cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آرمينيا
معيشيت
آرمينيا جي کاڻن مان سون، شيھو، جست ۽ ٽامو نڪري ٿو. ھن ملڪ جي توانائي جون ضرورتون روس پوريون ڪري ٿو. تيل، گيس ۽ ائٽمي توانائي وارن ريئيڪٽرن جو تيل سمورو روس مان درآمد ڪيو وڃي ٿو. توانائي جو سڀ کان وڏو سرچشمو ھائڊرو اليڪٽرڪ آھي. ملڪ ۾ تيل گيس ۽ ڪوئلي جا ننڍا ذخيره آھن پر اُنھن جي نيڪالي جي صلاحيت ناڪافي آهي. ھن ملڪ جي ماحولياتي صفائي لاء ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ ۽ ٻين زھريلن عنصرن جي نيڪال واري بايوو ڪئپيسٽي تائين پھچ ڏاڍي گھٽ آھي. عالمي ڀيٽ ۾ ھن ملڪ جي شرح ,2019 ۾ 0.8 ھيڪٽر تائين مس ھئي
مصر
عرب جمھوريه مصر(مِصر Miṣr, مَصر Maṣr, Ⲭⲏⲙⲓ Khēmi) یا مصر، جمهورية مصر العربية ‎ ​ ،ھي ھڪ بين البراعظمي ملڪ آھي. آفريڪا جي اتر اوڀر ۽ ايشيا کنڊ جي سنائی اپٻيٽ علائقي ۾ ھڪ ملڪ آھي۔ مصر جي ايراضي 1،001،450 چورس ڪلو میٽر آھي۔ مصر جي سرحدن کي ڏٺو وڃي ته اولهه ۾ لیبیا، ڏکڻ ۾ سوڊان، اوڀر ۾ ڳاڙهو سمنڊ، اتر اوڀر ۾ فلسطين ۽ اسرائيل، اتر ۾ رومي سمنڊ يا ميڊيٽرينين سمنڊ آهن. مصر دنيا ۾ سڀ کان پھرين قومي رياست بڻجي ڏھ ھزار سال قبل مسيح ۾ ظاهر ٿيو. ھن کي تھذيب جو پينگهو ٻہ چوندا آهن. غزاہ جو قديم قبرستان، اسفنڪس جو بت، ميمفس جا قديم آثار، ٿيبز، ڪرناڪ ۽ بادشاھن جي وادي ھن جي قديم تھذيب جا وڏا مثال آهن. جديد مصر 1922 ۾ برطانيہ کان آزادي ورتي.1952 واري انقلاب سان اھو ريپبلڪ آف ايجپٽ يا مصر بڻيو.1953 کان 1961 تائين شام سان گڏجي يونائيٽيڊ عرب ريپبلڪ بڻيو.1980 ۾ مصر ڪيمپ ڊيوڊ معاھدي ذريعي اسرائيل کي تسليم ڪيو. مصر جي آباديءَ جو سڀ کان وڏو حصو نيل درياء جي ڪنارن سان رھي ٿو. ھن ملڪ جي وڏي ايراضي صحارا رڻپٽ جو حصو آهي.
قديم مصر
200px|thumb|مصر ۾ غزه وارو نڪروپولس يا قديم قبرستان جنھن ۾ [[اھرام واقع آھن آھي دُنيا جي ست عجائبات مان ھڪ آھن]]
مصري تاريخ جي ابتدا جي اڃا خبر نه پئجي سگهي آهي. ممڪن آهي ته اها 5000 ورهيه ق.م يا اڄ کان ست هزار ورهيه اڳ پيدا ٿي هجي. ’مينيز‘، پهريون فرعون (مصري بادشاهه جو لقب) هو، جو 3000 سال ق.م پهرئين مصري شاهي خاندان جو باني بڻيو. هن مصر جي ننڍين ننڍين حڪومتن کي متحد ڪري هڪ مرڪزي حڪومت جي ماتحت آندو ۽ نيل نديءَ جي ڪيٽيءَ جي سري وٽ ’ميمفـِـس‘ جو شهر ٻڌو. thumb|300px|کاٻو|ميمفس شهر ۾ ھيدر مندر جا آثار. ميمفس جي ويجهو ”ابوالهول“ جي تعمير به ان قديم ترين زماني ۾ ٿي، جنهن جي تاريخ متعلق ڪا صاف ڳالهه معلوم ڪانهي. 200px|thumb|1870 ^ نڪتل اسفنڪس يا ابوالھول جي بت جو ڦوٽو جنھن جو ڪجھ حصو واريءَ ۾ پوريل ٬ھي.
200px|thumb|اسفنڪس يا ابوالھول جو بت 2005 ۾.
هي ڳرو مجسمو جو هنر ۽ فن جو قديم ترين مثال آهي ۽ جو اڄ ڏينهن تائين قائم آهي، سو هڪ نـِـهري پٿر مان ٽڪي ٺاهيو ويو آهي. سندس جسم هڪ جـُـهڪي ويهندڙ شينهن جهڙو آهي، پر شڪل يا مـُـنهن انساني اٿس. اهو سج ديوتا جو مجسمو هوٻئي ڪنهن به بادشاهي خاندان اهڙا نمايان آثار پٺيان نه ڇڏيا جهڙا فرعونن جي چوٿين خاندان، جنهن جي حڪمرانن ميمفس جي ويجهو سڀ کان وڏا اَهرام ٺهرايا. ڪـِـي اوپس (بادشاهه) ”احـَـرمِ عظيم“ (Great Pyramid) ٺهرايو، جو هڪ قسم جو پٿرن ۽ سـِـرَن جو جبل آهي، ۽ سڀني پاسن کان بلڪل پوري نموني ۾ چار سؤ پنجاهه فوٽن جي اوچائيءَ تائين ٺهيل آهي. اهي ڪامل معماريءَ جا ڪارناما ڏيکارين ٿا ته مصري علميت اڳيئي اهڙي زماني ۾ پختگيءَ کي پهچي چڪي هئي، جنهن زماني ۾ سڄي يورپ ۾ بربريت جو تسلط هو.جنهن وقت شام جي لاڏائو حملي ڪندڙن مصري دوآبي ۾ ديرو ڄمايو، تنهن وقت اڳيئي اٺ شاهي خاندان ٻيا به گذري چڪا هئا. شامي حملي آورن آهستي آهستي سڄي مصر جي وادي پنهنجي حڪمرانيءَ هيٺ آندي. غير ملڪي (شامي) حڪمرانن کي ”حـِـڪصاص“ يا ”ريڍار بادشاهه“ ڪري ڪوٺيو ويندو هو. جيتوڻيڪ اُهي شروع ۾ غير مهذب هئا، پر جلد ئي هنن مصري ريتون رسمون اختيار ڪيون. حڪصاص بادشاهن جي پنج سئو ورهين جي حڪومت مصـِـري شهزادي اموسـِـس جي بغاوت سان جبراً ختم ٿي. هن مصري شهزادي غير ملڪي حاڪمن کي تڙي ڪڍيو ۽ مـُـلڪ ۾ ارڙهين بادشاهي خاندان جو بنياد رکيو. هن خاندان ۽ ان کان پوءِ ايندڙ خاندان جي ڏينهن ۾ مصر، طاقت جي عـُـروج تي پهتي. صحاريٰ کان وٺي فرات نديءَ تائين مصري فرعونن جو حڪم مڃيو ويندو هو. هنن جي مشهور بادشاهن مان سڀ کان وڌيڪ ناليوارا اڻويهين خاندان جا حاڪم: سيتي پهريون ۽ راميسـِـس ٻيو هئا. thumb|200px|کاٻو|فرعون راميسس 2 جو وڏو بت جيڪو کلي فضا واري عجائب گهر ۾ رکيل آهي. سيتي، ڳاڙهي سمنڊ کان نيل نديءَ تائين هڪ واهه کوٽائڻ شروع ڪيو، جو مصري تجارت ۽ سامونڊي طاقت جي لاءِ ايتري اهميت رکندڙ هو، جيتري آمريڪا جي لاءِ پاناما واهه. هن واهه جو ڪم راميسـِـس ختم ڪرايو. ان واهه جا قديم آثار اڃا تائين سوئيز واهه جي ويجهو صاف نظر اچن ٿا. راميسس پنهنجي شاندار حڪومت جا سـَـتـَـهٺ ورهيه فوجي مـُـهمن ۽ عوامي ڪمن جي تعمير ۾ صرف ڪيا. ڪئين عظيم مجسما ۽ وڏين عبادتگاهن جا اجڙيل آثار، جي اڃا تائين سلامت آهن ۽ جن جون ڀتيون تصويرن ۽ ڪتبن سان چٽيل آهن، سي راميسـِـس اعظم جي همٿ جون شاهد آهن.مصر جو آخري ناليوارو خاندان ڇويهون خاندان هو، جنهن جو باني ”ساميٽـِـڪُـس“ (Psammetichus) پهريون (سن 663 ق . م) هو. هن آشـُـورِيـُـن کي، (جن مصر کي پنهنجي ملڪ جو هڪ صوبو بنائي ڇڏيو هو) مـُـلڪ مان تڙي ڪڍيو. ساميٽـِـڪس پهريون، پهريون فرعون هو، جنهن غير ملڪي ماڻهن کي مصر ۾ رهڻ ۽ ورسائڻ لاءِ همٿايو. ان تسلسل ۾ دوآبي ۾ يونانين جي هڪ وستي آباد ٿي ۽ يوناني شاگردن مصري مذهبي عالمن کان علم حاصل ڪيو. ان طرح مصر جون کوجنائون ڀونوچ سمنڊ جي ٻين ملڪن ۾ ڦهلجي ويون. ساميٽڪس جي فرزند نـِـيڪو ٻئي پنهنجي پيءُ جي راڄنيتي متي يا پاليسي کي جاري رکيو، پر سندس مدبر حڪومت ملڪ کي رڳو ڪجهه وقت لاءِ زور وٺرايو. مصري لوڪ پنهنجي ترقيءَ جي چوٽيءَ کي پهچي چـُـڪا هئا ۽ آخري دور جا فرعونن جا آزاد خيال، سندس تجويزن مان گهڻو فائدو نه وٺي سگهيا. نيون ۽ وڌيڪ طاقتور قومون اڳين قومن جي جاءِ تي کڙيون ٿيون. پهرين بابلي لوڪن ۽ انهن کان پوءِ ايرانين، مصر کي پنهنجو محڪوم صوبو ڪري رکيو. سڪندراعظم ملڪ کي يوناني حڪومت هيٺ آندو ۽ پهرين صدي عيسويءَ ۾ رومي لوڪن فرعونن جي ملڪ کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو. ان وقت کان پوءِ مصر ڪنهن به مقامي حاڪم جي حڪومت هيٺ نه رهي آهي.
افلاطون (ڪتاب)
هن نالي سان هڪ ڪتاب پيسومل آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 90 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، ينگ مئن ڊراميٽڪ ڪلب حيدرآباد، سن 1928ع ۾ ڇپايو.
مصر
قديم مصر
مذهب، ريتون رسمون ۽ هنر و فن
مصري لوڪ تمام گهڻا مذهبي ماڻهو هئا. سندن قومي زندگيءَ تي مذهب جو راڄ هو، بادشاهه کان وٺي فقير تائين، ملڪ جي زمين جو ٽيون حصو عبادتگاهن جي ملڪيت هئڻ سبب مقدس بڻيل هو. گهر مٽيءَ جا ٺهيل هئا، پر عبادتگاهن کي پٿرن جي پشتي هئي. مصر جي مٿانهين ڀاڱي ۾ قديم شهر ٿيبز جي ويجهو ڪارنـَـڪ جي عبادتگاهه قديم زماني ۾ مذهبي عمارت سازيءَ جو بهترين ۽ اهم ترين نمونو ليکي وڃي ٿي. سندس ڪيترا گول ٿنڀا اڃا تائين سندس قديم آثارن جي زيارت ڪندڙن کي اچرج ۾ وجهن ٿا. مصر ۾ هر هڪ ضلعي کي پنهنجا مڪاني معبود هئا، پر انهن مان ڪن جي سڄي ملڪ ۾ پوڄا ڪئي ويندي هئي. انهن مان مکيه هئا ”راع“ يعني سج ديوتا ۽ ”اوسائـِـي رِس“، جو نيل نديءَ جي نعمتن جو مالڪ هو. اوسائي رس سان گڏ سندس زال ”آءِ سـِـس“ ۽ سندس پٽ ”حورس“ جي به عام طرح پوڄا ڪئي ويندي هئي. مصرين به ٻين ڪيترين قومن وانگر ضرورت محسوس ڪـئي ته پنهنجـن ديوتائن کي،جي قدرتي طاقتن يا غير محسوس خاصيتن (مثلاً: سج ۽ چنڊ، سڦلتا ۽ صحت جا مجسما هئا)، کي ڪا ظاهري شڪل ڏين. تنهنڪري هنن سندن بـُـتَ ٺاهيا، جي ماڻهن وانگر نظر پئي آيا پر سندن مٿا جانورن جهڙا هئا. اڪثر ڪري سندن اعتقاد هو ته ديوتا حقيقت ۾ جانورن جي شڪل وٺي رهن ٿا. اهڙي طرح ”حيوان پرستيءَ“ جو بنياد پيو. مصر ۾ ٻليون، ڪتا ۽ واڳون مقدس ليکيا ويندا هئا. اوسائي رِس جي روح متعلق چيو ويندو هو ته هو هڪ ڍڳي ۾، (جنهن کي ”ايپس“ ڪوٺيندا هئا)، رهندو هو. ”ايپس“ جي پوڄا سندس عمدي عبادتگاهه ۾ ڪئي ويندي هئي. ان ڍڳي جي موت وقت اوسائي رس جو روح (هڪ گابي ۾، جو اُن وقت ڄائو هو) حلول ڪري ويو. سڀني مصرين جو پڪو عقيدو هو ته جسماني موت کان پوءِ سندن روحن کي دنيا ۾ ڪيل بڇڙن يا چڱن ڪمن لاءِ سزا يا اجورو ملندو. صالح روحَ ’اوسائي رس‘ جا دوست ٿي رهندا ۽ بـُـرن روحـَـن کي حيواني جسمن جي ذريعي رلڻو پوندو. جيئن گناهه وڏو تيئن انسان کي بدتر حيوان (جهڙوڪ: سوئر، ڳجهه) جي روپ ۾ رهڻو پوندو. ڪئين هزار سالن جي اهڙي سزا کان پوءِ اهو سزا يافته روح شايد انساني جامو اختيار ڪري. سندن عقيدي موجب، هڪ ڊگهي عرصي کان پوءِ سڀ ارواح پنهنجن انساني جسمن ڏانهن موٽندا. ان کي ”حشر يا قيامت“ جو عقيدو ڪوٺيو وڃي ٿو ۽ ڪيترن پوين مذهبن، جهڙوڪ: مسيحيت ۽ اسلام ۾ ملي ٿو. مصرين دوائن جي ذريعي لاشا سانڍي رکيا، ان لاءِ ته، جيئن روح پنهنجي اڳئين بدن کي لهي سگهي. ان طريقي سان لاش کي محفوظ رکڻ کي ”موميائي طريقو“ ڪوٺيو وڃي ٿو ۽ اهڙن لاشن کي ”موميائي لاش“ سڏيو وڃي ٿو، پوين ڪـُـجهه ڏهاڪن ۾ ڪئين هزار اهڙا موميائي لاش لڌا ويا آهن. سيتيءَ پهرئين ۽ راميسـِـس ٻئي جا موميائي لاش قاهره جي عجائب خاني ۾ هينئر به ڏسي سگهجن ٿا. جيتوڻيڪ انهن بادشاهن جي موت کي ٽن هزار ورهين کان وڌيڪ عرصو گذري چڪو آهي، ته به سندن چَهرا بلڪل صحيح سلامت آهن. مصرين جي عقيدي موجب انتقال ڪيل روح ڪڏهن ڪڏهن انهن ساڳين قبرن ۾ موٽي ايندا آهن، جتي سندن جسم پوريل آهن. انهن روحن کي خوش ڪرڻ لاءِ قبرن جي ٺاهه ٺوهه ۾ گهڻي محنت ڪئي ويندي هئي. نيل نديءَ جي اولهه ۾ جيڪي ٽڪريون آهن، (خاص ڪري قديم ٿيبز جي ويجهو) انهن ۾ لاتعداد قبرون زمين ۾ سرنگهه وانگر کوٽيل آهن. انهن جون ديوارون اڪثر ڪري تصويرن ۽ ڪتبن سان چٽيل آهن، جن ۾ فوتين جي زندگي بيان ٿيل آهي. انهن تصويرن جي ذريعي اڄڪلهه جي عالمن کي قديم مصرين جي اخلاق ۽ رهڻي ڪهڻيءَ متعلق سڀ خبر پئي آهي. اهرام پڻ اصل ۾ سندن بانين جا مقبرا آهن.
شيشو ۽ ڪاغذ
قديم مصري تحرير
نيپولين جي هڪ فوجي کي اسڪندريا (مصر) جي هڪ ڳوٺ الرشيد منجهان هڪ پٿر لڌو جنهن تي قديم مصري تصويري لکت (Pictographic Script) سان گڏ يوناني ۽ هيرو غليفي ۾ عبادت جا ڪي قانون لکيل آهن. اهو پٿر اڄڪلهه برٽش ميوزيم ۾ محفوظ آهي. چيني لکت وانگر مصري لکت به ”نقشي تحرير“ سان شروع ٿي. شين جا نالا سندن سادي تصوير يا نقش ڪڍڻ سان اظهار ڪيا ويندا هئا. مصري پنهنجي تحرير تي، جا واقعي سهڻي هئي، فخر ڪرڻ ۾ پڻ چينين سان مشابهت رکندا هئا. ”پٿراون ڪتبن“ لاءِ هنن قديم ”تصويري تحرير“ جنهن کي ”هيرو غلافي“ (هيرو = مقدس، غلافي = پٿر تي ٽـُـڪيل لکت) ڪوٺيو وڃي ٿو، ان کي  جاري رکيو. دستاويزن ۽ واپاري مقصدن لاءِ تصويري تحرير جا مختصر نمونا آهستي آهستي هيرو غلافيءَ جي جڳهه ڀرڻ لڳا، ڇو ته هو تڪڙا لکي پيا سگهجن.
زالن جي حيثيت
بارڪ زئي
بارڪ زئي دُراني پٺاڻن جو هڪ قبيلو. افغانن جي هڪ قبيلي جي رئيس ”زِيرڪ“ جا ٽي پُٽ هئا: پوپل، اَلڪو ۽ بارڪ. انھن ٽنھي مان مستقل قبيلا سڏيا ويا يعني پوپل زئي، الڪوزئي ۽ بارڪ زئي، جيڪي سدوزئي قبيلي کان پوءِ افغانستان جا حڪمران بنيا. انھن جي حڪمرانيءَ جي شروعات امير دوست محمد خان کان ٿي. امان الله خان کان پوءِ محمد نادرشاھ بادشاھ ٿيو. جيڪو امير دوست محمد خان جي ڀاءُ سلطان محمد خان جي اولاد مان هو.
مصر
قديم مصر
مصري زالن کي قاعدي موجب مڙس سان گڏ برابريءَ جا حق حاصل هئا. هو پنهنجي نالي ۾ ملڪيت رکي ٿي سگهيون ۽ خودمختياريءَ سان ان جي سنڀال ڪري ٿي سگهيون. پنجين بادشاهي خاندان جو هڪ شهزادو اخلاقي نصيحتن جي هڪ مجموعي ۾ چوي ٿو: ”جي تون سياڻو آهين ته پنهنجي گهر جي چڱيءَ طرح سنڀال ڪر، پنهنجي زال کي پيار ڪر، سندس عزت ڪر، سندس جسم جي سنڀال ڪر، سندس خواهشون پوريون ڪر، جيستائين تون جيئرو آهين، ڇو ته هوءَ (زال) هڪ نعمت آهي، جيڪا پنهنجي مالڪ لاءِ عزت جو باعث آهي.“ ڪنهن به ٻئي قديم ملڪ ۾ زالن سان اهڙو سٺو ورتاءُ نه ڪيو ويندو هو ۽ نه هنن کي هاڻوڪي زماني تائين مغرب جي مکيه ملڪن ۾ سندن برابريءَ جي حقن جي دعويٰ وري تازي ڪئي وئي.
قبطي زبان (Coptic) مصري زبانن سان لاڳاپيل هڪ زبان آهي جيڪا پاڻ افرو ايشيائي زبانن جي شاخ آهي هي زبان قديم مصر ۾ ٽي هزار سال اڳ ڳالهي ويندي هئي ۽ پنھنجي سندر ڏيک سبب پنجي صدي عيسوي تائين ڪنھن نہ ڪنھن حد تائين سترهين صدي عيسوي تائين موجود رهي جيڪا هاڻي اڻلڀ آهي پھريان انکي يوناني رسم الخط ۾ لکيو ويو پر پوءِ ان ۾ ڪجھ واڌارو ڪيو ويو جنھن کانپوءِ ان قبطي رسم الخط طور چورايو انکي مسيحين جو هڪ فرقو قبطي آرٿوڊاڪس ڪتب آڻيندو هئو پر هاڻ اها ڪٿي بہ ناهي ڳالهي ويندي
ٽالمي ۽ رومي مصر
300px|thumb|upright| ٽالمي راڻي قلوپطرہ ستين دينديرا مندر ۾ رومي جنرل جوليس سيزر سان گڏ.
جديد مصر
جديد مصر جي تعمير جي شروعات عثماني خلافت جي محمد علي ڪئي جنھن جو دؤر حڪومت 1805ع کان 1849ع تائين ھيو. ان مصر جي دفاعي طريقو يورپي نموني رکيو ۽ ان ادران جي مرڪزيت ۽ ادارن کي مضبوط بنائڻ جو ڪم شروع ڪيو جنھن جي نتيجي ۾ ايندڙ سؤ سالن ۾ ھڪ آزاد مصري قوم جنم ورتو. محمد علي کان پوء سندس پوٽي اسماعيل مصر کي جديد ملڪ بنائڻ واري ڪم کي اڳتي وڌايو. اسماعيل 1863ع کان 1879 تائين اقتدار ۾ رھيو جنھن دوران ھن مصر جي شھرن کي جديد اڏاوتي نمونن ۾ تبديل ڪيو، تعليم جي دائري کي وڌايو ۽ صحافت کي فروغ ڏياريو. 1882 م برطانيا پنھنجي مالياتي مفادن ڪري ھن ملڪ تي حملو ڪري قبضي هيٺ آندو ۽ ان کي ڪنھن نہ ڪنھن صورت ۾ 1954 تائين پنھنجي اختيار ۾ رکندو آيو. برطانيا ملڪ کي جديد ڪرڻ واري ڪم کي روڪي رکيو پر اظهار جي آزادي ۽ مذھبي آزادي کي قائم رکيو. 1952 جي انقلاب مصر کي تبديل ڪري مڪمل آزادي جي راھ ھموار ڪئي ۽ برطانيا جي مسلط ڪيل بادشاھت جو خاتمو ٿيو .1954ع ۾ ھڪ اڳوڻو فوجي آفيسر جمال عبدالناصر ملڪ جو صدر ٿيو جيڪو 1970ع تائين اقتدار ۾ رھيو. جنھن عرب دنيا کي متحد ڪرڻ لاء اڳواڻي ڪئي. 1956 ۾ ھن سوئيز ڪئنال کي مصري اختيار ۾ آندو جنھن تي مصر سان برطانيا ۽ فرانس جنگ ڪئي جيڪا جنگ سوئيز ڪئنال جي نالي سان مشھور آھي. جديد تاريخ م عرب اسرائيل جنگن عربن کي مصر سميت اسرائيل جي ڀيٽ ۾ وڏو نقصان پھچايو. 1948ع، 1967ع ۽ 1973ع ۾ ٽن عرب اسرائيل جنگن ۾ مصر کي بہ ٻين عرب ملڪن سميت شڪست آئي. انھن جنگن جي ڪري ملڪ جي معاشي ترقي، تعليمي سڌارن ۽ جمھوريت نظام جي سرجڻ وارا عمل پوئتي رھجي وي ا. 1970ع۾ انور سادات ملڪ جو صدر ٿيو جيڪو 1981ع ۾ پنھنجي قتل ٿيڻ تائين صدر رھيو. ان 1978ع ۾ آمريڪا جي ٽياڪڙي سان اسرائيل سان ڪيمپ ڊيوڊ معاھدا ڪيا جنھن سان مصر جو امن جو دؤر شروع ٿيو. اسرائيل ۽ مصر جي وچ ۾ ان امن وارن معاھدن جي ڪري ٻنھي ملڪن جي سربراهن: انور سادات ۽ مناحيم بيگن کي گڏ امن جو نوبل پرائيز مليو. ان سان گڏوگڏ مصر آمريڪا جو اتحادي ٿي ويو. مصر ۾ سيد قطب شھيد (1966 ۾ کيس ڦاسي ڏني وئي) جي بنيادي پرستي وارن خيالن 1967 واري عرب اسرائيل جنگ کانپوءِ اسلام تحريڪ کي مضبوط ڪيو. پر مصري دانشورن طه حسين (وفات: 1973) ۽ نصر حميد ابو زيد (پيدائش:1943) اسلام جي مطالعي ۾ پائدار نصابي تنقيد جا نوان طريقا تلاش ڪيا جن سان مصري مفڪر پنھجي ھم عصرن کان سمجھ م گھڻو اڳتي رھيا. ان کانسواءِ ادبي ميدان، سينيما، موسيقي، ميڊيا واري نشريات سميت ٻين ثقافتي شعبن ۾ پڻ مصر پوري عرب دنيا ۾ سڀ کان اھم قوم رھيو. ان جي مشھور ناول نويس ۽ ڪھاڻيڪار نجيب محفوظ (1911ع- 2006ع) کي ادب جو نوبل انعام مليو.
آبادي
مصر جي عرب ريپبلڪ عرب ملڪن ۾ سڀ کان وڏي آبادي وارو ملڪ آهي جنهن جي آبادي 2008 ۾ 8,17,00,000 ھئي جنھن جو 90 کان 94 سيڪڙو سني اسلام سان تعلق رکندڙ مسلمان آهن. ۽ باقي 6 کان 10 سيڪڙو عيسائي آھن جن ۾ آرٿوڊڪس ڪاپٽس اڪثريت ۾ آھن.
جاگرافي
پکيڙ ملڪ جي پکيڙ 386258 چورس ميل آهي.
سياسي ورهاست
جديد مصر جي حڪومت جو گاديءَ جو هنڌ قاھرہ ۾ آهي جيڪا مضبوط صدارتي نظام تي مشتمل آهي جنھن جو اھم ادارو اتان جي پارليامينٽ آهي جنھن جو ھيٺيون ايوان پيپلز اسيمبلي آھي جنھن جي چونڊ عوام ڪندو آهي. ٻيو ايوان ايڊوائزري ڪائونسل آهي جيڪو غير اھم آھي. آئين ۾ 1980 ۾ شق نمبر 2 ۾ ترميم ڪري اسلام کي اتان جو سرڪاري مذھب قرار ڏنو ويو ۽ شريعت کي قانونسازي جو اھم ذريعو بڻايو ويو.
معيشيت
ھن ملڪ جي بنيادي معيشت زراعت آھي جنھن جي پيدوار جو وڏو حصو مقامي منڊي ۾ کپي ٿو. ملڪ جي زرمبادلہ جو وڏو ذريعو سياحت، پرديس مان مصري ماڻھن جون ڪمائي موڪليل رقمون ۽ تيل جي برآمد آھن.
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:تاريخ زمرو:ملڪ
ليہ ضلعو
ليه ضلعو (اُچار: لَيّا زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
گلشن غازي
گلشن غازي بلديا ٽائون، ڪراچي، سنڌ جو هڪ علائقو آهي، هتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ بلوچي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
شبنم گل
شبنم گل(انگريزي ٻولي:Shabnum Gul) سنڌ پاڪستان جي سنڌي ٻولي ءَ جي نامياري اديب، شاعر، ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ڪالم نگار، ناٽڪ نويس ۽ انگريزي ادب جي پروفيسر آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن.
زندگي ۽ تعليم
شبنم گل جو جو اصل نالو رضيه سلطانه آهي. هيءُ 5 جولاءِ 1963ع تي ڊاڪٽر بشير احمد لاشاريءَ جي گهر ۾ دادو شهر ۾  پيدا ٿي. هن شروعاتي تعليم سيوهڻ، جوهي،دادو, حيدرآباد ۽ ٺٽي ۾ حاصل ڪئي. 1988ع ۾ ايم اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين. ان کان علاوه هن ايم اي پوليٽيڪل سائنس ۽ ايل ايل بي پڻ پاس ڪئي آهي. 1990ع ۾ انگريزي ادب ۾ ليڪچرار مقرر ٿي ۽ ترقي ڪندي ايسوسيئيٽ پروفيسر بڻي آهي هن وقت سنڌي لينگويج اٿارٽي حيدرآباد ۾ سيڪريٽري جي عهدي تي فائز آهي. سندس جيون ساٿي اشتياق انصاري به ناميارو محقق ۽ اديب آهي.
اوارڊ
شبنم گل کي 2015ع ۾ سنڌي لينگويج اٿارٽي حيدرآباد پاران بهترين ناول نگار جو ايوارڊ مليو.
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:ڊرامه نگار زمرو:ناول نگار
ملاکڙو
380px|thumb|
ملاکڙو، پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ جيڪا ڪُشتي رائج آھي ان کي ملھ يا ملاکڙو ڪوٺيو وڃي ٿو. ملاکڙو عام ڪُشتين کان مختلف ۽ جدا آھي ھن کي سنڌي ڪُشتي يا ملھ چون ٿا. اڄ بہ ايران، افغانستان، ترڪي، چيڪوسلواڪيہ، روس، ھنگري ۽ جاپان ۾ ملھ وڙھي وڃي ٿي. وچ ايشيا ۾ ھن راند کي "ڪوريش" چيو وڃي ٿو. جاپاني ڪُشتي "سومو" سان بہ ھن جي گھاٽي ھڪجھڙائي آھي. فني طور تي فرق ايترو آھي تہ بلوچستان ۽ افغانستان جي ملھ ۾ ساڄي ڪلھي سان زور لڳايو ويندو آھي ۽ سنڌ جي ملھ ۾ کاٻي ڪلھي تي زور آزمائي ٿيندي آھي. وچ ايشيا جي "ڪوريش"۾ سنڌ جي "سندري"جي بجاءِ چمڙي جو پٽو ٻڌي ڪري داءُ لڳائڻ جي لاءِ ھٿ وڌا ويندا آھن. "سندرو" ان ڪپڙي کي چيو ويندو آھي جيڪو ملھ ملاکڙي جي دوران چيلھ جي چوڌاري ٻڌو ويندو آھي. سنڌي ڪُشتي ملھ جي تاريخ ۾ مشھور پھلوان بکر شيدي، غلام سرور جتوئي، جمعو شيدي، سڊل مڪراني، سيد سمن شاھ، ڪريم بخش شيدي، شير شيدي، سائيں داد ٿر، نبّن جمالي، حاجي خشڪ، نواز علي رند، دادلوشيدي، ارباب گائو، نورو مڪراڻي، علي محمد ڪوريجو، احمد مري، غلام قادرلغاري، الله جوڙيو سمّون وغيره مشھور ملھ پھلوان رھي چڪا آھن.
برٽش دور ۾ ملھ
رچرڊ برٽن برٽش دؤر ۾ سنڌ ۾ ملھ جي راند تي تبصرو ڪندي لکيو آهي تہ:"هتي هندستان جيان ورزشي آکاڙا ڪونه آهن. تنهن هوندي به ماڻهن کي ملهه جو ڏاڍو شوق آهي. پر هينئر وڏا ملهه اڪثر آفريڪا جا شيدي آهن. جن جا ابا ڏاڏا هن ملڪ ۾ آيا هئا. هو مضبوط جوان آهن. سندن ڏورا ٿلها ۽ هڏ ڪاٺ طاقت وارو هوندو آهي. پر، هنن جو قد پورو پنو هوندو آهي ۽ سندن پير ڦريل، ٽنگون مُڙيل ۽ پنيون ڏنگيون هونديون آهن. هنن کي گوشت، گيهه ۽ کير جي خوراڪ تي هيرايو ويندو آهي ۽ بادي کاڌي ۽ شراب ۽ تماڪ جي منع هوندي آهي. هنن کي هندستان جي ڪشتي بازن جيان ماني کارائي، ٿُلهو ڪونه ڪيو ويندو آهي. هو جڏهن ميدان ۾ نڪري نروار ٿيندا آهن، تڏهن ڏسڻ وٽان هوندا آهن. هو آڙيون ۽ بند استادن کان سکندا آهن. ملهه وقت هو پٽڪو، ڪائنچ ۽ سندرو ٻڌندا آهن. هندستان جيان هتي دشمن کي پُٺي تي ڪيرائڻ ضروري نه آهي. هنن جو گوڏو زمين تي لڳو ته ملهه هارائيندو آهي. ٻن ملهن مانپوئين ملهه جنهن ماري، سو راند کٽيندو آهي. انهن مقابلن وقت ماڻهن ۾ ڏاڍو جوش هوندو آهي، تنهنڪري بعضي فسادُ ۽ خونريزي به ٿيندي آهي. سنڌي پنهنجي پاڙيسرين يعني ايرانين ۽ هندن کان ڪشتي جي هنر ۽ فن ۾ گهٽ آهن، ۽ ساڳئي وقت هو ايشيا جي ٻين قومن جيان ڪسرت ڪرڻ تي پڻ هريل نه آهن. هنن کي ڪمان ڪشڻ، ڏنڊ پچائڻ ۽ مدگر ڦيرائڻ ڪونه ايندو آهي. ملهه، اڪثر ڪري هيٺئين نموني جي مشق پچائيندا آهن: ڊوڙڻ، ٺينگ ڏيڻ، هڪ ڄنگهه تي ٽپڻ، ميل يعني پٿر جي پڃري کڻڻ، ٻانهن جي ڪارائي يا ڏوري تي ڪاٺيون ڀڃڻ، مُٺ کولڻ، ٻانهن مروڙڻ، هٿ جهلڻ ۽ لٺ ڇڏائڻ. ٻيا عام ڪسرت جا نمونا هي هئا: (1) ”مُٺين جو زور“ يعني مُٺ زمين تي رکي ننڍو يا وڏو ماڻهو کڻڻ، (2) چنبو وٺڻ: يعني آڱريون آڱرين ۾ اٽڪائي، هٿ ڇڏائڻ، (3) پير تي اُٿڻ: يعني زمين تي جهُڪي ويهي، هڪ ٽنگ مٿي ڪري ٻيءَ تي آهستي آهستي اُٿڻ، جو آسان ڪم نه آهي. (4) ڪک کڻڻ: يعني جهُڪي ويهي، ٻئي هٿ پٺيان ڪري، چپن سان اڳيان زمين تان ڪک کڻڻ..
ملاکڙو جي معنيَ
سنڌ ۾ قديم زور آزمائيءَ جو مشهور طريقو آهي ملهه، جنهن ۾ ٻه پهلوان سندرا ڪري هڪ ٻئي سان زور آزمائي ڪندا آهن.جنهن ميدان ۾ ملهه وڙهندا آهن، انهيءَ کي ”ملاکڙو“ چوندا آهن، جيڪو ”ملهه ملاکڙو چوندا آهن، جيڪو ”ملهه آکاڙو“ جو گڏيل مرڪب آهي. ملاکڙو زور آزمائيءَ جي اها روايت آهي، جيڪا هر ميلي جو جز سمجهي ويندي آهي. قديم زماني ۾ يونان، عرب ۽ دنيا جي ٻين ملڪن ۾ به زور آزمائيءَ جا ميلا لڳندا هئا، پر عرب جا اهڙا ميلا مشهور آهن، جن ۾ شاعري به ٿيندي هئي، نسا به ايندا هئا. شهه سواريءَ جا مظاهرا به ٿيندا هئا، ۽ زور آزمائي به ٿيندي هئي. سنڌ جي ملاکڙي کي شايد عرب جي اهڙن ملين سان نسبت هجي.
احد جي جنگ
-جنگ- -بدر- کان پوءِ نبي سڳوري صلي -الله- علي وسلم جي وڏي -جنگ- شوال 3 هه/23 مارچ 625ع ۾ لڳي، جنهن جا ذميدار قريش هئا، -جن- -بدر- واري -جنگ- جو بدلو وٺڻ لاءِ حملو ڪيو هو. نبي سڳوري -جن- ستن سَوَن اصحابين سان ڊاٻو ڪيو. قريش -ٽن- هزارن جي لشڪر سان گڏ الهندي طرف هئا. نبي سڳوري -جن- ننڍي ٽڪريءَ تي پنجاهه تيرانداز بيهاري ڇڏيا هئا ته جيئن اُهي اسلامي لشڪر جي حفاظت ڪن، ۽ کين تاڪيد ڪيائون ته ڪنهن به حالت ۾ پنهنجي جاءِ نه ڇڏين. قريشن پهرئين ئي حملي ۾ ڀاڄ کاڌي ته پاڻ سڳورن جا بيهاريل تيرانداز به پنهنجي جاءِ ڇڏي ميدان ۾ لهي آيا. قريشن اهو ڏسي موٽي اچي، انهيءَ هنڌان مسلمانن جي لشڪر تي حملو ڪيو، جنهنڪري مسلمانن کي سخت مالي ۽ -جاني- نقصان پهتو ۽ خود نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم -جن- جا ٻه ڏند مبارڪ به شهيد ٿي پيا.
احدي جو ڀڙو
هي دڙو ڪلهوڙن جي دور جو آهي ۽ ٽنڊي آدم تعلقي ۾ ديهه احدي، سنڌوءَ جي پراڻي وهڪري لهاڻي ڍوري جي ڪپ تي آهي. اٽڪل چئن ايڪڙن ۾ پکڙيل آهي ۽ ٥- ٦ فوٽ اوچائي اٿس. دڙي تي ٺڪرين ۽ سرن جي ٽڪرن کان سواءِ ٻي ڏسڻ جھڙي ڪابه وٿ مٿاڇري تي نظر نٿي اچي. عوامي روايتن موجب احدي جوڻيجي جو -آباد- ڪيل شھر آھي، جنھن کي ڪلھوڙن مقرر ڪيو ھو. ھو ظالم طبع ھو ۽ روايت آهي ته سندس تڪرار لطيف سائين سان به ٿيو ھو. دڙي جي کوٽائي ٿيل ڪانه آھي.
گوري مندر، نگرپارڪر
250px|thumb|مندر جو افقي منظر
گوري مندر (المعروف گوري جو مندر) ننگرپارڪر ۾ واقع هڪ جين مندر آهي۔ هي ويرواه مندر کان 14 ڪلوميٽر اتر اوله ۾ واقع آهي۔ هي مندر 1375-1376 عيسوي ۾ تعمير ڪيو ويو هيو۔ مندر خصوصي طور تي 23هين جين ترٿانڪر ڀڳوان پارشوناٿ جي لاءِ مختص ڪيو ويو هيو۔
250px|thumb|گوري مندر جو ھڪ منظر
250px|thumb|
اشتقاق
هر صدين دوران هن مندر جو نالو ڪيترائي ڀيرا تبديل ٿيو. هي 300عيسوي ۾ هڪ جين پرستار گوريڇوم پاران تعمير ڪرايو ويو هيو. ، يا 16هين صدي ۾۔
طرز تعمير
250px|thumb|مندر جو ھڪ گنبذ جو اندروني منظر
220px|thumb| گنبذ جو اندروني ڪم
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ جين ڌرم زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
لاڻا ۽ لاڻيون
لاڻا ۽ لاڻيون سڀني کي معلوم آهي ته لاڻا ۽ لاڻيون کاريءَ زمين جي پيدائش آهن. ٿر ۾ کاري زمين اڪثر تمام گهٽ آهي. لاڻيون ٿر واري ڀاڱي ۾ صرف ڏيپلي تعلقي ۾ آهن، جتي سنون يعني لوڻ جون ڍنڍون تمام گهڻيون آهن. جن جي آسپاس واري زمين کاري ۽ ڪلراٺي آهي. يا وري پارڪر ۾ ڪڇ جي رڻ سان لاڳيتي زمين ۾ لڀنديون آهن، جتي پڻ زمين ڪلراٺي آهي. اُٺن جي لاءِ لاڻيون عمدو کاڄ آهي، مگر جزوري جاين کان سواءِ ملڻ محال آهن.
984ع
ڊسمبر
زمرو:984ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
سڻ
سِڻَ سنڌ ۾  جام ٿئي ٿي، مگر اهڙي ڪار آمد نہ آهي جهڙي ٿر ۾. هي ٻوٽو ڀٽن تي ڪونه ٿئي، پر هيٺاهينءَ زمين ۽ ڏهرن جي ڏاڍي زمين ۾ جام ٿئي، سڄي ٿر ۾ عام آهي. هن کي يڪو تڙ هوندو آهي پر سڄو زمين سان لاڳو ۽ اندر ٿيندو آهي. ٻاهر سنهيون سنهيون شاخون ٿي گول دائري ۾ جهڳٽي وانگر ٿي بيهندو آهي. ڇڪڻ سان بعضي پاڙ سميت پَٽجي ايندو آهي. جيستائين ڪچو هوندو آهي تيستائين اُٺ ۽ ٻڪريون جام کائين، ٻڪري کير وڌائي ٻيڻو ڪندي آهي. هن ۾ ننڍا اڇا ۽ پيلا گُلڙا ٿيندا آهن، ٻيو ڪو خاص ڪمائتو ڦل ڪونه ٿئي. سڻ وڍي ڪجهه ويرا ڪري هڪٻئي مٿان سَٿي ڍنگهرن ۽ ڪاٺين جو ڏَپَ ڏيئي ڇڏبو آهي. پنجن- ستن ڏينهن کان پوءِ سڪڻ بعد ماڻهو چونرن، لانڍين ۽ ڇنن جي ڇتين تي ڇاڄو ڏين ۽ پوءِ ان مٿان وري مُرٽون يا کپ ڏيئي نوڙين سان قابو ڪري ڇڏين. ڇاڄي ڏيڻ وارا اهڙا ڪاريگر آهن، جو جاءِ جي اندران سِڻن جو ڪوبه گوڍ يعني تڙ ڏسڻ ۾ ڪونه ايندو. ساوا سڻ وڍي اُن مان نوڙيون وٽين، جي جاين لاءِ ڇاڄي جي مٿان ٻڌڻ جي ڪم اچن. سُڪل سڻ پسائي اُن مان به نوڙيون وٽين. وسڪاري جو يا جڏهين وجهه لڳي، تڏهين نوڙيون وٽي گول ويڙهي سُٿي ٺاهي گڏ ڪندا ويندا آهن. ضرورت وقت پاڻيءَ ۾ پسائين ته گهمجيو نرم ٿيو پون، جي پوءِ ڪم آڻين. نوڙين مان ڇِڪا ٺاهي گهرن جي ڇتين ۾ ٽنگي ڇڏين، جن ۾ کير، مکڻ، اتو، مانيون يا ٻيون شيون رکن ته ماڪوڙين، ٻلين ۽ جيتن کانبچيل رهن. نوڙين جا گول سُٿيا ٺاهي رکن، جي مَٽن، دلن ۽ ڪُنن جي هيٺ ڪم اچن. انهن تي رکيل ٿانءُ ڦٻي بيهندو ۽ هيڏانهن هوڏانهن اُلڙهه ڪندو ڪونه. جهنگ ۾ بيٺل سِڻ نيٺ سُڪي ڪار اٿي ويندا آهن، جي ڍڳيون ڪونه کائينديون آهن، پر ڏڪار وقت گاهه جي نه هئڻ ڪري کائينديون آهن. پوءِ جڏهن برسات پوندي آهي ۽ پَلر پاڻي ٿيندو آهي جو ڍڳيون پيئنديون آهن ته بعضي ڪي مريو وڃن، چوندا آهن ته ”هن کي سِڻ لڳا آهن.“ غريب ماڻهو سڪل سِڻ آڻي گهر ۾ رکندا آهن. باهه ٻارڻ وقت زالون ٿورو مُچو ڪري تيليءَ سان يا منجهس ٽانڊو وجهي ڦُوڪ ڏيئي باهه ٻارينديون آهن. .
فائدا
سڻ بلڪل ڪمائتي آهي. ٻڪريءَ لاءِ ته معجون آهي. سايون سڻون کائي ٻڪري ٻيڻو کير پيدا ڪندي آهي. اٺ لاءِ به ياقوتيءَ 	کان گهٽ نه آهي. سبز سڻيءَ جي کيٽ ۾ اُٺ کي ڇڏڻ اٺ لاءِ ڀلو آھي. سڪل سڻون ويتر ڪمائتيون ٿين. ٿرين جي لانڍين ۽ چؤنرن جي ڇتين لاءِ سڻ کان وڌيڪ ٻيو ڪو به ڇپر ڪونهي. ٿري ماڻهو سڻون ڪپي آڻي ڍير ڪن ۽ پوءِ پنهنجي ڪکائين 	گهرن جون ڇتون سڻن سان  ڍڪي کپ جي ٻنڌڻ سان ٻڌي اهڙيون ته مضبوط ڪيو ڇڏين جو عمدن بنگلن جون سڪون لهيو وڃن.
نوري سال
اسان جي عام پرک موجب بلب روشن ٿيندي ئي روشني جتي ڪٿي پهچيو وڃي، پر حقيقت ۾ روشنيءَ جي به هڪ رفتار آهي. روشنيءَ جي رفتار هڪ سيڪنڊ ۾ 1 لک 86 هزار، 2 سو 88 ميل يا لڳ ڀڳ 3 لک ڪلوميٽر آهي. اها روشني هڪ منٽ ۾ ڪيترو پنڌ ڪندي ۽ هڪ ڪلاڪ ۾ ڪيترو پنڌ ڪندي ۽ هڪ ڏينهن رات ۾ ڪيترو پنڌ ڪندي ۽ هڪ سال ۾ ڪيترو پنڌ ڪندي، ان کي چئبو هڪ نوري سال پنڌ. اها روشني، ان رفتار سان هڪ لک سالن ۾ جيترو پنڌ ڪندي اها آهي اسان جي کير پٽي يا کرائين واٽ يا مِلڪي وَيَ جي ڊيگهه آهي.
جڏهن سان ٽارچ يا بلب ٻاريون ٿا ته ان جي روشني جنهن رفتار سان اڳيان وڌي ٿي ته اها آهي 3 لک ڪلوميٽر في سيڪنڊ. يعني ڪو ٽارچ ٻاري ۽ ٻيو همراهه ٽي لک ڪلوميٽر پري بيٺل هجي ته هن کي ٽارچ ٻرڻ کان پوءِ پوري هڪ سيڪنڊ بعد ان جي روشني نظر ايندي. چنڊ جي روشني اسان تائين سوا سيڪنڊ ۾ پهچي ٿي، ڇو جو چنڊ اسان کان 376300 ڪلوميٽر پري آهي اهڙي طرح سج جي روشني 500 سيڪنڊن ۾ پهچي ٿي ڇو جو سج ڌرتيءَ کان 150 ملين ڪلوميٽر پري آهي. هاڻ توهان پاڻ سوچيو ته 500 سيڪنڊ (يعني ساڍن اٺن منٽن) بعد پهچڻ وارو روشني وارو سج اسان کان ڪيترو پري آهي، اتي هڪ مهينو يا هڪ سال بعد پهچڻ واري روشني جو تارو ڪيترو پري هوندو. هڪ نوري سال معنيٰ هڪ سال جا سيڪنڊ ڪڍي ان کي روشنيءَ جي رفتار ”300،000 ڪلوميٽر في سيڪنڊ“ سان ضرب ڪرڻ سان 9460730472580 ڪلوميٽر ٿيو.
اسين جيڪڏهن کير پٽي يا کيرائين واٽ (Milky Way) کي ايڏو پري کان ڏسون جو اهو گراٺ جيترو مس نظر اچي ته (1). مٿان يا هيٺان کان ڏسڻ مهل اهو جرڪيدار جليبي جهڙي ٿالهيءَ ۽ (2). پاسي کان ڏسڻ مهل چُهنبدار ڏِيٽي (ڏِڪِيءَ) يا وچ ۾ ٿلهي پاسيرو جهليل جليبي جيان نظر ايندو. هڪ پاسي کان ٻي پاسي تائين اسان جي کيرائين واٽ يا کير پٽي ڪهڪشان جي ڊيگهه هڪ لک نُوري سال (Light-year) آهي.
اسان جو سِچ منڊل يا سج سرشتو (نظام شمسي) اسان جي کيرائين واٽ جي وچ (سرائي) کان 30 لک نوري سالن جي مفاصلي تي آهي ۽ ان جي چوڌاري 170 ميل في سيڪنڊ جي رفتار سان ڊوڙي (چڪر هڻي) رهيو آهي، تڏهن وڃي 2200 لک سالن ۾ هڪ چڪر پورو ڪري ٿو.
زمرو:سائنس زمرو:فلڪيات زمرو:کيرائين واٽ زمرو:نوري سال زمرو:روشنيءَ جي رفتار
ٽنڊو غلام حيدر تعلقو
ٽنڊو غلام حيدر تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ٽنڊو محمد خان جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ٽنڊو غلام حيدر شھر آھي.
جاگرافي
ھي تعلقو ٽنڊو محمد خان ۾ واقع آهي. ان جي اتر ، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ بدين ضلعو واقع آهي، اتر اولھ ۾ ٽنڊو محمد خان تعلقو ۽ اولھ ۾ بلڙي شاھ ڪريم تعلقو واقع آهن.
آبادي
هن تعلقي جي آبادي 2011 ۾ انداز مطابق 1 لک 49 ھزار کان مٿي ھئي. 2017ع جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي آبادي 1,84,653 ھئي جنھن مان 1,50,848 ٻھراڙيءَ ۾ رهندڙ ۽ 33,805 شھري ھئي.
ديھون
نيشنل ڊزاسٽر مئنيجمينٽ اٿارٽي جي رڪارڊ مطابق ٽنڊو غلام حيدر ۾ 55 ديھون آھن پر بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ مطابق انھن جو تعداد 54 آھي. ديھ کوچ سيلا* ، ديھ ڪوٽ آٽيو* ۽ ديھ پلونالي* بورڊ آف روينيو جي رڪارڊ ۾ ظاھر ناھن. جڏھن تہ بورڊ روينيو جو رڪارڊ ھن تعلقي جي ھڪ ديھ پلاندي ظاھر ڪري ٿو جيڪا نيشنل ڊزاسٽر مئنيجمينٽ اٿارٽي جي رڪارڊ ۾ ظاهر ناھي.
يونين ڪاؤنسلون
ٽنڊو غلام حيدر تعلقي ۾ 4 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن.
{| class="wikitable"
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
اسلام نگر
اسلام نگر ڪراچي سنڌ بلديا ٽائون جو هڪ علاقو آهي هتي سنڌي،اردو،پنجابي،بلوچي ڳالهائڻ وارا ماڻهو آباد آهن. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
لوڌران ضلعو
لوڌران ضلعو (اُچار: لوڌراں) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
افيئر (رسالو)
پندرنهن روزه افيئر - نيوز مئگزين 2004ع کان ڊاڪٽر علي احمد رند جي ادارت هيٺ ڪراچيءَ مان شايع ٿي رهيو آهي. هن رسالي ۾ ملڪي، غير ملڪي توڙي صوبائي مسئلن بابت مواد کي اهميت سان شايع ڪيو ويندو آهي. هيءُ رسالو پهرين بليڪ اينڊ وائيٽ شايع ٿيندو رهيو، جنهن کي اڳتي هلي مڪمل طور تي رنگين ڪيو ويو. ناليوارا اديب، تجزيه نگار ۽ ڪالم نگار هن رسالي ۾ لکندڙ آهن. هن رسالي ۾ بيباڪ تجزيا ۽ حالات حاضره بابت مضمون ڏنا وڃن ٿا. هن رسالي جي -ٽيم- ۾ همسفر گاڏهي، حميد سبزوئي، محسن -ٻٻر- ۽ ٻيا شامل آهن.
يونيسيف
يونيسيف (انگريزي:[UNICEF])، گڏيل قومن جو دنيا جي ٻارن جي امداد جو ادارو (United Nations Children's Fund) جيڪو ٻارڙن جي صحت، کاڌ خوراڪ، تعليم ۽ عام ڀلائيءَ لاءِ قومن کي مالي مدد مھيا ڪري ٿو. ھيءُ ادارو ٻي عالمي جنگ ۾ تباھ ٿيل ملڪن جي ٻارڙن جي ڀلائيءَ لاءِ 11 ڊسمبر 1946ع ۾ قائم ڪيو ويو. 1946ع کان 1953ع تائين ھن اداري جو نالو ”گڏيل قومن جو دنيا جي ٻارڙن لاءِ امرجنسي فنڊ“ (United Nations Children's Emergency Fund) رکيو ويوھو. بعد ۾ لفظ ”امرجنسي“ ھن اداري جي نالي مان ھٽايو ويو. 1950ع کان پوءِ ھيءُ ادارو فقط ٻي عالمگير جنگ ۾ متاثر ٿيل ملڪن جي ٻارڙن جي ترت مدد تائين محدود نہ رھيو آھي بلڪہ ھي ادارو ترقيءَ جي راھ ۾ پٺتي پيل ملڪن جي ٻارڙن جي ڀلائيءَ لاءِ ڪم ڪري ٿو. گڏوگڏ انھن علائقن جي ٻارڙن جي مدد ڪري ٿو جن کي ترت مدد جي ضرورت آھي. ھن اداري کي 1965ع ۾ امن جو نوبيل انعام ڏنو ويو. ھن اداري جون مرڪزي آفيسون آمريڪا جي شھر نيويارڪ ۾ قائم ڪيون ويون آھن. ھن اداري جو خاص ڌيان انھن ملڪن جا ٻارڙا آھن جن جي سندن حڪومتون چڱي نموني پرگھور نٿيون لھي سگھن. ھيءُ ادارو ٻارن کي موذي مرضن کان بچاءُ جا ٽڪا لڳائڻ ۽ ايڊز جھڙن مرضن کان بچاءُ لاءِ مالي مدد مھيا ڪري ٿو. يونيسيف جي ڪاروھنوار جو دارومدار حڪومتن، خانگي ادارن ۽ مختلف تنظيمن پاران ملندڙ عطيات (Donations) تي آھي. 2018ع جي انگن اکرن موجب ھن اداري جو ڪل فنڊ 5.2 بلين ڊالر ھو. ھن فنڊ جي استعمال ۽ ورھاست لاءِ 36 ميمبرن تي مشتمل ھڪ بورڊ قائم ڪيو ويو آھي. ھن بورڊ جي ميمبرن جي چونڊ گڏيل قومن جي اقتصادي ۽ سماجي ڪائونسل (United Nations Economic and Social Council) ھر ٽن سالن کان پوءِ ڪري ٿي. ھن وقت يونيسيف دنيا جي 192 ملڪن ۾ ٻارن جي ڀلائيءَ لاءِ ڪم ڪري رھيو آھي. ھن اداري جون 150 ڏيھي آفيسون ۽ 34 قومي ڪاميٽيون مختلف ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن. ھنن آفيسن ۽ ڏيھي آفيسن جي سھائتا لاءِ ست علاقائي مرڪز قائم ڪيا ويا آھن.
انتظام
ڪنھن بہ ملڪ ۾ ٻارڙن جي ڀلائيءَ جو ڪو بہ خاص پروگرام يونيسيف جي ڏيھي آفيس ميزبان ملڪ جي سھڪار سان شروع ڪري سگھي ٿي. ڏيھي آفيسون پنھنجو پروگرام ھلائڻ لاءِ علاقائي مرڪزن کان ٽيڪنيڪل مدد ۽ رھنمائي وٺي سگھن ٿيون. يونيسيف جي ھر پروگرام يا پروجيڪٽ جو مدو گھڻو ڪري پنج سال ھوندو آھي. يونيسيف جي مرڪزي آفيس پنھنجي ڏيھي آفيسن ۽ علاقائي مرڪزن جي توسط سان يونيسيف جي پروگرامن جي نگراني ڪندي آھي.
يونيسيف جون قومي ڪاميٽيون
ھنن ڪاميٽين جو بنيادي ڪم يونيسيف لاِءِ چندو گڏ ڪرڻ آھي. ھي ڪاميٽيون گھڻو ڪري دنيا جي اسريل ملڪن ۾ ڪم ڪن ٿيون. ھي خودمختيار غير سرڪاري ڪاميٽيون آھن جيڪي ھن وقت دنيا جي 36 ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن. يونيسيف جي آمدنيءَ جو ٽيون حصو ھنن ڪاميٽين طرفان اچي ٿو. مختلف ڪارپوريشنون، سماجي تنظيمون ۽ سرنديءَ وارا ماڻھو ھنن ڪاميٽين جي معرفت پنھنجا عطيا يونيسيف تائين پھچائين ٿا.
تاريخي ماديت
thumb|[[Karl Marx (1818–1883)]]
تاريخي ماديت مان مراد، مارڪسيت جو اهو پهلو آهي، جيڪو تاريخ جي مادي ۽ معاشي تعبير سان تعلق رکي ٿو. مارڪس جي خيال ۾ انساني تاريخ هڪ داستان آهي، جنهن ۾ مفلس حال طبقو معاشي بهتريءَ لاءِ جدوجهد ڪندو نظر آيو آهي. ان داستان ۾ استحصالي طبقو ۽ استحصال ٿيندڙ طبقو مسلسل هڪ قسم جي ڪشمڪش ۾ رهندو پيو اچي، جنهن کي “طبقاتي ڪشمڪش” چيو ويندو آهي. تاريخي ماديت تاريخي ارتقا کي جانچڻ لاءِ ان تي مارڪسي سائنس جي لاڳو ڪرڻ جو نالو آھي. تاريخي ماديت جو بنيادي مقصد ھڪ جملي ۾ ائين بيان ڪري سگھجي ٿو ته : "” انسانن جو شعور انسانن جي وجود جو شمار ناھي ڪندو، پر ان جي اُبتڙ انسان جو سماجي وجود ان جي شعور جو شمار ڪندو آھي“"
جميعت علماءِ اسلام
جميعت علماءِ اسلام پاڪستان جي ھڪ سياسي جماعت آھي۔ ھن جماعت جو قيام 1945ء ۾ ان وقت عمل ۾ آيو جڏھن جميعت علماءِ ھند ھندستان جي ورھاڱي جي حوالي سان انڊين نيشنل ڪانگريس جي موقف جي حمايت ڪئي، اھڙي طرح ھن موقف سان اختلاف تي علامہ شبير احمد عثماني جي زير قيادت جميعت علماءِ اسلام وجود ۾ آئي۔
جميعت علماءِ اسلام ديوبندي مسلڪ جي نمائنده تنظيم آھي جيڪا پاڪستان ۾ ايوب خان جي دور تائين مذھبي جماعت جي حيثيت سان ئي نمايان رھي پر ايوبي عھد ۾ جديديت ۽ لادينيت جي مخالفت ۾ ھي مفتی محمود جي زير قيادت سياسي سرگرمين ۾ گھڙي پئي۔ 1960ء جي ڏھائي جي آخر ۾ ايوب خان جي حڪومت جي خاتمي کان بعد 1970ء جي عام چونڊن ۾ جميعت علماءِ اسلام چونڊن ۾ حصو ورتو۔ 1972ء کان 1973ء تائين مفتي محمود سرحد جو وزير اعليٰ به رھيو۔
نظرياتي طور تي جميعت علماءِ اسلام روايتي اسلامي قانونن جي حامی آھي ۽ انھيءَ ڪري جماعت افغانستان ۾ طالبان حڪومت جي زبردست حمايت ڪندي رھي آھي۔ جميعت علماءِ اسلام سڄي پاڪستان ۾ ھزارين مدرسا قائم ڪيا جيڪي ڪنھن به ٻي مذھب تنظيم کان وڌيڪ تعداد ۾ آھن۔
مذھبي جماعتن جي اتحاد متحده مجلس عمل ۾ به ھي جماعت شامل رھي آھي. جنھن 2002ء جي عام چونڊن ۾ 73 نشستون ۽ 11.21سيڪڙو ووٽ حاصل ڪيا ھئا۔
2008ء جي عام چونڊن ۾ متحده مجلس عمل جي ٻين اھم جماعت جماعت اسلامي جي مقاطعي جي ڪري صرف جميعت علماءِ اسلام ف حصو ورتو ۽ قومي اسيمبلي جي صرف 6 نشستن جي حاصل ڪري سگھي۔ عورتن جي لاءِ مخصوص ھڪ نشست ملائي ڪري ڪل تعداد 7 ٺھي ٿي۔ صوبائي اسيمبلي ۾ جمعیت علماءِ اسلام ف صرف 14 نشستون حاصل ڪيون ۽ 371 رڪني پنجاب اسيمبلي ۾ صرف 2 نشستون ھن جي ھٿ لڳيون۔
لاڳاپيل مضمون
جمعیت طلباء اسلام
جمعیت علماء پاکستان
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
دراوڙن جو عقيدو
اٽڪل 5 هزار قبل مسيح اڳ يا سميري تهذيب جي ابتدا کان 2 هزار قبل مسيح پهريان دراوڙن مشرق قريب واري علائقي ۾ هڪ ڏند ڪٿا پيش ڪئي هئي ته هي دنيا ستن ڏينهن اندر جُڙي راس ٿي آهي. اهڙي ريت هفتي جي ستن ڏينهن تي ڌار ڌار نالا رکيا هئا ۽ زندگيءَ سان گڏ نانگ ۽ ڏاند جي عزت ڪئي ويندي هئي. ڇاڪاڻ ته اهي ديوتا ۽ ديويءَ لاءِ مقدس هئا، جيڪي طاقت، زندگي ۾ ڏاهپ جي علامت سمجهيا ويندا هئا. دراوڙن جو عقيدو هو ته ”آتما جي مڪتي علم ۽ نيڪ عملن وسيلي ممڪن آهي، پر ڪنهن عقيدي ذريعي نه.“ تنهن ڪري اهي سنان ڪندا ۽ تپسيا يا بيپٽزم ڪندا هئا.
1561ع
ڊسمبر
زمرو:1561ء زمرو:سال
شھنشاھي بارگاھ
قديم دؤر ۾ ايران ۽ روم جي حڪومتن ۾ ”درٻار“ کي ”بارگاھ“ چيو ويندو هو. يعني اُها جاءِ جتي حاڪم ويهي پنهنجن وزيرن سان صلاح مصلحت ڪري، حڪومت جي انتظامي معاملن ۾ حُڪم جاري ڪري، عام ماڻهن ۽ فريادين جا فرياد ۽ عرضدارن جا عرض ٻُڌي، نہ رڳو پنهنجي رعيت جي سارسنڀال لهي، پر ٻاهران آيل سفيرن ۽ سوداگرن سان ملاقات ڪري. پوءِ اها جاءِ بادشاھ جو محلات بہ ٿي سگهي ٿو تہ علحده ايوان بہ ٿي سگهي ٿو. جيڪڏهن حاڪم اُنهي مقصد لاءِ تنبن ۽ شاميانن ۾ ويهي تہ اها بہ بارگاھ چئبي.
عربن وٽ اڳ ۾ ئي بارگاھ جو متبادل ”صُفه“ هو، جنهن کي ڪائونسل ۽ درٻار وغيره جي حيثيت حاصل هئي، انهيءَ حوالي سان عربستان جا”اَهل صفه“ مشهور آهن، جيڪي قومن ۽ قبيلن جا فيصلا ڪندا هئا ۽ راڄوڻي معاملن ۾ ڇيڙي نبيري ڪندا هُئا. اڳتي هلي خلفاءِ راشدين جي دؤر کان پوءِ امير معاويه اسلامي بارگاھ قائم ڪئي. بارگاھ ۾ باريابيءَ (داخلا) لاءِ ڪي شرط طئي هُئا، جيئن بارگاھ ۾ فقط اُهو داخل ٿي سگهندو، جنهن کي طلب ڪيو ويندو هو. هر عام و خاص کي بنا اجازت ۽ بنا طلب جي وَڃڻ جي اجازت نہ هُوندي هُئي. بارگاھ ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ بہ بنا اجازت جي هليو وڃڻ قابلِ سزا جُرم هوندو هو. حاڪم جيستائين بارگاھ ۾ ويٺو هوندو، سڀني کي ويهڻو پوندو.
آهستي آهستي بارگاھ جو لفظ خاص الله تعاليٰ جي حضور ۽ درٻار لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو ادب خاطر ”بارگاھ اِلاهي“ اُچارجڻ لڳو ۽ اِهوئي اصطلاح اڄ ڪلھ دُعائن ۽ مناجات ۾ استعمال ٿيندو آهي. بارگاھ اِلاهيءَ وانگر ”بارگاھ رسالت“ بہ دعائن ۾ استعمال ٿيندو آهي.
مسڻ
مسڻ باڊھين شھر جو ڳوٺ آھي، جيڪو باڊھين جي اوڀر طرف ساڻس واڪھ آھي، جھين کي باڊھ ٢ سان بِ سڃاتو ويندو آھي.
985ع
ڊسمبر
زمرو:985ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
مهاجر ڪيمپ
مهاجر ڪيمپ پاڪستان جي ڪراچي اولهه ضلعي ۾ هڪ پاڙو آهي ، جيڪا اڳ ۾ 2011 تائين بلديه ٽائون جو حصو هئي.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
1562ع
ڊسمبر
زمرو:1562ء زمرو:سال
گگڻ
گگڻ جو ٻوٽو ڀٽن جي ڪس(ڪناري) تي ڏيپلي تعلقي ۾ عام طرح جام ٿئي ٿو. هيءُ هڪ خاردار ٻوٽو آهي. ۽ سندس ٽارڙيون ۽ ڪنڊا سفيد رنگ جا ٿين ٿا. ٿڙ لسو ۽ رس سان ڀريل ٿيندو اٿس ڇوڏي جي بجاءِ ان جي مٿان بصر جي پردي وانگر سنهون تهه نظر ايندو آهي. ان ٻوٽي جي رس مان گگر پيدا ٿئي ٿو جا شئي نهايت ڪارائتي آهي. تقريباً 200 ورهيه ٿيا ته ڪي اهڙا گگر جا واپاري ٿر ۾ آيا، هئا جن پاڻ سان هڪ دوا آندي هئي جنهن جي ذريعي ٿر جي ماڻهن کي گگر ڪڍڻ جو هنر سيکاريو ويو. گگلڻ جي ٿڙ کي دوا جو مک ڏيئي چاقوءَ سان ٻه چار ٽڪا(چهڪ) ڏنا ويندا هئا ته چند منٽن ۾ ٻوٽي  جي سموري رس نپوڙجي ٻاهر نڪري ايندي هئي ۽ گڏجي کؤنر وانگر ڳنڍا ٿي صاف گگر پيدا ٿي پوندو هو.
مارول مرڪ
مارول مرڪ سنڌي گلوڪار آھي.
مسلم مجاهد ڪالوني
مسلم مجاهد ڪالونيڪراچي سنڌ بلديا ٽائون جو هڪ علاقو آهي هتي سنڌي،اردو،پنجابي،بلوچي ڳالهائڻ وارا ماڻهو آباد آهن. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ڳانيليون
ڳانيليون ڳانيلي ٻوٽي جو قسم آھي .اھي ٿر جي واريءَ ۾ خواهه پارڪر جي پٿرائتي زمين ۾ جام ٿين ٿيون. انهن جي ڦل کي ٿر ۾ ڳانيون يا ڳاڱيون يا گانگهٽيون چوندا آهن ۽ ٿري ماڻهو نهايت چاهه سان کائيندا آهن. انهن جو ذائقو ليارن جهڙو ٿيندو آهي مگر ليار مٺا آهن ۽ هي ڦڪيون آهن. منجهن لعاب هوبهو ليارن جهڙو آهي. مگر ليار پچڻ 	بعد نهايت لذيذ ٿين ٿا ۽ ڳانيليون اهڙيون مزيدار نٿيون ٿين. ناهم ٿر جي ماڻهن لاءِ اهو بغايت لطيف ميوو آهي. ڳانيليون اڃا ڪچيون ئي هونديون آهن ته ٿرين جا ٻار اهي پٽي ڀڳڙن وانگر پيا ڪرٽيندا آهن.
1563ع
ڊسمبر
زمرو:1563ء زمرو:سال
رڪوع
رڪوع مسلمانن جي نماز جو هڪ رڪن آھي جنهن ۾ ھٿ گوڏن تي رکيو ويندو آھي ۽ ايئن جهڪندا آھن جو چيلھ بالڪل سڌي ٿي وڃي۔
زمرو:نماز زمرو:اسلامي اصطلاح
مھميت سيد
مھميت سيد ڪشميري گلوڪارا آھي. شرينگر مين پيدا ٿي.
986ع
ڊسمبر
زمرو:986ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
سرويچ سجاولي
سرويچ سجاولي (انگريزي: Sarvech Sujawali؛ جنم: 14 مارچ 1937ع - وفات: 22 آڪٽوبر 2007ع ) سنڌ جو قادرالڪلام عوامي شاعر هو. هن شاعريءَ جي هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. شاعر هجڻ سان گڏوگڏ هو هڪ بي لوث سياسي ۽ سماجي ڪارڪن پڻ هو. آمريت جي خلاف جدوجهد ۾ کيس قيد ۽ بند جون صعوبتون به سهڻيون پيون.
ننڍپڻ
سرويچ سجاوليءَ جو اصل نالو محمد صديق ولد خميسو خان تارڙ هو. سندس جنم 14 مارچ 1937ع ۾ سجاول ضلعي جي شهر ابراهيم تارڙي ۾ ٿيو. سندس والد هڪ غريب هاري هو. فقط چار درجا اسڪول ۾ پڙهي سگهيو ۽ ان کان پوءِ پنهنجي پيءُ سان گڏ ٻني ٻارو ڪرڻ ۽ مال چارڻ لڳو. هڪ غريب هاريءَ جي ڪٺن زندگي ۽ زميندارن جي ڏاڍ ۽ ڏهڪاءُ هن جي حساس ذهن کي جهنجهوڙي وڌو ۽ اندر جا اڌما شعرن جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ لڳا. هو مرحوم مولوي حاجي احمد ملاح جي شاعريءَ کان گهڻو متاثر هو ۽ 1957ع باقاعدي شاعري ڪرڻ لڳو. 1958ع ۾ هڪ جلسي ۾ شعر پڙهيائين. ان جلسي ۾ وقت جو ڪليڪٽر محمد يوسف جوڻيجو به موجود هو، جنهن کي سرويچ جي شاعري ڏاڍي پسند آئي. جڏهن کيس خبر پئي ته هڪ غريب هاريءَ جو پٽ آهي ته هن کي سجاول ٽائون ڪاميٽيءَ ۾ منشيءَ جي نوڪري وٺي ڏنائين. انهيءَ نوڪريءَ دوران سرويچ سنڌي فائنل (سنڌي ست درجا) پاس ڪري ورتو ۽ 1973ع کان 1977ع تائين ٽائون ڪاميٽي سجاول ۽ دڙي جو ايڊمنسٽريٽر ٿي ڪم ڪيائين.
شاعري
سرويچ سجاولي هڪ عوامي شاعر آهي. سندس لفظن ۾ جادو آهي. نج ۽ ٺيٺ سنڌي لفظ سندس شاعريءَ ۾ هڪ عجيب ميٺاج پيدا ڪن ٿا. سندس شاعري ڪيترن ئي سنڌي فنڪارن جي آواز ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي رڪارڊ ٿي ۽ عوام ۾ بي انتها مشهور ٿي. نالي واري ڳائڻيءَ ڀڳونتي ناواڻيءَ سندس ڪجه ڪلام آڪاش واڻيءَ لاءِ به رڪارڊ ڪيا جيڪي هندستان جي سنڌي ٻڌندڙن ۾ اڄ به مشهور آهن. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”اکيون آليون اڻڀا وار“ 1972ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
اقبال احمد انصاري
ناميارو تعليمي ماهر ۽ -استاد- ڊاڪٽر اقبال احمد انصاري، 9 سيپٽمبر 1942ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. 1958ع ۾ سينٽ بوناوينچر هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين. 1962ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي ڪيمسٽري شعبي ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1964ع ۾ ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳئي ئي شعبي مان 1964ع ۾ ڊپلوما جي ڊگري پڻ حاصل ڪيائين. 1964ع ۾ مهراڻ انجنيئرنگ ڪاليج ۾ ۽ 1970ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. هن پڙهائڻ دؤران 1977ع ۾ -برطانيا- جي اسٽراٿ ڪلائيڊ يونيورسٽي گلاسڪو (Stratheyde. Glasgow U.K) مان ائنالٽيڪل ڪيمسٽريءَ ۾ پي. ايڇ ڊيءَ جي ڊگري حاصل ڪئي. سندس 20 کان وڌيڪ تحقيقي مقالا ڇپجي چڪا آهن. پاڻ ڪيترين ئي ڏيهي توڙي پرڏيهي ڪانفرنس ۽ ورڪشاپن ۾ شرڪت ڪري چڪو آهي. -ان- کان سواءِ گومل يونيورسٽيءَ جي -ٽين- قومي ڪانفرنس، قائداعظم يونيورسٽيءَ -اسلام- -آباد- جي پنجين قومي ڪانفرنس ۽ -بلوچستان- يونيورسٽيءَ جي ستين قومي ڪانفرنس سميت مختلف سيمينارن ۽ سپوزيمن ۾ سندس 25 کان وڌيڪ مقالا -پڙهيا- ويا آهن. ڊاڪٽرصاحب، سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جو صدر، اسريٰ يونيورسٽيءَ جي سليڪشن بورڊ جو صدر، سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ بورڊ آف گورنرس، اڪيڊمڪ ڪائونسل ۽ سينيٽ جو ميمبر، -پاڪستان- ائٽامڪ ڪميشن جو ميمبر ۽ ٻين ادارن سان پڻ وابسته آهي. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽري شعبي جي ڊائريڪٽر جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.
سيد محمد راشد
نالو ۽ نسب: سندن نالو سيد محمد راشد بن محمد بقا شاهه لقب روضي ڌڻي ۽ ڪُنيت اَبو ياسين آهي. سندن جَدِ اعلي سيد علي مڪِّي هاشمي رح‍‍‍‌ ‌چوٿين صدي هجريءَ ۾ اسلام جي دعوت خاطر عرب ملڪ کان سنڌ ۾ آيا هئا. سندن سڪونت سنڌو درياءَ جي ڪناري سيوهڻ ويجهو جبلن جي دامن ۾ هئي، جيڪو بعد ۾ لڪِ علي يا لڪِ علوي جي نالي سان سڏجڻ لڳو. سندس پشت ۾ هڪ عارف، ڪامل ولي، وقت جو غوث ڇهين، ستين هجريءَ ڌاري پيدا ٿيو، جنهن جو نالو سيد محمد احمد هو. هيءُ ئي اهو بزرگ آهي جنهن جو لقب صدرالدين عرف شاهه صدر آهي ۽ هن الله تعالى جي پياري ٻانهي جو اهو مقام آهي، جو چشتي سلسلي جو اڳواڻ خواجه معين الدين اجميري رح جڏهن پنهنجي مرشد خواجه عثمان هاروني رح سان گڏ سيوستان جي سفر دؤران وٽن لڪِ عليءَ ۾ آيو آهي، ته سندن مقام ۽ مرتبت کي ڏسي اتي ئي ڪجھ ڏهاڙا سندن صحبت، خدمت ۾ گذاري فيض ۽ برڪت جو ڀاڱو وٺي پوءِ اڳتي روانو ٿيو آهي. ان بزرگ هستيءَ سان سترهين واسطي تي پير سائين قدس سرھ جن جو سلسلهء نسب ملي ٿو ۽ ويهين واسطي سان سيد علي مڪي قدس سرھ سان ۽ اوڻٽيهين واسطي سان امام علي رضا بن امام موسى ڪاظم بن امام جعفر صادق بن امام محمد باقر بن امام علي زين العابدين بن امام حسين ابنِ سيده فاطمة الزهراء رضوان الله تعاليٰ عليهم بنتِ سيدنا ونبينا مُحَمَّد مصطفى صلي الله عليہ وآلہٖ وسلَّم سان وڃي ملي ٿو.
ولادت: سلسلي قادريه راشديه جو سالارُ هدايت ۽ حقيقت جو چمڪندڙ سج پهرين شعبان/ رمضان سنه 1171 هجريءَ ۾ هن سرزمين تي جلوه افروز ٿيو. سندن ولادت ڳوٺ رحيم ڏني ڪلهوڙي ۾ ٿي. روايت آهي، ته پاڻ اڃان هڪ مهيني جا هئا، ته ماهِ رمضان آيو، يا ماه رمضان ۾ ئي سندن ولادت ٿي، ته رمضان ۾ سڄو ڏينهن امڙ سانئڻ جو کير ڪونه پيئندا هئا. غالباً انهيءَ ئي سندن ٻارائپ جي ڪرامت سبب کين ”روزي ڌڻيءَ“ جو لقب مليو، جيڪو اڳتي هلي سندن مزار مبارڪ تي نئين روضي تعمير ٿيڻ سان ”روضي ڌڻيءَ“ جي لقب ۾ مشهور ٿيو. سندن ولادت جي حوالي سان هڪ ٻئي روايت ۾ آهي، ته جڏهن پاڻ ڄاوا ته سندن والد گرامي سيد محمد بقا شاهه شهيد رح پنهنجي مرشد مخدوم محمد اسماعيل پريان لوئي (پريالوءِ) رح جن کي دعوت ڪري پنهنجي ڳوٺ وٺي آيا. جڏهن مخدوم سائينءَ جن وٽ ننڍڙي صاحبزادي کي دعا طلبيءَ واسطي پيش ڪيو ويو، ته مخدوم سائينءَ جن نظر پوڻ سان ئي ڏاڍا سرها ٿيا ۽ خوشيءَ مان فرمايائون، ته ”هي اهو يار آهي، جنهن کان دنيا جو هڪ وڏو حصو فيضياب ٿيندو.“ يقيناً  مخدوم سائين جن جي اها پيش گوئي حرف به حرف سچي ثابت ٿي.
تعيلم ۽ تربيت: جڏهن پاڻ تعليم پرائڻ جهڙا ٿيا، ته پنهنجي شفيق ۽ مهربان والد بزرگوار جي حڪم جي تعميل ڪندي، پوري شوق ۽ دلچسپيءَ سان علم جي حصول ۾ لڳي ويا. پاڻ ابتدائي تعليم حافظ زين الدين مهيسر رح ۽ ميان محمد اڪرم گهمرو رح وٽ حاصل ڪيائون، بعد ۾ وقت جي نامور عالم، ولي، عارف بالله،  حاجي فقير الله علوي رح وٽ شڪارپور ۾ پڙهيا. اتان پوءِ ڪوٽڙي ڪبير ضلعو نوشهرو فيروز ۾ مخدوم مخدوم ميان يار محمد رح وٽ علم جي تحصيل ڪيائون. مقرر نساب جي تڪميل کان پوءِ لاڙڪاڻي لڳ آريجن ۾ ان زماني جي محدث مخدوم محمد آريجوي رح جن وٽ حديث پاڪ جا مٿيان ڪتاب مڪمل ڪري دستاربندي ڪيائون.
طريقت ۾ قدم: پاڻ جڏهن اڃا ڪوٽڙي ڪبير ۾ مخدوم ميان يارمحمد رح وٽ (ظاهري علم) جي تحصيل ۾ مشغول هئا، ته هڪ دفعي سندن والد سيد محمد بقا شاهه شهيد رح ملاقات لاءِ اتي آيو. هن ڀيري سندن تعليمي حال احوال کان آگاهي وٺڻ بعد سلسلي نقشبنديه جي ذڪر جي تلقين ڪري کين طريقت جو سبق ڏئي ويا. پوءِ جڏهن ٻئي ڀيري پاڻ آيا، ته ذڪر جي مشغولي ۽ ڪنهن ڪيفيت حاصل ٿيڻ بابت پڇا ڪيائون ان تي کين عرض ڪيائون، ته مون تي ڪا اهڙي ڪيفيت يا اثر ظاهر ڪونه ٿيو آهي، البته سندن ڀاءُ سيد علي مرتضيٰ شاهه، جيڪو ساڻن گڏ پڙهندو هو، تنهن تي خاصو اثر ۽ ڪيفيت تاري ٿي هئي. ان تي محمد بقا رح کين وري سلسلي قادريءَ جو ذڪر ڏئي ويا، پاڻ فرمائين ٿا، ته ان ذڪر کان طبيعت تي اهڙو اثر ٿيو، جو مٿي کان پيرن تائين وار وار ذڪر سان معمور ٿي ويو. انوارِ الاٰهي ۽ تجلياتِ قدسي سان ظاهر ۽ باطن روشن ٿي پئي.
فيض جي پالوٽ: پير سائين قدس سرھ جن جڏهن ظاهري ۽ باطني عرفان جون منزلون طي ڪري، رُشد و هدايت جي مسند تي رونق افروز ٿيا، ته شريعت ۽ طريقت، حقيقت ۽ معرفت جي ان روشن شمع جي قدمن ۾ هزارين پروانن ۽ پتنگن اچي سر جهڪايا. فيض ۽ فضل جو هڪ اهڙو آبِ حيات ڦٽو، جنهن لکين اڃايلن کي ابدي زندگي بخشي ڇڏي. سعادت ۽ سيادت جي هڪ اهڙي مُکڙي ٽڙي، جنهن جي هٻڪار کان هر هنڌ واسجي ويو. بلا شبه نه صرف سرزمينِ سنڌ، بلڪه ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ کان قلات ۽ قندار تائين، جيسلمير ۽ گجرات، ملتان ۽ مڪران سميت مُلڪان ملڪ سندن عقيدت ۽ ارادتمنديءَ ۾ بي حساب خلق جو پنهنجي خالقِ حقيقيءَ سان ناتو جڙي ويو ۽ پوءِ اها علم و عرفان جي آبياري رڳو پاڻ تائين محدود نه رکيائون، بلڪه سوين اهڙا ڪامل اڪمل، عارف عالم بڻايائون، جن سندن تعيلم ۽ فيض جون اهي درسگاهون ۽ خانقاهون آباد ڪيون، جيڪي اڄ سوڌو هزارين ڀٽڪيلن لاءِ روشنيءَ جو مينار آهن. رِوايت آهي، ته سندن اهڙن ڪامل خليفن جو تعداد تيرهن سَوَنِ کان به مٿي آهي، جيڪي سڀ ارشاد ۽ تلقين جا صاحب هئا، جن ۾ سندن مَسنَد نشين صاحبزادا سيد صِبۡغَتُ الله پير سائين تَجَرَ ڌڻي قدس سرھ جيڪي خليفة الله جي لقب سان مشهور آهن،  سيد محمد ياسين شاهه قدس سرھ درگاهه ٺَلاهه، صاحبزاده سيد حسن شاهه درگاهه بکري، خليفو سيد محمد حسن شاهه درگاه سوئي ، جتان وري درگاهه ڀرچونڊي شريف آباد ٿي. خليفو محمود فقير نظاماڻي رح جامع (ملفوظات شريف)، خليفو محمد حسين مهيسر جامع (ملفوظات صغير)، خليفو سارنگ ڪلهوڙو،  خليفو ميان الهرکيو ڪلهوڙو،  خليفو اميد علي آمري وارو،  خليفو محمد پناه،  خليفو محمد لقمان ٽالپر،  خليفو سيد خان ماباڻ وارو،  خليفو نبي بخش لغاري رح سرِ فهرست آهن.
وصال: سندن وصال ٽيهٺ سالن جي عمر ۾ پهرين شعبان سنه 1234 هجري اڳوڻي درگاهه رحيم ڏنو ڪلهوڙو ۾ ٿيو ۽ اتي ئي سندن روضو هو، پر پوءِ سيد علي گوهر شاه اول پير سائين بنگلي ڌڻي وصال کان تقريباً ٻاونجاه سال پوءِ اتان هجرت ڪرائي نئين درگاهه تي آندو. روايت آهي، ته حضور صلي الله عليہ وآلہٖ وسلَّم جن جي طرفان خواب ۾ کين اهو حڪم مليو هو. ملفوظات شريف ۾ آيل آهي، ته پير سائين روضي ڌڻي رض جن جي وصال وقت حاويليءَ جا صاحب ۽ صاحبزادو ميان محمد صادق شاهه بيهوش ٿي ويا. حاضرين کي اها پڪ ٿي ويئي، ته شايد اهي به رحلت ڪري ويا، گهڻي دير کان پوءِ جڏهن هوش ۾ آيا، تڏهن ظاهر ڪيائون، ته اسان جو روح سائينءَ جن سان الله جل جلالہٗ جي درٻار تائين گڏ ويو هو، اسان ڏٺوسين ته حضرت مرشد مربي الله جل جلا لہٗ جي درٻار ۾ سجدو ڪيو. درٻارِ خداوندي مان آواز آيو، ته اسان بي ادب ۽ ناشڪر دنيا وارن وٽ اوهان جو وڌيڪ رهائڻ پسند نه ڪيو ۽ پاڻ وٽ گهرايو. پير سائينءَ جن جي روح مبارڪ الله جل جلا لہٗ جو حمد ۽ ثناء ڪئي ۽ پوءِ عرض رکيو، ته مولاڪريم! ٽي عرض قبول پون، پهريون ته زمين وارن تي ڏڪر جي تڪليف دور ڪرڻ لاءِ برسات جي عنايت ٿيندي رهي. ٻيو ته منهنجي مسند تي ويهندڙ منهنجي اولاد حضور صلي الله عليہ وآلہٖ وسلَّم جن جي سنت جي متابعت سان گڏ فيض واري هجي. ٽيون ته منهنجي ابن ڏاڏن ۽ حق جي واٽ جي طالبن جا رُوحَ مون سان گڏجن، پوءِ الله جل جلا لہٗ پنهنجي خاص مهربانيءَ سان ساڻن سندن عرض قبول ڪرڻ جو واعدو فرمايو.
ميانوالي ضلعو
ميانوالي ضلعو (اُچار: مِياں والِي) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:ميانوالي ضلعو زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
احرام
لفظي معنيٰ ’حرام ڪري ڇڏڻ‘. حج جي نيت ڪري حج جو لباس پائڻ ۽ تلبيه پڙھڻ کي احرام چوندا آهن. حج يا عمري جي رسمن ادا ڪرڻ لاءِ ميقات (منزل) کان اڳ ٻه اڻ سبيل ڪپڙا اوڍڻ، ۽ ڪن مباح ڪمن کان حج يا عمري ادا ڪرڻ کان اڳ پرهيز ڪرڻ. هڪڙي چادر سان گوڏ ٻڌڻ ۽ ٻي چادر سان پُٺا ڍڪڻ، پر مٿو اُگهاڙو رهندو آهي. ’-احرام- ٻڌڻ‘ يعني عام لباس لاهي، وهنجي سهنجي، ٻه اڻ سبيل ڪپڙا اوڍڻ. اُن کان پوءِ حج يا عمري جي نيت ڪرڻ. جھڙي طرح نماز ۾ تڪبير تحريمه چوڻ کان پوء کائڻ پيئڻ، گھمڻ ڦرڻ سڀ حرام ٿي ويندو آهي اھڙي طرح احرام ٻڌڻ سان ڪيترن ئي ڪمن ڪرڻ کان منع ٿي ويندي آهي جيڪي اڳ ۾ مباح ھوندا آھن جنھن ڪري ان کي احرام چوندا آهن. جيڪو ماڻھو فقط حج جو احرام ٻڌي ان کي مفرد چوندا آهن ۽ اھڙي حج کي حج افراد چوندا آهن. احرام ان فقيراڻي لباس کي چوندا آهن جيڪو ڪعبي جي زيارت لاء پھريو ويندو آهي. ڪعبي جي چوڌاري ڪيترين ئي منزلن تي حدون مقرر ڪيون ويون آهن جتان ان لباس کان سواءِ ڪعبي طرف اچڻ جي اجازت ناھي. ان لباس م ھڪ تھمت ۽ ھڪ چادر ھوندي آھي. ان کي احرام ان ڪري چوندا آهن جو ان لباس پائڻ سان اھي شيون حرام ٿي وينديون آهن جيڪي حلال آھن مثلاً حجامت، خوشبو جو استعمال، ھر قسم جي زينت ۽ سينگار، شھوت وغيره ان کان سواءِ شڪار ڪرڻ منع ھوندو آھي.
قبلو
}
عرفِ عام ۾ قبلي مان مراد خانہ ڪعبو آھي جيڪو مسجد الحرام، مڪو، سعودي عرب ۾ واقع آھي ۽ مسلمان ان جي طرف رخ ڪري نماز پڙھندا آھن۔ ان کان علاوه احتراماً بہ ڪنھن شخص کي قبلو يا قبلو و ڪعبو چيو ويندو آھي۔
تصغیر|300px|مسجد اقصي بيت المقدس اسلام ۾ ھڪ مديني ڏانهن هجرت واري دؤر ۾ مسلمانن جو قبلو تبديل ٿيو ۽ آھي ڪعبي جي بدران بيت المقدس ڏانھن رخ ڪري نماز پڙھندا ھيا جيڪو مديني م رھندڙ يھودين جو به مقدس مقام ھيو. سن ٻہ ھجري ۾ رجب يا شعبان جي مھيني ۾ حضرت محمد صہ بشر بن براء بن معرور جي دعوت تي ويل ھو جتي ظھر جو وقت ھيو تہ پيغمبر صه نماز پڙھائڻ شروع ڪئي ۽ ٻہ رڪعتون فرض پڙھائي چڪو ھو ته ٽين رڪعت دوران سورة البقرة جي144 نازل ٿي جنھن ۾ قبلو تبديل ڪرڻ جو حڪم مليو ۽ نماز دوران ئي قبول بيت المقدس کان وري ڪعبي طرف تبديل ڪري نماز مڪمل ڪئي وئي. تفھيم القرآن مٿئين آيت جي تفسير ۾ ٻڌائي ٿو ته مٿئين واقعي جي روايت ابن سعد ڪئي آهي. مولانا مودودي مطابق بيت المقدس مديني جي بلڪل اتر طرف ھيو ۽ ڪعبو ڏکڻ طرف ان ڪري نماز دوران رخ تبديل ڪرڻ ۾ مقتدين کي رخ مٽائڻ سان گڏ ڪجھ پنڌ ڪري نيون صفون ٺاھڻيون پيون ھونديون. ڪعبو جي معني آھي چوڪنڊو. اھا مسجدالحرام جي وچ ۾ ھڪ چورس عمارت آھي. مسلمانن جو يقين آھي تہ اھا عمارت دنيا جي پھرين انسان آدم خدا جي حڪم سان تيار ڪئي ھئي جيڪا نوح جي دور م آيل ٻوڏ ۾ تباھ ٿي ويئي ۽ پوء ابراهيم ۽ ان جي پٽ اسماعيل خدا جي حڪم سان پراڻي بنياد تي سن جي نئين سر اڏاوت ڪئي ھئي.تفھيم القرآن مطابق مسجدالحرام جي معني آهي حرمت واري مسجد. حرمت جو مطلب عزت آھي يعني عزت واري مسجد.
thumb|ڪعبي جي ڊرائينگ thumb|ڪعبي جي فني ڊرائينگ
قبلي جو رخ
تفھيم القرآن مطابق قرآن ۾ قبلي جي طرف منھن ڪرڻ جو حڪم آهي ان جو مطلب بلڪل سڌ ناھي.جنھن به طرف لاء اسان کي امڪاني تحقيق مان غالب گمان حاصل ٿئي تہ ان طرف ڪعبو آھي تہ اوڏاھن منھن ڪري نماز پڙھڻ يقينن صحيح آهي. پر جي ڪٿي اھڙي تحقيق ممڪن نہ ھجي مثلاً ريل يا ٻيڙي ۾ تہ جنھن طرف بہ قبلي جو گمان ھجي ء جيتري قدر رخ ڪرڻ ممڪن ھجي نماز پڙھي سگھجي ٿي. جيڪڏهن نماز دوران صحيح رخ معلوم ٿي وڃي ۽ صحيح طرف منھن ڪرڻ ممڪن ھجي ته نماز دوران رخ تبديل ڪري سگھجي ٿو.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي معماري زمرو:عربي اصطلاح زمرو:معماري مسجدون زمرو:نماز زمرو:ڪعبو
ارم
__DISAMBIG__
ارم مان مراد ھي ٿي سگهي ٿي۔ ان جي لاء هي صفحا ڏسو۔
زمرو:سلجهائپ صفحا
حسن ناصر
حسن ناصر شهيد، مشهور ڪميونسٽ اڳواڻ، 1928ع ڌاري سيد علمبردار جي گهر، حيدرآباد دکن ۾ ڄائو. سندس والد مهاراجا سر ڪشن پرشاد بهادر جو پرائيويٽ سيڪريٽري هو. سندس ماءُ جو نالو زهره بيگم هو. هن جو سمورو خاندان اعليٰ تعليم يافته هو.
ننڍپڻ ۽ تعليم
حسن ناصر ابتدائي تعليم گرامر اسڪول مان ورتي. سينيئر ڪيمبرج جو امتحان اعليٰ امتيازي حيـثيـت ۾ پـاس ڪيـائيـن. هـي بهترين مقرر هو. کيس انگريزي زبان تي عبور حاصل هو. ان لاءِ هن چاهيو پئي ته هو آڪسفرڊ يونيورسٽي، لنڊن ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ وڃي، پر ننڍيءَ عمر هئڻ سبب سندس والد کيس ٻاهر وڃڻ نه ڏنو. ان تي هي ڏاڍو مايوس ٿيو ۽ عليڳڙهه ڪاليج ۾ انٽرميڊئيٽ لاءِ داخلا ورتائين. اتان انٽر پاس ڪرڻ کان پوءِ نظام ڪاليج مان بي. اي ڪيائين.
سياسي سفر
نظام ڪاليج ۾ ئي سندس تعلق پنهنجي ماسات ذريعي ڪميونسٽ نظرين جي حامي نوجوانن سان ٿيو ۽ ڪميونزم جو ڀرپور مطالعو ڪيائين. حسن ناصر مٿئين طبقي مان هوندي به ڏاڍو حساس طبع انسان هو، جنهنڪري ڪميونسٽ نظريي مٿس شديد اثر ڪيو ۽ هن مارڪسي فلسفي جي پوئلڳي اختيار ڪندي پڙهائي ۽ گهر ڇڏي مزدورن ۽ پيڙيل طبقي جي ماڻهن جي خدمت لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ ڪميونسٽ پارٽيءَ جو باقاعدي ميمبر بڻيو. جڏهن حڪومتي ايوانن ۾ اها چؤپچو ٿي ته حسن ناصر انڊرگرائونڊ ٿي ويو. ڪجهه عرصو حيدرآباد ۾ رهڻ کان پوءِ بمبئيءَ هليو ويو ۽ اتي سرمائيداري نظام خلاف ڪم کي لڳي ويو.