cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
در محمد پٺاڻ
تعليم
پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1963ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي مان ڪيائين. بي. اي پرائيويٽ 1967ع ۾ ڪيائين. بي. ايڊ 1971ع ۾ اول پوزيشن ۾ پاس ڪيائين ۽ 1972ع ۾ ايم. اي سنڌي ٽئين پوزيشن سان سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 1979ع ۾ ”ڪراچيءَ جو سنڌي ٻوليءَ علم ۽ ادب جي ترقيءَ ۾ حصو“ جي موضوع تي تحقيقي مقالو لکي، پي. ايڇ. ڊي ڪيائين.
ملازمتون
در محمد پٺاڻ 1973ع ۾ تعليم کاتي ۾ ليڪچرار ۽ 1985ع ۾ اسسٽنٽ پروفيسر مقرر ٿيو. ان ئي عرصي ۾ ڊپٽي ڊائريڪٽر انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي مقرر ٿيو، جتي ڪجهه عرصو قائم مقام ڊائريڪٽر به رهيو. ڊيپوٽيشن جا پنج سال پورا ڪرڻ بعد 1990ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج ڏوڪريءَ ۾ اسسٽنٽ پروفيسر مقرر ٿيو. 1991ع ۾ ايسوسيئيٽ پروفيسر ٿيو ۽ 1991ع کان 1995ع تائين اتي ئي پرنسپال ٿيو. جتان رٽائر ٿيڻ کان پوءِ هن وقت زيبسٽ ڪاليج لاڙڪاڻي  ۾ پرنسپال طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.
مقالا ۽ ڪتاب
سندس هن وقت تائين سنڌ بابت تحقيق کان سواءِ اٽڪل 500 کان مٿي ثقافتي، ادبي، تاريخي ۽ تحقيقي مضمون ڇپيل آهن. سندس ٽيهارو کن ننڍا وڏا ڪتاب لکيل ۽ ترتيب ڏنل آهن، جن ۾:
گل حيات انسٽيٽيوٽ
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ پنهنجي اباڻي ڳوٺ خير محمد آريجا ۾ پنهنجي امڙ حيات خاتون ۽ ابي گل محمد جي نالي سان گل حيات انسٽيٽيوٽ جهڙو علمي ادارو پنهنجي مدد پاڻ جي بنياد تي قائم  ڪري مثال پيدا ڪيو آهي. هي سنڌ جو اهڙو غير سرڪاري ادارو آهي. جنهن ۾ هزارين ناياب ڪتاب ۽ فن، ثقافت، سياست، شخصيات ۽ تاريخ بابت اخباري ڪترُن تي مشتمل هزارين فائيلن جو مواد موجود آهي.
خذمتون
ڊاڪٽر در محمد انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي ۽ قائداعظم يونيورسٽي اسلام آباد طرفان ڏهاڪو مضمونن ۾ پي. ايڇ. ڊي گائيڊ طور خدمتون سرانجام ڏئي چڪو آهي. 1985ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ۾ هڪ پراجيڪٽ ”پرزرويشن آف هسٽري ڪلچر ۽ لٽريچر آف سنڌ“ هـيٺ سندس ڪيل جاکوڙ ۽ ٻين خدمتن جي مڃتا طور 1986ع ۾ سنڌالاجيءَ ۾ ”ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ ڪارنر“ قائم ڪئي وئي، جنهن مان ڪيترن شاگردن پـي. ايـڇ. ڊي لاءِ مدد حاصل ڪئي آهي. سندس خدمتن جو مختصر وچور هن ريت آهي: پاڪستان اسٽڊي سينٽر ڄامشوري جي ترجمي واري شعبي ڇپائيءَ جو اعزازي صلاحڪار (1986ع کان 1990ع تائين)، ميمبر سنڌي ادبي بورڊ (1989ع کان 1991ع)، ميمبر بزم طالب الموليٰ (1968ع)، بنيادي ميمبر سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽي (1984ع کان)، باني صدر سنڌ سگهڙ سنگت (1973ع کان)، بنيادي ميمبر لاڙڪاڻو هسٽاريڪل سوسائٽي (1988ع کان)، باني صدر سنڌي رائيٽرس ڪلب (1984ع کان)، چيئرمين شهيد هوش محمد شيدي ويلفيئر آرگنائيزيشن (1986ع) ۽ باني گل حيات انسٽيٽيوٽ آگسٽ (1990ع کان) اڄ تائين.
ڊراما نگار
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ جو سنڌي ڊرامو ”اونداهيءَ جا اولڙا“ ٽي. وي تان نشـر ٿـي چڪـو آهي. پاڻ هڪ ئـي وقت محقـق، شـاعر، استـاد، اديـب، نـقاد، دانشور، علم دوست ۽ گهڻ پاسائين شخصيت جو مالڪ آهي.
بالاچاڻي
''بالاچاڻي لغاري قبيلي جي سيرڪاڻي شاخ جو هڪ پاڙو آهي. سنڌ جو مشهور شاعر خليفو نبي بخش به هن پاڙي سان تعلق رکندڙ هو.''
حوالا
زمرو:بلوچ ذاتيون
راڻي وڪٽوريا (برطانيا)
اليگزينڊرينہ وڪٽوريا: جيڪا 24 مئي 1819 ۾ ڄائي ۽ 22 جنوري 1901 ۾ وفات ڪري وئي جيڪا 20 جنوري 1837 کان مرڻ گھڙيءَ تائين  برطانيا ۽ آئرلينڊ جي ملڪہ  ھئي. ھن پھرين مئي 1876 ۾ پاڻ کي برٽش انڊيا جي ايمپريس پڻ سڏائڻ شروع ڪيو. برٽش انڊيا جي ايمپريس ھئي. ھن جو 63 سالن ۽ ست مھينن جو دؤر وڪٽورين دؤر سڏبو آهي. جيڪو برطانوي بادشاھن ۾ سڀ کان وڏو دؤر ھيو.ھي بادشاھ جارج ٽيون جي پوٽي ۽ ايڊورڊ آگسٽس جي ڌيءَ ھئي جيڪو ڊيوڪ آف ڪينٽ ھيو جيڪي ٻئي 1820 ۾ وفات ڪري ويا. ھن جي چاچي بادشاھ وليم چوٿون جي وفات بعد ارڙھن سالن جي عمر ۾ تخت تي ويٺي. ھن 1840 ۾ پنھنجي سؤٽ البرٽ سان شادي ڪئي زمرو:1819ع جون پيدائشون زمرو:1901ع جون فوتگيون
ڏکڻ آفريڪا
ڏکڻ آفريڪا، آفريڪا جي ڏاکڻي حصي ۾ واقع ملڪ آهي۔
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
الطاف اثيم
حوالا
زمرو:اديب
1772ع
مئي
22 مئي - رام موھن راء جي پيدائش
نومبر
18 نومبر - مرھٽا حڪمران مادھوراؤ پيشوا جو انتقال
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
انا
thumb|280px|The [[iceberg metaphor is often used to explain the psyche's parts in relation to one another.]] انا (Ego) انفرادي نفس، خودي، ذهن جو اهو حصو جيڪو حقيقتن جي ردعمل جو اظهار ڪري ۽ پنھنجي انفراديت جو احساس رکي.
ملان عيسيٰ ڳوٺ
ملان عيسيٰ ڳوٺ ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي.جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي زياده تر آبادي مسلمان آهي.
نمل ڍنڍ
350px|thumb|تصوير
فحش اداڪار
فحش اداڪار يا فحش اداڪارہه ھڪ اھڙو فلمي اداڪار يا اداڪاره کي چيو ويندو آھي جيڪو ناظرين ۾ جنسي تحريڪ پيدا ڪرڻ جي لاءِ فحش فلمن ۽ تصويرن ۾ جنسي عمل ڪري۔ ان جنسي عملن ۾ محض عرياني، جنسي مباشرت ۽ ٻيا غير فطري جنسي عمل شامل آھن۔
نمل ڍنڍ
نمل ڍنڍ ضلعي ميانوالي،پنجاب، پاڪستان ۾ واقع هڪ ڍنڍ آهي۔ زمرو:ميانوالي ضلعو
فحش اداڪار
جيئن ته دنيا ڀر ۾ فحش مواد جي صارفن ۾ اڪثريت مردن جي آھي ان ڪري دنيا ۾ فحش اداڪارن جي نسبت اداڪارائن جي تعداد گھڻي آھي۔ ڪم جي لحاظ کان فحش اداڪارائن جا ٻه وڏا قسم آھن، سافٽ ڪور ۽ ھارڊ ڪور۔ سافٽ ڪور اداڪاره ڪيمري جي سامھون اڪيلي ئي نيم عريان ۽ مڪمل عريان جنسي حرڪتون ڪندي آھي يا وڌ ۾ وڌ ٻين اداڪارائن سان ھم جنسي عمل ڪندي آھي۔ ھارڊ ڪور اداڪاره ڪيمري جي سامھون ٻين مردن سان باقاعده جماع ڪندي آھي۔
حوالا
زمرو:فحش نگاري پيشا زمرو:فحش اداڪار
خليفو گل محمد چانڊيو
خليفو گل محمد چانڊيو نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو.پاڻ ڀٽ شاه جو رهاڪو هو جتي پاڻ دين جي تبليغ ۽ نقشبندي طريقي جي پرچار ۾ پاڻ پتوڙيندو رهيو، ۽ 29 مارچ 2014 تي 78 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين. سندس جنازي جي نماز مولانا محمد حسن اوٺي پڙهائي، ۽ کيس درگاهه الله آباد شريف ۾ دفنايو ويو.
زمرو:سنڌ جا بزرگ
انگڙو
مَلهه جو هڪ داءُ، جنهن ۾ هڪڙو ملهه مخالف جي ٽنگ کي آڏڙي ڏيئي، پٺتي ڌڪي، ڪيرائي وجهي. ان داءُ کي ”جانٺو“ به چئجي. وڻ مان ميوو وغيره پٽڻ لاءِ ڪاٺي يا لوهه جي تار جو ڪنڍو، جيڪو ميوي جي ڏانڊيءَ ۾ وجهي ڇڪجي ته ميوو پٽجي اچي، ان کي به انگڙو چوندا آهن، پر جيڪڏهن ڪنڍو ننڍو هوندو ته ان کي ”انگڙي“ چوندا آهن.
حوالا
زمرو:اصطلاح
درساڻو ڇنو
درساڻو ڇنو ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي، پشتو، ڳالهائيندڙ قومون آباد آهن. هتان جي گھڻي آبادي مسلمان آهي.
انگريز سرڪار پاڻي جي لاءِ 1933ع ۾ 10 کو ٺهرايا هئا جن مان ٻہ هتي هيا. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
اليڪٽرا مونجھارو
thumb|right|اليڪٽرا ۽ اوريسٽيز
اليڪٽرا مونجهارو __(Electra Complex):
هي اصطلاح، ماهر نفسيات سگمنڊ فرائيڊ (1856-1939ع) جو ايجاد ڪيل آهي. هن اصطلاح موجب پيءُ سان ڌيءُ جو تحت الشعور ۾ لڳاءُ هوندو آهي. پٽ ۽ ڌيءُ طرفان والدين جي قربت حاصل ڪرڻ لاءِ مقابلو يا حسد (منفي يا مثبت) پڻ ٿي سگهي ٿو. هي اصطلاح ايڊي پس مونجهاري (Odepus complex) جو مخالف آهي. اليڪٽرا ھڪ يوناني ديومالائي ڪردار آهي جنھن پنھنجي ڀاءُ اوريسٽيز سان گڏجي پنھنجي ماءُ ڪليٽيمنيسٽرا ۽ ويڳي پيءُ اگئميمنن کي قتل ڪرڻ جو منصوبو جوڙيو ھيو.
عيسائي
frameless|left|upright عيسائيت، مسيحيت يا عيسائي مذهب (christianity)  ٽرمورتي (ٽرائنٽي) عقيدو رکندڙ گروهہ، جيڪو عيسيٰ مسيح کي خدا جو پُٽ مڃِيندو آهي ۽ انکي پڻ ساڳئي ريت، جيئن خدا ۽ روح القدس کي مڃيندو آهي. جنهنکي پيءُ، پٽ روح القدس جو نالو ڏنو ويو آهي، ڪُجهه فرقا مسيح، خدا ۽ روح القدس جي جڳهہ مريم کي خدائي جزو مڃين ٿا، جڏهن تہ ڪُجهه مسيح کي رُڳو نبي مڃيندا آهن.
تعارف
مسیحیت مذہب پہلی صدی عیسوی میں وجود میں آیا۔ مسیحی جن کو اسلامی دنیا عیسیٰ علیہ السلام کے نام سے پکارتی ہے، ان کو تثلیث کا ایک جزو یعنی خدا ماننے والے مسیحی کہلاتے ہیں۔ لیکن کئی فرقے مسیحی کو خدا نہیں مانتے وہ انہیں کیا نبی یا عام انسان مانتے ہیں۔ مسیحیت میں تین خداؤں کا عقیدہ بہت عام ہے جسے تثلیت بھی کہا جاتا ہے۔ عام طور پر مسیحی کہتے ہیں مسیحیت میں خدا کا تصور، بیٹا، روح القدس ایک ہے اور وہ اپنے آپ کو موحدین (ایک خدا کے ماننے والے) کہتے ہیں۔ اور اسے توحید فی التثلیث کا نام دیتے ہیں۔ عیسائیت ایک سامی مذہب ہے۔ یہ دعویٰ کیا جاتا ہے کہ پوری دنیا میں اس کے لگ بھگ دوارب پیروکار ہیں۔عیسائی حضرت عیسیٰ پر اعتقادر رکھتے ہیں۔ مقدس بائبل عیسائیوں کی مقدس کتاب ہے۔
مقدس ڪتابَ
بائبل مسیحیت کی مقدس کتاب ہے۔) بائبل کو دو حصّوں میں تقسیم کیا جاتا ہیں، عہد نامہ قدیم (عتیق) اور عہد نامہ جدید۔ عہد نامہ قدیم یہودیوں کی مقدس کتاب ہے اور اس میں موسی ‎سے پہلے تمام انبیاء کے حالات کو ضبط تحریر میں لایا گیا ہیں۔ عہد نامہ جدید عیسی کے احوال پر مشتمل ہے۔ ب ) عہد نامہ قدیم اور عہد نامہ جدید کوملا کر پوری بائبل 73 کتب پر مشتمل ہیں۔ تاہم پروٹسٹنٹ بائبل جو کہ کنگ جیمز ورشن کہلاتا ہے، 66 کتب پر مشتمل ہیں۔ کیوں کہ یہ 7 کتابوں کو مشکوک سمجھتے ہیں۔ اور اس کی سند پر شک کرتے ہیں۔ اس لئےکیتھولک فرقے کے عہد نامہ قدیم میں 46 کتب ہیں جبکہ پروٹشٹنٹ کے عہد نامہ قدیم میں 39 کتب ہیں۔ جبکہ دونوں فرقوں کا عہد نامہ جدید 27 کتب پر مشتمل ہیں۔ عیسائیت میں کئی فرقے ہیں، جن میں دو بڑے فرقے ہیں کیتھولک اور پروٹسٹنٹ ۔
حوالا
زمرو:يورپ زمرو:عيسائيت زمرو:اولهندي تهذيب
متروڪا سنڌ
متروڪا سنڌ يا متروڪا جائداد (Matrooka Jaaidaad) ننڍي کنڊ جي ورهاڱي کان ٿورو پهرين تائين سنڌي مسلمانن جون لڳ ڀڳ 25 لک ايڪڙ زميون هندو سيٺين وٽ گروي ٿي چڪيون هيون. سنڌ اسيمبليءَ مارچ 1947ع ۾ سنڌ اسيمبلي مان لينڊ اونر مارٽگيج بل منظور ڪيو ۽ بل منظوري لاءِ گورنر سنڌ کي اُماڻي ڇڏيو هو.
ان قانون تحت هندن وٽ گروي ڪري رکيل ايراضي انهن زمينن جي حقيقي مالڪن کي واپس ملي وڃڻي هئي. اهو بِل اڃان گورنر سنڌ وٽ ئي پيل هو جو آگسٽ ۾ ورهاڱو ٿي ويو ۽ پاڪستان ٺهي ويو. پاڪستان جي ٺهڻ کانپوءِ گورنر جنرل محمد علي جناح جي هدايت تي گورنر سنڌ ان بل جي منظوري ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. جنهن جي نتيجي ۾ سنڌي هندن جي ڇڏيل سڀ زمينون ۽ ملڪيتون متروڪا جائيداد (Matrooka Jaaidaad) جي زمري ۾ آڻي ڀارت کان آيل هندستاني پناھگيرن ۾ ونڊڻ جي شروعات ڪئي وئي. ان عنصر مقامي آباديءَ تي ڏاڍا ناڪاري اَثر وڌا.
هندوستان کان آيل ۽ ايندڙ پناهگيرن، پناهگيرن جي آبادڪاري ۽ بحاليءَ وارن سرڪاري محڪمن ۽ آفيسرن جي ملي ڀڳت سان ۽ رشوتون ڏئي غلط طريقن سان ڪوڙن ڪليمن تي متروڪا دڪان، گھر ۽ وڏيون ايراضيون حاصل ڪري ورتيون. جڏهن ته مقامي سنڌين کي شهرن ۾ گھرن جي خريداريءَ کان قانوني طور تي روڪي ڇڏيو ويو هو. آباڪاريءَ جي قانونن ۾ هڪ نئين شق پڻ شامل ڪئي وئي، جنهن آهر فيصلو ڪيو ويو هو ته ملڪيت مقامي سنڌين کي وڪرو نه ڪئي ويندي. اهڙي طرح دڪانن جي خريداري جي لاءِ به مقامي سنڌين تي پابندي لڳائي ڇڏي وئي هئي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:سنڌ زمرو:سياست
فحش فلم
فحش فلم، بالغ فلم، جنسي فلم، نانگي فلم، گندي فلم، عرياں فلم، ٽرپل يا ٿري ايڪس فلم ھڪ اھڙي فلم کي چئبو آھي جنھن ۾ جنسي تصورن کي ناظرين جي جنسي تحريڪ ۽ شھواني لطف جي لاءِ ڏيکاريو  ويندو آھي. اھڙي فلمن ۾ شھواني ترغيب وارو مواد ڏيکاريو ويندو آھي جيئن عرياني ۽ کلي عام جنسي عمل وغيره. فحش فلمن جي صنعت جا ڪارڪن انکي بالغ فلمون يا بالغ صنعت جي نالي سان ياد ڪندا آھن. ننڍي کنڊ ۾ بالغ فلم کي بليو فلم به چيو ويندو آھي. فحش فلمن کي بليو پرنٽ يا بليو پرنٽ فلمون چوڻ ھڪ غلط العام آھي. بليو پرنٽ جو اصل مطلب آھي تڪنيڪي نقشو.
فحش فلمن جا ڪيترائي ذيلي قسم آھن جيڪي ڪيترن ئي قسمن جي جنسي رجحان ۽ مزاج رکڻ وارن ناظرين جي طلب کي نظر ۾ رکي ڪري تخليق ڪيون وينديون آھن.
چين
چين جنھن جو سرڪاري نالو عوامي جمهوريه چين آھي اوڀر ايشيا ۾ واقع ھڪ ملڪ آھي جيڪو آبادي جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ آهي. ان جي آبادي ھڪ ارب چاليھ ڪروڙ آھي. روس ، ڪيناڊا، يونائيٽيڊ اسٽيٽس کان پوءِ دنيا جو چوٿون وڏو ملڪ آهي. ان جي پکيڙ 95,72,900 چورس ڪلوميٽر آھي.انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق چين پکيڙ ۾ روس ۽ ڪيناڊا کان پوءِ دنيا جو ٽيون نمبر وڏو ملڪ آهي جڏهن ته يونائيٽيڊ اسٽيٽس 95,25,067 چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ سان چوٿون نمبر وڏو ملڪ آھي تائيوان پڻ چين جو حصو ھيو پر ٻين جنگ عظيم کان پوء ڪميونسٽ انقلاب بعد اھو چين جي ڪميونسٽ نظام جو حصو نہ ٿيو ۽ جمهوريه چين جي نالي سان الڳ ملڪ طور وجود قائم رکيو. ھانگ ڪانگ ۽ ميڪائو ليز تي يورپي ملڪن جي نگراني ۾ رھيا پر ليز ختم ٿين بعد عوامي جمهوريه چين جي نگراني ۾ اچي ويا. روايتي چيني لکڻي ۾ 中國 لکندا آهن، ۽ آسان چيني لکڻي ۾ 中国 لکندا آهن. ھي ملڪ انتظامي طور تي 23 صوبن (جن مان 23ويھون صوبو تائيوان آھي جيڪو تڪراري علائقو آهي), 5 خودمختيار ريجن ۽ 4 سڌي حڪمراني وارين ميونسپالٽين (بيجنگ، شنگھائي، چِيَانجَين ۽چَانگچِنگ ) ۽ ٻن خاص انتظامي ريجن (هانگ ڪانگ ۽ ميڪائو) ۾ ورھايل آھي. جي ملڪ آمريڪا بعد دنيا جي ٻين وڏي معيشت آھي.
چين جو ظھور دنيا جي شروعاتي تھذيب طور اتر چيني ميدان ۾ پيلي ندي جي ڇوڙ واري علائقي ۾ ٿيو ھو. ھتي ھزارين سال لاڳيتو شاھي گھراڻن جون حڪومتون قائم رھيون جن سڀ کان پھريون گھراڻو شيئا ھيو جنھن جي بادشاھي جي شروعات 21ھين صدي ق م ۾ ٿي. ٽين صدي ق م ۾ چِن گھراڻي جي بادشاھي دوران ھي ملڪ متحد ٿي پھرين چيني ايمپائر بڻيو. ان بعد ھان گھراڻي جي 220ق م کان 206ق م تائين حڪومت قائم ٿي جنھن دور ۾ ھتي ڪاغذ ٺاھڻ جي شروعات ٿي ۽ قطب نما ايجاد ٿيو ۽ زراعت ۽ طب ۾ سڌارا آيا. اھو قديم چين جو ٽيڪنالاجي جي ترقي وارو دؤر ھيو. چينگ گھراڻي جي دؤر (618ع کان 907ع تائين) ۾ بارود ۽ منقوله ٽائيپ جون ايجادون ٿيون ۽ اتر واري سانگ گھراڻي جي دؤر (960ع کان 1127ع تائين) ۾ بارود، قطب نما، ڪاغذ سازي ۽ پرنٽنگ پريس جي ايجادن جي تڪميل عمل ۾ آئي. چينگ واري تھذيب ۾ شاھراھ ريشم واري لنگھ جو آغاز ٿيو جنھن ذريعي ميسوپوٽاميا ۽ آفريڪا کان واپارين جي آمد جي شروعات ٿي. چنگ ايمپائر ۾ چين جون حدون لڳ ڀڳ ساڳيون موجوده دؤر واريون رھيون. 1911 واري انقلاب کان پوء 1912ع ۾ چين ۾ شاھي گھراڻي واري راڄ جو خاتمو ٿيو ۽ جمھوريه چين وجود ۾ آيو. ٻين جنگ عظيم ۾ چين تي جاپان قبضو ڪيو. بعد ۾ چيني گھرو ويڙھ بعد 1949ع م ھتي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي سربراھي ۾ مائوزي تنگ عوامي جمهوريه چين جي قيام جو اعلان ڪيو. ڪومنتانگ پارٽي جي حڪومت شڪست کاڌي ۽ تائيوان تائين محدود ٿي وئي. چين ھڪ وحداني سوشلسٽ ۽ ھڪ جماعتي نظام واري ريپبلڪ آھي. ھي ملڪ گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جو دائمي رڪن ملڪ آھي.
آڳاٽو دور
قديم آثارن وارين شھادتن مان ھتي ساڍا ٻاويھ لک سال اڳ ھومني بن مانسن جي رھائش جو پتو پوي ٿو. بيجنگ کان ڪجھ فاصلي تي زھوڪاڊيئن لڳ ھڪ غار مان پوڻا اٺ کان پوڻا ست لک سال اڳ جا ھتي ھومواريڪٽس انسان جا پنڊ پھڻ پڻ مليا آهن جنھن کي پيڪنگ واري ماڻھو جو نالو ڏنو ويو. ھومواريڪٽس انسانن سڀ کان اڳ باھ ٻارڻ سکي ھئي ھونان صوبي جي ڊائو ڪائونٽي ۾ واقع فيان غار مان سوا لک سال کان اسي ھزار سالن تائين پراڻي ھوموسيپيئن انسانن جي ڏندن جا پنڊ پهڻ مليا آهن جيئھو مان ست ھزار سال ق م واري چيني نشانين واري لکڻي جا نشان مليا آهن ڊيمائيڊي  لڳ ڇھ ھزار سال ق م پراڻا چيني نشانين واري لکڻي جا آثار مليا آهن
شروعاتي شاھي خاندان
چين جو پھريون شاھي گھراڻو شيئا ھيو جيڪو 2100 ق م ۾ ظھور ۾ آيو ان بعد شينگ گھراڻي جي راڄ جو پتو پوي ٿو جنھن جو راڄ اوڀر چين ۾ پيلي ندي واري ميداني علائقي ۾ سترھين کان يارھين صدي ق م تائين رھيو  انھن جي دور جي اوراڪل ھڏين واري لپي چيني ٻولي جي قديم ترين لپي آهي   ۽ جديد چيني اکري نشان ان لپي جي اکري نشانن مان نڪتل آھن شينگ گھراڻي جو راڄ جئو گھراڻي فتح ڪيو جنھن يارھين صدي ق م کان پنجين صدي ق م تائين راڄ ڪيو پر انھن جي اختيارن جي مرڪزيت فوجي جاگيرن ۾ ورھائجي وئي جنھن سان ڪجھ پرنسپلٽين جنم ورتو جن انھن جي اطاعت کان انڪار ڪرڻ شروع ڪيو ۽ ٽي سؤ سالن تائين جنگ جوٽيندا رھيا جنھن بعد اتي ست طاقتور رياستون باقي بچيون.
چيني ايمپائر
ھڪ رياست جي حاڪم چن شي ھوانگ باقي ڇھ رياستون فتح ڪري 221ق م ۾ جنگن جو خاتمو آڻي چيني ايمپائر جو بنياد وڌو ۽ چن گھراڻي جي جئنگ بادشاھ پاڻ کي شھنشاھ سڏائڻ شروع ڪيو. ھن ايمپائر ۾ قانوني سڌارا نفاذ ڪيا. چيني ٻولي جي اکري نشانن، ماپ جي ايڪن ۽ ڪرنسي جي معيار ۾ اضافو آندو. گاڏن جي سرائين جي ڊيگھ کي وڌرايو ۽ روڊن جي ويڪر ۾ پڻ اضافو ڪرايو. ھن گئانگشي، گوئينگڊانگ ۽ ويٽنام جي يو قبيلن کي فتح ڪيو چن گھراڻي جو دؤر پندرهن سال ھليو ۽ جيئنگ جي وفات بعد سخت پاليسين جي ڪري بغاوتن جنم ورتو  گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي جنھن ۾ سيئنگيينگ ۾ شاھي لائبريري کي ساڙيو ويو 206 ق م ۾  ھان گھراڻي جو راڄ شروع ٿيو جيڪو 220ع تائين جاري رھيو  ھن ايمپائر جو راڄ فوجي مھمن ذريعي وچ ايشيا ، منگوليا ڏکڻ ڪوريا،  چيني يونان،  گوئينگڊانگ ۽ اتر ويٽنام تائين ڦھليو. وچ ايشيا ۽ سوگديا تي پھچڻ ڪري ھن ايمپائر شاھراھ ريشم جي ھماليہ جبلن واري انڊيا مان گذرندڙ گس جي بدران وچ ايشيا وارو گس شروع ڪيو ۽ ھان ايمپائر جلد ئي دنيا جي سڀ کان وڏي معيشت بڻجي وئي
ھان گھراڻي جي خاتمي سان ھتي ٽن بادشاھتن جنم ورتو سائو وئي واري رياست تي شين گھراڻي (265ع کان 420ع) قبضو ڪيو ۽ ھوئي نالي حاڪم جي بطور ھڪ ڪمزور شھنشاھ جي تاجپوشي تي ٻين رياستن سان گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي. اتر چين وارن قبيلن سورھن بادشاھتون قائم ڪري ڇڏيون. زاينبي قبيلي وارن انھن سڀني جو اترئين وئي جي نالي سان انضمام ڪرايو جنھن جي شھنشاھ زاياوين قبائلي نفرتن واري پراڻين پاليسين جو خاتمو آڻي قبيلن کي چيني ثقافت ۾ ضم ڪيو. ڏکڻ چين ۾ جنرل لئيو يو لئيو سانگ گھراڻو کي چن گھراڻي جي جاء تي مضبوط ڪيو. چين اھڙي طرح اترئين ۽ ڏاکڻي ايمپائرن ۾ ورھايل رھيو ۽ اتي انھن ٻنھي گھراڻن جي کوڙ حاڪمن راڄ ڪيو. 581ع ۾ سوئي گھراڻي انھن ٻنھي راڄن کي گڏائي ھڪ ايمپائر ۾ تبديل ڪيو. سوئي گھراڻي جي دؤر ۾ ھان ماڻھن پوري چين ۾ زور ورتو. ھن دؤر ۾ زراعت ۽ معيشت ۾ سڌارا آيا، آبپاشي نظام کي بھتر ڪرڻ لاء چين جو وڏو ڪينال کوٽايو ويو ۽ ٻڌ ڌرم جي سرپرستي ڪئي وئي. سوئي گھراڻي جو راڄ گھڻو نہ ھلي سگھيو. اتر ڪوريا واري جنگ ھارائڻ ۽ عوامي ڪمن لاء عام ماڻھن کان بيگار ۾ ڪم وٺڻ ڪري ماڻھو انھن مان بيزار ٿي پيا. ان بعد چئنگ گھراڻي ۽ وري پوء سانگ گھراڻي جو راڄ شروع ٿيو ۽ چين جي معيشت، ٽيڪنالاجي ۽ ثقافت جي سونھري دؤر جو آغاز ٿيو چئنگ ايمپائر اولھ وارن علائقن ۽ شاھراھ ريشم جو ڪنٽرول حاصل ڪيو جنھن سان چيني واپارين جي ميسوپوٽاميا ۽ آفريڪا تائين رسد آسان ٿي ايمپائر جي گادي وارو شھر شانگن دنيا جي وڏن شھري مرڪزن ۾ شمار ٿيڻ لڳو پر پوء اٺين صدي عيسويءَ ۾ بغاوت ٿيڻ جي ڪري تباھي جي ور چڙهي ويو 907ع ۾ چئنگ ايمپائر ڪمزور ٿي ٽٽڻ شروع ڪيو. ان جا فوجي گورنر چوڻ کان نڪري ويا. اڳتي ھلي سانگ گھراڻي وري ايمپائر کي متحد ڪيو. سانگ ايمپائر دنيا جي پھرين رياست ھئي جنھن ڪاغذ واري ڪرنسي ۽ دنيا جي پھرين باقاعده مستقل نيوي فوج جي شروعات ڪئي. ان سامونڊي واپار ۽ جھازسازي جي صنعت کي ھٿي ڏني
ڏھين ۽ يارھين صدي عيسويءَ ۾ چين جي آدمشماري ٻيڻي ٿي چڪي هئي جيڪا لڳ ڀڳ ڏھ ڪروڙ ھئي. گھڻي ڀاڱي وڌڻ جو سبب وچ چين ۽ ڏکڻ چين ۾ چانورن جي فصل ۾ واڌ ھيو جنھن سان چانورن جي پيداوار م وڏو اضافو آيو ۽ کاڌي جي فراواني ٿي وئي. سانگ گھراڻي جي دؤر ۾ ٻڌازم جي ڀيٽ ۾ نئين ڪنفيوشسزم کي فروغ مليو ، فن ۽ فلسفي ترقي ڪئي  سانگ گھراڻي جي فوجي ڪمزوري جو فائدو جرچن ماڻهن جي  شين گھراڻي ورتو جنھن بيئنجنگ شھر تي قبضو ڪيو. شين گھراڻي جو راڄ 1115ع کان 1234ع تائين ھليو. 1271ع ۾ منگولن چين فتح ڪيو ۽ منگول سردار قبلائي خان يوئن گھراڻي جي ايمپائر جو بنياد وڌو. 1297ع تائين يوئن گھراڻي سانگ گھراڻي جا آخري بچيل علائقا فتح ڪري ورتا. منگولن جي آمد کان اڳ سانگ گھراڻي جي ايمپائر ۾ چين جي آبادي 12 ڪروڙ تائين ٿي چڪي هئي پر منگولن جي دور 1300ع ۾ گھٽجي ڇھ ڪروڙ تائين ٿي وئي. ژيو يوئنژانگ نالي ھڪ ھاري يوئن گھراڻي جو 1368ع ۾ خاتمو آندو ۽ منگ گھراڻي جو بنياد رکيو اھڙي طرح ان گھراڻي جو شھنشاھ ھنگوو گادي تي ويٺو. منگ گھراڻي جو دؤر سان چين جو ھڪ دفعو ٻيھر سونھري دؤر شروع ٿيو. معيشت مضبوط ٿي ۽ بحري فوج دنيا جي مضبوط ترين بحريه بڻجي وئي. فن ۽ ثقافت کي فروغ مليو. ان گھراڻي جي دؤر ۾ ايڊمرل ژينگ ھي ھندي سمنڊ جا اوڀر آفريڪا تائين سفر ڪيا
منگ گھراڻي جي شروعاتي دؤر ۾ ايمپائر جي گادي جو هنڌ نانچنگ شھر کان بيجنگ منتقل ڪيو ويو 1644ع ۾ لي زيچانگ جي اڳواڻي م ھارين جي باغي ويڙھاڪن بيجنگ تي قبضو ڪيو. شڪست وقت شھنشاھ چاگجين خودڪشي ڪري ڇڏي. لي زيچانگ جي شن گھراڻي جو جلد ئي چنگ گھراڻي جي مانچو منگ گھراڻي جي جنرل وو سانگوئي جي مدد سان خاتمو آندو ۽ بيجنگ جو ڪنٽرول سنڀاليو. اھڙي طرح بيجنگ ۾ چنگ گھراڻي جي راڄ جي شروعات ٿي.
آخري چنگ گھراڻي جي ايمپائر
چنگ گھراڻي جي ايمپائر 1644ع کان 1912ع تائين قائم رهي. اھو چين جو آخري شاھي خاندان ھيو. منگ گھراڻي کان چنگ گھراڻي وٽ ايمپائر جي منتقلي واري گھرو ويڙھ (1618–1683) ۾ اڍائي ڪروڙ ماڻھو ھلاڪ ٿيا ۽ چين جي معيشت تباھ ٿي ھڪ ننڍڙي معيشت ۾ تبديل ٿي وئي ڏکڻ چين ۾ منگ جي خاتمي بعد منگوليا، تبت ۽ چنگجيانگ ۽ زنگار خانيٽ فتح ڪري ايمپائر ۾ شامل ڪيا ويا چنگ مخالف جذبات کي ڪچلڻ لاءِ مرڪزي آپيشاهي قائم ڪئي وئي. زراعت کي فروغ ۽ واپار کي روڪيو ويو اوڻويھين صدي ۾ چنگ ايمپائر جون برطانيا ۽ فرانس سان آفيم واريون جنگون لڳيون. ھانگ ڪانگ ان کان کسي برطانيا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ چين کي معاوضي ادا ڪرڻ لاء مجبور ڪيو ويو ۽ معاھدن ھيٺ بندرگاھون ورتيون ويون 1842ع ۾ نانڪنگ وارو معاھدو ڪيو ويو. 1894 ۽ 1895ع ۾ جاپان جنگ شروع ڪري ڪوريائي اپٻيٽ ۽ تائيوان وارو ٻيٽ چيني ايمپائر کان کسي ورتا. 1876 کان 1879ع ۾ اتر چين ۾ ڏڪار آيو جنھن ۾90 لکن کان 130 لکن تائين ماڻھو فوت ٿي ويا. 1898ع ۾ شھنشاھ گئانگشو ملڪ ۾ جديد آئيني بادشاهت جي قيام لاء سڌارا شروع ڪيا پر ملڪه ڊويجر سڪسي انھن ۾ رڪاوٽون وڌيون. باڪسر واري بغاوت (1899–1901) ايمپائر کي وڌيڪ ڪمزور ڪري ڇڏيو. 1911- 1912ع واري چنھائي انقلاب چنگ گھراڻي جي راڄ جو خاتمو آڻي ڇڏيو ۽ ريپبلڪ جو قيام عمل ۾ آيو. جمھوريه چين 1912ع کان 1949ع تائين قائم رھيو.
جمھوریه چين
پھرين جنوري 1912ع ۾ چين ريپبلڪ ۾ تبديل ٿي ويو ۽ ڪومنتانگ پارٽي (نيشنل پارٽي) جو اڳواڻ سن يات سين چين جو عارضي صدر مقرر ٿيو صدارت پعد ۾ اڳوڻي چنگ ايمپائر جي جنرل يوئان شڪائي جي حوالي ڪئي وئي جنھن 1915ع ۾ پاڻ کي چين جو شھنشاھ قرار ڏئي ڇڏيو. چين ۾ ان جي سخت مذمت ڪئي وئي، خود سندس پارٽي بيئينگ آرمي ان جي مخالفت ڪئي. ھن کي اقتدار ڇڏڻ تي مجبور ڪيو ويو ۽ ٻيھر ريپبلڪ جو قيام عمل ۾ آيو 1916ع ۾ يوئان شڪائي جي وفات بعد چين سياسي طور تي ورھائجي ويو هو. بيجنگ درحقيقت بي اختيار ٿي وئي ھئي علائقائي فوجي سردارن چين جي وڏي حصي تي ڪنٽرول رکيون ويٺا هئا 1920ع واري ڏھاڪي ۾ جمھوريه چين جي ملٽري اڪيڊمي جي پرنسيپال چيانگ ڪائي شيڪ جي سربراهي ۾ ڪومنتانگ ملڪ کي متحد رکيو ڪومنتانگ حڪومت ملڪ جي گادي جي ھنڌ کي بيجنگ کان نانچنگ منتقل ڪيو ۽ سياسي عمل جي سن يات سين جي ڏنل خيالن مطابق نگھباني ڪندي چين جي رياست کي ھڪ جديد جمھوري رياست ۾ تبديل ڪيو چيني فوجي اڳواڻن ۾ نفاق جي ڪري چيانگ ڪائي شيڪ لاء چيني ڪميونسٽن جي پيپلز لبريشن آرمي سان ويڙھ  مشڪل ٿي پئي. اھا ويڙھ ڪومنتانگ 1927 کان جاري رکندي پئي آئي. 1936ع ۾ جاپاني حملي کان اڳ ڪومنتانگ پيپلز لبريشن آرمي جي لانگ مارچ کي شڪست ڏيندي پئي آئي
ٻين چين جاپان جنگ 1937ع کان 1945 تائين جاري رھي. ان جنگ ۾ چين جي دفاع لاء ڪومنتانگ ۽ پيپلز لبريشن آرمي پاڻ ۾ اتحاد ڪري گڏجي جنگ وڙھي. ان جنگ ۾ ٻہ ڪروڙ چيني مارجي ويا جاپاني قبضي دوران لڳ ڀڳ 40000 کان 300000 چيني رڳو نانڪنگ واري قتل عام ۾ ھلاڪ ٿيا ٻين جنگ عظيم دوران چين جو شمار اتحادين ۾ ھيو گڏيل قومن جي پڌرنامي ۾ پڻ ان کي چئن وڏين طاقتن سان گڏ ھڪ طاقتور ملڪ طور تسليم ڪيو ويو ان کي جنگ جي اھم فاتح ملڪن ۾ شمار ڪيو ويو  1945 ۾ جاپان جي پيش پوڻ بعد تائيوان ۽ پيسڪيڊورس واري ٻيٽن جي جھرمٽ کي واپس چين اختيار حوالي ڪيو ويو. جنگ پوري چين کي تباھ ڪري ڇڏيو هو. ٻين جنگ عظيم جي خاتمي بعد وري ڪومنتانگ ۽ پيپلز لبريشن آرمي وچ ۾ گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي. 1947 ۾ آئين جي حڪمراني بحال ڪئي وئي
عوامي جمهوريه چين جو قيام
انقلابي حڪومت زرعي سڌارا آڻي ھارين ۾ پنھنجي مقبوليت کي مستحڪم ڪيو. ان دوران ڏھ کان ويھ لک زميندارن کي ماريو ويو چين ھڪ الڳ صنعتي نظام جوڙيو ۽ پنھنجا ايٽمي ھٿيار ٺاھڻ شروع ڪيا 1950 ۾ چين جي آبادي 55 ڪروڙ ھئي جيڪا 1974 ۾ وڌي 90 ڪروڙ ٿي وئي 1966ع ۾ مائوزي تنگ ۽ ان جي حامين ثقافتي انقلاب شروع ڪيو جيڪو مائوزي تنگ جي 1976ع ۾ وفات تائين جاري رهيو. 1971 ۾ عوامي جمهوريه چين گڏيل قومن ۾ تائيوان واري جمھوريه چين جي جاء ورتي ۽ سيڪيورٽي ڪائونسل جو دائمي رڪنيت پڻ حاصل ڪئي. 1978۾ عوامي جمهوريه چين سوشلسٽ نظام ۾ گڏيل معيشت جو آغاز شروع ڪيو 4 ڊسمبر 1982 تي چين ۾ موجوده آئين نافذ ٿيو. 1989ع ۾ تيان مين اسڪوائر تي احتجاج ڪندڙ شاگردن جي قتل عام جو واقعو پيش آيو. 2081ع ۾ ھن ملڪ ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن ۾ شموليت اختيار ڪئي. 2012 کان وٺي ھن ملڪ تي چين جي ڪميونسٽ پارٽي جو جنرل سيڪريٽري شي جنپنگ اقتدار ۾ آھي. ان ھڪ ٻار واري پاليسي ۾ تبديلي آندي، جيلن کي سڌاريو ۽ ڪرپشن جي خلاف عملي قدم کنيا. 2019 ۾ ھن ملڪ ۾ ڪووڊ 19 وائرس واري وبا شروع ٿي.
جاگرافي
چين اوڀر پاسي سمنڊن سان لڳي ٿو جن ۾ اوڀر چائنا سمنڊ، ڪوريا جو نار (Bay), پيلو سمنڊ، ۽ ڏکڻ چائنا سمنڊ جيڪو ڪوريا کان ويٽ نام تائين ڦھليل آھي. چين جو محل وقوع اتر ۾ 35 00 ڊگري ۽ اوڀر ۾ 105 00 تي آهي. پکيڙ 9,596,960 چورس ڪلوميٽر، جنھن ۾ 9,326,410 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 270,550 چورس ڪلوميٽر پاڻي آھي. زمين سان ملندڙ ھن جي سرحد 22,457 ڪلوميٽر آهي جيڪا چوڏھن ملڪن سان مليس ٿي جن ۾ افغانستان 91 ڪلوميٽر، ڀوٽان 477 ڪلوميٽر، برما 2,129 ڪلوميٽر، انڊيا 2,659 ڪلوميٽر، قزاخستان 1,765 ڪلوميٽر، اتر ڪوريا 1,352 ڪلوميٽر، ڪرغزستان 1,063 ڪلوميٽر، لائوس 475 ڪلوميٽر، منگوليا سان 4,630 ڪلوميٽر، نيپال 1,389 ڪلوميٽر ، پاڪستان 438 ڪلوميٽر، روس  اتر ۽ اوڀر پاسي کان 4,133، روس اتر اولھ 46 ڪلوميٽر، تاجڪستان 477 ڪلو ميٽر ويٽنام 1,297 ڪلوميٽر، علائقائي سرحد ۾ ھانگ ڪانگ 33 ڪلوميٽر، ميڪائو 3 ڪلوميٽر. چين جي 14,500 ڪلوميٽر سرحد  مٿي ڄاڻايل سمنڊن سان لڳي ٿي. سندس سمنڊن ۾ پنھنجي سرحد کان 12 ناٽيڪل ميل تائين جو دعويدار آهي. سامونڊي سطح کان سراسري بلندي 1,840 ميٽر آهي. سڀ کان اونھو مقام ڪرپشن پينڊي جو 154 ميٽر سمند جي سطح کان ھيٺ آھي. اوچو مقام مائونٽ ايوريسٽ آھي جيڪو 8,848 ميٽر بلند آهي. چين جا قدرتي وسيلا ڪوئلو، ڪچو لوھ، پيٽروليم، قدرتي گيس، پارو، ٽين، ٽنگسٽين، سرمو، مينگنيز، موليبڊينم، وينيڊيم، ميگنيٽائيٽ، اليومنيم، شيھو، جست، يورينيم. چين جي 54.7 سيڪڙو زمين زرعي آھي. جنھن مان 11.3 سيڪڙو تي مستقل فصلن جي پوکي ٿيندي آهي،41.8 چراگاھون، 22.3 ٻيلا اٿس.آبپاشي واري زمين ڪل  690,070 چورس ڪلوميٽر اٿس. ايشيا جو مڪمل ملڪن ۾ پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو ملڪ آهي
سياسي نظام
موجوده آئين مطابق عوامي جمهوريه چين ھڪ سوشلسٽ رياست آھي جنھن جي حڪومت عوامي جمھوري آمريت تحت ڪم ڪندي جنھن جي اڳواڻي مزدور ۽ ھاري اتحاد ذريعي ڪئي ويندي ۽ رياستي ادارا جمھوري مرڪزيت جي اصول تحت ڪم ڪندا
چين ھڪ جماعتي نظام واري رياست آھي جنھن تي ملڪ جي ڪميونسٽ پارٽي حڪمران آهي. 2018 ۾ نيشنل پيپلز ڪانگريس آئين ۾ تبديلي ڪري صدر لاء ٻن مدن واري حد جو شرط ختم ڪري ڇڏيو جنھن ڪري زي جنپنگ ٽيون ڀيرو ملڪ جو صدر چونڊيو ويو صدر رياستي سربراھ ھوندو آھي جنھن کي نيشنل پيپلز ڪانگريس چونڊيندي آھي. حڪومت جو سربراھ پريميئر سڏبو آهي جيڪو رياستي ڪائونسل جي صدرات ڪندو آهي جنھن جا رڪن چار وائيس پريميئر، وزارتن جا سربراھ ۽ ڪميشنن جا سربراھ ھوندا آھن
تائيوان وارو تنازعو
عوامي جمھوريه چين جي قيام واري ڏينهن کان ھي ملڪ تائيوان ۽ ڀرواري ٻيٽن جو دعويدار آھي. ھي ملڪ تائيوان کي پنھنجو صوبو قرار ڏئي ٿو ڪنمين ۽ ماتسيو کي چين پنھنجي صوبي فوجيئن جو حصو قرار ڏئي ٿو. پر اھي ٻيٽ ڏکڻ چيني سمنڊ ۾ تائيوان وارو جمھوريه چين پنھجن صوبن ھائنان ۽ گوئينگڊانگ جو حصو قرار ڏئي ٿو
سرحدي تڪرار
چين پنھنجا سرحدي تڪرار 14 مان 12 ملڪن سان نبيري ڇڏيا آهن  باقي ڀن ملڪن ۾ انڊيا ۽ ڀوٽان اچي وڃن ٿا.
انتظامي ورهاست
عوامي جمھوريه چين ۾ 22 صوبا آھن ۽ 23ويھون صوبو تائيوان کي قرار ڏئي ٿو جيڪو اڃثا سندس اختيار ۾ ناھي. ان کان سواءِ ھي ملڪ پنج خودمختيار ريجن ۽ چاري سڌي اختيار وارين ميونسپالٽين ۽ ٻن خاص خطن ھرھڪ ھانگ ڪانگ ۽ ميڪائو ۾ ورھايل آھي.
معيشيت
ناليوار جي ڊي پي جي شرح مطابق 2010 کان وٺي چين دنيا جي ٻين وڏي معيشت آھي ان جي ڪل جي ڊي پي 2018 جي انگن اکرن مطابق 13.5 ٽرلين ڊالر يا 90 ٽرلين يوئان ھئي عالمي بينڪ مطابق چين جي جي ڊي پي 1978ع ۾ 150 ارب ڊالر ھئي جيڪا 2018ع ۾ وڌي 13.6 ٽرلين ڊالرن تي پھتي 1978ع ۾ چين اندر معاشي اصلاحن واري وقت کان ان جي معيشت جي واڌ جي شرح 6 سيڪڙو رھي چين برآمدات ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو ۽ درآمدات ۾ دنيا جو ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي 2010ع کان 2019ع تائين عالمي جي ڊي پي ۾ چين جو حصو 25 سيڪڙو کان 39 سيڪڙو تائين رھيو. دنيا جي سڀ کان وڏي ڏھ اسٽاڪ ايڪسچينجن مان 3 چين ۾ واقع آھن .انھن ۾ شنگھائي اسٽاڪ ايڪسچينج، ھانگ ڪانگ اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ شينجن اسٽاڪ ايڪسچينج شامل آهن .2020, جي عالمي مالياتي مرڪزن جي اشاريي مطابق دنيا جي سڀ کان وڌيڪَ مقابلي وارن ڏھن ماليتي مرڪزن ۾ چين اندر چار مرڪز: شنگھائي، شينجن، ھانگ ڪانگ ۽ بيجنگ آھن. آڪسفورڊ معاشيات جي ھڪ رپورٽ مطابق 2035 ۾ ناليوار جي ڊي پي جي لحاظ کان دنيا جي ڏھ سڀ کان وڏن شھرن ۾ چين جا چار شھر شامل ھوندا جن ۾ شنگھائي، شينجن، بيجنگ ۽ گوانگجو شامل ھوندا. 2010 کان وٺي چين دنيا جو سڀ کان وڏو مينيوفيڪچرنگ ڪندڙ ملڪ آهي. ان کان اڳ اھو درجو ھڪ سؤ سالن کان آمريڪا جو ھيو. 2012ع کان چين ھاء ٽيڪ مينيوفيڪچرنگ ۾ دنيا جو ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي آمريڪا کان پوء دنيا ۾ چين ٻيون نمبر وڏي ريزڪي منڊي آھي. 2016 ۾ دنيا اندر اِي ڪامرس ۽ اڪائونٽنگ ۾ دنيا جي مارڪيٽ م 40 سيڪڙو حصو رکندڙ هو ۽ 2019 ۾ اھو حصو وڌي 50 سيڪڙو ٿي ويو چين دنيا ۾ اليڪٽرڪ گاڏين جي واپار ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. 2018ع ۾ انھن گاڏين جي مينيوفيڪچرنگ ۽ خريداري ۾ اڌو اڌ حصيدار رھيو ڪارن جي بيٽرين ۽ انھن جي ڪچي مال جي پيداوار ۾ بہ پوري دنيا ۾ اڳڀرو آهي 2018 ۾ دنيا ۾ شمسي توانائي جي گنجائش ۾ چين ڪل پيداوار جي گنجائش جو 40 سيڪڙو رکندڙ ھيو.
ٻوليون
چين ۾ سرڪاري ٻولي معياري چيني آھي جنھن کي ماندر (Mandar) چوندا آهن. ان جو لھجو بيجنگ وارو آھي.ٻيون ٻوليون اقليتن جون آھن جن ۾ يئو (Yue) ڪينٽن وارن جي ٻولي، وو (Wu) شنگھائيء وارن جي، منبيئي (Minbei ) فوجائو (Fuzhou) وارن جي، منان (Minnan) تائيواني ھوڪئين (Hokkien-Taiwanese), جئانگ (Xiang), گين (Gan),ھاڪا لھجو ( Hakka dialects) اقليتي گروھن جون ٻوليون آھن.
مذهب
ھتي 18.2 سيڪڙو آبادي ٻڌازم ، 5.1 سيڪڙو عيسائيت، 1.8 سيڪڙو مسلمان، 21.9 سيڪڙو روايتي لوڪ مذھب ، 0.1 سيڪڙو ھندو، 0.1 سيڪڙو يھودي، 0.7 سيڪڙو ٻيا جن ۾ تائو ازم وارا اچي وڃن ٿا.
ممتاز بخاري
ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ڊرامانويس، ترجمانگار، ڪالم نويس، تنقيدنگار، پبلشر، ٽي وي هوسٽ، ڊائريڪٽر ۽ صحافي ممتاز بخاري، پهرين جون 1968ع تي گهوٽڪي ضلعي جي ڳوٺ جهانپور شريف ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
پرائمري کان ستين درجي تائين پنهجي ڳوٺ ۾ پڙهيو، اٺين درجي کان مئٽرڪ  تائين تعليم ميرپورماٿيلي ۾ گورنمنٽ هاءِ اسڪول مان  حاصل ڪـيائين. انٽر گورنمينٽ ڊگري ڪاليج گهوٽڪي مان ڪيائين. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ’بين الاقوامي تعلقات‘ شعبي ۾ ايم. اي فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن ۾ ڪيائين. ان کان سواءِ آنرس سائيڊ ۾ بي اي به فرسٽ ڪلاس فرسٽ ۾ پاس ڪيائين.
ادبي ۽ صحافتي خدمتون
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون
محمد خان مري بلوچ
خليفو محمد خان مري بلوچ نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. پاڻ گلشن اقبال، ڪراچي ۾ رهندو هو، جتي 26 فيبروري 2014 تي 80 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين. سندس جنازي جي نماز مولانا محمد ابراهيم بروهي پڙهائي، ۽ کيس سندس اباڻي ڳوٺ ڀٽ ڀائٽي، کپري تعلقي، ضلع سانگهڙ ۾ دفن ڪيو ويو.
1311ع
ڊسمبر
زمرو:1311ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
بويريا
بويريا  سرڪاري نالو:فري اسٽيٽ آف بويريا (Freistaat Bayern ) وفاقي جمهوريه جرمنيءَ جي خشڪي سان گھيريل رياست آھي ۽ ملڪ جي ڏکڻ-اوڀر واري ڪُنڊ ۾ واقع آهي. ان جي پکيڙ 70550.19 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ اھا پکيڙ ۾ جرمنيءَ جي سڀ کان وڏي رياست آھي. ان جي زمين جرمنيءَ جو اٽڪل پنجون حصو آهي.ان جي آبادي اٽڪل 12.9 ملين آھي.اھا جرمنيءَ جي آبادي۾ نارٿ رائن وستڦيليا کان پوءِ ٻي وڏي رياست آھي. بويريا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ميونخ آھي، جيڪو آبادي ۾ جرمنيءَ جو ٽيون وڏو شهر آهي..
13 شوال
پيدائشون
194ھ - امام بخاري رحمه الله عليه جي پيدائش ٿي.
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
17 آگسٽ
17 آگسٽ ، عيسوي سال جو 229 هون (ليپ سال 230 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 136 ڏينهن (ليپ سال 137 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
1781ع
ڊسمبر
زمرو:سال
الطاف پيرزادو
مشهور صحافي ۽ ليکڪ الطاف پيرزادي، 12 -آڪٽوبر- 1972ع تي ڳوٺ ٻلهڙيجي، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ -جنم- ورتو. هن پرائمري -تعليم- ڳوٺ مان ۽ مئٽرڪ گورنمنٽ هاءِ اسـڪـول ڏوڪـريءَ مـان (1991ع) پاس ڪئي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان 2006ع ۾ صحافت شعبي ۾ ماسٽرس ڪيائين. هن -جنوري- 1993ع کان روزاني -اخبار- ’-جاڳو-‘ ڪراچيءَ ۾ پروف ريڊر طور ڪم ڪيو، بعد ۾ روزاني عوامي آواز ۽ روزاني سنڌ (حيدرآباد) ۾ سب -ايڊيٽر- رهيو، -ان- سان گڏ روزاني سنڌ حيدرآباد جو لاڙڪاڻي لاءِ بيورو چيف (1996ع)، روزاني تعمير سنڌ ڪراچي/سکر جو لاڙڪاڻي لاءِ بيورو چيف (1998ع)، روزاني تعمير سنڌ جو ڪراچيءَ لاءِ بيورو چيف (2000ع) به رهيو ۽ 2002ع ڌاري روزاني ’ڪاوش‘ حيدرآباد جو سب -ايڊيٽر- رهيو. 2002ع ڌاري ايسوسيئيٽيڊ پريس آف -پاڪستان- ڪارپوريشن (اي. پي. پي) ۾ رپورٽر ۽ ٽرانسليٽر طور ملازمت اختيار ڪيائين. 2009ع ۾ ريڊيو -پاڪستان- ۾ خبرن واري شعبي لاءِ سب -ايڊيٽر- چونڊيو ويو. 2010ع واري -ٻوڏ- ۾ رپورٽنگ ڪرڻ تي مڃتا طور کيس ريڊيو -پاڪستان- طرفان چين جي شهر شنگهائيءَ ۾ صحافين لاءِ 13 کان 27 سيپٽمبر 2010ع تائين ڪورس ۾ شرڪت لاءِ موڪليو ويو ۽ کيس سال جي بهترين رپورٽر جي اوارڊ سان به نوازيو ويو. 1998ع ۾ عالمي نشرياتي اداري بي. بي. سي -ٽيليويزن- سان ڪاروڪاري رسم بابت دستاويزي فلم لاءِ گائيڊ طور ڪم ڪيائين ۽ ريڊيو -پاڪستان- لاءِ سنڌ ۾ ’ڀنگ لاءِ اغوائون‘ جي عنوان تي ڊاڪيومينٽريون به تيار ڪيائين. هن وقت ريڊيو -پاڪستان- لاڙڪاڻي جو سب -ايڊيٽر- آهي.
1312ع
ڊسمبر
زمرو:1312ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
انگڙيء واري ڌڪڻي
اڍائي ٽي فوٽ ڊگهي سيخ کي گول ۾ موڙي ڇلائون ڦيٿو جوڙي ۽ هڪ اڍائي فوٽ ڊگهي سيخ جي پڇڙي ڪنڍيءَ وانگر ورائي پوءِ هيءَ ڌڪڻي ڌڪين. هيءُ لوهار ٺاهي ڏيندا آهن ۽ -ٻار- خريد ڪري -ان- ڇلائين گول (رنگ) کي انگڙيءَ جي اَڙ ۽ ٽيڪ تي اڳيان ڌڪيندا هلائيندا ويندا آهن.
گڏاپ
'''گڏاپ ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علاقو آهي.جنهن ۾ سنڌهي،گبول، ماردو،پنجابي،پشتو،ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي زياده تر آبادي مسلمانن جي آهي. ''' زمرو:ڪراچي جا گردونواح
14 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
چلي
thumbnail|چلي ملڪ جو جھنڊو thumbnail|دنيا جي نقشي تي چلي ملڪ
Ketnepen Shile ]]
هن ملڪ جو سرڪاري نالو جمهوريه چلي (Republica De Chile) آهـي.
نالو
هـن مـلڪ تـي هـيءُ نـالـو Tchili تان کنيل آهي، جـنـهـن جـي مـعـنيٰ برف (Snow) آهي.
پکيڙ
چلي ڏکڻ آمريڪا جو ملڪ آهي. هن جي اتر ۾ پيرو، اوڀر ۾ بوليويا ۽ ارجنٽينا، ڏکڻ ۽ اولهه ۾ پئسفڪ سمنڊ آهن. چلي پئسفڪ سمنڊ جي ڏکڻ اولاهين ڪناري تي واقع آهي. چلي دنيا جو سڀ کان سنهڙو ۽ ڊگھو ملڪ آهي. چليءَ جي پکيڙ 756626 چورس ڪلوميٽر (292058 چورس ميل) ۽ آبادي هڪ ڪروڙ 60 لکن جي لڳ ڀڳ آهي. چليءَ جي گاديءَ جو هنڌ سانتياگو (Santiago) آهي ۽ هتي جو سڀ کان مٿانهون هنڌ ’اوجوس ڊل سلاڊو’ (بلندي: 6870 ميٽر) آهي.
ٻولي
چليءَ جي سرڪاري ٻولي اسپيني آهي.
وسيلا
هتان جي مکيه زرعي پيداوار ۾ ڪڻڪ، بصر، ٻج، پٽاٽا، ميوا، مڪئي، انگور، زيتون، جَوَ، صوف، آڙو اچي وڃن ٿا. هتي جي مکيه صنعتن ۾ مڇيءَ جي پيڪنگ، ڪاٺ جون شيون، لوهه، ڪاغذ، مشينري، ڪيميائي شيون، ڪپڙو اڻڻ شامل آهن.
موسم
هتان جي موسم خط استوا جي ويجھو آهي، ان ڪري هن جو اتريون علائقو ڏاڍو گرم ۽ ڏاکڻيون حصو ٿڌو آهي. چلي هڪ آزاد جمهوريه آهي، جتي صدارتي طرز جي حڪومت قائم آهي.
آزادي
هن ملڪ جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 12 فبروري 1818ع آهي ۽ هن تي گڏيل قومن جي اداري (UNO) ۾ 24 آڪٽوبر 1945ع کان ميمبرشپ حاصل آهي.
محمد علي پٺاڻ
محمد علي پٺاڻ ولد حبيب الله پٺاڻ ليکڪ ۽ شاعر، 3 فيبروري 1962ع تي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.
تعليم
محمد علي پٺاڻ پرائمري تعليم غوثپور پرائمري اسڪول لاڙڪاڻي ۾ ورتي ۽ ميٽرڪ گورنمينٽ پائيلٽ سيڪنڊري اسڪول لاڙڪاڻي مان ڪئي. هن ايم. اي سنڌي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪئي.
ناول
محمد عليءَ ادبي زندگيءَ جو آغاز 1974ع کان ڪيو، شاعريءَ ۽ 50 کن ڪهاڻين کان سواءِ ٻه ناول:
ادبي خذمتون
هن جي ڪهاڻين جا ٻه مجموعا ”ميندي لهڻ کان اڳ ۾“ ۽ ”تيلي ٻاري وقت ڏسان ٿو“ ڇپائيءَ لاءِ تيار آهن. هن جو هڪ ڪوتا ناول ”مسافتون ياد جون، ماهوار ‘سوجهري’ ۾ قسطوار ڇپيل آهي. هن 1990ع ۾ کان روزاني عوامي آواز ۾ ”پسي بازاريون“ عنوان سان ڪالم لکڻ شروع ڪيا ۽ ساڳئي نالي سان هن روزاني هلال پاڪستان ۽ روزاني عبرت ۾ به لکيا، جڏهن ته ڪاوش جي قيام کان وٺي وقت به وقت ان ۾ ڪالم لکندو رهيو آهي. هن ڪيترا ڊراما لکيا آهن، جن مان: ”اڇي رات ڪارو چنڊ“ ۽ ”انصاف“ ڊراما سيريز کان سواءِ 20 کن سولو پلي مختلف چئنلن تان ٽيليڪاسٽ ٿيا آهن، جن ۾ هڪ ڊرامو ”وهڪرو“ نالي سان ڊائيلاگن کان سواءِ به شامل آهي. محمد علي پٺــاڻ جي شـاعريءَ جا هيٺيان ڪتاب ڇپيا آهن: (1)“اکيـون آلا چـنـڊ” (1988ع)، “عاشورا آهن” (1995ع)، (2) “اگهيا اوجاڳا” (2000ع)، (3) “ڀڳو آرس اکين” (2001ع). محمد علي پٺاڻ مختلف رسالن جو ايڊيٽر به رهيو آهي، جن ۾ ”ڏات“ پبليڪيشن (1978ع)، ”مرڪ“ پبليڪيشن (1984ع)، ”نئين دنيا“ پبليڪيشن (1979ع) ۽ ماهوار ”ڪونج“ (1995ع) آهن. هن وقت دڙي مهلي، لاڙڪاڻي ۾ رهي ٿو.
گجرو
''گجرو ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي، ڪشميري، بوھرا، اسماعيلي، بلوچ، ميمڻ، سرائڪي ۽ پشتون ماڻهو وسن ٿا. هتان جي گھڻي آبادي مسلمان آهي.''
حوالا
زمرو:گڏاپ ٽائون زمرو:ڪراچي جا گردونواح زمرو:ڪراچيءَ جا ڀرپاسا
گلشڻ ميمار
'''گلشڻ ميمار ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علاقو آهي.جنهن ۾ سنڌهي،اردو،پنجابي،پشتو،ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي زياده تر آبادي مسلمانن جي آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
بيدار مورائي
بيدار مورائي، جنهن جو اصل نالو خليفو فتح الدين سومرو آهي، موري شهر جو هڪ مشهور ليکڪ، اديب ۽ صوفي درويش هو. پاڻ 2013 ۾ وفات ڪيائين.
سوانح
بيدار مورائي موري شهر، ضلعي نوشهروفيروز ۾ پيدا ٿيو. جوانيءَ ۾ سنڌ جي مشهور صوفي بزرگ خواجه عبدالغفار نقشبندي عرف پير مٺا سائين جو مريد ٿيو. کانئس پوءِ سندس وڏي خليفي پير سهڻا سائين سان بيعت ڪيائين، ۽ 1970 ۾ خلافت پڻ حاصل ڪيائين. 1983 ۾ سهڻا سائين جي وفات کانپوءِ سندس فرزند ۽ گادي نشين پير سڄڻ سائين سان بيعت ڪيائين. پاڻ 2013 ۾ اربع ڏينهن 18 ڊسمبر تي شام سوا ست وڳي وفات ڪيائين (مطابق 15 صفر 1435ھ). سندس جنازي جي نماز سندس مرشد پير سڄڻ سائين پڙهائي، ۽ کيس موري جي خليفه قبرستان ۾ دفنايو ويو.
1783ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:1783ع
بيدار مورائي
لکڻيون
بيدار مورائي هڪ بهترين ليکڪ ۽ اديب هو ۽ پنهنجي قلم ذريعي ديني ۽ سماجي موضوعن تي لکندو هو. سندس ڪتابن ۾ ناول ۽ ڪهاڻيون، سوانح حيات، ملفوظات ۽ پنهنجي پيرن جا مڪتوبات شامل آهن.
انگستانو
انگستانو درزڪي ڪم جو هڪ اوزار آھي. سبڻ يا ڀرڻ وقت اشھد آڱر تي چڙهيل لوهي ٽوپي، جيڪا آڱر ۾ سئيءَ ٽنبجڻ کان بچاءُ ڪندي آهي.
وتايو فقير
وتايو فقير، سنڌ جو مشھور مزاحيہ بزرگ. thumb|200px|وتائي فقير جي چوڪنڊي [[ٽنڊوالهيار، سنڌ، پاڪستان ۾]]
احوال
وتائي فقير بابت ھونئن ته گھڻيون ئي روايتون آھن پر جيڪا معلومات مستند لڳي ٿي اھا ھن ريت آھي ته ھو نصرپور جي لڳ ھڪ ڳوٺ جو واھڻائي واڻيو ھو، ننڍپڻ کان پنھنجي سوچ سمجھ سادي سودي ھيس، اڪثر پنھنجي سڃاڻ ۽ پنھنجي مالڪ جي سڃاڻ ۾ محو رھندو ھو. زندگي جي ڪنھن موڙ تي پھنجو ڌرم ڇڏي دين ڏانھن لاڙو رکيائين، پھرين پاڻ ۽ پوءِ سڄو گھراڻو شيخ ٿيو. سندس قبر ۽ درگاھ ٽنڊي الھيار ڀر سان قُبي اسٽاپ لڳ آھي.
ڪن جو ھي به چوڻ آھي ته وتايو فقير پنھنجي وقت جو سياڻو ماڻھو ھو، بلڪه ڪي ته ايئن به چوندا آھن ته سياڻي سنڌ سياڻو ماڻھو ھڪ ئي پيدا ڪيو اھو ھو وتايو. ڏاھا ڏيھ ۾ گھڻا پر سياڻو لکن ۾ ھڪڙو. ڏاھي جي ڏاھپ جو دارومدار آھي ڏاھ تي، يعني ٻڌ سڌ يا خبرچار تي، پر سياڻو ماڻھو ان کي چون جنھن کي اندر جو سوجھرو ھجي ۽ سڃاڻ ھجي. ان ڏس ۾ ڄمندي ڄام ھو. وتايو فقير سر بچاءُ ۾ چريو ٿي عمر گذاريائين. ايئن به ھرو ڀرو صحيح نه ھو جيئن چيو ٿي ويو ته ڪا ڪل ٿڙي ھيس يا متيون ڏيندي لوڪ کي چريو پاڻ ٿيو ھو، بلڪل نه وتايو ھرگز اھڙو اياڻو نه ھو، البت چريائي جي اوٽ ۾ ٻين کي متيون ڏيندو ھو.
وتائي فقير جي حوالي سان ڪجھ روايتن ۾ اهو به ڄاڻايل آهي ته وتائي جي پيءُ جو نالو ميلهورام هو ۽ سندس اصل نالو وتڻ مل هو، جو پوءِ وتو مل سڏجڻ ۾ آيو. ساڳئي سمي عمرڪوٽ ويجهو مهراڻي درياهه تي رنگريز ۽ کنڀاٽين جا ڪيترائي پاڙا رهندا هئا. جن سان ميلهورام پڻ کنڀاٽي هئڻ ڪري گڏجي ڪم ڪندو هو. اُهي بگ، چُنيون، پيٽيون، اَجرڪون، دمچيون ۽ پڙا وغيره رڱي وڪڻي گذران ڪندا هئا ۽ اهو سامان مسلمان ئي هنڊائيندا ۽ اوڍيندا هئا. پري پري تائين سندن ڪم جو ناماچار هوندو هو. اوچتو اهڙو ڦيرو آيو جو سندن ڌنڌو ماٺو ٿي ويو. ڏڪار پيو ۽ اوائلي اپت ۾ ڪَتر پوڻ لڳي. پوءِ رڱاوت جو ڪم ڪندڙ کتري ٽڙي پکڙي ويا پر ميلهو رام خيال ڪيو ته اسان ڪاڻ اگهاماڻو شهر بهتر ٿيندو. اتي مسلمان گهڻا ٿا رهن ۽ بندر هئڻ سبب مال جو اُڪلاءُ ٿيندو رهندو. ڇو ته هتان جو ڏيساور سان واپار هلي ٿو. پوءِ هو ڪٽنب سميت لڏي اگهاماڻي ويو.
وتائي جا ڪجھ مشھور ڀوڳ
وتايو دنيا جي انھن عظيم ھستين مان ھڪ ھو جيڪي انسان ذات لاءِ ھادي ۽ استاد ٿي آيا، جن آدمين کي اخلاص، اخلاق ۽ انسانيت جي سکيا ۽ ساڃاھ ڏني، ماڻھن کي پاڻ ۾ پريت ونڊڻ ۽ ڌرتيءَ جو ناتو نڀائڻ جو سبق ڏنو. وتايو دنيا جي اھڙن فليسوف ۽ مفڪر انسانن مان ھڪ ھو، جن پنھنجي سموري عمر قدرت جي اسرار پروڙڻ ۽ سندس ڳجھارتن جي تحقيق ۾ سيڙائي، جيئن انسانيت جي اڳتي ھلي ذھني سڌار ۽ سنوار ٿي سگھي. وقت جي انھن آکاڻين پٺيان ڏاھپ ۽ سياڻپ جا نڪتا سمايل آھن، جن مان ڪجھ ھيٺ ڏجن ٿا:
وتائي وارو اڳ وٺڻ
ھڪ ڏينھن ماڻھن کي ھي ڏسي حيرت ٿي ته صبح سويل کان وتايو مقام جي لنگھ تي ڌرڻو ماري ويٺو رھيو ۽ مقام ڏانھن ايندڙ جنازن جي پڇا پئي ڪيائين، ڪن ماڻھن کانئس پڇيو ته وتايا! خير ته آھي فجر کان مقام جو در ورتو اٿئي؟ وراڻي ڏنائين ته رات ڪو شاھينگ جُتي تڳائي ويو آھي ۽ چور جي اڳ وٺڻ لاءِ ھت ويٺو آھيان، اڳي پوءِ ايندو ضرور ھتي، ويندو ڪيڏانھن؟
دوزخ ۾ باھ ڪٿي؟
ھڪ ڏينھن وتائي پنھنجي امڙکي چيو ته ”امڙ بک لڳي اٿم، ماني کارائين ته چڱو!“ تنھن تي ماڻس وراڻيس ته ابا گھر ۾ باھ ڪونھي ڪٿان پاڙي مان ٽانڊو کڻي اچين ته ماني پچائي ڏيان. وتايو اوڙو پاڙو گھمي آيو پر ڪٿان به ٽانڊو ڪونه مليس ۽ ماءُ کي چيائين ته امان وڃان ٿو دوزخ مان باھ کڻڻ. جھٽ پلڪ بعد کلندو ٽپا ڏيندو گھر ڏانھن موٽيو ۽ ماءُ پڇين ته ابا ٽانڊو مليو؟ جواب ڏنائين ته: ”امڙنه، دوزخ ويس ته اتي وارا فرشتا مونتي کلڻ لڳا ته ھتي باھ ڪٿي، الله پاڪ ڪو بٺيءَ وارو يا نانوائي ته نه آھي جو باھ جا کورا يا بٺا ٻاري ويھي پنھنجي مخلوق کي شيخ ڪباب جيان پچائي، ھتي ھر ڪو پنھنجي آڳ جي ڪوٽا پاڻ سان گڏ کنيو ايندو آھي، جا باھ ھر انسان لوڀ، لالچ، حسد، بغض، ۽ نفرت جي روپ ۾ پاڻ وٽ جمع ڪندو ٿو رھي، ھتي اچي ھر ماڻھو پنھنجي گڏ ڪيل باھ جي پونجي ۾ پاڻ پڄرندو ٿو رھي.
مھماني ڪپڙن جي!
ھڪ دفعي وتايو وڃي شھر جي ھڪ وڏي دعوت ۾ شريڪ ٿيو، جتي ماڻھن ويٺي خيرات کاڌي، سندس ڦاٽل پراڻا ڪپڙا ڏسي ماڻھن کيس لوڌي ڪڍيو. وتايو گھران پنھنجي ڀاءُ جا نوان ڪپڙا پيتي مان ڪڍي پائي وري ساڳي دعوت ۾ اچي شامل ٿيو. ماڻھن سمجھيو ته ڪو معزز مھمان وارد ٿيو آھي، ھڪدم سندس ھٿ ڌوئاري، دسترخوان وڇائي، ٻوڙ پلاءُ آڻي آڏو رکيائونس. بجاءِ طعام نوش ڪرڻ جي وتايو ٻوڙ پلاءُ جا چمچا ڀري پنھنجن ڪپڙن مٿان ھاريندو رھيو ۽ ڪپڙن کي مخاطب ٿي چوندو رھيو ته ”ھي مھماني اوھان جي آھي، کائو ۽ خوب کائو، مونکي ته اڳ ۾ لتون ھڻي ٻاھر اماڻيو ھئائون.“
15 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
ڀريا تعلقو
ڀريا تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن  جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڀريا شھر آھي.
جاگرافي
ڀِريا (سِٽي) نالي جي اصل وسندي ڀِريا روڊ جي اولھ ۾ قومي شاھراھ تي واقع آھي، جنھن جي ڏکڻ ۾ 10 ڪلوميٽر پري نوشھرو فيروز، 10 ڪلوميٽر اولھ ۾ ٺارو شاھ ۽ 22 ڪلوميٽر اُتر ۾ ڪنڊيارو واقع آھن ـ ٻنھي ڀِريائن جي وچ ۾ وڏو وارياسو پَٽُ آھي، جنھن جي اولھ ۾ روھڙي ڪئنال وھي ٿو جيڪو 1932 ۾ تعمير ٿيل سکر بئراج مان نڪري ٿو ـ روھڙي ڪئنال ڀريا سٽيءَ کان اڌ ميل اوڀر ۾ آھي جنھن جي پُل ٽپڻ سان ڪجھ پنڌ تي دريا خان جلباڻي ڳوٺ آباد آھي. دريا خان جلباڻي ڳوٺ ۽ ڀريا روڊ وچ ۾ وارياسي پَٽ مان ڪنھن زماني ۾ سنڌو درياھ وھندو ھو.
ديھون
ڀريا تعلقي ۾ ڪل 32 ديھون واقع آهن
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جا تعلقا
1784ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
گلشن شيِراز
گلشن شيِراز ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي گھڻي تڻي آبادي مسلمانن جي آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
1313ع
ڊسمبر
زمرو:1313ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
761ع
ڊسمبر
زمرو:761ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ڏکڻ وزیرستان
thumb|ددفاٽا جو ضلعي نقشو ڏکڻ وزيرستان پاڪستان جو ھڪ قبائلي علائقو آھي جنھن کي ڏکڻ وزيرستان ايجنسي به چيو ويندو آھي. ھن جو صدرمقام وانا آھي. محسود قبيلو ھتان جو سڀ کان وڏو قبيلو آھي. ان کان علاوه وزير قبيلو به اھم آھي۔ 1895ع تائين ھي علائقو ڊيرا اسماعيل خان ۽ بنون جو ڊپٽي ڪمشنر ڪنٽرول ڪندو ھو۔ 1893ع ۾ افغانستان جو امير ھڪ معاھدي جي تحت ھنن علائقن جي دعوي تان دستبردار ٿي ويو۔
الطاف جوکيو
الطاف جوکيي جو واسطو ادب ۽ تحقيق سان آهي، پيشي جي لحاظ کان استاد آهي. هن جو سڄو نالو الطاف حسين جوکيو آهي.
پيدائش
پاڻ سنڌ جي ناليواري تعليم دان ۽ اديب، محبوب علي جوکئي جو فرزند آهي. الطاف جوکيي جو جنم 22 نومبر 1964ع تي محرابپور تعلقي ڪنڊياري ۾ ٿيو.
تعليم
هن ميٽرڪ محرابپور هاءِ اسڪول مان 1980ع، ايم. اي (سنڌي) سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان 1986ع ۾ ڪئي. بي. ايڊ (1992ع) شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
نڪولس ٻيون (روس)
نڪولس ٻيون يا نڪولائي روس جو آخري بادشاھ ھيو جيڪو پھرين نومبر 1894 ۾ روس جي تخت تي ويٺو ۽ 15 مارچ 1917 ۾ انقلاب اچڻ بعد بادشاھي تان بي دخل ٿي ويو ۽ روسي ايمپائر جو خاتمو ٿيو. ھن پرڏيھي قرضن جي آڌار تي جديديت کي فروغ ڏئي فرانس سان ويجھڙائپ ڪئي. ھن نئين پارليامينٽ دوما کي اختيار ڏيڻ جي مخالفت ڪئي ۽ سندس خيال هو ته ھو خدا جي فضل سان بادشاھ ھيو ۽ ھي ڳالھيون ٻولهيون ڪرڻ ۽ راضي نامو ڪرڻ جو مخالف هو. ھن جي ماڻھن ۾ ڏاڍي ٺٺول ٿيندي هئي کيس گندو نڪولس سڏيو ويندو هو. سوويت روس جي مؤرخن لکيو آهي تہ ھي ھڪ نااھل حاڪم ھيو جنھن جي فيصلن سان جنگن م شڪستون مليون ۽ لکين ماڻھن جون زندگيون ضائع ٿيون.
زمرو:1868ع جون پيدائشون زمرو:1918ع جون فوتگيون
16 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
گلشن عثمان
گلشن عثمان ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالھائيندڙ ماڻهو وسن ٿا. ھتان جي زياده تر آبادي اسلام سان تعلق رکندڙ آهي.
زمرو:ڪراچي زمرو:ڪراچي جا گردونواح
1314ع
ڊسمبر
زمرو:1314ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
انارڪي
انارڪي يا انتشار (Anarchy) سياسي ادب ۾ استعمال ٿيندڙ اصطلاح، نراجيت، جنهن جو مطلب آهي تہ سياسي طور تي ملڪ ۾ نہ راج يا وڳوڙ، انتشار ڦهلائڻ. انارڪي يا نراجيت اڪثر حڪومتن کي ڪيرائڻ يا ڪمزور ڪرڻ لاءِ بہ پيدا ڪئي ويندي آهي.
17 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
حضرت آباد
حضرت آباد ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي، پشتو، ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا. هتي جي زياده تر آبادي مسلمانن جي آهي.
762ع
ڊسمبر
زمرو:762ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
سني ليون
thumb|سني ليون، 20 جنوري 2012 تي اي وي اين ايڪسپو جي مو قعي تي لاس ويگاس، نيواڊا ۾ سني ليون (انگريزي: Sunny Leone, ليون کي ليوني ۽ ليونَي به پڙھيو ويندو آھي) (پيدائش 31 مئي 1981 بطور ڪرنجيت ڪور ووھرا) ڪينيڊا سان تعلق رکڻ واري اداڪاره، ڪاروباري شخصيت، ماڊل ۽ فحش اداڪاره آھي۔ ھن کي 2003 ۾ پينٽ ھائوس پيٽ آف دي ييئر نامزد ڪيو ويو  ۽ ھن ويوڊ اينٽرٽينمنٽ جي لاءِ خصوصي معاھدي جي تحت ڪم ڪيو۔ ميڪسم رسالي جي 2010 جي 12 بھترين فحش اداڪارائن مان ھڪ نامزد ٿيڻ واري سني ليون آزاد فلمن ۽ ٽی وي پروگرامن ۾ به ڪم ڪيو۔ ھن بعد ۾ باليوڊ ۾ مھيش ڀٽ جي 2012 جي ڪامياب فلم جسم 2 کان آغاز ڪري شھرت حاصل ڪئي۔
ابتدائي زندگي
ليون جي پيدائش سارنيا، اونٽاريو ۾ پنجابي سک والدين وٽ ٿي۔ ان جي پيءُ پيدائش تبت ۽ پرورش دھلي ۾ ٿي۔ ھن جي ماءُ (انتقال 2008 ۾) جو تعلق سيرمور، ھماچل پرديش سان ھيو۔
عملي زندگي
سني ليون پنھنجي پيشہ وراڻه زندگي جو آغاز اگهاڙي ماڊلنگ ۽ سافٽڪور اگهاڙپ سان ڪيو۔ 2007 جي گرمي جي موسم ۾ سني سرجري جي ذريعي پنھنجي ببن کي وڏو ڪرايو ۽ ڪيمري جي سامھون مردن سان گڏ جنسي سنجوڳ تي رضا مندي ظاھر ڪئي پر ھي شرط عائد ڪئي ته ھو صرف پنھنجي مڱيندي ميٽ ايرڪسن سان گڏ ئي ھي عريان منظر فلمبند ڪرايا۔ سني ميٽ سان گڏ فرجي جنسي ميلاپ جا ڪيترائي منظر ڪيا۔ باليوڊ جي فلمن ۾ آمد سان ڪجھ عرصو اڳ سني ھڪ دبري جماع جي منظر ۾ به ڪم ڪيو۔
زمرو:بالي وڊ زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
1785ع
ڊسمبر
زمرو:سال
خدا ڪي بستي
خدا ڪي بستي ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي.جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا. هتي جي زياده تر آبادي مسلمان آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
1315ع
ڊسمبر
زمرو:1315ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الطاف حسين قريشي
الطاف حسين قريشي- 26 -جنوري- 1900ع تي ڍاڪا ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- کان پوءِ 1918ع تائين سٽي ڪاليج ڪلڪتي ۾ ۽ 1923ع تائين ڍاڪا يونيورسٽيءَ ۾ -تعليم- ورتائين. 1926ع ۾ -بنگال- ايڊيوڪيشن سروس ۾، 38- 1937ع ۾ ڍاڪا ڪاليج جو پرنسپال ۽ 1938ع کان 1945ع تائين -تعليم- کاتي جو ڊائريڪٽر ٿي رهيو. پوءِ ملازمت -تان- استعيفيٰ ڏيئي ”ڊان“ (DAWN) -اخبار- جو -ايڊيٽر- ٿيو، جيڪا جلد ئي ملڪ جي نامور -اخبار- بنجي ويئي. پاڪستان کان اڳ ڊان -اخبار- دهليءَ مان نڪرندي هئي ۽ پوءِ 1947ع ۾ ڪراچيءَ منقتل ٿي. ”ڊان“ کان الڳ ٿيڻ کان پوءِ 1965ع کان 1968ع تائين -پاڪستان- جي مرڪزي ڪابينه ۾ وزير تجارت رهيو. 25 مئي 1968ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1900ع جون پيدائشون زمرو:1968ع جون فوتگيون زمرو:بنگالي سياستدان
ارٿ شاستر
حڪمرانيءَ جي طور طريقن بابت دنيا جي قديم ڪتابن ۾ ”ارٿ شاستر“ (Arthashastra) به هڪ قديم ڪتاب آهي، جيڪو سنسڪرت ٻوليءَ ۾ 400 ق.م کان 150 ق.م جي وچ واري عرصي ۾ اچارينا چاڻڪيا ڪوٽليا (Chanakya Kauṭilya or Chaannkiya Kottiliya or Vishnugupta) لکيو. ”ارٿ شاستر“ کي اقتصادي علم جو باضابطا پهريون ڪتاب ڄاتو وڃي ٿو، جنهن جو ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. ترجمو ڪندڙ هن ڪتاب کي اهڙي دستاويز جي حيثيت ۾ ڏٺو آهي، جيڪو حڪمرانن کي معاشي معاملن ۽ خلق جي بهتر زندگي ۽ اقتدار جا گر سيکاري ٿو، ائين چئي سگهجي ٿو ته هي ڪتاب رياست جي مجموعي نظام هلائڻ جا طور طريقا ڏسي ٿو.
چندر گپت موريا جي بادشاهي جن شخصيتن جي ڪري قائم هئي، انهن ۾ چاڻڪيه جو مرڪزي ڪردار هو. هي ڪتاب چندر گپت موريا جي حڪمراني دوران لکيل آهي، قدرتي ۽ مالي وسيلن ۽ بنيادي معاشي سرگرمين تي ڪتاب ۾ لاڀائتو بحث ٿيل آهي.
هن ڪتاب ۾ زراعت، واپار، صنعت ۽ ٻين شعبن جو به پيرائتو ذڪر آهي. هي ڪتاب جيتوڻيڪ ان زماني ۾ لکيو ويو هو، جڏهن جبري بادشاهت هئي، پوءِ به چاڻڪيا عوام جي ڀلائي واري پاسي کي نظر انداز نه ڪيو، هي ڪتاب پندرهن بابن ۾ ورهايل آهي. هن ڪتاب ۾ نظم ۽ ضبط، سرڪاري عملدارن جي ذميوارين، بهتر حڪمرانيءَ جي راهه جي رنڊڪ هٽائڻ، درٻارين جي ڪردار ۽ عملن، رياستي خودمختياري جي بڻ بڻياد، سماجي براين، هنگامي حالتن، جنگ، دشمن سان بهتر نموني هلڻ، بين الرياستي معاهدن ۽ جاسوسيءَ جي ڪردار تي بحث ڪيو ويو آهي.
هن ڪتاب ۾ آچاريه چاڻڪيه بادشاهه جون وصفون به بيان ڪيون آهن. جهڙوڪ: وٽس رياست جون واڳون مضبوط هجن، با اخلاق هجي، پرائي ڌن ۽ پرائي عورت تي نظر نه رکي، اهنسا جي راهه تي هلي، اجاين خرچن ۽ -بد- ڪردار ماڻهن کان -پاسو- ڪري، وڌ ۾ وڌ علم حاصل ڪري، خاميون ڏسيندڙ جو فڪر ڪري ۽ صرف خامين کي ختم ڪري، يادگيريءَ جو پڪو هجي، ڪنهن جي به رهنمائيءَ وٺڻ ۾ نه هٻڪي، دفاعي مامرن ۾ ڀڙ هجي، طبيعت ۾ اعتدال پسند هجي، بخيل نه هجي، بحرانن ۾ وائڙو نه ٿئي، -جنگ- وڙهڻ ۽ جنگبنديءَ بابت نظر شناس هجي، دشمن سان وقتائتي معاهدي جي ڄاڻ رکندو هجي، دشمن جي ڪمزورين تي نظر رکڻ ڄاڻندو هجي. ڪتاب ۾ بادشاهه جي فرضن جو خاڪو چٽيو ويو آهي. چاڻڪيه مثالي بادشاهه ان کي چوي ٿو، جيڪو اعليٰ خاندان سان تعلق رکندڙ هجي، هيڪاندي دولت، ذهانت ۽ مهارت وارو هجي، زماني شناس ماڻهن سان رابطو رکندڙ ۽ اعليٰ ڪردار وارو هجي. قول جو پڪو، پاڙيسري حڪمرانن کان طاقتور هجي، باصلاحيت ماڻهن کي صلاحڪار بنائي. چاڻڪيه ۽ ارٿ شاستر تي تنقيد ڪندڙ سياسي مبصر ۽ مؤرخ چون ٿا ته چاڻڪيه ارٿ شاستر ۾ رياستي يا حڪومتي معاملن ۾ عوام جي سگهاري ڪردار جو ذڪر نه ڪيو آهي. چاڻڪيه تي ٻيو اعتراض اهو ڪيو ويو آهي ته هن حڪمران طبقي کي حڪمرانيءَ جو حقدار قرار ڏيندي، شاهي طبقي جي وڪالت ڪئي آهي. ٻئي پاسي چاڻڪيه، شاهي خاندان ۾ اقتدار لاءِ -جاري- رهندڙ ڇڪتاڻ کي رياست لاءِ انتهائي نقصانڪار قرار ڏنو آهي، چاڻڪيه معيشت ۽ سياست جي بنيادي اصولن جي تعليم بابت عام ماڻهن کي ڪنهن به مرحلي تي لائق نه سمجهيو آهي، چاڻڪيه مستقبل جي بادشاهه جي ترتيب کي به غير معمولي اهميت ڏني آهي. ان دور جي گهرجن مطابق بادشاهت کي ئي انسان جي سياست، معيشت ۽ معاشرت جو محور قرار ڏنو ويو آهي. چاڻڪيه پنهنجي ڏاهپ ذريعي ماڻهن کي بادشاهه جي ذات مان رهنمائي حاصل ڪرڻ جو تحرڪ ڏنو آهي. چاڻڪيه چندر گپت موريه جي ذهني تربيت ڪئي هئي، ان ڏس ۾ سندس ڪردار اهڙو ئي هو جهڙو يوناني فاتح سڪندر اعظم لاءِ -ارسطو- ۽ مغل شهنشاهه -جلال- الدين اڪبر لاءِ -بيرم خان- جو هو. چاڻڪيه ڀارتي معاشري کي چئن ورڻن ۾ ورهائڻ جي حمايت ڪئي هئي.
پنڊت چاڻڪيا ڪوٽليا جا ڪجهه اصول
اَرٿ شاستر ۾ پنڊت چاڻڪيا ڪجهه اصول ٻڌايا ويا آهن، انهن مان ڪجهه هي آهن.
سرڪاري بدعنواني
چاڻڪيا سرڪاري معاملن ۾ ٿيندڙ بدعنوانيءَ جي باري ۾ چئي ٿو ته، ”جهڙيءَ ريت زبان جي تي رکيل ماکيءَ يا وههَ (زهر) کي چکڻ کان سواءِ رهي نٿو سگهجي بلڪل ساڳي نموني سرڪاري ڪاموري جي لاءِ اها اڻٿيڻي ڳالهه آهي ته اهو سرڪاري مال کي ٿورو گهڻو نه چکي (ڪرپشن نه ڪري). جهڙيءَ ريت پاڻيءَ ۾ موجود مڇيءَ کي ڏسي اهو نٿو چئي سگهجي ته اها پاڻي پي رهي آهي يا نه، بلڪل ساڳي نموني سرڪاري ڪاموري جي باري ۾ به اهو نٿو چئي سگهجي ته اهو بدعنواني ڪري پيو يا نه.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سماج زمرو:سنسڪرت لکتون زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:هندو لکتون
يوفون
thumb|يوفون جو لوگو يوفون هڪ پاڪستاني موبائل آپريٽنگ سرشتو آهي. ھن جا نمبر 033 کان شروع ٿين ٿا.
منگهو پير هلز
منگهو پير هلز ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جنهن ۾ سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتان جي گھڻي تڻي آبادي مسلمان آهي.
18 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
حوالو
حوالو ___(Reference):
تحقيقي ڪم ۾ ڪنهن ٻئي جي تحقيق مان استفادو حاصل ڪرڻ لاءِ گهربل ٽڪرو (Passage) کڻڻ کي حوالو چيو ويندو آهي. حوالي طور کنيل مواد کي ابتين ڪامائن يا واڪ جي نشانين ۾ رکيو ويندو آهي ۽ حوالي ۾ آيل مواد جو ذريعو (ليکڪ، ڪتاب جو نالو، پبلشر جو نالوصفحو نمبر، ڪتاب جي اشاعت جو سال وغيره. لکيو ويندو آهي. حوالو انگريزيءَ ۾ (Reference) جي معنيٰ آهي ’نسبت‘، ’تعلق‘ يا ’واسطو‘ ۽ ’لاڳاپي جي شاهدي‘ وغيره. ڪابه نئين تحقيق، اڳ ٿيل تحقيقن جي مدد سان پيش ڪئي ويندي آهي، تنهن ڪري پنهنجي ڳالهه جي پٺڀرائي ۽ شاهدي حاصل ڪرڻ کانسواءِ ڪنهن سان اختلاف راءِ ظاهر ڪرڻ ۽ ڪنهن جي تحقيق ۾ اصلاح يا واڌاري خاطر، تحقيقي مقالي ۾ ٻين محققن جي تحقيق جا حوالا (Reference) پڻ ڄاڻايا ويندا آهن.
مورو تعلقو
مورو تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام مورو شھر آھي.