cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لال ڪرشن آڏواڻي
سنڌ ڄائو '''ايل. ڪي. آڏواڻي'''، ڀارت جو اڳوڻو ڊپٽي وزيراعظم هن وقت اتان جي لوڪ سڀا ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ پڻ آهي. سندس جنم 8 آگسٽ 1927ع تي ڪراچي ۾ ٿيو. سندس پيءُ جو نالو ڪشنچند ڌرم داس هو ۽ ماءُ جو نالو گياني ديوي. شروعاتي تعليم سينٽ پيٽرڪس هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين، پوءِ ڊي جي نيشنل ڪاليج حيدرآباد (سنڌ) مان پڙهي گورنمينٽ لا ڪاليج ممبئيءَ ۾ داخلا ورتائين. سندس شادي ڪملا جڳتياڻيءَ سان ٿي جنهن مان کيس هڪ پٽ جينت ۽ ڌيءَ پراتڀا آهي. ايل. ڪي آڏواڻي 1973ع کان 1977ع تائين ”ڀارتيه جن سنگهه“ جو صدر رهيو، پوءِ 1977ع ۾ بي جي پي جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. 1977ع کان 1979ع تائين انڊيا جي اطلاعات ۽ نشريات کاتي جو وزير رهيو. گذريل ٽن ڏهاڪن ۾ ڀارتي سياست ۾ کيس هيٺيون ذميواريون مليون. هائوس ليڊر – راجيه سڀا (79-1977ع) اپوزيشن ليڊر – راجيه سڀا (81-1979ء) جنرل سيڪريٽري – بي جي پي (86-1980ء) صدر – بي جي پي (91-1986ء) نائين، ڏهين ۽ يارهين لوڪ سڀ لاءِ منتخب ٿيو (1991ع-1989ع) گهرو معاملن بابت ڪئبنٽ منسٽر (2004ع-1999ع) ڊپٽي وزيراعظم ڀارت (2004ع-2002ع جون) ايل. ڪي. آڏواڻي پهريون سنڌي آهي جنهن ڀارتي سياست ۾ ايتري اهميت حاصل ڪئي آهي. ڀارت ۾ رهندڙ سنڌين سان سندس سٺو تعلق آهي ۽ سنڌي ٻولي بابت هڪ انٽرويو ۾ چيو هئائين ته ”اسان کي پنهنجي ٻارن سان سنڌي ۾ ڳالهه ٻولهه ڪرڻ گهرجي ۽ سندن سنڌي ڳالهائڻ لاءِ همت افزائي ڪرڻ گهرجي. سندس آتم ڪٿا تي ٻڌل ڪتاب (My Country My Life) پڻ ڇپيو آهي.
حوالا
زمرو:1927ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سياست زمرو:سياستدان زمرو:شخصيتون زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:هندستاني سياستدان زمرو:ڀارت زمرو:ڪراچي جا سياستدان
گانگھيٽي
گانگھيٽي هي ٿر جي ڀٽن جي چوٽين، سلامي وارن لاهن، ننڍن دڙن ۽ مٿاهن هنڌن تي ايڪڙ ٻيڪڙ ٿئي پر پارڪر ۾ ڪارونجهر ٽڪريءَ تي جام ٿئي. ڏهرن جي سنئين زمين ۾ اصل ڪونه اُڀري. سنڌي اُن کي ڳاڱيون چون. ڊيگهه ڏهاڪو کن فوٽ ٿئي. هن جو ٿڙ يڪو نه هوندو آهي مگر زمين مان شاخون ٿي نڪرندو آهي، جي گڏجي جهڳٽو ٿي بيهنديون آهن. اونهاري جو منجهس پن ورلي هوندا آهن. برسات پوڻ تي سرسبز سائو ٿي پوندو آهي. پهريائين منجهس اڇا ننڍا گل ٿيندا آهن جن ۾ پوءِ ڦَل ٿئي جو سائي رنگ جو هوندو آهي، ان کي ”گانگهيٽا“ چون، ۽ سنڌيءَ ۾ ”ڳاڱا“ چون. هي ننڍا چيڻوٺي جيڏا ٿين، پچڻ بعد اهي ڳاڙهي رنگ جا ٿين. منجهن ڪو خاص سواد ڪونه آهي، لعابدار ۽ ڦڪا ٿين، پر تنهن هوندي به ٿري ٻار گانگهيٽا چونڊي وڏي شوق سان کائيندا آهن. هن جون ڪاٺيون ٿلهيون ڪونه ٿين، پر ڪامون ٿينديون آهن، جي سخت هونديون آهن، جن ۾ سنهيون سنهيون ٽاريون ۽ پن ٿين. سنئيون ڪامون سُڪائي، ڇوڏا لاهي، ڪپهه سَٽڻ جي ڪم آڻبيون آهن. ڍنگهر وڍي ڏُپَ ڏيئي سُڪائي گهرن جي لوڙهن لاءِ ڪم آڻبا آهن. هي جڏهين سائو هوندو آهي، تڏهين اُٺ، ٻڪريون ۽ رڍون کائينديون آهن.
انسائيڪلوپيڊيا
انسائيڪلوپيڊيا ___(Encyclopedia): اصل يوناني لفظ اينسائيڪلوپيڊيا encyklopaedia مان ورتل آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ encyclopaedia پڻ لکيو ۽ چيو وڃي ٿو. انسائيڪلوپيڊيا جو لغوي مطلب آهي گھيرو (گول، دائرو) يا علم (ڄاڻ، سکيا) جو مڪمل سرشتو يعني سڀ طرفي ڄاڻ. علم جي سڀني شعبن يا ڪنهن هڪ شعبي تي حاوي تاليف، جيڪا لغت کان مختلف ۽ جامع هجي، جنهن ۾ عنوان جي مفهوم کانسواءِ، تاريخ به بيان ٿيل هجي. سنڌي لئنگويج اٿارٽي، حيدرآباد باقاعدي سرڪاري سطح تي مختلف جلدن ۾ سنڌيءَ ۾ پهرين تاريخي ’انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا‘ شايع ڪئي آهي. انسائيڪلوپيڊيا، علم جي سڀني شعبن يا ڪنهن هڪ شعبي تي حاوي تاليف، جيڪا لغت کان مختلف ۽ جامع هوندي آهي. هن ۾ عنوان جي مفهوم کان سواءِ، ان جي تاريخ به بيان ٿيل هوندي آهي ۽ ان تي مختصر ۽ عام بحث به ڪيل هوندو آهي.
نالو ۽ مطلب
لفظ انسائيڪلوپيڊيا يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي. ἐγκύκλιος παιδεία, اھي پوءِ تبديل ٿي ''enkyklios ۽ paideia ٿي ويا.اينڪائڪلياس enkyklios'' (ἐγκύκλιος) جو مطلب عام تعليم ۽ پيڊيا 'paideia'' (παιδείa)جي معني تعليم يا ٻار جي پرورش. انھن لفظن جي معني مڪمل ھدايت يا مڪمل تعليم ٿي وئي. پوءِ به اھي ٻہ علحده لفظ ھيا. جيڪي 1470 ۾ ڪئنٽيلين جي لاطيني مسودي جي ڪاتبن جي ڪيل غلطي جي ڪري گڏ ٿي ھڪ لفظ enkyklopaidia ٿي ويا جو بعد ۾ انسائيڪلوپيڊيا ٿي ويو.
بحري باز
هيءُ باز، ڪارَ اَکيو سنڌ جو شڪاري پکي آهي، دنيا جي گهڻن حصن ۾ ٿيندو آهي، هيءُ -باز- عام طرح وڏين ڍنڍن جي ويجهو ڏسڻ ۾ ايندو. کنڀ پکڙيل هوندا اٿس. هن جي وسيلي -تلور- ۽ ٻيلائي پکين جو شڪار ڪيو ويندو آهي.
انسائيڪلوپيڊيا
تاريخ
دنيا جي قديم ترين انسائيڪلوپيڊيا پلني دي ايلڊر (Pliny the Elder) جو ڪتاب ”نئچرل هسٽري“ آهي، جيڪو 37 جلدن تي ٻڌل آهي. هن ڪتاب ۾ تقريباً سڀني علمن جو مختصر ذڪر آهي. ڏهين صديءَ ۾ ابونصر فارابيءَ ”احصاءُ العلوم“ نالي ڪتاب مرتب ڪيو، جنهن ۾ ان دؤر جي مک علمن جو ذڪر ڪيل آهي. هن ڪتاب جو هڪ نسخو ڪتب خانه اسڪوريال (مئڊرڊ) ۾ موجود آهي. وچئين دور ۾ ڪيترائي انسائيڪلوپيڊيائي ڪتاب تاليف ٿيا. علامه نويري (1278ع- 1333ع)، ٽيهن جلدن ۾ هڪ انسائيڪلوپيڊيا جو ڪتاب ”نهاية الارب في فنون الادب“ جي نالي سان مرتب ڪيو، جيڪو پنجن شعبن تي مشتمل هو: (الف) فلڪيات، ارضيات ۽ عالم سفلي، (ب) انسان ۽ ان سان لاڳاپيل معلومات، (ج) حيوانات، (د) نباتات ۽ طب، (هه) تاريخ. راجر بيڪن، ونسنٽ آف بوويس ۽ برونيتو لاتيني جون تصنيفون به تيرهين صديءَ جون آهن. وليم ڪيڪسٽن، ونسنٽ آف بوويس جي انسائيڪلوپيڊيا جو انگريزي ترجمو ”مرر آف دي ورلڊ“ جي نالي سان 1481ع ۾ ڪري اها شايع ڪئي. جديد انسائيڪلوپيڊيا جي واڌ ويجهه، جنهن ۾ مواد جي ترتيب، الفابيٽ جي حساب سان هوندي آهي، سا ماضي قريب ۾ ٿي. جان هيرس ”علوم و فنون جي عالمگيري انگريزي لغت“ 1704ع ۾ شايع ڪئي. 1728ع ۾ افرائيم چيمبرز (1740ع) هڪ انسائيڪلوپيڊيا ساڳئي نالي سان شايع ڪئي. سندس انهيءَ تاليف ۾ ڪيترائي دانشور سندس مددگار هئا ۽ انهيءَ ڪتاب ۾ تقابلي حوالا به ڏنل هئا. 1771ع ۾ ايڊنبرا ۾ ”انسائيڪلوپيڊيا برٽئنيڪا“ ٽن جلدن ۾ شايع ٿي. ان جي ترتيب به الفابيٽ جي حساب سان هئي. ان جو ٻيو ايڊيشن جيڪو تقريباً پنجن سالن کان پوءِ شايع ٿيو، ڏهن جلدن تي مشتمل هو. انهيءَ کان پوءِ هن انسائيڪلوپيڊيا جا نوان ايڊيشن وقت بوقت نڪرندا رهندا آهن ۽ هر سال هن ڪتاب جو هڪ ضميمو به شايع ٿيندو آهي، جنهن ۾ تازي معلومات هوندي آهي. 1772ع ۾ فرانسيسي ”انسائيڪلوپيڊيا“ 28 جلدن ۾ شايع ٿي. انهيءَ جي تاليف ۾ ڪيترن ئي عالمن ۽ دانشورن حصو ورتو ۽ اُها سڀ کان وڌيڪ مشهور انسائيڪلوپيڊيا آهي. ان کان پوءِ 1796- 1808ع ۾ جرمن انسائيڪلوپيڊيا ”براڪهائوس“ (Brock haus) ۽ 1833ع- 1829ع ۾ تيرنهن جلدن ۾ آمريڪن انسائيڪلوپيڊيا، ”آمريڪانا“ (Americana) شايع ٿي، انهيءَ جو مؤلف فرانس ليبر (Lieber) هو. عرب ملڪن ۾ بطرس البستانيءَ، (1883ع- 1876ع) ۾ ”دائرة معارف البستاني“ جا پهريان ڇهه جلد شايع ڪيا. ان کان پوءِ هن جا پٽ ۽ ٻيا ماڻهو گڏجي، هن ڪتاب جا وڌيڪ جلد شايع ڪندا رهيا، ايستائين جو 1954ع ۾ افرام البستاني، انهيءَ انسائيڪلوپيڊيا جي تڪميل لاءِ، عالمن جي هڪ جماعت جي گڏيل تعاون سان اڳوڻن سڀني جلدن جي نظرثاني به ڪئي.
ميز
ميز يا ٽيبل کاڌي کائڻ، ڪتاب رکڻ، استري ڪرڻ ۽ ٻين استعمالن ۾ ايندڙ چئن پاين واري تختي کي چئجي ٿو. ميز کي ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيرہ مان مختلف نمونن ۽ ماپن ۾ ٺاھيو وڃي ٿو. thumb|ٽيبل
انسائيڪلوپيڊيا
تاريخ
فنون جي جرمن انسائيڪلوپيڊيا (1907ع- 1947ع- 35 جلد)، هن جي تاليف الرخ ٿيمي (Ulrich Thieme) ۽ فيلڪس بيڪر (Felix Becker) ڪئي، معاشرتي علمن جي اينسائيڪلوپيڊيا، موسيقي ۽ موسيقارن جي انسائيڪلوپيڊيا، مذهبي علمن جي انسائيڪلوپيڊيا، ڪئٿلڪ انسائيڪلوپيڊيا وغيره 1913ع ۽ 1938ع جي وچ ۾ اسلامي انسائيڪلوپيڊيا “The Encyclopedia of Islam” چئن جلدن ۾، (ضميمي سميت) لائيڊن ۾ شايع ٿي. هن جي تاليف ۾ ناليوارن دانشورن حصو ورتو. هن جي وڏي حصي جو ترجمو عربيءَ ۾ به ٿي چڪو آهي(1933ع کان 1978ع). پنجاب يونيورسٽي، لاهور جي نگرانيءَ هيٺ هن جي ويهن جلدن جو ترجمو پڻ ٿي چڪو آهي. 1954ع ۾ دانشورن جي هڪ جماعت، گب (Gibb)، ڪرامرز(Kramers)، شاخٽ(Schacht) ۽ ليوئس (Lewis) وغيره جي نگراني ۾ انگريزي، جرمن ۽ فرانسيسيءَ ۾ انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام جي ٻئي ڇاپي جو ڪم شروع ٿيو. نظرثانيءَ کان پوءِ هن جا ڪجهه جلد شايع ٿي چڪا آهن.
پاڪستان ۾ اردو جامع انسائيڪلوپيڊياجي ترتيب جي ابتدا 1959ع کان ٿي ۽ 1987ع ۾ هن جا ٻه مڪمل جلد (الف کان ي تائين) منظر عام تي اچي چڪا آهن. تازو سيد قاسم محمود سال 1998ع ۾ ”انسائيڪلوپيڊيا پاڪستانيڪا“ تيار ڪئي آهي ۽ ”بچون ڪي انسائيڪلوپيڊيا“ تيار ڪري رهيو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾، پهرين سنڌي انسائيڪلوپيڊيا تيار ڪري شايع ڪرائڻ جو سهرو سيوهڻ جي رهاڪو پروفيسر فتح الله صديقيءَ جي سر تي آهي. فتح الله صديقي 1988ع کان ”سنڌي انسائيڪلوپيڊيا“ جو ڪم شروع ڪيو ۽ 2005ع ۾”سنڌي انسائيڪلوپيڊيا پبليڪيشن، سيوهڻ“ طرفان ”سنڌي انسائيڪلوپيڊيا“ (پهريون جلد) شايع ڪرايائين. ان کانسواءِ ”ذاتين جي انسائيڪلوپيڊيا“ خير محمد ٻرڙي تيار ڪئي، جيڪا پڻ 2005ع ۾ مراد پبليڪيشنز سيوهڻ طرفان شايع ٿي چڪي آهي.
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
سنڌي زبان ۾، سنڌ جي انسائيڪلوپيڊيا لاءِ پهريون ڀيرو سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري پاران آگسٽ 1998ع کان هڪ باقاعدي مرڪزي تحقيقي آفيس قائم ڪري، هن اهم ڪم جي شروعات ڪئي وئي. انهيءَ کي ”انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا“ (Encyclopedia Sindhiana) جو نالو ڏنو ويو آهي.
هن سلسلي جو خيال هڪ رٿا جي صورت ۾ 1991ع ۾ عوام جي آڏو آندو ويو هو. اُن تي سوچ ويچار جو سلسلو سال 1993ع ۾ ڪيو ويو ۽ باقاعدي ڪم آگسٽ 1998ع کان شروع ڪيو ويو.
هن انسائيڪلوپيڊيا تي جن عالمن ڪم ڪيو، انهن مان ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ اٿارٽيءَ جو پهريون چيئرمئن هو، جنهن ان رٿا جي منظوري ڏني. ان کان پوءِ ان جو خاڪو ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ ٺاهيو. 1998ع ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا باقاعدي انسائيڪلوپيڊيا ريسرچ سيل ٺاهي نامور استاد ۽ عالم شيخ محمد اسماعيل کي مقرر ڪري ڪم جي ابتدا ڪرائي ۽ هڪ ايڊيٽوريل بورڊ جوڙيو جنهن ۾ محمد ابراهيم جويو، ڊاڪٽر فهميده حسين، ڊاڪٽر الهه رکيو ٻٽ، امداد حسيني، ڊاڪٽر شمس الدين تنيو ۽ تاج جويو شامل هئا. اها رٿا 2001ع کان پوءِ بند ڪئي وئي، جنهن کي وري 2008ع ۾ جاري ڪيو ويو. هن رٿا جي سرپرستي موجوده چيئرپرسن ڊاڪٽر فهميده حسين ۽ نگراني موجوده سيڪريٽري تاج جويي ڪئي آهي. پراجيڪٽ ڊائريڪٽر بدر ابڙي ۽ ريسرچ آفيسر محمد عثمان ميمڻ ڪارڪنن جي رهنمائي ڪئي ۽ اها 2009ع ۾ ڇپجي پڌري ٿي آهي.
حوالا
زمرو:ڄاڻ چيڪلو
ڳڀ نالي
ڳڀ نالي ھڪ نالي جو نالو آهي جيڪا اھڙن ڪرنگهي وارن جانورن ۾ ھوندي آھي جيڪي مئمل ناھن. اھا نالي ٻچيداني يا ڳڀيرڻ (Ovary) کان جسم کان ٻاھر نڪرڻ واري لنگھ تائين موجود ھوندي آھي. مئمل جاندارن ۾ ان کي يوٽرين ٽيوب (uterine tube) سڏبو آهي. ڳڀ نالي مان آنا ٻچيداني کان گذري ايندا آهن. ڪرنگھيدار غير مئمل جاندارن ۾ رڳو بغير ڄاڙي وارين مڇين ۾ ڳڀ نالي ڪانہ ھوندي آھي
لارڊ منٽو
thumb|261px|right|گلبرٽ جان ايليٽ موري جي منٽو واري علائقي جي چوٿين ارل واري اعزازي پليٽ يا شيلڊ جيڪا جيڪا سينٽ جارج چپيل ۾ ڏيکاريل آھي
گلبرٽ جان ايليٽ موري ڪننمائونڊ، منٽو واري علائقي جو چوٿون ارل: برطانوي اشراف يا امير ۽ سياستدان جيڪو ڪئناڊا جي گورنر جنرل، انڊيا جي وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جي عھدن تي فائز رهيو. 9 جولاءِ 1845 ۾ پيدا ٿيو ۽ 9 مارچ 1914 ۾ وفات ڪيائين.
ابتدائي زندگي ۽ فوجي نوڪري
لارڊ منٽو لنڊن جي پاڙي ميفيئر ۾ منٽو واري علائقي جي ٽئين نمبر نواب يا ارل وليم ايليٽ موري ڪننمائونڊ جي گھر ۾ ڄائو، سندس ماء ايما جنرل سر ٿامس ھسلاپ جي نياڻي ھئي. ھن ايٽن ڪاليج ۽ ٽرنٽي ڪاليج ڪيمبرج مان تعليم حاصل ڪئي, 1867 ۾ ھي فوج جي اسڪاٽس گارڊس ۾ ڪميشن پاس ڪري ليفٽيننٽ ٿيو پر 1870 ۾ اھا نوڪري ڇڏي ڏنائين ۽ 1872 ۾ فرسٽ راڪسبرگ شاير گھوڙيسوار رائيفل والنٽيئر ڪور ۾ ڪيپٽن طور شامل ٿيو.ھن 1877 ۾ روس سان جنگ دوران ترڪي جي فوج سان گڏ ڪم ڪيو. 1878 ۽ 1879 ۾ ھن لارڊ رابرٽس جي ھيٺان ٻين اينگلو افغان جنگ ۾ ڪم ڪيو ۽ سر لوئيس ڪويگنر سان ڪابل واري خطرناڪ مھم دوران موت جي منھن مان بچي نڪتو. 1881 ۾ ڪيپ ٽائون واري مشن ۾ ھن لارڊ رابرٽس جي پرائيويٽ سيڪريٽري طور ذميداري نڀائي. 1882 ۾ مصر تي قبضي وقت فوج ۾ ڪم ڪيو ۽ اڳتي هلي بيٺڪي يا نوآبادياتي انتظاميه ۾ ڪم ڪيو. 1882 ۾ ميجر جي عھدي تي ترقي حاصل ڪيائين. 1883 کان 1885 تائين ھي ڪيناڊا جي گورنر جنرل ھينري پيٽي فٽزمائرس ليئنسڊائون جو ملٽري سيڪريٽري طور ڪم ڪيو. ڪيناڊا ۾ ان مقرري دوران ھن پنھنجي زال کي بہ پاڻ سان گڏ رکيو. ڪيناڊا ۾ ان وقت ھن ڪئناڊا جي رضاڪار فورس ٺاھڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو جنھن 1884 ۾ سوڊان واري مھم ۾ برطانوي فوج جي مدد ڪئي. 1885 ۾ ھن جنرل مڊلٽن جي چيف آف اسٽاف جي حيثيت ۾ اتر اولھ واري رائيل واري بغاوت (Riel rebellion) ۾ پڻ فوجي خدمتون ڪيون. بعد ۾ ھن فوج کي ڇڏي سياست ۾ اچڻ جو فيصلو ڪيو. ھن ڪنزرويٽو پارٽي ۾ شامل ٿي سياست شروع ڪئي 1886 ي اليڪشن ۾ ان پارٽيءَ جي ٽڪيٽ تي ھيڪسھام واري تڪ تان مقابلي ۾ حصو ورتائين پر کيس شڪست آئي. جنھن بعد وري فوج جي نوڪري طرف رخ ڪيائين ۽ برطانوي رضاڪار فوج ۾ شامل ٿيو جتي 1888 ۾ ڪرنل جي عھدي تي ترقي ماڻيائين ۽ کيس ڏکڻ اسڪاٽلينڊ جي برگيڊ جي ڪمان ملي ہ۽ 1889 ۾ ھن استعفي ڏني.
بطور گورنر جنرل ڪيناڊا
1891 ۾ کيس ارل (برطانوي نواب) جو خطاب مليو ۽ 1898 جي اونھاري ۾ سندس مقرري بطور گورنر جنرل ڪيناڊا جي ٿي. ھن جي دؤر ۾ ڪيناڊا ۾ ڌاري آبادڪاري ۽ معاشي اوسر ۽ قومپرستي ۾ اضافو ٿيو ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان سرحدي ۽ مڇي جي شڪار جي معاملن تي تعلقات خراب رھيا.راڻي وڪٽوريا جي وفات بعد سيپٽمبر 1901 ۾ ڪارنيوال ۽ يارڪ جا ڊيوڪ جارج ۽ ڊچيس ميري آف ٽيڪ ڪيناڊا جي دوري تي آيا.انھن ليڊي منٽو سان گڏجي اولھ ڪيناڊا جو دؤرو ڪيو. ھن ڪيناڊا جي پھرين ٽيوبرڪيولاسس روڪڻ واري فائونڊيشن قائم ڪئي.
بطور وائسراءِ ھند
1905 ۾ جارج ڪرزن جي استعفي ڏيڻ بعد لارڊ منٽو کي انڊيا جو گورنر جنرل ۽ وائسراءِ مقرر ڪيو ويو جتان ھي 1910 ۾ رٽائر ٿيو.ھن جي وقت انڊيا جي رياستي سيڪريٽري جان مارلي ھيو ۽ ھن ان جي مدد سان انڊيا ۾ برطانوي راڄ کي بچائڻ لاء سڌارا آندا جيڪي  مارلي منٽو سڌارن جي نالي سان مشهور ٿيا. اھي سڌارا برطانوي پارليامينٽ 1909 ۾ انڊين ڪائونسلز ايڪٽ جي نالي سان منظور ڪري انڊيا ۾ لاڳو ڪيا.
خاندان
ھن 28 جولاءِ 1883 ۾ برطانيا ۾ لارڊ البرٽ گري جي ڀيڻ ۽ برطانوي فوج جي آفيسر چارلس گري جي نياڻي ميري ڪيرولين گري سان شادي ڪئي. ھنن کي ان شادي مان ھيٺيان پنج ٻار ٿيا: جيڪو 25 اپريل 1895 ۾ پيدا ٿيو ۽ 6 آگسٽ 1917 ۾ مارجي ويو.
سندس ڇڏيل نالو
ھن جي ڪئناڊا ۾ مشھوري مرڻ بعد بہ ان جي نالي کي زندہ رکيو. اوٽاوا ۾ راڪ ڪلف ۾ سندس نالي سان منٽو پئليس،  وينڪوور م سندس نالي سان ھڪ گھٽي يا پاڙو. 1936 ۾ سندس نالي سان برٽش ڪولمبيا جو منٽو سٽي برج ندي نالي علائقي ۾ تعمير ڪيو ويو. اونٽاريو ۾ بہ ھڪ شھر کي سندس نالو ڏنو ويو. انڊيا ۾ ڪلڪتي ۾ ھڪ پارڪ جو نالو منٽو پارڪ رکيو ويو. ھن طرفان علي ڳڙهه اسڪول، جيڪو پوء علي ڳڙهه مسلم يونيورسٽي بڻيو، کي دل کولي فنڊ ڏيڻ جي ڪري ان اسڪول جي تعمير ٿيل عمارتن کي منٽو سرڪل جو نالو ڏنو ويو. بنگلاديش ۾ ھن جي نالي سان ھڪ روڊ پڻ آهي جنھن کي منٽو روڊ سڏين ٿا. پاڪستان ۾ لاھور ۾ منٽو اسپتال ۽ منٽو پارڪ پڻ ھن جي نالي سان منصوب آھن.
1252ع
ڊسمبر
زمرو:1252ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
مومن آباد تعلقو
مومن آباد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي اولهه جو هڪ تعلقو آهي.
بحري باشو
’باز‘ پکيءَ جو هڪ قسم، ”ڪلهيو باز“، (بحري -ٻچي- جي مادي، مٿو اڇو ۽ وڏو، ڪلهن تي ڳاڙهو رنگ، سياه چشم، ڳچيءَ ۾ ڪارو -پٽو-، اڏامڻ جو تيز).
مومن آباد تعلقو
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ابڙيجا
سنڌ جي سماٽن جي هڪ ذات، جنهن جو شجرو هيٺينءَ طرح آهي: ابڙيجن جو ڏاڏو ابڙو پٽ لاکو پٽ ڪلهو پٽ ڄام لاکو پٽ ڄام راهو پٽ ڄام جوڻو. اهو سلسلو مٿي سنڌ جي سمن جي ڏاڏي هسپت سان وڃي ملي ٿو.
ٽماھي
ٽماهي (Quarterly): ٽِن مَهينَن جي وقت کي ٽِماهي سڏيو ويندو آهي، يعني ٽِن مهينن جو عرصو، ٽماهي جو اصطلاح گهڻو ڪري رسالن جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي رسالا هر ٽي مهينن کانپوءِ ڇاپيا ويندا آهن. انهن کي اردو ۾ ’سه ماهي‘ ۽ انگريزي ۾ ’ڪوارٽرلي‘ سڏيو ويندو آهي. سنڌي ادبي بورڊ پاران ”ٽماهي مهراڻ“ ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران ٽماهي ’سنڌي ٻولي‘ جرنل ٽِه ماهي رسالن جو مثال آهي.
ابڙو وڏ وڙو
ڪتاب ابڙو وڏ وڙو جو مصنف مھدي شاھ آهي. مھدي شاھ پنھنجي ڪتاب ”ابڙو وڏ وڙو“ ۾ سنڌ جي تاريخ تي سرسري نظر وجهڻ بعد ابڙا قبيلي جي چيف سردار ڪماريا ابڙا خاندان جو مفصل احوال قلمبند ڪيو ويو آهي. هي ڪتاب شاھ لطيف اڪيڊمي شڪارپور پاران 2005ع ۾ شايع ڪيو ويو آهي. هن ڪتاب ۾ 622 صفحا موجود آهن ۽ گڏوگڏ ماڳن مڪانن ۽ شخصيتن جون ناياب تصويرون، دستاويز ۽ نقشا ضميمي طور ڏنل آهن.
حوالا
زمرو:2005ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب زمرو:سنڌي ڪتاب
ربيب علي
جڏهن سندس ماءُ اسماءِ بنت عميس حضرت ابوبڪر صديق کان پوءِ حضرت علي المرتضا سان نڪاح ڪيو ته محمد بن ابوبڪر سندس ربيب (اهو اولاد جيڪو پهريئن مڙس مان هجي ۽ ٻئي مڙس جي تربيت هيٺ هجي يا پهرين زال مان هجي ۽ ٻئي زال جي هنج ۾ پلجي رهيو هجي. ان کي ربيب يا ربيته چيو وڃي ٿو) ٿي ويو. اهو يحيا بن علي ۽ عبدالله بن جعفر جو اخيافي ڀاءُ هو، اهو وڏو ئي عبادت گذار ۽ صاحب فضل ۽ علم وارو هو ان ڪري امير المومنين کي وڻندو هو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
آ سان پهاڪا، مهاورا ۽ چوڻيون
آڱرين کي به سَنڌَ آهن.
آپ نه پالي، پالي ڏوُن، ڇوهر ڄائو، ڏکان ڏوُن/ نون
آنڌ به ڪاڻي، مانڌ به ڪاڻي، ڪاڻي اسان جي ڍڳي
آڻيون ۽ چاڙهيون ڏٿ ڏهاڙي سومرا.
آيا مير، ڀڳا پير.
آفيسر جي اڳياڙي خراب، گهوڙي جي پڇاڙي خراب.
آفيسر جي ڦٽي، نوڪري ڪري لاڙڪاڻي ۾.
آسمان مٿي ناهي، ماڻهوءَ جي دل آسمان کان به مٿي آهي.
آڱر ڏينس ته هو ڪارائي تائين هٿ ڳهي ويندو.
آني کي ڀڃڻ لاءِ پهڻ جو سانهر گهرجي ڪيئن؟
آسماني ڄار مان ڇٽڻ مشڪل آهي.
آسمان ۾ جڏهن چنڊ يا سج گرهبو آهي تڏهن سڀڪو ڏسندو آهي.
آسمان ۾ ٿُڪ اُڇلائڻ ۽ وري منهن ۾ جهلڻ.
آرس، ننڊ ۽ اوپاسي ٽئي موت جون ڀيڻيون آهن.
آئي ڪنن ڪاڻ سڱ به وڍائي وئي.
آئون ميائي گهوري، جي مان محب ملن.
آئون انين جي آهيان، توڻي مون نه مڃين.
آئون جيهائي ذات، تون پاڻ سُڃاڻج سُپرين.
آئي ته روچي (روزي) ڳئي ته بلا.
آئون ڪيئن لوئي لاهيان، ڪارڻ ٻن ڏينهان.
آئون ڪيئن سوڙين سمهان، مون ور گهاري ولھ.
آهي آساني پر ڪم پئي ڪَلَ پوي (شاه)
آزمائي کي آزمائي سو ڦِر ڦِر ڇائي پائي.
آڻين ۽ چاڙهين ڏٿ ڏهاڻي سومرا (شاه)
آءُ توکي پنهنجن ڪوڏين ڌوئڻ وارو پاڻي به ڪين ڏيندس.
آرياڻي اَمل، ڪايا ۾ ڪانڌُ ٿيو.
آسائتيءَ کي عبدالطيف چئي، مولا! محب ملاءِ.
آرام سان اچجي، آرام سان وڃجي.
آسر مَ لاهيج، سڄڻ سٻاجهو گهڻو.
آسر هڏ ۾ لاھ، ڇنڻ ڳنڍڻ اُن جو.
آس نه لاهيندياس، جيئري جَت ڏسي مران.
آيا اڄ گهرجن، فردا مون ڦٽي ڪئي.
آهي اکڙين ۾، آديسن اَدب.
آهيان گهڻو اَڄاڻ، پر سور پريان جا ساڻ مون.
آکئي جو عقل، وهائيءَ جي توڻ، پوري نه ٿئي.
آهاري، وهنواري، گهوٽ مهاري، لڄا ڪري ته هاري.
آءُ الف ۽ بي آهيان، اول ۽ آخر آهيان، شروع ۽ پڇاڙي آهيان.
آيل جڏو، ويٺل طبيب.
آئي ٽانڊو کڻڻ بورچياڻي ٿي ويٺي.
آههِ غريبان، قھر خدائي.
آپ سکي، جڳ سکي
آڌا چُوڙا، آڌا ٻُورا، مال ڪُوڙا، مراد پُورا.
آفيسر کي، پٽيوالا ئي کڻند آهن.
آئون ملندي پرينءَ کي، راتيون ڏوري ڏينهن.
آديسي اُٿي ويا، مڙهيون مون مارينِ.
آسائتيءَ کي عبدالطيف چئي، مولا! محب ملاءِ. آسر مَ لاهيج، سڄڻ سٻاجهو گهڻو.
آڻين ۽ چاڙهين، ڏٿ ڏهاڙي سومرا.
آءٌ به ويندي پيڪي، مون به لهندي سِڪ.
آئي کي آدر، وئي کي پادر.
آرهڙ جي تتي ڏينهن، سانوڻ جي وسندي مينهن.
آمون، ڏهه گامون.
آهر جي آسري، جهنگ نه چنائون.
آهر جي وڏائي، ڪُني پاٽ اتي آئي.
هِرُ کٽي اوبڻي، رن ھارائي رنبو.
ھيرانند شوقي رام آڏواڻي
سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ ھيرآنند شوقي رام 1863ء ۾ ڄائو ۽ 1893ء ۾ ٽيھن سالن جي ننڍڙي ڄمار ۾ وفات ڪيائين. ھو سنڌ جي ماڻھن جي دلين ۾ اڄ به رھي ٿو. ھن ٻارن جي مختصر ڪھاڻين جو ڪتاب ”ھيرن جون کاڻيون“ ترتيب ڏنو، جيڪو ھن جي فوت ٿيڻ کان پوءِ 1926ء ۾ ڇپيو.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ليکڪ زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:اديب
هنگريءَ وارو بُحران
حوالا
زمرو:سياست زمرو:تاريخ زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:جنگ
ايشيا
thumb|280x400px|دنيا جي نقشي ۾ ايشيا ڱي نمايان ڪيو ويو آهي. thumb|280x400px|ايشيا جو جاگرافيائي نقشو ايشيا (Asia) دنيا جو سڀ ايراضي ۽ آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو کنڊُ آهي. هي زمين جي ڪل ايراضي جو 8.6 سيڪڙو آهي، خشڪي جو 29.4 سيڪڙو ۽ ڪل آبادي جو 60 سيڪڙو حصي جو حامل آهي.
تفصيلي تعارف
ايشيا روايتي طور تي يوريشيا جو حصو آهي جنهن جي اولهہ وارو حصو يورپ آهي. عام طور تي ارضياتي ماهر ۽ طبعي جاگرافي دان ايشيا ۽ يورپ کي الگ کنڊ تصور نہ ڪندا آهن ۽ زمين جو هڪ وڏو حصو قرار ڏيندا آهن. جاگرافي ۾ ٻہ مڪتب فڪر آهن هڪ تاريخي حوالن جي تحت يورپ ۽ ايشيا کي الگ کنڊ قرار ڏيندو آهي جڏهن ته ٻيو يورپ جي لاء کنڊ ۽ ايشيا جي لاء خطي جو لفظ استعمال ڪندو آهي. thumb|right|[[مالٽا جي شھر ويلٽا ۾ پلازو فريرئا محل ۾ لڳل ايشيا جو مجسمو]] مغرب (يورپ) ڏي ڪوبه اوتار پيدا ٿيو ئي ڪونهي. حضرت عيسيٰ، حضرت موسيٰ، حضرت محمد ﷺ، زردشت (زورئسٽر)، سري رامچندر، سري ڪرشن، ڪانفيوشس ۽ ٻيا اوتار ۽ پيغمبر سڀ پورب ۾ ٿي گذريا آهن. يوروپي لوڪن کي بائيبل يا انجيل به ايشيا مان مليو، ته مذهب به ايشيا مان ملين. سر مونيئر وليمس اهي ڳالهيون ڄاڻائي ائين به چيو آهي ته انگن جا نالا ۽ ڏهائيءَ جي ترتيب به هنن هندستان مان پرايا. پاٽ صاحب چيو آهي ته جيئن سج اڀرندو ئي اڀرندي کان آهي تيئن سڀيتا جو سج به اول پورب (ايشيا) ۾ اڀريو، جنهن مان پوءِ پڇم يا مغرب (يورپ) کي روشنائي ملي؛ بلڪه سڄي انسان ذات پورب منجهان ئي پرايو. سن 1882ع ۾ پروفيسر مئڪس ملر کليو کلايو قبول ڪيو ته اسين يوروپي لوڪ پورب کان آيا آهيون، ۽ سڀ جيڪي قيمتي سمجهون ٿا، سو پورب مان پرايو اٿئون
ايفرويوريشيا
thumb|left|سائي رنگ سان ڏيکاريل ايفرويوريشيا
تاريخ
ايشيا لفظ جي مطلب جي مختلف ٻولين ۾ اڃان ڪا خبر نہ پئي آهي پر تاريخ ۾ تمام پراڻي دؤر کان ھي لفظ مروج آھي. رومي سلطنت ۾ ھڪ صوبي جو نالو ايشيا ھيو. thumb|رومن امپائر جي نقشي ۾ ڳاڙهي رنگ سان ڏيکاريل ايشيا نالي سان ھڪ صوبو
ملڪ
تسليم نہ ٿيل ملڪ
جاگرافيائي خوبيون
thumb|right| ايشيا جي ھماليہ جبلن جي قطار جتي دنيا جون وڏيون چوٽيون واقع آھن ايشيا دنيا جو سڀ کان وڏو کنڊ آهي. جتي دنيا جي سڀ کان اوچي، سڀ کان هيٺاهين ۽ سڀ کان ٿڌي ترين جڳهه آهن. ( مائونٽ ايوريسٽ دنيا جي بلند ترين چوٽي، اولهه جي طرف  مريل سمنڊ Dead Sea سمڊ جي سطح مان سڀ کان هيٺاهين جڳهه ۽ اتر سائبيريا جون جڳهون). ايشيا ۾ ڪنهن به کنڊ کان وڌيڪ ماڻهو رهائش پذير آهن جن ۾ هڪ  ڏهائي ٻه ارب آبادي چين ۽ 94 ڪروڙ ڀارت ۾ آباد آهن. thumb|upright=1.35|Ptolemy's Asia ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ هزارين جزيرا آهن جتي آتش فشائن جو ڦاٽڻ ۽ زلزلا اچڻ روز جو معمول آهي. انهن زلزلن ۾ سڀ کان وڌيڪ خوفناڪ ڊسمبر 2005ع ۾ هندي وڏي سمنڊ ۾ پاڻي هيٺ آيل زلزلو هيو جنهن سان پيدا ٿيل لهرون ”سونامي“ هندي وڏي سمنڊ جي چوڌاري وسندڙ ملڪن جي لکن ماڻهن جون حياتيون کسي ورتيون.
ڏکڻ اتر ايشيا ۾ جھنگن جي وڏي تعداد آهي خاص ڪري ٿائيلينڊ، بورنيو جا جزيرا، سلاويسي، جاوا ۽ سماترا جاجھنگ مشهور آهن.
ايشيا ۾ دنيا جا ڪيترائي مشهور ريگستان آهن جن ۾ عربستان جو ريگستان، شام جو ريگستان، ٿر، ٿل، ڪراڪم، ٽڪلا مڪان، گوبي دنيا جا وڏا ريگستان شمار ٿيندا آهن.
ايشيا ۾ دنيا جا ڪيترائي درياهه به آهن جن ۾ سنڌو، گنگا، جمنا، برهم پترا، ميڪانگ، فرات، دجله،سيحون، اوب، لينا، دنيا جي وڏن درياهن مان آهن
ڍنڍن ۾ قزوين ڍنڍجنهن کي وڏو هجڻ جي ڪري سمنڊ به سمجھيو ويندو آهي، دنيا جي سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي. انکان علاوه ارال ڍنڍ، بالڪش ڍنڍ، بيڪال ڍنڍ، وان ڍنڍ دنيا ۾ سڃاتيون وينديون آهن.
ٻيٽن ۾ سماترا، بورنيو ۽ نيو گني دنيا جي وڏن ٻيٽن مان آهن.
سياسي خوبيون
ايشيا مخطلف تهذيبن جو مسڪن آهي. هتي جي زمين، ماڻهن ۽ روايتن ۾ وڏو فرق ملي ٿو. سوويت يونين ڪجي ٽٽڻ سان هتي ڪرغزستان، تاجڪستان ۽ ترڪمانستان جون نيون رياستون وجود ۾ آيون. ڏکڻ اولهه جي زياده تر ملڪن جو عوام مسلمان آهن پر قوميت ۽ مسلڪن جي بنيادن تي ورهايل آهن. ڀارت دنيا جي سڀ کان وڏي جمهوريت آهي جڏهن ته چين دنيا جي تيزي سان وڌندڙ معاشي ۽ طاقتور قوت آهي.
آبادي جون خوبيون
کنڊ جي گهڻي آبادي وڏن درياهن جي ڪنارن تي آباد آهي جنهن جي ڪري هتي گهڻي آبادي جو ڪمائي جو ذريعو زراعت آهي. گنگا، سنڌو، زرد، يانگزي، ۽ ٻين درياهن جي اردگرد جا علائقا تمام گهڻن ماڻهن پاران آباد ڪيل آهن. ٻي طرف معدني دولت جي حاصلات لاء ماڻهو اهڙن علائقن ۾ به رهائش پذير آهن جتي آبادي تمام گهٽ آهي مثلاً تيل جي ڳولها ۾ عربستان جا ريگستان ۽ سائبيريا جا ٿڌا ميدان.
ايشيا کنڊ جا ريگستان ۽ پهاڙي علائقا تقريبن غيرآباد آهن. ڀارت ۽ جاپان دنيا جا گهاٽي آبادي وارن علائقن مان آهن. چين دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي ۽ دنيا جي آبادي جو تقريبن ويهه سيڪڙو چين ۾ رهي ٿو، جڏهن ته ڀارت ۾ به آبادي ۾ تيزي سان اضافو ٿي رهيو آهي ۽ هو جلد چين کي پوئتي ڇڏي ويندو.
هتي جيئن تهذيبن ۾ فرق آهي اتي عوام جي معيار زندگي به تمام مختلف آهي. هڪ طرف جاپان ۽ وچ اولهه جي نار وارين رياستن جي عوام جو طرز زندگي اعلي‘ معيار جو آهي ته ٻئي طرف دنيا جا ڪجهه غريب ترين ملڪبه ايشيا ۾ آهن جن ۾ اتر ڪوريا، بنگلاديش، افغانستان ۽ لائوس قابلِ ذڪر آهن. ايشيا جي غريب ملڪن جي معيشت خانه جنگن، قحط، ٻوڏ، قدرتي آفتن ۽ زراعت جي لاء جديد تريقي ڪار اختيار نه ڪرڻ جي ڪري شديد مشڪلن کي منهن ڏين پيا۔
معاشي خوبيون
ايشيا جي گھڻي زمين بنجر يا سخت يا خشڪ موسم جي ڪري پوکي راهي جي قابل ناهي جيئن تبت، سائبيريا، عربستان جو گھڻو حصو پوک جي قابل نه آهي۔ کنڊ جون سڀ کان وڌيڪ زرخيز زمينون چين، هندستان ۽ پاڪستان درياهن سان گڏ آهن جتي چانور پوکيا ويندا آهن۔ انکان علاوه ٻيون به پوکون ڪيون وينديون آهن جيئن ڏکڻ اولهه ايشيا ۾ خارڪون، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ رٻڙ، ڀارت، چين ۽ سريلنڪا ۾ چانهه ۽ ڏکڻ اوڀر جي ٻيٽن ۾ ناريل۔
حوالا
زمرو:ايشيا زمرو:کنڊ
سيٺ وشنداس
خاندان
هن جا وڏا اصل خدا آباد جا ويٺل هئا. سندس وڏو ڏاڏو سيٺ سانول مل  مشهور واپاري هو. سندس نالي پويان، پهريائين هي ”سانولاڻي“ سڏباهئا. 1768ع ۾ بلوچن جي هڪ گهل خدا آباد تي ڪاهي آئي ۽ ڦر ڪري شهر کي باهه ڏيئي ويا. سيٺ سانول مل انهيءَ ڪري لڏي وڃي انڙ پور ۾ ويٺو. سيٺ سانول مل کي چار فرزند ٿيا: 1. سيٺ ڀارو مل، 2. سيٺ لکي مل، 3. سيٺ تولو مل، ۽ 4. سيٺ ڇَتو مل. انڙ پور جو ڳوٺ ان وقت درياء جي ڀر ۾ هو. ان کي جڏهن دريا پاتو، تڏهن هي اتان لڏي اچي مانجهوءَ جي ڳوٺ ۾ ويٺا ۽ اتي واپار وڌائڻ جي ڪوشش شروع ڪيائون. سيٺ تولي مل کي ٻه پٽ ٿيا: سيٺ لکميچند ۽ سيٺ موريو مل. سيٺ لکميچند کي هڪ پُٽ، سيٺ نهالچند نالي، 1798ع ۾ ڄائو. سيٺ نهالچند کي وري ٻه فرزند ٿيا: راءِ بهادر سيٺ وشنداس ۽ سيٺ ليلا رام، سيٺ وشنداس کي ٽي پٽ ٿيا: 1. سيٺ هرچند راءِ مشهور ڪانگريسي اڳواڻ، 2. سيٺ سريچند، ۽ 3. سيٺ اوڌو داس
شخصي زندگي
سيٺ وشنداس جو والد، سيٺ نهالچند 1798ع ۾ ڄائو هو. پيءُ کي هڪ ئي پٽ هو. سندس شادي، حيدرآباد مان سيٺ خوشحال داس پارو مل جي نياڻيءَ سان ٿي. سيٺ نهالچند وڏو واپاري هو. 1837ع ۾ ستگرو ٻائي گلابداس جو شش ٿي، فقيريءَ طرف مائل ٿيو. کيس پهريون پٽ، سيٺ وشنداس،پنجيتاليهن ورهين جي ڄمار ۾، مانجهوءَ ۾ 1843ع ۾ ڄائو. کيس تعليم گرمکي ۽ هندو- سنڌيءَ ۾ ڏني ويئي. هن جي وڏي ٿيڻ تي، 1859ع ۾ سندس شادي مانجهندن جي سيٺ ڏني مل تلوڪچنداڻيءَ جي نياڻيءَ سان ٿي. کيس 1862ع ۾ پهريون پٽ سيٺ هر چند راءِ پيدا ٿيو، جو سنڌ جو مکيه قومي ڪارڪن ۽ مرڪزي اسيمبليءَ جو ميمبر، ڪانگريس جو اڳواڻ ۽ ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو پريزيڊنٽ ٿيو. سيٺ وشنداس جو والد، سيٺ نهالچند، جو پوءِ درويشي اختيار ڪرڻ سبب نهال لالا سڏبو هو. تنهن 1865ع ۾ وفات ڪئي.ان بعد 1900ع ۾ مانجهوءَ ۾ سخت ڪالرا پوڻ تي، سيٺ وشنداس اتان لڏي اچي ڪراچيءَ ويٺو. سندس مفصل احوال، سندس خاندان طرفان ڇپايل ڪتاب ”رتن جوت“ ۾ ڏنل آهي. 1869ع ۾ ڪراچيءَ ۾ کاري در تي ڪوٺي کوليائين، جتي اناج، ڪاٺين ۽ ڪوئلن جو ٻڌو واپار ڪندو هو. 1869ع ۾ ميري ويدر  ٽاور جي ڀر ۾، هڪ  عاليشان جاءِ ٺهرايائين. سنڌ ۾ ڪيترين جاين تي زرعي زمين وٺي، آباد  ڪرائڻ شروع ڪيائين. ڦٽين جا ڪارخانا چالو ڪيائين ۽ ڏيساور سان دنگين ذريعي واپار ڪرڻ لڳو. ان طرح، آخر ۾ اٺ هزار کن ايڪڙ زمين جو مالڪ ٿيو. 1897ع ۾ جڏهن شولا پور ۽ احمد نگر ۾ ڏڪار پيو ته اتي  سستا دڪان کولائي، ماڻهن کي مدد ڏنائين. آخر ۾ دمڪشيءَ جي بيماريءَ ڪري، حيدرآباد ۾، ”وشن نگر“ محلو ٺاهي، اُن ۾ اچي رهيو. اتي هڪ وڏو مسافر خانو کوليائين، سال ۾ ميلو لڳائيندو هو. سندس لنگر عام هوندو هو. ڪيئي محتاج ۽ غريب اتان کاڌو حاصل ڪندا هئا. اتي اسڪول ۽ اسپتال جو انتظام به ڪيائين. سندس حاضريءَ ۾ هندستان جا مکيه گويا ۽ ڳائيندڙ طوائفون اينديون هيون. سندس خدمت ۾ استاد هادو خان، گامڻ خان، پارو خان، مبارڪ خان ۽ سينڌو خان اڪثر ايندا ويندا هئا. هو انهن سڀني فنڪارن جي سرپرستي ڪندو هو. راڳ ۾ ايترو ماهر هوندو هو ڪراچيءَ ۾ رهڻ وقت، لکميداس اسٽريٽ، ميري ويدر ٽاور جي ڀر ۾ سندس رهڻ واريءَ جاءِ تي، هڪ عمدي طريقي سان سينگاريل هال ”وشن سڀا“ هوندو هو، جتي هر روز  راڳ جي محفل ٿيندي هئي. ڪيئي راڳ جا شوقين اتي اچي راڳ ٻڌندا هئا. اهڙيءَ طرح، مانجهوءَ ۾، سندس باغ ۾ به اهڙيون مجلسون ٿينديون هيون. حيدرآباد جي ”وشن نگر“ ۽ سندس جهاز ۾ به اهڙين مجلسن جو انتظام ڪرايو ويندو هو، جيڪڏهن بعضي زمينن تي منزل ڪندو هو ته اتي به تنبو هڻائي، گوين ۽ ڪڃرين جي راڳ ڪرائڻ جو انتظام ڪرايو ويندو ..
ادبي خدمتون
سيٺ صاحب تصوف تي ڪتاب لکرايا، جن ۾ مکيه شاعرن جا ڪلام، اردو، پارسي، سنڌي ۽ سرائيڪي ۾ گڏ ڪري، مفت ۾ ورهائڻ جو انتظام ڪيائين. قرآن شريف جو ترجمو ڪرائي، مفت ورهايائين، اهڙيءَ طرح، سماج جي سڌاري تي ڪتاب ۽ وشن پرڪاش، وشن گنج، وشن گيان، وشن راڳ، ”ڪريما“ جو فارسيءَ مان سنڌيءَ ۾ ترجمو،  وشن سڀا  وغيره، ڪتاب ڇپرائي، مفت ڪرايائين. ڪيترا اديب سندس ڪشاده دستيءَ مان مستفيد ٿيندا هئا..
سياسي زندگي
1885ع ۾، انڊين نيشنل ڪانگريس جي برپا ٿيڻ واري پهرئين اجلاس ، سيٺ صاحب بمبئي وڃي شريڪ ٿيو هو. ان کان پوءِ، 1906ع جي ڪلڪتي واري اجلاس ۾ ، ۽ 1908ع جي مدراس وارن اجلاسن ۾ به شريڪ ٿيندو رهيو. 1918ع تائين ڪانگريس جي اڪثر اجلاسن ۾ شريڪ ٿيندو رهيو. سيٺ هرچند راءِ ۽ ٻين سندس ڪٽنب وارن جي ڪانگريس ۾ شرڪت به سندس اثر هيٺ ٿي. ٻئي طرف ضلعي لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جو ميمبر، گهڻي گهڻي عرصي تائين، تادم حيات رهيو. حياتيءَ تائين تعلقي لوڪل بورڊ ڪوٽڙيءَ جو پريزيڊنٽ رهندو آيو. کيس انگريزي حڪومت ۾ به چڱي دسترس هئي، جنهن ڪري راءِ بهادريءَ جو خطاب مليو هوس. ان جو مکيه ڪارڻ انگريزن جي پوئلڳي ڪرڻ نه هو، بلڪه وقت بوقت آفيسرن طرفان قائم ڪيل عوامي ڀلائيءَ جي ادارن ۾ دل کولي خيرات ڏيڻ هو. سندس فرزند، سيٺ هرچند راءِ جي زندگيءَ جو احوال ” رتن جوت“ ڪتاب ۾ قلمبند ٿي چڪو آهي. ازانسواءِ هو صاحب والد جي حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري ويو هو. سندس پوٽو سيٺ سکديو ڪجهه وقت پاڪستان آئين ساز اسيمبليءَ ۾ هو ۽ ڪانگريس هلچل ۾ مکيه بهرو ورتو هئائين، جنهن جو احوال ”رتن جوت“ ۾ آيل آهي. پاڻ ڪو وقت سنڌ- هندو پئنچات جو مکي هو بعد ۾ ڪراچيءَ ۾ پنهنجي واپار ۾ مشغول رهيو..
وفات
پاڻ 7 جنوري 1929ع تي، گهڻو وقت بيمار گذارڻ بعد، 85 ورهين جي عمر ۾ وفات ڪيائين..
اڻراھ جي پٽي
هيءُ دڙو هندو/اسلامي دور سان تعلق رکي ٿو. محراب پور شھر ۽ ٽنڊي مير عاليءَ جي وچ تي ضلعي خيرپورميرس ۾ واقع آهي. دڙي جي ايراضي ٻن ميلن ۾ پکڙيل آھي. دڙا ٥ کان ١٠ فوٽ اوچا آھن. اڳي اڃا وڏي ايراضي ھوندي، پر هاڻي گھڻو حصو زرعي آباديءَ ھيٺ اچي چڪو آھي. لڳي ٿو ڪا ڪھني بستي آھي. مٿاڇري تي ٺڪراٺو ھندو ۽ اسلامي دور سان ڀيٽڻ جھڙو آھي. ھيٺين تهن ۾ ڪو وڏو تاريخي دفينو ٿي سگھي ٿو. -ٿورو- ھيٺ کوٽڻ سان ٽامي جا سڪا ۽ ٻيون وٿون ملن ٿيون. کوٽائي ٿيل ڪانه آھي.
پلو
پلو (انگريزي:Ilish) سنڌ جي مشهور مڇي آهي. هيءَ اصل سمنڊ جي مڇي آهي. جيڪا سمنڊ ۾ درياهه جي ڇوڙ ڪرڻ وقت اتان آنن ۽ ٻچن ڏيڻ لاءِ درياهه ۾ اچي ٿي، ان کي پلو چوندا آهيون. مڇي جيڪا کاري پاڻي يعني سمنڊ کان هجرت ڪري مٺي درياهه ۾ اچي ٿي، ان هجرت کي ايناڊرامس (Anadromous) هجرت چيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح وري ڪا به مڇي مٺي پاڻيءَ کان کاري پاڻيءَ ۾ ويندي آهي ته سندس ان هجرت کي ڪئٽاڊرامس (Catadromous) هجرت چيو ويندو آهي. پلو ايناڊرامس هجرت ڪرڻ واري مڇي آهي. سنڌ جو پلو خاص ڪري عربي سمنڊ ۾ رهندو آهي. پلو سنڌ کان سواءِ ڀارت، بنگلاديش، برما، ايران، عراق ۽ سريلنڪا جي درياهن ۾ پڻ ملندو آهي. پلي جو جديد سائنسي نالو ’تانولوسا اليشيا‘ (Tenualosa ilisha) آهي، جڏهن ته اڳ ۾ اهو ’هلسا اليشيا‘ (Hilsa ilisha) سڏبو هو. سنڌ جي پلي جو سواد ٻين هنڌن تي ملندڙ ساڳئي قسم کان ڪي قدر مختلف هوندو آهي.
نسلي افزائش
پلو درياهه ۾ آنا ان ڪري لاهڻ ايندو آهي، جو پاڻي لڙاٽيل هئڻ جي ڪري ٿڌو هوندو آهي ۽ ٿڌي پاڻيءَ ۾ آڪسيجن، گرم پاڻيءَ کان گهڻي هوندي آهي. پلي جا آنا پلئجڪ (Pleagic) قسم جا هوندا آهن ۽ انهن ۾ تيل (Oil globule) جو مقدار گهڻو هجڻ ڪري اهي پاڻيءَ جي سطح تي ترندا آهن، ان ڪري قدرت پلي کي اها خاصيت ڏني آهي ته اهو آنن لاهڻ لاءِ مٺي پاڻيءَ ڏانهن هجرت ڪري، پنهنجو نسل اڳتي وڌائي سگهي، ڇو جو سمنڊ جو پاڻي شفاف ۽ صاف هوندو آهي ۽ ان ۾ سج جي روشني گهڻي گهرائيءَ تائين ويندي آهي. اهو پاڻي مٿي سطح تي گرم هوندو آهي ۽ اهو گرم پاڻي پلي جي آنن کي، جيڪي تمام نازڪ ٿين ٿا، نقصان پهچائيندو آهي. وري گرم هئڻ ڪري ان پاڻيءَ ۾ آڪسيجن به گهٽ هوندي آهي، ان ڪري پلو آنا لاهڻ ۽ پنهنجي نسل کي اڳتي وڌائڻ لاءِ درياهه ڏانهن ايندو آهي.
نازڪيت
پلو مڇيءَ جو هڪ نازڪ قسم آهي. پاڻيءَ کان ٻاهر نڪرڻ کانپوءِ جلدي مري ويندو آهي. پلي جو جسم ٻين مڇين جيان وچ ۾ ٿلهو ۽ منڍيءَ ۽ پڇ وٽ سنهو ٿيندو آهي. پلي جو منهن گول ۽ ننڍو هوندو آهي. ٻين مڇين وانگر پلي ۾ ڏند نه هوندا آهن. پلو ٻن سالن جي عمر ۾ آنا ڏئي ٿو. آنا گول هوندا اٿس. پلو عام طور 8 کان 20 فٽ گهري پاڻيءَ ۾ ترندو آهي. پلي جي ڊيگهه 60 يا ستر سينٽي ميٽر تائين ٿئي ٿي. سنڌ ۾ پلو ۽ مڇي ٻه جدا جدا جنسون ڪري ليکجن ٿيون. نسل جي لحاظ کان پلو به مڇي آهي، پر پلو ٻين مڇين کان وڌيڪ ذائقي وارو آهي، انهيءَ ڪري پلي کي ٻين مڇين کان جدا سمجهيو وڃي ٿو.
وڌيڪ
پلا، ڊونڊين، بتيلن، هوڙن، تُنبن ۽ ماٽين جي مدد سان ماريا ويندا آهن. پلن مارڻ واري رڇ کي سَنڍ يا سُنبهي چوندا آهن. مهاڻي کي ”مارت“ چوندا آهن. سُٺا مارت روز ڏيڍ سؤ پلا ماريندا آهن. هاريءَ ۾ ٻه پلا هڪ کيرو ٻيو آنيارو ٿيندا آهن. هاريءَ ۾ آنيارو پلو کُٽل هوندو ته پوءِ ٽي کيرا پلا هاريءَ ۾ ڳڻيندا. پلو واريءَ ۾ پچندو آهي، تئيءَ تي تربو آهي، ٽانڊن تي پچندو آهي، ٺِڪر جي ڪُنن ۾ سيئبو آهي. پلي جو ٻوڙ به رَڌبو آهي. جڏهن ته پلي جو پلاهه به رڌبو آهي. موجوده دور ۾ درياهه ۾ پاڻي اچڻ وقت  پَلو ڄامشوري، ڪوٽڙي ۽ حيدرآباد ۾ ماري وڪرو ڪيو وڃي ٿو. پلو شوق سان کائڻ سبب مهانگو به آهي. پر پلو سوکڙيءَ طور ڏيڻ جي روايت به موجود آهي. هاڻي ته سنڌو درياهه ۾ پاڻي گهٽ آهي. ان ڪري اڪثر گوادري ۽ ايران جا پلا سنڌ ۾ وڪجڻ لاءِ اچن ٿا.
کاڌو
سنڌ جو پلو چئي کڻي دنگ ڪريو! هونءَ ته پلو سمنڊ جي ڪنارن تو گوادر ڏي ۽ هندستان ڏي به گهڻو مرندو آهي، پر سنڌ جي مٺي پاڻيءَ جي پلي سان لڳئي ڪونه ! پلي کان وڌيڪ ڇيلري- مڇيءَ ۾ لذت واري ٻي ڪابه مڇي ڪانهي. سنڌ ۾ جڏهن ٿورو سيارو مُڙندو ۽ درياءَ جو ٿورو پاڻي چڙهندو آهي، ته پلو وري سمنڊ کان مٿي درياءَ تي چڙهڻ شروع ڪندو آهي، درياءَ ۾ اچڻ مهل پلو ننڍو هوندو آهي. جڏهن مٿي چڙهندي،حيدرآباد کان مٿي مٽيندو آهي، تڏهن جوان هوندو آهي جنهن کي ”کيرو“ پلو چوندا آهن. وري جڏهن سکر تائين پهچندو آهي، تڏهن پڪو پلو ٿي ويندو آهي، جنهن کي آڃارو (آنيارو- آنيءَ وارو) چوندا آهن، بس سکر وٽ پهتو ته تيرڻ (آنا لاهڻ) شروع ڪندو. ڏٺو ويو آهي ته پلو ڪوشش ڪري مٺي پاڻي ۾ آنا لاهيندو آهي. انهي ڪري سياري کان پوءِ ٿورو پاڻيءَ چاڙهيڪو ڏنو، ته پلي اوڀارو درياءَ ۾ سيرڻ شروع ڪيو. پوءِ انهيءَ ڪوشش ۾ هوندو آهي ته کاري پاڻيءَ کان جيترو مٿي ٿي سگهي اوترو مٿي مٺي پاڻيءَ ۾ آنا لاهيان. انهيءَ ڪوشش ۾ اوڀارو ڏاڍو تکو سيريندو آهي، ايتريقدر جو اڄڪلهه ڄام شوري وٽ براج ٻَڌڻ جي ڪري، پلو درن ۾ اهڙو زور سان اچيو ٿو لڳي جهڙي گولي! پلي جو منهن اڌو اڌ ٿيو پوي. ائين اڳي پلو مٿي چڙهندو هو، پر سمنڊ کان نڪرڻ ۽ سکر تائين وڌ ۾ وڌ پهچڻ سان تيرڻ جي لائق ٿيو پوي، انڪري اتان ئي آنا لاهڻ شروع ڪريو ڏئي، انڪري سکر کان مٿي ڪونه چڙهي پر انهيءَ کان اڳ ماري، وري تڙ نهاريو بيٺا هوندا آهن. ڪي سنڌين سان، ڪي گهاون ۽ ڀنن سان، پوءِ جيڪي پلا سمنڊ مان آيل مرندا، ۽ تڙ جي مهاڙ ۾ هوندا، سي سڀ کيرا هوندا آهن، ۽ جيڪي مٿان موٽندي، تڙ جي پڇاڙيءَ ۾ مرندا آهن، سي آڃارا هوندا آهن، تيرڻ واري پلي کي ”ڪيرو“ سڏين، پر جيڪو پلو اوڀارو هلندو آهي، ان کي ”سانڍيارو“ سڏين سانڍيارو، کيرو پلو هوندو آهي. ورڻ مهل انهيءَ کي ڪيرو سڏين، ڇو جو ورڻ مهل سندس آنيون ڀرجي وينديون آهن، ۽ تيرڻ شروع ڪندو آهي، کائڻ مهاڙ وارو سانڍيارو پلو جنهن کي کيرو پلو چون، وڌيڪ لذيذ ٿيندو آهي. پوءِ ائين پلا درياءَ ۾ مٿي چڙهندا سکر تائين تيرڻ جهڙا ٿي ويندا آهن ۽ اتان درياءَ ۾ تيرڻ شروع ڪري ڏيندا آهن، وري اهي پلن جا آنا آهستي آهستي درياءَ جي وهڪ سان لڙهندا لڙهندا سمنڊ ڏي ايندا آهن، تان جو سمنڊ ۾ پوڻ کان اڳ مٺي پاڻيءَ ۾ ئي ڦٽي پوندا آهن، ۽ انهن مان ننڍڙيون پلئڙيون نڪرنديون آهن،جيڪي پاڻ بچائينديون بچائينديون درياءَ جو ڪنارو وٺي، سمنڊ ڏي ترنديون وينديون آهن. اهو وقت وري هوندو آهي، ذري گهٽ پاڻيءَ جي ڇِينهرن جو پوءِ اهي ننڍڙيون پلئڙيون ڪجهه وڏيون ٿي، وڃي پنهنجي اباڻي پاڻيءَ سمنڊ ۾ پونديون آهن. جتي سياري جا ڏينهن گذاري جوان ٿي، وري پاڻيءَ جي چاڙهيڪن جي ڏينهن ۾، مٿي درياءَ ۾ آنن لاهڻ لاءِ چڙهنديون آهن. ممڪن آهي ته ٻين دريائن ۾ به ائين سمنڊ کان پلو چڙهندو هجي، پر ههڙو لذت وارو پلو ڪٿي به ڪونه ٿئي! ممڪن آهي خط استوا کان پورو پُنو دور هئڻ ڪري، يا انهيءَ زمين جي ڪري، جنهن مان درياءُ لنگهندو هجي، ان جي اثر ڪري پر پلو لذيذ ڏاڍو ٿو ٿئي! سنڌ ۾ به طرح طرح سان پلي کي کائين. پچائي، سيئي، ٻوڙ رڌي، پلاءُ ڪري، تري، ڪوڪ ڪري، واريءَ ۾ پچائي، مطلب ته عجيب عجيب نموني سان کائينس. پلي جو سٺي ۾ سٺو کائڻ جو حصو آهي پيٽارو (پيٽ) ٻيو نمبر ڦري، پلي جي ڦوٽن جو وري پِتو ڪڍي ڌوئي تري کائين، ائين آنيون به تريندا آهن، يا پلاءُ ڪندا آهن، يا آنين جو جدا ٻوڙ به رڌين. پلي جي پيٽاري تي ته مورڳو پهاڪو به ٺهيل آهي ته ”جن کاڌا پلن جا پيٽارا، تن جا هينئڙا ويچارا“
ڪوڪ پلو
پلي کي ڪوڪ ڪرڻ کان اڳ ڇا ڪندا آهن،جو پيٽ ڀر چيرائيندا آهن. پر پلو کيرو وٺندا آهن، ڇو جو کيري پلي ۾ ساءُ سٺو ٿيندو آهي، ۽ پاسيرو سيرائيندس، پوءِ انهي مان ڪليون، ڦوٽا، ۽ کيريون ڪڍي صفا ڪري، ڌوئي ٺاهي، پوءِ اڱر ڌڳائي، ان تي پلو ڪوڪ ڪرڻ واري منجڻ رکي، ان تي کڻي پلي کي پيٽ ڀر رکندا، ۽ ٻارڻ کي ماٺو ڪري ڇڏيندا. جڏهن ماٺي ٻارڻ تي پيٽ وارو پاسو ترجي ويندو، تڏهن وري اٿلائي رکندا ڇيلرو پاسو. مٺي سيڪ تي سيڪيندا به ويندا ۽ مٿئين پيٽ واري پاسي تي مکڻ به لائيندا ويندا. ائين تريندا به ويندا، مکڻ به کڻائيندا ويندا، تان جو پلو سڄو ٽانڊن جي مٺي ٻارڻ تي ترجي تيار ٿي ويندو. پوءِ پڇاڙيءَ واري اٿلاڻي تي ڇا ڪندا، جو قدر آهر کٽا ڏاڙهون، ڪارا مرچ، ڪٽيل ڌاڻا گيهه ۾ گڏي ٿورو ٿورو ڪري سيرن ۾ ڏيندا ويندا آهن، تان جو مسالو پلي سان هڪ ٿي ويندو آهي ۽ هيٺيان پلي جا ڇلر ڳاڙها ٿي ويندا آهن، پوءِ لاهي رکندا اٿس رڪيبيءَ ۾. سنڌ جو هي ڪوڪ پلو، پلي-مڇي هي سڀني ٻوڙن کان سٺو ۽ ساءَ وارو ٿئي. اهڙو ته کٽڙو ۽ چهرو ٿئي، جو ڀائنجي ته پيو کائيجيس، ڪوڪ پلي سان وري اڦراٽا ٺهن، چانورن يا جوئر يا باجهريءَ جي مانيءَ سان اهڙو مزو ڪونه ڪري نڪي وري ڀت سان. جيئن سنڌ ۾ مانين رکڻ لاءِ دٻڪيون ٿينديون آهن، تيئن پلي کي وري هالا جي ڪاشيءَ مان ٺهيل ٺڪر جي سڻڪن ۾ رکي کائين.
واريءَ جو پڪل پلو
واريءَ جي پڪل پلي ۾ به واهه جي لذت ٿيندي آهي. پر سچ ته هي آهي ته پلي کي ڪوڪ ڪرڻ لاءِ يا واريءَ ۾ پچائڻ لاءِ ڪنهن هاڻي جو هٿ ئي ٺهندو آهي. مهاڻيون واريءَ ۾ پلو هيئن پچائينديون آهن. ڇا ڪنديون آهن، جو کيرو تازو پلو آڻي، انهيءَ کي چيري سيرون ڏئي ڪليون ٻليون ڪڍي، ڌوئي ڌمالي، صاف ڪري، سنهڙو ڪتريل بصر، قدر آهر ڪُٽيل مرچ، ڌاڻا، ڏاڙهون کٽا، گڏي ڪٽينديون، ڪُٽي اهو سنهون مسالو سيرن ۾ ڏئي، پلي جا ٻئي اڌ پاڻ ۾ ملائي بند ڪري، مٿان ويڙهينديس ڌاڳا، اهڙيءَ طرح جيئن مسالو ٻاهر نه نڪري. پوءِ ان جي مٿان رَڇ جو ٽڪرو ويڙهي ان جي مٿان وري ڪپڙو آلو ڪري اهو ويڙهينديون. پوءِ وري ڇا ڪنديون آهن، جو واريءَ تي ڪک ڪهڄر رکي باهه ٻارينديون ته واري گرم ٿئي. جڏهن واري گرم ٿي ويندي، تڏهن ان ۾ اهو پلو پوهي ڇڏينديون آهن. ڪجهه وقت پوهڻ کان پوءِ ڪڍنديون پلي کي ٻاهر، ته پلو پاڻيهي پنهنجي ئي مسالي جي رس ۾ ٺهي تيار ٿي چڪو هوندو. پوءِ ڪپڙو رڇ ۽ ڌاڳا وغيره لاهي، ويهي کائينديون ۽ کارائينديون. هن طريقي سان پلي پچائڻ جو رواج رڳو سنڌ ۾ آهي. اهڙو پڪل پلو واهه جو سوادي ٿئي. پلي لاءِ ميربحرن جو چوڻ آهي ته نه ڌوئيجيس ته چڱو رڳو ڪليون ۽ پِتو ڪڍجيس لاچار ته ڦوٽو کيريون ۽ آنيون به کڻي ڪڍجنس. جي نه، ته ضرورت ناهي. ميربحر جڏهن پلن مارڻ تي هوندا آهن ۽ پاڻ پنهنجي ماني تيار ڪندا آهن، تڏهن ڇا ڪندا آهن، جو پلو چيري صفا ڪري وهندڙ درياءَ مان رڳو هڪڙو ٽوپو ڏيارينس، پوءِ کڻي وجهنس ديڳڙي ۾. اهڙي ذري گهٽ اڻ ڌوتل پلي ۾ ڏاڍو ساءُ ٿئي. اهڙو پلو جهڙو پلاءَ ۾ سوادي ٿئي تهڙو ٻوڙ ۾. لاڙ ۾ لوڻيا پلا، جن کي کارا پلا چون عام استعمال ٿين.
آنين جو ٻوڙ
پلي جو ٻوڙ به سٺو ٿئي، پر آنين جو ٻوڙ به پنهنجو مٽ پاڻ ٿئي، هونءَ ته آنين کي تريندا به آهن ته سيئيندا به. پر آنين جو خاص ٻوڙ سڀني کان سٺو ٿئي، زالون ڇاڪنديون آهن، جو تازيون تازيون آنيون وٺي، انهن جا ڳترا ڳترا ڪري ٿوري پاڻيءَ مان اُڇلائينديون. ڇو ته جي گهڻو ڌوئينديون ته آني ذرا ذرا ٿي، رڌڻ کان اڳ ئي ڳري ويندي. پوءِ ڇا ڪنديون، جو ديڳڙي ۾ ججهو بصر سنهي ڪتر ڪري گيهه سان گڏ چاڙهينديون باهه تي. پوءِ بريان وانگر پچائي، ان ۾ وجهنديون مرچ، ڌاڻا، ڏاڙهون سڀ ڪُٽيل، قدر آهر وجهي، ٿورو پچائينديون. مسالي جي پڪي ٿيڻ کان پوءِ آنيون وجهينديون ۽ ٿورو پاڻي به گڏي ڇڏينديون. بس ڪجهه وقت ٻڙڪي کائڻ کان پوءِ ان ۾ ڏاڙهن جي لاس وجهي، لاهي کڻي رکنديون. اهو ٻوڙ به اهڙو ته سٺو ٿو ٿئي، جو وڃي ٿيا خير!
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
1253ع
ڊسمبر
زمرو:1253ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
آڏي ڍال م ڍار (ڪتاب 1)
زمرو:ڪتاب زمرو:ادب
اتر آمريڪا
اتر آمريڪا دنيا جي 7 کنڊن مان هڪ آهي. هن کنڊ ۾ ڪئناڊا ۽ آمريڪا اهم ملڪ آهن. هن کنڊ جي رهاڪن کي ڳاڙها هندستاني (Red Indians) قوم سان سڏيو ويندو آهي. هن قوم کي نون آباد ڪندڙ يورپين قتل عام کان پوء تقريبن ختم ڪري ڇڏيو هو.
يورپين پهرين آمريڪا ۾ سون جي ڳولا ۾ پهتا. هو اتان جي اصل رهاڪن يعني فرسٽ نيشنز (ريڊ انڊينس) کي ڏکين کاڻين ۾ مزور ڪري استعمال ڪندا هئا. انهن کان ايڏو ته پورهيو ڪرائيندا هئا، جو هو ويچارا تنگ ٿي آخر خودڪشي ڪري ڇڏيندا هئا. ڪڏهن ته ڳوٺن جا ڳوٺ انهن ظلمن کان تنگ ٿي اجتماعي خودڪشي به ڪندا هئا. ايئن لکين ريڊ انڊين مري ويا ۽ سندن ڪم متاثر ٿيڻ لڳو. جنهن کان پوءِ هو شيدين کي آفريڪا مان غلام ۽ قيدي ڪري ٻيڙا ڀري وٺي آيا. ڇو ته آفريڪا جا مُلڪ اڳ ۾ ئي هنن جا غلام هئا. اصلوڪن آمريڪين جن تي هنن نالو رکيو ريڊ انڊين، تن جي آدمشماري هنن جي ظلمن سان گهٽجڻ لڳي، سو هنن آفريڪا مان غلام آڻي انهن کان پورهيو ڪرائيندا هئا، ايئن لکن جي تعداد ۾ آفريڪي، آمريڪي سوسائٽي جو حصو بڻجي ويا.
1865ع کان پوءِ ابراهام لنڪن وڏي جاکوڙ کان پوءِ آفريڪن آمريڪنز کي ڪجهه حق ڏياريا. 1920ع کان پوءِ هنن کي ووٽ جو حق مليو ۽ الڳ اسڪولن ۾ پڙهڻ جو خاتمو 1954ع ۾ ٿيو. يورپينز گهڻو ڪري آفريڪن آمريڪنز کي زراعت جي مزوري لاءِ استعمال ڪندا هئا. هنن جي گهڻي محنت ڪري زراعت ايتري ته وڌي وئي جو آمريڪا دنيا جو امير ترين زرعي ملڪ ٿي ويو. سندس زرعي پيداوار ايتري ته وڌي وئي جو هو چاليهه سيڪڙو پنهنجو زراعت جو سامان ٻي دنيا کي موڪلڻ لڳو. آمريڪا ۾ غلاميءَ جو سلسلو ايترو ته وڌي ويو جو نيٺ مجبور ٿي آمريڪي ڪانگريس 1808ع ۾ هن ڪاروبار تي مڪمل بندش وجهي ڇڏي ۽ نيٺ وڃي ويچارن آفريڪين آمريڪنز جي جان ڇٽي. اڄ آفريڪن آمريڪن، آمريڪا جا عزتدار شهري آهن. جيڪي سڄي آمريڪن معاشري ۾ برابر جا ڀائيوار آهن.
زمرو:اتر آمريڪا زمرو:آمريڪا زمرو:تاريخ زمرو:کنڊ
محمد ميان سومرو
''ميان محمد سومرو 16 نومبر 2007ع تي پاڪستان جي نگران وزيراعظم جو حلف کنيو۔ ان کان پھريان پاڻ پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين ھو۔ پيشي جي اعتبار سا بينڪار رھيو آھي۔ بينڪاريء جي دوران ئي ڪجھ اخبارن جي مطابق ھن تي فراڊ جو الزام بہ لڳو ھو۔
سندن جي پھرين قدمن ۾ بلٽ پروف گاڏين جي ملڪ ۾ درآمد تي محصول جي اڳاڙيء جو اعلان آھي۔ ان کان اڳ جڏھن ھو وقتي صدر بڻيو تہ ھن سينيٽ جي چيئرمين ۽ ان جي پوري خاندان جي لاءِ خصوصي مراعتون منظور ڪيون ھون۔ جنھن ۾ تاحيات پروٽوڪول ۽ ڊپلوميٽ پاسپورٽ شامل آھن۔
ميان محمد سومرو 18 آگسٽ 2008ع تي پاڪستان جي وقتي صدر جو عھدو سنڀالي ورتو۔
پڻ ڏسو
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا صدر زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستاني بينڪار زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيڪب آباد ضلعي جون شخصيتون زمرو:سنڌ جا گورنر زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سومرو خاندان
ابڙيجاڻي
مٽياري ضلعي ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ ’ماڻڪ شاهه جي وسي‘، ’کوسا‘، ’گلش شاهه جي وسي ‘ ۽ ’-بقادار شاهه- جي وسي‘ ڳوٺ -آباد- آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
گهوٽڪي ضلعو
گهوٽڪِي ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي جنھن جو صدرمقام ميرپورماٿيلو آھي. ھن ضلعي جو قيام 1983 ۾ ٿيو.ان کان اڳ ھي شھر سکر ضلعي جو تعلقو ھيو.
تعلقا
هن ضلعي ۾ پنج تعلقا آهن جن ۾ گهوٽڪي تعلقو ، ميرپور ماٿيلو تعلقو ،اُٻاوڙو تعلقو ،ڏهرڪي تعلقو،خان ڳڙهه تعلقو شامل آهن.
يوسي ڍانگرو (يونين ڪونسل نمبر28)
يوسي ڍانگرو جا بلاڪ ڪوڊ ۽ وارڊ ۽ ديھ ۽ آبادي جي پوري تفصيلات هيٽ درج ذيل آھي,
بلاڪ نمبر : 01 (آبادي:1938)
بلاڪ ڪوڊ: 330010201
بلاڪ نمبر: 02 ( آبادي:2066)
بلاڪ ڪوڊ: 330010202
بلاڪ نمبر:03 (آبادي:1356)
بلاڪ ڪوڊ: 330010203
بلاڪ نمبر: 04 (آبادي:1191)
بلاڪ ڪوڊ: 330010204 بلاڪ نمبر: 05 (آبادي:2650)
بلاڪ ڪوڊ: 330010205
بلاڪ نمبر: 01 (آبادي:710)
بلاڪ ڪوڊ: 330020301
بلاڪ نمبر: 02 (آبادي:1669)
بلاڪ ڪوڊ: 330020302
بلاڪ نمبر: 03 (آبادي:1421)
بلاڪ ڪوڊ: 330020303
بلاڪ نمبر: 04 (آبادي:1372)
بلاڪ ڪوڊ: 330020304
بلاڪ نمبر: 05 (آبادي:1605)
بلاڪ ڪوڊ: 330020305
بلاڪ نمبر: 06 (آبادي:994)
آبادي ( 3841)
بلاڪ ڪوڊ:330010204
بلاڪ ڪوڊ:330010205
وارڊ نمبر: 02 ( ديھ ڍانگرو )
آبادي (3904)
بلاڪ ڪوڊ:330010201
آبادي(4334)
وارڊ نمبر: 04 ( ديھ صبڙ بوزدار + اسماعيل بوزدار بلاڪ نمبر: 06)
آبادي ( 4794)
بلاڪ ڪوڊ:330020303
بلاڪ ڪوڊ:330020306
يونين ڪونسل نمبر: 28
ڪل بلاڪ: 11
ڪل ديھ:04
ڪل آبادي: 16893
يونين ڪونسل نمبر: 28
تخليق ڪار: وقار حسين سمون(03017829681)
يوسي   ڍانگرو
يوسي ڍانگرو جا بلاڪ ڪوڊ ۽ وارڊ ۽ ديھ ۽ آبادي جي پوري تفصيلات هيٽ درج ذيل آھي,
بلاڪ نمبر : 01 (آبادي:1938)
بلاڪ ڪوڊ: 330010201
بلاڪ ڪوڊ: 330010202
بلاڪ نمبر:03 (آبادي:1356)
بلاڪ ڪوڊ: 330010203
بلاڪ نمبر: 04 (آبادي:1191)
بلاڪ ڪوڊ: 330010204 بلاڪ نمبر: 05 (آبادي:2650)
بلاڪ ڪوڊ: 330010205
بلاڪ نمبر: 01 (آبادي:710)
بلاڪ نمبر: 02 (آبادي:1669)
بلاڪ ڪوڊ: 330020302
بلاڪ نمبر: 03 (آبادي:1421)
بلاڪ ڪوڊ: 330020303
بلاڪ نمبر: 04 (آبادي:1372)
بلاڪ ڪوڊ: 330020304
بلاڪ نمبر: 05 (آبادي:1605)
بلاڪ ڪوڊ: 330020305
بلاڪ نمبر: 06 (آبادي:994)
بلاڪ ڪوڊ: 330020306
وارڊ نمبر:01 ( ديھ گينڊارو)
آبادي ( 3841)
بلاڪ ڪوڊ:330010204
وارڊ نمبر: 02 ( ديھ ڍانگرو )
آبادي (3904)
بلاڪ ڪوڊ:330010201
وارڊ نمبر: 03 ( ديھ اسماعيل بوزدار+ڍانگرو بلاڪ نمبر: 05)
آبادي(4334)
وارڊ نمبر: 04 ( ديھ صبڙ بوزدار + اسماعيل بوزدار بلاڪ نمبر: 06)
آبادي ( 4794)
بلاڪ ڪوڊ: 330020301
بلاڪ ڪوڊ:330020302
بلاڪ ڪوڊ:330020303
بلاڪ ڪوڊ:330020306
يونين ڪونسل نمبر: 28
ڪل ديھ:04
ڪل آبادي: 16893
مردم نگاري
مارچ 1998 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آدمشماري 970550 ھئي جن مان 158500 ماڻھو شھر. م رھندڙ ھئا جيڪي ڪل آباديءَ جو 16.33 سيڪڙو ھيو. آبادي جو 812050 ماڻھو ڳوٺن ۾ رھندڙ ھئا جيڪي ڪل آباديءَ جو 83.67 سيڪڙو ھيا. ھن ضلعي جي 92 سيڪڙو آبادي سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي، باقي 3.1 سيڪڙو اردو ۽ 2.9 سيڪڙو آبادي پنجابي ڳالهائيندڙ آھي. 1998 جي مردم شماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي جو 93.06 سيڪڙو آبادي مسلمان آھي، 6.68 سيڪڙو آبادي ھندو، 0.14 سيڪڙو عيسائي ۽ 0.04 سيڪڙو ٻين مذھبڻ سان تعلق رکندڙ آهي.
معيشت
گھوٽڪي جي معيشت زرعي آھي ھتي جي سڀني شھرن جي منڊين ۾ سڀ کان وڌيڪَ زرعي جنسن جو واپار ٿيندو آهي. ھن ضلعي ۾ سڀ کان وڏو زرعي فصل ڪپھ آھي ۽ ٻئي نمبر ڪمند. ان سان گڏوگڏ ھي ضلعو سنڌ جو صنعتي ضلعو پن آھي. ھن ضلعي جي صنعت ۾ او جي ڊي سي، اينگرو فرٽلائيزرس، فوجي فرٽلائيزرس (پاڪ سعودي فرٽلائيزرس)، ٽي اين بي لبرٽي پاور پلانٽ، اينگرو پاور جين پلانٽ ۽ دوسان پاور پلانٽ شامل آهن. گھوٽڪي ۾ ان کانسواءِ ٽي گيس فيلڊون پڻ اھن. جن ۾ مري گيس فيلڊ، قادر پور گيس فيلڊ ۽ رحمت گيس فيلڊ شامل آهن. ھن ضلعي ۾ چار شگر ملون آھن جن ۾ JDW شگر ملز 3, SGM  شگر ملز ، ڏھرڪي شگر ملز، رہٽي شگر ملز شامل آهن. ھتي ڪاٽن جننگ ملز جو بہ وڏو تعداد آهي.
موسم
ھن ضلعي جي موسم سياري ۾ ٿڌي ۽ خشڪ ۽ اونھاري ۾ تمام گرم ھوندي آھي.
درگاھون
گهوٽڪي ضلعي ۾ هيٺيون درگاهون مشهور آهن:
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
ٽنڪا
ٽنڪا __(Tanka):
ٽنڪا، جاپاني شاعري جي اها صنف آهي، جيڪا پنجن سٽن تي مشتمل آهي ۽ ان جو وزن ڇند جي حساب سان 31 ماترائن تي مشتمل هوندو آهي. يعني پنج، ست، پنج ، ست ، ست ماترائون. سنڌي شاعريءَ ۾ هيءَ صنف تجرباتي طور سڀ کان اڳ مختيار ملڪ، تاج جويي ۽ مير محمد پيرزادي لکي. هيءَ جپان جي ڪلاسيڪل شاعري جي هڪ صنف آهي. جنهن ستين صديءَ ۾ جنم ورتو. انگريزي شاعريءَ ۾ هيءَ ايتري مقبوليت نه ماڻي سگهي، جپاني صنف هائيڪو جي پٺيان ٻه وزن سٽون، هائيڪي ۾ وچين سٽ ترائيل جوڙڻ سان ٽنڪا جنم وٺي ٿي. ڪجهه انگريز شاعرن، ايمي لوويل (Amy Lowell) ۽ ڪريپسي Crapsey، جن ان صنف تي طبع آزمائي ڪئي.
اڻوٽ
هڪ قسم جو ڳهه، جيڪو پيرن جي آڱوٺن ۾ پائبو آهي. پيرن جي آڱوٺن جو ڇَلو جنهن ۾ ننڍڙيون ڇمڪڻيون ٿين. هيءُ ڳهه چانديءَ توڙي سون مان ٺهندو آهي.
اڳرائي روڪ طاقت
اڳرائي روڪ طاقت يا جوابي حملي جي صلاحيت يا ديترنس (Deterrence) فرانسيسي ٻوليءَ جي هن اصطلاح جو مطلب ڪنهن ملڪ جو ايترو طاقتور ٿيڻ آهي، جو اُهو ڪنهن ٻئي ملڪ کي مٿانئس ٿيندڙ امڪاني حملي کي طاقت جي زور تي روڪڻ جي صلاحيت رکندو هجي. آمريڪا ۽ سوويت يونين وچ ۾ ’ ٿڌي لڙائيءَ ‘َ واري دور ۾ ڪنهن به هڪ ڌر کي حاصل روايتي هٿيارن ۾ سرسيءَ جي خوف جو ٽوڙ ڳولڻ لاءِ ائٽمي هٿيار ٺاهي دشمن کي حملي کان روڪڻ جي سگهه کي ”ديٽرنس“ قرار ڏنو ويو. ٻين لفظن ۾ چئجي ته لڙائي ڪرڻ کانسواءِ ڪو به ملڪ پنهنجي امڪاني جوابي حملي جي صلاحيت يا طاقت ان سطح تائين آڻي، جو دشمن سندس فوجي سگهه کان ڊڄندي سندس خلاف اڳرائي ڪرڻ کان پري رهي، ڇاڪاڻ جو دشمن کي جوابي ڪارروائيءَ جو خوف اهڙي اڳرائيءَ کان پري رکندو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
1254ع
ڊسمبر
زمرو:1254ع زمرو:تيرھين صدي