cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جهان خان کوسو
پاڻ ارپڻ
هن کي پوليس ۾ ملازمت هئي، جنهن کي 1937ع ۾ ترڪ ڪــري، غريبن جي خدمت لاءِ پاڻ کي وقـف ڪـري ڇڏيائين، هو ٿرپارڪر جي گشتي تاريخ هـو، جـنهـن پـيــٽ تــي پـٿر ٻـڌي، سڄي حياتي ٿر جي غريب ۽ اٻوجهه ماڻهن جي خدمت ڪندي گذاري. هو اخبارن جي دفترن ۾ ذاتي طور وڃي صحافين کي ٿر جي مسئلن کان آگاهه ڪندو هو. جڏهن ٿر ۾ ڏڪر پوندو هو ته مسڪين جهان خان ٿرين کي وٺي اچي آفيسرن سان ملائيندو هو ۽ انهن جي امداد ۾ واهر ڪندو هو. دوائون، ڪپڙو ۽ اناج هٿ ڪري حقدارن تائين پهچائيندو هو. هو ٿر جي مسـڪـيـن ۽ اڻـپـڙهيـل اٻـوجهـن- مسلمانن توڙي ڀيلن، ڪولهين ۽ مينگهواڙن جا مسئلا حل ڪرائڻ لاءِ هر هنڌ حاضر رهندو هو. ڪورٽ هجي يا ٿاڻو، آفيس هجي يا زمينداري اوطاق، هو هر جاءِ تي غريب ٿرين جي حقن لاءِ ويندو هو ۽ ڪم ڪرائڻ کان سواءِ اُٿندو ئي نه هو. مسڪين جهان خان کوسي جي شخصيت تي روينيو کاتي جي مختيارڪار محمد بخش مجنون مرحوم هڪ ڪتاب ’مسڪين جهان خان کوسو‘ لکي، سندس سوانح حيات کي اجاگر ڪيو آهي. هي ڪتاب مسڪين جي حياتيءَ ۾ ئي ڇپيو هو، جيڪو سنڌي ادب ۾ سوانح عمريءَ جي صنف ۾ اهم حيثيت رکي ٿو.
شڪل شبيه
ڪتاب ’مسڪين جهان خان کوسو‘ جو ليکڪ مجنون مرحوم مسڪين جي شخصيت جو نقشو چٽيندي لکي ٿو ته: ”ڪروڙڍ، قد درميانو، جسم جو جانٺو، موڪري ماٺيڻي منهن تي سفيد سهڻي ڇاپونئي سونهاري اڇي جهڙي ٻُوهه، مٿو اڪثر اگهاڙو، ڪڏهن ڪڏهن سياري ۾ مُلن واري برقي ٽائيپ ٽوپي يا اونهاري ۾ کجيءَ واري مولانا ڀاشاني ٽوپي، مليشيا جا ڪپڙا، سي به ميل ۾ ڪِچ، هڪ دفعو پائڻ کان پوءِ سج کٽي يا ٻج کٽي، پاڻيهي ڳري سڙي پنهنجي جان ڇڏائن ته واهه، نه ته ٻيو ٿيو خير، ساڄي ڪلهي تي پٺارڪ ڪتابن ۽ اخبارن جي، کاٻيءَ ڪڇ ۾ ٻه ٽي سير اخبارن جو پلندو، هٿ ۾ مس ڪپڙيءَ کڙين ۾ ڀڄي سپاٽا ٿي ويل سليپرن سان کرٿ کرٿ ڪندو، مٽيءَ جي اڻ مئي کِههَ اڏائيندو، ٿرين جا ولرن جا ولر پويان لايو، ڪنهن آفيس ڏانهن واڪيندي ڪو ماڻهو ڏسو ته پڪ سمجهو اهو مسڪين جهان خان کوسو آهي“.
مڃتا
مسڪين جهان خان کوسي جي شاندار سماجي خدمتن جو پنهنجن ته قدر نه ڪيو، آمريڪن بائيو گرافيڪل انسٽيٽيوٽ 1996ع ۾ عالمي اوارڊ ’گولڊ رڪارڊ آف اچيومينٽ‘ لاءِ کيس حقدار قرار ڏنو ويو.
وفات
پڇاڙيءَ ۾ هڪ ڊگهي بيماريءَ ۾ مبتلا ٿي پيو، جنهنڪري 23 جولاءِ 1980ع تي ڄامشوري اسپتال ۾ وفات ڪيائين، کيس زندگيءَ ۾ ته سک نصيب ڪو نه ٿيو، پر مرڻ وقت به سندس ڪو اوهي واهي نه ٿيو، اها ڪيڏي نه قومي بي حسي آهي، جو پورا ٻه ڏينهن سندس لاش اسپتال جي سردخاني ۾ پيو رهيو، آخر ڊاڪٽرن جي ذاتي ڪوششن سان سندس لاش ٿرپارڪر جي انتظاميا تائين پهچايو ويو ۽ 25 جولاءِ 1980ع تي ننگرپارڪر جي ڀرسان ديسين جي قبرستان ۾ گوڙدرو نئن جي کاٻي ڪناري ۽ ڪارونجهر جبل جي هنج ۾ دفن ڪيو ويو.
مھراڻ (رسالو)
’مهراڻ‘ جو سنگ بنياد ان وقت رکيو، جڏهن سنڌي ادبي بورڊ جي موجوده هيئت ڪا نه هئي، ۽ ’سنڌي مرڪزي صلاحڪار بورڊ‘ جي اڃا ابتدائي تشڪيل مس ٿي چڪي هئي، جنهن جو مکيه روح روان به انصاري صاحب پاڻ هو. ’مهراڻ‘ جي ابتدا مارچ 1946ع ۾ ٿي. ايڊيٽوريل بورڊ ۾ جناب عثمان علي انصاري، مولانا دين محمد وفائي، پروفيسر هرومل سدارنگاڻي ۽ مسٽر لالچند امرڏنو مل جڳتياڻي هئا. ان جو ٻيو دور 1955ع ۾ شروع ٿيو، جو باقاعدي ۽ مسلسل هن وقت تائين قائم ۽ دائم آهي. اِن دور ۾ جويو صاحب، علامه دائود پوٽو مرحوم، ڊاڪٽر بلوچ صاحب ۽ سيد حسام الدين راشدي صاحب، يڪي بعد ديگر ’مهراڻ‘ جي ادارت ڪئي.
امرت خان
امرت خان (سر -بهار- نواز ):امرت خان، -استاد- عنايت خان جو ننڍو -ڀاءُ- سال 1936ع ۾ ڪلڪتي ۾ ڄائو. سندس -ڀاءُ- عنايت خان (1938-1895ع) مغل دربار سان وابسته تمام سٺو ستار نواز هو. هي ستار جي امداد خاني گهراڻي جو اهم فنڪار آهي. والد جي وفات کان پوءِ هن پنهنجي ماءُ بشيران بيگم ۽ پنهنجي ناني بڙي حسن خان کان ستار جي سکيا ورتي. 1944ع ۾ هو -بمبئي- لڏي ويو، -جتي- سندس چاچي واحد علي خان کيس سر -بهار- وڄائڻ جي تربيت ڏني. توڙي هُو واحد علي خان سان گڏ ڪلڪتي موٽي آيو ته جيئن ٻئي جوڙي ۾ وڄائين. پر حالتن سندن ساٿ نه ڏنو. 1960ع ڌاري هڪ ڪمپني سندس هڪ اڌ رڪارڊ ڀرايو، جيڪو ڏاڍو مقبول ٿيو ۽ اسٽيج تي به هن پاڻ موکيو. هن ستار وڄائڻ ۾ درپد جو انگ اختيار ڪيو. امداد خاني گهراڻي جي وڄت ۾ روي شنڪر ۽ نخيل بينر جي ڪافي سٺيون تبديليون آنديون، خود ستار ساز ۾ هنن تارن کي بدلائي نوان انگ پيدا ڪيا. امرت خان، انهن تبديلين کي قبول ڪري ڏاڍو نالو ڪمايو. هن پوري يورپ ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. پاڻ واشنگٽن يونيورسٽي، سينٽ لوسٽس ۾ ستار جي -تعليم- ڏيندو آهي، کيس ٽي پٽ آهن، نشاط ستار وڄائيندو آهي. وجاهت سرود وڄائيندو آهي ۽ شفقت طبلي تي ساڻس سنگت ڪندو آهي.
حوالا
زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:ڀارتي مسلمان
عثمان والا
عثمان والا (انگريزي: Usman Wala) پاڪستان جو هڪ آباد جڳهه  جو قصور ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:قصور ضلع جون آباد جڳھون
الهه بچايو سمون
الهه بچايو سمون ولد يار محمد سمون 1912ع ۾ ڄائو. سندس تعلق ملير سان هو. پاڻ سنڌي زبان جو مشهور نثر نويس ٿي گذريو آهي. پاڻ پرائمري استاد هو. سمي صاحب گهڻا ڪتاب ڪونه لکيا هن جا صرف ٻه ڪتاب ڇپيل آهن هڪ سير ڪوهستان ۽ ٻيو لاڙ جو سير. ليڪن اهي ٻئي ڪتاب سنڌي ادب جا شهپارا ليکيا وڃن ٿا. الله بچايو سمون 9 ڊسمبر 1958ع تي وفات ڪري ويو.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
ادل سومرو
نامياري شاعر ۽ نثر نگار ڊاڪٽر ادل سومري جو اصل نالو عبدالڪريم ولد محمد صالح سومرو آهي. 15 آگسٽ 1955ع تي سکر شهر ۾ جنم وٺندڙ ادل سومري 1971ع کان لکڻ شروع ڪيو. ٻاراڻي ادب ۾ به سندس تمام گهڻيون خدمتون رهيون آهن. 1979ع ۾ هن ايم. اي (سنڌي ادب) ۾ پهرين پوزيشن ماڻي، بعد ۾ ايم. اي (اقتصاديات) ۾ پڻ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي ۽ پوءِ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور ۾ سنڌي شعبي ۾ پڙهائڻ شروع ڪيائين، جتي هن وقت پروفيسر ۽ سنڌي شعبي جي چيئرمئن جون ذميواريون نڀائي رهيو آهي. جڏهن ته شاهه لطيف يونيورسٽيءَ جي شيخ اياز چيئر جو پروفيسر انچارج پڻ آهي. 1999ع ۾ خيرپور يونيورسٽيءَ مان ”سنڌي ادبي سنگت جي تاريخ ۽ ڪردار“ جي موضوع تي ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ جي رهنمائي ۾ پي. ايڇ. ڊي ڪئي اٿس. پاڻ سنڌي ادبي سنگت جو ٻه دفعا 94-1992ع ۽ 2003ع ۾ سيڪريٽري جنرل پڻ چونڊيو ويو. ان کانسواءِ ٻين انتظامي ۽ اعزازي ذميوارين تي پڻ رهيو آهي، جن ۾: وائيس چيئرمئن ”بيدل بيڪس آرٽس ڪائونسل“ روهڙي، ميمبر سينيٽ، شاهه لطيف يونيورسٽي، خيرپور (2003-1994-1988ع)، چيئرمئن ”تنوير عباسي يادگار ڪاميٽي“ (2002ع)، پروفيسر انچارج ”شيخ اياز چيئر“ خيرپور يونيورسٽي، سيڪريٽري ”سچل سرمست يادگار ڪاميٽي“ (2002ع)، ميمبر، نصاب ڪاميٽي، آغا خان بورڊ، ڪراچي، ۽ علامه اقبال يونيورسٽي اسلام آباد، ميمبر، نئشنل اوارڊ ڪاميٽي، اڪيڊمي آف ليٽرس اسلام آباد، ميمبر، بورڊ آف اسٽڊيز (سنڌي شعبو) شاهه لطيف يونيورسٽي، خيرپور، ميمبر، بورڊ آف اسٽڊيز (شعبو) سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو، فئڪلٽي ميمبر، آرٽس فئڪلٽي، سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو. ادل سومرو، غزل، وائي، نظم ۽ بيت جو بهترين شاعر ليکيو وڃي ٿو، سندس شاعري ڪيترن ئي مشهور فنڪارن ٽي. وي، ريڊيو ۽ ڪئسيٽ تي ڳائي مشهوري ماڻي.
30x30px پڻ ڏسندا
زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:شخصيتون
تذڪره الشعراء سکر
تذڪره الشعراء سکر هي مختصر مقالو، ميمڻ عبدالمجيد سنڌي؛ ايم، اي، پروفيسر سکر گورنمينٽ ڪاليج جو لکيل آهي. سنڌي شاعري جي ابتدا قاضي قاذن کان ڏيکاري مقالو شروع ڪيل آهي.حالانڪ جديد تحقيق ۾، ان کان گهڻو اڳ، سنڌي شعر جو وجود ثابت ٿي چڪو آهي. ان سلسلي ۾ قاضي قاذن کان وٺي ’ڪوجهيءَ‘ تائين اٽڪل 52 شاعر اچي وڃن ٿا، حالانڪ ڪوشش سان ٻيا به ڪيترا شاعر ملي سگهن ها. ۽ زندهه شاعرن ۾ سگهڙن سان گڏ شيخ اياز، لطف الله بدوي، شاهه محمد شاهه ’شاد‘، بشير مورياڻي، ’ناطم‘، ’مجروح‘، آغاز گل، ’جامي‘، اظهر، مولائي شيدائي ’راز‘ جا  نالا ڏنل آهن.
اسحاق راهي
اسحاق راهيانگريزي ٻولي (Ishaq Raahi) (پيدائش: 9 اپريل1935ع) (وفات:6 جون1994ع) سنڌپاڪستان جوسنڌي ٻولي جو مشهور شاعر ۽ اديب هو. سندس ڪافي ڪتاب ڇپيل آهن.
زندگي ۽ تعليم
سندس اصل نالو محمد اسحاق سومرو ۽ تخلص ”راهي“ هو. سندس پيءُ جو نالو محمد صالح سومرو هو. اسحاق راهي 9 اپريل 1935ع تيميهڙ ۾ ڄائو. پرائمري تعليم ميهڙ مان ئي حاصل ڪيائين. پهريون ۽ ٻيو درجو مشهور محقق ۽ عالم مرحوم مولاناغلام محمد گراميءَ وٽ ۽ مئٽرڪ مشهور اديب م. ن محزون وٽ پڙهيو. مئٽرڪ ڪرڻ کانپوءِ پرائمري استاد مقرر ٿيو،
ادبي خدمتون
اسحاق راهي مختلف سماجي ۽ ادبي تنظيمن سان واڳيل رهيو، جن ۾ بزم لطيف (نصيرآباد)، بزمِ اڪبر (ميهڙ)، سنڌ ڪلچرل ڪائونسل (ضلعو دادو)، بزمِ شعراء، بزم طالب الموليٰ، سنڌي ادبي سنگت، رابيل شر ادبي فورم ۽ ٻيا ادارا شامل آهن. هن ڪهنه مشق شاعر جي شاعري سنڌ جي اڪثر ادبي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿي چُڪي آهي. پاڻ هڪ اشاعتي اداري، ”سرمد پبليڪيشن“ جو بنياد پڻ وڌائين، جتان علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو ناول ”ٻير جي ڍنگهري“ ۽ هڪ سؤ اديبن ۽ شاعرن جي سوانح عُمرين تي مشتمل هڪ ڪتاب ”وڻجارا“ ڇپايائين.
ڪتاب
سندس ذاتي تصنيفن ۾ ”گلدستو“، ”مجموعه غزل“ ۽ ”رباعيات راهي“ شامل آهن.
وفات
سنڌ جي هن شاعر، محقق ۽ پبلشر 6 جون 1994ع تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھوزمرو:سنڌ
توري
left|260px|thumb|توري ٻوٽي تي left|260px|thumb|توري سڪي وڃي ته اسپنج جي شڪل اختيار ڪندي آهي
260px|thumb|Luffa aegyptiaca
توري جنھن جو نباتاتي نالو لوفا اڪيوٽئنگيولا ۽ لوفا ايجپشياڪا  آھي. هڪ ٻوٽي جو ميوو آهي جنهن کي سبزي جي طور استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هنجو رنگ عام طور تي سائو هوندو آهي۔ ايشيا ۽ آفريڪا جي گھڻن ئي ملڪن ۾ توري کي پوکيو ويندو آهي۔ اگر هي ٻوٽي تي ئي رهجي وڃي ته سڪي اسپنج وانگر ٿي ويندي آهي جنهن کا ماڻهو وهنجڻ مهل مهٽڻي جي تور استعمال ڪندا آهن مرزا قليچ بيگ لکي ٿو تہ۔ هن کي هندستانيءَ ۾ تُرئي يا جهينگا ترئي چوندا آهن. هن جي هڪڙي قسم کي گِهَه توري سڏيندا آهن، جنهن جي کل لسي ٿيندي آهي. ٻين جي کلن تي تکن ڪنڊن واريون لڪيرون نڪتل آهن. هيءَ ڀاڄي عام آهي ۽ سانوڻ ۾ پوکبي آهي. هن جو وڻ ول وانگي آهي، جو وڏن وڻن تي ۽ مَنهَن جي مٿان چڙهي ويندو آهي ۽ ڇانوَ ڪري بيهندو آهي. هن کي گهڻن ئي طرحن سان ماڻهو کائيندا آهن. ٿر ۾ هي وليون ڪي ماڻهو ٻنين ۾، ڪي وڻن جي اوٽ تي ۽ ڪي پنهنجن گهرن ۾ پوکيندا آهن، جن کي هٿرادو پاڻي ڏيندا آهن. مڙيئي ڪڏهين ڪڏهين ڀاڄي پيا کائيندا آهن.
حوالا
زمرو:ڀاڄيون
امرت ڦل (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب هوتچند سڳني مل ٽيڪواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 63 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. سناتن ڌرم سڀا، لاهور، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سيوڪ اسٽيم پريس، لاهور مان سال 1911ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
مالھاري
مالِهاري سنڌ ۾ ٿر جي علائقن ۾ ملندڙ ھڪ پکي جو نالو آهي. هي پکي صبح ۽ شام جو ٿڌي وقت ۾ وڻن تي ويٺل ڏسڻ ۾ ايندو آهي. ٿري ماڻهو مسافريءَ تي وڃڻ وقت يا ٻين ڪمن ڪارين تي نڪرڻ وقت هن جي ويهڻ ۽ ٻولڻ مان سَوَڻ ويچاريندا آهن. سنڌ ۾ هن کي مالهالو چوندا آهن.
حوالا
زمرو:پکي
جرنل (رسالو)
نالو ۽ معني
جرنل Journal انگريزيءَ ٻوليءَ ۾ فرينچ مان آيو جيڪو لاطيني ٻوليءَ جي لفظ diurnalis مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي "روزانو". جرنل جون ڪيتريون ئي معنائون آهن. • ڌنڌي يا واقعن جو رڪارڊ. روزمره جي ذاتي رڪارڊ جي جرنل کي ڊائري چئبو آهي. •اخبارون ۽ رسالا جيڪي روزانو شايع ٿين. • مقرر وقت تي وقفي سان شايع ٿيندڙ رسالا به جرنل سڏبا آهن جن ۾ تعليمي جرنل، سائنسي جرنل، سوسائٽيءَ جي وھنوار جي رڪارڊ کي بہ جرنل چئبو آهي.
لفظ جرنلسٽ بہ جرنل مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي اھڙو ماڻھو جيڪو پبلڪ پريس يا ميڊيا جي پاران لکڻ جو ڪم ڪري. ان لفظ جو استعمال سترھين صديءَ جي آخر ۾ شروع ٿيو.
پبلڪ جرنل
پارليامينٽ يا ڪانگريس جي روزمره جي ڪاروائي جو رڪارڊ پبلڪ جرنل سڏبو آهي.ان کي ايوان جا منٽس آف رڪارڊ بہ چوندا آهن.
اڪائونٽ جرنل
ڌنڌي ۾ ھڪ ڪتاب جو نالو جرنل ھوندو آھي جنھن ۾ ڌنڌي جي ھر وھنوار جي پھرين داخلا ان ۾ رکي ويندي آھي جتان انھن داخلائن جو حوالو ليجر نالي ڪتاب ۾ منتقل ٿيندو آهي. ونھوار جي داخلائن جي ان مرحلي کي بڪ ڪيپنگ چوندا آھن.
ڪرتار سنگھ سراڀا
ابتدائي حالات ۽ تعيیم
ڪرتار سنگھ 24 جنوري، 1896ء تي ڳوٺ سراڀا، لڌيانہ، صوبو پنجاب (برطانوي ھندستان) ۾ ھڪ سک خاندان ۾ پيدا ٿيو ۔ ھن جي والد جو نالو سردار منگل سنگھ گريوال ۽ والده جو نالو صاحب ڪور ھو۔ پنھنجي ڳوٺ ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ کان بعد ھو ميٽرڪ جي تعليم حاصل ڪرڻ جي لاءِ مالوا خالصہ ھاء اسڪول لڌيانہ ۾ داخل ٿيو۔ ميٽرڪ جي تعليم جي تڪميل کان بعد ھو اڙيسہ جي کالج ۾ داخل ٿيو۔
پندرھن سالن جي عمر ۾ ڪرتار سنگھ کي ان جي خاندان وڌيڪ تعليم جي لاءِ بحري جھاز جي ذريعي آمريڪا موڪلي ڇڏيو جتي ھو ڪيليفورنيا يونيورسٽي، برڪلي ۾ داخل ٿيو۔
غدر پارٽي ۽ اخبار
21 اپريل، 1913ء تي ڪيليفورنيا جي ھندستانين غدر پارٽي جي بنیاد رکي۔ غدر پارٽي جي قيامجوا مقصد مسلح جدوجھد جي ذريعيبرطانوي سامراج جي غلامي کان آزادي حاصل ڪري قومي جمھوري حڪومت جو قيام ھو۔ پھرين نومبر، 1913ء تي غدر پارٽي غدر جي نالي سان ھڪ ست روزه اخبار جاري ڪئي جيڪا پنجابي، ھندي، اردو، بنگالي، گجراتي، ۽ پشتو ٻولي ۾ شايع ٿيندي ھئي۔ ھن اخبار جو تمام ڪم ڪرتار سنگھ نے ڪيو۔ ھن اخبار جون ڪاپيون تمام ملڪ ۾ جتي ھندستاني وسندا ھئا موڪلي ويندي آھي ۽ ان اخبار جي ذريعي برطانوي سامراج جي ھندستاني حڪومت جو چھرو بي نقاب ڪيو ويو آھي۔ ۔ آمريڪا ۾ آباد ھندستانين کي ھن تحريڪ ۾ شامل ڪرڻ جي لاءِ جلسا منعقد ڪيو وڃڻ لڳو، جنھن ۾ لاله ھرديال، مولوي برڪت الله ا۽ ڀگوان داس وغيره تقريرون ڪندا ھئا۔ غدر پارٽي جي رڪنن پنجاب جي مختلف شھرن ۾ تعينات ديسي فوج ۾ شامل پنھنجي دوستن ۽ رشتيدارن کي خط لکيا ۽ ان بغاوت ۾ شريڪ ٿيڻ جي اپيل ڪئي، ھن جا ڪيترائي خط پوليس پڪڙي ورتا۔
پنجاب ۾ بغاوت
پھرين مھاڀاري جنگ جي ابتدا ۾ غدر اخبار جي 5 اگست، 1914ء جا شماري برطانوي سامراج جي خلاف اعلان جنگ جو فيصلو شايع ڪيو ۽ ان شماري جون ھزارين ڪاپيون ھندستان ڀر ۾ ڳوٺن، ٻھراڙين، شھرن ۽ ھندستان کان ٻاھر موجود عوام ۽ خاص ڪري ڇاوڻين ۾ موجود ھندستاني فوجين ۾ ورھايون ويون ۔ 15 سيپٽمبر، 1914ء تي ڪرتار سنگھ غدر پارٽي جي اڪنن وشنو گنيش پنگل ۽ ستين سين ساڻ ڪولمبو کان ٿيندي ھندستان واپس آيو ۽ ڪلڪتي ۾ پڙاءُ وڌو۔ وشنو گنيش پنگل ساڻ ھن بنارس (وارناسي) ۾ ھن جي ملاقات راس بھاري بوس سان ٿي ۽ ھن کي ٻڌايو تہ غدر پارٽي ۾ جلد ئي 20 ھزار وڌيڪ رڪن شامل ٿيڻ وارا آھن۔ بدقسمتي سان ھي معلومات برطانوي سرڪار کي پھچي وئي ۽ ھزارن جي تعداد ۾ غدر پارٽي جا رڪن ۽ قائد ھندستاني بندرگاھن کان گرفتار ٿي ويا۔ ان جي باوجود غدر پارٽي جا رڪن لڌيانہ جي ويجھو لڌوال ۾ جمع ٿيا ۽ فيصلو ڪيو تہ مسلح جدوجھد جا خرچ پورا ڪرڻ جي لاءِ اميرن جي گھرن ۾ چوريون ڪيو وڃن۔ ان ئي سلسلي ۾ ٻه غدر ڪارڪنن وريام سنگھ ۽ ڀاءُ رام رکا بم ڌماڪي ۾ فوت ٿيا۔
25 جنوري، 1915ء تي راس بھاري بوس بغاوت جي انتظامن جي نگراني جي سلسلي ۾ امرتسر پھتو۔ 12 فيبروري، 1915ء جي ميٽنگ ۾ مسلح بغاوت جي تاريخ 21 فيبروري، 1915ء مقرر ٿي۔منصوبي جي مطابق ميان مير ۽ فيروزپور ڇانوڻين تي مسلح حملو ڪرڻ ھو ۽ ان جي لاءِ انبالا ۾ مڪمل تيار رھڻو ھو۔
سزا ا۽ ڦاھي
بد قسمتی سان غدر پارٽي ۾ موجود ڪرپال سنگھ نالي پوليس مخبر بغاوت جو سڄو منصوبو برطانوي حڪومت کي ٻڌايو ۽ ھيئن 19 فيبروري، 1915ء تي وڏي تعداد ۾ حريت پسندن کي گرفتار ڪري ورتو ويو، ھندستانی نزاد فوجين کي غير مسلح ڪري ڇڏيو۔
بغاوت ۾ ناڪامي کان بعد ڪرتار سنگھ، ھرنام سنگھ ٻين ساتٿين ساڻ چڪ نمبر 5 سرگوڌا ھليو ويو ۽ اتي 22 ڪيولري جي ھندستاني جوانن ۾ بغاوت جي ڪوشش ڪئي پر رسالدار گنڊا سنگھ ڪرتار سنگھ ۽ ان جي ساٿين کي گرفتار ڪري ورتو ۽ ھن تي مقدمو ھلايو ويو جنھن کي لاھور سازش ڪيس جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آھي۔ سيپٽمبر، 1915ء تي مقدمي جو فيصلو ٿيو جنھن ۾ ڪرتار سنگھ کي ڦاھي جي سزا ٻڌائي وئي ۔ڪرتار سنگھ کي 19 سالن جي عمر ۾ 16 نومبر، 1915ء تي لاھور سينٽرل جيل ۾ ڦاھي ڏني وئي ۔مجموعي طور تي 145 ھندستانين کي ڦاھي ڏني وئي، جن ۾ 62 فوجي ھيا۔ ڪالي پاڻي جي سزا حاصل ڪندڙ 190 فوجي ھيا۔ انھن کي ماندلَي (برما) ۽ انڊمان ٻيٽن جي جيلن ۾ نظربند ڪيو ويو، جتي اڪثر قيدي پوليس تشدد سان ماريا ويندا ھئا۔
حوالا
زمرو:1896ع جون پيدائشون زمرو:1915ع جون فوتگيون زمرو:1915ع جون وفاتون زمرو:برطانوي ھندستان کان سزاءِ موت بذريعہ ڦاھي حاصل ڪندڙ زمرو:سزاءِ موت يافتہ ڀارتي شخصيتون زمرو:سک جنگجو زمرو:لڌيانہ جون شخصيتون زمرو:هندستاني سک زمرو:ڀارتي انقلابي زمرو:ڀارتي سک زمرو:ھندستان جي آزادي جي انقلابي تحريڪ زمرو:ھندو-جرمن سازش
ماکي
thumb|ماکي بسڪٽس ۽ ٻين کائڻ وارين شين سان گڏ بہ استعمال ڪري سگھجي ٿي. ماکي هڪ مٺو پاڻياٺو مادو آهي جيڪو ماکي جون مکيون گلن جي رس جي مدد سان ٺاهينديون آهن. ماکي انسان لاء الله تعاليٰ جي عطا ڪيل هڪ  بي بها نعمت آهي. تمام غذائي نعمتن مان ماکي کي هڪ امتيازي درجو حاصل آھي.
ماکي ۾ موجود ڪيلشم ڏندن ۽ ھڏن کي مضبوط ڪري ٿي. وٽامن سي ھاضمي جي نظام کي ٺيڪ رکي ٿي. ھي مرڪب جسم کي مضبوط بنائن ٿا.
ڪجھ ماڻھو ماکي کي کير سان. ڪجھ چانھن سان ۽ ڪي پاڻي سان استعمال ڪن ٿا. ڪي ماڻھو صبح جو ناشتي ۾ استعمال ڪن ٿا ڪي ڊبل روٽي تي ۽ ڪي اڦراٽن تي مکي کائڻ پسند ڪن ٿا.
ماکي ﻫڪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻏﺬﺍ آھي، ﺭﺕ ﺻﺎﻑ ڪري ٿي، ﺩﻝ ۽ ﺩﻣﺎﻍ ﮐﻲ ﻃﺎﻗﺖ ڏئي ٿي، ﭤﮅ ۽ ﺯڪﺎﻡ کان بچائي ٿي ۽ ﭔﻴﻦ ڪﻴﺘﺮﻳﻦ ﺋﻲ ﺍﻧﺪﺭﻳﻦ ﺗﻮڙﻱ ﭔﺎﻫﺮﻳﻦ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ تڪليفن ﺟﻮ ھڪ بھترين ﻋﻼﺝ ﺁﻫﻲ.
ماکي ۾ گلوڪوز. فرڪٽوز. مئگنيشم. پوٽيشم. ڪئلشم. سوڊيم. سليڪا. ڪلورين. سلفر. آئرن ۽ فاسفورس سان مالامال آھي. ان کان سوا وٽامن بي ون. وٽامن بي 2. وٽامن بي 6. وٽامن بي 5. وٽامن بي 5. ڪاپر. آيوڊين ۽ جست جي ٿوري مقدار پاتي وڃي ٿي.
ھزار سالن کان ماکي کي آيورويدڪ دوائن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو. ھن جو بنيادي مقصد مختلف عناصرن ۾ پيدا ٿيڻ واري عدم توازن کي مثبت طور تي دور ڪرڻ آھي. نظر ۾ تيزي. وزن گهٽ ڪرڻ. نامردي ختم ڪرڻ ۽ سرعت انزال جھڙن مرضن ۾ مفيد آھي. پيشاب جي نالين جي بيمارين. دم ۽ آتن جي صورت ۾ فائديمند شي آھي.
ماکي ۾ اهڙيون خاصيتون آهن جيڪي مختلف مرضن ۽ تڪليفن ۾ فائدو ڏين ٿيون. ماکي ڪمزور دماغ وارن لاءِ ڪارائتي شئي آهي. هي چهري جو رنگ صاف رکي ٿي ۽ خون صاف ڪري ٿي. هن جي روزاني استعمال سان معدو صحتمند رهي ٿو. پاڻي ۾ پيئڻ سان اکين کي فائدو ڏيندي آهي.
ماکي فاسد مادن کي ڪڍي ٿي ۽ زھريلن مادن کان دور ڪري ٿي. ماکي جا بيڪيٽيريا روڪ مادا انسان جي مدافعتي نظام کي مضبوط ڪن ٿا. ماکي جگر جي فعل کي بيدار ڪري ٿي. يرقان، فالج ۽ لقوي کي دور ڪري ٿي ۽ مثاني ۽ بڪين جي پٿري کي ٽوڙي ڪڍي ٿي.
جيڪو دارچيني ۾ اسينشل آئل ٿئي ٿو اھو ماکي سان ملي ٿو تہ ان سان ھائڊروجن پر آڪسائيڊ ٺھي ٿو جيڪو جسم ۾ فنگس يا جراثيمن جي وڌڻ کي روڪي ٿو.
طبي ماهرن مطابق ماکي کي ڪن، نڪ ۽ گلي جي انفيڪشن جي بيمارين لاءِ روڳ روڪ Antibiotic طور استعمال ڪري سگهجي ٿو، ڇو جو ماکي جي مکين جي اڪثر قسمن ۾ روڳ روڪ Antibiotic خاصيتون موجود هونديون آهن. رپورٽ موجب طبي ماهرن جي ليبارٽري ٽيسٽن مان معلوم ٿيو آهي تہ ڇوت Infection سبب پيدا ٿيل اڪثر بيڪيٽريا ماکي سان مري ويندا آهن. ماھرن مطابق ماکي جو روڳ روڪ Antibiotic دوا طور ڪم ڪرڻ جو عمل تمام حيرت انگيز آهي. هن وقت سڀني کان وڌيڪ اثرائتي اينٽي بايوٽڪ دوا ”ريلفمين“ سان رڳو 18 سيڪڙو بيڪٽيريا مرندا آهن پر ماکيءَ جي اينٽي بايوٽڪ دوا طور استعمال سان 91 سيڪڙو تائين بيڪٽريا ختم ٿي ويندا آهن.
نِج ماکي بيمارين سان مقابلي جي سگھ وڌائي ٿي. هن ۾ جيوڙن ۽ بيمارين کان بچائڻ واري خاصيت هوندي آهي جنھن سان قوت مدافعت وڌندي آهي. موسم جي اثرن کان بچڻ لاءِ بہ ماکي استعمال ڪري سگھجي ٿي.
ماکي سيءَ کان بہ بچائي ٿي ۽ ان جي کائڻ سان ماڻهو ٿڌي پاڻي ۾ بہ وهنجي سگهندا آهن. ٻڪري جي کير ۾ ماکي ملائي پيئڻ سان رت صاف ٿئي ٿو ۽ چرٻي بہ گهٽ ٿئي ٿي.
قديم يوناني، رومي، بازنطيني، مصري -- قبطي: ،ايراني-- پارسي، سامي قومون ماکي کي غذا ۽ دوا طور ڪتب آڻينديون هيون، کين اُن جي بھترين معلومات هئي جنھن جو تذڪرو تاريخي ڪتابن ۾ آيل آهي. زيتون جو تيل، ماکي ۽ انجير مان ٺهيل شراب کي بني اسرآئيل جو قوميتون قديم زماني کان استعمال ڪن ٿيون، ان رسم جو رواج عرب ۾ بہ پيو.
اڄ کان اڍائي ھزار سال اڳ حڪيم جالينوس. افلاطون ۽ بقراط جھڙا وڏا حڪيم ماکي جي افاديت جا قائل ھئا پراڻي زماني کان ماکي بطور دوا استعمال ٿيندي پئي اچي. لنڊن جي ھڪ ميوزيم ۾ پيل فرعون جي لاش تي ماکيء جي مک جي تصوير ٺھيل آھي جيڪو 36 سو قبل مسيح اڳ جو آھي. ميڊيڪل جي دور کان اڳ ۽ پوء مغرب ۾ ايپائرن ٿيراپي رائج آھي جنھن ۾ ماکي ۽ ماکي مان ٺھيل شين سان ڪيو ويندو ھو.
حوالا
زمرو:خوردني شيون زمرو:ماکي زمرو:مگس باني
عبرت ڪده (ڪتاب)
عبرت ڪده هن ڪتاب کي ’اداره آواز ادب‘ ڇپايو آهي ۽ هن جو مصنف سنڌي ادب جو جهونو اديب ۽ شاعر شيخ محمد ابراهيم ’خليل‘ صاحب آهي. خليل صاحب سنڌي ادب جي اڳي ئي ڪافي خدمت ڪئي آهي، پر هن ڪتاب ته سندس ادبي خدمت جو هڪ نئون ورق ورايو آهي. هن ڪتاب ۾ قابل مصنف، اٺن بهترين افسانن جو مجموعو پيش ڪيو آهي، جيڪي ظاهر ۾ افسانا آهن، مگر حقيقت ۾ سنڌو ماٿريءَ جي هن سر زمين جي معصوم ۽ مظلوم دلين جي دردانگيز داستانن جا بهترين ترجما آهن. ڪتاب جي تمهيد ۾، مصنف هن ڳالهه کي واضح ڪيو آهي ته ’عبرت ڪده‘ جي هن افسانن جي مجموعي ۾ جيڪي به افسانا آهن، انهن جا پلاٽ ۽ ڳالهيون بلڪل سچيون آهن. فقط منجهن نالن ۽ جاين وغيره جي ٿوري ڦير گهير ڪري انهن کي افسانوي رنگ ڏيئي پيش ڪيو ويو آهي. هن کان اڳ ۾ اسان گهڻو ڪري ڪتابن ۾ من-گهڙت افسانا پڙهيا هوندا، پر هن ڪتاب جي خاص خوبي اها آهي ته مصنف پنهنجا اکين ڏٺا واقعا قلمبند ڪيا آهن. انهيءَ ڪري هن ڪتاب جي مطالع مان معلوم ٿو ٿئي ته ڪيئن نه دنيائي جوڙتوڙ، انساني زندگين کي رانديڪا بنائي کين تباهه ڪري ڇڏيو. انهيءَ ڪري هن ڪتاب جي مطالع ڪريو ڇڏيو. اهوئي سبب آهي جو ڪتاب جو نالو ڪتاب جي مضمون جي صحيح ترجماني ٿو ڪري. هي حقيقتن جو مجموعو ڏاڍو دلچسپ آهي. جيئن ته مصنف ڪافي عرصي تائين گدوءَ جي چرين جي اسپتال جو سپرنٽينڊنٽ ٿي رهيو هو، ۽ انهن ئي عهدي تان آخر ۾ رٽائر ڪيائين. زندگيءَ جي انهيءَ دلچسپ عرصي ۾ مصنف انهن چرين مردن ۽ عورتن جي نفسياتي پهلوءَ جو تمام گهرو مطالعو ڪيو. جنهن جو ثبوت هن ڪتاب جي مطالعي مان ملي ٿو. هن ڪتاب ۾ اهي ڪهاڻيون يا افسانا قلمبند ٿيل آهن، جن جو تعلق اسپتال جي انهن چرين جي حياتين سان هو. اهي انسان جيڪي اصل ۾ بلڪل سالم دماغ هئا، سي ڪيئن چريا ٿيا؟ ڇو چريا ٿيا؟ ڪنهن چريا ڪيا؟ انهن سڀني سوالن جا جواب، ’عبرت ڪده‘ مان بخوبي ملي سگهندا. سماجي ڪهاڻين جو هي بهترين مجموعو حقيقت نگاري جو هڪ اعليٰ مثال آهي. وڏا ماڻهو هيڻن کي ڪيئن ٿا ستائين! دنيا عورت جي ڪمزوريءَ جو هڪڙيءَ طرح ناجائز فائدو ٿي وٺي، آخر ۾ هن کي تباهه ڪري، کانئس سڀ ڪجهه ڦري کيس ڪنگال بنائي پوءِ ڪين ٿي مٿس ظلم ڪري! انهن سڀني خيالن جو حقيقي پس منظر عبرت ڪده جي هر صفحي تي انهن بي گناهن جي خون سان رڱيل نظر اچي ٿو. ڪتاب جي سڀني افسانن جا پلاٽ جي بلڪل سچا آهن، سي تمام پختا ۽ سلسليوار آهن. انهيءَ کان سواءِ افسانه نهايت ئي سنجيده ۽ سهڻي نموني ۾ لکيل آهن. هر افساني جي مطالعي کان پوءِ انسان حيرت ۾ پئجو وڃي ۽ دماغ تي عجيب ڪيفيت پيدا ٿي ٿئي، ته ڇا، اها به واقعي حقيقت هوندي! جيڪڏهن ائين آهي ته پوءِ دنيا دک ئي دک آهي. سڀ ڪهاڻيون نهايت ئي سليس ۽ سادي نموني ۾ بيان ٿيل آهن. جن جي پڙهڻ سان پڙهندڙ کي افسانوي تصنع جي بجاءِ حقيقت نگاريءَ جا غير فاني مثال ملن ٿا. ھي ڪتاب 142 صفحن وارو آھي.
472ع
ڊسمبر
زمرو:472ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
چڪوال
چڪوال پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ شھر ۽ چڪوال ضلعي جو صدر مقام جو نالو آهي جيڪو اسلام آباد جي ڏکڻ اوڀر ۾ 90 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ۽ لاھور کان 270 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. .ھي شھر جھلم ضلعي جي اڳوڻي تحصيل ھيو ۽ ان جو وقوع اتر پنجاب جي پوٽوھار واري ميدان ۾ ڌني خطي (Dhanni Region) آهي. 1857 ۾ ھتان جي چوڌرين انگريزن جو ساٿ ڏنو ھو ۽ ان جي بدلي۾ کين جاگيرون ۽ خلعتون مليون. چڪوال مشھور شخصيتن جو شھر آھي جن ۾ انڊيا جو اڳوڻو وزيراعظم من موھن سنگھ، اڳوڻو ڪمانڊر ان چيف پاڪستان ايئر فورس ايئر مارشل نور خان، ليفٽيننٽ جنرل عبدالقيوم، اسپيشل سروس گروپ جو ميمبر ۽ آء ايس آء جو ڪرنل امام، جنرلسٽ اياز امير، ڪرڪيٽر عامر سھيل شامل آهن.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
امرت منجھ ڪڙاڻ
سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار خاتون تنوير جوڻيجو جي ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ’امرت منجهه ڪڙاڻ‘، 1978ع ۾، آگم پبلشنگ ايجنسي، حيدرآباد ڇپيو هو. 144 صفحن تي مشتمل ڪهاڻين جي هن ڪتاب ۾ -تنوير جوڻيجو- جون 12 ڪهاڻيون شامل آهن، -جن- ۾ صديون پراڻي سنڌي سماج ۾ عورت سان ٿيندڙ سلوڪ جي خارجي ۽ داخلي نفسياتي رخن جي اُپٽار ٿيل آهي. عورت، جيڪا -جنم- جنم کان هن ڪوڙهئي سماج کي پنهنجي رت جي ريج، صلاحيتن ۽ پورهئي سان ٺاهيندي آئي آهي، -ان- جي موٽ ۾ کيس ڇا مليو آهي؟ تنوير جي ڪهاڻين ۾ اُن سوال جي جواب جو عڪس آهي. هن پڪي جلد واري ڪهاڻين جي مجموعي جي قيمت 9 رپيا آهي. هن ڪتاب جي خاص خوبي اها آهي ته هر ڪهاڻيءَ تي ڪنهن نامور مصور جو اسڪيچ ٺهيل آهي. اهڙن مصورن ۾ قيس ابڙو، سارنگ، طارق عالم، منصور عالم، فتاح ۽ رضوان شامل آهن.
473ع
ڊسمبر
زمرو:473ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
شملا مرچ
left|thumb|200x200px|ڳاڙها شملا مرچ left|thumb|200x200px|شملن مرچن جا مختلف قسم شملا مرچ Capsicum هڪ فائديمند سبزي آهي. هن ٻوٽي جي خاندان جو حياتياتي نالو Solanaceae آهي. هن جا ڪيترائي قسم آهن. جن جو رنگ عام طور تي سائو ڳاڙهو، ڦڪو  ۽ تيز ڳاڙهو  هوندو آهي. هن جو آبا.ي وطن ميڪسيڪو ۽ چلي آهي جتي هي ٽي هزار سالن کان وڌيڪ عرصي کان پوکيو پيو وڃي.
امرت وچن
هيءُ ڪتاب منوهرداس ڪوڙي مل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 45 صفحا آهن ۽ قيمت 3 -آنا- ڄاڻايل آهي. ٽيڪچند. اين. ديواڻيءَ، هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپرايو.
ڀنڀرو
ڀنڀرو قبيلو ھڪ سنڌي قبيلو اھي جھن جي ڪل ابادي پواعنٽچار ملين اھي. ڀنڀرو قبيلو گھڻ ڀانڱي ۾ ڏکڻ ايشيا ۾ اھي. پ پاکستان ۾ ھي قبيلو گھڻائي ۾ اھي. بنبرن جي اڪثريت سني فرقي سان اھي.
تاريخ
سنڌي ء راجستاني: اھو چيو وڃي تو ت بنبرو قبيلو سنڌ ۾ سنڌي ء راجھستان ۾ راجھستاني ڳالھائيندا اھن.
ڀنڀرو تمام پراڻون قبيلو آھي جنھن سان تعلق رکندڙ ھڪ شخص نالي حاجي رسول وڏي بھادري سان ننڍڙي ڄمار ۾ شينهن ماريو
گھگھ
thumb|گهگه پکي Greater Coucal thumb|گهگه پکي Greater Coucal
گُگھ (Greater Coucal) ڳاڙهسرو پکي ٿئي ٿو. بدن ۾ باز جيترو ٿئي ٿو. منهن مادي ڪڪڙ جهڙو ٿئيس ٿو. وڏن ۽ گهاٽن وڻن ۾ آنا لاهي ٿو. تمام سياڻو پکي ٿئي ٿو. هلڪا پکي شڪار ڪري کائيندو آهي. اُن جو شڪار اصل نہ گُسي. ٿر ۾ چوڻي آهي ”بندوق جو ڌڪ گُسي وڃي پر ساو گُگھ نہ گُسي.“
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست زمرو:پکي
برهمڻ آباد (منصوره)
thumb|left|300px|محمد بن قاسم جي دور ۾ برھمڻ آباد جو مقام برھمڻ آباد سنڌ جو قديم تاريخي شھر جيڪو موجوده ضلعي سانگهڙ ۾ شھدادپور شھر کان ڪجھ 8 ميل فاصلي تي سنڌو درياھ جي ڪناري تي آباد ھيو   اُتي ھينئر دڙا آھن جن کي ڳوٺاڻا ”ڀانبرا“ يا ٻانڀڻاءِ ۽ ”دلور جا دڙا“ يا ”دلورا جا آثار“ سڏيندا آھن، ھي دڙا سنڌ جي تاريخ جي ڪتابن ۾  ”بهمنه“ يا ”برهمڻ آباد“ جي نالي سان ڄاڻايل آھن، ھي شھر زلزلي جي ڪري درياء جي وھڪري تبديل ٿيڻ جي ڪري ڦٽي ويو ۽ ان شھر کان ڪجھ فاصلي تي عربن سنڌ جي نئين شھر منصورہ جو بنياد رکيو جيڪو سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ھيو جيڪو پڻ درياء جي وھڪري جي تبديلي جي ڪري ڦٽي ويو. برھمڻ آباد ۽ منصورہ جي مقام ھڪٻئي جي ويجھي ھجڻ جي ڪري برھمڻ آباد کي منصورہ جو پراڻو نالو پڻ سمجھيو ويندو آھي.
راجا دلو راءِ برهمڻ آباد جو راجا هو.
چچ جو ٺھرايل راوڙ قلعو
ايڇ ٽي لئمبرڪ لکي ٿو تہ چچنامي م ذڪر ٿيل آهي ته ڏاهر پنھنجي وڏي ڀاء ڏھرسيه جي وفات بعد پنهنجو اڪثر وقت الور جي بدران برهمڻ آباد ۾ گذارڻ لڳو؛ هو اونهاري جا چار مهينا راوڙ نالي هڪ قلعي ۾ گذاريندو هو، جيڪو چچ اڌورو تعمير ٿيل ڇڏي مري ويو هو، ۽ جنهن کي ڏهرسيه تڪميل تي پهچايو هو.
ٻاھريان ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان
پلوٽو
left|280px|thumb|پلوٽو
دريافت
پلوٽو جي دريافت هن دور جي علم فلڪيات جي ماهرن جي هڪ وڏي ڪاميابي آهي. سن 1905ع ۾ ”پريسول لاول“ (Precival Lowel) نالي علم فلڪيات جي هڪ آمريڪي ماهر کي اها خبر پئجي ويئي هئي ته هن وقت تائين دريافت ٿيل گرهن کانسواءِ هڪ ٻيو گرهه به نظام شمسيءَ ۾ موجود آهي. سندس اهو عقيدو هن بنياد تي ٻڌل هو ته: ”يورئنيس“ ۽ ”نيپچون“ جي چر پر ۾ جيڪي بي قاعدگيون آهن، سي هن دريافت نه ٿيل گرهه جي موجودگيءَ ڪري آهن، پر بدقسمتيءَ سان ”لاول“ نئين گرهه کي ڳولي لهڻ کان اڳ ئي مري ويو.
لاول جي کوج
لاول جي کوجنا جو ڪم جاري رکندي، ”ڪلائيڊ ٽامباه“ (Clyde Tombaugh) نالي هڪ فلڪيات جي ٻئي ماهر 1930ع ۾ رات جي وقت آسمان جي ڪن حصن جا فوٽا ورتا. جدا جدا راتين دوران ورتل فوٽن کي ڀيٽندي هن ڏٺو ته فوٽن تي هڪ اهڙو به نُقطو هو جيڪو پنهنجي پوزيشن بدلائي رهيو هو. روشنيءَ جو اهو نقطو لاول وارو ٻڌايل گرهه هو، جنهن کي سائنسدان ”پلوٽو“ چون ٿا. هيءُ گرهه بلڪل انهيءَ هنڌ تي ظاهر ٿيندو آهي، جتي لاول ٻڌايو هو. ڪي سائنسدان چون ٿا ته پلوٽو هڪ چنڊ به ٿي سگھي ٿو، جيڪو شايد قديم زماني ۾ نيپچون مان ٽٽي ڌار ٿي ويو هجي. 1930ع کان پوءِ جڏهن آگسٽ 2006ع ۾ فلڪيات جي بين الاقوامي يونين وڌيڪ تحقيق ڪئي ته پلوٽو کي ننڍو سيارو يا گرهه قرار ڏنو ويو، سج جي چوڌاري پلوٽو پنهنجو هڪ چڪر 248 زميني سالن ۾ مڪمل ڪري ٿو، هن جي سطح جو گرمي پد 218 ڊگري سينٽي گريڊ آهي.
پلوٽو PLUTO
انساني تاريخ ۾ نجوم جا عالم اسٽرونومرز رڳو پنجن آسماني گرھن تي ڳالھائيندا ھئا. جن ۾ مرڪري، وينس، مريخ، جيوپيٽر ۽ مشتري ھئا. مگر ارڙھين صديء ۾ نئون گرھ دريافت ٿيو يورينس جي نالي سان ان کانپوء اڻويھين صدئ ۾ اڃان ھڪ ٻئي گرھ جي کوجنا ٿي. جيڪو نيپچون ھو. 1930 ۾ آمريڪي اسٽرانومر ڪلائي ٽامبا پلوٽو جي کوجنا ڪئي.
پلوٽو 2400 ڪلو ميٽر جو ھڪ ننڌو گرھ آھي جيڪو اسان جي چنڊ کان به ننڌو آھي. چنڊ جو ٽئين حصي جيترو آھي.
پهاڪو
پهاڪو انگريزي ٻولي Proverb هڪ ننڍو ياد رکڻ جهڙو بياني جملو آهي، جنهن ۾ نصيحت، چتاءُ، اڳڪٿي يا وري ڪو سوچيل سمجهيل مشاهدو سمايل هوندو آهي. يعني عام سادي ٻوليءَ ۾ بيان ٿيل هڪ روايتي حقيقت اصطلاح يا محاورا پهاڪي جي دائري ۾ نه ٿا اچن. ڪي پهاڪا سادا عوامي گفتا ٿين ٿا ۽ انهن جي معنيٰ پڌري هجي ٿي پر ڪي پهاڪا سوچ ويچار ۽ معنيٰ سان ڀريل هوندا آهن ۽ زندگيءَ جي منجهيل معاملن سان واسطو رکن ٿا. ڪي پهاڪا وري ظاهر ۽ مثالي ۽ تشبيهي ٿين ٿا پر حقيقت ۾ مڻيادار ۽ اندروني معنيٰ وارا هوندا آهن. ڪي پهاڪا نه رڳو ننڍا ۽ ياد رکڻ جهڙا هجن ٿا پر اُهي بي معنيٰ ۽ ڪنهن مطلب کان خالي به نه هوندا آهن. ساڳي وقت اهو به ضروري نه آهي پهاڪا ڪو سؤ سيڪڙو حقيت تي ٻڌل هجن. ڇاڪاڻ ته لوڪ سياڻپ ڪڏهن ڪڏهن ظاهر ۾ عقل جي ابتڙ ۽ سمجھ کان مٿانهين به هوندي آهي.
پلوٽو
لاول جي کوج
جيڪڏھن توھان ڪنھن گاڏي ۾ 120 جي رفتار سان ھي سفر ڪندا ته ڇھ ھزار سال لڳي ويندا.
پهاڪو
”پھاڪو“ سنڌي لفظ ”پھه“ مان ورتو ويو اھي، جنھن جون معنائون اھن، خيال ڪرڻ، فيصلو ڪرڻ، صلاح ڏيڻ/وٺڻ سوچڻ ۽ نبرڻ وغيره. پھاڪا، چوڻيون ۽ ٻھکڻن جا ٻول، سنڌي سياڻپ جو آئينو اھن. منجھن سنڌي رھڻي ڪھڻي ۽ کڻ کوت جي گھڻي ڀاڱي جيئري جاڳندي تصوير ڇڪيل اھي. جيتوڻيڪ پهاڪا مختصر اھن، پر چوڻ وقت مطلب کي پڌرو ڪن ٿا. اھڙي طرح پھاڪن مان ماڻهن جي عادتن ۽ گفتار، رسم ۽ رواج، ڪمال ۽ زوال، حرکت ۽ بدعت وغيره جو پتو پوي ٿو. سنڌي ٻوليءَ ۾ پھاڪا ۽ اصطلاح ڪافي آھن. انھن ۾ اڪثر نج ۽ ٺيٺ سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪم آيل آھن. اھي سنڌي ادب توڙي معياري ادب جا عام جز آھن. سنڌي لوڪ ادب جي انھن املھ موتين کي گڏ ڪرڻ جو ڪم سنڌي عالمن جھڙوڪ ڪيولرام اڏواڻي، ڀيرومل مھر چند اڏواڻي، مرزا قليچ بيگ، سيد عبدالحسين شاھ موسوي، ڪشنچند جيٽلي، ڊاڪٽر مرليڌر جيٽلي، ڊاڪٽر شمس الدين عرساڻي، الطاف شيخ، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي، پروفيسر روي ٽيڪچنداڻي، محمد صديق منگئي، انجينئر عبدالوهاب سهتي ۽ ٻين سر انجام ڏنو اھي. انھن صاحبن، پھاڪن جي ارتقاءَ، سندن معنائون، مطلب ۽ پيڙهه ۽ اصليت جا اھڃاڻ پڻ ڪي قدر پيش ڪيا اھن. ڪجهه مثال: ماڻھو سڀ نھ سھڻا، پکي سڀ نھ ھنج.
پلوٽو
لاول جي کوج
پلوٽو جي خاص ڳالھ ھي آھي ته ھن تي ڏھ ھزار فٽ بلند پھاڙ آھن جيڪي برف جا ھن. ۽ اھو برف اسان جي پٿرن جي پھاڙ وانگي مضبوط ۽ جٽادار آھن.
ھن جو چنڊ شيرون ان جي اڌ جيترو آھي. شيرون تي ھڪ لڪير آھي جيڪو ھزار ڪلو ميٽرن جو آھي.
پهاڪو
پهاڪو ۽ محاورو
جام سنڌي لغات ۾ ’محاوري‘ لفظ جو معنائون هن ريت ڏنل آهن: محاورو= جمع ’محاورا‘ (مذڪر) =هُن ورائي چيو- (عربيءَ ۾ بنياد- حور). گفتگو = ٻول- چال، ڳالھ- ٻولھ، سوال، جواب. علم نَحوَ جُملو ٺهڻ موجب اهو جملو، جنهن جي لفظي معنيٰ هڪڙي هجي ته ڪنايتن (لاڪشڻِڪ) معنا ٻي هجي. جيئن ته: اکيون پورڻ = بي شرم ٿيڻ، مرڻ، وغيره. اصلاح = ورجيس.
پلوٽو
لاول جي کوج
اسان کي اسٽرانومرن کي ان ڳالھ جي موٽ ڏيڻي پوندي جو ھنن نيو رائيزن ايئر ڪرافٽ پنج ارب ڪلو ميٽرن تي موڪليو ۽ ٺيڪ ھي وڏي پيتي جيترو ايئر ڪرافٽ اتي وڃي پڳو. 2015 کان اڳ پلوٽو اسان لاء ھڪ ٽٻڪو ھو پر ھاڻي ھي ھڪ عجيب دنيا آھي ھن جا پھاڙ دريائون اسان جي لاء عجيب منظر پيش ڪندڙ آھن
پهاڪو
پهاڪو ۽ محاورو
پهاڪو ۽ محاورو ٻئي بيان ۾ اکري معنيٰ بدران ٻئي گهربل معنيٰ ۾ ڪتب ايندا پر ٻنهي ۾ فرق اهو آهي ته پهاڪو پورو جملو هوندو آهي ۽ محاورو جملي جو هڪ حصو هوندو آهي. محاورو جملي ۾ جدا جدا زمان موجب پنهنجي صورت بدلائي ڪتب ايندو آهي. پر پهاڪي جي رچنا ۾ ڪا به تبديل نه ٿيندي آهي.
زمانو
پهاڪن کي گذريل زماني جي گڏ ڪيل موڙي يا سيڙايل سياڻپ چوڻ به شايد ٺيڪ نه لڳي؛ بهتر ٿيندو ته اسان ائين سمجهون ته پهاڪا اُهي اهڃاڻ يا وسيلا آهن جي ڪن خاص خيالن کي ٺاھ ٺوھ بنا اسان تائين پهچائين ٿا.
پلوٽو
لاول جي کوج
ايڪيھ اگست 2003 ء تي ھبل ٽيلي اسڪوپ ھڪ تيزي سان حرڪت ڪندڙ جسم جي تصوير ڪڍيائين. جنھن جو نالو جينا يا UB313 2003 رکيو ويو جيڪو پلوٽو کان جسامت ۾ وڏو ھو. ھن جو مدار به پلوٽو وانگي ٽيڙو آھي. 24 آگست 2006 تي پنجھتر ملڪن جي ھزارين کوجنا ڪندڙن ھڪ اجلاس ڪيو جنھن ۾ گرھن جي گروپ بندي ڪئي وئي.
پهاڪو
انگريزي
پهاڪي کي انگريزي ۾ Proverb چون ٿا. عيسائي مذهبي ڪتاب انجيل (Bible) جي پراڻي عهد نامي (Old Testament) ۾ ته اخلاقي سکيا ۽ عملي نصيحتن سان ڀريل هڪ الڳ باب ڏنل آهي جنهن کي چون ئي پهاڪن جو ڪتاب. نئين آڪسفورڊ ڊڪشري مطابق انهن مان گهڻا پهاڪا حضرت سليمان جا چيا وڃن ٿا. اصل ۾ انگريزيءَ جا ڪيترا ئي پهاڪا انهيءَ پراڻي عهدنامي تان ئي ورتل آهن. انگريزيءَ ۾ پهاڪي يعني (Proverb) کانسواءِ ٽي ٻيا لفظ به آهن جي لڳ ڀڳ ساڳي پهاڪي واري معنيٰ ۾ ڪم اچن ٿا.
پلوٽو
لاول جي کوج
ان اجلاس ۾ گرھن کي ٽن اصولن تي گرھ مڃيو ويندو جو قرارداد پيش ٿيو. 1 گرھ اھو آھي جيڪو سج کي ڦري. 2 گرھ جي پنھنجي طاقت ايتري ھجي جو ھو گول ٿي وڃي. 3 پنھنجي مدار الڳ رکي ڪنھن ٻئي سياري جي مدار ۾ نه گھڙي.
پهاڪو
Adage
آنندرام شهاڻي توڙي سنڌيڪا جي ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جي معنيٰ پهاڪو، چوڻي لکيل آهي.
پلوٽو
لاول جي کوج
ان اجلاس ۾ پلوٽو کان گرھ جو درجو واپس ورتو ويو. ڇو ته ان جو مدار ٻين سيارن جي مدار کي ڪٽيندو آھي. پلوٽو پنجھتر سال سياري جي درجي تي رھيو. ھاڻي ھو بونو گرھ سڏجي ٿو.
پهاڪو
Aphorism
جي معنيٰ آنندرام شهاڻيءَ چوڻي يا مثال ڄاڻائي ٿو ته سنڌيڪا واري ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جي معنيٰ چوڻي يا پهاڪو لکيل آهي.
Maxim
آنند رام جي ڊڪشنري ۾ قول يا مثال ته سنڌيڪا ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جو مطلب آهي اهو مڃيل اصول جنهن ۾ ڪو اخلاقي ضابطو بيان ڪيو ويو هجي. آنندرام جي ڊڪشنريءَ ۾ Proverb جو مطلب ته عام طرح قبول ڪيل پهاڪو يا چوڻي ڏنل آهي ۽ سنڌيڪا جي ڊڪشنريءَ ۾ ان کي چوڻي يا ننڍڙو مثال جيڪو سچ کي هٿي ڏيڻ واسطي ڪم اچي، ڄاڻايل آهي.
شاھ جو رسالو
هن ڪتاب ۾ پهاڪن سان گڏ شاھ جي رسالي مان چونڊيل، سون ورنيون سٽون پڻ ڏنل آهن ۽ اهي به عام ڳالھ ٻولھ توڙي تحرير ۽ تقرير ۾ پهاڪن، مثالن ۽ چوڻين طور ڪم آڻي سگهجن ٿيون.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:ادبي صنفون زمرو:سنڌي پهاڪا زمرو:سنڌي چوڻيون زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون زمرو:لسانيات
پير پاڳارو
پير پاڳارو يا سنڌ جي اندر حضرت سيد راشد شاھہ پٽ بقادار شاھ جي وفات کان پوء پيدا ٿيندڙ ٻن موروثي گادين مان ھڪ گادي جو ھڪ لقب آھي. پاڳارو جي معني آهي پڳ وارو ۽ ٻي گادي ھئي جھنڊي وارو. ٻنھي گادين جي چونڊ راشدي خاندان مان وراثت جي بنياد تي ٿيندي آھي.سائين جي ايم سيد پنھنجي ڪتاب جنب گذاريم جن سين ۾ لکيو آهي ته: راشدي سيد لڪياري سيدن جي شاخ شمار ڪيا وڃن ٿا. انهن جي نسب جو سلسلو سيد علي مڪيءَ جي سنڌ ۾ اچڻ کان شروع ٿئي ٿو. سيد علي مڪيءَ بابت چوڻ ۾ اچي ٿو ته هو مڪي شريف کان 512هه، مطابق 1118ع ڌاري لڏي سنڌ ۾ آيو. سندس اولاد لڪيءَ جي ڳوٺ ۾ سڪونت ڪرڻ سبب لڪياري سڏجڻ لڳي. لڪيءَ جو مشهور معروف ولي الله شاهه صدرالدين جو نسب هن طرح هن سان ملي ٿو: سيد صدرالدين بن شاهه محمود بن شاهه حسين بن شاهه جڪن بن سيد علي مڪي. شاهه صدرالدين جو ڀاءُ سيد بهاءُالدين هو. راشدي خاندان جي جدا مجد سيد محمد راشد جي نسب جو شجرو هيٺينءَ طرح سيد بهاءُالدين تائين پهچي ٿو: سيد محمد راشد بن سيد محمد بقا بن سيد محمد امام بن سيد فتح محمد بن سيد شڪرالله بن سيد عثمان بن شاهه کٽڻ بن شاهه سنجر بن شاهه بولن بن شاهه جسين بن سيد امير علي بن سيد ناصرالدين بن سيد عباس بن سيد بهاءُالدين. سيد محمد راشد شاهه پهرين شعبان 1233هه، مطابق 6 جون 1818ع تي وفات ڪئي. کيس 2 فرزند ٿيا: (1) سيد صبغت الله شاهه اول، جو صاحب دستار يا پاڳارو سڏيو ويو ۽ (2) سيد محمد ياسين شاھ جو صاحب علم يا جهنڊي وارو سڏجڻ لڳو. پير صبغت الله شاھ 5 رمضان 1246هه مطابق 18 فيبروري 1831ع تي وفات ڪئي. کيس ٻه فرزند ٿيا: (1) سيد علي محمد شاهه وڏو، ۽ (2) سيد علي گوهر شاهه،(ان جي اولاد مان پير صاحب پاڳاري وارا آهن). سيد علي محمد شاهه ننڍي ڀاءُ جي فائدي ۾ دست بردار ٿيو. ٻنهي ڀائرن جي  وفات جا سال هيٺينءَ طرح آهن: سيد علي محمد شاهه جي وفات 14 ربيع الاول 1284هه مطابق 17 جولاءِ 1867ع تي ٿي، سيد علي گوهر شاهه عرف بنگلي ڌڻي، تخلص"اصغر" جي وفات 11 جمادي الاول 1263هه، مطابق 28 اپريل 1847ع تي ٿي. . سيد علي محمد شاهه کي پنج فرزند ٿيا، جن مان سيد پير شاهه هڪ هو. سيد پير شاهه(متوفي: 22 شعبان 1341هه، مطابق 12 جنوري 1931ع) کي سيد محمد حامد شاهه(متوفي: 31 مارچ 1937ع) فرزند ٿيو، جنهن کي ٽي فرزند ٿيا: (1) سيد پير علي محمد شاهه راشدي، (2) سيد حسام الدين شاهه راشدي،(جيڪو سنڌ جو مشهور اديب ۽ مؤرخ آهي) (3) سيد احمد شاهه، ٻئي طرف پير علي گوهر شاهه کي پير حزب الله شاهه عرف تخت وارو، (تخلص: مسڪين) فرزند ٿيو(متوفي: 4 محرم 1308هه مطابق 21 آگسٽ 1890ع) ان جو فرزند پير ميان شاهه مردان شاهه(متوفي: 7 ربيع الاول 1340هه: مطابق 9 نومبر 1921) ٿيو، جنهن جو فرزند  صبغت الله شاهه دوم ٿيو(متوفي: 20 مارچ 1943ع) ان جو فرزند  سڪندر علي شاه ملقب به شاهه مردان ثاني آهي. جيڪو پير پاڳارو بڻيو جنھن جي وفات بعد سندس وڏو پٽ پير صبغت الله شاھ پير پاڳارو ٿيو.
جان محمد عباسي
ماستر جان محمد عباسي
ماستر صاحب 1882ع ۾ ڄائو هو. اصل ٻورڙي تعلقي ڪڪڙ (ھاڻ تعلقو ڪي.اين.شاھ) جو رھاڪو ھو. ورنيڪيولر فائينل ۽ ٽي سال ٽريننگ جا پاس ڪيا هئائين. سن ۾، 1909ع ۽ 1910ع ڌاري، اسسٽنٽ ماستر هو ۽ ٻاراڻي درجي جي چارج ۾ هو، پوءِ هو اتان بدلي ٿي، ڪراچي ضلعي جي مختلف اسڪولن ۾ ويو. ننڍي هوندي کان ئي شعر شاعريءَ جو گهڻو شوق هو. سندس تخلص ”فدا“ هو. سندس ٺاهيل ٻه ڪتاب، ”ديوان فدا“ ۽ ”بحث مسئله تناسخ“ چوڻ ۾ اچن ٿا. ماستر صاحب 1922ع ۾ وفات ڪئي.
مرزا صاحبان
مرزا صاحبان پنجابي ادب جي خزاے مان محبت جي  ھڪ سچي ۽ لازوال داستان آھي جنھن جو نظم جي شڪل ڏئي ڪري شاعر پيلو شھرت دوام حاصل ڪئي۔ مرزا صاحبہ پنجابي جي چار ڪلاسيڪي رومانوي ڪھاڻين مان ھڪ آھي۔ باقي ٽي ھير رانجھو، سسئي پنھون ۽ سوھني مھيوال آھن۔
داستان
مرزا ۽ صاحبہ پاڻ ۾ مائٽ ھئا ۽ ننڍپڻ کان گڏ کيڏندا وڏا ٿيا ھئا، اڻ ڄاڻي ۾ کين خبر ئي نه پئي ته ڪڏھن ھڪٻئي جي پيار ۾ گم ٿي ويا. پر جڏھن ھن خوبصورتي کي زبردستي طاھر خان سان پرڻايو وڃڻ لڳو ته صاحبہ پنھنجي محبت مرزا کي ڪامو براھيم جي زباني پيغام موڪليو.
"توکي اچي ڪري صاحبہ جا ھٿ مينڌيءَ سان رڱڻ گھرجن"۔
وقت اچي ويو آھي تہ پنھنجي عزت نفس بچائڻ جي لاءِ، پنھنجي وعدن جي پاسداري جي لاءِ ۽ سچ جي ڪاميابيءَ جي لاءِ جان جي بازی لڳائي ڇڏ۔ مرزا جيڪو ھڪ گرم خون نوجوان ھو، پنھنجي گھوڙي جي پٺي تي ويھاري ڪري صاحبہ کي وٺي وڃي ٿو۔ پر رستي ۾ جڏھن ھو ھڪ وڻ جي ڇانو ۾ آرام ڪري رھيو ھئا، ته پيڇو ڪرڻ وارا پھچي ويا۔
اخلاقي۽ تھذيبي اقدار
پنجابي ادب جون چارئي ڪلاسيڪي رومانوي ڪھاڻيون محبت ڪرڻ وارن جي موت تي ختم ٿين ٿيون۔ پر پنجابي ھن اختتام کي محبت ڪرڻ وارن جي فتح قرار ڏين ٿا۔ لاتعداد لوڪ گيت انھن ڪردارن تي لکيا ويا آھن، جنکي وڏي محبت ۽ عقيدت سان ڳايو ۽ بڌو ويندو آھي ۔ ڇو تہ محبت مري نٿي سگھي، ۽ انھن محبت ڪرڻ وارن جي دنيا ترڪ ڪرڻ سان انھن جي محبت امر ٿي وئي آھي، جيڪا ھميشه زنده رھندي۔
اھڙي قسم جي خيالن جو اظھار وارث شاھ جي ڪلام ھير ۾ به ملي ٿو، جيڪو ھير جي محبت کي ان ئي انداز سان ڏسي ٿو جھن کي خدا سان حقيقي محبت۔ جڏھن ته ھو محبت جي مضمون جي شروع ڪر ٿو ته پھرين خدا کان مدد گھري ٿو۔ اھا ئي ريت آھي پنجاب جي ۽ پنجابين جي، جتي مرڻ وارن جي محبت کي زنده سمجھيو ويندو آھي، ۽ ان کي حقيقي محبت جي روح ڀانيو ويندو آھي۔
جيئن تہ ھر معاشري ۾ اخلاقيات جي جاچ جا ٻه معيار ھوندا آھن ايئن ئي پنجابي معاشري ۾ به آھي۔ ھر شيءِ کي ٻن زاوين سان ڏٺو وڃي ٿو، ھڪ انتھائي ويجھي کان ۽ ٻيو ٿورو فاصلہ کان۔ جتي ھڪ طرف ته اخلاقي قدر ھِير کي زھر کائڻ تي مجبور ڪن ٿا ۽ ٻي طرف ان جي مزار تي پڙ ۽ نياز نظر ڪيا وڃن ٿا ۽ دعائون گھريون وڃن ٿيون۔
سسئي، ھير، سھڻي، صاحبہ ۽ انھن جھڙا بيشمار ٻين ماڻھن اس ٻٽي معيار جي خلاف جنگ ڪئي۔ ۽ پنجابي ادب ۽ تھذيب انھن جي عظمت جا گيت ڳائيندا آھن۔
وڌيڪ پڙھو
زمرو:پاڪستاني ادب زمرو:پاڪستاني لوڪ داستان
ڀيرٻ
ڀيرَٻَ کي چِٻ بہ چون. هي گُگھ جي قسم مان ساڻس مشابهت رکندڙ آهي، پر قد ۾ ننڍيرو، مٿو ويٺل، ڪَن پاسن کان نوڪدار ۽ اُڀا ۽ اکيون وڏيون ٿينديون اٿس. ڏينهن جو گهڻو ٻاهر ڪانہ نڪري. جهونن وڻن، خاص ڪري کٻڙن جي ٿُڙن جي پورن (خالي جاين) ۾ رهي، رات جو ٻاهر نِڪرندي آهي. ٿري مسافر هن جو ٻولڻ سَوَڻَ طور ويچاريندا آهن.
سنبت وڪرمي ڪئلينڊر
سنبت وڪرمي سال يا ڪئلينڊر، هندستان جي راجا وڪرماجيت (Vikramaditya) جي دور ۾ شروع ٿيوهو. تنهنڪري ئي هن ڪئلينڊر کي سنبت وڪرمي ڪئلينڊر يا سنڌي وڪرمي ڪئلينڊر چيو وڃي ٿو. هي عيسوي سن کان 57 سال آڳاٽو آهي. عيسوي سن جي سال ۾ 365 ڏينهن ٿين ٿا، جڏهن ته سنبت وڪرمي سال ۾ 354 ڏينهن ٿين ٿا. انهي حساب سان ٻنهي سنن وچ ۾ 11 ڏينهن جو فرق آهي. جنهن جي پورائي لاءِ سنبت وڪرمي سال تي هلڻ وارا وچ ۾ ڏينهن جي کوٽ جي پورائي لاءِ ان ۾ اڌڪ ڳنڍين ٿا. اهو ئي سبب آهي جو هي ڪئلينڊر موسمن جي حساب سان عيسوي سن سان ٺهڪي اچي ٿو. پر 11 ڏينهن جي فرق جي حساب سان سنبت وڪرمي سال ۽ عيسوي سال جي تاريخن جي وچ ۾ فرق به ايندو رهي ٿو، پر ٻنهي ڪئلينڊرن جي مهينن جي نسبت لڳ ڀڳ ساڳي رهي ٿي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪئلينڊر زمرو:تاريخ زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
474ع
ڊسمبر
زمرو:474ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
جمشيد ڪوارٽرز
جمشيد ڪوارٽرز ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي جمشيد ڪوارٽرز سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ يو سي فاطمه جناح ڪالوني ۽ اتر ۾ يو سي گارڊن ايسٽ ۽ اولھ ۾ بھائينڊ جيڪب لائنز ۽ ڏکڻ ۾ سينٽرل جٽ لينڊ لائينز واقع آهي. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 10 ھيو جنھن کي ٽوڙي ٻہ يونين ڪاميٽيون جوڙيون ويون جن م يونين ڪاميٽي جمشيد ڪوارٽرز ۽ يونين ڪاميٽي فاطمه جناح ڪالوني شامل آهن. 2013 ۾ انھن کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 ۾ ھن يونين ڪاميٽي ۾ چيئرمين ، وائس چيئرمين ۽ ڪائونسلرن جي چونڊ لاءِ بلدياتي اليڪشن ٿي ھئي ھتي دادا ڀائي نوروجي روڊ، شاھراھ قائدين، جناح پارڪ، ايم اي جناح روڊ، جگر مراد آبادي روڊ، اينيبيسنٽ روڊ،  محمد فاروق موٽلاڻي روڊ،  انصاري روڊ  جمشيد ڪوارٽرز روڊ،  جھانگير روڊ، قريشي روڊ،  فيروز شاھ ڪوٽلا روڊ،  نائڊو روڊ، جمشيد روڊ، سيڪريٽريٽ چورنگي، گلوب چورنگي، سوسائٽي آفيس چورنگي، ھاسا سنگھ پارڪ،  چائنا گرائونڊ ،  مزار قائد، عامل ڪالوني، خداداد ڪالوني، الخدمت ڪراچي ھيڊ ڪوارٽر، ڪورٽ ريزيڊنسي، آل پاڪستان ميمڻ فائونڊيشن آفيس،  ميٽرو ڪلب، بنوري ٽائون مسجد، سينٽ لارنس گورنمينٽ ڊگري ڪاليج،  ڪراچي پبلڪ اسڪول مسلم آباد ڪيمپس،  گورنمينٽ اسلاميه سائنس ڪاليج ( جمشيد ڪوارٽرز)، سينٽ پيٽرز ھاء اسڪول، دائود يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي، بيڪن سٽي اسڪول مين ڪيمپس ( جمشيد ڪوارٽرز)، علامه اقبال لائبريري، جمشيد ڪوارٽرز ٿاڻو واقع آھن.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
چلم
چلم ٺڪر مان ٺهيل تماڪ ڇڪڻ جي هڪ خاص ٿانو کي چيو ويندو آهي. هيءَ حقي وانگر ٺڪر جي ٺهيل هوندي آهي، جنهن کي ڪنڀار مختلف سائيزن ۽ نمونن ۾ ٺاهيندا آهن. ڪن هنڌن تي چلم لفظ حُقي ۽ سُلفيءَ جي معنيٰ ۾ به استعمال ٿئي ٿو، پر خاص شڪل ۽ وڏ ننڍائيءَ جي حوالي سان چلم، انهن ٻنهي کان الڳ آهي. چلم ۾ تماڪ واپرايو ويندو آهي ۽ ايامن کان ٻهراڙين ۾ اوطاق ڪچهرين ۾ هن جو تمام گهڻو استعمال ٿيندو آهي.
بناوت
بناوت جي لحاظ کان چلم جي مٿئين حصي کي ’ٽوپي‘ يا ’ڦل‘ سڏبو آهي. جنهن ۾ ٽانڊا وجهبا آهن، تماڪ کي باهه ڏيڻ سان چلم جي ٺڪر ٽڙڪڻ جي خطري کان اِن مٿئين حصي کي لوهه جي پٽن ۽ ڪنار کي لوهه جي پٽيءَ سان جڙيو ويندو آهي. ٻي هڪ شيءِ ٺڪر جي هوندي آهي، جنهن کي ’چغل‘ چوندا آهن. چغل گولائي مائل انچ کن قطر جو ڳوڙهو هوندو آهي، جيڪو ٽوپيءَ جي وچئين سوراخ جي مٿان وجهبو آهي. ان کان سواءِ ٻه نليون پوري ڪانيءَ جون هوندون آهن. وڏي نلي 4 کان 5 فوٽ ڊگهي هوندي آهي، جنهن کي ’نڙ‘ چئبو آهي ۽ ٻي ننڍي نلي اٽڪل ٻه اڍائي فوٽ ڊگهي هوندي آهي، تنهن کي ’گوءِ‘ چوندا آهن. اهي چار شيون چلم جا مستقل حصا آهن. باقي ٽي شيون يعني: پاڻي، تماڪ ۽ ٽانڊا استعمال موجب روزانو هڪ کان وڌيڪ دفعا بدلائي سگهبا آهن. ان جو مدار ڇڪڻ وارن جي تعداد تي هوندو آهي.
حصا
چلم جي بناوتي حصن جو ذڪر هيٺ ڏجي ٿو:
چلم جو بوتو
چلم جو بوتو ٺڪر جو ٺهيل هوندو آهي، جيڪو ٻه فوٽ اوچو، ٽوپيءَ سوڌو ٽن فوٽن جو ٿئي ٿو. ڏسڻ ۾ هن جا چار مکيه حصا آهن. مٿان پنج انچ کن قطر سان ڦاڏي ڪنار، ان کان هيٺ مُني فوٽ جيتري سنهي ڳچي، تنهن جي هيٺان چلم جو مکيه حصو ڍڍر، جنهن جي چوڌاري ڏيڍ فوٽ کن قطر سان ٻاهر تي وڌيل گهاگهري هوندي آهي، جنهن جي آخر ۾ هيٺيان ڇهه ست انچ قطر سان لڪوترو هوندو آهي. چلم جو سڄو بوتو مٿينءَ ڪنار کان ڍڍر تائين پورو ٿيندو آهي. هن ۾ ڳچيءَ ۽ ڍڍر جي وچ تي هڪ سوراخ هوندو آهي، جنهن ۾ نڙ جي پوئين ڇيڙي جو ڏٽو ڦٻائبو آهي.
ٽوپي يا ڦُل
هي حصو مُنو فوٽ کن ڊگهو (اوچائي) ۽ اڌ فوٽ قطر سان ڏياٽيءَ جي شڪل جهڙو، ٺڪر جو ٺهيل هوندو آهي. هن جا ٻه مکيه حصا ٿين. هڪ مٿيون ويڪرو حصو، جنهن ۾ تماڪ کي ساڙڻ لاءِ تيز ٽانڊا وجهبا آهن ۽ ٻيو سوڙهو هيٺيون حصو، جنهن هيٺان ’چغل‘ وجهبو آهي ۽ پوءِ ان جي مٿان تماڪ جي ڳوٽي ڀربي آهي. هي چلم جو اهم حصو آهي، جنهن مان نشي آور دونهون چغل جي وٿين مان وهي نڪرندو آهي.
نڙ
هي اٽڪل چار فوٽ ڊگهو ڪانو هوندو آهي، جيڪو گهڻو ڪري گهڻي پاڻيءَ واري هنڌن تي پيدا ٿيندو آهي. هن گاهه جا ٻه قسم ٿين ٿا، جن مان هڪ کي ڪُوڙو يا سادو ۽ ٻئي کي سچو يا سٺو سڏين ٿا. چلم ۾ استعمال ٿيندڙ نڙ سٺي قسم مان حاصل ڪبو آهي، جنهن کي ’اينچي‘ به چوندا آهن. سڄي نڙ تي اڳڙي ويڙهيل هوندي آهي ۽ ٻئي ڇيڙي وٽ اڳڙيءَ جو ڏٽو هوندو آهي، جيڪو ڇڪڻ مهل چلم جي وچ واري سوراخ ۾ ڦٻائي وجهبو آهي ته جيئن سُوٽ ڏيڻ مهل هوا ٻاهر نه نڪري. نڙ مٿان ويڙهيل اڳڙيءَ کي ٿوري ٿوري وقت کان پوءِ پاڻيءَ سان آلو ڪبو رهبو آهي، جنهن لاءِ عام طرح چئبو آهي ته: ”نڙ کي سائو ڪر“.
گوءِ
هي اينچيءَ جو اٽڪل ٻه فوٽ ڊگهو ٽڪرو هوندو آهي. جنهن جو مٿيون ڇيڙو ڏٽي سان ٽوپيءَ جي سوراخ ۾ وجهبو آهي. باقي حصو هڪ ٻئي ڏٽي وسيلي چلم جي ڳچيءَ ۾ جيڪو مٿان سوراخ آهي. ان ۾ ڦٻائي وجهبو آهي. گوءِ جو هيٺيون ڇيڙو چلم جي ڍڍر ۾ ڀريل پاڻيءَ ۾ ٻڏي بيهندو آهي. انڪري ٽوپيءَ مان آيل نشي آور دونهون چلم جي پاڻيءَ مان گذري، پوءِ نڙ مان ڏنل سُوٽ وسيلي ڇيڪوءَ تائين پهچندو آهي. چلم جو استعمال صحت لاءِ هاڃيڪار آهي، پر ماڻهو علت سبب ان جو خيال نه ڪندا آهن. آڳاٽي وقت ۾ حيدرآباد ۽ چمبڙ جي چلم سنڌ ۾ مشهور هئي، جيڪا ٽن يا چئن طبقن ۾ ٽُڪ سان جوڙي ويندي هئي.
ڊوڏو
thumb|هندستاني جهنگ جو ڪانءُ ڊوڏو Indian jungle crow عام ڪانءَ کان وڏو ۽ مڪمل ڪاري رنگ جو ٿيندو آهي. هي ڳوٺن کان پري جهنگ ۾ رهندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ڳوٺن ۾ بہ ڏسبو آهي.
امرتا (رسالو)
چار رنگي ٽائيٽل سان ڇپجندڙ، ڊيمي سائيز جي هن رسالي جو -ايڊيٽر- مشهور فنڪار ڍول فقير جو فرزند، فقير محمد ڍول آهي. هي رسالو ”ڍول فقير فائونڊيشن سنڌ“ پاران حيدرآباد مان، -جولاءِ- 2001ع کان لڳاتار نڪرندو رهي ٿو. هن رسالي جي -ايڊيٽوريل- بورڊ ۾ نصير مرزا، -آسي زميني-، موهن مدهوش، -الطاف ملڪاڻي- ۽ عامر سيال شامل آهن. جڏهن ته فقير محمد اُنڙ -ان- جو پبلشر آهي. هي رسالو سنڌيءَ ۾ ڇپجندڙ ادبي رسالن ۾ پنهنجو نمايان مقام رکي ٿو. هن رسالي پاران مختلف شخصيتن تي ڪيترائي خاص نمبر ۽ ڪارنر ڪڍيا ويا آهن. جهڙوڪ: ’بينظير ڀٽو‘،’قمر شهباز‘، ’نصير مرزا‘، ’فوزيا سومرو‘، ’رفيق سومرو‘، ’علڻ فقير‘، ’ڍول فقير‘ وغيره. هن شماري جا هن وقت تائين 90 شمارا نڪري چڪا آهن. ڪهاڻين، شاعري، مقالن ۽ مختلف ليکن تي مبني هن رسالي جا اڄڪلهه 176 صفحا شايع ٿي رهيا آهن. جنهن جي قيمت 50 رپيا رکيل آهي.
اسڪندر مرزا
ميجر جنرل اسڪندر مرزا 13 نومبر 1899ع ۾ ڄائو، 6 آڪٽوبر 1955ع کان 23 مارچ 1956ع تائين پاڪستان جو گورنر جنرل، 23 مارچ 1956ع کان 27 آڪٽوبر 1958ع تائين ملڪ جو صدر رهيو.
پيدائش ۽ تعليم
سيد اسڪندر مرزا 13 نومبر تي مرشد آباد بنگال ۾ ڄائو هو. سيد محمد فتح علي جو پٽ هو، جيڪو بنگال جي آخري نواب منصور علي خان جو پوٽو هو. ائين اسڪندر مرزا جو شجرو مير جعفر سان ملي ٿو. سندس ننڍپڻ بمبئي ۾ گذريو، شروعاتي تعليم ايلفُنسٽن ڪاليج مان ۽ پوءِ بمبئي يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.
فوجي ۽ سول خدمتون
thumb|کاٻو|upright=0.9|مرزا برٽش آرمي ۾ بعد ۾ رائل ملٽري اڪيڊمي سئينڊهرسٽ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد برطانوي فوج ۾ شامل ٿيو ۽ مختلف علائقن ۾ فرض انجام ڏيندو رهيو. ڪجهه سال فوج ۾ نوڪري ڪرڻ بعد هو سول سروس ۾ شامل ٿيو، مختلف قبائلي علائقن ۾ پوليٽيڪل ايجنٽ طور نوڪري ڪرڻ بعد 1946ع ۾ پهرين جوائنٽ ڊفينس سيڪريٽري ۽ پوءِ ڊفينس سيڪريٽري ٿيو. برٽش انڊين آرميءَ کي انڊين ۽ پاڪستان آرميءَ ۾ ورهائڻ ۾ هن اهم ڪردار ادا ڪيو.
پاڪستان ٺھڻ کانپوءِ خدمتون
پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ اسڪندر مرزا کي هن نئين ملڪ جو سيڪريٽري دفاع مقرر ڪيو ويو. 1954ع ۾ کيس هنگامن ۽ سياسي بيچيني روڪڻ لاءِ اوڀر پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو. جڏهن محمد علي بوگرا وزير اعظم ٿيو ته پاڻ وزير داخلا ٿيو. 1955ع ۾ قائم مقام گورنر جنرل ٿيو. سندس ئي دور ۾ اوڀر پاڪستان کي اولهه پاڪستان سان برابري ڏيڻ جي نالي ۾ اولهه پاڪستان جي سمورن صوبن کي ملائي ون يونٽ ٺاهيو ويو. اسڪندر مرزا ون يونٽ جو وڏو حامي هو ۽ ذاتي طور مذهب کي رياستي معاملن کان ڌار رکڻ ۾ ويساهه رکندڙ هو. ان جي باوجود 1956ع ۾ هن جو جهڪاءُ مذهب ڏانهن گهڻو هو. اسڪندر مرزا جڏهن گورنر غلام محمد کي هٽائڻ بعد گورنر جنرل ٿيو ان زماني ۾ هن ٻي شادي ناهيد مرزا سان ڪئي. ناهيد مرزا ايراني خاتون هئي، جيڪا ان کان اڳ ايران ۾ پاڪستان جي فوجي اتاشي جي زال هئي. thumb|کاٻو|upright=10|پاڪستان جي پھرين صدر جي مقرري جي تقريب 1956ع ۾ جڏهن پاڪستان جو پهريون آئين ٺهيو ته اسڪندر مرزا ملڪ جو پهريون صدر ٿيو. سندس صدارت جي ٻن سالن دوران ملڪ سخت سياسي انتشار جو شڪار رهيو. ٻن سالن جي عرصي ۾ چار وزيراعظم آيا.
thumb|کاٻو|upright=2|رضا شاه پهلوي جو دؤرو
مارشل لا لڳائڻ ۽ جلاوطني
1958ع ۾ جڏهن اسڪندر مرزا ڏٺو ته 1956ع جو آئين ملڪ ۾ گهوٽالي جو ڪارڻ بڻجي رهيو آهي ته هن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪيو. هن ايوب خان کي ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو. ڪجهه ئي ڏينهن ۾ ايوب خان اسڪندر مرزا کي هٽائي پاڻ مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ٿي ويو. اسڪندر مرزا کي جلا وطن ڪيو ويو.
خاندان
کيس پهرين زال مان ٻه پٽ ۽ چار ڌيئرون آهن، جڏهن ته ٻي زال ناهيد مان ڪو به اولاد نه ٿيس.
وفات
thumb|کاٻو|upright=2|اسڪندر مرزا جو جنازو مرزا 1969ع ۾ وفات تائين لنڊن ۾ جلا وطني جي زندگي گذاري. سندس وفات وقت يحيٰ خان جي فوجي حڪومت هئي، جنهن سندس ميت پاڪستان آڻڻ ۽ دفنائڻ جي اجازت نه ڏني. بعد ۾ سندس لاش تهران نيو ويو، جتي شاهه ايران حڪومت جي سربراهه وانگر سندس تدفين ڪئي.
ورثو
thumb|کاٻو|upright=1|ايراني شاھ ۽ مرزا جي يادگار ٽڪلي
حوالا
زمرو:1899ع جون پيدائشون زمرو:1969ع جون فوتگيون زمرو:بنگالي سياستدان زمرو:بنگالي ماڻهو زمرو:پاڪستاني جنرل زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
475ع
ڊسمبر
زمرو:475ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
پاڪستان-چين لاڳاپا
پاڪستان جا چين سان تعلق انتھائي سٺا آھن. دنيا ۾ پاڪستان ۽ چين بئي ھڪ ٻئي جا سڀ کان سٺا دوست سڏرائيندا آھن. بئي ملڪ نہ صرف معاشي پر اقتصادي، اسلحائي ۽ توانائي ۾ ھڪ ٻئي سان تعاون ڪندا رھن ٿا.
پاڪستان ۽ چين جي دوستي هماليا کان اُوچي
پاڪ-چين تعلق ڪو چيني وزيراعظم ني يو بيان جي:
پاڪستان ۽ چين دوستي جي شروعات
پاڪستان 1947ع محمد علي جناح جي مدبرانہ اڳواڻي ۾ آزاد ٿيو. جڏھن تہ چين 1949ع ۾ مائوزي تنگ جي عظيم اڳواڻي ۾ ۽ ان جي لانگ مارچ جي ثمرن جي نتيجي ۾ آزاد ٿيو. 1949ع ۾ چين جي آزادي سان گڏ ئي پاڪستان ۽ چين جا تعلق بھتري جي طرف وڌڻ شروع ٿي ويا ھئا. پاڪستان چين جي آزادي کي تسليم ڪيو، اھو پاڪستان ۽ چين جي دوستي جي شروعات جو نقطو ھيو يا ان کي ھيئن بہ چئي سگھجي ٿو تہ پاڪستان ۽ چين جي دوستي جي شروعات ٿي جيڪا بعد ۾ هماليا جبل کان بہ بلند دوستي ۾ تبديل ٿي وئي.
هندستان ۽ چين جو سرحدي تنازعو
1962ع ۾ ڀارت ۽ چين جي سرحدي تنازعہ جي شروعات ٿي ۽ ٻنھي ملڪن جون فوجون ھڪ ٻي جي آمھون سامھون اچي بيٽيون ۽ ھندستان ۽ چين ۾ سرحدي جھڙپون شروع ٿي ويون اُن وقت چين عالمي برادري کان ڪٽيل ھو پر پاڪستان ھن موقعي تي چين جو ڀرپور ساٿ ڏنو جنھن جي ڪري چين جي نظر ۾ پاڪستان جو وقار بلند ٿيو ۽ پاڪستان ۽ چين جا تعلق وڌيڪ بھتري طرف وڌڻ لڳا ۽ پاڪستان ۽ چين دوستي جي مظبوط رشتي ۾ ٻڌجڻ شروع ٿي ويا. اِن موقعي تي پاڪستان ۽ چين پنھنجا سرحدي مسئلا احسن طريقي سان حل ڪري ورتا ۽ ھي پاڪستان ۽ چين جي دوستي جو ڪاميابي جي طرف سفر شروع ٿيو.
1965ع جي پاڪ ڀارت جنگ ۽ چين جو ڪردار
1965ع ۾ پاڪ بھارت جنگ چھڑ گئي. بھارت ني ڪشمير ڪي تنازعہ پر بغير اعلانِ جنگ ڪئي جنگ شروع ڪردي پاڪستان جي بہادر افواج ني بھارت جي فوج ڪو منہ توڑجواب ديا ۽ ڀارت ڪو اِس جنگ ۾ شڪست ڪا سامنا ڪرنا پڑا. اس جنگ ۾ چين ني پاڪستان ڪا ہر طرح ساتھ ديا ۽ پاڪستان جي بھرپور مدد جي ۽ اپني سچي دوستي ڪا حق نبھايا اِس جنگ ۾ چين ني پاڪستان جي حمايت ۾ جو ڪردار ادا جيا وہ مثالي تھا ۽ پاڪستان ۽ چين جي دوستي]] ايڪ مثالي دوستي ۾ تبديل ہوگئي.
1971ع جي پاڪ ڀارت جنگ ۽ چين جو ڪردار
1971ع ۾ بھارت ني 1965ع جي جنگ جي شڪست ڪا بدلہ ليني ڪي لئي اوڀر پاڪستان جي صورتِ حال سي فائدہ اُٹھا ڪر مشرقي پاڪستان ۾ سازش ڪي ذريعي اپني فوج بھيج دين ۽ مشرقي پاڪستان ۾ پاڪستان ڪي خلاف جنگ ڪا آغاز شروع ڪرديا پاڪستان جي فوج ني بھارت ڪا ڈٹ ڪر مقابلہ جيا ليڪن مغربي پاڪستان ۽ مشرقي پاڪستان ۾ ايڪ ہزار ميل ڪا فاصلہ تھا جس جي وجہ سي پاڪستان اپني فوج ڪو وسيلا نہ پہنچا سڪا ۽ بھارت جي سازش ڪامياب ہوگئي ۽ اِس سازش ڪي نتيجہ ۾ پاڪستان ڪي دو ٹڪڑي ہوگئي ۽ اِس طرح دُنيا ۾ ايڪ نيا ملڪ بنگلا ديش جي صورت ۾ وجود ۾ آيا. اِس نازڪ ۽ مشڪل مرحلي پر چين ني ايڪ بار پھر اپني دوستي ڪا حق نبھايا ۽ پاڪستان جي بھرپور مدد جي جس جي وجہ سي پاڪستان ۽ چين ايڪ دوسري ڪي ۽ قريب آگئي.