cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راجا چچ
ڪرمان جي فتح
چچ هتان فارغ ٿي ڪري 2 هه (613ع ) ايران جي قبضي هيٺ آيل ڪرمان تي ڪاهه ڪئي. هي اهو زمانو هو جڏهن ايران جو بادشاهه ڪسريٰ بن هرمز گذاري چڪو هو ۽ سندس تخت تي هڪ عورت قابض هئي، جنهن جي ڪري سڀ امير ۽ وزير پريشان هئا چچ سڀ کان اڳ ۾ ارمابيل (لس ٻيلو) پهتو، جتان جو راجا ٻڌ مذهب جو پنڊت ۽ راجا سيهرس راءِ جي گورنرن جي اولاد منجهان هو ۽ ايمانداري ڪري اتي مقرر ڪيو ويو هو، پر پوءِ بغاوت ڪري خود مختار بڻجي ويو. ارمابيل جي راجا کي جڏهن چچ جي اچڻ جي خبر پيئي ته سندس آڌرڀاءُ لاءِ شهر کان ٻاهر نڪري آيو. چچ کانئس وفاداريءَ جو واعدو وٺي پنج پور جنهن کي عرب تاريخدانن، فنزپور لکيو آهي، پهتو ۽ اتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي هندن جي رسم مطابق پنجتوري يعني پنجن سازن واري نوبت رکرائي ڪري جيڪا باک ڦٽڻ ۽ سج لهڻ مهل وڄائي ويندي آهي، ڪرمان ۽ مڪران جي وچ واري ندي جي ڪپ تي خيما کوڙيائين. ان جاءِ تي کجي جا وڻ پوکي ايران ۽ سنڌ جي اوڀر کان حد قائم ڪيائين، جيڪا اڄ تائين موجود آهي .جنت السنڌ ۾ مولائي شيدائي صاحب لکي ٿو تہ:ارمن بيل کي زير ڪرڻ کان پوءِ قنزپور (پنجگور) جي قلعي کي نئين سر تعمير ڪرائي، مڪران جي سرحد ڪرمان وٽ کجور جا وڻ پوکرائي پوءِ جهالاوان ۽ سراوان کان ٿيندو، ڪڇيءَ پهتو. اتي جي ڪردن سندس آڻ مڃي، چچ مٿن هڪ لک درهم ۽ هڪ سؤ گهوڙا ساليانو خراج مقرر ڪري، الور ڏانهن موٽيو، جتي آخري دم تائين وڏي دٻدٻي ۽ شان سان حڪومت ڪندو رهيو. سندس حڪومت جملي چاليهه ورهيه قائم رهي. مولائي شيدائي وڌيڪ لکي ٿو تہ:حضور ﷺ جن ايران جي ڪسريٰ خسرو پرويز کي اسلام جو دعوت نامو موڪليو هو، پر هن مغروريءَ سان ڦاڙي ڦٽو ڪيو. اڳتي هلي هو پنهنجي پٽ هٿان مارجي ويو ۽ سندس اهڙيءَ ريت قتل ٿيڻ کان پوءِ عظيم الشان سلطنت اندر بادشاهه گردي پيدا ٿي ۽ ان جي ابتريءَ جو دؤر شروع ٿيو. خسرو جي پٽ شيرويه فقط اٺ مهينا حڪومت ڪئي، هن پنهنجي خاندان جي 15 شهزادن کي مارائي ڇڏيو. کانئس پوءِ سندس پٽ اردشير ستن ورهين جي عمر ۾ تخت تي ويٺو، پر ڏيڍ سال گذرڻ بعد، حڪومت جي اراڪين جوان شير کي تخت تي ورهايو. جو قضا الاهي هڪ سال اندر مري ويو. درٻارين پرويز جي ڌيءُ بوران دخت کي تخت تي ٿاڦيو(1) جنهن تي شاهي خاندنا ۾ ڏڦيڙ پوڻ ڪري درٻارين وري  يزدگرد کي تخت تي آندو، جو ان وقت فقط 16 ورهين جو هو. يزدگرد جي تخت تي ويهڻ وقت، خلافت صديقيءَ جو زمانو هو، جڏهن سنه 11 هجري (سنه 632ع) ۾ اسلامي لشڪر ايران کي شڪست ڏيئي، حيراه ۽ عراق جي ڪن حصن تي قبضو ڪيو هو. تڏهن مٿينءَ ابتريءَ مان چچ بن سيلائج به فائدو وٺي، دشت ندي ٽپي، سنه 635ع ۾ ڪرمان تي ڪاهه ڪئي هئي، مگر ايراني سلطنت اڃا مضبوط هئي، وٽس لشڪر ۽ خزانن جي ڪابه ڪمي ڪانه هئي، فقط قوم مان اخلاق محاسن فنا ٿي ويا هئا ۽ چچ ڪرمان تي قبضي ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي نه سگهيو هو.
قندابيل تي ڪاهه
اتان چچ ارمابيل واپس پهچي توران آيو ۽ يورال ندي کان مٿان ٿيندو اچي قندابيل (قنڌار) تي حملي ڪرڻ جو سوچي سيني درياءُ جي ڪپ تي خيما هڻي سندن گهيرو ڪري ويهي رهيو. ڪجهه ڏينهن کان پوءِ شهرين مجبور ٿي ڪري سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم ڍل طور ادا ڪيا ۽ آئنده ڏيڻ جو به واعدو ڪيائون.
خلافت سان چڪريون
حضرت فاروق اعظم رضه کانپوءِ، سنه 24 هجريءَ ۾ پڻ جڏهن حضرت عثمان غني رضي الله تعاليٰ عنـﮧ جو دورِ خلافت شروع ٿيو ته: بصري جي حاڪم عبدالله بن عامر مڪران جي حاڪم عبدالرحمان بن سمره کي اجازت ڏني ته: سنڌي فوج کي جا راجا چچ جي اولو العزميءَ جي سبب، مڪران جي سرحد تي گڏ ٿي ڪري، حملي ڪرڻ جي پڻ ڌمڪي ڏيئي رهي هئي، ان تي حملو ڪري، ٻاهر ڪڍي ڇڏي. انهيءَ ڪري، عبدالرحمان بن سمره پنهنجي قبيلي جي جوانن کي همراهه ڪري، سنڌ جي فوج تي حملو ڪري ڏنو. سنڌ جي فوج ڀڄي ويئي، ۽ سامونڊي علائقن تي، عربن جي مال سان ڀريل جهازن کي لٽ ڦر ڪرڻ کان علاوه پڻ سندن سامونڊي واپار ڪرڻ کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي. ڇاڪاڻ ته: پهرئين صدي عيسويءَ ۾ مسلمان واپار ڪرڻ جي سانگي سامونڊي ڪنارن سان، مالابار سيلون ۽ جزيرهء چين تائين، ايندا ويندا رهندا هئا. جنهنڪري عبدالرحمان بن سمره ڪيڪان تائين جو سامونڊي علائقو سنڌ جي راجا کان کسي ورتو. جنهن کي اڄ ڪوڪن سڏيندا آهن. هن حملي کي سنڌ تي، اسلام جو پهريون حملو چئي سگهجي ٿو. ڇاڪاڻ ته: اصلي سنڌ ۾ اڃا تائين، اسلامي لشڪر داخل نه ٿيو هو.
ان کان ڪجهه ڏينهن پوءِ سنڌ ۾ راجا چچ جي حڪومت جي ڏينهن ۾ حضرت عثمان ابن ابي عاص پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ بحري ٻيڙو ديبل جي بندرگاهه ڏانهن اماڻيو. چچ نامي ۾ ان جو احوال هن طرح آهي. ”مغيره جڏهن ديبل تي حملو ڪيو ان وقت ديبل تي چچ طرفان ساميو بن ڏيوائچ والي هو. ساميو لشڪر سان گڏ قلعي کان نڪري مغيره سان مقابلو ڪيو. مغيره تلوار ڪڍي الله اڪبر چئي لشڪر ۾ گهڙي پيو ۽ مارجي ويو.“ سنڌ تي اهو مسلمانن جو پهريون باقاعده حملو هو. مولائي شيدائي جنت السنڌ ۾ لکي ٿو تہ:خليفي "عثمان رضه جي ڏينهن ۾، چچ اسلامي سلطنت سان ڇيڙڇاڙ ڪرڻ لڳو. اميرالمومنين عثمان رضه مڪران جي والي عبدالرحمان بن ثمره کي فسادن روڪڻ لاءِ حڪم جاري ڪيو. ٻيو گهمرو وري چچ جي چرچ تي مڪران جي سرحد تي وڏو فساد ٿيو، مگر ڪرمان جي حاڪم حارث بن عامر، سنه 38هه ۾ ويهن هزارن فسادين کي روڪڻ ۽ دٻائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. سنه 42هه ۾، راشد بن عمر چئن هزارن فوجين سان مڪران جي سرحد تي نگراني ڪرڻ لاءِ مقرر ٿيو. چچ هڪڙي ڀيري هڪ پهاڙي دري (لڪ) کان ڏهن هزارن فوجن سان اوچتو اسلامي ڇانوڻيءَ تي ڪاهه ڪئي؛ مٿين مهم ۾ هو ڪامياب ٿي نه سگهيو ۽ سندس اٺ هزار فوجي، مجاهدن هٿان شهيد ٿيا، مگر راشد بن عمر وڙهندي شهيد ٿيو. سنه 52هه ۾ چچ جي مئي کان پوءِ، سندس ڀاءُ ندر سنه 60هه تائين حڪومت ڪئي. مٿين اَٺن سالن اندر، هن اسلامي سلطنت سان ڪا ڇيڙڇاڙ ڪانه ڪئي، مگر چندر جي مرڻ کان پوءِ ڏاهر سنڌ جو حاڪم ٿيو، جو هٺيلو، متعصب ۽ لالچي هو. هو چچ جي پاليسي اختيار ڪري مڪران ۾ فسادن جي باه ڀڙڪائڻ لڳو، حالانڪ مڪران کان سواءِ سنه 38هه ۾، خلافت حيدريءَ جي زماني ۾ تغار بن صغير ۽ حارث بن مره عبديءَ، ويهه هزار باغين کي سڪست ڏيئي، قيقان (جهالاوان) تي اسلامي جهنڊي کي کوڙيو هو، جنهن جون حدون سنڌ سان لاڳو هيون." سنه 39هه (سنه 659ع) تائين حارث بن عبديءَ حضرت علي المرتضيٰ رضه جي حڪم سان، سرحد جو ڪاميابيءَ سان انتظام رکيو. سنه 44هه (سنه 664ع) ۾ امير معاويه بن ابوسفيان جي دمشق جي تخت تي ويهڻ وقت، سيستان، ڪرمان ۽ قيقان ۾ فساد ٿيا. سنه 42هه ۾ حارث عبدي قيقان جي باغين سان وڙهندي شهيد ٿيو. خليفي معاويه بصري جي ولايت جون واڳون عبدالله بن عامر جي حوالي ڪيون، جنهن مهلب کي سرحد جي نگرانيءَ تي مقرر ڪيو. هن سنڌ جي اتر وارن ضلعن تي حملا ڪرڻ شروع ڪيا.
چچ جو وفات
مٿئين معاهدي کان پوءِ چچ واپس الور آيو ۽ ڪجهه عرصي کانپوءِ چاليهه سال حڪومت ڪري 40 هه (660ع) ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. سندس گهر واري سونهن ديوي مان ٻه پٽ ڏاهر ۽ ڏهرسين ۽ هڪڙي ڌيءَ مائين هئي.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سنڌ جي تاريخ
نال سب تحصيل
نال سب تحصيل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي خضدار جي خضدار سب ڊويزن جي هڪ سب تحصيل آهي جنھن جو صدر مقام نال شھر آھي.
ھاسارام سندرداس پمناڻي
پروفيسر ھاسارام سندرداس پمناڻي 10 اپريل 1839ع ۾ روهڙي شهر ۾ پيدا ٿيو، سندس والد، سيٺ سندرداس، جاين ٺهرائڻ جو مشهور مقاطعدار هوندو هو. پاڻ ابتدائي ۽ ثانوي تعليم روهڙيءَ جي شهر ۾ ورتائين، ۽ 1906ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪري، اعليٰ تعليم لاءِ وڃي بڙودي جي ڪاليج ۾ داخل ٿيو، جتي کيس شري اروندو گهوش جي شاگرد ٿي رهڻ جو شرف حاصل ٿيو. انهيءَ سال گهوش صاحب، بنگال جي ورهاڱي ڪري، نوڪري ڇڏي وڃي حڪومت جي خلاف هلچل ۾ شريڪ ٿيو. هاسارام پهريون سال اتي پڙهي، پوءِ فرگوسن ڪاليج پوني ۾ پڙهڻ ويٺو، جتان فلاسافيءَ ۾ بي. اي. پاس ڪيائين، اتي پرنسپال پرانچپي، راجوادي، پروفيسر ڪاري ۽ گنگاڌر تلڪ سان ملاقات ۽ واقفيت ٿيس. انهيءَ زماني ۾ ديوان ڏيارام گدو مل شهاڻي، حيدرآباد وارو، سورت ۾ جج هو، جنهن سان به واقفيت ٿيس. جا آخر تائين هلندي آيس. ڪاليج جي زماني ۾ 1908ع ڌاري، لاڙڪاڻي جي سوامي ڌرمداس سان هاسارام جي واقفيت ٿي، جنهن کان گـُـر منتر وٺي، سندس شيوا ڪندو رهيو- پاڻيءَ جي دلن ڀرڻ، ٻهاري پائڻ ۽ ٻي خدمت ڪرڻ ۾ هن عار نه ڄاتو. امتحان پاس ڪري موٽي اچڻ کانپو”، روهڙيءَ ۾ پنهنجي گروءَ جي نالي تي "سوامي ڌرمداس شيوا منڊلي" کوليائين، جنهن جون شاخون اُٻاوڙي، شڪارپور، ٽنڊي محمد خان، جيڪب آباد ۽ ٻين ڳوٺن ۾ قائم ڪيائين. شام جو روزاني پاڻ منڊليءَ ۾ ست سنگت ڪندو هو، ۽ ان جي وسيلي ماڻهن تائين گروءَ جو پيغام پهچائيندو هو. 1917ع ۾ "ست سنگت ولاس" پرچو جاري ڪيائين، ۽ 1919ع ۾ "ڌرم درشن" رسالو ڪڍيائين، جنهن ۾ ڌرمي سکيا بابت آکاڻيون ۽ مضمون ڇپيا هئا. مختلف ڌرم- شاسترون، جهڙوڪ ويچار مالا، سارڪتاولي، ۽ ٻين ڪتابن جا ترجما رسالي ۾ شايع ڪيا ويندا هئا، ۽ سڀني مذهبن جا مکيه متا به ڏنا ويندا هئا، جنهن لاءِ ڪراچيءَ جي "سنڌ اَبزرور" اخبار هڪ دفعي لکيو هو ته "هي رسالو سون ۾ تورڻ جهڙو آهي." جهڙوڪ "من جينتي"، "جڳت جيت"، "سري رامچندر"، "گيان مالا"، "استوهريهر"، "سارڪتاولي" جا سنڌيءَ ۾ ترجما، "سک جي چاهه"، "موڪشن ڀنڊار"، "اڇوت اڌارا"، "خدا ڏي موٽ." وغيره.. بي. اي اپس ڪرڻ کانپو”، ڪجهه وقت هاسارام روينيو کاتي ۾ ملازم هو، جتان نوڪري ڇڏي، تعليم کاتي ۾ گهڙيو. آهستي آهستي ترقي ڪري، حيدرآباد جي ٽريننگ ڪاليج جو هيڊ ماستر ٿيو. 1921ع ۾، "قطع تعلقات" واريءَ هلچل جي ڪري، نوڪري ڇڏي وڃي تحريڪ ۾ شامل ٿيو. سماجي ڪم ڪندي، روهڙيءَ ۾، تلڪ قومي هاءِ اسڪول ۽ تلڪ کاڌي فئڪٽري کوليائين، ۽ ڳوٺ ڳوٺ ۾ ڪانگريس جو سنهيو پهچائيندو رهيو. 1930ع ۾، لوڻ جي قاعدي ٽوڙڻ ڪري، کيس ٻارهن مهينا سزا ملي. وري 1932ع ۾، سکر براج کلڻ وقت وائسراءِ هند جي سکر ۾ اچڻ جي موقعي تي، کيس نظربند ڪيو ويو، جتان پندرهن ڏينهن کانپوءِ آزاد ٿيو.. 1927ع ۽ 1931ع وارين ٻوڏن ڀيري، هن صاحب ماڻهن جي سهائتا لاءِ گهڻو ڪم ڪيو. . پروفيسر هاسارام جو تعليم سان ڏاڍو چاهه هو. اوٻاوڙي جي اڪيڊمي، ڏهرڪيءَ جي زناني اسڪول، ڳڙهي ياسين جي سناتن ڌرم اسڪول، ۽ جيڪب آباد جي والميڪ پاٺشالا جو هڪ ئي وقت تي مئنيجر تي ڪم ڪندو رهيو. روهڙيءَ جي شيوا منڊليءَ ۾ ڪم ڪندي، 1923ع ۾، ڀائي ڏيئو مل کان مليل پندرهن هزار روپين جي رقم سان، ان جي نالي تي سدا ورٿ قائم ڪيائين. . سنڌ جدا ٿيڻ بعد، 1937ع ۾ جڏهن سنڌ اسيمبليءَ جون چونڊون ٿيون، ته هاسا رام روهڙي سب ڊويزن مان، سخت مخالفت جي باوجود ڪانگريس جي ٽڪيٽ تي سنڌ اسيمبليءَ تي ميمبر چونڊجي آيو. اسيمبليءَ ۾ چونڊجڻ بعد، هندو- مسلم فرق بنا، پنهنجي تڪ جي ماڻهن جي چڱي خدمت ڪيائين.
2000ع
فوتگيون
2000ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
بشير احمد رند
ڊاڪٽر بشير احمد رند(انگريزي:Dr. Bashir Ahmed Rind ) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ پروفيسر ۽ محقق آهي. سندس ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
ڊاڪٽر بشير احمد رند، نظام الدين رند جي گهر ۾ 3 اپريل 1966ع تي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڳوٺ مٺو خان لاشاري ۾ پيدا ٿيو. هن وقت ڄامشورو ۾ رهائش پذير آهي.
تعليم
پروفيسر بشير احمد رند پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. هن مئٽرڪ جو امتحان 1990ع ۾گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان پاس ڪيو ۽ انٽر 1992ع ۾ گورنمينٽ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان ڪيائين. هن بي اي 1994ع ۾ پاس ڪئي، ايم اي اسلامي ثقافت ۾ 1996ع ۾ سنڌ يونيورسٽي مان حاصل ڪئي ۽ ڊاڪٽريٽ جي ڊگري 2007ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪئي.
تحقيقي ڪم
پروفيسر بشير احمد رند ڪيترائي تحقيقي مقالا لکيا آهن. ڪيترن ئي ملڪ گير سيمينارن ۾ پنهنجا تڄقيقي مقالا پيش ڪري چڪو آهي. سنڌ يونيورسٽي سان لاڳاپيل ڪيترين ئي ڪاميٽيون جو ميمبر پڻ آهي. سندس رهنمائي ۾ ڪيترائي رسرچ اسڪالر ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي ڪري رهيا آهن. سندس 2012ع ۾ ڇڀيل تحيقي ڪتاب سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو طرفان اسلامي ثقافت جي موضوع تي اسلامي ثقافت جي مضمون لاءِ ڊگري ڪلاسن جي لازمي ڪورس ۾ شامل آهي. ان کانسواءِ ڊاڪٽر بشير احمد رند جا اسلاميات بابت لکيل ڪتاب سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ ڄامشورو طرفان پڻ ڇپرايل آهن جيڪي پنجين ڪلاس کان نائين ڪلاس جي شاگردن لاءِ تيار ڪيل ۽ لازمي ڪورس ۾ شامل آهن.
حوالا
زمرو:محقق زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌي ماڻھو
کيرٿر جبل
کيرٿر جبل: کيرٿر جبل جون قطارون:
کيرٿر جبلن جي قطار كوه کھیرتھر پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۽سنڌ ۾ واقع آهي. ھي جبل سنڌوندي جي ھيٺين حصي ۽ بلوچستان جي اوڀر پاسي واري ميداني علائقي جي وچ ۾ جبلن جو کوڙ ننڍين وڏين قطارن تي مشتمل آھي جيڪي اتر کان ڏکڻ طرف عربي سمنڊ تائين سنڌ بلوچستان سرحدن جي ٻنھي پاسن تي ڦھليل آھن. اتر ۾ انھن جي بلندي 8000 فٽن تائين ۽ ڏکڻ پاسي 4000 فٽن تائين آھي ھن جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي ڪتي جي قبر آھي جيڪا ڏاڙھيارو ۾ واقع آهي ، ٻيون چوٽيون باروغ ۽ گورک آھن. باروغ بروهي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معني وڏو موٽو جبل آھي. اتي اڄ بہ ساسولي بروھي رھندڙ آھن ۔ ھيءُ 190 ميل، 310 ڪلوميٽر ڊگھي جابلو قطار آھي ۽ بلوچستان ۾ مولا درياھ (مولا نئين) کان وٺي ڪري ڏکڻ ۾ ڪراچي جي ڪيپ مواري وٽان عربي سمنڊ تائين وڃي ٿو۔
ٿڌيون چوٽيون
کيرٿر جابلو سلسلي ۾ مولا ندي کان ڏکڻ طرف گاج ندي تائين اوچيون چوٽيون آهن جيڪي سمنڊ جي سطح کان مٿي هجڻ ڪري نهايت ٿڌيون آهن. اهي چوٽيون سنڌ جي سرحدن ۾اچي وڃن ٿيون. انهن ۾ “ڪتي جي قبر“ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 7000 فوٽ مٿي آهي. “ڪچرڪ“ چوٽي بہ ايتري ئي مٿانهين آهي. گورک هل اسٽيشن 5688 فوٽ اوچي چوٽي آهي جتي جون جولاءِ ۾ گرمي پد 17 ڊگري سينٽي گريڊ رهندو آهي.
سنڌ ۾ شاديءَ جون رسمون
سنڌ ۾ ڪنواريتا ۽ گهوٽيتا هيٺ ڄاڻايل رسمون وڏي ڌام ڌوم سان ملهايئدنا آهن ۽ هر تقريب ۾ سهرا ۽ گيت ڳايا ويندا آهن.
کيرٿر جبل
قديم تهذيبي آثار
گيرٿر جابلو سلسلي ۾ ٽڪرين جو سلسلو هيٺ مٿانهين نموني سان آهي جيڪي ڀونءِ وگيانيءَ جي علم موجب مختلف قسم جون جابلو ٽڪريون آهن. کيرٿر جي ڄمار تمام وڏي ڪٿي وئي آهي. کيرٿر ۾ برساتن ۾ نئيون وهن ٿيون جن جي ڍورن ۾ پاڻي گڏ ٿئي ٿو سو ڪافي عرصي تائين بيهي ٿو. ان کان علاوه پاڻي جا قدرتي چشما به جام آهن. انهن چشمن ۽ ڍورن جي ڪناري سنڌ توڙي بلوچستان جي سرحدن ۾ قديم تهذيبي آثار تمام گهڻا آهن. سالاري نئي، گاج نئي، نلي نئي، ڪڪڙاني نئي، انگئي نئي، نئيگ نئي، نغاول نئي کان علاوه ٻيين نئين جي ڍورن ڪناري قبل مسيح کان عيسوي سن جي دورن جي جبلن تي چٽسالي (Rock Carving) موجود آهي. ان کان سواءِ سالاري ويجهو هراڙ وادي ۾ بستي، گاج ڪناري ڪيتريون ئي قديم بستيون، نئي نري يا نلي وٽ کانئونٿي بستي، ڪارو ڪوٽ، ميان جو ڪوٽ، غازي شاھ يا گاجي شاھ دڙو، نئيگ ۾ لکمير جي ماڙي، گورنڊي جا دڙا ۽ ٻين بستين جا آثار آهن جيڪي اين جي مجمدار موجب آمري، نال، قلي تهذيب ۽ سنڌو تهذيب جا همعصر آهن ته ڪي ڪنجهي جي دور جون بستيون آهن. هن سلسلي ۾ نلي ۽ ڪائي وارويون غارون به آهن تہ لڪي جبلن ۾ رنيڪوٽ به آهي. فاسلس ته لاتعداد مليا آهن.
سنڌ ۾ شاديءَ جون رسمون
زمرو:سنڌ زمرو:رسمون ۽ رواج
کيرٿر جبل
رهندڙ ماڻهو
کيرٿر جابلو سلسلي ۾ سنڌي، بلوچ ۽ بروهي رهن ٿا جن جو ميل جول به پاڻ ۾ رهي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا زمرو:سنڌ جا جبل زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون
ناپسنديده شخص
ناپسنديده شخص يا پرسونا نان گراٽا ، هڪ سفارتي اصطلاح آهي، جنهن تحت ڪنهن به ملڪ جي سفارتڪار کي ٻي ملڪ مان خارج ڪري سندس داخلا تي پابندي لڳائي ويندي آهي. جيڪڏهن ڪنهن ڏوهه يا ٻي سبب جي ڪري ڪنهن سفارتڪار کي عالمي قانون تحت سزا کان ڇوٽڪارو ڏنل هجي ته ان وقت ملڪ اهڙي سفارتڪار کي پرسونا نان گراٽا قرار ڏئي سندس ملڪ مان نيڪالي ڏيندا آهن.
سفارتڪار
سفارتي لاڳاپن بابت ويانا ڪانووڪيشن جي آرٽيڪل 9 جي مطابق، جنهن ۾ ڪنهن سفارتڪار کي مقرر ڪيو وڃي، اهو ملڪ بغير ڪو سبب ڄاڻي سفارتڪار کي پرسونا نان گراٽا قرار ڏئي سندس ملڪ مان نيڪالي ڏئي سگھي ٿو. پرسونا نان گراٽا قرار ڏنل سفارتڪار کي محدود وقت ڏنو ويندو آهي ته جيئن هو ميزبان ملڪ مان نڪري وڃي. جيڪڏهن اهڙو سفاتڪار پرسونا نان گراٽا باوجود ملڪ خالي نه ڪري يا سندس ملڪ جي حڪومت واپس نه گھرائي ته ان کي ميزبان ملڪ سفارتي عملي جو حصو نه سمجهندي آهي ۽ ان کي ڪنهن به سزا کان ڇوٽڪارو حاصل نه هوندو آهي.
حوالا
زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياسي اصطلاح
صفوران ڳوٺ، ڪراچي
ٻاھريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
سنڌي خاڪي جي آکاڻي
انگريزن کان اڳ سڄي هندوستان جيان سنڌ ۾ به مغلن کان وٺي ميرن تائين حڪومت جو سڄو ڪاروهنوار فارسي زبان ۾ هلندو هو. اهو سلسلو انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ کانپوءِ به ڏهه سال، يعني 1853ع تائين هلندو رهيو. جيسين وڃي سنڌي لپي تيار ٿي نه ته ان کان اڳ شاهه سچل جا رسالا به ابوالحسن جي سنڌيءَ ۾ لکيل آهن. 1953ع ۾ انگريزن سنڌ ۾ سنڌيءَ زبان کي لاڳو ڪيو ۽ شهرن ۾ سنڌي اسڪولن ۽ سنڌي نصاب (خاڪي) جي شروعات ٿي. اُن لاءِ پهرين فارسي، عربي ۽ گجراتيءَ مان ڏهه ڪتاب ترجمون ڪري اسڪولن کي ڏنائون پر مڪمل تعليم لاءِ سڀني سبجيڪٽن لاءِ گهڻن ڪتابن جي ضرورت هئي. اُن وقت سنڌ جي صوبائي حيثيت ختم ڪري کيس بمبئي پرڳڻي سان ملايو ويو هو. هاڻ سڄي لک پڙهه بمبئي پرڳڻي سان ٿيڻي هئي. سنڌيءَ جي انهن درسي ڪتابن کي قائدي قانون پٽاندر جوڙڻ ۽ شايع ڪرڻ لاءِ بمبئي سرڪار بمبئي صوبي جي ماهر تعليم ۽ ڊائريڪٽر آف پبلڪ انسٽرڪشن مسٽر ڪاورنٽن Covernton کي اهو ڏکيو ڪم سونپيو، سندس هيڊڪوارٽر پوني ۾ ٺاهيو ويو. سندس مدد لاءِ ڪمشنر سنڌ پهرين مرزا قليچ بيگ کي مقرر ڪيو پر اُن جي انڪار کان پوءِ ديوان پريمچند کي پوني موڪليو ويو. حڪومت گهڻو سيليبس ٻين ٻولين مان ترجمو ڪرايو هو، پر ڪجهه ڪتاب ترجمي کانسواءِ به لکيا ويا. اُن نصاب جي ڪم ۾ مرزا قليچ بيگ، ڀيرومل آڏواڻي، پرمانند ميوارام، ديوان ڪوڙو مل، ديوان خانچند ۽ ڪجهه ٻين مکيه ڪردار ادا ڪيو.
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:تاريخ
معين الاسلام
معين الاسلام (Moen Al Islam) سنڌي ٻوليءِ جي پهرين اخبار هئي. هي اخبار 1861ع ڌاري شايع ٿيڻ شروع ٿي. هن اخبار جو مالڪ مرزا محمد صادق هو.
تضاد
ڪجهه سنڌي محقق سنڌ سڌار ته ڪجهه وري معين الاسلام کي سنڌي جي پهرين اخبار چون ٿا. اخبار جي ڇپجڻ جي تاريخ بابت ڪي به متفق رايا موجود ناهن.
حوالا
زمرو:سنڌي اخبار
تپو ھڪڙا (قبو سعيد خان)
تپو ھڪڙا پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 3 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ھڪڙا، ديھ محمد حسن ۽ ديھ پتوجا.
فقير محمد لاشاري
فقير محمد لاشاري (انگريزي:Fakir Muhammad Lashari) سنڌ پاڪستان جو سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ، اديب، صحافي ۽ دانشور هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
فقير محمد لاشاري عرف عام ف. م لاشاري 4 سيپٽمبر 1951ع تي محمد حسن لاشاري جي گهر ۾ ڳوٺ گاجي کهاوڙ، نصيرآباد تعلقو، ضلعو لاڙڪاڻو هاڻ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ۾ جنم ورتو.
تعليم
هن پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول مان پاس ڪئي. مئٽرڪ جو امتحان هاءِ اسڪول وارھ مان ۽ انٽر ڪامرس ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان پاس ڪيائين. هن ايم اي اڪنامڪس ۽ ايل ايل بي جون ڊگريون ڪراچي يونيورسٽي مان حاصل ڪيون.
عملي زندگي
هن عملي زندگي جي ابتدا ڪاليج جي تعليم دوران ترقي پسند تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ سان ڪئي. هيءُ 1972ع ۾ پرائمري ماستر مقرر ٿيو ۽ ڪيترن ئي اسڪولن ۾ پڙهائيندو به رهيو ته علمي ادبي سرگرمين ۾ حصو به وٺندو رهيو. 1976 ڌاري پرائيمري استاد واري نوڪري تان استعيفيٰ ڏئي هاءِ اسڪول عزيزآباد ڪراچيءَ ۾ سنڌي لئنگئيج ٽيچر مقرر ٿيو، ف. م لاشاري 1977ع کان صحافتي دنيا ۾ هلال پاڪستان اخبار جي سب ايڊيٽر طور قدم رکيو. هن صحافت ۾ نوان لاڙا پيدا ڪيا، هن روايتي صحافت جا سڀ ٽرينڊ ئي بدلائي ڇڏيا. 1981ع ۾ هلال پاڪستان اخبار جي مئگزين جو انچارج مقرر ٿيو. ، اٽڪل 1991ع ۾ ڪراچيءَ مان پهرين مڪمل ڪمپيوٽرائيزڊ سنڌي اخبار روزاني عوامي آواز جاري ٿي ته فقير محمد به ان سٿ ۾ شامل ٿيو. لاشاري صحافت سان گڏ سنڌي ادبي سنگت سان به سلهاڙيل رهيو، تقريبن ستن سالن تائين ڪراچيءَ شاخ جو سيڪريٽري ٿي رهيو. پهرين جنوري 1991ع تي روزاني جاڳو اخبار پنهنجي ادارت۾ جاري ڪيائين. جاڳو اخبار فقير محمد جي زندگيءَ جو اهم مقصد ۽ آزاد صحافت کي هٿي وٺرائڻ هو ۽ فقير محمد هن اخبار کي بلڪل آزاد ڪري هلايو، جاڳو جا ايڊيٽوريل انتهائي سخت ۽حقيقت تي مبني هوندا هئا.
اوارڊ
ف. م کي مڃتا طور 14 آگسٽ 1994ع تي پاڪستان پيپلزپارٽي جي حڪومت ستاره امتياز سان نوازيو.
لاڏاڻو
فقير محمد 17 جولاءِ 1993ع تي لاهور ويجهو ضلعي گجر خان وٽ روڊ ايڪسيڊنٽ ۾ شهيد ٿي ويو، سندس مڙهه اباڻي ڳوٺ گاجي کهاوڙ ۾ دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:اديب زمرو:پاڪستاني صحافي زمرو:پاڪستاني ماڻهو زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:صحافي زمرو:ليکڪ
روپمتي
thumb|[[باز بھادر ۽ روپ متي]]
راڻي روپ متي مالوا جي ھڪ سُھڻي ھندو راڻي ۽ شاعرا ۽ مالوا جي سلطان باز بھادر جي ساٿياڻي ھئي.
روپمتي مالوا جي لوڪ داستانن ۾ نمايان قصو آھي، جيڪو سلطان بازبھادر ۽ روپمتي جي وچ۾ پريم ٻُڌايو ويندو آھي. باز بھادر روپ متي جي پريم ۾ روڳي ٿي ويو، ۽ ھنن ھندو ۽ مسلم روايتن مطابق پرڻو ڪري ورتو.
ادھم خان کي روپمتي جي خوبصورتي سبب مالوا کي تُرت فتح ڪرڻ لاءِ اشارو ڪيو ويو ھيو.جڏهن ادھم خان قلعي ڏانھن روانو ٿيو تہ بازبھادر پنهنجي ننڍڙي طاقت سان سندس مقابلو ڪيو ۽ شڪست کاڌي، تہ پوءِ روپمتيءَ پاڻ کي زهر ڏنو.اهڙيءَ طرح طلسمي محبت جي ڪهاڻي جو انت ٿيو، ھي قصو ميوزڪ، شاعري، رومانس، جنگ ۽ موت سان ڀريل ھيو. اهڙي رومانوي قصي کي ڪجھ ماڻھو ڏند ڪٿا سمجهن ٿا، جڏهن تہ ٻيا اھو حقيقت سمجهن ٿا.
جيون ڪٿا
thumb|200px|کاٻو|سال 1561 ۾، [[مغل سلطنت|مغل سپاھين ذريعي باز بھادر جي شڪست، راڻي روپمتي ۽ ان جي ساھيڙين قلعي جي ڇِت کان اھو منظر ڏٺو جيڪو اڪبرنامو '' ۾ بيان ڪيل آھي.]]
بدقسمتيءَ سان، هن مسلمان شهزادو ۽ هندو ريڍار جو رومانس تُرت ئي موت جي سزا اچڻ تي پُڃاڙي تي پهتو. عظيم مغل اڪبر مندو تي حملو ڪرڻ ۽ روپمتي ۽ باز بهادر کي پڪڙڻ جو فيصلو ڪيو. اڪبر مندو تي قبضو ڪرڻ لاءِ  ادهم خان کي روانو ڪيو ۽ باز بهادر پنهنجي ننڍڙي فوج سميت ان کي للڪارڻ ۽ روڪڻ لاءِ اڳتي وَڌيو. وڏي مغل فوج ڀيٽ ۾ ان ننڍڙي فوج گهڻي دير جٽاءُ نہ ڪيو، منڊو سولائيءَ سان مغل فوج هٿان قبضي هيٺ اچي ويو.باز بهادر سهائتا وٺڻ لاءِ  چتورڳڙھ ڀَڄِي ويو. ادهم خان جيئن ئي مندو پهتو، تہ هو روپمتي جي حسن کان حيران ٿيو. راڻي روپ متي گرفتاري بچڻ لاءِ پاڻ کي زهر ڏئي پنهنجي محبت جي ڪهاڻي جو انتُ آڻي ڇڏيو.
راڻي روپمتي طرفان ڪويتا
سال 1599 ۾، احمد العمري ترڪومن، جيڪو شرف الدين مرزا جي خدمت ۾ ڪرمچاري هيو، تنهن فارسي ۾ راڻي روپمتي جي ڪهاڻي لکي، جنهن ۾ هن سندس 26 ڪويتائون (نظمون) جمع ڪيون ۽ انهن کي پنهنجي ڪم ۾ شامل ڪيو۔ اصل نسخو هن جي پوٽي ڦولاد خان وٽ پهتو ۽ ان جي دوست مير جعفر علي ان مسودو جي 1653 ۾ هڪ ڪاپي  ڪئي. مير جعفر علي جي ڪاپي نيٺ دهلي جي محبوب علي تائين پهتي ۽ ان جي موت کانپوءِ 1831 ۾ دهلي جي هڪ عورت وٽ اها ڪاپي منتقل ٿي. ڀوپال جي جمعدار عنايت علي اهو نسخو پاڻ وٽان آگرا کڻي آيو هيو. پوءِ هي نسخو سي اي لوارڊ تائين پهتو ۽ ان جو انگريزي ۾  "دي ليڊي آف لوٽس: روپمتي، مندو جي راڻي" جي نالي سان ترجمو ايل ايم ڪرمپ  ڪيو، 1926 ۾ هڪ حيرت انگيز ڪهاڻي لکي هئي. ان نسخي ۾ ٻارنهن دوهيڙا، ڏهہ ڪويتا ۽ روپمتي جي ٽن سوائيا جو مجموعو شامل آهي.
حوالا
زمرو:هندستاني شاهي ناري زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
مير لطف الله عرف متارو
مير لطف الله عرف متارو سنڌ جي ڪلهوڙا خاندان جي حاڪم ميان نورمحمد ڪلهوڙي جو وزير ھيو.مير لطف الله، ميان صاحب جو خاص وزير ۽ صلاحڪار هو. سرڪاري دفتر ۽ ٻاهرين ملڪن سان خط و ڪتابت ڪرڻ جو دفتر پڻ سندس ئي سپرد هو. سرڪاري فرمان ۽ لکپڙهون ۽ حڪومت جا نازڪ ۽ منجهيل سياسي مسئلا ۽ اهم مراسلا، مير لطف الله پاڻ لکندو هو. مير لطف الله جي شروعاتي دور ۾ جيڪي به اهم سياسي خواهه ملڪي معاملا درپيش آيا، تن سڀني ۾ هن نهايت ئي تدبر، دانشمدي ۽ سياڻپ سان پنهنجا رايا ۽ مشورا ڏنا ۽ سندس انهن راين ۽ مشورن کي ميان نور محمد خان ڪلهوڙي وٽ وڏو وزن هوندو هو. نه صرف ملڪي، بلڪ ڪلهوڙا خاندان جا گهرو مسئلا پڻ مير صاحب حل ڪندو هو، ۽ انهن ۾ کيس ڪافي دخل هوندو هو. ميان نورمحمدخان جي طرفان دهليءَ جي مغل درٻار ۾ سفير جي حيثيت ۾ رهندو هو ۽ سنڌ جي مفادات جي تحفظ جو ڪم ڪندو هو. انهيءَ ڳالهه جي ثابتي منشي انند رام ”مخلص“ جي ”رقعات مخلص“ جي ديباچي مان ظاهر ٿئي ٿي. ساڳئي وقت انهن خطن مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته انند رام ”مخلص“ مير صاحب جو گهاٽو دوست هو ۽ مير صاحب جي معرفت ”مخلص“ جا دهلي سرڪار جي وزير اعتمادالدوله سان دوستي جا تعلقات استوار ٿيا هئا. . مير لطف الله، ميان صاحب پاران سفارت ۽ وڪالت کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪ جي سياسي ۽ فوجي مهمن ۾ گڏ رهيو. مير لطف الله سياسي بصيرت سان گڏ اعليٰ درجي جو فوجي جنرل پڻ هو. پاڻ ڪيترين ئي فوجي صلاحيتن جو مالڪ هو. سن 1158هه/1745ع ۾ جڏهن ميان نور محمد خان ڪلهوڙي ڪانجيءَ جي قلعي تي ڀرپور حملو ڪيو هو، ان وقت مير لطف الله به ميان صاحب سان گڏ رهيو هو ۽ قلعي جي فتح ۾ مير صاحب جو پڻ هٿ ونڊايائين.
ذاتي زندگي
”گلدسته نورس بهار“ جي بيان مطابق مير لطف الله کي ڪلهوڙن جي دؤر ۾ وڏي اهميت حاصل هئي. پاڻ سنڌ ۾ گهڻو ڪري پنهنجي عرفي نالي ”مير متارو“ سان مشهور رهيو آهي. سندس حياتيءَ جي احوال متعلق شمس العلماء مرزا قليچ بيگ لکي ٿو : "”مير لطف الله ولد سيد عبدالڪريم، جنهن کي مير متارو شاهه به چوندا هئا، سو لڪيءَ واري شاهه صدر جي پوٽن مان هو. پهرئين دهليءَ جو وڪيل هو ۽ پوءِ ميان نور محمد ڪلهوڙي جو وزير ٿيو ۽ چڱو نالو ڪڍيائين ۽ سن 1160هه ۾ وفات ڪيائين.""
- مرزا قليچ بيگ
- 1160ه
مير علي شير ”قانع“ ٺٽوي ”مقالات الشعراء“ ۾ سندس هڪ ڀاءُ جو ذڪر ڪيو آهي. مير قانع سندس ڀاءُ جي وفات جو ساڳيو سال سندس وفات وارو ڄاڻايو آهي. مير قانع لکي ٿو ته: ”مير لطف الله جو هڪ ڀاءُ مير شهزادو هو، جو پڻ 1160هه ۾ فوت ٿيو. قاضي عبدالقادر هن جي وفات جي تاريخ هن ريت چئي: ”گرفته مسڪن باشد شهيد شهزاده“ 1160هه. انهيءَ بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته مير صاحب جي ڀاءُ شهزادي ڪنهن جنگي مهم ۾ شهادت حاصل ڪئي هئي.
آخري ايام
مير لطف الله سن 1160 هجريءَ ۾ هن فاني دنيا مان رحلت ڪئي. مير صاحب کي ميان نورمحمدخان ڪلهوڙي جي طرفان دولتپور ۽ اُن جي آس پاس جي زمين جاگير ۾ مليل هئي. مير صاحب پنهنجي حياتي جا ڏينهن خداآباد ۾ پورا ڪيا. ان وقت اڃا محمد آباد جو وجود به ڪونه هو. وفات کان پوءِ سندس لاش کي سندس جگير دولت پور صفن ۾ دفن ڪيو ويو. مير لطف الله عرف مير متارو جي تربت دولتپور شهر ۾ قومي شاهراه جي بلڪل وٽ سان اڀرندي طرف کان ميان محمد حسن کهاوڙ جي تعمير ڪرايل ڪچي قلعي جي اولهه ۾ واقع آهي. مير متارو جي وفات کان پوءِ اها جاگير محمد حسن کهاوڙ جي حصي ۾ آئي، جنهن اتي مٽيءَ جو ڪچو قلعو ٺهرايو هو. مزار جي سادي اڏاوت هن پوئين ويجهڙائيءَ واري دور جي آهي. هن وقت دولتپور جا مقامي ماڻهو ان کي ”پير يا درويش متارو“ جي نالي سان سڏين ٿا.
هانگ ڪانگ
ھانگ ڪانگ, عوامي جمهوريه چين جي مخصوص انتظامي ريجن جو نالو آهي جيڪا چين جي ڏکڻ اوڀر ۾ پرل ندي جي ڇوڙ لڳ واقع آهي. ھانگ جي آبادي اٽڪل 74 لک آھي جنھن ۾ ڪيترن ئي قوميتن جا ماڻھو شامل آهن. ان جي پکيڙ 1104 چورس ڪلوميٽر آهي. ھي شھر دنيا جي سڀ کان وڌيڪَ گھاٽي آبادي واري شھرن ۾ شامل آهي. 1842ع ۾ پھريون جنگ آفيم جي پڄاڻي بعد ھي شھر برطانوي ايمپائر جي ڪالوني ٿي ويو 1997ع ۾ ان جو انتظامي اختيار چين جي حوالي ٿيو مخصوص انتظامي ريجن جي حيثيت ڪري ھن شھر جو معاشي نظام چين جي معاشي نظام کان الڳ آھي. ھتان جا ماڻھو پاڻ کي چيني سڏائڻ جي ڀيٽ ۾ ھانگڪانگي يا ھانگڪانگر سڏائڻ پسند ڪندا آهن شروع ۾ ھتي جي آبادي تمام ڇڊي ھئي جنھن ۾ مھاڻن جا ڳوٺ شامل ھئا پر پوء اھو دنيا جو وڏو مالياتي مرڪز ۽ واپاري بندرگاھن وارو شھر بڻجي ويو اھو 2019ع م دنيا ۾ برآمدات ۾ ڏھون نمبر ۽ درآمدات ۾ نائون نمبر وڏو شهر هو ۽ دنيا جو ستون وڏو واپاري مرڪز ھيو  ھانگ ڪانگ جو ڊالر  پرڏيهي مٽاسٽا ۾ دنيا جي 13 وڏي واپاري ڪرنسي ھئي  ھن شھر کي عالمي شھر واري ترتيب ۾ الفا پلس جو درجو ڏنل آهي ھن شھر کي ڪثيرالتعداد فلڪ بوس عمارتن جو شھر پڻ سڏيندا آهن جن مان گھڻي کان گھڻيون وڪٽوريا ھاربر جي چوڌاري واقع آهن. شھر جي 90 سيڪڙو کان مٿي آبادي پبلڪ ٽرانسپورٽ استعمال ڪندڙ آھي.
1990ع
فوتگيون
زمرو:1990ع زمرو:سال
نؤورني جو خون ۽ ٻيون آکاڻيون
نؤورني جو خون ۽ ٻيون آکاڻيون Nauwarni Jo Khoon aein Biyoon Akhaniyoon سنڌي ادب جو ڪھاڻين جو ھي ڪتاب سنڌيءَ جي مشهور ليکڪ لالچند امر ڏنو مل جڳتياڻي لکيو ۽ حيدرآباد جيڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي 1923ع ۾ شايع ڪرايو. ڪتاب جا 74 صفحا ھيا. ڪتاب جون 1000 ڪاپيون ڀارت واسي پريس حيدرآباد ڇاپيون.
حوالا
زمرو:سنڌي ڪهاڻين جا ڪتاب
اورناچ سب تحصيل
اورناچ سب تحصيل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي خضدار جي وڍ سب ڊويزن جي هڪ سب تحصيل آهي جنھن جو صدر مقام اورناچ شھر آھي.
غير مشروط آڻ مڃڻ
غير مشروط آڻ مڃڻ يا ان ڪنڊيشنل سرينڊر (Unconditional Surrender) مان مراد هڪ ڌُر يا رياست طرفان هٿياربند ويڙھ جو شرط بنا خاتمي جو عمل هن اصطلاح کي واضح ڪري ٿو. ٻن ڌُرين ۾ ٿيندڙ تڪرار ۾ هارايل قوم کٽيل جي رحم و ڪرم تي هوندي آهي، جنهنڪري کيس ڏنڊ ۾ زمين ڏيڻ، رقم ڀرڻ ۽ جنگي مُقدمن سميت ڪنهن به ڏنڊ ڏوهه جي ادائگي ڪرڻي هوندي آهي. هن صورتحال ۾ ڪنهن به قوم کي رڳو ڏيھان ڏيھي (بين الاقوامي) قانون تحت مليل سهولتن کان وڌيڪ ٻي ڪا به پڪ/ سهولت نه ملندي آهي. ٻنهي مهاڀاري لڙائين ۾ فاتح ڌُرين طرفان ھارايل ڌُرين کان غيرمشروط پيش پوڻ جا مُطالبا ڪيا ويا هئا. آمريڪي صدر ’رُوز ويلٽ‘ چوندو هو ته بنا شرط آڻ مڃائڻ سان ھارايل رياست جي عوام تي ڪو اثر نٿو پوي ۽ عوام مٿان مڙهيل حُڪومت جي ظلم ڀريي رويي ۽ نظريي جو خاتمو اچي ٿو وڃي.
حوالا
زمرو:ڏيھان ڏيھي لاڳاپا زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياست
14 آڪٽوبر
14 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 287 هون (ليپ سال 288 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 78 ڏينهن (ليپ سال 79 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
بنگلاديش ۾ اردو
1971ع تائين بنگلاديش پاڪستان جو حصو ھو ۽ ان جي سڃاڻپ اوڀر پاڪستان جي طور ھئي۔ اردو کي ھتان جي مقامي بنگالي زبان وانگر سرڪاري حمايت حاصل ھئي۔ پر 1971ع کان بعد جا واقعا جن کان بعد جڏھن ھي ملڪ وجود ۾ آيو، اردو ٻولي کي ھتان جي سڃاڻپ سان ٽڪرائيندڙ سمجھيو ويو ۽ ھتان جي بھاري آبادي جيڪا اردو ڳالھائيندڙ آھي، غیر شھري سمجھيو ويو۔ ھاڻوڪي دور ۾ اردو دان آبادي جي تعداد چار لک ٻڌائي وڃي ٿي۔
بنگلاديش جي ٺھڻ کان بعد اردو تعليم جو ختم ٿيڻ
1971ع کان فوراََ بعد اسڪولي سطح تي اردو تعليم عملاً ختم ٿي وئي۔ ڪاليج جي سطح تي ھي سلسلو 2002ع ۾ ختم ٿيو ڇو ته اردو جا استاد موجود نه ھئا۔ پر ديني مدرسن ۾ اردو جي پڙھائي اڄ به جاري آھي۔
2008 جو عدالتي حڪم
ھڪ ڊگھي قانوني ڇڪتاڻ کان بعد بنگلاديش جي عدالت حڪم جاري ڪيا تہ اردو دان بھاري ماڻھن کي بنگلاديش جي شھريت ڏني وڃي۔ ان جو تڪڙو نتيجو اھو ڏٺو ويو تہ بنگلاديش جي تاريخ ۾ پھريون ڀيرو سياسي جماعتون جديد ترين شھريت يافتہ اردو ڳالھائيندڙ بھاريين کي پنھنجي طرف ڪرڻ جي لاءِ اردو ۾ ورق ڇپرايا۔
تپو سير چانڊيا
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 8,676 ھئي جيڪا 1,593 خاندانن تي مشتمل ھئي
دايڪندي صوبو
دايڪندي صوبو: افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبو آهي جيڪو گھاٽي آبادي وارو صوبو آهي. صوبي جي آبادي 723,980 آھي. ھي علائقو ھزارہ جات علائقي ۾ اچي وڃي ٿو جتي 90 سيڪڙو ھزارا نسل جا ماڻھو آباد آھن جن جي اڪثريت شيعه اسلام سان تعلق رکندڙ آھي. باقي آبادي ۾ 6.5 سيڪڙو پشتو ڳالهائيندڙ ۽ 3.5 سيڪڙو بلوچي ڳالهائيندڙ ماڻهو آھن. صوبي جو گادي جو هنڌ نيلي آھي. صوبي جو سربراھ گورنر ھوندو آھي
انتظامي ورھاست
دايڪندي صوبو 10 ضلعن ۾ ورھايل آھي ۽ ھر ضلعي جو سربراھ ضلعي گورنر ھوندو آھي.
250px|thumb| افغانستان جا ٻولي وارا نسلي گروپ thumb|250px|دايڪندي صوبي جا مرد 2009 ۾
حوالا
زمرو:افغانستان جا صوبا
عزيزه البحري
عزيزه البحري ( ؛ پيدائش 1943) ھڪڙي آمريڪي فلسفيڪار ۽ قانوني عالم آھي جيڪي پڻ اسلام ۽ قانون ۾ ماهر آھي.
سوانح عمري
الحبري TC وليمز اسڪول آف لا ، رچمنڊ يونيورسٽي ۾ پروفيسر ايمريٽا آهي. هوءَ فلسفي جي هڪ پروفيسر آهي ، باني ايڊيٽر آف هائيپيا: هڪ جرنل آف فيمينسٽ فلسفو ،  باني ۽ صدر ڪراما: مسلم وومين لائرز فار هيومن رائيٽس. هڪ فلبرائيٽ اسڪالر ، هن وڏي پيماني تي لکيو آهي اسلام ۽ جمهوريت ، مسلمان عورتن جي حقن ، ۽ اسلام ۾ انساني حقن بابت. هوءَ پي بي ايس جي دستاويزي فلم محمد: ليگيسي آف اي پيغمبر (2002) جي مشير هئي ، جيڪا يونٽي پروڊڪشن فائونڊيشن پاران تيار ڪئي وئي هئي.
الحبري مختلف تنظيمن جي ايڊوائزري بورڊ جي ميمبر آهي ، بشمول پائي فورم آن رليجن ۽ پبلڪ لائف ، پلورالزم پراجيڪٽ هارورڊ يونيورسٽي ، ۽ مذهب ۽ اخلاقيات نيوز ويڪلي (PBS). هوءَ آئيني پروجيڪٽ جي آزادي ۽ سيڪيورٽي ڪميٽيءَ جي ميمبر پڻ آهي. جون 2011 ۾ ، الھبري کي صدر بارڪ اوباما پاران مقرر ڪيو ويو ھو ته جيئن ڪمشنر طور ڪم ڪري بين الاقوامي مذهبي آزاديءَ بابت آمريڪي ڪميشن تي.
هن ٽيون باب پڻ لکيو آهي Transforming the Faiths of our Fathers:Women who Changed American Religion (2004)، اين براڊ پاران ايڊٽ ڪيو ويو.
الهبري شيخ توفيق الحبري هن جو پوٽو آهي ، جنهن عرب دنيا ۾ پهرين اسڪائوٽ تحريڪ قائم ڪئي.
خارجي لنڪس
زمرو:جيوت ماڻهو زمرو:1943ع جون پيدائشون زمرو:آمريڪي شخصيتون
تپو ھزار واھ
تپو ھزار واھ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ھزارواھ، ديھ فالئي, ديھ صادق ۽ ديھ شاھ وسايو.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 4,682 ھئي جيڪا 704 خاندانن تي مشتمل ھئي
ھن
ھن ماڻھن جي ھڪ نسل جو نالو آهي. اھي چوٿين ۽ ڇھين صديءَ جي دوران وچ ايشيا، ڪوھ قاف ۽ اوڀر يورپ ۾ رھندڙ خانه بدوش ھيا. يورپي روايتن مطابق اھي اصل ۾ درياء وولگا جي اوڀر طرف واقع سيٿيا يا اسڪيٿيا جي علائقي جا رھاڪو ھئا جتان اھي وولگا تي پھتا ۽ يورپ ۾ داخل ٿي جرمني واري گوٿ ۽ ٻين جرمن قبيلن جي علائقن کي فتح ڪندي انھن قبيلن کي رومن ايمپائر جي سرحدن ۾ ڌوڪي ڪڍيو. انھن پنھنجي بادشاھ آٽيلا جي ڪمان ۾ اوڀر رومن ايمپائر تي تباھ ڪن حملا ڪيا. 451ع ۾ انھن اولھندي رومن صوبي گال  فتح ڪيو، جتي انھن رومين ۽ وزگاٿن جي گڏيل فوج سان ڪاٽالؤن جي جي ميدانن تي جنگ ڪئي ھئي جيڪا جنگ مئوريڪا  يا جنگ ڪئمپس مئورئيڪس سڏبي آھي. 452ع ۾ اھي اٽلي کي فتح ڪيو. 453ع ۾ آٽيلا جي وفات کان پوءِ تي ھن ڪمزور ٿي ويا ۽ فتح ڪيل علائقا انھن جي تسلط کان نڪري ويا. ڪروئيشيا جي ساوا ندي جي ھڪ معاون شاخ نيڊائو وٽ لڳندڙ جنگ نيڊائو ۾ ھار جي نتيجي ۾ ھنن جي بادشاھت جو خاتمو ٿي ويو. ھن نسل جا جانشين اوڀر يورپ ۽ وچ ايشيا جي آبادي جو حصو ٿي ويا.
ھنن جي شروعات ڪيئن ٿي ان بابت ڪا مستند ڄاڻ ڪانہ آھي پر اسڪالرن جو ان ڳالھ تي اتفاق آهي ته اھي وچ ايشيا سان تعلق رکندڙ آھن. ڪلاسيڪل ذريعن مطابق اھي يورپ ۾ چوٿين صدي عيسويءَ جي پوئين حصي ۾ داخل ٿيا ھئا. گوٿن جو خيال ھيو تہ اھي بد روحن جي اولاد ھئا. ھنن لاء ھڪ خيال اھو بہ آھي تہ انھن جو اصل وطن 205 ق م ۾ مودوشانيو بادشاھ پاران قائم ڪيل شيونگنو ايمپائر ھيو.
حوالا
زمرو:وچ ايشيا جي ماڻھن جا نسل زمرو: خانه بدوش نسل زمرو:يورپ جي تاريخ زمرو: ھنن جي بادشاھت
آغا خان يونيورسٽي اسپتال، ڪراچي
Coordinate location جاگرافيائي بيهڪَ 24°53'48"N, 67°4'28"E alt=آغا خان اسپتال نِجي عمارت جو حصو|thumb|آغا خان اسپتال نِجي عمارت جو حصو آغا خان يونيورسٽي اسپتال پاڪستان جي پھرين پرائيويٽ ميڊيڪل يونيورسٽي، جيڪا ڪراچيءَ ۾ آھي، ان جي منظوري حڪومت پاڪستان 16 مارچ 1983ع تي ڏني ۽ ان جو باقاعدي افتتاح 1985ع ۾ پاڪستان جي تڏھوڪي صدر جنرل محمد ضياءُالحق ڪيو. ھن يونيورسٽيءَ جو مقصد نون سائنسي علمن جي واڌاري ۽ اسرندڙ ملڪن کي پيش ايندڙ مسئلن جي حل لاءِ انساني وسيلن جي ترقي آھي. يونيورسٽيءَ جي پھرين فئڪلٽي طب جي آھي، جنھن ۾ ھڪ ميڊيڪل ڪاليج ۽ ھڪ نرسنگ اسڪول آھي. ڪاليج جو بنيادي مقصد ڊاڪٽرن ۽ سرجنن جي تعليم ۽ تربيت آھي. شروعات ايم. بي.بي. ايس لاءِ پنجن سالن جي نصاب موجب تعليم ۽ تربيت جي منصوبي سان ڪئي ويئي. يونيورسٽي ڪئمپس ۾ ھڪ اسپتال به قائم آھي، جنھن جو الحاق ھڪ معاھدي تحت ھن يونيورسٽيءَ سان ٿيل آھي، پر ان جو انتظام ھڪ الڳ ڪاميٽيءَ وٽ آھي. اسپتال ۾ ساليانو 32 ھزار مريضن جي اندرين داخلا، علاج ۽ سھولتن ۽ اڍائي لک کان وڌيڪ ٻاھرين مريضن جي علاج جو بندوبست ٿيل آھي. اسپتال ۾ طب جي گرئجوئيٽ شاگردن جي تربيت کان علاوه نرسن، طبي ڪارڪنن، ٽيڪنيڪل ۽ ٻئي طبي ۽ فني عملي جي تربيت لاءِ به سھولتون مھيا ڪيل آھن.
برجيٽ آلچن
برجيٽ آلچن ڏکڻ ايشيا جي قديم آثارن جي نامياري ماهر، علم بشريات جي ڄاڻو ۽ قديم آثارن جي مشهور محقق فرينڪ ريمنڊ آلچن جي گھر واري برجيٽ آلچن جو جنم 1927ع ڌاري آڪسفورڊ ۾ ٿيو.
تعليم
''هن ابتدائي تعليم لنڊن مان حاصل ڪئي، ٻي مهاڀاري جنگ جي اختتام جي سال بعد پنهنجي خاندان سان گڏ ڏکڻ آفريقه جي علائقي ڪيپ ٽائون ۾ مستقل رهائش اختيار ڪيائين ۽ پنهنجي تعليم جو سلسلو ٻيهر شروع ڪيائين. کيس، ننڍپڻ کان ئي آثارِ قديمه جي موضوع سان دلچسپي هئي، جنهن تحت هن لنڊن يونيورسٽي مان علم بشريات جي شعبي ۾ پهريان ايم. اي ۽ پوءِ پي. ايڇ. ڊي جي سند ۽ ان سان گڏ ايف. ايس. اي جي ڊگري حاصل ڪئي.''
ڪم
''هن پنهنجي عملي ڪم جو آغاز هندستان جي اوائلي تاريخ ۽ نسل نگاري جي مختلف پهلوئن تي تحقيق سان ڪيو. 1968ع ۾ برطانوي آثارِ قديمه پاران پاڪستان جي قديم آثارن تي کوجنا جي هڪ رٿا تحت تحقيقي ڪم جي سربراهه مقرر ٿي، جڏهن ته ساڳئي رٿا ۾ سندس گھر وارو ريمند آلچن به گڏيل سربراهه طور شامل رهيو. هن پاڪستان ۽ هندستان ۾ آثارِ قديمه جي ادارن ۽ شاخن کي قائم ڪرڻ ۽ سڌارڻ ۾ تمام گھڻي مدد ڪئي. ان کان علاوه، پاڻ ڪيمبرج ۾ قائم وولفسن ڪاليج جي سهڪاري، قديم هندستان ۽ ايران جي قائم ڪيل ٽرسٽ جي سيڪريٽري، (Aouth Asian Studies) رسالي جي ايڊيٽر ۽ ڏکڻ ايشيا تي تحقيق ڪندڙ آثارِ قديمه جي ماهرن تي مشتمل يورپين ايسوسيئيشن جي سيڪريٽري جنرل طور پنهنجا فرض سرانجام ڏيندي رهي. هن هندستان ۾ رهي برودا يونيورسٽي جي هڪ رٿا موجب ماضي ۽ جديد دؤر ۾ آيل ماحولياتي تبديلين جو جائزو ورتو. ان تحقيق دوران سندس ٻين ساٿين ۾ آڪسفورڊ يونيورسٽي سان تعلق رکندڙ ٿر جي ارضي بناوٽ (Desert Geomorphology) جو اڀياس ڪندڙ ماهر اينڊريو گوڊي ۽ معدنيات جو سائنسي ماهر پڻ شامل هئا. ڊاڪٽر برجيت آثارِ قديمه جي حوالي سان جن ملڪن تي تحقيق ڪئي، انهن ۾ پاڪستان ۽ سريلنڪا سرفهرست آهن. جڏهن ته وچ ايشيا ۽ افغانستان جا به ڪجهه علائقا سندس تحقيق ۾ شامل رهيا. هن پنهنجي تحقيق ۾ پاهڻي دؤر، پٿر جي وچئين دؤر (Mesolithic Period) ۽ پٿر جي قديم دؤر (Paleolithic Period) جي آثارن تي وسيع پيماني تي کوجنا ڪندي مڪمل ڪوائف سامهون آندا. پاڻ مختلف وقتن ۾ پنهنجي گھر واري ريمنڊ آلچن جي هندستان جي قديم آثارن تي تحقيق دوران ڀرپور حصو وٺندي رهي. برجيت آلچن جي خيال مطابق ننڍي کنڊ ۾ موجود آثارِ قديمه جا ماڳ قديم آثاريات جي اڀياس لاءِ موزون جڳهه آهن. ان کان علاوه قديم آثارن ۽ موروثي سلسلي جي نوادرات جي قومي سطح تي سار سنڀال ۽ حفاظتي اپاءَ وٺڻ ۾ سندس ڪردار اهميت جوڳو رهيو آهي.''
ڪتاب
''سندن گڏيل تحقيقي ڪم The Birth of Indian Civilization ۽ The Rise of Civilization in India & Pakistan جي نالن سان ڪتابي صورت ۾ ڇپيل آهن. ريمنڊ آلچن سان گڏيل طور ڇپيل ڪتابن کان علاوه هن پنهنجي تحقيق جي آڌار تي به ڪي ڪتاب به لکيا، جيڪي هن ريت آهن'' :
حق مھر
حق مھر يا ڪابينو شادي يا نڪاح ۾ زال جو ھڪ مالي حق آهي جنھن کانسواءِ نڪاح ممڪن ناھي. نڪاح جي آڇ ان حق سان مشروط ھوندي آھي جيڪڏھن عورت قبول ڪندي تہ نڪاح ٿيندو آهي. اسلام ۾ مھر ٻن قسمن جو ھوندو آھي: قرآن سورہ النساء جي آيت نمبر 4 ۾ فرمايو آھي ته: "وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ۚ فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا ترجمو: "۽ زالن کي سندن ڪابين خوشيءَ سان ڏيو، پوءِ جيڪڏھن اوھان کي پاڻ خوشيءَ سان اُنھيءَ مان ڪجھ ڇڏين تہ اُھو سُھائيندڙ وڻندڙ ڪري کائو""
- سورہ النساء:4
حضرت عمر ۽ قاضي شريح جي فيصلي مطابق جيڪڏهن ڪنھن عورت پنھنجي مڙس کي سڄو حق مھر يا ان جو ڪجھ حصو معاف ڪري ڇڏيو ھجي ۽ بعد ۾ ان جو ٻيھر مطالبو ڪري تہ ان صورت ۾ مڙس کي مجبور ڪيو ويندو ته کيس ادا ڪري. ڇوته ان جو اھو ٻيھر مطالبو ٻڌائي ٿو ته ھوء پنھنجي خوشي سان پورو مھر يا ان جو ڪجھ حصو ڇڏڻ نہ ٿي چاھي.
حوالا
زمرو:خانداني قانون
سارونا سب تحصيل
سارونا سب تحصيل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي خضدار جي وڍ سب ڊويزن جي هڪ سب تحصيل آهي جنھن جو صدر مقام سارونا شھر آھي.
1998ع
فوتگيون
زمرو:1998ع
ناچڻي، موهن جو دڙو
ناچڻي، مهين جو دڙو (انگريزي:Dancing Girl Mohenjo Daro)  ٽامي يا پتل جو مجسمو آهي جيڪو اٽڪل 2300 ق. م کان 1750 ق. م  جي دوران سنڌو سڀيتا جي شهر مهين جي دڙي ۾ جوڙيو ويو جيڪو نهايت قديم شهرن مان هڪ هو. مجسمو 10.5 (4.1 انچ) ڊگهو ۽ هڪ ننگي جوان عورت يا ڇوڪريءَ جو آهي جيڪا  اعتماد سان اُڀي يا سڌي ۽ بنان ٺاھ ٺُوھ جي فطري انداز ۾ بيٺل آهي. ناچڻي  بهترين هنر جو تسليم ٿيل نمونو ۽ سنڌو سڀيتا جي ثقافتي هنر يا ڪاريگري آهي. مجسمو 1926ع ۾ برطانوي آثار قديمہ جي ماهر ارنيسٽ ميڪي مهين جي دڙي جي ايڇ آر  ايراضيءَ مان دريافت ڪيو هو. مجسمو نئين دهليءَ جي نيشنل ميوزيم  ۾ رکيل آهي جنهن جي مالڪي يا وارثيءِ تي پاڪستان جو جهڳڙو رهيو آهي.
تفصيل
مهين جي دڙي منجهان ٽامي يا پتل جي هن قسم جي هنري نموني جا ٻه مجسما مليا هئا جيڪي لچڪيدار ڍانچي وارا لڳن ٿا جن ۾ هڪ عام قسم وارو آهي ۽ هڪ خاص آهي. ناچڻي ڇوڪري ننگي آهي ۽ کيس ٻانهن ۾ ڪنگڻ ۽ ڳچيءَ ۾ هار پاتل آهي. ناچڻي قدرتي (فطري) انداز ۾ بيٺل آهي ۽ سندس هڪ هٿ ڪلهي سئون دُڏ تي آهي. کيس کاٻي ٻانهن ۾ 24 کان 25 ڪنگڻ پاتل آهن ۽ ساڄي ٻانهن ۾ 4 ڪنگڻ پهريل آهن. کاٻي هٿ ۾ ڪا شئي اٿس ۽ هٿ سٿر يا ران تي رکيل اٿس. ٻئي ٻانهون عام طرح کان ڪجھ ڊگهيون اٿس. سندس هار ۾ گهنگهرن نموني لٽڪندڙ بناوتون يا دُر لڳل آهن. سندس وار ڊگھا آهن. چوٽي ٿيل وار ڪلهي تي رکيل اٿس.
ماهرن جا رايا
پتل يا ٽامي جي ٻي ناچڻي جو مجسمو ڪراچي ۾ نيشنل ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيل آهي. ناچڻي لاءِ برطانوي ماهر آثار قديم ايم ڊبليو ويلر راءِ ڏني آهي ته ”سندس پسند جو مجسمو آهي. هوءَ وڌيڪ نه  مس 15 سالن جي هوندي. سندس ٻانهن ۾ ڪنگڻن کانسواءِ ڪجھ به پاتل ناهي. پاڻ تي ۽ پنهنجي دنيا تي مڪمل اعتماد رکندڙ هڪ ڇوڪري مڪمل اعتماد سان بيٺل آهي. مان سمجهان ٿو هن دنيا ۾ هن جهڙي ٻي ڪا شئي ڪانهي.“ جان مارشل جنهن مهين جي دڙي مان مجسمو ڳولي لڌو ان چواڻي، ”هڪ نوجوان ڇوڪري، هٿ دُڏ تي اڌ ڳجهي ڏيک ۾ ڄنگھون هلڪيون يا ٿوريون اڳتي، ايئن ڄڻ هوءِ ساز جي سر تال سان پير ۽ ڄنگهون چوري ناچ ڪرڻ واري آهي“. جڏهن هن مجسمو لڌو ته تعجب ۾ پيو. هن چيو، ”جڏهن مون مجسمو ڳولي لڌو ته اعتبار نه پئي آيو ته هيءَ قبل مسيح جو ٿي سگهي ٿو.“ آثار قديم جي ماهر گريگوري پوسيهي ناچڻي لاءِ بيان ڪيو ته، " فن جو نهايت سحر انگيز نمونو سنڌوءَ جي تهذيب جو آهي“. هن وڌيڪ وضاحت ڪئي ته ”اسانکي پڪ ناهي ته ڪو هيءُ ناچڻي هئي پر هوءَ سٺي (مٿانهين)  هئي ۽ جيڪو به ڪيائين سو هن ڄاتو پئي.“
مالڪي تي ڦَڏو
مجسمو هندستان جي نيشنل ميوزيم دهلي ۾ پيل آهي. ڪجھ پاڪستاني سياستدان ۽ ماهرن گُهر ڪئي ته مجسمو پاڪستان کي موٽائي ڏنو وڃي. 2016ع ۾ بئريسٽر جاويد اقبال جعفري مجسمي موٽائڻ لاءِ لاهور هاءِ ڪورٽ ۾ پٽيشن داخل ڪئي. نه موٽائڻ جو سبب ڄاڻايو ويو ته مجسمو پاڪستان ٺهڻ کان اڳ دهلي ۾ رکيو ويو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب زمرو:سنڌو تهذيب زمرو:موھن جو دڙو جي تهذيب زمرو:تاريخ کان اڳ جو جوڙيل مجسمو
فيروزشاہ جي لڙائي
فيروزشاهہ جي لڙائي 21 کان 22 دسمبر 1845 تي ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ سک سلطنت وچ ۾ پنجاب جي پنڊ فيروزشاهہ وٽ وڙهي وئي. برطانوي فوج جي اڳواڻي سر هيو گف ۽ گورنر جنرل سر هينري ہارڊنگ ڪئي ته اتي سکن جي اڳواڻي لال سنگھ ڪئي.
ان لڙائي ۾ انگريزن جي سوڀ ٿي پر اها لڙائي برطانوي فوج جي اتهاس ۾ سڀ کان اوکي لڙائي هُئي
پس منظر
پهرئين اينگلو سک جنگ تڏهن شروع ٿي جڏهن مهاراجا رنجيت سنگھ جي موت کانپوءِ سک سلطنت ۾ اراجڪتا پکڙجي وئي. انگريز پنجاب تي قبضو ڪرڻ چاهين پيا. سک فوج کي انجي ليڊرن پاران حملي لآءِ اڪسايو ويو ته انهن  ستلج پار، انگريزن جي علائقي ۾، لڙائي وڙهڻ لاءِ موڪليو ويو.
18 جُولاءِ
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
تپو جمالي (قبو سعيد خان)
تپو جمالي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ٻيلاٽي، ديھ امام بخش جمالي، ديھ جمالي، ديھ سير سيٽلمينٽ ۽ ديھ وريل.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 6,590 ھئي جيڪا 1,022 خاندانن تي مشتمل ھئي
متان نہ مڃين
متان نہ مڃين (انگريزي: Mataan Na Manjeen مخفف: MNM Sindhi) فيس بڪ تي سنڌي ٻوليءَ ۾ پھريون ۽ مشھور مزاحيہ پيج آھي، ھي پيج 12 جولاءِ 2016 تي ٺاھيو ويو. متان نہ مڃين کان اڳ ڪو بہ خاص مزاحيہ سنڌي پيج فيس بڪ تي موجود نہ ھو. متان نہ مڃين کي سنڌي ميمز جو بانيڪار پڻ سڏيو ويندو آھي.
تاريخ
متان نہ مڃين 12 جولاءِ 2016ع تي ٺاھيل پيج آھي. پھرين ھفتي ۾ متان مڃين کي 15 ھزار لائيڪ مليا ۽ پھرين سال پوري ٿيڻ تي لائيڪ جو تعداد 95 ھزار ٿي ويو. ھن وقت ھن پيج جا ٻہ لک کان وڌيڪ فالوور آھن. ان کان سواءِ انسٽاگرام تي 13 ھزار ۽ ٽوئيٽ تي ست ھزار فالوور آھن. ھي پيج ڪنھن بہ مذھبي توڙي سياسي نظرين سان سلھاڙيل ناھي.
وائرل
متان نہ مڃين طرفان پوسٽ ڪيل آيڊيو شڪيلان کي ڪروڙين ماڻھن ڏٺو ۽ ٻڌو ۽ اھا اڃان تائين ھڪ محاوري طور استعمال ٿئي ٿي، مالڪن پاران رابطي ڪرڻ کان پوءِ اھا آيڊيو ڊليٽ ڪئي وئي پر تيستائين اھا وڊيو وائر ٿي چڪي ھئي. ان کانسواءِ ھندوستاني فلم رئيس تي ٺاھيل مزاحيہ وڊيو کي 20 لک کان وڌيڪ ماڻھو ڏسي چڪا. علي گل ملاح جا لفظ ”پيسئي جو مستي آ“ کي پڻ پھرين دفعي متان نہ مڃين وائرل ڪيو.
ميگا وتي سئڪارنو پوتري
هوءَ انڊونيشيا ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف اسٽرگل (PDI-P) جي پهرين ۽ هاڻوڪي (2020 تائين) آهي ، جيڪا انڊونيشيا جي سڀني کان وڏي سياسي پارٽي آهي. هوءَ انڊونيشيا جي پهرين صدر جي وڏي ڌيءَ آهي ، سوڪارنو.
حوالا
زمرو:1947ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ناري سربراهه حڪومت
ويرومل بيگراج
مھاشه ويرومل بيگراج سرييت ويرومل، 24 جنوري 1874ع تي رات جو نائين بجي سکر ۾، سوامي هيمنداس جي ٽڪاڻي جي ڀر واري پنهنجي گهر ۾ جنم ورتو.
تعليم
سنڌيءَ جا ٽي درجا شڪارپور ۾ ماستر ڄيٺانند وٽ، ۽ چوٿون درجو سکر ۾ ماستر هريسنگهه وٽ پڙهيو. انگريزي پنج درجا سکر ۾ پڙهيائين، ۽ ڇهون ستون درجو شڪارپور ۾ پڙهيائين. پوءِ سيڪنڊ گريڊ پبلڪ سروس جو امتحان پاس ڪيائين. .
صحافت
18 مئي 1893ع تي، سکر اَلبرٽ پريس ۾ نوڪريءَ تي چڙهيو، جتي ٽن ورهين کانپوءِ پنجويهه روپين پگهار تي پھتو. .1901ع ۾ شري ويرومل پنهنجي پريس چالو ڪئي. ابتدا ۾ ان جو نالو "ايڊورڊ پريس" رکيائين، جو پوءِ بدلائي "تلڪ پريس" ڪيائين. اتان "سنڌي" نالي هفتيوار اخبار ڪڍندو رهيو، جا تقريبن جا چاليهه سال کن هلندي رهي. صحافت جي دنيا ۾ به سندس نالو مشهور هو. .
سماجي خدمتون ۽ سياسي زندگي
هو شري گوڪلداس جي صحبت ۾، 1895ع ۾ شروع ڪيل "سڌار سڀا" ۾ حصو وٺڻ لڳو، ۽ "ڪنيا پاٺشالا" ۾ ماستر ٿي ڪم ڪيائين. 1897ع ۾ پليگ جي بيماري پيئي جنھن ۾ ساڌو گوڪلداس 2- اپريل 1897ع تي وفات ڪئي جنھن بعد "سڌار سڀا" جو سمورو ڪم ھن سنڀاليو. سندس ڪوشش سان، "سڌار سڀا" جي عاليشان جاءِ تيار ٿي، جتي رام- ليلا ۽ پرهلاد- ليلا جا ناٽڪ ٿيندا رهيا، جن ۾ پاڻ بہ حصو ورتائين.. سکر ۾ پهرين راڄنيتي ڪانفرنس، سيٺ هرچندراءِ وشنداس جي صدارت هيٺ، 1908ع ۾ ڪٺي ٿي. ٻي پنگتي ڪانفرنس راءِ بهادر ڪـَـوڙيمل جي صدارت هيٺ ڪٺي ٿي. شري ويرومل ٻنهي ڪانفرنسن جي سڏائڻ جو انتظام ڪيو، ۽ سيڪريٽري ٿي ڪم ڪيائين. ٻئي سال، 1909ع ۾، ساڳئي قسم جي ڪانفرنس حيدرآباد سنڌ ۾ ڪوٺائي ويئي، جتي سوديشي لاءِ شري ويرومل جو ڇپايل ڪتاب شايع ڪيو ويو. ان تي شري ويرومل ۽ سيٺ چيٽومل کي ٽي ٽي سال شهر کان جلاوطني ۽ پنجاهه رپيا ڏنڊ پيو، ۽ مهراج گورڌنداس کي پنج سال جيل جي سزا ملي. سنڌ ۾ سياسي ڏوهن ۾ سزائن ڪاٽڻ جو اهو پهريون دفعو هو. 30- جون 1912ع تي آزاد ٿيو. شري ويرومل صوفي منش ماڻهو هو. سن 1917ع ۾، حيدرآباد ۾، صوفي سميلن ڪانفرنس ڪٺي ٿي هئي، تنهن جو کيس صدر چونڊيو ويو هو. سکر ۾ "سرو سڀا منڊل"، مسٽر اڌارام مير چنداڻيءَ جي ڪوشش سان برپا ٿيو: مهاشيه ويرومل کي ان جو پهريون صدر چونڊيو ويو. . انهن ڏينهن ۾ سندس اهڙو اثر هو جو جڏهن "تلڪ سوراج فند" لاءِ اپيل ڪيائين، ته سکر جي شهر مان پنجن ڏينهن ۾ پنجٽيهه هزار روپيا ڪٺا ٿي ويا. سکر ان وقت راڄنيتي هلچل جو مکيه مرڪز هوندو هو. ٽڪريءَ تي، ليوڪس پارڪ واريءَ جاءِ تي، پبلڪ مينٽنگون ٿينديون هيون، جن ۾ هزارين ماڻهو شرڪت ڪندا هئا. صوبه سنڌ ڪانگريس ڪاميٽيءَ جو دفتر انهن ڏينهن ۾ سکر ۾ هوندو هو. شري ويرومل ان جو صدر هوندو هو. 1916ع ۾ مهاتما گانڌي سکر آيو، ته مهاشيه ويرومل جي ڪوشش سان سندس وڏو پروگرام رٿيو ويو هيو هو. لوڪمانيه تلڪ سکر ۾ آيو، ته سندس وڏي آجيان ڪئي ويئي. ان کانپوءِ ڀائي هيمنداس جي ٽڪاڻي تي "تلڪ هال" نالو رکيو ويو. 1922ع ۾، مٽيءَ مٽڪ واري ڪيس ۾، مهاشيه ويرومل کي ٻه سال سزا ملي. اتان آزاد ٿيڻ تي سکر واسين سندس نهايت وڏي آجيان ڪئي. سکر ضلعي ۾، 1930ع ۾، فرقيوار فساد ٿيا ۽ ٻوڏون ٿيون. ان وقت هن سهائتا- ڪاميٽيءَ جو چيئرمين ٿي، 88 هزار رپيا ڪٺا ڪري ضلعي ۾ ورهايا. شري ويرومل سکر ميونسپالٽيءَ جو ڪيترن سالن تائين مکيه ميمبر رهندو آيو. ان جي جدا جدا ڪاميٽين جو چيئرمين به رهيو. سدائين پهرئين تڪ مان چونڊبو ايندو هو، ۽ کيس اڪثري "ميمبر ميڪر" ڪري سڏيو ويندو هو. . 1931ع ۾ جڏهن آل انڊيا ڪانگريس جو اجلاس ڪراچيءَ ۾ گڏ ٿيو، ته ان وقت هن سنڌ جي بمبئي پرڳڻي کان جدائيءَ خلاف ڪانگريس ليڊرن سان بحث ڪيو. جڏهن الهه آباد ۾ آل پارٽيز ڪانفرنس ڪٺي ٿي، ته ان ۾ مهاشيه ويرومل سنڌ جي جي جدائيءَ جي سخت مخالفت ڪئي. ان کانپوءِ هن ڪانفريس کان جدا ٿي، سنڌ ۾ "هندو مهاسڀا" قائم ڪئي، جنهن جو ورهين جا ورهيه هو صوبائي پريزيڊنٽ رهندو آيو. سکر ۾ هندو- مسلم فساد ٿيا، ۽ جنهن وقت سڀ ڌريون جوش ۾ هيون، هن صاحب جو دماغ توازن ۾ هو. سندس ڪوشش سان مسلم ليگ ۽ هندن جي ٻنهي پارٽين جي وچ ۾ ٺاهه ٿيو ۽ مير بنده علي خان جي هٿ هيٺ وزارت ٺهي. جڏهن ملڪ جو ورهاڱو ٿيو ته سڀ هندو لڏپلاڻ ۾ لڳي ويا. ڪانگريس جا مکيه ڪارڪن ملڪ ڇڏي ويا، پر ھن سنڌ ۾ رھڻ کي ترجيح ڏني. .
موت
1941ع ۾ کيس اڌرنگ جي بيماريءَ جي چپيٽ آئي، پر وري چاڪ ٿي ويو. 16 جولاءِ 1956ع تي، شام جو، شڪارپور ۾، پنهنجي فرزند مسٽر رامچند جي ڪوهنور پريس مٿان جڳهه ۾، ٻياسي ورهين جي ڄمار ۾ وفات ڪيائين. سندس پٽ رامچند  شڪارپور ۾ رھيو. .
باطن
باطن : الباطن يا  باطن جو خيال قرآن سان تعلق رکندڙ آهي. باطن عربي ٻولي جو لفظ آهي جنھن جو ابتڙ لفظ ظاهر يا الظاھر آهي. ڪنھن اندروني يا لڪل حقيقت جي خيال ھميشه مذھبي مفڪرن ۽ عارفن کي مختلف مذھبي روايتن ۾ الجھيل رکيو آھي. اھڙي خيال کي عربي ۾ باطن چون ٿا. اھو مقدس ڪتاب جي تشريح لاءِ اھم ھوندو آھي. باطن خدا جو صفاتي نالو پڻ آهي جيڪو ظاھر نہ ھوندي بہ ھر ھنڌ آھي.
سني اسلام ۾ باطن
سني مڪتبه فڪر وارا قرآن جي تشريح ڪرڻ ۾ ان جي ظاھري مطلب يا معنيَ کي اھميت ڏيندا آهن.
شيعه اسلام ۾ باطن
شيعه عالمن جي خيال مطابق ظاھري معنيَ تہ ھوندي آھي جيڪا وقت گذرڻ سان تبديل پڻ ٿيندي رھندي آھي پر ان سان گڏوگڏ باطني معنيَ بہ ھوندي آھي جنھن ۾ ابدي سچائي ھوندي آھي. درحقيقت قرآني توضيح يا تشريح تاويل ذريعي ڪري اھي اسلام کي سمجھڻ لاء ڪجھ بنيادي اصولن جي حق ۾ آھن جن سان اھي قرآن جي باطني مفھوم ۽ علامتي معنيَ اخذ ڪن ٿا. سورة آل عمران جي آيت نمبر 7 ۾ خدا محڪمات ۽ متشابھات آيتن جو ذڪر ڪيو آهي. سنين جو خيال آهي تہ رڳو محڪمات آيتن جي تشريح ٿي سگھي ٿي جيڪي الله ۽ سني عالم ڪري سگھن ٿا. شيعه اسلام ۾ خيال آهي تہ خدا شيعن جي معصوم امامن کي متشابھات آيتن جو باطني مطلب اخذ ڪرڻ لاء انھن جي تشريح جو علم تحفي ۾ ڏنو ھو. انھن جو خيال آهي تہ سورة الفاتحه ۾ فقرو صراطِ المستقيم، قرآن جي سورة نمبر 64 جي آيت نمبر 8 ۾ فقرو خدا جو نور، ۽ سورة 9 نمبر جي آيت نمبر 119 ۾ ايل فقرو سچ وارا 0 انھن امامن ڏي اشارو ڪن ٿا. سورة نمبر 91 جي آيتن 1 ۽ 4 ۾ لفظ سج ۽ چنڊ حضرت محمد صہ ۽ حضرت علي رضه ڏي اشارو ڪن ٿا.
اسماعيلي خيال
اسماعيلي شيعن، جن کي ستن امامن وارا شيعا چوندا آهن، سڀ کان پھريون اٺين صدي عيسويءَ ۾ قرآن جي باطني مطلب جي خيال جي پرچار ڪئي. ان خيال مطابق اسماعيلين جو چوڻ ھيو تہ محمد صه دنيا ۾ قرآن جو ظاھري مطلب ٻڌائڻ لاءِ آيو پر امامن جي ذميداري اھا ھئي ته اھي قرآن جو باطني مطلب سمجھائن.
صوفين جو خيال
صوفي بہ قرآن جي باطني مطلب جي ڳالھ ڪندڙ آھن. انھن جي خيال مطابق باطني علم خدا کين الھامي طريقي سان ڏئي ٿو يا وري کين مرشد ذريعي ملي ٿو. اھي باطن لاء امامن واري خيال کي نہ ٿا مڃن ، صوفين جو خيال آهي تہ ھر شخص جي اندر ھڪ روحاني دنيا وارو باطن آھي.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:تفسير زمرو:صوفي زمرو:قرآن زمرو:ظاھر
اپريل 08
اپريل مهيني جي اَٺِين تاريخ
حوالا
زمرو:اپريل زمرو:سال جا ڏينهن
لاھور
220px|thumb|لاهور جي شاهي قلعي جو عالمگيري دروازو
لاھور جو پاڪستاني ثقافتي تي ڳوڙهو اثر رھيو آھي. اھو پاڪستان جي اشاعتي صنعت ۽ ادب ۽ تعليم جو مرڪز رھيو آھي ھتي پاڪستان جون ھراول درسگاهون واقع آهن ھي شھر پاڪستان جي فلمي صنعت جو پڻ مرڪز آھي جنھن کي لاليووڊ پڻ لاھور جي نسبت سان سڏيو ويندو آهي. شھر پاڪستان ۾ قوالي جو پڻ مرڪز آھي شھر پاڪستان م سياحت جي صنعت جو پڻ اھم مرڪز آھي اتي لاھور جو ڪوٽ وارو حصو، مشھور بادشاھي مسجد، وزير خان مسجد، سکن جون مختلف زيارتن واريون جڳھون، صوفي اوليائن جون درگاهون، شاھي قلعو، شاليمار باغ نہ رڳو سياحن جي توجھ وٽان آھن پر انھن مان اڪثر يونيسڪو طرفان عالمي ورثو قرار ڏنل آھن.
نالو
لاھور جي نالي جي ابتدا ڪيئن ٿي اھو اڃان تائين واضع ٿي نہ سگھيو آهي. مسلمانن اتي آمد بعد ان شھر کي لھوار، لھار ۽ رھوار سڏيو البيروني پنھنجي يارھين صدي واري ھڪ لکڻي ۾ ھن شھر لاء لھاوار نالو استعمال ڪيو. امير خسرو ان شھر لاءِ لھانور لفظ استعمال ڪيو ياقوت الھماوي پنھنجي لکڻي ۾ ھن شھر جو نالو لَوھُور ۽ لھاور لکيو راجپوتن جي ذريعن ھن شھر جو نالو لاوڪوٽ استعمال ڪيو. ھڪ خيال مطابق لاھور لفظ رواور لفظ جي ھڪ بگڙيل صورت آهي ڇوته سنسڪرت جي نالن مان اکر ر جي ل ۾ بگاڙ عام ھئي ويدن ۾ راوي ندي لاءِ اراوتي ندي جو لفظ ڪتب آيل آھي جيڪو لڳي ٿوته اڳتي ھلي ارياتياور طور اچارجڻ لڳو ھڪ ٻئي خيال مطابق اھو لفظ لوھار مان نڪتل آهي. ھندن جي رامائڻ جي داستاني روايت ۾ لاوا واري شھر جو ذڪر ٿيل آهي ۽ خيال آهي ته لاھور اصل ۾ لاوپور يا لاواپوري لفظ مان نڪتل آهي  رامائڻ مطابق لاوا شھر جو بنياد شھزادَي لاوا رکيو ھو جيڪو سيتا مان رام جو پٽ ھيو. قصور شھر لاء پڻ ساڳي روايت بيان ڪئي وڃي ٿي (جيڪو دراصل مغلن جي دور ۾ افغانين اڏايو ھيو) ته ان لاوا جي جاڙي ڀاء ڪشا جو نالو قصور شھر تي پيو جيڪو بگڙي قصور ٿيو
تاريخ
ھندو روايتن مطابق سورياونسي گھراڻي جو باني ڪينيڪسين ھن شھر مان لڏي آيل ھيو لاھور جو آڳاٽي دور وارو رڪارڊ ڪانہ ٿو ملي سڪندراعظم جي مؤرخن سندس 326ق م ۾ ھتي حملي ڪرڻ واري دور ۾ ھن شھر جي ھجڻ جو ڪوبه ذڪر نہ ڪيو آهي جنھن مان لڳي ٿو ته اھو يا تہ اڃان قائم نہ ٿيو ھو يا وري غيرمعروف ھيو. ٽالمي پنھنجي نقشن واري گزيٽيئر جاگرافيا ۾ چناب ۽ راوي لڳ لابوڪلا شھر ھجڻ جو ذڪر ڪيو آهي جيڪو شايد قديم لاھور يا موجوده لاھور واري جاء تي اڳوڻو شھر ھجي چيني سياح ژوئانژينگ 630ع ۾ ھن علائقي جي سفر دوران ھڪ شاداب شھر جو نالي کان سواءِ ذڪر ڪيو آهي جيڪو شايد لاھور ھجي لاھور جي نالي جي ذڪر وارو سڀ کان پھريون مسودو حدود العالم آھي جيڪو 982ع جو لکيل آهي جنھن ۾ لاھور جو متاثر ڪندڙ مندرن، وڏين بازارن ۽ وڏن باغن واري شھر طور تذڪرو ٿيل آھي آنندپال واري ھندو شاھي (ڪابل شاھي) ايمپائر واري دور م لاھور پنجاب جي گادي ھيو. آنندپال گادي کي وائھند مان اتي منتقل ڪيو ھو ان کان بعد محمود غزنوي جي ڪاھن جي ڪري گادي لاھور مان سيالڪوٽ منتقل ڪئي وئي.