cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪراچي مرڪزي ضلعو
يونين ڪاميٽيون ۽ يونين ڪاؤنسلون
نئين لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2003 تحت شھري علائقن م يونين ڪاؤنسل جو نالو تبديل ڪري يونين ڪميٽي رکيو ويو آهي ۽ ٻھراڙيءَ ۾ يونين ڪاؤنسل کي ساڳيو يونين ڪاؤنسل سڏبو آهي. ھن ضلعي جي يونين ڪاميٽين جو تعداد 51 آھي ۽ ڪوبہ ٻھراڙيءَ جو علائقو نہ ھجڻ ڪري اتي ھاڻي ڪابه يونين ڪاؤنسل ڪانه آھي. ڪراچي ويسٽ شھري علائقن جون 46 يونين ڪاميٽيون ۽ ٻھراڙيءَ جون 6 يونين ڪاؤنسلون آھن ۽ انھن جو ٽوٽل 52 آھي. ۾ ڪراچي ايسٽ ۾ 31 ڪورنگي ۾ 37 يونين ڪاميٽيون آھن ، ملير ۾ 32 يونين ڪاؤنسلون ۽ 13 يونين ڪاميٽيون ٽوٽل 45 يو سي آھن، ڪراچي سائوٿ ۾ 31 يونين ڪائونسلون ۽ يونين ڪاميٽيون آھن ھن ضلعي م ھيٺيون 42 يونين ڪاميٽيون (يونين ڪاؤنسلون) واقع آھن :
مذھب
ھن ضلعي م رھندڙ 99 سيڪڙو آبادي مسلمانن جي آھي باقي 1 سيڪڙو ۾ عيسائي، ھندو ۽ ٻيو شامل آهن. مسلمانن م غالب اڪثريت حنفي سني اسلام مذھب وارن جي آھي ڪن يونين ڪاميٽين ۾ شيعه جعفري اڪثريت ۾ آھن پر ضلعي جي پوري آباديءَ م اھي اقليت ۾ آھن.
ڪتب خانا
ھن ضلعي م مشهور ڪتبخانن م سپر مارڪيٽ لائبريري، حسرت موھاني لائبريري، عثمانيه لائبريري، الحدا لائبريري، نادر لائبريري، غالب لائبريري ۽ زين لائبريري، انجمن لائبريري نارٿ ناظم آباد شامل آهن.
روڊ ۽ مشھور گھٽيون
ھن ضلعي ۾ گذرندڙ روڊن ۾ نواب صديق خان روڊ، طابش دھلوي روڊ، الطاف علي بريلوي روڊ، شاھراھ پاڪستان، سر شاھ محمد سليمان روڊ، حسين آباد روڊ، پاپوش نگر روڊ، ناظم آباد روڊ، شير شاھ سوري روڊ، شاھراھ جھانگير، منگھو پير روڊ، شاھراھ اورنگي، شاھجھان اوينيو روڊ، سيد رئيس احمد جعفري روڊ، ، راشد منھاس روڊ، لياقت روڊ، ڪڇي پاڙا لائينز ايريا روڊ، بلال روڊ ۽ حسن علي جعفري روڊ، انڊا موڙ روڊ، شاھراھ نورجهان، سرجاڻي روڊ، گوڌرا روڊ، نوراني مارڪيٽ روڊ، معمار اوينيو روڊ، جامع مسجد روڊ ۽ ٻيا شامل آهن
سڪ پلون
باچا خان فلاء اوور، لياقت آباد فلاء اوور،
چوڪ ۽ مشھور موڙ
خلافت چوڪ، باچا خان فلاء اوور چوڪ، انڊا موڙ چوڪ،
عدالتي نظام
ڪراچي سينٽرل ضلعي جو عدالتي صدرمقام سٽي ڪورٽس واري جڊيشل ڪامپليڪس ۾ آھي جيڪو ڪراچي سائوٿ جي حدن اندر ايم اي جناح روڊ تي ڪي ايم سي مرڪزي آفيس جي پاسي م واقع آھي. ان ڪامپليڪس ۾ ڪراچي سينٽرل جون 38 ڪورٽون واقع آھن جن م سڀ کان وڏي ضلعي عدالت ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي آھي. ان کان علاوه باقي 7 ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ، 12 سينيئر سول ججن جون ۽ 18 سول جج اينڊ جوڊيشل ماجسٽريٽ جون عدالتون آھي. سول ججن جي عدالتن جا جج ساڳي وقت فيملي جج پڻ آهن. سينيئر سول جج ساڳي وقت رينٽ ڪنٽرولر پڻ آھن. ان کان سواءِ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ خاص عدالت جي حيثيت م ڪم ڪري پئي.
باغ ۽ باغيچا
ھن ضلعي ۾ گلوب پارڪ، سمن پارڪ، ليڊيز پارڪ، باره دري پارڪ، طارق محي الدين شھيد پارڪ، عائشه پارڪ، رضوان پارڪ، باره دري پارڪ، طارق محي الدين شھيد پارڪ، عائشه پارڪ، افزاہ باغ، خاتون جنت پارڪ، تنوير شھيد پارڪ، الازھر پارڪ، انو ڀائي پارڪ، تڪونا پارڪ ناظم آباد، نيازي پارڪ شريف آباد، نرسري پارڪ لياقت آباد، عورتن لاءِ مخصوص پرده پارڪ قاسم آباد، شاليمار پارڪ، شادمان پارڪ، مھدي حسن پارڪ، ابدال پارڪ، ابو حذيفه پارڪ، عائشه صديقه فيملي پارڪ، ڪي بي آر پارڪ، ڪليانه ٽائون سيڪٽر 10 پارڪ،
ڪلب
رضويه ڪلب، ڪليانه ڪميونٽي سينٽر، نارٿ ڪراچي جم ڪلب،
راندين لاء ميدان
پير بازار گرائونڊ، ساڪر اسٽيڊيم، پاڪ فليگ گرائونڊ، يو بي ايل اسپورٽس ڪامپليڪس، ڪسٽمس ڪرڪيٽ اڪيڊمي، لياقت علي خان اسپورٽس ڪامپليڪس، گوھر آباد گرائونڊ، منصوره پلي گرائونڊ، جناح گرائونڊ (گلبرگ تعلقو)، ايم اي بي اسپورٽس ڪامپليڪس، لال قلعه گرائونڊ، الفلاح گرائونڊ، محمدي پلي گرائونڊ، حسين ابراهيم اسپورٽس ڪامپليڪس، سنگم گرائونڊ، ڪراچي اسپورٽس فٽبال گرائونڊ، راجپوت بنڌاني گرائونڊ، محمدي پلي گرائونڊ قاسم آباد، اصغر علي شاھ ڪرڪيٽ اسٽيڊيم، الفاروق ڪرڪيٽ گرائونڊ ناظم آباد 2، سنڌ اسپورٽس بورڊ ڪامپليڪس ناظم آباد. ڪراچي اسپورٽس فٽبال گرائونڊ، پيالا گرائونڊ، ايسٽرن اسٽار ڪرڪيٽ گرائونڊ، نارٿ ينگرس فٽبال گرائونڊ، ھاڪي گرائونڊ فاروق اعظم، نذير حسين يينگ فائيٽرز گرائونڊ، طحه مسجد پلي گرائونڊ، غوث اعظم اسپورٽس گرائونڊ، بفرزون پلي گرائونڊ، ٽيپو سلطان شھيد اسٽيڊيم، انور انصاري فٽبال گرائونڊ،
مشھور جايون
جن ضلعي جي مشھور جاين ۾ شامل آهن: جامع مسجد فاروق اعظم، بنارس ڪالوني، مولانا عبدالحامد قادري جي مزار، پشتون مارڪيٽ، سخي حسن قبرستان، فضل الرحمان قريشي جي مزار، ڊي سي آفيس بفرزون (ڪراچي سينٽرل) ، بروھي ڳوٺ, گول مارڪيٽ ناظم آباد، امتياز سپر مارڪيٽ (ناظم آباد)، ڊرائيونگ لائسنس آفيس (ناظم آباد برانچ)، گوليمار قبرستان، ڊائمنڊ سپر مارڪيٽ، بورڊ آف انٽرميڊئيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن جي آفيس، فٽبال جي نيشنل ساڪر اڪيڊمي، اي آر واء نيوز ھيڊ آفيس، لالوکيت پکين واري مارڪيٽ، شريف آباد نرسري، اسٽيٽ بينڪ جي شاخ، بختياري يوٿ سينٽر، نوراني مسجد، افروز ٽيڪسٽائيل انڊسٽريز،امير معاويه عيدگاهه، جامع مسجد سمن آباد، دارالعلوم نعيمه، ايم ڪيو ايم جي مرڪزي آفيس 90، مدني مسجد تبليغي مرڪز، ميمڻ ڪالوني، ورلڊ ميمڻ فائونڊيشن ڪميونٽي سينٽر ٽرسٽ، ايڇ اي ايف عيدگاھ، اسماعيلي ڪميونٽي جو مرڪز، فيضان اڪيڊمي، ميمڻ عيدگاھ، ، پيراگون جم
ٿاڻا
ھن ضلعي ۾ ٽوٽل ٿاڻا آهن جن ۾ شامل آهن: تيموريه ٿاڻو، اورنگي ٿاڻو، پاپوش نگر ٿاڻو، شريف آباد ٿاڻو، لياقت آباد ٿاڻو, سپر مارڪيٽ ٿاڻو، سمن آباد ٿاڻو، جوھر آباد ٿاڻو، عزيز آباد ٿاڻو، نيو ڪراچي ٿاڻو، نارٿ ناظم آباد ٿاڻو، اجمير نگري ٿاڻو، يوسف پلازه ٿاڻو، گلبرگ ٿاڻو، گلبهار ٿاڻو، گبول ٽائون ٿاڻو، ناظم آباد ٿاڻو، رضويه سوسائٽي ٿاڻو، ايف بي انڊسٽريل ايريا ٿاڻو، نيو ڪراچي انڊسٽريل ايريا ٿاڻو، بلال ڪالوني ٿاڻو، شاھراھ نورجهان ٿاڻو، حيدري مارڪيٽ ٿاڻو ،
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:سنڌ جا ضلعا زمرو:ڪراچي جا ضلعا
اروتالت
اروتالت (Orotalt) پنجين صدی قبل مسيح جو يوناني مؤرخ هيرودوت (Herodotus) جي مطابق قبل از اسلام عرب جو ديوتا ھيو، جڏھن تہ ان ان جي شناخت ڊينويسس (Dionysus) جي  طور تي ڪئي آھي۔
فتاویٰ عالمگيري
فتاوا عالمگيريمغل بادشاهه اورنگزيب (1658-1707ع) جي حڪم سان، فقہ جو هڪ مستند ۽ جامع ڪتاب عربي زبان ۾ تيار ڪيو ويو. هي ڪتاب پوءِ فتاوي عالمگيري جي نالي سان مشهور ٿيو. هن علمي ڪم جي پورائي لاءِ شيخ نظام الدين. برهانپوريءَ جي سربراهيءَ ۾ عالمن جي هڪ ڪميٽي جوڙي وئي. ساڻس گڏ چار وڏا عالم: قاضي محمد حسين جونپوري، سيد علي اڪبر سعدالله خاني، ملا حامد جونپوري ۽ محمد اڪرم لاهوري شريڪ ڪار رهيا. هرهڪ عالم سان گڏ ڏهه معاون عالم مقرر ٿيا، جن ۾ سيد نظام الدين ٺٽوي ۽ قاضي ابوالخير ٺٽوي به شامل رهيا. فقہ جو هي جامع ڪتاب اٺن سالن ۾ تيار ٿيو ۽ ان تي عالمگيري سڪي جا ٻه لک رپيا خرچ ٿيا . ڏکڻ ايشيا لاءِ حنفي مسلڪ جي ھن اسلامي ڪوڊ جي تياري ۾ اورنگزيب 500 جي لڳ ڀڳ ديني عالمن جون خدمتون حاصل ڪيون جن ۾ 300 کن ڏکڻ ايشيا جا ، 100 کن عراق جا ۽ 100 کن حجاز  (سعودي عرب ) جا عالم دين شامل ھيا. ھن ڪتابن جي مجموعي ۾ خاندان، غلامن، جنگ، ملڪيت، مذھبن جي تعلقن جا، ڏيتي ليتي، محصولن، معاشي ۽ ٻين معاملن جي مسئلن مذھبي فتوائن جو ذڪر ڪيل آهي. انھن فتوائن جو مجموعو (Code) 30 جلدن تي مشتمل ھيو پر ھاڻي ڪيترين ئي ٻولين ۾ نئين ڇاپن ۾ سمورو 6 جلدن ۾ ڇپيل آهي. برطانيا جي راڄ جي شروعات ۾ ئي سيڪيولر قانوني نظام قائم ڪرڻ جي بدران مقامي تيار ڪيل ادارن ۽ قانونن کي قائم رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو اھڙي طرح فتوا عالمگيري جو ڪوڊ قانوني نظام جو بنيادي حصو رھيو.
اساسي شاعري
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:ادب زمرو:سنڌي ادب
نال
نالانگريزي (Nall) بلوچستان پاڪستان جيخضدار ضلعو جو شهر ۽ نال تعلقو پڻ آهي. نال اصل ۾ نئي نال جي ڪناري شهر آهي جتي قديم تهذيب به ملي آهي. نال ۾ پرائمري کان هاءِ اسڪول تائين تعليم جو بندو بست آهي.
زيارت ضلعو
زيارت ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
920ع
ڊسمبر
زمرو:920ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
227ع
ڊسمبر
زمرو:227ع زمرو:ٽين صدي
داخلي شاعري
هر اديب يا شاعر وٽ ٻن قسمن جي دنيا هوندي آهي. هڪ دنيا سندس ذاتي هوندي آهي. يعني “داخلي” هوندي آهي. ٻي دنيا سندس ذات کان ٻاهر هوندي آهي. ان کي “خارجي” دنيا چئبو آهي. جڏهن هو ذاتي زندگيءَ بابت شاعري ڪندو آهي يا لکندو آهي ۽ ان ۾ ذاتي تجربا، مشاهدا ۽ احساس شامل ڪندو آهي ته اها داخلي شاعري (Subjective Poetry) سڏي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:ادب
دعائيا شاعري
جيڏو تنهنجو نانءُ ٻاجهه به اوڏيائي مڱان،
ري ٿنبي ري ٿوڻيي، تون ڇپر تون ڇان،
ڪياڙو ڪهان، توکي معلوم سڀڪي.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري
نرگال
نرگال (Nergal) (عبراني: נֵרְגַל, آرامي: ܢܹܪܓܵܐܠ) مان مراد بابل جو ھڪ ديوتا آھي۔
مير عبدالله سلطان
مير عبدالله سلطانسيوھڻ سان تعلق رکندڙ ھڪ شاعر.
سيوستان جي مشهور عالمن ۽ شاعرن مان ٿي گذريو آهي. هُو پنهنجي تخلص ”خان عريضيءَ“ سببان مشهور آهي. هو بکر جي مشهور سيد مير ابوالمڪارم جو پـٽ هو، جو وري مير غياث الدين رضائي سبزواريءَ جو پٽ هو. اهو پونيون سيد ڪتاب ”حبيب السير“ جي مصنف آخوند مير جو ڏهٽو ۽ سلطان جنيد صفويءَ جو پوٽو هو. اهو مرزا شاهه بيگ ارغون جي مقربن مان هو ۽ انهيءَ سان گڏ سنڌ ۾ آيو.مير ابوالمڪارم وري مرزا شاهه حسن ارغون ۽ سلطان محمود خان بکر واري جي اميرن مان هو ۽ انهي جي پاران وڪيل ٿي شاهه اسماعيل صفوي وٽ ويو هو. مير عبد﷢ سلطان، جو سيوستان ۾ ڄائو هو، سو جھانگير بادشاهه جي زماني ۾ مرزا غازيءَ سان گڏ هوندو هو ۽ جڏهن مرزا قنڌار ۽ ٺٽي جو حاڪم ٿيو، تڏهن وڪيل ٿي ايران جي شاهه ڏي ويو ۽ خراسان ۾ امام رضا جي زيارت ڪري موٽيو ۽ مرزا جي مرڻ کان پوءِ ٺٽي ۾ نواب مقرر ٿيو. پر شاهجھان بادشاهه جي راڄ ۾ ڪنهن سبب ڪري شريف الملوڪ کي ڪاوڙايائين ۽ نواب امير خان اچي مير عبد﷢ ۽ سندس طرف وارن کي ستايو، تنهنڪري مير مٿئين ۽ سندس ڀاءَ پنهنجو عهدو ڇڏي ڏنو، اگرچ مرزا عيسٰي ترخان ۽ ٻين رهي پوڻ لاءِ گھڻو زور ڪين، نيٺ مُلا محب علي سنڌيءَ جي معرفت ڄام تماچيءَ کام پنجاهه هزار دام پگهار وٺي اچي ٺٽي ۾ رهيو. انهن مان به ڪي مشهور عالم، فاضل، شاعر ٿيا، جن جو ذڪر ٺٽي واري فصل ۾ ايندو.
228ع
ڊسمبر
زمرو:228ع زمرو:ٽين صدي
نوحا
نوحا: ھڪ معبود جو نالو جنھن جي پوڄا  اسلام جي آمد کان اڳ  ۾ اتر عربستان جا قبيلا ڪندا ھئا۔ اھو معبود ديوتائن جي ھڪ ٽمورتي جو حصو بہ آھي جنھن ۾ نوحا، عثتر سمين ۽ رودا شامل آھن۔ لفظ نوحا جي معني آھي آخري. قديم اشوري ايمپائر جي مليل رڪارڊ مطابق ھن معبود سان مشترڪ معبود ايپيٿيٽ ھيو. نوحا شمسي ديوتا ھيو جنھن جي پوڄا قيدار يا قيداري قبيلي وارا ڪندا هئا.
حوالو
زمرو:تاريخ عرب زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
رزميه شاعري
رزميه شاعري ___(Epic)؛
رزميہ شاعري ان ڪلام کي چئبو اھي، جنھن ۾ جنگ جي ميدان ۽ بھادرن جي ڪارنامن جو ذڪر وڏي اب ۽ تاب سان ڪيو وڃي. ھن قسم جي شاعريءَ ۾ حب الوطنيءَ جو اثر گھڻو غالب ھوندو اھي، ان ڪري ان ۾ بھادريءَ جا ڪارناما ۽ سپاھين جي شجاعت جا جوھر ۽ جذبا دلچسپ نموني بيان ڪيا ويندا اھن. سنڌي شاعريءَ ۾ سڀ کان اول سومرن جي دؤر (1050-1350ع)حڪومت ۾ رزميه کاھون چيون ويون. جھڙوڪ سومرن ۽ گجرن، سومرن ۽ علاءُ الدين جي جنگ ۽ دودو ۽ چنيسر جي جنگ وغيره جون لڙايون. هي شاعريءَ جا نمونا رزميه شاعريءَ ۾ شمار ٿين ٿا. رزميھ شاعري (Ramzia shaairi) ان ڪلام کي چئبو اھي، جنھن ۾ جنگ جي ميدان ۽ بھادرن جي ڪارنامن جو ذڪر وڏي اب ۽ تاب سان ڪيو وڃي. ھن قسم جي شاعريءَ ۾ حب الوطنيءَ جو اثر گھڻو غالب ھوندو اھي، ان ڪري ان ۾ بھادريءَ جا ڪارناما ۽ سپاھين جي شجاعت جا جوھر ۽ جذبا دلچسپ نموني بيان ڪيا ويندا اھن. سنڌي شاعريءَ ۾ سڀ کان اول سومرن جي دؤر (1050-1350ع) حڪومت ۾ رزميه کاھون چيون ويون. جھڙوڪ سومرن ۽ گجرن، سومرن ۽ علاءُ الدين جي جنگ ۽ دودو ۽ چنيسر جي جنگ وغيره جون ويڙهون. هي شاعريءَ جا نمونا رزميه شاعريءَ (Epic Poetry) ۾ شمار ٿين ٿا.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:ادب
229ع
ڊسمبر
زمرو:229ع زمرو:ٽين صدي
ڪلائيميڪس
عروج__ڪلائمڪس __(Climax):
”ڪلائمڪس“ يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي. ادبي اصطلاح ۾ اهو لفظ ناول، ڊرامي يا ڪهاڻيءَ تي لاڳو ٿئي ٿو، يعني جي اها سطح جتي ڪهاڻي عروج تي پهچي ۽ حيرت ۽ انتظار جي ڪيفيت ظاهري ڪري. عروج اھا منزل اھي، جنھن تي ھڪ ڪهاڻي/ ڊرامو/ناول ترقي ڪري منزلون طئي ڪري پھچي ٿو.
مير ڪمال الدين رضوي
مير ڪمالدين احمد ولد سيد عنايت اللـﮧ رضوي بکري، اگرچه وڏو عالم ۽ فاضل هو ته به دولتمند هئڻ ڪري ڏاڍو تجمل سان رهندو هو ۽ ساڳئي وقت ۾ سندس والد تارڪ ٿي پوک ڪري گذران ڪندو هو. هن سيد گهڻائي ڪتاب لکيا: جيئن ته ”شرح ديوان حافظ“ ۽ ”اصلاحات رضويه“. سنه1132هه ۾ وفات ڪيائين ۽ ست پٽ ڇڏيائين، جن مان پهريون مير مرتضيٰ ٽيهن ورهين جي عمر ۾ عالم ۽ فاضل ٿيو ۽ هنر به گهڻا سکيو سپاهگيريءَ جي فن ۾ به هوشيار هو. ستن قسمن جا خط يا اکر لکندو هو. مرزا صائب جو شاگرد آقا تعظيما جڏهن ٺٽي ۾ آيو، تڏهن هن جا شعر نهايت پسند ڪيائين ۽ تخلص ”الهام“ ڏنائينس. هن شاهه عالم دهليءَ جي بادشاهه وٽ وڏو درجو حاصل ڪيو. آخر سنه1120هه ۾ عين جوانيءَ ۾ وفات ڪيائين. هن سيد جو ڀاءُ مير نجم الدين به نالي وارو ٿيو. اهو مخدوم محمد معين جو ڀاڻيجو ۽ شاگرد هو ۽ مدرسو به رکندو هو. گهڻائي ڪتاب تصنيف ڪيائين، منطق ۽ ڪن ٻين علمن تي ڪيترا رسالا لکيائين. لکڻ جو اهڙو چالاڪ هو جو هر هڪ رسالي لکڻ ۾ هڪ ڏينهن کان وڌيڪ نه لڳايائين، ”طوطينامه“ فارسي لکيائين، جو بخشيءَ واري ”طوطينامه“ کان بهتر هو. شعر به تمام چڱو چوندو هو، تخلص ”عُزلت“ هوندو هوس. انهيءَ به ننڍي عمر ۾ سنه1160هه ۾ وفات ڪئي.
مزاحيا رزميه شاعري
اها شاعري جنهن ۾ پڙهندڙن جي تفريح طبع لاءِ مزاح جو عنصر موجود هجي يا جنهن ۾ ڪنهن جي مڪمل رزميه شاعري جواب ۾ مزاحيه شاعري ڪئي وڃي يا ان جي مذاق اڏائي وڃي. سنڌيءَ ۾ شمس الدين بلبل مزاحيه شاعر ڪئي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
عربي سنڌي رسم الخط
سنڌي زبان کي ھڪ معياري رسم الخط اھي، جنھن کي ”عربي ــ سنڌي رسم الخط“ چيو وڃي ٿو. سنڌي عربي الف-ب 16 صديءَ کان پنهنجا ارتقائي مرحلا طئه ڪندو رهيو ۽ 17 صديءَ ۾ مخدوم ابوالحسن ٺٽوي (1661-1711ع) جي جوڙيل رسم الخط کان انگريزن جي دور تائين مختلف روپ اختيار ڪيا ۽ آخر ۾ 1853ع ۾ هڪ مڪمل ۽ جديد شڪل ۾ رائج ٿي ويو. عربي رسم الخط سنڌ ۾ صدين کان هلندڙ آهي. اھو رسم الخط پوري اسلامي دنيا جي ٻولين جي رسم الخطن کان تاريخي طور قديم اھي. سنڌي رسم الخط خالص عربي رسم الخط تان ورتو ويو اھي. ان جي ڀيٽ ۾ فارسي، اردو، پشتو ۽ بلوچي رسم الخط ۾ وڏو فرق اھي. فارسيءَ جو رسم الخط ”نستعليق“ اھي ۽ اھڙي طرح اڙدوءَ جو رسم الخط وري فارسيءَ جي رسم الخط تان ورتل اھي. گويا پوري اسلامي دنيا ۾ عربي رسم الخط وانگر ڪامل علمي رسم الخط فقط سنڌي زبان جو اھي. عربي تعليمي سرشتي جي ڪري عربي زبان جا يارھن (11) اکر (ث، ح، خ، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق) سنڌيءَ ۾ داخل ٿيا. سنڌي سُر آوازن لاءِ حروف علت جون ۽ اعرابن جون نشانيون متعارف ٿيون. اڳتي ھلي سنڌي ٻولي مستقل بنيادن تي عربي رسم الخط جي طرز تي لکجڻ لڳي.
230ع
ڊسمبر
زمرو:230ع زمرو:ٽين صدي
مير ابوالمڪارم
_ مير ابوالمڪارم ولد امير خان، امير خاني سيدن مان هو. امير خان سنه1114هه ۾ سنڌ جو نواب هو ۽ انهيءَ جو ذڪر سنڌ جي تاريخ ۾ آهي. مير ابوالمڪارم اميريءَ هوندي فقير ٿي گذاريندو هو ۽ ڪامل درويش شمارٿيل هو. علميت ۽ فضيلت به ججهي هيس. شاعر به قابل هو. تخلص ”شهود“ هوس. سليمان ۽ بلقيس جي مثنوي لکيائين. سيوستان ۾ دفن ٿيل آهي. سندس پٽ نواب مير امير الدين خان به اڪثر وقت ڪتاين پڙهڻ ۾ عالمن جي صحبت ۾ گذاريندو هو. ”رشحات الضنون“ جنهن ۾ چوڏهن علمن جو ذڪر آهي ۽ ”معلومـﺔ الافاق“ ٻئي سندس تصنيفون آهن. انهيءَ جو ٻيو پٽ مير الرضي الدين به پيءُ جهڙو عالم ۽ فاضل شاعر هو. تخلص ”فدائي“ هوس. سندس ديوان موجود آهي. سنه1120هه ۾ گذريو. وري انهيءَ جو پٽ مير حيدر الدين ابوتراب به انهيءَ جهڙو هو. تخلص ”ڪامل“ هوس ۽ پاڻ به حقيقت ڪري ڪامل انسان هو. مريد هئس. تمام پير مرد ٿي وفات ڪيائين. هن جا تصنيف ٿيل ڪيترائي ڪتاب فارسي، هندي ۽ سنڌيءَ ۾ لکيل مشهور هئا. ”تحفته الڪرام“ جو مصنف مير علي شير ”فانع“ سندس شاگرد هو.
رس نگار شاعري
”رس“ سنسڪرت زبان جو هڪ ٻول آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي ”لطف، لذت، خوشي يا سَرهائي“. اصطلاحي معنا موجب سنسڪرت ۾، جماليات (Aesthetic) جي دائري ۾ هڪ خاص فلسفي جي حيثيت رکي ٿو، جنهن جو تعلق خاص طرح شاعريءَ ۽ ناٽڪ جي اسباب، اثرات ۽ علامات سان آهي. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سنڌ جي سينگار شاعريءَ (Seengaar shaairi) کي هندي سينگار رس جي شرح سمجهن ٿا. سنڌي ادب جي تاريخ ۾ ’شاهه جو رسالو‘، خليفي نبي بخش جو رسالو، ”رسالو سچل سرمست“ وغيره مشهور آهن.
حوالا
زمرو:شاعري
بحر وزن (شاعري )
بحر__(Beher):
بحر يا بحر وزن علم عروض جا وزن ٿين ٿا جن جي رُڪنن يا آوازن مطابق شعر جي موسيقي آڌاري ويندي آهي. اهي بحر وزن مختلف هوندا آهن ۽ انهن وسيلي شعر جي جوڙجڪ توڙي ان ۾ موسيقي قائم ڪجي ٿي. موزون شعر جي وزن يا بحر جي خبر پئجي سگھي ۽ ان جي حاڻ وسيلي موزون ۽ غير موزون شعر کي جدا ڪري سگھجي ٿو. علم عروض جي بحرن وسيلي شاعريءَ ۾ موسيقي يا رواني قائم ڪبي آهي. علم عروض يا ان جا بحر وزن سنڌيءَ ۾ فارسي شاعريءَ ذريعي مروج ٿيا. ھن علم جا بانيڪار عرب ھئا، جن ۾ خليل بن بصريءَ جو نالو اهميت سان اچي ٿو. علم عروض جا ڪُل 19 بحر آهن ۽ هر بحر جا وزن مختلف آهن. سنڌي ادب ۾ ڊاڪٽر ابراھيم خليل، تنوير عباسي، اياز قادري، خادم عباسي، امام بخش خادم، عطا محمد حامي، استاد بخاري، عبدالقيوم صائب، راشد مورائي، شيخ اياز، هري دلگير، ڪشنچند ”عزيز“ ۽ ڪجھھ ٻيا ڄاڻو سمجھيا وڃن ٿا.
نسر (بت)
نسر (Nasr) (عربي: نسر) لغوي معني "گدھ" قرآن ۾ (71:23) ۾ حضرت نوح عليہ السلام جي وقت ۾ ديوتا جي طور تي ذڪر آھي.
قرآن - ﻿وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا۔ سورہ نوح۔ سنڌي ترجمو (حضرت شاه عبد القادر) ۽ چيئون، نہ ڇڏيو پنھنجي معبودن کي، ۽ نہ ڇڏيو ود کي نہ سواع نہ يغوث ۽ يعوق ۽ نسر کي.
حوالو
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
ڪورنگي ضلعو
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:سنڌ جا ضلعا زمرو:ڪراچي جا ضلعا
231ع
ڊسمبر
زمرو:231ع زمرو:ٽين صدي
خمريا شاعري
اها شاعري، جنهن ۾ شراب، شراب مان ممڪنه نشو ۽ ٻين عنصرن جو ذڪر اچي. مثال طور ساقي، ميخانو، ميڪدو وغيره. سنڌي ۾ خاص طور تي عروضي شاعريءَ ۾ شرابي غزلن جو گهڻو رواج آهي. هن شاعريءَ يا ”شرابي شاعري“ کي ”خمريا شاعري“ (Toxicated Poetry) چئبو آهي. شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ ”موکي ۽ متارن“ جو ذڪر به اهڙي شاعريءَ جو مثال آهي.
232ع
ڊسمبر
زمرو:232ع زمرو:ٽين صدي
خمريا شاعري
حوالا
زمرو:شاعري جون صنفون
ال
thumb|300px|ال
ايل (El) (قديم شامي: ܐ ܠ، عبراني: אל، عربي: إيل) ھڪ اُتر اولھ سامي لفظ آھي جنھن جي معني "ديوتا" يا "معبود" آھي.
حوالو
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:علم الاساطير سرزمین شام زمرو:ڪتاب مقدس زمرو:عبراني الفاظ ۽ جملا زمرو:زرخيز ھلال
233ع
ڊسمبر
زمرو:233ع زمرو:ٽين صدي
طرحي شاعري
طرحي شاعريءَ (Poetry with subject) ۾ ڪا ”طرح“ يا موضوع رکيو ويندو آهي. مشاعري لاءِ خاص ’طرح‘ مقرر ڪئي ويندي اھي. طرح تي تيار ڪيل شعر پڙهڻ واري محفل کي ”طرحي مشاعرو“ چئجي ٿو. سنڌي شاعريءَ جي روايتي دور ۾ طرحي شاعريءَ جو وڏو رواج هو.
حوالا
زمرو:شاعري
عاشقاڻي شاعري
عشق جي اپٽار (Love Poetry) ڪندڙ شاعري. هن قسم جي شاعري ٻن قسمن جي ٿيندي آهي. هڪڙي حقيقي عشق واري شاعري ۽ ٻي مجازي (temporal). مجازي محبت جي شاعريءَ جي شروعات يونان مان ٿي. هن قسم جي شاعري ۾ شراب، لذت ۽ محبت جي مدح به ٿي سگهي ٿي.
عشقيہ مثنوي
عشقيہ مثنوي (Romantic Muthanavi)، مثنوي ايراني شاعريءَ جي صنف آهي. مضمون جي لحاظ کان تاريخي واقعا، رومانوي داستان يا اخلاقي مشورا قلمبند ڪيل هوندا آهن. عشقيہ مثنوي ۾ حسن ۽ عشق جا ڊگها داستان پيش ڪيا ويندا آهن. هن ۾ گذريل دور جا رومانوي قصا ۽ واقعا تفصيل سان بيان ڪيا ويندا آهن. سنڌيءَ ۾ مثنويون لکيون ويون آهن، جهڙوڪ سسئي پنهون، هير رانجهو، سهڻي ميهار، ليليٰ مجنون، مومل راڻو، نوري ڄام تماچي، ليلا چنيسر، ۽ سورٺ راءِ ڏياچ وغيره. ٽالپرن ۽ انگريزن جي دورن ۾ ڪيتريون ئي رومانوي مثنويون لکيون ويون.
عاشقاڻي شاعري
حوالا
زمرو:شاعري
عجب جي نشاني
عجب جي نشاني: ندا جي نشاني:(!): (Sign of Exclamation)
ڪنھن بھ حيرت ۾ وجھندڙ جملي جي آخر ۾ اھا نشاني لکندي اھي، يا وري گھڻي توجھه ڇڪائڻ لاءِ پڻ ڪڏھن ڪڏھن ساڳي نشاني لڳائبي آهي. لفظ جي ندائي صورت ۾ يا ندائي جملي ۾ اخر ۾ هيءَ نشاني لکائبي اھي. تمنائي جملن امر نيازي (اڄ پڇاڙيءَوارن) جملن جي اخر ۾ عجب جي نشاني لڳائبي آهي. مثال: ادا طارق! ھتي اچي ويھھ. طنز ڏيکارڻ لاءِ به ڏنگين يا بريڪيٽن ۾ عجب جي نشاني ڏني اھي. مثال طور: ھا سائين، تون وڏو نيڪ (!) ماڻھو اھين. تون پاس ٿي وئين ! ندا جي نشاني تڏهن استعمال ڪئي ويندي آهي، جڏهن جملي ۾ خوشي يا غم، ڊپ يا ڪنهن عجب وارن جذبن کي ظاهر ڪيو ويندو آهي. پر ڳالهائڻ وقت انهن لفظن تي زور ڏنو ويندو آهي ۽ انهن لفظن ۽ باقي لفظن جي وچ ۾ ڪجهه وقت دم کڻڻو پوندو آهي. هڪ ڪڏهن ٿوڪ ظاهر ڪرڻ يا ڪنهن خاص پيدا ڪرڻ لاءِ نشاني ڏني ويندي آهي. مثال: مار! ايترو بار هن جانور تي. واه! تو هي راند نه کٽي ورتي. ڌڻي شل توکي وڏي عمر ڏئي! تو ايتري دولت ڪمائي آهي! چپ! تيار ٿي! هڪدم ڪمري مان نڪري وڃ.
ندا ۽ ليڪ
[! -]         Exclamation & Dash هي نشاني ندا جي حالت ۾ وڌيڪ زوردار يا احتياط خاطر استعمال ڪئي ويندي آهي.
هڪ کان وڌيڪ ندا جون نشانيون
[!! ! ] هنن نشانين جو مقصد هوندو آهي ته ڪنهن ڳالهه جي لاءِ وڌيڪ عجب ظاهر ڪرڻ. هيءَ نشاني افسانوي ادب ۾ عام استعمال ڪئي وڃي ٿي.
گوڙي جو مندر
سنڌ جي رڻپٽ ٿر ۾ ويرا واھ کان ١٤ ميل اتر – اولھ ڏس تي ٿر ۾ گوڙي جو مندر آھي، جنھن جو تعلق جين ڌرم سان آھي. سنڌ جي مسلمان فوجين ھن مندر کي ڪيترا ڀيرا بگاڙي تباھ ڪيو آھي. سندن اصلي مقصد تہ محصول اوڳاڙڻ ھوندو ھو. پر ان بھاني ھو اتان جي ماڻھن سان ھر قسم جو ڏاڍ ڪندا ھئا. ويرا واه جي سوڍن جي پٽيل لاءِ چيو ويندو آھي تہ، ھن بچاءَ جي نقطئہ نظر کان مندر ۾ رکيل بت، جنھن جو نالو گوڙيچو ھو، سو ڪڍرائي پنھنجي نظرداريءَ ۾ رکيو. اھو ياترا ۽ پوڄا لاءِ ڪڏھن ڪڏھن ٻاھر بہ ڪڍيو ويندو ھو. ياترا عيوض کيس نقد رقم وغيره ڏني ويندي ھئي. موجوده پٽيل جو ڏاڏو آخري ماڻھو ھو، جنھن ياترا تي ايندڙ ماڻھن کي گوڙيچي جي ياترا ڪرائي ۽ تمام گھڻي دولت ميڙي گڏ ڪئي. ھو مذڪوره پتلي کي لڪائي رکندو ھو. ھن اوچتو وفات ڪئي، تنھن ڪري پنھنجي ڪنھن وارث ۽ جانشين کي ٻڌائي ڪونہ سگھيو، تہ ھن گوڙيچي بت کي ڪھڙيءَ جاءِ تي پوري لڪائي رکيو آھي. وڏي جتن ۽ جاکوڙ کان پوءِ بہ اھو بت لڀجي ڪونہ سگھيو آھي. پٽيلن لاءِ گوڙيچو بت ڪمائيءَ جو وڏو ذريعو ھو ۽ وڏا دولتمند ھندو سيٺيون، جيڪي وڏيون رقمون ڏئي، ياترا ڪري آتما جو سنتوش حاصل ڪندا ھئا. سي وڌيڪ پريشان ٿيا، ڇو تہ کين ديوتا جي ڏمر جو ڏاڍو ڀؤ ھو..
عقد
عقد (Aqad) جي لفظي معنيٰ آهي ”ڳنڍ“ يا گرھ. اصطلاحي معنيٰ ۾ ان شعر کي چئبو آهي، جنهن ۾ ڪابہ قرآن شريف جي آيت، ان جو جز، حديث يا ڪنهن مشهور قول/چوڻيءَ کي اهڙي طرح منظوم ڪيو وڃي، جو ان ۾ تغير اچي وڃي. شاھ عبداللطيف، سچل سرمست ۽ ٻين ڪلاسيڪل شاعرن جي شاعريءَ ۾ اهڙا انيڪ مثال موجود آهن. مثال طور شاھ جو هي شعر ڏسو: تو جنين جي تات، تن پڻ آهي تنهنجي فازکروني اذڪرڪم، اي پروڙج بات ته ڪاتي ڳڙوات، پڇڻ پر پرين جي.
بيل (ديوتا)
left|thumb|بيل سڄي، ان سان گڏ [[بآل شامن, يارحربول ۽ ايجليبول مقام تدمر.]]
thumbnail|[[تدمر ۾ بيل جو مندر]] بيل (Bel) (اکدي: bēlu) جنھن جي معني "رب" یا "مالڪ" آھي بابل مذھب ۾ معبودن مان ھڪ آھي۔
زمرو:بين النھرين علم الاساطير زمرو:لقب زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
234ع
ڊسمبر
زمرو:234ع زمرو:ٽين صدي
عروضي سنڌي شاعري
عروضي سنڌي شاعري، سنڌي شاعريءَ ۾ عروضي شاعريءَ جا ابتدائي اھڃاڻ ڪلھوڙن جي دور (1700-18782ع) کان ملن ٿا. هن دور ۾ نور محمد خستہ ۽ ٻيا نالا ملن ٿا. ھن تحريڪ جا باني علم عروض ۽ فارسيءَ کان متاثر ھئا. ھنن عروض جي مشھور ۽ مقبول صنف ”غزل“ تي طبع ازمائي ڪئي. الف ــ ب رديف وارا مڪمل ديوان لکيا. ان کان علاوه مخمس، مسدس، مثنوي، قطع، مستزاد، رباعيءَ جھڙين عروضي شاعريءَ جي صنفن تي طبع ازمائي ڪئي. سنڌي ٻوليءَ ۾ عروضي شاعريءَ جي باقاعدگي تحريڪي مشڪل ٽالپرن جي دور ۾ نظر اچي ٿي. ھن دور ۾ سيد ثابت علي شاھ ۽ سچل سرمست عروض جا وڏا شاعر ھئا. ھن قسم جي شاعريءَ تي مڪمل فارسي اثر ھو. انگريز دور جا ۽ ورھاڱي کان پوءِ جا ڪيترائي شاعر فارسي تشبيھون ۽ ترڪيبون استعمال ڪرڻ ۾ فخر محسوس ڪندا ھئا. کارسي جي ھن تحريڪ ھيٺ شاعري ۾ ائين محسوس ٿيندو ھو تہ ڄڻ بلبل گل مٿان ڦيرا پائي رھي اھي، پروانو شمع مٿان جلي خاڪ ٿي رھيو اھي، عاشقن جا جيرا ۽ بڪيون پچي رھيا اھن، پيمانا ۽ ميخانا مشتاقن سان ڀرجي ويا اھن، ساقي جي ھٿ ۾ جامَ ۽ پيالا اھن، عاشقن جو وصال، نرگسي نيڻ، خمار، من، مستي، ستمگر دليون، نرگسي اکيون، دراز زُُلف وغيره ھن شاعريءَ ۾ رائج ھئا. ھن قسم جي تحريڪ ۾ خليکو گل محمد، غلام محمد شاھ گدا، مير عبدالحسين سانگي، ميون وڏل حيدري، مرزا قليچ بيگ، مرزا ٻڍل بيگ، اغا فتح علي شاھ، مير گل حسن خان خيرپوري ۽ ٻيا ڪيترائي شامل اھن. اڳتي ھلي ھن عروضي تحريڪ ۾ نمايان تبديلي اچي ويئي. سنڌ جي شاعرن عرب کان ايران ۽ ايران کان سنڌ تائين پھتل غزل کي ھڪ نئين روپ ۾ بدلائي ڇڏيو. ان ۾ معشوق جي ذڪر، عورتن جي حسن ۽ دانھن بدران صوفياڻون صلاحون، ناصحاڻا نقطعا، سنڌ جي سياسي، سماجي ۽ اخلاقي موضوعن جو بيان ٿيڻ لکو ان ڏس ۾ بيشمار شاعرن جو سھڪار شامل رهيو، جن ھن تحريڪ کي وڌايو ۽ ترقي ڏياري. ھن تحريڪ کي سنڌ ۾ کيئلداس ’فاني‘، ڪشنچند ’بيوس‘، شيخ اياز، هري دلگير ۽ ٻين جديد شاعرن هٿي ڏني ۽ سنڌي ٻوليءَ جي مسئلن جي اظھار جو بھترين ذريعو بڻايو. موجوده دور ۾ پڻ غزل تي عروضي تحريڪ جو اثر غالب اھي.
237ع
ڊسمبر
زمرو:237ع زمرو:ٽين صدي
علامہ
علامہ (Most Learned) تمام وڏي ڄاڻ وارو، گهڻن علمن جو ڄاڻو. سنڌي ادب ۾ علامه عمر بن دائود پوٽو (1896-1958ع)، علامہ آءِ آءِ قاضي (1886-1968ع) ۽ علامه غلام مصطفيٰ قاسمي (1916-2003ع) وغيره ان سلسلي ۾ وڏا نالا آهن. يورپ ۾ علامہ لفظ جو نعمل بدل پولي ميٿ (Polymath) آھي.
235ع
ڊسمبر
زمرو:235ع زمرو:ٽين صدي
غنائي شاعري
اهي نظم، جنهن ۾ حسن ۽ عشق جي داخلي جذبات ۽ قلبي واردات جي بيان سان گڏ ’غنائيت‘ شامل هجي. ’غنائي شاعري‘ (Lyrical Poetry) جا پرجوش جذبات محرڪ هوندا آهن، ان ڪري هن قسم جي شاعري فطرت انسانيءَ جي ويجهو هوندي آهي. غنائيت، سريلائپ کي چئبو آهي. غنائي شاعري سُرلتا (Lyric) تي مشتمل آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
236ع
ڊسمبر
زمرو:236ع زمرو:ٽين صدي
علم العلم
علم العلم (Epistemology) فلسفي جي هڪ شاخ آهي. جنھن جو موضوع خود علم آهي. مطلب تہ ان سان علم جي باري ۾ بحث ڪيو ويندو آهي تہ علم ڇا آهي؟ علم ڪيئن حاصل ٿيندو آهي؟ ڇا صداقت جو علم ممڪن آهي؟ ان جو امڪاني حدون ڪھڙيون آهن؟ علم صحيح جو بنياد عقل آهي يا حواس؟ عقل تي ڪيترو يقين ڪري سگهجي ٿو؟ ۽ ڇا وجدان بہ علم ذريعي حاصل ٿي سگهي ٿو؟
غير قافيه شاعري
اها شاعري، جيڪا قافيي کان بغير هجي، ان قسم جي شاعريءَ ۾ آزاد نظم، نظم مصريٰ، بلئنڪ ورس ۽ فري ورس جا نمونا اچي وڃن ٿا. غير قافيه (Un-Rhymed) شاعريءَ تي حمايت ۽ مخالفت ۾ به ڪافي ادبي بحث رهيا آهن. سنڌي ادب ۾ غير قافيه شاعري هاڻي اجنبيت جي دَور مان گذري، اصليت جي راهه تي اچي چڪي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
فطرتي شاعري
فطرتي شاعريءَ (Natural poetry) جو اصطلاح وليم ورڊز ورٿ لاءِ استعمال ڪيو ويو هو. پوءِ اهو اصطلاح ٻين ٻولين جي شاعريءَ ۾ آيو. اها شاعري جنھن ۾ لفظ، منظر ۽ معنيٰ فطرت کي ويجهو هجن. انھن ۾ اوپرائپ نہ هجي. فطرتي شاعريءَ فطرت جي مظاهرن جي عڪاسي ٿيندي آهي. شاھ لطيف، سچل، اياز، تاجل بيوس بھترين فطرتي شاعر آهن.
حوالا
زمرو:شاعري
عقلي
علم بيان جي اصطلاح ۾ اها شيءِ جنهن کي حواسن (سنگهڻ، ٻڌڻ، ڏسڻ، چکڻ) ذريعي محسوس ڪري نه سگهجي. ان کي عقلي چئبو آهي. جيئن علم، جهل، تعصب، حسد، دانائي وغيره. ان جو ضد آهي بي حسي يعني اها شيءِ جيڪا حواسن ذريعي محسوس ڪري سگهجي، جيئن رنگ، خوشبو، آواز وغيره.
عروضي شاعري
سنڌي شاعريءَ (Sindhi Shaairi) ۾ عروضي شاعريءَ (Prosodic Poetry) جا ابتدائي اھڃاڻ ڪلھوڙن جي دور (1700-1782ع) کان ملن ٿا. هن دور ۾ نور محمد خسته ۽ ٻيا نالا ملن ٿا. ھن تحريڪ جا باني علم عروض ۽ فارسيءَ کان متاثر ھئا. ھنن عروض جي مشھور ۽ مقبول صنف ”غزل“ تي طبع ازمائي ڪئي. الف ــ ب رديف وارا مڪمل ديوان لکيا. ان کان علاوه مخمس، مسدس، مثنوي، قطع، مستزاد، رباعيءَ جھڙين عروضي شاعريءَ جي صنفن تي طبع ازمائي ڪئي. سنڌي ٻوليءَ ۾ عروضي شاعريءَ جي باقاعدگي تحريڪي مشڪل ٽالپرن جي دور ۾ نظر اچي ٿي. ھن دور ۾ سيد ثابت علي شاھ ۽ سچل سرمست عروض جا وڏا شاعر ھئا. ھن قسم جي شاعريءَ تي مڪمل فارسي اثر ھو. انگريز دور جا ۽ ورھاڱي کان پوءِ جا ڪيترائي شاعر فارسي تشبيھون ۽ ترڪيبون استعمال ڪرڻ ۾ فخر محسوس ڪندا ھئا. فارسي جي ھن تحريڪ ھيٺ شاعري ۾ ائين محسوس ٿيندو ھو تہ ڄڻ بلبل گل مٿان ڦيرا پائي رھي آھي، پروانو شمع مٿان جلي خاڪ ٿي رھيو آھي، عاشقن جا جيرا ۽ بڪيون پچي رھيا آھن، پيمانا ۽ ميخانا مشتاقن سان ڀرجي ويا آھن، ساقي جي ھٿ ۾ جامَ ۽ پيالا آھن، عاشقن جو وصال، نرگسي نيڻ، خمار، من، مستي، ستمگر دليون، نرگسي اکيون، دراز زُُلف وغيره ھن شاعريءَ ۾ رائج ھئا. ھن قسم جي تحريڪ ۾ خليفو گل محمد، غلام محمد شاھ گدا، مير عبدالحسين سانگي، ميون وڏل حيدري، مرزا قليچ بيگ، مرزا ٻڍل بيگ، آغا فتح علي شاھ، مير گل حسن خان خيرپوري ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آھن. اڳتي ھلي ھن عروضي تحريڪ ۾ نمايان تبديلي اچي ويئي. سنڌ جي شاعرن عرب کان ايران ۽ ايران کان سنڌ تائين پھتل غزل کي ھڪ نئين روپ ۾ بدلائي ڇڏيو. ان ۾ معشوق جي ذڪر، عورتن جي حسن ۽ دانھن بدران صوفياڻيون صلاحون، ناصحاڻا نقطعا، سنڌ جي سياسي، سماجي ۽ اخلاقي موضوعن جو بيان ٿيڻ لکو ان ڏس ۾ بيشمار شاعرن جو سھڪار شامل رهيو، جن ھن تحريڪ کي وڌايو ۽ ترقي ڏياري. ھن تحريڪ کي سنڌ ۾ کيئلداس ’فاني‘، ڪشنچند ’بيوس‘، شيخ اياز، هري دلگير ۽ ٻين جديد شاعرن هٿي ڏني ۽ سنڌي ٻوليءَ جي مسئلن جي اظھار جو بھترين ذريعو بڻايو. هاڻوڪي زماني ۾ پڻ غزل تي عروضي تحريڪ جو اثر غالب اھي.
سنڌي ٻوليءَ ۾عروضي شاعري جو بنياد وجھندڙ سيد ثابت علي شاهه ڪربلائي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري
سنڌ جو عدالتي نظام
سنڌ جو عدالتي نظام
انگريزن جو دؤر
1852 جا سڌارا
١٨٥٢ع ۾ سنڌ ۾ جي عدالتي سڌارا آندا ويا ھئا ۽ ٿر ۽ پارڪر لاءِ بہ ڪوشش ڪئي وئي ھئي، تہ اتي بہ ساڳيا عدالتي سڌارا نافذ ڪيا وڃن. پر ڪن حالتن کان مجبور ٿي، اھڙن سڌارن کي ٿر ۽ پارڪر وارن علائقن ۾ مھمل رکيو ويو. ان کان پوءِ، اتان جي ماڻھن کي شعور ۽ سکيا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، تہ جيئن اڳتي ٿيندڙ عدالتي سرشتي جي ھڪجھڙائي ھتي بہ قائم ٿي سگھي. ان ڏس ۾ جيڪي بہ قدم کنيا ويا، سي ١٨٥٣ع ۾ رپورٽ ڪيا ويا ھئا. ”عدالتي طريقي کي گھڻو ڪونہ سڌاريو ويو آھي. ٿر جي معزز سردارن ۽ ٻين باشعور ماڻھن مان لاڀ پرائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آھي. اھي عدالتي معاملا جيڪي غور ڪرڻ ۽ فيصلي لاءِ رکيل آھن، تن ۾ کين مشير جي سکيا ڏني ويندي. ڪن خاص حالتن تحت مقامي عملدارن جي ھدايتن لاءِ، رائج اصول کان ڪڏھن منھن موڙيو بہ ويندو آھي. انھن خاص ڳالھين جو ذڪر ھيٺ ڪيو ويندو.“ ١٨٥٨ع ۾ ٿر ۽ پارڪر جي علائقن اندر عدالتي سرشتي ۾ تبديلين جي ضرورت محسوس ڪئي وئي، ان متعلق مٿي اطلاع پڻ ڏنا ويا. بعد ۾ اھي سڌارا منظور ڪيا ويا. ”ٿر علائقي جي عدالتي معاملن ۾ ڪجھھ نئين تبديلي آندي وئي آھي، جنھن جو ذڪر مٿي اچي چڪو آھي. اڳ ۾ قاعدو اھو ھوندو ھو، تھ ديواني معاملن جي ڪورٽ في ڪانہ ورتي ويندي ھئي ۽ جيوري جي ميمبرن کي بہ ڪو معاوضو ڪونہ ملندو ھو. ان قاعدي ۾ ڪجھ سڌارو آندو ويو آھي. ڪاردارن کي ھدايت ڪئي وئي آھي، تہ ديواني مقدمن تان في سيڪڙي ڪورٽ في وٺن ۽ واپاري طبقي جي انھن ماڻھن کي ڏيڍ روپيہ ڏھاڙيءَ جي حساب سان ڏين، جيڪي ديواني مقدمن ۾ جيوريءَ طور پنھنجو وقت سيڙائن ٿا.“ ”ديواني مقدمن جي طريقہءِ ڪار ۾ باقاعدگي ۽ وقت جي پابنديءَ کي وڌيڪ اھميت ڏني ويندي. مون ڪاردارن کي وقت سر نوٽيس ڪڍڻ جي ھدايت ڪئي آھي. متعلقہ نوٽيس ھر مھيني جي ٢٠ تاريخ تي ڪڍيا وڃن ۽ لاڳاپيل ديواني معاملا ان کان پوءِ، ايندڙ مھيني جي ٥ کان پوءِ شنوائيءَ لاءِ رکيا وڃن. اھڙيءَ ريت في الحال، مشيرن جي مدد سان، ڪاردارن، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن ۾ ننڍڙا فوجداري معاملا ھلائڻ شروع ڪيا آھن. ضروري ڪارروائي کان پوءِ، فيصلي جي فتويٰ منظوريءَ لاءِ مئجسٽريٽ ڏانھن موڪلي ويندي آھي. اھڙيءَ ريت ھلڪا ھلڪا ديواني مقدما بہ مشيرن جي مدد سان ڪاردار طئي ڪن ٿا. ۽ اھي فوجداري مقدمن جيان منظوريءَ لاءِ مئسجٽريٽ ڏانھن موڪليا وڃن ٿا. جيتري قدر حالتون راءِ جي اظھار جي اجازت ڏين ٿيون، تہ فقط ايترو ئي چئي سگھجي ٿو، تہ ٿر جي ماڻھن جي سماجي حالتن ۽ موجوده ضرورتن مطابق، رائج عدالتي طريقو ڏاڍو ڪامياب وڃي رھيو آھي. اھم ڳالھھ اھا بہ آھي، تہ خود ھتان جا ماڻھو بہ ھن سرشتي مان خوش آھن..
علم بيان
علم بيان __( Figurative Use):
علم بيان اهڙن قاعدن جو نالو آهي، جن جي ڄاڻ سان انسان هڪ ڳالهه کي ڪيترن طريقن سان ادا ڪري سگهي ٿو.علم بيان جو بنياد هيٺين چئن چيزن تي رکيل آهي: (i) تشبيهه، (ii) استعاره، (iii) مجاز مرسل ۽ (iv) ڪنايو.
238ع
ڊسمبر
زمرو:238ع زمرو:ٽين صدي
روحلو خان جعفري
روحلو خان جعفري ولد محمد علي، پيدائش 1930.
روحلو خان، جعفري برادري جو ٻيو مقدم ٿي گذريو آهي، سندس نالي تي ڳوٺ حاجي روحلو خان جعفري تعلقي ڳڙھي ياسين جي يونين ڪائونسل ڳھڻو واھ ۾ آھي.
علامت نگاري
علامت نگاري (Symbolism) نه صرف ادبي لاڙو آھي بلڪ ھڪ اسلوب ۽ انداز به آھي ڪنھن حد تائين ھڪ رمز به آھي. ھن جي ابتدا يورپ کان ٿي. خاص طور 19 صديَ جي آخر ڌاري هن تحريڪ فرانس ۾ زور پڪڙيو شاعرن ۽ مروج بياني انداز کي ڇڏي علامت نگاريءَ وارو يا اھڃاڻي انداز اختيار ڪيو. يورپ توڙي روس ۾ ھي انداز بيان گھڻو مقبول ٿيو. مشهور ڪهاڻيڪار ايڊگرايلن پو سڀ کان اڳ اها دعويٰ ڪئي ته ابهام جي موجودگي ۾ هڪ لازمي جزو آهي هن اها ڳالهه سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي ته لفظ علامت ۾ بدلجي وڃي ٿو ته نئين لڪل (مبهم) صورت ۾ اهو بي معنيٰ نٿو رهي. ايشيا جي ادبي لاڙن تي يورپ جو اثر رھندو آيو آهي ۽ ائين ھيءَ تحرير ھتي به پھتي. قديم سنڌي شاعري يا وچئين دور جو شاعري تصوف جي لبادي ۾ پاڻ کي ڍڪي رکيو ھو ۽ جديد شاعر جڏھن ڪجهہ اشاريت ۽ رمزيت ۾ چوڻ گھريو ته ھنن علامتن ۾ اھڃاڻ جو سھارو ورتو. سنڌي ادب جي تاريخ تي نظر وجهڻ سان معلوم ٿئي ٿو ته علامت نگاريءَ جو لاڙو تمام قديم آهي. مثال طور قاضي قادن کي ڏسو، جنهن مرشد لاءِ علامتي طور ’جوڳيءَ‘ جو لفظ ڪتب آندو: ”جوڳيءَ جاڳايوس، ستو هوس ننڊ ۾“ اهڙي طرح شاهه ڪريم، شاهه عنايت رضوي، شاهه لطيف، سچل ۽ ٻين ڪلاسيڪل شاعرن ڪيتريون ڳالهيون داستانن کي علامتي انداز ۾ آڻي پيش ڪيون آهن. شاهه لطيف جي علامت نگاريءَ تي پي. ايڇ. ڊي به ٿي چڪي آهي. انگريزن جي دور ۾ افسانوي ادب ۾ خاص طور تي علامت نگاريءَ جو لاڙو مروج ٿيو. امر لعل هنڱوراڻي ۽ آسا نند مامتورا اهم ڪهاڻيڪار هئا. ورهاڱي کانپوءِ امر جليل، ماڻڪ، لعل پشپ، عبدالحق عالماڻي ۽ ٻين جي ڪهاڻين ۾ هي لاڙو ملي ٿو.
239ع
ڊسمبر
زمرو:239ع زمرو:ٽين صدي
علم صرف
علم صرف/صرفيات (Morphology)، صرف جي لفظي معنيٰ آهي ’گردان‘ يا ’ڦيرو‘. پر اصطلاحي معنيٰ موجب صرف اهو علم آهي، جنهن مان لفظن جي قسن ۽ انهن جي صورت ۾ جيڪا ڦير ڦار ٿئي ٿي، تنهن بابت خبر پوي ٿي.
علم قافيہ
علم قافيه __(Study of Rhyme):
مشرقي ٻولين جي شاعري ۾ قافيي کي تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. ان ڪري ادب جي عالمن، هن موضوع کي پنهنجي تحريرن ۾ شامل ڪيو آهي. ان ڪري قافيي جي ڄاڻ واسطي هڪ الڳ قسم جو علم وجود ۾ آندو ويو آهي، جنهن کي ’علم قافيه‘ چيو وڃي ٿو.
معصوم شاهه
مير معصوم شاھ بکري: (پيدائش:944ھ - وفات: 1014ھ) جنھن جو پورو نالو سيد مير محمد معصوم عرف نظام الدين ابن شيخ الاسلام ابن سيد صفا الترمذي، سکر جي معصومي سادات جو سوخيل سکر جي مٽيءَ جو بي بها مڻيو، اڪبري درٻار جو امير ۽ اهلڪار، دنيا جي زنده جاويد بزرگن مان هڪ  آهي. ھي تاريخدان، طبيب ۽ دوائن ٺاهڻ جو ماهر ھيو.ھن 1595 ۾ مغل فوج جي ڪمان ڪندي بلوچستان جي سبيءَ وارو علائقو فتح ڪري مغل سلطنت ۾ شامل ڪيو ان بعد 1598 اڪبر بادشاھ ھن کي سنڌ ۽ سبيءَ جو امير (گورنر) مقرر ڪيو.
خاندان
هو سيد صفائي بن سيد مرتضٰي ترمذيءَ جو پٽ هو، جو سيد شير قلندر بن بابا حسن ابدال مشهور اولياءَ جي نسب مان هو ۽ بکر ۾ اچي رهيو هو. هو وڏي علم ۽ عمل وارو ماڻهو هو. جڏهن مرزا شاهه حسن ارغون سنڌ جو والي هو، تڏهن هن شاهه قطب الدين بن شاھ محمود خراسانيءَ کي بکر جو شيخ الاسلام ۽ واعظ مقرر ڪيو هو. انهيءَ جڏهن سن ۹۷۷ھ ۾ وفات ڪئي، تڏهن انهيءَ وقت جي سلطان محمود خان سيد صفائيءَ کي انهيءَ جي جاءَ تي شيخ الاسلام مقرر ڪيو، جنهن سن ۹۹۱ھ ۾ وفات ڪئي. مٿئين شاهه قطب الدين جي عزيزن مان هڪڙو شخص شاهه جهانگير هاشمي، مرزا شاهه حسن جي زماني ۾ خراسان کان سنڌ ۾ آيو، جو چڱو عالم ۽ شاعر ٿي گذريو. هن جي ”مثنوي مظهرال آثار“ ۽ سندس ”ديوان هاشمي“ مشهور آهي، جا هن مثنوي ”تحفـﺔ الاحرار“جي جواب ۾ لکي هئي اهو سن ۹۴۶ھ ۾ حج ڏي ويندي رستي ۾ ڪيچ مڪران وٽ شهيد ٿيو.
اولاد
مير صاحب جي پٽ جو نالو مير بزرگ ھيو. ”تاريخ انوارالسادات“ مطابق ”مير معصوم جي گهرواري رقيه بيبي بنت سيد محمد شاهه موسوي ڪاظمي قنڌاريءَ جي بطن مان پيدا ٿيو ھو.
احوال زندگي
سيد صفائيءَ جو پٽ مير معصوم شاهه پهرين بکر جي حاڪم سلطان محمود خان وٽ چڱي عهدي تي مقرر ٿيو. پوءِ اڪبر بادشاھ وٽ اميريءَ جي درجي کي پهتو ۽ خان خانان سان گڏ سنڌ جي فتح ڪرڻ ۾ وڏا ڪم ڪيائين.
تعميراتي شوق
پير علي محمد راشدي لکي ٿو ته:”سکر ۽ روهڙيءَ ۾ مير محمد معصوم گهڻيون عمارتون تعمير ڪرايون آهن. مسجدون ۽ مذهبي عمارتون تعمير ڪرائڻ هن جو مشغلو هو. عمارتن ۾ جيڪو پٿر استعمال ٿيندو هو، انهن کي پنهنجي نقاشي نمونن تي ٺهرائيندو هو. تاريخ ڪڍڻ جي فن ۽ ڪتبا ٺهرائڻ ۾ يگانه عصر هو. ان کان سواءِ خوشخطي جو وڏو ماهر هو. هڪ دفعي اڪبر پاران شاهي سفارت سان ايران ويو هو، ۽ هندوستان کان وٺي تبريز تائين ۽ اصفهان تائين پنهنجي سفر جا حالات مسجدن ۽ خاص عمارتن تي نقش ڪندو ويو. آگره جي قلعي جي دروازه، فتح پور سيڪري جي جامع مسجد ۽ ٻين مسجدن تي هن جا ڪتبا لڳل آهن “ بکر جي آسپاس هن گھڻيون عمارتون جوڙايون. سندس منارو اڃا: موجود آهي. هن گھڻا ڪتاب نثر توڙي نظم ۾ لکيا. ”تاريخ معصومي“ سنڌ جي احوال بابت مشهور آهي. شعر ۾ سندس تخلص ”نامي“ سندس خلاصو ”طب نامي“ اڃا موجود آهي.
روھڙي جي عيدگاھ
سکر (بکر ) ۾ جيڪي آثار سيد موصوف جا ٺهرايا آهن، تن ۾ قدامت جي لحاظ سان روهڙيءَ وارو عيدگاه سڀ کان اول نمبر آهي. روهڙي شهر جي اولهه ڏکڻ جي ڪنڊ طرف ٽڪريءَ تي اهو عيدگاهه آهي. ٻن ايڪڙن کن زمين جي چوڌاري ديوار نڪتل آهي، ٽن طرفن کان ديوار اُره جيتري ۽ اولاهين طرف کان ڳڏي آهي، جنهن جي ٻنهي ڪنڊن خواه وچ تي ننڍا ننڍا گنبذ ٺهيل آهن. اهي گنبذ فقط اولاهين ديوار ۾ آهن. وچين گنبذ هيٺان محراب آهي، جنهن جي مٿان ٻاهرين طرف ڏانهن هڪ سفيد پٿر لڳل آهي، جنهن تي ٽن سٽن ۾ ڪتبو اُڪريل آهي.
معصوم شاھ جو منارو
عيدگاهه جي تعمير جي ٻئي سال يعني 1003 هه ۾ مير صاحب سکر واري معصومي مناره جي تعمير جو ڪم مير صاحب شروع ڪرايو، جو ڪم مير موصوف جي انتقال کان پوءِ سندن فرزند مير بزرگ 1027 هه ۾ پورو ڪرايو. .
آرامگاھ يا فيض محل
1002هه ۾ روهڙيءَ جو عيدگاهه ٺهيو، ۽ 1003هه ۾ مناره جو بنياد پيو، وري 1004هه ۾ مناره جي قريب اٺن فوٽن جي فاصلي تي هڪ هشت پهلو گنبذ سان جاءِ جوڙائي وئي، جنهن جو اصل نالو ”فيض محل“ آهي، مگر عام ماڻهو ان کي آرامگاهه سڏين ٿا. اها جاءِ برج جي نموني پنجاه فوٽ کن اوچي آهي. ونگن سان چار دروازا اٿس ۽ زمين کان 14 فوٽ کن مٿي اندرين پاسي ڏانهن هڪ گيلري اٿس، جنهنڪري چار دريون آرپار آهن. چارئي دريون چئني دروازن جي مٿان آهن، ۽ ٻن درين جي مٿان پٿر جي ڇڄهري آهي. ڇڄهري جي ڇتين تي ڪي نصيحت آميز رباعيون پٿر تي اُڪريل آهن، جي چوڌاري ڦري آيون آهن. عمارت سهڻين پڪين سرن جي آهي ۽ زينت جي خيال سان ڪاشيءَ جون سرون ڪثرت سان منجهس استعمال ڪيل نظرن اچن ٿيون، ڄڻ جاءِ رنگا رنگي ٿي پئي آهي. ان جاءِ جي ويڪرائي اندرين پاسي کان سترهن فوٽ کن آهي. ذڪر ڪيل رباعيون گهڻيون آهن، پر هڪ رباعي هن طرح آهي، جنهن مان جاءِ جو نالو ۽ تعمير جو سال ملي ٿو. .
روھڙي واري حويلي
مير صاحب سکر ۽ بکر کان سواءِ، روهڙيءَ ۾ به پنهنجي هڪ حويلي جوڙائي هئي، جا ”حويلي مير محمد معصوم“ جي نالي سان سڏي ويندي هئي. اها حويلي، روهڙي شهر ۾ بکر جي مغل نواب فتح خان جي تعمير ڪرايل مسجد جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع هئي، ۽ اها 7- ربيع الاول ۱۲۲۶ھ يا1 اپريل 1811ع تي مرزا سهراب خان افغان خريد ڪئي هئي. انهيءَ حويليءَ جي سامهون بکر جي قلعي جو ”چنه برج“ ھو.
پخته پل
مير صاحب سکر پراڻي ۾، ”لالڻ واھ“ تي عام ماڻهن جي سهولت لاءِ هڪ پــُـل تعمير ڪرائي هئي. هڪ قلمي ســَـندَ مان پتو پوي ٿو ته اها پــُـل سن ۱۱۶۳ھ (1750ع) تائين موجود هئي. هن پــُـل جي محل وقوع جي سلسلي ۾ اهو معلوم ٿئي ٿو ته اها پــُـل سکر پراڻي جي مشهور ”دٻن واري زمين“ جتي سيد تقي الدين محمد پــُـورانيءَ جي زمين هئي، جي ڀرسان هئي.
سيت سر
سيد حسام الدين راشديءَ هن عمارت جو ذڪر ”سيتاسر يا ستياسر“ جي نالي سان ڪيو آهي. چوڻ ۾ اچي ٿو ته هيءَ هڪ بي مثال عمارت هئي. راشدي صاحب، انهيءَ عمارت جي تعمير جو سن ”گنبذ دريايي“ مان 1007هه وضع ڪيو آهي. سيد مرتضيٰ ميرڪ، انهيءَ مٿئين عمارت جو نالو”سيتاسر يا ستياسر“ جي بجاءِ ”سيت سر“ يعني سفيد سر يا گنبذ دريائيڄاڻايو آهي
وفات
هن سن ۱۰۱۴ھ (1605ع) ۾ وفات ڪئي. اڪبر بادشاهه به انهيءَ سال ۾ وفات ڪئي. اهو سال ايجد جي حساب سان هن فارسي مصوع مان ٿو نڪري بود ”نامي“ صاحب ملڪ سخن ۽ اڪبر بادشاهه جي تاريخ هن جملي سان ٿي نڪري فوت اڪبر شه مير معصوم شاهه جي پٽ جو نالو مير بزرگ هو. انهيءَ جو اولاد گھڻو ٿيو ۽ اڃا آهي، جو بکر ۽ سکر ۾ رهندر اچي. سندس ملڪي ڪم سنڌ جي تاريخ مان معلوم ٿيندا، هتي ڏوپئي نٿا سگھجن.
حوالا
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو زمرو:سنڌ جون شخصيتون
قومي شاعري
قوم ساڳي ۽ مخصوص حدن ۾ رهڻ وارن ماڻهن کي چئبو آهي. سندن ٻولي، تهذيب، ثقافت هڪجهڙي هوندي آهي. سندن ادبي، ثقافتي ۽ لساني روايتون به ساڳيون هونديون آهن. اها شاعري جنهن ۾ ڪنهن به قوم جي تهذيب، تمدن، رسم و رواج، جذبات، اخلاق، غيرت، يا حب لوطني جو نقشو چٽيل هجي، ان کي قومي شاعري (National Poetry) چئجي ٿو. سنڌي قوم هڪ قديم قوم آهي. سنڌي شاعري ۾ قومپرستيءَ جو رجحان انتهائي پراڻو آهي. سومرن جي دَور ۾ رزميه ڳاهيون، دودي چنيسر بابت شاعري، سمن جي دَور ۾ شيخ حماد ۽ نوح هوٿياڻيءَ جي ڄام تماچيءَ لاءِ دعايه شاعري، شاهه ڪريم جي ڪلام ۾ مقاميت نگاري ۽ شاهه جي سڄي شاعري سراپا قومي آهي. سمن سومرن جي دَور ۾ سنڌي سورهين جا داستان، ڀٽائيءَ جي وطن پرستيءَ تي مشتمل خاص ڪري سر مارئيءَ واري شاعري ۽ جديد شاعريءَ جو وطن پرستيءَ وارو سمورو مواد قومي شاعريءَ ۾ اچي وڃي ٿو. سچل سرمست (Sachal Sarmast) ۽ ٻين ڪلاسيڪل شاعرن جي شاعريءَ ۾ قومي لاڙا ۽ تحريڪون آهن. انگريزن جي دَور ۾ ترقي پسند تحريڪن هيٺ قومپرستيءَ هڪ لاڙي جي شڪل اختيار ڪئي. آزاديءَ کانپوءِ ون يونٽ واري حالتن ۾ اسرندڙ سڄي شاعري قومپرستيءَ جي تحريڪ اختيار ڪري وئي. موجوده دَور ۾ شيخ اياز، استاد بخاري، عبدالڪريم گدائي، قمر شهباز، شمشير الحيدري، تنوير عباسي، نجم عباسي، تاجل بيوس، امداد حسيني، تاج بلوچ ۽ ٻيا ڪيترائي شاعر قومي شاعريءَ جي ڪري مشهور آهن.
حوالا
زمرو:شاعري
لوڪ شاعري
ھر ملڪ جي لوڪ شاعريءَ (Folk Poetry) تي ملڪي حالتن مطابق، اتي جو مڪاني رنگ رچيل ھوندو اھي، ھر ملڪ جي ”لوڪ ادب“ ۾ شاعر يا انھيءَ موجد جي شخصيت عدم موجود ھوندي اھي. لوڪ شاعريءَ ۾ ڪا بھ ٺاھھ ٺوھھ يا بناوٽ نھ هوندي اھي، ان ۾ تڪلک جي بوءِ به نه هوندي آهي. لوڪ شاعريءَ جي ھر صنف، ادبي ۽ لسانياتي نقطھ نگاھھ کان گھڻو ڌيان ڇڪائي ٿي، سنڌي لوڪ شاعريءَ تي نظر وجھبي تھ ڏسبو تھ سڀني شعبن، شغلن ريتن، رسمن، سورھيائي، سچائي، سخاوت، گھوڙا، ٻيڙا ۽ جانور وغيره ۽ زندگيءَ جا جذباتي پھلو مثلا عشق، حسن، ڏک، درد، جھيڙن جھڳڙن تي عام شاعرن پنھنجا شعر لکيا آهن. سنڌ جي تھذيب ۽ تمدن جي دفتر کي پنهنجي لوڪ شاعريءَ ۾ پوري طرح محفوظ ڪيو اھي. سنڌي لوڪ شاعريءَ جو دائرو تمام وسيع ۽ ڪشادو اھي. ان ۾ مختلف صنفن جي ايتري گھڻائي اھي، جنھن جو دنيا جي ٻين ملڪن جي لوڪ ادب ۾ مثال ملڻ مشڪل اھي.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:لوڪ ڪهاڻي
240ع
ڊسمبر
زمرو:240ع زمرو:ٽين صدي
علم معقول ۽ علم منقول
علم معقول ۽ علم منقول
مسلمان عالمن علمن کي ٻن زمرن ۾ ورهايو آهي هڪ علم معقول ۽ ٻيو علم منقول. منقول ۾ قرآن، حديث، تاريخ، لغت وغيره جا علم اچي وڃن ٿا. جڏهن ته علم معقول ۾ فلسفو ، رياضي، فزڪس، ڪميسٽريءَ جهڙا علم اچي وڃن ٿا، جيڪي معروضي فڪر جي نمائندگي ڪن ٿا.
قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو
حوالا
زمرو:ڪتاب
فلسطين
فلسطين يا فلسطيني رياست  ايشيا جي اولھ پاسي ھڪ عرب رياست جو نالو جنھن کي دنيا جي کوڙ ملڪن ھڪ خودمختيار رياست طور تسليم ڪري چڪا آھن. ان جي خودمختياري جو اعلان فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن ۽ فلسطين نيشنل ڪائونسل طرفان 15 نومبر 1988 ۾ ڪيو
تفصيل
400px| ڳاڙهي رنگ ۾ فلسطين جي رياست ڏيکاريل (ساڄي پاسي درياء اردن جو اولھندو ڪنارو ۽ کاٻي پاسي رومي سمنڊ تي غزہ جي پٽي)
ھي رياست اولھندي ڪناري ۽ غزہ جي پٽي تي مشتمل آهي جن مان اولھندي ڪناري واري علائقي جون سرحدون اردن ۽ اسرائيل سان ملن ٿيون ۽ غزہ جي پٽي جون سرحدون اسرائيل، رومي سمنڊ ۽ مصر سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گادي جو ھنڌ اوڀر يروشلم آهي پر ان جو انتظامي گاديءَ جو هنڌ رملا ۾ آھي ھن رياست جي دعوي ان سموري سرزمين جي آھي جيڪا 1967 ۾ ڇھ ڏينھن ھلندڙ عرب اسرائيل جنگ ۾ اسرائيل جي قبضي ۾ اچي وئي. .ھن رياست جي ڪل آبادي 2016 ۾ 4,816,503 ھئي ۽ ھن جو آبادي ۾ دنيا ۾ اندر 123ھون نمبر آھي. 15 نومبر 1988 ۾ فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن جي سربراھ ياسر عرفات الجيريس ۾ فلسطين جي رياست جي قيام جو اعلان ڪيو. 1993 ۾ اوسلو واري معاھدي کان ھڪ سال بعد اولھندي ڪناري ۽ غزہ جي پٽي تي حڪومت ڪرڻ لاء فلسطين جي قومي اٿارٽي ٺاھي وئي. اسرائيل جي غزه مان نڪرڻ کان ٻہ سال بعد (2007 ۾) غزہ  حماس جي حڪمراني ۾ اچي وئي. فلسطين کي 2012 کان وٺي 137 ملڪ تسليم ڪري چڪا آھن پر پوء بہ ان کي گڏيل قومن جي اداري ۾ رڪنيت نہ ملي آھي پر بطور مشاھدو ڪندڙ رياست جي شامل ڪيو ويو آهي. فلسطين عرب ليگ، اسلامي سھڪار واري تنظيم، G-77 ۽بين الاقوامي اولمپڪ ڪاميٽيجو رڪن آهي.
فلسطين جون تصويرون
200px| فلسطين جي رياست کي تسليم ڪندڙ ملڪ سائي رنگ سان ڏيکاريل
200px وچ اوڀر جي سيٽلائيٽ تصوير
200px| 1920 ۾ برٽش مينڊيٽ وارو فلسطين
241ع
ڊسمبر
زمرو:241ع زمرو:ٽين صدي
فلسطين
فلسطين جون تصويرون
200px| فلسطين جو جھنڊو
200px|Dome in Jerusalem يروشلم فلسطين جي گادي جو هنڌ
200px| 1939 ۾ فلسطينيي پائونڊ
تصغیر| فلسطين جو 1941 ۾ سڪو
200px|PALESTINE 1759 پاڪ سرزمين جو نقشو
200px|PALESTINE 1851 فلسطين 1851 ۾
200px|PALESTINE 1864 1864 ۾ جانسن پاران اسرائيل جو نقشو
200px|PALESTINE 1915 1915 ۾ فلسطين
200px|Palestine 1920 1920 ۾ برٽش مينڊيٽ وارو فلسطين
200px|PALESTINE 1924 1924 ۾ ڏکڻ فلسطين
حوالا
زمرو:فلسطیني رياست زمرو:فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن زمرو:ويجھي اوڀر جا ملڪ زمرو:1988ء ۾ قائم ٿيل ملڪ ۽ علائقا زمرو:اولھ ايشيا جا ملڪ زمرو:اوڀر رومي سمنڊ زمرو:اوڀر رومي سمنڊ جا ملڪ زمرو:ایشیائي ملڪ زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:جمھوريتون زمرو:شام جي سرزمین زمرو:شام جي ڏاکڻي سرزمین زمرو:عرب لیگ جون رڪن رياستون زمرو:عربي ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا زمرو:غیر تسلیم شدہ رياستون زمرو:فلسطین زمرو:فلسطیني قوم پرستي زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ
حالتن جي ٺيڪ ڪٿ
حالتن جي ٺيڪ ڪٿ، حالتن جي صحيح ڪٿ، صورتحال جو ٺيڪ اندازو لڳائڻ يا ڊفينيشن آف دي سچوئيشن (Defination of the Situation) جو  اصطلاح آمريڪي سماجي سائنسدان ”ٿامس“ جي حوالي سان 1958ع ۾ ڪتب آيو ۽ ان وقت کان سماجيات ۽ سماجي نفسياتدانن طرفان مسلسل استعمال ٿيندو رهيو آهي. هي هڪ سماجي سمجھ جو هڪ قسم آهي، جنهن ذريعي فرد ۽ گروھ حالتن جي منظر نگاري پنهنجي سمجھ ۽ حالتن آهر ڪن ٿا ۽ ان جي بنياد تي ”حقيقتن“ بابت داخلي ورتاءُ، رويو يا سلوڪ جوڙين ٿا. اهي حقيقتن کي ٻاهرين سچائيءَ طور نٿا مڃين، جنهن جي نتيجي ۾ وچٿرين پاليسين جو ٺهڻ اڻٿيڻ جوڳو ٿي پوي ٿو. انهيءَ ڪري اندازن تي بيٺل پاليسيون، اڻ چٽن فيصلن کي جنم ڏين ٿيون ۽ اڻ ٽا فيصلا غلط نتيجن تائين پهچائين ٿا. ان سلسلي ۾ 1941ع ۾ ”پرل هاربر“ تي ٿيل جاپاني حملي کي مثال ٺاهيندي، ڪيترا ڇنڊڇاڻ ڪندڙ ٻڌائين ٿا ته آمريڪي فيصلا سازن طرفان صورتحال بابت غلط اندازو لڳائڻ جي ڪري آمريڪا کي وڏو نقصان کڻڻ سان گڏ پنهنجي ساک کي به ٻوڙيو. ”صورتحال جو صحيح اندازو“ عوامي راءِ (Public Opinion) کي سمجهڻ ۽ عوامي راءِ مطابق پاليسيون جوڙڻ ۾ پڻ مددگار ثابت ٿئي ٿو. سياسي تجزيه نگارن جي خيال موجب ڪنهن به صورتحال جو درست اندازو لڳائڻ سان صحيح فيصلن ۽ صحيح نتيجن کي حاصل ڪرڻ ٿيڻ جوڳو ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:سماج زمرو:سفارتڪاري
عمل
عمل (Action) لفظ ٻن مختلف معنائن ۾ ڪم اچي ٿو. (i) ڪنھن ڊرامي، ناول، افساني يا نظم جي مکيہ ڪھاڻي پڌري ڪرڻ جو عمل. (ii) پلاٽ کي ٺاهيندڙ واقعن جو مکيہ سلسلو هلائڻ. ’ايڪشن‘ ڊرامي جو بنياد آهي، جنھن جو مطلب آهي ’اڳتي وڌڻ‘. اسٽيج تي جسماني چُرپُر يا ڪجهہ چوڻ کان سواءِ بہ ’ايڪشن‘ ٿي سگهي ٿو، ان جو خاص مقصد ڪردار يا پلاٽ کي پڌرو ڪرڻ آهي.
پاري ننگر
ڪپتان اسٽئنلي ريڪس 1847ع ۾ ڪڇ ڀڄ ۾ اسٽيٽ پوليٽيڪل ايجنٽ مقرر ٿيو هو. مٺي، ننگرپارڪر ۽ ڏيپلو تعلقا، جي انهيءَ سال برٽش سرڪار جي حفاظت ۾ آيا، تن جو انتظام ڪپتان ريڪس جي حوالي ڪيو ويو. صاحب موصوف سرڪاري رڪارڊ ۽ ملڪي روايتن مان تجس ڪرڻ  بعد ” حالات ٿر ۽ پارڪر بابت هڪ ڪتاب سال 1856ع ۾ لکيو جو 1859ع ۾ بمبئي سرڪار شايع ڪيو هو. اهو پهريون ئي ڪتاب آهي. جو ٿر ۽ پارڪر جي اڳين  خواه پوئين حالات تي ڪجهه روشني  وجهي ٿو. ڪئپٽن ريڪس جي تحقيقات موجب پارڪر ۾ هڪ قديم سلطنت جو پتو پئجي سگهي ٿو، جنهنجو مکيه شهر پاري ننگر هو ۽ جنهن جو بنياد چوڻ ۾ اچي ٿو ته عيسوي پهرين صديءَ ۾ پيو. اتي جي ماڻهن جو مذهب جين ڌرم ۽ پاري ننگر  جي آدمشماري 40 هزار هئي ۽ هڪ  وڏو بندرگاهه هو. جنهن کي هاڻي ڪڇ جو رڻ چئجي ٿو، اهو خود عربي سمنڊ جو ڀاڱو هو. ان وقت سنڌو ندي خود اتان وهندي هئي ۽ ننگرپارڪر وٽ ڇوڙ ڪندي هئي ۽ هاڪڙي جي نالي سان سڏجن ۾ ايندي هئي. هيءُ عيسوي پهرين صديءَ ۾ هاڪارو شهر ۽ سمنڊ جي ڪناري تي بندرگاهه هو. هتي ڏوتڙ وٽ جهاز بيهندا هئا، جتي لوهه جي ٽڪرن جا نشان اڄ به ڏسجن ٿا. ان وقت هتي جي آمدشماري اندازي موجب چاليهه هزار هئي، جن ۾ گهڻو تعداد جيني هئا. هن بندر ۽ شهر جا ٽن – چئن ميلن ۾ کنڊهر آهن. هاڻي ڦٽل حالت ۾ ڀِڙو آهي، ”سَڏِوَنت سارنگا“ جي مشهور رومانوي قصي ۾ پاري ننگر جو ذڪر موجود آهي.
ما بعد الطبعياتي شاعري
مابعد الطبعياتي شاعريءَ (Metaphysical Poetry) جي اهم خوبي اها هوندي آهي ته اها جذبات کان وڌيڪ فڪر جي ترجماني ڪندي آهي ۽ دل کان وڌيڪ دماغ کي اپيل ڪندي آهي. اها شاعري، جيڪا روحاني ۽ فلسفاڻن موضوعن تي مبني هجي. انگريزيءَ ۾ ان کي ميٽا فزيڪل شاعري چيو ويندو آهي.اها شاعري جيڪا مابعد الطبعيات موضوع تي مبني هجي ۽ زندگي جي حقيقت ۽ اهميت کي اجاگر ڪري. انگريزي شاعريءَ ۾ جان ڊن (1572-1631ع) جي شاعريءَ لاءِ ميٽا فزيڪل شاعريءَ جو اصطلاح استعمال ڪيو ويو هو.
مابعد الطبعياتي شاعريءَ جي اهم خوبي اها هوندي آهي تہ اها جذبات کان وڌيڪ فڪر جي ترجماني ڪندي آهي ۽ دل کان وڌيڪ دماغ کي اپيل ڪندي آهي. اها شاعري، جيڪا روحاني ۽ فلسفاڻن موضوعن تي مبني هجي. انگريزيءَ ۾ ان کي ميٽا فزيڪل شاعري چيو ويندو آهي.اها شاعري جيڪا مابعد الطبعيات موضوع تي مبني هجي ۽ زندگي جي حقيقت ۽ اهميت کي اجاگر ڪري. انگريزي شاعريءَ ۾ جان ڊن (1572-1631ع) جي شاعريءَ لاءِ ميٽا فزيڪل شاعريءَ جو اصطلاح استعمال ڪيو ويو هو.
حوالا
زمرو:شاعري
عنوان
عنوان __(Title):
ڪنهن به ڪتاب، مضمون يا لکت جي موضوع يا اهم سرخيءَ کي عنوان سڏبو آهي.
28 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
242ع
ڊسمبر
زمرو:242ع زمرو:ٽين صدي
خاڻوٺ
ّخاڻوٽ انگريزيKhanote) سنڌو درياھ جي ساڄي ڪناري مانجهند تعلقو،  ڄامشورو ضلعو، سنڌ جو قديم شهر آهي.ڪوئلن جي کاڻين جي ڪري مشهور ڳوٺ جو اشتقاق به (خاڻ+وٽ) کي ملائي خاڻوٽ ٺاهيو ويو آهي. مؤرخ لکن ٿا ته آڳاٽي وقت ۾ اتي جا رهاڪو متعلوي سيد خاندان رهاڪو هو. . هن وقت مختلف ذاتيون ميمڻ، ملاح، سيد، ڪوريجا، کوسا، برهماڻي، شيخ، ميگھواڙ رهائش پذير آهن. پرائيمري کان سيڪنڊري ۽ هائيرسيڪنڊري تائين تعليم جو بندوبست به آهي ته بيسڪ هيلٿ اسپتال پڻ آهي.
پٽالا
پٽالا جي معنيٰ
خاڻوٺ
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
پٽالا
لسانيات جي ڄاڻوئن جو خيال آهي، ته پٽالا جو نالو پاتال مان نڪتل آهي، جيڪو هڪ گل جو قسم آهي. انهيءَ وڻندڙ گل جي شڪل توتاري جهڙي آهي، ڇو ته سنڌ ڊيلٽا به ان سهڻي توتاري جيان نظر ايندو آهي. ڪن جو رايو آهي، ته پاٽالا دراوڙي لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ پاتال آهي. چون ٿا ته جڏهن اڇي چمڙي وارا آريا خشڪ ۽ ٿڌي وچ ايشيا کان سنڌ ۾ آيا ۽ هتي آبهوا گهم واري ۽ گرم ڏٺائون تڏهن هن کي پاتال (تحت الثريٰ) چوڻ لڳا.
پوئيٽڪا
تنقيدي شاعريءَ جو علم، جنهن ۾ شاعري جي علم، فطرت ۽ شاعري جي فن جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. ارسطو جي لکيل ڪتاب ”Poetics“ کي ترجمي ۾ ”پوئيٽڪا“ جو نالو ڏنو ويو آهي. هن ڪتاب کي تنقيدي ادب ۾ بنيادي حيثيت حاصل ۽ بوطيقا آهي. هي ڪتاب دراصل ڊرامي جي فن کي کولي بيان ڪري ٿو، خاص طور تي ڊرامي کي. قديم يونان ۾ هر ادبي صنف کي ڊرامي سان سلهاڙيو ويندو هو.
پٽالا
ايم. ايڇ. پنهور، ڊبليو ڪرفيل جي حوالي سان ذڪر ڪري ٿو: ”پراڻن ڪتابن ۾ پٽالا جي معنيٰ ست ماڙ عمارت آهي ۽ يوناني ۾ ’پٽالاڪا‘ جي معنيٰ مندر به آهي.“ جيرز ڀاو پڻ انهيءَ ڳالهه جي تصديق ڪري ٿو. تبت ۾ اڄ به اوچن پهاڙن تي هڪ پگوڊا آهي، جيڪو ڪيترن عجيب ۽ سهڻن ماڙين سان جڙيل آهي، جنهن کي پٽالا جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو. چون ٿا ته تبت جو دلائي لاما به اصل سنڌ جي حصي جو رهاڪو هو. مختلف تاريخن جي اڀياس ۽ اوائلي نقشن جي جاچ کانپوءِ انهن محققن سان اختلاف ڪري سگهجي ٿو، جن حيدرآباد کي پٽالا قرار ڏنو آهي. بهتر ايئن ٿيندو ته نئين سر جاگرافيائي ۽ ٻيون حقيقتون گڏ ڪري اصل پٽالا کي ڳولهڻ لاءِ جاکوڙ ڪجي.
پوئيٽڪا
حوالا
زمرو:شاعري
29 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
علمي انگ اکر
علمي تفصيل يا انگ اکر يا اڪيڊمڪ انڊيڪس (Academic Index) جديد رابطائي سرشتي انٽرنيٽ تي 35 لکن جي انگ ۾ مختلف رسالن ۽ تحقيقي پرچن ۾ ڇپيل علمي مواد موجود آهي. ان مواد مان وڏي حصي جو مڪمل متن، جڏهن ته ڪجهه حصي جو تَتُ رکيل آهي. دلچسپي رکندڙ مختلف ”ڳولائو ڌُوتن“ (Search Engines) ذريعي لاڳاپيل يا گهربل مواد پاڻ وٽ محفوظ يا ڊائون لوڊ ڪري سگهن ٿا. ان مواد ۾ بين الاقوامي تعلقات جي حوالي سان به وڏي تعداد ۾ ڄاڻ مهيا ڪيل آهي، جنهن جي ذريعي عالمي مسئلن کي سمجهڻ ۽ انهن جو ڇيدُ ڪرڻ ۾ آساني ٿئي ٿي.
حوالا
زمرو:تعليم زمرو:علم
1975ع
فوتگيون
زمرو:1975ع
31 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
34 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
35 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
243ع
ڊسمبر
زمرو:243ع زمرو:ٽين صدي
36 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
244ع
ڊسمبر
زمرو:244ع زمرو:ٽين صدي
245ع
ڊسمبر
زمرو:245ع زمرو:ٽين صدي
ڳوٺ ڳاڙهي
ڳوٺ ڳاڙهي انگريزي (Goth Garhi)خيرپور ناٿن شاه تعلقو، دادو ضلعو، سنڌ جو نهايت قديم ۽ تاريخي ڳوٺ آهي جيڪو گاج ندي جي ڪناري تي آهي. هيءُ ڳوٺ ميان نصير محمد ڪلھوڙو ٻڌرايو هو جيڪو سندس ڏينهن ۾ ميانوال تحريڪ جو مرڪز رهيو. هت ميان نصير محمد هڪ دائرو ۽ عاليشان مسجد جوڙائي هئي. مسجد اڄ به صفحه هستي تي موجود آهي. فارسي ۾ لکيل سنڌ جي تاريخ ۾ هن ڳوٺ جو ذڪر “کاري” نالي سان ملي ٿو جيڪواصل ۾ ڳاڙهي آهي. ڳاڙهي کي روايتن ۾ عورت سان منسوب ڪيو ويندو آهي جيڪو درست نه آهي. ڳوٺ ڳاڙهي تي نالو آس پاس جبلن جي ڳاڙهي واريءَ جي دڙن جي ڪري پيو. ھن تاريخي ڳوٺ جو ذڪر مير علي شير قانع ٺٽوي پنهنجي ڪتاب تحفته الڪرام ۽ رحيمداد خان مولائي شيدائي جنت السنڌ ۾ به ڪيو آهي.
گهرو نيتي
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:تاريخ
37 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__