cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بوسنيا ۽ ھرزگوينيا
حوالا
زمرو:دنيا جا خودمختيار ملڪ زمرو: بلقان اپٻيٽ زمرو: يوگوسلاويه زمرو: عثماني خلافت
شئنڊانگ صوبو
شئنڊانگ يا شينڊانگ جنھن کي شروع ۾ شينتونگ طور رومانيو ويو ھو،  عوامي جمهوريه چين جو ھڪ ساحلي صوبو آهي جيڪو چين جي اوڀر ريجن ۾ واقع آهي. صوبي جو سڀ کان بلند ترين ھنڌ تائي جبل آھي جنھن جي سمنڊ جي سطح کان بلندي 1545 ميٽر آھي. شئنڊانگ جي اتر ۾ بوھائي سمنڊ جي اتراولھ ۾ ھيبئي، اولھ ۾  ھينان، ڏکڻ ۾  جئانگسو ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ پيلو سمنڊ واقع آهن.
ھي صوبو تاريخ ۾ تائوازم، چيني ٻڌازم ۽ ڪنفيوشسزم جو اھم مرڪز رھيو آھي. ان صوبي ۾ واقع تائي جبل تائوازم ۾ عقيدت جو اھڃاڻ آهي جتي مذھبي پوڄا ڪئي ويندي آهي صوبائي گادي واري هنڌ جينان جي ڏکڻ واري جبلن ۾ ٻڌن جا مندر چين اندر ٻڌ مذھب وارن جو ھڪ اھم مرڪز آھن چوفو شھر ڪنفيوشس جي جنم ڀومي آهي جيڪو بعد ۾ ڪنفيوشسزم جو مرڪز ٿي ھن صوبي جي پکيڙ 157100 چورس ڪلوميٽر آهي. ھن صوبي جي آبادي 2019ع ۾ ڏھ ڪروڙ ست لک ھئي ۽ آبادي ۾ ھي چين جو ٻيون نمبر وڏو صوبو آھي آبادي جي گھاٽائي ۾ ھن صوبي جو چين ۾ پنجون نمبر آھي. صوبي جي آبادي جو 99.3 سيڪڙو ماڻھو ھان چيني نسل سان تعلق رکندڙ آهن. ھي صوبو چين جي ٽيون نمبر وڏي معيشت آھي. ان جي 2018ع ۾ جي ڊي پي 7.65 ٽرلين يوئان ھئي جيڪا 1.156 ٽرلين آمريڪي ڊالرن جي برابر ھئي.
خميري اٽو
خميري اٽو: نالا: ع. عجين، ف. خمير ترش، هه. وغيره___ ماوا، ممير ۽ رسميقو. هڪ قسم جو کٽو اٽو آهي، جنهن کي زيتون جي تيل يا کٽي جهڻ ۾ ٿوري وقت لاءِ وجهي رکجي ته ترش ٿي ويندو.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: سيني کي، ميل: ڪتيرو، عيوض: ___-، وزن: هڪ پاءُ خاصيت: انهيءَ مان ماني پچائي کارائڻ سان غليظ وائي بادي تحليل ٿيندي، ڏندن جي سور ۽ معدي جي تقويت لاءِ مفيد آهي. انهيءَ اٽي ۾ وڌيڪ شيون ڦودنو يا طباشير يا زعفران وجهي پچائي ته اها ماني ٽيئڙ تپ، سيني جي سور ۽ ماني هضم ڪرڻ لاءِ مفيد اهي. .
خطمي
اثر: سرد تر 1، نقصان: معدي ۽ ڦڦڙن کي، ميل: ماکيءَ ۽ سؤنف، عيوض: خبازي ۽ نيلوفر، وزن: پنجن ماسن کان ست ماسا.
خاصيت: گهاٽن ۽ سڙيل خلطن، گرم تپن، يرقان، ٻرهل، بدن جي خارش لاءِ منضج آهي. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿي، ڦڦڙن جي سور ۽ پاسي جي سور کي فائدو ڪري ٿي. جيڪي بخار مٿي چڙهن ٿا، تن کي لاهڻ، سخت سوڄن کي نرم ڪرڻ، خشڪ کنگھ، دمڪشي ۽ مثاني جي بيمارين ۾ مفيد آهي.
خس
خس (ٻيا نالا: عربي: خس، ف. خس، هندي، اردو: ڪانڊل) ناريل جي بوجرن وانگر سنهيون تندون، بادامي رنگ تي ٿينديون آهن
طب
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿيون. هن مان ڇپريون ٺھرائي دروازن تي ٽنگي گرميءَ جي ڏينھن ۾ انھن ڇپرين تي پاڻي ڇٽڪارجي تہ جيڪا هوا انھن مان مٽي اندر ايندي. اُها قلب، روح نفساني، حواس باطني ۽ دماغ کي معطر ڪندي ۽ طاقت ڏيندي.
وڙودرا
تاريخ
1297ع تائين ھي شھر مختلف ھندو راجائن جي ھٿ ھيٺ رھيو. 1297ع کان 1401ع تائين ھي دھليءَ جي سلطنت جو حصو رھيو. 1401ع کان 1573ع تائين گجرات ھڪ آزاد رياست ھئي. انھيءَ دور ۾ ھن شھر ڪافي ترقي ڪئي. 1573ع کان 1734ع تائين ھي شھر مغل سلطنت جو حصو رھيو جنھن بعد مرھٺا اقتدار جا ڌڻي بنيا. 1875ع ۾ جڏھن مھاراج سياجي رائو جو راڄ شروع ٿيو تہ ھن شھر جي ڄڻ تہ قسمت کلي پئي. انھيءَ دور ۾ ھتي ڪيتريون ئي صنعتون قائم ٿيون جنھن سبب معاشي خوشحاليءَ جا در کليا.
جاگرافي
ھي شھر 22.300 اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 73.190  اوڀر ڊگھائي ڦاڪ وٽ قائم ٿيل آھي. آباديءَ جي لحاظ کان ھي ھندستان جو ارڙھون وڏو شھر آھي. ھن شھر جي ڪل پکيڙ 235 چورس ڪلوميٽر  ۽ سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 39 ميٽر (128 فوٽ) آھي. ھي شھر گجرات رياست جي مرڪز ۾ وشوامتري نديءَ جي ڪنارن تي آباد آھي. ھي شھر وڙودڙا ضلعي جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي. ھن ضلعي ۾ 15 ننڍا شھر (Towns)، 12 تعلقا ۽ 1650 کان وڌيڪ ڳوٺ آھن. ھن ضلعي ۾ ڪڻڪ، جوئر، پيلا مٽر، چانور، تماڪ، بوھي مڱ، ڪمند، تيلي ٻج، وونئڻ, داليون ۽ ٽماٽا وغيرھ  پوکيا وڃن ٿيا. ان کان علاوہ ھتي انبن ۽ چيڪو جا باغ بہ سٺا ٿين ٿا.
شھر جو انتظام ۽ سياست
شھر جا انتظامي معاملا ھتان جي ميونسپل ڪارپوريشن جي ذميداري آھي. ھن شھر جي ميونسپل ڪارپوريشن ۾ 19 وارڊ آھن، ھ ر وارڊ مان چار ڪائونسلر چونڊيا وڃن ٿا. ڪائونسلرن جو ڪل تعداد 76 آھي جن مان 50 سيڪڙو سيٽون عورتن لاءِ مخصوص آھن. ميئر ۽ ميونسپل ڪمشنر ھن ڪارپوريشن جا مکيہ عھديدار ھوندا آھن.
ھن شھر مان ھڪ لوڪ سڀا (پارليامينٽ) جو ميمبر ۽ پنج گجرات رياست جا عوامي نمائندہ چونڊيا وڃن ٿا.
وڙودرا جي سنڌي آبادي
ھن شھر ۾ اٽڪل 21700 سنڌي ڪٽنب رھن ٿا. شھر ۾ سنڌين جي ڪل آبادي 1،35،000 جي لڳڀڳ آھي. ھتي جي سنڌي مارڪيٽ ۾ سنڌي کاڌا، مٺايون ۽ ٻيو سامان ملي سگھي ٿو. ھن شھر ۾ ڪجه ناليوارا سنڌي ليکڪ ۽ شاعر رھن ٿا. انھن ۾ مشھور ليکڪ نامديو تاراچنداڻي بہ شامل آھي جنھن کي 2013ع ۾ ساھتيہ اڪيڊمي ايوارڊ مليو. ياد رھي تہ گجرات رياست ۾ سڀ کان وڌيڪ سنڌي احمدآباد ۾ رھن ٿا جن جو تعداد 3،35،000 آھي. ٻئي نمبر تي اديپور گانڌيڌام جو شھر آھي جتي سنڌي آباديءَ جو انگ 1،95،000 آھي. گجرات رياست جي ٽين وڏي آبادي سورت آھي جتي اٽڪل 1،55،000 سنڌي ماڻھو آباد آھن. سنڌي آباديءَ جي لحاظ کان وڙودرا شھر گجرات ۾ چوٿين نمبر تي آھي.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
شانشي صوبو
شانشي، شروع ۾ ان جو رومني اچار شانسي ھيو،  عوامي جمهوريه چين جو ھڪ غير ساحلي صوبو آهي جيڪو اتر چين ۾ واقع آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر تائييوئان آھي ۽ ٻيا وڏا شهر چانگجي ۽ داتونگ آھن. شانشي لفظ جي معني جبل جو اولھ وارو پاسو آھي. ان جو مقام تائيھانگ جبل جي اولھ پاسي ھجڻ ڪري ان تي اھو نالو پيو. ھن صوبي جي اوڀر ۾ ھيبئي، ڏکڻ ۾  ھينان، اولھ ۾  شانڪسي ۽ اتر ۾  انر منگوليا واقع آهن. ھن صوبي جي 99.7 سيڪڙو آبادي ھان چيني نسل سان تعلق رکندڙ آهي. ھن صوبي جي پکيڙ 156000 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ اھو پکيڙ ۾ چين جو 19ھون وڏو صوبو آھي. اتان جو بلند ترين مقام ووتائي جبل آھي. صوبي جي آبادي 2019ع ۾ 37,290,000 ھئي ۽ اھو چين جو آبادي ۾ ارڙهون نمبر وڏو صوبو ھو. 2017 ۾ ھن صوبي جي ناليوار جي ڊي پي 1.7 ٽرلين يوئان ھئي جيڪا 221.77 بلين ڊالر جي برابر ھئي.
خچر
خچر: نالا: ع. ابواشجع، ف. استر، هه. وغيره___ بابو، پيرو، ۽ بزدون .گهوڙي جي قسم جو هڪ جانور، جيڪو گهوڙي کان قد ۾ ننڍو ٿيندو آهي. ھي جانورن جو ڪو علحده نسل ناھي پر گڏھ ۽ گھوڙي جي جنسن جي ميلاپ مان مادہ ڳڏھ يا ماده گھوڙيء مان ورتو ويندو آھي.. گڏھ ۽ گھوڙو جڏھن پاڻ ۾ لڳ ڪندا آهن تہ خچر پيدا ٿيندو آهي.خچر ۾ پنھنجي ذات پيدا ڪرڻ جي صلاحيت ناھي. خچر ۾ پنھنجي پيءُ ماءُ جون سڀ خوبيون موجود ھونديون آھن.منجھس گڏھ جي اورچائي، صبر ۽ پيرن جي پختائي، گھوڙي جي طاقت،قدبت ۽ تيزي موجود ھوندي آھي. جتي گھوڙو ڪم نه ڪري سگھي يا جتي تمام گھڻي گرمي ھجي اتي خچر ڪم ڏئي سگھي ٿو. خچر گڏھ (نر) ۽ گھوڙيء جو اولاد آھي.گڏھ (مادي) ۽ گھوڙي (نر) جو اولاد خچر کان بلڪل جدا قسم جو ٿئي ٿو.اھو گھوڙي وانگر ھڻڪاريندو آهي ۽ گڏھ يا خچر وانگر ڪڏهن بہ ھينگندو ناھي.ان جي بدني بناوٽ گھوڙي سان گھڻي قدر مشابھت رکي ٿي.ھو خچر کان ننڍو ٿيندو آهي ۽ تمام ٿوري تعداد ۾ اسپين ۽ دنيا جي ٻين ٿورن ڀاڱن ۾ ملي ٿو.
طب
اثر: گرم خشڪ 3، _______________-، وزن: قدر موافق.
خاصيت: هن جو گوشت، سنڌن جي پراڻي سور ۽ عرق النسا لاءِ مفيد آهي، هن جي چرٻي نقرس جي سور، عضون جي سيٽجڻ، ٻنڌين جي ڍرائي، ڪم طاقت ۽ سور وارين جاين تي مالش ڪرائجي ته فائدو ٿيندو. هن جي چرٻي ۽ کر ساڙي حمل واري عورت کي دونهون ڏجي ته ٻار ڪري پوندو..
حوالا
زمرو:پالتو جانور
بنگل ديرو
يو سي 5 بنگل ديرو  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو  تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي رتوديرو جي يو سي 5 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 18,714 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ بنگل ديرو  ھڪ ننڍڙو شھر  ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي جنھن جي آبادي 9,349 آهي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ ڀٽا، شر، ھليا، انڙ،   ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ عثمان انڙ، ڪوٽ ڀٽو، ڳوٺ ڪيچي انڙ، بنگل ديرو، ديھ بنگل ديرو، ديھ ڊرڀي (آبادي 1,442), ديھ سنجر ابڙو (آبادي 1,529)، ديھ انڙ (آبادي 6,394)   ۽ ٻيا شامل آهن. بنگل ديرو لاڙڪاڻو رتوديرو وچ ۾ قومي شاھراھ اين 55 تي واقع آهي. ھن شھر ۾ ھڪ عيدگاھ خيرو ديرو واري روڊ تي، ھڪ تفريحي پارڪ شھر جي وچ ۾ واقع آهي
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري, مڊل ۽ ھائر سيڪنڊري تعليم جي سھولت ميسر آهي. ھڪ گورنمينٽ ھائر سيڪنڊري اسڪول بنگل ديرو ۾ واقع آهي ان کان علاوه گرلس پرائمري ۽ بوائز پرائمري اسڪول بنگل ديرو ۽ ٻين ڳوٺن ۾ واقع آھن. بنگل ديرو شھر م ھڪ گورنمينٽ ڊسپينسري ۽ ھڪ رورل هيلٿ سينٽر پڻ واقع آھن. ھڪڙو بيسڪ هيلٿ يونٽ ڪوٽ ڀٽو ۾ واقع آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
انگولا
thumb|left| لوئانڊا ۾ انگولا جي نيشنل اسيمبلي جي بلڊنگ 2013 ۾ پورچوگيزي ڪمپني تيار ڪئي جنھن جي لاڳت 185 يو.ايس.ڊالر آھي.
انگولا : ( جو سرڪاري نالو انگولا جي ريپبلڪ آھي. آفريڪاجي ڏاکڻي پاسي وارو ھڪ ملڪ آهي ۽ آفريڪا جو پکيڙ ۾ ستون وڏو ملڪ آهي ۽ ان جون سرحدون ڏکڻ ۾ ناميبيا سان، اتر ۾ ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو، اوڀر ۾ زيمبيا ۽ اولھ ۾ اينٽلانٽڪ سمنڊ سان ملن ٿيون . ان جي ھڪ ايڪسڪليو پڻ آهي جنهن جون سرحدون ٻن ملڪن ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ ريپبلڪ آف ڪانگو سان ملن ٿيون. اھا ايڪسڪليو انگولا جو صوبو آهي جنھن جو نالو ڪئبنڊا آهي. انگولا جي گادي جو هنڌ لوئانڊا آھي جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر آهي.
تاريخ
انگولا صدين کان پورچوگال جي ڪالوني يا بيٺڪ رھيو آھي.ان قبضي دوران مقامي قبيلن جون پورچوگيزي حاڪمن سان لڙايون ھلنديون آيون. ڊگھي عرصي تائين ھلندڙ آزاديءَ جي جنگ ذريعي ھڪ مارڪسٽ ۽ ليننسٽ پارٽي موومينٽ آف پيپلز فار لبريشن آف انگولا ڊاڪٽر اگستينو نيتو جي سربراهي ۾ 1975 ۾ آزادي ماڻي جنھن ملڪ ۾ سوويت يونين۽ ڪيوبا جي مدد سان ھڪ پارٽيءَ واري جي حاڪميت واري سوشلسٽ رياست قائم ڪئي جنھن کان پوءِ ملڪ ۾  خانہ جنگي شروع ٿي وئي   ھڪ اينٽي ڪميونسٽ پارٽيءَ جنھن جو نالو  پارٽي نيشنل يونين فار ٽوٽل انڊپينڊنس آف انگولا ، مختصر نالو يونيتا سوشلسٽ حڪومت سان ڪميونزم جي خاتمي لاءِ مزاحمت ڪئي .ان باغي پارٽي جي مدد يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۽ ڏکڻ آفريڪا جي نسلي حڪومت ڪري رهيا هئا. اھا لڙائي 2002 ۾ ختم ٿي جڏهن ھڪ يونيٽري صدارتي ريپبلڪ قائم ٿي. [[فائل:Angola 1978.jpg|thumb
رانوتي
ديھ رانوتي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا رانوتي تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ برٽش انڊيا واري دؤر جي واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ تپو قمبر ۾ واقع ھئي ء ان وقت ھن ديھ ۾ ڳوٺ صوبدار چانڊيو، ڳوٺ ڪلھوڙن جو، ڳوٺ دريا خان چانڊيو، ڳوٺ غلام محمد چانڊيو ۽ ڳوٺ رانوتي واقع ھيا. ھاڻي ھي ديھ تپو رانوتي جو حصو آهي ۽ ھن ديھ م رانوتي ڳوٺ، ڳوٺ الھڏنو چانڊيو ۽ ڳوٺ دين پور واقع آھن ٻيا ڳوٺ غيرمعروف ٿي ويا يا ڦٽي ويا آهن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ميڻا، اوڀر ۾ ديھ ميڻا، اولھ ۾ ديھ حاصلا ۽ ميروخان تعلقي جي ديھ بٺي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ ھليا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ان جي اتر ۽ اوڀر پاسي کان ديھ ميڻا جي دنگ تي ڪور ڏاتو گذرندڙ آھي. ميروخان قمبر روڊ پڻ ھتان گذرندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,501 ھئي جيڪا 455 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
حوالا
زمرو: سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر ضلعي جون ديھون زمرو: قمبر تعلقي جون ديھون
مھري دال
دال مهري (نالا: ع. عدس، ف. نشڪ، ھ. وغيره مسور، مرجوسڪ، ملس، ۽ بنو سرخ.) ڳاڙهي رنگ تي چپترا گول داڻا ٿين ٿا. هن جا ٻه قسم آهن.
سعدو ديرو
يو سي 6 سعدو ديرو  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو  تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي رتوديرو جي يو سي 6 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 12,218 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ سعدو ديرو  ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ ابڙا، گوپانگ، موريا، ٽڳڙ، ڀٽا، ماڇي  ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ ڪٻڙو، ڳوٺ باغ علي گوپانگ، ڳوٺ اگھم، ڳوٺ ڪيھر، ڳوٺ ثڳڙ، ڳوٺ ٻاجھي خان گوپانگ، ڳوٺ موريا فقير، ڳوٺ سھراب خان ماڇي، سعدو ديرو ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين صدرالدين موريو ۽ وائيس چيئرمين غلام حسين چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ باغ علي گوپانگ جو اشفاق احمد ڀٽو ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
ڪوروناوائرس روڳ 2019
ڪورونا وائرس جو مرض 2019 (COVID-19) هڪ پکڙجندڙ بيماري آهي جيڪا انتهائي موتمار تنفسي سينڊروم ڪورونا وائرس 2 (SARS-CoV-2) منجهان ٿيندي آهي. هي مرض سموري دنيا ۾ سال 2019 کان وٺي پکڙجڻ لڳو آهي ۽ جلد ئي عالمگير مها وبا جي شڪل اختيار ڪري ويو آهي. ان روڳ (مرض، بيماري) جا عام اُهڃاڻ يا علامتن ۾ بخار، کنگهه ۽ ساهه کڻڻ ۾ ڏُکيائي يا ساهه کڻڻ ۾ ٻُوسٽ ٿيڻ شامل آهن. چيلهه (پٺن) جو درد، ٿُڪ اچڻ ۽ ڳچيءَ جو سُڄي وڃڻ نراليون نشانيون آهن. اڪثر ڪيسن ۾ ٿورڙيون نشانيون ڏٺيون ويون، ڪُجھ صورتن ۾ مريض نمونيا ۽ مختلف عضون جي ناڪارگي جو شڪار پڻ ٿي ويندو آهي. سُڃاڻپ ٿيل معاملن ۾ موتَ جو تناسب 1 سيڪڙو ۽ 5 سيڪڙو جي لڳ ڀڳ آهي پر عمر ۽ صيحت جي ٻين حالتن جي لحاظ کان تبديل پڻ ٿي سگهي ٿو. انفيڪشن هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ ۾ ساهه وسيلي پکڙجي ۽ منتقل ٿئي ٿو، جيڪو عام کنگھ ۽ ڇڪون يا نڇون اچڻ شامل آهن. عام ٻه ۽ چوڏهن ڏينهن جي وچ ۾ اُهڃاڻ (علامتون) ظاهر ٿيڻ شروع ٿي ويندا آهن، اوسطًا پنج ڏينهن۔ سُڃاڻپ ڪرڻ جو معياري طريقو نيزوفيرينجيئل سويب (nasopharyngeal swab) سان رِيورس ٽرانسڪرِپشن پولیيمِيريز چين ري ايڪشن (rRT-PCR) جي ذريعي سان ڪرڻ آهي. انفيڪشن جون سموريون گڏيل نشانيون، رِسڪ فيڪٽرز ۽ سيني جي سي ٽي اسڪين جي ذريعي نمونيا جون خصوصتون ظاهر ٿيڻ سان پڻ سُڃاڻپ ڪري سگهجي ٿي. مرض کان بچاءُ جي لاءِ تجويز ڪيل مشورن ۾ هٿ ڌوئڻ، ٻين ماڻهن کان پري مفاصلو برقرار رکڻ ۽ ڪنهن جو مُنهن کي نہ هٿ نه لائڻ شامل آهي. ماسڪ جو استعمال عوام جي لاءِ نہ پر وائرس جي شڪي (مشتبا) ماڻهن ۽ اُنهن جي سارَسنڀال (نگهداشت) ڪندڙن جي لاءِ تجويز ڪيل آهي. COVID-19 جي لاءِ ڪوبہ ويڪسين يا مخصوص اينٽي وائرل علاج ناهي. ان مرض سان نبرڻ لاءِ ظاهر ٿيندڙ اُهڃاڻ يا علامتن (نشانين) جو علاج ۽ تجرباتي اندازو شامل آهن.
ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) 2019–2020 جي ڪورونا پکيڙجڻ کي عالمگير وبا ۽ بين الاقوامي نوعيت جي عوامي صحت جي ايمرجنسي (PHEIC) قرار ڏنو آهي. روڳ (مرض) جي مقامي منتقلي جو ثبوت عالمي ادارو صحت (ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن) جي تمام 6 علائقن جي ملڪن ۾ مليو آهي.
اُهڃاڻ ۽ نشانيون
کاٻو|ڪووِڊ-19 جون علامتون
وائرس کان متاثر ماڻهن ۾ مستقل علامتون ظاهر ناهين ٿينديون يا وبائي زڪام نما علامتون (بشمول بخار، کنگھ ۽ ساهه کڻڻ ۾ ڏکيائي) ظاهر ٿينديون آهن. دست ۽ ساهه کڻڻ جي مٿئين تنفسي علامتن جهڙوڪ ڇڪون يا نڇون اچڻ، نڪ وهڻ يا ڳلو يا ڳچي ۾ سوزش نرالا يا اڻ لڀ حالتن ۾ ٿي سگهن ٿا. متاثر ماڻهن ۾ هي مرض وڌي نمونيا، ڪيترن ئي عضون جي ناڪارگي ۽ موت جو سبب بڻجي ٿو.
ٻارڙن ۾ وڏن ماڻهن جي بنسبت معتدل علامتون ڏيکاءُ ڏين ٿيون.
سبب
هن مرض جو سبب انتهائي مهلڪ تنفسي سينڊروم ڪورونا وائرس 2 (SARS-CoV-2) آهي، جنهنکي پهريون 2019 ناول ڪورونا وائرس (2019-nCoV) چوندا هيا. ماڻهن ۾ هي ساهه جي ذريعي پکڙجي ٿي، خاص ڪري کنگھ ۽ ڇڪون يا نڇون اچڻ
ڦڦڙن جي عضون تي وڌيڪ اثر COVID-19 ڪري ٿو ڇو تہ وائرس ميزبان گهرڙن تائين بذريعي ACE2 انزائيم رسائي حاصل ڪري ٿو، هي انزايم ڦڦڙن جي type II alveolar cells ۾ گهڻي مقدار ۾ هوندو آهي. وائرس هڪ خصوصي تهہ گلائيڪو پروٽين استعمال ڪري ٿو، جيڪو "اِسپڪائيڪ" چورائي ٿو، تہ جيئن ACE2 سان منسلک ٿي سگهي ۽ ميزبان گهرڙن ۾ اندر گهري وڃي۔ هر بافت ۾ ACE2 جي ڪثافت، اُن بافت ۾ مرض جي شدت سان تعلق رکندي آهي ۽ ڪُجھ سُجهاءُ ڏئي ٿو تہ ACE2 جي سرگرمي گهٽائڻ حفاظتي ٿي سگهي ٿي، جڏهن تہ هڪ ٻيو نظريو هي آهي تہ Angiotensin II receptor blocker واري دوائن کي استعمال ڪندي ACE2 کي وڌائڻ پڻ حفاظتي ٿي سگهي ٿو ۽ اهڙي حالتن کي آزمائڻ جي ضرورت آهي. جيئن ئي ڇتدار (alveolar) مرض وڌندو آهي تنفس جو نظام ناڪارہ ٿي موت واقع ٿي سگهي ٿو. وائرس جي لاءِ ACE2 دِل تي حملو ڪرڻ جي راهہ پڻ هموار ڪري سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ شديد دل جو زخم acute cardiac injury ٿي سگهي ٿي۔ جن ماڻه ن۾ اڳ دِل (cardiovascular) ڪيفيتن هونديون آهن تن کي وڌيڪ خطرو آهي
وائرس بابت هڪ خيال هي پڻ آهي تہ هي ڪنهن جانور کان شروع ٿيو۔ هي نومبر يا ڊسمبر 2019 ۾ چين جي شهر ووهان ۾ سڀ کان اڳ انسانن ۾ منتقل ٿيو ۽ انفيڪشن جنوري 2020 جي مُنڍ تائين انسانن کان ٻين انسانن ۾ منتقل ٿيڻ لڳو. 14 مارچ 2020 تي سائوٿ چائنا مارننگ پوسٽ خبر ڏني تہ صوبو هوبئي سان تعلق رکندڙ 55 سال ماڻهو 17 نومبر 2019 تي هن مرض جو پهريون شڪار ٿيو۔ صوبو هوبئي ۾ 14 مارچ 2020 تائني متاثرن جي 67,790 هُئي ۽ موت 3,075 ٿيا؛ 4.54% ڪيس فيٽيلٽي ريٽ (سي ايف آر)۔
سُڃاڻپ
thumb|سي ڊي سي rRT-PCR ٽيسٽ ڪِٽ براءِ ڪووِڊ-19 ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن مرض جي سُڃاڻپ جي لاءِ چند ٽيسٽنگ پروٽوڪول ڇاپي چُڪي آهي. ٽيسٽنگ جو معياري طريقو ريورس ٽرانسڪرپشن پولي ميريز چين ري ايڪشن (rRT-PCR) آهي. ٽيسٽ تنفسي نمونن جي ذريعي پڻ ممڪن آهي ان جي لاءِ نيزوفيرينجيئل سويب يا ٿڪ جو نمونو استعمال ڪيو ويندو آهي۔ نتيجو عمومًا چند ڪلاڪن کان ڏينهن ۾ ملندو آهي. رت جي ٽيسٽ پڻ ڪري سگهجي ٿي پر ان جي لاءِ ٻن هفتن جي دوران رت (خون) جي ٻن نمونن جي ضرورت پوندي آهي ۽ سُٺا نتيجا پڻ گهٽ ايندا آهن. چيني سائنسدان ڪورونا وائرس جي ڇڪ کي محدود ڪرڻ جي صلاحيت رکندا هيا ۽ انهن هڪ genetic sequence جينياتي ترتيب جاري ڪئي ته جيئن سموري دنيا جي ليبارٽريون آزاداڻي طور پولي ميريز چين ري ايڪشن (PCR) ٽيسٽ تيار ڪري وائرس سان انفيڪشن جي سُڃآڻپ ڪري سگهن۔
26 فيبروري 2020 تائين، هتي ڪوئي اينٽي باڊي ٽيسٽ يا پوائنٽ پوائنٽ آف ڪيئر ٽيسٽ نه هئي تنهنڪري ان جي تياري جي لاءِ ڪوششون جاري آهن.
ووهان يونيورسٽي جي زونگنان اسپتال مرض جي سُڃاڻپ جي لاءِ هدايتون جاري ڪيون، جنهن ۾ مطبي خصوصیتن ۽ وبائي مرض جي خطري جي بنياد تي انفيڪشن جي پروڙ لڳائڻ جو طريقو تجويز ڪيو ويو هيو. ان ۾ اهي ماڻهو شامل هيا جيڪي هيٺئين منجهان گهٽ ۾ گهٽٻن علامتن ملن ٿيون، انکانسواءِ ووهان ڄآڻايل يا متاثر شخص سان تعلق رهيو: بخار، نمونيا جي اميجنگ خصوصیت، رت جي اَڇي گهرڙن (ريڊ بلڊ سيل) جو تعداد ۾ گهٽتائي يا لمفي گهرڙن جو تعداد ۾ گهٽتائي. 26 فيبروري 2020 تي وويان جي تونگجي اسپتال ۾ هڪ ٽيم جي ذريعي ڇاپيل هڪ اڀياس منجهان پَروُڙ پئجي سگهي ته ڪووِڊ-19 جي لاءِ سينو يا ڇاتي جو سي ٽي اسڪين، پولي ميريز چين ري ايڪشن (71%) جي مقابلي ۾ گهڻو حساسيت (98%) رکندو آهي. غلط ناڪاري (منفي) نتيجا پي سي آر ڪِٽ جي ناڪامي جي سبب کان اچي سگهن ٿا، يا نموني منجهان ڪنهن هڪ مسئلي يا ٽيسٽ کي انجام ڏيندڙن جي سب کان اچي سگهن ٿا. غلط مثبت نتيجا نيارا نرالا ئي اچڻ جا امڪان هوندا آهن.
بچاءُ
2021 تائين يا جلد سارس-ڪووي-2 جي خلاف ڪوئي ويڪسين تيار ڪرڻ جي اُميد ناهي ، ڪووِڊ 19 جي عالمگير وبا کي قابو ڪرڻ جو اهم حصو وبائي لهر کي گهٽ جڪرڻ آهي، جنهن کي وبائي موڙ (epidemic curve) چئبو آهي، جنهن جي ذريعي انفيڪشنن جي شرح کي گهٽ ڪندڙ قدم کڻڻ ۾ مدد ملي سگهندي آهي. انفيڪشن جي شرح گهٽائڻ جي صيحت جي سهوليتن کي زير ڪندڙ جوکم کي گهٽ ڪرڻ، موجوده ڪيسن جي بهتر علاج ڪرڻ ۽ ويڪسين ۽ علاج جي تياري جي لاءِ وڌيڪ وقت ملڻ ۾ مدد حاصل ٿيندي آهي.
مقام ۾ انفيڪشن جي منتقل ٿيڻ جي موقعن کي گهٽ ڪرڻ جي احتياي تدبيرن ۾ گهر ۾ رهڻ، سفر ۽ عوامي سرگرمين کي ڇڏي ڏيڻ، صابڻ سان هٿ ڌوئڻ عام گرم پاڻي سان گهٽ ۾ گهٽ ويهه سيڪنڊن تائين، بغير ڌوتل هٿن سان اکيون، نڪ ۽ مُنهَن کي هٿ لائڻ کان پاسو ڪرڻ شامل آهن. بيمارين کان بچاءُ ۽ ڪنٽرول جي مرڪزن (سي ڊي سي) تجويز ڏني آهي تہ کنگھ يا ڇڪون (نڇون) اڇڻ جي دوران مُنهَن ۽ نڪ کي ٺِشو پيپر سان ڍڪيو يا ٽشو نہ هجڻ جي صورت ۾ هٿ رکي کنگھندا ڪريو يا ڇڪ نڇ اڇي ته به ايئن ڪجي. وڌيڪ اهو تہ کنگھ يا ڇڪ (نڇ) اڇڻ کانپوءِ هٿ کي سُٺِ نوميني ڌوئي ڇڏيو۔ ماڻهن کان پري فاصلو ٺاهي رکو ۽ اهڙيون تدبيرن سان متاثر ماڻهو سڀني ماڻهن ۾ پکڙجڻ کي گهٽائي سگهجي ٿو، اسڪول ۽ ڪم ڪرڻ جي جڳهن کي بند ڪرڻ، سفر تي پابندي لڳائڻ ۽ عوامي ميڙ يا هجوم کي ترڪ ڪرڻ کپي.
عالمي ادارو صيحت (ڊبليو ايڇ او) مطابق ماسڪ جو استعمال کنگھ يا ڇڪ نڇ اڇڻ يا شڪي (مشتبہ) ماڻهوءِ جي لاءِ ئي تجويز ڪيل آهي عام ماڻهن جن کي وائرس ناهي لڳو تن لاءِ ناهي.
امريڪا جي بيمارين کان بچاءُ ۽ ڪنٽرول جي مرڪزن (سي ڊي سي) وائرس جي منتقلي کان بچاءُ جي لاءِ  تجويز ڏنني آهي تہ متاثر ٿيل ماڻهو گهرن ۾ رهند ۽ صرف علاج جي مقصد سان ٻاهر نڪرن. صيحيت جي سارسنڀال ڪندڙن سان ملڻ کان اڳ فون ڪريو، جڏهن ڪنهن ڪنهن مشتبہ انفيڪشن جي جڳهہ يا فرد سامهون ملو ته مُنهن کي ماسڪ پارايو، کنگھ ۽ ڇڪ نڇ اڇڻ وقت تيشو پيپر سان ڍڪيو، روزانو صابوڻ ۽ پاڻي سان هٿ ڌويو ۽ نجي شين کي گهر وارن کي ڏيڻ کان پاسو ڪريو۔  سي ڊي سي هي پڻ چيو آهي ته ڪاڪوس (ليٽرين) وڃڻ کان پوءِ يا هٿ گندي لڳايو، کائڻ کان اڳ ۽ نڪ صاف ڪرڻ، کنگھ يا ڇڪ نڇ ڏيڻ کانپوءِ 20 سيڪنڊ تائنين هٿن کي صابڻ ۽ پاڻِي سان هٿ ڌوئو. وڌيڪ ڇيل آهي تہ جڏهن پاڻي يا صابڻ ان مهل نه هجي ته  الڪوحل تي ٻڌل هٿ جا جراثيم ماريندڙ (هينڊ سيني ٽائيزر) جنهن ۾  60% سيڪڙو الڪحل هجي، کي استعمال ڪيريو۔ پري ڏُور علائقن جتي جراثيم ماريندڙ مادي آساني سان  دستياب ناهي  ، ان جي لاءِ ورلڊ هيلٿ آرگنائزيشن گهر ۾ تيار ڪرڻ جا ٻه طريقا ُٻڌايا آهن. ٻنهين طريقن ۾ ايٿينول يا آئيسو پروپائيل الڪوححل کي جراثيم کي ختم ڪرڻ واري سرگرمي کي وڌائڻ آهن انهيءَ جي لاءِ هائيڊروجن پرآڪسائيڊ جي شدت کي گهٽ ڪن ٿا جڏهن تہ گليسرول اهڪ مُرطب (humectant) طور ڪم ڪري ٿو. عالمي ادارو صحت بغير ڌوتل هٿن سان اکين، نڪ يا منهن کي هٿ لاهڻ کي جهلڻ جون هدايتون ڏنيون آهن. عوامي مرڪزن تي وڃڻ کان پاسو ڪريو۔
حوالا
زمرو:ڪوروناوائرس مها وبا 2019- 2020
رتوڪوٽ (قمبر)
ديھ رتوڪوٽ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا آبڙي تپي ۾ واقع آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ پوٺو ابراهيم، اوڀر ۾ تعلقو لاڙڪاڻو، اولھ ۾ ديھ آبڙي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ نٿر واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
حوالا
زمرو: سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر ضلعي جون ديھون زمرو: قمبر تعلقي جون ديھون
دائفل
طب
خاصيت: معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو. پيشاب، حيض ۽ پگهر کي جاري ڪري ٿو، سڙيل خلطن جو جلاب آهي، جگر جي سدن، ٻرهل، دماغ جي رطوبت سڪائڻ لاءِ مفيد آهي. هن جو ٻورو ڦٽن ۽ ناسورن جي ڇٽائڻ لاءِ مفيد آهي.
دالچڪنو
دال چڪنو (ٻيا نالا: عربي: سليماني، فارسي: داراشکنہ، هندي، اردو: دالچکنہ، کيالک، رابستيا ۽ دواءِ الشوت) ڪڻڪ رنگو، سنکئي وانگر ڳوڙهن ۾ سخت زهر آهي، جو سنکئي ۽ پاري مان ٺاهيندا آهن، هن کي گهڻي خبرداريءَ سان ڪم آڻڻ گهرجي.
طب
اثر: گرم خشڪ 4، نقصان: زهر آهي، ميل: کير تازو، عيوض: سنکيو، وزن: هڪ کان ٻہ چانور.
خاصيت: مکڻ ۾ کرل ڪري مرهم ٺاهجي. اهو مرهم ناسور، نواسير، خراب ۽ پراڻن ڦٽن ۽ وڍيل گوشت لاءِ مفيد آهي. هن کي ماري ڪشتي ڪرڻ جي هيءَ واٽ آهي. تولو کن دالچڪني جو لوھ جي ڪڻاهيءَ ۾ رکي، هلڪي باهه تي مال ڪنگڻيءَ جو تيل هڪ پاءُ چوهاڪا ڏيئي کڻائجي، پوءِ هڪ ميڻ ڦل ۾ ٽنگ ڪري، اهو دالچڪنو انھيءَ ۾ وجهي، ٽنگ کي بند ڪري مٿان ڪڻڪ جي ڳوهيل اٽي سان لپيٽي سڪائي، پوءِ انھيءَ اٽي ۾ ويڙهيل ميڻ ڦل کي هڪ سير ڳائي کير ۾ جوش ڏيارجي، جڏهن کير ڪڙهي باقي اڌ پاءُ کن بچي تڏهين ميڻ ڦل مان دال چڪنو ڪڍي، اُبت ڪنڊڙيءَ جي اڌ پاءُ پنن جي گهوٽيل لغدي جي وچ ۾ رکي، گلحڪمت ڪري خوب طرح سڪائي، پنجن سيرن ڇيڻن جي باھ ڏبيس تہ ڦلي پوندو، اهو ڪشتو گهڻن مرضن جهڙوڪ: نزلي، دماغ جي رطوبت، ناسورن، ڦٽن ۽ قوت باھ لاءِ مجرب آهي، خاص طرح بادفرنگ تي سٺو فائدو ڪري ٿو.
لهر ڪيٽوي
سندس پورو نالو محمد هاشم" لهر " خاصخيلي آهي. ڪيٽي بندر ۾ ڄائو تنهن ڪري لهر ڪيٽوي سڏائيندو هو.لهر محبت ۽ پيار جو شاعر هو.سندس شاعري صدين تائين گونجندي رهندي.
شريفاڻي
ديھ شريفاڻي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا آبڙي تپي ۾ واقع آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ آبڙي، اوڀر ۾ ديھ نٿر، اولھ ۾ ديھ ڀولا ڪلهوڙا، ديھ ڏيرا ۽ ديھ فيض محمد سيال ۽ ڏکڻ ۾ ديھ خيرپور جوسو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي اولھ واري دنگ تي نورنگ واھ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,105 ھئي جيڪا 440 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
حوالا
زمرو: سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر ضلعي جون ديھون زمرو: قمبر تعلقي جون ديھون
درونج
درونج: نالا: ع. درونج عقربي، ف. درونج، هه. وغيره___ اتربڪ ۽ درونگ. وڇون جي پڇ وانگر گريدار ڀوري رنگ جي پاڙ آهي.
طب
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: گرم مزاجن کي: ميل سؤنف رومي، عيوض: ڪپور ڪچڙي، وزن: هڪ کان ٽي ماسا. خاصيت: حواسن ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿي، دل کي خوش ڪري ٿي، ۽ ترياق آهي. وبائي دستن، جگر، ٻرهل، سودا، ۽ بلغم جي خلطن لاءِ، مٿي جي سور، ماليخوليا، خفقان جي بيمارين ۾ مفيد آهي. غليظ وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي. هاضمي کي تقويت ڏئي ٿي، ۽ بک وڌائي ٿي. وڇونءَ جي زهر تي اثر ڪري ٿي..
سورة جاثيه
''قرآن مجيد جي 45 نمبر سورة جاثيه، 25هين سيپاري ’اليھ يرد‘ ۾ موجود آهي. هن سورة ۾ ڪل چار رڪوع ۽ 37 آيتون آهن. هن سورة ۾ الله پاڪ توحيد ۽ آخرت بابت مڪي جي ڪافرن جي اعتراضن ۽ شبهن جا جواب ڏنا آهن ۽ هيءَ مڪي ۾ نازل ٿي. سورة جي آغاز ۾ زمين ۽ آسمان جي بيشمار نشانين طرف اشارو ڪري ٻڌايو ويو آهي ته توهان ڪائنات ۾ جتي به نظر وجهندا، هر شيءِ خدا جي توحيد جي گواهي ڏيندي هوندي. هن ڪائنات کي ٺاهڻ وارو اهو اڪيلو ئي بادشاهه آهي. ٻي رڪوع ۾ ٻڌايو ويو آهي ته انسان جي ڪم اچڻ واريون سڀئي شيون انهيءَ خدا جون نعمتون آهن، اگر انسان عقل کان ڪم وٺي ته يقيناً اهو چوندو ته اهو ئي خدا انسان جو محسن آهي، ان کان پوءِ مڪي جي ڪافرن تي انهن جي ضد ۽ هوڏ سبب ملامت ڪئي وئي آهي. ان سلسلي ۾ بني اسرائيل جو مثال ڏنل آهي ته انهن ڪلام الاهيءَ جو قدر نه ڪيو، جنهنڪري هي دولت انهن کان کسجي وئي. پوءِ آخرت جي عقيدي تي بحث ڪيو ويو آهي ۽ ٻڌايو ويو آهي ته اهو صرف گمان آهي ته انسان ٻيهر زنده نه ٿيندو. آخرت جو انڪار انهن ماڻهن لاءِ تباهيءَ جو باعث آهي ۽ اهي گمراهه پيا ٿيندا وڃن. جڏهن قيامت ايندي، تڏهن هو خود پنهنجي اکين سان ڏسي وٺندا ته انهن جا عمل سندن سامهون اچي چڪا آهن.''
حوالا
زمرو:قرآن زمرو:سورتون
قديم سنڌين جو ڌرم
ديوي پوڄا
مهن جي دڙي جي کوٽائي ڪندي ديويءَ جا پتلا لڌا آهن، جن مان سمجهجي ٿو ته پنج هزار ورهيه اڳي سنڌي ماڻهو ديويءَ جي پوڄا ڪندا هئا. هن وقت ديويءَ کي امبا، درگا ۽ ٻين نالن سان سڏين ٿا، پر حقيقت ۾ اها بنيادي طاقت يا شڪتي آهي. ڌڻي آهي ”پرش“ ۽ هيءَ آهي ”قدرت“ يا شڪتي، جنهن کي مجسم ڪري قديم سنڌي پوڄيندا هئا. قدرت تي ويچار ڪرڻ سان ئي دل اڏامي قادر ڏي وڃي ٿي ۽ روحاني معرفت حاصل ٿئي، تنهنڪري هن قسم جي پوڄا مان قديم سنڌين جي ڌرمي خيالن ۽ عقيدن جو پوريءَ ريت پتو پوي ٿو.
وڻن جي پوڄا
ڪيترين مهرن تي جيڪي شڪليون اڪريل آهن، تن مان ظاهر آهي ته قديم سنڌي ماڻهو پپر ۽ ٻين وڻن جي به پوڄا ڪندا هئا. اها پوڄا ٻن قسمن جي هوندي هئي. هڪ قسم هيءُ هو ته خود وڻ کي پوڄيندا هئا، ٻيو قسم هيءُ هو ته وڻن ٽڻن جي ديوتا کي مجسم ڪري اُن جي پوڄا ڪندا هئا.
جانورن جي پوڄا
مهن جي دڙي مان ڪيترن جانورن جهڙوڪ هڪ سڱي جانور ۽ ٿوهي سان ڍڳي جون تصويرون به هٿ آيون آهن. قديم زماني ۾ مصر ملڪ ۾ هڪ سڱي جانور (Unicorn) پوڄڻ جو رواج هو ۽ اهو هندستان جو جانور ليکيو ويندو هو. وشنو ڀڳوان کي ”ايک شرنگ“ يعني هڪ سڱ وارو سڏيندا آهن. ٿوهي واري ڍڳي جي پوڄا جو شو ڀڳوان جي پوڄا سان واسطو سمجهڻ ۾ اچي ٿو. شو ڀڳوان جي سواري ڍڳي تي چئي ويندي آهي، تنهنڪري شو جا پوڄاري اڄ تائين ڍڳي جي پوڄا ڪندا آهن.
پاڻيءَ جي پوڄا
مهن جي دڙي ۾ گهڻو ڪري سڀ ڪنهن گهر مان کوهه لڌو آهي. انهن کوهن کانسواءِ عام خلق لاءِ ڌار کوهه هئا. سنان جي ڪوٺي به هر هڪ گهر ۾ آهي، ۽ هڪ وڏو تلاءُ به لڌو. هن مان سمجهجي ٿو ته قديم سنڌين کي جڳت مڳت جو خيال هو ۽ سنان پاڻي ڪرڻ هڪ ڌرمي ڳالهه ڪري ليکيندا هئا. اڄ به هندو سنان پاڻي ڪري پوءِ روٽي کائيندا آهن. آڳاٽي زماني کان وٺي هندن جو اهو نيم هليو اچي، درياهه جي پوڄا به شايد ڪن ڪسابن جي آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:پاڪستان زمرو:مذهب
سنڌ جا شھر
2017ع واري آدمشماريءَ مطابق سنڌ جي 40 وڏن شھرن جي فھرست ھيٺ ڏجي ٿي.thumb|[[ڪراچي]] thumb|220x220 عڪسلون|[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] thumb|[[سکر]] thumb|[[خيرپور|خيرپور ميرس]] thumb|[[نوابشاھ|نواب شاھ]]
ٻيا شھر
• ڀريا شھر
• راجو خاناڻي
• چڪ
• راڌڻ ريلوي اسٽيشن
• ڊگهڙي
• ڏيپلو
درمڻو ترڪي
درمڻو ترڪي (عربي: شيخ خراساني، سرحدي: جھان، بلوچي: ترخس پيڙا، اردو ۽ فارسي: درمند ۽ جوهري اجوائن، لاطيني: آرٽي ميسيا ميري ٽيما (Artemisia maritima)) هڪڙي قسم جو گاھ آهي، جنھن جا پن سوئن جئان ٿين ٿا. سندس ٻج گرڦي جي ٻج جئان ٿئي ٿو. هن جي سڪل مکڙين مان هڪ جوهر سينٽونين نڪري ٿو. گلن جو رنگ هيڊو ڳاڙهو ۽ پنن جو ڀورو ٿيندو آهي، ذائقي ۾ تلخ ٿئي ٿو.
سنڌ جا شھر
ٻيا شھر
• ڏوڪري
درمڻو ترڪي
طب
مزاج: گرم 3 خشڪ 3 ٿئي ٿو. بدل: افسنتين ۽ سداب. مقدار خوراڪ: هڪ کان ٽن ماسن تائين.
سنڌ جا شھر
ٻيا شھر
• ڏهرڪي
درمڻو ترڪي
طب
پيدائش: ڪورم ايجنسي (سرحد)، بلوچستان وغيره. هن جو، جوهر اڳ روسي ترڪستان مان ايندو هو، هاڻ ڪشمير ۾ تيار ٿئي ٿو.
سنڌ جا شھر
ٻيا شھر
• هالا
درمڻو ترڪي
طب
خاصيت: هي سوڄ کي نيسائيندڙ ۽ ڦٽ ڇٽائيندڙ آهي. هن کي ماڙ زيتون جي تيل ۾ ملائي وارچري (Alopecia) تي لڳائيندا آهن، پيٽ جي ڪينئن مارڻ لاءِ زبردست تاثير رکي ٿو، جنهن لاءِ هن جو ڪاڙهو پياريو ويندو آهي.
سنڌ جا شھر
ٻيا شھر
• اسلام ڪوٽ
درمڻو ترڪي
طب
درمڻي جي سڪل مکڙين مان هڪ قلمي جوهر سنٽونين (Santonine) نالي نڪري ٿو جو ايلوپيٿي ۾ ڪتب ايندڙ ۽ نهايت ڪارآمد آهي. جلندر جي سوڄ ۽ ڳنڍيل تپن لاءِ فائديمند، حيض ۽ پيشاب کوليندڙ آهي. فاسد خلطن کي دستن ذريعي نيڪال ڪري ٿو ۽ هن سان طبيعت نرم ٿئي ٿي. (پاڻ غير سمي آهي مگر سندس جوهر قاتل زهر ٿئي ٿو.).
سنڌ جا شھر
ٻيا شھر
• جنگشاهي
• ڪنڊيارو
• ڪشمور
• ڪيٽي بندر
• کپرو
• ڪوٽڙي
• ميهڙ
• ميرپور ماٿيلو
• ميٺاڻي
• مٺي
• مورو
• ننگرپارڪر
• نئون ديرو
• نوشهرو فيروز
• نوابشاھ
• قاسم آباد
• راڻي پور
• سڪرنڊ
• شاه بندر
• شهداد پور
• شاه پور چاڪر
• سنجهور
• تنگواڻي
• ٽنڊو آدم خان
• ٽنڊو الهيار
• ٽنڊو محمد خان
• ٺٽو
• ٺري ميرواڻ
• عمرڪوٽ
• وارھ
• واهي پانڌي
• نصيرآباد
زمرو:پاڪستان جي شھرن جي فھرست زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:فهرست سنڌ جا شهر
غيبي جاگير نمبر 3
ديھ غيبي ديرو جاگير 3 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي  جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1960ع تائين واري نقشي مطابق ھن ٽڪنڊي ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 2 ۽ اوڀر ۾ ديھ نوزمان، ڏکڻ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 4 ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 واقع آهن.
وڌا (قمبر)
ديھ وڌا سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا لاکا تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1879 کان 1941ع تائين واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ سيدن جو ڳوٺ، پليو مگسي جا گھر، سومر خان چانڊيو جا گھر، علي ترڪ جا گھر واقع ھيا. ھاڻي بہ اھو سيدن وارو ڳوٺ واقع آهي.
حوالا
زمرو: سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر ضلعي جون ديھون زمرو: قمبر تعلقي جون ديھون
دريائي مھماء
نالا: عربي - قفر اليهود، فارسي - ڪفراليهود. سڃاڻپ: هي کؤنر وانگر ڄميل ۽ ڳنڍن جي شڪل ۾ دوا آهي. گهڻا ماڻهو ڌوپ ۽ ڄو مان به مصنوعي طور تيار ڪندا آهن. قدرتي طرح بحيره يهوديه جي پٿرن هيٺان هٿ ڪئي ويندي آهي. مزاج: گرم خشڪ. مقدار خوراڪ: ٻن کان ٽي ماسا. خاصيت: زفت (ڄو) ۽ عنبر جو قائم مقام سمجهي ڪتب آندو وڃي ٿو. ڌڪ، سنڌ ڀڄڻ ۽ اهڙين ٻين حالتن ۾ مهماءِ جئان مفيد آهي. هن جو دونهون نزلي، زڪام، مٿي جي سور ۽ مرگهي وارن لاءِ نقصانڪار ٿئي ٿو. وات جي خوشبوءِ ۽ ڏندن جي بيمارين لاءِ ڪارگر آهي. هن کان کنگهه، سيني جو سور، ڦڦڙن جا ڦٽ، خناق، جگر جي ڪمزوري وغيره دفع ٿين ٿا. رت وهڻ ۽ ان جي تحليل ڪرڻ لاءِ ڪارآمد آهي. رحم جي تڪليفن ۽ عام عضون جي تقويت لاءِ مفيد آهي. لڌڙي جي خصين سان هن جو فرزجه (Vaginal Suppository) حيض جاري ڪري ٿو. هن جو ليپ اعصاب جي سوڄ، ڪن رڳ سياٽيڪا (Ciatica) جي سور، نقرس (Gout گائوٽ) وغيره لاءِ مفيد ۽ چهري جي ڇانئين وغيره لاءِ فائديمند ٿئي ٿو. پراڻن دستن، گردي جي خرابي، بواسير ۽ معدي جي ڄميل رت جي تحليل لاءِ ڪارگر چيز آهي. اک جي تڪليف ۽ پنبڙين جي خرابي لاءِ سٺو ڪم ڪندڙ آهي..
محسن ڪڪڙائي
مُحسن ڪڪڙائي (انگريزي: Muhsin Kakrai) (پيدائش: 4 جولاءِ 1937ع - وفات: 2 اپريل 2005ع) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ۽ غزل جو وڏو مقبول شاعر هو. سندس شاعري جا ڪافي ڪتاب شايع ٿيل آهن. سندس ڪلام ڪيترن ئي رسالن ۾ پڻ شايع ٿيل آهي ته ريڊيو پاڪستان، حيدرآباد تان به نشر ٿيندو رهيو آهي.
سيچوان صوبو
سيچوان سليس چيني اچار:  جيڪو پھريون ژيچوان طور رومانيو ويو هو، چين عوامي جمهوريه چين جو ھڪ غير ساحلي صوبو آهي جيڪو ڏکڻ اولھ چين واري ريجن ۾ واقع آهي. ھن صوبي جو گادي جو هنڌ چينگدئو شھر آھي جيڪو ھن صوبي جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھن صوبي جي پکيڙ 485000 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ اھو چين پکيڙ ۾ جو پنجون وڏو صوبو آھي. صوبي جو سمند جي سطح کان بلند ترين مقام گونگا جبل آھي جيڪو 7556 ميٽر اوچو آهي. صوبي جي آبادي سال 2013 ۾ 81,100,000 ھئي جيڪا 2019ع ۾ وڌي 83,750,000 ٿي وئي. ھي صوبو قديم زماني ۾ باشو نالي خطي جو حصو ھيو. چانگچنگ ميونسپلٽي ھن صوبي جو حصو ھئي جيڪا 1997ع ۾ ڌار ڪري سڌي طرح مرڪزي حڪومت جي اختيار ھيٺ آندي وئي. 1950 کان اڳ ھي صوبو شيڪانگ نالي صوبي جو حصو ھيو. چيني انقلاب بعد 1950 ۾ شيڪانگ صوبي کي ٽوڙي سيچوان صوبو ۽ تبت جي خودمختيار ريجن قائم ڪيا ويا. سيچوان جي اتر ۽ اتراولھ وارا ڪجھ حصا تبت جي خودمختيار ريجن ۾ شامل ڪيا ويا.
محسن ڪڪڙائي
وفات
محسن ڪڪڙائي 2 اپريل 2005 ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو
ٻارمير
ٻارمير (انگريزي: Barmer) يا ٻاڙمير ھندستان جي راجسٿان رياست جو ھڪ شھر آھي. ھي شھر ٻارمير تعلقي ۽ ضلعي جو ھيڊڪوارٽر آھي ۽ پاڪستان جي کوکرا پار واري سرحد کان اٽڪل 128 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آباد آھي. جيسلمير ھتان کان اٽڪل 156 ڪلوميٽر اتر ۾ موجود آھي.
ھن شھر جون اجرڪون ۽ رليون سڄي ھندستان ۾ مشھور آھن. ڀرت جو ڪم بہ ڪافي مشھور آھي.
ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ بارمير واري علائقي کي ملاڻي (Mallani) پرڳڻو سڏيو ويندو ھو. ھن علائقي تي اھو نالو راوت مليناٿ (Rawat Mallinath) جي ياد ۾ رکيو ويو ھو، جيڪو چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھتان جو چڱومڙس، بزرگ ۽ دلير ماڻھو ھو. اڳتي ھلي ھتان جي راجا بار رائو جي نالي پٺيان ھن شھر ۽ علائقي تي بارمير نالو پيو. انھيءَ راجا ھاڻوڪي بارمير شھر کان 25 ڪلوميٽراڀرندي پاسي جونا نالي ھڪ ننڍڙو شھر وسايو ھو. بار رائو جي وفات کان پوءِ سندس پونئرن ۾ خانداني جھڳڙا ۽ اقتدار جي جنگ شروع ٿي وئي. 1552ع ۾ راوت ڀيما جونا شھر کي ڇڏي بارمير جو پايو وڌو ۽ ھن شھر کي پنھنجي رياست جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو. راوت ڀيما ھتي ھڪ قلعو تعمير ڪرايو جنھن کي راوت ڳڙھ سڏيو وڃي ٿو. ھن قلعي جي اوچائي 676 فوٽ آھي. بارمير رياست اصل ۾ راوت ڀيما جي پنھنجي جاگير ھئي ۽ ھو ھڪ روايتي راجا جي بجاءِ پنھنجي علائقي جو ھڪ وڏو جاگيردار ھو.
1971ع واري پاڪستان ھندستان جنگ کان پوءِ ٿر جا ڪيترائي ھندو سنڌي سنڌ مان لڏي وڃي ٻارمير شھر ۾ آباد ٿيا ھئا. مرحوم ذوالفقار علي ڀٽي ٽن ماڻھن جي ھڪ ڪاميٽي جوڙي ھئي تہ اھي ٻارمير وڃي سنڌ مان لڏي ويل ماڻھن کي وطن واپس اچڻ جي دعوت ڏين ۽ کين يقين ڏيارين تہ ساڻن ڪا بيواجبي نہ ٿيندي. انھيءَ ڪاميٽيءَ ۾ راڻا ڀڳونداس، پير غلام رسول شاھ جيلاني ۽ مير علي بخش خان ٽالپر شامل ھئا. ھي ٽئي ڄڻا ھيليڪاپٽر ذريعي ٻارمير پھتا جتي راڻا ڀڳوانداس ۽ پير غلام رسول شاھ جيلانيءَ ڀٽي صاحب جو پيغام انھن تائين پھچايو ۽ کين وطن واپس اچڻ جي نينڍ ڏني، پر مير علي بخش خان ٽالپر سنڌي ھندن کي ٻڌايو تہ پاڪستان ۾ ھنن کي ڪي بہ سھولتون نہ ملنديون انڪري بھتر آھي تہ ھو اتي ئي رھي پون ۽ پاڪستان واپس نہ اچن. چون ٿا تہ لڏي ويل سنڌي ھندن مير صاحب جي صلاح کي وزن ڏيندي واپس نہ ورڻ جو فيصلو ڪيو.
سومرو سودائي
سومرو سودائي، انگريزي (Soomro Suadai) (پيدائش: 10 1پريل 1938ع - وفات: 6 آڪٽوبر 2006ع) بهترين مزاحيه شاعر هو. سندس شعر ۾ پختو مزاح شامل هو. سندس شاعريءَ جا ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن. سندس شعر ڪيترن ئي رسالن ۾ به ڇپيو.
احوال
سومرو سودائي جو اصل نالو غلام رسول ولد محمد يوسف سومرو هو. سومرو سودائي سندس شاعراڻو تخلص هو. هيءُ 10 اپريل 1938ع ۾ دادو ۾ پيدا ٿيو. هن سنڌي فائينل تائين تعليم حاصل ڪئي ۽ پرائيمري استاد رهيو. شاعريءَ جي شروعات 1954ع کان ڪيائين. سندس ڇپيل ڪتابن “چُهنڊڻيون” ۽ “ٽاڪوڙا” وڏي مقبوليت ماڻي. سومرو سودائي 14 اپريل 1992ع ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي شاعر
اسلم ساڪرائي
سندس پورو نالو عبدالله خان ولد غلام علي خان گبول آهي.سندس ادبي نالو "اسلم ساڪرائي" آهي.پاڻ پنهنجي تر جو جهونو ۽ پختو شاعر مڃيو وڃي ٿو.پاڻ سال 1937ع ۾ ميرپور ساڪرو جي اولهه طرف ڳوٺ غلام علي گبول ۾ پيدا ٿيو.سنڌي فائنل جي تعليم ٺٽي جي علمي گوهر محمد خان مجيدي کان حاصل ڪيائين.پاڻ تمام ذهين عقلمند بردبار ۽ حاضر جواب هو.سنڌي تعليم پوري ڪرڻ کان پوء پرائمري اسڪول ۾ استاد مقرر ٿيو ۽ هڪ سال پوليس ۾ پڻ رهيو. بعد ۾ پاڻ ايريگيشن کاتي ۾ پهريائين آبدار ٿيو ۽ پوء ڪئنال ٿي ڊسمبر 1996ع ۾ رٽائرڊ ٿيو.سندس تعلق گبول قبيلي جي عيسباڻي شاخ سان آهي.جوانيء کان وٺي شعر و سخن طرف لاڙو هئس .شاعريء ۾ سندس استاد محمد خان مجيدي هو پوء سندس هم عمر هم عصر ۽ هم خيال دوست شمشاد ساڪرائي سان صحبت دوران شاعريء ۾ اڃان به اضافو ٿي ويو.سندس شاعريء جو تمام وڏو ذخيرو موجود هو پر سنڀال نه ڪرڻ ڪري اڏوهي کائي ختم ڪري ڇڏيو,تنهن هوندي به سندس ڪلام جي هڪ ڪاپي سندس ڀاڻيجي جمال مراد گبول وٽ موجود آهي .پاڻ کي هميشه گمنام رکڻ جي ڪوشش ڪيائين .سندس فقط هڪ شعر طرح مصرح تي 10 فيبروري 1957ع ۾ "نئين سنڌ" اخبار ۾ ڇپيل ملي ٿو.[1]
هن دکيل دل درد وندي تي دونهان دم دم دکن,
سوز ۾ سينو سڙي ٿو جوش ۾ جيرا جلن.
قرب مان ڪانگا قريبن کي وڃي ڪر عرض هي,
اچ سگهو ديدار تنهنجي لئه اکيون منهنجون سڪن.
وڻ وطن جا تو سوا آهن اداسيء ۾ عجيب,
ڇا چوان توکان سواء ويران ٿيو سارو وطن.
آهي اڻتڻ روز "اسلم" کي رهي تنهنجي اڪير ,
تون وري موٽي ملين هي غم لهي دل تان وڃن.
حوالا: (مهراڻ رسالو 2020/4ع تان ورتل)
دنگيء درخت
طب
رنگ: گل اڇا. ذائقو: ڦريون کٽيون، مزاج: سرد. مقدار: ڇوڏن جو سفوف ٽي ماسا.
هن جي پنن جي لپري سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. ڇوڏا نوبتي بخار هٽائين ٿا. هن جي ڦرين جو شربت بخارن جي وڌيل حرارت گهٽائڻ ۽ دل کي فرحت ڏيارڻ لاءِ مستعمل آهي. بمبئي ۾ هن جي ڦرين جي ڳر ڏهي ۾ ملائي دستن ۽ پيچن لاءِ کارائيندا آهن.
ديڳچون
ديڳچون (عربي: توبال النحاس، فارسي: ثفال مس، انگريزي: Copperfilings) ٽامي جو چورو آهي، جو ٿانون وغيره بڻائڻ وقت لاٿو وڃي ٿو. رنگ ۾ سرخ، چمڪدار ۽ ذائقي ۾ ڪسارو ٿئي ٿو.
طب
مزاج: گرم خشڪ ٽئين درجي ۾. خاصيت: هي هر قسم جي زخمن خاص ڪري اکين جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي. آلي سڪي خارش هٽائي ٿو. اکين جي ڦٽن ۽ ڌنڌ لاءِ سٺو ڪم ڏئي ٿو. ردي مواد کي صاف ڪري ٿو. (هي غير مدبر ڪتب نہ آڻڻ گهرجي.)
غيبي ديرو جاگير 2
ديھ غيبي ديرو جاگير 2 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا غيبي ديرو تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڌيرو  اوڀر ۾ ديھ وارياسو، ڏکڻ ۾ ديھ جاگير 3 ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل سروي ٿيل آهي. ھن ديھ جو علائقو ڪاڇي وارو آھي.
ڳڙھي خدا بخش
يو سي 7 ڳڙهي خدا بخش  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي رتوديرو جي يو سي  7 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 14,698 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾  ڳڙهي خدا بخش ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ڳڙھي خدا بخش سابق وزيراعظم ذولفقار علي ڀٽو جو اباڻو ڳوٺ آھي جتي انھن جو خانداني قبرستان واقع آهي. محتر نه بينظير ڀٽو ھڪ وڏو مقبرو ٺھرايو جنھن م سر شاھنواز ڀٽو، ذوالفقار علي ڀٽو ۽ سندس ٻہ پٽ مير مرتضي ڀٽو ۽ مير شاھنواز ڀٽو دفن ٿيل ھيا. بينظير ڀٽو پڻ شهيد ٿيڻ بعد ان مقبري اندر دفن ٿي. ڳڙھي خدا بخش ۾ ذوالفقار علي ڀٽو جو اباڻو گھر پڻ واقع آھي جيڪو ھن وقت محترمه بينظير ڀٽو جي اولاد جي ملڪيت آهي. ڀٽو خاندان جي مٿي ڄاڻايل شخصيتن جون ورسيون پن اتي ملھائيون وينديون آهن ۽ پري پري کان پيپلزپارٽي جا ڪارڪن ۽ ھمدرد اتي اچي شرڪت ڪندا آهن. ڳڙھي خدا بخش ۾ ھڪ ڪرڪيٽ گرائونڊ پڻ واقع آهي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ لغاري، ڀٽا، پتافي، ڪلھوڙا، سولنگي، ابڙا، ڪوريجا ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ديھ ڳڙهي خدا بخش (آبادي 2,579) ، ديھ ڪٻڙو (آبادي 3,168)، ديھ ملان ڪلھوڙو (آبادي 2,586)، ديھ يارو پتافي (آبادي 3,774), ديھ دودا خان ڀٽو (آبادي 2,591)، ڳوٺ ڳڙهي خدا بخش، ڳوٺ چانڊيو پتافي، ڳوٺ الھورايو سولنگي، پنجو ديرو، ڳوٺ پنجو ابڙو ، پنجو ديرو, ڳوٺ ڪوريجا،  ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين بابر حميد ڀٽو ۽ وائيس چيئرمين محمد اسحاق چنو چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ ڳڙهي خدا بخش ڀٽو جو اعجاز احمد لغاري ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري ۽ مڊل تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. صحت لاء ھتي ھڪ رورل هيلٿ سينٽر قائم ٿيل آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
دودو گاھ
دودو گاھ (نالا — پنجابي: کوي گهاس، سنسڪرت: روهش، بنگالي: رويشل، هندي ۽ اردو: روسا گهاس، انگريزي: Cymbopogon martinii) هڪڙي قسم جو گاھ آهي، جنهن کي هٿ ۾ مهٽجي تہ مزيدار خوشبوءِ نڪري ٿي. هن جا پن ٻوڙي جي پنن جئان ٿين ٿا، ڪيمياگر سندس تلاش ۾ پريشان رهندا آهن. رنگ ۾ سبز ۽ سهڻو ٿئي ٿو. ذائقي ۾ تلخ ۽ تيز آهي (کل ۽ زبان جا ڦٽ پيدا ڪري ٿو).
طب
مزاج: گرم 3 درجي ۾، خشڪ 2 درجي ۾. پيدائش: سنٽرل انڊيا، راجپوتانا ۽ يو پي.
هن جي پنن مان تيل نڪري ٿو، جنهن جو تجارتي نالو ردسا آئل مشهور آهي. (هي صابڻ ۽ عطر سازي ۾ ڪم اچي ٿو) دوا طور ريح وڃائيندڙ، آڪڙ هٽائيندڙ ۽ پيٽ جي آڦري ۽ قولنج لاءِ مستعمل ۽ مفيد آهي.
هن جي رس ۾ قلعي ڪشتو ٿئي ٿو، جنهن کي دم يا اسٿيما، (Asthima) کنگھ، موسمي بخارن ۽ بلغمي بيمارين لاءِ ڪتب آڻيندا آهن. هن کي چانھ وانگي ڪاڙهي پيارجي تہ زڪام، بخار ۽ انفلوئنزا لاءِ فائديمند آهي.
ا آ
الف
سنڌي ٻولي جي ٻاونجاھ اکرن مان پھريون اکر آھي.ھي عربيٖ اردو ۽ فارسي ٻولي جو ب پھريون اکر آھي.مند ڏيڻ سان ھن لفظ جو آواز ڇڪجي ٿو جيئن آ
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
سندس پورو نالو محمد هاشم (لهر ڪيٽوي) ولد خميسو خان خاصخيلي آهي .اصل ڳوٺ ڪيٽي بندر اٿس ,جتي پهرين جنوري 1927ع ۾ ڄائو.سندس بنيادي تعليم سنڌي فائنل هئي.شاعريء جي شروعات 1945ع کان ڪيائين.پاڻ پرائمري استاد هو.سندس شاعري علم عروض مطابق پڪي ۽ پختي آهي. پاڻ تمام سادو سودو ۽ يار ويس ماڻهو هو.دل ۾ هزارين درد هوندي لڙڪ لڪائي مسڪرائيندو رهندو هو.سندس شاعريء ۾ استاد حافظ احسن چنا آهي .پاڻ تقريبن 30 سال ٻهارا شهر ۾ به گذاريائين. جمال مراد گبول سان گهڻي طبيعت ٺهندي هيس جيڪو کيس بزم جيلاني,بزم شعراء لاڙ جي مختلف مشاعرن ۾ گڏ وٺي ايندو هو. سندس شاعري عبدالله پنهور,موسي حسين سمون,مولابخش لاسي,عرس چانڊيو,رضا محمد گوندر,حسين ڪارو ۽ ٻين ڪيترن ئي فنڪارن سندس شاعري ڳائي. 1998ع ۾ وفات ڪيائين .سندس آخري آرام گاه ملير ڪراچي ريڙهي ڳوٺ ۾ آهي. ڪافي
دنيا  ليکي  دلبر   ٿيا  ڌار  آهيون,
حقيقت ۾ هڪٻئي سان گڏ يار آهيون.
پرين پيچ پختو پيل آهي پنهنجو,
حياتيء جو سودو ٿيل آهي پنهنجو,
ٻئي هڪٻئي جا  خريدار  آهيون.
زماني جي گردش جدائي ڪئي  آ,
متان سمجهين مون بيوفائي ڪئي آ,
توسان
تُوسان (انگريزي: Tucson، ) يا ٽُوسان آمريڪا جي ايريزونا رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان ٻيو وڏو شھر آھي. ھي شھر ايريزونا جي وڏي ۾ وڏي شھر فينڪس کان 187 ڪلوميٽر (116 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ سانتا ڪروز نديءَ (Santa Cruz River) جي ڪناري تي آباد آھي. 2020ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي آبادي 542,629 آھي. توسان ميٽروپوليٽن شمارياتي ايراضيءَ (Metropolitan Statistical Area) جي ڪل آبادي 1,043,433 آھي. ھي آمريڪا جي گڏيل رياستن جو 33ھون وڏو شھر آھي. ميڪسيڪو جي سرحد ھتان کان فقط 97 ڪلوميٽر (60 ميل) ڏکڻ ۾ واقع آھي.
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
ٻئي ڏوه هڪ  ۾  گرفتار  آهيون.
توسان
ھن شھر جو بنياد اسپين جي فوجي جرنل ھيوگو اوڪونر ( Hugo O'Conor) 1775ع ۾ رکيو. 1881ع ۾ جڏھن ميڪسيڪو اسپين کان آزادي حاصل ڪئي تہ ھن شھر کي سونورا (Sonora) رياست جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. 1853ع ۾ ھي شھر آمريڪا جي گڏيل رياستن جو حصو بنجي ويو ۽ 1867ع کان 1977ع تائين ايريزونا جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. 2017ع ۾ يونيسڪو ھن شھر کي بھترين کاڌن پچائڻ (Gastronomy) جو شھر قرار ڏنو.
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
آهي امتحان ٻن دلين جو  جدائي ,
توسان
تاريخ
ھن شھر واري علائقي ۾ اٽڪل 12000 سال پھريائين اصلوڪن آمريڪين جو پيليو (Paleo) قبيلو آباد ھو. آثار قديمہ جي ماھرن ھن قبيلي جي اٽڪل 2100 ق.م پراڻي ڳوٺ جا آثار لڌا آھن. اھو ڳوٺ ھاڻوڪي توسان شھر ويجھو سانتا ڪروز نديءَ جي ڪپ تي آباد ھو. پيليو قبيلي جا ماڻھو زمينن تي فصل پوکيندا ھئا ۽ شڪار ڪندا ھئا. فصلن کي پاڻي پھچائڻ لاءِ ھنن ڪيترائي واھ کوٽيا ھئا. ھو کاڌي رڌڻ ۽ کائڻ لاءِ ٺڪر جا ٿانو استعمال ڪندا ھئا. 600ع کان 1450ع تائين ھي علائقو اصلوڪن آمريڪين جي ھوھوڪام (Hohokam) قبيلي جي ھٿ ھيٺ رھيو. ھن قبيلي جا ماڻھو آبپاشيءَ جي نظام جا ماھر ھئا. ھنن فينڪس ۽ توسان واري علائقي ۾ ڪيترائي واھ کوٽي زمينن کي پوکيءَ جي لائق بنايو. ھو کاڌي رڌڻ ۽ کائڻ لاءِ ڳاڙھاڻ مائل ناسي رنگ جا ٺڪر جا ٿانو استعمال ڪندا ھئا.
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
ٻئي هڪڙي وڻ جا ٽٽل ٽار آهيون.
توسان
تاريخ
1692ع ۾ اسپين کان آيل پھريان يورپي توسان واري علائقي ۾ اچي آباد ٿيا. 20 آگسٽ 1750ع تي اسپين جي فوجي جرنل ھيوگو اوڪونر ھتي ھڪ قلعي جي اڏاوت شروع ڪئي. ھتي ارڙھين صديءَ جي آخري ٻن ڏھاڪن ۾ اصلوڪن آمريڪين جي قبيلي اپاچي ۽ يورپي لوڪن جي وچ ۾ ڪافي چڪريون ٿيون پر آخرڪار يورپي سوڀارا ٿيا. 1821ع ۾ ميڪسيڪو اسپين کان آزادي حاصل ڪئي ۽ توسان جو شھر ميڪسيڪو جي سونورا رياست جو حصو بنجي ويو. 6 جون 1954ع تي ھڪ معاھدي تحت گيلا نديءَ جي ڏکڻ وارا علائقا ميڪسيڪو کان آمريڪا جي گڏيل رياستن خريد ڪري ورتا ۽ ايئن توسان آمريڪا جي گڏيل رياستن جو حصو بنجي ويو. 1877ع ۾ توسان کي آمريڪي شھر طور رجسٽر ڪيو ويو. 1885ع ۾ ھتي ايريزونا يونيورسٽيءَ جو بنياد رکيو ويو. 1912ع ۾ ايريزونا کي آمريڪي رياست جو درجو ڏنو ويو ۽ انھن ئي ڏينھن کان ھن شھر جي آبادي وڌڻ لڳي. ھن وقت توسان ايريزونا رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان ٻيو وڏو شھر آھي.
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
وسي نور تو ۾ اهو نور مون  ۾ ,
توسان
حوالا
زمرو: گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر
محمد هاشم ( لهر ڪيٽوي)
سدا "لهر" آهين تون مستور مون ۾,
ٻئي نينهن ناتي ۾  نروار    آهيون.
دريائي ناريل
دريائي ناريل (ٻيا نالا: عربي: ناريل بحري، فارسي: نارگيل آئي، ھندي، وغيره: کوپره دريائي ۽ طرنيم) ناريل جي نموني پر ڪجهہ وڏو ٿئي ٿو. هن جو اندريون مغز سخت ٿئي ٿو.
طب
اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: سرد مزاجن کي، ميل: سرکنڊ جي ڪاٺي، عيوض: زهر مھرو، وزن: هڪ ماسو.
خاصيت: اهو اندريون سخت ڳڀ گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پيارجي تہ، اُلٽين، وبائي دستن، خراب خلطن، زهردار هوا جي اثر، زهرن، گرم تپن، صفرا، جگر جي گرمي، گهڻي اُڃ، وڇون ۽ نانگ جي زهر لاءِ مفيد آهي، دل ۽ دماغ کي تقويت ڏيندڙ ۽ خوش ڪندڙ آهي.
تپو گاجي کھاوڙ
تپو گاجي کھاوڙ  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾  ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن:گاجي کھاوڙ ديھ ديھ بشارت کھاوڙ ، ديھ ڳڙھي ماڪوڙو ۽ ديھ جوڻاڻي.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 13,035 ھئي جيڪا 2,332 خاندانن تي مشتمل ھئي
گوگل.آرگ
گوگل.آرگ، گوگل پاران آڪٽوبر 2005ع ۾ جوڙيل هڪ فلاحي ادارو آهي. هي ادارو ساليانو 10 ارب ڊالر جي سيڙهپڪاري ۽ غيرمنافع بخش ادارن کي امداد ڏي ٿو.
هي ادارو ٽيڪنالاجي جي مدد سان تعليم، انصاف، صحت، بحرانن کي منهن ڏيڻ، قدرتي آفتن ۽ غيرمنافع بخش تنظيمن جي مدد جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو. هي ادارو دنيا جي اندر چٽاڀيٽي جا مقابلا پڻ ڪرائيندو آهي ته جيئن ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪهڙي ريت مسئلن کي بهتر انداز ۾ منهن ڏئي سگھجي ٿو.
دلپاڪ
دلپاڪ (ٻيا نالا: عربي: حجرالاخضر، فارسي: سنگ سبز، ھندي: دلپاڪ) اڇاڻ مائل سائي رنگ تي هڪ پھڻ جو قسم آهي.
طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: ___-، عيوض: زهر مھرو، وزن: هڪ ماسو.
خاصيت: دل ۽ دماغ لاءِ مفرح آهي، هن کي گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پيارجي، تہ گرم تپن، اُلٽي روڪڻ، مثاني ۽ گردي جي پٿري ڪڍڻ لاءِ مجرب آهي، هن مان تعويذ وانگر ٺھرائي ڳچيءَ ۾ پائڻ سان دل هول، چريائي، خفقان، خوفناڪ خوابن جو ڏسڻ، ٻارن جو ڊيڄوڙو ۽ اُم الصبيان ۾ خاص طرح مفيد آهي..
تپو حمل
تپو حمل پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 6 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ بشارت ڪاڇڙي، ديھ چڪ بشارت، ديھ چڪ فريدآباد 1, ديھ چڪ فريدآباد 2، ديھ حمل ڪاڇڙي ۽ ديھ مرزاپور (وارھ).
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 8,524 ھئي جيڪا 1,507 خاندانن تي مشتمل ھئي
عزت جي وانڍ
يو سي 8 عزت جي وانڍ  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي رتوديرو جي يو سي 8 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 5,487آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾   ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. اھو ڳوٺ نئون ديرو جي اوڀر طرف درياء سنڌ جي ڀرسان واقع آهي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ ناريجا، ڏاھاڻي، لاشاري، ڦلپوٽا، سيد،   ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ عزت جي وانڍ، ، ڳوٺ الله ڏنو ڏاھاڻي، ڳوٺ ڦلپوٽا، ڳوٺ خدابخش ڦلپوٽو، ديھ نورپور (آبادي 696), ديھ ڦلپوٽا (آبادي 4,735)، ديھ شريف پور ( آبادي 56 ) ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين لياقت علي ناريجو ۽ وائيس چيئرمين گلشاد ڦلپوٽو چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م شاھ جو ڳوٺ جو سيد عبدالحي شاھ راشدي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
تيمور لنگ
''تيمور لنگ امير تاراغاميءَ جو پٽ هو. سندس ماءُ جو نالو سڪينه خاتون هو. هن جي خاندان جي دعويٰ هئي ته هو چنگيز خان جي اولاد مان هو. هن خواجه ايلغار نالي هڪ ڳوٺ ۾ 8 اپريل 1336ع تي جنم ورتو، جو هاڻي ”مولود خاني“ جي نالي سان مشهور آهي. تيمور کي ”لنگ“ ان ڪري چوندا هئا، جو هو ڄنگهه تي هڪ ڦٽ جي ڪري منڊو ٿي پيو هو.''
ڪردار
''تيمور لنگ مشرق جو هڪ وڏو حاڪم ۽ فاتح سمجھيو ويندو آهي، جنهن جون دور دراز مهمون، هن کي ڏکڻ روس کان هندستان ۽ وچ ايشيا کان ترڪيءَ تائين وٺي ويون. ”تيمور“، ترڪيءَ ۽ منگول زبان ۾ ”لوهه“ کي چوندا آهن. يورپ ۾ هن کي ٽئمرلين (Tamerlane) چوندا هئا. هو برلاس جي امير طبقي مان هو، جيڪي چنگيز خان ۽ ان جي پٽن کان پوءِ ترڪي ٻولي ڳالهائيندا هئا ۽ مذهب اسلام اختيار ڪيو هئائون. تيمور ترڪي ۽ تاجڪ ٻوليون ڳالهائيندو هو. تاجڪ، فارسيءَ جي ديسي ٻولي آهي. هو اڻ پڙهيل هو، پر هن منشي ۽ محرر رکيا هئا، جيڪي کيس پڙهي ٻڌائيندا هئا، جن خاص ڪري تاريخ ۽ هن جون خاص مهمون ”ظفر نامي“ جي عنوان سان لکيون هيون. تيمور لنگ جوانيءَ ۾ ئي نهايت ذهين ۽ بهادر هو. هن جي جوانيءَ بابت ڄاڻ ٽن ذريعن کان ملي ٿي: (1) هينري ٽئين جي هسپانوي وزير وٽان، جنهن سمرقند ۾ هن عظيم مهم جُوءِ سان ملاقات ڪئي هئي، (2) دمشق جي ”عرب شاهه“ نالي هڪ عرب جي تحريرن مان ۽ (3) روسي رسالي ”نِڪون“ ۾ لکيل تاريخ مان. حيرت جو مقام آهي ته روسين کي جيتري تيمور لنگ بابت خبر هئي، اوتري تيمور لنگ کي روس جي باري ۾ ڄاڻ نه هئي.''