cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ليلي ۽ ماجنون (اوپيرا)
ايڪٽ 2
ڏُکَ گيز جي ذهن کي تبديل ڪري ورتو. هو جبلن ۽ بيابان (ٿر) جي واريءَ ۾ ليلي بابت سُوچيندو گُهمندو رَمندو وَتندو آهي.
ايڪٽ 3
نيٺ ابن سلم ۽ ليلي جي شادي جو ڏينهن اچي ٿو
ايڪٽ 4
ڏيکُ (سِينُ) 1
ابن سلم جي گھر ۾ خوشي ناهي. ليلي جُهڪائي (ڊپريشن) سبب ناچاڪ (بيمار) آهي.
ليئليٰ جي دِل اھا جدائي نٿي سَھي (برداشت ڪري) سگھي: ”آئون تيسين خوش آھيان جيسين منھنجو محبوب مونکي ايزاءُ پھچائي ٿو، جيڪڏھن رڳو ماڻھو ئي مونکي بي وفا نٿا سڏين، آئون توھان جي جدائي (فراق) کان ھن دنيا ۾ ھڪ ڪاھل (سُست) بڻجي وئي آھيان، رُڳو توسان گڏجڻ جو آسرو ئي مونکي جيئرو رکيون ويٺو آھي، نراشائيءَ جي ھن بستري تي مونکي بي وسل (ڪمزور) نہ ڇڏ، اڙي چنڊَر، مونکي محبوب سان جوڙڻ واري شراب سان شفا بخش“
I’m happy as long as my beloved one torments me, If only people wouldn’t call me unfaithful. I’ve become an idler in this world of separation from you, Only the hope of joining with you keeps me alive. Don’t leave me powerless in this bed of sadness, Hey moon, heal me with the wine of joining. هوءَ ابن سلام جي ٻانُهن ۾ مَري وڃي ٿي.
ڏيکُ (سِينُ) 2
مجنون آيو ليلي جي قبرتي.هاڻي، ليلي فيصلو ڪيو ته هوءَ سندَس سان لاڳاپو رکي ٿي، هو سَدائين لاءِ گڏُ رهندا، نِراش ٿيل، مجنون پنهنجي محبوبا جي قبر تي ڪِري پيو ۽ مَري وِيو.
References
زمرو:سنگيت ناٽڪَ زمرو:عزير حاجيبايوف هٿان لکيل سنگيٽ ناٽڪ زمرو:آذربائيجاني ٻولي جا اوپيرا زمرو:1908 اوپيرا زمرو:ادب تي ٻڌل اوپيرا
ديھ ٻيلو دٻاڻو
ديھ ٻيلو دٻاڻو : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي ھن ديھ ۾ ٻيلو ۽ ڪچي جو علائقو شامل آھي. ٻيلي کاتي طرفان زمينن جون چوڪڙيون ماڻھن کي مقاطعي تي ڏنل آھن جنھن تحت زمين جي ڪجھ حصي تي ھڙيون پوکيون وينديون آهن. ھن جون حدون ديھ نور ڪيٽي، ديھ نورل آباد، ديھ جمال آباد، ديھ ڳاھوٽ ، ديھ فتح پور ۽ ديھ دالو ڪيٽي سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
سشرت
سُشرُت (سنسڪرت: सुश्रुत) هڪ قديم هندستاني ويڄ ۽ سَرجِن هو. جنھن کي هن وِگهہ سرجيڪل طريقياري ايجاد ڪرڻ ۽ کيس ترقي وٺرائڻ جي لاءِ "هندستاني سرجريءَ جو ابو" ۽ "سرجريءَ جو ابو" جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو. ان موضوع تي سندس ڪم، سُشرُت سنھيتا (سُشرُت جو مجموعو) پلاسٽڪ سرجريءَ جي حوالي سان دنيا جو سڀ کان پراڻو متن مڃيو ويندو آهي ۽ کيس آيرويدڪ دوائن جي عظيم تثليث مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. ٻيا ٻَ چرڪ سنھيتا هئا، جيڪي کانئس اڳ جا هئا ۽ اَسٽانگ هرديا، جيڪو کانئس پوءِ جو هو.
برفالو
thumb|برفالو برباني ڇپ, گلئشيئر, برفالو (سمنڊ ۾ ترندڙ برف جي وڏي ڇپ، لاهي، برف جو ميدان)  (Glacier) وڏن مٿائن جبلن ۽ چوٽين تي سيءَ گهڻو هجڻ سبب جڏهن مينهن پوي يا سياري ۾ برف پوي ته اها مٿي جبلن جي وچم گڏ ٿيندي رهي ٿي. ائين برف جا تهن مٿان تهه گڏ ٿيڻ کان پوءِ اها گلئشيئر يا برفالو (Glacier) ٿي وڃي ٿي. اسان جي ڌرتيءَ تي جبلن جي وچ ۾ هزارين بارفولا موجود آهن. ڌرتيءَ جي اتر ۽ ڏکڻ تي برف ئي برف آهي. اها برف به حقيقت ۾ پاڻي آهي، پر اتي جيئن ته ٿڌ تمام گھڻي آهي، ان ڪري اهو پاڻي ڄمي برف ٿي پيو آهي، بلڪل ساڳيءَ طرح جيئن ڪنهن ڪارخاني، ريفريجريٽر يا فِرِيزر ۾ برف ٺهندي آهي. سڀني مٿائن جبلن تي (جن جي اڀائي سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 13 هزار فوٽ مٿي يا اڃا وڌيڪ آهي) 12 ئي مهينا برف موجود هوندي آهي، جيڪا رجڻ کان پوءِ پاڻي ٿِي ندين ۾ وهي ٿي. سڄي ڌرتيءَ جو ڏهون حصو برف سان ڍڪيل آهي. اهي گلئشيئرَ گرمين جي مند ۾ گرمي وڌيڪ پوڻ تي تيزي سان رجندا آهن ۽ انهن وڏن وڏن گلئسيزن جو پاڻي جلبن تان لهي اچي دريائن پوندو آهي. 800px|center|thumb|برفالو
حوالا
زمرو:جاگرافي زمرو:موسمون زمرو:ڌرتي
ڄام علي شير
ڄام علي شير انگريزي (Jam Ali Sher) سنڌ جي سمن جو راڄ جي دور ۾ تخت سنڀاليندي، ملڪ ۾ پيدا ٿيل ابتري کي ختم ڪيو. هن خلق سان انصاف ۽ احسان سان پيش اچي، اڳين حڪمرانن جي ڪوتاهيءَ جو ازالو ڪيو.
تفصيلي تعارف
هي نهايت داناءُ ۽ دلير انسان هو. هن سنڌ ولايت جو جوڳو انتظام رکيو. سندس حڪومت جي زماني ۾ ملڪ ۾ امن امان قائم ٿيو ۽ ماڻهو خوش گذارڻ لڳا. آخر ۾ ڄام علي شير سير سفر ۽ شڪار تي شوق رکيو. هڪ رات درياه جي سير تان گهر واپس اچي رهيو هو، تڏهن حويليءَ جي دروازي تي باغي سمن سردارن جي هٿان قتل ٿي ويو. جنت السنڌ مطابق:ڄام علي شير بن تماچي، جو گوشه نشين هو، تنهن کي اميرن تخت تي ويهاريو. هو بهادر سپاهي هو، حڪومت برجستائيءَ سان هلائڻ لڳو. سندس حڪومت اندر رعايا آسودگيءَ سان گذر ڪندي هئي. چانڊوڪيءَ رات ۾ سير ڪرڻ جو شوقين هو. سندس سڳا ڀائر، سڪندر ۽ ڪرن ۽ سندس ڀائٽيو فتح خان بن سڪندر، سندس خلاف منصوبا سٽيندا هئا. هڪڙيءَ رات دستور موجب رات جو جيئن ٻيڙيءَ جو سير ڪري موٽيو ٿي، تيئن رستي تي منصوبه بازن کيس وڪوڙي شهيد ڪري ڇڏيو. اميرن ٻي واهه نه ڏسي هڪڙي خونيءَ ڄام ڪرن کي گاديءَ تي ويهاريو.
جمھوريت
thumb|400px| thumb|235px|ھڪ عورت ووٽ ڏيندي
جمهوريت جي معنيٰ آهي عوام جي حڪمراني يا جمهور جو راڄ. ھِن نظريي جا حامي قديم زماني کان ھلندا پئي آيا آھن. ليڪن چون ٿا ته اُن جي پوري تشريح ۽ عملي طرح وجود ۾ اچڻ يونانين جي دورِ حڪومت ۾ ٿيو. مغربي ملڪن اُن جي پوئلڳيءَ ۾ پنھنجي ملڪن اندر اُنھيءَ دستور کي حتي الامڪان رائج ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.
مکيه اصول
ھِن جا به ڪيئي قسم بيان ڪيا ويا آھن. پر جيڪڏھن اُن جا مکيه اُصول بيان ڪبا ته ھيٺيان بيھند ا: نسل، رنگ، مذھب، جنس، صحت ۽ لياقت جي فرق کان سواءِ سڀني ماڻھن کي بنيادي انساني حق حاصل رھن، جھڙوڪ:
معني
هن سياسي نظام جو آغاز يونان کان ٿيو. لفظ ’ڊيموڪريسي‘ ٻن يوناني لفظن جو مرڪب آهي: ڊيموس (Demos) معنيٰ عام ماڻهو ۽ ڪريٽوس (Kratos) جو مطلب آهي راڄ، سرڪار يا حڪومت.
شروعات
يونان ۾ هن نظام تحت عام ماڻهو، حڪومت جي قاعدن قانونن ٺاهڻ توڙي ڪم ڪار هلائڻ لاءِ سڌيءَ طرح پاڻ حصو وٺندا هئا. ان کان اڳ اُتي هڪ مخصوص ٽولو يا ڪو هڪڙو ’ڏاڍو مڙس‘ راڄ ڀاڳ تي حڪمراني ڪندو هو. انهيءَ طرح جتي نيارپ يا استثنيٰ کان سواءِ رڳو ڏاڍ جو راڄ هلندو هو، اتي يوناني جمهوريت واري نظام بهترين تبديلي آندي. جمهوريت هڪ اهڙي سياسي نظام کي چئبو آهي، جنهن ۾ ڪنهن ملڪ جا ماڻهو پنهنجي مرضيءَ سان چونڊيل حڪومت کي اقتدار جو موقعو ڏين.
جمھوريت جو تعارف
جديد جمهوريت ۾ عوامي ووٽ سان ئي چونڊيل نمائندا ڪي اختيار حاصل ڪندا آهن. اهي عوامي نمائندا عام چونڊن، ريفرينڊم يا راءِ شماريءَ ذريعي به چونڊجي سگهن ٿا. جمهوريت بابت ابراهام لنڪن لکيو هو ته:
"”Government of the people, by the people, for the people.“' يعني ماڻهن جي حڪومت، ماڻهن ذريعي ۽ ماڻهن لاءِ ."
جيڪڏهن جمهوريت کي سياسي ميدان ۾ ڏسبو ته اها سياسي حڪومت جنهن ۾ آزاد خيال ماڻهو اقتدار ۾ هجن، انهن جي ذريعي حڪومت هلي ۽ ماڻهن جي مرضيءَ مطابق ۽ مثبت رخ ۽ طريقي سان نتيجا ڏئي ته ان کي جمهوري نظام چئي سگهجي ٿو، جنهن ۾ هر هڪ ماڻهوءَ جي حقن جو خيال رکيو ويندو هجي. شروع کان وٺي جمهوريت ۽ آمريت جو هڪ ٻئي سان ٽڪر هلندو پيو اچي، جيئن ظاهر ۽ باطن، ڀلائي ۽ برائي جو اڻ کٽ ۽ اڻ ٽٽ ٽڪراءُ آهي. حقيقت ۾ حڪومتي نظام هلائڻ لاءِ جمهوريت هڪ بهتر سياسي طريقو آهي، جنهن سان معاشري ۾ ماڻهن جي حقن ۽ خود معاشري جي جوڙجڪ کي يقيني طرح سان مثبت رنگ ۾ رڱيو ويندو آهي. حقيقي جمهوريت ۾ قدرت جي قانون جي جهلڪ پئي نظر ايندي آهي. جمهوري نظام هر انسان جي حقن جو پاسدار هوندو آهي، جنهن ۾ مستحق کي پنهنجو حق ۽ غير مستحق کي ان جي معيار مطابق صلو ملندو آهي. آمريت جو مطلب ته ماڻهن تي اعتبار ڪرڻو ئي ناهي، صرف انهن تي حڪومت ڪرڻي آهي، جنهن سان زندگيءَ جي نااميديءَ جي نمايان تصوير نظر ايندي آهي ۽ جمهوريت موجب ماڻهن کي پنهنجي حڪمراني پاڻ ڪرڻ گهرجي ۽ ماڻهن کي موقعا ملڻ گهرجن ته جيئن هو پنهنجي حقن جي حاصلات پنهنجي مرضيءَ مطابق ڪري سگهن. دنيا ۾ بهتر جمهوري نظام رکندڙ ملڪن ۾ انگلينڊ، چين، ڀارت ۽ آمريڪا ڳڻي سگهجن ٿا.
حوالا
جمھوريت زمرو:اولهندي تهذيب
سوناڪشي سنھا
سوناڪشي سِنھا (انگريزي: Sonakshi Sinha)، پيدائش 02 جون 1987ع، ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندڙ ھندوستاني اداڪارا ۽ ڳائڻي آھي. ھيءَ فلمي اداڪارن شتروگھن سِنھا ۽ پُونم سِنھا جي ڌيءَ آھي. آزاد فلمن لاءِ پوشاڪ سازيءَ جو ڪم ڪرڻ کانپوءِ ھن پنھنجي اداڪاريءَ جي شروعات ايڪشن ڊراما فلم "دبنگ" (2010ع) کان ڪئي، جنھن لاءِ کيس "بھترين شروعات ڪندڙ عورت طور فلم فيئر ايوارڊ" مليو. ھن کي جن فلمن ۾ مرد مُک ڪردارن سان رومانوي ڪردار ڪرڻ جي ڪري شُھرت حاصل ٿي، اُھي ھي آھن: مزاحيہ فلم "رائوڊي راٺوڙ" (2012ع)، ايڪشن ۽ مزاحيہ فلم "سن آف سردار" (2012ع)، سنسني خيز فلم "ھاليڊي: اَ سولجر اِز نيوَر آف ڊيوٽي" (2014ع). thumb|سوناڪشي سنھا 2014ع ۾
استور وادي
استور وادي پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن جي  استور ضلعي م واقع ھڪ وادي جو نالو آهي جنھن م استور ضلعي جو صدر مقام  عيدگاھ شھر پڻ واقع آهي. ھن وادي جي پکيڙ 5,092 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جي بلندي سمنڊ جي سطح کان 2600 m آھي. ھن وادي جي لڳ ڀڳ 250 km² علائقو گليشيئرن سان ڍڪيل آهي انھن مان ھن وادي ۾ داخل ٿيڻ سان سڀ کان ويجھو ھرچو گليشيئر آھي ۽ سڀ کان پري وارو سياچين گليشيئر آھي
ديھ ٻيلو راڻو
زمرو:سنڌ جون ديھون
طلاق
طلاق جو مطلب شاديءَ جو ڪنھن بہ ھڪ ڌر يا ٻنھي جي مرضيءَ سان يا ڪورٽ جي مداخلت سان خاتمو آھي.
نئين تنقيد
نئين تنقيد (Neo Criticism) تنقيد جو هي قسم تاريخي تنقيد جي انحراف جو نتيجو آهي. هن قسم پٽاندر تخليق جي ڪنهن به شهپاري کي ان جي پنهنجي حيثيت ۾ آزاد، خود وجودي، تخليقي پورهيو، تجربي لائق ڄاڻي ان کي تخليقڪار جي خواهش ۽ شخصيت جي ڇانو ۾ پڙهيو ۽ پرجهيو نه ويندو آهي، نه فقط ايترو، پر خارجي حالتن جي عڪس کان به ان کي بچائيندي، ان جي منفرد حيثيت ۾ پرکڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. مختصر لفظن ۾ ائين چئجي ته جيڪڏهن ادب کي تخليقڪار ۽ حالتن جي روشنيءَ ۾ پڙهڻ بدران ان کي فقط انفرادي حيثيت ۾ جاچيو وڃي ته ان کي نئين تنقيد چيو ويندو آهي. تنقيد جي هن قسم جي حامين جو چوڻ آهي ته انساني روح دائمي ۽ مستقل آهي. ان ڪري تاريخ يا ماضيءَ جو سهارو وٺڻ اجايو آهي. ان ڪري ڪنهن به ادبي شهپاري کي تاريخ جي اوندهه ۾ ڳولڻ جي ڪوشش ڪرڻ مناسب نه آهي، پر ان بدران تخليق کي ان جي خيال سازي، تخليقڪار جي تصور ۽ ادب جي اظهار کي ڪسوٽي بڻائي قلمي پورهئي کي پرکيو وڃي. ماضيءَ بدران پنهنجي دؤر جي عوامي ۽ انساني زندگي ۽ تجربن جي ڪسوٽيءَ کان سواءِ تنقيد جي ٻي بهتر ڪسوٽي ٿي نٿي سگهي.
طلاق
حوالا
زمرو:طلاق زمرو:خانداني قانون
24 نومبر
24 نومبر ، عيسوي سال جو 328 هون (ليپ سال 329 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 37 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
ڪاروباري اشتهار بازي
ڪاروباري اشتهار بازي (Professional advertising) ڪاروباري ادارن طرفان پنهنجي پيداوار يا اُپت کي عام ماڻهن تائين پهچائڻ لاءِ ڪئي ويندي آهي، جيئن صابڻ، ڪپڙو، پروفيوم، اڄڪلهه موبائيل ڪمپنين جا اشتهار جام اچي رهيا آهن وغيره.
حوالا
زمرو:ڪاروبار زمرو:واپار
ديھ ڪچو ڪيٽي
ديھ ڪچو ڪيٽي : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي ھن ديھ ۾ ٻيلو ۽ ڪچي جو علائقو شامل آھي. ٻيلي کاتي طرفان زمينن جون چوڪڙيون ماڻھن کي مقاطعي تي ڏنل آھن جنھن تحت زمين جي ڪجھ حصي تي ھڙيون پوکيون وينديون آهن. ھن ديھ جون حدون ديھ نورل آباد، ديھ جمال آباد ۽ ديھ ريشل سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
بپاشا باسو
بپاشا باسو سنگھ گروور (انگريزي: Bipasha Basu Singh Grover)، پيدائش 07 جنوري 1979ع ، ھندوستاني اداڪارا ۽ ماڊل آھي، جيڪا بُنيادي طور تي ھندي فلمن ۾ ڪم ڪرڻ جي حوالي سان سُڃاتي ويندي آھي. ھن تامل، تيلگو، بنگالي ۽ انگريزي فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو آھي. کيس ھڪ فلم فيئر ايوارڊ سميت ڪيترائي اعزاز حاصل ٿيا آھن. ھن خاص ڪري سنسني خيز ۽ خوفناڪ فلمن ۾ گھڻو ڪم ڪيو آھي. ميڊيا ۾ سندس حوالو "جنسي اُھڃاڻ" (انگريزي: Sex Symbol) طور گھڻائيءَ سان ڏنو ويندو آھي. thumb|بپاشا باسو فيبروري 2020ع ۾ ھڪ تقريب دوران
نيو افلاطونيت
نيو افلاطونيت __(Neo-Platonism):
ڄام ڪرن
ڄام ڪرن انگريزي (Jam Kiran) سنڌ ۾ سمن جو راڄ دوران ڄام علي شير جي قتل بعد، ڄام ڪرن ڀائرن جي اتفاق سان سنڌ جو حڪمران بنيو.
نيو افلاطونيت
نيو افلاطونيت جو باني مصري فلاسفر فلاطينس (Plotinous) هو. هن پنهنجي پوئلڳن سان گڏجي افلاطون جي فلسفي (Plato) ۽ مشرقي تصوف کي ملائي ٽين صدي عيسويءَ ۾ هڪ نئون مذهبي فلسفو متعارف ڪرايو. هن نظريي مطابق خدا تعاليٰ حسن و نور جو سرچشمو آهي. مشرقي ملڪن ۾ هن صوفياڻي فلسفي ڪافي شهرت حاصل ڪئي.
ڄام ڪرن
تفصيلي تعارف
ڄام ڪرن کي ٺٽي جي مکيه اميرن ۽ درٻارين سان سخت اختلاف ٿيو. ان ڪري هن سلطنت جي واڳن وٺڻ شرط انهن جي قتل جو پروگرام ٺاهيو. ان مقصد لاءِ هن ٻئي ڏينهن تي شاهي درٻار سڏائي ۽ عام خاص ماڻهن سان مختلف عنوانن تي بحث ڪندو رهيو. آخر کاڌي جو دسترخوان وڇايائون ۽ هو کاڌو کائي جاءِ طهارت ڏي ويو ته ڪجهه ماڻهن جي جماعت مٿس حملو ڪيو ۽ کيس اتي ئي ٽڪرا ٽڪرا ڪري ڇڏيائون. سندس حڪومت جي مدت ڏيڍ ڏينهن چئي وڃي ٿي. جنت السنڌ مطابق:ڄام ڪرن بن ڄام تماچي گاديءَ تي ويٺو، پر سما منجهانئس خوش ڪين هئا، ڇاڪاڻ ته هن ڄام علي شير کي جو رعايا کي پيارو هو، بيگناهه شهيد ڪرايو هو. تخت تي ويهڻ شرط هن ڪن معزز ماڻهن کي قتل ۽ ڪن کي قيد ڪرايو هو، تنهن ڪري سڀني کي کانئس نفرت هئي. آخر جيئن مجلس مان اُٿي محلات ڏانهن ٿي ويو، تيئن ڪن سربازن هن کي دروازي تي قتل ڪري ڇڏيو. هن فقط اَٺ پهر حڪومت ڪئي.
ھرڻين جي تدفين
ٿر ۾ فطرت جا توهان کي انيڪ رنگ نظر ايندا. ٿر جو تعارف رڳو ڪارونجھر ڪونهي پرجھنگلي جيوت کي پڻ ٿر جي فطري حسن جو اھڃاڻ سمجھيو وڃي ٿو. ھي ٿرجا ٽؤنڪ، مٿاريون، اُڀا لَڪ، سيمون، گئوچر، ٽوڀا ۽ ترايون، هي سمورا منظر ٿر جي جمالياتي سونهن جا امين آهن. وسڪاري جي موسم ۾ ته فطرت جا سمورا رنگ ڏسڻ وٽان ھوندا آهن. ھي منهنجو اھو ٿر آهي جتي جا ماڻهو جھنگلي جيوت سان پيار ڪن ٿا، مورن ھرڻين ۽ ناياب نسل جي جانورن پکين کي بچائڻ لاءِ پنھنجا وسيلا ڪتب آڻين ٿا. توھان ٿر جي ڳوٺن ۽ سيمن ۾وڃي ڏسو ته اتي توهان کي مور گھرن جي اڱڻ۽ اوٽن تي رقص ڪندي نظر ايندا. ٿر جي سيمن ۾ھرڻ ڊوڙون پائيندي نظر ايندا. ٿر جا ماڻهو انهن مڙني جانورن ۽ پکين جي لاءِ داڻي پاڻي ۽ کاڌ خوراڪ جو بندوبست پڻ ڪن ٿا، چيلھار جي آس پاس ڳوٺن جن۾ ڀارو جو تڙ رنگيلو لوٻار گوڌيار ڀوريلو ھريار جي سيمن ۾ توھان کي ڪيترائي خوبصورت ھرڻ نظر ايندا، ھي علائقو گيم سينچري قرار ڏنل آهي. ھنن سيمن ۾ اڪثر ڳوٺ ٺڪرن ۽ سومرن جا آهن جيڪي جھنگلي جيوت جا رکوالا ۽ فطرت جا عاشق آهن ۽ اھي ھرڻين کي بچائڻ لاءِ پنهنجي وس آھر ڪوششون ڪندا رھن ٿا. دشمن انھن سيمن ۾ پھچن ٿا ۽ سڄي رات شڪار ڪري جڏهن ھٿياربند شڪاري واپس فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ته انھي سيمن جي آس پاس ڳوٺن جا رھواسي انھن شڪارين جي رستا روڪ ڪن ٿا ۽ مڙسي ڪري انهن شڪارين کي پڪڙين ٿا. ڳوٺاڻن جي مزاحمت اڳيان اھي شڪاري بيوس بڻجي وڃن ٿا انھي ڳوٺ جو نوجوان اتم سنگھه انھن شڪارين اڳيان ڀت بڻجي بيھي رھي ٿو. سلام آهي اتم سنگھه سميت انهن ڳوٺاڻن کي جن مزاحمت ڪري انھن شڪارين کي پڪڙي قانون جي حوالي ڪيو. ناياب نسل جي ھن شڪار (قتل) جي خبر جڏهن سوشل ميڊيا ۽ ٽي وي چئنلس تي نشر ٿئي ٿي ته سموري سنڌ جا ماڻھو ڏکارا بڻجي وڃن ٿا. سموري سنڌ جي عام توڙي سول سوسائٽي جي ماڻهن طرفان ھن ھرڻين جي قتل تي ماتم ڪيو وڃي ٿو ۽ ھرڻين جي قتل تي سموري سنڌ ھڪ آواز بڻجي وڃي ٿي. شڪار ٿيل (ذبح ٿيل ) انھن ھرڻين کي جڏهن ڪشمير چوڪ مٺي تي آندو وڃي ٿو ته  اتي بيٺل سمورن اھل دل ماڻهن جون اکيون آليون ٿي وڃن ٿيون. اتي موجود ڳوٺاڻن ۾ ھڪڙي ڳوٺاڻي جڏهن چيو ٿي ته “ھي ھرڻين جو قتل ڪونهي پر ھي اسان جي ٻچن جو قتل آهي” ته انھي جملي مون پارن  ھزارين اھل دل ماڻهن کي ڇرڪائي وڌو. منهنجون ته اکيون آليون ٿي ويون.
ڪير سمجھي يا نه سمجھي پر ذبح ٿيل ھرڻين کي ڏسي آءُ سوچڻ لڳس ته ھنن معصوم ھرڻين جو ھن ريت قتل ڪيستائين جاري رھندو؟ ھي شڪاري ڪير آهن جن  کي ٿر جي سيمن ۽ ڳوٺن ۾ شڪار ڪرايو وڃي ٿو؟  ڇا انهن شڪارين کي ڪوسياسي آشيرواد حاصل آهي جو ھو ٿر ۾ ديدا دليري سان شڪار ڪندا وتن ٿا. سنڌ ۾ جھنگلي جيوت کي بچائڻ وارا  ادارا ڇا پيا ڪن؟ دنيا جي مختلف خطن ۾  ناياب نسل جانورن ۽ پکين کي بچائڻ  لاءِ  پاليسيپون مرتب ڪري قانون سازيون ڪيون وينديون آهن ۽ رياست پاران مختلف وسيلا ڪتب آندا وڃن ٿا پر ھتي  اسان وٽ ايئن  ڇوناھي؟ ھتي اسان وٽ ناياب جانورن ۽ پکين جي تحفظ بجاءِ جھنگلي جيوت ۽ وائلڊ لائيف کاتي جا عملدار ۽  مقامي وڏيرا مراعتن عيوض  انھن ناياب جانورن ۽ پکين جو شڪار  ڪرائيندا رهن ٿا.هونئن ته ٿر ۾ ڪافي اھڙا ڳوٺ آهن جيڪي پنچائتي سسٽم تحت جانورن ۽ پکين جو تحفظ ڪندا آهن ۽ انهن جي پالنا ڪندا آهن، سمورن ڳوٺن ۾ مور  پڻ پاليا وڃن ٿا ۽ سيمن ۾ ھرڻن جي بچاءَ لاءِ ڪوششون  وٺندا رھن ٿا. مٺڙيو، ڪھڙي، سوندر، کاريو،غلام شاهه، ھريار، ڏاھلي، رنگيلو، گوڌيار۽ ٻياڪيترائي اھڙا ڳوٺ آهن جتي اڄ به پنچائتي نظام تحت مورن جي پالنا ڪئي وڃي ٿي. ۽ ھرڻين جي تحفظ لاءِ ڪوششون ورتيون وينديون آهن. انھن ڳوٺن ۾ مورن جي لاءِ داڻي پاڻي جو بندوبست پڻ ڪيو ويندو آهي. اھڙي ريت ڪارونجھر جي جابلو پٽي ۽ رنگيلو  ڀارو جوتڙ گوڌيار  ھريار جي سيمن ۾ جتي   به ھرڻ  موجود آهن اھي ڳوٺاڻا  پنهنجي مدد پاڻ تحت انهن جانورن جو تحفظ ڪن ٿا انهن  ڳوٺن ۾ جيڪڏهن ڪو مور يا ھرڻ مري ويندو آهي ته سمورو ڳوٺ ڏکارو بڻجي ويندو آهي. ٿر جا ماڻھو جھنگلي جيوت سان بي انتھا محبت ڪن ٿا ۽ جھنگلي جيوت جي مرڻ جي درد جي ڪيفيت کي شدت سان محسوس ڪن ٿا.دنيا جي مختلف ملڪن ۾ ناياب پکين ۽ جانورن کي بچائڻ لاءِ وڏي  پئماني تي اتان جا سرڪاري ادارا ڪوششون وٺندا آهن  پر اسان جا ادارا تڏهن حرڪت ۾ ايندا آهن جڏهن ڪو معاملو وڌي ويندو آهي. ٿر جي خطي۾ جھنگلي جيوت خطري ھيٺ آيل آهي ٿر ۾ ڪڏھن ھرڻ اسمگل ڪيا وڃن ٿا ته ڪڏهن وري ھرڻ جو شڪار ڪيو وڃي ٿو، ڪڏهن  روجھه جو شڪار ڪيو وڃي ٿو ته ڪڏهن وري مورن جي ٻچن جو وڪرو ڪيو وڃي ٿو  پر اڪثر طور تي ڏٺو ويو آهي ته شڪارين خلاف ڪابه ڪارروائي نه  ٿيندي آھي.
قتل ٿيل ھرڻيون، آليون اکيون ۽ فطرت جا دشمن ٿر فطري حسن جو اوپن ميوزيم سمجھيو وڃي ٿو. ٿر ۾ فطرت جا توهان کي انيڪ رنگ نظر ايندا. ٿر جو تعارف رڳو ڪارونجھر ڪونهي پرجھنگلي جيوت کي پڻ ٿر جي فطري حسن جو اھڃاڻ سمجھيو وڃي ٿو. ھي ٿرجا ٽؤنڪ، مٿاريون، اُڀا لَڪ، سيمون، گئوچر، ٽوڀا ۽ ترايون، هي سمورا منظر ٿر جي جمالياتي سونهن جا امين آهن. وسڪاري جي موسم ۾ ته فطرت جا سمورا رنگ ڏسڻ وٽان ھوندا آهن. ھي منهنجو اھو ٿر آهي جتي جا ماڻهو جھنگلي جيوت سان پيار ڪن ٿا، مورن ھرڻين ۽ ناياب نسل جي جانورن پکين کي بچائڻ لاءِ پنھنجا وسيلا ڪتب آڻين ٿا. توھان ٿر جي ڳوٺن ۽ سيمن ۾وڃي ڏسو ته اتي توهان کي مور گھرن جي اڱڻ۽ اوٽن تي رقص ڪندي نظر ايندا. ٿر جي سيمن ۾ھرڻ ڊوڙون پائيندي نظر ايندا. ٿر جا ماڻهو انهن مڙني جانورن ۽ پکين جي لاءِ داڻي پاڻي ۽ کاڌ خوراڪ جو بندوبست پڻ ڪن ٿا، چيلھار جي آس پاس ڳوٺن جن۾ ڀارو جو تڙ رنگيلو لوٻار گوڌيار ڀوريلو ھريار جي سيمن ۾ توھان کي ڪيترائي خوبصورت ھرڻ نظر ايندا، ھي علائقو گيم سينچري قرار ڏنل آهي. ھنن سيمن ۾ اڪثر ڳوٺ ٺڪرن ۽ سومرن جا آهن جيڪي جھنگلي جيوت جا رکوالا ۽ فطرت جا عاشق آهن ۽ اھي ھرڻين کي بچائڻ لاءِ پنهنجي وس آھر ڪوششون ڪندا رھن ٿا.
ڪجهه ڏينهن اڳ ڳوٺ رنگيلو جي سيم ۾ بي رحم شڪارين 8 ناياب نسل جي ھرڻين جو شڪار ڪري انھن کي ذبح ڪري ماري ڇڏيو  چار جولاءِ رات جي پيٽ ۾ اھي شڪاري (فطرت جا دشمن)انھن سيمن ۾ پھچن ٿا ۽ سڄي رات شڪار ڪري جڏهن ھٿياربند شڪاري  واپس فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ته انھي سيمن جي آس پاس ڳوٺن جا رھواسي انھن شڪارين جي رستا روڪ ڪن ٿا ۽ مڙسي ڪري انهن شڪارين کي پڪڙين ٿا. ڳوٺاڻن جي مزاحمت اڳيان اھي شڪاري بيوس بڻجي وڃن ٿا انھي ڳوٺ جو نوجوان اتم سنگھه انھن شڪارين اڳيان ڀت بڻجي بيھي رھي ٿو. سلام آهي اتم سنگھه سميت انهن ڳوٺاڻن کي جن مزاحمت ڪري انھن شڪارين کي پڪڙي قانون جي حوالي ڪيو. ناياب نسل جي ھن شڪار (قتل) جي خبر جڏهن سوشل ميڊيا ۽ ٽي وي چئنلس تي نشر ٿئي ٿي ته سموري سنڌ جا ماڻھو ڏکارا بڻجي وڃن ٿا. سموري سنڌ جي عام توڙي سول سوسائٽي جي ماڻهن طرفان ھن ھرڻين جي قتل تي ماتم ڪيو وڃي ٿو ۽ ھرڻين جي قتل تي سموري سنڌ ھڪ آواز بڻجي وڃي ٿي. شڪار ٿيل (ذبح ٿيل ) انھن ھرڻين کي جڏهن ڪشمير چوڪ مٺي تي آندو وڃي ٿو ته  اتي بيٺل سمورن اھل دل ماڻهن جون اکيون آليون ٿي وڃن ٿيون. اتي موجود ڳوٺاڻن ۾ ھڪڙي ڳوٺاڻي جڏهن چيو ٿي ته “ھي ھرڻين جو قتل ڪونهي پر ھي اسان جي ٻچن جو قتل آهي” ته انھي جملي مون پارن  ھزارين اھل دل ماڻهن کي ڇرڪائي وڌو. منهنجون ته اکيون آليون ٿي ويون.
ھي ڪالم لکڻ مھل به آءُ پڻ پنهنجي جذبات کي قابو رکي نه  سگھيس آلين اکين جي درد کي ڀلي ڪير سمجھي يا نه سمجھي پر ذبح ٿيل ھرڻين کي ڏسي آءُ سوچڻ لڳس ته ھنن معصوم ھرڻين جو ھن ريت قتل ڪيستائين جاري رھندو؟ ھي  شڪاري ڪير آهن جن  کي ٿر جي سيمن ۽ ڳوٺن ۾ شڪار ڪرايو وڃي ٿو؟  ڇا انهن شڪارين کي ڪوسياسي آشيرواد حاصل آهي جو ھو ٿر ۾ ديدا دليري سان شڪار ڪندا وتن ٿا. سنڌ ۾ جھنگلي جيوت کي بچائڻ وارا  ادارا ڇا پيا ڪن؟ دنيا جي مختلف خطن ۾  ناياب نسل جانورن ۽ پکين کي بچائڻ  لاءِ  پاليسيپون مرتب ڪري قانون سازيون ڪيون وينديون آهن ۽ رياست پاران مختلف وسيلا ڪتب آندا وڃن ٿا پر ھتي  اسان وٽ ايئن  ڇوناھي؟ ھتي اسان وٽ ناياب جانورن ۽ پکين جي تحفظ بجاءِ جھنگلي جيوت ۽ وائلڊ لائيف کاتي جا عملدار ۽  مقامي وڏيرا مراعتن عيوض  انھن ناياب جانورن ۽ پکين جو شڪار  ڪرائيندا رهن ٿا.هونئن ته ٿر ۾ ڪافي اھڙا ڳوٺ آهن جيڪي پنچائتي سسٽم تحت جانورن ۽ پکين جو تحفظ ڪندا آهن ۽ انهن جي پالنا ڪندا آهن، سمورن ڳوٺن ۾ مور  پڻ پاليا وڃن ٿا ۽ سيمن ۾ ھرڻن جي بچاءَ لاءِ ڪوششون  وٺندا رھن ٿا.
ٿر جا ڪي ڳوٺ مورن جي پالنا۽ ھرڻين جي تحفظ جي حوالي سان تمام گھڻا مشھور آهن انهن ۾ مالڻھور، ويڻا، ڪيرٽي، جھرمريو، لکميار ،ڇھو، پاٻوھر، ناٿڙو، ھوٿئير، ساڪريو، ٻاڙاچ ڀاوي جوتڙ، مٺڙيو، ڪھڙي، سوندر، کاريو،غلام شاهه، ھريار، ڏاھلي، رنگيلو،  گوڌيار۽ ٻياڪيترائي اھڙا ڳوٺ آهن جتي اڄ به پنچائتي نظام تحت مورن جي پالنا ڪئي وڃي ٿي. ۽ ھرڻين جي تحفظ لاءِ ڪوششون ورتيون وينديون آهن. انھن ڳوٺن ۾ مورن جي لاءِ داڻي پاڻي جو بندوبست پڻ ڪيو ويندو آهي. اھڙي ريت ڪارونجھر جي جابلو پٽي ۽ رنگيلو  ڀارو جوتڙ گوڌيار  ھريار جي سيمن ۾ جتي   به ھرڻ  موجود آهن اھي ڳوٺاڻا  پنهنجي مدد پاڻ تحت انهن جانورن جو تحفظ ڪن ٿا انهن  ڳوٺن ۾ جيڪڏهن ڪو مور يا ھرڻ مري ويندو آهي ته سمورو ڳوٺ ڏکارو بڻجي ويندو آهي. ٿر جا ماڻھو جھنگلي جيوت سان بي انتھا محبت ڪن ٿا ۽ جھنگلي جيوت جي مرڻ جي درد جي ڪيفيت کي شدت سان محسوس ڪن ٿا.دنيا جي مختلف ملڪن ۾ ناياب پکين ۽ جانورن کي بچائڻ لاءِ وڏي  پئماني تي اتان جا سرڪاري ادارا ڪوششون وٺندا آهن  پر اسان جا ادارا تڏهن حرڪت ۾ ايندا آهن جڏهن ڪو معاملو وڌي ويندو آهي. ٿر جي خطي۾ جھنگلي جيوت خطري ھيٺ آيل آهي ٿر ۾ ڪڏھن ھرڻ اسمگل ڪيا وڃن ٿا ته ڪڏهن وري ھرڻ جو شڪار ڪيو وڃي ٿو، ڪڏهن  روجھه جو شڪار ڪيو وڃي ٿو ته ڪڏهن وري مورن جي ٻچن جو وڪرو ڪيو وڃي ٿو  پر اڪثر طور تي ڏٺو ويو آهي ته شڪارين خلاف ڪابه ڪارروائي نه  ٿيندي آھي.
گذريل ڏينهن ڳوٺ رنگيلو ۾ جڏهن ھرڻين جو بي رحماڻو قتل ٿيو آهي ته شڪارين سان ڪنهن به قسم جي رعايت نه ٿيڻ گھرجي،  انھن شڪارين کي سخت سزا ڏ ني وڃي. ٿر جي مختلف سيمن ۽ پارڪر جي ڳوٺن ۾ڪجھه بااثر ماڻهوَ شڪار تي پابندي ھئڻ باوجود سنڌ جي مختلف علائقن کان سياسي وڏيرن کي دعوتون ڏئي ھتي ٿر گھرائيندا آهن ۽ انھن کان شڪار ڪرائيندا آھن ۽ بدلي ۾ انھن سياسي وڏيرن کان ھو مراعتون وٺندا آهن. ٿر ۾ مسلسل ناياب پکين ۽ جانورن جي نسل ڪشي سبب ناياب پکين ۽ جانورن جو تعداد تمام گھٽجي ويو آهي. ٿر ۾ چڪنارا ھرڻ جو نسل اڻ لڀ ٿيندو پيو وڃي. ٿر جي ڳوٺن ھريار رنگيلو ۽ گوڌيار جي سيمن ۽ پارڪر جي جابلو علائقن ۽ ڏيپلي جي ڪجهه ڳوٺن ۾ صرف ڪجهه ھرڻ بچيا آهن .ٿر ۾ روجهه تعلقي ڏيپلي ۽ ننگرپارڪر جي بارڊر وارن ڳوٺن ۾ عام طور ملن ٿا پر اھي اتي محفوظ ناھن. سنڌ جي مختلف خطن ۾ جھنگلي جيوت جي نسل ڪشي ڪئي پئي وڃي پر افسوس جو سنڌ ۾ جھنگلي جيوت کي بچائڻ لاءِ جوڙيل جھنگلي جيوت کاتو ڪجهه ڪرڻ کان قاصر آهي.ٿر ۾جھنگلي جيوت جي نسل ڪشي روڪڻ لاءِ عملي طور تي قدم کڻڻ جي ضرورت آهي انھي لاءِ عملي طور تي ڪجهه ڪرڻ جي ضرورت آهي. ٿر ۾ ھر قسم جي شڪار تي پابندي مڙھي وڃي ۽ ڪارونجھر کي نيشنل پارڪ جو درجو ڏنو وڃي.
گيم سينچري وارن علائقن ۾ جھنگلي جيوت کي بچائڻ لاءِ چيڪ پوسٽون جوڙيون وڃن ٿر ۾ روجھه ھرڻ ۽ مور جي شڪار ڪرڻ واري شڪاري تي معمولي ڏنڊ ڏوھه وجھڻ بجاءِ شڪارين لاءِ سزا مقرر ڪئي وڃي. جھنگلي جيوت واري قانون(جھنگلي جيوت ايڪٽ 2010ع) ۾ ترميم ڪري جھنگلي جيوت جي شڪار ۽ شڪارين جي سزا واري ايڪٽ (قانون )کي قومي اسيمبلي مان منظور ڪرايو وڃي.
ٿر ۾ ھرڻين ۽ مورن کي بچائڻ لاءِ يوسي سطح تي ڪاميٽيون جوڙيون وڃن. ٿر جي مختلف ڳوٺن ۾ جھنگلي جيوت (جانورن ۽ پکين) جي وئڪسين ڪئي  وڃي. جھنگلي جيوت کاتي ٿر جي مختلف تعلقن ۾ گھربل اسٽاف مقرر ڪيو وڃي.
آخري لفظ :  ڳوٺ رنگيلو جي ڀر سان  جڏهن قتل ٿيل ھرڻين کي مٽي ماءُ حوالي ڪيو پئي ويو ته انھي مھل سمورو ماحول ڏکارو ھو. آلين اکين سان ھرڻين جي تدفين ۽ شڪارين کي پٽون پاراتا ڏيندڙ اھل دل ماڻهوَ وقت جي حاڪمن کان سوال ڪن ٿا ته آخرڪار اڃا ڪيتريون ھرڻيون فطرت جي دشمنن ھٿان قتل ٿينديون رھنديون. ھرڻين کي دفنائي سنڌ تاريخ ۾ ھڪ عظيم مثال قائم ڪيو آھي. امن، سلامتي ۽ ڀائيچاري جو پيغام سڄي دنيا تائين پھچايو آھي.
ڪالم نگار: دولت رام کتري
سڀ کان خراب صورتحال جو جائزو
سڀ کان ڪِني يا خراب صورتحال جو جائزو يا وَرسٽ ڪيس ايناليسز (Worst Case Analysis) هڪ اهڙو اصطلاح آهي، جنهن جي ذريعي اُميد کان وانجهيل اهڙي صورتحال بيان ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ ٺيڪ ٿيڻ جا روايتي طريقا پنهنجو اثر وڃائي ويهن ۽ لاڳاپيل ڌُر ۾ نااُميدي ڇانئجي وڃي. هيءُ تصور سلامتي، فوجي مسئلن ۽ بچاءَ جي رٿابنديءَ ۾ ڏاڍي اهميت رکي ٿو ۽ دُشمن جي سخت برتريءَ مهل پيدا ٿيندڙ حالتن جو نقشو چٽيندي، ڪنهن به مُعاملي جي تفصيلي جائزي تي زور ڏيئي، ممڪن حل تجويز ڪري ٿو. ڪيترا سياستدان، فوجي جنرل ۽ آمر عوام آڏو منجهيل مسئلا ۽ صورتحالون تجزيي لاءِ اُڇلي، کانئن مُختلف ۽ ٻين مسئلن تي حمايت حاصل ڪري وٺندا آهن. هن اصطلاح کي ائٽمي هٿيارن جي حوالي سان به سُڃاتو وڃي ٿو. جنهن مطابق اها تصديق ٿيندي آهي ته ڪو به تجربو يا هٿيار اُهي گهربل معيار، صلاحيتون ۽ خاصيتون رکي ٿو، جيڪي کيس ڪاميابيءَ سان مقصد تائين رسائين.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
بي آر امبيدڪر
thumb|کاٻو|B. R. Ambedkar ڀيمرا رامجي امبيڊڪر (Bhimrao Ramji Ambedkar) (14 اپريل 1891 - 6 ڊسمبر 1956) ، هڪ هندستاني فلسفي ، فقيہ ، اقتصاديات ، سياستدان ۽ سماج سڌارڪ هو. هن دلت ٻڌمت تحريڪ کي متاثر ڪيو ۽ اڻ andاڻين (دلت) ڏانهن سماجي تعصب خلاف مهم هلائي. هن عورتن ۽ پورهيتن جي حقن جي به حمايت ڪئي. هو آزاد هندستان جو پهريون قانون وزير ، هندستان جي آئين جو معمار ۽ جمهوريه هندستان جو باني پيءُ هو.
حوالا
زمرو:1891ع جون پيدائشون زمرو:1956ع جون فوتگيون زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:فلسفي جي تاريخ زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ڀارت زمرو:ڀارتي قومپرست
نيو ڪالونيلزم
نيو ڪالونيلزم (Neo-Colonialism) خِطن ملڪن ۽ علائقن تي سڌي ريت حڪومت ڪرڻ بدران معاشي، سياسي ۽ ٻين دٻائن ذريعي حڪومت ڪرڻ کي ’نئين بيٺڪيت‘ (Neo Colonialism) چئبو آهي.
ويمنزم
thumb|"مذهب ۾ هڪ هزار عورتون" ڪتاب جو مهاڳُ ۽ ان جي اندر جو مواد ويمنزم، عورتيت، ناريزم (Womanism) هڪ سماجي نظريو آهي، جيڪو تاريخ ۽ روزاني زندگي جي تجربن تي ٻڌل هوندو آهي. هي رنگ واري عورتن سان تعلق رکي ٿو، خاص طور ڪارو رنگ جي عورتن بابت هوندو آهي. عورت پسند تحقيڪار ليليٰ ماپاريان (فلپس) (Layli Maparyan (Phillips)) مطابق عورتيت (ويمنزم) جي اها ڪوشش آهي تہ "ماڻهن ۽ ماحول/ قدرت جي وچ ۾ توازن ٻيهر قائم ڪيو وڃي ۽ انساني زندگي کي روحانيت جي رُخ ڏانهن وٺي وڃجي." ليکڪا ايلس واڪر هڪ اصطلاح عورت پسند (ويمنزم) پنهنجي افسانو "وڇڙي وڃڻ" (Coming Apart) ۾ واضع ڪئي هئي جيڪو 1979ع ۾ ڇپيو هيو. واڪر جي شروعاتي استعمال کانپوءِ هن اصطلاح کي مختلف المعاني تعبيرن کان گزرڻو پيو، جنهن ۾ نسوانيت، مردن، ماڻهن ۽ ڪارو رنگ شامل آهن.
تڪرار
ثبوت سان پروڙ پئي ٿي تہ ايف جي ايم جنسي طور منتقلي بيمارين جي لاءِ عورت جي خطري ۾ اضافو نٿو ڪري. اهو يقيني طور پڻ حفاظتي ناهي. گهڻن کان گهڻن ملڪن ۾ جتي نسواني توهر تي عمل ڪيو ويندو آهي، عورتون جن کي متغير ڪرڻ واري آپريشن سان سندن ذات کي گزرڻ تي مجبور ڪيو آهي، اهو جنسي طور تي منتقلي جي بيمارين جي انهيءَ شرح جي حصيدار رهيون آهن، جن جي جسمن ۾ اڪثر هي مرضَ (بيماريون) پنهنجي مُڙس يا جنسي ساٿيءَ جي ويجهڙائي (قرُبت داري) جي وسيلي نہ رُڳو منتقل ٿيندا آهن، پر برقرار پڻ رهندا آهن. تنهن هوندي بہ، عورتن جو جينياتي تنازعو (تڪرار)، نسواني توهر (ختنو) ۽ ايڊز جي وڌندڙ خطري ۾ عورتن کي جڏهن هي سمورا طريقيڪار کين نشان بڻائين ٿا يا سولائيءَ سان مُتاثر هئڻ جي موقف ۾ رکندا آهن، تڏهن ڪيترن ئي عورتيت (خاتونيت، ويمنزم) ۾ شامل بحثن کي ٻيهر سگهہ (تقويت) ملندي آهي.
حوالا
زمرو:فيمينسٽ تحريڪون ۽ نظريا
ديھ دالو ڪيٽي
ديھ دالو ڪيٽي : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي ھن ديھ ۾ ٻيلو ۽ ڪچي جو علائقو شامل آھي. ٻيلي کاتي طرفان زمينن جون چوڪڙيون ماڻھن کي مقاطعي تي ڏنل آھن جنھن تحت زمين جي ڪجھ حصي تي ھڙيون پوکيون وينديون آهن.ھن ديھ جون حدون ديھ سعيد آباد، ديھ مناھي، ديھ امين لاکو، ديھ ڪنڙ، ديھ نور ڪيٽي ۽ ديھ ٻيلو دٻاڻو سان ملن ٿيون.
محمود آباد
محمود آباد ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي فيروز آباد سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ پي اي سي ايڇ ايس ۽ اوڀر ۾ فيصل ڪينٽونمينٽ ۽ اولھ ۾ چنيسر ڳوٺ ۽ ڏکڻ ۾ اعظم بستي ۽ منظور ڪالوني واقع آهن. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 5 وارو ھيو جنھن کي يونين ڪاميٽي ۾ تبديل ڪري فيروز آباد جي نالي سان نئين قائم ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن ڪالوني ۾ اردو ڳالهائيندڙن ۽ پنجابين کان سواءِ سنڌي، پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي ملڪ ساجد دبير چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي خرم شھزاد چونڊجي آيا. ٻنھي جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي. ھن يو سي ۾ محمود آباد قبرستان، سيوريج ٽريٽمينٽ پلانٽ نمبر 11 محمود آباد، گرين بيلٽ ماڊل پارڪ محمود آباد، ٽيپو سلطان ٿاڻو، لياقت محي الدين پارڪ محمود آباد واقع آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون
ڄام سڪندر اول
صدر الدين ڄام سڪندر (اول) انگريزي (Sadaruddin Jam Sikander-1) سنڌ ۾ سمن جو راڄ دورن ڄام ڪرن جي قتل کان پوءِ صدر الدين ڄام سڪندر اول سنڌ جو حاڪم بنيو. مير معصوم شاھ بکري ۽ مير علي شير قانع ٺٽوي سندس ذڪر نه ڪيو آهي، البت جديد دور جي محققن ڪتبن ۽ قديم تحريرن جي آڌار تي ڄام سڪندر اول متعلق مختصر مواد مهيا ڪيو آهي.
21 آگسٽ
21 آگسٽ ، عيسوي سال جو 233 هون (ليپ سال 234 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 132 ڏينهن (ليپ سال 133 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
احمد شهزاد
احمد شهزاد (پئدائش: 23 نومبر 1991ع لاهور) پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جو رانديگر آهي.
زمرو:1991ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2011 جا رانديگر
عيدگاھ (شھر)
عيدگاھ پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن جي استور ضلعو استور ضلعي جو ھڪ وڏو شھر ۽ ضلعي صدر مقام آهي  مقامي ماڻھو ان کي سانگو پڻ سڏيندا آهن. ان شھر جي اوڀر م چونڳڙھ، اتر ۾ استور بازار، اولھ ۾ فنا ۽ ڏکڻ ۾ بولين جون وسنديون واقع آهن. ھن شھر ۾ ٻہ يونين ڪاؤنسلون واقع آهن.
ديھ سعيد آباد
ديھ سعيد آباد : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ نيو سعيد آباد شھر واقع آھي.ھن ديھ جون حدون ديھ مناھي ۽ ديھ آھانجو ، ديھ فتح پور سان ملن ٿيون.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
25 نومبر
25 نومبر ، عيسوي سال جو 329 هون (ليپ سال 330 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 36 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
خيزي ريئن
خيزي ضلعو يا خيزي ريئن آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن ۾ واقع ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام خيزي شھر آھي. ھن ضلعي جو قيام 24 اپريل 1990ع تي آذربائيجان جي سپريم سوويت عمل ۾ آندو ھو. ھي ضلعو مشھور نظارن سان سرشار آهي. ھن ضلعي. جي اوڀر واري پاسي ڪينڊي ڪين جبلن واريون قطارون واقع آھن خزي شھر کان ڏھ ڪلوميٽر اولھ طرف ساون جنگلن سان ڍڪيل جبل واقع آھن جنھن علائقي کي التياگھيڪ نيشنل پارڪ قرار ڏنو ويو آهي جتي اوڀر ڪوھ قافي ٻڪريون، ڦاڙھي جھڙي ٻڪرين جق جو گھر آھي. ضلعي جي ڪل پکيڙ 1,850 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ 2007 جي جنوري ۾ ھن ضلعي جي ڪل آبادي 14,300 ھئي. آبادي جي گھاٽائي جو تناسب پکيڙ جي ڀيٽ ۾ ھڪ چورس ڪلوميٽر ۾ 2 ماڻھو آھي. ھن ضلعي جون حدون اتر ۾ سيازن ريئن ۽ قبا ريئن سان، اوڀر ۾ شماخي ريئن، ڏکڻ ۾ قوبوستان ريئن، ڏکڻ-اوڀر ۾ ابشرون سان ملن ٿيون. خزي شھر ھن ضلعي جي وچ ۾ واقع آهي. ھن ضلعي جي مشھور جبلن جا نالا دوبرار (2205 ميٽر)، ڪيمچي (1026 ميٽر)، شاراڪو (958 ميٽر بيبائيم (935 ميٽر)، شيھنداگ (801 ميٽر)، وڏو سياڪو (786 ميٽر). ھن ضلعي جي ندين جا نالا اٽاڪي ندي، تگچي ندي، ڪيربان ندي، ڪانڊا ندي آھي . ضلعي جي تاريخي ماڳن ۾ صفوي گھراڻي جي شيخ حيدر (جنم: 1459ع) جو مقبرو مشھور آھي.
thumb|280px| شيخ حيدر جو مقبرو
حوالا
زمرو:آذربائيجان جا ضلعا
نيوڪليائي ڇَٽي
نيوڪليائي ڇَٽي يا نيوڪلير امبريلا (Nuclear Umbrella) اصطلاح مان مراد هي آهي ته ڪنهن به ملڪ ۾ جيڪڏهن نيوڪليرائي ٽيڪنالاجي ۽ ان منجهان ٺهيل هٿيار موجود هجن ۽ اهو ساڳي ٽيڪنالاجيءَ يا صلاحيت کان محروم مُلڪ کي نيوڪليائي ٽيڪنالاجي فراهم ڪري يا وقت اچڻ تي استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، ته نيوڪليائي صلاحيت حاصل ڪندڙ مُلڪ نيوڪليائي ڇٽيءَ هيٺ آيل مُلڪ سڏائيندو آهي. دُنيا ۾ وڌندڙ نيوڪليائي لاڙن کي روڪڻ ۽ اهڙي صلاحيت کي هڪ هنڌ محفوظ ڪري، ٻين مُلڪن کي تحفظ جو احساس ڏيارڻ جي حوالي سان، هن اصطلاح عالمي برادريءَ ۾ تمام گهڻي مشهوري ماڻي. آمريڪا طرفان ”نيٽو“ اتحاد ۾ شامل غير نيوڪليائي ملڪن جي دلداريءَ ۽ تحفظ لاءِ ۽ هن اصطلاح جي استعمال تي تمام گهڻو زور ڏنو. خاص طور ”ٿڌي جنگ“ واري صورتحال دوران سوويت يونين جي وڌندڙ اثر کي نظر ۾ رکندي، جڏهن يورپي مُلڪن ۾ ڳڻتي پيدا ٿي، ته آمريڪا انهيءَ ڳڻتيءَ جي خاتمي لاءِ کين پنهنجي نيوڪليرائي پروگرام ۾ حصيداريءَ جي پڪ ڏياري ۽ کين ڪنهن حد تائين ٽيڪنالاجي پڻ فراهم ڪئي. ان قسم جي مدد سان ڪيترن غير نيوڪليائي يورپي مُلڪن کي به بجليءَ جي پيداوار، صحت ۽ ٻين شعبن ۾ صلاحيت بهتر بنائڻ جو موقعو مليو. سوويت يونين ۽ آمريڪا وچ ۾ ائٽمي هٿيارن جي ڊوڙ واري دور ۾، هي اصطلاح ”طاقت جي توازن“ کي چٽو ڪرڻ لاءِ به استعمال ڪيو ويندو هو.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا خارجي لاڳاپا
نيو ڪلاسيڪيت
ڪلاسيڪل روايتن جي تجديد ڪندڙ. هي هڪ تحريڪ هئي، جنهن ۾ ڪلاسيڪل فن تعمير ۽ هٿرادو هنر سان جوڙيل فن وغيره جي ٻيهر جياپي کي ورجايو ويو. هيءَ تحريڪ 1750 کان 19 صديءَ تائين جاري رهي. يورپ جي اڪثر ٻولين ۽ ادب ۾ ان تحريڪ ڪلاسيڪي ادب جي روايتن کي ٻيهر جيارڻ لاءِ ڪي اصول ۽ قاعدا مقرر ڪيا جن جي ڪري اعليٰ ادب پيدا ٿيو پر گهڻو وقت ان تي عمل ڪرڻ سان ادب ۾ هڪ قسم جو ورجاءُ، مصنوعيت طاري ٿي وئي، جنهن جي ڪري فطري ۽ اصلوڪي اظهار ۾ رنڊڪ پئي، نتيجي طور ليکڪن بغاوت ڪئي ۽ فطرت ڏانهن موٽ جي نعري سان رومانويت جي لاڙي کي آندو ويو. سنڌي ٻوليءَ ۾ ان قسم جو ادب فارسي ڪلاسيڪي روايت کي زنده رکڻ وارن شاعرن وڏي عرصي تائين لکيو، جنهن ۾ فارسي لفظ، اصطلاح، تشبيهون، منظر ۽ ماحول ضروري سمجهيا ويند اهئا.
مي ڊي
thumb|ھوائي جھاز جي ايمرجنسي لينڊنگ مي ڊي هڪ هنگامي طريقيڪار جو اصطلاح آهي جيڪو ريڊيو ڪميونيڪيشن سان رابطي ۾ پريشاني جي علامت طور بين الاقوامي طور تي استعمال ٿيندو آهي.
اهو گهڻو ڪري فضائي جهازن ۽ سامونڊري جهازن جي لاءِ جان جوکم واري هنگامي حالت جي نشاندهي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ، پر ڪجهه ملڪن ۾ مقامي تنظيمون جهڙوڪ فائر فائٽر ، پوليس فورس ۽ ٽرانسپورٽ تنظيمون به اهو اصطلاح استعمال ڪنديون آھن. هي لفظ شروعاتي هنگامي اعلان جي طور تي ٽي دفعا استعمال ڪيو ويندو آهي (“May Day May Day May Day”).
تاريخ
وائس ڪال ”مئي ڊي“ کان اڳ ، SOS ۾ مئي ڏينهن جي ڪال جي برابر مورس ڪوڊ موجود هو. 1927 ع ۾ ، واشنگٽن ۾ بين الاقوامي ريڊيو ٽيليگراف ڪنوينشن ، ايس او ايس ريڊيوٽو ٽيلي گراف (مورس ڪوڊ) ڪال جي بدران ريڊيو ٽيليفون ايمرجنسي ڪال جي ڏينهن وائس ڪال مئي جي ڏينهن جي طور تي اختيار ڪئي.
مئي ڊي ڪال
جيڪڏھن ريڊيو نہ ھجڻ واري صورتحال ۾ مي ڊي نہ موڪلي سگھجي تہ مختلف پريشاني جا اشارا ۽ مدد جي لاءِ لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. ان کان سواءِ ، هڪ ويسل يا جهاز کان ٻي جهاز ڏانهن مي ڊي ڪال موڪلي سگهجي ٿو. انکي مي ڊي ريلي سڏيو ويندو آهي.
آمريڪي ايئر اسپيس جي اندر مي ڊي ڪال ڪندڙ شھري جهازن کي وفاقي هوائي جهاز انتظاميا طرفان حوصلا افزائي ڪئي وئي آهي ته ضرورت جي مھل ڪنهن حصن کي خارج ڪن ياا جتي اهي غير لاڳاپيل آهن (اصلي ماخذ جي طور تي سرمائيداري، ڪيپيٽلائيزيشن) :
ڪُوڙي يا غلط ايمرجنسي ڪالون ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڏوھ آهن ۽ ان ۾ ڏنڊ ، بحالي ۽ ممڪن قيد جي سزا ٿي سگهي ٿو.
واسوخت
واسوخت __(Waswakhat):
”واسوخت“ جي لغوي معنيٰ آهي بيزاري، شاعريءَ جي اصطلاح ۾ انهيءَ نظم کي چئبو آهي، جنهن ۾ حسن سان نفرت جو اظهار ۽ عشق جي مذمت ڪئي وڃي. انهيءَ ۾ معشوق جي ظلم ۽ ستم ۽ پنهنجي رنج ۽ الم جو بيان به ڪيو ويندو آهي.
ديھ جمال آباد
ديھ جمال آباد : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي ھن ديھ ۾ ٻيلو ۽ ڪچي جو علائقو شامل آھي. ٻيلي کاتي طرفان زمينن جون چوڪڙيون ماڻھن کي مقاطعي تي ڏنل آھن جنھن تحت زمين جي ڪجھ حصي تي ھڙيون پوکيون وينديون آهن.ھن ديھ جو حدون درياءَ سنڌ، ديھ ڀاڻوٺ، پير بلاولي، ديھ ڳاھوٺ، ديھ ٻيلو دٻاڻو،ديھ نورل آباد ۽ ديھ ڪچو ڪيٽي سان ملن ٿيون.
26 نومبر
26 نومبر ، عيسوي سال جو 330 هون (ليپ سال 331 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 35 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
ديھ نورل آباد
زمرو:سنڌ جون ديھون
ينگ انڊيا (ھفتيوار)
thumb|ھفتيوار :  ينگ انڊيا
ينگ انڊيا ھفتيوار اخبار يا جنرل ھيو جيڪو انگريزي ۾ موهنداس ڪرمچند گانڌي 1919 کان 1931 تائين شايع ڪيو. ھن م گانڌي ڪيترائي مقالا لکيا جن ماڻھن کي اتساھيو. ھن ينگ انڊيا ذريعي ماڻھن ۾ پنھنجن عدم تشدد يا اھنسا وارن خيالن جي پرچار ڪئي. ھن کان پوء گانڌي 1933 ۾ ھفتيوار ھريجن شروع ڪيو. ھريجن معنيَ آھي خدا جا ماڻھو. گانڌي ڪم ذات يا شودرن کي ھريجن نالو ڏنو ھيو.
تانگير ضلعو
تانگير ضلعو پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن ۾ واقع هڪ ضلعي جو نالو آهي جنھن جو صدر مقام تانگير شھر آھي ھن ضلعي جو قيام 2019ع ۾ ٿيو ان کان اڳ اھو  ديامر ضلعي جي تحصيل ھيو.
اوشو
رجنيش اوشو جو نالو ڪنهن کان به ڳجهو يا لڪيل ڪونھي. سندس لکيل ڪتابن کي سنڌ، هند توڙي عالمي دنيا جي سُڌريل ملڪن تائين سُٺي پذيرائي ملي آهي. هن صوفي منش انسان جو جنم هندستان جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ڪڇ واڍا ۾ 11 ڊسمبر 1931 تي هڪ جيني گهراڻي ۾ ٿيو. سندس والد ڪپڙي جو واپاري هو. سندس گهراڻو، گڏيل گهراڻو هو.
ننڍي وهي ۽ لاڙا
اوشو جي ننڍپڻ جا ست سال سندس ناني ۽ نانيءَ وٽ گذريا، انهيءَ عرصي وچ ۾ اوشو ڪڏهن به اسڪول جو در ڪونه ڏٺو. کيس فطري نظارن سان دلي لڳاءُ هو ۽ هي دوريش صفت انسان اڪيلائي کي ڏاڍو پسند ڪندو هو.وقت سان گڏ نيٺ سندس عمر اسڪول ۾ داخلا وٺڻ جي ٿي ۽ سندس مرضي جي خلاف کيس اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو.اسڪول ۾ داخلا ملڻ کان پوءِ به هن پنهنجي فڪر واري واٽ ڪونه ڇڏي ۽ فطرت جي نظارن مان سرور حاصل ڪرڻ لاءِ اڪثر ڏورانهن علائقن ڏانهن پنڌ ڪري هليو ويندو هو. سندس لاءِ سندس عزيزن ۽ ويجهن پاران اها راءِ به جڙي ته هي ڏاڍو ضدي ٻار آهي. غير معمولي ذهانت سبب کيس يونيورسٽيءَ تائين معمول واري زندگي نصيب نه ٿي.
سکيائون
شروع ۾ سندس دلچسپي فلسفي جي تعليم ڏانهن به ٿي جنهن جي بدولت کيس جبل پور يونيورسٽيءَ ۾ پروفيسر ٿيڻ جو موقعو به مليو. پر کيس اُتي به تسڪين نه ٿي ۽ آخرڪار 1966 ۾ اتان استعفيٰ ڏئي هي هڪ نئين دنيا جي تلاش ۾ نڪري پيو. انهي وچ ۾ سندس لاڙو روحاني تعليم ڏانهن ٿيو ۽ هن ان جي پرچار ڪرڻ شروع ڪئي. سندس گفتار ۽ مزاج جي مٺاس سبب تمام ٿوري عرصي ۾ سندس چاهيندڙن جو هڪ وڏو حلقو سامهون آيو. سندس ڳالهيون عام رواجي ڳالهين کان منفرد ۽ بنھ الڳ هيون جنهن سبب ماڻهو سندس ڏانهن ڇڪجي ايندا هيا. سندس مقناطيسي مزاج کيس ”رجنيش آشرم“ قائم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن ۾ هندستان کان سواءِ پوري دنيا جا انيڪ ذهني طرح ڏُتڙيل ۽ پريشان ماڻهو ڪهي ايندا هيا. جن جي ذهني مونجهارن ۽ پريشانين جو حل کين اوشو جي ليڪچرن ۾ ئي ملي ويندو هو. ماڻهن جو انگ هر روز وڌڻ لڳو ۽ 1976 تائين رجيش آشرم هڪ اهڙو ته آستانو بڻجي چڪو هو جتي روز مره جي زندگيءَ جون مڙئي سهولتون ميسر هيون. اڃا به ائين کڻي چئجي ته اوشو جي ڪوششن سان هڪ نئين دنيا جڙي چڪي هئي جتي هر ڪنهن کي زندگيءَ ۽ آسودگيءَ جي تلاش هئي.
مڃتا ۽ مخالفتون
اوشو جي شُهرت ۽ سندس چاهيندڙ جي تعداد ۾ هر روز اضافو ٿيڻ واري ڳالھه سندس مخالفن کان برداشت ڪونه ٿي. جيتوڻيڪ سندس چاهيندڙن جو تعداد هزارن ۾ هيو پر اتي ئي سندس مخالفن جو تعداد به انهي انگ کان گهٽ ڪونه هو. سندس مخالف کيس قتل ڪرڻ لاءِ مختلف ترڪيبون آزمائڻ لڳا ۽ هڪ ڏينهن خطاب دوران سندس مٿان چاقو سان حملو به ڪيو ويو. جنهن ۾ کيس ته ڪو نقصان ڪونه ٿيو بلڪ کيس نقصان پهچائڻ جي ڪوشش ڪندڙ ولاس ٽوپي نالي همراھ گرفتار ٿي پيو. جيڪو هندو بنياد پرست تنظيم جو هڪ رڪن هو. اوشو کيس سزا ڏيڻ جي بجاءِ معاف ڪري ڇڏيو.
جلاوطني
هن واقعي کان پوءِ اوشو ڀارت کي الوداع چئي 1981 ڌاري آمريڪا وڃڻ جو فيصلو ڪيو. جتي سندس مريدن اوريگان جي هڪ صحرائي علائقي ۾ چوهٺ هزار ايڪڙ زمين خريد ڪري رکي هئي. اوشو پنهنجو آشرم اتي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.اوشو، عورت، جنس، عشق محبت ۽ ٻين مڙني موضوعن تي کلي ڪري ڳالهائيندو هو. کيس وٽ ماڻهن جي عقيدت يا مذهب جي خيالن کي پالڻ جي واٽ ڪونه هئي. سندس انهيءَ انداز بيان ڪري اوريگان جا عيسائي مبلغ سندس مٿان سخت ناراض ٿيا ۽ انهن اوشو جي خلاف مظاهرا شروع ڪيا ۽ آخرڪار اتان جي رياست کيس شرپسندي ۽ اخلاقي پستيءَ جا الزام هڻي آمريڪا ڇڏي وڃڻ جو حڪم جاري ڪيو.
واپسي
حالتن کيس ايترو ته مجبور ڪيو جو کيس آمريڪا ڇڏڻو پيو. انهيءَ وچ ۾ هن عدالت کان استدعا جي درخواست به ڪئي هئي جنهن جي موٽ ۾ کيس ٽي ڏينهن جيل ۾ رکيو ويو. آمريڪا ڇڏڻ کان پوءِ هن يونان، سوئزرلينڊ، سوئيڊن، لنڊن، آئرلينڊ ۽ اسپين ۾ به پنهنجا پيرا ڄمائڻ جي ڪوشش ڪئي ليڪن کيس ڪٿي به مستقل رهائش نه ملي سگهي.
موت
29 جولاءِ 1986 تي واپس پنهنجي اباڻي وطن هندستان موٽي آيو.انهن مسافتن ۽ ڪشمڪش واري زندگي دوران سندس طبعيت به انتهائي ناساز رهڻ لڳي. سنڌن جو سور، اکين ۾ ڌنڌ، کاڌو نه وڻڻ، ۽ ڪنن تي تاڙين جي تڪليف ٿيڻ لڳي. ڊاڪٽرن جي راءِ مطابق کيس اوريگان جي جيل واري کاڌي ۾ زهر ملائي ڏنو ويو هو جنهن سبب سندس طبعيت ايتري ٿوري وقت ۾ انتهائي خراب ٿي هئي ۽ ائين ئي زندگي سان جهيڙيندي هي فلسفي ذهن رکندڙ ڏاهو 19 جنوري 1990 ۾ زندگي جي جنگ هارائي ويو ۽ هميشه لاءِ ابدي ننڊ سمهي رهيو.
ديھ ڀاڻوٺ
زمرو:سنڌ جون ديھون
قادر بخش مٺو
قادر بخش مٺو سنڌ جو مزاحيه فنڪار، جنهن جو جنم ڪوٽڙي شهر ۾ ٿيو، اتان ئي تعليم ورتائين، هن شهباز ايوارڊ کانسواءِ ٻيا به ڪيترائي ايوارڊ ماڻيا آهن، هو ڪافي ملڪن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي.
تعارف
قادر بخش مٺو سنڌ جو نامور مزاحيه فنڪار آهي، سندس جنم ڪوٽڙي شهر ۾ ٿيو، پاڻ پرائمري تعليم ڪوٽڙي شهر مان حاصل ڪيائون ۽ پوءِ تعليم کي الوداع چئي فن طرف ڌيان ڏنائون.
مسخريءَ جي باقائده سکيا
شروع ۾ حيدرآباد ريڊيو تي استاد ”پلپلي“ پروگرام ڪندو هو، ان کي ٻُڌڻ کانپوءِ ان شوق ۽ جستجوءِ ۾ ڌاڳو ٻڌرايائين، استاد محمد مغيري دادو واري کان. ان کان ڌاڳو ٻڌرائڻ جي صلاح علڻ فقير ڏنس.
ريڊيو تي اچڻ
قادربخش مٺو ننڍڙو هو ته کيس عبدالڪريم بلوچ صاحب ريڊيو تي وٺي آيو. جتي کيس ڪوثر ٻرڙو، نصير مرزا، انور بلوچ (مرحوم)، جهانگير قريشي، گل حسن قريشي ۽ ٻين پروڊيوسرن سان ڪم ڪرڻ جو موقعو مليو. ٽي وي تي بلوچ صاحب وٺي ويس هارون رند جو پروگرام هُيو ”روشن تارا“ کيس روشن تارا پروگرام ڪرڻ جو به موقعو مليو.
فلم ۾ اداڪاري
سنڌي فلم ”سنڌ جو قسم“، ۾ مهمان اداڪار طور ڪم ڪيائين.
خيزي
Xizi خيزي يا آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن جي ضلعي خيزي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام آھي جنھن جي آبادي 1224 ھئي جيڪا 2012ع ۾ وڌي 1300 ٿي. ھي شھر آذربائيجان جي ڊراما نويسي جو باني جعفر جبارلي ، مشھور شاعر ميڪائيل مشفق ۽ ڪُشتي باز پھلوان اشرف علييف جو اباڻو شھر آھي.
ديھ پير بلاولي
ديھ پير بلاولي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ جمال حاجاڻو، ڳوٺ پير بلاولي ۽ ڳوٺ سعيد خان لغاري واقع آھن.ھن ديھ جي زياده تر زمين زرعي آھي.ھن ديھ جون حدون ديھ تارا، ديھ ڳاھوٺ، ديھ جمال آباد، ديھ ڀاڻوٺ، ديھ ڪيريا ۽ ديھ دابري سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
پاڪستان ۾ جمھوريت
پاڪستان هڪ جمهوري عمل ذريعي وجود ۾ آيو ۽ هن وقت به چونڊيل جمهوري حڪومت آهي، پر هتي جمهوريت کي پير پختا ڪرڻ لاءِ وڏو عرصو لڳو آهي. ڇاڪاڻ ته ملڪي تاريخ ۾ چونڊيل حڪومتن کي پنهنجو مدو پورو ڪرڻ نه ڏنو ويو ۽ فوجي سربراهن جي سياست ۾ مداخلت ۽ اقتدار تي قبضي سبب ملڪ ۾ سياسي توڙي سماجي سطح تي مونجهارا ۽ رڪاوٽون پيش آيون.
تاريخ
آمريت جا اهي دور ايوب خان جي مارشل لا کان شروع ٿيا هئا. ان دور ۾ 1956ع وارو آئين معطل ڪيو ويو. ان بعد يحييٰ خان حڪومت جون واڳون هٿ ۾ کنيون، جيڪو پڻ فوجي جنرل هو، پر هن پارلياماني حڪومت ٺاهڻ لاءِ آئين سازيءَ تي زور ڏنو. ان دور ۾ ڊسمبر 1971ع ڌاري پاڪستان جو اوڀرندو حصو ڀارتي مداخلت سبب الڳ ٿي ’بنگلاديش‘ بنجي ويو، پر ان کان پوءِ باقي رهيل پاڪستان ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽو پنهنجي ٺاهيل پيپلز پارٽيءَ جي جمهوري نعرن ۽ عوامي حمايت سان اقتدار ۾ چونڊجي آيو ته صحيح معنيٰ ۾ جمهوري نظام لاڳو ٿيو. ذوالفقار علي ڀُٽي هڪ بهترين جمهوري مثال قائم ڪندي سمورين سياسي پارٽين جي حمايت سان قوم کي 1973ع وارو متفقه آئين ڏنو. ملڪ کي ائٽمي طاقت بڻائي، پاڙيسري ملڪن سان بهتر رشتو قائم رکڻ ۽ اسلامي ملڪن جي ڀائيچاري لاءِ ڪوشش ڪئي. انهيءَ آئين تحت هڪ ڀيرو وري 1977ع ۾ چونڊون ڪرايون ويون ۽ ڀٽو صاحب عوام پاران چونڊيو ويو، پر ڪجهه وقت کان پوءِ سندس خلاف سازشون شروع ٿيون، هڪ دفعو ٻيهر جمهوريت تي راتاهو هڻندي جنرل ضياءُ الحق، چونڊيل حڪومت جو تختو اونڌو ڪري، وقت جي وزيراعظم کي ڪوڙي ڪيس ۾ گرفتار ڪرايو ۽ سازش سٽي هڪ عدالتي فيصلي ذريعي ذوالفقار علي ڀُٽي کي شهيد ڪيو ويو. جنرل ضياءُ الحق جي دور کي آمريت جو ڪارو دور سڏيو ويندو آهي. هن مسلسل 11 سال ڏنڊي جي زور تي حڪمراني ڪئي ۽ عوامي حقن جي پائمالي ٿيندي رهي.
1981ع جي شروعات ۾ پاڪستان ۾ جمهوريت جي بحاليءَ لاءِ 11 سياسي پارٽين گڏجي تحريڪ هلائي، جيڪا ايم. آر. ڊي (موومينٽ فار ريسٽوريشن آف ڊيموڪريسي) جي نالي سان مشهور ٿي، جمهوريت جي بحاليءَ جي تحريڪ هئي. پاڪستان پيپلز پارٽيءَ سنڌ جي تڏهوڪي صدر مرحوم غلام مصطفيٰ خان جتوئيءَ جي اڳواڻيءَ ۾ عوام روڊن تي نڪري پيو، مظاهرا ۽ هڙتالون ٿيون. گرفتاريون به عمل ۾ آيون، پر جنرل ضياءُ الحق مطالبا نه مڃيندي غير جانبدار چونڊون نه ڪرايون. 1986ع ۾ ٻيهر ايم. آر. ڊي تحريڪ زور ورتو، جمهوريت لاءِ سنڌ ۾ جدوجهد ڪندڙ ڪيترائي سنڌي نوجوان به فوجي حڪومت هٿان شهيد ڪيا ويا.
آگسٽ 1988ع ۾ جڏهن جنرل ضياءُ الحق هڪ جهاز حادثي ۾ اجل جو شڪار ٿيو، ته سياسي ميدان تي جمهوريت جا ڪرڻا ٻيهر ظاهر ٿيا. ان کان اڳ 1986ع ڌاري جڏهن محترمه بينظير ڀٽو تعليم مڪمل ڪري ڏيهه موٽي ته لکين ماڻهن جي هجوم سندس شاندار استقبال ڪيو هو. 1988ع وارين چونڊن ۾ محترمه بينظير ڀٽو ڪاميابيءَ بعد، اسلامي دنيا جي پهرين خاتون وزيراعظم بڻجي آئي ۽ جمهوريت واري راهه تي پنهنجي والد جي نقش قدم تي هلندي ڪيترائي عوامي ڀلائي جا ڪم ڪيا. پر 1990ع ۾ تڏهوڪي صدر پاڪستان غلام اسحاق خان، ان حڪومت کي ڪجهه بدعنوانين جي مبينا الزامن هيٺ برطرف ڪري ڇڏيو.
محترمه جي حڪومت برطرف ٿيڻ بعد مسلم ليگ ’ن‘ جي ميان نوازشريف کي وزيراعظم ٿيڻ جو موقعو مليو. هن به جمهوريت وارين روايتن کي برقرار رکندي ڪي ترقياتي ۽ فلاحي ڪم ڪيا، پر ٿوري عرصي بعد 1993ع ۾ ساڳئي ئي صدر غلام اسحاق خان اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون. ان جو سبب نواز حڪومت ۾ صدر جا اختيار گهٽائڻ لاءِ ٿيندڙ ڪوشش چيو پئي ويو. ٻيهر 1993ع ۾ محترمه بينظير ڀٽو اقتدار ۾ آئي. پر ان دور ۾ به سندس حڪومت تي مبينا ڪرپشن جا الزام مڙهيا ويا. مخالفن جي سازشن تڏهن زور ورتو، جڏهن 1996ع ۾ وزيراعظم جي ڀاءُ مير مرتضيٰ جي شهادت جو واقعو پيش آيو. نتيجي ۾ سياسي بحران جنم ورتو ۽ پ پ جي ئي چونڊيل صدر مرحوم فاروق احمد لغاريءَ اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون.
1997ع ۾ ٻيهر نواز ليگ کي حڪومت ڪرڻ جو موقعو مليو، پر ان دور ۾ آرمي چيف جنرل پرويز مشرف جا حڪومت سان ڪارگل جنگ تي اندروني اختلاف پيدا ٿيا ۽ نواز شريف پاران آرمي چيف تبديل ڪرڻ جي کڙڪ پوڻ تي جنرل پرويز مشرف 12 آڪٽوبر 1999ع تي اقتدار تي قابض ٿي، نوازشريف کي ’جهاز سازش ڪيس‘ ۾ گرفتار ڪري، پوءِ ملڪ بدر ڪيو.
جنرل مشرف پڻ غير آئيني قدم کنيا، هڪ ئي وقت فوجي سربراهي توڙي صدارتي عهدي تي رهڻ سبب مٿس تنقيد به ٿي، عدالتي بحران به پيدا ٿيو، هن ٻه دفعا ملڪ ۾ ايمرجنسي به لاڳو ڪئي، سندس دور ۾ ملڪ ۾ دهشتگرديءَ جا واقعا به وڌي ويا، ماڻهو گم ٿيڻ توڙي نواب اڪبر بگٽيءَ کي قتل ڪرائڻ جا الزام به مٿس مڙهيل آهن. سندس اقتدار جي پڇاڙيءَ ۾ محترمه بينظير ڀٽو جي شهادت جو واقعو به پيش آيو. ان بعد سياسي هوا جو رخ تبديل ٿيو ۽ جمهوريت لاءِ ماحول ٺهيو ۽ هڪ وڏي عرصي بعد پيپلزپارٽيءَ 2008ع وارين چونڊن ۾ اڪثريت سان ڪاميابي ماڻي، اي. اين. پي ۽ نواز ليگ سميت ٻين پارٽين سان گڏجي هڪ جمهوري حڪومت جو ٻيهر آغاز ڪيو. يوسف رضا گيلانيءَ کي وزيراعظم چونڊيو ويو، سڀني سياسي پارٽين جي دٻاءِ تي صدر پرويز مشرف کي استعفا ڏيڻي پئي ۽ اڪثريتي راءِ سان صدر آصف علي زرداري، ملڪ جو صدر بڻيو. هن دور ۾ سڀني پارٽين جي اتفاق راءِ سان ارڙهين ترميم ذريعي آئين ۾ ڪيتريون ئي بهتر تبديليون آنديون ويون، جڏهن ته ڪجهه اختلافن سبب نواز ليگ، وفاق کان الڳ ٿي صرف پنجاب ۾ حڪومت ڪئي، جڏهن ته اپوزيشن سيٽن تي ويهي ايوان ۾ اختلاف راءِ رکڻ کي به هڪ جمهوري عمل سڏجي ٿو.
حال
هن وقت جمهوري حڪومت کي ڪيترائي مسئلا درپيش آهن. جيتوڻيڪ ڪي سياسي، سماجي ۽ معاشي بحران به آهن، پر عوام جي راءِ ۾ آمريت کان جمهوريت کي بهتر سمجهيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ جمھوريت
ھوسٽن
ھوسٽن (انگريزي:Houston) آمريڪي رياست ٽيڪساس جو آباديءَ جي لحاظ کان وڏي ۾ وڏو شھر ۽ آمريڪا جي گڏيل رياستن جو آباديءَ جي لحاظ کان چوٿون نمبر وڏو شھر آھي. 2020ع جي انگن اکرن موجب ھن شھر جي آدمشماري 2340580 آھي. ھي اتر آمريڪا کنڊ جو ڇھون وڏو شھر آھي. ھي شھر ڏکڻ اوڀر ٽيڪساس ۾ گيلويسٽن بي (Galveston Bay) ۽ ميڪسيڪو نار (Gulf of Mexico) جي ويجھو آباد آھي. شھر جي ڪل پکيڙ 1651 چورس ڪلوميٽر (637.4 چورس ميل) آھي. شھر جو گھڻو حصو ھيرس ڪائونٽي (Harris County) ۾ شامل آھي پر ڪجھ حصا فورٽ بينڊ (Fort Bend) ۽ مونٽگوميري (Montgomery) ڪائونٽيس ۾ شامل آھن.
ھوسٽن جي شھر جو بنياد 30 آگسٽ 1836ع ۾ پيو. ھن شھر جو نالو ريپبلڪ آف ٽيڪساس جي صدر سام ھوسٽن (Sam Houston) جي نالي پٺيان پيو. سام ھوسٽن ٽيڪساس کي ميڪسيڪو کان ازاد ڪرايو ھو. ھي شھر ڪجھ عرصي تائين ريپبلڪ آف ٽيڪساس جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ رھيو. ويھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر تيزيءَ سان ترقي ڪئي. ھتي ٽيڪساس جو ميڊيڪل سينٽر، ناسا جو جانسن اسپيس سينٽر ۽ مشن ڪنٽرول سينٽر قائم ٿيا جيڪي ھن شھر جي وڌيڪ ترقيءَ جو باعث بنيا. ان سان گڏوگڏ ھوسٽن شپ سينٽر (Houston Ship Center) قائم ٿيڻ ۽ ٽيڪساس ۾ تيل جا ذخيرا ھٿ اچڻ سبب ھتي وڏي ترقي ٿي.
تاريخ
يورپي لوڪن جي ھن علائقي ۾ اچڻ کان اٽڪل 2000 سال پھرين ھتي اصلوڪن آمريڪي لوڪن جا ڪارنگڪاوا (Karankawa)  ۽ اتاڪاپا (Atakapa) قبيلا آباد ھئا. ھي قبيلا بيمارين ۽ ھڪٻئي سان جھڳڙن جي ڪري نيست و نابود ٿي ويا. جڏھن يورپي ھتي پھتا تہ انھن پراڻن قبيلن جا فقط ڪي چند ڪٽنب ھتي آباد ھئا. اسپين کان آيل سياح  Alvar Núñez Cabeza de Vaca ۽ سندس ڪجھ ساٿي   پھريان يورپي ھئا جن ھن علائقي تائين رسائي حاصل ڪئي. البت آگسٽس چيپمين (Augustus Chapman) ۽ جان ڪربي (John Kirby) پھريان يورپي ھئا جن ھن علائقي کي ترقي وٺرائي. ھو پاڻ ۾ ڀائر ھئا ۽ ھنن کي ئي تاريخ ۾ ھوسٽن جو پايو وجھندڙ مڃيو وڃي ٿو. ھنن جي ئي رٿ تي ھوسٽن نالو تجويز ٿيو ۽ انھيءَ کي ريپبلڪ آف ٽيڪساس جو عارضي طور گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو.
1839ع ۾ ھوسٽن بجاءِ آسٽن (Austin)  کي ريپبلڪ آف ٽيڪساس جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. انھن ئي ڏينھن ۾ ھتي پيلي بخار جي وبا ۾ ڪافي ماڻھو فوت ٿيا. انھن سببن جي ڪري ھتان جي معيشيت کي وقتي طور تي نقصان پھتو. انھن ئي ڏينھن ۾ آفريقا مان غلام بنايل ھزارين شيدين کي ھتي آندو ويو. ھنن غلامن جا مالڪ ھنن کان شھر جي ٻاھران ڪمند ۽ ڪپھ جي پوکائيءَ جو ڪم وٺندا ھئا. اھي غلام پنھنجن مالڪن جي گھرن جو ڪم ڪار بہ ڪندا ھئا. ھنن غلامن جي محنت سان ھن شھر جي معيشيت کي ڪافي ھٿي ملي. 1840ع ۾ ھتي چيمبر آف ڪامرس جو بنياد رکيو ويو جنھن ھتي گيلويسٽن بندرگاھ کي ترقي وٺرائي. 1860ع تائين ھن شھر ڪپھ جي پيداوار ۾ وڏي ساک حاصل ڪري ورتي جنھن ڪري ھتان جي معيشيت کي وڏو فائدو رسيو. 1890ع ۾ ھي ٽيڪساس ريلوي جو مرڪز بنجي ويو.
1900ع ۾ ھڪ خطرناڪ سامونڊي طوفان گيلويسٽن بندرگاھ کي ڪافي نقصان پھچايو ۽ ھوسٽن جي ڀر ۾ ھڪ نئون بندرگاھ تعمير ڪرڻ جي ضرورت محسوس ڪئي وئي. 1901ع ۾ ٽيڪساس رياست ۾ تيل جا وڏا ذخيرا ھٿ آيا جن پيٽروليم جي صنعت کي ترقيءَ جي آسمان تي پھچائي ڇڏيو. ھتان جي آبادي 78800 ٿي وئي جنھن ۾ 23929 آفريقي آمريڪي شامل ھئا. 1914ع ۾ ھوسٽن جي بندرگاھ جو افتتاح ٿيو. 1930ع تائين ھي ٽيڪساس رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان وڏي ۾ وڏو شھر بنجي ويو ۽ ھيرس ڪائونٽي (Harris County) رياست جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ واري ڪائونٽي بنجي وئِي. 1940ع واري آدمشماريءَ مطابق ھتي 77.5 سيڪڙو اڇي چمڙيءَ وارا ۽ 22.4 سيڪڙو ڪاري چمڙيءَ وارا شيدي آباد ھئا.
ٻي عالمگير جنگ ۾ جيتوڻيڪ ھوسٽن بندرگاھ تي بحري جھازن جي اچ وڃ ۾ گھٽتائي آئي پر رٻڙ جي پيداوار ۾ واڌارو آيو. پھرين عالمگير جنگ دوران قائم ٿيل فوجين جي سکيا واري اداري کي ترقي وٺرائي وئي ۽ آمريڪي بحري فوج لاء سامونڊي جھاز ٺاھڻ جي ڪمپني قائم ڪئي وئي. ڪيترائي نوان مزدور ۽ واپاري بھتر روزگار لاءِ ھن شھر ۾ اچي آباد ٿيا. 1945ع ۾ ھتان جو مشھور ميڊيڪل سينٽر کليو. 1961ع ۾ ھتي ناسا جو جانسن اسپيس سينٽر قائم ٿيو ۽ 1965ع ۾ انڊور راندين لاءِ ھڪ وڏو اسٽيڊيم تعمير ٿيو. ايئن ھي شھر جديد سھوليتن سان آراستہ ھڪ سکيو ستابو شھر بنجي ويو. 1997ع ۾ لي پي برائون (Lee P. Brown) ميئر چونڊيو جيڪو ھن شھر جو پھريون آفريقي آمريڪي ميئر ھو. سن 2000ع کان 2019ع تائين ھن شھر جي آدمشماريءَ ۾ 17 سيڪڙو واڌارو آيو. ٽيڪساس ميڊيڪل سينٽر ھاڻي دنيا جو وڏي ۾ وڏو ميڊيڪل سينٽر آھي جنھن ۾ 106000 ملازم ڪم ڪن ٿا. ايڪويھين صديءَ جي پھرئين ڏھاڪي ۾ ھتي ٽي نوان اسٽيڊيم تعمير ٿيا.
سامونڊي طوفان ۽ مينھن سبب ڪيترائي ڀيرا ھن شھر ۾ ٻوڏ واري صورتحال پيدا ٿي آھي. 2001ع ۾ سامونڊي طوفان ايليسن (Allison) سبب 1000 ملي ميٽر (40 انچ) مينھن وسيو جنھن سبب شھر جا ڪيترائي رھائشي علائقا پاڻيءَ ھيٺ اچي ويا ۽ 20 ماڻھو اجل جو شڪار ٿيا. 1905ع ۾ جڏھن ڪترينا طوفان آمريڪا جو رخ ڪيو تہ نيو اورلينس (New Orleans) شھر جي ڏيڍ لک ماڻھن کي ھن شھر ۾ پناھ وٺڻي پئي. انھيءَ کان ھڪ مھينو پوءِ سامونڊي طوفان ريٽا (Rita) جي خوف سبب ھن شھر جي اڍائي ملين رھواسين کي شھر خالي ڪرڻو پيو. آگسٽ 2017ع ۾ سامونڊي طوفان ھاروي ھوسٽن ۽ آسپاس وارن علائقن ۾ 1300 ملي ميٽر (50 انچ) برسات آندي جنھن سبب ھوسٽن کي 125 بلين آمريڪي ڊالرن جو نقصان پھتو. ھيءَ آمريڪي تاريخ جي ھڪ وڏي قدرتي آفت ھئي جنھن ۾ 70 کان وڌيڪ ماڻھو پنھنجي جان وڃائي ويٺا.