وبائي_زڪام
ساھ جي سرشتي Respiratory Tract جي مٿئين حصي نڪ ۽ وات Naso-pharnx جي رستي، رينو وائرس Rhino Virus پھچي زڪام جو سبب بڻجندو آهي. رينو وائرس جي ڪري نڪ ۽ وات جي ساھ واري سرشتي سان لاڳاپيل اوڄن Tissues ۾ رڄيت Histamine وڌي وڃي ٿو جنھن جي ڪري ساھ واري سرشتي جي اُن هنڌ واريون رت جون ناڙيون (Blood Vessels) وڌيڪ پکڙجي (ڦنڊجي) ڪشاديون ٿي وڃن ٿيون جنھن جي نتيجي ۾ پاڻيٺي جهلين Mucus-membrane ۾ قدرت طرح پاڻي وڌي ويندو آهي جيڪو زڪام جي صورت ۾ نڪ مان وهندو آهي. ھن وائرس سان عام نزلو ۽ زڪام ٿيندو آهي. هي آر-اين-اي کان ٿورو وڏو ٿيندو آهي. هن تي پروٽين يا وٽامن جو تھ چڙهيل هوندو آهي، جيڪو ان کي محفوظ رکندو آهي. ھنن وائرسن ۾ ايتري صلاحيت نہ هوندي آهي جو اهي زندگي جو ڪم ڪار پاڻ سرانجام ڏئي سگهن جنھن لاءِ کين هڪ ٻانھن ٻيلي گهرڙي جي ضرورت پوندي اهي، جيڪو ان لاءِ پيدائشي ڪم ڪري سگهي. رينو وائرس ساھ جي مٿئين حصي بلغمي جهلي جي سطح تي واقع گهرڙن جي مرڪز تي حملو ڪندا آهن. ان وائرس تي جيڪو پروٽين جو تھ هوندو آهي، اهو هڪ قسم جي سڃاڻپ جو نشان هوندو آهي، جيڪو انهن کي مرڪز جي پھچڻ ۽ ڪڏهن تہ مرڪز تائين نہ پهچائيندو آهي. وائرس هڪ ڀيرو اندر پھچڻ کان پوءِ پنھنجا پروٽين يا وٽامن جا تھ لاهي ڇڏيندا آهن ۽ هن جا آر اين اي ان گهرڙي جي مرڪز تي حملو ڪندا آهن، جتي ميزبان گهرڙي جي پاڻ کي پيدا ڪرڻ واري مشين هوندي آهي. ان کان پوءِ ميزبان گهرڙي کي مجبور ڪندا آهن ته اهي وائرس جي آر اين اي ۽ پروٽين جا تھ ٺاهن. ٻن ٽن ڏينھن ۾ ميزبان گهرڙا لکين آر اين اي ۽ پروٽين ٺاهڻ جي لاءِ ضرورت کان وڌيڪ ڪم ڪرڻ جي ڪري ڪمزور ٿي ويندا آهن، جيئن اهي ٻين ميزبانن تي حملو ڪري سگهن. بھرحال ميزبان گهرڙا مڪمل تباھ ٿيڻ کان پھريان پروٽين جي شڪل ۾ جنهن کي منجهڻو Interferon چئبو آهي موڪليندا آهن، جيڪو پاسن اوسن جي گهرڙين کي وائرس جي موجودگي جو ٻڌائيندو آهي ۽ کين خبردار ڪندو آهي تہ بچاءَ لاءِ سندن مدد پڻ ڪندو آهي، پر وائرس تيز ڪم ڪرڻ وارا هوندا آهن، وائرس ايترو تہ تيزي سان شروعات ڪندا آهن جو هو حاوي ٿي منجهڻي جي مڪمل حفاظتي ڪوشش کي ناڪام ڪري ڇڏيندا آهن. هن حد تائين نزلي جو مريض شايد غير معمولي ڳالھ محسوس ڪندو هجي پر وائرس جون فوجون نڪ ۽ ڳلي ۾ جمع ٿينديون رهنديون آهن. بھرحال جيئن ئي وبا ڦھلبي آهي، تيئن جسم حفاظتي قدمن سان گڏ رد عمل بہ ظاهر ڪندو آهي. نزلي جون پريشان ڪندڙ نشانيون وائرس نہ پر هي حفاظت طور ٿيل قدم پيدا ڪندا آهن. هنن جو هڪ حفاظتي قدم سوڄ بہ آهي. متاثر جڳھ تي رت جو وهڪرو وڌي ويندو آهي جنھن جي ڪري اها جڳھ سڄي ويندي آهي. سوڄ وارا گهرڙا پنھنجي ڪجھ پاڻيٺ ڪڍندا آهن، جيڪا بلغم سان ملي نڪ مان نڪرندي آهي، جنهن کي نڪ وهڻ چئبو آهي، نڪ جي اندرئين تھ جي سوڄ اچڻ جي ڪري نڪ ۾ رڪاوٽ بہ پيدا ٿيندي آهي، جيڪا نڪ جي اندر هوا وڃڻ جو رستو بند ڪري ڇڏيندي آهي جنھن جي ڪري مٿي جو سور پيدا ٿيندو آهي. نڪ ۾ هن ڊڪ ڊوڙ جي ڪري ڇڪون اچڻ شروع ٿينديون آهن، جيڪا نڪ کي صاف ڪرڻ ۽ ڪجھ وائرس ٻاهر ڪڍڻ جي ڪوشش هوندي آهي. جيڪڏهن هي سرگرميون ڳلي تائين پھچي وڃن تہ دماغ جو مرڪز پنھنجا ننڍا ننڍا ڌماڪا ڪندو رهندو آهي، جيئن وائرس سان ڀريل پاڻي کي ڦڦڙن تائين وڃڻ کان روڪي سگهجي. هن دوران جسم جي گرمي جو درجو بہ وڌي ويندو آهي. نوجوانن ۾ 103 ف بخار ڪا غير معمولي ڳالھ نہ آهي. وڏي عمر جي ماڻهن ۾ بخار گهٽ هوندو آهي. 100 کان وڌيڪ بخار گهٽ ئي ايندو آهي. هن وقت تائين وبا جي شڪار ماڻهن پنهنجي بيماري جو بخوبي اندازو ٿي ويندو آهي. جسم جي مداخلتي نظام جا اڇا گهرڙا وائرس جي حملي واري جڳھ تي گڏ ٿي ۽ پنهنجو تعداد وڌائي وڙهندا آهن. وڏن اڇن گهرڙن جو گروپ جنھن کي ميڪروفيڪس چيو ويندو آهي. وائرس کي تباھ ڪندا ويندا آهن. ھي حفاظت ڪندڙ گهرڙا متاثر گهرڙن کي تباھ ڪندا ويندا آهن. هن سڄي جهيڙي جي آخر ۾ حالتن کي معمول تي آڻڻ واريون اجسما Antibodies  پھچي وينديون آهن. هنن جو ڪم هي هوندو آهي تہ اهي پروگرام مطابق وائرس سان چھٽجي وڃن ۽ گهرڙن کي ميزبان ٺاهڻ کان روڪن. انهن مخصوص اجسمن Antibodies  کي ٺاهڻ ۾ جسم کي ڪجھ وقت لڳندو آهي ۽ ان جي نتيجي ۾ اهي جيوڙن جي پھرئين حملي ۾ ڪوبہ ڪردار ادا ڪري نہ سگهندا آهن. هنن جي اهيمت هي آهي تہ جيڪڏهن هي هڪ ڀيرو پيدا ٿيڻ کانپوءِ جيوڙن جي خاتمي تائين سرگرم عمل رهنديون آهن. ٻئي ڀيري جيڪڏهن ڪو وائرس ظاهر ٿيندو آهي تہ اجسما Antibodies انهن جي حملي کي ناڪام ڪرڻ لاءِ تيار رهنديون آهن.بدنصيبي سان نزلو پيدا ڪرڻ وارا رينو وائرس جا سئو کان وڌيڪ قسم هوندا آهن. اجسما Antibodies جيڪي صرف هڪڙي قسم کان بچائيندا آهن، ٻيو تہ رينو وائرس صرف نزلي جو 40 سيڪڙو پيدا ڪرڻ جا ذميوار آهن، نزلو پيدا ڪرڻ وارو ڪودونو وائرس آهي