شاهه_مردان_شاهه_ثاني
گهوڙن جو شوق گهوڙا پالڻ يا گهوڙي ڊوڙ سندن شوق رهيو ، سندن اصطبل ۾ ڪيترن ئي قسمن جا ڀلي نسل جا گهوڙا آهن، ڪراچي جو ريس ڪورس گرائونڊ سندن دم قدم سان آباد هو. سندن ان شوق تي ڪافي تنقيد به ٿيندي هئي پر پاڻ وڏي دانائي سان انهن کي لاجواب ڪري ڇڏيندا هئا ته گهوڙا پالڻ يا ڊوڙائڻ امير ۽ بادشاهن جو ڪم آهي ، غريبن جو ناهي ، هرڪوپنهنجو ڪم ڪري. هونئن نبي پاڪ ﷺ جن جو به فرمان آهي ته گهوڙو پالڻ کپي ، بهشتي جانور آهي. 1977 ۾ جڏهن پاڻ انٽرڪانٽينٽيل هوٽل ۾ نظر بند هئا ته ڀٽي ملاقات بعد ريس تي پابندي جي ڳالهه ڪئي ، پاڻ فرمايو ته ائين اسان وٽان ڀلن گهوڙن جو نسل ختم ٿي ويندو، تو شراب تي پابندي وڌي آهي ته بند ته ڪونه ٿيو ، رڳو مهانگو ٿيو آهي. نامياري صحافي اطهر سهيل لکيو آهي ته هڪ اجلاس ۾ صدر ضياءُ ، محمد خان جوڻيجو۽ پير سائين جن گڏ هڪ اجلاس ۾ آيا ، مختلف ميمبرن جيڪي تقريرون ڪيون ، انهن مان گوجره جي MPA مسٽر حمزي ، گهوڙن جي حوالي سان پير سائين جن تي تنقيد ڪئي ، اختتامي تقرير ۾ پير سائين جن فرمايو ته اسان جي هڪ ساٿي گهوڙن جي شوق جي حوالي سان مون جي شوق تي تنقيد ڪئي آهي ، منهنجو نانا حضرت رسول اڪرم ﷺ ۽ منهنجو بزرگ حضرت علي عليه السلام گهوڙن سان محبت ڪندا هئا ، قرآن مجيد ۾ به ” فالموريات قدحا“ سان گهوڙن جي تعريف ٿيل آهي، اسان پنهنجي نانا جي سنت تي عمل ڪريون ٿا ، جنهن کي سنت سان نفرت آهي ، ان تي لعنت وجهون ٿا“ سندن ان خطاب سان محفل ۾ سناٽو ڇانئجي ويو ، ڪنهن کي وري ڳالهائڻ جي جرات نه ٿي. سندن بزرگن مان حضرت پير سائين روضي ڌڻي ۽ پير سائين تجر ڌڻي به گهوڙا ڊوڙائيندا هئا،. نبي پاڪ ﷺ جن جي حوالي سان بخاري شريف ۽ ترمذي شريف ۽ سيرت شامي  ۾ اچي ٿو ته سنه 5 ۽ 6 هجري ۾ سندن اڳواڻي ۾ ٽي دفعا گهوڙن جي گوءِ ٿي ، سنه 6 هجري ۾ پاڻ ڪريمن ان جو انتظام فرمائي ، گهوڙن کي ٻن قسمن ۾ ورهايو، سنهي چيلهه وارا ۽ ٻيا. اصيل گهوڙن لا۽ گهڻو مفاصلو ( حيفه کان ثنية الوداع تائين) پنجهه ڇهه ميل ، ۽ ٻين لا۽ ٿورو مفاصلو ( حيفه کان مسجد بني زريق تائين) هڪ ميل رکيو ويو، هن گوءِ ۾ حديث جو راوي حضرت عبدالله بن عمر پاڻ به شامل هو ۽ هي مقابلو حضرت ابوبڪر صديق جي گهوڙي کٽيو ستارن سان دلچسپي سياست جي حوالي سان حضرت پير سائين سردار ڪافي پيشن گويون ڪيون پوءِ اهي ڪافي پوريون ٿيون، ان کي باري تعالى جي ڪرم نوازي ڪوٺين ٿا ته منهنجي زبان مان نڪتل ڳالهه کي پورو فرمائي ٿو، باقي جيڪي ماڻهو انکي جي ايچ ڪيو يا علم نجوم سان ڳنڍين ٿا ان لاءِ سندن هن وضاهت کان وڌيڪ ڪهڙو جواب ٿي سگهي ٿو. ”مان ڪو نجومي ناهيان ۽ نه ئي پيشن گويون ڪندو آهيان، حقيقت هي آهي ته مان سياسي حالات ۽ ٻين سڀني معاملن جو ڪامن سينس جي بنياد تي تجزيو ڪندو آهيان، جيڪو نتيجو سامهون ايندو آهي ، اهو اوهان ( صحافين) جي اڳيان پيش ڪندو آهيان، ان کان علاوه مون وٽ معلومات جو ڳجهو ذريعو ڪونهي ۽ نه ئي ڪا ڳجهي ايجنسي ٻڌائي ٿي“ منهنجي معلومات جو سڀ کان وڏو ذريعو مون وٽ اچڻ وارو هر قسم جو ملاقاتي آهي، جن کان مان معلومات حاصل ڪندو آهيان، مون وٽ جڏهن ڪي اخبارنويس ايندا آهن ته انهن کي ڪنهن سوال جو جواب ڏيڻ کان پهرين منهنجو اهو ئي چوڻ هوندو آهي ته ڪا نئين معلومات يا ڪم جي ڳالهه مونکي ٻڌايو. ياوري هي لفظ ته. جيڪي ڳالهيون ماڻهن جي سمجهڻ ۾ نه اينديون هيون، اهي ماڻهو سمجهندا هئا ته پيرصاحب تي الهام ته ٿئي ڪون ٿو ، استخارو ته هو ڄاڻي ئي ڪونه ٿو، اهي يقينن ستارا هوندا. ان ڪري ستارن جون ڳالهيون ماڻهن چوڻ شروع ڪري ڏنيون ، مون ته ڪڏهن دعوى نه ڪئي آهي. بهرحال پاڻ فرمايو ته مان هندوئن وانگر ستارن کي پنهنجو مذهب نه سمجهندو آهيان، هي منهنجي سماجي گپ شپ جو حصو آهي. درگاه شريف جي ڪتبخاني ۾ ڪيترن ئي ڪتابن سان گڏ علوم نجوم ۽ فلڪيات به ڪتاب آهن ، جن جي حاشين تي پاڻ فٽ نوٽ لڳايا اٿن ، ان موضوع تي دنيا ۾ ڪوبه ڪتاب ايندو هو ته پاڪستان ۾ سڀ کان پهرين حضرت پير سائين جن وٽ پهچندو هو، ممبئي ۾ سندن هڪ دوست آهي ، فلڪيات جو وڏو ماهر آهي پاڻ ان سان رابطي ۾ هوندا هئا ۽ مختلف ڪتاب به گهرائيندا هيا. ان جي سکيا بابت سندن چوڻ آهي ته حيدرآباد دکن جو هڪ مولوي صاحب هو، اهو ڪاروباري شخص هو، ان کي اسان مولوي صاحب سڏيندا هئاسين ، شروع ۾ ان کان سکيو، پوءِ ڪتابن مان سکيو، پر هونئن علوم نجوم سان دلچسپي پاڪ آرمري سکر جي مالڪ مرزا افضل حسين جي ڪري ٿي، اهو سٺو پامسٽ هو۽ ٿورو گهڻو نجوم پڻ ڄاڻندو هو. فوٽوگرافي ٻين شوقن وانگر هي شوق به سندن سماجي زندگي جو حصو رهيو ، 1946 ع ۾ انگلينڊ کان ان شوق جي ابتدا ٿي ، اهو زندگي جي وڏي عرصي تائين رهيو، صحافين جڏهن اسلامي حوالي سان ان جي متعلق پچيو ته فرمايائون فوٽو فوٽو هوندو آهي ، بت بت هوندو آهي ، اسان پوڄڻ جي لاءِ ٿوروئي تصويرون ڪڍندا آهيون. رانديون رانديون ، انساني صحت جي لاءِ انتهائي ضرور ي آهن ، ان سان ماڻهو چست ۽ چوبند رهي ٿو، پيرسائين سردار پنهنجي نوجواني واري دور ۾ راندين ۾ گهڻي دلڇسپي رکندا هئا ، ايستائين جو ڪرڪيٽ جا سٺا رانديگر هئا. 1953 ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ جي سڀ کان وڏي ٽورناميٽ جي قائد اعظم ٽرافي ۾ پاڻ سنڌ جي ٽيم جي قيادت ڪيائون، جيڪا بهاولپور ۽ سنڌ جي درميان ڊرنگ اسٽيڊيم بهالپور ۾ کيڏي وئي.ان ميچ ۾ بهاولپور جي پاران مشهور ڪرڪيٽر حنيف محمد سينچري ٺاهي هئي ، اهو حنيف محمد پيرسائين سردار جي حوالي سان هي يادون اوري ٿو. ”پير سائين پاڳارو ڪرڪيٽ جو وڏو شوق رکندا هئا ، جڏهن انگلينڊ پڙهڻ ويا ته اتي به کيڏندا هئا ، هتي اچڻ بعد باقاعده هڪ ٽيم به ٺاهي هئائون ، جنهن ۾ مون سميت ان دور جا ڪيترائي ٽيسٽ ۽ فرسٽ ڪلاس جا رانديگر شامل هئا، پيرسائين جي رهائش ڪراچي جيم خاني جي سامهون ڪلب روڊ تي هوندي هئي ، پاڻ پنهنجي بنگلي ۾ باقاعده نيٽ لڳايو هو جتي اسان پريڪٽس ڪندا هئاسين ، ۽ حيدرآباد ۾ راڻي باغ ۾ ميچون کيڏيون. اها ميچ جنوري 1956 ع ۾ پاڪستان جي دوري تي اچڻ واري ايم سي سي جي ٽيم خلاف کيڏيائون. حنيف محمد کي پيرسائين جن اهو مشورو به چڱي ريت ياد آهي ، جڏهن 1954 ع ۾ انگلينڊ جي دوري تي وڃڻ کان اڳ ڏنائون ته اوهان انگلينڊ وڃو پيا ، جتي جهڙ جي ڪري روشني گهٽ هجي ٿي ، اهڙي حالت ۾ بيٽنگ ڪرڻ آسان ڪونهي، ان ڪري اوهان هتي پريڪٽس جي دوران ان وقت ٻيهر بيٽنگ ڪريو ، جڏهن مغرب جو وقت ٿيڻ لڳي ۽ روشني گهٽجڻ شروع ٿئي ، تانته انگلينڊ وڃو ته اهڙي صورتحال ۾ پريشاني نه ڏسڻي پوي.