cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زينب سومرو
تاري سنڌ جي پهرين حڪمران عورت هئي، سن 1088ع ۾ دودو سومري (پهرئين) جي مرڻ کان پوءِ سندس ڌيءُ تاري سنڌ جو راڄ سنڀاليو. ان وقت دودي جو پٽ سنگهار اڃا ننڍڙو هو ۽ تاري بيحد متحرڪ ۽ رياست جي معاملن جي سمجھ رکندڙ هئي، تنهن ڪري اميرن ۽ وزيرن سندس تخت تي ويهڻ جي حمايت ڪئي.
تاري کي سومرا شاهي گهراڻي جي بادشاه ۽ سندس پيءُ ڀونگر سومرو جي مري وڃڻ کانپوءِ تخت تي ويهاريو ويو. تاريءَ پورا ڏهه سال بهترين طريقي سان راڄ هلايو، سندس حڪومتي دور ۾ سنڌ تي ڪوبه ٻاهريون حملو ڪونه ٿيو، هن جو تخت گاهه ٿري ۾ هو، جيڪو سندس دور ۾ وڻج واپار ۽ خوشحاليءَ جو مرڪز ٿي پيو. ڏهن سالن جي ڪامياب حڪمرانيءَ کان پوءِ هن حڪومت جون واڳون 1098ع ۾ سندس ڀاءَ جي حوالي ڪري ڇڏيون ۽ پاڻ هڪ عام گهريلو زندگي گهارڻ لڳي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:حڪمران عورتون زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي ماڻھو
ڀڳت ڪنور رام
13 اپريل 1885ع، سنڌ جي راڳ، لوڪ رس جي دنيا جو ھڪ اھم ڏينھن هو. ھن ڏينھن تي ڀڳتيءَ ۽ لوڪ رس راڳ جي راڻي ڀڳت ڪنور رام ميرپور ماٿيلي جي ڳوٺ ”جروار“ ۾ جنم ورتو. ڀڳت ڪنور رام جي والد جو نالو تاراچند ۽ سندس ماءُ جو نالو تيرٿ ٻائي ھو، جنھن وقت ڪنور رام ڄائو، ان وقت ھڪ صوفي بزرگ سنت کوتارام، جروار ڳوٺ ۾ آيو. تاراچند، ھيءُ ننڍڙو ٻار کڻي وڃي سنت کوتارام جي جھوليءَ ۾ وڌو، جنھن ٻار جو نالو ”ڪنوررام“ رکــيو. شـروع ۾ ڪـنور رام ســنڌي پڙھڻ ويٺو، ان کان پوءِ فارسي پڻ سکيو، سندس پيءُ تاراچند کي زمين جو ٽڪرو ھو. ڪنور رام ڪڏھن ڪڏھن ٻنيءَ تي جھار ھڪليندو ۽ نار ھلائيندو ھو. جوان ٿيو ته ڪُھر وڪڻڻ شروع ڪيائين، ان دوران ڳوٺ حيات پتافيءَ جي درٻار ۾ ڀائي ھاسارام کان گُرمکي به سکندو رھيو، درٻار ۾ آئي وئي جي ٽھل ٽڪور پڻ ڪندو ھو، اتان جو ھڪ سنت سترامداس کيس سنتن ۽ ڀڳتن جون ڪھاڻيون ٻڌائيندو ھو. اتي ئي ڪنور رام، سترامداس کان ڀڳت وجھڻ سکي ۽ سندس سنگ ۾ خود به سنت ٿيو ۽ سنڌ جي سنتن جو سرتاج بڻجي ويو.''
احوال
سنت سترام داس سان ڀڳت ڪنور رام جي هڪ واقعي وسيلي واقفيت ٿي. ھڪ دفعي سترام داس صبح جو جروارن ۾ اسر مھل ڀڳت پئي ڪئي ته ڪُھرن وڪڻڻ واري جو ھوڪو ٻڌائين. ھوڪو اھڙي مٺڙي آواز ۾ ھو، جو سنت سترام داس ڪُھرن وٺڻ لاءِ مجبور ٿي پيو. اھو ڪھرن وڪڻڻ وارو ڇوڪرو ڪنور رام ھو، جنھن سنت سترام داس کان پئسن وٺڻ کان انڪار ڪيو ۽ سنت سترام داس جو پيار، پنهنجائپ ۽ پاٻوهه ڏسي ھميشه لاءِ سندس چاڪريءَ ۾ رھي پيو ۽ اتي ئي رهي ڀڳتي ۽ سنگيت جي تعليم سان رچي ريٽو ٿيو. 1903ع ۾ منگھرياڻين جي زميندار ڀائي اوتو مل جي نياڻيءَ سان سندس شادي ٿي. ڀڳت ڪنور رام باقاعدي ڀڳتون وجھڻ شروع ڪيون، ان دوران کيس جيڪي ڪجهه ملندو ھو، اھو غريبن ۽ محتاجن ۾ ورھائي ڇڏيندو ھو. ھڪ ڀيري ڀڳت ڪنور رام شھدادڪوٽ ۾ اڃا ڀڳت وڌي ته ھڪ فقير دانھن ڪئي: ”خالي جھولي ڀري ڏي، ٻچا پيا بک ۾ پاھه ٿين.“ ڀڳت پنھنجي جھوليءَ مان مٺ ڀري ان فقير کي ڏني. فقير ڏٺو ته اھي سڪا چانديءَ جا نه، پر ٽامي جا آھن، سو ڪاوڙ مان سڪا کڻي ڀڳت جي منھن ۾ ھنيائين ۽ کيس گھٽ وڌ ڳالھائڻ لڳو. ڀڳت ڪنور کي چڱو خاصو ڌڪ لڳو، ڀڳت جا پريمي ان فقير تي ڪاوڙجي پيا، پر ڀڳت ھڪدم اُٿي پريمين کي روڪيو ۽ فقير کي چيائين ”ابا ڏيڻ وارو به الله ۽ وٺڻ وارو به الله، باقي ماريئي هروڀرو مون مسڪين کي“. ائين چئي ٻي به مٺ ڀري فقير کي ڏنائين. ڪنور ڀڳت وٽ ھندو مسلم جو مت ڀيد نه ھو، ڪو به سوالي ايندو هو ته خالي موٽي نه ويندو ھو.'' ''اڳتي هلي ڪنور رام پنھنجي ٽوليءَ سان گڏ ڀڳت ڪرڻ لاءِ ٻاھر وڃڻ لڳو ته ڪيترائي غريب ۽ يتيم وٽس سوال کڻي ايندا ھئا، جيڪي ڀڳت ڪنور رام پورا ڪندو ھو. ھڪ ڀيري ھڪڙي سواليءَ نياڻيءَ جي شاديءَ ۾ مدد لاءِ سوال ڪيو. ڪنور رام اتي جھولي جھلي سون چانديءَ جي ڳھن سان گڏ 1100 رپيا جمع ڪري سواليءَ کي ڏنا. اھڙيءَ طرح ڪنور رام ڪيترن ئي سوالين جي مدد ڪندو رھيو.
گائڪي
ڀڳت ڪنور رام ڀڳتي جي گائڪي يا لوڪ راڳ ۾ جيڪا جاءِ والاري، تنھن ۾ پنھنجي دور جي ۽ خاص ڪري پوئين دور جي سڀني ڀڳتن کي پوئتي ڇڏي ويو. ھن پنھنجي آواز جي جادوءَ ۽ انداز سان سنڌ ۾ ڀڳتي گائڪيءَ جو نئون بنياد وڌو. سنڌ ۾ داستان گوئيءَ جو رواج تمام قديم رھيو آھي. خاص ڪري حڪمرانن ۽ بادشاهن جي لڙاين دوران حصو وٺندڙ پھلوانن جي ويڙهه ۽ مرتئي تي جيڪي داستان بيان ڪيا ويندا ھئا، سي ڳاھن جي صورت ۾ ھوندا ھئا، اھا شاعري سنڌ جي واھڻن، وستين ۽ ڪچھرين ۾ چارڻ، سرندن ۽ دنبورن تي وڃي ڳائيندا وڄائيندا ھئا، سنڌ ۾ ڀڳتي ڳائڻ جو انداز پڻ ٽولن جي صورت ۾ وجود م آيو. ڀڳت ڪنور رام جو ٽولو ھونئن ته مشھور ھو، پر ڀڳت صاحب سدائين اڪيلو ڳائيندوھو ۽ اھڙي ته منفرد انداز ۾ ڳائيندو ھو، جو ھن مھل تائين راڳ جي دنيا ۾ جيئن استاد محمد جمن جو نقل ڪرڻ تمام ڏکيو آھي، بلڪل ائين ڀڳت ڪنور رام جي ڳايل صوفيانه ڪلام جو نقل ڪرڻ مشڪل آھي. سائين جي. ايم. سيد پنھنجي ڪتاب ”جنب گذاريم جن سين“ ۾ هڪ هنڌ لکيو آھي ته ”جڏھن ڀڳت ڪنور رام جو ڳايل ھيءُ ڪلام ٻڌندو آھيان :
ته ان وقت کاڌو کائيندو ھجان يا پڙھندو ھجان، ٻئي ڪم ڇڏائي ويندا اٿم“. سائين جي. ايم. سيد اڳتي اهو به لکي ٿو ته ڀڳت ڪنور رام نانڪ پنٿي سلسلي سان واسطو رکندو ھو.
جيتوڻيڪ راڳ جي دنيا جي سڀني ڳائڻن، ھن مھل تائين ڪنھن نه ڪنھن طرح راڳ کي پنھنجي معاش جو ذريعو بنايو، پر ڀڳت ڪنور رام واحد راڳي ھو، جنھن راڳ جي ڪمائي غريبن ۽ نادارن جي مدد لاءِ ڪتب آندي. چون ٿا ته ھڪ ڀيري ڀڳت ڪنور رام پير جي ڳوٺ واري مندر ۾ پئي ڳايو ۽ آخري راڻو پئي ڳايائين ته پوليس اچي ڪڙڪي. ھڪ فرياديءَ قرضن جي اوڳاڙڻ لاءِ هڪ ماڻهوءَ کي پوليس جي حوالي ڪيو ته ڪنور رام ان کي ڇڏائڻ لاءِ ”جھولي“ ڪئي ۽ راڳ تڏھن بس ڪيائين، جڏھن فرياديءَ چيو ته ’سائين! منھنجا پئسا پورا ٿي ويا‘.
''ماسٽر چندر اعتراف ڪندو هو ته ھن ”اڏر وڃ طوطل ماڙيءَ“ وارو ڪلام، ڪنور رام کان سکيو ۽ ڳايو، جنھن جي اکر اکر ۾ تان ھڻڻ وارو انداز ھو. ڪنور رام گھڻو ڪري آخر ۾ ”راڳ مارو“ ڳائيندو ھو ۽ ھر محفل جي پڇاڙي ”مارو“ راڳ ڳائي ڪندو ھو. ڀڳت چندر چواڻي ته ڀائي ڪنور رام ”مارو“ راڳ ڳائڻ جو سبب اھو ٻڌائيندو ھو ته جيئن انسان کي ”موت“ جي يادگيري رھي.''
شھيد ٿيڻ
ڪنور رام زندگيءَ جو آخري راڳ مانجھندن ۾ ڳايو. مانجهند شهر مان ڳائي ريل ۾ چڙهي دادوءَ ۾ لٿو ۽ اتان ٻيءَ گاڏيءَ ۾ سکر وڃڻ لاءِ رڪ اسٽيشن تي پھتو ته گاڏي ڇٽڻ بعد کيس پير صاحب ڀرچونڊيءَ جي هڪ مريد ۽ ظالم شخص جان محمد جلباڻيءَ بندوق ھڻي زخمي ڪري وڌو. گاڏيءَ ۾ علاج نه ٿيڻ سبب باگڙجي اسٽيشن تائين رت وھڻ سبب ڪنور رام لاڏاڻو ڪيو. سکر، روھڙيءَ ۽ ٻين شھرن ۾ ھندو توڙي مسلمان هن افسوسناڪ حادثي تي غم کان ڏاڍو مشتعل ٿيا. اھو حادثو 1 نومبر 1939ع تي ٿيو ۽ سندس اگني سنسڪار 2 نومبر تي ڪيو ويو. سندس آخري آرامگاھه رھڙڪيءَ ۾، سنت سترام داس جي قدمن ۾ آھي.
سنڌ اندر ڪجهه ناميارا ڳائڻا اھڙا به پيدا ٿيا، جن جو گھراڻو ڪڏھن به راڳداريءَ جي حوالي سان مشھور نه ھو، تن ۾ استاد الھڏنو نوناري، استاد منور علي شاهه سکر وارو، موھن ڀڳت ۽ سنت ڪنور رام خاص ڪري شامل آھن، پر انھن ۾ ڪنور رام، ڀڳتيءَ جو جيڪو انداز اختيار ڪيو، سو سڌو سنئون صوفياڻي ثقافت جي عڪاسي ھئي. جامو ۽ ڇير، خاص ڪري ڪنور رام ئي متعارف ڪرائي. استاد محمد ابراھيم برابر خان صاحب راڳي ھو، پر سندس انداز به سڌو سنئون ڀڳتي راڳ وانگر ھو، جيئن داستان گوئيءَ جو باني ”ڀڳت جاڙي“ کي چيو ٿو وڃي، تيئن ڀڳتي ۽ لوڪ رس گائڪيءَ جو باني ڪنور ڀڳت ھو. ڪنور ڀڳت جي ٽولي سنڌ ۾ مثالي هئي. راڳ جي سڄي حياتي سکيا وٺندڙ استاد ۽ خانصاحب برابر راڳ جا مھندار ٿين ٿا، پر ڪنور وانگر شايد ”لولي لال نون ڏيوان، نِڪي جھڙي ٻال نون ڏيوان“ ۾ ڳائڻ دوران ٻار جي ”اوئان“ کي ”سرگم“ جو انداز ڏئي نه سگھيا، پر ھي سڀ ڪجهه ڪنور ڀڳت جي فطري تخليقي صلاحيتن جو مظهر ھو.
مجسما
ڀڳت ڪنور رام تي سنڌي ٻوليءَ جي سدا حيات اديب تيرٿ وسنت جو ڪتاب ”ڪنور“ ڪلاسيڪي حيثيت رکي ٿو.'' ''ڀڳت ڪنور رام جا هند ۽ سنڌ ۾ ڪيترن شهرن ۾ مجسما موجود آهن. انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ڄامشوري جي ميوزم ۾ پڻ ڀڳت ڪنور رام جو مجسمو رکيل آهي، جيڪو لکنؤ ۾ رهندڙ ڀڳت چانڊورام ٺهرائي موڪليو هو، جيڪو سندس پُٽ کڻائي آيو هو ۽ هڪ خاص تقريب به سنڌالاجيءَ ۾ منعقد ڪئي وئي هئي.
تصرف
تصرف __(Adoption):
تصرف جي لغوي معنيٰ آهي ”دخل ڪرڻ“. اصطلاحي معنيٰ ۾ اهو شعر ، جيڪو ڪنهن ٻئي شاعر جي شعر ۾ ڪجهه لفظن جي ڦير گهير ڪري، پنهنجي مرضيءَ موافق ٺاهجي.
بچايو رند
بچايو فقير عرف الهه بچايو پٽ بنگل خان رند، ڳوٺ اگهاماڻي، تعلقي ماتلي، تڏهوڪي ضلعي حيدرآباد جو رهاڪو هو. ننڍي هوندي ئي پيءُ وفات ڪري ويس، انهيءَ ڪري ننڍي وهيءَ ۾ ئي پيٽ گذر لاءِ مال چارڻ جو پورهيو ڪرڻو پيس. بعد ۾ ڳوٺ محمد خان رند تعلقي جهول ۾ لڏي وڃي ويٺو، -جتي- سندس اولاد اڃا رهي ٿو. سندس -بيت- مشهور آهن، جيڪي نڙ تي چيا ويندا آهن. اندازاً 80 ورهين جي ڄمار ۾ 27 رمضان 1364هه/ ڊسمبر 1944ع ڌاري وفات ڪيائين.
جمي ويلز
جمي ڊونل ويلز: جمي ويلز:Jimmy Wales:جمبو: 7 آگسٽ 1966 ۾ پيدا ٿيو. آمريڪا سان تعلق رکندڙ ھي شخصيت انٽرنيٽ جو سرمائيدار آھي ھي مفت انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا جي بانين مان ھڪ آھي جيڪا ھن جي شھرت جو سبب آھي. ھي الاباما رياست جي شھر ھنٽسول (Huntsville) ۾ پيدا ٿيو ۽ ابتدائي تعليم اتان جي رينڊولف اسڪول مان حاصل ڪيائين اسڪول کان پوءِ ھن ٻن يونيورسٽين مان گريجوئيشن ۽ ماسٽرز ڪري پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ فنانس جي شعبي ۾ نوڪري حاصل ڪيائين. ھي شڪاگو جي ھڪ فرم ۾ ريسرچ ڊائريڪٽر پڻ رھيو. 1996 ۾ ھن ٻن ڀائيوارن سان گڏجي بالغن لاء ويب پورٽل بومس(Bomis) جو بنياد وڌو جنھن ۾ وندر ۽ اگھاڙا ڦوٽو ڏنل ھيا.2000 ۾ ان ڪمپني جي چندي سان ھڪ مفت انسائيڪلوپيڊيا شروع ڪئي جنھن جو نالو نيوپيڊيا ھيو جيڪا اڳتي ھلي 15 جنوري 2001 ۾ وڪيپيڊيا جي نالي سان مشھور ٿي. وڪيپيڊيا ھن جي ۽ لئري سئنگر ۽ ٻين جي ڪوششن سان جاري ٿي.
شيخ موسيٰ
شيخ موسيٰ، جنهن جي ٻي پيڙهي شيخ ابوالفضل مشهور عالم ۽ مصنف ٿيو. پنهنجي ڪتاب ”ڪجڪول“ ۾ ابوالفضل لکيو آهي ته شيخ موسيٰ سنه 900 هجري ۾ اتي رهندو هو. انهيءَ جو هڪڙو ڏهٽو خضر شاهه سير ۽ سفر تي نڪتو ۽ ناگور ۾ وڃي شيخ يحييٰ بخاري جو مريد ٿيو، جو اُچ واري مخدوم جهانيان جو سجاده نشين هو. انهيءَ کان سواءِ شيخ عبدالرزاق قادري ۽ شيخ يوسف سنڌيءَ ٽان به فيض حاصل ڪري موٽي وطن تي آيو. شيخ مبارڪ ولد شيخ موسيٰ سن 911 هجريءَ ۾ ڄائو ۽ اڪبرآباد ۾ وڃي علم جي تحصيل ڪيائين. هڪ سو ويهه ورهيه عمر ٿيس سندس پٽ شيخ ابو الفضل ۽ شيخ فيضي مشهور ٿي گذريا. جي اڪبر بادشاهه وٽ برک هئا.
شيخ موسيٰ: ريل باران جو رهاڪو هو، جو ڳوٺ سيوستان سان لاڳو هو. چانڊڪي ۽ سيوستان پرڳڻن جي الهندي پاسي جبل تائين جيڪا باراني زمين آهي ۽ جنهن کي هاڻ ڪاڇو چوندا آهن، تنهن کي دشت باران سڏيندا هئا. اتي گھڻائي بزرگ ۽ اوليا رهيا ۽ گذريا جن جا نشان اڃا ظاهر آهن، انهن مان هڪڙو شيخ موسيٰ هو، جو سنه 900 هه ۾ ريل ۾ رهندو هو. انهيءَ جو هڪڙو ڏهٽو خضر شاهه سير ۽ سفر تي نڪتو ۽ ناگور ۾ وڃي شيخ يحييٰ بخاريءَ جو مريد ٿيو، جو اُچ واري مخدوم جھانيان جو سجادهه نشين هو. انهيءَ کان سواءِ شيخ عبدالرزاق قادري ۽ شيخ يوسف سنڌي وٽان فيض حاصل ڪري موٽي وطن آيو. شيخ موسيٰ سنه 911 هه ۾ ڄائو اڪبرآباد ۾ وڃي علم جي تحصيل ڪيائين. وڏو عالم فاضل ٿيو، هڪ سـﺆ ويهه ورهيه عمر ٿيس. سندس ٻه پٽ شيخ ابوالفضل ۽ شيخ فيضي پيءُ کان به زياده مشهور ٿيا. اهي ٻئي عالم فاضل، مصنف ۽ شاعر ته هئا، پر وڏا مدبر ٿي گذريا. اڪبر بادشاهه وٽ برک هئا. اابوالفضل پنهنجي ڪتاب ”ڪچڪول“ ۾ پنهنجي والد ۽ اصل نسل جو بيان ڏنو آهي ۽ ٻيا به گھڻا ڪتاب لکيا اٿس. ”علامي“ جي لقب سان مشهور آهي. فيضي ته پنهنجي وڏي ڀاءُ کان به علميت يا حڪومت ۽ مدبري ۾ وڌي ويو. سندس ڪليات يعني قصائد ۽ ديوان ۽ سندس ڪيتريون مثنويون جن مان پنج سندس خمسه ۾ داخل آهن ۽ سنسڪرت ڪتابن جا نظم ۾ ترجما ۽ سندس انشا ۽ سندس قرآن جو بي نقط تفيسر مشهور آهن، جن مان هن جي خداداد قابليت ۽ علميت ظاهر آهي. انهن ٻنهي ڀائرن جو احوال هند جي تاريخ ۽ سندن سوانح عمرين مان معلوم ڪرڻ گھرجي. اڪبرنامي ۽ آئين اڪبري مان به سندن گھڻو سماءُ پئجي سگهندو، جي ابوالفضل جا لکيل آهن.
آدم جي چوٽي
thumbnail
آدم جي چوٽي (Adam’s Peak ) سريلنڪا ۾ هڪ جبل جي چوٽيءَ جو نالو آهي، اُها ڪولمبو کان پنجيتاليهه ميل ڏکڻ اوڀر ۾ موجود آهي. انهيءَ چوٽيءَ جي بلندي 7360 فوٽ آهي. ان چوٽيءَ تي 24x74 فوٽ هموار پوٺو آهي. هن چوٽيءَ تي هڪ هموار ٽڪرو آهي، جنهن تي 5.4 فوٽ ڊگهو ۽ 2.6 فوٽ ويڪرو هڪ انساني پير جو نشان موجود آهي، جنهن بابت مسلمانن جو خيال آهي ته اهو پير جو نشان حضرت آدم عليه السلام جو آهي ۽ اهو به چون ٿا ته زمين تي حضرت آدم جو اهو پهريون قدم آهي، جڏهن ته ٻڌ ڌرم وارن جو چوڻ آهي ته اهو نشان گوتم ٻڌ جي پير جو آهي. هندن جي چوڻ موجب اهو شِوا جيءَ جي پير جو نشان آهي. مسلمانن جو چوڻ آهي ته حضرت آدم کي جنت مان نيڪالي ملڻ بعد انهيءَ هنڌ تي لاٿو ويو هو. بهرحال هن وڏي زيارتگاهه ۾ ڪنهن تي به ڪا پابندي نه آهي.
حوالا
زمرو:قديم آثار زمرو:تاريخ زمرو:تاريخي ماڳ
مورو
مورو انگريزي (Moro) سنڌ جي نوشهرو فيروز ضلعو جو شهر ان هنڌ تي واقع آهي جتي سکر، دادو ۽ حيدرآباد يا نوابشاهه ويندڙ رستن جو ميلاپ ٿئي ٿو. تاريخ سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي دور ۾ ذڪر آهي ته لاکاٽ پرڳڻو کان پوءِ مکڻ مورو ۽ فريد ڀاڳت جي مدد سان “سهتي” (ساهتي) پرڳڻو به ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي قبضي ۾ اچي ويو. گمان غالب آهي ته موجوده مورو ساهتي پرڳڻي ۾ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي سپهه سالار مکڻ مورو ٻَڌايو هو جيڪو اڳتي هلي صرف مورو سڏجڻ ۾ آيو.
جاگرافي
جاگرافيائي لحاظ سان مورو سنڌو درياھ جي کاٻي ڪناري نيشنل هائي وي ڀرسان قائم آهي. مورو جي اُتر ۾ مٺياڻي شهر، اوڀر ۾ سنڌو درياھ جي ساڄي ڪناري دادو. اوڀر ۾ نوشهرو فيروز ۽ ڏکڻ ۾ شاهپور جهانيه آهي. مورو کي ضلعي نوشهرو فيروز ضلعو ۾ هڪ تعلقي جي حيثيت حاصل آهي. دادو مورو پل، جنهن کي پوءِ مخدوم بلاول پل سڏيو ويو، ان کان ٻارهن ڪلوميٽر پري آهي. مورو کان دادو جو مفاصلو چويهه ڪلوميٽر آهي، جڏھن تھ سنڌو درياءُ مورو کان 12 ڪلوميٽر جي فاصلي تي وھي ٿو. تعلقي موري جو هڪ ڳوٺ گچيرو تاريخي حيثيت رکي ٿو، گچيري ۾ پراڻي قلعي جا نشان ملن ٿا جنهن جي چوڌاري بچاءُ لاءِ کاهيون کوٽيل هونديون هيون. مورو قديم زماني ۾ صابڻ، زيورن، ٽامي ۽ ڪُٽ جي سامان کان مشهور هو. مورو شهر جي آبادي 70 هزار کان به مٿي ٿيندي.
علم ادب
مورو شهر ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ هاءِ اسڪول ۽ ڪاليج به آهن ته اسپتال پڻ آهي. مورو شهر علمي، سياسي ۽ ادبي اعتبار سان تمام گهڻو مشهور آهي. مورو ۾ انهن شعبن سان لاڳاپيل ماڻهن سنڌ ۾ چڱو موچارو ناماچار پيدا ڪيو آهي. موري جو قاضي خدا بخش سومرو ڪراچي جو پهريون مسلمان ”ميئر“ هو. ناصر مورائي، راشد مورائي، سنڌي ظفر، گل حسن گل ٻرڙو، عظيم سنڌي، ميڪش سومرو، رمضان نول، رکيل مورائي وغيره سنڌي ادب جا ناميارا نالا آهن ته موسيقيءَ ۾ وري الهداد زرداري، گلشير تيوڻو، جلال چانڊيو، صائمه منظور، بالا بلوچ وغيره آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ڀٽو خاندان
ڀٽو خاندان پاڪستان جو ھڪ سياسي خاندان آھي جنھن جو تعلق پاڪستان پيپلز پارٽي سان آھي۔ ڀٽو خاندان پاڪستان جي صوبي سنڌ سان تعلق رکي ٿو۔
خارجي ڳنڍڻا
* زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:پاڪستان جا سياسي خاندان
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي يا يورال اسٽيٽ يونيورسٽي ( Урáльский госудáрственный университéт и́мени А.М. Гóрького . 3 . Горького,  جيڪا اڪثر ڪري مختصر- Su) يو ايس يو  نالي سڏي ويندي آهي. روسي فيڊريشن جي سوردلووسڪ اوبلاست جي یاڪاترنبرگ شهر ۾ واقع آهي. يونيورسٽي جو بنياد 1920ع ۾ رکيو ويو، ڪيترين ئي تنظيمن هڪ خاص تعليمي ادارو (تعليمي ۽ سائنسي شعبو) ٺاهيو هو، جيڪا يونيورسٽين کان آزاد ٿي اسڪول بڻجي وئي.
1920 ۾ قائم ڪيل، يونيورسٽي جو نالو ان جي باني، روسي ليکڪ ميڪسم گورڪي جي نالي پٺيان رکيو ويو.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي تقريبن 14 شعبن ۾ ورهايل آهي. اهي آهن حياتيات ، صحافت ، ثقافت ۽ آرٽس، تاريخ ، رياضي ۽ ميڪنڪس، سياست ۽ سماجيات ، نفسيات ، فزڪس ، فلالوجي، فلسفو ، عوامي لاڳاپا، ڪيمسٽري ، پرڏيهي معاملا ۽ معاشیات آهن. يونيورسٽي فيڪلٽي مان، روسي اڪيڊمي آف سائنسز مان 18 تعليمي ماهر آهن.
سائنس اسڪول
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ ناميارا سائنسي اسڪول:
اليڪٽروڪيمسٽري جي يورال علمي اسڪول، پروفيسر ایس وي ڪارپاچيف ٺهرايو هو.
فيرومقناطیسیت يورال سائنسي اسڪول ۾ علمي سيرگئي وانسوسڪي قائم ڪيو هو.
يورال سائنسي اسڪول آف پاپوليشن انوائرنمينٽ ،اسٽینیسلاو شوارٽس پاران قائم ڪيل آهي.
صحت
صحت مان مراد جسم جي اها ڪيفيت آهي جيڪا معمول جي مطابق هجي يا جسماني ۽ ذهني تندرستي. هي لفظ عام طور تي جسماني ڪيفيت جي لاء به استعمال ڪيو ويندو آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
سائنس اسڪول
سماجيات ۾ يورال سائنس اسڪول جي ٺهرايو هو پروفيسر ايل اين ڪوگن ٺاهيو هو
صحت
CBC ڪمپلیٽ بلڊ ڪائونٽ
هي رت ۾ موجود مختلف خلين يعني ريڊ بلڊ سيلز وائٽ بلڊ سيلز ۽ ٻن وائٽ بلڊ سيلز جا سڀ قسم ۽ پليليٽس جي تعداد ۽ رت ۾ موجود هيموگلوبن جي مقدار ٻڌائيندو آهي جيڪڏھن اوهان جي رت ۾ هيموگلوبن جي گهٽتائي ھجي يعني اينميا جو شڪار آهيو جنھن کي عام طور تي رت جي گهٽتائي چئبو آهي يا جسم ۾ ڪو انفيڪشن يا الرجڪ پروسيس هلي رهيو آهي تہ ان ٽيسٽ سان خبر پوندي آهي.
LFTs لیور فنڪشن ٽیسٽ
هي جگر جي ٽيسٽ آهي جنھن ۾ جگر جي نارمل ڪم ڪرڻ جي صلاحيت کي چيڪ ڪرڻ جي لاءِ رت ۾ بلريوبن ۽ ڪجھ اينزائمز کي جانچيو ويندو آهي. بلريوبن هڪ مادو آهي جيڪو اسان جي ڳاڙهن خلين جي ٽٽڻ سان ٺھندو آهي ۽ جگر ان کي جسم مان صاف ڪرڻ جي لاءِ ٻين ڪجھ مادن سان گڏ جوڙي ويندو آهي ۽ پوءِ هي جسم مان خارج ٿي ويندو آهي. جيڪڏھن جگر جي نارمل فنڪشن ۾ ڪا خرابي ٿي تہ بلريوبن جي مقدار رت ۾ هڪ مخصوص ويليو کان وڌي ويندي آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
سائنس اسڪول
الجبرا ۾ يورال علمي اسڪول پروفيسر پي جي ڪانٽورووچ جي ٺهرايو
يورال سائنسي اسڪول آف جنرل فنڪشنل ٿيوري ۽ آزاد مسئلن جو نظريو پروفيسر وي ڪي ايوانوف پاران قائم ڪيو ويو.
صحت
RFTs رینل فنڪشنل ٽيسٽ
هي گڙدن جي جاچ جي ٽيسٽ آهي. ان ۾ رت ۾ موجود يوريا ۽ ڪريٽينن کي جانچيو ويندو آهي ۽ جيڪڏهن انھن جي مقدار هڪ مخصوص حد کان وڌيڪ هجي تہ گڙدن جي خرابي کي ظاهر ڪندو آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
سائنس اسڪول
هن ڦوٽو گرافي ۾ يورال علمي اسڪول، ميڪرونوسو تي تعليم جي ٺهرايو
صحت
Lipid profile Test
هي جسم ۾ موجود مختلف طرح جي لپڊز جي جانچ ڪندو آهي يعني ڪوليسٽرول، هائي ڊينسٽي لائيپو پروٽين ۽ لو ڊينسٽي لائيپو پروٽين. جن ماڻھن جي فيملي ۾ مستقبل ۾ دل جو مرض هجي تہ انھن کي خاص طور تي مرد کي هي ٽيسٽ سال ۾ هڪ دفعو ضرور ڪرائڻ گھرجي لپڊ ليول ۾ جيڪڏهن ٿوري گھڻي خرابي هجي تہ اوھان شروعاتي ليول تي ان جي جاچ ڪري پنھنجي خوارڪ ۾ تبديلي ۽ ورزش کي روٽين جو حصو بنائي ڪري دل جي خطرناڪ مرضن کان محفوظ رهي سگھو ٿا. مردن ۾ دل جي مرض جو ريشو وڌيڪ هجي ٿو. ان لاءِ سڀني ماڻھن کي ويھ سال جي عمر کانپوءِ هي ٽيسٽ ضرور ڪرائڻ گھرجي ۽ جن جي پيءُ ماءُ کي دل جو مرض آهي تہ اُهو سالانو هي ٽيسٽ ضرور ڪرائي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
سائنس اسڪول
علم مڪان جي يورال علمي اسڪول،  پروفيسر الیگزينڊر ماتويئيف ٺهرايو هو
يورال سائنسي اسڪول آف ميٿميٽيڪل ٿيوري ڪنٽرول ۽ ٿيوري آف ڊفرنشل اسپورٽ جو بنياد وديا گُرو نڪولائي نڪولاويچ ڪراسوفڪي ٺهرايو
صحت
BSL بلڊ شوگر لیول
هي ٽيسٽ رت ۾ موجود گلوڪوز جي مقدار ٻڌايندو آهي. جيڪڏھن اوهان جي فيملي کي مستقبل ۾ ڊايا بٽيز شوگر جي بيماري آهي تہ سالانو پنھنجو ٽيسٽ ضرور ڪرائيو.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
رينڪنگ
2004 ۾، يورال اسٽيٽ يونيورسٽي کي روسي وزارت تعليم جي اعليٰ يونيورسٽين مان 25هين نمبر تي رکيو ويو هو. يورال اسٽيٽ يونيورسٽي ويب ميٽرڪس جي لحاظ کان روس ۾ ستين نمبر تي آهي.
صحت
Stool test
ترقي یافتہ ملڪن ۾ هر ڇھ مھيني کانپوءِ سڪريننگ ٽيسٽ مان هي بہ ٽيسٽ ڪئي ويندي آهي. ڪولون ۽ ريڪٽم جا مختلف مرض خصوصن ڪينسر کي جلدي پڪڙڻ جي لاءِ هي ٽيسٽ بنيادي اھميت جو ڪارڻ آهي. ھن ٽيسٽ ۾ سٽول سيمپل جي مائيڪروسڪوپڪ جاچ ڪئي ويندي آهي ان ۾ رت پس يا ڪو ٻيو ايبنارمل مادو تہ موجود نہ آهي چيڪ ڪيو ويندو آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
نشاني
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي لوگو رسمي طور تي منظور ڪيو ويو اپريل 24، 2008 تي منظور ڪيو ويو هو.
صحت
Urine complete examination
ان ٽيسٽ ۾ يورين جي مڪمل مائيڪروسڪوپڪ جاچ ڪئي ويندي آهي تہ ان ۾ بيڪٽيريا،رت پس يا ڪرسٽل وغيره تہ موجود ناهن. هي ٽيسٽ يورينري ٽريڪٽ جي بيمارين جي جاچ جي لاءِ ضروري آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
نشاني
نشاني ڪيٿرين اليگزينڊر جي نمائندگي ڪري ٿي ،جيڪا ايڪاترينبرگ جي سرپرست بزرگ آهي.
صحت
صحت جي سهولتن جي کوٽ
پاڪستان ۾ ٽين دنيا جي ٻين پٺتي پيل ملڪن وانگر صحت جي سھولتن تائين پهچ هڪ بنيادي مسئلو آهي ۽ اهو مسئلو معاشري ۾ موجود سماجي، معاشي ۽ سياسي جوڙجڪ سان ڳنڍيل آهي. پاڪستان ۾ رٿابندي جي ماهرن ۽ آپيشاهي پاران ٺاهيل صحت پاليسي ناڪام ترين پاليسي آهي ۽ پاڪستان جا شهري صحت جي بنيادي سھولتن کان وانجهيل آهي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي
نشاني
اهي ٽيئي ڪتاب سائنس فني، تخليق سائنس ۽ انسانيت جيڪي اتحاد جي علامت آهن ۽ انهن نشانين ڏانهن اشارو ڪن ٿا: ”هڪ ڪتاب جي انسان کان بچو“. توما ايڪويناس
صحت
صحت جي سهولتن جي کوٽ
پٺتي پيل ملڪن ۾ گهڻي ڀاڱي اهي بيماريون وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون، جيڪي گند، صفائي جي نه هئڻ ۽ پيئڻ جي صاف پاڻي نه ملڻ جي صورت ۾ پکڙجن ٿيون. مثال طور، دستن جون بيماريون، ارڙي، ڪالرا، پيچش، آنڊي جون بيماريون ۽ پوليو وغيره. انھن علائقن ۾ گهڻو ٿئي ٿو جتي صاف پاڻي جو انتظام نه آهي اتي بيمارين پکڙجڻ جا امڪان گهڻا آهن. پاڪستان ۾ هٿ آيل انگن اکرن موجب پهرئين نمبر تي پيٽ جون بيماريون ۽ ٻئي نمبر تي هوا وسيلي ڦھلجندڙ بيماريون ٽي.بي، فلو، ارڙي، مليريا وغيره عام جام آهن.
انھن بيمارين جا مختلف قسم ايشيا، آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا جي پٺتي پيل ملڪن جي عوام جا قاتل آهن. اهي مرض غريبن جا مرض آهن ۽ انهن جو وڏو سبب غربت آهي. ڇاڪاڻ ته پيئڻ جي صاف پاڻي نه هجڻ، گندي پاڻي جي نيڪال جو انتظام نه هجڻ، غير معياري ۽ گهٽ خوراڪ جو هجڻ انهن غريب ملڪن جو هڪ عام مسئلو آهي. ان کانسواءِ تعليم جي کوٽ ڪارڻ ماڻهن کي صحت ۽ صفائي بابت بنيادي ڄاڻ به نٿي حاصل ٿئي، جنھن ڪري انهن بيمارين جو وڏو انگ غريبن سان گڏ رهي ٿو. غريب ماڻهو غير معياري خوراڪ ۽ پيئڻ جو غليظ پاڻي پنهنجي مرضي ۽ خوشيءَ سان نٿا واپرائن، پر انهن کي سندن گهٽ اجرتن ۽ غربت جي سزا ملي ٿي.
ٻئي طرف ٻهراڙين ۾ به صورتحال ڪا چڱي ڪونه آهي. حڪومت جا ٺهرايل بنيادي صحت جا مرڪز ۽ يونٽ ويران آهن. انهن يونٽن ۽ مرڪزن ۾ مقرر ڪيل ڊاڪٽر ڊيپوٽيشن تي شهرن جي اسپتالن ۾، يا وري هفتيوار حاضري لڳائڻ ۽ پگهار کري ڪرڻ لاءِ ويندا آهن. دوائون ميڊيڪل اسٽورن تي کپايون وينديون آهن ۽ عام طور تي ڪمپائونڊر ۽ ڊسپينسر انهن مرڪزن ۽ يونٽن ۾ ايندڙ مريضن تي پنهنجي قابليت جا تجربا ڪندا رهندا آهن.
پاڪستان ۾ شهري آبادي جي 21 سيڪڙي حصي کي ۽ ٻهراڙين جي رڳو 4 چار سيڪڙي حصي کي صحت ۽ صفائي جون بنيادي سهوليتون حاصل آهن، جڏهن ته شهري آبادي جي 53.8 سيڪڙو آبادي ۽ ٻهراڙين جي 17 سيڪڙو آبادي کي پيئڻ جو صاف پاڻي مليل آهي.
ٽين دنيا جي ملڪن ۾ طبي تعليم، تربيت ۽ انتظام پڻ نوآبادياتي نظام جو ورثو ۽ عطيو آهي ۽ ان نظام کي شعوري طور تي ترقي ڏني پئي وڃي جنھن سبب تربيت ورتل ۽ پڙهيل ڳڙهيل ڊاڪٽر تي حڪومت جو لکين روپيه خرچ اچي ٿو، ڊگري حاصل ڪرڻ کانپوءِ يورپ ۽ آمريڪا وڃڻ جي خواهش رکن ٿا ۽ موقعو ملندي ئي ڀڄي وڃن ٿا. نتيجي ۾ عوام جي پگهر ۽ پورهئي جي ڪمائي مان خرچ ڪيل پئسو زيان ٿئي ٿو ۽ ٻئي طرف امير ملڪن کي مفت ۾ ڊگري ورتل ۽ تيار ڊاڪٽر ملي وڃن ٿا ۽ غريب ملڪن جي ذهني صلاحيتن جو پڻ استحصال ٿئي ٿو.
انـهـيءَ ذهـنـي صــلاحـيـتـن جــي لــڏپـلاڻ واري عمل کي برين ڊرين (Brain Drain) جو نالو ڏنو ويو آهي. بين الاقوامي سطح تي ڊاڪٽرن ۽ ٻين ذهني صلاحيتن رکندڙ فردن جي لڏپلاڻ جو سوال ان لاءِ اهميت رکي ٿو ته ان سان ڪنھن خاص نظام ۽ انهيءَ سماجي ۽ معاشي جوڙجڪ واري صورتحال جي خبر پوي ٿي، جنھن جي سرحدن ۾ اهو نظام سرگرم عمل آهي. جيئن ٽين دنيا جي ملڪن جو سياسي، سماجي ۽ معاشي ڍانچو ان پوزيشن ۾ نه آهي جو بين الاقوامي طور تي ذهني صلاحيتن جي لڏپلاڻ واري عمل کي روڪي سگهي. اهو رڳو تڏهن ئي ممڪن ٿي سگهندو، جڏهن انهن ملڪن جي سماجي ۽ معاشي سسٽم ۾ ڪا بنيادي تبديلي اچي ۽ ملڪ کان ٻاهر موجود سهوليتون ملڪ اندر ئي ميسر ٿين. تعليم ۽ تربيت جي لاڳو غلط سسٽم سبب ڊاڪٽرن ۾ شهرن جي اسپتالن ۽ نجي پريڪٽس ڪرڻ جي خواهش عام طور تي ٻهراڙين جي طبي مرڪزن جي ويراني ۽ وڌندڙ بيمارين کي جنم ڏئي ٿي.
گذريل ورهين ۾ دوائن ٺاهڻ جي ڪمپنين پنهنجي مختلف دوائن جون قيمتون وڌايون آهن ۽ حڪومت طرفان به انهن کي کلي ڇوٽ ڏني وئي آهي. طبي ماهرن موجب پاڪستان ۾ بيمارين جا جيترا به قسم آهن، انهن جي علاج لاءِ 728 بنيادي دوائن جي ضرورت آهي. پر مارڪيٽ ۾ هن وقت ساڍا چار هزار دوائون مختلف نالن سان موجود آهن، جن مان وري ڪي اهڙيون آهن جن تي يورپ ۽ آمريڪا سميت ڪيترن ئي ملڪن ۾ بندش پيل آهي. ڇاڪاڻ ته انهن دوائن سبب ٻيون ڪيتريون ئي موتمار بيماريون جنم وٺن ٿيون. هن وقت پاڪستان ۾ دوائن ٺاهڻ جي صنعت جو 95 سيڪڙو حصو عالمي هڪ هٽين يعني ملٽي نيشنل ڪارپوريشنن جي هٿ ۾ آهي. انهن ڪمپنين جو ڄار پوري دنيا ۾ پکڙيل آهي. اهي ڪمپنيون خام مال هڪ ملڪ ۾ ٺاهين ٿيون، مصنوعات ٻئي ملڪ ۾ ٺاهين ٿيون، پيڪنگ ٽئين ملڪ ۾ ڪن ٿيون ته وري مارڪيٽنگ چوٿين ملڪ ۾ ڪن ٿيون، هن وقت پاڪستان ۾ تيار ٿيندڙ دوائن مان پيڪنگ جو 68 سيڪڙو ۽ خام مال جو 86 سيڪڙو ٻاهران گهرايو وڃي ٿو، جنهن تي قيمتي ٻاهريون ناڻو خرچ ٿئي ٿو. ٻئي طرف حڪومت ان سلسلي ۾ دوائن جي صنعت ۾ ملڪ کي خود ڪفيل بنائڻ ۽ واضح پاليسين ٺاهڻ جي بدران غير ملڪي مفادن هيٺ حڪمت عمليون جوڙي رهي آهي. جڏهن ته دوا سازي جي صنعت ۾ ڪم ايندڙ خام مال پاڪستان ۾ موجود آهي ۽ ان کي ڪم آڻي سگهجي ٿو.
بنيادي طور تي عوام کي صحت جي سهوليتن جي فراهمي جو مسئلو سياسي مسئلو آهي، ڇاڪاڻ ته نوڪر شاهي ۽ اشرافيا، صحت جي شعبي ۾ پنهنجون پاليسيون رڳو معاشري جي هڪ حصي جي بهتري ۽ ڀلائي لاءِ جوڙي رهيا آهن.
حوالا
صحت زمرو:پاڪستان زمرو:ذاتي زندگي
امام اوزاعي سنڌي
امام- اوزاعي، سنڌي نسل جو بزرگ هو. سندس اصل نالو عبدالرحمان -بن- عمرو هو، جيڪو 88 هه/706ع ۾ ڄائو. علامه ذهبي ۽ ابن حجر لکن ٿا ته هن بزرگ جو خاندان سنڌ ۾ نهايت معزز ۽ ديني ڪارنامن ڪري اعليٰ سمجهيو ويندو هو. -ان- کان پوءِ -ان- جو خاندان سنڌ جي قيدين ۾ شامل ٿي شام ۽ اندلس پهتو. امام اوزاعي، فقہ جي هڪ شاخ جو باني آهي. شام ۽ اندلس ۾ وڏي عرصي تائين سندس پوئلڳن جو ڪيترو ئي تعداد رهيو. امام اوزاعي سڄي زندگي علم ۽ دين جي خدمت ڪندي گذاري. کيس ”شيخ -الاسلام-“ جي لقب سان سڏيو وڃي ٿو. -امام- اوزاعي ۽ -امام اعظم- ٻئي همعصر هئا. -امام اعظم- هن بزرگ جو قدر ڪندو هو ۽ سندس علم جو معترف هو. -امام- اوزاعي 15 ربيع الاول 156هه/772ع ۾ وفات ڪئي. شيخ الاسلام عبدالرحمان بن عمرو امام اوزاعي. فقهه جي هڪ مذهب جو باني هو؛ شام ۽ اسپين ۾ ڪيتي زماني تائين سندس پوئلڳن جو وڏو تعداد موجود رهيو. فقهه جي تاريخ ۽ خلافيات ۾ اڄ تائين اهو مذهب معلوم ۽ مشهور آهي. سندس والد سنڌي هو. پاڻ دمشق جي هڪ ڳوٺ ۾، 88 هه ۾ پيدا ٿيو. آخر عمر ۾ بيروت ۾ قيام ڪيائين. حمام ۾ ڄاڻي واڻي باهه ۾ کيس جلايو ويو. سندس وفات جي سال ۾ اختلاف آهن؛ عام طرح مؤرخن 156هه لکيو آهي. سندس استادن مان عطاء بن ابي اباح، قتاده، شداد، نافع، مولي، عمر، زهري ۽ محمد بن سيرين، وغيره آهن؛ ۽ شاگردن مان مالڪ، شعبه، ثوري، ابن مبارڪ، يحيٰ بن سعيد قطان، وغيره آهن. ابن مهديءَ، امام احمد بن حنبل، امام ابو اسحاق فزاري، اسماعيل بن عباس، عبدالله بن مبارڪ ۽ سفيان ثوريءَ سندس ذڪر ڪيو آهي. امام اوزاعي ۽ امام اعظم سندس همعصر هئا؛ امام اعظم به سندس قدردان ۽ سندس علم جو معترف هو
1218ع
ڊسمبر
زمرو:1218ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
بچل
هن شاعر جو ڪلام 20 صديءَ جي اوائل (1911ع) ۾ قلمبند ٿيل ڪافين جي هڪ -بياض- ۾ شامل آهي. 1900ع ڌاري گذاري ويو. ساڳئي نالي سان هڪ ڪافي گو شاعر هو، جنهن جي ڪلام کي خوشيرام فقير سودائيءَ، 1297هه/1880ع ۾، پنهنجي ڇپايل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل ڪيو آهي.
جي روز رسندين
جي روز رسندين پهرين سنڌي اپگرهي چينل ڪي ٽي اين جو هڪ مشهور گيت آهي.
السي
اِلسي هڪ قسم جو ٻوٽو آهي، جيڪو تيلي ٻجن وارن ٻوٽن ۾ شمار ٿئي ٿو. هيءُ ريشي دار يا تاندورن وارو ٻوٽو آهي، جنهن جا گل نيرا ٿين ٿا. هن جي تاندورن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي. اڄڪلھ تاندورا حاصل ڪرڻ لاءِ ٻيا ڪيترائي ٻوٽا ۽ هٿراڌو شيون وجود ۾ اچي چڪيون آهن، پر اڄ بہ روس ۽ بيلجم ۾ هن مان ڪپڙو ٺاهيو وڃي ٿو. ان کان سواءِ اِلسيءَ جو ٻوٽو گلڪاريءَ خاطر باغيچن ۾ پوکيو وڃي ٿو. upright|کاڄو|220px|thumb|Capsules 220px|thumb|السيء جا گل السيءَ جي ٻجن مان تيل بہ ڪڍيو ويندو آهي، جيڪو وارنش جي تياريءَ ۾ ڪم ايندو آهي. ان کان سواءِ روغني ڪِرِمِچ، مَس ۽ دوائن وغيره ٺاهڻ جي به ڪم اچي ٿو. السيءَ جي ٻجن جو کڙ چوپاين جانورن لاءِ طاقتور غذا آهي. سنڌ ۾ السيءَ کي ڪمائيءَ واري فصل طور پوکيو ويندو آهي. حڪيمن جو چوڻ آهي تہ هن جو ٻج طبي لحاظ سان فائديمند آهي. سِڻي ۽ ابلسي هي عام اوڀڙ آهي جو هتي اڪثر باغن ۾ نہ پوکيندا آهن، پر ٻنين ۾ پوکيندا آھن. ايلسي مان تيل ڪڍندا آهن، تنهن کي هن ذات جي اوڀڙن ۾ داخل ڪيو اٿن. انهيءَ مان به ولايت ۾ تندون ڪڍندا آهن، جن مان ڪپڙو اُڄندو آهي. ايلسيءَ کي انگريزيءَ ۾ لنِسِيڊ ۽ ڪپڙي کي لنن چوندا آهن. هن جا گل نيلي رنگ جا ۽ ٽَلِيءَ جي شڪل جا ٿيندا آهن. سڃاتو به سڻيءَ جي ذات مان آهي.
حوالا
السي زمرو:ايشياء جون فصلون زمرو:فصل زمرو:فصلون زمرو:نباتاتيه بحيره روم زمرو:نباتاتيه مشرق وسطي زمرو:نباتاتيه مغربي ايشياء زمرو:ٻوٽا
جوزف اسٽالن
جوزف اسٽالن، ذات جگهاشوِلي، (18 ڊسمبر 1878 – 5 مارچ 1953) 1920ع جي وچ واري زماني کان 1953ع ۾ سندس موت تائين سوويت يونين جي اڳواڻي ڪئي. ڪميونسٽ پارٽي جي سينٽرل ڪاميٽي جي جنرل سيڪريٽري هئڻ جي ناطي، اهو رياست تي سخت اَثر رکندڙ ڊڪٽيٽر هو.
اسٽالن پولٽ بيورو جي انهن ستن ميمبرن مان هڪ هو، جيڪو 1917ع ۾ بالشيوڪ انقلاب منظم ڪرڻ لاءِ لينن، ذينوف، ڪامنيف، ٽراسڪي، سوڪونيڪوف ۽ بابنوف گڏجي قائم ڪيو هو. اسٽالن، روسي انقلاب ۾ حصو وٺندڙ، 1917ع جي بالشيوڪ انقلابين منجهان هڪ هو، جنهن کي 1922ع ۾ پارڻيءَ جي سينٽرل ڪاميٽيءَ جو جنرل سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو هو. ولادمير لينن جي تنقيد کي دٻائي، 1924ع ۾ لينن جي وفات کانپوءِ ( ان جي پوسٽ اسڪرپٽ عهد ۾) پنهنجي مخالفن کي ختم ڪندي، پنهنجي ڪردار ۾ تمام گهڻو واڌارو آڻي ڇڏيو. 1952ع ۾ جنرل سيڪريٽريءَ جي عهدي ختم ٿيڻ تائين هو ان عهدي تي رهيو ۽ 1941ع کان وٺي سوويت يونين جو پريميئر رهيو.
ليون ٽراسڪي جي خيال ته سوشلزم لازمي طور تي، انقلاب مسلسل جي ذريعي عالمي طور تي پکڙجندو جي برخلاف، اسٽالن جي تحت ”سوشلزم هڪ ملڪ ۾“  سوويت يونين جو مرڪزي تصور بڻجي ويو. هن، لينن طرفان 1920ع جي شروعات ڌاري شروع ڪيل ”نيو اڪنامڪ پاليسي“ کي تبديل ڪري سخت مرڪزي ضابطي هيٺ، يو ايس ايس آر کي تيزي سان زرعي معاشري مان صنعتي معاشري ۾ بدلائڻ لاءِ صنعتڪاري ۽ گڏيل پوکي راهي جي پاليسي شروع ڪئي. پر انهن اقتصادي تبديلين جي ڪري لکين ماڻهو گلاگ جي ليبر ڪيمپن ۾ قيد ٿيا. زراعت ۾ آيل اُٿل پُٿل جي ڪري، خوراڪ جي پيداوار ۾ خلل پيو ۽ 1932–33ع جو سوويت ڏڪار، يوڪرين جي هالوڊومر (Holodomor) سان ياد ڪيو وڃي ٿو. 1932ع ۽ 1934ع جي وچ ڌاري هن وڏي پئماني تي پارٽي، حڪومت، فوج ۽ دانشورن مان صفائي جي نالي تي (گريٽ پرج)  مهم هلائي، جنهن ۾ هٿ گھڙيل خيالي ”پرورهيت طبقي جي دشمنن“ جي خاتمي جي نالي تي بنا ڪنهن سبب جي لکين ماڻهن کي قيد، جلاوطن يا قتل ڪيو ويو. ڪميونسٽ پارڻي، حڪومت، ۽ سرخ فوج جا وڏا ڪمانڊر ٽرائلز جي ذريعي غداريءَ ڪرڻ جا ڏوهي قرار ڏئي قتل ڪيا ويا.
آگسٽ 1939ع ۾، اهم يورپي طاقتن سان هٽلر مخالف اتحاد ڪرڻ جي ناڪاميءَ کانپوءِ اسٽالن نازي جرمنيءَ سان اڳرائي نه ڪرڻ جو معاهدو ڪيو، جنهن تحت اوڀر يورپ ۾ پنهنجي پنهنجي اَثرن هيٺ علائقن جي ورهاست ڪئي وئي، نتيجو سيپٽمبر ۾ پولينڊ تي حملي جي صورت ۾ نڪتو، پر پوءِ جرمني معاهدي جي خلاف ورزي ڪندي، جون 1941ع ۾، سوويت يونين خلاف وڏي حملي جي شروعات ڪئي. وڏي جاني نقصان ۽ علائقا وڃائڻ جي باوجود سوويت فوجون ماسڪو ۽ اسٽالن گراڊ جي فيصلو ڪندڙ لڙائين کان پوءِ نازي حملي کي روڪڻ ۾ ڪامياب ٿي ويون. اوڀر جي محاذ تي طاقتن جي محور کي شڪسٽ ڏيئڻ کانپوءِ مئي 1945ع ۾ سرخ فوج برلن تي قبضو ڪري ورتو، ائين اتحادين جي يورپ ۾ جنگ ختم ٿئي. ۽ سوويت يونين، دنيا جي ٻن مڃيل سُپر پاورن مان هڪ طور اُڀريو، ٻي طاقت آمريڪا هئي. سرخ فوج طرفان جرمني جي قبضي مان آزاد ڪرايل رياستن، جيڪي سوويت يونين جون وفادر هيون کي پوءِ گڏائي اوڀر بلاڪ قائم ڪيو ويو. آسٽالن جا چين جي مائوزي تنگ ۽ اُتر ڪوريا جي ڪِم اِل سنگ سان پڻ ويجها لاڳاپا رهيا.
جنگ کانپوءِ نئين سر سويت يونين جي تعمير جي اڳواڻي اسٽالن ڪئي. ان دوران اولھ جي دنيا سان ڇڪتاڻ ۾ واڌارو آيو، جنهن کي سرد جنگ جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو. ان عرصي دوران، يو ايس ايس آر دنيا جو ٻيو ايٽمي هٿيار ٺاهيندڙ ملڪ بڻجي ويو، ان سان گڏوگڏ ڏکار جي خلاف ۽ ڪميونزم جي عظيم تعمير جي منصوبي جي شروعات ڪئي وئي. اسٽالن جي موت کانپوءِ  سندس ۽ سندس حڪومت جي ڪنئين موقعن تي تنقيد ٿي، خاص طور تي، هن جي جانشين، نِڪيتا خروچيف، اسٽالن جي ڪيل عملن کي ننديندي، ان جي حڪومت جو شڪار  ٿيندڙ متاثرن جي بحالي جو اعلان ڪندي، ڊي اسٽالانائيزيشن جي شروعات ڪئي. اسٽالن، هڪ جابر جي طور تي، سدائين اختلافي شخضيت رهيو آهي، پر سندس حوالي سان روسي وفاق ۾ راءِ مليل جليل آهي.
تصنيف
thumb|200px|لکڻ جو عمل تصنيف (Writing) عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ٺاهيل (جوڙيل). اصطلاحي زبان ۾ علمي ڪارنامو يا لکيل ڪتاب کي ”تصنيف“ چئبو آهي. ڪو ماڻهو پنهنجي علمي ڄاڻ ۽ تجربي جي آڌار تي ڪو ڪتاب لکي تيار ڪري ته ان کي ان ماڻهوءَ جي تصنيف ۽ ليکڪ کي ان تصنيف جو مصنف سڏبو آهي.
جوزف اسٽالن
شروعاتي زندگي
اسٽالن جو جارجين نالو Ioseb Besarionis dze Jughashvili იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი هو. هو جارجيائي نسل ۾ پيدا ٿيو، ان زماني ۾ جارجيا روسي سلطنت جو حصو هئي. سندس جنم جو نالو روسي ٻوليءَ ۾ هي Iosif Vissarionovich Dzhugashvili  Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли هو.
تصنيف
حوالا
زمرو:لکت زمرو:ٻولي
جوزف اسٽالن
شروعاتي زندگي
يوزف 18 ڊسمبر 1878ع تي روسي سلطنت جي تبلسيءَ (Tiflis) جي شهر گوري (اَڄ جي جارجيا) ۾ جنم ورتو هو. هن جو والد ٻِسارن جگهاشولي (Besarion Jughashvili) هڪ موچي هو. جڏهن ته سندس ماءُ ڪيٽيون جيلڊزا (Ketevan Geladze) ملازمه (housemaid) هئي. هو جڏهن پيدا ٿيو ته سندس کاٻي پير جون ٻه آنڱريون هڪ بئي مٿان چڙهيل هيون. 7 سالن جي ڄمار ۾ ٿيل ماتا جا نشان هن جي منهن تان ڪڏهن به نه ويا. 12 ورهين جي ڄمار ۾، هن پنهنجو کاٻو هٿ، گهوڙي گاڏيءَ واري مقابلي ۾ زخمي ڪري وڌو هو.
والد طرفان گهڻو شراب واپرائڻ سبب، سندس والد جو خاندان ڏانهن اَڻ سُڌريل رويو ڪاروبار جي ناڪامي جو سبب بڻيو. جڏهن يوزف جي ماءُ پنهنجي مڙس جي مرضي جي خلاف، هن کي يوناني قدامت پسند (گريڪ آرٿوڊاڪس)  مدرسي ۾ پادري ٿيڻ لاءِ داخل ڪرايو ته يوزف جو والد صفا ڇتو مست ٿي جهيڙو ڪرڻ لڳو. پوليس جي چيف تي حملي جي سبب هن جي والد کي گوري شهري مان نيڪالي ڏني وئي ته سندس والد بِسارن پنهنجي زال ۽ پُٽَ کي ڇڏي تبلسي ڏانهن (Tiflis) لڏي ويو.
يوزف جڏهن سورنهن سالن جو هو ته هن کي تبلسي جي اهم روسي روحاني درس گاهه ۾ شامل ٿيڻ لاءِ وظيفو مليو، ان مڪتب ۾ تعليم پرائڻ جي ٻولي روسي هئي. هڪ پادريءَ جي طور تي تربيت پرائڻ جي باوجود هو پهرئين سال ئي ملحد بڻجي ويو. هو ڏاڍو ڇتو پڙهاڪو هو نيٺ جلدي ئي جارجيائي ثقافتي قومپرست بڻجي ويو. هو گمنام طور تي جارجيا جي مقامي پريس ۾ پنهنجي شاعري ڇپرائيندو هو ۽ شاگرد سياست ۾ حصو وٺڻ لڳو. توڻي جو هن جي ڪارڪردگي سٺي هئي، پر فائنل آمتحان مان غائب هئڻ سبب 1899ع ۾ هن کي مڪتب مان خارج ڪيو ويو. درسگاهه جي ريڪارڊ مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هو في ادا ڪرڻ قابل نه هو. ان دوران، يوزف، لينن جي لکڻين کان روشناس ٿيو ۽ سوشل ڊيموڪريٽڪ ليبر پارٽي جي مارڪسي گروپ ۾ شامل ٿي ويو.
لينن جڏهن بالشيوڪ پارٽي ٺاهي ته جگهاشولي ڏاڍي جذبي سان ان ۾ شامل ٿي ويو. جگهاشولي (Jughashvili) هڪ سٺي دانشور سان گڏوگڏ پاڻ کي پارٽي لاءِ ڏاڍو اَثرائتو آرگنائيز پڻ ثابت ڪري ڏيکاريو. بين سرگرمين سان گڏوگڏ هن پروپيگنڊا لاءِ پمفليٽ لکي ورهائڻ، هڙتالون ڪرائڻ، ۽ پارڻيءَ لاءِ فنڊَ گڏ ڪرڻ لاءِ بينڪن کي ڌاڙا هڻڻ، ماڻهو اغوا ڪرڻ، ۽ ڀَتي خوري ڪرڻ سميت قتل به ڪيا. گرفتار ٿيڻ کانپوءِ جگهاشولي گهڻائي ڀيرا سائيبيريا ڏانهن جلاوطن ڪري آماڻيو ويو، پر هر ڀيري اهو اتان ڀڄي وڃڻ ۾ ڪامياب ٿي ويندو هو. هن جي مهارت، ڪشش ۽ ڏاهپ، لينن جي دل کٽي ورتي هئي ۽ هو بالشيوڪن جي صفن ۾ ڏاڍي تيزيءَ اڳتي وڌي آيو.
عالمي جنگ I
سائيبيريا ۾ جلاوطني دوران، پهرين عالمي جنگ وقت اسٽالن کي روسي آرميءَ ۾ شامل ڪيو ويو. پر نقصان پهتل هٿ سبب هن کي فوج لاءِ نااهل قرار ڏنو ويو. ميڊيڪل ٽيسٽ لاءِ، هن کي ٽرانس پيسيفڪ ريلوي کان 100 ڪلوميٽر پَري Achinsk شهر وڃڻو پيو هو، توڻي جو فوج هن کي ڀرتي ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو،  پر کيس اُتي رهڻ جي اجازت ڏئي ڇڏي.
1917ع جو روسي انقلاب
thumb|1917ع جي انقلاب کان پهرين، روسي حڪومت جي خاتمي لاءِ اسٽالن ڏاڍو سرگرم ڪردار ادا ڪيو هو. هتي سينٽ پيٽرز برگ جي پوليس ريڪارد مان ورتل 1911ع جي معالوماتي ڪارڊ تي اسٽالن ڏيکاريل آهي. پنهنجي آخري جلاوطني کان پيٽرو گراڊ موٽي اچڻ کانپوءِ  Vyacheslav Molotov ۽ Alexander Shlyapnikov کي نيڪالي ڏيارڻ کان پوءِ اسٽالن پروادا اخبار جو ايڊيٽر بڻجي ويو. ان کانپوءِ هن اليگزينڊر ڪِرينڪسي جي عبوري حڪومت جي حمايت ڪئي. پر پوءِ  اپريل 1917ع ۾ ڪميونسٽ پارٽي ۾ لينن جي اڳتي وڌي اچڻ کانپوءِ، اسٽالن ۽ پروادا اخبار عارضي حڪومت جي مخالف ڪرڻ شروع ڪري ڏني. ان ڪانفرنس ۾ اسٽالن بالشيوڪ سينٽرل ڪاميٽي ۾ چونڊجي آيو. آڪٽوبر 1917ع ۾، بالشيوڪ مرڪزي ڪاميٽيءَ حڪومت خلاف بغاوت ڪرڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو. 7 نومبر تي، سمولني انسٽيٽيوٽ، ليون ٽراٽسڪي ۽ لينن کان وٺي سڄي مرڪزي ڪاميٽيءَ 1917ع جي آڪٽوبر انقلاب لاءِ ڪرينڪسي جي خلاف بغاوت ۾ تعاون ڪيو. 8 نومبر تي، بالشيوڪن ونٽر پَيلس تي حملو ڪري ڏنو ۽ ڪرينڪسي جي ڪابينا کي گرفتار ڪري ورتو هو.
روسي گهرو ويڙهه، 1917–1919ع
آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ، اسٽالن کي قوميتن جي معاملن کي ڏسڻ لاءِ پيپلز ڪميسار مقرر ڪيو ويو. ان کانپوءِ، روس ۾ گهرو ويڙهه شروع ٿي وئي ۽ بالشيوڪ مخالف اتحاد جي وائٽ آرمي، لينن جي ريڊ آرميءَ آڏو اچي بيٺي. لينن پنجن ميمبرن جو هڪ پولٽ بيورو ٺاهيو، جنهن ۾ اسٽالن ۽ ٽراسڪي به شامل هئا. مئي 1918ع ۾، اسٽالن کي Tsaritsyn جي شهر ڏانهن موڪليو. پنهنجي نون اتحادي دوستن  Kliment Voroshilov ۽ Semyon Budyonny جي ذريعي اسٽالن فوج کي پنهنجي اَثر هيٺ اندو.
اسٽالن، ٽراسڪيءَ جي گهڻن ئي فيصلن کي چيلينج ڪندي، سرخ فوج ۾ رد انقلابين ۽ زار جي دور جي آفيسرن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو،  ڦورن طرفان خوراڪ جي رسد تي حملن کي روڪرائڻ ۽ هارين کي ڊيڄاري عطائط ڪرائڻ لاءِ ڳوٺن کي باهيون ڊياري ڇڏيون. مئي 1919 ۾، اولهه جي محاذ تان ڀڄندڙن کي روڪڻ لاءِ کين انقلاب جو منڪر قرار ڏئي، کلي عام غدار قرار ڏئي ڦاهين تي چاڙهائي ڇڏيائين.
تصوراتي تنقيد
تصوراتي تنقيد __(Imaginative Criticism):
جوزف اسٽالن
پولش–سوويت جنگ، 1919–21
1917ع کان 1922ع تائين لاڳيتو روسي گهرو ويڙهه ۾ ٻالشيوڪن طرفان ڪاميابيون ماڻڻ کان پوءِ جيئن ئي انهن پنهنجي پوزيشن مضبوط محسوس ڪئي ته سڄي دنيا جون رياستون سوشلسٽ سماج ۾ تبديل ٿينديون جي ڪميونسٽ نظرئي تحت سوويت روس عالمي انقلاب ڏانهن وڌڻ لاءِ زور لڳائڻ لڳو. (Tukhachevsky مظابق: ان ۾ ڪو شق ناهي ته جيڪڏهن اسين Vistula (جيڪو پولينڊ ۾) آهي تي، غالب اَچي وڃون ها ته انقلاب جو چڻنگون سڄي يورپ جي کَنڊ ۾ پکڙجي وڃن ها). ڦهلاءُ پسند سوچ سان اولهه يورپ ڏانهن ڏسندي، بالشيوڪ اچي پولينڊ آڏو بيٺا. 1919–1921 کان شروع ٿيل ٽڪراءُ سوويت پولينڊ جنگ جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو. پولش فوج جي شروعاتي ڪاميابيءَ کان پوءِ 1920ع جي گرمين جي موسم ۾ بالشيوڪن، پولش فوجن کي وچ پولينڊ تائين پٺيان ڌڪي ڇڏيو. ڏکڻ محاذ جي هائي ڪمانڊ ۽ پيپلز ڪميسار جي حيثيت ۾ آسٽالن جو ارادو، پولينڊ جي شهر Lwów (جيڪو هاڻي يوڪرين ۾ آهي) تي قبضو ڪرڻ جو هو. پر سندس اهو ارادو لينن ۽ ٽراسڪي جي حڪمت عمليءَ سان ٽڪراءَ ۾ هو، جنهن تحت اُٽر طرف وارسا تي قبضو ڪرڻ هو.
تصوراتي تنقيد
تصوراتي تنقيد هڪ ئي وقت ذاتي نسبتي ۽ خيالي آهي. ان ڪري اها ايتري ئي دلچسپ آهي، جيتريون ادب جون ٻين صنفون آهن. تنقيد ٻيو ڪجهه به نه آهي، پر اها ڪتابن مان محظوظ ٿيڻ جو فن آهي ۽ هن ذريعي شهپارن بابت پنهنجي ذهن کي وڌائي ۽ سڌاري سگهجي ٿو.
جوزف اسٽالن
پولش–سوويت جنگ، 1919–21
12–25 آگسٽ 1920ع تي وارسا جي هڪ اهم جنگ ۾ Tukhachevsky جيئن تيئن ڪري پولش ڪمانڊرن Józef Piłsudski ۽  Władysław Sikorski مصروف ڪيو ويٺو هو پر اسٽالن Lwów مان پنهنجا فوجي جٿا هٽائي  Tukhachevsky ڏانهن اُماڻي سندس مدد ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. نتيجي ۾ سوويت روس جون فوجون جيڪي پولينڊ جي گادي جي هنڌ تي قبضي لاءِ وڙهي رهيون هيون، پولينڊ ۾ چئني طرفن کان گهرجي ويون. نيٺ Lwów ۽ وارسا ٻنهي هنڌن تي هارايو ۽ ان جو الزام اسٽالن تي لڳو. آگسٽ 1920ع ۾، اسٽالن ماسڪو واپس آيو ۽ پنهنجي حق م دليل ڏنا ۽ احتجاجن فوجي ڪمانڊ تان استعيفا ڏئي ڇڏي. مارچ اَپريل 1920ع ۾، 22 سيپٽمبر 1920ع تي ٽراسڪيءَ، اسٽالن جي هلتَ تي کُلي تنقيد ڪئي.
طاقت جو اُڀار
1921ع ۾، سرخ فوج طرفان جارجيا تي قبضي ڪرڻ ۾ اسٽالن ڏاڍو فيصلو ڪندڙ ڪردار ادا ڪيو، ان کان پوءِ هن خاص طور سوويت جارجيا ڏانهن ڏاڍي سختگير، مرڪزيت پسند پاليسيون اختيار ڪيون. جارجيا ۾ اسٽالن جي ڪاروائين، اسٽالن ۽ لينن جي وچ ۾ ڏار پيدا ڪيا، ڇالاءِ جو لينن موجب سڀني رياستن سان هڪجهڙو ورتاءُ جهڙو هئڻ گهرجي، ڇو جو سڀئي سوويت رياستون برابر آهن.
پوءِ به لينن، اسٽالن کي وفادار ساٿي سمجهندو هو ۽ جڏهن لينن، ٽراسڪي ۽ ٻين  سياستدانن سان تڪرار جي گَپَ ۾ ڦاسي پيو ته هن اسٽالن جي حمايت جو فيصلو ڪيو. ليو ڪامنيف جي مدد سان لينن 1922ع ۾ اسٽالن کي جنرل سيڪريٽري مقرر ڪيو. هن عهدي سان اسٽالن کي پنهنجا ڪيترائي ساٿي حڪومتي عهدن تي مقرر ڪرڻ جي طاقت ملي وئي.
مئي ۽ ڊسمبر 1922ع ۾ لينن کي اسٽروڪَ پوڻ سبب لينن کي گورڪيءَ ۾ نيم ريٽائرمينٽ اختيار ڪرڻي پئي. اسٽالن اَڪثر هن سان ملڻ ويندو هو ۽ ٻاهر جي دنيا سان هن جي رابطي ڪار طور ڪردار ادا ڪندو هو، پر پاڻ ۾ تڪرار ٿيڻ سبب، بنهي جي وچم تعلقات خراب ٿي ويا. لينن پنهنجي هدايتي خطن ۾ جيڪي پوءِ سندس وصعيت بڻجي ويا ۾ اسٽالن جي ڏاڍي گِلا ڪئي آهي. هن اسٽالن جي سياسي خيالن، اَڍنگن لڇڻن، خواهشن ۽ حد کان وڌيڪ طاقت جي استعمال تي تنقيد ڪندي کيس سيڪريٽري جرنل جي عهدي تان هٽائي ڇڏڻ جي تجويز ڏني. لينن جي نيم رٽائرمينٽ جي دوران، اسٽالن، ڪامنيف ۽ گريگوري زينوف سان ملي ٽراسڪي جي خلاف هڪ هٿ گهڙيل اتحاد ٺاهيو. ائين انهن گڏجي 1923ع ۾ پارٽيءَ جي ٿيندڙ 12هين ڪانگريس ۾ لينن جي ان وصعيت کي پيش ٿيڻ کان روڪي ڇڏيو. (لينن جي وفات کانپوءِ، مئي 1924ع ۾ پارٽيءَ جي تيرهين ڪانگريس ۾ اها نائبن جي ڪجهه چونڊ گروپن اڳيان پڙهي وئي، پر ان جي اسيمبلين يا ڪانگريس جي دستاويزن ۾ ذڪر ڪرڻ کان جهل ٿيل هئي.
لينن جي 21 جنوري 1924ع تي فالج سبب گذاري وڃڻ کان پوءِ پولٽ بيورو جي هيٺين  سَتن ميمبر نڪولائي بُخارين، ڪامنيف،  ايلڪسي ريڪوف، جوزف اسٽالن، ميخائل ٽامسڪي، ليون ٽراسڪي ۽ گريگوري زينوويف ۾ اقتدار لاءِ جنگ شروع ٿي وئي.
هڪ دفعو وري، ڪامنيف ۽ زينوويف ،اسٽالن جي مدد ڪئي ته جيئن لينن جي وصعيت ٻاهر نه اچي سگهي. ان دوران، اسٽالن جي نائبن جو ڪامنيف ۽ زينوويف سان تڪرار تيز ٿي ويو. ٽراسڪي، ڪامنيف، ۽ زينوويف کي الڳ ٿلڳ ڪري اَڪيلائيءَ جو شڪار ڪرڻ کان پوءِ، پارٽي جي مرڪزي ڪاميٽي ۽ پوءِ نيٺ پارٽي مان خارج ڪري ڪڍي ڇڏيا ويا.
پَرڏيهي پاليسيءَ جي حوالي سان، چين ۾ اُتر واري مهم، اسٽالن ۽ ٽراسڪيءَ جي وچ ۾ اختلاف جو اهم نقطو هئي. اسٽالن چاهيو تي ته چين جي ڪميونسٽ پارٽيءَ طرفان ڪميونسٽ انقلاب آڻڻ لاءِ اُپاءَ وٺڻ جي بدرآن قومپرست ڪومَن تانگ سان اتحاد ڪري. ٽراسڪي، چين جي ڪميونسٽ پارٽيءَ تي زور ڀريو ته اها ڪومن تانگ جي مخالفت ڪري ۽ مڪمل انقلاب جي شروعات ڪري. اسٽالن اُتر واري مهم دوران ڪومن تانگ کي فنڊنگ ذريعي مدد ڪئي. اسٽالن، ٽراسڪيءَ جي تنقيد جو مقابلو ڪندي، پنهنجي هڪ ڳجهي تقرير ۾ چيو هو ته ڪومن تانگ ئي واحد پارٽي هئي، جيڪا سامراجين کي شڪست ڏيڻ جي صلاحيت رکي پئي، ڇالاءِ جو چيانگ ڪائي شيڪ کي اَمير واپارين طرفان مالي مدد حاصل هئي ۽ تنهنڪري اسان کي هن جي فوجن کي استعمال ۾ آڻي، ليمي وانگر نپوڙڻ کان پوءِ پوءِ بيڪار ٿيڻ تي، اُڇلائي ڇڏڻو هو. پر اُتر مهم جي دوران، 1927ع جي سينگهائي قاتل عام ذريعي، شينگهائي جي ڪميونسٽ پارٽيءَ جي ميمبرن جو قتل عام ڪري، چيناگ ان سڄي عمل کي پٺيان ڌڪي ڇڏيو.
لينن جي نيئن معاشي پاليسي (اين اي پي) جي ڀيٽ ۾ اسٽالن مرڪزي ضابطي هيٺ معشيت ذريعي  تيزيءَ سان صنعتڪاريءَ ڪرڻ تي زوز ڏنو. 1927ع جي آخر ۾، اَناج جي فراهمي ۾ گهٽتائي اَچڻ کان پوءِ اسٽالن اجتماعي پوکي راهي زوز ڀريندي ڪولاڪ جي هارين طرفان زخييرو ڪيل اَناج کي ضبط ڪرڻ جو حڪم ڏنو. نڪولائي بُخارين ۽  پريمئر اليڪسي ريڪوف انهن پاليسين جي مخالف ڪئي ۽ لينن جي نيو ايڪانامڪ پالسيي ڏانهن ورڻ جي وڪالت ڪئي، پر پولٽ بيورو جي باقي سڀني ميمبرن اسٽالن جو ساٿ ڏنو ۽ نومبر 1929ع ۾ بخارين کي پولٽ بيورو مان نيڪالي ڏني وئي. اڳئين سال، ريڪوف کي ڪڍڻ کان پوءِ اسٽالن جي سفارش تي ان جي جاءِ تي مولوٽوف کي رکيو ويو.
ڊسمبر 1934ع ۾، لينن گراڊ جي ڪميونسٽ پارٽيءَ جو باس سِرگئي ڪِيروف قتل ٿي ويو. اسٽالن، ان کي هڪ وسيع سازش قرار ڏيندي ان جو الزام تخريبڪارن ۽ ٽراسڪائيز (ٽراٽسڪائٽن) تي هنيو. هن اندروني دشمنن خلاف هڪ وڏي صفائي مهم جي شروعات ڪندي، کين ڪُوڙن مقدمن ذريعي سزائون ڏياري ڦاسيون ڏئي ڇڏيون يا سائيبيريا جي گُلاڪس ۾ قيد ڪري ڇڏيو. ان مهم جي متاثرن ۾، پراڻا دشمن بُخارين، ريڪوف، ڪامنيف ۽ زينوويف پڻ شامل هئا. اسٽالن پنهنجي وفادار نِڪولائي زيحوف کي ”اين ڪي وي ڊي“ پوليس جو سردار مقرر ڪري، ”اين ڪي وي ڊي“ مان جهونن بالشيوڪن جي صفائي ڪري ڪڍڻ جي ذميوراري ڏني. جڏهن سندس اقتدار جو ڪو به سنجده مخالف نه بچيو ته 1938ع ۾ اسٽالن صفائي مهم ختم ڪئي. زيحوف کي پوءِ وڏو ڏهڪاءُ پکيڙڻ جو الزام ڏئي نوڪري مان ڪڍيو ويو ۽ ڦاسي ڏني وئي.
سوويت سيڪريٽ سروس ۽ انٽيلي جنس ۾ واڌارو
اسٽالن رياست جي ڳجهي پوليس ۽ ڳُجهن ادارن جي دائري ۽ طاقت ۾ تمام گهڻو اضافو آندو. هن جي رهنمائي هيٺ جرمني، برطانيا، فرانس، جاپان، ۽ آمريڪا سيمت دنيا جي اَڪثر ملڪن ۾ روسي ڳجهن ادارن پنهنجا نيٽ ورڪ قائم ڪرڻ شروع ڪري ڇڏيا. اسٽالن، ڪميونسٽ انٽرنيشنل تحريڪ کي ڪافي حد تائين دخل اندازي طور استعمال ڪيو ۽ ڪوششون ورتيون ته ٻاهريون ڪميونسٽ پارٽيون لاڳيتو سوويت يونين ۽ اسٽالن جون حمايتي ئي رهن.
اسٽالن جي صلاحيتن جو مثال 1940ع ۾ ان وقت سامهون آيو، جڏهن هن جي منظوريءَ سان ڳُجهي پوليس ۽ غير ملڪي جاسوس ذريعي ليون ٽراسڪيءَ کي ڌوڪي سان قتل ڪرايو ويو هو.
پرسنلٽي ڪَلٽ
سوويت يونين ۾ لينن ۽ اسٽالن ٻنهي جي شخصيت پرستي کي گڏيل طور تي  اُڀاريو ويو. تاريخ جي گهڻين شخصيتن جي وڏائي کي ان انداز سان ماپيو وڃي ٿو ته  گهڻن شهرن ۽ ڳوٺ جا نالا مٽائي ڪنهن شخصيت تي رکيا ويا. (ڏسو جاين جي لسٽ، جن جا نالا مٽائي اسٽالن جي نالي تي رکيا ويا) ”اسٽالن انعام“ ۽ ”اسٽالن امن انعام“، اسٽالن جي اعزاز ۾ رکيا ويا هئا. اسٽالن پنهنجي لاءِ هي خطاب قبول ڪيا. (مثال طور، ”ڪوريفيحس آف سائنس“، ”قوم جو اَبو“، ”برليئنٽ جينئس آف هيومنٽي“، ”ڪميونزم جو عظيم معمار“، ”گارڊنر آف هيومن هيپي نيس (انساني خوشين جو باغبان)“ وغيره ۽ 1917ع جي انقلاب ۾ پنهنجو پاڻ کي اهم ڪردار ڏيارڻ لاءِ هن نئين سر  سوويت تاريخ لکائڻ ۾ مڊڊ ڪئي. ساڳي ئي وقت، نڪيتا خروچيف جي مظابق، هن (اسٽالن) جو اصرار هو ته اهو تاريخ ۾ واقعي ۾ به عظيم ۽ عير معمولي شخصيت طور ياد رکيو ويندو. ذريعن مطابق هن جو قد لڳ ڀڳ 5 فٽ، 4 انچ (163 سينٽي ميٽر) هو، پر اسٽالن جا قدآور مجسما هن جي جسماني بيهڪ اهڙي ڏيکارين ٿا ڄڻڪ اهو زار ايلگزينڊر III جيترو ڊگهو هو.
ٽراسڪيءَ اسٽالن جي شخصيت پرستيءَ تي تنقيد ڪئي. پر ٻئي مهاڀاري جنگ کانپوءِ، اسٽالن جو نالو قومي تراني ۾ شامل ٿيڻ سا اها (اسٽالن جي شخصيت پرستي) پنهنجي انتها تي پهچي وئي. ادب، شاعري، موسيقي، پينٽنگز ۽ فلمون، اسٽالن جي چاپلوسي ۽ نمائش جو مرڪز بڻجي ويون. اڪثر هن کي خدا جهڙيون خوبيون ۽ خاصيتون رکڻ واري طور ساراهيو ويندو هو، ائين محسوس ڪرايو ويندو هو، ڄڻڪ هن اَڪيلي سر ئي ٻي عالمي جنگ کٽي هئي. جنهن مٿائين سطح تي اسٽالن پنهنجو پاڻ کي رکندو هو ان جي اها حيثيت بهرحال بحث جوڳي آهي.
نِڪيٽا خورشيف پنهنجي 1956ع جي هڪ تقرير ۾ هنن لفظن ۾ اسٽالن جي شخصيت پرستيءَ جي ملامت ڪئي: اها مارڪسزم، ليلنزم سان وڏي ناانصافي ٿيندي، جيڪڏهن اسين چئون ته هڪ شخص ۾ سُپر مين وانگر مافوق الفطرت خوبيون ۽ خاصيتون آهن، جيڪي خدا سان مشاهبهت رکن ٿيون. خروشيف جي تقرير ۽ خاص طور 1961ع ۾ ٿيل ڪميونسٽ پارتيءَ جي ڪانگريس طرفان ان جي تصديق کانپوءِ نه رڳو سوويت يونين ۾ بلڪي بين سوشلسٽ ملڪن ۾ به اسٽالن جون هزارن جي تعداد ۾ يادگارون تباهه ڪيون ويون. مثال طور، نومبر 1961ع ۾، برلن جي يادگار اسٽاليني کي هڪ ڳُجهي آپريش ذريعي هٽائي ڇڏيو ويو هو.
پَرجز (صفائي) ۽ موت جون سزائون
اسٽالن، ڪميونسٽ پارٽي جي سينٽرل ڪاميٽيءَ جي پولٽ بيورو جي سربراهه جي طور تي، 1931ع ۾، عطيم صفائي جي نالي تي،  پارٽي ۾ داخل ٿيل ”موقعي پرستن“ ۽ ”رد انقلابين“ کي پارٽيءَ مان ڪڍڻ کان پوءِ مطلق طاقت حاصل ڪرڻ ۾، مڪمل طور تي ڪامياب ٿي ويو. اهي جن کي پَرج جي طرفان نشانو بڻايو ويندو هو، انهن کي گهڻو ڪري پارٽيءَ مان ڪڍي ڇڏيو ويندو هو، پر ڪجهه جي خلاف وڌيڪ سخت اُپائن طور NKVD جي ٽروئيڪا ذريعي مقدمو هلائڻ کانپوءِ سزا تي عمل ڪرائڻ لاءِ کين گُلاگ جي ليبر ڪيمپن ڏانهن اُماڻي ڇڏيو ويندو هو. ...
1930ع جي ڌاري، اشٽالن، لينن گراڊ جي ڪميونسٽ پارٽيءَ جي سربراهه سرگئي ڪيروف جي وڌندڙ مقبوليت ڏسي فڪرمند ٿي ويو. 1934ع ۾، مرڪزي ڪاميٽيءَ لاءِ پارٽيءَ جي ڪانگريس ۾ ٿيل ووٽن ۾ اسٽالن هڪ سئو ناڪاري ووٽ حاصل ڪيا ۽ ڪيروف، رڳو ٽي ناڪاري ووٽ حاصل ڪيا، جيڪي ڪنهن به اميدوار جي مقابلي ۾ سڀ کان گهٽ هئا. ڪيروف جي قتل کانپوءِ، جيڪو ٿي سگهي ٿو ته اسٽالن پاڻ ڪرايو هجي کانپوءِ اسٽالن منصوبابنديءَ تحت ڪوشش ڪئي ته مخالف اَڳواڻن جن ۾ ٽراسڪي، ڪامنيف ۽ زينوئيف کي ان قتل جي ڪيس ۾ ڦاسيو وڃي. قتل جي تحقيقات ڊگهي ٿيندي وئي. اسٽالن ”دهشتگرد تنظيمن ۽ دهشتگرڊاڻين ڪارواين“ جي نالي سان هڪ نئون قانون پاس ڪيو، جنهن تحت دفاع جي وڪيل، وڪيلِ صفائي، اپيل وغيره کي تڪڙو ڏهه ڏينهن اندر اُڪلائي فيصلو ڏيڻو هو.
تنهن کان پوءِ ٻيا به مقدما هلايا ويا، جيڪي ماسڪو ٽرائلز جي نالي سان ڄاتا وڃن ٿا جن جو طريقيڪار سڄي ملڪ تي دهرايو ويو. قانون جي آرٽيڪل 58 تحت رد انقلاب ۽ سوويت يونين خلاف سرگرمين کي ڏوهه قرار ڏيندي، آرٽيڪل 58 کي وسيع انداز ۾ لاڳو ڪيو ويو هو. ”عوام جو دشمن“ جي الزام تحت جيڪڏهن ڪنهن کي موت جي سزا نه به ڏني ٿي وئي، ته به رڳو تفتيش، ايذاءَ، جانچ، ۽ ملڪ بدريءَ جو عقوبتون ۽ پيڙائون ئي ڪنهن کي به پورو ڪرڻ لاءِ ان قانون تحت ڪافي هيون. اسٽالن پنهنجي هٿ چونڊيل جلاد ويسلي بِلاخن کي ڪجهه هائي پروفائيل موت جون سزائون ڏيڻ جو ڪم سپرد ڪيو ويو هو.
سرخ فوج ۾ گهڻ ئي فوجي اڳواڻن کي ڏوهي قرار ڏئي وڏي پئماني تي صفائي (پَرج) جي پيروي ڪئي وئي. تمام گهڻ اعليٰ سطحي انقلابين ۽ پارٽي ميمبرن تي ڏاڍ،  نيٺ ليون ٽراسڪيءَ کي اها دعويٰ ڪرڻ تي مجبور ڪيو هو ته هڪ وڏو ”رت جو درياءُ“ اسٽالن جي حڪومت کي لينن کان بلڪل الڳ ڪري چڪو آهي. ٽراسڪي، جيڪو جنوري 1937ع کان ميڪسيڪو ۾ جلاوطني ۾ گذاري رهيو هو کي 1940ع ۾ قتل ڪرائڻ کانپوءِ پارٽي جي ليڊرن مان اسٽالن جو آخري مخالف به ختم ٿي ويو.
جوزف اسٽالن ۽ ولايمير مِليوتن (جيڪو 1937ع ۾ جيل ۾ گذاري ويو) کان سواءِ لينن جي ڪابينا جي ميمبرن مان ڪو به قدرتي موت ڪو نه مئو هو بلڪي اصل ۾ انهن سڀني جو صفايو ڪيو ويو هو.
NKVD جي قومي دستن پنهنجي ڪاروائين ۾ (عير ملڪي قوميتن) جيئن پولش، نسلي جرمنز ۽ ڪورين وغيره جا ساڍا ٽي لک 350,000 جن (144,000 پولش) هئا کي گرفتار ڪيو ويو ۽ 247,157 (110,000 پولشن) کي قتل ڪيو ويو هو. ...
سوويت آرڪائيواز جي روشنيءَ ۾، تاريخدانن جي مطابق، لڳ ڀڳ 700,000 ستَ لکَ (1937ع ۾ 353,074 ۽ 1938ع ۾ 328,612) عام سوويت شهرين، ورڪرن، هارين، رازن، استادن، پادرين، موسيقارن، فوجين، ۽ رقاصائن کي وڏي پئماني تي بي رحمي سان قتل ڪيو ويو. ...
اولهه جي ڪجهه ماهرن مطابق، سوويت آرڪائيوز مان مليل ثبوتَ گهٽ، اَڻپورا ۽ اعتبار جوڳا ناهن.
اسٽالن ذاتي طور تي 1937ع ۽ 1938ع ۾ 375 فهرستن (40,000 ماڻهن) کي موت سزا ڏيڻ تي صحي ڪئي هئي جن مان 90 سيڪڙو کي گوليون هڻي ماريو ويو هو. ...
1930ع ۽ 1940ع دوران، سوويت ليڊرشپ، سوويت حڪومت جي مخالفن ۽ فرار ٿي ويلن کي قتل ڪرائڻ لاءِ NKVD جا اِسڪواڊز موڪليا هئا.
جلاوطنيون (ملڪ نيڪاليون)
ٻي مهاڀاري جنگ کان ڪجهه عرصو پهرين، ان دوران ۽ ان کان يڪدم پوءِ اسٽالن وڏي پئماني تي جلاوطنين جو هڪ اهڙو سلسلو شروع ڪرايو جنهن سوويت يونين جي نسلي نقشي تي وڏا اَثر وڌا. هڪ اندازي موجب، 1941ع کان وٺي 1949ع تائين لڳ ڀڳ 3.3 ملين ماڻهن کي سائيبريا ۽ وچ ايشائي رياستن ڏانهن زبردستي اُماڻي ڇڏيو ويو. ڪجهه اندازن مطابق، لڏ پلاڻ تي مجبور ڪيل آباديءَ جو 43 سيڪڙو بُک ۽ بيمارين ۾ وڪوڙجي مري کپي ويو.
صحيح يا غلظ الزام،  پر اصل ۾ علحدگي جي تحريڪ اُڀرڻ جي ڊپ، سوويت حڪمراني خلاف مزاحمت ۽ جرمنن کي علائقي تي قبضي ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ جي شڪ جي بنيادن تي لاڏ پلاڻ ڪرائڻ جو اهو فيصلو ٿيو. ... قفقاز تي نازي جرمنيءَ جي مختصر قبضي کانپوءِ جابلو علائقن جي پنجن ئي ننڍين آبادين ۽ ڪرائيميا جي تاتارين کي پنهنجو سامان سَڙو کڻڻ جو موقعو ڏيڻ کان سواءِ ئي، هڪ لک کان وڌيڪ آبادين کي زبردستي اُتان لڏايو ويو هو.
مخصوص نسلي گروهن، جهڙوڪر، سوويت ڪورين، وولگا جي جرمنن، ڪرائيميا جي تاتارين، ۽ چيچن ۽ گهڻن ئي پولشن نسلي گروهن جي وفاداري تي، اسٽالن جي اعتماد جي کوٽ جي نتيجي سبب کين اهم اسٽرٽيجڪ غلائقن مان جبري طور ڪڍي، مرڪزي سوويت يونين، خاص طور تي قازقستان ۽ وچ ايشيا جي علائقن ڏانهن منتقل ڪيو ويو. ڪجهه اندازن مطابق، درپدر ٿيلن مان هزارين شايد دڳ ۾ ئي مري کپي ويا هوندا.
سرڪاري سوويت اندازن مطابق، 14 ملين کان وڌيڪ عوام کي 1929ع کان 1953ع تائين گلاگ مان گذارڻ سان گڏ 7 کان 8 ملين عوام سميت (ڪئي علائقن جي سڄين جي سڄين قوميتن کي) زوريءَ علائقو بدر ڪري، سوويت يونين جي ڏورانهن علائقن ڏانهن اُماڻيو ويو هو.
فيبروري 1956ع ۾، نِڪيتا خروچيف، زوريءَ زبردستي ڪرايل جلاوطين کي ننديندي ان کي لينن ازم جي خلاف ورزي قرار ڏنو ۽ توڻي جو ڪجهه کي واپس به اچڻ ڏنو ويو، پر اصل ۾ گهڻي عرصي تائين ائين نه ٿي سگهيو، وڃي 1991ع ۾ تاتارين، مسخيٽينز، ۽ وولگا جرمنن کي گڏيل طور  پنهنجي وطنن ڏانهن موٽي اچڻ جي اجازت ڏني وئي. پوءِ جلاطنين دوران کاڌل سخت ڏکن سور جي يادگيرين، بالٽڪ رياستن، تاتارستان ۽ چيچنيا ۾ علحدگي پسند تحريڪن جي اُڀار ۾ ڏاڍو اهم ڪردار ادا ڪيو.
اجتماعي پوک
thumb|1933ع ۾، هڪ اجتماعي کيت مان ٻار پَٽاٽا چونڊي رهيا آهن. اسٽالن جي حڪومت زراعت کي جبري طور تي اجتماعي پوک تي منتقل ڪري ڇڏيو. جنهن جو مقصد وڏي پئماني تي، مشينن جي ذريعي فارمن جي پيداوار وڌائڻ، هارين کي سڌو سنئون سياسي ضابطي ۾ آڻڻ ۽ بهتر نموني سان ٽيڪس گڏ ڪرڻ هو. اجتماعي پوک ايڏي وڏي پئماني تي سماجي تبديليون آنديون، جو ايتريون وڏيون تبديليون، ويڳاڻپ ۽ 1861ع ۾ غلامي جي خاتمي جي دور کانپوءِ ڏسڻ ۾ آيون هيون. اجتماعي پوک تمام گهڻ هارين جي معيار زندگيءَ ۾ تمام وڏي لاٿ آندي، جنهن جي نتيجي ۾ هاري سخت ردعمل تي لهي آيا.