cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالڪريم گدائي
عبدالڪريم گدائي سنڌ جو بهترين شاعر، ڪريم آباد، تعلقي ٺل ۾ پهرين جنوري 1901ع ۾ پيدا ٿيو. گدائيءَ جي تعليم سنڌي فائنل هئي. هن دنيا ۾ روزي روٽيءَ جي بندوبست لاءِ ڪلارڪ، سپاهي ۽ صحافي جهڙا مختلف فرض سرانجام ڏانا. سندس ٽي شاديون ٿيون. اولاد ۾ ٻه پٽ ٻه نياڻيون هيون. سندس مشهور تصنفون، ”خان ڳڙهه کان جيڪب آباد تائين“، ”پيماني تي پيمانو“، ”ساڻيهه جا سور“، ”پکڙا ۽ پنهوار“ شامل آهن، ان کان علاوه ڪيئي فيچر، ڪهاڻيون ۽ اسٽيج ڊراما پڻ لکيل آهن. سندس وفات 28 جنوري 1978ع ۾ ٿي ۽ آخري آرامگاهه افضل بابا قبرستان جيڪب آباد ۾ آهي.
زندگيءَ جو احوال
عبدالڪريم گدائيءَ جو گهريلو نالو ”بگو“ هو. اسڪول ۾ سندس نالو عبدالڪريم لاشاري لکرايو ويو. گدائي 1911ع ائنگلو ورنيڪيولر اسڪول ۾ داخل ٿيو ۽ 1916ع ۾  پنج درجا پاس ڪري سکر جي هاءِ اسڪول ۾ داخل ٿيو. اهڙي طرح 1920ع ۾ فائنل جو امتحان ٺل جي سنڌي اسڪول مان پاس ڪيائين. . سندس پهرين نوڪري پوليس ۾ ننڍي منشي واري رهي. جڏهن شاعري شروع ڪيائين ته پنهنجي لاءِ تخلص ”گدائي“ جو انتخاب ڪيائين. گدائي صاحب پنهنجي هڪ تصنيف ۾ لکي ٿو، ”جڏهن آئون 1920ع ڌاري پوسٽ آفيس شڪارپور ۾ ڪلارڪ هوس، تڏهن جليانوالا باغ جي واقعي خلاف احتجاجي ڏينهن ملهايو ويو. منهنجي دل ڪانگريس طرف ڇڪجي ويئي. گدائي شروعات ۾ خلافت تحريڪ کان متاثر هو پر پوءِ جوش ۾ نوڪري ڇڏي وڃي ڪانگريس ۾ شامل ٿيو. 1925ع ڌاري سندس شاعري سنڌو ۽ ٻين هفتيوار اخبارن ۾ شايع ٿيڻ لڳي. پر سندس شاعري جو حقيقي دور هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. گدائي صاحب لکي ٿو، ” 1947ع کان پوءِ آزادي وارو خواب شرمندءِ تعبير رهجي ويو، اسين سنڌي پنهنجي ئي وطن ۾ بي وطن ٿي وياسون. امنگون ۽ اميدون پائمال ٿي ويون. تڏهن کان شاعري موجوده موڙ اختيار ڪيو.“. گدائي صاحب جو شروعاتي ڪلام هفتيوار پيغام، صداقت، سنڌو، سنڌ زميندار، روزانه الوحيد ۾ شايع ٿيندو رهيو. پاڻ 1952ع ۾ سنڌ هاري ڪاميٽي ۾ شامل ٿيو. ان دوران گدائي صاحب مقامي اخبارن صبح سنڌ، ستاره سنڌ، فرنٽيئر گزيٽ، انقلاب، امروز ۽ مجاهد جو ايڊيٽر به رهيو. .
گدائي جي شاعري
گدائي جي شاعري سنڌ سان پيار ۽ انسيت جو مظهر آهي. سندس نالو سنڌ جي ترقي پسند شاعرن جي فهرست ۾ ڳڻيو وڃي ٿو. .
گدائي جي شاعري مان چونڊ ٽڪرا نموني طور هيٺ ڏجن ٿا. سفر زندگي جو ڪٺن هو گدائي بهر طور گذريو گذاري ڇڏيوسين.
اڄ به ساري رات، رنو ويٺي مارئي سارو ملڪ ملير جو آيو واڳن وات ڪڍي ڪوئي ڪات، ماري مانگر مڇ کي.
نه اٽو جنهن کي، نه اجهو ميسر نه ٻارن کي چولو، نه عورت کي چادر نه پنهنجي بدن تي لنگوٽي برابر نه ڪوسيءَ ٿڌيءَ ۾ ڪو پيرن ۾ پادر.
آ واٽ تي ڪاري ٻاٽ اگر پر پنهنجي رت جو تيل ڏيئي هر موڙ مٿان آزادي جي هڪ مشعل ٻاري وينداسين.
ڪڪڙ
ڪڪڙ ھڪ پکي جو نالو آهي جنھن کي عربي ۾ دجاج، فارسي ۾ خروس، هندي ۾ ڪڪڙي، مرغي ۽ ماڪيان چوندا آهن.ھي مشهور ۽ سانتيڪو گهرو پکي آهي. ڪڪڙيون جلد جلد آنا لاهينديون آهن، جي ماڻهو کائيندا به آهن. نر جي مٿي تي ڳاڙهي رنگ جي چوٽي (هلڪي ڪلنگي) ۽ ماديءَ جي مٿي تي ننڍي ٿيندي آهي. ٻليءَ کان ڏاڍو ڊڄندو آهي. اونهاري ۾ رات جو ٻاهر ڊگهي ڪاٺيءَ تي ٺاهيل مارِهي (پيهي) تي ويهاريو آهي ۽ سياري جو کُڏين ۾ بند ڪبو آهي. نانگ هن جو دشمن آهي.
طب
هن کي چڱيءَ طرح ڪاڙهي شوربو پياربو ته دمڪشي ۽ کنگهه کي فائدو ڪندو. مثاني ۽ گڙدن جي پٿري ۽ رائي کي ذرا ذرا ڪري پيشاب جي رستي خارج ڪندو. فالـج، لقوي، سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. نڙيءَ جو سور ڇڏائي ۽ آواز کي صاف ڪري ٿو. ڇاتي ۽ سيني جي بلغم کي تحليل ڪري ٿو. هن جي چرٻي سنڌن جي سور، استرخاءِ ۽ آلت جي ڍرائيءَ تي مالش ڪرائجي. اها چرٻي طرفين جي لذت لاءِ به مجرب آهي.
حوالا
زمرو:پالتو جانور زمرو:پکي
چمبڙ تعلقو
چمبڙ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ٽنڊي الهيار ضلعي جو ھڪ تعلقو آهي. اِن جو صدرمقام چمبڙ شهر آهي. 2011 جي تخميني مطابق ھن تعلقي جي آبادي 1,56,000 ھئي. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي ڪل آبادي 2,09,208 ھئي جنھن مان 36,125 شھري علائقي ۾ ۽ 1,73,083 ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھئي. ھن تعلقي جي اتر ۾ ٽنڊو الهيار تعلقو، ڏکڻ ۾ بدين ضلعو ۽ ٽنڊو محمد خان ضلعو، اولھ ۾ حيدرآباد ضلعو ۽ اوڀر ۾ ميرپور خاص ضلعو واقع آهن.
مدرسو
thumb|250px|مدرسة أولوغ باك، [[سمرقند، ca. 1912]]
چمبڙ تعلقو
انتظامي ورهاست
2008 وارن انگن اکرن مطابق تعلقي ۾ ھڪ سرڪل، 11 تپا ۽ 29 ديھون واقع آهن. ديھن مان ھڪ چمبڙ شھر واري ديھ نيم شھري آھي باقي 28 ديھون ٻھراڙيءَ جون آھن.
مير علي نواز خان ناز
مير علي نواز خان ٽالپر، مير امام بخش خان جي انتقال (8 - فيبروري 1921ع) بعد، سندس وڏو صاحبزادو مير علي نواز خان (13 - فيبروري 1921ع) تخت تي ويٺو. والد جي پوئين زماني ۾ رياست کان بدر ٿيل هو، ۽ دهليءَ طرف رهندو هو. ڏاڍا ڏک ڏٺا هئائين. وڏو خرچائو، سخي مرد، ۽ حضور شرم هو. ڏکن ڏاکڙن سندس دل کي بنھ نرم ڪري ڇڏيو هو.شاعر هو، ۽ تنھنڪري عاشق مزاج. سندس عشق لاهور جي هڪ مائيءَ سان لڳو، ۽ عشق بہ اهڙو، جنھن کي واقعي ”عشق“ چئجي. قد ۾ ڊگهو، رنگ ڪڻڪ ونو، ڏاڙهي ڪوڙيل ۽ شھپر ڊگها - بنھ ڪُوپو مڙس هو.1923ع هو، يا 1924ع. باليءَ سان مير صاحب جي عشق جو ڪھڙو عالم هو، تنھن جو ذڪر اڳ ٿي چڪو آهي. وڏيءَ محنت ۽ مشقت بعد وڃي باليءَ ۽ سندس ڀائرن (بگو خان ۽ فيروز خان) شاديءَ جي ڳالھ قبول ڪئي - ڄڻ مئي مڙھ ۾ ساھ پئجي ويو. مير صاحب دل کولي خرچ ڪيو. مھمانن لاءِ ڪئمپون کلي ويون. گرميءَ جو زمانو هو، تنھنڪري ڪکايون لانڍيون ٺاهيون ويون، جن تي پاڻي اڇلايو ٿي ويو تہ جيئن ٿڌيون رهن. خيرپور ريلوي اسٽيشن واري ڦاٽڪ کان وٺي شھر تائين، ان زماني ۾ ميدان ئي ميدان هوندو هو: اهو سارو ميدان لانڍين ۽ ڪئمپن سان ڀريو ويو. مير صاحب جي پنھنجي رهائش ۽ شاديءَ جي مجلس لاءِ خاص لانڍيون پڻ انھيءَ ئي ميدان ۾ ٺاهيون ويون. طوائفن جي رهائش لاءِ هاءِ اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس جون بلڊنگون خالي ڪرايل هيون. اٽڪل اسي کن طائفا لاهور، امرتسر، دهلي ۽ بمبئيءَ منجهان اچي ويا. هاءِ اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس جي ڪنڊ ڪڙڇ مان طبلي جي ٿاڦ ۽ سارنگيءَ جي رون - رون ٻڌڻ ۾ ٿي آئي. ساري خيرپور ڄڻ لاهور جي هيرا منڊي بڻجي ويئي هئي. ماڻھن جا ڳاهٽ هئا. هر مھمان جي لانڍيءَ ڏانھن هڪ طائفو روانو ڪيو ٿي ويو. اها ورهاست شام ويلي پئي ٿي. تماشہ بين ساري هندستان مان ڇڪجي اچي خيرپور ۾ جمع ٿيا هئا. ناچ، گانا، کانا، آتشبازيون، جادوءَ جا کيل، مشاعرا، قصيده خوانيون - غرض تہ عيش ۽ تفريح لاءِ جا شي تصور ۾ اچي ٿي سگهي، سا موجود هئي. ڪيترا وڏا ماڻھو ۽ آفيسر بہ دعوت تي آيل هئا. مجلس هلندي، خزانو خالي ٿي ويو - ڪيترن ڏينھن تائين پنھنجين فين وصول ڪرڻ خاطر طوائفن کي خيرپور ۾ رهي ڌڪا کائڻا پيا. مير علي مراد خان کان پوءِ جنھن ٻئي مير شعر شاعريءَ ۾ دلچسپي ورتي، سو مير علي نواز خان هو. اڳ لکي چڪو آهيان تہ هن صاحب هڪ ديوان اڙدوءَ جو (”گلدستہ ناز“ نالي)، ۽ هڪ سنڌي ڪافين ۽ ڪلامن جو ڪتاب (”خلوت عشق“) ڇڏيو. انھن کانسواءِ، عمر خيام جي رباعين جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيائين، ۽ ان مجموعي کي “ميڪده ناز” جو نالو ڏنائين. ”ليليٰ – مجنون“ واري قصي کي پڻ منظوم ڪيائين. اهي ٻئي رسالا آب تاب سان ڇپارائي ملڪ ۾ وراهيا ويا.
چمبڙ تعلقو
يونين ڪاؤنسلون
چمبڙ تعلقي ۾ 7 يونين ڪا‏ؤنسلون ۽ 2 ٽائون ڪاميٽيز آھن آهن، جن مان 1  ٽائون ڪاميٽي  چمبڙ شهر ۽ ٻي سنجر چانگ  ۾ اچي  ٿي.
مدرسو
مدرسو ھڪ اهڙو اداري کي چئبو آهي جتي شاگرد  تعلیم حاصل ڪرڻ لاء ويندا آهن۔ مدرسي ۾ شاگرن ۽ شاگردياڻن کي مختلف جماعتن ۾   مذھبي تعلیم ڏني ويندي آهي۔ مدرسو عام اسڪول يا مڪتب وانگر ھڪ ادارو آهي جيڪو اسلامي مذھبي تعليم فراھم ڪرڻ لاء مخصوص ھوندو آھي. ان جو انتظام ۽ تدريسي عملو مذھبي عالمن تي مشتمل ھوندو آھي جنھن۾ مفتي، عالم، حافظ قرآن شامل ھوندا آھن. انھن جو نصاب اسلامي ھوندو آھي. پاڪستان ۾ مدرسن جي رجسٽريشن لازمي عمل آھي ۽ انھن جي نگراني لاءِ مذھبي بورڊ جوڙيل آھي.
چمبڙ تعلقو
ديھون
چمبڙ تعلقي ۾ ڪل 29 ديھون واقع آهن.
مدرسو
مدرسي جي ابتدا
مدرسي جي قيام کان اول مذھبي تعليم استاد گھرن ۾ ڏيندا هئا ۽ پوء سن جو آغاز مسجدن ۾ ٿيو جتي ھڪ ئي وقت استاد پنھنجا پنھنجا دائرا ٺاهي چونڪڙين ۾ شاگردن کي پڙھائيندا ھيا ۽ اھا تعليم به عام طور تي ذاتي نوعيت جي ھوندي ھئي ء رياستي مدد تمام گھٽ ھوندي ھئي ۽ ان تعليم جو خرچ گھڻي ڀاڱي مخير ماڻھن جي مٿان ھوندو ھو. اھو ايئن بنو اميہ جي دور ۽ بنو عباس جي شروعاتي ۽ وچولي دور م ٿيندو ھيو. جڏھن بنو عباس جي خلافت ڪمزور ٿي ۽ صوبن ۾ آزاد حڪومتون قائم ٿيڻ شروع ٿيون تہ اھڙن تربيت يافتہ عالمن جي ضرورت وڌي وئي جيڪي قاضي، مفتي ء صدر جي عھدن لاءِ گھربل ھئا. اھڙين حالتن م باقاعده مدرسن جي ضرورت پيدا ٿي وئي جتي باقاعده تعليم۽ تربيت ڏئي عالمن کي تيار ڪري سگھجي، اھڙي طرح پھريون مدرسو خراسان ۾ قائم ٿيو ۽ پوء ان جي تقليد ۾ اسلامي دنيا جي مختلف حصن ۾ مدرسا قائم ٿيڻ شروع ٿي ويا. جيئن ته ھڪ مدرسي لاءِ ضروري هو ته عمارت ھجي، جنھن ۾ استادن ۽ شاگردن لاءِ ڪتب خانو (لائبريري) ھجي، ملازمن ۾ باقاعده پگھاردار استاد ھجن ۽ شاگردن جي رھائش لاءِ ھاسٽل ھجي تنھن ڪري اھڙو ادارو چندي کانسواءِ ھلڻ ممڪن نه ھيو تنھن ڪري باقاعده آمدني لاء رياست جي مدد جي ضرورت پيدا ٿي اھڙي طرح رياستي مدد جي شروعات ٿي ۽ مدرسن تي رياستي ڪنٽرول کان پوءِ حاڪمن مذھبي تعليم کي پنھنجي مفادن لاءِ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. انھن مدرسن جو پھريون مقصد فقھي معاملن ۾ مھارت رکندڙن کي پيدا ڪرڻ ھو جن جي عدالتي عھدن تي مقرري جي ضرورت ھئي تنھنڪري جلد ئي اھڙن مدرسن قائم ڪرڻ جي شروعات ٿي جتي چئني سني فقھہ جي مذھبن جي تعليم ڏني ويندي هئي. اھڙي طرح مدرسو معاشري جي مذھبي ضرورتن کي پورو ڪندو ھو ۽ مذھبي قدرن جو تحفظ ڪندو هو. سني اسلام جي مقابلي ۾ مصر ۾ فاطمي خلافت (909 کان 1171) مشھور الازھر جو بنياد وڌو جيڪو ھونءَ تہ مسجد جو نالو ھو پر درحقيقت مدرسو ھو جنھن جي قيام جو مقصد اھڙا مشنري يا تبليغي عالم پيدا ڪرڻ ھو جيڪي سني عقيدن خلاف تبليغ ڪري ماڻھن کي شيعت طرف مائل ڪري سگھن. فاطمي رياست الازھر جي باقائده سرپرستي ڪئي ۽ مشھور عالمن کي اتي استاد مقرر ڪيو ويو جن جون ڳريون پگهارون مقرر ڪيون ويون. تقريبن 200 سالن تائين الازھر اھو ڪردار ادا ڪيو جنھن سني معاشري کي پريشان ڪري ڇڏيو ۽ ان ۾ خطري جو احساس پيدا ڪري ڇڏيو.ان صورتحال کي منھن ڏيڻ لاءِ سلجوقي خاندان جي مشھور وزير نظام الملڪ (وفات 1092) مدرسن جو ھڪ نئون سلسلو پنھجي نالي سان مدرسہ نظاميہ  شروع ڪيو جيڪي بغداد، نيشاپور، ھرات، اصفهان ۽ موصول ۾ قائم ٿيا. انھن مان بغداد واري مدرسي جو پرنسپال مشھور مذھبي عالم امام غزالي (وفات 1111) ھيو.انھن نظاميہ مدرسن ۾ شيعہ، اسماعيلي۽ قرامطي تحريڪن جو مقابلو ڪرڻ جي تربيت ڏني ويندي ھئي تہ جيئن اھي عقيدا رد ٿين. ان جنگ جو نتيجو اھو نڪتو تہ ٻنھي پاسن ڏي عالمن کي اھميت ملڻ شروع ٿي وئي کين نه رڳو مالي امداد ملي پر حڪومتن جي سرپرستي پڻ ملي ء معاشري ۾ عالمن جو سماجي رتبو وڌي ويو. ھاڻي مدرسن مان سماجي ضرورت کان وڌيڪَ عالم نڪرڻ شروع ٿي ويا جن رياستي عھدا نہ ملڻ جي ڪري ، غربت ۽ بي روزگاري ڪري حڪومتن جي مخالفت ڪرڻ شروع ڪئي.رياستي عھدن تي فائز ۽ انھن بي روزگار عالمن ۾ پڻ ٽڪراء ٿيڻ لڳو
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
چمبڙ تعلقو
آبادي
2004 جي ڪاٿن مطابق تعلقي ٽنڊي الهيار جي ڪل آبادي 1,83,790 ھئي جن مان 95,531 مرد ۽ 88,259 عورتون ھيون. آبادي جي گھاٽائي في ڪلوميٽر 270 ماڻھو ھئي.
آبپاشي
ھن تعلقي ۾ لانڍي شاخ 1 ، لانڍي شاخ 2، بجار شاخ، چانگ شاخ، پير سخي شاخ 1، چچ شاخ، ميرانخوري شاخ، غريب ڊسٽري، چاڪر ڊسٽري ۽ زئونر شاخ وھڻ ٿيون. انھن سڀني ۾ پاڻي روھڙي ڪينال مان ملي ٿو جيڪو اولھ طرف مٽياري ضلعي مان گذري ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
شاهه اسماعيل
سندن خانداني پس منظر
سومرن جي دور حڪومت ۾ جڏهن سنڌ ۾ افراتفري جو دور دورو هيو ، انهيءَ موقعي جو فائدو وٺندي اسماعيلي حضراتن پنهنجا مبلغ سنڌ ڏانهن روانا ڪيا جن بابت تاريخ جي ڪتابن ۾ وضاحت سان احوال ملي ٿو.
پير صدرالدين
پير صدرالدين شاه به مٿئين سلسلي جي هڪ ڪڙي آهي ، جنهن پنهنجي دور ۾ ڪافي ڪم ڪيو ، پاڻ ان وقت سنڌ ۾ آيو جڏهن سلسله اسماعيليه جي 29 امام شاه قاسم 771 هجري ڌاري وفات ڪئي ۽ سندس فرزند امام احمد اسلام شاه جي گادي تي ويٺو ، احمد اسلام شاه پنهجي پاران پير صدرالدين کي (وصي محمد ) جو لقب ڏيئي سنڌ لاءِ مبلغ مقرر ڪيو . پير صدرالدين [[720 هه ڌاري[[ سبزوار ۾ تولد ٿيو سندس والده جو نالو نور فاطمه بنت سيد ابراهيم سبزواري هو.	پاڻ 12 رجب المرجب 819 هه ڌاري وفات ڪيائين سندس مزار اُچ ۾ آهي جتي سنڌ جي خواجن مٿس روضو تعمير ڪرايو آهي.
پير صدرالدين جو اولاد
پير صدرالدين کي پنج فرزند هئا جن جا نالا هن طرح آهن
.
شاهه اسماعيل هيرل وارو
جيتوڻيڪ شاهه اسماعيل جي ڄمن يا وفات جو پورو پتو نه پئجي سگهيو آهي ، تاهم ٻه روايتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اهو شاهه طريل جي وفات کان ڪجهه وقت پوءِ تولد ٿيو هو ، جڏهن ته شاهه طريل جي وفات ذوالقعد 872 هه ۾ ٿي آهي. ته پوءِ اهو يقينن چئي سگهجي ٿو ته شاهه اسماعيل جو جنم غالبن 873 هه ۾ ٿيو هوندو. ٻي روايت موجب پاڻ ڏهين صدي جي آخرڌاري 119 هڪ سو اوڻويهه ورهن جي عمر ۾ وفات ڪيائين. انهيءَ حساب سان سندس وفات جو سال 992 هه چئي سگهجي ٿو. جيئن ته شاهه اسماعيل جي ولادت پنهجي ناناڻن ۾ ٿي هئي ۽ سندس تربيت به اتي ئي ٿي ان ڪري لازمي هو ته انتي انهيءَ ماحول جو اثر ٿئي. انهيءَ وقت انهيءَ ايراضي ۾ حضرت بهاوالدين ذڪريا ملتاني جا وڏا وڏا خليفا موجود هئا ۽ اسماعيليت جي خلاف سندن تبليغ جاري هئي ، ان ڪري شاه اسماعيل به انهيءَ ماحول کان متاثر ٿيو ۽ اسماعيليت کان هونءَ به اڻ واقف هو ، ۽ پاڻ حضرت غوث پاڪ جي مريدي اختيار ڪيائين جنهجو هڪ ثبوت اهو به آهي ته سندس پويان اڄ به حضرت غوث پاڪ جي سلسلي جا مريد آهن. اهو ڪو ثبوت نه چئبو جيڪر هڪ ماڻهو جو مذهب اسلام آهي ته اهو لازمي ڪونهي ته سندس ابا ڏاڏا به مسلمان هي رهيا هجن ، جڏهن ته وڏي مثال خود شاه اسماعيل ۽ سندس والد شاهه طريل جي موجود آهي ، جنين مان هڪ اسماعيلي امامن جو پيروڪار هيو ته پٽ وري سني امامن جو پيروڪار ٿيو ، ۽ ٻي ڳالهه ته شاهه اسماعيل جي اولاد ۾ لواري جا مريد به آهن ، تبليغي جماعت سان وابسته ته ڪي وري قادري فرقي سان تعلق رکن ٿا. ته انجو مطلب اهو هرگز نه ٿيو ته ڪو شاه اسماعيل به فرقا مٽائيندو رهيو هو يا وري سڀني فرقن ته ايمان هئس. شاهه اسماعيل وقت جو مجدد نه هو ته به کيس مجدد جو نائب ڪوٺي سگهجي ٿو. پاڻ سڄي زندگي بت پرستي ۽ شرڪ خلاف جهاد ڪندو رهيو ، سندس تبليغ جي اثر ڪري هزارن جي تعداد ۾ غير مسلم پڻ مسلمان ٿي ويا سندس ناناڻا ٺڪر جيڪي سندس اثر هيٺ مسلمان ٿيا هئا اهي هن وقت ( سوڍا ساند ) سڏجڻ ۾ اچن ٿا. شاهه اسماعيل سان ٺڪرن جي لاڳاپي جو هڪ ثبوت هي به آهي ته اڄ به سندس روضي جي اردگرد ٺڪرن جون ڪافي زمينون آهن.
سندس روضي جي اڏاوت
سندس روضو تعلقي ساماري تپه سٿڙين ديهه 16 هيرل ۾ واقع آهي. جيڪو سندس مزاور سيد سمن شاهه تازو 1956ع ڌاري تعير ڪرايو آهي ، ۽ سندس ڏهاڙو پڻ ملهايو وڃي ٿو.
ڪرامت نمبر 1
راهب هاليپوٽو جيڪو راڻي جي ٿان جو ويٺل هو. هي بزرگ ميرن جي دور جو هو ، جنهن 1948 ع ڌاري 130 ورهن جي عمر ۾ وفات ڪئي ، سو ڳالهه ڪندو هو ته مون پنهنجي اکين سان ڏٺو هو ته سال ۾ هڪ ڀيرو شينهن شاهه اسماعيل جي زيارت ڪرڻ ايندو هو. شينهن جو دستور هوندو هو ته اچي قبر جي پيراندي کان ويهندو هو ، جنهن ڏينهن ايندو هو اهو ڏينهن ورندي را ت ۽ ٻي ڏينهن پهر سج تائين ويٺو هوندو هو تنهن کان پوءِ واپس روانو ٿيندو هو پر اسان ڪڏهن به نه ڏٺو يا ٻڌو ته شينهن ايندي يا ويندي ڪنهن انسان يا جانور کي ڪو نقصان پهچايو.
ڪرامت نمبر 2
جڏهن به ڀاڳين جي مال ۾ ڪا بيماري پوندي هئي ته ڪاهي اچي شاهه اسماعيل جي درگاهه تي حاضري ڀريندا هئا ، ۽ خدا ڪارڻ کير ورهائيندا هئا ته بيماري ڇڏي ويندي هئي. هڪ دفعي رونجهن جي رڍن ۾ ڪا بيماري پئي سو ڪاهي اولياءَ صاحب تي کير ورهائڻ لاءِ آيا هئا ۽ کين رات پئجي ويئي تنهنڪري اولياءَ صاحب جي واهڻ ۾ ترسي پيا. اوچتو هڪڙا ٻه چور هڪڙو ابراهيم هاليپوٽو ۽ ٻيو ٺارو ٿيٻو اچي مٽيا ڏٺائون اته رڍون ويٺيون آهن ، چوراڻو روح عادت کان مجبور صلاح ڪيائون ته هڪڙي رڍ کڻي ڍوري ۾ هلي ڪهي گوشت پچائي کائون. اها صلاح ڪري ٺارو ٿيٻي هڪڙي رڍ ڪلهي تي کڻي اڃان ٻه قدم به مس هليو ته کيس وڏي آواز سان بادي چالو ٿي ، تنهن تي ٻي ساٿي هڪل ڪئي ته رڍ مونکي ڏي تون ڀاڙي ٿيو آهين ، اينهي چئي ٺارو کان رڍ ورتائين اڃان ٻه قدم مس هليو ته انهيءَ جي به اها حالت ٿي اهو حال ڏسي همراهن جون اکيون کليون ۽ اهو پروڙي ويا ته شاهه اسماعيل جي واهڻ مان رڍ کئين اٿئون سا هضم ئي ڪانه ٿي سگهندي پوءِ رڍ کي ڇڏي ڳچي ۾ ڳراها وجهي توبه ڪيائون ، تڏهن وڃي همراهن جو ڀرڙڪو بند ٿيو.
ڪرامت نمبر 3
ساوڻي جي موسم ۾ جڏهن به ڍورو اٿل ڪندو هو ته آس پاس وارو علائقو زير آب ٿي ويندو هو ، انکان بچڻ لاءِ انگريز سرڪار ڍوري جي ٻنهي طرفن پنجن ڇهن ميلن جي فاصلي تي وڏا بند ٻڌايا هئا جيڪي اڄ تائين موجود آهن. انهن بندن جو اهو اٿر ٿيو هو ٻوڏ وقت انهن کان ٻاهر وارا علائقا ته بچي ويندا هئا ، پاڻي آسمان سان ڳالهنيون ڪندو ڏسبو هو ، هڪ دفعي ساوڻي جي موسم ۾ جڏهن ڍورو پنهنجي پوري موج و مستي هو تڏهن هڪ انگريز آفيسر عمرڪوٽ جي قلعي تان دوربيني وسيلي درياهه جو نظارو ڏٺو کيس درياهه جي وچ ۾ تمام مٿاهون هڪ پکو نظر آيو ، پڇڻ تي کيس معلوم ٿيو ته اهو پکو شاهه اسماعيل جي قبر مٿان اڏيل آهي سو نظر اچي رهيو آهي .انگريز آفيسر اهو نظارو ڏسڻ جي لاءِ ٻيڙي ۾ چڙهي شاهه اسماعيل جي مقبري شريف تي آيو، سندس حيرت جي حد نه رهي جو ڏٺائين ته درياهه جي پاڻي کان شاهه جي قبر مبارڪ سوين فٽ مٿي هئي. حالانڪ اصل ۾ ايئن ڪونه هو پر ٻوڏ وقت اهو منظر ظاهر ٿيو هو.
شاهه اسماعيل جي شادي ۽ اولاد
روايت آهي ته شاهه اسماعيل اوٺا قوم مان شادي ڪئي ، جنهن مان کيس اولاد ٿيو. سندس ٻن فرزندن جي اولاد مان چند جو شجرو پيش ڪجي ٿو.
اسماعيل شاهه جو اولاد ضلعي ٿرپارڪر ۾
تعلقو عمرڪوٽ ؛ چيلهه وارا سيد ، ساڏوري وارا سيد ، کڏهري وارا سيد ، ڊڍري وارا سيد ، نهٽي جي نزديڪ صلاح الدين شاهه وارا سيد. تعلقو سامارو ؛ ٻسٽان وارا سيد ، ڀڙي نور علي شاهه وارا سيد، ڀڙي الله يار شاهه وارا سيد. تعلقو مٺي]] ؛ تارياڻي تي جمال شاهه وارا سيد ، غالب شاهه جي تڙ تي اشرف شاهه وارا سيد ، سوڀاري تي (محمد ڪريم) عرف پهلوان شاهه وارا سيد. تعلقو ننگر پارڪر ؛ مصري شاهه جي تڙتي احمد شاهه وارا سيد ، ورڻهاريئي تي قابل شاهه وارا سيد ، تاج محمد شاهه جي تڙ تي سليم شاهه وارا سيد.
حوالو
Shah Ismail R.A
اٽلي
2/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.
thumb|اٽلي جو نقشو
اٽلي (Italy ) جو سرڪاري نالو ريپبلڪ اطاليه (Republic of Italy) آهي، جنهن جو پراڻو نالو آسونيا ۽ اطاليه هو. قديم رياست اطاليه سبب کيس اٽليءَ جو نالو ڏنو ويو. هي ڏکڻ اولهه يورپ جو اهم ملڪ آهي. هن جي اتر ۾ سوئزرلينڊ ۽ آسٽريا، اوڀر ۾ سلووينيا، سان مينو ۽ ايڊرياٽڪ سمنڊ، ڏکڻ اولهه ۾ تائرهنيان سمنڊ، اولهه ۾ موناڪو ۽ فرانس آهن. اٽلي رومي سمنڊ ۽ ايڊرياٽڪ سمنڊ وچ ۾ ٻيڙيءَ جي شڪل جو هڪ ٻيٽ نما ملڪ آهي. جنهن جي ڪل پکيڙ 301255 چورس ڪلوميٽر (116314 چورس ميل) ۽ آبادي 6 ڪروڙ آهي. گاديءَ جو هنڌ روم (Rome) ۽ سڀ کان مٿانهون هنڌ مونٽ بلانڪ (بلندي 4807 ميٽر) آهي، هن ملڪ جي سرڪاري ٻولي اطالوي/ اٽالين آهي، جڏهن ته هتي جرمن ۽ فرينچ پڻ ڳالهائجن ٿيون. هن ملڪ جي موسم وچولي آهي، ڏاکڻيان علائقا گرم، جڏهن ته اتريان علائقا سرد آهن. هتي سالياني برسات سراسري 725 ملي ميٽر پوندي آهي. اٽليءَ جي مکيه زرعي پيداوار ۾ انگور، زيتون، کٽو ميوو، ڪڻڪ، چانور، ڀاڄيون، پٽاٽا، جؤ ۽ تماڪ شامل آهن. مکيه صنتعن ۾ لوهه، مشينري، موٽر گاڏيون، ٽيڪسٽائل مشينري، بوٽ، انجينئرنگ جو سامان، ڪيميائي شيون، اليڪٽرانڪ، سيمينٽ، ڪپڙو ۽ زيتون جو تيل اچي وڃن ٿا ۽ مکيه معدنيات ۾ پارو، پوٽاش، گئس، سنگِ مرمر، تيزاب، ڪوئلو، پيٽروليم، سلفر ۽ باڪسائيٽ شامل آهي.
تاريخ
509 ق. م ۾ سلطنت روما قائم ٿي، جنهن جو ذڪر قرآن پاڪ جي سورة روم ۾ آهي ۽ هزار سالن تائين رومي تهذيب هتي وڏي ترقي ڪئي، موجوده گاديءَ وارو شهر روم ان وسيع سلطنت جو به گاديءَ وارو هنڌ هو. موجوده يورپ جو لڳ ڀڳ سڄو علائقو ۽ ڏکڻ ۾ يونان هن جي هٿ هيٺ هئا. اٽليءَ تي مسلمانن جو پهريون حملو خلافت راشده جي دور ۾ 655ع ۾ ٿيو. 1212هه/1797ع ۾ هتي مسلمانن جي حڪومت 484هه/1091ع تائين قائم رهي. 1804ع ۾ نيپولين پاڻ کي اٽليءَ جو شهنشاهه قرار ڏنو. 1814ع تي يورپ جي وڏين طاقتن نيپولين کي شڪست ڏني. پهرين عالمي -جنگ- دوران 21 آگسٽ 1915ع تي اٽليءَ ترڪيءَ خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. 1922ع ۾ مسولينسيءَ فاشسٽ پارٽي قائم ڪئي ۽ 31 آڪٽوبر 1922ع تي شاهه وڪٽر جي مرضيءَ سان وزيراعظم ٿيو. 28 اپريل 1945ع تي مسولينيءَ کي ساٿين قتل ڪري ڇڏيو. 19 اپريل 2000ع تي وزيراعظم آليما استعفيٰ ڏني. گيولوانو آماٽو وزيراعظم ٿيو. پهرين جنوري 2002ع تي اٽليءَ ۾ يورپي يونين جي گڏيل ڪرنسي يورو رائج ڪئي وئي. اٽليءَ جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 2 جون 1946ع آهي، ۽ گڏيل قومن جي اداري (UNO) جي ميمبرشپ 14 ڊسمبر 1955ع کان اٿس.
حوالا
زمرو:ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
بيڊويل درياھ
بيڊويل درياھ ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وھڻ وارو ھڪ درياھ آھي.
زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
عورت (ڪتاب)
عورت ڪتاب ليکڪ اوشو
اقوال رسول صلي الله عليه وسلم (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب ڪريم ڏني راڄپر جو لکيل آهي، جنهن ۾ نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جا قول شامل آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 87 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، مطبوعه ماهنامه ”نئين کيتي“ حيدرآباد، سال 1957ع ۾ شايع ڪيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
باڊهه
لاڙڪاڻي ضلعي جي تعلقي ڏوڪريءَ جو مشهور شهر، ڪوٽڙيءَ کان ڪوئيٽا ويندڙ ريلوي لائين تي هڪ اسٽيشن، واپار جي منڊي، خاص ڪري چانورن جي خريداريءَ جو مشهور مرڪز آهي. هتي هر سال شعبان جي مهيني ۾ پير تقي شاهه جيلانيءَ جو ميلو لڳندو آهي، جنهنڪري شهر جي ڪاروبار ۾ واڌارو ٿيندو آهي. باڊهه شهر لاڙڪاڻي، قمبر شهدادڪوٽ ضلعن جي ٻن تعلقن ڏوڪريءَ ۽ وارهه جي سرحد تي آهي، ان کانسواءِ هيءُ شهر لاڙڪاڻي ۽ دادو ضلعن جي ميل واريءَ جاءِ تي پڻ آهي.
قومي زبان
thumb|يورپي پارليامينٽ جون ٻوليون قومي زبان الڳ قومي وجود جو ٻيو ثبوت قومي زبان (Qoumi Zibaan) آهي. جنهن وسيلي ڪنهن به قوم کي ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جي الڳ قومي وجود کي مڃيو ويندو آهي. ٻولي قومي سڃاڻپ جو بنيادي پٿر هوندي آهي. جيڪا هزارين ورهين کان ڪنهن هڪ خطي اندر رهندڙ ماڻهن وچ ۾ هوريان هوريان ارتقا جون منزلون طئي ڪندي آهي ۽ اتان جي معاشرتي ۽ معاشي اثر قبول ڪندي انساني سماجي ارتقا سان گڏ هڪ خاص صورت اختيار ڪندي آهي.
ڪنهن به سياسي گروهه اندر هڪ کان وڌيڪ ٻوليون رائج ٿي سگهن ٿيون. پر اها اڻ ٿيڻي ڳالهه آهي، جو ڪنهن قومي گروهه ۾ هڪ کان وڌيڪ ٻوليون رائج هجن. ڇو جو سياسي گروهه مختلف قومن جو اتحاد هوندو آهي، ان لاءِ گڏيل ٻولي جو شرط ضروري ناهي. جيئن پاڪستان چئن قومن جو سياسي اتحاد آهي. ان ۾ چار مختلف ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون. اهي ٻوليون هتي رهندڙ چئن جدا جدا قومن جي سڃاڻپ آهي.
اسان کي دنيا ۾ اهڙيون ڪيتريون ئي قومون ملنديون، جيڪي هڪ ئي ٻولي ڳالهائين ٿيون، پر آهن جدا جدا. جيئن آمريڪا ۽ برطانيا وارن جي ساڳي ٻولي (انگريزي) آهي، مختلف عرب ملڪن جي هڪ ٻولي (عربي) آهي، پر اهي جدا جدا قومون آهن. رڳو ٻولي (Bboli) جي هڪجهڙائي به ڪنهن قوم جي جدا قومي وجود جو بنيادي شرط ڪونه آهي. پر ان سان گڏ جدا جاگرافيائي وطن، جدا تاريخ ۽ تهذيب ۽ گڏيل پيداواري ذريعا پڻ ان سان لاڳاپيل آهن. ان ڪري ڪنهن به انساني گروهه جنهن ۾ هڪ يا ان کان وڌيڪ هڪجهڙايون آهن، ان انساني گروهه کي هڪ قوم ۾ شمار ڪري نه ٿو سگهجي. پر اهو ئي انساني گروهه الڳ قوم چوائڻ جو اهل آهي، جنهن ۾ قوم هجڻ جون مڙئي صفتون موجود هجن. ملڪ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ تي به مبني هوندا آهن، پر انهن مان ڪا ٻولي جيڪا داخلي انتظامن لاءِ، ايڪي، ٻڌي، سالميت ۽ قومي مفادن جي ترجمان هوندي آهي. اها زبان سڀني لهجن ڳالهائيندڙن وچ ”پل“ جو ڪردار ادا ڪندي آهي. پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون. پر اردوءَ کي پاڪستان جي قومي ٻولي قرار ڏنو ويو آهي، پر پاڪستان جي تشڪيلي جوڙجڪ ۾ شامل سمورن صوبن جون مکيه زبانون اصل ۾ قومي زبانون آهن، هندستان ۾ 26 قومي زبانون آهن، جن ۾ سنڌي به شامل آهي. .
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:سياست زمرو:سماج
مير جان اللہ شاهه
مير جان الله شاهه رضوي سيد حيدر حقاني جي اولاد مان مير جان الله شاهه يا مير جان شاهه، وڏو بزرگ ۽ فارسي زبان جو باڪمال ۽ صاحب ديوان شاعر ٿي گذريو آهي. هو طريقت ۾ شاهه عنايت شهيد جهوڪ واري جو مريد ۽ وڏو خليفو هو، انهيءَ ڪري قادري طريقي ۾ آيو. شاهه شهيد جي شهادت تي ڏاڍو پر درد ۽ پرسوزمرثيو فارسي زبان ۾ لکيائين. 4 - ربيع الاول سنه 1167 هه(1754ع) تي وفات ڪيائين. سنڌي زبان جي باڪمال شاعر حضرتقادر بخش بيدل روهڙيءَ واري جا وڏا هن بزرگ جا مريد هئا. حضرت بيدل به هن بزرگ جي سجاده نشين جو مريد هو. مير جان الله شاهه فارسي جو صاحبِ ديوان شاعر هو. سندس شعر نهايت اعليٰ درجي جو آهي، ۽ هندستان جي ان زماني جي شاعرن مرزا بيدل،آزاد بلگرامي ۽ واقف بٽالوي جي مقابلي جو آهي. تصوف جي مضامين سان گڏ حسن و عشق جو ذڪر به دلگداز انداز ۾ ملي ٿو. فني پختگي، رواني ۽ اثر انگيزي سندس ڪلام جون خاص خصوصيتون آهن. سندس شعر جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو: صاحبِ تسليم را برهان نمي آيد بکار – اهلِ دين را حکمت يونان نمي آيد بکار انحرافِ عکس از معکرس در آئينه نيست – مير محوِ دلبران را جان نمي آيد بکار بزلفِ کافرِ او نقد ايمان دادم و رفتم – بمزگانِ کجش تصديق برهان دادم ور فتم
حوالا
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو زمرو:سنڌي ماڻھو
بازھر
بازهر (Bezoar ) هڪ قسم جو قيمتي پٿر، جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته اهو هر قسم جي زهر لاءِ ترياق ٿئي ٿو. فارسي ٻوليءَ ۾ هن پٿر کي ”پازهر“ به چون ٿا. مشهور ڪيميادان ووهلر (1800ع کان 1882ع) ۽ ٻين سائنسدانن جي تحقيق موجب، هي پٿر، بازهر نالي ٻڪر جي پتي مان حاصل ڪيو وڃي ٿو. اهڙي پٿر جو بيان سڀ کان پهرين ارسطو پنهنجي ڪتابن ۾ ڪيو هو. ارسطو ته بازهر جا مختلف رنگ به بيان ڪيا هئا. ساڳئي وقت اهو به ٻڌايو هو ته چين، هندستان ۽ ڪجهه ٻين اوڀر وارن ملڪن ۾ به هي پٿر ملي ٿو. مشهور مسلمان سائنسدان جابر بن حيان بازهر کي ”ترياق“ جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو آهي. هن اهو به ڄاڻايو آهي ته هن پٿر مان ٻيون به ڪيتريون ئي دوائون تيار ڪري سگھجن ٿيون. ڪنهن به ماڻهوءَ تي ڪهڙي به زهر جو اثر ٿيندو هجي ته ان کي هي پٿر کارائجي. هي پٿر کائڻ کانپوءِ ان ماڻهو کي ترت گھڻو پگهر اچڻ شروع ٿي ويندو آهي. جنهنڪري زهر جو اثر ختم ٿي ويندو آهي. ”زهر مهره“ نالي پٿر ۾ به بازهر جھڙيون خوبيون چيون وڃن ٿيون.
طب
خاصيت: سڀني معدني ۽ حيواني زهرن لاءِ ترياق آهي. معدي، جگر ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو. گڙدن ۽ مثاني جي ضعف کي هٽائي ٿو، رت کي صفا ڪري ٿو، مني زياده ڪري ٿو. سوداوي بيمارين ۾ مفيد آهي.
سيڪر
سيڪر (Seker) قديم مصري مذھب ۾ باز ديوتا ھيو۔
زمرو:مصري معبود زمرو:قديم مصري مذھب زمرو:قديم مصر
Llista de personatges de la mitologia egípcia
پير صدرالدين شاه
thumb
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف زمرو:شخصيتون
بازو بندُ
بازو بندُ هڪ قسم جو ڳھُ آھي، جيڪو ٻانھن جي ٺُونٺ کان مٿي، ڏَوري تي ٻڌبو آهي. بازوبند ۾ لُڏندڙ جُهومڪا به ٿيندا آهن. هيءُ ڳھ سونَ يا چانديءَ مان ٺھندو آهي.
گل بوٽي
گل بوٽي : ڀارت جي شهر ممبئي مان شايع ٿيڻ وارو ٻارن جو اردو رسالو آھي۔ جنهن جو مدير سيد فاروق آهي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ڀارت جا اردو رسالا زمرو: ڀارت ۾ اردو
شبير شاهاڻي
شبير شاهاڻي (انگريزي ٻولي:Shabir Shahani) سنڌ جو ناميارو فنڪار ۽ گائڪ آهي جنهن پنهنجي ترتيب ڏنل موسيقيءَ ۾ ڪيترن ئي وڏن شاعرن جي شاعري ڳاتي آهي.
زندگي جو احوال
شبير شاهاڻيءَ جو پورو نالو غلام شبير شاهاڻي ولد صاحب خان شاهاڻي آهي. شبير شاهاڻي سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي جي ڳوٺ ٿرڙي جادو شهيد ۾ 1960ع ۾ پيدا ٿيو. هن بنيادي تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪئي.
فن ۽ خدمتون
شبير شاهاڻي جي خاندان ۾ کانئس اڳ ڪوبه گائڪي جي فن سان لاڳاپيل ڪونه هو. هن کي ننڍي هوندي کان ئي راڳ سان دلچسپي ۽ ڳائڻ وڄائڻ سان چاھ هو. ان بعد هن راڳ ۽ راڳڻي جي فن جي مڪمل سکيا استاد مجيد خان حيدرآباد واري کان ورتي ۽ راڳ جي فن کان باضابطه روشناس ٿيو. شبير شاهاڻي کي 1980ع ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي پروڊيوسر انور بلوچ  ريڊيو حيدرآباد تان متعارف ڪرايو. ان کان پوءِ 1990ع ۾ کيس پي ٽي وي ڪراچي تي پروڊيوسر اعجاز عليم عقيليءَ کيس متعارف ڪرايو ۽ وٽس ٽي. وي تي پروگرام ڪيائين. هن ڪي ٽي اين، سنڌ ٽي وي ۽ ٻين نجي چئنلن تي به ڳاتو آهي. هن سنڌ جي لڳ ڀڳ سڀني شاعرن کي ڳاتو آهي ۽ هاڻ به ڳائي ٿو. هن شاهه عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست، شيخ اياز، استاد بخاري احمد خان مدهوش،عزيز ڪنگراڻي ۽ ٻين شاعرن کي به ڳاتو آهي. شبير شاهاڻي جو پسند جو گائڪ استاد بڙي غلام علي خان آهي.
اولاد
شبير شاهاڻيءَ کي ٻه پٽ ۽ چار ڌيئر آهن.
حوالا
زمرو:فنڪار زمرو:راڳي زمرو:موسيقي
شيخوپوره ضلعو
thumb|پنجاب جي نقشي ۾ شيخوپوره ضلعو نمايان ڪيل آهي شيخوپوره ضلعو (اُچار: شيخُوپُرا زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
سفارتي عملو
مُلڪي- سفارتي عملو يا ڪنٽري ٽيم (Country Team) اصل ۾آمريڪي سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اصطلاح آهي. پرڏيهه ۾ کوليل آمريڪي سفير جي ماتحت ڪم ڪندڙ انهن مک شعبن جي آفيسرن، وزيرن، قونصلرن ۽ نائب سفيرن تي ٻڌل هوندو آهي، جن کي حڪومت ۽ سفارت طرفان مليل ذميوارين جي تڪميل لاءِ جوابدار سمجهيو ويندو آهي. فوجي، زرعي، امدادي، اطلاعاتي، ثقافتي، سياسي ۽ واپاري معاملن/ لاڳاپن بابت ذميواريون کڻندڙ اهي عملدار سڌو سنئون سفير سان رابطو رکندا آهن ۽ کيس پنهنجي سموري ڪارڪردگي پيش ڪرڻ سان گڏ مناسب صلاح مشورا ڏيندا ۽ وٺندا آهن. اهڙي طرح مقرر ٿيل ملڪ ۾ ملڪي مفادن جي تحفظ لاءِ سندن ڪردار ڪنهن حڪومتي ڪابينا جهڙو هوندو آهي ۽ اهي ذميواريءَ واري شعبي ۾ ٿيندڙ هر قسم جي سرگرميءَ تي نظر رکڻ سان گڏ تعاون وڌائڻ لاءِ گڏيل دلچسپيءَ جي معاملن تي ڪم ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
بازيد پور
تعلقي ڪنڊياري ضلعي نوشهري فيروز ۾ هڪ ڳوٺ ۽ هڪ ديهه جو نالو.
شيخ عبدالقادر
شيخ محمد قادر بمبئيءَ پرڳڻي جي سورت شهر جو رهاڪو هو. پهريائين بمبئيءَ جي لوڻ کاتي ۾، ۽ پوءِ سنڌ جي روينيو کاتي ۾ هيڊ منشيءَ طور مقرر ٿيو، ۽ ترقي ڪندي ڪندي وڃي ڊپٽي ڪليڪٽريءَ تائين پهتو. اتان اورينٽل ٽرانسليٽر مقرر ٿي بمبئيءَ ويو، ۽ مير امام بخش خان جي پوئين زماني ۾ خيرپور جو وزير مقرر ٿي آيو. قد ۾ ڊگهو، بت ۾ سنهو، رنگ جو ڀورو، ڏاڙهي ڪوڙهيل، مڇون مختصر - هڪ راڻو مڙس هو. هميشه چيناسلڪ جي پتلون ۽ ان تي کليل گلي سان ڊگهو ڪوٽ پائيندو هو، ۽ مٿي تي گول سلڪ جي مختصر پڳڙي، جيڪا ويٺوڙي ٽوپيءَ تي ويڙهيل هوندي هئي. شوق هوس ته زميندارن جي ڇوڪرن کي تعليم ڏياري سياست ۾ آڻي، جيئن هو چڱيءَ طرح هندن جو مقابلو ڪري سگهن. انهن ڏينهن ۾ هندن جو ڏاڍو زور هوندو هو، تعليم، واپار، ۽ سياسي شعور ۾ مسلمانن کان گهڻو اڳ ۾ هئا. پر وقت گذرندي هو ڪانگريسي سياست ۾ ڪاهي پيا، جنهنڪري انگريزي حاڪم کانئن پهريون دفعو بدظن ٿي، مسلمانن کي همٿائڻ ۽ اڳتي ڪرڻ لڳا. ان معاملي ۾ مسلمان سرڪاري آفيسرن کان ڪم ورتو ويندو هو، جن جو غير سرڪاري طرح اڳواڻ خيرپور جو وزير هوندو هو. شيخ محمد قادر کي جيڪو به چڱو نوجوان نظر آيو، تنهن جي سرپرستي ۽ حوصله افزائي ڪيائين.سندس ڪوششن سان سکر مان ”سنڌ زميندار“ اخبار جاري ٿي، جيڪا زميندارن ۽ عام مسلمانن جي حقن جي حفاظت ڪندي رهي. ان جو پهريون ايڊيٽر ماستر عبدالوهاب هو.پر شيخ قادر 1925ع ۾ ئي، رتناگيري ضلعي جو ڪليڪٽر مقرر ٿي، خيرپور کي خيرباد چئي ويو هو. شيخ صاحب جي ٻي اسڪيم هئي ته زميندارن جي اولاد کي تعليم ڏيڻ لاءِ هڪ ”زمينداري ڪاليج“ کوليو وڃي. ان باري ۾ لک کن رپيا چندو گڏ ڪرايائين. ارادو هوس ته اهو ڪاليج سکر ضلعي ۾ رُڪ اسٽيشن جي قريب قائم ڪيو وڃي. پر سندن بدلي ٿي وڃڻ کان پوءِ اسڪيم ختم ٿي ويئي، ۽ گڏ ٿيل پئسن مان ڪراچيءَ ۾ ”ليسلي ولسن مسلم هاسٽل“ ٺهرايو ويو، جنهن جو نالو، پاڪستان ٺهڻ بعد ڦيرائي ”جناح هاسٽل“ رکيو ويو آهي.
ميرپور خاص تعلقو
ميرپور خاص تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ميرپور خاص ڊويزن جي ضلعي ميرپور خاص جو هڪ تعلقو آهي. جنھن جو صدر مقام ميرپورخاص شھر آھي. هن تعلقي جي آبادي 1998 واري آدمشماريءَ مطابق 2 لک 84 هزار آهي.
يونين ڪاؤنسلون
ميرپور خاص تعلقي ۾ 9 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن. هيٺ آدمشماريءَ 1998 ۾ اندازي سان ڏني وئي آهي.
ديھون
ميرپورخاص تعلقي ۾ ڪل ٻه ھيٺيون ديھون واقع آهن:
اک ٻوٽ
ھي مضمون عنوان کي درست نموني بيان نٿو ڪري ان کي سنوارڻ ۾ مدد ڪريو.
ميرپور خاص تعلقو
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
اک ٻوٽ
اک ٻوٽ ھڪ قسم جي ٻاراڻي راند، جنهن ۾ آڳ ڏيندڙ ٻار جي اکين تي پٽي ٻڌي، چئبو تہ هاڻي ٻارن کي هٿ سان ڇُهِي کاپاءِ! ويجهو ايندڙ ٻار نيٺ کاپي پوندا ۽ پوءِ کاتل ٻار جون اکيون ٻڌبيون، جيڪو ٻين ٻارن کي کاپائيندو.
حوالا
زمرو:رانديون
ڊڪشنري
350px|thumbnail|[[انگريزي ٻولي|انگريزي-انگريزي ۽ انگريزي-فارسي لغتون]] لغت__(Dictionary):
عام مفهوم ۾ ”لغت“جي معنيٰ آهي ”ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظ ۽ انهن جي معنيٰ“، پر اصطلاحي طور لغت ان ڪتاب کي چئبو آهي، جنهن ۾ ٻوليءَ جا ترتيب وار لفظ معنائن سميت ڏنل هجن، يا ائين چئجي ته اهو ڪتاب، جيڪو ڪنهن به زبان جي الف بي جي ترتيب سان مرتب ٿيل هجي، جنهن ۾ لفظن، فقرن جي معنيٰ، اُچارَ، پهاڪا، چوڻيون، لفظن جي استعمال ۽ صرفي ۽ نحوي لاڳاپيل معلومات ڏنل هجي، يا اهو ڪتاب، جنهن ۾ ٻن ٻولين جي هم معنيٰ لفظن جي معنيٰ ڏنل هجي، مثال طور “سنڌي- انگريزي“ يا انگريزي- سنڌي لغت“ لغت ڪنهن به مضمون جي اصطلاحن ۽ معنيٰ ’الف- بي‘ جي ترتيب سان مرتب ڪيل هجي، مثال طور علم نباتات جي لغت، لائبريري ۽ انفريشن سائنس جي لغت، وغيره وغيره. . لُغت (dictionary) هڪ اهڙو ڪتاب آهي جنهن ۾ ڪنهن ٻوليء جي لفظن کي وضاحتن، استعمالن، اچارن ۽ ٻي معلومات سان گڏ الفابيٽ جي ترتيب سان درج ڪيو ويو هجي یا هڪ اهڙو ڪتاب جنهن ۾ ڪنهن ٻولي جي لفظن کي ڪنهن ٻي ٻولي ۾ ان جي هم معنٰي لفظن سان ترتيب ۾ لکيو ويو هجي. زمرو:لغت نويسي زمرو:ڪتاب
لغت جو ذخيرو
(Lexicon or Vocabulary ): دنيا جي عظيم ٻولين ۾ ھڪ خوبي اھا بھ ھوندي اھي تھ انھن ۾ لغت جو تمام وڏو ذخيرو ٿيندو اھي. ان خوبيءَ جي حساب سان سنڌي ٻولي ايشيا جي سمورين ٻولين ۾ شاھوڪار اھي، جنهن ۾ ھڪ معنيٰ لاءِ ڪيتريون معنائون موجود اھن. ان کان سواءِ اُن ۾ استعارن کان وٺي اصطلاحن، پھاڪن، تشبيھن لاءِ لفظن جو وڏو ذخيرو اھي. سنڌي زبان جي لغت جي شاهوڪاريءَ جو اندازو ان مان لکائي سگھجي ٿو تھ شاھھ لطيف پنھنجي شاعري ۾ ”اٺ“ لاءِ رڳو ويھه لفظ ڪتب اندا اھن. .
اماڙو
اماڙو (Meteoroid) هڪ حد تائين ڇڙواڳ فلڪي جسم آهي. اماڙيون ۽ اماڙا مٽر جي داڻي جيتري قد کان سوين مڻ وزني پٿراوان ۽ لوهي گولا آهن ۽ انهن جي ڪِرڻ جِي رفتار 45 هزار کان ويندي 72 هزار ڪلوميٽر فِي ڪلاڪ جيتري تيز آهي. اسان جي ڌرتيءَ جي سِج منڊل (Solar System) يا سج سرشتي (نظام شمسيءَ) اندر ڀٽڪندڙ اماڙين (ميٽيئورس) ۽ اماڙَن (ميٽيئورائيٽس) جي گولِيءَ جھڙي ڌَڪ کان ڌرتيءَ جي رهاڪن کي بچائڻ به واءُ منڊل يا وايو منڊل جو ئي ڪارنامو آهي. اماڙو يا ميٽورائيڊ اسان جي واءُ منڊل (Atmosphere) يا وايومنڊل ۾ ايندي ئي هوا جي ذرڙن سان انهن جي گاٺ، ڀَڙڪو پيدا ڪري، گَسائي، هزارين اماڙن کي ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي پهچڻ کان اڳ ئي ڳاريو ڇڏي. ڪجھه وڏا اماڙا گاٺ باوجود ٺوٺ شڪل ۾ ڌرتيءَ تي ڪِرن ٿا. انهن کي پوءِ ڳولهي يا لڀي پوڻ تي ميوزمن ۾ رکيو وڃي ٿو. ڌرتي تي ڪرڻ کان پوءِ اماڙي يا ميٽيئورائڊ کي ميٽيئورائڊ نه پر ايسٽرائڊ (Asteroid) چيو وڃي ٿو.
شھابو  Meteor
شھاب
شھاب ثاقب
”اصغر ساگر“
شھاب جي معنا آھي ٽٽڻ وارو تارو ۽ ثاقب جي معنا آھي روشن. دراصل شھاب ثاقب تارا ناھن نڪي تارن وانگي روشن رھن ٿا پر ھي گئسن ۔ پٿرن ۽ ڌاتن جا ٺھيل آھن جيڪي زمين جي مدار ۾ رڳڙ کائي ٻري پون ٿا ۽ روشني ڏين ٿا.
سج کان 1 نوري سال جي فاصلي تي شھابن جو وشال وڏو بادل موجود آھي جيڪو سج جي چوڌاري ڦري ٿو ان کي اورٽ بادل سڏيو وڃي ٿو. ان ۾ کربن جي تعداد ۾ شھابا موجود ٿين ٿا. تصور ڪيو وڃي ٿو تہ شھابن جي ڌرتي تي ڪرڻ جي ڪري زندگي جي شروعات ٿي. شھابا واري جي ذرن جيترا ۔ ھڪ ميٽرن کان ڪيترن ميٽرن جيترا ۽ ڪي شھابا سون ميٽرن کان وڌي وڃن ٿا.
روزانو 2 ڪروڙ شھابا ڌرتي جي مدار ۾ داخل ٿين ٿا ۽انهن جي رفتار 30 ڪلوميٽر في سيڪنڊ ٿئي ٿي. جيڪڏھن انهن جي ڌرتي تي بارش ٿي وڃي تہ زمين تي ڪرڻ شرط ٽٽي پرزا ٿي وڃن ٿا پر عجب جھڙي ڳالھ آھي زمين جي سطح کان مٿي اوزون گئس جو تھ ٿئي ٿو جيڪو گئسن جو پردو آھي، جڏھن ڪوبہ شھابو اوزون جي تھ ۾ داخل ٿئي ٿو تہ گئسن جي رڳڙ جي ڪري ان کي باھ لڳي وڃي ٿي ۽ جلي خاڪ ٿي وڃي ٿو.
گرھن کان علاوا ننڍا ننڍا شھابا لکن جي تعداد ۾ سج جي چوڌاري گردش ڪن ٿا. جسامت ۾ ھي ذرا واري جي ذرن کان ميٽرن تائين ٿين ٿا. اھوئي سبب ھي جو خلا ۾ انهن جو مشاھدو ناممڪن آھي. جڏھن ڪو شھابو فضا ۾ داخل ٿئي ٿو اھو رڳڙ کائي جلي وڃي ٿو ايتري ۾ ھوا جي اڇي لڪير پيدا ٿئي ٿي جيڪا اسان کي ڏسڻ ۾ اچي ٿي. تقريبن 2 ڪروڙ شھابا روزانو زمين جي حد ۾ داخل ٿين ٿا.
نظام شمسي ۾ موجود ھي ننڍا شھابا زمين جي قربت ۾ پاتا وڃن ٿا. جڏھن اھي خلائي حدن کي ٽوڙي فضا ۾ اچن ٿا تہ انهن کي گولي جي رفتار کان تيز ذرن ۔ پٿرن ۽ غبارن کي منھن ڏيڻو پوي ٿو. ڪڏھن ڪڏھن ھي ذرا 40 ڪلوميٽر جي رفتار کان تيز ٿين ٿا. ھن آفت کان بچڻ لاء خلائي مھمجوئن کي خلائي لباس ۾ خاص انتظام ڪرڻا پون ٿا تہ جيئن ھڪ خاص حد تائين وڏن شھابن جي ٽڪر کان بچاء ٿي وڃي.
زمين جي فضا ۾ خلا کان جيڪي شھابا اچن ٿا انهن جي رفتار 10 کان 70 ڪلوميٽر في سيڪنڊ ٿئي ٿي ۔ ايتري رفتار ۾ شھابا پنھنجي سامهون واري ھوا کي ڪمپرس ڪري ڇڏين ٿا. جيئن اسان سکيو آھي جڏھن گئسن کي ڪمپرس ڪجي ٿو تہ انهن جو گرمي پد وڌي ٿو. شھابا پنھنجي سامهون واري ھوا جي گرمي پد کي 16 سو ڊگري سينٽيگريڊ تائين وڌائن ٿا، ايتري تيز گرمي پد جي ڪري ھي پٿر ۽ شھابا جلي وڃن ٿا ۽  آسمان ۾ جلندڙ لڪير يا ٽٽل تارو نظر اچي ٿو.
شھابي ۾ ڌاتو ٽامو ۔ چاندي ۔ لوھ ۔ نڪل ۔ پلاٽينيم ۽ جست بہ ٿين ٿا. اسان جي ڌرتي تي جيڪي ڌاتو آيا اھي شھابن ۽ پڇڙ سيارن جي ڪري پھتا. پنج سو گز وارو شھابو ايترو پلاٽينيم رکي ٿو جو ان مان وڏو خلائي جھاز ٺاھي سگهجي ٿو. شھابن جي سڀ کان وڌيڪ قيمتي شي پلاٽينيم يا لوھ ناھي پر برف آھي. شھابن جي پٽي جو سڀ کان وڏو جسم سيرس ايترو پاڻي رکي ٿو جيڪو ڌرتي جي سڀني ندين ۽ ڍنڍن جي پاڻي کان وڌيڪ آھي. اڪثر شھابا گهڻا وڏا نٿا ٿين پر پاڻي جي ڪافي مقدار رکن ٿا. ننڍن شھابن جي ڪا اھميت نٿي ٿئي پر وڏا شھابا وڏي اھميت وارا ۽ ناياب ٿين ٿا.
دنيا جي مختلف عجائب گهرن ۾ شھاب موجود ٿين ٿا. انهن کي ڏسي ڪري سائنسدان ھن نتيجي تي پھتا آھن تہ شھاب ثاقب ۾ تقريبن اھي ڌاتو ۽ پھاڙي مادا ملن ٿا جيڪي اسان جي زمين تي پاتا وڃن ٿا ان جو مطلب ٿيو اسان جي زمين جھڙيون ڪائنات ۾ ٻيون زمينون موجود آھن.
1993ع ۾ ڪيناڊا ۽ آمريڪا ۾ ايترا شھابا ڪريا جو انهن جو شور پري پري تائين ٻڌو ويو. ان کان پھرين 1876ع ۾ شرپ شائر ۾ ھڪ وڏو شھاب ثاقب ڪريو جيڪو ھن وقت برطانيہ جي عجائب گهر ۾ موجود آھي. شھابي ۾ لوھ ۽ ٻيا ڌاتو موجود ٿين ٿا. انهي چوڻ ۾ ڪو حرج ناھي تہ انسان سڀ کان پھرين شھابن جو لوھ استعمال ڪيو. زمين مان لوھ ڪڍڻ جو فن پوء سکيو. ننڍن ننڍن شھابن ۾ پٿر کان علاوه 10 سيڪڙو لوھ ٿئي ٿو ۽ ڪجھ نڪل بہ ۽ شھابن ۾ پلاٽينيم ۔ سون ۽ ھيرو بہ موجود ٿئي ٿو. آمريڪا ۾ سڀ کان پھرين 1902ع ۾ وڏو شھاب لڌو ويو جنھن جو وزن 14 ٽن کان وڌيڪ ھيو. ھڪ وڏي شھابي جو نالو ھوا ويٽ آھي جيڪو ڏکڻ آفريڪا ۾ ڪريو ھو ان جي شڪل مربع جھڙي ھئي. ان جي ڊيگھ 9 فٽ ۽ وزن سٺ ٽن ھيو. پر اندازي مطابق ان جو پھرين وزن 100 ٽن کان مٿي ھيو.
30 جون 1908ع ۾ سائبيريا روس ۾ ھڪ وڏو شھابو ڪريو. باھ ۾ ورتل برق گولي رفتار سان ٽيگا جهنگ ۾ ڪريو. ٽرانس سائبيرين ريلوي اسٽيشن جي ڪيترن مسافرن دل ڌوڏيندڙ نظارو ڏٺو. شھابي جي ڪرڻ وقت واري ڌرتي ڌوڏيندڙ ڌماڪي ريلوي گاڏي کي ڌڏي ڇڏيو. دور دور تائين زلزلي پيما آلن ھن عظيم زلزلي جي پد کي رڪارڊ ڪيو. ڌماڪي جو آواز 600 ميلن تائين ٻڌو ويو. جهنگ ۾ ھزارين رينڊئر پالتو ھرڻ مري ويا ۽ ڪيترا لاڏائو خيمن سميت اکڙي اڏري ويا. حيرت جي ڳالھ اھا آھي تہ شھابي جو ملبو ڪٿي بہ نہ مليو پر جتي گولو ڪريو اتي وڏا وڏا سوراخ ھيا.
ڪجھ ماڻھو شھابن جي ڪرڻ کي تسليم نٿا ڪن گهڻا ماڻھو ان کي ايٽم جي تباھڪاري شمار ڪن ٿا جڏھن تہ 1908ع ۾ انسان اڃان ايٽم بم نہ ٺاھيو ھو پر سڄو شھابو زمين تي ڪرڻ سان سڄي جو سڄو سڙي ويو.
15 فيبروري تي ھڪ سو فٽ ڊگهو شھابو زمين کان 27 ھزار 7 سو ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي گذريو. ھن کي ھڪ سال اڳ دريافت ڪيو ويو.ان ڏينھن 60 فٽ ويڪرو شھابو روس جي ڪوھ اورال جي مٿان ڦاٽي پيو جنھن جي ڪري ھڪ ھزار ماڻھو زخمي ٿي پيا.
شھابن جو ٺھڻ :-
نظام شمسي اڄ کان 4.7 ارب سال پھرين اسان جي ڪھڪشان ۾ موجود ھڪ گئسي بادل جي سميٽجڻ سان وجود ۾ آئي. ان وقت شھابا ڪروڙن جي تعداد ۾ روزانو زمين تي ڪري رھيا ھئا ۽ اسان جي زمين جو وڏو حصو اھي ئي شھابا آھن. ان وقت اسان جي زمين باھ جو گولو ھئي. روز نوان شھابا زمين ۾ داخل ٿي رھيا ھئا ۽ ڌرتي جي جسامت وڌي رھي ھئي. ھي لقاء ھر گرھ تي ٿيو. تمام گرھ نظام شمسي ۾ پکڙيل انهن شھابن ۔ پٿرن ۽ گئسن کي پنھنجي ثقلي ڪشش جي ڪري ڇڪي رھيا ھئا. آھستي آھستي گئسن ۽ شھابن ۾ گهٽتائي ايندي وئي ۽ گئسون ۽ شھابا ڌرتي جو حصو ٿي ويا. وقت گذرڻ سان گڏ شمسي نظام جو مطلعو صاف ٿي ويو. سڀ شھابا سج جي چوڌاري ڦري رھيا ھئا. صرف اھي شھابا گرھن سان ٽڪريا جيڪي پنھنجي مدار تان ھٽيا يا ڦرندي گرھن جي ويجهو اچي ٽڪريا. باقي اھي شھابا بچيا جيڪي جيڪي گرھن جي مدار ۾ نہ آيا. واضح رھي تہ شمسي نظام صرف گرھن ۔ اپ گرھن ۔ سج ۽ تارن تي مشتمل ناھي پر شھابا ان جو وڏو حصو آھن. سج کان ھڪ نوري سال جي فاصلي تي شھابن جو اڻ کٽ بادل آھي جيڪو سج جي چوڌاري گردش ڪري رھيو آھي ان کي اورت بادل سڏيو وڃي ٿو. ان ۾ کربن جي تعداد ۾ ھر مقدار جا شھابا موجود آھن. خيال ڪيو وڃي ٿو انهن شھابن جي ڪرڻ سان ڌرتي تي زندگي جي شروعات ٿي.
جان اللہ شاھ ثاني
جان الله شاهه ثاني مير جان الله شاهه صاحب جي اولاد مان عالم، اديب ۽ شاعر ٿيندا آيا آهن. سندس وفات کان پوءِ سندس گاديءَ تي مير قلندر علي سندس فرزند ويٺو، جنهن 1187 هه ڌاري وفات ڪئي. کانئس پوءِ مسند تي مير جان الله شاهه اول جو ٻيو فرزند مير منور علي شاهه ويٺو، جنهن 1199 هه ڌاري وفات ڪئي، ۽ 6 فرزند ڇڏيا. مير جان الله شاهه ثاني انهن ڇهن مان ننڍي ۾ ننڍو هو. فقيري سجاده تي سندس وڏو ڀاءُ مير فتح علي شاهه ويٺو، جنهن جي زير نظر مير ثانيءَ جي تربيت نهايت بهترين نموني ٿي. عربي ۽ فارسيءَ ۾ مهارت حاصل ڪرڻ کان پوءِ روحاني ترقيءَ ڏانهن ڌيان ڏنائين. انهن ڏينهن ۾ ڀاڳ ناڙيءَ کان مير جان الله شاهه اول جو خليفو سيد عبدالوهاب شاهه روهڙيءَ ۾ آيو، جنهن مير ثانيءَ کي روحاني تربيت ڏيئي، بلند مرتبي تي پهچايو. ڀاءُ جي وفات کان پوءِ ميرثاني فقيري سجاده تي ويٺو. ميرثاني وڏو سخي هو. هندو مسلمان صوفي ڪهي اچي ساڻس ملاقاتيون ڪندا هئا. هالن وارو مشهور ويدانتي ولايت راءِ، جو پوءِ قمبر ۾ اچي رهيو، ڪهي اچي مير صاحب سان ملاقاتيون ڪندو هو. روهڙيءَ جو هندو صوفي پارو شاهه سندس بيحد معتقد هو. روهڙيءَ جو سوموڙ ۽ سنڌ جو عظيم شاعر حضرت قادر بخش بيدل هن بزرگ جو ئي مريد هو. بچل شاهه مياڻيءَ وارو سندس همعصر هو ۽ سندس روحاني عظمت جو قائل هو.مير ثاني 1864ع ڌاري وفات ڪئي
اماڙو
شھابا زندگي جي علامت :-
اسان جي ڌرتي تي پاڻي پڇڙ سيارن ۽شھابن جي ڪرڻ سان آيو. نظام شمسي جي جوڙ وقت اورت بادلن ۾ ھيڊوجن ۽ آڪسيجن موجود ھئي. ھيڊوجن جي اجگر ديو قامت بادل ۾ ھڪ قريبي ستاري جي سپر نووا بنجي ڦاٽڻ جي ڪري جيڪو دٻاء پيدا ٿيو ان جي نتيجي ۾ نظام شمسي وجود ۾ آيا ۔ ان تاري جي ڦٽجڻ ڪري تمام گهڻي آڪسيجن خارج ٿي (جيڪا وڏن ستارن جي آخري اسٽيج ۾ ٺھي ٿي)، آڪسيجن ھيڊوجن سان ميل ڪري اڻ کٽ پاڻي جا ماليڪيول بنايا. اڄ بہ اربن جي تعداد ۾ اسان جي نظام شمسي ۾ شھابا موجود آھن جيڪي برف جا ٺھيل ٿين ٿا، انهن مان ڪجھ راھ ڀلجي اسان جي اڱڻ طرف نڪرن ٿا تہ سج جي تيز اتت جي ڪري اھي پگهري ٻاڦ ٿي وڃن ٿا. شھابي جو ٻيو نالو پڇڙ سيارو آھي. اھي ئي شھابا ڌرتي جڙڻ وقت لکن جي تعداد ۾ ڌرتي سان ٽڪرايا ۽ ڌرتي تي پاڻي کڻي آيا ۽ زندگي جي شروعات ٿي.
شھابي مان ٺھيل فرعون خامن جو خنجر :-
محققن مطابق فرعون خامن جو خنجر آسمان مان ڪرندڙ شھابي جي ڌاتن مان جوڙيو ويو. طوطن خامن جي وفات تقريبن 3300 سال اڳ پھرين ٿي ھئي. فرعون جي لاش کي حنوط ڪرڻ وقت ان جي خنجر کي ان سان گڏ رکيو ويو ھو. ان خنجر تي تحقيق دوران سائنسدانن جو دماغ چڪرائجي ويو اھو ڏسي تہ خنجر تي ڪابہ ڪٽ نڪي زنگ آھي. ھن جو جوڙجڪ انتھائي معياري آھي. فرعون خامن جي خنجر ۾ جست ۽ ڪوبالٽ جھڙا ڌاتو بہ موجود آھن. ھن مان ظاھر ٿئي ٿو تہ 3 ھزار سال اڳ مصر جا رھواسي شھابن جي ڌاتن کان واقف ھئا ۽ انهن کي شھابي جي ڌاتن کي استعمال ڪرڻ جي ڀلي ڀت ڄاڻ ھئي جڏھن تہ يورپ وارن وٽ شھابي جي ڌاتن جو علم مصر کان ھزار سالن کان پوء پھتو. ھي خنجر 1925ع ۾ برطانوي ماھر آثار قديمہ ھاورڊ ڪارٽر دريافت ڪيو.
سوڊان ۾ ڪرندڙ شھابي مان ھيرن جو ملڻ :-
سوڊان جي صحرا نوبا ۾ ھيرن جي بي شمار ٽڪڙن جي ملڻ سائنسدانن کي حيرت ۾ وجهي ڇڏيو جيڪي ھڪ گرھ سان واسطو رکن ٿا جيڪو اربين سال اڳ تباھ ٿيو ھو.
سائنسي جريدي نيچر ڪميوني جي مقالي مطابق ڏھ سال اڳ ھيرن سان ڀريل پھاڙ زميني فضا ۾ داخل ٿي ڀاڱن ۾ ونڊجي وئي ۽ ان جا ٽڪڙا شھابن جي صورت ۾ اتر سوڊان ۾ ڪريا. سائنسدانن مطابق ھي خلائي پھاڙ نظام شمسي جي ابتدائي دور ۾ ھڪ سياري سان رکندي ھئي جيڪا ڪنھن سبب جي ڪري تباھ ٿي اڻ ڳڻ پھاڙن ۾ ۽ پٿرن ۾ ٽٽي ويو ۽ ان جي باقيات ماضي کان خلا ۾ ڦرندي رھي آھي. وڌيڪ تہ ھي موجودھ گرھ بہ ماضي ۾ ان ئي سيارن جي باقيات آھن. سيارن جي ٽٽڻ ۽ سيارن بنجڻ جو عمل اربن سالن کان جاري آھي.
سائنسدانن جو خيال آھي تہ تباھ ٿيڻ وارو گرھ اربين سال پھرين نظام شمسي جو حصو ھيو جنھن جي جسامت عطارد يا مريخ جيتري ھوندي ڇوجو ھيرا صرف ايترن وڏن گرھن ۾ تشڪيل پائي سگهن ٿا.
ھي گرھ ڪن گرھن سان ٽڪرائڻ جي ڪري يا ڪنھن حادثي جي ڪري ٽڪڙن ۾ تقسيم ٿي ويو ھو. ھيرن سان جڙيل پھاڙ ڪنھن گرھ جو حصو ھئي يعني نظام شمسي پنھنجي ابتدا ۾ درجنن گرھن جو مقام ھيو ۽ موجودھ گرھ ئي انهن گرھن جي باقيات سان ملي جڙيا ھئا.
حوالا
زمرو:واءُ منڊل زمرو:وايو منڊل زمرو:اماڙو زمرو:ڌرتي زمرو:خلا زمرو:فلڪي شيون
ڏھرسيه
ڏھرسيه: سنڌ جي برھمڻ گھراڻي جي راجا چچ بن سيلائيج جو وڏو پٽ ۽ راجا ڏاهر جو وڏو ڀاءُ ھيو. جيڪو برھمڻ آباد صوبي جو گورنر رھيو. لئمبرڪ لکي ٿو ته: ڏهرسيه پنهنجي زندگيءَ جي باقي بچيل مدت ۾ برهمڻ آباد ۽ ان جي ماتحت صوبن تي هڪ جدا بادشاهيءَ طور حڪومت هلائيندو رهيو، جيڪا شان و شوڪت ۾ الور کان ڪنهن طرح به گهٽ ڪانه هئي. چيو وڃي ٿو ته هن سابق گورنرن جي لوهاڻي خاندان مان آگهم جي ڌيءَ سان شادي رچائي، پنهنجي پيءُ جي رشتي کي نئين سر تازو ۽ پختو ڪيو .مجموعي طور، هن مفروضي جي آڌار تي هلڻ وڌيڪ بهتر اچي ٿو ته ڏهرسيه سال 685ع ۾ يا ان جي لڳ ڀڳ ڪنهن ويجهڙي سال ۾ مري ويو هو. .ڏاهر هاڻي پنهنجي مئل ڀاءُ جي خزاني ۽ برهمڻ آباد وارن علائقن تي قبضو ڄمايو، جيتوڻيڪ چيو وڃي ٿو ته هن ان جي پٽ، چچ بن ڏھرسيه ، کي پيءُ جو جائز وارث ۽ جائنشين تسليم ڪيو هو. .
ڏاھر سان تعلق
اسين هن ڳالهه کي، بنان ڪنهن خوف ۽ خطري جي، هڪ تاريخي حقيقت طور تسليم ڪري سگهون ٿا ته چندر جي مرڻ کان پوءِ، سنڌ ڪجهه عرصي تائين ٻن آزاد ۽ خود مختيار رياستن جي حيثيت ۾ ورهايل رهجي ويئي، جن تي چچ جي ٻن پٽن جي بادشاهي قائم هئي؛ ننڍي ڀاءُ جي وڏائيءَ ۽ ڏيکاءَ تي وڏي ڀاءُ کي سخت ناراضگي هئي، وڏي ڀاءُ جي مرڻ تي، جيڪو بظاهر وارثن ڇڏڻ کان سواءِ ڪونه مئو هو، سڄي بادشاهي بنان ڪنهن تڪرار ۽ جنگ جي خاموشيءَ سان سڌي ڏاهر جي هٿن ۾ هلي ويئي. . ”چچ نامي“ ۾ ڏهرسيه ڏانهن جيڪي ڳالهيون منسوب ڪيل آهن، تن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هن ڏاهر کي ڪڏهن به خود مختيار تسليم نه ڪيو هو. جڏهن کيس الور ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت نه ڏني ويئي، تڏهن هو ڏاهر ڏانهن پيغام موڪلي ٿو، ”آءٌ توسان جنگ ڪرڻ نه آيو آهيان. هيءُ قلعو منهنجي پيءُ جي گاديءَ وارو شهر هو، ۽ هن کان پوءِ اهو مون ڏانهن آيوآهي. تو کي ان جو قبضو محض منهنجي نمائندي جي حيثيت ۾ مليو هو، ۽ هيءَ بادشاهي منهنجي آهي. اسان جي ملڪ ۾ ڪنهن به وقت ٻه تاج گڏ نه رهيا آهن.“.
قادر خان
حوالا
زمرو:1937ع جون پيدائشون زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:ڀارتي مسلمان
جيڪب آباد تواريخي نظر ۾ (ڪتاب)
جيڪب ﺁﺑﺎﺩ ﺗﻮﺍﺭﻳﺨﻲ ﻧﻈﺮ ۾ ‏ﻫﻲﺀُ ڪتاﺏ ڪالو خان اياز نالي ليکڪ جو تصنيف ڪيل ﺁﻫﻲ. تاريخ جي موضوع تي لکيل هن ڪتاب ۾ جيڪب آباد شهر جي ماضيءَ جي ساروڻين، عمارتن، واقعن، راندين، ميلن، شخصيتن، موسمياتي ﺍحوال، زرعي پيداوار طور ٿيندڙ فصل ۽ تاريخي جنگجو قبيلن جو تذڪرو شامل ڪيل آهي.هيءُ پنهنجي نوعيت ۾ تاريخي ۽ زخيم ڪتاب آهي. جنهن ۾ ميلن، شخصيتن، تاريخي عمارتن ﻭغيره جا فوٽو پڻ ڏنا ويا آهن. ڪتاب کي مجموعي طور ٽن بابن ماضيءَ جا نقوش، ماضي قريب جا نشان، حال جون تصويرون وغيره ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي. ڪتاب جو ﺍنتساب ليکڪ پاران وطن جي حفاظت ۽ آزاديءَ لاءِ وڙهي شهادت ماڻيندڙ انهن مجاهدن جي نالي ڪيل آهي، جيڪي خانڳڙهه ۾ ﺍنگريزن سان وڙهيا هئا. ان کان سواءِ ليکڪ پاران ’ عرض حال ‘ ۽ ’ آبائي شهر ‘ جي عنوانن سان نوٽ پڻ درج ڪيل آهن. ڪرائون سائيز ۾ 94 صفحن تي مشتمل هيءُ ڪتاب حبيب پرنٽنگ پريس جيڪب آباد مان ضلعي ترقياتي ايسوسيئيشن، جيڪب آباد ۽ ڪالو خان اياز پاران، مئي 1978ء ۾ شايع ٿيو.
زمرو:تاريخ زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌ جي تاريخ
سيالڪوٽ ضلعو
سيالڪوٽ ضلعو پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
ديوان گيانچند
ديوان گيانچند وڏو زمانه شناس ۽ سنجيدو هندو عملدار هو. پهرين مختيارڪار ۽ پوءِ نائب وزير مقرر ٿيو. فرينچ ڪٽ ڏاڙهي رکندو هو. جيڪو واءُ لڳندو هو، تنهن کي منهن ڏيندو هو. ڪن کليل، اکيون پٽيل، پر زبان بند. وزير ڪير به ٿئي شاهي گهراڻي جي صاحبزادي جي ڪهڙي پارٽي به زور ۾ هجي، مگر ديوان گيانچند دائم قائم. سواءِ هڪ موقعي جي باقي ملازمت جي ساري زماني اندر ڪڏهن به ٿاٻو نه کاڌائين. شخصي حڪومت جي وڏي خصوصيت اها هئي ته ان سان وابسته ماڻهن کي هر دم هشيار رهڻو پيو ٿي. سواءِ موقعي شناس ۽ چالاڪ ماڻهوءَ جي، ٻئي جو مستقل طور برسر اقتدار رهڻ ته ڇا، پر معمولي گذارو ڪرڻ به مشڪل هو. هر ملڪ اندر شخصي حڪومتن جي زماني ۾ وڏا هشيار ماڻهو پيدا ٿيندا پئي رهيا آهن. مغلن جي زماني کي ڏسو - ابوالفضل، خان خانان، توڏرمل وغيره جهڙيون هستيون نظر اينديون. فرينچ ڪورٽ ڏانهن نظر ڦيرايو - ڪارڊينل مزارين، ٽيليراند، رشيلو، ڪالبرٽ، ماڊام پامييڊيور! اٽليءَ جي ميڊيچي دؤر مائڪاويليءَ کي جنم ڏنو. جرمن واري فريڊرڪ جي پاڇي هيٺ بسمارڪ پليو. غرض ته پراڻين شخصي حڪومتن جي دؤر ۾، مجموعي طرح عام ماڻهن جي شعور جي سطح ڪيتري به پست هئي، پر انفرادي طرح چونڊَ ماڻهو پيدا ٿيندا رهيا. سنڌي حڪمرانن جي دؤر حڪومت ۾ به وڏا وڏا نانءَ ڪٺيا هندو وزير ٿي گذريا آهن. ميان نور محمد ڪلهوڙي جو مکيه وزير ديوان گدومل پنهنجو مثال پاڻ هو. مير علي مراد خان جي ڏينهن ۾ ديوان تارا چند جو وڏو زور هو. علي مراد خان جو پهريون پهريون وزير ديوان ڪشنداس هو، جنهن جو پٽ وشنداس پڻ وڏن عهدن تي رهيو. انهن کانسواءِ، انهيءَ دؤر جا ٻيا مکيه هندو عملدار هئا: منشي سجان سنگهه، منشي مولرام ۽ منشي چندا سنگهه. ديوان گيانچند ممدوح پڻ انهيءَ سلسلي جي هڪ ڪڙي هو - يا ڪري چئجي ته ان سلسلي جي آخري ڪڙي هو. ابتدا کان انتها تائين، عزت جو وقت بسر ڪري ويو.
تاريخ معصومي
تاريخ مَعصُومِي سنڌ بابت لکيل فارسي تاريخن مان هيءُ هڪ آڳاٽو ۽ جهونو ڪتاب آهي، جيڪو ظاهر ۾ ته مير محمد معصوم پنهنجي پٽ مير بزرگ جي ڄاڻ ۽ هدايت لاءِ تصنيف ڪيو، پر هن ڪتاب ۾ قديم دؤر کان وٺي سنڌ جي مغليه غلاميءَ تائين، ڏيهي حالتن تي سٺي روشني وڌل آهي. مير صاحب ارغوني دؤر جي سنڌ جي مشاهيرن جو الڳ ذڪر به هن تاريخ ۾ ڪيو آهي.
ترجما
هيءُ ڪتاب اصل ۾ مير محمد معصوم بکريءَ جو فارسيءَ ۾ لکيل آهي، جنهن جو ترجمو مخدوم امير احمد ڪيو آهي. واضح هجي ته “تاريخ معصوميءَ“ جا هن ترجمي کان اڳ ٻه ٽي ترجما ٿي چڪا هئا. پهريون ترجمو ڪئپٽن ماليٽ (G.G Malet) انگريزي“ٻوليءَ ۾ ڪيو، جيڪو 1855ع ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيو؛ ٻيو ترجمو ديوان ننديرام، سنڌيءَ زبان ۾ ڪيو، جيڪو 1861ع ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيو. ٽيون هڪ بلڪل گمنام ترجمو، اردوءَ ۾ پنجاب جي ڪنهن صاحب ڪيو ۽ لاهور مان شايع ٿيو. اهي اوائلي ترجما، “تاريخ معصوميءَ“ جي ڪنهن هڪ اڌ قلمي نسخي کي آڏو رکي ڪيا ويا هئا. ان کان پوءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي، تاريخ معصوميءَ جا ڇهه اصلوڪا نسخا سامهون رکي، فارسيءَ ۾ هڪ مستند متن تيار ڪيو، جيڪو 1938ء ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيو. هن سنڌي ترجمي جو بنياد، ڊاڪٽر دائود پوٽي صاحب جي تيار ڪيل فارسي متن تي رکيل آهي.
تذڪرو
تاريخ معصوميءَ ۾ وليد بن عبدالملڪ جي زماني کان وٺي ارغون دور تائين سنڌ جو تذڪرو شامل آهي. ڊيمي سائيز جي 419 صفحن تي مشتمل، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، سنڌي ادبي بورد جي سيڪريٽري محمد ابراهيم جويي، 1959ء ۾ اسلاميه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپائي، پڌرو ڪيو ۽ اُن جي قيمت 5 رپيا رکيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
سمارٽ فون
سمارٽ فون يا ذهين فون(Smartphone) عام فون جي نسبت ۾ ڪافي خصوصيتن جو مالڪ هوندو آهي.
thumb
طلال مداح
طلال مداح ، (5 آگسٽ 1940 – 11 آگسٽ 2000)، سعودي موسيقار ۽ نغمه ساز هو. هن جي نالي ۾ شامل مداح هن جي والده جي خاندان جي طرفان آهن. هن جا مداح هن کي ڌرتي جو آواز سڏين ٿا. ان کان علاوه هن کي سوني نڙي رکندڙ جي لقب سان پڻ نوازيو وڃي ٿو. هي ويهين صدي جو هڪ مشهور عرب موسيقار هو.
حوالا
زمرو:1940ع زمرو:1940ع جون پيدائشون زمرو:2000ع جون فوتگيون
چندر گپت موريا
چندر گپت موريا(حڪومتي دؤر: c. 321 – c. 297 BCE) قديم ھندوستان ۾ موريا گھراڻي جي ايمپائر جو باني ھيو، جنھن ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڏي ايمپائر قائم ڪئي جنھن م ھن جو مکيہ وزير چاڻڪيا ھو جنھن کي ڪوٽليا پڻ سڏيندا آهن. ھن پنھنجي دؤر م وڏا سياسي ۽ معاشي سڌارا آندا.
نالو
يوناني مؤرخن يوناني ٻوليءَ ۾ ھن جو نالو سينڊروڪوپٽوس اچاريو, ٻين رومي  يونانين کيس سينڊروڪوٽس سڏيو ، لاطيني ٻولي م کيس اينڊروڪوٽس سڏيو. سنسڪرت م شري چندر، پائدمسن ۽ وريشال سڏيو ويو.
خاندان
ھن جو خاندان کتري ذات جي شاخ ھيو ۽  ٻڌن جي روايت مطابق گوتم ٻڌ جي خانداني پاڙي شاڪيا مان ھيو. موجودہ ائوڌ جي پاسي جي شھر ڪوسالا جي بادشاھ ويروڌاڪ ھن جي خاندان وارن کي پنھنجي علائقي مان نڪرڻ لاءِ مجبور ڪيو اھڙي طرح چندر گپت جا وڏا مورن واري علائقي م وڃي رھيا. پالي ٻولي م مورن کي مورا چون ٿا اھڙي طرح ھن جي خاندان تي موريا جو نالو پئجي ويو يعني مورن جي سرزمين جا رھاڪو. ان خاندان جي حاڪميت جو صدر مقام شھر موريا نگر سڏجڻ لڳو. جين مذھب وارن جي روايت مطابق چندرگپت جي ماء جو نالو پاريششتاپروان يا اسٿاوراوليچرترا ھيو جيڪا شاھي مورن جي پاليندڙ برادري جي سردار جي نياڻي ھئي. پراڻن ۾ موريا وري شودر ظاھر ڪيل آھن. چندر گپت جي نالي وريشال جي معنيَ آھي شودر جو پٽ. ان نالي جي بنياد تي بہ ڪجھ ليکڪن موريا خاندان کي شودرن سان منصوب ڪيو آهي. ارڙھين صدي ۾ مدرارڪشاسا تي تبصرو ڪندڙ ڍنڊيراج مطابق چندرگپت جي پيءُ جو نالو مورہا ۽ سندس ڏاڏو سراواٿ سڌي ھيو ۽ ڏاڏي راڻي مورا ھئي جيڪا وريشال جي ڌيءَ ھئي جيڪو شودر ھيو. اھڙي طرح چندرگپت جي پيءُ جا ناناڻا شودر ھيا.نندا نالي نو بادشاھ پڻ سراواٿ سڌي جا پٽ ھيا پر اھي کتري ذات جي وڏي راڻي سنندا مان ھيا. سراواٿ سڌي بادشاھي فوج کي سنڀالڻ لاء پنھنجي پٽ موريا جي چونڊ ڪئي پر نند ڀائرن موريا۽ ان جي چندر کان سواءِ سمورن پٽن کي ماري ڇڏيو. چندر گپت ڀڄي جان بچائي ء پوء نند ڀائرن جو ويري ٿيو.
وفات
thumb|پٿر تي اڪريل مورتن ۾ چندر گپت موريا ۽ جين مذھب جو عالم آچاريه ڀادراڀاھو
بازيگر ٻولي
بازيگر (Bazigar) ٻولي: هن ٻوليءَ جا هندوستان توڙي پاڪستان ۾ ڳالهائيندڙ رهن ٿا. 1981ع جي رپورٽ موجب هندستان ۾ هن ٻوليءَ جي ڳالهائيندڙن جو انگ 58236 هو. هي ٻولي هندوستان جي هرياڻا، چندي ڳڙهه، دهلي، گجرات، هماچل پرديش (Humachal Pardesh) ۽ پنجاب ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. جنهن ۾ پاڪستان جي ڪشمير (Kashmir) واري حصي ۾ هن جي ڳالهائڻ وارا موجود آهن. جيڪي گهڻو ڪري بازيگريءَ جو ڌنڌو ڪن.
هي ٻولي دراوڙي آڪهه جي ٻولين مان آهي. بازيگر ذات آهي. هي گهڻو ڪري بازيگريءَ جو ڪم ڪن. اهي پنجابي ۽ هندي ڳالهائين. تعليم ۾ هڪ سيڪڙي کان گهٽ آهن.
حوالا
زمرو:دراوڙي ٻوليون
ڪتاب
thumb|ڪتاب ڪتاب ڪنهن هڪ مضمون يا مختلف مضمونن تي لکيل يا ڇاپيل صفحن جي مجموعي کي چيو ويندو آهي. ڪتاب عام طور تي ڪاغذ جي صفحن تي لکيل يا ڇپيل هوندو آهي جن جي جلد بندي ٿيل هوندي آهي. موجودہ دور ۾ سائنس جي ترقي جي ڪري ڪتاب صرف ڪاغذ تي ڇپيل تحریر نہ رهيو آهي، بلڪہ ڪتاب ھاڻي انٽرنيٽ ۽ بڪ ريڊر جي ذریعي ڊجيٽل ٿي چڪو آهي.
ڪتاب جي تاريخ
پراڻي دور ۾ ڪتاب پٿرن تي لکيو ويندو هو.