cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امين جويو
شروعاتي زندگي
امين جويو تاريخ 15 سيپٽمبر 1983ع تي ڳوٺ قائم شاھ، تعلقي ميھڙ، ضلعي دادو، سنڌ ۾ غلام سرور جويي جي گھر ۾ پئدا ٿيو. ھن مئٽرڪ 1999ع ۾ (حيدرآباد بورڊ) مان ڪئي، انٽرميڊئيٽ 2001ع ۾ (حيدرآباد بورڊ) مان ڪرڻ کانپوءِ بي ڪام 2004ع ۾ سنڌ يونيورسٽي مان (فرسٽ ڪلاس) ۾ پاس ڪيائين ۽ اُن کانپوءِ ايم بي اي (ايڇ آر ايم) 2009ع ۾ سنڌ يونيورسٽي مان پڻ فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين.
ھي ننڍي ھوندي کان ئي سخت محنتي رھيو. پڙھڻ سان گڏ مُختلف مزدوريون ۽ نوڪريون پڻ ڪندو رھيو. جيئن فيڪٽري ورڪر (مزدوري؛ ٽي سال)، هوٽلنگ( هوٽلن تي ٿيندڙ سڀئي ڪم، ٽي سال)، پي ٽي سي ايل ۾ ٽيليفون آپريٽر( هڪ سال)، روينيو ڊپارٽمينٽ ۾ تپيدار سان گڏ ڪيل ڪم ( هڪ سال)، ( اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان ، لاهور ۾ ڊيٽا انٽري آپريٽر جو ڪم ڇھ مهينا، 2007ع ۾ )، سال 2008ع کان سال 2013ع تائين يو بي ايل بينڪ ۾ بينڪنگ سيڪٽر جا سڀئي ڪم ڪيل، 2014 ۾ ٽي مهينا ( هيلٿ ڊپارٽمينٽ پي پي ايڇ آءِ ۾ اسسٽنٽ اڪائونٽنٽ جو ڪم ) تہ ان دوران ئي ايم سي بي بينڪ منجهان سندس اپائنٽمينٽ ليٽر اچي ويو. پوءِ مارچ 2014ع کان 2016ع تائين ايم سي بي بينڪ ۾ ڪم ڪيائين. هاڻي نومبر 2016ع کان وٺي اڄ ڏينهن تائين (سنڌ اڀياس اڪيڊمي ۾ ريسرچ ايسوسيئيٽ جي طور تي ڪم ڪري رهيو آهي). گذريل ڇهن سالن کان ڪراچي ۾ آهي (2022ع تائين). ٻارنهن سال ڄامشوري ۾ رھيو، چار سال حيدرآباد ۾ رهيو، هڪ سال ڪوٽڙيءَ ۾، ۽ سندس زندگيءَ جا پهريان پندرهن سال، سندس ڳوٺ قائم شاهه ، تعلقي ميهڙ، ضلعي دادو، سنڌ ۾ گُذريا.
ادبي سفر
جڏهن تہ سنڌ جي ادبي تنظيم "سنڌي ادبي سنگت" جو پڻ رُڪن آھي.
ڪتاب
نومبر 2021ع ۾ سندس پھريون تحقيقي ڪتاب "تحقيق جي ڀَري" ڇپجي چُڪو آھي. جنھن ۾ دادو ضلعي جي تعلقي جوھي ۽ تعلقي خيرپور ناٿن شاھ جي ڪُجھ چِٽسالي ٿيل اڏاوتن تي سندس تحقيقي مضمون شامل آھن.
بلوچ
بلوچ ھيٺين مضمونن سان لاڳاپيل ٿي سگھي ٿو
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:پاڪستان_جا_سماجي_گروهه
سوٻٽ
سوٻٽ: ڪيترن ئي قسمن جا ڪينئان آهن، جي گلن توڙي ميون جي وڻن کي نقصان رسائين ٿا. ڪي ڪي ته اهڙا آهن، جو پهريائين زمين ۾ پاڙن منجهه لڪيو ويهو رهن؛ پوءِ جڏهن وڻ اڀرڻ ۽ زور ڀرڻ لڳي ٿو، تڏهن اهي ڪينئان به وڌي ظاهر ٿين ٿا. انهن کي ناس ڪرڻ جو ڪو آسان رستو سجهي نٿو. ڳولڻ سان جتي لڀن اتي ناس ڪجين. ڏئي جو ڦلو، هڪڙي چمچي جيترو پاڻيءَ جي ننڍڙي ڪوزي ۾ ملائي، جيتن کي ناس ڪرڻ لاءِ ڪم آڻيندا آهن. ٻيو رستو هي آهي ته هڪ گيالن پاڻيءَ جو ٽهڪائي، ان ۾ هڪڙو پائونڊ ڏيهي پيلي صابڻ جو ڳاري ڇڏجي. پوءِ باهه تان لاهي، ان ۾ پاءُ کن جيترو ڪيروسن جو تيل ملائي، چڱيءَ طرح گڏائي، ٺاري، ٻاٽليون ڀري رکي ڇڏجن. پوءِ وڻ تي جتي سنهڙا جيت ڇٽ ٻڌي ويهن اتي لائي ڇڏجي. ٻيءَ حالت ۾ اها دوا ٽيڻي پاڻي سان ملائي، ڇڊي ڪري، پچڪاريءَ سان وڻن تي وجهجي. انهيءَ مان وڻ کي ڪا به حرڪت ڪا نه ٿي پهچي. ڪيترن ئي قسمن جي ڪينئن، خاص سوٻٽن لاءِ اهو علاج تمام چڱو آهي. ”ويسٽن“ صاحب لکي ٿو ته ”جڏهن گوبيون، ڦول گوبيون ۽ ٻيون ڀاڄيون باغ ۾ پوکجن، تڏهن هيئن ڪجي جو پندرهن پندرهن فوٽن جي تفاوت تي، شيشي جون ٻاٽليون اونڌيون ڪري ڪنهن ڪاٺيءَ ۾ وجهي زمين ۾ هڻي ڇڏجن. شايد شيشي جي چمڪاٽ ڪري پوپٽ ٽهي وڃن ٿا ۽ پنن ۽ ٻوٽن ۾ اچي نه ٿا ويهن ۽ آنا لاهين، جن مان سوٻٽ ۽ ڪينئان ڦٽي نڪرن ٿا.
بلوچي ٻولي
بلوچي:Balochi : (, Balòči) ھڪ اولھ ايراني ٻولي آهي اھا بلوچن جي ٻولي آهي جيڪاپاڪستان، ايران،افغانستان ۽ اومان ۾ ڳالھائي ويندي آھي.ھن ٻوليءَ جا گھٽ ۾ گھٽ اٺ حروف علت Vowels آھن جن مان پنج وڏا ۽ ٽي ننڍا آهن. .بلوچي ٻوليءَ جا ٻہ وڏا لھجا آھن : 1.مندواڻي ۽ 2. مزاري. پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي بلوچ قبيلن جي ٻولي بلوچي آهي. ھن ٻوليء جي ترقيء لاءِ بلوچستان يونيورسٽي ۾ بلوچ اڪيڊمي ڪم ڪري رھي آھي.
تاريخ
بلوچي ٻولي جو سلسلو ڏکڻ اوڀر ايران۾ ڳالھائجندڙ قديم ٻولين سان ملي ٿو. بلوچ قبيلا بلوچستان ۾ اتر اوڀر ايران مان آيا ء پاڻ سان ھيء ٻولي بہ کڻي آيا. ھن ٻوليء جو پھريون ماھوار رسالو 1952 ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيو پر اھو بہ گھڻو عرصو ھلي نہ سگھيو.ان کان پوءِ 1960 ۾ سرڪاري رسالو ڪوئيٽا کان مجلہ اولس جي نالي سان جاري ٿيو جيڪو اڃان تائين جاري آهي.ڄام ورڪ، مست توڪلي، گل خان نصير، آزاد جمال الدين، ن.م.دانش، بانل دشتياري (نازبيبي) مشھور بلوچي اديب ۽ شاعر آهن.
حوالا
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
لئو
لئو (انگريزي نالو : Red Tamarisk، سائنسي نالو: Tamarix articulata  ٽَيماريڪس آرٽيڪولاٽا) وڻ آھي جيڪو سموري سنڌ ۾ ملندو آهي.
قدبُت ۽ جسامت
جيڪڏھن ھن کي وڌڻ ڏنو وڃي تہ 40 کان 50 فوٽن تائين اُوچو ٿي سگهي ٿو، لئي جي ٿڙ جي گولائي يا ٿولھ  5-6 فوٽن تائين ٿي سگهي ٿي. ھن جي واڌ ويجھ ڪنهن بہ ٻئي وڻ جي ڀيٽ ۾ تڪڙي ٿيندي آهي. لئي جا پن پکي کنڀن وانگر نرم ۽ ڏسڻ ۾ سوئين وانگر ھوندا آھن. لئي جي ڪاٺي نرم ۽ خوبصورت ھوندي آھي. لئي تي نوان گُلابي گل مئي مھيني ۾ ايندا آهن. جيڪي جون کان جولائي تائين رھندا ۽ نومبر کان جنوري تائين پورا ڇڻي پوندا. لئي جا ٻج تمام تمام سنھڙا ھوندا آھن، جيڪڏهن جُڳائيندڙ حالتون ھجن تہ لئي جي ٻج جو ڦوٽھڙو جام سٺو آهي.
لئو سنڌ ۾
لئي جو وڻ لڳ ڀڳ سنڌ جي سڀني ڀاڱن ۾ ملي ٿو. لئو ھر قسم جي سخت موسم منھن ڏئي سگهي ٿو. ھيءُ وڻ سنڌو درياءَ جي ڪچي کان وٺي ٿر جي ڀٽن ۽ کيرٿر جي جابلو علائقن تائين ھر ھنڌ ملي ٿو. لئو هر قسم مٽي ۾ ٿي ويندو آهي. هي پاڻي جي کوٽ ۽ ٻوڏ کي پڻ منھن ڏئي ويندو آھي.
ايس ڪي ڪورائي
صاحب خاتون ڪورائي ولد رضا محمد ڪورائي شھيد بينظير آباد جي تعلقي قاضي احمد ۾ جنم ورتائين پاڻ ڪھاڻيڪار ۽ شاعره آھي ان سان گڏوگڏ پرائمري اسڪول استاد تان 2020 ۾ رٽائرمينٽ ورتي اٿائين
لئو
لئو جو ڪارج
سنڌ ۾ لئو جو ڪارج تمام گهڻو ٿئي ٿو جنهن ۾ باھ ٻارڻ کان وٺي دُھل ٺاھڻ ۾ لئو جو ڪارج ٿئي ٿو ان کان سواءِ لئو مان ڪيتريون ئي شيون ٺهن ٿيون. لئو جي وڻ مان کنئور بہ جام ملندو آهي جيڪو ڦڪين ۽ ٻين دوائن ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آهي.
ايس ڪي ڪورائي
تعليمي خدمتون.
2018 ۾ قاضي احمد تعلقي جي فيميل پرائمري اسڪولن جي امتحاني ڪاميٽي جي چيئرمين رھي
لئو
لئي جو وڻ سنڌي جي جهنگلي جيوت لاءِ
لئي جي وڻ  تي جڏھن ڦولهار جي مند ۾ سنهڙن گلن سان ٽمٽار ٿي ڀرجي ويندو آهي تہ ماکيءَ جي مکين لاءِ سنجونِي ٻوٽي وانگر ٿي ويندو آهي.
ايس ڪي ڪورائي
تعليمي خدمتون.
بي ڊي ايس قاضي احمد اسڪول جي ھيڊ مسٽريس رھي
لئو
لئي جو وڻ سنڌي جي جهنگلي جيوت لاءِ
ان سواءِ لئي جو وڻ سڀني سنڌ جي پکين لاءِ واھيرو ۽ آکيرو آھي.
ايس ڪي ڪورائي
حوالا.
زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي عورت ليکڪائون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:سنڌي عورتون
لئو
لئي جو وڻ سنڌي جي جهنگلي جيوت لاءِ
لئي جي ڪاٺي نرم ٿيندي آهي تنهنڪري هن جا ڏار ڀڄندا ٽٽندا رهندا آهن ۽ پوء انهن ڀڳل ڏارن جي جاء تي قدرتي سوراخ ۽ خال ٺهي پوندا آهن. انهن قدرتي سوراخن کان علاوه هن جي نرم ڪاٺيء ۾ ڪاٺ ڪٽو پکي بہ پنهنجي آکيري لاءِ سوراخ ڪندو رهندو آهي، جنهن ڪري لئي جو وڻ طوطن، چٻرن، ڪاٺ ڪٽن، ڳيرن، ڪٻرين، بلبلن سميت ڪيترن ئي قسمن لاڀائتو آھي.
ٻين ٻولين ۾ نالا
اردو ۾ فراش يا لال جهاڙ
عربي ۾ أثل
سنسڪرت ۾ جهوڪا مچيڪا
ڳوٺ غلام چانڊيو
ڳوٺ غلام چانڊيو (انگريزي ٻولي:Village Ghulam Chandio) سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي جيڪو سنڌ درياھ جي ساڄي ڪپ تي آهي. هن ڳوٺ ۾ نامور شاعر استاد بخاري ۽ مورخ حاڪم علي شاھ بخاري جنم ورتو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
غزني صوبو
غزني صوبو : افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبو جيڪو وچ افغانستان جي اوڀر پاسي واقع آهي. ھي صوبو 19 ضلعن ۾ ورھايل آھي. 13 لک آبادي واري ھن صوبي ۾ ھڪ ھزار کان مٿي ڳوٺ واقع آھن. صوبي جو گادي جو هنڌ غزني شھر آھي جيڪو ڪابل- قنڌار ھاء وي تي واقع آھي. ستين صدي عيسويءَ کان اڳ ھي علائقو ٻڌ تھذيب جو مرڪز ھيو جنھن جا کوڙ آثار کوٽائي ۾ مليا آهن. محمود غزنوي جي دؤر م ھتان جي ٻڌ ۽ ھندو آبادي وڏي پيماني تي مسلمان ٿي وئي. بابر لکيو آهي تہ ان جي دور ۾ ھي علائقو زابلستان جو حصو ھيو. 2013 م ھن صوبي جي آدمشماري 13,68,800 ھئي. جيڪا گھڻ نسلي ماڻھن تي مشتمل ھئي جن مان 90 سيڪڙو ھزارا، پختون ، تاجڪ ۽ ھندو نسل جا ماڻھو ھيا باقي ڏھ سيڪڙو ٻيا نسل ھيا. ھزارا نسل جي آبادي 602'965, جيڪا ڪل آبادي جو %60 آھي. پختون نسل جا ماڻھو 304,000 جيڪي  %32 آھن، تاجڪ ٽوٽل 52,000 يعني %4.7 سيڪڙو ۽ ھندو مذھب جا ماڻهو ھڪ سيڪڙو کان ٿور گھٽ آھن پختون گھڻي ڀاڱي غلجي قبيلي سان تعلق رکندڙ آھن. ھتان جي معيشت زرعي آھي ان سان گڏ مال جي پرورش پڻ شامل آهي ۽ ھتي جي مشهور پيداوار ڪڻڪ، گدرا ۽ بادام وغيره آھي.
انتظامي ورھاست
thumb|غزني صوبي جا ضلعا
حاڪم علي شاھ بخاري
thumb|سيد حاڪم علي شاھ بخاري سيدحاڪم علي شاھ بخاري (انگريزي ٻولي:Syed Hakim Ali Shah Bukhari) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌ جو ناميارو اديب، محقق، مورخ ۽ قديم آثارن جو ماهر هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
سيد حاڪم علي شاھ سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو جي ڳوٺ غلام چانڊيو ۾ 15 فيبروري 1938ع تي سيد حاجن شاھ بخاري جي گهر ۾ پيدا ٿيو. سندس ڇٺيء جو نالو سيد علي اڪبر شاھ هو پر سندس والد اسڪول ۾ نالو حاڪم علي شاھ  لکرايو. هي استاد بخاري جو ننڍو ڀاءُ هو.
تعليم
هن پرائيمري تعليم ڳوٺ  غلام چانڊيو جي اسڪول مان حاصل ڪئي. هن 1950ع ۾ سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪيو ۽ انگريزي تعليم لاءِ گورنمينٽ هاءِ اسڪول دادوءَ ۾ داخلا ورتائين. هن 1957ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ميٽرڪ پاس ڪيو. 1968ع ۾ پشاور يونيورسٽي مان آرڪيالاجي ۾ ايم اي ڪيائين.
ڪتاب
(1) Khirthar (English) ENI Pakistan Islamabad as Co-author
(2) سنگيت سنسار (فرهنگ موسيقي شريڪ ليکڪ)
(3) سنڌ جي قديم آثارن جي ڊڪشنري (سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، 2008- شريڪ ليکڪ)
(4) آپ بيتي-جگ بيتي (محمد حسين پنهور جي سوانح جو انگريزيءَ مان ترجمو)
(6) Kalhora Period Architecture
(7) Sindh Archives 2006 Author
(8) ڏيهي پرڏيهي ساز (شريڪ ليکڪ، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، ڄامشورو)
(9) تعميرات جي لغت سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران ڇپائيءَ هيٺ آهي.
وفات
سيد حاڪم علي شاھ 13 مئي 2021 ع تي وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:سنڌي ماڻھو
جبت
جبت عربي ٻولي جو لفظ آهي جنھن جو ذڪر سوره النساء جي آيت نمبر 51 ۾ ھيٺين طرح ڪيو ويو آهي: "أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَٰؤُلَاءِ أَهْدَىٰ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا"
- النساء: 51 ترجمو:(اي پيغمبر!) اُنھن ڏانھن نہ ڏٺو اٿئي ڇا؟ جن کي ڪتاب مان ڀاڱو ڏنو ويو تہ اُھي ۽ انھن جو حال اھو آھي تہ جبت ۽ طاغوت کي مڃيندا آھن ۽ ڪافرن لاءِ چوندا آھن تہ ھيءَ ٽولي مؤمنن کان وڌيڪ سنئين واٽ واري آھي
جبت جي اصل معنيَ آهي بي حقيقت، بي اصل ۽ بي فائده چيز. اسلام مطابق جادو، ڪاھنيت يا جوتش، فالگيري، ٽوڻا ڦيڻا، شگن، مھورت ۽ سموريون وھمي ۽ خيالي ڳالهيون جبت آهن. حديث ۾ آيو آھي تہ جانورن جي آوازن مان فال وٺڻ، زمين تي جانورن جي پيرن جي نشانن مان شگن ڪڍڻ، فالگيري جا ٻيا طريقا سڀ جبت جي مفھوم ۾ اچن ٿا. ان کي وھم سڏيندا آهن.
زر (قبو سعيد خان)
ديھ زر سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا بگودڙو تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1904ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڪوبه ڳوٺ يا گھر واقع نہ ھيو. 1904 ۾ ھي ديھ سرحد ضلعي جي تعلقي شھدادڪوٽ جي تپي سير چانڊيو جو حصو ھئي. بعد ۾ سرحد ضلعو جيڪب آباد ضلعو ٿي ويو ۽ لاڙڪاڻي ضلعي جي قيام سان شھدادڪوٽ نئين ضلعي جو تعلقو بڻايو ويو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڪوبه ڳوٺ واقع ناھي پر ڪٿي ڪٿي ڪجھ گھر واقع آھن. ھن ديھ جو وڏو حصو حمل ڍنڍ ڏي ويندڙ ڪچي جو حصو آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ سير مگسي، اوڀر ۾ ديھ ماڇي، اولھ ۾ ديھ مست علي ۽ ديھ غيبي خان چانڊيو ۽ ڏکڻ ۾ ديھ جاگير 1 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھن ديھ جي اولھ ۽ ڏکڻ واري دنگ سان کيرٿر ڪينال وھندڙ آھي
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 34 ھئي جيڪا 6 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
شريا گهوشال
thumb|شريا گهوشال
شريا گهوشال (پيدائش: 12 مارچ 1984) ڀارتي پلي بيڪ ڳائڻي آهي. هن اردو ۽ هندستاني کانسواءِ ڪيترن ئي ٻين هندستاني ٻولين کي پنهنجي راڳ سان مالامال ڪيو. 2002ع، 2005ع، 2007ع، 2008ع سالن ۾ هن کي نڀارتي سرڪار جي قومي فلمي اعزازن سان نوازيو ويو آهي. هن کي چار قومي فلم ايوارڊ، چار ڪيرالا اسٽيٽ فلم ايوارڊ، ٻه تامل ناڊو اسٽيٽ فلم ايوارڊز، ست فلمي ايوارڊز ملي چڪا آهن، جن ۾ ڇھ بهترين ناري پلي بيڪ راڳي ۽ ڏهه فلم فيئر ايوارڊز سائوٿ شامل آهن. هن مختلف هندستاني ٻولين ۾ فلمي گيت ۽ البمز لاءِ گانا رڪارڊ ڪيا آهن ۽ پاڻ کي ڀارتي سينيما جي هڪ معروف پلي بيڪ راڳي طور مڃرايو آهي. گهوشال ننڍڙي ڄمار ۾ ئي پلي بيڪ ڳائڻي بڻجڻ جي خواهش رکندي هئي. چار سال جي عمر ۾، هن راڳ ڳائڻ سکيائين، ڇھ سال جي عمر ۾، ھن ڪلاسيڪي راڳ جي باقاعدي تربيت شروع ماڻڻ شروع ڪئي. سورنھن سال جي عمر ۾، ھن کي فلم ميڪر سنجي ليلا ڀنسالي جي ماءُ ھن کي ان وقت ڏٺو جڏھن ھيءَ ٽيليويزن جي راڳ ڳائڻ واري ريئلٽي شو ساري گاما ۾ ڳائيو پئي ۽ اھو شو ھن کٽي ورتو ھيو. انکانپوءِ، ھن ڀنسالي جي ٺاھيل رومانٽڪ ڊرامو فلم ديوداس (2002) سان بالي ووڊ جي پلي بيڪ ڳائڻي طور شروعات ڪئي، جنھن فلم لاءِ ھن کي ھڪ قومي فلم فيئر ايوار، بھترين ناري پلي بيڪ ڳائڻي لاءِ فلم فيئر ايوارڊ ۽ نئون راڳ ٽيلنٽ جي لاءِ فلم فيئر آر ڊي برمن ايوارڊ مليو.
پلي بيڪ گانو کانسواءِ، گھوشال ڪيترن ئي ٽيليويزن ريئلٽي شوز ۾ جج طور شامل ٿي ۽ ھيءَ ميوزڪ وڊيوز ۾ پڻ ڪم ڪندي آھي.ھيءَ سموري دنيا ۾ ميوزيڪل ڪنسرٽس ۾ پرفارم ڪندي آھي. ھن کي گڏيل آمريڪي رياستون آمريڪا جي رياست اوھائيو طرفان اعزاز سان نوازيو ويو، جتي گورنر ٽيڊ اسٽرڪلينڊ 26 جون 2010 تي "شيريا گوشل ڊي“ طور ھن لاءِ ڏينھن ملھائڻ جو اعلان ڪيو ھيو اپريل 2013 ۾، برطانيا جي ھائوس آف ڪامنز جي چونڊيل ميمبرن وسيلي ھن کي لنڊن ۾ اعزاز سان نوازيو ويو. ھيءَ پنج ڀيرا فوربس جي فھرست ۾ ھندستان جي 100 مشھور ماڻھن جي فھرست ۾ پڻ شامل ھئي.2017 ۾، گھوشال جو ميڻ سان ٺھيل مجسمو مادام توسوڊس ميوزيم ۾ رکيو ويو، جنھنڪري گھوشل پھرئين ھندستاني راڳي بڻجي وئي جنھن جو ميڻ وارو مجمسو ان ميوزم ۾ رکيو ويو.
thumb|گلوبل انڊين فلم ۽ ٽيليويزن اعزاز 2012 ۾ شريئا گهوشل thumb|21 آڪٽوبر، 2009 تي نئي دهلي ۾، 55 هين قومي فلم ايوارڊ تقريب ۾، هندي فلم جب وئي ميٽ لاءِ، شريا گهوشال، کي صدر، شريمتي پرتڀا ديويسنگھ پاٽل بهترين ناري پلي بيڪ ڳائڻي جو ايوارڊ ڏئي رهي آهي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1984ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:راجستان کان موسيقار ناريون زمرو:راجستان کان ڳائڻا زمرو:هندستاني لوڪ راڳي زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
پالماخ
thumb|پالماخ جون عورتون 1942 ۾ ائن گيدي لڳ
thumb|[[Beit Keshet, First Palmach outpost, 1944]] پالماخ عبراني اڪرونم طور ان کي پلوگاٽ مھاتز يعني ڌڪ ھڻندڙ ويڙھاڪ چوندا ھئا. اھا ھگانا جي ھڪ چونڏيل ويڙھاڪن جي فورس ۽ مينڊيٽري برطانوي فلسطين جي علائقن ۾ فلسطيني يھودين جي خفيہ فوجي تنظيم ھئي. ھگانا جي مرڪزي ڪمان ان جو بنياد 15 مئي 1941 ۾ رکيو ۽ يتزھاڪ سادھ کي ان جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو .. . شروع ۾ ھن گروپ ۾ ھڪ سؤ ميمبر ھيا ۽ ھن گروپ برطانوي فوج سان تعاون ڪندي لبنان ۽ شام ۾ فرانس جي مدد ۾  ڪم ڪيو. انھن کي برطانيا جي فوج کان تربيت پڻ ملي ۽ انھن بغير معاوضي جي ڪم پئي ڪيو رڳو انھن جون ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ مالي مدد ٿيندي ھئي. 1942 م ال الامين جنگ ۾ اتحادي فوجن جي سوڀ کان پوءِ برطانيا ھن فوجي تنظيم کي جڏهن ختم ڪري ڇڏيو تہ پوءِ ان خفيہ ڪم شروع ڪيو. فلسطيني گھرو ويڙھ جي شروعات ۾ ان جي 2000 ميمبر ويڙھاڪ مرد ۽ عورتن کي ٽن برگيڊن ۾ ورھايو ويو. اسرائيلي فوج جي قيام بعد انھن ٽنھي برگيڊن کي ختم ڪيو ويو. پلماخ جا ميمبر اسرائيلي فوج ۽ حڪومت م وڏن عھدن تي فائز رھيا.
طاغوت
طاغوت قرآن ۾ استعمال ٿيل ھڪ لفظ آهي جنھن جو ذڪر سورة البقرة جي آيت 256 ۽ سورة النساء جي آيت نمبر 51 ۾ ٿيل آهي. ان جي لغوي معنيَ آهي ھر اھو شخص جيڪو پنھنجي جائز حد اورانگھي چڪو ھجي. قرآن ۾ ان جو مطلب اھو بندو آهي جيڪو بندگي جي حد اورانگھي خود آقا ۽ خداوندي جي دعوا ڪري ۽ خدا جي بندن کان پنھنجي بندگي ڪرائي. خدا جي مقابلي ۾ ڪنھن بندي جي سرڪشي جا ٽي درجا آهن: ھڪ اھو تہ بندو خدا جي فرمانبرداري جي حق کي مڃي پر عملن ان جي حڪمن جي خلاف ورزي ڪري. ان قسم جي سرڪشي کي فسق چيو ويندو آهي ; ٻيو اھو تہ خدا جي فرمانبرداري کان اصولن منحرف ٿي وڃي ۽ يا تي خودمختيار ٿي وڃي يا ڪنھن ٻئي جي بندگي ڪري. ان کي ڪفر چيو ويندو آهي ; ٽيون اھو تہ اھو مالڪ کان باغي ٿي ان جي ملڪ ۽ رعيت تي پنھنجو حڪم ھلائي. ان قسم جي درجي کي طاغوت سڏيو ويندو آهي. ڪوبہ شخص صحيح معني ۾ الله جو مومن نہ ٿو ٿي سگھي جيستائين طاغوت جو منڪر نہ ھجي.
قلعو لاهور
قلعو لاهور، جنهن کي مقامي طور شاهي قلعو پڻ سڏيو ويندو آهي، پاڪستان جي صوبو پنجاب جي شهر لاهور ۾ موجود آهي. هي قلعو شهر جي اُتر اولهه ڪُنڊَ تي واقع آهي. جيئن تہ ان قلعي جي تاريخ قديم زمانو سان وڃي ملي ٿي پر ان جي نئين سِر اڏاوت  اڏاوت هيٺ مغل بادشاهہ اڪبر اعظم (1605ع-1556ع) پاران ڪرائي وئي جڏهن تہ اڪبر کانپووءِ ايندڙ نسلن پڻ ان جي سارسنڀال ۽ نئين سر اڏاوت ڪندي رهي، تنهنڪري هي قلعو مغليا اڏاوتي فن (آرڪيٽيڪچر) ۽ روايت جو هڪ سُٺو  شاندار نمونو نظر ايندو آهي. قلعي جي اندر واقع چند مشهور مقامن ۾ شيش محل، عالمگيري دروازو، نولکا محل ۽ موتي مسجد شامل آهن. 1981ع ۾ يونيسڪو طرفان ان قلعي کي شالامار باغ سان گڏ عالمي ثقافتي ورثو قرار ڏنو هيو.
حوالا
زمرو:لاهور
اولي الامر (ڪتاب)
هن ڪتاب جو مصنف خواجه سلطان علي فدائي هو. هيءُ ڪتاب اسماعيليه ائسوسيئيشن فار -پاڪستان- ڪراچيءَ، ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪچي جلد ۽ 82 صفحن جي ڪرائون سائيز واري ڪتاب جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، -تاج محل- پريس، حيدرآباد مان 1956ع ۾ شايع ٿيو.
شير سنگھ
thumb|شير سنگهه جي تصوير مهاراجا شير سنگھ (پنجابي ٻولي: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ)(پيدائش: 4 ڊسمبر 1807ع–15 سيپٽمبر 1843ع) سک سلطنت جو چوٿون حڪمران هيو. 1841ع ۾ هن چاند ڪور کان تخت ورتو ۽ سيپٽمبر 1843ع تائين هي مهاراجا رهيو. جي رنجيت سنگھ ۽ مهتاب ڪورجو پُٽ هيو.
حوالا
زمرو:1807ع جون پيدائشون زمرو:1843ع جون فوتگيون
زاھدہ ڏاھري
زاھدہ ڏاھري 15 مئي 1978 ۾ ضلعي سانگهڙ جي تعلقي شاھپور چاڪر ۾ پيدا ٿي.
زاھدہ ھڪ سٺي شاعر بہ آھي
حوالو
زمرو:سنڌي ماڻهون زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي عورتون زمرو:سنڌي عورت ليکڪائون زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي شاعر
تربت
تربت, پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڏکڻ ۾ ڪيچ ندي جي ڪناري تي واقع ڪيچ ضلعي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جيڪو ماضيءَ ۾ مڪران جي پرنسلي اسٽيٽ جو گاديءَ جو هنڌ پڻ رھيو. ھي شھر ڏکڻ بلوچستان جي وڏي ۾ وڏو شھر سمجھيو ويندو آھي ۽ گوادر پورٽ کان 120 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.ھي شھر کجور جي مارڪيٽ آھي. ذڪري فرقي وارن جو مقدس مقام ڪوھ مراد ھن شھر جي ويجھو واقع آهي. ھن شھر کي سسئي۽ پنھون جي قصي جي ڪري ادب ۾ ھڪ مقام حاصل آهي ڇوته پنھون جو تعلق ھن علائقي سان ھيو. پنھون جي قلعي جي آثارن جي ھن شھر ڀرسان موجودگيءَ جو پڻ ذڪر ٿيندو آهي. بلوچي ادب جي ھڪ وڏي شاعر عطا شاد جو تعلق پڻ ھن شھر سان آھي جيڪو نہ رڳو بلوچي ٻولي پر اردو جو به شاعر ھيو.
ارگون
ارگون جو مڪمل نالو نيشنل ملٽري آرگنائيزيشن آهي. ھڪ صيھوني تنظيم جو نالو آهي جنھن مينڊيٽري فلسطين م 1931 کان  1948 تائين يھودي رياست جي قيام لاءِ  ڪم ڪيو. اھا ھگانا کان بہ وڌيڪ شدت پسند تنظيم ھئي جيڪا اصل ۾ ھگانا جو حصو ھئي پر 1931 م ھگانا جي اڳرائي واري پاليسي م نرمي ھجڻ ڪري ڌار ٿي شديد اڳرائي واري پاليسي تحت ڪم ڪيو. ھيء تنظيم يھودي رياست لاءِ نہ رڳو مينڊيٽري فلسطين پر ان سان گڏ موجوده اردن جي بہ دعوا ڪندڙ ھئي. اسرائيل جي قيام بعد اسرائيلي ڊفينس فورسز جو حصو بڻجي پوء اسرائيلي فوج ۾ ضم ٿي وئي.ھي تنظيم يھودين جي دھشتگرد تنظيم سمجھي ويندي هئي.
تربت
تعليم
ھن شھر جي وڏن تعليمي ادارن ۾ مڪران ميڊيڪل ڪاليج ۽ يونيورسٽي آف تربت واقع آھن.
موسم
ھي شھر ڏکڻ ايشيا جي گرم ترين شھرن ۾ ٿئي ٿو 2012 ۾ اتي 53.5 ڊگري سيلسيس گرمي درج ڪئي وئي.
آمدورفت
ھي شھر روڊ رسٽي ڪوئيٽا، قلات، گوادر، پسني، ڪراچي ۽ ايران جي شھر چابھار ۽  ايرانشھر سان ڳنڍيل آهي. ھن شھر ۾ بين الاقوامي ھوائي اڏو پڻ آهي جتان اڪثر اڏامون ڪراچي، گوادر ۽ شارجہ ڏانهن روانيون ٿينديون آهن.
آئرش ماڻهو
آئرش ماڻھو ھڪ نسلي گروھ ۽ قوم جو نالو آهي جنھن جو تعلق آئرلينڊ جي ٻيٽ سان آھي جيڪي ساڳين ابن ڏاڏن، شناخت ۽ ثقافت سان تعلق رکندڙ آھن. آئرلينڊ 12500 سال اڳ آباد ٿيڻ شروع ٿيو ھو. شروع ۾ آئرش گيئل ماڻھو ھئا. نائين صدي عيسويءَ ۾ اتي اسڪينڊينيويائي نورس ماڻھن جو ننڍو تعداد اچي آباد ٿيو جن کي وائيڪنگس سڏيو ويندو هو. اھي گيئل ماڻھن سان ملي ويا تہ آبادي نورس-گيئل ٿي وئي. اينگلو نارمن آئرلينڊ جي ڪجھ حصن کي ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ فتح ڪيو ۽ ان بعد 16 ۽ 17 صدي عيسويءَ ۾ انگلينڊ جي ڪنگڊم آئرلينڊ کي فتح ڪيو تہ ھتي انگرين ۽ اسڪاٽ ماڻھن جي آمد وڌي خاص طور تي اترئين پاسي انھن جو اضافو ٿيو. اڄ اھو اتريون علائقو نادرن آئرلينڊ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ۾ شامل آهي ۽ باقي آئرلينڊ جو ڏاکڻو وڏو حصو آئرلينڊ جي ريپبلڪ جي نالي سان ھڪ آزاد رياست آھي. آئرش ماڻھو پنھنجون الڳ ريتون رسمون، الڳ ٻولي، الڳ موسيقي، الڳ ثقافتي رقص، الڳ کاڌا، رانديون ۽ لباس وغيره رکن ٿا. انھ. جي مادري ٻولي اڪثريت ۾ انگريزن ٿي چڪي آهي پر آئرش ٻولي بطور مادري ٻولي پڻ ڳالھائي وڄي ٿي ۽ ريپبلڪ آف آئرلينڊ جي اھا پھرين سرڪاري ٻولي آھي. ھتان جا ماڻھو پھرين بت پرست مقامي مذھبن سان تعلق رکندڙ ھئا جنھن بعد چوٿين کان اٺين صدي عيسويءَ دوران ھتي جا ماڻھو عيسائيت ۾ داخل ٿي ويا. ھنن ماڻھن کي عيسائي درويشن ۽ عالمن جي قوم پڻ سڏيو ويندو هو.
بربر
بربر اتر آفريڪا جي قديم ٻوليون، ثقافت ۽ ماڻھن جو نالو آهي. بربر يا امزائغي ڏکڻ ۾ صحارا رڻپٽ، اوڀر ۾ مصر کان رومي سمنڊ وارو اتر آفريڪا جو پورو حصو ويندي اولھ آفريڪا جي ڪينري ٻيٽن تائين رھندڙ ھيا. تاريخ جي مختلف دؤرن ۾ بربر ماڻھن ھر مذھب جي رواہتن تي اثرانداز ٿيندا آيا آھن جن ۾ قديم بت پرست مذھب، عيسائيت، يھوديت ۽ اسلام شامل آهن. موجوده دؤر ۾ بربر اڪثريت ۾ سني اسلام سان تعلق رکندڙ آهن. اھي اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمان ٿيڻ شروع ٿيا ۽ اھو سلسلو ٻہ سؤ سالن ۾ پورو ٿيو. اھي اسپين جي فتح ۾ پڻ اسلامي لشڪر ۾ شامل ھيا. انھن جو عربن سان تعلق ھميشه دوستاڻو نہ رھيو ڇو تہ عرب انھن کي نسلي برتري جتائيندا ھيا. ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ بربر ماڻھن الموراوي ۽ الموحد شاھي خاندانن کي اڀاريو جن اسپين ۽ اتر آفريڪا جي حڪمراني ڪئي. بربر مانھن جو ماريني (1196–1464) ۽ فاطمي (909–1171) حڪمراني ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. موجوده دؤر ۾ بربر ماڻھو مصر ، لبيا ۽ تيونس ۾ ننڍڙين برادرين ۾ رھندڙ آھن پر اھي الجيريا، نائيجيريا ۽ ماريطانيہ ۽ خصوصاً مراڪش ۾ وڏي تعداد ۾ رھن ٿا. مراڪش جي 40 سيڪڙو آبادي بربر آھي. انھن جو چڱو تعداد يورپي ملڪن فرانس، بيلجيم ۽ نيدرلينڊ ۾ رھندڙ آھي. لفظ بربر يوناني ۽ رومن لفظ باربيرين سان ھڪجھڙائي رکڻ تي ھم عصر عالمن انھن لاء امازيگ (واحد) يا امازيگين (جمع) لفظ استعمال ڪيو. اڄوڪي دؤر ۾ بطور مادري زبان ڳالهائي ويندڙ بربر ٻولي کي ايمازائغ سڏين ٿا.
حوالا
زمرو:بربر ٻولي زمرو:اتر آفريڪا زمرو:اسپين زمرو:بربر قبيلا زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:مراڪش
سنڌو ماٿري جي تهذيب
thumb|سنڌو ماٿريء ۾ رهندڙ ماڻھن جون کوپڙيون _ جيڪي اڄ به ڀارتي عجائب گھرن ۾ محفوظ آهن۔ thumb|ڪوئٽه ۾ لڌل ٿانء جيڪو تقريبن 2500_1900 قبل مسيح ۾ ٺاهيو ويو هيو. سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب(انگريزي: Indus Valley Civilization) سن 3300 کان 1700 قبل مسيح تائين قائم رھڻ واري انسان جي چند شروعاتي تھذيبن مان هڪ آهي. هي سنڌو ماٿريء جي ميدان ۾ سنڌو درياھ ۽ ان ۾ ڪرندڙ دريائن جي ڪنارن تي شروع ٿي. موهن جو دڙو ۽ ھڙپه هن جا اهم مرڪز هيا. هن تھذيب جا ماڻھو  گھر پڪين سرن سان ٺاهيندا هيا. انھن وٽ ڏاند گاڏيون هيون، هو چرخي ۽ کڏي تي ڪپڙا ٺاهيندا هيا، مٽي جي ٿانون ٺاهڻ جا ماهر ھيا. هاري، لوھار، ڪنڀر ۽ مستري سنڌو ماٿري جي تھذيب جا اڏيندڙ هيا .
سنڌ جي وادي مان مراد سنڌوندي ۽ انجي معاون درياهن جهلم، چناب، راوي، ستلج ۽ ڪابل جي آس پاس جي ميداني علاقن کي عرف عام ۾ "سنڌ جي وادي" چيو ويندو آهي۔ سنڌ جي وادي هماليہ، قراقرم ۽ هندوڪش جي پهاڙي سلسلن کان نڪرڻ وارن درياهن سان سيراب ٿئي ٿي ۽ ان پهاڙي سلسلن جي ڏکڻ ۾ واقع آهي۔ تقريباََ پورو پاڪستان سنڌ جي وادي تي مشتمل آهي۔ زرخيز زمين، مناسب پاڻي ۽ موزون گرمي پد جي وجھ سان سنڌ جي وادي زراعت ۽ انساني رهائش جي لاءَ موزون آهي۔ ان ئي وجھ سان انسان جون ابتدائي وستيون سنڌ جي وادي ۾ آباد ٿيون جيڪي بالآخر سنڌ جي تهذيب (انگريزي: Indus valley civilization) چَورايون۔
سوٽي ڪپڙو جنھن کي انگريزي ۾ ڪاٽن چوندا آهن اهو به هنن جي ايجاد هئي. کنڊ ۽ شطرنج دنيا جي لاء هن تھذيب جا انمول تحفا آهن. سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب جي دولت هزارن سالن کان ماڻھن کي پنھنجي طرف ڇڪيو آهي.
گُمان ڪيو ويندو آهي ته هندستان ۾ تمدن جو بنياد آرين 1500 قبل مسيح ۾ وِڌو هيو. ان کان پهرين هتان جا رهاڪو جھنگلي ۽ تھذيب کان نا واقف ھيا. پر بعد جي تحقيقن هن نظريي کي تبديل ڪري ڇڏيو ۽ هن ملڪ جي تاريخ کي ڏيڍ ھزار سال پوئتي ڪري ڇڏيو. موهن جي دڙي ۽ هڙپه جي آثارن جي دريافت ٿيڻ کان پوء خبر پئي ته هتان جا رهاڪو آرين جي اچڻ کان ڪافي اڳ تھذيب ۽ تمدن جا مالڪ هيا.
اهميت
هن تهذيب ۾ وڏن شهرن جي موجودگي ان ڳاله جو ثبوت آهي ته آبادي گهڻي هئي. ملڪ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پڪين سرن جو ڪثرت سان استعمال ان ڳاله جو ثبوت آهي ته هتي وڏا جهنگ به هيا.ٿانون ۽ مهرن تي جانورن جون شڪليون پڻ جهنگن جو ثبوت آهن. جانورن ۾ گينڊو، شينهن، مينهن ۽ هاٿي گهڻي تعداد ۾ هيا ۽ واڳن جو پڻ ثبوت مليو آهي. رڇ جا ڪجه نسل، بندر، نوريئڙو ۽ طوطو به مليو آهي. هرڻ ۽ ان جي نسل جو هڪ ٻيو جانور به مليو آهي.
هن تهذيب جا نُمايان شهر موهن جو دڙو، هڙپه، چانھين جو دڙو، ستگڪن جو دڙو، بالاڪوٽ وغيره آهن.
مرڪزي حڪومت
ماهر سنڌ جي تهذيب لاءِ سلطنت جو لفظ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪندا آهن پر پگٽ ۽ ويلز مٿاڇري طور انڊس امپائر جو لفظ استعمال ڪيو آهي. اڪثر ماهرن جو رجحان اهو آهي ته هن کي سلطنت نٿو سمجهي سگهجي. پر ڪجھ حقيقتون اهڙيون آهن جن جي ٻي تشريح هن وقت تائين ممڪن نه ٿي سگهي آهي. سنڌو ماٿريءَ جي صنعتي پيداوار جي زبردست هڪجهڙائي هن خيال جي ضرور گنجائش پيدا ڪري ٿي تہ هتي هڪ طاقتور مرڪزي حڪومت موجود هئي، جيڪا سڄي علائقي کي ڪنٽرول ڪندي هئي. انکان علاوه پيداوار ۽ تقسيم جو هڪ مربوط سلسلو هيو جنهن کي ڪنٽرول ڪري پئي. رستن جي حفاظت جو هڪ سٺو نظام هيو.موهن جو دڙو ۽ هڙپه همعصر شهر آهن، جيڪي غالبن گڏيل دارالحڪومت هيا. انهن ٻنهي شهرن جي اندر اوچا ۽ وڏا قلعا هيا، جنهن جي ڪري اهو خيال ڪيو ويندو آهي ته هي دارالحڪومت هيا.
ملڪ جي ڪُنڊ ڪُڙڇ ۾ مصنوعات ۽ دستڪارين ۾ گهري هڪجهڙائي صرف مرڪزي حڪومت جي سخت قانونن جو نتيجو نه هئي بلڪہ سماج جا تجارتي قانون به - جن کي مذهبي رنگ لڳل هو- يقينن ڏاڍا سخت هوندا جن تي لفظ به لفظ عمل ٿيندو هيو. هر علائقي ۾ اوزار هڪ جهڙا هيا. سرن جي ماپ، گهرن جو نقشو، وڏين گهٽين جي ترتيب مطلب ته سڄي شهر جي ٽائون پلاننگ هڪ جهڙي هئي.
تهذيب جو بيهجي وڃڻ
موهن جي دڙي ۾ ڪُل نو رهائشي سطحون ڪڍيون ويون آهن، انهن مان ڪافي جڳهن تي ٻوڏ جي تباه ڪارين جو ثبوت ملي ٿو. پر انهن مختلف دورن ۾ ڪجه فرق نٿو ملي. نه ٻولي تبديل ٿي نه رسم الخط، هڪ اهڙي زمين تي جتي ٻولي ڪافي شڪليون اختيار ڪيون هجن ۽ رسم الخط بار بار سڄو تبديل ٿيو هجي، اُتي هڪ ئي رسم الخط جو تسلسل هن تهذيب جي بيهڻ جو وڏو ثبوت آهي.
هنن ٻين قومن سان سوين سالن جي تعلق مان ڪجه به حاصل نه ڪيو. نه ئي انهن جي بدلجندڙ صنعتي طريقن مان ڪجھ سکيو. جنهن جو مطلب آهي ته بيهڪ جا سبب اندروني ۽ مضبوط هيا ۽ ٻاهريان اثر ڪمزور هيا.
هن تهذيب ۾ ڦهلاءُ جي کوٽ ھُئي، هيءَ تهذيب سنڌو درياھ ۽ اُن سان لاڳاپيل درياهن کان اڳتي نڪري نه سگهي.
سنڌو ماٿري ۽ پٿر جو دور
سنڌو ماٿر اندر پراڻي پٿر دور جي انسانن جي رهائش جا هنڌ ۽ سندن استعمال جا اهي اوزار بہ لڌا ويا آهن، جيڪي هن پٿر مان جوڙيا ويا هئا. ويجهر ۾ ماهرن پنجاب صوبي جي پوٺار ريجن ۾ راولپنڊي ويجهو ”سون ندي“ جي ڪناري سون ماٿر مان انهن اوائلي انسانن جا اوزار ۽ رهائشي آثار ڳولي لڌا اٿن. جن جي عمر 5 لک سال مقرر ڪئي اٿن ۽ ان دور کي ”سون ڪلچر“ جو نالو ڏنو اٿن. ماهر ”سون ماٿر“ مان لڌل اوزارن بابت چون ٿا ته اِتان جيڪي اوزار صفا هيٺين تھہ تان مليا آهن، سي سون ڪلچر جي مٿئين تھہ تي رهندڙ ماڻهن کان اڳ جي آبادي جا آهن ۽ انهن کي سون ڪلچر کان اڳ جا اوزار ڪوٺيو اٿن. سون ماٿر مان مليل پٿر دور جي انسانن جي رهائشي آبادي جو تعلق ٻن دورن سان آهي. صفا آخري دور جي عمر 5 لک سال ٿيندي ۽ ٻيو تھہ 4 کان 2 لک سال جي وچ جو آهي. پهرين تھہ تان اڻ گهڙيا پٿر مليا آهن، ان دور جا ماڻهو اڃا پٿرن کي گهڙڻ ۽ انهن کي استعمال ۾ آڻڻ لاءِ مختلف شڪليون ڏيڻ ڪو نه سکيا هئا. هو استعمال لائق پٿر گڏ ڪندا هئا. پر ٻئي دور جا ماڻهو ڪجهه ترقي ڪيل ڏسجن ٿا. جن پٿر مان ڪهاڙيون، تيرن جا منهن ۽ ٻيو وڍ ٽُڪ جو جهڙو تهڙو سامان تيار ڪري ورتو هو. ان وقت به هو اڃا کاڌو گڏ ڪندا هئا ۽ شڪار ڪندا هئا. مال ڌارڻ يا پوکي راهي ڪرڻ تائين سندن شعور ڪو نه پهتو هو. سون ماٿر ۾ رهندڙ پٿر دور جي انسانن بابت قديم آثارن جي مشهور ماهر سر مورٽيمر ويلر جو رايو آهي تہ، ”پاڪستان (سنڌو ماٿر) ۾ سڀ کان پراڻي ۾ پراڻي انساني آباديءَ جي ثابتي اسان کي راولپنڊي ويجهو سون نديءَ جي ڪنارن تي اڻ گهڙيل پٿرن جي صورت ۾ ملي آهي. اتان مليل اوزارن ۾ ڪي سادي نموني جا ڇُرا ۽ ڪهاڙيون مليون آهن، جيڪي لڳ ڀڳ 5 کان 3 لک سالن جي عمر جا ٿيندا.“
هي سون مان مليل اوزار لوڻي ندي (ننگر پارڪر) جي اوزارن سان مشابهت رکندڙ ۽ هم عمر آهن. هي اهي ئي اوزار آهن، جن سان هاڪڙو تمدن جا ماڻهو ڪم ڪار ڪندا هئا. ماهر سون مان لڌل اوزارن متعلق چون ٿا ته اهي روهڙي ۽ سکر جي هنڌن تان لڌل ابتدائي پٿر جي اوزارن جي سڌريل شڪل آهن. اهي اوزار سکر کان سواءِ واگهو در ڪراچي مان پڻ مليا آهن. لئمبرڪ ان جي تصديق ڪئي آهي ته ڪراچي جي اڀرندي ڪپر تي واگهي در وٽ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ پڻ اهڙن اوزارن جي ڪجهه سڃاڻپ ڪئي وئي آهي. ان دور جي پٿر دور جي انسانن جا اوزار بياس ندي (پنجاب) جي ماٿريءَ مان پڻ مليا آهن. انهن آثارن جو انڪشاف آثار قديمہ جي ماهر ب ب لال ڪيو هو ته بياس نديءَ جي ماٿر ۾ پراڻي پٿر دور جا اوزار مليا آهن.
مٿي بيان ڪيل ”سون ڪلچر“ انهن ماڻهن جو ئي آهي، جيڪي سنڌ، بلوچستان ۽ پنجاب تائين پکڙيل هئا، ميدانن ۾ رهندا هئا. انهن ڏينهن ۾ موسم اڃا خشڪ هئي. جڏهن برفباري شروع ٿي، هوائون گِهمجي ويون ته انسانن لاءِ کليل ميدانن ۾ رهڻ مشڪل ٿي پيو. جنهن ڪري هنن برفباريءَ کان بچڻ لاءِ غارن کي رهائش لاءِ استعمال ڪيو. جڏهن ته هن کان اڳ اوائلي انسان اڃا غارن جو رخ ڪو نه ڪيو هو. جيئن ته سنڌ اندر جبلن ۽ غارن جو تعداد جهجهو موجود هيو، ان ڪري سنڌونديءَ ۽ ٻين ندين ۽ ڍنڍن جي ڪنارن تي رهندڙ انسانن غارن ۾ پناهہ ورتي ۽ اُتي وري نئين زندگيءَ جو آغاز ڪيو. انهن غارن مان ملندڙ پٿر جي اوزارن جي باقيات مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته هو ميداني علائقن ۾ رهندڙ پنهنجن ابن ڏاڏن کان وڌيڪ ترقي ڪري چڪا هئا.
پراڻي پٿر دور جي ماڳن جي وڌيڪ چوک چڪاس ڊسمبر 1975ع ۾ برطانيه جي ڪيمبرج يونيورسٽيءَ جي آرڪيالاجي شعبي جي ماهر ڊاڪٽر الچين ۽ سندس زال ۽ ٻين ٻن ميمبرن سنڌ اندر شروع ڪئي. هنن دعوى ڪئي آهي ته، ”سنڌ ۾ پٿر دور جي انسانن طرفان اوزار ٺاهڻ جي ڪارخانن وارا هنڌ، ماڳ ۽ مڪان موجود آهن...... اسان روهڙيءَ وارين ٽڪرين ۽ حيدرآباد ويجهو اهڙا آثار معلوم ڪيا آهن ۽ اهڙا ماڳ ۽ مڪان ڏٺا آهن، جن کي پٿر جي دور جي اوزارن ٺاهڻ جي ڪارخانن جا هنڌ چئي سگهجي ٿو.“ انهن آثارن بابت ڊاڪٽر الچين جي راءِ آهي ته اهي آثار پنهنجي خاص نوعيت وارا هنڌ آهن، جن جهڙا دنيا ۾ هن کان اڳ فقط مصر ۾ مليا آهن. پروفيسر الچين هتان مليل اوزارن کي پراڻي پٿر دور جا اوزار سڏيو آهي ۽ انهن جي عمر 50 هزار سال ق - م مقرر ڪئي اٿائين.
حوالا
<div class="reflist" id="cx122" style=" list-style-type: decimal;" data-source="122" data-cx-state="source" data-cx-weight="182" contenteditable="true">
پڻ ڏسو
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:پاڪستان جي جاگرافي زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب سنڌ زمرو:سنڌ جي تاريخ
ھالاڻي واري جنگ
ھالاڻي واري جنگ سنڌ جي ڪلھوڙن جي آخري حاڪم ميان عبدالنبي ڪلھوڙو جي فوج ۽ مير فتح علي جي ٽالپرن واري فوج جي وچ ۾ 1782 ۾ قديم شھر ھالاڻي لڳ موجوده نيشنل ھاء جي ڀرسان لڳي ھئي جنھن سان سنڌ م ڪلھوڙن جي. حڪمراني جو خاتمو ٿيو ۽ ٽالپرن جي حڪمراني جي شروعات ٿي.
ميرن جي فوج
ٽالپورن جي فوج مير فتح علي خان جي اڳواڻيءَ هيٺ لڙائيءَ لاءِ ميدان ۾ آئي. مير باگو خان، مير الهيار خان ۽ مير ٺارو خان پڻ پنهنجا فوجي دستا وٺي اچي جنگ ۾ شامل ٿيا. اهڙيءَ طرح سان ٽالپورن جي فوج ۾ ڇهه هزار کن سپاهي هئا. مير سهراب خان، نندو خان ڀرڳڙي ۽ ٻيا ٽالپور سردار ٽيهن هزارن جي لڳ ڀڳ سپاهين سان اچي انهي جنگ ۾ شريڪ ٿيا.
جنگ جو ميدان
هن موجوده دور ۾ هالاڻي جي جنگ واري انهيءَ ميدان تي قومي شاهراهه جي وٽ سان هڪ ننڍڙي هڪ قبائين مسجد شريف ٺهيل آهي. انهي مسجد جي ڪُنڊ تي نواب شاهه ضلعي جي اي ڊي ايم محترم حاجي محمد صديق ميمڻ پنهنجي ايامڪاري ۾ لوهي تختي تي انگريزي ۾ هڪ يادگار ڪتبو لڳرايو. روينيو رڪارڊ موجب لڙائي جو ميدان چئن ديهن ۾ آهي، جهڙوڪ: پير وتيو، هالاڻي، بهلاڻي ۽ نئون آباد. قومي شاهراهه جي وٽ سان جنهن هنڌ مٿيون ڪتبو لڳل آهي، اهو قبرستان ”دلو مشائخ“ جي نالي سان سڏجي ٿو. هن مقام ۾ ڪلهوڙن جو ٺهرايل ڦاسي گهاٽ پڻ آهي، جنهن کي عام ماڻهو ”سُورِي“ ڪري چوندا آهن. ٽالپورن واري مقام کي ”پير بالو“ جو قبرستان ڪري سڏيندا آهن. اهو قبرستان هالاڻي – محرابپور ريلوي لائين جي ڏکڻ ۾ آهي.
لڙائي
ٻئي لشڪر اچي هڪٻئي جي آمهون سامهون ٿيا ۽ ڏاڍي خوفناڪ جنگ لڳي. محمد حسن کهاوڙ، ڪلهوڙن جي طرفان نهايت ئي بهادري سان وڙهيو، پر آخرڪار مير فتح علي خان جي هٿان مارجي ويو، انهي جنگ ۾ ٽالپورن جي سوڀ ٿي، ميان عبدالنبي ڀاڄ کائي بهلاڻيءَ جي ڀرسان اتر ۾ هڪ ڍنڍ ۾ ڪاهي پيو ۽ پنهنجن چند جانثارن سان جان بچائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. ميان صاحب ٻيڙيءَ ۾ سوار ٿي، درياهه پار ڪري، ٽڪرن ڏانهن رخ رکيو. جتان پوءِ جوڌپور ڏانهن ڀڄي وڃي پناهه ورتائين. فتحنامي جي مصنف انهي جنگ جي تاريخ ”فتح علي“ 1196هه مان ڪڍي آهي، جا انهيءَ لفظ جي ابجد جي حساب موجب ٻيڻي آهي. (27) ميان عبدالنبي خان غريب الوطني ۽ بيوسيءَ جي حالت ۾، سنڌ جي تخت ڏانهن حسرت ڀريل نگاهن سان نهاريندي سن 1220هه/1805ع ۾ ”راجنپور“ ۾ وفات ڪري ويو.
جنگ کان بعد
مير فتح علي خان هالاڻي جي جنگ ۾ فتح حاصل ڪرڻ کانپوءِ نوشهري فيروز ۾ هڪ فاتح جي حيثيت سان اچي درٻار ڪئي، انهي درٻار ۾ ڌڱاڻو خان جتوئي ۽ تاجو جتوئي، مير صاحب وٽ اچي پيش پيا ۽ معافي ورتائون. ميان عبدالنبي جي ڪيترن طرفدارن نئين حاڪم جي اطاعت ۽ وفاداري جو حلف کنيو. مير فتح علي خان پنهنجي فوجي سردارن کي وڏا انعام اڪرام ڏنا.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
تڏ
تڏ :  Crickets :گريلس ڪيمپيسٽرس:جو تعلق گرلڊاء يا گرلڊي  Gryllidae ڪٽنب سان تعلق رکندڙ جيت جو نالو آهي جيڪو ٻوڙن واري تڏ يا ٽٽيگنائيڊاء (Tettigoniidae) جو مائٽ آھي ۽ بيبي گھوڙي(grasshopper) جو پري جو مائٽ آھي. گرلڊاء ڪٽنب جي  جيتن جا جسم سلينڊر وانگر گولائي ۾ ھوندا آھن, کين گول مٿا جن ۾ اينٽينائون ھونديون آھن ۽ ان جي پٺيءَ تي پليٽ وانگر ھڪ لسو ۽ نمايان ڍڪ ھوندو آھي جنھن کي پرونوٽم (pronotum) چوندا آهن. گرلڊاء جو پيٽ جتي ختم ٿيندو آھي اتي ٻہ ميخون (cerci) ھونديون اٿس. مادي جيتن کي  پيٽ جي آخري ڇيڙي تي آويپوزيٽر  (ovipositor) ھوندو آھي جيڪو پڇ وانگر ھوندو آھي ۽ آنا لاھڻ استعمال ٿيندو اٿس. انھن جي پٺين ٽنگن جون رانون (femora) وڏيون ھونديون آھن جيڪي ان کي ٽپ ڏيڻ ۾ طاقت ڏينديون آهن ۽ آھي جھليدار (membranous) جيڪي ساڪن رھڻ وقت چٻيو ھونديون آھن. انھن جا پر سخت ء چمڙيءَ نما ڍڪ (elytra) ھوندا آھن.گرلڊاء خاندان ۾ تڏين جا ڪجھ اھڙا قسم بہ آھن جيڪي جسم جي انھن حصن کي ھڪٻئي سان مھٽي چر چر جو آواز (chirping) ڪڍنديون آهن. انھن جو ڊگھي ۾ ڊگھو قسم ڍڳي تڏ (bull cricket) جنھن کي بائيولاجي ۾ برانڪي ٽروپز (Brachytrupes) چوندا آھن ان تڏ جي ڊيگھ 5 cm آھي. ڌرتيءَ تي تڏن جي گرلڊاء يا گرلڊي خاندان ۾ 900 قسم ملي چڪا آهن انھن مان سندن سڀ کان گھڻو تعداد  ڌرتي جي  ٽراپيڪل پٽي ۾ ملي ٿو. انھن جون رھڻ جون جايون ٻيلن، وڻن ٻوٽن، چراگاهن، سمنڊ ڪنارن ۽ غارن ۾ ھونديون آھن. تڏ رات جو جيت آھي ۽ پنھنجي تکي آواز جي ڪري مشھور آھي. اھو آواز نر مادين کي متاثر ڪرڻ لاء پنھنجي جسم ۾ حرڪت آڻي ڪڍندا آهن.مرزا قليچ بيگ پنھنجي ڪتاب ۾ تڏ جو ذڪر ڪندي لکي ٿو تہ: "وڏي تِڏ موچاري ننڍي مڪڙ جيڏي ٿيندي آهي. اُها وڻ جي پاڙ ۾ زمين منجهه ٽنگ ڪري رهندي آهي، رات جو ٻاهر نڪري آواز ڪندي آهي ۽ سلا زيان ڪندي آهي؛ انهيءَ کي مارڻ جو رستو اهو آهي ته سندس ٽُنگ سهي ڪري منجهس پاڻي وجهبو ته نڪري ايندي. پوءِ وٺي ماري ڇڏجيس".
حوالا
ذمرو:جيت ذمرو: گرلڊاء ذمرو: گرلڊي
خارجي ڳنڍڻا
ذمرو:تڏيون ذمرو:اينسيفيرا ذمرو:جيتن جي پالنا
ڄام مبارڪ خان جو مقبرو
thumb|ڄام مبارڪ خان جو مقبرو thumb|ڄام مبارڪ خان جي مزار جو ٻاهريون ڏيک
ڄام مبارڪ خان جو مقبرو (انگريزي:Tomb of Jam Mubarak Khan)سنڌ جي ٺٽو ضلعو جي شھر ٺٽو ڀرسان مڪلي جي تاريخي قبرستان ۾ واقع آهي. سندس مقبري جو بنياد جمادالاول مهيني، 895ھ بمطاق 1490ع ۾ رکيو ويو جيڪو سما گهراڻي جي حڪمران ڄام نظام الدين سمو عرف عام ڄام نندي جي دور ۾ مڪمل ٿيو. ڄام مبارڪ اصل ۾ ڄام نظام الدين جو پُٽ هو. ڄام مبارڪ خان کي خان الاعظم جو لقب مليل هو جيڪو مغلن (منگولن) سان لڙندي 895ھ بمطاق 1490ع ۾ شهيد ٿيو هو. جڏهن 890ھ بمطاق 11485ع ۾ شاھ بيگ ارغون سبي تي حملو ڪري ڄام نندي طرفان سبيءَ تي مقرر بهادر خان کان قلعو کسي پنهنجي ڀاءُ محمد حوالي ڪيو ته محمد سنڌ جي آڪيڙي ۽ چانڊڪا پرڳڻن تي به قبضي جي ڪوشش ڪئي. ڄام نظام الدين ڄام مبارڪ خان جي سربراهيءَ ۾ فوج موڪلي جنهن محمد مغل تي ڀرپور حملو ڪيو. نتيجي ۾ محمد ارغون مارجي ويو ۾ سبي ٻيهر ڄام نندي جي حڪمراني ۾ شامل ٿي. مڪليء ۾ سمن حڪمرانن منجهان ڄام مبارڪ خان جو پهريون مقبرو آهي جنهن جو بنياد (895ھ بمطاق 1490ع) رکيو ۽ رازن ڪتبا لکيا.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌي سورما زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:ٺٽو ضلعو
حڪم بن عوانا ڪلبي
حڪم بن عوانه ڪلبي: تميم جي وفات کانپوءِ عراق جي گورنر جنرل خالد قشري خليفي کان منظوري وٺي حڪم بن عوانہ ڪلبي کي سنڌ جو گورنر ڪري موڪليو، جيڪو پاڻ سان گڏ فاتح سنڌ محمد بن قاسم جي پٽ عمرو بن قسم کي به وٺي آيو. بلاذري مطابق تميم کان پوءِ خالد جي سفارش سان حڪم بن عوانه ڪلبي سنڌ جو حڪمران مقرر ٿي آيو. هي پاڻ سپاهيانه طبيعت جو ماڻهو نه هو ۽ انهي ئي سببان خراسان جي حڪومت وقت هو هڪ وڏي الزام هيٺ اچي معزول ٿيو هو، تنهنڪري محمد بن قاسم جي پٽ عمرو کي ٻانهن ٻيلي طور پاڻ سان وٺيو آيو، جو سپهه گيري ۾ وڏو هوشيار ھيو. سمورا اختيارات ان جي هٿ ۾ ڏيئي ڇڏيا ۽ هن جي ئي مرضي مطابق حڪومت ڪرڻ جو ارادو ڪيو.
تفصيلي تعارف
حڪم جڏهن هتي پهتو ته ڏٺائين هر طرف رتوڇاڻ لڳي پئي هئي، ان وقت ڪو اهڙو ٺڪاڻو نه هو جنهن کي مسلمانن جو مضبوط ڳڙهه بڻائي سگهجي. رحيمداد خان مولائي شيدائي مطابق ھن جو نالو حڪم بن عوام ھيو. تميم کان پوءِ، خالد جي سفارش سان، حڪم بن عوام ڪلبي سنڌ جو والي ٿي آيو ۽ پاڻ سان فاتح سنڌ غازي محمد بن قاسم رحه جي فرزند عمرو کي ساڻ وٺي آيو، جو پيءُ وانگر فن سپه گيري ۾ ماهر هو. حڪم جي ڏينهن ۾ سنڌ جي حالت ابتر هئي. ننڍن ڳوٺن کان سواءِ شهر جا نو مسلم سڀ مرتد ٿي ويا هئا. شهرن ۾ امن امان ڪين هو، تنهن ڪري هن سنڌو نديءَ جي ڇوڙ کان اوڀرندي طرف نئون شهر ’محفوظه‘ آباد ڪرايو. عمر بن محمد قاسم گهڻيون سوڀون حاصل ڪيون. سندس سوڀن جي يادگار لاءِ سنڌو نديءَ جي اولهندي ڪپ تي هڪڙي ٻيٽ تي هڪ ٻيو ’منصوره‘ تعمير ڪرايو ويو، جو پڇاڙيءَ ۾ سنڌ جو تختگاهه ٿي رهيو. سنڌ جا جيڪي به شهر دشمنن فتح ڪيا هئا، سي حڪم جي زماني ۾ عمرو فتح ڪيا هئا. 6 ربيع الثاني سنه 125هه ۾ هشام بن عبدالملڪ وفات ڪئي ۽ سندس گاديءَ تي وليد بن يزيد عبدالملڪ ويٺو، جنهن خالد قسريءَ کي عراق جي گورنريءَ تان معزول ڪري، يوسف بن عمرو کي گورنر مقرر ڪيو. يوسف ثقفيءَ خالد جي مقرر ڪيلن والين سان بدسلوڪي اختيار ڪئي. خالد، حڪم بن عوامه جو مربي هو. هوڏانهن هو عراق جي گورنريءَ کان معزول ٿي ويو ۽ هيڏانهن ساڳئي وقت حڪم بن عوامه هندن جي هڪڙي لشڪر سان سنڌ ۾ وڙهندي شهيد ٿي ويو. حڪم جي ڏينهن ۾ ڪيترائي سنڌي عراق، حجاز ۽ دمشق ۾ وڃي ساڪن ٿيا هئا ۽ ڪيترائي ملازمت ۽ فوجي نوڪرين سانگي عراق ۽ شام تائين پهتا هئا. وليد ابن يزيد شرابي هو، ايتري قدر شراب جو شوقين هو، جو هن شراب جو هڪڙو حوض تيار ڪيو هو.
محفوظا شهر جو بنياد
حڪم پهريون ڪم اهو ڪيو جو سنڌو درياءَ جي منڍ ۾ اوڀر طرف 113هه (32 ـــ 731ع) تي شهر محفوظا جو بنياد رکيائين ۽ پوءِ سنڌ ۾ ٽڙيل پکڙيل انهن عربن کي اچي آباد ڪيائين، جن سنڌ جي فتح ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو هو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي مسلمانن جي اصل طاقت هئا. حڪم جڏهن پنهنجي قبيلي جي ساٿين کان ان نئين اڏجندڙ شهر جي نالي جي صلاح ورتي ته ڪنهن دمشق چونڊيو ته ڪنهن حمص ۽ ڪنهن تدمر رکڻ لاءِ چيو. (تدمرجي عربي ۾ معنيٰ برباد ٿيڻ آهي) حڪم اهو نالو ٻڌي رڙ ڪندي چيو دمر الله عليک يا احمق (بيوقوف خدا تو کي برباد ڪري) چڱو مان ان جو نالو محفوظ رکان ٿو. ان کان پوءِ حڪم محفوظا شهر کي سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ۽ پاڻ اتي ئي رهي پيو. حڪم پاڻ سان گڏ آيل محمد بن قاسم جي ڳڀرو پٽ عمرو جيڪو ڏاڍو سياڻو ۽ سيبتو هو، کي سپه سالار بڻائي لشڪر سان گڏ باغين جي پاڙ پٽڻ لاءِ روانو ڪيو. عمرو بن قاسم هر هنڌ سرڪشن جا ڪنڌ ڀڳا ۽ انهن کي فرمانبردار بڻايو. عمرو ڪيترائي علائقا فتح ڪري پنهنجي پيءُ جي روايت کي پاڻي ڏنو.
منصوره جو بنياد
عمرو بن قاسم جڏهن سنڌ ۾ اسلام جو ڌاڪو ڄمائي ۽ مسلمانن جا پير پختا ڪري موٽي رهيو هو ته 120هه (737ع) ۾ پنهنجي ڪاميابين جي يادگار طور سنڌو درياءَ جي اولهندي ڪناري تي محفوظا جي بلڪل سامهون هڪ شهر (منصوره) جو بنياد رکيائين، جيڪو پوءِ سنڌ جو دارالحڪومت بڻيو.
عراق جي گورنر جنرل جو تبصرو
عراق جو گورنر جنرل خالد قشري سنڌ جي ماڻهن جي باري ۾ چوندو هو ته ”اهي به ڏاڍا عجيب ماڻهو آهن جو جڏهن انهن تي عرب جو دريا دل ۽ سخي انسان تميم کي مقرر ڪيو ته هو ان کان ڪاوڙجي ويا ۽ بخيل ترين حاڪم ڏنو مان ته کانئس ڏاڍا خوش ٿيا.“ بلاذري لکي ٿو تہ سنڌ جا اُهي سڀ شهر جن تي دشمن قابض ٿي ويا هئا حڪم جي زماني ۾ عمرو وري ٻي دفعي فتح ڪري ورتا. هن جي حڪومت ۾ سنڌ جا ماڻهو بلڪل خوش رهيا ۽ اسلام جي غلبي سان هر جڳهه امن و امان قائم ٿي ويو. خالد قسري اڪثر تعجب ڪندو هو ته مون هڪ فياض جوان مرد عرب (تميم) کي سنڌ جو والي مقرر ڪيو ته هر طرف کان ناراضپي جو آواز کڙو ٿي ويو ۽ ان کان پوءِ مون سڀني کان زياده بخيل ۽ نالائق شخص (حڪم) کي موڪليو ته اُن کان سڀ ماڻهو راضي ٿي ويا ۽ جيڏانهن تيڏانهن تحسين ۽ مرحبا جو آواز بلند ٿي ويو. .
آخري ايام ۽ موت
120 هه ۾ خالد ڦري جي جاءِ تي عراق جو گورنر جنرل يوسف بن عمر ثقفي کي ڪيو ويو. گورنري جون واڳون وٺندي ئي هن خالد جي رکيل سڀني عملدارن کي هٽائي ڇڏيو. حڪم به خالد طرفان ئي مقرر ٿيل هو ان ڪري هو سوچڻ لڳو ته اهڙو ڪوئي ڪارنامو ڪجي جنهن سان يوسف جي دل ۾ گهر ڪجي نه ته عهدي ڇڏڻ واري خواري کان موت بهتر آهي. اتفاق سان انهن ئي ڏينهن ۾ سنڌين جي هڪڙي جماعت بغاوت ڪري وڌي، حڪم انهن کي سيکت ڏيڻ لاءِ پنهنجو نالو روشن ڪرڻ واسطي جنگ ۾ وڏي دليري سان وڙهندو رهيو ۽ آخر 221هه (738ع) ۾ شهادت جو جام نوش ڪيائين. حڪم سنڌ جي اندرين ۽ ٻاهرين انتظامن کي سڌاريو ۽ وڏي سياڻپ سان حجازي ۽ يمني مسلمانن جي وچ ۾ هلندڙ جهيڙو ٽاريو، جيڪي ان وقت سنڌ ۾ آباد هئا. نه ته اها گهرو ويڙهه سنڌ لاءِ ڏاڍي ڪنڊائتي ثابت ٿئي ها. انهيءَ حڪم سان منذر بن زبير هباري به آيو هو جنهن جي پوٽي هتي حڪومت ڪري هباري حڪومت جي پيڙهه رکي.
غلام حسين رنگريز
جنم
غلام حسين رنگريز 18اپريل 1945ع تي ميرپور بٺوري ۾ شفيع محمد رنگريز جي گهر ۾ جنم ورتو.
ادبي اوسر
غلام حسين رنگريز (Ghulam Hussain Rungraz) کي اسڪول جي زماني کان وٺي ادبي ڪتابن جي پڙهڻ، مضمونن ۽ شعرن لکڻ سان خاص دلچسپي رهندي آئي. تنقيد، شاعري ۽ فلسفو، علم، ۽ فن سندس وڻندڙ موضوع هئا. انهن ڏينهن ۾ ميرپور بٺوري ۾ ”بزم ادب“ ۽ ”تحريڪ تعمير ادب“ جون ادبي محفلون ٿينديون هيون. جن ۾ رنگريز سرگرميءَ سان حصو وٺندو هو ۽ انهن ادارن سان سلهاڙجڻ سان سندس لکڻين ۾ پختائي، مقصديت، رنگ ۽ رچاءَ پيدا ٿيو. اڳتي هلي سندس لاڳاپو سنڌي ادبي سنگت سان ٿيو، جنهن جي ڪري مٿس جديد ۽ ترقي پسند اثرن رنگ ڄمايو.
سنڌي ادبي سنگت سان لاڳاپو
غلام حسين رنگريز جي سنڌي ادبي سنگت سان لاڳاپو ۽ سندس غير تڪراري شخصيت هئڻ جي ڪري 1988ع ۾ کيس ان وقت سنگت جو بنا مقابلي سيڪريٽري جنرل چونڊيو ويو، جڏهن سنگت پنهنجي غير تڪراري ۽ گڏيل محاذ واري حيثيت کي برقرار رکڻ جي لاءِ جاکوڙي رهي هئي. رنگريز جو سنڌي ادبي سنگت جي سيڪريٽري جنرل وارو دور حقيقي معنا ۾ سنگت جو ڀلوڙ علمي دور رهيو. پاڻ پنهنجن ٻن سالن جي عرصي دوران، سنڌي ادبي سنگت کي حقيقي معنا ۾ ادبي تنظيم بنائڻ لاءِ زبردست جاکوڙ ڪيائين ۽ انهيءَ ۾ ڪامياب به ويو، نه رڳو اهو پر انهي وقت ٺهندڙ سنڌي قومپرستن جي اتحاد ”سنڌ قومي اتحاد“ بابت به سنگت جو موقف چٽي نموني رکيائين ۽ سنگت کي ڪنهن سياسي اتحاد ۽ تنظيم جي ذيلي فرنٽ کان بچائڻ ۽ فڪري طور تي گڏيل محاذ طور قائم رکڻ لاءِ زبردست ڪوششون ڪيائين، جنهن جي نتيجي ۾ سندس گهڻا ئي ويجها دوست پڻ مٿس ناراض ٿيا. اڳتي هلي اهو اتحاد پان مرادو اختلافن جي ور چڙهي ختم ٿي ويو ۽ وقت ثابت ڪيو ته غلام حسين رنگريز جو موقف صحيح هو.
تنهن کانسواءِ 1988ع وارين ملڪي چونڊن کانپوءِ ملڪ ۾ بحال ٿيل جمهوريت ۽ مارشلا جي خاتمي تي پڻ تنظيمي طور تي سنڌي ادبي سنگت جو لائحه عمل ۽ پاليسي طور، ڪاروباري ڪميٽي کان هڪ دستاويز منظور ڪرايائين. سنڌي ادبي سنگت جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو هو، جو سنگت هاڻوڪي ملڪي صورتحال ۽ جمهوريت بابت چٽو رخ اختيار ڪيو ۽ جمهوري عمل جي آجيان ڪئي ويئي، انهي طريقيڪار لاءِ لکيل مواد ۾ چيو ويو ته:
”سنڌي ادبي سنگت سنڌ، ملڪ ۾ بحال ٿيل جمهوريت تي اطمينان جو اظهار ڪندي، هن ان خيال جي ساراهي ٿي ڪري ٿي ته جمهوريت جي قيام سان گڏ، ان جي جٽاداري جي لاءِ سوچڻ، لوچڻ ۽ لکڻ به اديب جي ڪمن ۾ شامل آهي. سنڌي ادبي سنگت چاهي ٿي ته هن ملڪ جي سڀني ماڻهن کي سڀئي جمهوري حق ۽ آزاديون بنا ڪنهن فرق ۽ متڀيد جي ملڻ گهرجن، جمهوريت جي قيام ۽ جٽاداري جو مدار وڌيڪ جمهوريت هئڻ تي آهي. جمهوريت جي اچڻ کان پوءِ اديب ۽ عوام جو رول ختم نٿو ٿئي، پر ويتر وڌي وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته حڪمرانن جي آپيشاهي، ساڻس لاڳاپيل مستقل مفادن جي ڦرلٽ ۽ ڪامورا شاهيءَ جو ڏاڍ هڪ طرف وڌڻ جو خطرو درپيش رهي ٿو ته ٻئي طرف جمهوريت دشمن قوتن جي سازش جا سلسلا تيز ٿيو وڃن. اهڙي صورتحال ۾ اديب ۽ عوام جو رڳو ڪنهن گروهه جي فائدي ۾ ملڪي معاملن کان اڻ لاڳاپيل رهي خوشفهمين جي جنت ۽ فرحت جي خيالي ننڊ سمهڻ جو عمل صحيح نه آهي. انهيءَ ٻٽي ذميواري کي شعوري طرح سمجهڻ ۽ زندهه مسئلن تي بنا ڪنهن مصلحت جي خيالن جو اظهار ڪرڻ جمهوري روايتن ۽ قدرن لاءِ فائديمند ثابت ٿيندو. سنڌي ادبي سنگت نه لازمي طور تي حڪمرانن جي حمايت لاءِ ٻڌل آهي ۽ نه لازمي طرح مخالفت تي سندرو ٻڌي بيهڻ جي لاءِ تيار آهي. هر اهو ڪم جيڪو سنڌي قوم، ٻولي ۽ ادب لاءِ نفع بخش هوندو، ان جي حمايت ڪئي ويندي ۽ هر اهو عمل جنهن سان سنڌي قوم کي، ادب ۽ ٻوليءَ کي تر جيترو به ڇيهو رسندو، ان جي مخالفت ڪرڻ، سنڌي ادبي سنگت جو آئيني، انساني ۽ اخلاقي فرض هوندو“ انهن سڀني ڳالهين ۽ ڪمن کان به وڌيڪ غلام حسين رنگريز جو سنگت جي حوالي سان اهم ڪم ”سنگت پبليڪيشن“ جو بنياد رکڻ ۽ انهي طرفان چار پرچا ڪڍڻ هو. رنگريز جي انهي اهم قدم سبب سنگت پنهنجي حقيقي ادبي ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌڻ لڳي، سنگت پبليڪيشن جا اهي چار ئي پرچا سنگت جي تاريخ ۽ سنڌي ادب ۾ اهم حيثيت والارين ٿا. انهن چئن پرچن کانسواءِ غلام حسين رنگريز پنهنجي سيڪريٽري جنرل واري دور جي ٻن سالن جي ڪم جي رپورٽ پڻ ڇپائي پڌري ڪئي. جيڪو پڻ سنگت جو اهم رڪارڊ آهي ۽ سنگت جي ماضيءَ جي سڄي تاريخ ۾، رنگريز جو ئي دور اهڙو آهي، جنهن دوران مرڪز توڙي شاخن جي هر ٿيندڙ سرگرمي، انهيءَ ڪتابڙي ۾ محفوظ آهي. غلام حسين رنگريز جي علمي ۽ قلمي پورهئي طور چار ڪتاب هيستائين ڇپجي چڪا آهن، جڏهن ته شاعري ترجمي، ۽ مضمونن جا ڪتاب قلمي صورت ۾ وٽس موجود آهن. هيٺ انهن ڪتابن جو مختصر جائزو پيش ڪجي ٿو.
هي ڪتاب رنگريز جي تاريخي ۽ تحقيقي مضمونن جو مجموعو آهي، جنهن ۾ سندس مضمون ’ڌاريان ۽ تاريخ جو جائزو‘، ’هنڌ خالي ڪريو تحريڪ‘، ’حقيقت حجاج جي‘ (حجاج بن يوسف بابت) انسان جي تلاش (يوناني ڏاهي ديوجانس قلبي بابت) سرمد ڇا ٿو سوچي. (صوفي سرمد شهيد بابت) ۽ ’ڏو ٿي سا ڏورين‘ شامل آهن. هي ڪتاب حقيقت ۾ تاريخ جون جهلڪيون آهن، جيڪو ڌارين پاران ٿيندڙ قومي جبر۽ مذهبي آڙ ۾ ٿيندڙ جبر بابت حقيقتن تان پردو کڻي ٿو.
غلام حسين رنگريز جو هي ڪتاب ادبي مضمونن جومجموعو آهي. ڪتاب جي مهاڳ ۾ ف م لاشاري ڪتاب بابت پنهنجي راءِ ڏيندي لکي ٿو: ”غلام حسين رنگريز جي مضمونن جي هن ڪتاب جو مقصد ۽ مواد منجهان ثابت ٿئي ٿو ته سڀني انسانن جو ماڳ ساڳيو آهي. ”وکر سو وهاءِ“ ۾ همعصر عالمي ادب منجهان هڪ سگهاري چونڊ ڪري، موضوعن تي محنت سان لکي، هڪ طرف ادب جي ڪردار ۽ اهميت کي نروار ڪيو ويو آهي، ته ٻئي پاسي پنهنجي دور جي سنڌي ادب جون ڪجهه هيڻايون سامهون آنديون ويون آهن، ته جيئن کين ختم ڪري سگهجي. هڪڙي پاسي هعمصر عالمي ادب جا اهم نمونا آهن. ۽ ٻئي طرف پنهنجي هيڻاين کي ظاهر ڪري سنڌيءَ ۾ ٿيندڙ تخليقي عمل کي سگهارو بنائڻ جو ارادو آهي.“
هي ناٽڪ مشهور الف ليلوي داستانن منجهان آهي، پر اهو الف ليلى جي مروج نسخي ۾ نه آهي. هن جو سنڌي ترجمو انگريزيءَ تان ڪيو ويو آهي، جيڪو ڪبير چوڌري بنگالي مان انگريزي ۾ آندو. الف ليلى جي ٻين آکاڻين جي ڀيٽ ۾ فلسفياڻي خيال ۽ دل ڇهندڙ شاعري جو ميل آهي. بيشڪ هن ڪتاب جو ترجمو، سنڌي ادب ۾ هڪ اهم واڌارو آهي. هن جو تعاروف مولانا گرامي لکيو آهي.
هي غلام حسين رنگريز جي شاعري جو مجموعو آهي. جنهن ۾ سندس گيت، غزل وايون ۽ نظم شامل آهن. هي ڪتاب 2005ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان
سعيدالزمان صديقي
سعيدالزمان صديقي (انگريزي [Saeed-uz-Zaman Siddiqui]، جنم: 1 ڊسمبر 1937، وفات: 11 جنوري 2017) پاڪستان جو مشھور قانوندان ھو. پاڻ سنڌ ھاءِ ڪورٽ ۽ سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس ۽ سنڌ جو گورنر رھيو
تعليم
سعيدالزمان صديقي لکنوءَ (ڀارت) جي ھڪ وچولي طبقي جي اردو ڳالھائيندڙ خاندان ۾ اکيون کوليون. ابتدائي تعليم ڪلڪتي ۾ حاصل ڪيائين. مئٽرڪ ۽ انٽرميڊئيٽ ڍاڪا (بنگلاديش) مان پاس ڪيائين. ھو ساڳي يونيورسٽيءَ ۾ فزڪس شعبي ۾ ڊيمانسٽريٽر مقرر ٿيو. ان بعد ھو ڪراچيءَ منتقل ٿي ويو ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان فلسفي ۾ بي اي ۽ قانون جي سند حاصل ڪيائين. 1960ع ۾ سنڌ ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪيائين.
بيماري ۽ وفات
نومبر 2016ع ۾ ھن کي نمونيا جي بيماري ٿي پئي. ھن 11 جنوري 2017ع تي دم ڌڻيءَ جي حوالي ڪيو. وفات وقت ھن جي عمر 79 ورھيہ ھئي. 2018ع ۾ ھن جي وفات کان اٽڪل سال پوءِ پاڪستان جي صدر پاران ھن لاءِ ستارہ امتياز جو اعلان ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1939ع جون پيدائشون زمرو:ڪراچي جا سياستدان
صديق
صديق جو مطلب آهي اھڙو شخص جيڪو راستباز ھجي، جنھن جي اندر ڪمال جي درجي جي صداقت پسندي ۽ حق پرستي ھجي، جيڪو پنھجي معاملن ۽ رويي ۾ ھميشه سڌو ۽ صاف طريقو اختيار ڪري. جيڪو سچي دل سان حق ۽ انصاف جو ساٿ ڏئي ۽ جنھن چيز کي حق جي خلاف ڏسي ان سان مضبوط ٿي مقابلو ڪري ۽ ڪمزوري نہ ڏيکاري.
فنلينڊ
فن لينڊ
thumb|پرچم thumb|هٿن thumb thumb
زمرو:فن لينڊ
سنڌ ۾ عرب دور حڪومت
سنڌ ۾ عرب دور حڪومت سنڌ تي عربن ڪيترائي حملا ڪيا جيڪي سڀ ناڪام ويا تيستائين جڏھن 712 ۾ محمد بن قاسم جي اڳواڻيءَ ۾ عربن سنڌ تي آخري حملو ڪيو ويو، جنھن کانپوءِ سنڌ تي عربن جو قبضو ٿي ويو. عربن جي ٽن گهراڻن جي سنڌ تي راڄ ٿيو.
سنڌ ۾ بنو اميه گهراڻي جو دور
بنو اميه جي گورنرن جو دور 92هه- 132هه تائين هليو ۽ عيسوي سال مڀابق 712ع کان 1011ع تائين هليو
سنڌ ۾ بني عباس گهراڻي جو دور
سنڌ ۾ بني عباس جي گورنرن جو دور پهرئين عباسي خليفي ابو العباس السفاغ جي دور ۾ ابو مسلم طرفان مفلس العبدي سحبتاني کي سنڌ جو پھريون گورنر مقرر ڪيو. عباسي دور جو آخري گورنر هارون بن ابي خالد ۽ خليفو متوڪل علي الله هو.
سنڌ ۾ هباري گهراڻي جو دور
سنڌ ۾ هباري حڪومت 240هه/ 824ع کان 401هه/ 1010ع تائين قائم رهي
ٻاھريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ڇري
ڇري ھڪ اوزار آھي جيڪو رڌ پچاءَ ۾ سبزيون، گوشت ۽ ٻيا جزا ڪٽڻ ۽ ڪڏھن ڪڏھن ڇلڻ ۾ ڪم ايندو آھي. ڇري جي اڌ حصي تي پلاسٽڪ يا ڪاٺ جو ھٿيو ٺھيل ھوندو آھي، جنھن کان اڳتي تيز ڌار ۽ چنھنبدار پٽي ھوندي آھي جيڪا شين کي ڪٽيندي آھي. ھي اوزار لوھ، ٽامي، اسٽيل وغيرہ مان ٺاھي ويندي آھي. ھن جا ڪيترائي قسم ۽ شڪليون آھن ۽ مختلف ڪمن لاءِ مخصوص ڇرين پڻ ٺاھيون وڃن ٿيون. ڇريءَ کي ڏوھن جھڙوڪ قتل، چوري ۽ مارڌاڙ جي وارداتن ۾ پڻ استعمال ڪيو وڃي ٿو. ڪجھ ثقافتن ۾ ھمراھ ڇري پاڻ سان رکندا آھن.
چاند ڪور
مهاراڻي چاند ڪور (پنجابي ٻولي: ਚੰਦ ਕੌਰ) (پيدائش: 1802ع– وفات: 11 جون 1842ع) سک سلطنت جي مختصر مدت لاءِ ناري حڪمران هئي. چاند ڪور مهاراجا کڙڪ سنگھ جي زال ۽ مهاراجا نو نهال سنگھ جي ماءُ هئي. هن رڳو ٻن مهينن تائين حڪومت ڪئي.
حوالا
زمرو:1802ع جون پيدائشون زمرو:1842ع جون فوتگيون زمرو:پنجاب جي تاريخ
مرتضيٰ وهاب
مرتضيٰ وهاب پاڪستاني سياستدان آهي جيڪو قانون ، اينٽي ڪرپشن اسٽيبلشمينٽ ، ۽ اطلاعات بابت سنڌ جي وڏي وزير جو موجوده صلاحڪار آهي. هو آگسٽ 2017 کان مارچ 2018 تائين سينيٽ آف پاڪستان جو ميمبر رهيو.
سياسي ڪيريئر
سنڌ جي هائي ڪورٽ ۾ مرتضيٰ وهاب کي وڏي وزير جو صلاحڪار مقرر ڪرڻ ۽ وزير جو درجو ڏيڻ خلاف هڪ درخواست داخل ڪئي وئي. درخواستگذار دليل ڏيندي چيو ته وهاب جون 2010 ۾ سنڌ جي هاءِ ڪورٽ جو وڪيل ٿيو ، ان ڪري هن جو فقط 6 سالن جو تجربو آهي. درخواستگذار وهاب کي ڪراچي ۾ لا ڪاليجز جي بورڊ آف گورنرز جو چيئرمين مقرر ڪرڻ کي به چيلنج ڪيو ، درخواست ۾ اهو چيو ويو ته رڳو صوبائي وزير تعليم يا ڪراچي يونيورسٽي جو وائيس چانسلر ان پوسٽ لاءِ مقرر ٿي سگهي ٿو.
22 نومبر 2016 تي ، سنڌ هاءِ ڪورٽ سنڌ جي وڏي وزير جي صلاحڪار جي مقرري کي غير قانوني قرار ڏنو. عدالت ڪراچيءَ ۾ مرتضى وهاب جي لا ڪاليجز جي بورڊ آف گورنرز جي چيئرمين شپ کي به ختم ڪري ڇڏيو.
هو 15 آگسٽ 2017 تي پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار طور پاڪستان پيپلزپارٽي جي اميدوار طور بنا مقابلي چونڊجي ويو.سعيد غني جي استعفيٰ کانپوءِ اها سيٽ خالي ٿي چڪي هئي. هن جي سينيٽ جي رڪنيت 11 مارچ 2018 تي ختم ٿي هئي.
هو 2018 جي عام چونڊن ۾ تڪ پي ايس 111 (ڪراچي ڏکڻ-وي) مان پي پي جي اميدوار طور سنڌ جي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ تي اميدوار طور بيٺو پر ڪامياب نه ٿيو. هن 8502 ووٽ حاصل ڪيا ۽ عمران اسماعيل کي سيٽ ملي وئي.
19 آگسٽ 2018 تي کيس وڏي وزير سيد مراد علي شاھ جي صوبائي سنڌ ڪابينا ۾ شامل ڪيو ويو. 21 آگسٽ تي ، هو قانون ، ۽ اينٽي ڪرپشن اسٽيبلشمينٽ کي وڏي وزير جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو. 5 سيپٽمبر 2018 تي ، کيس معلومات جو اضافي پورٽ فوليو ڏنو ويو.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا