cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لڪسمبرگ
تاريخ
لڪسمبرگ جي تاريخ جي شروعات 963ع کان سمجھي وڃي ٿي جڏھن ڪائونٽ سگفريڊ ٽرائر لڳ سينٽ ميڪسيمن جي خانقاہ لڳ رومن دؤر جي ھڪ قلعي سميت ٻہ قلعبنديون انھن جون پسگردائيون ۽ ھڪ مٿاھون پٿريلو علائقو حاصل ڪيا. سگفريڊ جي پوئيرن ان علائقي جو شادي، جنگ ۽ تعلقاتن ذريعي اضافو ڪيو. تيرھين صديءَ جي خاتمي وقت لڪسمبرگ جي ڪائونٽ جي حڪومت ھڪ وڏي علائقي تائين ڦھلجي چڪي هئي. 1308ع ۾ ھتان جو ڪائونٽ ھينري ستون جرمن ماڻھن جو ۽ بعد ۾ پاڪ رومي ايمپائر جو بادشاھ ٿيو. لڪسمبرگ جي شاھي گھراڻي  وچولي دؤر جي عروج واري زماني ۾ چار شھنشاھ پيدا ڪيا. 1354ع ۾ پاڪ رومي ايمپائر جي شھنشاھ  چارلس چوٿين  لڪسمبرگ جي ڪائونٽي کي ڊچي آف لڪسمبرگ جو درجو ڏنو. جيڪا بعد ۾ ھبسبرگ نيدرلينڊز جي سترھن صوبن مان ھڪ صوبو بڻجي وئي صدين تائين لڪسمبرگ جو قلعو ۽ شھر فرانس جي بادشاھت ۽ ھبسبرگ جي علائقن وچ ۾ ھڪ وڏي اسٽريٽجڪ اھميت وارو خطو رھيو. فرانس جي بادشاھ لوئيس چوڏھين ۽ ھبسبرگ جي علائقن جي راڻي ماريا ٿريسا جي ملڪيت رھڻ کانپوءِ لڪسمبرگ پھرين فرينچ ريپبلڪ جو ، پوء نيپولين بونا پارٽ جي حاڪميت واري پھرين فرينچ ايمپائر جو حصو رھيو. موجوده لڪسمبرگ جي گرينڊ ڊچي آزاد رياست طور بنياد 1815ع ۾ نيپولين جي زوال بعد ٿيندڙ ويانا ڪانگريس جي اجلاس ۾ وڌو ويو جنھن ۾ ان کي نيدرلينڊز جي ولھيم پھرين جو ذاتي قبضو قرار ڏئي ان کي فرانس جي جارحيت کان تحفظ ڏيڻ لاء شھر لڳ پروشيا  فوجي گيريزن مامور ڪئي وئي 1839ع ۾ بيلجيئم واري انقلاب بعد واري صورتحال ۾ لڪسمبرگ جي فرينچ ٻولي ڳالهائيندڙن وارو علائقو بيلجيئم ۾ شامل ٿي ويو ۽ باقي لڪسمبرگش ٻولي ڳالھيندڙن وارو علائقو باقي بچيو جيڪو موجوده لڪسمبرگ آهي. آگسٽ 1914ع ۾ جرمن سامراج فرانس سان جنگ دؤران لڪسمبرگ جي غيرجانبداري باوجود ان تي حملو ڪري قبضو ڪيو جنھن سان اتان جي ريلوي لائين جو فوجي استعمال ڪيو ويو. ان باوجود لڪسمبرگ جي محدود خودمختياري کي برقرار رکيو ويو. 1940ع ۾ ٻي جنگ عظيم ڇڙي پوڻ بعد نازي جرمنيءَ پاران ھن ملڪ جي غيرجانبداري ٻيھر پائمال ڪئي وئي ۽ ان تي فوجي چڙھائي ڪري قبضو ڪيو ويو ان جي خودمختياري مڪمل ختم ڪري ان کي ٿرڊ ريخ (نازي دور وارو جرمني) جي ھڪ صوبي جو حصو بڻايو ويو. لڪسمبرگ جي جلاوطن حڪومت لنڊن مان اتحادين جي حمايت جاري رکي. سيپٽمبر 1944ع ۾ لڪسمبرگ کي نازي جرمنيءَ کان آزاد ڪرايو ويو. 1945ع ۾ ھي ملڪ گڏيل قومن جو باني رڪن ٿيو. 1949ع ۾ ھي ملڪ نيٽو جو رڪن ٿيو. 1951ع ۾ يورپي ڪوئلي ۽ اسٽيل جي ڪميونٽي جي ڇھن باني رڪنن مان ھڪ ھيو جيڪا ڪميونٽي 1957ع ۾ يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي ۾ ۽ 1993ع ۾ يورپي يونين ۾ تبديل ٿي وئي. 1999ع ۾ ھن ملڪ يورو زون ۾ شموليت اختيار ڪئي. 2085ع ۾ ھتي يورپي آئين جي قيام لاء ريفرينڊم ڪرايو ويو.
جاگرافي
لڪسمبرگ اولھ يورپ ۾ واقع چوڌاري زمين سان گهيريل ملڪ آھي. ان جي اتر ۽ اولھ ۾ بيلجيئم، اوڀر ۾ جرمني، ڏکڻ ۾ فرانس واقع آھن. ھن ملڪ جي پکيڙ 2586 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ اھو پکيڙ جي لحاظ کان يورپ جي سڀ کان ننڍڙن ملڪن مان ھڪ آھي.
ملڪ جو اتريون 1/3 حصو اوئسلنگ سڏبو آهي جيڪو اولھ يورپ جي آرڊين واري جاگرافيائي خطي جو حصو آهي. اتي ٽڪريون ۽ ننڍڙا جبل واقع آھن جن ۾ نيئف جبل (Kneiff) پڻ شامل آهي جنھن جي چوٽي لڪسمبرگ جو بلند ترين مقام آهي ۽ ان جي اوچائي سامونڊي سطح کان 560 ميٽر (1,837 فٽ) مٿي آهي. ان اترئين علائقي ۾ آبادي تمام ڇڊي آھي ۽ اتي ولتز نالي رڳو ھڪ شھر واقع آهي جنھن جي آبادي چار ھزار کان ڪجھ وڌيڪ آھي. ملڪ جو ڏاکڻو 2/3 حصو گٽلينڊ سڏبو آهي جيڪو اوئسلنگ جي ڀيٽ ۾ گھاٽي آبادي وارو علائقو آهي ۽ جاگرافيائي لحاظ کان پنج حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ ڏاکڻي وچ واري لڪسمبرگ وارو ميداني علائقو، اوڀر وارو لٽل سوئٽزرلينڊ جو ٻيلن وارو خطو، موسيل ندي واري وادي، ريڊ لينڊ وارو خطو شامل آهن.
جرمني ۽ لڪسمبرگ جي وچ ۾ ٽي نديون سرحد جي نشاندهي ڪندڙ آھن جن م موسيل ندي، سائر ندي ۽ اور ندي شامل آهن. ملڪ جي ٻين ندين جا نالا الزيت ندي، اترت ندي، ڪليرو ندي، ولتز ندي آهن.
آبادي
ھن ملڪ جي ثقافت جرمن ۽ فرينچ ماڻھن جي ثقافت جو مرڪب آهي. 2019 ۾ ملڪ جي آبادي 626,108 آھي, يورپ جي تمام گھٽ آبادي وارن ملڪن ۾ شامل ھوندي بہ ھي ملڪ يورپ جي سڀ کان تيزي سان وڌندڙ آباديءَ وارن ملڪن ۾ شامل آهي ان جو سبب ٻاھرين ملڪن جي ماڻھن جي آمد آھي
ھتان جي ماڻھن کي لڪسمبرگر سڏيندا آهن. ھتي پرڏيھي نسلن جي ماڻھن جو تيزي سان اضافو ٿي رھيو آھي جن م پورچوگيزي نسل ۽ فرينچ نسل جا ماڻھو نمايان آھن جيڪي شھريت ملڻ بعد لڪسمبرگر سڏبا آهن. 2013 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 537,039 ھئي جنھن جو % 44.5 ٻاھران آيل نوان شھري ھي جن ۾ اڪثريت پورچوگيزي نسل وارن جي ھئي
سياسي نظام
ھن ملڪ جو نظام آئين شاھي سربراھ رکندڙ نمائندگي واري جمھوريت جي پارلياماني جمھوريت وارو آھي جنھن ۾ سربراھ گرينڊ ڊيوڪ ھينري ھوندو آھي جيڪو اتان جو بادشاھ يا شاھي سربراھ ھوندو آھي. ھي ملڪ دنيا جي واحد بچيل خودمختيار گرينڊ ڊچي آھي.
ھن ملڪ جو سڀ کان وڏو قانون ملڪ جو آئين آھي جيڪو 17 آڪٽوبر 1868ع ۾ ملڪ ۾ نافذ ٿيو شاھي سربراھ کي ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز کي ٽوڙڻ جو اختيار ڏنل آهي جنھن جي استعمال سان ملڪ ۾ ٽن مھينن اندر چونڊون ڪرائڻ لازمي آهي. 1919ع کان ملڪ جي اقتدار جو سرچشمو قوم کي قرار ڏنو ويو. ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز ھڪ ايواني آھي جنھن جا 60 رڪن آھن جن جي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي. ھڪ ٻيو ادارو رياستي ڪائونسل آھي جنھن جا 21 عام شھري رڪن ھوندا آھن جن جي چونڊ گرينڊ ڊيوڪ ڪندو آهي، جيڪي قانون سازي ۾ چيمبر آف ڊپٽيز کي مشورا ڏيندا آهن.
انتظامي ورهاست
لڪسمبرگ 12 ڪينٽن ۾ ورھايل آھي جيڪي وري 102 ڪميون ۾ ورھايل آھن انھن مان 12 ڪميون اھڙيون آھن جن کي شھرن جو درجو ڏنو ويو آهي جن مان لڪسمبرگ سٽي سڀ کان وڏو شھر آھي.
معيشت
لڪسمبرگ ھڪ ترقي يافتہ ۽ اڳتي وڌندڙ معيشيت وارو ملڪ آھي. في ڪس جي ڊي پي جي لحاظ کان ان جو شمار دنيا جي. سڀ کان وڏي جي ڊي پي رکندڙ ملڪن ۾ ٿئي ٿو.
لڪسمبرگ جي مضبوط ۽ تمام وڏي آمدني واري مارڪيٽ واري معيشت جو افراط زر گھٽ شرح تي آھي ۽ واڌ وچولي اٿس ۽ ان ۾ جدت جي رفتار تمام اوچي آھي بي روزگاري جي شرح ھميشه گھٽ رھي اٿس رڳو مئي 2012ع ۾ اھا 6.1 سيڪڙو تائين وڌي ھئي ان جو سبب 2008ع وارو عالمي مالياتي بحران ھيو. 2011 جي آء ايم ايف جي قوت خريد واري جي ڊي پي رپورٽ مطابق ھي ملڪ دنيا جو ٻيون نمبر امير ترين ملڪ ھيو ۽ ان وقت ان جي في ڪس قوت خريد $80,119 آمريڪي ڊالر ھئي. 2019 ۾ ان جي في ڪس جي ڊي پي يورپي يونين جي (%100) شرح جي ڀيٽ ۾ %261 ھئي ھيريٽيج فائونڊيشن  جي ايڪانامڪ فريڊم انڊيڪس  مطابق ھن ملڪ جو مقام 13 نمبر تي آھي. گڏيل قومن جي انساني ترقي جي اشاريي مطابق ھي ملڪ 26 نمبر تي آهي، ۽  ايڪانامڪ انٽيليجنس يونٽ جي  معيار زندگي جي اشاريي مطابق ھن ملڪ جو نمبر دنيا ۾ چوٿون آھي. 1960 واري ڏهاڪي تائين ھن ملڪ جي غالب صنعت اسٽيل جي ھئي جنھن بعد ملڪي صنعتن ۾ ڪيميائي صنعت، رٻڙ جي صنعت ۽ ٻين پيداواري شين جي صنعت جو اضافو ٿيو. خدمتن ۾ بينڪاري ۽ ماليات شامل آهن.
حوالا
زمرو:نامڪمل مضون زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
ڏهرڪي
ڏهرڪي شهر جو شمار گهوٽڪي ضلعي ۾ ٿئي ٿو ۽ هي شهر سکر کان سو ڪلوميٽر اوڀر تي آهي هن شهر جا علائقا قدرتي گئيس سان معلامال آهن ڏهرڪي شهر ۾ ايشيا جي وڏين ڀاڻ وارين فيڪٽرين ۾ شامل ٿيندڙ اينگرو يوريا جو پلانٽ موجود آهي۽ ان کان علاوه ماڙي ڱئيس فيلڊ به آهي جيڪا گئيس جي خوئن کي ڪنٽرول ڪري ٿي. ۽ هن شهر ۾ گلاب شاهه بخاري ۽ سائين ڇلڻ فقير جون معزارو پڻ موجود آهن
ڏهرڪي شهر جي آبادي ۾ 70 پرسنٽ ڪرسٽن ۽ هندو شامل آهن ان کان علاوه هت ڪيتريون قومون موجود آهن جنهن ۾ وڏي اڪثريت رکندڙ ڪجهه قومن جا نالا
ڏهر، شر، مهر، پتافي، ڪوڀر، سمينجا، ڪوري، راڄڙي، لغاري ، ميان، لنڊ، سومرا آرائين ۽ گرگيج پڻ وڏي اڪثرين رکندڙ موجود آهن.
ڏهرڪي شهر جا پاڙي سيري شهر ميرپورماٿيلو، اوٻاوڙو، ريتي، دادلغاري شامل آهن
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ (ڪتاب)
آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ يعني ”آزاديءَ جي تحريڪ ۾ سنڌ جو حصو“. هيءُ ڪتاب هندستان ۾ رهندڙ سنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب ٻلديو گاجرا جو لکيل آهي. ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 210 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت 50 روپيا اٿس. ڪتاب جو جلد پڪو آهي. هيءُ ڪتاب 1985ع ۾ بمبئيءَ (ممبئيءَ) مان ڇپيو. ڪتاب جي نالي مان ئي معلوم ٿئي ٿو ته انگريزن کان آزاديءَ جي جدوجهد ۾ سنڌي ماڻهن جي حصي وٺڻ جو تفصيل هن ڪتاب ۾ ڏنل آهي. هي ڪتاب انگريزيءَ ۾ به ڇپيل آهي.
زمرو:ڪتاب
1399ع
ڊسمبر
زمرو:1399ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
قبو سعيد خان تعلقو
قبو سعيد خان تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي. ھن شھر کي 2004 ۾ تعلقي جو درجو ڏنو ويو. ان کان اڳ اھو شھدادڪوٽ سب ڊويزن جو حصو ھيو.
انتظامي ورھاست
قبي سعيد خان تعلقي جي ايراضي 269505 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ ان ۾ 3 يونين ڪاؤنسلون، 3 سرڪلون، 8 تپا ۽ 38 ديھون واقع آھن.
تپا
قبو سعيد خان تعلقي ۾ 8 تپا واقع آهن.
ديھون
قبو سعيد خان تعلقي ۾ 38 ديھون واقع آهن.
الھه بخش سرشار عقيلي
ناميارو شاعر الهه بخش ولد حافظ محمد صديق عقيلي ڪراچيءَ شهر ۾ 21 -جنوري- 1907ع تي ڄائو. ”سرشار“ سندس تخلص هو. روينيو کاتي ۾ ڪلارڪيءَ کان ملازمت شروع ڪيائين ۽ 1958ع ۾ ڪليڪٽريءَ جي عهدي -تان- رٽائر ڪيائين. غزل جو بلند پايه شاعر ۽ عروض جو وڏو ماهر هو. هن نثر ۾ پڻ ڪيترائي تحقيقي مقالا ۽ مضمون لکيا. مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ جو عقيدتمند هو. سندس تصنيفن ۾ ’رموز النساء‘، ’دعوت -اسلام-‘ (ترجمو)، ’مناسڪ الحج‘، ’سنڌي راڳ جي مختصر -تاريخ-‘، ’علم هيئت‘، ’تذڪره سهروردي‘ شامل آهن. 15 -جنوري- 1972ع تي وفات ڪيائين.
الله بخش پالاري
الله بخش پٽ مڱيلڌو پالاري ويٺل سَري، محال ڪوهستان جو نامور سگهڙ هو، جيڪو مرحوم نجف علي شاھ ”ڪمتر“ جي اوطاق حيدرآباد ۽ مياڻيءَ ٻيلي ۾ ڪافي لوڪ ڪچھرين ۾ شريڪ رهيو. ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي شاعرن جو گهڻو ڪلام کيس ياد هو.
پاڪستان جي آئين ۾ پھرين ترميم
پاڪستان جي آئين ۾ پھرين ترميم جي دستاويزن کي سرڪاري طور تي آئين (پھرين ترمیم) ايڪٽ، 1974ع چيو ويندو آھي۔ ھِ ترميم 4 مئي 1974ع تي نافذ ٿي۔ ھن ترميم سان آئين پاڪستان جي آرٽيڪل 1، 8، 17، 61، 101، 193، 199، 200، 209، 212، 250، 260 ۽ 272 ۾ جڏھن ته آئين پاڪستان جي پھرين شيڊول ۾ تبديليون ڪيون ويون۔ ھنن ترميمن کان بعد پاڪستان جي سرحدن جو نئين سر تعين ڪيو ويو ۽ اوڀر پاڪستان جي حوالن کي پاڪستان جي طرفا بنگلاديش جي حيثيت سان آزاد رياست تسليم ڪرڻ کان بعد حذف ڪيو ويو۔
نورمبرگ
نورمبرگ  انگريزيءَ ۾ Nuremberg(Nürnberg;  )
1400ع
ڊسمبر
زمرو:1400ع زمرو:چوڏھين صدي
تاريخ وار
thumb|222px|[[جوزف جسٽس اسڪيليگر جديد ڪرنولاجي جي علم جو باني آھي]]
تاريخ وار __(Chronology):
گذريل واقعن تي تاريخ جو تعين ڪرڻ لاءِ تاريخي دستاويزن جي زماني جي حساب سان ترتيب ۽ اڀياس ڪرڻ. ايم. ايڇ پنهور سنڌ جي واقعاتي لغت Chronological Dictionary of Sindh لکي، جنهن ۾ تخليق ڪائنات کان وٺي سمن جي دور تائين سنڌ جي واقعن کي تاريخ وار بيان ڪيو آهي. ڪرنولاجي لاطيني ٻوليءَ جي لفظ ڪرنولاگيا chronologia  جيڪو وري قديم يوناني لفظ χρόνος,'-λογί, ڪورونوس chrónos مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي وقت. اھا واقعن جي واقع ٿيڻ واري وقت کي ترتيب ۾ رکڻ واري سائنس آهي جنهن جو مثال ٽائيم لائين آھي
تاريخي تنقيد
تاريخي تنقيد __(Historical Criticism):
تاريخي تنقيد سان ڪنهن به فن يا تخليق کي ان جي اصل حيثيت ۽ حالت ۾ ڏٺو ويندو آهي ۽ انهيءَ جي روشنيءَ ۾ فن يا تخليق جو تجزيو ڪيو ويندو آهي. فريڊرڪ شليگل (Firedrich Schlagal) جو اهو نظريو آهي ته ادب کي پرکڻ جو بهترين نظريو ۽ طريقو تاريخي آهي هن فن ۽ فنپاري کي تاريخي تناظر ۾ ڏسڻ ۽ پرکڻ جي ڳالهه ڪئي آهي. تاريخي تنقيد ۾ هيٺين اصولن کي پرکي سگهبو آهي: بڻ بڻياد جي تلاش مقبول ۽ عوامي فن جو شعور تسلسل جو اصول
آزاديءِ قوم (ڪتاب)
آزاديءِ قوم سنڌ جي قومي اڳواڻ ۽ شاعر حيدر بخش جتوئيءَ جو قومي خــيالن تــي مشتمل شعــرن جـو مجـموعو آهي. هيءُ ڪــتاب ڊيمــي سائيــز ۾ ڪچي جلد سان ڇپيل آهي، جنهن ۾ 64 صفحا ۽ قيمت ڏيڍ روپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌ پراونشل هاري آفيس پاران هاشمي پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپيو. ۽ وقت جي سرڪار پاران بندش هيٺ آيو.
حوالو
زمرو:ڪتاب
سگهڙ الهه بخش ماڇي
سگهڙ الهه بخش ولد لونگ ماڇي، تخلص ”-جوڳي-“ سندس ڄمڻ جو سال 1937ع آهي. هالا -اسٽيشن- لڳ رهندو آهي. ٻه درجا پرائمري پڙهيائين ۽ مزوري ڪندو آهي.
حيدرآباد ھوائي اڏو
متناسقات: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=حیدرآباد_ہوائی_اڈا&params=25_19_06_N_068_22_00_E_type:airport_region:PK <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 25°19′06″N 068°22′00″E  ﻿ / ﻿ <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">25.31833°N 68.36667°E ﻿ / 25.31833; 68.36667   ]
هوسڙي
هوسڙي (اُچار: هُوسڙِي) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جو هڪ ننڍو شهر ۽ يونين ڪاؤنسل آهي. هوسڙي حيدرآباد شهر جي ڏکڻ ۾ آهي ۽ تعلقي حيدرآباد ٻهراڙي جو حصو آهي ۽ حيدرآباد شھر کان پنج ڪلوميٽر ٻاھر حيدرآباد ٽنڊومحمدخان روڊ تي ٿورڙو ھيٺ واقع آھي.
حيدرآباد ھوائي اڏو
حيدرآباد (پاڪستان) ھوائي اڏو پاڪستان جو ھڪ ھوائي اڏو آھي جيڪو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر حيدرآباد ۾ واقع ڪراچي کان بعد ٻيو وڏو ھوائي اڏو آھي۔
هوسڙي
ھوسڙي جون ديھون
هوسڙي يونين ڪا‏ؤنسل ۾ پنج ديهون اچن ٿيون: #پنهنواري ديھ
حيدرآباد ھوائي اڏو
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا زمرو:حيدرآباد، سنڌ جون عمارتون ۽ اڏاوتون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا هوائي اڏا زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
هوسڙي
آبادي
هوسڙيءَ ۾ هيءَ برادريون رهن ٿيون: شورا، پنهور، ماڇي، شيدي، ٿيٻا، عمراڻي، چانگ، راجپوت، رانگڙ.
مذھبي سرگرميون
هوسڙيءَ ۾ جماعت اصلاح المسلمين جي هڪ برانچ موجود آهي جيڪ صوفياڻي طريقي مطابق تبليغي سرگرميون ڪندي آهي.
تعليم جي واڌاري لاءِ وشو ودياليا
حوالا
زمرو:ڀارت زمرو:مذهب زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ
آمريت
آمريت يا ڊڪٽيٽرشپ (Dictatorship) حڪومت ڪرڻ جو هڪ اهڙو سرشتو آهي، جنھن ۾ سياسي طاقت هڪ شخص يا گروھ جي هٿن ۾ هجي تہ اهڙو شخص يا گروھ عوامي راءِ جي پرواھ نہ ڪندو آهي. آمريت جون ٽي امڪاني صورتون آهن:
ويھين صديءَ جي عالمي سياست ۾ اهڙن حڪمرانن ۾ مسوليني، هٽلر، اسٽالن ۽ ضياءالحق وغيره شمار ٿين ٿا. سندن پوئلڳ کين ”فيورر“، ”ڊيوس“ ”ووزد“ ۽ ”مرد مومن مرد حق“ جي لقبن سان سڏيندا هُئا.
ارگ، ڪابل
34.52361°N, 69.17889°W
ارگ. ڪابل ، افغانستان ۾ صدارتي محل طور ڪم ڪري ٿي. ھي 83 ايڪڙ سائيٽ تي ضلعي 2 ۾، ديهه افغانان ۽ وزير اڪبر خان جي امير پاڙي جي وچ ۾ آهي. اهو امير عبدالرحمان خان کان وٺي اڳوڻي صدر اشرف غني تائين ڪيترن ئي افغان سربراهن طرفان استعمال ڪئي وئي آهي.
ارگ محل 1880ع ۾ بالا حصار جي تباهي کان پوءِ تعمير ڪيو ويو. ان جو بنياد عبدالرحمان خان رکيو. ڪابل جي زوال کان پوء، 15 آگسٽ 2021 تي، ارگ تي طالبان پاران قبضو ڪيو ويو.
تاريخ
ارگ جو بنياد امير عبدالرحمان خان 1880ع ۾ تخت تي ويهڻ کان پوءِ رکيو. اهو هڪ قلعو ٺاهيو ويو هو جنهن جي چوڌاري پاڻيء سان ڀريل خندق هئي. عبدالرحمان خان ان کي (بادشاهه جو قلعو) جو نالو ڏنو ۽ ٻين عمارتن ۾، پنهنجي خاندان جي رهائش، هڪ فوجي بيرڪ ۽ قومي خزانو شامل هئا. اڳي، بالا حصار اميرن جي قلعي يا هيڊ ڪوارٽرن طور ڪم ڪيو، جيستائين ٻي اينگلو-افغان جنگ (1878-80) دوران فرنٽيئر فورس رجمينٽ طرفان تباهه ٿي ويو.
ارگ افغانستان جي سڀني بادشاهن ۽ صدرن لاءِ شاهي ۽ صدارتي محل طور ڪم ڪيو آهي. حفيظ الله امين به تاج بيگ محل کي پنهنجي خاندان جي رهائش لاءِ استعمال ڪيو. ان ۾ مختلف حڪمرانن جي دور ۾ تبديليون ۽ بحاليون ٿيون. 1978ع جي ثور انقلاب دوران جنرل محمد دائود خان ۽ سندس خاندان کي پيپلز ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف افغانستان جي ميمبرن پاران ارگ اندر قتل ڪيو ويو.
15 آگسٽ 2021 تي، 2021 جي طالبان جي حملي ۽ راڄڌاني جي ويجھو قبضي کانپوءِ، طالبان ارگ تي قبضو ڪري ورتو جڏهن ته صدر اشرف غني امن لاءِ ۽ خونريزي کان بچڻ لاءِ مبينا طور تي ملڪ مان ڀڄي ويو.
پڻ ڏسو
ڪابل ۾ ٻيا محلات:
حوالا
زمرو:ڪابل ۾ عمارتون ۽ اڏاوتون
امام دين گجراتي
استاد امام دين گجراتي (پيدائش: 15 اپريل، 1870ء - وفات: 22 فيبروري، 1954ء) پاڪستان سان تعلق رکڻ وارو اردو ۽ پنجابي ٻولي جو شهرہ آفاق مزاحيه شاعر هيو۔
زندگي جا حالات
امام دين گجراتي 15 اپريل، 1870ء تي گجرات، برطانوي هندوستان (موجوده پاڪستان) ۾ پيدا ٿيو۔ ان جو اصل نالو امام الدین هيو  ۔ ان جي تعليم صرف پرائمري تائين هئي۔هو بلديه گجرات جي شعبة محصول چونگي ۾ ملازم هيو۔
ادبی خدمتون
امام دين گجراتی جي ڪلام کي اردو ۽ پنجابي شاعري ۾ هڪ منفرد مقام حاصل آهي۔ شروع ۾ هو پنجابي شاعري ڪرندو رهيو پر بعد ۾ پنهنجي قريبي دوست ۽ شاعر وصحافي راحت ملڪ جي وڏي ڀاءُ ملڪ عبد الرحمن خادم جي اصرار تي اردو ۾ بہ شعر چوڻ لڳو ۔ جيئن ته هو اردو ٻولي تي ملڪہ نہ رکندو هيو لهٰذا انهن پنهنجي شاعري جي لاء اردو ۽ پنجابي ٻولي جي آميزش سان پنهنجو الڳ انداز ايجاد ڪيو جيڪو ان وقت بہ ڪافي مقبول ٿيو ۽ اڄ بہ آهي انتها مقبول آهي جيئن تہ اڄ ڪيترائي شاعر استاد امام دين گجراتي جو انداز اپڻائي ڪافي شهرت حاصل ڪري چڪو آهي۔
ان جي مجموعيء ڪلام ۾ بانگ دهل، بانگ رحيل ۽ صور اسرافيل جي نالن سان اشاعت پذير ٿيا۔ ان کان علاوه انهن هڪ ڪتاب شاعري جو پرنسپل بہ مرتب ڪيو هيو۔
نوابشاھ ھوائي اڏو
نوابشاھ ھوائي اڏو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر نوابشاھ ۾ واقع آھي۔
امام دين گجراتي
وفات
امام دين گجراتي 22 فيبروري، 1954ء گجرات، پاڪستان ۾ وفات ڪري ويو۔
نوابشاھ ھوائي اڏو
خارجي ڳنڍڻا
پاڪستان جا هوائي اڏا
امام دين گجراتي
حوالا
زمرو:ويهين صدي جا شاعر زمرو:برطانوي هند جون شخصيتون زمرو:1870ء جون پيدائشون زمرو:1954ء جون وفاتون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون زمرو:گجرات ضلعي جون شخصيتون زمرو:اردو مزاحيه شاعر زمرو:اردو شاعر زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:پاڪستاني اردو شاعر زمرو:پنجابي شاعر
نوابشاھ ھوائي اڏو
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ زمرو:ضلعو شهيد بينظيرآباد
سنڌ ۾ مڌيا ديش وارن جي حڪومت
شوي آرين جي حڪومت سنڌ ۾ پنجاب ۾ شايد ويدن واري زماني تائين هلي. اتهاسن واري زماني ۾ اهي ٻيئي هنڌ مڌيه ديش وارن جي تابعي هئا. رامائڻ واري زماني (تريتا جڳ) ۾ مڌيه ديش طرف ايوڌيا جو راجا دسرٿ هو. کانئس پوءِ سندس مربي پٽ سري رامچندر ايوڌيا جي گاديءَ تي ويٺو، جو راڻي ڪوشليا مان ڄائو هوس*. سنديس ٻي راڻي ڪيڪئي هئي، جا ڪيڪيه پرڳڻي جي راجڪماري هئي، تنهنڪري انهيءَ نالي سان سڏجڻ ۾ ٿي آئي. راجا دسرٿ کي راڻي ڪيڪئيءَ مان ڀرت نالي پٽ هو، جنهن کي سندس ناناڻو پرڳڻو ڪيڪيه مليو، پر رگهووتش ۾ ڄاڻايل آهي ته ڀرت کي سنڌ ديش مليو. هن حقيقت موجب چئبو، ته آنو يا شوي آرين جو زور انهن سورج ونسي گهراڻي جي راجائن اڳيئي ڀڃي، سنڌ ۽ ڪيڪيا جا پرڳڻا پنهنجي قبضي ڪيا هئا، جنهنڪري راجا دسرٿ کان پوءِ سنديس حڪومت جو ورهاڱو مٿينءَ ريت ٿيو.
23- مهاڀارت واري زماني ۾ سنڌ جو راجا جئدرٿ هو. پراڻن پٽاندڙ هو پنچالن مان هٿو، جي يجرويد واري زماني ۾ مڌيه ديش ڏي ويا هئا. مهاڀارت ۾ راجا جئدرٿ جو ٻيو نالو ’سؤوير‘ ڄاڻايل آهي. البيروني (سنه 1030ع ڌاري) ڄاڻايو آهي. ته اڳي ملتان ۽ جهارواڙ کي گڏي ’سؤوير‘ سڏيندا هئا. انهيءَ سبب سمجهڻ سولو ٿيو آهي ته راجا جئدرٿ ملتاني هو. اهو سؤوير پرڳڻو، شوي آرين ويدن واري زماني ۾ هٿ ڪيو هو، پر مهاڀارت واري زماني ۾ سندن هٿ ۾ نه هو.
سنڌ گزيٽيئر موجب مهاڀارت واري لڙائي عيسوي سنه کان ٻارهن يا تيرهن صديون اڳي لڳي هئي. انهيءَ لڙائيءَ ۾ راجا جئدرٿ پنهنجن سالن ڪؤرون جي پاران وڙهيو هو، پر پانڊون هٿان مارجي ويو هو. کانئس پوءِ سنڌ جو پرڳڻو پانڊون جي صاحبيءَ هيٺ اچي ويو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
نصيرآباد تعلقو
نصيرآباد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي.جنھن جو صدر مقام نصيرآباد, سنڌ شھر آھي.نصيرآباد پھرين ٽائون ڪميٽي ھيو ۽ 2005 ۾ کيس تعلقي جو درجو ڏنو ويو ان کان اڳ ھي تعلقو وارھ سب ڊويزن جو حصو ھيو.
تاريخ
ٽالپرن جي دور حڪومت ۾ نصيرآباد شهر وجود ورتو، اُسريو ۽ اڀريو، وڌيو ۽ ويجهيو. هن لاءِ مشهور آهي ته هيءُ شهر مير نصير محمد خان ٽالپر جو ٻَڌايل آهي. ان وقت هن شهر کي سٺو اوج مليو، جنهن اڳتي هلي تعلقي جو درجو حاصل ڪيو. ”نصيرآباد جي بنياد پوڻ ۽ ان جي ابتدائي آبادڪاريءَ جو تذڪرو ڪنهن به پراڻي تاريخ جي ڪتاب ۾ نه ٿو ملي، البته وڏڙن کان ڪي روايتون، بيان ۽ ڪجهه تاريخي اهڃاڻ ملن ٿا، جن جي بناء تي اها راءِ قائم ڪري سگهجي ٿي ته هيءُ شهر ميان نصير محمد ڪلهوڙي (1692ع- 1657ع) پنهنجي ايامڪاريءَ ۾ آباد ڪيو.“ انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ جي ڳالهه ڪنهن کان ٻه ڳجهي نه آهي ۽ هر تاريخ ۾ سندن ذڪر موجود آهي. انگريزن جڏهن سنڌ قبضي ۾ ڪئي ته لاڙڪاڻو، شڪارپور جو تعلق هو. وارهه کي ڪا به اهميت ڪا نه هئي، پر نصيرآباد کي ان وقت تعلقي جي حيثيت هئي ۽ شڪارپور ضلعي ۾ هو .سن 1843ع ۾ ٽالپرن جي صاحبيءَ جو خاتمو ٿيو ۽ انگريزن جي عهد جي ابتدا ٿي. انتظامي لحاظ کان سنڌ کي ٽن حصن/ضلعن شڪارپور، حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ ۾ ورهايائون. لاڙڪاڻي وارو سمورو علائقو شڪارپور کي ڏنائون. شهدادڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو جيڪب آباد ۾ شامل هو. ڏوڪريءَ جو نالو ’لب درياهه‘ هو ۽ نصيرآباد تعلقو هو، جنهن ۾ موجودهه وارهه تعلقو اچي ٿي ويو. انهن ڏينهن يعني 1885ع ڌاري تعلقي نصيرآباد جو مختيارڪار مرزا قليچ بيگ هو. ان وقت هن ڪاڇي واري علائقي ۽ ڏاڙهياري جبل جا انتظامي دورا ڪيا، ان دوران هڪ ڪتاب ”ڏاڙهياري جبل جو سير“ جي نالي سان لکيائين. ان سفر جو احوال نهايت دلچسپ انداز ۾ ڪيو اٿس. ڪتاب جي مطالعي مان ظاهر ٿو ٿئي ته هيءُ ڪتاب نصيرآباد ۾ ويهي لکيو اٿس، جيڪو انهيءَ سال ئي ڇپائي پڌرو ڪيائين. 1901ع ۾ لاڙڪاڻو ضلعو وجود ۾ آيو. جڏهن انگريزن ٽالپرن کان سنڌ کسي پنهنجي قبضي ۾ آندي، تڏهن ان وقت هنن سنڌ اندر ڪافي انتظامي تبديليون ڪيون. جن شهرن کي تعلقي يا سب ڊويزن جو درجو مليل هو، تن مان ڪن شهرن کي ضلعي جو درجو ڏنائون، ته ڪن کان وري اهڙيون سهوليتون ڦُري نَون اسرندڙ شهرن کي تعلقي جي حيثيت سان نوازيائون. جڏهن 1901ع ۾ هنن لاڙڪاڻي کي ضلعي جو درجو ڏنو، تڏهن لاڙڪاڻي ضلعي ۾ ڪيترائي تعلقا شامل ڪيائون. سال 1919ع جي سنڌ گزيٽيئر جي حوالي سان منظور ڪوهيار پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو ته: "”لاڙڪاڻي پهرين آگسٽ 1901ع ۾ ضلعي جي حيثيت تڏهن ورتي، جڏهن ان کي ڪراچي ۽ شڪارپور ضلعن کان الڳ ڪيو ويو. سيوهڻ، جوهي، دادو تعلقا پهرين ڪراچي ضلعي مان کنيا ويا. ميهڙ، ڪڪڙ، وارهه، لاڙڪاڻو، لب درياهه (ڏوڪري) ۽ قنبر تعلقا پوئين ضلعي شڪارپور مان کنيا ويا. ٽي ڊويزنون ٺاهيون ويون. سيوهڻ ڊويزن ۾؛ سيوهڻ، جوهي، دادو تعلقا اچن ٿا. ميهڙ ڊويزن ۾؛ ميهڙ، ڪڪڙ ۽ وارهه تعلقا شامل آهن. ۽ لاڙڪاڻو ڊويزن؛ لاڙڪاڻي، لب درياهه، قنبر ۽ رتيڍيري تعلقن تي مشتمل آهي. “" اهڙيءَ ريت انگريزن انتظامي جوڙجڪ ۾ ڀَڃ گهڙ ڪري نصيرآباد کان تعلقي جي حيثيت کسي وارهه کي تعلقو ڪيائون. انگريزن جي وچ واري دور سال 1885ع ۾ مرزا قليچ بيگ نصير آباد تعلقي جو مختيار ڪار هو. جڏهن وارهه کي تعلقو بنايو ويو ته وري کيس وارهه جي مختيار ڪار طور سندس تقرر ڪيو ويو ۽ نصيرآباد کي وارهه تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو.
نصيرآباد شھر ٽالپرن جو ٻڌايل شھر ناهي!
جبار آزاد منگي
سن 1657ع ۾ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي تخت تي ويھڻ بعد جڏهن ڳاڙهي وڃي رهيو هو تہ هڪ بزرگ سيد صفر شاھ بخاريءَ ميان نصير محمد جي دعوت ڪئي، ميان نصير محمد پنھنجي قافلي سميت ڳوٺ اوڍر مسڻ ۽ ساماڻو مسڻ جي وچ واري وڏي ميدان تي اچي پڙاءُ ڪيو. سيد صفر شاھ بخاريءَ جي چوڻ تي قافلي مان ڪاٺيا، اوڍاڻا، ڪلهوڙن کي زمينون ڏئي نصيرآباد ڳوٺ جو بنياد وڌو. جنھن جو ثبوت اڄ بہ ديھ ڪاٺيابازار موجود آهي ۽ گهڻي تعداد ۾ ڪاٺيا موجود آهن، ٻيو ثبوت هي آهي تہ ڪلهوڙن جا ڪافي ڳوٺ اڄ بہ موجود آهن، جيڪي شاهدي ڏين ٿا تہ جي شھر ڪلهوڙن جو آباد ڪيل آهي. ڳوٺن ۾ باغ ڪلھوڙو، ڳوٺ ڳنوال ڪلھوڙو، ڳوٺ واسو ڪلھوڙو، ڳوٺ جان محمد ڪلهوڙو ۽  ڳوٺ آباد ڪلھوڙو  شامل آهن. جڏهن تہ ٽالپرن جي ڪابہ اهڙي باقيات ناهي، جنھن وسيلي چئي سگهجي تہ هي شھر ٽالپرن جو آباد ڪيل آهي.
جنھن فقير سيد صفر شاھ بخاريءَ جي چوڻ تي ميان نصير محمد نصيرآباد جو بنياد رکيو، تنھن جي مزار اڄ بہ شھر مان گذرندڙ آرٿر واھ (اڳوڻو گهاڙ واھ) جي ڪناري تي مقبري عاليشان مقبري جي صورت ۾ موجود آهي، جنھن جي نالي هر سال ذوالحج مھيني ۾ ميلو لڳندو آهي.
نصيرآباد جو تاريخي پس منظر
تحرير: جبار آزاد منگي
انگريزي سرڪار پنهنجي پنجين درجي جي نصابي ڪتاب ۾ نصيرآباد کي، مير نصير خان ٽالپر جو اڏيل شهر ڄاڻايو آهي ۽ ان جي تعمير ڪرايل هڪ قلعي جو پڻ ذڪر ڪيو ويو آهي، جنهن قلعي جا آثار، نصيرآباد شهر جي ڪنهن به حصي ۾ نظر نٿا اچن.
1.    جيڪڏهن نصيرآباد شهر ٽالپرن جو اڏيل آهي ته پوءِ ٽالپرن جو ڪو ماڳ مڪان، ڪنهن تاريخ سان عمارت يا قلعي جو آثار، ڪنهن تاريخي قصي جو ڪو احوال، ڪنهن ٽالپر خاندان جي ڪا ڪهاڻي، ڪا قبر موجود ڇو ڪونه آهي؟ انهن سڀني سوالن جو ڪوبه جواب، تاريخ جي ڪنهن به صفحي تي نٿو ملي.
2.    تاريخ جي ڪنهن به ڪتاب منجهان هيءَ حقيقيت به واضع ناهي، نه ئي ثبوت طور ملي ٿي ته “هيءُ علائقو ٽالپرن جي حڪومت هيٺ رهيو هجي يا هي علائقو فتح ڪيو هجي.”
سنڌ تي حڪمرانيءَ جا دور:
ڪلهوڙا دور (1700ع کان 1783ع)
لُبِ تاريخ سنڌ جي صفحي نمبر 136 تي ڪتاب جو ليکڪ خداداد خان لکي ٿو “ميان شاهل محمد 1068ھ بمطابق 1657ع ۾ مارجي ويو. انهيءَ سال ميان نصير محمد ولد ميان الياس تخت تي ويٺو. جيڪو 35 ورهين کان پوءِ سن 1104ھ بمطابق 1692ع ۾ رحلت ڪيائين.
ٽالپرن جي حڪمرانيءَ جو دور (1783ع کان 1843ع)
سنڌ تي ٽالپرن جي حڪمرانيءَ جو دور سن 1199 ھ مطابق 1783ع کان 1259 هجري، مطابق 1843 عيسوي تائين رهيو آهي. جڏهن ته مير نصير خان ولد مير مراد علي خان ٽالپر تاريخ 17 محرم 1217 هجري مطابق 17 مئي 1804 ع تي پيدا ٿيو آهي ۽ سندس مسند تي ويهڻ جو دور 1266 هجري بمطابق 1840ع آهي.
تاريخ ڪلهوڙا دور ۽ لُبِ تاريخ سنڌ جو سهارو وٺون ٿا، جن ۾ صاف ڄاڻايل آهي ته “چانڊڪا پرڳڻو ڪهڙن ڪهڙن حصن علائقن تي مشتمل آهي.”
“ڪلهوڙا قديم زماني کان سنڌ جا ئي رهاڪو آهن. ميان آدم شاھ ولد گجن شاھ، ولد ميان صاحب ولد ميان خان، ولد ميان طاهر، ولد ميان رانبن، ولد ميان شاھ محمد عرف شاهل، ولد ميان ابراهيم، ولد ميان محمد، ولد ڄام چنو، جو هن گهراڻي جو مورث اعليٰ هو. ميان آدم شاھ وڏو بزرگ   خدا ترس انسان هو، اڪثر ماڻهو سندس مريد هئا. هن بزرگ جي رهائش “ چانڊڪا” ۾ هئي، جا هن وقت تعلقي لاڙڪاڻي ، تعلقي نصيرآباد ۽ تعلقي قنبر جي حدن ۾ شامل آهي ( لُبِ تاريخ سنڌ، ص 135)
هن حوالي مان واضع آهي ته نصيرآباد جو وجود ٽالپرن جي حڪومت کان اڳ پيل آهي. “لُبِ تاريخ سنڌ جي صفحي نمبر  132 تي واضع لکيل آهي ته ڪلهوڙڪي علائقو ڪهڙو آهي؟ محقق لکي ٿو ته “ ڪلهوڙن جا چڱا مڙس “ ڪلهوڙڪي” ۾ رهن ٿا، جيڪو ان وقت لاڙڪاڻي، نصيرآباد، ڪڪڙ ۽ جوهي تعلقن تي مشتمل هو.” هن لکڻيءَ  ۽ حوالي مان واضع ٿئي ٿو ته نصيرآباد ٽالپرن جو اڏايل شهر بلڪل نه آهي.
نصيرآباد جي علائقي کي مختلف پهلوئن سان جانچيو ٿا ته اسان کي نصيرآباد جي پوري علائقي ۾ ڪٿي به ٽالپرن جي دور حڪومت جو ڪو به آثار، رهائش يا  ٻي ڪابه باقيات نٿي ملي، پر اڄ به نصيرآباد ۾ ڪلهوڙن جا ڪيترائي ڳوٺ موجود آهن. جن  ۾ ڳوٺ واسو ڪلهوڙو، ڳوٺ وڌو ڪلهوڙو، ڳوٺ باغ ڪلهوڙو، ڳوٺ کڏائي ڪلهوڙو ۽ ڳوٺ آباد ڪلهوڙو ، ڪلهوڙن جي وڏي آباديءَ وارا ڳوٺ آهن ۽ 1970 واري ڏهاڪي تائين هن شهر تي ڪلهوڙن جو راڄ قائم ۽ دائم رهيو،جيڪو مرحوم فقير محمد ڪلهوڙي جي حياتيءَ تائين قائم ۽ دائم رهيو ، ان جي وفات کان پوءِ ڪنهن به هن شهر جي مالڪي نه ڪئي.
نصيرآباد شهر جو بنياد ان وقت پيو، جنهن وقت ڪلهوڙا حڪمران ميان نصير محمد بن الياس ڪلهوڙو ،سال 1657ع  مطابق 1068ھ پنهنجي چاچي ميان شاھ علي عرف شاهل محمد جي وفات کان پوءِ پنهنجي مورثي گاديءَ تي ويٺو. ساڳي ئي سال ۾ ميان نصير محمد ڪلهوڙو، جڏهن ميانوال تحريڪ جي هيڊڪوارٽر ڳاڙهي وڃڻ لاءِ نڪتو ، ان وقت گهاڙ واھ ڪناري (موجوده ارٿر واھ) تي اُچ کان آيل ميانوال تحريڪ جو پرچارڪ سيد صفر شاھ بخاري  جو مسڪن هيو. تنهن پنهنجي اڳواڻ ميان نصير محمد ڪلهوڙي کي دعوت ڏني. ان زماني ۾ موجوده نصيرآباد شهر جي اتر ۾ ڳوٺ ساماڻو مسڻ ۽ ڏکڻ ۾ اوڍرمسڻ جا ڳوٺ آباد هئا، جيڪي هن وقت نصيرآباد شهر جا محلا بڻجي ويا آهن ۽ شهر ۾ ضم ٿي چڪا آهن.
ميانوال تحريڪ جي پرچارڪ سيد صفر شاھ بخاري جي دعوت تي ميان نصير محمد ڳاڙهي وڃڻ جي کان اڳ پنهنجو لشڪر جو اوڍر مسڻ ڳوٺ جي ميدان تي پڙاءُ ڪيو. سيد صفر شاھ بخاري جي خواهش ۽ اصرار تي ميان نصير محمد ڳوٺ ساماڻو مسڻ ۽ ڳوٺ اوڍر مسڻ جي وچ واري وڏي ميدان تي هڪ ڳوٺ ٻڌڻ جو حڪم ڪيو ۽ پنهنجي لشڪر ۾ شامل ڪاٺيا، اوڍاڻا، لوهاڻا ۽ ڪلهوڙن کي رهڻ جو حڪم ڏنو ۽ کين زرعي زمينون ڏيڻ سان گڏ علائقا ورهائي ڏنا. اڄ به ڪاٺيا بازار نالي ديهه سرڪاري روينيو رڪارڊ ۾ موجود آهي. جڏهن ته شهر جي وچان گذرندڙ روڊ جي اولهه واري پاسي کي ديهه نصيرآباد سڏيو وڃي ٿو.
جڏهن ته ڪتاب “لُبِ تاريخ سنڌ” جو محقق لکي ٿو ته “سنڌ جو پنجون ڪمشنر ايس مينسفيلڊ سن 1864ع ۾ لاڙڪاڻي کان نصيرآباد پهتو، جتان قيام بعد شاھ گودڙئي رستي ڏاڙهياري جبل ڏانهن روانو ٿيو، جتي ڪتي جي قبر موجود آهي.
نصيرآباد سال 1901ع تائين تعلقي جي حيثيت ۾ رهيو ۽ 1901۾ ئي سندس تعلقي جي حيثيت ختم ڪري، وارھ کي تعلقه هيڊ ڪوارٽر بڻايو ويو. سال 2004ع ۾ ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي تحريڪ ۾ نصيرآباد شهر کي 105 ورهين بعد ٻيهر تعلقي جي حيثيت ڏئي بحال ڪيو ويو.
پاروتي
پاروتيءَ (Paarwati) جو شمار هندن جي ٽن اهم ديوين ۾ ٿيندو آهي. هن کي پيار ۽ قربانيءَ جي ديوي به چيو وڃي ٿو. هيءَ شِوَ جي ساٻيرِي (زال) آهي، جڏهن ته ڪي وري هن کي وشنوءَ جي ڀيڻ سمجهندا آهن.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
جاگرافيائي بيهڪ 27.383 اوچائي ۽67.917 ويڪرائي ڦاڪ تي موجود هن شهر جي موجوده آدم شماري 37777 آهي، هن ۾ ڪل 6 يونين ڪائونسلون ۽هڪ ٽائون ڪاميٽي آهي. نصيرآباد تعلقي جا وڏا ڳوٺ، آڏي لاشاري،نئون ڳوٺ، جلباڻي الهرکيو ، باغ لهٻرجت، ڪانڌڙا، ميانداد چنجڻي، مرادي، ڏيرا، لاکا، ننگر جهتيال، کڏهڙي، حاڪم ڏيپر، حمزو ڀٽي، باغ ڪلهوڙا، واسو ڪلهوڙو، وڌو ڪلهوڙو، نبي بخش ڪانڌڙو، ڪرم ڪانڌڙو، ٿرڙي هاشم، /سوالي، جاڙا واهوچا ، خدا بخش واهوچا، هيتم سوهو وغيره.
نصيرآباد جا آثار قديمه/ ماڳ مڪان.
پاروتي
لغوي معنا
پاروتي سنسڪرت ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’جبل‘. هيءَ ٻين ڪيترن ئي نالن سان سڃاتي وڃي ٿي. هندن جي ڌرمي پستڪ وراهه پراڻ (Virah) ۾ سندس پيدائش بابت لکيل آهي ته: ”هڪ ڏينهن برهما، وشنو کان آسمان بي ڪنٺ تي وڃي صلاح ڪئي ته انڌڪ (Andhaka) نالي راڪشش، اشور سان ڪيئن مقابلو ڪجي، انڌڪ، ڪسيپ رشي جو پٽ هيو ۽ هن جي ديتي (Diti) نالي زال مان پيدا ٿيو هو. انڌڪ کي هڪ هزار هٿ ۽ سر، ٻه هزار اکيون ۽ پير هيا. هن جو نالو انڌڪ (اونداهي) ان ڪري هو، جو هو انڌو هئڻ جو بهانو ڪندو هو.انڌڪ ڪيترائي ڏوهه ڪيا هئا. هڪ وڏو ڏوهه اهو هيو جو هن اندر ديوتا جي آسمان سورگ مان پَرجِت (Parijata) نالي وڻ هٿ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
آڏت جو دڙو،
پاروتي
ظهور
برهما ۽ وشنو ديوتا، شِوَ کي به ڪنٺ ۾ سڏايو. ٽئي ڄڻا ڪجهه دير ويهي پاڻ ۾ صلاح ڪندا رهيا. ان دوران هڪ ٻي کي تڪڻ لڳا. جڏهن نظرون مليون ته ٽنهي جي روشن نگاهن مان هڪ ملڪوتي حسين دوشيزه وجود ۾ آئي. جنهن جو رنگ نيري ڪنول جي پتين جهڙو لاجوردي هيو. ان عورتاڻي وجود جا ٽي رنگ اڇو، ڪارو ۽ ڳاڙهو هئا. برهما، وشنو ۽ شِوَ ٽئي ان خوبصورت ۽ دل آويز ديويءَ کي حاصل ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويا. برهما جي چوڻ تي ان ديوي پاڻ کي اڇي، ڳاڙهي ۽ ڪاري روپ ۾ تقسيم ڪري ڇڏيو. اهي ٽئي عورتاڻان روپ ماضي، حال ۽ مستقل جي نمائندگي ڪندا آهن. هي ٽئي ديويون هيون. اڇي خوبصورت ۽ متناسب شڪل واري سرسوتي آهي. جيڪا ڪائنات جي تخليق جي عمل ۾ برهما ديوتا سان شريڪ آهي. ڳاڙهي رنگ واري، وشنو جي محبوب زال لڪشمي آهي، جيڪا وشنو سان ملي ڪائنات جي حفاظت ڪري ٿي. ڪاري رنگ واري پاروتي ديوي آهي، جيڪا شِوَ ديوتا جي شڪتي (قوت) آهي. جنهن جون ڪيتريون صفتون ۽ خاصيتون آهن. هن جي پوڄا جي شروعات هماليه جبل کان شروع ٿي ۽ اڄڪلهه سڄي دنيا ۾ رهندڙ هندن ۾ پوڄي وڃي ٿي. هندن جو هڪ خيال آهي ته جڏهن برهما، وشنو ۽ شِوَ ٽنهي ديوتائن جي گڏيل قوت ۽ قدرت، ايشور (Ishwara) جي صورت ۾ گڏجي ويندي آهي. تڏهن هي ديوي، ڀڳوتيءَ (Bhagavati) جي صورت اختيار ڪري ڇڏيندي آهي. دراصل ڌرتيءَ ماتا، فطرت جي عناصر، مقامي ديوين جي پوڄا، ڊگهي عرصي تائين دنيا جي مختلف حصن ۾ ٿيندي رهي آهي. ڌرتي ماتا جي پوڄا اصل ۾ زرخيزي ۽ شادابي جي پوڄا هئي. دنيا جي قديم ڪتابن ۾ مادر ارض (ماتا ديوي، عظيم يا مهاديوي، زرخيزي ۽ شادابيءَ جي ديوي) جو ذڪر ۽ تصور ملي ٿو.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
ماڳ جو هنڌ: نصيرآباد شهر کان اوڀر ڏکڻ جي ڪنڊ،باڊهه شهر کان ڏکڻ اولهه جي ڪنڊ تعلقو نصيرآباد ضلعو قمبر شهداد ڪوٽ ماڳ جو دور: هڙاپا جو دور هي ماڳ دڙي جي صورت ۾ آهي.مسٽر ڊڪشٽ 1025ع ۽ مسٽر مجمدار 1927 ۾ کوٽائي ڪئي. هتان اڏواتن جا نشان ڪونه مليا آهن،ڪي وٿون مليون آهن،جيئن عقيق جق مڻڪا، ٺڪراٽو،ٽڪر ٿي ڪتي جي تصوير.ٽڪر چٽيل مليو آهي،ٽامي جي تار ۽ آر .ٽڪر جون چوڙيون،ٽڪر جون مورتين ملن ٿيون وغيره.هي ماڳ هڙاپا جي دور جو ليکجي ٿو.هي دڙو 20 فوٽ اوچو آهي،تازي قبرستان جا به نشان آهن.
2: چنهڙ جو دڙو:
پاروتي
سنڌ ۾ تصور
هزارين سال اڳ سنڌ ۾ پوکي ڪندڙ ماڻهن وٽ به زرخيزي ۽ شادابيءَجي ان عظيم ديويءَ جو واضح ۽ پڪو پختو تصور ۽ عقيدو موجود هو. سنڌ جا اوائلي پوکي ڪندڙ، پنهنجي رسمن مطابق ديوي ماتا کي وڏي عقيدت سان پوڄيندا هئا. هڙپا ۽ موهين جي دڙي وغيره مان گول گهڙيل پٿر (يوني) ۽ پڪيل مٽي جون زنانيون مورتيون مليون آهن. انهن مان معلوم ٿئي ٿو ته هتي ڪافي عرصي کان زرخيزي ۽ شادابيءَ جي ديوي جي پوڄا مورتين وغيره جي شڪل ۾ لڳاتار ٿيندي رهي آهي. حقيقت ۾ سنڌ جا ماڻهو اوائلي زراعت جي ديوي (مهاديوي) جي پوڄا شڪتي يعني ديوتائن جي عورتاڻي قوت ۽ توانائيءَ جي حيثيت ۾ ڪندا هئا.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
هي ماڳ اسلامي دور سان ڄاڻايو وڃي ٿو. هن وقت دڙي جي صورت ۾  نصيرآباد شهر جي اتر ۾ هڪ ڪلوميٽر جي فاصلي تي موجود آهي. انڊس هاءِ وي جي ڪناري جي اولھه طرف هي دڙو وڏي ايراضيءَ ۾ پکڙيل آهي. هتان مٿاڇري تان ملندڙ وٿون اسلامي دور جون آهن، جن ۾ ٺڪراٺو، ڀڳل ٿانوَ، چوڙيون، رانديڪا ۽ ٽامي جا ڪَٽيل سڪا شامل آهن. هن دڙي جو مٿيون تھه اسلامي آهي، پر هيٺ کوٽائي ٿيل ڪانه آهي. هتان جي ماڻهن هتي قبرستان ٺاهي ڇڏيو آهي.
پاروتي
خوبيون
شِوَ ديوتا جي زال جي حيثيت ۾ هيءَ ديوي پنهنجي مڙس وانگر ڪيترن ئي خوبين ۽ خاصيتن جي مالڪ آهي. انهي جا مختلف ڪردار آهن. ان مختلف ڪردارن ڪري هن جا نالا به مختلف آهن. مثال: ستي، پاروتي، درگا، ڪالي ۽ اُما وغيره. ستي، پاروتي ۽ اُما جو ڪردار ملائم ۽ نرم آهي. پر درگا ۽ ڪالي ماتا جو ڪردار جنگجو ۽ تشدد وارو آهي. دنيا جي قديم زرعي معاشرن ۾ مذهبي رسمن جو هڪ جزو انساني قرباني به هئي. جيئن ته صدين کان پوءِ هندستان ۾ هڪ وقت اهڙو به آيو هو، جڏهن ديوي جي هڪ صورت ڪالي ديويءَ لاءِ انسان کي قربان ڪري ان جو رت هن کي پيش ڪيو ويندو هو.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
نصيرآباد جا مشهور ماڻهو ۽ شخصيتون:
جج صاحبان
پاروتي
نالا
هندن جي ڪتاب مهاڀارت ۾ هن جا ڪيترائي نالا ملن ٿا، جيڪي هن ديويءَ جي خاصيتن کي بيان ڪن ٿا، جڏهن ته پراڻن ۾ هن ديويءَ جي مختلف صورتن ۾ واضح فرق ڏيکاريو ويو آهي. انهن کي شِوَ ديوتا جون شڪتيون قرار ڏنو ويو آهي. ان کان سواءِ ديوي کي شِوَ ديوتا جي زال جي حيثيت ۾ وڏو مقام ڏنو ويو آهي. هيءَ ديوي پنهنجي شفقت، رحمدل ۽ حليم ڪردار جي حيثيت سان ستي، اُما (نُور، حسن)، پاروتي (جابلو)، گوري (پيلي، روشن)، هيم وتي (هيماوتي، هماليه جي ڌيءُ)، جگن ماتا (دنيا جي ماءُ) ۽ ڀواني سڏي وڃي ٿي. هي ديوي درگا، ڪالي، شياما، چنڊي، چنڊيڪا، ڀيروي جي نالن سان خونخوار صورت اختيار ڪندي آهي ۽ ڀدر ڪالي، ڀيم ديوي، چامنڍا، مهاڪالي، مها ماري، مهاسوري، ماتنگي، رجسي، رڪت دنتي، ڪرالي، ڪال ڀدر، مُول درگا، شيل پُتري ۽ ڪال راتڙي وغيره جي نالن سان خونخوار صورتن ۾ ظاهر ٿئي ٿي. هن ديويءَ جا ٻيا به ڪيترائي نالا آهن.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
1.    جناب راڻا ڀڳوان داس سرڳواسي ( چيف جسٽس آف پاڪستان)
پاروتي
مندر
جڏهن شِوَ جي پهرين زال سَتِي مري وئي، ته سندس جسم کي پوري هندستان ۾ ٽڪرا ٽڪرا ڪري ورهايو ويو. جتي جتي سندس جسم پهتو، اتي شڪتي پنٿ قائم ٿيا ۽ هاڻي انهن هنڌن تي ديويءَ جا مندر قائم آهن. سَتِيءَ جي مرڻ کان پوءِ شِو ويڳاڻو ٿي ويو ۽ شڪتي نه رهڻ ڪري هن دُنيا کان مُنهن موڙي، جبلن جي اونداهين غارن ۾ رهڻ شروع ڪيو. پوءِ پاروتيءَ جي روپ ۾ کيس ٻيهر شڪتي ملي ته هن دنيا ڏانهن واپس رُخ ڪيو. اها ستي ئي هئي، جنهن پاروتيءَ جو روپ ۾ ٻيو جنم ورتو هو، ان ڪري هندن وٽ پاروتي اڄ به شڪتيءَ جي علامت بڻيل ديوي آهي. تامل ناڊو، ڪيرالا، اتر پرديش، گجرات، راجسٿان ۽ سنڌ جي شهرن ۾ سندس وڏا مندر موجود آهن. هنگلاج مندر ۽ ڪالي مندر اروڙ ان جا مثال آهن.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
3.    جناب پرڪاش لال امبواڻي اڳوڻو سيشن ۽ اينٽي ٽيررسٽ ڪورٽ جج
پاروتي
حوالا
زمرو:پاروتي جا اوتار زمرو:تاريخ زمرو:جنگ جون ديويون زمرو:شخصيتون زمرو:شيوا جون ساٿياڻيون زمرو:شڪتي مت زمرو:ماتا ديويون زمرو:مذهب زمرو:هندو ديويون
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
4.    جناب انند رام ڊي سائراڻي سيشن جج
5.    جناب نظير احمد کوسو سول جج
6.    جناب
7.    جناب مظهر علي ڪلهوڙو سول جج
واپڊا
1.    جناب نظير احمد شيخ (اڳوڻو چيئرمين پاڪستان اليڪٽريڪل پاور ڪمپني، چيف آفيسر حيسڪو حيدرآباد)
2.    جناب شمس الدين شيخ ( اڳوڻو چيف آفيسر سيپڪو سکر)
3.    جناب محمد مٺل شيخ ( ايس اي حيسڪو واپڊا)
4.    جناب عبدالستار سوهو( ايس اي  حيسڪو واپڊا )
5.    جناب محمد خان سوهو ( ايس اي سيپڪو واپڊا)
6.     جناب عبد الرحيم منگي ( روينيو سپروائيزر گولڊ ميڊلسٽ)
7.    جناب قاضي محمد ابراهيم سومرو ( روينيو ڊپارٽمينٽ)
8.
سماجي خدمت
1.    سيٺ ڄيٺانند ( سماجي خدمتگار)
2.    سيٺ ڪلياڻ داس ( سماجي خدمتگار)
3.    ستاد نرنجن لال ( استاد ۽ هوميو پيٿڪ ڊاڪٽر)
4.     ايس بي واشا  (هوميو پيٿڪ ڊاڪٽر)
6.    جناب ڊاڪٽر عنايت الله ڪاٺيو
اديب ، شاعر ۽ سگهڙ
2.    محترم رضائي فقير موچي
3.    محترم حاجي خانڻ چنجڻي
4.    محترم دادن فقير جويو
5.    محترم محمد سليمان چنجڻي
6.    محترم در محمد خاڪ ڪاندهلوي
7.    محترم محمد عظيم شيدا سولنگي
8.    محترم صوفي محمد يوسف منگي
9.    محترم صوفي محمد حسن منگي
10. محترم فقير امداد علي سرائي
نيپولين
نيپولين بوناپارٽ يا نيپولين پھريون (Napoléon) (1821-1769) فرانس جو سپھ سالار ۽ شھنشاھ ھو. ھن جي قيادت ھيٺ فرانسيسي فوجن تمام گھڻن يورپي علئقن تي قبضو ڪيو آخرڪار ھن کي شڪست ٿئي ٿي ۽ ھن کي ھڪ ٻيٽ تي قيد ڪيو وڃي ٿو. جتي ھو مري وڃي ٿو.
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
11. محترم جانڻ چن
12.  محترم قربان علي تونيو فقير
نيپولين
زمرو:1821ع جون فوتگيون
نصيرآباد تعلقو
تاريخ
13.محترم انور بلوچ
15.محترم جبار آزاد منگي
16.محترم ممتاز لوهار
17. محترم منصور ٿلهو
18. محترم ستار سومرو
19. محمد لقمان کوکر (سگهڙ)
20. محترم غلام سرور ڀٽي ( سگهڙ)
مرزا قليچ بيگ
سنڌ جو هي عظيم ليکڪ شمس العماءَ مرزا قليچ بيگ سال 1886ع ۾ نصيرآباد تعلق جو مختيارڪار رهي چڪو آهي، جنهن هن ئي شهر ۾ ويهي سورنهن ڪتاب لکيا آهن جن ۾  احوال شاھ عبداللطيف ڀٽائي، ناول زينت ، ڏاڙهياري جبل جو سير  ۽ ٻيا ڪتاب شامل آهن.
درگاهون
2.     سيد صفر شاھ بخاري
3.     سيد جمن شاھ بخاري
4.     سيد محمد شاھ واسو ڪلهوڙو
5.     سيد سلطان شاھ  ڳوٺ پڙمل
6.     سيد حيدر شاھ
7.     سيد شير محمد شاھ
حوالو: ڪتاب: وارھ گزيٽيئر- مرتب: منظور چانڊيو مارفاڻي صفحو نمبر 129
انتظامي ورھاست
نصير آباد تعلقي جي ايراضي 83032 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ ان ۾ 6 يونين ڪاؤنسلون، 3 سرڪلون، 10 تپا ۽ 23 ديھون واقع آھن.
نصيرآباد تعلقي جا تپا
نصيرآباد تعلقي ۾ 7 تپا واقع آهن.
ديھون
نصيرآباد تعلقي ۾ 23 ديھون واقع آهن. حوالو: ڪتاب: وارھ گزيٽيئر- مرتب: منظور چانڊيو مارفاڻي صفحو نمبر129
زمرو:سنڌ جا تعلقا
پاڪستان جي آئين ۾ ڇھين ترميم
پاڪستان جي آئين ۾ ڇھين ترميم سان پاڪستان جي عدالت عظميٰ جي منصف اعظم جي حوالي سان ھي نڪتا داخل ڪيا ويا تہ 65 سالن جي عمر ۾ رٽائر جڏھن تہ صوبائي عدالت عاليہ جي منصف اعظم کي 62 سالن جي عمر ۾ لازماً رٽائر ٿي وڃڻ گھرجي. پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۾ ھي ترميمون 22 ڊسمبر 1976ع تي منظور ڪيون ويون.
آزاديءَ ۾ اسير
آزاديءَ ۾ اسير ڪتاب ڊاڪٽر شمس الدين عرساڻيءَ جي ڪھاڻين جو مجموعو آهي. اوسر پيڙهڪا حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو 2003ع ۾ شايع ٿيو. 197 صفحن واري هن ڪتاب جي قيمت 100 رپيا ڄاڻايل آهي.
حوالا
زمرو:2003ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
قادن واري ھوائي اڏو
قادن واری ھوائي اڏو پاڪستان جو ھڪ ھوائي اڏو آھي جيڪو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر قادن واري ۾ واقع آھي۔
پروازون ۽ منزلون
زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ زمرو:نامڪمل مضون
آڪاش منڊل
upright=1.5|left|thumb|شمسي سرشتي جو خاڪو آڪاش مَنڊَل‘ يا‘ شمسي سرشتو سِجَ ۽ ان سان ثقلاً واڙيل فردوسي اجسام تي ٻڌل آهي، جن ۾ ڌرتيءَ سميت اٺ گِرَهه ۽ سندن هيستائين دريافت ڪيل 165 چنڊ، ٽي ننڍ گِرَهه ۽ سندن هيستائين دريافت ڪيل چار چنڊ، ۽ اربين ٻيا ننڍا اجسام شامل آهن. آخري زمري ۾ گِرَهِڙيُون (Asteroids)، ڪائيپر پَٽِيءَ جون وٿون، پُچُڙ تارا  (Comets)، وساڙا   (Meteoroids)، ۽ بين الگرهياتِي ڌوڙ شامل آهن.
شمسي نظام ۾ ڪيترائي ننڍا گرھ پڻ موجود آهن، جن ۾ ڪجھ هيٺيان آهن.
تاريخ
پوءِ وري 1781 ۾ ئي يورينس (URANUS) دريافت ٿيو. وري 1846ع ۾ نيپچون (NEPTUNE) 	دريافت ٿيو ۽ 1930ع ۾ پلوٽو (PLUTO) دريافت ٿيو. اهڙيءَ طرح اسان جي نظام شمسي جا ڪل يارنهن ميمبر ڳڻيا ويا. نيپچون (NEPTUNE) گرهه جي ڳولا ائين ٿي هئي، جو ماهرين فلڪيات محسوس 	ڪيو ته يورينس  URANUS 	گرهه پنهنجي مدار تي متوازن نموني سان گردش نه پيو 	ڪري، پر ائين ٿو لڳي ته ڪا اڻ ڏٺي قوت ان تي عمل ڪري، ان کي پاڻ ڏانهن ڇڪي رهي آهي، پوءِ ڳولا ڪرڻ تي اها اڻ ڏٺي طاقت نيپچون گرهه جي شڪل ۾ ظاهر ٿي. پوءِ وري جڏهن نيپچون جي مدار کي به غير متوازن محسوس ڪيو ويو ته پوءِ خبر پئي، ته هڪ ٻيو سيارو ”پلوٽو“ ان تي طاقت لڳائي رهيو هو، اهڙي نموني پلوٽو دريافت ٿيو. پر هاڻي وري سائنسدانن جو سڪون ان ڳالهه تي برباد آهي ته پلوٽو سيارو به پنهنجي مدار تي متوازن گردش نه پيو ڪري. بلڪه پوري نظام شمسي ۾ ان جي گردش جو انداز سڀ کان زياده عجيب آهي. ان کان علاوه پلوٽو پنهنجي ليکي تمام ننڍڙو ۽ گهٽ وزن وارو سيارو آهي. اٽڪل 2900 ميل پکيڙ اٿس، يعني زمين جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو ننڍڙو. ان جي ڪري اهو تسليم ڪري نٿو سگهجي ته پلوٽو پاڻ کان تمام وڏن سيارن يورينس ۽ نيپچون کي طاقت لڳائي غير متوازن ڪري سگهي ٿو. عراق مان لڌل آثارِ قديمه مان هڪ قوم سميرين جي باري ۾ زبردست انڪشاف ٿيا آهن، جن جي مطابق اها قوم تمام گهڻي ذهين هئي ۽ اصل ۾ اسان جي نظام شمسي جي ڏهين سياري (NIBIRU). نيبيرو تان آئي هئي ۽ سائنس ۾ تمام گهڻي ترقي ڪيل هيس. ان ڪري اسان چئي سگهون ٿا ته اهو ئي ڏهون گرهه آهي، جيڪو نظامِ شمسي جي سڀني گرهن کان وڏو آهي ۽ سڀني تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو. پلوٽو جو شمار ھاڻي سيارن ۾ ناھي ٿيندو.
ٽارچ يا بلب ٻارڻ سان اڳتي جي روشني رفتار 3 لک ڪلوميٽر في سيڪنڊ آھي يعني ڪو ٽارچ ٻاري ۽ ٻيو همراھ ٽي لک ڪلوميٽر پري بيٺل هجي تہ هن کي ٽارچ ٻرڻ کان پوءِ پوري هڪ سيڪنڊ بعد ان جي روشني نظر ايندي. چنڊ جي روشني اسان تائين سوا سيڪنڊ ۾ پهچي ٿي ڇو جو چنڊ اسان کان 376300 ڪلوميٽر پري آهي. سج جي روشني 500 سيڪنڊن ۾ پھچي ٿي ڇو جو سج ڌرتيءَ کان 150 ملين ڪلوميٽر پري آهي. هاڻ توهان پاڻ سوچيو ته 500 سيڪنڊ يعني ساڍن اٺن منٽن بعد پهچڻ وارو روشني وارو سج اسان کان ڪيترو پري آهي. اتي هڪ مھينو يا هڪ سال بعد پھچڻ واري روشني جو تارو ڪيترو پري هوندو. هڪ نوري سال معنيٰ هڪ سال جا سيڪنڊ ڪڍي ان کي روشنيءَ جي رفتار ”300،000 ڪلوميٽر في سيڪنڊ“ سان ضرب ڪرڻ سان 9460730472580 ڪلوميٽر ٿيو.
سج ۽ تمام فلڪي منڊلن جي مجموعي کي شمسي نظام چئبو آھي جيڪي سڌا سنوان يا اڻ سڌي طرح سج جي ثقلي پڪڙ ۾ اچن ٿا.
سج جو قطر زمين کان 109 دفعا وڏو آھي ھن ۾ ھيڊوجن ۽ ھيليم گئس پاتي وڃي ٿي. سج جي سطح جي گرمي پد ساڍا پنج ھزار سنٽيگريڊ آھي جڏھن تہ سج کان خارج ٿيندڙ  روشني ۽ گرمي انتھائي قليل مقدار ۾ گهٽ پھچي ٿي.
سج نظام شمسي جي مرڪز ۾ واقع آھي. زمين ۔ گرھ ۔ اپگرھ ۽ ٻيا جسم سج جي چوڦير گردش ڪن ٿا. سج جو مقدار نظام شمسي جي ڪل مقدار 99 سيڪڙو جيترو آھي. سج زمين کان تقريبن 14,95,98,000 ڪلوميٽر پري آھي.
سج جي چوڌاري جسمن کي ٽن حصن ۾ ورھايو ويو آھي
(1) سيارا Planets
آزر
بني اسرائيل جو ھڪ اھڙو شخص، جيڪو بت تراش ھو ۽ پوڄا لاءِ بت ٺاھيندو ھو ۽ حضرت ابراھيم عليھ السلام جو والد چيو وڃي ٿو ۽ ڪن روايتن موجب حضرت ابراھيم عليه السلام جو چاچو ھو.
آڪاش منڊل
تاريخ
(2) بونا سيارا Dwarf planets
آزر
زمرو:شخصيتون
آڪاش منڊل
تاريخ
(3) ننڍا شمشي گرھ Small Solar System bodies
ان کان سوا سيارن کي پنھنجا سيارچا يا اپگرھ Satellite ٿين ٿا.
ڪائنات ۾ اسان جو شمسي نظام ننڍي ۾ ننڍو آهي. ڪائنات ۾ اسان جي سوچ کان بہ وڌيڪ ڪھڪشائون آهن. اسان جي ڪھڪشان سِجَ ۽ ان سان ثقلي واڙيل فلڪي جسم تي ٻڌل آھي، جنھن ۾ ڌرتيءَ سمیت اٺ گِرَھ ۽ سندن ھیستائین دريافت ڪیل 165 چنڊ، ٽي ننڍا گِرَھ ۽ سندن ھیستائین دريافت ڪیل چار چنڊ، ۽ اربین ٻیا ننڍا جسم شامل آھن. آخري زمري ۾ سيارچا (بونا گرھ) Asteroids ، ڪائیپر پَٽِيءَ جون وٿيون، پُچُڙ تارا Comets، وساڙا Meteoroids، ۽ بین الگرھیاتِي ڌوڙ شامل آھن. عام مفھوم ۾ نظام شمسي ۾ سج ۔ 4 اندريان گرھ ۔ بونا گرھ ۔ 4 ٻاھريان گرھ ۽ ڪوئپر پٽي تي مشتمل آھن. ڪوئپر پٽي کان پري ڪافي جسمن کي بہ شمسي نظام جو حصو تسليم ڪيو وڃي ٿو. سج جي فاصلي جي اعتبار کان سيارن جي ھي ترتيب آھي. عطارد ۔ زھره ۔ زمين ۔ مريخ ۔ مشتري ۔ زحل ۔ يورينس ۔ نيپچون. انهن مان 6 گرھن جي چوڌاري انهن جا پنھنجا بونا گرھ گردش ڪن ٿا جن کي زمين جي چنڊ جي مناسبت سان چنڊ چيو وڃي ٿو. چئن بيروني گرھن جي چوڌاري ننڍا پھاڙي جسم ۔ ذرا ۽ ڌوڙ ايراضي جي شڪل ۾ گردش ڪن ٿا. ٽن بونن گرھن ۾ پلوٽو ڪوئپر پٽي جو سڀ کان وڏو معلوم جسم ۔ سيرس سيارچن جي پٽي جو سڀ کان وڏو جسم ۽ ارس ڪوئپر پٽي کان پري واقع آھي. شامل آھن. پلوٽو کي گرھن جي فھرست مان خارج ڪيو ويو آھي ھاڻي بونن گرھن ۾ شامل آھي.
اسانجي شمسي نظام ۾ چئن انتهائي وڏن گئس مان ٺھيل گرھن جوپيٽر، سيٽرن، نيپچون ۽ يورينس کي تمام مضبوط مقناطيسي قوت آھي. زمين کي وچٿري ۽ مَرِڪَري کي انتھائي ڪمزور قوت آھي جڏھن تہ وينس ۽ مريخ کي ڪا مقناطيسي قوت ناھي.
اسان جو نظام شمسي سج ۽ ان جي چوڌاري ڦرڻ وارن 8 سيارن ۔ مختلف سيارن جي اپگرھن ۽ لاتعداد بونن گرھن تي مشتمل آھي. اسان جي نظام شمسي ۾ ڦرندڙ سيارا سج کان ڪيترو پري آھن انهن جو احوال ھيٺ ڏجي ٿو.
اسان جي شمسي نظام ۾ گرھن جو سج کان فاصلو :-
(1) عطارد :- 57910000KM يعني 5 ڪروڙ، 79 لک، 10 ھزار ڪلوميٽر
(2) زھرا: 108200000KM يعني 10 ڪروڙ، 82 لک ڪلوميٽر
(3) زمین: 149600000KM يعني 14 ڪروڙ، 96 لک ڪلوميٽر
(4) مریخ: 227940000KM يعني 22 ڪروڙ، 79 لک، 40 ھزار ڪلوميٽر
(5) مشتري: 778330000KM يعني 77 ڪروڙ، 83 لک، 30 ھزار ڪلوميٽر
(6) زحل: 1429400000KM يعني 1 ارب، 42 ڪروڙ، 94 لک ڪلوميٽر
(7) یورنیس: 2870990000KM يعني 2 ارب، 87 ڪروڙ، 9 لک، 90 ھزار ڪلوميٽر
(8) نیپچون: 4504300000KM يعني 4 ارب، 50 ڪروڙ، 43 لک ڪلوميٽر
مداري گرھن جون خاصيتون :-
سج جي چوڌاري گردش ڪندڙ ھر گرھ ھيٺين خاصيتن وارو ٿئي ٿو.
ان جو مقدار گهٽ ۾ گهٽ ايترو ھجي جو پنھنجي ثقلي ڪشش جي ڪري گولدار شڪل اختيار ڪري پنھنجي ڪشش ثقل سان پنھنجي مدار ۽ ان جي آسپاس جي علائقي جي ننڍن جسمن کي صاف ڪري چڪو ھجي.
بونن سيارن جي مدار جي آسپاس عام طور تي ننڍا جسم پاتا وڃن ٿا انهن ۾ ايتري ڪشش مضبوط نٿي ٿئي جيڪا پاڙي جي صفائي Clearing the neighbourhood ڪري سگهي.
ڪجھ ٻيا جسم جيڪي مستقبل بونا جسم قرار ڏنا ويا آھن انهن ۾ Sedna ،Orcus ۽ Quaoar شامل آھن۔
پلوٽو کي 1930ع ۾ پنھنجي دريافت کان 2006ع تائين سيارو تسليم ڪيو ويندا ھيو پر 20 صدي جي آخر ۾ ۽ 21 صدي جي مھڙ ۾ پلوٽو سان ملندڙ جلندڙ گهڻا بونا گرھ نظام شمسي جي ٻاھران دريافت ڪيا ويا انهن ۾ ارس جيڪو جسامت ۾ ميپلوٽو کان وڏو آھي.
سج جي چوڌاري ۾ باقي تمام جسم ننڍن شمسي جسمن Small Solar System bodies ۾ شمار ڪيا وڃن ٿا.
قدرتي سيارچا يا چنڊ اھي جسم آھن سج جي بجاء ٻين گرھن يا بونن سيارن يا SSSBs جي چوڌاري گردش ڪن ٿا.
ڪنھن بہ سياري جو سج کان فاصلو يڪسان نٿو رھي ڇوجو سيارن جو مدار عمومن بيضوي ٿئي ٿو ڪنھن سياري جي سج کان گهٽ فاصلي کي ان جو سج مدار Perihelion
ھڪ نوري سال جيڪو ستارن جي مابين فاصلن جي معروف ترين اڪائي آھي تقريبن 63,240 فلڪي اڪاين جي برابر ٿئي ٿو.
غير رسمي طور تي نظام شمسي جي الڳ خطن Zones ۾ تقسيم ڪيو ويو آھي. اندروني نظام شمسي ۾ چار سيارا ۽ سيارچن جي پٽي شامل آھي. ڪجھ فلڪي ماھر ٻاھريين نظام شمسي ۾ اپ گرھن (سيارچن) کان پري تمام سيارن ۽ ٻين جسمن کي شامل ڪن ٿا. جڏھن تہ ٻين مطابق ٻاھريون نظام شمسي نيپچون کان پوء شروع ٿئي ٿو ۽ مشتري ۔ زحل ۔ يورينس ۽ نيپچون ھڪ الڳ وچين خطي جو حصو آھن.
اسان جو شمسي نظام ۽ سج :-
سج نظام شمسي جو مرڪزي ستارو ۽ سڀ کان اھم حصو آھي. ھي مقدار ۾ زمين کان 332,946 ڀيرا وڏو آھي. ھن جي ڀاري مقدار ھن کي اندروني گهاٽائي فراھم ڪري ٿي جنھن سان ھن جي مرڪز ۾ جوھري رچاء رھي ٿو. جوھري رچاء جي ڪري تمام وڏي مقدار ۾ توانائي پيدا ٿئي ٿي جنھن جو وڌيڪ حصو برقناطيسي لھرن Electromagnetic ۽ تابڪارن Radiations جي شڪل ۾ خلا ۾ وکري ٿو. سج کي ستارو مڃيو وڃي ٿو.
اسان جو نظام شمسي خلا ۾ حرڪت ۽ سفر ڪندو رھي ٿو. نظام شمسي جي اندر انفرادي ستارا سج جي چوڌاري ڦرندا رھن ٿا. سيارا مختلف رفتار سان سفر ڪندا رھن ٿا. ان کان سوا گرھ پنھنجي محور ۾ گردش ڪندا رھن ٿا. سج جي ڪشش ثقل ان پوري نظام کي يڪسو مدار ۾ رکي ٿي. جيڪو گرھ سج جي ويجهو ھوندو ان تي سج جي قوت وڌيڪ ھوندي جيڪو سيارو سج کان پري ھوندو ان تي سج جي قوت گهٽ ٿيندي سج گهمندڙ گئس جو گولو آھي. سج جي مرڪز ۾ واقع ٿيندڙ ايٽمي ردعمل فوٽان جي صورت ۾ خارج ڪندا رھن ٿا. سج جي مرڪز ۾ ھيڊوجن جي ھيليم ۾ تبديل ٿيندڙ شرح 60 ڪروڙ ٽن في سيڪنڊ آھي. ان جي نتيجي ۾ جيڪا توانائي پيدا ٿئي ٿي اھا خلا ۾ سفر ڪري ٿي
سج ان ڪيميائي رد عمل جي ڪري ھر ھڪ منٽ ۾ پنھنجي ڪل مقدار مان 40 لک ٽن مقدار وڃائي رھيو آھي.
سج جو خلا ۾ ڪافي وشال ايراضي تائين پکڙيل آھي. سج جي تھ مان جيڪي گئسون نڪرن ٿيون انهن جي ڪري شمسي طوفان اچن ٿا. ھي شمسي طوفان پاڻ سان گڏ سج مان ھڪ مقناطيسي ميدان کڻي اچي ٿي. سج جي گهمڻ جي ڪري ھي مقناطيسي ميدان ڦيريدار شڪل وارا ٿي وڃن ٿا. ھن شمسي طوفان جي غلبي ۾ اچڻ واري خلا کي سج گولو Heliospere سڏيو وڃي ٿو.
سائنسدانن مطابق ھن وقت سج پنھجي عروج تي آھي ۽ ان ۾ جلڻ لاء ڪافي ٻارڻ موجود آھي. وقت گذرڻ سان گڏ سج جي چمڪ ۾ اضافو ٿيندو رھي ٿو.
سج ۾ ھيڊوجن ۽ ھيليم جي تناسب سان اندازو ٿئي ٿو تہ سج پنھنجي وچين عمر ۾ ھلي ٿو پيو. وقت گذرڻ سان گڏ سج جي جسامت ۽ چمڪ ۾ اضافو ٿيندو ويندو ۽ ڳاڙھسرو ٿيندو ويندو. تقريبن 5 ارب سالن ۾ سج ھڪ ڳاڙھو ديو Giant بنجي ويندو. ان وقت سج جي چمڪ ان جي موجودھ چمڪ کان ڪيئي ھزار ڀيرا وڌيڪ ھوندي.
سج اول آبادي Population I جو ستارو آھي. ڪائناتي ارتقا کان گهڻو پوء جي مرحلي ۾ پيدا ٿيو ھو ان جي بيھڪ ۾ ٻي آبادي Population II جي ستارن جي نسبت ۾ ڀاري عنصرن جي مقدار وڌيڪ آھي. انهن ڀاري عنصرن کي فلڪياتي زبان ۾ ڌاتون چون ٿا پر علم ڪيميا ۾ ڌاتن جي وصف ان کان مختلف آھي ھيڊوجن ۽ ھيليم کان ڀاري عنصر قديم ڦاٽڻ وارن ستارن جي مرڪز ۾ بنيا ھئا. ان لاء ڪائنات ۾ انهن عنصرن جي موجودگي جي لاء ستارن جي پھرين نسل Generation جو مرڻ ضروري ھو. قديم ترين ستارن ۾ ڌات جي تمام گهٽ مقدار پاتي وڃي ٿي. فلڪياتي ماھرن جي خيال ۾ سج جي اوچي ڌاتيت ان جي چوڌاري گرھن جي جوڙ لاء انتھائي اھم ھئي. ڇوجو گرھ ڌاتن جي ارتڪام Accretion مان بنيا ھئا.
اسان جو نظام شمسي کير پٽي يا کيرائين واٽ Milky Way ۾ واقع آھي. ھي ھڪ ڪماني پکال ( ڪماني پيٽ يا ڪماني جليبي) Barred spiral ڪھڪشان آھي. اسين جيڪڏهن کير پٽي يا کيرائين واٽ Milky Way کي ايڏو پري کان ڏسون جو اهو گراٺ جيترو مس نظر اچي تہ
(1) مٿان يا هيٺان کان ڏسڻ مھل اهو جرڪيدار جليبي جهڙي ٿالهي نظر ايندي.
(2) پاسي کان ڏسڻ مهل چُھنبدار ڏِيٽي (ڏِڪِيءَ) يا وچ ۾ ٿلهي پاسيرو جهليل جليبي جيان نظر ايندي. هڪ پاسي کان ٻي پاسي تائين اسان جي کيرائين واٽ يا کير پٽي ڪهڪشان جي ڊيگھ هڪ لک نُوري سال Light-year آهي.
ڪھڪشان جو قطر ھڪ لک سال نوري تي مشتمل آھي ھن ۾ 2 کرب تارا موجود آھن. اسان جو سج ڪھڪشان جي ٻاھرين ٻانھن ۾ مقامي ٻانھن spur ۾ موجود آھي. سج کان اسان جي ڪھڪشان جو مرڪز 25 ھزار کان 28 ھزار نوري سال جي دوري تي آھي. اسان جو سِج منڊل يا سج سرشتو (نظام شمسي) اسان جي کيرائين واٽ جي وچ (سرائي) کان 30 لک نوري سالن جي مفاصلي تي آهي ۽ ان جي چوڌاري 170 ميل يا 220 ڪلوميٽر في سيڪنڊ مداري رفتار Orbital speed سان ڊوڙي (چڪر هڻي) رهيو آهي، تڏهن وڃي 2200 لک سالن کان 2500 لک سالن يعني 22.5 کان 25 ڪروڙ سالن ۾ هڪ چڪر پورو ڪري ٿو. ھن چڪر کي نظام شمسي جو ڪھڪشائون سال Galactic year سڏجي ٿو. اھڙي طرح سج تقريبن ھر 1190 سالن ۾ ھڪ نوري سال يا ھر 7 ڏينھن ۾ Astronomical unit ھڪ فلڪياتي اڪائي جو فاصلو طئي ڪري ٿو.
ماھرن مطابق سج جنھن جڳھ تي آھي اھا جڳھ جي ڪري زندگي جي ارتقا جاري آھي. سج جو مدار تقريبن گول آھي ۽ ھي ان رفتار سان ڪھڪشان جي مرڪز جي چوڌاري گردش ڪري رھيو آھي جنھن رفتار سان شمسي نظام جون ٻانھون گردش ڪن ٿيون ڇوجو شمسي نظام جي ٻانھن ۾ خطرناڪ سپرنووا جي ڪثرت پاتي وڃي ٿي. سج جو اتان نہ گذرڻ زمين کي انهن خطرناڪ اثرن کان نسبتن محفوظ رکي ٿو ۽ زندگي جي ارتقا کي  محفوظ موقعو فراھم ڪري ٿو.
سج ستارن جي ڳتيل آبادي واري خطي کان تمام پري آھي. جيڪڏھن سج مرڪز جي ويجهو ھجي ھا تہ ٻين ستارن جي قريب ھجڻ ڪري ان جي ڪشش ثقل اورت بادل جي جسمن کي لڳاتار مدار تان ھٽائي اندروني نظام شمسي طرف موڪليندي رھي ھا ۽ ان ۾ تمام گهڻا جسم ڌرتي سان ٽڪرائي زندگي لاء تباھڪن ٿي سگهيا پئي ڪھڪشان جي مرڪز ويجهو اچڻ وارين برقناطيسي لھرون پيچيدھ جانورن جي ارتقا ۾ خلل وجهي سگهيون پئي.