cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪينيڊا
ماڻھو
ڪينيڊا تيل، کئس ۽ معدني زخيرن سان مالا مال ملڪ آهي. ڪينيڊا ۾ وڏي تعداد ۾ آبارجينلز يا فرسٽ نيشنز يعني اصلوڪا رهاڪو به آباد آهن. جيڪي يورپينز جي ڪينيڊا اَچڻ کان به هزارين سالن کان پهرين ڪينيڊا ۾ آباد هئا. ڪينيڊا جو ڪو به سرڪاري مذهب ناهي. ڪينيڊا هڪ سيڪيولر (همه گيريت) رکندڙ، ملٽي ڪلچرل (گهڻ ثقافتي + گهڻ نسلي، گهڻ قومي ۽ هڪ کان وڌيڪ ٻوليون ڳالهائيندڙ) ملڪ آهي. جتي هر فرد کي پنهنجي مذهب، ڌرم، فرقي، مسلڪَ يا عقيدي تي عمل ڪرڻ ۽ ان موجب عبادت ڪرڻ جي مڪمل آزادي حاصل آهي. پر ڪنهن کي به پنهنجو مذهب، ڌرم، عقيدو يا نظريو ڪنهن ٻئي تي زوريءَ زبردستي مڙهڻ جي بلڪل به اجازت ناهي. ڪينيڊا ۾ انساني حقن، ٻارن جي حقن، عورتن جي حقن ۽ جانورن جي حقن جو تمام گهڻو احترام ڪيو وڃي ٿو ۽ ڪينيڊا جو آئين ۽ قانون ڪنهن سان به رنگ، نسل، عقيدي، قوم ۽ ٻوليءَ جي بنياد تي فرق نٿو ڪري. قانون جي نظر ۾ سڀ برابر آهن ۽ قانون سڀني سان ساڳي صلوڪ سان پيش اَچي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو ڪينيڊا جا ڪيترائي اهڙا شهري آهن جن جو ڪو به مذهب ناهي يا ڪنهن به مذهب کي نٿا مڃين پر انهن کي به ڪينيڊا ۾ مڪمل تحفظ حاصل آهي. ساڳي نموني ڪينيڊا ۾ ٻن بالع فردن کي رزاڪاراڻي نموني، بنا ڪنهن زور زبرستيءَ جي هڪ ٻئي سان تعلق رکڻ جو حق حاصل آهي. پوءِ چاهي اهو تعلق مرد ۽ عورت جي وچم هجي، عورت ۽ عورت جي وچم هجي يا مرد ۽ مرد جي وچم هجي. ڪينيڊا ۾ گئي يا هم جنس پرست شادين جي به اجازت آهي. فرد جي آزادي جي اصول تحت ڪينيڊا ۾ ڪي به ٻه بالغ فرد پنهنجي رضا خوشيءَ سان بنا شادي ڪرڻ جي ڪامن لا پرٽنر طور تعلق قائم ڪري گڏ رهي سگهن ٿا ۽ ڪينيڊا جو قانون، ڪينيڊا جي هر شهري يا فرد کي زندگي گذارڻ جو پورو تحفظ ڏئي ٿو.
ڪينيڊا جو سياسي نظام
ڪئناڊ جو حڪومتي نظام ڏاڍو ٽرانسپيرنٽ (صاف شفاف) طريقي سان ڪم ڪري ٿو. ڪينيڊا ۾ سڄو نظام ڪمپيوٽرائزڊ ۽ ڊيجيٽلائر ٿيل آهي. تنهنڪري آفيسن ۾ ڪٿي به ڪاغذن ۽ فائلن جا ڍير نظر نه ايندا. ڇو جو هر منسٽري، ڊپارٽمينٽ يا کاتو فزيڪلي طور موجود هئڻ سان گڏوگڏ ورچوئلي پڻ موجود آهي. تنهنڪري قدرتي آفت اچڻ جي باوجود به اهو نظام ڪم ڪندو رهي ٿو. مثال طور زلزلي، طوفان، ٻوڏ يا باهه سبب روينيو يا ريئل اسٽيٽ جو رڪارڊ جيڪڏهن تباهه به ٿي وڃي ته پوءِ به حڪومتي ڪم ڪار تي ڪو فرق نه پوندو، ڇو جو سڀئي رڪارڊ ورچوئلي مختلف ڪمپوٽر سرورنَ تي محفوط رکيل آهن ۽ اهي ڪمپيوٽر سرورَ به ڪنهن هڪ شهر ۾ نه پر ملڪ جي هڪٻئي کان پري مختلف ڏورانهن شهرن ۾ الڳ الڳ محفوظ نموني سان رکيل آهن. ائين ڪينيڊا جو نظام هر طريقي سان مظبوط ۽ محفوظ آهي. ڪينيڊا جي پوليس به ڏاڍي ايماندار، پروفيشنل ۽ تربيت ورتل پوليس آهي. جيڪا قانون تي عمل ڪرائڻ ڄاڻي ٿي. اهو ئي سبب آهي جو ڪينيڊا جو شمار دنيا جي پُر امن ملڪن ۾ ٿئي ٿو. ڪينيڊا ۾ ڪَرپشن نه هئڻ جي برابر آهي. اهو ئي سبب آهي جو جيڪڏهن ڪنهن جو ڪم صحيح ۽ قانون موجب آهي ته اهو ڪم گهر ويٺي رڳو فون ڪال ڪرڻ سان ئي ٿي وڃي ٿو ۽ ان ڪم لاءِ آفيسن جا ڌڪا کائڻ، کجل خوار ٿيڻ ۽ رشوتون ڏيڻ جي ضرورت نٿي پوي. ڪينيڊا ۾ صحت ۽ تعليم جو نظام به ڏاڍو اعليٰ ۽ اُتم آهي. ڪينيڊا جا شهري نه رڳو پنهنجي حصي جو پورو ٽيڪس ايمانداريءِ سان ڏين ٿا ته اتان جي حڪومت به ٽيڪسن مان حاصل ٿيل آمدني کي ذيان ڪرڻ بدرآن  وري واپس تعليم، صحت ۽ عوام جي ڀلائي وارن ڪم تي خرچ ڪري ٿي. جنهن جي ڪري ڪينيڊا جي تعليم ۽ صحت جو نظام دنيا جي بهترين نظامن ۾ شمار ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:ملڪ
1830ع
ڊسمبر
زمرو:1830ء زمرو:سال
امتياز قاضي
قاضي سچيڏني مرحوم (ڊپٽي ڪمشنر) جو پنجون نمبر فرزند -امتياز قاضي-، 2 -جنوري- 1953ع تي، جيڪب آباد ۾ ڄائو. سندس تعلق خيرپور ميرس جي -بلوچ- قبيلي جي ”هوت“ خاندان سان آهي. ٽالپرن جي دؤر ۾، خيرپور ۾ سندس وڏن کي ”فتويٰ“ ۽ ”قضا“ جي خدمت سبب ”قاضيءَ“ جو لقب مليو. گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ ۽ گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر جو امتحان پاس ڪرڻ کان پوءِ گرئجوئيشن’سينٽ پئٽرڪ‘ ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. 1975ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پوليٽيڪل سائنس ۾ ايم. اي ڪيائين. اتي ئي ٻن سالن کان مٿي انٽرنئشنل رليشن ڊپارٽمينٽ ۾ ليڪچررشپ دوران سي. -ايس-. -ايس- جو امتحان نمايان پوزيشن ۾ پاس ڪيائين. 1980ع ڌاري اسسٽنٽ ڪمشنر هالا مقرر ٿيو ۽ بعد ۾ لاڙڪاڻي، جيڪب -آباد-، لس ٻيلي ۽ ڪراچي اِيسٽ ۾ ڊپٽي ڪمشنر رهيو. ڪجهه عرصو واشنگٽن ۾ پاڪستاني سفارتخاني ۾ زراعت ۽ خوراڪ جو ڪائونسلر به رهيو. اهڙيءَ طرح ڪراچي ۽ ڪوئيٽا ۾ مختلف اعليٰ انتظامي عهدن تي رهڻ کان پوءِ 1996ع ۾ ميرپورخاص ڊويزن جو ڪمشنر مقرر ٿيو ۽ نومبر 1999ع کان مئي 2001ع جي پهرئين هفتي تائين حيدرآباد ڊويزن جو ڪمشنر رهيو ۽ پوءِ خيرپور ميرس جو D.C.O مقرر ڪيو ويو. -ان- کان سواءِ ائڊيشنل سيڪريٽري ايريگيشن ۽ انڊسٽريز، وفاقي وزارت داخلا ۾ ائڊيشنل سيڪريٽري ۽ هن وقت سوشل ويلفيئر ۽ اسپيشل ايڊيوڪيشن جو وفاقي سيڪريٽري آهي. سندس اصول پرستي، انصاف نوازي ۽ ايمانداري ”مثالي“ حيثيت رکي ٿي. مطالعي سان شوق ۽ ادبي ذوق ورثي ۾ مليل اٿس. 1967ع ڌاري ”خيام“ تخلص سان شاعري به ڪيائين. سندس شاعريءَ ۾ سادگي ۽ پاڪيزگي نمايان آهي.
روبينا ابڙو
روبينا ابڙو، 24 آڪٽوبر 1971ع تي ڳوٺ ڳيريلي، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ -جنم- ورتو. هوءَ سنڌي ٻوليءَ جي شاعر عورتن ۾ غزل جي شاعريءَ ۾ اهم مقام رکي ٿي. سندس غزل فني ۽ فڪري حوالي سان پختا ۽ متاثر ڪندڙ آهن. هن ادبي دنيا ۾ 1991ع کان پير پاتو. ابتدا ۾ ڪجهه ڪهاڻيون لکيائين، جيڪي ريڊيو خيرپور جي پروگرامن ۾ نشر ٿيون، پر پوءِ هن پنهنجي لاءِ شاعريءَ جو ميدان چونڊيو ۽ شاعر عورتن ۾ نالو پيدا ڪيو. مريم مجيدي ۽ سحر امداد واري ٽهيءَ کان پوءِ واري ٽهيءَ ۾ روبينا ابڙو ۽ رخسانه پريت ئي غزل جون ٻه پختيون شاعرائون آهن. روبينا ابڙو ايم. اي سنڌي (1995ع) ۽ ايم. اي ايڪانامڪس (1997ع) آهي. هوءَ گورنمينٽ گرلس مڊل اسڪول نظر محلي، لاڙڪاڻي ۾ اُستاد طور پڙهائي رهي آهي. سندس شاعري ۽ مضمون سنڌي ٻوليءَ جي مختلف رسالن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هوءَ هن وقت لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.
آگاڻي (ديهه)
تعلقي لاڙڪاڻي ۾ ديهه ۽ ڳوٺ جو نالو. ديهه ’آگاڻيءَ‘ ۾ 8 ڳوٺ موجود آهن، جن مان آگاڻي وڏو ڳوٺ آهي، جنهن جي آدمشماري 3000 آهي. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول ۽ اسپتال آهي. مشهور اديب مَلڪ آگاڻي، هن ڳوٺ جو رهواسي آهي. ’نيروليءَ جو ڪَن‘ نالي سندس ناول ڇپيل آهي.
قومي لاڳاپن جي ترقي ۾ ٻه رجحان
اسان کي قومن جي لاڳاپن جي واڌ ويجهه ۾ سرمائيداري سماج اندر ٻه رجحان ملن ٿا:
(الف) واجب قوميت
(ب) بين الاقواميت.
هي ٻئي رجحان سماجي واڌ ويجهه جي ضرورتن مان جنم وٺندا آهن ۽ تاريخي لحاظ کان ترقي پسند هوندا آهن، هي ٻئي رجحان سرمائيداري سرشتي جا عالمگير قانون آهن.
(الف) واجب قوميت: جنهن ۾ پنهنجي آزاد قومي رياست جي تشڪيل، پنهنجي ٻولي ۽ ثقافت جي ترقي ۽ ڦهلاءُ، قومي زندگي جي بيداري ۽ قومي شعور جي نشونما شامل هوندي آهي.
هن رجحان هيٺ هڪ قوم جا ماڻهو، پنهنجي قوم جي حقن جي حاصلات لاءِ جدوجهد ڪندا آهن، پنهنجي سياسي ۽ اقتصادي آزاديءَ ۽ هر قسم جي قومي ظلم ۽ جبر خلاف جنگ ڪندا آهن. ان ڪري پنهنجي ماهيت جي لحاظ کان هي رجحان ترقي پسند هوندو آهي.
(ب) بين الاقواميت: هن رجحان تحت قومن جي وچ ۾ ڀائپي، برابري ۽ ڳانڍاپو پيدا ڪرڻ مقصد هوندو آهي. هن رجحان تحت قومن کي هڪ ٻئي جي ويجهو آڻڻ، قومن جي وچ ۾ لاڳاپن کي سگهارو ڪرڻ، قومي نفرتن کي ختم ڪرڻ، قومن کي هڪ ٻئي جي سياسي، اقتصادي حاصلاتن ۽ تجربن مان فائدو حاصل ڪرڻ لاءِ سماجي زندگيءَ کي بين الاقواميت عطا ڪرڻ مقصد هوندو آهي. اهڙي رجحان سرمائيداري سماج جي اوائلي دور ۾ ترقي پسند ڪردار ادا ڪيو هو.
کائڙ
کائڙ ڇاڇري شهر کان ٿورو اوڀر ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، اولهه طرف تعلقي عمر ڪوٽ جو ڪجهه ڀٽن وارو ڀاڱو، هن سڄي کي ’کائڙ‘ چوندا آهن.
حيدرآباد (سلجهائپ)
100px
حيدرآباد سنڌ ۽ هندوستان جي ٻن شهرن جا نالا آهن.
تعلقو
زمرو:سلجھائپ صفحا
آگ گاڏي
آگ گاڏي باھ جي زور تي (ٻاڦ جي طاقت سان) هلندڙ انجڻ واري گاڏي. ابتدائي ريل گاڏي.
1250ع
ڊسمبر
زمرو:1250ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
آڪسيجن
thumb|آڪسيجن
آڪسيجن ھڪ ڪيميائي عنصر آهي جنھن جو ڪيميائي نشان O آهي ۽ اِن جو ائٽمي نمبر 8 آھي. ھي عنصر وڏي پيماني تي ڪيميائي ردعمل ڪندڙ ھوندو آھي. وزن ۾ ھن عنصر جو ٽيون نمبر آھي. ڪائنات ۾ ھيليم ۽ ھائڊروجن کان پوءِ ھي عنصر ڪثرت سان ملندڙ آھي. آڪسيجن 1604ع کان اڳ سينڊيووگئس (Sendivogius) ھوا مان ڌار ڪئي، پر عام خيال اھو آھي تہ اھا 1773ع يا ان کان اڳ ڪارل وليم شيلي (Carl Wilhelm Scheele) سوئيڊن جي شھر اپسالا (Uppsala) ۾ دريافت ڪئي.اِھو بہ خيال آهي تہ آڪسيجن جوزف پريسٽلي 1774ع ۾ ولٽ شائر ۾ دريافت ڪئي. انھن سڀني مان جوزف پريسٽلي کي ترجيح ملي ڇو تہ ان جي اھا تحقيق سڀ کان پھرين ڇپي. جوزف پريسٽلي ان تحقيق ۾ ھن عنصر کي ڊيفلوجسٽيڪيٽيڊ ھوا جو نالو ڏنو ۽ ان کي بطور عنصر تسليم نہ ڪيو. سڀ کان پھريون 1777ع ۾ اينٽوئن لوائيزيئر (Antoine Lavoisier) ان کي آڪسيجن نالو ڏنو ۽ ان کي ڪيميائي عنصر طور تسليم ڪيو ۽ ان جي ٻرڻ جي عمل (combustion) واري ڪردار جو صحيح ذڪر ڪيو. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق: آڪسيجن هڪ بي رنگ گئس آهي جنھن ۾ نہ بوءِ آهي ۽ نہ وري ذائقو اَٿس. هيءَ گئس هوا کان ڳري آهي ۽ پاڻيءَ کان هلڪي ۽ حل ٿيندڙ آهي. آڪسيجن، جاندارن جي جياپي لاءِ تمام ضروري آهي. اسان جي ساھہ کڻڻ سان ڦڦڙن ۾ ويندي آهي. هيءَ گئس ڏينهن جو وڻن مان خارج ٿيندي آهي. آڪسيجن جي ھڪ ايٽم ۽ هائڊروجن جي ٻن ايٽمن جي ميلاپ سان پاڻي ٺهي ٿو، جنهن جو ڪيميائي فارمولو : H2 O آهي. ڌرتيءَ جي ماحول ۾ آڪسيجن گئس جو مقدار 21 سيڪڙو آهي.
آڪسيجن ۽ زندگي جي ابتدا
آڪسيجن هڪ گئس جنھن تي زندگي جو دارومدار آهي
زندگي زمين تي پنھنجا پير کوڙي چڪي هئي ۽ پکڙجڻ شروع ٿي تہ ايروبڪ مائيڪروب جي شڪل ۾ ھئي. جن مان ٽي ارب سال پھريان سائنو بيڪٽيريا نڪتا. انھن جي توانائي جو ذريعو آتش فشاني حرارت نہ هئي ۽ اھي پنھنجي توانائي سج مان وٺندا هيا. زندگي انھن ۾ فوٽوسينٿيسز جو عمل شروع ڪري ڇڏيو. انھن سائنو بيڪٽريا جا ڪيترائي قسم هيا. هر هڪ سج کان ايندڙ مختلف ويولينٿ کي پڪڙيندو ھيو. سمنڊ جي لھرن ۾ ان وقت ڄمو ڳاڙهي رنگ وارو سائنو بيڪٽيريا ۽ سائي رنگ جي الجي شامل ھيا. سج جي روشني جي مدد سان پاڻي ۾ اليڪٽران هلندا هئا جن ڪيميائي ري ايڪشن ڪرڻ شروع ڪيو. گھٽ ملندڙ سلفر جي بجائي سائنو بيڪٽيريا هاڻي زمين تي گھڻا عام ملندا ھيا جيڪي ماليڪيولز مان توانائي وٺي سگهن پيا جنھن ڪري انھن جي پيداوار ۾ تمام گھڻو اضافو ٿيو. ان کي مفيد توانائي ۾ بدلجڻ جو عمل ڪلوروفل مان شروع ٿيندو آهي سائي رنگ جي ماليڪيول جيڪي اينٽينا جيان ڪم ڪندا آهن ۽ زمين جي مٿاڇري کان ايندڙ روشني کي جذب ڪندا آهن انکان پوءِ بائيو ڪيمسٽري ٿيوري پيچيدهہ آهي پر بنيادي طور تي ان اس مان ڪيميائي ري ايڪشن ٿيندو آهي ۽ پاڻي هائيڊروجن ۽ آڪسيجن ۾ بدلجي ويندو آهي انھن جا ڪجھ حصا ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ سان ملي ڪري گلوڪوز جھڙي شوگر ٺاهيندا آهن ڪيمسٽري جي ان جمع خرچ ۾ ڪجھ آڪسيجن بچي ويندي آهي آزاد آڪسيجن اڄ بہ اسانکي سٺي لڳندي آهي پر
ان وقت جي زندگي جي لاءِ زهريلي هئي سج تاري جون الٽرا وائلٽ شعاعون آڪسيجن جي ماليڪيول کي ٽوڙي ڪري آزاد ريڊيڪل ٺاهينديون هيون هي ڊي اين اي کي چٻاڙيندو هيو ۽ ڦاڙي ڇڏيندو هيو آزاد آڪسيجن نائيٽروجن مقرر ڪرڻ وارن بيڪٽريان جي صلاحيت کي تباھ ڪري ڇڏيندي هئي ڇوجو هي انجي ان انزام مان لوھ جي ايٽم کي ٽوڙي ڪري ناڪارو ڪري ڇڏيندي هئي آڪسيجن ان وقت زميني زندگي لاءِ خطرناڪ دشمن هئي انھن نازڪ مائيڪروبز جي لاءِ شروع ۾ خوشي قسمتي اهيا رهي تہ آڪسيجن گڏ نہ ٿئي رهي هئي هي گھڻو ڪري شين مان ري ايڪٽ ڪري ويندي هئي ڇونہ هوا ۾ هجي يا پاڻي ۾ پاڻي ۾ لوھ جي وڏي مقدار ڦليل هئي ان آڪسيجن ان لوھ کي زنگ ڏيڻ شروع ڪري ڏنو زنگ جا هي ننڍڙا ڊرڙا سمنڊ جي تھ ۾ جمع ٿيڻ شروع ٿي ويا ۽ انھن کي ڳاڙهو ڪري ڇڏيو هي اڄ بہ هر قديم سمنڊ تھ ۾ نظر ايندا آهن دنيا جي نوي سيڪڙو لوھ جا ذخیرا ان طرح جا آهن ۽ هي ان مائيڪروبز جو ڪم آهي جيستائين تهي حل ٿيل لوھ باقي رهيو آڪسيجن ماحول کي آلودو نہ ڪيو سال بہ سال زمانو بہ زمانو سائينو بيڪٽيريا پکڙجڻ لڳا اهو ئي ڪم ڪندا رهيا لوھ ختم ٿيندو رهيو ايستائين جو انجو معاملو بگڙجڻ شروع ٿي ويو آزاد آڪسيجن سمنڊ ۾ جمع ٿيڻ شروع ٿي ويو زندگي کي مارڻ شروع ڪري ڇڏيو پوءِ هي فضا ۾ پکڙجڻ شروع ٿي انهن مائيڪروبز جي لاءِ هي زهريلا ڪڪر هيا زندگي جي لاءِ ايترو وڏو خطرو انکان سواءِ ٻيو ڪو بہ نہ رهيو زندگي جي ڪڙي کي موت جو خطرو هيو پوءِ زندگي ان خطري جو مقابلو ڪرڻ شروع ڪري ڏنو ڪجھ پاران ٻاهرا ممبرين ٺاهي ڪري ۽ ڪجھ پاران اندر جي ڀت ۾ چادر چاڙهي ڪري تہ جيئن نائيٽروجن برقرار ڪرڻ وارا انزام کي بچايو وڃي ڪجھ هڪ ٻيا هيا جن ڪجھ نہ ڪيو انھن جي خلياتي مشينري انھن گيسن کي اي تواناني جي لاءِ استعمال ڪرڻ شروع ڪري ڇڏيو انجي ڌماڪي دار طاقت کي پنھنجي توانائي جي لاءِ اپنائي ڇڏيو جيئن ڪنھن تي ڪيميائي هٿيارن جو حملو ٿي ۽ اهو ان زهريلي گيس کي ئي ڪم ۾ آڻي آڻ يقيني طور تي حيرت انگيز پر هي اهوئي خاص بيڪٽيريا هيا جن ڪمال ئي ڪري ڇڏيو
اڄ اسان ۽ زمين تي تقريبن سڄي زندگي ان جراثيمن جي جدوجهد ڪارڻ آهيون ڇوجو انھن جي وجهہ سان زندگي جو پيچ ممڪن ٿي ڪثرت خلوي جاندار ممڪن ٿيا سڀني خلين ۾ ننڍڙا مائيٽوڪونڊريا پاتا ويندا آهن جيڪي انھن جراثيمن جي وجهہ سان آهن هي مائيٽوڪونڊريا آڪسيجن سان توانائي ممڪن بڻائيندا آهن اسڪولن ۾ پڙهايو تہ ويندو آهي تہ جاندارن کي آڪسيجن زندھ رکڻ جي لاءِ ضروري آهي پر عام طور تي اهيو ناهي ٻڌايو ويندو تہ ڇاڪاڻ؟ انجو سولو جواب اي آهي تہ مائيٽرو ڪونڊريا آڪسيجن کي استعمال ڪري گلوڪوز جھڙي شوگر ۾ ٽوڙيندا آهن انھن کان بغير انهن شوگرز مان گھڻي ڀاڱي گھٽ ئي توانائي ڪڊهجي سگھجي ٿي پر ان سان توانائي چوسي وڃڻ وارا ڪم مائيٽو ڪونڊريا جو آهي جيڪي آڪسيجن جي مدد سان ڪندا آهن انھن کان سواءِ اسانجي توانائي جي بيٽري ختم ٿي ويندي ۽ اسان ڪجھ سيڪنڊن ۾ مري وينداسين  ياد رهي تہ ٻوٽا بہ ان طرح آڪسيجن مان ساهہ کڻندا آهن انھن کي وڌڻ ۽ پنھنجي نسل جي پرورش جي لاءِ کپي آڪسيجن زندگي کان سواءِ زمين کي پڻ بدلي ڇڏيو آزاد آڪسيجن پنھنجو حملو گرين هائوس گيسن تي ڪيو ميٿين جھڙين گيسن کي ختم ڪري ڇڏيو ان سان زمين جو پد ڪري پيو زمين برف سان ڌڪجي وئي خط استوا تي بہ گليشيئر اچي ويا زمين جو ٻہ سيڪڙو معدنيات اهوئي آهن جيڪي صرف آڪسيجن جي موجودگي ۾ ٺھي سگھن ٿيون انھن ۾ ڪئي گوهر ۽ نگينا بہ هئا ياقوت ۽ نيلم ان آڪسيجن جي حملي سان ٺهيا ڪيتريون معدنيات آڪسيجن جي موجودگي ۾ نٿا رهي سگھن يعني ان قديم معدنيات کي آڪسيجن ختم ڪري ڇڏيو پٿر بہ ان طرح گيسن جي موجودگي ۾ وڌندا ۽ ختم ٿيندا آهن آڪسيجن انھن مان ڪيترن جي لاءِ زندگي جو پيغام هئي ۽ ڪيترن جي لاءِ موت جو
اڄ آڪسيجن فضا جو ايڪويهه سيڪڙو آهي ۽ ان سطح تي برقرار آهي ان مان ڪجھ ٻوٽن جي طرف کان ايندي آهي ۽ ڪجھ مائيڪروبز جي طرف کان اڄ کان ٻہ ارب ٽيھ ڪروڙ سال سڳ جڏهن سمنڊ مان لوھ ختم ٿيو هيو تہ ان وقت آڪسيجن فضا ۾ ڏھ کرب مان هڪ ماليڪيول هيو اڳئين ڪجھ سئو ملين صدين ۾ هي پنج سئو مان هڪ ماليڪيول تائين پھچي چڪي هئي گھٽ وقت ۾ ان قدر تيزي سان ان اضافي زندگي ويجھو ويجھو مٽائي ئي ڇڏي هئي هڪ ارب اسي ڪروڙ سال پهريان هي سطح هڪ ليول تائين اچي چڪي هئي جڏهن زمين تي معدنيات ان کي چوسڻ شروع ڪيو اڳئين هڪ ارب سال تائين هي هڪ سطح تي رهي جڏهن معدنيات سينچوريٽ ٿي وئي ۽ پوءِ وڌڻ شروع ٿي ٻوٽا ۽ جانور ان وقت ريڪارڊ ۾ اچڻ شروع ٿيا ان مان حاصل ٿيندڙ توانائي جي وجهہ سان اهوئي مخلوقات جيڪي ڀڄي سگهنديون هيون شڪار ڪري سگهنديون هيون جنسي طريقي سان پنھنجي نسل ڪري سگهنديون هيون ۽ ماري سگهنديون هيون
انکان پوءِ آڪسيجن جي سطح پندرهن ۽ پنجٽيهہ سيڪڙو جي ويجھي مٿي هيٺ ٿيندي رهي انجا پنھنجا اثر ٿيا جڏهن هي گھڻي هئي تہ ايتري گھڻي جو معمولي ڀڙڀٽ وڏي باھ لڳائڻ جي سگھ هئي ۽ جڏهن گھٽ تہ ايتري گھٽ جو ڪرندڙ بجلي يا آتش فشان جي لاءِ بہ ڪجهہ ساڙڻ مشڪل هجي جيڪڏهن فرض ڪجي ڪو ٽائيم مشين ٺاهي ڪري وقت ۾ پوئتي وڃڻ چاهي تہ هي زمين جي تاريخ جو پھريون مرحلو آهي جڏهن اهو ٽائيم مشين مان قديم ٻاهر نڪري ڪري موت جو شڪار نہ ٿيندو سترهن سيڪڙو آڪسيجن مان گھٽ سطح تي سوچڻ جي صلاحيت متاثر ٿيڻ شروع ٿي ويندي آهي ۽ هلڻ مشڪل ٿي ويندو آهي آڪسيجن جي وڌندڙ ليول سان سڀ کان گھڻو فائدو جيتن کنيو ڪيڙن جا ڦڦڙ ناهين هوندا هي آڪسيجن کي پنھنجي خلين جي مسامن جي ذريعي اندر وٺي ويندا آهن جيو ميٽري مان پتو پوندو آهي تہ انھن جو سائز وڌڻ جي سطح جو رقبو واليوم جي مقابلي ۾ آهستہ سان وڌندو آهي انجي وجہ سان ڪيڙا گھڻا وڏا نٿا ٿي سگھن نہ تہ آڪسيجن جي گهٽتائي سان مري وڃن ها انهي وجھ سان اڄ جي ڪيڙا ننڊڙي سائز جا هوندا آهن جڏهن آڪسيجن جي سطح پنجٽيهه سيڪڙو تائين پھتي هئي ان وقت انھن وٽ وڏو ٿيڻ آسان هيو جيڪڏهن ٽائيم مشين ۾ اسانجا دوست ٽيھ ڪروڙ سال پهريان وڃن تہ انھن کي گز وڏي ڪبوتر جي سائز جون مکيون ۽ ٽائرن جي سائز جون مڪڙيون ملنديون هي آڪسيجن جو ڪارنامو هيا
هاڻوڪي آڪسيجن جي ليول تي اسانکي چار سيڪنڊن ۾ هڪ ساهہ گھرجي ڏينھن جا ويھ هزار اهيا آڪسيجن ٺاهڻ وارا بيڪٽريا جيڪي اڄ جي سڀئي زندگي ونڊ ڪندي آهي جيڪڏھن ٻوٽن ۽ آڪسيجن ٺاهڻ وارا بيڪٽريا انھن کي ٺاهڻ ڇڏي ڏين تہ هڪ هزار صدي ۾ آڪسيجن تي جيئندڙ سڀ زندگي زمين مان ختم ٿي ويندي جيترو عرصو انھن کي ٺھڻ ۾ لڳو انجي هڪ ملين حصي ۾ پر جيڪي جراثيم ۽ ٻوٽا هي ڪم روزانو ڪندا آهن زندگي جي مختلف شڪلن جي ويجھو ڏئي وٺ جو هي سندرتا توازن برقرار آهي ٻوٽا ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ ۽ پاڻي ٺاهيندا آهن
فزڪس ۾ اوهان قدرت جي سندرتا کي پڙهندا هوندا پر آڪسيجن ۽ ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ جي هي ڪميسٽري گھڻو متاثر ڪندڙ آهي ڇوجو انکي هاڻي تائين پهچڻ ان قدر گھڻو وقت لڳو آهي ۽ ان ۾ ان قدر گھڻين شين حصو ورتو ان ۾ ايتريون گھڻون شيون خراب ٿي سگھن ٿيون پر ٿينديون ناهين برگد جا وڻ جهرڪيون سائنو بيڪٽيريا ۽ اسان ان توازن ۾ سڀ گڏ آهيون
حوالا
زمرو:آڪسيجن زمرو:عناصر
جڳت آڏواڻي
جڳت آڏواڻي، 1913ء ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. پاڻ ليکڪ ۽ خاص ڪري ترجمي واري فن جو ماھر هو. اردو، ھندي، گجراتي، مرھٽي ۽ انگريزيءَ مان 100 کان مٿي ناول، ڪھاڻين جا مجموعا ۽ چونڊ مضمون، سنڌي ۾ ترجمو ڪري شايع ڪيل اٿس. بعد ۾ ھو ڀارت جي ويسٽ ممبئي ۾ رهائش پذير ٿيو، جتي هن جو ديهانت 2000ء ۾ ٿيو.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ليکڪ زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:ناول نگار
ٽائر
ٽائر رٻڙ جو گول دائرو يا ڦيٿو آهي، جنهن ۾ هوا ڀرڻ لاءِ ٽيوب هوندو آهي. هي ڪارن، سائيڪلن ۽ ٻين گاڏين جي ڦيٿي ۾ استعمال ٿئي ٿو. سڀ کان پهريون ٽائر ٿامس 1845ع ۾ ايجاد ڪيو هو، 1886ع ۾ سائيڪل (باءِ سائيڪل) ايجاد ٿي تہ بلفاسٽ جي هڪ شخص جان ڊنلپ هڪ بهترين قسم جو ٽائر ايجاد ڪيو، جيڪو پوءِ ڪارن وغيره جي ڦين طور ڪَتب اچڻ لڳو. thumb|سائيڪل ٽائر
شيخ نور محمد
ڊاڪٽر شيخ نور محمد ديوان ريجهومل جڳتياڻي جو پٽ هو  حيدرآباد شهر ۾ پيدا ٿيو. اُتي ئي مئٽرڪ پاس ڪري، اعليٰ تعليم لاءِ بمبئيءَ ويو، جتان ايم. بي. بي. ايس جو امتحان پاس ڪيائين. ان کان پوءِ حيدرآباد ۾ خانگي طور ڊاڪٽريءَ جو ڌنڌو ڪرڻ لڳو. جڏهن آزاديءَ جي تحريڪ ۽ خلافت تحريڪ گڏجي پيون ته هن انهن ۾ سرگرم حصو ورتو. جڏهن سن ۾ خلافت ڪانفرنس ۾ پڻ شرڪت ڪيائين.1921 ۾ هجرت جي تحريڪ ۾  سنڌي قافلي سان گڏجي  ڪابل ويو. ڪجهه وقت اتي رهڻ کان پوءِ، هو روس، جرمني ۽ ترڪيءَ مان ٿيندو وري 1928ع ۾ موٽي سنڌ ۾ آيو. ٿوري وقت رهڻ کان پوءِ، جڏهنامان الله خان ملڪ ڇڏي ويو ۽ ان جي جاءِ تي نادر شاھ ڪابل جو بادشاھ ٿيو، تڏهن ان پراڻيءَ واقفيت ڪري، کيس دوباره ڪابل گهرائي پنهنجو شاهي ڊاڪٽر ڪري رکيائين،  جتي هو 19  سال کن رهيو. 1947ع ۾ جڏهن هندستان کي ڀارت ۽ پاڪستان جي ورهاڱي جي صورت ۾ انگريزن آزاد ڪيو، تڏهن ٿوري وقت اندر پاڪستان ۽ افغانستان جا تعلقات ڪشيده ٿي ويا، جنهن ڪري هو 1948ع ۾ موٽي پنهنجي وطن آيو. ڪجهه وقت کيس ملٽري کاتي جي ڊاڪٽري برانچ ۾ نوڪريءَ ۾ رکيو ويو، پر جلد ئي کيس اها جاءِ خالي ڪرڻي پيئي. ان کان پوءِ کيس حيدرآباد سول اسپتال جو سپرنٽينڊنٽ ڪري رکيو ويو، جنهن کي سڌارڻ ۾ هن ڪسر ڪا نه ڇڏي. اتان نڪرڻ کان پوءِ، هو خانگي طرح پرئڪٽس ڪندو رهيو. تاريخ 22 نومبر 1956ع تي، اوچتو دل جي ٽٽڻ ڪري، ڊاڪٽر صاحب وفات ڪري ويو، کيس چار پٽ: هر هڪ نور احمد، رشيد احمد، اقبال احمد ۽ عزيز احمد ۽ ٻه نياڻيون آهن. وڏو فرزند ورلڊ بئنڪ آمريڪا جو اسسٽنٽ ڊائريڪٽر پڻ رهيو.
استعارو
استعارو ھڪ ادبي اصطلاح آهي.مختيار احمد ملاح لکي ٿو تہ”استعاري“ جي لفظي معنيٰ آھي اڌارو وٺڻ، اصطلاحي معنيٰ اھي. ”ڪنھن لفظ جي حقيقي معنيٰ بدران اڌاري معنيٰ آڻڻ“. تشبيه ۽ استعاري ۾ ھي فرق آھي ته تشبيھه ۾ ھڪڙي شيءِجي ٻيءَ شيءِ سان ڀيٽ ڪبي آهي. جيئن ’احمد شينھن جھڙو مڙس اھي‘، پر استعاري ۾ ’احمد شينھن اھي‘ جو فقرو ڪم ايندو آهي. هن ۾ احمد لاءِ شينهن واريون خوبيون اڌاريون ورتيون ويون آهن. استعاري ۾ حرف تشبيهه جهڙو، وانگر، جيان وغيره ڪم نه آڻبو آهي انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق جي لغوي معنيٰ ’اشارو‘. حسن بيانيءَ جي هڪ شاعراڻي صنف، جنهن ۾ حقيقي ۽ مجازي معنيٰ جي وچ ۾ -تشبيهه- جو تعلق قائم ڪيو وڃي. مثال طور ”گُل“ چئي، ”سُهڻي شڪل“ جو مفهوم ادا ڪرڻ.
تنولي
تنولي يا تناولي پاڪستان جي اتر اولاھين سرحد تي آباد افغان قبيلن مان ھڪ قبيلي جو نالو آھي۔
عالمي آزادي صحافت ڏهاڙو
يونيسڪو پنهنجي جنرل ڪانفرنس جي ڇهويهين اجلاس جو 15 آڪٽوبر کان 7 نومبر 1991ع تي ڪيو ٿيو ، پئرس ۾ ٿيندڙ ان جي قرارداد نمبر 4.3/ سي 26، جي وسيلي  هِن ڏينهن کي ملهائڻ جون سُفارشون پيش ڪيون ويون، جنهن بعد گڏيل  گڏيل قومن جي جي جنرل اسيمبليءَ ان ڏهاڙي ملهائڻ جي باقاعدي طور تي منظوري ڏني. اهڙي ريت انهيءَ ڏينهن کي ملهائڻ جي شروعات 1993ع کان ڪئي وئي.
تنولي
زمرو:افغانستان جا نسلي گروھ زمرو:پاڪستان جا معاشرتي گروھ زمرو:پاڪستان جا نسلي گروھ زمرو:پاڪستان جي مغل برادري زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه زمرو:خانداني نالا زمرو:خيبر پختونخوا جا معاشرتی گروھ زمرو:يوسف زئي پشتون قبيلا زمرو:ھندڪو قبيلا
عالمي آزادي صحافت ڏهاڙو
خارجي ڳنڍڻاs
زمرو:يونيسڪو زمرو:مئي جون تقريبون زمرو:غير سرڪاري رواج زمرو:صحافت زمرو:گڏيل قومون ڏهاڙا
ملديال
معروف مغل شخصيتون
زمرو:پاڪستان جي مغل برادري زمرو:پاڪستان جا معاشرتي گروھ
1811ع
ڊسمبر
زمرو:1811ء زمرو:سال
قدرتي رٻڙ
قدرتي رٻڙ رٻڙ جي وڻ مان حاصل ڪيو ويندو آھي. جنھن مختلف مصنوعات ٺھنديون آھن. thumb|قدرتي رٻڙ زمرو:فصل
لڪي ڊائمنڊ رچ
لڪي ڊائمنڊ رچ (پيدائش: 1971) ھڪ نيوزيلينڊ جو کيل تماشي جو ماھر آھي.
حوالو
زمرو:جيئرا ماڻهو
استعمالي جاميٽري (ڪتاب)
هن ڪتاب جو ليکڪ صادق علي مرزا آهي، جنهن -تعليم- کاتي ڪراچيءَ جي تعاون سان هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۾ ترتيب ڏنو. 150 صفحن جو هيءُ ڪتاب ليٿو ۾ ڇپيو ۽ هن جون 500 ڪاپيون ڇپيون. ڪتاب جي قيمت -ان- وقت جي لحاظ سان 7 -آنا- رکيل آهي. هيءُ ڪتاب، ڪمشنر جي ڇاپخاني ڪراچيءَ مان 1888ع ۾ ڇپيو.
پارليامينٽ
پارليامينٽ: اهڙي قانون ساز مجلس جنهن جي ميمبرن کي عوام آزاد راءِ شماريءَ ذريعي چونڊيو هجي، تنهن کي ”-پارليامينٽ-“ چئبو آهي. -پارليامينٽ- جي اهم فرضن ۾ قانون سازي ڪرڻ، بجيٽ تيار ڪرڻ، ٽئڪس عائد ڪرڻ ۽ ملڪي حالتن کي امن امان ۾ رکڻ شامل آهي. برطانوي -پارليامينٽ- کي ”دنيا جي -پارليامينٽ- نظام جي ماءُ“ چيو وڃي ٿو، ڇوته دنيا جون سموريون پارليامينٽون برطانوي -پارليامينٽ- جي طرز تي ٺاهيون ويون آهن. پاڪستاني -پارليامينٽ- ٻن حصن تي مشتمل آهي: هڪ قومي -اسيمبلي-، جنهن کي ’لوئر هائوس‘ به چيو ويندو آهي، ۽ ٻيو سينيٽ، جنهن کي ’اَپر هائوس‘ به چيو وڃي ٿو. -ان- ۾ هن وقت 87 ميمبر آهن. -ان- کان اڳ سينيٽ ۾ 63 ۽ قومي اسيمبليءَ جي ميمبرن جو تعداد 200 هو. اهو اضافو جنرل اليڪشن آرڊر (چيف ايگزيڪيوٽوِ آرڊر نمبر: 7-2002) تحت ڪيو ويو. پارليامينٽري نظام حڪومت ۾ وقت جي حڪومت عام چونڊن ۾ کٽي آيل ميمبرن ذريعي عوام اڳيان جوابدار هوندي آهي. پارليامينٽري حڪومت ۾ راءِ جي -آزادي- ۽ مخالف ڌر جو هئڻ لازمي آهي.
حوالا
زمرو:حڪومت جا قسم
مينار پاڪستان
مينار پاڪستان : پاڪستان جي شھر لاھور ۾ واقع ھڪ مشھور قومي يادگار جو نالو آهي. ھن مينار جي اڏاوت 1960 ۾ شروع ٿي ۽ 1968 ۾ مڪمل ٿي ۽ ھي مينار ان جاء تي تعمير ڪيو ويو جتي آل انڊيا مسلم ليگ جي ٽي روزہ ڪانفرنس جي اجلاس ۾ 23 مارچ 1940 ۾ پاڪستان جو ٺھراء منظور ڪيو ويو جنھن ذريعي برٽش انڊيا جي حڪومت کان پھريون ڀيرو مسلمانن لاء ھڪ علحدہ رياست جو مطالبو ڪيو ويو ۽ جيڪا رياست بعد ۾ 14 آگسٽ 1947 ۾ پاڪستان جي صورت ۾ قائم ٿي.
مينار جي اڏاوت
ھن مينار جي اڏاوت جو نمونو ۽ اڏاوت جي تعميراتي نگراني روس ۾ ڄاول پاڪستاني ماھر تعميرات ۽ سول انجنيئر نصيرالدين مورت خان ڪئي. مينار جي پيڙهه جو پٿر 23 مارچ 1960 تي رکيو ويو. مينار جو نمونو مغل فن تعمير ۽ جديد فن تعمير جو سنگم آھي. ان جي تعمير ۾ اٺ سال لڳي ويا ۽ 21 آڪٽوبر 1968 تي ٺھي راس ٿيو. ان جي تعمير ۾ 7,058,000 روپيا خرچ ٿيا جيڪي ويسٽ پاڪستان صوبي جي بجٽ مان ادا ڪيا ويا.
مينار جي بناوٽ
مينار جو بنياد وارو چبوترو زمين کان 8 ميٽرن تائين اوچو آهي جنھن جي مٿان 62 ميٽر ڊگھو مينار اڏيل آھي اھڙي طرح زمين کان ان جي اوچائي 80 ميٽر يا 240 فٽ آھي. مينار جو ان چبوتري تي 9 ميٽرن تائين حصو ھڪ کليل گل جو نمونو ظاھر ڪري ٿو. ھن مينار جي اڏاوتي ڪميٽي جي رڪنن ۾ لاھور جي ڊپٽي ڪمشنر مختيار مسعود پڻ شامل ھيو جيڪو ناليوارو ليکڪ پڻ ھيو. ھن مينار جي آرڪيٽيڪٽ مورت خان، اڏيندڙ ڪمپني:. ميان عبدالخالق ۽ ڪمپني ، خدمتن وارو انجنيئر ميان عبدالغني ٻين مشھور عمارتن اڏڻ ۾ بہ نالو ڪمايو جن ۾ لاھور وارو قذافي اسٽيڊيم ۽ بي آر بي ڪئنال پڻ شامل آهي. ھن مينار جي بنياد تي ڏھ سفيد رنگ جون اڪريل عبارتن واريون سنگمرمر جون تختيون لڳل آھن جن تي پاڪستان جو ٺھراء انگريزي، اردو ۽ بنگالي ٻولي ۾ لکيل آھي. ان کان سواءِ انھن عبارتن ۾ دھلي وارو ٺھراء جيڪو 9 اپريل 1946 ۾ پاس ٿيو.ان کان سواءِ قرآن جون آيتون. خدا جا 99 نالا، اردو ۽ بينگالي ٻولي ۾ پاڪستان جو قومي ترانو، محمد علي جناح جي تقريرن جا ٽڪرا ۽ ڪجھ علامہ اقبال جا شعر گلن وارين عبارتن ۾ لکيل آھن.
ڪاما
ڪاما__ٿورو دم__ (Coma)__(،):
ٿورو دم ۽ ليڪ
[، ۽-]             Comma & Dash هيءَ نشاني ڪنهن ڳالهه کي وڌيڪ زوردار ثابت ڪرڻ يا احتياط خاطر استعمال ڪئي وڃي ٿي.
سنيل سندر سنگھه آڏواڻي
مشھور ليکڪ ۽ اداڪار جيڪو 8 جنوري 1956ء ۾ بمبئي ۾ پيدا ٿيو، تعليمي حوالي سان ھن بي اي ۽ ڊپلوما ان بزنس مئنيجمينٽ جون ڊگريون حاصل ڪيون، جڏھن ته سنڌي، ھندي، گجراتي ۽ انگريزيءَ ۾ 40 کان مٿي ناٽڪ لکيائين جن ۾ ”ڇورا اڳيان پوڙھا پٺيان“، ”منھنجا مور لاڏا“، سنڌيءَ ۾، ”ايشور اللھ تيرو نام“ ۽ تريشنڪر“ ھندي، ”اوپر گگن گنگھور“ گجراتيءَ ۾، “Zoo Story”، “Voice in the Mind” ۽ “ Enreka” انگريزي ۾ شامل آھن. جن ھندي ناٽڪن کي ڪاميڊي ۾ بھترين اداڪاري ۽ ھدايتڪاري جا انعام مليا انھن ۾ ”ديک ڪبيرا رويا“، ”پنوسنڪ“ ۽ ”بليڪ ڪاميڊي“ شامل آھن.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ليکڪ زمرو:اداڪار زمرو:ھدايتڪار
گهوٽالي کي مُنهن ڏيڻ جو هُنر
گهوٽالي کي مُنهن ڏيڻ جو هُنر (Ghottaalay kkhy muhun ddhiyann jo Hunur) يا ڪرائسز مئنيجمينٽ (Crisis Management) هڪ حڪمت عملي جو نالو آهي، جنهن ذريعي ڪا به تنظيم (حڪومت سميت) کيس، سندس شعبن/مفادن، ساڻس لاڳاپيل يا عام ماڻهن لاءِ نقصان جو ڪارڻ بڻجندڙ واقعن/معاملن کي منهن ڏيڻ جي رٿابندي ڪندي آهي. ڪنهن به اداري کي درپيش بحران ٽن صورتن ۾ سامهون ايندا آهن. (الف): جڏهن تنظيم جي مفادن کي للڪار ملي، (ب): اميدن جي خلاف ڪو واقعو ٿئي ۽ (ج): ڪنهن اهم معاملي جي حل لاءِ وقت تمام گهٽ هجي. نامياري ڇيد- ڪارVenette S.J جي خيال ۾ ” گهوٽالو اصل ۾ نوَن مامرن کي منهن ڏيڻ جي صلاحيت وڃائي چُڪل ڪنهن به پراڻي سرشتي جي ناڪاميءَ جو اعلان آهي.“ اهڙي صورت ۾ تبديلي ئي اهو اڪيلو عنصر آهي، جنهن ذريعي پراڻ جي جاءِ تي نواڻ کي موقعو ڏيندي، مليل چُنوتيءَ (Challenge) کي منهن ڏيئي سگهجي ٿو. ان حقيقت کان انڪار جي صورت ۾ ناڪامي اڻٽر ٿي وڃي ٿي. Crisis Management اصل ۾ هڪ اهڙو ضابطو آهي ، جنهن ذريعي گهربل صلاحيتون ۽ ڏانءَ ڪتب آڻيندي، آڏو آيل صورتحال کي سُڃاڻڻ، سمجھڻ ۽ منهن ڏيڻ جي رٿابندي ڪئي وڃي ٿي. اهو مرحلو مسئلي جي پيدا ٿيڻ کان وٺي حل ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو. ان سموري مرحلي کي ”گهوٽالي کي منهن ڏيڻ جي رٿا(Crisis Management Plan) چيو وڃي ٿو، جيڪو واقعي جي حيثيت ۽ شدت کي سامهون رکندي ترتيب ڏنو وڃي ٿو. گهوٽالي کي منهن ڏيڻ جي صلاحيت ڪنهن به تنظيم جي ساک ۽ مڃتا لاءِ وڏي اهميت رکي ٿي ۽ بين الاقوامي ماحول ۾ سندس مرتبو طئي ڪرڻ ۾ اهم محرڪ ڳڻجي ٿي. ان ڪري ڪنهن به حڪومت جي خوبين ۾ اها صلاحيت سڀ کان وڏو درجو رکي ٿي، ڇاڪاڻ جو عالمي سطح تي ڏينهون ڏينهن وڌندڙ ويساهه نه ڪرڻ جوڳا ايندڙ بُحران گُهر ڪن ٿا، ته هر حڪومت ۾ مناسب ۽ وقتائتو فيصلو ڪرڻ جي صلاحيت هجڻ کپي، جنهن سان اُها گهوٽالن جي زور ۽ غير يقيني گهٽائڻ ۽ انهن جي خاتمي لاءِ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:معاشرو زمرو:ملڪ
امجد سراج ميمڻ
ڊاڪٽر امجد سراج 31 -جنوري- 1963ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. سندس تعلق سنڌ جي هڪ علمي ادبي گهراڻي سان آهي. سندس والد سراج -الحق- ميمڻ سنڌي ٻوليءَ جو هڪ مڃيل ناول نگار، افسانه نگار، لسانيات جو ماهر ۽ صحافي آهي. ڊاڪٽر امجد ابتدائي -تعليم- ڪراچيءَ جي حبيب پبلڪ اسڪول مان ورتي، جنهن کانپوءِ هن پيٽاري جي ڪئڊٽ ڪاليج مان ميٽرڪ ۽ انٽر ڪئي. ايم. بي. بي. -ايس- جي ڊگري ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي (هاڻي يونيورسٽي) مان وٺڻ کانپوءِ آئرلينڊ مان ايف. -آر-. سي. -ايس- ڪري ڪجهه وقت اتي ئي ملازمت ڪيائين. -ان- کانپوءِ ڊائو ميڊيڪل يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو، -جتي- هن وقت هو سرجريءَ جو پروفيسر آهي. ڊاڪٽر امجد سراج لکڻ جي شروعات پنهنجي ڪاليج جي مخزن ۾ لکڻ سان ڪئي، جنهن جي ايڊيٽرن جي پئنل ۾ هو. ترجمو ڪرڻ هن جو خاص شعبو آهي، هن جا ترجمو ٿيل ٽي اهم ڪتاب آهن. 1. ڊاڪٽر فهميده حسين جي ڪتاب ”شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ عورت جو روپ“ جو -انگريزي- ترجمو “Image of Women in Shah Latif’s Poetry” جيڪو شاهه لطيف چيئر پاران 2005ع ۾ ڇپيو، 2. سراج جي جڳ مشهور ڪتاب ”سنڌي ٻوليءَ“ جو ترجمو Sindhi Language جي نالي سان، جيڪو سنڌي لئنگيئج اٿارٽيءَ سال 2009ع ۾ ڇپيو آهي. هن وقت ڊاڪٽر ارنسٽ ٽرمپ جي -انگريزي- ڪتاب ”The Grammar of Sindhi Language“ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري رهيوآهي. پاڻ پنهنجي ننڍي -ڀاءُ- نويد سراج سان گڏجي شاهه لطيف جا چونڊ 200 -بيت- انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيا اٿس، جيڪي ڪتابي صورت ۾ 2006ع ۾ سنڌ گريجوئيشن ايسوسيئيشن پاران ڇپايل آهن. ڊاڪٽر امجد سراج کي ٻه نياڻيون ۽ هڪ پٽ جو اولاد آهي ۽ هن وقت ڪراچيءَ ۾ پنهنجي والد سان رهي ٿو.
مھراڻو
مهراڻو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جو ھڪ علائقو. هيءُ اڳوڻي مھراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هاڻي به ڍورو اتان لنگهي ٿو، جنهن ۾ ڪڏهن پاڻي هجي، ڪڏهن سڪو پيو هجي. هن ۾ ڇاڇري ۽ مٺي تعلقن جو اولهه وارو ڀاڱو ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهه وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هتي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن، جنهنڪري وڏا ڏهر ڪونه آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ننڍا ننڍا ٽڪرا آهن، جنهنڪري ٻنيون ننڍيون ننڍيون آهن. زمين بلڪل وارياسي آهي، جنهنڪري آبادي چڱي ٿئي. وڻڪار گهاٽي آهي، خاص ڪري ڪونڀٽ ۽ ٿوهر جا وڻ جام ٿين. اڳتي اتر ۽ اولهه طرف ڀٽن دنگ ڪيو آهي، ان کي ”ڪَس“ چوندا آهن. اتان پوءِ سنڌ جي سنئين زمين شروع ٿئي ٿي ..
پينسل سانچو
پينسل سانچو پينسل جو گورو ڪڻ ۽ ان کي تکو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ھي مختلف نمونن ماپن ۾ تي سگھي ٿو thumb|پينسل سانچو
محمود فقير کٽياڻ
( 1852ء - 1907ء )
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
ڀيرو مل مهر چند آڏواڻي (انگريزي:Bheru Mal Mahar Chand Adwani) سنڌي ٻوليءَ جو مشهور اديب عالم، فاضل، نالي وارو تاريخدان، ناول نگار، ناٽڪ نگار هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
محمود فقير کٽياڻ
سرائڪي ۽ سنڌي جو معروف شاعر۔
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
زندگي جو احوال
ڀيرو مل 1875ع ڌاري برطانوي هندستان ۾ سنڌ جي شهر حيدرآباد ۾ آڏواڻي خاندان ۾ ديوان مهرچند آئل مل جي گهر ۾ پيدا ٿيو. هن ثانوي تعليم حيدرآباد سنڌ جي مشهور اسڪول يونين اڪيڊميءَ ۾ ورتي، جتي هن ساڌو هيرانند شوقي رام آڏواڻي ۽ تاراچند آڏواڻيءَ کان ٻي تعليم وٺڻ سان گڏ شاهه جو ڪلام به پڙهيو. هن 20 سالن جي عمر ۾ سالٽ (لوڻ) ۽ ايڪسائيز کاتي ۾ 25 رپين تي سرڪاري نوڪريءَ سان پنهنجي عملي زندگيءَ جي شروعات ڪئي.'' مولانا گرامي مطابق 1896 ۾ ايڪسائيز کاتي ۾ ملازمت حاصل ڪيائين ۽ انسپيڪٽر جي عھدي تان رٽائر ٿيو.
محمود فقير کٽياڻ
شاعري حسن پرستي ۽ محبت جي جذبن سا سرشار اٿس۔
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
لکڻيون ۽ خدمتون
''ڀيرو مل کي ساڌو هيرانند لاءِ ڏاڍي عزت هئي، جنهن جي مضمونن ۽ تاثرن جو ڪتاب ”هيري جُون ڪڻِيُون“ عنوان سان ڇپائي پڌرو ڪيائين، جنهن ۾ هن هر مضمون کي هيري جي ڪڻيءَ سان ڀيٽي، ساڌو هيرانند کي سچو هيرو سڏيو آهي. ان کان سواءِ ننڍي عمر ۾ جنهن شخص ڀيرومل کي متاثر ڪيو، اهو ماستر مولچند ڇتواڻي هو، جنهن منجهس راڳ، شاعريءَ ۽ ڪتابن لکڻ لاءِ چاهه پيدا ڪيو. پروفيسر منگهارام ملڪاڻي، پروفيسر ڪلياڻ آڏواڻي هڪ طرف کيس مٽي مائٽيءَ جي ڪري ويجها هئا ۽ ٻئي طرف ساڻن سندس ادبي دوستيءَ وارا لاڳاپا هئا. ڀيرو مل ايڪسائيز کاتي ۾ 28 سال نوڪري ڪئي، جنهن جو ڳچ حصو ماڙي پور لوڻ کاڻ (ڪراچي) ۾ گذاريائين، جتي سمنڊ ۽ خشڪيءَ رستي وڃي سگهبو هو. 1902ع ۾ سمنڊ ۾ اُٿل اچڻ سبب لوڻ کاڻ ٻڏي وئي. ان وقت ڪيترائي ڏينهن ڀيرومل کي جهنگ جي مريڙي تي گذران ڪرڻو پيو. نوڪر به ڪو نه هو، رستا به ٻڏل هئا. اهڙين ڏکين حالتن ۾ هڪ غزل لکيائين. هن کاتي ۾ ڪلارڪ مان ترقي ڪري انسپيڪٽر ٿيو. ان دوران هو سنڌ جي جدا جدا هنڌن بوبڪ، ڪوٽڙي ۽ ٻين علائقن ۾ رهيو ۽ ذري گهٽ سڄي سنڌ جو سير سفر به ڪيائين.''
محمود فقير کٽياڻ
ماسٽر محمد صالح 1959ع ۾ ھن جو ڪلام جمع ڪري شايع ڪرايو۔
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
لکڻيون ۽ خدمتون
1924ع تائين سنڌ ۾ سنڌي رڳو مئٽرڪ تائين پڙهي ويندي هئي، ساڳئي سال بي. اي امتحان جي ڪورس ۾ سنڌي آزمائشي طور شروع ڪئي وئي هئي ۽ حيدرآباد واري ڪاليج ۾ بي. اي ڪرائي ويندي هئي. سنڌيءَ ۾ تعليم جو سڄو دارومدار ڪراچيءَ واري ڪاليج ۾ هو. 1924ع واري پهرين ٽرم ۾ ڊاڪٽر دائودپوٽو، جيڪو ايم. اي پاس ڪري آيو هو. سو هڪ سئو رپين پگهار تي سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو، پر سُتت هو صاحب ڊاڪٽريٽ جي ڊگريءَ لاءِ انگلينڊ هليو ويو ۽ ان پوسٽ تي ڪم ڪرڻ لاءِ ڀيرومل کي آڇ ڪئي وئي. . هن جي من جو لاڙو اڳئي علمي ادبي ميدان طرف هو. ليڪچرار واري نئين نوڪريءَ واري پگهار جيتوڻيڪ ان وقت ايڪسائيز کاتي ۾ کيس ملندڙ پگهار کان گهٽ هئي، پوءِ به هن اها آڇ قبول ڪئي. نومبر 1924ع کان ڪراچيءَ جي ڏيارام ڄيٺمل سنڌ ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرر مقرر ٿيو. پاڻ لکي ٿو ته ”هڪ سئو رپيا ماهوار پينشن وٺي ايڪسائيز کاتو ڇڏي آيس، جو هيءُ ڪم منهنجي دل وٽان هو. بي. اي جي شاگردن ۾ سنڌيءَ لاءِ چاهه وڌايم ته پوءِ ڪاليج جي سڀني ڪلاسن ۾ سنڌي پيئي ۽ پنهنجي پورهئي کي سجايو سمجهيم“. هن سنڌي ٻوليءَ، سنڌ جي تاريخ، موهن جي دڙي، سنڌي هندن جي تاريخ سان گڏ ناٽڪ، ناول، ٻاراڻو ادب، خاص ڪري ٻاراڻي شاعري وغيره تي پنجاهه کان وڌيڪ ڪتاب لکيائين. پاڻ سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جي چئن ٿنڀن مان هڪ آهي، جن ۾ پرمانند ميوا رام، ڄيٺمل پرسرام ۽ مرزا قليچ بيگ اچي وڃن ٿا. ڀيرومل سنڌي گرامر جي اصولن ۽ قاعدن تي ”وڏو سنڌي وياڪرڻ“ (1925ع)، پهاڪن ۽ اصلاحن تي ”گلقند“ (1928ع)، (ٻه ڀاڱا) ڪتاب لکڻ کان سواءِ شاهه لطيف جي ٽن سُرن تي ”غريب اللغات (1907ع)“ نالي لغت تيار ڪئي. هن 1910ع ۾ سماجي ريتن رسمن ۽ هندو مسلم نفرت ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ناول ”آنند سندريڪا“ لکيو (ع1910ع)“ ان کان سواءِ ”موهني ٻائي (1917ع)“ ۽ ”وريل ۽ نعمت (1915ع)“ سندس مشهور ناول آهن. هن ويدن، مهاڀارت ۽ ٻين ڪتابن کي ڀيٽي تاريخي ڪتاب ”قديم سنڌ“ لکيو، جيڪو 1957ع ۾ ڇپيو. سندس ڪتاب”سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ“ اهم آهي، جيڪو 1931ع ۾ ڇپيو ۽ سنڌي ادبي بورڊ هن وقت تائين ان جا ڪيترا ڇاپا شايع ڪيا آهن. هن جي ٻين اهم ڪتابن ۾ ”سنڌ جو سيلاني (1923ع)“، ”لطيفي سير“، ”سنڌ ۽ سنڌيت“، ”سوڍن جي صاحبي“، ”سنڌي هندن جي تاريخ“ (ٻه ڀاڱا)، ”موهن جو دڙو (1933ع)“ ، ”آزادي جي ڪوڏي“، ”چونڊ نثر ۽ نظم“، ”بهار نثر“، ”دُرو ڀڳت“، ”تير اندازيءَ جي تاريخ“ ۽ ٻيا شامل آهن. ڀيرومل ٻارن جي تعليم ۽ وندر لاءِ ڪيترائي نظم ۽ گيت نه رڳو طبعزاد لکيا، پر انگريزيءَ مان به ترجمو ڪري ڇپايا. اهڙا ڪُل 16 شعر ”نوبهار“ نالي ڪتاب ۾ ڇپيل آهن، جنهن ۾ هن مرزا قليچ ۽ فرمان عليءَ جا ٻه ٻاراڻا گيت به شامل ڪيا آهن. ان کان سواءِ هن ”گولن جا گوندر“ ۽ ”حرص جو شڪار“ شيڪسپيئر جي ٻن ناولن جا سنڌي ترجما ڪري ڇپايا. سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ”گلزار نظم“ (1909ع) ۽ ”چونڊ ڪلام“ (1923ع) پڻ ڇپيل آهن.
محمود فقير کٽياڻ
زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سرائڪي شاعر
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
لڏپلاڻ ۽ لاڏاڻو
سنڌ جو هي بي بها عالم ورهاڱي کان پوءِ سنڌ مان لڏي وڃي پوني (ڀارت) ۾ رهيو، جتي 1953ع ۾ وفات ڪيائين.
استخارو
250px|thumb
غيبي اشاري معلوم ڪرڻ جي دعا. خدا کان خاص دعا جي رستي خير جي طلب .ان جي معني آهي ڀلائي ۽ چڱائي طلب ڪرڻ ۽ اصطلاح ۾ استخارو يا استخاري جي نماز منجھان اھا نفل نماز مراد آھي جيڪا نبي  جن مسلمانن کي ان مقصد لاءِ سيکاري آھي ته جڏهن به ڪنهن جائز ڪم ۾ اھو چڱي طرح معلوم نہ ٿيندو ھجي تہ خير ۽ ڀلائي ڪھڙي ڳالھ ۾ آھي۽ ڪنھن بہ فيصلي تي اطمينان نہ ٿيندو ھجي تہ ماڻھو ٻہ رڪعتون نفل نماز پڙھي استخاري جي مسنون دعا پڙھي، الله تعالي کان اھا اميد رکي تہ ھو استخاري جي نماز جي برڪت سان ڪنھن ھڪ طرف دلي لاڙو عطا فرمائيندو. هيءُ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بهتريءَ جي طلب ڪرڻ. اصطلاحي معنيٰ طور ڪم ڪرڻ وقت فال ڪڍڻ ته انهيءَ ڪم ۾ ڪاميابي ۽ چڱائي ٿيندي يا نه؟ انهيءَ سوال جي جواب لهڻ جا مختلف طريقا آهن. سُني مسلمان سومهڻيءَ جي نماز پڙهي سمهي پوندا، رات جو موافق يا مخالف خواب ڏسي فيصلو ڪندا آهن. اهو ”مسنون“ طريقو چيو وڃي ٿو. استخاري جو گهڻو رواج شيعن مسلمانن ۾ آهي، جنهن لاءِ اُنهن جو طريقو ۽ دعائون مختلف آهن .ھڪ حديث ۾ نبي جو فرمان آهي ته : "استخارو ڪرڻ وارو ڪڏھن به نامراد نٿو ٿئي۽ مشورو ڪرڻ وارو ڪڏھن به پشيمان نہ ٿو ٿئي ۽ ڪفايت سان ڪم ڪرڻ وارو ڪڏھن بہ ڪنھن جو محتاج نٿو رھي"
- طبراني
حضرت سعد بن ابي وقاص جي روايت ڪيل ھڪ ٻي حديث ۾ فرمايو ويو آهي ته :
- مسند احمد
استخاري جو طريقو
استخاري جون ٻہ نفل رڪعتن جي نماز عام نفل نماز وانگر پڙھي ويندي آهي پر نماز بعد بطور مستحب خدا جو حمد ۽ ثنا ۽ پوء درود پڙھيا ويندا آهن جنھن بعد استخارو ڪندڙ مسنون دعا پڙھي قبلي طرف منھن ڪري سمھي پوندو آهي. ڪجھ بزرگن جو خيال آهي ته جيڪڏهن خواب ۾ سفيدي يا ساواڻ نظر اچي تہ اھو ڪم استخاري ڪرڻ واري جي حق ۾ بھتر آھي پر جي ڪاراڻ يا ڳاڙھاڻ نظر اچي تہ اھو ڪم ٺيڪ ناهي ۽ ان کان پاسو ڪيو وڃي. استخاري وارو عمل ستن ڀيرن تائين دھرائڻ جو مشورو ڏنو ويندو آهي پوء جنھن پاسي طبيعت کي اطمينان ۽ دل جو لاڙو ٿئي ان کي خدا جو فيصلو سمجھي اختيار ڪيو ويندو آهي.
استخاري جي مسنون دعا
حضرت جابر رضه مطابق نبي کين استخاري جي تعليم ڏيندا ھئا ۽ ٻہ رڪعتون نفل بعد ھيٺين دعا پڙهڻ لاء فرمايو : "اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ
ترجمو:"اي الله، آء توکان تنھنجي علم جي بنياد تي ڀلائي جو طلبگار آهيان ۽ تنھنجي قدرت جي ذريعي توکان تنھنجي زبردست فضل۽ ڪرم جو سوالي آهيان، ان ڪري جو تون قدرت وارو آھين ۽ مونکي بلڪل طاقت ڪونھي، تون علم وارو آھين ۽ مون کي علم ڪونھي۽ تون غيب جي سمورين ڳالهين کي چڱيءَ طرح ڄاڻين ٿو. اي الله جيڪڏهن تنھنجي علم ۾ ھي ڪم منھنجي لاءِ بھتر آھي تہ منھنجي دين ۽ دنيا جي لحاظ کان ۽ نتيجي جي لحاظ کان تون مون لاء ان کي مقرر فرماء ۽ منھنجي لاءِ ان کي آسان ڪر ۽ منھنجي لاءِ ان کي برڪت وارو ڪر ۽ جيڪڏهن تنھنجي علم ۾ ھي ڪم منھنجي لاءِ برو آھي تہ منھنجي دين ۽ دنيا جي لحاظ کان ۽ نتيجي جي لحاظ کان تون ان ڪم کي مون کان پري رک ۽ مون کي ان ڪم کان بچاء ۽ مون لاء خير ۽ ڀلائي مقرر فرماء جتي به ھجي ۽ پوء مونکي ان تي راضي ۽ مطمئن ڪرڻ فرماء""
حوالا
زمرو:نماز
ونگو (علائقو)
ونگو  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جي ھڪ علائقي هنن نالو آهي.جنھن ۾ ڏيپلي تعلقي جو اتر- الهندي وارو ٽڪرو اچي وڃي ٿو. زمين آبادي لائق آهي. جتي ڀٽون وچوليون ۽ هڪٻئي کي ويجهيون آهن، ڏهر گهڻا ڪونه آهن.
انيس انصاري
انيس انصاري سنڌ جو يگانو ليکڪ، افسانه نويس، شاعر ۽ محقق، جنهن جو شمار سنڌ جي بهترين ڪهاڻيڪارن مان ٿئي ٿو.
ننڍپڻ
سندس اصل نالو الهه بخش انصاري هو. 26 جولاءِ 1923ع تي مرحوم احمد بخش انصاري جي گهر ۾ جنم وٺندڙ انيس انصاري والدين جو اڪيلو اولاد هو، ڇو ته سندس پئدائش کان ڪجهه ڪلاڪ اڳ سندس والد ماجد 25 ورهين جي ڄمار ۾ گذاري ويو.
تعليم
هن شروعاتي تعليم لاڙڪاڻي جي هڪ ديني مدرسي مان حاصل ڪئي. ناميارو اديب سائين جمال ابڙو بہ سندن ھم ڪلاسي ھو. 1933ع ۾ انگريزي پڙهڻ لاءِ مدرسه هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي ۾ داخل ٿيو، جتان 1940ع ۾ ميٽرڪ ڪيائين.
ادبي سفر
هن نوجوانيءَ ۾ ئي لکڻ شروع ڪيو. ماهوار رسالي ”اديب سنڌ“ ۾ سندس شروعاتي لکڻيون شايع ٿيون، جيڪو ”سنڌ سڌار سوسائٽيءَ“ طرفان 1941ع ۾ جاري ٿيو ۽ 1952ع تائين ڇپجندو رهيو. انيس انصاري اٽڪل ٽيهارو کن ڪهاڻيون ۽ افسانا لکيا، سندس ڪهاڻين جو ڪتاب ”انيس جا افسانا“ ڇپيل آهي. 1988ع ۾ سندس ڪهاڻي ”پينشنر“ تي سنڌ ثقافت کاتي طرفان ”جمال ابڙو اوارڊ“ ۽ ڏهه هزار رپيا ڏنا ويا. سندس ڪهاڻيءَ جو اردو ۽ پنجابيءَ ۾ به ترجمو ٿيو. سنڌي اردو، انگريزي کان سواءِ هندي ۽ گرمکي (لپي) ٻوليءَ تي پڻ دسترس هئس. پاڻ ڪي نظم اردو ۽ هنديءَ ۾ پڻ لکيائين. انيس انصاريءَ کي مڇيءَ جي شڪار، فوٽوگرافي، والي بال، آرٽ ۽ مطالعي سان گهڻو لڳاءُ رهيو. سندس ڪهاڻيون ”چانڊوڪيءَ جو زهر“، ”لاٺي چارج“، ”سج گرهڻ“، ”ردي“ ۽ ٻيون ڪيتريون ڪهاڻيون شاهڪار آهن. هن پنهنجي اولاد کي به ڀرپور وقت ڏئي سندن سٺي پرورش ڪئي، تنهنڪري ئي اڄ سندس لائق فرزند اشتياق انصاري، مشتاق انصاري، اخلاق انصاري، آفاق انصاري ۽ اسحاق انصاري نمايان مقام تي آهن.
وفات
انيس انصاري 77 سالن جي ڄمار ۾ 6 مارچ 2000ع تي وفات ڪئي، سندس آخري آرامگاهه لاڙڪاڻي ۾ آهي.
ڪشنداس چندرا آڏواڻي
نامياري ليکڪا ۽ ڪھاڻيڪارا چندرا ڪشنداس آڏواڻيءَ جو جنم 20 ڊسمبر 1920ء تي حيدرآباد سنڌ ۾ ٿيو، بي اي تائين تعليم حاصل ڪيائين، سندس ڪيترائي مضمون ۽ ڪھاڻيون مختلف رسالن ۾ شايع ٿيا. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”پريم جيون“ (1946ء)، ”شيشا“ (1949ء) ، ”راجپوتي رنگين محل“ ٻه ڀاڱا (1966ء) شامل آھن. ھن آر. ڊي نئشنل ڪاليج بمبئيءَ ۾ پڻ پنھنجون خدمتون انجام ڏنيون.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ليکڪ زمرو:اديب زمرو:ڪهاڻيڪار
انيس انصاري فن ۽ شخصيت (ڪتاب)
هي نامور محقق ۽ سياح اشتياق انصاريءَ جو پنهنجي والد انيس انصاريءَ جي سوانح ۽ ادبي خدمتن تي ايم.اي سنڌيءَ جو مونوگراف آهي، جيڪو ڪويتا پبلڪيشن حيدرآباد -اپريل- 2008ع ۾ ڪتابي صورت ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ انيس انصاريءَ جي شخصيت ۽ ادبي پورهئي تي تفصيلي روشني وڌي وئي آهي. انيس انصاريءَ ڀرپور زندگي گذاري آهي. هو سماج سڌارڪ، موسيقيءَ جو ڄاڻو ۽ مهمان نواز شخص هو. اشتياق انصاريءَ پنهنجي والد جي مصروفيتن ۽ مشغولين جي ذڪر سان گڏ انيس انصاريءَ جي همعصر، اديبن جي راين خاندان جي علم ۽ ادب جي تفصيل ڇپيل مواد جي فهرست ۽ سندس افسانه نگاريءَ جي مختلف دورن تي تفصيل سان لکيو آهي. پڪي جلد سان 224 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 200 روپيا آهي.
ڪشنچند
ڪشنچند "بيوس" جو پورو نالو ڪشنچند تيرٿ داس کتري هو، پاڻ لاڙڪاڻي ۾ 19 مارچ 1885ع ۾ لاڙڪاڻي شھر جي ميمڻ محلي ۾ ڄائو، پر ڪن تاريخدانن سندس ڄم جي تَٿِ (تاريخ) 25 فيبروري بِ لکي آهي. هن جا وڏا اصل ملتان جا هئا، جتان اهي تقريبن 18هين صدي عيسوي ۾ لاڙڪاڻي لڏي آيا. ڪشنچند هڪ پرائمري استاد هو، اڳتي هلي هو هيڊ ماستر پڻ ٿيو. پنهنجي شاعريءَ ۾ "بيوس" تخلص استعمال ڪندو هو. 1940ع ۾ رٽائر ٿيڻ کان پوءِ طب جو ڪم شروع ڪيائين. 23 سيپٽمبر 1947ع ۾ سندس وفات ٿي. مولانا گراميءَ مطابق ھي پنھنجي سليس ۽ سلوڻي، عوامي شاعري جو موجد ھيو ۽ ھي پھريون ماڻهو ھيو جنھن گل ۽ بلبل واري ايراني ۽ اردو رنگ کي ڇڏي ٺيٺ سنڌي زبان ۾ طبع آزمائي ڪئي. ھن ڪانگريس ۽ خلافت دؤر سياست ۾ بہ حصو ورتو ۽ گانڌيءَ جو معتقد هو ۽ ھندو مسلم ڀائيچاري جو حامي هو. سرڪاري نوڪري جي ڪري قومي ترانا ۽ جوشيلا شعر پنھنجي ھڪ شاگرد ھوندراج"دکايل" جي نالي سان اخبارن ۾ لکندو رهيو. سادي زندگي گذاريندڙ ھي استاد ولايتي شين کي پسند نه ڪندو هو. حڪمت ھن جو خانداني پيشو ھو تنھن ڪري ريٽائرمنٽ بعد اھو پيشو اختيار ڪيائين. 1933 ۾ سنڌي ساھتيہ سميلن سندس صدارت م سڏائي وئي جنھن م سنڌي زبان ۽ سنڌي تھذيب لاءِ ڪارائتا خيال پيش ڪيا ويا.ھن جي ڪتابن م " شيرين شعر" ۽ ھيمليٽ ڊرامو ھاء اسڪول جي نصابي ڪتابن طور منظور ٿيا ھيا. ھن جي شاگردن ۾ ھوندراج "دکايل" ۽ پروفيسر رام پنجواڻي مشھور آھن..
413ع
ڊسمبر
زمرو:413ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
1812ع
فوتگيون
1812ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
خادم جسڪاڻي
خادم جسڪاڻي (انگريزي:Khadim Jiskani) سنڌ پاڪستان۾ پيدا ٿيندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر آهي.
زندگي جو احوال
خادم حسين جسڪاڻي سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي شھر جوهي ۾ ﷲ بخش جسڪاڻي جي گهر ۾ 20 جولاءِ 1975ع تي جنم ورتو.
تعليم
خادم جسڪاڻي پرائيمري تعليم کان سيڪنڊري تعليم پنهنجي شهر جوهي مان حاصل ڪئي. انٽر سائنس استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان ڪيائين. گريجوئيشن سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين ۽ اليڪٽرانڪس ۾ ڊپلوما ٽيڪنيڪل ڪاليج حيدرآباد منجهان 1997ع ۾ پاس ڪيائين.
شاعري
خادم جسڪاڻي شاعري جي شروعات سال 1990ع ۾ ڪئي. سندس شاعري مختلف معياري رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. جن ۾ ڪاوش مئگزين، عبرت مئگزين ۽ سنڌي ادبي بورڊ جو رسالو ٽماهي مهراڻ قابل ذڪر آهن.خادم جسڪاڻيءَ جي شاعري شاعرن جي گڏيل ڪتاب وڻ وڻ منجهان واس ۾ پڻ شامل آهي. هن سنڌي شاعريءَ جي مختلف جديد صنفن تي طبع آزمائي ڪئي آهي.
حوالا
زمرو:شاعر
شيخ ابڙو ھالاڻي
ھيءُ سنڌ جو بزرگ 7 شعبان 577 ھ – 1181ع ڌاري ھالاڻيءَ ۾ پيدا ٿيو، جنھنڪري ھن کي شيخ ابڙو ھالاڻي سڏيندا آھن. ھن ھنڱورجن جي ارباب، آري سمي جي ڌيءَ هاجره سان شادي ڪئي. تنھن وقت سنڌ ۾ سومرن جي حڪومت ھوندي ھئي. پاڻ بزرگن جي فيض ۽ صحبت مان فيضياب ٿيڻ لاءِ ڏاڍو چاھ رکندو ھو، جنھنڪري ھو سورٺ (سوراشٽر) ۾ سيد عبدالھادي جميل شاھ گرناريءَ وٽ پھتو ۽ سندس مريد ٿيو. پاڻ چشتي طريقو ڪري فقراءَ ٿيو ۽ باقي ڏينھن مرشد جي خدمت ۾ گذاريائين. سندس وفات 60 سالن جي عمر ۾ 637 ھ – 1239ع ڌاري ٿي، ۽ سندس درگاھ سجاول ۽ جاتيءَ واري رستي تي اولھه طرف پنج ميل پري آھي.
حوالا
زمرو:1181ع جون پيدائشون زمرو:1239ع جون وفاتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌ جا بزرگ
وٽ (علائقو)
وٽ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جو هڪ علائقو هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏاکڻا ڀاڱا اچي وڃن ٿا. هي ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان ويجهو ۽ دنگئي آهي، جنهنڪري هتي پاڻي تانگهو آهي. زمين چڱي آبادي لائق آهي. هتي ڀٽون ننڍيون آهن. رڻ جي ويجهي هئڻ ڪري هتي لوڻ جا ڪيترائي سن آهن.
شمس الدين ابڙو
''شمس الدين ابڙو لاڙڪاڻي جو هڪ اهم قانوندان، جنهن پنهنجي وقت ۾ لاڙڪاڻي جي سڀني وڏن وڪيلن تي ڌاڪو ڄمائي رکيو. هي صاحب علامه علي خان ابڙي جو وڏو پٽ هو. هو 1916ع ۾ ميهڙ لڳ ڳوٺ سانگي ۾ ڄائو ۽ پنهنجي والد جي نگرانيءَ ۾ تعليم ورتائين، بعد ۾ هو جوناڳڙهه ۾ پڙهيو، جتي هن جي استادن سندس ذهانت سبب کيس سالن تائين ياد رکيو.''
وفات
''هن 29 آگسٽ 1963ع تي لاڙڪاڻي ۾ 47 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. کيس قائم شاهه بخاري واري مقام ۾ سندس والد جي ڀر ۾ جاءِ ڏني وئي. لاڙڪاڻي جو مشهور شمس اسڪول سندس نالي پٺيان ان ئي جاءِ ۾ قائم آهي، جيڪو علي خان ابڙي جو گهر هو.''
حوالا
زمرو:1916ع جون پيدائشون زمرو:1963ع جو وفاتون زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون
امجد شاھ جيلاني
سنڌ جي برگزيده شخصيت ۽ نامور سياستدان، پير غلام رسول شاهه جيلانيءَ جو فرزند سيد -امجد شاهه جيلاني-، 20 سيپٽمبر 1950ع تي حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو. پرائمريءَ کان مئٽرڪ تائين سينٽ بونا وينچر هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ پڙهيو. بي. اي مڪينيڪل، مهراڻ يونيورسٽي ڄام شوري مان 1973ع ۾ ڪيائين. امجد شاهه جيلاني، زرعي مشينريءَ ۾ 1975ع کان 1977ع تائين ٽي سال انجنيئر رهيو، -ان- کان پوءِ جڏهن پير علي محمد راشدي صاحب، اطلاعات کاتي ۾ وزيراعظم جو مشير هو ته 1975ع کان 1977ع تائين سندس اسٽاف آفيسر رهيو. ملڪ جي وڏي سياسي -پارٽي- -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ ۾ پنهنجي والد ۽ وڏي -ڀاءُ- پير آفتاب حسين شاهه جيلانيءَ جي اثر هيٺ ابتدا کان شامل رهيو 1989ع ۾ پ. پ. پ جي صوبائي ڪائونسل جو ميمبر رهيو. 1990ع ۾ سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. 1993ع ۾ پڻ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتي جو صوبائي وزير رهيو. 1996ع ۾ زراعت کاتي جو صوبائي وزير ٿيو. 1997ع ۾ پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. -امجد شاهه جيلاني-، ادب ۽ موسيقيءَ جو خاص شوقين آهي. 2008ع جي چونڊن ۾ حيدرآباد تعلقي جي ٻهراڙيءَ واري -تڪ- مان سنڌ -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو ويو، هن وقت -تعليم-، قانون ۽ انساني حقن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي.
انيس جا افسانا
هي ڪتاب انيس انصاريءَ جي افسانن جو مجموعو آهي. جنهن ۾ هن جا 32 افسانا لکيل آهن. هن ڪتاب جو مهاڳ مشهور اديب ۽ آرڪيالاجسٽ ڪليم لاشاريءَ لکيو آهي. هي ڪتاب 221 صفحن تي مشتمل آهي. جيڪو مهراڻ پبلشرز ڪراچيءَ ڇپرائي پڌرو ڪيو آهي. -ان- جي قيمت 160 روپيا آهي.
ايلبرٽ برج
ايلبرٽ برج لنڊن شھر جي مغرب ۾ واقع درياء ٽيمز تي واقع ھڪ پل آھي۔
زمرو:پل
ڃامت
ڃامت نج سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آھي. سنڌي الفابيٽ الف، ب جي چوڏھين اکر کي بہ ھن نالي سان اچارجي ٿو. ڪن علائقن ۾ جنھن عورت جو نالو نيامت ھوندو آھي تنھن کي ڃامت ڪري سڏيندا آھن.
ڀرٽ
ڀُرٽ: ھڪ گاھ جو قسم آھي. هي ڀٽن، دڙن، مڙهن ۽ خاص ڪري ڏهرن جي سنيئن وارياسي زمين ۾ جام ۽ سخت زمين ۾ ٿورو ٿئي. ٻه فوٽ کن ڊگهو ٿئي. اُن جا پن سنها ڊگها ٿين. ان جون تيليون تيليون ٿين. هرهڪ تيليءَ جي ڇيڙي تي ننڍو سنگ ٿئي، جنهن ۾ پردن اندر داڻا بند ٿيل هوندا آهن ۽ مٿان سنها سنها نوڪدار ڪنڊا ٿيندا آهن. ٻج غريب ماڻهو کائيندا آهن. هي بلڪل ڪمائتو گاهه آهي. ڍڳيون، مينهون، گهوڙا ۽ گڏهه جام کائيندا آهن. سائو هوندو آهي، تڏهين ڪي ڪي اُٺ به کائيندا آهن، سڪڻ بعد ماڻهوگڏ ڪري دَنون ٺاهي رکندا آهن، جي پوءِ مال کي کارائيندا آهن. هي گاهه جو هڪ قسم آهي، جيڪو وسڪاري کان پوءِ ٿر جي ڀٽن، ڏهرن ۽ ٻنين ۾ پاڻمرادو ٿيندو آهي. جنهن کي مال (جانور) شوق سان چَرندو آهي. سگهڙ عورتون هن کي ڪٽي ٻج ڪڍي ان کي سيڪي ڪنڊا ساڙي ڳڀ ڪڍي ان کي اٽي ۾ ملائي ماني به پچائينديون آهن. ڪي محنتي عورتون ڀرٽن جي اٽي ۾ کونر ملائي گيهه ۾ پچائي حلوو به ٺاهينديون آهن، جيڪو ڏادو لذيذ هئڻ سان گڏ طاقت ڏيندڙ آهي. ٿر جا ماڻهو هن حلوي کي کوڏ سڏيندا آهن ۽ پنهنجي پيارن دوستن کي تحفي ۾ به ڏيندا آهن. هي حلوو ٿر جي خاص سوکڙي آهي.
حوالا
زمرو:نباتات زمرو:ٿرپارڪر
پٿر
کاٻو|thumb|متوازن پٿر [[خدائن جو باغ|خدائن جي باغ، ڪولاريڊو سپرنگس، ڪولاريڊو ۾ ٻيٺل آھي.]] پٿر ارضيات ۾ ان شيءِ کي چوندا آھن جيڪو فطري طور معدنيات جو ھڪ نھرو مرڪب ھجي. سڄي دنيا ۾ فطري طور تي پٿر ملن ٿا. زمين جي متاھين سطح پٿر سان ٺھيل رھي ٿي. عام طور تي پتر ٽن قسم جا آھن 1. اگنيس، 2. سيڊيمينٽري، 3. ميٽامورفڪ. علمي طور تي پٿرن جي علمن کي انگريزي ۾ “پيٽرولاجي“ ۽ سنڌي ۾ پٿريات چئبو آھي. thumb|پٿر
حوالا
پٿر زمرو:پٿريات زمرو:خام مال زمرو:مواد زمرو:ٽڪريات
414ع
ڊسمبر
زمرو:414ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
عطر
عطر عام طور تي قدرتي عرقن مان ٺاھيل خوشبوئن کي چيو ويندو آھي. اسلام ۾ عطر ھڻڻ کي سٺو سمجھيو ويندو آھي.
ملڪ آگاڻي
ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار ملڪ آگاڻي جو پورو نالو ملڪ داد آگاڻي آهي. هن پهرين جنوري 1951ع تي ڳوٺ آگاڻي، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو. ملڪ آگاڻي ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ بعد سيڪنڊري تعليم لاڙڪاڻي مان ۽ ايم. اي سنڌ يونيورسٽي، ڄامشوري مان ڪئي. هيءُ تعليم کاتي ۾ استاد هو. سندس تعلق جيتوڻيڪ غريب گهراڻي سان هو پر سدائين وڏيرن سان ٽڪراءُ ۾ رهندي حق جو طرفدار رهيو. شروع ۾ ناليواري ڪهاڻيڪار ڪيهر شوڪت، نثار آگاڻي ۽ شبير ميراڻيءَ سان صحبت ٿيس، جنهن سبب پهرين ايس. ايس. يو، مارئي سوشل ويلفيئر ۽ ماروئڙا اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۾ رهيو. ون يونٽ واري هلچل ۽ ٻوليءَ وارن وڳوڙن دوران قومي ڪردار ادا ڪرڻ سبب جيل ياترائون بہ ڪيائين. پهرين جولاءِ 1972ع واري ڏينهن کي ’يوم نجات‘ طور لاڙڪاڻي جي تجرباغ (هاڻوڪو جناح باغ) ۾ ملهرايائين. ملڪ آگاڻي 1972ع کان 1977ع تائين عوامي تحريڪ ۾ سرگرم رهيو. انهيءَ دوران رسول بخش پليجي، فاضل راهو ۽ ٻين سان گڏجي سرگرميءَ سان ڪم ڪيائين. اڳتي هلي سياست کي هميشہ لاءِ خيرآباد چئي ادب جي دنيا ڏانهن آيو. ملڪ آگاڻي لکڻ جي شروعات 1972ع ۾ هڪ ڪهاڻي لکڻ سان ڪئي هئي. جنهن بعد ناول، ڊراما وغيره بہ لکيائين. هن پنجاھ کان وڌيڪ ڪهاڻيون لکيون. سندس هڪ ناول ’نيروليءَ جو ڪن‘ 1987ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ هن سنڌ جي سياست ۽ سياسي شخصيتن کي بحث هيٺ آندو. سندس هڪ ٻيو ناول ’سج جا پاڇا‘ 2005ع ۾ شايع ٿيو. ان کانسواءِ سندس ترجمو ڪيل: مائوزيتنگ جي ’هونان هاري رپورٽ‘، ’هارين جي بغاوت‘ جي نالي سان شايع ٿيل آهي. ملڪ آگاڻيءَ جا ڪهاڻين، ناولن ۽ شاعريءَ تي مشتمل ڪيترا ڪتاب اڻ ڇپيل حالت ۾ پونئيرن وٽ موجود آهن. سنڌ جي هن ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار کي ڳوٺ جي مقامي وڏيرن پٽ سميت، 12 نومبر 2002ع تي قتل ڪرائي ڇڏيو. سندس آخري آرامگاھ ڳوٺ آگاڻيءَ جي قبرستان ۾ آهي.
حوالا
زمرو:1951ع جون پيدائشون زمرو:2002ع جون وفاتون
آگبوٽ
آگبوٽ جي لفظي معنيٰ باهه جي طاقت سان پاڻيءَ تي هلندڙ جهاز آهي، ليڪن دراصل جهاز ٻاڦ جي طاقت تي هلندو هو، يعني ’ٻاڦ جي طاقت کي حرارت واريءَ توانائيءَ ۾ تبديل ڪندڙ ڪَل‘ هو. ان جو طريقو اهو آهي، جو ٻاڦ سِلنڊر کي اندرِ پسٽن ۾ اڳتي ڌڪي ٿي. ٻاڦ جو زور ختم ٿئي ٿو ته سلنڊر پوئتي هٽي ٿو. اهو عمل چڪري کي ڦيرائڻ لاءِ دٻاءُ وجهي ٿو ۽ ڪَلُن جو سڄو مانڊاڻ حرڪت ۾ اچي وڃي ٿو.
تاريخ
ان جو پهريون ڪامياب مثال ’جيمس واٽ‘ جي 1769ع ۾ ٺهيل ڪَلَ هئي. ٻاڦ جي مدد سان انهيءَ حرڪت ۽ طاقت سان صنعتي انقلاب وجود ورتو. ان کان پوءِ 1787ع ۾ ’جيمس رمزي‘ ٻاڦ تي هلندڙ بحري جهاز هلائڻ جو ڪامياب مظاهرو ڪيو. 1807ع ۾ ’رابرٽ فلٽسن‘ ”ڪليرمانٽ“ بحري جهاز ذريعي ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ 29 ڏينهن ۽11 ڪلاڪ لاڳيتو سفر ڪيو. اهڙيءَ طرح ٻاڦ جي طاقت (اسٽيم ٽربائين) تي هلندڙ آگبوٽن جو سلسلو شروع ٿيو، ۽ سِڙهن وارن جهازن جي جاءِ تي آگبوٽن کي ترجيح ڏني وئي.
زمرو:جهازن جا قسم زمرو:سفر
سنڌو درياھ
سنڌو درياءَ جي اترئين علائقن ۾ جڏهن برسات پوي ٿي يا جڏهن هماليا جي برف تيز گرمي سبب پگهرجي ٿي تڏهن مارچ ڌاري ان ۾ چاڙهه شروع ٿئي ٿو جيڪو آگسٽ ۾ پنهنجي جوانيءَ کي پهچي ٿو ۽ نيٺ آڪٽوبر ڌاري لهڻ شروع ٿئي ٿو. سنڌوءَ جا قديم بندرگاهه الور، بلري، منصوره، منجابري، نيرون ۽ رابيل وغيره هئا. سنڌوءَ جي ڊيلٽا مڇين جي نرسري سڏجي ٿي جتي تمر جا ٻيلا آهن جيڪي مڇين جي واڌويجهه لاءِ خوراڪ جو ڪم ڏين ٿا اهڙي طرح اهي ٻيلا سامونڊي کاڌ کان بچاءُ جو پڻ اهم ذريعو آهن.
سنڌو ندي، 1800 ميل ڊگهي آهي، سا هماليه جبل جي سنگي ڪباب جي برفاني ڌارا مان نڪري ٿي، سنگي ڪباب ٿٻيٽ ۾ آهي. سنگي ڪباب مانسرور ڍنڍ کان 30 ميل پري آهي. سنڌو ندي والاريل ڪشمير مان ٿيندي آزاد ڪشمير، خيبر پختون خواهه، پنجاب لتاڙيندي، اتان جي چئن ندين جون پاڻي پاڻ منجهه سمائيندي، سنڌ ۾ ڪشمور وٽان داخل ٿئي ٿي. پوءِ هاڻوڪي سنڌ کي سرسبز ۽ آباد ڪندي وڃي عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. سنڌو سڀيتا جي مٿي ڄاڻايل تهذيبي دؤر ۾ موجوده سنڌ ۾ سنڌو ندي ٻن حصن ۾ وهندي هئي. ان جي اولهه واري شاخ ليمون جوڻيجي کان اولهه طرف وهندي لوهم جو دڙي، لوهري، آمري جي ڀرسان لنگهندي، حيدرآباد وٽان ٿيندي وڃي سمنڊ ۾ پوندي هئي. هاڪڙو کي سنڌوندي مان پاڻي ٻن هنڌن تان ملندو هو. هڪ ڪشمور واري شاخ ۽ ٻيو سکر واري شاخ مان.
سنڌوجو قديم دور وارو عروج مختلف بئراجن ۽ ڊيمن اڏجڻ سبب گهٽجي ويو آهي. جنهنڪري سنڌوءَ جي ٻنهي طرفن کان موجود ٻيلا پڻ پنهنجو جوڀن وڃائي ويٺا آهن. پاڻيءَ جي کوٽ ڊيلٽائي علائقن جي سونهن کي پڻ ڪاپاري ڌڪ رسايو آهي. اتان جي انساني آبادي پڻ بحران جي وَر چڙهي پڪي جي علائقن ڏانهن تيزيءَ سان لڏپلاڻ ڪري رهي آهي. سامونڊي ويرن جي چاڙهه سبب تقريبن سموري ڊيلٽائي علائقي ۾ کارو پاڻي ڪاهجي پيو آهي. سنڌ صوبي م سنڌوندي جي ڊيگھ 750 ڪلوميٽر آهي.