cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اوڳرائي
کاڌو کائڻ دوران اسان کاڌي سان گڏوگڏ ڪجھ هوا بہ معدي ڏا وٺي ويندا آهيون هي هوا اوڳرائي جي صورت ۾ واپس اچي ويندي آهي انکان علاوہ ڪجھ ماڻھن کي ڪجھ شين کان الرجي هوندي آهي يا ڪجھ شيون انھن جو معدو صحيح طريقي سان ھضم ناهي ڪري سگھندو ائين معدي وارو سسٽم جي عمل جي دوران معدي جي بيڪٽيريا ۽ اينزائمز جڏهن کاڌي جي ماليڪيولز کي ڀڄندا آهن تہ گھڻا سنجيده ڪيميائي مرڪب جوڙندا آهن جن ۾ ڪجھ وقت ڪجھ گيسون بہ پيدا ٿينديون آهن جنھن کي ڇڪجڻ چيو ويندو آهي هي گيس جيڪڏهن معدي جي مٿين حصي ۾ هجي تہ اوڳرائي جي صورت ۾ خارج ٿيندي آهي ۽ جيڪڏهن معدي کان آنڊي جي نيڪال واري سرشتي ۾ هلي وڃي تہ مقعد مان نڪرندي آهي.
الهداد ٻوهيو
جنم
الهداد ٻوهيو 8 آگسٽ، 1934ع ۾ تعلقي وارھ، ضلعي لاڙڪاڻي جي ڳوٺ پيچوها ۾ ڄائو. ايم.اي ۽ بي.ٽي ڪرڻ کان پوءِ تعليم کاتي ۾ ملازمت ڪيائين.
سوانح حيات
ڊاڪٽر الهداد ٻوهيو مشهور اديب، نقاد، دانشور، تعليمدان ۽ ماهر لسانيات هو. تنقيد ۽ لسانيات جي ميدان ۾ مثالي خدمتن جي حوالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سندس شخصيت ۾ سنجيدگي ۽ وقار نمايان نظر ايندو هو. تعليم کاتي ۾ مختلف عهدن تي رهي، آخر ڊائريڪٽر ايڄوڪيشن جي عهدي تي پهتو. پنهنجي پوري ڄمار علم ادب جي واڌاري لاءِ وقف ڪيائين. ”تحقيق“ سندس پسنديده موضوع رهيو. 1977ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڊاڪٽريٽ جي ڊگري ورتائين، سندس گائيڊ ڊاڪٽر غلام علي الانا هو. پي. ايڇ. ڊيءَ لاءِ سندس مقالي جو عنوان هو ”سنڌي ٻوليءَ جو سماجي ڪارج“ هيءُ مقالو سنڌالاجيءَ طرفان سال 1987ع ۾ ڇپرايو ويو آهي. سنڌ ۾ سماجي لسانيات جي موضوع تي هي پهريون پي ايڇ. ڊي هو. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ’-تنقيدون-‘ (1980ع)، ’ادب جا فڪري محرڪ‘ (1984ع) ۽ ’علم تحقيق‘ (1990ع) اهم آهن. جڏهن تہ سندس اڪيچار مضمون، مقالا ۽ ڪالم مشهور رسالن ٽه ماهي ’مهراڻ‘، ’نئين زندگي‘، ’ساڃاهه‘، ’پارس‘، ’باک‘ ۽ اخبارن ۾ ڇپيل آهن. سندس تحريرن تي مشتمل هڪ ڪتاب ”ٻوهيي جون تحريرون“ سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران ڇپايو ويو آهي. تازو ٻوليءَ تي سندس مقالن جو ڪتاب سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 2008ع ۾ ڇپايو ويو آهي، جيڪو آزاد انور ڪانڌڙي ترتيب ڏنو آهي. پاڻ 16 جولاءِ 1994ع تي ٽنڊي آدم ۾ هڪ تعليمي سيمينار ۾ خطاب ڪندي، دل جي دوري پوڻ سبب وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:1994ع جون فوتگيون زمرو:1994ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف
آنند صاحب
آنند صاحب __ (Anand Sahab):
سِکن جي هڪ مذهبي ڪتاب جو نالو. ھي سکن جي ٽئين نمبر گرو امرداس جي لکيل بيتن جو مجموعو آھي جيڪي سر رامڪلي بابت آھن.اھو ڪتاب 917 کان 922 صفحن تي مشتمل آهي. لفظ آنند جي معني خوشي آھي. سک آنند صاحب جو ورد روزمره جي عبادتن ۾ ڪندا آھن. اھو ورد امرت ڌاري سک امرت ويل يا پرھ ڦٽيءَ واري مھل ڪندا آھن.آنند صاحب ھر مذھبي رسم دوران پڙھيو ويندو آھي. آنند صاحب جا ٻہ نمونن جا ڪتاب آھن ھڪ مڪمل جنھن ۾ شاعري جا چاليھ بند آھن ۽ ٻيو ننڍو آھي جنھن کي ننڍڙو آنند صاحب ڪري چوندا آھن جيڪو تقريبات جي خاتمي وقت پڙھيو ويندو آھي.ان ۾ پھريان پنج ۽ آخري چاليھون بند آھي باقي بند شامل نہ اٿس.
خارجي ڳنڍڻا
Read Anand Sahib online
مصطفي باليل
مصطفي باليل ترڪي جو ڪھاڻيڪار ۽ ناول نگار جو نالو آھي جيڪو پھرين سيپٽمبر 1945 ۾ ترڪي جي شھر سواس ۾ پيدا ٿيو. ھن گريجوئيشن 1968 م انقرہجي غازي يونيورسٽي مان فرانسيسي فلسفي جي موضوع ۾ ڪئي. ماسٽرز فرانس جي پوئاٽير يونيورسٽي مان 1972  ۾ ڪئي جنھن بعد ترڪي واپس اچي اردھان ۾ ھڪ ھاء اسڪول م استاد طور ڪم شروع ڪيائين پوء سواس ۽ پوء  استنبول جي اتاترڪ تعليمي انسٽيٽيوٽ ۾  ۾ 1980 تائين اھا ملازمت ڪيائين. ھن جون لکيل ڪھاڻيون ترڪي، يوگوسلاويا، بلغاريا، فرانس، رومانيا ۽ ايران جي رسالن ۾ ڇپجنديون رھيون. ھن فرانسيسي ٻولي جا ڪيترائي ناول ۽ ڪھاڻين جا ترجما ڪيا. ٻارھين انتاليا واري جشن ۾ ھن جي 1975 ۾ لکيل ڪھاڻي Can Eriği ( آلوبخارو) کي اسٽوري اچيومينٽ ايوارڊ مليو.
آوازي لکت
آوازي لکت (Phonetic writing) هن لکت جي سرشتي مان علامتي نشانيون ڪنھن شيءِ جو اظھار نه ڪنديون آھن، پر اھي ڳالھايل ٻوليءَ جي آوازن جي لکت ۾ ترجماني ڪنديون آھن.
فجي
فجي جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف فجي آھي. اھو ميلنيشيا جو ٻيٽن تي مشتمل پيسيفڪ سمنڊ  ۾  اوشنيا کنڊ جو نيوزيلينڊ جي اتر واري ٻيٽ جي اتر-اوڀر ۾ واقع  ھڪ ملڪ آھي جنھن جي پکيڙ  1100 nmi آھي. ھن جي سڀ کان ويجھن ملڪن ۾ اولھ طرف وينو آتو، ڏکڻ اولھ ۾ نيو ڪيليڊيليا، ڏکڻ اوڀر م نيوزيلينڊ جا ڪيرميڊڪ ٻيٽ، اوڀر ۾ ٽونگا، اتر اوڀر م ساموئن ٻيٽ آهي، اتر ۾ ٽووالو واقع آھن. فجي جا 330 ٻيٽ آھن جن مان 110 ٻيٽن تي ماڻھن جي مستقل رھائش آھي. ان کان سواءِ اٽڪل 500 ننڍڙا ٻيٽڙا اٿس انھن سميت پکيڙ 18300 km2 اٿس. ملڪ جا سڀ کان وڏا ٻيٽ اونو آء لائو (Ono-i-Lau) ان کان سواءِ ٻہ وڏا ٻيٽ وٽي ليوو ۽ وينوئا ليوو آھن. فجي جو %87 سيڪڙو آبادي انھن ٻيٽن م رھائش پذير آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ سووا شھر آھي جيڪو وٽي ليوو تي واقع آھي جتي ملڪ جو ڪروز بحري ٻيڙن جو سڀ کان وڏو بندر واقع آھي. خيال آهي ته پندرھن ڪروڙ سال اڳ ڌرتي تي ٻرندڙ جبلن جي ڦاٽڻ سان آيل تبديلين ھنن ٻيٽن کي وجود ۾ آندو ھيو. زميني تبديليون اڃان بہ وينوئا ليوو ۽ ٽيويئوني ٻيٽن تي عمل ۾ اچن پيون. فجي کي 1874 ۾ برطانيا ڪالوني بڻايو ۽ 1970 تائين برطانيا جي تخت ھيٺ رھيو ۽ ان سال ھن ملڪ برطانيا جي شاھي حڪمراني ماتحت آزادي ماڻي. 1987 م ھتي فوجي بغاوت ذريعي قائم ٿيندڙ حڪومت ھن ملڪ کي ريپبلڪ جو درجو ڏنو. 2006 م وري ھتي فوجي بغاوت ذريعي ڪوموڊور فرينڪ بئنيمارما جي حڪومت قائم ٿي جنھن کي 2009 م ملڪ جي ھاء ڪورٽ غيرقانوني قرار ڏنو. 17 سيپٽمبر 2014 ۾ ھتي عام چونڊون ٿيون جنھن م بئنيمارما جي پارٽي 59.2 سيڪڙو ووٽ حاصل ڪيا. فجي جي معيشت علائقي جي اندر وڌيڪ ترقي يافتہ آھي. ان جي ڪرنسي فجي وارو ڊالر آهي.
حوالا
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:ملڪ
721ع
ڊسمبر
زمرو:721ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
معراج
معراج قرآن جي آيتن ۽ حديثن کان ثابت آهي ته الله حضرت محمد مصطفيصہ کي هڪ رات ۾ مسجد حرام کان مسجد اقصي جي طرف اتان سدرة المنتهيٰ ۽ عرش اعليٰ جو سير ڪرايو. زمين ۽ آسمان جا عجائبات ڏيکاريا. عالم ارواح ۾ نبين سان ملاقات ٿي ۽ جنت ۾ اهل جنت سان ملاقات ٿي.
معراج جي تاريخ ۽ جڳھہ
معتبر حديثن سان ظاهر ٿي ٿو تہ اوهان کي معراج ڪافي دفعا ٿيو ۽ مختلف جڳهن تان.جنهن جو تفصيل هن ريت آهي.
معراج جو آيتون
'''قرآن جي سورت اسراع آيت نمبر هڪ ۾ الله فرمائي ٿو. '''
پاڪ آهي اهو جيڪو رات ئي رات ۾ وٺي ويو پنهنجي ٻاني کي مسجد حرام کان مسجد اقصي تائين.
'''سُوۡرَةُ النّجْم ۾ الله فرمائي ٿو '''
وَالنَّجۡمِ اِذَا هَوٰىۙ ﴿1﴾ مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمۡ وَمَا غَوٰىۚ ﴿2﴾ وَمَا يَنۡطِقُ عَنِ الۡهَوٰىؕ ﴿3﴾ اِنۡ هُوَ اِلَّا وَحۡىٌ يُّوۡحٰىۙ ﴿4﴾ عَلَّمَهٗ شَدِيۡدُ الۡقُوٰىۙ ﴿5﴾ ذُوۡ مِرَّةٍؕ فَاسۡتَوٰىۙ ﴿6﴾ وَهُوَ بِالۡاُفُقِ الۡاَعۡلٰى ؕ ﴿7﴾ ثُمَّ دَنَا فَتَدَلّٰىۙ ﴿8﴾ فَكَانَ قَابَ قَوۡسَيۡنِ اَوۡ اَدۡنٰىۚ ﴿9﴾ فَاَوۡحٰۤى الٰى عَبۡدِهٖ مَاۤ اَوۡحٰىؕ ﴿10﴾ مَا كَذَبَ الۡفُؤَادُ مَا رَاٰى ﴿11﴾ اَفَتُمٰرُوۡنَهٗ عَلٰى مَا يَرٰى ﴿12﴾ وَلَقَدۡ رَاٰهُ نَزۡلَةً اُخۡرٰىۙ ﴿13﴾ عِنۡدَ سِدۡرَةِ الۡمُنۡتَهٰى ﴿14﴾ عِنۡدَهَا جَنَّةُ الۡمَاۡوٰىؕ ﴿15﴾ اِذۡ يَغۡشَى السِّدۡرَةَ مَا يَغۡشٰىۙ ﴿16﴾ مَا زَاغَ الۡبَصَرُ وَمَا طَغٰى ﴿17﴾
ستارن جي قسم جيڪي بلندي کا هيٺي آيا اوهان جو نبي نه بهليو آهي نه گمراه ٿيو آهي ء هو ته پنهجي خواهش کان ڪلام به نه ٿو ڪري اهو ته وحي هوندي آهي جيڪا ان جي طرف ايندي آهي ان کي جهجي قوتون واري خدا تعليم ڏني آهي جيڪو مسلسل طاقت رکي ٿو ء پوءِ ته هو قائم ء غالب ٿي ويو جڏهن ته هو آسمان جي بلند ڪناري تي هو پوءِ هو ويجهو ٿيو ء ادب کان جهڪيو حتي ڪي ٻن قوسن جو فاصلو يا ان کان به گهٽ رهجي ويو ڀس خدا پنهجو وعدو پورو ڪيو پنهجي عهدي کي پردي جي پويا ٻڌائين ان جي اکهين جيڪو ڪجه ڏٺو ء ان جي دل ان کي ڪوڙ نه سمجهو چا آئين ان سان ان جي باري ۾ ويڻ ٿا ڪريو جيڪو ان ڏٺو جڏهن ته ان اهيو ٻي دفعه هيٺ ايندي سدرت المنتهي تي ڏٺئين جنهن جي پاسي هي جنت الماوي آهي جڏهن سدرت کي لڪائي رکيو هوسين اهو چيز جنهن ان کي لڪائي رڪيو هو ان جي نگاه نه ته هيڏا ٿي نه هوڏا نه وري هد کان گذري ڪو شڪ ڪونهي ته پنهجي رب جي وڏي نشانين مان هڪ نشاني ڏيکاري.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح
عبدالوهاب سهتو
انجنيئر عبدالوهاب سهتو انجنيئر طور مشهور ليکڪ عبدالوهاب سهتي ڳوٺ ڄام نور الله، تعلقي ڪنڊياري ضلعي نوشهري فيروز ۾ جنم ورتو. پيشي جي لحاظ کان پبلڪ هيلٿ کاتي ۾ انجنيئر آهي. سٺو ڪهاڻيڪار ۽ محقق آهي. سنڌي پهاڪن ۽ چوڻين تي به ڪافي تحقيق ڪئي اٿس.
سندس ڇپيل ڪتابن ۾:
حوالا
زمرو:شخصيتون
نشاستو
”اصغر ساگر“
نشاستو جسم کي توانائي بخشي ٿو ۽ جسم جي بناوٽ جو حصو آھي. نشاستي جو ڪم جسم کي توانائي پھچائڻ آھي. اسان جو ھاضمي جو نظام رت ۾ نشاستي کي گلقاڻ Glucose ۾ تبديل ڪري ٿو. ھي گلقاڻ Glucose توانائي ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي جيڪا گهرڙن ۔ ڏورن ۽ جيري ۾ استعمال ٿئي ٿي. گلقاڻ Glucose جي نسل کان سوا واڌو توانائي جيرن ۽ ڏورن ۾ مستقبل جي لاء محفوظ ٿي وڃي ٿي.
نشاستي کي ڪارب بہ چيو وڃي ٿو خاص ڪري اٽي ۽ ڪڻڪ مان ٺھيل ھر شي ۽ کنڊ ۾ گلقاڻ پاتي وڃي ٿي. ڪارب رت ۾ شامل ٿي رت ۾ شڳر جي مقدار وڌائي ٿي. رت ۾ شڳر جي مقدار وڌيڪ ٿيڻ سان انسولين خارج ٿئي ٿي جنھن سان ھن شڳر جي مطلوبہ مقدار ڏورن ۾ توانائي ٺاھڻ لاء ھلي وڃي ٿي باقي بچيل شڳر کي جيرو چرٻي ۾ تبديل ڪري جسم جي مختلف حصن ۾ جمع ڪرڻ شروع ڪري ٿو جيڪڏھن ضرورت کان وڌيڪ خوراڪ وٺڻ جو ھي سلسلو جاري رھي تہ جيرو لڳاتار چرٻي جمع ڪري ٿو جنھن سان ماڻھو ٿلهو ٿي وڃي ٿو. ان جي ابتڙ جيڪڏھن ڪوبہ انسان خوراڪ کان گهٽ نشاستو ۽ مجموعي خوراڪ جون ڪيلريون گهٽ مقدار ۾ وٺڻ شروع ڪري تہ مرحلو ابتو ٿي وڃي ٿو. جيرو جسم ۾ جمع ٿيل تيل چرٻي کي واپس تحليل ڪري رت ۾ غذائيت جي مقدار پوري ڪرڻ شروع ڪري ٿو ۽ جيڪڏھن ائين اھو لڳاتار سلسلو رھي تہ ماڻھو سنهو ٿي وڃي ٿو. نشاستي مان پيدا ٿيل چرٻي جو وڌيڪ ھجڻ نقصانڪار آھي جيترو گهٽجڻ ۔ گهٽجڻ ۽ وڌڻ سان بيماريون پيدا ٿي سگهن ٿيون. ڄڻ تہ چرٻي جمع ۽ خارج ٿيڻ جو ڪم جيري جي ھٿان ٿئي ٿو. جڏھن ھي چرٻي حد کان وڌيڪ جمع ٿئي ٿي تہ انسان جا عضوا متاثر ٿين ٿا ۽ وڌيڪ متاثر ٿيندڙ دل ۽ لبلبو ٿين ٿا. رت ۾ چرٻي جي وڌيڪ مقدار ھجڻ ڪري دل جون بيماريون ٿين ٿيون ۽ چرٻي جو لبلبي تي اثرانداز ٿيڻ ڪري شڳر جي بيماري شروع ٿي وڃي ٿي. ان کان سوا جسم جا اھم عضوا جيڪي انسان جي زندگي لاء ضروري آھن اھي چرٻي سان ڍڪجي وڃن ٿا جنھن سان انهن جي ناڪام ٿيڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو. وزن وڌيڪ ٿيڻ جي ڪري پير ۔ جوڙ ۽ تمام وزن کڻندڙ عضوا گس گاٺ جو شڪار ٿي وڃن ٿا ۽ مريض ھلڻ ڦرڻ کان قاصر ٿي وڃي ٿو. پاڪستان ۾ متوازن غذا جو تصور ناھي جڏھن تہ انگريزن جي ملڪ ۾ کاڌو پروٽين ۽ سبزين تي مشتمل ٿئي ٿو ۽ اتي گھ تمام ننڍي بوتل ۾ ملي ٿو ايترو جيترو اسان وٽ مٿي کي تيل ھنيو وڃي ٿو ھڪ ننڍي شيشي تيل جي اتان کنيل تيل چانھن جي چمچي جيترو اھو اٻريل سبزي ۾ پوي ٿو ۽ ٻين کاڌن ۾ ملايو وڃي ٿو پڪائڻ کان پوء.
ھڪ گرام نشاستي ۾ 4 ڪيلريون ملن ٿيون. خيال رھي تہ ميڊيڪل لائن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪيلرين کي C سان لکيو وڃي ٿو ۽ انجنيرنگ ۾استعمال ٿيندڙ ننڍي c کان ھزار دفعا وڏي ٿئي ٿي
يعني kcal = kilocalories = Calories
نشاستو چانورن ۔ پٽاٽن ۽ سبزين ۾ پاتي وڃي ٿو. انساني جسم لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو توانائي نشاستي مان حاصل ڪري ٿو. نشاستو انساني دماغ ۽ مشڪن لاء توانائي جو وڏو ذريعو آھي. نشاستي ۾ نائٽروجن نٿي ٿئي. انساني جسم ۾ ضرورت کان وڌيڪ نشاستي ڪٺي ڪرڻ جي گنجائش نٿي رھي ٿورو جيڪو ذخيرو رھي ٿو اھو حيواڻ (حيواني نشاستو) Glycogen جي شڪل ۾ جيري ۽ مشڪن ۾ رھي ٿو. عام گهريلو کنڊ کي سڪروز Sucrose چون ٿا. ھي 100 فيصد نشاستو ٿئي ٿو.ھڪ چانھن جي چمچي ۾ 30 ڪيلريون ٿين ٿيون.
نشاستو جسم جي اندر ٻارڻ طور ڪم ڪري ٿو. جڏھن اسان ورزش ڪريون ٿا  تہ نشاستا Carbs ڏورن ۾ موجود حيواڻ Glycogen ۽ خون ۾ موجود گلقاڻ Glucose استعمال ڪندي ATP ٺاھي ٿو. ATP اھا توانائي آھي جنھن جي جسم کي ضرورت رھي ٿي. ورزش دوران 3 سرشتا جسم بنائي ٿو.
پھريون فاسفوڄن Phosphagen جنھن کي ATP جلدي بنائي ٿو. ورزش دوران ATP فاسفوڄن کي وڌيڪ مقدار ۾ نٿو ٺاھي. 14 سيڪنڊ ورزش ڪرڻ کان پوء فاسفوڄن پنھنجو ڪم شروع ڪري ٿو. فاسفوڄن جي نظام ختم ٿيڻ بعد گلقيت Glycolysis شروع ٿي وڃي ٿي. گلقيت گلقاڻ کي ٽوڙي ٿي ۽ پيرو ايسڊ Pyruvate ۽ ATP ڇڏي ٿي. آڪسيجن جي موجودگي ۾ پيرو ايسڊ Pyruvate سائيڪل krebs ۾ داخل ٿي وڃي ٿو. سائيڪل Krebs ڳوٽ Mitochondria سان گڏ ٿئي ٿو. جيڪڏھن جسم ۾ مناسب مقدار ۾ گلقاڻ موجود ناھي تہ گلقيت جو عمل آھستي ٿي وڃي ٿو. پائرو تيزاب Pyruvate جي بغير Krebs سائيڪل سست ٿي وڃي ٿو ۽ توھان جي گهرڙبدليت کي گهٽ ڪري ٿو.
آتم ڀڳت
آتم ڀڳت (Aatam Bhaggat) ڀٽائيءَ جي راڳي موهن ڀڳت (Mohan Bhaggat) سان گڏ ڳائيندڙ ساٿي ۽ سندس ڀاءُ سروپ ڀڳت (Saroop Bhaggat) جو پاليل پٽ آهي. آتم ڀڳت 1975ع ڌاري مٺيءَ ۾ جنم ورتو. پرائمري پڙهيل آهي، گهڙين جو ڪاريگر ۽ ٽائون ڪميٽيءَ جو ملازم آهي. آتم ڳائڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. پنهنجي پيءُ سروپ ڀڳت ۽ چاچي موهن ڀڳت سان گڏجي ڳائيندو هو. هن موهن ڀڳت ۽ سروپ ڀڳت سان گڏ ريڊيو ۽ ٽي. وي تي ڪيترا پروگرام ڪيا. موهن ڀڳت ۽ سروپ ڀڳت جي وفات کانپوءِ پنهنجي ڀاءُ ۽ موهن ڀڳت جي پڳدار پُٽ شنڪر ڀڳت (Shankar Bhaggat) سان گڏجي ڳائيندو آهي. سندس آواز ۾ درد ۽ سوز سمايل آهي. پنهنجي وڏن کان مليل ڀٽائي رح جون وايون، ڪبير (Kabeer)، ميران (Meeraan) ۽ تلسي داس (Tusi Daas) جا ڀڄن ڳائيندو رهي ٿو. ثقافت کاتي، ريڊيو ۽ ٽي. ويءَ جو رجسٽرڊ فنڪار آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:راڳي
نشاستو
مطلب نڪري ٿو ھڪ سست گهرڙبدليت Metabolism وزن ۾ گهٽتائي آھي. نشاستا جسم ۾ گلقاڻ Glucose  پيدا ڪن ٿا جيڪي جسم کي توانائي فراھم ڪن ٿا ۽ ان دوران چرٻي ڳري ٿي ۽ مثبت انداز ۾ نتيجو حاصل ٿئي ٿو جيڪڏھن اسان وزن گهٽائڻ چاھيون ٿا تہ نشاستي کان ڊڄڻ جي ضرورت ناھي پر پورو پنو استعمال ڪجي نہ گهٽ نڪي وڌيڪ. ھي توانائي توھان جي جسم جي چرٻي گهٽ ڪرڻ ۾ مدد ڏيندي.
نشاستو بنيادي طور تي ٻن قسمن جو ٿئي ٿو.
(1) سادو نشاستو ۔ سادو ڪارب      Monosaccharides
سادي ڪارب ۾ کنڊ شامل ٿئي ٿي جڏھن تہ پيچيدھ ڪارب ۾  نشاستي کان غذائي تاندورن Fibers تائين قسم اچي وڃن ٿا.
1) سادو نشاستو      Monosaccharides
سادو نشاستو مونوساچيريڊ سڏجي ٿو. مونو معنا سادو ۽ چيريڊ معنا کنڊ. ھن سادي نشاستي کي ٽوڙي نہ ٿو سگهجي.
سادي نشاستي جا ٽي قسم آھن.
(1) گلقاڻ ۔ گلوڪاڻ           Glucose
ھڪ سادي کنڊ جيڪا ٻوٽن ۾ پاتي وڃي ٿي.
(2) نمٺاڻ ۔ نباتاتي مٺاڻ     Fructose
(3) شيراڻ                        Galactose
ھي سادي کنڊ کير ۾ پاتي وڃي ٿي. ھي ٻارڻ جي گهرڙبدليت لاء سڀ کان پھرين ذريعو آھي جيڪو جسم ۾ توانائي جي پيداوار جو عمل آھي.
سادي نشاستي ۾ قدرتي طور تي کنڊ شامل آھي ۽ ميوا ۔ سبزيون۔ کير ۔ کير واريون شيون. ان کان علاوہ سادي کنڊ سان گڏ پيداوار جي عمل دوران ڪجھ مصنوعات يقيني طور تي مالامال آھن.
(2) پیچیدھ نشاستو        Disaccharides
پيچيدھ نشاستو متوقع طور تي سادي نشاستي Monosaccharides جو ھڪ کان وڌيڪ ڪيميائي مجموعو آھي جنھن کي سمجهڻ لاء ھيٺيون شيون مددگار ٿي سگهن ٿيون.
(1) گلقاڻ Glucose ۽ نمٺاڻ Fructose جو گڏيل نتيجو پيچيدھ ڪارب جا ذريعا ھوندا. اسان انهن ذريعن کي روازانو جي بنياد استعمال ڪري سگهون ٿا. ھي کنڊ توھان دڪان تان حاصل ڪري سگهو ٿا ۽ چانھن جي مٺاڻ لاء استعمال ڪري سگهو ٿا.
(2) گلقاڻ Glucose مجموعو آھي جيڪو شيراڻ Galactose سان گڏ کيراڻ Lectose جي پيداوار ڪري ٿو جيئن کير ۾ مٺاڻ وغيرھ.
(3) گلقاڻ مجموعو خود گل ماکي Meltose جي پيداوار ڪري ٿو جيڪو کنڊ ۾ شامل آھي. پيچيدھ نشاستا خالص شين مان حاصل ڪري سگهجن ٿا جيئن اناج ۔ ماني خالص ۔ نشاستي واريون سبزيون ۽ ترڪاريون وغيرھ. اڪثر پيچيدھ ڪارب ريشي وارين غذائن جا بھترين وسيلا آھن.
احتياط ۽ اپاء :-
سفيد چانور ۔ سفيد پستا ۔۽ سفيد ماني ڪارب جي وافر مقدار رکن ٿا. قدرتي غذا ۾  خوراڪ جي عمل دوران وٽامن ۔ معدنيات ۽ ريشيدار غذائون جلدي ھضم ٿين ٿيون. صحت جي ماھرن مطابق صحيح ڪارب ھيٺين شين کي سمجهڻ ۾ مدد ڪندا.
سوڌيل کاڌي Refined food کان بچجي.
قدرتي خوراڪ ۽ سڄي ان وارين اپتن تي ڀاڙجي.
ڪڻڪ جي اٽي مان ڇلي نہ ڪڍجي.
لوبيا وڌيڪ کائجي.
منڇر ڍنڍ
منڇر ڍنڍ انگريزي (Manchhar Lake) سنڌ پاڪستان جي دادو ضلعي ۽ ڄامشورو ضلعي ۾ ايشيا جي وڏي ۾ وڏي مٺي پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي.
تاريخ
منڇر ڍنڍ ڪيتري قديم آهي ؟ ۽ ڪڏهن يا ڪهڙي دور ۾ صفحهء هستي ته نروار ٿي؟ اها ڪٿي ڪرڻ اوکو ڪم آهي. اهو يقين سان چئي سگهجي ٿو ته منڇر ڍنڍ سنڌو درياھ جي وهڪري سبب وجود ۾ آيل آهي. قديم زماني ۾ جڏهن سنڌو درياهه يا ان جي وڏي ڇاڙ هتان وهندي وهڪرو بدلايو ته منڇر جي وجود ڪر کنيو. قديم زماني کان اجهل ۽ اوهاڳ سنڌو درياھ سنڌ جي سموري سرزمين تي ليٽ پيٽ ڪئي آهي. هت منڇر وٽ الهندي ۽ ڏکڻ پاسي ٽاڪرو علائقو ڪر کنيو بيٺو آهي. درياهه جي تيز وهڪري کي منڇر وٽ جابلو سلسلي جي رڪاوٽ سان ويڙهادند ڪندي اوڀر طرف سيوهڻ جي علاقي ڏانهن مجبور ٿي موٽڻو يا مڙڻو پيو. وهڪري جي انهي رڪاوٽ يا موڙ جي نتيجي ۾ لٽ يا مٽي کاڄڻ ۽ کڄڻ شروع ٿي،تان جو ڊوري جي شڪل اختيار ڪري وئي. جڏهن درياهي ڇاڙ رخ مٽايو ته زمين تي وڏي پکيڙ ۾ هڪ ڊورو ظاهر ٿيو.اهو ڍورو يا ڪنب اڳتي هلي ڍنڍ سڏي وئي ۽ پوءِ مٿي بيان ڪيل “من“جي لاڳاپي سان منڇر ڪوٺجڻ ۾ آئي.سنڌو درياهه يا ان جي زبري ڇاڙ ڪڏهن وهڪرو تبديل ڪيو؟ ڪڏهن کان هن وهڪري سان وهڻ شروع ڪيائين؟ انهن سوالن جا جواب منڇر جي قدامت کي واضع ڪري سگهن ٿا. هن ڏس ۾ سنڌو درياهه جي انهيءِ قديم وهڪري يا بعد ۾ وهندڙ قديم ڇاڙ جي گذر کي ذهن ۾ رکڻو پوندو. ڌسڻ ۾ اچي ٿو ته اتر پاسي سنڌو نديءِ جو ڪجهه وهڪرو ڪشمور کان هيٺان ته ڪڏهن مٿان ڪنڌڪوٽ ۽ شڪارپور وارو وهڪرو هو. دشت _ آب واري ڍنڍ مان سنڌوءَ نالي هڪ ننڍو وهڪرو نڪرندو هو جيڪو ڪنڌ ڪوٽ ۽ شڪارپور جو پاسو ڏئي، موهن جو دڙو کان ٿيندو وڃي منڇر ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هيء ڇاڙ يا وهڪرو ڪنڌ ڪوٽ جي ڏکڻ کان لنگهي ناري رستي وڃي منڇر ڍنڍ ۾ پوندو هو. ميهڙ ،لاڙڪاڻو۽ شڪارپور جو گهڻو علاقو پاڻي هيٺ اچي ويندو هو. الهندو نارو به اڀرندي ناري وانگر ڏاڍو ورن وڪڙن وارو آهي، سندس وهڪرو سنڌ درياهه يا آب سنڌ سان پور وڇوٽ ٿي وهندو اچي منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو هو.ان کان پوءِ پنهنجي اڙل شاخ وسيلي وڃي سيوهڻ هيٺان سنڌو درياهه ۾ پوندو هو. ظاهر ٿئي ٿو ته قديم زماني ۾ سنڌو درياهه جو وهڪرو الهندي ناري وارو هو.درياهه جي رخ تبديل ٿيڻ کان پوءِ به وڏي ڇاڙ جي  صورت ۾ پوئين زماني ۾ به ساڳي وهڪري سان وهندي منڇر ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. منڇر وٽ وڪڙ سبب اهو وهڪرو سيوهڻ کان ڏکڻ ۾ لال باغ کان ڀڳو ٽوڙو جبل جي وچ واري ايراضيءَ منجهان گذري لڪي شاھ صدر ۽ آمري شهر ڏانهن ويو ٿي. سيوهڻ لڳ هي وهڪرو بعد ۾ منڇر جو پاڻي درياھ ۾ نيڪال ڪندو هو ته درياھ جو پاڻي منڇر ڏانهن آڻيندو هو جنهن کي پوئين دور ۾ اڙل واھ ڪوٺيو ويو. درياھ جي هن وڏي وهڪرو شايد انڪري بند ٿي ويو هوندو جو بعد ۾ سنڌ درياهه کي مٿان ڪنڌ ڪوٽ واري پاسي ڪا رڪاوٽ آئي يا اڀرندي پاسي درياهه کي لاهندي  ملي هوندي ته هن قديم وهڪري ۾  ڦير آيو ۽ پوئين زماني ۾ اهو محض ڇاڙ جي صورت ۾ الهندي ناري واري وهڪري سان وهندو رهيو. عربن جي چڙهائي وقت عرب سپهه سالار جو لشڪر سيوستان (سيوهڻ) جي آس  پاس ڪنڀ نهر جي ڪناري سيسم جي قلعي وٽ پهتو هو. اها ڪنڀ نهر ساڳي منڇر ۾ پوندڙ ڇاڙ ئي آهي .ڪنڀ غالبن ساڳي منڇر ڍنڍ آهي جا محمد بن قاسم جي ڏينهن ۾ يقيني طور موجود هوندي. چچ نامي“ ۾ ڍنڍ لاءِ لفظ “دنده“ ڪم آيل آهي، جنهن جي ڊاڪٽر نبي بخش بلاچ تصحيح ۽ تحقيق يا تصديق پڻ ڪئي آهي. مطلب ته ڪاڇو جي لٽاشي ميدان جيان منڇر ڍنڍ سنڌ درياھ جي وهڪري ياان جي وڏي ڇاڙ جي وهڪري جي نتيجي ۾ صفحه هستيءَ تي نروار ٿي. منڇر ڪناري پير لاکيو، لهڙي، پير مشاخ ۽ ٽهڻي جا ماڳ نهايت قديم آھن. اين. جي. مجمدار موجب پير لاکيو جو ماڳ موهن جو دڙو جو همعصر آهي ۽ ٻيا ماڳ اڃا به قديم آهن.
پکيڙ
منڇر ڍنڍ جي پکيڙ اٽڪل گهٽ ۾ گهٽ 350 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ وڌ ۾ وڌ 520 چورس ڪلوميٽر آهي. منڇر کي جبلن مان وهي ايندڙ برساتي نيون ڀرين ٿيون. ان کان علاوه حمل ڍنڍ مان نڪرندڙ ڇنڊڻ (نارا ويلي ڊرين) ذريعي به پاڻي ڏنو وڃي ٿو. آبڪلاڻي ۾ اڙل واھ ذريعي به منڇر ڍنڍ کي پاڻي ڏنو ويندو آهي.
جيوت ۽ معيشت
منڇر جي معيشت جو دارومدار مٺي پاڻي تي رهيو آهي. مٺي پاڻي جي ڪري مڇي، بِھ، لوڙھ، ڪوڻي، پٻڻ، ٻوراني جام ٿيندي هئي ته پکي به جام ايندا هئا. پاڻي هٽڻ ڪري فصل به جام ٿيندا هئا. منڇر ۾ ٿيندڙ پنيءَ مان تونريون به ٺهنديون هيون ته ٻيڙين جوڙڻ سان گڏ ڄار ٺاهڻ جو ڪاروبار به ٿيندو هو. منڇر جا ماڻهو خوشحال هوندا هئا ته سنڌ جي معيشت کي به هٿي ملندي هئي.جڏهن کان سم نالي (RBOD) جو ڇوڙمنڇر ۾ شروع تيو تڏهن کان منڇر جي معيشت تباھ ٿي وئي.منڇر ڪناري توڙي منڇر ۾ ٻيڙين جي گهرن ۾ رهندڙ ماڻهو لڏي ويا ۽ منڇر ۽ منڇرجا ڪنارا ويران ٿي ويا آهن.
هاڻوڪي حالت
هاڻ منڇر گندي پاڻي جو ڍورو بڻجي وئي آهي. سم نالي (RBOD)جي کاري پاڻي سبب نه صرف آبي جيوت پر سڄي معيشت پڻ ختم ٿي وئي آهي. رهجي ويل ماڻهو پئڻ لاءِ مٺي پاڻي ڪاڻ پريشان آهن. ڪيترائي ماڻهو لڏي ويا آهن
حوالا
زمرو:ڍنڍون زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
1722ع
ڊسمبر
زمرو:سال
چين (سلجھائپ)
چين سرڪاري طور تي عوامي جمھوريہ چين مشرقي ايشياء ۾ ھڪ ملڪ آھي۔
چين جي لاء ذيل سان بہ رجوع ڪري سگھجي ٿو۔
گڏيل رياست
زمرو:نالو مقام سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا
سنڌي سُورما
<font face="MBSarang Sattar" size="3">سنڌ ثقافت کاتي ”سنڌ جا سُرما” جي نالي سان ھڪ سيريز ڇپائي، جنھن کان متاثر ٿي سنڌي ويڪيپيڊيا تي به ھيٺيان مقالا رکيا ويا آھن.
اڏيرو لال (ڳوٺ ۽ ديھ)
اڏيرو لال هن نالي سان مٽياري ضلعي ۾ جدا جدا نالن سان هڪ ديھ، هڪ ڳوٺ ۽ هڪ ريلوي اسٽيشن واريون آباديون آهن. ”اڏيرو لال“ ديھ ۾ اڏيرو لال، کِدريون، بُھريون، مويجا، آخوند عبداللطيف ۽ پَنھون خاصخيليءَ جا ڳوٺ آباد آهن. ڳوٺ اڏيرو لال اسٽيشن، تعلقي مٽياريءَ جي ديھ ”کڏيءَ“ ۾ آباد آهي.
الف ب
الف ب (Alphabet) يا ’آئيويٽا‘ انھن اکرن کي چئبو آھي، جيڪي ھر زبان ۾ مختلف تعداد ۾ گھٽ يا وڌيڪ ھوندا آھن. اها لکت وارين نشانين جي اها ترتيب آهي، جنهن ۾ ٻوليءَ جي ڌار ڌار آوازن کي لکت رستي ڏيکاريو وڃي. انگريزيءَ ۾ 26، سنڌيءَ ۾ 52، عربيءَ ۾ 28 ۽ اردوءَ ۾ 37 شڪلين/نشانين تي مشتمل آهي. انھن شڪلين/نشانين کي اکر/حرف (letter) چئبو آھي. اھڙي طرح ھر ھڪ شڪل/نشانيءَ جي ھڪ اڪيلي آواز کي اکر يا حرف سڏبو آھي. سنڌي الف ب جي ترتيب هن ريت آهي : ا، ب، ٻ، ڀ، ت، ٿ، ٽ، ٺ، ث، پ ج، ڄ، جھ، ڃ، چ، ڇ، ح، خ، د ڌ، ڏ، ڊ، ڍ، ذ، ر، ڙ، ز، س، ش ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ڪ، ک گ، ڳ، گھ، ڱ، ل، م، ن، ڻ، و، ھ ء، ي
حوالا
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
722ع
ڊسمبر
زمرو:722ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
پولينڊ
thumb|پولينڊ جو جھنڊو پولينڊ (Poland) (پولش: Polska) وچ يورپ ۾ هڪ ملڪ آهي۔ هن جي اولهه ۾ جرمني، ڏکڻ ۾ جمهوريہ چيڪ ۽ سلوواڪيہ، اوڀر ۾ بيلاروس ۽ اوڪرين، ۽ اتر ۾ لٿووينيا، بالٽڪ سمنڊ ۽ روسي علائقو ڪيلننگراڊ اوبلاست آهن۔
سوڀا سنگھ
سوڀا سنگھ يا شوڀا سنگھ ڀارتي پنجاب سان تعلق رکندڙ ھڪ مشھور مصور ھو. سردار سوڀا سنگھ جي پيدائش 29 نومبر، 1901ع تي ھڪ سک خاندان ۾ مسٽر هرگوبدپر، پنجاب جي گرداس پور ضلعي ۾ ٿي. ھن جو والد، ديوا سنگھ، ڀارتي گھڙسوار فوج ۾ ھو۔
حوالا
زمرو:1901ع جون پيدائشون زمرو:1986ع جون فوتگيون زمرو:1986ع جون وفاتون زمرو:پدم شري حاصل ڪندڙ زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:هندستاني سک زمرو:ڀارتي سک زمرو:ھندستاني مصور
ابد
ابد (Eternal) ڪڏهن بہ ختم نہ ٿيندڙ حياتي، ابدي حياتي، مذهبي طور موت کان پوءِ واري زندگي. ابد اهو دؤر هوندو جنھن ۾ وقت ختم ٿي ويندو، زندگي امر هوندي. ابد، مذهب کان سواءِ اخلاقي ادب جو به خاص موضوع رهيو آهي.
ارال
ارال (Aral) جي لاء ذيل سان رجوع ڪري سگهو ٿا:
مقام
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
1723ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ڪاڇو هڪ اڀياس
ڪاڇو هڪ اڀياس انگريزي (Kachho Hik Abhyas) سنڌ جي ٿر کان پوءِ وڏي صحرا ڪاڇي جي تاريخ تي هڪ جامع ڪتاب آهي.
تعارف
هيءُ ڪتاب ڪاڇي جي تاريخ تي هڪ جامع ڪتاب آهي جيڪو عزيز ڪنگراڻيءَ جو لکيل آهي. هيءَ ڪتاب پهريون ڀيرو انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي ڄامشورو 2009ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هيءُ ڪتاب 185 صفحن تي مشتمل آهي جنهن ۾ مختلف تارخي ماڳن جون رنگين تصويرو به شامل ڪيل آهن. هن ڪتاب ۾ سنڌ جي نامياري اديب شوڪت شورو جا ڊئريڪٽر جي حيثيت ۾ پبلشر پاران ويچار شامل آهن. هن ڪتاب ۾ ڏکڻ ڪاڇي، خاص طور دادو ضلعو ، جوهي تعلقو ۽ جوهيءَ بابت تاريخي مواد شامل آهي. هن ڪتاب ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن:
مضمون
زمرو:ڪتاب زمرو:تاريخي ڪتاب
تھذيب
thumb|220px|نيويارڪ شهر جو هڪ منظر جيڪو، شهري تهذيب جي عڪاسي ڪري ٿو۔
تھذيب .تهذيب ڇا آهي؟ تهذيب تحفظ ۽ ثقافت، تنظيم ۽ آزادي جو ميلاپ آهي. اخلاق ۽ قانون ذريعي تحفظ حاصل ٿئي ٿو. پئدا وار ۽ ان جي ڏيتي ليتي سان مالي تحفظ ملي ٿو. علم هلت چلت ۾ سڌاري ۽ فن جي واڌاري جي تشهير جي وسيلن سان ثقافت جي تخليق ٿئي ٿي. انهن کي گڏي تهذيب چئجي ٿو. .ھڪ سماجي گروهه جيڪو ڪنهن جڳھ تي پوک ڪندو رهي ٿو ۽ پنهنجي زندگي گذاري ٿو ۽ اتي زندگي جا تمام شعبا رهن ٿا جيڪي هڪ سماج ۾ عام طور تي هوندا آهن ۽ تهذيب ان گروهه جو ورثو هوندي آهي. سماج يا تهذيبي گروهه جيڪو ڪنهن مقام تي پوک ڪندي رهندو آهي ۽ پنهنجي زندگي گذاريندو آهي۔ ۽ ان گذارڻ واري زندگي ۾ اهي تمام شعبا رهندا آهن، جيڪي هڪ سماج ۾ عام طور سان مِلندا (موجود) آهن ۽ اها تهذيب ان گروهه جو ورثو هوندو آهي.
هڪ قوم اندر هزارين ورهين جي تاريخي تسلسل، محنت ۽ مشقت، جدوجهد ۽ جاکوڙ کانپوءِ پرايل تجربي ۽ ڄاڻ جي بنياد تي ڪلچر (تهذيب) پرورش وٺندي آهي. جيڪا ان قوم جي طرز زندگي ۽ طرز فڪر جي احساس جو جوهر هوندي آهي. تهذيب تي جاگرافيائي وطن جي طبعي ماحول، پيداواري وسيلن ۽ پيداواري لاڳاپن جو وڏو اثر ٿيندو آهي. انسان پنهنجي حالتن کي تبديل ڪرڻ، انهن کي سهل بنائڻ لاءِ جيڪا جاکوڙ ڪئي آهي. جيڪي ڪجهه تخليق ڪيو آهي ۽ ان تخليق ۾ سماجي ترقي جي رفتار سان جيڪا واڌ ڪئي آهي، سندس اها حاصلات تهذيب جي دائري ۾ اچي وڃي ٿي.
تهذيب (Tahzeeb) جي دائري ۾ هڪ قوم جون رسمون، رواج، لباس، رهڻي ڪهڻي، ادب ۽ فن، راڳ رنگ، مصوري ۽ سنگتراشي جا اسم اچي وڃن ٿا. اهي ئي خاصيتون هڪ قوم کي ٻي قوم کان الڳ ڪن ٿيون ۽ پنهنجي الڳ قومي وجود جو احساس ڏيارين ٿيون. ان سڄي بحث جو تت اسان يوري گنڪوفسڪي جن هنن لفظن ۾ ڏيون ٿا ته: “تهذيب انهن مڙني حاصلاتن جو مجموعو آهي، جنهن کي انسانيت پنهنجي تاريخي اوسر جي دوران تخليق ڪيو آهي.”
400px|thumb|[[:en:Samuel P. Huntington|هنٽنگٽن جو پيش ڪيل دنيا جو نقشو۔]]
تهذيب جي لغوي معنيٰ آهي ”اصلاح“، ”تربيت“ ۽ ”شائستگي“. اصطلاحي معنيٰ ۾ تهذيب مخصوص زمان ۽ مڪان ۾ ڪنهن قوم يا گروهه جي زبان، لطيف فنن، قومي روايتن، رسمن، رواجن، رهڻي ڪهڻي، عادت اطوارن، ڌنڌن، ڪرتن جو مجموعو آهي، جيڪو ان گروهه يا قوم کي مهذب بنائي ٿو. سنڌو تهذيب (Indus Civilization) مان مراد سنڌي قوم جي طرز زندگي آهي. جيڪا منظم معاشري جي جوڙجڪ ۾ خاص عرصي کان ترقي ڪندي رهي آهي.
تھذيبن جو زوال
thumb|220px|قديم مصري تهذيب جي هڪ نشاني۔ انهن مان معاشيات بنيادي اسم آهي. ماڻهوءَ کان اڳ ماحول موجود هوندو آهي ۽ جيتوڻيڪ ماڻهو ماحول کي ايترو ئي بدلائيندو آهي جيترو ماحول هن کي بدلائيندو آهي پر ماحول جي اهميت ان ڪري آهي جو اهو پهريان موجود هوندو آهي. آبهوا زمين جي زرخيزيءَ کي گهٽائيندي ۽ وڌائيندي آهي. مينهن گهٽ پوي ته تهذيب آهستي آهستي ختم ٿي ويندي آهي جيئن شام ۽ بابل يا انهن کان اڳ جي تهذيبن سان ٿيو. مينهن جي کوٽ جي ڪري تباهه ٿيندڙ اهڙين تهذيبن جا آثار اينڊريوز Andrews منگوليان ۾ کوٽي ڪڍيا.
نُڪتا
زمرو:نظريات تاريخ زمرو:شخصيتن جي انسانياتي زمرا زمرو:ثقافتي انسانيات زمرو:ثقافتي جغرافيا زمرو:ثقافتي تاريخ زمرو:ثقافت زمرو:معاشرو زمرو:تهذيبون
عزيز قاسماڻي
عبدالعزيز چانڊيو، جنهن جو ادبي نالو عزيز قاسماڻي آهي، هڪ ليکڪ ۽ اديب آهي. پاڻ 16 مارچ 1971 تي ڳوٺ جمع خان چانڊيو تعلقه قبو سعيد خان ۾ پيدا ٿيو.
لکڻ جي شروعات 1990ع کان ٿي ۽ پھرين ڪھاڻي مھراڻ رسالي ۾ 1991ع ۾ ڇپي. سندس ڪھاڻين (Short Stories) جا 3 ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن جھڙوڪ: 1. ”ڪجهه به نه“ هن ۾ 58 شارٽ اسٽوريز آهن جيڪو 2007ع ۾ شايع ٿيو. 2. ”مان اوهان مان ناهيان“ جنھن ۾ 56 ننڍڙيون ڪھاڻيون آهن. هي ڪتاب جنوري 2010ع ۾ شايع ٿيو. 3. ”کيرٿر تان اُڏار“ هن ڪتاب ۾ 9 ڪھاڻيون آهن جيڪو 2007ع ۾ شايع ٿيو. ٽيئي ڪتاب ڪنول پبليڪيشن قمبر شايع ڪرايا آهن.
اڏيرو لال
اڏيري لال جي شخصيت بابت سنڌ ۾ ٻه روايتون هلندڙ آهن. هندو کيس ”اڏيري لال“ جي نالي سان جهولي لال (Jhoolay Laal) جو اوتار سمجهن ٿا. سندن روايت موجب، اڏيرو لال نصرپور جي رتنراءِ لوهاڻي جي گهر ۾، چيٽي چنڊ، 1007 سنبت ۾ ڄائو. ڄمڻ وقت ايستائين ماءُ جو کير نه پيتائين، جيستائين سنڌو درياءُ جو پاڻي سندس منهن ۾ نه پيو. ان روايت مطابق کيس ”درياهه شاهه جي اوتار“ جي نالي سان پڻ ڄاتو ويندو آهي. اڏيري لال جا هزارين مريد اڄ به هندستان ۽ سڄي دنيا ۾ رهن ٿا، جيڪي هرسال چيٽي چنڊ ملهائيندا آهن. چيٽي چنڊ جي ميلي جي موقعي تي سنڌ ۾ به اچي گڏ ٿيندا آهن، ۽ اڏيري لال جا ”پنجڙا“ ڳائيندا آهن ۽ بهراڻا ڪڍندا آهن. ڀارت ۾ اڏيري لال جو ڏِڻ ”سنڌيت“ جو خاص اهڃاڻ آهي. هن بزرگ کي ”جهولي لال“ ۽ ”پلي وارو پير“ چوندا آهن.
اڏيري لال جو تصور قديم زماني کان هلندو ٿو اچي، جنهن ۾ عام مڃتا موجب ”سڄي جهان جو مدار پاڻي آهي“، واري خيال جو تسلسل سمايل آهي. مسلمانن وري انهيءَ خيال کي خواجه خضر واري روپ ۾ محفوظ ڪيو. سنڌ ۾ درياهه جتان جتان لنگهيو، اتي اڏيري لال جا آستان ٺهيا، ۽ درياهه شاهه جي پوڄا جو سلسلو هليو ۽ جاري رهيو. هن وقت به ساڌٻيلي، روهڙيءَ، نصرپور، سيوهڻ، ٺٽي ۽ ٻين گهڻن ئي هنڌن تي اڏيري لال جا آستانا آهن.
اڳوڻي ضلعي حيدرآباد (۽ هاڻي ضلعي مٽياريءَ ۾) اُڏيري لال جو آستان درياهه جي ڪپر تي، جهيجن جي ڳوٺ ۾ هو، جيڪوهاڻي ”اڏيرو“ سڏجي ٿو. اتفاق سان انهيءَ هنڌ تي مشهور درويش شيخ طاهر جي مزار پڻ هئي، جنهن کي پوءِ اڪبر بادشاهه ڪوٽ ڏياريو. پر هڪڙي هندو اڳواڻ بيدار سنگهه پٽ شامداس اُڏيري جي آستان جي سنبت 1634 ۾ اڏاوت ڪرائي. هن وقت اڏيري لال جي آستان (کوهه ۽ پوڄاپاٺ جي آستانن) کي سنڀاليندڙ ”ديوي ماتا“ (Devi maataa) نالي هڪڙي پرهيزگار هندو عورت آهي، پر شيخ طاهر جي مقبري جا متولي جهيجا ذات جا ماڻهو آهن، جيڪي هاڻي پاڻ کي شيخ سڏائيندا آهن. اُڏيري لال جي ميلي تي هڪ عجيب روايت آهي ته اڏيري لال جي سماڌيءَ کي ميلي جي موقعي تي کير سان هندو ڌوئندا آهن، پر مڃتا طور ملندڙ رقم مسلمان شيخ کڻندا آهن. اڏيري لعل جي مندر جي ڀت سان لڳو لڳ مسجد به آهي، ۽ اهو سنڌ ۾ مذهبي رواداريءَ جو اعليٰ مثال آهي. اڏيري لال جي آستاني/حجري ۾ ديوارن تي مورتين ۽ اُڏيري جي پاڻيءَ جي ديوتا جي روپ واري چترڪاري ٿيل هئي، ايوبي دور ۾ ڪن تعصب پسند ماڻهن ان کي رنگ هڻائي مٽائي ڇڏيو.
ٺُڪرن جي دستخط ڪتابن مان ڄاڻ ملي ٿي ته ٺٽي ۾ مرک شاهه (Markkh Shaah) نالي هڪ حاڪم اتي جي هندن کي زوريءَ مسلمان ٿي ڪيو، ته هنن درياءَ شاهه کي پڪاريو، جنهن سندين دانهن اونائي: اوچتو هڪ جوان، گهوڙي تي سوار ٿيل، پاڻيءَ مان پر گهٽ ٿيو ۽ مرک شاهه کي وڃي سمجهايائين ته ڪنهن به حاڪم کي زور زبردستي ڪرڻ نه جڳائي، ۽ هندن توڙي مسلمانن کي پاڻ ۾ ڀائرن جيان ميٺ محبت ۾ گڏ گذارڻ گهرجي. مرک شاهه سندس ڪي معجزا ڏسي حيران ٿيو ۽ هندن توڙي مسلمانن سان هڪجهڙي هلت هلڻ جو اقرار ڪيائين. انهيءَ اوتاري پرش سگهوئي پوءِ نصرپور جي شهر ۾ رتني نالي هڪ ڀائيبند جي گهر ۾ جنم لڌو، ۽ اهو ”اڏيرو لال“ (Uddhero Laal) سڏجي ٿو. سنسڪرت ۾ ”اُڊو“ معنيٰ پاڻي، جنهن ۾ ورڻ ديوتا رهي ٿو، تنهنڪري ورڻ ديوتا کي اُڊوراج. اُڊو ور چئبو آهي. انهيءَ ”اُڊوور“ لفظ جو اُچار ڦري ٿيو آهي ”اڏيرو“، ۽ هُو ورڻ ديوتا جو اوتار ليکجي ٿو. سندس جنم وڪرمي سنبت 1007 ۾ چيٽي چنڊ (ٻيج تٿ) تي شڪروار (جمعي) جي ڏينهن ٿيو هو. اهو ڏينهن هاڻ ”ٿاروُن“ سڏجي ٿو. جنهن جو اچارڪي ”ٺارؤ“ به ڪن (جيئن ”ٺارومل“). درياءَ جا شيوڪ انهيءَ ڏينهن گوشت ۽ شراب ڪونه ورتائين. اهو ”ٺاروُ“ يا ”ٿاروُ“ اصل ۾ آهي. سنسڪرت لفظ ”سٿاروُ“، معنا بيهڪ وارو يعني محڪم يا سدائين قائم. اهو ڌڻيءَ جو هڪ صفاتي نالو آهي، جو اڏيري لال تي به رکيو اٿن. هو سدائين قائم آهي، تنهنڪري ”امر لال“ (Amar Laal) به سڏجي ٿو. ”اَمر“ معنا نه مرندڙ، يعني سدائين جيئرو، انهيءَ ڪري ”زنده پير“ به ڪوٺجي ٿو. اڄ تائين هندن توڙي ڪيترن مسلمانن جو منجهس اعتقاد آهي، اُڏيري لال جي درگاهه جا مجاور مسلمان آهن ۽ کيس ”شيخ طاهر“ ڪري ڪوٺين ٿا. سنڌي سال چيٽ مهيني کان وٺي شروع ٿئي ٿو، ۽ اڏيري لال به چيٽي چنڊ ('Chettee chand) جي ڏينهن جنم ڌاريو هو، تنهنڪري چيٽ جو مهينو دهلن دمامن، ڇيڄن ڇڻڪارن ۽ ملاکڙن ميلن سان شروع ٿيندو آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب
723ع
ڊسمبر
زمرو:723ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
1724ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ابدي محبت
ابدي محبت __ (Eternal Love):
شروعات کان وٺي پڇاڙيءَ تائين. قائم رهندڙ محبت، فنا نه ٿيندڙ محبت. ڪنهن مرد جي عورت سان يا عورت جي مرد سان دائمي محبت جي فلاسافي، سچي عشق تي مبني. ادبي دنيا ۾ محبت وڏو مقام رکندي آهي. صوفين وٽ اها محبت ”عشق حقيقي“ سڏجي ٿي.
ذات پات
ذات پات يا نظامِ ذاتيات (Caste System) هندن ۾ قديم زماني ۾ هڪ نظام هوندو هيو. جنهن جي تحط قديم زماني کان هندو معاشري کي چئن ذاتين ۾ ورهايو ويو آهي.پهريون مذهبي گروه برهمڻ ، جيڪي علم ۽ مذهب جا رکوالا هيا. ٻيون ڇتري يا کتري جيڪي دنياوي معاملن جا پاسدان هيا. ٽيون ويش جيڪي زراعت يا واپار مان دولت پيدا ڪندا هيا. چوٿون شودر جيڪي خدمت ڪرڻ جي مخصوص هيا. انهن سڀني جي پيشن جي لحاظ کان اڳتي هلي ڪافي قسم ٿي ويا. ٻڌ مذهب ذات پات جي هن فرق کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر ايئين نه ٿي سگهيو. نتيجو اهو نڪتو جو  اڇوت  قوم وجود ۾ آئي جن جي زندگي اڄ به باوجود علم جي تمام ڏکي گذرندي آهي ۽ انهن کي بنيادي انساني حقن کان محروم رکيو ويندو آهي.ذات پات جو نظام هندستان کان علاوه ڪنهن ٻي ملڪ ۾ نه آهي.
رتناپور
رتناپور (Ratnapur) جي لاء توھان ھنن مان ڏسي سگھو ٿا:
مقام
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:نالو مقام سلجھائپ صفحا
سڪندر عباسي
سڪندر عباسي پٽ محمد رمضان عباسي هجري 1393 ذوالحج جي 6 تاريخ ڏينھن اڱارو، عيسوي 1974ع جنوري جي تيرهين تاريخ بکرمي 2030 پوه مھيني جي 18 تاريخ تي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. نوڪري انڪم ٽيڪس آفيس لاڙڪاڻو. تعليم ايم اي پوليٽيڪل سائنس. لکڻ جو شوق 1993ع کان ٿيو. پھرين ڪھاڻي ”واپسي“ جيڪا ماهوار رسالي ”بختاور“ حيدرآباد ۾ ڇپي. ڪھاڻين جا ٻہ ڪتاب 1. ”پيار جو پھريون نظم“ جنھن ۾ 10 ڪھاڻيون آهن، 1998ع ۾ انڊلٺ پبليڪيشن لاڙڪاڻو شايع ڪيو. ٻيو ڪتاب ”ڪوجهي چنڊ جو غم“ مئي 2002ع ۾ سچل ادبي مرڪز پبليڪيشن لاڙڪاڻي شايع ڪيو. هن ڪتاب ۾ 4 ڪھاڻيون ۽ هڪ ناوليٽ ”مون ۾ آهين تون“ جي عنوان سان ڏنل آهن. هي ڪتاب 80 صفحن تي مشتمل آهي. سڪندر عباسي ڪھاڻيڪار کان علاوه، ڪالم نويس، ٽي.وي ڊراما رائيٽر ۽ ريڊيو ڪمپيئرر آهي.
يمن
thumb|يمن جو جھنڊو جمهوريه يمن يا يمن اولهه ايشيا ۾ واقع وچ اوڀر جو هڪ مسلم ملڪ آهي۔ هن جي اتر ۽ اوڀر ۾ سعودي عرب ۽ اومان، ڏکڻ ۾ عرب سمنڊ آهي، ۽ اولهه ۾ احمر سمنڊ واقعآهي۔ يمن جي گادي جو هنڌ صنعا آهي ۽ عربي هن جي قومي ٻولي آهي۔ يمن جي آبادي 2 ڪروڙ کان وڌيڪ آهي، جن ۾ بيشتر عربي ڳالهائيندا اهن۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ
شفيع محمد سولنگي
شفيع محمد سولنگي انگريزي (Shafi Muhammad Solangi) (جنم: 8 آڪٽوبر 1920ع -وفات: 2 فيبروري 2011ع) سنڌي ٻولي جو پارکو،مضمون نويس ۽ بهترين استاد هو.
زندگي جو احوال
شفيع محمد سولنگي ولد غلام حسين سولنگي 8 آڪٽوبر 1920ع تي برطانوي هندستان ۾ سنڌ جي شهر دادو ۾ جنم ورتو. سندس والد سپروائيزنگ تپيدار هو ۽ بعد ۾ سٽي سرويئر طور رٽائر ٿيو. پرائمري دادو ۾ پڙهيو ۽انگريزي جا 3 درجا پڻ دادو ۾ پڙهيو. هي سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪري استاد طور تعليم کاتي ۾ ڀرتي ٿيو. 1952ع ۾ اديب فاضل جو امتحان پاس ڪيائين.سنڌي ٻولي توڙي اردو ٻولي تي عبور رکندو هو. مضمون نويسي ۾ انعام حاصل ڪيائين. 1980ع ڌاري کاتي مان رٽائر ٿيو.
انعام
شفيع محمد سولنگي کي سنڌ ۾ مضمون نويسي جي چٽا بيٽي ۾ بهترين مضمون نويس طور نقد انعام مليو.
وفات
شفيع محمد سولنگي اٽڪل 91 سالن جي ڄمار ۾ 2 فيبروري 2011ع تي وفات ڪئي ۽ کيس دادو شهر جي لال هندي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.
آتم تلريجا
آتم تلريجا ليکڪ، اداڪار ۽ هدايتڪار. روهڙيءَ (سنڌ) ۾ 9 نومبر 1936ء تي جنم ورتو. مئٽرڪ تائين تعليم ورتائين. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت لڏي ويو ۽ دهليءَ ۾ رهائش اختيار ڪيائين. هن 40 کان مٿي سنڌي، هندي ۽ پنجابي ناٽڪن جهڙوڪ: ’مومل راڻو‘، ’سنڌين سنڌ ڇڏي‘، ’اَمي يا ممي‘، ’زال ڪري تال‘، ’الٽي گنگا‘، (سنڌي) ’پاڳل‘، ’اُلجهن‘، ’سوهڻي مهيوال‘ (هندي) ’چڪر په چڪر‘ ۽ ’بيبي بڻي ولايتي‘ (پنجابي) وغيره ۾ اداڪاري ۽ هدايتڪاري ڪيل اٿس. ان کان سواءِ آل انڊيا ريڊيو ۽ ٽي. ويءَ تان به گهڻائي ناٽڪ پيش ٿيل اٿس. ’ڪرائي ڪا مڪان‘، ’سنيوگ‘ ۽ ’خالي صاحب‘ هنديءَ سان گڏ ’بيبي بڻي ولايتي‘ (پنجابي) ۽ آل انڊيا سنڌي ناٽڪ چٽاڀيٽي 1978ء ۾ ’ڏوهي ڪير‘ ناٽڪن لاءِ بهترين اداڪاريءَ جو انعام حاصل ڪيائين. هن جو ديهانت 8 نومبر 2008ء تي 72 سالن جي عمر ۾ ٿيو.
هليلي
thumb|هليلي نئي هليلي (Haleli) سنڌجي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ وهي ايندڙ وڏي نئي آهي. هيءُ نئي کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي اچي ڳوٺ هليلي, هاڻوڪو ڳوٺ مراد جمالي ڀرسان ڪاڇي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي ۽ علائقو آباد ڪندي اچي منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ڪاڇو هڪ اڀياس ڪتاب ۾ ھن نئي بابت تفصيلي ذڪر موجود آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جون نئيون
قصو
قصو : انگريزي ۾ فيبليئو (Fabliau): قصي جو پلاٽ پيچده ۽ منجھيل ھوندو آھي. ليڪن ان پيچيدگيءَ ۾ بھ دلڪشي ھوندي اھي. قصي ۾ ماحول اجنبي ۽ اوپرو ھوندو اھي. خيالي واقعن کان علاوه ھن ۾ عجيب دنيا جھڙوڪ: ديو، پريون، ڪوھھ ڪاف جي تخيل واري دنيا ھوندي اھي.قصن جا ڪردار فقط عشقيھ، رزميھ، سٺائي ۽ بدڪاري تي مشتمل ھوندا اھن. قصن ۾ ڪردار ھميشھ مافوق الفطرت (Metaphysical) ھوندا اھن. قصن ۾ نمودار ٿيندڙ واقعا ھميشھ غير فطري ھوندا اھن. الف ليليٰ، داستان امير حمزه، چار درويش، طوطي نامو، سيف الملوڪ، حاتم طاتي، گل بڪا ولي ۽ ٻيا ڪيترائي عشقيھ ۽ رزميھ قصا ۽ داستان وغيره رهيا آهن. لوڪ قصن ۾ عمر مارئي، سهڻي ميهار، مومل راڻو وغيره شامل آهن قصّو يا ڪھاڻي مان ھيٺ ڏنل مراد آھن: اوڻويھين صدي جي عالمن مان گيسٽن پيرس مطابق قصو يا فيبليئو مشرق کان مغرب ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ صليبين ذريعي انھن جي يورپ واپسي سان آيو.
حوالا
زمرو:ادب
روانڊا
thumb|روانڊا جو جھنڊو روانڊا وچ آفريڪا ۾ واقع هڪ زمين بند ملڪ آهي۔ هي خط استوا جي ڏکڻ ۾ اوڀر آفريڪا ۾ واقع آهي۔ هن جون سرحدون يوگنڊا، تنزانيه، برونڊي ۽ جمهوري جمهوريه ڪانگو سان ملن ٿيون۔ ڪيگالي هن جي گادي جو هنڌ آهي۔
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:ملڪ
عربي ادب
عربي ادب عربي ٻولي جي ادب کي چيو ويندو آهي-
عربي ادب جي شروعات 5 صدي ۾ ٿي حالانڪه انکان پهرين به عربي ادب جا ڪجھ نمونا ملن ٿا- زمرو:عربي ادب
ابھام
ابهام __ (Vagueness):
مڪمل مطلب سمجهائڻ کان قاصر ڳالهه کي ادبي اصطلاح ۾ “ابهام” چيو ويندو آهي. شاعر يا اديب ڪا خاص ڳالهه پهچائڻ لاءِ مبهم لفظن جو استعمال ڪندو آهي. جيڪڏهن ڪنهن شعر يا عبارت مان ٻڌندڙ يا پڙهندڙ فوري ڪا معنيٰ يا مفهوم حاصل نه ڪري سگهي ته چئبو ان ۾ “ابهام” آهي. مطلب خيالن ۽ لفظن جي ادائگيءَ يا مضمون ۾ ڪا پيچيدگي يا فنڪارانه مبالغو شامل هجي يا ڪو اديب يا شاعر به ڳالهه کي اڌ لڪل يا مبهم رکندو هجي ته ان کي ”ابهام“ چئبو آهي.
ڪانڀو جبل
ڪانڀو جبلانگريزي (Kanbhu Mountain)کيرٿر جابلو سلسلي ۾سنڌ جيڄامشورو ضلعو جي ڪوهستاني پٽي ۾ واقع آهي. هن جبل کيسنڌي ٻولي جي عظيم شاعرشاهه عبداللطيف ڀٽائي پنهنجي شاعري ۾ ڳاتو آهي.
حوالا
زمرو:جبل زمرو:جاگرافي
8 ڊسمبر
8 ڊسمبر ، عيسوي سال جو 342 هون (ليپ سال 343 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 23 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
724ع
ڊسمبر
زمرو:724ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اڀياس
اڀياس (Study) جو مفھوم ”مطالعو“ آهي. اهو ڪنھن بہ موضوع، مضمون جو تفصيلي مطالعو ڪرڻ آهي. ادب جو اڀياس وڏي اهميت رکي ٿو. اهو اڀياس تخليقي، تنقيدي، تحقيقي ۽ تاريخي ٿي سگهي ٿو.
1725ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ڪلديپ نير
ڪلديپ نير ھڪ ڀارتي صحافي، ڪالم نگار ، مصنف، فعاليت پسند براءِ انساني حق آھي۔ 1997ع ۾ ڀارتي ايوانِ بالا جي رڪن لاءِ ھن کي نامزد ڪيو ويو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1923ع جون پيدائشون زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:سيالڪوٽي شخصيتون زمرو:ڀارتي شخصيتون زمرو:ھندستاني صحافي
بين الاقوامي وايوڪياتي لپي
بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي (بين الاقوامي شبد وديا الفابيٽ) International Phonetic Alphabet
اسم خاص
بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي
پڻ ڏسندا
زمرو:اسم زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط زمرو:مخفف
ڪنڌڪوٽ تعلقو
ڪنڌڪوٽ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪشمور جو هڪ تعلقو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
دودو سومرو
دودو سومرو سنڌ جو حڪمران هو جيڪو علاءُ الدين خلجي سان سنڌ جي بچاءَ لاءِ وڙهندي شهيد ٿيو. سندس مزار بدين ضلعي ۾ آهي. مولائي شيدائي لکي ٿو تہ: دودي بن ڀونگر چوويهه ورهيه حڪومت ڪئي. دودو سومرن جو بهادر سردار ٿي گذريو، جنهن لاڙ کان وٺي نصرپور تائين حڪومت جي حدن کان وڌايو هو. سندس بهادريءَ جا ڪارناما سنڌ جي آکاڻين ۾ بيان ڪيل آهن. سنه 1092ع ۾ وفات ڪيائين. دودي جي وفات ڪرڻ وقت سندس پٽ سنگهار صغير هو. والد جي وفات کانپوءِ، حڪومت جو ڪاروبار سڀالڻ لڳو. چوويهه سال آزادي ۽ خود مختياريءَ سان حڪومت هلايائين. ڦوهه جوانيءَ ۾ هن فاني جهان مان گذر ڪري ويو. سن 485هه ۾ کانئس پوءِ سندس پٽ سنگهار بن دودو جيئن ته ننڍو ٻار ھيو
دودي چنيسر وارو روايتي داستان
دودو سونھن سياڻپ سورھيائيءَ جو مجسمو، حب الوطني ۽ قربانيءَ جي جذبن سان سرشار، مکيه سورمو آھي جيڪو اسان جي قومي ڪردار جي،بھترين نمائندگي ڪري ٿو. سندس جنگي ڪارناما، وطن جي راھ ۾ سرفروشي ۽ قرباني جي عوامي جذبن جي صحيح ترجماني ڪن ٿا. دودو، سنڌ جو ھڪ لافاني ۽ لاثاني قومي ھيرو آھي. ھو محب وطن، وطن پرست، غيرتمند ۽ باھمت انسان آھي. جڏھن سندس ڪي وزير کيس صلاح ڏين ٿا ته، پاڻ کان ڏاڍي دشمن جا مطالبا مڃي سنڌ کي آزاد ڪرائجي، تڏھن ھي ڏهيسر سنڌي سپوت چوي ٿو ته: “سنڌ جي تاريخ انسانيت جي شرف جو ھڪ مقدس ڪتاب آھي. ھي ملڪ، پنھنجي علمي، اخلاقي ۽ تمدني روايتن جي ڪري، دنيا جي آڏو ڪمزور تي جھڪڻ لاءِ پيدا نه ٿيو آھي.
دودو چنيسر داستان تاريخ جي روشنيءَ ۾
تاريخ سومرا سنڌ جو ليکڪ محمد يوسف اٽڪي جي ھڪ مضمون تي تبصرو ڪندي ان جي تائيد ۾ لکي ٿو تہ:اسان جڏهين محمد يوسف اٽڪي صاحب جي ڏنل سنڌ جي سومرن حڪمرانن جي نالن جي لسٽ کي غور سان پڙهي ڏسون ٿا ته پوءِ دودي ۽چنيسر هڪ ئي پيءُ ڀونگر جا ٻه پٽ پڻ ٿابت نه ٿيا ٿين. ڇاڪاڻ ته: اٽڪي صاحب چنيسر جو پيءُ طائي ۽ دودو جو پيءُ ڀونگر تحرير ڪيو آهي. جنهن مان صاف ۽ واضح طور ثابت ٿئي ٿو ته: دودو ۽چنيسر هڪ ئي پيءُ ڀونگر جي اولاد نه هجڻ جي باعث، پاڻ ۾ ٻه سڳا ڀائر به بنهه نه هئا. انهيءَ ڪري، هاڻي دودي ۽ چنيسر جو جڙتو قصو پڻ ازخود ڪوڙو ۽ باطل ثابت ٿي وڃي ٿو ته ڪي ٻه سڳا ڀائر دودو ۽ چنيسر پاڻ ۾ پنهنجي پيءُ ڀونگر جي پڳ ٻڌڻ ۾ تڪراري هئا. اسان کي دودي ۽ چنيسر جي جڙتو قصي ۽ داستان جي ڪوڙي ثابت ٿيڻ وڃڻ بعد، هيٺين ڳالهين جي بخوبيءَ ڄاڻ پئي ٿي. مثلاً: (1) محمد يوسف اٽڪي صاحب جي پيش ڪيل سنڌ جي سومرن حڪمرانن جي نالن جي ڏنل ترتيب جي مطابق، ۽ دودو ۽ چنيسر هڪ ئي پيءُ ڀونگر سومرو جا ٻه پٽ نه هجڻ جي باعث، پاڻ ۾ نه صرف سڳا ڀائر نه هئا، پر چنيسر بذات خود دودو سومرو (جنهن کي سنڌ جون تاريخون چنيسر جو ڀاءُ ڪري ٿيون پيش ڪن) سو ته، ان جو ڏاڏو هو. (2) دودو پنهنجي وڏي ڀاءُ چنيسر کان (جنهن کي لوهاريءَ جو پٽ پيش ڪري، بيواجبي ڳالهه مان ڳالهڙو بنائي، دودي کي ڏاڏي پوٽيءَ زال سومريءَ جو پٽ ڄاڻائي، چنيسر بجاءِ دودو کي سنڌ جي واليءَ ڀونگر جي وارث ۽ جائنشين ڪري پيش ڪيو ويو آهي) حڪومت وٺي ڏيڻ لاءِ، غزنيءَ جي سلطان مودود ڏانهن وڃڻ پڻ ڪوڙ تي مبني آهي. (3) چنيسر سومرو (جنهن کي اٽڪي صاحب طائيءَ جو پٽ ٿو لکي) دهليءَ جي بادشاهه علاؤ الدين خلجيءَ کي پنهنجي ڀيڻ ٻاگهل ٻائيءَ جو سڱ ڏيئي، سنڌ تي چاڙهي اچڻ جو پڻ داستان بلڪل باطل ثابت ٿي وڃي ٿو. (4) اهو ڪوڙ تي مبني آهي ته: ڪوچنيسر لوهاريءَ جو پٽ هو. ڇو ته: سومرا بقول ابن بطوطه جي پنهنجي هم قوم جي عورتن کانسواءِ ٻئي ڪنهن ڌارئيءَ عورت سان شادي نه ڪندا هئا. (5) سومرن پنهنجا ٻار ٻچا دهليءَ جي سلطان علاؤ الدين خلجيءَ جي خوف کان ڪڇ جي هندو راجا ابڙو سمون ڏانهن سام ڪري ڪو نه موڪليا هئا، ڇو جو، جڏهن سومرن جي حڪومت ۾ موجود هندستان جا شهر ڪڇ، گجرات، ڪاٺياواڙ شامل هئا. (جيئن اسان هن کان اڳ ۾ ثابت ڪري چڪا آهيون) پوءِ ڪڇ جو هندو راجا ابڙو سمون جو هجڻ، ڇا معنيٰ رکي ٿو؟ انهيءَ ڪري سومريون مايون ڪڇ جي هندو راجا ابڙو سمون ڏانهن سام ٿي به ڪو نه ويون هيون وغيره جي کڻي بيواجبي هن ڳالهه کي مڃڻو به پئي ته، پوءِ به ڪڇ جو ابڙو سمون هندو راجا سومرن حڪمرانن جو ماتحت ۽ پڻ اعتماد جوڳو شريف صفت انسان ضرور هو، جو کڻي سومرن پنهنجا ٻار ٻچا سام ڪري موڪليا به هجن. هن مان پوءِ، مسلمان سومرن جون عورتن ابڙي وٽ سام ٿي وڃڻ مان سومرا غير مسلم هندو راجپوت ڪيئن ۽ ڪهڙيءَ طرح ثابت ٿين ٿا؟
دودو سومرو ۽ علاءالدين خلجي جي جنگ جو فرضي قصو
سنڌ ۾ سومرن جا، جتي رومانوي داستان گهڻو مشهور ۽ مقبول آهن، اتي رزمي داستان دودو سومرو ۽ علاء الدين خلجي به اهڙو ئي مشهور ۽ مقبول آهي. سنڌ جي شاعرن ۽ سگهڙن ان قصي کي ڳاهن جي صورت ۾ نظم ڪيو آهي. دودو سومرو (ٽيون جنهن جو سال حڪومت سن 1331ع کان سن 1356ع تائين ڄاڻايل آهي. ان لاءِ هيءَ ڪهاڻي مشهور آهي. دودو ۽ چنيسر ٻه ڀائر هئا. چنيسر وڏو هو، پر آدم پوٽيءَ مان هو ۽ دودو ڏاڏي پوٽيءَ مان هو. سومرن پيءُ جي پڳ چنيسر کي ٻڌائي، پر چنيسر جي ڪنهن اڻوڻندڙ هلت سبب اميرن پڳ دودي کي ٻڌائي. دودو بهادر ۽ جوان مرد هو. چنيسر ڪاوڙجي دهليءَ جي سلطان علاءُ الدين وٽ دانهن کڻي ويو. علاءُ الدين سندس داد رسي ڪئي ۽ وڏي فوج سالار خان سپهه سالار جي اڳواڻي هيٺ سنڌ تي چاڙهي موڪلي. علاءُ الدين ۽ سومرن جي جنگ لڳي. سومرن پنهنجو ڪچو عيال ڪڇ جي حاڪم سمي ابڙي وٽ سام ڇڏيو. سومرن جي سپهه سالار سلطان سپڙ بهادريءَ سان وڙهيو. سلطان لشڪر ڪڇ تائين سومرن جو پيڇو ڪندو ويو ۽ سمي ابڙي وڙهندي سر ڏنو. سومرين عورتن پنهنجي عصمت کي بچائڻ لاءِ خدا کي ٻاڏايائون ۽ آخر زمين ڦاٽي پئي، سومريون ان غار ۾ اندر لنگهي ويون. اڄ تائين ماڻهو ان کي ستين ٿان ڪري چوندا آهن.“ انهيءَ سموري محورتي، هيءُ قصو ڦرندو رهي ٿو. ليڪن تاريخي اعتبار سان انهيءَ جنگ جو بيان قديم دؤر جي تاريخن ۾ ايترو ڏسڻ ۾ ڪو نه ٿو اچي.تاريخي اعتبار کان دودو سومري جي حڪومت جو سال، علاء الدين خلجي جي حڪومت جي سال سان ٺهڪي ٿو اچي. علاءُ الدين خلجي سنه 695هه – سن 1295ع ۾ تحت تي ويٺو ۽ سن 716 هه – 1316ع ۾ وفات ڪيائين. سيد ابوظفر ندوي لکي ٿو ته ”عمر سومرو علاءُ الدين خلجي جو همعصر هو. دودي سومري صرف پنج سال حڪومت ڪئي ۽ سن 712 هه ۾ وفات ڪيائين“. ان مان ظاهر آهي ته: دودو سومرو سلطان علاءُ الدين جي تخت نشين ٿيڻ کان چار سال اڳ ۾ انتقال ڪري ويو. باقي ايترو سو ضرور تسليم ڪرڻو پوندو ته: ڌاريءَ فوج سان سنڌ جي سرويچ سپاهين جي وچ ۾ جنگ ضرور ٿي آهي. گمان آهي ته: شايد ترم شيرين عرف علاءُ الدين جي جنگ کي ”علاءُ الدين خلجيءَ ڏانهن منسوب ڪيو ويو هجي. ان متعلق رسالي ”مهراڻ“ ۾ مير محمد بخش ٽالپر جو علمي مقالوشايع ٿي چڪو آهي. جنهن صاحب ان غلط فهميءَ کي دور ڪري ڇڏيو آهي ته: ڪو علاءُ الدين سنڌ ۾ آيو هو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:سومرو خاندان
صبح
200px|thumb|صبح
صبح (Morning) صبح صادق کان ٻيپھري جي درميان جي مدت آھي۔ ھڪ ڏينهن ۾ صبح کان پوء ٻيپھري، شام ۽ رات  ترتيب وار وقوع پذير ھونديون آھن۔
حوالا
زمرو:فلڪيات ۾ وقت زمرو:ڏينھن جا حصا
لڪي جبل
حوالا
زمرو:جبل زمرو:جاگرافي
ڪورنگي ٽائون
ڪورنگي ٽائون ڪورنگي ڪراچي شهر جي 18 ٽائونن مان هڪ ٽائون آهي.هتي سنڌي،اردو، پنجابي، بنگالي ۽ پٺاڻ قومون آباد آھن.
725ع
ڊسمبر
زمرو:725ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
9 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
اتباع
ڪنهن همعصر يا ڪنهن اسلوب، طرز فڪر ۽ احساس جي پيروي ڪرڻ کي ’اتباع‘ يا ’تقليد‘ چئبو آهي. شاعري ۾ ڪنهن شاعر جي اسلوب يا خيالن جي تتبع کي ’اتباع‘ چئبو آهي، مثال طور: ڪيترن ئي جديد شاعرن شيخ اياز جو تتبع ڪيو آهي.
ارائونڊ دي ورلڊ (ڪتاب)
نامياري ڪالم نگار ۽ سفر نامن جي ليکڪ محمد خان سيال جو سنڌيءَ ۾، انگريزي نالي سان لکيل هي ڪتاب، سفر نامي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ٽيهن ڏينهن اندر دنيا جي گولي کي اڪيلي سر چڪر هڻڻ جو سربستو ۽ دلچسپ احوال ڏنل آهي. انهيءَ سفر دوران، ليکڪ ڪراچيءَ کان جدي، مڪي، مديني، لنڊن، بيڊفورڊ، ايمسٽرڊم، نيويارڪ، لاس اينجلس (هالي ووڊ)، هونو لولو ۽ ٽوڪيو کان ٿيندو ڪراچيءَ موٽيو. هن ڪتاب جو مهاڳ، پنهنجي دؤر جي نامياري صحافي، روزاني ”-الوحيد-“ ۽ روزاني ”هلال -پاڪستان-“ جي اڳواڻي -ايڊيٽر- شيخ عبدالرحيم لکيو آهي. ڪتاب ۾ ڪل يارهن باب آهن. -جن- جو وچور هن ريت آهي: (1) ڀلي -پار- ڏانهن (مڪو شريف)، (2) مديني شريف ڏانهن سفر، (3) ڊيگال جي ديس ۾، (4) راڻي ايلزبيٿ جي راڄ ۾، (5) واهن ۽ هيرن جو شهر ايمسٽرڊم، (6) هيءُ نيويارڪ آهي، (7) جڳ مشهور هالي ووڊ ۾، (8) نرالي دنيا ڊزني لينڊ، (9) يونيورسل سٽي (هالي ووڊ)، (10) حيرت انگيز شهر هونو لولو ۽ (11) اڀرندڙ سج جي سرزمين جاپان. هي ڪتاب -جنوري- 1998ع ۾، عامر سيال پاران سورٺ اڪيڊمي ڪراچيءَ شايع ڪيو، ڊيمي سائيز ۾ 152 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 80 روپيا آهي.
پاڪستان ۾ اچ وڃ جون نشانيون
thumb|حيدرآباد ڏانھن اشارو ڪندڙ رستي جي نشاني thumb|ناران ۾ ٽرئفڪ لوگو پاڪستان ۾ اچ وڃ جون نشانيون: پاڪستان ۾ روڊ جا نشان Road signs in Pakistan: برطانوي ۽ يورپي رستن جي نشانين جي سرشتي تي ٻڌل آھن، هڪ غير معمولي فرق سان انهن نشانن جا پيغام ٻن ٻولين اردو، قومي ٻولي ۽ انگريزي ٻولي ۾ آهن، ۽ ڪجهه حالتن ۾، اهي مقامي (مڪاني) علائقائي يا صوبائي ٻولين ۾ پڻ آهن. پاڪستان کسٻي ھٿ تي سواري ھلائڻ جي سرشتي تي عمل ڪري ٿو. سواري کي ساڄي ھٿ تي اوورٽيڪ ڪرڻ لازم آھي.
شڪايتون ٿينديون رھيون آھن تہ ملڪ جي ڪجھ حصن ۾ روڊ جون نشانين ۽ بنيادي بناوت ۾ تجديد نٿي آندي وڃي، 2008 جي ھڪ رپورٽ مطابق مڪاني حڪومتن ڪيترن ئي ڪيسن ۾ ڀڳل، گم ٿيل، يا مدي خارج رستي جي قاعدن جي نشانين تي ڌيان نہ ڏنو آھي. اڪيلي لاهور ۾ ھڪ رپورٽ ڪاٿو لڳايو تہ شھر ۾ سڀني خراب اچ وڃ جي نشانين کي سڌارڻ جي لاءِ گھٽ ۾ گھٽ 800 ملين گھربل ھئا.
ٽريفڪ جون نشانيون
ٽريفڪ کي ڪنٽرول ڪرڻ لاء ٽريفڪ جا نشان
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستاني روڊن جا نشان
ڊائنوسارز
ڇا اسان ڊائنوسارز کي واپس آڻي سگھون ٿا
اوھان 1993ع واري مشھور فلم جراسڪ پارڪ Jurassic Park تہ ضرور ڏٺي هوندي ۽ اهيو بہ سوچيو هوندو تہ ڇا ڊائنوسارز کي واپس آڻي سگھجي ٿو ان فلم ۾ ڏيکاريو ويو آهي تہ هڪ سائنسدان پاران امبر amber ۾ قيد ٿيل مڇر جي پيٽ ۾ موجود ڊائنوسارز جي رت مان ڊائنوسارز جو ڊي اين اي ڪڊهيو ويو ۽ پوءِ ان ڊي اين اي مان ڊائنوسارز ٻيھر پيدا ڪيا ويا امبر اڄڪلھ تہ هڪ قيمتي پٿر طور استعمال ٿيندو آهي پر هي دراصل خاص قسمن جي وڻن منجھان نڪرندڙ هڪ رس آهي جيڪو ڄمي ڪري پٿر ٿي ويندو آهي ان رس ۾ ننڊها جيت ڪرڙيون ڦاسي پون تہ نڪري ناهين سگھندا ۽ انجي اندر ئي قيد ٿي ويندا آهن لکن ڪروڙن سالن ۾ هي رس ڄمي ڪري پٿر ٿي ويندو آهي ۽ ان ۾ موجود جيتن ڪرڙين کي هاڻي بہ انھي حالت ۾ ڏسي سگھجي ٿو جيئن اهوئي ڪروڙين سال اڳ هيا جڏهن اهوئي ان رس ۾ ڦاٿا هيا هي درست آهي تہ ڊائنوسارز جي زماني ۾ بہ مڇر ۽ ٻيا جيت موجود هيا جيڪي ڊائنوسارز جو رت پيئندا هيا انھن منجھان ڪافي جيت امبر ۾ ڦاسي ڪري پاڻ ہمیشہ جي لاءِ محفوظ ٿي ويا پر ايترو عرصو گذري وڃڻ سبب انھن جيتن جو ڊي اين اي ۽ انھن جي جسم جا سڀ حصا ٽوٽي ڦوٽي ويا آهن خاص طور انھن جي معدي ۾ موجود ڊائنوسارز جي رت ۾ ڊي اين اي جا سڀ ماليڪيولز ٽوٽي ڪري ڌار ٿي چڪا آهن پراڻي کان پراڻو کاڌو جنھن مان ان جانور جو ڊي اين اي حاصل ڪيو ويو آهي صرف ڏھ لک سال پراڻو آهي جڏهن تہ ڊائنوسارس کي ختم ٿيندي ساڊها ڇھ ڪروڙ سال ٿي چڪا آهن ائين جيڪڏهن اسان امبر ۾ قيد ٿيل مڇرن کي ان حالت ۾ ڏسي سگهون ٿا جنھن حالت ۾ اهوئي امبر ۾ ڦاٿا هيا ۽ انھن جي معدي ۾ ڳاڙهي رت کي بہ ڏسي سگھون ٿا پر ان رت مان ڊي اين اي حاصل نٿو ڪري سگھجي.
اسان صفا ائين بہ نٿا چئجي سگھون تہ امبر ۾ قيد ٿيل جيتن ڪرڙين مان ڊائنوسارز جو ڊي اين اي حاصل نٿا ڪري سگھون گھڻا سائنسدان ان باري ۾ سوچيدا ضرور آهن تہ ڇا سائنس ڊائنوسارز کي ٻيھر تخليق ڪري سگھي ٿي
لنڊن ۾ نيچريل هسٽري ميوزيم جي paleontologist سوزي ميڊمنٽ جو بيان آهي تہ حقيقت ۾ جراسڪ پارڪ جھڙي ٽيڪنالوجي ممڪن ئي ناهي انجي برعڪس برطانيا جي هڪ يونيورسٽي جي ماھر جينيات جمال ناصر جو چوڻ آهي تہ جيڪڏهن امبر ۾ قيد ٿيل جيوت مان ڊائنوسارز جو ڊي اين اي حاصل نٿو ڪري سگهجي پر ارتقا ڪو پھريان کان طي ٿيل عمل نہ آهي ائين دراصل ڊائناسورز جي ٻيھر ارتقا کي خارج امڪان قرار نٿو ڏئي سگهجي ارتقا ۾ اهڙو ڪو تصور نہ آهي تہ ارتقا هڪ ئي سمعت ۾ ٿي سگھجي ٿي ائين جيڪڏهن مناسب حالات پيدا ڪيا وڃن ۽ موجوده جيوت جي ڊي اين اي ۾ مناسب ترغيب لاڙو ميوٽيشنز پيدا ڪيون وڃن تہ دراصل ان ڳالھ جو امڪان موجود آهي تہ ڊائنوسارز ٻيھر پيدا ڪري سگھجن هي حقيقت آهي تہ ڊائنوسارز جو فطري طور تي ٻيھر ارتقا ٿي وڃڻ ناممڪن آهي ڇوجو ارتقا جو بنيادي اصلاح ڊي اين اي ۾ ترغيب ميوٽيشنز آهي جيڪو ہمیشہ رينڊم هوندي آهي پر جيڪڏهن انسان ڪنٽرولڊ ماحول ۾ موجود پکين جي ڊي اين اي ۾ هڪ هڪ ڪري ترغيب ميوٽيشن ختم ڪندا وڃن تہ ڊائنوسار مان پکين جي ارتقاء جي عمل دوران ٿي تہ دراصل پکين جي ارتقاء کي ريورس ۾ هلائجي سگھجي ٿو
ڪجھ سائنسدان تہ هاڻي کان ئي ڪڪڙن تي جينياتي تجربا ڪري رهيا آهن تہ جيئن هي ڏٺو وڃي تہ ڇا ڪڪڙن ۾ موجود ڊائنوسارز جا اهڙا جينز ٻيھر فعال ڪري سگھجن ٿا جواب ترغيب ميوٽيشنز ڪارڻ ناڪارا ٿي چڪا آهن انھن تجربن ۾ ڪجھ ڪاميابيون بہ مليون آهن جيئن هڪ تجربي ۾ سائنسدانن پاران ڪڪڙ جي ڊي اين اي مان اهو ترغيب ميوٽيشنز ڪڊهيا جن ڪارڻ پکين ۾ ڏنڊ ٺهڻ وارا جينز ناڪارا ٿي چڪا آهن انجي نتيجي ۾ ڪڪڙ جي جنين ۾ ڏنڊ پيدا ٿيڻ لڳا پر اهڙن جنين کي ضايع ڪيو ويندو آهي ۽ انھن کي مڪمل چوزو بڻجڻ ناهي ڏيندو
ڪجھ ماهرن جو اهيو بہ چوڻ آهي تہ ڊائنوسارز هاڻي بہ اسان وٽ موجود آهن صرف فرق اهيو آهي تہ اسان انھن کي پکين جو نالو ڏنو آهي سڀ ماهر ان ڳالھ تہ متفق پڻ آهن تہ موجودہ پکين جو ارتقاء گوشت خور ڊائنوسارز مان ئي ٿيو آهي پکين ۾ ارتقاء هاڻي بہ مسلسل ٿي رهي آهي ۽ مستقبل ۾ پکين جون نيون خاصيتون وجود ۾ اينديون رهنديون جن کي اسان ڊائنوسارز جون نيون خاصيتون چئي سگھون ٿا
انکان علاوه ماهرن جو اهيو بہ خيال آهي تہ جيڪڏهن ساڊها ڇھ ڪروڙ سال پراڻين جانورن کي ڪنھن طريقي سان ٻيھر پيدا ڪري بہ وٺجي تہ انھن کي زندھ رکڻ ۽ انھن جي نسل کي اڳتي وڌائڻ ممڪن نہ هوندو ڇوجو اهڙا جانور ساڊها ڇھ سئو سال پراڻي ماحول سان واسطو رکندڙ آهن ان لاءِ اهوئي اڄ جي ماحول ۾ زندھ نہ رهي سگھندا جيڪڏهن مستقبل جي ٽيڪنالوجي سان ڊائنوسارز
کي ٻيھر پيدا ڪرڻ بہ ممڪن ٿي وڃي پر مستقبل کانپوءِ بہ ڊائنوسارز کي ڪاميابي سان واپس نٿو آڻي سگھجي ڇوجو ڊائنوسارز مستقبل جي ماحول ۾ زندھ نہ رهي سگھندا.
1726ع
ڊسمبر
زمرو:سال
726ع
ڊسمبر
زمرو:726ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
جمال الدين فقير جمال
جمال الدين فقير ”جمال“ جمال الدين فقير ولد الهه اوباهيو، ذات جو سهتو، مشائخ سعدالله رحه جي اولاد مان هو، ان ڪري ”سڌوپوٽو“ به سڏيو ويندو هو. فقير جي ڄمڻ جو هنڌ ڳوٺ ”تجّل“، تعلقي ناري، ضلعي خيرپور ۾ آهي. هي فقير صاحب تاريخ 5 فبروري 1907ع ۾ ڄائو هو. فقير پڙهيل ڪونه هو، باقي نماز جون سورتون ياد هئس، نماز جو پابند ۽ متشرع هو. درويشن سان دوستي گهڻي هيس. سنديس دل کليل هئي. ننڍي هوندي جڏهن مائٽن پڙهڻ وهاريس، تڏهن استاد جيڪو به سبق ڏيندو هوس، اهو ياد ڪري ٻڌائيندو هو؛ وري جڏهن اکر پڇبو هوس ته چوندو هو ته ”سائين، اهو اکر ته الاجي ڪهڙو آهي، باقي بر زبان ته ياد سڀيئي اکر اٿم“! سندن شاعرانه صحبت، بچائي فقير رند سان به هئي. فقير جو وصال سال 1952ع جي ڊسمبر مهيني ۾ ”ملڪي“ ڳوٺ ۾ ٿيو.
نماشام
200px|thumb|شفق 200px|thumb|شفق
نماشام (Twilight) زمين جي ماحول ۾ ھلڪي روشني آھي جيڪا سج جي افق کان ھيٺ اچڻ کان پوء جڏنھن سج پان سِڌوسنئون نظر نہ ايندو آھي۔