cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڀٽي (شھدادڪوٽ)
تاريخ
ھن ديھ جو 1882ع واري ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ لعلو ڀٽي ۽ ان کان ڪجھ فاصلي تي ھڪ ٻيو ڀٽين جو ڳوٺ واقع ھيا. ديھ منجھان لاڙڪاڻو ڳڙهي خيرو روڊ گذرندڙ ھيو. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ گل بھار لغاري، ڳوٺ محمد صديق جلباڻي ۽ ڳوٺ ڀنڀو ڀٽي واقع آهن.
جاگرافي
ھن ديھ سان لڳو لڳ سکر واھ وھي ٿو. ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڊکڻ، ديھ جتوئي ۽ ديھ جھرر، اولھ ۾ ديھ ڪلر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ تعلقي ميروخان جي ديھ فتح خان ڌامراھ واقع آهن. لاڙڪاڻي کان ڳڙھي خيرو ويندڙ ھڪ لنڪ روڊ ھن ديھ مان گذري ٿو.
گارا گرائيوف
ڪيريئر
جون 1961 ۾ سرد جنگ دوران، گريائيف ۽ ٽيخون خرنينڪوف صرف ٻه سوويت ڪمپوزر هئا جن يوسي ايل سي ۾ منعقد ٿيندڙ پهرين انٽرنيشنل لاس اينجلس ميوزڪ فيسٽيول ۾ شرڪت ڪئي. ان فيسٽيول ۾ سڄي دنيا مان پندرهن موسيقار ڪم ڪري چڪا آهن، جن ۾ آرنلڊ شينبرگ ۽ آئيگور اسٽراوينسڪي شامل آهن. 11 جون تي، فرانز وڪسمان گاريائف جي پاٿ آف ٿنڊر مان هڪ  ترتيب سان گڏ فيسٽيول سمفوني آرڪسٽرا منعقد ڪيو.
ڀٽي (شھدادڪوٽ)
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,096 ھئي ۽ گھرن جو تعداد 166 ھيو.
گارا گرائيوف
ڪيريئر
1962 ۾ گريائيف سپريم سوويت يو ايس ايس آر جو ميمبر ٿيو ۽ آمريڪا، ايٿوپيا ۽ لبنان جو دورو ڪيو. 1972 ۾ هن پولينڊ جو دورو ڪيو.
بعد ۾ زندگي
گريائيف دل جي بيماري جو شڪار ٿيو، جنهن کيس باڪو ۾ منعقد 60 هين جوبلي ملهائڻ ۾ شرڪت کان روڪيو، جتي کيس سوشلسٽ ليبر جي هيرو جي لقب سان نوازيو ويو. گريائيف پنهنجي زندگي جا آخري پنج سال ماسڪو ۾ گذاريا، ۽ عوام کان پري رهيو، جيتوڻيڪ باڪو لاءِ سندس محبت گهڻي هئي ۽ هن جي لکڻين ۾ باڪو ويٺل هو:
گريائيف 64 مئي جي عمر ۾ 13 مئي 1982 تي ماسڪو ۾ وفات ڪئي. هن جو لاش باڪو ڏانهن روانو ٿيو ۽ اللي آف آنر تي دفن ڪيو ويو.
ڪاٿو
thumb|190x190 عڪسلون|آذربايجاني پوسٽ اسٽامپ تي خاص طور تي ڪاري گرائيف، 1998
مکيه ڪمَ
thumb|230x230 عڪسلون|ستين سُهڻين جو ناچ مان هڪ منظر.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:آذربائيجان جا عوامي آرٽسٽ زمرو:1982ع جون وفاتون زمرو:1918ع جون پيدائشون زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
يو سي حيدرآباد سٽي 8
يونين ڪائونسل حيدرآباد سٽي 8 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد سٽي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾  پڪي قلعي وارو علائقو واقع آهي.
توڪل
اسلام جي هڪ اهم تعليم اها به آهي، جنهن کي توڪل علي الله چيو وڃي ٿو. يعني هرحال ۾ الله جي مٿان يقين ۽ ڀروسو رکڻ. الله جي رحمت مان ڪڏهن به نااميد نه ٿيڻ. قرآن ۾ حڪم ڏنو ويو آهي ته:
وَّ تَوَکَّلۡ عَلَی اللّٰہِ ؕ وَ کَفٰی بِاللّٰہِ وَکِیۡلًا (الاحزاب: 3) ”۽ الله تي ڀروسو ڪر ۽ الله ڪارساز ڪافي آهي.“
وَ عَلَی اللّٰہِ فَتَوَکَّلُوۡۤا اِنۡ کُنۡتُمۡ مُّؤۡمِنِیۡنَ (المائده: 23) ”۽ جيڪڏهن مؤمن آهيو ته الله تي ڀروسو ڪريو.“
اهڙيءَ طرح قرآن مجيد ۾ حق وارن جي زبان ۾ چيو ويو آهي ته: وَ لَنَصۡبِرَنَّ عَلٰی مَاۤ اٰذَیۡتُمُوۡنَا ؕ وَ عَلَی اللّٰہِ فَلۡیَتَوَکَّلِ الۡمُتَوَکِّلُوۡنَ (ابراهيم: 12)
”۽ توهان جيڪو ايذاءُ اسان کي پهچايو ٿا، تنهن تي ضرور صبر ڪنداسون ۽ توڪل ڪرڻ وارن کي الله تي ئي توڪل ڪرڻ کپي.“ قرآن شريف ۾ اهو به ٻڌايو ويو آهي ته توهان هن ريت چئو:
قُلۡ حَسۡبِیَ اللّٰہُ ؕ عَلَیۡہِ یَتَوَکَّلُ الۡمُتَوَکِّلُوۡنَ (الزمر: 38) ”چئو ته مونکي الله ڪافي آهي. ڀروسو ڪندڙ مٿس ئي ڀروسو ڪن ٿا.“
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:مذهب
ڀرتي يا بار
ڀرتي يا بار (انگريزي: charge) مادي جي ذرڙن ايٽمن جي اھڙي خاصيت آهي جنهن جي ذريعي اھي ھڪٻئي سان ڳنڍيل ھوندا آهن.
اليڪٽران تي ڪاٽو، پروٽان تي واڌو بار ۽ نيوٽران تي ڪا بہ بار نہ ھوندي آھي. بار جو ايڪو ڪولمب ٿيندو آهي.
وورارلبرگ
وورارلبرگ آسٽريا جي 9 رياستن مان ھڪ رياست جو نالو آهي جيڪا پکيڙ ۽ آبادي ۾ ملڪ جي ٻيون نمبر ننڍڙي رياست آھي. اھا آبادي جي گھاٽائي ۾ ويانا کان پوء ٻئي نمبر تي آهي. ان جون حدون ٽن ملڪن ھرھڪ جرمني، سوئيٽزرلينڊ ۽ ليڪٽنسٽائين سان ملن ٿيون آسٽريا جي اندر ان جون حدون اوڀر ۾ رڳو ٽرول رياست سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گادي جو هنڌ بريگنز شھر آھي جنھن جي آبادي 29698 آهي. ان کان سواءِ ھن رياست جا ٻيا وڏا شھر ڊارنبرن، فيلڊڪرخ آھن. ھي رياست چئن ضلعن ۾ ورھايل آھي جن ۾ بريگنز، ڊارنبرن، فيلڊڪرخ ۽ بلوڊينز شامل آهن. ھن رياست جي آبادي پھرين جنوري 2020 تي 3،97،094 آهي. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 19.1 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي ڪل جي ڊي پي جو 4.9 سيڪڙو ھئي. ھن رياست جي ٻولي جرمن آھي.
ڏهائي سرشتو
ڏھائي سرشتو، يا ڏھائي انگ سرشتو انگن جو سڀ کان مشهور سرشتو آهي جنهن جو بنياد ڏھ تي رکيل آهي.
تڪليف
قرآن شريف ۾ آهي ته:
لَقَد خَلَقۡنَا الۡاِنۡسَانَ فِیۡ کَبَدٍ (البلد: 6)
”ته بيشڪ اسان انسان کي تڪليف ۾ (پوڻ لاءِ) پيدا ڪيو آهي.“
اهڙيءَ ريت ٻئي هنڌ الله تعاليٰ آدم جي اولاد بابت اڳواٽ ٻڌائي ڇڏيو ته:
بَعۡضُکُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوٌّ (البقره: 36)
”اوهان هڪٻئي جا دشمن ٿيندؤ.“
قرآن جي ان بيان مان خبر پوي ٿي ته تڪليف (Suffering) دنيا جو هڪ لازمي حصو آهي. اهو پاڻ فطرت جي خالق جو مقرر ڪيل نظام آهي. انهيِءَ ڪري ان کي ختم ڪرڻ، ڪنهن جي وس ۾ نه آهي.
گڏيل قومن جي ماحولياتي پروگرام جو ادارو
گڏيل قومن جي ماحولياتي پروگرام جو ادارو يا يونائيٽيڊ نيشنس اينوايرونمينٽل پروگراماصل ۾ 1972ع ۾ اسٽاڪ هوم ۾ گڏيل قومن جي طرفان سڏايل ڪانفرنس جي نتيجي ۾ وجود ۾ آيو هو. ڪانفرنس جو مقصد دُنيا جي مُلڪن کي ماحول دوست سرواڻ ۽ ڀائيچارو فراهم ڪندي، ڄاڻ، اُتساهه ۽ سهائتا ذريعي انساني زندگيءَ جو معيار وڌائڻ ۽ ايندڙ نسلن تي نظر رکڻ، دُنيا ۾ ماحولياتي جاڳرتا لاءِ پتوڙڻ، گڏيل قومن جي ماحولياتي سرگرمين کي هڪٻئي سان سلهاڙڻ، ماحولياتي ڀلائيءَ لاءِ دُنيا جي مختلف خطن وچ ۾ لاڳاپا وڌائڻ، اُسرندڙ ملڪن ۾ ماحولياتي بهتريءَ لاءِ ڪم ڪندڙ ادارن جي مدد ڪرڻ آهي. ماحوليات جي حوالي سان بين الاقوامي قانون سازيءَ لاءِ هاڪاري ماحول پيدا ڪرڻ جي حوالي سان، هن اداري ساراهه جوڳي اڳڀرائي ڪئي آهي. اداري جو مرڪزي آفيس نيروبي، ڪينيا ۾ آهي ۽ دُنيا جي ڪيترن ٻين مُلڪن ۾ ان جون علائقائي آفيسون پڻ آهن.
تڪليف
زمرو:اسلام زمرو:مذهب
گڏيل قومن جي ماحولياتي پروگرام جو ادارو
حوالا
زمرو:دنيا زمرو:سماج زمرو:بين الاقومي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:ماحولياتي گدلاڻ زمرو:گڏيل قومون
يو سي حيدرآباد سٽي 12
يونين ڪائونسل حيدرآباد سٽي 12 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد سٽي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾  گئوشالو ۽ عثمان آباد واقع آهن.
نيڪشھر
نيڪشھر (فارسي: نیک‌شهر، انگريزي: Nikshahr) ايران جي صوبي سيستان ۽ بلوچستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو نيڪشھر شھرستان (County) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 17,732 آھي. ھتان جا اڪثر رھواسي بلوچ آھن ۽ بلوچي ٻولي ڳالھائين ٿا. ھن جي اتر ۽ اتر اوڀر ۡ۾ ايرانشھر، ڏکڻ ۾ چابھار ۽ اولھ ۾ ھرمزگان ۽ ڪرمان صوبا آھن.
ھن شھر جو پراڻو نالو ”گہ“ ھو. رضا شاھ پھلويءَ واري زماني ۾ اھو نالو بدلائي نيڪشھر رکيو ويو. ھي ھڪ تاريخي شھر آھي جنھن ۾ ڪيترائي آثارقديمہ جا ماڳ موجود آھن. ھتان پنج ھزار سال پراڻا ٺڪر جا ٿانو مليا آھن. ھن شھر جي آسپاس 300 کان وڌيڪ آثارقديمہ وارا ماڳ موجود آھن. شروع ۾ ھي شھر انتظامي طور تي چابھار شھر جو حصو ھو پر 1990ع ۾ ھن کي الڳ شھر جي حيثيت ڏني وئي آھي. کجور، چانور ۽ کٽا ميوا ھتان جي اھم زرعي پيداوار ۾ شامل آھن، خاص طور تي ھي شھر پنھنجي کٽن ميون جي باغن سبب مشھور آھي.
ھن شھر جو سڀ کان اھم تاريخي ماڳ ”چھل دختر قلعو“ آھي. ھي قلعو شھر جي ڏکڻ اولھ واري حصي ۾ موجود آھي. ھي ھڪ ڊگھو قلعو آھي جنھن جي دروازي وٽ ھڪ وڏو مينار ٺھيل آھي. شيخ شامل جو مقبرو ھتان جو ھڪ مقدس ماڳ آھي جتي پانڌيئڙا عقيدت جا گل نڇاور ڪرڻ لاءِ حاضري ڀريندا آھن.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
ھڏائون سرشتو
ڪرنگھي وارن جانورن جو جسم هڏن جو ٺھيل ھوندو آھي. اھي ھڏا پاڻ ۾ ملي ڪري ھڏائون سرشتو جوڙيندا آهن. ھڏا جانورن کي توازن قائم رکڻ ۽ سھارو ڏيڻ جو ڪم ڪندا آهن.
ھڪ بالغ انسان ۾ ۲۰۶ ھڏا ٿين ٿا. ٻار کي ڄمڻ وقت ۳۰۰ ھڏا ھوندا آھن.
هيڪڙائي جو راز
هيڪڙائي جي راز کي هن تمثيل جي ذريعي ڏاڍي سولائي سان ٿورن لفظن ۾ سمجهي سگهجي ٿو. جيڪڏهن اوهان هڪ ٽڪريءَ جي هيٺان بيٺا هجو، ته اتان اوهان کي هڪ ئي رستو ڏسڻ ۾ ايندو، جيڪو ٽڪري تي مٿي وڃي رهيو هوندو. پر جيڪڏهن اوهان ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي چڙهي وڃو ۽ ان جي چئني پاسن ڏانهن نهاريندؤ ته اوهان کي اهو نظر ايندو ته ٽڪريءَ جي هر پاسي کان رستا ئي آهن ۽ اهي سڀئي الڳ الڳ هئڻ جي باوجود هڪ ئي اوچائي تي پهچن ٿا.
زمرو:سماجيات زمرو:انسانيات زمرو:مذهب
تپو جوڻيجو (شھدادڪوٽ)
تپو جوڻيجو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ڀرڳڙي، ديھ عيدن جروار، ديھ سنجر ڀٽي، ديھ جوڻيجا ديھ ميڻا
راشد بهبودوف
راشد بهبودوف ( Rəşid Məcid oğlu Behbudov رشيد؛ 14 ڊسمبر 1915 - 9 جون 1989) آذربائيجاني گلوڪار ۽ اداڪار هو.
راشد بهبودو تبليسي ۾ 1915 ع ۾ پيدا ٿيو. هن جو پيءُ، ماجد بهبودوف، پڻ هڪ ڳائڻو هو. 1945 ۾، توفيگ گوليف جي دعوت تي، رشيد بهڀوف باڪو منتقل ٿي ويو. ساڳئي سال ۾، هن کي فلم "ارشين مل الن، ۾ اسگر جو مکيه ڪردار مليو، اها فلم  هڪ ناٽڪ ڪلاٿ پيڊلر ، جي بنياد تي ٺهيل هئي جيڪا عزير حاجيبايوف جي لکيل هئي . هن فلم ۾ سندس ڪردار سميت هن جي آواز واري صلاحيتن کيس سڄي آذربائيجان ۾ شهرت ڏني.
ٿوري وقت ۾ ، بهبودوف آذربائيجاني پاپ گلوڪار پڻ بڻجي ويو. هن جي صوتي شاهڪارن جو مجموعو ڪلاسيڪي پرفارمنس کان وٺي ڌن گانن جو ميلاپ تائين هيو. بهبودوف جي ناياب ڳائڻي قابليت کيس سوويت يونين جي "آئرن ڪرٽين" کان اڳتي سفر ڪرڻ جو موقعو ڏنو ۽ گلوڪار جي حيثيت سان هن ايران ، ترڪي ، چين ، هندستان ، جاپان ، ارجنٽائن ، ۽ دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪنسرٽ پرفارمنس سان سير ڪيو جن ۾ يورپ ، ايشيا ۽ لاطيني آمريڪا جا ڪيترائي ٻيا ملڪ پڻ شامل آهن.
1966 ۾ ، هن اسٽيٽ سانگ ٿيٽر ٺاهيو ، جنهن تي اڃا تائين هن جو نالو رکيل آهي ، ۽ هن جو سولوئسٽ ۽ آرٽسٽ مينيجر بڻجي ويو.
ڪلاٿ پيڊلر (ارشين مال الان)
راشد جي عمر تقريبن 30 سال هئي جڏهن هو اصغر جو مرڪزي ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ چونڊيو ويو هو اهو ٽيون ڀيرو هو جو فلم دي ڪلاٿ پيڊلر (" ارشين مل آلن ") ٺاهي وئي ، جيڪا عزير حاجبايووف پاران (1885-1948) لکيل موسيقي جي ڪاميڊي تي ٻَڌل هئي. اسگر شاهوڪار واپاري هو ، جيڪو پاڻ کي ڪپڙن جي گهورڙيو جي روپ ۾ لڪائي صرف گهرن جي اڱڻ ۾ داخل ٿيڻ جو موقعو وٺندو هيو ته جيئن هو تمام خوبصورت جوان عورتن جي هڪ جھلڪ ڏسي سگهي ۽ انهن مان ڪنهن هڪ کي پنهنجي ڪُنوار چونڊي سگهي.
فلم جو هي نسخو ٻي جنگ عظيم جي پڄاڻي تي آيو ۽ ايترو ته ڪامياب ٿيو جو ان نه رڳو راشد کي مشهور بڻايو ، پر ان فلم اسٽالن پرائز جو حاجبایوف پن کٽيو۔
جڏهن هدايتڪار فلم کي ڪاسٽ ڪرڻ لاءِ تيار ٿي رهيا هئا ، انهن مان هڪ ، رضا طمصيب ، سوچيو هو ته هو راشد کي ، والي ، اصغر جي ٻانهي (نوڪر) جو ڪردار پيش ڪري. ولي جو ڪردار مزاحيه هو ، اهو ڪردار راشد لاءِ قدرتي  خاصيت  سان ٺهڪي پيو. پر ، آڊيشن دوران ، طمصيب راشد ٻڌو ته اسغر لاءِ لکيل آريه ڳائيندي ۽ هن جي بدران ان کي مرڪزي ڪردار ڏيڻ جو فيصلو ڪيو آهي. اها فلم ايتري ڪامياب ثابت ٿي هئي جو اها 25 کان وڌيڪ ملڪن ۾ ڏيکاري وئي هئي.
ايران ۽ ترڪي
راشد اڪثر ويجھو اوڀر ۾ پرفارم ڪيو. ايران ۾ ، هن پينانسٽ چنگيز ساديوخوف ۽ ٽار پليئر احسن داداشوف سان گڏ هو. هن ايران (خاص طور تي ايراني آذربائيجان جي علائقي) ۾ گهڻي شهرت حاصل ڪئي ڇاڪاڻ ته ايران جو ٻيو وڏو نسلي گروهه آذربائيجان ماڻهن جو آهي. اهي ايترا ته وڏا مشهور هئا جو سندن ايران ۾ ٻه هفتا سياحت جا ٻن مهينن تائين وڌي ويا.
يادگيري
14 ڊسمبر 2010 ع تي،راشيد بهبودوف جي عزت ۾ کيس ياد ڪرڻ ۽ آزربائجاني موسيقي ۽ ثقافت جي مشهور نمائندي جي 95هين جوبلي سالگره ملهائڻ فليشمبو آذربائيجان هڪ منظم فليش موب منعقد ڪيو.
ٻاهريان ڳنڍڻا
• "شو لازمي طور تي جاري رهيو: آذربائيجان جي عظيم ڳائڪرن جي ياداشتن جون يادون ،" چنگیز ساديوڪوف پاران آذربائيجان بين الاقوامي ، جلد. 10: 3 (خزاں 2002) ، پي. 60–63.
• "رشيد بهڀودوف: هن جي دل ۾ هڪ گيت ،" آذربائيجان انٽرنيشنل ۾ آزاد شريفوف طرفان ، وال. 5: 4 (سياري 1997) ، پي. 58–61. • سي ڊي سيريز: آرشين مل الان (دي کلڊر پيڊلر) آذربائيجان انٽرنيشنل ۾ ، وال. 9: 3 (سرء 2001) ، ص. 58. زمرو:آذربائيجان جا عوامي آرٽسٽ زمرو:1988ع جون فوتگيون زمرو:1915ع جون پيدائشون
سرحد (قبو سعيد خان)
ديھ سرحد  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا قبو سعيد خان تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1933ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڪوبہ ڳوٺ واقع نہ ھيو. ان وقت ھن ديھ جي اتر ۾ قلات رياست ۽ اولھ ۾ غيبي ديرو جاگير واقع ھوندي ھئي. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ فقير محمد کوسو معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ بلوچستان، اوڀر ۾ ديھ ڍوري، اولھ ۾ ديھ جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ پٽ نمبر 1 ۽ ديھ پٽ نمبر 2 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
گرينيولومس
گرينيولوما:Granuloma: ھڪ قسم جي انفليميشن آھي جيڪا مختلف بيمارين جي ڪري ٿيندي آهي. اھو اميون جيو گھرڙن جو مجموعو ھوندو آھي جن کي ھسٽوسائيٽ (ميڪروفيج)چيو ويندو آهي جڏھن اميون سسٽم انفيڪشن پيدا ڪندڙ حياتياتي مادن: بيڪٽيريا، ڪيريٽن ۽ فنگاء؛  کي روڪڻ جي ڪوشش ڪندو آهي پر انھن کي ختم نہ ڪري سگھندو آھي تڏھن   گرينيولومس جڙندو آهي.<r</ref name="Muk7" />
تعارف
پيٿالاجي ۾ گرينيولوما ميڪروفيجزجو مضبوط ميڙ آھي. ھسٽوسائيٽس اھڙا جيو گھرڙا آھن جيڪي گرينيولوما جي شڪل ٺاھيندا آھن. آھي ھميشہ نہ پر اڪثر ڪري گھڻ مرڪزن وارا وڏا جيو گھرڙا ٺاھيندا آھن جن کي لينگھنس جائنٽ سيل چوندا آهن. سڀني گرينيولومس ۾ ، سبب کان قطع نظر، اضافي گھرڙا ۽ ميٽرڪس شامل ھوندا آھن جن ۾  لمفوسائيٽس، نيوٽروفلس، ايئسنوفلس، ملٽي نيوڪليئيٽڊ جائنٽ سيل، فائبروبلاسٽس ۽ ڪوليجن فائبروسس شامل آھن.
ٻٽي زندگي گذاريندڙ
ٻٽي زندگي گذاريندڙ يا ٻہ-جيوڻا (انگريزي: amphibians) اھڙا جانور آهن جيڪي پنهنجي زندگي پاڻي ۽ ڌرتيءَ تي گذاريندا آھن. مثال طور: ڏيڏر ، نيوٽ ، سليمينڊرس وغيره
ريڙهيون پائيندڙ
ريڙھيون پائيندڙ( انگريزي: reptiles ) اھڙا جانور آهن جيڪي زمين تي سرندا يا ان کان ٿورو مٿي حرڪت ڪندا آهن. مثال طور:
نانگ، واڳون، شينھن، چوپايو وغيره
ڪرنگهي وارا جانور
ڪرنگهي وارا جانور ، جاندارن جو سڀ کان سڌريل گروھ آهي. ھن جا پنج درجا ٿين ٿا.
مڇيون
ٻہ جيوڻا
ريڙهيون پائيندڙ
مماليہ
پيشين، ايران
پيشين (انگريزي: Pishin) ايران جي صوبي سيستان ۽ بلوچستان جو شھر آھي جيڪو سرباز شھرستان جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. 2016ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي آبادي 16،011 آھي ۽ ھي صوبي جو ڏھون نبمر وڏو شھر آھي. ھتي جا اڪثر رھواسي بلوچ آھن ۽ بلوچي ٻولي ڳالھائين ٿا.
پيشين جو شھر پاڪستان جي سرحد کان 8 ڪلوميٽر اولھ ۾ آباد آھي. ايراني حڪومت ھتي ھڪ ڪسٽم آفيس کولي آھي تہ جيئن پاڪستان ۽ ايران وچ ۾ واپار جو نئون رستو قائم ڪري سگھجي. 21 اپريل 2021ع تي پاڪستان ۽ ايران جي حڪومت ھڪ معاھدي تحت پيشين ۽ پاڪستاني شھر مند جي وچ ۾ سرحد کولڻ جو افتتاح ڪيو. ھيءُ پاڪستان ۽ ايران وچ ۾ ٽيون سرحدي ماڳ آھي جيڪو کوليو ويو آھي.
پيشين جي ڏکڻ ۾ ايراني حڪومت ھڪ وڏو ڊيم ٺھرايو آھي تہ جيئن ھن علائقي ۾ پيئڻ ۽ زرعي مقصدن لاءِ پاڻي ملي سگھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
يو سي 1 ھٽڙي
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 1 ھٽڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام ھٽڙي آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ قادر بخش لاشاري، ڳوٺ صالح ڀاڳل، ڳوٺ خان محمد مغل، ڳوٺ جھنڊو ناريجو،  ڳوٺ مکڻ جکرو، ڳوٺ ڏيٿا، ڳوٺ گل محمد مگسي، ڳوٺ صاحب خان ميراڻي، ڳوٺ عبدالحليم نوناري، ڳوٺ فضل ٻاگھل ، ڳوٺ صاحب خان چانڊيو، ڳوٺ عيدن شورو، ڳوٺ ٻڍو لغاري، ڳوٺ حاجي ابراهيم شاھڻو، ڳوٺ حاجي عمر پالاري، ڳوٺ حاجي خان ٻرڙو، ڳوٺ قاسم ڳاھو ، ڳوٺ ڪاڪو مڱواڻو، ڳوٺ بنگلو شام سنگھ، ڳوٺ ڳيلو نوناري، ڳوٺ موريو ميربحر،  ڳوٺ محمد بخش برھام، ڳوٺ محرم علي مشوري، ڳوٺ گل حسن ڇلگري، ڳوٺ امين ھاليپوٽو، ڳوٺ ساٿي ميربحر، ڳوٺ مير محمد سيال، ڳوٺ ھوت ميرجت، ڳوٺ نبي بخش پالار، ڳوٺ شھداد کيڙو، ڳوٺ ڪريم داد ڇلگري ۽ ڳوٺ جھنڊو ناريجو واقع آهن.
چراغ علي
300px|thumb|نظام جي درٻار خاص جتي وزيرن سان ميٽنگ ٿيندي ھئي
گبر بند
گبر بند انگريزي (Gabar Band) سنڌ پاڪستان جي کيرٿر جابلو سلسلي ۾ ڪيترائي پٿرن سان ٺاهيل قديم بند آهن جيڪي گبر بند ڪوٺجن ٿا ۽ ايران جي زردشتي دور سان منسوب ڪيا ويا آهن. هيءُ قديم بند ننڍي ڊيم وانگر جوڙيل آهن جن ذريعي برساتي پاڻي گڏ ڪيو ويندو هو جيڪو پيئڻ توڙي زراعت لاءِ ڪم ايندو هئو. هيءَ بند دادو، قمبر شهدادڪوٽ ۾ ڄامشورو ضلعن جي سرحدن ۾ ملڻ ٿا. ڪي محقق گبر بندن کي گهڻو قديم ڄاڻائڻ ٿا. سندن خيال موجب گبر بند سنڌُو تهذيب جي دور جا آهن.
چراغ علي
چراغ علي (1844–1895) اوڻوھين صدي جو ھڪ مذھبي اصلاح پسند ۽ سيڪيولر مفڪر ڪشميري مسلمان ھيو. جنھن پنھنجي عملي زندگيءَ جو آغاز برٽش انڊيا جي حڪومت ۾ ملازمت سان ڪيو ۽ اتر انڊيا ۾ نوڪري ڪئي. 1877 ۾ نظام حيدرآباد دکن جي درٻار ۾ سياسي سيڪريٽري طور مقرر ٿيو.
گبر بند
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:سنڌ ۾ ڊيم زمرو:دادو ضلعو
چراغ علي
ذاتي زندگي
ھي 1844 ۾ موجوده اتر پرديش جي شھر ميروت ۾ ڪشميري خاندان ۾ پيدا ٿيو. کيس ٽي ڀائر ولايت علي، عنايت علي ۽ منصب علي ھئا ۽ ھي عمر ۾ ٽنھي کان وڏو ھيو.سندس والد جو نالو محمد بخش ھيو جيڪو 35 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو. ان وقت ھن جي عمر 12 سال ھئي جنھن ڪري ھن جي ذميداري ماء ۽ ڏاڏيءَ جي مٿان پئي. ھن جي شادي ابدي بيگم نالي عورت سان ٿي.ھن شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ھن عربي، فارسي ،انگريزي ،فرينچ،آرامڪ، عبراني، لاطيني ۽ يوناني ٻوليون سکيون ھيون. ھن پنھجي زندگي ۾ تعليم کي تمام وڏي اھميت ڏني ھئي. ھن نوڪري جي شروعات گورکپور ۾ بطور ڪلارڪ ڪئي. پوء ھي لکنو ۾ سيٽلمينٽ آفيس جو ڪليڪٽر مقرر ٿيو. حيدرآباد جي نظام سر سيد احمد جي سفارش تي کيس درٻار ۾ نوڪري ڏني. چراغ مخبر صادق ۽ منشور محمدي نالي اخبارن ۾ لکندو ھيو. حيدرآباد دکن جي وزيراعظم سالار جنگ I سر سيد احمد کي ترجمو ڪندڙ ماڻھو لاء گھريو تي ھن کيس پنھنجي ھم خيال چراغ علي جو نالو ڏنو اھڙي طرح ھن جي اتي مقرري ٿي.
سندس ڏنل فڪر
سر سيد احمد خان(وفات:1898) جي ويجھي ھمدردن مان ھيو. چراغ علي انھن ڪتابن ۽ مضمونن جي ڪري مشھور ٿيو جن ۾ ھن علي ڳڙھ واري اسلامي جدت واري پروگرام کي رٿيو ھو. چراغ علي مطابق قرآن عبادت ۽ اخلاق جي معاملن ۾ رھنمائي رکي ٿو پر سندس خيال م حڪومت يا قانونسازي ۾ قرآن مان صحيح رھنمائي نہ ٿي ملي سگھي. ھن برطانوي مستشرقن، عيسائي مبلغن ۽ مسلمان روايت پسندن جي ان خيال جي مخالفت ڪئي تہ اسلام ديني رياست (مذھب ۽ رياست جي جوڙ) جي تصديق ڪري ٿو ۽ اھو تہ اسلام ناقابل تغير آهي. ھن جي مطابق اسلامي حڪومت ۽ شريعت گھڻي ڀاڱي انساني تخليقون آهن ۽ مختلف علائقن جي تاريخي حالتن ۾ تبديل ٿيڻ جي صلاحيت رکندڙ آھن. جھاد لاء ھن جو خيال ھيو تہ اھا ھڪ دفاعي حڪمت عملي ھئي جيڪا حضرت محمد ان وقت اختيار ڪئي جڏھن شروع ۾ مسلمان اڳرائي جي زد ۾ ھيا. ھن جي خيال مطابق جھاد جو مقصد مذھب جي نالي ۾ ھڪ جائز اڳرائي ٿيڻ ھرگز نہ ھو. ھي انڊيا ۾ برطانوي راڄ جو بہ مخالف ھيو. ھي روايتن جي بنياد تي ڏنل حڪومت، غلامي، رکيل عورتن، شادي، طلاق، ۽ غير مسلمانن جي حيثيت تي ڏنل فتوائن يا شرعي راء تي تنقيد ڪئي ۽ انھن فتوائن کي جديد مسلم معاشري جي گھرجن سان نہ ٺھڪڻ جي ڳالھ ڪندي اھڙين فتوائن تي نظرثاني يا انھن جي خاتمي جو مطالبو ڪيو. ھن تسليم ڪيو سندس خيال تڪراري آھن پر ھن کي يقين ھو تہ ھن جاي انھن خيالن ذريعي مسلمان جديد دؤر ۾ مثبت تبديلي ۽ فڪري آزاديءَ جو ميدان جوڙي سگھن ٿا. ھن جديد لبرل اسلامي روايتن جي جڙڻ جي سوچ ڏيڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.
حوالا
زمرو:1844ع جون پيدائشون زمرو:1895ع جون وفاتون زمرو:حيدرآباد دکن زمرو:سر سيد احمد زمرو:سيڪيوازم زمرو:مسلمان مفڪر
ڍڳو
thumb|[[چيرولس(Charolais)ڏاند]]
ڍڳو:ڏاند ڳائي مال جو نر جانور آھي. ڏاند (Ox) کسي ٿيل نر کي چوندا آھن، جي کسي ناھي تہ ان کي ڍڳو (Bull) چوندا آھن. سندس مادي کي ڳئون يا ڍڳي چوندا آهن.اھو مادي کان بت ۾ وڏو ۽ طاقتور ھوندو آھي. اھو ۽ ڳئون مختلف تھذيبن ۾ ھڪ اھم حيثيت رکندا آيا آهن اتر آمريڪا ۾ ان کي بلڪ bullock چوندا آهن. جوان ڍڳي کي گابو ("bull calf") چوندا آهن.آسٽريليا ۾ جھنگلي ڍڳي کي مڪي (micky) چوندا آهن. In some countries an نامڪمل کسي ڌڳي کي انگريزي ۾ رگ (rig) يا رگلنگ (ridgling) چئبو آهي
thumb|upright|اسڪاٽ لينڊ جو ڍڳو
پوري جوان ڏاند يا ڍڳي جي پٺي تي ٿوھو بہ ھوندو آھي ھڪ جوان ڏاند جو وزن 2000 پائونڊ تائين بہ ٿي سگھي ٿو.ڏاند جي مٿي تي وڏا سڱ بہ ھوندا آھن سڱن ھجڻ يا نہ ھجڻ جو مدار نر ۽ مادي تي نہ ھوندو آھي بلڪہ نسل تي ھوندو آھي. thumb|300px|ڍڳي جو توليدي نظام ڍڳو ستن مھينن جي عمر ۾ بالغ ٿي ويندو آهي. ان جي بلوغت انھن جي آنورن جي سائيز تي مدار رکندي آهي. جيڪڏهن ان جي ھڪ آنوري (scrotum) جي گولائي 28 سينٽي ميٽر آھي تہ اھو جوان ڌڳو سڏبو جنھن جي بلوغت جي شروعات ٿي چڪي آهي. جيڪڏهن گولائي 40 سينٽي ميٽرن کان مٿي آھي تہ اھو مڪمل بالغ سڏي سگھجي ٿو ڍڳي جو لڳ وارو عضوو فائبرو الاسٽڪ (fibro-elastic)ھوندو آھي. ان ۾ ٺڳڻ وارا ٽشو گھٽ ھجڻ جي ڪري ان جي ٺڳڻ بعد سائيز ننڍي ٿيندي آهي. جڏھن سسيل ھوندو آھي تہ بہ ان ۾ سختي ھوندي آهي ٺڳڻ بعد تمام سخت ٿيندو آهي.
اديتي ڀاٽيا
اديتي ڀاٽيا (Aditi Bhatia) ڀارتي اداڪارِ ۽ ماڊل آهي. اسٽار پلس جي سيريئل يہ هين محبتين ۾ اديتي روحي ڀلا جو ڪردار نڀائيندي هئي. وواهہ، شوٽ آئوٽ ايٽ لوکنڊوالا، سرگوشيان آپ ڪي، سندس اهم فلمون آهن. هن ڪيترن ئي سيرئيل پروگرامن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ يہ هين محبتين، جيڪو ڏاڍو مشهور آهي. چانس پہ ڊانس ۾ اديتي مشهور باليووڊ اداڪار شاهد ڪپور سان گڏ ڪم ڪيو آهي، ۽ عمران خان جي فلم سرگوشيان ۾ فريدهہ جلال وغيرہ سان گڏ ڪم ڪيو اٿس.
جنم ۽ تعليم
اديتي ڀاٽيا 29 آڪٽوبر 1999 تي ڀارت جي مشهور شهر ممبئي، مهاراشٽرا م جنم ورتو هيو. اديتي جي ماءُ بينا ڀاٽيا ڪُرت جي لحاظ کان اُستادياڻي آهي. ۔ اديتي جي تعليم ٺاڪر پبلڪ اسڪول ۽ ٺاڪر ڪاليج آف سائنس اينڊ ڪامرس منجهان ٿيل آهي. اديتي 2018 ۾ مهاراشٽرا اسٽيٽ بورڊ آف سيڪينڊري اينڊ هائر سيڪينڊري ايجوڪيشن منجهان ٻارنهين درجي جو امتحان سُٺن نمبرن سميت پاس ڪيو هيو.
ڪيريئر
اديتي ڀاٽيا 2006 ۾ ٻار اداڪار (چائلڊ اِيڪٽر) طور پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي، ۽ ڪُجهہ اشتهارن ۾ پڻ ڪم ڪرڻ کانپوءِ ڪيترن ئي فلمن ۾ پنهنجو ڪردار نڀايو آهي. وواهہ (انگريزي:Vivah)، شوٽ آئوٽ ايٽ لوکنڊوالا (انگريزي: Shootout at Lokhandwala)، دي ٽرين (انگريزي: The Train)، چانس پہ ڊانس (انگريزي: Chance Pe Dance) ۽ سرگوشيان (انگريزي: Sargoshiyan) نالي سان فلمن ۾ آديتي ڪم ڪيو آهي. 2015 ۾ زي-ٽي جي تاشان عشق سيريئل ڀاٽيا ببلي تانيجا جو ڪردار نڀايو هيو. 2016 کان وٺِي 2019 تائين هن پاران اسٽار پلس جي ڊرامو يہ هين محبتين سيريئل ۾ روحي ڀلا جو ڪردار نڀايو هيو.ڀاٽيا ڪلرز ٽي وي جي سيريئل ڪاميڊي نائٽس بچاءٌ تازا (انگريزي: Comedy Nights Bachao Taaza) ۾ پڻ حصو ورتو هيو. سال 2018 ۾ حقيقت تي ٻَڌل شو ڪاميڊي سرڪس (انگريزي: Comedy Circus) ۾ هن حصو ورتو هيو، ۽ سال ن2019 ۾ ڪلرز ٽي وي جي خطرہ خطرہ خطرہ ۾ پڻ نظر آئي هئي.
فلمون
آديتي ڀاٽيا جون نمايان فلمون هن ريت آهن:
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1999ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:جيئرا ماڻهو
ويڙهايو ۽ حڪومت ڪيو
ويڙهايو ۽ حڪومت ڪريو يا ڊوائيڊ اينڊ رُول (Divide and rule) هڪ قسم جو ڏانءُ، اٽڪل يا طريقو آهي، جنهن ذريعي ماڻهن کي پنهنجي فرمانبرداري ۽ حڪم هيٺ رکڻ لاءِ انهن کي پاڻ ۾ ٺهڻ نه ڏبو آهي يا پاڻ ۾ ويڙهايو ويندو آهي، ته جيئن اُهي ٻڌي ڪري حاڪم جي مخالفت نه ڪري سگهن. اهو طريقو گهڻو ڪري دُنيا جي پوئتي پيل يا هيڻن ملڪن تي زوريءَ قبضا ڪندڙ ڌاريا ۽ پرماري طاقتون ڪم آڻينديون آهن. هونئن ته هيءُ طريقو يهودي قبيلن، رومي سلطنت ۽ يورپي سياست ۾ به آزمايو ويو آهي، پر ويجهي ماضيءَ ۾ ان جو بهترين مثال برطانيا جو ننڍي کنڊ ۾ مڪاني ماڻهن ۽ پارٽين کي پاڻ ۾ ويڙهائي، سندن مُلڪ ۽ وسيلن تي قبضو ڪرڻ جي صورت ۾ سامهون آيو.
هيءَ هندستان ۾ برطانوي راڄ حڪومت جي ٻٽي پاليسي هئي. جنهن کي ان زماني جي ليفٽنينٽ جنرل ڪوڪ (General Coke) فارمولي جي صورت ڏيندي چيو هو ته ويڙهايو ۽ حڪومت ڪيو (Divide and Rule).
يو سي 2 مسو ڀرڳڙي
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 2 مسو ڀرڳڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام مسو ڀرڳڙي آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ ميوو حاجاڻو، ڳوٺ ڪرم علي لغاري، ٻڍاڻي، ڳوٺ گل محمد ڇلگري، ڳوٺ ھيمون پوٽا، ڳوٺ حاجي ڄام وڪو، ڳوٺ رحيم ڇلگري، ڳوٺ سعيد خان بروهي، ڳوٺ لونگ وگھيو، ڳوٺ حيات وگھامل،  ڳوٺ محمد ھاليپوٽو،  ڪوٽ علي غلام مري، ڳوٺ يارمحمد ڪلھوڙو، ڳوٺ جلال وگھيو، ڳوٺ مٺو حاجاڻو، ڳوٺ شادي لغاري،  ڳوٺ الھرکيو ماڇي، ڳوٺ حاجي خان وٽو، ڳوٺ صالح دل،  ڳوٺ وڪيو ساند، ڳوٺ بنگل لاشاري، ڳوٺ مسو خان ڇلگري، ڳوٺ حاجي خان ڪلھوڙو، ٽنڊو سعيد خان، ڪوٽ عبدالجبار ڪيريو واقع آهن.
ويڙهايو ۽ حڪومت ڪيو
اڻ گُهري صورتحال جي شروعات لارڊ جيمس بروس ايلگن (James Bruce Eligin) جي زماني ۾ ٿي. جيڪو 63- 1862 ۾ هندستان جو وائسراءِ هو. انگريز گورنمينٽ جي سيڪريٽري آف اسٽيٽ مسٽر وڊ (Wood) لنڊن کان نئين دهلي ۾ رهندڙ وائسراءِ کي خط لکيو ته: We have maintained our power in India by playing off one part against the other and we must continue to do so. Do all you can, therefore, to prevent all having a common feeling
اسان هندستان ۾ پنهنجي حڪومت، اتان جي هڪ طبقي کي ٻئي طبقي جي خلاف ويڙهائي باقي رکي آهي. اسان کي ائين ڪندو رهڻ گهرجي. (هندستان ٽائيمس 30 مارچ 1995ع).
سنڌ آزاد پارٽي
سنڌ آزاد پارٽي ، برطانوي دور جي سنڌ جي هڪ سياسي تنظيم هئي. هن تنظيم جو باني شيخ عبدالمجيد سنڌي هو. هي تنظيم ڪراچي ۾ 18 آگسٽ 1932ع تي قائم ٿي.
1937ع تي سنڌ قانونساز اسيمبلي جي چونڊن ۾ هن تنظيم ٽي سيٽون کٽيون هيون.
حوالا
زمرو:هندوستان جون ختم ٿيل سياسي پارٽيون زمرو:1932ع ۾ ٺاهيل سياسي پارٽيون زمرو:سنڌ جي سياست
درگاهه ڀرچونڊي شريف
"درگاھ ڀر چونڊي شریف" گھوٽڪي ضلعو جي شھر ڏهرڪي تعلقو جي ڀرسان آھي۔ ھن درگاھ جو گادي نشین پیر عبدالخالق آھي۔ هن درگاھ جي مریدن ۽ پیروڪارن کي قادري چيو ويندو آھي۔
زرعي بنياد تي ٻڌل ملڪ جي ڳوٺاڻن علائقن ۾، اڻ پڙهيل ۽ جاهل ووٽر گهڻو ڪري توہم پرستن تي ڀاڙين ٿا ۽ اهي روحاني اثر ۽ شخصيت کي مڃن ٿا.
جبري مذهبي تبديلي ۾ ملوث
درگاه چونڊي جو ميان مٺو تي 117 کان وڌيڪ نابالغ هندو ڇوڪرين کي جبري طور مذهب تبديل ڪرڻ ۾ ملوث هجڻ جا الزام آهن. هن تي وڌيڪ الزام آهي ته هو ماڻهن کي خاص طور تي غير مسلمن هندن خلاف پاڪستان جي توهين رسالت جي قانونن جو غلط استعمال ڪرڻ  ۽ هندن خلاف تشدد لاءِ ڀڙڪائيندو آهي.
يونين ڪائونسل موسيٰ کٽياڻ
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 3 ھٽڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام ڳوٺ موسيٰ کٽياڻ آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ ابوطالب سپيو، ڳوٺ مريد سپيو، ڳوٺ تاج محمد جوڻيجو، ڳوٺ حاجي صالح مڪراني، ڳوٺ سائين داد ڪليري، درگاھ شاھ الياس،  ڀينءَ پور، ڳوٺ غازي سيال، ڳوٺ محمد مٺڻ گاڏھي، ڳوٺ سونو خان ڪلھوڙو ، ڳوٺ صديق کٽياڻ ۽ ڳوٺ دين محمد انڙ شامل آهن.
حياتياتي سرشتو
مختلف عضوا ملي ڪري جڏهن ڪو خاص عمل سرانجام ڏيندا آهن تہ انهن کي سرشتو چئبو آهي. ساهوارو مختلف سرشتن مان ملي ڪري ٺهندو آهي.
انسان جا اھم سرشتا ھي آهن:
تنتي سرشتو
ساھ کڻڻ جو سرشتو
رت جي دوري جو سرشتو
ھاضمي جو سرشتو
نيڪال جو سرشتو
ھڏائون سرشتو
آصف چارڻ
آصف چارڻ (انگريزي:Asif Charan) سنڌ جو مشهور ڪلاڪار ۽ موسيقار آهي.
زندگي جو احوال
آصف چارڻ جو پورو نالو آصف علي ولد غلام شبير چارڻ آهي. سندس جنم 08 جنوري 1984ع تي دادو ضلعو جي شهر دادو جي غريب آباد محلي ۾ ٿيو. هن پرائمري تعليم دادو ۾ پرائي. مئٽرڪ پڻ غريب آباد هاءِ اسڪول دادو مان پاس ڪيائين. هن انٽر توڙي بي. اي جا امتحان گورنمينٽ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادوءَ مان پاس ڪيا.
فن جي شروعات
آصف چارڻ ڳائڻ جي شروعات سال 1993ع ۾ ڪئي. هن راڳ جي بنيادي تربيت سنڌ جي نامور فنڪار استاد سينگار علي سليم ۽ حنيف لاشاريءَ کان ورتي. هن پنهنجي استاد سينگار علي سليم جي ياد ۾ سيوهڻ شهر ۾ لعل شهباز قلندر درگاھ ڀرسان هڪ ميوزيڪل اڪيڊميءَ قائم ڪئي. آصف چارڻ  جا ڳايل ڪلام ريڊيو پاڪستان، پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ۽ مختلف نجي ريڊيو توڙي ٽي وي چئنلن تان نشر ٿيڻ ٿا. کيس مڃتا طور سچل سرمست ۽ استاد بخاري اوارڊ مليل آهن.
حوالا
زمرو:فنڪار زمرو:سنڌي ماڻھو
سير ڊکڻ
ديھ  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا قبو سعيد خان تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1904ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ رضي ٻروچ، ڳوٺ درمحمد، ڳوٺ احمد خان مگسي ۽ ٽي ٻيا ننڍڙا ڳوٺ واقع ھيا. 1904ع م ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڪوٽ شھبيگ واقع ھئي ۽ ھي ديھ شھدادڪوٽ تعلقي جي تپي سير ماڇي جو حصو ھئي.. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ محمد آچر بروھي، ڳوٺ احمد نواز حسراڻي، ڳوٺ بخشل خان مگسي، ڳوٺ درمحمد مغيري، ڳوٺ مزاري مگسي، ڳوٺ ھمت علي چانڊيو، ڳوٺ گل محمد مگسي ۽ ڳوٺ نياز احمد چانڊيو معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ قبو سعيد خان، اوڀر ۾ ديھ محمد حسن، اولھ ۾ ديھ سير جمالي ۽ ديھ ٽنگرا ۽ ڏکڻ ۾ ديھ ھڪڙا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھن ديھ مان قبو ڊسٽري وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي  ھئي. .
جيورادنو برونو
جيورادنو برونوجيڪو 1548 ۾ ڄائو ۽ 17 فبروري 1600 ۾ وفات ڪيائين. سندس جنم نالو فلپو برونو ھيو. ھي اٽليءَ جي رومن ڪيٿولڪ مذھب جي ڊومينيڪن سلسلي جو مينڊيڪنٽ رڪن ، فلسفي، رياضيدان، شاعر ۽ ڪائناتي نظريو ڏيندڙ ھيو. ھي ڪائنات بابت ڏنل نظرين جي ڪري مشھور ٿيو جن ذريعي ھن ڪوپرنيڪس جي ڏنل ڪائناتي ماڊل ۾ اضافو آندو. ھن ٻڌايو تہ ستارا اصل ۾ سج آھن جن جو پنھنجو پنھنجو نظام شمسي آھي جن ۾ زندگيءَ جو امڪان موجود آھي. اھڙي طرح ھن ڪائناتي ڪثرت  (cosmic pluralism) جو نظريو پيش ڪيو. ھن ٻڌايو تہ ڪائنات لامحدود آھي ۽ ان جو ڪوبہ آسماني مرڪز ناھي. سندس انھن خيالن تي ڪليسا 1593 ۾ بنيادي ڪيٿولڪ خيالن کان انڪار جو الزام لڳائي مقدمو ھلايو کيس ڏوھي قرار ڏئي ڪاٺين جي باھ ۾ زندھ ساڙي مارڻ جي سزا ٻڌائي.سن 1600 عيسويءَ ۾ کيس روم جي مستطيلي چوڪ ڪيمپو ڊي فيوري جي وچ تي باھ ۾ ساڙيو ويو جنھن کان پوءِ ھي تمام مشھور ٿي ويو ۽ کيس سائنس جو شھيد قرار ڏنو ويو. ان ھوندي بہ تاريخدانن ان تي بحث ڪيو آھي تہ ھن جا علم فلڪيات بابت ويچار ھن جي فلسفي جي ٻين پھلوئن ۽ ھن جي دينيات جي ڀيٽ ۾ ان مقدمي لاءِ ڪيترو ذميدار ھيا. اڄ تائين ھن جي مقدمي کي اظھار جي آزادي ۽ سائنس جي ظھو جو ھڪ وڏو مقدمو سمجھيو ويندو آھي. .ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:هڪ وڏو انقلابي هو، جنهن جا شعلا ڪوهه ڪاف جبل جي برف پڻ وسائي نه سگهي. ’هو هڪ ملڪ کان ٻئي ملڪ ۽ هڪ فرقي کان ٻئي فرق طرف ڦرندو گهرندو رهيو ۽ جنهن دروازي کان اندر داخل ٿيو، ان کان ئي وري ٻاهر نڪري آيو. هو هميشه تجسس ڪندو رهيو ۽ قدرتي ڪاروبار تي تعجب کائيندو رهيو. آخرڪار عدالت فتويٰ ڏني، ته هن کي، جيتري قدر ممڪن ٿي سگهي، کيس جيئري جلايو وڃي. هن رومانوي اٽليءَ ۾ ڪهڙي نه خيالن جي دولت آهي! سڀ کان اول هو سندس خيال جي وحدانيت، سموري حقيقت پنهنجي بنياد ۽ سبب ۾ هڪ ئي وجود ۾ آهي، الله تعاليٰ ۽ حقيقت هڪ آهن. سندس خيال موجب ذهن ۽ جسم هڪ آهن. حقيقت جو هرهڪ جزو نفس ۽ مادي جو ٺهيل آهي، جن کي جدا نٿو ڪري سگهجي، ان ڪري فلسفي جو مقصد آهي، اڪثريت ۾ وحدانيت ڏسڻ، مادي ۾ ذهن ڏسڻ ۽ ذهن ۾ مادو ڏسڻ، هڪ مرڪب ڳولهي لهڻ، جنهن ۾ متضاد قوتون ملي هڪ ٻئي ۾ جذب ٿي وڃن، عالمگير وحدانيت جي اعليٰ علم تائين پهچڻ، ذهني طور خدا تعاليٰ سان عشق ڪرڻ جي برابر آهي.
جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن
جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن (جساف) سنڌ جي ڪيترن ئي آزادي پسند جماعتن جي شاگرد جماعت آهي. جيڪا جي ايم سيد جي فڪرِ تحت ڪم ڪري پئي. جساف جو بنياد 1969ع ۾ پيو. جساف قوم پرست ڌڙو هئي، جنهن جو وجود 60 جي ڏهاڪي ۾ ون يونٽ خلاف جدوجهد دوران پيو ۽ پوءِ ان ڌڙي 1972ع ۾ فڪرِ جي ايم سيد تحت سنڌين جي الگ وطن لاءِ جدوجهد جو آغاز ڪيو. ان کان پوءِ جساف سنڌوديش تحريڪ لاءِ شاگرد جماعت طور ڪم ڪري رهي آهي.
تاريخ
هونئن ته سنڌ ۾ شاگرد سياست جو سنڌ جي تاريخ ۾ ڊگهو سفر رهيو آهي، ترخانن، ارغونن، توڙي مغلن جي دورِ حڪومت ۾ سنڌي ٻولي خاطر پنھنجي زندگيءَ جو نذرانو ڏيئي، پنھنجي ارڏائي ۽ بھادريءَ جو مثال قائم ڪيو هيو. پر سنڌ ۾ شاگرد سياست جا بنياد وڌيڪ مضبوط هيمون ڪالاڻيءَ وڌا. سکر ۾ جنم وٺندڙ هيمون ڪالاڻي 23 آڪٽوبر 1942ع ۾ گرفتار ٿيو، 2 مھينا 25 ڏينھن برطانوي راڄ انتظاميا جي ٽارچر ۾ سختيون سٺيون. کيس لڪڻ سان اگهاڙي جسم تي ڪُٽڻ کانسواءِ کيس برف جي بلاڪ تي ليٽايو ويندو هو. پر هن ارڏي انسان آڻ نه مڃي ۽ آخرڪار 21 جنوري 1943ع تي کيس ڦاهي ڏني وئي. جيڪڏهن هيمون ڪالاڻي تڪليفون ۽ سختيون نه سهي ها ته اڄ شآگردن لاءِ اتساهه جو سبب نه بڻجي سگهي ها. شاگردن جي جدوجھد هيمون ڪالاڻيءَ جي قربانيءَ تي ڏانهن اڳتي سفر ڪيو آهي.
بنياد
سنڌي يونيورسٽي جي انٽرنيشنل هاسٽل جي ڪمري نمبر 13 تي جيئي سنڌي اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو شروعاتي منشور لکيو ويو ۽ ان جي جهنڊي جي ڊزائين به ان ڪمري ۾ ئي ٺاهي وئي هئي ۽ جساف جو شروعاتي بنياد، جي ايم سيد جي منظوري سان 1969ع ۾ اقبال ترين جي سرواڻيءَ ۾ رکيو ويو ۽ اقبال ترين ئي جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو پهريون صدر بڻيو.
مول متا
جساف سنڌي شاگردن جي مسئلن سان جدوجهد ڪرڻ سان گڏ، پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ پڻ جاکوڙ ڪري رهي آهي. جساف جا نعرا ”وڌيڪ تعليم، بهتر سياست“، ”قومپرستي“ ”سيڪيولرازم“ ۽ ”سنڌوديش جي آزادي“ آهن.
شاگرد سياست
مهاتما گانڌيءَ هڪ هنڌ لکيو آهي ته ”ڪنھن به سماجي تبديلي لاءِ اهنسا ياعدم تشدد لازمي اخلاقي اصول ۽ حڪمت عملي هجڻ گهرجي ۽ شاگرد سياست ان اصول جي سياسي نقش آهي.“ مطلب ته شاگرد تعليم، علم ۽ ڄاڻ سبب پنھنجي قوم جو وڌيڪ باشعور طبقو ٿئي ٿو. ان ڪري قوم جي تقدير جي تبديليءَ جو بار ان جي ڪلھن تي وڌيڪ پوي ٿو. شاگرد پنھنجي جوهر ۾ جيترو وڌيڪ باشعور ۽ علم سان لاڳاپيو هوندو، اوترو ئي جلد قوم پنھنجي پيرن تي بيھندي آهي.
4 مارچ 1967
فيلڊ مارشل ايوب خان طرفان مڙهيل ون يونٽ خلاف هزارين سنڌي شاگردن احتجاج شروع ڪيو. 4 مارچ 1967ع تي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو کان حيدرآباد تائين شاگردن احتجاجي ريلي ڪڍي. جڏهن ريلي حيدرآباد طرف وڃي رهئي هئي ته مارشل لا اختيارن طرفان هدايتن تي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن تشدد شروع ڪيو جنهن ۾ 17 شاگرد زخمي ٿي پيا ۽ 200 کان وڌيڪ شاگردن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ تان ئي سنڌي قوم پرستي سان گڏ جساف جو پڻ بنياد پيو. جساف جا ڪيترائي ڌڙا اڄ ڏينهن تائين ان کي شاگرد جدوجهد جي ڏينهن طور ملهائين ٿا.
ٽوڙهي ڦاٽڪ
جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن جي پنجن ڪارڪنن کي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن 17 آڪٽوبر 1984ع تي ضعلي ڄامشوري جي ٽوڙهي ڦاٽڪ لڳ گوليون هڻي قتل ڪري ڇڏيو، جڏهن اهي لاڙڪاڻي وڃي رهيا هئا. قتل ٿيل شاگردن ۾ امان الله وسطڙو، مالڪ خشڪ، ذڪريا ميمڻ، انور عباسي ۽ مٺو بليدي شامل هئا.
ماري اڇلڻ
سنڌ يونيورسٽي جي شاگرد آصف پنهور، جيڪو جسمم جي شاگرد جماعت جو ڪارڪن هو، ان جو گوليون لڳل لاش 26 نومبر 2014ع تي لاڙڪاڻي مان مليو. آصف پنهور کي پوليس ۽ سادا ڪپڙا پهريل اهلڪار 15 آگسٽ 2014ع تي حيدرآباد مان کنڀيو ويو. افضل پنهور جيڪو قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جي تحويل ۾ هڪ سال تائين رهيو. ان کي ٻيهر گرفتار ڪري ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ سادن ڪپڙا پهڙيل اهلڪارن گوليون هڻي قتل ڪري ڇڏيو. افضل پڻ جساف (جسمم) جو اڳواڻ هو. جساف (جسمم) جي هڪ ٻئي ڪارڪن شڪيل کنهارو کي قانون لاڳو ڪندڙ ادارا 6 آڪٽوبر 2014ع تي کنڀي ويا هن جو تشدد ۽ گوليون لڳل لاش ڪراچي مان مليو.
حوالا
زمرو: پاڪستان ۾ شاگرد سياست زمرو: پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سياست زمرو:تاريخ
فلڪيات
ڪو به علم بيٺل نه ٿو رهي، ان ۾ لاڳيتو واڌارا ۽ تبديليون اينديون رهن ٿيون. بنيادي طور تي فلڪيات جي علم کي ٻن وڏن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. بطلوسي فلڪيات، جيڪا ٽئين صدي عيسويءَ ۾ شروع ٿي هئي، ان مطابق ڌرتيءَ کي ڪائنات جو مرڪز مڃيو ويندو هو ۽ سمجهيو ويندو هو ته سج ۽ تارا جيڪي به آهن انهن سڀني جو مرڪز اسان جي هيءَ ڌرتي يا زمين آهي.
ستين صدي عيسوي ۾ جڏهن اسلام اڀريو ته عربن جي فلڪيات سادن مشاهدن تي بيٺل هئي. انهن ڏٺو پئي ته چنڊ ۽ سج اُڀرن ۽ لهن ٿا، گهٽجن ۽ وڌجن ٿا، چنڊ جي گهٽجڻ ۽ وڌڻ جو چڪر 29 کان 30 ڏينهن ۾ پورو ٿئي ٿو. سج جي شمسي سال جي پوري ٿيڻ ۾ چنڊ جا ٻارنهن مهينا لڳن ٿا.
جيستائين بطلوسي فلڪيات ۽ ان سان ملندڙ جلندڙ هندي فلڪيات جو اثر رهيو، ته ان دور جا مذهبي عالم پنهنجي ڌرمي ڪتابن مان اهو ثابت ڪندا هئا ته سندن مذهبي ڪتاب عين بطلوسي فلڪيات مطابق آهن. الخوارزمي، الفرغاني، بن الهثيم، ابو عبداجزجاني، البيروني، معين الدين الاردي، ناصر الدين الطوسي، قطب الدين الشيرازي، ابن الشاطر ۽ ٻين جا ڪتابَ ان ڳالهه جي پڪ ڪرائين ٿا.
سورهين صدي ۾ جڏهن نڪولس ڪوپرنيڪس (Nicolaus Copernicus) جي فلڪيات اڀرڻ لڳي ۽ ويهين صدي تائين اها پنهنجي صداقت سان عالمي طور ڇانئجي وئي ته وري مذهبي عالمن پنهنجي پنهنجي مذهبي ڪتابن مان ثابت ڪري ڏيکاريو ته ڪوپرنيڪس جي فلڪيات جي سچائي سندن مذهبي ڪتابن مطابق آهي، جيڪا سندن مذهبي ڪتابن ۾ سوين سال اڳ ئي بيان ڪري ڇڏي وئي هئي. []
زمرو:فلڪيات زمرو:مذهب زمرو:سائنس
نيڪال جو سرشتو
ھن سرشتي جا اھم عضوا گردا آهن.
ڀرڳڙي (شھدادڪوٽ)
ديھ ڀرڳڙي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 1 جمالي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو جوڻيجو ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو جي ھن ديھ جي 1911ع واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ غلام نبي ڀرڳڙي، ڳوٺ محمد خان، ڳوٺ فيض محمد چانڊيو، ھڪ ڀٽين جو ڳوٺ ۽ ھڪ چانڊين جو ننڍڙو ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ غلام نبي ڀرڳڙي، ڳوٺ بيگ محمد ڀرڳڙي ۽ ڳوٺ وڌو ڪلھوڙو معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر م ديھ جوڻيجا، ڏکڻ ۾ ديھ مرکنڊ، اولھ م ديھ ميڻا ۽ ديھ عيدن جروار ۽ اوڀر ۾ ديھ سنجر ڀٽي واقع آهن. ھن ديھ مان شھدادڪوٽ ڳڙھي خيرو روڊ ۽ ريلوي لائين گذرندڙ آھي. ديھ جي اولھ م ڀرڳڙي ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي جيڪا ھاڻي ڦٽل آھي. اتان ھڪ لنڪ روڊ ڳوٺ غلام نبي ڀرڳڙي ويندڙ آھي جنھن جي ڀرسان ڳوٺ سنجر ڀٽي پڻ واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,093 ھئي ۽ گھرن جو تعداد 212 ھيو.
پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر
اسپيڪر، قومي اسيمبلي، پاڪستان پاڪستان جي پارليامينٽ جي ھيٺين ايوان جو سربراھ ھوندو آھي جنھن جي چونڊ قومي اسيمبلي ڪندي آهي
حوالا
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي
حليم بروهي
حليم بروھي (Haleem Brohi) سنڌي ٻوليءَ جو مزاح نگار ۽ اديب 6 آگسٽ 1938ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. حليم بروهي مزاح نگار سان گڏ شاعر، ڪالم نگار ۽ ڪهاڻيڪار پڻ هو، ھُن 28 جولاءِ 2010ع تي 76 سالن جي ڄمار ۾ حيدرآباد ۾ وفات ڪئي.
يو سي 5 ٽنڊو قيصر
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 5 ٽنڊو قيصر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام ٽنڊو قيصر آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ محمد حيات ڌماچ، ڳوٺ عليم ابڙو، ڳوٺ جھنڊو کوسو ، ڳوٺ شير محمد شاھ، ڳوٺ مراد شاھ ، ڳوٺ عرس ميربحر ، ڳوٺ شاھنواز  جوڻيجو ، ڳوٺ احمد خان جھيجو ، ڳوٺ الله بچايو ماڇي، ڳوٺ نورمحمد جوڻيجو ، ڳوٺ گولو ڌماچ ، ڳوٺ جلال ماڇي ، ڳوٺ موسا خاصخيلي، ڳوٺ حاجي راول پھوڙ، پٻڻ شريف ، ڳوٺ ھندال ٿيٻو ، ڳوٺ بگو ٻوراڻو ، ڳوٺ گل محمد ٺوڙھو ، ڳوٺ ننگر وساڻ ، مغين جو تڙ، ڳوٺ محرم سولنگي ، ڳوٺ موليڏنو ميربحر شامل آهن.
حليم بروهي
تعارف
سنڌي ٻوليءَ جي هن نامياري مزاح نگار ۽ ليکڪ جو ادبي نالو حليم بروهي ۽ سندس شهرت جو ڪارڻ سندس منفرد قسم جي مزاح نگاري آهي. دلچسپ ۽ هلڪي ڦلڪي انداز ۾ وڏن سنجيده قسم جي معاملن ۽ مسئلن ڏانهن چڀندڙ لفظن ۽ خوبصورت انداز ۾ ڌيان ڇڪرائڻ جي غير معمولي ڏات ۽ ڏانءُ رکندڙ، سنڌ جو هي اڪيلو ۽ انوکو مزاح نگار، 6 آگسٽ 1936ع ۾، حيدرآباد، سنڌ ۾ ڄائو. سندس تعليم بي. اِي (آنرز) ۽ ايل. ايل. بي هئي. هو سنڌ يونيورسٽيءَ جو رٽائرڊ چيف اڪائونٽنٽ هو. حليم بروهي مزاح نگار سان گڏ شاعر، ڪالم نگار ۽ ڪهاڻيڪار پڻ هو.
رومن بابت
حليم بروهي سنڌي ٻوليءَ جي رومن اسڪرپٽ جي حامي هو، جنهن لاءِ سندس خاص نقطئه نظر هو، جيڪو ڪافي سالن کان بحث هيٺ رهندو پيو اچي. سندس چوڻ ھو تہ ”جيڪڏھن سنڌي ٻولي بچائڻي آھي تہ اُن کي عربي سان گڏوگڏ ٻيو اسڪرپٽ پڻ بيلھ ڏِجي“. سندس ڪوششون تنھن دؤر ۾ ناڪام ويون ۽ ماڻهن سندس ترتيب ڏنل رومن اسڪرپٽ تي بحث پڻ ڪيا.
ڪاوش ۾ ڪالمز
حليم بروھي جا ڪالم روزانه ڪاوش ۾ هڪ عرصي کان لڳاتار ڇپجندا رھيا، جيڪي ھيٺ ترتيب ڏِجن ٿا.
وفات
حليم بروھيءَ ضعيف عُمريءَ جي ڪري 28 جولاءِ 2010ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪئي، سندس آخري آرامگاھ ’صدر حيدرآباد‘ واري قبرستان ۾ آھي.
حوالا
زمرو:1935ع جون پيدائشون زمرو:حيدرآباد ضلعو، پاڪستان جا ماڻھو زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف
پنيالو
پَنِيالا هي ميوو هندستان جي ڏيهي ميون مان آهي. بنگال ۾ عام آهي، پنجاب ۽ ٻين مٿين پرڳڻن ۾ ڪين ٿيندو آهي. اهو وڻ ويهه فوٽ وڏو ٿيندو آهي. پن ننڍڙا ۽ ٽارين ۾ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا اٿس. سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ ميوو پچندو اٿس، جو آلو بخارا جيڏو ۽ جهڙو ٿيندو آهي ۽ پنج يا ڇهه – ڪُنڊو ٿيندو آهي. ڳُوڙهو واڱڻائي رنگ ٿيندو اٿس. اهو تمام سخت ٿيندو آهي، تنهنڪري پهرين آڱرين سان هن کي نپوڙي نپوڙي، ترين جي وچ ۾ ڦيرائي پوءِ کائيندا آهن. کنڊ سان رڌڻ ڪري چڱي لذت ڪندو آهي. ٻج جون ۽ جولاءِ ۾ پوکبو آهي. بهتر آهي ته بيٺل وڻ وڍي ٻارهن فوٽن جيڏا ڪري ڇڏجن ۽ سڪين ٽارين جي ڇانگ ڪري ڇڏجي. پاڙن مان مٽي ڪڍي وري ٻي تازي مٽي وجهڻ گهرجي، جنهن سان ڀاڻ به گڏائڻ گهرجي. انهيءَ ڪري ميوي جو گهڻو سڌارو ٿيندو آهي. هن وڻ جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي ڪنڊو ڪو نه ٿو ٿئي ۽ سندس پن وڏا ۽ سهڻا ٿا ٿين. انهيءَ کي ڏيهي ماڻهو ٽومِي ٽومي سڏيندا آهن.
ماءُ کان سواءِ ٻار جي پيدائش
نئين زندگي پيدا ڪرڻ ۾ ماءُ جو ڪردار ٻٽو ٿيندو آهي.
چين ۾ ڪوئن تي ٿيڻ واري تحقيق ۽ تجربن مان هيءَ ڳالهه سامهو آئي آهي ته نئين زندگيءَ جي ”زائيگوٽ” (شروعاتي گهرڙي) جي ٺهڻ ۾ ماءُ ۽ پيءَ، ٻنهي جو ڪردار لازمي ناهي.
ڪنهن به فرد جي اسٽيم سيل کي اسپرم يا بيضي (بيدي) ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو. ائين اسپرم ۽ بيضي جي ميلاپ سان زائيگوٽ (جين) ٺاهي سگهجي ٿو. جنهن کان پوءِ فطري طريقي سان زائيگوٽ ماءُ جي رحم ۾ واڌ ويجهه ڪري ”ٻار“ بڻجي سگهي ٿو.
هڪ شخص (مرد يا عورت) جي اسپرم ۽ ٻئي شخص جي بيضي (بيدي) جي ميلاپ سان ٺاهيل زائيگوٽ (جين)، ڪنهن ٽئين عورت يا ڀاڙي تي ورتل ماءُ (surrogate mother) جي ”رحم“ ۾ واڌ ويجهه ڪرائي ٻار پيدا ڪري سگهجي ٿو.
زمرو:سائنس زمرو:حياتيات
يو سي 6 ٽنڊو حيدر
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 6 ٽنڊو حيدر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام ٽنڊو حيدر آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ الله بخش ڏيٿو ، ڳوٺ صاحب ڏنو ھاليپوٽو، ٽنڊو بھاول ، ڳوٺ عبدالحڪيم کوسو ، ڳوٺ فيروز آباد ، ٽنڊو غلام محمد، ڳوٺ عبدالرحمان پرھياڙ ، ڳوٺ راھو پرھياڙ ، ڳوٺ بچل بوچ ، ڳوٺ مجيد انڙ ، ڳوٺ عبدالحميد ميربحر ، ڳوٺ ھادي بخش گوپانگ، ڳوٺ عمر پنھور، ڳوٺ حاجي سجاول جھنجھنجو ، ڳوٺ رمضان پٺاڻ، ڳوٺ فيض آباد، ڳوٺ بھاول زئور، ڳوٺ بھادر ڪورائي ، ڳوٺ خير محمد ٻٻر، ڳوٺ جاڙو ٻٻر، ڳوٺ وڌ،  ڳوٺ خان محمد ليکي  شامل آهن.
16 آڪٽوبر
16 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 289 هون (ليپ سال 290 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 76 ڏينهن (ليپ سال 77 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
انساني هاضمي جو سرشتو
ھي انساني سرشتن مان سڀ کان وڏو سرشتو ٿيندو آهي. ھن جو مکيہ عضوو معدو آهي thumb|انسان جي ھاضمي جو نظام انسان جو هاضمي جو سرشتو (Digestive system) لڳ ڀڳ نَوَ ميٽر (30 فوٽ) ڊگهي ٽيوب ۽ ان سان لاڳو عضون جو ٺهيل آهي، جيڪو وات کان شروع ٿي وڏي آنڊي جي نيڪال واري سوراخ وٽ ختم ٿئي ٿو. اهو ٽيوب مختلف جاين تي مختلف ڪمن جي ڪري مختلف شڪليون اختيار ڪري ٿو. وات زبان، لٻ جا غدود، نڙي، کاڌي جي نالي ڳرڻ (Oesophgus) معدو، ننڍو آنڊو، لبلبو، پتو، جيرو ۽ وڏو آنڊو سڀ عضوا هاضمي جي عمل ۾ حصو وٺن ٿا.
اڻ هضم ٿيل جزا وڏي آنڊي ۾ داخل ٿي وڃن ٿا. ان سان گڏ گهڻو پاڻي وڏي آنڊي مان جذب ٿي رت ۾ شامل ٿي وڃي ٿو. باقي ڦوڳ وڏي آنڊي مان خارج ٿي وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:سائنس
28 جُولاءِ
28 جُولاءِ ، عيسوي سال جو 209 هون (ليپ سال 210 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 156 ڏينهن (ليپ سال 157 ڏينهن) باقي آهن.
نئون عالمي ٽڪنڊو
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
28 جُولاءِ
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
سماج
thumb سماج، معاشرو يا سوسائٽي (Society) آباديءَ جو اهو مجموعو آهي، جيڪو قوم جي جوڙجڪ ۽ رياست جو ڍانچو عمل ۾ آڻي ۽ رياستي اختيارين جي ضابطي هيٺ رهي. ڪي سماج خاص جاگرافيائي حدن جي اندر ۽ ڪنهن خاص رياستن جي دائري ۾ هوندا آهن، جڏهن ته ڪي انهن ٻنهي حدبندين کان بالاتر رهن ٿا ۽ مُختلف علائقن ۽ رياستن تائين ڦهليل هُجن ٿا. انساني سماج ۾ ماڻهن جي گروهن جي هڪٻئي سان مُختلف شعبن ۾ واسطيدار هُجڻ ڪري، اهي هڪٻئي تي دارومدار رکن ٿا.
”سُسائٽي“ جو اصطلاح لاطيني ٻوليءَ جي لفظ Societus مان نڪتل آهي، جنهن مان مراد ”دوست، ساٿي ۽ اتحادي“ هُجڻ آهي. ان ڪري ان جو مقصد مُختلف ڌرين ۾ ڀائيچاري ۽ دوستيءَ واري جذبي سان ڪنهن هڪ علائقي ۾ رهڻ وارو آهي. هي اصطلاح سڄي انسان ذات، ڪنهن خاص قوم يا محدود انساني گروهه جي لاءِ هڪ وقت استعمال ڪري سگهبو آهي. انهن مڙني حلقن جي وچ ۾ گڏيل رابطي جو سرشتو، ساڳي زبان، ثقافت،سماجي سهڪار يا حڪومتي تنظيم ڪاريءَ ذريعي جڙندو آهي. ٻين سرشتن وانگر ”سماج“ پنهنجي ميمبرن کي موقعو فراهم ڪري ٿو ته اهڙيون خواهشون، جن جي تڪميل انفرادي طرح ممڪن نه هُجي، انهن خواهشن کي اجتماعي سهڪار سان پورو ڪن. انهيءَ جستجو ۾ ’سماج‘ جو تصور انساني آباديءَ تي ٻڌل هڪ اهڙي سرشتي جو آهي، جيڪو معاشي، سماجي، سياسي ۽ ٻين گڏيل دلچسپيءَ جي معاملن ۾ هڪٻئي سان تعاون ڪري، اها حاصلات ممڪن بڻائي ٿو، جيڪا انفرادي طور تي ممڪن نه هوندي آهي. ’سماج‘ ڀوٽان جي رياست وانگر ڪنهن مخصوص نسلي گروهه تائين محدود ٿي سگهي ٿو، ته اولهه جي سماجن جيان وسيع ثقافتي بُنيادن تي به پکڙجي سگهي ٿو. اهڙي طرح ’سماج‘ جا مقصد مذهبي، ثقافتي، سائنسي، سياسي ۽ وطني وغيره به هُجن ٿا. مُختلف سماجن مان جيڪي سماج معاشي طور اُسريل هُجڻ ڪري سگهارا، امير ۽ بااثر هُجن ٿا، اُنهن کي مُک معاشرا (Core Societies) سڏجي ٿو. اهڙا سماج ٻاهرئين اثر کان پاڪ ۽ خودمختيار هُجن ٿا. ان جي مقابلي ۾ اُهي معاشرا، جيڪي معاشي طور تي ڪمزور يا نٻل هوندا آهن، سي ڌاريي اثر جي هيٺ گهڻو هوندا آهن ۽ کين نيم انحصاري معاشرن (Semi-Peripheral Socities) جي نالي سان سُڃاتو ويندو آهي. سماجي تعلقات جو اهو نظام، جنهن جي ذريعي اسان زندگي گذاريندا آهيون سماجي تعلقن جو اهو نظام اسان جي ماحول، عقيدن، خيالات، تصورات، فلسفي ۽ اسان جي ڪردار جي تعمير ۾ وڏو ڪردار ادا ڪندو آهي. چيو ويندو آهي ته ماڻهو پنهنجي سماج جي پيدا هوندو آهي. ادب سماج جي عڪاسي ڪندو آهي. ان طرح سان ادب جو هڪ سماجي ڪردار هوندو آهي.
حوالا
زمرو:سماج زمرو:معاشرو زمرو:سياست
رشمي راماڻي
رشمي راماڻي جي سنڌي ادب ڏانهن لاڙو
هن اوچتو سنڌي ٻوليءَ ڏانهن موڙ کاڌو، سنڌيت جي جذبي هن جو لاڙو سنڌي ٻوليءَ ڏانهن ڪرايو، ۽ جڏهن سنڌي ٻوليءَ کي هن پنهنجي اظهار جو ذريعو بڻايو ته وسيع پسمنظر رکندڙ هن ٻوليءَ ۾ هُن کي ڪيتريون ئي تشبيهون ٺهيل ٺُڪيل مليون ۽ ٿوري ئي عرصي ۾ هن سنڌي ٻوليءَ جي جهول ۾ شاعريءَ جا ٽي ڪتاب: ”پڃريو“ (1991ع)، ”ڪڏهن ڪڏهن“ (1991ع) ۽ ”مان هڪ سنڌڻ“ (05-2004ع) وجهي، سنڌي ادب ۾ پنهنجي هڪ جُدا حيثيت قائم ڪري ورتي. هن نه رُڳو سنڌيءَ ۾ شاعري ڪئي آهي، پر هن هنديءَ ۾ ماهر هئڻ ناتي، سنڌي ٻوليءَ ۾ ڇپيل ڪيترن ڪتابن جو هنديءَ ۾ ترجمو پڻ ڪرڻ شروع ڪيو، ۽ سنڌي ٻوليءَ جي سهڻي ۽ ٻهڳڻي ڪهاڻيڪار، ناول نگار ۽ شاعر، ڪرشن کٽواڻيءَ جا ٽي ناول ۽ در جنين ڪهاڻيون ترجمو ڪيون آهن، وٽس ترجمي جو سهڻو ڏانءُ آهي ۽ ٻنهيءَ ٻولين تي عبور هئڻ ڪري ترجمي جي ٻولي/اسلوب وڻندڙ آهي. رشمي جڏهن اڃا سنڌ کي صرف سپنن ۾ ڏٺو هو، هُن تڏهن ئي سنڌ کي شاعريءَ ۾ سُندرتا بخشي هئي، پر جڏهن هوءَ 2004ع ۾ سنڌ ياترا تي آئي هئي ۽ سنڌ جي مقدس مٽيءَ جو واس وٺي جڏهن هوءَ واپس وري هئي ته هوءَ هندستان جي اُها رشمي ڪٿي رهي هئي، جنهن کي هندي ڪوِتائن جي مڃتا طور ڪيترائي مانُ سمان مليا هئا، پر هوءَ ته سرزمين سنڌ جي اهڙي سٻاجهي ڌيءَ بڻجي واپس وري هئي، جو هُن جي دل جي هر ڌڙڪن سنڌ بڻجي وئي هئي، هُن تنبوري جي تار تي لطيف جون وايون ٻُڌيون هيون ته هُن جي اندر جي حقيقي سنڌڻ جاڳي پئي هئي، جنهن سنڌڻ ڪيترو ئي عرصو سنڌ جا سپنا پنهنجي اندر ۾ سرجيا هئا ۽ پوءِ انهن سپنن کي ساڀيان تڏهن ئي ملي هئي، جڏهن هُن سکر ۽ ساڌ ٻيلي کان گُذري موهن جي دڙي جي مٽيءَ کي سجدو ڪيو هو.
”رشمي راماڻي پنهنجي شاعريءِ جي سفر ۾ سنجيدگيءَ پختگيءَ ۽ گنڀيرتا سان اڳتي وڌي رهي آهي، هن جي شاعريءَ ۾ خيال جي اصليت، اظهار جي تخليقيت، احساسن جي سچائي ۽ صبح جي ڪرڻن واري تازگي موجود آهي، هن وٽ مٺا مٺا، سهڻا ۽ سرها لفظ گهڻا آهن ۽ وٽس هڪ خاص لفظيات (شبداولي-Vocabulary ) به آهي، جنهن ۾ خوبصورت خواب/سپنا، گل، شبنم، لڙڪن جي آلاڻ، خاموش سڏڪا، ستارا، چنڊ، رات، اُفق، شفق، سج، سج جا نرم ۽ ملائم ڪرڻا، سرءُ پکي، لاتيون، پيار، مرڪ، انتظار، وڇوڙو، ننڊ، بادل، سمنڊ، سنگيت، ڪروڻا، اڇا، وشواس، روشني، انڌيرو، زندگي، موت خاموشي، برسات، اتهاس، تاريخ، جاگرافي، ورهاڱو، ناسور، اڪيلائي، رستا ۽ ٻيا لفظ شامل آهن، جن جو ورجاءُ ڪٿي ته ڏاڍو وڻندڙ ۽ موهيندڙ لڳي ٿو، پر ڪٿي ڪٿي اُنهن جو لڳاتار استعمال ۽ تفصيلي اظهار ساڳيائپ جو احساس اُڀاري ٿو، جنهن کان کيس پاسو ڪرڻ گهرجي“.
اهڙيون ڪيتريون ڪوِتائون سندس ڪتاب ’مان هڪ سنڌڻ‘ ۾ ڇپيل آهن، جنهن ۾ سنڌ سان محبت ۽ عقيدت جو اظهار ٿيل آهي. هيءُ ڪتاب جيتوڻيڪ پهريون ڀيرو هندستان ۾ 2005ع ۾ ڇپيو هو، پر هوءَ جڏهن ڊسمبر 2004ع ۾ سنڌ آئي هئي ته هن ڪتاب جون 20 ڪاپيون تيار ڪرائي کڻي آئي هئي، جنهن جو مهورت 17 ڊسمبر 2004ع تي، سنڌ ميوزيم حيدرآباد ۾ سنڌي ٻوليءَ جي سگهاري شاعر ارجن حاسد هٿان ٿيو هو. اهو سنڌ جو سڀاڳ چئجي يا رشمي جو عقيدو، جو هن ڪتاب جو مهورت سنڌ جي حصي ۾ آيو. ان کانسواءِ سندس ڪيتري شاعري ٽه ماهي مهراڻ، سرتيون ۽ ٻين رسالن ۾ ڇپجي چُڪي آهي. کيس هند ۾ مڃتاطور ڪيترائي اعزاز ۽ اوارڊ ملي چُڪا آهن جن ۾: سنمان: ورڻ مالا، اُڙيسا طرفان اُديه ڀارتي راشٽريه ڪويتا پرسڪار، 1994ع، سنڌُوتن، يُوا سنڌي ليکڪ سنمان، هرومل ريجهواڻي حير، سنڌي ليکڪ سنمان 1998ع، ڪيندريه هندي نديشاليه جو غير هندي ليکڪ جو راشترپتيءَ طرفان سنمان، راشتريه سنڌي ڀاشا وڪاس پريشد، ڀارت سرڪار جو اَوارڊ اهم آهن. ان کانسواءِ هوءَ ڪيترن ادارن جي ميمبر پڻ رهي چُڪي آهي، جن ۾: مڌيه پرديش سنڌي ساهتيه اڪيڊميءَ جي ميمبر، ساهتيه اڪيڊمي نئين دهليءَ جي سنڌي ائڊوائيزري بورڊ جي ميمبر شامل آهن.
هوءَ هن وقت سرورديه نگر، انڊور (مڌيه پرديش) ۾ رهائش پذير آهي.
زمرو:شاعر
سنڌ ورڪي
سِنڌُ وَرِڪِي (Sindhi workies)، سنڌ جا وڻجارا هيا جيڪي برٽش انڊيا جي سنڌ واري علائقي جا امير ۽ شاهوڪار سنڌي هندو واپاري يا سوداگر ۽ وڻجارا هيا. هي واپاري يا مرچنٽ ڪلاس برٽش انڊيا دوران وڏي ترقي ڪئي، جِن پنهنجو ڪاروبار مالٽا، سنگاپور، ڏکڻ آفريڪا سميت ٻين پرڏيهي ملڪن ۾ پکيڙيو. سنڌ ورڪيز منجهان ڪيترائي ڀائيبند (مرچنٽ) ذات جا هئا جيڪي اصل حيدرآباد سنڌ جا رهاڪو هيا، سنڌ ورڪيز ۾ ڪجهه آمل ذات جا پڻ هيا جيڪي پڻ اصل حيدرآباد سنڌ جا رهاڪو هيا.
موهن جي دڙي واري واري وقت ۾ سنڌ جي قديم ذات مهاڻو جا ماڻهو  سنڌ ورڪي ليکيا ويندا هيا.
سنڌ ورڪين بينڪنگ نظام هُنڊي جو رواج وڌو.
نالي جو بنياد
پرڏيهه ۾ سنڌ منجهان آيل وکر يا شين کي سنڌ ورڪ سڏيو ويندو هيو، سنڌ ورڪي جو اصطلاح سنڌ ورڪ مان نڪتل آهي ۽ سنڌي ورڪ يعني سنڌي هنر وارين شين جو واپار ڪندڙن کي سنڌ ورڪي سڏيو ويو. جڏهن انگريزن هندستان تي قبضو ڪيو ان مهل سنڌ جي راڄڌاني حيدرآباد هئي، ۽ حيدرآباد سنڌ جي هنري ڪاريگرن جو مُکيا مرڪز هئي. سنڌ ورڪي جو اصطلاح برطانوي هند ۾ 1843ع کانپوءِ استعمال ٿيڻ لڳو.
مانجھند جا سنڌ ورڪي
مانجھند جا مشهور سنڌ ورڪي هيٺ ڏيجن ٿا.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ جو معاشرو
يو سي 7 ھوسڙي
يونين ڪائونسل حيدرآباد ٻھراڙي 7 ھوسڙي  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد ٻھراڙي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن جو صدر مقام ھوسڙي آهي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ عمر سولنگي، سک پور ، ڳوٺ فيروز پنھور ، ڳوٺ رمضان خاصخيلي، ڳوٺ قادر بخش سولنگي، ڳوٺ خميسو شورو، ڳوٺ ڦولڻ بالادي، ڳوٺ حاجي ارباب شورو، ڳوٺ سومار خاصخيلي ، ڳوٺ غلام حسين ھوت ، ڳوٺ قاسم پنھور ، ڳوٺ دينو وڪو ، ڳوٺ بچل ميربحر، ڳوٺ اشفاق پنھور ، ڳوٺ دائود وڪو ، ڳوٺ حاجي عارب شورو ، ڳوٺ جمعو ٻوڙو ، ڳوٺ مٺو وگھيو مل، ڳوٺ مبارڪ علي سولنگي شامل آهن.
بکر جمالي
بکر جمالي  ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيدآباد جي ڳوٺ جو نالو آهي. هي ڳوٺ کتيرو شاخ جي ڀرسان واقع آهي.
کٽنبڙو
کٽُنبڙا:
بکر جمالي
حوالا
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
کٽنبڙو
هن کي هندستانيءَ ۾ پٽوا يا ميستا ۽ انگريزيءَ ۾ روزيل يا انڊين ساريل سڏيندا آهن. هن جو خود ميوو کائڻ ۾ نه ايندو آهي، پر ميوي جي ٻاهران ويڙهيل ٿلها پن ڪم ۾ ايندا آهن. انهن مان جيلي، پُڊنگ ۽ ٻيا کاڌي جا قسم ٺهندا آهن. سواد ۾ جهڙي ڪاري ڊاک. هن جا ٻه قسم آهن: هڪڙا اڇا ۽ ٻيا ڳاڙها. ڳاڙها البت وڌيڪ کٽا ٿيندا آهن. هن جو ٻج مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري يا ڪٿي ته جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ پوکڻ ۾ ايندو آهي. پوکڻ کانپوءِ سلن جون چڪيون ڪڍي، هڪٻئي کان چئن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي رکندا آهن. وڻ به قد ۾ ٽن چئن فوٽن جيڏو ٿو ٿئي ۽ وڏا سهڻا ۽ پيلا گل جهلي ٿو ، جن ۾ ڪاري قرمزي اک رهندي آهي. بنگال ۾ نومبر ۽ ڊسمبر مهينن ۾، مگر اتر وارن پرڳڻن ۾ انهيءَ کان اڳڀرو، ميوو لاهيندا آهن. سياري ۾ وڻ سڙي ويندا آهن. ٻئي سال وري نوان پوکبا آهن.
ھنداڻو
هنداڻو جنهن کي ڇانهون يا ڇانهين سڏجي ٿو اهو سنڌ ۾ عام ٿيندو آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ Water Melon چئبو آهي ۽ ان جو سائنسي نالو Citrullus Vulgaris آهي. سنڌ ۽ برصغير پاڪ و هند ۾ هنداڻن جي پوک تمام آڳاٽي وقت کان ٿيندي اچي ٿي. ڪي گول ٿيندا آهن ۽ ڪي ڊگها. کل لسي ۽ ڪاري يا سائي ٿيندي اٿن. گرم ڏينهن ۾ انهن جي کاڌي مان گهڻي لذت حاصل ٿيندي آهي. ڇانهين جو ٻج فيبروريءَ ڌاري پوکبو آهي. گدرن وانگي ڇانهان به واڙين ۾ پوکبا آهن. هنن کي پاڻي مَئوُ گهرجي. اڪثر درياهه جي ڇڏيل ريٽن ۾ چڱا ٿيندا آهن. جڏهن وليون ڦر ڪنديون آهن، تڏهن اپريل مهيني جي وچ ڌاري واريءَ ۾ کڏون کڻي پِتا پوري ڇڏيندا آهن. کڏ ايڏي ڪندا آهن جنهن ۾ پِتو آسانيءَ سان وڌي سگهي.بغداد ۽ ڪن ٻين هنڌن تي، هنداڻا قد ۾ تمام وڏا ۽ ڀاري ٿيندا آهن. انگريزيءَ ۾ ڇانهينءَ يا هنداڻي کي واٽر ميلن سڏيندا آهن.
اصليت
thumb|هنداڻي جا ڦاڪ ڇانهينءَ جو اصل وطن آفريڪا کنڊ چيو وڃي ٿو. 1857ع ۾ لِوِنگ اسٽون (Living Stone) لکي ٿو ته: ڇانهين جا مٺا ۽ ڪوڙا قسم ٻئي ڪالاهاڙي (Kalahari) جي رڻ پٽ ۾ برساتن کان پوءِ عام جام ملندا هئا. سنڌ ۾ ٿر جي رڻ پٽ ۾ ڇانهن جي پوک برساتن کان پوءِ صدين کان وڏي پيماني تي ٿي رهي آهي، جيئن ته هيءُ فصل به خريف جي مکيه فصلن مان هڪ آهي، سو هن فصل کي گرم ۽ خشڪ آبهوا جي ضرورت پوي ٿي. سخت سردي يا پارو هيءُ فصل برداشت نٿو ڪري سگھي. ڇانهن جي في ايڪڙ پيداوار 150 کان 200 مڻ لهي ٿي.