شادي
سنڌ ۾ شادي جي رسم
هوڏي گهوٽيتن ڏي نظر ڪبي ته بس ڄڻ هڻ هڻان جي منهن ۾ هوندا خوشيءَ کان ڪپڙڻ ۾ نه پيا ماپيندا. زالن جي ته ڳالهه ئي ڪهڙي ڪجي! ڄانڃين مانڃين جي ٽهل ٽڪور جدا، ڏاج پوت جدا ...... پر ته به پير زمين تي نه پيو لڳندن. تان جو شاديءَ ۾ اچي هڪ ڏينهن رهندو. شاديءَ کان هڪ رات اڳ ڪنواريتن ۾ ڪنوار کي ڳجهڙي ميندي لائينديون آهن، ۽ گهوٽيتا گهوٽ کي. ان مهل زالون لاڏو چونديون آهن پوءِ ورندي ڏينهن شام جو وري ٻڪي ٿيندي آهي. ٻڪيءَ لاءِ زالون جنڊ، اکري مهري، تڏو ۽ ڇڄ ڳاڙهن رنگن سان چٽينديون آهن. ڳاڙها چٽ درن ۽ گندين تي به ڪڍنديون آهن. گهوٽ جا مائٽ، ڀائر ڀيڻون، ماءُ پيءُ ڳاڙها ڳانا ٻڌندا آهن ۽ ڪنوار ۽ گهوٽ لاءِ اهڙا ڳانا ٺاهي رکنديون آهن پوءِ زالون اهو چٽيل تڏو اڱڻ ۾ وڇائينديون آهن،ان جي وچ ۾ جنڊ رکي جنڊ جي هٿئي ۾ ڳاڙهي سٽ سان يارهن جوڙا کارڪن جا ٻڌنديون آهن،. پوءِ ست سهاڳڻيون اَن کڻي ان چٽيل اکري مهريءَ ۾ ڇڙهينديون. اَن ڇڙهي ڇنڊي ستئي سهاڳڻيون اهو اَن جنڊ ۾ ڏرينديون. جنڊ کي تڪڙن تڪڙن گهمرن ڏيڻ سان اهي ٻڌل کارڪون ڪرنديون، سي کڻي ڪنوارن کي کارائينديون آهن، ته سندن ڦل اٻهرا ٿين. بس ٻڪي پوري ٿي ته مبارڪون مباڪون ٿي وينديون. پوءِ زالون گڏ ويهنديون ۽ گهوٽيتون ڏاج ڳڻائينديون. تيسين اچي نما شام ۽ اچي گهوٽ کي سهرن ٻڌڻ جو وقت ٿيندو. گهر ۾ گهوٽ جي موڙن لاءِ اڳ ۾ ئي کنهبو ٻانڌڻون، ڳانو، لونگي ۽ موڙ تيار ٿيا پيا هوندا آهن. پوءِ گهوٽ دهلن ڌمالن سان عزيزن ۽ قريبن سان ايندو گهر. کٽ هنڌ اڳ ۾ ئي وڇايل هوندا، ان تي گهوٽ کي ويهاريندا آهن، پوءِ گهوٽ جو پيءُ يا مرشد يا ڪو وڏو هوندو آهي ته اهو گهوٽ کي دستار ٻڌائيندو آهي. ان جي مٿان ٻٽ (کهنبو ٻانڌڻون) ڍڪائي مٿان موڙ ٻڌندا اٿس. پوءِ ڳانو ٻانهن ۾ ٻڌنديون اٿس. پوءِ عزيز اقارب گهور ڏيندا آهن. اها موڙن جي گهور حجامڻ کڻندي آهي. موڙن ٻڌڻ مهل گهڻو ڪري زالون لاڏو ڳائينديون آهن. موڙن ٻڌڻ مهل گهوٽ کي هڪ مڙهيل ڳوٿري، جنهن ۾ مصري، سوپاريون، ڦوٽا ۽ لونگ پيل هوندا آهن، سا به ڏيندا آهن ۽ انهي وقت ڪو گهوٽ جي ساهرن مان گهوٽ جو اهنر ڪندا آهن. شادي پوري ٿيڻ تائين گهوٽ جي جان جي حفاظت جي جوابداري اهنر تي هوندي آهي اهنر هر وقت هر سوڻ تي گهوٽ سان گڏ هوندو آهي، گهوٽ کي موڙ ٻڌڻ کان پوءِ اهنر کي هڪ اجرڪ يا لونگي، ان سان گڏ سوپاريون ۽ ڦوٽن واري ڳوٿري ۽ رومال به ڏيندا آهن، جو رومال ۽ ڳوٿري ذري گهٽ گهوٽ جي رومال ۽ ڳوٿري جهڙو ئي شاندار ٿيندو آهي. اهنر کي گهوٽ جي حفاظت لاءِ ترار يا خنجر هٿ ۾ هميشه رهندو آهي. پوءِ گهوٽ جون مائيٽياڻيون به گهورون گهورينديون آهن. ۽ گهوٽ سرگس لاءِ ويندو آهي. ٻاهر اڳ ۾ ئي گهوڙو سازيل تيار بيٺو هوندو آهي. ڳائڻان، ناچو، دهل شرنايون سڀ تيار هوندا آهن. گهوٽ جو ڀاءُ يا چاچو يا ڪو ٻيو ويجهو عزيز، سونا يا روپا ڦل، پئسا، آنا جيڪي پڄي سگهن سي گهوٽ جي مٿان اڇليندو هلندو آهي. ائين گهوٽ اچي سرگس واري گهوڙي تي چڙهيندو ان مهل گهڻو ڪري زالون ڳيچ ڳائينديون آهن. پوءِ سر گشت اڳتي هلندو جي ڪنوار گهر جي گهر ۾ هوندي ته گهوٽ کي مسيت جو يا ڪنهن ڀر واري وليءَ جي روضي جو ديدار ڪرائي واپس آڻيندا، جي ڪنوار ڪجهه پري هوندي ته اوڏانهن ويندا. رستي ۾ سڄي واٽ ڳائڻ وڄائڻ هل هو چر يا پئسا اکا اُڇلائڻ جي ڌم لڳي پئي هوندي اهي تان جو گهوٽ اچي ڪنواريتن ۾ لهندو. ڄڃ کي ماني مڙي کارائي پوءِ سوَڻ شروع ڪندا آهن، جي ويندي صبح تائين هلندا آهن. ساهري گهر اچڻ سان پهرين پهرين گهوٽ کي مينديءِ جو سوَڻ ڪندا آهن، سو هيئن جو ڪنواريتي گهران زالون ڀڳل ميندي ڍَڪي ٺاهي ڳائينديون وڄائينديون کڻي اينديون گهوٽ وٽ. ان مينديءَ مان گهوٽ جا عزيز گهوٽ کي ٿوري ٿوري ميندي واري سان لائيندا. پوءِ وري باقي ميندي زالون ڳائينديون کڻي وينديون وڃي ڪنوار کي لائينديون. ان مينديءَ جي سوَڻ تي زالون لاڏو ڳائينديون آهن. ائين ميندي جو سوَڻ پورو ٿيندو. وري ڪجهه دير سهي ساهراڻي گهران ڪُٽي ٺهي ايندي. اها ڪٽي به انهيءَ شان مانَ سان ايندي، جيئن ميندي آئي هئي. ان ڪٽيءَ جي سوَڻ مهل زالون لاڏو چونديون آهن. ان کان پوءِ، جهلي ايندي گهوٽ تي. ڪجهه وقت ته ترسي. گهوٽ دُهلن سان ايندو ساهري گهر ۾ کاري جي سوَڻ تي. گهوٽ سان اهنر به گڏ هوندو هي. کاري جو سوَڻ زالون هيئن ڪنديون آهن جو اڱڻ ۾ هڪ کارو اونڌو ڪري رکنديون آهن. ان کاري جي هيٺيان ٺڪر جو ڏيئو ٻاري ڇڏينديون. آهن. پوءِ ان کاري تي گهوٽ کي ويهارينديون آهن. پوءِ مهريءَ جو مٿو ملائي اُن کير ۽ تيل مان ٻوڙي گهوٽ جي مٿي، ڪلهن ، هٿن ۽ گوڏن تي واري واري سان لائينديون به وينديون آهن ۽ هيئن به ڳائينديون وينديون آهن: انهيءَ کاري جي سوَڻ کان پوءِ گهوٽ ۽ اهنر ٻئي دهلن سان وري ايندا ٻاهر ساهراڻي اوطاق تي. ائين کاري جو سوڻ پورو ٿيندو. وري ڪجهه وقت ترسي گهوٽ ۽ اهنر دهلن سان ايندا ڍڪڻ جي سوَن تي. زالون ڇا ڪنديون آهن جو ٻه ڏيئا اڱڻ ۾ جدا جدا ٻاري انهن جي چوڌاري ننڍڙا ڪَچا ڪَچا ڀتر رکي، انهن جي مٿان ڪورا ڍڪڻ ڏئي ڇڏينديون آهن. گهوٽ ۽ اهنر ايندو ته پهرين گهوٽ کي چونديون ته تون هڪ ئي لت سان ڍڪڻ ڀڃ. گهوٽ کي اهو ڍڪڻ هڪ ئي لت سان ڀڃڻو آهي. جڏهن گهوٽ ڍڪڻ ڀڃيندو، تڏهن وري ڪنوار جي طرفان ٻيو ڍڪڻ اهنر ڀڃيندو. ائين اهو ڍڪڻ وارو سوَڻ پورو ٿيندو ۽ وري گهوٽ ۽ اهنر دهلن شرناين سان ٻاهر ايندا آهن. ڪجهه وقت رکي وري زالون گهڙولڙي ڀرڻ وينديون آهن. سو هيئن جو ڪنوار جي ڀيڻ ۽ گهوٽ جي ڀيڻ دَهلن ڌمرن سان ٻه گهڙولڙيون کڻي اهنر ساڻ ڪري وينديون تڙ تي، زالون ڳائينديون هلنديون. پوءِ ٻئي گهڙولڙيون ڀري اينديون، انهن جي مٿان اهنر ترار يا خنجر ساڻ ٻه ڪَنڊيءَ جون سايون ٽاريون وڍي رکندو آهي. ان گهوڙولڙي ڀرڻ مهل گهڻو ڪري زالون راڳ چونديون آهن. آسر جو جڏهن زالون اها گهڙولڙي ڳائينديون آهن، تڏهن هڪ ته اسر جو وقت ٻيو وائي، ٽيون سر مٺو، بس ٻڌڻ وارن جا سريڙ کڙا ٿيو وڃن. ڪي زالون وري چونديون آهن. پوءِ گهوٽ ۽ ڪنوار ان مان وضو ڪندا آهن، ٻهراڙين ۾ ته انهن گهڙين سان گهوٽ وهجندا به آهن، پوءِ ساهراڻان ڪپڙا، مليل ڪپڙا منڊيءَ سوڌا پائيندا آهن، پوءِ نڪاح پڙهبو آهي جنهن ۾ڪنوار جي رضامندي لاءِ ٻه شاهد موڪليندا آهن، جي وڃي پڇي ايندا آهن ته فلاڻون پٽ فلاڻي جو توکي هيتري ڪي هيتري حق مهر تي قبول آهي. ائين ٽي دفعا پڇي جڏهن ڪنوار هاڪار ڪندي آهي، تڏهن ايندا ٻاهر. پوءِ مُلو مقرر ڪيل مهر تي نڪاح پڙهندو. نڪاح پڙهجڻ کان پوءِ مبارڪون مبارڪون ٿي وينديون، پوءِ نڪاح جون کارڪون ورهائيندا، پوءِ گهوٽ عزيزن سان دهلن شرناين سان ايندو ڪنواريتي گهر سيج تي لائن لاءِ گهر جي دروازي وٽ گهوٽ جي ڀيڻ بيٺي هوندي اها گهوٽ جي پير جي چيچ ۾ ۽ هٿ اڀو ڪرائي ان تي چيچ ۾ ست تندون ڪچي سٽ جون ڏائيندي. پوءِ گهوٽ کي چوندي ته اڃا هٿ اڀو ڪري، ڇن ۽ گهوٽ ائين ڪري اهي تندون ٽوڙيندو. پوءِ جيئن گهوٽ جاءِ ۾“ اندر ايندو، تيئن سندس ڀيڻ کيس مٿي تي پلوُ ڏيندي ۽ وٺي اچي سيج تي ويهارينديس ، جتي ڪنوار اڳ ۾ ئي گونگهٽ ڪڍيو ڪنڌ هيٺ ڪريو ويٺي هوندي آهي. جيڏي مهل گهوٽ لائن لاءِ سيج تي ايندو آهي، تيڏي مهل راڳ چوندون آهن. ڪنوار کي وري سندس ڀيڻ پلوُ ڏيو ويٺي هوندي آهي. پوءِ گهوٽ ڪنوار جي ٻُٽ جي پلو تي ٻه رڪعتون نماز شڪرانه پڙهندو آهي، پوءِ ڪنوار جي سامهون ٿي ويهندو لائن لاءِ. پوءِ گهوٽ جي ڀيڻ ڇا ڪندي، جو ڪنوار جي ٻُٽ ۽ گهوٽ جي لونگيءَ جا پلوَ ٻڌي ڇڏيندي آهي جا پوءِ لاڳ ملڻ تي ڇوڙيندي آهي. لاڳ ۾ ڪو- ڪي ڳهه باسين ڪي مينهن يا ڍڳي يا جيڪو سري سگهي. نماز پڙهڻ مهل راڳ چونديون آهن. پوءِ گهوٽ جو مرشد يا پيءُ يا ڪو وڏو پهرين لاؤن ڏيندو، يعني ڪنوار ۽ گهوٽ جا مٿا ٻه دفعا پاڻ ۾ ملائيندو، ان کان پوءِ ٻيا عزيز به واري واري سان ائينائين لاؤن ڏيندا ويندا. ان مهل زالون هي راڳ چونديون آهن. ائين لائن پوري ٿيڻ کان پوءِ باقي زالون سوڻ ڪنديون آهن. مرد ٻاهر ويندا آهن. لائن کان پوءِ پهرين گل چونڊائيندا آهن. سي هيئن جو ڪپهه جي پوڻي کڻي، ان جا ذرا ذرا ڪندا ڪنوار جي مٿي تي ڇڏيندا ويندا، ۽ گهوٽ کي چوندا ته جلد چونڊ. ائين اها ڪپهه گهوٽ چونڊيندو ويندو. وري ساڳيءَ طرح سان ڪنوار کان به ائين گل چونڊائينديون آهن. اُن مهل راڳ چونديون آهن: انهيءَ سوڻ کان پوءِ تر مئائيندا آهن، سي هيئن جو ڪنهن ٿالهه ۾ کنڊ، چانور، ۽ کارڪون ملائي آڻي گهوٽ ۽ ڪنوار جي وچ ۾ رکندا، پوءِ چوندا ته گهوٽ ٻڪ ڀري ڪنوار جي ٻڪ ۾ڏئي ۽ ڪنوار ٻڪ ڀري گهوٽ جي ٻڪ ۾ڏئي. پوءِ گهوٽ ۽ ڪنوار ائين ڪندا آهن. ان مهل گهڻو ڪري زالون بنان سر جي هيئن چونديون آهن: جيترا تر مئيندو. اوترا پٽ ڄڻيندو. ائين هر هر پيون چونديون. پوءِ وري کارڪ ڇڏرائينديون. سو هيئن جو ڪنوار کي مٺ ۾ کارڪ ڏيئي چونديون زُور سان جهل‘ ۽ گهوٽ کي چونديون ته ’هاڻ ڇڏاءِ.‘ ان مهل ڪنوار ڊپ مان کارڪ کي زور سان جهليندي آهي، ۽ گهوٽ جو ڦڪائيءَ کان زور ڪونه لڳندو آهي، پر آخر ڇڪتاڻ ۾ ڪنوار ويچاري کڻي هٿ ڍرو ڪندي آهي، ۽گهوٽ کارڪ ڇڏائي ويندو آهي. پوءِ قرآن ۾ منهن ڏيکاريندا آهن. سو هيئن؛ جو ڪنوار جي گوڏن تي کليل قرآن شر يف رکندا آهن. ڪنوار کي به چوندا آهن ته ’ قرآن ۾ ڏس ‘؛ ۽ گهوٽ کي به. پوءِ وري آرسيءَ ۾ منهن ڏيکاريندا آهن. اهو به ساڳيو انهيءَ نموني ۾. قرآن جي بدران ڪنوار جي گوڏن تي آرسي رکندا آهن. ڪنوار آرسيءَ ۾ ڏسندي آهي ۽ گهوٽ به ائين ايترين تڪليفن کان پوءِ، گهوٽ مس مس ڪنوار جو منهن ڏسندو آهي، سوبه آرسيءَ ۾. پر جي اتفاق سان گهوٽ مٿي ڏٺو ته ٺڪا ٿي وينديس ساليءَ جي چماٽ. پوءِ وري گهوٽ ڪنوار کي وڃڻو هڻندو آهي. پوءِ گهوٽ ڪنوار لاءِ بسريون اينديون آهن، جي ٻئي گڏجي کائيندا آهن.