cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تحريڪ اصلاح
تحريڪ اصلاح (Movement for Reformation) مذهبي اصلاح يا سڌاري جي تحريڪ هئي، جنهن جي شروعات مارٽن لوٿر ڪنگ (1546- 1438ع)، جرمنيءَ کان شروع ڪئي. مارٽن لوٿر جو مقصد عيسائيت جي عقيدن جي اصلاح هو. جنهن ۾ هو ڪامياب بہ ويو، پر کانئس پوءِ عيسائيت ٻن وڏن فرقن پروٽيسٽنٽ ۽ رومن ڪيٿولڪ ۾ ورهائجي ويئي. فڪري لحاظ کان عيسائين جي تاريخ ۾ اهو هڪ وڏو انقلاب هو. ڪليسا جو اثر گهڻو گهٽجي ويو، جيڪا عيسائي زندگيءَ تي ڀرپور اختيار رکندي هئي. اهو عقيدو جنهن هيٺ روحن جي ڇوٽڪاري جو مدار پادريءَ جي سفارش تي هو ۽ ان لاءِ پادري باقاعدي”معافي نامہ“ لکي وڪڻندا هئا. اهو پراٽيسٽنٽزم جو بنياد بڻيو. يعني انسان جي ڇوٽڪاري جو مدار ايمان ۽ عمل کي چيو ويو. ان کان اڳ بائيبل مقدس کي صرف پادري پڙهندا هئا، پر لوٿر ان کي جرمن ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو تہ جيئن هر ماڻهو بائيبل کي پڙهي سگهي. مختلف ماڻهن جي بائيبل تائين رسائي ٿي تہ هنن جا ذهن کليا ۽ پاڻ کي ذهني طور آزاد محسوس ڪيائون. هن تحريڪ جو انگريزي ادب تي گهرو اثر رهيو.
تحفظ لفظ
تحفض لفظ __(Appropriateness):
آخوند قاضي ميان اسماعيل
قاضي اسماعيل جا پنھنجن هم عصر عالمن سان گهاٽا واسطا هوندا هئا. کاهي راهوءَ جي صاحبن ۽ ڪنڍاڻي سيدن سان سندس ڪافي رهاڻيون ٿينديون هيون. سندس مدرسي جو خرچ ان وقت جي سرنديءَ وارا ماڻهو برداشت ڪندا هئا. پاڻ اعليٰ درجي جو خوشخط پڻ هو.
حوالا
زمرو:شخصيتون
استاد بخاري
سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر سيد احمد شاهه عرف ”استاد بخاري“ ولد سيد حاجن شاهه، 16 جنوري 1930ع تي ڳوٺ غلام چانڊيو،دادو تعلقو ۽ دادو ضلعو جي ڳوٺ غلام چانڊيي ۾ ڄائو. .
تعليم ۽ خدمتون
1944ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪري، 1947ع ۾ تعليم کاتي ۾ استاد مقرر ٿيو. 1964ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 1967ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج لاڙڪاڻي ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو ۽ آخر ۾ پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ڪيائين.
شاعري جا مجعوعا
پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي بهترين ۽ جديد سنڌي شاعرن ۾ پهرينءَ صف جو شاعر هو. کيس سنڌي ادب ۽ شاعري جي خدمتن عيوض سندس وفات کان پوءِ 2009ع ۾ حُڪومت پاڪستان طرفان پرائيڊ آف پرفارمنس جو تمغو ڏنو ويو. . سيد عبدالله شاهه جي وڏ وزارت دوران مڃتا طور گورنمينٽ ڊگري ڪاليج دادو جو نالو سندس نالي استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو طور منسوب ڪيو ويو. سندس شاعريءَ جا ڪيترائي مجموعا ڇپيل آهن جيڪي هيٺيان آهن:
ڪاٺ جو ڪم
thumb|200px|فنڪار، ڪاٺ جي ڪم کي استعمال ڪندي نفيس مجسما تخليق ڪري سگهن ٿا ڪاٺ جو ڪم (woodworking) ، ڪاٺ کي استعمال ڪندي ڪنهن شيء کي تعمير ڪرڻ، ٺاهڻ يا گهڙڻ جو عمل (process) آهي. زمرو:پيشا
استاد بخاري
شاعري جا مجعوعا
استاد بخاريءَ جي شاعريءَ جي لغت ”اکر اکر آرسي“ عنوان سان عزيز ڪنگراڻيءَ تيار ڪئي آهي، جيڪا سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ 2009ع ۾ ڇپائي پڌري ڪئي آهي.
وفات
سنڌي زبان جو هيءُ ٻهڳڻو شاعر آخري عمر ۾ ڪئنسر جي موذي مرض ۾ وٺجي ويو ۽ انهيءَ مرض سبب 9 آڪٽوبر 1992ع تي ڪراچيءَ جي اسپتال ۾ وفات ڪيائين. 10 آڪٽوبر 1992ع تي دادوءَ ۾ دفن ٿيو.
شخصيت
سندس شخصيت ۽ فن تي تاج جويي جو ”قوم چوي ٿي ٻول“ نالي ڪتاب سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد پاران 1993ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس زندگيءَ ۽ فن تي ٻيو اهم ڪتاب نوجوان اديب علي دوست عاجز ”آديسي استاد“ نالي لکيو آهي، جيڪو روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران سال 2005ع ۾ ڇپيو آهي. ان کان سواءِ استاد بخاريءَ جي نثري لکڻين، انٽرويوئن، مهاڳ وغيره تي مشتمل ڪتاب آزاد انور ڪانڌڙي ترتيب ڏئي ”سمي دريا، سمي صحرا“ عنوان سان ڪويتا پبليڪيشن پاران 2007ع ۾ ڇپايو آهي. استاد بخاري جي فن ۽ شخصيت تيعزيز ڪنگراڻي جو لکيل ڪتاب "عشق عقل استاد" جوت پبليڪيشن ڪراچي پاران 2018ع ۾ ڇپيو آهي. استاد بخاريءَ جا ڪلام جهر جهنگ فنڪار ڳائين ٿا ۽ سنڌ جو بيحد مقبول شاعر آهي.
مڃتا
استاد بخاري پروفيشنل حساب سان سورنهن سال ٻارڙن جي تربيت ڪرڻ کان پوءِ پهريون سيڪنڊري اسڪول ٽيچر ۽ 1963ع ۾ ليڪچرار ٿيو. هن دوران هن ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻو ۽ ڊگري ڪاليج دادو ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. ليڪچرار کان پوءِ اسسٽنٽ پروفيسر به بڻيو، جنهن تان 60 سالن جي ڄمار ۾ رٽائر ڪيائون. سندن علمي خدمتن عيوض سنڌ سرڪار ڊگري ڪاليج دادو جو نالو استاد بخاري ڊگري ڪاليج رکيو آهي. کيس وفات کان پوءِ 2009ع ۾ ادبي خدمتن عيوض حڪومت پاڪستان تمغهءِ حُسن ڪارڪردگي ڏنو.
استاد بخاري نه صرف لائق استاد ۽ سٺو شاعر هيو، پر هُو هڪ سٺو موسيقار پڻ هو. هن پنهنجي ڪيترن ئي گيتن جون ڌنون ترتيب ڏنيون. استاد سموري حياتي شاعري جي جھول ۾ تازا توانا گيت ڀيٽا ڏنا. استاد بخاري بلڊ ڪينسر جهڙي موذي مرض ۾ مبتلا ٿي چڪو هيو. موت سان وڙهندي استاد لنڊن مان بلڊ ٽرانفريشن به ڪرائي، نيٺ 9 آڪٽوبر 1992ع تي استاد لاڏاڻو ڪري ويو. ڪيترائي سال گذري چڪا آهن تڏهن به استاد جي شاعريءَ ساڳي پاٻوه ۽ شوق سان پڙهي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:1930ع جون پيدائشون زمرو:1996ع جون وفاتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌ جا جديد شاعر
بجنورد
ايران جي هڪ شهر جو نالو آهي۔
زمرو:ايران جا شهر
ديار بڪرمي
( وفات 982ھ / 1574ء )
حسرن بن محمد ديار بڪرمي شافعي عرب جو مشهور عالم دين ۽ مؤرخ هيو۔ مڪي مڪم ۾ قاضر مقرر رهيو۔ سندن جي تصنفن مان تاريخ الخميس کي خاص شهرت ملي۔
زمرو:982ھ جون وفاتون زمرو:1574ء جون وفاتون زمرو:مڪي مڪرم جا قاضي زمرو:عرب جا مؤرخ زمرو:مسلم مؤرخ زمرو:عربي مؤرخ
2016ع سيدہ زينب حملا
2016ع جي شروع ۾ شيعہ شھر سيدہ زينب ۾ بم ڌماڪن جو ھڪ سلسلو ٿيو جيڪو داعش ڏانھن منتسب ھيو.
جنوري
On 31 January 2016, two suicide bombs and a car bomb exploded in the mainly Shi'ite town of Sayyidah Zaynab near Syria's holiest Shi'ite shrine, the Sayyidah Zaynab Mosque. At least 60 people were killed including 25 Shi'ite fighters and another 110 people were wounded in the explosions. The Islamic State of Iraq and the Levant claimed responsibility for the attack. This is second time the Sayyidah Zaynab Mosque shrine has been targeted; in February 2015 two suicide attacks killed four people and wounded thirteen.
The death toll rose to 71, including 42 Syrian army and Shi'ite fighters as well as 29 civilians.
فيبروري
The February 2016 Sayyidah Zaynab bombings occurred on 21 February 2016 after Islamic State of Iraq and the Levant militants detonated a car bomb and later launched two suicide bombings, about 400 meters from Sayyidah Zaynab Mosque, a Shia shrine, believed to contain the grave of Prophet Muhammad's granddaughter.
134 people were killed, including children. Syrian media said the attack occurred when pupils were leaving school in the area. Foreign led Syrian Observatory said 68 were killed. At least 60 shops were damaged as well as cars in the area. The attack, for which the Islamic State claimed responsibility, was the third attack in one year near the mosque.
سومر 01 فيبروري 2016ع شام جي گادي واري شهر دمشق ۾ حضرت سيده بيبي زینب عه جي روضي مبارڪ ويجهو آچر ڏينهن ٿيل بم ڌماڪن ۾ اجل جو شڪار ٿيندڙن جو انگ وڌي 65 ٿي ويو آهي. شامي ميڊيا مطابق برطانيا ۾ قائم شامي آبزرويٽر انساني حقن ٻڌايو آهي ته هڪ بم ڪار ۾ لڳل هيو ۽ حملو ڪندڙ ان کي بم سان اڏايو. هوڏانهن شام جي پرڏيهي وزارت گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل ۽ سيڪريٽري جنرل جي نالي نياپي ۾ دمشق ۾ ٿيل دهشتگرد حملن کي جنيوا ڳالهين کي ناڪام بنائڻ جي سازش قرار ڏنو آهي. عرب ميڊيا جي ذريعن مطابق دمشق ۾ حضرت زينب عه جي مزار ويجهو ٽن ڌماڪن کان پوءِ حڪومت چيو آهي ته ٻين ملڪن جي حمايتي دهشتگردن طرفان شامي مسئلي جي نبيري بابت ڳالهين کي ناڪام بنائڻ جي سازش ٿي رهي آهي.
حوالا
33.4444°N, 36.3408°W
زمرو:2016ع ۾ اسلامي دھشتگرد واقعا زمرو:2016ع ۾ mass murder زمرو:2016ء ۾ قتل عام زمرو:جنوري 2016ع جا ڏوھ زمرو:شام ۾ 2016ع ۾ دھشتگرد واقعا زمرو:شام ۾ داعش جا دھشتگرد واقعا زمرو:شام ۾ شيعہ مسلمانن خلاف تشدد زمرو:شيعہ مسجدن تي حملا زمرو:مسجدن تي اسلامي دھشتگرد حملا
آخوند گل محمد ھالائي خليفو
خليفي گل محمد ھالائيءَ سنه 1226 هه بمطابق 1811ع ۾ پراڻن هالن ۾ جنم ورتو. سنڌي ادب ۾ گل پھريون شاعر آھي، جنھن عروض جي اصولن پٽاندڙ پنھنجو مڪمل ديوان جوڙي، ممبئيءَ مان ڇپائي 1275 هجريءَ ۾ پڌرو ڪيو، انھيءَ ڪري گل کي سنڌي عروضي شاعريءَ جو باني ڪوٺيو وڃي ٿو. خليفو گل محمد وڏو عالم فاضل ۽ عارف ھو. سندس ڪلام مان پڌرو آھي ته ھو عربيءَ جو وڏو عالم ۽ پارسيءَ جو به ڄاڻو ھو، سندس ڪلام ۾ شريعت کان سواءِ طريقت، حقيقت ۽ معرفت جي به اپٽار ملي ٿي. خليفو گل محمد اصغر سائين ”اصغر“ جن جو معتقد مريد ۽ خاص خليفو ھو ۽ خلافت جو اھو سلسلو اڃا تائين آخوندن ۾ ھلندو اچي ٿو. اصغر سائين سندس ھمعصر شاعر ھو. جنھنڪري سندس ڪلام تي تصوف جو عنصر ۽ فقيريءَ جو رنگ غالب آھي. پاڻ سنه 1272ھ بمطابق 1855ع ۾ عربستان ۾ وفات ڪيائين.
19 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
محب علي رند
ڳوٺ محب علي رند سانگھڙ ضلعي جي تعلقي شھدادپور جو ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي،جيڪو شھر مقصودو رند جي اوڀر۾ واقع آھي.ھيء ڳوٺ اتر 26.0578241 ۽ اوڀر 68.5846796 ڊگري تي واقع آهي.ھن ڳوٺ ۾ تمام بنيادي سهولتون فراهم ٿيل آھن.مثلا بجلي گئس پڪيون گھٽيون اسڪول وغيره.
ڀلي ڪري آيا
وڪيپيڊيا تي ڄاڻ
وڪيپيڊيا تي هر قسم جي مختلف عنوانن تي ڄاڻ موجود آهي. اوهان مُک صفحو تي وڃي پنهنجي پسند جو ڪو به مضمون پڙهي سگهو ٿا. هر صفحي تي پاسي ۾ ڳوليو جو خانو پڻ ڏنل آهي. جيڪڏهن توهان کي ڪو به مضمون پسند يا ناپسند اچي ته ان جي بحث واري صفحي تي اوهان پنهنجي خيالن جو اظهار ڪري سگھو ٿا. اسان کي توهان جا تاثرات پڙهي خوشي ٿيندي.
ترتيب ۽ ترميم
وڪيپيڊيا تي ڪو به ڪنهن به صفحي تي ترميم ڪري سگهي ٿو. ترميم ڪرڻ لاءِ توهان کي پنهجو کاتو کولڻ جي به ضرور نه آهي. پر اسان کي خوشي ٿيندي جيڪڏهن توهان ڪجھه به ڪرڻ کان اڳ پنهنجو کاتو کولي لاگ اِن ٿيندا ته جيئن اسان کي خبر پئجي سگھي ته اها ڀاڱيداري اسان جي ڪهڙي مهربان دوست جي آهي. تنهن کان سواءِ پنهنجو کاتو کولڻ جا ڪيترا ئي فائدا پڻ آهن. جهڙوڪ:
ترميم ڪرڻ کان پوءِ تبديليون سانڍڻ کان اڳ هڪ ڀيرو پيش نگاهه تي ضرور نظر وجھندا ته جيئن سانڍڻ کان اڳ ئي ڪا امڪاني غلطي درست ڪري سگھو.
وڌيڪ معلومات لاءِ ڪپوس ۽ امدادي صفحو ڏسندا.
فصل
بائیں|تصغیر|280x280px|تيار ٿيل ٻوٽا فصل اهڙي غيرـجانور جنس کي چيو ويندو آهي جنهن کي خوراڪ، چاري يا ٻارڻ طور استعمال لاء پوکيو ويندو آهي۔ وڏن عالمي فصلن ۾ ڪمند، ڪدو، مڪئي، ڪڻڪ، چانور، پٽاٽو ۽ ڪپه شامل آهن. زمرو:فصل
لوگو
thumb|220x220 عڪسلون|لوگو هلال احمر ۽ شليب احمر لوگو هڪ نشان ٿئي ٿو، جيڪو ڪنهن اداري، ڪمپني يا تنظيم جي لاءِ استعمال ٿئي ٿو زمرو:ربطيات تدابير
دوزخ جو دروازو
دوزخ جو دروازو: (Door to Hell) ترڪمانستان جي صوبي آخال جي ڳوٺ دروازي ۾ قدرتي گئس جو ميدان آهي، جيڪو 1971ع ۾ ٽٽي هڪ وڏي کڏ ۾ تبديل ٿي ويو هو. ان کان پوءِ جيالوجي جي ماهرن اتان نڪرندڙ گيس کي باهه ڏئي ڇڏي ته جيئن نڪرندڙ گئسن جي زهريلن اَثرن کان بچي سگهجي. هن کڏي جو قطر 69 ميٽر ۽ اونهائي ٽيهه ميٽرن جي لڳ ڀڳ آهي. هي علائقو هاڻي هڪ مشهور سياحتي هنڌ بڻجي چڪو آهي ۽ گذريل پنجن سالن ۾ پنجهاهه هزارن جي لڳ ڀڳ سياح هتي اچي چڪا آهن، جڪي هتي ڀرپاسي جي ويران ريگستان ۾ ڪيمپنگ به ڪن ٿا.
حوالا
زمرو:شدتي قدرتي باهه
پئٿاگورس
پئٿاگورس (Pythagoras) سنڌي ٻوليءَ ۾ فيثاغورث ڇهين صدي (570 -495 ق. م) اولھ ايشيا مائنر يعني موجوده ترڪيءَ جي يوٽيا علائقي جي ساموس شهر ۾ جنم ورتو. سندس زندگيءَ جي مختلف پاسن جي باري ۾ جيڪي روايتون ۽ اڌوگابريون خبرون ملن ٿيون، سي سندس شخصيت کي طلسماتي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪافي آهن.
ھي يوناني رياضيدان پنھنجو ماڳ ڇڏي ڏکڻ اٽليءَ ۾ ڪروٽون آيو جتي ھن ھڪ فلسفيانہ ۽ مذھبي تنظيم قائم ڪئي جنھن کي پئٿاگورين يا فيثاگورين سڏيو ويندو هو. ان تنظيم جي اندروني حلقي وارا رڪن رياضيدان سڏبا ھئا.
خيال
هن بابت اڪثر لکتون سندس وفات کان گهڻو پوءِ جون آهن، ان ڪري انهن کي تصديق جي ضرورت آهي. چون ٿا تہ هن ڪافي وقت سياحت بہ ڪئي، هندستان بہ آيو هو. هن جي مذهبي ريتن ۽ ڪمن جي سندس عقيدتمند پابنديءَ سان پوئواري ڪندا رهيا. ماڻهو Croton جي سياست ۾ وڏو حصو وٺڻ لڳا، جنهنڪري اها ڳالھ سندن زوال جو ڪارڻ ٿي. سندن اجتماعن واريون جايون ساڙيون ويون. پئٿاگورس کي شهر بدر ڪيو ويو ، ۽ سندس موت Metapontum ۾ ٿيو. ڪجھ ڳالهيون جيڪي هن سان منسوب آهن، سي سندس پوئلڳن Pythagoreans سان واسطو رکن ٿيون. چون ٿا تہ هي پهريون شخص هو ، جنهن پاڻ کي Philosopher سڏايو. هن جي خيالن جو افلاطون تي وڏو اثر ٿيو، هن جي جماعت Pythagorean brotherhood سندس خيالن جو ڦهلاءُ ڪيو، پر سندن ديوتائپ ۽ الوهيت وارن خيالن بابت خاموش رهيا. مثال طور: اپالو سندس پيءُ هو يا هن ۾ نور چمڪندو هو، هن جي سٿر سونهري هئي، هن کي هڪ ئي وقت ڪيترن هنڌن تي ڏٺو ويندو هو وغيره. چون ٿا تہ سقراط سندس ڪارنامن تي الڳ ڪتاب لکيو هو پر اهو هن وقت ڪو نہ ٿو ملي. سڀني شڪن شبهن جي باوجود بہ جيڪو ڪجھ مڃڻ جو ڳو آهي، سو بہ تمام گهڻو آهي. پڻس جو نالو Mnesarchus هو، جيڪو جوهري هو، جو پٿرن وغيره تي نقشگري ڪندو هو. سندس والده جو نالو Pythias هو. پئٿاگورين Aristoxenus موجب هن جو جنم 570 ق. م ڌاري Polycrates علائقي ۾ ٿيو. چيو وڃي ٿو تہ هي جاميٽري ۽ ٻيا علم مصرين کان سکيو. هن جي فلسفي، تعليم ۽ ريتن رسمن جو اثر گهڻو تڻو يونان تي ٿيو ۽ هو پاڻ بہ يوناني ماحول ۽ رواجن جي پيداوار هو. فيثاغورث جو نظريو ھيو تہ سمورين شين جي تعلق کي عددن تائين محدود ھجڻ کپي. سندس گروپ انھن تعلقاتن جي دريافت ۾ مصروف ھوندو ھو.
اثر
هن جي موسيقي، فلڪيات، طب (Medicine)، رياضيءَ جي نظرين کان وڌيڪ عقيدي ۽ مذهبي خيالن جو سندس پوين تي وڌيڪ اثر ٿيو.
داعش
داعش(انگريزي ۾ Islamic state in IRAQ and AL-Sham,عربي ۾ الدولة الإسلامية في العراق والشام‎) هڪ مجاهدن جي تحريڪ آهي جنهن جو مقصد عراق ء شا۾ ۾ دولت اسلاميه کي قائم ڪرڻ ء اسلامي احڪامن تي عمل ڪرائڻ آهي. ڪعبي جي امام داعش کي اسلام کان خارج قرار ڏنو آهي.
پئٿاگورس
اولاد ۽ وفات
هڪ وقت سندس برادري ۾ سندس پروگرام جي مخالفت چوٽ تي هئي. سندس مذهبي عقيدا، سندس پويان ڪافي عرصي تائين جاري رکندا آيا. سندس وفات بابت ڪن جو چوڻ آهي تہ هڪ مندر ۾ کيس ساٿين سميت باھ ڏئي ساڙيو ويو. ٻين جو چوڻ آهي تہ اول هو Tarentum ڏانهن ڀڳو. جتان کيس تڙيو ويو. ان بعد Metapontum ڏانهن ڀڄي ويو، جتي پاڻ کي بک ڏئي انت آندائين. جتي هن جو مقبرو بہ آهي. چون ٿا تہ هن ڪروٽان جي Theano نالي عورت سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس Telauges نالي پٽ ۽ Damo ۽ Myia نالي ٻہ ڌيئون بہ ڄايون. سندس نالو ٻن لفظن جو مرڪب آهي. Pyth= Oracle، Agor= Truth، جنهن جو مطلب لڳ ڀڳ الهامي سچ جهڙو ٿئي ٿو. موسيقي، طب، مذهب (ڪي عقيدا)، تناسخ ارواح، گوشت خوريءَ کان منع، ڪسرت، فلڪيات ۽ مسٽيسزم تي هن جو ڪم هن جي مشهوريءَ جو سبب بڻيو.
داعش
داعش جا تاريخي نالا
هن گروپ جا مختلف هالتن ء سالن ۾ نالا مختلف رهيا آهن 1999 ۾ هي دهشتگرد ٽولو هڪ أبو مصعب الزرقاوي‎ ٺاهيو هو هن ان جو نالو جماعة التوحيد والجهاد رکيو. آڪٽوبر 2004 ۾ عثامه بن لادن هن گروپ جو نالو تبديل ڪري تنظيم قاعدة الجهاد في بلاد الرافدين‎ رکيو.2006 ۾ جڏهن أبو مصعب الزرقاوي‎ کي قتل ڪيو ويو تڏهن مجاهدن جي هڪ شوري ڪميٽي هن جو نالو تبديل ڪري داعش رکيو.
پئٿاگورس
حوالا
پئٿاگورس زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
داعش
موجوده نالو
'''هن تنظيم جو موجوده نالو داعش آهي جيڪو سعودي عرب،عراق ء شام ۾ دهشتگردي ڪري رهيو آهي. '''
داعش جي ڪل فوج
'''داعش جي ڪل فوج هڪ اندازي جي موجب عراق ء شام ۾ صرف80،000 هزار آهي جنهن ۾ 50،000 عراقي ء 30،000 شامي ماڻهو هن فوج جو حصو آهن. '''
فھرست موت بلحاظ سال
هيءَ قابل ذڪر موتَ جي هڪ فهرست آهي، جيڪا هر سال جي ترتيب ڏني ويندي آهي. موت بابت نوان مضمونَ، سندن لاڳاپيل مهيني ۾ شامل آهن (مثال طور، جنوري 2020 ع ۾ ٿيندڙ موت)، ۽ پوءِ اهي هتي ڳنڍيا ويندا آهن.
2020
• جنوري
چانور
thumb|300x300px|چانورن جو ٻج. چانور گاه جي خاندان سان تعلق رکندڙ ٻج وارو فصل آهي۔هي توانائي جو وڏو ذريعو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ وڏي پئماني تي استعمال ٿيڻ واري غذا آهي، خاص طور تي ايشيا، لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي مڪئي کان پوء ٻيو وڏو فصل آهي۔
جيئن ته مڪئي جي پيداوار انساني استعمال جي بجاء ٻين گھڻن مقصدن جي لاء گھڻي آهي  هڪ اندازي موجب چانور انسان جي خوراڪ جون ضرورتون پوريون ڪرڻ جو وڏو ذريعو آهي.
طب
نالا: ع. آرز، ف. برنج، هه. وغيره___ چانول، غن، ڪبرنج، شيال، مهوڪا ۽ تنڊون.
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: معدي کي، ميل: گيهه ۽ کير، عيوض: ___-، وزن: هڪ پاءُ جي قريب.
خاصيت: رت چڱو پيدا ڪن ٿا، بدن کي ٿلهو ڪن ٿا، مني ۽ قوت باهه وڌائين ٿا، رت جي دستن جي حالت ۾ اڇن چانورن کي ٿاڌل وانگر گهوٽي پيارجي، سوري، ٻاهه بند ڪرڻ لاءِ، آنڊن جي ڦٽ، مثاني جي ڦٽ، پرميل ۽ پيشاب جاري ڪرڻ لاءِ مفيد آهن. رڌل ڳاڙها چانور هلڪي غذا آهن، پر سندن ماني ڳري ۽ قابض غذا آهي. مثاني ۽ گردن جي تقويت لاءِ فائديمند آهن، هن جو آٺريل پاڻي، اُلٽي بند ڪرڻ ۽ ٿڃ وڌائڻ لاءِ ڪارگر ٿئي ٿو. ،
اليگزينڊر ڪننگھام
اليگزينڊر ڪننگھام (Alexander Cunningham ):(-جنم- ٢٣ -جنوري- ١٨١٤ وفات ٢٨ نومبر ١٨٩٣ع) سر اليگزينڊر ڪننگھام فوج ۾ انجنيئر ھو. پر کيس ”ھندوستان جي آرڪيالاجيءَ“ جو ابو تصور ڪيو وڃي ٿو. پاڻ لنڊن ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو ايلن ڪننگھام ھو، جيڪو پڻ اسڪاٽش زبان جو شاعر ليکبو ھو. پاڻ ١٩ سالن جي ڄمار ۾ -بنگال- جي انجنيري کاتي ۾ داخل ٿيو. ھن ٢٨ سالن تائين فوج ۾ رھي خدمتون سرانجام ڏنيون. پاڻ ميجر جنرل جي عھدي -تان- ١٨٦١ع ۾ رٽائر ٿيو. کيس قديم آثارن ۽ خاص طور -انڊيا- جي قديم آثارن سان گھڻي دلچسپي ھئي. آرڪيالاجيڪل سروي آف -انڊيا- کي جڏھن منظم ڪيو پئي ويو ته وقت جي وائسراءِ چارلس جان ڪيننگ سان رابطو ۾ ھو. ھن کيس آرڪيالاجي کاتي جو پھريون ڊائريڪٽر مقرر ڪيو. پاڻ ١٨٦١ع کان ١٨٦٥ع تائين انھيءَ عھدي تي رھيو. ١٨٦٥ع ۾ ڪن سببن جي ڪري آرڪيالاجي کاتي جو ڪم روڪيو ويو. ١٨٦٧ع ۾ کيس سر جو خطاب ڏنو ويو. جڏھن ١٨٧٠ع ۾ آرڪيالاجي کاتي ٻيھر ڪم شروع ڪيو ته ھو واپس آيو ۽ سال ١٨٨٥ع تائين کاتي جو ڊائريڪٽر رھيو. ڪننگھام سال ١٨٩٣ع ۾ لنڊن ۾ وفات ڪري ويو. سندس گڏ ڪيل سڪا جيڪي -برٽش ميوزم- ۾ رکيل آھن، سي تحقيقدانن لاءِ وڏو سرمايو آھن. ھن ھندستان (گڏيل) ۾ ڪيتريون کوٽايون ڪرايون، -جن- ۾ سارناٿ، سانچي ۽ مھاٻوڌي ٽيمپل اھم آھن. سندس مشھور -تصنيف- “Ancient Geography of India” آھي، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو عطا محمد ڀنڀري ڪيو آهي، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. -ان- کان سواءِ به ھن ڪجهه ڪتاب لکيا، جي ھي آھن:
جنم
الگزينڊر ڪنگهم 23 جنوري 1814ع تي لنڊن انگلينڊ ۾ ڄائو.
زندگي
الگزينڊر ڪنگهم (Alexander Cunningham) پنهنجي نوڪريءَ جي شروعات برطانوي فوج ۾ انجنيئر جي حيثيت سان ڪئي، پر سندس اصل سڃاڻپ قديم آثارن جي ماهر ۽ تاريخدان طور رهي آهي. پاڻ جڏهن گڏيل هندستان ۾ برطانوي فوج جي بينگال انجنيئرنگ گروپ ۾ هيو ته هن هندستان جي قديم تهذيب ۽ تاريخ ۾ دلچسپي وٺڻ شروع ڪئي.
سنڌو ماٿري جي قديم آثارن جو ابو
thumb|کاٻو|Letter dated 31st January, 1862, appointing Cunningham as Surveyor General الگزينڊر ڪنگهم کي سنڌو ماٿري جي آرڪيالاجي يا قديم آثارن جو ابو قرار ڏنو وڃي ٿو. هي پهريون شخص هو، جنهن سنڌ هند جي قديم آثارن تي پهريون ڀيرو تحقيق ڪري، انهن جي اهميت کي دنيا آڏو نروار ڪيو. قديم آثارن ۾ سندس دلچسپيءَ سبب 1862ع ۾ کيس آرڪيالاجيڪل سرويئر جنرل مقرر ڪيو ويو. اڳتي هلي هن آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا جو بنياد رکيو. پوءِ کيس 1871ع ۾ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا جو ڊائريڪٽر جنرل مقرر ڪيو ويو. ڪنگهم ان عهدي تي 30 سيپٽمبر 1883ع تائين خدمتون سرانجام ڏنيون.
ڪنگهم جا ڪتاب ۽ مقالا
ڪنگهم 1871ع ۾ انڊيا جي قديم آثارن تي (Ancient Geogrophy of India -1871) نالي ڪتاب لکيو. هن ٽيڪسيلا کان گور تائين سروي ۽ کوٽايون ڪرايون ۽ انهن کي 24 رپورٽن جي شڪل ۾ پڌرو ڪيو. هن پهريون ڀيرو 1872ع ۾ سنڌو سڀيتا جي هڪ اهم ماڳ جي کوٽائي ڪرائي، ان جي پنج هزار سال پراڻي تاريخ کي دنيا آڏو آندو. الگزينڊر ڪنگهم جي تحقيق کي بنياد بڻائيندي اڳتي هلي سر جان مارشل ۽ مارٽيمر ويلر سنڌو سڀيتا تي وڌيڪ کوجنا ڪري موئن جي دڙي جي روپ ۾، سنڌو ماٿري جي تهذيب (indus valley civilization) جي پنج هزار سالن کان به پراڻي تهذيب کي دنيا آڏو پيش ڪيو هو.
حوالا
زمرو:1814ع جون پيدائشون زمرو:1893ع جون فوتگيون زمرو:1893ع جون وفاتون
سعودي عرب
thumb|سعود عرب جو جھنڊو سعودي عرب وچ اوڀر جو هڪ عرب ملڪ آهي. اوڀر ۾ قطر، گڏيل عرب امارتون ۽ بحرين، ڏکڻ اوڀر ۾ اومان، ڏکڻ ۾ يمن، اتر ۾ عراق ۽ اردن اٿس. اولھ ۾ ڳاڙهو سمنڊ ۽ اوڀر ۾ ايراني نار به لڳيس ٿو. سعاودي عرب جي گادي جو هنڌ ریاض آهي. هن ملڪ جي آبهوا ريگستاني آهي.
سعودي عرب يمن ۾ سڌي جنگ ڇو پيو ڪري
سعودي عرب جا ٽي صوبا (جيزان, نجران ۽ عصير) يمن کان ليز تي ورتل آھن. انھن ٽنھي صوبن ۾ تيل جا ذخيرا آھن. سعودي عرب يمن جي اندر شيعا سني گھرو ويڙھ (خانہ جنگي) ڪرائي انھن ٽنھي صوبن جي واپسيء جو معاملو ختم ڪرڻ گھري ٿو.
اسڪولي ٻارن جي بس تي بمباري
يمني اسڪولي ٻارن جي بس تي سعودي بمباريء ۾ 29 ٻارن سميت 50 ماڻھو مارجي ويا.
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:سياست زمرو:ملڪ
اليگزينڊر گراھم بيل
سائنسدان ۽ ٽيليفون جو مؤجد اليگزينڊر گراهم بيل اسڪاٽلئنڊ جي شهر ”ايڊنبرا“ ۾ 3 مارچ 1847ع تي ڄائو. 1858ع ۾ ”ايڊنبرا“ جي رايل هاءِ اسڪول ۾ داخلا ورتائين، جتان تعليم حاصل ڪرڻ بعد، 1863ع ۾، ويسٽن هائوس اسڪول ۾ استاد ٿيو. بعد ۾ 1866ع ۾ ”سومرسٽ شاير“ ڪاليج ۾ استاد جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنائين. ان کانسواءِ لنڊن ۾ ٻوڙن جي اسڪول ۾ استاد مقرر ٿيو. ان دوران لنڊن يونيورسٽيءَ ۾ پنهنجي تعليم کي پڻ جاري رکيائين. 1870ع ۾ والدين سان گڏ ڪئناڊا ويو ۽ 24 سالن جي عمر ۾ 1873ع ۾ بوسٽن يونيورسٽيءَ ۾ پروفيسر مقرر ٿيو، جتي ميبل هبارڊ (Mabel Hubbard) سان سندس پهرين ملاقات ٿي. ان دؤران هو ”هارمونڪ ٽيليفون“ جا تجربا ڪندو رهيو ۽ نيٺ 1875ع ۾، ٽيليفون ايجاد ڪرڻ ۾ ڪامياب ويو. 10 مارچ 1876ع تي هن دنيا جو پهريون ٽيليفون پيغام موڪليو ۽ ساڳئي ئي سال 25 جون تي فلاڊيلفيا (Philadelphia) ۾ ٽيليفون جي نمائش جو اعلان ڪيائين. 9 جولاءِ 1877ع تي ”بيل ٽيليفون ڪمپنيءَ“ جو بنياد وڌو ويو. اليگزينڊر 11 جولاءِ 1877ع تي ”ميبل هبارڊ“ (Mabel Hubbard) سان شادي ڪئي. 1879ع ۾ ”بيل ٽيليفون ڪمپنيءَ“ مان استعيفيٰ ڏئي، اسڪاٽلئنڊ جي ”گريناڪ“ شهر ۾ ٻوڙن ٻارڙن لاءِ اسڪول قائم ڪيائين. ان کان پوءِ هن 1883ع ۾ واشنگٽن ۾ ٻوڙن جي لاءِ هڪ الڳ اسڪول کوليو. هن 1886ع ۾ ”باديڪ بي“ شهر ۾ ذاتي جڳھ خريد ڪري، هڪ لئبارٽري قائم ڪئي. آمريڪا ۾ ٻوڙن کي ڳالهائڻ ۽ لکڻ پڙهڻ لاءِ هڪ تنظيم جو بنياد پڻ وڌائين، جنهن جو پهريون صدر پاڻ ٿيو. ان کان سواءِ ”نئشنل جاگرافڪ سوسائٽيءَ“ ۾ ”سمٿ سونين“ اداري جو صدر پڻ ٿيو. ٽيليفون ذريعي، دنيا کي ”گلوبل نيٽ“ (Globel net) بڻائيندڙ هن عظيم سائنسدان، 75 سالن جي عمر ۾ 2 آگسٽ 1922ع ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1922ع جون فوتگيون
طبقو
ان تصور جا بنيادي اھڃاڻ اسڪاٽلئنڊ جا تاريخدان ۽ سماجي فيلسوف جان ملر (John Muller) جي مضمون ”چٽن طبقن جي ابتدا 1771ع ۽ اُتر آمريڪا جي فيڊرلسٽ سماج (Federalist Society) جنھن ۾ جاگيردارانه ورثو موجود ئي نه ھو، ۾ ملن ٿا. اڳـتي ھلي جيمس ميڊيسن (James Medicine) مٿي بيان ڪيل فيڊرلسٽ سماج ۾ پيداواري قوتن ۽ پيدائش جي ورھاست تفصيلي طور بيان ڪندي، مختلف طبقن جو ذڪر ڪيو آھي، ۽ ٻڌايو آھي ته انھن طبقن جو ھڪ ٻئي ڏانھن مفادن جي بنياد تي ۽ سياسي طرح به دشمنيءَ وارو لاڙو ھو. جنھن کي اڳـتي ھلي مارڪس پڻ محسوس ڪيو ۽ چيائين ته: ”اھو رڳو منھنجو ڪم نه آھي ته مون جديد سماج ۾ طبقن جي موجودگي ڳولي لڌي آھي ۽ پڻ انھن جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ڳولي لڌي آھي. پر مون کان گھڻو اڳي بورجوازي (Bourgeoisie) تاريخدانن، طبقن جي ارتقا ۽ منجھن موجود ڇڪتاڻ بيان ڪئي آھي.
زمرو:طبقا زمرو:ڪارل مارڪس زمرو:فريڊرڪ اينگلس زمرو:سرمائيداري نظام زمرو:سماجي اڀياس
آخوند لطف الله لطف قريشي
آخوند لطف الله ولد آخوند محمد اسحاق قريشي 1842ء ۾ حيدرآباد ۾ ڄائو. پاڻ حيدرآباد جي مشھور پاڙي ”گنج بخش شاھ“ جي پـِڙ ۾ رھندڙ قريشي خاندان جو فرد ھو. ابتدائي تعليم پرائڻ کان پوءِ پھرين آخوند محمد صديق جي مڪتب ۾ پڙھائڻ شروع ڪيائين، بعد ۾ لوڪل بورڊ طرفان پرائمري استاد مقرر ٿي، چنيجن، نصرپور، تاج پور ۽ ٻين ھنڌن تي پڙھائيندو رھيو. پڇاڙيءَ ۾ حيدرآباد ۾ ٽنڊي ولي محمد اسڪول (قاضي عبدالقيوم اسڪول) جو ھيڊماستر ٿيو. آخوند صاحب سٺو نثر نويس، نظم گو ۽ ذوق سليم جو مالڪ ھو. طبابت جي ڪم کان واقف ھو. پاڻ اردو ٻوليءَ جي مشھور ڪتاب ”فسانه عجائب“ جو ”گل خندان“ جي نالي سان سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيائين. شاعريءَ ۾ ”لطف“ تخلص اختيار ڪري، مداحون، مناجاتون ۽ مولود چيائين. مير عبدالحسين خان ”سانگي“ ۽ مرزا قليچ بيگ سان سندس روح رھاڻيون ٿينديون ھيون. 1898ء ۾ سرڪاري نوڪريءَ کان فارغ ٿيڻ کان پوءِ باقي عمر طبابت جي ڌنڌي ۾ گذاريائين. پاڻ ڊسمبر 1902ء ۾ ھن دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو. ’جان عالم‘ ۽ ’انجمن آرا‘ به سندس تصنيفون آھن. کيس ٻه فرزند ۽ ھڪ نياڻي ھئي.
آسٽريليا
آسٽريليا(Australia) جنھن کي فيڊريشن آف آسٽريليا يا آسٽريليا جو وفاق پڻ چوندا آهن. اهو لاطيني لفظ آسٽرالس  مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي ”ڏاکڻي زمين“. ھن ملڪ جو سرڪاري نالو آسٽريليا جي دولت مشترڪه يا 'ڪامن ويلٿ آف آسٽريليا آهي اھو اوشيانيا کنڊ جو ھڪ خودمختيار ملڪ آهي جنھن ۾ آسٽريليا واري ڌرتيءَ سان گڏوگڏ تسمانيا ۽ ٻيا ڪيترائي ننڍا ٻيٽ شامل آهن. ھي ملڪ پکيڙ ۾ دنيا جو ڇھون نمبر وڏو ملڪ آهي پر ان جي ابادي اڍائي ڪروڙ جي لڳ ڀڳ آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ڪينبرا ۽ وڏي ۾ وڏو شھر سڊني آھي. ملڪ جا ٻيا مشھور شھر ميلبورن، برسبين، پرٿ ۽ ايڊيليڊ آھن. ھي ملڪ زندگي جي گوناگونيت سان ڀرپور آهي. ھتي مختلف قسمن جا زميني ميدان، ريگستان، جبل، ٻيلا، درياء ، ڍنڍون ۽ سمنڊ واقع آھن جن ۾ جانورن ، پکين ، ريڙهيون پائيندڙ جانورن، مڇين، جيتن وغيره جون بي شمار جنسون ملن ٿيون. ملڪ جي آبادي جي گھاٽائي دنيا جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ م گھٽ م گھٽ واري آھي. ھتي ھڪ چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ لاء صرف 2.8 ماڻھو آھي ھن ملڪ جي آمدني جي ذريعن م کاڻون، ٽيلي ڪميونيڪيشن، بينڪاري، صنعت، تعليم شامل آهن. ھي ملڪ تمام گھڻو ترقي يافته آهي جيڪو ڪل قومي پيداوار جي لحاظ کان دنيا جي چوڏھين وڏي معيشت آھي. في ڪس آمدني جي لحاظ کان ھي ملڪ عالمي بينڪ جي ڏنل درجي مطابق دنيا م ڏھين نمبر تي آهي. فوجي خرچن جي لحاظ کان دنيا م 13 نمبر تي آهي
تاريخ
ھن سرزمين تي انساني آبادي جي شروعات 65000 سال اڳ ٿي ھئي. تاريخ جي دور کان اڳ جا ماڻهو ڏکڻ اوڀر ايشيا ما 40000 ھزار سال اڳ داخل ٿي علائقي واسي ٿيا. ھتان جا اصل مقامي ابارجين رھاڪو 65000 سالن کان اتي رھندڙ آھن. آسٽريليا م سڀ کان قديم انساني باقيات منگو ڍنڍ وارا باقيات آهن جيڪي 41000 سال پراڻا آهن. ان باقيات جي علائقي جا رھاڪو موجوده ابارجين رھاڪن جا ابا ڏاڏا ھيا. آسٽريليا جي ابارجين تھذيب ڌرتي جي قديم تھذيبن مان ھڪ آھي. يورپين جي آمد وقت ھتان جا مقامي رھاڪو شڪاري ھيا ۽ انھن جي معيشت ۽ سماج پيچيده ھيو موجوده آثار قديم جي ماھرن جي اندازن مطابق انھن جي آبادي 750000 تائين ھئي. ابارجين مقامي رھاڪن جي ثقافت زباني روايتن تي مشتمل ھئي جيڪي نسل در نسل منتقل ٿينديون رھيون. آسٽريليا جي ڪئينسلينڊ واري پاسي ٽوريس واري سامونڊي لنگھ جي ٻيٽن ۾ رھندڙ ماڻھو وري ابارجين رھاڪن کان مختلف ھئا. نسلي طور تي اھي ميلنيشيائي ھيا ۽ انھن جو گذران موسمي زراعت ۽ سامونڊي ۽ جابلو وسيلن تي ھوندو ھيو. آسٽريليا جي اترين سامونڊي پٽي تي ماڪاسار نسل جي ماڻهن جي گھڻي اچ وڃ ھئي جيڪي انڊونيشيائي مھاڻا ھيا.
يورپين جي آمد
يورپي ھن سرزمين تي سترھين صدي عيسويءَ ۾ داخل ٿيا .1770 ۾ يورپين مان سڀ کان پھريون ڪيپٽن جيمز ڪڪ اوڀر واري ساحل تي ڪجھ زميني حصي تي قبضو ڪري اولھ آسٽريليا جي نالي سان ھڪ برطانوي ڪالوني جو بنياد وڌو جنھن کان پوء اوڻويھين صدي تائين ڇھ ٻيون ڪالونيون قائم ٿيون جنھن کان پوءِ اڳتي ھلي سموري آسٽريليا تي برطانيا جو قبضو ٿي ويو، ۽ 1901 ڪامن ويلٿ آف آسٽريليا ۾ تبديل ٿي ويو. ھي نئون ملڪ پنھنجي قدرتي وسيلن جي ڪري جلدي ترقي ورتي.
جاگرافي
هي ملڪ ڏکڻ اولهه پيسفڪ سمنڊ ۾ آهي، هن جي اتر ۾ تيمور ۽ آرا فورا سمنڊ، اوڀر ۾ ڪورل سمنڊ ۽ تسمان سمنڊ ۽ اولهه ۾ هندي سمنڊ آهي. thumb|آسٽريليا جو جھندو thumb|انڊين پيسيفڪ آسٽريليا زمين جي ڏکڻ پاسي واري اڌ ڀاڱي تي هڪ ڌار وڏو کنڊ ۽ هڪ وڏو ٻيٽ آهي. هي ايراضيءَ جي لحاظ کان دنيا جو ڇهون وڏو ملڪ آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ 7692300 چورس ڪلوميٽر (2266150 چورس ميل) ۽ آبادي ٻن ڪروڙن کان مٿي آهي. گاديءَ جو هنڌ ڪينبرا (Canberra) ۽ سڀ کان مٿانهون هنڌ مائونٽ ڪاسڪيوسڪو (بلندي: 2230 ميٽر) آهي.
thumb|کاٻو|اوپيرا ھائوس آسٽريليا جي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي، جڏهن ته هتي اٽالين ۽ يوناني پڻ ڳالهائجن ٿيون، موسم گرم ۽ خشڪ هوندي آهي. اندرين علائقن ۾ مينهن گهٽ پوندو آهي.
250px|thumb| ميلبورن جي سانجھي
آسٽريليا جو محل وقوع يا دنيا جي نقشي ۾ بيھڪ 27 00 S, 133 00 E. ھن کي اوشنيا به چوندا آهن. ھن جي پکيڙ 7,741,220 sq km آھي جنھن مان  7,682,300 sq km خشڪي ۽  58,920 sq km پاڻي اٿس. دنيا جو پکيڙ ۾ ستون وڏو ملڪ آهي. ھن جي سرحد جي ڊيگھ 25,760 km آھي جيڪا صرف سمنڊ سان لڳي ٿي. سمنڊ ۾ ان جو علائقو چوڌاري خشڪيءَ کان 12 ناٽيڪل ميلن تائين آهي. سطح سمنڊ کان ان جي سراسري اوچائي 330 ميٽر آهي. اونھو مقام اير ڍنڍ Lake Eyre آهي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 15 ميٽر ھيٺ`آھي. سڀ کان اوچو مقام ڪاسڪيئوسڪو جبل Mount) (Kosciuszko جي چوٽي آھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 2,228 m بلند آهي. ھن ملڪ جا قدرتي وسيلا باڪسائيٽ، ڪوئلو، ڪچو لوھ، ٽامو،ٽين ، سون ، چاندي، يورينيم، نڪل ، ٽنگسٽين، شيھو، زنڪ، ھيرا، قدرتي گيس، پيٽرول وغير آھن. آسٽريليا دنيا ۾ ڪوئلي جو سڀ کان وڏو ايڪسپوررٽر آهي ۽ پوري دنيا جي ڪوئلي جي  برآمد  جو 29 سيڪڙو ھن ملڪ جو آهي. ھن جي 57.4 سيڪڙو زمين زراعت سان لاڳاپيل آهي جنھن جو 47.1 سيڪڙو چراگاھون ۽ 19.3 سيڪڙو ٻيلا آهن.6.2 سيڪڙو وري آبپاشي تي آباد ٿئي ٿي جنھن جي ايراضي 25000 چورس ڪلوميٽر آهي.
معيشت
آسٽريليا جي مکيه زرعي پيداوار ڪڻڪ، جوئر، ڪمند، ڪپهه، ميوا ۽ ڀاڄيون آهن. هتان جي مکيه صنعتن ۾ فولاد، ايليومينم، گاڏيون، ڪپڙي جي اڻت، مشينري، سياحت، ان ۽ گوشت جي پيڪنگ آهي ۽ مکيه معدنيات، لوهه، ڪوئلو، باڪسائيٽ، ٽامو، سون، چاندي، قلعي، يورينيم، پيٽروليم، گيس، هيرا ۽ جست آهي. ھن ملڪ جي پر ڪيپيٽا جي ڊي پي ،2017 ۾ 49900 ڊالر ھئي ۽ ساڳي سال جي.ڊي.پي. واڌ 2.2 سيڪڙو ھئي .2017 ۾ ملڪ م افراط زر 2.2 سيڪڙو ھيو ۽ آمريڪي ڊالر جي ڀيٽ ۾ آسٽريلين ڊالر جي طاقت 1.31 ھئي. ھتي سئو سيڪڙو آبادي کي بجلي جي سھولت ڏنل آهي.2015 م ھتي بجلي جو استعمال 223600 ميگاواٽ ھيو جڏھن تہ مجموعي ملڪي پيداوار 237900  ميگاواٽ ھئي .ملڪ ۾ 2013 ۾ ايئرپورٽن جو تعداد 480 ھيو.ملڪ ۾ ريلوي لائين جي ڊيگهه 33343 ڪلوميٽر آهي ۽ روڊن جي ڊيگھ 873573 ڪ م آھي. ملڪ ھر سال جي ڊي پي جو 2 سيڪڙو دفاع تي خرچ ڪندو آھي.
ماڻھو ۽ آبادي
آسٽريليا کي خوش بختيءَ جي زمين به چيو ويندو آهي. هتي سڀ کان اڳ جيڪي ماڻهو اچي آباد ٿيا، سي شايد تسمانين هئا، -جن- 40 هزار سال اڳ ڏکڻ ايشيا مان لڏپلاڻ ڪري تسمانيا اچي وسايو، جيڪي آسٽريليا جا اصلوڪا رهواسي ابارجين سڏيا ويندا آهن. جڏهن ته گوري نسل جا ماڻهو گهڻو ڪري انهن يورپي خاص ڪري انگريز ماڻهن جو اولاد آهن، جن کي قيدين جي صورت ۾ ٻيڙن ذريعي هن ڏورانهين کنڊ تي اڇلايو ويندو هو. 10هين صدي عيسويءَ ۾ پهريون مسلمان هتي واپار جي غرض سان آيو. 14هين صدي عيسويءَ ۾ مسلمان آسٽريليا جي اترئين ڪناري تي آباد ٿيڻ لڳا، جنهن تي عرب واپارين جو ڪنٽرول هو. يورپي 17هين صدي عيسوي ۾ آيا. ولنڊيزي 18 هين صدي عيسويءَ ۾ داخل ٿيا ۽ هن کي نيو هالينڊ جو نالو ڏنائون. 20 -اپريل- 1770ع تي ڪيپٽن جيمز ڪڪ برطانيا پاران اوڀرئين ڪناري تي قبضو ڪيو، جتي اصلوڪا قبيلا آباد هئا. جولائي 2017 مطابق ھن ملڪ جي آدمشماري 23,232,413 ھئي ۽ ان مطابق دنيا ۾ آبادي جي لحاظ کان ھم ملڪ جو نمبر 56 وڃي بيٺو. ھتان جي ماڻھن کي آسٽريلين ۽ سنڌي ۾ آسٽريليائي چون ٿا. آبادي جي ان تعداد ۾ 25.9 سيڪڙو انگريز، 25.4 آسٽريلين، 7.5 آئرش، 6.4 اسڪاٽش، 3.3 اٽالين، 3.2 جرمن، 3.1 چينيئ، 1.4 ھندوستاني، 1.4 يوناني،1.2 ڊچ، 15.8 ٻيا جن ۾ آسٽريليا جا پراڻا رھاڪو بہ شامل آھن. ھن ملڪ ۾ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻهو رهن ٿا جن ۾ 76.8 انگريزي، 1.6 مينڊرين Mandarin، 1.4 اٽالين ٻوليءَ وارا، 1.3 عربي 1.6 يوناني، 1.2 ڪينٽونيزي ٻولي، 1.1 ويٽ نامي ٻوليون ڳالھائيندڙ آھن. ھن ملڪ ۾ مذهب سان لاڳاپيل ماڻهن ۾ پوري آبادي جو  23.1 سيڪڙو پروٽيسٽنٽ، 22.6 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ آهن.2.6 مسلمان، 2.4 ٻڌ ۽ 1.9 ھندو ۽ باقي ٻيا عيسائي فرقا ۽ ٻيا مذھب آھن.
سياسي انتظام
آسٽريليا هڪ فيڊريشن آهي، جتي آئيني بادشاهت ۽ برطانوي طرز جي پارلياماني جمهوريت آهي. راڻي ايلزبيٿ-II رياست جي سربراھ ۽ هٿياربند فوجن جي سپريم ڪمانڊر آهي. آسٽريليا جي آزاديءَ جو ڏهاڙو پهرين جنوري 1901ع آهي ۽ کيس گڏيل قومن جي اداري جي ميمبرشپ پهرين نومبر 1945ع کان مليل آهي. 2010ع جي غير سرڪاري انگن اکرن موجب آسٽريليا جي آبادي 22,333,569 آهي.
thumb|upright=1.8|کاٻو|ڪينبرا جي پارليامينٽ
آسٽريليا ۾ 6 رياستون ۽ ٻہ خطا آهن:
مکيہ شھر
آسٽريليا جا مشھور شھرن ۾ شامل آهن: ڪينبرا ، پرٿ، ايڊيليڊ، ميلبورن، سڊني، ڊارون، برسبين، نيوڪاسل، جيرالڊٽن ۽ پورٽ لنڪن وغيره thumb|مائونٽ ائنسيلي تان نظر ايندڙ ڪينبرا جي سانجھيءَ (twilight) وارو منظر thumb| پرٿ جو افقي منظر thumb|کاٻو|ايڊيليڊ جو مونٽ لافٽي
thumb|ڊارون جو مرينا نار
thumb|کاٻو| پورٽ ھوبرٽ مرينا جي خليج تي
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:مجيب الرحمان جا لکيل مضمون زمرو:ملڪ
ام ابي ھريره
اصحابياڻي، اميمہ بنت صعيح بن حارث، حضرت ابو هريره رضي الله عنه جي والده سڳوري. جنھن لاءِ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن مسلمان ٿيڻ جي دُعا گهري هئي. هڪ ڏينھن هن پنھنجي پٽ ابو هريره سان ڪاوڙجي نبي پاڪ صلي الله عليه وسلم جن بابت گُٿا لفظ ڳالھايا. ان تي ابو هريره کي تمام گهڻو صدمو پھتو ۽ پاڻ ڪريمن صہ جي خدمت ۾ روئي عرض ڪيائين تہ منھنجي ماءُ جي حق ۾ دُعا گهرو تہ جيئن مسلمان ٿئي. حضور پاڪ صہ جن دعا گهري. تان جو الله تعاليٰ دعا قبول فرمائي ۽ اُم ابي هريره سچي مسلمان ٿي وئي.
ڀري واري
ڀريواري يا ڀوريواري تعلقي شھدادپور ضلعي سانگھڙ جي ھڪ ديھ جو نالو آھي،جنھن۾ ھيٺيان ڳوٺ آھن. محب علي رند،حاجي رند،مٺو رند،ٻاجھي رند،پڃارن جو ڳوٺ،سيوو رند،سکيو رند.
زمرو:سنڌ جون ديھون
سوويت-افغان جنگ
کاٻو|240px|Thumb|[[افغانستان جي ڪنڙ صوبي ۾ مجاهد جنگجو۔ ويڙهاڪ 1987 جي هِڪ تصوير]] افغانستان ۾ سوويت ويڙهه (Soviet–Afghan War) يا روسي ويڙهه 9 سال تائين وِڙهي وئي. ان جي شروعات ڊسمبر 1979۾ ٿي جڏهن تہ ان جي پُڄاڻي فيبروري 1989 ۾ ٿي هُئي. اِن لڙائيءَ ۾ هڪ پاسي ته افغان فوج جي نالي تي روسي فوج وِڙهي رهيئ هئي ته ٻئي پاسي وري سموري دُنيا جا مجاهدين روس جي خلاف جنگ جي ميدان تي لَٿل هيا. آمريڪا ۽ روس جي وچ۾ سرد جنگ جي ڪارَڻِ امريڪا اِن جنگِ ۾ سامهون ٿي  ڪُڏي نه پئي پوڻ چاهيو هيو پَرامريڪي سي آءِ اي ۽ پاڪستاني آءِ ايس آءِ کُليل طور مجاهدين جي تربيت ۽ هر طرح سان سهائتا ڪئي. برطانيا، آمريڪا، سعودي عرب ،پاڪستان ۽ ٻين ملڪن روس جي خلاف اربين ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي ۽ اهي ڏوڪڙ مجاهدين ۽ انهن جي سرپرستي ڪندڙن کي ڏنا ويا. پاڪستان پڻ اُن جنگ ۾ حصو ورتو ۽ پاڪستان منجهان هزارين مجاهدين روس جي خلاف وِڙهڻ لاءِ افغانستان ويا هيا.
پس منظر
1885 ۾  روسي فوج آمو درياهه جي ڏکڻ ۾ تڪراري نخلستان پنج دہ جو قبضو طاقت جي ڏاڍ تي افغان فوج کان حاصل ڪري ورتو هيو. پنج دہ واقعي کانپوءِ 1885-87 ۾ انگريزي، روسي ۽ افغان نمائندن تي ٻَڌل هڪ گڏيل سرحدي  ڪميشن اتفاق راءِ سان افغانستان ۽ روس جي وچ۾ سرحد جي حدبندي ڪئي. افغان علائقي ۾ روس جو اثر ۽ سگهه سوويت دور ۾ جاري رهي. 1955 کان 1978 جي دوران سوويت يونين پاران افغانستان کي اربين روپين جي معاشي ۽ فوجي سهائتا ڏِني وئي.
1978 جي ثور انقلاب کانپوءِ 27اپريل  1978 ۾ عوامي جمهوريا افغانستان جو قيام عمل ۾ آندو وِيو. انقلابي حڪومت پاران افغانستان ۾ هڪ غريب دوست ۽ هاري دوست  سوشلسٽ معاشي ايجنڊا متعارف ڪرائي. ان حڪومت جا سوويت يونين سان ويجها لاڳاپا هيا. 5 ڊسمبر 1978 تي سوويت يونين ۽ افغانستان جي وچ۾ دوستي جو هڪ ٺاهہ (معاهدي) تي دستخط ڪيا ويا.
سوشلزم جي وَڌندڙ قدمن سان امريڪي سامراج کي خطرو هُيو. سي آءِ اي جي تاريخ جو سڀ کان مهانگو آپريشن سائيڪلون شروع ڪري دهشت گردن جي تربيت ڪئي وئي. پاڪستان جي جرنيل شاهي آمريڪي ڊالر وَٺي دهشت گردن کي تيار ڪرڻ ۾ معاون جو ڪردار ادا ڪندي رهي. جولاءِ ۾ آپريشن سائيڪلون جو آغاز ڪيو ويو ۽ دهشت گردي جو آغاز ڪيو ويو، جنهن جو جواب ڏيڻ جي لاءِ ڊسمبر ۾ افغان حڪومت جي دعوت تي روس کي وچ ۾ پوڻو پيو. امريڪي صدر ٽرمپ هڪ تازو بيان جاري ڪيو هيو،جنهن ۾ سندس موقف هيو تہ افغانستان ۾ روس جي مُداخلت درست هُئي ڇو تہ دهشت گرد يو ايس ايس آر جي سرحدن کي پارِ ڪري رهيا هيا.
اسلامي دنيا جو رد عمل
دنيا جي ڪيترن ئي مُلڪن سوويت يونين جي افغانستان تي چڙهائيءَ جي مخالفت ڪئي. خاص طور سموري اسلامي ملڪن انهيءَ جي سخت مخالفت ڪئي ۽ 34 اسلامي ملڪن باقاعدي قراردادون پاس ڪيون ۽ سوويت يونين جي هڪ اسلامي ملڪ (افغانستان) تي چڙهائي (حملو) جي مخالفت ڪئي ان سميت اسلامي ملڪن گُهرَ (ڊيمانڊ) پڻ ڪئي تہ سوويت يونين جيترو تُرت ٿي سگهي افغانستان کان فوجون واپس ڪڍي انکانسواءِ جيسيتائين سوويت اتحادي جون فوجون افغانستان ۾ رهيون انهن جي خلاف وِڙهڻ جي لاءِ ڪيترن ئي اسلامي مُلڪن افغان مجاهدين جي امداد ڪئي.
گڏيل قومن جو رد عمل
گڏيل قومن پڻ پنهنجو رد عمل ڏيکاريو.
حوالا
زمرو:1979 جا تڪرار زمرو:1979 ۾ افغانستان زمرو:1980 جي ڏهاڪو جا تڪرار زمرو:افغان خانہ جنگي زمرو:افغانستان سوويت يونين لاڳاپا زمرو:افغانستان جون جنگيون زمرو:افغانستان جي سياست زمرو:افغانستان جا ويڙهاڪ زمرو:افغانستان ۾ 1980 جو ڏهاڪو زمرو:پاڪستان ۾ سماجواد مخالف اشتراڪيت يا سماجواد ڪميونزم زمرو:پاڪستان ۾ دهشت گردي زمرو:پاڪستاني شموليت واريون جنگيون زمرو:سرد جنگي تڪرار زمرو:سوويت يونين ۾ 1980 جو ڏهاڪو زمرو:سوويت يونين جون جنگيون
ٽيڪنالاجي اينڊ ڪلچر (جرنل)
ٽيڪنالاجي اينڊ ڪلچر  ٽماھي تعليمي رسالو جيڪو  1959 ۾ شروع ٿيو ۽ اڃان جاري آهي. اھو سوسائٽي فار دي ھسٽري آف ٽيڪنالاجي (SHOT). ان رسالي يا جرنل جا ميمبر ٽي اينڊ سي سڏيندا آھن. ھن رسالي ۾ ڏاھپ وارا مقالا ۽ تنقيدي مضمون، ڪتابن تي تبصرا ۽ ميوزم جون نمائشون ڇپجندو آھن.ھن رسالي جو پھريون چيف ايڊيٽر ميلون ڪرينزبرگ (Melvin Kranzberg) ھيو جيڪو 1959 کان وٺي 1981 تائين ان عھدي تي رھيو. ان کان پوءِ رابرٽ سي پوسٽ 1982 کان 1995 تائين چيف ايڊيٽر رھيو 1996 کان 2010 تائين جان ايم. اسٽاڊنمائير چيف ايڊيٽر رھيو.2011 کان ھن رسالي جي چيف ايڊيٽر يونيورسٽي آف اوڪلاھاما جي پروفيسر سوزن مون (Suzanne Moon) آهي.ان رسالي جي مھورتي شماري ۾ ان جي ايڊيٽر ان رسالي جي ڇپجڻ جو مقصد ٽيڪنالاجي جي تاريخ جي عالماڻي اڀياس جو وڌارو،  ٽيڪنالاجي ۽ ثقافت جي عنصرن وچ ۾ تعلق ڏيکارڻ، ۽ انھيء ڄاڻ وارن عنصرن کي عام شھرين تائين پھچائڻ ۽ سمجھ جي قابل بڻائڻ آھي.
کپرو
کپرو تعلقو : پاڪستان جي صوبي  سنڌ  جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي سانگھڙ ضلعي جو تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام کپرو شهر آهي.
ديھون
کپري تعلقي ۾ ڪل 78 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
21 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
اڻ برابريءَ جو ڊپ
سترھين ۽ ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ اھو اڻ برابريءَ جو ڊپ ذھنن ۾ رکندي بورجوازين طرفان ارسطوءَ جي ڏنل اصولن تي بحث ٿيڻ لڳا جن ۾ برطانيه جا ٻه فلاسافر ان حوالي سان آڏو آڏو هئا: ھڪڙو ٿامس ھوبس (Thomas Hobbs) ۽ ٻيو جان لاڪ (John Lock) جن ۾ ھوبس مطابق اقتصادي مارڪيٽن ۾ واڌارو آندو وڃي جن رستي ماڻھوءَ ماڻھوءَ ۾، ڪنھن حد تائين برابري اچي ويندي. پر جي پوءِ به ڪا جنگي ڇڪتاڻ جي صورت اچي وڃي ته اُن کي ھڪ طاقتور حڪومت وچم پئي دٻائي دٻائي ڇڏي. جڏھن ته لاڪ، مالڪ ۽ مزدور جي وچ ۾ اقتصادي ويڃي کي فطري محسوس ڪري ٿو. ھڪ فرينچ سياسي فلاسافر جين جيڪسن روسو (Jean-Jacques Rousseau)، پنھنجي ھڪ مضمون اڻ برابريءَ جي شروعات (1755ع) ۾ چٽو فرق ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪئي آھي ته ھڪڙيون اڻ برابريون اُھي آھن, جيڪي فطرتي طور تي، انسان جي پيدائش سان گڏوگڏ وجود ۾ آيون آھن ته ٻيون اڻ برابريون اُھي آھن، جيڪي مخصوص سماجي نظامن جي ترتيب ڏنل ڍانچي سببان وجود ۾ آيون آھن، پر پوءِ به ھو سماج کي فردن جو مجموعو ڪري تصور ڪري ٿو، نڪي طبقن جي مجموعي طور. ان کان پوءِ جنھن فلاسافر جي ڏنل اصول ۾ طبقا (ھيٺيون ۽ مٿيون) ڪنھن حد تائين چِٽا ملن ٿا، سو آھي ميڊيسن، جنھن جي ڏنل اصول مان ڪي خاص ڳالھيون اڳتي ھلي مارڪس پنھنجي طرفان ڏنل اصول ۾ ڪم آنديون.
زمرو:فلاسافي
پلازما
thumb|پلازما طبعيات جي حوالي سان پلازما جو هڪ چراغ پلازما: جنهن کي انگريزي ۾ plasma چيو وڃي ٿو هڪ ڏاڍو اهم ۽ گهڻ استعمال ٿيندڙ لفظ آهي. انگريزي ۾ پلازما جو لفظ اصل ۾ يوناني جي plassein کان لاطيني ۽ جرمن ٻولي مان ٿيندو آيو آهي. جنهن جي بنيادي طور تي معنا ته سنهو پکيڙڻ جي هئي پر پوءِ ان مان شڪل ڏيڻ جو مفهوم نڪتو ۽ پوءِ هي لفظ سائنس جي شاخن ۾ استعمال ٿيڻ لڳو. ان جا مختلف استعمال هيٺ ڏجن ٿا.
زمرو:سائنس زمرو:سلجھائپ صفحا
ڏيهي آريائي ٻوليون
هن وقت جيڪي سنسڪرت مان پيدا ٿيل ڏيهي آريائي ٻوليون يا هندو آريائي ٻوليون (سنڌي، هندي، گجراتي وغيره) چالو آهن، سي پراڪرت ٻولين جي اپڀرنش يا بگڙيل صورتن مان هيٺينءَ ريت پيداٿيون آهن:
(1) مهاراشٽري
مرهٽن جي ملڪ کي ”مهاراشٽر“ يعني وڏو پرڳڻو يا وڏي حڪومت چئبو آهي، ۽ اتي جي ٻولي مهاراشٽري پراڪرت سڏبي هئي، جا پوءِ ”اپڀرنش“ ٿي، يعني بگڙي. اها مهاراشٽري اپڀرنش پراڪرت وڌيڪ بگڙي، جنهن مان مراهٽي ۽ ڪوڪني ٻوليون پيدا ٿيون.
(2) ماگڌي
بهار (Bihaar) جو ڏاکڻو ڀاڱو آڳاٽي زماني ۾ مگڌ ديش جي پراڪرت، سڏبي هئي. اها ٻولي وڏي ايراضيءَ ۾ چالو هئي، تنهنڪري ان جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت جا گهڻا نمونا هئا. انهن علحدن نمونن مان هاڻوڪي بنگ ڀاشا يعني بينگالي ٻولي، آسامي، اُڙيا، يعني اوڙيسا جي ٻولي، منٿلي، ڀوڄپوري ۽ ناگپوري ٻوليون پيدا ٿيون آهن. بينگالي ۽ آڙيا هڪٻئي کي گهڻو ويجهيون آهن. (3) ارڌ ماگڌي- مگڌ يعني بهار جي ڏاکڻي ڀاڱي (بينگال وغيره) کان وٺي هاڻوڪي الله آباد جي دنگ تائين جيڪا پراڪرت چالو هئي، سا ”ارڌ ماگڌي“ يعني ”اڌماگڌي“ سڏبي هئي؛ ڇاڪاڻ ته ان ۾ اڌ جيتري ماگڌي ۽ اڌ جيتري پنجاب طرف جي شوُرسيني پراڪرت گڏيل هئي. انهيءَ ارڌماگڏي جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت مان ” پوربي هندي“ پيدا ٿي، جا اَگري ۽ ائوڌ جي گڏيل پرڳڻن (United provinces) جا پورپي ڀيّا ڳالهائيندا آهن.’پڇمي هندي‘، جنهن کي عام طرح ’هندستاني‘(اڙدو) چئجي ٿو، سا هن ’پوري هندي‘ کان نرالي آهي- مثلاً:
پوربي هندي- ڀيين، ڪا ڪَروَت؟ پڇمي هندي- ڀائي ڪيا ڪرتي هو؟
پوربي هندي- موري اکيان، يعني منهنجون اکيون. پڇمي هندي- ميري آنکين، يعني منهنجون اکيون.
اهڙيءَ طرح ٻيا منجهن گهڻا تفاوت آهن.
پوربي هنديءَ جون مکيه شاخون ائوڌي يعني ائوڌ (ايوڌا) جي ٻولي، بنڊيلي يعني بنڊيل کنڊ جي ٻولي ۽ ڪنوجي آهن. تلسي ڪرت رامائڻ، ڪبير ڀڳت جا سلوڪ ۽ ٻيا ڪيترا پستڪ پوربي هنديءَ ۾ لکيل آهن.
(4) شَورسيني
مهاڀارت جي زماني ۾ راجا ڪنس کان گهڻو اڳي مٿرا جو راجا شوُرسين هو، تنهنڪري مٿرا ۽ ان جو آسپاس وارو ملڪ سندس پٺيان شوُرسين سڏبو هو ۽ اتي جي ٻولي شوُرسيني پراڪرت ڪوٺجڻ ۾ آئي. اها پراڪرت تمام وڏي ايراضيءَ ۾ ڦهليل هئي. ڊاڪٽر سنيتي ڪمار چئٽرجي پنهنجي ٺاهيل بينگالي ٻولي جي تاريخ صفحي 113 ۾ ڄاڻايو آهي ته شوُرسيني اپڀرنش پنجاب جي الهندي طرف کان وٺي گجرات ۾ بينگال تائين چالو هئي، ۽ جيئن هينئر هندستاني ٻولي عام آهي، تيئن عام هئي. ان جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت جا گهڻا نمونا هئا.
(الف) مٿرا ۽ ان جي آسپاس واري ملڪ ۾ بلڪ دهليءَ تائين، شوُرسيني اپڀرنش چالو هئي، جا ڦري هاڻوڪي پڇمي هندي ٿي، جنهن جي مکيه شاخ ’برج ڀاشا‘، يعني برج جي ٻولي آهي*. ڀڳت سورداس جي واڻي برج ڀاشا ۾ لکيل آهي.
(ب) مغلن جي صاحبيءَ ۾ اڪبر بادشاهه جي عدل ۽انصاف جون ساکون ٻڌي،ڪٿان ڪٿان جامسلمان دهليءَ ۾ آيا ۽ اتي جي هنديءَ ۾ سندن ڪيترا عربي ۽ فارسي وغيره لفظ گڏجي ويا. اها گاڏڙ ٻولي پوءِ مغلن جي اُڙدَ يعني لشڪر جي ڇانوڻيءَ ۾ عام طرح ڳالهائڻ ۾ ايندي هئي، تنهنڪري ’اڙدو‘ يعني لشڪر جي ڇانوڻيءَ جي بولي نالو پيس- اڙدوءَ ۾ لکيل شعر جي ٻوليءَ کي عام طرح ’ريختہ‘سڏين ٿا، جنهن جي معنيٰ آهي ذرا يا ڪريل ٽُڪر. ان ۾ ڪي جزا هنديءَ جا ته ڪي عربي ۽ فارسي وغيره جا آهن، تنهنڪري اهو نالو پيس. مغلن جي لشڪر اها ٻولي پوءِ هندستان جي ڳچ ڀاڱي ۾ ڦهلائي، تنهنڪري ’هندستاني‘ سڏجڻ ۾ آئي. هاڻ تفاوت هي آهي ته ’هندي‘اها چئجي، جنهن ۾ سنسڪرت بنياد جا لفظ گهڻا هجن ۽ اڙدو يا هندستاني اها آهي جنهن ۾ عربي، فارسي لفظ گهڻا مليل هجن- پر اڙدو به شوُرسيني پراڪرت مان پيدا ٿي آهي.
(ٻ) سڄي پنجاب ۾ اصل شوُرسيني پراڪرت چالو هئي، جنهن مان هندي ڌار ته اڙدو ڌار پيدا ٿي، پر الهندي طرفان پنجاب ڏي ڪشميري، سرائڪي ۽ ٻين داردڪ ٻولين جي لهر آئي، ۽ اتي جي ’تاڪ‘ لوڪن جي نالي پٺيان اها ’تاڪ اپڀرنش‘ سڏجڻ ۾ آئي، جا پوءِ ڦري پنجابي ٻولي ٿي- مطلب ته هنديءَ ۾ ڪشميري ۽ سرائڪي گڏجي ويئي، ۽ انهن جي ميلاپ مان پنجابي ٻولي ٺهي.
(ڀ) گجرات ۽ راجپوتانا ڏي به پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت چالو هئي، جو مهاڀارت واري زماني کان وٺي، سري ڪرشن ۽ ڪيترا ٻيا جادوُنسي، دوارڪا طرف اچي رهيا هئا ۽ پوءِ به لڙهه وچڙ جام هئي، پر گجرات ۾ ڏکڻ طرفان مهاراشٽري، پراڪرت جي به لهر آئي. هيءَ تاريخي حقيقت آهي ته جيئن مهاراجا اشوڪ پالي ٻولي ڦهلائي، تيئن 68ع ۾ راجا هالا مهاراشٽري پراڪرت جو ڦهلاءُ ڪيو. مرهٽن به وارو ڏيئي گجرات تي پئي ڪاهيو. انهيءَ ريت پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت جي ميلاپ ڪري گجرات ۾ هڪ گاڏڙ ٻولي ٺهي، جنهن تي علحدو نالو ’سؤر شٽري پراڪرت پيو.‘ ’سؤراشٽر‘ جو اچار بگڙجي ’سورٺ‘ ٿيو آهي. سؤراشٽري يا سورٺي پراڪرت جو هڪ بگڙيل نمونو ’ناگر اپڀرنش‘ آهي (گجرات جا ’ناگر‘ برهمڻ اڄ تائين مشهور آهن). ناگر اپڀرنش وڏي ايراضيءَ ۾ چالو هئي، تنهنڪري ان جا ٻه مکيه نمونا هئا: هڪڙو ناگر ۽ ٻيو اُپناگر. گجرات تي نالو ’گورجر‘قوم تان پيو آهي ۽ انهن گورجرن جي ٻولي ’گورجر اپڀرنش‘ سڏبي هئي، جا ڦري هاڻوڪي گجراتي ٻولي ٿي آهي. ناگر اپڀرنش جو ٻيو بگڙيل نمونو، جو اُجين ۽ ان جي آسپاس وارن هنڌن ۾ چالو هو، تنهن کي ’آونته اپڀرنش‘ چوندا هئا ۽ انهيءَ مان راجستاني يعني راجپوتانا طرف جون ٻوليون (مارواڙي ۽ جيسلميري وغيره) پيدا ٿيون آهن. (ت) سنڌ ۾ جيڪا اپڀرنش چالو هئي، سا گهڻو بگڙيل هئي، تنهنڪري اها ’وراچڊ اپڀرنش‘ يعني گهڻو بگڙيل يا ردي ٻولي سڏبي هئي. اها وراچڊ اپڀرنش وڌيڪ بگڙجي هاڻوڪي سنڌي ٻولي ٿي آهي. سنڌ جي ٻولي وڌيڪ بگڙجڻ جا سبب اڳيئي ڄاڻايا ويا آهن.
وراچڊ اپڀرنش
هندي، پنجابي ۽ گجراتيءَ وانگر سنڌي ٻوليءَ جو سمورو گهاٽ پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت تي ٻڌل آهي؛ پر جيئن گجرات طرف جي ٻوليءَ تي ڌار نالو سؤراشٽري پراڪرت رکيل هو، تيئن سنڌ جي پراڪرت تي ڪو ڌار نالو رکيل هو يا نه، سا ڳالهه ڪنهن به ڪتاب ۾ ڄاڻايل ڪانهي. ڊاڪٽر ڀنڊارڪر پنهنجين علم لغات بابت تقريرن (صفحي 232) ۾ هيئن چيو آهي ته جنهن صورت ۾ پراڪرت وياڪرت جي باري ۾ آندو آهي، تنهن صورت ۾ گجراتي، سنڌي، پنجابي ۽ هندي اهي چارئي قديم شوُرسيني پراڪرت جون عيوضياڻيون ڪري سمجهڻ گهرجن. هيءَ به تاريخي حقيقت آهي ته پنجاب، گجرات، راجپوتانا ۽ سنڌ جي حڪومت ايامن کان گڏيل هئي ۽ انهيءَ ڪري انهن سڀني هنڌ شوُرسيني پراڪرت چالو ٿي هئي. اهي ڳالهيون ڳڻي، سنڌي ٻوليءَ جي هن وقت جيڪڏهن پيڙهي ڇڪبي، ته چئبو ته وراچڊ اپڀرنش ان جي سڳي ماءُ ٿئي، پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت (يا ان جو ڪو نمونو جو سنڌ ۾ چالو هو) ان جي ناني ٿئي، ۽ سنسڪرت ٻولي، جا رگ ويد واري زماني کان وٺي سڄي هندستان ۾ ڳالهائڻ ايندي هئي، سا ان جي پڙ ناني ٿئي، ۽ سنسڪرت خود انڊو-يوروپين ٻولين جي هڪ شاخ آهي، جنهنڪري سنڌيءَ جو جگري ناتو ايران ۽ يورپ جي ڪيترين ٻولين سان آهي.
وراچڊ اپڀرنش جون مکيه خاصيتون
وراچڊ اپڀرنش ڦري هاڻوڪي سنڌي ٻولي ٿي آهي، سا پڪ اسان کي هن طرح ئي آهي، جو مارڪڻڊيه نالي هڪ پراڪرت وياڪرڻ جوڙيندڙ پنهنجي ٺاهيل وياڪرڻ ۾ چٽيءَ ريت ڄاڻايو آهي، ته سنڌ ۾ جيڪا اپڀرنش چالو هئي، سا ’وراچڊ اپڀرنش‘ يعني گهڻو بگڙيل يا ردي ٻولي سڏبي هئي. مارڪڻڊيه ان جي ڪن مکيه خاصيتن جو به ٿورو ذڪر ڪيو آهي: پنهنجي وياڪرڻ ۾ چوي ٿو ته ’سنسڪرت ۽ پراڪرت لفظن جي اڳياڙيءَ واري ’ت‘ ۽ ’د‘ جو اچار، وراچڊ ۾ ڦيرائي ’ٽ‘ ۽ ’ڏ‘ ڪندا هئا‘- هيءُ هڪ چڱو ڏس ڏنو اٿس. اڄ به ڏسون ٿا، ته هنديءَ ۾ چون ’تانيا‘ ته اسين چئون ’ٽامون‘، سنسڪرت ’دان‘ بدران چئون ’ڏاڻ‘- هتي ’د‘ کي ڦيرائي ’ڏ‘ ۽ ’ن‘ کي ڦيرائي ’ڻ‘ ڪيو اٿئون. سنسڪرت ’دير گهه‘ بدران چئون ’ڊگهو‘: سنسڪرت لفظ ”سٿان“ جو اچار سنڌيءَ ۾ ’آسٿان‘ ۽ ’ٿان‘ آهي، پر ’ٺاڻ‘ به چئون:
’جت ٻجهن گهوڙا گهڻا، انهيءَ کي چون ٺاڻ‘(ديوانِ گل).
مارڪڻڊيا پنهنجي وياڪرڻ ۾ ٻي مکيه ڳالهه هيءَ ڄاڻائي آهي، ته وراچڊ اپڀرنش ۾ ’س‘ جو چار ڦيرائي ’ش‘ ڪندا هئا. اها عادت به اسان ۾ برابر آهي- مثلاً، سنسڪرت لفظ سنهه، سيوا ۽ سيوڪ بدران چئون شينهن، شيوا ۽ شيوڪ. فارسي لفظ ’شيخ‘ بدران ڪيترا چون ’شيخ‘. اها عادت اڻپڙهيلن ۾ هيڪاري گهڻي آهي، جي ’خاصو‘ بدران چون ’کاشو‘ ۽ ’سائين‘ بدران چون ’شائين‘.
وراچڊ بابت مارڪڻڊيه ٻيو به ڪجهه چيو آهي، پر هن وقت وراچڊ کان سنڌي ٻولي گهڻو ڦريل آهي، تنهنڪري اهي ڳالهيون پوريءَ ريت سمجهڻ ۾ نٿيون اچن. ڀانئجي ٿو ته ٻ، ‎ڄ، ڏ ۽ ڳ اکر، جي سنڌيءَ ۾ آهن ۽ هنديءَ وغيره ۾ ڪينهن تن جو ذڪر ڪيو اٿس.
حوالا
زمرو:انڊيا جون ٻوليون زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:لسانيات زمرو:ٻوليون زمرو:ڀارت
ام البنين
بيبي اُم البنين جو اصل اسم گرامي فاطمه ڪلابيه هو. هيءَ پهرين عورت آهي ، جنهن سان حضرت علي عليه السلام ، بيبي فاطمه الزهرا بنتِ محمدصه جي رحلت کان پوءِ نڪاح ڪيو. بيبي اُم البنين پنهنجو نالو فاطمه انهيءَ ڪري اُم البنين ۾ تبديل ڪيو ، جو جڏهن به کيس حضرت علي عليه السلام فاطمه جي نالي سان سڏيندا هئا ، تڏهن بيبي فاطمه الزهرا جا -ٻار- پنهنجي ماءُ کي ياد ڪري روئندا هئا. انهيءَ ڪري بيبي فاطمه ڪلابيه اهو طئي ڪيو ته هوءَ اڄ کان پاڻ کي اُم البنين جي نالي سان سڏائيندي. اُم البنين جي معنيٰ آهي ” پٽن جي ماءُ “. بيبي اُم البنين کي چار پٽ هئا ، -جن- مان وڏو حضرت عباس علمدار عليه السلام هو. بيبي اُم البنين جا چارئي پٽ ڪربلا معليٰ ( نينوا ) ۾ 10 محرم الحرام 60 هه / مطابق 10- -آڪٽوبر- 680ع تي شهداءِ ڪربلا سان گڏ شهيد ٿيا. سنڌ ۾ حضرت عباس -بن- علي عليه السلام جو علم ، جيڪو حضرت -امام حسين عليه السلام- پنهنجي -ڀاءُ- علمبردار کي ڏنو. شيعا حضرات اهڙو عَلَمَ عام طرح سان وڏي عقيدتمنديءَ سان -امام- بارگاهن ۽ گهرن ۾ هڻندا آهن. حضرت عباس کي اڪثر ” باب الحوائج “ جي لقب سان ياد ڪندا آهن. سنڌ ۾ حاضري ( مشڪل حل ٿيڻ کانپوءِ حضرت عباس جو نياز ) وڏي پيماني تي ٿيندي آهي. انکانسواءِ وڏين بيبين ( بيبي آمنه ، بيبي فاطمه بنت -اسد- ۽ بيبي فاطمه ڪلابيه ) جي به -باس- ( منت ) ٿيندي آهي.
انودرت (تال)
هيءَ لئي ۾ درت کان ٻيڻي رفتار واري ٿئي ٿي. يعني سندس ماترائن جو عرصو سيڪنڊ جي چوٿين حصي برابر هوندو آهي ، ڪي ڪي گائڪ درت کان پوءِ انودرت ۾ تانو هڻندا آهن. -ترانو- به گهڻو ڪري هن لئي ۾ ڳاتو وڃي ٿو. انودرت ۾ آنڱرين جي ڦڙتائي ۽ فن ۾ پختگي جي ضرورت رهي ٿي. -ان- کان سواءِ لئي جو لطف محال آهي. هن لئي ۾ -تان- هڻڻ ۾ پختگي ۽ هڪ سُر کان ٻئي تائين اچڻ لاءِ گلي ۾ وڏي لچڪ جي ضرورت آهي.
شالي باندا
شالي باندا (انگريزي؛ Shalibanda) ڀارت جو هڪ رهائشي علائقو آهي، جيڪو حيدرآباد، دکن ۾ آهي.
حوالا
ڪيٽگري: انڊيا
اسڪينڊينيويا
thumb|{{legend|#ff0000|outline=#aaaaaa|مقامي ماڻهن جي تشريح مطابق اسڪينڊينيويا}} {{legend|#ff8811|outline=#aaaaaa| انگريزن جي چوڻي مطابق اسڪينڊينيويا جنھن ۾ آئيس لينڊ، فنلئنڊ. ايلنڊ ٻيٽ ۽ فوري ٻيٽ شامل آهن }}
اسڪينڊينيويا انگريزيءَ ۾ Scandinavia اتر يورپ جي ھڪ علائقي جو نالو آهي جتي جرمن قبيلن جي ماڻهن جي قومي۽ ثقافتي ميراث ھڪجھڙي ۽ اتان جون ھڪٻئي جون ٻوليون  بہ انھن لاء سمجھ ۾ ايندڙ آھن. لفظ اسڪينڊينيويا مقامي استعمال مطابق ٽن آئيني بادشاھتن جو نالو آهي جن ۾ ڊينمارڪ، ناروي ۽ سويڊين شامل آھن. پر انگريزيءَ ۾ ان جو مطلب اسڪينڊينيويائي اپٻيٽ آهي جنهن ۾ فنلينڊ ۽ آئيس لينڊ پڻ شامل آھن. اھو سرحدي علائقو نارڊڪ ملڪ يا نارڊڪ ڪنٽريز پڻ سڏيو ويندو آهي.. ناروي جا ڏورانھان ٻيٽ سوالبارد ۽ جين نيئن ان جو حصو ناھن نہ وري ڊينمارڪ جو حصو گرين لينڊ ان ۾ شامل آھي. thumb|مارچ 2002 ۾ نڪتل اسڪينڊينيويائي اپٻيٽ جو [[سيٽلائيٽ ڦوٽو.]]
thumb|اسڪينڊينيويا لفظ [[اسڪينيا مان نڪتل آهي جيڪو ھڪ ڊينمارڪ جو علائقو ھيو ۽ سترھين صدي م اھو سويڊن جو حصو ٿي ويو ]] سياسي طور تي اسڪينڊينيويا لفظ جو پھريون دفعو 1830 وارو ڏھاڪي ۾ شاگردن ڪيو جيڪي اسڪينڊينيوزم جي لاءِ جدوجھد ڪري رھيا ھئا.
حوالا
زمرو:يورپ جا علائقا
غازي شاهه جو دڙو
thumb|غازي شاهه جو دڙو
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:تاريخي ماڳ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان
لکمير جي ماڙي
لکمير جي ماڙي انگريزي (Lakhmir Ji Mari) سنڌ جي ڄامشورو ضلعو جي سيوهڻ شريف تعلقو ۾ کيرٿر جبلن جي سلسلي ۾ موجود ماڳ آهي. لکمير يا لکشمير جي ماڙي سيوهڻ کان 45 ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ ۽ نئيگ شريف جي لڳ ڏکڻ ۾ آهي. هيءُ قديم دڙو آهي جنهن بابت اين. جي. مجمدارپنهنجي ڪتابايڪسپلوريشنس اِن سنڌ ۾ راءِ ڏني آهي ته ڪئلڪوليٿڪ دور جو ماڳ آهي. هن ماڳ تي تحقيق ڪرڻ جي گهرج آهي.
پٽاٽو
left|thumb|200x200px|پٽاٽي جو عام قسم. پٽاٽو هڪ مشهور سبزي آهي جيڪا اصل ۾ هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي، هن جو اباڻو ملڪ ڏکڻ پيرو آهي۔سورنهين صدي کان اڳ هن کي باقي دنيا ۾ ڻه سڃاتو ويندو هيو. اڄ هي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ڀيندڙ سبزي آهي. هن کي 1536ء ۾ يورپ ۾ آندو ويو جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙجي ويو. هن جا هزارين قسم آهن.
تاريخ
آمريڪا ۾ ريڊ انڊين اوائل ۾ جنھن حالت ۾ جھنگلي پٽاٽن کي پوکڻ شروع ڪيو تنھن حالت۾ اھي تمام ننڍڙا ء بي سواد ھيا تڏهن بہ اھي ڏاڍي مزي سان کائيندا ھئا، ڇاڪاڻ ته کين ان کان وڌيڪ کاڌي ۾ مزيدار شيون ڪونہ ھيون.اڄ اسين انھن پٽاٽن کي اصلي حالت ۾ شايد چکي بہ نہ سگھون.پر وقت سان گڏ انھن ۾ تبديليون واقع ٿيون.