cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڏيپلو
منگل وڻھول عمر 108سال معلومات 1977ع ڳوٺ اونھريو وڻھول(سومڻھار) لڌو درڙو ڳوٺ ٻٽڙي عمر 112سال معلومات سن 1976ع٠ ڀيمون مل تاراچند لوھاڻو ڏيپلو سن 1995ع۽ ٻيا وربلي٠
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
1127ع
ڊسمبر
زمرو:1127ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اسلامي تاريخ و تمدن (ڪتاب)
هن ڪتاب جو مصنف شيخ محمد حاجن آهي، جنهن ويسٽ -پاڪستان- ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ لاءِ هيءُ ڪتاب لکيو. ڊيمي سائيز جي ڪچي جلد سان هن ڪتاب ۾ 31 صفحا آهن. هن ڪتاب جو ڇاپو پهريون، قرآن پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.
هن نالي سان ٻيو هڪ جدا ڪتاب شيخ محمد حاجن ۽ سيد پناهه علي شاهه جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 310 صفحا آهن ۽ ڪتاب جي قيمت 5 رپيا ڄاڻايل آهي. محمد عثمان ڏيپلائيءَ، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو قرآن پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ ڇاپيو.
اورنگزيب ڀٽي
حوالا
زمرو:1963ع جون پيدائشون
گلابي
left|thumb|گلابي گل لاله ڳاڙهي ۽ اڇي رنگ کي ملائڻ سان اڪثر گلابي رنگ ٺهندو آهي. هن کي هلڪو ڳاڙهو به چيو ويندو آهي.
تصويرون
زمرو:رنگ
خطاطي
خطاطي خوشخطي(Calligraphy) خوبصورت هٿ لکڻي. پين يا قلم يا پينسل سان لکيل خوبصورت ۽ وڻندڙ لکت. اڳي جڏهن ڪتاب جي ڪميوٽرائيزڊ لکت يا ٽائپنگ جو بندوبست نه هوندو هو تڏهن خوشخطي جي وڏي اهميت هوندي هئي. اڄ به خطاط خوبصورت نموني قرآن شريف ۽ ٻين ڪتابن جي ڪتابت ڪري داد حاصل ڪندا آهن. thumb|کاٻو|250px|(certifying competence)، عربيءَ ۾ تحرير ڪيل اجازو 1206ھ خطاطيءَ جي فن سان لاڳاپيل آھي.
خطاطيءَ جو فن خطاطي لکائيءَ جو ھڪ فن آھي. ھي فن دنيا جي ھر ڪنڊ اور ھر زبان ۾ ملي ٿو. ھي فن خوش خطي جي لاءِ آھي. رومن، لاطيني، عربي ٻولين ۾ ھي فن ڪافي مقبول آھي.
خارجي ڳنڍڻا
ئ
حوالا
خطاطي زمرو:ڪتاب هنر زمرو:ڪتابت
1898ع
فوتگيون
زمرو:1898ع زمرو:سال
ھارون بن ابي خالد مروزي
متوڪل (232- 247 هه)، هارون بن ابي خالد مروزيءَ کي سنڌ جو گورنر ڪري موڪليو. انهيءَ وچ ۾ سنڌ ۾ حجازي طاقتور ٿي چڪا هئا. سندن سردار، عمر بن عبدالعزيز هباري، ڪافي اقتدار حاصل ڪري چڪو هو. هن هارون کي قتل ڪرائي، خليفي متوڪل جي خدمت ۾ درخواست موڪلي ته هارون ۾ انتظام جي قابليت ڪا نه هئي” جيڪڏهن سنڌ جي ولايت جي سند کيس عطا ڪئي وڃي ته هو ڪامل وفاداريءَ سان حڪومت سنڀاليندو. متوڪل کي چوڌاري بغاوتون ويڙهي وييون هيون، انهيءَ ڪري هن هباريءَ جي درخواست کي غنيمت سمجهيو.
اسحاق بن سليمان
اسحاق بن سليمان بن علي هاشمي: يعقوبي ء ابن اثير لکيو آهي تہ سالم پنهنجي مقرري کان پوءِ چوٿين سال معزول ڪيو ويو ۽ هارون رشيد ان جي جاءِ تي 174 هه ۾ اسحاق بن سليمان هاشمي کي والي سنڌ مقرر ڪيو، ۽ مڪران به هن جي ئي تصرف ۾ ڏنو. اسحاق بن سليمان سنڌ لاءِ مڪران جو مهندار بڻجي آيو، پر اڃا سال ئي مس حڪومت جو مزو ماڻيو هئائين ته هن فاني دنيا کان هميشه جي لاءِ موڪلائي هليو ويو.
تفصيلي احوال
بلاذري مطابق هو وڏو نيڪ ۽ پرهيزگار انسان هو. سندس وفات کان پوءِ پٽ يوسف جانشين بڻيو. ان کان پوءِ، 174 هه ۾، اسحاق بن سليمان بن علي هاشمي والي ٿي آيو. هن انهيءَ ئي سال وفات ڪئي، جنهنڪري سندس پٽ، يوسف بن اسحاق، سندس قائم مقام بنيو. ابن خلدون ۽ يعقوبي لکيو آهي تہ اسحاق سنڌ ۾ داخل ٿي ٿورائي ڏينهن حڪومت جي واڳ پنهنجي هٿ ۾ رکي، ته اهڙي مرض اچي کيس ورايو جو سگهو ئي دنيوي حڪومت کان موڪلائي هميشگي واري وطن ڏي هلڻ جون تياريون ڪرڻ لڳو. اسحاق جي نسبت چيو وڃي ٿو ته هو نهايت ئي پاڪباز ۽ ديندار شخص هو. آخر هن پنهنجي پٽ يوسف کي پنهنجو جانشين مقرر ڪري عالم آخرت ڏي روانو ٿي ويو. يوسف بن اسحاق پيءُ جي انتقال بعد ڪن ڏينهن تائين سنڌ جي حڪومت ڪندو رهيو، مگر هن جي انتظام جو ڍنگ هارون رشيد کي پسند نه آيو تنهنڪري کيس معزول ڪري ڇڏيائين. .
305ع
ڊسمبر
زمرو:305ع زمرو:چوٿين صدي
سنڌي ساهت جون مڊليون
سنه 1914ع ۾ ”سنڌي ساهت سوسائٽي“ ٺهي، تنهن به ڪيترا سال چڱو ڪم ڪيو. هن وقت ”گُر سنگت“ هيرآباد وارا، ”سک ٽرئڪٽ سوسائٽيءَ“ وارا، سناتن ڌرم وارا، ”ديوان ڪؤڙومل ساهت منڊل“، ”سندر ساهتيه“، ”رتن“، ”مسلم ادبي سوسائٽي“ وارا ۽ ٻيا، پنهنجي پنهنجي پر ۾ ساهت جي وڌائڻ جي هر طرح ڪوشش پيا ڪن. ڪي جوان وري مشاعرا پيا ڪن، ۽ ڪن کي پنهنجون ناٽڪن جون منڊليون آهن. مسٽر هريسنگهه ماستر سکر واري، سنه 1880ع کان وٺي، ۽ مسٽر پوڪرداس شڪارپور واري،سنه 1886ع کان وٺي ڪتابن ڇپائڻ جو ڪم شروع ڪيو هو. انهن ٻنهي سرڳواسين جا ڇاپخانا اڄ تائين جاري آهن، هن وقت تائين گهڻيئي ڪتاب ڇپائي پڌرا ڪيا اٿن- اهڙيءَ طرح هندن توڙي مسلمانن جي گڏيل ڪوششن سان، طرح طرح جا ڪتاب هزارن جي تعداد ۾ نڪتا آهن: ته به نثر جا ڪارائتا ڪتاب، جي اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ پاڙهڻ جي ڪم اچن، سي بلڪل ڳاڻ ڳڻيا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:ادب زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌي ادب زمرو:ڪتاب
اورنگزيب جو انصاف
هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 69 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. اسلاميه دارالاشاعت، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپيو.
ڇاڇرو
ڇاڇرو: هيءُ 6 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 18 – 70 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. هتي مهيشوري، برهمڻ، کٽي، مينگهواڙ، گرڙا ۽ مسلمان بڀجير وغيره رهن ٿا. هي کائڙ ۽ ڪنٺي کي ويجهو آهي، تنهنڪري واپار جام هلي ٿو. زنانو ۽ مردانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، پوليس ٿاڻو، انسپيڪشن بنگلو، تار ۽ پوسٽ آفيس، مختيارڪار جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر آفيس، اسپتال، مسافرخانو، ڍڪ وغيره آهن. ويجهيون اسٽيشنون ڪنري 48 ميل ۽ نئون ڪوٽ 56 ميل آهن، جتان روزانو لاري سروس چالو آهي. آمدرفت ۽ واپار ڪُنريءَ سان ججهو هلي ٿو.
1128ع
ڊسمبر
زمرو:1128ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اوڪاڙا
اوڪاڙا پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اوڪاڙا جو ھڪ وڏو شھر ۽ ان ضلعي سان گڏوگڏ اوڪاڙا تحصيل جو صدر مقام آهي. ان جو نالو اوڪان نالي ھڪ وڻ جي نالي مان نڪتل آهي. پھرين ان شھر واري جاء تي اوڪان وڻن جو جھنگ ھيو جن کي ڪٽائي ھي شھر اڏيو ويو جنھن ڪري ان تي انھن وڻن جي ڪري نالو پئجي ويو. اھو زرعي معيشت ۽ ڪپھ جي ڪارخانن جي ڪري مشھور آھي. ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ 56300 آھي. 1982 ۾ ھن شھر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. برٽش انڊيا واري دور ۾ ھي شھر مونٽگومري ضلعي جو حصو ھيو جيڪو ھاڻي ساھيوال سڏبو آهي. ھي شھر ساھيوال (جنس) نالي ڏاندن جي جنس ۽ نيلي راوي (جنس) نالي مينھن جي جنس جي پالنا جو مرڪز ھوندو ھو.ھتان جي آبادي جي اڪثريت پنجابي آهي.
306ع
ڊسمبر
زمرو:306ع زمرو:چوٿين صدي
عباسي خلافت
عباسي خلافت (Abbasid dynasty), اسلام جي عظيم ۽ اهم خلافت هئي. خلافت اميہ جي خاتمي سان عباسي گھراڻي ھن نئين خلافت جو بنياد وڌو. خلافت جو نالو عباسين حضرت محمد صلي عليه والهٖ وسلم جي ننڍي چاچي حضرت عباس رضي الله عنه (566-653) جي پٺيان رکيو. انھن جي دعويٰ هئي تہ اھي حضرت عباس رضي الله عنه جي پشت مان آهن. هنن حڪومت گهڻو ڪري بغداد هاڻوڪي عراق مان ڪئي. ھن خلافت جو بنياد 750ع ۾ أبو العباس عبد الله بن محمد السفّاح رکيو جيڪو عباسي گھراڻي جو پھريون خليفو ھيو. اھا خلافت بغداد ۾ 1258 ۾ ختم ٿي ، پر رسمن مصر ۾ 1517 تائين قائم رھي.
شروع ۾ هنن ڪوفي کي پنهنجي خلافت جو مرڪز بڻايو پر بعد ۾ خليفي المنصور 662 ۾ ساناني سلطنت جي گادي جي هنڌ سيٽسفون ڀرسان بغداد جو شهر جو بنياد رکيو جيڪو ايران جي سرحد جي ڀرسان هو. ان وقت خلافت عباسيہ گهڻو تڻو ايراني ڪامورن تي اعتماد ڪيو ۽ ڪيترن حڪمران خليفن ايراني رسمون کي پڻ اپنايو.
عباسين جو دور اسلام جو سنهري دور سڏجي ٿو. هن دور ۾ بغداد علم ادب سائنس تحقيق ايجادات جو مرڪز بڻجي ويو هر طرف کان ماڻهن علم حاصل ڪرڻ لاء بغداد جو رخ ٿي ڪيو.
تاريخ
بنو اميہ جي خلافت جو خاتمو ان پروپيگنڊا سان ٿيو تہ انھن خلافت جي اصولن کي ترڪ ڪري ڇڏيو هو ۽ اھو مطالبو بہ اٿيو ته خلافت حضرت محمد صلي الله عليه وسلم ۽ حضرت علي رضه جي خاندان بني ھاشم کي ملڻ کپي، شيعن کي حضرت علي جي وارثن سان عقيدت ھئي پر عباسين انقلاب جي سرواڻي پئي ڪئي انھن پاڻ کي حضرت عباس رضہ جي نسبت سان بني ھاشم گھراڻي مان وارث قرار ڏئي اقتدار پنھنجي ھٿ ۾ ورتو .1258 ۾ منگولن بغداد تي حملو ڪري بغداد کي تباھ ڪري ۽ عباسي گھراڻي جي فردن جو قتل عام ڪري ھن خلافت جو خاتمو آندو. ھن گھراڻي جا ڪجھ فرد مصر ڀڄي ويا جتي عباسين جي ھڪ نالي ماتر حڪومت قائم رھي.
زوال
عباسي خلافت ٻن صدين تائين بغداد مان خلافت ڪئي پر بعد ۾ هنن جي خلافت وڏي تيزي سان گهٽجڻ لڳي ايران ۾ مقامي حڪمرانن واڳون سنڀاليون جڏهن تہ آفريڪا ۾ شيعن خلافت فاطميہ جو بنياد رکيو. ۽ الغابيہ سلطنت پڻ اتر آفريڪا ۾ وجود ۾ آئي. سنڌ ۽ مسلم اسپين جون واڳون پڻ هنن جي هٿن مان نڪري ويون. پر آخر ۾ منگول سلطنت حڪمران هلاڪو خان جي هٿ هيٺ عباسن جو 1258 ۾ مڪمل خاتمو آندو.
خليفا جي فهرست
محمد بن يعقوب کان پوءَ عباسي خاندان جي حڪومت ختم ٿئي ۽ سنطنت عثمانيه جي حڪومت شروع ٿي.
زمرو:اسلام زمرو:تاريخ پاڪستان
ڇن
thumb|کاٻو|ڇن جي داخلي ساخت ڇِنُ يا نرو لهي پوڻ کي ميڊيڪل سائنس ۾ هرنيا (Hernia) چئبو آهي. ’هرنيا‘ لفظ جي معنيٰ آهي ”هڪ عضوي جو مختلف سببن ڪري ڀرواري عضوي ۾ داخل ٿي وڃڻ“، يا ”هڪ عضوي يا عضوي جي ڪمزور حصي جي ڦاٽي پوڻ ۾ ٻيو ڀر وارو عضوو يا ان عضوي جو ڪجهه حصو ان ۾ داخل ٿي وڃي ته ان کي هرنيا چئبو آهي. ان کانسواءِ پيٽ جي ڀت جي اندرئين پاسي واريون مشڪون، مُچو ڪري مريض جي جسم جي ڪنهن به قدرتي سوراخ ”ُOrifices“ يا ڦاٽل حصي ۾ گهڙي وڃن ته اُن کي سنڌيءَ ۾ ڇن چوندا آهن. طب جي حوالي سان ڇن جي ميڊيڪل سائنس واري ساڳي معنيٰ وڃي بيهي ٿي، يعني ’ڇڄي پوڻ‘. ان کي عام طرح ’نرو لهڻ‘ به چوندا آهن.
ڇن جا قسم
ڇن جا هيٺيان قسم ٿين ٿا:
معدي جو ڇن
هن قسم جو ڇن مردن جي مـقـابـلـي ۾ عورتن کي وڌيڪ ٿيندو آهي. انـسـان جي ڀانڊي (Thorax) جي هيٺيان ۽ معدي جي مٿان يعني ڪوڙي يا سيني جي تاڪيءَ جي هيٺيان هڪ ٿـلهـو مـشڪـي تهه (Diaphragm) ٿئي ٿو. ان مشڪي تهه وٽان مـٿـي ڀانڊي ۽ کاڌي جي ناليءَ Oesophagus ڏي وڃڻ لاءِ ڪيترا لنگهه آهن، جتان سڄو معدو يا معدي جو ڪجهه حصو ڀانڊي Thorax، يا کاڌي جي نالي Oesophagus ۾ هليا ويندا آهن. ان کي معدي جو ڇن چئبو آهي. هي ٿلهين ۽ ڦيڦين عورتن کي وڌيڪ ٿيندو آهي.
نري جو ڇن
هيءُ ڇن جو عام قسم آهي. هي ڇن ٻالڪپڻ کان وٺي وڏيءَ عمر تائين عمر جي ڪنهن به حصي ۾ ٿي سگهي ٿو. عورتن جي ڀيٽ ۾ مردن کي وڌيڪ ٿيندو آهي. ڇن جا ٻه قسم ٿين ٿا: هڪ پيٽ جي ٻنهي پاسن جي بلڪل هيٺ واري جاءِ جنهن کي نرو (Inguin/ Groin) چئبو آهي. عورت توڙي مرد جي نري واري جاءِ بنهه ڪمزور ۽ نرم هوندي آهي، ان ڪري هي هنڌ ڇڄي پوندو آهي. جتان آنڊو يا پيٽ جي جهلي (Pretoneum) ٿيلهيءَ جي شڪل (Sac) ۾ نري جي ناليءَ (Inguinal Canal) وٽ منهن ۾ گهڙي سوڄ ڪري بيهندا آهن، ان کي ترڪندڙ ڇن (Inguinal Hernia) چئبو آهي.
دُن جو ڇن
هن ڇن جا به ٻه قسم ٿين ٿا:
پيٽ جي (شڪمي) پردي جو ڇن
هن ڇن ۾ ڪڏهن آنڊو، معدي ۽ جيري جي وچ واري حصي، (Foramen of Winslow) ۾ گهڙي ويندو آهي.
سٿرن (ران) جو ڇن
هي ڇن مردن کان وڌيڪ عورتن کي ٿيندو آهي، جنهن ۾ نِهائينءَ (Pelvic) جي ڪنهن به پاسي وٽان سٿر جي ڪمزور جاءِ ۾ آنڊو، نهائينءَ جي چمڙيءَ جي ڇهه، ران جي شريان، ران جي نس (رڳ) يا لعابي نس گهڙي ويندي آهي.
اسلامي تاريخي آکاڻيون (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مولانا غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 75 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1954ع ۾ شايع ڪيو.
سنڌي ڊڪشنريون ۽ گرامر
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:لغت زمرو:پاڪستان زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي ٻولي
بختاور شھيد (ڪتاب)
سنڌ جي امر شهيد هارياڻي مائي ”بختاور شهيد“ جي زندگيءَ ۽ جدوجهد تي هن نالي سان، سيد خادم علي شاهه جو لکيل ڪتاب، ڊيمي سائيز جي 87 صفحن تي مشتمل، 2007ع ۾ پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ليبر ايجوڪيشن اينڊ ريسرچ (پائلر) ڪراچيءَ پاران شايع ڪيل اهي. ڪتاب جي ڪا به قيمت رکيل نه آهي. هن ڪتاب ۾ ٽين هاري ڪانفرنس، هارين جي سڌاري واري تحريڪ ۽ پسمنظر، هاري حقدار تحريڪ، سنڌ ۾ هارين جي هلچل، شهيد بختاور جي سوانح حيات، شهد بختاور- عدالتي فيصلو، جو کيڙي سو کائي ۽ ٻيا عنوان شامل آهن. ڪتاب جو پيش لفظ، ايگزيڪيٽو ڊائريڪٽر پائلر، ڪرامي عليءَ لکيو آهي.
آل پاڪستان هالائي مسلم کتري فيڊريشن
هيءَ هالائي مسلم کترين جي ملڪ گير تنظيم آهي. پاڪستان ٺهڻ کان اڳ به هالائي ڪميونٽي پنهنجي ڀلائي ۽ ترقيءَ لاءِ جاکوڙ جاري رکندي پئي آئي ۽ ان مقصد لاءِ سندن جنرل ڪانفرنسون ٿينديون رهنديون هيون. پهرين جنرل ڪانفرنس، پهرين جولاءِ 1923ع تي جيت پور (ڀارت) ۾؛ ٻي ڪانفرنس ڊسمبر 1923ع ۾ ڄام نگر (ڀارت) ۾؛ ٽين جنرل ڪانفرنس 9 مارچ 1932ع تي؛ چوٿين جنرل ڪانفرنس 3 آڪٽوبر 1933ع تي؛ پنجين جنرل ڪانفرنس 6 جون 1937ع تي، ۽ ڇهين ڪانفرنس 1960ع ۾ ڌوراجيءَ ۾ ٿيون. هالائي مسلم کترين جو مرڪز جيئن ته گجرات ۾ (ڪاٺياواڙ) هو، تنهنڪري اهي سڀئي ڪانفرنسون ڪاٺياواڙ ۾ ٿيون. ستين جنرل ڪانفرنس 8 مئي 1982ع تي جهوناڳڙهه ۾ ٿي، جنهن ۾ اهو فيصلو ڪيو ويو ته جيئن ته هالائي ڪميونٽيءَ جي اڪثريت، هاڻي پاڪستان ۾ آباد آهي، تنهنڪري اُتي هڪ فيڊريشن قائم ڪئي وڃي. مئي 1986ع تي پاڪستان ۾ هيءَ جماعت قائم ٿي، ۽ 27 نومبر 1986ع تي مجلس عامله جون چونڊون ٿيون ۽ فيڊريشن جا مقصد ۽ متا طئي ٿيا. هيستائين هن فيڊريشن جو مقصد شادي مراديءَ جي رسمن ۽ ٻين ريتن رواجن ۾ سادگيءَ کي زور وٺرائڻ تائين محدود رهيو آهي. هاڻي هن جو دائرو وڌايو پيو وڃي. فيڊريشن جي هيڊ آفيس ڪراچيءَ ۾ آهي.
حوالا
زمرو:سماجي تنظيمون
خط نويسي
ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي. (نومبر 2018ع) خط نويسي (Letter Writing)، ”خط“ والدين، ڀائرن، گهر جي ڀاتين، چاچن، مامن، ٻين عزيزن، دوستن، عالمن، اديبن، استادن، شاگردن ۽ وڏين شخصيتن ڏانهن لکيو ويندو آهي. خط، غيرافسانوي ادب جو ھڪ قسم آھي. خط نويسيءَ جي تحرير، دل جي اندرئين تَهه مان نڪرندڙ صنف آهي، جيڪا مختلف ارتقائي مرحلا طئي ڪري اڄ اِنشاپردازيءَ جي اُوچي مقام تي پهتي آهي ۽ اعليٰ ادب جو رُتبو ماڻي چڪي آهي. خط اڳتي هلي اڌ ملاقات جي صورت اختيار ڪري ويو. خطَ لفظن جو روپ ڌاري ڄڻ ته ”اڌ ملاقات“ بڻجي ويندو آهي.ادبي دنيا ۾ خطن کي وڏي اهميت آهي. دنيا جي اعليٰ ادب ۾ مارڪس سِسَرو (106-43BC)، مائيڪل ائنجلو (1564_1475ع)، روسو (1778-1712ع)، ورڊس ورٿ (1850- 1770ع)، مخدوم محمد معين ٺٽوي (متوفي 1161هه)، مرزا غالب، جواهر لال نهرو، ابوالڪلام آزاد، سائين جي. ايم. سيد، علامه آءِ. آءِ. قاضي، محمد ابراهيم جويو، شيخ اياز ۽ ٻين علم، ادب، سياست ۽ فن لطيف جي مختلف شعبن ۾ پنهنجو پاڻ موکيندڙ اڪابرن خط نويسيءَ جي شهرت کي بلندين تائين پهچائي ڇڏيو آهي.
عباس بن علي
حضرت عباس جي ولادت
حضرت عباس جي ولادت 4 شعبان سن 26 هجري ۾ ٿي اوهان جو پي حضرت علي ء ماءَ حضرت بيبي ام المبين فاطمه ڪلابيه آهي.
حضرت عباس جا لقب
تاريخ ۽ سيرت لکندڙن حضرت عباس جا ڪيترائي لقب ذڪر ڪيا آهن، جيڪي ان جي شخصيت جي عڪاسي ڪن ٿا. اسان هتي ڪجه ڏانهن اشارو ڪري رهيا آهيون
العبد الصالح
حضرت امام جعفر صادق جڏهن پنهنجي چاچي عباس جي زيارت لاء آيا ته اتي ان نموني زيارت پڙهيائون:” السلام عليڪ ايها العبد الصالح“ سلام هجي توتي اي صالح ٻانها
قمر بني هاشم
حضرت عباس جو هي لقب به هڪ عظيم لقب آهي؛ ڇو جو بني هاشم جو خاندان فضيلت ۽ عظمت وارو خاندان آهي جنهن ۾ فضيلت جي آسمان جا ڪيرائي چنڊ آهن مثلا حديث ڪساء ۾ رسول اڪرم لاء نقل ٿيو آهي ته سندس چهرو چوڏهين جي چنڊ وانگر چمڪي رهيو هو. جڏهن ته حضرت جا والدِ محترم حضرت عبدالله ”قمر حرم“ حرم جو چنڊ ۽ هاشم جا والدِ محترم ”قمر بطحا“ مڪي جو چنڊ، جي لقب سان مشهور آهن. انهن سڀني ۾ حضرت عباس جو لقب”قمر بني هاشم“ هجڻ سندن عظمت جي دليل آهي.
باب الحوائج
يعني حاجتن جو دروازو
حامل اللواء
يعني علمدار، حضرت امام حسين ڏهين جي ڏينهن عَلم پنهنجي ڀاء جي حوالي ڪيو هيو
سقا
پاڻي پيارڻ جي رسم ان گهراڻي ۾ پراڻي زماني کان آهي. رسول اڪرم جي پڙ ڏاڏي جناب قصي هڪ کوه کوٽيو هو جنهن جو نالو بدر رکيائين. حضرت عبدالمطلب زمزم جي کوٽائي جو انتظام ڪيو، حضرت علي حوض ڪوثر جا ساقي آهن. ۽ حضرت عباس کي سقا چيو ويندو آهي ان لاء جو اهلبيت کي پاڻي پيارڻ جي ذميواري انهن تي هئي.
=عباس جو علم ==
حضرت عباس جن حضرت اميرالمومنين جي جهولي ۾ تربيت پاتي، ان لحاظ کان هو هڪ وڏا عالم، فقيه، عابد ۽ زاهد انسان هيا. ڀلا اهو ڪيئن ٿي سگهي ٿو جو اميرالمومنين ٻين لاء ته ”باب مدينه العلم“ هجن ۽ حبيب بن مظاهر، ميثم جهڙا شاگرد تيار ڪن پر پنهنجي اولاد کي عالم نه بڻائن.
در حقيقت حضرت عباس جو شمار ان صف ۾ ٿئي ٿو جنهن ۾ حضرت زينب آهن. جنهن جي لاء امام زين العابدين ارشاد فرمايو:انت عالمه غير معلمه“ تون بغير استاد جي عالمه آهين، يعني تنهجو علم، علم لدني آهي.
1899ع
فوتگيون
زمرو:1899ع زمرو:سال
ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس انسٽيٽيوشن
ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس انسٽيٽيوشن (EOBI):هي ادارو 1976ع ۾ ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس ايڪٽ 1975ع هيٺ منسٽري آف ليبر، مئن پاور اينڊ اوورسيز پاڪستانيز (ايل.ايم.او.پي) جي هڪ خودمختيار اداري طور قائم ٿيو هو. -ان- ايڪٽ جو مقصد اسلامي جمهوريه پاڪستان جي -آئين- جي آرٽيڪل (c)38 جا مقصد حاصل ڪرڻ هو، -ان- موجب رياست سمورن اهڙن شخصن کي جيڪي -پاڪستان- جي ملازمت ۾ آهن، سوشل سيڪيورٽي لازمي سوشل انشورنس يا ٻين ذريعن سان مهيا ڪندي. ايڪٽ جو لاڳو ٿيڻ: اهو ايڪٽ هر صنعت يا -ان- اسٽيئبلشمينٽ تي لاڳو ٿيڻ جوڳو آهي. -جتي- 10 يا -ان- کان وڌيڪ ماڻهو 30 جون 2006ع تائين ملازم هئا. پهرين -جولاءِ- 2006ع کان ايڪٽ جو نفاذ انهن صنعتن يا ادارن لاءِ ڪيو ويو، -جن- ۾ 20 يا -ان- کان وڌيڪ ماڻهو ملازم هجن. -ان- ۾ البته ترميمن ذريعي فنانس ايڪٽ 2008ع ’دي اپليڪبلٽي آف دي ايڪٽ 5‘ يا وڌيڪ ملازمن وارين صنعتن يا ادارن تائين وسيع ڪيو ويو. -ان- کان گهٽ وارا ادارا به درخواست ڏئي ڪوشش ڪري سگهن ٿا. -ان- ايڪٽ جي سيڪشن 47 هين کي ايڪٽ جي نفاذ کان ٻاهر رکي ٿو: مقصد: EOBI جو مقصد رجسٽرڊ انشورڊ پرسنس (IP) کي هيٺيان فائدا پهچائڻ آهي: (1) اولڊ ايج پينشن، (2) انويلڊٽي پينشن، (3) سروائيورز پينشن، (4) اولڊ ايج گرانٽ. اي. او. بي. آءِ جا ڪم: 1. صنعت وغيره جي سڃاڻپ ۽ رجسٽريشن، 2. انشور ٿيل شخص جي سڃاڻپ ۽ رجسٽريشن، 3. ڪنٽريبيوشن جي ڪليڪشن، 4. انشورَ ماڻهن کي فائدا ڏيڻ، 5. اي. او. بي فنڊ مينجيمنيٽ / انويسٽمينٽ. حڪومت پاران مئچنگ گرانٽ: اداري پاران گڏ ڪيل چندي برابر گرانٽ 1986ع جي -جولاءِ- ۾ حڪومت متعارف ڪرائي هئي، پر پوءِ 1995ع ۾ اها ڪٽجي وئي، وري هاڻي حڪومت ساليانو هڪ لک سمبولڪ ادائگي ڪري ٿي. هن اداري EOBI جو 16 ميمبرن تي ٻڌل بورڊ آف ٽرسٽيز وفاقي حڪومت پاران مقرر ڪيل هوندا آهن.
ابو طالب اعواڻ قطب شاھي
ابو طالب اعواڻ قطب شاھي پنھنجي ھٿ سان لکيل بياض ۾ پنھنجو نالو ’ابو طالب‘، قوم اعواڻ العلوي قطب شاھي ڄاڻايو آھي. حضرت غوث اعظم سان بيحد عقيدت ھيس. ھن مولود ۽ مداحون چيون آھن. سنڌي ۽ سرائيڪيءَ ۾ ڪلام چيائين. سندس باري ۾ وڌيڪ معلومات ميسر ڪانهي.
منهنجا سهڻا سائين
تعارف
منهنجا سڻا سائين پهرين سنڌي اپگرهي ٽي وي چينل جو هڪ وڊيو گيت آهي. گيت جا ٻول عبدالغفار تبسم لکيا آهن ۽ گيت ديبا سحر ڳايو آهي. ان وڊيو گيت ۾ ماڊلڱ سميره پنهور ڪئي. اهو گيت يُو ٽيوب تي به ڏسي سگھي جي ٿو.
خارجي ڳنڻو
يُو ٽيوب تي منهنجا سهڻا سائين گيت ڏسندا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت
شيوارام ڦيرواڻي
شيوارام ڦيرواڻي برٽش دؤر ۾ شڪارپور ۾ پيدا ٿيو ۽ بمبئي يونيورسٽيءَ ۾ سوشالاجي جو پروفيسر هو.نوڪري ڇڏي شڪارپور آيو ته. شھر ۾ تعليم جي فروغ جي لاءِ ڪوششون ورتيون. گرلس هاءِ اسڪول شڪارپور جو بنياد سندس ڪوششن سان پيو. ميونسپل اسڪولس بورڊ جو چيئرمين بڻيو. سي اينڊ ايس ڪاليج جي وجود ۾ به بانيڪارن جو ساٿ ڏنائين. سول اسپتال شڪارپور جي وجود کان شروعات تائين هن شخص پڻ ڪردار ادا ڪيو. شڪارپور ۾ هي پهريون سنڌي هو جنهن برف جو ڪارخانو ۽ ڪپڙي جي مل کولي.
1129ع
ڊسمبر
زمرو:1129ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اسلامي تاريخي اخلاقي ڪھاڻيون (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد 1954ع ۾ پڌرو ڪيو.
خطبو
خطبو (Address) خطبو، لفظ خطاب مان ورتل آهي، جنھن کي سنڌيءَ ۾ مذهبي خطاب يا واعظ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. خطبن ۾ اسلامي تعليمات جو پيغام ڏنو ويندو آهي. قرآن ۽ حديث جي روشنيءَ ۾ مذهبي فريضا سيکاريا ويندا آهن. خطبا اڪثر نثر ۾ هوندا آهن پر، سنڌيءَ ۾ ڪيترا خطبا شاعريءَ ۾ بہ لکيل آهن. مولوي غلام رسول جتوئي جا خطبا اڄ تائين جمعي جي نماز ۾ پڙهايا ويندا آهن.
ايمپريس مارڪيٽ جي عمارت
هيءَ عمارت ڪراچيءَ شهر ۾ آهي، جيڪا 1889ع ۾ -انگريز- سرڪار تعمير ڪرائي. هن بلڊنگ جو افتتاح ڪمشنر سنڌ، مسٽر پرچرڊ ڪيو. جيئن ته -ان- ئي سال ملڪه وڪٽوريه جي سلور جوبلي ملهائي پئي وئي، تنهنڪري هن عمارت جو نالو ”ايمپريس“، رکيو ويو. هن بلڊنگ جي تعمير تي 55 لک رپيا خرچ آيو. هيءَ عمارت يورپين طرز جي هڪ بهترين عمارت آهي. هن عمارت جي ٽاور جي اوچائي 140 فوٽ آهي. هن مارڪيٽ ۾ 280 دڪانن جي گنجائش آهي. -ان- دور جي هيءَ هڪ بهترين مارڪيٽ هئي، جنهن مان ڏورانهن علائقن کان ماڻهو اچي خريداري ڪندا هئا.
307ع
ڊسمبر
زمرو:307ع زمرو:چوٿين صدي
2020ع ۾ موت
2020 ع ۾ قابل ذڪر انسانن جي هيٺين ريت درج ٿيل موت جا واقعا پيش آيا. ذات (سرنيم) يا فرضي نالو (تخلص) وسيلي هجي جي اکرن (الفابيٽ ترتيب) مطابق، نالو موت جي تاريخ سان ڏنل نالا ڄاڻايل آهن.
عام طور تي داخلائون هيٺ درج ٿيل رپورٽ جي ڄاڻ ترتيب ۾ ڏنل آهي:
حوالا
زمرو:2020ع جون فوتگيون
چيلھار
چيلهار: هيءُ شهر ڇاڇري تعلقي ۾ چيلي نالي چارڻ جو ٻڌايل آهي. هتي برهمڻ، مهيشوري، مينگهواڙ، مالهي، مسلمان بجير ۽ حجم رهن ٿا. هتي ٽالپرن قلعو ٺهرائي ڳوٺ تي ”علي ڳڙهه“ نالو رکيو هو. قلعو هاڻي ڊهي ويو آهي، جنهن جي سِرن مان شهر جون ڪيتريونئي جهونيون جايون جُڙيل آهن. اهي سِرون ننڍيون ۽ سنهيون آهن، پر مضبوط آهن. ڳوٺ ۾ ٺالپرن جي زماني جون توبون اڃا پيون آهن. ٽالپرن جا کوٽايل ڪيترا کوهه به آهن، جن مان ڪي چالو آهن. واپار چڱو هلي ٿو. ڀرسان ترايون سٺيون ۽ گهڻيون آهن، هتي جو ”راڻا سر“ تلاءُ مشهور آهي، جنهن ۾ ڪافي وقت پاڻي رهي ٿو. کوهن جو پڻي وڻندڙ ۽ هاضميدار آهي. ماڻهو گهڻي قدر تعليم يافته آهن، خاص ڪري پرائمري ماستر هن ڳوٺ جا گهڻي ۾ گهڻا آهن. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، ديرو، ٿاڻو، ڍڪ، ٻيلي کاتي جي آفيس، يونين ڪائونسل ۽ پوسٽ آفيس آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون، ڪنري 30 ميل، نبي سر روڊ 30 ميل ۽ نئون ڪوٽ 33 ميل آهن. نئين ڪوٽ سان لاري سروس هئڻ ڪري واپار ۽ آمدرفت ججهي آهي.
خفيہ تحرير
خفيہ تحرير (Cipher) لکت، تحرير جنهن ۾ خفيہ طريقو استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن ڪو عام ماڻهو اهڙي تحرير پڙهي نہ سگهي. ان لکت ۾ حرفن کي تبديل ڪري نئين معنيٰ ڪڍي ويندي آهي.
1130ع
ڊسمبر
زمرو:1130ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
308ع
ڊسمبر
زمرو:308ع زمرو:چوٿين صدي
اسلامي تصوف (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مولانا غلام حيدر صديقيءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو به ساڳي پريس مان 1953ع ۾ ڇپيو.
خلاصو
خلاصو (Summary) اختصار سان پيش ڪرڻ. ڪنهن ڪتاب، تقرير يا فلم وغيره کي مختصر ڪرڻ جو عمل يا حالت. مثال طور روسو (1712-1778ع) جي ڪتاب ايمائل (Emile) کي عام پڙهندڙ جي سهولت لاءِ خلاصو ڏئي پيش ڪرڻ وغيره.
حوالا
زمرو:اشاعت
ايمنسٽي انٽرنيشنل
ايمنسٽي انٽرنيشنل هڪ غير سرڪاري بين الاقوامي تنظيم (اين جي او) آهي، جيڪا انساني حقن جي عالمي پڌرنامي ۾ درج انساني حقن جي واڌاري لاءِ ڪم ڪري ٿي. ايمنسٽي انٽرنيشنل- مئي 1961ع ۾ هڪ برطانوي وڪيل پيئربيسن قائم ڪئي. هو هڪ ڏينهن اخبار پڙهندي پورچوگيزي شاگردن کي ست سال ٻڌايل قيد جي سزا واري خبر پڙھڻ تي پريشان ٿي ويو. انهن شاگردن جو ڏوهه صرف اهو هو ته هنن آزادي لاءِ رٿ پيش ڪئي، بيٽسن 02 مئي تي هڪ اخبار ۾ پنهنجو هڪ مضمون وساريل قيدي (The Forgottion Prisoner) ڇپايو، جنهن ۾ هن دنيا جي پڙھيل لکيل ماڻھن کي اپيل ڪئي ته هو انھن قيدي شاگردن جي حق ۾ مضمون ڇپائين. مضمون جو رد عمل اهڙو ته اثرائتو نڪتو، جو هڪ سال اندر ظلمن جي شڪار ماڻهن جي حق ۾ اهڙا گروپ هڪ درجن کان وڌيڪ ملڪن ۾ قائم ٿي ويا. اھڙي طرح ھن تنظيم جو بنياد پيو. ايمنسٽي انٽرنيشنل- خاص ڪري ضمير جي قيدين جي آزاديءَ لاءِ مهم هلائيندي آهي ۽ ان ڳالهه کي يقيني بڻائيندي آهي ته سياسي قيدين خلاف داخل ڪيس جلدي ۽ منصفاڻي طريقي سان هلايا وڃن. هي تنظيم موت ۽ قيد دوران تشدد جي خلاف به ڪم ڪندي رهندي آهي، سياسي قتلن تي احتجاج ڪندي حڪومت ۽ مخالف گروپن هٿان انساني حقن جي خلاف ورزي خلاف به ڪم ڪندي آهي. -بين- الاقوامي معاملن ۾ -ايمنسٽي انٽرنيشنل- جا ڪيترا موقف -تنقيد- جوڳا به رهيا آهن. مثال طور هن تنظيم جو هڪ موقف خاص -تنقيد- جو نشانو بڻيو. اهو موقف هو ته فلسطيني مهاجرين ۽ انهن جي خاندان کي پنهنجي وطن فلسطين واپس وڃڻ جو حق آهي. 1962ع کان وٺي دنيا جي ڪيترن ملڪن ۾ هن طرح جا گروپ ڪم ڪري رهيا آهن، تنظيم ٺاهڻ جي شروعاتي سالن ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجو ڌيان انساني حقن جي گڏيل قومن جي چارٽر جي آرٽيڪل ۾ صرف ارڙهن ۽ اوڻيهه نمبر رکيو. انهن آرٽيڪلن جو تعلق سياسي قيدين سان آهي. وقت گذرڻ سان گڏوگڏ هن تنظيم انساني حقن جي خلاف ورزي جي مختلف ظلمن جو شڪار ٿيندڙن جي ڪم کي به پنهنجي مشن ۾ شامل ڪيو. صرف سال 2000ع ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل 3685 ماڻهن لاءِ ڪم ڪيو، ايمنسٽي قيديين جي صورتحال کي بهتر بنائڻ ۾ ڪافي ڪامياب ويئي. هن وقت ايمنسٽي انٽرنيشنل جا ساڍا ست هزار گروپ هڪ سئو ٻاهٺ ملڪن ۽ خطن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن ۽ هن تنظيم جي ڪارڪنن جو تعداد هڪ ملين جي لڳ ڀڳ آهي. ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجي قائم ٿيڻ کان وٺي سوين ملڪن ۾ 44600 کان وڌيڪ قيدين لاءِ ڪم ڪيو آهي. ايمنسٽي انٽرنيشنل کي سڄي دنيا ۾ انساني حقن جي حفاظت لاءِ ڪم ڪرڻ تي 1977ع ۾ نوبل امن انعام ڏنو ويو.
ايمنسٽي انٽرنيشنل جو ادارو 28 مئي 1961ع تي لنڊن ۾ قائم ڪيو ويو. اداري جو هيڊڪوارٽر به لنڊن ۾ ئي آهي، انهي جي ٺاهڻ ۾ ”پيٽر بيننسن“ اهم ڪردار ادا ڪيو. پيٽر هنگري، اسپين ۽ ڏکڻ آفريقا ۾ سياسي قيدين جو دفاعي وڪيل رهيو هو. پيٽر 1960ع ۾ پرتگالي ڊڪٽيٽر ’جنرل استونيو سالازار‘ طرفان ٻن شاگردن کي حڪومت مخالف نظرين تي عمل جي ڪري ست سال قيد جي خلاف تحريڪ هلائي هئي ۽ پورچو گالي ڊڪٽيٽر جي خلاف هڪ مضمون لکيو، جنهن ۾ هن پورچو گالي عوام تي زور ڀريو هو ته هو انهن ٻن شاگردن ۽ ٻين سياسي قيدن جن کي حڪومت سندن سياسي ۽ مذهبي نظرين جي آڌار تي قيدين ڪري رکيو آهي، تن جي آزاديءَ جي لاءِ حڪومت تي دٻاءُ وجهن، انهيءَ واقعي جي ٻي سال 1961 ۾ هن ايمنسٽي انٽرنيشنل جي نالي سان هڪ ادارو قائم ڪيو ويو، اداري جي بانين ۾ آئرش رهاڪو سيف ميڪ برانڊ جو نالو به قابل ذڪر آهي، جيڪو 1961 کان وٺي 1974ع تائين اداري جي انتظامي ڪيمٽيءَ جو چيئرمين رهيو ۽ انساني حقن جي واڌاري جي ڪوششن جي خدمت جي مڃتا طور 1974ع ۾ کيس امن جو نوبل انعام پڻ ڏنو ويو. ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجي مقصدن کي حاصل ڪرڻ لاءِ انساني حقن جي انهي عالمي چارٽر تي عمل ڪري ٿي. جيڪو 10 ڊسمبر 1948ع تي گڏيل قومن ڳري اڪثريت سان منظور ڪيو هو، انهيءَ اداري جا اهم مقصد هيٺين ريت آهن. حڪومت مخالف مذهبي ۽ سياسي نظرين جو اظهار ڪندڙ ماڻهن کي انهن حڪومتن جي قيد ۽ بند مان ڇوٽڪارو ڏيارڻ، بنا ڪنهن رنگ، نسل ۽ مذهبي متڀيد، زبان ۽ جنس جي فرق جي انساني حقن جي حفاظت ڪرڻ، عورتن، ٻارن ۽ پناهگيرن جي انساني حقن جي حفاظت ڪرڻ، سڀني قيدين جي خلاف غير انصافي ورتاءُ ۽ تشدد جو خاتمو، سياسي موتن ۽ اغوائن جو خاتمو، حڪومتن ۽ با اثر ماڻهن طرفان عدالتن کان مٿاهن قتلن جو خاتمو، اهڙن ماڻهن کي ٽحفظ فراهم ڪرڻ جيڪي جيڪڏهن واپس پنهنجي وطن موٽي وڃن ته انهن سان مخصوص سببن جي ڪري غير انساني سلوڪ نه ڪيو وڃي، ٻين بين الاقوامي تنظيمن ۽ ادارن سان سهڪار ڪرڻ، انهن مقصدن جي حاصلات لاءِ ايمنسٽي انٽرنيشنل انساني حقن جي خلاف ورزي ڪندڙ حڪومتن جي خلاف عالمگير مهم هلائي ٿي. انهن جي خلاف مضمون لکيا وڃن ٿا. نيوز ڪانفرنسون ڪوٺايون وڃن ٿيون ۽ انهن حڪومتن کان خطن جي ذريعي انساني حقن جي پاسداري ڪرڻ جي اپيل ڪئي وڃي ٿي. گڏوگڏ اهڙا پروگرام به ترتيب ڏنا وڃن ٿا. جن جي ذريعي ماڻهن ۾ شعورو آگهي پيدا ٿي سگهي، پنهنجي قيام کان وٺي هيستائين ايمنسٽي انٽرنيشنل انساني حقن بابت 5000 کان به وڌيڪ ڪيسن تي ڪم ڪيو آهي، پنهنجي سالياني رپورٽ براءِ 2002ع ۾ انهن 152 ملڪن جو به ذڪر ڪيو آهي، جتي ڪنهن نه ڪنهن حوالي سان انساني حقن جي حالت اطمينان بخش ڪونهي.
ايمنسٽي انٽرنيشنل ڪنهن ملڪ يا حڪومت جي ملڪيت ڪونهي، بلڪي آزاد ۽ خود مختيار ادارو آهي، اهو نه ته ڪنهن حڪومت يا سياسي نظام جي حمايت ڪري ٿو ۽ نه مخالفت. هيءَ ادارو ڪن به نظرين ۽ خيالن جو حامي ۽ مخالف ڪونهي، پر انهيءَ جو ڪم اڻ ڌريي نموني سڄي دنيا ۾ انساني حقن جي بنا ڪنهن فرق، متڀيد ۽ جنس جي حفاظت ڪرڻ آهي. هن وقت سڄي دنيا ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل جا هڪ ملين ميمبر، دنيا جي 160 ملڪن ۾ موجود آهن، جيڪي مختلف ملڪن، علائقن مذهبن ۽ نظرين ۽ خيالن سان واسطو رکڻ جي باوجود به گڏجي سڏجي گڏيل مفادن لاءِ ڪم ڪن ٿا، اهي ميمبر عام طور تي گروپن، جهڙوڪ: شاگرد، پيشه ور ۽ ٻين علائقائي گروهن جي صورت ۾ ڪم ڪن ٿا.
ايمنسٽي انٽرنيشنل مختلف حڪومتن کي خط لکي بيگناهه سياسي قيدين جي آزاديءَ لاءِ دٻاءُ وجهندو هو، ادارو اهڙين حڪومتن جي خلاف مضمون پڻ لکندو رهيو آهي، جيڪي انساني حقن جي خلاف ورزين ۾ ملوث رهيون آهن، ايتريقدر جو 1964ع ۾ ڪيترائي ملڪ پنهنجي بيگناهه سياسي قيدين کي آزاد ڪرڻ تي مجبور ٿي پيا، 1972ع ۾ اداري هڪ عالمگير مهم هلائي، جنهن جو مقصد قانون لاڳو ڪندڙ ادارن پاران ٿيندڙ هر قسم جي تشدد جو خاتمو هو، انهي سلسلي ۾ اداري هڪ 12 نقاطي پروگرام جي شروعات ڪئي، 1977ع ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل سڄي دنيا مان موت جي سزا ختم ڪرڻ لاءِ عالمگير مهم هلائي. اداري جي نظر ۾ جيئن ته موت جي سزا جو قانون انسان جي بنيادي ۽ سڀ کان اهم انساني حق، زندگيءَ جي حق جو خاتمو ٿو ڪري ڇڏي، تنهنڪر ي انهيءَ سزا جو خاتمو ضروري آهي، پر اداري جي انهي مهم ۽ موقف جي مخالفت ڪندي قدامت پسند ليکڪ وليم بڪلي اداري جي ميمبر شپ تان استعيفيٰ ڏيئي ڇڏي ۽ اهو موقف اختيار ڪيو ته انهيءَ تحريڪ جي ڪري اداري جو مقصد بدلجي ويندو ۽ ادارو سياسي قيدين جي حقن جي حفاظت ڪرڻ بدران قاتلن جي حقن جي حفاظت ڪرڻ لڳندو. آڪٽوبر 2000ع ۾ اداري هڪ ٻي عالمگير تحريڪ تشدد جو مقابلو ڪرڻ جو لاءِ هلائي، جنهن جو مقصد سڄي دنيا جي ماڻهن ۾ تشدد جي خلاف گڏيل جاڳرتا پيدا ڪرڻ هو.
هيءَ تنظيم ان ڳالهه تي زور ٿي ڏئي ته حڪومتون انسانن جي وقار جو احترام ڪن. ۽ انهن جي بچاءَ کي يقيني بنائڻ لاءِ پنهنجون جوابداريون پوريون ڪن. ”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ سموري دنيا جي ناانصافين خلاف نٿي وڙهي سگهي. پر هوءِ ان ڳالهه تي يقين رکي ٿي ته سمورن انساني حقن جو هڪٻئي سان واسطو آهي ۽ بنيادي شهري حقن ۽ سياسي حقن ۾ بهتري سان انسانن لاءِ پنهنجي سماجي ۽ اقتصادي حقن ۾ بهتري آڻڻ ممڪن ۽ سولو ٿي پئي ٿو. ”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ گهڻي ڀاڱي سماجي ۽ اقتصادي حقن لاءِ ڪم ڪرڻ وارن انسانن جو دفاع ڪري، انهن جي حقن جي حاصلات لاءِ سڌو سنئون ڪم ڪري ٿي. جڏهن انسانن کي قيد، تشدد، يا موت جي خوف کان سواءِ پاڻ ۾ ملڻ، منظم ٿيڻ، مظاهرن ڪرڻ، لکڻ پڙهڻ ۽ ڳالهائڻ جي آزادي هوندي ته اهي پنهنجن ملڪن ۾ ڌيان جوڳن، سمورن سماجي ۽ اقتصادي مسئلن جي حل لاءِ جدوجھد جي بهتر پوزيشن ۾ هوندا.
”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ جيڪو ڪم پنهنجي ذمي کنيو آهي ان کي ”مينڊيٽ“ چيو ويندو آهي، جيڪو هن ريت آهي.
الف: آزادي سان پنهنجا نظريا ۽ عقيدا رکڻ ۽ انهن کي ظاهر ڪرڻ جن ۾ نه تشدد ڪيو وڃي ۽ نه وري تشدد جي حمايت ڪئي وئي هجي.
الف: سمورن ضمير جي قيدين کي آزاد ڪيو وڃي. جن کي سندن عقيدن، رنگ، نسل، ٻولي يا جنس جي بنياد تي قيد ۾ رکيو ويو هجي ۽ انهن ڪڏهن به تشدد جي ڪنهن ڪارروائي ۾ حصو نه ورتو هجي يا وري حمايت نه ڪئي هجي.
ب: دنيا اندر موت جي سزا جو، تشدد ڪرڻ ۽ قيد دوران ظالماڻي سلوڪ جو خاتمو آندو وڃي.
ت: سمورن سياسي قيدين لاءِ مناسب وقت اندر سندن ڪيسن جا انصاف ڀريا موقعا فراهم ڪيا وڃن.
ماضيءَ جيان اڄ به ادارو پنهنجي مقصدن ماڻڻ لاءِ پنهنجو ڪردار ادا پيو ڪري، جهڙوڪ افغانستان ۽ عراق تي ڪيل آمريڪا جي حملن ۾ انساني حقن جي وڌندڙ خلاف ورزين جي پيش نظر اداري اتحادين کي سخت تنقيد جو نشانو بنايو، انهيءَ حوالي سان اداري پنهنجي 2002ع جي سالياني رپورٽ ۾ آمريڪا ۽ برطانيا پاران افغانستان جي شهرن تي مهلڪ هٿيارن، ڪلسٽر ۽ ڊيزي ڪٽر بمن جي واهپي تي پنهنجي گهري ڳڻتيءَ جو اظهار ڪندي اتحادي فوج جي خلاف تحقيقات جي گهر ڪئي ۽ افعاني قيدين سان آمريڪا جي غير انساني سلوڪ تي به ڳڻتي ظاهر ڪئي، انهيءَ حوالي سان اداري جو آمريڪا کان اهو مطالبو آهي ته افغان قيدي جيڪي گوانٽانامو بي ۾ حراست هيٺ آهن، تن کي جنگي قيدي مڃي ٽين جنيوا ڪانفرنس موجب سهولتون ڏنيون وڃن ۽ انهن جي انساني ۽ بنيادي حقن جو احترام ڪيو وڃي، انهيءَ سلسلي ۾ اداري جي پاران آمريڪي علمدارن ڏانهن خط به موڪليا ويا. آمريڪا ۽ عراق جنگ ۾ به آمريڪا ۽ برطانيا پاران عراقي شهرين تي ڪلسٽر بمن جي استعمال تي اداري سخت تنقيد ڪئي هئي. 28 مئي 1961ع تي لنڊن جي مشهور اخبار ”دي آبزرور“ ۾ هڪ برطانوي وڪيل ”پيٽربينن سن“ جو هڪ مضمون ڇپيو، جنهن جو عنوان هيو وساريل قيدي انهيءَ مضمون ۾ سڄي دنيا جي انسانن کي مخاطب ٿيندي، دعوت ڏني وئي هئي ته دنيا اندر سياسي ۽ مذهبي عقيدن جي بنياد تي جن انسانن کي قيد ۾ رکيو ويو آهي، انهن جي حمايت ۾ اڻ ڌريا ۽ پرامن مظاهرا ڪيا وڃن. انهن قيدين کي مضمون ۾ ”ضمير جو قيدي“ لکيو ويو هيو ۽ اتان ئي اهو اصطلاح وجود ۾ آيو. انهيءَ مضمون ڇپجڻ تي زبردست رد عمل ٿيو، هڪ مهيني اندر هڪ هزار کان وڌيڪ ماڻهن ”پيٽر بينن سن“ کي حمايت ۽ عملي مدد جا خط لکيا ۽ ڪيترن ئي ضمير جي قيدين جي باري ۾ ڄاڻ موڪلي.
حوالا
زمرو:انساني حق
آل پاڪستان وومين ائسوسيئيشن
اپوا جي هيڊ آفيس ڪراچيءَ ۾ آهي ۽ ان جون شاخون تقريباً سنڌ ۽ ملڪ جي هر وڏي شهر ۾ موجود آهن، سنڌي عورتن مان ڪيتريون ناليواريون عورتون هن تنظيم سان لاڳاپيل رهيون آهن جن ۾ ليڊي صغريٰ هدايت الله، آپا شمس عباسي وغيره شامل آهن. اپوا جون شاخون هيٺين رٿائن ذريعي قومي خدمتون سرانجام ڏئي رهيون آهن: معاشرتي ترقيءَ جا ڪم، عورت رضاڪارن جي تربيت، صحت ۽ تعليم جا پروگرام، ڳوٺاڻي ترقيءَ جا پروگرام، ڪلينڪون ۽ اسپتالون کولڻ، گهريلو دستڪاريءَ جو واڌارو، قانوني امداد، سيلاب، زلزلي يا ٻين مصيبتن ۾ امدادي ڪارروايون، ثقافتي پروگرام، سيمينار، گڏيل قومن جي ذيلي ايجنسين سان تعاون وغيره. اپوا جو الحاق ٻين وڏين وڏين بين الاقوامي تنظيمن، انٽرنئشنل ڪائونسل فار وومين، جنرل فيڊريشن آف وومين ڪلب وغيره سان پڻ آهي.
ابو عبدالملڪ محدث سنڌي
ابو عبدالملڪ محمد، ابو معشر سنڌيءَ جو لائق فرزند هو ۽ پنهنجي زماني جي زبردست عالمن مان هڪ هو. خليفي محمدي انهي کي به مديني مان بغداد آندو. علم حديث مان پيءُ وانگر هي به بهره ور هو. بغداد ۾ ابن ابي ذئب، ابوبڪر هذلي سان سندس ملڻ ثابت آهي. پنهنجي والد جو ڪتاب ”المغازي“ انهن کان روايت ڪيو اٿائين. سندس شاگردن مان سندس صاحب زاده دائود ۽ حسن کانئس روايت ڪن ٿا، ان کان سواءِ ابو حاتم محمد بن ادريس رازي، محمد بن ليث جوهري ۽ ابو يعليٰ موصلي کانئس حديثون روايتون ڪيون آهن ۽ ابو حاتم به ان جي تصديق ڪئي آهي. 99 سال جي عمر ۾ 244هه 838ع ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:838ع جون وفاتون
309ع
ڊسمبر
زمرو:309ع زمرو:چوٿين صدي
مور
thumb|100px|انڊيا جو مور
100px|thumb|مور جو آواز  Pavo crista 100px|thumb مور (Peacock) هڪ خوبصورت پکي آهي جيڪو ايشيائي ۽ آفريڪي اڏرڻ وارو پکي آهي، نر جنس جي مٿي تي کنڀن جو هڪ تاج هوندو  آهي،هنن ۾ جيڪا بالغ مادي هوندي آهي اها اڪثر گري يا ڀوري رنگ جي هوندي آهي جڏهن ته انهن جا ننڍا ٻچا پيلا يا هيڊا ۽ تاواني رنگ جا هوندا آهن۔
حياتيات ۾ هن جي درجه بندي جي مطابق genus جنس  Pavo ۽ خاندان  en:pheasant, Phasianidae سان تعلق رکن ٿا. انگريزي ۾ نر مور کي peacock, مادي کي  peahen, ۽ ٻچن کي   peachicks چيو ويندو آهي.
هنن جا رنگ مختلف هوندا آهن. جاگرافيائي حساب سان ڏٺو وڃي ته مختلف علائقن ۾ مختلف رنگن ۾ ملن ٿا.
هي پکي ڀارت جو قومي پکي آهي.
مور جون ٻوليون
سائنس جي ماهرن جو چوڻ آهي ته، مور پکي خوبصورت هئڻ سان گڏ ڏاڍو حساس پکي پڻ آهي. هن پکي جي نر کي مور ۽ مادي کي ڊيل سڏيو وڃي ٿو. مور، نانگ، بلائون، جيت گاهه ۽ سنهو ان کائيندو آهي. هي پکي پنهنجي حفاظت جي معاملي ۾ به ڏاڍو حساس آهي. هي پکي انساني آبادين جي ويجهو رهڻ جي باوجود به آزاد رهڻ پسند ڪري ٿو.
مور وڌيڪ حساس هئڻ سبب پنهنجي آسپاس جي ماحول ۽ موسمن جي ڦير گهير کان به وڌيڪ باخبر رهندو آهي. موسمن جي گرمي سردي جا اثر به مٿس وڌيڪ پون ٿا. انهن موسمن جي ڦير گهير سبب هو مختلف ٻوليون به ڪندو رهندو آهي.
چوماسي جي مند ۾ گُهٽ، آڙنگ، هوا ۾ آبي بخارن ۽ ماحول ۾ پيدا ٿيل گئسن جي خاص خوسبوءِ يا مهڪ مان مور پکي کي به برسات اچڻ جي اڳواٽ اندازو ٿي وڃي ٿو. ان ڪري برسات کان اڳ ۾ ئي هن جي چرپر ۾ تبديلي اچي وڃي ٿي. برسات جي مند ۾ هن ۾ جنسي هارمونن جي گردش پڻ وڌي ويندي آهي، انڪري مستي ۾ اچي مٺڙيون ٻوليون به ڪندو آهي. برسات جي موسم مور جي لڳ ڪرڻ جي موسم پڻ آهي. ان ڪري هن موسم ۾ هي مستي ۾ اچي خوشي مان رقص ۽ ناچ به ڪندو آهي. برسات جي مند ۾ مينهن جي نه وسڻ سبب ۽ خاص ڪري سيپٽمبر جي مهيني ۾ مينهن نه وسڻ جي صورت ۾، هن جي ٻولين ۾ ڀوائتو رنگ شامل ٿي ويندو آهي. مور جون مٺڙيون ٻوليون برسات ۽ سڪار جو اهڃاڻ سمجهيون وڃن ٿيون ۽ ڀوائتيون ٻوليون مايوسي، محرومي ۽ ڏڪار جو اهڃاڻ سمجهيون وڃن ٿيون. ٿر جا ماڻهو مور جي ٻولين مان ئي ايندڙ موسم بابت سمجهي ويندا آهن ته ڇا ٿيڻو آهي. انهي ڪري هي مور پکي سان وڌيڪ محبت پڻ ڪن ٿا. قداور، رنگين کنڀن سان پيارو ۽ سهڻو پکي ٿيندو آهي. مٿي تي ڪلنگي ٿيندي اٿس، اُن جا کنڀ ڊگها ٿيندا آهن، جن سان ڪڏهن ڪڏهن خوشيءَ ۾ اچڻ وقت سهڻو ڇَترو (ڇَٽ) ڪندو آهي. اهي کنڀ سياري جي شروعات ۾ کُسي ويندا آهن ۽ بعد ۾ نوان ڄمندا آهن. نانگ بلا جو سخت دشمن، ڏسڻ سان ئي ماري ڇڏيندو آهي. برسات وقت گوڙ ٻڌي دانهون ڪندو آهي. رات جو وڻن تي ويهندو آهي. ڳوٺن ۾ ۽ ڀرسات رهندو آهي، جتي وڻن جي گهاٽن ٻُٿن ۾ هيٺ پٽ تي زمين ۾ پاکولي ٺاهي مادي آنا لاهيندي آهي. ڪي ماڻهو مور جا ننڍا ٻچا جهلي پاليندا آهن.
قسم
مور ۾ به ڪافي قسم هوندا آهن، ڪجھ هيٺ ڏنل آهن:
ڪانگو مور
100px|thumb|هڪ ڪانگو مور جو جوڙو (نر ۽ مادي)۔
100px|thumb|left|نر مور جي ڳيچي
سائو مور
100px|thumb|هڪ خوبصورت سائو مور
هندستاني مور
100px|thumb|هڪ سفيد هندستاني مور
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پکي
ڪانٽيو
ڪانٽيو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ڇاڇري تعلقي جو ھڪ شھر جيڪو ڇاڇري کان 20 ميل اولهه طرف ڪُنري ڏي ويندڙ لاري رستي تي آهي. هتي مهيشوري، مينگهواڙ، ٺڪر ۽ ٻيا رهن ٿا. واپار ۾ چڱي ترقي ڪئي اٿس. هتي جا مهيشوري شاهوڪار ۽ تعليم يافته آهن. هتي پرائمري مرادانو ۽ زانانو اسڪول، مڊل اسڪول، پوسٽ، مسافرخانو ۽ يونين آفيس آهن. ويجهي اسٽيسن ڪنري 28 ميل آهي، جتان واپار هلي ٿو.
درويش
مسلمان فقير جيڪي پنهنجي مخصوص عقيدن ۽ آئين ملي جي رو سان غربت ۽ عسرت جي زندگي گذارڻ جا پابند هوندا آهن۔ انهن جا بيشمار سلسلا آهن۔ اڪثر سيلاني زندگي جا عادی هوندا آهن. اسانجي ملڪ ۾ قلندرن جا ڪجھ گروهه هن ذیل ئي زمري ۾ اچن ٿقا۔ انهن ۾ ڪجھ عورتن وانگر رنگين ڪپڙا ۽ زيور پائيندا آهن۔ انهن جو خيال آهي ته جهڙي طرح سينگار واري عورت مرد کي وڻندي آهي۔ ساڳي طرح هو به خدا جي ويجھو مقبول ٿيندا۔ درويشن جا چار بنيادي سلسلا آهن۔
1۔ نقشبندي
2۔ سهروردي
3۔ قادري
4۔ چشتي
پنهنجي سلسلي ۾ آخر ڪار انهن مان ڪنهن هڪ سان تعلق رکي ٿو۔ حضرت معين الدين چشتیي اجمير ۔ خواجه بختيار ڪاڪي دهلوي ۔ چشتيه سلسلي سان تعلق رکن ٿا۔ سهروردي سلسلي جو سڀ کان معزز درويش حضرت بہا الدين زڪريا ملتاني ٿيا هن جن جي مزار ملتان جي قلعي ۾ آهي۔ فارسي جو مشهور شاعر حضرت سعدي به هن سلسلي جو درويش هيو ۽ هن سلسلي جو باني حضرت شهاب الدين سهروردي جيو مريد خاص هيو۔ نقشبندي سلسلي ۾ حضرت مجدد الف ثاني جي نالي سانب هر مسلمان واقف آهي۔ سلسلي قادريه جي بزرگن جون گديون ملتان ، اُچ ۽ بغداد ۾ آهن۔
تصويرون
زمرو:افغانستان ۾ اسلام زمرو:پاڪستان ۾ اسلام زمرو:پاڪستان ۾ تصوف زمرو:تصوف زمرو:رهبانيت زمرو:سادي زندگي زمرو:صوفي
سينيگال
سينيگال ( انگريزي : Senegal)  اولهه آفريڪا ۾ واقع هڪ اسلامي ملڪ آهي۔ سينيگال جي اتر ۾ سينيگال درياهه واقع آهي۔ هن جي اوڀر ۾ مالي اتر ۾ موريتانيه ڏکڻ ۾ گني ۽ گني بسائو واقع آهي۔ ان کان علاوه 300 ڪلوميٽر ڊگھو ملڪ گيمبيا هن جي اندرين طرف آهي اولهه جي طرف اوقيانوس وڏو سمنڊ۔
اسلامي تعليم نامو
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. پاڪيٽ سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 30 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو ٻيو، اداره قليچ حيدرآباد طرفان سال 1953ع ۾ ڇپيل آهي.
الٽراسانڪ ڪلينر
thumb|300px|الٽراسانڪ ڪلينر جي ھڪ تصوير ۾ سن جو ٻاھر نڪرندڙ ڇڪو ۽ ٻي تصوير ۾ ويجھو کان ان جو ٽائيمر ڏيکاريل
الٽراسانڪ ڪلينر  ھڪ اوزار جنھن ۾ الٽراسائونڊ جي ذريعي ( يعني 20 کان 40 ڪلو ھاٽز (KHz) تائين) پاڻي کي جوش ڪيو ويندو آهي. ان سسٽم ۾ پاڻي جي جاء تي کار جو محلول استعمال ٿيندو آهي جيڪو شين کي لڳل مٽي جي حساب سان ٺاھيو ويندو آهي. عام طور تي الٽراسانڪ صفائي ۾ ٽي کان ڇھ منٽ لڳندا آهن پر اھا 20 منٽن تائين بہ جاري رکي سگھجي ٿي جنھن جو دارومدار صاف ڪئي ويندڙ چيز تي ھوندو آھي. الٽراسانڪ صفائي جي طريقي سان مختلف چيزن کي صاف ڪيو ويندو آهي جن ۾ زيور، اکين جا لينس، واچون، ڏندن جا ۽ جراحي جا اوزار، ٻيا اوزار، سڪا، مس واريون پينون، گولف راند جون ھاڪيون، مڇي پڪڙڻ جو اوزار جا ريل، درين جون ڇپريون، ھٿيار، ڪار جي پيٽرول وارو انجيڪٽر،  سازن وارو سامان،  گراموفون جو رڪارڊ، ۽ ٻيا صنعتي ۽ برقي اوزار صاف ڪيا ويندا آهن. صفائي جي ھن طريقي ۾ شين جا مٿاڇرا صاف ڪيا ويندا آهن. ھن طريقي جي صفائيءَ جي لاء سڀ کان اول ڪمرشل استعمال 1950 واري ڏهاڪي ۾ ڪيو ويو. 1970 بعد مغرب ۾ گھرن ۾ سستا الٽراسانڪ ڪلينر عام ٿي ويا. صنعتي طور تي ھن قسم جي صفائي جي نظام جو استعمال ڪافي ڏھاڪن کان ٿيندو پيو اچي جنھن ۾ ننڍڙن۽ پيچيده شين جي صفائي ڪئي وڃي ٿي.
تعليم جو انتظام
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تعليم زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ
ٽوبا ٽيڪ سنگھ
ٽوبا ٽيڪ سنگھ: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ٽوبا ٽيڪ سنگھ جو ھڪ شھر ۽ ان ساڳي ضلعي ۽ تحصيل ٽوبا ٽيڪ سنگھ جو بہ صدر مقام آهي. اھو شھر ھاڪي جي ڪري مشھور آھي. thumb| ٽوبا ٽيڪ سنگھ جي ھڪ حويلي جي تصوير
خود آگاهي
خود آگاهي __(Self Awareness):
خود آگاهيءَ مان مراد ذات ۽ پنهنجي ذاتي صلاحيت کي سڃاڻڻ آهي. يعني انسان کي معلوم ٿئي ته هو ڇا آهي، ڪٿان آيو آهي ۽ سندس زندگيءَ جو مقصد ڇا آهي. هي لفظ صوفي شاعرن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جن جو درس آهي ته ’جنهن پاڻ سڃاتو، تنهن رب کي سڃاتو‘. شاهه لطيف چيو آهي ته: ”صوفين صاف ڪيو، ڌوئي ورق وجود جو “
اسلامي ثقافت (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب احمد علي انصاريءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 230 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، آر. ايم. فتح ائنڊ برادرس، حيدرآباد 1967ع ۾ ڇپايو.
310ع
ڊسمبر
زمرو:310ع زمرو:چوٿين صدي
بروھي ماڻھو
بيان ڪيل بيت ويدانت مت جي زباني چيل آهي، ڇالاءِ ته قديم سنڌ ۾ هنگلاج کان پوءِ ٻيو وڏو ڪاليءَ جو مندر قلات ۾ اڄ تائين موجود آهي، پورب جا ساڌو جنهن جي ياترا ڪرڻ ويندا هئا.
نسب، وطن ۽ قبيلا
بروهين جي نسب بابت، عيسوي ويهين صديءَ جي شروعات ۾، 1901ع جي پهرينءَ آدم ڳڻپ جي رپورٽ مان دنيا کي خبر پيئي. بلوچستان جي مٿين رپورٽ انگريزن خان خداداد جي صلاح ۽ مشوري سان تيار ڪئي هئي، جڏهن خان صاحب ’بوري‘ ۾ نظر بند هو. هاڻوڪيءَ سنڌي ملت ۾ جهڙيءَ طرح عرب، پٺاڻ، مغل، ايراني ۽ هندي، سماٽ قومون شامل آهن، تهڙيءَ طرح ’بروهي ڪنفيڊريسي‘ به مختلف نسلن جي قومن جو مجموعو آهي. بروهي آفيشل رڪارڊ ۾ ”بروهي“ نالو ’براده‘ يا ’بروده‘ جو مخفف آهي. براده ندي ليبنان جبل مان نڪري، عتيبه جي ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. دمشق جو ميداني علائقو، خاص طور ’غوطه‘ جو سرسبز حصو، هن نديءَ وسيلي سيراب ٿئي ٿو. مشهور جاگيرافيدان ياقوت حمويءَ ڄاڻايو آهي ته جڏهن عبدالملڪ بن مروان، سليمان کي فلسطين جو گورنر مقرر ڪيو هو، تڏهن سليمان برده نديءَ مان هڪڙي شاخ ڪڍرائي ’رمله‘ کي تختگاهه مقرر ڪيو هو. فلسطين جي نقشي ۾ برده ندي ڏيکاريل آهي. بروهي پنهنجين روايتن موجب پاڻ کي حضرت ابراهيم عليه السلام جي نسل مان ڇڪين ٿا، جو ”براهو“ ڄاڻايل آهي.بنگلزئي، لانگوه۽ لهڙي ٻروچ آهن، پر بروهي تمن ۾ شامل رهڻ ڪري بروهي سڏجن ٿا. رئيساڻي ۽ شاهواڻي توڙي سَر پَره پٺاڻ آهن. هيوز صاحب سرپره قبيلي کي ’سٿين‘ ڄاڻايو آهي.مينگل، بيزنجو، ساجدي ۽ زهري، سماٽ (جَدگال) ۽ جاٽ قبيلا آهن. بروهي ڪنفيڊريسيءَ جي جدگال قبيلن مان ”مينگل“ نالو ٻن لفظن جو مرڪب آهي: ’مين‘ ۽ ’گَل‘، يعني ’مين‘ قوم جي جماعت. ”بيگلارنامي“ ۾ بينا (مينا)، تاڪ، بنوميا، سنڌ جي قديم قومن جانالا ڏنل آهن. ”تحفته الڪرام“ ۾ بنيا، ٽانڪ، مومد ۽ مهمير، چئن قديم قومن جا نالا ڏنل آهن. ليفٽيننٽ پوسٽنس ’رايل ايشياٽڪ سوسائٽي‘، بنگال، جي جرنل ۾ نوبيته، تاڪ ۽ مومد نالا، 1841ع جي شماري ۾ ڄاڻايا آهنمحمد شهي ۽ نيچاري، بلوچستان جون قديم قومون آهن.
مٿين بروهي قومن جو ورهاڱو ٻن بروهي ضلعن ۾ هن طرح آهي: بلوچستان کان علاوه سنڌ جي جيڪب آباد، سکر، لاڙڪاڻي، خيرپور، نواب شاهه، حيدرآباد ٺٽي ۽ ڪراچي ضلعن ۾ بروهي رهن ٿا. مغربي پاڪستان ۾ سندن تعداد پندرهن لکن کان به مٿي آهي. هر هڪ بروهي قوم جون بيشمار شاخون (پاڙا) آهن. هن صحبت ۾ فقط شاهواڻي قوم جي شاخن جا نالا نموني طور پيش ڪجن ٿا، ۽مختصر طور ٻين قومن جون شاخون به پيش ڪريون ٿا، جيئن بروهي قومن جي وسعت جو پتو پئجي سگهي. حاجي زئي: حاجي زئي، راوت خان زئي، شادين زئي، چنروزئي، حاصل خان زئي، ميروزئي، شيرزئي، خواجو زئي، شاهو زئي، حسني، ڪَلو زئيعمراني، تنگي زئي، سهر زئي، مياهي زئي، ڪشاني، غل. سهرزئي: ڏاهي زئي، علي خان زئي، فيروزئي، عيسيٰ زئي، بوجا زئي، حڪيم زئي، ڪنززئي، عمراني: هوتي زئي، جهل زئي، يار علي زئي، پنڊوخ زئي، زهروزئي، غذارزئي، جوڳي زئي. ميان علي زئي، راءُ حسين زئي، رستم زئي، سراج زئي، ٻيون ننڍيون شاخون به آهن، جن کي طوالت ڪري نظر انداز ڪريون ٿا. سيد زئي، گهرام زئي، دينار زئي، گِراني، شوران زئي، بدوزئي، مندواڻي، پڙ، بجارزئي، مغنڊوزئي، ڦُگ، باران زئي، شاهوزئي. مدوزئي، ڪرموزئي، شدن زئي، مسوداني، گرگين زئي، شادي زئي. محمد زئي، پهلان زئي، زردارزئي، سوروزئي، صفوزئي، سامڪ زئي، جڪوزئي. ابراهيم زئي، حيدرزئي، زوبيراني، شادياني، خلچاني، شنگراني، وغيره. شاهي زئي، پهلوان زئي، ابابگي. جهالوان ۽ نوشڪي تائين پکڙيل آهن. زرڪ زئي، خدراني، جَتڪ، موسياني، باجوئي. صوڀازئي، ميران زئي، باران زئي، مستنگ، خاران، جهالاوان ۽ قلات تائين پکڙيل آهن. خواجه خيل، هوتي زئي، سارنگ زئي، داري زئي، قاضي خيل، شيخ، گوارا زئي، نجارزئي، زرخيل، منگوزئي، اناري زئي، ڍاڍرزئي، هولائي، ابڙه، الجازئي، ڊونب، سياه پاد- انهن مان ارخيل پٺاڻ، ۽ سياه پاد رند آهن. دهوار ايراني نسل مان آهن، ۽ سندن ٻولي بگڙيل پارسي آهي؛ مستنگ ۾ سڪونت پذير آهن. رهزن زئي، ابراهيم زئي، تمارزئي، ريحان زئي، فرار زئي، جنگي زئي، گاجي خان زئي، مراد خان زئي، سيد خان زئي، مصرزئي، گرُّزئي، مستان زئي. احمد زئي، حڪمران قوم جو اهو پاڙو آهي، جنهن جو ڏاڏو مير ميروخان هو، جنهن جي نالي ڪري ميرواڙي سڏجن ٿا. انهن ميرواڙين، مير بجار بن مير عمر بن ميرو جي سرڪردگيءَ ۾، عيوسي پندرهين صديءَ ڌاري، لس ٻيلي جي جدگالن (سماٽن) کي شڪست ڏيئي، جهالاوان جي مشڪي ماٿريءَ ۽ نندرو ۾ بروهي ڪنفيڊريسيءَ جو پهرئين دفعي بنياد رکيو هو.
بروھي ٻولي
هيءَ زبان غير آريائي ٻولي آهي، جا ’ڪرگالي‘ (Kargaali) به سڏجڻ ۾ اچي ٿي؛ ۽ اها هڪ تاريخي حقيقت آهي ته پاڪستان جي سڀني ٻولين کان جهوني آهي، ڇالاءِ ته علم اللسان جا ماهران کي دراوڙي ٻولين جي صف ۾ شمار ڪن ٿا. اسين هيءَ به دعوا ڪريون ٿا ته بروهي اوائلي سنڌي ٻولي آهي، جا پنج هزار ورهيه قبل مسيح سنڌ جي جهوني سڀيتا موئن جي دڙي جو زنده مثال آهي. جيئن زندگي هر دم جوان آهي، تيئن سنڌي مادري ٻولي به هر زمان ۽ مڪان ۾ زنده رهندي اچي ٿي. بروهي ٻولي، جا بنيادي آهي، سنڌي ٻوليءَ کي عروس نوبهار وانگي سينگاريندي اچي ٿي، بشرطيڪ قلم مشاط گريءَ جي هنر کان واقف هجي. اسانجن اديبن سنسڪرت، فارسيءَ ۽ ٻين ٻولين تي گهڻو ئي ڪجهه لکيو آهي، پڻ ڇنڊ ڇاڻ به ڪئي آهي، پر بروهي ٻولي، جنهن جو سنڌي ٻوليءَ سان چولي ۽ دامن جهڙو واسطو آهي، تنهن کي پٽيءَ وساري ڇڏيو اٿن. دراوڙي ٻولين جي صف ۾ هوندي به، بروهي ٻوليءَ جي آريائي ٻولين سان مائٽي آهي، ۽ اهڙي ناتي ڪري زنده رهندي اچي ٿي. وڏو تعلق جدگاليءَ (سنڌي) سان رکي ٿي. شاهه سائين پهريون سنڌ جو عظيم شاعر آهي، جنهن ’ڪرگالي‘ ٻوليءَ جي اڙانگن لفظن کي سنڌي بيتن ۾ سموئي جس کٽيو آهي. ملاحظه فرمايو: داسا، داڪا، داڙي، هَنڊاڙي هئام، هن بيت جي پهرينءَ سٽ جا اڳياڙيءَ وارا چار لفظ، ۽ٻيءَ سٽ جو پهريون لفظ، بروهي ٻوليءَ جا لفظ آهن. بروهي ٻوليءَ ۾ سنڌي زبان وانگي لچڪ آهي، توڙي جو اها حقيقت آهي ته هيءَ ٻولي دکن جي دراوڙي ٻولين مان جڙيل آهي. – حالانڪ بروهين جو وطن، برصغير ۾ اُترينءَ سرحد تي آهي، ۽ دکن ۽ اتر برصغير ۾ هزارن ميلن جو فاصلو آهي. هن مان صاف ظاهر آهي ته سنسڪرت زبان جا آرين جي بنيادي زبان آهي، ان جي وجود کان هزارها ورهيه اڳ مهراڻ جي ماٿريءَ توڙي بلوچستان ۾ دراوڙي ٻوليون رائج هيون(1).بروهي ٻوليءَ ۾ لفظ ’گَل‘ لفظ بروهي ٻوليءَ کان وڌيڪ بلوچيءَ ۾ رائج آهي. جهڙوڪ ’دُزگَل‘، چورن جو ٽولو؛ ’بُزگَل‘، ٻڪرين جو ڌڻ؛ ’مينگَل‘، مين قوم جي جماعت؛ وغيره. بروهي ’س‘ ۽ ’ڪ‘ (sk) گونڊي زبان ۾ رائج آهي. بروهي ’نا‘ لفظ تامل ٻوليءَ ۾ عام ڳالهائڻ ۾ اچي ٿو. انهيءَ طرح، بروهي ’اِي‘ (معنيٰ آءٌ) به تامل ٻوليءَ جو ’ei‘ لفظ آهي. بروهي ’اِسڪا‘ معنيٰ ’هو‘، تامل ۾ ساڳيو آهي، ۽ تولو ٻوليءَ ۾ به رائج آهي. بروهي لفظ ’تُد‘ (معنيٰ ’ساڻ‘)، تيلوگو ۾ ’تودُو‘ ڪتب آندل آهي. بروهي زبان جي ڳڻپ جا پهريان ٽي لفظ – آست يا آس (هڪ)، اِرٽَ يا اِرَ (ٻه)، ۽ مُسِٽ يا مُسِ (ٽي) - خالص دراوڙي لفظ آهن. بروهي ’مُہ‘ (اڳ) ۽ ’مون‘ (منهن)، دراوڙيءَ ۾ ’مُو‘ ۽ ’مُون‘ رائج آهن. بروهي لفظ ’نِي‘ (تون) ۽ ’نُم‘ (توهين)، ڪانيريءَ (Kanaree) ۾ ’نِيم‘ ۽ ’نُم‘ رائج آهن. ڊاڪٽر ڪالڊويل (Caldwell) بروهي لفظن ’نِي‘ (تون)، ’نُم‘ (توهين) ۽ ’نَن‘ (اسين) کي دراوڙي ڄاڻائي ٿو. انهيءَ طرح، بروهي لفظن جي جيڪڏهن وڌيڪ ڇنڊ ڇاڻ ڪنداسون ته مضمون وڌي ويندو. هتي مثال طور چند لفظن جي دراوڙي ٻولين سان ڀيٽا ڪئي ويئي آهي، جيئن پڙهندڙ معلوم ڪري سگهن ته بروهي زبان تيلوگو، تولو، تامل، ملايلم، گونڊي ۽ ڪانيي، دراوڙي زبانن سان لساني طور تعلق رکي ٿي؛ ۽ هن وقت منجهس سنڌي، انڊو-يوروپين ۽ انگريزي زبانن، ۽ عربي ۽ پارسي زبانن جا لفظ شامل آهن.
گرامر
اوڻهين صديءَ ۾ مغربي متشرقين هندستاني ٻولين جا گرامر تيار ڪيا. بشپ ڪالڊويل ڊراوڙي زبانن جو گرامر تيار ڪيو، جو 1875ع ۾ شايع ٿيو. وهٽنيءَ (whltney) سنسڪرت گرامر تيار ڪيو، جو 1879ع ۾ شايع ٿيو. بيم (Beame) هاڻوڪين آرين زبانن جو گرامر ٽن جلدن ۾ تيار ڪيو، جي 1879-1872ع ۾ شايع ٿيا. گريئرسن، بهاري ٻولين جي ڊڪشنري تيار ڪئي، جا 1858ع ۾ شايع ٿي. ڊاڪٽر ٽرمپ سنڌي زبان جو گرامر تيار ڪيو. انهيءَ ڏس ۾ ’رايل ايشياٽڪ سوسائٽيءَ‘ جي جرنل ۾ مختلف ٻولين تي تبصرا شايع ٿيندا رهيا. اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ڌاري ميجر ماڪلر بلوچستان جي ٻولين مان فقط مڪراني ٻوليءَ جي گرامر متعلق سمجهاڻي شايع ڪرائي؛ ليڪن 1839ع ۾ پهرينءَ افغان ويڙهه وقت جڏهن انگريزي لشڪر کي بولان لڪ مان لنگهڻو پيو، تڏهن مغربي عالم بروهي (ڪرگالي) ٻوليءَ جي تحقيقات ڪرڻ ڏانهن رجوع ٿيا. ايشيا ۾ بروهي حڪومت موجود هئي، پر گمناميءَ جي پردي پٺيان هئي. پهريون دفعو الهندي هندستان جي ٻولين متعلق جرمن محقق ليسن (Lassen)، جلد 5 ۾، بروهي ٻوليءَ متعلق روشني وڌي، جو 1844ع ۾ جرمنيءَ مان شايع ٿيو. ’اٽالين بوليٽينو جاگرافيڪل سوسائٽيءَ‘ جي هڪڙي ميمبر، فنزي (Finzi)، بروهي ٻوليءَ متعلق لاطيني زبان ۾ ڪتاب تيار ڪيو، جو 1850ع ۾ شايع ٿيو. مسٽر الله بخش جو ننڍڙو ڪتابچو 1877ع ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيو. ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ بروهي گرامر 1880ع ۾ ميونچ مان شايع ڪرايو. پادري ٽي. ميئر (T.J.L.Mayer) 1906ع ۾، هڪڙو بروهي ريڊر لڌياني مان شايع ڪرايو. راءِ صاحب ديوان جميعت راءِ جو ڪتاب بروهي ٻوليءَ تي 1907ع ۾ ڪوئيٽا مان شايع ٿيو. عيسوي ويهين صديءَ جي شروعات تائين گهڻو ئي مواد بروهي ٻوليءَ متعلق شايع ٿيو ليڪن مٿيان ڪتاب ايترو ڪارائتا ثابت ڪونه ٿيا، جن مان بروهي ٻوليءَ جي ماهيت کي برٽش فوجي عملدار سمجهي سگهن، جن لاءِ هن سرحدي صوبي جي ٻوليءَ سکڻ لاءِ سرڪاري حڪم هو. مٿيون زباني مسئلو 1909ع ۾ حل ٿي ويو، جڏهن مسٽر ڊينز بري (Danys Bray) جو ڪتاب ” بروهي ٻولي“ جلد پهريون (The Braui Language, Part I)، گورنمينٽ پريس ڪلڪتي مان شايع ٿيو. مسٽر ڊينز بري (آءِ. سي. ايس.) برٽش بلوچستان جي روينيو کاتي ۾ ملازم هو، ۽ مختلف زبانن مان واقف هو. 1901ع ۾ بلوچستان جي آدمشماريءَ جو ڪم سندس سپرد ڪيو ويو. هن صاحبَ ماتحت مرزا شير محمد زهريءَ جهڙو لائق انگريزيدان مقرر ڪيو ويو، جنهن کان هن بروهي زبان سکي، ۽ ڪرگالي زبان جي خط و خال کان پوريءَ طرح واقفيت حاصل ڪرڻ کان پوءِ، اٺن سالن جي محنت بعد، حڪومت کي پنهنجو ڪتاب پيش ڪيائين. هيءُ ڪتاب بروهي ٻوليءَ جو مڪمل گرامر آهي، جنهن کي پڙهڻ سان بروهي ٻوليءَ جي ماهيت کي معلوم ڪري سگهجي ٿو. ڪتاب جو جيڪڏهن ٻين ٻولين ۾ ترجمو ڪرائجي ته بيحد مفيد ثابت ٿيندو، ڇا لاءِ ته ’ڪرگاليءَ‘ جي معنيٰ آهي بگڙيل زبان، جنهن جا اُچار بلڪل ڏکيا آهن. اهڙي منجهيل مسئلي کي حل ڪرڻ جو سهرو مسٽر ڊينز بري جي مٿي تي آهي. مسٽر ڊينز بري کي برٽش حڪومت ترقي ڏيئي، 1934ع ۾، هند جو پرڏيهي وزير مقرر ڪري، ’سر‘ جي معزز خطاب سان نوازيو. ملازمت جي آخري لمحي تائين کيس بروهي ٻوليءَ ۽ بروهيت سان دلچسپي رهندي آئي. 1934ع ۾ سندس ٻيو ڪتاب، ”بروهي پِرابلم“، جلد ٻيو (The Barui Problem, Part II)، نئين دهليءَ مان شايع ٿيو. ڪتاب بروهي ٻوليءَ جو مڪمل گرامر آهي، جنهن جي ان وقت جي هندستان مان شايع ٿيندڙ انگريزي اخبارن تعريف ڪئي هئي، ۽ دنيا کي تسليم ڪرڻو پيو ته بروهي ٻولي داراوڙي ٻولين مان نڪتل، قديم ٻولي آهي.
رسم الخط
قلات جي بروهي نوابن مان مير حسن دهليءَ جي مغل شهنشاهن کان آزادي حاصل ڪئي هئي. مير احمد خان جنهن جي نالي تي قلات جا نواب ’احمدزئي‘ سڏبا هئا. 1661ع ۾، شاهجهان جي ڏينهن ۾ خود مختاري حاصل ڪئي هئي. 1854ع ۾ مير نصير خان ثانيءَ ’ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ‘ جي قيادت تسليم ڪئي، ۽ 1947ع ۾، پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ، هيءَ رياست پاڪستان ۾ مدغم ٿي ويئي؛ ليڪن مٿئين عرصي ۾ بروهي ٻوليءَ ڪا ترقي ڪا نه ڪئي، ڇا لاءِ ته اڳوڻي قلات سرڪار جي دفتري زبان پارسي هئي، جيئن پارسي ٻولي سنڌ ۾ ٽالپري دور تائين سرڪاري زبان هئي. سنڌي ٻوليءَ وانگر، بروهي به گهرو زبان جي حيثيت ۾ رهندي آئي، ۽ بلوچستان جا شاعر به پارسيءَ ۾ سخن سنجي ڪندا رهيا. انگريزي دور م به اسڪولن ۾ اردو تعليم جو ذريعو بنجي ويئي؛ جنهنڪري بروهي زبان ڪا به خاص ترقي ڪانه ڪئي. وري جن بروهين بلوچستان کان نڪري سنڌ ۽ ٻين صوبن کي وطن جوڙيو، انهن انگريزي پڙهڻ شروع ڪئي ۽ پنهنجي مادري ٻوليءَ کي وساري ڇڏيائون. آزاديءَ کان پوءِ جڏهن صوبائي ٻولين جو وارو آيو، تڏهن مس مس 1960ع ڌاري، رئيساڻي سردار ميجر غوث بخش خان جي ڪوشش سان، مستونگ مان پهريون دفعو عربي اردو خط ۾ پندرهن روزه ”ايلم“ اخبار بروهيءَ ۽ اردوءَ ۾ شايع ٿي رهي آهي. ليڪن بروهي خانه بدوش قوم آهي، تعليم نه هئڻ ڪري خريدار اٽي ۾ لوڻ جيترا مس آهن. نه وري بروهي زبان ۾ اڄ تائين ڪو اهڙو ڪتاب شايع ٿيو آهي، جنهن جي ذريعي غير بروهي هن زبان مان واقفيت حاصل ڪن. توڻي جو سابق خان قلات جي ڏينهن ۾ هڪڙي مولوي سربازيءَ قرآن پاڪ جو بروهيءَ ۾ ترجمو ڪيو هو. نه وري ريڊيو پاڪستان بروهي ٻوليءَ کي اهميت ڏني آهي. رڳو ڪوئيٽا ريڊيو تان پنج منٽ بروهي غزل جو آواز ٻڌڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ جي هر هڪ ضلعي ۾ بروهي رهن ٿا، انهن لاءِ مادري زبان ٻڌڻ جو انتظام ڪونهي. پاڪستان جي ٺھڻ کان پوءِ بلوچستان ۾ ’براهوئي رائٽرس گلڊ‘ قائم ٿي آهي؛ پر اسڪولن ۾ اڃا بروهي زبان رائج ڪو نه ٿي آهي. بروهي زبان وقت جي ٻولين ۾ گهڻو پٺتي پيل آهي. نشر ۽ اشاعت جو اڻپورو انتظام، بروھي قبيلي جي نااتفاتيءَ ۽ سرمايي نه هئڻ ڪري، ڪو نه ٿيو آهي. انهن سببن ڪري پاڪستاني عوام کي بروهين جي تايخ ۽ ادب کان ايتري واقفيت پهچي ڪا نه سگهي آهي، توڻي جو بروهي قبيلو ۽ سندن ٻولي اصل ۾ آڳاٽي سنڌي ٻولي ئي آھي.
لاهور ۾ ٿيل پاڪستان جي علاقائي زبانن جي ڪانفرنس ۾، سنڌي، بلوچي، پشتو ۽ پنجابي وفدن سان گڏ، بروهي وفد به شرڪت ڪئي، ۽ پنهنجي ادب ۽ ثقافت تي مقالا ۽ شعر پڙهي، ثابت ڪيو ته بروهي به درواڙي ٻولين جو ئي هڪ لھجو آهي، جنهن ۾ ادب جو ڪجھ ذخيرو موجود آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه