cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادرڪ
استعمال
عام طور ادرڪ گرم خشڪ آهي، جنهن کي سياري جي موسم ۾ گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. هن کي گهريلو ٽوٽڪن ۾ گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. معدي جي ڪمزوري, نڙِي ۾ سور ۽ بلغم جي گهڻائيءَ ۾ هيءَ تمام گهڻي فائديمند آهي. بادي ۽ بلغم لاءِ ته هن کي ٻهراڙيءَ جا ماڻهو به گهڻي مقدار ۾ واپرائيندا آهن. سياري ۾ ڪي ماڻهو هن جي چٽڻي ٺاهيندا آهن، ڪي سانڌاڻو ٺاهيندا آهن ته ڪي وري هن کي تري کاڌي طور استعمال ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:مصالحا
سلوڪ
علم نفسيات ۾ ڪنهن به شخصيت جي سلوڪ (behavior) مان مراد انجو اختيار ڪيل اهو طريقو آهي جيڪو ان جي روزمرہ زندگي جي معمولات ۾ ظاهر ٿيندو آهي۔ شخصي عملن ۾ ظاهر ٿيڻ واري سلوڪ جي اصطلاح جو اطلاق ان جي ڪنهن هڪ عمل يا فعل جي لاء بہ ڪيو ويندو آهي ۽ ان جي مڪمل ذات يا فطرت جي لاء بہ ڪيو ويندو آهي. سلوڪ کي رویو بہ چيو ويندو آهي۔
سلوڪ زمرو:انساني سلوڪ زمرو:تعليمي اصطلاح زمرو:رويا زمرو:نفسيات
سلطنت غلدي
سلطنت غلدي (Geledi sultanate) (صومالي: Saldanadda Geledi، عربي: سلطنة غلدي) هڪ صومالي مسلم سلطنت هئي جنهن ارڙهين ۽ اڻويهين صدي ۾ قرن آفريڪا جي وڏي حصي تي حڪومت ڪئي۔
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون زمرو:صومالر سلطنتوب زمرو:صوماليه جي تاريخ
سنڌ يونيورسٽي اولڊ ڪئمپس، حيدرآباد
اولڊ ڪئمپس (حيدرآباد ):حيدرآباد ۾ -اولڊ ڪئمپس- جي نالي سان مشهور هيءَ عمارت -آڏواڻي- ڪٽنب جي راءِ -بهادر- ديوان پرڀداس 1897ع ۾ ٺهرائي. هن درسگاهه جو نالو ”نو ودياله“ رکيو ويو، ورهاڱي کان پوءِ 1951ع ۾ سنڌ يونيورسٽي، ڪراچيءَ مان جڏهن حيدرآباد منتقل ڪئي وئي ته -ان- جي قيام بعد سنڌ يونيورسٽي کي حيدرآباد جي هن تاريخي عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو هو، جنهن جو پهريون وائيس چانسلر اي. بي حليم صديقي هو. -ان- کانپوءِ سنڌ جو ناميارو دانشور ۽ تعليمي ماهر علامه آءِ. آءِ. قاضي وائس چانسلر بڻيو. اڳتي هلي علامه آءِ.آءِ. قاضيءَ ڄامشوري ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو نئون ڪئمپس قائم ڪرايو. -جتي- -اول- سائنس فيڪلٽي کولي وئي، آرٽس فيڪلٽي 1969ع تائين -اولڊ ڪئمپس- ۾ قائم رهي ۽ جڏهن -ان- کي اتان منتقل ڪيو ويو ته انهيءَ عمارت ۾ يونيورسٽيءَ جو ماڊل اسڪول منتقل ڪيو ويو، جيڪو اڳ ۾ -ان- عمارت جي پٺيان ٺهيل هڪ ننڍڙي عمارت ۾ هلندڙ هو. -جتي- هاڻي انسٽيٽيوٽ آف ايڊيوڪيشن اينڊ رسرچ آهي. انهيءَ اسڪول جو پهريون پرنسپال سيد اڪرام علي ٿيو، پهرين هي اسڪول مڊل تائين هو پوءِ اڳتي هلي هاءِ اسڪول ۾ تبديل ڪيو ويو. 1974ع ڌاري -ان- کي ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. هيءَ عمارت ايتري پراڻي هجڻ باوجود اصلي حالت ۾ قائم آهي. هي عمارت نه صرف علم جو گهَوارو آهي، پر شهر جي وچ ۾ هئڻ ڪري شهر جي سونهن ۽ سوڀيا جو باعث به آهي. هن عمارت جي پيشانيءَ تي لڳل وڏو گهڙيال سڄي شهر واسين کي تيزيءَ سان گذرندڙ وقت جو احساس ڏياري ٿو. هن وقت هي سنڌ يونيورسٽيءَ جي -اولڊ ڪئمپس- جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هتي علامه آءِ. آءِ. قاضي چيئر سان گڏ بي. ايڊ/ايم. ايڊ جا ڪلاس هلندا آهن ۽ هتي ئي سنڌ يونيورسٽيءَ جي پريس ۽ ڊڪشنري آفيس به قائم رهي آهي.
آمرڪي
آمرڪي يا آمڙڪي تعلقي ٽنڊي محمد خان جي هڪ ديھ، جنهن ۾ ڇهہ ڳوٺ آباد آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
تقريباََ (تاريخ)
تاريخ جي علم جيڪڏهن ڪنهن زماني جي تعين ۾ ڏينهن ، مهيني ۽ سال جو بلڪل ٺيڪ اندازو نه هجي يا اهو ته ڪنهن هڪ تاريخ تي اتفاق نه ٿيندو هجي يا انجي تصديق جو ڪو دستاويزي ثبوت نه هجي ته اهڙي صورت ۾ ان تاريخ سان گڏ تقریباََ جو لفظ لکيو ويندو آهي. سنڌي ٻولي ۾ هن کي عام طور تي تقريبن لکيو ويندو آهي.
زمرو:تاريخ
1154ع
ڊسمبر
زمرو:1154ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ذاتي تنقيد
ذاتياتي تنقيد (Personal Criticism)، تنقيد جي هن قسم ۾ نقاد ليکڪ جي انفراديت، ليکڪ جو انداز انهيءَ انداز ۽ تخليقي عمل دؤران وقت جي حالتن کي ڏسندو آهي. تنقيد جي هن قسم ۾ فن جي پرک ۽ جاچ کي ڪا بہ اهميت نہ ڏني ويندي آهي. ان ڪري فني لوازمات بدران نقاد تخليق ۾ تخليقڪار ۽ سندس دؤرجي جهلڪ ڏسڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. تنقيد جو هي قسم ڪنهن بہ فن پاري يا تخليق جو معيار مقرر نٿو ڪري، پر وقت ۽ فرد جو بيان ڪري ٿو.
بصر
thumb|بصر بصر (Onion) هڪ ٻوٽو آهي، جنهن جو زمين ۾ هيٺ وارو حصو عام طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي يورپ ۾ بصرن جا گهڻا ئي قسم ٿيندا آهن. هندستان ۾ به ٻه چار قسم آهن، جي تمام وڏا ۽ چڱا ٿيندا آهن. پاٽنا ۽ بمبئيءَ جا بصر مشهور آهن. بصر جو ٻج هڪ ورهيه تائين سالم رهي سگهي ٿو، پوءِ خراب ٿيو وڃي، تنهنڪري عجب ڪونهي، جو ولايت مان آيل جهونو ٻج اڪثر نه ڦٽندو آهي. انهيءَ لاءِ چڱيء ٻج هٿ ڪرڻ جو رستو اهو آهي ته سياري جي شروع ۾ بازار مان چونڊ بصر وٺي، باغ ۾ فوٽ فوٽ تفاوت تي پوکي ڇڏجن. اهي آرڙهه جي شروعات ۾ تمام ججهو ٻج پيدا ڪندا، جو ٻاٽلين ۾ بند ڪري مضبوط ٻوچ ڏيئي ايندڙ سياري جي موسم ۾ پوکڻ لاءِ رکي ڇڏجي.
بصرن جي پوکڻ جو وقت سيپٽمبر آڪٽوبر مهينو آهي. ٻج ڇٽ به ڪندا آهن، پر اڪثر ناڙيءَ وانگي ٻيجارو پوکيندا آهن جنهن کي بصري چوندا آهن. چريون هڪٻئي کان ڏهه انچ پري هجن. زمين هلڪي هجي ۽ منجهس پراڻو ڀاڻ وجهي، سنئون ڪري ڀڄائي پوءِ ٻج پوکجي. پوءِ ٻيجارو ڪڍي ڇڊو ڪري ڇهن ڇهن انچن تي سلو سلو هڻجي. ٻاهر جو آيل ٻج بهتر آهي ته ڪونڊين ۾ پوکجي، پوءِ جڏهن سلا ٽي چار انچ وڏا ٿين، تڏهن ڪڍي کليءَ زمين ۾ رکجن. بصرن کي ذري ذري پاڻي ڏيڻ مان فائدو آهي. گرم موسم جي اوائل ۾ جڏهن ڳنڍيون وڏيون ٻجهن، تڏهن مٿيان پن موڙي ڀڃي ڇڏجن ته جلد سڙي وڃن. پوءِ بصر ڪڍي ٻه ٽي ڏينهن اس ۾ رکجن ته سڪن، پوءِ گڏ ڪري رکجن.
بصرن جي لاءِ چڱو ڀاڻ آهي ڇيڻي يا ڪاٺيءَ جي رک ۽ هڏن جو چورو؛ جي ملي سگهي. ٻيجاري ڪڍڻ مهل سنڀال ڪجي ته سلن جون پاڙون نه ڀڄي يا ڇڄي پون. پاڻي ڏيڻ کانپوءِ زمين سڪي ٺوٺ ٿئي ته رنبيءَ سان ڀڃي هٿ سان ڀوري ڇڏجي.
بصرن کي ماڻهو ڪچو به کائيندا آهن، جيتوڻيڪ انهيءَ ڪري وات ۾ خراب پاس ٿئي ٿي. بعضي ڀاڄيءَ وانگي ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. بعضي خلاصو سندن ڀرتو يا ساڳ ڪندا آهن. بعضي سرڪي يا لوڻ سان ڪم آڻيندا آهن. سندن آچار به سڏيندا آهن.
غرور
غرور هڪ انساني حالت آهي جنهن ۾ انسان پنهنجو پاڻ کي ٻين انسانن کان فوقيت ۽ فضيلت ڏيندو آهي۔ عام طور هن حالت کي غلط سمجهيو ويندو آهي.
بصر
فائدا
بصر هڪ قسم جي سبزي آهي، جنهن ۾ وٽامن سي جو وڏي مقدار موجود آهي. جيڪا غذائيت جو مدافعتي صحت، ڪوليجين جي اُپت، ٽشوز جي مرمت ۽ لوهه (آئرن) کي جذب ڪرڻ شامل آهي. ان جي ڪري هن کي غذا جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. اڄڪلھ هن جي پوک عام آهي. هن کي تازو، آچار، ٻوري وغيره جي شڪل ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. هن جو جو ذائقو تيز، مصالحيدار، مٺو، ۽ تکو هوندو آهي. هن کي سرڪو ملائي استعمال ڪرڻ عام آهي.
غرور
زمرو:جذبات زمرو:نفسياتي رويو زمرو:مذهبي عقيدا ۽ اصول زمرو:نيڪي
بصر
تاريخ ۾ بصر جو استعمال
بصر ۽ ان طرح جو سبزيون هزارن  سالن کان انسان استعمال ڪندو اچي ٿو. ٽامي جي دور ۾ به هن جو استعمال ٿيو آهي جيڪو تقريباً 5000ق۔م۔  جي تاریخ جي گواهي ڏي ٿو.
دوائون ۽ صحتي اثر
هن جو استعمال، بخار، ذيابطيس، قلبي مرضن فائديمند ثابت ٿيو آهي. بصر جو شمار، دنيا جي 45 صحتمند غذائن ۾ ڪيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:علم نباتات زمرو:فصل
سنڌ جون ڊويزنون
پاڪستان جو صوبو سنڌ انتظامي طور ست ڊويزنن ۾ ورهايل آهي. هن صوبي ۾ هيٺيون ڊويزنون آهن. ڊويزن واري ورھاست جي شروعات برٽش انڊيا واري دؤر ۾ ڪئي وئي ھئي. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ 1956 م اولھ پاڪستان کي ھڪ صوبي جو درجو ڏئي 1970 تائين ان شڪل م برقرار رکيو ويو ۽ سموري سنڌ ان جو ھڪ حصو ھئي. ان وقت شروع م ڪراچي وفاق جي حوالي ھيو ۽ سنڌ واري ھاڻوڪي علائقي کي ٻن ڊويزنن ۾ ورھايو ويو هو جن جا نالا حيدرآباد ڊويزن ۽ خيرپور ڊويزن ھيا. ڪراچي جي واپسي بعد ڪراچي ڊويزن قائم ٿي. 1970 م ون يونٽ جي خاتمي کان پوءِ موجوده سنڌ جي بحال ٿيڻ بعد خيرپور ڊويزن ختم ڪري سکر ڊويزن قائم ڪئي وئي ۽ ميرپورخاص ڊويزن جو پڻ قيام ٿيو. بعد م لاڙڪاڻو ڊويزن، نوابشاھ ڊويزن ۽ ڀنڀور ڊويزن قائم ڪيون ويون. نوابشاھ ڊويزن جو نالو تبديل ڪري شھيد بينظيرآباد ڊويزن رکيو ويو. آگسٽ 2000 م ڊويزن سسٽم ختم ڪري لوڪل گورنمينٽ جي ضلعي نظام قائم ڪري ڊسٽرڪٽ ڪوآرڊينيٽر آفيسرن جي پوسٽ ٺاھي وئي ۽ ڊويزن سطح تي عملدارن جا عھدا ختم ڪيا ويا پر 2008 م ڊويزن سطح تي انتظامي تقسيم بحال ڪئي وئي.
اولڙو
اولڙو (Reflection ):عڪس يا پردو، -ان- کي روشنيءَ جي موٽ (Reflection) به چئبو آهي. جيئن ته روشني سڌي ليڪ ۾ حرڪت ڪري ٿي، تنهنڪري غير شفاف (Non-Luminious) جسمن تي روشنيءَ جا ڪرڻا پوڻ سان، اهي سمورا يا ڪجهه موٽ کائيندا آهن. پر جيڪي شيون لسيون ۽ وڌيڪ چمڪدار ٿينديون آهن، سي روشنيءَ جي ڪرڻن کي وڌيڪ نمايان ۽ سُٺيءَ طرح واپس ڪنديون آهن. جيئن آئينو يا ڪنهن ٻي شيءِ جي لسي سطح ۽ پاليش ٿيل سطح. اهڙي قسم جي اولڙي کي روشنيءَ جي باقاعدي موٽ (Regular Reflection) چئبو آهي. جڏهن اسين ڪو آئينو سج طرف جھليندا آهيون ته اس موٽ کائيندي آهي ۽ پوءِ آئيني جو رُخ جنهن طرف به ڦيرائيندا آهيون، -اولڙو- به انهيءَ طرف ئي رخ ڪندو آهي. آئيني وارو -اولڙو- ايترو ته چِٽو هوندو آهي، جو جيڪڏهن اهو ماڻهن جي اکين تي پوي، ته يڪدم -اکيون- پورجي وينديون اٿس. جهڙي ريت سج طرف -اکيون- کڻي نه سگھبيون آهن. روشنيءَ جي موٽ جا قاعده مشهور سائنسدان ابن الهيشم (Ibn-ul-Hasham) معلوم ڪيا.
1155ع
ڊسمبر
زمرو:1155ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اعتماد
زمرو:هاڪاري نفسيات
ابو الحسن جي سنڌي
'ابو الحسن جي سنڌي مخدوم ابوالحسن ولد عبدالعزيز جي فقه جي موضوع تي (نماز، روزي، وضو وغيره جي مسئلن بابت) تصنيف، جنهن جو اصل نالو ’مقدمة الصلواة‘ آهي. اصل ۾ قلمي مخطوطو هو، جنهن کي پروفيسر خديجه بلوچ پهريون ڀيرو ايڊٽ ڪيو، ۽ سنڌي ٻوليءَ اٿارٽيءَ 1993ع ۾ ڇپايو. ڪتاب جو ملهه پنجاهه رپيا آهي. فضلي سنز (پرائيويٽ) لميٽيڊ ڪراچيءَ جي پريس مان ڇپيو.
حوالا
زمرو:1993ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
پهرئين جنگِ عظيم دوران جرمن جو لڪسمبرگ تي قبضو
thumb|300x300px|لڪسبمرگ جو عوام پنهنجي ملڪ جي آزاديءَ جي جشن ملهائيندي ۽ نومبر1918 ۾ Armistice بعد اتحادي فوج جي آمد جو خيرمقدم ڪندي نظر اچي رهيا آهن
ايف. اي. خان
پاڪستاني آثارِ قديمه جي ماهر ۽ تحقيقي اداري جي هن سربراهه ابتدائي -تعليم- مڪمل ڪرڻ بعد ننڍي کنڊ جي مشهور ۽ پهرين مسلم يونيورسٽي عليڳڙهه مان پهريان -تاريخ- جي شعبي ۾ ۽ پوءِ جاگرافي جي شعبي ۾ ماسٽرز جون ٻه ڊگريون حاصل ڪيون. بعد ۾ هن لنڊن يونيورسٽي مان آثارِ قديمه جي شعبي ۾ "سنڌو -تهذيب- جو آڳاٽي ايراني ڪلچر سان واسطو: An Archaeological study of the Indus valley civilization and their relationship to the early cultures of Iran" جي عنوان سان تحقيقي مقالو تحرير ڪري پي. ايڇ. ڊي جي سند حاصل ڪئي. -آڪٽوبر- 1938ع ڌاري، هندستاني -آثار قديمه- جي سرڪاري اداري ۾ شموليت اختيار ڪيائين، جتان پوءِ 1947ع ۾ کيس هندستاني حڪومت پاران چيني آثارِ قديمه بابت علمي ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ -ٽن- سالن لاءِ چين موڪليو ويو. آثارِ قديمه جي شعبي ۾ سندس اهم ڪارنامو سنڌو ماٿري -تهذيب- تي گذريل 25 سالن ۾ ٿيل -تحقيق- جو وسيع پيماني تي تقابلي مطالعو انتهائي اهميت جو حامل آهي. -ان- کان علاوه هن قديم هندو، -ٻڌمت- ۽ اسلامي دؤر جي آثارن ۽ انهن دورن بابت پيدا ٿيل مفروضن/ مسئلن جو تحقيقي نقطهء نگاهه سان مطالعو پڻ پيش ڪيو. پاڻ 1954ع کان -اوڀر- -پاڪستان- ۾ موجود قديم -ٻڌمت- جي ماڳ مينامتي جي کوٽائي جي عمل ۾ سرگرم رهيو. جڏهن ته سندس ٻين اهم تحقيقن ۾ سنڌو ماٿري جي آڳاٽي هڙپا ۽ موهن جي دڙي جي -تهذيب- ۽ -آبادڪاري- واري پراڻي ماڳ ڪوٽڏيجي بابت کوجنا، سنڌ جي شهر ڀنڀور ۾ اٺين صدي عيسوي ڌاري عربن پاران قائم ڪيل آڳاٽي شهر جي آثارن تي ڪيل -تحقيق- شامل آهي. هن پنهنجي تحقيقي ڪم جي حوالي سان بي شمار مقالا تحرير ڪيا آهن، جيڪي مختلف ملڪن جھڙوڪ: -آمريڪا-، نيدرلينڊ، برطانيه، هندستان ۽ -پاڪستان- جي تحقيقي جرنلن ۾ شايع ٿيندا رهيا آهن. آثارِ قديمه جي حوالي سان سندس ڪيل خدمتن عيوض 1961ع ۾ پاڪستاني سرڪار پاران کيس تمغهء -پاڪستان- سان نوازيو ويو. سندس شايع ٿيل ڪتابن جي فهرست هن ريت آهي: The Glory That Was Harrapa (1967).
پهرئين جنگِ عظيم دوران جرمن جو لڪسمبرگ تي قبضو
پهرئين عالمي جنگ ۾ لگزمبرگ تي جرمن والار ويهين صدي عيسويء ۾ جرمني جي لگزمبرگ جي وڏي ڊچي جي ٻن فوجي قبضن مان پهريون هو. آگسٽ 1914 ع کان 11 نومبر 1918 ع تي عالمي جنگ آء جي خاتمي تائين، لگزمبرگ جرمن سلطنت جي مڪمل قبضي هيٺ هو. جرمن حڪومت پاڙيسري فرانس ۾ سندن لشڪر جي حمايت ڪرڻ جي ضرورت ڏيکارڻ جي ڪارڻ ثابت ڪرڻ لاءِ قبضو درست قرار ڏنو، باقي ڪيترن ئي اڳوڻا ۽ هاڻوڪا لڪسمبرگرز، ، جرمن ڪارناما ٻي صورت ۾ تشريح ڪئي آهي
پس منظر
thumb|350x350px| Schlieffen رِٿاَ تحت، جرمني  لڪسمبرگ ۽ بيلجيم جي طرف کان منتقل ذريعي فرانسيسي دفاع کي نظرانداز ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي
حملا
right|thumb| جرمنيءَ جو مرڪزي اوچتو زوردار حملو لڪسمبرگ شهر جي طرف هيو thumb|261x261px|Theobald وون Bethmann Hollweg، جرمن چانسلر.
Eyschen  ايسچن حڪومت
right|thumb|   جي طويل وَزارَتِ عُظمٰي هڪ امن ۽ خوشحاليءَ جي واري رهي آهي
(Eyschen) ايسچن جو موت
right|thumb|The outpouring of national grief at Eyschen's funeral was evidence of the nation's debt to him. His death in office led to three years of political upheaval.
Loutsch لُسچ حڪومت
مُنگينسٽ سان وڙهيا پوڻ،عظيم ڊچيز هُوبرٽ لُوٽسچ جي سربراهي ۾ هڪ سڀ-اعتدال پسند ڪابينا مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. چيمبر آف ڊپٽيز ثابت قدميءَ سان ان جي مخالفت ڪئي هئي. دي پارٽي آف دي رائيٽ 52 مان رڳو 20 سيٽون کڻي سگهي، پر انهن ڪثرت تعداد ٺاهيو. ميري-اڊيليئڊ هن تعطل کي ختم ڪرڻ لاء چيمبر آف ڊپٽيز کي تحليل ڪري ڇڏيو ۽ ووٽرن کي چيو ته  قدامت پسندن کي هڪ مينڊيٽ عطا ڪريو ان ڳالهه کاپي پاسي وارن کي رنجيده ڪيو، جنهن  سمجهيو ته سندن ڊپٽيز کي ئي  حڪومت  کي اعتماد عطا ڪرڻ جو آئيني حق هيو ۽ کاٻي پاسي وارن کي اهو گُمان هيو ته اه '-عظيم ڊچيز پاران فوجي بغاوت-' هئي.بهر حال،  23 ڊسمبر 1915 تي، لڪسمبرگ ووٽ وجهڻ ويا. جيتوڻيڪ ساڄي جي پارٽي جي حيثيت کي بهتر ڪيو ويو، 25 سيٽون کڻڻ تي، ان هڪ مطلق اڪثريت کنئي. 11 جنوري 1916 ع تي، ڊپٽيز جي چيمبر حجري ۾ ڪو به اعتماد جي هڪ تحرڪ گذري، ۽ Loutsch استعيفي ڏني.
Miners' strike
right|thumb|Von Tessmar's swift suppression of the strike undermined Thorn's government.
Armistice ارمسٽائس
thumb|United States General John Joseph Pershing. right|thumb|1 December 1918 Soldiers from the American 125th Infantry Regiment crossing the Sauer at Echternach, and becoming amongst the first Allied soldiers to enter Germany after the armistice.
پيرَس امُن اِجلاس
right|thumb|Delegates signing the Treaty of Versailles, ending the First World War and cementing Luxembourg's independence.
سَمُنڊپار لڪسمبرگرس
thumb|Gëlle Fra يادگارلڪسمبرگن جو هزارن جي ياد ۾ اتحادين جو مسلح افواج ۾ خدمت جي لاءِ رضاڪارانه طورتي خدمتن تي ڀيٽا ملهائيو پيو وڃي
فوٽ نوٽس
زمرو:جرمن فوجي قبضا زمرو:جرمني-لڪسمبرگ تعلقات زمرو:لڪسمبرگ پهرئين جنگِ عظيم ۾ زمرو:تاريخ
ايشين آرٽس اڪيڊمي ڪراچي
ايشين آرٽس اڪيڊمي ڪراچي 1979ع ۾ هيءَ اڪيڊمي قمر شهباز ۽ سندس دوستن جي ڪوششن سان قائم ٿي، هن جو مکيہ ليکڪ ۽ هدايتڪار قمر شهباز هوندو هو. هن ناٽڪ منڊليءَ طرفان ڪيترائي ناٽڪ پيش ڪيا ويا.
اسماعيل بن جعفر
حضرت -امام- جعفر صادق رحه جو وڏو فرزند، اسماعيلي فرقي جو -امام- هو. 750ع ۾ مديني منوره ۾ وفات ڪيائين ۽ -جنت البقيع- ۾ دفن آهي. سندس قبر پهرين -جنت البقيع- کان ٻاهر هئي، پر جڏهن مديني شريف جي حرم کي وڌائڻ جو خيال ڪيو ويو ته سندس جسد کي -جنت البقيع- ۾ منتقل ڪيو ويو. روايت موجب عيني شاهدن جو چوڻ آهي ته سوين سال گذرڻ بعد سندس ڪفن (جيڪو اُن مان ٺهيل هو) جهڙو هو، اهڙوئي ثابت ۽ صاف پيل هو ۽ سندس قبر مان باقاعدي خوشبوءِ نڪري رهي هئي. امام جعفر صادق رحه جو وڏو فرزند ۽ -اسماعيلي- فرقي جو ڇهون -امام-، عام تاريخي روايتن موجب، سندس وفات 142هه/760ع ۾ ٿي ۽ -امام- جعفر صادق، کانئس پنج سال پوءِ 148هه/765ع ۾ وفات ڪئي. پر اسماعيلين جي تاريخي روايتن مطابق عباسي حڪومت، -امام اسماعيل- جي دشمن ٿي وئي هئي، تنهنڪري -امام- جعفر صادق کيس مصلحتاً سلميه (شام) موڪلي ڇڏيو، ۽ پاڻ 148هه/765ع ۾ امامت جي مسند تي ويٺو ۽ ڏهه سال پوءِ 158هه/775ع ۾ وفات ڪيائين. پاڻ گهڻو وقت سلميه ۾ ئي رهيو ۽ اتي ئي سندس مزار آهي.
ڌمال
ڌمال __(Qalandri Dance):
”ڌمال“ جي لغوي معنيٰ آهي؛ ٽپ (ڪڏ) ڌم چوڪڙي ، هل (هنگامو) يا شور (غلغلو) .اصطلاحي محاوري ۾ دهل (نغاري) جي ڌن تي هڪ قسم جو راڳ آهي، جيڪو فقير باهه جي مچ آڏو بيهي ، پاڻ کي بيخوديءَ ۾ آڻي، مٿس نچندا ڪڏندا آهن. صوفين وٽ ڌمال جو رواج صدين کان هلندو پيو اچي. هو انهيءَ ناچ کي ذڪر جو طريقو ۽ عقيدت جو اظهار سمجهن ٿا. گهڻو ڪري الله لوڪ درويشن، بزرگن ۽ صوفي فقيرن جي درگاهن تي ڌمال لڳندي آهي. لعل شهباز قلندر جي درگاهه تي پڻ ڌمال جو شغل صبح ۽ شام ٿيندو اچي ٿو. ڌمال: ڌمال سنڌ ۾ اولياء الله جي ميڙن تي ڌمال ضرور وڄي. اهڙي ميڙا ٽي ڏينهن هلن ۽ ٽئي ڏينهن نوبت وڄڻ سان فقير اچي گڏ ٿين ۽ ڌمال تي وجداني ڪيفيت ۾ ناچ ڪن. ڪي فقير پاڻ ڇيريون، نقيلون ۽ گهڙيال به آڻين ۽ وقت سر انهن کي به وڄائين يا علي ۽ قلندر مست جا نعرا به لڳائين. جيڪو فقير ايندو سو پهرين نوبت جو سلام ڀريندو ۽ پوءِ نغارن ۽ دهلن جي اڳيان بيهي تار تي نچندو. هن ناچ ۾ ادائن جي ڪا خاص بندش ناهي. ڌمال جنهن کي لئي ڪاريءَ ۾ ڌمار چون، اٺن ماترائن جو تال ٿئي. اهي ماترائون هي آهن. جها- ني- گِهنا- جهين تا- ڪتا- گهين مڱڻهار فقير شاديءَ مراديءَ دس ۾ پهرين ۽ آخر ۾ ڌمال ضرور وڄائين سنڌ ۾ ته ڌمال قلندر جي نوبت کي چون. اولنگ: مڱڻهار فقير پنيءَ مراد دس ۾ ڌمال کان پوءِ اولنگ وڄائين. اولنگ ستن ماترائن جو تال ٿئي،جيڪي هي آهن: گهنا- تيندا- ڪتيندا- جها هن تال جو ذڪر لئي ڪاريءَ جي ڪتابن ۾ نٿو ملي، هي تال ناچ لئي ۾ ناهي، پر خاص سنڌ جي پيداوار آهي. شادمانو: دس ۾ اولنگ کان پوءِ شادمانو وڄائين. هي تال چوڏهن ماترائين جو ٿئي جيڪي هي آهن: جهين داتا- جهين جهان- گهنا- تين داتا- جهين جهان- گهنا هي تال به خالص سنڌي تال آهي ۽ ناچ لئي ۾ ناهي. هن تال کي دهلن جي دس ۾ به وڄائين. ۽ نغارن تي به وڄائين. چيڻيون: شادماني کان پوءِ دس ۾ چيڻيون وڄائين. چيڻون اٺن ماترائن جو تال آهي جيڪي هي آهن: تين ته گيدي، تين ته گيدي، ٿان ته گيدڪ چيڻون هڪ ناچ ڌن آهي، جيڪا سنڌ کان ملتان تائين مشهور آهي. خود بلي شاه انهيءَ ڌن تي ٻول به ٻڌا آهن: چيڻان ابن چڙهيسان يار! هن مان اهو به ثابت ٿو ٿئي ته هيءُ ڌن يا اهي ٻول چيڻي ڇڙهڻ مهل ڳايا ويندا آهن. سنڌ ۾ نچڻ وارا، پيرن ۾ ڇير ٻڌي، هٿن ۾ ڇير دار ڏونڪا کڻي نچيندا آهن، اڪيلا به نچن پر گهڻو ڪري ٻه-چار گڏ ٿي نچن ته وڌيڪ مزو اچي. سنڌ ۾ مڱڻهار چيڻي کي ڄمائي بلمپت لئي ۾ آهستي وڄائين شاديءَ ۾ جي ڪنواريتي گهر ۾ پِڙو کڻي ويندا آهن ته دهلاري چيڻون وڄائيندا آهن، پوءِ انهيءَ تي ناچ به ٿئي ۽ زالون گهڻو ڪري هي لاڏو به چون. آ لٿي ئي، آلٿي دروازي، لاڏي دي ڄڃ آ لٿي ئي! آ لٿي ئي دروازي هيٺ ابل دي هرڻان مهري، گاشيءَ جوڙ بنايا....
ائين ڳائي پڙو ڪنواريتي گهر رسائين..
حوالا
زمرو:ناچ
ڏات
خداداد صلاحيت يا قدرت طرفان مليل صلاحيت. اڪثر ماڻهن جو خيال آهي ته شعر ، شاعر جي زبان تي يا قلم تي بيساخته اچي ويندو آهي. اهو شعر انهن شعرن کان وڌيڪ لطيف ۽ وڻندڙ هوندو آهي، جيڪو غور و فڪر کان پوءِ لکيو ويندو آهي، شاعر جي اهڙي صلاحيت کي ”ڏات“ يا وجدان چيو ويندو آهي.ڏات قدرت جي طرفان تحفو هوندي آهي. ڏات ڌڻين وٽ سوچڻ ۽ خيالن جي تمام وڏي حساسيت هوندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي لغت
مخدوم ابوالحسن ٺٽوي
مخدوم ابوالحسن ٺٽوي (انگريزي: Makhdoom Abul Hassan Thatvi) سنڌ جي ڪلهوڙن جي دور جو جيد عالم، معلم ۽ سنڌي ٻوليءَ جي پهرين لِپي جوڙيندڙ ٻوليءَ جو ماهر هو. سندس 1699ع يا 1700ع ڌاري لکيل ڪتاب مقدمة الصلواة مشهور آهي.
وفات
مخدوم ابوالحسن وڏيءَ عمر ۾ 1105هه/1693ع ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ودوان
ڪن
thumb|انساني ڪن ڪن (ear) کي عموما ً علم طب ۽ حڪمت ۾ عربي کان اذن (جمع: اذان) به چيو ويندو آهي هي جاندارن جي جسم ۾ ملندڙ هڪ احساسي عضوو آهي جيڪو ٻڌڻ جو ڪم ڪندو آهي مطلب ته هي آواز جي وصول ڪندڙ  (receiver)  جي طور تي ڪم ڪندو آهي ۽ آواز کي دماغ تائين پهچائڻ جو زريعو ٿي ڪري ٻڌڻ جو احساس پيدا ڪندو. گهڻن ئي جانورن کي ٻه ڪن هوندا آهن. هڪ ڪن منڍي جي هڪ طرف ۽ ٻيو ڪن جي ٻئي طرف هوندو آهي ته جيئن آواز جي زريعي کي سڃاڻڻ آسان ٿي پئي ته آواز ڪهڙي طرف کان آيو.
ڪن جا ٽي حصا ٿين ٿا.
اندريون ڪن
اولمپس جبل
thumb|اولمپس جبل اولمپس- يونان ۽ -ايشيا- ڪوچڪ جي ڪيترن پهاڙن جو نالو آهي. جنهن ۾ سڀ کان وڏو سلسلو ٿيسلي ۽ مسيڊونيا جي سرحد تي آهي، جيڪو اوسا -جبل- ڪري الڳ ٿلڳ نظر اچي ٿو. انهي 9600 فٽ بلند -جبل- کي ئي -اولمپس- نالو ڏنو ويو آهي. جنهن کي يونان جا ماڻهو پنهنجو ديوتا سمجهن ٿا. يوناني ديو مالائن موجب سڀ کان طاقتور ديوتا زيوس. انهيءَ -جبل- تي رهندو آهي. هن کي سڀني ماڻهن ۽ ديوتائن جو پيءُ سڏيو ويندو آهي. زيوس سڀ کان طاقتور ۽ لازوال آهي. هو ٻين ديوتائن سان گڏجي ڪائنات جي هر شيءِ هلائي ٿو. شاهاڻي طاقت، قانون ۽ حڪم جو باني آهي. هر پهرين ۽ سٺي شيءِ هن کان اچي ٿي. نفعو، نقصان، موت ۽ نصيب هن جا محتاج آهن. زيوس جا هٿيار گجگوڙ ۽ کنوڻ آهن. هو طوفان، زلزلا ۽ ٻوڏون پيدا ڪري ٿو. قديم يونان جي علائقي ايلس جي اولمپيا ميدان ۾ زيوس جو مندر هو، -جتي- هر چوٿين سال اولمپڪ راندين جو تهوار عرس طور ملهايو ويندو هو. عورتون انهن مقابلن ۾ حصو وٺي نه سگهنديون هيون. 776 ق. م کان 394ع تائين اولمپڪ راندين جو باقاعدي رڪارڊ ملي ٿو. 4 صديءَ جي آخر ۾ اهي رانديون -بند- ڪيون ويون پر بعد ۾ جديد اولمپڪ وري شروع ڪئي وئي.
ايشوري شڪستي (ڪتاب)
هن ڪتاب جو مترجم ديواچند لوڪومل عيسواڻي آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 124 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو آهي. -ڀارت جيون- ساهتيه منڊل حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، ٻاپا پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو ويو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ساڳيءَ پريس، مان 1946ع ۾ ڇپيو.
ڏٺ
ڏَٺ لفظ جي معنيٰ اھي ’ڏٺل شيءِ‘. ڏَٺ لوڪ ادب جي مکيه ۽ تمام ڏکي صنف آھي. ھن ۾ ڪو شاعر يا سگهڙ ڪنھن شيءِ/واردات کي ڏسي. ان کي بيت يا فقري ۾ لڪائي پيش ڪندو آهي. ھن صنف کي عام طرح ”بيت“ ۾ يا نثري انداز ۾ ڀڃبو آھي. ”ڏٺ“ کي ڪي وري پرولي بھ چون، ليڪن جوڙجڪ ۽ مضمون جي لحاظ کان پرولي ۽ ڏٺ ٻنھي ۾ گھڻو فرق اھي. ڇاڪاڻ تھ ڏٺ“ ۾ ڪنھن ڏٺل شيءِ يا ٻڌل شيءِ کي لڪ ۾ پيش ڪبو اھي. مثال طور: هڪ ماڻهوءَ ڏٺو ته مال جي ڀاڻ ۾ کُتل منيءَ تي نانگ ڇپ هنيو ويٺو آهي، هن ڏٺ جوڙي ورتي:
شهيد بينظيرآباد ڊويزن
شهيد بينظيرآباد ڊويزن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ انتظامي ڊويزن آهي جيڪا مئي 2014 ۾ جوڙي وئي. هن ڊويزن ۾ ھيٺيان ضلعا شامل آهن:
حوالا
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
اولو
ڍَڪُ. پردي ڇانءَ يا اوٽ لاءِ ٽنگيل ڪپڙو. ٻيڙيءَ کي هلائڻ جو ڳن. ڪاٺ جي ٺهيل پَٽِي، جنهن ۾ هڪ پاسي مُٺيو هوندو آهي ۽ پڇاڙيءَ ۾ پَٽِيءَ وانگر هوندو آهي، اُها پٽي ٻيڙيءَ کي ڌڪڻ ۾ مدد ڪندي آهي. ننڍو ڳن هوندو ته ان کي ”اولي“ چوندا.
1156ع
ڊسمبر
زمرو:1156ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
آزاد خيال
آزاد خيال، آزاد سوچ، آزاد فڪر يا آزاد فڪري (Freethought) آزاد سوچ (يا آزاد خيال) (يا آزاد فڪر) هڪ علميات ادراڪ آهي، جيڪو صرف، اختيار، روايت (قصو، حديث)، وحي، يا متو، قاعدو، اصول يا عقيدو بدران علم منطق، دليل، عقل, عقلي ۽ تجربيڪاري جي بنياد تي رکي حق بابت پرکڻ جي پُختي بيهڪ ڏئي ٿو. يا ٻين لفظن ۾ آزاد سوچ هڪ اهڙي فلسفياني سوچ آهي جنهن جي اصول تحت نظرين ۽ حقيقتن جو بنياد طاقت، ثقافت، وحي، عقيدو يا ان طرح جي ٻين شين تي پرکڻ بدران منطق، سببن، دليلن ۽ تجربي جي بنياد تي رکي پرکڻ کپي. آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري موجب، آزاد خيال "هڪ اهڙو شخص آهي جيڪو ٻين ماڻهن جي سوچَ، يا نظرئي خاص طور تي مذهبي درس کي قبول ڪرڻ جي بدران پنهنجن خيالن ۽ نظرين کي پاڻ ٺاهيندو آهي." خاص طور تي ڪجهہ سهيوڳي (ھمعصر) فڪر(فهم) ۾، آزاد خيال کي روايتي سماجي، معاشري يا مذهبي عقيدن واري نظام کي رد ڪرڻ سان مضبوطي سان ڳنڍيو ويندو آهي. آزاد خيال جي ادراڪ استعمال کي "آزاد سوچ (فِري ٿِنڪنگ)" طور سڃاتو وڃي ٿو، ۽ آزاد خيال تي عمل ڪندڙن کي "آزاد خيال (فِري ٿنڪرز)" جي نالي سان سُڃاتو ويندو آهي. جديد آزاد سوچ رکندڙَ (فري ٿنڪرز)، معاشري (سوسائٽي) کان حاصل ڪيل سڀني ناڪاري (منفي) ۽ فريب سان ڀريل خيالن کان آزاد خيالي کي فطري آزادي سمجهندا آهن.
هي اصطلاح پهريون ڀيرو 17 هين صديءَ ۾ انهن ماڻهن جي سُڃاڻپ ڪرڻ لاءِ استعمال ۾ آندو ويو جيڪي روايتي مذهبي عقيدن جي بنياد تي کوجنا لاءِ پڇا ڳاڇا (طرح طرح جا سوالَ اُٿارڻ لڳا) ڪندا هيا.آزاد فڪر ماڻهو هر شيءِ بابت پنهنجي تدبير- ترڪيب کي فوقيت ڏيندو آهي خاص طور تي مذهب ۽ سياست جي معاملي ۾ ماڻهن جي چيل ڳالهين ۾ اچڻ بدران ان ڳالهه يا خيال جو تجزئي ۽ منطق تي ڀيٽ ڪري سوچ جوڙي ٿو. آزاد خيال ماڻهو ان معاملي ۾ سائنس ۽ منطق جو سهارو وٺندا آهن ۽ ائين هي ماڻهو انڪري ڪندا آهن ڇوتہ سائنس انهن کي مذهبي تعصب، لساني، ثقافتي فرق کان هٽي ڪري ڪم ڪرڻ جي سکيا ڏيندي آهي.
عملي طور تي، آزاد خيالي يا فري ٿڪنگنگ، سيڪيولرازم، لامذهبيت (الحاد) ، انڪاريت (اجنوسٽڪ ازم agnosticism) يعني خدا جي وجود ۾ شڪ وارو نظريو، مُلائيت مخالف (اينٽي-ڪلرڪالزم anti-clericalism) ۽ مذهبي تنقید سان گهڻو ويجهو ڳنڍيل آهي. آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري (لُغت) آزاد خيالي (فري ٿنڪنگ) کي هن ريت بيان ڪري ٿي "مذهبي عقيدي جي معاملن ۾ دليل جي کُليل مشق، اختياري جي لحاظ ڏانهن بيزاري ۽ آزاد-خيال (فري-ٿنڪر) اصولن کي اپنائڻ." آزاد خيال رکندڙن (فري ٿنڪرز) جو خيال آهي ته ڄاڻ (وِديا) سائنسي پڇا ڳاڇا (کوجنا، چڪاس) ۽ منطق جي مطابق حقيقت (سچائي) ۾ ڄاڻايل هئڻ گُهرجي. تصديق جو تعصب، ادراڪي تعصب، روايتي ڏاھپ، مقبول ثقافت، تعصب (بدگماني)، يا فرقہ پرستي (مذهب فرق) جي محدود اثرن کان سائنس جو ناستڪ (اِلهام ۾ شڪ آڻيندڙ) استعمال شعوري حد تائين آزاد آهي.
سمجهاڻي
ناستڪ ليکڪ ايڊم لي آزاد سوچ کي اهڙي سوچ طور بيان ڪيو آهي جيڪا وحي، روايت، قائم ٿيل عقيدي (اعتقاد) ۽ اختيار کان آزاد (بي پرواهه) آهي، ۽ اها لامذهبيت جي ڀيٽ ۾ "هڪ ڪشادي ڇٽي" طور آهي جيڪا اَڻ تقليد پسندي (آزاد خيالي)، مذهبي اختلاف راءِ، شڪ ۽ گُمان (بي اعتقادي skepticism) ۽ غير روايتي سوچ جي انڊلٺ کي قبولي ٿي."
نشان
thumb|200px|[[پينسي pansy دل آرام گل، آزاد خيالَ جي عَلامت.]] دل آرام گل (پنسي) آزاد خيالي جي ڊگهي وقت کان-قائم ٿيل ۽ پُختگي (جٽاءُ دار) نشاني (علامت) طور ڪم اچي ٿو. 1800 واري ڏهاڪي جي آخر ۾ آمريڪي سيڪيولر يونين جي ادب ان گُل جي استعمال جي مهورت ڪئي. دل آرام گل (پنسي) پويان آزاد خيالي جي علامت جو سبب گُل جو نالو ۽ اُن جي ظاهري شڪل سموهيل آهي. پينسي جو نالو فرانسيسي لفظ پنسيس مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي "سوچ، ويچار". ان کي اهو نالو انڪري مليو ڇاڪاڻ تہ اهو سمجه ويو تہ هي گُل ڪنهن ريت انساني مُنهنَ سان هڪجهڙائي (مُشابهت) رکي ٿو، ۽ اونهاري جي وچ-کان-آخر تائين اهو اڳتي وڌندي مَٿو جُهولائيندو آهي ڄڻڪي ته گنڀير (اُونهائي) سوچ ۾ ٻُڏل آهي.
جديد دور-کان-اڳ تحريڪون
تنقيدي سوچ يا تنقيدي ويچار هيلنسٽڪ ميڊيٽيرئين (Hellenistic Mediterranean) ۾، آئرلينڊ ۽ ايراني سڀيتائن (تهذيبُن) جي وِديا (ڄاڻ) ۽ ڏاهپ جي ذخيرن ۾ نِسريو آهي. (مثال طور خيام جي زماني ۾ (1048-1131) ۽ هن جي آزاد خيال صوفي روبايئت نظمن)، ۽ ٻين تهذيبُن جهڙوڪ چيني (مثال طور، 420-479 جي ڏاکڻي سانگ شاهي گهراڻو جي سامونڊي بحالي علمي سجاڳيءَ جي تحريڪ) ڳجهو ڪيميا ((اصول تقرير عقيدو وغيره) ڳجھو، اندروني، باطني، خاص سلسلي ۾ شامل ماڻهن جو، صرف خاص ماڻهن لاءِ سمجھ جوڳو) يا علم نجوم تي بي دين علمي مُڪرِن جي ذريعي، علمي سجاڳيءَ جي تحريڪ ۽ پروسٽسٽنٽ پسند (عيسائين جو فرقو) سڌارو تائين.
جديد تحريڪون
170px|thumb|Freethought logo سال 1600 کي جديد آزاد فڪري سوچ (freethought) جي دور ۾ هڪ اهم مقام (landmark) سمجهيو وڃي ٿو. اهو اڳوڻي ڊومينڪن سنياسي، جيوارڊانو برونو، جنهن کي سوال اُٿارڻ (پڇاڳڇا) سبب اٽلي ۾ ڦاسي (موت جي سزا) جو سال هو.
وَڌيڪ ڏِسو
• روشن تحريڪ
• فلسفي جي تاريخ
• تنقيدي عقليت
• اخلاقي تحريڪ
• سيڪيولر انسانيت
• فڪر جي آزادي
• اظهار جي آزادي
• ناستڪ بس مهم فري ٿاٽ ايسوسي ايشن ڪينيڊا Freethought Association of Canada
• آزاد فڪر ڏهاڙو
• Golden Age of Freethought
• انفراديت/خودمطلبي
• عقليت پسندي
• مذهبي بي اعتقادي
• سائنسيزم
•  سيڪيولر ويچار
• روحاني پر مذهبي نه
•  فريٿنڪر (روزنامو)
ٻاهِريان ڳَنڍِڻَا
آزاد خيال زمرو:انسان دوستي زمرو:اظهار جي آزادي زمرو:تنقيدي سوچ زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سچ زمرو:سول نافرماني زمرو:سيڪولرازم زمرو:فلسفي جي تاريخ زمرو:لامذهبيت زمرو:مذهب جو اتھاس زمرو:منطق زمرو:دليل بازي زمرو:سماجي انصاف زمرو:منطق جي تاريخ زمرو:مذهب جي تنقيد زمرو:خيال زمرو:عقلي فلسفو زمرو:عقلي فلسفي جو تصور زمرو:فلسفو زمرو:علميات زمرو:خودمختياري
باوارج
thumb|Cotes de la Mer Noire. Cosaques d'Azof abordant un corsaire Turc. (1847) باوارِج  (Bawarij)سنڌ مان سنڌي سامونڊي ڌاڙيل هيا، جن کي باوارج جي نالي سان سندن مخصوص بارجا پوڄا ڪارڻ سڏيو ويندو هيو. باوارج سنڌ ۽ گجرات مان سنڌي سامونڊي (دريائي) ڌاڙيل هيا، جِن عرب سامونڊي جهاز کي لُٽيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ چين جي وچ ۾ سفر تي هيو.انهن مڪمل طور تي سَماسُلطنت (AD 1335–1520 سن عيسوي). جي دوران مذهب تبديل ڪري اسلام قبول ڪيو.اُهي ابو الحسن علي بن الحسين بن علي المسعودي پاران سُڪُوتراٻيٽُ (Socotra) ۾ قزاقن ڌاڙيلن مانند اڪثر طور تي ذڪر ڪيا وياآهن. ٻين دانشورن کين درياھي ڦورو، سامونڊي جھازن کي ڦريندڙ، سامونڊي لٽيرو، بحري قزاق طور وضاحت ڪئي آهي ۽ سنڌ جا ميربحر سڏيو آهي.ابو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة انهن جي جنگي تِيرانداز ۽ پٿر چپو(ٻيڙي ءَ کي ھلائڻ جو ڊگھو ڏنڊو) سان جنگي جهاز هلائيندڙ،پنجاهه ملاح ۽ پنجاهه هٿياربند همراهه ڪاٺيءَ جي ڇِتين سان تِيرن ۽ پٿرن جي خلاف  حفاظت لاءِ استعمال ڪندڙ طور وضاحت ڪئ آهي. أبو جعفر محمد بن جرير بن يزيد الطبري باوارِج پاران (866 CE) ۾ بصرا تي حملي  دوران سندن وضاحت هِن ريت ڪري ٿو ته هڪ " جهازران (istiyam)، آتشي اسلحي اڇلائيندڙ(naffatun)،هڪ تنوروارو، هڪ واڍڪو ڪم ڪندڙ ,ٽيهه صف بنديءِ ۾ ٻيڙو هلائيندڙ ۽ پنجيتاليهن جو پورائو ڪندڙ ويڙهاڪ . هي سامونڊي جهاز جنگي مشقن لاءِ ناموزون هيا۽ ٻين چالاڪ سِرجهاز جهاز جي اڳئين حصي يا ان دور جي ٻين بحري يونٽن جي مقابلي ۾ صلاحيتن جو فقدان هين پر هٿوهٿ ويڙهه لا موزون هيا thumb|This image shows many of the characteristics commonly associated with a stereotypical Caribbean pirate in popular culture, such as a parrot, a pegleg, hook, cutlass, bicorne hat, Jolly Roger, Royal Navy jacket, bad teeth, maniacal grin, earrings, beard, and eyepatch. thumb|Grutte Pier (Pier Gerlofs Donia), 1622, book illustration
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:جهازن جا قسم زمرو:انساني سگهه واريون گاڏيون زمرو:قديم جهاز زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:پاڪستان جي بحري تاريخ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سامونڊي ڌاڙيل زمرو:باوارج
گج
تڻي
سڀ کان پهرين سگهڙيون گج لاءِ ڪپڙي جي چونڊ ڪن، جنهن کي”تڻي“ چَوَن. تڻي مان مراد گج جي مٿئين حصي، اڌ ٻانهن ۽ اڌ چولي منجهان آهي. تڻي جو ڪپڙو گهڻو ڪري سوٽي ٿئي ۽ ان جو رنگ لاک رتو يا بلڪل ڳاڙهو هوندو آهي. .
استر
تڻي هيٺان سوٽي پاپلين يا بافتي جو ٿلهو ڪپڙو ڏين ته جيئن ڀرت ڀراءُ ڪري بيهي. .
ليڪ
ڪي گج ليڪيل ته ڪي بنا ليڪ ٺهن. ليڪيل گجن کي ڏسي ڀاسندو ته ڪر لڳندو ته جن اهي گج ڀريا آهن، سي سگهڙيون جاميٽريءَ جون تمام ماهر هجن! اهڙا ته سهڻا اڌ گول، چوڪنڊا، ٽڪنڊا، گول ۽ مستطيل نظر ايندا، جو اچرج مان ڏندين آڱريون اچي وينديون. ليڪ جا به ڪيئي نمونا ٿين ۽ هر هڪ گل جو الڳ نانءُ به ٿئي، انهن جاميٽريڪل نمونن ۾ پڻ ڪيئي نمونا ٿين.
منڊ يا منڊڻا
سگهڙين جي هنري ٻوليءَ ۾ منڊ يا منڊڻا مان مراد آهي آئوٽ لائن يا سٽاءُ جي. ليڪيل ليڪن مٿي ڪاري سُٽ يا ڪاري ڪچي پَٽَ سان منڊ ڪن. ڪچي، پڪي، مڪي يا ٻانڌڻي وارو گج هجي، پر منڊ سڀني ۾ هڪ ئي رنگ يعني ڪاري رنگ سان ٿئي، رڳو فرق اچي ٽانڪن ۾ ،ڪچي واري گج ۾ ٽانڪو رسي يا ڏانڊيءَ جهڙو ٿئي ته پڪي ۾ وري اَنڪ سان ڀرجي، پر ڪي گج وري بلوچي ٽانڪن، جنهن کي منڌپئڙوَ ٽانڪو چَون، انهن سان ٽانڪجن. .
ذات ڦل
هن مرحلي ۾ رنگ ڀرجي ٿو. رنگن جو سٽاءُ ائين جيئن وٺل ڪڪرن مٿان اڀريل انڊلٺ! رنگن ۾ ڳاڙهو، پيلو، نيرو، واڱڻائي، (جنهن کي ماوو) ۽ ناسي، (جنهن کي رتو چَون) شامل آهن. اڇو رنگ ته چوڌاري ڦرندو رهندو. ذات ڦل ۾ ڇير ۽ ڪوڻي جي گلن جي ٻاهران گول يا ڪنڊياري تاري جهڙو دائرو به ٿئي. .
سٽڻ
سَٽڻ مان مراد آهي، ٽڪ ڪچي ڪرڻ، ٽڪ گج ۾ ائين آهي جيئن آڪاش تي اوندهه ۾ تارا. هن مرحلي ۾ سوٽي يا ڪشميري جو ڌاڳو استعمال ٿئي ٿو. .
ڪڙ
سٽيل يا ٽڪ ڪچي ڪيل مرحلي کي پڪو ڪرڻ کي”ڪَڙ“ چئبو آهي. ڪَڙ لاءِ مختلف رنگن جو سٽاءُ ٿئي. رنگ، ذات جي مناسبت سان استعمال ٿين. .
ٽوٻ
ٽٰڪ ڀرجڻ کانپوءِ ٽڪن جو چوڦير وري ننڍڙا رنگا رنگي گل پون، جن کي ٽوٻ گل چون. ٽُوٻ ڀرجڻ کان پوءِ ائين لڳندو آهي. ڄڻ گج جي مٿان ڪي رنگا رنگي پوپٽ اچي ويٺا آهن، مڪي واري گج ۾ وري موتين جي ٽوٻ مڙهين. ٽونئر ۽ ٽڪڙا: هاڻ ته گج جي سونهن ويتر وڌندي جڏهن ڳاڙهن، نيرن، پيلن، ماووين رنگن ۽ پٽ جا ٺهيل ٽونئر ٽانڪبا، ٽونئرن مٿي وري ڪاري پٽ جو گول ٽڪڙو ٺاهي، انهن تي ستار ۽ موتي مڙهبا ۽ موتي سان گڏ وري ڪچ ڪوڏين، لالن، پاولين يا چئوانين جو جنسار ڏسڻ وٽان هوندو آهي. .
موهنڊ
موهنڊ لاڙي ٻولي ۾ انهن پٽين کي چون، جيڪي تڻي وٽان گج کي وڏو ڪن. اهي رنگا رنگي ريشمي ڪپڙي جون ٿين. .
سيلاچ
موهنڊ يا پٽيل جي ڪنارن کان ڳانا مڙهين جنهن کي سيلاچ چون ۽ انهن جي مٿان موتي ۽ ستارا به ٽانڪين. سيلاچ ڪاري سُٽ سان به ڀرين ته ڪڏهن ڪاري پَٽ سان به ڀرين. .
ڪشا
ڪنجري واري گج کي پٺيءَ وٽان ڪپڙو ڪين ٿئي، انهيءَ ڪري پٺيءَ وٽان ڪشا يا ڪهيون وجهن، جيڪي ڪپڙي مان ٺاهين، انهن کي ڦندڻ ۽ سيلاچ به مڙهين..
ٻانڌڻي وارو گج
ٻانڌڻي وارو گج اُهي پائين جن جي ڪا باس باسيل هجي، اولاد نه ٿئي يا پُٽ لاءِ ڪٿان وني نه ملي يا سڪي پني پُٽ ڄمي،سندس وهانءُ لاءِ جوڙايل گج ٻانڌڻي جي ڪپڙي جو ٿئي. لاڙي ڀيڻ پنهنجي ڀاءُ جي اميد ڏسڻ لاءِ رات ڏينهن هڪ ڪري سرتين سان سلجهي گج ٺاهيندي آهي، اهو گج خاص ڪري مڪي وارو ٿئي جيڪو روپئي ۽ سونهري ذري سان مڙهيو ويندو آهي، هن گج ۾ ٽڪن جو به جنسار هوندو آهي ته ٽونئر ٽڪڙن جو به ٽڪساٽ. لاڏل جو وهانءُ جا ڏينهن مهينا اڳ ٻڌيا ته گج ٺاهڻ لاءِ گج ”سوڻ“ ٿئي. گهوٽيتيون گڏجي سڏجي ٽانڪو ٽانڪو هڻندي سوڻ ۾ حصو وٺن. ٿالهي ۽ گهڙي جي ردم تي لاڏا به چون ته ٽانڪا به ٽانڪين. اهو جنسار ڀريو گج ڪنجري وارو گج ڪوٺجي، جيڪو موٺڙي جي ست رنگي شلوار ۽ رنگرتي ٻانڌڻي سان ونيءَ کي وهانءُ ويل اوڍائين. چل مل جرڪندڙ گج جي جنسار جي جوت ئي نرالي آهي، پر سون ٻاري جي نارين جو جوڙيل ڇڄ به لاڙ جو هڪ مثالي هنر آهي. .
آلا مگنا (اسٽاڪھوم يونيورسٽي)
بناوت
alt=|ساڄو|thumb|Ralph Erskine رالف ايرسڪين آولا مئگنا آرڪٽسٽ رالف ارڪسائين پاران ٺهيل هئي، جنھن پاران ويجهي آلشسٽ، اسٽاڪھوم يونيورسٽي لائبريري، اڪٽيورم (فريسيڪايلين) ۽ يونيورسٽي لاءِ قانون جو گھر (ھائوس آف لا) پڻ ٺهيل هو. 2005 ۾ مرڻ کان اڳ ايرڪسائين پاران يونيورسٽي لاءِ اولا مئگنا آخري منصوبو هئو. ان ماڳ تي آڊيٽوريم کي رکڻ جو خيال 1960ع جي شروع ۾، ڪيمپس جي رٿابندي کان وٺي ھيو.
خاڪو
thumb|Brick detailing, south facade عمارت ميدان ۾ ٺھيل آهي. اتر طرف ۽ مکيا دروازن مان اهو هڪ گهٽ، معمولي تاثر ڏئي ٿو، وڏي شيشي جي سطحن وسيلي برک آهي. پر ڏکڻ پاسي، عمارت پنھنجي پوري اونچائي تي آهي. جاءِ جي مُھاڙي کي آيرڪسائن مختلف پستڪ (مقدار)، آڪار (بناوٽ) ۽ اُونچائي ۾ دلچسپ انداز سان انتظام ڏئي ٿو. اُتر واري مُھاڙي (اڳياڙي) کي ڳاڙھي سِرُن جي مختلف رنگن ۾ اکرن سان سجايو ويو آھي. ڇت، فاصلي کان نظر اچي ٿي، جنھن ۾ آڪاس بتي (اسڪاءِ لائٽس) وسيلي ڏينھن جي روشني ۽ سج جو ڏيکُ آڊيٽوريئم ۾ داخل ٿئي ٿي. اندروني داخلا شيشي جي اڳياڙي وسيلي اُتر ۾ ھڪ ڪُشادو پينوراما پيش ڪري ٿو، جيڪو ڏسندڙن کي فطرت ۽ ٻاھر پُراڻي شاھ بلوط جي وڻن سان ويجھو رابطي ۾ جوڙي ٿو. اندر، نموني وارين سِرُن جي ڀِتِ موٽي ٿي. داخلي بناوٽ (انٽيرئر ڊزائن) ھيٺئين دالان وسيلي بيڊروڪ (Bedrock) وسيلي پڌرو ٿي ھڪ فطري لڪاءُ جو احساس ڏئي ٿو. سونھري وارن وارو ڪاٺُ جڳھ (عمارت) ۾ ھڪ خصوصيت جي حيثيت رکي ٿو، جيڪو شيشي جي پٿر (گلاس اسٽون) سان گرم ڀيٽ (ڪنٽراسٽ) ڏئي ٿو. thumb|Auditorium thumb|Lobby آڊيٽوريم جي بناوٽ (ڊزائن) قديم امفي ٿيٽر (Amphitheater) جي نيم-گولائي (سيمي سرڪيولر) رِٿا کان متاثر ٿيل ھئي. ان جو مقصد ھيو تہ 1،194 ٻُڌندڙن (سامعين/آڊئنس) کي بغير اليڪٽرانڪ ايمپليفڪيشن اسپيڪر سمجھڻ ۾ اچي. انھيءَ مقصد لاءِ، ايرڪسائين هڪ صوتي صلاحڪار نلس-اڪي نيلسن سان گڏ ڪم ڪيو. ڪاٺ جي ڇت کي اسٽيج جي طرف بيٺل ڍال اٿس ۽ آواز کي وڌ کان وڌ پکيڙڻ ۽ پڙاڏو (echoes) کان بچائڻ لاءِ سگھارو پروفائلنگ ڪري ٿي. انھين حل جو مطلب پڻ ھڪ جمالياتي مجسموسازي جو اثر ڏيڻ ھيو، وڌ کان وڌ آواز وڌائڻ لاءِ، ھڪ بيٺل ڍال کي بناوٽ (ڊزائن) ۾ جوڙيو ويو ھيو ۽ خيال رکيو ويو ھيو تہ جڳھ ۽ سامان جو ڌيان رکيو ويو ھيو.
مکيا جاءِ موبائل وال بلاڪس وسيلي مرڪزي جڳھ کي ان جي وچ ۾ 2 وٿين ۾ ورھائي سگھجي ٿي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:اسٽاڪ ھوم ۾ اڏاوتون ۽ ڍانچا زمرو:اسٽاڪھوم يونيورسٽي
ڄام نگر
ڄام نگر (Jamnagar)، اولهه هندستان جي رياست گجرات ۾ ڪاٺياواڙ ٻيٽ تي واقع ڄام نگر شهر هاڻي ضلعي جي حيثيت رکي ٿو.
بنياد
هن شهر جو بنياد 1540ع ۾ راجپوتن رکيو ۽ هيءُ 1948ع تائين نئونگر راڄواڙي جي گاديءَ جو هنڌ رهيو.
جاگرافي
ڄام نگر 220 47' اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 700 07' اوڀر ويڪرائي ڦاڪ تي سامونڊي سطح کان 20 ميٽر اوچائيءَ تي واقع آهي. هتي هڪ وڏي ڍنڍ به آهي، جنهن کي ’لکوٽا‘ جي نالي سان سڏين ٿا. 2001ع جي آدمشماري موجب 447734 ماڻهو رهن ٿا. جنهن ۾ 53 سيڪڙو مرد آهن. سندن تعليمي شرح 70 سيڪڙو آهي.
ٻوليون
ڄام نگر جا گهڻا ماڻهو گجراتي ڳالهائين ٿا، ۽ لکپڙهه به گجراتي لپيءَ ۾ ڪن ٿا. ڪجهه ماڻهو ڪڇي ٻولي به ڳالهائين، پر لکڻ لاءِ گجراتي لپي ڪم آڻين ٿا. ڪاٺياواڙي، جيڪا گجراتيءَ کان به ڪافي مختلف آهي، سا هتي گهڻي ڳالهائي، لکي ۽ پڙهي وڃي ٿي.
تاريخي ماڳ مڪان
thumb|کاٻو|لاکوٽا قلعي جو عجا.ب گھر درٻار ڳڙهه محل جو شاهي محل، جيڪو ڄام صاحبن جو ٺهرايل آهي. اهو محل راجپوتي ۽ يورپي اڏاوت جو سهڻو نمونو آهي. هي اڌ گول نموني جي اڏاوت آهي، جنهن ۾ ٻيون به ڪيتريون ئي ننڍيون وڏيون عمارتون ٺهيل آهن، جيڪي اڏاوت جو بهترين نمونو آهن. اڄڪلهه هتي هڪ ميوزيم کوليو ويو آهي، جتي نائين کان ارڙهين صدي عيسويءَ جون پراڻيون وٿون ڏسڻ لاءِ رکيون ويون آهن. هن ميوزيم سان گڏ رڻمل ڍنڍ به آهي ۽ هي ميوزيم اربع کان سواءِ سڄو هفتو کليل رهندو آهي.
هتي ’لاکوٽا قلعو‘ به ڏسڻ وٽان آهي. هيءُ قلعو هڪ ننڍڙي محل جو ڏيک ڏئي ٿو، جيڪو لاکوٽا ڍنڍ جي وچ تي هڪ ٻيٽاڙي تي جوڙيل آهي، پرتاب ولاس محل ۽ ولنگڊز ڪريسينٽ ٻئي عمارتون مهاراجا رنجيت سنگهه جون ٺهرايل آهن. اهي تاريخي عمارتون ڏسڻ وٽان آهن. آثارِ قديمه ۾ کوٽابيسن، ڌنورتي مندر، سولار، ڀرجيو ڪوٿو يوهرا هجرا، ونومانڪر جو بوتو، موتا آساپورا مان مند، شانتي ناٿ مندر، ورڌمان جو مندر، بالا هنومان مندر وغيره خاص آهن. روزي ۽ بيري ٻه سامونڊي بندر به ڄام نگر جي ڀر ۾ آهن. روزي بندر ڪڇ جي گلف واري ڪناري سان آهي، جڏهن ته بيري بندر شهر کان اٽڪل 4 ڪلوميٽر پرتي رنگامتي نديءَ جي ڪناري تي ٺهيل آهي.
ڄام نگر راند جي ميدان ۾ به پاڻ ملهايو آهي. جن ۾ ڪرڪيٽ جا رانديگر پرنس امينس، پرنس ونيو مان ڪنڊ ۽ اجئه جڊيجا (جاڙيجا) به دنيا جي بهترين رانديگرن ۾ شمار ٿين ٿا. ڪرڪيٽ جي دنيا جو نئون رانديگر رويندرا جڊيجا (جاڙيجا) به ڄام نگر جو آهي.
حوالا
زمرو:ڀارت جا اڳوڻا گاديءَ وارا شھر زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
سلطنت عفت
سلطنت عفت (Ifat Sultanate) وچ اوڀر جي هڪ صومالي  مسلم سلطنت هئي.
ڏٺ پرولي
ڏٺ پرولي __(Riddle):
ڏٺ پروليءَ ۾ ڪا شيءِ ڏسي يا ٻڌي هڪدم پرولي ٺاهي ڏيڻ کي چئبو آهي. ڏٺ پروليءَ ۾ ڪنھن وٿ يا واقعي جي تصوير چٽيل هوندي آهي ۽ ھر پرولي اڪثر بيت جي صورت ۾ ھوندي اھي. مثال طور: نر١، نار٢ ھٿ ۾، نار٢، ھٿ ۾ نار٢، اڃا کڻي نھار، تھ نار٣، نارن٤ وچ ۾ (1) نر = ائينو (2) نار = عورت (3) نار = ڦڻي (4) نارن = وارن مطلب تھ: آئينو عورت هٿ ۾، عورت هٿ ۾ ڦڻي اڃا نهار کڻي ته ڦڻي وارن ۾!
1157ع
ڊسمبر
زمرو:1157ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
331ع
ڊسمبر
زمرو:331ع زمرو:چوٿين صدي
افرادي قوت
معاشيات جي حساب سان افرادي قوت مان مراد انهن ماڻهن جي تعداد آهي جيڪي محنت جي منڊي ۾ ڪم ڪرڻ جي قابل هجن چاهي هو ڪم ڪندا هجن یا نه۔ ترقی پذير ملڪن ۾ افرادي قوت آبادي کان ڪافي گهٽ هوندي آهي ڇو ته آبادي ۾ ٻارن جو تناسب گهڻو هوندو آهي۔ زمرو:معاشيات
1158ع
ڊسمبر
زمرو:1158ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اسماعيل چانڊيو
ناليوارو اداڪار اسماعيل چانڊيو، پهرين -جنوري- 1965ع تي تعلقي ميهڙ جي ڳوٺ احمد خان چانڊيي ۾ پيدا ٿيو. سندس والد جو نالو غلام علي چانڊيو آهي. شروعاتي -تعليم- ميهڙ مان حاصل ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي. اي ڪيائين. کيس اداڪاري جو شوق ننڍپڻ کان هو. -ان- شوق سبب پي. ٽي. وي ڪراچي سينٽر پهتو. سندس پهريون ڊرامو ”ڀرم“ هو، جنهن جو ڊائريڪٽر هارون رند ۽ ليکڪ عبدالقادر جوڻيجو هو. اسماعيل چانڊيي اڍائي سئو کان وڌيڪ سنڌي توڙي -اردو- ڊرامن ۾ بهترين اداڪاري ڪئي آهي. سندس مشهور ڊرامن ۾ شوڪت شوري جو لکيل ”باک“ (ڊائريڪٽر فيض ٻگهيو)، ”سونيتي“ (ڊائريڪٽر فيض ٻگهيو)، -اياز- عالم جو لکيل ”ڪُن ۽ ڪنارا“ (ڊائريڪٽر منظور مگسي)، -انور- ابڙي جو ”ڳوڙهن سندا گل“ (ڊائريڪٽر محمد بخش سميجو)، گوبند خوشحالاڻيءَ جو ”سنيتا“، جنهن جو ڊائريڪٽر فاروق رند هو ۽ ڊرامائي تشڪيل علي بابا ڏني هئي، ”ڌرُو“ (ڊائريڪٽر فاروق رند)، ”خميسي جو ڪوٽ“ (جمال ابڙي جو لکيل)، ”ورهاست“ سيريل، ”سچ وڏو ڏوهاري آ“، لانگ پلي، ”استاد“ وغيره شامل آهن. جڏهن ته فاروق رند جي ڊائريڪشن ۾ اسماعيل چانڊيي جا ڊراما ”داني“، ”چنڊ“ ۽ ”ماني“ مشهور ٿيا ”ڪارا انٽرنيشنل فيسٽيول“ ۾ نامزد ٿيو ۽ 2006ع واري ’ڪارا فيسٽيول‘ ۾ سندس ”داني“ سولو پلي، پهريون نمبر ماڻيو. ڪي. ٽي. اين تي سندس سيريل ”حوا“ مشهوري ماڻي، جنهن جو ليکڪ عثمان ميمڻ هو. لانگ پلي ”سج کي ڦاسيءَ“ ۾ هن ذوالفقار علي -ڀٽي- جو ڪردار خوب نڀايو، جنهن جو ڊائريڪٽر -ايوب گل- هو. اردو ڊرامن ۾ اسماعيل چانڊيي ”ريت ڪِي ديوار“ ۾ اداڪاريءَ سان گڏ ڊائريڪشن به ڏني، اهو ڊرامو -انڊيا- جي اي. ٽي. وي -تان- پڻ نشر ٿيو هو. ’هم ٽي. وي‘ -تان- پيش ٿيل سندس ٽيلي فلم ”ناؤ مين دريا“ کي پوري -پاڪستان- جي ٽيلي فلمن ۾ بهترين اداڪاريءَ ۽ ڊائريڪشن جو اوارڊ مليو، -ان- اوارڊ سان گڏ -ان- ٽيلي فلم تي 13 لک جو نقد -انعام- پڻ حاصل ڪيائين. -ان- ڊرامي جو ڊائريڪٽر فاروق رند ۽ ليکڪ علي بابا هو. -ان- کان علاوه اسماعيل جيو ٽي. وي جي ٽيلي فلم ”شيشه“ ۽ هم ٽي. وي جي ”سانس لي زندگي“ ۾ پڻ سٺي اداڪاري ڪئي. سندس -اردو- ڊرامن ۾ ”پيراني“، ”امان مين اسڪول نهيِن جاؤن گا“ ۽ ”مانگ“ پڻ مشهور ٿيا. انهن ٽنهي ڊرامن جو ڊائريڪٽر فاروق رند هو. -اسماعيل چانڊيو- هر قسم جو ۽ ڏکئي ۾ ڏکيو ڪردار پڻ ادا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، هُن ماضي ۾ پي. ٽي. وي جي سڀني وڏن ۽ مشهور اداڪارن سان گڏ ڪم ڪيو آهي. هن وقت هو ڪوٽڙيءَ ۾ رهائش پذير آهي.
ابو الحسن ڏاھري
سنڌيءَ، عربيءَ ۽ فارسيءَ جو شاعر ۽ عالم هو. هو نواب شاهه (هاڻي ضلعي بينظيرآباد) جي ڳوٺ ’ساوڙيءَ‘ ۾ 1116هه/1704ع ۾ ڄائو. 1136هه/1723ع ۾ جهونا ڳڙهه پڙهڻ لاءِ ويو. ڪاٺياواڙ- گجرات جو به سفر ڪيائين. سندس ڪلام ملي نه سگهيو آهي. نثر ۾ طريقت، شريعت، حقيقت ۽ معرفت جهڙن موضوعن تي لکيائين. -ان- کان سواءِ -تصوف- ۽ ٻين نڪتن تي پڻ لکيائين. ’ڪچڪول نامو‘ نالي سندس ڪتاب مشهور آهي، جيڪو 1176هه/1762ع ۾ تاليف ڪيائين. -ان- کان سواءِ ٻيا به ڪيترائي ڪتاب -تصوف- جي ٻين نڪتن تي لکيائين. ’ساوڙيءَ‘ ۾ مدرسو قائم ڪري درس ۽ تدريس جو شغل اختيار ڪيائين. 1181هه/1767ع ۾ وفات ڪيائين. هاڻوڪي دؤڙ -اسٽيشن- جي ڀرسان ڏاهرين جي ڳوٺ ۾ ’اَبُل‘ نالي قبرستان ۾ مدفون آهي. هن عالم جا ڪجهه فارسيءَ ۽ عربيءَ ۾ لکيل قلمي نسخا هٿ آيا آهن، -جن- جي بنياد تي ڪن محققن جو رايو آهي ته ’مقدمة الصلواة‘ جو مصنف ابوالحسن سنڌي هيءُ آهي، پر اها ڳالهه اڃا -تحقيق- طلب آهي.
سلطنت بينن
زمرو:نائجيريا جي تاريخ
پاڪستان جون هاء ڪورٽون
پاڪستان جو ھاء ڪورٽون: پاڪستان ۾ ھن وقت پنج ھاء ڪورٽون ڪم ڪري رھيون آھن جن جو اختيار سماعت 1973 جي آئين تحت آھي. انھن مان ٽي ھاء ڪورٽون برٽش انڊيا واري دؤر ۾ قائم ٿيون ھيون جن ۾ لاھور ھاء ڪورٽ، جنھن جي اختيار وارو علائقو پنجاب، سنڌ ھاء ڪورٽ جنھن جي جي اختيار وارو علائقو سنڌ ۽ بلوچستان ۽ پشاور ھاء ڪورٽ جنھن جي اختيار وارو علائقو اتر اولھ سرحد صوبو ھيو، شامل آھن. 1956 جي آئين ۾ انھن سڀني کي ختم ڪري ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ قائم ڪئي وئي جنھن جي مکيہ سيٽ لاھور ۾ رکي وئي ۽ ان جو ٻڌڻ جو اختيار پوري ويسٽ پاڪستان اندر ھيو. 1970 ۾ ون يونٽ جي خاتمي بعد پراڻين ٽنھي ھاء ڪورٽن جي حيثيت بحال ڪئي وئي ۽ اڳتي ھلي پھرين ڊسمبر 1976 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ قائم ڪئي وئي جنھن جي ٻڌڻ جو اختيار پوري بلوچستان ۾ ڏنو ويو. 2010 ۾ اسلام آباد ھاء ڪورٽ جو قيام عمل ۾ آيو جنھن جو ٻڌڻ جو اختيار  اسلام آباد جي وفاقي ٽيريٽري تائين ڏنو ويو. ھڪ آزاد جمون ڪشمير ھاء ڪورٽ آزاد ڪشمیر ۾ پڻ آھي. اھڙي طرح ھڪڙي ڪورٽ گلگت بلتستان ۾ بہ ڪم ڪري پئي.
اولي الامر
- النساء: 59
332ع
ڊسمبر
زمرو:332ع زمرو:چوٿين صدي
سنڌ هاء ڪورٽ
سنڌ ھاء ڪورٽ: سنڌ صوبي جي سڀ کان وڏي عدالت آهي. جيڪا 1906 ۾ سنڌ جڊيشل ڪمشنر جي نالي سان قائم ٿي جنھن کي بعد ۾ سنڌ چيف ڪورٽ جو نالو ڏنو ويو جيڪا اڳتي هلي سنڌ ھاء ڪورٽ ٿي وئي.
گوڏي جي آرٿروپلاسٽي
گوڏي جي آرٿروپلاسٽي يا گوڏي جي تبديلي ھڪ جراحي يا سرجري جو اھڙو پروسيجر آهي جنھن ۾ سور ۽ معذوري هي ختم ڪرڻ لاء گوڏي جي جوڙ جا وزن برداشت ڪندڙ حصا تبديل ڪيا ويندا آهن. اھا اڪثر آسٽئو آرٿرائيٽس ۽ ٻين گوڏن جي بيمارين ۾ ڪئي ويندي آهي جن ۾ رھيوميٽئائڊ آرٿرائيٽس پڻ شامل آهي. اھا سرجري جزوي تبديلي جي بہ ٿي سگھندي آهي ۽ مڪمل تبديلي جي بہ. سرجري ۾ بيماري ورتل يا خراب ٿيل جوڙن جي حصن کي پلاسٽڪ يا ڌاتو جي ٺھيل حصن سان تبديل ڪري جوڙن کي چرپر جي قابل بڻايو ويندو آهي. ھن سرجري کان پوء مريض کي ڪافي سور جي تڪليف برداشت ڪرڻي پوندي آهي ۽ توانو ٿيڻ ۾ ڪافي ھمٿ کان ڪم وٺڻو پوندو آهي. صحتيابي ۾ ڇھ ھفتا يا وڌيڪ وقت لڳندو آهي ۽ گھمڻ ۾ واڪنگ فريم ، بيساکين وغيره جي ٽيڪي جي ضرورت پڻ پوندي آهي. ھڪ تخميني مطابق گوڏن جي تبديلي جي ٽوٽل جو 82 سيڪڙو 25 سالن تائين ڪم ڪندو آھي.
ھن قسم جي سرجري انھن مريضن جي ٿيندي آھي جن جو رواجي علاج ممڪن نہ رھيو ھجي ۽ انھن ۾ آسٽئو آرٿرائيٽس جي بگاڙ آخري سطح تي پھچي.
اسماعيل راھو
ناميارو سياسي اڳواڻ ۽ شهيد فاضل راهوءَ جو ٻيو نمبر وڏو فرزند اسماعيل راهو، 1961ع ڌاري، پنهنجي اباڻي ڳوٺ ضلعي -بدين- ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، اعليٰ ثانوي -تعليم- حيدرآباد ۾ پرايائين. هن پنهنجي سياسي سفر جي شروعات اسڪول واري دؤر ۾، عوامي تحريڪ جي ذيلي تنظيم ”سجاڳ -ٻار- تحريڪ“ کان ڪئي. -ان- تسلسل ۾ اڳتي هلي، ”سنڌي شاگرد تحريڪ“ ۾ سرگرم رهيو. 1986ع ۾ عوامي نئشنل پارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. 1987ع ۾، سندس والد فاضل راهوءَ جي شهادت کان پوءِ، کيس -ان- ئي پارٽيءَ جي ”سينٽرل -ايگزيڪيوٽو- ڪاميٽيءَ“ ۾ کنيو ويو. چونڊن واري سياست جو آغاز، 1987ع ۾، بلدياتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ سان ڪيائين ۽ ضلعي ڪائونسل -بدين- جو ميمبر بڻيو. 1988ع وارين عام چونڊن ۾ پي- -ايس- 49 تان، عوامي نئشنل پارٽيءَ جي اميدوار جي حيثيت سان حصو ورتائين، جنهن ۾ ٿورن ووٽن -تان- شڪست کاڌائين. 1988ع ۾ ئي ”سنڌي عوام جي قومي اتحاد“ جي اڳواڻ سٿ ۾ شامل ٿي، ڪالاباغ ڊيم خلاف جدوجهد ڪيائين ۽ 1989ع ۾ سنڌي -اتحاد- جو صدر بڻيو. 1990ع ۾ عوامي تحريڪ جي سياسي ڪيڊر جي ٻن حصن ۾ ورهائجڻ کان پوءِ، هيءُ عوامي تحريڪ جي ٻئي حصي سان لاڳاپيل رهيو ۽ -ان- جو صدر چونڊيو. 1990ع جي عام چونڊن ۾، آزاد اميدوار جي حيثيت ۾ ڪاميابي ماڻيائين. بعد ۾، ڄام صادق عليءَ جي مخلوط سنڌ حڪومت ۾، لائيو اسٽاڪ ۽ منرل ڊولپمينٽ کاتي ۾ وزير ٿيو. 1993ع جي عام چونڊن ۾ هارايائين. 1995ع ۾ پنهنجي عوامي تحريڪ پارٽيءَ سميت مسلم ليگ (ن) ۾ شموليت اختيار ڪيائين. -ان- ئي پارٽيءَ جي پليٽ فارم -تان- 1997ع وارين عام چونڊن ۾ ڪاميابي ماڻيائين. بعد ۾ لياقت علي جتوئيءَ جي مخلوط حڪومت ۾ آبڪاريءَ ۽ محصولات (Excise & Taxation) جو وزير ٿيو. 1999ع ۾ غوث علي شاهه جي چيف ايڊوائيزريءَ ۾، پبلڪ هيلٿ انجنيئرنگ کاتي جو صلاحڪار ٿيو. هن وقت -پاڪستان مسلم ليگ- (ن) جي سينٽرل -ايگزيڪيوٽو- ڪاميٽيءَ جو ميمبر ۽ سنڌ مسلم ليگ (ن) جو چيف ڪوآرڊينيٽر آهي.
اولياء الله جون ڪرامتون (ڪتاب)
اولياءَ الله جي ڪرامتن تي مشتمل هيءُ ڪتاب اصل ۾ امام عبدالله يافعي يمنيءَ جو لکيل آهي، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو الحاج محمد مصري ميمڻ ڪيو آهي. پڪي جلد سان ڊيمي سائيز ۾، 308 صفحن تي مشتمل هيءُ ڪتاب مڪتبه اصلاح و تبليغ حيدرآباد، سنڌ پاران 1999ع ۾ ڇپيو.
ڄام نظام الدين سمو
ڄام نظام الدين سمو انگريزي (Jam Nizamuddin Samo) سنڌ ۾ سمن جو راڄ جو آخري حاڪم جنھن کي سنڌ جا ماڻهو قرب ۽ محبت منجهان ڄام نندو سڏيندا هئا. ڄام نظام الدين سمن جي دور جو آخري ۽ آزاد سنڌ جو پويون تاجدار هو، جنهن 25 ربيع الاول 866هه/ 29 ڊسمبر 1461ع کان 914 هه/ 1508ع تائين نه رڳو ملڪ سنڌ تي فرمانروائي ڪئي، بلڪ ماڻهن جي دلين تي به راڄ ڪيو.
ڪردار
ڄام نندو گفتار جو سچو، سٺو منتظم، جري ۽ خوش مزاج سلطان هو. جاھ ۽ جلال، شان ۽ شوڪت ۾ سندس ثاني ٻيو ڪو ڪونه ٿيو. سندس اڌ صديءَ جي صاحبي سنڌ لاءِ سچي پچي رحمت ثابت ٿي. ملڪ ۾ امن امان هو، خير ۽ برڪت جو جواب ڪونه هو، سنڌ جا ماڻهو سکيا ستابا ٿيا، سڄو ملڪ ريان کيان هو، دينداري ۽ دنياداري ملڪ ۾ ٻئي گڏوگڏ هيون، ديني ۽ دنيوي علمن جي اشاعت سنڌ جي چئني ڪنڊن ۾ انتهائي عروج تي هئي. مدرسا ۽ خانقاهون آباد، رعيت، امير، وزير ۽ سپاهي سڀ آرام ۽ آسائش ۾ هئا. جيسين پاڻ زنده هو، تيسين ڪنهن به ڌارئي کي همت ڪانه ٿي، جو سنڌ ڏانهن اک کڻي نهاري. ڄام نندي جي پاڪبازيءَ، زهد ۽ تقويٰ جا ڪيئي قصا مشهور آهن. تاريخ ۾ ان جا ڪيترا مثال محفوظ آهن. تاريخ ۾ اچي ٿو ته قاضي عبدالله جي جنازي نماز ڄام نندي ان ڪري پڙهائي، جو هو سموري زندگي باوضو رهندو هو ۽ ڪڏهن پنهنجي اوگهڙ ڪانه ڏٺي هئائين. ٺٽي ۾ ڪيترا پير، فقير، صوفي ۽ بزرگ موجود هئا، ليڪن اهي وصفون فقط سنڌ جي سلطان ۾ موجود هيون. انهيءَ تقويٰ ۽ پرهيزگاريءَ سبب ئي هڪ روايت مطابق پير مراد شيرازيءَ جي جنازي نماز به ڄام نندي ئي پڙهائي. مشهور آهي ته جڏهن هو گهوڙن جي ڪُڙهه ۾ ويندو هو ته انهن جي پٺيءَ تي هٿ گهمائي چوندو هو: '''خدا اهو ڏينهن نه آڻي، جو سواءِ ڪنهن سبب جي، آءٌ اوهان تي سواري ڪريان! دعا آهي ته ڪنهن بيگناهه جو خون منهنجي هٿان اوهان تي سواري ڪندي نه وهي. آءٌ انهيءَ سلسلي ۾ پنهنجي خدا اڳيان قيامت ڏينهن شل شرمندو نه ٿيان!''' ڄام نظام الدين سمي جي هيٺينءَ رباعيءَ مان به سندس سيرت ۽ ڪردار تي روشني پوي ٿي :<Br> اي آنـڪ ترا نظام الــــــدين مــــــي خوانـند،<Br> تو مفتخري ڪه مرا چـُنيــن مـــي خوانـند،<Br> گـر در رهِ ديـــــن از تـــــــو خـــــطائي رفــته،<Br> شڪ نيست ڪه ترا ڪافر لعين مي خوانند.<Br>
نيڪ نامي
سڀني مؤرخن، سنڌ جي هن نيڪ نام سلطان جي ساراھ ڪئي آهي ۽ سندس دؤر کي امن ۽ سڪون، ايمان ۽ اخلاق، نيڪي ۽ ديني بلنديءَ جو دؤر ليکيو آهي. ’ماثر رحيميءَ‘ جو مصنف لکي ٿو ته: ”درميان سلاطين سنده چه ڪه درميان سلاطين هندوستان بفضيلت و حالت او نبوده.“ (سنڌ ڇا، بلڪ سموري هندستان ۾ هن جهڙو ديندار، متقي ۽ صاحب فضيلت بادشاهه ڪونه ٿيو.) مغل دؤر جي هن مؤرخ جو اهو قول وزندار ۽ وڏي ۾ وڏو اعتراف آهي. ساڳيو مصنف لکي ٿو ته: ”سندس دؤر ۾ عالم صالح، بزرگ ۽ فقير سڀ خوش و خرم، ۽ رعيت خواهه سپاهي فارغ البال ۽ آسوده حال هئا.“
هڪ سونهري دور
هن دور ۾ سنڌ ۾ ڪي اهڙا عالم ۽ دانشمند به اچي پهتا، جن جو اچڻ سچ پچ ته سنڌ لاءِ هڪ نعمت هو. مثلاً: مولانا عبدالعزير (اُبهري) ۽ پٽس مولانا اثيرالدين پـنهـنجـي سـمـوري خـانـدان سـميـت هـتي پهتا، علم جي اشاعت لاءِ مدرسو جاري ڪري، انهن علم جي طالبن جي آس ۽ پياس پوري ڪئي. عـلامه جـلال الـديـن دوانـي (الـمتوفـي 908 هـه/ 1502ع) سـنـڌ ۾ اچـڻ لاءِ تيـار ٿيو. ڄام نندي راهه خرچ به ڏانهس موڪليو، پر افسوس ته خرچ پهچڻ کان اڳ مولانا لاڏاڻو ڪري ويو. علامه دوانيءَ جا ٻه جَيَد شاگرد، مير شمس ۽ مير معين ٺٽي ۾ آيا، جن هتي رهي ديني ۽ دنيوي علم جي اشاعت ۾ ڀلئون ڀل بـهـرو ورتو. اهڙيءَ ريت سنڌ جي هن نيڪ نـام سـلـطان ڄــام سمـي جي دؤر ۾ڪيترن بيروني عالمن هتي پناهگزين ٿي، شاهي سرپرستيءَ هيٺ، سنڌ کي علمي فائدو رسايو. . جنهن سمي سلطان ڄام نظام الدين سنڌ تي حڪومت ڪري رهيو هو، ان وقت سندس ملڪ جي آس پاس هن ريت حڪمراني ۽ حڪومت جو سلسلو موجود هو: اوڀر ۾ گجرات تي محمود بيگڙو (1458-1511ع)، اتر ۾ ملتان تي حسين لانگاه (1460-1502ع)، دهلي سلطنت تي بهلول لوڌي (1451-1489ع)، ڪشمير تي سلطان زين العابدين (1420-1470ع) ۽ ماروار جوڌپور تي راجا جوڌ (1438-1488ع) – آزادي، اطمينان، خودسري ۽ وقار سان حڪومت ڪري رهيا هئا. ننڍي کنڊ کان ٻاهر ڪابل، قنڌار ۽ هرات تي سلطان حسين مرزا بايقرا (1458-1506ع) پوري آب تاب ۽ حشمت سان بادشاهي ڪري رهيو هو. ڄام نندي جي دور ۾ حسين مرزا سنڌ تي حملو ڪرايو، جنهن کي ڄامن زبردست شڪست ڏني.
انتظامي ۽ فوجي استحڪام
220px|thumb|ڄام نندي جي دؤر جا سڪا ڄام نظام الدين حڪومت جي انتظام ۾ مناسب سڌارا آندا ۽ چند لائق وزيرن ۽ اميرن کي پنهنجي حڪومت ۾ شامل ڪيو. اهڙن ناليرن اميرن ۾ دريا خان جو نالو عالم آشڪار آهي. سنڌ جون مقامي تاريخون ۽ تذڪرا ڄام نندي جي دور ۾ ڪنهن به لڙائي ۽ جنگ جو اطلاع ڏيڻ کان قاصر آهن، تاهم سنڌ کان ٻاهر لکيل ڪتابن هن دور ۾ ڪجهه ڇڪتاڻ جي نشاندهي ڪئي آهي. سلطان محمود بيگڙو گجرات جو بادشاهه سال 1471ع ۾ چمپانير ويندي پارڪر پهتو. کيس هتان جي مسلم ۽ هندو قبيلن ۾ ٽڪراءَ جو اطلاع ڏنو ويو. سلطان محمود کي پارڪر ۾ چوويهه هزارن جي لشڪر سان منهن ڏيڻو پيو. مقامي لشڪر ۾ ڪلهوڙا، سومرا ۽ سوڍا شامل هئا. محمود بيگڙي هر طرح سان ويڙهه کان پاسو ڪيو ۽ آخرڪار ٻنهي ڌرين ۾ ٺاه ٿيو. سلطان کي هي معلوم ڪري تعجب ٿيو ته ٿر ۽ پارڪر جا ماڻهو مسلمان هوندي به اسلامي ريتن ۽ رسمن کان اڻ واقف هئا. بادشاهه جي آڇ تي هتان جي اڪثر قبيلن، گجرات جي شهر سورٺ تي لڏپلاڻ ڪئي، جتي سندن تعليم ۽ تربيت جو مناسب بندوبست ڪيو ويو. ڪڇ جي ڪناري سان سال 1472ع ۾ سنڌي قبيلن جي هڪ بغاوت جو اطلاع ملي ٿو، جنهن ۾ چاليهه هزار فردن حصو ورتو هو. ان وقت گجرات جو سلطان محمود بيگڙو ڪڇ ۾ موجود هو. کيس جڏهن سنڌ ۾ ان شورش جي خبر پهتي، تڏهن پاڻ هڪ وڏو لشڪر ڄام جي مدد لاءِ موڪليائين. سنڌي ۽ گجراتي فوج بگڙيل صورتحال کي ضابطي ۾ آندو. ڄام نندي اهڙي مدد لاءِ بيگڙي جا ٿورا مڃيا ۽ پنهنجي نياڻي گجرات موڪلي ڏني، جنهن جو نڪاح خانديش جي شهزادي قيصر خان سان ٿيو. ڄام هندي ذخيرن موجب محمود بيگڙو سنڌي حاڪم ڄام نندي جو ڏوهٽو هو. ان ڪري ان صاحب هر موقعي تي سنڌين جي مدد ڪئي. اصل ۾ هي بادشاه ڄام تغلق جو ڏوهٽو هو. ڄام نندي جي دور ۾ هرات تي سلطان حسين بايقرا جو حڪم هلندو هو. سلطان حسين جي فوج سنڌ جي سرحدي شهر ”سبي“ تي ڪاه ڪئي. هن شهر تي امير بهادر ڄام جو نائب هو. منگولن جي موت مار حملي ۾ سنڌي فوج شڪست کاڌي ۽ شهر تي هراتين قبضو ڪيو. ڄام نندي ان ڪاروائي خلاف ڄام مبارڪ خان جي سپھ سالاري ۾ فوج موڪلي جنهن ڀرپور حملو ڪيو. نتيجي ۾ شاھ بيگ ارغون جو ڀاءُ محمود يا محمد مغل مارجي ويو ۽ سبي ٻيهر سنڌ ۾ شامل ٿي. هي واقعو 890ھ بمطاق 1485ع ۾ پيش آيو. هتي محمد ارغون (ڀاءُ شاه بيگ ارغون) کي عملدار مقرر ڪيو ويو هو. سوڀ جي نشي ۽ طاقت جي غرور ۾ منگولن هن واقعي بابت هڪ اعلان جاري ڪيو، جنهن ۾ حملي کي جائز قرار ڏيڻ ۽ پنهنجي فتح جو اظهار هن ريت ڪرڻ کي ترجيح ڏنائون: