cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منٺار فقير راڄڙ
ٻالجتي
جئين ته فقير صاحب پنهنجي والدين جا ننڍا فرزند هئا تنهنڪري کيس گهر ۾ لاڏ ڪوڏ سان نپايو ويو پاڻ ننڍي هوندي کان حليم سلڇڻا ۽ هد کان وڌيڪ خوبصورت هئا، ليڪن کين ظاهري تعليم بلڪل ڪانه ملي ڇو جو ان وقت تعليم عام مروج ڪانه هئي پاڻ جڏهن ڳالهائڻ لائق ٿيا ته امومن هڪ ڏهر جا ڪجھ لفظ آلاپيندا هئا فقير صاحب جي ولادت کان ڪجھ ڏيهن پوءِ هڪڙا چار درويش دروازي تي آيا ۽ اچي صدا هنيائون ته جيجان اسان کي ڏاڏي جي زيارت ڪراءِ اهڙي طرح ٽي دفعا اها صدا هڻندا رهيا ، فقير صاحب جي والده فقير صاحب کي پينگهي مان کڻي دروازي تي آئي ، ۽ انهن مان وڏي فقير ٻارڙي کي هنج ۾ وٺي ۽ وات ۾ پڪ وجهي هئين چئي روانا ٿيا ته هي منٺار فقير ڪنگور وارو هتي آيو آهي هن جو ادب ڪجو هي دنيا ۾ مشهور ٿيندو.
جواني ديواني
جڏهن پاڻ سن بلوغت کي رسيا ته اڪثر گوشه نشين رهندا هئا ۽ تمام گهٽ ڳالهائيندا هئا جيڪڏهن ڪا ڳالھ چوندا هئا ته شعر ۾ چئي ويندا هئا ، سندن طاقت ۽ جواني جو اندازو هن ڳالھ مان لڳائي سگهجي ٿو ته ڪيترائي ڀيرا سرحل واھ جيڪو فقير صاحب جي ڳوٺ کان هڪ ميل تي آهي پنجويھ ٽيھ فوٽ ويڪرو آهي واھ تان ٽپي ويندا هئا خوشحالي طاقت ۽ زمينداري هوندي هئي پر سندن طبيعت ۾ غرور ۽ تڪبر نه آيو هڪ دفع سندن ڀاءُ ميان پرچي کين چيو ته فلاڻي ڪڙيي تي وڃي بٽئي ڪري اچو انهي ڪڙيي جي سار سنڀار به سندن هٿ هيٺ هئي پاڻ هارين جو حصو هارين کي ڏنائون باقي سڀ غريبن ۾ ورهائي ڇڏيائون انهي واقعي مان سندن دنيا سان لاطمعي جو اندازو لڳائي سگھجي ٿو.
ذڪر بيعت
جئين ته سندن وڏا اصل کان ئي حضرت مخدوم نوح عليه رحمته جن جا مريد هئا ۽ پاڻ به حضرت پکن ڌڻي عليه رحمته جي دعا سان تولد ٿيا هئا جڏهن حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه ”راهونڊ“ راهونڊ هالا شريف کان اوڀر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي آهي ان وقت اُتي تمام گهڻو گهاٽو جهنگ هو ، اُتي جنگهلي جانور به گهڻا رهندا هئا راهونڊ کي پکا شريف پڻ چيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته پاڻ اُتي پکا اڏي عبادت ۽ زيارت ۾ مشغول رهيا ان ڪري کين پکن ڌڻي پڻ چيو ويندو آهي. پاڻ حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه جن جوڳ پچائڻ لاءِ چلا ڪشي ڪري رهيا هئا ۽ اها خبر جماعت ۾ عام ٿي ويئي هئي. حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه جڏهن جوڳ پچائي واپس هالا شريف پهتا ته جماعتون هال شريف زيارت لاءِ روانيون ٿيون ، فقير صاحب جن به هال شريف روانا ٿيا اُتي کين اهو خيال آيو ته ذڪر بيعت وقت حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه جي حاضري ۾ هڪ سيّد هو، پاڻ ان کي چيائون ته آئون ذڪر وٺندس ان سادات جواب ڏنو ته ذڪر بند آهي. فقير صاحب کين چيو ته مون تي مهرباني ٿئي شاھ صاحب چيو ته ڇوڪرا تون ڪير آهين پاڻ چيائون ته آئون راڄڙ آهيان ۽ ناري ۾ رهان ٿو. شاھ چيو ته آئون وڃي ٿو عرض ڪريان پوءِ کٽن تنهنجا ڀاڳ شاھ صاحب وڃي حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه کي عرض ڪيو پاڻ يڪدم پڇيائون ته ڪير آهي ، شاھ صاحب وراڻيو ته راڄڙ آهي پاڻ فرمايائون ته ڪٿي جو آهي شاھ صاحب چيو ته ٿري ڇوڪرو آهي ، پاڻ چيائون ته سڏ ڪريو. شاھ صاحب يڪدم سڏ ڪيو فقير صاحب جن آيا ۽ حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه نظرون ملائي کين ذڪر تحليل ڏنائون. پاڻ ذڪر تحليل وٺي واپس ٿيا ته شاھ صاحب ۽ سڄي جماعت کين مبارڪ ڏني ته ڇوڪرا تون وڏي قسمت وارو آهين ، جو سڀن کان پهرين ذڪر ورتو اٿئي ۽ پاڻ واپس ڳوٺ پهتا
سندن شادي
انهي سال فقير صاحب جي ڀائرن ميان پرچي ۽ ميان حافظ پنهنجي برادر مان فقير صاحب جي شادي ڪرائي. هڪ دفعي مخدوم امين محمد سائين جن ناري جي سفر تي نڪتا ۽ پاڻ راڙ ۾ صحب چانهيون جيڪو حاجي عثمان چانهين کپري واري جو ڏاڏو هو. (سندن ڀاءُ حافظ به هڪ درويش ٿي گذريو آهي) انهن جي دعوت تي پهتا ته کين واپس هالا شريف وڃڻ جو اشارو مليو پاڻ تياري ڪيائون اها خبر سڄي جماعت ۾ پکڙجي ويئي ڪافي ماڻهو رستا وٺي زيارت لاءِ بيٺا. فقير صاحب جن زيارت لاءِ نه وڃين سگهيا ڇو جو سندن وڏي ڀاءُ ميان محمد حافظ جي طبيعت ناچاڪ هوئي. پکن ڌڻي جيئن واپس هالا شريف پهتا ته جلد ئي بقا جي مُلڪ ڏي روانا ٿيا ، انهي واقعي جو فقير صاحب جن تي وڏو اثر پيو.
عشق جي چوٽ
فقير منٺار اڃان جواني ۾ مس رسيو ته حضرت عشق جي لپيٽ ۾ اهڙو سوگهو ٿيو جو مڙس عشق جي چنبن ۾ ڦاسي پيو. حقيقت هئين آهي ته ، ذات جا ڀيل ڳوٺ ڍيڳاري ذات لهڙيا تعلقو سودرو (جيڪو هينئر هندستان انڊيا ۾ آهي) مزدوري سانگي ڳوٺ کاڻي ۾ اچي ويٺا انهن ۾ هڪ ڇوڪري جيڪا صورت ۽ سيرت ۾ پنهنجو مٽ پاڻ هئي جنهن جي به ان ڇوڪري تي نظر تي پئي ، ته اهو پنهنجي پر ۾ مٿس ڇڪن ٿي تي پيو اُن ناز ڀري صورت تي اٽڪل ڇاونجاه ڄڻا عاشق ٿيا. فقير صاحب جو هڪ شعر آهي جنهن ۾ ڇاونجاه ڄڻن جا نالا آيل آهن پر افسوس جو پورو شعر هٿ نه اچي سگهيو صرف چند سٽون مليون.
اتھاس جا آواز
ھن ڪتاب ۾ دنيا جي ڪجهه فلسفين ۽ ڏاهن جون چونڊ تقريرون، انٽرويو، خط ۽ ڪهاڻيون ڏنل آهن، جيڪي انعام شيخ سهيڙي ترجمو ڪيون آهن. ڪتاب جي ڇاپي وغيره جو تفصيل هيٺينءَ طرح آهي: ڇاپو پهريون، آڪٽوبر 1997ع، ڪمپوزنگ، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي، ڇپائيندڙ سنڌ پبليشنگ هائوس ڪراچي، اسڪيچ: حفيظ قاسماڻي ۽ مُلهه هڪ سؤ ٽيهه روپيا؛ هن ڪتاب جو مهاڳ ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ جو لکيل آهي.
منٺار فقير راڄڙ
عشق جي چوٽ
اچي ساماڻي اوچتي ناز ڀري نينگر جنهن تي مڙئي عاشق ٿيا ڇاونجاه ڇوڪر مهت مليو منٺار کي جنهن ڇيهو ڪيو ڇوڪر
اتھاس جا آواز
حوالا
زمرو:ڪتاب
منٺار فقير راڄڙ
عشق جي چوٽ
فقير صاحب به انهن ڇاونجاه ڄڻن مان هڪ هو گويا اها هڪ عشق جي بازي هئي کٽڻ هارائڻ ٻين جي هٿ ۾ هو. فقير صاحب جو هڪ شعر انهي حقيقت جي عڪاسي ڪري ٿو، عشق بادشاھ آهي بادشاهن کي تخت ڇڏائي عاقلن کي ناچو ڪري نچايو اٿس ، فقير صاحب جي حوالي جيڪو ڪڙيو هو ان جي سموري پيدائش ڀيلن جي حوالي ٿي. آخر اهو وقت آيو جو فقير صاحب کي پهريون انجام مليو ، پاڻ اتي پهتا ۽ مائي به انجام مطابق آئي ۽ پاڻ به ڏسڻ پسڻ ۾ موهت ٿي ويا تان جو رات جا اٽڪل (3) ٽي اچي ٿيا ، اتي کين نفساتي خواهش ٿي ، ته کين اُٺن ۽ گهوڙن جي هلڻ ۽ ذڪر ڪلمي جي تنوار ٻڌڻ ۾ آئي ، جي سڌا پاڻ ڏانهن پي آيا ، ۽ اهو آواز ٻڌائون ته مخدوم امين محّمد سائين جن اچي رهيا آهن ۽ پاڻ هڪدم اٿيا ۽ مائي کي چيائون ته وري سڀهاڻي ملنداسون اڄ مهنجو مُرشد اچي رهيو آهي ۽ پاڻ واپس وريا ۽ سڄو ڏينهن انهي ڳالھ تي سوچيندا رهيا ته مرشد سائين ته دارالبقا ڏانهن ويا آهن. هي ماجرا ڇا آهي آخر وري ٻي رات ٿي ۽ وري انجام تي ويا ۽ مائي به آئي ۽ وري ساڳئي وقت تي کين نفسياتي خواهش ٿي ته وري ساڳيا اُٺ ساڳيا گهوڙا ۽ ساڳئي ذڪر ۽ ڪلمي جي تنوار. پاڻ چيائون ته انجام واري جاءِ مٽائجي ۽ سڀهاڻ رات وري ٻي جاءِ تي ملنداسون ، ائين چئي پاڻ روانا ٿيا ۽ ٻيو ڏينهن به انهي خيالن ۾ رهيا ته هي آهي ڇا. آخر ٽي رات به ساڳي حالت ٿي ۽ صبوح جو ڀيلن لڏو کنيو، واپس پنهنجي ملڪ روانا ٿيا ۽ فقير صاحب جن به پيڇو ڪيو ، رات ٿي لڏي ڍاٻو ڪيو ، فقير صاحب جن به ڪنهن کٻڙي هيٺان سمهي رهيا ، صبح جو لڏو ناري جو آباد علائقو ڇڏي ٿر جي وارياسي علائقي ۾ روانا ٿيا ۽ پاڻ نا اميد ٿي واپس وريا ۽ اچي جتي هينئر سندن درگاھ آهي اُتي ويهي رهيا ، پاڻ سڄي رات نفسياتي خيالن ۾ رهيا ۽ پوئين رات ساڳئين وقت تي کين ننڊ جي جهير آئي ، خواب ۾ ڇا ڏسن ته حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه گهوڙي تي چڙهي اچي رهيا آهن ۽ پاڻ اُٿي گهوڙو ورتائون سائن لهي فرمايو ته گهوڙي کي ڇڏي ڏيو توهين هيڏانهن اچو ۽ پاڻ اچي جتي فقير صاحب ويٺا هئا اتي ويٺا ۽ هڪ ڪتاب ڪڍي فقير صاحب کي ڏنائون ته پڙھ پاڻ جواب ۾ عرض ڪيائون ته قبله سائين آئون پڙهيل ڪونه آهيان ، پاڻ فرمايائون ته پڙھ اسين توکي پڙهايون ٿا ۽ پاڻ ڪتاب جي هر هڪ سٽ تي اڱر رکي پڙهندا ويا ۽ فقير صاحب پٺيان پڙهندو رهيو فقير صاحب کي هي ڪلام پڙها يائون.
ٿلھ ؛        لاهي ويھ مَ لڏ هل ته پهچين هوت کي ڪم نه ايندئي ڪيچ ري ڪا ٻي اڏاوت اڏ ڀنڀا هن ڀنڀور جا نيئي رسائيندئي کڏ ٻانڀڻ عشق ٻروچ جو بيٺو ڪرئي سڏ هل ته ڪيچ قبول ٿئين هت رلاءِ مَ هڏ متان منجھين ”منٺار “ تون ڏينهن وڃنئي ٿا ڏڏ
اهو ڪلام پڙهائڻ کان پوءِ ڪتاب ڏيئي فرمايائون ته هاڻ اسين اوهان سان گڏ آهيون ماشا الله ۽ پاڻ گهوڙي تي سوار ٿيا ۽ جتي هينئر سندن مزار آهي اتي اچي فرمايائون ته هي اوهان جو مڪان ميخانو آهي ۽ پاڻ روانا ٿيا. فقير صاحب جن گهوڙي جي واڳ وٺي اڳ ۾ ڊڪندا هليا ۽ انهي حالت ۾ سندن اک کُلي ته پاڻ کي پگهر ۾ شم ڏٺائون صبح جو اکر شناس ٿي پيا ۽ ڀٽائي صاحب جو رسالو رواني سان پڙهڻ لڳا ۽ پاڻ شعر چوڻ به شروع ڪيائون جو لکندا به پاڻ هُيا ۽ پڙهندا به هيا جيڪو به شعر هڪ دفعوزبان مان نڪرندو هو ته اهو دل تي ڇپجي ويندو هو پاڻ افاقي ۽ الهامي شاعر ٿي پيا ۽ مٿن مستي جو جذبو وارد ٿيو جو جڏهن به ننڍ جي جھير ايندي هُين ته حضرت پکن ڌڻي رحمته الله عليه جن جي زيارت ٿيندي هئي ۽ وري انهي جذب ۽ (سيرسياحت)جلال ۾ اچي ويندا هئا. فقير صاحب جن پوءِ سگهوئي دائود فقير سان گڏ سودري روانا ٿيا سودري پهچڻ کان پوءِ فقير صاحب انهن ڀيلن وٽ ويو ۽ ڀيل فقير صاحب جن جا طالب ٿيا ۽ خدمت ڪرڻ لڳا ۽ پوءِ پاڻ اتان اجمير شريف روانا ٿيا جتي خواجه غريب نواز جي زيارت کان مستفيض ٿيا.
سندن وفات
جئين ته فقير صاحب جن پنهنجي حياتي ۾ پنهنجو مقبرو ۽ ان جي لحد مبارڪ ٺهرايو هئائون ڪڏهن ڪڏهن ڪجه وقت اُن ۾ سمهندا به هئا ان مان ثابت آهي ته پاڻ موت کي هر وقت ياد رکندا هئا. (1)هڪ شوال سن 1353ھجري عيد الفطر نماز پڙهي عزيز اقارب ۽ سڄي جماعت کي مڪان تي وٺي آيا ۽ پنهنجي آخري آرام گاھ تي بيهي کين چيائون ته هي جاءِ اسان جي آخري جاءِ آهي ۽ پاسن ۾ به جايون ٿينديون جيڪي آئون پنهنجي ٻنهي پوٽن کي ڏيان ٿو. ڇو جو سندن فرزند سندن حياتي ۾ وفات ڪري ويو هو تنهن ڪري ، سندن وڏي ڀائٽي حاجي مير حسن کين چيو ته الله سائين توهان کي وڏي حياتي عطاڪي اهڙيون ڳالهيون ڇو ٿا ڪريو. پاڻ فرمائيائون ته آئون هاڻي توهان وٽ صرف ڏھ ڏينهن آهيان مون گهُري محرم جي ڏهين تاريخ هئي پر هاڻ ٿي شوال جي ڏهين ، جيئين ته پاڻ پنهنجي هڪ مرثئي ۾ چيو اٿن.
ماھ محرم جي ڏهين تاريخ تي شل دم ڏيان حُب رکي حُسنين ڏي روئندي هتان راهي ٿيان
نائين شوال تي کين معمولي بخار آيو ۽ پاڻ شام جي وقت پنهنجي سڀني عزيزن ۽ ڳوٺ وارن کي گهُرايائون ۽ کين چيائون اسان کي پنهنجي مُلڪ وڃڻ جي خوشي آهي ۽ پُٺيان روئجو متان ۽ نيڪ نصيحتون ۽ دعائون ڪيائون سومهڻي مهل سڀني کي چيائون ته هاڻي وڃي آرام ڪريو اسين به آرام ٿا ڪريون. ٻيا سڀ ويا هليا ليڪن سندن وڏو پوٽو فقير ولي بخش مرحوم کان پڇيائون ته رات ڪيتري آهي، پاڻ جواب ڏنائون ته پهر کن رات آهي پاڻ وضُو ڪيائون ۽ فقير ولي بخش مرحوم کي چيائون ته کير پياريو. ان وقت فقير ولي بخش جن کين کير آڻي ڏنو پاڻ کير پي سولا ٿي سُتا ۽ چيائون ته هاڻ اسان جي مٿان ٽپڙ وجهي ڇڏيو ۽ پاڻ ڪلمون پڙهڻ شروع ڪيائون ۽ ڪلمي پڙهندي پڙهندي سندن دم پرواز ٿي ويو ( انا الله و انا عليه راجعون)
سندن شاعري
منٺار فقير جو شعر آفاقي ۽ اِلهامي آهي. منٺار شعر جي ڪيترن ئي صنفن ۾ ڪلام چيو آهي جئين ته ڪافي ، بيت ، مدح مولود مناجات، مرثيو ، ڏهر ثي حرفي لولي وغيره هتي اسين هي ڳالھ فخر سان لکون ٿا ته سڄي سنڌ جي گذريل شاعرن مان ڪلام جي تعداد تي نظر وجهبي ته سچل سرمست کان پوءِ ٻيو نمبر منٺار فقير کي ڏبو ته وڌاءُ نه ٿيندو.
پاڻ چار رسالا مڪمل ڇڏيا اٿن.
سندن ڪيترو ئي ڪلام قلمبند نه ٿي سگهيو ۽ عام محفلن ۾ ٻڌ جي ٿو جنهن جي گڏ ڪرڻ لاءِ ڪوشش جاري آهي. اِلهامي شاعر منٺار فقير جي شاعري مان ڪجھ بيت هيٺ ڏجن ٿا.
بيت 1 اول نام الله جو ، جو خالق خالقڻهار قادر رب ڪريم ، سو جل جلال جبار وصف ۽ واکاڻ کان آهي پري تنهنجو پار ڳڻي ڳڻيندو ڪيترا ، ان جا معجزا ”منٺار“ صاحب رب ستار ، ٿيو راضي رب رسول تي
3 واري ڳول وجود ۾ ته تو ۾ ٻولي ڪير مجھئي تيرت تڪيو تون پري پاءِ م پير الانسان سري واناسره جنهن منجھ ڦند نه ڦير متان منجهين ”منٺار“ تون ڇڏ ٻولي جو ڀير سمجھي لهج سوير ته الک تو هي کي اوڏڙو
4 الکه تو هي کي اوڏڙو تون پري پير م پاءِ تو ۾ سر سميع جو تون دئوڙي دل سين لاءِ ونحن اقرب اوڏڙو الکه توهي کي آھ ”منٺار“ پنهنجي من جي هئن کي هٽاءِ غير غئين جو لاھ ته عين وڃي اثبات ٿئي
5 عين وڃي اثبات ٿئي جنهن منجھ حال حلاج پاڻ پسڻ کان پري ٿيئي تڏهن صورت سرتاج غير جنهن سين گم ٿئي اهو ڪر علاج ته ڏاتر بخشئي ڏاج ، کڻي مردن جي منزل جو
7 محبتي منٺار چئي انهي ريت رهن جو پسڻ ڪارڻ پرين جي ٿا سر صدقي ڪن باغ بهشت جا جنتون ترڪ ڏنائون تن طالب الدنيا مخنث ڪر خلق ڦٽو کدڙن طالب الموليٰ مذڪر ٿيءُ مرد منجھان مردن سڃاڻج حرف حديث جو ائين چيو محبوبن محبت ۾ ”منٺار“ تون ڏج پساه پرين جيڪي انهيءَ اهنڃاڻ عاشق چئجي اُن کي
8 ڪر ياد پنهنجي رب کي جنهن توکي اُپايو مٽي سنديءَ مُٺ مان توکي باري بنايو پوءِ پاڻيءَ مان پيدا ڪري توکي هادي هلايو هنر حرفت ڪيتري توکي صاحب سيکاريو ”منٺار“ پنهنجي من سين سو سدا ساراهيو ڳايو وڃايو ڪج تعريفون تنهن رب جون
11 ڪر ياد پنهنجي رب کي اندر ساھ پساھ بنا ياد يار جي تنهنجو ٻيو نه وسيلو واھ اِن ويسر سندي وير ۾ لکين ٿيا گمراھ تون تون سندي تسبي منٺار پڙھ مداھ هو هو ڪر همراھ ته وڃين سفر ۾ سکيو ٿي
12 هت حاڪم اڳه به هزار هئا پر ڪھ ته ويا ڪاڏانهن هرگز هت نه رهڻو تون به ويندي تاڏانهن ”منٺار“ پنهنجي من سين جن سڃاتو الله سرهو ٿئي ساھ جڳ جڳ رهن جيئرا
13 واھ قدرت واحد سندئي چئو قبلي چوڌارا ڪئين زمين ڪئين فلڪي سج چنڊ ڪتيون تارا جيڪي خلقي خلقڻهارا ، سو معلوم اٿئي منٺار چئي
14 واحد وڏائي تنهنجي جا مون آهي لائي من ته هادي تنهنجي حڪم سان اکيون ٿيون ڏسن ته هي جي ڪن ڪپار جا سببا تو سڻن زبان تنهنجي زور سين چپ ڏند ٿا چرن اڱڙا تنهنجي احسان سين هٿ پير ٿا هلن جڏهن صاحب ساھ کسيو وٺي تڏهين بازيون بسم ٿين وڃيو مٽي گڏجي مٽي سين منجھ واري جي ورڪن يا موليٰ ”منٺار“ چئي تون آهين قادر ڌڻي ڪُلن ڳڻي ڇا ڳڻجن ڪئين عجب تنهنجا اهڙا
15 توريءَسرت نه سمجھ ڪا توريءَ نه ٿئي اُڪلاءُ توريءَڪنڌي منهنجي ڪانه ڪا توريءَنه وسيلو واھ يا موليٰ ”منٺار“ چئي تون هادي ٿيءُ همراھ آهين تون الله ڪُل قدرت جو ڌڻي
16 ڪلمي جي ڪنجيءَ سان ڪرُف قلب جو کول سٽون سڪ جي سور جون اندر ٻاهر ٻول فاذ ڪروني اذڪر ڪم دل ترازيءَ تول ”منٺار“ مالڪ ملڪ جو آهي قادر تنهنجي ڪول ڳوٺ وسيون مَ ڳول الکه تنهنجي اندر ۾
17 الکه تنهنجي اندر ۾ صاحب رب ستار ونحن اقرب اليھ من حبل الوريد ، ڪر انهي آيت اعتبار منٺار موڳائي ڇڏي پنهنجو هُوش ڪجان هُشيار ته واحد تو کان وار ، پرور پري ڪين ڪي
18 پرور پري ڪين ڪي توکان رازق رب رحيم آهي ڪک پن ۾ ڪلتار سو قادر پاڻ ڪريم والله بڪل شيءَ محيط ٿو آگو چوي عليم جي ” منٺار“ سڃاڻي ميم ته احد توکي عين ٿئي
20 هي هو هادي هيڪڙو جان ڪيو مطالع مون ڪلمون لاالله الاالله جو پڙهي پروڙيو سون ته ريءَ خدا ٻيو ناھ ڪي جنهن کي چئجي ڏون آءُ پڻ آهيان ڪين ڪي تون رب آهين تون ” منٺار “ پنهنجي من مان ماري ڇڏج مون عرش آسمان ڀون ، آهي هونگ مڙيائي هيڪڙي
21 بحر بلاول جو چڙهيو دل مٿي درياھ موج مٿاهين ٿو ڪري البيلو اوڙاھ واقف گهرجي وير جو ميربحر ملاح سو تڙ سرور شاھ مان ڪري ”منٺار“ کي
22 مان ڪري ”منٺار“ کي سوتڙ سرور شاھ ڏسي ٿو ڏاتار جو اسم نام الله افضل اٻوجهن کي آهي رند رسولي راھ ساقي سرور شاھ آهي آب حيات جو
23 آهي آب حيات جو ساقي سرور گهوٽ جتي واھ وحدت جو وهي چڙهندڙ چوٽان چوٽ منگتا اور نه موٽ وڃ ته واصل تون ٿئين
24 چئو تون الله هيڪڙو سمجهي سرت ساڻ ذڪر پڙهڻ ذات جو آهي اجرڻ جو اُهڃاڻ ته پارس منجهان پاڻ هوند سڄوئي سون ٿئين
25 راڳه ڪجي ڪلياڻ جو ڀلو منجھ راڳن جنهن جي سوز سڻڻ سان ٿا جوش گھڻا جاڳن مان مُٺي ”منٺار“ چئي برھ ذرو ڀاڳن موٽي جن ماڳن رم انهي راھ سان
27 پهاڙي پريت کي ٿي سڀ دم سڌاري تنهن جي تند تنوار تون وجود ۾ واري ”منٺار“ پنهنجي من ۾ اُداس نر تئون نهاري جو اندر اجاري سو صيقل هڻ ته صاف ٿئي
28 پهاڙي پياس يار جيءَ منهنجو من ماري ڪيو مڃ دلبر دل کسي ويو ڪري سرير ۾ سڃ اَٿم يار عجيب جي اڪنڊ ۽ ٻي اُڃ برھ لائي ڀُنڃ مون مُئي سين ”منٺار“ چئي
29 جيسي پياس پهاڙي راڳني ، تيسي پياس ميري من ڪي لنئون صنم سون لڳه رهي تار ميري تن ڪي صورت سجن ڪي موھ ڳئي ”منٺار“ نون
30 جيسي پياس پهاڙي راڳني تيسي پياس ميري من پاس لنئون صنم سون لڳه رهي تار طلب ڪي تاس اڪ وار ملن ڪي آس مجڪون” منٺارو“ ڪهي
31 ڪونسيو ڳاءِ قلب مان پنهنجو هوش ڪري هشيار رکج انهي راڳه تي اندر جو اعتبار ”منٺار“ پنهنجي من ۾ ڪر ويسھ جو ويچار ته پريون پار سڪ سچائي جي رکين
32 روپ ڪري چئو راڳني قربئون ڪسوري دلڙي ڏجان دوست کي سنت سموري ”منٺار“ تنهنجي من جي هوند پوءِ ٿئي پوري اي مقصد منظوري مان ملئي محبوب کان
33 روپ ڪري چئو راڳني ڳاءِ تلنگ جي تان هستي هئڻ وجود ۾ ڪاوڙ ڇڏ ڪان پوءِ ”منٺار“ محبت جو ماسو ملئي مان عشق ملئي احسان مل سان ملي ڪينڪي
35 چئي ڪيڏارو ڪربلا جو ياد ڪجان تون ڏينهن علي جي اولاد تي مرغ وٺو مينهن موليٰ جو ”منٺار“ چئي نبيھ ٿيڙن نينهن سورهيه سيد شينهن عاشق ٿيو الله جو
37 ڪوهيارل ڪيا ڪامڻ جادو جيءَ ۾ وسرن ڪين وجود مان جي هتان هوت ويا مونکي سندن ”منٺار“ پل پل پور پيا هلنديس آءُ هِيا ويهنديس ڪين سرتين وچ ۾
38 ڪوهيارل ڪوري منهنجا جيرا جگر جدا ڪيا لائي باھ برھ جي چت اندر چوري مان مِلان ”منٺار“ چئي ڏونگر سڀ ڏوري وڃان گهوٽ مٿان گهوري ، ڏيان سر سيج رڻ ۾ صدقو
39 آءُ سُتي هو هليا ڪشيو ڪيچيئڙن اٿيس ويل عصر جي ته هاڃو ڪيو هوتن مونکي گهڻيون ”منٺار“ چئي اوقاتون اچن پڄاڻا پرين ڏيندس باھ ڀنڀور کي
40 آهيان تنهن جي آسري جنهن جو جوڙيو جڳه جهان ڪاهي ڏسنديس ڪيچ کي جو موچارو مڪان پسان مان پنهوءَ کي جو سر ڪردو سلطان سو آرياڻي اڳواڻ ، مان مُٺي ”منٺار“ چئي
41 جبلڙا جواب ڏي آءُ ٿي پڇان ڏس ڏونگرڙا ڏيکار مون گهوٽ پنهل جو گس جي آءُ مليس ”منٺار“ چئي ته توکي چوندس جس ڪريان وڃڻ سان وس ، پسان مان پنهون کي
43 سارنگ آيو سنڀري ڪئي مينهن ملاري چئو قبله ڪئين چيز ٿيا سبز زمين ساري کيڙن کيٽ خوشيء مان حرص ڪيو هياري آءُ پڻ اُڃاري ريءَ محبوبن ”منٺار“ چئي
45 سورٺ ساز سڻڻ سان ، وسري مون ويئي سڻندي سرير ۾ اچي پرت ڳنم پيئي مرڪائي ”منٺار“ چئي سو ڏان ڳنئي ڏيئي مال مٿو ٻئي ملڪ تنهن جي منگتا
46 سورٺ ڪئين سوين ڪيون کي منٿون مڱڻهار ته ڏيئين بدل ڏياج جي هيرا لعل جواهر تڏهن منگتي ڪيو ”منٺار“ چئي اتي پڻ انڪار ڪيس ڌڙ سسيءَ کان ڌار ، مٿو کڻي موٽيو
47 بسنت راڳ بناءِ تون سمجھي سرت ساڻ سڀ سٽائون سڪ جون ثابت تون سڃاڻ ”منٺار“ موليٰ جي محبت ۾ پڻي ڪجانءِ پاڻ عاشقن اهڃاڻ ، ٿيا مثل مٽيءَ خاڪ جي
48 کنڀاٽ چئي خيال سان ويهي ڪر واکاڻ تهڙو مورهون ناهي ملڪ ۾ جهڙو پين پاڻ قمر مهتاب ”منٺار“ چئي سڪن لاءِ سڄاڻ سورج سنديس آڻ ، اٺئي پهر ادب ۾
51 پوربيا پري ويا سامي سمجھائي مادر ماري آهيان آئون سندن ڦوڙائي الله آديسين کي من واحد ورائي شل پير اچن پائي ، مون اڱڻ ”منٺار“ چئي
54 جيئن جوڳ نماڻي راڳڻي تئين هير نماڻي هوءِ ڪي مشڪل جا ڏينهن ”منٺار“ چئي هئي لاءِ جدائي جوءِ تنهن وقت پڃاڻان پوءِ رانجھن رنگپور ۾ مليو
55 انهي ورھ مونکي ماءُ ! وڌو مامري عشق يار عجيب جي چوري ڪيس چري ريءَ ملڻ”منٺار“ چئي وينديس مفت مري ان ڳڻتي منجھ ڳري ، وينديس کپي خاڪ ٿي
56 آسا ڪر الله جي جو ڏيڻ جو ڏاتار آهي ڏيندڙ ڪُل کي ڏيھ ڌڻي هر وقت هروار منڱا سدا ”منٺار“ تون سون سڃاڻي ستار ته ڏسين ڪونه ڏڪار ، جي در داتا جو نه ڇڏين
57 آسا اباڻن ۾ اڃان مون آهي ڇيهئون ڇڏينديس ڪينڪي آسرو لاهي جو عيبن ڀريل اولاد کي مائٽ نه مارائي تڏهين قيدون ڪڍائي ، مارو نيئندم ”منٺار“ چئي
58 آسا چئي الله کي ويهي ڪيرت ڪر ڏهاڙي ڏاتار جي وڃ داتا جي در متان ڇڏين ”منٺار“ تون سا پينارن جي پر گهُر ته آڻين گهَرِ ماڻڪ موتي منگتا
60 ڀوَر کي چوء ڀيروي سنڀالي سرڪار ڪل نفس ذائقت الموت نرتئون تون نهار ”منٺار“ معنيٰ تنهنجي وجود ۾ ويچار هستي هئڻ هار ، رکي خوف خدا جو
62 چوء لوڙا لئولات سين جو ڦٽيل منجھ فراق وره جا وجود ۾ چور ته چِڪِنَئي چاڪ محبت ۾”منٺار“ چئي ڪئين مري ويا مُشتاق خدا پرور پاڪ ، سڪندڙ سي سرها ڪري
62 چوء جھونگاري جهنگلو ڪري وجود ۾ ويچار ته ڪک پن ۾ ڪلتار سو صاحب رب ستار ”منٺار“ پنهن جي من جون اکيون ڪر اِظهار ته واحد توکان وار ، پرور پري ڪينڪي
63 وڻجارن جي واٽ ، نت نت ٿي نهاريان انجي اچڻ لاءِ ، تي باسيم جاٽ مونکي سندن ”منٺار“ چئي آهي اُڃ اُساٽ ڳوڙهن ڀريو ڳاٽ اکيون اوڏانهين کڻان
64 ليلان لولا ٽيون ڪري ٿي داسڙا تو در ته چنيسر ڄام چڱايون تون ڪامل مونسان ڪر معافي ڪج ”منٺار“ چئي مون منجھ عيب اپر آئون آهيان بي اثر ، تون ڍولا ڍولج ڪيم ڪي
66 راڻا ڪيم رسيج سوڍا سرت سڃاڻ تون ڍڪي عيب اسان جا ترسي تون تسيج هن محلي ۾ ”منٺار“ چئي وارث ٿي وسيج ڪا ڏاهپ جي ڏسيج مت مومل کي مينڌرا
67 مارئي کي ميان ، عمر! عيب مَ لاءِ تون سنگھارن جي سٿ ۾ شل وڃي ٿر ٿيان تن مارن سان ”منٺار“ چئي وڃي پِسَ پِيان ته جان ڪي تان جيان ، جي پنهوار ڪنم پنهن جي
68 مرڪ نه مونهنجو سومرا جو عيش ڪريان آئون کاڄ اسا جو کنڀيون سنڱر ۽سائون تنهن مارون سان ”منٺار“ چئي لڌيم جت لائون اُت مونکي چتاري چيائون ته ريت مَ ڇڏج راڄ جي
69 ڌناسري جي ڌير منهنجو جيءَ جياريو اسين اوهان جي آهيون دامن دستگير متان ڇڏين ”منٺار“ چئي مونکي پلئه لائج پير منجهان سختيءَ سِير ، اڪارج احسان سان
70 ڌناسري نار ، ڇڏ يو ڇنيو ڪينڪي واري گڏج وَڳ ۾ ، سنڀاري سنگهار منهني ڪج ”منٺار“ چئي پوئيواري پنهوار هاڻي اچان تو آڌار ، پنهنجي وطن جي وٿاڻ ۾
71 بروو بندياڻي آئون قسمت قيد ڪياس لکئي لوح قلم جي پياريم پاڻي مارو ٿيندم”منٺار“ چئي سختي ۾ ساڻي ننگڙو سڃاڻي ، وٺي ويندم ويڙھ ۾
72 چئي پرڀاتي جو پنهنجي ڪج پروڙ اٿي اور الله سان ڇڏي ٻيا ضرور سچ ملندئي ”منٺار“ چئي ڪم نه ايندئي ڪوڙ آتڻ منجھ اروڙ ، سٽ صافن ڦولهيا
74 چئي ڪانرو قلب سان صاحب رب سڃاڻ ته ساري دل صفا ٿئي هوند ذڪر ذاتيء ساڻ ”منٺار“ محبت رب جي آهي اُجرڻ جو اهڃاڻ تنهن پارس جو پرياڻ جنهن لک مڻ لوھ جا سون ڪيا
75 سڙن سدا سڪ سوز ۾ محب تنهنجا مشتاق وڍيا جي وهلور ۾ نت چير چڪائن چاڪ ماريا سي ”منٺار“ چوي تن جي ڦوڙائي ڦراڪ اچين جي اوطاق ، ته سورن کان سگهي ٿيا
76 سڪندي سڪندي سڙ رهيا ميڪون سڪندي ٿي ڳيا سال سڻ عرض ميڏيان آزيان ڪروي ڀلائي ڀال سڻ اسان ڏا سوال مڃ عرض”منٺار“ دا
77 جئين نوازي نوري ڪيئ ، مٿي مهاڻي مونکي تيئن تماچي ڄام ، رنگ محفل ۾ رساڻي پنهنجي پلئه ۾ آئون ، لائق لڄاڻي ڏي پلئه ته پاڪ ٿئي وڃي نوري نماڻي لائق تنهنجي لطف جو ، پرو ناھ پڄاڻي اچي نواز ته ٿيان نئين ، نه ته پاند پُراڻي جيڪا توکي تماچي وڻي ، آهي اُها اگهاڻي نيئي راڻين ۾ راڻي،مونکي من ڪرين”منٺار“ چئي زمرو:شخصيتون
ظفر ڪاظمي
ظفر ڪاظمي اڳ سنڌو سڀيتا جي سرواڻ ۽ تاريخي، تهذيبي آمري شهر ۾ پنجويهين ڊسمبر 1933ع ڌاري مها سنڌو درياھ جي ويجهو، سيد مير محمد شاهه ڪاظميءَ جي گهر ۾ محترمظفر ڪاظميءَٿڌي موسم ۽ ماحول ۾ پنهنجي والده جي ڪوسي ڪُک منجهان جنم ورتو. پرائمري تعليم دوران آمريءَ جا دڙا، سنڌو نديءَ جا تيز وهڪرا، درياهه بادشاهه جو پائڻ، سندس اوج، موج ۽ جوش ڇوليون، مهاڻن جون ٻيڙيون، اچ وڃ جا تڙ، بچاءُ بند، انهن تي پنڌ، ڪچي جو جهنگ، ٻيلو ڏسي وڏو ٿيو. جڏهن نون سال جي عمر کي پهتو، تڏهن هڪ وڏي بيماريءَ کي منهن ڏيڻو پيس. جنهن هڻي سُڪائي ڪاٺي ڪري ڇڏيس ۽ سندس مائٽ کيس سَن ۾ سائين جي ايم سيد جي حويليءَ ۾ کڻي آيا. جتي سندس علاج ڪرايو ويو. صحتياب ٿي هيءُ ٻار وري پنهنجي وندر کي لڳي ويو. اُهو ڪنڀرن کي چيڪي مٽيءَمنجهان ٿانوَ ٺاهيندي ڏسندو هو.
اتمچنداڻي نک (ڪڪا)
هي خدا آبادي ڀائيبند آهن ۽ پنهنجي وڏي ڏاڏي سيٺ اُتمچند ڇتي مل جي نالي پٺيان پاڻ کي ”اُتمچنداڻي“ سڏائيندا آهن. حيدرآباد ۾ سندن گهر اصل کيانتي ٽنڊي طرف دلواڻي گهٽيءَ ۾ هوندا هئا. پوءِ سوڙهه سبب منجهائن ڪي اٿي ٻئي هنڌ وڃي ويٺا. سيٺ اُتمچند جو حيدرآباد جي ميرن سان چڱو رستو هوندو هو. انگريزن جي صاحبي شروع ٿي ته -ان- وقت به نانءُ ناموس گهڻو هوس. سيٺ اُتمچند حيدرآباد ۾ ڪجهه وقت ميونسپل ڪائونسلر به رهيو. سيٺ اُتمچند کي چار پٽ هئا. چئنراءِ، رامچند، -اوڌوداس- ۽ ٽپڻداس. -ڀائي- چئنراءِ جي پوٽن جا ڪارخانا ويسٽ آفريڪا، جبرالٽر ۽ ٻين هنڌ آهن ۽ ”جي ٽي چئنراءِ اُتمچند“ جي نالي سان مشهور آهن. -ڀائي- -اوڌوداس- جو پوٽو -ڀائي- ٽهلرام آسومل سنڌورڪي آهي. سندس ڪارخانا اڳي نيويارڪ (-آمريڪا-) ۽ مالٽا ۾ هئا ۽ هاڻي فقط هندستان ۾ -بمبئي-، ڪلڪتي، لاهور، دهليءَ ۽ ٻين هنڌ آهن. حيدرآباد جي ڀائيبنڊن مان اُتمچنداڻي، ساگراڻي، مهتاڻي ۽ هاٿيراماڻي شهر جا مکيه -پاوا- ڪري ليکبا هئا.
حوالا
زمرو:شخصيتون
آمريڪا ڪئنيڊا آزاد واپار جو ٺاهه
يو ايس -ڪئنيڊا فري ٽريڊ اگريمينٽ (U.S- Canada Free Trade Agreement, UCFTA) يا آمريڪا- ڪئنيڊا آزاد واپار جو ٺاهه 4 آڪٽوبر 1988ع تي ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيو هو. هن ٺاهه تي جنوري 1989ع ۾ عمل شروع ٿيو. هن تنظيم جو مقصد ٻنهي صحيون ڪندڙ ملڪن وچ ۾ واپار جي حوالي سان لاڳو مُختلف پابنديون ختم ڪرڻ، آزاد واپار لاءِ بهتر ماحول ڏيڻ، سيڙپ لاءِ آزاد ماحول ڏيڻ، ٺاهه تي عمل لاءِ بهتر سرشتو جوڙڻ ۽ وڌيڪ سهڪار لاءِ ماحول پيدا ڪري آزاد واپار جو سرشتو قائم ڪرڻ آهي.
حوالا
زمرو:واپار زمرو:بزنس زمرو:ڪامرس
لکت سرشتو
هڪ لکت وارو سرشتو (Writing system) ظاهري طور زباني رابطي جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪو هڪ لِپي جي بنياد تي ۽ ان جي استعمال کي منظم ڪرڻ وارن قاعدن جي هڪ سيٽ جو هڪ طريقو آهي.
هوتچند مولچند گربخشاڻي
ڊاڪٽر هوتچند مولچند هربخشاڻي تاريخ 8 مارچ 1884ع ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. . ڊي_جي سنڌ ڪاليج مان 1905ع ۾ بي_اي ۽ ولسن ڪاليج بمبئي مان 1919ع ۾ ايم_اي پاس ڪيائين لنڊن ۾ يونيورسٽي ۾ ”انگريزي شاعري ۾ تصوف“ جي موضوع تي مقالولکيائين، جنهن تي کيس پي-ايڇ-ڊي جي ڊگري ڏني ويئي. 1908ع ۾ ڊي-جي سنڌ ڪاليج ۾ پروفيسر جي حيثيت سان ڪم ڪرڻ شروع ڪيائين. ڊاڪٽر صاحب 11 فيبروري 1947ع ۾ وفات ڪئي. ان وقت پاڻ ڊي - جي ڪاليج جو پرنسپال هو. آنجهاني ڊاڪٽر گربخشاڻي کي سنڌي زبان ۽ ادب لاءِ گهڻو چاهه هو. پاڻ هڪ اعليٰ اديب هو ۽ جيتوڻيڪ سندس تصنيفون ٿوريون آهن. پر موضوع ۽ تحقيق جي لحاظ کان سنڌي ادب جو اهم ترين سرمايو آهن.
تفصيلي تعارف
مولانا گرامي مطابق سندس ابتدائي زندگي ھڪ اديب ۽ سنڌي زبان جي ڄاڻو جي حيثيت سان شروع ٿي ۽ پاڻ نحيف ۽نازڪ طبيعت جو ماڻهو ھيو. ابتدائي تعليم انتھائي امتياز سان حاصل ڪري 1900 ۾ ڏيارام ڄيٺمل سنڌ ڪاليج ۾ داخل ٿيو جتان 1905 ۾ بي. اي پاس ڪيائين، پوء ايم اي لاءِ بمبئي جي ولسن ڪاليج ۾ داخل ٿيو جتي 1907 ۾ تعليم مڪمل ڪيائين ۽ ساڳي ڪاليج ۾ انگريزيء ۽ فارسي جو استاد مقرر ٿيو. 1928 م انگلينڊ روانو ٿيو ۽ لنڊن يونيورسٽي ۾ رھي ھڪ مقالو " انگريزي شاعريءَ ۾ تصوف" تي لکي ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪيائين. آخري عمر تائين ڊي جي سنڌ ڪاليج ۾جي مختلف منصبن تي فائز رهيو ۽ آخر ۾ پرنسپال ٿي رٽائر ٿيو.
تصنيفون
ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جو ناول ”نورجھان“، سنڌي تاريخي ناول نگاري ۾ اھم حيثيت رکي ٿو.رسالي جي شرح متعلق ڪن عالمن سخت تنقيدون لکيون پر ڊاڪٽر صاحب اٽل رھيو، ۽ شرح کي پنھنجي نقطہ نظر سان لکندو رهيو. ھن پنھنجي رسالي ۾ اڳين ڇپيل رسالن کا ھڪ ھزار بيت گھٽ شايع ڪيا ھئا. ھن شرح جي ابتدا ھڪ عالماڻي مقدمي سان ڪئي جنھن ۾ شاھ جي سوانح حيات جا مختلف پھلو پيش ڪيا آهن ۽ آخري ٻن بابن ۾ شاھ جي زبان ۽ ان جي گرامر جي بناوٽ تي عالماڻو بحث ڪيو آھي. روح رھاڻ ڪتاب ۾ شاھ جون آکاڻيون لکيون اٿائين. لواريء جا لال ۾ سنڌ جي بزرگن جي حالات تي ڪتاب لکيو اٿائين. .
حوالا
زمرو:1884ع جون پيدائشون زمرو:1947ع جون فوتگيون زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو
اسد رئوف
www اسد رؤف (انگريزي: Asad Rauf) هڪ پاڪستاني ڪرڪيٽر آهي۔
حوالا
زمرو:1956ع جون پيدائشون زمرو:1956ء جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:لاهور جا کلاڙي زمرو:نيشنل بينڪ آف پاڪستان جا ڪرڪيٽ کلاڙي
جاترا ناٽڪ
هن لوڪ ناٽڪ جو گھڻي ڀاڱي بنگال ۾ رواج آهي. هي سنسڪرت جي لفظ (شبد) ياترا مان نڪتل آهي، جنهن جي معني آهي مسافري. هن ۾ لوڪ فنڪار ڳوٺ ڳوٺ ۽ شهر شهر وڃي پنهنجو فن ڏيکاريندا آهن. جاترا ناٽڪ ۾ جيڪي سين مزاح، پيار ۽ محبت سان ڀرپور هوندا آهن، انهن کي شانگ سڏيو وڃي ٿو. ڪنهن زماني ۾، سنڌ ۾، خاص طور تي لاڙڪاڻي واري پاسي برادرين جي خوشين يا شادين وغيره جي موقعن تي اهڙن ناٽڪن جو رواج هو، جنهن کي سانگ چوندا هئا. جنهن جو ذڪر، سنڌ ۾ انگريزن جي دور جي هڪ نقاد رچرڊ ايف برٽن (Richard Francis Burton) پنهنجي ڪتاب سنڌ ريوزيٽيڊ (Sindh Revisited) ۾ به ڪيو آهي. جاترا ناٽڪ جا به ڪيترائي قسم آهن. مثال طور: جھمر، پنچالي، ڪٿا ڪلتا، ڪيرتن، ڪابيگان وغيره. 1757ع ۾، بنگال ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني (East India Company) جي اچڻ کانپوءِ، جاترا ناٽڪ ۾ گهڻيو ئي موضوعاتي ۽ هئيتي تبديليون اچي چڪيون آهن. هاڻي ته جاترا ناٽڪ ۾ سماجي مسئلا، قومي مسئلا ۽ سياست جھڙا موضوع پڻ شامل ٿي ويا آهن. اڄ به بنگال، بهار، آسام، اوڙيسا ،تريپوره ۾ جاترا ناٽڪ ڪرڻ وارن فنڪارن جا جٿا هڪ نگري کان ٻي نگر تائين هلندا ۽ پنهنجو فن ڏيکاريندا رهن ٿا.
حوالا
زمرو:ڊرامو زمرو: ناٽڪ
942ع
ڊسمبر
زمرو:942ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
سلطان رڪن الدين شاهه ڄام تماچي
’سما‘ گهراڻي جو مشهور بادشاهه ”سلطان رڪن الدين شاهه ڄام تماچي“، سنڌ جي تاريخ ۾ ”ڄام تماچيءَ“ جي نالي سان مشهور آهي، جنهن791هه/1338ع کان 795هه/1342ع تائين سنڌ تي خودمختيار حاڪم طور حڪومت ڪئي. ”نوري مهاڻيءَ“ سان سندس محبت جو داستان مشهور آهي. مڪليءَ تي ”شاهي مقام“ قائم ڪيائين، جتي ئي مدفون آهي. روايت مطابق ڄام تماچي شيل شڪار لاءِ هميشه ڪينجهر ڍنڍ تي ايندو رهندو هو، جيڪا ڍنڍ ”ڪينجهر“ نالي هڪ گندري جي ڪري مشهور هئي. هن، ڍنڍ جي ڪناري تي پنهنجي رهڻ لاءِ هڪ ماڙي پڻ ٺهرائي هئي، جتان ويهي ڍنڍ جو نظارو ڪندو هو ۽ جنهن وقت به سندس دل چاهيندي هئي، ٻيڙيءَ تي چڙهي ڍنڍ جي سير تي نڪري ويندو هو. ڪينجهر ڪناري رهندڙ گندرا، جڏهن بادشاهه جي اچڻ جو ٻڌندا هئا ته ميلا مچي ويندا هئا. نوري، ڪينجهر مهاڻي جي ڌيءَ هئي، جنهن لاءِ هڪ ٻي روايت آهي ته سنڌ جي حاڪم جسودڻ راءِ جي ڌيءُ هئي، پر ڄمڻ شرط ڪوڙهه جي مرض ۾ مبتلا ٿيڻ ڪري، سندس پيءُ جسودڻ راءِ، ٻانهين کي حڪم ڏنو ته کيس اوڙاهه ۾ اڇليو وڃي. ٻانهيون جڏهن نوريءَ کي اوڙاهه ۾ اڇلڻ لاءِ کڻي وڃي رهيون هيون ته واٽ تي کين ڪينجهر گندرو مليو، جنهن سندن پيرائتي ڳالهه ٻڌڻ کان پوءِ، ٻانهيءَ کان نوريءَ جي گهر ڪئي. ٻانهي پڻ پاپ کڻڻ کان ڇوڪريءَ کي گندري جي حوالي ڪرڻ کي ترجيح ڏني. اهڙيءَ طرح نوريءَ، ڪينجهر گندري جي گهر ۾ پلجي جوان ٿي ۽ درويش هوندڙي جي دعا ۽ دوا سان ڪوڙهه جي مرض مان آجي ٿي. سندس سونهن موٽي آئي ۽ هوءَ سدا ملوڪ، سهڻي ۽ سيبتي ٿي پئي، ان ڪري نوري شاهه هوندڙي جي وفات کان پوءِ روزاني سندس مزار تي حاضري ڀرڻ ويندي هئي. هڪ ڏينهن نوريءَ کي شاهه هوندڙي جي آستان تان موٽڻ ۾ دير ٿي وئي ۽ رات پئجي وئي، ملاح رستو ڀلجي پيو، تنهن نوريءَ کي چيو ته مون کي گس جي ڪابه خبر نٿي پوي. اهو ٻڌي نوريءَ پنهنجي منهن تان پلؤ کڻي ڏٺو ته سندس منهن مان وڄ جهڙو شعاع نڪتو ۽ ان شعاع تي ملاح پنهنجو گس ڏسي ورتو ۽ ٻيڙي ڪاهي اچي ڪناري ڀيڙو ٿيو. انهيءَ رات ڄام تماچيءَ به پنهنجي ماڙيءَ تان ويٺي ڪينجهر جو نظارو ڪيو، تنهن اوچتو تجلو ڏسي، اميرن وزيرن کان سبب معلوم ڪيو. اميرن ۽ وزيرن کيس صبح ٿيڻ تي معلومات وٺي اچڻ لاءِ وقت گهريو. ٻئي ڏينهن صبح جو وزير ٻيڙيءَ جي ملاح کان راتوڪي تجلي بابت پڇا ڪئي، ملاح پيرائتي ڳالهه کيس ٻڌائي. وزير ڏٺو ته اها ڳالهه جيڪڏهن بادشاهه کي ٻڌائبي ته بادشاهه هرکي پوندو، تنهنڪري بادشاهه کي وڄ جي چمڪڻ جو چئي لهرائي ويو. اهڙيءَ طرح ٻه ٻيا وزير به موڪليا ويا، پر انهن به اهو بهانو ٺاهي، اصل حقيقت لڪائي ڇڏي. ان بعد بادشاهه پاڻ ٺهي سنڀري، ڪينجهر جي سير تي روانو ٿيو. ٻيڙيءَ ۾ چڙهڻ کان پوءِ ملاح کان ان رات واري واقعي بابت پڇا ڪيائين، جنهن کيس سربستو احوال ڪري ٻڌايو. اهو ٻڌي بادشاهه نوريءَ کي دل ئي دل ۾ پنهنجي راڻي بڻائڻ جو پڪو ارادو ڪيو. ٻئي ڏينهن بادشاهه ڄام تماچي سمو، ڪينجهر گندري جي ککيءَ هاڻي کڏيءَ تي ڪهي آيو ۽ اچي کانئس نوريءَ جو سڱ گهريائين. ڪينجهر گندري ها ڪئي ۽ نوري اڳتي هلي ڄام تماچيءَ جي راڻي بڻي. ڄام تماچي پنهنجي ڀاءُ ڄام ڀنڀي کان پوءِ حڪمران ٿيو ۽ تيرهن سال آرام سان حڪومت ڪري گذاري ويو. هڪ روايت موجب نوري ۽ تماچي ڄام جو مقبرو ڪينجهر جي ڪنڌيءَ تي آهي، جڏهن ته آرڪيالاجي وارن موجب سندن مزارون مڪليءَ تي آهن. ڄام تماچي پنهنجي ڀاءُ ڄام ڀنڀي/ بابيني وانگر محب وطن، دلير ۽ انصاف پسند هو ۽ پنهنجي ڀاءُ ڄام بابيني جي مرڻ کان پوءِ پنهنجي سؤٽ خير الدين ڄام توڳاچي سان گڏ حڪومت ڪئي. صدر الدين ڄام بابينو ۽ رڪن الدين شاهه ڄام تماچي، فيرزو الدين شاهه ڄام انڙ اول جا پٽ هئا، ڄام تماچي سنڌ جو ٻه دفعا حاڪم ٿيو. نوري ڄام تماچيءَ جي واقعي تي شاهه لطيف جو مڪمل سر ڪا موڏ موجود آهي.
اثبات
تصوف موجب ڪنهن وجود جي برقرار هئڻ جو اقرار. ڪنهن جي هئڻ جو ثبوت پيش ڪرڻ يا تصديق ڪرڻ جي لاءِ دل سان مڃتا ڪرڻ ۽ زبان سان ان جو اقرار ڪرڻ. تصوف جي تعليم موجب الله پاڪ کان سواءِ باقي ٻي هر شيءِ جي وجود جو انڪار ڪرڻ ۽ صرف الله پاڪ جي ذات کي موجود سمجهڻ ۽ ان جي هر وقت موجود ۽ قائم رهڻ جو اقرار ڪرڻ اثبات آهي. ڪلمي شريف ۾ لا الہٰ جو فقرو غيرالله جي نفي ڪري ٿو ۽ الاالله جو جملو ذات پاڪ جي اثبات ڪري ٿو. اهڙي عمل ۽ فعل کي اثبات چوندا آهن.
حوالا
زمرو:تصوف
1925ع
فوتگيون
زمرو:1925ع زمرو:سال
قائم علي شاهه
سيد قائم علي شاھ (,Qaim Ali Shah) سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير ۽ پاڪستان پيپلز پارٽي سنڌ جو سربراھ آھي ۽ پڻ تَڪَ نمبر PS-220 خيرپور تان صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ آهي. ھو اڳوڻو وزير صنعت ۽ وزير ڪشمير به رھي چڪو آھي. ھو خيرپور کان پاڪستان پيپلز پارٽي جي سنڌ اسيمبلي جو رڪن منتخب ٿيو. قائم علي شاھ ٽي ڀيرا سنڌ جو وزيرِ اعظم به رهي چُڪو آهي.
سيد قائم علي شاهه 13 سيپٽمبر 1928 ۾ سيد رمضان علي شاهه جيلاني جي گهر ۾ جنم ورتو، سيد رمضان علي شاهه جو گهراڻو خيرپور رياست ۾ اعليٰ تعليم يافته ۽ معزز خاندانن ۾ شمار ٿئي ٿو.
سيد قائم علي شاهه ابتدائي تعليم ناز پائليٽ هاءِ اسڪول خيرپور مان حاصل ڪئي، ان کانپوءِ هو وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪراچي ويو، جتان بيچلر آف آرٽس ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي، جنهن کانپوءِ ايس ايم لا ڪاليج ڪراچي مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي.
سيد قائم علي شاهه سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير ۽ پاڪستان پيپلز پارٽي سنڌ جو سربراهه آهي ۽ پي ايس 220 خيرپور تان صوبائي اسيمبلي جو ميمبر پڻ آهي، سيد قائم علي شاهه صنعت وارو وزير ۽ ڪشمير مسئلن بابت وزير رهي چڪو آهي. سيد قائم علي شاهه جيلاني خيرپور ضلعي ڪائونسل جي چيئرمين چونڊجڻ کانپوءِ 1967 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو جي جماعت پاڪستان پيپلز پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي هئي. 1970 جي چونڊن ۾ هن خيرپور ۾ سيد غوث علي شاهه کي شڪست ڏئي ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کانپوءِ ذوالفقارعلي ڀٽو سيد قائم علي شاهه کي پنهنجي ڪابينه ۾ شامل ڪيو. 1977 ع ۾ ضياءُ الحق جي اقتدار اچڻ کانپوءِ سيد قائم علي شاهه، غلام مصطفيٰ جتوئي، غلام مصطفيٰ کر، مير هزار خان بجاراڻي ۽ مخدوم خليق الزامان کي گرفتار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ انهن مان ڪجهه پارٽي ڇڏي ويا ۽ ڪجهه پارٽي سرگرمين کان لاتعلق رهيا پر سيد قائم علي شاهه جيل ۾ رهڻ باوجود به پيپلز پارٽي جو وفادار ساٿي رهيو.
سياسي ميدان ۾ سيد قائم علي شاهه سٺو نالو رکي، هن 1990، 1993، 2002 ۽ 2008 ۾ جي عام چونڊن ۾ اڪثريت سان سوڀ ماڻي، جنهن کانپوءِ پ پ جي اعليٰ قيادت لاءِ تمام گهڻو احترام واري بڻجي ويو ۽ پ پ جي اعليٰ قيادت کيس تمام گهڻو ڀائيندي هئي.
سيد قائم علي شاهه جيلاني سياسي سفر ۾ ٽي ڀيرا سنڌ جو وڏو وزير ۽ هڪ ڀيرو سينيٽر رهي چڪو آهي، جنهن سبب سيد قائم علي شاهه جو نالو پيپلز پارٽي جي بنياد رکندڙن ۾ شمار ٿئي ٿو.
ضياءُ الحق جي مرڻ کانپوءِ ۽ بينظير ڀٽو جي ڏيهه واپس اچڻ بعد سيد قائم علي شاهه کي پيپلز پارٽي جو صدر مقرر ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ 1988 جي عام چونڊن ۾ حصو ورتائين جنهن ۾ هو ڪامياب ٿيو ۽ کيس 2 ڊسمبر 1988 ۾ خيرپور ميرس کان سنڌ جي سترهين وڏي وزير طور چونڊيو ويو.
سيد قائم علي شاهه عام چونڊن ۾ ست کان اٺ ڀيرا حصو ورتون جنهن ۾ 6 ڀيرا صوبائي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ هڪ ڀيرو سينيٽر ۽ قومي اسيمبلي جو ميمبر پڻ چونڊيو ويو.
سيد قائم علي شاهه جي پنهنجن مائٽن ننڍي عمر ۾ سندس پنهنجي سئوٽ سان شادي ڪرائي، جنهن کانپوءِ هن تعليم مڪمل ٿيڻ بعد هڪ ٻي شادي اي ڪي بروهي جي ڀيڻ حسن افروز بروهي سان ڪئي هئي، پر بدقسمتي سان انهن ٻنهي مان سندس ڪا به گهر واري گهڻي وقت تائين سائين جو ساٿ نه نڀائي سگهي ۽ فاني دنيا ۾ هميشه لاءِ الوداع ڪري ويون. سيد قائم علي شاهه کي ٻنهي گهروارين مان 4 پٽ ۽ 8 نياڻن جي اولاد آهي، جنهن مان کيس پهرين گهرواري مان چئن ٻارن جو اولاد سيد مظر علي شاهه، سيد لياقت علي شاهه، شمشاد شاهه ۽ نجما شاهه آهن ۽ ٻي گهرواري مان کيس سيد اسد علي شاهه، ڊاڪٽر نصرت شاهه، ناهيد شاهه دراني، نظهت شاهه، نگهت شاهه، نفيسا شاهه، ۽ سيد افضل شاهه جو اولاد آهي.
پاڪستان پيپلز پارٽي اعليٰ قيادت طرفان 21 مارچ 2013 ۾ سيد قائم علي شاهه کي هڪ ڀيرو ٻيهر سنڌ جو وڏو وزير چونڊيو ويو، جنهن کانپوءِ پ پ جي اعليٰ قيادت سيد قائم علي شاهه کي هاڻي وڏ وزارت جي عهدي تان هٽائي سيد مراد علي شاهه کي سنڌ جو نئون وڏو وزير مقرر ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:1933ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو زمرو:ضلعي خيرپور جا ماڻھو
اظھر سولنگي
ناي واري اديب اظهر سولنگيءَ جو اصل نالو محمد عرس ولد محمد عمر سولنگي آهي. هن 13 -جنوري- 1942ع تي ڳوٺ ميوي خان، تعلقي ۽ ضلعي دادوءَ ۾ -جنم- ورتو. شروعاتي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان ۽ ثانوي -تعليم- دادوءَ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ پرمانند هرداس مل سيڪنڊري اسڪول دادوءَ مان ۽ انٽر ۽ بي.اي ڊگري ڪاليج دادوءَ مان پرائيويٽ پاس ڪيائين. بعد ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ”مسلم هسٽريءَ“ ۾ ماسٽرس ڪيائين. عملي زندگيءَ ۾ استادي پيشي سان وابسته رهيو، جتان 1993ع ۾ رٽائرڊ ڪيائين. 1967ع ڌاري علم ادب جي دنيا ۾ پير پاتائين ۽ ڪيترائي علمي ۽ تحقيقي مضمون، مقالا ۽ شعر مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپائيندو رهيو. سندس مضمونن، مقالن ۽ ڪالمن جو تعداد 250 کان مٿي آهي. انهيءَ مان گهڻا شايع ٿيل آهن ۽ باقي ڪجهه اڻڇپيل آهن. -اظهر سولنگي- جو ڪيترين ئي ادبي ۽ سماجي تنظيمن سان واسطو آهي. هي سنڌ ويلفيئر اينڊ ڪلچرل آرگنائيزيشن (سواڪا) دادو جو باني ۽ صدر به رهيو. هن کي ڪيترائي اوارڊ ملي چڪا آهن. -ان- کان سواءِ سگا، سنڌي ادبي سنگت ۽ ٻين تنظيمن سان لاڳاپيل آهي. اظهر سولنگيءَ دادوءَ جي ماضي ۽ حال جي سموري منظر نامي کي تفصيل سان -تحقيق- ڪري هڪ ڪتاب ترتيب ڏنو، جنهن جو نالو ”دادو تعلقي جو ماضي ۽ حال“ آهي. اهو ڪتاب سرجڻهار پبليڪيشن، دادوءَ پاران 2006ع ۾ ڇپايو ويو. محمد عرس ”-اظهر سولنگي-“ هن وقت دادوءَ ۾ رهائش پذير آهي ۽ علم ادب جي خدمت ۾ مصروف آهي.
مَنگهر (ناهري)
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو نائون مهينو آهي جيڪو ڪَتي ۽ پوھ جي وچ ۾ آهي.
14 نومبر کان 13 ڊسمبر تائين هوندو آهي. ناهري 30 ڏينھن جو مهينو آهي.
لفظ ناهري
هن جو بنياد ويدڪ سنسڪرت شبدن (لفظن) ”نو- آن- آهار“ آهي.
نَوَ- آن- آهار= نَوَ آهار= نواهار= ناهار= ناهري
ناهري جي لفظي معني ٿئي ٿي نئون کاڌو(فصل)
هن مهيني تي اهو نالو ان ڪري رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته ويدن جي زماني ۾ سياري جو فصل ناهريءَ ۾ لڻندا هئا. اُن کي ”نئين فصل جو اَن“ ڪري سڏيندا هئا. اُن زماني ۾ سال جي شروعات به ناهريءَ کان وٺي ليکبي هئي، جنهن ڪري اِن مهيني تي ”اگرهاين“- اگهن نالو به پيو.
ٻيا نالا
اگھن / اگرهاين
مَنِگهرِ / مِنگر / مگهر (سنڌي ٻوليءَ ۾ مِنگر يا مگهر لفظ سنسڪرت ”مارگ شيرش“ جا بدليل روپ آهن.)
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
1926ع
ڊسمبر
زمرو:1926ء زمرو:سال
حافظ احسن چنا
حافظ احسن چناانگريزي ( Hafiz Ihsan Channa) سنڌي ٻولي جو ڪُهنه مشق شاعر ۽ صحافي هو.
زندگي جو احوال
حافظ احسن چنا جو پورو نالو حافظ محمد احسن چنا هو. هيءُ 12 اپريل 1900ء تي دادو ضلعي جي ڳوٺ ملڪاڻي شريف ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو جمع خان هو. احسن صاحب جي شاعريءَ ۾ قومي ۽ اخلاقي رنگ وڌيڪ آهي. پاڻ 18 جون 1986ء تي لاڏاڻو ڪيائين.سنڌيءَ جو مشهور شاعر ۽ صحافي، جنهن جو عروضي شاعرن ۾ اعليٰ مقام آهي. حافظ صاحب جي والد جو نالو جمعا خان هو، پاڻ ڳوٺ ملڪاڻي شريف دادو ضلعي ۾ 1900ع ۾ -جنم- ورتائين. سنڌي، فارسي ۽ عربي -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ قرآن شريف حفظ ڪيائين. ڪجهه وقت پنهنجي قائم ڪيل مدرسي ۾ درس تدريس جو ڪم ڪيائين. 1921ع کان شاعري ڪرڻ شروع ڪيائين. حافظ صاحب گهڻو ڪري هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. نثر ۾ به ڪافي ڪتاب لکيائين، -جن- مان ”سچن تي ستم“،”سوانح مخدوم -بلاول- باغباني“،”شاهه جو پيغام“ ۽ ”قصص الانبياء“ وڌيڪ مقبول ٿيا. سندس شاعريءَ جي ڪتابن ۾ ”ديوان احسن“، ”گلزار شعر“، ”احسن الاخلاق“، ”رباعيات احسن“ ۽ ”گلدستهءِ حسن“ مشهور آهن. حافظ صاحب نامور صحافي هو. دادوءَ ۾ هڪ پريس قائم ڪري ”هفتيوار ”آواز سنڌ“ -اخبار- کي تاحيات -جاري- رکيائين. حافظ صاحب جي شاعري اخلاقي، ادب ۽ علم جي موضوعن تي مشتمل آهي. رباعيءَ جو قادر الڪلام شاعر هو. 1986ع ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر
943ع
ڊسمبر
زمرو:943ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
1927ع
فوتگيون
زمرو:1927ع زمرو:سال
ڪشمش
ڪشمش:
نالا: ع. زبيب جر، ف. ڪشمش، هه. وغيره___ ڪشمشا، انگور، بيدانه ۽ دبق.
مشهور ڊاک جو قسم آهي، ڳاڙهي ۽ اڇي رنگ جا داڻا ٿين ٿا. سڪل ۽ تازا ٻئي نمونا ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: معدي، جگر، دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿي ۽ بدن کي ٿلهو ڪري ٿي. هن جو شربت گرم ۽ صفراوي تپن، جگر جي گرمي، يرقان، ٻرهل ۽ گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
اثنا عشري
اثنا عشري اهل تشيع جي اُها شاخ، جيڪا اسماعيليه يا سبعيه جي برعڪس هن ڳالهه جي قائل آهي ته امامت ستين امام تي ختم نٿي ٿئي، بلڪ ٻين امامن ڏانهن منتقل ٿيندي رهي ٿي. هن فرقي موجب امام ٻارهن آهن، جيڪي معصوم ۽ الله جي طرفان مامور ٿيل آهن. انهن جو تفصيل هن طرح آهي :
حوالا
زمرو:مذھب و عقائد
اثر سنڌي
شاعر ۽ صحافي اثر سنڌيءَ جو پورو نالو عبدالعزيز سولنگي ولد چنيسر خان سولنگي آهي. 15 -آگسٽ- 1959ع تي جهمپير ضلعي -ٺٽي- ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- گورنمينٽ پرائمري بوائز اسڪول جهمپير مان 1970ع ۾، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جهمپير مان 1975ع ۾ ڪيائين، انٽر گورنمينٽ مسلم سائنس ڪاليج حيدرآباد مان 1977ع ۾ ۽ گريجوئيشن سچل سرمست آرٽس ڪاليج حيدرآباد مان 1987ع ۾ ڪيائين، جڏهن ته ماسٽرس جي ڊگري سنڌ يونيورسٽيءَ، مان ورتائين. اثر سنڌي شاعريءَ جي شروعات 1975ع کان ڪئي، هڪ سٺو شاعر آهي، کيس علم عروض ۽ ڇند وديا تي به دسترس حاصل آهي. ڪالم نگار ۽ صحافي به آهي. هن 1987ع ۾ ’سرسوتي‘ مئگزين جا 6 پرچا ڪڍيا. سنڌي ادبي سنگت شاخ جهمپير جو اهم ڪارڪن رهيو آهي. سندس تعلق صحافتي حوالي سان روزاني ڪاوش -اخبار- سان هڪ وڏي عرصي کان رهيو آهي. کيس 2004ع ۾ علائقائي ٻولين ۾ بهترين ڪالم نگار جو، آل -پاڪستان- نيوز پيپر سوسائٽيءَ جو اوارڊ به ملي چڪو آهي. اثر سنڌيءَ روزاني -اخبار- ڪاوش ۾ -ٻولي-، -تعليم- ۽ ٻين اهم موضوعن تي برجستا -ايڊيٽوريل- به لکيا آهن ۽ لکندو رهي ٿو. هن ڪي. ٽي. اين جي پروگرام ’اپٽار‘ ۾ سماجي، سياسي موضوعن تي بحث ۾ حصو ورتو آهي ۽ -ان- کان سواءِ ڪي ٽي اين نيوز تي نفسياتي مونجهارن ۽ انهن جي حل بابت پروگرام ”بليڪ اينڊ وائيٽ“ جون 36 قسطون نشر ڪري چڪو آهي. اثر سنڌي (عزيز سولنگي) 1980کان گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج ڪوٽڙي ۾ -استاد- آهي، هن وقت اتي سنڌي مضمون جو اسسٽنٽ پروفيسر آهي.
1928ع
فوتگيون
1928ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
بزرگ بن شهريار
بزرگ بن شهر يار مشھور عرب سياح جيڪو ٽين چوٿين صدي جي اوائل ۾ ٿي گذريو. هو جهازدان هو. ۽ پنهنجا جهاز عراق کان سنڌ هند جي بندرگاهن تائين آڻيندو هو.
احباب پاڪستان
دنيا جي ڪن ملڪن جي هڪ تنظيم جيڪا ٻڏندڙ پاڪستاني معيشت کي سهارو ڏيڻ جي لاء امداد ڏيندي رهندي آهي۔ ان ملڪن ۾ سعودي عرب، گڏيل عرب امارات، چين ، آمريڪا، برطانيا شامل آهن۔
زمرو:پاڪستان جا خارجي تعلقات زمرو:پاڪستان جا بين الاقوامي تعلق
ڪيش (ايران)
thumb|کاٻو|ڪيش، ايران ڪيش ايراني جي سامهون هڪ جزيرو آهي۔
نگار خانو
زمرو:ايران جا جزيرا زمرو:ايران جا سياحتي مقام زمرو:ايران جا شهر زمرو:ايران جا ٻيٽ زمرو:ايران جي معيشت زمرو:خاص اقتصادي منطقات
اثير عبدالقادر شاھواڻي
اثير عبدالقادر شاهواڻي 14 جون 1943ع تي مستونگ ۾ پيدا ٿيو. هن بلوچي ادب تي تمام گهڻو ڪم ڪيو آهي. سندس هي تصنيفون آهن، 1 بلوچي رسم الخط ڪي تاريخ، 2 پاڪستاني زبانين اور ذرائع ابلاغ، 3 بلوچي ڊرامي 1994ع، 4 بلوچي زبان و ادب 2000ع، 5 بلوچي اڪيڊمي ايڪ جائزه 1995ع، 6 براهوئي اردو لغت 1994، 7 بلوچستان ڪي سردارون ڪي تاريخ.
حوالا
زمرو:1943ع جون پيدائشون
غلام حسين شاهه بخاري
غلام حسين شاهه بخاري (Ghulam Hussain Shah Bukhari؛ پ. 1932ع – و. 26 جنوري 2023ع)، سنڌي اسلامي عالم ھو. ھن جو تعلق صوفين جي نقشبندي سلسلي سان ھو. ھي پاڪستان جي ھڪ وڏي مذھبي اداري درگاھ حسين آباد جو والي پڻ ھو.
شروعاتي زندگي
غلام حسين شاهه بخاري قمبر شھداد ڪوٽ جي ڳوٺ ڊرٻ چانڊيا ۾ 1932ع ۾ پيدا ٿيو. ھن جو تعلق صوفين جي نقشبندي سلسلي سان ھو، ھن مذھبي تعليم پنھنجي والد سيد گل محمد شاھ کان ورتي. ھن خوشي محمد تنيو، غلام محمد چانڊيو ۽ علي گوھر مستوئي کان پڻ تعليم ورتي. ھن 1980ع ۾ درگاھ حسين آباد نالي سان ھڪ مسجد ۽ مدرسو تعمير ڪرايو، جتي مذھبي تعليم ۽ رھائش مفت ڏني ويندي آھي. ھي تنظيم اصلاح فقرا الحسينيا جو پڻ سربراھ ھو، جيڪا تنظيم پڻ ماڻھن ۾ مذھبي پرچار ڪندي آھي. حسين شاھ پھرين پنھنجي ڳوٺ ڊرٻ چانڊيو ۾ درگاھ قائم ڪئي، ان کان پوءِ بلوچستان جي تنبو تعلقي ۾ ھڪ آستانو جوڙيو. ان کان پوءِ حسين شاھ قمبر جي سرھيا پاڙي ۾ رھيو ۽ قمبر ريلوي اسٽيشن لڳ درگاھ حسين آباد قائم ڪيو. غلام حسين شاهه کي 4 پٽن جو اولاد ٿيو، سندس وفات کان پھرين 3 پٽ فوت ٿي ويا، جڏھن ته سندس ٻيو نمبر وڏو پٽ عطاالله شاهه درگاهه جو سجاده نشين ھو. 2013 ۾ ھن جي مٿان جيڪب آباد لڳ دھشتگردن قاتلاڻو حملو پڻ ڪيو، جنھن ۾ سندس پوٽو شفيق شاھ قتل ٿي ويو.
ھي ڪراچي جي نجي اسپتال ۾ 26 جنوري، 2023ع تي وفات ڪري ويو. سندس وفات جي سوڳ ۾ قمبر تعلقي جي تعليمي ادارن کي ھڪ ڏينھن لاءِ بند ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1932ع جون پيدائشون زمرو:2023ع جون وفاتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
اظھر گيلاني
سيد -انور علي شاهه- -اظهر گيلاني- ولد اصغر علي شاهه گيلاني، 11 -آڪٽوبر- 1915ع/ پهرين ذوالقعد 1333هه، جمعي جي ڏينهن پنهنجي ناناڻي ڳوٺ لالو رانڪ تعلقي وارهه ۾ پيدا ٿيو. قرآن شريف جو درس -آخوند- بخش علي رُڪ ۽ ’ملا‘ ٻُڍي چانڊيي کان ورتائين. سنڌي، محمد رمضان ”احقر“ ۽ ماستر ربڏني مَلِڪ وٽ پڙهيو. فارسي سيد موسيٰ شاهه گيلانيءَ وٽ ۽ -انگريزي- هاءِ اسڪول گهوٽڪيءَ ۾ پڙهيو. ملازمت ڪوآپريٽو سوسائٽي، ايڪسائيز، ريلوي پوليس، هزماسٽرس وائيس ڪمپني، دهلي، ڪولمبيا رڪارڊنگ ڪمپني لاهور ۽ ريڊيو پاڪستان، ڪراچيءَ ۾ ڪيائين، هن نظم ۽ نثر ۾ 200 ڪتاب لکيا، گيتا جو منظوم ترجمو، گيتن ڀري ڪهاڻي جو خالق، پهرين سنڌي فلم ”ايڪتا“ جو مڪالما نگار ۽ شاعر، سياست ۾ ذوالفقار ڀٽو سان گهري سڃاڻپ، پير هوندي پيرن خلاف ڪتاب لکيائين. وڏيرن سان -ٽڪر- کاڌائين، مٿس 60 کان مٿي ڪيس داخل ٿيا. 1948ع کان علم ادب جي خدمت ۾ مصروف رهيو. مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ، ڊاڪٽر ابراهيم خليل، فيض بخشاپوريءَ، حاميءَ، واصف، نظاميءَ ۽ ٻين گهڻن ناميارن شاعرن سان دوستيءَ جا ناتا رهيا. ڳائڻن، درويشن، عالمن، اديبن سان سندس رهاڻيون رهيون آهن. سال 1952ع ۾ ’قصر الادب‘ جي نالي سان ادارو قائم ڪيائين، جنهن مان هن وقت تائين 25 نظم ۽ نثر جا ڪتاب شايع ٿيا آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ’آواز عشق‘،’سخن بينظير‘، ’سريلا سخن‘، ’دفتر غم‘، ’رعدِ اظهر‘، ’ذڪر وفڪر‘، ’شان نزول‘، ’مينا -بازار- ۾‘، ’مقصد حسن‘، ’دل جون ڳالهيون‘، ’واردات‘، تارڪ نمبر‘، ’12 ڏينهن پنجاب ۾‘ ۽ ’ڪورٽ کان جيل تائين‘ مشهور ڪتاب آهن. پاڻ ڪيترين ئي هفتيوار اخبارن، جهڙوڪ: ”عالمگير“ (لاڙڪاڻو ۽ سکر)، ”افلاطون“، ”سچ“ ۽ ”طوفان“ (سکر) جو -ايڊيٽر- ٿي رهيو آهي. هن گهوٽڪيءَ مان هفتيوار ”ذوالفقار“ به -جاري- ڪئي. سندس وفات 22 -جولاءِ- 2006ع تي گهوٽڪيءَ ۾ ٿي.
541ع
ڊسمبر
زمرو:541ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
فقه
فقه(اسلام ۾ قانون جي سائنس جو نالو آهي . فقه جو استعمال اسلامي شريعت جي سمجھ طور ڪيو ويندو آهي اھو علم شريعت ۾ قرآن ۽ سنت جي روشنيءَ ۾ اجتھاد جي ذريعي واڌارو ڪري ٿو ۽ ان واڌاري کي فقيھن جي فتوائون ذريعي لاڳو ڪري ٿو. فقه ۾ غلطي جي گنجائش ھوندي آھي ۽ اھا تبديل پڻ ٿي سگھندي آھي. موجوده دور۾ سني اسلام ۾ چار فقھي مذھب آھن ۽ شيعه اسلام ۾ ٻہ فقھي مذھب آھن.
لغوي معنيَ
فقه جي لغوي معنيَ آهي ڪنهن شئي جو علم۽ فھم، ڪنھن شئي کي کولڻ۽ نکيڙڻ ۽ ان جي اونھائي ۾ وڃي حقيقت ڳولي لھڻ۽ ان کي پڌرو ڪرڻ، اصطلاحي طور فقه جي معني شريعت جي حڪمن ۾ سمجھ پيدا ڪرڻ آھي. قرآن شريف ۾ سورة التوبہ ۾ آيت نمبر 122 ۾ فقه لفظ جو استعمال ھيٺ ڏجي ٿو:
"فلولا نفر من کل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ترجمو:پوء ڇونہ انھن جي سڀ ڪنھن جماعت مان ھڪ ھڪ ٽولي نڪتي ته پاڻ ۾ دين جي سمجھ پيدا ڪن."
- التوبة - ۱۲۲
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
اٺ ڏاڻ
ملهه جو هڪ داءُ، جنهن ۾ مخالف کي ٻنهي ٽنگن ۾ جانٺو لڳي، ان داءُ سان اڪثر ملهه دسجي ويندا آهن. يعني راند هارائي ويهندا آهن، پر جيڪڏهن ملهه مضبوط هوندو ته ضروري نه آهي ته دسجي وڃي. ان داءُ جو نالو اُٺ کي ڏاوڻ ذريعي ڪيرائڻ واري اٽڪل تان ورتو ويو آهي.
هيسائڻ واري سفارتڪاري
هيسائڻ واري سفارتڪاري يا گن بوٽ ڊپلوميسي (Gunboat Diplomacy) جو اصطلاح، اڻويهين صدي عيسويءَ ۾ انگريزن جي سامراجي پاليسيءَ جي تسلسل ۾ ڪتب آيو هئو، جنهن جو مقصد پرڏيهيءَ پاليسيءَ ۾ سامونڊي طاقت ۽ جنگي جهازن جي سگهه ذريعي ٻين ملڪن کي هيسائي پنهنجا مقصد ماڻڻ هو. انهيءَ پاليسيءَ هيٺ برطانيائي سامونڊي ٻيڙن کي گهڻي قدر ملڪي سامونڊي حدن ۾ هر وقت تيار رکيو ويندو هو ۽ کين وقت بوقت قرضن جي وصولي، بيٺڪن ۾ ٿيندڙ وڳوڙن ۽ بغاوتن کي محدود مداخلت ذريعي ختم ڪرڻو هوندو هو. مُلڪ خلاف ڪنهن به اڳرائيءَ جي ورجاءَ کي روڪڻ جو بندوبست به، ان ئي پاليسيءَ تحت ڪيو ويندو هُو. اهڙي طرح اڄوڪي دور ۾ هن پاليسيءَ کي گهڻي قدر طاقت جي عملي اظهار طور نه پر خاص اشارن ۽ داٻن جي حوالي سان استعمال ڪيو وڃي ٿو. مثال طور ڪنهن به طاقت طرفان پنهنجن سامونڊي جنگي جهازن کي مخصوص علائقن ۾ موڪلي، لاڳاپيل ڌُر کي چتاءُ ڏنو وڃي ٿو ته امڪاني گڙٻڙ جي صورت ۾ انهن سامونڊي جنگي جهازن ذريعي جنگ وارو قدم کڄي سگهي ٿو. انهيءَ داٻي جي نتيجي ۾ گڙٻڙ پکيڙيندڙ ڌُر ڳالهين جي ميز تي اچڻ ۾ اڳڀرائي ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سفارتڪاري جون قسمون زمرو:سياست
ڪڪر مئل
ڪڪر مئـَـل (عربي: زيدالطويٰ، فارسي: ابر مرده، هندستاني، وغيره: موا بادل، اسفنج، غمامہ، صيفوخا ۽ مرشفہ) پشم جي ويڙهي وانگر گهاٽي ڀوري رنگ تي، سمنڊ جي پيدائش آهي.
طب
هن کي ساڙي خاڪ ڪري زيتون جي تيل ۾ ملائي ڦٽن ۽ خارش وارين جاين تي مرهم وانگر ڪم آڻجي، هن جي خاڪ کي سرمي وانگر استعمال ڪبو تہ اکين جي ڌنڌ ۽ اُٿيل اکين کي فائدو ڪندو. هن کي ذرا ذرا ڪري پاڻيءَ ۾ پسائي رکجي، پوءِ اهو پاڻي ڇاڻي پياربو تہ بواسير جو رت، پيشاب ۾ ايندڙ رت، آنڊن جي زخم، نڙيءَ ۾ ڄور چهٽل هجي تہ اُن جي ڪڍڻ لاءِ مفيد آهي.
حوالا
زمرو:طب
جانڪي دادي
انتدا
هن 21 سالن جي عمر کان روحانيت جي پرچار شروع ڪئي ۽ لڳ ڀڳ دنيا جي 100 ملڪن ۾ وڃي ماڻهن کي روحاني درس پئي ڏنو آهي۽ پنهنجي ڏاهپ ۽ صلاحيت سان ماڻهن کي مطمئن ڪيو آهي.
بيروت ۾ ليڪچر
جانڪي داديءَ 2000ع ۾ بيروت ۾ (اسڪول جي بهتر تعليم ۽ سوشل پروگرام) بابت تفصيلي ليڪچر ڏنو، جيڪو يونيسڪو طرفان منعقد ڪرايو ويو هو، جنهن ۾ 20 ملڪن جي ماڻهن شرڪت ڪئي هئي. ان کان سواءِ به جانڪي دادي سياست، مذهب، سائنس، تعليم، نفسيات ۽ ٻين ڪيترن اهم موضوعن تي ليڪچر ڏئي چڪي آهي.
ڪتاب
جانڪي دادي ڪيترن ڪتابن جي ليکڪا به آهي. سال 1999ع ۾ سندس ٻه اهم ڪتاب: ‘Wing of Soul’ ۽ ‘Pearls of Wisdom’ ڇپيا.
ادارو
هندستان ۾ سندس نالي سان منسوب هڪ ادارو قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو ڪيترن ئي ماڻهن جي سهائتا ڪري رهيو آهي. جانڪي دادي دنيا جي ڪيترين ئي وڏين تنظيمن جي ميمبر پڻ آهي ۽ هن وقت 95 سالن جي عمر ۾ به پنهنجي مقصد تي اٽل آهي.
مڃتائون
جانڪي داديءَ کي انساني خدمتن لاءِ زندگي وقف ڪرڻ جي اعتراف ۾ 2005ع جو اوارڊ “The Courage of Conscience Award” ڏنو ويو. اهو اوارڊ دنيان ۾ تمام گهٽ ۽ اهم ماڻهن کي مليو آهي، جيڪو “The Peace Abbey” تنظيم طرفان امن، انصاف ۽ اهنسا لاءِ جاکوڙيندڙ شخصيتن کي ڏنو ويو آهي. اهو اوارڊ اڳ ۾ جن شخصيتن کي ڏنو ويو، تن ۾: دلائي لاما، مڌر ٽريزا، مئخول گورباچوف، جِم هينسن، مهاتما گانڌي، رابرٽ فرانسز ڪينيڊي ۽ لينن شامل آهن.
عدنان
عدنان
thumbnail|right|عدناني شجرو زمرو:عرب شخصيات زمرو:سامي قومون زمرو:تاريخ عرب زمرو:تاريخ اسلام
1930ع
حوالا
زمرو:1930ع زمرو:سال
542ع
ڊسمبر
زمرو:542ع زمرو:ڇهين صدي
اٺ ڪچور
هڪ پسارڪو وکر آهي. جيڪو -ٻوٽي- يا ول جي پاڙ مان ملي ٿو. اهو ڳاڙهاڻ مائل ڪاري رنگ جو ٿيندو آهي. هيءَ ذائقي ۾ ڪڙو ٿئي ٿو. حڪيم -ان- کي نانگ ۽ وڇونءَ جي زهر لاءِ ترياق سمجهندا آهن ۽ هيءَ معدي مان ڪيڙن ڪڍڻ ۽ پٿريءَ ۽ مثاني جي بيمارين ۾ علاج طور ڪم آڻيندا آهن.
احمد بن ابي يعقوب
يعقوبي احمد بن ابي يعقوب بن جعفر، عباسي حڪومت ۾ انشا جي آفيس جو آفيسر هو. هن ٻين ملڪن سان گڏ سنڌ ۽ هند جو سير وسفر به ڪيو. سنه 487هه ۾ وفات ڪيائين. هن ”ڪتاب التاريخ“ نالي ڪتاب لکيو. جيڪو ”تاريخ يعقوبي“ جي نالي سان مشهور آهي.
کٽ
ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي. (اپريل 2023ع) کٽ يا کٽولي کي اٺ سَلو چون ٿا، ڇوجو کٽ جي پاون ۾ جيستائين اٺ سَل نہ ٺھندا، تيستائين کٽ نہ ٺھندي. هر هڪ پائي (پاڳي) ۾ ٻہ سل ٺھندا، جن مان هڪڙي سل ۾ ايس پوندي ۽ ٻئي سل ۾ اوپرو. ائين کٽ جو مانڊاڻ جڙندو. عام طرح ماڻھو ’کٽ‘ يا ’کٽولي‘ کي انھن نالن سان نہ سڏيندا آهن، ڇوتہ کٽ تي لاش کڄندو آهي، ماڻھو تنھن ڪري کٽ يا کٽولو چوڻ سان بدسوڻي سمجهندا آهن. ٻاراڻي پرولي تہ ’اٺ ڪاٺيون نائين نوڙي، جيڪو نہ ڀڃي تنھن جي ناني ٺوڙهي‘. ان ڏانھن اشارو آهي.