cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
واڱڻ
حوالا
زمرو:سبزيون زمرو:پاڪستان جون فصلون
ترجمو
thumb|115px|left|روزيٽا پٿر ترجمن جي ھنر جو ھڪ سيڪيولر نشان آھي
ترجمو هڪ ٻوليءَ جو مواد/ادب ٻي ٻوليءَ ۾ اٿلائي آڻڻ کي ترجمو ڪرڻ جو عمل چئبو آهي. . ترجمن جي مرحلن  ۾ انتھائي محنتڪنشي جي ڪري 1940 واري ڏھاڪي م خودڪار مشيني طريقي سان ۽  ڪمپيوٽر وسيلي ترجمي يا ترجمي م ڪمپيوٽر کان مدد وٺڻ وارن طريقن ۾ ڪنھن حد تائين  ڪاميابي ماڻڻ جي ڪم جي شروعات ٿي انٽرنيٽ جي ابتدا ان ڪم ۾ زبردست تيزي آڻي ڇڏي گوئٽي (1749- 1832ع) ٻه صديون اڳ بلڪل صحيح چيو هو ته ”دنيا جي ادب جو تصور ترجمن جي چوڌاري ڦِري ٿو“ ۽ اِنهي ڳالهه ۾ ڪو وهم ۽ گمان به ناهي ته زبانن کي سمجهڻ جون رڪاوٽون رڳو ترجمن سان ئي دور ٿي سگهن ٿيون. . ارڙهين ۽ اڻويهين صدين دوران جرمن ٻوليءَ جي ليکڪن مشرق جي شاهڪار ڪتابن جا ترجما ڪيا هئا. گوئٽي خود ”ديوان حافظ“ جي ترجمي کان متاثر ٿيو هو. هندستان جي ڪلاسيڪي ادب جرمن ترجمن جي صورت ۾ گس ڳوليو هو ۽ نتيجي ۾ جرمن مستشرقين جا پوءِ جا نسل اُڀريا، جن يوروپي اسڪالر پيدا ڪيا ۽ پوءِ يوروپي ادب جي تاريخ ۽ فڪر گهڻي ڀاڱي مشرق جي وري اُسرڻ جي نتيجي ۾ وڌيا ويجهيا. فرينچ انقلاب پنهنجي ورثي لاءِ عربي ادب ۽ فلسفي جو قرضي آهي. اها تاريخ جي پڄاڻي ناهي. آمريڪي انقلاب، فرينچ انقلاب جي By Product آهي اسان سنڌي ڳالهائيندڙ ڪيترين ئي ڳالهين سان گڏ انگريزي، فرينچ، جرمن، رشين، اسپينش، ايتري قدر جو ننڍي کنڊ جي ٻولين ۾ سرجندڙ ادب جي ڀيٽ ۾ گهڻو پوئتي آهيون. چيني ۽ عربي ٻولين وٽ Information Units (جيڪي 155 بلين درڪار هوندا آهن) به ناهن، جيڪي ترقي ۽ واڌاري لاءِ گهٽ ۾ گهٽ گهربل آهن. مثال طور جيڪي لکها لفظ سائنسي لفظن جي ڀنڊار (Vocabulary) سان لاڳاپيل آهن، اُنهن تي ڪم ئي نه ٿيو آهي. آئون سمجهان ٿو ته سنڌي زبان اُنهن جا هڪ جهڙا/هم معنى لفظ به جوڙي نه سگهي آهي. اِنهيءَ ڪري جيڪڏهن انهيءَ ڏس ۾ اڳڀرو وڌڻو آهي ته ترجمي ۽ اُن جي هنر کي نظرانداز ڪرڻ سولو ناهي. حقيقت ۾ سنڌي ٻوليءَ ۾ اُن جي هڪ وڏي تعداد جي ضرورت آهي، جنهن ۾ موضُعن جي فراواني ۽ گوناگونيت هئڻ تمام ضروري آهي. جنهن ٻوليءَ ۾ جيترا گهڻا ترجما ٿيندا، اُن ٻوليءَ جي ترقيءَ ۽ واڌاري جا امڪان اوترا وڌيڪ روشن ٿيندا، پوءِ چاهي اُهي غير معياري، معيار جي سطح کان ڪِريل ۽ اردوءَ مان ڇو نه هجن، ڇو جو اُهي بهتر معيار لاءِ هڪ ڏاڪي جي حيثيت رکن ٿا. اها ڳالهه بي معنى آهي ته ڪا خاص ٻولي ترجمي جي مقصد لاءِ سڻائي ۽ آدرشي حيثيت رکندي آهي. دنيا ۾ اهڙي ڪابه ٻولي ناهي، جنهن پنهنجيون خوبصورتيون ۽ راز مترجمن سان نه ونڊيا هجن، دنيا جي سموري ادب جي وڏي حصي کي اسين تڏهن پڙهي ۽ پسند ڪري سگهنداسين، جڏهن اُهو اسان کي ترجمي جي صورت ۾ مهيا ٿيندو. اِهو ڪم اُهي اهلِ قلم ۽ لائق ليکڪ ڪري سگهندا، جيڪي ٻين ٻولين تي عبور رکندا هوندا ۽ کين اُهي ٻوليون ترجمو ڪرڻ ۾ آسان لڳنديون هونديون. ترجمي ۾ مهارت جو درجو، هڪ مترجم جو ٻئي مترجم کان بهتر ٿي سگهي ٿو، پر سڀ کان اوچي چوٽيءَ تي وري به جاءِ خالي هوندي آهي. ائين برابر آهي ته هڪ غير معياري ترجمي جي ڀيٽ ۾ معياري ترجمو پسند ڪيو ويندو آهي پر ادب هڪ اهڙو ميدان آهي، جتي خوش آئيند حادثا اهو ياد ڏياريندا آهن ته مقصد کي ڇڏي ڏيڻ بدران ڪوشش ڪرڻ ۽ ناڪام ٿيڻ بهتر آهي.
اشتقاق
انگريزي لفظ ٽرانسليشن لاطيني لفظ ٽرانسليٽيو مان نڪتل آهي. جيڪو وري ٻن لفظن ٽرانس(معني: پار يا آرپار يا ٻئي پاسي) ۽ فيري(معني: کڻي وڃڻ، کڻي اچڻ يا آڻڻ) اھڙي طرح ٽرانسليشن جي معني آھي ھڪ ٻولي مان ٻي ٻوليءَ ۾ آڻڻ ہا کڻي اچڻ.
حوالا
زمرو:ربطيات
آفتاب صداقت بجواب آئينه هدايت
حوالا
زمرو:مولوي احمد ملاح جا لکيل ڪتاب
ڳڙهي ياسين تعلقو
ڳڙهي ياسين تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڳڙھي ياسين شھر آھي.
ديھون
ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ 88 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:شڪارپور ضلعو
نياگرا آبشار
thumb|[[عڪس:نياگرا آبشار جو ڏيک.jpg|thumb|نياگرا آبشارنياگرا آبشار|alt=نياگرا آبشار]]
نياگرا آبشار ڪئناڊا ۾ "آنٽريو" نالي هڪ ڍنڍ 24 ڪلو ميٽرن ۾ پکڙيل آهي.جنهن مان 53 ڪلو ميٽر ڊگهي هڪ ندي نڪري،اتر آمريڪا جي "ايري" ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.آنٽريو ڍنڍ وٽ،جتان هي ندي نڪري ٿي،نياگرا نالي هڪ قديم شهر صدين کان آباد آهي،جنهن جي نالي پٺيان،هن ندي ۽ آبشار جو نالو پڻ نياگرا پئجي ويو آهي.دنيا جو هي مشهور آبشار آمريڪا جي شهر نيويارڪ کان 35 ڪلو ميٽر اتر اوله طرف آهي.هن آبشار جا ٻه حصا آهن،جيڪي نياگرا آبشار نيويارڪ ۽ نياگرا آبشار آنٽريو ڪئنيڊا سڏجن ٿا.هي آبشار 200 کان 250 فوٽ اوچو آهي،جڏهن ته ان جي ويڪر 2250 فوٽ آهي.آبشار جي تاريخ بابت چيو وڃي ٿو ته ، برفاني دور ۾ هتي هڪ وڏو گليشيئر هو،جيڪو اڄ کان لڳ ڀڳ 12000 سال اڳ ڳلي،ندي جي صورت اختيار ڪري ويو هو،هن آبشار مان هڪڙي منٽ ۾ سراسري طور 1100000 ڪيوبڪ  فوٽ جي حساب سان پاڻي ڪري ٿو،ان حوالي سان هي دنيا جو وڏي ۾ وڏو آبشار ليکيو وڃي ٿو.پاڻي جي اهڙي تيز وهڪري ۽ ڪٽاء سبب هي آبشار وقفي وقفي پنهنجو رخ ۽ مقام پڻ تبديل ڪندو رهيو آهي.آبشار کان مٿي ندي جي ٻنهي ڪنارن تي،آمريڪي سرڪار ننڍا ننڍا بند ٻڌي ڊيم ٺاهيا آهن،جن مان پيدا ٿيندڙ بجلي تي ڪيترائي ننڍا وڏا ڪارخانا هلن ٿا.ان کان سواء، آمريڪا ۽ ڪيناڊا جي سرحدن ۾ ورهايل هن علائقي جي آمدني جو هڪ وڏو ذريعو سياحت پڻ آهي.هتي هر سال ڏيڍ ڪروڙ سياح تفريح لاء اچن ٿا.
سڪندر علي شاه (ڳالهہ) 11:06, 30 جُولاءِ 2016 (UTC)
ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2015ع
ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2015ء ، 14 فيبروري کان 29 مارچ 2015ء تائين، آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ ۾ گڏيل ميزباني ھيٺ منعقد ٿيو۔ ھن ۾ ڪل 14 ٽيمون ﺷﺮڪت ڪئي، 14 ميدانن تي ڪل 49 ميچون کيڏيون ويون۔ آسٽريليا جي ميدانن تي ڪل 26 ميچون ايڊيليڊ ، برسبيب, ڪينبرا ، ھوبارٽ ، ميلبورن ، پرٿ ۽ سڊني ۽ نيوزي لينڊ ۾ 23 ميچون آڪلينڊ ، ڪرائسٽ چرچ ، ڊنيڊن ، ھيلمٽن ، نيپئر ، نيلسن ۽ ويلنگٽن .‏ فائنل ميلبورن ڪرڪيٽ گراؤنڊ تي کيڏيون ويون ۔
ٻولی
زمرو:مستقبل جا واقعا
شريڪ ملڪ
360px|thumb|2015 ڪرڪيٽ عالمي ڪپ ۾ شرڪت ڪرڻ وارا ملڪ۔ {{legend|#008000|اھل بوجہ [[انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪاؤنسل جا رڪن|بين الاقوامي ڪرڪيٽ ڪوؤنسل جا رڪن}} {{legend|#00FF00|اھل بذريعہ WCL يا qualifier}} {{legend|#FF0000|اھليتي مقابلن ۾ شرڪت ڪئي پر اھل قرار نہ پاتئيون}}]]
انتظاميا
ایمپائر انتخاب کمیٹی نے کل 20 ایمپائروں کو منتخب کیا۔ : آسٹریلیا اور انگلينڊ کے 5، 5, ایشیا سے 5, نیوزی لینڈ اور جنوبی افریقہ اور 1 ویسٹ انڈیز سے.
رابطا
زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2015 زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ زمرو:2015 ۾ ڪرڪيٽ زمرو:2015 ۾ آسٽريليا زمرو:2015 ۾ زمبابوي زمرو:2015ء زمرو:2015 ۾ رانديون زمرو:2015 ۾ براعظم آسٽريليا
آفتاب عشق (ڪتاب)
آفتاب عشق سنڌي ٻولي جي مشهور عوامي ۽ لوڪ شاعر دادن فقير جي شاعري جو هي پهريون ڪتاب سردار الطاف حسين لاکير ترتيب ڏنو، جنهن کي دادن فقير جي پوئلڳ ۽ راڳي سلطان فقير سولنگيءَ سال 1989ع ۾ ’توفيق آرٽ پرنٽنگ پريس‘ دادو مان ڇپائي پڌرو ڪيو، هن ڪتاب ۾ دادن فقير جي سوانح عمري مشهور شاعر ناظم منگيءَ لکي آهي ۽ ٻه اکر ذاڪر حسين راڌن جا لکيل آهن. هن ڪرائون سائز ڪتاب جا 253 صفحا ۽ قيمت صرف 30 رپيا رکيل آهي. هن ڪتاب ۾ حمديه، نعتيه شعرن کان علاوه منقبتون، مسدس، رباعيون، بيت، قطعا، غزل، ڪافيون ۽ ٻيون صنفون ڏنل آهن.
حوالا
زمرو:1989ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
دودو بن خفيف سومرو ٽيون
دودو بن خفيف سومرو ٽيون سنڌ جو ھڪ حڪمران ھيو. ھو سومرو نسل جو ھيو ۽ ھو احد سومرو جو والد ھو.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي سورما
ترفع
thumb|کاٻو|220px
'′′ترفع′′′ يا ′′′بلندي′′′ (Sublimity) بلند و بالا ، اتاهو، اوچو ادب، جيڪو پڙهندڙ يا ٻڌندڙ تي وجداني ۽ جذباتي ۽ تخليقي سطح تائين وٺي وڃي.يوناني نقاد لنجائنس (Longinus) پنهنجي مقالي جنهن کي انگريزي ءَ ۾ The Sublime چئجي ٿو، لکيو. سبلائيم کي سولي سنڌيءَ ۾ بلنديءَ جي باري ۾ يا ”ارفيت“ چئي سگهجي ٿو. لنجائنس جي خيال موجب عمدگي، بلندي يا ارفيت ماڻهوءَ جي طبيعت ۽ فن تي مدار رکي ٿي. فطرت طرفان ڏنل ڏات کي سکيا ۽مشق ذريعي وڌائي خوبصورت بڻائي سگهجي ٿو، تنهنڪري شاعريءَ جي ڏات کي وڌائڻ لاءِ به لنجائنس هيٺيان 5 ذريعا ٻڌايا آهن؛ (i) سوچ جي بلندي (Grand Conception) (ii) جذباتي اتساهه حاصل ڪرڻ (Imitation or Inspiration) (iii) ٻوليءَ جي سونهن يا مثالن جو استعمال (The use of Figures) (iv) ٻولي يا عبارت (Diction or Words) (v) لفظن جي شاندار بيهڪ (Dignified Composition)
سائبيريا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> thumb| سائبيريا جي هٿيارن جو ڪوٽ، جيڪو 1917 تائين روسي امپيريل ڪوٽ آف آرمز جو حصو هو
سائبيريا ( /جي aɪ ɪər مون کي ə / ب ؛ Сибирь سائبر,   IPA: <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[sʲɪˈbʲirʲ]   (         [[Media:Ru-Сибирь.ogg|ٻڌو]]  ) ) هڪ وسيع جاگرافيائي خطو آهي ، جيڪو سڄي اتر ايشيا ، اولهه ۾ يورال جبل کان اوڀر ۾ پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهي. اهو 16 صدي جي پوئين اڌ کان وٺي روس جو حصو رهيو آهي ، جڏهن روسين يورال جبل جي اوڀر واري زمين کي فتح ڪيو. سائبيريا وسيع ۽ گهٽ آبادي وارو آهي، جيڪو 13.1 e6km2 ، پر روس جي آبادي جو فقط پنجون حصو آهي. نووسیبرسڪ ۽ اومسڪ علائقي ۾ سڀ کان وڏا شهر آهن.
ڇاڪاڻ ته سائبيريا هڪ جاگرافيائي ۽ تاريخي علائقو آهي ۽ نڪي هڪ سياسي ادارو آهي، تنهنڪري ان جي علائقائي سرحدن جي ڪا به صحيح تعريف ناهي. روايتي طور تي، سائبيريا اوڀر طرف يورال جبلن کان پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهي، ۽ ان ۾ آرڪٽڪ سمنڊ جو گهڻو پاڻي نيڪال وارو علائقو شامل آهي. ينيسي ندي سائبيريا کي ٻن حصن اولهندي سائبيريا ۽ اوڀرندي سائبيريا ۾ ورهائي ٿي. سائبيريا ڏکڻ طرف آرڪٽڪ سمنڊ کان اتر-وچ قزاقستان جي ٽڪرين تائين ۽ منگوليا ۽ چين جي اترين حصن تائين پکڙيل آهي. سائبيريا جو مرڪزي حصو ( اولهه ۽ اوڀر سائبيريا اقتصادي علائقا) سوويت يونين ۾ علائقي جو بنيادي حصو سمجهيو ويندو آهي. بنياد کان ٻاهر، سائبيريا جي الهندي حصي ۾ يورال جا ڪجهه علائقا شامل آهن، ڏور اوڀر واري حصي کي تاريخي طور روسي ڏور اوڀر ۽ اتر قزاقستان پڻ سڏيو ويو آهي.
بڻ بنياد
نالي جو اصل نالواڻ ڄاتل آهي. ڪجهه ذريعن جو چوڻ آهي ته "سائبيريا" سائبرين تاتار لفظ مان نڪتل آهي "سمهڻ واري زمين" (Sib Ir). هڪ ٻيو اڪائونٽ اهو نالو سِرِتيا [ru] (پڻ "سيوپير" (sʲɵpᵻr))، ھڪڙو پيلواسياٽڪ نسلي گروھ جيڪو نينٽس پاران شامل ڪيو ويو آھي.
بشڪي
بشڪِي/ بُجڪِي: هڪ قسم جي ننڍڙي ڳوٿري. سنڌ جي خاص ڪري ٻهراڙيءَ وارن علائقن ۾ عورتون هن کي ڪتب آڻينديون آهن. بُشڪي سوٽي ڪپڙي مان ٺاهبي آهي. هي مستطيل شڪل جي هوندي آهي، جنهن جي چوٽيءَ تي ٿُلهو ڌاڳو يا ڏور ٽاڪيل هوندي آهي، جنهن سان بشڪيءَ کي ويڙهبو آهي. اڄ ڪلهه جي شهري عورتن جو پرس انهي بشڪيءَ جي جديد شڪل آهي. ٻهراڙيءَ جون عورتون بشڪيءَ ۾ پئسا سنڀالي رکڻ کان سواءِ سيبي -ٽوپي- جو سامان (سئي ۽ ڌاڳا وغيره) ۽ کائڻ پيئڻ جون شيون سنڀالي رکنديون آهن. -بشڪي-، رليءَ وانگر مختلف رنگن جي ڪپڙن کي ڳنڍي ٺاهي ويندي هئي. ڪي بشڪيون وري عام لسي ڪپڙي تي ڀرت ڀري ٺاهيون وينديون هيون. سنڌ جي ٻهراڙين ۾ اڄ به -بشڪي- استعمال ۾ ايندي آهي.
آسانند مامتورا
سنڌي ٻوليءَ جي بزرگ ساهتڪار، نثر نويس ۽ ڪھاڻيڪار آسانند مامتورا، 1903ع ۾ اولڊ ٽائون ڪراچيءَ ۾ جنم ورتو. ننڍپڻ کان ئي سندس لاڙو ادب ۽ فلسفيءَ طرف رھيو. ھاءِ اسڪول جي تعليم دوران لالچند امر ڏنيمل جڳتياڻيءَ ۽ ڪاليج ۾ ڀيرومل مھرچند آڏواڻيءَ جھڙن وڏن ليکڪن وٽ تعليم حاصل ڪرڻ ۽ سندن صحبت اختيار ڪرڻ سبب ھن جي دل ۾ به ادب لاءِ چاھ پيدا ٿيو، اسڪولي زندگيءَ ۾ ئي چيدا مضمون لکڻ شروع ڪيائين. ڪاليج جي زماني ۾ ڪيترا ليک ۽ ڪھاڻيون لکيائين. ڪاليج جي پرنسپال گربخشاڻيءَ سندس ڪھاڻيون پڙھي، کيس صلاح ڏني ته ھو صرف ڪھاڻيون لکي.
آسانند مامتورا، امر لال ھنڱوراڻيءَ ۽ مرزا نادر بيگ کان پوءِ حقيقت نگاريءَ واري دور جو ٽيون وڏو ڪھاڻيڪار آھي، جنھن سنڌي ڪھاڻيءَ کي ھڪ نئون موڙ ڏنو، سندس ڪھاڻيون حقيقت تي ٻڌل ته ھيون، پر ھن انھن ۾ پھريون ڀيرو نفسياتي ۽ جنسي مسئلن کي ڇھيو. پروفيسر منگھا رام ملڪاڻيءَ جي لکڻ موجب سندس پھرين سماجي ڪھاڻي ’ھيءُ پريم‘ 1932ع ۾ ’سنڌو‘ رسالي ۾ شايع ٿي. ان کان پوءِ جڳت آڏواڻيءَ، 1939ع ۾ ، آسانند مامتورا جي چئن ڪھاڻين جو مجموعو ’جيوت، پريم ۽ پاپ جون ڪھاڻيون‘، ڪھاڻي ساھت منڊل، حيدرآباد پاران ڇپائي پڌريون ڪيون. 1943ع ۾ ’آشا ساھت منڊل‘ طرفان سندس ٽن ڪھاڻين جو مجموعو ’آرسي‘ نالي سان ظاھر ٿيو، ان وچ ۾ سندس پنج ڪھاڻيون ’سنڌو‘ رسالي ۾ پڻ ڇپيون. 1932ع کان 1949ع تائين سندس لکيل 11 ڪھاڻيون ’ڳنوارڻ‘ عنوان سان، سنڌي ٽائيمس پبلڪيشن الھاس نگر (ڀارت) ڊسمبر 1978ع ۾ ڇپائي پڌريون ڪيون.
آسانند مامتورا ڪھاڻيڪار سان گڏ ھڪ ناول نگار به ھو. سندس پھريون آدرشي ناول ’شاعر‘، 1941ع ۾ ’آشا ساھت منڊل‘ ڇپائي پڌرو ڪيو، سندس ٻيو طبع زاد ناول ’حليما‘ سندس جنم ڀومي سنڌ جي مسلم زندگيءَ تي آڌاريل شاھڪار ناول آھي، جيڪو ڪونج پبليڪيشن بمبئيءَ 1977ع ۾ ڇپي پڌرو ڪيو. ھي ٻئي ناول سنڌ ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي ۽ چونڊ پبليڪيشن لاڙڪاڻي پاران پڻ شايع ٿيا. آسانند مامتورا جي زندگيءَ جو گھڻو حصو ڪراچيءَ ۽ بعد ۾ بمبئيءَ جي اسڪول ۾ ھيڊ ماستريءَ ۾ گذريو.
زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
انٽون چيخوف
انٽون پاولووچ چيخوف روس جو مشھور اسٽيج ڊراما نويس ۽ ڪھاڻيڪار ھيو جنھن جو شمار روس جي عظيم اديبن ۾ ٿئي ٿو. ھي 29 جنوري 1860 ۾ روسي ايمپائر جي شھر ٽيگنروگ ۾ ھڪ مڊل ڪلاس واپاري خاندان ۾ پيدا ٿيو. پيشي جي لحاظ کان ڊاڪٽر ھيو. ھن پنھنجي پيشي ۽ ادبي زندگيءَ تي تبصرو ڪندي چيو ھو تہ " طب منھنجي جائز زال آھي" ۽ "ادب منھنجي محبوبه آھي".
زندگي جو احوال
thumb|ٽيگنروگ شھر ۾ چيخوف جو گھر thumb|150px|left|چيخوف 1882 ۾ جڏھن نوجوان ھيو thumb|left|روسي شھر ٽيگنروگ جو ڇوڪرن جو اسڪول [[چيخوف جمنازيم|ٽيگنروگ بوائز جمنازيم جتي چيخوف يارھن سال تعليم پرائي ھئي]] thumb|150px|چيخوف جو پورٽريٽ جنھن ۾ مقامي لباس ۾ ڏيکاريل thumb|left| چيخوف جي پنھنجي ڀاءُ نڪولائي سان گڏ 1882 ۾ نڪتل تصوير thumb|1890 ۾ چيخوف جو خاندان ( مٿين قطار ۾ کاٻي کان ساڄي) اوان اليگزينڊر، پيء ( مٿان کان ٻين قطار ۾) اڻڄاتل دوست، ليڪا مزنوفا، ماشا (ماء)، سيريوزھا ڪسليف (ھيٺين قطار ۾) ميشا ، اينٽن چيخوف thumb|چيخوف جو ڪلاسيڪي انداز thumb| چيخوف جو گھر [[ميلخوف جيڪو ھاڻي ميوزيم آھي]] thumb|انٽون چيخوف 1893 ۾ thumb|left|150px| چيخوف جو پورٽريٽ thumb|left|[[ليو ثالسٽاء ۽ يالٽا سان 1900 ۾ نڪتل تصوير]] thumb|150px| پنھنجي زال [[اولگا نپر سان 1901 ۾ ھني مون واري تصوير]]
انٽون چيخوف 17 جنوري 1860 ۾ روس جي ازوف سمنڊ تي واقع بندرگاھ ٽيگنروگ م پاول ييگورووچ چيخوف جي گھر ۾  پيدا ٿيو. پراڻي ڪيلنڊر مطابق ھن جو جنم ڏينهن 29 جنوري ھيو. سندس پيءُ کي ڪرياني جو دڪان ھيو ۽ اھو ھڪ پڪو آرٿوڊڪس عيسائي ھيو. چيخوف جي ماء جو نالو ييوجينيا (موروزوفا) ھيو جيڪا ڪپڙن جي واپاري جي نياڻي ھئي ۽ پيء سان واپار لاء سڄو روس گھميل ھئي. چيخوف کين ياد ڪندي ھڪ دفعو لکيو هو ته "اسان کي ڏات پيء کان ملي ۽ ماڻھپو ماء کان مليو ." چيخوف ٽيگنروگ جي گريڪ اسڪول ۽ پوء جمنازيم ۾ تعليم حاصل ڪئي. 1876 ۾ چيخوف جي والد نئون گھر ٺھرايو جنھن ۾ ٺيڪيدار ساڻس ڌوڪو ڪيو جنھن جي ڪري سندس ڏيوالو نڪري ويو ۽ قرضدارن جي قيد کان بچڻ لاء ماسڪو ڀڄي ويو جتي اڳي ئي سندس ٻہ وڏا پٽ اليگزينڊر چيخوف ۽ نڪولائي چيخوف  يونيورسٽي ۾ پڙهي رھيا ھئا. ماسڪو ۾ خاندان غريبي ۾ زندگي گذارڻ لڳو. چيخوف کي پوئتي تعليم مڪمل ڪرڻ لاء ۽ خانداني اثاثا وڪڻڻ لاء ٽيگنروگ ۾ ڇڏيو ويو جتي ٽي سال رھيو ۽ ٽيوشن پڙھائي پنھنجي تعليمي خرچن کي منھن ڏنو. جيڪي روبل ھن وٽ بچندا ھئا ھي ماسڪو پنھنجي خاندان ڏانھن موڪليندو هو ۽ ان دؤر ۾ ھن پنھنجي مطالعي کي وڏي پيماني تي جاري رکيو.ھن ڪافي معاشقا بہ ڪيا جن ۾ پنھنجي استاد جي زال سان معاشقو پڻ شامل آهي. 1879 ۾ تعليم مڪمل ڪري ماسڪو ۾ خاندان سان گڏ رھڻ شروع ڪيو جتي ھن فرسٽ ماسڪو اسٽيٽ ميڊيڪل يونيورسٽي ۾ داخلا ورتي. 1884 ۾ ھن طب جي ڊگري حاصل ڪري طبيب ٿيو جيڪو ان جو مکيه پيشو بڻيو. تنھن ھوندي بہ ھن جي ڪمائي پوري ساري رھي ڇوتہ جي غريبن جو مفت علاج ڪندو هو. 1884 ۽ 1885 ۾ کيس کنگھ سان رت ايندي ھئي ۽ 1886 ۾ ھن جي حالت وڌيڪَ خراب ٿي جو کيس ٽيوبرڪيولاسس يا ٽي بي جي بيماري لڳي چڪي ھئي پر ان کي ھي لڪائيندو رھيو. ھن آمدني ۾ اضافي لاء ۽ بھتر رھائش حاصل ڪرڻ لاءِ ھفتيوار رسالن ۾ لکڻ جاري رکيو.1887 ۾ ھن ھڪ ٿيئٽر لاء ايوانوف ڊرامو لکيو.1895 ۾ سيگل (سيگل پکي)، 1897 ۾ انڪل وانيا ( چاچو وانيا)، 1900 ۾ ٿري سسٽرز (ٽي ڀينرون)، 1903 ۾ چيري آرچرڊ (چيري جو باغ) نالي مشھور ڊراما لکيا. 1889 ۾ سندس ڀاءُ نڪولائي چيخوف ٽي بي جي بيماري جي ڪري وفات ڪري ويو ان واقعي ھن کي دي ڊريئري اسٽوري (مايوسي جي ڪھاڻي) لکڻ تي اتساھيو .1890 ۾ ھي اوڀر روس جي مشڪل سفر تي نڪتو جنھن ۾ ھي ريل، گھوڙي گاڏي ۽ درياء واري آگبوٽ تي سفر ڪندي سزا ڪاٽيندڙ قيدين جي بيٺڪ ڪيٽورگا ۽ جپان جي اتر ۾ واقع سکالن ٻيٽ تي پھچي ٽن مھينن تائين ھزارين قيدين ۽ ان بيٺڪ ۾ آباد ڪيل ماڻھن سان ملاقاتون ڪيون.
thumb|روس جي [[اليگزينڊروسڪ سکالنسڪي شھر ۾ گھر جنھن ۾ 1890 ۾ چيخوف ترسيو هو جيڪو ھاڻي چيخوف ميوزيم آھي]]
ھن سفر ۾ ھن اتي رھندڙن جي ڪسمپرسيءَ واري حالت، عورتن جي جنسي غلامي، ڪوڙن لڳائڻ واري سزا، کاڏي پيتي جي رسد ۾ غبن جي واقعن تي کيس ڏاڍو صدمو رسيو جنھن ڪري ھن سماجي سائنس تي ڪتاب سکالن ٻيٽ لکيو. 1892 ۾ ھن ماسڪو کان ڏکڻ طرف 40 ميلن جي فاصلي تي ميليخووو ۾ ھن ملڪيت خريد ڪري اتي ھڪ گھر ۾ رھائش اختيار ڪري زميندار بڻيو. مارچ 1897 ۾ ھن جي ڦڦڙ ۾ ھيمريج ٿيڻ جي ڪري طبعيت بگڙي ويس ۽ کيس منٿون ڪري اسپتال وڃڻ لاء راضي ڪيو ويو جتي ڊاڪٽرن ٽي بي جي بيماري جي تشخيص ڪئي ۽ کيس رھڻي ڪھڻي جي طور طريقي بدلائڻ جو مشورو ڏنو .1989 ۾ سندس والد جي وفات کان پوءِ ھن يالٽا ۾ گھر تعمير ڪرائي ماء ۽ ڀيڻ کي ان ۾ منتقل ڪيو.25 مارچ 1901 م ھن اولگا نپر سان چپ چاپ ۾ شادي ڪري ڇڏي.يالٽا م ھن مشھور ڪھاڻي دي ليڊي ود ڊاگ (ڪتي واري عورت) لکي .مئي 1904 ۾ ٽي بي ھن جي لاءِ موتمار حالت تائين وڌي وئي.3 جون تي زال سان گڏ جرمنيءَ جي شھر بيڊن ويلر روانو ٿيو جتي دم ڌڻيءَ حوالي ڪيائين. ھن جو لاش ريل جي مڇين واري ريفريجريٽيڊ گاڏي ۾ رکي ماسڪو منتقل ڪيو ويو. کيس ماسڪو جي نوووڊيوچي قبرستان ۾ پيء جي قبر ڀرسان دفنايو ويو.
حوالا
زمرو:1860ع جون پيدائشون زمرو:1904ع جون فوتگيون
بينظير ڀٽو
شهيد ذوالفقار علي ڀٽي جي وڏي نياڻي. بينظير ڀٽو جي ولادت 21 جون 1953ع تي ڪراچيءَ ۾ ٿي. سندس نالو ته بينظير رکيو ويو هو، پر ننڍپڻ ۾ سندس خوبصورت ۽ گلابي رنگ جي ڪري کيس گهر ۾ ”پِنڪي“ سڏيندا هئا.
ذاتي پسمنظر
پاڪستان جي ٻه ڀيرا چونڊيل اڳوڻي وزيراعظم شهيد بينظير ڀٽو جو والد شهيد ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان جو صدر ۽ وزيراعظم رهي چڪو هو، جنهن جو تعلق لاڙڪاڻي جي مردم خيز زمين سان هو. جڏهن ته سندس ماءُ بيگم نصرت ڀٽو جو تعلق ايران جي اصفهان شهر سان آهي.بينظير سندن وڏور ڌيءَ هئي. هي پاڻ ۾ چار ڀائر ڀيڻون هئا، جن مان هاڻي صرف هڪ ڀيڻ صنم ڀٽو حيات آهي.
بينظير ڀٽو هڪ قداور ۽ تمام حسين عورت هئي، جنهن جي شادي 1987ع ۾ سنڌ جي هڪ ٻئي سياسي خاندان ۾ ٿي. سندس ور آصف علي زرداري نوابشاهه جي بزرگ سياستدان حاڪم علي زرداريءَ جو فرزند آهي، جيڪو ناناڻي طرف کان سنڌ ۾ علم جي شمع روشن ڪندڙ شخصيت حسن علي افنديءَ سان واسطو رکي ٿو. آصف علي زرداري پاڪستان جو صدر رھي چڪو آهي. کيس ٽي ٻار، هڪ پٽ بلاول ۽ ٻه نياڻيون بختاور ۽ آصفه آهن.
تعليم
بينظير ڀٽو کي ابتدائي تعليم لاءِ ڪراچيءَ جي مسز جيننگ جي نرسري اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن 1958ع ۾ ڪراچيءَ جي مشهور اسڪول ڪانوينٽ آف جيزز اينڊ ميري (Convent of Jesus and Mary) ۾ داخلا ورتي. ننڍپڻ ۾ هوءَ هڪ سلڇڻي ۽ سٻاجهي نينگر هئڻ سان گڏ تمام ذهين ۽ هوشيار شاگردياڻي هئي. ستن سالن جي عمر ۾ جڏهن سندس والد جنرل ايوب خان جي مرڪزي ڪابينا ۾ وزير ٿيو ته سندن ڪٽنب راولپنڊيءَ ۾ رهائش اختيار ڪئي، جتي پهرين کيس ”پريزنٽيشن ڪانوينٽ“ (Presentation Convent) ۾ داخل ڪيو ويو، پر پوءِ جلد ئي سندس ڀيڻ صنم ڀٽو سان گڏ ڪوهه مريءَ جي بورڊنگ هائوس ۾ موڪليو ويو. هن دور ۾ هن کي ڪتابن پڙهڻ جو شوق ٿيو. ڪتابن ۾ هن کي تاريخ، آتم ڪهاڻيون ۽ اگاٿاڪرسٽيءَ جون جاسوسي ڪهاڻيون پسند هيون. بينظير کي ٽپال جون ٽڪليون گڏ ڪرڻ جو به شوق هو ۽ هوءَ اسڪول جي راندين ۽ ٻين غيرنصابي سرگرمين ۾ به حصو وٺندي هئي، ان ڪري سندس استاد کيس گهڻو ڀائيندا هئا. ننڍي عمر کان ئي مختلف پرڏيهي ملڪ گهمڻ ۽ گهر ۾ ٿيندڙ سياسي گفتگوءَ جي ڪري هن ۾ سياسي شعور موجود هو.
جڏهن سندس والد وزير خارجه بڻيو، تڏهن سندس مقبوليت ۾ گهڻو اضافو ٿيو ۽ ان وقت جي ڪابينا ۾ عمر ۾ ننڍي ۾ ننڍو وزير هئڻ جي باوجود گهڻن تي ڀاري هو. 1965ع ۾ هندستان پاڪستان جي جنگ لڳي، جنهن کان پوءِ ڀٽي صاحب جا ايوب خان سان اختلاف ٿي پيا، ان ڪري هو سندس حڪومت کان ڌار ٿي ويو. هي اهو دور هو، جنهن ۾ بينظير کي تمام ويجهي کان ملڪ جي حالتن جو مشاهدو ڪرڻ جو موقعو مليو. 1966ع ۾ جنرل ايوب خان جي حڪومت کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ ڀٽو صاحب وڏو مقبول سياسي ليڊر بنجي اڀريو ۽ هي خاندان ڪراچيءَ واپس موٽي آيو ۽ بينظير وري ڪانوينٽ آف جيزز اينڊ ميري اسڪول ۾ داخلا ورتي، جتان هن صرف 15 سالن جي عمر ۾ ’او‘ ليول جو امتحان ڏنو. ان کان اڳ 1967ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جو بنياد پئجي چڪو هو، جنهن جو چيئرمئن ڀٽو صاحب بڻيو ۽ بينظير صرف چوڏهن سالن جي عمر ۾ ان جي بنيادي پنجن ميمبرن ۾ شامل هئي. ڪجهه وقت گرامر اسڪول ۾ پڙهڻ کان پوءِ هوءَ هارورڊ يونيورسٽيءَ جي ريڊڪلف ڪاليج ۾ پڙهڻ لاءِ آمريڪا هلي وئي. اهو 1969ع جو سال هو. انهيءَ دور ۾ ويٽنام جنگ خلاف ٿيندڙ ڪيترن مظاهرن ۾ شرڪت ڪيائين، اوڀر پاڪستان ۾ آيل سامونڊي طوفان جي متاثرن لاءِ چندا گڏ ڪيائين ۽ ڪاليج جي ٻين ڪيترين سرگرمين ۽ تقريري مقابلن ۾ حصو ورتائين، جنهنڪري هوءَ ڪاليج ۾ گهڻي مشهور ٿي وئي.
سياست ۾ آمد
1970ع جي چونڊن ۾ اولهه پاڪستان مان پيپلز پارٽيءَ جي اڪثريت سان چونڊجڻ مهل هوءَ آمريڪا ۾ هئي. ان کان پوءِ اوڀر پاڪستان جون حالتون خراب ٿيون ۽ جنگ لڳي، اوڀر پاڪستان ڌار ٿي ويو، ڀُٽي صاحب کي باقي رهيل پاڪستان جو صدر ۽ چيف مارشل لا ائڊمنسٽريٽر بنايو ويو. ان دور ۾ بينظير ڀٽو جيئن 1972ع ۾ اونهاري جي موڪلن ۾ پاڪستان آئي ته ڀٽو صاحب کيس پاڻ سان هندستان وٺي ويو، جتي کيس شملي ۾ اندراگانڌيءَ سان ملڻو هو. ان ملاقات 18 سالن جي نوجوان بينظير جي زندگيءَ تي وڏو اثر ڇڏيو. عملي سياست جو سندس اهو پهريون تجربو هو، جتي هوءَ اخبارن، ريڊيو ۽ ٽيليويزن وارن جي توجهه جو مرڪز بڻجي وئي هئي. اتان موٽي هوءَ وري واپس آمريڪا پڙهڻ هلي ويئي. اتي پنهنجي چئن سالن واري ڪورس کي پورو ڪري سياست ۾ گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ پاڻ مختصر عرصي لاءِ پاڪستان اچي، وري پنهنجي والد جي خواهش مطابق آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ۾ وڃي داخلا ورتائين، جيڪو پاڻ به اتان پڙهيو هو. جنهن وقت 14 آگسٽ 1973ع تي ملڪ جو آئين نافذ ڪيو ويو، بينظير پاڪستان ۾ آيل هئي. ان کان پوءِ ڀٽو صاحب مختلف دورن ۾ هن کي پاڻ سان وٺي ويندو هو، ان ڪري هن کي ڪيترن مشهور ماڻهن سان ملڻ جو موقعو مليو، جن ۾ هينري ڪسنجر به شامل هو. لاهور ۾ 1974ع ۾ ڪوٺايل اسلامي سربراهي ڪانفرنس ۾ به هوءَ شامل ٿي هئي، جتي هن کي مصر جي صدر انور سادات، سعودي عرب جي شاهه فيصل، لبيا جي ڪرنل قذافي، بنگلاديش جي شيخ مجيب الرحمان، فلسطين جي ياسر عرفات ۽ ٻين سان ملڻ جو موقعو مليو. ان کان سواءِ گڏيل عرب امارات ۽ بحرين جي اميرن سان به ملي. اها سندس لاشعوري تربيت هئي، جيڪا سندس والد ڪري رهيو هو. ان سال آڪسفورڊ ۾ بينظير کي يونين جي ڊبيٽنگ سوسائٽيءَ جي اسٽينڊنگ ڪميٽيءَ جو ميمبر چونڊيو ويو هو. ان کان ڪجهه وقت پوءِ هن انهيءَ يونين جي صدر لاءِ چونڊ وڙهي ۽ 1977ع ۾ هوءَ پهرين ايشيائي ڇوڪري هئي، جنهن اهو عهدو ماڻيو هو.
هوڏانهن پاڪستان ۾ نين چونڊن جو چؤٻول هليل هو. پي. اين. اي نالي ساڄي ڌر جي پارٽين جي اتحاد اسلامي نظام جي نعري هيٺ هيٺ ماڻهن کي گمراهه ڪيو ته به ڀٽي صاحب جي پارٽي 60 سيڪڙو اڪثريت سان ڪامياب ٿي، پر پوءِ مٿس چونڊن ۾ ڌانڌليءَ جو الزام هڻي هڙتالون ڪيون ويون ۽ احتجاجي سياست ڪئي وئي. 1977ع ۾ پڙهائي پوري ڪري ڊگري وٺي بينظير واپس وطن آئي ۽ پنهنجي پيءُ جي پاران بين الصوبائي رابطه ڪميٽيءَ جي خاص صلاحڪار بڻائڻ کانپوءِ ان حيثيت ۾ سندس آفيس ڀرسان ٻي آفيس ۾ ويهڻ لڳي. 4 جولاءِ 1977ع تي مخالف ڌر سان معاهدو ٿيڻ کان پوءِ جنرل ضياءُالحق اوچتو 4 ۽ 5 جولاءِ جي وچ واري رات ۾ ڀٽي صاحب جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪري ڇڏيو. ڀٽي صاحب جي نظربنديءَ کان پوءِ بينظير پنهنجي خاندان سان ڪراچيءَ موٽي آئي. ڀٽي صاحب جي غيرموجودگيءَ ۾ بيگم نصرت ڀٽو کي پيپلز پارٽيءَ جي قائم مقام چيئرپرسن بنايو ويو ۽ بينظير کي سندس سيڪريٽريءَ طور ذميواريون ڏنيون ويون. هن جي ڀائرن کي ماءُ ملڪ کان ٻاهر اماڻي ڇڏيو هو ته جيئن اهي پنهنجي پيءُ جي آزاديءَ لاءِ دنيا جي ضمير کي جاڳائڻ جو ڪم ڪن. ڀٽي صاحب جو ڪيس هلندو رهيو، بينظير ۽ بيگم نصرت ڀٽو کي بار بار گرفتار ۽ آزاد ڪيو ويو، ڪڏهن ڪراچيءَ ۾ ڪڏهن سهالا پوليس ڪيمپ ۾ ته ڪڏهن سکر جيل ۾. جڏهن ڀٽي صاحب کي ڦاسي ڏيڻ وارو فيصلو ٿيو، ان وقت اهي ٻئي سهالا جيل ۾ هيون. ان کان پوءِ کين ڀٽي صاحب سان ملاقات لاءِ راولپنڊيءَ نيو ويو، جيڪا ساڻس سندن آخري ملاقات هئي. ڀٽي صاحب جي شهادت جتي بينظير کي دنيا جي هن وڏي ڏک کان آشنا ڪيو، اتي منجهس وڏي تبديلي آندي، جو پوءِ هوءَ بيحد بهادر، بي ڊپي، پراعتماد ۽ بيباڪ عورت بنجي اڀري. محترمه پنهنجي ڪتاب ”ڊاٽر آف دي ايسٽ“ جي پهرين سٽ اها لکي هئي ته ”مون پنهنجي هن زندگيءَ جو پاڻ انتخاب نه ڪيو، پر ان مون کي چونڊيو هو.“ حالتن هن کي فولاد بڻائي ڇڏيو. بعد ۾ بيگم نصرت ڀٽو جي بيماريءَ سبب کيس پيپلز پارٽيءَ جي شريڪ چيئرپرسن ۽ پوءِ چيئرپرسن بنايو ويو.
1981ع ۾ ايم آر ڊيءَ جي تحريڪ هلي، جيڪا 1983ع ۾ عروج تي پهتي. مارچ 1981ع ۾ پي. آءِ. اي جو هڪ جهاز اغوا ٿيو، جنهن جو الزام سندس ڀائرن تي لڳائي بينظير ۽ بيگم نصرت ڀٽو کي وري گرفتار ڪيو ويو، جتي ٻئي 1982ع تائين قيد رهيون. ان کان پوءِ بيگم نصرت ڀٽو سخت بيمار ٿي پئي ۽ ڊاڪٽرن ڦڦڙن جي ڪينسر جو مرض تشخيص ڪيو، جنهن جي علاج لاءِ کيس ولايت وڃڻ جي اجازت ملي ۽ بينظير کي ڪراچيءَ واري گهر ۾ نظربند ڪيو ويو. 1984 ۾ بينظير کي ڪن ۾ شديد سور پيو، جنهن جي علاج لاءِ ولايت وڃڻ جي کيس اجازت ملي. ائين هوءَ ايندڙ ڇهن سالن لاءِ ملڪ کان ٻاهر هلي ويئي. لنڊن ۾ هن ڪن جي آپريشن ڪرائي.1985ع ۾ فرانس ۾ سندس ڀاءُ شاهنواز جي اوچتي وفات زهر ڏيڻ سان ٿي ته پاڻ فرانس هلي وئي ۽ سندس ميت کڻائي، پاڪستان واپس آئي. اهو سندس زندگيءَ جو ٻيو سانحو هو، جنهن سان کيس منهن ڏيڻو پيو. ڀاءُ کي پنهنجي پيءُ جي ڀرسان دفن ڪرايائين. ان وقت جنرل ضياءَ کيس نظربند ڪرايو. بهرحال هوءَ پنهنجي ڀاءُ جي قتل ڪيس جي پوئواريءَ خاطر وري ڪجهه وقت لاءِ ٻاهر هلي ويئي.
عملي سياست
1986 ۾ جڏهن هوءَ لاهور واپس پهتي ته لکين ماڻهن سندس استقبال ڪيو. سندس اهڙي شايان شان واپسيءَ کان پوءِ 1987 ۾ سندس شادي آصف علي زرداريءَ سان ٿي. 10 اپريل تي اوجهڙي ڪئمپ واري واقعي کان پوءِ 29 مئي1987تي جنرل ضياءَ، محمد خان جوڻيجي جي حڪومت ۽ اسيمبليون ختم ڪيون ۽ چونڊن جو اعلان ڪيو. 17 آگسٽ 1987 تي جنرل ضياءِ جو جهاز هوا ۾ ڦاٽي پيو ۽ هو ڌرتيءَ ۽ آڪاش جي وچ ۾ ڪٿي گم ٿي ويو. ظالم آمر جو اهڙو انت اچڻ تي پاڪستان جي ماڻهن جو خدا جي انصاف تي ايمان اڃا پختو ٿيو. غلام اسحاق خان ملڪ جو صدر مقرر ٿيو، جنهن بنا پارٽي اليڪشن ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. جنهن جي خلاف بينظير پٽيشن داخل ڪئي، ان وقت جڏهن بنا پارٽي اليڪشن خلاف بينظير جي پٽيشن سپريم ڪورٽ ۾ ڪامياب ٿي ۽ ملڪ ۾ اليڪشن جو چوٻول ٿيو، ته ان وقت بينظير، بلاول ڀٽو کي جنم ڏئي بلاول هائوس ۾ شفٽ ٿي چڪي هئي.
چونڊن ۾ ڪاميابي ۽ حڪومت جي برطرفي
چونڊن ۾ هن جي پارٽيءَ خلاف نواز شريف جي سربراهيءَ ۾ آءِ. جي. آءِ نالي اتحاد ٺاهيو ويو هو. بينظير چونڊ مهم لاءِ ڪامياب دورا ڪيا ۽ پارٽيءَ کي منظم ڪيو. 1988ع واريون اهي چونڊون پيپلز پارٽيءَ کٽيون ۽ 2 ڊسمبر 1988ع تي ايوان صدر ۾ بينظر ڀٽو وزارت عظميٰ جو قسم کنيو. سموري دنيا جي اسلامي ملڪن ۾ هوءَ پهرين مسلمان عورت ۽ پهرين سنڌياڻي هئي، جيڪا ڪنهن اسلامي ملڪ جي وزيراعظم بڻي هئي. 12 ڊسمبر تي قومي اسيمبليءَ مان اعتماد جو ووٽ ورتائين. سندس اهو دور اختلافن سان ڀريل هو. پنجاب ۾ آءِ. جي. آءِ (نواز شريف) جي حڪومت هئي، جيڪي مرڪز سان ٺهي نه پئي هليا، سنڌ ۾ ايم. ڪيو. ايم حڪومت ۾ شامل هئي، پر لساني ڇڪتاڻ معمول بڻيل هئي. بلوچستان ۾ اڪبر بگٽي ساڻس ڪو نه ٺهيو ۽ اتان جون حالتون به صحيح ڪونه هيون. هوءَ ”سياسيات“ ۽ ”بين الاقوامي تعلقات“ جون ڊگريون رکندڙ هڪ قابل عورت هئي، هن پاڪستان کي دولت مشترڪه ۾ شامل ڪرائڻ جون ڪوششون ڪيون. هن پنهنجي خارجه پاليسيءَ ۾ انقلابي تبديليون آنديون. ڀارت، آمريڪا، چين ۽ اسلامي ملڪن سان دوستيءَ جا ناتا وڌايا. پهرين نومبر 1989ع تي سندس حڪومت مخالفن سندس خلاف بي اعتماديءَ جي رٿ پيش ڪئي، جيڪا ناڪام ٿي. ان کان پوءِ حيدرآباد جي پڪي قلعي ۾ ٿيل آپريشن ۾ فوج جي مداخلت کان پوءِ حالتون خراب ٿي ويون ۽ نسلي فساد ڀڙڪي اٿيا. 5 آگسٽ 1989ع تي ملڪ جي صدر غلام اسحاق خان ٽيليويزن تان قوم کي خطاب ڪري بينظير حڪومت کي برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون.
ان کان پوءِ نگران حڪومت غلام مصطفيٰ جتوئيءَ کي ڏني وئي ۽ نين چونڊن جو اعلان ٿيو. چونڊون ٿيون ۽ نوازشريف حڪومت ٺاهي، نئين اسيمبليءَ ۾ بينظير مخالف ڌر جي ليڊر چونڊي وئي. 6 نومبر 1990ع تي هن مخالف ڌر جي اڳواڻ طور اسيمبليءَ کي خطاب ڪيو. سنڌ ۾ حڪومت ڄام صادق عليءَ کي ڏني وئي، جنهن پيپلز پارٽيءَ ۽ بينظير ڀٽو کي گهڻو نقصان پهچايو. بينظير ڀٽو جي وَر آصف زرداريءَ تي ڪيترائي الزام هڻي مقدما قائم ڪيا ويا.
ٻيھر وزيراعظم چونڊجڻ ۽ برطرف ٿيڻ
1992ع ۾ نواز شريف کي ساڳئي قسم جا الزام هڻي غلام اسحاق خان برطرف ڪيو ۽ اسيمبليءَ کي ختم ڪري بلخ شير مزاريءَ کي نگران وزيراعظم مقرر ڪيو ويو. 1993 جي پڇاڙيءَ ۾ هڪ ڀيرو وري چونڊون ٿيون ۽ بينظير کي ٻيو ڀيرو وزيراعظم بنايو ويو. 13 نومبر تي سندس نامزد اميدوار فاروق احمد لغاري صدر چونڊيو ويو. ڪجهه وقت سانهن ستيءَ سان حڪومت ڪرڻ کان پوءِ وري وڳوڙ شروع ٿي ويا. ڪراچي انساني قتل گاهه بنجي وئي هئي، ٽارچر سيل ۽ ٻورين ۾ بند لاش روز جو معمول بنجي چڪا هئا. نتيجي ۾ ڪراچيءَ مان صنعتون پنجاب منتقل ٿيڻ لڳيون. ڌرين سان ٺاهه ٿيندا ۽ ڊهندا رهيا. سنڌ جي ٻهراڙين ۾ ڌاڙيلن رڻ ٻاري ڏنو هو. 1995 جي آخري ڏهاڙن ۾ صدر فاروق لغاري بينظير جو مخالف ٿي بيٺو.
هڪ ڀيرو وري چونڊن جون تياريون ٿيون. سنڌ جو نگران وزيراعليٰ ممتاز علي ڀٽي کي ڪيو ويو. چونڊون ٿيون، انهن ۾ تمام گهٽ ماڻهن حصو ورتو. بهرحال 17 فيبروريءَ تي نواز شريف جي حڪومت قائم ٿي. 1997ع جي پڇاڙيءَ ۾ بينظير کي وري ڪيترن ڪيسن ۾ ڪورٽن کي منهن ڏيڻو پيو. جدوجهد جي طويل سفر ۽ مخالفن وٽان ملندڙ تڪليفن کيس اڃا عوام جي وڌيڪ ويجهو ڪري ڇڏيو.
جلاوطني
1999ع ۾ جڏهن پاڻ ملڪ کان ٻاهر هئي ته سندس ور کي اذيتون ڏنيون ويون ته جيئن هو اڻ ڪيل ڏوهن جو اعتراف ڪري. 12 آڪٽوبر 1999ع تي جنرل پرويز مشرف، نواز شريف جي حڪومت ختم ڪري اقتدار تي قبضو ڪيو.
وطن واپسي ۽ شھادت
بينظير، دبئيءَ ۾ جلاوطنيءَ جي زندگي گذارڻ کان پوءِ 18 آڪٽوبر 2007ع تي وطن واپس اچڻ جو فيصلو ڪيو. سندس استقبال لاءِ ڪراچي ايئرپورٽ تي لکين ماڻهو اچي گڏ ٿيا. سندس قافلو جڏهن ڪارساز وٽ پهتو ته ٻه زوردار بم ڌماڪا ٿيا، جنهن ۾ 179 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا. بينظير کي مارڻ جي ان سازش ۾ سندس دشمن ڪامياب نه ٿيا. هن جي عزم ۾ ڪا گهٽتائي ڪانه آئي. ايندڙ اليڪشن جي تياري ڪندي هن سمورن خطرن جي باوجود ملڪ جي مختلف علائقن جا دورا ۽ جلسا ڪيا. هنگامي حالتون لاڳو ڪرڻ بعد جڏهن جنرل مشرف ملڪ جي عدليه کي هٽايو ته هن نظربند چيف جسٽس افتخار محمد چوڌريءَ جي گهر جي ٻاهران وڃي جلسو ڪيو ۽ چيو ته سندس چيف جسٽس اهو ئي آهي.
27 ڊسمبر 2007ع تي بينظير ڀٽو راولپنڊيءَ جي لياقت باغ ۾ هڪ عاليشان جلسو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. جلسي تان واپسيءَ مهل عوام جي زبردست محبتن ۽ نعرن جو جواب ڏيڻ لاءِ هن جيئن ئي پنهنجي گاڏيءَ مان منهن ڪڍيو ته هڪ ڀيرو وري مٿس گوليون وسايون ويون ۽ -بم- ڦاڙيا ويا، جنهن ۾ پاڻ شهيد ٿي وئي. اهو نه صرف سنڌ جو، پر پاڪستان جو انتهائي وڏو نقصان آهي، جنهن جو پورائو شايد ڪڏهن به نه ٿي سگهي. سموري دنيا ۽ پاڪستان سندس ڏک محسوس ڪيو، پر سنڌ جي ماڻهن ان کي بنهه ذاتي ڏک سمجهي، لڙڪ لاڙيا ۽ سخت احتجاج ڪيو. سندس شهادت، سنڌ ۾ نئون ادب، شاعري ۽ نئون ولولو پيدا ڪيو. هو کيس ”مارئي ملير جي“، ”سنڌ راڻي“ ۽ ”شهيد راڻي“ جهڙن نالن سان ياد ڪن ٿا.
عظمت
thumb|کاٻو|upright=2
محترمه بينظير صاحبه جي خداداد ذهانت ۽ سياسي بصيرت جو سڄي دنيا اعتراف ڪيو آهي. هن پنهنجي اقتدار دؤران ۽ اقتدار کان پوءِ ڪيترين ئي صعوبتن جو دليريءَ سان مقابلو ڪيو. وزارت عظميٰ’’ دوران مٿس ڪيترائي الزام هنيا ويا، پر وقت جون حڪومتون اهي ثابت ڪري نه سگهيون. والد بزرگوار جي شهادت، ٻن ڀائرن جي شهادت، والده جي مسلسل بيماري، قيد ۽ نظربندي ۽ خاوند جي مختلف الزامن تحت مسلسل نظربندي ۽ گرفتاري وغيره، پر پوءِ به سنڌ جي هن نياڻيءَ حوصلو نه هاريو ۽ پرڏيهه ۾ رهي پنهنجي پارٽيءَ جي قيادت ڪئي. محترمه بينظير ڀٽو پنهنجي آتم ڪهاڻي ’ڊاٽر آف دي ايسٽ‘ نالي سان لکي، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو مراد علي مرزا ڪيو آهي، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ طرفان شايع ٿي چڪو آهي. ساڳئي ڪتاب جو اردو ترجمو سجاد بخاريءَ ”مشرق ڪِي بيٽِي“ جي نالي سان ڪيو آهي. ان کان سواءِ سندس ٻي تصنيف “Pakistan: the Gathering Storm” نالي سان شايع ٿي چڪي آهي. سندس آخري ڪتاب Reconciliation: Islam and The West پڻ سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي، جنهن جو نالو آهي ”سرچاءُ“. هي ڪتاب حسين بادشاهه ترجمو ڪيو آهي.
27 ڊسمبر 2007ع پاڪستان جي تاريخ جو سياهه ترين ڏينهن هو، جڏهن لياقت باغ راولپنڊيءَ ۾ محترمه بينظير ڀٽو تي قاتلاڻو حملو ڪري کيس شهيد ڪيو ويو. کيس ڳڙهي خدا بخش ۾ سندن اباڻي قبرستان ۾ پنهنجي شهيد والد ۽ ڀائرن جي ڀرسان دفن ڪيو ويو، جيڪا سندس ابدي آرامگاهه آهي. جتي هر سال سندن ورسيءَ تي هزارين ماڻهو اچي کين ڀيٽا ڏيندا آهن.
حوالا
زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:خواتين سربراهه حڪومت زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي سُورما زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:ناري سربراهه حڪومت زمرو:ڪراچي جا سياستدان
استاد شفيع فقير
استاد شفيع فقير، ٿرپارڪر جي گڍڙي نالي وسنديءَ ۾ فقير موليٰ بخش جي گهر 1960ع ڌاري ڄائو. راڳ ويراڳ کيس ورثي ۾ مليو آهي، ڇو ته سندس خاندان پيڙهين کان وٺي ڳائيندو پيو اچي. هن راڳ جي باقاعدي تربيت -استاد- شادي فقير کان ورتي. -ان- کان سواءِ هن -استاد- مجيد خان (سارنگي نواز) کان پڻ ڪافي گُر ۽ سُر سکيا. -ٿر- هونئن به سُر سنگيت ۽ ثقافتي ورثي جي لحاظ کان مالا مال آهي، پر -ٿر- موسيقيءَ جي ميدان ۾ جيڪي به سريلا فنڪار پيدا ڪيا آهن، -تن- ۾ موجوده دور ۾ -استاد- شفيع فقير جو نالو مٿانهون آهي. هو سنڌي پرڪاش، لوڪ راڳ ۽ ڪلاسيڪي موسيقيءَ کان نه رڳو واقف آهي پر انهن تي عبور به رکي ٿو. هي نوجوان فنڪارن ۾ نه رڳو پڙهيل لکيل آهي پر راڳ، راڳڻين، سُرن، ڪلاسيڪي ۽ سنڌي راڳ جي فرق وغيره تي خوبصورت انداز ۾ گفتگو ڪري ۽ ويچار ونڊي سگهندو آهي. هو نه رڳو اسٽيج ۽ محفل جو راڳي آهي، پر ريڊيي ۽ ٽي. وي تي پڻ پاڻ مڃائي چڪو آهي. هن ريڊيو ۽ ٽي .وي -تان- هڪ ئي سال 1989ع ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو، سندس پسند جي راڳن مان مالڪوس، درٻاري، راڻو، سورٺ، ڀيرومارو، ڪوهياري ۽ -ڀيروي- شامل آهن. هن شاهه لطيف، صوفي صادق فقير، منٺار فقير، -ڀڳت- ڪبير، ميران ٻائي، سچل سرمست، بلهي شاهه، خواجه غلام فريد، مصري شاهه، مل محمود، محمد فقير کٽياڻ، رکيل شاهه، بيدل سائين ۽ ٻين صوفين ۽ ويدانتي شاعرن کان سواءِ جديد شاعرن مان شيخ اياز، استاد بخاري، امداد حسيني، نارائڻ شام، حليم باغي، -اياز- گل، وفا پلي، حاجي ساند ۽ ٻين کي به خوب ڳايو آهي. ڪافيءَ جي شاعرن مان حسن بخش شاهه ڊٺڙي واري، صوفي خوش خير محمد، طالب الموليٰ، عبدالڪريم پلي، عارف الموليٰ ۽ ٻين کي ڳائي پاڻ مڃائي چڪو آهي. هو راڳ جي دنيا ۾ -استاد- شادي فقير، -استاد- منظور علي خان، محمد يوسف ۽ سينگار علي سليم کي پسند ڪري ٿو، کيس ڪيترائي اوارڊ ملي چڪا آهن، -جن- ۾ شاهه لطيف اوارڊ، مصري شاهه اوارڊ، لوڪ سنگيت اوارڊ، صوفي صادق فقير اوارڊ ۽ ٻيا ڪيترا اعزاز مليا اٿس. شفيع فقير هندستان جي مختلف شهرن ۾ ۽ يورپ جي ڪجهه ملڪن ۾ به ڳائي آيو آهي. هن عمرڪوٽ ۾ سنگيت سکيا گهر قائم ڪيو آهي، -جتي- نوجوان راڳين کي باقاعدي تربيت ڏيندو رهي ٿو. سندس مستقل رهائش، نيو ڇور شهر ۾ آهي.
1212ع
ڊسمبر
زمرو:1212ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
اڪٽوگناٿا
اڪٽوگناٿا جيتن جو حياتياتي نالو آھي.
ٽيگنروگ
ٽيگنروگ روس جي روسٽوف اوبلاسٽ ۾ واقع ھڪ بندرگاھ وارو شھر جيڪو ايزوف سمنڊ جي اترين ڪناري تي وسيل آهي. 2010 ۾ ھن شھر جي آبادي 257,681 آھي.
حوالا
زمرو:روس ۾ آباد ساحلي هنڌ
ابڙاسيو
ڪڇ ۾ هڪ -جبل- جو نالو، جنهن کي ’ابڙاسي‘ جو -جبل- چون ٿا. اتي اڄ تائين هڪ ميلو لڳندو آهي، جنهن کي ’سومرين جو ميلو‘ چوندا آهن.
ابڙائو ڍنڍ
ابڙائو ڍنڍ ضلعي سانگهڙ ۾ آهي. رتڙائو ڍنڍ جي ڏکڻ ۾ موجود هن ڍنڍ جي ڊيگهہ 5 ڪلوميٽر ۽ ويڪر 2 ڪلوميٽر کن ٿيندي. ڍنڍ علائقي ۾ مڇيءَ جي شڪار جي حوالي سان مشھور آهي. هن ڍنڍ جي ٿيري، لھر، ڪرڙو مڇي وزني ٿينديون آهن. هن ڍنڍ ۾ واڳون ۽ ڪڇون بہ آهن.
گائينا
گائينا (لاطيني: Guinea) Guinea جو هڪ ملڪ و sovereign state  جو آفريڪا ۾ واقع آهي.
آخوند ھدايت الله پريم ڊاڪٽر
هدايت پريم جي قلمي نالي سان لکندڙ هن اديب ۽ استاد جو پورو نالو ڊاڪٽر ھدايت الله آخوند آھي. 24 مارچ 1946ء تي تعلقي اوٻاوڙي، ضلعي سکر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم روھڙيءَ مان حاصل ڪيائين. اعليٰ تعليم اسلاميه ڪاليج سکر مان ۽ ايم.اي سنڌي، سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1973ء ۾ ڪيائين. ھن جا ٽي ڪتاب: ’سنڌي ٻوليءَ جا محقق‘، (ٻه ڇاپا، ٻيو ڇاپو وڌايل سڌاريل 2007ء) ’ٿر جي ٻولي‘ (پروفيسر ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجي سان گڏ لکيل ڪتاب 1995ء)، ۽ ’اترادي ٻولي ‘(1996ء) شايع ٿي چڪا آھن. ان کان سواءِ ھدايت صاحب اٽڪل 80 کن مقالا پڻ لکيا آھن، جن جو موضوع گھڻو ڪري لسانيات، سوانحيات ۽ ادب آھي، ھن صاحب 16 ڪھاڻيون پڻ لکيون آھن، جيڪي مختلف رسالن ۾ ڇپجي چڪيون آھن. هن جو هڪ ناول ”ازابيل“ 2006ء ۾ پڻ ڇپجي چڪو آهي. ھدايت آخوند، سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ 1979ء ڌاري ليڪچرر طور مقرر ٿيو. 1986ء ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ٿيو. 1987ء ۾ لنڊن جي اسڪول آف اوريئنٽل ائنڊ آفريڪن اسٽڊيز ۾ اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ويو، جتان 1989ء ڌاري لسانيات ۾ ڊپلوما ڪري وطن واپس آيو. 1995ء ۾ ”سنڌي ٻوليءَ جو تاريخي پسمنظر“ جي موضوع تي تحقيقي مقالو لکي، پروفيسر علي نواز جتوئيءَ جي رهبريءَ ۾ پي ايڇ. ڊي ڪيائين. کيس سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ 1997ء ۾ ائسوسيئيٽ پروفيسر طور ترقي ڏني وئي. ھدايت آخوند 2000ء ۾ سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽيءَ جو چيئرمئن ٿيو ۽ ساڳئي سال شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ قائم سچل چيئر جي بورڊ آف گورنرس جو ٽن سالن لاءِ ميمبر پڻ مقرر ٿيو. پاڻ سنڌي ادبي سنگت سان به لاڳاپيل رھيو آھي. 2006ء ۾ رٽائر ڪيائين. هو 2000ء ۾ سنڌي ادبي سنگت، سنڌ يونيورسٽي ڪالوني ڄامشوري جو سيڪريٽري پڻ چونڊيو ويو. ادبي سنگت جي پليٽ فارم تان ھن ڪيترائي علمي ۽ ادبي پروگرام ڪرايا. هائر ايڊيوڪيشن ڪميشن پاران تجربيڪار پروفيسر طور سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ تحقيقي پراجيڪٽ تي 2007 کان 2009 تائين ڪم ڪيائين. پاڻ هن وقت ڄامشوري ۾ رهائش پذير آهي.
ابڙا قبو
''ابڙا قبو، هي مقبرو ڪلهوڙن جي دور جو آهي ۽ محمد خان وگھيي ڳوٺ، ديهه 33 داد، تعلقي نواب شاهه ۾ آھي. مقبري جي اوڀر ۾ ٻن ڪلو ميٽرن تي ڳوٺ الهه رکيو ڪانيو، الھندي ۾ 200 ميٽرن تي قاضي احمد نواب شاهه روڊ، ان جي اتر ۾ ھڪ ڪلو ميٽر پنڌ تي غلام حسين وگھيو ڳوٺ ۽ 9 ڪلو ميٽر اولهه ۾ قاضي احمد جو شھر اٿس. ھي ماڳ اتر ويڪرائي ڦاڪ 26◦15′2″ ۽ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 68◦ 12′ 4″ ڊگرين تي موجود آھي.''
بناوٽ
''ھي مقبرو اتر ڏکڻ ڊيگهه ۾ 4.90 ميٽر ۽ اوڀر اولهه ويڪر ۾ 4.90ميٽر، وڌ ۾ وڌ اوچائي 8 ميٽر اٿس. اڏاوت ۾ پڪيون سرون، گل گارو، ۽ چن گارو استعمال ڪيل آھي. مقبري کي اوڀر ۾ ونگائون سينگاريل لنگهه آھي. مھاڙيءَ سميت چارئي پاسا ونگاون پانيلن سان آھن. ھر ڪنڊ تي ھڪ برجي ٺھيل آھي، ٻيڙ ٻنا ڏنل آھن. گنبذ اٺڪنڊو آھي، جنھن جي مٿان ابتي ڪنول جھڙي اڏاوت ٿيل آھي. اندران توڙي ٻاھران گنبذ چن سان لنبيل آھي. ان تي ٿيل رنگ و روغن وقت گذرڻ سان جھڪو ٿي ويو آھي. مقبري ۾ اندر ٽي جارا ٽن پانيلن سان اتر ۽ اولهه ۾ ٺھيل آھن. ھر ڪنڊ تي ھڪ اڏاوت ٺھيل آھي جنھن جي ڪري گنبذ اٺڪنڊو ٿي بيٺو آھي نه ته ھجرو ڏيک ۽ رٿ ۾ چوڪور آھي. ڪنڊِ جوڙون (squinches) ۽ خصي ونگون مختلف آلو رنگ (fresco) سان سينگاريل آھن. اندر ڪي آبي رنگ سان تصويرون به نڪتل آھن. ھڪ تصوير ۾ جنگ جو ميدان ڏيکاريو ويو آھي، جتي ھڪ ماڻھو ھڪ ھٿ ۾ تلوار ۽ ٻئي ھٿ ۾ ڍال سان ڏيکاريل آھي. پس منظر ۾ ڪجهه لاشا ڏيکاريل آھن. ٻي تصوير ۾ ھڪ ماڻھو نغارو ۽ ٻيو ماڻھو توتارو وڄائي جنگ جو اعلان ڪري رھيا آھن. گلڪاري، وڻڪاري ۽ ڪجهه پکين جون تصويرون به چٽيل آھن.''
احمد خان
استاد احمد خان هڪ خانداني گويو هو ۽ سنڌ جو ممتاز موسيقار ليکيو ويندو هو. سندس پيءُ شادي خان به هڪ برک موسيقار ٿي گذريو آهي. سندس ڀائر گامڻ خان ۽ ڪريم بخش خان به پنهنجي دور جا مڃيل موسيقار هئا. -استاد احمد خان- ٽپي ۽ ڌر پڌ جو ماهر هو، مگر پوءِ سمورو توجهه خيال طرف ڏنائين. سندس آواز ۾ خاص قسم جو تاثر هو، انهن خوبين سبب ٻاهرين ملڪن ۾ به سندس عزت هئي. نيپال جي مهاراجا جي دعوت تي اوڏانهن هليو ويو ۽ سندس درٻاري ٿي رهيو. وفات به اُتي ڪيائين. -استاد- -جمالو- خان ۽ -استاد منظور علي خان- سندس خاندان مان آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي راڳي
آفتاب غلام نبي قاضي
آفتاب غلام نبي قاضي اعليٰ سول سروس جو ناميارو ميمبر، نوشھري فيروز ۾ ڄائو. شروعات کان ئي ذهين هو. هميشہ پھريون نمبر ايندو هو. رياضيءَ ۾ ايم. ايس سي ڪرڻ کان پوءِ 1943ع ۾ انڊين سول سروس (آءِ. سي. ايس) جي مقابلي ۾ شريڪ ٿيو ۽ اعزاز سان ڪامياب ٿيو. کيس بھار اڙيسا سول سروس ۾ چونڊيو ويو. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ قاضي صاحب پنھنجون خدمتون پاڪستان لاءِ وقف ڪري ڇڏيون. انهيءَ وقت کان وٺي پاڻ مختلف عھدن تي رهندو آيو. اسسٽنٽ ڪليڪٽر هالا، ڪليڪٽر ٺٽو ۽ اولھ پاڪستان جو سيڪريٽري ماليات رهيو. 1962ع کان 1965ع تائين واشنگٽن ۾ پاڪستان جي اقتصادي کاتي جي نمائندي طور خدمتون سرانجام ڏنائين. ان کان پوءِ اولھ پاڪستان ۾ ترقيءَ ۽ منصوبي بنديءَ واري کاتي جو چيف سيڪريٽري ٿيو. 1966ع ۾ کيس واپڊا جو چيئرمئن بنايو ويو. 1969ع ۾ سيڪريٽري خزانہ مقرر ٿيو ۽ 1979ع ۾ کيس اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو.
وقت پٽو
وقت پٽو/ٽائيم زون (Time Zone) ڌرتي تي اهو علائقو جنهن کي قانوني، تجارتي ۽ سماجي مقصدن جي لاءِ هڪ جهڙو معياري وقت هجي. ٽائيم زون مطلب وقت ھي پاڪستان سميت پوري دنيا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ٽائيم زون جي ذريعي پوري دنيا جا ڪاروبار ٿين ٿا. پاڪستان جو ٽائيم ڳنڍيل عالمي وقت /گرينوچ مين ٽائم/گرينوچ معياري وقت (Greenwich Mean Time) (GMT) کان پنج ڪلاڪ UTC+5 اڳتي آهي.
عطا محمد ڀنڀرو
جنم ۽ تعليم
عطا محمد ڀنڀرو پهرين فيبروري 1936ع تي تعلقو سوڀو ديرو ضلعو خيرپور جي ڳوٺ بچل بنڀرو ۾ محمد بخش ڀنڀرو جي گهر ۾ جنم ورتو. هن پرائمري تعليم ڳوٺ حمزي رڪڻائيءَ پرائمري اسڪول مان حاصل ڪئي ۽ انگريزيءَ جا پهريان پنج درجن جي تعليم تڏهوڪي اي.وي اسڪول هڱورجا مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ تائين گورنمينٽ ھاءِ اسڪول ٺري ميرواھ ۾ تعليم حاصل ڪيائين  ۽ ممتاز ڪاليج، خيرپور مان بي.اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. هن ايل.ايل.بيءَ جي تعليم لاءِ ايس.ايم لا ڪاليج ڪراچيءَ ۾ اچي داخلا ورتي. قانون جي ڊگري حاصل ڪرڻ کان پوءِ وڪالت جي شروعات گمبٽ جي وڪيل هادي شيخ سان گڏ ڪيائين. جڏهن ته وڪيل ۽ شاعر شيخ اياز سان گڏ پڻ هن 1970ع ڌاري ڇهه مهينا ۽ 1980ع ڌاري پڻ ڇهه مهينا وڪالت جو اڀياس ڪيائين.
ساھتي خدمتون
عطا محمد ڀنڀري صحافتي خدمتون به سر انجام ڏنيون. هن لڳ ڀڳ 1967ع ڌاري ”هوشو“ رسالو جاري ڪيو، جنهن کان پوءِڊي. پـي. آر لاڳـو ٿـي ۽ ”هـوشـو“ رسـالـي جـو آخـري پـرچــو 1974ع ۾ پڌرو ٿـيـو. انهــيءَ دوران ڀـنـڀـري جــون ڪهـاڻـيــون ۽ لکڻيون ”هوشو“ سميت ٻين رسالن ۾ ڇپجنديون رهيون. 1980ع ۾ هن ٻارن لاءِ هڪ ايراني ادب جو ڪتاب اُلٿو ڪيو ۽ اهڙي طرح انگريزي توڙي روسي ٻولين مان به ٻارن جي ادب جا ڪتاب ترجما ڪيا. ڀنڀري 1983ع ۽ 1986ع واري ايم.آر.ڊي تحريڪ جي شهيدن تي شاعري پڻ ڪئي. 1989ع ڌاري هيءُ حيدرآباد ۾ اچي رهائش ڪيائين ۽ اُنهيءَ سال هن ”هينري ڪزنس“ جو ڪتاب ”سنڌ جا قديم آثار“ نالي سان ترجمو ڪيو. اهڙي ريت هن ترجمي جي فن کي باقاعدي ڌيان ڏيڻ شروع ڪيو. هن “سنڌ جو مهراڻ” نالي ڪتاب پڻ انگريزيءَ مان ترجمو ڪيو. سندس هڪ سؤ کان وڌيڪ ڪتاب سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿيل آهن. عطا محمد ڀنڀرو سنڌُو لکت تي پڻ ڪم ڪيو آهي جيڪو ڪتابي شڪل ۾ بڌرو ٿيل آهي.
ڪتاب
عطا محمد ڀنڀرو جا هيٺيان ڪتاب شايع ٿيا آهن.
ايوارڊ
2012 ۾ کيس صدارتي ايوارڊ تمغو حسن ڪارڪردگي (پرائڊ آف پرفارمنس) ڏيڻ جي آڇ ڪئي ويئي پر ھن اھو وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.
پُٽ اغوا کانپوءِ قتل
سندس پٽ راجا ڏاهر ڳوٺ ۾ زمين سنڀاليندو ھيو ۽ 4 جون جي رات تي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن سندن ڳوٺ بچل ڀنڀرو کي گهيرو ڪيو ۽ ھن جي پٽ کي راجا ڏاهر کي اکين تي پٽيون ٻَڌي حراست ۾ وٺي ويا. عطا محمد ڀنڀرو دعويٰ ڪئي ته هن جو پٽ ڪڏهن به ڏوھاري سرگرمين ۾ ملوث نه رهيو هو، پر هو هڪ سنجيده قومپرست سياسي ڪارڪن هو ۽ هن جي خلاف ڪو ڪيس بہ داخل نه ٿيل ھيو. هن کي ڊپ هو ته سندس نوجوان پٽ کي جعلي مقابلي ۾ ماريو ويندو يا هن جي چٿرون ٿيل لاش تي تشدد ڪرڻ بعد هن کي اڇلايو ويندو، جيئن هن کان اڳ قوم پرست ڪارڪنن سان ڪيو ويو هو. نيٺ، 26 جولاءِ 2015 تي سندس پٽ کي قتل ڪيو ويو.
عطا محمد ڀنڀرو ھڪ صحافي حيدر ملاح کي انٽرويو ڏيندي الزام لڳايو تہ سندس پُٽ راجا ڏاھر جي قتل ۾ سموري جسمم جي قيادت ملوث ھُئي، جسمم جي جنرل سيڪريٽري سجاد شر ۽ حيدر لاشاري 4 ڪروڙ وٺي سندس پٽ ۽ ٻين جسمم ڪارڪنن کي ايجنسين ھٿان مارايو. انکان پوءِ جسمم جي چيئرمن شفيع برفت ان الزامن کي رد ڪندي وڊيو پيغام ۾ چيو ته عطا محمد ڀنڀري کي مير سليم سنائي ۽ حسين بخش ٿيٻو طرفان ورغلايو ويو. 2022ع ۾ مير سليم سنائي سوشل ميڊيا سميت هڪ خط وسيلي ان ڳالهين سميت سڀني الزام جي معافي ورتي هئي ۽ شفيع برفت سميت سجاد شر سان جرمني ۾ آخري ملاقات ڪئي هئي.
وفات
عطا محمد ڀنڀرو 87 سالن جي ڄمار ۾ 3 جون 2020ع تي ڳوٺ بچل ڀنڀرو ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. سندس آخري رسمون ھنڱورجا لڳ ڳوٺ بچل ڀنڀرو ۾ ادا ڪيون ويون.
وصيت
عطا محمد ڀنڀرو پنھنجي آخري وصيت ۾ چيو تہ "کيس وفات کانپوءِ جنازي نماز نه پڙهي وڃي ڇو جو مان اسلام کي حقيقي دين نه ٿو سمجهان ۽ جڏھن قبر ۾ لاٿو وڃي تہ منھنجو مُنھن وارو حصو کُليو رکيو وڃِي۽ پوءِ مُنھن ڀَر سُمھاريو وڃِي تُہ جيئن آئون پنھنجي ڌرتيءَ ماتا کي مٺِي ٿيڻ تائين چُمندو رھان ۽ قبر کي چوڌاري زنجيرون ٻڌي تالا هڻي اهو ڪتبو لڳايو وڃي ته هتي سنڌ جو هڪ غلام آرامي آهي، پر جڏهن سنڌ آجپو ماڻي ته پوءِ اهي تالا کولي زنجيرون هٽايون وڃن."
ٻاھريان ڳنڍڻا
زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:2020ع جون فوتگيون زمرو:ادب زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:سنڌ جا مورخ زمرو:سنڌ جامحقق زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو زمرو:محقق
1213ع
ڊسمبر
زمرو:1213ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
اُبنٽو (آپريٽنگ نظام)
زمرو:ڳڻپيوڪر آپريٽنگ نظام
آساوري
هي آساوري ٺاٺ جي اوڍو سمپورن راڳڻي آهي، جنهن ۾ گنڌار ۽ نکاد ورج آهن، پر امروهي سمپورن اٿس گرهه جو سُر مڌم، نياس جو سُر پنچم اٿس. ڪي گائڪ امروهيءَ ۾ رکب ڪومل هڻندا آهن: اهي ببادي سُر آهن، جن جي هڻڻ سان راڳڻي جي صورت بگڙي ڪا نه ٿي. هي اترانگ جي راڳڻي آهي. ان لاءِ راڳڻي جا انگ امروهي ۾ ظاهر ٿيندا آهن. امروهي ۾ مڌم دربل اٿس ۽ گنڌار ۽ پنچم جي سنگت رهي ٿي. خاص تان؛ سا ري ما پا ڌاڌا پاماپاڌاگا ري سا نا ڌا پامِاپاڌا ڌا ساري ما پا ڌاگا ري سا.
آروهي: ساري ماپا ڌاسَا.
امروهي: سانا ڌاپا ماگاري سا
وادي سر: ڌيوت.
سم وادي سر: رکب
ڳائڻ جو وقت
ڏينهن جو ٻيو پهر (نوٽ: راڳ ساگر ڪتاب ۾ ڳائڻ جو وقت صبوح جو پهريون پهر ڄاڻايو ويو آهي)
آساوري هي ٻن طريقن سان ڳاتي وڃي ٿي. هڪ ته آساوري الڳ ٺاٺ آهي، جنهن ۾ رکب تيور ٻيو ڀيروي ٺاٺ جي سمپورن راڳڻي آهي. جنهن جي آروهي ۾ گنڌار ۽ نکاد ورج آهن. امروهي سمپورن آهي. مڌم، گرهه جو سر آهي. پنچم نياس جو سر آهي.
آروهي: ساراما پاڌاسا
امروهي؛ سا نا ڌا پا ما گا را سا
وادي سُر: ڌيوت
سموادي سُر: رکب
سمو: ڏينهن جو ٻيو پهر.
پلٽو: ما ما پا ڌا ڌا نا پا پا ڌا ما پا ڌا گا را سا نا ڌا پِا مِا پِا ڌِا ڌِا سا را ماپا ڌا گا را سا
گرنٿن ۾ هن جو نالو نٽ -ڀيروي- ميل ڄاڻايل آهي. سر هي اٿس سا ري گي ما پا ڌا ني سا
هن ٺاٺ جون راڳڻيون:
آساوري: جو نپوري ديو گنڌار سنڌ اڙانو ڪوسي. درباري ديسي کٽ اڀيري.
زمرو:راڳڻي
پاپليٽ
کاري پاڻيءَ جي مڇيءَ جو هڪ قسم آهي. هيءَ سامونڊي مڇي آهي، جيڪا سنڌ ۾ وڌيڪ چاهه سان واپرائي وڃي ٿي. هن جي منڍي بنهه نالي ماتر ٿيندي آهي، پر اُن جو پيٽ وڌيڪ ويڪرو ۽ پڇڙي ننڍڙي ٿيندي وڃي ٿي. تمام ذائقيدار مڇي آهي، جنهن ۾ نه ٿهراڻ ۽ نه ڪا ٻي بوءِ ٿئي. هن ۾ وڍ واري ڪنڊي کان سواءِ گهڻا ڪنڊا ڪو نه ٿين. انگريزيءَ ۾ هن کي ’پئمفريٽ‘ چوندا آهن.
ترقي پسندي
يورپ تي مذهبي انتها پسندي، رجعت پسندي ۽ جبر جي نتيجي ۾ اڀريل روشن خيالي واري نظرئي کي ’ترقي پسندي‘ سڏيو ويو. ڪٽر جاگيرداري’ جي جاءِ تي برطانوي انقلاب ۽ 1789ع واري فرانس جو انقلاب ترقي پسند عمل هئا. روس ۾ ولاديمير لينن (1870-1924ع) جي قيادت ۾ 1917ع ۾ آيل انقلاب کي ترقي پسند انقلاب سڏيو ويو. مطلب ته غلامانه دور ۾ جاگيرداري سماج جي تصور ۽ ان خلاف ٿيندڙ جاکوڙ کي ترقي پسند نظريو سمجھيو ويندو آھي. جاگيرداريءَ جي خاتمي کان پوءِ سرمائيداري نظام خلاف جدوجھد بھ ترقي پسنديءَ جو نظريو چئجي ٿو. سرمائيدارانه سماج مان جان ڇڏائڻ لاءِ اشتراڪي تحريڪ يا ”ڪميون سسٽم“ (Commune System) کي وڌيڪ ترقي پسنداڻي سوچ ڪوٺيو وڃي ٿو. حقيقت ۾ تبديليءَ جو عنصر انسان جو مکيہ متو رھيو اھي. ان ڪري ھر ايندڙ تبديلي لاءِ ٿيندڙ جاکوڙ کي ترقي پسند سوچ سان سلهاڙي سگهجي ٿو. سنڌ ۾ روس جي انقلاب کان پوءِ ترت ئي ترقي پسنديءَ جو لاڙو ادب تي غالب رهيو، جنهن جو عروج 1940ع کان 1958ع تائين رهيو. ترقي پسند هندو سنڌي اديبن وٽ 1948ع کان پوءِ هي لاڙو 10 سال ڀرپور رهيو. ان بعد ترقي پسند سوچ وارن اديبن جي تحرير ۾ ته ان جا اهڃاڻ ملن ٿا، البت اڪثر اديبن جون ٻه پيڙهيون رومانواد، جديديت (ماڊرنزم) ۽ بعد جديديت (پوسٽ مارڊنرزم) جون حامي رهيون آهن. پر سنڌ ۾ جيئن ته جاگيرداري سماج جا پير مضبوط رهيا آهن، ان ڪري سنڌ جي اڪثر اديبن تي ترقي پسندي ۽ ماڊرنزم جو گڏيل لاڙو غالب رهيو آهي. ترقي پسند تحريڪ هيٺ سنڌي ادب ۾ هاري ۽ پورهيت کي سماج جو بنيادي ايڪو سمجهندي سرمائيدار ۽ زميندار جي ظلم کي ننديو ويو آهي.
ترڪيب
سنڌي ويا ڪرڻ (گرامر) ۾ اسم، ضمير، فعل ۽ حرف جر جي ترڪيب ڪڍي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي گرامر (وياڪرڻ)
ڍنڍ بيڪل
ڍنڍ بيڪل ( /aɪ ك ɑː آيل ب، - ك æ آيل / ؛ Oзеро Байкал [ˈozʲɪrə bɐjˈkaɫ] ؛ Buryat ؛ Mongolian) روس ۾ واقع هڪ رفٽ ڍنڍ آهي، جيڪا ڏکڻ سائبيريا ۾ وفاقي رياست ارڪٽسڪ اوبلاست جي اتر-اولهه ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ بوريتيا جي وچ ۾ واقع آهي.
پاڻيءَ سان 23615.39 km3، ڍنڍ بيڪل دنيا جي سڀ کان وڏي تازي پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، جيڪا مقدار جي لحاظ کان دنيا جي تازي مٿاڇري پاڻيءَ جو 22-23٪ تي مشتمل آهي،  گڏيل طور تي سڀني اتر آمريڪي وڏين ڍنڍن کان وڌيڪ آهي. اها دنيا جي سڀ کان اونهي ڍنڍ آهي ، جنهن جي وڌ ۾ وڌ کوٽائي 1642 m ، ۽ دنيا جي اوائلي ڍنڍ ، جنهن جي اونهائي 25-30 تي ملين سال آهي. اها 31722 km2  بيلجيم -کان ٿورڙو  وڏي آهي. اها مٿاڇري علائقي جي لحاظ کان دنيا جي ستين-سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي. اها دنيا جي صاف ترين ڍنڍن مان آهي.
جاگرافي ۽ هائيڊروگرافي
کاٻو|thumb| يسيني بيسن، جنهن ۾ Baikal ڍنڍ شامل آهي thumb|کاٻو|thumb|ڍنڍ Baikal علائقي جي هڪ ڊجيٽل بلندي ماڊل
حوالا
زمرو:Articles containing Russian-language text
اسپتال
thumb|اسپتال جو نشان اسپتال(Hospital) اھا جڳھ آھي جتي بيمارن ۽ زخمين جو علاج ۽ تيماداري ڪئي ويندي آھي. بيمارن ۽ زخمين جي تپاس ڊاڪٽر ڪندا آھن جڏھن تہ انھن جي تيماداري لاءِ نرسون ھونديون آھن.
حوالا
اسپتال زمرو:اسپتالون
ترڪيب بند
ترڪيب بند __(Tarekeeb Band)
علم عروض جو اصطلاح. بحر ۽ وزن جي تقطيع. شعر جو هڪ قسم، جنهن موجب ڪنهن بحر ۾ ڪي بند جدا جدا قافين سان آڻجن ۽ هر هڪ بند کان پوءِ هڪ مقرر شعر مختلف قافين سان آڻجي.
بجورڙو ديھ
تعلقي بدين ۾ هڪ ديهه.
انور پيرزادو اڪيڊمي
انور پيرزادو اڪيڊمي، نامور نقاد، صحافي، اديب ۽ شاعر انور پيرزادي جي ياد ۾ سندس فرزند زرار پيرزادي جي ڪوشش سان قائم ٿي آهي، هن اڪيڊميءَ هن وقت تائين 6 ڪتاب ڇپايا آهن، -جن- ۾ (ا) متان وساريو (2007)، (2) -ڀٽائي -(2007ع)، (3) ممبئي ياترا (ڀارت جو سفر نامو: 2008ع)، (4) سنڌ (2008ع)، مهين جو دڙو (2009ع) ۽ (6) جديد سنڌي -ادب -(-جنوري- 2010ع) شامل آهن. سڀئي ڪتاب -انور- پيرزادي اجي تحريرن تي مشتمل آهن. اها اڪيڊمي گلشن حديد ڪراچيءَ ۾ واقع آهي.
سنڌ جي ناليواري صحافي ليکڪ ۽ اديب -انور- پيرزادي جي نالي سان منسوب هن اڪيڊميءَ جو بنياد سندس فرزند زرار پيرزادي، 2007ع ۾ رکيو. هيءَ اڪيڊمي -انور- پيرزادي جي وفات ڪرڻ بعد وجود ۾ آئي آهي ۽ -انور- پيرزادي جي اڻ ڇپيل مواد کي وقت به وقت ڪتابي صورت ۾ ڇپائي پڌرو ڪندي رهي آهي. هن اڪيڊميءَ هن وقت تائين -انور- پيرزادي جا -اٺ- ڪتاب: (1)’متان وساريو‘ (2007ع)، (2)’ڀٽائي‘ (2008ع)، (3)’موهن جو دڙو‘ (2009ع)، (4)’ممبئي ياترا‘ (سفر نامو 2009ع)، (5)’سنڌ‘ (2009ع)، (6) ’جديد سنڌي ادب‘ (2010ع) (7) انٽرويو ۽ تقريرون (2010ع) (8) ڀڻ جهڻ (2012ع) ڇپائي پڌرا ڪيا آهن.
1214ع
ڊسمبر
زمرو:1214ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ايوب پل
thumb|[[لئنسڊائون پل ۽ ايوب پل جو ڏيک]]
ايوب پل روهڙي ۽ سکر ريلوي لائين کي ملائڻ لاءِ درياهه تي ٺهيل آهي. لئنسڊائون پل جهوني ٿي، ته هڪ ٻيءَ پل جي ضرورت محسوس ٿي. نئين پل جو نالو ”ايوب پل“ (1962ع) رکيو ويو، جنهن جي ڊزائين ڊي. بي اسٽينمئن نالي هڪ ڪمپنيءَ ٺاهي. هيءَ ڊزائين بلڪل اهڙي آهي، جهڙي هڪ سؤ سال اڳ لئنسڊائون پل ٺاهڻ وقت ويچار هيٺ آئي هئي. تنهن وقت ۾ اها ڊزائين ان ڪري منظور نه ڪئي وئي، جو ان ۾ ٻه طرفي ريلوي جي اچ وڃ جو انتظام هو، جڏهن ته ضرورت هڪ پٽڙيءَ جي هئي. ايوب پل جو مٿيون حصو ڪمان جهڙو آهي، جنهن ۾ فولادي رسا آهن، جيڪي پل جو وزن کڻي بيهن ٿا. هن پل جو ڪم 26 نومبر 1959ع تي شروع ٿيو ۽ پهرين ڊسمبر 1961ع تي ختم ٿيو. هن پل جي اڏاوت تي لڳ ڀڳ ٻه ڪروڙ رپيا خرچ آيو.
علي احمد بروهيءَ جي هڪ مضمون موجب پل ٺاهيندڙ مزدور هن کي خوني پل سڏيندا هئا، ڇو ته پل جي تعمير دوران اٽڪل چاليهه مزدور درياهه ۾ ڪري لڙهي مري ويا هئا. انهن کي بچائڻ جو ڪوبه طريقو نه هو، سواءِ ان جي ته هيٺان ڳوڻين جو تهه ڏنو ويندو هو، جيڪو پڻ ڪارگر نه ٿيو، ان ڪري مزدور هتي مزوريءَ لاءِ تيار نه ٿيندا هئا. مجبور ٿي انهن کي ٻيڻي اجرت ڏني وئي. اُن وقت رواجي مزور جي ٻه آنا ۽ اوستي جي مزوري اٺ آنا هئي. ايوب پل دنيا ۾ پنهنجي قسم جي ٽيون نمبر پل آهي. .ھن پل جي ڊزائين ڊزائين آمريڪن انجنيئر ڊاڪٽر اسٽين مئن تيار ڪئي ۽ 26 نومبر 1959ع ۾ نئين پل جو ڪم شروع ٿيو ۽ پهرين ڊسمبر 1961ع ۾ ٻن ڪروڙ روپين جي لاڳت سان ھيءَ ريلوي پل تيار ٿي، جنهن جو افتتاح اُن وقت جي صدر پاڪستان فيلڊ مارشل ايوب خان ڪيو ۽ مٿس ايوب پل نالو رکيو ويو. ھيءَ پل ھڪڙي ڪمان تي بيٺل آھي. آسٽريليا ۽ متحده آمريڪا جي ھڪ ڪماندار پلين کان پوءِ ھيءَ پل دنيا ۾ ٽيون نمبر آھي ۽ لئنسڊائون پل وانگي عجائبات ۾ شمار ٿئي ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون زمرو:پاڪستان جون پلون زمرو:پاڪستان جون ريلوي پلون زمرو:سکر ضلعو
احمد ابڙو
مولوي حاجي احمد ابڙو ولد فضل محمد ابڙو ڳوٺ ملا ابڙي لاڙڪاڻي ۾ سن 1864ع ۾ ڄائو، پاڻ سند يافته مولوي ھو ۽ ديني -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ پنھنجي سموري حياتي درس ۽ تدريس ۾ گذاريائين. ھن سنڌ جي عالمن ۽ دانشورن سان گڏ تحريڪ -آزادي- ۽ -تحريڪ خلافت- ۾ حصو ورتو، -ان- کان سواءِ مولانا -تاج- محمد امروٽيءَ جي تحريڪ ۾ به جوشيلي ڪارڪن جي حيثيت ۾ ڪم ڪيائين. 24 مارچ 1932ع تي وفات ڪيائين، مولوي حاجي احمد ابڙي ديني مسئلن بابت ھڪ ڪتاب به لکيو هو. سندس ڪلام مولودن، مداحن، معجزن ۽ مناقبن تي مشتمل آھي.