cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
املھ رتن
هيءُ ڪتاب ليکراج ڍالومل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 115 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڪوڙي مل سنڌي ساهتيه منڊل، هيءُ ڪتاب ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1943ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
حق ۽ واسطا
سڀ حق ۽ واسطا, حقِ نقل- ڪاپي رائيٽ- پڙتي لپي (copy rights) ليکڪ يا پبلشر پنھنجي ڪتاب، تحرير کي ادبي چوريءَ کان بچائڻ لاءِ يونيسڪو جي 1952ع جي يونيورسل ڪاپي رائيٽ تحت محفوظ ڪندا/ بچائيندا آهن. ان قانون مطابق ڪتاب جو ڪو بہ حصو يا مڪمل ڪتاب ليکڪ يا پبلشر جي مرضيءَ کان سواءِ ڪو بہ شايع ڪري نٿو سگهي. اڄ ڪلھ intellectual property rights تحت تخليقي فن کي محفوظ ۽ ڪاپيءَ کان بچايو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:قانون حق ۽ واسطا زمرو:قانون فڪري ملڪيت
1030ع
ڊسمبر
زمرو:1030ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڀيل
ڀيل: ھيءُ اصل مارواڙ جا آھن، جي سنڌ ۾ خاص ٿر جي پاسي اچي رھڻ لڳا. اھي اصل چوري ڪندڙ ھئا ۽ ھاڻي پوک ۽ نوڪري ۽ پورھيو به ڪن. ديويءَ جا پوڄارا آھن. ھي مئلن کي پوريندا آھن ۽ هر قسم جو ماس حرام يا حلال کائيندا آهن. پنھنجا پاڻ ۾ شاديون ڪندا آھن.
شط العرب
300px
شط العرب جنھن جي معني آھي عربن جي ندي. ان کي آروند رود پڻ چون ٿا جنھن جي معني آهي: تيز درياء اھا 200 ڪلوميٽر ڊگھو درياء آھي جيڪو درياء دجلا ۽ فرات جي سنگم کان، ڏکڻ عراق جي بصرہ گورنري جي شھر القرنا وٽان، شروع ٿي فارس جي سمنڊ تائين واقع آهي جنھن سان ايراني درياء ڪارون پڻ ملي ٿو. ان جي ويڪر مختلف ھنڌن تي 232 ميٽرن کان 800 ميٽرن تائين آھي پوئين ويڪر ان جي ڇوڙ واري جاء تي آھي. ھن ندي جي علائقي م دنيا جو سڀ کان وڏو کجين جو ٻيلو آهي جنھن جو عراق ايران جنگ جي ڪري ڪافي نقصان ٿيو کجور جي پيداوار ۾ تمام گھڻي ڪمي آئي. ايراني ادب م دجلہ کي آروند سڏيو ويندو هو. شاھنامي م فردوسي پڻ ان لاءِ آروند لفظ استعمال ڪيو آھي. پھلوي دؤر ۾ ۽ ان بعد ايراني انقلاب کان پوء بہ ايرانين شط العرب لاء آروند لفظ استعمال ڪيو آهي.
اصحابي جي قبر
سلام جي شروعات ۽ خود حضور صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي زندگيءَ ۾ سنڌ ڏانهن تبليغي جماعتن جو اچڻ تاريخي طور ثابت ٿي چڪو آهي. سنڌ جي -تاريخ- تي هڪ فارسي قلمي نسخي ”گنجينہ جهان نُما“ مان اِها حقيقت هن طرح معلوم ٿئي ٿي ته ”هجرت جي اٺين سال (630 عيسوي) نبي سڳوري، پنج -اصحابي- -اسلام- جي تبليغ واسطي سنڌ ڏانهن موڪليا، -جن- جو اڳواڻ ابو رافع هو. ابو رافع جنهن حيدرآباد (نيرون ڪوٽ) ۾ وفات ڪئي، سندس مزار حيدرآباد ۾ قلعي جي ڀرسان شاهي دروازي وٽ هڪ زيارتگاهه آهي. پنجن ئي اصحابين -ٿوري- ٿوري وقت کان پوءِ رفتي رفتي وفات ڪئي، تنهنڪري سڀني کي هڪڙي ئي هنڌ هڪ ٻئي جي پيرانديءَ سيرانديءَ دفن ڪيائون، جيڪا هڪ ڊگهي قبر جي شڪل ۾ اڄ به موجود آهي. هيءَ اصل ۾ ”اصحابين جي قبر“ آهي، جيڪا پوءِ ”اصحابيءَ جي قبر“ سڏجڻ لڳي. -ان- وقت حيدرآباد (نيرون ڪوٽ) جي شهر مان ڪن ماڻهن ڳجهيءَ طرح -اسلام- قبول ڪيو، انهيءَ واقعي جو تقابلي ثبوت آرنولڊ جي تيار ڪيل ”اسلام جي -اشاعت- جي نقشي“ ۾ ملي ٿو، جنهن مطابق سنه 628 عيسوي (سن 6 هجري) ۾ -ايران- ۽ چين ڏانهن موڪليل تبليغي جماعتن سان گڏ هندستان/ سنڌ ۾ پڻ -اسلام- جي دعوت ڏني هئي.
املھ علم طبي
حوالا
زمرو:ڪتاب
ست سٽا
ست سٽا __(Septet):
”ست سٽا“ هڪ سادو نظم آهي. هن نظم ۾ ست سٽن مان پهرئين جي بيهڪ قافيي جي لحاظ کان ٽن دوهن تي مشتمل آهي. جڏهن ته ستين ۽ آخري سٽ، ٻئي نمبر دوهي سان هم قافيا هوندي آهي، جڏهن ته ان جو وزن فعولن، فعولن، فعولن، فعولن (چار ڀيرا) تي مشتمل هوندو آهي. هاڻي وزن جي پابندي نه ٿي رکي وڃي. سنڌي ۾ استاد بخاري، وسيم سومري ۽ ڪجهه ٻين ڪامياب ست سٽا لکيا آهن. وسيم سومري جي شاعريءَ جو مثال ڏجي ٿو: مون ڀڳل ڪاراهه مان چوڙي لڌي، منهنجي سوچن جي دريءَ مان اوچتو، ريشمي هئي ٻانهن ڪا اڀري پئي، ڪيئن چوان، مون سارڪا ڪوڙي لڌي، سار: جنهن جي مخملي احساس مان، درد جي هئي دانهن ڪا اڀري پئي، ريشمي هئي ٻانهن ڪا اڀري پئي..
ست سري
ست سري لوڪ ادب جي اها صنف، جنهن ۾ ڪي بہ ست سر آيل هجن. هن قسم جي شعر ۾ هڪ ئي بيت ۾ سرن وار رومانوي داستانن وارن اڪثر سرن جو بيان آندو ويندو آهي. ان ۾ بيت جو اهڙو انداز هوندو آ هي، جنهن هڪ بيت ۾ مختلف رومانوي داستانن جو گڏيل بيان ڪيو ويندو آهي، اهڙي بيت کي ست سرو بيت چيو وڃي ٿو. جهڙوڪ مومل راڻو، سسئي پنهون، ڀوري ڦل وڌو، بوبنا جراڙ، ليلا چنيسر، سورٺ راءِ ڏياچ، نوري ڄام تماچي وغيره جي سرن تي چيل بيت.
398ع
ڊسمبر
زمرو:398ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
دين محمد وفائي
مولانا دين محمد وفائي (پيدائش: 4 اپريل، 1894ع - وفات: 10 اپريل، 1950ع) سنڌ سان تعلق رکندڙ پاڪستان جا ممتاز سياستدان، عالم دين، سوانح نگار، صحافي، تذڪره نويس، اديب ۽ خلافت تحريڪ جا سرگرم ڪارڪن ھيا. پاڻ صحافت جي ذريعي انگريز سامراج کان آزادي جي لاءِ ھندستان جي مسلمانن جي ذهن سازي جو ڪردار ادا ڪيائون ۽ مسلمان تشخص کي برقرار رکڻ تي زور ڏنائون.
زندگيءَ جو احوال
دين محمد وفائي 4 اپريل، 1894ع تي سنڌ ۾ سکر ضلعي (ھاڻوڪو شڪارپور) تعلقي ڳڙھي ياسين جي ڳوٺ نبي آباد، ھاڻوڪي پاڪستان ۾ پيدا ٿيا. سندن جي والد جو نالو خليفو گل محمد ڀٽي ھو. . فارسي ۽ عربي جي تعليم حاصل ڪرڻ کان بعد سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي ۾ بطور معلم لاڳاپجي ويا.
صحافت
ڪراچي ۾ مستقل رھائش اختيار ڪرڻ کان بعد پاڻ صحافت جي طرف ڀرپور توجھ ڏنائون ۽ الوحيد ۽ الحزب سان لاڳاپيل رهيا. 1936ع ۾ سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي جي وقت پاڻ الوحيد جو سنڌ آزاد نمبر شايع ڪيائون جيڪو سنڌ صوبي جي تاريخ ۽ ثقافت تي ھڪ دستاويز جي حيثيت رکي ٿو. پاڻ الوحيد اخبار جو ايڊيٽر ۽ توحيد جو مدير پڻ رھيو. مھراڻ رسالي جو معاون رھيو. پاڻ 1919 کان 1946 تائين الوحيد جي معرفت قوم ۽ وطن جي خدمت ڪندو رهيو
تصنيفون
دين محمد وفائي 22 ڪتاب تحرير ڪيا جن ۾ ٽن جلدوں ۾ شايع ٿيندڙ تذڪره مشاهير سنڌ وڏي علمي شان رکي ٿو. ان کان علاوه سندن جون ٻيون تصنيفون ھي آھن:
مھراڻ رسالي جي ايڊيٽوريل بورڊ جو رڪن ھيو ۽ ھن پنھنجو مشھور ڪتاب لطف الطيف مھراڻ پبلشنگ هائوس مان شايع ڪرايو
وفات
10 اپريل، 1950ع تي پاڪستان جو نامور عالم دين، صحافي ۽ خلافت تحريڪ جو ڪارڪن مولانا دين محمد وفائي سکر، پاڪستان ۾ وفات ڪري ويو. وفات وقت سندس عمر 60 سال ھئي..
صحافي
صحافي: : صحافتي لکڻين جي ليکڪ کي صحافي چيو ويندو آهي. صحافيءَ لاءِ اديب هئڻ هروڀرو ضروري نه آهي. صحافيءَ لاءِ مشاهدو ڪرڻ ضروري آهي. صحافيءَ کي صحافت جي زبان لکڻ گهرجي، اديب کي ادب جي زبان ۾ لکڻو آهي. صحافي هڪ اهڙي شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو مختلف خبرون آڻيندو آهي مختلف ٽي وي چينلن ۽ اخبارڻ جي لاء ۽ در در گھمي ڦري مختلف تازيون ترين خبرون ڏيندا آهن انهن جي هن ڪم کي صحافت چيو ويندو آهي۔2005 تائين ته پاڪستان هن شعبي ۾ ايترو اڳتي نه هيو پر هاڻي پاڪستان هن شعبي ۾ انتهائي ترقي ڪري رهيو آهي ۽ اڄڪلهه 30 کان وڌيڪ پاڪستان جا نيوز چینلز آهن۔هڪ صحافي معاشري ۾ بیداري پیدا ڪرڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري سگھي ٿو۽ هڪ خبر کي اتي پهچائي ٿو جتي شايد عام انسان جي لاء ناممڪن هجي.
املھ ماڻڪ
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جي شاعريءَ جو ڪتاب آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 285 صفحا آهن. سنڌي ساهت سوسائٽيءَ هيءُ ڪتاب اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1920ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، سنڌي ادبي بورڊ حيدرآباد سال 1968ع ۾ ڇاپيو.
صحافي
حوالا
زمرو:صحافي
سجع
سجع __(Smoothness):
اصحابي واري سير (اصحابو محمد علي گبربند)
هي گبربند قبل از -تاريخ- جو آهي ۽ ديهه ڏيسوئي، تعلقه ٿاڻي بولاخان ضلعي ڄام شوري ۾اتر ويڪرائي ڦاڪ ″25◦18′52 -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ″67◦54′26 تي موجود آھي. ھي سرڪاري اڻ سروي زمين ديهه ڏيسوئي، ھڪ ڪلوميٽر چوھڙ لڪ کان -اتر- ۾ آھي. ھي گبر -بند- آھي. جيڪو آڳاٽن لوڪن -پاڻي- جي جھل لاءِ ٺاھيو ھو. ھي گبر -بند- ٧٤ ميٽر ڊگھو ھو، جنھن مان ٣٧ فوٽ ڊھي پيو آھي، جنھن جو بنياد ١٠ ميٽر ۽ مٿين -ٽاپ- ٦٠. ٢ ميٽر آهي. اوچائيءَ ۾ ساڍا ست ميٽر آھي. ھن وقت استعمال ھيٺ ڪونه آھي.
1032ع
ڊسمبر
زمرو:1032ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
اصطخري
مشهور مسلمان جاگرافيدان، جيڪو ڏهينءَ صدي عيسويءَ جي پهرئين اڌ جو عالم هو، اصطخري يعني ’پرسي پوليس‘ (ايران) ۾ ڄائو، تنهنڪري ”اصطخري“ سڏجي ٿو. هن شهر شهر گهمي مختلف هنڌن جا حالات گڏ ڪيا. جاگرافيءَ جي گهڻن ڪتابن مان به معلومات گڏ ڪيائين. سن 934ع ۾ پنهنجو ڪتاب ”المسالڪ والممالڪ“ جي نالي سان مرتب ڪيائين، جنهن ۾ سنڌ جو به ذڪر آهي. هن 957ع ۾ وفات ڪئي.
پُل
thumb|سان فرانسسڪو جي مشهورِ زمانه گولڊن گيٽ پُل پُل هڪ اهڙي اڏاوت هوندي آهي جيڪا اچ وڃ ۾ رڪاوٽ ٿيڻ واري ڪنهن شيء جيئن درياهه ، ڪئنال ، سڙڪ يا سمنڊ وغيره کي پار ڪرڻ جي لاء ٺاهي ويندي آهي ته جيئن اچ وڃ ۾ آساني پيدا ڪري سگھجي۔
بائجي شريف
بائجي شريف پني عاقل کان ٻه ڪلو ميٽر اولهه تي نوراجا روڊ تي هڪ وسندڙ ڳوٺ آهي جتي ڌاريجا، ميراڻي، ڀٽا، ڪلهوڙا، دايا ۽ مڱڻهار ذات جا ماڻهو رهن ٿا. هن ڳوٺ ۾ هونئن ته وڏا وڏا استاد، عالم، حڪيم، فنڪار ۽ شاعر پيدا ٿيا آهن, پر ڳوٺ جي عظمت جي اهڃاڻ درگاهه شريف آهي. جتان خليفي محمد صالح صاحب عام خلق لاءِ رشد ۽ هدايت جو سلسلو شروع ڪيو. چون ٿا ته خليفو صاحب ايترو ته متقي، پرهيزگار ۽ صاحب شريعت هو، جو حضرت تاج محمود امروٽي صاحب پاڻ اچي بائجي ڀرسان ڳوٺ گگل ۾ کيس معرفت جي ڄاڻ اتان ئي عطا ڪئي. روحاني امانت سپرد ڪئي بائجي شريف ۾ روحانيت جو سلسلو شروع ٿيو، جيڪو اڃا تائين قائم آهي. مولانا محمد صالح طرفان اهو فيض عام ۽ خاص لاءِ 1942ع تائين جاري رهيو. پاڻ عربي ۽ فارسي جو وڏو ڄاڻو هو. کيس تفسير ۽ منطق تي خاص ملڪو حاصل هو. جيتوڻيڪ پاڻ ڪٿان به باقاعدي فارغ التحصيل نه هو. خليفي صاحب جو استاد مولوي عبدالله ڀٽو هو. بائجي شريف ۾ باقاعدي مدرسو قائم ڪيائين. جتان ڪيترا ناميارا عالم نڪتا، جن ۾ مولوي عبدالمجيد لنجار، فقير ولي محمد، ميان صابل شاهه، حاجي نظام الدين ۽ ٻيا شامل آهن. خليفي صاحب جي عقيدت مندن ۾ڪيترن قبيلن جا ماڻهو شامل هئا. درگاهه بائجي شريف کي وڌيڪ دوام ۽ شهرت خليفي صاحب جي لائق فرزند ميان عبدالستار بخشي، جيڪو 1929ع ۾ ڄائو ۽ پنهنجي والد صاحب جي وفات (1942ع) وقت 12 سالن جو هو، گاديءَ تي ويٺو ۽ جلد ئي پنهنجي بصيرت، ڏاهپ ۽ روحاني فيض سان سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقبول ٿيو. ميان صاحب هاليجوي شريف جو مريد هو. سندس هاڪ ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پکڙجي وئي ۽ هزارين ماڻهو سندس مريد ۽ عقيدت مند بڻيا. سندس روحاني فيض جو اهو عالم هو، جو بائجي شريف ۾ هر جمعي تي ساڻس ملڻ لاءِ ايندڙن جو ميلو متل هوندو هو. وقت جا ڪامورا، وڏيرا ۽ جاگيردار به سندس عقيدت واري حلقي ۾ شامل هئا. هو ماڻهن جي ڪم نه ايندو هو ۽ ماڻهو پنهنجا ذاتي ڏک سک ساڻس ونڊي دعا حاصل ڪندا ۽ مسئلا حل ڪرائيندا هئا. وڏي سياسي بصيرت جو مالڪ هو. سياستدان سندس سياسي حمايت حاصل ڪرڻ لاءِ بيچين هوندا هئا. ميان صاحب پنهنجي وقت جو وڏو حڪيم به هو.
سيد سجاد علي شاھ
سيد سجاد علي شاھ (1933ع کان 2017ع تائين) پاڪستان جو تيرھون منصف اعظم 4 جون 1994ع کان 2 ڊسمبر 1997 تائين رھيو.
حوالا
زمرو:1933ع جون پيدائشون زمرو:2017ع جون وفاتون زمرو:پاڪستان جا منصف اعظم زمرو:پاڪستاني قاضي زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ڪراچي جا وڪيل
سدپاره ڍنڍ
thumb|سدپاره ڍنڍسد سدپاره ڍنڍ سمنڊ جي سطح کان اٺ هزار پنج سو فٽن جي اوچائي اسڪردو شهر کان ڪجھ پري واقع آهي۔ هي خوبصورت ڍنڍ مٺي پاڻي سان لبريز آهي ۽ هن جا ٻه ٽي طرف سنگلاخ ٽڪر آهن۔ سياري جي موسم ۾ هن ٽڪرن تي پوندي آهي ۽ جڏهن گرمين جي شروعات ۾ هي برف پگھرجڻ شروع ٿيندي آهي ته نه صرف انهن جو بلڪه ڪجھ ڪلاڪن جي مسافري تي واقع ديوسائي نيشنل پارڪ کان نڪرڻ وارن قدرتي ندي نالن جو پاڻي  به  وهندو  هن  وڃي هن ۾ ڪرندو آهي ۔
نالي جو سبب
سدپاره بلتي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي ست دروازا  هن جو سبب هي هڪ ديومالائي ڪهاڻي آهي، جيڪا هي آهي: ”جنهن جڳهه هي ڍنڍ آهي اتي صديون پهرين هڪ ڳوٺ هوندو آهي۔ چوندا آهن ته هڪ ڏينهن هن ڳوٺ ۾ ڪو بزرگ فقير جي ويس ۾ ماڻهن کي آزما.ڻ جي لاء آيو۔هن وستي وارن کان کائڻ پيئڻ جي شيء گھري۔ سواء هڪ ٻڍڙي جي ڪنهن به هن جي مدد نه ڪئي۔ هن بزرگ وستي وارن کان ناراض ٿي ڪري انهن کي بددعا ڏني پر گڏوگڏ هي دعا به ڪئي نيڪ بڍڙي جنهن هن جي مدد ڪئي هئي، انکي ڪجھ نقصان نه پهچي۔ دعا قبول ٿي ۽  راتون رات ڳوٺ اٽلي پيو ۽  ان جي جاء پاڻي جو چشمو نڪري پيو ۽ ڏندي ئي ڏسندي هي پاڻي  هڪ  وڏي  ڍنڍ ۾ تبدیل ٿي ويو۔ البته حیرت جي ڳالهه اها ٿي ته جنهن جڳهه نيڪ دل ٻڍڙي جو گھر هيو اتي پاڻي هن سے کان وري رهيو۔ اهڙي طرح هي ٻيٽ اڄ به سلامت آهي.“
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:گلگت بلتستان جون ڍنڍون زمرو:ڍنڍون زمرو:سياحتي جڳهون
لئا تي
thumb| لئا تي 2011 ۾
لئا تي لئا تي (انگريزي ۾:ايل اي اي ٽي) (Lea T) هڪ ماڊل ، جيڪا برازيل سان تعلق رکي ٿي. هوءَ 19 اپريل 1981ع ۾ برازيل ۾ پيدا ٿي هُئي. راندين جي تاريخ ۾ پهرئين ڀيرو، ليئا تي گرمائي اولمپڪس 2016 جي تقريب رونمائيءَ ۾ شرڪت ڪئي، اهڙي ريت هوءَ پهرئين ٽرانس جنس عورت (ٽرانس جينڊر وومن) بڻجي وئي جنهن اولمپڪس جي ميزباني ڪئي.
399ع
ڊسمبر
زمرو:399ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
لئا تي
زمرو:1981ع جون پيدائشون زمرو:1981ء جون پيدائشون زمرو:افراد تراجنسي زمرو:اولاد 1981 (میلادی) زمرو:اهالی بلو هوریزونته زمرو:برازيل جون ايل جي بي ٽي شخصيتون زمرو:برازيلي عورت ماڊلز زمرو:جادوگر تخليق مضمون جي ذريعي تحرير شدهہ مضمون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيئريون شخصيتون زمرو:عورتون تراجنسي زمرو:عورتون دگرباش جنسي زمرو:ماڊل زن تراجنسي
پن
left|thumb|پن پن ٻوٽي جو هڪ حصو هوندو آهي جيڪو زمين کان مٿي هوندو آهي ۽ انجو ڪم روشني جي ذريعي ٻوٽي جي لاء خوراڪ ٺاهڻ آهي. پن سنهو ۽ سڌو هوندو آهي تہ جيئن انجي گهڻي کان گهڻي حصي تي سج جي روشني پئجي سگهي. گهڻو ڪري ٻوٽن ۾ ساھ کڻڻ جو عمل  پنن جي ذريعي هوندو آهي. پنن ۾ خوراڪ ۽ پاڻي بہ ذخيرو ڪيو ويندو آهي.
پن بي شمار شڪلين ۾  هوندا آهن. هي انسانن ۽ جانورڻ جي خوراڪ جي طور تي بہ ڪم ايندا آهن.
املين ۽ موالين جا نقل
هيءُ ڪتاب ڪوڙي مل چندنمل کلناڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 9 پايون ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، وڪٽوريه پريس، لاهور، سال 1892ع ۾ ڇاپيو آهي.
هن نالي سان ٻيو ڇپيل ڪتاب ”ضيا“ جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت هڪ آنو ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. ڪتاب اسلاميه پريس لاهور مان سال 1896ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مصطفائي پريس، لاهور سال 1900 ۾ ڇپيو.
پنھور
پنھور يا پنھوار: قريش خاندان عربن جي نسل مان آھن، جيڪي سندن فتح سنڌ کان پوءِ سنڌ ۾ مقيم ٿئي ويا. ھي حضرت حارثؓ جو اولاد آھن. پنهوارن جي اڪثريت منصوره موجوده سانگهڙ ۽ اروڙسکر جي علائقي ۾ زياده رهائش پذير هئا۔ هي قبيلو مارئي جي لوڪ ادب قصي سبب به مشھور آھن۔ 1692ع هنن جو هڪڙو بزرگ اسڪالر علامه مخدوم محمد هاشم ٺٽوي ؒ 1761ع ڏيھ توڙي پرڏيھ ۾ مشھور آھي۔ ھنن جو ھڪڙو سردار مير پنھوار نالي سنه 1108ھ (سنه 1696ع) ڌاري ميان نصير محمد ڪلھوڙي جي ڏينھن ۾ بکر جي حاڪم کان لشڪر وٺي آيو، جنھن جو سپه سالار سيويءَ جو حاڪم مرزا خان پِني ھو ۽ ميان نصير محمد سان وڙھيو، جو ھن اُتي اچي نالو ڪڍيو ۽ مريد گڏ ڪيا ھئائين. پر پوءِ صلح ٿيو ۽ ميان کي اورنگزيب بادشاھ ڏي ڏياري موڪليائون، جنھن بند رکيس، پر پوءِ سگھوئي ڀڄي نڪتو ۽ وري اچي پنھوارن جي رياست سامتاڻي دادو ۾ کاريءَ جو شھر ٻڌي انھيءَ ۾ رھيو ۽ ھٽڙيءَ جو ڳوٺ پنھنجن مريدن ۽ فقيرن کي ڏنائين. سنه 1113ھ (سنه 1706ع) ڌاري ميان نصير محمد جي مرڻ کان پوءِ سندس پٽ ميان دين محمد سان وري لڙائي ڪيائون،پر نيٺ ھن انھن کي جيتي پنھنجي زيردست ڪيو. اُنھن مان گھڻا پنهوار نڪري ٺٽه شڪار پور ۽ اروڙ سکر ۾ اچي رھيا، جو سندن خاص شھر ھئا؛ ميان يار محمد ڪلھوڙي جي ڏينھن ۾ ڪلھوڙا اُتي به آيا ۽ پنھنجو شھر خدا آباد ٻڌائون ۽ اتان آسپاس سيوستان ۾ پکڙڻ لڳا. پنھوار قبيلو واپار سبب سومرن ۽ سمن سان به ڳنڍيل آھن.
حوالا
۔
1034ع
ڊسمبر
زمرو:1034ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڪوباني
ڪوباني موجوده نالو: عين العرب جيڪو محافظه حلب ۾ واقع آهي۔
تفصيلون
عين العرب جي مجموعي آبادي 54,681 فردن تي مشتمل آهي۔
حوالا
زمرو:شام جا شهر زمرو:شام ۾ شهر زمرو:شهر زمرو:ڪچو
پڙاڏو
سڏ يا پڙاڏو (Echo) هن اصطلاح جي جتوڻيڪ لغوي معنيٰ آواز ۽ ان جي گونج يا پڙلاءُ آهي پر علامتي طور سنڌي ڪلاسيڪل شاعريءَ ۾ ”سڏ پڙاڏي“ کي وڏي اهميت ڏني ويئي آهي. لوڪ شاعريءَ ۾ ”سڏ“ کي شاعري جي صنف طور بہ استعمال ڪيو ويو آهي. اهڙو سڏ، جيڪو محبوب کي، مظلوم کي، مجبور کي، يا وري اتحاد لاءِ گڏ ٿيڻ، ملڻ، لاءِ پڪاريو وڃي ۽ اهو وري پڙلاءُ بڻجي پکڙجي وڃي. شاھ سائين فرمايو آهي تہ: پڙاڏو سوئي سڏ، ور وائيءَ جو جي لھين، هئا اڳهين گڏ، پر ٻڌڻ ۾ ٻہ ٿيا. سائين محمد ابراهيم جويي ۽ جي. ايم. سيد جي خطن جو ڪتاب بہ ”سڏ پڙاڏو“ آهي. ”پڙاڏو سوئي سڏ“ سراج ميمڻ جو ناول جو نالو بہ آهي
بائبل
upright=1.55|thumb|The [[Gutenberg Bible, the first printed Bible]]
حوالا
بائيبل
زمرو:عيسائيت
ايمسٽرڊيم (سلجهائپ)
ايمسٽرڊيم نيدرلينڊز جو گادي جو هنڌ آهي۔
ايمسٽريم (Amsterdam ) جي لاء توهان هيٺين مان ڏسو سگهو ٿا۔
جادو
تاريخ
thumb|کاٻو|جادوگريءَ ۾ ڏائڻين جو تصور جادوءَ جو عمل انساني تاريخ جي اوائلي دؤر جو يادگار آهي. اهو انسان جي محدود علم ۽ تجربي جو دؤر هو، جڏهن اڃا هو فطرت جي واقعن ۽ مشاهدن جي ماهيت کان بي خبر هو. سج، چنڊ، باهه ۽ پاڻيءَ کي ديوتا سمجهندو هو. گوڙ، مينهن ۽ طوفان کي ديون جي آمد، جڏهن ته چانڊوڪيءَ جي سهڻي رات کي پرين جي آمد جي تياري تصور ڪيو ويندو هو. انسان تي پهرين فطري طاقتن جي هيبت طاري ٿي، ماحولياتي ۽ فطري تبديليون، سندس اڳيان وڏيون آفتون ثابت ٿيون. ان زماني ۾ انسان سڀ کان پهرين پنهنجي ڀرپاسي ۾ ظاهر ٿيندڙ ٻاهرين طاقتن کي محسوس ڪيو ۽ کانئن گهڻو متاثر ٿيو. اڳتي هلي هن کي پنهنجي هستيءَ ۽ طاقت جو شعور پيدا ٿيو ۽ هن ٻاهرين طاقتن کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪي سٽون سٽڻ شروع ڪيون. آهستي آهستي انساني عقل جي اوسر ٿي. هن پٿرن ۽ ڪاٺ جي اوزارن ذريعي نانگن، بلائن ۽ ٻين خطرناڪ جانورن کي مارڻ شروع ڪيو. جنهن سان ٻين ماڻهن ۾ به خـودداري ۽ خـوداعتماديءَ جنم ورتو. اهـا خوداعتمـادي انسان جي ذهني حرفت ۽ هنرمنديءَ لاءِ هڪ اهم پيش خيمو ثابت ٿي، بعد ۾ انسان ان ڳالهه تي آماده ٿيو ته جسماني طاقتن کان سواءِ، ٽوڻن، ڦيڻن، منڊن ۽ منترن ذريعي اهڙا ڪارناما ڪرڻ گهرجن، جن ذريعي نه صرف آفتن کي ٽاري سگهجي، پر ماڻهن جو ويساهه به وڌي ۽ ماڻهن کي قائل به ڪجي. اهڙيءَ طرح ٽوڻن، ڦيڻن، ٽڪساٽن جو رجحان وڌيو ۽ ان ويساهه جي ڪري ڪن حرفتي ماڻهن، مختلف ڪرتب ڪري عوام جو عقل چرخ ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ جڏهن انهن ٽڪساٽن، هٿ ناٽن، ٽوڻن ۽ ڦيڻن باقاعدي هڪ فن جو روپ اختيار ڪيو ته ان کي ’جادوءَ‘ جو نالو ڏنو ويو. جادوءَ جي فن جي واڌ ويجهه ۽ ان جو باقاعدي استعمال، انساني تاريخ جي ٻئي يا وچين دؤر ۾ ٿيو. اها انسان جي ذهني ارتقا هئي ۽ عقلمند انسانن پنهنجون اٽڪلون ۽ حرفتون شروع ڪيون، جيڪي عام سمجهه کان مٿاهيون هيون. ائين ئي هن فن جي ارتقا ٿي ۽ ’جادو‘ انسان لاءِ برداشت توڙي مقابلي جو هڪ اهم ذريعو بڻيو.
ايمسٽرڊيم (سلجهائپ)
گڏيل رياست
زمرو:سلجهائپ صفحا
جادو
جادو ۽ مذهب
جادوءَ جي فن جي ترقيءَ جي ڪري، اوائلي مذهبن جو بنياد ئي جادوءَ تي پيو. اهو ئي ڪارڻ آهي جو هيءُ فن هر زماني ۾ هر قوم جي ماڻهن جي عقيدن ۾ داخل رهيو ۽ مختلف ماڻهو مختلف ملڪن ۾ جادوءَ جي مهارت جي دعويٰ ڪندا رهيا. قديم مصر جا پوڄاري ان دعويٰ جي بنياد تي پنهنجي مذهبن ۽ عبادتن جو بنياد رکندا هئا. اوائلي مصري، ويدڪ، بابلي ۽ ٻين روايتن ۾ ديوتائن جي طاقت جو ذريعو ئي جادوءَ تي هو. يورپ ۾ جادوءَ جو رواج به عام رهيو. آفريڪا ۾ ته اڄ تائين مختلف مرضن جو علاج جادوءَ ذريعي ڪيو ويندو آهي. آمريڪا جا ڪي جادوگر، جادوگريءَ کي پنهنجو مذهب تسليم ڪندا آهن، جيڪو آثارِ قديمه جي تحقيق موجب تقريباً 2500 (ق. م) کان مروج آهي. جادو اصل ۾ هڪ نفسياتي اثر آهي، جيڪو جسم ۽ ذهن کي متاثر ڪري ٿو. مثال طور خوف هڪ نفسياتي شيءِ آهي، پر ان جو اثر جسم تي اهڙيءَ طرح ٿئي ٿو، جو سڄو جسم ٿڙڪڻ لڳي ٿو. دراصل جادوءَ سان حقيقت تبديل نٿي ٿئي، پر ان سان انسان جا حواس ۽ جسماني حصا متاثر ٿين ٿا.
سنڌ ۾ جادو
ٻين ملڪن وانگر سنڌ ۾ به جادوءَ جو تصور قديم دور کان موجود آهي. سنڌ جي لوڪ ادب ۾ جنن ڀوتن، جادوگرن، ڏائڻين، ديون ۽ ديوتائن جو ذڪر ۽ جادوءَ جي فن جا شعبدا وڏي شدمد سان بيان ڪيا ويا آهن. ان مان ظاهر آهي ته جادوءَ جي فن جي ترقي ۽ عروج ۾ سرزمين سنڌ به پيش پيش رهي آهي. توڙي جو هن وقت انسان جي ذهني اوسر عروج تي پهچي چڪي آهي ۽ انسان هر شعبي ۾ وڏي ترقي حاصل ڪري چڪو آهي، تنهن هوندي به سنڌ سميت دنيا جي سڀني خطن ۾ اڄ به جادوءَ جو تصور موجود آهي. اڪثر ماڻهو اڄڪلهه محبت ۽ نفرت پيدا ڪرڻ، بدنظر يا دشمن جي حسد کان بچڻ، ڪنهن ماڻهوءَ کي قائل ڪرڻ، دل جي مراد پوري ڪرائڻ، جنن جو واسو ٽارڻ، بيماري دفع ڪرڻ ۽ چوري جي بابت معلومات هٿ ڪرڻ لاءِ مختلف عاملن ۽ ڀوپن کان ٽوڻا ڦيڻا ۽ جادو ڪرائيندا آهن.جادوءَ جي ذريعي ماڻهوءَ لاءِ جِنن ڀوتن يا بدروحن جي مدد سان ڪا بيماري يا مصيبت پيدا ڪرڻ جا جتن ڪيا ويندا آهن، پر اهڙا ماڻهو اڪثر ڪمزور عقيدن جا مالڪ هوندا آهن.
وهم
جادو رڳو وهم ۽ ڪوڙ تي به ٻڌل نه هوندو آهي. اها حقيقت آهي ته ڪي ماڻهو دوکيبازيءَ سان اهو تاثر ڏيندا آهن ته هو پنهنجين ڪرامتن سان جادو ڪري رهيا آهن، پر سندن عمل هٿ جي صفائي، چالاڪي ۽ شعبده بازيءَ تي ٻڌل هوندو آهي. بت پرستي ڪرڻ ۽ تعويذ ۽ ڌاڳا ڪرائڻ ظاهري طور جادوءَ کان بچاءَ جا ذريعا سمجھيا ويندا آهن.
اسلام ۾
جڏهن ته عالمن جو چوڻ آهي ته جادُو، شرڪ جو پهريون ڏاڪو آهي. قرآن پاڪ جي ’سورة الفلق‘ ۾ انسان کي انهن ماڻهن جي شر کان بچڻ لاءِ خدا جي پناهه وٺڻ جي هدايت ڪيل آهي، هن سورة جي آيت نمبر ٽينءَ ۾ ڳنڍين ۾ ڦوڪ ڏيندڙ عورتن (جادو ڪندڙ) ۽ حاسد مردن کان به خدا جي پناهه لاءِ فرمايو ويو آهي. حضرت موسيٰ عليه السلام جي دور ۾ جڏهن فرعون، مصر جا جادوگر گهرائي، ماڻهن کي گمراهه ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته خدا جي حڪم تي حضرت موسيٰ پنهنجي هٿ ۾ جهليل لَٺ کي زمين تي اُڇليو ته لَٺ مان واسينگ نانگ بڻجي پيو. اهو خُدائي عمل هو ته جيئن ماڻهو جادوگرن جي اثرن ۾ نه اچن. هڪ حديث ۾ آهي ته نبي سڳوري صه پنهنجي صحابين کي فرمايو ته ستن برباد ڪندڙ گناهن/ عملن کان بچو:
بوھرا
گجرات ۾ اسماعيلين جي آمد
انھن جي برادري يارھين صدي عيسويءَ جي پوئين حصي ۾ گجرات ۾ قائم ٿي ھئي .ان وقت فاطمي خلافت طرفان ھڪ وفد تبليغ لاء اولھ انڊيا موڪليو ويو هو. يارھين عيسوي صديءَ ۾ ھڪڙو اسماعيلي عالم ۽ واعظ کنڀات ۾ آيو ۽ اتي گجرات ۽ کنڀات جي برھمڻن ۽ ٻين ھندن کي مسلمان ڪري پنھنجي مذھب تي آندائين. سنه 1588ع ڌاري جڏھين مصر جا فاطمي خليفا نڪري ويا، جن سان ھنن جو واسطو ھو، تڏھين گجرات جي بوھرن عرب جي اسماعيلين سان واسطو ڇني ھتي پنھنجو بزرگ يا مُلا داؤد نالي مقرر ڪيو، جنھن جي نالي جي پٺيان سڏبا اچن.
عقيدو
ھنن جون رسمون اڪثر ٻين اثنا عشري شيعن جھڙيون آھن. حج ۽ ڪربلا جي زيارت ڪن، عاشورا ڪن، شيعن وانگي ھٿ ڇوڙي نماز پڙھن، زڪواة ڏين. جمعي جي نماز جماعت ۾ نه پڙھندا آھن. دائودي بوھرا جي داعي المطلق برھان الدين 1965 ۾ ان عھدي تي اچڻ بعد عقيدي م مذھبي ۽ انتظامي زاوين متعلق ڪافي تبديليون آنديون آھن جن ۾ اسلام ۽ جديديت وچ ۾ ھم آھنگي شامل آھي. ھن بوھرا برادري جي اسڪولن جو ڄار قائم ڪرايو جن ۾ اسلام کان سواء غير مذھبي موضوع پڻ نصاب ۾ شامل آهن. ھن برادري جي لاء ھڪ مخصوص لباس بہ لازمي ڪري ڇڏيو. ھنن جي عقيدي مطابق اسلام جا ست بنيادي رڪن آھن اھڙي طرح ھي فاطمي فقه ۾ يقين رکندڙ آھن .اھي ست بنيادي رڪن ھيٺيان آھن : ٻين بوھرا برادرين جا بي دائودي بوھرا برادري وانگر نظرياتي عقيدا آھن.
بوھرن جا قسم
اھي المستعلي اسماعيلي برادري سان تعلق رکندڙ آھن. انھن جو ھڪ سني گروھ پڻ آھي جيڪي سني بوھرا سڏبا آهن. ۽ المستعلي اسماعيلي بوھرن جا ھيٺيان گروھ آھن:
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو: اسلام زمرو:شيعه اسلام زمرو: اسماعيلي زمرو:گجرات، انڊيا
جارج گورڊن بائرن
thumb|Byron, 1830 مشهور رومانوي شاعر -بائرن- جو -جنم- 1788ع ۾ ٿيو. -بائرن- جو پورو نالو جارج گورڊن نوئل -بائرن- (Gerorge Gordon Noel Byron) -بائرن- (1788-1824ع)، -انگريزي- ادب جي رومانوي دور جو مشهور شاعر، پنهنجي بي راهه رويءَ ۽ جذباتي شاعريءَ ۾ رومانيت جو مثال هو. -بائرن- پيدائشي منڊو هو ۽ چئن ورهين جي عمر ۾ پيءُ جي شفقت کان محروم ٿي ويو. هيءُ جوانيءَ ۾ ايڏو ته خوبصورت هو، جو هر عورت جو ڏانهنس ڌيان ضرور ويندو هو. هن ازابيلا مل بينڪ سان 16-1815ع ڌاري شادي ڪئي، جيڪا ناڪام ٿي، -ان- کانپوءِ يورپ هليو ويو. هو هڪ رئيس زادو هو. ’هيرو‘ ۽ ’ڪئمبرج‘ ۾ -تعليم- حاصل ڪيائين. نقادن جو چوڻ آهي ته سندس گهرو ماحول صحيح نه هئڻ ڪري سندس شخصيت جي صحيح -اوسر- ٿي نه سگهي، پر اڳتي هلي هو House of lords جو رڪن ٿيو، هو فرانس جي -انقلاب- کان ايترو ته متاثر ٿيو، جو هن هر عقيدي ۽ هر قدر کي خراب ڪوٺيو. انگريزي شاعريءَ ۾ هو رومانيت پسنديءَ جو نمائندو آهي، رومانيت کي جيڪڏهن بيماري سمجهيو وڃي ته هو -ان- بيماريءَ جو پهريون شڪار چئبو. هو شاعريءَ ۾ پوپ جو حامي ۽ مشهور فطرت نگار شاعر ورڊس ورٿ جو دشمن هو. طبيعت ۽ مزاج جي رنگينيءَ ۽ خودسريءَ جي ڪري کيس ’ادب جو نيپولن‘ به ڪوٺيو ويو آهي. سندس شاعريءَ ۾ خوبين سان گڏ خاميون به آهن. هو پنهنجي شاعريءَ ۾ ڪڏهن به سنجيدگي ۽ توازن قائم رکي نه سگهيو، -ان- ڪري هو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي وچ ۾ ٽنگيل ڏسجي ٿو. 20 صديءَ جي سنڌي شاعريءَ تي يورپ جي رومانوي دور جي شاعريءَ جو چڱو اثر ڏسڻ ۾ اچي ٿو.
حوالا
زمرو:1824ع جون فوتگيون
امن آب حيات
''امن آب حيات، ھي شعري مجموعو سنڌ جي ناليواري مزاحمتي شاعر سرڪش سنڌيءَ جي تخليق آهي، هن ڪتاب ۾ غزل، وايون ۽ بيت شامل آهي. هن ڪتاب ۾ سرڪش سنڌيءَ جي مزاحمتي توڙي رومانوي شاعري شامل آهي. هن ڪتاب جي ارپنا ”هر ساٿ هجي ارپيل مظلوم گهراڻي سان“ ڪئي وئي آهي. هن ڪتاب جو مهاڳ ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ جو لکيل آهي، جڏهن ته ”امن ڌاران عيد“ جي سري سان سرڪش سنڌيءَ جو پنهنجو تاثر ڏنل آهي. پنهنجي پاران قاضي عبدالحئي قائل لکيو آهي. ڪتاب جي بيڪ ٽائيٽل تي سرڪش سنڌيءَ جي اسڪيچ سان ”جيڏو سرڪش ٿيندو آهي“ جي عنوان سان نامور شاعر آثم ناٿن شاهيءَ جي منظوم ڀيٽا شامل آهي، هن ڪتاب جو ٽائيٽل نامور مصور فتاح هاليپوٽي جو ٺهيل آهي، سرڪش سنڌيءَ جي هن ڪتاب ۾ مزاحمت جو عنصر نمايان نظر اچي ٿو. ڊيمي سائيز جي 130 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب کي 1987ع ۾ سنڌڙي ڪتابي سلسلي رتيديري ڇپرائي پڌرو ڪيو، جنهن جي قيمت 20 روپيا آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي ڪتاب
1035ع
ڊسمبر
زمرو:1035ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سيد شفقت حسين شاھ
نوابشاھ سنڌ جي نامورسياسي شخصيت سيد شفقت حسين شاھ سيد نذر شاھ جا فرزند ھيا.
حضرت خواجه ولي مودودي چشتي جي اولاد سادات ڪراني ڪوئٽه بلوچستان کان هجرت ڪري ڪافي تعداد ۾ سنڌ آيا. جن ۾ سيد شفقت حسين شاه جا وڏا به شامل ھيا.
سيد بهادر شاه ولد سيد فيض الله شاھ : سندن جو دور حيات تقريباً ً ( 1735ع) ھيو، سيد بهادر شاھ جا ٻه پٽ ھيا جن جا نالا سيد يعقوب شاھ پھريوم ۽ سيد نذرشاھ پھريوم ھيا، سيد شفقت حسين شاھ ولد سيد نذر شاھ ٻيون سيد نذر شاھ پھرين جي اولاد مان آهن سيد نظر شاھ پھرين جو دور حيات (1778ع) ھو.
سيد شفقت حسين شاھ (رھائش نواب شاھ) PS- 23 کان 28 فيبروري 1985ع کان 30 مئي 1988ع تائين سنڌ اسيمبلي جو ميمبر رهيو، يارھين قومي اسيمبلي 15 - 02 - 97ع کان 12 - 20 - 1999ع تائين رهيا، فيبروري 1997ع تي NA-160- نواب شاھ کان (PML-N) جي سيٽ تان 37951 کڻي ڪامياب ٿيا، PML(N) جي ٽڪيٽ تي آصف علي زرداري جي ڀيڻ PPP جي فريال ٽالپر کي هارائي ڪري ڪاميابي حاصل ڪيائون، سنڌ سيد ايسوسي ايشن جا لائف ٽائيم ممبر به هيا. ھي خاندان ٽن پيڙھين کان سنڌ جي سياست ۾ اهم مقام تي آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستاني سياستدان سنڌي شخصيتون
400ع
ڊسمبر
زمرو:400ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
امنگ (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب -برڪت- علي آزاد ۽ محمد بخش سومري جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 80 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون،ا داره -ادب سنڌ-، جيڪب آباد يونائيٽيڊ پئڪيجز لميٽيڊ، سکر مان سال 1967ع ۾ شايع ڪيو.
جارج ايليٽ
thumb|کاٻو|جارج ايليٽ جي تصوير جارج ايليٽ (George Eliot) انگريزي زبان جي خاتون ناول نگار، جو اصل نالو مئري ائني ايونس هو، جنهن 22 نومبر 1819ع ۾ انگلنڊ ۾ جنم ورتو. هواءَ اعليٰ پائي جي ناول نگار ۽ ليکڪا هئي. ان وقت انگلنڊ جي معاشري ۾ ليکڪ عورتن کي مڃتا نه ملڻ جي ڪري هن پنهنجو نالو بدلائي لکيو. هن 7 ناول لکيا، جن مان هيٺان قابل ذڪر آهن:
ادبي لاڙو
جارج ايليٽ جي تحريرن ۾ حقيقت پسندي ۽ نفسياتي گهرائي موجود آهي. مَئري ائني ايوَنس، رابرٽ ايونس جو ٽيون ٻار هئي. هوءَ تمام گهڻي ذهين هئي. هن جا ناول يوناني ادب تي مبني هئا. هن شروعاتي زندگيءَ ۾ تعليم مشهور عورتن جي اداري (Royal Holloway College, Survey) مان ورتي، جنهن کي هاڻي يونيورسٽيءَ جو درجو حاصل آهي.
ذاتي زندگي
ماءُ جي وفات کان پووءِ هوءَ گهر موٽي آئي، ديهي معاشري کي ويجهو رهڻ ڪري کيس نوان تجربا حاصل ٿيا، اتي هن جي دوستي‘Charles Bray’ سان ٿي، جيڪو انسان دوست ماڻهو هو ۽ خير جي ڪمن ۾ گهڻو اڳتي هو. هو نوان اسڪول قائم ڪندو ۽ ٻيون عوامي ڀلائي جون خدمتون ڪندو رهندو هو.
مذهبي لاڙو
جارج ايلئيٽ مذهب کي شڪ جي نگاهه سان ڏسندي هئي، ان ڪري ‘Charles Bray’ جي گهري دوست ٿي.
حوالا
زمرو:1819ع جون پيدائشون زمرو:1880ع جون فوتگيون
مولابخش ڀرڳڙي
مولابخش ڀرڳڙي' جنم جو ھنڌ : بدين
وفات: ہدين
تعليم مئٽرڪ
پيشو شروع ۾ صحت کاتي ۾ نوڪري ڪيائين، ان کانپوءِ ڪافي ھنر سکيائين، جن ۾ لوھارڪو ڪم، واڍڪو ڪم ۽ ٻيا بہ ڪيترائي ھنر. آخر ۾ دڪانداري ڪيائين
زمرو: سنڌي ماڻھو
جارج اسٽيفنسن
thumb|جارج اسٽيفنسن، انجنيئر ۽ سائنسدان جارج اسٽيفنسن ريلوي انجڻ ٺاهيندڙ، مشهور انجنيئر، جو جنم 9 جون 1781ع تي انگلينڊ جي نارٿ امبرلئنڊ رياست جي وائلم (Wylam) شهر ۾ ٿيو. ننڍي هوندي کان ئي نيو ڪيسل (New castle) ۾ ٻاڦ تي هلندڙ انجڻ تي ڪم ڪرڻ لڳو، جيڪا کاڻين مان ڪوئلي ڪڍڻ لاءِ استعمال ٿيندي هئي، 19 سالن جي عمر ۾ هن اُن انجڻ کي هلائڻ جي قابل بڻائي ورتو.
تعليم ۽ شادي
تعليمي سلسلي کي اڳتي وڌائيندي هن رات جو هلندڙ هڪ اسڪول ۾ داخلا ورتي. ان کان پوءِ جلد هن شادي ڪئي ۽ ضرورتون وڌي وڃڻ سبب کاڻين ۾ ڪم ڪندڙ ملازمن جون جُتيون ٺاهڻ، واچون ٺاهڻ ۽ انهن جا ڪپڙا سبڻ شروع ڪيائين.
شهرت
ٿوري ئي عرصي ۾ سندس غير معمولي ذهانت کي ڏسندي کيس ڪلنگ ورٿ (Killingworth) ۾ ڪوئلي جي کاڻ ۾ چيف مڪينڪ مقرر ڪيو ويو. 1803ع ڌاري اسٽيفنسن کي رابرٽ نالي هڪ پٽ ڄائو، جيڪو اڳتي هلي سندس ڪم ۾ وڏو مددگار ثابت ٿيو. 1813ع ڌاري اسٽيفنسن ڀر واري ڪوئلن جي کاڻين ۾ ڦيٿن تي هلندڙ ٻاڦ جي بائلرن (بٺين) جي جائزي وٺڻ لاءِ دورو ڪيو، جيڪي جان بلينڪن ساپ (John Blenkinsopp) ٺاهيا هئا. جائزي دوران کيس معلوم ٿيو ته کانچي وارن ڦيٿن هئڻ جي ڪري ريل حادثن جا امڪان وڌيڪ آهن. اسٽيفنسن جي ذهن ۾ آيو ته اُن مسئلي جي حل لاءِ ڪو قدم کڻجي.
مهارتي سفر
هن ’ڪلنگ ورٿ‘ جي مالڪ لارڊ راونس ورٿ (Lord Ravens worth) سان صلاح مشوري ڪرڻ کانپوءِ بلوشر (Blucher) نالي هڪ انجڻ ٺاهي، جيڪا ڪوئلي جي 30 ٽن کڻندڙ اٺن ويگنن کي 4 ميل (6 ڪلوميٽر) في ڪلاڪ جي رفتار سان ڇڪي ٿي سگهي. اسٽيفنسن اُن انجڻ مان به مطمئن نه ٿيو. هن انجڻ جي رفتار کي اڃا به وڌائڻ جي ڪوشش جاري رکي ۽ اسٽيم بلاسٽ نالي هڪ انجڻ ٺاهي، گهربل رفتار جو پورائو ڪيو. 1821ع ڌاري هن کي اسٽاڪٽن (Stockton) کان ڊارلنگٽن (Darlington) تائين هڪ ريل روڊ واري پراجيڪٽ جي تعمير جي خبر پئي. هن ڊارلنگٽن وڃي پراجيڪٽ شروع ڪندڙ ائڊورڊ پيز (Edward Pease) کي انٽرويو ڏنو، جنهن کانئس متاثر ٿي کيس ٻاڦ تي هلندڙ ريلوي انجڻ ٺاهڻ جي اجازت ڏني. 27 سيپٽمبر 1825ع تي جڏهن ريل جي پٽڙي تيار ٿي. تڏهن اسٽيفنسن جي تيار ڪيل انجڻ ڊارلنگٽن کان 450 ماڻهو کڻي 15 ميل (24 ڪلوميٽر) في ڪلاڪ جي رفتار سان پٽڙيءَ تي رواني ٿي اسٽاڪٽن پهتي. 1829ع ڌاري لور پول (Liverpool) ۽ مانچيسٽر (Manchester) شهرن جي وچ ۾ 40 ميلن (64 ڪلوميٽرن) جي ريلوي لائين وڇائي وئي ته ان رستي تي هلڻ لاءِ ريل جي ڪيترين ئي انجڻن جو مقابلو ٿيو. ان مقابلي ۾ اسٽيفنسن جي تيار ڪيل نئين انجڻ ’راڪيٽ‘، جيڪا هن پنهنجي پٽ رابرٽ سان گڏجي تيار ڪئي هئي، 36 ميل (58 ڪلوميٽر) في ڪلاڪ جي رفتار سان مقابلو کٽي ورتو. ان کانپوءِ برطانيا، يورپ ۽ اُتر آمريڪا ۾ تيزيءَ سان ريلوي لائينون وڇايون ويون. رستن جي تعميراتي مسئلن، پُلين جي نمونن ۽ انجڻين جي ٺهڻ لاءِ اسٽيفنسن ۽ سندس پُٽ ’رابرٽ‘ جون خدمتون حاصل ڪيون.
انگلينڊ ۾ ڪارخانو
هن انگلنڊ ۾ انجڻن ٺاهڻ جو هڪ ڪارخانو به قائم ڪيو، جيڪو هر سال بهترين 10 انجڻيون جوڙيندو رهيو. اهڙيءَ طرح انگلينڊ سان گڏ ٻين ملڪن ۾ به ريل گاڏين جو رواج پيو. انهن سمورن ملڪن ڏانهن اسٽيفنسن جي ڪارخاني ۾ ٺهندڙ انجڻيون موڪليون ويون. 1901ع تائين تقريباً 145 ريلوي انجڻيون انهيءَ ڪارخاني مان دنيا جي مختلف ملڪن جهڙوڪ: سريلنڪا، هندستان، آسٽريليا، ارجنٽائن ۽ ڏکڻ آفريڪا ڏانهن موڪليون ويون.
وفات
جارج اسٽيفنسن، 12 آگسٽ 1848ع تي وفات ڪئي.
سر
سر (Melody) اهو آواز (لهجو) جيڪو نسن (رڳن) مان نڪ جي ناسن (سوراخن) وسيلي ساهه سان گڏ نڪري ٿو. اصطلاحي زبان ۾ اهو من موهيندر (وڻندڙ) ترتيب ۽ تنظيم وارو آواز ، جيڪو سازن جي وڄت مطابق يا ائين ئي نڙيءَ مان سُريلو نڪري، ان کي ”سر “ چئبو آهي. علم موسيقيءَ (راڳ) مطابق ”سرگم راڳ“ جي ستن حصن (س–ر-گ-م-پ-ڌ-ن) مان هڪ حصي (ڀاڱي) کي ”سر“ سڏبو آهي. ”سر“ لفظ جي شروعات آڳاٽي دؤر ۾ سنڌ کان ٿي. موهن جي دڙي مان بوڙينڊو ۽ چنگ جا ساز مليا آهن، ناچڻيءَ جي مورتي ملي آهي، جنهن مان ثابت ٿئي ٿو ته هتي سر سنگيت عام هو. ان کانپوءِ تاريخي دور ۾ ڏٺو وڃي ته ان جا اُهڃاڻ هندي راڳ ۾ ملن ٿا، جنهن کي هندستاني قديم موسيقي (ٺمري) چئجي، ته بيجا نه ٿيندو. سنڌي زبان ۾ سر جي تاريخ غالباً سومرن جي ڏينهن کان ڏسڻ ۾ اچي ٿي.
حوالا
زمرو:شاعر
رُٿ فائو
ڊاڪٽر رٿ فائو (Dr. Ruth Pfau) سيپٽمبر 29, 1929ع ۾ جرمني جي ڳوٺ ليپزگ ۾ جنم ورتو 1958 ۾ سنڌ آئي ۽ ڪوڙھ جي بيماري جو علاج شروع ڪيو کيس 1988ع شهيد بينظير ڀٽو جي حڪومت ۾ پاڪستاني شھريت ملي هئي انسانيت جي خدمتگار 10 آگسٽ 2017 تي لاڏاڻو ڪري ويئي.
جنم
9 سيپٽمبر 1929ع تي جرمني جي شهر Leipzig ۾ جنم ورتو.
سوانح
جرمن ڊاڪٽر رُٿ فائو هڪ عام ڊاڪٽر ۽ هڪ عام انسان کان گهڻو مٿي درجو رکي ٿي. جنهن پنهنجي زندگيءَ جا 55 سال ڪراچي, سنڌ ۾ رهي، هن مُلڪ مان ڪوڙهه (Leprosy) جي مرض ختم ڪرڻ لاءِ وقف ڪري ڇڏيا. رُٿ فائو ننڍي هوندي کان ئي ڏُکيا ڏينهن ڏٺا، جڏهن هن جي اباڻي علائقي تي فوج جي حملي سبب سندس خاندان کي دربدر ٿيڻو پيو. زندگيءَ جي ڏکيائين سان جهيڙيندي هي جڏهن وڏي ٿي ته طب جي تعليم حاصل ڪري ڊاڪٽر ٿي وئي. 1955ع ۾ پاڻ کي مُڪمل سماجي خدمتن لاءِ وقف ڪرڻ لاءِ سسٽر Nun (عيسائي ڌرم ۾ شادي نه ڪري چرچ يا فلاحي ڪمن کي ڏيئي زندگي وقف ڪندڙ) ٿي وئي. پاڻ 1956ع ۾ Daughters of the Heart of Marry ۾ شامل ٿي، جيڪو فرانس ۾ هڪ ”آرڊر“ ٺهيو هو. ان سلسلي ۾ کيس انڊيا وڃڻو هو ۽ ويزا جي مسئلي سبب کيس صلاح ڏني وئي ته هو پهريان ڪراچي وڃي اُتان ويزا آساني سان ملي ويندس. ڪراچي اچي جڏهن هو پاڻ جهڙي ميڪسيڪن سسٽر ۽ فلاحي ڪم ڪندڙ فارماسسٽ بيرنس سان ملي ته هن جي زندگيءَ جو مقصد ئي بدلجي ويو. بيرنس کيس ٻُڌايو ته هو هن وقت ڪراچيءَ ۾ ڪوڙهه جي مريضن جي رهائش واري علائقي ۾ ڪم ڪري رهي آهي جن جي حالت صفا خراب آهي. جڏهن ڊاڪٽر رُٿ فائو وڃي ڏٺو ته هو اهو عزم ڪرڻ کان رهي نه سگهي ته انهن مريضن لاءِ ڪم ڪبو. هُن نه رڳو پاڪستان پر افغانستان تائين ڪم ڪيو ۽ کيس پاڪستان جي نيشنلٽي سان گڏ ڪيئي قومي ايوارڊ پڻ مليا. سندس هاڻي واري هاسپٽل تي ميري ايڊيليڊ ليپروسي سينٽر (MALI) ريگل چونڪ ڪراچي ۾ آهي. سندس اسپتال جي اسٽاف ۾ گهڻا ئي سنڌي به آهن.“
ٻي عالمي جنگ
عالمي جنگ کانپوءِ جرمني جڏهن جرمني ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو ته ڊاڪٽر رُٿ، اوڀر جرمني مان اولهه جرمنيءَ ۾ آئي ۽ اتي صحت جي شعبي ۾ تعليم حاصل ڪيائين.
ڊاڪٽر رُٿ فائو جا ويچار
سندس چوڻ هئو ته سنڌ جو شهر ڪراچي هڪ عجيب شهر آهي. اڄ هن شهر لاءِ ڪُجهه چوان ته سڀاڻي اُهو سچ نه هوندو. آءُ ماضي جي غير يقيني ۽ تڪڙين تبديلين کي ڏِسان ٿي ته اڄ ڪا به راءِ نه ٿي ڏيئي سگهان ڇو ته سڀاڻي اُن تي ڪو به يقين ڪندو اها پڪ نه اٿم. رڳو اهو سو ضرور چونديس ته هن شهر ۾ پائيدار امن جي ڪوشش ڪرڻ لاءِ ڪو به اڳتي اچڻ لاءِ تيار ناهي. ڏک آهي ته ليڊرشپ صحيح ناهي. هن مُلڪ جي سرڪار سان گڏ هلڻ ڪم ڪرڻ يا ڪا وڏي اُميد رکڻ ڏاڍي ڏُکي آهي. عوام ان ڌوڪي ۾ آهي ته اها سڀ ڌارين جي سازش آهي، جڏهن ته ايئن ناهي. مُلڪ جي غير يقيني صورتِحال جو سبب هتان جا حُڪمران آهن ٻيو ڪو به نه.
ڊاڪٽر رُٿ جا سنڌ جي عورتن جي باري ۾ ويچار
ڊاڪٽر رُٿ فائو جو چوڻ هئو ته هتان جي عورتن ۾ ڏاڍيون صلاحتيون آهن، پر سندن ڀائر ۽ مُڙس ئي انهن لاءِ رُڪاوٽ آهن. اُهي نه ٿا چاهين ته عورتون ساڻن ڪُلهو ڪُلهي ۾ ملائي ڪم ڪن. ڪُجهه وري هتي سماجي ۽ سياسي مسئلا پڻ آهن. حالتن جو به عمل دخل آهي. هن ٻڌايو ته سندس اسسٽنٽ ڪانتا جيڪا ٿر جي وارياسي علائقي مٺي سان تعلق رکي ٿي سا به ڏاڍي هوشيار آهي. ڊاڪٽر فائو چيو ته، آءُ سمجهان ٿي اُها منهنجي جاءِ تي ڪم ڪري سگهي ٿي. آءُ کيس پنهنجو مُتبادل سمجهان ٿي پر هو هتي نه ٿي رهي.
ڊاڪٽر رُٿ جي ڪوششن سان سنڌ ۽ پاڪستان مان ڪوڙهه جو خاتمو
ڊاڪٽر رُٿ فائو چوندي هئي ته اسان جڏهن ڪم شروع ڪيو ته لڳو پئي ڪم ڏُکيو آهي. اُن جا وڏا داستان آهن اُن کي ڇڏيون ٿا قصو ڪوتاهه پر اڳتي هلي 1980ع ۾ WHO جي مدد سان هڪ ٻٽي علاج سان ڪوشش ڪئي ته ڪوڙهه ڪنٽرول ٿيڻ شروع ٿي ۽ اڳتي هلي اها مُڪمل ختم ٿي وئي. 1996 ۾ ته WHO به اهو اعلان ڪيو ته هاڻ پاڪستان ڪوڙهه کان پاڪ آهي.
پاڻ کي سُڃاڻو ۽ سمجهو. زندگيءَ جو ڪو مقصد ٺاهي ان کي پورو ڪيو
ڊاڪٽر فائو چوندي هئي ته آئون اولهه مُلڪن ۾ ڏسان ٿي ته ماڻهن جي صلاحيتن کي پرکيو وڃي ٿو. هو ڇا ۽ ڪيئن ڪري سگهن ٿا اهو ڄاڻڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي. ان کان پوءِ کين راضي ڪري اهو ڪم وٺي فائدا ورتا وڃن ٿا. هتي سنڌ ۾ ظلم اهو آهي ته ٻيا ته ٺهيو پر ماڻهو پنهنجو پاڻ کي به ڏسڻ لاءِ تيار ناهن. هتان جي گهڻائي بنا سوچڻ سمجهڻ جي ڪم ۾ لڳل آهي. جڏهن ته وقت جي گهُرج آهي پنهنجي صلاحيتن کي سمجهڻ ۽ پرکڻ جي. اوهان پاڻ کي ڏسو. پنهنجي صلاحيتن کي سمجهو. پوءِ زندگيءَ لاءِ هڪ چئلنج کڻي اُن کي پورو وقت ڏيو. ڏسو ته ڪيئن نه ٿي اچي تبديلي ۽ اوهان ڪيئن نه ٿا ڪامياب ٿيو. ”پاڻ کي سُڃاڻو ۽ سمجهو. زندگيءَ جو ڪو مقصد ٺاهي ان کي پورو ڪيو“.
لاڏاڻو
ڊاڪٽر رُٿ فائو 10 آگسٽ 1917ع تي 87 ورهين جي ڄمار ۾ ڪراچي، سنڌ ۾ ديهانت ڪري وئي.
حوالا
زمرو:1929ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:شخصيتون زمرو:صحت
ڪونسيپشيون، چلي
ڪونسيپشيون چلي جو هڪ شهر آهي۔ ڪانسيپسيون شهر پيڊرو ڊي والڊيوا پاران قائم ڪيو ويو هيو.
اصغر خان
ريٽائرڊ ايئر مارشل -اصغر خان- سياستدان ۽ پاڪ فضائيه جو سربراهه رهيو آهي. سندس سڃاڻپ هڪ ايماندار سياستدان واري آهي. هو ڊگهي عرصي تائين جي. آءِ. اي جو پڻ سربراهه رهيو هو. اڌ درجن کن ڪتابن جو ليکڪ آهي. اصغر خان 17 -جنوري- 1921ع تي ڄمون (ڪشمير) ۾ ڄائو هو ۽ پختون خاندان سان تعلق رکندڙ برگيڊيئر -ٺاڪر- رحمت -الله- خان -بهادر- جو پٽ آهي. سندس والد پهرين مهاڀاري لڙائيءَ دوران -جنگ- ۾ قيدي رهيو ۽ ٻي مهاڀاري لڙائيءَ ۾ به حصو ورتو هئائين. -اصغر خان- ديرا دون جي رائل انڊين آرميءَ ۾ ڪميشن حاصل ڪئي. 1944ع ۾ هن -برما- ۾ جپانين خلاف فضائي آپريشن ۾ حصو ورتو. بعد ۾ سندس خاندان ڪشمير مان لڏي اچي ايبٽ -آباد- ۾ -آباد- ٿيو. -اصغر خان- بنيادي طرح -بري- فوج جو آفيسر هو. جڏهن -جنگ- لڳي ته ڪيترن فوجي آفيسرن کي انڊين ايئر فورس ڏانهن بدلي ڪيو ويو، انهن ۾ -اصغر خان- به شامل هو. -پاڪستان- ٺهڻ کانپوءِ هو رائل -پاڪستان- ايئرفورس ڪاليج رسالپور جو پهريون ڪمانڊر ٿيو. -اصغر خان- 36 سالن جي ڄمار ۾ ايئر چيف مقرر ٿيو ۽ -ان- عهدي تي 8 سالن (65-1957ع) تائين رهيو. سياسي ڪيريئر: 1971ع کان 77ع تائين ذوالفقار علي ڀٽو حڪومت جي مخالف طور هن اهم ڪردار ادا ڪيو. ڇاڪاڻ جو اهي ٻئي اڳواڻ ذاتي طرح سان هڪ ٻئي سان ٺهندا ڪو نه هئا. 1977ع ۾ جڏهن -پاڪستان- قومي -اتحاد- (پي اين اي) -ڀٽي- صاحب خلاف تحريڪ هلائي ته سندس -پارٽي- -ان- -اتحاد- ۾ شامل هئي. 77ع وارين چونڊن ۾ -اصغر خان- ڪراچي ۽ ايبٽ آباد، ٻن هنڌن -تان- قومي -اسيمبلي- جون سيٽون کٽيون. 1979ع ۾ -ڀٽي- صاحب جي حڪومت کي برطرف ڪرڻ بعد جڏهن ضياءُ -الحق- عام چونڊن جو اعلان ڪيو ته ملڪ جا ڪيترائي ناميارا سياستدان سندس پارٽيءَ ۾ شامل ٿي ويا. ضياءُ -الحق- جڏهن چونڊون ملتوي ڪيون ته -اصغر خان- گهر ۾ نظربند هو ۽ هو پنجن سالن تائين نظربند رهيو. 1983ع ۾ جڏهن ضياءُ -الحق- خلاف سمورين پارٽين جو -اتحاد- -آر- ڊي'>-ايم -آر- ڊي- ٺهيو ته سندس -پارٽي- تحريڪ استقلال به -ان- -اتحاد- ۾ شامل ٿي. 1986ع ۾ جڏهن -اصغر خان- -آر- ڊي'>-ايم -آر- ڊي- کان ڌار ٿيو ته سندس -پارٽي- جي ڪيترن اڳواڻن احتجاج طور پارٽيءَ -تان- استعيفيٰ ڏيئي ڇڏي. -اصغر خان- 85ع جي چونڊن جو بائيڪاٽُ ڪيو پر 88ع جي چونڊن ۾ حصو ورتو پر هو ڪا به سيٽ کٽي نه سگهيو. 90ع ۾ لاهور مان چونڊن ۾ شڪست بعد هن سياست -تان- ريٽائر ٿيڻ جو اعلان ڪيو. سندس پٽ عمر -اصغر خان- جنرل پرويز مشرف جي حڪومت ۾ وفاقي وزير رهيو. ڪابينا مان استعيفيٰ ڏيڻ بعد 2002ع جي چونڊن ۾ حصي وٺڻ لاءِ هن پارٽيءَ جي اڳواڻي سنڀالي ۽ پارٽيءَ جو نالو تبديل ڪري قومي جمهوري -پارٽي- رکيو.عمر -اصغر خان- جو پراسرار حالت ۾ موت واقع ٿيو.
حوالا
زمرو:2018ع ۾ وفات
انقره صوبو
انقره صوبو ( لاطيني: Ankara Province) ترڪي جو هڪ صوبو جيڪو وسطي اناطوليه علائقي ۾ واقع آهي۔
1036ع
ڊسمبر
زمرو:1036ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سعيدالله
سعيدالله جنهن کي پشتون ماڻهون ملا مستون يا ملا ليوني جي نالي سان سڃاڻيندا آهن جانتے انهن کي انگريزن عظيم فقير ۽ چريو فقير جهڙا نالا ڏنا ۔چيو ويندو آهي ته هو هڪ صاحب ڪرامت صوفي بزرگ هو پر ان جي وجه شهرت انگریزن جي خلاف ڪئي ويئي مالاڪنڊ ۾ بغاوت جي سرخيلي هئي جنهن جي وجه ڊيورنڊ لائن جي تقسيم هئي۔
1037ع
ڊسمبر
زمرو:1037ع زمرو:يارھين صدي
سعيدالله
زمرو:مسلم عالم زمرو:پشتون شخصيتون
سرمائيدارانہ نظام
سرمائيدارانه نظام ___(Capital System):
سرمائيدارانه پيداواري تعلقات جو بنياد هي آهي ته سرمائيدار، پيداواري ذريعن جو مالڪ ٿئي ٿو، پر مزدؤرسندن ملڪيت ۾ نٿا ٿين. سرمائيدار، مزدؤرن کي غلامن وانگر نه ڪو خريد ۽ نه ئي وڪرو ڪري سگهي ٿو ۽ نه ئي انهن کي قتل ڪرڻ جو ان کي حق آهي، انڪري مزدؤرذاتي طور تي آزاد آهي، پر جيئن ته هن وٽ پيداواري ذريعا نٿا ٿين. ان ڪري بکيو مرڻ کان بچڻ لاءِ پنهنجي ڪم جي طاقت سرمائيدار وٽ وڪڻي ٿو. پيداواري ذريعن تي سرمائيدار جي قبضي سان گڏ جاگيري نظام ٽٽڻ لڳي ٿو ۽ زمين، هارين جي ملڪيت بڻجيو وڃي ۽ دستڪار، جاگيري جبر کان آزاد ٿي آزادانه طور ڪم ڪن ٿا. پر هي سرمائيداريءَ جي شروعاتي دؤر ۾ ٿيو، پر اڄڪلهه ان جو ڪارج ئي بدلجي ويو آهي. هي موضوع پڻ سنڌي ترقي پسند ادب جو خاص موضوع رهيو آهي. .
امھات المؤمنين (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب محمد عبدالڪريم چشتي شڪارپوريءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 124 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. حڪيم عبدالحق هن ڪتاب جو ڇاپو پهريون، همدرد پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1964ع ۾ شايع ڪيو.
سرمدي نغمو
سرمدي نغمو
سرمائيداريت
اهڙو معاشرتي ۽ معاشي نظام(Socio – economic system) جيڪو جاگيرداريءَ (Feudalism) يا اُن جي رد عمل کان پوءِ وجود ۾ آيو. هي نظام آيو ته جاگيرداري نظام جي ضد ۾ هو ۽ پنهنجي دور ۾ ترقي پسند به هو، پر بعد ۾ گهڻي منافعي جي چڪر ۾ پورهيتن جو استحصال ٿيڻ لڳو. هن نظام طبقاتي فرق کي جنم ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪميونزم جنم ورتو. سرمائيداري نظام ۾ هڪ خاص سرمائيدار طبقو، استحصالي ٿي پوندو آهي. سنڌي ترقي پسند ادب ۾ سرمائيداريت خاص موضوع رهيو آهي. سنڌي اديبن پنهنجي ادب ۾ هن نظام جي سخت مخالفت ڪئي آهي. .
بينن
بينن ( انگريزي : Benin)  اولهه آفريڪا ۾ واقع اهڪ ملڪ آهي۔ هن ملڪ جي اولھ ۾ ٽوگو ، اوڀر ۾ نائجيريا ۽ برڪينا فاسو ۽ نائجر واقع آهن۔ ڏکڻ ۾هن جي ننڍڙي ساحلي لائين خليج بينن سان لڳي ٿي.
1942ع
فوتگيون
زمرو:1942ع زمرو:سال
امنگون
سنڌي ٻوليءَ جي صاحب اسلوب شاعر سيد نياز علي شاهه عرف محسن ڪڪڙائي جو هي پهريون ڪرائون سائيز 65 صفحن جو ڪتابڙو، جمعي خان شيخ، نثار ٽاڪيز- خيرپور ناٿن شاهه ضلعي دادوءَ واري -اپريل- 1960ع ۾ هڪ هزار ڪاپيون ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن جي قيمت صرف 75 پئسا هئي. هڪ خيال جي عنوان سان هن ڪتاب جو تعارف اديب محمد علي ’عيان‘ دائود پوٽي لکيو آهي. هن شعري مجموعي جو انتساب محسن ڪڪڙائي هنن لفظن ۾ ڪيو آهي. ”پنهنجن حريفن جي نالي......... -جن- جون مهربانيون، وسرڻ جون ناهن“. هن ڪتاب تي -استاد- شاعر احمد خان آصف مصراڻيءَ به پنهنجن خيالن جو اظهار ڪيو آهي. هن مجمومي ۾ غزل، نظم، رباعيون، قطعا، مطلع، فرد ۽ قطعه -تاريخ- شامل آهن.
1038ع
ڊسمبر
زمرو:1038ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
1943ع
فوتگيون
زمرو:1943ع زمرو:1943ء زمرو:سال
اليڪساندرڪوپرن
حالات زندگي و فن
اليڪساندرڪوپرن 7 سيپٽمبر 1870ء ۾ روسي سلطنت جي صوبي پینزا ۾ غریب منشي خاندان ۾ پیدا ٿيو۔
ننڍپڻ يتيمي ۽ عسرت میں گزريس۔ ڏهن سالن جي عمر ۾ فوجي اسڪول ۾ تربيت پاتائين ۽ سخت و ڪرخت زندگيءَ جي انهن ڏهن سالن کي فنڪارانه خوبيءَ سان خودنوشت سوانحي ناول جي ٻن حصن ۾ بيان ڪيائين۔ "يونڪر" ناول جيڪو ڪوپرن انقلاب 1917ء جي بعد ترڪ وطن جي زماني (1928ء - 1932ء ) ۾ لکيائين، پنهنجي حقیقت پسندي ۽ نفسياتي ڪيفيتن جي لاهن چاڙهن جي سبب ڪافي مقبول ٿيو۔
بائيڪاٽ
thumb ''بائيڪاٽ (boycott) هي لفظ 1800ع جي ويجهو آئرلينڊ جي هڪ انگريز عامل ڪپتان چارلز سي بائيڪاٽ (Boycott) جي نسبت سان پنهنجي موجوده معنيٰ ۾ استعمال ٿيڻ لڳو. بائيڪاٽ فرد، گروهه، قوم مصنوعات جوٿي سگهي ٿو. هن مان مراد اهو معاشي يا معاشرتي يا نسلي مقاطعه آهي جيڪو ڪنهن فرد يا جماعت جي طرف کان ٻئي فرد يا جماعت جي خلاف ڪيو وڃي. مصنوعات جي صورت ۾ ان جي درآمد ۽ خريداري بند ڪئي ويندي آهي. ڪپتان بائيڪاٽ لارڊ ارن (Erne) جو مختيار ڪار هو. هو لارڊ ارن جي هارين تي ايتري ته سختي ڪندو هو جو آس پاس جي ماڻهن کي هن سان نفرت ٿي وئي ۽ انهن ان سان ۽ هن جي خاندان سان هر طرح جو تعاون ۽ ميل جول ختم ڪيو. ان کانپوءِ جنهن سان به اهو سلوڪ ڪيو ويو اهو ڄڻ ”بائيڪاٽ“ ٿي ويو.''
اليڪساندرڪوپرن
حالات زندگي و فن
ڪوپرن فوجي ملازمت بلڪل تُرڪ ڪري ڪيف ۾ ادبي پروفيسري اختیار ڪئي۔ بعد ۾ (1897ء) ۾ اھا به تُرڪ ڪيائين۔ معمولي ڪاشتڪار بڻجي رهيو۔ هر دور ۾ برابر افسانا ۽ ناول لکندو ۽ شايع ڪرائيندو رهيو۔ 1905ء کان ٿورو پهرئين ۽ انقلاب جي روسي زندگي ۽ آپ بيتي تي مُبني سندس افسانن ۽ ناولن ٽالسٽائي ۽ چيخوف کي پڻ متاثر ڪيو۔ شروع ۾ انقلاب جو حامي هيو، ٻن سالن بعد "تهذيب جي بدحالي" هِن کي بدگمان ڪري ڇڏيو ۽ هو يورپ هليو ويو۔ سترنهن سال بي وطنيءَ جي زندگي ۾ گهڻو ڪري پيرس ۾ گُزارڻ ۽ اُتي جي ڏُکايل آتمائن جي سوانح پڻ پنهنجي خاص دلڪش ۽ فڪرانگيز انداز ۾ لکيائين۔ هن جي ڪثير تصنيفن ۾ "یاما" (طوائف جي زندگي)، "چاندي رات"، نائٽ شفٽ"، سرڪس ۾" ۽"الي سیا" عالمي شُهريت ماڻي۔ 1937ء ۾ روس واپس آيو.
وفات
ڪوپرن جي وفات 68 سال جي عمر ۾ ڪينسر جي مرض ۾ مبتلا ٿي ڪري 25 آگسٽ 1938ء ۾ لينن گراڊ, سويت يونين ۾ ٿي۔
امو کٽي
مزاحيه فنڪار ۽ اداڪار امو کٽيءَ جو پورو نالو -امام- بخش کٽي هو. هن 1938ع ڌاري جيڪب آباد ۾ -جنم- ورتو. سندس خاندان، کٽيءَ جو ڌنڌو ڪرڻ سبب کٽي سڏجي ٿو. امو اڻ پڙهيل هو، ننڍپڻ کان ئي مزاج مطابق مزاحيه لطيفا چوندو هو. سنڌي ۽ -اردو- فلمن جا ڊائلاگ سکي، اداڪارن جهڙا ڪپڙا -پائي- ۽ -تلوار- کڻي ماڻهن کي ڪرتب ڏيکاريندو هو. جيڪب -آباد- جي ننڍن وڏن اسٽيج پروگرامن ۾ پڻ ڪردار ادا ڪندو هو. کيس سنڌي فلمن جي مشهور ڊائريڪٽر حسين علي شاهه فاضلاڻي سنڌي فلمن ۾ متعارف ڪرايو، -جتي- هن پنهنجي فن ۽ قابليت سان ”پرديسي“ ۽ ”عمر مارئي“ فلمن ۾ ڪامياب ڪردار ادا ڪيو. -ان- کانپوءِ -اردو- فلمن ۾ ڪم ڪرڻ جي شوق سان لاهور ويو، -جتي- نامور اداڪارن محمد علي ۽ نديم سان گڏ -اردو- فلمن ”جاگ اٺا -انسان-“، ”-ارمان-“، ”انمول“ ۽ ٻين کوڙ فلمن ۾ ڪم ڪيائين. -امو کٽي- وات سان مختلف قسمن جا آواز ڪڍڻ سبب گهڻو ڪامياب ويو. هن پنهنجي فن ۾ ڪيترائي -انعام- ۽ اوارڊ پڻ حاصل ڪيا. -امو کٽي- 1980ع ۾ وفات ڪئي.
ذ
ذ سنڌي ٻولي جو 24)چوويھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
سرمست
سرمست __(Sar Mast):
”سرمست“ فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي، (سر=مٿو+مست=متوالو، مدهوش، ديوانو)؛ جيڪو عشق ۽ محبت ۾ ڀرپور ۽ ديوانو هجي، يعني اهڙو بزرگ، خدا تعاليٰ جي بندگي ڪندي، جوش ۽ مستيءَ ۾ اچي جهومڻ لڳندو آهي. سنڌ جي صوفي بزرگ ۽ شاعر، ”سچل“ کي ”سرمست“ سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته، هو جڏهن به پنهنجي پالڻهار جي بندگيءَ ۽ ساراهه ۾ مشغول ٿي ويندو هو، تڏهن مٿس الاهي محبت جو اهڙو ته رنگ چڙهي ويندو هو، جو هو بيخود ٿي ويندو هو ۽ اُن وقت دنيا جون شيون ته ڇڏيو، پر پنهنجي جان جي به کيس خبر ڪا نه پوندي هئس. ”سچل“ جو اصل نالو عبدالوهاب هو، مگر سندس مائٽ پيار وچان کيس ’سچو‘ ۽ ’سچيڏنو‘ ڪري ڪوٺيندا هئا، جيڪو پوءِ ”سچل سرمست“ جي نالي سان مشهور ٿيو..
1039ع
ڊسمبر
زمرو:1039ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
امولڪ پرارٿنائون
هيءُ ڪتاب جيئي مل لوڪسنگهه لعلواڻيءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 51 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب گُر سنگت، حيدرآباد، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1927ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، نئشنل پرنٽنگ، ورڪس حيدرآباد مان 1935ع ۾ شايع ٿيو.
سسئي آبري
سسئي آبري (سر)
ر
ر سنڌي ٻولي جو 25)پنجويھون( اکر آھي.
جانجهه
جانجهه ساز جو هڪ قسم آهي، جيڪي گهڻي ڀاڱي پتل يا ڪَنجهي جي مخروطي وٽين يا ڪَٽورين تي مشتمل ٿينديون آهن. جيڪي مندرن ۾ ستسنگ يا ڀڳتيءَ جي موقعي تي وڄايون وينديون آهن.
ساخت
هي ٽَليون جئين ته گول وَٽين وانگر هونديون آهن، ان ڪري انهن ۾ ننڍڙيون لارون وِڌيون وينديون آهن ۽ اُهي ڌاڳن سان ملائي وَڄايون وينديون آهن. جانجهه وَڄائڻ لاءِ ٽَلين جون ٻه جوڙيون ڪم آنديون وينديون آهن. مُک ڀڳت يا راڳي تنبوري ۽ باجي تي ڳائيندو آهي ۽ ٽوليءَ ۾ موجود ٻيا ڀڳت يا راڳي جانجهه ۽ کڙتالون وڄائي ڀڳتي ڪندا آهن. ٿر ۾ جانجهه جي وَٽين کي’ڪانسيا‘ به چئبو آهي. خاص ڪري ڀوپا ماڻهن جي جِن ڪڍڻ واري هڪ وهمي عمل/ عقيدتي عمل دوران چار پنج ڄَڻا گڏجي جانجهه ۽ دهل وڄائيندا آهن. ٿر جا لوڪ فنڪار ۽ ڀڳت عام گيتن، ڪلامن ۽ ڀڄنن دوران جانجهه/ ٽَليون وڄائيندا آهن. موهن ڀڳت کان وٺي ڀُڳڙي ڀڳت تائين سمورن ڀڳتن جي راڳداريءَ ۾ جانجهه يا ٽَلين کي وڏو عمل دخل رهيو آهي.
سطحيت
سطحيت __سپرفيشلٽي_(Superficiality):
ڪنهن نظم يا نثري عبارت ۾ فڪر جي گهرائيءَ جي فقدان کي سطحيت چيو ويندو آهي. موضوع تي سطحي طرح نظر وجهڻ سطحيت ۾ شمار ٿئي ٿو..
ڙ
ڙ سنڌي ٻولي جو 26)ڇويھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
ز
ز سنڌي ٻولي جو 27)ستاويھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1050ع
ڊسمبر
زمرو:1050ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
2016ع سمر اولمپڪس
2016ء گرمائی اولمپکس
2016ء گرمائي اولمپڪس (Jogos Olímpicos de Verão de 2016)، ان جو اولمپڪس ڪميٽي جو سرڪاری نالو Games of the XXXI Olympiad آهي۔ هي اولمپڪس مقابلا 2016ء ۾ برازيل جي شهر ريو ڊي جينيرو ۾ منعقد ٿيندا۔ هي ايڪٽيهون اولمپڪس مقابلا آهن۔
حوالا
زمرو:ريو دي جينيرو ۾ ايڪهين صدي زمرو:برازيل ۾ اولمپڪس زمرو:گرمائي اولمپڪس زمرو:2016ء گرمائي اولمپڪس
جامي چانڊيو
جامي چانڊيو نوجوان دانشور، ڪالم نگار، نقاد, 11 مارچ 1969ع تي ڳوٺ ٺوڙهي بجار، تعلقي قمبر، ضلعي قمبر شهدادڪوٽ ۾ نامور تعليمدان ۽ فارسيءَ جي صاحب ڪتاب شـاعـر، پـروفيـسـر عبـدالـحـئي چانڊيي جي علمي گهراڻي ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
پـرائمـري تعـليـم گـورنـميـنـٽ پـرائـمـري اسڪول علي خان، قمبر مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڇهون ۽ ستون درجو قمبر هاءِ اسـڪـول ۾ پـڙهيـو. وڌيـڪ تعليـم لاءِ 1981ع ۾ ڪيـڊٽ ڪاليـج پيـٽاري ۾ داخل ٿيو. 1986ع ۾ ڪيڊٽ ڪاليج پيٽاري مان انٽرميڊيٽ ڪيائين. 1993ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. ايس. سي (فزڪس) ڪيائين. سنڌي شاگرد تحريڪ جي اڳواڻ جي حيثيت ۾ شاگرد سياست ۾ سنڌ، ملڪي ۽ ايشيائي سطح تي سرگرم رهيو. 1989ع ۾ ٿائيلينڊ ۽ 1990ع ۾ ڀارت ۾ ايشيائي شاگردن جي عالمي ڪانفرنسن ۾ شريڪ ٿيو.
ملازمتي سفر
1995ع ۾ عبرت گروپ آف پبليڪيشن جي ادبي رسالي ماهوار بختاور جو ايڊيٽر رهيو. 1997ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ۾ ايڊيٽنگ ۽ ٽرانسليشن بيورو جو انچارج ڊائريڪٽر مقرر ٿيو، پر سـُـتت ئي استعيفا ڏنائين. 1998ع کان 2002ع تائين روزاني عبرت حيدرآباد جو انچارج ايڊيٽر رهيو. روزاني ڪاوش، ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي ويءَ سان هڪ ڪالم نگار ۽ ميزبان طور وابسته رهيو. مختلف ملڪي ۽ بين الاقوامي ادارن ۽ يونيورسٽين ۾ مهمان استاد ۽ تربيتڪار طور ليڪچر ڏيڻ سان گڏوگڏ ايشيا، آمريڪا ۽ يورپ جي پندرهن کان وڌيڪ ملڪن جا تعليمي، مطالعاتي ۽ سياسي دورا ڪري چڪو آهي.
مڃتائون
جامي چانڊيي کي اي. پي. اين. ايس طرفان ٻه ڀيرا (2000-1999ع ۽ 2002-2001ع) سنڌي ٻوليءَ جي بهترين ڪالم نگار ۽ مضمون نگار طور اوارڊ ملي چڪا آهن. 2004ع کان پاڪستان جي چئني صوبن ۾ مختلف سياسي پارٽين جي ڪيترن مرڪزي، صوبائي ۽ مقامي اڳواڻن کي سياسي تربيت ڏئي چڪو آهي، جنهن ۾ صوبن جا ايم. پي. اي ۽ ايم. اين. اي شامل هئا. سياست ۽ سياسي مئنيجمينٽ جي هڪ ماهر طور سنڌ توڙي پاڪستان ۾ سندس مڃتا آهي. جامي چانڊيو، سول سوسائٽيءَ جي ملڪي سطح جي ڪيترن ادارن جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جو ميمبر ۽ ڪجهه عالمي ۽ ڏکڻ ايشيائي ٿنڪ ٽينڪس جو سرگرم ميمبر ۽ مهمان اسڪالر به رهيو آهي.
موجوده سرگرميون
هي هن وقت هڪ تحقيقي، علمي ۽ تربيتي اداري ’سي پي سي ايس‘ (سينٽر فار پيس اينڊ سول سوسائٽي) جو ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر آهي ۽ ان اداري طرفان انگريزي ۽ سنڌيءَ ۾ شايع ٿيندڙ تحقيقي ۽ فڪري جرنل ٽه ماهي ’فريڊم‘ جو ايڊيٽر آهي.
بابا بھار بخش خان
ڪٿڪ ڊانس ماسٽر -بهار- بخش خان ولد حاجي قـطـب الـديـن خـان 1902ع ۾ ريـاست -بيڪانير- هندستان ۾ -جنم- ورتو. -بهار- بخش خان طبلي وڄائڻ جي فن جي سکيا غلام حسين خان عرف گامي خان کان ورتي هئي، جيڪو دهلي گهراڻي جي بابا سڌار خان (طـبـلي نـواز) جـي اولاد مــان هــو. -بهار- بخش خان ڪٿڪ جي تربيت -بنارس- گهراڻي جي جانڪي پرڪاش کان ورتي. -بهار- بخش خان'>-بابا -بهار- بخش خان- طبلي جو تمام وڏو ماهر رهيو آهي، سندس گهڻو وقت سنڌ جي برک گائڪ ۽ راڳي خانصاحب خير محمد خان سان گذريو. -بهار- بخش خان'>-بابا -بهار- بخش خان- جا ڪيترائي شاگرد آهن، -جن- ۾ -استاد- مهر الدين خان ڪٿڪ، هزاري لال اگروال ڪٿڪ، سندس ننڍو -ڀاءُ- محمد صديق، مرحوم اڪبر حسين سمراٽ ۽ ٻيا ڪيترائي ڪٿڪ ڊانسر شامل آهن. گنگا نگر، جگجيت ۽ چترا سنگهه، جــنــهـن فـتـح مـحـمـد جي اڪيڊميءَ ۾ سکيا ورتي، اهو فتح محمد پڻ بـابـا بـهـار بـخـش خـان جو شاگرد هو. فلم انڊسٽري جي ڊانس ڊائريڪٽر بابا عاشق حسين جو فرزند پڻ سندس شاگرد رهيو. بابا -بهار- بخش 22 -جنوري- 1979ع تي وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه فقير محمود بخاريءَ جي مزار پٺيان آهي.
س
س سنڌي ٻولي جو 28(اٺاويھون) اکر آھي.
ش
ش سنڌي ٻولي جو 29)اڻٽيھون( اکر آھي.
س
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
ش
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
بابا بنکنڊي مھراج
''مهراج بابا بنکنڊيءَ جو جنم 1763ع ۾ شري رامچند شرما گور برهمڻ جي گهر ۾ ٿيو. سندس نالو ٻالچند رکيو ويو هو. نَوَن (9) سالن جي عمر ۾ ئي علم حاصل ڪري بَن (جهنگ) ڏانهن رخ ڪيائين. جيئن ته هن حياتيءَ جو گهڻو وقت اتي گذاريو هو، ان ڪري سندس نالو ٻالچند مان ڦيرائي ”بنکنڊي“ رکيو ويو.''
زندگي
''هي هندستان جي پٽيالا رياست جي مهاتما ميلارام کان سکيا وٺي سندس شيوڪ ٿيو. نيپال ۾ جتي سندس ڌوڻي آهي، اُتان ٿيندو، ٽالپرن جي دؤر ۾،بابا بنکنڊي مهراج 60 سالن جي عمر ۾ سال 1823ع ۾ سکر ۾ آيو. هو ذات جو برهمڻ ۽ اداسي پنٿ هو. ”اداسي پنٿ“ مڃڻ وارو سڄي عمر شادي نه ڪندو آهي. هن کي سنڌوءَ جي پيٽ ۾ ساڌ ٻيلي واري ٽڪري ايتري ته وڻي وئي، جو اتي دونهين دکائي ويهي رهيو. توڙي جو هو سڄي سنڌ گهميو هو. هن ماڻهن کي ڪنهن به خاص پوڄا جي هدايت نه ڪئي، برعڪس ان جي هر ڪنهن کي آزادي هئي. ان جو پتو هن مان ملي ٿو ته بنکنڊي مهراج جي آستاني ساڌ ٻيلي ۾ اڄ تائين ڪيترن ئي قسمن جا مندر جوڙيل آهن، جن مان ديوي ماتا مندر، شو مندر (شوالو)، گڻيش مندر، هنومان مندر، وشنو مندر ۽ بابا سريچند جو مندر موجود آهن. بابا بنکنڊي مهراج سؤ سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. هن وقت ساڌ ٻيلو سنڌ ۾ هندو ڌرم وارن جو اهم تيرٿ آهي، جيڪو سکر ۽ روهڙيءَ جي وچ ۾ سنڌو درياهه جو ٻيٽ آهي.''
حوالا
زمرو:1763ع جون پيدائشون
1041ع
ڊسمبر
زمرو:1041ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڀريا روڊ
ڀريا روڊ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي نوشھروفيروز ضلعي جي ڀريا تعلقي جي صدر مقام ڀريا شھر کان 9 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي نيشنل ھاء وي (اين 5) تي واقع ھڪ ننڍڙو شھر آھي.
حوالا
زمرو:نوشهرو فيروز ضلعو