cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اي بڪ
thumb|200px|Reading an e-book on public transit اِي بڪ يا برقي ڪتاب (E-Book) موجوده جديد ٽينڪالاجي ۽ انٽرنيٽ جي دور ۾ ڪتاب صرف لائبريريرين تائين محدود نہ آهن. سڄي دنيا جي اڪثر ٻولين جا ڪتاب انٽرنيٽ تي اچي رهيا آهن. هڪ ننڍو ڪمپيوٽر ڄاڻ جي ٻئي ڀنڊار سان گڏ لکن، ڪروڙن ڪتابن جي لائبريري آهي، جنن کي انٽرنيٽ سان ڳندي کولي ۽ پڙهي سگهجي ٿو، ان سڄي عمل کي اليڪٽرانڪ بڪ (E-Book) چيو وڃي ٿو. اڄڪلھ اهڙن ڪتابن جي خريد و فروخت بہ انٽرنيٽ ذريعي ڪئي وڃي ٿي.
1796ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
اردابيگي
ترڪي- ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو مغليه دور ۾ سنڌ ۾ رائج ٿيو. هيءُ لفظ انهيءَ هٿيارن پهريل ۽ ورديءَ واري عورت لاءِ ڪم آيو آهي، جيڪا شاهي حرم جي دروازي تي پهرو ڏئي ۽ چوڪيداري ڪري. جيئن شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي ڪلام ۾ آندو آهي ته:
”-جت- اچن نه اُردابيگيون، اُت ڪوٺايو امين“. (شاهه)
بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب
بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 88 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۽ نصاب واري ڪميٽيءَ طرفان ڇپيو. ڇاپو پھريون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ وارن پاڪستان پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1949ع ۾ ڇپايو.
1340ع
ڊسمبر
زمرو:1340ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سُر آواز
سُر آواز‘ يا سُر (Vowel) ھڪ اکرن جي پر يا جز ڳالھائڻ وارو آواز آھي جنھن کي صوتي پيچ ۾ بغير ڪنھن سختيءَ جي هِجي (تلفظ) ڪيو ويندو آھي. سُر آواز جي ٻه بنيادي درجن مان هڪ آهي، جنهن ۾ هڪ سُر(Vowels) آهن، ٻيو حرف صحيح  (Consonant)  آهي. سُر معيار، بُلندي ۽ مقدار (ڊگهائي) ۾ به مختلف هوندا آهن. اهي عام طور تي آواز ڪيا ويندا آهن ۽ ويجهڙائي ۾ شامل رِڌم  (پراسوڊڪ تغيرات) جهڙوڪ سُر، لهجا، ۽ دباءُ جي ويجهو شامل هوندا آهن.
لفظ vowel لاطيني لفظ vocalis مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "vocal" (يعني آواز سان لاڳاپيل). انگريزيءَ ۾، لفظ vowel عام طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي ٻنهي سُرن جي آوازن ۽ لکت واري علامتن لاءِ جيڪي انهن جي نمائندگي ڪن ٿا (a, e, i, o, u ۽ ڪڏهن ڪڏهن y)
عاجز جمالي
عاجز جمالي (انگريزي: Ajiz Jamali) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي ۽ اردو ٻولي جو شاعر، ڪالم نگار ۽ صحافي آھي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.
زندگي جو احوال
عاجز جمالي جو اصل نالو محمد ڇٽل آھي جیڪو سندس ڏاڏي جو نالو هو۔ هن پهرين فيبروري 1967ع تي نوابشاھ ضلعو هاڻوڪي شهيد بينظيرآباد ضلعو جي شهر ٻانڌي ۾ ڀخشل خان جمالي جي گهر ۾ جنم ورتو.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:صحافي زمرو:سنڌي ماڻھو
ڪوٽلي ضلعو
ڪوٽلي پاڪستان جي زير انتظام آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي ڏھن ضلعن مان ھڪ آھي۔
جبوتي
thumb|جبوتي جو جھنڊو جبوتي سرڪاري نالو جمهوريه جبوتي هڪ ملڪ آهي۔ جبوتي اوڀر آفريڪا ۾ واقع هڪ ملڪ آهي، جنهن جون سرحدون اتر ۾ اريتريا سان، اولهه ۽ ڏکڻ ۾ ايٿوپيا سان، ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ صوماليه سان ملن ٿيون. ان کان علاوه احمر سمنڊ ۽ خليج عدن سان ملن ٿيون. صرف 23 هزار چورس ڪلوميٽرن ۾ پکڙيل هن ملڪ جي آبادي اٺ لکن کان ڪجھ وڌيڪ آهي. هن جي گادي جو هنڌ جبوتي (شهر) آهي. ملڪ جي آبادي جو پنجون حصو بين الاقوامي سطح تي غربت جي لڪير کان هيٺ يعني 1.25 ڊالر في ڏينهن کان گھٽ آمدني حاصل ڪري ٿو.
تاريخ
جمهوريه جبوتي فرانس کان پنهنجي آزادي 27 جون 1977 تي حاصل ڪئي ـ سن 1977 کان پهرين جبوتي "فرانسيسي صومالي لينڊ" جو حصو هيوـ هتان جي خانه بدوش قبيلن شاعري ۽ ڪهاڻين ۾ هزارن سالن جي تاريخ وقف ڪئي آهي ـ ٻيٽ نمائي عرب جي ويجھائپ جي ڪري جبوتي ۾ اسلام باقي آفريڪا کان پهرين آيوـ
دين
جبوتي ۾ مسلمانن جي اڪثريت آهي (94 سيڪڙو) ـ هر مسلمان ملڪ جي طرح جبوتي جي هر شهر ۽ ڳوٺ ۾ مسجد هوندي آهي ـ ان کان علاوه مزارن تي وڃن جي به روايت آهي ـ انهن ۾ سڀ کان مشهور شيخ ابو يزيد جي مزار آهي جيڪا گودا جي جبلن ۾ واقع آهي ـ
جبوتي جي سڀ کان وڏي اقليت عيسائيت جي پيروڪارن جي آهي ـ
سنڌو ميراڻي
سنڌو ميراڻي سنڌ جو جاکوڙي اديب، شاعر، صحافي، ڪارٽونسٽ ۽ تعليمدان پروفيسر  جنهن پنهنجي زندگي  جون 60 کان مٿي بهارون جنهن تڪليف ۽ مشڪلاتن  جي دوران گذاريون اهي شايد ئي ڪو دل گردي وارو ماڻهو گذاري سگهي، سندس اصل نالو محمد صالح  ملاح هو، هومارڪيٽ روڊ  دادو شهر ۾ محمد حسين ملاح جي گهر ۾ 1949ع ۾ پيدا ٿيو، هن پرائمري تعليم   مين پرائمري اسڪول دادو ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ پي ايڇ هاءِ اسڪول دادو مان حاصل ڪرڻ بعد  سنڌ يونيورسٽي مان ايم اي ڪئي، هن جي ادبي ۽ صحافتي سڃاڻپ سنڌو ميراڻي جي نالي سان هئي تعليم پرائڻ کانپوءِ  1977ع ۾ ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو ۾ پروفيسر طور مقرر ٿيو، 1979ع ۾ شهيد ذوالفقار  علي ڀٽو  کي آمر  ضياءَ پاران  ڦاهي چاڙهي شهيد ڪيو ويو ته ڪيڊيٽ ڪاليج پيٽارو جي شاگردن زبردست احتجاج  ڪيو ۽ غائبانه  جنازي نماز پڙهڻ جو بندوبست  ڪيو پر ڪنهن به شخص نماز پڙهائڻ نٿي چاهي،  جنهن تي پروفيسر  سنڌو ميراڻي  غائبانه جنازي نماز پڙهائي، جيڪا  ڳالهه ڪيڊٽ ڪاليج انتظاميا کي مناسب نه لڳي، جنهن کانپوءِ مختلف بهانا ڪري  سندس نوڪري ختم ڪئي وئي، جنهن کانپوءِ سنڌو ميراڻي هڪ ڪٽنب  جي سنڀاليندڙ  جي حيثيت  سان  پنهنجون ذميواريون محسوس ڪندي زندگي  جي گاڏي کي گهلڻ لاءِ ميڊيڪل اسٽور، هوٽل، ميڻ بتيون ٺاهڻ، پرفيوم تيار ڪرڻ ۽ وڪرو ڪرڻ کان علاوه آخري  دور ۾ جڏهن هو دم جي مرض سبب گهڻي ڀڄ ڊڪ جي قابل نه رهيو  ته   هو پنهنجي گهر  اڳيان هڪ دڪان کولي سنگ مرمر  جي پٿرن تي  مرحوم ماڻهن جي نالن جا ڪتبا لکي پنهنجو پيٽ گذر  ڪرڻ لڳو پر  اها خبر  ناهي ته هن جي قبر تي به ڪو ڪتبو لکڻ وارو هوندو يا نه، ڇو ته جنهن  مفلسي واري دور ۾ هو رهيو  ان سبب سندس شهر دادو جي صحافين کي به خبر ناهي ته سنڌو ميراڻي  ڪير هو، جيتوڻيڪ  هو دادو اندر  ٿيندڙ سمورين ادبي تقريبن ۾ آخري وقت تائين  شريڪ ٿيندو رهيو ان کان علاوه  هو هر حال ۾ پنهجي  برادري ۽ سنگت ساٿ سان  ڀت ٻاٽ يا مرڻي پرڻي  ۾ شرڪت کي اهم سمجهندو هو ۽  اسان جون ملاقاتون به اهڙن  موقعن تي اڪثر  ٿينديون رهنديون هيون، سنڌو ميراڻي پنهنجي جوانيءَ وارو دور صحافت ۽ سنڌ يونيورسٽي ۾ گذاريپ،  هو ان وقت ۾ هڪ سلسليوار  رسالو  پڻ ڪڍندو هو، جنهن ۾ هو ڪارٽون به پنهنجا ٺاهيل  ۽ ڪمپيوٽر جو دور نه هجڻ ڪري ڪمپوزنگ  ڪرائڻ بجاءِ  پنهنجي هٿ سان ڪتابت ڪري رسالو شايع  ڪرائيندو هو، هڪ ڀيري هن سنڌ يونيورسٽي جي اڪثر بند رهڻ تي  ان دور جي وائيس چانسلر  جو ڪارٽون ٺاهي پنهنجي   رسالي ۾ شايع  ڪيو، جنهن تي هن عنوان لکيو “بند يونيورسٽي جو وائيس چانسلر” جنهن تي اهو وائيس چانسلر سخت ناراض  ٿيو هو، سنڌو ميراڻي  حيدرآباد ۽ ڪراچي جي ڪجهه اخبارن ۾ ڪارٽونسٽ  طور به ڪم ڪيو ۽ ڪيترن ئي پرائيويٽ  اسڪولن ۾ پڻ درس و تدريس  جا فرائض  انجام ڏنا، سنڌو ميراڻي هڪ سنجيده ۽ حق پرست  ليکڪ ۽ اديب هو، جنهن مشڪل حالتن سان   هميشه وڏي بردباري ۽ بهادري سان  منهن ڏنو، هن دادو تعلقي  جي تڪ پي ايس 74 تي پير مظهر الحق  جي مقابلي ۾  فارم ڀريو ۽ چونڊ نشان  قلم وٺي پوري تعلقي ۾ سائيڪل  تي چڙهي  ورڪ  ڪندي دادو واسين کي اهو پيغام  ڏنو ته چونڊن  ۾ بيهڻ جو حق سڀني کي هڪ جيترو آهي ۽ اليڪشن  ۾ صرف  مير، پير يا وڏيرا  نه پر  عام ماڻهو به بيهي سگهي ٿو، سنڌو ميراڻي پنهنجي زندگي  جا آخري سال دم جي مرض  ۾ پنهنجي دڪان تي قبرن جا ڪتبا لکندي ۽ مطالعو ڪندي گذاريا پر مفلسي ۽ بيماري سبب هو  پنهنجي شهر کان  ٻاهر نه نڪتو ۽ اهڙي  گمنامي سبب هن کي به شايد سندس سمورن دوستن، اديبن، شاعرن ۽ صحافين وساري ڇڏيو ته سنڌو ميراڻي به ڪو ليکڪ يا ڪارٽونسٽ  آهي، هو گذريل آچر ڏينهن   هن فاني دنيا مان 63 ورهين جي ڄمار ۾ لاڏاڻو ڪري ويو، جنهن کي  سومر ڏينهن  لال هندي قبرستان دادو ۾ برادري، دوستن ۽ شهرين آلين اکين سان مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو.
جاکوڙي اديب ۽ تعليمي ماهر سنڌو ميراڻي جو لاڏاڻو
سنڌو ميراڻي هن فاني دنيا کي هميشه لاءِ الوداع  ڪري مالڪ  حقيقي ڏانهن روانو  ٿي ويو،
سندري اتمچنداڻي
سُندري اُتمچنداڻي (انگريزي:Sundri Utamchandani) (جنم: 28 سيپٽيمبر 1924ع _ وفات:8 جولاءِ 2013ع) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ليکڪ هئي. . اي.جي.اُتم جيڪو پاڻ به ترقي پسند ليکڪ آهي هيءَ ان جي زال هئي. هن کي سندس سنڌي ۾ نوَ مختصر ڪهاڻين جي ڪتاب وڇوڙو، جيڪو تي ساهتيا اڪيڊمي ايوارڊ1986 ۾ ساهتيا اڪيڊمي طرفان ڏنو ويو .
سوانح حيات
سُندري اُتمچنداڻي 28 سيپٽيمبر 1924 تي حيدرآباد، سنڌ هاڻوڪي پاڪستان) ۾ جنم ورتو. سنڌ ۽ هند جي اوچي معيار ۽ پد جي ليکڪائن ۾ سندري اتمچنداڻيءَ جو نالو ڳڻيو وڃي ٿو. سندس سڄو نالو سندري آسنداس اُتمچنداڻي آهي. هوءَ نه رڳو نامياري ليکڪا، ڪهاڻيڪار، ناول نگار ۽ ناٽڪ نويس هئي، پر شاعرا پڻ هئي. هوءَ ريڊيو، ٽي. وي ۽ اسٽيج آرٽسٽ به رهي آهي. گذريل ساٺيڪو سالن کان ادب جي ميدان ۾ سرگرم آهي. نامور دانشور ۽ اديب اي. جي. اُتم جي گهر واري هئي. هن پرائمري تعليم شو قيرام چانڊومل ميونسپل اسڪول حيدرآباد مان ورتي ۽ مئٽرڪ تولارام گرلس هاءِ اسڪول مان 18 ورهين جي ڄمار ۾، 1942ع ۾ ڪيائين. ذهين هئڻ ڪري بنارس هندو يونيورسٽيءَ جي هاسٽل ۾ رهي، اُتان انٽر سائنس ڪيائين، پر ڪراچيءَ جي ميڊيڪل ڪاليج ۾ داخلا نه ملڻ ڪري، پڙهائي اڌ ۾ ڇڏيائين. ڪجهه مهينن کان پوءِ سندس مڱڻو اي. جي. اتم سان ٿيو، جنهن کيس پڙهڻ لاءِ همٿايو، پر انهن ڏينهن ۾ حيدرآباد ۾ ميڊيڪل ڪاليج نه هو، ان ڪري پڙهائي جاري رکڻ لاءِ ساڌو واسواڻيءَ جي ميران ڪاليج جي آرٽس فئڪلٽيءَ ۾ داخلا ورتائين. پوءِ ريت هن بنارس يونيورسٽيءَ مان بي. اي جو امتحان 1949ع ۾ پاس ڪيو، ورهاڱي کان پوءِ ڪيترن سالن پڄاڻان ايس. اين. ڊي. ٽي يونيورسٽيءَ مان سنڌي ۽ انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. اسڪولي جيون ۾ پنهنجي استاد جمنا لکاڻيءَ جو اثر پيس ۽ ماسترياڻي ٿيڻ جو شوق جاڳيس. تعليمي اڀياس پوري ٿيڻ کان پوءِ ڪجهه وقت لئبريرين طور ۽ ڪجهه وقت ماسترياڻيءَ طور خدمت سرانجام ڏنائين. هن آفيس ۾ ڪلارڪي به ڪئي ۽ بمبئيءَ جي ڪي. جي. کلناڻي ڪاليج مان ليڪچرر طور رٽائر ڪيائين.
سندريءَ کي ننڍي هوندي کان ڪتابن سان ڏاڍي دلچسپي هئي، ڀارت ۽ يورپ جي ڪن اديبن جو مٿس اثر پيو. ڪراچيءَ ۾ عورتن جي رسالي ”ساٿي“ جي ڪجهه وقت ايڊيٽر پڻ رهي ۽ ان دوران هڪ روسي ڪهاڻي ترجمو ڪري، ان رسالي ۾ ڇپايائين. هن کي اٿندي ئي ادبي ماحول مليو، ترقي پسند ويچارن ڏانهن لاڙو هيس، سندس پهرين لکڻي ”منهنجي ڌيءَ“ هئي، جيڪا 47-1946ع ڌاري ”ساٿي“ مخزن ۾ ڇپي.
1949ع ۾ ممبئيءَ ۾ سنڌي ساهت منڊل (سنڌي ادبي سنگت) قائم ٿي ته ان جي هفتيوار ڪلاسن ۾ شرڪت ڪيائين. هن ٻاهرئين ادب مان ڪيتريون ڪهاڻيون ترجمو ڪيون ۽ طبعزاد ڪهاڻيون به لکڻ شروع ڪيائين. اُتم جي رسالي ”نئين دنيا“ کان سواءِ هندو واسي، مارئي، سنگيتا، هلچل، الڪا ۽ ٻين رسالن ۾ سندس لکڻيون ۽ ڪهاڻيون ڇپيون ۽ آهستي آهستي مقبوليت حاصل ڪيائين. ڪاليداس، ٽئگور، شرت چندر، پريمچند، يشپال، شيڪسپيئر، هيوگو، مئڪسم گورڪي، ٽالسٽاءِ، ٿامس هار ڊي ۽ اوهينري ۽ ٻين ليکڪن جو مٿس گهرو اثر پيو.
سندس ڪهاڻيون، ناول، مضمون، ناٽڪ، جيوڻي، سفرنامي جي صنفن لکڻ سان گڏ شاعري ڪئي، سندس ڪهاڻين جا هيٺيان مجموعا ڇپيل آهن.
سندس ٻه اهم ناول (1). ڪرندڙ ديوارون (1953ع) ۽ (2). پريت پراڻي ريت نرالي (1986ع) ڇپيل آهن، جن کيس وڏي مقبوليت ڏني. هن اصلوڪا ناول لکڻ سان گڏ ڪجهه ناول ترجمو به ڪيا. جهڙوڪ: ٽٽل ساز (مئڪسم گورڪي: 1956ع)، پياسي ڌرتي، پياسي دلڙيون (ڪرشنچندر: 1956ع)، هڪ سسئي سؤ سور (امرتا پريتم) ۽ ملايالم ٻوليءَ جي ليکڪ تڪشي شنڪر جو ناول جو ترجمو: ”ساگر جي سنتان“.
سندريءَ جي مضمونن جو ڳٽڪو ”ڀارت روس ٻه ٻانهن ٻيلي“ (1975ع) ۾ ڇپيو. سندس ناٽڪن ”’املهه ماڻڪن جو واپار“ ۽ ”ساهيڙي“ وڏي مڃتا ماڻي. سندس ناٽڪن جو ڪتاب ”سنڌو“ 2000ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ سندس ڏهه ناٽڪ آهن.
سندريءَ شاعري به ڪئي آهي ۽ منظوم ترجما به ڪيا آهن. 95 روسي شاعرن جي ترجمو ڪيل شاعري ”امن سڏي پيو“ (1965ع) نالي سان ڇپيو، جنهن تي کيس 1966ع ۾ سوويت لئنڊ نهرو انعام ۽ ڏهه هزار رپيا مليا. سندس طبعزاد شاعريءَ جا ٻه ڪتاب ”هڳاءُ“ (جولاءِ 1993ع) ۽ ”ڏات بڻي لات“ (مارچ: 2004ع) ڇپيل آهن، جن ۾ سندس آزاد ۽ پابند شاعري شامل آهي. هن جا مارڪسوادي ويچار ڌارا هيٺ روسي ادب مان چونڊ ”شولو خوف جي جهلڪ“ عنوان سان 1975ع ۾ ڇپيو. ان کان سواءِ ليونڊ بريز نيف جون يادگيريون، ٽن ڪتابڙن جي صورت ۾ ترجمو ڪري ڇپايائين. ”ملايازيمليا“ (1978ع)، ”نئون جنم“ (1978ع) ۽ ”ڪنواري ڌرتي“ (1979ع). هن ڪتاب تي کيس ٻيو ڀيرو سوويت لئنڊ نهرو اوارڊ (1979ع) ۽ گڏوگڏ 14 ڏينهن جو روس جو مهماني دورو نصيب ٿيو، ان دوري کان پوءِ هن ”نئين سڀيتا جو درشن“ (1980ع) عنوان سان روس جو سفرنامو ڇپايو، کيس ڪهاڻي چٽاڀيٽي ۾ 1952ع ۾ ”ممتا“ ڪهاڻي لاءِ، 1954ع ۾ ”ڪوشان“ ڪهاڻي لاءِ ۽ مکيه ڪهاڻيڪارن جي چٽاڀيٽيءَ ۾ 1960ع ۾ ”وڇوڙو“ ڪهاڻي تي 1981ع ۾ ”ڀوري“ ڪهاڻي، ڪتاب تي ڀارت سرڪار جي تعليم کاتي پاران انعام مليا. ”وڇوڙو“ ڪتاب ساهت اڪادمي (ڏهه هزار رپيا) انعام، 1985ع ۾ ٻولي ۽ ساهت سڀا' اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا مبمئيءَ پاران (ڏهه هزار رپيا) انعام، سنڌي پنچائت فيڊريشن پاران انعام (1985ع) ۾ مرڪزي ساهتيه اڪادمي پاران ”گوڙو پراسڪار“ انعام (هڪ لک رپيا روڪ) مليو. سندري اُتمچنداڻي ماهيم بمبئيءَ ۾ رهندي هئي.
ادبي سفر
لکڻ جي شروعات 1946 ۾ ڪيائين.
ٽيلي فلم ٺاهيائين
بندهن 1986- هندي ۾.
ديهانت
سنڌري اُتم چنداڻي 8 جولائي 2013ع ۾ ديهانت ڪري وئي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1924ع جون پيدائشون زمرو:حيدرآباد ضلعو، پاڪستان جا ماڻھو زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف زمرو:سنڌي ناري ليکڪائون زمرو:ڀارت زمرو:ڪچا مضمون زمرو:سنڌي ۾ ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪندڙ
ڪڇ
”ڪڇ“ (Kachhu) لفظ اصل ۾ آهي سنسڪرت لفظ ”ڪڇ“ معنيٰ ڪنڌي يا ڪنار, ڪڇ پرڳڻو اُپٻيٽ آهي: ٽن پاسن کان سمنڊ جون ڇوليون ڇلڪا ڏيئي ان جو پٽ پييون پسائين. تنهنڪري اهو ”ڪڇ“ يعني سمنڊ جو ڪناري وارو ملڪ سڏجي ٿو. اتي جيڪا سنڌي ڳالهائڻ ۾ اچي ٿي، سا ”ڪڇڪي“ سڏجي ٿي. عيسوي ستين صديءَ ۾ ڪڇ ملڪ سنڌ جي صاحبي هيٺ هو ۽ پوءِ به ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ ۾ سنڌ جي سمن راجپوتن پنهنجو دڳو ڄمايو هو، سنڌي ماڻهن جي حڪومت اوڏهين ٿي، ته سنڌي ٻوليءَ جي پکيڙ به انهن پاسن ڏي ٿيو. جنهنڪري اڄ سنڌي نه رڳو ڪڇ جا جاڙيجا، لهاڻا ۽ ڀاٽيا ڳالهائين ٿا، پر ڪاٺياواڙ جي اتر واري ڀاڱي ۾ به سنڌي ڳالهائڻ ۾ اچي ٿي.
ڪڇڪي ٻولي
ڪڇڪيءَ جي اچارن ۾ ڦير آهي، ۽ ڪيترا لفظ ۽ اصطلاح ٻيا ٻيا اٿس. هيٺين ڳالهين ۾ ڪڇڪي ٻولي لاڙ جي ٻوليءَ سان مشاهبت رکي ٿي: 1- لفطن جي پڇاڙيءَ واري اعراب ڪڍيو ڇڏين.
2- ”اِ“ جي اُچار جي عادت گهڻي اٿن ”منجهان“ لفظ جي منڍ ۾ ”اِ“ جو اُچار ڪن ٿا.
3- اُچارن کي سُسائين ٿا. ”ڏنائينس“ بدران چون ”ڏنينس“ ۽ ”پڇائينس“ بدران چون ”پڇينس“.
4- ”هه“ جو اچار ڪيترن لفظن مان ڪڍيو ڇڏين. ”تنهن“ ۽ ”ڪنهن“ بدران چون ”تين“ ۽ ”ڪين“ ”تين ڪي رحم آيو“ يعني تنهن کي رحم آيو. ’ڪينجو نينگرو اچي تو‘ يعني ڪنهن جو نينگر (ڇوڪر) اچي ٿو.
5- ”اِتان“ ۽ ”جتان“ بدران ’اِئان‘ ’جئان‘ چون ٿا، يعني وچ وارو ’ت‘ اکر ڪڍي ڇڏين.
6- ڪيترن لفظن جي وچ مان ’ر‘ ۽ ’ڙ‘ جو اچار ڪڍيو ڇڏين، جهڙوڪ: گايون چارڻ بدران چون گئو چايڻ. ’او کُسي ڪيڻ لڳا‘ يعني هو خوشي ڪرڻ لڳا.
7- عام صورت ۾ ”اين“ جو ڊگهو اچار گڏين ٿا. جهڙوڪ: جانور، جناورين؛ ڏينهن- ڏيئين، ’جهجهي جهپاٽين سين‘ يعني گهڻن ڌڪن سان.
13 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
ڪڇ
ڪڇڪي ٻولي
8-آءٌ ’ڪُرو‘ ڪرييان؟- مان ڇا ڪران؟- ائين ”يه“ جو اُچار بدلائي گڏين ٿا.
9-’اُو‘’اَن‘۽’پنڊ ضمير ڪم آڻين ٿا،۽’اوهان‘ بدران’اَن چون ٿا‘ اَن ”ڪُرو“ ڪريان؟ اهو ڪرو لفظ لاڙي ۾ ڪونهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ وانگر ڪڇڪيءَ ۾ ”ئو“ بدران ”نو“ چون، پر ”هو“ بدران ”ئو“ چون ٿا. جهڙوڪ: ’تو جو ڀاءُ مري ويو ئو‘، يعني تنهنجو ڀاءُ مري ويو هو.
”آءٌ ماريو آهيان“ بدران چون ’آءٌ مارائو آهيان‘- ٿر ۾ به ائين چون.
ڪڇڪي گاڏڙ سنڌي تي گجراتيءَ ۽ راجسٿاني ٻولين جو اثر
’مون جو روپيو وڃائجي پيو هوئو، سو لهجي آوِيو.‘ (لڀي آيو يعني لڌو). ”هو“ بدران هوئو ۽ ”آيو“ بدران ”آوِيو“چون.ساڳيءَ طرح ”هواسين“يا”هواسُون“بدران ڪڇڪيءَ ۾ چون ”هوئون“ – هيءُ راجسٿاني ٻولين جو نمونو آهي.
گجراتي ۽ راجسٿاني ٻولين وانگر، ڪڇڪيءَ ۾ ’تون‘،’ئي‘،’آني‘ ۽ ’ني‘ حرف ڪم. آڻين ٿا. جهڙوڪ:
1- ”ملڪيت منجهان نون جو ڪو مون جي پتي ٿئي، سي مُوڪي ڏي‘ يعني ملڪيت منجهان جيڪان پتي منهنجي ٿئي، سا مون کي ڏي.
2- ’رامجي ڀين ٿي اُونچو آئي“ يعني رامجي، ڀيڻ کان اُوچو يا ڊگهو آهي. اُن ٿي کاسو = هن کان خاصو.
3- آءٌ ڪلياڻجي وٽ ويندوس، ائي تين ڪي (تنهن کي) چوندوس، نه تو جو مال نٿو وڪائجي (وڪامي). لاڙ ۾ به ”ني“ چون- مثلاً، پنج ئي ٻه ست يعني پنج ۽ ٻه ٿيا ست.
(4) ’کائي تي‘ معنا کائي ڪري.
(5) ’ٿوريج ڏيئين پٺيان‘ يعني ٿورن ئي ڏينهن کان پوءِ. ’مال مڙي تو جو آهي‘ يعني هيءُ مال سڀ تنهنجو ئي آهي. اهو زور ڀرائيندڙ حرف ”ج“ گجراتي ۽ راجسٿاني ٻولين جو آهي.
ڪڇڪي جا لفظ ۽ اصطلاح
ڪڇڪيءَ ۾ ڪيترا لفظ الڳ آهن ۽ ڪن جا رڳو اچار ڦريل آهن. جهڙوڪ:
اورکڻ =سڃاڻڻ،ٻاپو =بابو،ٻايڙي =ٻائي،اڍي =اڍائي، پڳ =پير، پڳٽي =دڪي، ڦڳائڻ =اُڇلڻ، جهمڻ =کائڻ، کائو =کانو، گائو، گانو، ڏونگري = بصر، روسڻ = ڪُهڻ، ڏيس وٽو معنيٰ شهر نيڪالي، ترارين جي تر پيئي يعني ترارين جو ڦهڪو لڳي ويو. ڪڇي جي شعر جو نمونو
مَيـا ڀــري مـال، اوڍي اُچارا ڪيا، نه ڄاڻا ٻي ڳال، ڪيهر هليو ڪڇ ڏي.
يعني ڄام تماچي جي ڀاءُ ڄام اوڍي اٺن تي مال ڀري لاڏاڻو ڪيو(لڏي ويو). چيائين ته مان ٻي ڪا ڳالهه ڄاڻائي ڪا نه يعني مان پنهنجي مرضيءَ موجب هلندس. ائين چئي هي شير مڙس ڪڇ ڏي هليو ويو.
سورٺي شعر جو نمونو
ڪاٺياوڙ جي سورٺ (سوراشٽر) پرانت (ضلعي) ۾ اهير، چارڻ، مير ۽ ٻيا ڪيترا سنڌ جي آڳاٽن رهاڪن مان آهن. سورٺي ٻوليءَ ۾ سندن ٿورو شعر چيل آهي. جهڙوڪ:
اُتــر ســيڙهيون ڪڍيون ڏونگر ڏمريام، هنئڙو تڙڦي مڇي جئن، ساجن سنڀريام.
اتر کان ٿڌي هوا (سيءُ جون سيرو (وهڪون) پيون اچن. جبل مون تي ڪاوڙيا آهن يعني سيءَ سبب جبل ٺري ويا آهن ۽ مون کي پير رکڻ نٿا ڏين ۽ ڄڻ ته مون تي ڪاوڙيل آهن- سڄڻ ياد پيم، ته منهنجو هنيو (دل) مڇيءَ وانگر ترڦڻ لڳو.
آغا بدرالدين دراني
آغا بدرالدين ولد آغا شمس الدين دراني ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور جي دراني پٺاڻن مان مشهور سياستدان ۽ علم دوست انسان ٿي گذريو آهي. 23 مارچ 1912ع ۾ شڪارپور ۾ ڄائو. مئٽرڪ ڪراچيءَ مان ڪيائين ۽ پوءِ اعليٰ تعليم علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ مان ورتائين. فارسي، سنڌي، اردو ۽ انگريزي ٻولين ۽ ادب تي عبور حاصل هئس. 1937ع ۾ آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو ۽ مرڻ گهڙيءَ تائين انهيءَ سان لاڳاپيل رهيو. مسلم ليگ جو ضلعي صدر پڻ رهيو. ان کان سواءِ صوبائي اليڪشن ڪميشن جو ميمبر به رهيو. ڊسمبر 1946ع ۾ مسلم ليگ ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو. چونڊن ۾ ڪانگريس جي اميدوار کي شڪست ڏئي صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. 1947ع ۾ صوبائي اسيمبليءَ جو ڊپٽي اسپيڪر چونڊيو ويو. 1953ع جي چونڊن ۾ ٻيهر ميمبر ٿيو ۽ کيس سنڌ اسيمبليءَ جو اسپيڪر چونڊيو ويو. سندس ذاتي ڪتب خانو ”آشيانه ادب“ نالي سان ناياب قلمي نسخن، نوادارات ۽ قيمتي ڪتابن سان ڀريل ضلعي توڙي سنڌ جو نادر ۽ وڏو ڪتبخانو شمار ٿئي ٿو. جنهن مان پير حسام الدين راشدي، اينمري شمل ۽ ٻين وڏن عالمن استفادو حاصل ڪيو آهي. هن 1937ع ۾ هفتيوار اخبار ”پيغام صلح“ جاري ڪئي. آغا صاحب سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر رهي چڪو آهي. حج جي سعادت به حاصل ڪئي اٿس. هن حاجين جي رهنمائيءَ لاءِ ”مسافر حجاز“، ڪتاب لکيو، ان کان سواءِ هن جي ٻين ڪتابن ۾ ”ڪامرسِ ان پاڪستان“، ۽ ”سنڌ ۽ هتي جا ماڻهو“ مشهور آهن. آغا صاحب 26 جنوري 1965ع تي وفات ڪئي.
زمرو:شخصيتون
785ع
ڊسمبر
زمرو:785ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
بالغن جي تعليم لاءِ ڪتاب
هيءُ ڪتابڙو محمد صديق ”مسافر“ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن. ڇاپو ٽيون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس طرفان، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ شايع ٿيو.
14 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
ارداس
فارسي ٻوليءَ جي ”عرضداشت“ لفظ جو بگڙيل اُچار، جنهن جي معنيٰ آهي، عرض، سوال، التجا، وغيره. سک ڌرم ۾ روزانو -پاٺ- ڪرڻ يا اهم ڪرياڪرم سرانجام ڏيڻ تي ’-ارداس-‘ پڙهي ويندي آهي. -ان- وقت جملي حاضرين هٿ -ٻڌي- بيهندا آهن. هڪڙو شخص -ارداس- پڙهندو ۽ ٻيا ماٺ ڪري ٻڌندا ۽ آخر ۾ ’واه گرو‘ چوندا، انهيءَ -ارداس- جو به مطلب آهي ”التجا، سوال، عرض وغيره.“
1341ع
ڊسمبر
زمرو:1341ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
هدايت پريم
هدايت پريم 24 مارچ 1942 تي ڄائو. سندس اصل ڳوٺ روهڙي آهي. ابتدائي تعليم روهڙي مان ورتائين ۽ ٿانوي تعليم سکر مان حاصل ڪيائين. پهريائين ٻيلي کاتي ۾ آفيسر هو. 1979ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو. جتي اڄڪلهه اسسٽنٽ پروفيسر آهي. 1989 ۾ اسڪول آف اورينٽل اينڊ آفريڪن اسٽڊيز لنڊن مان لسانيات ۾ ڊپلوما ڪيائين. هدايت صاحب 15 ڪهاڻيون ۽ ڪيئي مضمون لکيا آهن. سندس مضمونن جو تعلق لسانيات جي موضوع سان آهي. زمرو:شخصيتون
1797ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ايبي ٿئيٽر
ايبي ٿئيٽر (Abbey Theatre) آئرش ٿئيٽر جو سڀ کان مشهور ٿئيٽر هو، جيڪو 1899ع ۾ ڊبليو. بي. ييٽس (1865-1939ع) ۽ ليڊي گريگوريءَ (1852-1932ع) پاران هلايل ناٽڪ- تحريڪ جو مرڪز هو، جنهن جو مقصد اهو هو ته وڌ ۾ وڌ آئرش موضوعن کي آئرش ناٽڪن ۾، اتان جي ئي اداڪارن ذريعي پيش ڪجي. هن ۾ گئلڪ ٻوليءَ ۾ ڊراما پيش ڪرڻ تي به زور ڏنو ويندو هو. 1951ع ۾ ايبي ٿئيٽر جي سڙي وڃڻ کان پوءِ ٻيهر 1966ع ۾ اُن کي تعمير ڪيو ويو.
786ع
ڊسمبر
زمرو:786ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
انگي حساب (مولچند منگھومل واسواڻي)
انگي حساب مولچند منگهومل واسواڻيءَ ۽ ساٿين جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 143 صفحا ۽ قيمت 10 آنا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس ايم. ايم واسواڻيءَ، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1928ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، نئشنل پريس، حيدرآباد مان 1934ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، مولچند وشنداس، پاپولر پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، مولچند وشنداس، تاج محل پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ستون ڇاپو، تاج محل پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 176 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو اٺون ڇاپو، سنڌ بوڪ ڊيپو طرفان تاج محل پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 118 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو نائون ڇاپو به ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 118 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي، جيڪو مولچند وشنداس واسواڻيءَ، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.
1342ع
ڊسمبر
زمرو:1342ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
فتح محمد سيوهاڻي
حڪيم صاحب جي ولادت 1882ع ۾ سنڌ جي مشهور شهر سيوهڻ ۾ ٿي. خليفو غلام محي الدين سيوهڻ جي عباسي خاندان جو فرد هو، جو پشتان پشت علم ۽ حڪمت ۾ ناميارو رهيو آهي. اهل علم هئڻ سبب، اهي قاضي به سڏبا هئا.ميان غلام محي الدين کي ٽي فرزند ٿيا: 1. خليفو ميان محمد زمان، 2. مولوي فتح محمد سيوهاڻي، ۽ 3 قاضي عبدالقيوم. ميان فتح محمد صاحب دستاربندي ڪري عالم ٿيو، علم طب ۾ اڳي ئي تربيت مليل هيس، پوءِ هو مرحوم سيد الهندي شاھ جي ڪاروبار سنڀالڻ ۽ سندس ٻارن کي پڙهائڻ لاءِ ڪجهه وقت درٻيلي ۾ رهيو، جتان نوڪري ڇڏي اچي ڪراچيءَ ۾ شفا خانو کوليائين، جتي سگهو ئي واقفيت، لاڳاپو ۽ دسترسي پيدا ڪري ويو. سندس لاڳاپو کڏي واري مدرسي جي مولانا محمد صادق سان هو، تنهن ڪري ديوبندي سلسلي سان واسطو هوس.
جهڙو هو عمدو شاعر، اهڙو ئي عمدو نثر نويس هو. سندس اکر موتين جهڙا هئا، سندس تصنيفون خاص ڪري ”ابوالفضل فيضي“ ، ”ميرن جي صاحبي“ ، ”آفتاب ادب“ ، ”تنوير الايمان“ وغيره هر ڪنهن جي نظر مان گذريون هونديون. هڪ ٻه عربي ڪتاب به لکيا هئائين، پوءِ الائجي ڇپيا يا نه. باوجود شهر ۾ رهڻ جي، سندس دستر خوان کليل رهندو هو. ڪم سخن ۽ شائسته گفتگو جو مالڪ هو. ماڻهن تي احسان ڪرڻ سندس دل جو مرغوب مشغلو هو. سندس تخلص اول ۾ ”ضمير“ هو ۽ پوءِ ”حڪيم“ رهيو.
1928ع ۾ سن ۾، محال مانجهند تنظيمي ڪانفرنس ٿي هئي ۽ ان سان گڏ باب قليچ جو افتتاح ٿيڻ وارو هو. پهرينءَ جي صدارت ڪيائين، ۽ ٻيءَ جو افتتاح. کڏي مدرسي کي زور وٺائڻ، جميعت علماءِ هند ۾ ڪم ڪرڻ، ڪانگريس ۽ خلافت تحريڪن ۾ حصو وٺڻ، سندس خاص ڪارناما آهن.
مسلم ليگ جي زور وٺڻ وقت جڏهن ٻيا سڀ وڃي اُن ۾ داخل ٿياسون، تڏهن مولوي فتح محمد صاحب ۽ مولوي محمد صادق ئي هئا، جن جمعيت العلماءِ ۽ قوم پرستيءَ جي اصولن کي نه ڇڏيو.
حڪيم صاحب 1908ع ۾ شادي ڪئي. کيس پنجن نياڻين ۽ ٻن پٽن جو اولاد ٿيو. حڪيم صاحب ڪل 21 کن ڪتاب لکيا. ان کان علاوه عربي ۽ فارسي ۾ ڪجهه رسالا لکيا. آفتاب ادب سندس مشهور ڪتاب آهي.
کيس ٻه فرزند ٿيا: حڪيم محمد احسن ۽ ميان محمد محسن. پهريون ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميئر ۽ حڪومت پاڪستان پاران نائيجيريا ۾ هاءِ ڪمشنر پڻ رهيو. حڪيم فتح محمد سيوهاڻي 13 ڊسمبر 1943ع تي وفات ڪئي
حوالا
زمرو:1882ع جون پيدائشون زمرو:1942ع جون فوتگيون زمرو:1943ع جون وفاتون زمرو:اديب زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي شاعر
مائٽي
اينٿروپولاجيءَ ۾، مائٽي سماجي رشتن جو ھڪ ڄار آھي، جيڪي سڀني معاشرن ۾ سڀني انسانن جي زندگيءَ ھڪ تمام وڏو حصو ٺاھن ٿا، پوءِ به ان جون اصل معانائون ھن ئي مضمون ۾ بحث ھيٺ آھن. اينٿروپولاجسٽ روبن فاڪس چئي ٿو ته "مائٽيءَ جو مطالعو ان ڳالھ جو مطالعو آھي ته ماڻھو ھنن زندگيءَ جي بنيادي حقيقت سان ڇا ٿو ڪري - ميلاپ، gestation، والدين پڻ، سماج پڻ، ڀاءُ ڀيڻپ، وغيره." انساني معاشرو بي مثل آھي، ھو چئي ٿو تہ، ان م اسان "ساڳي مواد سان ڪم ڪريون ٿا جيڪو جانورن جي دنيا ۾ پڻ موجود آھي.، پر [اسان] ان کي سماجي مقصدن جي لاءِ سمجھي ۽ زمرابندي ڪري سگھون ٿا." ھن سماجي مقصدن ۾ ٻارن کي سماج سان ملائڻ ۽ بنيادي معاشي، سياسي ۽ مذھبي گروھن جو قيام شامل آھي.
حوالا
زمرو:علم الانسان
داستان نوري ڄام تماچي
280px|thumb| نوري ۽ ڄام تماچي جي ڪينجھر ڍنڍ ۾ واقع قبر سنڌ جي لوڪ ادب جي داستانن ۾ نوري ڄام تماچي جو داستان پڻ هڪ آهي. جنهن ۾ نياز نوڙت جو پهلو آهي، علائقي جو حڪمران ڄام تماچي هڪ مهاڻي نوري تي موهجي پيو هو. هن مٿس مهربان ٿي نوري ۽ سندس خاندان تي نوازشون ڪرڻ شروع ڪيون هيون. نوري اهو ڄاڻيندي به ته حڪمران سندس عشق ۾ گرفتار هئڻ ڪري مجبور آهي ،پوءِ به هوءَ قلوپطره جهڙي چالاڪ بڻجي عاشق کي قابو ڪري مٿس حاوي ٿيڻ بدران نياز نوڙت جو اظهار ڪندي رهي.
حفيظ قريشي (عقيلي)
حفيظ قريشي هالا پراڻا جي مشهور علمي ۽ ادبي خاندان آخوند ساوڻيءَ سان تعلق رکندڙ جو جنم، 8 جولاءِ 1959ع تي ڪراچيءَ ۾ ٿيو. هي عقيلي قريشي خاندان سان تعلق رکي ٿو.
خانداني پس منظر
سنڌ ۾ سندن وڏو حاجي متين الدين دهليءَ کان اچي هبارين جي دور ۾ آباد ٿيو، سندس ڏاڏو حافظ عبدالحق نياآباد، ڪراچيءَ جي لياري واري علائقي جي خيراڻي مسجد ۾ درس ڏيندو هو ۽ 1914ع کان 1920ع تائين شهر جو قاضي رهيو. جتي سنڌ سيڪريٽريٽ ۾ سندس والد قاضي عبدالرحمان برٽش آرمي ڇڏڻ کانپوءِ سيڪشن آفيسر ۽ بجيٽ آفيسر ٿي رهيو. ون يونٽ ٺهڻ کانپوءِ سندس والد پهرين لاهور، پوءِ حيدرآباد، پراڻي وحدت ڪالونيءَ ۾ اچي رهيو.
تعليم
حفيظ قريشي، پهريون درجو ڪراچيءَ سر عبدالله هارون جي مدرسي مان پاس ڪرڻ کانپوءِ باقي تعليم حيدرآباد ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ڄام شوري مان حاصل ڪئي. هـن 1982ع ۾ آرڪـيـٽيـڪـچــر ۾ ڊپـلــومـا، 1987ع ۾ ائسـوسيـئيـٽ انجنيئرنگ ۾ چئن سالن جو ڊپلومه سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايجوڪيشن ڪـراچــيءَ مــان، بـعـد ۾ 1983ع ۾ پوليٽيڪل سائنس، (1992ع) ۽ ماس ڪميونيڪيشن (2006ع) ۾، سنڌي ادب ۾ ماسٽرس کان علاوه  2003ع ۾ قانون جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي. هن جي ابتدائي علمي ۽ ادبي تربيت والده زبيده کان ٿي ۽ سياسي تربيت جا سبق سائين جي. ايم. سيد ۽ پروفيسر سيد ظفر حسن کان حاصل ڪيائين.
سياست
حفيظ 1978ع ۾ جيئي سنڌ محاذ ۾ شامل ٿيو ۽ جنرل ضياء الحق خلاف پمفليٽ ’اسان ۽ توهان‘ ورهائڻ جي ڏوهه ۾ هڪ سمري ملٽري ڪورٽ نمبر 18 جي ميجر صوفي غلام محمد کيس 15 آڪٽوبر 1981ع تي هڪ سال سخت پورهئي ۽ ڏهن ڪوڙن جي سزا ٻڌائي، جڏهن ته 7 جنوري 1982ع تي سينٽرل جيل حيدرآباد ۾ نيشنل عوامي پارٽيءَ لاءِ ٺهيل جيل جي ڪورٽ جي چوديواريءَ ۾ ڪوڙا لڳايا ويا. 88-1990ع ۾ کيس بينظير ڀٽو شهيد ڪوڙن جي سزا جي اعزاز طور نوڪري جي آڇ ڪئي جيڪا هن رد ڪئي. اڳتي هلي هن هڪ سماجي تنظيم سنڌي قومي ساٿ جي هلچل ۾ پنهنجي ڀيڻ فهميده قريشيءَ سان گڏجي ڀرپور نموني بهرو ورتو. سنڌ ۾ باندي کيت مزدورن جي آجپي واري تحريڪ کي هَٿِي ڏني.
مزاحمت
هن پنهنجي ڀيڻ فهميده قريشي سان گڏ سنڌ جي قومي تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. 90-1988ع جي نسلي فسادن جي متاثر سنڌين لاءِ حيدرآباد ۾ سحرش نگر آباد ڪرايو جنهن لاءِ هي ٻئي ڀاءُ ڀيڻ اڃا تائين قانوني جاکوڙ ڪري رهيا آهن. هن 1988ع ۾ ٿيل لساني فسادن تي ’ڌرتيءَ ڌڪاڻا‘ ڊاڪيومينٽري فلم ٺاهي. ٽنڊي بهاول واري مشهور سانحي ۾ جڏهن قانون لاڳو ڪندڙ اداري جي هڪ ميجر هٿان 10 بيگناهه هارين ۽ پورهيتن جو قتل ٿيو ته حفيظ قريشي ۽ سندس ڀيڻ فهميده قريشي ڳوٺاڻن سان گڏجي آواز اُٿاريو ۽ ٽنڊي بهاول کان حيدرآباد ۽ حيدرآباد کان ايوان صدر اسلام آباد تائين لاڳيتو جاکوڙ ڪئي ۽ حڪمرانن پاران انصاف جي رستي ۾ رڪاوٽون وجهڻ تي ٻن ڀينرن حاڪمزادي ۽ زيب النساءِ جي خودسوزيءَ کانپوءِ قاتل ميجر ارشد جميل منطقي انجام تي پهتو. اهڙي جاکوڙ جي ڪري رياست پاران قومي ساٿ جي سوين ڪارڪن هارين ۽ ٻين ڪارڪنن سوڌو، حفيظ قريشي، فهميده قريشي، مائي جندو ۽ ٻين تي 19 جڙتو ڪيس مڙهيا ويا، جيڪي 1996ع کان 2000ع تائين هلي پورا ٿيا.
هڪ آرٽسٽ
حفيظ قريشي آرٽسٽ هئڻ جي حيثيت ۾ مشاهير سنڌ تي به ڪم ڪيو آهي. هن 2003ع ۾ علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ ۽ ايلسا قاضيءَ جي 18 پورٽريٽن ۽ 2004ع ۾ سن ۾ سائين جي. ايم. سيد جي 18 پورٽريٽن جو نماءُ ڪيو. جڏهن ته مختلف وقتن تي هن سنڌ جي ٻين مشاهرين، جنرل هوش محمد شيدي، حر تحريڪ جي ڪردارن، محمد صديق مسافر، مولوي احمد ملاح، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، مخدوم شفيق الزمان، ملڪ آگاڻي سميت شيخ مجيب الرحمان، خان غفار خان، بينظير ڀٽو ۽ ٻين جا پورٽريٽ ٺاهيا.
تصنيفون
هن جو هڪ ڪتاب ’کليل خط‘ 1989ع ۾ ڇپيو. سنڌي ادبي بورڊ ۾ ملازمت دوران مختلف ڪتاب ايڊٽ ڪيا. هن شاعر شهيد غلام رسول مستاني جو مجموعو ’آزادي اعلان اسان جو‘ ترتيب ڏنو. حفيظ قريشي تحقيقي مقالا به لکندو رهيو آهي. هيءُ سنڌ يونيورسٽي جي جاگرافي شعبي ۾ نقشه نويس آهي.
حوالا
زمرو:1959ع جون پيدائشون
اردشير ڪائوسجي
اردشير ڪائوسجي- نامور صحافي ۽ واپاري شخصيت آهي. ڪراچيءَ جي هڪ قديم، معزز -پارسي- خاندان ۾ ڄائو. -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ پنهنجو اباڻو ڌنڌو ۽ سامونڊي واپار شروع ڪيائين. هن جي پنهنجي هڪ شپنگ ڪمپني هئي، 1986ع ۾ روزاني ”ڊان“ (DAWN) ۾ -ان- وقت جي حالتن تي، -ايڊيٽر- جي نالي خط لکڻ شروع ڪيائين. هن جا خط منفرد خيالن ۽ اسلوب تحرير جي تکائيءَ سبب، سياست ۽ دانش جي صاحبن ۽ وڏن وڏن نامور ڪالم نگارن کان به وڌيڪ شهرت حاصل ڪري چڪا آهن. ”ڊان“ جي -ايڊيٽر- جي فرمائش تي هن هفتيوار ڪالم لکڻ شروع ڪيا. سندس پهريون ڪالم ئي تحرير جي آزاديءَ متعلق هو. پنهنجن سياسي ڪالمن سبب، ڪيترائي دفعا توهين عدالت جو ڏوهاري بڻجي، سپريم ڪورٽ آڏو پيش ٿي چڪو آهي. -اردو- ۽ سنڌي اخبارون هن جي هر ڪالم جو ترجمو شايع ڪنديون رهنديون آهن. اردشير کي مغربي ملڪن جي آرٽ جا شاهڪار جمع ڪرڻ جو به شوق آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
جيني ضربيندڙ عدد
جيني ضربيندڙ عدد: جنھن کي جيني عام جزو پڻ چوندا آهن. اردو ۾ ان کي جيني عددي سر چون ٿا. ڪڏھن ڪڏھن ان کي جيني انڊيڪس يا جيني اشاريو يا جيني تناسب  (Gini ratio) پڻ چون ٿا. معاشيات ۾ اھو شمارياتي ڦھلاء جو ھڪ ماپو آهي جيڪو قوم ماڻھن ۾ دولت۽ آمدني جي ورھاست کي ظاھر ڪندو آهي ۽ ماڻھن ۾ دولت ۽ آمدني جي نابرابري سمجھڻ لاء استعمال ٿيندو آهي. اھو ضربيندڙ عدد يا عام جزو پھريون ڀيرو 1912 ۾ اٽليءَ جي شماريات جي ماھر ۽ سماجياتدان ڪوراڊو جيني پنھنجي ھڪ تحقيقي مقالي تغيرپذيري ۽ ڦيرگھير (Variability and Mutability) ۾ متعارف ڪريو. جيني ڪوئيفيشنٽ ورھاستي ورجاء وارين شين جي وچ ۾ نابرابري جي ماپ ڪندو آهي. اھڙين شين جو ھڪ مثال آمدني جا ڏاڪا آھن. ٻڙي (0) جو جيني ڪوئيفيشنٽ مڪمل برابري کي ظاھر ڪندو آهي ۽ ھڪ (1) جو جيني ڪوئيفيشنٽ نابرابري جي وڌ کان وڌ سطح کي ظاھر ڪندو آهي. جيڪڏهن ماڻھن جي گروھ ۾ صرف ھڪ ڄڻو ڪمائيندڙ يا کپائيندڙ آھي ۽ ٻين جي ڪابہ آمدني يا کپت ڪانھي تہ ان گروه جو جيني ڪوئيفيشنٽ ھڪ (1) چئبو. جيڪڏهن ڪجھ ماڻھو جو حصو جملي ٻين ماڻھن جي ڀيٽ منفي ھوندو تہ جيني ضربيندڙ عدد يا عام جزو ھڪ (1) کان وڏو ٿيندو. گھڻي تعداد ۾ ماڻھن جو جيني ڪوئيفيشنٽ ھڪ جي ويجھو يا ان کان وڏي عدد عام طور تي ممڪن نہ ھوندو آھي. معاشي سھڪار ۽ ترقي جي تنظيم (OECD) جي رڪن ملڪن جي ويھين صديءَ جي پوئين حصي جي ٽيڪس ۽ ٽرانسفر وارين ادائگين ۽ آمدني جو جيني ڪوئيفيشنٽ جي شرح 0.24 کان 0.49 تائين ھئي ۽ ان ۾ گھٽ ۾ گھٽ شرح سلووانيا جي ھئي ۽ وڌ ۾ وڌ چلي جي ھئي.
گنان کان
پير صدرالدين شاه 1290 عيسوي کان 1409 عيسوي ۾ گنان سنڌي ۽ گجراتي لفظن کي ملائي ٺاهيا جيڪي اسماعيلي خواجہ قوم جي مذهبي شاعري آهي، جنهن ۾ نصيحتون ۽ هدايتون آھن. جيڪو مذهبي درس آهي گنان لکڻ وارو پهريون شاعر پير صدرالدين آهي جنهن سنڌي ادب ۾ هن جي ابتداء ڪئي.
787ع
ڊسمبر
زمرو:787ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
پونچ ضلعو، پاڪستان
پونڇ پاڪستان جي زير انتظام آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي ڏھن ضلعن مان ھڪ آھي۔ پونڇ جا چار تعلقا آھن۔ راولاڪوٽ، ھجيره، عباسپور، ٿوراڙ
15 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
بيضاء بنت عبد المطلب
البيضاء ام حڪيم هي رسول الله جو  والد عبد الله جي سڳي ڀيڻ هئي ان جي والده فاطمه بنت عمرو هئي جڏهن ته هي عثمان ذوالنورين جي والده ام ارويٰ  جي والده هئي يه ڪريز بن ربيهة بن حبيب بن عبد شمس جي نڪاح ۾ هئي ان جي پٽ جو نالو عامر هيو جيڪوفتح مڪو مهل مسلمان ٿيو ان جي پٽ عبد الله بن عامر صحابي هيو جنهن کي عثمان غنيء خراسان جو گورنر بڻايو
زمرو:قريش
ايثارپسندي
ايثارپسندي __ (Altruism):
خير خواهي، ڀلائي پسنديءَ جو جذبو، جنهن سان ٻين جي ڀلائي ڪري سگهجي. ايثار پسندي دراصل انا پرستيءَ جو ضد آهي. ايثار پسنديءَ جي جذبي هيٺ ڪيترا ناول ۽ ڪهاڻيون لکيا ويا آهن.
1799ع
فوتگيون
زمرو:1990ع زمرو:سال
زمرو:سال زمرو:1799ع
1343ع
ڊسمبر
زمرو:1343ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
آغا تيمور خان پٺاڻ
آغا تيمور خان پٺاڻ اڳوڻي وزير آغا طارق خان پٺاڻ جو پٽ آهي. هو گريجوئيٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. 2008ع وارين چونڊن ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي شڪارپور جي تڪ پي ايس 11 مان ميمبر چونڊجڻ بعد هو سنڌ جو منشيات ۽ غيرقانوني آبادي کي روڪڻ وارن معاملن جو وزير بڻيو. سندس مستقل رهائش سلطان ڪوٽ ضلعي شڪارپور ۾ آهي.
ايجنڊا
ايجنڊا (Agenda) ڪارروائي نامو، گڏجاڻيءَ لاءِ غور هيٺ ايندڙ مکيہ نُڪتا يا رٿا جي ترتيب کي چيو ويندو آھي. ايجنڊا Agenda اصل ۾ agenda sunt يا agendum est. اھو لفظ لاطيني فعل جي فقرن ago, agere  ۽  egi, actum يعني "to drive on, ۽  set in motion" جي ترتيبوار واحد ۽ جمع جي مختصر صورت آهين.
بهار جا شهر
بهار جا شهر پٽنه ، پورنيه ، ڪٽيهار ، ۽ ڪشن گنج، وغيره آهن
اٻاوڙو
اٻاوڙو: (اُٻاوَڙو، اردو: اباوڑو) پنجاب سان دنگ ويجھو سنڌ جو هڪ ننڍڙو شهر آهي. هيءُ شهر اڳ ۾ سکر ضلعي ۾ هو ۽ هن وقت گهوٽڪي ضلعي ۾ آهي. تعلقي اُٻاوڙي جو هيڊڪوارٽر به آهي. هيءُ شهر پاڪستان ريلوي جي مين لائين تي آباد آهي. اُٻاوڙو 5 صديون اڳ جو پراڻو شهر آهي، جيڪو 902هه/1496ع ڌاري شيخ محمد جي وڏن -آباد- ڪيو. شيخ محمد هن شهر ۾ 960هه/1552ع ۾ هڪ چڱي مسجد پڻ جوڙائي هئي. ’قديم سنڌ، -ان- جا مشهور شهر ۽ ماڻهو‘ جو مصنف لکي ٿو ته 908هه/1502ع ۾ مرزا شاهه حسن ارغون جي ڏينهن ۾ اُٻاوڙي جي پرڳڻي ۾ ڏهر ۽ ماڇي ماڻهن، ماٿيلي ۽ مَهر جي ماڻهن کي ڏاڍي تڪليف رسائي، تنهنڪري مير فاضل ڪوڪلتاش جو ننڍو پٽ، بابا احمد، لشڪر وٺي انهن تي ڪاهي ويو ۽ انهن کي ماري قيد ڪري، گهڻو مال ڦري موٽي آيو. 1172هه/1759ع ۾ ميان عطرخان ۽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي وچ ۾ اٻاوڙي وٽ -جنگ- لڳي هئي. عطرخان سان -احمد شاهه- درانيءَ جو لشڪر هو، جنهن جا سردار -بهادر- خان ۽ مقصود هئا. ميان غلام شاهه جي لشڪر جو سردار مير بهرام ٽالپر هو. هن جنگ ۾ بهادرخان مارجي ويو ۽ سندس لشڪر ڀڄي ويو. جڏهن مدد خان، ميان عبدالنبيءَ جي مدد ۾ آيو، تڏهن اٻاوڙي ۾ وڃي منزل ڪيائين. اوٻاوڙو، جغرافيائي لحاظ کان سنڌ، پنجاب، بلوچستان جي سرحد تي ۽ هندوستان جي رياست جيسلمير جي ويجهو آهي. سرائيڪي، پنجابي، بلوچي ۽ سنڌي ٻولين جي گڏيل اثر کان سواءِ، علائقائي لهجن جي فرق ۽ ڦير سبب، اتان جي ٻولي چڱي خاصي بگڙيل آهي. جنهن سببان اتي لاڳو لهجي (dialect) بابت عام راءِ اها آهي ته دٻي ۾ ٺڪريون وجھي، دٻي کي کڙڪائبو ته منجھانئس جيڪو آواز نڪرندو، تنھن جو ڪو به مفھوم يا پيغام نه ھوندو.
ڀونءِ نگاري
اُٻاوڙو اتر ۾ ويڪرائي ڦاڪ 28.1667 ۽ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ 69.7333 تي، سامونڊي سطح کان 213 فوٽن (64 ميٽرن) جي اوچائيءَ تي واقع آهي.
انتظاميا
هن وقت اُٻاوڙو ضلعي گھوٽڪيءَ جو هڪ تعلقو آهي.
تاريخ
جنت السنڌ ۾ مصنف جي ياداشتي نوٽ ۾ ڄاڻايل آھي تہ :اُٻاوڙي جو شهر سنه 987هه ۾ تعمير ٿيو. هتي 1552ع جي هڪڙي مسجد جڙيل آهي. ’آئين اڪبري‘ ۾ علامه ابوالفضل اُٻاوڙي کي ملتان سرڪار جو محال ڏيکاريو آهي. راجا ڏاهر جي نسل مان ڏهر نومسلم هن شهر ۾ وڏا جاگيردار آهن. سنه 908هه (سنه 1502ع) ۾ مرزا شاه حسن ارغون جي ڏينهن ۾ اٻاوڙي جي پرڳڻي ۾ ڏهر ۽ ماڇي ماڻهن ماٿيلي ۽ مهر جي ماڻهن کي ڏاڍي تڪليف رسائي، تنهنڪري مير فاضل ڪوڪلتاش جو ننڍو پٽ بابا احمد لشڪر وٺي انهن تي ڪاهي ويو ۽ انهن کي ماري قيد ڪري ۽ گهڻو مال ڦري موٽي آيو، بلڪ هڪڙي ڇوڪري هنن بابا احمد کي پرڻائي ڏني. سنه 1172هه (سنه 1759ع) ۾ ميان عطر خان ۽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي وچ ۾ اٻاوڙي وٽ جنگ ٿي. عطر خان سان احمد شاهه دورانيءَ جو افغاني لشڪر هو، جنهن جا سردار بهادر خان ۽ مقصودو هئا، ۽ ميان غلام شاهه جي لشڪر جو سردار مير بهرام ٽالپر هو. جنگ ۾ بهادر خان مارجي ويو ۽ سندس لشڪر ڀڄي ويو، پر پوءِ پاڻ ۾ صلح ڪري ملڪ وراهيائون. جڏهن مدد خان سردار ميان عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ آيو، تڏهن لوهريءَ مان اٻاوڙي ۾ وڃي منزل ڪيائين ۽ مير عبدالله ۽ مير فتح خان سان صلح ڪرڻ جون ڳالهيون ڪيائين، پر سگهوئي نااُميد ٿي هليو ويو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
والميڪي
مهارشي بالميڪي يا والميڪي هندومت جي سڀ کان وڏي ادبي تخليق ’رامائڻ‘ جو رچناڪار آهي. هن کي ’آدي ڪوي‘ يعني ’پهريون شاعر‘ هئڻ جو رتبو حاصل آهي. سندس ’رامائڻ‘، سنسڪرت ۾ لکيل آهي. بالميڪيءَ جو اصل نالو ’رتناڪر‘ هو ۽ هُو ترتيا يُگ ۾ گنگا نديءَ جي ڪناري هڪ گهاٽي جهنگ ۾ پنهنجي پيءُ سان رهندو هو. سندس پيءُ ’پراچتسه‘ هڪ تپسوي هو، جيڪو ٻين سنياسين وانگر ٻيلي ۾ رهندو هو. رتناڪر ننڍي هوندي جهنگ ۾ گم ٿي ويو ۽ ڪنهن شڪاريءَ کي مليو، جنهن هن کي پٽ ڪري پاليو ۽ شڪار ۾ ڀڙ ڪري ڇڏيو. ائين هو جانورن ۽ پکين لاءِ موت جو ديوتا ٿي ويو. شادي ٿيس، ٻار ٿيس، روزگار جو مسئلو ٿيو ته رهزنيءَ تي لهي آيو، ڪجهه خون به ڪيائين. هڪ ڏينهن هو رهزنيءَ جي خيال کان گهات هنيو ويٺو هو ته ديو رشي نارد پنهنجي وِيڻا (بين) وڄائيندو لنگهيو. بالميڪي هن کي هڪل ڪئي ۽ ڏنڊو اُلاري بيهي رهيو ته ”جيڪي اٿئي ٻاهر ڪڍ، نه ته مٿو ڦاڙي ڇڏيندوسانءِ“. نارد تمام ٿڌائيءَ ۽ سُڪون سان کيس چيو ”مون وٽ ته هن پراڻي ويڻا ۽ ڦاٽل گودڙيءَ کان سواءِ ٻيو ڪجهه به ناهي، تون ڀلي اهي کڻ، انهن جي ڪري تون منهنجو مٿو ڇو ٿو ڦاڙين؟ نارد جي سڪون ۽ لفظن، رتناڪر جي اندر ۾ آنڌ مانڌ پيدا ڪري ڇڏي.
16 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
گھراڻو
گھراڻو ھڪ يا ان کان وڌيڪ ماڻھن تي مشتمل ھوندو آھي جيڪي ساڳي ئي گھر ۾ رھندا آھن ۽ کاڌو پيتو، يا رھائش ونڊيندا آھن، ان ۾ ھڪ ڪٽنب يا ٻيو ماڻھن جو ٻيو ڪو گروھ به شامل ٿي سگھي ٿو. ھڪ گھر لاءِ سمجھيو ويندو ته ان ۾ ھڪ وڌيڪ گھراڻا آھن جيڪڏھن اھي ھڪ ٻئي سان کاڌو يا رھائش نٿا ونڊن. گھراڻو ڪيتين ئي سماجي، مائيڪرو اڪانمڪ ۽ حڪومتي نمونن ۾ تجزيي جو بنيادي ايڪو آھي، ۽ معيشت ۽ وراثت جي جڳھن لاءِ اھم آھي۔
حوالا
زمرو:گھراڻو
788ع
ڊسمبر
زمرو:788ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
چيٽي چنڊ
thumb|left|جھُولي لعل
سنڌي سماج ۾ چيٽِي چَنڊُ اشتديو اُڏيرو لعل جو جنم ڏينهن ملهائڻ لاءِ هِڪُ اُتسَو ڏڻ آهي. هِنَ ڏينهن پاڻيءَ کي پُوڄيو ويندو آهي.
جهولي لال جي ڪهاڻي
جھُولي لعل جِي ڪهاڻِي هِنَ پرڪار آهي: مِيرڪ شاهه سنڌ جو هڪ راجا هو. هُو سنڌين تي ڏاڍو ظلم ڪندو هو. سندس ظلمن کان پِريشان ٿِي سِنڌين 40 ڏينهن جو ورت (روزو) رکيو، انهن 40 ڏينهن ۾ نه ته ڪُجھه کائيندا نه ئي پيئندا نه ئي ڪَپڙا مَٽائِيندا آهن، اِنَ کي چالِيهو صاحب چوندا آهن. 40 ڏينهن ۽ راتين جي تپسيا سنڌو ندي جي ڪناري ڪئي وئي ۽ پوءِ ورون ديوتا پراسن ٿيو. جھُولي لعل جو جنم نصرپور (حيدرآباد کان 30 ڪلوميٽر پري - سنڌ) جي رَتَن چند انهي ديويڪا جي گھر ۾ جنم ٿيو. هِڪُ پنجابِي جوتشِي هُنَ ٻارَ جو نالو اُڏيرو لعل رکيو. اُڏير جو مطلب سنسڪرت ۾ "جيڪو پاڻيءَ مان نڪتو هُجي. پنهنجو پاڻ اُڏيرو لعل جو جھُولو لُڏَڻ لڳو. اُنَ کان پوءِ اُڏيرو جو نالو جھُولي لعل پئجِي ويو. مِيرڪشاهه ڏاڍو ئي اُتيجت ٿِي ويو ۽ هُنَ اعلان ڪيُو ته اُڏيرو لعل کي پَڪڙيو وڃِي. جِيئن ئي اُڏيرو لعل کي پڪڙڻ لاءِ سِپاهِي درٻار کان ٻاهِر نِڪتا ته تيز پاڻيءَ جِي ڌارا محل ۾ داخل ٿي وئِي ۽ محل ٻڏڻ لڳو. ميرڪشاهه کي پنهنجي غلطيءَ جو احساسُ ٿيو.  هُنَ اُڏيري لعل کان معافِي ورتِي ۽ اُنَ کان پوءِ سڀ شانت ٿِي ويو.
چيٽِي چَنڊ تِي Akhoo ( چانوَرَن ۽ کنڊ جو پرساد ) ٺاهيو ويندو آهي. لعل سائين جو پنجڙا، پَلَو پَيُون vandhee آهي ۽ سنڌي ناچ (ڊانس) ڇيج Chhej ڪبو آهي.
سنڌو ڪئلينڊر مطابق چيٽ مهيني جو پهريون ڏينهن، جنهن تي سنڌ جا هندو هند سنڌ ۾ قومي ڏينهن طور خاص پروگرام رچائيندا آهن.
چيٽِي چَنڊَ جو ميلو
ڇنڇر، اپريل ٢، چيٽِي چَنڊَ جو ميلو 2022 (راجستان)
حوالا
زمرو:سنڌي ثقافت
اردو ڊڪشنري بورڊ
اردو ڊڪشنري بورڊ 1958ع ڌاري اردو زبان جي وڏي عالم، محسن ۽ اديب، باباءِ -اردو- مولوي عبدالحق، هڪ اداري طور ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو. هن جي جوڙجڪ ۾ اردوءَ جا ناميارا اديب شامل رهيا آهن، جڏهن ته سنڌي عالمن مان پير سيد حسام الدين راشدي ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- ۽ ٻيا پڻ هن اداري سان لاڳاپيل رهيا. هن بورڊ جي سربراهن ۾ پروفيسر ڊاڪٽر فرمان فتحپوري، پروفيسر ڊاڪٽر اسلم فرخي ۽ ڊاڪٽر جميل جالبي وغيره رهيا آهن ۽ هن وقت -ان- جي چيف -ايڊيٽر- -اردو- زبان جي مشهور شاعره فهميده رياض آهي. اردو ڊڪشنري بورڊ هن وقت تائين -اردو- لغت جا ايڪيهه جلد شايع ڪري چڪو آهي ۽ ٻاويهين جلد تي ڪم هلندڙ آهي. 27 -جنوري- 2007ع تي ڪيبينيٽ ڊويزن جي هڪ فيصلي کي لاڳو ڪرڻ لاءِ وفاقي حڪومت جي -تعليم- واري وزارت کي -اردو- سائنس بورڊ ۽ نئشنل بڪ فائونڊيشن سان گڏي هڪ اداري بنائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي. تازو 2 جون 2009ع تي نئشنل بڪ فائونڊيشن جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر ۽ -اردو- سائنس بورڊ جي ڊائريڪٽر جنرل وزارت -تعليم- جي عملدارن سان هڪ گڏجاڻي ڪئي ۽ -ان- فيصلي تي عمل ڪرڻ جي لاءِ وفاقي وزارت -تعليم- هڪ نوٽيفيڪيشن -جاري- ڪيو، جنهن مطابق -اردو- سائنس بورڊ، نئشنل بڪ فائونڊيشن ۽ -اردو ڊڪشنري بورڊ- کي ملائي هڪ ادارو بنايو ويندو، -ان- فيصلي جي -اردو ڊڪشنري بورڊ- جي ملازمن ۽ موجوده چيف -ايڊيٽر- فهميده رياض پاران پهرين -جولاءِ- 2009ع واري ڊان -اخبار- ۾ آيل هڪ خبر موجب مخالفت ڪئي وئي ۽ تصديق ڪرڻ تي پاڻ ٻڌايائين ته اهڙو ساڳيو خط وفاقي حڪومت واري سيڪريٽري -تعليم- کي به لکيو ويو آهي. حڪومت طرفان اهڙي نوٽيفڪيشن ڪڍڻ جو پس منظر اهو آهي ته سپريم ڪورٽ ۾ داخل ڪيل هڪ پٽيشن جي جواب ۾ فيصلو ٿيو هو ته ٺهرائن/رزوليوشنن ذريعي قائم ڪيل ادارا -ان- وقت تائين حڪومت جا ذيلي ادارا رهندا، جيستائين انهن جي حيثيت قانون سازيءَ ذريعي خودمختيار نٿي ڪئي وڃي.
انگي حساب (ڪرمچند ليلارام ھڱوراڻي)
هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 377 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس پوڪرداس، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.
ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1930ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ٽيڪچند ليکراج هوتاڻيءَ، 1936ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هن ڪتاب جو جدا ڇاپو لڪشمي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1937ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 5 -آنا- آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، ڀوڄراج پوڪرداس سال 1938ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هيءُ ڪتاب پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ شايع ڪيو.
1344ع
ڊسمبر
زمرو:1344ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
1798ع
ڊسمبر
زمرو:سال
آغا جان محمد خان
ميجر آغا عطا محمد خان جو والد آغا جان محمد خان، سلطان ڪوٽ جي دراني پٺاڻ زميندارن مان هو. هي 1920ع کان 1937ع تائين بمبئي ڪائونسل جو ميمبر رهيو. سنڌ جي بمبئيءَ کان عليحدگيءَ بعد سنڌ ائوائيزري ڪاميٽيءَ جو ميمبر رهيو. آغا جان محمد خان پراڻي وضع قطع جو بزرگ هو. هن 1938ع ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:1938ع جون وفاتون
آغا تاج محمد خان
تعليم دان، عالم ۽ اديب آغا تاج محمد خان 16 سيپٽمبر 1904ع ۾ تعلقي ۽ ضلعي سکر جي ڳوٺ ’باگڙجيءَ‘ ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو عبدالمجيد خان هو. هن کي پهريائين قرآن پاڪ جي تعليم ڏيارائي وئي، ۽ ڪجھ پارسي پڙهائي، پوءِ ڳوٺ جي سنڌي اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو، جتي هن سنڌيءَ جا پنج درجا پاس ڪيا. آغا تاج محمد والد جي طرفان نسلي طرح افغاني هو ۽ والده جي طرفان ايراني هو، تنهنڪري ابتدا کان وٺي سنڌي ۽ فارسي ٻولين سان رغبت هئس. آغا صاحب ثانوي تعليم سکر شهر جي ميونسپل اسڪول ۾ حاصل ڪئي. سال 1925ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين. آغا تاج محمد بي. اي ۽ بي. ٽي فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن ۾ پاس ڪئي. گرئجوئيشن 1929ع ۾ ڊي جي سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. ان عرصي ۾ سنڌ مدرسي ۾ استاد رهيو. 1932ع ۾ علي ڳڙھ مان بي. ٽي ڪرڻ کان پوءِ سنڌ مدرسي ۾ مستقل استاد مقرر ٿيو. لوڪل بورڊ جي ملازمت ڪرڻ کان پوءِ تعليم کاتي ۾ انسپيڪٽر آف اسڪولس ٿيو ۽ ان کان پوءِ خيرپور رياست ۾ ڊائريڪٽر آف اسڪولس مقرر ٿيو. آغا تاج محمد پنهنجي وقت جو انگريزيءَ، سنڌيءَ، اردو ۽ فارسيءَ جو مشهور مقرر ليکيو ويندو هو. 1941ع ۾ حڪومت برطانيا طرفان کيس ”قيصر هند“ جو ميڊل مليو. 1945ع ۾ کيس ”خان صاحب“ جو لقب مليو. 1949ع ۾ کيس پاڪستان کي يونيسڪو ۾ متعارف ڪرائڻ جو اعزاز حاصل ٿيو. 1948ع کان صوبائي اسڪائوٽ ڪمشنر رهيو. ابتدا کان ريڊڪراس سان واڳيل هو ۽ روٽري ڪلب جو ميمبر پڻ رهيو. 1953ع ۾ کيس ”جسٽس آف پيس“ جي لقب سان نوازيو ويو. ”ڀٽ شاهه ميموريل ڪائونسل“ ۽ ”شاھ عبداللطيف ڀٽ شاھ ڪلچر سينٽر“ جي سينٽرل ڪميٽيءَ جو بنيادي ميمبر سيڪريٽري ۽ بنياد وجهندڙ هو ۽ آخري دم تائين ميمبر رهي خدمت ڪندو رهيو.
سنڌ يونيورسٽيءَ کي قائم ۽ سگهارو ڪندڙن ۾ آغا صاحب جو نالو پڻ رھيو. پاڻ يونيورسٽي قائم ٿيڻ کان وٺي، سندس انتقال تائين پورا 12 سال يونيورسٽيءَ جو رجسٽرار رهيو. سندس دور سنڌ يونيورسٽيءَ جو سونهري دور ليکيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:1904ع جون پيدائشون زمرو:1959ع جون وفاتون
اردو سنڌي لغت (1960ع)
اردو سنڌي لغت ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي گڏ مرتب ڪيل آهي. سنڌ ۾ اردو ۽ سنڌي آباديءَ ۾ مستقل ويجهڙائي ۽ هڪ ٻئي جي ٻولين ۽ ادب کي سمجهڻ واري مقصد کي آڏو رکي علامه آءِ. آءِ قاضي ”اردو سنڌي“ ۽ ”سنڌي  اردو“ لغتن تيار ڪرائڻ جي رٿا جوڙائي، جنھن موجب اهي ٻئي لغتون تيار ڪرايون ويون. هن ڊيمي سائيز پڪي جلد واري ڪتاب ۾ 590 صفحا آهن ۽ قيمت 9 رپيا ڄاڻايل آهي. پھريون ڇاپو، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ پاران، سنڌ يونيورسٽي پريس، حيدرآباد مان 1960ع ۾ ڇپيو.
ڊارٽمنڊ
thumb|right|Municipalities and neighbouring communities thumb|upright|left|Dortmund coat of arms thumb|Townhall Dortmund thumb|Townhall Aplerbeck, one of twelve district councils
ڊارٽمنڊ انگريزي ۾ Dortmund' (Düörpm: ; Tremonia) جرمنيءَ جي رياست نارٿ رائن وستڦيليا جو ھڪ واپاري ۽ صنعتي مرڪز وارو شھر آھي. ان جي آبادي 2017 ۾ 601402 لک ھئي.ھن شهر جو بنياد 882 عيسويءَ ۾ پيو. Wikimedia Commons Wikimedia Commons thumb|Dortmund with RWE-Tower and churches of Reinoldi, Petri and Marien on the right زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
1 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
17 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
ھارولڊ لايڊ
'''هارلوڊ ڪليٽن لايڊ ايس. آر.''' (اپريل 20، 1893 - 8 مارچ 1971) هڪ آمريڪي اداڪار، مزاحيدان، ڊائريڪٽر، پروسيسر، اسڪرپٽ، ۽ اسٽنٽ اداڪار هو، جيڪو پنهنجي خاموش مزاحيه فلمن لاء مشهور آهي.
حوالا
زمرو:1893ع جون پيداشون زمرو:1893ع جون پيدائشون زمرو:1971ع جون فوتگيون
آغا جعفر علي خان
آغا جعفر علي خان ولد آغا غلام علي خان ، پھرين ايڪسائيز سپرنٽينڊنٽ مقرر ٿيو، بعد ۾ وائيسريگل ڪميشن معرفت فوج ۾ سيڪنڊ ليفٽيننٽ مقرر ٿيو. ٻيءَ عالمگير جنگ ۾ ڪپتان جي عھدي تي ڪوئيٽا ۾ موومينٽ آفيسر ٿي رهيو. جنگ جي خاتمي کان پوءِ ڊائريڪٽر ايڪسائيز ۽ ٽيڪسيشن مقرر ٿيو. 1960ع ۾ رٽائر ڪيائين.
789ع
ڊسمبر
زمرو:789ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
5 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
1345ع
ڊسمبر
زمرو:1345ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
18 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
4 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
وھانءُ
وھانءُ(پرڻو) ھڪ گڏجاڻي آھي جنھن ۾ ٻہ شخص يا ھڪ جوڙو شاديءَ جي ٻنڌڻ ۾ ٻڌبا آھن. وھانءَ جون رسمون مختلف ثقافتن، نسلن، مذھبن، ملڪن، ۽ سماجي طبقن ۾ تمام گھڻو فرق رکن ٿيون. گھڻ وھانئن جي گڏجاڻين ۾ جوڙا ھڪ ٻئي سان وچن ڪن ٿا، ھڪ ٻئي کي تحفا ڏين ٿا (جھڙوڪ منڊي(ون)، نشاني رکندڙ شيءِ، گل، پيسا)، ۽ شاديءَ جو ڪنھن لاڳاپيل شخصيت پاران اعلان ٿيڻ. شاديءَ جي لاءِ خاص جوڙا بہ پھريا ويندا آھن، تقريب جي اختتام تي ڪاج (کاڌي) جو به انتظام ڪيو ويندو آھي. موسيقي، شاعري، دعائون يا مذھبي متن مان پڙھتون يا ٻيو متن وغيره پڻ وھانءَ تي پڙھيا ويندا آھن.
ايڊيپس مونجھارو
ايڊي پس مونجهارو (Oedipus Complex)، هي اصطلاح، مشهور ماهر نفسيات سگمنڊ فرئڊ (1856-1939ع) جو ايجاد ڪيل آهي. فرائڊ هي اصطلاح مشهور يوناني ڊرامي ’King Oedipus‘ مان اخذ ڪيو هو. هن ڊرامي ۾ بادشاھ ايڊي پس بيخبريءَ ۾ پنهنجي والد کي قتل ڪيو هو ۽ ماءُ سان شادي ڪري ڇڏي هئي. هن اصطلاح موجب ماءُ جو تحت الشعور ۾ پٽ ڏانهن لڳاءُ هوندو آهي. ان ضد ۾ پٽ ۽ پيءُ جي وچ ۾ رقابت پيدا ٿيندي آهي. اهو ذهني مونجهارو اڳتي هلي ٻين عورتن ۾ ماءُ جو عڪس ڳولڻ جي صورت ۾ ظاهر ٿيندو آهي
وھانءُ
درشن خانو
<Gallery> File:Pakistani weeding clip.jpg|پاڪستاني وھانءُ جي ھڪ رسم File:Pakistani weddings Rituals.jpg|ھڪ ناري ڪُنوار کي وھانءَ تي مٺائي کارائي رھي آھي File:Pakistani weeding clips.jpg|ڪُنوار جون سرتيون پاڪستاني ڪُنوار کي سندس وھانءَ تي پلئو ڏئي وٺي وڃي رھيون آھن File:Taking part in every single ceremony making a sitting space for groom.jpg|گھوٽ جي ويھڻ لاءِ گُل وِڇاويا پيا وڃن File:Wedding traditions.jpg|سنڌي سماج ۾ وھانءُ جي ھڪ رسم ۾ ڪُنوار ھي ٻُڪَ ۾ چانور جا داڻا ڏنا پيا وڃن </Gallery>
ايڊيپس مونجھارو
thumb|upright|پينٽنگ ۾ ڏيکاريل ''اوڊيپس ۽ اسفنيڪس " by:  [[Gustave Moreau (1864)]]
وھانءُ
پڻ ڏسو
* ڪنوار
حوالا
زمرو:شادي زمرو:علم الانسان
اردو سنڌي لغت (2003ع)
سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ سنڌيڪا اڪيڊميءَ جي سهڪار سان ڇپيل لغت آهي، جنهن جي -تحقيق- ۽ ترتيب عبدالستار -بلوچ- جي ڪيل آهي ۽ نگران نور احمد ميمڻ اٿس. پنجاهه هزار لفظن واري هن لغت ۾ 1024 صفحا آهن ۽ قيمت 750 رپيا لکيل آهي. هيءَ لغت سال 2003ع ۾ شايع ڪئي وئي.
ايضاً
ايضاً __(Etcetra):
حوالي جي ورجاءَ کان بچندي يا ساڳئي حوالي کي ٻيهر لکڻ بدران ’ ايضاً‘ لفظ ڪم آڻبو آهي. انگريزيءَ ۾ لفظ ايٽ ايٽ سيٽراEt cetera ; ) جنھن جي مختصر صورت:etc., etc, &c.يا  &آھي لاطيني ۾ ان جو اچار ايٽ ڪيٽرا آھي.,  اھو ھڪ لاطيني فڪرو آھي جيڪو انگريزي ۾ ساڳين شين جي اظھار طور انھن شين جي پاران استعمال ٿيندو آهي.
بالو جا قبا
بالو جا قبا (انگريزي :Baloo Ja Quba) ڪلهوڙن جي جنگي جرنيل -بلاول- زرداريءَ جي وفات 800 ھجري ۾ ٿي، جنهن جو مقبرو 18 ھين صديءَ ۾ ٺھيو. بالوءَ جو مقام، ديھ 23 داد، تعلقي ۽ ضلعي نواب شاهه (ھاڻي بينظيرآباد) جي، حاجي مٺي خان زرداري ڳوٺ کان اٽڪل 2 ڪلو ميٽر اولھ ۾ آھي. جڏهن ته زوار ڪوڙي جو ڳوٺ اٽڪل ھڪ ڪلو ميٽر ڏکڻ ۾، ٻانڌي- نواب شاھ روڊ اٽڪل ڏيڍ ڪلو ميٽر -اوڀر- ۾ ۽ نواب شاھ شھر اٽڪل 12 ڪلو ميٽر ڏکڻ -اوڀر- ۾ آھي. ھي ماڳ -اتر- ويڪرائي ڦاڪ 260 1’94” ڊگرين ۽ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ 68021’5’ ڊگرين تي واقع آھي. بالوءَ جو مقبرو ڊيگھ ۽ ويڪر ۾ 6.60x6.60 ۽ اوچائيءَ ۾ 13 ميٽر آھي. -ان- جي اڏاوت ۾ چيرولي، پڪيون سرون، سيمنٽ، گارو ۽ شيشو وغيره استعمال ٿيل آھي. مقبرو چورس رٿيل آھي. لنگھ -اوڀر- طرف وڌاوڙي نموني ونگيل در (corbel arched) سان آھي، دروازو ڪاٺ جو لڳل آھي. وڏو کڻ ونگو (Recessed Arched) -پانيل- ۽ اندر تي ھڪ مستطيل -پانيل- لنگھ وٽ ٺھيل آھي. مھاڙيءَ کان سواءِ -ٽن- پاسن تي 15 عدد مستطيل -پانيل- -ٽن- قطارن ۾ ٺھيل آھن. ڪنڊن وٽ ٻيڙ -ٻني- تي ڪنگرا ٺھيل آھن. مھاڙيءَ ۾ ڪنگرن کان سواءِ چار برجيون ٺھيل آھن، -جن- کي وري چار دريون (opening) ڏنل آھن. اٺڪنڊي ڳچ (Drum) کي چار روشندان ۽ -اٺ- برجيون ۽ ھر پاسي سيمنٽ جون ڄاريون لڳل آھن. ڳچ جي مٿان اڌگول گنبذ ۽ -ان- جي مٿان ڪاشيءَ جو ڪلس ٺھيل آھي. گنبذ جي ٻاھران شيشي جو ڪم ٿيل آھي. گنبذ جو نمونو ھوسانگ جي مقبري جھڙو آھي، جيڪو منڊو (Mandu) ۾ سال 1440ع ۾ ٺاھيو ويو ھو. مقبرو پانيلن سان ھر پاسي سينگاريل آھي. ڇتين تي ٽي عدد مستطيل -پانيل- به ٺھيل آھن. مٿي ڪنڊن وٽ ڪنڊ جوڙ (Squinch) ٺھيل آھن، جيڪي مقبري کي اٺڪنڊو گچ ٺاھڻ ۾ مدد ڏين ٿا. اندران مقبرو ڳچ سان پلستر ٿيل آھي. حجري ۾ ٻه قبرون ماربل جون ٺھيل آھن. -بلاول- زرداريءَ جي قبر تي ڪتبو لڳل آھي. هيءُ ڪلھوڙن جو جنگي جرنيل ۽ سفارتڪار ھو. مقبري جي سنڀال ھئڻ ڪري تمام سٺي حالت ۾ آھي. حڪومت 89-1988ع ۾ ھتي ڪجھ مرامت جو ڪم به ڪرايو آھي. هن بزرگ جي نالي سان ’-بلاول انسٽيٽيوٽ-‘ قائم ٿيل آهي، جنهن جو ڊائريڪٽر پروفيسر ڊاڪٽر محمد لائق زرداري آهي.
پاپاخ
پاپاخ ميمني جي کل جي بڻيل هڪ قسم جي بيلن نما ٽوپي آهي جنهن کي وڌ تر ماڻهون قفقاز جي علائقن داغستان، چچنيا ۽ ان کان علاوه روس ۽ ترڪي ۾ پائيندا آهن۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:قفقاز زمرو:داغستان زمرو:روسي ثقافت زمرو:آرمينيائي ملبوسات زمرو:آذربائيجاني ملبوسات
بلديا ٽائون
بلڊيا ٽائون ڪراچي سنڌ جو هڪ ٽائون آهي.
ويجها علاقا
• 2
1346ع
ڊسمبر
زمرو:1346ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الفاظ ادويه
هيءُ ڪتاب عبدالغفور همايوني صاحب، طب جي علم متعلق 1910ع ڌاري -تصنيف- ڪيو. طب جو علم ۽ شغل سنڌ ۾ آڳاٽي وقت کان وٺي عام مقبول رهيو آهي، جنهنڪري جڙي ٻوٽين، ڊڀن ۽ دوائن جا نالا پڻ سنڌيءَ ۾ آڳاٽي وقت کان وٺي رائج ٿيا آهن. 4 صدي هجري (10 عيسويءَ) ۾ عبدالوهاب فزاري ۽ 5 صدي هجريءَ (11 صدي عيسوي) ۾ ابو ريحان البيروني پنهنجن ڪتابن ۾ جڏهن جڙي ٻوٽين ۽ دوائن بابت لکيو ته ڪيترن ئي جڙي ٻوٽين ۽ دوائن جا سنڌي نالا پڻ ڏنائون. -ان- بعد وقت گذرڻ سان شايد سنڌ ۾ طبي علم ايترو اوج تي نه رهيو، جنهنڪري سنڌيءَ ۾ طبي نالا به ايترا اوج تي نه رهيا ۽ اڪثر عربي فارسي نالن کان ڪم ورتو ويو. هن پوئين ويجهي دور ۾ سنڌ جي طبيبن وري سنڌي لغات طرف توجهه ڪيو ۽ ”فرهنگ -جعفري-“ جهڙن ڪتابن ۾ جڙي ٻوٽين ۽ دوائن جا سنڌي نالا آندا ويا. همايوني صاحب جو ڪتاب ’الفاظ ادويہ‘ (دوائن جا نالا) انهيءَ ڪري اهم آهي، جو مصنف هيءُ ڪتاب لکيو ئي انهيءَ ڪري ته جيئن عربي ۽ فارسي نالن سان گڏ دوائن جا سنڌي نالا به معلوم ٿي سگهن. شروع ۾ ڄاڻايو اٿس ته ڪن مصنفن (طب جي) عربي، يوناني ۽ فارسي لغات کي هنديءَ (-اردو-) ۾ ترجمو ڪيو آهي، مگر سنڌو وارن کي -ان- مان ڪو فائدو ڪونه ٿو پهچي، جو اڄ تائين ڪنهن اها ڪوشش ڪانه ڪئي آهي جو فارسي، يوناني لغات کي سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو وڃي.
790ع
ڊسمبر
زمرو:790ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال