cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نار (چرخي)
thumb|نار ۾ جوٽيل اُٺ نار ، چرخي انگريزي (Water wheel) يا (عربي ۾ ساقيه) (لاطيني ٻولي:tympanum ) آڳاٽي وقت ۾ سنڌ ۾ مٿانهين زمين تي فصل پوکڻ لاء آبپاشي جو نظام گهڻو ڪري نار وسيلي هوندو هو. ڪچي توڙي پڪي ۾ واهن، ڪسين يا کوهن تي نار چاڙهي نارن وسيلي پاڻي کڻي زمين سيراب ڪري آبادي ڪئي ويندي هئي. اول ڪاٺ جا نار هوندا هئا پر پوءِ لوهه جا نار ڪم اچڻ شروع ٿيا. نارن ۾ اٺ، ڏاند يا ڪٿي ٻيا جانور به جوٽيا ويندا هئا.نار ۾ ڍينگو ٿئي جنهن ۾ لوٽا ٻَڌبا هئا جنهن کي مالهه چئبو هو. وڏي چڪر به هوندي هئي جيڪا پِڙُ تي لڳل هوندي ۽ اها ڍينگي جي ننڍي چڪر ۾ ڦاسندي هئي ۽ ان وڏي چڪر ۾ مٿان ڪاٺ جي ڳاڌي وڌي ويندي هئي جنهن ۾ جانور جوٽيا ويندا هئا. وڏي چڪر ڍينگي جي چڪر کي چوريندي هئي ته ڍينگو ڦرڻ لڳندو هو.چڪر ۾ رسو ٻَڌبو هو جنهن کي ڪڍ چئبو هو جيڪا ڳاڌي ۾ ٻڌبي هئي ۽ ان جو ٻيو پاسو ڍڳن جي جوٽ وقت پاڃاري سان ۽ اُٺ جي جوٽڻ وقت ان جي پٺي جي اڳئين حصي ۾ ٻَڌبي هئي. هڪڙا نار سورهيا ٿيندا هئا ۽ ٻيا ارڙهيا. سورهيا جنهن جنهن جي مالهه ۾ سورنهن لوٽا فڪس ايندا هئا ۽ ارڙهيا جنهن ۾ ارڙهن لوٽا فڪس ايندا هئا. فڪس لوٽن واري کي ٻائڙ ٻَڌو يا ٻاڙوڌو چئبو هو جيڪو لفظ شاهه لطيف به پنهنجي شاعري ۾ ڪم آندو آهي. نار جو پاڻي اول پاڙڇ يا پاڙڇي ۾ پوندو هو. پاڙڇي کان پاڻي نيسر وسيلي آڏ ۾ پوندو هو ۽ آڏ ذريعي پاڻي وهي زمينون سيراب ڪندو هو. هُرلي يا نار جي ڍيڍيءَ ۾ لڳل اُڀين ڪاٺين کي اوڀارا سڏيو ويندو آهي. ڍيڍيءَ جو ڪم -ڀانڊي- کي ڦيرائڻ آهي، جنهن جي ڦرڻ سان مالهه ۾ ٻڌل لوٽا يا ڪنگريون پاڻيءَ سان ڀرجي نيسر ۾ پونديون.
thumb|1905 ۾ نڪتل نار يا پرشين ويل جو ڦوٽو
مشھور عرب انجنيئر بديع الزمان أَبُ اَلْعِزِ إبْنُ إسْماعِيلِ إبْنُ الرِّزاز الجزري (جنم: 1136 ۽ وفات: 1206 عيسويءَ ۾ )‎ پڻ نار جي ھڪ قسم جي مشين ايجاد ڪئي ھئي جنھن م لوٽن جي لڙھ کوھ ۾ ڦيرائي پاڻي ڪڍبو ھيو. نار جي ٻئي قسم م وري لوٽن جي لڙھ بدران لوٽا ڦيٿي جي چوڌاري ٻڌل ھوندا آھن.
thumb|الجزري واري نار جو نقشو
حوالا
زمرو:زراعت
ايراني شھزادي (ناول)
محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هي تاريخي ناول هفته وار ’عبرت‘ جي ڪتابي سلسلي جي 6 -آگسٽ- 1944ع واري شماري ۾ شايع ٿيو. ناول ۾ سال 16 هه ۾ ايراني -بادشاهه- يزد جرد طرفان سندس وڃايل حڪومت حاصل ڪرڻ جي سميءَ جو ذڪر آهي. خلافت راشده جي دور جي فتوحات جو هيءُ آخري معرڪو هو. ناول ۾ چاليهه صفحا آهن ۽ قيمت ڇهه -آنا- اٿس. هاشمي پرنٽنگ پريس حيدرآباد ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
وهاڙي
وھاڙي پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي وھاڙي جو شھر۽ ضلعي صدر مقام آهي جيڪو ملتان کان 100 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي 443 فٽن جي الٽيٽيوڊ تي واقع آهي.
1189ع
ڊسمبر
زمرو:1189ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
روايتي شاعري
روايتي شاعري __(Dral Poetry):
اهڙي شاعري جيڪا لکت ۾ نه آئي هجي پر نسل در نسل زباني روايتن ذريعي راوين جي زباني محفوظ رهي هجي، سنڌ ۾ ڀٽ، ڀاڻ ۽ چارڻ اهڙي شاعري ڳائي وڄائي مشهور ڪندا هئا. سومرن جي دور ۾ دودي چنيسر جو قصو اهڙي ريت مشهور ٿيو ۽ ان بابت ڪيل شاعري روايتي شاعري آهي. ٻيا ڪيترائي رزميه داستان به رواين ذريعي محفوظ ٿيل آهن.
بلڙي شاھ ڪريم
بلڙي شاھ ڪريم  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٽنڊو محمد خان جو هڪ شھر آهي جيڪو بلڙي شاھ ڪريم تعلقي جو صدر مقام آهي. ھن شھر جو نالو سنڌ جي مشھور بزرگ ۽ شاعر شاھ عبدالڪريم بلڙي واري جي نالي تان پيو جيڪو شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو ڏاڏو ھيو. شھر جو شروع ۾ نالو بلڙي ھيو. شاھ عبدالڪريم (1536-1623)  مٽياري ۾ ڄائو ھو ۽ پوء لڏي بلڙي ۾ آيو جنھن ڪري ھن شھر جو نالو بلڙي شاھ ڪريم پئجي ويو. چوڻ ۾ اچي ٿو ته بلڙي ھڪ عورت جو نالو ھيو. ان جي مزار پڻ ھتي واقع آهي جيڪا ھن شھر جي سياحت جو مرڪز آھي. ھن شھر م لکي محلو ۽ شيدي محلو واقع آهن. شھر م ھڪ سرڪاري اسپتال چوويھ ڪلاڪ صحت جي سھولت مھيا ڪري ٿي. ھن شھر کان پنج ڪلوميٽرن جي فاصلي تي جھوڪ شريف واقع آهي جتي صوفي شاھ عنايت شھيد جي درگاھ آھي جتي ھر سال ھزارين ماڻھو زيارت لاءِ ايندا آهن. ھن شھر جو هي پوسٽل ڪوڊ يا زپ ڪوڊ 73020 آھي.
آبادي
2017ع جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 6,382 ھئي.
تعليم
ھن شھر م پرائمري، مڊل، سيڪنڊري ۽ ھڪ ھائر سيڪنڊري تعليم جي سھولت لاء اسڪول موجود آهن. گريجوئيشن لاء پڻ ھتي گورنمينٽ ڊگري ڪاليج واقع آهي.
ٽائون ڪاميٽي
بلڙي شاھ ڪريم شھر ٻہ وارڊن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ھڪ ميمڻ محلو ۽ ٻئي ۾ لکي محلو اچي وڃن ٿو. شھر جو درجو ٽائون ڪاميٽي وارو آھي. ھر وارڊ مان ھڪ جنرل ڪائونسلر سڌي چونڊ وسيلي چونڊجندو آهي. ڪل ڪائونسلر گڏجي شھر جي ٽائون ڪميٽي جي چيئرمين ۽ وائس چيئرمين کي چونڊيندا آهن.
شاھ اويس قرني مانجھند وارو
ضلعي ڄامشوري ۾ مانجهند شهر کان پنج ڪلوميٽر اولهه پاسي -ٽاڪرو- سلسلي جي هڪ 300 کن فوٽ اوچي ٽڪريءَ تي هڪ بزرگ، وليءَ جي مزار آهي، جيڪو شاهه اويس قرنيءَ جي نالي سان مشهور آهي. هتي ذوالحج مهيني جي 7، 8، 9 -تاريخ- تي ميلو لڳندو آهي ۽ هر مهيني جي پهرين جمعي رات تي راڳ ويراڳ جي محفل مچي ٿي. تاريخي حقيقتن جي ابتڙ عام چوڻين موجب هيءُ بزرگ اهو ئي شاهه اويس قرني آهي، جنهن جو ذڪر سيرت طيبه جي ڪتابن ۾ ڪثرت سان ملي ٿو ۽ حضور صلي -الله- عليه وسلم سان عشق ۽ اٿاهه اُنس سبب پاڻ ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- وٽ مقبول هو. هو صاحب ڪڏهن به سنڌ ۾ نه آيو هو. حضرت اويس قرني جو تعلق ملڪ يمن جي قرن نالي ڳوٺ ۽ مراد قبيلي سان هو. انهيءَ اويس قرنيءَ جو عشق حضور سائينءَ سان اهڙو مشهور آهي جو هن جڏهن -جنگ- احد ۾ حضور سائينءَ جي ٻن ڏندن جي شهيد ٿيڻ جو ٻڌو ته هن پنهنجا سڀئي ڏند ڀڃي ڇڏيا هئا. پر مانجهند لڳ درگاهه تي ويٺل فقيرن کي پڪ آهي ته يمن ملڪ جي قرن واري مزار ۾ -ان- -اصحابي- سڳوري جا فقط اهي ڏند پوريل آهن، جيڪي حضور سائين واري خبر ٻڌڻ کانپوءِ پاڻ ڀڳا هئائين. باقي سندس -تدفين- هتي واري مزار ۾ آهي. فقيرن جو عقيدو آهي ته هو يمن مان پنهنجي بيمار ماءُ کي ڪلهن تي کڻي علاج لاءِ ساري دنيا پيرين پنڌ گهميو ۽ انهيءَ جاءِ تي پهچڻ وقت سندس -امڙ- جو انتقال ٿيو. هي سعادت مند پٽ انهيءَ مزار وٽ ويهي رهيو ۽ هتان جي ڀُليل، ڀٽڪيل ماڻهن ۾ سچائيءَ جا اکر ورهائڻ ۽ سندن سوچ کي روشن راهه ڏيکارڻ لاءِ ترسي پيو ۽ سندس جيون جا ڏينهن به هتي ئي پورا ٿيا. هتي ٻن ڌار ڌار ٽڪرين تي ٻه مزارون آهن. -امڙ- جي مزار لاءِ عام طور اهو مشهور ڪيو ويو آهي ته ڪو به مرد ٻه ڏاڪا چڙهي نٿو سگهي، ايستائين جو حمل واري عورت انهيءَ مزار تي وڃي ته کيس نقصان رسي ٿو. انهيءَ -ٽڪري- جي چوڌاري انهن ٻن مزارن کانسواءِ ٻيون به ڪيتريون ئي ڊٺل ۽ جهريل قديمي قبرون موجود آهن، هيءُ هڪ وڏو مقام سمجهه ۾ اچي ٿو. انهيءَ جي وچ ۾ سنڌي طرز جون ٽي گهاڙي قبرون به ملن ٿيون، -جن- تي اڪر جو اهو ئي ڪم ٿيل ملي ٿو، جيڪو -ٺٽي- يا مڪليءَ ۾ ملي ٿو. هڪڙي قبر تي ته گهوڙي ۽ زرهه جي اُڪر جا نشان به آهن. مزار جي اوچائيءَ تي وڃڻ کان اڳ ۾ هڪ وڏو -پٿر- به موجود آهي، جنهن جي چوڌاري خطاطيءَ ۾ اڪر ٿيل آهي، ضرورت -ان- ڳالهه جي آهي ته -آثار قديمه- جا ماهر پنهنجي -تحقيق- سان هن تاريخي ماڳ مڪان جو معائنو ڪري نت نئين کوجنا سان هِن قديمي جاءِ بابت ڪجهه حقيقتون عوام آڏو آڻين. هيءَ درگاهه پڻ روايتي ميان وال فقيرن جو تسلسل محسوس ٿئي ٿي. عقيدتمند دل ۾ ڪا به هڪ مراد سوچي پوءِ مزار تي چڙهندا آهن ته سندن عقيدي موجب ائين دعا قبول ٿيندي آهي. ٻي مراد لاءِ نئين سر هيٺ لهي مٿي چڙهندا آهن. شاهه اويس جي حوالي سان ڪيتريون ئي ڪٿائون ٻڌڻ ۾ اچن ٿيون، جهڙوڪ: 1- هن سان ڏاچين جو هڪ وڳ ساڻ هوندو هو. 2- سج سندس سامهون ڪو نه ايندو هو. 3- والده کي اهڙو مرض هو، جنهن جو علاج ممڪن نه هو پر هن ماءُ جي صحتمنديءَ لاءِ حد کان وڌيڪ عبادت ڪئي ۽ سندس وڏي خدمت ڪئي، جنهن سبب هو ولي بڻجي ويو.
زيمبيا
زيمبيا ڏکڻ آفريڪا ۾ موجود هڪ زمين بند ملڪ آهي. ان جي سرحد ۾ اتر ۾ ڪانگو ۽ تنزانيه، اوڀر ۾ زمبابوي ، ڏکڻ ۾ بوٽسوانا ۽ اولهه ۾ انگولا سان ملي ٿي. ملڪ جو دارالحڪومت لوساڪا ملڪ جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ملڪ جي زيادہ تر آبادي ڏکڻ ۾ لوساڪا جي چوڌاري پکڙيل آهي. هڪ اندازي مطابق آبادي جو 10 سيڪڙو ایڊز جي پڪڙ ۾ آهي. ملڪ جي 55 سيڪڙو آبادي 2 ڊالر روزانه کان گھٽ ۾ زندگي گذاري ٿي. thumb|زيمبيا جو جھنڊو
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:ملڪ
مادري ٻولي
مادري ٻولي کي انگريزي ۾ مَڌَر ٽَنگ، نَيٽِو ٽَنگ، فَسٽ لينگئَيج، فادر ٽَنگ، پَئرَينٽ ٽَنگ چوندا آهن. اھڙي ٻولي جيڪا ڪو ماڻھو ڄمڻ کان پوء سکي ان کي ان شخص جي مادري زبان سڏيندا آهن ڪن ملڪن ۾  ماڻھو جي پھرين ٻولي جي بدران ماڻھو جي نسلي گروھ جي ٻولي ان جي. مادري زبان سمجھي ويندي آهي جن ٻارن جا والدين ٻہ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ھوندا آھن اھڙن ٻارن جي جي مادري زبان ھڪ کان وڌيڪ ھوندي آھي. مادري زبان ماڻھو جي پھرين ٻولي ھوندي آھي جيڪا ان جي ذاتي، سماجي ۽ ثقافتي سڃاڻپ ھوندي آھي 17 نومبر 1999 تي گڏيل قومن جي ثقافتي اداري يونيسڪو پاران 21 فيبروري کي بين الاقوامي مادري ٻولي جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو.
حوالا
زمرو:ٻولي زمرو:ٻوليون
ديپيڪا ڪماري
ديپيڪا ڪماري' (پيدائش: 13 جون 1994ع) هڪ ڀارتي ايٿليٽ آهي جيڪا تيراندازي (آرچري) جي مقابلن ۾ حصو وٺندي آهي ، جيڪا هن وقت عالمي نمبر 5 جي رتبي تي آهي، ۽ اڳوڻي عالمي نمبر هڪ چيمپيئن آهي. [3] [4] هن 2010 جي ڪامن ويلٿ گيمز ۾ عورتن جي انفرادي (Recurve) ايونٽ ۾ طلائي تمغو کٽيو. هن ساڳئي ايونٽ ۾ عورتن (خواتين) جي Recurve ٽيم جي صورت ۾  جيتا ڊولا بنرجي ۽  بُمبيلا ديوي (Bombayala) سان ڪَٺِي سون جو تمغو کٽيو.
365ع
ڊسمبر
زمرو:365ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1191ع
ڊسمبر
زمرو:1191ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
آمو درياءُ
-تاجڪستان- جو هڪ مشهور درياءُ، جيڪو پامير جي مٿانهين پٽ وٽان نڪري پهرين سڌو الهندي طرف هلي، پوءِ -ترمذ- کان ڪجهه -اتر- طرف رهي، ارل ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو آهي. هيءُ درياءُ وچ -اوڀر- ۽ هند- پاڪ جي -تاريخ- جو اهم ڪردار آهي. هن درياءُ جو ’-آمو-‘ نالو غالباً ’آمل‘ شهر جي ڪري مشهور ٿيو. -ايران- جي فتح کان پوءِ عرب هن درياءَ کان اڳتي واري علائقي کي ”ماوراءُ النهر“ يعني درياءَ -پار- وارو علائقو چوڻ لڳا. هيءُ هڪ تاريخي درياءُ آهي، جنهن جي ٻنهي ڪنارن تي ڪئين شهر -آباد- هئا ۽ اڃا تائين ڪئين شهر -آباد- آهن.
زمبابوي
thumb|زمبابوي جو جھنڊو زمبابوي ڏکڻ آفريڪا ۾ واقع هڪ زمين بند ملڪ آهي۔ جنهن جي اتر ۾ زيمبيا، اوڀر ۾ موزمبيق، اولهه ۾ بوٽسوانا ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ آفريڪا واقع آهي۔ هتان جي سرڪاری ٻولي انگريزي آهي۔
زمرو:ملڪ
صبغت الله شاھ اول
صبغت اللہ شاھ راشدي (سيد صبغت اللہ شاهه راشدي اول ( سنڌي) هيو۔ هو سيد محمد راشد شاهه جو سڀ کان وڏو پٽ هيو۔جڏنهن ته ننڍو ۽ اٺون پير پاڳارو جو نالو پڻ سيدصبغت اللہ شاهه راشدي هيو۔
علمي شغف
صبغت اللہ شاهه راشدي اول پنهنجي تعليم ۽ تربيت پنهنجي والدِ محترم سيد محمد راشد شاهه کان ئي حاصل ڪئي۔ پاڻ تمام وڏو علمي ڪتب خاني جو پڻ مالڪ هيو، جنهن ۾ نادر ۽ ناياب ڪتاب جمع ڪيا هيائين۔ سيد احمد شهيد جي ڏوهٽي سيد حميد الدين ان جي ڪتب خاني جي باري ۾ فرمايو ته
وفات
سيد صبغت اللہ شاهه جي وفات 1246ھ ۾ ٿي۔
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:حر جماعت زمرو:پيرپاڳارو زمرو:راشدي خاندان زمرو:مذهبي قائدين جا ڪردار زمرو:ڪارڪن تحريڪ پاڪستان زمرو:پاڪستاني مذهبي رهنما زمرو:پير جو ڳوٺ جا مشائخ
ايران ڏي اڏام
هي ڪتاب مشهور اديب ۽ سياح الطاف شيخ جو -ايران- جو سفرنامو آهي، جنهن ۾ هن پنهنجي -ايران- جي سفر جا پيرائتا تفصيل ڏنا آهن. -ايران- بابت مڪمل ڄاڻ جي حوالي سان هن ڪتاب جو مهاڳ، پروفيسر لياقت عزيز لکيو آهي، ڪتاب، مصنف پنهنجي پراڻي دوست ۽ ايراني آفيسر حسين قليزاده جي نالي منسوب ڪيو آهي، هن ڪتاب ۾ هنڌ هنڌ تي رنگين -تصويرون- شامل آهن. پڪي جلد سان ڊيمي سائيز ڪتاب جو پهريون ڇاپو، روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران سال 2008ع ۾ شايع ٿيو، هن ڪتاب جا 544 صفحا آهن ۽ -ان- جي قيمت 430 روپيا آهي.
سرڪاري ٻولي
سرڪاري ٻولي مان مراد اها ٻولي هوندي آهي جنهن کي حڪومتي سطح تي ڪنهن ملڪ ، رياست يا علائقي جي ٻولي  جي حيثيت سان اختيار ڪيو ويو هجي۔
عبدالرحيم ناگوري
اي. آر. ناگوري (عبدالرحيم ناگوري) 1938ع ۾ جهونا ڳڙهه ۾ جنم وٺندڙ واحد چترڪار آهي، جنهن سنڌ جي ٻرندڙ مسئلن کي مصوريءَ جي جديد گهرجن مطابق دنيا آڏو آندو. هو پنجاب يونيورسٽيءَ جي فائن آرٽس ڊپارٽمينٽ مان ماسٽرس ڪرڻ بعد اُتي ئي ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ٻين ڪيترن ئي جڳهن تي آرٽ جو استاد رهڻ کان پوءِ هن 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي ان وقت جي مثالي وائيس چانسلر غلام مصطفيَ شاهه جي زور ڀرڻ تي سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ فائن آرٽس شعبي جو بنياد وڌو. هو هن اداري جو سرگرم ۽ پهريون هيڊ آف ڊپارٽمينٽ هو ۽ هن جي ڪوشش سان علي نواز ڦلپوٽو ۽ مسرت مرزا کانپوءِ هن شعبي جا استاد مقرر ٿيو. اِهو ناگوري صاحب جو سنڌ جي آرٽ جي سکيا وٺندڙن لاءِ هڪ ناقابل فراموش ڪارنامو رهندو ته هن شعبي کي وڏي جاکوڙ ڪري جاري ڪرايو. هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن فن لاءِ سنڌ جي اُسرندڙ چترڪارن کي هن فن لاءِ هڪ اعليٰ درجي جي يونيورسٽي سطح جهڙي آرٽ جي اداري جي شديد ضرورت هئي.
هن وقت ناگوريءَ (Naagori) کي ملڪ جو سوشيو پوليٽيڪل آرٽسٽ مڃيو وڃي ٿو. گرنار جي پهاڙن تي هن جي ننڍپڻ جي پيرن جا نشان ڇڏيل آهن، جيڪا سر زمين صوفين بزرگن کان مشهور آهي. هن چترڪار پنهنجي شروعاتي دور جي منظر ڪشي، ڊيڪوريٽو، کليل، رنگن ذريعي سان سينگاريل چترڪاريءَ جي موضوعن کي 1983ع ۾ الوداع ڪري پنهنجي فن کي هڪ نئون موڙ ڏنو. جنهن ۾ عالمي دهشتگردي هن انهن جي غربت مٿان باهوڙ، نسل ڪشي، وحشياڻي روين ۽ ٻين بين الاقوامي داداگيرين خلاف پنهنجي برش وسيلي رنگن سان مزاحمتي تاريخ لکي آهي. سنڌ لاءِ هن جون ٺاهيل پئنٽنگس، علامتي طور وڏيرا شاهي، حڪومت جي قاري قانون، ظلم ۽ ڏاڍ خلاف آهن. هو امن لاءِ جاکوڙ ڪندي ميگهواڙن، ڀيلن، ٿر ۾ بک اڃ ۾ پاهه ٿيندڙ ماڻهن لاءِ ۽ سنڌ تي وقت جي سامراجي قوتن جي راتاهن خلاف پئٽنگس وسيلي اظهار ڪيو.
حوالا
زمرو:آرٽ زمرو:پاڪستاني مصور زمرو:تعليم زمرو:سنڌ زمرو:فن
366ع
ڊسمبر
زمرو:366ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
ايراني پير نوندو ماڳ
هيءَ ماڳ -پٿر- ڪمائڻ جي فيڪٽري آهي جنهن جو تعلق پيليوليٿڪ دور ( -پٿر- جي آڳاٽي دور ) سان آهي. ھي ماڳ پير نوندو درگاهه کان ڏيڍ ڪلوميٽر -اتر- ۾ روھڙيءَ واري -ٽڪر- ۾ ، سکر ضلعي ۾ آهي. ھن ماڳ جي -اتر- اولهه ۾ ھڪ ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي ايراني پير آھي. ھن ماڳ تائين پھچڻ لاءِ خيرپور کان لونگ فقير ۽ شادي شھيد واري واٽ وٺڻي پوندي. لونگ فقير ، خيرپور کان ١٣ ڪلوميٽر -اوڀر- ۾ آھي ، جتان شادي شھيد ھڪ ميل ، درگاهه ڇتن شاهه -ان- کان به اڳتي ھڪ ميل ، ۽ ذڪر ھيٺ آيل ماڳ ٻه ميل -اوڀر- ۾ آھي. ھتي اٽليءَ جي آرڪيالاجسٽن ڪم ڪيو آھي. ھن -ٽاڪرو- ڇت -تان- پٿرن جون ڪورون ( cores ) مليون آھن -جن- -تان- گھڻي نفاست ۽ مھارت سان ننڍيون وڏيون ڇريون ( blades ) ڇلي لاٿيون ويون ھيون. ڇريون ڇلڻ کان پوءِ انھن ڪورن جي صورت -بندوق- جي گولين جھڙي ٿي پوي ٿي. ساڳي ٽڪريءَ جي ڏاکڻي موڪري ڇت تي -پٿر- جي اوائلي دور جي اڻ ڇھيل سائيٽ ملي آھي. هتان ڪجهه ھٿ ڪھاڙيون ، بي شمار چٿڻا ، کرچڻا ، آڇر ، ڇٿڙ ۽ ڪورون ( cores ) مليون آھن.
ساڙ
جنهن مستحق شخص وٽ نعمت هجي ان کان نعمت جي ختم ٿيڻ  جي خواهش کي ساڙ چيو ويندو آهي۔
صاحب نعمت وٽ نعمت ڏسي ڪري هي تمنا ڪرن ته هي نعمت ان وٽ هجي ۽ اسان کي به ان وانگر ملي وڃي ته ان کي رشڪ چئبو آهي۔
آمين
آمين اصل ۾ عبراني زبان جو لفظ آهي، جيڪو عربي زبان ۾ پڻ ساڳي صورت ۾ استعمال ٿيو آهي. هن لفظ جي لغوي معنيٰ آهي ”خدايا قبول ڪر“. گهڻو ڪري هي لفظ ”سورة الفاتحہ“ (الحمد شريف) جي پُڄاڻيءَ تي ۽ هر دعا جي آخر ۾ چيو ويندو آهي. قرآن پاڪ ۾ هي لفظ نہ آهي، ۽ نہ ئي وري ٽئين خليفي جامع القرآن حضرت عثمان غني رضہ جي مرتب ٿيل ابتدائي نسخي ۾ آيل آهي. البتہ هر دعا جي آخر ۾ ”آمين“ چوڻ سنت آهي، جنھن مان خير ۽ برڪت جي مراد ورتي وڃي ٿي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:لفظ زمرو:مذهبي اصطلاحون
ڀوانا
ڀوانا يا  ڀووانہ: يا (Bhowana)  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چنيوٽ جو ھڪ شھر ۽ ڀوانا تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو چنيوٽ- جھنگ روڊ تي چناب ندي جي کاٻي ڪپ تي چنيوٽ شھر کان 37 ڪلوميٽرن، جھنگ شھر کان 48 ڪلوميٽرن ۽ فيصل آباد شھر کان 50 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
1192ع
ڊسمبر
زمرو:1192ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
واچوڙو
200px|left|thumb|ڪريڪائو ، پولينڊ ۾ واچوڙي جو ڏيک واچوڙو يا مٽي جو واچوڙو  ھڪ ڊگھو دير تائين ھلندڙ ھوا جو ڦيرو آھي جنھن ۾ مٽي مٿي گولائي ۾ اڏرندي پاڻي جي ڪن وانگر ڦرندي آهي. ان ڦيري جي ٿولھ اڌ ميٽر کان 10 ميٽرن تائين ۽ ان جي زمين کان مٿي تائين ڊيگھ ڪجھ ميٽرن کان 1000 ميٽرن تائين ٿيندي آھي. اھي نقصانڪار نہ ھوندا آھن ۽ ان ۾ ھوا جو گول ڦيرو ھيٺان کان مٿي ھوندو آھي. ان جو ڏيک واچوڙي واري طوفان (tornado) وانگر ھوندو آھي
بدر جي جنگ
بدر جي جنگ مسلمانن ۽ مڪي جي ڪافرن وچ ۾ سال 2 هجريءَ/ جولاءِ 623ع ۾ وڙهي وئي.
جنگ
''”بدر“ نالي سان مديني کان اسي ميل پري، شام ملڪ ڏانهن ويندڙ رستي وٽ هڪ ڳوٺ آهي، جتي هيءَ جنگ لڳي، جنهنڪري ان تي ”بدر جي جنگ“ يا ”غزوه بدر“ نالو پيو. پاڻ سڳورن صلي الله عليه وسلم جي مڪي کان مديني هجرت ڪري اچڻ کان پوءِ مڪي جي ڪافرن پڪو پهه ڪيو ته مسلمانن تي حملو ڪجي؛ ان ڪري هو هڪ هزار لشڪر تيار ڪري، مديني تي ڪاهي ويا. حضور اڪرم صلي الله عليه وسلم جن به 313 مسلمانن جو لشڪر تيار ڪري نڪتا. هن لشڪر وٽ نه هٿيار هئا ۽ نه هاٿي ۽ نه گهوڙا. بدر جي هنڌ لڙائي لڳي. ڪافرن کي سخت شڪست آئي. ڪي مارجي ويا، ڪي ڀڄي ويا ۽ ڪن پناهه ورتي ۽ خاص ڪري ڪافرن جا سالار، عتبه، ابوجهل ۽ اميه بن خلف مارجي ويا.''
حوالا
زمرو:اسلام جي تاريخ
بدرالدين اڄڻ
''ڊاڪٽر بدرالدين اُڄڻ پهرين اپريل 1947ع تي پير بخش اڄڻ جي گهر، شڪارپور ۾ جنم ورتو.
خاندان
سندس خاندان سنڌ جي فقيراڻي قبيلي سان لاڳاپو رکي ٿو، جنهن وڏي عرصي کان وٺي سنڌ جي روحاني خدمت ڪئي آهي. خيرپور ضلعي ۾ اڄڻ بزرگن جون ڪيتريون درگاهون آهن، پر بدرالدين اڄڻ ۽ سندن گهراڻو پيري مريديءَ کان پري آهي. بدرالدين اڄڻ جو والد مرحوم پيربخش ڪيترو وقت ڪلارڪ ٿي رهيو. ملازمت دوران کيس ڊاڪٽر دائودپوٽي سان قربت جو موقعو مليو ۽ ان کان پوءِ هڪ استاد جي حيثيت ۾ ملازمت ڪيائين. رٽائرمينٽ کان پوءِ خانگي طور تي انگريزي پڙهائيندو هو.
تعليم
بدرالدين اڄڻ پرائمري ۽ ثانوي تعليم شڪارپور ۾ ورتي. 1962ع ۾ مئٽرڪ ۽ 1967ع ۾ بي. ايس. سي پاس ڪيائين. ان کان پوءِ 1969ع ۾ انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 1973ع ۾ ايل. ايل بي ۽ 1977ع ۾ ”بين الاقوامي تعلقات“ ۾ ايم. اي ڪيائين. سال 1982ع ۾ سي. ايس. ايس جو امتحان ڏنائين ۽ سال 1997ع ۾ شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ خيرپور مان سنڌي ادب ۾ تنقيد نگاريءَ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ پي. ايڇ. ڊي ڪيائين.''
ملازمتون
هن 1972ع ۾ تعليم کاتي ۾ استاد جي حيثيت سان ملازمت ڪئي. 1973ع ۾ اسلاميه ڪاليج ڪراچيءَ ۾ انگريزيءَ جو ليڪچرر مقرر ٿيو. سي. ايس. ايس ڪرڻ ۽ ان جي تربيت وٺڻ کان پوءِ هيٺين مختلف عهدن تي ملازمت ڪيائين. اسسٽنٽ ڪمشنر، مورو (1986 کان مئي 1988)، اسسٽنٽ ڪمشنر روهڙي (فيبروري 1988 کان مئي 1988)، ائڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر1 سکر (ٻيو دفعو، نومبر 1989 کان ڊسمبر 1990)، ڊپٽي سيڪريٽري لوڪل گورنمينٽ ڪراچي (ڊسمبر 1990)، ڪالونائيزيشن آفيسر گڊو بئراج سکر (مئي 1992)، ائڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر سيٽلمينٽ جيڪب آباد ۽ شڪارپور (آگسٽ 1993 کان جون 1994)، ائڊيشنل ڪمشنر روينيو لاڙڪاڻو (جولاءِ 1994 کان نومبر 1996)، ڪمشنر لاڙڪاڻو (قائم مقام 4 نومبر 1996 کان 11 نومبر 1996)، ڊپٽي ڪمشنر لاڙڪاڻو (11 نومبر 1996 کان 25 ڊسمبر 1996). ڪجهه وقت بلوچستان ۾ ڊپٽي هوم سيڪريٽري ۽ پوءِ ضلعي پنجگور (بلوچستان) ۾ ڊپٽي ڪمشنر طور فائز رهيو. ان کان سواءِ تعليم کاتي حڪومت سنڌ ۾ ايڊيشنل سيڪريٽري فار اسپيشل ايڊيوڪيشن به رهيو.
ادبي خدمتون
بدرالدين اڄڻ پنهنجي ادبي خدمتن جو آغاز، سنڌي ادبي سنگت جي گڏجاڻين ۾ تنقيدنگاريءَ سان ڪيو. خاص طور ’هلال پاڪستان‘ ۽ هفتيوار ”آزاد“ اخبارن ۾ مضمون ۽ مقالا لکڻ شروع ڪيائين. ’هلال پاڪستان‘ ۾ سندس تنقيدي مضمون شايع ٿيندا هئا، جڏهن ته ’آزاد‘ اخبار ۾ به هن تنقيد ۽ تبصري کي پنهنجو موضوع بنايو. ”سنڌ ڪوارٽرلي“ ۾ انگريزيءَ ۾ به لکڻ شروع ڪيائين. ان سان گڏ شعر و شاعريءَ جو به آغاز ڪيائين. شاعريءَ جي شروعات پروفيسر نعيم تقويءَ جي صحبت ۾ ۽ نثر جي ابتدا ڊاڪٽر درمحمد پٺاڻ جي دوستيءَ ۾ ڪيائين. ان کان سواءِ ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ لاءِ ڪيترا علمي ۽ ادبي پروگرام پڻ ڪيائين. ڪراچيءَ ۾ رهڻ ڪري سندس دوستيءَ جو حلقو وسيع ٿيو. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”سنڌي ادب ۽ تنقيدنگاري“، ”ٽي. ايس ايلئٽ“ ۽ ”ڪاڪ ٽيل پارٽي“ (ترجمو) اهم آهن.
ھن وقت
رٽائرمينٽ کان پوءِ هن وقت شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ رجسٽرار آهي.
حوالا
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
نوبل انعام
left|thumb|Nobel laureates of 2012 [[Alvin E. Roth, Brian Kobilka, Robert J. Lefkowitz, David J. Wineland, and Serge Haroche during the ceremony]]
thumb
نوبل پرائيز (Noble Prize) ڇهن بين الاقوامي انعامن مان هڪ اعليٰ انعام، جيڪو هر سال پنجن شعبن ۾ جِهڙَوڪَ  ڪيميا لاءِ نوبل انعام، ساهتيا ۾ نوبل انعام، امن جو نوبل انعام،  طبيعيات لاءِ نوبل انعام ۽ جسمانيات يا طب ۾ نوبل انعام ۾ لاءِ نمايان ڪارنامن تي ڏنو ويندو آهي. هي انعام سوئيڊن جي مشهور سائنسدان نوبل الفرڊ (وفات 1896ع) جي نالي سان جاري ڪيا ويندا آهن. ادب جا نوبل انعام اڪثر ناول نگارن کي مليا آهن. هر سال سوئيڊن ۾ سياري جي موسم ۾ هڪ شاندار پارٽي ٿيندي آهي جنھن جو سڄي دنيا جا ماڻھو هڪ سال تائين انتظار ڪندا آهن. هي مشھور پارٽي هر سال 10 ڊسمبر تي سوئيڊن جي گادي واري شھر ”اسٽاڪ ھوم“ جي ڪنسرڊ ھال ۾ ٿئي ٿي جتي ھر سال سوئيڊن جو بادشاھ اُن سال جي نوبيل انعام کٽندڙن کي تاڙين جي گونج ۾ انھن جا ميڊل ۽ سرٽيفڪيٽ ورهائيندو آهي. پر امن جو نوبيل انعام اسٽاڪ هوم ۾ نه ڏنو ويندو آهي. اُهو انھيءَ تاريخ ۽ انھيءَ وقت ”ناروي“ جي گادي واري شهر ”اوسلو“ ۾ ڏنو ويندو آهي. نوبيل انعام هن وقت دنيا جو سڀ کان وڏو انعام آهي. دنيا جو ڪو به اهڙو مشهور واقعو نه آهي جنهن جي پويان نوبيل انعام جو ٽپو لڳل نه هجي مارڪوني جو سمنڊ پار تجربو هجي، مادام ڪيوري پاران ريڊيم ۽ يورينيم جي دريافت هجي، انساني رت جي گروهبندي هجي، ڊي اين اي جي دريافت هجي، پينسلين جي ايجاد هجي يا ٽرانزسٽر جي ايجاد ڇو نه هجي مطلب ته هر تجربي، هر نطريي، هر دريافت ۽ هر ايجاد جي پويان نوبيل انعام چمڪندو نظر اچي ٿو.
نوبيل انعام سوئيڊن جي سائنسدان الفريڊ نوبيل قائم ڪيو هيو. thumb|upright|alt=A black and white photo of a bearded man in his fifties sitting in a chair. | الفريڊ نوبيل ان وقت اڻوڻندڙ حيراني ۾ اچي ويو جڏهن فرانس جي ھڪ اخبار۾ پنھنجي اوبيچوئري پڙھيائين تہ: موت جو سوداگر مري ويو. الفرِيڊ جو تعلق سوئيڊن جي هڪ غريب گھراڻي سان هيو. نوبيل جا اباڏاڏا هاري ھئا نوبيل جي وڏي ڏاڏي نوبيليٽ جو نالو اختيار ڪيو هو، ڇاڪاڻ ته هو پنھجي خاندان جو پھريون فرد هُئو جنھن يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪئي ھئي ۽ هو جنھن جاءِ تي پيدا ٿيو هو اُن جو نالو نوبيلاسٽ هو. نوبيليٽ جي پوٽي جو نالو امونيل نوبيليٽ هيو. امونيل پنھجي خانداني نالي نوبليٽ کي نوبيل ۾ تبديل ڪري ڇڏيو اُن جو ڪارڻ اُھو هو ته اُن سوئيڊن جي فوج ۾ ڪجھ وقت نوڪري ڪئي هُئي ۽ فوج ۾ خانداني نالي کي ننڍو ڪري لکرائڻ جي هدايت ڪئي وئي هئي. اُنھيءَ امونيل نوبيل جو پُٽ الفريڊ نوبيل هو. الفريڊ نوبيل 21 آڪتوبر 1833ع تي اسٽاڪ هوم ۾ پيدا ٿيو. اُن ڪنھن به تعليمي اداري ۾ باقاعدي تعليم حاصل نه ڪئي تنھن هوندي به اُن هڪ پرائيوٽ اُستاد جي مدد سان ڪيترن ئي زبانن جن ۾ انگريزي، روسي، جرمن، فرانسيسي شامل هيون اُنھن ۾ ڪافي مهارت حاصل ڪئي گڏوگڏ ڪيمسٽري جو به سُٺو علم حاصل ڪري ورتو.
اُنھي وچ ۾ اُن جو والد امونيل پنھجي معاشي حالتن کي سُڌارڻ جي جدوجهد ۾ رُڌل رهيو. امونيل به اڻ پڙهيل هيو پر اُن کي نئين نئين شين کي ايجاد ڪرڻ جي صلاحت موجود هئي، هو شروع کان ئي هوشيار هيو ۽ گهڻو ڪري ڪنهن نه ڪنهن کي شيءِ ايجاد ڪرڻ جي ڪوشش ۾ رُڌل رهندو هيو. پر اُن جون مالي حالتون ڪڏھن به سُٺيون نه رهيون، تنهن ڪري هو روس هليو ويو، جتي اُن هڪ فيڪٽري کولي پر ”ڪريميا“ جي جنگ جي ڪري اُن جو ڪاروبار بند ٿي ويو ۽ 1859ع ۾ پريشان حالت ۾ واپس پنھجي وطن موٽي آيو. انھيءِ دوران الفريڊ نوبيل ۾ والد وارا مشغلا ۽ شوق پيدا ٿي ويا ۽ اُن کي به ايجادن خاص طور ڌماڪي ڪندڙ شين کي ايجاد ڪرڻ سان دلچسپي پيدا ٿي وئي. اُن نائيٽريٽ گئس جي ڌماڪي ڪندڙ مواد تي پنھجي تجربن جو سلسلو شروع ڪيو، جيڪو اُنھن ڏينهن ۾ ايجاد ٿي چُڪو هئو. نوبيل پنھجي ايجاد ۾ گهڻو اڳيان وڌي چڪو هئو ته اُنھن نجربن جي دوران اُن جي تجربيگاھ ۾ هڪ ڏهڪائيندڙ ڌماڪي ڪري سندس ننڍو ڀاءَ ”ايمل“ مري ويو، اُن واقعي الفريڊ نوبيل کي ڏاڍو ڏک رسايو، پر نوبيل آڻ نه مڃي ۽ نيٺ 1868ع ۾ هو ”ڊائنامائيٽ“ ٺاھڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو ۽ هن جي نتيجي ۾ نوبيل جا ڏينھن به بدلجي ويا ۽ اُن جو شمار مُلڪ جي دولتمند ماڻھن ۾ ٿيڻ لڳو. اُن پنھجي ايجاد جي دائري کي وڌائڻ شروع ڪيو ۽ سوئيڊن کان ٻاهر پنھجي ايجاد جو پيٽنٽٽ وڪرو ڪيو. جنهن جي ڪري اُن جي دولت ۽ شهرت ۾ واڌارو ٿيو، پر ان سان گڏوگڏ سندس فياضي ۽ همدردي جي خوبي ۾ به واڌارو اچي ويو.
هن ڪيتريون ئي خيراتي اسپتالون ۽ ادارا قائم ڪيا ۽ غريبن جي مالي امداد ڪندو رهيو. بدقسمتي سان نوبيل جي پنھجي زندگي سُٺي نه گذري. اُن ڪيترائي ڀيرا شادي ڪرڻ جو ارادو ڪيو، پر هر ڀيري ڪا نه ڪا روڪاوٽ سامھون اچي ٿي وئي. الفريڊ نوبيل جن عورتن سان شادي ڪرڻ چاھيندو ھُئو اُن ۾ ٻه نالا اهم آهن هڪ ”صوفي ھيس“ ۽ ٻئي ھئي ”برٿافان سٽنر“. صوفي ھيس عمر ۾ نوبيل کان ڪافي ننڍي هئي، پر اُن سان شادي نه ٿي سگھي. برٿافان سٽنر، نوبيل جي اشتھار جي ذريعي جيڪو اُن سيڪريٽري جي تلاش ۾ ڏنو هو اُن سان ملي هئي ۽ پنھجي پسند جي ماڻھو سان شادي نه ٿيڻ ڪري پريشان هئي، ائين هو نوبيل جي طرف ڇڪجي آئي پر ڪجھ وقت کانپوءِ اُن جي شادي اُن ماڻهو سان ٿي وئي جنھن کي هو پسند ڪندي هئي ۽ نوبيل هڪ دفعو ٻيھر اڪيلو رهجي ويو. برٿافان سٽنر هڪ سُٺي ليکڪا هئي، اُن ڪيترائي ڪتاب ليکا جن ۾ هڪ ڪتاب ”پنھجا هٿيار ڦٽا ڪريو“ هو. هي ڪتاب 1889ع ۾ ڇپيو هو.هن ڪتاب جو شمار جنگ جي خلاف لکجڻ وارن ڪتابن ۾ ٿئي ٿو. هن ڪتاب الفريڊ نوبيل کي ڪافي متاثر ڪيو. هن ڪتاب جي مطالعي کانپوءِ اُن برٿافان سٽنر کي لکيو ته ”مان پنھجي دولت جو هڪ حصو هڪ انعام لاءِ وقف ڪرڻ چاھيان ٿو. هي انعام پنجن سالن کانپوءِ اُن ماڻهو کي ڏنو ويندو، جيڪو دنيا مان جنگ کي ختم ڪرڻ لاءِ اهم ڪردار ادا ڪندو يا جنھن دنيا جي امن لاءِ تحريڪ هلائي هوندي. 30 سالن ۾ رڳو ڇھه ڀيرا اهو انعام ڏنو ويندو، جيڪڏھن اان ڊگھي عرصي کانپوءِ به دنيا مان جنگ ختم نه ٿي ته پوءِ انسان وحشي بڻجي ويندو ۽ پوءِ هن انعام جي ضرورت باقي نه رهندي“.
اُهو هيو نوبيل جي دماغ ۾ بين الاقوامي انعام قائم ڪرڻ جو پھريون تصور. تنھنڪري جڏهن هو 27 نومبر 1895ع ۾ پنھجي وصيت نامي جي تڪميل لاءِ ويٺو ته ان پنھجي پوري زندگي جي خيالن ۽ تمنائن جو اظهار هن نموني سان ڪيو جو هن پنھجي سموري دولت ۽ ملڪيت جيڪا اُن وقت 1500000 پائونڊ ۽ اڄڪلھ جي 6600000 پائونڊن جي برابر آهي هڪ ”نوبيل فائونڊيشن“ قائم ڪري ڇڏي ۽ اُن فائونڊيشن مان حاصل ٿيندڙ رقم مان پنج انعام قائم ڪري ڇڏيا، جيڪي هر سال فزڪس، طب، ڪيميا، امن ۽ ادب جي شعبن ۾ ڏنا ويندا. thumb|left|alt=A paper with stylish handwriting on it with the title "Testament"|الفريڊ نوبيل جي وصيحت جنھن ۾ ھدايت ڪئي ھئائين ته سندس سمورن اثاثن مان 94 پرسنٽ نوبيل پرائيز قائم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن.
نوبل جي وفات 10 ڊسمبر 1896ع ۾ ٿي. هڪ مهيني کانپوءِ 1897ع ۾ جڏهن اُن جي وصيت نامي کي کوليو ته سڄي دنيا نوبيل جي اهڙي خواهش کي ٻُڌي ڪري حيران رهجي وئي. ڇاڪاڻ ته نوبيل جي دولت مختلف مُلڪن ۽ مختلف ڪاروبارن ۾ لڳل هئي، اُن ڪري اُن جي دولت کي اُن جي خواهش مطابق نقد شڪل ۾ منتقل ڪرڻ ۾ گھڻو وقت لڳو. اُن کانسواءِ نوبيل جا ڪجھ مائٽ به قانوني ڳالھين ۾ مصروف رھيا. اُن ڪري اُنھن سان به معاهدو ڪيو ويو ۽ ائين نوبل جي وفات کانپوءِ 1901ع تي اُنھن پنجن ئي شعبن ۾ انعام ڏيڻ شروع ٿيو. thumb|upright|right|alt=A black and white photo of a bearded man in his fifties sitting in a chair. |[[ولھيم رونتجين فزڪس جو پھريون انعام ايڪس ري جي دريافت تي حاصل ڪيو.]] اُن سال فزڪس جو نوبيل انعام جرمني جي ”وليم رونتجن“، ڪيميا جو ھالينڊ جي ”جيڪب ھينڊرس وان هاف“، ادب جو فرانس جي ”سلي پرادهي“، طب جو جرمني جي ” ايمل بيرنگ“ ۽ امن جو نوبل انعام ريڊ ڪراس جي باني سوسٽرزلينڊ جي ”هينري ڊونان“ ۽ فرانس جي ”فيڊرڪ پاسي“ کي گڏيل طور تي ڏنا ويا. 1968ع تائين انھن پنجن شعبن ۾ نوبيل انعام پيش ٿيندا رھيا. 16 مئي 1968ع تي نيشنل بئنڪ آف سوئيڊن اعلان ڪيو ته بئنڪ جي انتطاميا اقتصاديات ۾ هڪ ”نوبيل ميموريل“ انعام جاري ڪري رھي آهي، هي انعام ماليت ۽ اعتبار کان هڪ نوبيل انعام جي برابر هوندو. تنھڪري 1969ع کان اقتصاديات ۾ به نوبيل انعام جي شروعات ٿي. ائين نوبيل انعام حاصل ڪرڻ ڪنھن انسان جي وڏي ۾ وڏي خواهش سمجھي ويندي آهي، پر دنيا ۾ چار ماڻھو اهڙا آهن جن ٻه ٻه ڀيرا نوبيل انعام حاصل ڪيو آهي، اُنھن ۾ هڪ فرانس جي مشھور خاتون سائنسدان مادام ڪيوري 1903ع ۾ فزڪس جو ۽ 1911ع ۾ ڪيميا جو نوبيل انعام حاصل ڪيو.left|thumb|upright|alt=A black and white portrait of a woman in profile. |[[Marie Curie, one of four people who have received the Nobel Prize twice (Physics and Chemistry)]] ٻيو آمريڪا جي ”ڊاڪٽر لائينس ڪال پالنگ“ 1954ع ۾ ڪيميا جو ۽ 1962ع ۾ امن جو نوبيل انعام حاصل ڪيو. thumb|alt=A set table with a white table cloth. There are many plates and glasses plus a menu visible on the table.|Table at the 2005 Nobel Banquet in Stockholm
انعام ماڻيندڙ ماڻهن جي فهرست
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سائنس زمرو:تاريخ
روحانيت
روحانيت __(Spiritualism):
روحانيت هڪ عقيدو آهي ته مري ويل ماڻهن جا روح زنده آهن ۽ اهي روحاني دنيا (جنت) ۾ رهن ٿا ۽ اهي زنده ماڻهن کي ڏسن ٿا ۽ رابطو به ڪري سگهن ٿا. اڻويهين صديءَ ۾ ايلن ڪارڊڪ (1804-1869ع) ۽ ٻين يورپ ۽ آمريڪا ۾ هن عقيدي کي گهڻو ڦهلايو ويو. هن نظرئي مطابق انسان ان حقيقت کي حاصل ڪرڻ لاءِ هڪ اندروني يا باطني راهه ذريعي پنهنجي وجود جي جوهر کي ڄاڻي سگهي ٿو. اهڙي باطني قوت حاصل ڪرڻ لاءِ کيس مراقبو (Meditation)، عبادت ۽ غور ۽ فڪر (Contemplation) ڪرڻا پوندا آهن، جنهن کان پوءِ هو پاڻ سڃاڻڻ ذريعي ٻين انسانن يعني انسانيت، فطرت ۽ ڪائنات سا الاهي دنيا (Divine Realm) سان جڙندو آهي. صوفي مت سان روحانيت جو ويجهو تعلق آهي، ڇو جو روحانيت اهڙو عمل آهي، جيڪو مادي دنيا جي خواهشن کان پاڪ هجي ٿو، جنهن ۾ روحاني تقاضائون پوريون ٿين ٿيون.
اير ٻولي
اير (Aer) ٻولي جو لهجو جهڪريو ڳوٺ اير جيمس آباد سڏجي ٿو. هن ٻولي جو 78 سيڪڙو، ميگهواڙي ڪَڇي، ڀيلي ٻوليءَ سان ملي ٿو. جڏهن تہ 75 کان 77 سيڪڙو رٻاڙي سان، ۽ 77 سيڪڙو ڪولهي ٻوليءَ سان ملندڙ جلندڙ آهي. هيءَ ٻولي سنڌ صوبي جي لاڙ واري خطي، حيدرآباد ۽ جيمس آباد ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ٻوليءَ جا گهڻا ڳالهائيندڙ ڀڄ ڪڇ ڏانهن لڏي ويا آهن. گهڻو ڪري سڀ سنڌي لکن ۽ پڙهن ٿا. اير کان سواءِ پنجابي، اردو ۽ گجراتي بہ ڳالهائين ٿا. تعليم جي نسبت 15 سيڪڙو آهي. هن ٻوليءَ جو راجستاني ٻولين سان گهرو سنٻنڌ آهي. گهڻو وقت اڳي هن جي ڳالهائڻ وارن جو هڪ جٿو نواب شاھ طرف لڏي ويو هو، پر اهي هاڻي اير ڪونہ ڳالهائين. مذهبي طور هن ٻوليءَ جي ڳالهائڻ وارن جو واسطو هندو مذهب سان آهي. 2001ع جي جائزي موجب هن ٻوليءَ جا 200 ڳالهائڻ وارا بچيا آهن. هيءَ ختم ٿيندر ٻولين مان آهي.
حوالا
زمرو:ٻوليون
367ع
ڊسمبر
زمرو:367ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
روح عصر
روح عصر __(Sprit of Age):
Zeitgeist (ٽسائنجيئسٽ) جرمن ٻوليءَ جو لفظ آهي، Zeit (وقت) ۽ Geist (روح) يعني “وقت جو روح”. ان جو مطلب آهي ته ڪنهن دور جو غالب فڪري لاڙو. اهڙو لاڙو يا نظريو، جيڪو ڪنهن به دور ۾ سياسي، سماجي، اخلاقي يا ادبي طور غالب رهيو هجي. اهڙا رجحان نسل در نسل اثر ڇڏيندا آهن.
1193ع
ڊسمبر
زمرو:1193ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اي آھو چشم ڪڌر
هيءُ ڪتاب ناليواري شاعر شيخ اياز جي شاعريءَ جي ٻن ڪتابن ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ ۽ ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو منظوم -اردو- ترجمو آهي، جيڪو سنڌي ٻوليءَ جي نامياري شاعر مقصود گل ترجمو ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي. جنهن مان پهريون ڀاڱو ’اي آهه و چشم کدهر‘ عنوان سان آهي، جيڪو ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ جو منظوم -اردو- ترجمو ۽ ٻيو ڀاڱو ’ساحل په طلاطم‘ جي عنوان سان ڪتاب ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو ترجمو آهي. هن ڪتاب جي نظر ثاني -اردو- جي ٻن ناميارين شاعرائن فهميده رياض ۽ ڊاڪٽر فاطمھ حسن ڪئي آهي.
ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ
تعليمي ماهر، -استاد- ۽ محقق، پروفيسر ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ، گهوٽڪيءَ ۾ 25 فيبروري 1941ع تي حاجي ڪريم بخش ملڪ جي گهر ۾ ڄائو. 1964ع ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳي ئي يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. پڙهائڻ سان گڏوگڏ 1970ع ۾ سڊني يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. ڪيترائي مضمون ۽ ڪتاب پڻ لکيا اٿس، -جن- ۾ ”دنيا جا قدرتي خطا“، ”بياباني -ٻوٽا-“، ۽ ”سامونڊي -ٻوٽا-“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون ڇپجي چڪا آهن. خيرپور ضلعي ۾ ”مينهن کان کجيءَ جي وڻن جي بچاءُ“ ۽ ”بياباني ٻوٽن جي مطالعي“ بابت ٻه وڏا تحقيقي ڪم سندس نگرانيءَ ۾ پورا ٿيا. جڏهن ته گهوٽڪيءَ ۾ سندس نگرانيءَ هيٺ ”ملڪ ايڊيوڪيشن سوسائٽيءَ“ طرفان ٻه ادارا ”اماره ماڊل هاءِ اسڪول“ ۽ ”اماره ايڊيوڪيشن ڪاليج“ قائم ڪيا ويا. پاڻ نئشنل بوڪ فائونڊيشن جو ڊائڪريٽر (79- 1973ع)، چيئرمئن مائڪرو بايولاجي (73-1972ع)، ڊائريڪٽر فئڪلٽي آف سائنسز، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي ۽ ٻين عهدن تي رهي چڪو آهي. ڊاڪٽرصاحب اين. بي. ايف جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان نيوزلئنڊ، جاپان، سنگاپور ۽ ٻين ملڪن جو دورو پڻ ڪري چڪو آهي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ وائيس چانسلر جي حيثيت سان خدمتون به سرانجام ڏئي چڪو آهي.
368ع
ڊسمبر
زمرو:368ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
عبدالاحد ابڙو
مهراڻ يونيورسٽيءَ جو سابق وائيس چانسلر. ڊاڪٽر عبدالاحد ابڙو ولد حاجي پير محمد ابڙو دادوءَ ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- دادوءَ مان ورتائين. هو پهريون وائيس چانسلر هو، جنهن سنڌ يونيورسٽيءَ جي انجنيئرنگ ڪاليج مان، 1968ع ۾، سول انجنيئرنگ ۾ گرئجوئيشن ڪئي. ڊاڪٽر صاحب کي تعليمي ميدان ۾، خدمتون انجام ڏيڻ ۽ پنهنجي پيشي سان سچائي ۽ سخت محنت عيوض، اسلامي جمهوريه -پاڪستان- صدر طرفان، 1989ع ۾، ستاره امتياز سان نوازيو ويو. 1987ع ۾، وائيس چانسلر جون ذميواريون سنڀالڻ کان پوءِ، سندس ڪاوشن سان، مهراڻ يونيورسٽيءَ ۾، ”اسٽوڊنٽس ڪوآرڊينيشن ڪاميٽي“ قائم ڪئي وئي، جنهن ذريعي ڪئمپس ۾، نصابي ۽ غيرنصابي سرگرمين کي -ترقي- ڏيارڻ ۾ وڏي هٿي ملي. نرم دلي، بهتر رويي ۽ سٺي ايڊمنسٽريٽر هئڻ ڪري پاڻ استادن ۽ شاگردن جي محبوب شخصيت هو. ڊاڪٽر صاحب، يونيورسٽيءَ ۾، سول انجنيئرنگ شعبي جو چيئرمئن، فئڪلٽي آف انجنيئرنگ ۽ فئڪلٽي آف -ٽيڪنالاجي- جي ڊين ۽ ٻين عهدن تي پڻ خدمتون انجام ڏئي چڪو آهي.
1194ع
ڊسمبر
زمرو:1194ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
لافٽس روڊ اسٽيڊيم
لافٽس روڊ اسٽيڊيم اولھ لنڊن جي ضلعي شيفرڊس بش ۾ واقع ھڪ فٽبال اسٽيڊيم آهي جيڪو ڪئينز پارڪ رينجرز نالي سان فٽبال ٽيم جو مرڪز آھي. 1981 ۾ ھن اسٽيڊيم جي ميدان تي ڇٻر ڪڍي مصنوعي گاھ وارو تھ يا اوميٽرف لڳايو ويو جيڪو 1988 تائين برقرار رھيو پر پوء وري ڇٻر لڳائي وئي.
369ع
ڊسمبر
زمرو:369ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
رودر رس
رودر رس __(Furious Song):
1195ع
ڊسمبر
زمرو:1195ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
مٽياري
مٽياري پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ شھر آھي، ۽ ھي ضلعي مٽياريءَ ۽ مٽياري تعلقي جو صدر مقام آھي.شھر جي جاگرافيائي بيهڪ 25| lat_m = 35| lat_s = 45| lat_NS = N ليٽيٽوڊ ۽ 68| long_m = 26| long_s = 41| long_EW = E لانگيٽيوڊ تي آهي. شھر برٽش دؤر ۾ ھڪ وڏو ڳوٺ ھيو نيشنل ھاء وي ايم 5 جي ٺھڻ کان پوءِ آھستي آھستي ترقي ڪئي. پھرين ھالا تعلقي جو حصو رھيو پوء ھن شھر کي تعلقي جو درجو مليو 2005 ۾ ضلعي صدر مقام ٿيو جنھن سان شھر جي ايراضي ۽ آبادي ۾ اضافو ٿيو. حيدرآباد جي بلڪل ويجھو ھجڻ ڪري ھتان جي ماڻهن جي حيدرآباد اچ وڃ گھڻي ٿئي ٿي. ھتان جي رھاڪن ۾ سيد ، ميمڻ ، خاصخيلي ، کوسا، سما، ڪلھوڙا ، مجيداڻا، ساھووال شامل آهن.ھن شھر جي آئيس ڪريم پوري سنڌ ۾ مشھور آھي پري پري جا ماڻهو شوق سان کائڻ ايندا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شھر زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:مٽياري ضلعو زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
ڪوئٽا ريلوي اسٽيشن
thumb|ڪوئيٽا ريلوي اسٽيشن
ڪوئيٽا ريلوي اسٽيشن بلوچستان صوبي جي شهر ڪوئيٽا ۾ روهڙي - ڪوئيٽا برانچ ريلوي لائن تي واقع آهن۔ هتان کان هڪ ريلوي لائن سرحدي قصبي چمن ويندي آهي۔
هن اسٽيشن کان ريليون پاڪستان جي مختلف شهرن ڏي وينديو آهن جن ۾ ڪراچي، لاهور، راولپنڊي، سبي، جيڪب آباد،  سکر،  رحيم يار خان، بهاولپور، ملتان، خانيوال، فيصل آباد، جهلم، گجرات، لاڙڪاڻو ۽ ڪوٽڙي شامل آهن۔
حوالا
زمرو:ڪوئيٽا جون ريلوي اسٽيشنون زمرو:1887ء ۾ قائم ٿيڻ واريون ريلوي اسٽيشنون ريلوي اسٽيشن
لاڙڪاڻو ريلوي اسٽيشن
لاڙڪاڻو ريلوي اسٽيشن صوبي سنڌ جي شهر لاڙڪاڻي ۾ ڪوٽڙي - حبيب ڪوٽ برانچ ريلوي لائن تي واقع آهي۔ هي پاڪستان ريلويز جي هڪ اهم ريلوي اسٽيشن آهي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون زمرو:لاڙڪاڻو زمرو:لاڙڪاڻو ضلعو زمرو:پاڪستان ۾ پٽڙي اچ وڃ زمرو:تعميرون
370ع
ڊسمبر
زمرو:370ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
ريڊيو اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ
ريڊيو اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ، يا اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ ، lokre، Calabria هڪ اطالوي خانگي ريڊيو اسٽيشن قائم آهي. Messina، Ridgeway Calabria، vibe Valiante، katnzru، kusynza krutny، لاسي، putynza ۽ salynu): ڏکڻ اٽلي، جتي نو صوبن اسٽوڊيو جي پنجن پرڏيهي وزير 54 نيٽ ورڪ broadcasts. پروگرام ميوزڪ پروگرامن ۽ خبرون ۽ موجوده وقت جي معلومات شامل آهي.
thumbnail
سال
هڪ سال وقت جي ان وقفي جي برابر آهي جنهن ۾ زمین، سج جي چوڌاري پنهنجو هڪ چڪر مڪمل ڪندي آهي. هڪ شمسي سال ۾ عام طور تي 365 ڏينهن هوندا آهن.
زمرو:سال
روشن خيالي
روشن خيالي __(Enlightenment)؛
روشن خيال عام طور تي اهڙي شخص کي چيو ويندو آهي، جيڪو غلط روايتن، رواج پرستي جي زنجيرن کان آزاد هجي ۽ اخلاق ۽ معاشرتي طور طريقن کي عقل ۽ فهم سان پرکي ۽ انهن کي پنهنجي زندگيءَ ۾ اپنائي يا بين الاقوامي سطح تي نون تقاضائن مطابق اختيار ڪجي. اهڙا عمل جي روايت پرستيءَ جي خلاف هجن ۽ عقل فهم جي روشنيءَ ۾ عالمي قدرن مطابق هجن، تن کي روشن خياليءَ ۾ شمار ڪبو آهي.
اي. بي. آڏواڻي
محقق ۽ تاريخدان، اي بي آڏواڻي، 23 ڊسمبر 1906ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. هن 1927ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان گريجويشن ڪئي ۽ اتان ئي ايل. ايل. بي بہ ڪيائين. هن سينٽ ايڪسوئيرس ڪاليجز هسٽاريڪل ريسرچ انسٽيٽيوٽ ۾ راءِ فيريئر ايڇ. هرس ايس جي نگرانيءَ ۾ سنڌ جي تاريخ تي تحقيقي ڪم ڪيو. 1933ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ سندس ”سنڌ جو الحاق“ موضوع تي ايم.اي جي ٿيسز منظور ڪئي. اي. بي آڏواڻي، 1936ع کان 1941ع تايئن ايڇ. ايل. سي ماڊل هاءِ اسڪول ڪراچيءَ جو وائيس پرنسپال رهيو. هن 1934ع ۾ ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي، ڊاڪٽر ڊيوئارٽ ۽ ٻين سان گڏجي ”سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽيءَ“ جو جرنل جاري ڪيو. هن ان وقت شايع ٿيندڙ ڪيترن رسالن ۽ جرنلن ۾ بہ سهڪار ڪيو. اي. آر. پي آرگنائيزيشن ڪراچيءَ ۾ بہ شامل رهيو. سنڌ جي تاريخ تي قلمي ڪتاب گڏ ڪرڻ، سندس دلچسپين ۾ شامل هو. هن سماجي براين جي خاتمي لاءِ بہ ڪافي ڪم ڪيو. اي. بي آڏواڻيءَ 1941ع ۾ سنڌ حڪومت جي سول ڊفينس کاتي جي اي آر پي سيڪشن کي جوائن ڪيو ۽ ان ۾ ٽريننگ آفيسر پڻ رهيو.
حوالا
زمرو:1906ع جون پيدائشون
اتر قطب تارو
قطب تارو:Polaris:: جنھن کي علم فلڪيات الفا ارسي منورس (Alpha Ursae Minoris )جو نالو ڏنو آھي جنھن جو اختصار (a UMi) آھي.عام طور تي ان کي نارٿ اسٽار North Star يا پول اسٽار Pole Star سڏيو ويندو آهي. ھي تارو ارسا مائنر تارن واري جھرمٽ (constellation) ۾ سڀ کان روشن تارو آھي ۽ زمين کان 433 نوري سال ( light-years) پري آھي
thumb|upright=1.0|left|[[Ursa Major and Ursa Minor in relation to Polaris]] آسمان ۾ لکين تارا آهن. بنا دوربين جي به هزارين نظر اچن ٿا ۽ هلڪي چنڊ جي روشنيءَ ۾ به سوين نظر اچن ٿا. اهي تارا آسمان ۾ مختلف هنڌن تي آهن يعني ڪي ويجهو ته ڪي ڏور آهن. آسمان تي ڪنهن ڪنهن هنڌ تي جيڪا ڪڪريءَ جهڙي اَڇ نظر اچي ٿي، اهو ڪڪر جو ٽڪرو نه پر هزارين لکين تارن جو جهڳٽو آهي، پر ڏور هجڻ ڪري جهڙا سڀ ملي هڪ ڪڪر جيان نظر اچن ٿا ۽ ان جو وڏو مثال اسان واري ڪهڪسان (Galaxy)، مِلڪي ويَ يا کيرائين واٽ (Milky Way) آهي, جنهن جو اسان وارو سج هڪ ڀاتي آهي ۽ جنهن جي چوڌاري گردش ڪري ٿو. چنڊ ناهي ته تارن جي به ڪجهه روشني ڌرتيءَ تي پوي ٿي, پر هڪ رڻ پٽ ۽ بيابان ۾ سفر ڪندڙن لاءِ يا وري پاڻيءَ جو جهاز هلائڻ وارن جهازين لاءِ جيڪي سمنڊ تي جهاز هلائين ٿا، جتي چوڌاري ڪا نشاني يا مائيل اسٽون (Mile Stone) لڳل نه آهي، جيڪو ٻڌائي ته سمنڊ جي ڪهڙي حصي تي آهيون يا جهاز ڪيترو سفر طئي ڪيو آهي، ان حوالي سان تارا وڏي مدد ڏين ٿا.
thumb|left|upright=1.2|Polaris components as seen by the [[Hubble Space Telescope]] دنيا جي مختلف علائقن ۾ مختلف تارا نظر اچن ٿا. ڪي تارا دنيا جي اتر اڌ گول ۾ به نظر اچن ٿا ته ڪي وري ڏکڻ اڌ گول ۾ به، پر ڪيترا هڪ اڌ گول ۾ چٽا نظر اچن ٿا ته ٻئي ۾ ڌنڌلا- خاص ڪري اُفق (Horizon) وٽ. ڪي تارا ٿوري دير نظر اچڻ کان پوءِ لڙيو وڃن ته ڪي تارا رات جو ڳپل حصو نظر اچن ٿا. گهڻو تڻو سڀ تارا سال جي مختلف حصن ۾ نظر اچن ٿا ۽ دنيا جي گول گهمڻ ڪري اسان لاءِ لهيو وڃن، پر اتر قطب تارو (Polaris) اهڙو تارو آهي جو سڄي رات ۽ سڄو سال ڄڻ هڪ هنڌ بيٺو آهي. هي تارو اتر طرف نظر اچي ٿو. رات جو رڻ پٽ ۾ ڪو ڀلجي وڃي ته اهو اتر قطب واري تاري کي ڏسي اتر جو طرف سڃاڻي سگهي ٿو ۽ پوءِ ٻيا طرف ڳولهڻ سولا ٿيو پون. سمنڊ تي جهاز اتر طرف هلائڻو آهي ته ان تاري جي نڪ سامهون پيو وڃجي، يا ٻئي ڪنهن طرف وڃڻو آهي ته اوتريون ڊگريون ساڄي يا کاٻي وڃجي. هن تاري کي Pole Star (قطب تارو) ۽ North Star (اتر تارو) به سڏجي ٿو.
رستو ڳولڻ (Navigation) لاءِ سڀ کان گهڻو استعمال ٿيندڙ قطب تاري (Pole Star) کي عرب ”الجدي“ تارو سڏين ٿا ۽ ڪجهه ملڪن ۾ هي تارو نارٿ اسٽار ۽ Lodestar به سڏجي ٿو، هڪ مقرر هنڌ (Fixed Position) ۾ رهي ٿو. جنهن ڪري قطب تاري ذريعي رستو ڳولڻ ۾ سولائي رهي ٿي. آسمان ۾ گهڻي روشني وارن تارن ۾ قطب تاري جو 48هون نمبر آهي. سڀني ۾ چٽو تارو (يعني سج کانپوءِ)، الشعريٰ (Sirius) آهي. قطب تارو اسان جي ڌرتيءَ کان 431 نوري سال پري آهي.
1196ع
ڊسمبر
زمرو:1196ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اي ٽرپ ٽ آمريڪا
محمد -انور بلوچ-، ٻيلي کاتي ۾ آفيسر آهي. هو -ان- سلسلي ۾ ٽريننگ لاءِ سرڪاري خرچ تي آمريڪا ويو هو ۽ واپسيءَ تي ”اي ٽرپ ٽُ -آمريڪا-“ جي نالي سان سنڌيءَ ۾ سفرنامو لکيو هئائين. سفرنامي ۾ هن -آمريڪا- جي سير سفر کان سواءِ اها جديد زرعي ڄاڻ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيڪا هن -آمريڪا- ۾ ڏٺي ۽ سمجهي هئي. هيءُ ڪتاب آبادگارن لاءِ پڻ ڏاڍو ڪارائتو آهي. جنهن جو پهريون ڇاپو، مارچ 1996ع ۾ ”سچائي ڪتاب گهر“ دڙي مان ڇپيو. جيڪو يوسف سنڌيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جو ملهه هڪ سئو رپيا آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
اشتراڪيت
thumb|380px|دنيا اندر ڪميونسٽ نظريي وارا ملڪ ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکاريل ۽ اڳوڻا سوشلسٽ ملڪ نارنگي رنگ سان ڏيکاريل
اشتراڪيت ياڪميونزم ھڪ سماجي نظريي جو نالو آهي جنھن مطابق پيداوار جي جملي ذريعن، ان جي ورھاست جي ذريعن ۽ مٽاسٽا جي ذريعن مثلاً پيسي وغيره تي حڪومت جو قبضو رھڻو آھي، ته جيئن انھن کي عام ماڻھن جي فائدي لاءِ استعمال ۾ آڻي سگھجي. ھن نظريي مطابق سماج جي ترقي لاءِ ذاتي ملڪيت جو خاتمو ضروري آهي جنھن سان دنيا جنت ۾ تبديل ٿي ويندي. ھن نظريي مطابق ذاتي ملڪيت کان بغير سماج دنيا ۾ ڪا نئين ڳالھ ناھي ڇوتہ انسان اھڙو سماج اوائلي اشتراڪي دور م ڏسي چڪو آھي. ڪارل مارڪس پنھنجي فڪر ۾ تاريخي ماديت جو نظريو پيش ڪيو جنھن مطابق سماج ھڪ شڪل مان ترقي ڪندي ٻي شڪل م تبديل ٿئي ٿو ۽ اھي سماجي تبديليون اڻ ٽر آھن. ان جي خيال مطابق سماج اوائلي اشتراڪي دؤر مان جاگيرداري م تبديل ٿيو ۽ وري سرمائيداراڻو سماج آيو جيڪو ڪميونسٽ سماج ۾ ارتقائي طريقي سان تبديل ٿي ويندو. جنھن کي مارڪس تاريخي ماديت جو نالو ڏنو. thumb|کاٻو|180px|[[ڪارل مارڪس]] ان تبديلي لاء تياري جو انقلابي قدم سوشلزم آھي. ھن نظريي جو بنياد جدلياتي ماديت آھي جيڪا دھريت آھي. ڪارل مارڪس (1818-1883ع) ۽ فريڊرڪ اينجلس (1820-1895ع)  جي ان جدلياتي ماديت ۽ تاريخي ماديت  جي خيالن کي مارڪسزم چوندا آهن. هن نظرئي پٽاندڙ سڀ پيداواري وسيلا ۽ انهن جو ورهاڱو به رياست جي ڪنٽرول ۾ هوندو آهي. ڪميونزم، سوشلسٽ نظام جي سڀ کان اڳڀري شڪل آهي، جنهن ۾ دولت (ناڻي) جي پيداوار ايتري وڌي وڃي، جو معاشرو ماڻهن جي سڀنن گهرجن کي پورو ڪرڻ تي قادر ٿي وڃي. رياست جو ڪم ماڻهن مٿان حڪومت ڪرڻ نه هوندو، پر پيداوار جي تنظيم ڪاري ڪرڻ هوندو. سنڌي ادب ۾ جديديت واري دور کان اڳ وارو ترقي پسند ادب اشتراڪي نظرئي کان گهڻو متاثر هو. ساڳيو لاڙو 1980ع کان 1985ع تائين هڪ ڀيرو ٻيهر وڏي شد مد سان نظر آيو.
ڪميونسٽ نظام
thumb|کاٻو|180px|اشتراڪيت جو نسبتي نشان پھرينءَ مھاڀاري لڙائيءَ کان پوءِ وڏي پيماني تي انھيءَ نظريي جو تجربو روس (سوويت يونين) ۾ ٿيڻ لڳو. ابتدا ۾ اُنھن کي سرمائيدار ۽ سامراجي طاقتن جي مخالفت ڪري مشڪلاتن جو منھن ڏسڻو پيو. ليڪن جلد ئي ھنن پاڻ کي سنڀالي ورتو، ۽ پلئننگ (رٿا) مطابق ترقي ڪرڻ لڳا. ھنن جي سياسي پاليسي سامراجين ۽ سرمائيدارن جي خلاف ھئي، ان ڪري ڪمزور ۽ غلام قومن کي انھن کان سھارو ملڻ لڳو. thumb|175px|چين جي شھر شنگھائيء ۾ ڪارل مارڪس(کاٻو) ۽ فريڊرڪ اينگلز (ساڄو) جو يادگار ھنن جو سياسي نظام ھڪ پارٽيءَ جي حڪمرانيءَ وارو ھئڻ ڪري، وٽن جماعتي ضابطي کي وڏي اھميت ڏني ٿي ويئي. وٽن جماعت جي مفاد تي فرد جي مفاد کي قربان ٿيڻو ھو. انھيءَ يڪطرفيءَ ۽ ھڪ رنگيءَ حالت کي عمل ۾ آڻڻ لاءِ کين گھڻين مالي مشڪلاتن ۽ خون خرابين مان گذرڻو پيو، ۽ جلد ترقيءَ لاءِ کين تڪليفون برداشت ڪرڻيون پيون. ليڪن آھستي آھستي ٿي، سندن عوام جي ترقي ڏسي، اھو عقيدو دنيا ۾ زوردار واءُ وانگر چوڌاري پکڙجڻ لڳو. انگلينڊ ۾ صنعتي انقلاب ارڙهين صديءَ ۾ شروع ٿيو، ۽ پوءِ سڄي يورپ ۾ پکڙجي ويو. ان جي نتيجي ۾ سرمائيداريءَ جو سياسي ۽ سماجي نظام اُڀريو، ان جي خلاف اشتراڪيت جي نظريي ”انقلابي“ رخ اختيار ڪري ورتو، اهو متبادل سماجي نظام طور سوويت يونين ۾ 1917ع ۾ چالو ٿيو ۽ پوءِ دنيا ۾ ٻيون اشتراڪي رياستون به وجود ۾ آيون، سوويت يونين جي اشتراڪي مملڪت 70 سال قائم رهي. دنيا جي سماج کي ڪميونسٽ سماج لاء تيار ڪرڻ طرف انقلابي قدم سوشلزم آھي.
حوالا
زمرو:سماجيات
نواب ولي محمد خان لغاري
نواب ولي محمد خان لغاري هيءُ نواب وڏن ميرن جي ڏينهن ۾ سندن وڏو وزير ۽ صلاحڪار هو ۽ ٽالپرن کان پوءِ ٻئي درجي جي عزت هوندي هيس. هو لغاري بلوچن جو سردار هو ۽ وڏيءَ هلنديءَ وارو هو ۽ ميرن کي سنڌ وٺڻ ۾ گهڻي مدد ڏنائين. انگريزن سان هو ميرن جي دوستي قائم ڪندو آيو. تمام وڏيءَ عمر ۾ هن سنه 1832ع ۾ وفات ڪئي. هن کان پوءِ مير صاحبن جا صلاحڪار مير اسماعيل شاهه ۽ مرزا خسرو بيگ رهيا. thumb|ڳوٺ تاجپور ۾ نواب صاحب جو مقبرو
جيمس برنس لکي ٿو ته لغاري ٽالپري صاحبي ۾ ڏولين ۽ پالڪين ۾ گهمندا هئا. پهرئين چؤياري ۾ وزارت جو قلم سيد آغا اسماعيل شاھ ۽ نواب ولي محمد خان لغاري جي هٿن ۾ هو. چانڊڪي شورش پسند پرڳڻي مٿان نواب ولي محمد خان لغاري نائب هو. کيس ڦاسي ڏيڻ جو اختيار هو. شاعر ۽ حڪيم به هو. سندس چوڻ هو ته حڪمت جي ڏات کيس خوابن جي ذريعي حاصل ٿي. بلوچيت جي لحاظ ڪري چؤياري جا امير سيد اسماعيل شاهه جي مقابلي ۾ مٿس اعتبار ڪندا هئا. نواب صاحب جي اهائي منشا هئي ته انگريزن ۽ ٽالپرن ۾ دوستي قائم رهي.
نواب صاحب جو خاندان
هي نواب غلام محمد خان جو پٽ هو، جو ٽين پيڙهي منگهن جو پٽ هو، جو لغارين جو وڏو سردار هو. نواب ولي محمد خان ۽ پوءِ سندس پٽ نواب احمد خان ميرن سان شامل رهيا. جڏهن ميرن ميجر آؤٽرم تي ڪاهه ڪئي، تڏهن نواب احمد خان به ساڻن هو. انهيءَ جو اولاد اڃا هليو اچي ۽ تاجپور ۾ ٿو رهي. نواب محمد خان ٺوڙهو به هنن لغاري نوابن جو مائٽ هو. ٺوڙهن جو ڏاڏو ڄام جيند هو، جيئن لغارين جو منگهن هو. ڄام جيند جي ڏوهٽي منگهن جي گهر ۾ هئي. نواب محمد خان جي چاچي خير محمد خان ۽ نواب ولي محمد خان جون مائون پاڻ ۾ ڀيڻون هيون. نواب محمد خان الهه بخش خان جو پٽ هو، جو خير محمد خان جو ڀاءُ هو. نواب محمد خان کي پٽ ڪونه هو. خير محمد خان جو پٽ دوست علي خان هو، جو پڻ مياڻيءَ واريءَ جنگ ۾ ميرن سان گڏ وڙهيو. نواب ولي محمد خان جي نياڻي دوست علي خان جي گهر ۾ هئي. انهن جو اولاد به لغاري نوابن سان گڏ تاجپور ۾ رهندو اچي ۽ ٻئي وڏا جاگيردار آهن. سندن احوال ۽ شجرو سنڌ جي تاريخ ۾ ڏنل آهي. ٺوڙهي جو ٽنڊو انهيءَ نواب محمد خان ٺوڙهي جو سڏبو آهي، جو حيدرآباد جي ويجهو ڦليليءَ تي آهي.
thumb| نواب صاحب جو پورٽريٽ
نواب صاحب جي پٽن مان احمد خان ۾ پيءُ جون خصلتون هيون. نواب صاحب جو ٻيو پٽ محمد خان بوزدارن جو سردار هو. گوني ۽ لاڙڪاڻي تعقلن ۾ وٽس جاگيرون هيون. سندس ٽئين پٽ نواب الله داد خان کي لاڙڪاڻي ۽ ميهڙ ۾ جاگيرون هيون. چوٿين پٽ نواب غلام حيدر کي لاڙڪاڻي ۾ جاگير هئي. پهرئين چؤياري ۾ جاتي پرڳڻي مٿان نائب هو. نواب ولي محمد خان جو ڀائيٽو غلام شاهه بوزدار مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي پاران پارڪر جو مختيارڪار هو. عمرڪوٽ ۽ بدين ۾ کيس جاگيرون هيون. سندس پٽ نواب احمد خان جي نياڻي سان شادي ڪئي. ولي محمد خان جي ٻي ڀائٽي خان محمد خان کي ميرن مٽيارين، عمرڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي ۾ جاگيرون ڏنيون. ولي محمد خان جو وڏو ڀاءُ نواب علي محمد خان وڏو بهادر ٿي گذريو. مياڻي جي جنگ ۾ اختيار خان لغاري سان گڏ مير جان محمد خان ۽ خان محمد خان سان همرڪاب رهيو هو. مٽياري تعلقي ۾ تاجپور سندس جاگير هئي. مير غلام علي خان ۽ مير مراد علي خان جون وٽس لکيل سندون هيون. عالياڻين کي ميرن جاگيرون عنايت ڪيون. ٻڍو خان عالياڻي پويون بزرگ هو، جنهن ڊسمبر سنه 1883ع ۾ وفات ڪئي. نواب علي محمد خان 1862ع ۾ وفات ڪري ويو. حسين خان براهماڻي کي ٽالپرن ميرپور بٺورو، گوني ۽ ٽنڊي محمد خان تعلقن ۾ جاگيرون عنايت ڪيون. اختيار خان عيساڻي کي ميرن وٽ وڏي عزت هئي. مير مراد علي جي وفات وقت روڄ راڙي ڪرڻ جي موقعي تي ٽالپري شهزادن کيس سونيون تراريون عطا ڪيون. شهدادپور، هالن ۽ ميهڙ ۾ وٽس جاگيرون هيون. گل محمد خان ڪچائي گاج جي لغارين جو سردار هو. مير فتح علي کيس ويهه هزار بيگها (لڳ ڀڳ 10 هزار ايڪڙ) زمين عطا ڪئي. ڇاڪاڻ جو جوهي تعلقي جون حدون ڪوهيار (جھالاوان) علائقي سان لاڳو هيون. سندس حفاظت جو ڪم گل محمد خان جي سپرد هو. باغبان تائين ناري جون زمينون سندس جاگير ۾ هيون. دوداڻي (مرراڻين) کان پوءِ لغارين ٽالپر دؤر ۾ نوابي جا رتبا حاصل ڪيا هئا.
نواب صاحب جي شاعري
ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ لکي ٿو تہ:”.....فقير نواب ولي محمد خان لغاري سنڌي کان سواءِ سرائڪي، اردو ۽ فارسي ۾ پڻ مثنويون، ڪلام ۽ غزل چيا. اهو ذوق کيس پنهنجن وڏن بزرگن کان ورثي ۾ مليو. ڪافين ۽ ڪلامن کان سواءِ مداحون ۽ مناقب به چيائين ، پر سندس مشهوري خصوصاَ سندس سنڌي ڪافين ۽ ڪلامن جي ذريعي ٿي. سندس اُنهن ڪافين ۽ ڪلامن جي زبان سليس آهي، مگر منجهن معنوي نڪات ڪافي سمايل آهن. مصري شاهه جهڙو نامور شاعر پڻ فقير نواب ولي محمد جي ڪلامن ۾ سمايل معنوي نڪات جو گاهي به گاهي داد ڏيندو هو. فقير صاحب راڳ مان پوريءَ طرح واقف هو ۽ ڪي ڪافيون اهڙين راڳنين ۾ سٽيائين جي هن وقت تمام ڪن ٿورن کي ياد آهن_ مثلاَ ڍوليو، مارئي، سسئي، ڀاڳ، معذوري، اوغان، بنس وغيره اُنهن انوکين راڳڻين مان آهن، جن ۾ فقير صاحب جا چيل ڪلام موجود آهن.....“
تونسہ
تونسہ شريف : پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ديرا غازي خان جو ھڪ شھر ۽ تونسہ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو انڊس ھاء وي تي سنڌوندي جي ڀرسان واقع آھي. ھن شھر ۾ صوفي بزرگن جون مزارون ۽ مقبرا واقع آهن جن ۾ سڀ کان مشھور بزرگ محمد سليمان تونسوي آھي
250px|thumb|پير پٺاڻ جو مقبرو
ھن شھر جي آبادي بلوچ ۽ پٺاڻ قبيلن ۽ ذاتين تي مشتمل آهي. شھر جو نالو تونسہ پاڻي جي ڪمي جي ڪري پيو. ان لفظ جي معني آهي تاس يا اڃ. ھن شھر جي لڳ ڏکڻ طرف ڪجھ ڪلوميٽرن جي فاصلي تي تونسہ بيراج سنڌوندي تي واقع آھي جيڪو 1958 ۾ ٺهي راس ٿيو ۽ جنھن ذريعي ويھ لک ايڪڙ زمين آباد آھي. سردار عثمان خان بوزدار ۽ خواجه ناظم الدين جو تعلق ھن شھر سان آھي.
سهيل تارو
سھيل تارو:Canopus:,جنھن کي علم فلڪيات ۾ Alpha ۽ nbsp ;Carinae (α ۽ nbsp ;Carinaeالفا ڪار, Alpha Car, α ۽ nbsp;Car)ڪرينا جي  ڏکڻ واري تارن جي جهرمٽ جو ھڪ روشن تارو آھي ۽ رات جو سائرس کان پوءِ ٻيون نمبر روشن تارو آھي
255px| ڪئنوپس اسٽار يا سھيل تاري جي تصوير
تاريخ کي ڏسجي ته پوءِ سوين سالن تائين انسان رستو ڳولڻ لاءِ تارن جو سهارو وٺندا آيا آهن، انهن تارن مان ٻه تارا پراڻي زماني ۾، انسان لاءِ ڏاڍا اهم هئا. هڪ قطب تارو جنهن کي عرب الجدي (ٻڪر) سڏين ٿا ۽ ٻيو ڪئنوپس (Canopus) تارو جنهن کي ”سُهيل“ سڏين ٿا.
thumb|250px|Canopus seen from [[Tokyo, Japan. The latitude is 35°38′N.]] اهي ٻئي تارا اتر اڌ گول واري ڌرتيءَ تي روزانو نظر اچن ٿا. قطب تاري جي مقابلي ۾ سهيل (Canopus) ڪجهه گهٽ درجو رکي ٿو، جو اهو پوءِ اُفق (Horizon) پويان غائب ٿيو وڃي. ڪولمبس جهاز هلائڻ وقت قطب تاري تي گهڻو آڌار نٿي ڪيو جو ان وقت تائين قطب نما (Compass) ايجاد ٿي چڪو هو. پر هن هر وقت رستي جي پڪ ڪرڻ خاطر قطب تاري ڏي به نهار ڪئي ٿي ڇو جو قطب نما جي لوهي سُئي ڪنهن وقت به اٽڪي سگهي ٿي يا اوسي پاسي ۾ گهڻي Magnetic Field هجڻ ڪري ڪمپاس جي سُئيءَ ۾ نقص (Error) پيدا ٿي سگهي پيو.
زمرو:علم فلڪيات زمرو:تارن جو علم
371ع
ڊسمبر
زمرو:371ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
اعجاز علي چانڊيو
اعجاز- علي چانڊيو31 -آڪٽوبر- 1966ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. هن ايم. اي (پوليٽيڪل سائنس) ۽ بي. ايڊ، تائين -تعليم- حاصل ڪئي. هو کاٻي ڌر جي سوچ رکندڙ هو ۽ روزاني ”عبرت“ -اخبار- ۾ -ايڊيٽوريل- صفحي جو انچارج هو. سٺو ڪالم نگار، ڪهاڻيڪار، ڊرامه نگار ۽ صحافي هو. ڪيترين ئي اخبارن ۽ رسالن ۾ ڪالم، ڪهاڻيون، فيچر، رپورٽون ۽ ترجما ڇپيل اٿس. هن جا لکيل ڊراما اسٽيج ٿيا. اسٽريٽ ٿيٽر ۽ اسٽيج جي دنيا ۾ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي. هن آخري ڀيرو حيدرآباد پريس ڪلب طرفان سنڌي ٻوليءَ جي نامياري ڪهاڻيڪار ۽ ليکڪ -امر جليل- سان ملهايل شام ۾ تقرير ڪئي ۽ -امر جليل- کان ڪيترائي سوال پڇيا، انهيءَ تقريب ۾ ڪچهري ڪندي هن کي دل جو دورو پيو ۽ اسپتال پهچڻ کان پهرين 27 مئي 2007ع تي گذاري ويو.
ويانا
Vienna ( Wien ) is the federal capital, largest city and one of nine states of Austria. Vienna is Austria's primate city, with a population of about 1.9 million (2.6 million within the metropolitan area, nearly one third of the country's population), and its cultural, economic, and political centre. It is the 7th-largest city by population within city limits in the European Union. Until the beginning of the 20th century, it was the largest German-speaking city in the world, and before the splitting of the Austro-Hungarian Empire in World War I, the city had 2 million inhabitants. Today, it has the second largest number of German speakers after Berlin. Vienna is host to many major international organizations, including the United Nations and OPEC. The city is located in the eastern part of Austria and is close to the borders of Czechia, Slovakia, and Hungary. These regions work together in a European Centrope border region. Along with nearby Bratislava, Vienna forms a metropolitan region with 3 million inhabitants. In 2001, the city centre was designated a UNESCO World Heritage Site. In July 2017 it was moved to the list of World Heritage in Danger.
Apart from being regarded as the City of Music because of its musical legacy, Vienna is also said to be "The City of Dreams" because it was home to the world's first psychoanalyst – Sigmund Freud. The city's roots lie in early Celtic and Roman settlements that transformed into a Medieval and Baroque city, and then the capital of the Austro-Hungarian Empire. It is well known for having played an essential role as a leading European music centre, from the great age of Viennese Classicism through the early part of the 20th century. The historic centre of Vienna is rich in architectural ensembles, including Baroque castles and gardens, and the late-19th-century Ringstraße lined with grand buildings, monuments and parks.