cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مٺو ديرو
ڳوٺ مٺو ديرو
ھن ڳوٺ جي بيھڪ لاڙڪاڻو وڳڻ روڊ يا اين 55 (انڊس ھاء وي) تي آھي. ڳوٺ سان لڳولڳ سنڌ جو تاريخي ماڳ جھڪر جو دڙو واقع آھي. ڳوٺ مان ھڪ لنڪ روڊ ٻيڙو چانڊيو طرف وڃي ٿو. ڳوٺ ۾ پرائمري تعليم لاءِ ھڪ گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ۽ ٻيو گورنمينٽ گرلس پرائمري اسڪول واقع آھن. مڊل ۽ سيڪنڊري تعليم لاء ھتي اسڪول ڪانھن. صحت جي سھولت لاء ھتي پي پي ايڇ آء جي ھڪ اسپتال واقع آهي. ھن ڳوٺ کان 7 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي لاڙڪاڻو شھر واقع آهي. ڳوٺ جي ڀرسان مشھور بزرگ سيد يوسف شاھ جيلاني جي مزار واقع آهي.
سنگ راسخ
سنگ راسخ: نالا: ع. روستحج، ف. مس سوخته، هه. وغيره___ راسخ، روسخت، فنا دميوس ۽ ڪل قديس. ڳاڙهاڻ مائل ڪاري رنگ تي ٽڪرا ٿين ٿا، ٽامي ۽ آنولا سار کي گڏي ساڙي، ان مان جوڙيندا آهن. ٻيو قسم ڳاڙهي رنگ جو ٿيندو آهي. اهو تمام سٺو آهي.
گئانگشي
گئانگشي جنھن کي پھرين ڪوانگشي جي نالي سان رومانيو ويو، جنھن جو سرڪاري نالو گئانگشي ژوئانگ آٽونامس ريجن آھي، عوامي جمهوريه چين جي ھڪ خودمختيار ريجن جو نالو آهي جيڪا ڏکڻ چين ۾ واقع آهي. ھن ريجن جون حدون ويٽنام، ٽونڪن واري نار سان ملن ٿيون. صوبي جي اولھ ۾ يونان، اتر ۾ گزھو صوبو گزھو، اتراولھ ۾  ھونان، اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾  گوئينگڊانگ، ڏکڻ اولھ ۾ ويٽنام ۽ ڏکڻ ۾ ٽونڪن وارو نار واقع آهن. اھا ريجن پھرين چين جو ھڪ صوبو هو پر پوء 1958ع ۾ ان کي خودمختيار ريجن جو درجو ڏنو ويو. ان جو موجوده گادي جو هنڌ ناننگ شھر آھي. ان جي موجوده نالي ۾ گئانگ جي معنيَ وسعت يا ڪشادگي آھي. ان جي نالي م لفظ گئانگ 226ع ۾ شامل ڪيو ويو. جن صوبي کي صوبائي درجو يوئان گھراڻي جي راڄ ۾ مليو. ھن صوبي ۾ جوئانگ ڪميونٽي جي ماڻھن جو تعداد آبادي جو 32 سيڪڙو آھي. ھتي مينڊرين ٻولي کان سواءِ کوڙ ٻيون مقامي ٻوليون ڳالهايون وينديون آهن جن ۾ پنگھوئا، جوئانگ، ڪينٽوني، ھاڪا ۽ مِن شامل آهن. صوبي جي پکيڙ 237600 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ چين ۾ پکيڙ م ھي نائون نمبر وڏو صوبو آھي. صوبي جي آبادي 2016 ۾ 48380000 ھئي جيڪا 2019 ۾ وڌي 49,600,000 ٿي وئي. چين ۾ آبادي ۾ ھي يارھون نمبر وڏو صوبو آھي. صوبي جو سڀ کان اوچو مقام ڪٽن جبل يا ٻلونگڙو جبل آھي جنھن جي بلندي 2141 ميٽر آھي.
معيشت
ھن صوبي جي زراعي پيداوار ۾ چانور، مڪئي، مٺا پٽاٽا، ڪمند، مڱيرا، تماڪ ۽ ڪيناف شامل آهن. دنيا ۾ باديان خطائي جو 85 سيڪڙو ھن صوبي ۾ پيدا ٿئي ٿو جنھن جو استعمال اينٽي وائرل دوا اَوسَيلٽامِوَر (Oseltamivir) ۾ بطور اھم جز ٿيندو آهي. ھي صوبو نرم ڌاتن جي پيداوار جو پڻ مرڪز آھي جن ۾ ٽين ۽ ميگنيز شامل آهن. چين ۾ انھن ڌاتن جي ذخيرن جو ٽيون ھن صوبي ۾ ملي ٿو. لئجو (Liuzhou) ھن صوبي جو وڏو صنعتي مرڪز آھي خاص طور تي موٽر گاڏين جي مينيوفيڪچرنگ جو مرڪز آھي جيڪو جنرل موٽرز ۽ SAIC-GM- وولنگ آٽوموبائيل ڪمپني جي جوائنٽ وينچر جو مينيوفيڪچرنگ جو اڏو آھي. اتي اسٽيل مل ۽ ان سان لاڳاپيل کوڙ صنعتون پڻ واقع آهن. ھن صوبي جي ناليوار جي ڊي پي 2017ع ۾ 2.04 ٽرلين يوئان ھئي.
سڱ
سنڱ: نالا: ع. قرن، ف. شاخ، هه. وغيره___ سينگ، سرون ۽ شاخ. سنسڪرت لفظ ”شونگ“ جو اچار سنڌيءَ ۾ آهي ”سڱ“ (Horn) ۽ ان مان ”شارنگ“ لفظ ٺهيو آهي، جنهن جو اچار سنڌيءَ ۾ آهي ”سينڱ“؛ پر بنيادي معنيٰ اٿس ”سڱ مان ٺهيل“. سنڌيءَ مان ”سڱ“ جو اچار ڦري ”هڱ“ به ٿيو آهي، ۽ معنيٰ اٿس ”سڪل ادرڪ“، جا هرڻ جي سڱ وانگر وراڪن سان يا پيچيندار ٿئي ٿي. سنسڪرت ۾ به ”شارنگ“ لفظ جي معنيٰ اهي ”سڱه“ توڙي ”هڱه“.
جانور جي مٿي تي سخت گول آڏا ٽيڏا ڪاراڻ تي مائل ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: هرڻ ۽ ڦاڙهي جي سنڱن جو ٻورو ماکيءَ ۾گڏي کارائبو ته بواسير ۽ حيض جي رت کي بند ڪندو. مثاني جي ڦٽ، پرميل ۽ رحم جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
سنگھاڙ
سنگهاڙ: نالا: ع. سنگهار، ف. سنگهاره، وغيره___ سنگهارين، سرنگا ۽ جيلان. مٿان ڪاري يا سائي کل تي بيڊولا ٽڪر جن تي سنڱر وانگر ٻه چار ڪنڊا نڪتل ڏسبا آهن. ڇلڻ تي اندران اڇو ڳڀ نڪرندو آهي. ذائقي ۾ ڦڪا ۽ تمام ٿورڙي مٺاڻ تي، هڪڙي وڻ جو ڦر آهي.
طب
خاصيت: هن کي تغلبن سان گڏي کير ۾ رڌي کائجي ته قوت باهه ۽ منيءَ کي وڌائيندا ۽ گهاٽو ڪندا. بدن کي ٿلهو ڪن ٿا، گرم مزاج وارن جي رئيس عضون کي طاقت ڏين ٿا. صفراوي تپ، خشڪ ۽ گرم کنگهه، پيشاب جي ساڙي، دل جي گرمي ۽ سوزش، وات جي خشڪي ۽ اُڃ کي گهٽ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
سوانجھڙو
سوانجهڙو (عربي: سهجنه، فارسي: سواجنه، ھندستاني، وغيره: ساجنہ، پاريہ، ۽ سوهاجن) سريہ جي وڻ جيڏو وڏو وڻ ٿئي ٿو. هن جو گل اڇو، ڦرهيون تندن وانگر ڊگهيون، بهار جي موسم ۾ پيدا ٿيندو آهي.
طب
سريع الهضم آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري، معدي ۽ جگر کي تقويت ڏئي ٿو. گهاٽي بلغم کي وڃائي ٿو. مني ۽ قوت باھ کي وڌائي ٿو. کنگھ ۽ دمڪشي لاءِ مفيد آهي. پيشاب جاري ڪري، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. مثاني جي پٿري، سنڌن جي سور کي فائدو ڪري ٿو. سخت سوڄن کي هن جي پنن جي لپري تحليل ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:وڻ
چيچنيا
thumb|upright=1.35| چيچنيا ۽ ڪوھ قاف جو نقشو
چيچن ريپبلڪ يا چيچنيا (Chechen Republic ( روسي وفاق جي ھڪ ريپبلڪ جيڪا اتر ڪوھ قاف واري علائقي ۾ ڪيسپئن سمنڊ تي واقع آهي. اھو ڪوھ صاف جي اتر اوڀر واري پاسي واقع آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ گروزني آهي. 2010 ۾ چيچنيا جي آبادي 1,268,989 آھي.
تعارف
thumb| شروئي وارا جبل thumb|left|ڪيزنويام (Kezenoyam) ڍنڍ اسلامي جمھوريہ چيچنيا ٻن سمنڊن: ڪارو سمنڊ ۽ ڪئيسپين سمنڊ، جي وچ وارو علائقي ۾ واقع آهي. ھي قفقاز يعني ڪوھ قاف وارو علائقو آھي جتي پھاڙن ۽ وادين ۾ تمام گھڻي قدرتي خوبصورتي آھي.ھتان جي آبادي ۾ 1989 ۾   956879 چيچن ،  237438 انگوشيتا جا ماڻهو آھن.گروزني جي آبادي 1995 ۾  400000 ھئي.
چيچنيا جي سرزمين تيل سان مالامال آهي. روس جون آئل رفائنريون وڏي تعداد ۾ ھتي واقع آھن.. چيچنيا جي پکيڙ 193000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي. روس ھن خطي کي ستن حصن ۾ تقسيم ڪيو آهي جن ۾ داغستان، چيچن، انگوشيا، اوشيہ، ڪابروين بلکار، ڪراشيا چرڪيز، بخازيہ شامل آهن. اھي سڀ مسلمان رياستون آهن جيڪي حنفي مسلڪ سان تعلق رکندڙ آهن. ڪوھ قاف ۾ اسلام جو دروازو داغستان آھي جتي اسلام عثمان غني جي خلافت ۾ آيو.اھي سڀ علائقا 30 ڊسمبر 1920 ۾ روس ۾ شامل ڪيا ويا ھيا.
thumb|upright|ٻي جنگ عظيم وارو چيچنيائي بزرگ فتح جي 66 وين سالگره جي موقعي تي thumb|کاٻو|ڪوھ قاف جي علائقي جا نسلي گروھ thumb|گروزني جي اکمد قادروف مسجد
نالو ۽ مطلب
روسي ٻولي ۾ عام سطح جي ڀيٽ ۾ اونھي زمين کي چيچن چوندا آهن ۽ سن زمين تي آباد علائقي کي چيچنيا چئبو آهي.چيچن پاڻ کي پخنو چوندا آهن.
تاريخ
thumb|اخمد قادروف، اڳوڻو علحدگي پسند، موجوده چيچنيا جو سربراھ، روسي صدر ولاديمير پيوٽن سان گڏ
چيچنيا جي تاريخ 6000 سال پراڻي آهي. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ روسي ايمپائر فوجن جي ھن علائقي ۾ دخل اندازي جي چيچنيا ۽ داغستان جي ماڻھن سخت مزاحمت ڪئي ھئي. ان مزاحمتي جنگ جو چيچنيا ۾ پھريون وڏو سرواڻ شيخ منصور ھيو جنھن تبليغ ۽ جھاد کي ملائي ڪم ڪيو.پر 1830 واري ڏھاڪي کان 1859ع ۾ سڀ کان شديد مزاحمت امام شامل (1796–1871) جي اڳواڻي ۾ ٿي جيڪو نقشبندي صوفي بزرگ ھيو. سن عرصي ۾ امام صاحب موجوده چيچنيا ۽ داغستان وارن علائقن ۾ اسلامي رياست قائم ڪئي پر پوء کيس شڪست آئي ۽ اھو علائقو باقاعده روسي امپائر جو حصو ٿي ويو. 1917 ۾ روسي انقلاب وقت چيچنيا آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو ۽ اتر ڪوھ قاف جي وفاق جو حصو ٿي ويو جنھن کي مائونٽين ريپبلڪ سڏين پيا. 1920 ۾ بالشويڪين چيچنيا تي قبصو ڪيو. اوڻويھين صدي ۾ سردي ۾ اضافي ھن علائقي کي برف سان ڍڪي ڇڏيو جنھن ھتان جي معيشت کي خراب ڪري ڇڏيو ۽ ھتان آبادي ٻين پاسن ڏي منتقل ٿيڻ شروع ٿي ان جو فائدو وٺي روس حملو ڪري ھتي قبضو ڄمايو. ٻين جنگ عظيم ۾ چيچن ماڻھن جي جرمن نازين سان تعلقات رکڻ جي ڪري ڪميونسٽ حڪومت 1944 ۾ چيچن تاتاري ۽ ٻين قبيلن کي پڪڙي سائيبيريا ۽ قزاقستان آباد ڪرايو ويو ان بي دخلي ۾ به ن آبادي جو چوٿون حصو مري ويو ۽  چيچن ماڻھن کي 1950 جي ڏھاڪي تائين واپس پنھنجي وطن اچڻ نہ ڏنو ويو. 1956 ۽ 1957 ۾ وري اتان کين نيڪال ڪيو ويو. سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ چيچنيا جي صدر جوکر دودائيف (Jokhar Dudayev) چيچنيا جي آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو. ان کي روس سميت دنيا جي ڪنھن بہ ملڪ تسليم نہ ڪيو ان باوجود بہ ان جي حڪومت قائم رھي. 1992 ۾ روسي فوجون سنگوشيا ء اوڊسن جي وچ ۾ امن جي بھاني سان ڪيڪائوس ۾ داخل ٿي ويون ۽ پوءِ چيچنيا کي روس پنھنجو علائقو قرار ڏئي ڇڏيو. 1994 جي ابتدا سان روس به چيچنيا تي فوجي پيشقدمي شروع ڪئي ۽ لڙائي شروع ٿي وئي .20 جنوري 1995 تي روسي فوج گروزني جي صدارتي محل تي روسي جھنڊو چاڙهي ڇڏيو پر چيچن فوج زبردست مزاحمت ڪئي جنھن سان روس جي ھار ٿي ۽ جنگبندي ڪئي وئي. جنگ ۾ 70000 ماڻھو مارجي ويا. جنگ جي خاتمي کان پوءِ. ہ چيچنيا ۾ سياسي ۽ معاشي استحڪام نہ اچي سگھيو. 1999 ۾ روس جي بم ڌماڪن سان دھشتگردي جو چيچنيا تي الزام لڳڻ کان پوءِ روس پنھنجي ھڪ لک فوج چيچنيا م داخل ڪئي جنھن سان 250000 ماڻھو بي گھر ٿي پناهگير ٿي ويا. روس اتي پنھنجي حامي حڪومت قائم ڪري ورتي پر چيچنيا اڃان مڪمل روسي قبضي ۾ ناھي آيو، ۽ اڃان ٿڪائڻ واري جنگ ھلندڙ آھي.
left|thumb|upright|1994 ۾ گروزني واري جنگ ۾ ھڪ چيچن عبادت ڪري رهيو آهي thumb| ٽپال جون ٽڪليون 2009 ۾ روسي ٽپال کاتي چيچنيا سان منصوب ڪندي جاري ڪيون
انر منگوليا
انر منگوليا, جنھن جو سرڪاري نالو انر منگوليا خودمختيار ريجن آھي،  عوامي جمهوريه چين جي ھڪ غير ساحلي منگولن واري خودمختيار ريجن آهي جنھن جي حدن مان وڏو حصو چين منگوليا واري سرحد آھي ۽ ٿورڙو حصو چين روس واري سرحد ۾ اچي ٿو.
Its capital is Hohhot; other major cities include Baotou, Chifeng, Tongliao and Ordos.
The Autonomous Region was established in 1947, incorporating the areas of the former Republic of China provinces of Suiyuan, Chahar, Rehe, Liaobei and Xing'an, along with the northern parts of Gansu and Ningxia.
Its area makes it the third largest Chinese administrative subdivision, constituting approximately 1,200,000 km2 and 12% of China's total land area. Due to its long span from east to west, Inner Mongolia is geographically divided into eastern and western divisions. The eastern division is often included in Northeastern China (former Manchuria) with major cities include Tongliao, Chifeng, Hailaer, Ulanhot. The western division is included in Northwestern China, with major cities include Baotou, Hohhot. It recorded a population of 24,706,321 in the 2010 census, accounting for 1.84% of Mainland China's total population. Inner Mongolia is the country's 23rd most populous province-level division. The majority of the population in the region are Han Chinese, with a sizeable [[Mongols in China|Mon
سورنجان
نالا: ع. سورنجان، ف. سورنجان، هه. وغيره___ سورنجه، اقمارون، بربري، پساتڪ ۽ حملا. ٿوم جي ڳڙين وانگر هڪ پاڙ آهي، جا اڇي رنگ تي ٿئي ٿي، ذائقي ۾ ٿوري مٺاڻ سان ڪڙي ٿيندي آهي.
طب
خاصيت: گهاٽي ۽ پٽڙي بلغم لاءِ جلاب آهي. سڀني عروقن مان بلغم کي تحليل ڪري دستن جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿي، سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. هن کي گل روغن ۾ ساڙي تيل تيار ڪجي، اهو تيل فالـج، عضون جي استرخاءِ ۽ سور وارين جاين تي مالش ڪرائڻ سان فائدو ٿيندو. دماغ جي رطوبت لاءِ ترياق آهي. مٿي جي سور، جگر، بواسير ۽ ڪن موتي اهو تيل مرهم وانگر ڪم آڻجي..
رشيد وڳڻ (يو سي)
رشيد وڳڻ  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل، ديھ ۽ ڳوٺ جو نالو آهي جيڪي لاڙڪاڻي  تعلقي ۾ واقع آهن. ان کي تعلقي لاڙڪاڻي جي يو سي 5 پڻ چوندا آهن. 2017 جي آدمشماري مطابق يو سي جي ڪل آبادي 11,853 ۽ ديھ جي آبادي 5,411 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ رشيد وڳڻ لاڙڪاڻو-نصيراباد روڊ (قومي شاھراھ اين 255) تي واقع ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ وڳڻ، سامٽيا، جماراڻي (ابڙا)، شيخ، گاڏھي ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ عثمان جماراڻي، ڳڙھي غلام علي، ڳوٺ گاھي خان سامٽيو، ڳوٺ رشيد وڳڻ، ڳوٺ ڀائي خان وڳڻ, ديھ جماراڻي (آبادي 4,257)، ديھ لنگھ (آبادي 2155) ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين الطاف حسين شيخ ۽ وائيس چيئرمين ذوالفقار گاڏھي چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ ڀائي خان وڳڻ جو عبدالغفار وڳڻ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري, مڊل ۽ سيڪنڊري تعليم جي سھولت ميسر آهي. ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. ڳوٺ رشيد وڳڻ ۾ سرڪاري پرائمري اسڪولن سميت ھڪ سرڪاري ھاء اسڪول پڻ آھي. ڳوٺ رشيد وڳڻ ۾ ھڪ سرڪاري ڊسپينسري موجود آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن. رشيد وڳڻ ڳوٺ ۾ ٿاڻو پڻ موجود آهي.
سوئر
thumb|left|upright=1.0 سوئر (نالا: ع. خنزير، ف. خوک، هه. سور، براهه، ذوالقور ۽ ڪرنيڪول.) ڪاري ۽ ڀوري رنگ جو مشهور جانور آهي.
گھريلو سوئر يورپ، اولھ ايشيا ۽ اتر آفريڪا جي جھنگلي سوئر مان آھي.ان کي آزاد ڪرڻ سان جلد ئي جھنگلي حالت ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. جھنگلي سوئر ننڍين ننڍين ٽولين ۾ رھندا آھن ۽ ھڪٻئي سان ڏاڍا وفادار رھندا آھن. کاڌي کائڻ وقت لڳندو آهي تہ انھن ۾ ھڪٻئي لاء پيار ڪونھي. جھنگلي سوئر گھڻو ڪري ٻوٽن جي پاڙن تي گذران ڪندا آهن.جن کي ھو پنھنجي طاقتور سونڍ يا وڄن سان کوٽي ٻاھر ڪڍندا آهن. چين ۽ مشرقي ملڪن جي سوئرن جو نسل ھندوستان جي جھنگلي سوئرن سان ملي ٿو جيڪو يورپي جھنگلي سوئرن کان بلڪل مختلف آهي.
حوالا
زمرو:جانور
ايجيئن سمنڊ
ايجيان سمنڊ بحريائيينين سمنڊ جو هڪ حصو آهي ، بلقان جزائر ۽ اناطوليا جي وچ ۾ يا عام طور تي يونان ۽ ترڪي جي وچ ۾ آهي. اتر ڏانهن اهو مارما سمنڊ ۽ ڪاري سمنڊ سان ڊينئل پاس ۽ باسفورس اسٽريٽ سان ڳنڍيل آهي.
هن سمنڊ جي نمايان سوين ٻيٽ آهن. ايجيئن سمنڊ 214000 چورس ڪلوميٽر جي ايراضي تي ڪيل آهي ۽ 610 ڪلوميٽر ڊگهو ۽ 300 ڪلوميٽر ويڪرو آهي. ان جي وڌ کان وڌ کوٽائي 3،543 ميٽر آهي.
سوپيري
left|thumb|Underside of [[Scolopendra cingulata, showing the forcipules]] thumb|left|Close-up of the tail-like rear pair of legs of a centipede سوپيري: نالا: ع. اربع اربعين، ف. هزار پاءِ، هه. وغيره___ کنکجور، ردالبقل ۽ سبع سبعين. هڪ ڊگهو جيت آهي، جنهن کي تمام گهڻا پير ٿيندا آهن. هن جو رنگ ڪاراڻ مائل ناسي هوندو آهي. thumb|Centipede seen on vegetation at [[Agumbe, Karnataka, India]]
طب
خاصيت: هن کي ماري سڪائي، پن ڪشميري سان گڏ ڪٽي مرگهيءَ واري کي ناس ڪرائجي ته فائدو ٿيندو. هن کي ترن جي تيل، ۾ ساڙي، اُهو تيل ڪن جي سور، بدن جي خارش، وڇونءَ جي ڏنگ، ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن، موڪن، نواسير، ناسور ۽ خراب ڦٽن تي لڳائجي ته فائدو ٿيندو..
thumb|Centipedes at [[Wangfujing market]]
سوشن
سوشن:
نالا: ع. اسمابخون، ف. اسمانگون، هه. وغيره___ سوس، ايريس، اسمالاون ۽ اريل راوتال. باغن ۾ پيدا ٿيندڙ هڪ ننڍو ٻوٽو آهي. هن جو گل آسماني رنگ تي سبزاڻ مائل ٿئي ٿو. هن جا ٻه - ٽي قسم آهن.
طب
خاصيت: هن جا پن ۽ گل جگر ۽ ڦڦڙن کي طاقت ڏين ٿا. رحم، جگر ۽ ٻرهل جي سوڄ کي فائدو ڪن. سنڌن جو سور لاهي ٿو، حيض کي جاري ڪري ٿو. هن جي پاڙ صفرا، بلغم ۽ سودا جي لاءِ جلاب جو ڪم ڏئي ٿي. فالـج، لقوي، مٿي جو سور، دماغ جي رطوبت ۾ مفيد آهي. هن جي لپري سوڄ ۽ سور وارين جاين تي ٻڌجي ته فرحت ايندي..
سورڻ
سورڻ: نالا: ع. بطيخ بزرگ، ف. خربوزه بنگالي، هه. وغيره___ کهٽل، ڪوده، پنس ۽ چڪ برنا. هي گول چڪيون ڀوري رنگ تي قد ۾ وڏيون ٿينديون آهن. هن کي گوشت سان گڏ رڌي کائيندا آهن.
طب
خاصيت: هن جو مربو ڦٽن ۽ ڦرڙين ۽ آنڊن جي بيمارين لاءِ مفيد آهي. بدن کي ٿلهو ڪري ٿو. مني ۽ قوت باهه کي وڌائي ٿو. منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو. مثاني کي طاقت ڏئي ٿو..
سونا مکي
سونا مکي: عربي ۾ اقليما ذهبي، فارسي ۾ چري طلا، هندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ سونا مکي، قيشت، ابوالطيش ۽ روسيان  چون ٿا. اھي ننڍن ٽڪرن ۽ داڻن وانگر جبل جي پيدائش آهن. هن جا ٻه - ٽي رنگ ٿين ٿا، خاص رنگ سون جي رنگ جھڙو ٿيندو آهي. يوناني طب ۾ انھن جو سرمو ٺاھيو ويندو آهي جيڪو نظر وڌائي ٿو ۽ اکين جي بيمارين، ڌنڌ، ڦلي ۽ خارش کي ڇڏائي ٿو. ٻين دوائن سان حل ڪري کائڻ سان گرمي گهٽائي، دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو. خفقان، ماليخوليا ۽ ٻرهل لاءِ مفيد آهي. هن جو مرهم ڦٽن ۽ ناسورن کي فائدو ڪري ٿو.
سونچر لوڻ
سونچر لوڻ:
طب
خاصيت: گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي، کاڌي کي هضم ڪري، بک وڌائي ٿو، پيٽ جو سور لاهي ٿو، معدي جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو، هن کي پاڻيءَ ۾ ڳاري اکر لکبا ته ڏسڻ ۾ ڪونه ايندا، پوءِ انهيءَ ڪاغذ کي باهه تي سيڪ ڏبو ته اڇا اکر ڏسڻ ۾ ايندا ۽ پاڻيءَ ۾ پوڻ سان به ڪين ڊهندا..
رومي سونف
سؤنف رومي (نالا: عربي: انيسون، فارسي: باديان، ھندي، وغيره: رندلي، زيره رومي، برهليامن ۽ رازيانہ) سؤنف جي ٻج کان سنهو ميرانجهڙي رنگ تي ذائقي ۾ تيز هڪ ٻج آهي.
طب
خاصيت: جگر ۽ گردن لاءِ مقوي آهي. پيشاب، حيض ۽ کير کي جاري ڪن ٿا، وائي بادي، ٻرهل ۽ جگر جي غليظ سدن کي تحليل ڪن ٿا. مٿي جي سور، سيني جي سور، کنگهہ، دمڪشي، جلندر، بلغمي تپن، رحم جي رطوبت لاءِ مفيد آهن. هن جو سنون ڏندن جي صفائي ڪري ۽ وات جي بدبوءِ کي ڪڍي ٿو. هن کي گل روغن ۾ ڪاڙهجي، پوءِ اهو تيل ڪن جي سور ۽ ٻوڙاڻ کي فائدو ڪندو.
سھاڳو
سهاڳو: نالا: ع. لحام الذهب، ف. تنڪار، هه. وغيره___ سهاگه، بوره رندي ۽ ضحاڪ. کار جو هڪ قسم جبل جي پيدائش آهي، جيڪو اڇي رنگ تي اٽي ۽ ڳوڙهن ۾ ٻن قسمن جو ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو مرهم ڦٽن ۽ ڦرڙين، ناسور ۽ جن ڦٽن ۾ خراب گوشت پيدا ٿئي، موڪن، نواسير جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي. هن جون گرڙيون ڏندن جو سور لاهي ڏندن ۽ مهارن کي مضبوط ڪن، ڪيڙن کي ماري. يرقان ۽ ٻرهل لاءِ مفيد آهي. ٻن تولن سهاڳي کي ليمن جي پاڻي اڌ پاءُ ۾ کرل ڪري لغدو تيار ڪري ان ۾ پارو هڪ تولو رکي گلحڪمت ڪري پنجن سيرن ڇيڻن جي باهه ڏجي ته پارو ڦلي سفيد تيار ٿيندو..
صحتمند ماحول جو انساني حق
صحتمند ماحول جو حق (انگريزي: Right to Healthy Environment) يا پائيدار ۽ صحتمند ماحول جو حق انساني حقن جي تنظيمن ۽ ماحولياتي تنظيمن پاران ھڪ انساني حق قرار ڏنو ويو آھي. ، صحتمند ماحول انساني صحت کي بھتر بنائڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ھن حق کي گڏيل قومي جي عالمي اداري جي انساني حقن واري ڪائونسل (United Nations Human Rights Council) آڪٽوبر 2021ع ۾ ڪوٺايل پنھنجي 48ھين اجلاس ۾ تسليم ڪيو.
صحتمند ماحول جو حق ماحول جي حفاظت لاءِ قاعدن قانونن سان واسطو نٿو رکي. ھن حق جو بنيادي مقصد آھي تہ ماحول جا انساني زندگيءَ تي ڪھڙا اگرا اثر پئجي سگھن ٿا. ھي حق سان کي اھو بہ سيکاري ٿو تہ اسان پنھنجي آسپاس جي قدرتي ماحول کي بھتر بنائي صحتمند ماحول جو بنياد رکي سگھون ٿا.
رياست جو ڪردار
ھر رياست ۽ آزاد ملڪ جي سرڪار لاءِ لازمي آھي تہ ھو پنھنجي ملڪ ۾ ماحول جي حفاظت لاءَ قاعدا قانون ٺاھي ۽ انھن تي عمل بہ ڪرائي. انھيءَ سان گڏ ماحول جي گدلاڻ کي گھٽائڻ لاءِ بہ جوڳا اپاءَ وٺي. ماحول جي گدلاڻ ۽ ٻين ماحولياتي مسئلن جي ڪري جيڪڏھن ڪنھن علائقي يا گروھ کي نقصان پھتو آھي تہ ان جو سدباب ٿيڻ گھرجي ۽ متاثر ٿيل علائقي جي ماڻھن سان انصاف ٿيڻ گھرجي. صحتمند ماحول جو حق ھر ملڪ کي موسمياتي ڦيرگير ۽ ٻين ماحولياتي مسئلن کي منھن ڏيڻ لاءِ قانون ٺاھڻ جو پابند بنائي ٿو.
عالمي ڪوششون
تاريخي طور تي اقوام متحدہ  پاران انساني حقن بابت ڪيترائي اھم پڌرناما يا ٺھراءُ جاري ڪيا ويا آھن. انھن ۾ انساني حقن جو عالمي پڌرنامو ( Universal Declaration on Human Rights)، شھري ۽ سياسي حقن جو عالمي ٺھراءُ  International) Covenant on Civil and Political Rights) ۽ معاشي، معاشرتي ۽ ثقافتي حقن جو عھدنامو (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights) شامل آھن. ھنن پڌرنامن ۾ ڪٿي بہ صحتمند ماحول جي حق جي ڳالہ نہ ڪئي وئي آھي. 1972ع ۾ سوئيڊن جي شھر اسٽاڪھوم مان جاري ڪيل اعلان ( 1972 Stockholm Declaration) ۾ ھن حق کي تسليم ڪيو ويو پر رياستن تي انھيءَ حق تي لازمي عمل ڪرائڻ جي جوابداري نہ وڌي وئي. 1992ع واري ماحول ۽ ترقيءَ بابت جاري ڪيل پڌرنامي (Rio Declaration of Environment and Developemnt) ۾ جيتوڻيڪ انساني حقن جي ڳالہ نہ ڪئي وئي آھي پر اھو چيو ويو آھي تہ  ماڻھن کي ماحول سان لاڳاپيل معاملن بابت آگاھي ڏني وڃي ۽ کين انھن معاملن بابت ٿيندڙ فيصلن ۾ شريڪ ڪيو وڃي. 2017ع ۾ ماحول بابت ٿيل عالمي عھدنامي ( Global Pact for the Environment) ۾ صحتمند ماحول جو حق شامل ڪيو ويو آھي. گڏيل قومن واري اداري پاران جي شايد پھريون عھدنامو آھي جنھن ۾ صحتمند ماحول جو حق شامل ڪيو ويو آھي.
دنيا جي 150 کان وڌيڪ ملڪن انفرادي طور صحتمند ماحول جي حق کي ڪنھن نہ ڪنھن صورت ۾ پنھنجي آئين ۽ قانونسازيءَ جو حصو بنايو آھي. دنيا جي جن وڏن ادارن ۽ تنظيمن صحت مند ماحول جي حق کي مڃيو آھي تن ۾ انساني حقن جو آفريقي چارٽر (African Charter on Human and Peoples' Rights)، انساني حقن جو آمريڪي ڪنوينشن (American Convention on Human Rights)، اسڪازو رضانامو (Escazú Agreement)، انساني حقن جو عرب عھدنامو (Arab Charter on Human Rights) ۽ ڏکڻ اوڀرجي ايشيائي  قومن جو انساني حقن بابت پڌرنامو (ASEAN Declaration on Human Rights) شامل آھن. ، ،
ننگشيا
ننگشيا جنھن جو سرڪاري نالو ننگشيا جي خودمختيار ريجن آھي عوامي جمهوريه چين جي اتراولھ خطي ۾ واقع ھڪ خودمختيار غيرساحلي ريجن جو نالو آهي. شروع م ننگشيا چين جو ھڪ صوبو ھيو جيڪو بعد ۾ 1954ع ۾ گينسو صوبي ۾ ضم ڪيو ويو. 1958ع ۾ ان کي ٻيھر الڳ ڪري ھئي نسل جي ماڻهن جي ھڪ خودمختيار ريجن جو درجو ڏنو ويو. ھئي نسل چين جي سرڪاري طور تي تسليم ڪيل 56 نسلي گروهن مان ھڪ آھي. چين ۾ ان نسل جي ويھ سيڪڙو آبادي ننگشيا ۾ رھندڙ آھي. ننگشيا جي اوڀر ۾ شانشي، ڏکڻ ۽ اولھ ۾  گينسو ۽ اتر ۾ انر منگوليا جي خودمختيار ريجن واقع آهن. ھن ريجن جي پکيڙ 66400 km2 آھي. ڇڊي آبادي واري ھن ريجن لوئيس واري پوٺوھار جي بيابان ۽ پيلي ندي واري وسيع ميداني علائقي تي مشتمل آهي. ان جي اتر اوڀر واري حدن ۾ ديوار چين واقع آهي. چن گھراڻي جي راڄ ۾ ھن ريجن جو ٻہ ھزار سال قديم نھري نظام قائم ٿيو جنھن ۾ نھرن جي ڪل ڊيگھ 1397 ڪلوميٽر آھي. ھن ريجن جي آبادي جو 36 سيڪڙو مسلمان آھن جن جو تعلق ھئي نسل سان آھي جن جو گذر سفر چوپائي مال، ۽ زراعت تي آهي. 2017 ۾ ھن ريجن ۾ 40,000 ھيڪٽرن تي شراب وارن انگورن جي پوکي ٿي جن مان ٻارھن ڪروڙ انگوري شراب جون بوتلون ٺاھيون ويون جيڪا چين جي شراب جي ڪل پيداوار جق چوٿون حصو ھيو.
صحتمند ماحول جو انساني حق
عالمي ڪوششون
انسانن حقن ۽ ماحول بابت اقوام متحدہ جي ّخصوصي ماھرن جان ايڇ ناڪس (John H. Knox) ۽ ڊيوڊ آر بئائڊ (David R Boyd) صحتمند ماحول جي حق کي بين الاقوامي قانون جو حصو بنائڻ لاءِ پنھنجون تجويزون ڏنيون آھن جن جي دنيا جي ڪيترن کي قانوني ادارن پٺڀرائي ڪئي آھي.
گڏيل قومن جي اداري جو ٺھراءُ
2021ع ۾ ڪوٺايل گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪائونسل جي 48 اجلاس ۾ ھڪ ٺھراءُ منظور ٿيو جنھن ۾ صاف، صحتمند ۽ جٽادار ماحول کي پھريون ڀيرو انساني حق طور تسليم ڪيو ويو.
نتيجا
صحتمند ماحول جي حق کي آئيني ۽ بين الاقوامي تحفظ ڏيڻ جا ڪھڙا نتيجا نڪرندا اھو تہ ايندڙ وقت ئي ٻڌائيندو. اقوام متحدہ جي خصوصي ايلچي جان ناڪس جي خيال ۾ ھن حق کي انساني حق تسليم ڪرڻ ۽ ان کي قانون ۽ آئين جو حصو بنائڻ سان ماحول جي بھتريءَ جي ڪوششن کي وڏي ھٿي ملندي. ٿي سگھيٿو تہ گڏيل قومن جو ادارو اھڙا بين الاقوامي قانون ٺاھڻ ۾ ڪابياب ٿي وڃي جن سان ماحول کي بھتر بنائڻ ھر ملڪ جي لازمي جوابداري ٿي وڃي.
تائيوان صوبو
تائيوان صوبو عوامي جمهوريه چين جو دعوا ڪيل صوبو آھي جيڪو لڳ ڀڳ تائيوان ٻيٽ تي مشتمل آهي. اھو جمھوريه چين جي اختيار ھيٺ آھي. عوامي جمھوريه چين ۽ جمھوريه چين جو ھڪ تڪراري علائقو آهي. چين واري 1949ع واري عوامي جمھوري انقلاب بعد اھو ڪڏھن بہ عوامي جمهوريه چين جي اختيار م نہ اچي سگھيو. عوامي جمھوريه چين جي تڪرار کي حل ڪرڻ ۽ مستقبل ۾ تائيوان جي چين سان انضمام لاء اھا تجويز آهي تہ ان کي ھانگ ڪانگ ۽ ميڪائو وانگر خاص انتظامي ريجن جو درجو ڏئي
چڪ فريدآباد 2
ديھ چڪ فريدآباد 2 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا غيرآباد ھجڻ سبب ڪنھن بہ تپي ۾ ناھي.
چڪ فريدآباد 1
ديھ چڪ فريدآباد 1 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا غيرآباد ھجڻ سبب ڪنھن بہ تپي ۾ ناھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ حمل ڪاڇڙي ۽ چڪ بشارت ڪاڇڙي، اوڀر ۾ ديھ ميرپور، اولھ ۾ ديھ چڪ فريدآباد ۽ ڏکڻ ۾ ديھ بشارت ڪاڇڙي ۽ تعلقو ميھڙ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ھن ديھ جي اترئين ڀاڱي ۽ وچ وارو وڏو حصو حمل ڍنڍ ۾ شامل آھي.
سيلارس
سيلارس (ٻيا نالا: عربي: ميعه سائله، ھندي، وغيره: سيمرس، اسارا ۽ نيڪہ لنبي) کؤنر جو قسم آهي، ڳاڙهي ۽ هيڊي رنگ تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: معدي کي طاقت ڏئي ٿو، خشڪ کنگهہ، بلغم، زڪام، سيني جي سور، پٺن، چيلھ ۽ سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، ڪچن خلطن کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو. جلندر، مثاني جي پٿري، ڪن جي سور، ۽ ڦڦڙن جي ڦٽ لاءِ فائدي وارو آهي. پيشاب ۽ حيض کي جاري ڪري ٿو.
مسايوشي سون
مسايوشي سون (انگريزي: Masayoshi Son)، پيدائش 11 آگسٽ 1957ع، جاپاني، ارب پَتي، ٽيڪنالاجي جو ڪاروبار ڪندڙ، سيڙپڪار ۽ انسان دوست. ھي زينچي ڪورين (انگريزي: Zainichi Korean) جو ٽين پيڙھيءَ مان آھي، کيس 1990ع ۾ جاپان جي شھريت ڏني وئي. ھي جاپاني ڪمپني سافٽ بينڪ جو بانيڪار ۽ چيف اگزيڪٽو آفيسر آھي. اُن سان گڏ ھي سافٽ بينڪ موبائيل جو چيف اگزيڪٽو آفيسر ھُجٹ سان گڏ برطانيا ۾ موجود آرم ھولڊنگس (انگريزي: Arm Holdings) جو پٹ چيئرمين آھي.
04 جولاءِ 2021ع تي فوربز مئگزين پاران دُنيا جي سڀني کان وڌيڪ سُکين ماٹھن جي فھرست ۾ کيس 29 ھين نمبر تي رکيو ويو آھي. سندس ملڪيت جو ڪُل ڪاٿو 35$ ارب آمريڪي ڊالر لڳايو ويو آھي.
حوالا
زمرو:1957ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
سھو
سهو:
نالا: ع. ارنب، ف. خرگوش، هه. وغيره___ سها، گرهل، اغروس ۽ سي. پشمدار کل وارو، ٻليءَ جي قد تي اڪثر اڇي رنگ جو جانور آهي.
طب
خاصيت: هن جو گوشت فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ مفيد آهي. هن جون ڦولهڙيون پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي اُنهيءَ پاڻيءَ ۾ سنڌن جي سور، ۽ نقرس واري کي وهارجي ۽ انهيءَ پاڻيءَ جي ٻاڦ ڪن جي سور، وهڻ ۽ ٻوڙاڻ کي فائدو ڪري ٿي. هن جو پتون زيتون جي تيل ۾ ملائي کارائجي ته دمڪشي ۽ کنگهه کي ڇڏائي ٿو. هن جي کل مان ٽوپي جوڙائي پائبي ته نزلي ۽ مٿي جي سور لاءِ مفيد آهي...
سيمرغ
سيمرغ: نالا: ع. خشر، ف. رخ، هه. وغيره___ سيمرغ ۽ خاتون. هي پکي وڏي گينڊي جي شڪل تي ايران، چين ۽ روم ملڪن ۾ ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: اڪثر بادشاه اهي پکي هٿ ڪندا آهن، جو هن جي کوپڙيءَ مان زهر جي آزمائش لاءِ پيالو جوڙيندا آهن، جا آزمائش هن طرح آهي ته زهر گڏيل طعام هن کوپڙيءَ ۾ وجهي رکبو ته پگهري پاڻي ٿي ويندو. هن جو هڏو مرگهي ۽ جذام لاءِ مفيد آهي...
حوالا
زمرو:پکي
سينڌو لوڻ
سينڌو لوڻ (عربي: ملح هند، فارسي: نمڪ هندي، هندي، وغيرہ: سينڌ نمڪ ۽ نمڪ بلور) لوڻ جو قسم ڳاڙهسرو اڇي رنگ تي جبل جي پيدائش آهي.
طب
صفرا، بلغم ۽ سودا لاءِ جلاب آهي، بک وڌائي ٿو، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، کاڌو هضم ڪري ٿو. قولنج، پيٽ جي سور ۽ ڦٽن لاءِ مفيد آهي. هن جو سرمون اکين جي ڌنڌ ۽ خارش کي فائدو ڪري ٿو.
سيڙھ
سيڙھ (ٻيا نالا: ع. دلع، ف: خارپشت، ھ. وغيره سينوه، شاڪره ۽ شال سئي، انگريزي :Porcupine) کير ڏيندڙ يا پياريندڙ جانور آهي جيڪو 25 کان 30 انچ ڊگھو ٿئي ٿو. هن جو پڇ ننڍڙو يعني 4 کان 5 انچ ٿيندو آهي. پٺيءَ تي اڇا ڪارا ڊگھا ڪنڊا هوندا اٿس. جن جي نوڪ سفيد هوندي آهي. پر مجموعي طور تي ان جي پُٺي ڪاري آهي. ڪنڌ تي کُهرن ڪنڊيدار وارن جي جھنڊ هوندي اٿس. ان جون اکيون ننڍڙيون، ڪَنَ ننڍڙا، چنبا مضبوط، پير ۽ ٽنگون ڪاريون، ڳچيءَ هيٺان اڇو پٽو ۽ اٿس. سيڙھ جي نر کي سيڙهو سڏبو آهي.
رهائش ۽ کاڌ خوراڪ
سيڙھ دڙن، پوٺن يا ڪنڌين تي اونهو ٻِر کوٽي ٿي جنهن ۾ گھڻيون گھٽيون ۽ نڪرڻ لاءِ دروازا هوندا آهن. سيڙھ ڏينهن جو بِر ۾ رهندي آهي، رات جو نڪرندي آهي. وڻن جا ڇوڏا، ڳنڍدار پاڙون ۽ فصلن سميت ٻي نباتات به کائي ٿي. پٺيءَ جا ڪنڊا خطرناڪ جانوارن کان بچاءُ لاءِ اٿس. خوف خطري مهل ڪنڊا کڻي اُڀا ڪندي آهي ۽ دشمن کي پٺي ڏيئي بيهندي آهي. سيڙھ جو ڪنڊو ان جو جسم مان سولائيءَ سان ڌار ٿي دشمن کي چڀندو آهي.
نسل جي واڌ ويجھ
سيڙھ 6 کان 8 هفتا پيٽ ڪري ٿي ۽ هڪ کان چار ٻچا ڏئي ٿي. انجي ٻولي رابطي خاطر هوندي آهي ۽ اها هڏڪار يا گرڪاٽ ڪندي آهي.
طب
هن جو گوشت سنڌن جي سور، نقرس ۽ چيلھ جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جو رت ڪوڙه، چٽي ۽ ڇانئن جي داغن تي فائدو ڪري ٿو.
سينگاري
سينگاري (عربي: سپيه، فارسي: سفيد ماهي، ھندستاني، وغيره: سينگاره ۽ رمياسف) اڇي رنگ تي مڇيءَ جو قسم آهي. ڪنڊا گهڻا ٿيندا اٿس.
طب
هن جو ماس رت جي دستن، سوري، پيچش ۽ مروڙن کي فائدو ڪري ٿو. معدي ۽ آنڊن جي رطوبت لاءِ مفيد آهي. هن جو پتو اک جي ناسور، ڦٽ ۽ خارش کي فائدو ڪري ٿو.
ووپاٽڪي قومي يادگار
ووپاٽڪي (يا وپاتڪي) قومي يادگار (انگريزي: Wupatki National Monumment) اتر مرڪزي ايريزونا ۾ فليگ اسٽاپ شھر ويجھو ھڪ آثار قديدہ وارو ماڳ آھي. ھتي آمريڪا جي اصلوڪن رھواسين جي رھائش جا آثار کنڊرن جي صورت ۾ موجود آھن. ھن ماڳ کي 15 آڪٽوبر 1966ع تي آمريڪا جي تاريخي ماڳن واري قومي رجسٽر ۾ داخل ڪيو ويو. ھن ماڳ تي ٽي تاريخي عمارتون ۽ 29 ٻيون اڏاوتون کنڊرن جي صورت ۾ 35،422 ايڪڙن ۾ پکڙيون پيون آھن. ھي ماڳ اصلوڪن آمريڪي لوڪن جي تھذيب ۽ ثقافت جي ھڪ اھم اھڃاڻ طور موجود آھي. ھي ماڳ فليگ اسٽاف شھر جي اتر اوڀر ۾ 40 ميلن جي پنڌ تي موجود آھي.
تاريخ
ھن ماڳ وٽ اصلوڪن آمريڪي ماڻھن جي مختلف قبيلن جون وسنديون کنڊرن جي صورت ۾ موجود آھن. اھي وسنديون ڪوھونينا (Kohonina)، ڪينتااناسازي (Kayenta Anasazi)، سناگئا (Sinagua) ۽ ٻين قبيلن تاريخ جي مختلف دورن ۾ قائم ڪيون ھيون. تاريخي طور تي ھتي سڀ کان پھريون وسنديون 500ع ڌاري قائم ٿيون. ووپاتڪي ھوپي (Hopi) ٻوليءَ جو لفظ اھي جنھن جي معنيٰ آھي ”ڊگھو گھر“ (Tall House). ھيءَ ھڪ گھڻ ماڙ عمارت آھي جنھن ۾ سو کان وڌيڪ ڪمرا آھن. عمارت جي اترئين حصي ۾ ھڪ ڪميونٽي روم ۽ چوديواريءَ اندر بال سان راند ڪرڻ جو ھڪ وڏو ميدان (Ballcourt) آھي. ھن عمارت جي آسپاس ٻيا بہ ڪيترائي کنڊر موجود آھن. انھن ۾ ٻہ ڪيوا (Kiva) سان مشابھت رکندڙ اڏاوتون بہ شامل آھن. اصلوڪا آمريڪي زمين اندر ٺھيل ھڪ وڏي گول ڪمري کي ڪيوا ڪوٺيندا ھئا. اھڙي قسم جا ڪمرا مذھبي ۽ سياسي گڏجاڻين لاءِ استعمال ٿيندا ھئا. 1040ع کان 1100ع واري عرصي دوران ھتي ٻرندڙ جبل جي ڦاٽڻ سان سڄو علائقو لاوا ۽ رک سان ڀرجي ويو ھو. انھيءَ رک سبب ھتان جي زمين زرعي پيداوار لاءِ انتھائي موزون بنجي پئي. انھيءَ ڪري ڪيترائي ڪٽنب ھتي اچي ھارپو ڪرڻ لڳا. ٻارھين صديءَ جي پوئين اڌ ۾ ھتي ڪيترائي ماڻھو لڏي اچي ويٺا ھئا. تاريخ نويس ٻڌاتين ٿا تہ ٻرندڙ جبل جي ڦاٽڻ کان پوءِ اٽڪل ٻہ ھزار ماڻھو ھن ماڳ وٽ اچي آباد ٿيا ھئا. ھو ھتان جي ريگستاني زمين ۾ مڪئي، اسڪواش ۽ ٻيا فصل پوکيندا ھئا. ھتي آبپاشيءَ جو ڪو نظام يا جبلن مان نڪرندڙ پاڻيءَ جا چشما نہ ھجڻ سبب پوک مينھن جي پاڻيءَ تي ٿيندي ھئي. ھو پنھنجا گھر ٺاھڻ لاءِ ھن علائقي ۾ موجود ڳاڙھو پٿر استعمال ڪندا ھئا انڪري سندن گھرن جي ڀتين جو رنگ ڳاڙھو ھوندو ھو. انھن مان ڪجه ڀتيون اڄ بہ موجود آھن.
ھر خاندان يا قبيلي جا ماڻھو ھڪئي وڏي عمارت ۾ رھندا ھئا جنھن ۾ ڪيترائي ڪمرا ٺھيل ھوندا ھئا. اھڙين ئي عمارتن مان ووپاتڪي سڀ کان وڏي عمارت آھي جنھن جو ذڪر مٿي ڪيو ويو آھي. ھتان جي ھڪ دلچسپ ڳالھ ھيءَ آھي تہ ھنن عمارتن کي ھوادار بنائڻ لاءَ زمين اندر غارون ٺھيل آھن ۽ انھن غارن مان ٿڌي ھوا نڪري ھنن عمارتن تائين پھچندي ھئي. اھو ڄڻ تہ ان زماني جو ھڪ ايئرڪنڊيشنڊ نظام ھو.
اڄڪلھ ھي ماڳ مڪمل طور سڃو آھي ۽ ھتي ڪير بہ نٿو رھي البت عمارتن جا آثار اڄ بہ موجود آھن جن کي ڏسڻ لاءِ ڪيترائي آثار قديمہ جا ماھر ۽ سياح ھن علائقي جو رخ ڪن ٿا. يو ٽيوب تي ھن ماڳ جون ڪجه وڊيو موجود آھن. ھن ماڳ جي سار سنڀال ۽ اننظام جي ذميداري آمريڪا جي قومي پارڪ سروس جي ھٿن ۾ آھي. اصلوڪن آمريڪين جو عقيدو آھي تہ ھتي جيڪي ماڻھو رھندا ھئا تن جا روح اڄ بہ زندھ آھن ۽ اھي ھن ماڳ جي رکوالي ڪن ٿا. ڪيترائي اصلوڪا آمريڪي پنھنجي وڏڙن جي تھذيب ۽ ثقافت کي ياد ڪرڻ لاءِ ھر سال ھتي اچي گڏ ٿيندا آھن.
فليگ اسٽاف، ايريزونا
فليگ اسٽاف (انگريزي: Flagstaff) آمريڪا جي
ايريزونا رياست جو ھڪ شھر جيڪو فينڪس شھر کان اٽڪل 210 ڪلوميٽر (130 ميل) اتراوڀر پاسي آباد آھي. ھي شھر ڪوڪونينو (Coconino) ڪائونٽي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي ۽ 2020ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 76,131 آھي. فليگ اسٽاف ميٽروپوليٽن واري علائقي جي ڪل آبادي 139،097 آھي. آمريڪا جو وڏي ۾ وڏو ديال (صنوبر) جي وڻن جو ٻيلو ھن شھر جي ڏکڻ ۾ 18 لک ايڪڙن ۾ پکڙيل آھي. سامونڊي مٿاڇري کان اٽڪل 2100 ميٽر (7000 فوٽ) مٿي آباد ھي شھر ايلڊن جبل (Mount Elden)جي دامن ۾ وسيل آھي.
فليگ اسٽاف شھر ۽ ان جي آسپاس خلائي تحقيق لاءِ رصدگاھون قائم ٿيل آھن. 1930ع ۾ ھن شھر جي رصدگاھ ۾ لڳل خلائي دوربين وسيلي پلوٽو (Pluto) گرھ دريافت ٿيو ھو. ياد رھي تہ جديد تحقيق مطابق پلوٽو ھڪ مڪمل گرھ ناھي بلڪ ھڪ ڄامڙو گرھ (Dwarf Planet) آھي.
تاريخ
پندرھين صدي عيسويءَ کان اڳ فليگ اسٽاف واري علائقي ۾ اصلوڪن آمريڪين جي سناگئا (Sinagua) قبيلي جا ماڻھو آباد ھئا. پندرھين صديءَ کان ارڙھين صديءَ جي اڌ تائين ھي علائقو ڪجه ٻين اصلوڪن آمريڪي قبيلن جي اثر ھيٺ رھيو، انھن ۾ تونتو اپاچي (Tonto Apache), ياواپائي (Yavapai) ۽ ٻين قبيلن جا ماڻھو شامل ھئا. يورپي لوڪن جي آمد کان پوءِ ارڙھين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ فليگ اسٽاپ واري علائقي کان ڪيليفورنيا تائين رستو ٺاھيو ويو. انھيءَ ئي رستي تي 1871ع ۾ ايڊورڊ وپل (Edward Whipple) پھريون يورپي ھو جنھن پنھنجو دڪان کوليو. 1876ع ۾ ھتي يورپي ماڻھن جو ھڪ ڳوٺ ٺھي ويو ھو. 1880ع واري ڏھاڪي ۾ ھتان جي آباديءَ ۾ ڪافي واڌارو آيو ۽ ھي ڳوٺ مان ھڪ شھر بنجي ويو. 1891ع ۾ ڪوڪونينو ڪائونٽيءَ جو بنياد رکيو ويو ۽ فليگ اسٽاف کي انھيءَ جو ھيڊڪوارٽر بنايو ويو. 1894ع ۾ ھتان جي مارس (Mars) جبل تي خلائي تحقيق لاءِ لوويل رصدگاھ (Lowell Observatory) جو بنياد رکيو ويو. جيئن تہ ھي شھر ھڪ وڏي ٻيلي جي ڀر ۾ قائم ڪيو ويو ھو، انڪري ھي ڪاٺ جي پيداوار جو وڏو مرڪز بنجي ويو ۽ ھتان ڪاٺ ملڪ جي ٻين علائقن ڏانھن ريل وسيلي موڪليو ويندو ھو. 1899ع ۾ ھتي ناردرن ايريزونا نارمل اسڪول (Nothern Arizona Normal School) کوليو ويو. 1966ع ۾ انھيءَ کي ترقي ڏئي ناردرن ايريزونا يونيورسٽي (Northern Arizona University) بنايو ويو. 1912ع ۾ ايريزونا کي رياست جو درجو ملڻ کان پوءِ ھي شھر سياحت جو ھڪ وڏو مرڪز بنجي ويو. گرينڊ ڪينئن، اوڪ ڪريڪ ڪينئن، سئن فرانسسڪو جبلن جون قطارون، سنسيٽ ڪريٽر، والنٽ ڪينئن، ووپاٽڪي قومي يادگار ۽ اھڙا ٻيا قدرتي نظارا ڏسڻ لاءِ وڏي تعداد ۾ سياح ھتي اچڻ لڳا. 1928ع ۾ فليگ اسٽاف کي سرڪاري طور تي شھر جو درجو ڏنو ويو. ان وقت ھن شھر جي آبادي 3000 ھئي. 1930ع ۾ ھتان جي لوويل خلائي رصدگاھ جي سائنسدانن پلوٽو گرھ دريافت ڪيو. انھيءَ دريافت سبب ھي شھر سڄي دنيا ۾ مشھور ٿي ويو. 1955ع ۾ ھتي رات جي وقت آسمان ۾ تارن جو اڀياس ڪرڻ لاءِ ننول رصدگاھ (Naval Observatory Station) جو قيام عمل ۾ آيو. 1960ع واري ڏھاڪي ۾ جڏھن آمريڪا چنڊ تي انسان موڪلڻ لاءِ اپولو پروگرام شروع ڪيو تہ ھتان جي لوويل رصدگاھ  چنڊ تي ٿيندڙ کوجنا جو مرڪز بنجي وئي. 1970 ۽ 1980ع وارن ڏھاڪن دوران ھتي جي وڌندڙ آباديءَ سبب ڪافي بيروزگاري وڌي وئي ۽ ھي شھر ڪافي مسئلن جو شڪار رھيو. 1990ع واري ڏھاڪي کان وٺي شھر ۾ ڪافي ترقي ڏسڻ ۾ آئي آھي ۽ ھتي ڪيترائي دڪان، شاپنگ سينٽر ۽ ٻيون سھولتون مھيا ڪيون ويون آھن.
جاگرافي
ڪوڪونينو ڪائونٽيءَ ۾ آباد ھن شھر جي پکيڙ 165.5 چورس ڪلوميٽر (63.9 چورس ميل) آھي. ھي شھر سامونڊي مٿاڇري کان اٽڪل 2130 ميٽر (7000 فوٽ) مٿي آباد آھي ۽ آمريڪا جي وڏي ۾ وڏي ديال جي وڻن جي ٻيلي جي ڀر ۾ آباد آھي. ھن شھر جي آسپاس ڳاڙھو پٿر گھڻو ملي ٿو انڪري شھر جون اڪثر عمارتون بہ انھيءَ پٿر مان ٺاھيون ويون آھن. ھي آمريڪا جي انھن شھرن مان آھي جتي اس ۽ سج جي روشني تقريبن سڄو سال رھي ٿي. سياري ۾ چڱي خاصي برفباري بہ ٿئي ٿي ۽ اونھاري ۾ مينھن وسي ٿو. شھر کان اٽڪل ڏھ ڪلوميٽرن جي پنڌ تي ايريزونا رياست جو اوچي ۾ اوچو جبل موجود آھي جنھن جي اوچائي 3852 ميٽر (12637 فوٽ) آھي. ھن جبل جي چوٽيءَ کي ھمفريز پيڪ (Humphreys Peak) سڏيو وڃي ٿو ۽ اھو جبل سئن فرانسسڪو جبلن جي قطار جو ھڪ جبل آھي.
رنگ، نسل ۽ آبادي
2020ع ۾ ھن شھر جي آبادي 76،831 ھئي. شھر جي اڪثريت يورپ کان لڏي آيل گورن جي آھي جن جو ھن شھر جي آباديءَ ۾ تناسب 77.2 سيڪڙو آھي. اصلوڪن آمريڪين جو تناسب 8.2 سيڪڙو آھي. ھتان جي آباديءَ ۾ 2 سيڪڙو شيدي (آفريقي آمريڪي)، 3 سيڪڙو ايشيائي، 19.7 سيڪڙو اسپيني يا لاطيني نسل جا ماڻھو ۽ 0.2 سيڪڙو ھوائي يا پئسفڪ ٻيٽن تان آيل ماڻھو شامل آھن.
حوالا
زمرو: گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر
عجائب گهر، لاھور
1894ع ۾ ٺهيل لاهور ميوزيم ڏکڻ ايشيا جي اهم تاريخي مرڪزن مان هڪ آهي. لاهور ميوزيم کي سينٽرل ميوزيم بہ سڏيو وڃي ٿو ۽ اهو لاهور جي مشھور شاهراھ مال روڊ تي واقع آهي. جان لاڪ ووڊ ڪپلنگ، روڊيارڊ ڪپلنگ جو پيءُ، ميوزيم جو وڏو مداح هو ۽ سندس ناول لاهور ميوزيم جي چوڌاري گهمي ٿو. 2005ع ۾ عجائب گهر جو دورو ڪندڙ سياحن جو تعداد 250,000 کان وڌيڪ هو. ميوزيم مغل فن تعمير جو شاهڪار نمونو آهي جيڪو يونيورسٽي هال جي پراڻي عمارت جي سامھون آهي. هن ميوزيم ۾ مغل ۽ سکن جي دور جا آثار رکيل آهن، جن ۾ ڪاٺ جو ڪم، پينٽنگس ۽ مغل، سک ۽ برطانوي دور جا ٻيا نمونا شامل آهن.ميوزيم ۾ موسيقي جا ڪيترائي اوزار، گڏوگڏ قديم زيور، لباس، ٿانو ۽ جنگي سامان پڻ موجود آهن. هتي قديم رياستن جا يادگار پڻ آهن جيڪي سنڌو طاس جي تهذيب جي ياد ڏيارين ٿا. اهي پڻ ٻڌمت جي دور جا يادگار آهن. نرواڻا مھاتما گوتم ٻڌ جو هڪ مجسمو هن عجائب گهر جو سڀ کان مشھور يادگار سمجهيو وڃي ٿو. 2004ع ۾ پاڪستان ۾ جاپان جي سفير نوبوڪي تناڪا پھريون ڀيرو جاپاني يونيورسٽين کي ان مجسمي جو مطالعو ڪرڻ جي دعوت ڏني ۽ پاڪستان جي حڪومت ۽ يونيورسٽي جي شعبن جي تاريخ کي وڌيڪ واضح ڪيو ڇوتہ گوتم ٻڌ جاپان ۾ ڪافي احترام رکي ٿو. انھن کي تمام گهڻو ساراهيو ويو ۽ محققن جو ڪم ساراه جوڳو آهي.
Cardiard Coupling جو پيءُ، John Lockwood Coupling، عجائب گهر جو وڏو پرستار هو ۽ سندس ناول Kim ۾ بہ هن ميوزيم جو ذڪر آهي. ميوزيم مغل فن تعمير جو شاهڪار نمونو آهي جيڪو يونيورسٽي هال جي پراڻي عمارت جي سامھون آهي. هن ميوزيم ۾ گنڌارا، مغل ۽ سک دور جا آثار رکيل آهن، جن ۾ ڪاٺ جو ڪم، پينٽنگس، مجسما ۽ مغل، سک ۽ برطانوي راڄ جا ٻيا نمونا شامل آهن. هتي رکيل نوادرات، سڪا ۽ تصويرون هڪ اهڙو قومي اثاثو آهن، جيڪو اڳ ڪڏهن بہ نہ ڏٺو ويو آهي. موسيقيءَ جہ ڪجهہ آلن کان سواءِ، ميوزيم ۾ قديم زيور، شاندار روايتي لباس، پيتل، برونز ۽ مختلف ڌاتوءَ جا برتن، کنڊ جا برتن ۽ جنگي سامان پڻ رکيل آھن. هن ميوزيم جي هڪ منفرد ڳالھ اها آهي تہ ان ۾ برما، ڀوٽان، نيپال، تبت (چين)، وچ اوڀر، وچ ايشيا ۽ آفريڪا جي ڪجهہ ملڪن سميت ٻين ملڪن جا آثار ۽ تحفا پڻ رکيل آهن. انھن شين هن ميوزيم جي اهميت ۾ اضافو ڪيو آهي. هتي جي گنڌارا گيلري جي ڳالھ ڪجي تہ پشاور کان پوءِ لاهور جي ميوزيم ۾ گنڌارا سلطنت جو هڪ وڏو خزانو موجود آهي، جنھن ۾ سڪريءَ، جمال ڳڙهيءَ مان آندل ۽ هال جي وچ ۾ رکيل خوبصورت اسٽوپا بہ شامل آهن. ان ۾ روڪري (ميانوالي) ۽ اکنور (ڄمون) مان آندل مھاتما ٻڌ جي مجسمن جا مٿا، گوتم ٻڌ جا مختلف شڪلين جا مجسما، مھاتما ٻڌ جي قيمتي ۽ منفرد روزو رکڻ واري حالت ۾ ۽ مختلف درٻار جا منظر پٿر تي پکڙيل آهن. سنڌو درياھ جي قديم تھذيب جي ڳالھ ڪجي تہ ان ۾ مٽيءَ جا ننڍا پٿر، سڪا، زيور، داڻا، لٺيون ۽ رانديڪا شامل آهن. مني ايچر گيلري ۾ ننڍي کنڊ جو سڀ کان وڏو مجموعو آهي، جيڪو ويھين صديءَ جي شروعات ۾ گڏ ڪيو ويو. هن ۾ سورهين صديءَ کان ويھين صديءَ تائين لڳ ڀڳ هڪ هزار ننڍيون پينٽنگس شامل آهن. انھن ۾ فارسي، مغل ۽ راجپوت مجموعا آهن. لاهور ميوزيم پاڪستان گيلري جو قيام توهان کي ڪيترائي سال پوئتي وٺي وڃي ٿو ۽ توهان کي مختلف تصويرن ۽ اخبارن جي تراشن ذريعي پاڪستان جي قيام جي ڪھاڻي ٻڌائي ٿي ڄڻ توهان ان کي سامھون کان ڏسي رهيا آهيو. يقينن، هتي ڪيترائي مضمون ۽ تصويرون توهان کي روئارڻ لاء ڪافي آهن. ميوزيم جي سڪن جي گيلري کي ننڍي کنڊ جي سڀ کان وڏي گيلري سمجهيو وڃي ٿي، جنھن ۾ اٽڪل 40,000 سڪا آهن. هتي انھن سڀني خاندانن جا سڪا آهن جن برصغير تي ستين صدي قبل مسيح کان وٺي حڪومت ڪئي، جيڪو يقيناً ڪنھن خزاني کان گهٽ ناهي. ان کان سواءِ سک گيلري، مختلف ثقافتي گيلريون، تحريڪ پاڪستان گيلري ۽ اسٽيمپ گيلري پڻ گهمڻ لائق آهن. پنچ مندر ڪپورٿلا جو ماڊل، اشوڪا چڪر، برما جو گولڊن بڌا، راڻي وڪٽوريا جو ڌاتو جو مجسمو، مينار پاڪستان جو ماڊل، ٻڌا جي تصويرن سان گڏ آئيوري، گولڊن ٽيمپل امرتسر ۽ بادشاهي مسجد لاهور جو ماڊل، اسٽوپا ۽ صوبائي ثقافتي گيلري جا نمونا آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ڪامنز زمرو جنهنجو ڳنڍڻو وڪيڊيٽا تي آهي
سيور
سيور:
نالا: ع. برگ ڪالي، ف. برگ ڪاسي، هه. وغيره___ برمايا. جبلن ۾ ننڍو ٻوٽو ٿيندو آهي.
شيھو
شيهو:
نالا: ع. رصاص الاسود، ف. سرب، هه. وغيره___ سيسا، اموليقون، زجل، فرفس ۽ زرانوز. ڪاري رنگ جو نرم ڌاتو آهي جو قلعيءَ وانگر ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن کي گل روغن ۾ گهي، باهه ۾ ساڙيل داغ تي طلا ڪجي ته جلن ۽ سور کان آرام ملندو. هن کي پٽ تر جي پاڙن ۾ ماري ڪشتو ڪري کارائڻ سان کنگهه، پراڻي سل، سلسلبول، قوت باهه، بدن جي خارش ۽ اکين جي بيمارين ۾ مفيد ثابت ٿيندو...
سنسيٽ ڪريٽر
سنسيٽ ڪريٽر (انگريزي: Sunset Crator): آمريڪي رياست ايريزونا جي سنسيٽ (Sunset) واري علائقي وٽان فرانسسڪو جبلن جي قطار گذري ٿي. انھيءَ جابلو علائقي جو ھڪ ٻرندڙ جبل يارھين صدي عيسويءَ ۾ ڦاٽي پيو ھو جنھن سبب آسپاس جو وڏو علائقو گرم لاوا ۽ جبل مان اڏامندڙ رک سان ڀرجي ويو ھو. جبل جي ڦاٽڻ سان انھيءَ جي منھن وٽ ھڪ وڏي کڏ (Crator) ٺھي پئي ھئي جنھن کي سنسيٽ ڪريٽر سڏيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت انھيءَ ڪريٽر کي ھڪ قومي يادگار قرار ڏنو آھي جنھن سبب ھي اتر ايريزونا جو ھڪ مشھور سياحتي ماڳ بنجي ويو آھي. ھر سال ھزارين سياح ھي ڪريٽر ڏسڻ اچن ٿا. 2000ع کان وٺي اڄ تائين ھي ڪريٽر ڏسڻ لاءِ سراسري طور تي ھر سال 165000 سياح ھتي اچن ٿا. ھي ڪريٽر فليگ اسٽاف شھر جي اتر ۾ 24 ڪلوميٽرن (15 ميلن) جي مفاصلي تي واقع آھي.
اپريل 2022ع تي ھن يادگار جي آسپاس ھڪ زبردست باھ لڳي جنھن ھن يادگار کي ڪافي نقصان پھچايو. انھيءَ ڪري انتظاميہ في الحال ھن ڪريٽر طرف ايندڙ سياحن تي پابندي وجھي ڇڏي آھي.
تاريخ
مٿي ذڪر ڪيل ٻرندڙ جبل جي ڦاٽڻ کان اڳ ۽ پوءِ اصلوڪن آمريڪين جا مختلف قبيلا ھن علائقي ۾ آباد ھئا. انھن مان اڪثر زمينن تي فصل پوکي پنھنجو ۽ پنھنجي ٻارن جو پيٽ پاليندا ھئا. ھو موجودھ فليگ اسٽاف شھر جي آسپاس وارن علائقن ۾ ڳوٺن ۽ ننڍن شھرن ۾ رھندا ھئا. 1064-1065ع ڌاري (ڪي تاريخ نويس 1085ع لکن ٿا ) ھن علائقي ۾ زلزلي جا جھٽڪا محسوس ٿيڻ لڳا ۽ جبل جي چوٽيءَ تان چڻگون اڏامڻ شروع ٿيون. ھتان جي رھواسين کي پروڙ پئجي وئي تہ جبل ڦاٽڻ وارو آھي انڪري ھو محفوظ علائقن طرف ھليا ويا، ۽ پوءِ اوچتو جبل زوردار ڌماڪي سان ڦاٽي پيو. جبل جي اتراولھ ۾ 2.5 ڪلوميٽر ۽ اتر اوڀر ۾ 9.6 ڪلوميٽر زمين گرم لاوا سان ڀرجي وئي. اوڀر ۾ 6.4 ڪلوميٽرن واري ايراَضي لاوا سان ڀرجي وئي. 2100 چورس ڪلوميٽرن کان وڌيڪ ايراضي جبل مان نڪرندڙ رک جي ٿلھي تھ ھيٺان دٻجي وئي. انھيءَ واقعي کان پوءِ جڏھن ماڻھو واپس ھن علائقي ۾ موٽيا تہ ھنن ڏٺو تہ رک جي ٿلھي تھ سبب ھتان جي ريگستاني زمين پوکيءَ لاءِ وڌيڪ بھتر ٿي وئي ھئي. ڏسندي ئي ڏسندي ھن علائقي جي آباديءَ ۽ زرعي پيداوار ۾ خاطرخواھ واڌارو اچي ويو. 1530ع واري ڏھاڪي ۾ يورپي ھن علائقي ۾ اچڻ شروع ٿيا. 41 -1540ع ۾ اسپين جي وڏي فوج ھن علائقي ۾ داخل ٿي ھتان جي اصلوڪن ماڻھن جي زمينن تي قبضو ڪيو. اوڻويھين صديءَ ۾ اسپين کان علاوھ ٻين يورپي ملڪن مان بہ ڪيترائي ماڻھو ھن علائقي ۾ اچي آباد ٿيا. 1885ع ۾ جان ويزلي پاويل (John Wesley Powell ) مٿي ذڪر ڪيل ٻرندڙ جبل جو نالو ”سنسيٽ ٻرندڙ جبل رکيو ۽ ايئن ھن جبل ڦاٽڻ سان چوٽيءَ تي جيڪا کڏ ٺھي پئي ھئي ان تي سنسيٽ ڪريٽر نالو پئجي ويو.
1928ع ۾ لينڊ سلائيڊنگ تي فلم ٺاھڻ لاءِ ھاليووڊ جي ھڪ فلم ڪمپنيءَ ھن جبل کي ڌماڪي سان ٻيھر ڦاڙڻ جي رٿ رٿي. فليگ اسٽاف جي رھواسين انھيءَ جي سخت مخالفت ڪئي ۽ جبل کي ڌماڪي سان اڏائڻ نہ ڏنو. 1930ع ۾ آمريڪي صدر ھوور ھن ڪريٽر کي قومي يادگار جو درجو ڏنو ۽ قومي پارڪ سروس ھن جو انتظام سنڀالي ورتو. قومي يادگار جو درجو ملڻ کان پوءِ ھي ماڳ سياحت جو وڏو مرڪز بنجي ويو.
سياحن جي پيھ وڌي وڃڻ ڪري قومي پارڪ سروس ڪريٽر تائين وڃڻ وارو رستو 1973ع ۾ عام ماڻھن لاءِ بند ڪري ڇڏيو، البت جبل جي دامن تائين وڃڻ وارو رستو کليل رکيو. 5 جون 2015ع تي ھڪ ويب سائيٽ تي خبر آئي تہ ھي جبل ٻيھر ڦاٽڻ وارو آھي جنھن ڪري ھن علائقي ۾ خوف پکڙجي ويو پر بعد ۾ اھا خبر ڪوڙي ثابت ٿي.
اپريل 2022ع ۾ ھن علائقي ۾ باھ لکڻ سبب ھن يادگار کي ڪافي نقصان پھتو آھي ۽ ھي يادگار ايندڙ حڪمن تائين سياحن لاءِ بند ڪيو ويو آھي.
شاھ بلوط
شاهه بلوط:
نالا: ع. بلوط، ف. بالوط، هه. وغيره___- بهش، ثمرهِ الفواد ۽ بلوط الملڪ. ندق جي ٻج کان ڊگهو ڳاڙهي ۽ ڀوري رنگ تي چپترن داڻن وارو ٻج ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: رت جي دستن، ڦڦڙن، حيض ۽ بواسير جي رت کي بند ڪري ٿو. پيچش، سوري، آنڊن جي ڦٽ ۽ سور، خفقان، هئين جي خراب ٿيڻ لاءِ، پيشاب جي گهڻائي، رحم ۽ وات جي رطوبت خشڪ ڪرڻ لاءِ، ڦٽن، ڦرڙين ۽ ناسور جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي...
سيون
thumb|سنڌي سَيون 'سيون (نالا: ع. اطريه، ف. رشته آرد، هه. وغيره___ سيومان، قطايف ۽ اماج.) مشهور غذا آهي، ميدي مان مشن يا هٿ سان سڳن وانگر ٺاهيندا آهن.
طب
خاصيت: هنن کي کير ۾ رڌي کنڊ وجهي کائجي تہ بدن کي ٿلهو ڪنديون. چيلھ جي سور ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهن. منيءَ کي گهاٽو ڪن ٿيون، سيني جي بلغم کي ڳاري ٻاهر ڪڍن ٿيون.
حوالا
زمرو:سنڌي کاڌا زمرو:ڀارتي کاڌا
شالپرڻي
شالپرڻي (نالا هندي: سري ون، سنسڪرت: سالپرني، بنگالي: شال پاني، انگريزي: Desmodium gangeticum) هي خوبصورت ٻوٽو آهي جو ٻہ ٽي هٿ اوچو اُسريل ٿئي ٿو، هن جي هر ٽاري تي ٽي ٽي پن هوندا آهن، جن تي وري ٽي ٽي ڪونگرا ٿين ٿا. سندس ٽاريءَ تي پشم ٿئي ٿي، جا ڪپڙي کي چنبڙي پوندي آهي.
طب
رنگ ۾ ڪاٺي ڪاري ۽ پن گهرا سبز، مزاج سرد خشڪ، مقدار خوراڪ ٻہ تولا. ھن جي پيدائش ڪالڪا، شملي، ڪانگڙي ۽ ڪوه مري طرف ٿئي ٿو.
هن کي مقدس سمجهي پوڄا جي وقت ڪم آڻيندا آهن. ويدڪ ۾ هن کي ”دسمول“ جو هڪ حصو ليکيو وڃي ٿو (دسمول ۾ ڏهه دوائون پونديون آهن) شالپرڻي جي پاڙ جو ڪاڙهو بخرالانف (نڪ جو مرض جنهن ۾ نڪ مان بد بوءِ ايندي آهي (Qzena لاءِ مفيد آهي. هن جي پنجني انگن جو ڪاڙهو بگڙيل زڪام ۽ کنگھ ۾ آرام رسائي ٿو. چرائتي سان ڪاڙهي پيارجي تہ نوبتي بخار کي هٽائيندو.
شالون
شالون (ٻيا نالا: عربي: ساج، فارسي: شال، اردو: سال، هندي: ساکون، بنگالي: شال ڪاڇ، انگريزي: Sol Tree) مضبوط جابلو وڻ آهي، جنهن جي ڪاٺي عمارتن جي ڪم ايندي آهي. هن جي ڦر کي ڏڪار پوڻ تي ماڻهو پـِـهـِـي ماني پچائي کائيندا آهن، ڇاڪاڻ تہ منجهس نشاستو ڪافي مقدار ۾ ٿئي ٿو. ڌوپ هن جو کؤنر آهي. هن جا ٻہ قسم ٿين ٿا (1) شال (2) ساڳ وڻ جن مان پويون قسم مادي آهي. رنگ ۾ ڪاٺي ڳاڙهي، پن ساوا ۽ ڦر ڪارو ٿينس. ھي ديرادون، مسوري ۽ اولھ بنگال جي جهنگلن ۾ پيدا ٿيندڙ آهي.
طب
ھن جو مزاج سرد خشڪ ۽ ذائقو تلخ آھي. ٽي ماسا خوراڪ لاءِ ورتا وڃن.
هن جو ڌوپ باھ ۾ وڌو وڃي تہ خوشبوءَ ڇڏي ٿو. ان ڪري هندو گهراڻن ۾ مورتيءَ جي پوڄا ويل ساڙيندا آهن. قابض هئڻ سبب کنڊ سان پيچش لاءِ ڏيندا آهن. ڌوپ ڏهن رتين جي انداز ۾ اڌ سير اوٻاريل کير ۾ملائي روزانو صبح جو پيارجي تہ قوت باھ زياده ٿئي ٿي. هن جي ٻوري جي دونهين کان مڇر ڀڄي وڃن ٿا. وبائي هوا جي خرابي وغيره دور ٿي وڃي ٿي. سندس ليپ سوڄ نيسائي ٿو. معدي جي سوزش ۽ پياس لاءِ مفيد آهي. هن سان دموي ۽ صفراوي سوڄ هٽي وڃي ٿي.
شڪائي
شڪائي (عربي: شڪاعي، اردو شکاعي) هيءَ ڪنڊن سان جهنجهيل ٻوٽي آهي، جنهن جي ڪاٺي آڱر جهڙي ٿلهي ٿئي ٿي. پن ٽڪنڊا پشم سان ڪندي آهي. رنگ ۾ هيڊي ۽ واڱڻائي گل ڪندڙ آهي، جن ۾ هيڊي جهلڪ ٿئي ٿي. بعض طبي ڪتابن ۾ شڪاعي ۽ بادآورد (ڊاماهو) ائين لکيا ويندا آهن، ڄڻ ته هي ٻه الڳ شيون نه پر هڪ چيز آهي. حقيقت ۾ شڪاعي ۽ بادآورد ٻه علحده دوائون آهن.
طب
هي مسڪن، محلل ۽ خشڪي پيدا ڪندڙ آهي، ڏندن جي سور ۽ ڪاڪڙي جي سوڄ لاءِ هن جي ڪاڙهي مان گرڙيون ڪرايون وڃن ٿيون. رت وهندڙ کي بند ڪندڙ آهي. ڏڪڻي جي مرض ۽ جگر ۽ معدي جي سرد بيمارين ۾ مفيد آهي. پراڻن تپن، دستن ۽ حيض جي گهڻائيءَ لاءِ سندس پاڙ جو ڪاڙهو فائديمند ٿئي ٿو. (غير سمي آهي.)
چڪ بشارت
ديھ چڪ بشارت سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حمل تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1986ع واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ اڃان ڪنھن تپي ۾ شامل نه هئي. ان وقت اھا ديھ 186 بلاڪن ۾ ورھايل ھئي ۽ اتي ڪوبه ڳوٺ واقع نہ ھيو. پر بعد ۾ ھن ديھ کي حمل تپي جو حصو بڻايو ويو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ھي غيرمعروف ڳوٺ واقع آهي جتي ڇڊا گھر پکڙيل آهن. ان جي محل ۽ وقوع ڄاڻخاني ۾ ڏنل آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ چڪ بشارت ڪاڇڙي ۽ ديھ مرزاپور جاگير، ديھ ، اوڀر ۾ ديھ حمل ڪاڇڙي، اولھ ۾ ديھ مرزاپور جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چڪ فريدآباد ۽ ديھ چڪ فريدآباد 1 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ھن ديھ جو آخري اوڀر حمل ڍنڍ جو حصو آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 405 ھئي جيڪا 57 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
چندني جاگير
ديھ چندني جاگير سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حمل تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1893ع کان 1962ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ چندني ۽ ڳوٺ بخش ٻرڙو واقع ھيا. 1962ع تائين اھا ديھ ڪنھن بہ تپي ۾ شامل نہ ھئي پر پوء ان کي حمل تپي ۾ شامل ڪيو ويو. ھاڻي ان ديھ ۾ چندني ڳوٺ حمل ڍنڍ جي لڳ قائم آھي هن وقت ديھ جنداني جو وڏو ۾ وڏو ڳوٺ ڳڙواهڻ واھڻ ۽ محمد زمان غيبياڻي سڏجي ٿو جتي ڪٿي ڪٿي ماڻھن جا گھر پنھنجا واقع آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڳڙھي جاگير، ديھ ، اوڀر ۾ ديھ حامد واھ ۽ ديھ نانگ دڙو، اولھ ۾ ديھ مرزاپور جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ حمل ڪاڇڙي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڪل آبادي 00 ڏيکاري وئي. . 1962 کان بعد ھن ديھ کي حمل تپي ۾ شامل ڪري ڍل جي وصولي جي شروعات پڻ ڪئي وئي پر 2017 جي آدمشماري ۾ ھن ديھ جي آبادي ڳڻپ ۾ ناھي اچي سگھي جنھن جو سبب انتظامي ڪوتاھي ٿي سگھي ٿو.
چڪ آباد
ديھ چڪ آباد سنڌ جي  قمبر شهدادڪوٽ ضلعو  وارھ تعلقو جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو جوڳي ۾ واقع آهي
جاگرافي
ھن ديھ جي اوڀر ۾ ديھ جوڳي، اتر ۾ بہ ديھ جوڳي ۽ ديھ ميرپور اولھ ۾ ديھ سانھاري ۽ ڏکڻ ۾ تعلقي ميھڙ جي ديھ گل محمد واھ واقع آهن. ھن ديھ جي روينيو رڪارڊ مطابق مڪمل سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي سڀني ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,549 آھي ٽوٽل 977 خاندانن تي مشتمل آهن. .
حوالا
http://map.sindhzameen.gos.pk/GIS%20EGP%20Files1/GIS/JPG/Kamber%20Shahdad%20Kot/warah/Chak%20Abad.JPG
شراب
شراب:
نالا: ع. خمر، ف. مٽي، هه. وغيره___ شراب، شادر، اسقنطه ۽ اثاطون. ڊاک، کارڪن، ڇوڏن يا ڪن ٻين دوائن مان هڪ خاص نموني تي عرق حاصل ڪبو آهي، جيڪو پاڻيءَ وانگر پٽڙو ۽ نشيدار ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: دماغ جي حواسن کي سست ڪري ٿو، رت چڱو پيدا ڪندڙ آهي. قوت باهه کي وڌائي ٿو. وزن کان وڌيڪ استعمال رت کي ساڙي، عقل ۽ ذهن کي وڃائي ڇڏي ٿو. هن جو دوا طور استعمال دمڪشي، کنگهه ۽ ڦڦڙن جي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو..
شھديوي
شهديوي: نالا: سنسڪرت- مهابلا سهدي، اردو - سهديوي، بنگالي - پيت پشپ، پنجابي - نيل ڪنٺي، انگريزي- ييلو بارليريا، (Yellow Barleria). سڃاڻپ هي ٻوٽي آهي، جا ٻن قسمن جي ٿئي ٿي. هڪڙي زمين تي ڇٽو هڻندڙ ۽ ٻي اُڀي هوندي آهي. سندس پن نازبوءِ جي پنن وانگي، ذائقو ڦڪو، لعابدار ۽ پاڙ خوشبودار ٿيندي آهي. گل ٽڪنڊا هيڊا ڳاڙها ڪري ٿي.
طب
مزاج: سرد تر 1 درجي ۾. مقدار خوراڪ: ٽن کان ستن ماسن تائين. پيدائش: وارياسي زمين تي برسات جي موسم ڌاري جوئر، مڪئي ۽ ڪمند جي پوک ۾ ٿيندي آهي. خاصيت: هيءَ پسينو آڻيندڙ، حرارت هٽائيندڙ، پيشاب کوليندڙ، پٿري ٽوڙيندڙ ۽ رت صفا ڪندڙ آهي. ڪارن مرچن سان جريان ۽ پراڻي بخار کي هٽائي ٿي. سندس پاڙ جو ليپ جماع ۾ لذت پيدا ڪري ٿو. هن جي پنن جي پني ڳڙن لاءِ مفيد آهي. مثاني جي پٿري، کانگهاري ۾ رت اچڻ، نفث الدم (Haemoptysis) ۽ سوزاڪ لاءِ هن جو شيرو ڪڍي پياريو ويندو آهي. پاري جي ڪشتي بڻائڻ لاءِ نهايت ڪارآمد ٻوٽي آهي. هيڊن گلن واري شهديوي ڳاڙهن گلن واري کان وڌيڪ مؤثر ۽ بهتر چئي وڃي ٿي...
حوالا
زمرو:پسارڪا وکر
شقاقل
شقاقل (عربي: شقاقل، فارسي: شقيقل، هندستاني، وغيره: دوهالي، ڪاڪول، سيالي ۽ شالي) بهمڻ اڇي جي ڪاٺيءَ وانگر اڇي رنگ جي هڪ پاڙ آهي. ذائقي ۾ ٿوري مٺي ٿيندي آهي.
شڪرو
شڪرو: نالا: ع. شفانه، ف. شقرڪ، هه. وغيره___ شڪرا، چرغه ۽ چرغو. سڃاڻپ: سرڻ جي قد جو چٽڪمرو پکي آهي. اڪثر جهرڪين ۽ ڳيرن جو شڪار ڪندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو گوشت پچائي کارائڻ يرقان، جلندر ۽ تريءَ جي بيمارين کي فائدو ڪندو. پيشاب جاري ڪري ٿو. ساڙي، پرميل ۽ مثاني جي ڦٽ لاءِ مفيد آهي. هن جو پتو ماکيءَ ۾ گڏي چٽائڻ سان کنگهه، دمڪشي، سلهه، وات جي بدبوءِ، تارونءَ جي ڦٽ، خارش ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ٿئي ٿو.
ڳڙھي جاگير
ديھ ڳاڙھي جاگير سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حامد واھ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1916 کان 1961ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ھڪ ڳوٺ عالم خان چانڊيو واقع ھيو. ھاڻي ھن ديھ جا معروف ڳوٺن ۾ ڳوٺ ملا عبدالڪريم، ڳوٺ شاھ محمد چانڊيو ۽ ڳوٺ مور مارفاڻي شامل آهن جيڪي ننڍڙا ۽ گھٽ آبادي وارا آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ قمبر تعلقي جي ديھ ڪاروھار جاگير، اوڀر ۾ ديھ گل ٻرڙو ۽ ديھ حامد واھ، اولھ ۾ ديھ مرزاپور جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چندني جاگير واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ڪنور شاخ ھن ديھ ۾ وھندڙ آھي. دوست علي روڊ پڻ اتان گذرندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,921 ھئي جيڪا 299 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
شنگرف
شنگرف: نالا: ع. زنجفر، ف. شنجرف، هه. وغيره___ ينگر، يقون، سرخ صرنب ۽ حجرالزبيق. مشهور کاڻين جي پيدائش ڳوڙهن جي صورت ۾، ڳاڙهي رنگ تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو مرهم آتشڪ ۽ بادفرنگ جي ڦٽن، ناسورن، ڦٽن ۾ گوشت جي واڌاري، بدن جي خارش، باهه جي ساڙيل، کل جي ڦٽن ڦرڙين لاءِ مفيد آهي. هن جي ڦلائڻ جي واٽ هيءَ آهي: هڪ تولي شنگرف کي لوه جي ڪڻڇيءَ ۾ رکي اڪ جي کير جو اڌ سير کن چوها ڏيئي کڻائجي، پوءِ تلسيءَ جي اڌ پاءُ پنن کي گهوٽي لغدو ٺاهي، شنگرف وچ ۾ رکي وري انهيءَ غلوله کي ڪيوڙي جي پاڙ ۾ بند ڪري گلحڪمت ڪري سڪائي پنڌرنهن سيرن ڇيڻن ۾ باهه ڏجي ته اڇي رنگ تي ڦلي پوندو، اهو ڪشتو قوت باهه، کنگهه، سلهه، جلندر، ٻرهل ۽ ٻين ڪيترين بيمارين ۾ مفيد آهي.
شيشم
شيشم:
نالا: ع. شجره الاسود، ف. سناسم هه. وغيره___ سيسم، رسيون ۽ شئلوس. ڪاٺي ڳاڙهاڻ تي مائل، ڪاري رنگ جي ٿيندي آهي.
طب
هن جو ٻورو ڪاڙهي پيارجي ته، گهاٽي رت کي صفا ڪري، جذام ۽ ڪوڙه جي داغن، آتشڪ جي ڦٽن، معدي جي ڪيڙن کي مارڻ ۽ کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ فائديمند آهي
شير خشت
شير خشت (عربي: شيرخشت، فارسي: شبنم توت، هندستاني، وغيره: شڪرتوت، عسل اظلاف ۽ مائہ) اڇي رنگ تي ٻڌل ڳوڙهن جي صورت ۾ مٺي ذائقي وارا ٽڪر ٿين ٿا. اصل توتن جي ماڪ آهي.
طب
بلغم، سودا ۽ صفرا لاءِ جلاب آهي. معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، دل ۽ جگر جي گرمي ۽ اندرين حرارتن کي گهٽائي ٿو. تپن، کنگھ، سيني جي رطوبت، نڙي ۽ سيني جي سوڄ ۽ وات جي خشڪي لاهڻ لاءِ مفيد آهي.
گاجي کھاوڙ ديھ
ديھ گاجي کھاوڙ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا گاجي کھاوڙ تپي ۾ واقع آهي.
شورو
شورو: