cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪرشن چندر
فلمسازي
* مَمتا (1966ع) - مڪالما
* شرافت (1970ع) - مُسودو ۽ مڪالما
* دو چور (1972ع) - مڪالما
* مَن چلي (1973ع) - مڪالما
* ھَمراھي (1974ع) - ڪھاڻي ۽ مڪالما
* رام ڀروسي (1977ع) - مڪالما
موت ۽ وراثت
ھن ٻہ ڀيرا شادي ڪئي. سندس پھرين گھرواري وِدياوَتي چوپڙا ھُئي. کين اِن شاديءَ مان ڪُل ٽي ٻار ھُيا، ٻہ ڌيئر ۽ ھڪ پُٽ. ھن جي ٻي گھرواري سلميٰ صديقي ھُئي، جيڪا اُردو ٻوليءَ جي وڏي طنزيہ دان ۽ تعليمدان رشيد احمد صديقي جي ڌيءَ ھُئي.
08 مارچ 1977ع تي ممبئي ۾ پنھنجي ڊيسڪ تي ڪم ڪندي ھي گُذاري ويو. ھن بس ("ادب براءِ بطخ" ترجمو "ادب بدڪ لاءِ") جي عُنوان سان ھي لکڻ شروع ڪري ڇڏيو ھو ۽ فقط ھڪ سِٽ ئي لکي ھُئي ("نوراني ڪو بچپن ھي سي پالتو جانورون ڪا شوق ٿا. ڪبوتر، بندر، رنگ برنگي چِڙيان....." ترجمو "نوراني کي ننڍپڻ کان ئي پالتو جانورن جو شوق ھُيو. ڪبوتر، ڀولڙا، رنگ رنگ جون جھرڪيون.....") اُن کان اڳ جو جملو پورو ڪري ھا، ھڪ وڏي دل جي دوري ڪارٹ سندس ساھ پورو ٿي ويو.
سندس ياد ۾ پُونڇ، ڄمون ۽ ڪشمير، انڊيا ۾ موجود ڦوھاري واري پارڪ کي "ڪرشن چندر پارڪ، پُونڇ" جو نالو ڏنو ويو. پارڪ جي وچ ۾ سندس مجسمو پٹ بيھاريو ويو.
ادبي اوطاق
ادبي اوطاق___(Literary Guest House):
حوالا
زمرو:ادب
743ع
ڊسمبر
زمرو:743ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
65ع
ڊسمبر
زمرو:65ع
پوپٽ
thumb|[[Prodryas|Prodryas persephone, a Late Eocene butterfly from the Florissant Fossil Beds. 1887 engraving]] thumb|[[Lithopsyche antiqua, an Early Oligocene butterfly from the Bembridge Marls, Isle of Wight. 1889 engraving]]
پوپٽ هڪ جيت آهي۔ جيڪو پنهنجي خوبصورت پرن جي ڪري ممتاز آهي۔ دنيا ڀر ۾ 17500 جي ويجھو پوپٽ جا قسم ملن ٿا انواع ۔ پوپٽن کي پنج خاندانن ۾ ورهايو ويو اهي.
پوپٽ پنهنجي زندگي جي دوران 4 مختلف حالتن مان گزرندو آهي: گلن جي رس پوپٽن جي بنيادي خوراڪ آهي۔ ان کان علاوه زرگل داڻا وڻن جي رس، ميوا ۽ ڪيتريون ئي شيون به انهن جي خوراڪ ۾ شامل آهن۔
گرين پارڪ سٽي
گرين پارڪ سٽي ڪراچي, سنڌ ,بن قاسم ٽائون جو هڪ علائقو آهي.ستر سيڪڙو هتي هزاري والا ۽ ٽيھ سيڪڙو سنڌي، اردو، پنجابي ڳالهائڻ وارا ماڻهو آهن. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
انصاف ۽ گلڙن جا گيت
هيءُ ڪتاب نند لعل پرڀو لعل ”نندن“ جو لکيل آهي. جنهن ۾ ٻارڙن بابت گيت ڏنل آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 44 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نند لعل، زميندار پريس، ميرپورخاص مان سال 1955ع ۾ ڇپائي، ”نئين ڇور“ مان پڌرو ڪيو.
منور ارباب ھالو
منور ارباب هالو، هالا ۾ 1940ع ۾ حاجي عبدالنبي ارباب جي گهر ۾ ڄائو، جنهن کي ڳوٺ ۾ محمد پريل هالو چوندا هئا. هُن ايم. جي گورنمينٽ اسڪول نيو هالا مان فرسٽ ڊويزن ۾ ميٽرڪ ڪئي. ڊي. جي ڪاليج ڪراچيءَ مان بي. ايس. سي ۽ آءِ بي اي مان 1966ع ۾ ايم. بي. اي ڪيائين. هن عملي زندگيءَ جي شروعات بينڪر طور ڪئي ۽ ڪيترن ئي اهم عهدن تي رهندي 2000ع ۾ رٽائر ڪيائين. ملازمت دوران پاڻ مختلف ملڪن مان بينڪنگ جا ڪورس ڪيائين، آئرلينڊ ان کانسواءِ هو سئيزرلينڊ ۾ پاڪ سئيس ڪلچرل ايسوسيئيشن جو وائيس پريزيڊنٽ ۽ پاڪ سئيس چيمبر آف ڪامرس زيورخ سئيزرلينڊ جو ڊائريڪٽر به رهيو آهي. رٽائرمينٽ کانپوءِ هيٺيان ڪتاب انگريزيءَ ۾ لکيائين.
شاھ عبداللطيف جي شاعريءَ جو ترجمو جيڪو شاهه لطيف چيئر 2005ع ۾ ڇاپيو. ھو سماجي ڀلائيءَ جي تنظيمن جو پڻ سرگرم ڪارڪن رهيو آهي، جن ۾ سگا، سنڌي اسپيڪنگ فورم ۽ سنڌ سرونٽس سوسائٽي شامل آهن. هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.
آتڻ (اصطلاح)
آتڻ جي سلسلي سان هڪڙو مشهور اصطلاح آهي، ”ڪاپو ڪرڻ“، يعني اُها عورت جيڪا ڦٽين چونڊڻ کان وٺي ڪپڙي اُڻڻ تائين سڀ هنر ڄاڻي. اهڙيءَ سگهڙ عورت کي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي رسالي جي سُر ڪاپائتيءَ ۾ ڳايو آهي ۽ کيس هوشياريءَ ۽ خبرداريءَ سان زندگي گذارڻ لاءِ هڪ مثالي ڪردار طور پيش ڪيو آهي.
فيض گنج تعلقو
فيض گنج تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي. ھن جو صدر مقام پڪا چانگ شھر آھي جيڪو ضلعي صدر مقام خيرپور شھر کان تقريبن 90 ڪلوميٽر ڏور آھي. ان ۾  اڪري شھر به پڻ  موجود آهي.
ديھون
فيض گنج تعلقي ۾ ڪل 59 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:خيرپور ضلعو زمرو:سنڌ جا تعلقا
آتڻاه موري
ضلعي سانگهڙ، تعلقي کپري جي ديهه ”فتح محمد مشائخ“ ۾ آباد ڳوٺ. هتي پرائمري اسڪول آهي. هن ڳوٺ جي آبادي سَوَن ۾ آهي.
شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي، شھيد بينظير آباد
ڊپارٽمينٽ 1. انفارميشن ٽيڪنالاجي جو کاتو 2.ڪیميا جو کاتو 3. حياتيات ۽ جينيات جو کاتو 4. اعداد و شمار جو کاتو
5.فيڪٽري سائنس جو کاتو
6.انگريزي جو کاتو
7.بزنس انتظاميه جو کاتو 8.اقتصاديات جو کاتو 9. ميڊيا ۽ ڪميونٽي مطالعي جو کاتو
20 آڪٽوبر
20 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 293 هون (ليپ سال 294 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 72 ڏينهن (ليپ سال 73 ڏينهن) باقي آهن.
742ع
ڊسمبر
زمرو:742ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
محمد بن عبدالوهاب
محمد بن عبدالوهاب: Muhammad ibn  Abd al-Wahhab (محمد بن عبد الوهاب
اسلامي دنيا ۾ ھڪ ناليوارو مذھبي عالم جيڪو 1703 ۾ عربستان جي علائقي نجد جي شھر العيينه ۾ فقه جي عالم عبدالوھاب جي گھر ۾ پيدا ٿيو ۽ 22 جون 1792 ۾ وفات ڪيائين. ھن مشھور وھابي تحريڪ جي شروعات ڪئي.
شيخ محمد حيات چاچڙ سنڌي جو شاگرد هو.
ترڪي
thumb|ترڪيءَ جو جھنڊو ترڪي (Republic of Turkey) (سرڪاري نالو: Türkiye Cumhuriyeti معني ترڪيہ جمھوريتي) يوريشيائي ملڪ آھي جيڪو ڏکڻ اولھ ايشيا ۾ جزيره نما اناطوليہ ۽ ڏکڻ اوڀر يورپ جي علائقي بلقان تائين پکڙيل آھي.
ترڪي جون سرحدون 8 ملڪن سان ملن ٿيون جن ۾ اتر اولھ ۾ بلغاريہ، اولھ ۾ يونان، اتر اوڀر ۾ گرجستان (جارجيا)، اوڀر ۾ آرمينيا، ايران ۽ آذربائيجان جو علائقو نخچوان ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ عراق ۽ شام شامل آھن. ان کان سواءِ اتر ۾ ملڪي سرحدون بحيره اسود، اولھ ۾ بحيره ايجيئن ۽ بحيره مرمره ۽ ڏکڻ ۾ بحيره روم سان ملن ٿيون.
ترڪي ھڪ جمھوري، لاديني، آئيني جمھوريت آھي جنھن جو ھاڻوڪو سياسي نظام 1923ع ۾ سلطنت عثمانيہ جي ڪرڻ کان پوءِ مصطفيٰ ڪمال اتاترڪ جي اڳواڻيءَ ھيٺ ٺاھيو ويو. ھي گاڏيل قومن ۽ موتمر عالم اسلامي جو باني رڪن ۽ 1949ع کان يورپي مجلس ۽ 1952ع کان اتر اوقيانوسي معاھدي جو رڪن آھي. رياست جي يورپي اتحاد ۾ شموليت جي لاءِ ڳالھيون ڊگھي عرصي کان ھلندڙ آھن.
حوالا
زمرو:ترڪي زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
سيد حاجن شاهه بخاري
سيد حاجن شاهه بخاري، سنڌ جو صوفي بزرگ ۽ شاعر رهيو آهي. سندس والد جو نالو رحيم شاهه بخاري آهي. پاڻ 1835ع ڌاري ڊکڻ شهر لڳ هڪ ننڍڙي ڳوٺ لونگاڻي شريف تعلقي ڳڙهي ياسين، ضلعي شڪارپور ۾جنم ورتو.
خاندان
هن جا وڏا عربستان کان هجرت ڪري پنجاب جي ڳوٺ ”اچ شريف“ ۾ اچي آباد ٿيا، جتان سندن خاندان جو هڪ فرد سيد گل شاهه پهرين هنڱورجا، ضلعي خيرپور ميرس ۽ بعد ۾ ضلعي لاڙڪاڻي جي حمزاڻي ڳوٺ ۾ اچي رهيو. ڪجهه عرصي بعد لڏي اچي ڳوٺ لونگاڻي شريف کي پنهن جو مسڪن بڻايائين ۽ ان ئي ڳوٺ جو نالو پنهنجي پياري عقيدتمند لونگ فقير جوڻيجي جي نالي پٺيان ’لونگاڻي‘ رکيو هئائين.
طريقت
حاجن شاهه بخاريءَ جي طريقت جو سلسلو مخدوم خواجه عبدالحئي نقشبندي بن پير شهاب الدين پير ڌڻيءَ سان ملي ٿو. هيءُ نقشبندي طريقي جي شيخ عبدالاحد فاروقي بلقب امام رباني مجدد الف ثاني سرهنديءَ جي پنجين پيڙهيءَ مان هو. هنن صوفين جي نوشهري فيروز واري خانقاهه، سنڌ جي چئن وڏين خانقاهن مان هڪ آهي. هي صوفي بزرگ پنهنجي وقت جو باڪمال شاعر به ٿي گذريو آهي. هن کي هڪ پٽ ٿيو، جيڪو ننڍپڻ ۾ وفات ڪري ويو.
وفات
هن صوفي بزرگ 27 ربيع الاول 1326هه مطابق 30 اپريل 1908ع ۾ وفات ڪئي.
66ع
ڊسمبر
زمرو:66ع
مظهر ابڙو
ابڙو مظهر ابڙو مظهر: ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ٽي وي ڊراما ليکڪ ۽ شاعر مظهر ابڙو ولد منظور حسين ابڙو ۲۵ اپريل ۱۹۷۱ع تي خيرپور جي ڳوٺ ڪولاب جيئل ۾ پيدا ٿيو. هن ابتدائي تعليم ڪولاب جيئل جي پرائمري اسڪول مان، مئٽرڪ ميرپور ماٿيلي مان، بي. اي. ڊگري ڪاليج خيرپور مان، ايم. اي. (سنڌي ۽ ايڪنامڪس) شاھ عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مان ڪئي. پيشي جي لحاظ کان ڪاليج ايجوڪيشن ڊپارٽمينٽ، سنڌ ۾ سنڌيءَ جو پروفيسر آهي. سينئر ڪهاڻيڪارن ۾ سندس شمار سٺن ڪهاڻيڪارن ۾ ٿئي ٿو، ان ڏس ۾ هُو ڪيترائي ايوارڊ ماڻي چڪو آهي، جن ۾ پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس، اسلام آباد جو شاھ عبداللطيف ڀٽائي (رح) قومي صدارتي ايوارڊ ۽ ڪيش پرائيز، سچل سرمست يادگار ڪاميٽي ۽ ثقافت کاتي سنڌ جو سچل سرمست (رح) ايوارڊ، ماھوار نئين زندگي پريس انفارميشن ڊپارٽمينٽ، حيدرآباد جو شاھ عبداللطيف ڀٽائي رح ايوارڊ، سنڌي ادبي سنگت جو ’نسيم کرل‘ ايوارڊ، ماهوار ’سوجهرو‘ ڪراچيءَ جو بهترين ناول نگار ايوارڊ ۽ ٻيا ڪيترائي ايوارڊ شامل آهن. سـنــدس شــايــع ٿــيـل ڪتابن ۾: (۱) ڌرتيءَ تي وکريل ٽانڊا (ڪهاڻيون) (۲) خُواب - کوٽا سِڪا (ڪهاڻيون) (۳) جيون- اجاڙ رستا (ناول) (۴) سرد خاني ۾ رکيل خُواب (ڪهاڻيون) (۵) درد جي آس پاس (شاعري) (۶) خوابن جو سفر (ناول/ڪٿا) (۷) سڪل نديءَ جا نشان (ڪھاڻيون) شامل آهن. thumb|مظهر ابڙو .
حوالا
زمرو:1971ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ڪليم ٻٽ
ڪليم ٻُٽ 04 اپريل 1984 تي ضلعي دادو جي تعلقي مهيڙ جي ڳوٺ ٻُٽ سرائي ۾ ڄائو، سندس جنم سنڌ جي ناليواري تعليمدان، محقق ۽ ليکڪ ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ جي گهر ۾ ٿيو. هن وقت تائين 12 جي لڳ ڀڳ ناول لکندڙ ڪليم ٻُٽ جي ٻي سڃاڻپ صحافي طور به آهي. ڪليم ٻُٽ هن وقت ميڊيا اسٽڊيز مان ايم فل ڪري رهيو آهي ۽ جنگ جي رپورٽنگ (وار رپورٽنگ) تي ايم فل جي ڊگري لاءِ تحقيقي مقالو لکي رهيو آهي.
تعليم
ڪليم ٻُٽ شروعاتي تعليم ڄامشورو جي مهراڻ يونيورسٽي پبلڪ اسڪول مان شروعاتي تعليم حاصل ڪئي. سال 2002_2003 ۾ حيدرآباد جي سچل سرمست ڪاليج مان انٽر ڪامرس ڪئي. سال 2004 ۾ سنڌ يونيورسٽي جي شعبي بي بي آءَ ۾ داخلا ورتي ۽ 2007 ۾ ايم بي آءَ (ايڇ آر ايم) حاصل ڪئي. جنهن کانپوءِ هن سال 2009 ۾ ماس ڪميونيڪيشن ۾ پريويس کان داخلا ورتي ۽ سال 2010 ۾ ماسٽرس جي ڊگري حاصل ڪري صحافتي ميدان ۾ پير پاتو، ۽ سال 2017 ۾ هن ماس ميڊيا ۾ ايم فل اسڪالر طور داخلا ورتي.
صحافتي ميدان
ڪيلم ٻُٽ سال  2010 ۾ ڊيلي ريجنل ٽائيمز (انگريزي) جو سب ايڊيٽر ٿيو، ان کانپوءِ هن 2014 ۾ روزاني جيجل (سنڌي) ۾ رپوٽر طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. سال 2015 کان هو ڊيلي ٽائيمز (انگريزي) لاءِ فري لانسر طور ڪم ڪندو رهيو ۽ سنڌ جي تاريخ جي حوالي سان سريز لکي، جنهن جا ڪجهه مضمون هندوستان ٽائيمز ۾ به ڇپيا. سال 2016 کان هو آن لائين انڊس نيوز جي انگريزي شعبي جي انچارج طور ڪم ڪري رهيو آهي.
ادبي خدمتون
ڪليم ٻُٽ لکڻ جي شروعات سال 2006 کان ڪئي، پر سندس پهرئين ڪهاڻي سزاءِ موت سال 2009 ۾ پنڌرهن روزا عبرت ميگزين ۾ ڇپي، ان کانپوءِ سندس لکڻيون مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپجنديون رهيون آهن، سندس مشور تخليقن ۾ ڪنڊن جي سيج (ناوليٽ)، گمنام ليکڪ (ناوليٽ)، عاشق زهر پياڪ (ناوليٽ)، لانگ مارچ (ناول)، ڏاهر (ناول) وغيره شامل آهن. ڪليم ٻُٽ هن وقت تان 12 کان وڌيڪ ناول لکي چڪو آهي، سندس ڇپيل ڪتاب هن ريت آهن:
جڏهن ته ڪيلم ٻُٽ جا مختلف رسالن ۾ چپيل ناوليٽ هن ريت آهن : ان کانسواءِ ڪليم ٻُٽ مائي جندو نالي هڪ آرٽ پلي به لکيو آهي، جڏهن ته سرڳ، سنڌ ۽ سر (ناول) ۽ ڪراچي تنهنجا ڪيڏا روپ (ناول) ڇپائي واري مرحلي ۾ اٿس. ان کانسواءِ ڪليم ٻُٽ جون 100 کان مٿي ڪهاڻيون سنڌ ۽ هند جي رسالن ۾ چپجي چڪيون آهن، انهن رسالن ۾ ٽي ماهي مهراڻ، هندواسي، مهاوار لوڪ، مهاوار هزار داستان، 15 روزا عبرت ميگزين وغيره شامل آهن. هو هن وقت ڄامشورو جي سنڌ يونيورسٽي سوسائٽي ۾ رهندو آهي.
خارجي ڳنڍڻا
ڪليم ٻُٽ جا سنڌسلامت ڪتاب گھر تي ٻيا ڪتاب ڪليم ٻُٽ جو فيسبڪ تي پروفائل
حوالا
زمرو:1984ع جون پيدائشون
ارباب نور محمد پليجو
ٺٽي ضلعي جو خاموش، مخلص، مهمان نواز، آزاد خيال، زندهه دل، -ترقي- پسند، قوم پرست، محب سنڌ ۽ ڪهنو قومي ڪارڪن ۽ سياستدان ٿي گذريو آهي. -ارباب نورمحمد پليجو- 30 -جولاءِ- 1915ع تي جمعي جي ڏينهن ڄائو. سندس والد جي وفات وقت هن جي عمر چئن سالن جي هئي. کيس ابتدائيءَ -تعليم- لاءِ ”-ٻني-“ جي اسڪول ۾ 9 -آگسٽ- 1924ع تي ماسٽر ”کيئل مل“ (آراضيءَ، تعلقي سيوهڻ واري) وٽ پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو. هيءُ 1929ع ڌاري سنڌ مدرسي ۾ -انگريزي- پڙهڻ ويو. سياست ۾ سائين جي. ايم سيد جو ساٿي رهيو. سيد جا ڪتاب ڇپائيندي، مقامي مولوين جي مخالفت سبب -پاڪستان- جي عالمن پاران جي. ايم سيد سان گڏ ڪفر جي فتويٰ برداشت ڪرڻي پيس. سنڌ هاري ڪميٽيءَ جو پهريون جنرل سيڪريٽري رهيو. قومي تحريڪ جي حوالي سان ٻه ڀيرا جيل ياترا ڪيائين. بزم صوفياءِ سنڌ جو ڊپٽي سيڪريٽري به رهيو. سنڌ مدرسته -الاسلام- جي بورڊ آف گورنرس جو ڪيئي سال ميمبر رهيو. روشن خيال -انسان- هو. اولاد کي -تعليم- ڏياريائين. سندس وڏو فرزند عبدالحئي پليجو ناميارو اديب آهي ۽ ڪيترا سفرناما لکيا اٿس. مرحوم نورمحمد پليجي 25 مئي 1979ع تي وفات ڪئي.
انصاف ڪٿي آھي (ڪتاب)
انصاف ڪٿي آھي ڪتاب محمد دائود بلوچ جي ڪھاڻين جو مجموعو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنھن ۾ 156 صفحا آهن. قيمت ٻہ رپيا پنجاھ پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پھريون، اداره آواز ادب، حيدرآباد سال 1962ع ۾ ڇپايو.
ادبي ٻولي
ادبي ٻولي (Literary Language) اھا چئبي، جنھن جي حرفن ۽ لفظن جا آواز رواجي آوازن جھڙا نہ ھجن، بلڪ سھڻا، سريلا ۽ سوادي ھجن. ادبي زبان ۾ اصطلاح، محاورا، تشبيھون، ڪنايا، مثال ۽ پھاڪا گهڻا ھوندا آھن. انھيءَ ڪري منجهس فصاحت ۽ بلاغت جون خوبيون ججهيون ھونديون آھن. ادبي زبان ۾ ھڪ معنيٰ لاءِ گهڻا لفظ ۽ ھڪ لفظ جون گهڻيون معنائون ھونديون آھن. دنيا جي ھر ڪنھن شيءِ جا نالا ۽ ھر ھڪ معنيٰ جا لفظ ادبي زبان ۾ لڀندا اھن. ھم قافيہ، تجنيس ۽ لفظي اظھار حرفيءَ وارا لفظ ادبي زبان جي خاص خوبي هوندا آھن. ادبي ٻولي، ڌارين ٻولين مان ڪيترا لفظ پاڻ وٽ آڻي پنھنجا بنائي ڇڏيندي آھي. ادبي زبان ۾ صرف نحو جا قاعدا ۽ قانون قدرت طرفان موجود ھوندا آھن. سڌريل ۽ ادبي زبان ۾ ”علم بديع و بيان“ ۽ ”علم معانيءَ“ جو خزانو خوب ڀريل ھوندو آھي. ادبي ٻوليءَ جي ھيءَ بہ خاصيت ھوندي اھي، جو ٻين ٻولين کي پنھنجي ذخيري ۽ خزاني مان مدد ڏيڻ ۾ ڪوتاھي ۽ ڪنجوسي نہ ڪندي آهي، بلڪہ ڪشاديءَ دل سان سخاوت جو ھٿ ڊگهيري پنھنجو مال، ٻين جي اڳيان رکندي آهي. جيئن جيئن دنيا ۾ علم ۽ ھنر پيا وڌندا سائنس جون ايجادون پيون ٿينديون نيون نيون شيون پيون معلوم ٿينديون. نوان نوان اصطلاح پيا گهڙبا، تيئن تيئن سڌريل ۽ ادبي زبان، اھڙن علمن ۽ ھنرن، اصطلاحن ۽ ايجادن جي معنائن لاءِ، پاڻ وٽان يا ٻين سڌريل ۽ ادبي ٻولين مان ڪي نہ ڪي لفظ کڻي پيش ڪري سگهندي ۽ انھيءَ ڏس ۾ پوئتي نہ پوندي.
حوالا
زمرو:ادب
748ع
ڊسمبر
زمرو:748ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ادبي دفاع
ادبي دفاع ۽ معذرت (Apology) اهڙي تحرير، جنهن ۾ ليکڪ پنهنجي خيالن جي دفاع ۾ وضاحت ڪري. سقراط پاڻ تي لڳل الزامن جي وضاحت ۾ عدالت اڳيان جيڪو بيان ڏنو ان کي افلاطون ‘The Apology’ جي نالي سان پڌرو ڪيو. افلاطون شاعرن کي پنهنجي آدرشي رياست مان خارج قرار ڏنو هو. ارسطوءَ شاعريءَ جي دفاع ۾ “Poetics” ڪتاب لکيو. فلپ سڊني (1554-1586ع) شاعريءَ جي دفاع ۾ “Apology for Poetry” لکيو. اهڙي طرح علامه آءِ آءِ قاضيءَ (1886-1968ع) جارج برنارڊ شا (1856-1950ع) جي ڪتاب “ڪاري ڇوڪري خدا جي تلاش ۾” جي جواب ۾ اسلامي تصوف جي وضاحت لاءِ “ڀوري ڇوڪري حق جي تلاش ۾” لکيو.
Akbar badshah
خلافت راشدہ کے بعد بنو عباس اور بنو امیہ کے بعد جو ملوکیت کا دور شروع ہوا وہ مسلمان طرز حکمرانی کا بد ترین دور تھا وہ تمام صفات جو ایک مسلم خلیفہ میں ہونی چاہئے وہ معدوم ہوگئیں۔ خلیفہ کی جگہ لفظ بادشاہ نے لے لی اور بادشاہ خود کو اصل بادشاہ سمجھنے لگ گیا۔ اکثر مسلم بادشاہوں کے ظلم و جبر کی سیاہ تاریخ نے اسلام کو شدید نقصان پہنچایا۔ انہی بادشاہوں کی حکمرانی نے اسلامی سیاست پر بدنما داغ ڈال کر اسلامی سیاست سے مسلمانوں کا رشتہ کاٹ دیا۔ اللہ تعالی مسلمانوں کو ایک بار پھر خلافت راشدہ کا زریں دور نصیب کرے۔
1742ع
ڊسمبر
زمرو:سال
گلشن حديد
گلشن حديد(معني لوھ جو گارڊن) ڪراچي،بن قاسم ٽائون جي ويجھو هڪ علائقو آهي. گلشن حديد ڪراچي اسٽيل مل ۾ ڪم ڪندڙ مزورن جي لاءِ بنايو ويو آهي.
آبادي
گلشن حديد ۾ سنڌي، اردو، پنجابي، پشتو ،ڪشميري، سرائڪي ۽ بلوچي ڳالهائڻ وارا ماڻهو رهن ٿا.زياده تر رهائشي پاڪستان اسٽيل مل جا مزدور آهن. هتي مسلمان، هندو ۽ عيسائي مذهب جا ماڻهو آباد آهن. گلشن حديد کي امن وارو علائقو پڻ سڏيو وڃي ٿو.
جاگرافي
گلشن حديد بن قاسم ٽائون جي هڪ يونين ڪائونسل آهي هتي چالھه منٽن جي مسافت تي جناح انٽرنيشنل ايئرپورٽ آهي هتي ڪافي ڳوٺ غير قانوني طور آباد آهن هتي جا روڊ گڏاپ ٽائون ،حيدرآباد ۽ ٺٽي ڏانهن وڃن ٿا.
حوالا
گلشن حديد
اڌڀت رس
ادڀت رس اهو شعر، جنهن ۾ حيرت جو اظهار ٿيل هجي.
سول سوسائٽي
سلجهيل يا سڌريل حلقو يعني سول سوسائٽي (civil society) هڪ روايتي اماراتي سرشتي، جمهوري قوتن ۽ وفاقي سرڪار کان جُدا ۽ آزاد حلقو آهي، جيڪو سماج جي ٻين مُختلف ادارن ۽ سرشتن جي سهڪار ذريعي، عوام جي سياسي، معاشي، نظرياتي، ثقافتي ۽ ٻين لاتعداد سوچن جي اظهار جو ذريعو بڻجي ٿو. عام طرح ”سويلين سوسائٽيءَ“ جو تصور انساني سماج ۾ فرضن جي ادائگيءَ تي زور ڏيندي، قانون ۽ انساني حقن جي احترام تي زور ڏئي ٿو. اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري رياستي اختيارين ۽ سماج جي ٻين اوچ نيچ حلقن ۾ موجود فرق کي چٽائيءَ سان ظاهر ڪندي، آزاد فرد، تنظيم ۽ ادارن جي ڌار سُڃاڻپ تي زور ڏنو ويو. وقت گُذرندي، اڄوڪي دور ۾ سويلين سوسائٽي ڪنهن به رياست ۾ جمهوري اصولن جي پاسداريءَ لاءِ اهم فورم سمجهيو وڃي ٿو. روايتي طور غير سرڪاري تنظيمون (NGOs) کي هن حلقي ۾ پُٺيءَ جي ڪنڊي واري حيثيت حاصل آهي، پر غير روايتي سماجي حلقا، پروفيشنل تنظيمون، دلچسپي رکندڙ گروهه ۽ سماجي اوسر ۽ ڀلائيءَ لاءِ جاکوڙيندڙ ڪيترا واسطيدار تنظيمون پڻ سويلين سوسائٽيءَ جو حصو سمجهيا ٿا وڃن. اهي سڀ ڌُريون گڏجي فردن ۽ ادارن کي صدارتي ۽ آمريتي جبر کان تحفظ ڏيارڻ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪن ٿيون. اُسرندڙ مُلڪن ۾ غيرجمهوري حڪمراني ۽ سياسي انتشار کي نظر ۾ رکندي، غير سرڪاري تنظيمن کي ماحولياتي، ۽ انتظامي شعبن ۾ اهميت ڏني ويندي آهي، بلڪ کانئن قانون سازيءَ جي عمل ۾ پڻ مدد ورتي ويندي آهي. ان هوندي به ”سويلين سوسائٽي“ جي عملي ڪردار بابت بلڪ شعور رکندڙ مڊل ڪلاس حلقي ۾ اڃا ڪيترا سوال موجود آهن، غير سرڪاري تنظيمن جي ڌڙا ڌڙ قيام جي صورت ۾ آيل ٻوڏ ان سوال کي اڃا به شديد بڻائي ڇڏيو آهي. خاص طور ”جديد دُنيا“ جي مُلڪن ۾ اين جي اوز جي رياستي ڍانچي ۽ حُڪومتن سان ويجهڙائي ۽ شفاف طريقي سان ڪم نه ڪرڻ وارن حوالن سان، هن حلقي تي سڄي دُنيا ۾ تنقيد ٿي رهي آهي. انهن ڪمزورين باوجود چِٽي، باضابطا، جمهوري ۽ مهذب حلقي طور جيڪڏهن سويلين سوسائٽي پنهنجو حقيقي ڪردار ادا ڪرڻ چاهي، ته اُها حُڪومتي حلقي ۾ سچا عوامي خدمتگار پيدا ڪرڻ، راءِ جي اختلاف لاءِ سهپ جوڳي فضا پيدا ڪرڻ، باوقار مُخالف ڌُر ترتيب ڏيڻ ۽ سماجي ڀلائيءَ لاءِ جاکوڙڻ جي حوالي سان هاڪاري ماحول پيدا ڪري سگهي ٿي. ان لاءِ ضروري آهي ته اهو حلقو پنهنجين انفرادي سياسي خواهشن تي ضابطو آڻي ۽ ان کي شخصي يا گروهي اختيار يا مرتبي جي حاصلات لاءِ استعمال ڪرڻ کان پرهيز ڪري. بين الاقوامي امن اڀياس جي حوالي سان، ”سويلين سوسائٽيءَ“ جي وڏي اهميت آهي ۽ اهو حلقو دُنيا مان تڪرارن جي خاتمي، سهڪار ۽ عوامي ٻڌيءَ جي بُنيادن تي هڪ مُهذب عالمگير سماج جي اڏاوت ۾ متحرڪ ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو. سول سوسائٽي خانداني زندگي جي ويجھن ذاتي شعبن ۽ رياست جي مختلف شعبن جي وچ ۾ واقع ھوندي آھي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج
وقت جو سفر
ڇا ٽائم ٽريول ممڪن آهي.
”دريا خان سنڌي“
فرض ڪريو تہ اوھان وٽ هڪ اهڙي گاڏي آهي جيڪا اوهان کي ماضي يا مستقبل ۾ سفر ڪرائي ٿي. هڪ ڏينھن اوهان جي دماغ ۾ خواهش پيدا ٿئي ٿي تہ اوھان 1920ع ۾ پھچي وڃو ۽ پنھنجي ڏاڏي کي ماري ڇڏيو. اوهان ان گهڙي جا ڪجھ بٽڻ لڳايو ٿا ۽ اچانڪ پنھنجو پاڻ کي پنهنجي ڏاڏي سان گڏ پايو ٿا جيڪو ڪنوارپ ۾ پنھنجي نوجواني جي دور ۾ ڪنھن جبل تي بيٺي قدرت جي نظارن جو لطف وٺي رهيو آهي، اوهان کي پنھنجو ڏاڏو ڪڏهن بہ پسند نہ رھيو آھي. اوهان پنھنجي ڏاڏي کي جبل تان ڌڪو ڏئي ڇڏيو ٿا ۽ اهو هزارين ميٽر وڏي غار ۾ وڃي ڪري ٿو.
پر صبر ڪريو! جيڪڏهن اوهان پنھنجي ڏاڏي کي پنھنجي پيءُ جي پيدائش کان پھريان ماري ڇڏيو آهي تہ ان جو مطلب هي آهي تہ اوهان جي پيدا ٿيڻ جو ڪو امڪان ناهي. جيڪڏهن اوهان پيدا ناهيو ٿيا تہ ظاهر آهي تہ اوهان جي ماضي ۾ وڃڻ جو ڪو امڪان ناهي. جڏهن تہ اوھان کي پنھنجي ڏاڏي کي مارڻ جو ائين ڪو بہ امڪان ناهي ڇوجو اوهان تہ پيدا ٿيا ئي ناهيو. جيڪڏهن اوهان پنھنجي ڏاڏي کي ماريو ناهي تہ ان جو مطلب هي ٿيو تہ ان جي ويجھو اوهان جو والد پيدا ٿيندو ۽ اوهان جي والد مان اوهان پيدا ٿيندا. جڏهن تہ ان ڳالھ جو امڪان آهي تہ اوھان ماضي ۾ وڃي سگهو ٿا ۽ پنھنجي ڏاڏي کي ماري سگھو ٿا. هي تضاد گرینڊ فادر چورائبو آهي ۽ ان قسم جا تضاد ماضي ۾ سفر ڪرڻ کي ناممڪن بنائي ڇڏيندا آهن.
گرینڊ فادر پیراڊاڪس ۾ ڪيترن ئي ڏهاڪن تي مشتمل ماضي ۾ وڃڻ هوندو آهي. هاڻ اسان هڪ اهڙي مثال وٺون ٿا جنھن ۾ وقت جو هي فرق گهٽ آهي. فرض ڪجي اوهان ۽ مان هڪ جھڙيون گهڙيون پاتيون آهن ۽ اسان ٻئي انھن گھڙين جو وقت ملائي ڪري هي يقين ڪيون تہ ٻئي گهڙيون هڪ ئي وقت ڏيکاري رهيون آهن. ان کان پوءِ مان اسپيس شٽل ۾ خلا ۾ وڃان ٿو جتي مان 28000 ڪلو ميٽر في ڪلاڪ جي رفتار سان سفر ڪيان ٿو. زمين جي گردش ۾ ڪجھ چڪر لڳائڻ کانپوءِ مان وري زمين تي لھان ٿو ۽ ٻنهي گھڙين ۾ وقت ڏسندو آهيان تہ معلوم ٿيندو آهي تہ منھنجي گھڙي ڪجھ پوئتي ٿي وئي آهي جڏهن تہ هي فرق گهڻو ئي گهٽ آهي پر هي فرق موجود ضرور آهي
ان منظر کي Time dilation چئبو آهي.
آئنسٽائين جي نظريي موجب جڏهن شيون يا تہ گهڻي تيزي رفتار سان سفر ڪنديون آهن ۽ گھڻي ڪشش ثقل جي اثر ۾
هونديون آهن تہ وقت جي رفتار سست ٿي ويندي آهي. ان Time dilation جو هڪ مثال هي آهي تہ جڏھن خلاباز اسپيس اسٽيشن تي ڇھ مھينن جو عرصو گذارڻ کان پوءِ زمين تي واپس ايندا آهن تہ انھن جي عمر ۾ اضافو زمين تي رهڻ واري ماڻھن جي عمر ۾ اضافي کان تقريبن پنج ملي سيڪنڊ گهٽ هوندو آهي.
جڏھن تہ هي فرق ايترو معمولي آهي ان کي نظر انداز ڪري سگھجي ٿو پر اهوئي ئي خلا باز ڪنهن اهڙي خلائي جھاز ۾ ڇھ مھينا گذاري جنھن جي رفتار روشني جي رفتار جو 99 سيڪڙو هجي تہ هي فرق تمام گھڻو ٿي ويندو.
آثار الباقية عن القرون الغالية (ڪتاب)
ابوريحان البيرونيءَ جي تصنيف، جنھن ۾ قديم قومن جي حالتن کان علاوه علم رياضيءَ ۽ علم نجوم وغيره جا مسئلا به بيان ڪيل آھن. البيرونيءَ ھيءُ ڪتاب 1000ء (390ھ) ۾ شمس المعالي قابوس بن وشمغير جي لاءِ لکيو ھو. ھيءُ ڪتاب 1878ء ۾ عربي ٻوليءَ ۾ لپسيا (لائپزگ، جرمني) مان شايع ٿيو، ۽ ان جو انگريزي ترجمو 1879ء ۾ لنڊن ۾ ڇپيو.
زمرو: عربي ڪتاب
وقت جو سفر
ان کان وڌيڪ حيران ڪندڙ ڳالھ هي آهي تہ نظريي اضافت جي رويي سان تمام گهڻي تيز رفتار حرڪت جي صورت ۾ حرڪت ڪندڙ شي جي ڊگهائي گهٽ ٿي ويندي آهي ۽ حرڪت جي سمعت ۾ فاصلو بہ سڪڙجي ويندو آهي. جيڪڏھن اوهان جي رفتار روشني جي رفتار جو 90 سيڪڙو هجي ۽ اوهان اهڙي مقام تي وڃڻ چاهيندا هجو جيڪو ڏھ نوري سال پري آهي تہ اوھان شايد هي توقع رکندا تہ اوھان جو ھي سفر يارهن سالن ۾ مڪمل ٿيندو. هي درست آهي تہ جيڪڏهن ڪو ماڻهو زمين کان اوهان جي خلائي جھاز جو مشاهدو ڪري رهيو آهي تہ اهو ئي مشاهدو ڪندو تہ اوھان کي ان سفر ۾ يارهن سال لڳا، پر ان خلائي جھاز ۾ موجود ماڻھن جو مشاهدو هي هوندو تہ هي سفر صرف 4.4  سالن ۾ ئي ڪٽجي ويندو.
آثار الباقية عن القرون الغالية (ڪتاب)
حوالا
زمرو:ڪتاب
وقت جو سفر
پر ڇا هي حقيقت ۾ ٽائيم ٽريول آهي؟
جڏهن تہ ٽائيم ٽريول جي عمومي تصور جي موجب شايد ان کي ٽائيم ٽريول نہ چيو وڃي پر جڏهن اوهان اسپيس ۽ ٽائيم کي سمجھندا آهيو تہ پوءِ انکي ٽائيم ٽريول ئي چيو ويندو. جڏهن اوهان روشني جي رفتار جي 90 سيڪڙو جي رفتار سان واپس زمين تي ايندئو تہ اوهان جي عمر ۾ تقريبن نو سال جو وڌاءُ ٿيو هوندو پر اوهان جو اهو ئي ساٿي جيڪو زمين تي ئي رھي ٿو ان جي عمر ۾ پوري 22 سال جو وڌاءُ ٿي چڪو هوندو. ائين هڪ طرح سان هي چئجي سگهجي ٿو تہ اوھان 13 سال مستقبل ۾ سفر ڪيو آهي.
اچو ان کي هڪ ٻئي مثال سان سمجهون ٿا، فلم Interstellar جو مرڪزي ڪردار ڪوپر ۽ انجو عملو هڪ اهڙي سياري تي لھندا آهن جنھن تي پاڻي موجود آهي جنھن جي ڪشش ثقل زمين جي ڪشش ثقل کان 30 سيڪڙو گهڻي آهي. هي سيارو هڪ سپر ميسووا بليڪ هول Super massive black hole جي گھڻو ويجهو آهي جنھن جو نالو Gargantua آهي جنھن جي چوڦير ان سياري جي گردش جي رفتار روشني جي رفتار جي 55 فيصد جي برابر آهي، انھن ٻنھي سببن جو مجموعي نتيجو هي هوندو آهي تہ ان سياري تي وقت جي رفتار پوئتي رهي ويل خلا بازن جي ريفرنس فريم جي وقت جي مقابلي ۾ 61000 ڀيرا گهٽ آهي. ائين ان سياري تي هڪ ڪلاڪ باقي خلا بازن جي ست سال جي برابر آهي جڏهن ڪوپر پنھنجي ریفرنس فریم ۾ ان سياري تي 3 ڪلاڪ گذاري ڪري پنھنجي خلائي جھاز ۾ واپس ويندو آهي تہ خلائي جھاز جي خلا بازن جي عمر ۾ 23 سال جو اضافو ٿي چڪو هوندو آهي، جيتوڻيڪ هي فلم سائنس فڪشن آهي پر نظري اضافت جي رويي سان هي درست آهي تہ خلا بازن جي ریفرنس فریم ۾ 23 سال گذري چڪا هوندا ائين هي چئجي سگھجي ٿو تہ ڪوپر ۽ انجي عملي 23 سال مستقبل ۾ سفر ڪيو.
هاڻي تائين اسان نہ صرف مستقبل ۾ سفر ڪرڻ تي بحث ڪئي آهي پر ڇا ماضي ۾ سفر ڪرڻ بہ ممڪن آهي؟
ڪجھ سائنسدانن جو خيال آهي تہ اسپيس ۾ ڪجھ  خصوصي طور تي سفر ڪرڻ سان ماضي ۽ مستقبل ٻنهي ۾ وڃڻ ممڪن ٿي سگھي ٿو پر ائين ڪرڻ جي لاءِ هڪ اهڙي حرڪت گھربل هوندي جنھن کي (CTC) closed -time-like curve چئبو آهي. CTC اسپيس ٽائيم ۾ هڪ قسم جو دائرو آهي جيڪو اصولي طور تي ڪنھن کي پنھنجي ماضي ۾ وڃڻ جو رستو فراھم ڪري سگهي ٿو.
ماضي ۾ سفر ڪرڻ بابت سائنس گهڻي پيچيدھ ۽ گھڻين قياسن تي مبني آهي. گهڻن سائنسدانن جو خيال آهي تہ ماضي ۾ سفر منطقي طور تي ممڪن ناهي ڇوجو ان سان علت causality جي قانونن ۾ نفي ٿئي ٿي. ان جي سٺي مثال Grandfather paradox يا ڏاڏي جو تضاد آهي جيڪو پھريان مٿي واضح ڪري چڪا آهيون. جيڪڏهن انھن سائنسدانن جون دعوائون درست آهن تہ ماضي ۾ سفر ڪرڻ سان گهڻا تضاد پيدا ٿي سگھن ٿا. ان جو منطقي نتيجو اهو ئي نڪري ٿو تہ ماضي ۾ سفر ممڪن ناهي. ان جي برعڪس نوواڪوف جو self-consistency جو اصول درست آهي جنھن ۾ ماضي ۾ وڃڻ جو امڪان موجود آهي. نوواڪوف جو اصول هي آهي تہ جيڪڏهن ڪو اهڙو واقعو ممڪن آهي جنهن سان تضاد پيدا هجڻ جو انديشو هجي يا جنھن سان ماضي ۾ تبديل ٿي وڃڻ جو امڪان هجي تہ اهڙي واقعن جو امڪان زيرو آهي ائين ماضي ۾ سفر سان تضادن جو پيدا ٿيڻ ممڪن ناهي پر گهڻو ڪري سائنسدان نوواڪوف جي اصول کي تسليم ناهين ڪندا.
هڪ ٻيو امڪان هي آهي تہ ماضي ۾ سفر جي لاءِ ورم هولن جو استعمال ڪيو وڃي. اصولي طور تي نظريو اضافت جي رياضي سان ورم هولن جي فزڪس جڳھ وٺي سگهي ٿي.
ماضي ۾ سفر ڪرڻ جي لاءِ اسان کي Transversable ورم ھول جي ضرورت پوندي. ان جي لاءِ اوهان کي گهڻي پيچيدھ ۽ غير مانوس فزڪس جي ضروت پوندي. Transversable ورم ھول سان ماضي ۾ وڃڻ جي لاءِ ھنن ٻنهي طريقن سان يقيني بڻائي سگهجي ٿو.
پھريون طريقو تہ ورم ھول جي هڪ سري ۾ اسراع پيدا ڪري ان کي قريب روشني جيتري رفتار ڏني وڃي ۽ ان کان پوءِ ان کي واپس ٻئي سري ڏي آندو وڃي ۔ Time dilation جي ڪري ڪنھن ٻئي ريفرنس فريم ۾ موجود مشاھدن جي لاءِ ورم ھول جي ان سري ۾ وقت رفتار سست ٿيندي جنھن روشني جي رفتار جي ويجهي رفتار سان سفر ڪيو.
ٻيو طريقو هي آهي تہ ورم ھول جو هڪ سرو ڪنهن بليڪ هول جي ويجهي وٺي وڃجي جيئن ان جي هڪ سري تي ڪشش ثقل ٻئي سري جي نسبت تمام گهڻي هجي ان کان پوءِ ٻنهي سرن جي ڦيري سان هڪ ٻئي جي ويجهو وٺي وڃجي.
ورم ھول جي ڪانسيپٽ کي سمجهڻ گهڻو مشڪل ڪم آهي. ان کي هڪ مثال سان سمجھڻ جي ڪوشش ڪريون ٿا. فرض ڪريو تہ 2000ع ۾ اسان ٻئي پنھنجي گھڙين کي ملايون ٿا. ان کان پوءِ مان پنھنجي خلائي جھاز ۾ ان ورم ھول جي هڪ سري تي پهچان ٿو ۽ ان سري کي پڪڙي ڪري روشني جي رفتار سان سفر ڪيان ٿو. چار سال سفر ڪرڻ کان پوءِ مان ان ورم ھول جي سري کي واپس وٺي اچان ٿو هاڻي منھنجي گهڙي 2004ع ڏيکاري رهي آهي پر اوهان جي گهڙي 2012ع ڏيکاري رهي هوندي. هاڻ جيڪڏهن ڪو شخص 2012ع ۾ ورم ھول جي ان سري ۾ داخل ٿي وڃي جنھن کي پڪڙي ڪري اسان تيز رفتار سان سفر ڪيو هيو ۽ ٻئي سري کان ٻاهر نڪري اچي تہ اهو پنھنجو پاڻ کي 2004ع ۾ پائيندو. اهو ٿي ويو اسپيس جي ان مقام تي جتي اهو پھريون هيو پر هاڻي 8 سال ماضي ۾ هوندو.
ان مفروضي کي ڪاغذ جي هڪ ورق سان آساني سان سمجھي سگھجي ٿو. ان ڪاغذ کي اسپيس ٽائيم تصور ڪريو. ورم ھول بالا اسپيس ٽائيم آهي جنھن ۾ هڪ داخل ٿيڻ جو رستو آهي ۽ هڪ خارج ٿيڻ جو. ان کي ائين سمجھجي تہ اوھان ڪاغذ جي موڙ کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو آهي ۽ ان ٻنھي پرتن ۾ هڪ سوراخ ڪري ڇڏيو آهي. اوهان انهن ٻنهي سوراخن جي وچ ۾ موجود ڪاغذ يعني اسپيس ٽائيم کي گذاري ڪري هڪ نقطي کان ٻئي نقطي تي پهچڻ بجاء انهن سوراخن کان گذر ڪري هڪ جڳھ کان ٻي جڳھ پھچي رهيا آهيو.
ان قسم جي ورم هول ۾ هڪ مسئلو هي آهي تہ اوھان ماضي ۾ سفر تہ ڪري سگهو ٿا پر ورم ھول جي پيدائش کان پھريان جي دور ۾ نٿا وڃي سگهو. ائين هي ماضي ۾ وڃڻ جو ذريعو نٿو بڻجي سگهجي جيڪڏھن ان جي ذريعي وقت کي شارٽ ڪٽ ڪري سگهجي ٿو. ان سان اهو ممڪن ٿي سگهي ٿو تہ مستقبل جي مخلوق ان جي ذريعي پنھنجي ماضي ۾ ان وقت تائين پھچي وڃي جڏهن هي ورم ھول تخليق ڪيو ويو هيو پر جي هي ورم ھول اڄ تخليق ڪيو وڃي تہ اسان ان کي استعمال ڪري ڊائنوسورن جي عھد ۾ نٿا وڃي سگهون.
ان قدر گهٽ گرمي پد سان انساني جسم جو نقصان بہ ھوندو آھي ڀلي ان کي محفوظ ڪرڻ ۾ ڪيتري ئي احتياط ڇو نہ ورتي وڃي. ائين اڄ جا ڊاڪٽر صرف هي اميد ئي ڪري سگهن ٿا تہ مستقبل ۾ ٽيڪنالوجي ايتري ترقي يافتہ ٿي ويندي تہ محفوظ ڪيل دماغ جي ماليڪيولي ليول کي ٻيھر سرگرم ڪيو وڃي تہ جيئن دماغ جي مرحلاڻ ٻيھر شروع ٿي سگھي ۽ دماغ ڪم ڪرڻ شروع ڪري ڇڏي. جي مستقبل ۾ ٽيڪنالوجي ايتري ترقي ڪري تہ ان طرح سان محفوظ ڪيل انسانن کي ٻيھر زندھ ڪيو وڃي تہ هي انسان مستقبل ۾ سفر ڪري چڪا هوندا. هي ايترو سولو ناهي جيترو سائنس فڪشن جي ڪھاڻين ۾ ڏيکاريو ويندو آهي پر اصولن ائين ڪرڻ ممڪن ناهي. زمرو:ماضي زمرو:طبيعيات جو فلسفو
ڪرناٽڪا
ڪرناٽڪا(Karnāṭaka) انڊيا جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع ھڪ رياست جو نالو آهي جيڪا پھرين نومبر 1956 م قائم ڪئي وئي. ھن رياست جو اصل نالو ميسور واري رياست ھيو. ان کي شروع ۾ ميسور اسٽيٽ جو نالو ڏنو ويو پر پوءِ 1973 ۾ ان جو نالو تبديل ڪري ڪرناٽڪ خطي  جي ڪري ڪرناٽڪا رکيو ويو. ھن رياست جي گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر بينگلور آھي. ھن رياست جون حدون اولھ ۾ عربي سمنڊ سان، اتر اولھ ۾ گوا سان، اتر ۾ مھاراشٽر، اتر اوڀر ۾ تلنگانا سان، اوڀر ۾ آنڌرا پرديش ، ڏکڻ اوڀر ۾ تامل ناڊو ۽ ڏکڻ ۾ ڪيرالا سان ملن ٿيون. ھن رياست جي پکيڙ 191976 km2 آھي جيڪا انڊيا جي ڪل پکيڙ جو 5.83 سيڪڙو آهي. پکيڙ ۾ انڊيا جي ھي ڇھين وڏي ۽ آبادي ۾ اٺين وڏي رياست آھي. رياست جي آبادي 2011 جي مردم شماري مطابق 61,130,704 ھئي. ھن رياست ۾ ٽيھ ضلعا آهن.
حوالا
زمرو:ڏکڻ ھندستان
67ع
ڊسمبر
زمرو:67ع
موچي
زمرو:پیشا
ادغام
ادغام __ (Assimilation)
لسانيات جي حوالي سان ’ادغام‘ جو مطلب آهي ته لفظن ۾ ٻن ساڳين لاڳيتن حرفن کي شد سان گڏي هڪ ڪري اچارڻ. ادغام ٻن قسمن جو ٿيندو آهي هڪڙو لفظ جي اندر آواز جو، جيئن مس+س = مسس ۽ ٻيو ٻن لفظن جو ميل جيئن ”اگهه گهڻو“ آهي ۾ ٻئي ’گهه‘ جا آواز گڏجي ويندا آهن ۽ ”اگهڻو“ اچارڻ ۾ ايندو آهي.
13 آگسٽ
13 آگسٽ ، عيسوي سال جو 225 هون (ليپ سال 226 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 140 ڏينهن (ليپ سال 141 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
آثارالعرفان
فقير هدايت علي ”تارڪ“ نجفيءَ جي لکيل هن ڪتاب ۾ سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن جي ڪجهہ حصي جو منظوم ترجمو ۽ تفسير، صوفيانہ رنگ ۾ قلمبند ڪيل آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
جمعيت علماء سنڌ
قيام
جمعيت علماء سنڌ 1920ع ۾ قائم ٿي. ان وقت انهي جي قيام جو مقصد اسلام بابت ڦهلايل غلط فهمين کي ختم ڪرڻ ۽ سنڌ جي بمبئي (موجوده ممبئي) کان عليحدگي هو.
1920 کان 1948 تائين
جمعيت علماء سنڌ جي انهي دور جي اڳواڻن ۾ مولانا تاج محمد امروٽي، مولانا محمد صادق کڏي وارو، مولانا حڪيم فتح محمد سيوهاڻي وغيره شامل هئا. بعد ۾ مولانا عبدالڪريم چشتي، مولانا دين محمد وفائي وغيره به شريڪ ٿيا. خلافت تحريڪ، هجرت تحريڪ، سنڌ جي بمبئي کان آزادي، 36-1937 واري اليڪشن، لواريءَ جي جڙتو حج خلاف جدوجهد، ۽ 1946 واري اليڪشن ۾ ڀرپور حصو ورتو. انگريزن خلاف جدوجهد ۾ جمعيت علماء سڌ جو ڪردار بيحد اهم رهيو آهي.
1948 کان 1984 تائين
سن 1984 ع ۾ مولانا حافظ محمد اسماعيل کڏي واري، جمعيت علماء سنڌ کي ٻيهر سرگرم ڪيو. هن دور جي بنيادي مقصدن مان اسلام بابت ڦهلايل غلط فهمين کي دور ڪرڻ ۽ 1940ع واري قرارداد تحت سنڌ جي حقن جي حاصلات آهن. هن دور جي بنيادي ارڪانن ۾ مولانا قمرالدين جسڪاڻي، مولانا عبدالقدوس ڀٽو، رفيق احمد انڍڙ، مولانا خان محمد نوحاڻي وغيره شامل آهن.
1984 کان اڃ تائين
اهوار الصادق ۾ لکيل ايڊيٽوريل جمعيت علماء سنڌ جي پاليسي مطابق هوندا آهن. سنڌي عوام جو قومي اتحاد، سنڌ قومي اتحاد، ڪالاباغ ڊيم خلاف جلسا ۽ جلوس، اتحاد، سنڌ امن اڪائونسل، 1990 واري جنرل اليڪشن، جمعيت علماء سنڌ جي ڀرپور شرڪت جا شاهد آهن.
جمعيت علماء سنڌ جي جدوجهد اڃا تائين هلندڙ آهي، اها هڪ نظرياتي ۽ عملي تحريڪ آهي. سنڌ جي حقن جي حاصلات تائين اها جدوجهد هلندي رهندي
آٽڻ
اُهو سُڪل اٽو، جنهن سان ماني پچائڻ وقت نرم ڳوهيل اٽي کي ڏاڍو ڪجي، جيئن ماني پچائڻ ۾ سولائي ٿئي ۽ ماني تئي تي چنبڙي نه پوي. هن کي ”پَليٿڻ“ به چوندا آهن.
ٿل ريگستان
ٿل ريگستان پنجاب پاڪستان جي هڪ ريگستان جو نالو آهي۔ هي سلسلي ڪوهه نمڪ جي ڏکڻ ۾ سنڌو درياهه ۽ جهلم درياهه جي وچ ۾ ميانوالي، بکر، خوشاب جھنگ ليه ۽ مظفر ڳڙهه  جي ضلعن ۾ واقع آهي۔ اصل ۾ هي ٿل انهن ڇھن ضلعن ۾ هڪ ڊڪنڊو ٺاهي ٿو ۽ مظفر ڳڙهه وڃي ڪري ختم ٿئي ٿو۔  هن جي شروعات ضلعي خوشاب جي صدرمقام جوهر آباد کان شروع ٿئي ٿي ۽ قائد آباد کان هيٺ وري ضلعي ميانوالي ۾ هرنولي جي ويجهو کان شروع ٿي وڃي ٿو۔ خوشاب کان ميانوالي کي ملائڻ واري ريلوي کان ڏکڻ ۾ سڄو علائقو ٿل ريگستان جو آهي۔ هزارين سال پراڻي تاريخ جو حامل هي علائقو هاڻي ڪٿي سرسبز ٿي رهيو آهي پر هن جي اصل ثقافت زوال پذير ٿي رهي آهي ۽ اڪثر علائقن مان مٽجندي پئي وڃي۔  ھر طرف واري کے جا ڀٽ ۽ دڙا آهن۔ پاڻي ۽ آبادي گهٽ آهي۔ ريگستاني ٻوٽا ۽ جانور ملن ٿا۔ ٻئي درياهن جي هن درمياني علائقي کي سنڌ ساگر دو آب چوندا آهن۔ ٿل جي ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ڏاڍي خوبصورت آهي۔ سنڌو درياهه مان ڪڍيل هڪ نهر ۽ ماڻهن جي شديد محنت ٿل کي آهستي آهستي زرعي علائقي ۾ بدلائي رهي آهي۔ راولپنڊي کان ملتان وڃڻ واري ريل گاڏي ٿل مان ٿي گذري ٿي.
68ع
ڊسمبر
زمرو:68ع
لانڊي ڪالوني
لانڍي ڪالوني ڪراچي, سنڌ ,بن قاسم ٽائون جو هڪ علائقو آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ابراهيم حيدري
350px|thumb|ابراهيم حيدري جو ھڪ خوبصورت ھنڌ
ابراهيم حيدري ڪراچي, سنڌ ,بن قاسم ٽائون جو هڪ علائقو آهي. ڪراچي شهر جو هڪ قديم -بندر-، جيڪو ڪلفٽن جي بلڪل ڏکڻ طرف ملاحن جو هڪ ڳوٺ آهي. هيءُ ڳوٺ ٻيڙين ۽ لانچن لاءِ ننڍي -بندرگاهه- طور ڪم ايندو آهي. هتي مڇيءَ کي دَٻن ۾ -بند- ڪرڻ جو ڪارخانو آهي. -ان- کان سواءِ ڪڪڙين جو کاڌو، ننڍين مڇين مان تيار ڪيل (feed) به بنايو ويندو آهي. -ابراهيم حيدري- سنڌو درياهه جي ڊيلٽا جي انتهائي -اوڀر- واري ڇاڙهه ڦِٽي ڪريڪ جي آخري ڇيڙي تي آهي. ڦِٽي ڪريڪ تي پورٽ قاسم آهي ۽ -ڀنڀور- جا قديم آثار به آهن. ابراهيم حيدريءَ تي ئي مشهور ’واڳون ڏر‘ آهي، جنهن جي مٿان ٽڪريءَ تي واڳون جي قبر به ٺهيل آهي، جنهن مان گمان ٿئي ٿو ته ڪڏهن هتي ’واڳون پوڄا‘ به ٿي هجي، -ابراهيم حيدري- -پاڪستان- جو هڪ وڏو مڇي -بندر- آهي، جنهن تي هر وقت سَوَن جي تعداد ۾ هوڙها ۽ ٻيڙا بيٺل نظر اچن ٿا. هتي نه رڳو شڪار ٿيل مڇيءَ جو واپار ٿئي ٿو، پر هتي هوڙها ٺاهڻ جي صنعت به زنده آهي. هتي سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ رهن ٿا. هتان جا ماڻهو اڪثريت ۾ مسلمان سني آهن.
ڪورنگي فش هاربر
ابراهيم حيدري ۾ ڪورنگي فش هاربر جو هيڊ ڪوارٽر آهي. هتان جي ماڻهن جو روزگار سمنڊ سان لاڳاپيل آهي.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
1744ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
اديب
اديب/اديبہ (Author) ادب جي سرجيندڙ مرد يا عورت کي ’اديب‘ يا ’ساهتڪار‘ چيو ويندو آهي. اديب علم ۽ ادب (شاعري يا نثر) ۾ خيالن جو اظھار ڪندو آهي ۽ سماج جي عڪاسي ڪندو آهي. اديب ماحول ۽ سماج جي سمورن عنصرن ۽ سببن کان متاثر ٿئي ٿو، جن تي سماجي زندگيءَ جي عمارت بيٺل هوندي آهي، جيڪي ڪجهہ م ان جي زمان ۽ل مڪان ۾ وهي واپري ٿو، ان کان سندس فطرت ۽ طبع متاثر ٿئي ٿي ۽ اهي اثر کيس پنھنجن خيالن پيش ڪرڻ تي آماده ڪن ٿا. اديب پنھنجي خيالن جي اظھار ۾ بلڪل آزاد هوندو آهي، ليڪن تاريخ جي مادي نظرين ۽ سماج جي مطالعي مان ظاهر آهي تہ اديب جن خيالن جو مظاهرو ڪري ٿو، سي ڪنھن نہ ڪنھن نصب العين ۽ نقطہ نظر سان وابستہ هوندا آهن.
مجاهد ڪالوني
مجاهد ڪالوني ڪراچي جي بن قاسم ٽائون جو هڪ علائقو آهي.هتي پنجابي، سنڌي، اردو، ڪشميري، سرائڪي ۽ ميمڻ برادرين جا ماڻهو رهن ٿا. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
خان قلات
thumb|خان قلات پنهنجي پٽن سان گڏ خان قلات (Khan of Kalat يا Khan-e-Qalat) (بلوچي: خان قلات ) خانيت قلات جي اڳوڻن حڪمرانن جو لقب هيو۔ رياست قلات ۽ بلوچستان هاڻي پاڪستان جو حصو آهي۔
اڌ اکري
thumb|200px|upright|The [[Lord's Prayer in Gregg and a variety of 19th-century systems]]
اڌ اکري __ (Short hand):
لاڪنائن يا ماترائن (حرڪات) بنا اکرن واري تحرير. وڏي لفظ جي ننڍي شڪل. شارٽ هينڊ رائٽنگ، اڪثر آفيسن ۾آفيسر، ڪلارڪن کي ڊڪٽيشن ڏئي لکرائيندا آهن، جيئن وقت بچائي سگهجي. سنڌيءَ ۾ شارٽ هينڊ بابت عنايت عباسيءَ جا لکيل ڪتاب ملن ٿا. ھن قسم جي لکڻيءَ کي (Stenography) چيو ويندو آهي جيڪو يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي: اسٽينوس (Stenos)جنھن جي معني آهي سوڙھو يا مختصر ؛ ۽ گرافين (graphein) جنھن جي معني آهي لکڻ.عام طور تي اکرن کي پاڻ۾ملائي لکڻ جي طريقي کي لانگ ھينڊ (long hand) چئبو آهي.
محمد المھدي
المھدي : محمد بن حسن المھدي: Muhammad ibn Hasan al-Mahdī (محمد بن الحسن المهدي),جيڪو امام ضامن طور پڻ مشھور آھي. شيعن جو ھي ٻارھون۽ آخري امام آھي جيڪو غائب ٿي ويو.
69ع
ڊسمبر
زمرو:69ع
گمبٽ تعلقو
گمبٽ تعلقو خيرپور ضلعي جي انتظامي سبڊويزن يا تعلقو آهي جيڪو سنڌ صوبي جي سکر ڊويزن ۾ واقع آهي. تعلقي جو صدر مقام گمبٽ شھر آھي. ھن تعلقي جي پکيڙ547 ھمچورس ڪلوميٽر آھي ۽ آبادي 2017 جي مردم شماري مطابق 263,746 آھي. گمبٽ جو پوسٽل ڪوڊ 66070 آھي. سامونڊي سطح کان اوچائي 52 ميٽر يا 171 فٽ آهي.
ديھون
گمبٽ تعلقي ۾ ڪل 50 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون زمرو:سنڌ جا تعلقا
مؤرخ
مؤرخ (Historian)، تاريخ جي ليکڪ کي ’مورخ‘ چيو ويندو آهي.سنڌ ۾ مير علي ’شير قانع‘، پير حسام الدين راشدي، مولائي شيدائي، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، ايم ايڇ پنهور وڏا مؤرخ ٿي گذريا آهن. جڏهن ته قريشي حامد علي خانائي، عبدالله خان مگسي ۽ ڊاڪٽر غلام محمد لاکو بہ مشهور مؤرخ آهن.
حوالا
زمرو:مؤرخ زمرو:مؤرخين زمرو:بشري پيشا زمرو:اصطلاح زمرو:پيشا
پانڊوَ
پانڊوَ (سنسڪرت: पाण्डव, IAST: pāṇḍava) پنجن ڀائر يعني يُڏِشٽَر، ڀيم، ارجن، نڪل ۽ سَهديو ڏانهن اشارو ڪري ٿو ، جيڪي هستناپور جو راجا پانڊوُ جا پنج مڃيل پٽ آهن ۽ مهاڀارت جي مهاڪٿا ۾ مرڪزي حيثيت رکن ٿا. پانڊوَ پنهنجي وڌيل ڪُٽنب جي خلاف گهرو ويڙهه وڙهيا، جنهن ۾ سندن سئوٽ ڪوروَ شامل هئا ، جن جي اڳواڻي دريوڌن ۽ سندس ڀائرن سميت سندن پيشوا ۽ گرو ڀيشما ۽ درون ڪري رهيا هئا. اهو تڪرار ڪروڪشيترا جنگ جي نالي سان ڄاتو ويندو هو. پانڊوَ آخرڪار ڪوروَ جي موت سان جنگ کٽي، جيتوڻيڪ وڏي قيمت تي ۽ معاهدي کي ٽوڙڻو پيو.
پانڊوَ ڪوروَ بادشاهه پانڊوَ ۽ ڪنتي جا پٽ سمجھيا ويندا هئا، پر پانڊوَ جي قدرتي طور تي اولاد پيدا ڪرڻ جي ناڪامي سبب مختلف ديوتا پاران پيدا ٿيا. راجا پانڊوَ هڪ رشي جي شراپَ جي ڪري ٻار کي جنم نه ڏئي سگهيو، ان ڪري پانڊوَ کي پيدا ڪرڻ لاءِ ڪنتيءَ کي هڪ منتر پڙهڻ لاءِ ڏنو ويو هو. يڌشٽر کي ڌرم ۽ موت جي ديوتا ياما، وايو ۽ شڪتي جي ديوتا وايو جي وسيلي ڀيم، ارجن، روشنيءَ جو ديوتا ۽ ديوتائن جو بادشاهه اِندر جي وسيلي پيدا ٿيو، جڏهن ته نَڪل ۽ سهديو کي ديوتا جاڙا ٻارن اشوين مان پيدا ٿيا. ان کانسواءِ، ڪنتيءَ شاديءَ کان اڳ پنهنجي پهرين ٻار ڪرَن کي جنم ڏنو، جنهن جو پيءُ سوريا (سورج ڀڳوان) هو. ڪنتي شاديءَ کان اڳ دان جي سچائي جي جانچ ڪندي ڪرَن ڪرن کي جنم ڏنو ۽ شاديءَ کان اڳ ڄاول ٻار هئڻ جي ڪري ان کي ڇڏي ڏنو. جيئن ته ڪرَن بعد ۾ پانڊوَ جي خلاف ڪوروَ جي فوج جي اڳواڻي ڪندو، انڪري هن ڪروڪشيترا جنگ دوران وڌيڪ تڪرار پيدا ڪيو.
سندن چاچي ڌرتراشٽر جي هڪ آديش جي ڪري، ڀائرن کي بنواس وٺڻ تي مجبور ڪيو ويو. انهن کي هڪ بنجر زمين ڏانهن ڌڪيو ويو، پر انهن ان کي اندرا پرسٿ جي شاندار شهر ۾ تبديل ڪيو. هڪ کونسر دريوڌن، جيڪو هن مهاڀاري جي اهم موڙ مان هڪ هو، ان يڌشٽر کي دعوت ڏني ته هو ڍارو کيڏڻ جي راند ۾ پنهنجي ملڪيت کي داوَ تي لڳائي جوا کيڏن. يُوڌيشٽر شرط لڳائي ۽ پنهنجي دولت، بادشاهت ۽ مال کي پنهنجي جوا جي ڪري وڃائي ڇڏيو، جنهن ۾ شڪونيءَ ڇڪا جي راند ۾ ڌانڌلي ڪئي. تنهنڪري، پانڊوَن کي تيرهن سالن لاءِ جلاوطن ڪيو ويو. ٻارهن سالن جي ٻيلي جي بنواس ۾ گذارڻ کان پوءِ، اهي هڪ سال تائين متسيا بادشاهت، جنهن کي ويراتا سلطنت به چيو وڃي ٿو، ۾ ويس بدلائي رهيا. پانڊوَ هڪ لشڪر گڏ ڪندا ۽ گڏوگڏ ڪورواس کي منهن ڏيڻ ۽ آخرڪار شڪست ڏيڻ جي لاءِ ڪرشن جو اُپديش حاصل ڪندا. انکانپوءِ يُوڌيشٽر هستينا پور ۽ ڪورو سلطنت جي بادشاهه طور پنهنجي اسٿتي ٻيهر حاصل ڪئي. بهرحال، ڪروڪشيترا جنگ دوران سندن ٻليدان جي ڪري، پانڊوَ پنهنجي آخري تپسيا کي وڏي پيماني وسيلي انجام ڏنو ۽ آخرڪار هماليه ڏانهن هليا ويا جتي مري ويا. يوڌيشٽرا، چوٽيءَ تائين پهچڻ لاءِ واحد بچيل شخص جي حيثيت ۾، انهن سڀني جي ڪرمڪ عقيدن جو شاهد هو، جيڪي هن کان اڳ گذريا هئا ۽ آخرڪار موت کانپوءِ جي زندگي ۾ چڙهندا هئا.
سلسلو
پانڊو پنجن راجڪمارن تي مشتمل هئا، جن مان ٽي (يوديستيرا، ڀيما ۽ ارجن) ڪنتي جا حياتياتي پٽ هئا، جڏهن ته ٻيا (نڪول ۽ سهديو) مادري جا حياتياتي پٽ هئا، پر سندن پيءُ ساڳيو هو، يعني پانڊو.
حوالا
زمرو:مهاڀارت_۾_ڪردار زمرو:ڀڳوت_پراڻ_۾_ڪردار
بازار
thumb|هڪ مورش بازار''' بازار هڪ اهڙي کليل جڳهه کي چئبو آهي جتي دڪانن ۽ ٺيلن تي شين کي وڪري جي لاء رکيو ويندو آهي۔ هي اصطلاح انگريزي جي اسٽريٽ مارڪيٽ جو هم معني آهي ۔
دڪانن جي قطار وارو هنڌ، -جتي- هر قسم جو واپار ٿئي. خريد و فروخت وارو هنڌ، -جتي- مستقل يا عارضي دڪان هجن. ميڙن وارن ڏهاڙن تي به عارضي -بازار- لڳندي آهي. مغلن جي دور ۾ شاهي خاندان جي عورتن لاءِ سال ۾ هڪ -ڀيرو -”مينا -بازار-“ لڳندي هئي، جنهن ۾ -بادشاهه- پاڻ شريڪ ٿيندا هئا. انهن بازارن ۾ لکين رپين جو واپار ٿيندو هو. هن وقت وڏن شهرن ۾ عام ماڻهن جي سهوليت لاءِ ”جمعي -بازار-“، ”-آچر- -بازار-“ ۽ عورتن لاءِ ”مينا -بازار-“ وغيره جي نالن سان ”بازارين“ جو سلسلو هلندڙ آهي. لفظ -بازار- شاهه لطيف به هڪ -بيت- ۾ ڪتب آندو آهي : "نه سي وونئڻ وڻن ۾، نه سي ڪاتاريون، پسيو بازاريون، هينئڙو مون لوڻ ٿئي !"
- شاھ عبداللطيف
بازار کي مارڪيٽ به چئبو آهي. بازار فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ ان کي عربي ۾. اھو شھر جي اھڙي جاء کي چوندا آهن جيڪو واپار ۽ ڌنڌن جو مرڪز ھوندو آھي. بازار ۾ ھر قسم جي ريزڪي وڪري ۽ ٻڌي وڪري، ھنر جي ڪم، ڀانڊن ، ڪيفي ، حمامن، حجمن، ڪاريگرن، واڍن وغيرہ، جا ننڍڙا ۽  وڏا دڪان ، بئنڪون وغيره واقع ھوندا آھن. بازار صبح جو کلندي ۽ رات جو بند ٿيندي آهي. اھا مختلف شعبن ۾ پڻ ورھايل ھوندي آھي جن ۾ سونارن جي بازار، مصالحن جي بازار، ڪپڙي جي بازار، موبائل فونن جي بازار، اليڪٽرانڪ بازار، گوشت واري بازار، سبزين ۽ ميون جي بازار وغيره شامل آهن.
آٽوگراف
thumbnail|مولانا ابولڪلام جو آٽوگراف ڪنهن به مشهور شخصيت جي صحي يا دستخط يا سندس لکي ڏنل پيغام کي آٽوگراف چئبو آهي. انکان علاوه مصنف جي هٿ سان لکيل پراڻا قلمي نسخا، هٿن سان لکيل مسودا، جن تي لکندڙن جون صحيون به ٿيل هجن، انهن کي به آٽوگراف چئبو آهي، ڪنهن به اهم شخصيت کان صحي وٺڻ جو شوق 17 هين صدي عيسوي کان شروع ٿيو، ان سلسلي ۾ جرمني، ناروي، بيلجم ۽ هالينڊ جي يونيورسٽين جا شاگرد ويندي ويندي پنهنجي استادن ۽ دوستن کان البم تي صحيون وٺندا ۽ تاثرات لکائيندا هئا ۽ البم يادگار طور محفوظ ڪري رکندا هئا ۽ اهو سلسلو اڄ به قائم آهي. سياستدانن، فنڪارن، اديبن، رانديگرن ۽ اهم شخصيتن سميت استادن ۽ دوستن کان آٽوگراف وٺڻ جو رواج عام جام آهي. سنڌ ۾ پڻ اهو شوق گهڻن ماڻهن، خاص ڪري نوجوانن کي هوندو آهي. آٽوگراف ڪنهن به مشهور شخصيت جي صحي/دستخط يا سندس لکي ڏنل پيغام کي ”آٽوگراف“ چئبو آهي. ان کان سواءِ مصنف جي هٿ سان لکيل پراڻا قلمي نسخا، هٿ اکري لکيل مسودا، جن تي لکندڙن جون صحيون ٿيل هجن، انهن کي به آٽوگراف چئبو آهي.
حوالا
زمرو:دستاويز زمرو:سماجيات
اسم
اسم __ (Noun):
گرامر جو اصطلاح. ڳالهائڻ جو لفظ. جنهن جي معني آهي نالو. اھو لفظ جو ڪنھن به ماڻھوءَ، ساھواري، شيءِ، جاءِ، ڪم، حالت ۽ خاصيت جو نالو ھجي. جيئن ته: غلام محمد، شينهن، ميز، ٿاڻو، غريبي، اميري، وغيره.
لفظ اسم
لفظ اسم عربي ٻوليءِ جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهي نـالـو. عربي ٻولي جو لفظ جنھن کي انگريزي ۾ noun چيو ويندو آھي۔ يعني ڪنھن شخص، مقام، فرد، شيء، ڪيفيت يا وصف جو نالو۔. صوفي شاعريءَ ۾ ’اسم‘ لفظ ’الله‘ لاءِ به ڪم ايندو آهي.
انگريزيءَ جو لفظ نائون (noun) لاطيني ٻوليءَ جي لفظ نومين nōmen مان نڪتل آھي جنھن جي معني نالو آهي.
ڳالھائڻ جي لفظن جي درجہ بندي سنسڪرت ٻوليءَ ۾ پنجين صدي قبل مسيح ۾ ٿي .مشھور گرامردان ياسڪا جي نروڪتا ۾ ڏيکاريل چئن درجہ بندين  ۾ اسم پڻ شامل ھيو.
اسم جا قسم
سنڌي ويا ڪرڻ (گرامر) ۾ اسم جا مکيه ٻه قسم آهن؛
اسم صفاتي
اهڙا اسم جن کي ڏسي سگجهي ٿو. هن جا ٻه قسم آهن.
اسم خاص
اسم خاص اهڙا اسم جيڪي نالو آهن ڪنهن خاص ماڻهو ، خاص جانور، خاص شيءِ يا ڪنهن خاص ساهواري جو نالو هجي، انکي اسم خاص چئبو آهي.
مثال طور؛ هير سچل ڪاليج نوابشاھ مان انٽر پاس ڪري چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج لاڙڪاڻو ۾ ڊاڪٽري جي تعليم حاصل ڪرڻ وئي. (خاص نالا؛ هير، سچل ڪاليج، نوابشاھ، لاڙڪاڻو)
نوٽ؛ اسم خاص سان ڪهڙو يا ڪنهن جو سوال ٿي نه سگھندو آهي ڇو نه هو خود خاص اسم هوندا آهن.
اسم عام
هڪ کان وڌيڪ هڪ جھڙين شين جي نالن کي اسم عام چئبو آهي.
مثال طور؛ سالار ڪتاب خريد ڪري ٿو. هي اسڪول جون ڪرسيون آهن. مينڌرو گھوڙي تي چڙهي گاھ وٺڻ بازار ويو. (عام نالا؛ ڪتاب، ڪرسيون، گھوڙو، گاھ)
نوٽ؛ ميڙ جا نالا پڻ اسم عام ٿيندا آهن. جئين ولر، وڳر، ڌڻ، لشڪر، رعيت، عوام، ٽيم. ٽولو، گروھ، وغيره
اسم ذاتي
هنن اسمن حواسن زذريعي محسوس ڪري سگھجي ٿو. هن کي اسم ذات پڻ چئبو آهي.
اسم ذات
اهڙا اسم جيڪي ڪنهن خاصيت حالت ۽ ڪم جو نالو ظاهر ڪن. انهن کي اسم ذات چئبو آهي.
اسم مصدر
مصدر جي معنى آهي بڻ بنياد، نڪرڻ جي جاءِ
اهڙا اسم جيڪي فعل جي بڻ بنيادي صورت مان هجن، جن مان ڪنهن ڪم يا حالت جي معني ظاهر ٿئي ۽ سندس پڇاڙيءَ وارو اکر "ڻ" هجي اهڙن لفظن کي اسم مصدر چئبو آهي.
جيئن؛ لکڻ، پڙهڻ، اُٿڻ، سمجھڻ، کائڻ، سمهڻ وغيره
امر
امر جي معنى آهي حڪم
وصف؛ اهڙا لفظ جيڪي اڪثر ڪري حڪم ڪرڻ مهل ڪم آڻبا آهن.
نوٽ؛ اسم مصدر مان "ڻ"  ڪڍڻ سان امر ٺهندو آهي.
اسم مشتق
مشتق جي لفظي معنى آهي ”چيرڻ“
وصف؛ اهڙا لفظ جيڪي فعل جي بنياد مان نڪتل هجن پر اسم يا صفت ٿي ڪم اچن، اهڙا لفظ ڳالهائڻ جي لفظن ۾ شمار نه هوندا آهن.
مثال طور؛ ايندڙ کي عزت ۽ ويندڙ کي مانُ ڏجي. ايندي هر ڪو سلام ڪري پر ويندي ڪو به نه پُڇي. ( ايندڙ، ويندڙ، ايندي، ويندي اسم ٿي ڪم آيل آهن جيڪي اچڻ ۽ وڃڻ مان جڙيا آهن.)
اسم حاليه
فعل جي اسمي صورت ( ”حاليه“ جي معنى آهي “جاري رکندڙ“)
مثال طور؛ راڻو بال سان کيڏندو گھمندو گهر پهتو.
نوٽ؛ امر حال واحد جي آخر ۾ پيش هجي ته ”ندو“ ملائڻ سان ۽ جيڪڏهن امر حال واحد جي آخر ۾ زير هجي ته ”يندو“ ملائڻ سان اسم حاليه ٺهندو آهي.
اسم فاعل
فعل جون اهڙيو صورتون جيڪي جملي ۾ اسم جي بدران ڪم اچن ۽ اسمن سان لڳي صفت جو ڪم ڏين. اسم فاعل به اسم فاعل به فعل مان ئي جڙندو آهي.
مثال طور؛ ويندڙ کي وڃڻو هو. کٽندڙ رانديگر کي انعام ڏنو ويو. ( ويندڙ ۽ کٽندڙ ٻئي اسم فاعل آهن)
نوٽ اسم فاعل ٺاهڻ جو طريقو؛ نوٽ؛ امر حال واحد جي آخر ۾ پيش هجي ته ”ندڙ“ ملائڻ سان ۽ جيڪڏهن امر حال واحد جي آخر ۾ زير هجي ته ”يندڙ“ ملائڻ سان اسم فاعل ٺهندو آهي.
اسم مفعول
اهڙا لفظ جن جو بنياد امر حال واحد (بنيادي فعل) هجي ۽ جملي ۾ هن جو استعمال تڏهن ٿيندو آهي، جڏهن فعل وارو ڪم اڳ ۾ پورو ٿي چڪو هجي.
مثال طور؛ پنهل کٽيل راند هارائي ويٺو. سدوري انعام کٽيو آهي. هي ڪتاب امر سنڌو جو لکيل آهي. ماءُ پيءُ جو پٽيل ڪٿي ٿو سڌري. (کٽيل، کٽيو، پٽيو، اسم مفعول آهن جيڪي فعل جي بنياد مان نڪتل آهن.)
اسم تصغير
(تصغير معنى آهي ننڍي ۾ ننڍو) اهڙا اسم جن جي اصل حيثيت کي گھٽائي پيش ڪيو وڃي.
اسم تڪبير
(تڪبير جي معنى آهي وڏي ۾ وڏو) اهڙا اسم جيڪي اصل حيثيت کان وڌائي پيش ڪيو وڃي.
اسم ڪيفيت
اهڙا اسم جيڪي ڪنهن ڪيفيت کي ظاهر ڪن انهن کي اسم ڪيفيت چئبوآهي.
جيئن؛ ٿَڪُ، خُمارُ، عشقُ، نشو، ننڍ
اسم منسوب
(منسوب جي معنى آهي تعلق رکڻ) ڪنهن به اسم سان منسوب ٿيل لفظ اسم منسوب چئبو آهي.
جيئن؛ حنگلي، جرمني، عيسائي، هندي
اسم ڪنايه
اهڙا اسم جيڪي مبهم (لڪل) اشاري لاءِ استعمال ٿين.
جيئن؛ هيئن هونئن ڪري ڇڏاءِ. ٽيرُمٽير ڪري هليو ويو. (هيئن هونئن، ٽيرُمٽير اسم ڪنايه آهن.)
اسم صوت
(صوت جي معنى آهي آواز) پکين ۽ جاندار جان آواز اسم صوت آهن.
اسم ماضيه يا ماضي معطوفي
(معطوفي جي معنى آهي ڳنڍڻ) فعل جون اهڙيون صورتون جيڪي ساڳئي فاعل جي ٻن جملن کي ڳنڍي هڪ جملو ٺاهن ۽ فاعل سان لڳي ڏيکارين ته فاعل هڪ ڪم پورو ڪري ٻئي ڪم کي لڳي ٿو، يا لڳو آهي يا لڳندو، تن کي اسم ماضيه يا ماضي معطوفي چئبو آهي. نوٽ؛ هنن جملن ۾ فاعل (ڪم ڪندڙ) هڪ ڪم پورو ڪري ٻئي ڪم کي لڳو.
اسم جي ترڪيب
اسم جي جي ترڪيب لاءِ هيٺين مثال تي غور ڪريو.
نوڪر وفاداريءَ سان پنهل خان جا ڍڳا ٻيلي ۾ چاريا.
هن جملي نوڪر، وفاداري، پنهل خان، ڍڳا، ٻيلي اسم آهن. هاڻي انهن اسمن جو قسم، جنس، عدد، حالت کي ترڪيب جي نموني هن طرح لکيو ويندو.
نوڪر؛ اسم عام، عدد واحد، جنس مذڪر، حالت فاعلي، فاعل آهي فعل ”چاريا“ جو.
پنهل خان؛ اسم خاص، عدد واحد، جنس مذڪر، حالت اضافت مالڪي ڏيکاري ٿو ”ڍڳن“ جي.
ڍڳا؛ اسم عام، عدد جمع، جنس مذڪر، حالت مفعولي، مفعول آهي فعل ”چاريا“ جو.
ٻيلي؛ اسم عام، عدد واحد، جنس مذڪر، حالت جري سببان ”۾“ حرف جر جي.
اسم جو عدد
اسم جا ٻه عدد آهن؛
پورو مضمون لاءِ هتي ڪلڪ ڪريو.
حوالا
زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
فريلانسر
فريلانس (ڪڏهن ڪڏهن فري-لانس يا فري لائونس طور اُچاريو وڃي ٿو)، فريلانسر ۽ آزاد ڪم ڪندڙ (فريلانس ورڪر) ، اصطلاح عام طور تي هڪ ماڻهو لاء استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو خود ملازمت ٿيل آهي ۽ لازمي طور تي هڪ خاص ملازمت جي ڊگهي مدت تائين ڪنھن امپلائر سان جُڙيل نه هوندو آهي. فريلانس ورڪر ڪڏھن ھڪ ڪمپني يا هڪ عارضي ايجنسين پاران نمائندگي ڪندو آھي جيڪي گراهڪن کي آزاد ڪم يا پورھيو (فريلانس ليبر) کي ورجائي وڪرو ڪن ٿيون؛ ٻيا ڪم آڪندڙ (فريلانسرز) آزاديءََ سان ڪم ڪن ٿا يا ڪم لاءِ پروفيشنل اسوسيئيشن يا ويب سائيٽن کي استعمال ڪن ٿا، جن ۾ فريلانسر ڊاٽ ڪام، اڳوڻي او ڊيسڪ ھاڻي اپ ورڪ، پيپل پر ھاور، ڪريئگسلسٽ، وغيرھ شامل آھن
جڏهن ته آزاد قرار ڏيڻ وارو معاهدو انگريزيء جي اعلي رجسٽرڊ ۾ استعمال ڪيو ويندو ته هن قسم جي مزدور جي ٽيڪس ۽ روزگار طبقي کي نامزد ڪرڻ، اصطلاح "آزاد ڪم (فريلانسنگ) " ثقافت ۽ تخليقي صنعتن ۾ تمام عام آهي، ۽ انهي اصطلاح جي استعمال ۾ ان ۾ شموليت ظاهر ٿي سگھن ٿا. .
فيلڊ، پروفيشنز، ۽ صنعتون جتي آزاد ڪم (فريلانسنگ) غالب آهي تن ۾، ميوزڪ ، لکڻ ، ڪم ڪندڙ ، ڪمپيوٽرپريز پروگرامنگ ، ويب ڊزائين ، گرافڪ ڊزائين ، ترجميڪاري ۽ نمائش، فلم ۽ ويڊيو جي پيداوار ۽ ٽڪڙي جا ٻيا روپ جيڪي ڪگنيٽو ڪلچرل اڪانامي (Cognitive-cultural economy) لاءِ علمي معيشت  ڪگنيٽو-ڪلچرل اڪانامي ۾ ڪجھ ڪلچرل ٿيورسٽ لازمي سمجھن ٿا
ڪم جي قسم
اتر آمريڪا جي فريلانسنگ بابت بنيادي طور تي مرتب ڪيل 2012 فريلانس انڊسٽري رپورٽ موجب ، تقريبن اڌ جي ويجھو فريلانسرز لکندڙ جو ڪم (فريلانس رائٽنگ ورڪ) ڪري رهيا آهن، 18 سيڪڙو فريلانسرز رائٽنگ کي پنھنجي بنيادي مھارت (اسڪل) ڄاڻائين ٿا، 10٪ ايڊٽنگ/ڪاپي ايڊٽنگ، ۽ 10 سيڪڙو ڪاپي-رائٽنگ جي طور تي 20 سيڪڙو آزاد ڪم ڪندڙ (فريلانسرز) پنهنجي بنيادي صلاحيتن (مھارت، اسڪل) کي ڊزائين جي طور تي درج ڪيو. ان فھرست (لسٽ) ۾ ٻئي ايندڙ اسڪل ترجمو ڪرڻ (ٽرانزليٽنگ) (8٪) سيڪڙو، ويب ترقي (ويب ڊولپنگ) (5.5٪) سيڪڙو، ۽ مارڪيٽنگ (4٪) سيڪڙو ھئي.
فريلانس فيلڊ ايندڙ 5-7 سالن ۾ 20 $ -30 $ ارب هندستان ۾ وَڌندي ۽ آمريڪا ۾ فريلانسرز جي هاڻوڪي واڌ جي شرح تي ڪم قوت جي 40٪ (لڳ.) شامل ٿيندو.
رقم
صنعت تي منحصر ڪري، آزاداڻو ڪم (فريلانسنگ) جو عمل مختلف ۽ وقت سان تبديل ٿي چڪو آهي. ڪجھ صنعتن جھڙوڪ مشاورت (ڪنسلٽنگ) ۾، فريلانسرز پنھنجي گراهڪن کي معاهدي تي دستخط ڪرڻ جي گُھر ڪندا. صحافت يا لکڻ جو ڪم (رائٽنگ) ۾، آزاد ڪم ڪرڻ وارا (فريلانسرز) پنهنجي نمائندن کي ترتيب ڏيڻ يا اشاعت سان تعلق ڪرڻ لاء "مفت" تي ڪم ڪرڻ لاء ڪم ڪري سگهن ٿا. ڪجھ فريلانسرز ڪم جي لکت ۾ تخمينو مهيا ڪندا ۽ گراهڪن کان رقم جمع ڪرڻ جي درخواست ڪن ٿيون.
ڪاپي رائيٽ
ھڪ آزاد ٺِڪيدار جي حيثيت سان، جڏھن ھڪ فري لانسر تخليقي خيال جھڙوڪ لکت يا فني ڪم جي رچنا ڪري ٿو، تہ ھو پاڻمُرادو طريقي سان ان ڪم جي حق ڇپائي (حق اشاعت) جي ملڪيت حاصل ڪري وٺِي ٿو.
ڊيموگرافڪ
2018 ۾ ڪيل ھڪ مڪ ڪينسلي اڀياس منجھان پروڙ پئي ت يورپ ۽ آمريڪا ۾ 162 ملين ماڻھو آزاد ڪم ڪندڙ آھن، جيڪو سموري ورڪنگ ايج آبادي جو 20 کان 30 سيڪڙو ٿئي ٿو. آمريڪا، يورپ ، ايشيا ۾ ڪيترائي ماڻھو فريلانسر طور ڪم ڪندا آھن، انڊيا ۽ پاڪستان ۾ پڻ ھي ڪم ھاڻي وڌي رھيو آھي.
نقصان
فريلانسگ ۾ توھان جي جاب سيڪيورٽي ناھي، وقتي ڪم ھوندو آھي، فريلانسر کي ملازمت واريون سھوليتون نٿا ماڻي سگھن جھڙوڪ پينشن، بيماري واري موڪل (سِڪ ليئو)، موڪل وارن ڏھاڙن جي پگھار پڻ ناھي ملندي، بونس يا ھيلٿ انشورنس پڻ فريلانس ڪم ڪندڙن کي ناھي ملندو.
انٽرنيٽ ۽ آن لائن مارڪيٽ پليس
فريلانس مارڪيٽ ٻن قسم جي آھي ھڪ رواجي فريلانس مارڪيٽ ۽ ٻئي اَڻ رواجي فريلانس مارڪيٽ سڏبي آھي.
قانوني پاسا
ڪيترائي رسالا، اخبارون گھوسٽ رائٽر يا گھوسٽ سائننگ جي چُونڊ جي آڇ ۽ اختيار ڏين ٿا، جڏھن ھڪ فريلانس رائٽر ھڪ ايڊيٽر سان دستخط ڪري ٿو پر سندس نالو ان مضمون (آرٽيڪل) جي باءِ لائين يا فھرست ۾ درج ناھي ٿيندو. ان سان ليکڪ کي فائدو حاصل ڪرڻ جي اجازت ملندي آھي جڏھن تہ اڃا تائين ھو ڪنھن فري لانسر طور درجابند يا ڪنھن بہ سَڀا (تنظيم) کان آزاد ناھي.
ايٽميلوجي
جيتوڻيڪ فريلانسر (فري لانسر) جي اصطلاح عام طور تي آوينھائو (1820) سر والٽ سڪاٽ (1771– 1832) سان ڳنڍي ويندي آھي تہ جيئن "وچئين دور واري مسواڙي جنگجو يا سورمو medieval mercenary warrior" يا "فري لانس" (ان ڳالھ جو اشارو آھي تہ لينس ڪنھن بہ لارڊ جي خدمت سان قسم نٿو کڻي، لانس مفت ۾ دستیاب ناھي).
پڻ ڏسندا
Misclassification of employees as independent contractors]] Recruitment advertising]] Stringer (journalism)]]
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:عارضي نوڪري زمرو:ملازمت درجابنديون
دڪان
دڪان, هَٽُ, (Shop) ڪنهن به خريد ۽ وڪري جي مرڪز کي سنڌي ٻولي ۾ دڪان چئبو آهي.
زمرو:واپار
بيربل
هندستان جو بادشاهه اڪبر اعظم سنڌ ۾ ڄائو، سندس ماء حميده بانو بيگم پاٽ جي سنڌياڻي هئي، هن جا ٻه خاص وزير( رتن) ابوالفضل ۽ فيضي شيخ مبارڪ جا فرزند هئا، جيڪي سيوهڻ مان لڏي دهلي ۾ آباد ٿيا هئا، نه رڳو اهو پر ڪجهه تواريخي حوالن مان ظار ٿي ٿو ته اڪبر جو هڪ ٻيو رتن ۽ مزاح جو استاد بيربل به سنڌي هو.
بيربل مرڪب لفظ آھي جنھن ۾ بير معنيٰ دماغ، بل معنيٰ، سگھ، طاقت.