cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جاپان جو ثقافتي ڏينهن
تاريخ
1868ع تي هن ڏينهن کي قومي موڪل جو ڏينهن ڪري ملهايو ويو، جنهن کي تينچو ستسو (天長節)، چيو ويندو هو. هي ڏينهن جاپاني سلطنت جنهن کي ميجي شهنشاهت چيو ويندو هو، جي ٻيهر واپسي واري ڏينهن تي ملهايو ويندو هو. 1912ع تي ميجي جي وفات کان پوءِ 1927ع تائين اهو ڏينهن نومبر 3 تي ئي ملهايو ويندو هو، پر ان کان پوءِ ميجي جي سالگراهه واري ڏينهن کي مخصوص ڏينهن ميجي ستسو(明治節) تي ملهائڻ جو اعلان ٿيو. 1927 کان 1848ع تائين 3 نومبر واري ڏينهن ملهائڻ جو رواج ختم ٿي ويو.
موجوده تقريبون
ثقافتي ڏينهن جاپان جي ثقافت کي اجاگر ڪرڻ جو ڏينهن آهي، هن ڏينهن ته مقامي ۽ صوبائي حڪومتون مختلف تقريبون منعقد ڪنديون آهي، جنهن ۾ آرٽ ايگزيبيوشن، ثقافتي ميلا، ۽ پريڊ شامل آهن. مثال طور، هڪونه جا ماڻهو ڪاناگاوا پريفيڪچر ۾ هر سال هنڪني ديميو گوئيرستو (箱根大名行列) نالي هڪ امير ماڻهن جي پريڊ جو احتمام ڪندا آهن، جنهن ۾ قديم دور جي سلطنت ايدو جا ڪپڙا پائيندا آهن. هن ڏينهن تي يونيورسٽين ۾ ثقافتي ڏينهن جي حوالي سان نوان ريسرچ ۽ پروجيڪٽ پڻ جمع ڪرايا ويندا آهن. اسڪول جي ٻاران لاءِ ثقافتي ميلا لڳايا ويندا آهن.
1936ع کان آرڊر آف ڪلچر نالي سان ايوارڊ تقريب هن ڏينهن تي ٿيندي آهي. هي ايوارڊ جاپاني بادشاهه پاران انهن کي ڏنو ويندو آهي، جنهن سائنس، ثقافت يا فنون لطيفه جي شعبن ۾ بهترين مهارت ڏيکاري هجي. هي انعام صرف جاپانين لاءِ مخصوص ناهي، هي ايوارڊ اپالو 11 جي خلابازن کي به ڏنو ويو جيڪي چنڊ تان واپس زمين تي پهتا هئا. ان سان گڏ اديب ڊونلڊ ڪين کي پڻ ڏنو ويو.
هي ڏينهن جاپان ۾ مشهور ڏينهن آهي، 1965ع کان 1996ع تائين صرف ٽن سالن دوران ٽوڪيو ۾ برسات پئي جنهن لاءِ تقريبون متاثر ٿيون.
قانون ساز ادارو
thumb|upright=1.8|کاٻو|نقشي ۾ مختلف ملڪن جي قانون جوڙڻ جي ادارن جا نالا ڏنل آھن مختلف ملڪن ۾ قانون جوڙڻ (قانونسازي) جي جماعت جا مختلف نالا ھوندا آھن.جن ۾ مجلس شوریٰ، ڪانگريس، ڊائٽ، پارليامينٽ، قومي اسيمبلي، نيشنل اسيمبلي شامل آهن.ھن اداري جا سربراهه جا بہ مختلف نالا ھوندا آھن جن م اسيمبلي جو صدر، چيئرمين، اسپيڪر وغيره شامل آھن. اداري جا اجلاس ڪورم جي مطابق ٿيندا آهن
حوالا
زمرو:حڪومت جا قسم
ملڪ غازي تغلق
05 ــ 1204ع ۾ سلطان علاؤ الدين مغلن کي ڪچلڻ واسطي پنهنجي تجربيڪار سپه سالار ملڪ غازي تغلق کي ڏهه هزار سوارن سان ديبالپور تي مقرر ڪيو ۽ ملتان، اچ ۽ سنڌ جو سڄو علائقو سندس هٿ هيٺ ڏئي ڇڏيو. ملڪ غازي مغلن جي حملن کان بچاءُ لاءِ ملتان ۽ ديبالپور ۾ مضبوط قلعا جوڙايا.
مغلن جو حملو
6 ــ 1205ع ۾ ڪيڪ ۽ اقبال مند مغل سردارن سٺ هزار مغل سپاهين سان گڏ ملتان تي پنهنجي ٻن سردارن محمد علي ترتق ۽ علي بيگ کي ڇڏائڻ لاءِ حملو ڪيو. ملڪ غازي خان مڙسي سان انهن جو مقابلو ڪيو ۽ صرف چئن هزار سپاهين کان سواءِ باقي سڀ مغل تلوارن جو کاڄ بڻيا. ڪيڪ کي گرفتار ڪري دهلي موڪليو ويو جتي کيس هاٿي جي هيٺان چيڀاٽيو ويو. اهڙي شڪست کان پوءِ مغلن ملڪ غازي خان جي ڊپ کان گهڻي عرصي تائين هندستان تي حملو نه ڪيو. 8 ــ 1307ع ۾ علاؤ الدين وفات ڪئي. اهو به مشهور آهي ته ملڪ ڪافور کيس زهر ڏيئي ماريو. سلطان علاؤ الدين جي وڇوڙي کان پوءِ ان جي سڀ کان ننڍي فرزند پنجن سالن جي شهاب الدين کي ملڪ ڪافور جي مدد سان تخت تي ويهاريو ويو. پندرهن ڏينهن کان پوءِ جڏهن ملڪ ڪافور قتل ٿي ويو ته سردارن علاؤ الدين جي ٻي پٽ مبارڪ شاهه خلجي جي مٿي تي بادشاهت جو ڇٽ رکيو ۽ هو سلطان قطب الدين مبارڪ شاهه جي لقب سان سڏجڻ لڳو.. .
علي محمد مهر
سردار علي محمد مهر هڪ پاڪستاني سياستدان آهي، جيڪو 2002 کان 2004 تائين سنڌ جو وزيراعليٰ رهيو. هن جو تعلق گهوٽڪي ضلعي سان آهي. هن عمران خان جي ڪابينا ۾ 2018 کان 2019 تائين انسداد منشیات جي وفاقي وزير جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيو.
اڱارو 21 مئي 2019 صبح جو سوير، سردار علي محمد مهر کي دل جو دورو پيو ۽ صحتياب نه ٿي سگهيو ۽ هن جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1967ع جون پيدائشون
گلزار هجري
گلزار هجري:  ڪراچي ڊويزن جي ضلعي ڪراچي اوڀر جي تعلقي گلزار ھجري سب ڊويزن ۽ يو سي 12 گلزار هجري جو ھڪ مرڪزي علائقو آهي. جيڪو سھراب ڳوٺ ٿاڻي جي حدن م حيدرآباد ڪراچي موٽروي لڳ ڪراچي شھر جي شروعات ۾ واقع آهي.
نيها ڊڪشت
نيها ڊڪشت (Neha Dixit) ڀارتي صحافي ۽ ليکڪا آهي. ڏکڻ ايشيا ۾ جنسيات، سياسي ۽ سماجي انصافتي تحقيق واروڪم ڪرڻ جي سبب کان هيءَ مشهور آهي. سندس صحافت ۾ پنهنجي قابليت سبب کان درجن کن ملڪي ۽ بين الاقوامي اعزاز کيس مليا آهن. هيءَ جامعہ مليہ اسلاميہ جي نامياري اڳوڻي شاگردن منجهان هڪ آهي، ۽ ڀارت ۾ ناريون صحافي نيٽورڪ جي ميمبر آهي. شيڊو لائنز (انگريزي: Shadow Lines)، دي بنڊت ڪوئين (انگريزي: The Bandit Queen) وغيرہ ڊڪشت جا قابل ذڪرلکڻيين وارا ڪم آهن.
آڳاٽي زندگي ۽ تعليم
نهيا ڊڪشت ابتدائي تعليم لکنئو ۾ حاصل ڪئي ۽ انگريزي ادب ۾ دهلي يونيورسٽي جي ميرانڊا هائوس کان بي۔اي ڪئي اٿائين. ڊڪشت جامعہ مليہ اسلاميہ جي اي۔جي۔ڪي ماس ڪميونيڪيشن ريسرچ سينٽر جي ڪنورجنٽ جرنلزم ۾ ايم۔اي ڪئي آهي. ورلڊ پريس انسٽيچيوٽ ۽ نائٽ سينٽر ۾ ريسرچ فيلو رهي آهي. هيءَ ڀارت ۾ نارين جي صحافي نيٽورڪ جي ميمبر پڻ آهي.
ڪيريئر
نيها پنهنجي صحافي زندگي جو سفر جي شروعات تيهلڪا ميگزين کان شروع ڪيو هيو. انکانپوءِ نيها هيڊلائن ٽوڊي (هاڻي انڊيا ٽوڊي) جي خاص تحقيقي ٽيم ۾ شريڪ ٿي هئي. سال 2013 کان نهيا آزاد صحافي (فريلانس جرنلسٽ) طور  ڪم ڪري رهي آهي. الجزيرا، آئوٽلک ميگزين، سمٿسونين ميگزين، فارين پاليسي، دي ڪاروان، دي نيو يارڪ ٽائمز جي انڊيا انڪ بلاگ، همل سائوٿ ايشين، دي وائر، واشنگٽن پوسٽ ۽ ٻين ڪيترن ئي  ملڪي ۽ بين الاقوامي پبليڪيشنز ۾ سندس ليکَ  (لکڻيون، مضمون ) ڇپجي ايندا آهن. ڊڪشت نالسار يونيورسٽي ۽ اشوڪا يونيورسٽي ۾ پڙهائيندي آهي. هن ڪولمبيا اسڪول آف جرنلزم ، نيو يارڪ يونيورسٽي ۽ گوٽنجن يونيورسٽي ۾ سماجي انصاف ۽ صحافت بابت ليڪچر ڏيندي آهي. سماجي ۽ معاشي اعتبار کان پُٺتي پيل ماڻهن ۽ مسلمانن سان تعلق رکندڙ ۽ فرقي واري  سياست جي خلاف لکڻ جي ڪارڻ کان ڊڪشت کي ٽرولنگ کانسواءِ  ڊڪشت کي لٺ لٽڻ (عصمت دري)، قتل، جسماني حملن جون ڌمڪيون پڻ ملنديون اهن. ڊڪشت پهرئين ناري صحافي آهي جنهن آر ايس ايس بابت دستاويزي فلم سامهون آندي هئي تہ اهي ڪهڙِي ريت انساني بازارڪاري|بازارڪاري جي ذريعي سان قبائلي ڇوڪرين کي دماغ ڌوئي (برين واش) ڪندا آهن. سندس ان رپورت کانپوءِ اَٽڪل 25 برين واش ڇوڪرين کي برآمد ڪري پنهنجي گهر ڀاتين سان ملايو ويو آهي.
ايوارڊ
ڊڪشت کي ڪيترن ئي اعزازن سان نوازيو ويو آهي چند قابل ذڪر اعزاز هيٺ درج آهن.:
ويچارَ
نهيا ڊڪشت جا ڪجهہ نمايان ويچارَ هيئن آهن : جيئن جيئن آئون آزاد ٿيندي ويس، ٻين ماڻهن جو جيڪي منهنجي مٿان اختيار هيو، ختم ٿيندو ويو. جيسيتائين همدري سماج ۾ آهي، معاشرو مرد ۽ نارين جي لاءِ غير مساوي آهي.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
ذمي
ذمي ھڪ تاريخي لفظ آهي جيڪو اسلامي رياست ۾ انھن غيرمسلم ماڻھن لاء استعمال ٿيندو ھو جن جي حفاظت جي ذميداري رياست جي مٿان ھوندي ھئي. لفظ جي معني آهي تحفظ مليل ماڻھو, غير مسلم شھري کي ان کان ۽ مال جي تحفظ جي عيوض جزيو نالي ٽيڪس ڏيڻي پوندي ھئي جيئن مسلمان شھري زڪوات ڏيندا ھئا. ڪجھ مسلمانن وارين ذميدارين کان ذمي آجا ھوندا ھئا ۽ مسلمانن واريون ڪجھ رعائيتون ۽ آزادي ذمين لاءِ نہ ھيون باقي ٻنھن جا حق ۽ ذميداريون برابر ھيون. قرآن ۾ ذمي جو ذڪر نائين نمبر سورت جي 29 آيت ۾ آيل آهي پر اھو حڪم انھن لاء ھو جن وٽ اڳ خدا جون آيتون نازل ٿي چڪيون هيون جن ۾ يھودي ۽ عيسائي شامل ھيا. پر بعد ۾ ٻين مذھبن وارن يعني زرتشتي ۽ ھندو مذھب وارن کي بہ ذمي قرار ڏنو ويو. ذمي کي پنھنجي مذھب تي ھلڻ جي بنا روڪ جي آزادي ھئي سواء تڏهن جڏھن سري عام مسلمانن جي جذبات کي مجروح ڪري يا جنھن سان اسلام جي تذليل ٿئي.
حوالا
زمرو:اسلامي رياست زمرو:اسلام ۽ ٻيا مذهب زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:غير مسلم زمرو:ٽيڪس
عمر خيام
thumb|left|At the Tomb of Omar Khayyam, by [[Jay Hambidge]] عمر خيام (1048ع کان 1131ع) هڪ دانشور، شاعر ۽ جج هو. هُن کي مذهب کان باغي سمجهيو وڃي ٿو. عمر خيام آلجبرا جون مساواتون، انهن جا حلَ ۽ ڪيوبڪ مساوات به پيش ڪيون. خيام n=2,3,4 … جي ٿيوري به پيش ڪئي، جيڪا نيوٽن جي فارمولا سان ويجهڙائي رکي ٿي. هُن ٽڪنڊي جي ڪاٿي جو فارمولا به پيش ڪيو هو. اڄ اسين ٽڪنڊي بابت پاسڪل جي ٿيوري تي عمل ڪريون ٿا، جڏهن ته پاسڪل يا نيوٽن کان به 500 سال اڳ عمر خيام انهن ٿيوريز تي ڪم ڪيو هو.
زمرو:شخصيتون زمرو:رياضي
جابر بن حيان
عباسي خلافت (Abbasid Caliphate) جي ڏينهن ۾ جابر بن حيان (Jabir ibn Hayyan) نالي هڪ شخص هوندو هو جيڪو حران نالي هڪ مدرسي ۾ ڪيمسٽري ۽ فزڪس پڙهائيندو هو. هڪ ڀيري هن ٻاهران آيل شاگردن کي ليڪچر ڏيندي چيو هو “مادو هڪ ڪل قوت آهي ۽ يوناني فزڪس جي ماهرن جي اها راءِ غلط آهي ته مادو هڪ مختصر حصي تائين ورهائجي سگهجي ٿو. ان جي مختصر حصي (ائٽم) کي به ورهائي سگهجي ٿو.
ڪتاب
ابن حيان جي مدرسي ۾ رياضي، فزڪس، ڪيمسٽري ۽ نيچرل سائنس پڙهائي ويندي هئي. جابر بن حيان کي تڏهوڪي خليفي هارون الرشيد ان مدرسي جو سربراهه مقرر ڪيو هو. جابر بن حيان ڪل 826 ڪتاب لکيا. جن مان 112 اپلائيڊ فزڪس، 70 ٿيوريٽيڪل ڪيمسٽري ۽ 144 معدنيات ۽ اهڙين قوتن بابت هئا جن جي فزڪس يا ڪيمسٽري ۾ وضاحت ڪرڻ ممڪن نه هئي. ان کان سواءِ 500 ڪتاب ٿيوريٽيڪل فزڪس، ڪيمسٽري، فلڪيات، فلسفي ۽ مذهبن جي تاريخ بابت هئا.
ڪم
جابر بن حيان ان جي به سڃاڻپ ڪئي هئي ته ائٽمي قدر ۾ تبديليءَ سان مادي جي گهاڙيٽي ۾ تبديلي اچي سگهي ٿي. هُن ان تي به دليل ڏنا ته ڌاتو جي ائٽمي قدر ۾ تبديليءَ سان اهو ٻي ڌاتوءَ ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو. هُن آپٽڪس جا قاعدا به ترتيب ڏنا ۽ لينس جي ٿيوري به جوڙي هئي. هُن سج جي روشنيءَ کي قوت ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ آرسين جو به سهارو ورتو.
اولهه جي سائنسدانن جابر بن حيان کي هن وقت تائين جي 12 ذهين سائنسدانن ۾ شامل ڪيو آهي. جابر بن حيان آلجبرا جو به بنياد وجهندڙ هو ۽ الجابر جي نالي جي حوالي سان ان کي الجبرا چيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:رياضي
روهيل لڪ
روهيل لڪ انگريزي ٻولي (Rohel Lakk)  سنڌ  پاڪستان جي دادو ضلعي جي  جوهي تعلقي جي سرحدن ۾  کيرٿر جابلو سلسلي ۾ هڪ لڪ آهي جيڪو قديم زماني کان اچ وڃ ۽ وڻج واپار لاءِ گذرگاھ آهي. اڳ واپاري قافلا اولهندن ملڪن ڏانهن هن لڪ کان گذرندا هئي پر هاڻ صوبي بلوچستان تائين اچ وڃ محدود آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا لڪ
Mohib Ali Rind
Mohib Ali Rind A Village of Province of Sindh Pakistan Location 26.058045,68.584397
گدامڙي
thumb|250px|گدامڙيء جو وڻ ۽ ان جو ميوو
گدامڙي (Tamarind) کي هندستانيءَ ۾ امِلي، فارسيءَ ۾ تمر هندي ۽ انگرزيءَ ۾ ٽامرنڊس چوندا آهن. هيءَ کٽاڻ لاءِ مصالح جي ڪم ۾ ايندي آهي. هي تمام وڏو وڻ ٿئي ٿو ۽ جتي ڪٿي ٿئي ٿو. مئي ۾ ڦر پچائي ٿو ۽ فيبروريءَ ۾ گل ڪري ٿو. ان جا ٻه ٽي قسم آهن: هڪڙو کٽو ڦر وارو، ٻيو مٺي ڦر وارو ۽ ٽيون ڳاڙهي ڦر وارو. پويون قسم سڀ کان عمدو آهي. هن جون ڦريون ٿين ٿيون. عمدي قسم جون ڦريون ته آچار ۽ مربي ۾ ڪم اينديون آهن.
thumb|left|250px|گدامڙيء جو ٻج وڻ ٻج مان ٿو ٿئي، پر جي باغ جي ڪم لاءِ ننڍو قد جو ڪرڻو هجي ته گوٽيءَ جي تجويز ڪجي. ڏيهي ماڻهو چوندا آهن ته جتي هي وڻ هوندو آهي، اتي آسپاس اڪثر بيماري رهندي آهي. thumb|250px
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست زمرو:مصالحا
امداد علي امداد
امداد علي امداد سروري جو جنم 1959ع تي ڳوٺ آراضي تعلقي سيوهڻ شريف ۾ ٿيو، سندس والد جو نالو مهر علي “تابع” خاصخيلي آهي. سندس خاندان جو تعلق راڳي گهراڻي سان آهي. سندس شاعري ۾ استاد مخدوم طالب الموليٰ آهي، سندس تخلص “امداد” به مخدوم طالب الموليٰ ئي رکيو هو. پاڻ گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج سيوهڻ جو پرنسپل آهي.
ڇپيل ڪتاب
1. حسين ۽ ڪربلا (شاعري)
2. سنڌ جي سونهن (شاعري)
شاعري جو نمونو
توکي ساريندي غزل لکجي ويو، لڙڪ هاريندي غزل لکجي ويو. تڌڙا ٿڌڙا ساهه کڻندي رات جو، شمع ٻاريندي غزل لکجي ويو. تنهنجي جلون کي تصور ۾ ڏسي، پاڻ ڳاريندي غزل لکجي ويو. شهر تنهنجي ۾ مٺا اڄ اوچتو، ڏينهن ٺاريندي غزل لکجي ويو. پنهنجي محبت جي لکان تاريخ ٿو، قول پاريندي غزل لکجي ويو.
ڦوسياند لڪ
ڦوسياند انگريزي ٻولي (Phosiyand Lakk) سنڌ  پاڪستان جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي سرحدن ۾ کيرٿر جابلو سلسلي ۾ هڪ لڪ آهي جيڪو مقامي طور ڦوسي لڪ سان به مشهور آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا لڪ
ھمير
ديھ ھمير سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 4 سيلرا جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا سندو تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي ديھن واري 1887 واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ھمير ڪلھوڙو، ڳوٺ گل محمد ۽ ھڪ ٻيو غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي اتي ڳوٺ فيض محمد ڳوٺ واقع آهي جيڪو سيلرا ديھ جي ڳوٺ قمبراڻي يا شھدادڪوٽ باء پاس جي اولھ طرف واقع آهي. ان کان سواءِ مٿيان بيان ڪيل ڳوٺ پڻ واقع آهن جيڪي ھاڻي پراڻن نالن سان معروف ناھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي ڀرسان ڏکڻ م ديھ ڪارڙا جو ڳوٺ مير جي نري واقع آهي. ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ شھدادڪوٽ، اوڀر ۾ ديھ سيلرا، ڏکڻ ۾ ديھ ڪڙيو احمد خان ۽ تعلقو ميروخان جي ديھ ڪارڙا ۽ اولھ ۾ ديھ سندو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ھن ديھ جي آخري اوڀر منجھان شھدادڪوٽ قمبر روڊ ۽ پراڻي ڦٽل ڪور ڏاتو گذرندڙ آھي. ديھ منجھان دوست علي وارو روڊ پڻ گذري ٿو.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,096 ھئي جيڪا 188 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
زاهد قربان علوي
زاهد قربان علوي 2013 ۾ سنڌ جو عيوضي (نگران) وڏو وزير هو. هن کي قائم علي شاهه ۽ سنڌ اسيمبلي ۾ اپوزيشن ليڊر سيد سردار احمد طرفان عهدي لاءِ چونڊيو ويو هو.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا سياستدان
علوف بي
ترڪ بادشاهه علوف بي (1394ع کان 1449ع) هو، علوف ستاره شناس ۽ فلڪيات جو ماهر به هو. علوف بي جي ستارن ۽ فلڪيات بابت جدول کي “زائچ” چيو ويندو هو ۽ ان کي بطليموس جي جنتريءَ کان پوءِ ٻئي نمبر تي مڃيو وڃي ٿو. علوف بي جي جدول ۾ 1018 تارن جي سڃاڻپ ۽ انهن جي هنڌ جي وضاحت ڪيل آهي. اها جدول سن 1437ع ۾ مڪمل ڪئي وئي. چيو وڃي ٿو ته سترهين صدي عيسويءَ تائين ان جدول کي بلڪل ٺيڪ ۽ غلطين کان پاڪ سمجهيو ويندو هو. علوف بي جو استاد ڪديزاد رومي هو، جنهن کي پنهنجي وقت جو افلاطون چيو ويندو هو. اياز الدين جمشيد سان گڏجي هُن سمرقند ۾ هڪ رسدگاهه به قائم ڪئي هئي. ان رسدگاهه ۾ زمين، عطارد، زهره، مريخ، مشتري، زحل، يورينس ۽ ٻين گرهن جو مشاهدو ڪيو ويندو هو.
زمرو:شخصيتون زمرو:سائنس زمرو:فلڪيات
يونين ڪاؤنسل حمل چڪ آباد
يونين ڪاؤنسل حمل چڪ آباد وارھ تعلقو قمبر شھدادڪوٽ ضلعو سنڌ ۾ واقع آهي ھي يونين ڪاؤنسل 9 ديھن تي مشتمل آهي جنهن ۾
پاڪستان ۾ ائٽمي توانائي
''هڪ سرڪاري اندازي موجب، معاشي ترقيءَ جي ساليانه شرح واڌ کي ڏسندي پاڪستان کي بجليءَ جي پيداواري گنجائش کي وڌائڻو پوندو. ان جو واحد حل ائٽمي طاقت تي هلندڙ بجلي گهر قائم ڪرڻ آهي. هن وقت پاڪستان دنيا جي ائٽمي قوت وارن ملڪن جي فهرست ۾ شامل  ٿي ويو آهي.''
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ جوھري توانائي
تپو سندو (شھدادڪوٽ)
تپو سندو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ سندو، ديھ ھمير، ديھ ڪڙيو احمد خان، ديھ مگسي ۽ ديھ گھنور.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 8,554 ھئي جيڪا 1252 خاندانن تي مشتمل ھئي
نظير حيات سيوهاڻي
نظير حيات سيوهاڻي والد رسول بخش سومرو جو جنم 1960ع ۾ ٿيو، سندس تعليم ايم اي آهي. سنڌي ادبي سنگت شاخ سيوهڻ جو ڪيترائي ڀيرا سيڪريٽري پڻ رهي چڪو آهي. پاڻ تاريخ جو ڄاڻو. سٺو مقرر ۽ بهترين پرائمري استاد آهي. ۽ سندس نئين زندگي مقالا ۽ مضمون ٽه ماهي مهراڻ (سنڌي ادبي بورڊ) عبرت مئگزين، ڪينجهر، پيغام، ۽ بين رسالن ۾ پڻ لکندو رهيو آهي، اخباري ڪالم عبرت، هلال پاڪستان، شام، عوامي آواز ۾ پڻ لکندو رهيو آهي. تازو سندس ڪتاب: “سيد ثابت علي شاهه ڪربلائي ۽ سيوهڻ جي قديم عزاداري” ڇپيو آهي تحقيق ۽ تاريخ سان سندس دلچسپي آهي سيوهڻ جو سٺو سماجي ورڪر ۽ انسان دوست شخص آهي سندس جو شمار سيوهڻ جي سٺي استادن ۾ ٿئي ٿو اسڪولن ۾ اسٽيج ڊرامن لاءِ سٺيون ڪهاڻيون لکي وٺندو آهي اسڪولن ۾ نصابي ۽ غير نصابي سرگرمين ۾ اڳڀرو رهي ٿو
انسبروڪ
انسبروڪ آسٽريا جي وفاق جي ھڪ رياست ٽرول جي گادي جو هنڌ آهي. اھو آسٽريا جو پنجون نمبر وڏو شهر ۽ ٽرول رياست جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي شھر اِن نَدي جي ڪناري تي وپٽال وادي لڳ واقع آهي. ان جي ڏکڻ ۾ 30 ڪلوميٽرن تي درہ برينر واقع آهي. 2018 ۾ ھن شھر جي آبادي 132,493 ھئي. ھي شھر انتظامي طور تي 9 بورائن ۾ ورھايل آھي. ھتي جي تعليمي ادارن ۾ انسبروڪ يونيورسٽي,انسبروڪ ميڊيڪل يونيورسٽي، يونيورسٽي آف اپلائيڊ سائنسز، انسبروڪ ۽ مينيجمينٽ سينٽر انسبروڪ شامل آهن.
حوالا
زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر
ڳوٺ چاڪر خان شاهاڻي
ڳوٺ چاڪر خان شاهاڻي (انگريزي:Village Chakar Khan Shahani) سنڌ جيدادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ منڇر ڍنڍ ڀرسان ڳوٺ آهي جيڪو چاڪر خان شاهاڻي اول قائم ڪيو هو. هن ڳوٺ جو پيرل خان شاهاڻي هاڪارو شخص هو. هن وقت چاڪر خان شاهاڻي دوئم پڻ اهم شخصيتن ۾ شمار ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
طاهره نقوي
}}
{{Infobox person }}
طاهرہ نقوي [1] [2] (اردو: طاہرا نقوی؛ 20 آگسٽ 1956 - جون 2، 1982) هڪ مشهور پاڪستاني اداڪارہ ھئي .جن کي دير سان 70 سالن ۾ پنهنجي پوئتي اچڻ لڳو ۽ 25 سالن جي ڄمار ۾ سندس مرڻ تائين ڪم ڪيو.هوء ڪيترن ئي ٽيليويزن سيريز ۽ ٻه فلمن ۾ پنهنجي هن جي کير ۾ ظاهر ٿيڻ کان چند سالن تائين مشهور ٿي ويا
ٽيليويزن
زمرو:1956ع جون پيدائشون زمرو:1956ء جون پيدائشون زمرو:1982ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني اداڪار زمرو:پاڪستاني ٽيلي ويژن جون شخصيتون زمرو:پاڪستاني ٽيليوازن اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪار زمرو:سيالڪوٽي شخصيتون
گھنور فقير رند جو قبو ۽ قبرستان
گھنور فقير رند جو قبو ۽ قبرستان سانگھڙضلعي جي تعلقي شھدادپور جي ديھ ڀري واري ۾ شھر مقصودو رند جي اتر اوڀر طرف ڳوٺ محب علي رند جي اتر طرف آهي. جيڪو اندازا ٻه سو سال پراڻو آھي. قبي جو ڪم پراڻي سنھنين سرن تي چوني جي لپائي سان ٿيل آھي.قبو تقريبن ڏھ فوٽ ويڪرو 10 فوٽ ڊگھو ۽ 15 فوٽ اوچائي تي ٺھيل آھي. قبي ۾ ٻه قبرون آھن ھڪ قبر گھنور فقير جي ۽ ٻي قبر سندس پٽ جي آھي.
تقريبن ھي قبرستان ٻه سو سال پراڻو آھي.ھن ۾ ھزارين جي تعداد ۾ ڪچيون پڪيون قبرون آھن.شروعاتي دور جون قبرون سنھنين سرن تي گلن واريون آھن وچئين دور واريون قبرون ٿلھين سرنجون ٺھيل آھن.ٽيون يعني موجوده دور جون آھن ھن قبرستان ۾ پنھنجي دور جو مشھور اولياءَ سخي سلطان فقير لاشاري جي درگاھ به آھي.انکان علاوه شھر مقصودو رند جو مالڪ مقصودو رند به مدفوم آھن.انکان علاوه علائقي جا ماڻھو ھتي مدفون ٿيل آھن.
لوڪٽ
هي ميوو ڏاڍو لذيذ ٿو ٿئي. خشڪ موسم ۾ ٿو ٿئي، تنهنڪري انهيءَ وقت جُجهو پاڻي ۽ پٽڙو ڀاڻ ڏيڻ ضروري ٿو ٿئيس. آڪٽوبر جي وچ ڌاري پاڙون اگهاڙيون ڪري هفتي کن تائين ڇڏي ڏجن، پوءِ منجهن پراڻو ۽ ڳائو ڀاڻ وجهي پوري ڇڏجن. تنهن کانپوءِ پاڻي ڏجين. لکنئو جي باغن ۾ ته هڪڙو هڪڙو لوڪٽ ٽن تولن جيڏو به ٿئي ٿو.
هي وڻ سال ۾ ٻہ ڀيرا ٻور جهلي ۽ گل ڪري ٿو. هڪڙو ڀيرو آگسٽ ۾، جڏهن ڦر نه ٿو جهلي ۽ ٻيو ڀيرو نومبر جي پڇاڙيءَ ۾. گل اُڀن ڇڳن ۾ ٿين ٿا ۽ جي اڇا ۽ خوشبودار ٿا ٿين. ميوو مارچ کان اپريل يا مئي تائين لهي ٿو. هي ميوو جهڙو ڪچي کائڻ ۾ لذيذ آهي تهڙو مربي ۾. وڻ اڪثر ٻج مان ٿين ٿا، جو تازو پوکڻ گهرجي، رکئي خراب ٿيو وڃي. عمدي قسم هٿ ڪرڻ لاءِ پيوند جو رستو بهتر آهي، جو جون ۽ جولاءِ ۾ ڪم آڻي سگهجي ٿو.
هن وڻ کي گهڻي ڇانگ جو ضرور ڪونهي. ننڍين شاخن جي سنڀال رکڻ گهرجي، جو گل اڪثر انهن جي چوٽين ۾ ٿيندا آهن.
ڳوٺ علي مراد شاهاڻي
ڳوٺ علي مراد شاهاڻي (انگريزي:Village Ali Murad Shahani) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول پڻ آهي. هن ڳوٺ ڀرسان اتر طرف ملندڙ قديم آثارن کي اين. جي. مجمدار علي مراد جو دڙو نالو ڏنو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
دھلي مرڪنٽائل سوسائٽي
دھلي مرڪنٽائل سوسائٽي ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي جمشيد ڪوارٽرز سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ دارالامان سوسائٽي ۽ اتر ۾ بھادر آباد ۽ اولھ ۾ پي اي سي ايڇ ايس ٽو ۽ ڏکڻ ۾پي اي سي ايڇ ايس ون واقع آهي. 2013 کان اڳ ان جو درجو گلشن ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 1 ھيو. 2013 ۾ ان کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي محمد جنيد مڪاتي چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي ارم بٽ چونڊجي آئي. ٻنھي جو تعلق جماعت اسلامي سان آھي ھتي شيخ عبداتواب روڊ، طارق روڊ، شھيد ملت روڊ، دھلي سوداگر روڊ، سراج الدولا روڊ، دارالامان واري گھٽي ۾ گورنمينٽ ڊي ايم ايس سيڪنڊري اسڪول، ھنر فائونڈیشن، حجاما ميڊيڪل سينٽر واقع آھن.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
فتح خان ڌامراھو
ديھ فتح خان ڌامراھو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڌڱاڻو مھيسر تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1882ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ماڻڪ قريشي، ڳوٺ مرزو، ڳوٺ فتح خان ڌامراھو، ڳوٺ غلام حيدر گوپانگ، ڳوٺ ڪريمداد جتوئي، ڳوٺ الھڏتو جلباڻي واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ الھڏتو جلباڻي، ڳوٺ وزير جلباڻي ۽ ڳوٺ لقمان بروھي معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ جتوئي، اوڀر ۾ ديھ عالم خان جوڻيجو، اولھ ۾ ديھ ڀٽي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ حيات گوپانگ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. گل شاھ ڊسٽري ھن ديھ مان وھندڙ آھي. ڳڙھي خيرو لاڙڪاڻو روڊ ھن ديھ مان گذرندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,974 ھئي جيڪا 489 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڳوٺ باگو شاهاڻي
ڳوٺ باگو شاهاڻي (انگريزي:Village Bago Shahani) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ ڳوٺ علي مراد شاهاڻي ويجهو اولھ ۾ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ باغي يا باگي شاهاڻي نالي شخص ٻَڌو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
غيرت خان
غيرت خاندولت خان جي وڃڻ بعد 4 ربيع الاول 1050هه تي ٺٽي جو صوبيدار ٿيو، 7 ذوالحج 1050هه تي وفات ڪيائين ۽ مڪلي ۾ مٽي حوالي ڪيو ويو. .
حوالا
{ {حوالا|2}}
پرويز مشرف
alt=ڊيووس/سويٽزلينڊ، 24 جنوري 2008 - تي سوئٽزرلينڊ جي شهر داوس يا ڊيوس ۾ ٿيندڙ ورلڊ اڪنامڪ فورم جي سالياڻي گڏجاڻي جي هڪ سيشن پاڪستاني صدر سان ٽي اهم سوال واري سيشن ۾ پرويز مشرف ويٺل آهي.|thumb
جنرل (ر) پرويز مشرف (پيدائش 11 آگسٽ 1943 دهلي) پاڪستان جو ڏهون صدر هو. مشرف 12 آڪٽوبر 1999 تي ملڪ جو فوجي سربراهه جي حيثيت سان مارشل لا لاڳو ڪرڻ کانپوءِ،  وزير اعظم نواز شريف کي جبري طورمعزول ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ 20 جون، 2001 تي هڪ صدارتي ريفرنڊم وسيلي صدر جو عهدو سنڀاليو. ان کان اڳ هي ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو (chief executive) سڏيو ويندو هو. مشرف 18 آگسٽ 2008 تي قوم سان خطاب دوران پنهنجي استعيفيٰ جو اعلان ڪيو. هن بار بار آئين جي ڀڃڪڙي ڪئي ۽ وڏي واڪي ان ڳالهه کي قبول ڪيائين. 17 ڊسمبر 2019 تي پاڪستان جي هڪ خاص عدالت کيس غداري جي الزام ۾ موت جي سزا ٻڌائي.
حوالا
زمرو:1943ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا سياستدان
ڳوٺ پير بخش لاشاري
ڳوٺ پير بخش لاشاري (Village Pir Bukhsh Lashari) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ واهي پانڌي لڳ ڳوٺ آهي جيڪو ڳتيل آبادي تي مشتمل آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائيمري تائين تعليم جي سهوليت موجود آهي.
عيدن جروار
ديھ عيدن جروار  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 1 يونين ڪائونسل  جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا جوڻيجا ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي ديھن واري 1883 واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ محمد عالم ڀرڳڙي، ڳوٺ جمعو، ڳوٺ گل محمد جروار واقع ھيا. انھن مان ھاڻي رڳو ڳوٺ گل محمد جروار معروف آھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ تعلقو ڳڙهي خيرو جي ديھ شير خان، اوڀر ۾ ديھ ڀرڳڙي ۽ ديھ جوڻيجا، ڏکڻ ۾ ديھ ميڻا ۽ اولھ ۾ ديھ چوڍيا ۽ ديھ ڀٽا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي
طاهره سيد
سطی''' }}
طاهر سيد: (اردو: طاہرہ سيد) (پيدائش 1958، لاهور) [1] [خود شايع ٿيل ذريعو] هڪ پاڪستاني غازي ۽ فوڪل ڳائڪه آهي. [2] هن جي ريڪارڊ ۾ اردو، پنجابي، ڪڪري ۽ هارياري ۾ لوڪل گيت شامل آهن.
شروعاتي زندگي
طاهرہ سيد لاهور ۾ هڪ ڊاڪٽري گهريلوڪار ملڪي پجج ۽ شبير حسين کي جنم ورتو هو، جيڪو جونيئر پنجابي حڪومت جي نمائندي ۽ اديب هو. [1]
سيد پنهنجي ابتدائي تعليم عيسى ۽ مريم جي ڪنوينشن تان حاصل ڪئي جتي هن پنهنجي سينيئر ڪيمبرج جا امتحان پاس ڪيا. هوء لاهور ڪاليج مان فارغ ڪيو، وري پنجاب يونيورسٽي ۾ قانون جو اڀياس ڪيو. [تقاضا گهربل] ايل ايل بي جي حاصلات حاصل ڪرڻ کان پوء، هن انگريزيء ۾ ماسٽرس پروگرام ۾ ون لاء ڪنيئرڊ ڪاليج ۾ داخل ٿيو.
موسيقي جي زندگي
سيد پهريون ڀيرو ريڊيو پاڪستان تي 1968-1969 ۾ هوا تي ظاهر ٿيو، ۽ پوء پاڪستان ٽيليويزن تي. "يہ شموع کاڌا نه جيچي"، "چجرجر فاردي نعتير بينا" ۽ "تو ت مين مين هون هون" لکيوپاڪستاني شاعر حفيظ جلندري طرفان لکيل آهي، ڪي هن جا ڪيترائي مقبول گيت آهن. [1] اپريل 1985 ۾ هوء نيشنل جيوگرافڪ ميگزين جي ڪپڙي تي بيٺو.هوء پاڪستان ٽيليويزن لائفائمٽ الائيايف اينڊ انعام ۽ 23 مارچ 2013 تي پاڪستان صدر آصف علي زرداري جي پرفارمنس انعام جي فخر حاصل ڪئي.
سيد فيصلا، پنسلوانيا، فيڊلينڊيا ۾ فيض احمد فيض، جي ايم سيد، ۽ فيض بين الاقوامي فيز ۾ مختلف قسم جي واقعن جهڙوڪ "غازي شام" ۾ "غازي شام" ۾ ڪم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.
ذاتي زندگي
سيد پنهنجي وڪيل ۽ طلاق کان 15 سال (1975-1990) کان نيشنل وڪيل نعيم بخاري سان شادي ڪئي هئي. انهن کي ٻه ٻار هئاهوء پاڪستان ۾ معروف شخصيت آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن فن ۽ ادب جي واقعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن عام طور تي ڳالهائيندو آهي. [1]
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
برسبين
برزبين يا برسبين آسٽريليا جو ٽيون نمبر وڏو شهر ۽ ان جي رياست ڪوئينس لينڊ جو گادي جو هنڌ ۽ ان رياست جو سڀ کان وڏو شھر آھي. شھر جي آبادي 2018ع جي ڪاٿي مطابق اٽڪل 25 لک آھي  برزبين سائوٿ ايسٽ ڪئينس لينڊ جي ميٽروپوليٽن ريجن جي مرڪز ۾ واقع آهي ۽ ان ميٽروپوليٽن جي آبادي 36 لک آھي. برزبين جو واپاري مرڪز پراڻي شھر تي مشتمل آهي جيڪو برزبين ندي تي واقع آهي ۽ اھا ندي 15 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڪورل سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ھن شھر جي رھندڙن کي برزبينائيٽ سڏيندا آهن ھن شھر جا ٻيا عام نالا برزي ۽ رور سٽي ۽ برزويگس آھن. . ھي شھر آسٽريليا جي پراڻن شھرن مان ھڪ آھي جتي قديم زماني م مقامي ماڻھن: جگيرا ماڻھن ۽ تربل ماڻھن آباد ٿيا ھيا ۽ بعد ۾ سڊني ۾ پينل ڪالوني ٺھڻ کان پوءِ انگريزن قيدين لاء نئين پينل ڪالوني ٺاھڻ لاء 1824ع ۾ ان علائقي جي ريڊڪلف واري جاء کي چونڊيو ويو جيڪا پوء ھن شھر م تبديل ٿي وئي ھن شھر جو برزبين يا برسبين نالو برزبين ندي تان پيو ۽ ان ندي تي اھو نالو نيو سائوٿ ويلز جي اسڪاٽ نسل واري گورنر سر ٿامس برزبين جي نالي تان پيو. سڊني واري ڪالوني بعد برزبين واري جاء تي ھڪ نئين ڪالوني لاء ان ندي واري جاء کي چونڊيو ويو. 1859ع م جڏهن نيو سائوٿ ويلز مان ھڪ حصو ڌار ڪري ڪئينس لينڊ نالي نئين رياست ٺاھي وئي تہ برزبين کي ان رياست جي گادي جو هنڌ بڻايو ويو. ڪثير ثقافتي مرڪز واري ھن شھر جي آبادي جو %32.2 ماڻھو ملڪ کان ٻاھر جا پيدا ٿيل آھن ھي شھر گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ مطابق دنيا جي بيٽا پلس شھرن ۾ شمار ٿئي ٿو. ان جو شمار دنيا جي سڀ کان وڌيڪَ رھڻ جي قابل شھرن ۾ ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:برسبين
اريوان خانات
ايروان خانات ( فارسي ۽؛- زينت ايروان؛ آرمينيائي؛- يرواني خانوتون؛ İrəvan xanlığı ۽;- ايروان خانليغي، جيڪو چوڪور سعد جي نالي سان پڻ مشهور آهي،   هڪ خانايت (يعني صوبو) هو جيڪو اٺين صدي ۾ افشريد ايران ۾ قائم ٿيو. اهو تقريبن 19،500  چورس ڪلو ميٽر 2، جي ايراضي تي پکڙيل هو  ۽ هاڻوڪي ڏينهن واري مرڪزي  آرمينيا جي، اگدير صوبي، ڪازيمان  ضلعي ڪارس صوبي ۾ موجود-ڏينھن جو ترڪي ۽ شرور ضلعو ۽ سدارڪ ضلعو  ضلعن ۾ ناکچيوان خودمختيار جمهوريه جي موجوده ڏينهن جي آذربائيجان جمهوريه حصو هيو.
ايريان جو صوبائي راڄڌاني 19هين صدي جي روسو-ايراني جنگ دوران قفقاز ۾ ايراني دفاع جو مرڪز هو. آخري روس-ايراني جنگ ۾ ايراني شڪست جي نتيجي ۾ ، اهو 1827 ۾ روسي فوجين جي قبضي ۾ آيو ۽ پوءِ ترڪمانچي معاهدي جي مطابق 1828 ع ۾ روسي سلطنت ان کي تسليم ڪيو ويو. ان جي تُرت پوءِ، اڳوڻي ايروان خانيٽ جا علائقا ۽ ناخچيوان خانايت کي روس جي سلطنت جي آرمينيائي اوبلاسٽ جوڙڻ لاءِ شامل ڪيو ويو.
انتظاميا
ايراني حڪمراني دوران ، بادشاهن ( ايراني شاهن ) مختلف حاڪمن کي پنهنجي ڊومين جي صدارت ڪرڻ جي لاءِ مقرر ڪيو، اهڙي طرح هڪ انتظامي مرڪز بڻيو. انهن حاڪمن عام طور تي ” خان “ يا ” بيگلربيگي “ ، کي لقب ڏيڻ سان گڏوگڏ سردارن (“سردار”) جي لقب سان پڻ رکيو خانيات (يعني صوبو) جي قيام کان اڳ ، ايراني صوبي ايروين صوبي (پڻ چوڪ سعد جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) تي ساڳي علائقي تي حڪومت ڪرڻ جي لاءِ استعمال ڪيو. ٻنهي صفوي دور صوبو، گڏو گڏ زاند شاهي گهراڻو ۽ قاچار شاهي دور جا انتظامي ادارا، متبادل طور چوڪ سعد جي نالي سان مشهور هئا.
قاجر دور ۾ شاهي قاجر خاندان جي ميمبرن کي، 1828ع تائين روسي قبضي ۾ ايروان خانيات جو حاڪم مقرر ڪيو ويو. ايريان خانوريٽ جي صوبائي سرڪار جا سربراهه سڌي طرح مرڪزي حڪمران خاندان سان سلهاڙيل هئا. انتظامي طور تي ، خانيات کي پندرهن انتظامي ضلعن ۾ ورهايو ويو، جن کي مهالاس سڏيو ويو، فارسي کي ان جي سرڪاري ٻولي سڏيو ويندو هو. مقامي بيوروڪريسي، تهران ۾ واقع مرڪزي حڪومت وانگر قائم هئي.
نيڪچوان خانات سان گڏ ، ايراضي آرمينيا جو حصو بڻيو (پڻ فارسي آرمينيا جي نالي سان). ايرواني خانات ايراني آرمينيا جي وڏي تعداد بنائي ڇڏي. ايراني راڄ تحت تاريخي آرمينييا جا باقي حصا ڪراباخ خانات ، گانجا خانات ۽ ڪرتلي-ڪاخيتي جو حصو هئا.
واقعا ۽ روس ڏانهن سونپي ڇڏڻ
1804 ع ۾ ، روسي جنرل پاويل تستسيانوف ارويان تي حملو ڪيو ، پر تاج شهزادي (ڪرائون پرنس) عباس مرزا جي سرواڻي هيٺ ، هڪ ”اعليٰ“ ايراني فوج ، هن حملي کي رد ڪري ڇڏيو. 1807 ۾ ، راجا فتح علي شاه قاچار جي مرڪزي ايراني حڪومت (1797-1834) ، حسين خان سردار کي ايروان جو نئون گورنر ( خان ) مقرر ڪيو ، ۽ ان کي سپهه سالار (ڪمانڊر ان چيف) بنائي ڇڏيو (ان ڪري ، ايراني فوج جو سردار) ”درياء آراس جي اتر ۾ ان فوج جو سپهه سالار رهيو.
حسين خان سردار ان وقت جي موجوده بادشاهه فتح علي شاهه قاچار جي حڪومت ۾ سڀني کان اهم فرد هو. هڪ قابل منتظم ، سندس وڏي عرصي تائين جي گورنر طور رهڻ واري دور کي خوشحالي جو دور سمجهيو ويندو آهي ، جنهن دوران هن خانات کي ماڊل صوبو بڻايو. هن جي مقامي بيوروڪريسي ، تهران ۾ مرڪزي حڪومت جي منشور تي ، اثرائتي هئي ، ۽ ايراني را in ۾ مقامي آرمينين جي اعتماد کي بحال ڪري ڇڏيو.
1808 ۾ روسين ، هاڻي جنرل ايوان گڊووچ جي اڳواڻي ۾ ، هڪ ڀيرو ٻيهر شهر تي حملو ڪيو ؛ هن ڀيري اهڙي ڪوشش کي به رد ڪيو ويو. گلستان جي معاهدي (1813) جي ڪري ، جنهن موجب 1804-1813 روسو پرشين جنگ جو خاتمو ٿيو ، ان ٺاهه جي ڪري ايران پنهنجي قفقاز جا ڪيترائي علائقا وڃائي ويٺو. ايروان ۽ تبريز هاڻي روس ڏانهن وڃايل علائقا بحال ڪرڻ جي ايراني ڪوشش جو مکيه مرڪز هئا.
تقريبن هڪ ڏهاڪي بعد ، گلستان معاهدي جي خلاف ورزي ڪندي ، روس ايروان خانات تي حملو ڪيو. ھن حملي؛ 1826-1828 جي روسو-فارسي جنگ سان ٻنهي جي وچ ۾ دشمني جي آخري ڀڃڪڙي ٿي. هن جنگ جي شروعاتي مرحلن ۾ ، ايرانين ڪيترائي علائقا بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا ، جيڪي 1813 ۾ انهن کان کسجي ٿي ويا هئا. بهرحال ، 1827 جو روسي حملو، جنهن ۾ سپريئر روسي آرٽلري فيصلائتو ڪردار ادا ڪيو ، جنهن جي نتيجي ۾ ايرانين کي عباس آباد قلعو، سردار قلعو ۽ ايوروان ۾ پڻ شڪست ملي. ايريوان تي روس طرفان 2 آڪٽوبر 1827 تي ڪنٽرول سنڀاليو ويو هو. فيبروري 1828 ۾ ، ايران کي ترڪمانچي جي معاهدي تي دستخط ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ خانات جي قبضي (۽ گڏوگڏ اتر جي ٻين باقي علائقن ڏانهن ويو) آف اريس درياهه ) روسيءَ ڏانھن. سوويت يونين جي زوال کان پوءِ آريس ندي ايران ۽ آرمينيا جي سرحد بڻجي وئي ۽
صوبائي را ڄڌاني
ايورون شهر قجر جي دور ۾ اطلاع موجب ”ڪافي خوشحال“ هو. اهو تقريبن هڪ چورس ميل تي پکڙيل هو، جڏهن ته ان جا سڌو علائقا (باغن سميت) اڳتي هلي اٺن ميلن جي مفاصلي کي وڌائين ٿا. ڪوٽين هوفين التل / انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا مطابق ، هن شهر جو پنهنجو هڪ حصو هو. جتي ٽي محل ، 1،700 کان وڌيڪ گهر ، 850 اسٽور ، تقريبن ڏهه مسجد ، ست چرچ ، ڏهه غسل ​​خانا ، ست ڪاروانسيرايس ، پنج چوڪيون ، گڏوگڏ ٻه بازار ۽ ٻه اسڪول هئا. حسين خان سردار جي حڪمراني جي دوران ، ايورين جو قلعو ، يقيناً پوري ملڪ ۾ مضبوط هو. ان جو عاليشان قلعو ، جيڪو ”بلند زمين“ تي واقع هو ۽ گهاري ڀتين سان گڏ ٺاهيو ويو هو ، موتي ۽ توپون ، ڪجهه وقت لاءِ روسي اڳڀرائي کي روڪڻ ۾ مددگار ثابت ٿيا. شهر جي ٻن وڏين مسجدن مان هڪ ، 1687 ۾ صفوي دور ۾ تعمير ٿي ، جڏهن ته شهر جي سڀ کان وڏي مسجد ، بليو مسجد ، خانيات جي قيام کانپوءِ 18 صدي ۾ تعمير ٿي ، ۽ انهن کي ان دور جا اڏايل ياداگار اڏاوتون طور اهم سمجهيو وڃي ٿي. مسجد جي هڪ ويجهو خان جو محل واقع هو.
حسين خان سردار جي حڪومت دوران ايريون جي آبادي مستحڪم ٿي رهي. روسي فتح کان ٿورو ئي اڳ ، ان جي آبادي 20،000 آبادين جي ويجهو ٿي آئي. ان جي ابتڙ ، 1897 ع ۾ ، روس جي حڪمراني قائم ٿيڻ کان تقريباً ستر سال ، ۽ آرمينيائي آبادڪاري سان ، ايروئن صرف چاليهه هزار باشندا هئا.
ڊيموگرافڪ
ترڪمانچي معاهدي جي آرٽيڪل III جي مطابق ، ايرانين کي روسين کي گم ٿيل قفقاز جي علائقن جو ٽيڪس رڪارڊ ڏيڻو هو. جيتوڻيڪ ، اهي رڪارڊ صرف انهن خاندانن جي نمائندگي ڪن ٿا جيڪي انهن علائقن ۾ رهندا هئا ، انهي سان گڏ ٽيڪس ڪوٽا ("بينيچي") ، ۽ اهڙي طرح انهن صوبن ۾ رهندڙ ماڻهن جي تعداد، بشمول ايراني آرمينيا جو صحيح انگ اکر ڪونه هئا.
تنهنڪري روس فوري طور تي ايروين خانيٽ جي آبادي جا مٿاڇري انگ اکر حساب گڏ ڪيا، ۽ ان کي ” آرمينيائي اوبلاست “ نالو رکيو ويو. ايوان چوپين سروي ٽيم جي سربراهي ڪئي جنهن ايروان ۾ نئين قائم ٿيل روسي انتظاميا جي انتظامي مردم شماري ( ڪمرمونو اوپيسياني ) کي گڏ ڪيو. ايورون خانات جي فارسي انتظامي رڪارڊن ۽ انٽرويوز جي بنياد تي ، ڪمرانوئي اوپيسيانا "علائقائي يا ايٿنوگرافڪ ڊيٽا لاءِ واحد درست ذريعو" سمجهيو ويندو آهي ، انهن علائقن تي ، صورتحال کان اڳ ۽ فوري طور تي. روسي فتح بعد جيڪي ايراني آرمينيا تي مشتمل آهن.
مسلمان (فارسي ، ترڪ گروپ ۽ کرد) ايراني آرمينيا ۾ مڪمل اڪثريت قائم ڪئي ، جيڪا 80 سيڪڙو آبادي تي مشتمل هئي ، جڏهن ته عيسائي آرمينيائي تقريبن 20 سيڪڙو آبادي جي قيام ڪئي. ڪميرنوئي اوپيسيسي جي مطابق ، آباد ۽ نيم آباد ٿيل مسلم آبادي 74000 کان مٿي هئي. جيتوڻيڪ ، هن عدد بابت خاميون آهن ، ڇاڪاڻ جو اهو ايراني شڪست کان فوراً بعد آباد ۽ نيم آباد ٿيل مسلمانن جو احتساب نٿو ڪري. مثال طور ، بنيادي طور تي سو فارسي حڪمران اشراف ۽ فوجي آفيسر اپريٽس ، جن مان اڪثر انتظاميا جي مرڪزن ۾ رھيا ، شڪست کائڻ بعد سرزمين ايران لڏي آيا۔ وڌيڪ ، 1826-1828 جنگ ۾ ترڪي ۽ فارسي سپاهين جو هڪ وڏو تعداد لهي چڪو هو ، جيڪي ايروين ۽ نيڪچوان خانيٽس کي روسي فتح ڪرڻ سبب ٿيا. اندازن مطابق ، ڪجهه 20،000 مسلمان ايراني آرمينيا ڇڏي چڪا هئا يا 1826-1828 جي جنگ دوران مارجي ويا. تاريخ جي پروفيسر جورج بورنوتين جي مطابق ، ان ڪري اسين هي مڃي سگھون ٿا ته ايراني آرمينيا جي گڏيل فارسي ۽ ترڪ (آباد ۽ نيم آباد) آبادي 74000 جي بدران ڪجھ 93000 هئي.
ايراني آرمينيا جي ڪل مسلم آبادي (بشمول نيم آباد ٿيل ، خانہ بدوش ، ۽ آباد ٿيل) ، روسي حملي ۽ فتح کان اڳ ، 117،000 جي لڳ ڀڳ هئي. انهن مان تقريبن 35،000 ، انهي وقت موجود نه هئا (يعني لڏپلاڻ ، جنگ دوران مارجي ويا) روسي فيصلي جي اچڻ کانپوءِ.
روسي انتظاميا ايراني آرمينيا جي قبضي ۾ اچڻ کان پوءِ ، نسلي بناوٽ شفٽ يرائي وئي ، ۽ اهڙي طرح چئن صدين کان وڌيڪ پهريون ڀيرو ، آرمينيائي تاريخي آثار قديمه جي هڪ حصي ۾ ٻيهر اڪثريت حاصل ڪرڻ جي شروعات ڪئي. تقريبن 35،000 مسلمان 100،000 کان مٿي واري علائقي مان لڏي آيا ، جڏهن ته 57000 آرمينيائي ايران ۽ ترڪي کان مناسب (پڻ ڏسو ؛ روسو ترڪي جنگ 1828–1829 ) 1828 بعد پهتا. ان نئين اهم ڊيموگرافڪ تبديلين جي ڪري 1832 ع ۾ آرمين جو تعداد مسلمانن سان ملي چڪو هو. ڪنهن به طرح ، اهو صرف ڪريميا جي جنگ ۽ 1877-1878 جي روس-ترڪي جنگ کان پوءِ هوندو ، جنهن ۾ ترڪ آرمينين جي هڪ ٻي وڏي تعداد اچي وئي ، ته آرمينيائي نسلي وري مشرقي آرمينيا ۾ هڪ مضبوط اڪثريت قائم ڪري ورتي. بهرحال ، ايوران جو شهر ويهين صدي تائين مسلم اڪثريت سان رهيو. مسافر HFB لنچ مطابق ، هي شهر 1890 جي شروعات ۾ 50 سيڪڙو آرمينيائي ۽ 50٪ مسلمان ( آذربائيجان ۽ فارس ) هيو.
پارسي
فارسي خطي ۾ اشرافه هئا ، ۽ آباد آبادي جو حصو هئا. هن خاص معاملي ۾ فارسي جي اصطلاح خاني جي حڪومتي حدن جي تعريف ڪري ٿي ، ۽ ضروري طور تي ان گروهه جي نسلي ترتيب کي ظاهر نه ٿو ڪري. هتي خاني جي حڪمران ”فارسي“ اشرافيا جي وچ ۾ نسلي ”فارسي“ ۽ ”ترڪ“ هئا. هي حڪمران اشراڪ بنيادي طور تي گورنرن جي گهروارن جا ميمبر هئا ، هن جا ويجها ساٿي ، آفيسر ڪور ، مقامي فارسي بيوروڪريسي جا ميمبر ۽ خوشحال واپارين جا ڪجهه ماڻهو. خاني ۾ مسلمانن جي وچ ۾ فارسي حڪمران اشرافيت هئي. 1826-1828 جي جنگ دوران ، جنهن جي نتيجي ۾ روسي فتح ٿي ، فارسي حڪمران طبقي جو هڪ تعداد مارجي ويو. باقي تعداد ، بنيادي طور تي " توتو " ۾ ايران لاءِ مناسب جھاز جي بعد روسين جو صوبي جي فيصلي تي قبضو ٿي ويو.
آرمينيائي
عيسائي آرمينيائي خانات ۾ هڪ اقليت بڻايا ، تقريبن 20 سيڪڙو ، ۽ ڪنهن به محال (ضلع) ۾ اڪثريت نه ٺهي  آرمينين جي مڪمل اڪثريت ، انهن جي ڪُل تعداد جو 80٪ سيڪڙو، ڪريڪ بلغا ، ڪربي بصر ، سورمالو ، ۽ سردار آباد جي ضلعن ( محل ) ۾ واقع هئا. جيئن ته مغربي ايشيا ۾ ٻين اقليتن سان ، اهي انهن جي ”مذهبي ۽ انتظامي مرڪزن“ جي ويجهو رهندا هئا. ايروين جي صوبائي راڄڌاني ۾ پڻ آرمينيائي هئا. شوري ۽ سڊلو ضلعن ۾ آرمينيائي رپورٽ ڪونه هئا ۽ صرف گني بصر ، گوڪا ، اپاران ، تالن ، سيدلي-اخسخلي ، ۽ ودي بصر ۾ ”تمام گهٽ“ هئا.
جزوي آرمينيائي خودمختياري
جي خانات جي سڏجي ۾ آرمينيا جي جي فوري ڪارروائي هيٺ رهندو ملڪ اريوان جي، جي ملڪ-آغامليان خاندان جا بيت، جن کي انھن جي شاهه جي اختيار سان حڪومت ڪرڻ جو واحد حق هئا کان. ايروان جي مهارت جو آغاز آخري عثماني-صفوي جنگ 1639 ۾ ختم ٿيڻ کانپوءِ ئي ظاهر ٿيو ۽ لڳي ٿو ته ايرانين آرمينيا ۾ هڪ ڊگهي عرصي جي جنگين ۽ حملن کان پوءِ هڪ مجموعي انتظامي جوڙجڪ جو حصو بڻيو. هن خاندان مان پهريون ميمبر اتل سڃاتل ميلڪ گيلان آهي پر ”ايروڪ آف ايروڪن“ جي لقب جو پهريون خاص حامي ،ملڪ اگامل هو ۽ اهو شايد هن جي طرفان آهي ته ان گهر پنهنجو نالو ورتو هو. هن جي جانشين مان هڪ ، ميلڪ هاڪوب جان ، 1736 ع ۾ مگن جي ميدان ۾ نادر شاهه جي تاج پوشي تي شرڪت ڪئي.
خانن جي فهرست
thumb|300x300 عڪسلون|ايوران خانن جو محل، 19 صدي جي شروعات جي تصوير
ذريعا
زمرو:مضمون جن ۾ فارسي ٻولي جو متن شامل آھي زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
سوڪ سينٽر
يو سي سوڪ سينٽر  ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي  گلشن اقبال سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ پي اي ايف فيصل ڪينٽونمينٽ ۽ اتر ۾ گلشنِ اقبال، ۽ اولھ ۾ عيسا نگري ۽ ڏکڻ ۾ پي اي سي ايڇ ايس ون واقع آهي. ھن يو سي جي علائقن م بلاڪ 14، الھلال ڪو آپريٽو سوسائٽي، چاندني، شرف آباد، بھادر آباد، ڪڇي ميمڻ ، سي پي ۽ بيرار سوسائٽي ۽ مقبول عام وارا علائقا شامل آهن. 2013 کان اڳ ان جو درجو گلشن ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 13 ھيو. 2013 ۾ ان کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي سيد محمد شعيب چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي سرور حسين چونڊجي آيا. ٻنھي جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي  ھن يو سي جو نالو سرڪاري ۽ نيم سرڪاري آفيسن جي ھڪ مشھور عمارت  سوڪ سينٽر جي ڪري پيو ڇوته ان بلڊنگ جي جي پسگردائيءَ وارو علائقو ھن يو سي ۾ شامل آھي. حسن اسڪوائر جي ڀرسان يونيورسٽي روڊ تي اھا عمارت گلشن اقبال جو اھم مقام آهي جتي گاڏين جي رجسٽريشن واري مرڪزي آفيس پڻ واقع آهي. ان يونين ڪائونسل جي چوڌاري عيسا نگري، آغا خان ھاسپيٽل ۽ ٻيا علائقا واقع آهن. ھن يو سي م آغا خان يونيورسٽي، خاتون پاڪستان ڊگري ڪاليج، ھوم ايڪانامڪس ڪاليج، خاتون پاڪستان فاطمه جناح اسڪول ۽ ڪاليج، آغا خان يونيورسٽي ھاسپيٽل، لياقت نيشنل اسپتال، ميڊيڪيئر ڪارڊيائڪ اينڊ جنرل ھاسپيٽل،  يونيورسٽي روڊ، اسٽيڊيم روڊ، شھيد ملت روڊ،  چار مينار چورنگي بھادر آباد، عالمگير روڊ،  نئشنل اسٽيڊيم ، آغا خان يونيورسٽي ھاسپيٽل اسپورٽس ڪامپليڪس، لياقت نيشنل اسپتال وارو ڪرڪيٽ گرائونڊ، روشني پارڪ، ڪوڪان فيملي پارڪ،   پير پاڳاري وارو ڪنگري هائوس، بھادر آباد ٿاڻو، پي ٽي وي ڪراچي سينٽر واقع آھن.
تپو قطريا(شھدادڪوٽ)
تپو قطريا پراڻو نالو تپو جمالي  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ڀٽا، ديھ چوڍيا، ديھ جاڙي، ديھ قطريا ۽ ديھ شاھو جمالي
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 7,750 ھئي جيڪا 1325 خاندانن تي مشتمل ھئي
اسلم منصور
شاعري
تنهنجي ياد مون کي ستائي ٿي هرهر، دل سندم بي قرار ڪرائي ٿي هرهر. گهڻو ئي نظر کي هٽايان ٿو ان کي، مگر ڌيان منهنجو ڇڪائي ٿي هر هر. تنهنجي مست جوڀن جي مستي الستي، محبت سندو مچ مچائي ٿي هر هر. هيڻن تير نظرن جا گهائين ٿي مونکي، مون کان هوش منهنجو ڇڏائي ٿي هر هر. ڪيو زلف تنهنجي کڻي قيد مونکي، مُٺيءَ دل کي ويتر رلائي ٿي مون کي. ٿو جئندو وتان مان الفت تنهنجيءَ ۾، مگر غير آڏو جهڪائي ٿي هرهر. ڪري وٺ تون دل کي پڪو پاڻ “اسلم”، نه لڳ آسري هن جي ڀلائي ٿي هر هر.
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سيوھڻ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻهو
نوران سسٽرز
ڪيريئر
ھرپال تيوانا ۾ سينٽر آف پرفارمنس آرٽ (ايڇ ٽي سي پي اي) ۾، غزل جي استاد مرحوم جگجيت سنگھ جي 72ھين سالگرھ پارٽي ۾، ۽ اسپيلبائونڊ پٽيالا، پنجاب، ۾ ھنن ھندستان واسين پنھنجي ھنر (صلاحيتن) سان پرفارم ڪيو. ھنن ايم ٽي وي ٽيلنٽ ھنٽ سيريز ۾ انڊيا ايم ٽي وي سائونڊ ٽريپئين، ۾ پنھنجي گاني ”تونگ تونگ“۽ پوءِ، ايم ٽي وي اَنپِلگڊ ۽ ڪوڪ اسٽوڊيو تان مشھوري ماڻي. ڍاڪا انٽرنيشنل لوڪ ميلو 2016 ۽ 2017 ۾ ھنن پرفارم ڪيو.
باليووڊ
ھنن کي بالي ووڊ ۾ پھريون بريڪ سال 2014۾ فلم ھاءِوي جي گاني پٽاکا گُڏي، سان ميوزڪ ڊائريڪٽر اي آر رحمان سان مليو ھيو، ھنن جن فلمن ۾ گيت ڳايا تن ۾ سلطان، مرزيا، دنگل، جب ھيري ميٽ سيجل ۽ ڀارت فلم شامل آھن.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي زمرو:هندستاني لوڪ راڳي زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
مغل سلطنت
تعارف
مغل سلطنت هڪ ابتدائي جديد سلطنت هئي جنهن 16 هين ۽ 19 صدي جي وچ ۾ ڏکڻ ايشيا جو گهڻو حصو سنڀاليو. اٽڪل ٻن سؤ سالن تائين، سلطنت اولهه ۾ سنڌو نديءَ جي ڪناري کان، اتر اولهه ۾ اتر افغانستان ۽ اتر ۾ ڪشمير، اوڀر ۾ موجوده آسام ۽ بنگلاديش جي بلندين تائين ۽ ڏکڻ هندستان ۾ دکن جي پليٽ جو مٿيون علائقي تائين پکڙيل هئي.
روايتي طور تي چيو وڃي ٿو ته مغل سلطنت جو بنياد 1526ع ۾ بابروڌو، جيڪو اڄوڪي ازبڪستان جي هڪ جنگجو سردار هو، جنهن دهلي جي سلطان ابراهيم لودي کي پانيپت واري جنگ ۾ شڪست ڏيڻ لاءِ پاڙيسري صفويد ۽ عثماني سلطنتن کان مدد ورتي هئي. اهو سامراجي ڍانچو 1720ع تائين قائم رهيو، جيڪو آخري وڏي شهنشاهه اورنگزيب جي وفات کان ٿورو پوءِ هو. جنهن جي دور حڪومت ۾ سلطنت به پنهنجي وڌ کان وڌ جاگرافيائي حد تائين پهچي چڪي هئي. 1760 تائين پراڻي دهلي ۽ ان جي آس پاس واري علائقي ۾ بعد ۾ گھٽجي وئي، سلطنت 1857 جي هندستاني بغاوت کان پوءِ برطانوي راج طرفان رسمي طور تي ٽوڙي وئي.
تبريز
تبريز (انگريزي: Tabriz) ايران جي صوبي اوڀر آذربائيجان جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ آباديءَ جي لحاظ کان ايران جو ڇھون وڏو شھر آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 1,558,693 آھي. پکيڙ جي لحاظ کان ھي شھر تھران ۽ مشھد کان پوءِ ايران جو ٽيون نمبر وڏو شھر آھي. ھي شھر قورو نديءَ جي ماٿريءَ ۾ آباد آھي. ھن شھر جي سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 1350 کان 1600 ميٽر آھي. ھي شھر اونھاري ۾ پنھنجي بھترين موسم ۽ حسين قدرتي نظارن سان ڀرپور ھئڻ سبب سياحت جو وڏو مرڪز آھي. 2018ع ۾ اسلامي سھڪاري تنظيم (Organization of Islamic Cooperation) ھن شھر کي مثالي سياحت جو شھر قرار ڏنو. ھٿ جي ھنرن جي بين الاقوامي تنظيم (World Crafts Counsel) 2015ع ۾ ھن شھر کي دنيا ۾ غاليچن اڻڻ جو شھر سڏيو.
ھي شھر اتر ايران جو ھڪ وڏو معاشي مرڪز آھي. ھتان جا گھڻا رھواسي آذربائيجاني آھن ۽ آذربائيجاني ٻولي ڳالھائين ٿا. فارسي ھن شھر ۾ ثانوي ٻوليءَ جي حيثيت ۾ ڳالھائي وڃي ٿي. ھتي موٽرڪارون ۽ انھن جا پرزا ٺاھڻ، سيمينٽ، ٽيڪسٽائيل، پيٽروڪيميڪل، تيل صاف ڪرڻ ۽ مشينن جا پرزا ٺاھڻ سميت ڪيتريون ئي وڏيون صنعتون قائم آھن. ھي شھر ھٿ جي ھنرن، قيمتي غاليچن ٺاھڻ ۽ زيورن ۾ سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھتان جا بسڪيٽ، چاڪليٽ، مٺايون، سوپاريون ۽ لذيذ کاڌا سڄي ايران ۾ مشھور آھن. ھن شھر ۾ ايران جا ڪيترائي ساک وارا تعليمي ادارا بہ موجود آھن.
تبريز ۾ ڪيترائي تاريخي يادگار ڏسي سگھجن ٿا. ھتي ڪيتريون ئي قديم ۽ جديد عمارتون موجود آھن. تبريز جي تاريخي شاھي بازار کي يونيسڪو جو عالمي ورثي وارو ماڳ قرار ڏنو ويو آھي. تاريخي طور تي ھي شھر ڪاڪاسس (Caucasus)، اوڀر انتوليہ ۽ مرڪزي ايران جو معاشي مرڪز رھيو آھي. ھي شھر ايران جي عظيم تاريخ جو ھڪ عظيم يادگار آھي. ھتي روس ۽ ايران جي وچ ۾ ٻہ جنگيون لڙيون ويون ۽ اوڻويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ روس ھن شھر ۽ علائقي تي قبضو ڪيو، پر آخرڪار روس کي ھن علائقي کي آزادي ڏيڻي پئي.
تاريخ
تبريز جي شروعاتي تاريخ زماني جي گردشن ۾ گم ٿيل آھي. شھر جي بلو مسجد جي اوڀرئين پاسي پھرين صدي قبل مسيح واري ھڪ قبرستان جا آثر مليا آھن. پراڻين لکتن مان پتو پيو آھي تہ 714 ق.م ۾ ھن شھر جو نالو تارس (Tauris) يا تاروئي (Tarui) ھو ۽ ھي شھر اسوريا سلطنت جو حصو ھو. ھي شھر مختلف دورن ۾ گاديءَ جو ھنڌ رھيو. اھو بہ ممڪن آھي تہ مختلف دورن ۾ ھي شھر قدرتي آفتن يا ڌارين جي ڪاھن سبب تباھ ۽ برباد ٿيو ھجي. موجودھ تبريز جو بنياد ٽي ۽ چوٿين صدي عيسويءَ ۾ ساسانين وڌو يا وري شايد ستين صدي عيسويءَ ۾ پيو.
ايران ۾ اسلامي دور شروع ٿيڻ کان پوءِ ھن شھر ۾ ازد (عربي: ٱلْأَزْد) نالي يمني عربن جو ھڪ قبيلو اچي آباد ٿيو. ھن ئي دور کان تبريز جي ترقيءَ جو سلسلو شروع ٿيو. اسلامي جاگرافيءِ جي ماھر ياقوت الحموي الرومي مطابق عربن جي اچڻ کان اڳ تبريز ھڪ ڳوٺ ھو. اٺين صديءَ جي اخر ۾ ھتي ھڪ ھولناڪ زلزلو آيو جنھن شھر کي گھڻو نقصان پھچايو. 791ع ۾ عباسي خليفي ھارون الرشيد جي گھر واري زبيدھ ھن شھرجي ٻيھر آبادڪاريءَ ۾ مکيہ ڪردار ادا ڪيو، ان ڪري کيس ھن شھر جي بنياد وجھندڙن ۾ ڳڻيو وڃي ٿو. 1208ع رمضان جي مھيني ۾ جارجيا جي بادشاھ حملو ڪري ھن شھر ۽ آسپاس جي علائقن ۾ آباد اٽڪل 12000 مسلم انن کي شھيد ڪري ڇڏيو. اڳتي ھلي ھي شھر منگولن جي ھٿ ھيٺ آيو. ھلاڪو خان جي پٽ اباقا خان (1232ع - 1282ع) تبريز کي پنھنجي سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو. سندس پونئر غازان خان ھن شھر کي پنھنجي عظيم سلطنت جو خاص انتظامي مرڪز بنايو. غازان خان جي دور ۾ ھن شھر وڏي ترقي ڪئي. شھر جي چوڌاري حفاظتي ڀت جوڙائي وئي ۽ ڪيتريون ئي عمارتون تعمير ٿيون ۽  تعليمي ادارا قائم ڪيا ويا. قديم ريشم شاھراھ کان ايندڙ واپاري قافلن  لاءِ مسافرخانا ٺھرايا ا. تيرھين صدي عيسويءَ ۾ ڪيترن ئي يورپي سياحن ھن شھر جو دورو ڪيو ۽ ھنن ھن شھر جي عاليشان عمارتن ۽ آسودگيءَ جي تعريف ڪئي آھي.
مشھور سياح مارڪو پولو ريشم شاھراھ  تي سفر ڪندي 1275ع ۾ تبريز پھتو ھو. ھو لکي ٿو تہ، ”ھي ھڪ شاندار شھر آھي جنھن جي چوڌاري سھڻا ۽ من کي موھيندڙ باغ آھن. ھي اھڙي ھنڌ قائم آھي جتي مختلف علائقن مان سامان آسانيءَ سان رسائي سگھجي ٿو“. ھي شھر 1375ع کان 1555ع تائين مختلف بادشاھتن جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. 1585ع کان 1603ع تائين ھي شھر عثماني حڪمرانن جي قبضي ۾ رھيو. ان بعد ھي شھر صفوي گھراڻي جي بادشاھ عباس اول جي حڪمرانيءَ جو حصو بنيو. 1635ع ۾ عثماني سلطنت جي بادشاھ مراد ڇوٿين ھن شھر تي قبضو ڪيو پر 1639ع ۾ ھڪ معاھدي تحت ھن شھر کي ٻيھر صفوي گھراڻي جي حوالي ڪيو ويو.
1721ع ۾ ھتي ھڪ موتمار زلزلو آيو جنھن ۾ ھتان جا اٽڪل اسي ھزار رھواسي اجل جو شڪار ٿي ويا. 25-1724ع ۾ عثماني فوج ھڪ ڀيرو ٻيھر ھن شھر تي حملو ڪيو ۽ اٽڪل ٻہ لک ماڻھو ماري ڇڏيا پر ايراني فوج عثمانين کان شھر جو قبضو ڇڏائي ورتو. ان ئي دور ۾ وبائي مرضن ۾ مبتلا ٿي ھتان جا ھزارين ماڻھو موت جو شڪار ٿي ويا. 1780ع ٻيو خطرناڪ زلزلو آيو جنھن ۾ اٽڪل ٻہ لک ماڻھو پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا ۽ شھر جي آبادي فقط ٽيھ ھزار کن وڃي بچي.
ارڙھين صديءَ جي آخر ۾ تبريز انتظامي طور مختلف ضلعن ۾ ورھائجي ويو ھو. مختلف خاندانن جي بااثر ماڻھن کي انھن ضلعن جي حڪمراني سونپي وئي ھئي. اھو خانداني حڪومت جو سلسلو 1799ع ۾ ختم ٿيو جڏھن قجار گھراڻي جو شھزادو عباس مرزا ھن شھر جو گورنر مقرر ٿيو. قجار گھراڻي جي حڪومت دوران سلطنت جا وليعھد ھن شھر ۽ صوبي ۾ گورنر طور ڪم ڪندا ھئا. قجار دور ۾ ايران ۽ روس جي وچ ۾ جنگيون لڳيون ۽ ڪجه عرصي تائين ھن شھر تي روس جو قبضو بہ رھيو. روس جي واپسيءَ کان پوءِ عباس مرزا شھر جي ٻيھر آبادڪاري ۽ ترقيءَ لاءِ جوڳا اپاءُ ورتا. ھن شھر ۾ ٽپال جو سرشتو متعارف ڪرايو ۽ فوجي سڏارا آندا. ھن جي دور ۾ ڪيتريون ئي اھم صنعتون بہ قائم ٿيون.
1905ع ۽ 1911ع جي وچ وارن سالن دوران ايران ۾ آئيني سڌارن لاءِ زبردست تحريڪ ھلائي وئي. انھيءَ تحريڪ ۾ تبريز جي رھواسين بہ ڀرپور حصو ورتو. ھتان جي ترقي پسند اڳواڻن ستار خان ۽ باقر خان بادشاھت جي خلاف جدوجھد ۾ اھم ڪردار ادا ڪيو. انھيءَ ئي جدوجھد جي نتيجي ۾ ايران ۾ آئين ٺھيو ۽ پارليامينٽ جو قيام عمل ۾ آيو. 1909ع کان 1917ع وارن سالن دوران ھي شھر ۽ علائقو روسي فوجن جي عتاب ھيٺ رھيو. پھرين علامگير جنگ ۾ ايران غيرجانبدار رھڻ جو اعلان ڪيو پر تبريز سوڌو ايران جي اترين علائقن تي روس جو غلبو رھيو. پھرين عالمگير جنگ کان پوءِ برگيڊئر جنرل رضا شاھ پنھنجي پاڻ کي ايران جو بادشاھ بنائڻ جو اعلان ڪيو. ھن ملڪ کي ھڪ قوم ۽ ھڪ ئي ثقافت اختيار ڪرڻ جو نعرو ڏنو. نتيجي طور ھن تبريز جي مقامي ٻولي، تھذيب ۽ ثقافت تي پابندي مڙھي ڇڏي.
ٻي عالمگير جنگ کان پوءِ روس جي حمايت سان اتر اولھ ايران ۾ آذربائيجان عوامي حڪومت جو قيام عمل ۾ آيو ۽ تبريز کي انھيءَ حڪوت جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. جعفر پيشہ وري کي انھيءَ حڪومت جو سربراھ بنايو ويو. اھا حڪومت فقط ھڪ سال ھلي سگھي ۽ ھي علائقو ٻيھر ايران جو حصو ٿي ويو. 1950ع کان 1970 واري ڏھاڪي تائين تبريز ۾ ڪيتريون ئي نيون صنعتون کليون، روزگار جا ذريعا وڌيا ان ڪري ھتان جي آباديءَ ۾ چڱو واڌارو آيو. 1980ع واري ڏھاڪي ۾ ايران عراق جنگ سبب ترقيءَ جي رفتار ڪجه جهڪي ٿي وئي پر انھيءَ جنگ کان پوءِ ھي شھر ٻيھر ترقيءَ جي راھن تي گامزن آھي.
آبھوا
ھن شھر جي موسم ڪنھن حد تائين ٿڌي ۽ نيم ريگستاني آھي. سراسري طور تي سال ۾ 320 ملي ميٽر مينھن وسي ٿو ۽ سياري جي موسم ۾ برفباري ٿئي ٿي. بھار ۾ تمام خوشگوار موسم ھوندي آھي جڏھن تہ اونھارو نيم گرم ۽ خشڪ رھندو آھي. سرءُ جي موسم گھڻو ڪري مينھوڳيءَ واري ھوندي آھي. ھتان جو ساليانو سراسري گرميءَ جو درجو 12.60C (54.70F) رڪارڊ ڪيو ويو آھي.
مذھب ۽ ٻولي
تبريز جا اڪثر رھواسي آذربائيجاني قوم سان واسطو رکن ٿا ۽ آذربائيجاني ٻولي ڳالھائين ٿا. ھتان جي اقليتن ۾ فارسي (ايراني)، آرمينيائي ۽ ڪوہ ڪاف (Caucasus) جي علائقن ۾ رھندڙ ٻين قومن جا ماڻھو شامل آھن. فارسي ٻولي ھتان جي سرڪاري ٻولي آھي. ھتان جا اڪثر رھواسي شيعا مسلمان آھن، ٿوري تعداد ۾ عيسائي بہ ھتي رھن ٿا. تبريز جي سرزمين ڪيترائي شاعر، اديب، مفڪر ۽ عالم پيدا ڪيا آھن. ھتان جي ڪلاسيڪي شاعرن ۾ شمس تبريزي, مولانا جلال الدين رومي، قطران تبريزي ۽ افضل الدين بديع الدين ابن عثمان خاڪاني جھڙا جڳ مشھور شاعر شامل آھن. موجودھ دور جي ليکڪن ۽ شاعرن ۾ صمد بھرنگي، غلام حسين سعدي، پروين اتسامي، محمد حسين شھريار ۽ ٻيا شامل آھن.
آمدورفت
تبريز روڊ، ريل ۽ ھوا وسيلي ايران جي ٻين شھرن ۽ دنيا سان ڳنڍيل آھي. تبريز جو بين آلاقوامي ھوائي اڏو 1950ع ۾ قائم ٿيو ۽ ھي صوبي جو واحد بين الاقوامي ھوائي اڏو آھي. تبريز ريل وسيلي نہ فقط ايران جي شھرن سان ڳنڍيل آھي پر ھتان ريل وسيلي ترڪي ۽ يورپ طرف بہ سفر ڪري سگھجي ٿو. ھي شھر روڊ وسيلي بہ آذربائيجان، ترڪي ۽ يورپ سان ڳنڍيل آھي. شھر اندر بہ آمدورفت جو سٺو نظام موجود آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
هندو مسلم ٽڪراءُ
1857ع جي جدوجهد جي ناڪاميابيءَ کان پوءِ هندو مسلم ٽڪراءُ (Hindu-Muslim Conflict) جو سلسلو گهڻو وڌي ويو.
گڻپتي جلوس جي واقعي کان پوءِ فسادن جي شروعات
گنپتي جلوس، جنهن کان فسادن جي شروعات ٿي. رولٽ ڪميٽيءَ جي رپورٽ جي شروعات هنن لفظن سان ٿئي ٿي، ته اولهه هندوستان ۾، فسادن جي تحريڪ جا آثار، شروعات ۾ ٻن ساليانا ميلن ۾ ٿيا، جن مان هڪ هندو ديوتا گنپتي جي اعزاز ۾ ٿيو ۽ ٻيو مرهٽي شيواجيءَ جي اعزاز ۾ ٿيو، ’گڻپتي‘ جي ميلي جي شروعات 1893ع وارن بمبئيءَ جي فسادن سان گڏ ٿي.
فسادن جو لڳاتار سلسلو
’فساد‘گڻپتي جلوس کان شروع ٿيا، پر آر. سي. موجمدار، پنهنجي ڪتاب ”History of the freedom movement in India“ ۾ هندو مسلم فسادن جي سلسلي ۾، ٻڌايو آهي ته فساد ان کان به اڳ شروع ٿيا هئا. انگريز جي عملداريءَ ۾ سڀ کان پهريون هندو مسلم جهييڙو 1804ع ۾، بنارس ۾ ٿيو. پر 1839ع ۾ گنپتي جي جلوس نڪڙن دوران پڻ فساد ٿيا. آر. سي. موجمدار جي مطابق 19 صديءَ جي شروعات ۾ بنارس ۾ هڪ وڏو فساد ٿيو.
1918ع ۾ هردوار کان 6 ميل پري، ڪٽارپور ۾ فساد ٿيو، ۽ گهر ساڙيا ويا ۽ 300 مسلمان قتل ڪيا ويا ۽ 600 مسلمان زخمي ڪيا ويا، جن ۾ عورتون پڻ هيون.
زمرو:تاريخ زمرو:مذهب زمرو:سياست
بمبئي بيڪري
بمبئي بيڪري پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد جي قديم بيڪري آھي، جنھن جو نالو ھندوستان جي شھر بمبئي تان کنيل آھي.
حوالا
زمرو:پاڪستان جون بيڪريون زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
هو وطن جو واهرو هيو
25- 4 -2020 غفار ميرجت مضمون هو وطن جو واهرو هيو