cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڇَتو ڪوري
سوانح
ھڪ دفعي جي ڳالھ آھي ته ڇتي جي استاد گامڻ ڪوريءَ پنھنجو پَٽڪو لاھي، آڏاڻي جي ڀرسان رکيو ۽ پاسو ڏيئي، آڏاڻي تي ويھي ڪپڙو به اُڻڻ لڳو ۽ جھٽ جھٽ ۾ حُقي مان به ڦوڪ ڀرڻ لڳو. ڇتي ويٺي، پوڻيون پِسايون. نه ڄاڻ ڪا چڻنگ حُقي مان اُڏي، استاد جي پٽڪي ۾ وڃي پيئي. استاد ته پنھنجي ڪِرت ۾ رڌل ۽ حُقي ۾ مگن. پٽڪي تي ته سندس نظر به ڪانه ھئي. بس سائين! پٽڪو سڙڻ لڳو. ڇتي ڏٺو ته، استاد جو پٽڪو ٿو سڙي، سو پنھنجي مخصوص انداز موجب، چوڻ لڳو ته “ قبلا استاد سائين! جيئين سدائين، خوب کائين پيئين- شل جڳ تنھنجو محتاج ھجي. اوھان جي پياري حقي شريف مان، چڻنگ اٿي، اوھان صاحبن جي پڳ مبارڪ تي پيئي آھي. ظاھر آھي ته، ڇتو جيستائين پڳ جي لفظ تي پھچي ۽ استاد ڳالھ سمجھي تيستائين “ڪپڙا بوءِ” به تيز ٿي ويئي ۽ گامڻ اٿي، پڳ جو کڻي ڏسي ته، اھا اڌ چٽ ٿي چڪي ھئي. بھرحال، ڇتي اجائي ڊيگھ ڪري، استاد جي پڳ جو کنڌو کڻائي ڇڏيو. جيڪڏھن ھو، ھن موقعي تي، مختصر ڳالهه کان ڪم وٺي ھا ته، جيڪر پٽڪو سڙڻ کان بچي پوي ھا.
ڇتو ڪوري، استاد کان ڪم سکي پنھنجو ذاتي دڪان کولي، جوڙيون ٺاھي، روزانه معاشرتي زندگي ۾ پنھنجي وجود کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو. پر سندس مخصوص ڪردار ۽ عادت، ھت به نه ڇڏيائين. ٻيا ڪوري روزانو ٽي چار تاڪيا، وڪڻي ايندا ھئا، پر ڇتو ھڪ جوڙي به مس نيڪال ڪري سگھندو ھو. انھيءَ جو ڪارڻ ھيءُ ھو ته ھو پنھنجي ڪپڙي جي ساراھ، حد کان وڌيڪ ڪندو ھو. چوندو ھو ته “او سائين! منھنجي ھيءَ جوڙي سڀ کان مضبوط آھي. سُت تي رنگ، عيسي نيروليءَ جو پڪو چڙھيل اٿس. ڌاڳو به بلڪل مضبوط ۽ تازو آھي، وڏي ڳالھ ته منھنجي اُڻت اھڙي ته سنھي ۽ گھاٽي آھي، جو وار به وِٿي نه ڇڏي اٿم، خوب چوڙيندي، اگھ به سستو! وغيره وغيره!” ايڏي ڊگھيڙ ته ڪو واندو ماڻھو، بيھي ٻڌي، ان ڪري خريدار، ٻين کان جوڙيون وٺي رمندا رھندا ھئا ۽ ھو ويچارو واٽ تڪيندو رھندو ھو. ھان! ان هودي به، جيڪي سندس طبيعت، شرافت، سادگي ۽ ايمانداريءَ کان واقف ھئا، سي کانئس پھرئين جوڙي وٺي ڇڏيندا ھئا، ۽ ھو اھڙي طرح، پيٽ گذران ڪندو رھندو ھو.
ڇتو ڪوري، جيتوڻيڪ گھڻ ڳالھائو ۽ ڳالھين جو ڳھير ھو، پر ھو شرارت ۽ پرائي شيءِ کان پري، پنھنجي ڌنڌي ۾ ايماندار ۽ فن سان سچو ھو. سندس ڪپڙو به، ھر ملاوت ۽ مصنوعي بناوت کان پاڪ ھو. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو لکي ٿو ته “ھو چوندو ھو ته “ھي جوڙي مضبوط آھي، سندس ٺڪري پڪي آھي، ڌاڳو به پڪو اٿس. گھاٽي اُڻيل آھي. تمام گھڻو چوڙ ڏ يندي، ڏاڍي سَستي آھي، بر به وڏو اٿس ۽ کار ۾ سَڳو نه ڳرندس.” (پھاڪن جي پاڙ- ص نمبر 69) سندس اھي لفظ حقيقت تي ٻَڌل ھئا ۽ سندس ديانتداريءَ جي شاهدي ڏيندا ھئا.
لاڏاڻو
سنڌ جو ھيءُ عجيب ۽ غريب عوامي ڪردار، 52 ورھين جي ڄمار ۾، مغز جي ڪمزوري سبب 1598ع ۾ گذاري ويو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي شخصيتون
شاهاڻي صاحب سنگھه
صاحب سِنگهہ چندا سِنگهہ شاھاڻي 1869 ڌاري حيدر آباد ۾ سِکن جي هڪ قديم عامل گهراڻي ۾ ڄاپيو.
تعليم
ايس سِي شاھاڻيءَ ابتدائي تعليم پرائڻ کان پوءِ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ پڙهيو ۽ ايم اي جي ڊگري بمبئيءَ يونيورسٽيءَ مان امتيازي نمبرن ۾ پراپتِ ڪئي. هن ايم اي ۾ فارسي انگريزي اختياري مضمونن طور کنيا. هي پھريون سنڌي هو، جنھن بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم اي جي ڊگري ورتي.
ملازمت
ايس سِي شاھاڻيءَ تعيلم پوري ڪرڻ کان پوءِ پنھنجي عملي زندگيءَ جي آرنڀ ولسن ڪاليج ۾ فارسيءَ جي پروفيسر طور پڙهائڻ سان ڪئي، پر بعد ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ 1896 ۾ انگريزي ادب جو پروفيسر مقرر ٿيو، ۽ ڪاليج جي ميگزين جو ايڊيٽر بِ رهيو. 1917 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج جو پھريون سنڌي پرنسپال بڻيو، ۽ هو ان مُرٽي (عھدو) تي 1927 تاڻين مقرر رهيو. هي انڊيا جي چٽاڀيٽيءَ واري امتحان لاءِ آءِ. سِي. ايس جو ميمبر ۽ پوءِ چيئرمين بِ ٿي رهيو.
جدو جھد ۽ ڪارناما
ايس سِي شاهاڻِيءَ، استاد جي حيثيت ۾ تعليمي ميدان ۾ تحقيق ۽ ترويج لاءِ ڪافي ڪوششون ورتيون، جيڪي سنڌ جي نئين ٽھيءَ لاءِ اثرائتيون ثابت ٿيون. هن نارِيَنِ جي ڪيڙ (تعليم) لاءِ جاکوڙ ڪئي، ۽ کين ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ داخلا لاءِ همٿايائين. پنھنجي سڀني نياڻين کي ڪيڙ ڏياريائين، سندس هڪ ڌيءَ پھرين سنڌي ناري هئي، جيڪا سنڌ بار جي ميمبر بڻي. هو جڏھن ڊِي جي سنڌ ڪاليج جو پرنسپال ٿيو تَ ڪاليج ۾ قائم ڪيل انجنيئرنگ، قانون، ۽ آرٽس جي شعبن کي ڌار ڪاليج جي درجي ڏيارڻ لاءِ ڊُڪ ڊوڙ آرنڀ ڪري ڏنائين. تنھن دور ۾ سکر بئراج جو اڏاوتي ڪم آرنڀ ٿيڻ وارو هو، جنھن لاءِ انجنيئرن جي تمام گهڻي لوڙ هئي. شاھاڻيءَ ان موقعي جو لاڀ پراپت ڪندي 29 آگسٽ 1921 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ انجنيئرنگ ڪاليج قائم ڪرڻ جي رٿا پيش ڪئي، جيڪا سنڌ جي ڪمشنر وسيلي بمبئي يونيورسٽيءَ کي پيش ڪئي وئي، جو ڊِي جي ڪاليج سنڌ بمبئي يونيورسٽيءَ سان سلھاڙيل هو، يونيورسٽيءَ خراب مالي حالتن تاگهاتو سنڌ ڪاليج بورڊ کي انجنيئرنگ ڪاليج جي وَڪِي نَ ڏني. شاھاڻي نراس نَ ٿيو ۽ ان دوران پارسي واپاري جمشيد مھتا جي سھڪار سان ايڊلجي ڊنشا کان ڏيڍ لک ۽ سيٺ هَرِچند راءِ وشنداس جي گهراڻي کان 40 سھس روپيا بجار (چندو) وٺڻ ۾ سوڀارو ٿي ويو. جڏهن تَ پرنس آف ويلز فنڊ مان بِ کيس 50 سَھَس (هزار) روپيا مليا. اهڙيء ريت ايس سِي شاهاڻِي 1922 ۾ اين اي ڊِي ڪاليج کولڻ ۾ سوڀارو ٿي ويو. ڪاليج جو نالو نادرشا ايڊلجي ڊنشا (اين اي ڊِي) نالي پويان رکيو ويو. بمبئي يونيورسٽيءَ 23 مئي 1923 تي اين اي ڊِي ڪاليج جو الحاق وَڪِي ڪئي. 1947 ۾ سنڌ حڪومت اين اي ڊِي ڪاليج جو نالو ڦيرائي اين اي ڊِي گورنمينٽ ڪاليج رکيو ۽ ان جو الحاق بمبئي يونيورسٽيءَ سان ختم ڪري سنڌ يونيورسٽيءَ سان ڪري ڇڏيو. 1964 ۾ اين اي ڊِ ڪاليج جو الحاق ڪراچي يونيورسٽيءَ سان ڪيو ويو. پھرين مارچ 1977 تي ذوالفقار علي ڀٽي اين اي ڊِي ڪاليج کي يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو. ايس سِي شاھاڻيءَ، اين اي ڊِي ڪاليج جي ڪامياب تجربي کان پوءِ قانون لاءِ ڌار ڪاليج قائم ڪرڻ جو پڪو پھہ ڪيو. بورڊ ۽ يونيورسٽيءَ پاران وَڪِيءَ کان پوءِ ساڳئي عملي جي سَمُوٽ سان 1926 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج جي ڌوراڻي (عمارت) ۾ ئي شام جو سنڌ ڪاليجٽ بورڊ لا ڪاليج قائم ڪيو. اڳتي هلي بورڊ ايس سِي شھاڻيءَ جي ڪيڙيائي خدمتن تاگهاتو اهو ڪاليج سندس نالي سان منسوب ڪيو. ورهاڱي تاڻين هي ڪاليج ايس سِي شھاڻي لا ڪاليج جي نالي سان هلندو رهيو.
طاهره صفدر
سيده طاهره صفدر (Syeda Tahira Safdar)، پاڪستان جي هاءِ ڪورٽ جي پهرين عورت چيف جسٽس ۽ پهرين عورت سول جج آهي. سيده طاهره صفدر، ڪوئيٽا ۾ 5 آڪٽوبر 1957ع تي پيدا ٿي. هي 1 سيپٽمبر 2018ع تي بلوچستان هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس مقرر ٿي.
پيشوار زندگي
طاهره صفدر پاڪستان جي بلوچستان هاءِ ڪورٽ جي پهرين سول جج طور 1982ع ۾ مقرر ٿي، 1987ع ۾ پبلڪ سروس ڪميشن، بلوچستان جو امتحان پاس ڪيائين ۽ هن کي سينئر سول جج، بلوچستان هاءِ ڪورٽ مقرر ڪيو ويو. هن کي ضلعي سيشن جج طور 27 فيبروري 1991ع ۾ مقرر ڪيو ويو.
سنڌي عورت تنظيم
سنڌي عورت تنظيم عورتن جي نمائندگي ڪندڙ هڪ ناري سڀا (عورتن جي تنظيم) آهي. هن جو بنياد 8 ۽ 9 اپريل، 1982 تي ٻن ڏينهن واري آل سنڌ وومن ڪانفرنس يا سنڌي عورتن جي پهرين ڪانفرنس کانپوءِ رکيو ويو. ۽ تنظيم جي هڪ شاخ حيدرآباد  به کولي وئي. هن تنظيم جي پهرين ڪنوينر آپا شمس عباسيءَ ۽  جڏهن ته سيڪريٽري جي عهدي لاءِ ذميواريون پروفيسر فهميده حسين کي ڏنيون ويون. هن ناري سڀا جي انتظامي ڪامِيٽي ۾ ڊاڪٽر حميده کهڙو، انيتا غلام علي، ليڊي هدايت الله، مـونـا هـدايــت الله، زريـنه بلـوچ، رشـيـده اخـلاق، عـزيـزه سومرو ۽ ٻيون ناريون شامل هيون.
هن ناري سڀا جو مقصد غريب نياڻين جي وهانوَن ڪرائڻ، ڏاج ڏيڻ ۽ ٻيا سماجي ڀلائي جا ڪم شامل آهن. تنظيم جي ٺهڻ کان ٻه سال پوءِ هن تنظيم جي باقاعدي چونڊيو ڪرايون ويون، جنهن ۾ مونا هدايت الله ۽ رشيده اخلاق کي چونڊيو ويو.
هينئر هيءَ تنظيم عوامي جمهوري پارٽي جي ذيلي تنظيم آهي، ۽ ان جي هينئر اڳواڻن ۾ آپا نظير قريشِي مرڪزي صدر آهي ۽ هن سڀا ۾ ٻيون عورتون پڻ شامل آهن.
هن تنظيم جون 2019_20 لاءِ چونڊن ۾ نظير قريشي کي صدر، مريم انڙ کي ينيئر نائب صدر، سعيده گوپانگ کي نائب صدر، نجمه مهيشوري کي جنرل سيڪريٽري، شهزادي ڀرڳڙي کي ڊپٽي جنرل سيڪريٽري، تهذيب عيساڻي کي جوائنٽ سيڪريٽري، مهتاب شورو کي خزانچي، زاهده ڏاهري کي رابطا سيڪريٽري، حميرا آريسر کي پريس سيڪريٽري، نور جهان بلوچ کي آفيس سيڪريٽري ۽ سنڌو مهيشوري کي ثقافتي سيڪريٽري جي عهدن لاءِ چونڊيو ويو.
سنڌي عورت تنظيم، سنڌياڻي تحريڪ 2020 ۾ عورت مارچ تحت مختلف شهرن ۾ مارچ ڪيا.
رجب آزاد سولنگي
thumb|رجب آزاد سولنگي رجب آزاد سولنگي(انگريزي ٻولي :Rajib Azad Solangi) سنڌي ٻوليءَ جو بهترين جديد شاعر، ڊراما نگار ۽ ڪهاڻيڪار آهي. سندس ڪافي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
رجب آزاد سولنگي جو اصل نالو رجب علي آهي. 15 سيپٽمبر 1961ع تي محمد بچل سولنگي جي گهر ۾ ڳوٺ ننڍي سيتا دادو ضلعي سنڌ پاڪستان ۾ پيدا ٿيو پر رڪارڊ ۾ سندس جنم جو هنڌ ڳوٺ آباد وارھ تعلقو لاڙڪاڻو ضلعو درج ٿيل آهي. هن سيڪنڊري تعليم هاءِ اسڪول نصيرآباد مان حاصل ڪئي. بعد ۾ بي اي، بي ايڊ ۽ ايم اي جي تعليم حاصل ڪيائين. پرائيمري استاد طور سرڪاري ملازمت اختيار ڪيائين.
ادبي خدمتون
رجب آزاد جو ڪاليج ۾ پڙهائي دوران ميل جول حافظ محمد احسن چنا سان ٿيو. هن شاعري کان علاوه ڪماڻيون، ڊراما ۽ مضمون لکڻ شروع ڪيا.سنڌي ادبي سنگت شاخ دادو سان سلهاڙيل رهيو آهي جنهن جو سيڪريٽري به رهيو آهي. رجب آزاد سولنگي سنڌي ادبي سنگت ضلعي دادو جو رابطه سيڪريٽري پڻ رهيو آهي.
ڪتاب
سندس ڪهاڻين جو ڪتاب ڪارو چشمو 2005 ۾ ڇپيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:ڊرامه نگار
بلوچ ماڻھو
بلوچ: Baloch : 'Baluch: (Balochi: ) پاڪستان ء ايران جي بلوچستان واري علائقي ۾ رھندڙ قوم جنھن جا ماڻهو بلوچي ٻولي ڳالھائيندا آھن. انھن ماڻھن جو پنجاھ سيڪڙو ماڻهو پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ رھن ٿا. اٽڪل 40 سيڪڙو سنڌ ۾ رھن ٿا.پنجاب صوبي ۾ به انھن جو وڏو تعداد آھي جيڪو ملڪ جي آبادي جو 3.6 سيڪڙو آھي. بلوچ آبادي ايران ۾ ڪل آبادي جو 2 سيڪڙو يعني 1.5 ملين آهي ۽ افغانستان ۾ ان جي ڪل آبادي جو 2 سيڪڙو آهي. بلوچ آبادي جي اڪثريت سني اسلام سان واسطو رکندڙ آهي ۽ اردو انھن جي ٻين قومن سان رابطي لاء لنگئا فرئنڪا آھي.
کيئلداس فاني
کيئلداس فاني (انگريزي: Kheealdas Fani)؛ جنم: 4 اپريل 1914ع - وفات: 1995ع) سنڌ جو شاعر، اديب، ڊرامانگار، سنگيتڪار ۽ تعليمي ماهر هو.
بلوچ ماڻھو
بڻ بنياد، ڀانڃ
’بلوچ‘ لفظ جي اصليت واضح ناهي.
کيئلداس فاني
علمي ۽ ادبي سفر
شڪارپور ۾ تعليم دوران آغا غلام نبي صوفيءَ جي صحبت ۾ اچي شاعريءَ سان چاھ پيدا ٿيس. هي اهو زمانو هو جڏهن شڪارپور علم ۽ ادب جو گهوارو هو ۽ مشاعرا منعقد ٿيندا هئا. انهن مشاعرن ۾ کيئلداس سان گڏ آغا غلام نبي صوفي، فقير غلام علي مسرور، لطيف الله جوڳي، ساز علي ساز ۽ هولارام پورن پنهنجي شاعري پيش ڪندا هئا. انهن مشاعرن ۾ غلام علي”جعفري“، نواز علي”نياز“، محمود ”خادم“، ماستر قادر بخش ”بشير“ ۽ ٻيا ڪيترائي شاعر به اچي شريڪ ٿيندا هئا. کيئلداس جي پهرئين غزل جون ڪجه سٽون هن طرح هيون :
ڏوئيرو
ڏوئيري جي جسامت
90 سينٽي ميٽر جسامت جي هن پکيءَ جا نر ماد هڪجهڙا ٿين ٿا ۽ بنيادي طرح هي لاڏائو پکي آهي. يعني هڪ جاءِ کان ٻي جاءِ تي سفر ڪندڙ آهي. ٻگهه جهڙي بيهڪ اٿس. سڄو جسم اڇو، چهنب ۽ ٽنگون ڊگهيون ۽ ڪاريون ٿينديون اٿس. چپتري ۽ ڊگهي چهنب جي نوڪ چمچي جهڙي هئڻ ڪري اهو نالو مليو اٿس. ڳچيءَ وٽ اگهاڙي کل ۽ ڪنڌ کان کنڀن جي لڙڪيل چوٽي ٿئيس ٿي.
کيئلداس فاني
علمي ۽ ادبي سفر
صبا سچ چئه ته سهڻن ۾ اسان جو يار هو يا نه
ٻُڌائج محب منهنجو دل گهريو دلدار هو يا نه
جتي سهڻن جي ٽولي ۾ ڪئي تعريف ٿي هُن جي
اتي ”فاني“مزدورن جيان ڪمي ڪمدار هو يا نه
کيئلداس فاني مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪرڻ کان پوءِ شڪارپور جي نيو ايريا هاءِ اسڪول ۾ استاد مقرر ٿيو. انهيءَ اسڪول کي بعد ۾ قاضي حبيب الله هاءِ اسڪول ڪوٺيو ويو. هن اسڪول ۾ سنڌ جو مهان شاعر شيخ اياز، نورالدين سرڪي، غلام نبي مير، سترام همدرد، سڳن آهوجا ۽ ٻيا ڪيترائي شاگرد وٽانئس پڙهي نڪتا. 1947ع ڌاري چيلارام ۽ سيتلداس ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو استاد مقرر ٿيو. هن شڪارپور جي هاءِ اسڪول ۽ ڪاليج ۾ 13 سال قوم جي نونهالن کي تعليم ڏيندي گذاريا. 1947ع ۾ هندستان جو ورهاڱو ٿيو ۽ فانيءَ کي پنهنجي پياري وطن سنڌ جا وڻ ڇڏي هندستان ڏانهن وڃڻو پيو ۽ ڀوپال ۾ وڃي رهائش اختيار ڪيائين. سنڌ جي سرزمين ڇڏڻ جو درد ۽ پيڙا سندس هيٺين سٽن مان عيان آهي:
ڀڄي جن آ ڀڄايو مون کي وطن
26 جُولاءِ
26 جُولاءِ ، عيسوي سال جو 207 هون (ليپ سال 208 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 158 ڏينهن (ليپ سال 159 ڏينهن) باقي آهن.
کيئلداس فاني
علمي ۽ ادبي سفر
ڇڏي جن آ ڇڏايو مون کي وطن
ڏوئيرو
ڏوئيري جي شڪار جو طريقو
تانگهو پاڻي ۾ هوريان هوريان جهاڳيندو آهي. اڪثر ساحلي ڪنڌين، ڍنڍن، ڌٻڻين ۽ سيلابي پاڻيءَ تي ننڍين ٽولين سان ڏسبو آهي. ڏوئيرو پنهنجي چهنب ٿوري کليل رکندو آهي ۽ شڪار کي ان ۾ پڪڙي وٺندو آهي. سندس شڪار ۾ مڇيون، ننڍڙا آبي جانور ۽ جيت شامل آهن.
اڏامڻ جو طريقو
هوريان اڏامندو آهي. اڏامڻ مھل ڳچي ۽ پير اڳتي ۽ پوئتي پکڙيل هوندا اٿس.
کيئلداس فاني
علمي ۽ ادبي سفر
جن روهه رُلايو مون کي وطن
ڏوئيرو
رهائش
هن پکيءَ جو آکيرو ڪنهن وڻ تي تيلن، ڪاٺڙين ۽ گاهه جي وڏي ڍڳ تي مشتمل هوندو آهي. هي پکي ذري گهٽ سڄي يورپ ۽ ايشيا ۾ ملي ٿو. alt=|thumb|ڏوئيرو جي ويڊيو
کيئلداس فاني
علمي ۽ ادبي سفر
”فاني“ سي ڏسان دردن ۾ دُکي
سالن ۾ ٿين ساعت نه سُکي
بلوچ ماڻھو
حوالا
زمرو:بلوچ ماڻھو زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
کيئلداس فاني
هندستان ۾ زندگيءَ جو سفر
1947ع ۾ سنڌ ڇڏڻ کان پوءِ پاڻ ڀوپال ڪاليج ۾ پروفيسر مقرر ٿيو. جيتوڻيڪ 1973ع ۾ رٽائر ٿيو پر سندس قائدانه صلاحيتن ۽ تعليمي قابليت کي ڏسندي ڀوپال سرڪار کيس ڪاليج جو تا حيات پرنسپال مقرر ڪيو. فاني صاحب اُتي ”سنڌي ٽيڪسٽ بوڪ ڪاميٽيءَ“ جو ڪنوينر، صوبائي اڪيڊمي جو وائيس پريزيڊنٽ، مرڪزي ادبي اڪيڊميءَ جو ميمبر، ممبئي يونيورسٽي ۾ پي ايڇ ڊي شاگردن جو نگران ۽ ڀوپال ڪلامنڊل جو چيئرمين به رهيو.
هن شاه، سچل ۽ ساميءَ جي ڪلام کي ساهتيه اڪيڊمين، سيمينارن ۽ ادبي ميڙاڪن وسيلي روشناس ڪرايو. هن هڪ گيتڪار جي حيثيت سان سنڌي ڪلام کي آڪاشواڻي ۽ دور درشن (ٽيليويزن) وسيلي عوام تائين پهچايو.
هُن ڀوپال جي سنڌي ڪَلاڪارن کي گڏ ڪري ’’ڪَلاڪار مَنڊل‘‘ نالي هِڪ ٿيٽر گروُپ جي شروعات ڪَئي، ۽ آخري دَم تائين اُن جو روُح رَوان ٿي رهيو. هن ڪيترائي ناٽڪ لکيا ۽ ڪيترين ئي سنڌي نارين جي همت افزائي ڪري هنن کي پنهنجون صلاحيتون ڏيکارڻ جو موقعو فراهم ڪيائين. هن جيڪي ناٽڪ ڀوپال ۽ ٻين شهرن ۾ پيش ڪيا تن ۾ ’’قسمت جو کيل‘‘, ’’ورهاست‘‘ ، شَل ڌيئر نه ڄَمن‘‘ ,’’اَحساس جو آئينو‘‘ , ’’ڪرڻي ـ ڀرڻي‘‘ ۽ ’’پڇتاءَ جا ڳوڙها‘‘ وغيره خاص ذڪر جي لائق آهن. هن ڪجه ناٽڪن جي خود هدايتڪاري به ڪئي.
ڪتاب
کيئلداس فانيءَ جي شاعريءَ ۽ نثر جا هيٺيان مجموعا ڇپيل آهن:
وفات
هند ۽ سنڌ جي هن انمول انسان 1995ع ۾ پرلوڪ پڌاريو، البت وفات جي تاريخ بابت اختلاف آهي. روزاني اخبار هلال پاڪستان هن جي ديهانت جي تاريخ 31 جولاءِ 1995ع ڄاڻائي آهي، جڏهن ته سندس ڪتاب ”ڪي وسرن نه مور“ ۾ هن جي ديهانت جي تاريخ 8 اپريل 1995ع ڄاڻايل آهي. هن جي ديهانت جي تاريخ ”سمنڊ سمايو بوند ۾“ جي بئڪ ٽائيٽل تي جون 1995ع ڄاڻايل آهي.
ڏوئيرو
گيلري
زمرو:پکي
شعار
شعار جي معني نشاني يا علامت آهي. ھر اھا شئي جيڪا ڪنھن مسلڪ يا عقيدي يا طرز فڪر ۽ عمل يا ڪنھن نظام جي نمائندگي ڪري اھا ان جو شعار سڏبي آھي ڇوتہ اھا ان جي علامت يا نشاني جو ڪم ڪندي آهي. سرڪاري جھنڊا، فوج ۽ پوليس وغيره جا يونيفارم، سڪا، نوٽ، ٽڪليون وغيره حڪومتي شعار ھوندا آھن. ۽ اھي پنھنجي محڪمن سان، بلڪه جن جن تي ان جو زور ھلي سڀني کان انھن نشانين جي احترام جو مطالبو ڪندا آهن. گرجا، قربانگاھ ۽ صليب عيسائيت يا مسيحيت جا شعار آھن. چوٽي ، زنار ۽ مندر برھمڻن جا شعار آھن. ڪيس، ڪڙو ۽ ڪرپان سک مذهب جا شعار آھن. ھٿوڙو ۽ ڏاٽو اشتراڪيت جا شعار آھن. سواستيڪا آريا نسل جو شعار آھن. اھي سڀ مسلڪ پنھنجي پوئلڳن کان پنھنجي شعارن جي احترام جي گھر ڪن ٿا. جيڪڏهن ڪوئي ڪنھن نظام جي شعار جي توھين ڪري ٿو ته ان جو مطلب آهي ته اھو ان نظام جي خلاف دشمني رکي ٿو ۽ اھو توھين ڪندڙ خود ان ئي نظام سان تعلق رکندڙ آهي تہ ان جو اھو فعل پنھنجي نظام کان ارتداد ۽ بغاوت جي مترادف آهي.
ازگيئرش
ازگيئرش پولينڊ جي وچ ۾ واقع هڪ شھر جو نالو آهي ووچ (Łódź) شھر جي ڀرسان اتر طرف واقع آهي.2016 ۾ ھن شھر جي آبادي 56,929 ھئي ھي شھر ازگيئرش ڪائونٽي جو صدر مقام پڻ آهي ۽ وچ پولينڊ جي پراڻن شھرن مان ھڪ آھي .ھن شھر کي شھري درجو 1288ع ۾ مليو هو.
لوگر صوبو
لوگر صوبو:  افغانستان کي 34 صوبن مان ھڪ صوبو جيڪو ملڪ جي اوڀر پاسي واري حصي ۾ واقع آهي جيڪو انتظامي طور تي ست ضلعن ۾ ورھايل آھي. ان جي گادي جو هنڌ پل علم آھي. 2013 ۾ ھن صوبي جي آبادي 3,73,100 ھئي. ھن صوبي جو معاشرو قبائلي آھي جنھن ۾ 60 سيڪڙو آبادي پختونن جي آھي ۽ باقي ٻيا تاجڪ ۽ ھزارہ نسل جا ماڻھو رھن ٿا. ھن صوبي ۾ لوگر ندي اولھ طرف کان داخل ٿي اتر طرف نڪري ٿي.
انتظامي ورھاست
thumb|لوگر صوبي جا ضلعا
شفيع محمد برفت
شفيع محمد برفت (Shafi Muhammad Burfut) پيدائش 25 نومبر 1965ع کيس شفيع برفت جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو. پاڻ جيئي سنڌ متحدا محاذ جو چيئرمين آهي، جيڪا تنظيم پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪري رهي آهي. برفت گذريل 24 سالن کان روپوش هو. ميڊيا جي مطابق برفت افغانستان جي شهر ڪابل ۾ پهنجي بيس ٺاهيو آهي ۽ اتان پنهنجي تحريڪ جي اڳواڻي ڪري رهيو هو. پر ڪجھ تصويرن ۽ جنگ اخبار جي ڪالم مطابق شفيع برفت کي جنيوا ۾ انساني حقن جي اداري جي ڪانفرنس ۾ ڏٺو ويو. پهرين اپريل 2013ع تي پاڪستان جي گھرو وزارت سندس تنظيم جسمم (J.S.M.M) کي دهشتگرد تنظيم ڄاڻائي مٿس پابندي مڙهي. جڏهن تہ سنڌ جي ڏوهن جي جاچ ڪندڙ اداري پاران سندس نالو ريڊ بڪ ۾ شآمل ڪيو ويو آهي.
تاريخ
کاٻو|thumb|شفيع برفت جنيوا ۾ ڪانفرنس دوران ويٺل آهي
جيئي سنڌ متحدا محاذ جو قيام
جيئي سنڌ متحدا محاذ جو قيام 26 نومبر 2000ع ۾ سن شهر ۾ ٿيو. اهو فيصلو جيئي سنڌ جي ڪارڪنن جي ڪانفرنس دوران ڪيو ويو. اها ڪانفرنس شفيع برفت، سميع الله ڪلهوڙو ۽ مظفر ڀٽو ڪوٺائي. گڏجاڻي دوران نئين تنظيم جي آئين جوڙڻ لاءِ ٽي رڪني ڪاميٽي ٺاهي وئي. جڏهن تہ شفيع برفت جي سربراهي هيٺ ستن ڄڻن جي مرڪزي باڊي پڻ جوڙي وئي.
حوالا
زمرو:1965ع جنمَ زمرو:1965ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان کي گھربل ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:قوم پرست سياست زمرو:قومپرست زمرو:قومپرستي
21 سيپٽمبر
21 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 264 هون (ليپ سال 265 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 101 ڏينهن (ليپ سال 102 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
سنڌيت ڊڪشنري
سنڌيت ڊڪشنري سنڌي ٻولي جي هڪ آن لائن ڊڪشنري آهي، جيڪا سنڌيت ڊاٽ ڪام جي ويب سائيٽ پاران ترتيب ڏنل آهي. هن ڊڪشنري ۾ سنڌي کان انگريزي ۽ انگريزي کان سنڌي ۾ انيڪ ٻولَ (لفظن) جي سنڌي ۾ معنيٰ ڏني وئي آهي. هن ڊڪشنري جي خصوصيت اها پڻ آهي ته هن ۾ اهي سمورا نج سنڌي ٻول ملي ويندا آهن جيڪي سنڌي ٻولي اختياري جي آن لائن سنڌي ڊڪشنري ۾ پڻ ناهين ملي سگهندا.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي ڊڪشنريون
خير محمد ٻرڙو
سماجي خدمتون
خير محمد ٻرڙو سيوهاڻي سماجي ڪمن ۾ پڻ حصو وٺندو رهيو آهي. پاڻ سگا جو مالياتي سيڪريٽري ۽ اطلاعات سيڪريٽري پڻ رهيو آهي.هن وقت سنڌي ادبي شاخ سيوهڻ سان وابسته آهي.
ايوارڊ
تعريفي شيلڊ 2008ع طرفان حاجي خدا بخش راڄڙ ضلعي ناظم سانگهڙ، سگا طرفان تحقيقي اسڪالر ايوارڊ 2010ع، ڪتاب “سيوهڻ صدين کان” تي مليل شهباز ايوارڊ 2012ع ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ ڄام شورو.
بھي
بِهي :(Quince) هنکي انگريزيءَ ۾ ڪُئِينس چوندا آهن. هي اهو ميوو آهي جنهن جي اندرئين ٻج کي بهي _ داڻا سڏيندا آهن ۽ جو هن ملڪ ۾ زالون ڀِڄائي وارن کي لائينديون آهن ۽ منجهس لِڳ لِڳ رهندي آهي. هي وڻ ٻاهرين ملڪن مان آندل آهي ۽ هاڻ ته لاهور، ڪلڪتي ۽ ٻين هنڌن ۾ به ٿيندو آهي. جون ۽ جولاءِ ۾ پچندو آهي. ڪچو کائي ڪين سگهبو آهي. رڌي کائبو آهي يا مربي ۾ ڪم آڻبو آهي. اڪثر هن جا قلم هڻندا آهن. صوف وانگي پوکبو آهي. ٽَڪرن تي چڱو ٿيندو آهي. ٻين هنڌن تي اڪثر ٻور گهڻو جهليندو آهي، مگر ڦر ڪو نه ڏيندو آهي. thumb|__بھي thumb thumb|left|Quince flowers thumb|left|Ripe
لطيف آباد تعلقو
لطيف آباد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي حيدرآباد جو تعلقو آهي جنھن جو صدرمقام لطيف آباد ٽائون آهي. ھن تعلقي جو نالو شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي نالي تي رکيو ويو.ھن تعلقي ۾ لطيف آباد جا 12 يونٽ ۽ ان جي پسگردائيءَ واري ٻھراڙي اچي وڃن ٿا. ان جي يونٽ نمبر 7 ۽ 8 ۾ مرڪزي بازارون واقع آھن. ھن تعلقي جي آبادي جي اڪثريت اردو ڳالهائيندڙن تي مشتمل آهي ان کان پوءِ ٻئي نمبر تي سنڌي ڳالهائيندڙ رھن ٿا.
خير محمد ٻرڙو
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سيوھڻ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:1949ع جون ولادتون
لطيف آباد تعلقو
نالو
تاريخ 4 جنوري 1954ع تي گورنر جنرل ملڪ غلام محمد مھاجرن لاء لطيف آباد ڪالوني جو افتتاح ڪيو ھو. لطيف آباد ڪالوني تي اھو نالو شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي نالي تي رکيو ويو ھو.
ديھون
لطيف آباد تعلقي ۾ ڪل 10 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
مرزا غازي بيگ ترخان
مرزا غازي بيگ ترخاندھلي جي مغلن جو ٺٽي جو گورنر ھيو پنھنجي والد جي وفات کان پوءِ سندس ان منصب لاءِ خان خانان جي سفارش تي مقرري ٿي .ماثر رحيمي جو مؤلف لکي ٿو ته مرزا غازي جي حق ۾ اڪبر طرفان به فرمان جاري ٿيو ۽ حڪم ٿيو ته اهو فرمان باب طالب اسفهاني بطور ايلچي ٺٽي کڻي وڃي ۽ مرزا غازي ۽ ان جي اميرن کي شاهي عنايتن سان نوازي، پوءِ جڏهن واپس اچي ته مرزا غازي کي پاڻ سان گڏ وٺيو اچي ته جيئن نوجوان حاڪم پنهنجي بادشاهه جي ديدار ۽ آستان بوسي جو شرف حاصل ڪري. اڪبر نامه جي ليکڪ 1009هه جي واقعن جو ذڪر هن طرح ڪري ٿو ته: "گيتو خدا وند از قدردائي الکائي او رابہ پور او، مرزا غازي باز گز اشت. ترجمو: الله تعاليٰ ان جو قدر ڪندي سندس جاگير ان کي ئي عطا ڪري ڇڏي."
شادي
ڪڪراليءَ جي حاڪم ڄام ڏيسر جي پٽ ڄام هالي، مرزا جي ڪنهن جاگيردار کي سندس حدن اندر ڪهي فساد کڙو ڪيو، جنهن جي وير وٺڻ لاءِ مرزا مٿس حملو ڪيو. بخت جي زور هجڻ ڪري، ڄام هالي جو هڪ مائٽ ڄام داؤد سندس لشڪر جو سونهون ٿي پيو، ۽ دشمن کي ملڪ مان هڪالي ڪڍيائين، جنهن ڪري اهو ملڪ مرزا جي هٿ ۾ آيو ڄام داؤد ملازمت جو شرف حاصل ڪري، پنهنجي نياڻيءَ جو سڱ مرزا کي ڏئي، انهيءَ ملڪ ۾ زمينداريءَ جي درخواست ڪئي. هن جي حسن خدمتيءَ جي مد نظر تي (اها درخواست) قبول پيئي ۽ مٿئين ملڪ کي ٽي حصا ڪري، ڇڏيائون. ڄامن جي هيءَ مائٽي مرزا غازيءَ جي خصوصيت آهي، ڇاڪاڻ ته اڳيان ارغون ۽ ترخان انهيءَ لاءِ ڏاڍي ڊڪ ڊوڙ ڪري ويا، پر ڪجهه نه وريو.
قنڌار ۾ جنگ
شاهه بيگ خان جي قنڌار کان عرضداشت پهتي ته قزلباش جي لشڪر، قلعي جو محاصرو نهايت تنگ ڪيو آهي. سو جيڪڏهن مدد لاءِ لشڪر نه موڪليندا ته قلعو هٿن مان نڪري ويندو. جنهن تي حضرت بادشاهه، قرابيگ خان بهادر کي چند ٻين اميرن جو سردار ڪري موڪليو ۽ ميرزا غازي بيگ پڻ ان سان گڏ متعين ڪيائين. جڏهن هو ملتان پهتا ته قضائي الٰهي سان قرابيگ خان اوچتو مرگ مفاجات ۾ وفات ڪري ويو. اميرن جي مرضي هئي ته حضرت بادشاهه کي عرضداشت موڪلي، جواب جا منتظر ٿيون. ليڪن ميرزا غازي بيگ، حڪم ڪيو ته ڪوچ جو نقارو وڄايو وڃي. ان کانپوءِ پاڻ خود درياءَ پار ٿي، قرابيگ جي سپاهه کي دلاسا ڏئي چيائين ته، توهان جي پگهار ۾ ڏهونڻون، پنڌرهونڻون اضافو ڪيو ويندو، اهڙي طرح هنن کي پنهنجو ملازم بنائي روانو ٿيو. جنهن تي سمورا امير لاچار ٿي، سندس پٺيان روانا ٿيا. بهرنوع منزلن تي منزلون ڪندا قنڌار پهتو پر جڏهن قنڌار کي پنجن ڪوهن جي فاصلي تي پهتو، تڏهن ميرزا غازي بيگ، قزلباش کي گهيري ۾ آڻڻ لاءِ پنهنجن فوجن کي تيار ڪيو. قزلباش جو لشڪر به جوش ۾ اچي تيار ٿيو. جڏهن طرفين ۾ لڙائي ٿي، تڏهن جهانگيري اقبال سان، قزلباشن جي دلين ۾ دهشت ۽ خوف پيدا ٿيو. بلڪ ميرزا غازي بيگ جي فوج کي ڏسي قزلباش جو لشڪر ڀڄي ويو. ڪيترائي گهوڙا، ساز و سامان قزلباش ڀڄڻ مهل ڇڏي ويا جيڪي ميرزا غازي بيگ جي لشڪر کي هٿ آيا ۽ ٽن چئن ڪوهن تائين، قزلباشن جو تعاقب ڪيائون. آخر ميرزا غازي بيگ، قلعي جي اندر سميت، فتح فيروزي سان آيو. ميرزا شاهه بيگ خان ۽ ٻيا امير جيڪي قلعي ۾ هئا، تن اچي ميرزا غازي بيگ سان ملاقات ڪئي ۽ نهايت خوش ٿيا. بالاتفاق، فتح جي مبارڪبادي جي عرضداشت دربار شاهي ڏي موڪلي وئي. تاريخ سنڌ ۾ قدوسي لکي ٿو تہ:سنه 1015هه ۾ شاهه بيگ خان جي ملازم حيدر جي نمڪ حراميءَ ڪري خراسان جو لشڪر، قنڌار تي ڪاهي، پورو سال شاهه بيگ خان تي گهيرو ڪري ويٺو. دارالخلافت مان مرزا فره خان جنهن کي انهيءَ صوبي جي سرداري عطا ٿي هئي (هن مهم کي سر ڪرڻ لاءِ مقرر ٿيو. مرزا (غازي) پڻ انهيءَ سان شامل ڪيو ويو. بخت جي تائيد ڏسو، جو فره خان رستي ۾ گذاري ويو. هن جي وڪيلن سندس ڇڏيل سامان ۽ لشڪر سندس پٽ وٽ پهچائڻ چاهيو، جو بکر ۾ رهندو هو. مرزا، لشڪر جي بخشيءَ (خزانچي يا سيڪريٽري) کي چيو ته ”فره خان جي موت ڪري هن مهم کي دير ڪرائڻ، ۽ سندس لشڪر کي سندس پٽ ڏانهن منتقل ڪرڻ ۾ بادشاهه جي خير خواهي ڪا نه آهي. اسان سڀ بادشاهه جا ملازم آهيون، سندس بخت اسان جو سردار آهي، تنهن ڪري بهتر آهي ته جنهن صورت ۾ منهنجو لشڪر ۽ خزانو منهنجي ملڪ ۽ جاگيرن مان اڃان مون وٽ نه پهتو آهي، توهان هي (سڀڪجهه) منهنجي حوالي ڪريو ته الله تي توڪل رکي هن مهم کي منهن ڏيان،. بادشاهي امير هن باري ۾ ويچار ڪرڻ لڳا، ته هوڏانهن مرزا ڪوچ جو نغارو وڄائي، ٻاهر نڪتو. لاچار سڀيئي هن جي مخالفت نافرمانيءَ جو سبب سمجهي سندس پويان لڳا. حسن اتفاق ۽ بخت جي تائيد اهڙي ٿي، جو هيءُ اڃا قنڌار ويجهو ٻه ٽي منزلون ڪري پهتو ئي ڪين، ته خراسان جو لشڪر واپس ڀڄي ويو، ۽ ”فتحنامو“ مرزا جي نالي لکيو ويو.
فرزند غازي جو خطاب
جهانگير بادشاهه، ميرزا غازي بيگ جي جرائت ۽ بهادري کي پسند ڪيو. ميرزا کي عنايت ۽ شفقت سان، فرزندي جي خطاب سان ۽ پنج هزاري جي منصب کان ٻارهن هزاري جي منصب تائين سرفراز ڪيائين. ٺٽي جي ولايت ۽ مملڪتِ قنڌار ۾ اضافو ڪري کيس جاگير ۾ ڏنائين. قنڌار جي حڪومت به اضافو ڪري سندس سپردگي ۾ ڏنائين ۽ پنهنجي خاص دستخط سان فرمان جاري ڪيائين ته: "”-- ڄاڻڻ گهرجي ته ”فرزند غازي“ جيڪو هن خطاب جو اميدوار هو، تنهن بابت، خاص و عام کي خبر هجي ته، اسان هن کي فرزندي جي خطاب سان سرفراز ڪيو آهي. جيڪي به شهزادن جي (احترام) لاءِ، ضروري حقيقتون آهن، جهڙوڪ سلام، ڪورنش ۽ جنگي هاٿي وغيره، سي هن (غازي) لاءِ بجا آڻين. ازانسواءِ اهو پڻ حڪم ڪيو وڃي ٿو ته ديوان جي ڏينهن، اسان جي ملازمن مان هزاري تائين، هن (غازي بيگ) جي سامهون دست بسته بيهي رهن، هڪ هزاري کان مٿي وارا امير، سندس مسند کان پري ٿي ۽ هيٺ باادب ويهي رهن. پڻ هنن اختيارات جون واڳون جهڙوڪ، مشڪل فيصلا، معزولي، مقرري، تبادلو ۽ ترقي سندس (غازي جي) اقتدار ۾ ڏنا ويا آهن، ته جيئن ان کانپوءِ هاڻي جيڪڏهن اَحدي کي هزاري ۽ هزاري کي احدي ڪري ڇڏي، ته اسان کي پڻ منظور آهي.“"
- شھنشاھ جھانگير
قصو مختصر روز بروز ميرزا غازي بيگ جو شان و شوڪت زياده ٿيندو ويو، جو هو جوان بخت پڻ سخاوت، فياضي ۽ همت جو هٿ ڪشادو رکندو هو. جنهنڪري فاضل ۽ شاعر ايران ۽ توران مان ڪهي اچي وٽس حاضر ٿيندا هئا.
آخري ايام ۽ وفات
ميرزا غازي ستن سالن تائين، بالاستقلال قنڌار جي حڪومت تي متمڪن رهيو ۽ ڪامياب حڪومت ڪيائين. پنهنجي جودوسخا، مروت، شجاعت ۽ مردانگي جو داد ڏنائين. ان ٿوري ئي عرصي ۾ هر ڪنهن تي مهربانيون ۽ احسان ڪرڻ سببان ملڪ جي هر طرف کان ايران ۽ توران بلڪ هندستان جي چؤطرف ۾ سندس نيڪنامي سان نالو مشهور ٿي ويو. جمع جي رات ماهه صفر 1020هه ۾ وڃي حق جي رحمت سان مليو. هن جي عمر ستاويهه سال هئي ۽ ڏهه سال حڪومت ڪيائين. ٽي سال ٺٽي ۾ ست سال قنڌار ۾ رهيو. سواءِ نيڪنامي جي پٺيان ٻيو ڪجهه به نه ڇڏيائين. باغي، ڀائي خان ولد خسرو خان، ميرزا جي رحلت بعد اهو فاسد خيال دل ۾ ڪيو ته هو سندس قائم مقام ٿيندو. جنهنڪري عوام ۾ هي بدنام ٿيو ته نمڪ حرامي ڪري، هن پنهنجي آقا کي گهٽو ڏئي ماريو آهي .ھن جي وفات جو سال ڪجھ تاريخي ڪتابن ۾ 1021 ھجري بہ ڏيکاريل آهي.تحفة الڪرام ۾ آهي ته مرزا جڏهن قنڌار ۾ بلند مرتبي کي پهتو ۽ سندس بخت ڏينهون ڏينهن وڌندو ويو، تڏهن سندس عزيزن مان ڪي جان جا دشمن ٿي بيٺا ۽ 1021هه ۾ عبداللطيف نالي خان زاد هٿان گهٽا ڏياري ۽ ڪن مطابق زهر ڏياري مارايو ويو .مرزا غازي جي ميت کي قنڌار کان ٺٽي آڻي مڪلي ۾ پنهنجي پيءُ مرزا جاني بيگ ڀرسان دفن ڪيو ويو.
ڪبير
thumb|ڪبير ڪبير داس، (Kabir) (Hindi: कबीर) ننڍي کنڊ جو هڪ ويدانتي صوفي شاعر هيو، جيڪو ڀڳت ڪبير جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو. هن جو جنم چوڏهين صديءَ جي آخر ۾ ٿيو. پندرهين صدي عيسوي جي شروعات ۾ هندستان جي ڪجهه حصي تي ابراهيم لوڌيءَ جي حڪومت هئي.
پيدائش
ڪبير (Kabir) جي ڄم جي تاريخ ۾ ڪجهه اختلاف آهي، پر ڪِتاب هندستان ڪي عظيم لوگ مطابق هو 1440ع ۾ ڄائو. ڪبير هڪ ڪوري خاندان ۾ پرورش پاتي، چون ٿا ته پوءِ ڪبير مسلمان ٿيو هو. سندس پرورش نيرو ۽ نيما نالي هڪ ڪوريءَ ڪئي.
ڪبير انسانيت جو قائل هو
ڪبير کي هندستان جي اهم انقلابي مذهبي پيشوائن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. هن پنهنجي دور جي مٿ ڀيد رکڻ وارن اعتقادن، ريتن رسمن، سماجي لحاظ کان نقصان پهچائيندڙ طور طريقن کي سخت لفظن ۾ نندڻ جي ڀرپور ڪوشش ڪئي. هن اها ڪوشش ڪئي ته معاشري ۾ رائج غلط طبقاتي نظام ۽ بيڪار ڌرمي رسمن کي رد ڪري هڪ روحانيت سان ڀرپور سڌريل معاشرو قائم ڪجي. هن مذهبي حوالي سان ڪوڙي رک رکاءُ، رياء، ڪاوڙ، تڪبر، فريب، ٻيائيءَ، شرڪ، منافقت، مذهبي ننڍ وڏائيءَ ۽ ٻئي کي گهٽ سمجھڻ کي سخت لفطن ۾ ننديو آهي. ڪبير انسانيت جو قائل هو. هن هندو توڙي مسلمانن جي اندر جي اصلاح جي ڪوشش ڪئي ۽ انسان جي اندر اجارڻ جي ڳالهه ڪئي.
ڀڳت ڪبير جي شاعري
اول اللہ نور اپائیا، قدرت کے سب بندے ایک نور تے سب جگ اپجیا، کون بھلے، کون مندے مطلب ته، الله سڀ کان اڳ ۾ نور پيدا ڪيو، اسين سڀ ڌڻيءَ جا بندا آهيون، اسان سڀ هڪ ئي نور مان پيدا ٿيا آهيون تنهن ڪري ڪو به خراب يا ڀلو نه آهي.
کبیرا کھڑا بازار میں، سب کی مانگے خیر نا کسی سی دوستی، نا کسی سے بیر مطلب ته، مان سڀ جو خير بيٺو گهران، منهنجي نظر ۾ سڀ انسان هڪ جهڙا آهن، منهنجي ته ڪنهن سان نه دوستي آهي ۽ نه ئي دشمني.
مالا میری لکڑ کی، دھاگے میں دئے پروئے من میں کھاپ کے گہنڈی ہو، رام جپے کیا ہوئے مطلب ته، تسبيح منهنجيءَ جا مڻيا ڌاڳي ۾ پوتل آهن، منهنجو زور مڻين ڦيرائڻ تي آهي، پر اهو ڪهڙي ڪم جو؟ ڇو ته منهنجي من اندر ۾ ٻيائي آهي، گهنڊي آهي پوءِ رام رام چوڻ ڪهڙي ڪم جو؟
ٻئي هنڌ ڪبير فرمائي ٿو:
تن اجلو من میلو، بگلے جئسا بھیس ای بگلے سے کاگا بھلا، باہر بھیتر ایک مطلب رياڪاريءَ کان بچو، پنهنجي اندر کي اجاريو، ”ٻاهر هڪ ته اندر ٻي“ واري ٻيائيءَ کان بچو، ٻگهي وانگر نه ٿيو بلڪه ڪانءُ ٿيو جنهن جو اندر ٻاهر هڪ آهي.
هن پنهنجو پاڻ کي ذات پات جي چڪر کان آجو رکيو. مذهب جي جڙتو ٺيڪيدارن جي رياڪارين ۽ چالبازين جو مخالف هو. هن ان خدا تي يقين رکيو ٿي، جيڪو سڀني جو پالڻهار آهي. هن جي پيروڪارن جو چوڻ آهي ته هو مرڻ کان ٿورو اڳ ڪاشي يعني هي شهر بنارس جنهن کي اڄ ورانسي سڏجي ٿو کي ڇڏي مگهر هليو ويو، جتي سندس ديهانت ٿيو. تنهن دور جي هندن جو توڙي اڄ به هِتي جي ماڻهن جو اهو عقيدو آهي ته هي شهر بنارس يعني ڪاشي مذهبي اعتبار کان هڪ مقدس جڳهه آهي ۽ چون ٿا ته هن مندرن جي شهر ۾ جيڪو مرندو، اهو سڌو سرڳ (جنت) ۾ ويندو. پر ڪبير اهڙين ڳالهين کي هرگز نٿي مڃيو. هن رب کي هر هنڌ موجود ٿي سمجھيو. تنهن ڪري هو مرڻ کان ٿورو اڳ ڪاشي ڇڏي مگهر هليو ويو.
پاڻ هڪ هنڌ فرمايو اٿس:
ڊاڪٽر عابد مظهر
ڊاڪٽر عابد مظهر جو اصل نالو سيد محمد عابد شاهه، والد جو نالو غلام مصطفيٰ شاهه (مظهر سيوهاڻي) آهي. سندس جنم ڳوٺ باجارا تعقلي سيوهڻ شريف ۾ 1951ع تي ٿيو. ادبي نالو عابد مظهر اٿس.ڪراچي يونيورسٽي مان “شاهه لطيف جي دور ۾ تصوف جا سلسلا” جي موضوع تي پي ايڇ ڊي ڪري ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي آهي. پاڻ ڪراچي يونيورسٽي ۾ ڪيترائي سال سنڌي سبجيڪٽ پڙهائيندو رهيو آهي. ۽ آخري سالن ۾ ڪراچي يونيورسٽي جي، سنڌي ڊپارٽمينٽ جو چيئرمين پڻ رهيو ۽ اتان ئي تازو رٽائرمنٽ ڪئي اٿس.
ڪبير
ڀڳت ڪبير جي شاعري
کیا کاشی، کیا اوسر مگھر، رام ہر دے بس مورا، جو کاشی تن تجے کبیرا ، رامی کون نھورا مطلب ڪبير“ عشق الاهيءَ کي ئي سڀ ڪجهه سمجھي ٿو. سندس نظر ۾ ويد، شاستر، مالا (تسبيح)، مندر، مسجد، اوتار، نبي، پير، پيغمبر سڀني کان وڌيڪَ الله سائين جو عشق ئي آهي. هو سڀني مذهبي ڏيکائن ۽ تيرٿ ياترائن کي نامنظور ڪري ٿو ۽ صرف هڪ لافاني خدا جي محبت ۽ عشق کي اهميت ڏئي ٿو ۽ ان کي ئي پنهنجي حيات جو مقصد سمجھي ٿو.
ڊاڪٽر عابد مظهر
لکڻ جي شروعات
لکڻ جي شروعات 1976ع کان ڪيائين. پاڻ مختلف صنفن ۾ لکي چڪو آهي. 1976ع کان ڪيائين. پاڻ مختلف صنفن ۾ لکي چڪو آهي.
ڪبير
ڀڳت ڪبير جي شاعري
پاڻ فرمائي ٿو:
ٹھاکر پتھر، مالا لکڑ، تیرتھ ہیں سب پانی کے لکھو مرئے، کرشن مرئے، مرئے رامام بھائی رے کہے کبیرا اس کو کیوں نے پوجے، جس پہ موت نہ آئی ہو
ڊاڪٽر عابد مظهر
حوالا
زمرو:سيوھڻ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:1951ع جون ولادتون
ڪبير
ڀڳت ڪبير جي شاعري
ڪبير ڀڳت پنهنجي شاعريءَ ۾ رامانند کي خوبصورت اندازَ ۾ ڳايو آهي ۽ گرو ڀڳتي يعني مرشد جي وسيلي حق ماڻڻ جي پرچار ڪئي آهي. ڪبير ڀڳت چوي ٿو ته حق جي تلاش ۾ عقل تي ڀروسو نه ڪرڻ گهرجي. ڪبير جي ڪوتا (دوهن) ۾ اپنشندن ۽ گيتا جي گيان جي اپٽار ملي ٿي. ايڪم سته دويتو ناسي يعني ڌڻي هڪ آهي، ٻيو موجود نه آهي، بيمثال آهي، ايڪم اوديتم يعني وحده لاشريڪ لهه. برهم ستتيم جگم مٿيا يعني ڌڻي حق آهي ۽ ڪائنات هڪ ناپائيدار ڏيکاءُ آهي. شيخ اياز، لطيف وانگر ڪبير مان وڏو اتساهه ورتو آهي، نثر توڙي نظم ۾ ڪبير کي ڀيٽا پيش ڪري ٿو.
ڪبير بابت شيخ اياز
اي ڪبير! اڃا تائين منهنجي ڀرسان چرخو ڪَتي رهيو آهين ۽ مان تنهنجي ڀرسان تنهنجو الجھيل سٽ سلجھايان پيو.
شيخ اياز هڪ ٻئي هنڌ تي ”ٽڪرا ٽٽل صليب جا“ ۾ لکي ٿو ته، ”منهنجي شاعري،  ڪبير جو چرخو آهي، جنهن جي تاڃي پيٽي ۾، ساري ديسَ جو امن اڻجي هڪ ٿي ويو آهي.
جلدي جاڳ ضمير راکي ٻَڌڻ لاءِ ڪو ڌاڳو ڪت ڪبير
ٻئي هنڌ اياز لکي ٿو ته،
ڇا صدين ۾ هي هيا، تنهنجي جڳ تي جيت دوها چار ڪبير جا ۽ ميران جا گيت هيءَ شڪتي سنگيت، منهنجي تون ڪٿ ٿو رکين؟
سنڌ جو ڪبير سان پيار جو ناتو
ڪبير اسان وٽ سنڌ ۾ شاهه، سچل، ساميءَ جيان وجداني انداز ۾ ڳايو وڃي ٿو، موهن ڀڳت الوميان جي آلاپ ۾ ڀٽائي جي ٻولن: ساٿي سڏ ڪندي ويا سان گڏ ڪبير جي وائي: من ڀولا ڦري ري جگت ۾ ڪيسا ناتا ري ڳائيندو هو ته سڄي سنڌُ گيڙو ويس بڻجي ويندي هئي. سنڌ جو ڪبير سان پيار جو ناتو آهي ۽ ان پيار جي ناتي جي ڌاڳي جي وچ ۾ اڄ تائين ڪٿي ڳنڍ نه آئي آهي.
رحمن دھاگا پریم کا، جن توڑو چٹکا جائے ٹوٹے سے جڑے نہیں، بیچ گانٹھ پڑجائے
ڪبير ڀڳت بيحد سادي زندگي گذاري. پاڻ ڪورڪو پيشو ڪندا هئا. ڪپڙو اڻي بازار ۾ وڪرو ڪري گذر سفر ڪندا هئا. راما نند صاحب جا مريد هئا. ذڪر فڪر به ڪندا هئا ته دنيا داريءَ سان به نباهيائون. ڪبير ڀڳت مرشد، گرو، رهبر جا تمام گهڻو قائل هئا. پاڻ فرمايائين ٿا ته:
کبیر سنگت سادہ کے، جو کے بھوسے کھائے کھیر، کھانڈ، بھوجن ملے، ساکت سنگت نہ جائے جَون جي بي مزه ماني کائي به وقت گذاريو پر مرشد ڪامل جي صحبت کي نه ڇڏيو. پر جي ٻي هنڌ سٺا سٺا طعام کائڻ لاءِ ملن تڏهن به اوڏانهن هرگز نه وڃو. ڪبير ڀڳت جو هڪ دوهو:
چلتی چکی دیکھ کر، دیا کبیرا رویا دوئی پاٹن کے بیچ میں، ثابت بچا نا کوئی معنا هلندڙ چڪي ڏسي ڪبير روئي ڏنو .... جنڊ جي ٻن پُڙن جي وچ ۾ ڪو صحيح سلامت نه بچيو آهي. جنڊ جڏهن هلايو وڃي ٿو ته جنڊ جي ٻن وڏن پڙن (پاٽن) جي وچ ۾ جيڪو اناج جو داڻو اچي ٿو اهو پيسجي وڃي ٿو.
چلتی چکی کے ہنسا کمالا تھا تھا کھلن سے جو لگا رہا کبھی زوال نہ آیا معنا ڪمال جنڊ جي پڙن کي پيهندو ڏسي کلي ڏنو. جنهن به پنهنجو پاڻ کي وچ (ڪلي) سان قابو رکيو اهو برباد نه ٿيو.
رنگی کو کہے نارنگی، کهڑی کو کھویا چلتی کو گاڑی، دیکھ کر کبیرا رویا
لکڑی جل کر کوئلہ بھئی، کوئلہ جل کر راکھ میں ابھاگن ایسی جلی، کوئلہ بنی نہ راکھ
پروفيسر عطا الله ابڙي جو ڪبير جي شاعري جو منظوم ترجمو
ڪبير ڀڳت جي شاعريءَ تي اڄ ڪلهه نه رڳو ڪيترن ئي زبانن ۾ ڪِتاب اچي چڪا آهن پر اها ڳنڍڄار يعني انٽرنيٽ تي به اچي چڪي آهي. پروفيسر عطا الله ابڙو نه رڳو ڪبير جي شعرن جي سنڌي ۾ معنا لکي آهي پر هوبهو انهن جو سنڌي ۾ منظوم ترجمو ڪيو آهي.
وهنجڻ ڌوئڻ ڪهڙي ڪم جو، وڃي نه مَن جو مير مڇي سدا رهي پاڻيءَ ۾ ڌپ نه ڇڏي مور
ڪبير لڄا لوڪ کان تو نه ڳالهايو سچ ڄاڻي واڻي سون ڇڏي، ڇو تو جھليو ڪچ
ڪبير بيٺو بازار ۾ سڀ جو گهري خير نه ڪنهن سان دوستي ۽ نه ڪنهن سان وير
ڪبير! ڇو ٿو ڊڄين، تو سِرِ، سرجڻهار هاٿيءَ چڙهي ڊڄ نه تون، ڀلي ڪتابهن هزار
چوي ڪبير ڪمال کي، هي ٻه ڳالهيون لک مالڪ جي ڪر بندگي ۽ بکئي لاءِ ماني رک
ڪبير ستو ڇا ڪرين، اٿي عملن تي رَو جنهن جو ٺڪاڻو مٽيءَ ۾، سکيو سمهي نه سو
منگوسٽين
منگوسٽيِن هي موچاري قد واري صوف جهڙو ميوو آهي، جو اصل مِلي ٻيٽن ۾ ٿيندو آهي. نهايت لذيذ ۽ خوشبودار ميوو آهي، خاص جڏهن وڻ مان تازو پٽي کائبو آهي. کَلَ لسي ۽ ڏاڍي ٿي ٿئيس. وچ سارو ڳر سان ڀريو پيو اٿس، جا نرم ۽ سفيد ٿئي ٿي. هن جو وڻ هندستان ۾ اڪثر گهٽ آهي. جتي رکيل آهن اتي به اڪثر ڦر نه ٿا ڏين. ٽَڪرن تي ڪين ٿيندو آهي. گُوٽي هڻڻ سان هنن جو تعداد وڌائيندا آهن، جو پيوند ڪرڻ جو هڪڙو رستو آهي، جنهن جو اسان مٿي ذڪر ڪيو آهي. هن وڻ جو هڪڙو قسم ڏکڻ هندستان ۾ ٿيندو آهي. سهڻيءَ شڪل جو وڻ ٿو ٿئي، پن تمام چڱا ۽ گهاٽا اٿس. ان جو ميوو جون ۾ پچي ٿو ۽ قد ۾ ننڍڙي نارنگيءَ جيڏو ٿئي ٿو. ٻاهران ڪُنڊون ڪنڊون اٿس. کائڻ ۾ البت کٽو آهي. مربو تمام چڱو ٿيندو اٿس.
ڪبير
لاڏاڻو
ڀڳت ڪبير 1518ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب زمرو:هندوستان زمرو:شاعري
گلوبي ڊڪشنري
گلوبي ڊڪشنري سنڌي ٻولي جي هڪ آن لائن ڊڪشنري آهي، جيڪا گلوبي ڊاٽ ڪام جي ويب سائيٽ پاران پيش ڪيل آهي. هن ڊڪشنري ۾ سنڌي کان انگريزي، سنڌي کان اردو ۽ انگريزي کان سنڌي، اردو کان سنڌي ۽ سنڌي کان ٻين سمورين ٻولين ۾ انيڪ ٻولَ (لفظن) جي سنڌي ۾ معنيٰ ڏني وئي آهي. هن ڊڪشنري جي خصوصيت اها آهي ته هن تي وڪيپيڊيا وانگر ڪوبه ماڻهو ڀاڱيداريون ڪري سگهي ٿو، لفظن جي معنائن جون درجيڪاريون ڪري سگهي ٿو، ان لاءِ گلوبي ڊڪشنري جي ويب سائيٽ تي ڀاڱيدريون ڪرڻ ۾ دلچسپي رکندڙڻ کي پنهنجي فيس بڪ، گوگل جي ميل اڪائونٽ سان لاگِ اِن ٿيڻ سميت رجسٽريشن ڪري اڪائونٽ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ لاڳاپيل ٻولي ۾ ٻين ٻولين کان لفظن جي معنيٰ درج ڪري سگهجي ٿي.
منگوسٽين
هن ۾ تندن ۽ تارن سان ڀريل هڪڙو ککڙو رهي ٿو، جو ٻج وانگي پوکڻ ۾ اچي ٿو. ککڙي جي ڪري هي ميوو جيڪر ٻئي فصل ۾ آڻيون ها، پر جڏهن هي ڳر جي ڪري مشهور آهي؛ تڏهن هتي ڏنو اٿئون.
گلوبي ڊڪشنري
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي ڊڪشنريون
منگوسٽين
حوالا
زمرو:فصل
انيارچا
تاريخ
اتومنميل انيارچا جو تعلق اُتر ملابار جي مشهور پٿورام ويدو سان هيو. اتومانميل ڪنجي رامن سان انيئرچا جو پرڻو ٿيو هيو. اتميل ڪنجيرامن وٽ هڪ ڪلري هئي جنهنکي پوٿوسري ڪلري چيو ويندو هيو، جيڪو اڄ پڻ ڪيرالا جي ڪنور ضلعي ۾ موجود آهي. هيءَ ارومل چيڪاور ۽ انيڪنان جي ڀيڻ هئي. چندو چيڪاور (يا چندو) جي محبت کي انيئرچا بيقدري سان ٺوڪر لڳائي ڇڏي هئي، جنهن جي سبب چندو چيڪاور ائيرچا جي ڀاءُ ارومل کي قتل ڪري ڇڏيو هيو.تنهنکانپوءِ، انيئرچا جي پُٽ اروملوني، چندو کان بدلو ورتو. انيئارچا جي بهادري ۽ خوبصورتي سبب سندس ساراهہ ڪئي ويندي آهي ۽ اڄ تائين ان افساني کي اتهاس ۾ ياد رکيو ويندو آهي.
انيارچا جي جوناڪا ماپيئلا سان مقابلي کانپوءِ انيارچا جي بهادري ڏند ڪٿا جو قصو بڻجي وئي.موپيلا (معنيٰ گهوٽُ) هڪ معتبر لقب هو، جيڪو مالابار سامونڊري ڪنارو ڏانهن ايندڙ واپارين ۽ مهاجرن کي ان علائقي جي مقامي هندو ماڻهن پاران اعزاز ۾ ڏنو ويندو هيو.هڪڙي لڙائي ۾، ڪُنهيرامن کي شڪست جو مُنهن ڏسڻو پيو ۽ ان کيس ٻَڌي باندي بڻايو ويو پر انيارچا پنهنجي يورومي جي مدد سان ڪلاري هنر جي سُٺِي ڪارڪردگي وسيلي ڪيترن ئي ماڻهن کي گهائيل ڪري ڇڏيو. هن پاڻ کي ارومل چيڪاور جي ڀيڻ اعلان ڪيو ۽ پوءِ گنڊن کي سخت نتيجا ڀوڳڻ جي چتاوڻي ڏني ۽ کين تباهہ ڪرڻ جي ڌمڪي ڏنائين. گينگ جو سرواڻ گهٻرائجي ويو کيس پرسڪون ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر هن انهن سان وعدو ڪيو تہ هو هن علائقي ۾ هاڻي ٻيهر ڪنهن به زائفان کي ڪڏهن به هراسان نہ ڪندا. يوناڪا انيارچا جي پيرَن تي ڪري پئي ۽ معافي ورتائين کيس ڪيترائي تحفا ڏنائين. اهڙي ريت انيارچا ناري جي سورهيائي جي علامت بڻجي وئي، جيڪا پاڻ شڪتي جي هڪ مجسمو آهي. هي واقعو پوءِ مالابار جي سامونڊي ڪناري ۾ ماپيلائن جي اڳواڻي هيٺ عربي غلام تجارت جي خلاف ديسي بغاوت جو هڪ اهم واقعو بڻجي ويو.
حوالا
زمرو:16 صدي عيسوي زماني جي جنگ ۾ زائفائون زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون زمرو:هندستاني سورما زمرو:هندو سورما زمرو:ڪيرالا کان عورتون
29 آگسٽ
29 آگسٽ ، عيسوي سال جو 241 هون (ليپ سال 242 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 124 ڏينهن (ليپ سال 125 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
قزلقم ريگستان
قزلقم ريگستان دنيا جو 15 هون وڏو ريگستان آهي. ترڪ ٻولين ۾ ان جي نالي جي معنيٰ آهي ڳاڙھي واري. اهو وچ ايشيا ۾ واقع آهي، آمو دريا ۽ سر دريا جي سنگم جي وچ ۾، هڪ خطو جيڪو تاريخي طور تي ٽرانسڪسانيا جي نالي سان مشهور آهي. اڄ اهو قزاقستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان جي وچ ۾ ورهايل آهي. اهو اٽڪل 298000 km2 تي پکڙيل آهي.
جاگرافي
علائقو گهڻو تڻو 300 m تائين اوچائي تي هڪ وسيع ميدان تي مشتمل آهي سمنڊ جي سطح کان مٿي، ڪيترن ئي ھيٺاھين ۽ بلندين سان گڏ. اڪثر علائقو ڀٽن تي مشتمل آهي؛ اتر اولھ ۾ وڏا علائقا تاڪيرن (مٽي جي تھن) سان ڍڪيل آھن؛ اتي ڪجھ نخلستان پڻ آهن. دريائن جي ڪنارن ۽ نخلستانن ۾ زرعي آباديون آهن. اونهاري جي مهينن، وچ مئي کان سيپٽمبر جي وچ تائين، دوران گرمي پد تمام گهڻو مٿي وڃي ٿو. ڪيرڪي، هڪ انتهائي اندريون شهر جيڪو آمو دريا نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي، اتي جولاءِ 1983 ۾، 52 C رڪارڊ ڪيو ويو. اهو گھڻو تڻو تي ازبڪستان ۾ واقع آهي.
جانور
ريگستاني جانورن ۾ روسي ڪڇون (Testudo horsfieldii) ۽ هڪ وڏي ڪرڙي، جنهن کي ٽرانسڪيسپين يا ريگستاني مانيٽر (Varanus griseus) سڏيو ويندو آهي، شامل آھن،  جنهن جي ڊيگهہ 1.6 m تائين پهچي سگهي ٿي. سائگا انٽيلوپ (سائيگا تاتاريڪا) پڻ ڪڏهن ڪڏهن ريگستان جي اترئين حصي ڏانھن لڏپلاڻ ڪندو آهي.
بخارا خطي ۾ قزلقم نيچر رزروِ 1971ع ۾ قائم ڪئي وئي. رزروِ جي ايراضي 101000 km2 آهي  ۽ اهو درگان اتا آبادي جي ويجهو امودريا مان وهندڙ ٻوڏ واري زمين (تگائي) تي واقع آهي.
جانورن ۾ شامل آهن:
جيرين رزرو بخارا جي ڏکڻ ۾ 40 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي. هن رزرو جي ڪل ايراضي 51450 km2 آهي. هي رزرو ناياب نسلن جهڙوڪ گوئٽرڊ ھرڻي (Gazella subgutturosa)، پرزيوالسڪي گھوڙي (Equus ferus przewalskii)، ترڪماني ڪولان (Equus hemionus kulan) ۽ ميڪ-ڪئينز تلور (Chlamydotis macqueenii) جي نسل وڌائڻ جو مرڪز آهي. رزرو 1977ع ۾ چوبند علائقي 5131 ha تي قائم ڪيو ويو.
پيليونٽولاجي
کاٻو|thumb| قزِلِقم درياءَ سر دريا ۽ آمو دريا ندين جي وچ ۾ آهي قزلقم ريگستان ۾ پٿرن تھ ظاھر ٿيا آھن جن ۾ ڪيترائي پنڊپھڻ نظر آيا آهن. ازبڪستان جي بيسيڪيٽي فارميشن خاص دلچسپي جي حامل آهي، ان ابتدائي پکين جا ڪيترائي ڏٺا ويا آهن: Incolornis martini، Explorornis walkeri، Kizylkumavis cretacea، Kuszholia mengi، Lenesornis kaskarovi، Sazaviskarohiskarovis، Zavisornis kaskarovi، Sazaviskarohyravis ھن قسمن کي مقبول طور تسليم ڪيو ويو آهي. Tyrannosaurid, therizinosaurid, ornithomimosaur, oviraptorosaurian, troodontid, ankylosaur, hadrosaur, ۽ سرٽوپسين ڊائناسور بہ ھن راڪ يونٽ مان مليا آھن. قزلقم جي Cretaceous پٿرن مان حاصل ٿيندڙ ٻين پنڊپھڻن ۾ وڻن جا ٿـڙ، پيلسيپوڊس، بيٽلس ، شارڪون، رَيز، بوني مڇي، ڏيڏر، سيلامينڊر، ڪڇون، ڪروڊائلومورفس، ٽيروسارز ۽ شروعاتي ننڍڙن مئملن جانورن جا ڪجهہ مختلف قسم شاملا آھن. پليونٽولاجي جي ماهرن جن هن علائقي ۾ ڪم ڪيو آهي انهن ۾ جَي ڊيوڊ آرڪيبالڊ، اليگزينڊر ايوريانوف، سرگئي ڪرزانوف، ليو نيسوف، اناتولي ريابينن، اناتولي روزڊسٽونسڪي، ۽ هانس ڊيٽر سوز شامل آهن.
معيشت
مقامي آبادي قزلقم ريگستان جي وڏن ميدانن کي جانورن (جن ۾ اڪثر ڪري رڍون، بيڪٽرين اُٺ ۽ ڊروميڊريز وغيرہ شامل آھن) لاءِ چراگاھن طور استعمال ڪندي آھي.
ريگستان سون، يورينيم، ٽامي، ايلومينيم ۽ چانديءَ ، قدرتي گئس ۽ تيل جي ذخيرن جي ڪري مشھور آهي. مرونتائو ۾ سڀ کان وڌيڪ مشھور سون جي کاڻ جي ترقي 1970 جي شروعات ۾ شروع ٿي. هن علائقي ۾ ڪان ڪني ۽ سميلٽنگ جي صنعت جا مرڪز، نواءِ زرفشان، اچخدڪ ۾ آهن. مکيہ صنعتي ادارا آهن: НГМК (ناوءِ مائيننگ ايند سميلٽنگ ڪامپليڪس) ۽ ازبڪ يو ايس اي جوائنٽ وينچر "زرفشان-نيومونٽ". گيس جي پيداوار جي صنعت جا مرڪز غزلي ۽ مبارڪ آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ازبڪستان جا ريگستان زمرو:قزاقستان جا ريگستان زمرو:وچ ايشيا جا ريگستان
عاد
عاد يا قوم عاد عربن جي ھڪ قديم ترين قوم ھئي جنھن جا افسانا عربستان وارن جي زبان تي عام ھيا. ٻچو ٻچو انھن کان واقف ھيو. ان جي شھرت جي ڪري عربستان ۾ ھر قديم چيز لاءِ عادي جو لفظ استعمال ڪيو ويندو ھو. عربي ۾ آثار قديم کي بہ عاديات چوندا آھن. جنھن زمين جو مالڪ باقي نہ رھي يا جنھن زمين جو ڪو آبادگار نہ ھجڻ ڪري ڦٽي وئي ھجي ان کي عادي الارض چوندا آهن. عربن جي قديم شاعري ۾ بہ ان قوم جو ذڪر ملي ٿو. حديث ۾ ذڪر ملي ٿو ته ھڪ دفعي نبي جي خدمت ۾ بني ذھل بن شيبان جو ھڪ شخص آيو جيڪو عاد واري علائقي جو رھڻ وارو ھيو ۽ ان اھي قصا حضور کي ٻڌايا جيڪي ان قوم جي متعلق قديم زماني کان ان علائقي جي ماڻھن ۾ نقل ٿيندا آيا پئي. قرآن مطابق ان قوم جو علائقو حجاز، يمن ۽ يمامه جي وچ ۾ الربع الخالي جي ڏکڻ-اولھ ۾ واقع ھيو. اتان ڦھلجي اھا قوم يمن جي مغربي ساحلن، عمان، حضرموت کان عراق تائين پنھنجي طاقت جو سڪو مڃايو. تاريخي طور تي ان قوم جا آثار ناپيد آھن پر ڏکڻ عربستان ۾ ڪٿي ڪٿي انھن جا کنڊر موجود آهن جن کي عاد جي طرف نسبت ڏني ويندي آهي. حضرموت جي ھڪ جاء تي حضرت ھود جي قبر مشھور آھي. 1837 ۾ ھڪ انگريز بحري افسر جيمز آر. ويليسٽيڊ کي حصن غراب ۾ ھڪ پراڻو ڪتبو مليو ھو جنھن تي حضرت ھود جو ذڪر ھيو. قرآن مطابق خدا انھن منجھ ھود کي پنھنجو پيغمبر چونڊيو جنھن انھن ۾ تبليغ ڪئي ۽ ايمان نہ آڻڻ جي ڪري انھن مٿان ھوا جو عذاب نازل ٿيو جنھن م آھي تباھ ٿي ويا.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
پيءُ جو ڏھاڙو
پيءُ جو ڏينهن، پيءُ جو ڏھاڙو  (Father's Day) سڄي دنيا ۾ پيءُ کي مان بخشڻ ۽ معاشري ۾ سندن اثر کي اجاگر ڪرڻ لاءِ ملهايو ويندو آهي. وچئين دور کان ڪيٿولڪ يورپ ۾ اهو ڏينهن 19 مارچ (يوسف جو ڏينهن) تي ملهايو ويندو آهي. هي ڏڻ پورچوگال ۽ اسپين جي ماڻهن لاطيني آمريڪا ۾ متعارف ڪرايو. پاڪستان سميت آمريڪا ۽ يورپ جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ اهو ڏينهن جون مهيني جي ٽين آچر تي ملهايو ويندو آهي. دنيا جي مختلف ملڪن ۾ هن ڏينهن کي مارچ، اپريل ۽ جون جي مختلف تاريخن تي ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن جي ملهائڻ جو طريقيڪار ٻارن جو ڏينهن، امڙين جو ڏينهن ۽ والدين جو ڏينهن جهڙو ساڳيو آهي.
ملهائڻ جون تاريخون ۽ ڏينهن
دنيا جي مختلف ملڪن ۾، مختلف تاريخن تي پيئرن جو ڏينهن ملهايو ويندو آهي. هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڪجهه ملڪن جو حوالو ڏنل آهي.
** چين ۾ سرڪاري طور 1945ع تائين پيئرن جو ڏينهن ملهائڻ جو رواج نه هو. پهريون دفعو 8 آگسٽ 1945ع تي شنگھائي ۾ اهو ڏينهن ملهايو ويو.
پڻ ڏسو
* ماءُ جو ڏھاڙو
ٽوڪيو
ٽوڪيو (انگريزي: Tokyo) جاپان جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ دنيا جو وڏي ۾ وڏو شھر آھي. ھونشو ٻيٽ (Honshu Island) تي آباد ھي شھر جاپان جي معيشيت ۽ سياست جو وڏو مرڪز آھي. جاپان جي بادشاھ جو محل ۽ مرڪزي حڪومت جون آفيسون ھن ئي شھر ۾ موجود آھن. 2021ع جي انگن اکرن موجب ھن شھر جي آبادي اٽڪل 14.04 ملين آھي.
تاريخ جا ورق ورائي ڏسبا تہ پتو پوندو تہ ٽوڪيو واري علائقي ۾ مھاڻن جو ھڪ ڳوٺ آباد ھو جتي ھو مڇيون پڪڙيندا ھئا. ڳوٺ جو نالو ايدو (ِEdo) ھو. 1603ع ۾ ان وقت جي فوجي حڪومت ھن ماڳ کي پنھنجي حڪومت جو مرڪز بنايو جنھن سبب ھتي جي آباديءَ ۾ واڌارو آيو ۽ ھن ڳوٺ شھر جو روپ اختيار ڪري ورتو. ارڙھين صديءَ جي وچ تائين ھي دنيا جو وڏي ۾ وڏو شھر بنجي ويو ۽ ھن جي آبادي ڏھن لکن تائين پھچي وئي. 1868ع ۾ ھن شھر کي جاپان جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو ۽ شھر جو نالو ايدو مان بدلائي ٽوڪيو رکيو ويو. 1923ع ۾ ھڪ خطرناڪ زلزلو آيو جنھن ھن شھر کي تمام گھڻو نقصان پھچايو. ٻي عالگير جنگ ۾ آمريڪا ۽ ان جي اتحادي ملڪن جي بمباري بہ ھن شھر جي برباديءَ جو سبب بني. 1950ع واري ڏھاڪي ۾ ھن شھر جي ٻيھر آبادڪاريءَ جو ڪم شروع ٿيو ۽ ھن شھر جون رونقون موٽي آيون، جنھن سبب شھر جي آباديءَ ۽  پکيڙ ۾ خاطر خواھ  واڌارو آيو. ھن وقت ٽوڪيو جو شمار دنيا جي اميرترين شھرن ۾ ٿئي ٿو. 2020ع ۾ ھن شھر کي دنيا جو چوٿون وڏو مالدار شھر قرار ڏنو ويو. ھن شھر ۾ دنيا جو سڀ کان اوچو ٽاور تعمير ڪيو ويو آھي جنھن کي ”ٽوڪيو اسڪاءِ ٽري (Tokyo Skytree) ڪوٺيو وڃي ٿو.
ھن شھر ۾ 1964ع ۽ 2020ع واريون اولمپڪ رانديون منعقد ٿيون. شھر ۾ تيز رفتار ريل گاڏين جو ھڪ وڏو نيٽ ورڪ  قائم ٿيل آھي ۽ ھتان جي شنجوڪو (Shinjuku) ريلوي اسٽيشن دنيا جي سڀ کان مصروف ريلوي اسٽيشن آھي.
اوائلي تاريخ
ٽوڪيو جو پراڻو نالو ايدو ھو. اصل ۾ ھي ھڪ ننڍو ڳوٺ ھو جتي مھاڻا مڇيون ماريندا ھئا. ٻارھين صديءَ جي آخر ڌاري ايدو قبيلي جي ماڻھن ھن ڳوٺ جي چوڌاري ھڪ ڪوٽ تعمير ڪرايو. 1457ع ۾ ھتان جي مذھبي اڳواڻ ۽ فوجي آفيسر اوتا دوڪان (Ōta Dōkan) ھتي ھڪ قلعو تعمير ڪرايو. 1603ع ۾ فوجي اڳواڻ  تاڪوگاوا ليياسو (Tokugawa Ieyasu) ھتي پنھنجي حڪومت قائم ڪئي. ھن فوجي حڪمران ۽ سندس پونئرن ھن شھي کي چڱي موڇاري ترقي ڏياري. 1853ع کان پوءِ ھتي آمريڪا جي مداخلت وڏي وئي ۽ ھي علائقو بدامنيءَ جي ور چڙھي ويو. ھتان جي ماڻھن حڪومت خلاف مظاھرا ڪرڻ شروع ڪيا. 1967ع ڌاري فوجي حڪومت جو خاتمو ٿي ويو.
1869 کان 1943ع وارو دور
1869ع ۾ جاپان جي شھنشاھ ميجي ھن شھر ۾ اچي رھائش اختيار ڪئي ۽ شھر جو نالو ٽوڪيو رکڻ جو اعلان ڪيو. شھنشاھ جي رھائش سبب ھي شھر ملڪي سياست جو محور بنجي ويو ۽ ايئن ھي جاپان جي گاديءَ جو ھنڌ بنجي ويو. 1 مئي 1889ع تي ٽوڪيو کي سرڪاري طور تي شھر جو درجو ڏنو ويو. 30 ڊسمبر 1927ع تي ٽوڪيو ميٽرو گنزا لائين جو افتتاح ٿيو. ھيءَ جاپان ۽ اوڀر ايشيا جي پھرين سب وي لائين (Subbway Line) ھئي. ان کان پوءِ شھر ۾ ڪيتريون ئي ريل جون پٽڙيون وڇايون ويون. 1923ع ۾ ھتي ھڪ ھولناڪ زلزلو آيو جنھن ۾ 140،000 ماڻھو اجل جو شڪار ٿيا ۽ ڪيتريون ئي عمارتون ڊھي پٽ ٿي ويون. ٻي عالمگير جنگ ۾ ھتي دشمن جي فوجن زبردست بمباري ڪئي جنھن سبب ڪافي جاني ۽ مالي نقصان ٿيو.
1945ع کان ھاڻي تائين
ٻي عالمگير جنگ کان پوِءِ ھي شھر آمريڪا جي غلاميءَ ھيٺ اچي ويو. ظاھر آھي تہ ڌارين جي قبضي دوران شھر جي ترقي ناممڪن ھئي. 1952ع ۾ جاپان آمريڪا جي تسلط مان آجو ٿيو. ان بعد شھر جي ٻيھر تعمير جو ڪم شروع ٿيو ۽ تمام ٿوري عرصي ۾ ئي ھي شھر دنيا جي جديد ۽ مالدار شھرن ۾ شمار ٿيڻ لڳو. 1964ع ۾ ھتي اولپڪ رانديون منعقد ڪيون ويون. 1970ع ۽ 1980ع وارن ڏھاڪن ۾ ھتي ڪيتريون ئي آسمان سان ڳالھيون ڪندڙ بلند عمارتون تعمير ٿيون جن شھر جي خوبصورتيءَ کي چار چنڊ لڳائي ڇڏيا. 1978ع ۾ ھتي جڳ مشھور عمارت سن شائين (Sunshine 60) جڙي راس ٿي. ساڳئي ئي دور ۾ نريتا بين الاقوامي ھوائي اڏي جو افتتاح ٿيو ۽ شھر جي آبادي 11 ملين کان وڌي وئي. آباديءَ ۾ آيل واڌ سبب ھتان جي ميٽرو ۽ ريل جو نيٽ ورڪ دنيا جو مصروف ترين نيٽ ورڪ بنجي ويو. 1990ع وارو ڏھاڪو معاشي بدحاليءَ جو شڪار رھيو البت انھيءَ ڏھاڪي گذرڻ کان پوءِ معيشيت ھڪ دفعو ٻيھر بھتر ٿيڻ لڳي ۽ ترقيءَ ۽ خوشحاليءَ جو اھو سفر اڃا تائين جاري آھي. 2020ع ۾ ھن شھر ۾ ٻيو ڀيرو اولمپڪ رانديون منعقس ٿيون. آھڙيءَ طرح ھي ايشيا جو پھريون شھر آھي جتي ٻہ ڀيرا اولمپڪ رانديون منعقد ٿيون آھن. ياد رھي تہ 2020ع ۾ ڪرونا وائرس جي وبا پکڙجڻ سبب 2020ع واريون اولمپڪ رانديون 2021ع ۾ منعقد ٿيون.
جاگرافي ۽ انتظامي جوڙجڪ
ٽوڪيو شھر جو وڏو حصو ٽوڪيو خليج جي اتر اولھ ۾ آباد آھي. شھر ۽ ان جي پسگردائيءَ ۾ موجود علائقن کي انتظامي طور تي اسپيشل وارڊن ۾ ورھايو ويو آھي. ان کان علاوھ شھر جو اولاھون علائقو جنھن کي تاما ڪوٺيو وڃي ٿو پڻ ٽوڪيو جي انتظامي حدن ۾ شامل آھي. پئسيفڪ سمنڊ ۾ موجود ازو ٻيٽ (Izu Islands) ۽ اوگاساوارا ٻيٽ (Ogasawara Islands) بہ ٽوڪيو جي حدن ۾ شامل آھن. ٽوڪيو جي ڪل آبادي اصل ۾ انھن سمورن علائقن جي گڏيل آبادي آھي. ھي شھر انتظامي طور تي 23 اسپيشل وارڊن، 26 شھرن ۽ اٺن ڳوٺن جو مجموعو آھي. ٽوڪيو جي ميٽروپوليٽن سرڪار انھن سڀني علائقن جو انتظام سنڀالي ٿي. ميٽروپوليٽن جو انتظامي سربراھ ٽوڪيو جو گورنر آھي جنھن کي عوام ووٽ ڏئي چونڊيندو آھي. ٽوڪيو جي ھر اسپيشل وارڊ جو انتظام ميئر ساڀاليندو آھي.
ٽوڪيو زمين جي ھڪ اھڙي ٽڪري تي آباد آھي جتان جي ڌرتي ھميشہ ڌٻندي رھندي آھي. ھر سال سون جي تعداد ۾ ننڍا ننڍا زلزلا ايندا رھن ٿا. البت ھنن ننڍن زلزلن سان ڪو خاص جاني يا مالي نقصان نہ ٿيندو آھي. ٽوڪيو جي ھر عمارت ٺاھڻ وقت اھو خيال رکيو ويندو آھي تہ منجھس زلزلي جا لوڏا سھڻ جي طاقت ھجي. ھتي 1703ع، 1782ع، 1812ع، 1855ع، 1923ع ۽ 2011ع ۾ خوفناڪ زلزلا آيا. خاص طور تي 1923ع وارو زلزلو تمام گھڻو خطرناڪ ھو جنھن ۾ 140،000 ماڻھو اجل جو شڪار ٿيا.
ٽوڪيو جي آبھوا گھميل ۽ ڪنھن حد تائين گرم رھي ٿي. اونھاري جي موسم عام طور تي گرم ۽ گھميل رھي ٿي جڏھن تہ سياري ۾ ھلڪي ٿڌ پوي ٿي. عام طور تي آگسٽ جو مھينو ھتان جو گرم ترين مھينو ھوندو آھي جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 26.40C رھي ٿو. جنوري عام طور تي ٿڌي ۾ ٿڌو مھينو ھوندو آھي جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 5.20C ٿي سگھي ٿو. ھن شھر ۾ گھٽ ۾ گهٽ گرميءَ جو درجو 9.20C- ھو جيڪو 13 جنوري 1876ع تي رڪارڊ ڪيو ويو ھو. ھن شھر جي تاريخ جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو 39.50C ھو جيڪو 20 جولاءِ 2004ع تي رڪارڊ ڪيو ويو. ھتي سال ۾ سراسري طور تي 1530 ملي ميٽر مينھن وسي ٿو. مينھن گھڻو ڪري اونھاري ۾ وسندو آھي ۽ سيارو گھڻو ڪري خشڪ رھندو آھي. ٽوڪيو ۾ ننڍا ۽ وڏا سامونڊي طوفان بہ ايندا رھندا آھن.
ڀاڳو ڀان
ڀاڳو ڀان (Bhaggo Bhaan) جو اصل نالو سائينڏنو ھو. ھو سومرن جي دؤر جو خاص فقير ھو، کيس تاريخ جي پوري ڄاڻ ھئي ۽ کيس ان دؤر جي سڀني سردارن ۽ حاڪمن جي جي به چڱي خبر ھئي. ھن کي سومرن جي پوين پيڙھين جي پوري ڄاڻ ھئي. ڀاڳو ڀان ڀونگر راءِ جي ڏينھن کان سنڌ ۾ وزارت جي عھدي تي فائز ھو. ھو ڀونگر ۽ مڙني سومرن جو سڀ کان وڌيڪ ڀروسي وارو شيوو ھو. ھو جيڪو به فيصلو ڪندو ھو، اھو ڀونگر ۽ سومرن کي، ھر حالت ۾ مڃڻو پوندو ھو. نجي، سياسي، علاقائي، مذھبي مطلب ته ھر معاملي ۾ ڀاڳو فقير جو راءِ ضروري هوندي هئي. اھوئي سبب آھي جو کيس سومرن جي شاھي خاندان ۾ ھڪ خاص مقام حاصل ھو.
تنھنجا باغن اڏيل بنگلا، آھي اوچي اڏاوت تن، ٿنڀ ڪامون چندن جو، مُشڪ ليپ لڳن، کَٽون شيشم عاج جون، جن تي ھنڌ فراش پون، گلم اوھان دودائين جا، سڀ جنھور سان جڙن، سنڌ جا سورھيه سومرا، تو وٿ ڪؤنر ڪچھريون ڪن، کان پڇين ٿو خبرون، ويھو ننگر نوابن.
ننگر فقيرن کي مانُ ڏنو ۽ ساڻس گڏجي عالادين جي ڇانوڻيءَ ۾ ويو. اتي به، ڀاڳو ڀان چنيسر کي، سومرن جو پيڙھيون بيان ڪيائين ۽ دستور موجب سُرندو وڄائي ڳايائين ته:
تو چنيسر لعنتي، تو ڪيڏا ڪم ڪيا، پَڳ وڃايئي پانھنجي، پڇڻ ھليو ھئين ماءُ، تو ۾ لڇ لھار جي، ساري عالم کي اوڳاءِ، مون چاڙھي ڄٽ کي ڄام ڪيو، ڇا ڄائين مان منجھان.