cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موهن جو دڙو
موهن جي دڙي تي عالمي ڪانفرنس
دنيا جي پراڻين تهذيبن ۾ شامل سنڌو تهذيب جي تاريخي ماڳ موهن جو دڙي تي ڌيان ڏيارڻ لاءِ سنڌ حڪومت 9 فيبروري کان 11 فيبروري 2017ع تائين عالمي ڪانفرنس گهرائي آهي. هن ڪانفرنس ۾ آمريڪا، جرمني، اڻلي، اسپين ۽ فرانس سميت پرڏيهه مان مختلف ماهرن ۽ وفدن حصو ورتو. هن عالمي ڪانفرنس کان پهرين پيپلز پارٽي جي باني ۽ اڳوڻي صدر ۽ وزير اعظم ذوالفقار علي ڀٽو 1973ع ۾ پڻ هن تاريخي ماڳ جي اهميت کي دنيا آڏو آڻڻ لاءِ عالمي ڪانفرنس سڏائي هئي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب زمرو:سنڌو تهذيب زمرو:موھن جو دڙو جي تهذيب زمرو:تاريخ کان اڳ جو جوڙيل مجسمو
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان
اٻاوڙو تعلقو
اٻاوڙو تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي گهوٽڪي جو هڪ تعلقو آهي. هن جو صدرمقام اٻاوڙو شھر آهي.
زمرو:سنڌ جا تعلقا
تاريخ
مرزا قليچ بيگ لکيو آهي تہ:"اوٻاوڙو جو جهونو شهر سنه 987ع ڌاري جڙيو. انهيءَ منجهه هڪڙي چڱي مسجد آهي جا سنه 960 هجري مطابق ۾ شيخ محمد نالي شخص جوڙائي ۽ اهو شهر به انهيءَ جي وڏن ٻڌو هو"
ديھون
اوٻاوڙو تعلقي ۾ ڪل 65 ديھون واقع آهن
712ع
ڊسمبر
واقعا
پيدائش
زمرو:712ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
آتش فشان
thumb| ٻرندڙ جبل، جنهن جي اندران باهه جا اُلا ۽ وگهريل مادو (لاوا- Lava) زور سان ٻاهر اُڀامي ۽ آسپاس جي جهنگن ۽ آباديءَ کي ڀسم ڪري ڇڏي. آتش فشان کي انگريزي ۾ Volcano چوندا آهن. پر اهو لاطيني لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ باهه جو ديوتا آهي. جيئن ته زمين جي اندر گرم ۽ پٽڙو مادو موجود هوندو آهي، جيڪو وقت بوقت زمين مان ڦاٽي نڪرندو آهي، پر جڏهن ان گرم مادي تائين پاڻي پهچندو آهي ته اهو ٻاڦ ۾ تبديل ٿي ويندو آهي ۽ ٻاڦ ئي اها قوت آهي، جيڪا ٻين مادن ۽ گئس کي ٻاهر ڌڪيندي آهي، تنهنڪري جتان به کيس ٻاهر نڪرڻ لاءِ جاءِ ملندي آهي ته ڌماڪا ڪري پاڻ سان گڏ زمين اندر زهريلين گئسن، پٿرن، وگهريل لوهه ۽ گندرف به گڏ ڪڍندي آهي. اهڙي عمل کان پوءِ اهو ٿڌو ٿي ڄمي ويندو آهي ۽ سالن جي وقفي کانپوءِ وري اهڙو عمل ٿيڻ ڪري جبل ٺهي پوندو آهي، جنهن جي مٿان هڪ چوٽي ٺهي ويندي آهي، جنهن کي انگريزي ۾ Carter چون ٿا. ان ئي ڍير يا جبل کي آتش فشان چئبو آهي. دنيا ۾ ڪجهه اهڙا به جبل ملن ٿا، جيڪي هزارين سال اڳ ٻرندڙ جبل هئا، انهن کي هاڻي مئل آتش فشان (Extinct) چيو وڃي ٿو. جاپان جو فيوجي جبل به ڪنهن زماني ۾ڦاٽندو هو. ڪجهه جبل ماٺيڻا هوندا آهن، جيڪي اندر ئي اندر اٻڙڪا کائيندا آهن، پر ٻاهر لاوا نه ڪڍندا آهن، تن کي ماٺيڻا يا Dromant چئبو آهي. پر اهڙن جبلن کي سمجهڻ ڏکيو هوندو آهي. ڇو ته اٽليءَ جي شهر نيپلز ڀرسان موجود وسو ويو Visvvio جبل کي مئل جبل قرار ڏنو ويو هو، پر اوچتو 1979ع ۾ ڦاٽي پيو ۽ سندس لاون سان پومپيا ۽ هرڪيونيم شهر به تباهه ٿي ويا. هن وقت دنيا ۾ 1500 کن جيئرا ٻرندڙ جبل موجود آهن، جن جو گهڻو انگ انڊونيشيا ۾ آهي، جتي ٻه سئو کن آتش فشان آهن. ان کان سواءِ اٽلي، چلي، جاپان ۽ اتر پورپ ۾ به ٻرندڙ جبل موجود آهن.
زمرو:زمين
آريائي ٻولي
آريائي ٻولي جو اصطلاح 19 صدي ۽ 20 صدي عيسويء ۾ شايع ٿيل ڪمن ۾ ٿئي ٿو، مطلب ته تمام پراڻي هند-يورپي ٻوليون:
1714ع
ڊسمبر
زمرو:سال
چونينگ
چونينگ هائوس (Chevening House) ڏکڻ اوڀر انگلينڊ ۾ ڪينٽ ۾ چيونينگ جي پارش ۾ هڪ وڏو ڪنٽري هائوس آهي. 1617 ۽ 1630 جي وچ ۾ ٺهيل هڪ ڊزائن لاءِ مشهور طور تي انيگو جونز طرفان ۽ تمام گهڻو وڌايو ويو 1717 کان پوءِ، اها هڪ گريڊ I درج ٿيل عمارت آهي. ڀرپاسي جا باغ، خوشي جا ميدان ۽ پارڪ گريڊ II* درج ٿيل آهن.
باھ مندر
باهه مندر پارسين جي عبادتگاھ، جتي سدائين باھ ٻرندي رهندي آهي. ڪراچي شهر ۾ پارسي ڪميونٽي جا باھ مندر موجود آهن. سنڌ ۾ قديم زماني ۾ باھ مندر (آتش ڪدا) هوندا هئا. اڄ بہ هندو مندرن ۾ ’اگني ڪنڊ‘ ٿئي ٿو، جنهن جي سنڌ جي صوفياڻن آستانن تي نئين سڃاڻپ ’مچ‘ آهي. مسلمان فقير انهن کي بزرگ هستين سان منسوب ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:آتش پرستي زمرو:باهه مندر
انساني حق
سماج ۾ هر انسان جا ڪُجهه حق ۽ ڪُجهه آزاديون هُجن ٿيون، جيڪي کيس ڄائي ڄم کان ملن ٿيون. ان حوالي سان هر مُلڪ جي آئين ۾، اُتان جي رهواسين کي ڪجهه بنيادي حق حاصل آهن، جن ۾ انسان جا اهڙا فطري حق به شامل آهن، جيڪي ان کان ڪڏهن به قانون يا دستور ذريعي کسي نه ٿا سگهجن. اهي حق سڀ کان پهريائين 1789ع فرانسيسي انقلاب کان پوءِ جوڙيل French Declaration Of Rights ۾ شامل ڪيا ويا. جنهن مطابق برابري، آزادي، ملڪيت، سلامتي، جان جي حفاظت ۽ ڏاڍائيءَ کي روڪڻ جي حقن کي انسان جا ”بنيادي حق“ قرار ڏنو ويو. ٻي مهاڀاري لڙائيءَ ۾ ٿيل انساني حقن جي لتاڙ کي نظر ۾ رکندي، اقوام متحده 10 ڊسمبر 1948ع ۾ ”انساني حقن وارو عالمي پڌرنامو“ پيش ڪيو، جنهن ۾ انساني حقن جو ذڪر تفصيل سان ٿيل آهي. ان حوالي سان هر سال 10 ڊسمبر تي دُنيا ۾ بُنيادي انساني حقن جو ڏهاڙو ملهايو ويندو آهي.
انساني حقن (Human Rights) کي ”بنيادي حَقَ“ به چيو ويندو آهي. انهن حقن کانسواءِ نه ته ڪو ماڻهو آزاد زندگي گذاري سگهي ٿو، ۽ نه ئي ڪو ملڪ جمهوري سڏائي سگهي ٿو. پاڪستان جي 1973ع واري لاڳو آئين ۾ بنيادي انساني حقن جي فهرست ڏني وئي آهي ۽ ان سان گڏ اهو به واضح ڪيل آهي ته ڪو به اهڙو قانون، جيڪو انهن بنيادي حقن سان ٽڪرائبو، اهو ختم ٿي ويندو. آئين ۾ ذڪر ڪيل بنيادي حق هيٺيان آهن:
زندگيءَ ۽ آزاديءَ جو حق، گرفتاري ۽ ناحق نظربنديءَ کان تحفظ جو حق (ڪجهه شرطن سان)، غلاميءَ ۽ بيگار جي جهل، ٻِٽي سزا کان بچاءُ (يعني ڪنهن به هڪ ڏوهيءَ کي هڪ ڏوهه تي ٻه دفعا سزا نه ڏني ويندي)، ذاتي عزت جو تحفظ، لڏپلاڻ ۽ رهائش جي آزادي، اجتماع جو حق، انجمن ٺاهڻ جو حق، سياسي پارٽي ٺاهڻ يا ان ۾ شامل ٿيڻ جو حق (ان شرط سان ته شهري سرڪاري ملازمت ۾ نه هوندو)، ڪاروبار، واپار ۽ گذر سفر جو حق، تحرير ۽ تقرير جي آزادي، پنهنجي مذهب تي عمل جو حق، تعليمي ادارن ۾ مذهبي تحفظ، مذهبي ٽئڪس کان تحفظ، حق جائداد يا ملڪيتي حقن جو تحفظ، شهريت ۾ برابري، عوامي جاين (مذهبي جاين کان سواءِ) تائين پهچڻ/گهمڻ جو حق، ملازمت جو حق ۽ ٻوليءَ ۽ -ثقافت- جو حق وغيره. اهي سمورا حق گڏيل قومن جي انساني حقن واري چارٽر موجب شهرين کي ملڻا آهن.
شهري حقَ (Civil Rights) اهي انهن حقن کي چئبو آهي جن کي بنيادي حقن طور آئيني يا قانوني تحفظ حاصل هجي، انهن جا مکيه قسم آهن. انساني حق ۽ سياسي حق، اهي حق صحتمند ۽ آزاد سماج لاءِ ضروري آهن. پاڪستان جي 1973ع جي آئين جي آئين 8 کان 28 تائين ۾ هي حق موجود آهن. سول رائيٽس جي نالي سان آمريڪا جي اڳوڻي صدر ڪينيڊي سينيٽ ۾ 1964ع ۾ هڪ دستاويز پيش ڪيو، جنهن تحت وجود ۾ آيو.
حوالا
انساني حق زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:ثقافت زمرو:سماج زمرو:فلسفو زمرو:معاشرو
713ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:713ع
وبائي زڪام
وبائي زڪام (ٻيا نالا:زڪام ,تپ ۽ ليس جي بيماري ,تپ ۽ زڪام جي بيماري,انفلوئينزا,اِنفلُوئينزا (زڪام بخار، فلو)).
جڏھن موسم پاسو بدلائي ٿو  تہ نزلي ۔ زڪام ۽ فلو جي تڪليف شروع ٿي وڃي ٿي. نڇون شروع ٿي وڃن ٿيون ۔ نڪ وھڻ لڳي ٿو ۔ ڳلي ۾ کچ کچ رھي ٿي ۔ ڳلو سڄي وڃي ٿو ۔ مٿي ۾ سور جي شڪايت رھي ٿي ۔ جسم بخار ۾ مبتلا ٿي وڃي ٿو. دنيا ۾ رھڻ وارو ھر ٻيو انسان نزلي ۽ زڪام جو شڪار رھي ٿو. زڪام هڪ عام مرض آهي، جيڪو هر عمر جي ماڻهوءَ کي ٿي سگهي ٿو پر ڪمزور ۽ نازڪ طبيعت وارن ماڻهن تي اوچتو، سدائين ۽ گهڻي ڀاڱي حملو ڪندو آهي. هي هر موسم ۾ ٿيندڙ بيماري آهي، ڏٺو ويو آهي ته هن بيماريءَ جو حملو اڪثر وچ اونهاري ۽ سياري دوران ٿيندو آهي. هونئن تہ عام زڪام Acute Coryza طوفان وانگر ايندو آهي ۽ تڪڙو (هفتي اندر جلدي) ڇڏي ويندو آهي پر جيترو بہ عرصو هوندو آهي اوترو عرصو ماڻهو کي بيزار ڪري ڇڏيندو آهي. مريض جي آرام، بک ۽ صحت جي نظام کي ڊانواڊول ڪري ڇڏيندو آهي. جيڪڏهن هي مرض ماڻهو ۾ ڪُھنو Chronic Coryza ٿي پوي تہ زندگيءَ جو هر پل بيقرار ڪري ڇڏيندو آهي ڇو تہ زڪام کڻي عام Acute هجي يا پراڻو ڪھهنو Chronic هجي، اڪيلو ناهي ٿيندو پاڻ ساڻ گڏ گهڻيون ٻيون بہ تڪليفون آڻيندو آهي. زڪام جڏهن وبائي بيماري اختيار ڪندو آهي تہ ان کي انفلوئزا چئبو آھي. زڪام جي مدت 3 ڏينھن کان 2 ھفتن کان ٿئي ٿي. سڄيل اکيون ۔ ڳاڙھيون اکيون ۔ ڳاڙھو نڪ ۔ نڪ ۾ سون سون جي آواز زڪام جي سڃاڻپ آھي. ٻارن کي سال ۾ 6 کان 10 بار ۽ وڏن کي 3 ڏينھن کان زڪام جي شڪايت رھي ٿي. زڪام جي مدت 3 ڏينھن کان 2 ھفتن کان ٿئي ٿي.
زڪام ۾ حيات روڪ Antibiotic دوائن جو استعمال مؤثر نٿو ٿئي ڇوجو اھي دوائون بيڪٽيريا ختم ڪن ٿيون پر زڪام جي سبب وائرس کي ختم نٿيون ڪن. ڪڏھن ڪڏھن زڪام بگڙجڻ جي ڪري بخار ۔ کنگھ ۔ بلغم ۔ نڪ مان بدبو ۽ مٿي جو سور پيدا ٿين ٿا ۔ اھڙي صورت ۾ حيات روڪ Antibiotic دوائن جي ضرورت پوي ٿي ۽ پوڙھن ماڻهن جا زڪام جي ڪري ڦڦڙ وٺجن ٿا ۽ انهن کي نمونيا ٿيڻ جي خطري جا امڪان رھن ٿا. صرف سردي زڪام جو سبب ناھي پر ھوا ۾ نمي جي ڪمي ۔ اونهاري جي گرمي ۽ سردين ۾ ٿڌي ھوا زڪام ۽ نزلي جي وائرس کي پکڙجڻ ۾ مدد ڪري ٿي.
زڪام ۽ نزلي ۾ فرق :-
زڪام نزلي کان بہ خطرناڪ ٿئي ٿو. زڪام جي ڪري ماڻھو تيز بخار ۾ وٺجي وڃي ٿو جنھن جي ڪري سڄي جسم ۾ درد ۽ مٿي ۾ سور ٿئي ٿو. زڪام کان متاثر شخص جو نڪ وھي ٿو جنھن ڪري بلغم ريشي جي صورت ۾ نڪ ۾ جمع ٿئي ٿو  ۽ ساھ کڻڻ ۾ تڪليف ٿئي ٿي. نزلي ۾ مريض کي ھلڪو ٿڪ ٿئي ٿو جڏھن تہ زڪام ۾ ٿڪ جو گهڻو احساس ٿئي ٿو. زڪام ۾ بلغمي کنگھ ٿئي ٿي ۽ بلغم نڪ توڙي وات مان نڪري ٿو جڏھن تہ  نزلي جي صورت ۾ خشڪ کنگھ ٿئي ٿي. زڪام جا وائرس ھڪ شخص کان ٻئي شخص تائين پکڙجن ٿا جڏھن تہ نزلو پکڙجي ٿو ۽ خطرناڪ بيمارين جو سبب بنجي ٿو. نزلي جو وائرس خاص ڪري سياري ۾ متاثر ڪري ٿو ۽ ڪمزور مدافعت واري انسان کي جلدي وٺ ڪري ٿو. نزلي دوران ڳلي ۾ ڳاڙ ڪرندو رھي ٿو. نزلي ۾ اڪثر نڪ وھي ٿو ۽ ڳلي ۾ خارش ٿئي ٿي. نزلي جو ھم سبب وائرسي ڇوت آھي جنھن جي ڪري جيڪو شخص متاثر ٿئي ٿو ان کي ھلڪو بخار رھي ٿو ۔ جلد ٿڪ ٿئي ٿو ۔ ڳلي جي کچ کچ جي ڪري کنگھ ٿئي ٿي ۔ نزلي جي ڪري خشڪ کنگھ ۽ بلغمي ٿئي ٿي ۔ نڇون اچن ٿيون جنھن جي ڪري ھڪ شخص کان ٻئي شخص تائين پکڙجي ٿو.
وٽامن اي
وٽامن اي                                                   Vitamin A
وبائي زڪام
زڪام ٿيڻ جا سبب               Aetiology :-
وٽامن اي
”دريا خان سنڌي“
وٽامن صحت مند زندگي لاءِ تمام ضروري آھن جن جي تاريخ موجودھ صدي کان شروع ٿئي ٿي. ليسٽر انسٽيٽيوٽ آف لنڊن جي ڏاڪٽر ڪيسمر فنڪ Casimir Funk 1992ع ۾ وٽامنن جي باري ۾ هڪ تصور پيش ڪيو، جن کي ابتدائي لحميات Vital amines چيو ويو. انهن هڪ اهڙي شيء کي چانورن جي پالش کان ڌار ڪرڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي، جنھن جي رت ۾ گهٽتائي سبب رڳن جي ڪمزور ٿيڻ ۽ سوزش پيدا ڪرڻ وارو مرض بيري بيري Beri Beri جي پيدا ٿيڻ جو خطرو ويندي ويندو آهي. ان کان پوء ڏاڪٽر Max Nirensein ان جو ڪيميائي تجزيو ڪري ان جي اهميت جي پيش نظر Amines ۽ Vital کي ملائي  Vital amines جوڙيو ۽ ھن لفظ مان اڳتي ھلي Vitamin تخليق ڪيو ويو.
وبائي زڪام
ڦهلاءَ جا سبب Accessory Causes
زڪام جي ٿيڻ يا وائرس جي پکڙجڻ جا ڪيترا اضافي سبب پڻ آهن، جيئن هي وائرس هڪ مريض کان ٻئي صحتمند ماڻهو تائين آمھون سامھون ساھ ڇڏڻ ۽ کڻڻ دوران، مريض جي نڇ (ڇڪ) Sneeze ڏيڻ سان، مريض سان گڏ کاڌو کائڻ، مريض جو اوبر کاڌو کائڻ يا پاڻي پيئڻ، مريض جي ٿانون ۾ کاڌو کائڻ يا گلاس ۾ پاڻي پيئڻ يا مريض جو رومال ۽ ٽوال استعمال ڪرڻ سان آسانيءَ سان پھچي زڪام ڪري وجهي ٿو. ان کان سواءِ موسمي ماحول، اوچتو سردي لڳڻ، بدلجندڙ موسم، گرميءَ کان ٿڌ ۽ ٿڌ کان گرمي ۾ تبديلي، تمام گهڻي سردي ۽ گرمي، ٿڌ لڳڻ يا لڪ لڳڻ، گهم، طوفاني (مٽيءَ واريون) هوائون، دز، مٽي، ڌوڙ، گند ڪچري کي لڳايل باھ جو دونھون، گاڏين جو دونھون، سوڙها گهر، برف جو يخ ٿڌو پاڻي پيئڻ، ٿڌ ۾ ٿڌيون شيون (مشروب) پيئڻ، آئسڪريم ۽ گهڻا ڪيميڪل، ڪيميائي مادا، خوشبو (تيز) ۽ ڪاسميٽڪ جو سامان جيڪو ايلرڄي (Allergy) ڪري. هن وائرس جي اثر ٿيڻ ۽ پکڙجڻ جو مکيہ سبب بڻجن ٿا.
وٽامن اي
وٽامن يا حياتين جي ٻين قسمن ۾ تقسيم ڪيو ويندو آهي. ھڪ اهو جيڪو پاڻي ۾ حل ٿئي ۽ ٻيو جيڪو چرٻي ۾ حل ٿي.وٽامن اسانجي روز جي کاڌن  ۾ موجود هجن ٿا. اھي اسان کي نہ صرف تندرست توانا رکن ٿا پر مختلف بيمارين کان بچائڻ ۾ پڻ مدد ڪن ٿا. جيسين انسان حيات آهي اهي انهن جي حفاظت ڪن ٿا. انهن وٽامنن مان وٽامن اي اسان جي زندگي ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿي.
وبائي زڪام
زڪام جا قسم                Types of Coryza
وٽامن اي
وٽامن اي ڏاٺ جي لاءِ گهڻو مفيد آهي جنهن سان ڏاٺ گهڻي قدر مضبوط ۽ صحت مند رهنديون آهن، حساس ۽ رت جي رستي ڏاٺ جو علاج مخصوص وٽامن اي جي حامل ٽوٽ پيسٽ جي مسلسل استعمال سان ممڪن آهي. مختلف ليبارٽرين جي تجربي جي رپورٽن موجب وٽامن اي ڏاٺ کي مضبوط ڪندو آهي، گهڻو ڪري جيڪي ڏنڊن ۾ ڪيڙا يا سوارخ Cavities بڻجي ويندا آهن، انھن کي بہ ڪنهن حد تائين گهٽ ڪري ٿو. ڏاٺ جي جهلي Periodontal Membrane جي قدرتي عمل کي بہ صحيح رکندو آهي ان لاءِ پنهنجي عذائن ۾ وٽامن اي جي روزانو شين کي بہ شامل ڪجي.
وبائي زڪام
(1) عام زڪام ۔ وقتي زڪام       Acute Coryza
(2) ڪُھنو يا دائمي زڪام        Chronic Coryza
وٽامن اي
هي وٽامن کير، ڏهي، مڇي جي تيل، پنير، مکڻ، مان ملي ٿي. ان کانسواءِ ڀاڄين جھڙوڪ : گجر، پالڪ، ٽماٽي، موري، انب وغيره ۾ ھڪ ڪيروٽين هوندي آهي، جنھن کي اسان جو جيرو آسانيءَ سان وٽامن اي ۾ تبديل ڪري وٺندو آهي.
حياتين اي اسان جي نظر لاءِ ضروري آهي، خاص طور تي هي اسان کي هلڪي روشنيءَ ۾ ڏسي سگهڻ جي قابل بڻائيندي آهي. انهيءَ جي گهٽتائي سان شب ڪوري (Night- Blindness) ٿي پوندي آهي. وٽامن اي ٻجن (مثلا: ڪڪڙن) جي تيل ۾ موجود هوندي آهي ان جي ڪمي سان ٻار جي ڪرڻ جو انديشو هوندو آهي.
وبائي زڪام
هن قسم جو زڪام اوچتو ٿيندو آهي ڪجھ ڏينھن رهندو آهي پوءِ جلدي گهاٽو ٿي سنگھ ۾ بدلجي پوءِ پاڻي ڇڏي ويندو آهي. هن قسم جو زڪام علاج کانسواءِ پاڻي ڇڏي ويندو آهي. ڏٺو ويو آهي تہ ڪيترا ماڻهو هن قسم جي زڪام جو علاج نہ ڪرائڻ باوجود ٺيڪ ٿي ويندا آهن. عام ماڻهن جو اهو خيال هوندو آهي ته هن قسم زڪام کي ٽن ڏينهن تائين ڇڏي ڏجي، وهي وهي پاڻي خشڪ ٿي ڇڏي ويندو ۽ ائين ئي ٿيندو آهي.
(2) ڪُھنو زڪام ۔ دائمي زڪام Chronic Coryza
وٽامن اي
وٽامن اي جو اهم ڪردار جينياتي ڪروموسومز ۽ خلين جو ٺھڻ آهي. چمڙي جي گهرڙن جي نشونما، ڀڃ ڊاھ ۽ نئين گهرڙن جي جنم ۾ بہ وٽامن اي جو عمل پڻ آهي ۔ انهي ڪري وٽامن اي جي گهٽتائي سبب منھن ۽ چمڙي ۾ داڻا نڪرندا آهن.
وبائي زڪام
هن قسم جو زڪام گهڻي وقت تائين هلندو آهي جنھن جو سبب ساھ جي سرشتي جي پاڻيٺ وارين جهلين ۾ دائمي سوزش Inflamation جي ڪري هر وقت پاڻيٺي جهلين Mucus Membrane مان پاڻي رسندو رهندو آهي. هن پاڻيءَ ۾ واڌان وقت ٿيندي آهي جڏهن مريض اهڙيون شيون واپرائيندو آهي، جنھن جي ڪري کيس الرجي ٿيندي آهي ۽ الرجيءَ جي ڪري ساھ جي سرشتي سان لاڳاپيل اوڄن ۾ Histamine مادو وڌي ويندو آهي جنھن جي ڪري ساھ جي سرشتي جي رت جي نتيجي ۾ پاڻيٺي جهلين ۾ اڳي کان بہ وڌيڪ پاڻي (زڪام جو پاڻي) وهندو آهي. الرجي Allergy پيدا ڪرڻ وارين شين (مادن) Substances ۾ خاص ڪري ڌُوڙِ، دزِ، مٽي، ڀتين جو ڄارو، وڻن جا سُڪل پن، ٻج، ٻُورو، گهر جي قالين جي مٽي، گند ڪچري کي لڳايل باھ جو دونھون، تيز خوشبو واريون هار سينگار جون شيون، عطر، يوڊي ڪلون، يوڊي ٽوائليٽ، صابڻ، پائوڊر، باڊي لوشن، ماسڪ ۽ فيشول جنهن ۾ 80 سيڪڙو اسٽرائيل الَڪَوحل Steryle Alcohol ۽ کٽي تيز خوشبو وارو سٽرونيلا تيل (Citronella Oil) مليل هوندو آهي. کان سواءِ کوڙ ڪيميائي مادا ۽ ڪيميائي گئسون جيئن سلور ڊاءِ آڪسائيڊ، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ خاص ڪري نائيٽروجن آڪسائيڊ (جيڪو گاڏين جي دونھي ۾ خارج ٿيندو آهي) سڀني قسم جون اهڙيون ڪولڊ ڊرنڪس (ٿڌيون بوتلون Cold Drinks) جن ۾ سٽريٽ (Citrate) ۽ ڪاربان گئس هوندي آهي، ۽ ڪجھ کاڌن کان حساسيت اهي اهڙا عنصر آهن جيڪي الرجي ڪري وجهن ٿا. انهيءَ کانسواءِ هوا، ڌوڙ، دز ۽ مٽي وغيره ۾ موجود رائنو وائرس جڏهن ٻيھر ساھ جي سرشتي ۾ داخل ٿيندو آهي تہ مريض ۾ اڳي ئي موجود زڪام جو مرض ويتر وڌي ويندو آهي.
علامتون                  Clinical Symptoms :-
وٽامن اي
گهٽ نظر جو علاج وٽامن اي جي استعمال سان گهٽ ٿيو وڃي جنھن سان اکين جي روشني ۾ بھتري اچي ٿي، انهي لاء جيڪڏهن اوهانجي گهر يا پاڙي ۾ رهندڙ ڪنھن بہ فرد جي اکين جي روشني ۾ گهٽتائي ڏسڻ ۾ اچي تہ انکي گجر جو جوس پيئڻ ۽ گجرون کائڻ جو مشورو ڏجي. موجود دور ۾ گهڻو موبائل ڪمپوٽر استعمال ڪندڙ فرد اکين جي روشني کي برقرار رکڻ لاء گهڻو خيال رکن.
وبائي زڪام
وقتي- عام زڪام ۾ زائنو وائرس جڏهن ساھ جي سرشتي (نڪ ۽ وات) ۾ پھچندو آهي تہ پھريائين نڪ ۾ خارش ۽ سُرڪو ٿيندو آهي ۽ ان سان گڏ نڇون (ڇڪون Sneezing) شروع ٿي وينديون آهن، نڙي خشڪ ٿي ويندي آهي، آهستي آهستي مرض وڌڻ ساڻ نڙيءَ ۾ سور، سُرڪو ۽ تپش Inflammation ٿيندي آهي، مٿي ۾ ٻُٽَ ۽ بارُ ٿيندو آهي. انهيءَ وچ ۾ اکيون ڳاڙهيون ٿي وينديون آهن ۽ انهن ۾ سرڪو ۽ خارش ٿي پوندي آهي. انهن سڀني علامتن جي ظاهر ٿيڻ کانپوءِ نڪ مان پاڻي وهڻ شروع ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن وائرس جو حملو ڀرپور هوندو تہ اکين مان بہ ڪورائيندڙ يا سادو پاڻي وهڻ شروع ٿي ويندو آهي ۽ نڙيءَ ۾ سور ٿيندو آهي ۽ ڪن مريضن کي پگهر ايندا آهن، پوءِ
وٽامن اي
وٽامن اي جي استعمال سان جسم ۾ قوت مدافعت وڌي وڃي ٿي جيڪا بيمارين سان منهن ڏيڻ ۾ مدد ڪري ٿي.
وبائي زڪام
بخار ٿي پوندو آهي، اهڙي ڪيفيت ٽن چئن ڏينھن تائين رهندي آهي. ان کان پوءِ نڪ جو پاڻي آهستي آهستي ڄمي گهاٽو ۽ بلغمي ٿيندو ويندو آهي جڏهن زڪام موٽ کائيندو آهي تہ ڏينھن ٻہ هڪ ناس يا ٻئي ناسون بند ٿي وينديون آهن هن عرصي ۾ مريض وات مان ساھ کڻندو آهي ۽ کيس ڪافي پريشاني ٿيندي آهي.
وٽامن اي
خيال رهي تہ وٽامن اي چرٻي مان گهڻو حاصل ٿئي ٿي ان ڪري ان جو گهڻو استعمال صحت لاء نقصانڪار پڻ آهي. ان جي گهڻي استعمال کان پرهيز ڪجي.
وبائي زڪام
زڪام دوران عام تڪليفون Common Ailments :-
(1) نڇون اچڻ ۔ ڇڪون اچڻ Sneezing:
وٽامن اي
وٽامن A ڀاڄين ۾ بہ ملندو آهي جيئن پالڪ ، ساڳ، ڪدو، ٽماٽر، سائي بصر. بصرن جي بہ خاص ڪري ساون پنن ۾، پيلي رنگ وارا سڀئي ميوا جيئن انب، زردالو، لوڪاٽ، مالٽا، ۽ ڪمند وغيره، بيدي جي زردي ۔ جيرانڊي ۽ اهو تيل ۽ گھ جنھن ۾ وٽامن A ۽ D شامل ڪيو ويو هجي. ان کان علاوه وٽامن A جا ڪيپسول بہ آهن جيڪي 6 ميهنن جي وقفي سان ٻارن کي ڏنا وڃن تہ ان طريقي سان بہ وٽامن A جي کوٽ کان بچي سگهجي ٿو.
وٽامن اي گجر کان علاوه املوڪ ۔ انگور ۔ ڳاڙھي گجر ۔ صوف ۔ پيٺي ۔ آنن ۔ گھ ۔ مکڻ  ۔ مڇي ۔ جيري ۔ کير ۔ سبزين ۔ انب ۔ شملا مرچ ۔ ٽماٽر ۔ پپيتي ۔ هنداڻي ۽ جانورن جي چرٻي مان حاصل ٿئي ٿي. مٺن پٽاٽن ۾ بہ وٽامن اي جي ڪافي مقدار ٿئي ٿي. وٽامن اي چمڙي لاء مفيد ٿئي ٿي. مڇي کائڻ وارن جي چمڙي تر تازي رهندي آهي ڇوجو ان ۾ وٽامن اي هجي ٿي. جيڪڏهن وٽامن اي کي ٻاهرين چمڙي لاء استعمال ڪجي تہ منھن جا گهنج گهٽ ٿي وڃن ٿا ۽ منھن جي خشڪي ۽ داغ پڻ گهٽ ٿيو وڃن.
وبائي زڪام
(2) ساھ کڻڻ ۾ ڏکيائي     Dyspnoea :-
زڪام سبب مريض جو    نڪ بند ٿي ويندو آهي تنھن ڪري کيس ساھ کڻڻ Inspiration ۽ ڪڍڻ Expiration ۾ تمام گهڻي ڏکيائي ٿيندي آهي. زڪام جو سڄو عرصو مريض جو ساھ گهٽبو آهي.
وٽامن اي
وٽامن اي وارن لاء مفيد آهي ڇوجو وٽامن اي جي گهٽتائي ڪارڻ وارن ۾ خشڪي ٿئي ٿي.
وبائي زڪام
(3) کنگھ          Cough :-
وٽامن اي
عورتن کي جيڪڏهن حيض دير سان اچن يا گهڻو سور ۽ رت جي مقدار گهڻي اچي انهن لاء وٽامن اي جو استعمال ضروري آهي ۽ مردن لاء بہ ڇوجو وٽامن اي سان اسپرم جي تعداد کي هٿي ملي ٿي. مرد يا عورتون جن ۾ رت جي گهٽتائي آھي، وٽامن اي جي استعمال سان انهن ۾ جلد رت جي گهٽتائي ختم ٿي وڃي ٿي.
وبائي زڪام
مريض جون ناسون زڪام جي ڪري بند ٿي وينديون آهن. تنهن ڪري زڪام جو ڳاڙو نڙيءَ رستي ڦڦڙن تي ڪرندو آهي. زڪام جي جنهن ڪيفيت کي Posterior Nares Dribbling چئبو آهي. جنھن جي ڪري مريض کي نڙيءَ ۾ سُرڪو ٿيندو آهي. جيڪڏهن زڪام جوپاڻي تيزابي هجي تہ مريض جي نڙي ڪنڊا ڪنڊا لڳندي آهي ۽ نڙيءَ ۾ سور ۽ سوزش Inflamation ٿي پوندي آهي. نڙيءَ ۾ سُرڪي جي ڪري مريض کي کنگھ ٿي پوندي آهي. جيڪڏهن زڪام جي تڪليف ڪن حالتن ۾ اڃان بہ وڌي وڃي ۽ نڙيءَ وارو ڳاڙو گهاٽو ٿي وڃي ۽ ڦڦڙن، ساھ وارين نلين ۽ ٿيلهين ۾ ڄمي پوي تہ مريض کي کنگھ سان گڏ سيني ۾ سور ۽ دم بہ ٿي پوندو آهي.
(4) مٿي ۾ سور                     Headache
انساني سڌاري جي شروعات (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 214 صفحا آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.
وٽامن اي
وٽامن اي جي کوٽ سبب ٻارن کي اونداهي ۾ گهٽ نظر ايندو آهي ۽ ٻار تيزروشني ۾ بہ گهڻي دير ڏسي ناهن سگهندا ۽ تيز روشني ۾ انهن جي اکين ۾ جلدي پاڻي وهڻ لڳندو آهي ۽ ٻار پنھنجون اکيون ٻوٽي ڇڏيندا آهن جيڪو بينائي جي حوالي سان انتھائي خطرناڪ اهڃاڻ آهي ۽ ان دوران آهستي آهستي ٻار جي اکين ۾ چمڪ گهٽجڻ لڳندي آهي ۽ اکيون خشڪ ٿيڻ لڳنديون آهن ۽ گهڻو ڪري اکيون ڳاڙهاڻ واريون رهنديون آهن ۽ اکين ۾ ننڍا ننڍا اڇي رنگ جا داڻا ٺھي ويندا آهن ۽ اهي اڇي جهلي جي شڪل اختيار ڪري ويندا آهن. جيڪي ٻار هر هر بيمار ٿين ٿا انهن کي غذا ۾ وٽامن اي ڏيڻ ضروري آھي. جن ٻارن ۾ وٽامن اي جي کوٽ هجي، انهن کي وڌيڪ ڊاڪٽر جي هدايت سان ڪجه هفتا وٽامن اي جي سيلمينٽ ڏيڻ کپي. ٻارن ۾ قوت مدافعت وڌائڻ لاء حفاظتي ٽڪا پوليو جي قطرن سان گڏوگڏ وٽامن اي جا بہ قطرا پياريا ويندا آهن.
وبائي زڪام
جيترو بہ عرصو مريض کي زڪام هوندو آهي تہ مريض کي گهڻو نہ تہ بہ ٿورو گهڻو مٿي ۾ سور ضرور هوندو آهي ۽ جي مٿي ۾ سور نہ بہ هجي تہ بہ دماغ (مٿي) تي وزن ۽ دماغ سڄو ٻُٽيو پيو هوندو آهي. اکيون ڳاڙهيون هونديون آهن. جنھن جو سبب زڪام جي ڪري دماغ جي رڳن تي سيٽ ۽ سوڙھ Contraction هوندي آهي.
وٽامن اي
اهڙا نوجوان جن جي منھن تي داڻن جي گهڻائي ھجي ۽ چمڙي کي لوشن يا ڪريم لڳائڻ سان بہ داڻ گهٽ نہ ٿئي تہ بھتر رهندو تہ انهن کي صرف وٽامن اي جي سپليمنٽ جي هڪ ٽڪي روزانو هڪ کان ٻہ مھينن تائين استعمال ڪرڻ کپي.
وبائي زڪام
(5) بُخار                 Fever :-
زڪام کي بخار ڄڻ ڏاج ۾ مليل هوندو آهي. زڪام دوران بخار لازم ملزوم هوندو آهي جيڪڏهن مريض کي تيز بخار نہ هوندو آهي ۽ نڇون شروع ٿي وينديون آهن تہ بخار بہ اچي پنھنجا پير ڄمائيندو آهي. شروع ۾ تہ مريض کي جهيڻو تپ (ڪڻس) هوندو آهي پر جيئن زڪام زور ڀريندو آهي تيئن بخار زور ڀريندو آهي. شروع جا ٽي چار ڏينهن جسم ۾ بخار هوندو آهي پر جيئن زڪام جو زور ٽٽي پوندو آهي تہ بخار بہ پويان پير ڪندو آهي.
(6) ڪنن جي تڪليف                Ear Ailments :-
نڪ ۽ ڪنن جو پاڻ ۾ ڳانڍاپو ڳلي کان نڪرندڙ هڪ هوا جي نالي جنهن کي Eustachintube چئبو آهي جي وسيلي ٿئي ٿو. زڪام جو پاڻي جڏهن بہ وڌي ويندو آهي تہ نڪ جي بند هجڻ جي صورت ۾ اهو يا تہ اکين ۾ هليو ويندو آهي ۽ اتان پوءِ ڳوڙهن جي صورت ۾ وهندو آهي يا وري انهيءَ هوا جي نالي (ٽيوب) جي وسيلي ڪنن ۾ هليو ويندو آهي (جو ان هوا جي نالي (ٽيوب) جو هڪڙو ڇيڙو ڳلي ۾ آهي ۽ ٻيو ڇيڙو ڪنن ۾ آهي). زڪام جو پاڻي ڪنن ۾ گڏ ٿيندو ويندو آهي، جنھن جي ڪري ڪنن ۾ سُرڪاٽ، سُور ۽ سوڄ ٿيو پون. جيڪڏهن هتي زڪام جو پاڻي گهڻي عرصي تائين موجود رهي تہ اهو پاڻي گهاٽو ٿي ويندو آهي جيڪو ڪجھ ڏينهن کان پوءِ گند جي صورت وٺي بيھي ٿو. آخر ۾ اهو گند ڪنن مان وهندو رهي ٿو. هيءَ گند وهڻ جي تڪليف وڏن ماڻهن جي مقابلي ۾ ٻارن کي وڌيڪ ٿيندي آهي. جيڪڏهن هي گند ڪنن مان نہ وهي تہ ان صورت ۾ گند ڪنن ۾ اندر پکڙجي ويندو آهي ۽ جڏهن اهو ڪنن جي دُهلڙي (ڪنن جي ٻڌڻ وارو مرڪزي عُضوو) تائين پھچندو آهي تہ مريض ٻڌڻ کان لاچار ٿي ويندو آهي، يعني ٻوڙو ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن اسين ننڍن ٻارن توڙي وڏن ماڻهن جي ٻوڙائپ جا سبب ڳولينداسين تہ ان جو سبب اڪثر زڪام جو بار بار ٿيڻ Reccurent ٻيو اهڙي دائمي زڪام Chronic Coryza ۾ اهڙو علاج ڪرائڻ (ڪرڻ) جنھن ۾ زڪام جي پاڻيءَ کي زبردستي خشڪ ڪيو ويو هجي يا روڪيو ويو هجي. جنھن جي ڪري گند جلدي گهاٽو ٿي ڪنن جي ٻڌڻ واري مرڪز (دُهلڙيءَ) تي ڄمي ڪنن جي سمعي Acoustic قوت کي گهٽ ڪري يا ختم ڪري ڇڏيندو آهي، اهڙيءَ طرح ماڻهو ٻوڙو ٿي ويندو آهي. اهو بہ ٻڌائجي ٿو تہ جيڪڏهن زڪام جو گند تيزابيت وارو هجي ۽ ڪنن ۾ گهڻي وقت تائين گڏ ٿيل هجي تہ ان تيزابي گند جي اثر ڪري ڪنن جي ٻڌڻ واري پردي کي (ڪنن جي دهلڙي) يا خود ڪنن جي هڏين کي (جيڪي ڪچين ۽ نازڪ هڏين مان جڙيل هونديون آهن) جنکي ڪُرٽڻو هڏو Cartilage چئبو آهي اهو تيزابي پاڻي جيڪو بعد ۾ تيزابي گند بڻجي ويندو آهي انهن کي ڳاري وجهندو آهي، جنهن جي ڪري ڪنن جو ناسور Carries Of Ear ٿي پوندو آهي، جنھن جي نتيجي ۾ هر وقت ڪنن مان گند وهندو رهندو آهي.
(7) عام جسماني تڪليفون Physical Ailments :
زڪام جيترو بہ عرصو مريض ۾ هوندو آهي، اهو سڄو عرصو مريض کي جسم ۾ سور، بيقراري، جسم نِستو، ڪاهلي، جسم ڳورو، وات جو ذائقو مري (خراب ٿي ) ويندو آهي. اُن ساڻ گڏ بُک بہ مري ويندي آهي جسم جي هڏن ۾ سخت پيڙا وارو سور هوندو آهي، جنھن ۾ واڌارو رات جو خاص ڪري ٿڌ ۾ ٿيندو آهي. عام جسماني تڪليفن جو سبب پاڻيٺ وارن پردن Mucus Membrane مان گهڻي ڀاڱي (زڪام جي ڪري) پاڻي خشڪ ٿي (وهي وڃڻ) جي ڪري هوندو آهي. انڪري زڪام جي مريض کي وڌ ۾ وڌ پاڻيپيئڻ ۽ آرام ڪرڻ گهرجي. ظاهر ۾ تہ زڪام ننڍي بيماري ڏسڻ ۾ ايندي آهي پر هيءَ مرض جيترو بہ عرصو جسم ۾ موجود هوندو آهي اوترو عرصو بدن ۾ گهاڻي واري پيڙا هوندي آهي.
پرھيز :-
کٽاڻ ۽ کٽيون شيون لوڻ ۽ سرڪي مان تيار ٿينديون آهن، جنھن سان ڳلي جي سوڄ ۾ اضافو ٿيندو آهي تنھنڪري نزلي، زڪام ۽ فلو ۾ انهن شين کان پرهيز ڪرڻ کپي.
سخت ۽ ڪڙڪ شيون :-
فلو ۾ سخت يا ڪڙڪ کاڌو کائڻ سان ڳلي ۾ خشڪي پيدا ٿيندي آهي، جنھن سان کنگھ ۽ ڳلي جي خراش ۾ اضافو ٿيندو آهي. اهڙي صورتحال ۾ خشڪ ميوا کائڻ کان بہ پرهيز ڪرڻ گهرجي.
ڪيفين وارا شربت :-
هيلٿ لائين جي هڪ رپورٽ موجب ڪافي، چانھن ۽ سافٽ ڊرنڪس جھڙا شربت جسم ۾ پاڻي جي کوٽ پيدا ڪندا آهن ۽ شڳر ۾ واڌ جو سبب بڻجندا آهن جنھن سان ڇوت Infection جي خاتمي ۾ سخت مشڪل پيش ايندي آهي.
شڳر فري مٺايون :-
چيڙھ واريون شيون :-
مرچن واريون شيون :-
صحت لاءِ مرچن واريون شيون نقصانڪار هونديون آهن. ان جي زيادتي سان هاضمي جو نظام، معدو ۽ جگر پڻ متاثر ٿيندو آهي ۽ گڏ گڏزڪام ۽ فلو جي تڪليف ۾ پڻ واڌ ٿيندي آهي.
انساني زندگيء جو مقصد (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب سنڌي زبان ۾ پهريون انسان نامو آهي، جنهن ۾ حاجي غلام حيدر جروار علمي بحث ڪيو آهي ۽ منجهس عقل انسانيءَ جا اهم نُڪتا شامل ڪيا اٿس. ڊاڪٽر الھداد ٻوھيي چواڻي ”غلام حيدر جروار جي هيءَ -تصنيف- خليل جبران يا بيڪن جي دانش جو ڪم ڏيندي، توڙي جو اُهي ٻئي پنهنجي پنهنجي طبقي جا وفادار هئا، پر پوءِ به اُهي -انسان- جا طرفدار هئا، جڏهن ته غلام حيدر -جروار- جو طبقو ئي ’انسان‘ آهي“. نيوز پرنٽ جي 151 صفحن تي مشتمل هيءُ ڪتاب، سنڌ فرينڊس سرڪل، حيدرآباد پاران -جنوري- 2000ع ۾ ڇپايو ويو آهي، جنهن جي قيمت 80 رپيا آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
وبائي زڪام
مٺايون
آتش ڪده آذر (ڪتاب)
هي فارسي گو شاعرن جو وڏي ذخيري وارو تذڪرو آهي، جنهن کي لطف علي بيگ آذر (1722-1791ء) لکيو. آذر هن تذڪري ۾ سنڌ سميت انهن شاعرن جو ڪلام قلمبند ڪيو آهي، جن جي ڪلام جو ڪو به سراغ نٿي مليو. آتش ڪده آذر ڪريم خان رند (عهد حڪومت 1700-1779ء) لاءِ لکيو ويو هو. هي تذڪرو 3 دفعا 19 صديءَ ۾ هندستان مان ۽ ويجهڙائيءَ ۾ ئي ايران مان پڻ ڇپجي چڪو آهي.
زمرو:ڪتاب
وبائي زڪام
مٺائن سان رت جا خليا ڪمزور پئجي ويندا آهن جنھن سان ڳلي جي سوڄ ۾ واڌ ٿيندي آهي. گھڻي مٺاڻ سٺي صحت لاءِ نقصانڪار هوندي آهي.تنھن ڪري ڪوشش ڪرڻ گھرجي تہ مٺاڻ حد ۾ رهجي واپرائجي.
اپاء :-
زڪام جي مريض کان گهٽ ۾ گهٽ پنجن گزن جي فاصلي تي رھڻ کپي.
برف واري پاڻي پيئڻ کان پاسو ڪجي.
چانورن يا ديڳ جو ڀت نہ کائجي.
زڪام فورن  بند ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪجي ۽دماغ مان رطوبت ڪڍڻ جي ڪوشش ڪجي.
هلڪيون جلد هضم ٿيندڙ شيون واپرائجن.
کٽين ۽ سڻڀين شين کان پرهيز ڪجي.
زڪام جي شروعات ۾ هڪ ڏينھن بک تي رهجي تہ بھتر آهي.
غذا تازي هجي، پاروٿي غذا ۽ ٿڌو پاڻي بلڪل  استعمال نہ ڪجي.
نڪ کي صاف رکجي، هڪ رومال هر هر استعمال نہ ڪجي پر ٽشو پيپر استعمال ڪري اڇلي ڇڏجي.
سموسن ۔ پڪوڙن ۔ تريل شين ۽ کير پيئڻ کان پرھيز ڪجي.
نزلي ۽ زڪام ۾ گوريون نہ کائڻ کپن ڇوجو دل جي دوري جي خطري کي 7 ڀيرا وڌيڪ وڌائن ٿيون. تائيوان ۾ طب جي ماهرن ۱۰ هزار کان وڌيڪ ماڻھن تي اسٽڊي ڪرڻ کان پوءِ انڪشاف ڪيو آهي تہ سيءَ ۽ زڪام جي دوائن جي استعمال سان دل جي دوري جو خطرو 3 ڀيرا وڌي وڃي ٿو. جرنل آف انفيڪشن ڊزيزز ۾ ڇپيل انهي رپورٽ ۾ ٻڌايو ويو آهي تہ سيءَ ۽ زڪام جي دوائن ۾ عام طور تي اينسيڊ قسم جون شين سان تعلق رکندڙ هڪ دوا آئبوپروفن بہ لازمي شامل هوندي آهي جيڪا جسم جي تڪليف ۾ وقتي طور گهٽجي ٿي پر ڪيترن ئي ڏينھن تائين استعمال واري حالت ۾ انهي سان دل جي دوري جو خطرو وڌي وڃي ٿو. ماهرين انهي ڳالھ جي تصديق ڪئي آهي تہ اهو خطرو انهي صورت ۾ ڏٺو ويو، جڏهن سيءَ ۽ زڪام جي دوائن ۽ گورين جي شڪل ۾ استعمال ڪيون ويون. جڏهن تہ انهي ساڳي دوا کي ٿيلهي ذريعي جسم ۾ هڻڻ سان 7 ڀيرا خطرو وڌي وڃي ٿو.
تدبيرون :-
(1) تدبير
جيرو          تولو
ڌاڻا             تولو
سونف         تولو
پست ڪڻ    تولو
ھرٻو            تولو
گل بنفشہ     تولو
کنڊ             6 تولا
ملائي ڪٽي پائوڊر ڪجي.
چپٽي   پاڻي سان صبح شام
(2) تدبير
عناب        8 داڻا
کنڊ          حسب ضرورت
شديد زڪام ۽ نزلي لاء مجرب آھي.
(3) تدبير
بادام         7 عدد
ڪشمش    7 عدد
رات جو پاڻي ۾ پسائجي. صبح جو بادام ڇلي کائجن ۽ مٿان ڪشمش کائجي.
پراڻي زڪام ۽ نزلي جو بھترين علاج آھي. جن جا وار نوجواني ۾ اڇا ٿي وڃن ٿا انهن لاء بھترين آھي. 2 کان 3 مھينا استعمال ڪجي.
(4) تدبير
ھرٻي جا 9 داڻا پسيل صبح شام کائجن. ھرٻو رات جو پسائي صبح جو کائجي ۽ صبح جو پسائي رات جو کائجي.
(6) تدبير
ماکي              چمچو
ھڪ ليمي       پاڻي
ملائي پيئجي. ڪجھ ڏينھن استعمال ڪجي. زڪام ۽ نزلو دور ٿيندو.
(7) تدبير
ڪارا مرچ             5 داڻا
وڏو ڦوٽو              ھڪ عدد
پاڻي                     گلاس
ملائي ڪاڙھجي اڌ بچي تہ ڇاڻي پيئجي. سياري ۾ وڏو ڦوٽو ۽ اونهاري ۾ ننڍو ڦوٽو استعمال ڪجي.
احسان دانش
ڊاڪٽر احسان دانش (انگريزي:Dr. Ahsan Danish) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ، ڪهاڻيڪار، محقق ۽ نثر نويس آهي جنهن جا ڪيترائي ئي ڪتاب ڇپيل آهن.
وبائي زڪام
نوٽ :- ڪوبہ ھڪ نسخو استعمال ڪجي.
احسان دانش
زندگي جو احوال
احسان دانش جو پورو نالو آغا احسان الحق آهي. احسان دانش 15 فيبروري 1974ع تي ضلعو لاڙڪاڻو جي شھر لاڙڪاڻو ۾ پروفيسر ڊاڪٽر بشير احمد شاد جي گهر ۾ جنم ورتو.
تعليم
احسان دانش پرائمري تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول علي گوهر آباد لاڙڪاڻو، مئٽرڪ جو امتحان پائليٽ هائير سيڪنڊري اسڪول لاڙڪاڻي منجهان پاس ڪرڻ بعد گورنمنٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان انٽر ڪيائين. دانش ايم اي اردو ادب 1996ع ۾ ۽ ايم اي سنڌي ادب 1998ع ۾ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان پاس ڪئي. دانش 2014ع ۾ ”شاھ لطيف جي شاعري جو سماجي ڪارج“ جي عنوان سان سنڌي ادب ۾ پي ايڇ ڊي جو مقالو لکي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي. دانش شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ايم اي سنڌي ادب لاءِ پروفيسر ملڪ نديم جي رهنمائي ۾ ”ڊاڪٽر بشير احمد شاد جون علمي ۽ ادبي خدمتون“ عنوان سان مونو گراف لکيو.
علمي ادبي خدمتون
هن لکڻ جي شروعات 1988ع ۾ شاعريءَ سان ڪئي. هن ڪهاڻيون لکيون ۽ پوءِ تحقيق ۽ تنقيد جي شعبن ۾ مڃتا ماڻيائين. هن مختلف علمي ادبي موضوعن تي هن وقت تائين لڳ ڀڳ 200 مضمون لکيا آهن، جيڪي مختلف رسالن ۾ ڇپيا آهن. ڊاڪٽر احسان دانش جي تحقيقي مقالن جو انگ اٽڪل 66 آهي. جن مان 22 تحقيقي مقالا ايڇ اي سي ريڪگنائيزڊ جرنلن ”ڪلاچي“، ”ڪينجھر“، ڪارونجھر“ ۽ ”سنڌي ٻولي“ ۾ شايع ٿيل آهن. دانش 1997ع ۾ پبلڪ اسڪول لاڙڪاڻي ۾ اردو ادب جو ليڪچرر مقرر ٿيو، جتي هن 6 سال تدريسي خدمتون انجام ڏيڻ بعد 2002ع ۾ سنڌي جي ليڪچرار لاءِ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري پهرين پوزيشن ماڻي ۽ ساڳي سال گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي ۾ سنڌي ادب جو ليڪچرر مقرر ٿيو. هن وقت هو ساڳي ڪاليج ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ۽ هيڊ آف ڊپارٽمينٽ طور خدمتون انجام ڏئي رهيو آهي. ان دوران هن لاڙڪاڻي ۾ اعزازي طور سي ايس ايس ۽ پي سي ايس جي امتحانن جي تياري ڪندڙ شاگردن ۽ شاگردياڻين کي به مختلف نجي تعليمي ادارن ۾ سالن جا سال پڙهايو آهي. شاعري ۾ غزل وڌيڪ لکيا اٿائين پاڻ ريڊيو پاڪستان لاڙڪاڻي تي ڪمپيئر به آهي. احسان دانش جا ڪيترائي تحقيقي مقالا سنڌي ٻولي جي بااختيار ادارو جي جنرل 'سنڌي ٻولي' ۾ پڻ ڇپيل آهن.
اوارڊ
احسان دانش کي 2019ع تائين سندس علمي، ادبي خدمتن جي اعتراف طور سنڌ گورنمينٽ جي ثقافت کاتي، انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي ڄامشورو،سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو حيدرآباد، انجمن ترقي پسند مصنفين پاڪستان ۽ ٻين اهم ادارن طرفان لڳ بڳ 28 اوارڊ ملي چڪا آهن. هن کي 2016ع ۾ ’شاهه لطيف‘ جي عرس جي موقعي تي سنڌ صوبي جي سڀ کان وڏي سرڪاري ايوارڊ ”شاهه لطيف ايوارڊ“ سان پڻ نوازيو ويو آهي.
714ع
ڊسمبر
زمرو:714ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
بخشل باغي
''بخشل باغي نوابشاهه شهر جو رهندڙ آهي. هن جو اصل نالو الله بخش ولد محمد پريل خشڪ آهي، پر ادبي دنيا ۾ ”بخشل باغيءَ“ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو. سندس جنم 19 اپريل 1975ع تي، دولت ڪالوني نوابشاهه ۾ ٿيو.''
شاعري
''تعليم بي. اي اٿس. ڪچي ڦڪي شاعري 1988ع کان ۽ پختي شاعري 1991ع کان شروع ڪيائين. سندس شاعريءَ جا 5 مجموعا ڇپيل آهن'':
''ان کان سواءِ هن شيخ اياز جا سموار غزل ترتيب ڏئي، ”هي روح جزيرو حيرت جو“ عنوان سان ڪتابي صورت ۾ شاهه اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران ڇپرايو آهي. ان کان سواءِ نوابشاهه جي شاعرن جي تعارف ۽ ڪلام تي مشتمل ڪتاب ”سپنا ساڳيءَ مند جا“ (وسيم سومري سان گڏ:2003ع) به ڇپيل اٿس.''
پيشو
بخشل باغي گورنمينٽ پرائمري اسڪول حسين بخش مگسي، يو سي 1، نواب شاهه ۾ پرائمري استاد آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شاعر زمرو:سنڌي شخصيتون
الھاس نگر
thumb|الهاس نگر ريلوي اسٽيشنالهاس نگر (انگريزي: Ulhas Nagar) هندستان جي رياست مهاراشتر جي ضلعي ٿاني جو هڪ شهر آهي. ھي الھاس نگر تعلقي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. هتي سنڌ کان لڏي ويل هندو سنڌي وڏي تعداد ۾ رهن ٿا. هيءُ شهر ممبئي ميٽروپوليٽن واري علائقي جو حصو آهي ممبئي شهر کان اٽڪل 60 ڪلوميٽر پري آهي. 2011ع وارن انگن اکرن مطابق هن شهر جي آدمشماري 506098 آهي. هتي هڪ ريلوي اسٽيشن پڻ آهي جيڪا ممبئي کي پوني سان ملائيندڙ مرڪزي ريلوي لائين تي قائم ٿيل آهي. هتي سنڌي کاڌا عام جام ملن ٿا. هندستان ۾ رهندڙ ڪيترن ئي سنڌي اديبن جي رهائش هن شهر ۾ آهي. هن شهر کي ننڍڙي سنڌ چئجي ته غلط نه ٿيندو.
تاريخ
ٻي عالمگير جنگ ۾ فوجين لاءِ پنج فوجي ڪئمپون ٺاهيون ويون هيون جن ۾ 6000 سپاهين ۽ 20000 ٻين ماڻهن جي رهڻ جي گنجائش هئي. هنن ڪئمپن کي ”ڪلياڻ فوجي ڪئمپون“ سڏيو ويندو هو. هتي 2126 فوجي بئريڪ ۽ 1173 گهر ٺاهيا ويا هئا. ٻي عالمگير جنگ کان پوءِ اهي ڪئمپون اجڙي ويون ۽ فوجي هتان هليا ويا. 1947ع ۾ ھندستان جي ورهاڱي کان پوءِ لڳڀڳ هڪ لک سنڌي هندن کي هتي رهايو ويو. .  اٺين آگسٽ 1949ع تي هڪ تقريب منعقد ڪئي وئي جنهن ۾ هن هنڌ کي هڪ ننڍي شهر (Town) جي حيثيت ڏني وئي. ان وقت جي گورنر جنرل هن شهر جو نالو ”اُلهاس نگر“ رکيو جنهن جي معنيٰ آهي ”خوشين جو شهر“. 1955ع ۾ هتي ريلوي اسٽيشن قائم ڪئي وئي. جنوري 1960ع ۾ هتي الهاس نگر ميونسپالٽي جو بنياد رکيو ويو. 1965ع ۾ ميونسپل ڪارپوريشن جون پهريون چونڊون ٿيون. 1970ع جي پوئين اڌ تائين هتان جا اڪثر رهواسي سنڌ کان لڏي آيل سنڌي هندو هئا. 2010ع ۾ هن شهر ۾ اٽڪل چار لک سنڌي هندو آباد هئا.
شهر جو وڻج واپار
thumb|الهاس نگر جو هڪ دوڪان هيءُ هڪ صنعتي شهر آهي. هتي ريشمي ڪپڙي، ڪپڙي جي رڱائي، برقيات ۽ اليڪٽرانڪس جي سامان ۽ مٺاين جا وڏا وڏا دڪان آهن. هتان جينز جون پتلونون سـڄي دنيا ۾ وڪري لاءِ موڪليون وڃن ٿيون. هتان جي فرنيچر مارڪيٽ به ڪافي مقبول آهي. شهر ۾ باھ وسائڻ جو مرڪز ۽ 60 خانگي اسپتالون قائم آهن. هتان جا سنڌي کاڌاڪافي مشهور آهن، جن ۾ دال پڪان، پوري ۽ چاٽ خاص ذڪر جي لائق آهن.
شهر جي آبادي
thumb thumb|الهاس نگر جو هڪ مندر 2011ع واري آدمشماريءَ مطابق هيءُ مهاراشٽر رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان 22هون۽ هندستان جو 88هون وڏو شهر آهي. هتان جي آبادي %53 مردن ۽ %47 عورتن تي مشتمل آهي.
تعليم
thumb|آر ڪي تلريجا ڪاليج هن شهر ۾ 29 پرائمري اسڪول، 56 سيڪنڊري اسڪول ۽ 9 هاير سيڪنڊري اسڪول قائم آهن. هن شهر ۾ هيٺيان ڪاليج ڪم ڪري رهيا آهن: الهاس گرلس ڪاليج 1961ع ۾ قائم ٿيو جنهن کي اڄڪله آر ڪي تلريجا ڪاليج ڪوٺيو وڃي ٿو. حوالا زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
1715ع
ڊسمبر
زمرو:سال
الاسلام (رسالو)
”الاسلام“ سنڌي ماهوار رسالو، 1913ع ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيڻ لڳو. هن رسالي کي محمد عبداللطيف ۽ مخدوم محمد صالح -ڀٽي- ترتيب ڏيئي، ڪراچيءَ جي محمديه پريس مان شايع ڪرائيندا هئا. هن رسالي ۾ سنڌ جا مشهور اديب ۽ شاعر مضمون لکندا هئا. ڪجهه سال گذرڻ کان پوءِ هيءُ رسالو -بند- ٿي ويو.
هن نالي سان سلطان ڪوٽ (شڪارپور) مان ماهوار رسالو 1935ع ۾ -جاري- ٿيو. هن رسالي ۾ ديني مواد شايع ٿيندو هو. هي رسالو مولانا مفتي محمد صاحبداد ”ناصح“ ولد خميسي خان -جمالي- جي نگراني ۾، ۽ ”مسلم پرنٽنگ پريس“ هاٿي در شڪارپور مان ڇپبو هو. هي رسالو 32 کان 40 صفحن تي مشتمل، ڊيمي سائيز ۾ شايع ٿيندو هو. هي رسالو شڪارپور مان شايع ٿيندڙ رسالن ۾ وڏي اهميت رکندو هيو. هن رسالي ۾ ڪيترن ئي ديني مسئلن جو تذڪرو ۽ انهن جي موثر حل جو ذڪر ٿيندو هيو. هي رسالو 1938ع تائين شايع ٿيندو رهيو ۽ پوءِ -بند- ٿي ويو.
آسماني زبان
آسمانِي زبان (Divine language) پاڪ يا خدائي ٻولي، ملائڪن، ديوتائن ۽ صحيفن جي ٻولي. آسِمَانِي ڪتابن (توريت، انجيل، زبور، قرآن شريف وغيره) ۾ ڪتب آيل ٻولي يا ٻوليون.
الاسماءُ الحسنيٰ (ڪتاب)
هيءُ ڪتابڙو رشدالله شاهه جهنڊي واري بزرگ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن. ڇاپو، قيمت ۽ پريس ڄاڻايل ناهن. هيءُ ڪتاب مدرسہ دارالرشاد بلديه طيبه حيدرآباد طرفان سال 1911ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو تازو ڇاپو، فيض محمد سڪندريءَ 2008ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.
انتظامي ورھاست
thumb|عالمي انتظامي ورھاستون
انتظامي ورھاست (administrative division) يا انتظامي ايڪائي (administrative unit) يا ملڪي ھيٺين ورھاست (country subdivision) ھڪ ملڪ يا ٻي طرح بيان ڪيل خطي جي انتظامي مقصد جي لاءِ ھڪ حصو آھي.
حوالا
انتظامي ورھاست زمرو:علائقا زمرو:ملڪي ھيٺيون ورھاستون
انسانيت جو ازلي ورثو (ڪتاب)
اسلامي دنيا جي وڏي مدبر، مفڪر، ۽ عالم مولانا ابوالڪلام آزاد جي عظيم شاهڪار ۽ علمي ڪاوش ”ترجمان القرآن“ جي چئن جلدن مان اهم موضوعن جي چونڊ ۽ نچوڙ، مشهور ليکڪ ۽ پبلشرز نوراحمد ميمڻ ترجمي ۽ تلخيص جي صورت ۾ ”انسانيت جو ازلي ورثو“ عنوان سان ڊيمي سائيز جي 170 صفحن تي مشتمل ڪتاب ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، فيبوري 1997ع ۾ ٻيو ڇاپو نومبر 1997ع ۾ سنڌيڪا اڪيڊميءَ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ هڪ سال اندر هن ڪتاب، 6000 جي تعداد ۾ وڪرو ٿي، سنڌي ڪتابي دنيا ۾ هڪ رڪارڊ قائم ڪيو آهي. هن ڪتاب جي قيمت 40 رپيا آهي. ڪتاب جي موضوعن ۾ معبود بابت تصور، پالڻهار جي صفت، صفت رحمت ۽ -انسان-، خدا جي صفت عدل، وحدت دين، وحدت انساني، -اسلام- جو پيغام، شڪ ۽ يقين شامل آهن. هيءُ ڪتاب ماڻهن ۾ ديني فڪر جي معلومات ۽ رهنمائيءَ لاءِ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو.
نصرت ابڙو
نصرت حسين ابڙو شڪارپور ضلعي جي ڳوٺ مدئجيءَ ۾ پھرين ڊسمبر 1938ع ۾ ڄائو، شروعاتي تعليم پنھنجي علائقي جي اسڪول ۾ حاصل ڪيائين. ان بعد سنڌ جي سُڌ سماءُ واري کاتي ۾ ملازمت شروع ڪيائين ۽ اتان ڊائريڪٽر جي عھدي تان ريٽائر ڪيائين. نصرت حسين 22 جنوري 2004ع ۾ هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو. نصرت ابڙي سنڌي، اردو ۽ انگريزي اخبارن ۾ سنڌ جي مختلف ماڳن ۽ شخصيتن جي باري ۾ مضمون لکيا. سندس ڪتاب ”ڪراچي روشنين جو شھر“ مشھور آهي. هن هڪ ٻيو ڪتاب ’سنڌ جا ڪالم نگار‘ جي نالي سان پڻ آهي. هن شاھ لطيف جي تڪين تي سٺو مواد جمع ڪيو هو جيڪو ڇپائي نہ سگهيو، پاڻ مدئجي لڳ شاھ لطيف جي تڪئي جو سنڀاليندڙ بہ هو.
حوالا
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:2004ع جون وفاتون
واريگاهه
<font size="4" face= "MBSarang Sattar"> پھرين سنڌي اُپگرَھِي چينل، ڪي ٽِي اين، جو آغاز سن 2002ع ۾ ٿيو. جنھن کان پوءِ سنڌي ٻولي ميڊيا جي ميدان ۾ تڪڙي ترقي ڪري رھي آھي ۽ ھن وقت ٽي سنڌي اُپگِرَھِي چينل ڪم ڪري رھيا آھن. ڪي ٽي اين جي آغاز کي بلاشڪ، سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ جو نئون دور ۽ نئون جنم چئي سگھجي ٿو. اسان کي اميد آهي انٽرنيٽ اهڙو هڪ انقلاب آڻيندي.
<font face="MBSarang Sattar" size="5">سنڌي گيت <font face="MBSarang Sattar" size="4">ھوريان ھوريان ھوريان – سجاد يوسف منھنجي اڱڻ تي آ سھڻا - شمن علي ميرالِي Kash ma kash – the best of Junoon آزادی پرواز The Millenium Edition Ishq Daur-e-Junoon Dewaar
1716ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ڪتب خانو
ڪتب خانو يا دارُالڪُتب يا مڪتبو ( Library) ، هڪ اهڙي  جڳھ جتي اُنهن ماڻهن کي پڙهڻ لاء ڪتاب مهيا ڪيا ويندا آهن جيڪي مالي يا ٻين سببن جي ڪري ڪتاب ڪري نٿا سگهن. يا وري ڪتابن جو  هڪ مجموعو جن کي خريد ڪرڻ بغير پڙهي سگهن ٿا.
جديد ڪتب خانن ۾ ڪتاب سان گڏ کتابوں آڊيو ٽيپس (audio tapes) ، ڪيسيٽون  (cassettes) ،  منظر  (videotapes)   وغيره دستياب هوندا آهن. اهڙي طرح جديد ڪتب خانن ۾ ڪوئي به شخص هر قام جي معلومات تائين ڪنهن به صورت  ۽ ذريعي سان معلومات تائين بغير ڪنهن مشڪل جي رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو. انکان علاوه ڪتب خاني جا ماهر پڙهندڙن کي ڪتاب ڳولهڻ ۽ ڪتابن جي رکوالي جون خدمتون سرانجام ڏيندا آهن.
لائبريري ۾ صرف ڪتاب رکڻ ۽ کڻڻ لاءِ نہ هوندا آهن، پر اُن مان ماڻهن کي ڄاڻ ملندي آهي. لائبريري منظم ادارو آهي، جتي بهترين تحقيق ٿي سگهندي آهي، ماڻهن کي ڪجهه سکڻ ۽ ڄاڻ حاصل ڪرڻ ۾ مدد ملندي آهي، لائبريريون استاد جهڙو ڪردار ادا ڪن ٿيون. بهترين قومي لائبريرين ۾ هر ڪتاب ترتيب سان رکيل هوندو آهي، جتان پڙهندڙ پنهنجي مرضيءَ جا ڪتاب پڙهي سگهندو آهي. جيتوڻيڪ موجوده دور ۾ انٽرنيٽ ڄاڻ ۽ ڪتابن جي حساب سان انتهائي اهم مواد مهيا ڪري ٿي. پر انٽرنيٽ لائبريرين جي اهميت گهٽائي نہ سگهي آهي، انٽرنيٽ هڪ هڪ وڏي سهولت ضرور هوندي آهي، پر تحقيق ڪندڙ ماڻهو لائبريرين ۾ وڃي ڪتاب پڙهڻ کي ترجيح ڏين ٿا. لائبريرين ۾ هر قسم جي ڊيٽا موجود هوندي آهي.
تصويرون
thumbnail|left|قائداعظم لائبرري، لاهور thumb|left|300px|برٽش ميوزيم جو ريڊنگ روم
حوالا
زمرو:تعليم
آشڪار
آشڪار (Ashkar) ظاهر، پڌرو، چٽو، نروار، کُليل. ’ سچل سرمست جو فارسي شاعريءَ ۾ تخلص آهي ۽ سندس فارسي غزلن جو ديوان آهي: ”ديوان آشڪار“.
قران
قِران (ق جي ھيٺان زير) جي لغوي معني آهي ٻن شين کي ھڪٻئي سان ملائڻ. اصطلاح ۾ قران ھي آھي تہ ماڻھو حج ۽ عمري جو احرام گڏ ٻڌي ٻنھي جا ارڪان ادا ڪندا آهن. . قران وارو حج ڪرڻ واري کي قارن چوندا آهن. قران جو حج، افراد جي حج ۽ تمتع واري حج ٻنھي کان افضل آهي.
715ع
ڊسمبر
زمرو:715ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
لبرل ازم
حوالا
زمرو:انساني حقن بابت تصور زمرو:تاريخ زمرو:سماج زمرو:سياست زمرو:سيڪولرازم
نقشو
thumb|[[دنيا جو نقشو، 1689ء]] نقشو (Map) ڪنهن به علائقي جي نظري نمائندگي ڪندڙ تصوير کي چيو ويندو آهي. اهو ضروري نه آهي ته نقشو صرف رستا يا علائقا ڏيکاري اڄ جي جديد دور ۾ نقشن کي موسم جي صورتحال، آبادي، تعليم، ترقي ۽ ٻين بيشمار گالهين جي لاءِ به استعمال ڪيو وڃي ٿو
.
زمرو:جاگرافي زمرو:نقشانگاري
هوش محمد شيدي
380px|thumb|ھوش محمد شيدي جي قبر
هوش محمد شيدي (انگريزي: Hosh Muhammad Shidi) (جنم: 1801ع- شهادت 24 مارچ 1843ع) سنڌ جو سورهيه جرنيل ٿي گذريو آهي جيڪو24 مارچ 1843ع تي دُٻي جي ميدان ۾ انگريزن سان وڙهندي شهيد ٿي ويو. هوش محمد شيدي سنڌ جي مير حڪمرانن جي فوج جو بهادر سپاهي هو، جنهن کي پنهنجي بيپناهه بهادري ۽ بيمثال حب الوطنيءَ باعث اڄ تائين ياد ڪيو ويندو آهي. مرويسُون سنڌ نه ڏيسُون جو مشهور نعرو هوشوءَ سان لاڳاپيل آهي.
هوش محمد 1801ع تي پيدا ٿيو. ھوشو اصل ۾ حبشي غلام ھو، جنھن جو والد مير فتح علي خان ٽالپر وٽ ڪم ڪندو ھو، جيڪو ايراني نار مان اسمگل ٿي ڪراچي بندر تي وڪاميو ھو. ھوش محمّد، مير فتح علي خان جي پٽ مير صوبدار جو ساٿي ۽ ساڳي عمر وارو ھو، ان ڪري ھو 1791ع ۾ ڄائو ھوندو. ھو مير صوبدار سان گڏ رھيو، وڏو ٿيو ۽ پوءِ ٽالپرن جي توبخاني جو سنڀاليندڙ ٿيو. کيس بندوق ھلائڻ جي سٺي تربيت مليل ھئي. جناب مولائي شيدائي لکي ٿو ته “ھو ميرن جي لشڪر ۾ ڀرتي ٿيو ۽ ناليوارو جانباز توبچي ٿي گذريو آھي، جنھن آخري دم تائين، پنھنجي ايمانداري ۽ بھادريءَ جو ثبوت ڏيندي، دشمن سان وڙھندي ميدانِ جنگ ۾ شھيد ٿيو. جڏھن انگريز، سنڌ ۾ آيا، تن ڏينھن ۾ ھوشو مير صوبدار خان جو اتاليق ۽ صلاحڪار خاص ھو. انگريزن جڏھن حيدرآباد تي ڪاھ ڪئي ۽ 17 فيبروري 1843ع ۾، دٻي جي جنگ لڳي، تنھن ۾ ھوشو شيدي توبخاني مٿان نگران مقرر ھو. ساندھ ٽي ڪلاڪ جنگ لڳي، جنھن ۾ گولن جي برسات ھئي. ان دوران ھڪ گولو ٽالپرن جي بارود خاني کي لڳو، جنھن ڪري سمورو بارود سڙي ويو. پر تڏھن به ھوشو بھادري سان وڙھيو. هو حبشي غلام هو ۽ مير صوبدار خان جو خاص خدمتگار هو ۽ ڏاڍي همت ۽ جرات وارو هو. جڏهن مير صوبدار خان پنهنجن چاچن سان رُسي فساد ڪيو، تڏهن هوش محمد ۽ منشي پرتاب راءِ مير کي گهڻي مدد ڪئي ۽ سندس زيور وڪڻي گهڻا پيسا هٿ ڪري لشڪر تيار ڪيائون. پر مير مراد علي هن کي شڪست ڏني ۽ مير صوبدار کي نظربند ڪري وٺي آيو. وري سنه 1259هه (سنه 1843ع) ۾ مياڻيءَ جي جنگ کان پوءِ جڏهن مير شير محمد خان انگريزن سان دٻي وٽ جنگ ٿي ڪئي، تڏهن هو هوش محمد به انهيءَ مير سان گڏ وڙهيو ۽ مارجي ويو ۽ مير پاڻ بچائي نڪري ويو. انهيءَ جو پٽ ڪريم داد ۽ انهيءَ جو پٽ بچل ۽ انهيءَ جو پٽ هوش محمد ۽ ٻيو سندس اولاد اڃا ٽنڊي ٺوڙهي ۾ رهندا اچن.
تاريخ
چارلس نيپيئر جي سربراهيءَ ۾ برطانوي فوج سنڌ جي مير حڪمرانن سان جنگ ڪئي، جيڪا دٻي جي ميدان تي لڳي، جنهن کان پوءِ سنڌ تي برطانيa جو باقاعدي راڄ شروع ٿيو. 23 مارچ 1843ع جو ڏينهن سنڌ جي حاڪميت ۽ وارثن لاءِ هڪ اڀاڳ کڻي آيو هو. هڪ پاسي مير شير محمد ٽالپر جي اڳواڻي ۾ سنڌ جي فوج هئي ته ٻئي پاسي جديد هٿيارن سان برطانوي فوج هئي. دٻي جي ميدان تي ڌرتي ڌڻين جي فوج ۽ انگريزن جي فوج ۾ زبردست جنگ لڳي، جنهن ۾ سنڌ جي تقدير جو فيصلو ٿيڻو هو، پر موقعي پرستن ۽ وطن جي غدارن جي مخبريءَ سبب سنڌ جي فوج جي بارود کي به ساڙيو ويو. جڏهن سنڌ جي سپهه سالار هوش محمد محسوس ڪيو ته غدارن جي وطن دشمني جي ڪري سنڌ جي فوج وٽ بارود نه آهي ته پاڻ زبردست جنگي حڪمت عمليءَ سان انگريز فوج سان اهڙي ته دليري سان وڙهيو جو انگريزن جون وايون بتال ٿي ويون ۽ هو اهو نعرو هڻندو رهيو ته، ”مر ويسون مر ويسون پر سنڌ نه ڏيسون“. اهو نعرو سنڌ جي تاريخ جو هڪ حصو بڻجي ويو آهي. سنڌ جا تاريخدان لکن ٿا ته، شهيد هوش محمد جو والد، مير فتح علي ٽالپر وٽ ڪم ڪندو، جيڪي ايران جي منڊي مان ڪراچي بندرگاهه ڏانهن موڪليا ويا. وليم نيپئر پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته، شهيد هوشو جنگي مهارت فرينچ فوج کان حاصل ڪئي هئي. دٻي جي جنگ جي شام سنڌ جي لاءِ هڪ ڪاري شام هئي، جڏهن سنڌ جي فوج جو سپهه سالار هوش محمد شيدي شهيد ٿي چڪو هو. شهيد هوشو جي شهادت کانپوءِ چارليس نيپئر انگريز فوج جي فتح جو اعلان ڪيو ۽ نيرون ڪوٽ تان آزاد سنڌ جو جهنڊو لٿو، جيڪو وري جهولي نه سگهيو. دٻي جي جنگ ۾ جڏهن هوشو شهيد ٿيو ته به هن پنهنجي تلوار کي هيٺ ڪرڻ نه ڏٺو. تلوار هٿ ۾ ڏسي انگريز فوج تمام گهڻي حيران ٿي ۽ شهيد هوشو کي جهڪي سلام ڪيو ويو. شهيد هوشو سنڌ جو هڪ اهڙو قومي هيرو آهي، جنهن جي جرئت جي انگريز فوج به معترف آهي پر افسوس جو اسان اهڙي قومي هيرو جو ڪوبه قدر نه ڪيو آهي. انگريزن برطانيا ۾، دٻي جي جنگ ۾ مارجي ويل پنهنجن فوجين جا يادگار تعمير ڪرائي ڇڏيا آهن پر هن ملڪ جي قائم ٿيڻ جي 63 سالن جي تاريخ ۾ به سنڌ جو نوجوان نسل پنهنجي قومي سورمي کان اڻڄاڻ آهي. اڄ شهيد هوش محمد جي 166هين ورسي آهي. سنڌ جي سڄاڻ ڌرين کي گهرجي ته سنڌ جي قومي سورمي سپهه سالار شهيد هوشو کي شاندار لفظن ۾ ڀيٽا ڏين.
هوشو جي قبر
انيس انصاري ’يادگيريون‘ ۾ ڪئپٽن معين الدين جي مضمون The day Sheedee fell (روزانو ڊان، 23 ڊسمبر 1962ع) جي حوالي سان لکيو آهي: ”هن نيپئر جي ڪتاب ’سنڌ جي فتح‘ ۾ پڙهيو هو، ته هوش محمد جي بهادري کان متاثر ٿي سندس لاش حيدرآباد قلعي ۾ آندو ويو، جتي کيس ملٽري اعزاز سان سپردخاڪ ڪيو ويو ۽ سندس قبر تي توپ رکي وئي هئي ۽ هڪ پٿر جو ڪتبو هنيو ويو هو، جنهن تي لکيل هو: “ The Monument Marks the last resting place of one of the Ameer’s soldiers, who was killed in the battle of Hyderabad while bravely fighting.” مسٽر معين الدين، هوش محمد جي قبر ڳولهڻ لاءِ حيدرآباد جي قلعي ۾ ويو، پر اُتي زمين هموار ٿيل هئي. نيٺ هڪ پوڙهي جي ٻُڌائڻ تي هن هڪ هنڌ کوٽايو، ته هڪ توپ نڪري آئي. اها هوش محمد شيدي جي قبر هئي. ڪيترا محقق هوش محمد شيدي جي قبر جو قلعي اندر هجڻ کي قبول نٿا ڪن. 380px|thumb|ھوش محمد شيدي جي قبر
حوالا
زمرو:1801ع جون پيدائشون زمرو:1843ع جون فوتگيون زمرو:تاريخ زمرو:حيدرآباد زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ثقافت زمرو:سنڌي سورما زمرو:سنڌي سُورما زمرو:شخصيتون زمرو:شيدي ماڻهو
وهاڻو
thumb|وهاڻو وهاڻو (ويھاڻو) (انگريزي: Pillow) اهڙي ٽقافتي شئي آهي جيڪا ماڻهو سمهڻ وقت سيراندي کان مٿي کي ڏيندو آهي. وهاڻو ٽيڪ ڏني ويهڻ لاءِ پڻ ڪم ايندو آهي. هيءُ مختلف قسم جي ڪپڙي مان ٺاهيو ويندو آهي. سنڌ ۾ آڳاٽي زماني ۾ وهاڻو توڙي ان جو ڇئو هٿ سان سبيو ويندو هو. ڇئو تي ڀرت به ڀريو ويندو هو. وهاڻي ۾ ۾ ڪپھ ڪتي وڌي ويندي آهي ۽ مٿان ڀرت وارو ڇئو چاڙهيو ويندو آهي. هاڻ به ايئن ڪيو وڃي ٿو. هن وقت مشيني دور آهي. وهاڻو ۽ ان جو ڇئو فيڪٽرين ۾ تيار ٿئي ٿو. وهاڻي ۾ فوم جو استعمال ڪيو وڃي ٿو.سنڌ ۾ وهاڻو توڙي ان جو ڇئو اڄ به هٿ سان تيار ڪيا وڃن ٿا.
وھاڻي جا نالا
وھاڻو سنڌي ٻولي جو لفظ آهي. ان کي انگريزي ۾ پلو چون ٿا جيڪو اصل ۾ جرمن ٻوليءَ جو لفظ آهي پوءِ لاطيني ٻوليءَ مان پراڻي انگريزي ۾ شامل ٿيو. لفظ پلو جو انگريزي ۾ استعمال جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ ٻارھين صدي عيسويءَ کان ملي ٿو. عربي ٻوليءَ ۾ ان کي وسادة،اردو ۽هندي ۾ ان کي تڪيہ چوندا آھن.فارسي ٻوليءَ ۾ بالش چوندا آهن.
وھاڻن جا قسم
وھاڻي کي ھڪ مخصوص ماپ جي ڪپڙي جي ٺھيل ڳوٿري ۾ اسپنچ ، فائيبر، ڪپھ ، پکين جا کنڀ، نرم گاھ ڀري ان ڳوٿري جي منھن کي سبي بند ڪري ٺاھيو ويندو آهي. عام طور تي ان ۾ ڪپھ ۽ اسپنج جي فوم جو گھڻو استعمال ٿئي ٿو. ان جا کوڙ قسم ٿين ٿا. ننڍي ماپ واري کي وھاڻي سڏين ٿا. سنڌ ۾ گھرن ۾ کيرپياڪ ۽ ننڍڙن ٻارن لاء وھاڻيون ٺاھيون وينديون آهن. ڪي وھاڻا سمھڻ لاء ، تہ ڪي ٽيڪ خاطر راحت وٺڻ لاء ۽ ڪي وري سونھن خاطر رکڻ لاءِ استعمال ٿيندا آھن. ھڪڙا طبي وھاڻا بہ ھوندا آھن جيڪي ڊاڪٽرن جي مشوري سان استعمال ڪيا ويندا آھن جن جي بناوٽ طبي لحاظ کان مخصوص ھوندي آھي. ڪي وهاڻا ننڍا ٿين ته ڪي ٽيڪ وارا وھاڻا وڏي ماپ جا ھوندا آھن جيڪي گول ۽ ڊيگھ م وڏا ھوندا آھن جن کي طول وھاڻو سڏيو ويندو آهي. ھڪڙا وھاڻا چوڪور ھوندا آھن جن کي ڪشن سڏبو آھي ان جا وڏي ماپ وارا فرش يا غاليچن تي ٽيڪ يا سونھن لاءِ لاءِ رکيا ويندا آھن ۽ ننڍي ماپ وارا صوفن يا ڪوچن تي رکيا ويندا آهن. فيڪٽرين ۾ ٺھندڙ وھاڻن جا قسم گھڻي ڀاڱي سائيز جي لحاظ کان ٿيندا آهن جن ۾ معياري سائيز، ڪنگ (king) سائيز، ڪئين (queen) سائيز، يورپي سائيز، ڪانٽينينٽل سائيز، جمبو سائيز وغيره شامل آهن.
وھاڻي جي تاريخ
thumb|right|قديم مصر جو ڪاٺي جو وھاڻو جنھن جي ھيٺان عبارت : خوش آمديد اڪريل آھي
تاريخ ۾ وھاڻي جي استعمال جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ ميسوپوٽيميا جي تھذيبن ۾ مليو آهي جيڪو 7000 سال قبل مسيح تائين پراڻو آهي. ان وقت وھاڻو امير ماڻھو استعمال ڪندا ھيا. جنھن وٽ گھڻا وھاڻا ھوندا ھئا اھو اوترو گھڻو امير شمار ڪيو ويندو هو وھاڻي جي عام ٿيڻ جو سبب سمھڻ سبب ھر ھر ٿيندڙ ڳاٽي، پٺي، ڪلھن جو سور ھيو جنھن ان جي استعمال جي ضرورت کي وڌايو اھڙي طرح ان جي پيداوار جو اضافو ٿيڻ ڪري عام استعمال جي چيز بڻجي ويو قديم مصر 2055 کان 1985 قبل مسيح جي فرعونن جي يارھين شاھي گھراڻي جي دؤر ۾ ممين کي مقبرن ۾ وھاڻن تي سمھاري رکڻ جو پڻ رواج پيو. قديم مصر م وھاڻا پٿر ۽ ڪاٺي مان ٺاھيا ويندا هئا ۽ لاش جي مٿن کان رکيا ويندا ھيا
سنسارپور
سنسارپور ڀارتي پنجاب جي جالنڌ ضلعي ۾ موجود ھڪ ڳوٺ آھي.
آباديات
2001ع جي مردم شماري جي مطابق ھتان جي آبادي 4061 فردن تي مشتمل آھي. ان مان 51 سيڪڙو مرد جڏھن تہ 49 سيڪڙو عورتون آھن. سنسارپور جي تعليمي شرح 75 سيڪڙو آھي جيڪو متوسط قومي تعليمي شرح 59 ڏھائي 5 کان مٿي آھي. مردن جي تعليمي شرح 59 ڏھائي 5 ۽ زناني تعليمي شرح 71 سيڪڙو آھي.
رانديون
سنسارپور سان ڪيترن ئي اولمپيئن رانديگرن جو تعلق آھي جنھن سان ھن ڳوٺ ۾ راندين جي شوق جو اندازو ٿئي ٿو. 14 ھاڪي اولمپيئن ھاڪي رانديگرن جو تعلق اس ھن ڳوٺ سان آھي جن ڀارت، ڪينيا ۽ ڪئناڊا جي نمائندگي مختلف موقعن تي ڪئي.
ليمون
”ليمو“ انساني صحت لاءِ هڪ بھترين تحفو آهي. ليمو قدرت جي طرفان ڏنل هڪ انمول تحفو آهي. ميون، سبزين ۽ ڀاڄين ۾ ليمي جي هڪ الڳ حيثيت آهي. ليمي جو نالو ذهن ۾ اچڻ سان زبان تي هڪ عجيب کٽاس (کٽاڻ) جو احساس ٿئي ٿو ۽ ليمي جي خوشبو بہ فرحت ڏيندڙ آهي. ليمون وٽامن سي جو وڏو خزانو آھي. ان کانسواء هن ۾ وٽامن بي، ڪيلشيم، پوٽيشيم، فاسفورس جو بہ وڏو مقدار موجود آهي. thumb|ليمون هن کي هندستاني ماڻهو نيبو يا کٽا نيبو چوندا آهن. هن جا ڪيترائي قسم ٿيندا آهن. ڪي ننڍا، ڪي وڏا ، ڪي گول ۽ ڪي ڊگها. ليمي جي گلن ۾ چڱي بوءِ ٿيندي آهي. ليمان کٽا ٿيندا آهن، تنھنڪري انهن جي رس کٽاڻ لاءِ، مصالحي وانگي ٻوڙ يا چٽڻيءَ ۾ وڌي وڃي ٿي. ليمن جو آچار ۽ شربت بہ ٿيندو آهي. ڪچي ۾ رنگ جو سائو ۽ پڪي کان پوءِ پِيلو ۽ خوشبودار ٿيندو آهي. هن جي ڪن قسمن جا نالا هيٺ ڏجن ٿا: ڪاغذي، پاٽي، گورو، چيني، عربي، زنگپوري، ڪڇي ۽ ٻيا. هڪڙو ٻه قسم تہ اهڙا ننڍڙا آهن، جو چِڌن کان وڏا ڪين ٿيندا آهن. ڪلڪتي ۾ اهڙا ڪي وڻ آهن. ليمي جي پوک نارنگين وانگي ٿيندي آهي. ليمي جي قسم جو هڪڙو وڻ ٿيندو آهي، جنھن کي ڪرنو سڏيندا آهن. انهيءَ جا گل سرها ٿيندا آهن، جنھن مان گلاب وانگي عرق ڪڍندا آهن. اهو به ليمي وانگي ڦر ڪندو آهي. هن جا بہ ڪي ٿورا قسم آهن. اصل يورپ جو ٿو ڏسجي.ليمي کي انگريزيءَ ۾ Lemon سڏيندا آهن.
تاريخ
ميسوپوٽيميا ۽ بابل جي کنڊرات مان اها خبر پوي ٿي ته چار هزار سال اڳ جا ماڻهو به ليمي جو استعمال ڪندا هئا.
فائدا
ليمي جي پيداوار پاڪستان، ڀارت ، الجزائر ۽ ڏکڻ يورپ ۾ گهڻي مقدار ۾ ٿئي ٿي. ليمون سلاد سان گڏ چٽڻين ۽ شربتن ۾ تمام گهڻو استعمال ٿئي ٿو خاص ڪري گرمي جي ڏينهن ۾ هن جو استعمال وڌي وڃي ٿو. سنڌ ۾ جڏهن جون جولاء جون گرميون هونديون آهن ته ڳوٺن ۾ ليمي ۽ ڳڙ جو شربت تيار ڪري پيتو ويندو آهي, جيڪو گرميء جو دشمن سمجهيو ويندو آهي. سخت گرمي ۾ جڏهن لو ۽ جهولا لڳندا آهن ته ليمي جو استعمال ڄڻ ته آب حيات جو ڪم ڪندو آهي. ليمي جو ڇلڪو به استعمال ڪيو ويندو آهي، ان مان هڪ تيل يا رس نڪرندي آهي جيڪو پاڻيء کي خوشبودار ڪري ڇڏيندو آهي. انکانسواء ليمي جي ڇلڪي مان تيار ڪيل ڦڪي پيٽ جي تڪليف لاء فائديمند آهي. ليمي جو ٻج به طبعي اعتبار کان دستن جي بيماري لاء استعمال ٿيندو آهي. ليمي جي رس گهڻو فائديمند آهي. ليمي ۾ بيمارين سان مقابلو ڪرڻ جون خاصيتون پڻ موجود هونديون آهن. مهارن جي بيمارين ، نزلي ۽ زڪام ۾ فائديمند آهي. ليمي جو اچار وڌيل تري کي گهٽائڻ ۾ ڪارآمد آهي، ان کانسواء ليمي جي رس رت کي پٽڙو ڪندي آهي ۽ ڪوليسٽرول کي گهٽائيندي آهي. امريڪا جي يورولاجيڪل ايسوسيئيشن پنهنجي هڪ ريسرچ ۾ ٻڌايو آهي ته ليمي جي رس بڪين جي پٿري لاء علاج جو ڪم ڪري ٿي. ليمي جو استعمال بخار، ڏندن جي حفاظت، وارن جي حفاظت، چمڙي جي حفاظت، زخمن جي حفاظت، هاء بلد پريشر ۾ فائديمند ۽ ڪالرا لاء به گهڻو فائديمند آهي.
هڪ هنڌ حڪيم محمد يوسف کتري لکيو آهي ته ليمي مان فائدا حاصل ڪرڻ لاءِ هڪ وڏي ليمي جي رس 250 ملي لٽر پاڻي ۾ ملائي هڪ چمچو کنڊ ملائي پيئڻ سان اڻ کُٽ فائدا حاصل ڪري سگھجن ٿا ۔اوهان کي پڙهي اها حيرت ٿيندي ته موبائل جي ٽاورن مان نڪتل ميگنيٽڪ لهرن جي ڪري پيدا ٿيندڙ ڪينسر ۾ مٿئين طريقي سان ليمون پيئڻ ڪري اهي نقصان نه ٿيندا۔