cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سيتا ڦل
سيتا ڦل:  جنھن کي عربي ۾  'شريفه چوندا آهن. هي هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ عام آهي، هي گرم ملڪ جو ميوو آهي. ڪي ته چون ٿا ته اصل اميريڪا جو آهي. بنگال ۾ تمام گهڻو ٿيندو آهي ۽ مئي جي وچ ڌاري گل ڪندو آهي. ميوو قد ۽ تمام وڏي ولايتي صوف جيڏو ٿيندو آهي، ۽ جڏهن پچي ويندو آهي، تڏهن هٿ لائڻ يا کڻڻ سان سندس کل جا ڇلر، اندرئين ساسمل سميت ڦاٽي پوندا آهن. پڪي کان پوءِ پاڻهي پنهنجي بار ڪري، ڪِري ٽڪر ٽڪر ٿي پوندو آهي. اندرئين ڳر تمام لذيذ ۽ خوشبودار ٿيندي اٿس. هي ميوو سانوڻ ۽ سياري ۾ ملي سگهندو آهي. هن ميوي کي پکي ۽ نوريئڙا اڪثر نقصان پهچائيندا آهن، تنهن ڪري ان تي ڄاري وجهي ڇڏيندا آهن. يا ته هر هڪ ميووي تي ننڍي ئي هوندي اڳڙي وجهي ڇڏيندا آهن. ڪي ته وري پچڻ کان اڳي ئي ڇني ڪکن ۾ پال وجهي رکندا آهن. هي وڻ ٽڪرائتي گرم ۽ خشڪ هنڌن تي گهڻو ٿيندو آهي، بعضي ته پاڻهئي به پيدا ٿيندو آهي، جهنگلي وڻن وانگي. ڪانپور ۾ ۽ ان جي آسپاس تمام عمد ميوو پيدا ٿيندو آهي. وڻ ٻج مان پيدا ٿيندا آهن، ۽ تمام جلد اُڀرن ۽ وڌن ٿا. ٻن ٽن ورهين ۾ ڦر جهلين ٿا. سياري جي ڏينهن ۾، وڻ جي پاڙن ۾ چُن يا پراڻي گچ ۽ گائي ڀاڻ وجهڻ ڪري، ان کي گهڻو فائدو ٿو رسي. آڪٽوبر واري مهيني ۾ هن جي ڇانگ ڪرڻ گهرجي، ۽ ڊسمبر ۾ سندس پاڙن ۾ ڀاڻ وجهجي. وڻ ڏهن ڏهن فوٽن تي کڏن ۾ رکڻ گهرجن، جي کڏون ٻه فوٽ اونهيو هئڻ کپن، ۽ منجهن ڀاڻ گڏيل مٽي وجهڻ گهرجي. هڪ هڪ کڏ ۾ تازا ٻج گهڻا وجهي ڇڏجن. کڏن جي وچ واريءَ وٿيءَ ۾ بٽاٽا يا ٻي مناسب پوک پوکي سگهجي ٿي.
طب
سيتا ڦل کي فارسي ۾ سيفل، هندي ۽ سنڌي ۾ سيتاڦل ۽ ڪوڪنج چوندا آهن. ان جو طبي اثر گرم تر ھوندو آھي ۽ دير هضم ھوندو آهي. ان کي مٺاڻ جي ڪري مصري سان تشبيهه ڏيندا آهن. هيءُ ميوو سنڌي ڏاڙهونءَ جيڏو ٿئي ٿو. هن جي کل سائي ٿئي ٿي، جنهن تي مڻڪن وانگر داڻا داڻا هوندا آهن. طبي خاصيت مطابق طبيعت کي نرم ڪري ٿو، مني ۽ قوت باهه پيدا ڪري ٿو، معدي ۽ دل کي طاقت ڏئي ٿو، معدي جي ڪيڙن کي ماري ۽ بلغم پيدا ڪري ٿو. خفقان ۽ ماليخوليا لاءِ مفيد آهي...
تپو جيند لڪ
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 11,358 ھئي جيڪا 1,800 خاندانن تي مشتمل ھئي
علي ڪوفي جو بيان
اول ته علي ڪوفي، جنهن هيءُ ڪتاب عربيءَ مان فارسي ۾ ترجمو ڪيو، تنهن جي اصل عربي ماخذ بابت سندس هيٺيون بيان قابل غور آهي: ”اٺونجاهه سالن جي عمر ۾، سنه 613 (ڇهه سؤ تيرهن) ۾ سڀني ڪمن مان هٿ ڪڍي، قيمتي ڪتابن کي پنهنجو وندرائيندڙ ۽ همنشين (بنايم). جيئن ته اڳيان مصنف خراسان، عراق، ايران، روم ۽ شام جي فتحن مان هر هڪ جو بيان تفصيل سان نظم خواهه نثر ۾ لکي ويا آهن، (اهڙيءَ طرح) هندستان جي فتح (بابت لکيل ڪتاب) (ص 56) جي ڳولا لاءِ نفس اماره کي تڪليف ڏنم ۽ اُچ مبارڪ کان اروڙ- بکر جي شهر ڏانهن رخ رکيم، ڇاڪاڻ ته اتان جا امام عربن جي خاندان ۽ بنياد مان هئا. ۽ جڏهن انهيءَ شهر ۾ پهتس ته.... مولانا قاضي اسماعيل بن علي بن محمد بن موسا بن طائي بن يعقوب بن طائي بن محمد بن موسا بن شيبان بن عثمان ثـقفي (ص 57) سان ملاقات ٿي، کانئس پڇا ڪرڻ تي ٻڌايائين ته: هن فتح جي تاريخ سندس ابن ڏاڏن جي هٿ اکرين حجازي ٻوليءَ (عربي) ۾ هڪ ڪتاب (جي صورت) ۾ لکيل آهي، جا هڪٻئي کان ميراث ٿيندي ورثي ۾ ايندي ٿي رهي، مگر جيئن ته اها عربيءَ جي پردي ۽ حجازيءَ جي حجاب ۾ ڍڪيل هئي، تنهنڪري عجمين (غير عربن) ۾ مشهور نه ٿي. جڏهن بندو انهيءَ ڪتاب کان واقف ٿيو ته (ڏٺائين ته) اهو حڪمت جي جوهرن سان سينگاريل ۽ نصيحت جي موتين سان سنواريل هڪ ڪتاب هو (ص 57) بندي، هن ڪتاب کي عربيءَ جي پردي مان ڪڍي فارسي بيان ۾آندو آهي (ص57). هيءُ ڪتاب هند ۽ سنڌ جي فتح بابت عرب جي عالمن ۽ ادب وارن حڪيمن جي تصنيف آهي. جيتوڻيڪ عربي زبان ۽ حجازي لـَـئي ۾ وڏو درجو هوس، ۽ عرب جي بادشاهن کي هن جي پڙهڻ ڏانهن نهايت توجهه ۽ ان تي حد کان وڌيڪ فخر هو، ليڪن جنهن صورت ۾ حجازي پردي ۾ (ڍڪيل) ۽ پهلوي (فارسي) ٻوليءَ جي زيور ۽ سينگار کان خالي هو، تنهنڪري عجم ۾ رائج نه ٿي سگهيو.“ (ص 259)
جيڪڏهين خود هن قاضين جي خاندان مان هيءُ ڪتاب ڪنهن جو تاليف يا تصنيف ڪيل هجي ها ته قاضي اسماعيل اهڙي خبرعلي ڪوفي کي ٻڌائي ها، پر علي ڪوفي جي بيان مان ظاهر آهي ته هيءُ ڪتاب دراصل ڪن ٻين ”عربن عالمن“ جو لکيل ڪيل هو ۽ مولانا قاضي اسماعيل جي ”ابن ڏاڏن“ جي محض ”هٿ اکرين“ لکيل هو. جنهن جي معنيٰ ته هيءُ ڪتاب ٻئي ڪنهن مؤلف يا مصنف جي اصل قلمي نسخي جو پهريون نقل يا ان نقل جو به نقل هو، جنهن کي علي ڪوفي فارسيءَ ۾ ترجمو ڪيو.
(1) احمد بن يحيا بن جابر بن داؤد الڪاتب البغدادي، جو ”البلاذري“ جي لقب سان مشهور آهي. سنه 280/279 هجري ۾ وفات ڪيائين. بلاذري پنهنجي مشهور تاريخ ”ڪتاب فتوح البلدان“ ۾ هڪ خاص خلاصو باب ”فتوح السند“ (سنڌ جون فتحون) جي عنوان سان قلمبند ڪيو آهي.
(2) احمد بن داؤد بن وَتـَـند، جو ”ابو حنيفه الدينوري“ جي نالي سان مشهور آهي. جمادي الاول سنه 282 هجري ۾ وفات ڪيائين. سندس تاريخ ”ڪتاب الاخبار الطوال“ ۾ سنڌ بابت ڪي ٿورا مختصر حوالا موجود آهن.
(4) ابو جعفر محمد بن جرير الطبري، جو سنه 224 هجري ۾ ڄائو ۽ شوال سنه 310 هه ۾ وفات ڪيائين. سندس ”تاريخ الـُـرسـُـل والمـُـلوڪ“، جنهن کي عام طرح ”تاريخ الطبري“ سڏجي ٿو، تنهن ۾ سنه 302 هجري تائين جي تاريخي واقعن جو ذڪر آهي. سنڌ جي فتح متعلق ان ۾ ڪي ٿورا مختصر حوالا ڏنل آهن. مٿين مؤرخن کان کان سواءِ، ابن الاثير (عزالدين ابوالحسن علي بن محمد 630-555هه) جي ”الڪامل في التاريخ“ ۽ ابن خلدون (عبدالرحمان ابو زيد ولي الدين 808-732هه) جي تاريخ ”ڪتاب العبر“ ۾ پڻ سنڌ جي شروعاتي اسلامي فتحن جو ذڪر آهي، پر اهي ٻئي مؤرخ گهڻو پوءِ جا آهن ۽ سندن تواريخن ۾ انهن جا شروعاتي فتحن جو مواد اڳين تواريخن تان، خصوص طور  بلاذري ۽ طبري تان نقل ٿيل آهي. انهيءَ ڪري مٿين چئن آڳاٽن مؤرخن جا ڪتاب لڳ ڀڳ اصولي حيثيت رکن ٿا. انهن چئني مؤرخن جي وفات جي سالن (279هه، 282هه، 284هه ۽ 310هه) مان ظاهر آهي ته هنن ٽين صدي هجريءَ ۾ پنهنجون تاريخون لکيون. هند ۽ سنڌ جون اوائلي اسلامي فتحون پهرين صدي هجري (15-96هه) ۾ واقع ٿيون. ان جي معنا ته هنن مؤرخن ۽ سنڌ جي اوائلي فتحن جي وچ ۾ هڪ سؤ ورهيه کان به ڪجهه وڌيڪ عرصو حائل هو. انهيءَ ڪري هنن خود اهي واقعا کانئن اڳ وارن مؤرخن يا سندن ڪتابن تان ورتا هوندا. هاڻي سوال آهي ته هند ۽ سنڌ جي فتحن بابت خود انهن چئني مؤرخن جا ماخذ ڪهڙا هئا؟
عرب مؤرخن جو مکيه ماخذ ”المدائني“: ابو حنيفة الدينوري جي ”ڪتاب الاخبارالطوال“ ۾ خاص سنڌ جي فتوحات بابت ڪو اهم حوالو موجود ڪونهي، انهيءَ ڪري اسان بلاذري، يعقوبي ۽ طبري جي سنڌ بابت حوالن جي معلوم ڪرڻ جي ڪوشش ڪنداسون. بلاذري پنهنجي ڪتاب ”فتوح البلدان“ ۾ جن مؤرخن ۽ راوين کان تاريخي واقعا نقل ڪيا آهن، تن ۾ ابوالحسن علي بن محمد المدائني جو نالو خاص اهميت رکي ٿو. ڇو ته ان کان ڪافي مواد نقل ڪيو اٿس ۽ سنڌ جي فتحن جو احوال ته خصوص طور ان کان ورتو اٿس. مختلف واقعن ۽ حالتن بابت بلاذري گهٽ ۾ گهٽ 25 بيان اهي قلمبند ڪيا آهن، جي هن خود سنئون سڌو ابوالحسن المدائني جي زباني ٻڌا(1)، ۽ 21 بيان ٻيا مدائني جا ڪري ڄاڻايا اٿس، جي غالباً بلاذري، مدائني جي مختلف ڪتابن تان نقل ڪيا.
(1). ”فتوح السند“ يعني، سنڌ جي فتحن وارو باب ته شروع ئي هن طرح ٿئي ٿو: ”اخبرنا علي بن محمد بن عبدالله بن ابي سيف- الخ“
(2) يعني ته (اسان سان علي بن محمد بن عبدالله بن ابي سيف خبر ڪئي). هت شروع ۾ ئي بلاذري، ابوالحسن المدائني جو خاص سڄو ذاتي نالو کنيو آهي، ۽ گمان غالب آهي ته بلاذري هيءُ سڄو باب خود مدائني جي زباني ٻڌو ۽ ان کي پنهنجي ڪتاب ۾ قلمبند ڪيو.
هيٺيان دليل هن نظريي جي تائيد ڪن ٿا:
(1) باب جي شروعات ئي مدائني جي ذاتي نالي جي سـَـنـَـدَ سان ٿئي ٿي ۽ ان سان گڏ ٻئي ڪنهن به راوي جو نالو آندل ناهي.
(2) باب جي شروع ۾ جنهن پهرئين واقعي جو ذڪر آهي، سو آهي حضرت عمر رضه جي خلافت ۾ عمان ۽ بحرين جي گورنر عثمان بن ابي العاص الثقفي طرفان 5 هجري ۾ سندن ڀائرن حـُـڪـَـم ۽ مغيرا جي ڪمانڊ هيٺ ديبل، ڀڙوچ ۽ ٿاڻي جي بندرن تي سامونڊي حملا ۽ فتحون. جيڪڏهن مدائني جي سندَ ۽ زباني جو تعلق فقط هن واقعي سان هجي ها ته ان کان پوءِ ٻئي واقعي (حضرت عثمان رضه جي خلافت ۾ ’محاذ هند‘ بابت سرگرمي) يا ان بعد ٽئين واقعي (حضرت علي رضه جي خلافت ۾ ان محاذ تي فتحون) بابت بلاذري ضرور ڪنهن ٻئي راوي جي سـَـنـَـدَ پيش ڪري ها، جو سندس اصولي دستور آهي. مگر صرف باب جي شروع ۾ مدائني جي زباني جي سندَ پيش ڪرڻ بعد بلاذريءَ بنا ڪنهن ٻي سندَ جي مسلسل طور واقعن جو ذڪر ڪندو پئي ويو آهي.
(3) هن باب ۾ بلاذري، جڏهن به ڪن ٻين راوين جون روايتون ڏنيون آهن ته اهي صرف معترضه جملن طور هلندڙ بيان جي تصديق يا تڪميل يا ان کان اختلاف واضح ڪرڻ لاءِ آنديون آهن.(1) سڄي باب ۾ اصولي هلندڙ بيان اهوئي آهي جو منڍ کان ئي ابوالحسن المدائني جي زباني شروع ٿئي ٿو. انهن مان ظاهر آهي ته بلاذري جي هن ”فتوح السند“ واري باب جو اصل راوي ۽ مصنف مدائني آهي. يعقوبي فتوحات سنڌ بابت پنهنجي بيانن ۾ مدائني جو نالو سندَ طور ڪونه آندو آهي، مگر هيٺين دليلن جي بنياد تي پڪ سان چئي سگهجي ٿو ته سنڌ جي واقعن بعد، يعقوبي جو مکيه ماخذ مدائني آهي:
پهريون ته، سنڌ جي فتحن بابت يعقوبي جا بيان اصولي طور اهي ساڳيا آهن، جي بلاذريءَ ”فتوح السند“ جي باب هيٺ مدائني جي زباني نقل ڪيا آهن. يعقوبي اختصار سببان البت ڪي ڳالهيون حذف ڪري ڇڏيون آهن ۽ ان سان گڏ ڪن چند ضعيف روايتن جو اضافو ڪيو آهي. ٻيو ته، يعقوبي پنهنجي تاريخ ۾ اختصار کان ڪم ورتو آهي ۽ اسناد جا سلسلا اڪثر ڇڏي ڏنا اٿس. انهيءَ ڪري ئي سنڌ جي واقعن پڻ مدائني جي سـَـند کي حذف ڪري ڇڏيو اٿس. حالانڪ انهن واقعن بابت سندس بيان اهي ئي ساڳيا آهن، جي ٻين ڪتابن ۾ مدائني جي سندَ سان بيان ٿيل آهن. مثلاً يعقوبي (جلد 2 ص 278) امير معاويه جو عبدالله بن سوار کي ”چئن هزارن“ سان مڪران تي چاڙهي موڪلڻ جو ذڪر ڪيو آهي. بالڪل اهو ساڳيو بيان ”چئن هزارن“ فوج جي ذڪر سميت فتحنامي (ص 109) ۾ ابوالحسن مدائني جي روايت سان موجود آهي. ٽيون ته، اهو پڻ ثابت آهي ته مدائني کان يعقوبي واقف هو، ڇاڪاڻ ته پنهنجي تاريخ (جلد 2 ص 4) ۾ مدائني جو نالو کنيو اٿس. ابوجعفر الطبري، پنهنجي ضخيم تاريخ ۾ ابوالحسن مدائني کان سنئون سڌو گهڻو ڪجهه نقل ڪيو آهي. گهٽ ۾ گهٽ 500 روايتون مدائني جي سندَ سان نقل ڪيون اٿس. (1) خراسان جا جملي واقعا شروع کان آخر تائين گهڻو ڪري مدائني جي روايت سان آندا اٿس ۽ پڪ سان چئي سگهجي ٿو ته مدائني جو ”ڪتاب فتوح خراسان“ سڄو استعمال ڪيو اٿس. ساڳيءَ طرح عراق جي فتحن ۽ نظام حڪومت بابت پڻ اڪثر حالات مدائني جي روايتن سان نقل ڪيا اٿس، ۽ غالباً مدائني جي ”ڪتاب فتوح العراق“ کي به طبري پوريءَ طرح استعمال ڪيو آهي. البت خاص مشرقي ملڪن، جهڙوڪ: ڪرمان، سجستان، ۽ مڪران جون فتحون، جي سنڌ جي فتح جو آغاز آهن، تن جا واقعا مدائني جي بدلي (جنهن انهن ملڪن جي فتحن بابت مستقل ڪتاب لکيا هئا) پنهنجن جداگانه روايتن ذريعي نقل ڪيا اٿس.(2) سنڌ جي فتح، ان بعد سنڌ جي عرب گورنرن، يا سنڌ متعلق ٻين سڌن اشارن بابت طبري تقريباً (40) چاليهه کن حوالا پنهنجي تاريخ ۾ آندا آهن. جن مان اڪثر مختصر ۽ سندَن کان سواءِ ڏنل آهن. جملي تقريباً 9 حوالا اهڙا آهن، جي سندَن سان آهن. (3) جن مان هڪ حوالو، منصور بن جمهور جو سنڌ ۾ ڀڄي اچڻ بابت، مدائنيءَ جي روايت سان ڏنل آهي. (1) ان کان سواءِ مدائني جي شاگرد عمر جي وسيلي سان طبري هڪ خاص بيان مدائني جي روايت سان نقل ڪيو آهي (قال عمر قال علي واخبرنا ابوعاصم الزيادي عن الهلواث الڪلبي قال ڪنا بالهندمع محمد بن القاسم- الخ 2x1275) جنهن جو اصل راوي محمد بن قاسم سان هندستان ۾ گڏ هو. ان مان ظاهر آهي ته سنڌ متعلق طبري، مدائني جي روايتن کان بخوبي واقف آهي.
(1) اهڙيون جملي 12 روايتون آهن، جن تي غور ڪرڻ سان اسان جي هن نظريي جي پڪي تائيد ٿئي ٿي. مثلاً (1) ص ]437[ تي ديبل جي بتخاني جي ذڪر بعد تصديق طور محمد بن يحيٰ جي روايت ۽ منصور بن حاتم جي زباني پيش ڪئي اٿس، جنهن خود بلاذري جي ڏينهن ۾ بتخاني جو اهو ٺل ڏٺو هو. ساڳيءَ طرح ص 438 تي تصديق خاطر منصور بن حاتم جي زباني نقل ڪئي اٿس، جنهن ڏاهر ۽ سندس قاتل جون تصويرون ديبل ۽ ڀڙوچ ۾ ڏٺيون. (2) هلندڙ بيان جي تڪميل طور ص 437 تي محمد بن قاسم جو صلح ذريعي نّيرون فتح ڪرڻ جي روايت آندي اٿس. مگر ان ۾ ڪنهن به ٻئي راوي جو نالو ڪونه آندو اٿس ۽ ”قالوا“ (يعني ”چون ٿا“) جو لفظ آندو اٿس. ساڳي طرح “قالوا” (“چون ٿا”) جي شروعات سان ص 439 تي محمد بن قاسم جي طرفان حجاج ڏانهن موڪليل سون ۽ روڪڙ جو ذڪر ڪيو اٿس. ص 446 تي هلندڙ بيان جي تڪميل خاطر پنهنجي همعصرن هرهڪ منصور بن حاتم جو بيان (فضل بن ماهان متعلق) ۽ ٻيو ابوبڪر جو بيان (عسيغان جي حڪم بابت) ڏنو اٿس. (3) هلندڙ بيان کان اختلافي راين لاءِ، ص 433 ۽ ص 438 تي ”وقال“ جي لفظن سان معترضه جملن طور ”ابن الڪلبي“ جا بيان ڏنا اٿس، جن مان هڪ ۾ هن مڪران جو فاتح ”حڪيم بن جبله“ ڄاڻايو آهي ۽ ٻئي ۾ ڏاهر جي قاتل جو نالو ”قاسم بن ثعلبه“ ڏنو آهي. ساڳي طرح صفحن 434، 436 ۽ 442 تي هلندڙ بيان کان ڪي مختلف رايا ڏنا اٿس، مگر خود پاڻ انهن راين کي ضعيف سمجهي، انهن کي ”قال قوم“ (ڪي چون ٿا ته: ”قال بعضهم“ (”ڪن جو چوڻ آهي ته“): ”وقيل“ (”چيو وڃي ٿو ته“) جي لفظن سان آندو اٿس. بهرحال اهي جملي روايتون يا ته هلندڙ بيان (جو يقيني مدائني جو آهي) جي تصديق خاطر، يا ان جي مزيد تڪميل خاطر، يا ان کان اختلاف ڏيکارڻ خاطر آنديون اٿس. (1) اسان جي ڳاڻيٽي موجب طبري 503 دفعا مدائني جو نالو کنيو آهي. (2)  مثلاً ڏسو طبري جلد 1 ص ص 2705، 2707، ۽ 2708 جتي سجستان، ڪرمان ۽ مڪران جي فتح واري روايت هن طرح بيان ٿيل آهي: ”ڪتب الي السري عن شعيب عن سيف عن محمد و طلحــہِ ”المهلب و عمرو قالوا- الخ“.
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:اسلام
ديھ ٻيلاڙو
ديھ ٻيلاڙو ضلعي سانگهڙ تعلقي ٽنڊوآدم جي ھڪ ديھ آھي...ھن ديھ ۾ مشھور ڳوٺ نيڪ محمد ڏاھري، ڳوٺ خدا بخش کوسو،ڳوٺ مريد کوسو ۽ ڳوٺ عبدالرحيم کوسو واقع آھن.ھن ديھ مان گئس پائپ لائن جو بہ گذر گاھ آھي...ھن ديھ ۾ ڪڻڪ ،وونئڻ،ڪمند،ڪيلي۽ سرنھن جا اھم فصل ٿين ٿا...
استاد مومن ڏاھري طرفان لکيل تعارفي بيان....
رسل ڪرو
رسل ارا ڪرو7 جنوري 1964 ۾ نيوزيلينڊ جي شھر ويلنگٽن ۾ پيدا ٿيو پر ھن پنھنجي زندگي جو وڏو حصو آسٽريليا ۾ گذاريو آهي ھن کي 2000 ۾ ھدايتڪار رڊلي اسڪاٽ مشھور فلم گليڊيئيٽر ۾ رومن جنرل ميڪسيمس جو ڪردار ادا ڪرڻ تي بين الاقوامي شھرت ملي جنھن تي کيس بھترين اداڪار ھجڻ جو اڪيڊمي ايوارڊ، بھترين اداڪاري لاء براڊڪاسٽ فلم ڪرٽڪس ايسوسيئيشن ايوارڊ ، بھترين اداڪاري لاءايمپائر ايوارڊ ۽ بھترين اداڪاري تيلنڊن فلم ڪرٽڪس سرڪل ايوارڊ مليو ان کان علاوه ڏھ ٻين بھترين اداڪاري جي ايوارڊن لاءِ سندس چونڊ ٿي .1999 ۾ ڪرو فلم دي انسائيڊر ۾ ڪم ڪرڻ تي بھترين اداڪار ھجڻ جا پنج ايوارڊ حاصل ڪيا ان کان علاوه ست بھترين اداڪاري جي ٻين ايوارڊن لاءِ بہ سندس چونڊ ٿي. 2001 ۾ ھن فلم بيوٽي فل مائينڊ م ھڪ نوبل انعام يافتہ جان ايف نيش جو ڪردار ادا ڪيو جنھن لاء بہ کيس کوڙ ايوارڊ مليا جن م بافتا ايوارڊ، گولڊن گلوب ايوارڊ ، اسڪرين ايڪٽرس گلڊ ايوارڊ پڻ شامل آهن.ھاليووڊ جي فلم انڊسٽري ۾ رسل ڪرو جو مقام ايئن آھي جيئن بالي ووڊ ۾ عامر خان جو.
سيتا ديوي (اداڪارڻ)
thumb|پنهنجي پهرئين فلم پريم سنياس ۾ سيتا ديوي)
سیتا دیوی  (Seeta Devi) (اصل نالو: ريني سمٿ) ڀارتي سينيما ۾ (خاموش فلم) جي شروعاتي زمانو جي اداڪارڻ هئي. سيتا ديوي اينگلو انڊين هئي.۔ کيس بالي وود جي زمانو ۾ ڪيتريون ئي مشهور اداڪارڻين ۾ ڳڻيو ويندو آهي. کيس بيبو، درگا کوٺي، ديويکا راڻي ۽ سبيتا ديوي جهڙين اداڪارڻين جي صف ۾ شامل ڪيو ويندو آهي.
فلمي سفر (ڪيئرير)
هيمانشو راوائي سيتا ديوي کي پهريون دفعو فلم رپيم سنياس (فلم) ۾ ڪم ڪرڻ جو موقعو ڏنو هيو. پنهنجي پهرئين ئي فلم سان هي رات وچ۾ مشهور ٿي وئي، هيءَ انگريزي ۾ دي ليئٽ آف ايشيا جي نالون سان ريليز ٿي هئي ۽ انهيءَ نالو سان اها فلم مشهور آهي. تنهنکانپوءِ هن مدن ٿيٽر جي بينر هيٺ پڻ ڪم ڪيو هيو.
هن باليووڊ کي ٽي مشهور فلمون ڏنيون هيون، جن جا نالا هي آهن، دي لائٹ آف ايشيا، شيراز ۽ پرپنچ پش انهن ۾ شامل آهن. اهي ٽئي فلمون جرمن هدايتڪار فرانز اوسٽين جي تعاون سان ٺاهيون ويون هيون. انکانسواءِ ڀارتي نسل جو پروڊيوسر ۽ اداڪار همانشو راج پڻ انهن فلمن ۾ پنهنجو تعاون ڪيو هيو ۽ باواريا جي ڪمپني ايميلکا پڻ ان ۾ شامل هئي. اهي ٽئي فلمون الڳ الڳ مذهب مڃيندڙ هيا ۽ انهيءَ لاءِ الڳ الڳ مذهبن تي ٻڌل فلمون ٺاهيون ويون. مثال طور دي لائٽ آف ايشيا گوتم ٻڌ جي زندگی تي ٺهيل هئي. شيراز تاج محل جي اڏاوت تي ٺاهي وئي هئي ۽ پرپنچ پش جنهن کي انگريزي ۾ نالو  اي ٿرو آف ڊائز سان سڃاتو ويندو آهي، مهاڀارت جي ڪهاڻين تي ٻڌل فلم آهي.انهن تنهين فلمن ۾ سيتا ديوي اهم ڪردار نڀايو هيو. سيتا ديوي جون 3 ٻيون مشهور فلمون هيئن آهن درگيش نندني، ڪپال ڪونڊلا ۽ ڪرشن ڪنٽر جو نالو ورتو ويندو آهي، جيڪي بنڪم چٽرجي جي ناولن تي  ٺاهيون ويون هيون.
ڪيترن ئي فلمي ماهرن جو مڃڻ آهي تہ ريني سمٿ ۽ ان جي ڀيڻ پيرسي سمٿ واري واري سان سيتا ديوي نالو سان ڪم ڪنديون هيون.
فلمون
هن جي فلمن ۾ 1925 جي پريم سنياس (جرمن نالو ڊائي لوشت ايشيانس)، (انگريزي نالو: دي لائٽ آف ايشيا)، 1926 ۾ ڪرشن ڪنڙ ول۔ 1927 ۾ درگيش نندني، 1928 ۾ شيراز، 1928 ۾ سارلا، 1928 ۾ انارڪلي، 1928 ۾ ڀرنتري قابل ذڪر فلمون آهن.
باهريان ڳنڍڻا
زمرو:1905ع جون پيدائشون زمرو:1983ع جون فوتگيون زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
عبدالمجيد سنڌي
مولانا عبدالمجيد سنڌي (انگريزي:Molana Abdul Majeed Sindhi) برطانوي هندستان واري سنڌ ۾ جنم وٺندڙ عالم، استاد، مبلغ ۽ مذهبي رهنما هو. هن سنڌي ٻوليءَ ۽ اردو ۾ ڪتاب پڻ لکيا.
علمي خدمتون
مولانا ديوبند کان واپس اچي پنهنجي ڳوٺ داد لغاري ۾ مدرسه نورالاسلام دادلغاري جي بنياد رکي جنهن مان ڪيترائي عالم ۽ حافظ پيدا ٿيا. جتي هي 25 سال تائين پڙھائيندو رھيو. ان کان سواءِ 10 سال سنڌ جي مختلف شھرن گھوٽڪي، سکر، سانگھڙ ۽ ميرپور ماٿيلو ۾ تعليم ڏيندو رھيو. گهڻو وقت پنجاب جي ديني مدرسن ۾ پڙھائيندو رھيو، جتي پاڻ استاد سنڌي جي نالي سان وڏو مشھور ٿيو، اتي ئي تصنيف و تاليف جو ڪم شروع ڪيائين. جن ۾ عربي فارسي ۽ اردو جا ڪتاب اچي وڃن ٿا. مولانا فارسي جو وڏو ماھر ھيو. ڪيترن ئي عالمن کي فارسي جي تعليم ڏيندو رھيو. سندن مشهور شاگردن مان مولانا عبدالقادر لغاري، دادلغاري  وارا جيڪي وڏا بزرگ ۽ عالم رھي چڪا آهن.
تصنيفي خدمتون
2 فارسي ۾ قانون: حرفي پر حاشيه 1935 ء ۾ ملتان مان شايع ٿي.
3 اردو ۾ صرف و نحو: 1967 صادق آباد ۾ شايع ٿي.
4 تفسير القرآن  قلمي نسخو جيڪو اڃان تائين ڇپجي ناھي سگھيو. ان کان علاوه ڪيترن ئي عربي ڪتب تي حواشا لکيائون. مولانا رح گهڻو عرصو مدرسه قاسم العلوم گھوٽڪي ۾ پڙھائڻ لاءِ آيو.
وفات
مولانا عبدالمجيد سنڌي 16 نومبر 1973ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
حامد فقير رند جو تڪيو
حامد فقير رند جو تڪيو شھدادپور تعلقي جي ڳوٺ محب علي رند ۾ واقع آھي.
ينار ڊگ
مٽي جي آتش فشاں جي ابتڙ، يانار داگ شعلو گهڻي تيزي سان ٻرندو آهي، جيئن ان ۾ زميني سطح جي هيٺان گئس جي مسلسل سمڻ شامل آهي. اها دعويٰ ڪئي وئي آهي ته يانار دگ جو شعلو صرف تڏهن ڏٺو ويو جڏهن 1950 جي ڏهاڪي ۾ هڪ ٻڪرار کان حادثاتي طور تي ٻري پيو هيو. هتي مٽي يا پاڻياٺ جو ڪو به سمڻ يا ٽمڻ (سيمو) ناهي، جيڪو ڀرسان واري لوڪباتان يا گوبستان جي ويجهي مٽيءَ جي ٻرندڙ جبلن کان مختلف هجي.
يانار داگ جي سرزمين تي، رياست جي تاريخي ثقافتي ۽ نيچرل رزرو 2 مئي 2007 جي صدارتي فرمان ذريعي قائم ڪئي وئي جيڪا آذربائيجان جي رياستي سياحت واري ايجنسي جي انتظام هيٺ هلندي آهي. 2017-2019 جي وچ ۾ وڏي چڪاس کانپوءِ ، ياناردگ ميوزيم ۽ ياناردگ ڪروملچ پٿر جي کوٽائي رزرو علائقي ۾ شروع ڪئي وئي هئي.
جاگرافي
کاٻو|thumb|روڊ جي پاسي واري ٽڪري تي يانار دگ (ٻرندڙ جبل) جو ڏيک يانار دگ جي باهه ڪڏهن به وسامندي ناهي. هن کليل باهه واري جڳهه جي چوڌاري وايومنڊل گئس جي ڌپ سان ڀريل آهي. پهاڙي جي هيٺان 10 m اوچائي تائين 10 m اسڪرپ جي بنياد تي شعلن جي پٿر جي شڪلين ۾ گدلاڻ پکيڙي رهي آهي (ٻين مختلف شڪلين جو ذڪر ٻين حوالن ۾ ڪيو ويو آهي) ۽ 10 m ٽڪريءَ جي هيٺان تيزي سان اُڀرندا آهن. یانار داگ کي آذربائيجان جي جيولوجيڪل سروي (ارضياتي سروي آذربائيجان) پاران "اثرائتو شعلا، 1 ميٽر (3 فوٽ 3 انچ) اونچائي ۾، 2–4 ميٽر اونچائي (6.6–13.1) جي بنياد سميت 15 ميٽر (49 فوٽ) ۽ 200 ميٽر ڊگهي (660 فوٽ) ٽيڪٽونڪ سڪريپ تائين اُڀرندڙ قرار ڏنو آهي." زمين جي هيٺان مستحڪم گيس جي نڪرڻ سان مٿاڇري جي شعلن جو نتيجو ڪري ٿو.
ايستائين ته يانار دگ جي باهه جي ويجهي وهڪرن جو مٿاڇرو پڻ هڪ ماچس جي تيلي سان ڀڙڪي سگهي ٿو.اهي وهڪرا، جيڪي ٻي صورت ۾ پرسڪون نظر اچن ٿا، ينار بلق: ”سڙندڙ چشما“ جي نالي سان مشهور آهن. ولاسڪي ندي جي ڀرپاسي ۾ ڪيترائي اهڙا چشما آهن، جتي مقامي ماڻهو علاج لاءِ وهنجندا (شنان ڪندا) آهن.
اليگزينڊرا ڊوماس پنهنجي هڪ دوري دوران ٻُڌايو ته، ساڳئي طرح جي باهه  جيڪا هن علائقي جي ارد گرد ٺهيل زاروسترين جي باهه جي مندر جي اندر پڻ ڏٺي آهي. دنيا ۾ اڄڪلهه باهه وارا جبل رڳو آڱرين تي ڳڻڻ جيترا موجود آهن، ۽ انهن مان گهڻي ريت  آذربائيجان ۾ آهن. ابيشرين اُپٻيٽ جي تري (تَهه) ۾ قدرتي گيس جي وڏي مقدار جي ڪري، سڄي آڳاٽي زمانو ۾ قدرتي شعلا اتي ٻري ويا ۽ تاريخي ليکڪن جهڙوڪ مارڪو پولو طرفان ان جي اطلاع ڏنو هيو.
گهڻا مٽيءَ جا ٻرندڙ جبل باڪو ـ شمامکا روڊ کان 40 ڪلوميٽر (25 ميل) شهر کان پري موجود آهن.
حوالا
زمرو:شدتي قدرتي باهه زمرو:آذربائيجان جا جبل
ٿنڪ ٽئنڪ
ماهرن جو جوڙ، ڪَٺ، گروپ يا ٿنڪ ٽئنڪ، 1950ع جي ڏهاڪي کان بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هلندڙ اصطلاح، جنهن مطابق مُختلف رياستن اندر بظاهر ڪنهن به قوت جي مُداخلت کان وانجهيل، آزاد اهڙي اداري يا فردن کي think tank چئجي ٿو، جنهن کي تحقيقي ڪم جاري رکڻ لاءِ بنا ڪنهن سياسي دٻاءُ جي فنڊن جي فراهمي ٿيندي هُجي. اهڙو ادارو پرڏيهي پاليسي، سماجي پاليسي، حڪمت عملي، معيشيت، واپار ٽيڪنالاجي ۽ عالمي لاڳاپن جي مُختلف رُخن ۾ تحقيق ڪندو رهي ٿو ۽ آخر رياست جي انهن شعبن جي نئين سرجوڙجڪ واري عمل تي اثر انداز ٿئي ٿو. ڪا به رياست سندس ”پرگهور“ لهندي، کيس ڪن دائرن تائين محدود رکي ٿي ۽ اداري جي ”تحقيق“ جون حدون مقرر ڪري ٿي. سرد جنگ وارن ڏهاڙن ۾ انهن ادارن جي اهميت وڏي پئماني تي مڃي ويئي. اهڙا ڪجهه ادارا نجي شعبي ۾ به ڪم ڪن ٿا ۽ دُنيا ۾ لڳ ڀڳ 6 هزار اهڙا ادارا ڪم ڪري رهيا آهن، جن مان هڪ اڀياس موجب آمريڪا ۾ هن مهل اهڙن ادارن جو تعداد 2 هزارن جي لڳ ڀڳ آهي. اڄڪلهه جي حالتن مطابق ٿنڪ ٽئنڪ، هڪ اهڙو سرڪاري يا غير سرڪاري تحقيقي ادارو سڏجي ٿو، جيڪو جمهوري معاشري ۾ پاليسي جوڙڻ، گهڻ رُخي سوچ ترتيب ڏيڻ، صاف شفاف تجربا ڪرڻ، صورتحال ڪٿڻ سميت فيصلا سازيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. اڄڪلهه ماحوليات، ڀونءِ واد يا گلوبلائيزيشن (Globalization) ۽ سياسي معيشت جي حوالي سان انهن ادارن وڏي اهميت اختيار ڪري ورتي آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
تپو سيال(شھدادڪوٽ)
تپو سيال پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 6 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ڊکڻ، ديھ سيال، ديھ گوپانگ، ديھ جھرڙ، ديھ ڀٽي ۽ ديھ جتوئي
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 5,572 ھئي جيڪا 945 خاندانن تي مشتمل ھئي
سنڌي ٻولي بل 1972
سنڌي ٻولي بل 1972 ، سنڌ جي وڏي وزير ممتاز ڀٽو طرفان سنڌ اسيمبلي ۾ 3 جُولاءِ 1972ع تي پيش ڪيو ويو. 7 جُولاءِ 1972ع تي صوبي ۾ ٻولي وارا فساد شروع ٿيا، جڏهن هي بل منظور ڪيو ويو. هن بل جو مقصد سنڌ ۾ سنڌي کي واحد سرڪاري ٻولي قرار ڏنو ويو هو، پر فسادن کان پوءِ وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو ان بل ۾ ترميم ڪندي اردو ۽ سنڌي ٻنهي کي سنڌ جي قومي ٻولي قرار ڏنو.
شق
هن بل ۾ هيٺيان شق شامل آهن:
شق 6
آئيني فقرن جي شرطن جي پابندي سان حڪومت سرڪاري کاتن ۽ آفيسن ۾ ڪورٽن ۽ اسيمبليءَ سميت لاڳيتو سنڌي ٻوليءَ جي استعمال جو بندوبست ڪندي.
حوالا
زمرو:حڪومت سنڌ زمرو:سنڌ جي سياست زمرو:سنڌ ٻولي زمرو:سنڌي ٻولي ڪراچي جي سياست
راجا وڪرمادتيا
راجا وڪرمدتيا يا راجا وڪرمادتيه  راجا وڪرماجيت (Raja Vikramaditya)سنڌهند جو راجا هيو، سندس نالي پويان سنبت وڪرمي ڪئلينڊر سال جو نالو رکيل آهي. راجا وڪرماجيت جي ڏينهن ۾ آريا برهمڻ، ويدڪ ڌرم جي پرچار لاءِ عرب ويندا هئا. هڪ عرب شاعر نعمان بن آدم راجا وڪرماجيت جي ساراهه ۾ هڪ نظم لکيو آهي، جيڪو حميده لائبرري يروشلم ۾ موجود آهي.
عمرو بن هشام حارث لکن ٿا ته اهو شاعر، شو جو پوڄاري هو. اصل ۾ ان شاعر کي عرب ابوالحڪم (ڏاهپ جو ابو) سڏيندا هئا جو پوءِ نبي پاڪ صه کي نه مڃڻ ڪري مسلمانن سندس نالو بدلائي ابوجهل جي لقب سان مشهور ڪيو. هو مڪي شهر جو مکيه ماڻهو عالم ۽ شاعر هو. ان هڪ نظم، شو مهاراج جي شان ۾ لکيو آهي جنهن ۾ آهي ته مهاديو جي تعريف ڪرڻ ڪري ماڻهو کي وڏو درجو نصيب ٿئي ٿو، ڀارت مذهب جو مرڪز آهي، جتي پهچي ماڻهو کي ڇوتڪارو حاصل ٿئي ٿي … اهو نظم قاهره جي الهلال اخبار مارچ 1932ع ۾ ڇپيو.
سَمراٽُ وِيرُ وِڪرَمادِتِيَ ڀارَتَ جو هِڪُ وَڏو نامِيارو راجا هو. جَنھِنجِي راڄَڌانِي اُجَين ۾ ھُئِي. اُجَين ۾ ڀَڳوان شِوَ جو وَڏو مَندَرُ آھي. وِير وِڪرَمادِتِيَ جو ڀاءُ راجا ڀَرٿَرِي هو، اِيھي ٻَئِي ڀائُرَ ڀَڳوان شِوَ جا وَڏا ڀَڳَتَ هُئا. وِيرُ وِڪرَمادِتِيَ جو ڏاڍو وَڏو ۽ سونَهَرِي اِتِهاسُ آھي ۔ ڀارَتَ ۾ ھَلَندَڙَ سَنوَتِ کي "وِڪرَمِي سَنوَتِ" چَوَندا آھِنِ، جيڪا عِيسائِي سَنوَتِ کانّ 57 وَرِيَھَ اَڳُ کانّ ھَلَندِي اَچي ٿِي. ڪِنِ اِتِهاسڪارَنِ لِکِيو آھي تَ ڀارَتَ جو قُطُب مِينارُ ۽ مَڪي - مَدِيني ۾ شِوَ جو مَندَرُ ٺاھِرايو هو.
ٻَئِي ڀائُرَ سِنڌُ ۾ آيا هُئا. اِنھَننِ جا آسٿانَ اَڄُ بِ سِنڌُ ۾ آھِنِ. وِيرُ وِڪرَمادِتِيَ جو هِڪُ عالِيشانُ ڪُٻو (سَماڌِي) ۽ مَندَرُ ٺَهِيَلُ آھي، جيڪو ڳوٺَ ٽَنڊي فضَل جي اوڀَرَ ۾ اَٽِڪَلَ 8 ميلَ پَري ۽ ٽَنڊي مُھَمَدخانَ کانّ اولَھَ ۾ 10 ميلَ پَري، ضِلعي حَيدرآباد ۾ آھي. ھِنَ آسٿانَ ۾ هِڪُ هالُ آھي، جَنھِنجي ٻِنهِينّ پاسي ٻَ ڪَمرا آھِنِ ۔ ھِڪَ ۾ سَماڌِي ۽ ٻي ۾ مَندَرُ آھي ۔ مَندَرَ ۽ سِماڌِيءَ ۾ اَکَنڊُ جوتِ ٻَرَندِي ھُئِي. هَرِ سالِ ميلو لَڳَندو هو. ماڻهُونّ پَرِيانّ - پَرِيانّ کانّ دَرشَنُ ڪَرِڻَ اِيندا هُئا، اَچَڻَ وارَنِ جي مَنَ جُونّ آشونّ - مُرادُونّ پورِيُونّ ٿِيندِيُونّ ھُيُونّ.
اِيھو ڏِسِي ڳوٺَ جي شيخ مُسَلمانَنِ سَماڌِيءَ واري ڪَمري تي ڪَبجو ڪَري، قَبرَ جو رُوپُ ڏِنو ۽ چَيائُونّ تَ هي اَسانجو پِيرُ "شيخُ ڀِرڪِيو" آھي. اَنگريزَنِ جي راڄَ ۾ ڪورَٽ ۾ ڪيسُ هلايو وَيو. ڪورَٽ جي فيصلي کانّ پو قَبرَ وارو ڪَمرو شيخنِ کي ۽ مَندَرَ وارو ڪَمرو هِندُو سِنڌِنِ کي ڏِنو وَيو.
وِڪرَمادِتِيَ جو وَڏو ڀاءُ راجا ڀَرٿَرِي هو ۔ ھُنَ کي ويراڳُ جاڳِيو ۽ تَپَسِيا ڪَرِڻَ لاءِ وِڪرَمادِتِيَ کي راڄُ ڏَئِي، جھَنگَ ۾ هليو وَيو. راجا ڀَرٿَرِيءَ جِي سَماڌِي سِنڌُ ۾ ضِلعي دادُوءَ جي سيوھَڻَ ۾ ھُئِي ۔ جيڪا پِيرُ لالُ شَهبازُ قلَندَرَ (اُسمانشاھ مَروَندِي) جي ڪُٻي وارِي ايراضِيءَ ۾ آھي.
سِنڌُ ۾ ڪَراچِي ضلعي جي جھُوني نَنگَرَ ٺَٽي ۾ "پِيرَ پَٺي" وَٽِ، وِڪرَمادِتِيَ جي ڀاڻيجي راجا گوپِيچَندَ جِي راڄَڌانِي اَڄُ بِ ڦِٽَلَ - کَنڊَھَرَ جي رُوپَ ۾ آھي. گوپِيچَندَ جو ڏوھِٽرو "گوگلُ وِيرُ" هو، جَنھِنجي نالي سانّ گوگِڙي - گوگِئي جو ڏِڻُ مَلھائِبو آھي، اِنھَنّ ڏِڻَ کي "ناگپَنچمِي" نالي سانّ ڀارَتَ ۾ بِ مَلھائِبو آھي. "گوگَل وِيرَ" جِي ھِڪَ ڪَٿا بِ مَشَهُورُ آھي.
گُرُو گورَکناٿَ جِي ڌُوڻِي
نَنگَرَ ٺَٽي ۾ ڪَڏَھِنّ سِنڌُ جِي گادِي ھُئِي ۔ جِتانّ گھَڻَنِي سِنڌِي راجائُنِ راڄُ هَلايو. اِنھَنّ جھُوني نَنگَرَ ۾ ناٿ - پَنٿُ هَلائِڻَ واري گُرُو گورَکناٿَ جِي ڌُوڻِي آھي. اِنھَنّ ڌُوڻِيئَنّ جِي ڀَڀُوتِي - رَکَ لَڳائِڻَ سانّ ڪيئِي روڳَ مِٽِي ويندا هُئا، اِنھَنّ ڪَري عامُ ماڻهُونّ، گھَڻائِي راجا ۽ ساڌُو - سَنتَ بِ اِيندا هُئا. اِنھَنّ ڪَري ٺَٽو هِڪُ تِيرَٿُ بَڻِجِي وَيو هو ۔ گورَکناٿُ وِڪرَمادِتِيَ ۽ ڀَرٿَرِيءَ جو گُرُو هو. گورَکناٿُ ھِنگلاج ماتا جا دَرِشَنُ ڪَرِڻَ سِنڌُ وَيو هو.
اُجَين ڀارَت جي مَنجھائينّ پرَديشَ M.P. ۾ آھي ۔ اُجَين ۽ آسپاس ۾ "سَينڌَوَ" جاتِ جا ھَجارينّ پَرِيوارَ آھِنِ ۔ هِتانّ جو راڄُ پَرِيوارُ "سِنڌِيا" چَوائِيندو آھي ۔ جِنِ جو چَوَڻُ آھي تَ هُنَنِ جا وَڏا ڪَڏَھِنّ سِنڌُ مانّ آيا هُئا، اِنھَنّ ڪَري هُو 'سَينڌَوَ' ۽ 'سِنڌِيا' معنا "سِنڌُ جا" چَوائِيندا آھِنِ. ڇا وِيرُ وِڪرَمادِتِيَ سِنڌِي هو؟
سِنڌُ ۾ وِڪرَمادِتِي ۽ راجا ڀَرٿَرِيءَ جي سَماڌِي ۽ اُنھَننِ جي ڀاڻيجي راجا گوپِيچَندَ جِي راڄڌانِي ھُئَڻُ ۽ وِڪرَمادِتِيَ پَنوار جاتِ جو هو، اِنھَنّ جاتِ جا ماڻهونّ سِنڌُ ۾ بِ آھِنِ ۔ اِنھَنّ مانّ پَڌِرو آھي تَ هُو سِنڌِي هُئا ۔ ڇو تَ ماڻهُونّ پَنھِنجِي سَماڌِي، اُتي ئِي ٺاھِرائِيندا آھِنِ، جِتانّ جا هُو ڄاوَلَ ھُوندا آھِنِ۔ وِرِھاڱي کانّ پو بِ ڀارَتَ ۾ آيَلَ سِنڌِنِ گھَڻَنِي شَهَرَنِ ۾ وِيرَ وِڪرَمادِتِيَ جا "راجا وِيرَ" جي نالي سانّ مَندَرَ ٺاھِرايا آھِنِ ۔ اُنھَنّ جو سِنڌِنِ سانّ ڪيڙھو گھاٽو ناتو هو، اِيھا ھِڪَ کوجَ جِي ڳالھِ آھي. پريمُ تَنواڻِي
حوالا
زمرو:ماڻھو زمرو:ڀارت زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:شخصيتون
ملائيشيا جو حڪومتي نظام
ملائيشيا، تيرهن رياستن جي هڪ جهڳٽي يا گلدستي جو نالو آهي, جنهن مان ٻه رياستون: صباح ۽ سرواڪ ته بلڪل پري بورنيو ٻيٽ جي اتر ۾ آهن جن مان هڪ اوڀر ملائيشيا ۽ ٻيو اولهه ملائيشيا (Peninsular Malaysia) جيڪو ٿائلنڊ سان مليل آهي، ان ۾ يارهن رياستون آهن: جوهور، پهانگ، ملاڪا، نگري سمبيلان، سلانگر، پيراق، پرلس، پينانگ، ڪيلنتان ۽ ٽرنگانو.
انهن رياستن مان ملاڪا ۽ پينانگ کي ڇڏي باقي سڀني رياستن جو پنهنجو پنهنجو والي (سلطان) آهي. 1895ع تائين ته هر رياست ڌار ڌار هئي، اها ٻي ڳالهه آهي ته سڌيءَ يا اڻ سڌيءَ طرح سڀني مٿان هلندي انگريز جي هئي جو هندوستان، سلون، برما، هنگ ڪانگ وانگر هي ملايا وارو علائقو، بورنيو ٻيٽ، سنگاپور وغيره جو اصلي حاڪم انگريز ٿي چڪو هو.
1895ع ۾ انهن مان چئن رياستن:پيراق، سلانگر، پهانگ ۽ نگري سيمبيلا گڏجي هڪ ڪانفيڊريشن ٺاهي جيئن اڳتي هلي فيڊرل حڪومت لاءِ رستو هموار ٿي سگهي. پر هن معاهدي کان سواءِ ڪو ٻيو اهڙو وچ جو قانون (ليجسليچر) نه ٺاهيو ويو، جيڪو چئني گڏ ٿيندڙ رياستن جو نظام هلائي سگهي. هر رياست کي قانون ٺاهڻ يا هلائڻ لاءِ پنهنجي رياستي قانون موجب هلڻو پيو ٿئي. تان جو 1909ع ۾ پارلياماني بنياد تي سينٽرل ليجسليچر سان گڏ فيڊرل ڪائونسل ٺاهي ويئي. فيڊرل ڪائونسل تيرهن کنيل (ناميٽيڊ) ميمبرن جي اسيمبلي هئي، جنهن ۾ چار ته رياستن جا والي (سلطان) ٿي ويا، چار انگريز ريزيڊينٽ ۽ هڪ ريزيڊينٽ جنرل ۽ چار غير سرڪاري ماڻهو ميمبر ٿيندا هئا. جن کي تن ڏينهن جو هاءِ ڪمشنر سر فرئنڪ سويٽنهام مقرر ڪندو هو.
ارڙهن سالن کان پوءِ 1927ع ۾، فيڊرل ڪائونسل ۾ ڪجهه تبديليون آنديون ويون، جن موجب رياستن جي سلطانن کي ڪڍي انهن جي جاءِ تي چار غير سرڪاري ميمبر رکيا ويا. ان کان پوءِ به وقت بوقت ميمبرن جي تعداد ۽ نوعيت ۾ تبديليون اينديون رهيون. پر ڪائونسل جا ميمبر نامينيشن ذريعي چونڊيا ويندا هئا. اهو سلسلو ٻي وڏي لڙائيءَ جي شروعات (ڊسمبر 1941ع) تائين رهيو.
1948ع ۾ انگريزن جي ائڊوائيزري ڪائونسل بدران فيڊرل ليجسليٽوَ ڪائونسل کي وجود ۾ آندي وئي. جنهن مطابق يارهن ئي رياستن (ملاڪا ۽ پينانگ سميت) مان ميمبر کنيا ويا ۽ کين مختلف ڪم (Portfolios) سوپيا ويا. هن ڪائونسل ۾ ٽن حصن مان ٻه حصا سرڪاري ميمبرن جا رکيا ويا.
اهڙي طرح هتي جي عوام ۾ آهستي آهستي سڄاڳي ايندي ويئي. 1955ع ۾ پهرين پارليماني اليڪشن ٿي، جنهن ۾ اٺانوي ميمبر چونڊيا ويا. تنڪو عبدالرحمان پهريون چيف منسٽر ٿيو ۽ 1956ع کان هن ملايا جي آزاديءَ مهم هلائي ۽ 31 آگسٽ 1957ع تي ملايا آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو. تنڪو عبدالرحمان آزاد ملايا جو پهريون پرائيم منسٽر ٿيو. نگري سيمبيلان جو سلطان سڄي ملايا جو هيد آف اسٽيٽ “راجا” چونڊيو ويو. سندس نالو پڻ عبدالرحمان هو.
1959ع جي جنرل اليڪشن بعد بائڪئميرل پارليامينٽ ٺاهي ويئي. بادشاه (راجا) کي ملڪ جو وڏو مڃيو ويو ۽ ميمبرن جا ٻه هائوس (ديوان) ٺاهيا ويا. ديوان رعيت (House of representatives) ۽ ديوان نگارا (سينيٽ). 1982ع کان ڇهين پارليامينٽ هلي رهي آهي. پرائيم منسٽر امنو (Umno) پارٽيءَ جو محمد مهاتر آهي ۽ ملڪ جو وڏو يعني بادشاهه جوهور رياست جو سلطان آهي. (هن کان اڳ پهانگ رياست جو سلطان، سڄي ملڪ جو راجا هو.) پنجن سالن لاءِ واري وٽيءَ تي هر هڪ رياست جو سلطان سڄي ملڪ جو والي/ بادشاهه Yang di Pertuan Agong ٿيندو آهي. هو وزير اعليٰ ۽ ڪئبينيٽ جي صلاح مصلحت سان ڪم ڪندو آهي. فيڊرل ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ججن مقرري پڻ ڪندو آهي.
ديوان رعيت ( ميمبرن جي اسيمبلي) ۾ 154 ميمبر ٿين. جن مان 114 اولهه ملائيشيا مان چونڊيا ويندا آهن ۽ چاليهه اوڀر ملائيشيا مان (چوويهه سراواڪ مان ۽ سورهن صباح مان). اسيمبليءَ جو مدو پنجن سالن جو ٿئي. ديوان نگارا (سينيٽ) ۾ اٺونجاهه ميمبر ٿين جن مان ڇويهه چونڊيا ويندا آهن ۽ ٻٽيهه ائين ئي کنيا ويندا آهن.
زمرو:ملائيشيا
وڇو پٽ قبرستان
وڇو پٽ قبرستان (انگريزي:Graveyard Wachho Patt) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ وڇو پٽ ۾ پراڻو قبرستان آهي.
تاريخ
مقامي روايتن موجب وڇو خان ذات جو ٻٻر هو ۽ فقير جادو شهيد ٻٻر سندس رشتيدار هو. ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. ڪلهوڙن طرفان کيس جاگير ملي جيڪا وڇو پٽ نالي سان اڄ به موجود آهي. هيءُ قبرستان ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور جو يادگار آهي. قبرستان ۾ مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي پڻ شاندار ٿيل آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:دادو ضلعو
جوڪو ودودو
جوڪو ودودو جنھن جو جنم نالو موليونو آهي (پ:21 جون 1961) ۽ جوڪووي نالي سان پڻ سڏيو ويندو آهي، انڊونيشيا جو سياستدان ۽ ملڪ جو ستون صدر آھي. ھن جولاء 2014ع ۾ صدارتي چونڊ کٽي پھريون صدر ٿيو جنھن جو تعلق اشرافيه يا فوج سان نہ آهي. شروع ۾ 2005ع کان 2012ع تائين ھي سوراڪارتا شھر جو ميئر ھيو جنھن بعد 2014ع تائين جڪارتا جو گورنر رھيو. 2009ع ۾ سوراڪارتا جي ميئر واري ڪم ۾ کيس قومي سڃاڻپ ملي. سندس تعلق انڊونيشين ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف اسٽرگل سان آهي as his running mate. جڪارتا جي گورنري ۾ ھن شھر جي بيوروڪريسي کي بھتر ڪيو ۽ رشوت خوريءَ ۾ ڪمي آندي. ھن شھر جي معيار زندگي کي بھتر بنائڻ ۾ پنھنجو ڪردار ادا ڪيو. ھن شھر جو سب وي سسٽم جي تعمير جي شروعات ڪئي. اھڙي طرح ھي انڊونيشيا جي سياست ۾ ھڪ ستارو بڻجي اڀري آيو ۽ ملڪ جو صدارتي اميدوار ٿي چونڊون کٽي آيو وڏي اڪثريت حاصل ڪندي 22 جولاء 2014ع ۾ ملڪ جو صدر ٿيو صدر جي حيثيت ۾ ھن ملڪ جي انفراسٽرڪچر تي ڌيان ڏنو. ملڪ ۾ وڏن روڊن جي تعمير، تيز ريلوي نظام، ايئرپورٽن جا ڊگھن منصوبن وارا پراجيڪٽ منظور ڪيا On foreign policy, his ملڪ جي سالميت جي دفاع بہ ھن جي پاليسي جو اھم حصو آهي جنھن ۾ غيرقانوني ڌارين مڇي جي ٻيڙن کي نشانو بنائڻ منشيات جي سمگلرن ڳريون سزائون ڏيڻ شامل آھي باوجود ان جي تہ آسٽريليا ۽ فرانس کي انھن سزائن تي سخت اعتراضن آھي سندس مقبوليت ۾ اضافو ٿيڻ بعد اپريل 2019ع ۾ ھي ٻيھر ملڪ. جو صدر چونڊجي .
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو
ڳوٺ تاج محمد دولتاڻي لغاري
ڳوٺ تاج محمد دولتاڻي لغاري (انگريزي:Village Taj Muhammad Doltani Leghari) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. دولتاڻي اصل ۾ دولت خان لغاري جو پونير آهي جنهن ڪري دولتاڻي لغاري سڏجي ٿو. هيءَ وڏي آبادي تي مشتمل ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ مڊل اسڪول تائين تعليم جي سهوليت موجود آهي. ڳوٺ ۾ طڀي سهولت لاء اسپتال پڻ آهي. اليڪشن دوران هن ڳوٺ ۾ پولنگ اسٽيشن پڻ قائم ڪئي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
نورالدين محمود
تفصيلي احوال
663 هه ۾ سلطان التمش لاڏاڻو ڪيو ۽ سندس پٽ رڪن الدين فيروز شاهه تخت تي ويٺو ته سمورو خزانو عيش عشرت ۽ تماشي ۾ لٽائي ملڪي معاملا پنهنجي ماءُ جيڪا هڪ ترڪي ڪنيز هئي، جي هٿ ۾ ڏئي ڇڏيائين. اميرن وزيرن اهڙو حال ڏسي التمش جي وڏي ڌي رضيه سلطانه کي تخت تي ويهاريو. رضيه سلطانه وڏي بهادر ۽ سياڻي سيبتي عورت هئي، جنهن دهلي جي تخت تي ويهي سنڌ کان وٺي برهم پترا تائين پکڙيل ملڪ کي وڏي نيڪنامي سان هلايو. رضيه سلطانه طويل عرصي تائين حڪومت ڪندي رهي پر جڏهن جمال الدين ياقوت کي امير الامراءَ جو عهدو ڏنائين ته ترڪ ۽ افغان امير ڪاوڙجي ڪري بغاوت تي لهي آيا ۽ لاهور جي صوبيدار ملڪ اعزالدين بغاوت ڪري وڌي. رضيه سلطانه ان بغاوت کي ڪچلڻ لاءِ لاهور ڏانهن وڌي ته ملڪ اعز الدين معافي جي درخواست ڪئي ۽ رضيه سلطان واپس دهلي موٽي آئي. انهيءَ ڏينهن ۾ ڀٽنڊي جي والي، جمال الدين ياقوت جي اڳراين کان تنگ ٿي بغاوت ڪئي ته رضيه ياقوت سان گڏ اوڏانهن ڪاهه ڪرڻ لاءِ نڪتي پر ٻين اميرن وجهه وٺي ياقوت کي ماري وڌو ۽ رضيه سلطان کي گرفتار ڪري ملڪ التونيه ڏانهن موڪليو. ان بعد دهلي جي تخت تي سلطان التمش جي پٽ معزالدين بهرام شاهه کي تخت تي ويهاريو ويو. هوڏانهن ملڪ التونيه رضيه سان شادي ڪئي ۽ ٻئي زال مڙس هندو جاٽن ۽ گهگهڙن جو وڏو ڪٽڪ وٺي اچي دهلي تي چڙهائي ڪئي. سلطان معز الدين به پنهنجن فوجن سان گڏ ڪيٿل ويجهو پهتو. ٻنهي ۾ زورن جي جنگ لڳي پر رضيه سلطان ۽ ملڪ التونيه مقابلو نه ڪري سگهيا ۽ ڀاڄ کاڌائون. واپس ويندي هڪ ڳوٺ ۾ هارين هٿان ٻئي مارجي ويا. رضيه سلطانه کان پوءِ معز الدين بهرام شاهه 27 رمضان 637 (40 ــ 1239ع) تي دهلي ۾ تخت نشيني جون رسمون ادا ڪيون پر ٿوري ئي وقت ۾ سڀ سردار کانئس بدظن ٿي پيا. انهيءَ وچ ۾ مغلن لاهور تي قبضو ڪري شهرين جو ڪوس ڪيو. 18 ذوالقعد 639 هه تي بهرام شاهه پنهنجي باغي سردارن هٿان ٻه سال، هڪ مهينو ۽ پندرهن ڏينهن حڪومت ڪري مارجي ويو. بهرام شاهه کان پوءِ انهن سردارن رڪن الدين فيروز شاهه جي پٽ علاؤ الدين مسعود کي قيد مان ڪڍي تخت تي ويهاريو. ان وقت سلطان التمش جي درٻار جي هڪ امير ملڪ اعز الدين بلبن دهلي تي قبضو ڪرڻ چاهيو پر درٻاري اميرن ۽ سردارن فيصلو ڪري اجمير، ناگور (مارواڙ) جنهن ۾ سنڌ به شامل هئي جاگير طور کيس ڏئي ڇڏيا.
منڪوتا جو ملتان ۽ اچ تي حملو
سلطان مسعود جي حڪومت جون واڳون سنڀالڻ کان پوءِ 643 هه (1242ع) ۾ منڪوتا نالي مغل لشڪر وٺي اچي اچ ۽ ملتان تي ڪڙڪيو. سلطان مسعود کي معلوم ٿيو ته سڀني صوبن کان فوجون گهرائي وڏي ڪٽڪ سان مغلن جي مقابلي لاءِ نڪتو. اڃا هو بياس درياءُ جي ڪپ تي پهتو ته مغل سندس لشڪر جي دٻدٻي ۽ جلال کان ڊڄي خراسان ڀڄي ويا ۽ سلطان مسعود سوڀارو ٿيندي بکر پهتو. ”طبقات ناصري“ جو ليکڪ منهاج سراج به ان سفر ۾ ساڻس گڏ هو. .
مائونٽ ٽارس جي مهم
مائونٽ ٽارس جي مهم وقت سڪندر اعظم (Alexander the Great) سخت بيمار ٿي ۽ سندس بچڻ جي اميد ڪانه رهي. کيس هروقت تمام گهڻو بخار هوندو هو. سڪندر يوناني جي طبيب جيڪو سندس ننڍپڻ جو دوست به هو، تنهن هڪ اهڙي دوا تيار ڪئي، جيڪا ان بيماريءَ جو يڪ ٽڪ علاج هئي. سڪندر يوناني اها دوا پيئڻ وارو هو ته ان وقت کيس ڪنهن همدرد جو لکيل خط مليو. هُو دوا پيئڻ کان اڳ ۾ اهو خط پڙهڻ لڳو. خط ۾ لکيل هو ته سڪندر اها دوا نه پيئي، ڇاڪاڻ ته سندس طبيب ايران جي بادشاهه کان رشوت وٺي کيس زهر ڏيڻ جي سازش تيار ڪئي آهي ۽ ان دوا ۾ زهر مليل آهي. سڪندر اعظم خط پڙهي ٿورو مُرڪيو ۽ ان کانپوءِ دوا پي ڇڏيائين. ان کان پوءِ هُن اهو خط پنهنجي طبيب کي پڙهڻ لاءِ ڏنو. جڏهن طبيب خط پڙهي ورتو ته سڪندر اعظم کيس چيو “مون کي هڪ پل لاءِ به تو تي شڪ نه ٿيو ۽ نه ئي آئون دوستن تي شڪ ڪندو آهيان.” ان دوا پيئڻ جي ڪجهه ڏينهن کان پوءِ سڪندر اعظم بلڪل صحتياب ٿي ويو.
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ
خسرو چرڪس
خسرو چرڪس سنڌ جي ٺٽي واري گاديءَ جو مغل گورنر. خان خانان اڪبر بادشاھ کي مرزا جاني بيگ جي مقرري لاءِ راضي ڪيو تہ اڪبر بادشاهه جاني بيگ ۽ خسرو چرڪس کي ساڳي وقت ٺٽي جو صوبيدار مقرر ڪيو .خسرو چرڪس راءِ سنگهه ۽ هندو بيگ تي ڏمريو ويٺو هو سو مرزا جي مرڻ بعد ڇا ڪيائين، ترخان نامي ۾ آهي ته صغير مرزا عبدالعلي پٽ مرزا فرخ بن مرزا شاهه رخ بن مرزا باقي کي کڻي تخت جو وارث بڻايائين، جيئن ارغون ۽ ترخان به چپ رهندا ۽ جهانگير به ان جي جانشيني کي قبول ڪندو، پر ان جي چال جي خبر جهانگير کي پئجي ويئي ۽ ٺٽي جو صوبيدار مرزا رستم قنڌاري کي ڪري موڪليائين، پر ان کان اڳ مير عبدالرزاق معموري کي روانو ڪيائين، جيئن خسرو چرڪس کان دم دلاسن سان ٺٽي جي حڪومت وٺي، مير عبدالرزاق ٺٽي پهچي خسرو خان جو پنج سؤ وظيفو مقرر ڪيو ۽ جڏهن مرزا رستم قنڌاري ٺٽي پهتو ته خسرو خان ۽ مرزا غازي جي ٻارن ٻچن کي وٺي جهانگير جي درٻار ۾ آيو. جهانگير، خسرو، عبدالعلي کي جيل ڀيڙو ڪيو ۽ مرزا غازي جي ويجهن ملازمن کي انعامن سان نوازيو.
مانگھ
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو يارهون مهينو آهي جيڪو پوھ ۽ ڦڳڻ جي وچ ۾ آهي.
گلزار ھجري سب ڊويزن
گلزار ھجري سب ڊويزن:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڪراچي ڊويزن جي ضلعي ڪراچي اوڀر جي ھڪ سب ڊويزن يا تعلقو آھي جيڪو پھرين گلشن ٽائون جو حصو ھيو ء 2013 م ٽائون سسٽم جي خاتمي بعد ان کي تعلقي  جو درجو ڏنو ويو. ھي تعلقو ڪراچي يونيورسٽي سان لڳولڳ واقع آهي.
مانگھ
13 جنوري کان 11 فيبروري تائين هوندو آهي. مانگھ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.
گلزار ھجري سب ڊويزن
سب ڊويزن جا علائقا
ھن سب ڊويزن ۾ گلزار هجري اسڪيم 33 جو علائقو  اڇي وڃي ٿو. ھن تعلقي جا مشهور علائقا ميمڻ نگر، گلشن ڪنيز فاطمه، ڪوئيٽا ٽائون، گلزار هجري، المسلم سوسائٽي،  گلشن عريشا، رمجھم ٽاور،  گلشن قاسم،  عثماني ٽائون، ڪي اي ايس سي سوسائٽي، رضويه ڪوآپريٽو سوسائٽي، شاھ عنايت ڳوٺ، شاھنواز ڳوٺ، وڪيل ڪالوني، سچل ڳوٺ، ڪراچي يونيورسٽي ھائوسنگ سوسائٽي، ماروڙا ڳوٺ،  جوھر ڪامپليڪس،  سھراب گبول ڳوٺ واقع آھن. ھي تعلقي جون حدون چوڌاري روڊن سان لڳن ٿيون جن ۾ اسپارڪو روڊ، حيدرآباد ڪراچي موٽر وي، ھجري روڊ ، ابوالحسن اصفهاني روڊ، يونيورسٽي روڊ، سعدي روڊ ۽ نيو ڪراچي يونيورسٽي روڊ سان ملن ٿيون ۽ انھن روڊن جي دائري اندر ھي تعلقو واقع آهي. تعلقي اندر مشھور روڊن ۾ ڪرن ھاسپيٽل روڊ، ڊاڪٽر عبدالسلام روڊ شامل آهن.
مانگھ
ٻيا نالا
ماگهه
گلزار ھجري سب ڊويزن
ٿاڻا
ھن سب ڊويزن ۾ ٻہ ٿاڻا سھراب ڳوٺ ٿاڻو ۽ سچل ٿاڻو شامل آهن. سھراب ڳوٺ ٿاڻو جو نالو پھرين گلزار هجري ٿاڻو ھيو.
مانگھ
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي شروڻ ۽ ڌنشٺا نکٽن جا اثر ٿين ٿا.
گلزار ھجري سب ڊويزن
آبادي
ھتان جي آبادي گھڻ نسلي آھي جن ۾ مھاجر، سنڌي، پنجابي، پٺاڻ، شامل آهن. ھتان جي آبادي 1998 ۾ 1،14،789 ھئي جيڪا 2017 جي آدمشماري م وڌي 734410 تائين ٿي وئي. . ھن علائقي ۾ سنڌي ماڻهن جي آبادي م اضافو ٿيو آهي.
مانگھ
ٻيرن ۽ سيءَ جي تانگھ
مانگهه، جنهن ۾ سيءُ ڏيندو آهي تانگهه. مانگهه ۾ ٻير اڌ ڪچا اڌ پڪا هوندا آهن ۽ ٻير جي شوقينن جون اکيون اصل ٻيرن ۾ هونديون اٿن.
گلزار ھجري سب ڊويزن
مشھور ھنڌ
ھن تعلقي ۾ مشھور جاين ۾ ڇاتيءَ جي بيمارين جي مشھور اسپتال اوجھا  انسٽيٽيوٽ فار چيسٽ ڊزيز، ڪرن ھاسپيٽل ، ڪاظم پبلڪ اسڪول،      ڊائو يونيورسٽي ھاسپيٽل، ڊائو انٽرنيشنل ميڊيڪل ڪاليج، پي سي ايس آء آر ليبارٽريز شامل آهن.
مانگھ
لوڪ سنڌي ڏاهپ ۾
پڇي وت ڪريندا ٻڪري ۽ وَتُ ڪريندا ڏاند.”
مانگهه (جنوري/فيبروري) جي مھيني ۾ ڪَچي جا ڀاڳيا خاص ڪري ٻڪرار، گاهه ۽ چاري جي اڻاٺ ڪري، پنھنجو مال پڪي جي تَر ڏانھن ڪاهي ايندا آهن.
جيئن ته هن مھيني ۾ سخت سيءُ پوندو آهي. شاديون، مراديون ۽ دعوتون وغيره به گهٽ ٿينديون آهن. ان کانسواءِ ماڻھو يارن دوستن سان ملڻ به گهٽ نڪرندا آهن. ان ڪري چوڻي آهي؛ مانگهه، نه ڪر تانگهه
هندن جا ڏڻ مانگھ ۾
مانگهه جي 28 تاريخ تي هندو ماڻهو مها شوارتري جو ڏڻ ملهائيندا آهن، ان رات سڀ کان وڌيڪ سيءُ ۽ پارو پوندو آهي. جنهن کي شِو جا پارا به سڏبو آهي. ٻيا ماڻهو بسنت ڀلي کڻي ڪڏهن به ملهائين ۽ لغڙ اڏائين، پر سنڌ ۾ صدين کان بسنت جو ڏڻ مانگهه ۾ ملهائڻ جو رواج رهيو آهي. (20 جنوري) ان ڏينهن تي ڦاگان/ڌمال ڳائبي آهي ته سرسوتي جي پوڄا به ڪبي آهي ته جيئن وڌيڪ ڦل ۽ ميوا ملي سگهن. مانگهه جي 15 بعد انب ٻوڪجي جهڙوڪر سياري وڃڻ کان اڳ ان جي وڃڻ جي تيارين ڏانهن اشارو ڪندو آهي. اهو وقت موسمي ساين ڀاڄين جي به پڇاڙي جو هوندو آهي. ڦڳڻ ۾ ڏينهن گرم ۽ وڏا ۽ راتيون ٿڌيون پر ننڍيون ٿينديون آهن.
مڪر سنڪرانتي يا مڪڙ سنڪرانتي
هي ڏڻ 15 جنوري تي تي ملهايو ويندو آهي، جڏهن ته سج خط جدي وٽان نڪري خط عقرب (مڪڙ) وٽان اڀرڻ شروع ڪندو آهي. هن ڏڻ تي سنڌي هندو پنهنجي پرڻيل نياڻين ڏي لائيون، لڏون ۽ ٻيون شيون اماڻيندا آهن. هن ڏڻ کي اترڻ يا ترموري پڻ چوندا آهن.
سنڌي شاعري ۾
پلا پاڻيءَ ۾ جليا، باهه نه ڪئي بس!
آءٌ نه پنهنجي وس، چارڻ مون کي چائيو. شيخ اياز
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
رام ڦل
رام ڦل: به سيتا ڦل جهڙو ميوو آهي. هندستان ۾ عام آهي، مگر پنجاب ۽ آسپاس وارن پرڳڻن ۾ ڪين ٿيندو آهي. هن جي ۽ سيتا ڦل جي وچ ۾ تفاوت هي آهي، ته هن جي کل اندر مال ٻنهي جي گهڻو ڪري هڪ جهڙو هوندو آهي. مگر سيتا ڦل ۾ زياده لذت ۽ خوشبوءِ ٿئي ٿي. جڏهن سيتا ڦل لهي بس ڪندا آهن، تڏهن رام ڦل لهندا آهن، تنهن ڪري گرم ڏينهن ۾ ڪمائتا ٿين ٿا. هن وڻ يا ميوي سان هلت ساڳي اهڙي ڪرڻ ۾ اچي ٿي، جهڙي سيتا ڦل سان. رام ڦل کي هندستانيءَ ۾ مالهي نونا به چوندا آهن، ڇالاءِ جو ان جو انگريزي نالو آهي انونا، ۽ بعضي بُلڪَس هارٽ (يعني ڏاند جي دل) به چوندا اٿس، جو انهيءَ ميوي جي شڪل اهڙي ٿيندي آهي.
هن ميوي جهڙو يا انهيءَ قسم جو، هڪڙو ٻيو به ميوو ٿيندو آهي جنهن کي ولايتي نونا چوندا آهن. اهو قد جو وڏو ٿيندو آهي. ناريل کان ٿورو وڏو ٿيندو آهي.اندر کٽمٺو ٿيندو آهي ۽ ٻاهران ڪَنڊن وانگي پاسا ٿيندا اٿس. هندستان ۾ گهڻو عام ناهي، آسام ۾ چڱو ٿيندو آهي. اهو ميوو جون جي آخر ۾ پچندوآهي، ۽ جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ کاڄندو آهي. پڪي مهل ٻاهران ڳوڙهو سائو ٿيندو آهي. اندر ڳر ۾ انناس جهڙي باس ٿيندي اٿس، جا گهڻن کي ڪين وڻندي آهي. کائڻ ۾ به ڪن کي لذت ڏيندو آهي. بعضي کنڊ وجهي کائيندا اٿس. هي ٻه سيتا ڦل وانگي پوکبو آهي.
جلال الدين
جلال الدين: سلطان مسعود بکر پهچي نورالدين محمد کي سنڌ جي گورنريءَ جي ڪرسي تان لاهي جلال الدين کي ويهاريو.
تفصيلي احوال
اتي سڀئي انتظام سنواري دهلي موٽيو ته رستي ۾ ملتان وٽ ڪجهه نوجوانن سلطان تائين رسائي حاصل ڪري ورتي. سلطان هاڻي گهڻو وقت شراب خوريءَ ۾ گذارڻ لڳو، جنهن جي ڪري ملڪ جو نظام ڊانواڊول ٿي ويو. اميرن مشيرن سندس چاچي ناصرالدين محمود بن التمش جيڪو ان وقت بهڙائچ جو گورنر ۽ ڏاڍو ڪم وارو ماڻهو هو، جي سر تي سلطنت جو تاج رکيائون، جڏهن ته سلطان مسعود کي جيل ڀيڙو ڪري ڇڏيائون. سلطان سنجر ۽ قتلغ خان ملتان ۽ سيوهڻ جي گورنريءَ تي: 25 محرم 644 هه (1246ع) تي فيروزه ۾ سلطان ناصر الدين تخت تي ويٺو ۽ پنهنجي پرهيزگاري، خدا ترسي ۽ ڪردار ڪري شهرت ماڻي. 22 شوال 649هه تي هو اچ کان ٿيندو سنڌ پهتو ۽ اتي بکر کان وٺي ملتان جي مٿئين حصي تي سلطان سنجر خان ۽ ديبل کان بکر تائين قتلغ خان کي گورنر مقرر ڪيو. قتلغ جي گادي جو هنڌ سيوهڻ هو. سلطان پوءِ دهلي موٽي آيو. .
ڳوٺ سوڀو دولتاڻي لغاري
ڳوٺ سوڀو دولتاڻي لغاري (انگريزي:Village Sobho Doltani Laghari) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي جيڪو سوڀي خان دولتاڻي لغاري آباد ڪيو هو. سوپو خان دولتاڻي دولت خان لغاري جو پونير هو جنهن جا وڏڙا ڪلهوڙن ۽ٽالپورن جي دور ۾ ديري غازي خان مان اچي ڪاڇي ۾ آباد ٿيا هئا. هن ڳوٺ ۾ پرائيمري تائين تعليم جي سهوليت موجود آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
واهي ڪنگراڻي
واهي ڪنگراڻي (انگريزي:Wahi Kingrani) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ديري غازي خان جي وڏور جي شهر جي قريب هڪ شهر آهي. واهي جو مطلب نئي يا برساتي نالو آهي. هيءُ واهي سليمان جبلن کان وهندي ڪنگراڻي شهر وٽان گذري ٿي جنهن ڪري مٿس نالو واهي ڪنگراڻي پيو هوندو. برساتن ۾ ڪناتار وهندي آهي. واهي ڪنگراڻي سياحت جو پڻ مرڪز آهي.
حوالا
زمرو:شهر
قتلغ خان
25 محرم 644 هه (1246ع) تي فيروزه ۾ سلطان ناصر الدين تخت تي ويٺو ۽ پنهنجي پرهيزگاري، خدا ترسي ۽ ڪردار ڪري شهرت ماڻي. 22 شوال 649هه تي هو اچ کان ٿيندو سنڌ پهتو ۽ اتي بکر کان وٺي ملتان جي مٿئين حصي تي سلطان سنجر خان ۽ ديبل کان بکر تائين قتلغ خان کي گورنر مقرر ڪيو. قتلغ جي گادي جو هنڌ سيوهڻ هو. سلطان پوءِ دهلي موٽي آيو ..
ڊاڪٽر (لقب)
ڊاڪٽر:Doctor: ڊاڪٽر ھڪ علمي لقب آھي جيڪو اصل لاطيني ٻولي جو لفظ آهي لاطيني ۾ ان جو گرامر ۾ فعل ڊاڪر docēre لکندا آهن جنھن جي معني آهي سيکارڻ. يورپ ۾, تيرھين صدي کان وٺي ان لفظ جو استعمال علمي لقب طور شروع ٿيو جڏھن اٽليءَ جي يونيورسٽي آف بولوئڃا (Bologna) ۽ فرانس جي پيرس يونيورسٽي ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري ڏيڻ جي ابتدا ڪئي ۽ بعد اھو لفظ دنيا جي سڀني يونيورسٽين رواج ۾ آندو. ان کي بعد ۾ مختصر ڪري Dr لکن شروع ڪيو ويو. ھي لفظ انھن ماڻھن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جن کي ڊاڪٽوريٽ جي سند ملندي آهي جيئن ڊاڪٽر آف فلاسافي. ڪجھ ملڪن ۾ طب سان تعلق رکندڙن لاءِ بہ استعمال ڪيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ بہ ان جو استعمال ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري حاصل ڪندڙ سان گڏوگڏ طب جي پريڪٽس ڪندڙن لاءِ بہ ٿيندو آهي. 7 جون 1962 ۾ صدر ايوب خان ايلوپيٿڪ سسٽم (پريوينشن آف مس يوز) آرڊيننس (Allopathic system prevention of misuse Ordinance) جاري ڪيو جنھن تحت سڀني ايلوپيٿڪ (Allopathic)، ھوميوپيٿڪ (Homeopathic)، ايورويدڪ(Ayurvedic), يوناني (Unani) يا ڪنھن بہ علاج جي طريقي جي پريڪٽس ڪندڙ کي ڊاڪٽر لفظ استعمال ڪرڻ کان منع ڪئي وئي رڳو انھن کي اھو لفظ استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي جن جي ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل آرڊيننس 1962 تحت پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪائونسل ۾ رجسٽريشن ٿيل آهي يعني صرف رجسٽرڊ ميڊيڪل پريڪٽيشنر کي ڊاڪٽر سڏائڻ جي اجازت آھي يا وري اھو جنھن کي ملڪ جي يا ٻاھرين يونيورسٽي ميڊيڪل ڊگري کان علاوه ڪا ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري ڏئي. انحرافي جي صورت ۾ ھڪ سال قيد يا ڏنڊ جي سزا رکي وئي آهي ۽ اھڙو ڪيس صرف ڊرگ ايڪٽ 1976 تحت مقرر ڪيل انسپيڪٽر جي مدعيت ۾ ماجسٽريٽ جي ڪورٽ ۾ داخل ٿي سگھي ٿو.
سنڌ تي برطانوي سوڀ
سنڌ تي انگريزن جي سوڀ ۾ ٽڪراءُ ۽ لڙائين جو هڪ سلسلو شامل هو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ فتح ٿي، پوءِ ٽالپرن جي دور ۾، سنڌ انگريزن جي راڄ ۾ شامل ٿي. اِن حملي جي اڳواڻي ايسٽ انڊيا ڪمپني ڪري رهي هئي. فيبروري ۽ مارچ 1843ع جي وچ ۾ ٻه وڏيون جنگيون ٿيون، جن ۾ حيدرآباد جي جنگ ۽ مياڻي جي جنگ لڳي.
انگلستاني سرڪار سر جيمز آوٽرام ۽ سر چارلس نيپئر کي سنڌ جي سلطنت تي سوڀ ماڻڻ جو آديش ڏنو. شروع ۾ جن شهرن تي ڌيان ڏنو ويو، اهي مياڻي ۽ حيدرآباد هئا، اهي ٻئي شهر سنڌ لاءِ ضروري هئا.
انگريزن سنڌ تي ڪاهه ڪئي ته جيئن سنڌوءَ جي علائقي ۾ نمايان حيثيت حاصل ڪئي وڃي ۽ سولائيءَ سان پنجاب کي پنهنجي تسلط هيٺ آڻي سگهجي، جنهن سان انگريزن جو مقصد اتر اولهه هندستان جي علائقي تائين وڌائڻ جي لاءِ سرڪشت بڻائي سگهجي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
پينگهو
thumb|هندورو هندورو (انگريزي:Cradle) لوڏ يا پينگھ وانگر ٿيندو آهي جنهن کي پينگهو به چئبو آهي. هندورو کٽ وانگر واڻبو آهي جيڪو ٻنهي پاسي ٽيڪ تي بيهاريو ويندو آهي. هندورا ننڍا به ته وڏا به ٿين ٿا.سنڌ ۾ قديم زماني کان هندوري جو رواج رهيو آهي. هالا شهر جا ھندوا مشهور آهن.پاڪستان جي ٻين صوبن ۾ به هندوري جو رواج آهي.
حوالا
زمرو:ثقافت زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا
ڪوڪ اسٽوڊيو (پاڪستان)
ڪوڪ اسٽوڊيو پاڪستاني راڳ رنگ جو هڪ ٽي وي پروگرام آهي، جنهن ۾ مختلف فنڪار سڌو سنئون پنهنجي  فن جو مظاهرو ڪندا آهن۔ ان کي ڪوڪا ڪولا اسپانسرڪري ٿي. سن 2008 ۾ شروع ڪيو ويو هيو ۽ ان تي تنقيد سان گڏوگڏ  سڄي ملڪ  ۾ مقبوليت پڻ ماڻي. هي مختلف ٽي وي چينلن ۽ ريڊيو  اسٽيشنن جي ذريعي نشر ڪيو ويندو آهي. ڪوڪ اسٽوڊيو جي پروگرامن ۾ مختلف ناليوارن آرٽسٽن  کي گُهرايو ويندو آهي، اهڙي ريت  نون فنڪارن  کي پڻ سامهون آڻڻ لاءِ  ساک وارو ادارو  آهي۔ ان نموني جا  پروگرام پهرئين  برازيل ۾ آزمايا ويا ۽ پوءِ  ان کي پاڪستان ۾ شروع ڪيو ويو. ان جي مقبوليت ڏِسندي  مختلف ملڪن  ۾ پڻ انهيءَ  طرز جا  پروگرام شروع  ڪي ويا۔ روحيل حيات ان  جو  پروڊيوسر آهي.
تاريخ
thumb|right|250px| [[مضراب ڪوڪ اسٽوڊيو تي ، 2011ع ۾  لائيو ڪارڪردگیءَ جو ُمظاهرو ڪندي.]]
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪوڪ اسٽوڊيو (پاڪستان)
برطانوي ھندوستان جا پرڳڻا ۽ صوبا
thumb|هندستاني شاهي ادارا Imperial entities of India
برطانوي هندستان يا گڏيل هندستان ( پاڪستان ۽ هندستان) يا برطانوي راڄ وارو هندستان دراصل انڪري سڏجي ٿو جو ان تي ايگريزن يا برطانوين 1858ع کان 1947ع تائين حڪمراني ڪئي. گڏيل هندستان تي انگريزن هڪ سؤ سال کان به مٿي حڪمراني ڪئي.
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان
عالم خان جوڻيجو
ديھ عالم خان جوڻيجو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڌڱاڻو مھيسر تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1883ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ محمد جوڻيجو، ڳوٺ جانڻ ابڙو ۽ ٽي ٻيا غير معروف ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ محمد خان بوزدار ۽ محمد مراد جلباڻي معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ فتح پور (رتوديرو)، اولھ ۾ ديھ حيات گوپانگ، ديھ ڌڱاڻو مھيسر، ديھ فتح خان ڌامراھو، اوڀر ۾ ديھ غلام حسين ھڪڙو، ديھ وسايو ڀٽو ۽ ديھ فتح پور ۽ ڏکڻ ۾ ديھ خالقڏنو ڊکڻ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھن ديھ مان شھدادڪوٽ برانچ وھندڙ آھي
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,169 ھئي جيڪا 150 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
مرزا عبدالعلي ترخان
مرزا عبدالعلي ترخانترخان نامي ۾ آهي ته صغير مرزا عبدالعلي پٽ مرزا فرخ بن مرزا شاهه رخ بن مرزا باقي کي کڻي تخت جو وارث بڻايائين، جيئن ارغون ۽ ترخان به چپ رهندا ۽ جهانگير به ان جي جانشيني کي قبول ڪندو، پر ان جي چال جي خبر جهانگير کي پئجي ويئي ۽ ٺٽي جو صوبيدار مرزا رستم قنڌاري کي ڪري موڪليائين، پر ان کان اڳ مير عبدالرزاق معموري کي روانو ڪيائين، جيئن خسرو چرڪس کان دم دلاسن سان ٺٽي جي حڪومت وٺي، مير عبدالرزاق ٺٽي پهچي خسرو خان جو پنج سؤ وظيفو مقرر ڪيو ۽ جڏهن مرزا رستم قنڌاري ٺٽي پهتو ته خسرو خان ۽ مرزا غازي جي ٻارن ٻچن کي وٺي جهانگير جي درٻار ۾ آيو. جهانگير، خسرو، عبدالعلي کي جيل ڀيڙو ڪيو ۽ مرزا غازي جي ويجهن ملازمن کي انعامن سان نوازيو. عبدالعلي ۽ ڀائي خان کي نور جهان بيگم جي چوڻ تي آزاد ڪيو ويو. عبدالعلي جو وظيفو مقرر ٿي آصف خان جي حوالي ڪيو ويو ۽ جوان ٿي ڪو منصب ماڻيائين.
فسا
فسا (انگريزي: Fasa) ايران جي صوبي فارس جو آباديءَ جي لحاظ کان چوٿون وڏو شھر ۽ فسا شھرستان (County) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 110،825 آھي. ھي ايران جي پراڻن شھرن مان ھڪ آھي جيڪو ھخامنشي بادشاھت وارن  ڏينھن ۾ قائم ٿيو ھو. زراعت ۽ چوپايو مال ھتان جي مکيہ معيشيت آھي. ھي شھر شيراز کان ڪرمان ويندڙ روڊ تي آباد آھي. ھن شھر جي آسپاس ڪڻڪ جي پوک تمام سٺي ٿئي ٿي ان ڪري ھن شھر کي ”ڪڻڪ جو شھر“ بہ سڏيو وڃي ٿو. ھي شھر شيراز جي ڏکڻ ۾ 145 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي سامونڊي مٿاڇري کان 1150 ميٽر مٿي آباد آھي. شھر جي 40 سيڪڙو ايراضي ميداني علائقو آھي جڏھن تہ شھر جو باقي 60 سيڪڙو حصو جابلوعلائقي ۾ آھي.
تاريخ
فسا ايران جو ھڪ تاريخي شھر آھي جيڪو ھخامنشي بادشاھت وارن ڏينھن ۾ آباد ٿيو. شروع ۾ ھن شھر جو نالو پسا (Pasa) يا پيشيہ (Pashiya) ھو. ساساني دور ۾ ھي ايران جو ھڪ وڏو ۽ خوشحال شھر ھو. ساسانين ھتي ھڪ قلعو ۽ زرتشت مذھب جو ھڪ مندر تعمير ڪرايو ھو. فسا کي 638ع ۾ ھڪ خونريز جنگ کان پوءِ مسلمانن فتح ڪيو. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھي درابگرد صوبي جو ٻيو وڏو شھر ھو. صفوي ۽ افشاروي دور ۾ ھن شھر ۾ وڌيڪ ترقي ٿي ۽ ھتي بازارون، غسلخانا ۽ مسجدون تعمير ٿيون. قجار دور ۾ قدرتي وبائن، ڏڪار ۽ سياسي وايومنڊل بدلجڻ سبب ھي شھر پنھنجي اڳوڻي اوج وڃائي ويٺو.
رصد خانو (Observatory)
فسا جي ميونسپالٽيءَ پاران 1999ع ۾ چنڊ ڏسڻ ۽ فلڪياتي کوجنا جو ھڪ وڏو ادارو قائم ڪيو ويو آھي. ھن اداري جي عمارت ڪديوري جبل جي چوٽيءَ تي شيراز ويندڙ قومي شاھراھ جي ڀرسان تعمير ڪئي وئي آھن. ھن عمارت ۾ ھڪ دوربين، گرھن تي کوجنا جو مرڪز ۽ ھڪ تربيتي ھال شامل آھن. ھي ادارو سڄي ايران ۾ پنھنجي نوعيت جو ھڪ ساک وارو ادارو آھي.
آبھوا
ھن شھر جي آبھوا گرم ۽ نيم ريگساني آھي. سال ۾ سراسري طور 290 ملي ميٽر (11 انچ) مينھن وسي ٿو.