cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پوڇڙ تارا
”ساڍا 6 ڪروڙ سال اڳ شھابن جي ڪرڻ سان ڌرتي تي 70 سيڪڙو زندگي جو خاتمو ٿي ويو جن ۾ ڊائنوسار مڪمل ختم ٿي ويو.“
ھي ڳالھ ان تحقيق کان پوء آئي آھي جڏھن ميڪسيڪو جي علائقي چڪسوب ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي اونهي کڏ ھٿ آئي جنھن تي شھابو ڪريو ھو.
وڏي شھابي جي ٽڪرائڻ سان کڏ ۾ راک جي تھ گڏ ٿي وئي جنھن ۾ اريڊيم نالي عنصر جي خاڪ ايتري گڏ ھئي جيڪا فطري تي سڄي زمين ۾ موجود ناھي. ان جو مطلب ٿيو تہ اھا امڪاني طور ڪريل شھابي جي خاڪ آھي پر سائنسدانن جي تحقيق پلٽو کاڌو. انهن مطابق ڌرتي ۾ جيترو اونهو وڏو کڏو پيدا ٿيو آھي اھو شھابي جي ڪري ٿي نٿو سگهي ڇوجو شھابو ننڍو ٿئي ٿو پڪ سان اھو پڇڙ سيارو آھي. ايترو اريڊيم ۽ اوسميم گڏ ڪرڻ لاء ھڪ اھڙو شھابو کپي جيڪو جنھن جو قطر 5 ڪلوميٽر ھجي پر ان مقدار جو شھابو ايتري وڏي کڏ پيدا ڪري نٿو سگهي. اھا ڪھڙي شي آھي جيڪا ايترو اونهو کڏو پيدا ڪري سگهي ٿي پر ان ۾ پھاڙي مواد گهٽ ھجي ۔ يڪدم سائنسدانن جو اشارو پڇڙ سياري ڏي ويو.
شھابا گهٽ رفتار سان ڪرن ٿا، ان ڪري ايڏو وڏو کڏو پيدا ٿيڻ ناممڪن آھي پر پڇڙ سيارا تيز رفتار ۽ وزني جسم سان ڪرن ٿا ان ڪري ايترو کڏو ممڪن آھي. ڊگهي مدار وار پڇڙ سيارا مٽي ۔ پٿر ۽ برف تي مشتمل ٿين ٿا ۽ شڪل ۾ لوطي ٿين ٿا اھي سج جي چوڌاري چڪر لڳائڻ سوين يا ھزارين پر لکين سال بہ لڳائي سگهن ٿا ڇوجو پڇڙ سيارا جسامت ۾ لڳ ڀڳ ڌرتي جيترا يا گهٽ ٿين ٿا.
اڄ کان 6 ڪروڙ سال اڳ ٿيڻ واري ٽڪر ۾ دنيا جي تقريبن 70 سيڪڙو حياتين جو خاتمو ٿي ويو جن ۾ ڊائناسور جو نسل مڪمل طور ختم ٿي ويو.
ھن عظيم ٽڪر جي ڪري جهنگلن ۾ وڏي پيماني تي باھ لڳي وئي ۽ ساحلي ڪنارن تي اجگر سونامين تباھي مچائي ڇڏي. ٽڪر جي شدت جي نتيجي ۾ فضا ۾ مٽي ڌوڙ ۽ گئس ڀرجي وئي جنھن جي ڪري عالمي گرمي پد ھيٺ ڪري پيو. سائنسدان ان پڇڙ سياري جو وزن معلوم نہ ڪري سگهيا آھن جيڪو ڌرتي تي ڪريو پر ھي فڪرانگيز تحقيق آھي. انهن اندازو لڳايو تہ ڌرتي جي آسپاس اھڙو خاصو مصروف علائقو موجود آھي جتان اجگر پڇڙ سيارو ڪريو. اومواموا Oumuamua ڪومٽ
اومواموا نظام شمسي کان ٻاهر کان ايندڙ هڪ فلڪي ڪومٽ آهي جنھن کي 19 آڪٽوبر تي کوجيو ويو جنھن جي لمبائي انجي ويڪر کان ڏهوڻ آهي جيڪو نظام شمسي جي وڏن پٿرن ۾ ڄاتو وڃي ٿو جنھن بابت آمريڪي ماهر فلڪيات ڪيرن ميچ ۽ انھن جي ساٿين اندازو لڳايو تہ ان خلائي پٿر جي لمبائي چار سو ميٽر آهي ۽ اهو تيزي سان گهمي ٿو جنھن ڪري انجي چمڪ ۾ تيزي سان گهٽتائي ٿيندي رهي ٿي چمڪ ۾ ان تبديلي ڪارڻ اومواموا جي شڪل جو اندازو لڳائڻ ۾ ماهرن کي مدد ملي هئي جنھن کي چلي ۾ موجود پين اسٽار ٽيلي اسڪوپ وسيلي رابرٽ وريڪ کوجيو جنھن جي دريافت کانپوءِ نجي ٽي وي چينلن ۽ اخبارن انکي خلائي مخلوق جي جھاز سان ڀيٽ ڏئي سرخيون ڇاپيون تہ خلائي مخلوق جي جھاز اسان کي ڳولهي لڌو آهي
حوالا
زمرو:دم دار ستارا زمرو:فلڪي شيون زمرو:نظام شمسي
پاڪستاني رپيو
حوالا
زمرو:پاڪستان جي معيشت
فطرتي سائنس
تشريح
نيچرل سائنس سائنس جي اھا شاخ آھي جيڪا تجربي ۽ مشاهدي واري شھادت جي بنياد تي اڳڪٿي ۽ بيان ذريعي قدرتي مظھرن کي سمجھڻ ۾ مدد ڪري. نيچرل سائنس ٻن حصن ۾ ورھايل آهي؛ 1. بائيولاجيڪل سائنس؛ 2.فزيڪل سائنس. فزيڪل سائنس جون شاخون آهن ھر ھڪ ؛ فزڪس اسپيس سائنس؛ ڪيمسٽري؛ ۽ ارٿ سائنس. اھي شاخون به وڌيڪ شاخن ۾ ورھايل آھن جن کي اسپيشل فيلڊ چيو ويندو آهي.
بائيولاجي
thumb|upright|[[ڊي.اين.اي.جا ذرا --ڪيميائي ترتيب جيڪا زندگي کي ھلائي پئي]]
بائيولاجي يا علم حياتيات يا زندگي جي باري ۾ سائنس جي ھيء شاخ آرگنزم يا زنده وجود جي مظھرن کي جاچڻ لاءِ قائدن جي مجموعي تي مشتمل علم آھي.اھو آرگنزم يا زنده وجود جي خصوصيتن، سائنسي درجابندين ۽ ورتاء جو علم آھي جيڪو ٻڌائي ٿو تہ جنسون ڪيئن ٺھن ٿيون ۽ انھن جو باھمي ۽ بائيوفزيڪل ماحول سان تعلق ڪيئن رھي ٿو. ان علم جي وسعت بائيوفزڪس جي ننڍڙي جزي کان وٺي پيچيده ماحول Echology تائين آھي.
ڪيمسٽري
thumb|This [[structural formula for molecule caffeineجيڪو ائٽمن جي گرافيڪل صورت ڏيکاري ٿو]]
فزڪس
thumb|The [[Atomic orbital|orbitals of the hydrogen atom are descriptions of the probability distributions of an electron bound to a proton. Their mathematical descriptions are standard problems in quantum mechanics, an important branch of physics.]]
آسٽرانامي
thumb|Unmanned and manned spacecraft missions have been used to image distant locations within the [[Solar System, such as this Apollo 11 view of Daedalus crater on the far side of the Moon.]]
اوشينالاجي
زمرو:علم فطري سائنس
پرھ ڦٽي
پرھ ڦٽي صبح سوير سج جي اڇاڻ ظاھر ٿيڻ جو وقت کي چئبو آهي.
حوالا
زمرو:ڏينھن جا حصا زمرو:زمين مظاھرا زمرو:صبح
پير پٿورو
لنڪ
پير پٿورو موڪليندڙ
لجپت راءِ
بريڊ پٽ
thumb|upright|Pitt at the "Global Summit to End Sexual Violence in Conflict", June 2014. زمرو:1963ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ايجاد
thumb|left|'BUILD YOUR OWN TELEVISION RECEIVER.' [[Electrical Experimenter|Science and Invention magazine cover, November 1928]] ايجاد عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنھن جي معنيَ آھي ڪنھن نئين ڳالھ يا شئي جي تخليق. آمريڪا جي پيٽنٽ يا حق محفوظ واري قانون مطابق ايجاد يا انوينشن ڪنھن نئين يا ڪارائتي مرحلي، مشين، سڌاري، وغيره جو نالو آهي جيڪو اڳ ڪڏھن موجود نہ ھجي ۽ جيڪو ڪنھن بي مثل بصيرت يا غير معمولي طور سڃاتو وڃي، ۽ ڪنھن عام مشيني ڪاريگري کان يا ڪنھن ھنر کا مختلف ھجي. نئون ڪلچر يا رجحان يا نمونو تخليق ڪرڻ.
حوالا
زمرو:انساني سرگرميون زمرو:سائنس
1837ع
ڊسمبر
زمرو:1837ء زمرو:سال
پدي لکتون
پدي لکتون __(Syllabic Writings):
ھن قسم جي لکت ۾ ڪتب ايندڙ نشانيون ڳالھائڻ واري ٻوليءَ جي اکرن (Syllables) جون عيوضي ھونديون آھن.آوازي لکت سان ھڪ حصو علحدو ڪيو ويندو آھي، جنھن سان صرف آواز معلوم ٿئي. آ، و، ي وغيره جپاني ۽ چيني وغيره لکت ھن قسم جي آھي. ان کانسواءِ ٻولين مان به ڪي هڪ پديون ته ڪي گهڻ پديون ٿينديون آهن. جيئن سنڌي ٻوليءَ ۾ ضميري پڇاڙين جو نظام ان کي گهڻ پدي صورت ڏي ٿو، جو هڪ لفظ ۾ پد ڳنڍي مڪمل جملا ٺاهي سگهجن ٿا. مثلاً ”لکرايو مانس“، ”مون هن کان لکرايو“.
آڏاڻو ڪَلَ
هي هڪ هٿرادو ڪاٺ جي ٺاهيل ڪل آهي، جنهن کي تقريبن 3 فوٽ کڏ ۾ لڳايو ويندو آهي ۽ پوءِ ماهر ڪاريگر ان تي اُڻاوت (ڪپڙي ٺاهڻ) جو ڪم ڪندا آهن، هن جو استعمال گھڻو ڪري ختم ٿي چڪو آهي پر اڃان به ڪي ڪم آڏاڻي تي ٿيندا آهن، جن ۾ لويون، کٿا، لونگيون وغيره شامل آهن. هن وقت آڏاڻي جي جاءِ تي مشينون ڪپڙو ٺاهي رهيون آهن. ڪو وقت هو جڏهن صرف هالا شهر ۾ 300 کان وڌيڪ آڏاڻا هئا.
زمرو:سنڌي ثقافت
آڳڙي جو دڙو
بدين ضلعي ۾ هڪ دڙو، جيڪو آثار قديمه ۾ شمار ٿئي ٿو. هيءُ دڙو تعلقي گولاڙچيءَ جي ديهه ’آڳڙيءَ‘ ۾ موجود هو، هن وقت زمين جي اندر دٻجي ويو آهي.
زمرو:قديم آثار
منڍيري
مُنڍيري: هي ٻوٽو سخت پوٺن واري زمين ۾ ٿيندو آهي. پاڙ مان ڏانڊيون ڏاڍيون هونديون آهن. هن ۾ ننڍيون ڦريون ٿينديون آهن، جي سڪڻ بعد سخت ٿينديون آهن. سائي ٻوٽي کي ٻڪريون، رڍون ۽ ڇيلا کائيندا آهن. هي ڪيترين دوائن ۾ به ڪم ايندو آهي. سهائي پونم جي رات جو چئين بجي صبح جو پَٽي گهوٽي سنگهه مصري وجهي ڇاڻي پيئجي ته گرميءَ جي اثر کي گهٽائي ٿي. احتلام لاءِ فائدي واري آهي. مُنڍيري گهوٽڻ ۾ بلڪل چيڙهالي آهي، جنهنڪري پڙي مان ڇاڻڻ ڏکيو آهي. ڇِڊي اوني ڪپڙي ۾ گهوٽيل رس وجهي هٿ سان زور ڏيئي نپوڙي ڇاڻبي آهي. هي فقط وسڪاري جو ٿيندي آهي، تنهنڪري ڪيترا ماڻهو مُنڍيري پٽي ڇانو ۾ سڪائي رکي ڇڏيندا آهن، جا ضرورت وقت ڪم آڻين. هونئن ته مُنڍيري هر طرح فائدي واري آهي پر پونم جي رات جو مٿس چنڊ جا ڪِرڻا پوندا آهن، تنهنڪري انهيءَ رات واري صبح جو چئين بجي پَٽيل وڌيڪ اثر ڏيکاريندي آهي
پد
پد __(A Part of couplet):
علم لغت موجب پد لفظ جو هڪ ڀاڱو (Syllable) ٿيندو آهي، پر شاعري جي زبان ۾ بيت يا شعر جو هڪ ڀاڱو يا رڪن.”پد“ سنسڪرت ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي، ”آواز، ڀاڱو، ٽڪرو، حصو، فقرو“. اصطلاحي معنيٰ ۾ ”پد“ ان کي چئجي ٿو، جو ڪنهن جملي يا سٽ جو حصو يا ٽڪرو هجي ۽ اهو ٽڪرو ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيو هجي ۽ منجهانئس اڻ پورو مطلب نڪري.”پد“ کي سنڌي ٻوليءَ ۾ ”ٺپ“ به چئبوآهي.”پد“ اڪثر نظم يا شعر سان واسطو رکي ٿو؛ ڇاڪاڻ ته شعر يا بيت جي هر سٽ يا مصرع ٻن حصن ۾ ورهايل ٿيندي آهي، جن مان هر هڪ حصي کي ”پد“ چيو وڃي ٿو. اهڙي طرح هڪ سٽ ۾ ٻه پد ۽ ٻن سٽن ۾ چار پد ٿيندا آهن. هر پد کي ڪاما ’،‘ سان ڌار ڪبو آهي. هير صبح جي ٿڌي ٿڌي، سج جو نرم شعاع، شبنم گل کان ٿي ڪئي، ڪهڙي وقت وداع (نارائڻ شيام)
ابن حوقل
ابن حوقل- هڪ مشهور عرب سياح ۽ جاگرافيدان ٿي گذريو آهي. سندس اصل نالو ابوالقاسم محمد -بن- حوقل هو. سندس -تاريخ- پيدائش جي صحيح خبر نه آهي، پر سندس هڪ تحرير مان معلوم ٿئي ٿو ته هيءُ رمضان 331هه/مئي 943ع ۾ دنيا جي ملڪن جون حالتون معلوم ڪرڻ لاءِ -بغداد- مان روانو ٿيو ۽ اولهه کان -اوڀر- تائين پوري اسلامي دنيا گهميو. سندس پيش رو جاگرافيدانن ابن خرداذبه ۽ ابن قدامه جا ڪتاب هن لاءِ رهنما هئا. پاڻ سياحت دوران 340 هه/ 951ع ۾ اصطخريءَ سان به مليو. 345هه/956ع ڌاري -ابن حوقل- سنڌ ۽ -بلوچستان- آيو. هن هتي ڳالهائجندڙ ٻولين ۽ انهن جي لهجن جو اڀياس ڪيو ۽ -تحقيق- ڪري ٻڌايائين ته ملتان تائين سنڌي -ٻولي- ڳالهائجي ٿي. 367هه/977ع ۾ -ابن حوقل- بغداديءَ سنڌ جو پهريون نقشو تيار ڪيو، -ان- وقت سنڌ ۾ جيڪي رياستون ڏيکاريون اٿس، -تن- جا نالا مڪران، مُشڪي، منصوره، مُلتان، طوران، وهند، قنوج ۽ ٻڌيه آهن. اهو قديم سنڌ جو دنيا ۾ پهريون نقشو آهي. -بن- شيبان'>-جلم -بن- شيبان- جي ملتان ۾ تقرريءَ کان ٻه سال پوءِ 367هه/977ع ۾ -ابن حوقل- بغدادي مُلتان ۾ پڻ وارد ٿيو. سندس -باري- ۾ مشهور آهي ته هو -اسماعيلي- فرقي سان واسطو رکندو هو. اُن مان -اسماعيلي- تحريڪ جي تنظيم ۽ حڪمت عمليءَ جو ڏس ملي ٿو، جنهن موجب -ابن حوقل- صرف -بن- شيبان'>-جلم -بن- شيبان- جي ڪارڪردگيءَ ۽ گهربل فوجي ڪمڪ جو -جائزو- وٺڻ لاءِ آيو هو، پر هن ڄاڻي واڻي پنهنجي سفرنامي ۾ اسماعيليه تبليغ جو ڪو ذڪر نه ڪيو. جڏهن ته -بن- شيبان'>-جلم -بن- شيبان- (متوفي 376هه/986ع) جي وفات کان هڪ سال اڳ ۾ (375هه/985ع) بشاري مقدسي ’ملتان‘ جو سفر ڪرڻ بعد لکي ٿو ته: ’مُلتان وارا شيعا آهن، -اذان- ۾ ’حي علي الخيرالعمل‘ چون ٿا ۽ اقامت ۾ ٻه دفعا -تڪبير- پڙهن ٿا.‘ -ان- کانسواءِ -ابن حوقل- بغداديءَ گجرات جو نقشو به تيار ڪيو. 976ع ۾ هن ’المسالڪ والممالڪ‘ جي نالي سان هڪ ڪتاب به ترتيب ڏنو، جيڪو هاڻ ڇپجي چڪو آهي. سندس وفات 367هه/977ع ۾ ٿي. ابن حوقل بغداد جو واپاري هو. سنه 331هه (943ع) ۾ بغداد کان روانو ٿي، يورپ، ايشيا ۽ آفريڪا جا ڪيترائي ملڪ گهميو. سنڌ ۽ هند ۾ به گهميو. هي پهريون سياح ۽ جاگرافيدان آهي جنهن سنڌ ۽ هند جي ڊيگهه ۽ ويڪر ٻڌائڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ سنڌ جو نقشو تيار ڪيو. هي سنڌ جو پهريون نقشو آهي، جنهن ۾ سنڌ جي دريائن ۽ شهرن جو محل وقوع ڏيکاريل آهي.
بخارا
ھيءُ شهر هن وقت ازبڪستان ۾ شامل آهي، جيڪو آڳاٽي وقت ۾ عالم -اسلام- ۽ وچ -ايشيا- ۾، خصوصاً اسلامي -تهذيب- ۽ تمدن جو عظيم الشان مرڪز رهيو آهي. هيءُ شهر زوافشان درياهه جي نشيبي وهڪري واري وڏي نخلستان ۾ آباد آهي. هيءُ علائقو ”ماوراءَالنهر“ جي جاگرافيائي اصطلاح سان به سڃاتو ويندو آهي. ھن تاريخي شھر ۾ قديم آثارم وارا 140 ھنڌ آھن. 2016 ۾ ھن شھر جي آبادي. 247644 ھئي .ھن شھر جي اڪثريتي ابادي جي مادري ٻولي تاجڪ آھي. ھن شھر جا ڪيترائي مدرسا ۽ مسجدون يونيسڪو پاران عالمي ورثو قرار ڏنل آهن.
اسلام کان اڳ
ھن شھر جو قيام پنجين کان چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ٿيو. اسلام کان اڳ  بخارا  جو ذڪر ورلي ملندو هو. بخارا جو آڳاٽو ذڪر ستين صدي عيسويءَ جي چيني ماخذن ۾ ملي ٿو، پر شهر جو نالو ”پوهر“ ڄاڻايل آهي، جيڪو اڳتي هلي ”وِهارا“ (خانقاه) ٿيو ۽ جڏهن عربن جي فتح کان پوءِ هن شهر جي تاريخ عربن مرتب ڪئي ته ” بخارا “ ۾ تبديل ٿي ويو. چيو وڃي ٿو ته عربن جو پهريون لشڪر 54هه/ 674ع ۾ عبدالله بن  زياد جي قيات ۾ بخارا  تي حملي آور ٿيو. ان زماني ۾ بخارا  تي -ترڪ- بيواهه راڻي ’قُبح خاتون‘ حڪمران هئي، جيڪا پنهنجي نابالغ پٽ جي طرفان قائم مقام هئي.
سوويت يونين ۾
1917 ۾ روسي انقلاب کانپوءِ روس جي بخارا خانيٽ تي گرفت ختم ٿي وئي. 1920 ۾ نوجوان بخارين جي مدد سان سوويت فوجون بخارا ۾ داخل ٿي ويون ۽ آخري امير جلاوطن ٿي ويو. بخارا پيپلز سوويت ريپبلڪ وجود ۾ آئي جيڪا 1924 تائين قائم رهي. 1924 ۾ بخارا جي ان ريپبلڪ کي ثوڙي ٽن ريبلڪن ۾ ورھايو ويو جن ۾ ازبڪ، تاجڪ ۽ ترڪمان سوويت سوشلسٽ ريپبلڪون شامل ھيون. بخارا شھر ازبڪ سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ۾ رھيو.
.
ازبڪستان ۾
وقت سان بخارا  سوويت يونين جو حصو ٿي ويو ۽ هاڻي  ازبڪستان  جو هڪ اهم شهر آهي.
بخاري
بخارا جي ماڻھن کي بخاري سڏيندا آهن. ازبڪستان سرڪار جي انگ اکرن مطابق شھر جي 82 سيڪڙو آبادي ازبڪ، 6 سيڪڙو روسي، 4 سيڪڙو تاجڪ، 3 سيڪڙو تاتاري، 1 سيڪڙو ڪوريائي، 1 سيڪڙو ترڪمان، 1سيڪڙو يوڪريني ۽ 2سيڪڙو باقي ٻيا آھن. پر مغربي ذريعن مطابق شھر جي غالب آبادي تاجڪ ٻولي ڳالھائيندڙن جي آھي جن جو شمار از ڪن ۾ ڪيو وڃي ٿو
بخارا جون شخصيتون
بخارا جون ھيٺيون مشھور شخصيتون رھيون آھن:
بخارا جا روڊ ۽ رستا
بخارا ايم 37 ھاءوي ذريعي ترڪمانستان جي شھر اشق آباد سان ڳنڍيل آهي. سيم-39 ھاء وي ذريعي افغانستان جي شھر مزار شريف سان ڳنڍيل آهي. ھتي ھڪ بين الاقوامي ايئرپورٽ پڻ آهي. بخارا ۽ ٻين شھرن وچ فاصلا
حوالا
زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
ابن تيميه
ابن تيميه (Ahmad ibn Taymiyyah) جو اصل نالو تقي الدين بن ابوالعباس احمد بن شهاب الدين بن شيخ عبدالحڪيم بن عبدالسلام بن عبدالله بن محمد بن الحراني الحنبلي هو. هو، حران ۾ 10 ربيع الاول 661هه/ 22 جنوري 1263ع ۾ ڄائو. حران، موصل ۽ شام جي وچ ۾ هڪ ننڍڙو ڳوٺڙو هو. هو نامور فقيهه، مفسر، محدث، متڪلم ۽ مجاهد هو. ڇهه پيڙهيون اڳ سندس خاندان ۾ هڪ خاتون تيميه نالي، علم ۽ فضل ۾ باڪمال هئي، ان جي نسبت سان هي خاندان مشهور ٿيو. پنجن سالن جو هو جو ابن تيميه جو گهراڻو حران کان دمشق لڏي آيو. سندس حافظو ڪمال درجي جو هو. ڪتاب هڪ دفعو پڙهڻ سان ئي حفظ ٿي ويندو هوس. هن 20 سالن جي عمر ۾ قرآن، فقہ ۽ مناظري ۾ مهارت حاصل ڪئي. والد جي مرڻ کان پوءِ تدريس ۽ فتويٰ جي مسند تي ويٺو. سڄا سارا 44 سال سني اسلام جي تعليم ڏيڻ ۾ گذاريائين. شادي به نه ڪيائين.
هن اهڙي دور ۾ جنم ورتو، جڏهن اسلام ۾ ڪيترائي فرقا ظاهر ٿي چڪا هئا ۽ بدعتواني عام هئي. مسلمان اسلام جي صحيح تعليم کان ڪٽجي ويا هئا، تاتارين جي حملن سبب علم ۽ تهذيب جا مرڪز تباهه ٿي چڪا هئا. ان ڪري تاتارين ۽ ڪن ٻين بدعنوان گروهن جي خلاف زبان ۽ قلم ذريعي جهاد ۾ سرگرميءَ سان حصو ورتائون. مخالفن جي غلط الزامن جي ڪري مصر ۽ دمشق ۾ ڪيترائي ڀيرا قيد ٿيو. زندگيءَ جا پويان ٻه سال پڻ قيد ۾ گذاريائين، مٿس ڪفر جون فتوائون به لڳيون. ساڻس گڏ سندس ٻه سڳا ڀائر ۽ سندس شاگردن مان حافظ ابن قيم شامل هئا. سندس ننڍي ڀاءُ قيد ۾ ئي وفات ڪئي، جنهن جي جنازي نماز ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ به کيس کي اجازت نه ملي. قيد ۾ پڻ لکڻ جو سلسلو جاري رکيائين. هر مسئلي تي ڪتاب ۽ سنت جون شاهديون حافظي جي زور تي پيش ڪندو رهيو. نيٺ کانئس مس ۽ قلم کسيا ويا ته ڪي شيون ڪوئلي سان پڻ لکيائين. 27 سيپٽمبر 1328ع تي دمشق ۾ وفات ڪيائين. وفات کان اڳ انهن سڀني کي معاف ڪيائين، جن کيس تڪليفون پهچايون هيون. سندس جنازي ۾ ماڻهن جو وڏو انگ شريڪ ٿيو هئو، جن ۾ عورتون به هيون. سندس لکڻين ۾ قرآن پاڪ جو تفسير، حديث، فقهه، نحو، لغت، رياضي وغيره جا موضوع شامل آهن، جن جو تعداد 500 کن آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب وري وري ڇپيا آهن. مثلاً: ڪتاب الايمان، اقتضاد المراط، الصراط المستقيم، منهاج السنه، الجواب الصحيح، ڪتاب الرد علي المتقين، تفسير سوره اخلاص، تفسير سوره نور، رسائل الکبريٰ (ٻه جلد)، فتاويٰ (پنج جلد)، وغيره. پاڻ شاعري به ڪندو هو. هن شريعت جي تشريح ڪندي، منگول حڪمرانن خلاف فتوا ڏني ۽ انهن خلاف جهاد جو اعلان ڪيو. هن جو ان حوالي سان، اڄوڪي وهابي ازم، سلفي ازم ۽ جهاد ڪرڻ جي حامين تي وڏو اَثر آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
زھره جو پٽو
thumb|زھره جو پٽو
حوالا
زمرو:زميني مظاھرا زمرو:ڏينھن جا حصا
پرک ۽ پروڙ
پرک ۽ پروڙ سنڌي ادب ۾ تنقيد نگاريءَ لاءِ پرک ۽ پروڙ جا اصطلاح بہ استعمال ڪيا ويندا آهن. جنهن جو مطلب آهي، ڪنهن ادبي لکت يا فنپاري کي تحقيقي ۽ تنقيدي طور جاچڻ يا پرکڻ.
برج اسد
اسد عربي لفظ معنيٰ ’شِينهن‘ علم هيئت ۾ -آسمان- جي 12 خيالي برجن مان هڪڙو برج، جيڪو خط استوا جي -اتر- ۾ آهي. آسمان ۾ جيڪي 12 -برج- ڳڻيا ويا آهن، انهن مان ڇهه -برج- خط استوا جي اُتر ۾ آهن ۽ ڇهه -برج- خط استوا جي ڏکڻ ۾ شمار ڪيا ويا آهن. انهن برجن جي شڪل به مقرر آهي ۽ علامت به. برجن جي ترتيب هن طرح آهي: (1) حمل (گهيٽو)، (2) -ثور- (ڍڳو)، (3) -جوزا- (جاڙا ڄاول)، (4) سرطان (کيکڙو)، (5) -اسد- (شينهن)، (6) سُنبله (ڪنواري)، (7) ميزان (ساهمي)، (8) عقرب (وڇون)، (9) قوس (ڪمان)، (10) جدي (ٻڪر)، (11) دلو (ٽڀو)، (12) حُوت (مڇي). نجوم ۾ هرهڪ -برج- جي خاصيت جدا جدا آهي.
حوالا
زمرو:علم نجوم
آڳڙيا
ترارون، ڀالا، نيزا، ڪھاڙيون ۽ جنگي ھٿيار ٺاھيندڙ لوھار، جيڪي نه رڳو ھٿيار ٺاھيندا ھئا پر ھٿيارن کي ٺپڻ، سراڻ تي تيز ڪرڻ ۽ انھن تي -پاڻي- چاڙھڻ جا پڻ ماھر ھوندا ھئا. انھن مان ’سما‘ ۽ ’ڪاريا‘ مشھور سراڻي ھوندا ھئا، جيڪي لوھ ۽ پھڻ کي ڳاري رڪ ٺاھيندا ھئا.
زمرو:سنڌ
مس
thumb|[[جرمني جون مس جون بوتلون]] thumb|لکڻ جي مس ۽ کنڀ مس ھڪ پاڻياٺ يا ھڪ اٽو ٿئي ٿو جنھن ۾ پگمينٽ يا ڊاءِ ھوندا آھن. ان کي ڪنھن بہ تھ کي رنگ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي تہ جيئن عڪس، متن، نمونو ظاھر ٿين. مس کي چترڪاري يا لکت جي لاءِ ڪنھن قلم، برش، يا کنڀ سان استعمال ڪيو ويندو آهي. گھاٽين مسن کي، اٽي جي شڪل ۾، ليٽرپريس، ليٿوگرافڪ-پريس ۽ ڇپائي ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.
آمنه شيخ
زمرو:1981ع جون پيدائشون زمرو:آمريڪي عورت ماڊلز زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ماڊل عورتون زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
آغا خان ٽيون
آغا خان ٽيون: جنھن جيپيدائش؛ 1878ع ۾ ۽ وفات 1957ع ۾ ٿي جيڪو ھڪ مشھور اسماعيلي امام ھيو. اسماعيلي فرقي جي امامن کي آغا خان جي نالي سان سڏيو ويندو آھي۔ جڏھن تہ انھن جا پيروڪار آغا خاني سڏرائيندا آھن۔ سلطان سر محمد بن امام آغا علي شاھ اسماعيلي فرقي جو اٺيتاليھون امام ھو۔ پاڻ تقريباََ ستر سال امامت ڪيائون جيڪا اسماعيلي امامن ۾ ڪنھن بہ امام جي امامت کان وڌيڪ ھئي۔ ڪراچي ۾ پيدا ٿيو۔ ھن پھرين مھاڀاري جنگ ۾ برطانيا جي مدد ڪئي جنھن جي صلي ۾ ھن کي سر ۽ ھزھائنِس جا خطاب مليا۔ ۽ يارنھن توپن جي سلامي مقرر ٿي۔ فارسي، عربي، انگريزي، ۽ فرانسيسي ٻولين جو ماھر عظيم مدبر ۽ سياست دان ھو۔ 1906ء کان 1912ء تائين مسلم ليگ جو صدر رھيو۔ 1930ء ۽ 1931ء ۾ گول ميز ڪانفرنس ۾ مسلمانن جي نمائندگي ڪئي۔ 1934ء ۾ برطانيا جي پريوي ڪائونسل ۾ ورتو ويو۔1937ء ۾ جمعيت الاقوام جو صدر چونڊيو ويو ھن جا مرید تمام دنيا ۾ پکڙيل آھن۔ جينوا ۾ وفات ڪيائين ۽ وصيت جي مطابق اسوان ۾ دفن ڪيو ويو۔ ھن جا ٻہ پٽ آھن۔ شھزادو علي ۽ شھزادو صدر الدين۔ پر ھن جي وصيت جي مطابق شھزادي علي جي پٽ شھزادو ڪريم ھن جو جانشين مقرر ٿيو۔ جيڪو آغا خان چوٿون سڏرائجي ٿو۔
حوالا
زمرو:1877ع جون پيدائشون زمرو:1957ع جون فوتگيون زمرو:1957ع جون وفاتون زمرو:آغاخانيت زمرو:پاڪستاني اسماعيلي فرد زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني مذھبي اڳواڻ زمرو:تحريڪ پاڪستان زمرو:تحريڪ پاڪستان جا اڳواڻ زمرو:مھاجر شخصيتون زمرو:نزاري امام زمرو:ڀارتي مذھبي اڳواڻ زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
1838ع
فوتگيون
زمرو:1838ع زمرو:سال
ارجمند رحيم
ارجمند رحيم پاڪستاني ماڊل اداڪاره ھدايت ڪاره ۽ تخليق ڪاره آھي ھو مختلف چينلن جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ جلوه افروز ٿي چڪي آھي۔
زمرو:1980ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن پروڊيوسرز زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
بانو قدسيه
''اردو زبان جي نامور ناول نويس ۽ ڊرامه نگار بانو قدسيہ جو اصل نالو قدسيه بانو قدسيه آهي. هيءَ 28 نومبر 1928ع تي فيروزپور ۾ پيدا ٿي. 1950ع ۾ پنجاب يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (اردو) جي ڊگري ورتائين. تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ مشهور افسانه نگار ۽ ڊرامه نويس اشفاق احمد سان شادي ڪيائين. هن پنهنجي مڙس سان گڏجي هڪ ادبي رسالو ”داستان“ به جاري ڪيو. هن ريڊئي ۽ ٽيليويزن لاءِ ڊراما لکيا. هندستان ۽ پاڪستان جي ادبي رسالن ۾ سندس افسانا ڇپجي چڪا اٿس. هن جون ڪجهه تصنيفون هن طرح آهن :'' ''هن قدرت الله شهاب جي باري ۾ هڪ تاثراتي ڪتاب ’بردا بريشم‘ جي نالي سان پڻ لکيو. هن جي شهرت جو سبب سندس ناول ”راجا گڌ“ بڻيو. ''
وفات
''بانو قدسيہ 4 فيبروري 2017ع تي اتفاق اسپتال لاهور ۾ 88 ورھين جي عمر ۾ وفات ڪئي. ھن جي پٽ اثير احمد ٻڌايو تہ ھن سج لٿي جي نماز وقت وفات ڪئي. ھن کي 5 فيبروري تي لاھور تي ۾ دفن ڪيو ويو ۽ نماز جي ادائگي ماڊل ٽائون، لاھور ۾ ٿي. ''
حوالا
زمرو:1928ع جون پيدائشون زمرو:2017ع جون وفاتون زمرو:20ھين صديءَ جا پاڪستاني ليکڪ زمرو:20ھين صديءَ جا فلسفي زمرو:20ھين صديءَ جا ناول نگار زمرو:20ھين صديءَ جون عورت ليکڪائون زمرو:21ھين صديء جا پاڪستاني ليکڪ زمرو:21ھين صديءَ جا فلسفي زمرو:21ھين صديءَ جا ناول نگار زمرو:21ھين صديءَ جو عورت ليکڪائون زمرو:اردو عالم زمرو:اردو ٻوليءَ جا ناول نگار زمرو:پاڪستاني عالم زمرو:پاڪستاني عورت فلسفي زمرو:پاڪستاني عورت ليکڪائون زمرو:پاڪستاني فلسفي زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:پنجابي ماڻھو زمرو:پنجابي ٻوليءَ جا ليکڪ زمرو:ستاره امتياز حاصل ڪندڙ زمرو:لاھور جا ليکڪ زمرو:Government College University, Lahore alumni زمرو:ھلال امتياز حاصل ڪندڙ
بوبريو
بوبريو: هي ٻوٽو ڏاڍيري زمين ۾ گهڻو، ڪنئري زمين ۾ ٿورو ٿئي. هي ٻوٽا ڇڊا ڇڊا ٿيندا آهن. اٽڪل منو فوٽ کن ڊگهو ٿئي. پاڙ وٽان پنج – ست شاخون ڪڍندو آهي، جن جي ڇيڙي ۾ جهيرڻي وانگر ڦاڪدار ٿيندو آهي، انهن ۾ پيلي رنگ جا سنها داڻا ٿيندا آهن. ٻڪريون، رڍون، ڍڳيون، گڏهه ۽ اُٺ کائيندا آهن.
ابن حيات پنھور
يارمحمد -ابن حيات پنهور-، 1920ع ڌاري ضلعي دادوءَ جي ڳوٺ ’کارڙي‘ ۾ ڄائو. پاڻ بهترين اديب ۽ مصنف هو. هن وقت تائين سندس 23 ڪتاب ڇپجي چڪا آهن ۽ -ٻه ڪتاب- قلمي صورت ۾ موجود آهن. پاڻ 1949ع ڌاري اداره ادبي انجمن قائم ڪيائين. 1951ع ڌاري، پرهه ڦٽي پبليڪيشن قائم ڪيائين، جنهن هيٺ ڪتابي سلسلا منظرعام تي آندائين. -ابن حيات پنهور- سنڌي ادبي سنگت جي ٻئي د‌ور جي ابتدائي ميمبرن مان رهيو آهي ۽ -ان- جون ڪيتريون ئي شاخون قائم ڪرڻ ۾ سرگرم حصو ورتائين. -ابن حيات پنهور- ابتدا ۾ پرائمري -استاد- هو، بعد ۾ اتان استعيفا ڏئي سنڌي ادبي بورڊ ۾ پروف ريڊر مقرر ٿيو ۽ ويهارو سال ادبي بورڊ ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين. -ان- کان سواءِ هن مختلف ڪتابن جا پيش لفظ، مهاڳ، ڪهاڻيون، افسانا، تاثر، تبصرا وغيره به لکيا. هيءُ ’-تاريخ- سنڌ- ڪلهوڙا دؤر‘ جي مترجمن مان آهي. نثر کانسواءِ شاعري به ڪيائين. ڇهين ڪلاس لاءِ سماجي اڀياس لکڻ ۾ به حصو ورتائين. ڪجهه عرصو سائين جي. ايم. سيد جي ’سنڌ متحده محاذ‘ جو حيدرآباد ۾ آفيس سيڪريٽري به رهيو. ’اسان جو ادب ۽ اديب‘ ۽ ’قومي گيت‘ (ترتيب)، ’پيئي -جن- پروڙ‘ ترجمو (ڪهاڻيون)، چار داڻا (ترجمو: ڪهاڻيون)، ’مارڪسي فلسفو‘، ’-بدوي- قومون‘ ۽ ’اڃا اڳاهون‘ سندس مشهور ڪتاب آهن. حيدرآباد جي ٽنڊي ميرمحمود ۾، محمدي مسجد لڳ ضعيفي جي حالت ۾، 13 -جنوري- 2003ع تي وفات ڪيائين.
ڪوٽڙي
ڪوٽڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڄامشوري جو ھڪ وڏو صنعتي شھر ۽ ڄامشوري ضلعي ۽ ڪوٽڙي تعلقي جو صدر مقام آهي.ھي شھر ٽن يونين ڪائونسلن تي مشتمل آهي جن ۾ يو سي ڪوٽڙي شھر، يو سي نانگو لين ۽ يو سي مانجھي شورو شامل آهن.درياء سنڌ جي ڪپ تي واقع ھي شھر حيدرآباد شھر جو جاڙو شھر آھي. ٻنھي شھرن کي درياء ورھائي ڌار ڪري ٿو ۽ پلين ذريعي ڳنڍيل آھن. ڪراچي کان ڪوٽڙي تائين روڊ جو رستو 134 ڪلوميٽر آهي.
جاگرافي
ھن شھر جي جاگرافيائي بيھڪ اتر ۾ °25.37 لانگيٽيوڊ تي ۽ اوڀر ۾ °68.32 تي 17 ميٽرن جي الٽيٽيوڊ تي واقع  آھي. ھي شھر ايم 9 موٽر وي ذريعي ڪراچي سان ڳنڊيل آهي. ان کان علاوه اين 5 نيشنل ھاء وي ۽ اين 55 انڊس هاءِ وي بہ ھن شھر جي ٻاھران ايم 9 موٽروي کان ڌار ٿي درياء ٻن ڪپن ڏي ورھائجي پنجاب طرف وڃن ٿا.ھن شھر کان ھڪ ھاء وي ٺٽي طرف بہ وڃي ٿو.جنھن پاسي ڪوٽڙي شھر جو صنعتي زون واقع آهي.
تاريخ
ميرن جي دؤر ۾ 1838 ۾ بمبئي ڊويزن جي ڪمپني سرڪار جي فوج افغانستان ويندي ڪوٽڙي ۾ ڪئمپ ڪئي ھئي. ھي شھر ڪراچي ضلعي جو حصو ھيو ۽ 1854 ۾ ھتي ميونسپل ڪميٽي قائم ٿي ھئي. بعد ۾ 1931 ۾ کيس ڪراچيءَ کان ڌار ڪري نئين قائم ڪيل دادو ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو.ھي شھر اڪثر ٻوڏن جو شڪار ٿيندو رھيو. اوڻويھين صدي ۾ ھن شھر کي بچاء بند ڏئي محفوظ ڪيو ويو.
ڪوٽڙي حيدرآباد پل
ڪوٽڙي ۽ حيدرآباد جي وچ ۾ سنڌو درياءَ جي مٿان ھن پل جو افتتاح 25 مئي 1900 ۾ ٿيو.ھن پل جي ڊيگھ 1948 فٽ آهي. پل جي بنياد جي زمين جي اندر اونھائي 49 کان 60 فٽ آهي.
ريلوي لائن
thumb|left|upright=1|ڄامشورو ريلوي لائن پاڪستان جي سڀ کان پھرين ۽ سڀ کان پراڻي ريلوي لائن ڪراچي ۽ ڪوٽڙي جي ريلوي لائن آھي جنھن جو ڪم 1858 ۾ شروع ٿيو 1861 ۾ تيار ٿي. 173 ڪلوميٽرن تي مشتمل ھن ريلوي لائن جي منظوري برٽش انڊيا جي گورنر جنرل لارڊ ڊلھوزي ڊسمبر 1853 ۾ ڏني. 1855 ۾ لنڊن ۾ سند ريلوي ڪمپني ٺھي جنھن کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جنوري 1856 ۾ ھن ڪم جو ٺيڪو ڏنو ويو.ساڳي ڪمپني کي 1857۾ ڪوٽڙي کان ملتان ۽ ملتان کان لاھور ۽ امرتسر تائين ريلوي لائين وڇائڻ جو ڪم ڏنو ويو. ڪراچي کان ڪوٽڙي واري تعميري ڪم جي شروعات ڪراچي ھڪ تقريب ذريعي ڪمشنر فريئر ھڪ ڦيٿي واري ٽرالي ۾ عمارتي سامان کڻي ڪئي.
آل انڊيا محمدن ايجوڪيشنل ڪانفرنس
آل انڊيا محمدن ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس جو باني سرسيد احمد خان هو، جنهن مسلمانن ۾ تعليم جو لاڙو پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪيون. ڪانفرنس جو پهريون اجلاس 27 ڊسمبر 1886ع تي علي ڳڙهه محمدن ائنگلو اورينٽل ڪاليج ۾ ٿيو. هن تحريڪ ذريعي علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ڍاڪا يونيورسٽي ۽ اسلاميه يونيورسٽي به هن تحريڪ جو ثمر هيون. هن ڪانفرنس جي 1906ع واري ويھين اجلاس ۾ مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪانفرنس پاران 1907ع ۾ ڪراچيءَ ۾، 1914ع ۾ روالپنڊيءَ ۾، 1919ع ۾ خيرپورميرس ۾ ۽ 1936ع ۾ لاهور ۾ وڏي پئماني تي اجلاس ڪيا. هن ڪانفرنس ذريعي ڪيترائي اسڪول ۽ ڪاليج پڻ وجود ۾ آيا. ھن ڪانفرنس تعليم جي واڌاري لاءِ مختلف شھرن ۾ جلسا ڪيا ۽ ھر شھر ء علائقي ۾ ڪانفرنس جون ذيلي ڪميٽيون قائم ڪيون ويون. ان ڪانفرنس سان مسلمانن ۾ تعليمي جذبو ۽ شوق پيدا ٿيو. ھن ڪانفرنس ملڪ جي مختلف حصن ۾ اجلاس ڪيا ۽ مسلمانن کي جديد تعليم جي اھميت کان آگاھ ڪيو.ھن ڪانفرنس جي سربتھن ۾ نواب محسن الملڪ، نواب وقار الملڪ، شبلي نعماني ۽ مولانا الطاف حسين حالي جھڙيون شخصيتون شامل ھيون thumb|200px|سر سيد احمد خان
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ تقريبون زمرو:تحریڪ پاڪستان زمرو:تحريڪ پاڪستان زمرو:تحريڪون زمرو:علي ڳڙھ زمرو:علي ڳڙھ يونيورسٽي
اسد شفيق
اسد شفيق، (پيدائش 28 جنوري 1986) ڪراچي، پاڪستان جو ھڪ ڪرڪيٽ رانديگر آھي جيڪو عالمي ٽي20 2012ع ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جو حصو ھو۔
ڪشمور ضلعو
ڪَشمور ايٽ ڪنڌڪوٽ ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ باب الاسلام جو هڪ سرحدي گهڻ قبائلي ضلعو آهي. هيءُ ضلعو 13 ڊسمبر 2004 تي خان ڳڙھ عرف جيڪب آباد ضلعي کي ٽوڙي جوڙيو ويو. اِن جوصدر مقام ڪنڌڪوٽ شهر آهي.
اسد شفيق
حوالا
زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:خيبر پختونخوا جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي بليوز جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2011 جا رانديگر
ڪشمور ضلعو
تاريخ
1702 ڌاري جڏهن سنڌ تي ڪلهوڙن جي حڪومت هئي۔تڏهن هن علائقي کي فتح پور جي نالي سان سڏيو ويندو هو۔ ان پرڳڻي جو صدرمقام موجوده غوثپور هئو۔ ڇاڪاڻ ته غوث پور جو پراڻو نالو فتح پور آھي۔ 1843ع م جڏھن ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي سرڪار سنڌ تي قبضو ڪيو تہ ان وقت خيرپور ميرس الحاق رياست ھئي ۽ باقي سنڌ کي ڪمپني سرڪار ٽن ضلعن م ورھايو جن ۾ ڪراچي، حيدرآباد ۽ شڪارپور شامل ھئا. موجوده لاڙڪاڻو ضلعو ، قمبر شھدادڪوٽ ضلعو، جيڪب آباد ضلعو، ڪشمور ضلعو، سکر ضلعو، دادو ضلعا موجوده شڪارپور ضلعي جا حصا ھيا. برٽش انڊيا جي سرڪار بعد م شڪارپور ضلعو ختم ڪري سکر کي ضلعي حيثيت ڏئي موجوده شڪارپور ضلعي کي ان جو تعلقو بڻايو. پوء وري جيڪب آباد کي الڳ ڪري ضلعي حيثيت ڏني وئي جنھن ۾ موجوده ڪشمور ضلعو پڻ 2004 تائين شامل رھيو۔ اھڙي طرح 13 ڊسمبر 2004 ۾ جيڪب آباد ضلعي جي ٻن تعلقن: ڪشمور ۽ ڪنڌڪوٽ کي الڳ ڪري ھڪ نئون تنگواڻي تعلقو بڻائي ڪري نئين ڪشمور ايٽ ڪنڌڪوٽ ضلعي کي قائم ڪيو ويو جنھن جو صدر مقام ڪنڌڪوٽ شھر کي بڻايو ويو.
تعلقا
هن ضلعي ۾ ٽي تعلقا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا۔
421ع
ڊسمبر
زمرو:421ع زمرو:پنجين صدي
نيرو ڪلاڪ
thumb|نيرو ڪلاڪ
نيرو ڪلاڪ (Blue hour) شفق جي ھڪ مدت آھي جڏھن صبح ۽ شام سج افق کان گھڻي مفاصلي تي ھوندو آھي ۽ ان جي مانده بالواسطہ روشني غالب نيرو رنگ پھري ڇڏيندي آھي.
حوالا
زمرو:زميني مظاھرا زمرو:ڏينھن جا حصا زمرو:رويت زمرو:رات
ابن خردازبه
سندس اصل نالو ابوالقاسم عبيدالله -بن- عبدالله هو، پر پاڻ ابن خردازبه جي عرفيت سان مشهور ٿيو. 205هه/820ع ۾ ڄائو. سندس پيءُ طبرستان جو حاڪم هو، هيءُ عباسي خليفي ’معتمد‘ جي زماني ۾ ڪيتري وقت تائين جبال واري علائقي (عراق و عجم) ۾ -ٽپال- ۽ وقائع نگاريءَ جي منصب تي فائز رهيو. انهيءَ زماني ۾ هن پنهنجي ڪتاب، ’جغرافيه المسالڪ والممالڪ‘ کي مرتب ڪرڻ شروع ڪيو، جنهن کي مڪمل ڪندي کيس تقريباً 40 سال لڳا. مشهور اسلامي شهرن خاص ڪري عباسين جي سلطنت جي وچ ۾ جيڪي رستا آهن، -تن- جي متعلق هيءُ پهريون ڪتاب آهي. جيئن ته پاڻ محڪمي جو عملدار هو، انهيءَ ڪري سندس ڪتاب جي معلومات نهايت پڪي ۽ قيمتي آهي. هن سن 300 هه/ 912ع ۾ وفات ڪئي.
فلنگ اسٽيشن
فلنگ اسٽيشن اھا جاءِ آھي جتي موٽر گاڏين ۽ انجڻين ۾ پيٽرول، ڊيزل، گيس يا ٻيا ٻارڻ رقمن عيوض ڀريا ويندا آھن. ٻارڻ سان گڏ اتي گاڏين ۽ انجڻين لاءِ ضروري تيل جھڙوڪ: موبل ۽ تيزاب وغيرہ بہ ملي سگھندا آھن. فلنگ اسٽيشن کي پيٽرول پمپ، سي.اين.جي(CNG) اسٽيشن ۽ ٻين نالن سان پڻ سڃاتو ويندو آھي. thumb|فلنگ اسٽيشن
آڳيلي
آڳيلي هڪ ننڍي ٻيڙيءَ جو قسم آهي جيڪا تانگهي پاڻي ۾ به سولائيءَ سان هلي سگھي ٿي. هن ٻيڙيءَ جي پاڇل سوڙهي ۽ مهرو ويڪرو ٿئي ٿو. ٻيڙيءَ جي ڪل ڊيگهه 15 فوٽ مس ٿئي ٿي ۽ ويڪر 4 فوٽ ٿئي ٿي.
زمرو:ٻيڙيون
ملير ميندي
مَلير ميندي: هي ٻوٽو ڏهرن جي سنئين ۽ سخت زمين ۾ ٿيندو آهي. اُن جي ڏانڊي سنهي ۽ پن سنها تکا ۽ ڊگهيرا ٿيندا آهن. اڇا گل ڪندو آهي، جن ۾ ٻاجهريءَ جي داڻي جيڏو ڦل ٿيندو آهي مثانه ۽ گرميءَ جي بيماريءَ جي حالت ۾ گهوٽي پيارڻ سان فائدو ٿيندو آهي. پُسائي رکڻ سان پاڻي مينديءَ جي رنگ جهڙو ڳاڙهو ٿي پوندو آهي، تنهنڪري مٿس اهو نالو پيو آهي. ٻڪريون، رڍون، ڇيلا ۽ اُٺ کائيندا آهن.
بخاري ديھ
هن نالي سان ضلعي ۽ تعلقي شڪارپور جي هڪ ديهه، جنهن ۾ ’-بخاري-‘، ’گدا علي‘، ’لوهر‘، ’علي نواز لوهر‘، ’رسول بخش -بروهي-‘ ۽ ’دافتي مسجد‘ ڳوٺ -آباد- آهن.
422ع
ڊسمبر
زمرو:422ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
گليل
thumb|200px|سادي گليل
گليل (slingshot) يا ٽيٽڪ، ھڪ ننڍو ھٿيار آھي جنھن ۾ رٻڙ جي رسن کي ٻن پاسن واري ڪاٺي، پلاسٽڪ، لوھ وغيرہ جي سادي ٻِہ-منھي شڪل واري ڳن ۾ ٻڌبو آھي. رٻڙ جي رسن جي ڇيڙن تي چمڙي يا ٻي نرم پر سخت مود سان چيلو ٺاھيو ويندو آھي. گليل کي ھلائڻ لاءِ ھڪ ھٿ ۾ ڳن کي مضبوطيءَ سان جھلي ٻي ھٿ ۾ چيلي ۾ ڪو ڳوڙھو يا پٿر وجھي ڇڪيو ويندو آھي جنھن کي ڇڏڻ سان ڳوڙھو نشاني ڏانھن تيزي سان ويندو آھي. گليل کي پکين جي شڪار ۽ يا ماڻھن سان جھيڙي ۾ استعمال ڪيو ويندو آھي.
1840ع
فوتگيون
1840ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
سنهري ڪلاڪ (فوٽوگرافي)
thumb|سنھري ڪلاڪ
ڦوٽو گرافي ۾ سنھري ڪلاڪ (Golden hour) جنھن ڪيترائي ڀيرا جادوئي ڪلاڪ (magic hour) بہ چيو ويندو آھي، سج لٿي کان يڪدم پھريان يا سج اڀري کان يڪدم پوءِ جڏھن ڏينھن جي روشني ڌندلي سرخي مائل ٿي ويندي آھي.
حوالا
زمرو:آبھوا جا نظر ايندڙ مظاھرا زمرو:ڏينھن جا حصا
سراڌيا
سِراڌيا: هي ٻوٽو ڏاڍيري زمين ۾ منو انچ کن ڊگهو ٿيندو آهي. ڏانڊي ۽ ٽارين ۾ انچ ڏيڍ جي وِٿي تي گول ٽنؤر ٿيندو آهي، جو نرم ٻُرٻُر وارو هوندو آهي. ٽارين جي چوڌاري پکڙجي بيهندو آهي. هر هڪ ٽنؤر وٽان پن نڪرندا آهن، جي ننڍا سنها ۽ چهنبدار ٿيندا آهن. هندو ماڻهو پنهنجن مري ويل مائٽن جا شراڌ (آتما کي ثواب پهچائڻ لاءِ خيرات جي ماني) ڪرڻ وقت هي ٻوٽو پٽي پوڄا جي ڪم آڻيندا آهن، تنهنڪري مٿس اهو نالو پيو آهي. اُن کي اُٺ رڍون، ٻڪريون ۽ ڇيلڙا کائيندا آهن.
بخاري
سنڌ جي ساداتن جي مشهور قبيلن (لڪياري، مٽياري،-بخاري-) مان هڪ قبيلي جو نالو، -جن- جا وڏا بخارا مان آيل هئا. سنڌ ۽هند جا سمورا -بخاري- سادات، -جلال- الدين سرخ پوش -بخاري- رحمة -الله- عليه جو اولاد آهن. کين 3 فرزند هئا. (1) سيد احمد ڪبير، (2) سيد -بهاؤالدين-،(3) سيد محمد.سيد سرخ بخاريءَ سيد بدرالدين رضويءَ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هئي. -بخارا- کان سڌو -بکر- آيو ۽ پوءِ ملتان ڏانهن ويو ۽ حضرت شيخ -بهاؤالدين- ذڪريا ملتانيءَ جي دست مبارڪ تي -بيعت- ڪري، خلافت جو خرقو ڍڪيائين. سکر، -بخاري- ساداتن جو قديم مسڪن هو، تنهنڪري گهڻا -بخاري پير- هن شهر ۾ ئي آرامي آهن: جهڙوڪ مخدوم نوح -بخاري-، جيڪو قلعي -بکر- اندر ستل آهي، سيد سومر شاهه -بخاري- ۽ سيد بقا شاهه وغيره.
هو جمالو: سنڌي لوڪ گيت
ڪيٽيگري: لوڪ گيت ڪيٽيگري:ثقافت
پرولي
پرولي __ (Riddle):
پرولي ھڪ ڳجھارتي فن آھي، اهڙو وسيلو، جنھن ۾ ٺاھيندڙ ڪا معنيٰ رکي، جيڪا سندس ذاتي معنيٰ کان ڳجھي ھجي ۽ جتي ٻاھريون ۽ اندريون مطلب ڪڍيو وڃي. پرولي لفظ ”پروئڻ“ مان نڪتل لڳي ٿو، جنهن جي معنيٰ آهي ”موتين جي لڙهي“. پرولي سنڌي لوڪ ادب جي ھڪ پراڻي صنف اھي. ويچار کان پوءِ ڪنھن شيءِ جو پتو لڳائڻ کي پرولي ڀڃڻ چئبو اھي. پروليون ڪيئن ٺھيون ۽ ڪھڙي وقت کان مروج ٿيون، ان جو پورو پتو نھ ٿو پوي، ٻھراڙين ۾ عام طرح ڪچھرين ۾ پروليون ڏيڻ جو چھچٽو لڳندو اھي. پرولين ۾ ڪيتريون ئي ڳجھيون معنائون ۽ راز رکيل ھوندا اھن، جي سگھڙ ۽ سمجھدار پروڙي ۽ سمجھي سگھندا اھن. پروليون، سوليون ڳجهارتون آهن. ڳجهارت در حقيقت پرولي ئي آهي. ان جو بنياد به پروليءَ تي رکيل آهي، پر سٽاءُ جي لحاظ کان ٻنهي ۾ فرق ضرور آهي. پرولي ڀڃڻ ۾ آسان ۽ ان جا اهڃاڻ نمايان ملندڙ هوندا آهن، پر ڳجهارت جي ڳولا ڪرڻ انتهائي ڏکيو هوندو آهي، جنهن جي ڳجه ڳولڻ لاءِ وڏي غور خوض جي ضرورت پوندي آهي. ڊاڪٽر بلوچ پرولي ۽ ڳجهارت بابت خاص فرق سٽاءَ جي لحاظ کان ٻڌايو آهي. سندس مطابق: ”منوي لحاظ کان جيتوڻيڪ ڳجهارت هڪ قسم جي پرولي آهي، مگر سٽاءَ جي لحاظ کان ڳجهارت ۽ پروليءَ ۾ فرق آهي. ’پرولي‘ جو بنياد تشبيه ۽ استعاري تي آهي، ۽ ’ڳجهارت‘ جو مدار تجنيس ۽ تلميح تي آهي.“
سوال-جواب واريون پروليون
آڳاٽي ادب ۾ سوال جواب وارو رجحان گهڻو هوندو هو، جنهن ۾ ٻين لفظن ۾ بحث به ٿيل هوندو هو. خاص طور تي ھن قسم جي پرولين ۾ پڇندڙ ڪو سوال ڪندو اھي جنھن جو جواب پڇڻو ھوندو اھي ۽ جواب بھ وري وزن ۾ شعر وانگر چئجي. مثال طور: سوال: شينھن کي گھر تي چاڙھي ڏيکاريو؟ جواب: رسيءَ ۾ ور، شينھن چڙھيو گھر. سوال: شينھن کان پٽڪو ٻڌائي ڏيکاريو؟ جواب: سوڙ ۾ سٽڪو، شينھن ٻڌو پٽڪو
پرين جون ڪهاڻيون
پرين جو ڪهاڻيون __(Fairy Tales):
پرين جون ڪهاڻيون، لوڪ ادب (folk literature) ۽تصوراتي ۽ غير حقيقي ادب (Supernatural) ۾ اچن ٿيون. هنن آکاڻين ۾ خيالي ۽ غير حقيقي دنيا سان وابسته منظر ڏيکاريا ويندا آهن. ڪوھ ڪاف جون پريون، ڪهاڻين ۾ خاص طور تي مشهور آهن. پري هڪ خوبصورت ۽ حسين عورت تصور ڪئي ويندي آهي، جنهن کي پر هوندا آهن ۽ اها گهڻي ڀاڱي رحمدل هوندي آهي. سنڌيءَ ۾ بيشمار پرين جون ڪهاڻيون موجود آهن. سنڌي لوڪ ڪهاڻين جا ڪجهه جلد ديوين ۽ پرين جي ڪهاڻين تي ٻڌل آهي.
423ع
ڊسمبر
زمرو:423ع زمرو:پنجين صدي
1831ع
فوتگيون
زمرو:1831ع زمرو:سال
ٽشو پيپر
ٽشو پيپر رومال جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏاڍي نرم ڪاغذ مان ٺاھيو ويندو آھي. ھن کي عام طور تي زڪام، پگھر يا ھٿ اگھڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. ٽشو کي ھڪ ڀيرو استعمال ڪيو ويندو آھي. thumb|ٽشو پيپر
للر
لُلَر: هي ٻوٽو سخت زمين ۾ ٿيندو آهي. هن جا پن مريڙي جي پنن کان وڏا ۽ ويڪرا ٿيندا آهن. فوٽ کن ڊگهو ٿيندو آهي. ڏانڊي اڇي رنگ جي ٿيندي آهي. برسات پوڻ سان ازخود اڀري پوندو آهي ٿري ماڻهو هن جي ڀاڄي رڌي کائيندا آهن. اُٺ، ٻڪريون، ڇيلا، رڍون، گانيون ۽ گڏهه به کائيندا آهن.
بخاري پير
ڪنڊياري شهر جي پوليس ٿاڻي جي ڀرسان پير -بخاري- آرامي آهي. عام روايت آهي ته پاڻ پنهنجي دور جو ولي، ڪامل، متقي، فضيلت ۽ ڪمال وارو ۽ حال ۽ قال جو ڌڻي هو. سندس آخري آرامگاهه جي ڀرسان مسجد شريف پڻ اڏيل آهي.سندس -باري- ۾ ٻي ڪا به معلومات نه آهي.
424ع
ڊسمبر
زمرو:424ع زمرو:پنجين صدي
ابن خلدون
ابوزيد عبدالرحمان ولي الدين، ابن خلدون تيونس ۾ 1332ع ۾ ڄائو. قرآن مجيد حفظ ڪرڻ کان پوءِ فقه، حديث، شعر، ادب ۽ تاريخ جون سندون پنهنجي شهر مان حاصل ڪيائين. تاريخ ۾ ڪمال حاصل ڪرڻ ڪري هن جي ڪتاب ”مقدمه ابن خلدون“ کيس وڏي مڃتا ڏني. کيس تاريخ جو امام سڏيو ويو. جوانيءَ ۾ شاهي درٻار تائين پهتو. جليل القدر عهدن تي فائز رهيو. غرناطه جي امير ۽ قشاله جي حاڪم جي وچ ۾ ٺاهه لاءِ سفير مقرر ٿيو. بعد ۾ قاهره (مصر) پهتو، جتي به هن کي عزت سان نوازيو ويو. سلطان برقوق کيس مالڪي مسلڪ جو قاضي القضاة مقرر ڪيو. آخر ۾ قاهره ۾ ئي 28 رمضان 808هه/19 مارچ 1406ع ۾ وفات ڪيائين. سندس ڪتاب مقدمه ابن خلدون جا ڪجهه باب سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري ”ڪمال ۽ زوال“ جي نالي سان ڪتاب حڪيم فتح محمد سيوهاڻيءَ ڇپايو هو. ابن خلدون جي شهرت جو وڏو سبب سندس تاريخ جو فلسفو ۽ سماجياتي نظريا آهن، جيڪي هن پنهنجي مشهور ڪتاب ’مقدمه ابن خلدون‘ ۾ قلم بند ڪيا آهن. هن ڪتاب جو ترجمو سنڌي،اردو، انگريزيءَ ۽ ٻين مغربي ملڪن جي ٻولين ۾ به ٿي چڪو آهي. ٻيا اهم ڪتاب ”البرده“ ”الحساب“ ۽ ”المنطق“ آهن.
حوالا
زمرو:شخصيتون
اسدالله شاھ حسيني
''ڊاڪٽر اسدالله شاهه ”بيخود“ حسيني ولد سيد الله بخش شاهه 12 اپريل 1931ع تي ڳوٺ ٽکڙ ضلعي ٽنڊي محمد خان ۾ ڄائو. پاڻ مشهور شاعر ۽ اديب ٿي گذريو آهي.''
تعليم
''ڊاڪٽر اسدالله شاهه مشرقي ۽ مغربي علمن جي تحصيل ۽ تڪميل جي سلسلي ۾ سنڌ ۽ انگلينڊ جي علمي ادارن کان مستفيد ٿيو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي اي 1957ع ۾ پاس ڪري ساڳئي سال لنڊن روانو ٿيو. اتي لنڊن يونيورسٽيءَ ۾ سنڌيءَ جو ريسرچ اسسٽنٽ مقرر ٿيو ۽ بي. اي (آنرس) به ڪيائين. شاهه صاحب ڊاڪٽريٽ جي امتيازي ڊگري ڪيمبرج يونيورسٽيءَ مان حاصل ڪئي. جنهن لاءِ سندس مقالي جو عنوان هو ”ايران ۾ تيمور دور ۾ مذهبي طبقن جو معاشري ۽ سياست تي اثر.“''
ڄمون
وڻ جي ساخت
هن جي ٿڙ جي ٿولھ 36 سينٽي ميٽر، جڏهن ته ڊيگھه ٽيويهه ميٽر ٿيندي آهي. ٿڙ خاڪي معمولي هيڊاڻ مائل ٿيندو آهي. هن جا پن مختلف سائزن تي ٿين ٿا، جيڪي ساڍا ست کان پندرهن سينٽي ميٽر ڊگھا ۽ 3.8 کان 6.3 سينٽي ميٽر ويڪرا هوندا آهن. پنن جون ڏانڊيون 8.25 ملي ميٽر ميوو 2.5 کان پنج ملي ميٽر ڊگھو ٿئي ٿو. هي برصغير سيلون ملايا ۽ آسٽريليا ۾ ڪثرت سان ٿئي ٿو. هي ڳلي جي سور سوڄ لاءِ مفيد آهي. ڊاڪٽر شگر جي مريضن کي به تجويز ڪندا آهن. پيٽ جا ڪيڙا خارج ڪري ٿو. دم اڃ ۽ رت جي خرابي ۾ مفيد آهي. هن کي سنسڪرت ۾ ’جمبولا‘، بنگاليءَ ۾ ’ڪالا جام‘ چون ۽ نباتاتي نالو (Eugenia Jabularva Linn) اٿس. هن جو مزاج سرد هڪ درجا ۽ خشڪ ٻه درجا ٿئي ٿو. هي وڻ پاڪستان توڙي هندستان ۾ به عام پوکيو وڃي ٿو.
اسدالله شاھ حسيني
تعليمي ۽ ادبي خدمتون
''1960ع ۾ واپس وطن آيو ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ فارسيءَ شعبي ۾ ليڪچرر ٿي رهيو. هن 1953ع ۾ ادبي دنيا ۾ پير پاتو، شاعريءَ جي حوالي سان پهريائين مولانا غلام محمد گرامي صاحب سندس رهنمائي ڪئي ۽ پوءِ سائين مخدوم طالب الموليٰ جي صحبت نصيب ٿيس. شاهه صاحب غزل، نظم، آزاد نظم، رباعي، قطعي، ڪافي ۽ بيت وغيره تي طبع آزمائي ڪئي. ڊاڪٽر صاحب اعليٰ پايي جو نثر نويس پڻ هو. شاهه عبداللطيف جي فن ۽ فلسفي جي تشريح جي سلسلي ۾ لکيل سندس مضمون زبان جي سلاست ۽ انداز بيان جي لحاظ کان سنڌي نثر ۾ خاص اهميت رکن ٿا: جهڙوڪ شاهه جي سسئي، شاهه جي سهڻي، شاهه جي مومل ۽ شاهه جي مارئي وغيره. کيس خاڪا لکڻ تي پڻ وڏي دسترس حاصل هئي. ان سلسلي ۾ ”منهنجا آشنا اديب“ جي عنوان هيٺ اهڙا ته دلڪش خاڪا لکيائين، جو پڙهندڙ جي اڳيان شخصيت کي هوبهو بيهاري ڇڏيائين. ان کان علاوه هيٺيان ڪتاب پڻ تاليف ڪيائين.''
ڄمون
طبي ڪارج
ذيابطيس ٽائپ ون ۽ ذيابطيس ٽائپ ٽو ۾ ڄمونءَ جو استعمال وڌيڪ فائديمند ثابت ٿيو آهي. ويهين صديءَ ۾ ڪيتري ئي عرصي تائين ايلوپيٿڪ طريقي واري علاج ۾ پڻ شوگر جي ڪنٽرول لاءِ ڄمونءَ جي ڪيميائي تجزيي مطابق ان جي ماس ۾ 83.7 سيڪڙو پاڻي، 14 سيڪڙو ڪاربوهائيڊريٽس، پروٽين 0.7 سيڪڙو ۽ چرٻي 0.3 سيڪڙو آهي. هن ميوي ۾ وٽامن اي، بي، سي، ميلڪ ايسڊ، آگزيلڪ ايسڊ، گيلڪ ايسڊ ۽ ٽينن سان گڏ هڪ خوشبودار تيل بہ شامل آهي.
ڪيميائي ڇيد
ڄمونءَ جي ٻجن ۾ ڪيلشيم، پروٽين، ٽينن، اليگڪ ايسڊ، گليلڪ ايسڊ ۽ جمبولين نالي هڪ گلوڪوسائيڊ موجود هوندو آهي. ڄمونءَ جي ٽارين ۽ پنن ۾ گيلڪ ايسڊ ۽ فولاد پڻ وڏي مقدار ۾ ٿيندو آهي.
اسدالله شاھ حسيني
وفات
سنڌي ٻوليءَ جو هي گهڻگهرو، 24 جولاءِ 1981ع تي هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو.
ڄمون
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
اسدالله شاھ حسيني
حوالا
زمرو:ٽنڊو محمد خان ضلعي جون شخصيتون
اسد عمر
اسد عمر ممتاز صنعتڪار۔ اپريل 2012ع ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جو رڪن بڻيو۔
زمرو:1961ع جون پيدائشون زمرو:اسلام آباد جا سياستدان زمرو:پاڪستان تحريڪ انصاف جا سياستدان زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻھو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:راولپنڊي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جا سياستدان زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جا ڪاروباري ماڻھو
ڊاڪٽر آر. ايم هري
هن جو پورو نالو ڊاڪٽر روچلداس منشاراڻي هري آهي. 30 اپريل 1912ء تي روهڙيءَ ۾ ڄائو. دوست ۽ سنگتي کيس ”دادا سائين“ چوندا هئا. پاڻ سائين قطب علي شاهه جهانيان جن جو معتقد هو. روهڙيءَ جي ميونسپل هاءِ اسڪول مان تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن هوميوپيٿيءَ جا امتحان پاس ڪري، ڊاڪٽري شروع ڪئي ۽ خيراتي علاج ڪندو رهيو. ورهاڱي کان پوءِ هندو مسلم فسادن ۾ سندس گهر ۽ مال لٽجي ويو ۽ پاڻ هندستان هليو ويو، جتي ابتدا ۾ شانتي نگر ۽ آديپور ۾ رهڻ کان پوءِ وڃي ڪڇ ۾ رهيو. پاڻ وڏو سياح هو ۽ سموري دنيا جو سير ڪري، مختلف قومن، قبيلن ۽ ملڪن جي رسمن رواجن، تهذيب ۽ ثقافت جو مشاهدو ڪيائين. هوميوپيٿڪ ۾ ماهر هو. کيس تجربن ڪرڻ جو بيحد شوق هو. تصويرن رستي ۽ بجليءَ ذريعي بيمارن جو علاج ڪرڻ کان وٺي، چقمق رستي پڻ علاج ڪرڻ جا تجربا ڪيائين. چقمق رستي علاج ڪرڻ (Magnetic Therapy) تي انگريزيءَ ۾ هڪ ڪتاب به لکيائين. سنڌيءَ ۾ گرو گرنٿ صاحب سندس گهرواريءَ لکيو هو، جو اڄ تائين موجود آهي. هن مختلف قولن جا نوٽ، سنگت کان ڪٺا ڪري، انهن کي سنواري ”ٻاراڻي ٻولي“، ”اُٿ ۽ اور“ ۽ ”ڪي ساعتون سڄڻن سان“ (چئن ڀاڱن ۾) نالي ڪتاب ڇپايا. ان کان سواءِ شريمد ڀڳوت گيتا جو ترجمو ۽ وياکياڻ سنڌيءَ ۾ ڇپايائين. سائين هادي بخش جو ڪلام، ڀڳوت گيتا جو انگريزيءَ ۾ ترجمو ۽ سري يوگ وسشٽ جو انگريزيءَ ۾ ترجمو پڻ ڪيائين. فيبروري 1980ء ڌاري، دل جي دؤري پوڻ سان لاڏاڻو ڪري ويو.
مرزا اسد بيگ
مرزا -اسد- بيگ ”اسد“ ولد مرزا قليچ بيگ 18 سيپٽمبر 1913ع تي ٽنڊي ٺوڙهي، حيدرآباد ۾ ڄائو. هو سٺو شاعر ۽ نثر نويس هو. مرزا -اسد- بيگ ابتدائي -تعليم- ميونسپل اسڪول ٽنڊي -ٺوڙهي- مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد مان پاس ڪئي. 1934 کان سرڪاري نوڪريءَ ۾ لڳو ۽ سنڌ ڪوآپريٽو سوسائٽيءَ ۾ مختلف عهدن تي ڪم ڪندي 1970ع ۾ رٽائر ٿيو. سندس پرورش ”شمس العلماءِ“ مرزا قليچ بيگ جهڙي عظيم پيءُ جي شفقت ۾ ٿي، -ان- ڪري علم ۽ ادب کيس ورثي ۾ مليو. شاعريءَ ۾ -استاد- خود سندس والد محترم هو، سندس ڪلام پختو، سادو، رنگين ۽ نمڪين آهي. حمد نعت، منقبت، غزل، نظم، قطعا ۽ ڪافيون چيون اٿس. -اسد- مرزا ڪيترائي نصابي ڪتاب به لکيا جيڪي -بمبئي- يونيورسٽيءَ طرفان منظور ٿيل هئا. -ان- کان سواءِ ڪوآپريٽو ڊراما ۽ ڊائلاگ ۽ ”ديوان قاسم“ جي ترتيب وارا سندس ڪتاب اچي وڃن ٿا. ديوان قاسم سنڌي ادب ۾ خاص اهميت رکي ٿو. -ان- ڪتاب جي مقدمي کي تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. سندس ٻين ڪتابن ۾ ”عجيب جواهر“ ۽ ”ڪلام قليچ“ شآيع ٿيل آهن. هو ماهنامه ”قليچ“ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو. -آگسٽ- 1970ع ۾ -پاڪستان- -ٽيليويزن- ڪراچي سينٽر جي تمثيلي مشاعري ۾ مرزا -اسد- بيگ پنهنجي والد مرزا قليچ بيگ جو ڪردار ادا ڪيو جيڪو سڄي سنڌ ۾ تمام گهڻو پسند ڪيو ويو. هن اهڙو ڪردار 31 ڊسمبر 1981ع تي سنڌي ڊرامي جي سئو ساله جشن جي موقعي تي ٿيل تمثيلي مشاعري ۾ پڻ ادا ڪيو هو. مرزا صاحب 1980ع ۽ 1981ع ۾ پهرين ۽ ٻي ڪل -پاڪستان- -اهل- قلم ڪانفرنس -اسلام- -آباد- ۾ شريڪ ٿيو. 1986ع ۾ کيس پراونشل ايجوڪيشنل ڪائونسل ۾ ميمبر طور کنيو ويو. مرزا -اسد- بيگ ”اسد“ 10 -اپريل- 1990ع تي دماغ جي رڳ ڦاٽڻ سبب ڪراچيءَ ۾ وفات ڪري ويو.
برٽش ميوزيم
ھن ۾ ڏسڻ وارن جي لاء 1 ڪروڙ 30 لکُ شيون آھن جيڪي پوري براعظمن مان اڍگڏ ڪيو ويو ن آھن۔
تفصيل
لنڊن ۾ ادب، سائنس ۽ آرٽ جي قديم شين (نوادرات) جو قومي عجائب گهر، جيڪو 1759ع ۾ پارليامينٽ جي قانون مطابق قائم ڪيو ويو. هن ۾ سر رابرٽ بروس ڪاٽن (Robert Bruce Cotton) ۽ سر هئنس سلون (Hans Slone) جي ڪتب خاني هارلين لائبرري، جارج ٻئي ۽ جارج ٽئين جا شاهي ڪتب خانا آهن. هتي مصري سنگ سياهه جي هڪڙي سِر (حجر روزيٽا) ۽ ايلگن ماربل پڻ رکيل آهن. سر ائنٿني پائيزي (Anthony Panizi) هن ڪتب خاني جي فهرست ڇاپڻ شروع ڪئي. ٻيءَ عالمي جنگ دوران هن ميوزيم جا ڪافي نوادارات ويلز ۾ هڪ ڪوئلي جي کاڻ ۾ حفاظت لاءِ رکيا ويا هئا. برٽش ميوزيم لائبرريءَ ۾ برطانيا مان شايع ٿيندڙ هر ڪتاب جا نسخا رکيا ويندا آهن. هن وقت هن ۾ لکين ڪتابن جو ذخيرو موجود آهي. هن ميوزيم ۾ سنڌ جي نوادرات ۽ دستاويزن جو سٺو ذخيرو آهي. ميوزيم روزانو 10:00 ايم کان 5:00 تائين کليل آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ
1839ع
ڊسمبر
زمرو:1839ء زمرو:سال
1271ع
ڊسمبر
زمرو:1271ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
نجم عباسي
زندگي جو احوال
ڊاڪٽر نجم عباسي سنڌ جي نوشهرو فيروز ضلعو جي تاريخي شهر خانواهڻ ۾ 18 آڪٽوبر 1927ع تي جنم ورتو.
تعليم
ڊاڪٽر صاحب بنيادي تعليم پنهنجي ڳوٺ خانواهڻ مان حاصل ڪئي. جڏهن تہ ميٽرڪ لوڪل بورڊ هاء اسڪول نواب شاهه مان ۽ انٽر سنڌ مسلم سائنس ڪاليج ڪراچي مان پاس ڪيائين. جنهن بعد 1949ع ۾ ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي ۾ داخلا ورتائين. جتان 1953ع ڌاري ايم بي بي ايس جي سند حاصل ڪيائين.
عملي زندگي
ڊاڪٽر صاحب تعليم حاصل ڪرڻ بعد 1953ع کان سنڌ جي سرڪاري اسپتالن ۾ نوڪري ڪيائين. ليڪن سرڪاري نوڪري دل کي نہ آئڙيس.۽ 1958ع ۾ سرڪاري نوڪري ڇڏئي، پنهنجي خانگي ڪلينڪ هلائڻ لڳو.
ادبي خدمتون
ڊاڪٽر نجم عباسي کي ننڍپڻ کان ئي ادبي ماحول مليو. جنهن سبب هن ننڍپڻ کان ئي لکڻ شروع ڪيو. ڊاڪٽر جي ڪهاڻين جا ڪردار اڪثر سنڌ جي وچئين ۽ هيٺاهين طبقي جا ماڻهو رهيا آهن. هن پنهنجي ڪهاڻين ۽ ناولن ۾ پيرپرستي، انڌي عقيدي، فرسودا ريتن رسمن، تنگ نظرئي ۽ جاگيرداري نظام جي نندا ڪئي آهي.
ڪتاب
ڊاڪٽر جا لڳ ڀڳ ٽيه کن ڪتاب شايع ٿيل آهن. طوفان جي تمنا (ڪهاڻيون) پٿر تي ليڪو (ڪهاڻيون) ڳاڙهو لالٽين (ترجمو) جيڪي منهنجي من ۾ آهي (ڪهاڻيون) ناچڻي (ڪهاڻيون) ايڏو سور سهي (آتم ڪهاڻي، مضمون) رشتا ناتا (ڪهاڻيون) اڪيلا نہ آهيون (ترجمو) سورج هوندي مرجهايل (ڪهاڻيون) للڪار (ڪهاڻيون) پيار ڪهاڻي (ناول) بلنديون (ناول) پروفيسر (ڪهاڻيون) دارون هن ديواني جو (ڪهاڻيون) ڪهاڻيء جو قافلو (ڪهاڻيون ۽ تنقيد) گانڌي (ترجمو) تصوف جي چير ڦاڙ (مضمون) تلاش (ناول) مٿي سنڌ سڪار (ڪهاڻيون) لينن جي انقلابي ڪهاڻين (ترجمو)
وفات
ڊاڪٽر نجم عباسي مٿان 1989ع ۾ فالج جو حملو ٿيو.جنهن سبب ڪلينڪ بند ڪري گھر ۾ رهڻ لڳو.هو ڇھ سال بيمار رهڻ کان پوء 25 آڪٽوبر 1995ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.سندس آخري آرام گاه پنهنجي اباڻي ڳوٺ خانواهڻ ۾ آهي.
اشيتا محبوب
اشيتا محبوب' ھڪ پاڪستاني ماڊل ۽ اداڪاره آھي۔
زمرو:1988ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ماڊل عورتون زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
لاطيني
لاطيني : Latin ؛ ان جو تلفظ لاطينه آهي. قدیم روم جي ادبي ٻولي آهي۔ هي ٻولي قلزم ۽ يورپ جي ڪافي علائقن ۾ عام ٿي۔ کاٻو|thumb| The Duenos inscription, from the 6th century BC, is the earliest known Old Latin text. thumb|کاٻو|upright=1.5|The linguistic landscape of Central Italy at the beginning of Roman expansionates|date=July لاطيني ٻولي اصل ۾ انڊو يورپي ٻولين جي شاخ اٽالڪ سان تعلق رکي ٿي ۽ جيڪا يورپ جي ڪلاسيڪل ٻولي آھي. ان جي الفابيٽ يا الف بي اٽرسڪنس ۽ يوناني ٻولين جي الفابيٽ يا الف بي مان نڪتل آهي.انھن ٻنهي ٻولين جي وري فونيشي الفابيٽ يا الف بي مان نڪتل آهي. لاطيني يا ليٽن ٻولي اصل ۾ اٽلي جي اپٻيٽ جي وچ اولھ واري علائقي ليٽيم ۾ ڳالھائي ويندي هئي جتي بعد ۾ روم شھر ٺھيو. رومن ريپبلڪ جي طاقت جي ڪري ھن ٻوليء جو غلبو وڌي ويو.
لاطيني ٻوليون
کاٻو|thumb|250x250px|A replica of the Old Roman Cursive inspired by the Vindolanda tablets کاٻو|thumb|250x250px|The language of Rome has had a profound impact on later cultures, as demonstrated by this Latin Bible from 1407
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:اسپين جون ٻوليون زمرو:اشتقاقي ٻوليون زمرو:اندورا جون ٻوليون زمرو:انڊورا جون ٻوليون زمرو:اٽلي جون ٻوليون زمرو:پرتگال جون ٻوليون زمرو:روم زمرو:رومانيا جون ٻوليون زمرو:رومانيه جون ٻوليون زمرو:فاعلي مفعولي فعلي ٻوليون زمرو:فرانس جون ٻوليون زمرو:قديم ٻوليون زمرو:لاطيني ٻولي زمرو:ويٽيڪن سٽي جون ٻوليون زمرو:هسپانيه جون ٻوليون زمرو:يورپي ٻوليون زمرو:ٻوليون
425ع
ڊسمبر
زمرو:425ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
اٿل
اٿل يا اوٿل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي لسٻيلي جو صدر مقام آهي. ھتان جي آبادي اڪثريت ۾ بلوچي ۽ ٻئي نمبر تي سنڌي آھي ۽ تقريباً آبادي مسلم آهي. ھتان جو مشھور تعليمي ادارو لسٻيلا يونيورسٽي آف ايگريڪلچر، واٽر اينڊ ميرين سائنس آھي.
ٻگرو
ٻَگِرو: هي سڀ ڪنهن هنڌ ٿئي پر نرم زمين ۾ ڀلو ٿئي. هي ٻوٽو فوٽ ڏيڍ کن ڊگهو ۽ پکڙيل ٿيندو آهي. مريڙي ۽ لُلر کان گهڻو پکڙيل هوندو آهي. پن ۾ پنج ڦاڪون ٿينديون اٿس. ڏانڊي اڇي رنگ جي ۽ ڦيڦي ٿئي. منجهس اڇي رنگ جا وڻندڙ گل ٿين جن مان سائي رنگ جون ڦريون ڦٽيو نڪرن. پچڻ تي ڦرين جو رنگ ناسي ٿئي ۽ منجهن ڪاري رنگ جو ٻچ داڻا داڻا هوندو آهي. ڪچي ٻگري جي ڀاڄي ڪبي آهي ۽ مارُو ماڻهو پاڻيءَ ۾ اوٻاري نپوڙي لوڻ مرچ وجهي ڌُپِڪاري کائين. هن ٻوٽي کي اُٺ گهڻي چاهه سان کائيندا آهن. رڍون، ٻڪريون، گڏهه ۽ ڍڳيون به کائينديون آهن.
متناسق عالمی وقت
{| class="wikitable" style= thumb|upright=2.0|علائقائي وقت جو عالمي نقشو
متناسق عالمي وقت: مختصرن UTC ھڪ شروعاتي وقت جو معيار آھي جنھن ذريعي پوري دنيا پنھنجا گھڙيال ۽ واچون ٽائيم ملائي ھلائيندي آهي. انگريزي ٻوليءَ وارن ملڪن ۾ UTC واري ٽائيم کي گرينوچ مين ٽائيم يا GMT پڻ سڏيندا آهن. دنيا ۾ پھريون دفعو متناسق عالمي وقت کي باقاعده پھرين جنوري 1960 ۾ لاڳو ڪيو ويو. . ھن نظام جي ڪيترائي ڀيرا درستگي ڪئي وئي ان لاء وچ ۾ ڪجھ عرصو متناسق وقت جي ريڊيائي اشارن واري نشريات ۾ يو ٽي سي ۽ اسٽيپڊ اٽامڪ ٽائيم (SAT) پڻ شامل آهن جنھن بعد 1970 ۾ نئون يو ٽي سي (UTC) نظام اختيار ڪيو ويو جنھن کي 1972 ۾ عمل ۾ آندو ويو. ان نئين نظام ۾ ليپ سيڪنڊ کي پڻ شامل ڪيو ويو جنھن ذريعي مستقبل لاءِ وقت جي درستگي ڪئي وئي. ھن وقت مان ليپ سيڪنڊ جي خاتمي لاء ھاڻي کوڙ رٿون پيش ٿي چڪيون آهن جن تي فيصلي کي 2023 تائين ملتوي ڪيو ويو آهي. موجوده مروج متناسق عالمي وقت بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين طرفان واضع ڪيل آهي.
اسد جمال پلي
ڊاڪٽر -اسد- جمال پلي، 3 نومبر 1957ع تي ڳوٺ حاجي بخش پلي، ضلعي عمرڪوٽ ۾ ڄائو. سندس والد مرحوم محمد عمر المعروف معمور يوسفاڻي، سنڌ جو ناميارو عالم ۽ اديب ٿي گذريو آهي. ڊگري ڪاليج عمرڪوٽ مان انٽر ڪيائين، جنهن کان پوءِ بي. اي ۽ اديب فاضل جون ڊگريون ورتائين. بعد ۾ لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشوري مان ايم. بي. بي. -ايس- ڪري، ڊاڪٽريءَ جو پيشو اختيار ڪيائين. ڊاڪٽر اسدا جمال پليءَ، هن وقت تائين ادبي دنيا ۾ پاڻ کي هڪ نثر نويس طور متعارف ڪرايو آهي، جنهن ۾ هن لطيفيات، سنڌي گرامر ۽ -آثار قديمه- بابت چڱو ڪم ڪيو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”وليون وڻ ڦلاريا“ (ترتيب)، ”جيڪي آهي اڄ“ (ترتيب)، ”چنڊ جهڙا پرين“ (ڪلام ولي محمد وفا:ترتيب) ۽ ”وڙهيا، واڳيا، واپريا“ (صوفي صديق فقير سومري جي سوانح ۽ ڪلام جي ترتيب) ۽ ”ڪيا سانگ سانوڻ“ (ڪلام ڪريم پلي:ترتيب) شامل آهن. سندس علمي ادبي خدمتن عيوض کيس ”منٺار فقير اڪيڊمي اوارڊ“ پڻ مليو آهي. هن شاهه جي مختلف سرن ۾ ڪم آيل ٻوليءَ جي صرفي ۽ نحوي بناوتن ۽ شاهه جي شاعريءَ ۾ سور جي فلسفي تي داد لائق تحقيقي ڪم ڪيو آهي. -ان- کان سواءِ پنهنجي والد مرحوم جا ڪيترا ڪتاب (1) ڍوليو ڍٽ ڍڻي (2003) (2) ڀٽائيءَ جو مطالعو (2005ع) ۽ ٻيا ڪتاب ترتيب ڏئي ڇڏيا آهن. هن وقت قاسم آباد، حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.
علائقائي تعاون براءِ ترقي
ايران، پاڪستان ۽ ترڪي جي وچ ۾ ٽه طرفو معاھدو، جنھن جو نالو ”ريجنل ڪوآپريشن فار ڊيولپمينٽ“ (علائقائي تعاون براءِ ترقي) آھي. ھن معاھدي جو مقصد، ٽنھي ملڪن جي ڪروڙين عوام جي بھبودي، اقتصادي، فني ۽ ثقافتي تعاون کي وڌائڻ ۽ معاشي ترقيءَ کي مضبوط ڪرڻ آھي. ھي معاھدو 21 جولاءِ 1964ء تي ايران، ترڪي ۽ پاڪستان جي سربراھن جي وچ ۾، استنبول ۾ طئي ٿيو ھو. ھن معاھدي جي نقطن تي تمام تيزيءَ سان عمل ٿيو، جنھن تحت ٽنھي ملڪن ۾ صنعتون قائم ٿيون. آر.سي.ڊي. شاھراھ مڪمل ٿي ۽ اقتصادي تعاون جا ڪئين پروگرام پورا ٿي چڪا آھن. انقلاب ايران (1979ء) کان پوءِ، ھن معاھدي جون سرگرمين ختم ٿي ويون.
1272ع
ڊسمبر
زمرو:1272ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
انڊين نيشنل ڪانگريس
انڊين نيشنل ڪانگريس (Indian National Congress) هندستان جي هڪ سياسي -پارٽي-، جنهن کي -انڊين نيشنل ڪانگريس- (INC) چيو ويندو آهي. -ان- جو بنياد ڊسمبر 1885ع ۾ مختلف رهنمائن، ايلن اوڪٽوين هيوم، دادا -ڀائي- نوروز جي، ڊنشا واچا، وميش چندر بينرجي، سريندرناٿ بينرجي، من موهن گهوش ۽ وليم ويڊربرن وڌو. هيءَ -پارٽي- پنهنجي قيام کان وٺي هندستان جي آزاديءَ لاءِ سرگرم رهي. موهن داس ڪرمچند گانڌي، -جواهر لعل نهرو-، ولڀ -ڀائي- -پٽيل-، سڀاش چندر بوس، راجندر پرشاد، خان عبدالغفار خان، ابوالڪلام آزاد، مولانا محمد علي جوهر ۽ محمد علي جناح جهڙيون شخصيتن جو هن پارٽيءَ جي جدوجهد ۾ نمايان ڪردار رهيو آهي. (وڌيڪ ڏسندا: ڪانگريس -پارٽي-) برصغير جي ورهاڱي کان پوءِ -انڊين نيشنل ڪانگريس-، هندستاني/ ڀارتي سياست تي وڏي عرصي تائين راڄ ڪيو آهي. ڀارت جو پهريون وزيراعظم -جواهر لعل نهرو- به هن پارٽيءَ جو اڳواڻ هو. -اندرا گانڌي- ۽ راجيو گانڌي جي شهرت، سندن موت کان پوءِ به ڪانگريس پارٽيءَ کي ڀارت ۾ منظم رکيو ۽ ڀارت جي اقتدار تي هن پارٽيءَ جو بدستور اثر رهيو آهي. هيءَ هندستان جي واحد -پارٽي- آهي، جنهن 1999ع، 2004ع ۽ 2009ع جي چونڊن ۾ 10 ڪروڙن کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪيا. ڪانگريس سان لاڳاپيل ڀارتي وزيراعظمن ۾: جواهرلعل نهرو، گلزاري لعل نندا، لعل -بهادر- شاستري، اندرا گانڌي، راجيو گانڌي، نرسمهارائو ۽ من موهن سنگهه شامل آهن. هن وقت ڪانگريس پارٽيءَ جي سربراهه/ چيئرپرسن راجيو گانڌيءَ جي اٽالين گهر واري سونيا گانڌي آهي.