cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ايمان
ايمان عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو مفهوم آهي. دل سان مڃڻ، يقين ڪرڻ. اسلامي اصطلاح ۾ ”-ايمان- مجمل“ (مختصر) جيڪو هڪڙي خدا ۽ پيغمبر -اسلام- تي -ايمان- آڻڻ ۽ زبان سان اقرار ڪرڻ کان چوندا آهن. -اسلام- جي پهرئين ڪلمي ”لاالہ الا -الله- محمد رسول -الله-“ جي لفظن سان -ان- جو اظهار يا اعتراف ڪيو وڃي ٿو. -ايمان- مفصل (واضح) ۾ -الله- تعاليٰ، -ان- جي فرشتن، جملي نبين، خدائي (احڪامن جي) ڪتابن ۽ قيامت کي مڃڻ، ۽ ائين به مڃڻ ته خير، شر ۽ مقدر -ان- جا ئي بنايل آهن، -ان- طرح جي يقين ۽ اقرار لاءِ عربيءَ ۾ هيٺيان لفظ آهن: ”آمنت بالله وملائکتہ وکتبہ ورسلہ واليوم الآخر والقدر خيره وشره من -الله- تعاليٰ والبعث بعدالموت“.
ايم جي ٺاڪر
ايم. جي -ٺاڪر- سنڌي ٻوليءَ جو عالم آهي. هن 1938ع ۾ مشهور ويدانتي شاعر دلپت جي ڪلام کي ترتيب ڏنو هو.
1131ع
ڊسمبر
زمرو:1131ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ڌاتو کوجي
thumb|upright|آمريڪي فوجي ڌاتو کوجي استعمال ڪندي
ڌاتو کوجي: ھڪ برقي اوزار آهي جيڪو اردگرد ڌاتو جي موجوگي جو پتو ڏيندو آهي. اھي شين ۾ موجود ڌاتو ۽ زمين ۾ پوريل ڌاتوئن مان ٺھيل شين ڳولڻ ۾ ڪارائتا ھوندا آھن.ان جي اندر آسيلئٽر متبادل ڪرنٽ پيدا ڪندو آهي جيڪو ويڙھيل تار مان گذري ھڪ متبادل مقناطيسي ميدان کي جنم ڏيندو آهي. جڏھن بجلي کي پسرائجندڙ ڌاتو ان ويڙھيل تارن جي ويجھو ٿيندو آهي تہ ان پسرائجندڙ ڌاتو ۾ گردابي ڪرنٽ يا گولائي ۾ ڦرندڙ ڪرنٽ پيدا ٿيندو آهي جيڪو ھڪ علحده مقناطيسي ميدان کي جنم ڏينوا آهي. ان ۾ جيڪڏهن ھڪ ٻي ويڙھيل تار ان مقناطيسي ميدان کي ماپڻ لاء بطور مقناطيسي ميٽر شامل ڪبي تہ ان مقناطيسي ميدان ۾ ڌاتو جي اچڻ سان ٿيندڙ تبديلي ظاھر ٿي پئي ٿي. عام طور تي اھو ھٿ ۾ کڻڻ وارو اوزار ھوندو آھي جنھن مان محسوسڪار (sensor) نڪري زمين تي ۽ شين جي مٿان پکڙجي جاچي ڌاتن جو پتو لڳائندا آھن، جيئن ئي محسوسڪار ڌاتو سان ٽڪرجندا آهن تہ اوزار اسپيڪر مان مخصوص آواز ڪڍندو آهي يا انڊيڪيٽر جي سئي چرپر شروع ڪندي آهي. فاصلي تي آواز گھٽ نڪرندو آهي ۽ جيئن جيئن ڌاتو جي ويجھو ٿبو آھي تہ آواز تيز ٿي ويندو آهي يا انڊيڪيٽر جي سئي بلڪل مٿي اٿي ايندي آهي.
ڌاتو کوجي جو ٻيو عام قسم "واڪ ٿرو" ڌاتو کوجي آھن جيڪي بچاء لاء ڪنھن بہ جاء جي داخلي ھنڌ تي لڳايا ويندا آھن جن منجھان ماڻھو ايندي ويندي گذرندا آهن جنھن ذريعي انھن ۾ ڪپڙن منجھ يا ساڻ کنيل شين اندر موجود ڌاتو جي شين جي موجودگي جي چڪاس ٿيندي آھي. ھٿيار ڌاتو جا ٺھيل ھجڻ ڪري محسوسڪار انھن جي موجودگي جو پتو لڳائڻ ۾ مدد ڏيندا آهن. واڪ ٿرو ڌاتو کوجي اڪثر ڪري ايئر پورٽن، اسپتالن، ڪورٽن، جيلن وغيره ۾ لڳل ھوندا آھن. شروعاتي صنعتي ڌاتو کوجي 1960 واري ڏهاڪي جي پيداوار ھيا جن جو استعمال معدنيات واري پاسي ۽ ٻين صنعت سان تعلق رکندڙ شين ۾ ٿيندو ھو. ٿيندو ھو.
حوالا
زمرو:مشغولا
311ع
ڊسمبر
زمرو:311ع زمرو:چوٿين صدي
خود اقراريت
خود اقراريت ____سالپسزم__(Solipsism):
ڏانو ڌانڌل
ڏانوڌانڌل: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگرپارڪر تعلقي جو ننڍڙو شھر جو نالو آهي. اھو تازو چڱو آباد ٿيو آهي، هتي لهاڻا، مينگهواڙ ۽ ٻيا ماڻهو رهن ٿا. واپار ۾ چڱي ترقي ڪئي اٿن. هتي پرائمري اسڪول، مڊل اسڪول، اسپتال، پوسٽ، يونين آفيس ۽ پوليس ٿاڻو آهي. مٺي کان ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاري هتان لنگهي ٿي.
خود اقراريت
سالپسزم:Solipsism اهو نظريو ته وجود فقط پنهنجي ذات (Self) آهي يعني پنهنجي ذات ۽ نفس کانسواءِ ڪوبه حقيقي وجود نه آهي، “فقط آءُ ئي آهيان” جو نظريو.
چارو
thumb|250px|right|ڪتر جي فيڪٽري ۾ چارو تيار ٿيندي
چارو  پالتو جانورن ۽ چوپائي مال جي کاڌي جو ھڪ قسم آھي جنھن ۾ گاھن جا قسم ، پلال، بھ وغيره جي ڪتر شامل ھوندي آھي. دنيا ۾ جانورن جي خوراڪ جي صنعت جي پيداوار 2011 ۾ 87 ڪروڙ 30 لک ٽن ھئي. ۽ فيڊ انڊسٽري فيڊريشن مطابق جلد ئي اھا پيدوار ھڪ ارب ٽن تائين پھچڻ واري ھئي. ۽ ان جي سالياني واڌ 2 سيڪڙو تائين رھڻ جو پڻ ڪاٿو ھيو.
thumb|250px|تنزانيا۾ ھڪ شخص سائو چارو ڪٽي چوپائي مال لاءِ کڻي ويندي ڏيکاريل
قاضي موسیٰ بن يعقوب ثقفي
قاضي موسيٰ. ان کان پوءِ اسان کي قاضي موسيٰ جو نالو ملي ٿو، جو محمد بن قاسم جي خاندان مان هو، ۽ سندس سڄو نالو موسيٰ بن يعقوب ثقفي هو. الور جو قاضي، ۽ سنڌ جو قاضي القضات هو. عالم هجڻ سان گڏ، هڪ فقير- تن بزرگ هو. سندس خاندان التمش جي زماني تائين موجود هو. 1216ع ۾ ان خاندان مان ڪمال الدين اسماعيل بن علي بن محمد ثقفي، الور ۾ قضا جي عهدي تي فائز هو. عربيءَ وارو اصلي ”چچنامو“ هن ئي بزرگ وٽ هو، جنهن وٽان محمد ڪوفيءَ هٿ ڪري ان کي فارسيءَ ۾  613 ڌاري ترجمو ڪيو.
اسلامي ٽيون ڪتاب
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 5 -آنا- 3 پايون ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، شيخ عبدالعزيز محمد سليمان، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1915ع ۾ ڇپايو. ساڳئي ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، شيخ عبدالباقيءَ، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1923ع ۾ ڇپايو.
بختيار بيگ
''بختيار بيگ ترڪمان سردار هو، جيڪو دهليءَ جي بادشاهن جو مددگار هو، سال 998هه/1589ع ۾ ملتان ۽ بکر جي حڪومت، خان خانان کي ملي ته کيس سنڌ ۾ ٺٽي جي حڪومت هٿ ڪرڻ جو حڪم پهتو. انهيءَ مهم سر ڪرڻ ۾ سيد بهاءُ الدين بخاري، مير معصوم بکري، بختيار خان ۽ ٻيا، خان خانان سان گڏ روانا ڪيا ويا. خان خانان ٺٽي کان پوءِ جوڻ پرڳڻي ڏانهن هليو ويو. سيد بهاءُ الدين بخاري وري بختيار بيگ ۽ ٻين کي ساڻ ڪري سيوهڻ پهتو. بختيار بيگ جڏهن سيوهڻ پهتو ته، ’شهسوار‘ نالي پنهنجي نائب جاگيردار کي لاکاٽ جي پرڳڻي ۾ سميجن، انڙن جي تپي ڏانهن موڪليائين. هُو اتي وڃي کانئن زوريءَ ڍل اوڳاڙڻ لڳو. سندس زيادتين کان تنگ اچي هڪ ڏينهن سميجن وَجهه وٺي کيس قتل ڪري ڇڏيو. جيئن ئي اها خبر بختيار بيگ تائين پهتي ته، علي شاملو کي لشڪر ساڻ ڏيئي، سميجن ڏانهن روانو ڪيائين. ٻئي ڏينهن انهيءَ لشڪر سميجن انڙن تي ڪاهي، منجهانئن ڪيترن کي شهيد ڪرائي ڇڏيو. سندس قتلام کان تنگ اچي سميجن جا سردار؛ هرهڪ پريو، بودلو، محمود، فريد، جيئندو ۽ جوڌو، فوج علي وٽ ميڙ کڻي آيا، جنهن قتل ٿيل سنڌي جوڌن جون سسيون کارن ۾ ڀرائي، سندن سردارن سوڌو بختيار بيگ ڏانهن سيوهڻ ڏياري موڪليون. بختيار بيگ سندن نه ميڙ منٿ مڃي، نه داد ڪيو، بلڪ خود سردارن کي ڪاٺ ۾ هڻائي ڇڏيو. آخرڪار قاسم خان ارغون، جيڪو هن کان اڳ مرزا جاني بيگ جي زماني ۾ نصرپور جو حاڪم هو، تنهن چوويهن هزارن جي ضمانت ڏئي، سميجن جي جان آزاد ڪرائي. بختيار بيگ پنهنجا ماڻهو نصرپور موڪلي، قاسم خان ارغون کان ضمانت وارن ڏوڪڙن جي تقاضا ڪئي. پر سميجن ضمانت ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ۽ مرڳو لڏو پٽي وڃي ۽ نصرپور ۾، ديرو ڄمايائون. هنن ڪجهه ڏنڊ، ڏوڪڙن جي صورت ۾ ڀريو ۽ باقي رقم اُٺن، گهوڙن، ڍڳن ۽ گڏهن جي جِنس ۾ ڏيڻي ڪيائون. بختيار بيگ جي ماڻهن، جڏهن اها خبر بختيار بيگ کي ڏني، ته هن ڏنڊ جنسن جي صورت ۾ وٺڻ کان نابري واري ۽ درياهه اُڪري، وينجهري واري قلعي (موجوده تعلقي سڪرنڊ واري علائقي) ۾ وڃي مورچا ٻڌي ويهي رهيو. اُتان قاسم ارغون کي خط لکيائين ته ڪيئن به ڪري سميجن کان روڪڙ جي صورت ۾ ڏنڊ وٺي ڏياري موڪل، نه ته تنهنجي سِر جو خير نه هوندو! اُن سان گڏ اهو به چوائي موڪليائنس ته سميجا منهنجي رعيت آهن، توکي اهو نٿو سونهي ته تون انهن کي پاڻ وٽ ويهاري ڇڏين! قاسم خان کي، جڏهن خط پهتو ته، هُو حيلا بهانا ڪري لنوائڻ لڳو. بختيار بيگ لشڪر سميت نصرپور روانو ٿيو، جيئن ئي هُو نصرپور راڄڌانيءَ جي دنگئي ڳوٺ ”نگر“ پهتو ته، قاسم خان کي اچي ڊپ ورايو ۽ هڪدم باقي رهيل ڏنڊ جي رقم پنهنجي خزاني مان ڀري، معافي ورتائين. ان کان پوءِ پنهنجا ماڻهو مقرر ڪري حُڪم ڏئي ڇڏيائين ته، جتي به ڪو سميجو ڏسن ته کيس نصرپور مان ڪڍي، سيوهڻ ڏانهن ڌِڪي ڇڏين. اهڙيءَ ريت سميجن جي حمايت کان پنهنجا پاند آجا ڪرايائين.''
1132ع
ڊسمبر
زمرو:1132ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ابو عطا سنڌي
سنڌ سان تعلق رکندڙ عربيءَ جو مشهور شاعر ۽ عالم ھو. جيڪو پنهنجي پيءُ سميت غلام بنجي عراق پهتو، پر پنهنجي اعليٰ صلاحيتن، ذوق ۽ حساس طبيعت سبب کيس آزاد ڪيو ويو. هن جو پورو نالو افلح -بن- سيار هو، عراق ۾ غلاميءَ وارن ڏينهن دوران سندس قيام ڪوفي ۾ هوندو هو. انھيءَ زماني ۾ -بنو اميه- جي حڪومت اوج تي ھئي، جڏھن اموين ۽ عباسين وچ ۾ ويڙھ شروع ٿي، ته ھن اموين جي حق ۾ ڪيترائي شعر چيا، ۽ انھن جي طرفان لڙاين ۾ به شريڪ ٿيو، پر جڏھن -ان- ويڙھ ۾ عباسي ڪامياب ٿي ويا ته ھن حالتن کي ڏسندي ڪيترو وقت گمناميءَ ۾ لڪي گذاريو. 158 ھ /775ع ۾ منصور عباسيءَ جي وفات کان صرف -ٿورو- عرصو پوءِ ابو عطا جي وفات ٿي، سندس عربي ڪلام جو ديوان 1961ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ طرفان شايع ڪيو ويو. ابوالعطا سنڌي. عربيءَ جو مشهور شاعر ابو عطا به نسلاً سنڌي هو. پنهنجي پيءُ ’يسار‘ سان گڏ، سنڌ مان غلام ٿي ويو. آخر عربي شاعريءَ ۾ ايڏو نالو ڪڍيائين، جو غلاميءَ مان به آزاد ٿيو. عربي شاعريءَ ۾ وڏو ڪمال حاصل ڪيائين. ابو تمام ” الحماسه“ ۾ سندس شعر کي جاءِ ڏني آهي، جنهن ۾ هن خالص عربي شاعرن جو شعر ڏنو آهي. بنو اميه جو مداح هو، جتان کيس وڏا انعام اڪرام ملندا رهندا هئا. هڪ دفعي هڪ امير، سليمان بن سالن، وٽان ’عطا‘ نالي هڪ غلام مليس، جو مٺي آواز سان شعر پڙهندو هو؛ انهيءَ ڪري سندس نالو ’ابو عطا‘ پئجي ويو، نه ته سندس اصلي نالو ’الفح‘ هو. پڇاڙيءَ تائين سندس اُچار نه سڌريا، انهيءَ ڪري عرب شاعر مٿس ٽوڪون ڪندا هئا، جنهن تي هي به سڌيون ٻڌائيندو هون. هي عباسي خاندان جي شروعات واري زماني تائين جيئرو هو. ڪيترن ئي عربي تذڪرن ۽ تاريخن ۾ سندس ذڪر آيو آهي، جن مان ”ڪتاب الاغاني“ (ج 6، ص 78) قابل ذڪر آهي هاڻي عربي زبان کي سنڌ ملڪ ۾ ايتري ترقي ملي جو هتي عربي شاعر به پيدا ٿيڻ لڳا ۽ اگرچه اهي اصل ۾ کڻي عربي نسل جا ئي هجن مگر سندن خاندان کي هن ملڪ ۾ رهندي ايترو زمانو گذري چڪو هو جو هو ”سنڌي“ سڏيا ويندا هئا، نه عرب. جيئن ته ابو عطاءُ سنڌي جو ڪلام ايتري مقبوليت جي درجي کي پهتو جو عرب ۾ هو وڏي بلند نگاهه سان ڏٺو ٿي ويو ۽ ايتري قدر مشهور ٿيو جو ابن اثير ڪيترن جاين تي کيس نقل ڪيو آهي.
سونم ڪپور
سونم ڪپور (Sonam Kapoor) ڀارت جي مشھور اداڪار انيل ڪپور جي ڌيءُ آھي
زيتون
thumb|left|Ripe apple guavas ([[Psidium guajava)]]
thumb|صوفائي زيتون thumb| زيتون (Guava) هڪ ميوي ۽ ان جي وڻ جو نالو آهي.
نالو
سنڌ ۾ اسين جنهن کي زيتون چئون ٿا، تنهن کي هندستاني ماڻهو جام ڦل يا پيارا يا سفري آم يا امروت چوندا آهن. انگريزيءَ ۾ Guava چونس ٿا. جنهن کي فارسيءَ يا عربيءَ ۾ زيتون چون ٿا ۽ جنهن جو انگريزي نالو Olive آهي، سو هڪڙو ٻئي قسم جو وڻ آهي، جو هتي نه ٿو ٿئي، اهو يورپ جي ڏکڻ ۾ ۽ ڪن ٻين ولايتن ۾ ٿئي ٿو. هن ملڪ ۾ جيڪي وڻ رکيا اٿن، سي اصل ڦر ڪين ڪندا آهن. ڪلڪتي ۽ پنجاب ۾ اهي وڻ ڏسڻ ۾ ايندا آهن.
تعارف
هتي جو زيتون يا جام ڦل به، اصل آمريڪا مان آيل آهي، پر هاڻ ته هتي بلڪل عام ٿي ويو آهي. اهو ننڍو وڻ ٿئي ٿو، جو وڌي وڌي پندرهن فوٽن جيڏو به ٿيندو آهي. آرڙهه جي ڏينهن ۾ ٻور جهلڻ لڳي ٿو، جيسين ڪ سانوڻ ۾ ڦر جهلي ٿو، جو سياري تائين هلي ٿو. موسم جي پڇاڙيءَ وارا ميوا وڏا ۽ عمدا به ٿين ٿا. الهه آباد ۽ ان جي آسپاس عمدي قسم جا زيتون ٿيندا آهن.
پوکي
پچڻ مهل هن ميوي جا دشمن گهڻا آهن. جهڙوڪ: پکي، نوريئڙا ۽ چمڙا. بهتر آهي ته پچڻ کان ٿورو اڳڀرو پٽي، ڪپڙي ۾ ڍرا ٻڌي، رکي ڇڏجن ته ڀل اُتي پچن. هي وڻ ٻج مان ٿيندو آهي. سانوڻ جي ڏينهن ۾، ڳر سميت ٻج جو گولو زمين ۾ پوکي ڇڏجي. چڱي قسم لاءِ پيوند ڪرڻ بهتر آهي. اوڌ به لڳيس ٿي. جهڙيءَ طرح ڏاڙهون ۽ ڊاک بيداڻي ٿيندا آهن، تهڙيءَ طرح زيتون به بيداڻي ٿي سگهن ٿا.
قسم
ڏيهي توڙي ولايتي زيتون جا گهڻا قسم ٿين ٿا. ڪي ٿورا هيٺ ڏجن ٿا: پهريون ناسپاتي زيتون: هي وڏي ليمي جيڏو ٿئي ٿو. کل لسي ٿي ٿئيس ۽ اندران ڳر اڇي ۽ اهڙي ٿي نرم ٿئيس، جهڙو مکڻ. خوشبوءِ به گهڻي ٿي ٿئيس. ٻيو، ڪافري زيتون: هي آفريڪا مان آيل آهي. اهو مٿئين قسم کان وڏو ٿو ٿئي. شڪل بيڊولي اٿس ۽ آهي به سادو. ٽيون، صوفي زيتون: هن جو وڻ ننڍڙو ٿو ٿئي. ٻج تمام گهڻو ۽ ميوو اندران ڳاڙهو ٿو ٿئيس. هن کي ڳاڙهو زيتون به چوندا آهن. چوٿون، واڱڻائي زيتون: هن کي چيني زيتون به چوندا آهن، جو اصل انهيءَ ملڪ جو آهي. هي وڻ ڏهن کان ويهن فوٽن جيڏو ٿو ٿئي. پن ڪارا ۽ گهاٽا ٿا ٿينس. قد ۾ وڏي زردالوءَ جيڏو ٿو ٿئي. هي وڻ هندستان ۾ گهٽ آهي.
حوالا
زمرو:زيتون
ساگر ڏهراج
ادبي لاڙو
ساگر ڏهراج کي ابتدا کان وٺي لکڻ پڙهڻ ۽ ادبي ڪتابن سان دلچسپي رهي آهي. هو فڪري طرح شاهه لطيف ۽ جي. ايم. سيد کان متاثر رهيو آهي. هن 1975ع ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۾ شرڪت ڪئي ۽ اڄ تائين قومي تحريڪ سان لاڳاپيل آهي. سنڌي ادبي سنگت ٽنڊي آدم سان 1980ع واري ڏهاڪي ۾ وابسته ٿيو. ان ڏس ۾ پروفيسر سيد محسن علي شاهه بخاري، عبدالله خان ورياهه، ڪامريڊ حبيب الله ملوڪاڻي ۽ ٻيا سندس ساٿي رهيا.
ڪهاڻيون
هن ويهارو کن ڪهاڻيون لکيون آهن، سندس ڪهاڻي ’ناچڻيءَ‘ وڏي مقبوليت ماڻي. سندس ڪالم، مضمون ۽ ڊائريءَ جا ورق مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپجي چڪا آهن. ادبي کيتر ۾ هن ڪيترا ادبي پروگرام ڪرايا آهن. سنڌي ادبي سنگت ٽنڊي آدم جو ٻه ڀيرا سيڪريٽري رهي چڪو آهي.
موجوده وقت
ساگر ڏهراج ادبي ميدان جو اڻٿڪ ڪارڪن آهي. ايف. ايم 91 ٽنڊي آدم تان ادبي پروگرام پيش ڪندو آهي، گڏوگڏ نيوز ڪاسٽر جا فرض پڻ سرانجام ڏئي رهيو آهي.
312ع
ڊسمبر
زمرو:312ع زمرو:چوٿين صدي
ٺري ميرواهه
شهر جي تاريخ
ٺري ميرواهه نالو لفظ ٺري ۽ ميرواهه مان ورتل آهي، جيڪا هڪ زائفان دڪاندار جو نالو آهي ۽ ميرواهه سکر بئراج جي اڀرندي پاسي هڪ واهه آهي جنهن تان اهو نالو ورتل آهي، جيڪو سکر بئراج وٽ سنڌو درياهه مان نڪرندو آهي ۽ اتر کان ڏکڻ طرف وهندو آهي. ٺري جو شهر جوڳي برادريءَ جوڙايو ۽ پنهنجي زمين سرڪار کي دان ڪري ڏني، جنهن تي سرڪاري آفيسون، اسڪول، اسپتالون قائم ڪيون ويون. وڏيرو پيراڻو جوڳي ٺري ۾ رورل هيلٿ سينٽر قائم ڪرڻ لاءِ پنهنجي زمين حڪومت کي دان ۾ ڏني.
ٺري ميرواهه شهر ميرواهه جي سب ڊويزن جي گاديءَ جو هنڌ آهي، ٺري ميرواهه تعلقي جو نالو مير علي مراد خان ٽالپر جي نالي پٺيان رکيو ويو، جيڪو خيرپور رياست جي ٻئي حاڪم ۽ ميرواهه شاخ جي اولاد مان هو.
آبادي
thumb|Thari Mirwah-2016
ٺري ميرواھ ضلعي خيرپور ۾ هڪ گُھڻ آباديءَ وارو شهر آهي. هتي ڪيتريون ئي برادريون جِن ۾ ملاح، جوڳي، ٻانڀڻ،شر،انصاري،ڪُٻر،ويسر،مانڊڻ،راڄپر،ڀٽي،ڏهر،سولنگي،جلباڻي،لغاري،شينا(پنجاپي)،دشتي،راجپوت هندو ،راڄڙ،پرهياڙ،گوپانگ ڀنڀرا, ننگريجا وغيرھ رهن ٿيون. thumb|ٺري ميرواھ
ڀرپاسي جا شهر
thumb
تعليم
ٺري ميرواھ ۾ هڪ سرڪاري بوائز ماڊل ھاءِ اسڪول، گرلز هاءِ اسڪول، آءِ بي اي سکر يونيورسٽي جي انتظام ھيٺ سرڪاري آءِ ٽي سينٽر، سرڪاري ڊگري ڪاليج، مونو ٽيڪنيڪل ڪاليج ۽ ٻيا نجي اسڪول آھن.
دُٻي جون ڊنڍون
دُٻي ڳوٺ تقريبن 10 ڪلوميٽر جي پنڌ تي ٺري شھر کان پري آھي جتي 7 فطرتي موھيندڙ ڍنڍون آھن، جتي سيارو جي مُند ۾ سائبيريا ۽ ٻين اُترئين مُلڪن کان لڏپلاڻ ڪري ايندڙ مھمان پکي ايندا آھن، ۽ اونھارو جي مُند ۾ واپس پنھنجي ٿاڪن ڏانھن موٽي ويندا آھن. ڍنڍن جا نالا ھن ريت آھن.
ٻاھريان ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:خيرپور ضلعو زمرو:ٺري ميرواهه زمرو:شهر
ڀوڏيسر
ڀوڏيسر: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر جو قديم شھر جو نالو آهي. هيءُ ننگرپارڪر کان 4 ميل اتر – الگهندي ڀوڏي سوڍي 1375ع ڌاري ٻڌايو هو. هتي هڪ وڏو تلاءُ 400X200 فوٽ آهي، جنهن جي ڪناري تي قديم قبرستان ۽ ڀرسان عاليشان مسجد آهي، جا گجرات جي حاڪم بهمني خاندان جي سلطان محمود شاهه بيگڙي بن مظفر 1505ع ۾ ٺهرائي هئي. هيءَ مسجد 30 چوپرس فوٽ آهي. هتي جين ڌرم وارن جو عاليشان مندر پڻ آهي.
منصور ھندي
منصور هندي.هي به سنڌ تي عربن جي قبضي جي ڪري هڪ سنڌي غلام هو، جنهن عرب دنيا ۾ نالو ڪڍيو. عربيءَ جو چڱو شاعر هو. سندس شعر ۽ ادب تي لکيل هڪ ڪتاب ابن نديم جي زماني ۾ به موجود ھو.
ابو علي سنڌي
ابو علي سنڌي بايزيد بسطاميءَ جو استاد هو. بايزيد بسطاميءَ فرمايو آھي تہ ”مون ابو عليءَ کان توحيد ۾ فنا جو علم سکيو. ۽ ابو عليءَ مون کان ”الحمد“ ۽ قل ھو الله سکندو رھيو“. مولانا عبيدالله سنڌيءَ ھڪ دفعي فرمايو تہ شيخ ابو علي سنڌي نو مسلم ۽ ويدانيت واري فلسفي جو وڏو عالم ھو ۽ انھي فلسفي جو بنياد ئي توحيد ۾ فنا ٿيڻ ۾ آھي. شيخ با يزيد بسطامي ھن نو مسلم ويدانتيءَ کان توحيد جا حقائق ۽ انھيءَ علم جون باريڪيون دليلن سان سمجهندو ھو، ابو علي نو مسلم ھجڻ جي ڪري نماز جي ننڍين سورتن جي تعليم وٺندو ھو. ڇاڪاڻ جو نو مسلم لاءِ نماز جون ننڍيون سورتون سکڻ تمام ضروري ھو. ھن مان ظاھر آھي تہ اسلامي تصوف ۾ جو وحدت الوجود جي مسئلي جو ميلاپ ٿيو آھي. ان جو بنياد شروع ۾ سنڌ جي نو مسلمانن جي ذريعي پيو آھي. ان کان پوءِ علم يا فلسفو ۽ خدا شناسي سموري دنيا تي صوفياء ڪرام جي ذريعي حاوي ٿيا. شيخ ابو علي سنڌيءَ جي وفات جي تاريخ معلوم نہ ٿي سگهي آھي.
1133ع
ڊسمبر
زمرو:1133ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
خودڪلامي
خود ڪلامي (Monologue) لفظ مونو لاگ اصل ۾ يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ ٻن لفظن: Monos (مونس) يعني اڪيلو (Alone) ۽ Logue يعني ڳالهائڻ (Speak) مان گڏجي هڪڙو لفظ مونو لاگ وجود ۾آيو، جنهن ۾ فقط هڪ طرفو ڳالهائڻ هوندو آهي. خود ڪلامي يا مونو لاگ جو ادب ۾ سڀ کان پهريون مثال، مشهور يوناني ڊرامه نگار سوفوڪليز (Sophocles) جي ڊرامنَ ۾ ملي ٿو. ان جو ئي هڪ ٻيو قسم آهي پنهنجو پاڻ سان ڳالهائڻ ان کي ’Soliloquy‘ چئبو آهي. خود ڪلاميءَ جو اصطلاح خصوصي طور ڊرامن سان منسوب هو. شيڪسپيئر جي اڪثر غمگين ڊرامن ۾ مرڪزي ڪردار پاڻ سان ڳالهائين ٿا. مونو لاگ قديم شيءِ آهي. پر سنڌيءَ ۾ انهيءَ ٽيڪنڪ تي تمام گهٽ لکيو ويو هي. سڀ کان پهريون نالو امر لعل هنڱوراڻيءَ جو سامهون اچي ٿو، جنهن جي افساني ”ادو عبدالرحمان“ جو ڪردار ٻين جي موجودگيءَ ۾ يڪ طرفو ڳالهائي ٿو. انهيءَ کان گهڻو پوءِ 1965 ۾هريش واسواڻيءَ جو ساهت ڌارا رسالي ۾ هڪڙو مونو لاگ ڇپيو. پاڻ سان پاڻ ڳالهائڻ واري انداز ۾ فني لحاظ سان اهو مڪمل مونو لاگ آهي ۽ شايد سنڌيءَ ۾ پهريون پورو مونو لاگ ۾ افسانو آهي.”روشني جي تلاش“ناول ۾ اغا سليم ھڪ نئين ٽيڪنڪ خود ڪلامي (Monologue) شامل ڪئي اھي. سنڌي ڊرامن ۾ خود ڪلاميءَ جا ڪيترا مثال ملن ٿا. ان کان علاوه سنڌي ڪهاڻيءَ ۾ به خودڪلاميءَ جا بيشمار مثال موجود آهن. خاص طور 1970ع کان پوءِ جديديت واري دور ۾ شوڪت شوري، مشتاق شوري، نور گهلوءَ ۽ ٻين خود ڪلاميءَ جي طرز ۾ ڪهاڻيون لکيون آهن. شبنم گل جو هڪ طويل نظم ”خود ڪلامي“ جي نالي سان شايع ٿيل آهي.
ريمنڊ، شر
ريمنڊ، شر ( فرانسيسي: Raymond, Cher) فرانس جو ھڪ رھائشي علائقو جو Centre ۾ واقع آھي۔
تفصيل
ريمنڊ، شر جو رقبو 9.24 مربع ڪلوميٽر آھي،۽ ان جي مجموعي آبادي 205 فردن تي مشتمل آھي ۽ 184 ميٽر سطح سمنڊ کان بلندي تي واقع آھي۔
313ع
ڊسمبر
زمرو:313ع زمرو:چوٿين صدي
عمر دوم
عمر بن عبدالعزيز ھباري متوڪل، عمر بن عبدالعزيز جي نالي سند موڪلي. هن، نالي ماتر خليفي جي اطاعت قائم رکي، خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ هباري سلطنت جو بنياد وڌو.
ھباري حڪمران
سنڌ ۾ هباري خاندان جو زور وڌي ويو هو؛ عمر بن عبدالعزيز جي والي ٿيڻ کان پوءِ سندس زور اڃا به وڌيو. جيتوڻيڪ عمر بن عبدالعزيز کان پوءِ مٿي بيان ڪيل والي مقرر ٿيا، تڏهن به سنڌ ۾ حقيقي حڪومت هبارين جي هئي. مرڪزي حڪومت جي ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، عمر بن عبدالعزيز جي پٽ، عبدالله بن عمر، سنڌ جي حڪومت تي سن 270 هه (883ع) ۾ قبضو ڪيو. ڪي بغاوتون ٿيون، پر هن انهن کي زير ڪري ڇڏيو. انهيءَ ڪري ’بانيه‘ بدران منصوره کي گاديءَ جو هنڌ بنايائين، جو پوءِ مستقل طرح گاديءَ جو هنڌ رهيو.
عمر بن عبدالعزيز جي حڪومت
هارون جي قتل ٿيڻ کان پوءِ عمر بن عبدالعزيز هباري جيڪو ڏاڍو هوشيار ۽ ڦڙتيلو انسان هو، سنڌ منصوره تي قبضو ڪري ويهي رهيو ۽ خليفي متوڪل علي الله کي لکيائين ته مان توهان جو وفادار آهيان، جيڪڏهن سنڌ جي حڪومت منهنجي هٿن ۾ ڏني وڃي ته مان ان کي چڱي نموني سان هلائيندس. خليفو جيڪو اڳ ۾ ئي بغاوتن کان پريشان ويٺو هو، عمر کي گورنريءَ جو پروانو ڏياري موڪليائين. اهڙيءَ طرح هباري خاندان جي حڪومت سنڌ ۾ شروع ٿي. عمر بن عبدالعزيز صرف نالي ماتر خلافت سان لاڳيل رهيو. حقيقت ۾ خودمختيار هو. هو ”باتيا“ ۾ رهي ڪري حڪومت هلائيندو هو، جيڪو منصوره کان ٿورو پري هو. ان کان پوءِ ڪڏهن به خلافت کي پنهنجي طرفان سنڌ ڏانهن ڪو والي موڪلڻ نصيب نه ٿي سگهيو. هن جڏهن سنڌ جي صاحبي جو تاج پنهنجي سر تي رکيو ته وڏي حڪمت ۽ هوشياريءَ سان سڄي سنڌ کي پنهنجو پوئلڳ بڻايو ۽ خليفي کي به پنهنجي خودمختياريءَ جي ٻڙڪ نه پوڻ ڏنائين. عمر هر هنڌ بدستور خليفي جو خطبو جاري رکيو آيو. 247 هه (62 ــ 861ع) ۾ معتمد علي الله جڏهن يعقوب بن ليث صفاري کي سندس گذارش تي طبرستان، جرجان، ري، آزربائيجان، ڪرمستان، سجستان ۽ سنڌ، مطلب ته سڀني اڀرندي ملڪن جو گورنر جنرل بڻايو ته عمر هباري به انهيءَ جي حڪم هيٺ اچي ويو. عمر بن عبدالعزيز جو دؤر ڏاڍو امن ۽ آسيس وارو دؤر هو ۽ عمر ڪامياب حڪمران ليکيو وڃي ٿو. پر سندس حڪومت جي آخري حد جي خبر نٿي پوي، چيو وڇي ٿو ته هن 270 هه يا ان کان ٿورو اڳ وفات ڪئي.. سر زمين سنڌ کي هاڻي دارالخلافت بغداد سان بلڪل ٿورو تعلق وڃي رهيو. جيتوڻيڪ عمر بن عبدالعزيز خلافت جي ئي حڪم سان سنڌ جو والي مڃيو ويو، مگر هن کان پوءِ ڪڏهن به خلافت کي پنهنجي طرفان ڪو والي موڪلڻ نصيب نه ٿيو. سنڌ جا ڪيترائي ڀاڱا هن کان اڳ عربي نسل حڪمرانن جي تابع ٿي. آزادي جي سند حاصل ڪري چڪا هئا ۽ باقي جيڪو حصو اڃان تائين خلافت جي تابع هو. ان جي قسمت عمر بن عبدالعزيز هباري جي هٿ ۾ اهڙي طرح ڏني ويئي جو وري کانئس بلڪل وٺڻ ۾ نه آئي. ڇو ته هن کان پوءِ سنڌ جي حڪومت اصلي ورثي طور هن جي ئي خاندان ۾ رهي.
بختيار چنا
''صحافي ۽ سماجي ڪارڪن بختيار چنا، سنڌ جي مشهور اديب، ڪهاڻيڪار، ناول نويس ۽ بئنڪر گل محمد چنا جو فرزند آهي. هن 4 فيبروري 1968ع تي نوابشاهه ۾ جنم ورتو. هن ماس ڪميونيڪيشن ۾ ماسٽرز ڪئي. بئنڪاريءَ بابت نڪرندڙ واحد سنڌي مخزن ماهوار ’بئنڪنگ‘ جو 1988ع تائين ايڊيٽر رهيو، بعد ۾ ’سنڌ ايڪسپريس‘ (انگريزي) ۽ ’نواءِ وقت‘ ڪراچي (اردو) اخبارن ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪندو رهيو. پريس انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان ۾ 1992 1993ع تائين سنڌي ميڊيا جي تجزيي نگار ۽ ريسرچ آفيسر طور ڪم ڪيائين. 1996ع کان نوابشاهه مان نڪرندر هفتيوار ’پروان‘ جو ايڊيٽر رهيو. 1997ع کان نوابشاهه ۾ وڪالت شروع ڪيائين، ۽ پوءِ سرڪاري وڪيل ٿيو. هن 1992ع ۾ صحافين جي تنظيم ’سنڌ جرنلسٽس نيٽ ورڪ فار چلڊرين‘ ۾ پڻ ڪم ڪيو هو. 2000ع کان گريجوئيٽس ايسوسيئيشن آف پاڪستان جو مرڪزي سيڪريٽري رهيو آهي ۽ نوابشاهه ۾ عورتن جي حقن لاءِ سٽيزن ائڪشن ڪميٽي جوڙي، ڪم ڪري رهيو آهي.''
اسحاق متوفي
اسحاق متوفي هڪ سنڌي عالم ۽ شاعر هو، جو 849ع ۾ عباسي درٻار جو مشهور راڳي هو. سندس هڪ منشي سندي ابن علي هو، جنهن راڳن جي باري ۾ ”ڪتاب الشرڪته“ نالي ڪتاب لکيو، جنهن ۾ ڏهه باب هئا. انهيءَ منشيءَ،اسحاق جي مرڻ کان پوءِ، بغداد جي ’طاق الزبل‘ پاڙي ۾ ڀاڄين جو دڪان کوليو، جنهن مان پنهنجو قوت ڪندو رهيو.
سنڌ ۾ عربي شاعريءَ جي رواج جو ان مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو، جو سنڌي ڪاريگر، پنهنجي عربي شاعريءَ مان فائدو وٺي، سنڌ جي ٺهيل جتين تي، جي بغداد جون شوقين عورتون نهايت پسند ڪنديون هيون، دلچسپ عربي شعر ڪنڍي دوز ڪندا هئا.
اسلامي جميعت طلبا
هي شاگرد تنظيم 23 ڊسمبر 1977ع تي لاهور ۾ ڪوٺايل هڪ ننڍڙي ڪنوينشن ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن ۾ 25 کن شاگردن شرڪت ڪئي. هن گڏجاڻيءَ ۾ جماعت اسلاميءَ جي باني مولانا ابو اعليٰ مودودي خاص طور تي شرڪت ڪئي. جماعت اسلاميءَ جي ذيلي تنظيم طور سڃاڻپ رکندڙ هي شاگرد تنظيم لاهور ۽ ڪراچيءَ ۾ وڌيڪ سرگرم رهي. هن وقت به ملڪ جي مکيه شهرن ۾ وجود رکي ٿي. ساڄي ڌر سان لاڳاپيل هن تنظيم جو بنيادي نظريو ملڪ ۾ اسلامي سياسي نظام لاڳو ڪرڻ آهي. تنظيم جي ابتدائي مول متن موجب شاگردن کي -اسلام- جي خدمت لاءِ منظم ڪرڻ، شاگردن ۾ اسلامي مواد جي اڀياس جو شوق پيدا ڪرڻ ۽ کين ايندڙ وقت ۾ اسلامي معاشرو قائم ڪرڻ لاءِ تيار ڪرڻ هو.
داخليت
داخليت (Subjectivism) اُها تحرير/شاعري جنھن ۾ ذاتي خيالن، تاثرن ۽ زندگيءَ جو اثر نمايان طور نظر اچي. رومانوي لکڻين ۾ ذاتي داخليت جو اثر وڌيڪ هوندي آهي.
آلا نيڻ بهارن جا
ڪتاب آلا نيڻ بهارن جا فياض ڏاهريءَ جو شعري مجموعو آهي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 176 آهن. ڪويتا پبليڪيشن حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 2006ع ۾ شايع ٿيو. جنهن ۾ نظم، گيت ۽ غزل شامل آهن. هن ڪتاب جو مهاڳ عبدالواحد آريسر لکيو آهي. ڪتاب جي قيمت 120 روپيا ڄاڻايل آهي.
فتح جنگ
فتح جنگ: پاڪستان جو صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جو ھڪ شھر ۽ فتح جنگ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو اٽڪ شھر کان 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر اسلام آباد کان 25 ميلن جي فاصلي تي واقع آھي.
رنگن جي فھرست: پھريون حصو
thumb|رنگ
پڻ ڏسو رنگن جي فھرست:ٻيون حصو، رنگن جي فھرست:ٽيون حصو
ھي رنگن جي فھرست:پھريون حصو آھي.
رنگن جي فھرست
زمرو:رنگ
آل عمران (سورة)
220px|thumbnail|right|نيشاپور جي علي ابن موسي الرضا مسجد جي سر تي لکيل سورہ آل عمران جي 193 نمبر آيت
آل عمران : عربي زبان جا لفظ آهي؛ جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ”عمران جو اولاد“. ”عمران“ ٻن نبي سڳورن: حضرت موسيٰ عليه السلام ۽ حضرت هارون عليه السلام جن جو پيءُ هو. بائيبل ۾ ان عمران جو نالو عمرام لکيو ويو آهي. قرآن پاڪ جي 116 سورتن مان ٽيون نمبر سورت جو نالو ”آل عمران“ آهي، جيڪا مديني منوره ۾ نازل ٿي هئي، جنهن ۾ ٻه سئو آيتون ۽ ويهه رڪوع آهن.
هيءَ سورة مبارڪ هجرت جي پهرين سال نازل ٿيڻ شروع ٿي ۽ 9 هجريءَ تائين پوري ٿي، جنهن ۾ حضرت موسيٰ عليه السلام جي موڪلاڻي ۽ سندس پشت مان حضرت عيسيٰ عليه السلام جي عقيدتمندن جي گمراهين ۽ اخلاقي ڪمزورين بابت تفصيلي ذڪر آيل آهي. -ان- کان پوءِ فرمايل آهي ته هي قرآن مجيد ۽ رسول (حضرت محمد ) اُنهيءَ دين (-اسلام-) طرف سڏي رهيا آهن، جنهن جي دعوت، نبي سڳورا شروع کان ئي ڏيندا آيا آهن، جيڪا -باري- تعاليٰ جي قدرت ڪامله طرفان هڪ حقيقي دين لاءِ دعوت آهي. انهيءَ رستي کان ڀُلجي جيڪي ٻيون راهون اوهان اختيار ڪيون آهن، اُهي انهن ڪتابن ۾ موجود نه آهن، -جن- کي توهان -آسماني ڪتاب- سڏيو ٿا.
دراصل هيءَ سورة عيسائين جي ڪوڙين دعوائن کي رد ڪرڻ خاطر پاڻ سڳورن صه تي -ان- وقت نازل ٿي هئي، جڏهن عيسائي، يهودين جي پٺڀرائيءَ لاءِ مديني شريف ۾ ساڻن مناظري لاءِ آيا هئا.
سورت ”آل عمران“ ۾ -جنگ بدر- (2 هه/623ع) جي ڪاميابين ۽ -جنگ اُحد (4 هه/625ع) جي غلطين ۽ ڪوتاهين جي نشاندهي ڪندي، خدا پاڪ جي -جلال-، مسلمانن کي صحيح رستي تي اچڻ طرف ڌيان ڏياريو آهي ۽ انهن کي اِهو پڻ يقين ڏياريو آهي، ته جيڪڏهن توهان حقيقي دين تي ثابت قدم رهيا ته توهان جي لاءِ ڪاميابيءَ جون تمام راهون کلي پونديون. تفھيم القرآن ۾ مولانا مودودي مطابق ھن سورة ۾ ھڪ ھنڌ آل عمران جو ذڪر آيل آهي ۽ ان کي علامت طور ھن سورة جو نالو بڻايو آهي.
حوالا
زمرو:قرآن زمرو:اسلام
آلاپ
آلاپ يا النڪار راڳ جو ھڪ اصطلاح آھي، سرگم جي پلٽي نموني گلي مان آواز ڪڍڻ کي النڪار يا آلاپ چئبو آھي، تنھنڪري ھر سرگم کي شاگرد باجي تي پڪي ڪرڻ کان پوءِ پلٽي نموني ادا ڪندا آھن.
زمرو:راڳ
قطب الدين بختيار ڪاڪي
''خواجه بختيار ڪاڪي قطب الدين صوفي هو. 583هه/ 1187ع ۾، ترڪستان جي ڳوٺ ”افش“ ۾ ڄائو. سندس نالو قطب الدين هو. ننڍپڻ ۾ بغداد ويو، جتي خواجه معين الدين چشتيءَ جو شاگرد ٿيو. روحاني ۽ تصوف جو علم پرائڻ بعد، هندستان آيو. ”بابا فريد الدين گنج شڪر“، سندس مريد هو. هن ٻه ڪتاب تصوف جي موضوع تي لکيا. هڪ ڪتاب سندس ديوان آهي، جڏهن ته ٻيو ڪتاب ”قوائد السالڪين“ آهي. سال 633هه/1236ع ۾ وفات ڪيائين.''
حوالا
زمرو:صوفي
آراضي
تعلقي سيوھڻ، ضلعي دادوءَ ۾ ھڪ مشھور ڳوٺ، جيڪو ديهه ’آراضي‘ ۾ ئي آباد آھي. ھن ڳوٺ جي آبادي 2000 کان وڌيڪ آھي. ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جا ڌار ڌار پرائمري، ھاءِاسڪول ۽ صحت مرڪز به اتي آھن. ھن ڳوٺ جو پريو مڙس سيد جيئندل شاھ ھاڪارو زميندار ٿي گذريو آھي. سندس فرزند مرحوم سيد ڪوڙل شاھ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ جيلن جو وزير به رھي چڪو آھي. مرحوم ڊاڪٽر خان محمد پنھور، ڳوٺ سڌار سنگت جو باني ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ صحافت شعبي جو باني ۽ پهريون چيئرمئن به ھن ڳوٺ جو رھاڪو ھو. ھن ڳوٺ ۾ وڏا تعليمي ماھر ۽ سرڪاري ڪامورا پيدا ٿيا آھن.
زمرو:ڳوٺ زمرو:سنڌ جا ڳوٺ زمرو:دادو ضلعي جا ڳوٺ
1134ع
ڊسمبر
زمرو:1134ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
1135ع
ڊسمبر
زمرو:1135ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
خيالي لکت
خيالي لکت يا انوماني لکت (Ideographic Writing) تصويري لکت وسيلي، انساني جذبن جي ترجماني نٿي ڪري سگھجي. ان قسم جي اظھار لاءِ اھڙين تصويري لکتن کي ذريعو بڻايو ويو، جنھن ۾ مقصد سان گڏ ترجماني به شامل ھئي. مثال طور سج لاءِ سج جي چمڪندڙ تصوير ته تصويري لکت چئبي، پر ڏينهن يا روشنيءَ جو خيال ظاهر ڪرڻ لاءِ سج نڪرندڙ ڪرڻا ڏيکاريا وڃن. رات لاءِ چنڊ ستارا، اک مان ڳوڙھا ڪرڻ يعني ڪنھن جو روئڻ، مطلب ته اھڙيون تصويرون جوڙيون ويون، جن مان اظھار نڪري. ھن قسم جي لکتن کي ”ڪشف الخيالات“ به چيو ويندو آھي.
حوالا
زمرو:ربطيات تدابير زمرو:رسم الخط
ايم اي قاضي
سائنسدان، تعليمي ماهر، محقق ۽ -استاد-، ڊاڪٽر ممتاز علي قاضي، 25 جون 1929ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. اصل نصرپور جو رهاڪو هو. ابتدائي -تعليم- حيدرآباد مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ انٽر، ڪراچيءَ مان ڪيائين. 1955ع ۾ ڪنگس ڪاليج لنڊن مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين، جنهن کان پوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽري شعبي جو باني ڊائريڪٽر پڻ هو. -ان- شعبي کي پوءِ وڌائي انسٽيٽيوٽ بنايو ويو جنهن کي ڊاڪٽر ممتاز علي قاضيءَ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي. پڙهائڻ دوران پنهنجي -تعليم- کي -جاري- رکندي ڏيهي ۽ پرڏيهي ادارن مان ايل. ايل. بي، ايف. پي. اي. -ايس-، ايف. آءِ. اي. -ايس-، ايف، پي. سي. -ايس-، ايف. -آر-. سي. -ايس- ۽ ڊي. -ايس- سي جون ڊگريون حاصل ڪيائين. سائنس ۽ ٻين موضوعن تي سندس ڪيترا تحقيقي مقالا شايع ٿيا، جڏهن ته 17 ڪتاب پڻ لکيا هئائين، -جن- مان ”اسلامي سوچ ۽ جديد سائنس“، ”اسلامي دنيا ۽ سائنس“ ۽ ”ڊڪشنري آف ٽيڪنيڪل ٽرمس“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ ڏيهي ۽ پرڏيهي يونيورسٽين جي نصاب ۾ سندس لکيل ڪتابن جا باب پڻ شامل هئا. مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ مختلف موضوعن تي تمام گهڻا مضمون ڇپجي چڪا اٿس. پاڻ 1972ع ۾ سنڌ جي -تعليم- کاتي جو سيڪريٽري، 1977ع ۾ اسلام آباد ۾ يونيورسٽي گرانٽس ڪميشن ۽ -پاڪستان- ڪائونسل آف سائنس ائنڊ ٽيڪنالاجيءَ جو چيئرمئن، 1977ع ۾ -تعليم- جو وفاقي سيڪريٽري، 1980ع ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ لاءِ صدر -پاڪستان- جو صلاحڪار ۽ 1985ع ۾ وزيراعظم -پاڪستان- جو سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ ۾ صلاحڪار ٿيو. -ان- کان سواءِ ڪيترن ئي ڏيهي توڙي پرڏيهي ادارن ۾ مختلف عهدن تي رهيو. کيس سنڌ يونيورسٽيءَ، لطيف يونيورسٽيءَ، يونيسڪو ۽ ٻين ادارن طرفان سونن تمغن سان نوازيو ويو. ڊاڪٽر صاحب، -آمريڪا-، -برطانيا-، جاپان، -آسٽريليا-، سريلنڪا، ڪينيا، ملائيشيا، فرانس، رومانيه، سوئٽرزلئنڊ، -ترڪي-، -اردن-، ڪويت، سعودي عرب ۽ ٻين ملڪن ۾ منعقد ٿيل 72 ڪانفرنسن، سيمينارن ۽ گڏجاڻين ۾ پڻ شرڪت ڪئي. ڊاڪٽر صاحب سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جو باني پڻ هو. سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جي سهڪار هيٺ ڊاڪٽر صاحب، سالن تائين ”سائنس“ مخزن ڪڍندو رهيو. 26 -جنوري- 1988ع تي وفات ڪيائين.
آرام باغ
زمرو:ڪراچي جون تفريحي جڳهون زمرو:باغ زمرو:قديم آثار
شاھ بندر
شاهه بندرانگريزيءَ ۾ Shah Bander پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول جو ھڪ شھر آھي.
تاريخ
شاهه بندر سنه 1759ع ۾ميان غلام شاھ ڪلهوڙي ٻڌايو ۽اورنگا بندر جا سڀ ماڻهو لڏائي اتي آڻي ويهاريائين. اورنگا ۾ انگريزن جو ڪارخانو هو. جو سنه 1775ع ۾ نڪري ويو. شاهه بندر ۾ سنڌ جي حاڪمن جا جهاز بيهندا هئا. سنه 1819ع ۾ جا زمين ڌٻي. تنهن ۾ سنڌو نديءَ جو هيٺيون پاسو ڦري ويو ۽ شاهه بندر ڦٽي ويو. اتي اڪثر ڪڇي ڀاٽيا رهندا هئا، جي مسقط ۽ ٻين پاسن سان واپار ڪندا هئا. شاهه بندر سنه 963هه (سنه 1555ع) ڌاري، يورپين ماڻهن ٺٽي تي ڪاهه ڪري نقصان رسايو، تنهن کان مرزا عيسيٰ ترخان شاهه بندر نئون ٻڌو. سنه 1172هه (سنه 1759ع) کان پوءِ ميان غلام شاهه ڪوج جي ڦٽل ڳوٺ ۾ آڻي شهر ٻڌو ۽ اُتي هڪڙو قلعو ٺهرايائين. انهيءَ شهر جو نالو شاهه بندر ۽ قلعي جو نالو شاه ڳڙه رکيائين. پنهنجي پٽ سرفراز خان کي اتي رکيائين ۽ پاڻ پنهنجن ڀائن سان وڙهڻ لاءِ نڪتو. سنه 998هه (سنه 1589ع) ۾ جڏهن نواب خان خانان اڪبر جي حڪم موجب سنڌ ۾ آيو، تڏهن هو مرزا جاني بيگ تي ڪاهي آيو، پر قلعو وٺي نه سگهيو؛ تنهن ڪري پاڻ ٺٽي ۾ رهيو ۽ شاه بيگ کي شاه ڳڙه ڏي موڪليائين ۽ سيوهڻ ۽ ٻين پاسن ڏي ٻيا موڪليائين. ابو القاسم ارغون قلعي کي بچائڻ جي ڪئي، پر شاه بيگ ارغون وڙهي قلعو هٿ ڪيو. سنه 1202هه _سنه 1787ع) ۾ تيمور شاه بادشاه کان عبدالنبي مدد وٺي آيو ۽ مير فتح علي خان سان وڙهڻ نڪتو ۽ انهيءَ کي شڪست ڏنائين. مير سهراب انجام موجب مير سان شامل نه ٿيو ۽ شاه ڳڙه ۾ وڃي لڪي ويهي رهيو.
ڪلوئي
ڪلوئي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ڏيپلو جو ھڪ ڳوٺ آھي. ڏيپلي تعلقي ۾ هن ڳوٺ چڱي ترقي ڪئي آهي. واپار چڱو هلي ٿو. هتي پرائمري اسڪول، پوسٽ ۽ پوليس ٿاڻو آهن. نئين ڪوٽ سان لاري رستي ڳنڍيل آهي .ھن شھر ۾ مشھور پاڙن ۾ لوھاڻو پاڙو، مينگهواڙ پاڙو ۽ ڳرڙا ڪالوني مشھور آھن.
دادائيت
دادائيت يا ڊاڊائزم ( Dadaism) دراصل فن، ادب ۽ موسيقيءَ ۾ هڪ تحريڪ هئي، جنھن ۾ مروج فني ۽ سماجي قدرن جو مذاق اڏايو ويو. هن قسم جي رجحان جو آغاز سوئيٽزرلينڊ ۾”ٽوٽسن ٽسارا“ ۽ هن جي همعصرن ڪيو. ٿوري وقت ۾ هن تحريڪ پنھنجي وقت جي سڀني اخلاقي ۽ ذهني تحفظات کي بالائي طاق رکي فن ۾ هر بي راھ رويءَ کي جائز ٺھرايو. دادائيت جي ان منفي رجحان ۽ ان جي بي اعتدالين ڪري ان شريڪ جا ڪيترا حامي ان کان جدا ٿي ويا. هن قسم جا نقاد انھيءَ ئي تحرير کي سٺو سمجهن ٿا، جنھن ۾ فني بي راھ روي ۽ روايت کان بغاوت هجي.
315ع
ڊسمبر
زمرو:315ع زمرو:چوٿين صدي
اسلامي چوٿون ڪتاب
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 111 آهن ۽ قيمت 7 -آنا- آهي. ڇاپو ٻيو شيخ عبدالعزيز محمد سليمان، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1914ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
ابو محمد قاضيء جو مدرسو
منصوره ۾ قاضي ابو محمد جو مدرسو -ان- وقت جي علمي لحاظ کان تمام گھڻو مشهور هو. جڏهن ابو محمد ”دائودي مذهب“ جو -امام- هو. هن ڪيترائي ڪتاب -تصنيف- ڪيا. -جن- ۾: ابطال التقليه، ابطال القياس، الخصوص، والعموم، المفسر والمجمل گھڻو مشهور آهن.
آلاپ وطن
هيءُ ڪتاب ڀيرومل ايسرداس جڳتياڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 44 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. قومي ساهتيه منڊل حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو ڇاپو پهريون، ٻاپا پرنٽنگ ورڪس مان 1944ع ۾ ڇپيو.
آرام محل (ڪتاب)
زمرو:ڪتاب
آلاپ وطن
زمرو:ڪتاب
سائيلاڪس
سائيلاڪس يونانين جي ڪاهه کان اڳ، ايران جي بادشاهه دارا هن کي سنڌوندي جي وهڪري معلوم ڪرڻ لاءِ اٽڪ کان روانو ڪيو هو. هو هڪ يوناني امير البحر هو. هن جيڪو سفرنامو تيار ڪيو، اهو گهڻي قدر ٻُڌل ڳالهين ۽ اندازن تي مشتمل آهي. هنن کي فقط اها خبر هئي ته سنڌوندي جي اوڀر طرف ريگستان آهي.
اسلامي جمھوري اتحاد
thumb|left|upright=1|اسلامي جمھوري اتحاد جو جھنڊو
اسلامي جمهوري اتحاد- ”آءِ جي آءِ“ سيپٽمبر 1988ع ۾ پيپلزپارٽي جي مقابلي لاءِ انهيءَ سال ٿيندڙ چونڊن لاءِ ٺاهيو ويو. اهو -اتحاد- به -پاڪستان- قومي -اتحاد- (پي اين اي) وانگر نون جماعتن تي ٻڌل هو. ساڄي ڌر جي هن -اتحاد- ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- (نواز شريف) نيشنل پيپلزپارٽي (غلام مصطفيٰ جتوئي) ۽ -جماعت اسلامي- مکيه جماعتون هيون. اخبارن ۽ رسالن جي ڇپيل خبرن موجب هن -اتحاد- جوڙڻ ۾ هڪ سرڪاري ڳجهي اداري جي سربراهه جنرل حميد گل اهم ڪردار ادا ڪيو هو. -اتحاد- جو سربراهه بظاهر غلام مصطفيٰ -جتوئي- هو، پر با اثر اڳواڻ نواز شريف هو. 1988ع وارين عام چونڊن ۾ آءِ. جي آءِ. قومي -اسيمبلي- ۾ 53 سيٽون کنيون. جڏهن ته پيپلزپارٽيءَ کي 92 سيٽون مليون. آءِ جي آءِ گهڻيون سيٽون پنجاب مان کنيون. ائين پهريون ڀيرو نواز شريف پيپلزپارٽيءَ جي مخالف ۽ متبادل اڳواڻ طور اڀريو، ڊسمبر 88ع ۾ آءِ جي آءِ جي جهنڊي هيٺ پنجاب ۾ نواز شريف صوبائي حڪومت ٺاهي. هي اهو سياسي بنياد هو جنهن -تان- نواز شريف ڪوششون وٺي ۽ اڳتي هلي وزيراعظم ٿيو. 90ع وارين چونڊن ۾ نه آءِ جي آءِ ۽ نه ئي وري پيپلزپارٽي واضح اڪثريت حاصل ڪري سگهي پر پوءِ به آءِ جي آءِ وٽ 105 سيٽون هيون، جڏهن ته پيپلزپارٽي ۽ -ان- جي -اتحاد- -پاڪستان- ڊيموڪريٽڪ الائنس (پي ڊي اي) وٽ 45 سيٽون هيون. 1993ع جي چونڊن ۾ آءِ جي آءِ نه رهي، -ان- ڪري نواز شريف پيپلزپارٽيءَ جي سمورين مخالف ڌرين کي گڏ ڪرڻ ۾ ناڪام ويو.
اسلامي حڪومت (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مولانا ابو اعليٰ مودوديءَ جي اُردو ڪتاب جو ترجمو آهي. جيڪو محمد عثمان ڏيپلائيءَ هٿان ٿيو ۽ هفته وار ’عبرت‘ جي هڪ خاص شماري ۾ ڪتابي صورت ۾ مارچ 1945ع ۾ شايع ٿيو. ڪتاب ۾ 87 صفحا آهن. قيمت 0.8.0 -آنا- اٿس. هاشمي پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپيو.
جمھوريت جي بحاليءَ لاءِ تحريڪ
جمھوريت جي بحاليءَ لاءِ تحريڪ يا موومينٽ فار دَ ريسٽوريشن آف ڊيموڪريسي (Movement for the Restoration of Democracy)، جنھن کي عام طور تي انگريزي مخفف ايم.آر.ڊي (MRD) سان سڃاتو ويندو آھي، پاڪستان ۾ حڪومت جي مخالف ڌر جي پارٽين گڏجي، فيبروري 1981ع ۾ صدر ضياءُ الحق تي دٻاءُ وجهڻ لاءِ هلائي هئي تہ جيئن هو 1973ع جي آئين موجب غيرجانبدار چونڊون ڪرائي. هن تحريڪ ۾ هيٺيون 11 سياسي پارٽيون شامل هيون: پاڪستان پيپلزپارٽي، جميعت علماءِ اسلام، نئشنل عوامي پارٽي، نئشنل ڊئمو ڪرئٽڪ پارٽي، پاڪستان ڊئموڪرئٽڪ پارٽي، عوامي تحريڪ، پاڪستان مزدور ڪسان پارٽي، پاڪستان مسلم ليگ (خواجہ خيرالدين گروپ)، پاڪستان نئشنل پارٽي، قومي محاذ آزادي ۽ تحريڪ استقلال.
1986ع ۾ ٻيهر ايم.آر.ڊي تحريڪ هلائي ويئي. هن ڀيري تحريڪ استقلال ايم.آر.ڊيءَ کان جدا ٿي چڪي هئي. هن تحريڪ دوران سنڌ کي وڏو نقصان رسيو. سوين سنڌي نوجوان، فوجي حڪومت هٿان شهيد ٿي ويا. هن تحريڪ ۾ خيرپور ناٿن شاھ، ميهڙ، دادوءَ، سڪرنڊ، موري، نوشهري فيروز، ڳوٺ طيب ٿهيم، ڳوٺ احمد خان برهماڻيءَ جا سوين انسان قتل ٿيا ۽ سنڌ جو آواز عالمي سطح تائين پهتو. 1988ع جي عام چونڊن کان ٿورو اڳ هي اتحاد (ايم.آر.ڊي) ختم ٿي ويو. هر پارٽي الڳ الڳ ٿي وئي. پيپلزپارٽي اڪيلي سر، وڏي پارٽي هئڻ جي ناتي، چونڊن ۾ حصو ورتو، جڏهن تہ ٻين پارٽين مسلم ليگ سان اتحاد ڪري ”اسلامي جمهوري اتحاد“ (آءِ.جي.آءِ) جو بنياد رکيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي
ڀالوا
ڀالوا: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر جو ھڪ ڳوٺ آھي. جتي خاصخيلي ۽ ڀيل رهن ٿا. ملير وارو ڀاڱو اهو آهي. هتي مارئيءَ جو کوهه ۽ پٿر جي ڪونڊي اڄ تائين موجود آهن. هتي پهريون دفعو 6- مارچ 1967ع تي، الحاج مير محمد بخش خان ٽالپر (اڳوڻو وائيس چيئرمين ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ٿرپارڪر ۽ اڳوڻو ايم پي اي) جي ڪوشش سان ”مارئيءَ جو ميلو“ لڳو. وري 10، 11 ۽ 12 فيبروري 1968ع تي ٻيو دفعو پڻ ميلو لڳو. انهن ميلن ۾ ادبي ڪانفرنس، ملاکڙي، سئنيما، بجلي وغيره جو بندوبست هو ۽ ٿر جي ڀرت جو چڱو واپار هليو هو. مٺي کان ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاري هتان لنگهي ٿي.
سنڌ جي واديء جون بندرگاھون
ستڪاگن دڙو
ستڪاگن دڙو مڪراڻ جي علائقي ۾ سمنڊ ڪناري کان ٽيھ ميل پري واقع آھي۔ پر سنڌ جي تھذيب جي عروج جي زماني ۾ جڏھن ھي شھر آباد ھو ته ھي سمنڊ جي ڪناري تي ھو۔ شايد سمنڊ جي ڪا شاخ ان کي گھيري رھي ھئي۔ جنھن سبب ڪري جھاز راني جي لاءِ قدرتي طور تي نھايت سٺو ھنڌ ھو۔ ھي سنڌ جي تھذيب جو سڀ کان وڏو بندرگاھ ھيو ۔ اصل شھر ھڪ قلعي ۾ واقع ھو۔ جيڪو اتر کان ڏکڻ طرف 190 گز ڊگھو ۽ 113 گز ويڪرو ھو۔ قلعي جون بنيادون ٽيھ فٽ ٿلھيون ھيون۔ جيڪي اڌ گھڙيل پٿرن کي گاري ۾ ڄمائي ڪري ٺاھيون ويون ھيون، ڀت اندر کان ڍلوان ھئي ۽ ان ۾ جڳھ جڳھ تي حفاظتي برج ٺھيل ھئا۔ پنھنجي زماني ۾ ڀت جي اوچائي گھٽ ۾ گھٽ پنجويھ فٽ ضرور ھوندي۔ دروازو نھايت سوڙھو ھو ۽ ان جي ٻنھي طرفن ۾  حفاظتي برج ھيا۔ ھڪ دلچسپ ڳالھ ھي آھي تہ دروازي جي اندر ۽ ٻاھر ئي عمارتون ھيون۔ جيڪي يقيناً محافظن جون رھائش گاھون يا چوڪيون ھونديون۔ قلعي کان ٻاھر ھڪ ھيٺاھون شھر ھو ۔ ان مان جيڪي ٿانو مليا آھن اھي ڪلي ثقافت سان تعلق رکن ٿا۔
بالاڪوٽ
ڪراچي کان 45 ميل پري اتر اولھ جي طرف سومياڻي جي ويجھو بالاڪوٽ جو قديم شھر دفن ٿيل آھي۔ ھي ھاڻوڪي سامونڊي ڪناري کان ٻارنھن ميل پري آھي۔ پر جڏھن ھي شھر آباد ھيو ته سمنڊ جي ڪناري تي ھيو۔ ھي به ھڪ معروف بندرگاھ ھئي۔ ھي شھر به قلعي بند ھيو۔
سوتڪا ڪوھ
پسني کان اٺ ميل اتر جي طرف سوتڪا ڪوھ آھي۔ ھي بندرگاھ ھو ۽ سمنڊ جي ڪناري واقع ھو۔ ھن جو اڏاوتون ستڪاگن دڙي جھڙيون ھيون۔ ھن جا گھڻا  ٿانو سنڌ جي تھذيب جي نمائندگي ڪن ٿا۔ البته ڪافي ساترا بلوچستان جي ثقافتن جي به نمائندگي ڪن ٿا۔ ھن شھر ۾ ھڪ قلعو به ھو۔
يحيٰي امجد ۔ تاريخ پاڪستان قديم دور
زمرو:قديم آثار
ڪيٽ گرينول
ڪيٿرائين اليزبيٿ گرينول (گرين ول) آسٽريليا جي ليکڪا آهي جيڪا 14 آڪٽوبر 1950 ۾ سڊني ۾ پيدا ٿي جنھن آتم ڪٿا، فڪشن ۽ غير فڪشن موضوعن تي 15 ڪتاب لکيا آهن. 2001 ۾ کيس دي آئيڊيا آف پرفيڪشن (The Idea of Perfection) لکڻ تي فڪشن وارو اورينج پرائيز مليو. 2006 ۾ کيس دي سيڪريٽ رور(The Secret River) ڪتاب لکڻ تي کيس ڪامن ويلٿ رائيٽرس پرائيز مليو. ساڳيو ڪتاب مين بروڪر پرائيز (Man Booker Prize)جي لاء پڻ منتخب ٿيو ھيو. ھن جي ناولن جا مختلف ٻولين ۾ ترجما ٿي چڪا آهن ۽ کيس عالمي سطح تي پذيرائي ملي ۽ سندس ٽي ناولن جي بنياد تي فيچر فلمون پڻ ٺھيون آھن
ناول
(1985), ISBN 1-86448-284-2
خارجي ڳنڍڻا
ويب سائيٽ
حوالا
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
آرام محل (ڪتاب 2)
هي ڪتاب ليکڪ بي. ڊي هيراننداڻيءَ جي نالي سان ڪشنچند فتح چند جي طرفان ٻاپا پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ به ڇپيو. ان ڪتاب ۾ به 92 صفحا آهن. ۽ قيمت پڻ هڪ رپيو رکيل آهي.
ٽنڊو الهيار ضلعو
thumb|220px|ٽنڊوالهيار ۾ شاھ لطيف پارڪ
آرام محل (ڪتاب 2)
زمرو:ڪتاب
ٽنڊو الهيار ضلعو
ٽنڊو الهيار ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدرمقام ٽنڊو الھيار شهر آهي. هن ضلعي جي آبادي 2011 جي تخميني مطابق 6 لک 11 هزار ھئي جيڪا 2017ع ۾ وڌي 8،36،887 ٿي وئي. ان جي ڪُل پکيڙ 1581چورس ڪلوميٽر آھي. ھن ضلعي جي اتر ۾ سانگھڙ، اوڀر ۾ ميرپور خاص، اولھ ۾  مٽياري،  حيدرآباد ۽ ڏکڻ ۾  بدين ۽ ٽنڊو محمد خان واقع آهن. ٽنڊوالهيار جو پوسٽل ڪوڊ 70010 آھي.
thumb|left|220px|upright= 2|پاڪستان جي نقشي ۾ ٽنڊوالهيار جو مقام
ھيڪتايوس
هيڪتايوس هن سن 500 ق.م ۾ سنڌوندي جو احوال ڏنو آهي. ڏيکاريو اٿس ته سنڌوندي جي پريان ريگستان آهي. سنڌ جي رسمن، رواجن تي به ٿوري روشني وڌي اٿس
ٽنڊو الهيار ضلعو
تاريخ
ھن علائقي تي 1000 سال اڳ سومرن جي حڪومت ھئي ان بعد سمن، ارغونن، مغلن ۽ ڪلھوڙن جي راڄ جو حصو رھيو. ڪلھوڙن ھن علائقي جي نگراني دل ذات وارن جي حوالي ڪئي ھئي جن ۾ ھڪ دل سردار جو نالو ڪنڍي ھيو جنھن تان ٽنڊي الهيار جي علائقي تي ڪنڍي جي وسي (Kundhi ji Wasi) نالو پئجي ويو. ڪلھوڙن بعد ٽالپرن سنڌ کي ستن انتظامي حصن ۾ ورھايو جن مان  ڪنڍي جي وسي وارو حصو مير فتح علي خان ٽالپر اول جي نگراني  ۾ آيو. . سندس وفات بعد ھن علائقي جي نگراني سندس وڏي پٽ مير الھيار خان ٽالپر کي ملي .ٽنڊو الھيار شھر جو بنياد مير الھيار خان ٽالپر 1709ع ۾ اتي ڪچو قلعو ٺھرائي وڌو هو جيڪو موجوده شھر کان ٽن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اڏايل ھيو. قلعي جي قيام سان آبادي جي منتقلي قلعي طرف ٿيڻ شروع ٿي وئي ۽ آھستي آھستي شھر اڏجي ويو. 1906 ۾ برٽش انڊيا جي ھتي ريلوي اسٽيشن قائم ٿي جنھن سان ھن علائقي ۾ ترقي آئي. ڪچي قلعي ۾ برٽش سرڪار جو آفيسون قائم ڪيون ويون. ان ڪچي قلعي جي ديوارن جا ڪجھ آثار اڃان تائين موجود آھن. 1933ع ۾ ڪينال جي تعمير سان ھن علائقي جي زرعي ترقي ۾ وڏو چاڙھ آيو. ھي علائقو حيدرآباد ضلعي جو حصو رھيو ۽ ان کي تعلقي جو درجو مليو. 5 مئي 2005 ۾ سنڌ جي ڊاڪٽر ارباب رحيم واري حڪومت ٽنڊوالھيار تعلقي کي حيدرآباد ضلعي کان ڌار ڪري ھڪ الڳ ضلعي جو درجو ڏنو. پراڻي تعلقي ٽنڊوالهيار جي ٻن ننڍن شھرن چمبڙ ۽ جھنڊو مري کي تعلقي جي حيثيت ڏئي ھن ضلعي م برقرار رکيو ويو.ٽنڊوالهيار جي جڊيشل ضلعي جو قيام ڇھ سال بعد 2011 ۾ ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ڪورٽ جي قيام سان ٿيو.
جاگرافي
ھن ضلعي جي پکيڙ 1581چورس ڪلوميٽر آھي. ايڪڙن م ايراضي 3،69،685 ايڪڙ اٿس. ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ 680 34’  23”  کان  680  57’  35” تائين اوڀر ۾  250  12’  24’’ کان 250    45’    17’’  تائين اتر ۾ واقع آهي. ان جون حدون اتر ۾ سانگھڙ، اولھ ۾ مٽياري ۽ حيدرآباد، اوڀر ۾ ميرپور خاص ۽ ڏکڻ ۾ بدين ۽ ٽنڊو محمد خان ضلعن سان ملن ٿيون. ھن ضلعي جي آبهوا ٽيمپريٽ ۽ وڻندڙ آهي. اھا گرمين ۾ تمام گرم ۽ سردين ۾ تمام سرد ناھي رھندي. سال جا گرم ترين مھينا جون ۽ جولاء ۽ سرد ترين مھينا ڊسمبر ۽ جنوري ھوندا آھن. اونھاري ۾ مئي کان آگسٽ تائين ھتي ڏکڻ کان اتر طرف ھوا گھلندي آھي ۽ سياري ۾ نومبر کان جنوري تائين اتر کان ڏکڻ طرف ھوائون گھلنديون آھن.
معيشت
موافق موسم ۽ آبپاشي نظام ذريعي پاڻي جي فراواني ڪري ھن ضلعي جي زراعت خوشحالي واري آھي. ھتي ٿيندڙ فصلن ۾ ڪپھ، ڪڻڪ، ڪمند اھميت رکن ٿا. ان کان سواءِ ھتي ڪثرت سان سبزين ء ميون جي پوک پڻ ٿئي ٿي. ميون م انب ضلعي جي ھر پاسي پوکيو وڃي ٿو. ھن ضلعي جي معيشت زرعي آھي. ھتي ڪيلو جو فصل پڻ عام آھن. ٽنڊوالهيار جي صنعت ۾ کنڊ جي صنعت سرفهرست آهي.
thumb|200px|left|upright= 1.1|ٽنڊوالهيار شگر مل
ضلعي جي انتظامي ورهاست
ھي ضلعو ٽن تعلقن ۾ ورھايل آھي جن مان ٽنڊو الهيار تعلقو، چمبڙ تعلقو ۽ جھنڊو مري تعلقو شامل آهن. ضلعي ۾ چار سرڪلون، 30 تپا ۽ 87 ديھون آھن. ھڪ ديھ شھري, ھڪ جزوي شھري ۽ باقي 85 ديھون ٻھراڙيءَ واريون آھن.
سياسي نظام
ھن ضلعي ۾ سنڌ جي صوبائي اسيمبلي جا ٻہ تڪ واقع آهن؛ پي ايس 51 مان 2018 جي چونڊن ۾ پاڪستان پيپلزپارٽي جو سيد ضياءُ عباس شاھ چونڊجي آيو جيڪو سيد علي نواز شاھ جو فرزند آهي ۽ سندس تعلق ٽنڊوالهيار تعلقي جي ڳوٺ شاھپور رضوي سان آھي ۽ ھي 12 آگسٽ 1975ع ۾ ٽنڊو الهيار شھر ۾ پيدا ٿيو ھو سندس ڏاڏو سيد محمد حسن شاھ 1951ع ۾ سنڌ اسيمبلي جو رڪن ٿيو ھو. چاچو سيد اميد علي شاھ ۽ والد سيد علي نواز شاھ 1977ع ۾ قومي اسيمبليءَ جا رڪن منتخب ٿيا هئا. سندس والد 2082، 2008 ۽ 2013 ۾ سنڌ اسيمبلي جو رڪن ٿيو ھو. پي ايس 52 مان 2018 واري چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جو امداد علي پتافي چونڊجي آيو جيڪو مقامي زميندار آهي. ھي پھرين جنوري 1974 ۾ ٽنڊوالهيار شھر م پيدا ٿيو، سندس والد جو نالو بخش علي پتافي آھي. ھن ضلعي مان قومي اسيمبليءَ ۾ نمائندگي صرف ھڪ تڪ جي آھي جيڪو اين اي 223 آھي. ضلعي جي ڪل درج ٿيل ووٽرن جو تعداد 2,86,956 آھي جن ۾ 1,52,049 مرد ۽ 1,34,907 عورت ووٽر شامل آهن. 2018ع جي چونڊن م ذوالفقار ستار بچاڻي چونڊجي آيو.م جيڪو عبدالستار بچاڻي جو پٽ آھي.
آبادي
1998 جي آدمشماري مطابق آبادي 4,68,373 ھئي. 2014ع جي ڪاٿي مطابق ھن ضلعي جي آبادي 6،84،598 ھئي. 2016ع م ھن ضلعي جي آبادي جو ڪاٿو 7،19،042 ھئي جنھن ۾ 3،73،902 مرد ۽ 3،45،1400 عورتون ھيون. ڪل گھرن جق تعداد 1،23،973 ھيو. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 8,36,887 ھئي. پاڪستان ٺھڻ کان اڳ ھتي ھندو آبادي جي گھڻائي ھئي جيڪا انڊيا ھجرت ڪري وئي ۽ انھن جي جاء تي انڊيا مان مسلمان لڏي آيا. ھاڻي ھندن جي آبادي تمام گھٽ آھي. 2017 جي آدمشماري مطابق 5,75,094 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ 2,61,793 ماڻھو شھرن ۾ رھن پيا ھتان جي ماڻھن جي اڪثريت سنڌي ڳالھائيندڙ آھي ۽ شھرن ۾ اردو ڳالهائيندڙن جو تعداد پڻ جھجھو آھي. ان کان سواءِ ھتي سرائڪي ۽ مارواڙي ٻوليون پڻ ڳالھايون وڃن ٿيون. آبادي جي غالب اڪثريت مسلمانن جي آهي. اقليتي مذھب ۾ ھندو مذھب وارا اچي وڃن ٿا.
ثقافت
ھي ضلعو سنڌي ثقافت رکندڙ آهي. مرد شلوار قميص پائيندا آھن ۽ سنڌي ٽوپي جو استعمال پڻ ڪثرت سان ٿئي ٿو. عورتون شلوار ۽ چولو پائن ۽ ٻھراڙيءَ م گھاگھرو يا پڙو پڻ پائن ٿيون. عام طور عورتون چوڙيون پائينديون آهن. ڪاڏي منھن مريم جو، ڪاڏي ٽنڊو الھيار ھڪ مشھور سنڌي پھاڪو يا چوڻي آھي جيڪا ھن ضلعي جي شھر ٽنڊوالهيار سان منصوب آھي. مريم ميرن جو ھڪ توپ جو بہ نالو ھو. ان چوڻي جو ھڪ مطلب اھو به ڪڍيو ويو تہ جيڪڏهن غلط رستي تي هلبو ته منزل تي هرگز ڪين رسبو.
سياحت
ٽنڊو الهيار شھر م ھندن جو ھڪ وڏو مندر رامپير مندر جي نالي سان اڃان تائين موجود آهي جيڪا پاڪستان ۾ ھندن جي ٻيون نمبر وڏي زيارتگاھ آهي ھتي ساليانو ھڪ وڏو ميلو لڳندو آھي جنھن م شرڪت لاء پري پري کان ھندو ايندا آھن.
ھن ضلعي جي ماڳن م حاجي محمد بخش ٽالپر جو مقبرو، بلاول ڪوٽ جا آثار، جھنڊو خان مري ڀرسان نانگو شاھ جو مقبرو، نادر شاھ جي مزار، درگاھ موج درياء سماڌي مندر شامل آهن.
thumb|220px|left|upright=2|وتايو فقير جي چوکنڊي، وتايو فقير جي قبر راشد آباد لڳ قبا شريف ۾ واقع آهي
تعليم
2017 ۾ پاڪستان جي ضلعن جي تعليم واري اشاريي مطابق ھي ضلعو تعليم م پاڪستان جي سمورن ضلعن ۾ 92 نمبر تي ھيو. ضلعي ۾ تعليمي جي سھولتن لاء 827 تعليمي ادارا آھن جن ۾ پرائمري، سيڪنڊري ، ھائر سيڪنڊري اسڪول ۽ ڪاليجون شامل آهن. تعليم يافته ماڻهن جي شرح 2012 ۽ 2013 ۾ 47 سيڪڙو ھئي جن مان مرد 63 ۽ عورتون 31 سيڪڙو ھئا .2013ع ۾ ضلعي ۾ پرائمري اسڪولن جو تعداد 750 ھيو جن ۾ 48,887 شاگرد داخل ٿيا جن مان 30789 ڇوڪرا ۽ 18,098 ڇوڪريون ھيون. پرائمري استادن جو ضلعي اندر تعداد 1,390 ھيو جن مان 1,079 مرد ۽ 311 عورتون ھيون. سراسري طور تي 65 شاگردن لاء 2 استاد ھيا. ڪلاسن ۾ حاضري جي شرح 33 شاگرد في ڪلاس رھي. ان سال ضلعي ۾ 42 مڊل اسڪول ھئا جن ۾ 2,535 شاگرد داخل ٿيا جن مان 1,461 ڇوڪرا ۽ 1,074 ڇوڪريون ھيون. مڊل اسڪولن م ڪل استادن جو تعداد 70 ھيو جن مان 51 مرد ۽ 19 عورتون ھيون. ان اسڪولن م ھر 60 شاگردن لاء 2 استاد ھيا پر اسڪولن ۾ شاگردن جي حاضري جي شرح في ڪلاس 20 شاگرد ھئي ۽ ھر اسڪول م سراسري 3 ڪلاس جا ڪمرا ھيا. 2013ع م ضلعي ۾ 30 سيڪنڊري اسڪول ھيا جن ۾ 9,978 شاگرد داخل ھيا جن مان 7,305 ڇوڪرا ۽ 2,673 ڇوڪريون ھيون. سيڪنڊري اسڪولن جي استادن جو تعداد 308 ھيو جن ۾ 280 مرد ۽ 28 عورتون ھيون. سراسري طور تي 333 شاگردن لاء 10 استاد ھيا. ھر سيڪنڊري اسڪول م سراسري 7 ڪلاس جا ڪمرا ھيا. 2013 ۾ ضلعي اندر 5 ھائر سيڪنڊري تعليمي ادارا ھيا جن م 6,685 شاگرد داخل ھيا جن مان 2,898 ڇوڪرا ۽ 3,787 ڇوڪريون ھيون. انھن م 111 ليڪچرار جن مان 63 مرد ۽ 48 عورتون ھيون. ھر 1337 شاگردن لاء 22 ليڪچرار ھيا. ھر ڪاليج م سراسري 14 ڪلاسن جا ڪمرا ھيا ۽ ھر ڪلاس جي حاضري سراسري 94 ھئي. 2013ع م ھن ضلعي ۾ صرف ھڪ ايليمينٽري اسڪول ھيو.
عدالتي نظام
ھن ضلعي جون حدون سنڌ ھاء ڪورٽ جي سرڪٽ ڪورٽ حيدرآباد جي اختيار ۾ اچن ٿيون جنھن ڪري ھاء ڪورٽ جا ڪيس حيدرآباد واري رجسٽري ۾ داخل ٿيندا آهن. ضلعي عدالتن جي نظام ۾ ھتي ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي عدالت ٽنڊوالھيار شھر ۾ واقع آهي جنھن سان گڏ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ٻہ عدالتون پڻ ڪم ڪن ٿيون. اھي عدالتون ساڳي وقت ننڍين عدالتن جو اپيلون پڻ ٻڌنديون آھن. ھتي سينئر سول جج جون ٻہ عدالتن، چار سول ججن جون عدالتون ٽنڊوالهيار ۾ ۽ ٻہ سول ججن جون عدالتون چمبڙ ۾ ويھن ٿيون. ضلعي ۾ ٽنڊوالهيار شھر ۾ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ ڪم ڪري ٿي. ضلعي اندر وڪيلن جي ضلعي بار ايسوسيئيشن پڻ قائم آهي جيڪا سنڌ بار ڪائونسل جي نگراني ۾ ڪم ڪري ٿي.
آمدورفت
ھن ضلعي جا شھر روڊن رستي چوڌاري سمورن ضلعن جي وڏن شھرن سان ڳنڊيل آھن. ضلعي اندر بھترين روڊن جو ڪل گڏيل ڊيگھ 258 ڪلوميٽر آهي.
آبپاشي
ھن ضلعي جون زمينون سڌيون ۽ ھموار آھن ۽ اتي ھڪ فعال نھري نظام ڪم ڪري ٿو. سڀ کان وڏو واھ نصير واھ آھي جيڪو روھڙي ڪينال مان نڪري ٿو ۽ ڪيترن ئي شاخن ۽ ڊسثرين ذريعي پاڻي پري پري جي زمينن تائين پھچائي ٿو. ان کان سواءِ ھتي سرفراز واھ ۽ کيساڻو واھ پڻ وھن ٿا. ضلعي م نھري نظام تي آباد ٿيندڙ زمين 2008ع ۾ 46،144 ايڪڙ ھئي ۽ 2009ع ۾ 48،117 ايڪڙ ھئي. عام کوھن جي پاڻي جو ھن ضلعي ۾ زراعت لاء استعمال ڪانه ٿيندو آهي باقي ٽيوب ويلن ذريعي 2008 ۾ 24،681 ايڪڙ ۽ 2009ع ۾ 24،629 ايڪڙ زمينون آباد ٿيون.
راشد آباد
ٽنڊوالهيار م راشد آباد نالي شھر شھيد راشد منھاس جي نالي سان قائم ٿيل آهن جتي پاڪستان ايئرفورس جي سرگوڌا ٽرسٽ جو ھڪ وڏو بورڊنگ وارو اسڪول قائم ٿيل آھي جتي ھائر سيڪنڊري تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. اتي ايل آر بي ٽي سيڪنڊري اکين جي اسپتال پڻ واقع آهي. اتي سرگوڌا ٽرسٽ پاران منشيات جي مريضن لاء دارالسڪون جي نالي سان ھڪ ريھيبليٽيشن سينٽر پڻ قائم ڪيو ويو آهي.
غير سرڪاري تنظيمون
ھن ضلعي م ھيٺيون غير سرڪاري تنظيمون ڪم ڪن ٿيون :
حوالا
زمرو:سنڌ جا ضلعا زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ
ايلياڪو
هڪ قسم جو اوني ڪپڙو جيڪو ’الپاڪي‘ پهاڙي جانور جي کل ۽ اُن مان ٺهندو هو.
316ع
ڊسمبر
زمرو:316ع زمرو:چوٿين صدي
سنڌي طبيب
سنڌي طبيب خليفي هارون رشيد جي ڏينهن ۾ سرڪاري اسپتالن ۾ مقرر رهيا. ابن ڌنه نالي هڪ سنڌي طبيب، برمڪن جي شفاخاني جو وڏو آفيسر هو. هي به انهن مان هو، جي سنسڪرت مان عربيءَ ۾ ڪتابن جي ترجمن تي مامور هئا. ابن نديم سندس ذڪر ڪيو آهي. هڪ ٻئي سنڌي طبيب، صالح بن ڀله (ڀلو) جو ذڪر امتياز سان آيو آهي. ابن ابي اصيبعه پنهنجي ”طبقات الاطباء“ ۾، ۽ قفطيءَ ” اخبار الحڪام“ ۾ سندس ذڪر ڪيو آهي، ۽ کيس هندستان جي انهن ماهر طبيبن ۾ داخل ڪيو آهي، جي بغداد ۾ هئا. سندس فني مهارت جو هڪ عجيب واقعو بيان ڪيو ويو آهي. هڪ دفعي هارون رشيد جو چاچو ابراهيم بن صالح بيمار ٿي پيو. درٻار جي مشهور يوناني عيسائي طبيب، جبرئيل بختشيوع، سندس موت جو ٻڌايو. جعفر برمڪيءَ، ان کان پوءِ، هن هندستان ويد کي پيش ڪيو ۽ سندس علاج جو مشورو ڏنو. ويد بيمار جي صحتياب ٿيڻ جي اڳڪٿي ڪئي. هارون رشيد چيو ته هي علم غيب جي دعوا ٿو ڪري. هن جواب ڏنو ته ’علم غيب اهو آهي، جو دليل کان سواءِ يقين سان چيو وڃي. مون وٽ بيمار جو خوش ٿيڻ جا دليل آهن‘. هارون رشيد مطمئن ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ قاصد اچي ابراهيم جي وفات جي خبر ڏني. هارون ڏاڍو ڪاوڙيو. ابراهيم جي گهر ويو. ابراهيم کي غسل ڏيئي، ڪفن به ڏنو ويو. ابن ڀله چپ هو. آخر جرات کان ڪم وٺي چيائين، ’مان هينئر به چوان ٿو ته هو مئو ڪونهي؛ مون کي فقط اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وڃي.‘ لاش وٽ پهچي، سڄي هٿ جي آڱوٺي ۾ سئي ٽنبيائينس؛ ان ۾ چرپر پيدا ٿي، جا هارون رشيد کي گهرائي ڏيکايائين. تنهن کان پوءِ کيس وري غسل ڏنائين؛ پوءِ سندس علاج ڪيائين، ۽ هو خوش چڱو ڀلو ٿيو. ان کان پوءِ هو ڪيترو وقت جيئرو هو. عباسه بنت مهديءَ سان سندس شادي ٿي؛ مصر ۽ فلسطين جي ولايت تي مامور رهيو، ۽ اتي وفات ڪيائين. ان کان پوءِ، هارون رشيد هندستاني طبيبن جو قدر ڪرڻ لڳو. اهڙيءَ طرح هڪ ٻئي سنڌي طبيب ’منڪه‘ جو نالو به ملي ٿو. اهو سنڌي نالو ’ماڻڪ‘ هوندو، جو اڄ به هندو رکن ٿا. هن کي به بغداد گهرايو ويو هو. ابن ابي اصيبعه پنهنجي ” تاريخ الاطباء“ ۾لکيو آهي ته هي طب ۽ علاج ۾ تمام ماهر هو. هڪ دفعي هارون رشيد سخت بيمار ٿي پيو. بغداد جا سڀيئي طبيب عاجز ٿي پيا، تڏهن هڪ شخص انهيءَ طبيب جو ذڪر ڪيو. سفر خرچ موڪلي کيس گهرايو ويو. سندس علاج سان خليفو خوش ٿيو. کيس انعام اڪرام سان نوازيو ويو، ۽ سنسڪرت ڪتاب عربيءَ ۾ ترجمي ڪرڻ تي کيس رکيو ويو
اوني سيڪرٽيوس
اوني سيڪرٽيوس سنڌ ۾ اچڻ کان اڳ سڪندر هن کي جهاز جي ذريعي سنڌ جون حالتون معلوم ڪرڻ لاءِ موڪليو هو، استرابو کانئس مدد ورتي آهي.
ايليمينٽري سنسڪرت اسڪول حيدرآباد
ورهاڱي کان اڳ هي اسڪول حيدرآباد ۾ ميونسپالٽيءَ پاران قائم ٿيو هو، جنهن ۾ گهڻو ڪري -برهمڻ- -ٻار- پڙهندا هئا. هن اسڪول ۾ صرف سنسڪرت پڙهائي ۽ سيکاري ويندي هئي، هي اسڪول حيدرآباد جي بهترين اسڪولن ۾ شمار ٿيندو هو. هي اسڪول زناني اسپتال جي سامهون هو، ۽ ورهاڱي کانپوءِ -بند- ٿي ويو.
1137ع
ڊسمبر
زمرو:1137ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اسلامي رسمون ۽ وڏا ڏينھن (ڪتاب)
ھيءُ ڪتاب گل محمد ”آزاد“ صوفيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 44 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. اُن جو پهريون ڇاپو، مسلمان پريس، ميرپورخاص 1931ع مان ڇپيو.