cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انڊين نيشنل ڪانگريس
ڀارت جي مشهور سياسي جماعت، جيڪا 1885ع ۾ قائم ٿي، -ان- جو بنيادي مقصد هندستان کي آئيني ذريعن سان نو آبادياتي حق ڏيارڻ هو. 1917ع ۾ انتهاپسند عنصرن، مهاتما گانڌيءَ جي قيادت ۾ ڪم ڪندڙ اعتدال پسند سياستدانن ۽ سڀني کي استعيفا ڏيڻ تي مجبور ڪيو ۽ ڪانگريس ۾ اڪثريت راءِ حاصل ڪري انگريزن کان سوراج جو مطالبو ڪيو. -ان- دور ۾ ڪانگريس جو خاص هٿيار اهنسا ۽ سول نافرماني هئا، -جن- کي پهريون ڀيرو 1919ع ۾ وسيع پئماني تي استعمال ڪيو ويو. ٻي مهاڀاري -جنگ- (1939ع) دوران ڪانگريس، سول نافرمانيءَ ۽ ڀڃ ڊاهه جي تحريڪ هلائي، -ان- سان گڏ ڀارت مان انگريزن کي تڙي ڪڍڻ لاءِ ’هندستان ڇڏيو‘ (Quit India) جو نعرو هنيو. نتيجي طور ڪانگريس جا گهڻا اڳواڻ گرفتار ٿيا ۽ 1942ع کان 1945ع تائين هن جماعت کي غيرقانوني قرار ڏئي، -ان- تي پابندي وڌي وئي. -انڊيا- ڪانگريس'>-آل -انڊيا- ڪانگريس- جا سنڌ ۾ ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي، اين.-آر-. ملڪاڻي ۽ ٻيا سنڌي اڳواڻ سرگرم رهيا. -ان- کان پوءِ واري زماني ۾ جڏهن -انگريز- حڪومت سان ٻيو ڀيرو ڳالهيون ٿيون ته -ان- وقت هندستان جا مسلمان ’-انڊيا- مسلم ليگ'>-آل -انڊيا- مسلم ليگ-‘ جي پليٽ فارم تي متحد ٿي چڪا هئا، تنهنڪري ڪانگريس کي مسلم ليگ جي مطالبي موجب مسلمانن لاءِ جدا اسلامي رياست جو مطالبو تسليم ڪرڻو پيو. 14-15 -آگسٽ- 1947ع تي ننڍي کنڊ هندستان ۾ ٻه جدا جدا آزاد رياستون ’-پاڪستان-‘ ۽ ’ڀارت‘ جي نالن سان وجود ۾ آيون ۽ ڪانگريس ڀارت ۾ حڪمران -پارٽي- ٿي.
حوالا
زمرو:سياسي جماعتون
آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن
گڏيل هندستان ۾ مسلمان شاگردن جي مشهور تنظيم (AIMSF) هئي. 1935ع ۾ لکنـوء ۾ مسلمان شاگردن جو اهم اجلاس ٿيو، جنهن جي صدارت قائداعظم ڪئي. -ان- اجلاس کان -ترت- ئي پوءِ -جنوري- 1936ع ۾ لکنوء ۾ ’آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن-‘ جو بنياد پيو. فيڊريشن جو پهريون اجلاس ڊسمبر 1937ع ۾ ڪلڪتي ۾ قائداعظم جي صدارت ۾ ٿيو. -ان- کان پوءِ هن تنظيم مسلمانن جي عظيم مفادن لاءِ باقاعده ڪم ڪرڻ شروع ڪري ڏنو.
سنڌ ۾ هن فيڊريشن جو بنياد 1943ع ۾ پيو ۽ سنڌ جي مختلف شهرن ۾ فيڊريشن جون شاخون کوليون ويون، جيڪي ’يونين‘ جي نالي سان سڏبيون هيون. سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو پهريون صدر عبدالعليم دريشاڻي ٿيو. حيدرآباد جو جنرل سيڪريٽري قاضي عبدالمنان، -ٺٽي- جو عبدالڪريم عقيلي، شڪارپور جو عبدالغفور ڀرڳڙي (خادم -الاسلام-) ۽ سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچيءَ جي يونين جو سيڪريٽري نجم الدين -بلوچ- ٿيا سنڌ جي مسلمان شاگردن هن تنظيم ۾ جوش ۽ جذبي سان ڪم ڪيو. سنڌ ۾ هن پليٽ فارم -تان- خدمتون سرانجام ڏيندڙن ۾ -آغا غلام نبي پٺاڻ-، ڪريم بخش خالد، -اختر- مير منصب علي، حاجي عبدالله هارون جي خاندان جا ماڻهو ۽ ٻيا قابل ذڪر آهن.
زمرو:تنظيمون
گليليئو گليليئي
380px|thumb|گليليئو گليليئي جو پورٽريٽ جنھن ۾ جيل اندر ھي ديوار کي تڪي رهيو گليليئو گليليئي
گليليئو گليليئي 1564 ۾ اٽليءَ جي شھر پيسا ۾ پيدا ٿيو ۽ بعد ۾ پنھنجي خاندان سان گڏ فلورنس لڏي آيو ھو. 1581 ۾ ھي طب جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ يونيورسٽي آف پيسا ۾ داخل ٿيو پر بعد ۾ ھن طب کي ڇڏي رياضي ۽ فطرت جي فلسفي جي تعليم اختيار ڪئي. .thumb|upright=1.1| گليليئو گليلئي پنھنجي جو دور جو برک عالم (polymaths) ھيو ھن سائنس جي ڪيترن ئي شعبن ۾ ڪم ڪيو پر ھن جي مشھوري مشتريء جا چار چنڊ دريافت ڪرڻ جي ڪري ٿي. انھن کي اڄ تائين گليليئو جا چنڊ چوندا آهن. گليليئو جي مشاھدن سان خبر پئي تہ اسان جي شمسي نظام جو مرڪز زمين نہ پر سج آهي. ان دؤر ۾ گليليئو جي ان دعوا جي سخت مخالفت ٿي ڇو ته اھا رومن ڪئٿولڪ چرچ جي تعليم جي ابتڙ ھئي. جنھن ڪري 1633 ۾ ان تي مقدمو ھلايو ويو ان کي مجبور ڪيو ويو تہ پنھنجي ان دعوا تان ھٿ کڻي. ان کي گھر ۾ نظر بند ڪرڻ جي سزا ڏني وئي جيڪا ان جي باقي زندگيءَ تائين جاري رھي. پنھنجي نظربندي دوران ھن تحقيق جاري رکي ۽ علم حرڪيات (Kinematics) تي ھن پنھنجو ڪتاب لکيو. 1642 ۾ وفات ڪيائين.
گليليئو گليليئي جي سائنسي تحقيق
ڪرندڙ جسم جي رفتار يڪسانيت سان وڌندي آهي
ٻہ ھزار سالن تائين رڳو چند ماڻهن ارسطوءَ جي ان دعوا کي چيلينج ڪيو تہ ٻاھرين قوت شين کي حرڪت ڏيندي آهي، ۽ اھا ته ڳريون شيون ھلڪين شين جي ڀيٽ۾تيزيءَ سان ڪرنديون آهن. سترھين صديءَ ۾ اٽليءَ جي ھن فلڪياتي ماهر ۽ رياضيدان ارسطوءَ جي انھن تصورن جي آزمائش جو ارادو ڪيو ۽ ان لاءِ تجربا ڪيا ۽ سمجھيو ته ڪيئن شيون حرڪت ڪن ٿيون ۽ پوءِ رڪجي وڃن ٿيون. ھي پھريون سائنسدان ھيو جنھن جمود جي اصول تي تحقيق ڪئي.ھن ٻڌايو ته شيون حرڪت دوران تبديليء جي مزاحمت ڪنديون آهن ۽ حرڪت ڪرڻ، رفتار وڌائڻ ۽ رفتار گھٽائڻ لاءِ انھن کي ڪنھن قوت جي ضرورت ھوندي آھي. ڪرندڙ شين جي باري۾گليليئو ٻڌايو ته ھيٺ ڪرڻ وقت سموريون شين جي رفتار ھڪجھڙي ھوندي آھي.. ھن ي اھو اندازو به ٿيو ته ھيٺ ڪرڻ جي رفتار ۾ ڪمي ۾ رڳڙ (Friction) ڪردار ادا ڪندي آهي..
اوئن
اوئِنُ (Trailing/ Eclipta Prostrata) هڪ قسم جو ٻوٽو. هيءُ ننڍو ٻوٽو پاڻيءَ جي ڪنارن تي ٿئي ٿو، رنگ گهاٽو سائو ڪاراڻ مائل، پسارڪي وکر طور ڪم اچي ٿو. هن کي گهوٽي، ترن جي تيل ۾ ڪوسو ڪري، سوڄ تي ٻَڌبو ته ان کي نرم ڪري سُور لاهي ڇڏيندو آهي.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست زمرو:ٻوٽا
اسد چاچڙ
نوجوان شاعر، نثر نگار اسدالله ولد محمد پريل چاچڙ 10 -اپريل- 1978ع تي پني عاقل ۾ -جنم- ورتو، زرعي يونيورسٽيءَ ٽنڊي ڄام مان ايم.ايس. سي ڪيائين ۽ 2003 کان 2005ع تائين اتان جي سنڌي ادبي سنگت شاخ جو سيڪريٽري پڻ رهيو. جڏهن ته س. ا. س پني عاقل شاخ ۾ 1997ع کان وٺي اڄ تائين مختلف عهدن تي رهيو آهي. ۽ شاعري سان گڏ مضمون ۽ ڪالم به لکيائين -جن- جو وڏو تعداد مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل اٿس. 2003ع ۾ سنڌي ٻولي اٿارٽيءَ جي سائن بورڊ ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ رهيو. شاهه لطيف فائونڊيشن تعلقي پني عاقل جو سيڪريٽري جنرل، لڌا رام يادگار ڪاميٽي پنوعاقل جو ميمبر ۽ سرهاڻ فورم، پنوعاقل جو چيئرمين پڻ آهي. سماجي ڪمن ۾ پڻ سرگرم آهي. مختلف تنظيمن ۽ رسالن طرفان سرٽيفڪيٽ مليل اٿس. سندس مقالن ۽ خاڪن تي مشتمل ڪتاب ”سڄڻ ماکيءَ ميٺ“ ۽ شاعريءَ جو ڪتاب ”بيت بسنتي باک“ ڇپجي چڪو آهي.
اقبال قاسم
محمد اقبال قاسم (پيدائش:6 آگسٽ 1953ع ڪراچي) اڳوڻو پاڪستاني ڪرڪيٽر آھي جنھن 1975ع کان 1988ع تائين 50 ٽيسٽ ميچ ۽ 15 ھڪ ڏينھن جا بين الاقوامي ميچز کيڏيا۔
حوالا
زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جو ھڪ ڏينھن ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:مھاجر ماڻھو زمرو:نيشنل بينڪ آف پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي جا رانديگر زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائيٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
آئل اينڊ گيس ڊولپمينٽ ڪمپني لميٽڊ
''آئل اينڊ گئس ڊولپمينٽ ڪارپوريشن (او. جي. ڊي. سي) حڪومت پاڪستان جي انتظام هيٺ تيل ۽ گئس ڳوليندڙ ڪمپني آهي. هن جو قيام 1961ع ڌاري عمل ۾ آيو. شروع ۾ هڪ معاهدي تحت روس جي حڪومت اوزار ۽ ماهر مهيا ڪيا، جن جي مدد سان تيل ۽ گئس جي ڳولا وارو سلسلو شروع ڪيو ويو. تيل ۽ گئس جي ڳولا لاءِ کوهه کوٽڻ ۽ اتان تيل ۽ گئس ڪڍڻ او. جي. ڊي. سي جي ذميواري آهي. هن ڪمپني پنهنجي قيام کان وٺي هينئر تائين وڏي پئماني تي ارضياتي ۽ جاگرافيائي سروي ڪري تيل ۽ گئس جي موجودگيءَ جي نشاندهي ڪندي ڪيترائي کوهه کوٽي چڪي آهي. هيءَ ڪمپني نه رڳو خشڪي تي پر سمنڊ ۾ به تيل جي ڳولا ۾ مصروف عمل آهي.'' ''سنڌ ۾ او. جي. ڊي. سي جون ڪيتريون ئي فيلڊون قائم آهن، جن ۾: ٽنڊو آدم آئل ڪامپليڪس حيدرآباد، قادرپور گئس فيلڊ گهوٽڪي، ٻوٻي آئل ڪامپليڪس سانگهڙ، ڪُنر گئس فيلڊ ٽنڊو الهيار، ريتي مارو گئس فيلڊ ڏهرڪي، دڙو گئس فيلڊ ٽنڊو محمد خان، سنجهورو گئس فيلڊ سانگهڙ، نور بنگلا گئس فيلڊ بدين، هينڊي سري گئس فيلڊ ڄامشورو شامل آهن. ان کان سواءِ پاڪستان جي ٻين صوبن ۾ به او. جي. ڊي. سي جون ڪافي فيلڊون قائم آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جون تيل ۽ گيس جون ڪمپنيون زمرو:پاڪستان ۾ قدرتي گيس جون پائيپلائينون زمرو:پاڪستان جا وفاقي کاتا ۽ ايجنسيون زمرو:Government-owned companies of Pakistan زمرو:اسلام آباد ۾ بنياد پيل ڪمپنيون زمرو:1961ع ۾ قائم ٿيل توانائي جون ڪمپنيون زمرو:Non-renewable resource companies established in 1961 زمرو:1961 establishments in Pakistan زمرو:Companies listed on the Karachi Stock Exchange زمرو:Companies listed on the Lahore Stock Exchange زمرو:Companies listed on the Islamabad Stock Exchange زمرو:Companies listed on the London Stock Exchange
ميرانپور (ضلعو نوشهروفيروز)
ميرانپور، سنڌ جي ضلعي نوشهري فيروز، يونين ڪائونسل ڀانڀري جو وڏي ۾ وڏو ڳوٺ آهي. ڳوٺ ۾ اڪثريت پلھہ ذات جا آهن، ٻيون ذاتيون قريشي ۽ شاه آهن. ھن ڳوٺ جي آبادي 2000 ۾ 7331 ھئي.
centre|300px
تاريخ
‏‏ميرانپور جيڪو پنهنجي اوائلي دور ۾ سخاوت ۾ مشهور هو ۽ اها حيثيت اوستائين رهيس جيستائين انگريز سنڌ تي قابض نه ٿيا.
تعليم
ميرانپور ۾ ٻه پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول ۽ ان جي پسگردائيءَ ۾ به ڪيترا ئي اسڪول آهن.
آبهوا
‏‏ميرانپور منجھند جو تمام گرم ۽ راتيون تمام ٿڌيون ٿينديون آهن. سيارو به اڪثر تمام ٿڌو ٿيندو آهي. جڏهن ته اونهاري ۾ منجھند جو گرمي پد 50 درجا سينٽيگريڊ به ٿي ويندو آهي. اونهاري ۾ رات جو تمام سٺو ٺار ٿيندو آهي جڏهن ته سياري جون راتيون تمام ٿڌيون ٿي وينديون آهن ، ڇاڪاڻ ته ميرانپور ۾ اڪثر تيز هوائون لڳنديون آهن. تنهنڪري سياري جون راتين ۾ هوائون تمام گڻيون ٿڌيون ٿينديون آهن ته اونهاري ۾ منجھند جو لُڪَ لڳندي آهي. تنهنڪري ميرانپور جا ماڻهو اونهاري ۾ منجھند جو ٻاهر نڪرڻ کان پاسو ڪندا آهن.
ڀُون نگاري
ميرانپور ضلع نوشهرو فيروز جي اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪا ويڪرائي ڦاڪَ "57'26.43 (اُتر) درجا ۽ ڊگھائي ڦاڪَ"14'68.16 درجا (اوڀر) تي، نصرت واھ جي اُلهندي ڪپَ تي واقع آهي. ميرانپور جي پسگردائيءَ ۾ ڪيترا ئي ننڍا ڳوٺ آهن، جهڙوڪ انب خاصخيلي، مبيجا، عباس ملو(راڄپر)، سيال، پنجابي ۽ مري ڳوٺ واقع آهن.
معاشيات
‏‏ ڀاڄيون، ميوا، ڪڻڪ، چانور،ڪمند ۽ ڪپهه وغيره آهي.
آمدورفت
‏‏ميرانپور ڪچن رستن سان مختلف شھرن سان ملي ٿو هاڻي مرحوم حاجي ادريس جي پٽن جي ڪوشش سان پڪو روڊ جو ڪم هلي رهيو آهي.
ماڻهنگاري
ماڻهسيه Population جي لحاظ کان ميرانپور سنڌ جي وڏن ڳوٺن ۾ شمار آهي. هن وقت ان جي ماڻهسيه لڳ ڀڳ ست هزار ٽي سَو ايڪٽيھ 7331 آهي. ميرانپور جي آباديءَ جي اڪثريت پلھ ذات تي مشتمل آهي.
ميرانپور پنهنجي مذهبي رواداريءَ باعث پڻ مشهور آهي. اتي ٻه فرقا ۽ سندن مسجدون به الڳ الڳ آهن.
حوالا
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
15ع
ڊسمبر
زمرو:15ع
مارلي منٽو سڌارا
مارلي منٽو سڌارا: 1909 ۾ برٽش انڊيا جي وائسراءِ لارڊ منٽو ۽ برٽش انڊيا جي رياستي سيڪريٽري گڏجي برٽش انڊيا ۾ سياسي سڌارا تجويز ڪيا جن تحت انڊين ڪائونسل ايڪٽ 1861 جي بنياد تي انڊيا جي ماڻھن کي قانونساز اداري لاء چونڊجڻ جي حق جي سفارش ڪئي وئي. سڌارن ۾ انڊيا جي صوبائي ادارن تي مقامي ماڻهن جي غلبي کي تسليم ڪيو ويو پر مرڪز جي قانونساز اسيمبلي م انھن کي اھا حيثيت نہ ڏني وئي. چونڊيل ھندوستاني ماڻھن کي بجيٽ ۽ لاڳاپيل معاملن تي پھريون دفعو بحث ڪرڻ جي اجازت ملڻ سان گڏوگڏ ٺھراء پيش ڪرڻ جو بہ حق ڏنو ويو.
برطانوي ٻوليون
__DISAMBIG__
برطانوي ٻوليون:
جمال الدين بخاري
مشهور ڪميونسٽ رهنما ڪامريڊ جمال الدين بخاريءَ جو اصل نالو سيد جمال الدين ولد سيد زين العابدين -بخاري- هو. هن 14 مارچ 1900ع ۾ هندستان جي شهر احمد آباد ۾ -جنم- ورتو. سندس وڏن جو تعلق اُچ جي -بخاري- ساداتن سان هو. جتان پوءِ سندس وڏا لڏي اچي احمدآباد جي ”سنڌي واڙي“ ۾ رهائش پذير ٿيا. سندس والد احمدآباد جي هڪ اسڪول جو پرنسپال هو. هن پنهنجي فرزند کي مدرسي جي شروعاتي -تعليم- بعد جرمنيءَ اعليٰ -تعليم- لاءِ موڪليو. هن 1914ع ۾ جونيئر ۽ سينيئر ڪئمبرج پاس ڪرڻ بعد وڌيڪ -تعليم- لنڊن ۽ علي ڳڙهه ۾ حاصل ڪئي. 1920ع ۾ گريجوئيشن ڪيائين. اُن بعد هو ڪميونسٽ -پارٽي- آف -انڊيا- ۾ شامل ٿي چڪو هو ۽ -ان- جو ڪُل وقتي ڪارڪن ٿي رهيو ۽ ڪجهه عرصو ڪميونسٽ -پارٽي- -انڊيا- جي سيڪريٽري پڻ رهيو. هن اڃا اعليٰ -تعليم- ۾ مس قدم رکيو ته خلافت تحريڪ جو آغاز ٿي چڪو هو. جمال الدين -بخاري- جي والد 1919ع ۾ لاڙڪاڻي خلافت ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي هئي ۽ -ان- بعد پاڻ پنهنجي پٽ جمال الدين کي مولانا محمد علي جوهر جي والده ”بِي امان“ سان گڏ لاڙڪاڻي جي ٻين اجلاسن ۾ موڪليندو هيو. هن 1919ع ڌاري روس ۾ ڪامريڊ لينن سان پڻ ملاقات ڪئي. -ان- وقت ساڻس گڏ مولانا عبيدالله سنڌي به هو. ڪامريڊ جمال جي والد 1922ع ۾ وفات ڪئي. جمال الدين -بخاري- سياست ۾ مولانا محمد علي جوهر ۽ مولانا حسرت موهاني جو اثر قبول ڪيو. هن 1920ع کان ڪراچيءَ ۾ رهائش اختيار ڪئي. خلافت تحريڪ ۾ شموليت دوران 1922ع کان 1948ع تائين ڪُل 18 سال جيل به ڪاٽيائين. 1923ع ۾ -الوحيد- ۾ ڪم ڪرڻ سان هن صحافت ۾ پير پاتو. پاڻ مختلف وقتن تي مختلف اخبارون ڪڍندو رهيو. ڪراچيءَ ۾ رهڻ دوران هفتيوار چنگاري (سنڌي)، صداقت (سنڌي) روزانه -آزادي- (-اردو-)، اخبارون -جاري- ڪيائين. لاڙڪاڻي ۾ اچي رهڻ کانپوءِ هفتيوار نيو ايرا (-انگريزي-) ۽ انصاف (سنڌي) اخبارون ڪڍيائين. 1940ع ڌاري سنڌ هاري ڪميٽيءَ ۾ شموليت ڪيائين، ڪامريڊ عبدالقادر صدر ۽ جمال الدين -بخاري- سيڪريٽري جنرل چونڊيو ويو. 1943ع ۾ شادي ڪيائين. ٻئي زال مڙس انقلابي هئا. 1946ع ۾ رائل انڊين نيوِي جي -بغاوت- جي حمايت ۾ ڪميونسٽ -پارٽي- طرفان عيدگاهه ميدان ڪراچيءَ ۾ وڏو اجتماع ڪرايائين، جنهن -تان- ناراض ٿي سرڪار ڪميونسٽ -پارٽي- تي بندش وڌي. 1946ع کان 1949ع تائين -پاڪستان- ڪيمونسٽ -پارٽي- جو جنرل سيڪريٽري رهيو. 1949ع ۾ لاڙڪاڻي لڏي آيو. هو سرگرم صحافي، سياستدان ۽ سماجي ورڪر هو ۽ کيس سنڌ ۽ سنڌي -ٻولي- سان پيار هو. ڪامريڊ جمال الدين، سائين جي. ايم. سيد ۽ حيدربخش -جتوئي- سان گڏ پڻ ڪم ڪيو. چين جو وزيراعظم چِواين لائي، مصر جو صدر جمال ناصر، شهيد ذوالفقار علي ڀٽو ۽ ٻيا اڳواڻ سندس صلاحيتن جا قائل هئا. -ان- ڀارت، روس، چين، -جرمني-، انگلينڊ، -ايران-، عراق، سعودي عرب، -ازبڪستان-، آذربائيجان، -افغانستان-، -برما-، ٿائيلينڊ، سريلنڪا، فرانس، چيڪو سلواڪيا، هالئنڊ، -بيلجيم-، -بيت المقدس-، -ترڪي-، شام، بلغاريه، رومانيه، آئرلينڊ، سائوٿ آفريڪا، مصر وغيره جا دورا ڪيا. جوانيءَ ۾ حج به ڪيائين. جواهر لال نهرو به هن جي صلاحيتن جو قائل هو، جنهن کيس 1961ع ۾ هندستان جي مرڪزي وزير ٿيڻ جي آڇ ڪئي، پر هن سنڌ ۽ سنڌين سان عشق سبب سنڌ نه ڇڏڻ سبب معذرت ڪئي. هن 1948ع ڌاري -اسٽالن- سان ڪميونسٽ پاليسيءَ تي کليل اختلاف ڪيا، جنهنڪري -پاڪستان- ڪميونسٽ -پارٽي- جي جنرل سيڪريٽريءَ جي جاءِ تي سندس بدران سجاد ظهير کي آندو ويو. هن اعليٰ -پائي- جي سياسي، سماجي شخصيت 17 ڊسمبر 1984ع تي لاڙڪاڻي ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
پپون
پِپُون: برسات پوڻ بعد هفتي کن تي پِپُون جام ٿين. اهي مُرٽن، موراڙين، ڦوڳن، ڄارين، ٻيرڙين ۽ ڪرڙن ۾ ٿينديون آهن. اهي سائي رنگ جون ڦرين وانگر ٿينديون آهن. رواجي طرح فوٽ کن، پر ڄارين ۾ ڏيڍ – ٻه فوٽ ڊگهيون به ٿين. پچڻ بعد چوٽيءَ تي گل ڪڍن، جن ۾ ٻچ ٿيندو آهي. سياري اونهاري مٿان سُڪيو وڃن ۽ پاڙ وارو ڀاڱو زمين ۾ پيو هوندو آهي، جن کي ”سيٽ“ چئبو آهي. برسات پوڻ تي اهي سيٽ ساوا ٿيو پون. هن کي پاڙ کان پٽي ٻئي هنڌ آلي زمين ۾ لڳائبو ته اتي به اُڀري اينديون. ٿر جو ننڍو وڏو پِپُون شوق سان کائيندو آهي. صبح جو ٻارهين وڳي تائين کائڻ ۾ کَٽِيون هونديون آهن، جنهنڪري ڪي ماڻهو سنهو ڪُٽيل لوڻ لائي کائيندا آهن. هنن جي ڀاڄي کٽمٺڙي ۽ لذيذ ٿيندي آهي، يعني اهي ڏاڙهون ۽ انبچور جو ڪم ڏينديون آهن. ٿري ٻار جهٽ ۾ جهنگل مان جهول ڀري ايندا آهن، جي پاڻ به کائين ۽ شهرن ۾ وڪرو به ڪندا آهن. وساري جو ٿر ۾ بلائون ٿينديون آهن، تنهنڪري پپن چونڊڻ وقت انهن کان خيال ڪرڻو پوندو آهي، ڇو ته اڪثر وڻن ۽ مُرٽن ۾ بلائون هونديون آهن، تنهنڪري مُرٽن ۽ ٻين وڻن کي چڱيءَ طرح جاچي، لٺ يا ڪاٺيءَ سان ٺڙڪائي، پوءِ پپون چونڊبيون آهن.
اوئي
پاڻيءَ وجهڻ جي ننڍي کلي، سانداري. -اوئي- ڪوهستان ۾ پاڻيءَ سان ڀري کڻندا آهن ته جيئن سفر ۾ ڪم اچي. اِها ننڍي سانداري آهي، جيڪا ڇيلي جي کل مان ٺاهيندا آهن، جنهن ۾ ٻه اڍائي ليٽر -پاڻي- پوندو آهي.
حيدر
'''حيدر حضرت علي سائين جن جو لقب آهي جنهن جي باري ۾ مشهور آهي ته اوهان پنهنجي پينگهي مان هڪ وڏي نانگ کي ٻن حصن ۾ چيڙي ڇڏيون جنهن تي اوهان جي ماءَ اوهان جو نالو حيدر رکيو. '''
ماما موري
ماما مُوري: هي ٻوٽو ڏاڍي پوٺي واري زمين تي اڀرندو آهي. اُن جي ڏانڊي ۽ پن ڳردار ٿيندا آهن. کائڻ ۾ ڪجهه لوڻياٺي ذائقي وارو ۽ لذيذ هوندو آهي جو لوڻڪ سان مشابهت رکي ٿو. ننڍا ٻار ڪچو پٽي کائيندا آهن. ٿري ماڻهو هن جي ڀاڄي ڪندا آهن. رڍون، ٻڪريون، ڇيلا، ڍڳيون، گڏهه، گابا ۽ اُٺ کائيندا آهن.
پسمنظر
پسمنظر __(Background):
هر لکڻيءَ جو هڪ پسمنظر به ٿيندو آهي، جنهن مان خبر پوندي آهي ته ليکڪ ڪهڙين حالتن جي ترجماني ڪئي آهي ان ۾ تاريخي پسمنظر، سماجي پسمنظر، معاشي پسمنظر، تاريخي پسمنظر يا ادبي پسمنظر ڏنل آهي. مطلب ته ان لکڻيءَ جو هڪ خاص پسمنظر ضرور هوندو آهي.
پستڪ
پستڪ __(Book)
مذهبي ڪتاب يا پوٿيءَ کي ’پستڪ‘ چيو ويندو آهي. پستڪ، ڌرمي به ٿيندو آهي ۽ علمي به. ڊاڪٽر سنيتي ڪمار چئٽرجيءَ پنهنجيءَ ٺاهيل بنگالي ٻوليءَ جي تاريخ ۾ سنسڪرت لفظ ”پستڪ“ جو لاڳاپو پارسي لفظ ”پوست“ (کَل) سان ڄاڻايو آهي. هيءَ تاريخي ڳالهه آهي ته قديم ايراني لوڪ گاين جون کلون ڪاغذ يا پني جهڙيون سنهيون ڪري، انهن تي لکندا هئا. اها حقيقت ڊاڪٽر مارٽن هاگ پنهنجي ڪتاب ۾ پارسين جي مذهب ۽ ٻوليءَ جو ذڪر ڪندي صفح 136 ۾ ڄاڻائي آهي. ”پستڪ“ لفظ به ڄاڻائي ٿو ته قديم هندو لوڪ به ڪجهه وقت کلن تي لکندا هئا، جو گاين ۽ ڍڳن ڪهڻ ڳائي گوشت کائڻ جو رواج مهاڀارت واري زماني تائين به عام هو.
427ع
ڊسمبر
زمرو:427ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ملڪ اسد سڪندر
ملڪ -اسد- سڪندر ڪوهستان ۾ -آباد- مختلف قبيلن جو سردار ۽ تَر جي بااثر شخصيت آهي. ملڪ -اسد- 1968ع ۾ ڄائو. سندس والد ملڪ سڪندر خان به پنهنجي دور جو اهم سياستدان ۽ بااثر شخصيت هو، جيڪو هر ڀيري انهيءَ -تڪ- مان چونڊن ۾ ڪامياب ٿيندو رهيو. ملڪ -اسد- پنهنجي سياسي سفر جي شروعات 1985ع ۾ ڪئي ۽ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هو -ان- کان پوءِ پنهنجي -تڪ- ۾ ٿيندڙ چونڊن ۾ جڏهن به بيٺو ته ڪامياب ٿيو. هو محمد خان جوڻيجي صاحب جي حڪومت ۾ ٻيلي کاتي ۽ جهنگلي جيوت جو وزير رهيو. 1997ع جي چونڊن ۾ هو هڪ ئي وقت قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جي سيٽن -تان- ڪامياب ٿيو. بعد ۾ هن قومي اسيمبليءَ جي سيٽ ڇڏي، جنهن تي سندس گروپ جو ئي پير بخش خاصخيلي ايم اين اي ٿيو. مشرف دور جي 2002ع وارين مڪاني ادارن جي چونڊن ۾ ضلعي ناظم دادو (ان وقت ڄامشورو دادو ضلعي ۾ شامل هو) ۽ 2005ع ۾ ضلعي ناظم ڄامشورو چونڊيو ويو هو. هو پنهنجي علائقي ۾ وڏو سياسي ۽ سماجي اثر رکندڙ شخصيت چيو وڃي ٿو.تاحال (2009ع) ضلعي ناظم آهي.
101ع
ڊسمبر
زمرو:101ع زمرو:ٻين صدي
1273ع
ڊسمبر
زمرو:1273ع زمرو:تيرھين صدي
نديم ميراڻي
نديم ميراڻي (Nadeem Mirani) سنڌ جو مشهور راڳي فنڪار آھي. جنهن جا گيت ڏاڌا مشھور ٿيندا آھن. نديم ميراڻي جو جنم لاڙڪاڻي ضلعي ۾ ٿيو. نديم ميراڻي گهڻا گيت استاد بخاري جا ڳايا آهن.
تعليم
نديم ميراڻي لاڙڪاڻو ضلعو ۾ جنم ورتائين. ۽ پرائمري تعلم به اُتي پرائين.
ڀرڳڙي
ڀرڳڙي: (Bhurgri) هڪ ذات ۽ قبيلي جو نالو آهي. سڄيءَ سنڌ ۾ رھائش پذير آھن. ڀرڳڙين مان رئيس غلام محمد ڀرڳڙي ۽ غلام مصطفيٰ خان ڀرڳڙي سنڌ جا وڏا محب وطن سياستدان ٿي گذريا آهن. سنڌي ڪمپيوٽنگ جو باني عبدالماجد ڀرڳڙي(Abdul Majid Bhurgri) پڻ ھن ذات سان تعلق رکي ٿو.
پاڙا
سنڌ ۾ ڀرڳڙي گھڻي تعداد ۾ رهن ٿا، جن جا هيٺيان پاڙا مشهور آهن:
ٻولي
ڀرڳڙي سِنڌ ۾ سِرائڪي ۽ سِنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن.
موجُود/آباد
ڀرڳڙي ذات جا ڪيترائي خاندان سنڌ ۽ سنڌ کان ٻاھر ۽ ٻين ملڪن ۾ پڻ رهائش پذير آهن. ھن ذات جا ماڻھو سڄيءَ سنڌ جي شھرن ۽ ڳوٺن ۾ آباد آھن.
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:سنڌي ذاتيون
ابن رشد
اندلس جو هي مشهور معروف عالم، فاضل، فلسفي، فقہ ۽ حاذق حڪيم ابوالوليد محمد بن احمد بن محمد المعروف ”ابن رشد“ 9 صفر المظفر 560 هه (1164ع) تي قرطبه ۾ پيدا ٿيو. سندس خاندان وڏيءَ پهچ وارو ۽ علم دوست هو. اهڙي سلجهيل ماحول ۾ ابن رشد، ابتدائي سکيا سان گڏ فقه ۽ طب ۾ پڻ خاصي مهارت حاصل ڪئي. وڌيڪ سمجهه ڀريو ٿيڻ سان مشهور فلسفي ۽ طبيب ابن طفيل (1101-1158ع) جي مشوري موجب مراڪش ويو، جتي سرڪاري اعزازن سان سرشار ٿيو ۽ سندس ئي صلاحن سان ارسطو (384-322 ق.م) جي مشهور ڪتابن جون شرحون لکڻ لڳو. ابن رشد، ڪجهه وقت لاءِ آشبيله ۽ قرطبه ۾ ”قاضي“ به ٿي رهيو. مراڪش جي سلطان ابن يوسف کيس 578 هه/ 1182ع ۾ شاهي خاندان جو طبيب مقرر ڪيو. ستت ئي سندس صلاحيتن جي واکاڻ وڌي، جنهنڪري قرطبه ۾ ”قاضي القضات“ جي ڪرسي سنڀاليائين. پاڻ هڪ وڏو داناءُ ۽ بردبار شخص هو، جنهنڪري ارسطو (Aristole) جي علمي، ادبي ۽ فلسفيانه نظرين جي شرحن لکڻ کان علاوه ”افلاطون“ (427 ق. م/ 347 ق. م) جي جڳ مشهور ڪتاب ”جمهوريت“ جي شرح به قلمبند ڪيائين. ان کانسواءِ امام غزاليرح (1058-1111ع) جي جواب ۾ ”تهافته التهافته“ نالي ڪتاب به لکيائين. اهڙيءَ طرح فقه جي سلسلي ۾ ”ندايته المجتهد“، طب ۾ ”الڪليات“ ۽ مذهب ۽ فلسفي جي موافقت ۾ وري ”فصل المبقال“ ۽ ”ڪشف المناهج“ نالن سان ڪتاب به لکيائين، جيڪي سندس غير فاني شاهڪار ڪتاب چيا وڃن ٿا. سندس اها دعويٰ هئي ته ”حقيقت ۾ مذهب فلسفي حقيقتن جو چِٽو اظهار آهي، جنهن جي مخالفت مسلمان عالمن توڙي عيسائي پادرين وڏي زور شور سان ڪئي آهي.“ پاڻ عقليت پسند وحدت الوجودي هو ۽ اجتماعي عقل کي اخلاق جو معيار قرار ڏئي ٿو. هڪ اندازي مطابق ابن رشد چاليهه ڪتاب قلمبند ڪيا. 1198ع ۾ جيل مان آزاد ٿي ٻيهر تصنيف ۽ تاليف کي پنهنجو مشغلو بڻايائين. سلطان منصور سندس جوڳو قدر ڪندي کيس وڏي عزت وارو مرتبو ڏنو. آخر ٿورن ڏينهن بعد 595 هه/ 1198ع ۾ وفات ڪيائين. سندس لکيل ڪتاب جيتوڻيڪ اڄ ڏسڻ لاءِ به موجود نه آهن، صرف دنيا جي مختلف زبانن ۾ انهن جا ترجما، سندس ياد تازي ڪندا رهن ٿا. ان ۾ ڪو به مبالغو نه آهي، ته علم جي اعتبار کان، مشهور فلسفي ارسطو کان پوءِ ابن رشد کي اهميت حاصل آهي.
حوالا
زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سائنس جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
1274ع
ڊسمبر
زمرو:1274ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارا
مانٽيگو-چيلمسفورڊ سڌارا:. جن کي مانٽ فورڊ سڌارا بہ چوندا آهن برٽش انڊيا ۾ وائسراءِ لارڊ چيلمسفورڊ ۽ برٽش انڊيا جي رياستي سيڪريٽري ايڊون سيموئيل مانٽيگو طرفان تجويز ڪيل سياسي سڌارا ھئا جن ۾ برٽش انڊيا جي راڄ لاء مقامي ماڻھن طرفان چونڊيل حڪومت ۽ خود حڪمراني وارا ادارا قائم ڪرڻ ھيو جنھن ڪري انھن جي نالي سان منصوب ٿيا. ھنن سڌارن جي مانٽيگو چيلمسفورڊ رپورٽ 1918 ۾ تيار ٿي جنھن جي بنياد تي گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 پاس ٿيو. اھي سڌارا آئين متعلق ھيا. انڊيا جي سياسي ڌرين انھن سڌارن کي ناڪافي قرار ڏنو. ھنن سڌارن ذريعي مرڪزي ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻن ايوانن ۾ ورھايو ويو جن م امپيريل ليجسليٽو ۽ ڪائونسل آف اسٽيٽس شامل ھيا. صوبا ٻٽي حڪومتي نظام تي ھلڻا ھيا.
پريوگ
پريوڳ__(Piryog):
پريوڳ سنسڪرت لفظ آھي، جنھن جي لغوي معنيٰ آھي ”ميلاپ“. علم صرف و نحو جي زبان ۾ ٻين لفظن (فعل ۽ فاعل يا فاعل ۽ مفعول) جي ڳانڍاپي (ميلاپ) کي ”پريوگ “ چئبو اھي. ڪڏھن ڪڏھن فعل ٻنھي کان بلڪل علحده بہ ھوندو آھي. گرامر موجب ”پريوگ“ جا ٽي قسم آهن: پريوڳ ڪرتري، پريوڳ ڪرمڻي ۽ پريوڳ ڀاوي.پريوگ ڪرتري: جڏهن فعل جو تعلق فاعل سان هجي. پريوگ ڪرمڻي: جڏهن فعل جو تعلق مفعول سان هجي. پريوگ ڀاوي: فعل نه فاعل سان نه ئي مفعول سان ڦري ته اهو ڀاوي پريوگ سڏبو. وياڪرڻ جي ڄڻ ماهرن موجب پريوڳ اصل ۾ سنڌي ٻوليء جو لفظ آهي جيڪو سنسڪرت ۾  پريوگ طور مُروج آهي جيئن سنڌي ۾ آڪاس ۽ سنسڪرت ۾ آڪاش. اهڙا کوڙ مثال آهن. اصل  ۾  1600 ق. م کان 1100 ق. م  ۽ ڪن محققن موجب 900 ق. م  تائين ڄاڻائيل ويدڪ دور ۾ ۽ ان کان پوءِ بہ  سنڌي ۽ سنسڪرت ٻوليون ٻہ الڳ پُور وڇوٽ ۽ نج نبار ٻوليون رهيون آهن. فرق اهو رهيو تہ سنسڪرت صرف سرڪاري ۽ درٻاري ٻولي رهي جنهن جي ڪا قوم يا ڪو قبيلو نہ هو پر سنڌي عوامي ٻولي آهي جنهن جو قبيلو تہ ڇا قوم صدين کان اڄ تائين آهي. اسان جي  سنڌي  ٻوليء جي ماهرن اڪثر سنڌي ٻوليء جي اصلي لفظن  جو ڌاتو سنسڪرت مان ڄاڻايو آهي, شايد ان ڪري تہ سنڌي ٻولي عربي فارسي ٻولين جي اثر هيٺ رهي آھي. اُھي اصل سنڌي جا لفظ  عام واهپي ۾ نه رهيا ۽ جهڙو ڪر متروڪ ٿي ويا جنهڪري سنڌي ٻوليء جي ماهرن اصل سنڌي ٻوليء جي لفظ جو ڌاتو سنسڪرت مان ورتل ڄاڻايو.پريوڳ لفظ جي لغوي معنيٰ آھي ”ميلاپ“، "تعلق", "لاڳاپو يا "ڳانڍاپو". علم صرف و نحو  يا وِياڪَرڻ يعني گرامر موجب پريوڳ جو عدد يا جنس جي نسبت سان فاعل يا مفعول سان لاڳاپو هوندو آهي. ٻوليء جي لحاظ کان فعل جو فاعل يا  مفعول جي  عدد يا جنس جي ڳانڍاپي کي ”پريوگ“ چئبو آھي. ڪٿي ڪٿي فعل ٻنھي کان بلڪل الڳ ٿلڳ پڻ  ھوندو آھي.
پريوڳ جا قسم
سنڌي ٻوليء جي وِياڪرڻ يعني گرامر  موجب ”پريوگ“ جا ٽي قسم ٿين ٿا.
1، پريوڳ ڪَرتَري
2، پريوڳ ڪَرمَڻِي
3, پريوڳ ڀاوِِي
ڪرتري معئي فاعل يا ڪم جو ڪندڙ، يعني فعل جو فاعل سان لاڳاپو. اهڙو پريوڳ جنهن موجب فعل جو تعلق فاعل سان هجي. ايئن کڻي واضح ڪجي تہ فعل ۽ فاعل جو اهڙو تعلق جنهن ۾ فعل فاعل جي عدد  يا جنس جي نسبت سان تبديل ٿئي تہ فعل بہ عدد  يا جنس جي نسبت سان  تبڊيل ٿئي. انڪري اهو پريوڳ ڪرتري سڏبو آهي
مثال طور:
ڳيرو اُڏامي ٿو
ڳيرا اُڏامن ٿا
ڳيرِي  اڏامي ٿي
ڳيرِيون اُڏامن ٿيون
يا
گهوڙو ڊوڙي ٿو.
گهوڙا ڊوڙن ٿا.
گهوڙِي ڊوڙي ٿي.
گهوڙيون ڊوڙن ٿيون.
ڄاڻايل جملن ۾ فاعل واحد مان جمع يا جنس مطابق تبديل ٿيڻ ٿا تہ فعل بہ عدد يعني واحد ۽ جمع يا جنس مطابق  تبديل ٿئي ٿو.
ڪرمڻي معني مفعول يا جنهن تي ڪم ٿئي يعني فعل جو مفعول سان ڳانڍاپو. جڏهن فعل جو تعلق مفعول سان هجي ۽ مفعول عدد يا جنس مطابق تبديل ٿئي تہ فعل بہ تبديل ٿئي ٿو تہ اهڙو پريوڳ ڪرمڻي سڏبو آهي.
اعجاز ڳيرو ڪُٺِو.
اعجاز ڳيرا ڪُٺا
اعجاز ڳيري ڪٺي
اعجاز ڳيريون ڪٺيون
ڄاڻايل جملن ۾ مفعول ڳيرو يا ڳيرِي آهي جنهن جي واحد جمع يا جنس مطابق تبديلي سبب فعل ۾ بہ عدد ۽ جنس موجب تبديلي اچي ٿي.
ڀاوِي معني نيارو، الڳ ٿلڳ يا علحده يعني جنهن جو فاعل يا مفعول سان ڪو تعلق نه هوندو آهي. فعل نہ فاعل سان نه ئي مفعول سان عدد ۽ جنس موجب  ڦري يا تبديل ٿئي ته اهڙو پريوڳ ڀاوي  سڏبو آهي.
ڇوڪري ڪتي کي ماريو
ڇوڪرن ڪُتن کي ماريو
ڇوڪريءَ ڪتي کي ماريو
ڇوڪريُن ڪُتن کي ماريو
يا هُن ڪتي کي ماريو
انهن ڪتن کي ماريو
چاڻايل جملن ۾ فاعل يا مفعول جي عدد يا جنس ۾ تبديلي سان فعل  ماريو ۾ ڪا بہ تبديلي نہ ٿي اچي.
پاڪستان جو آئين
thumb|State emblem of Pakistan
پاڪستان جو آئين ورهاڱي کان پوءِ پاڪستان ۾ ٽي آئين لاڳو ٿي چڪا آهن: پهريون آئين 1956ع؛ ٻيو آئين 1962ع ۽ ٽيون آئين 1973ع ۾ لاڳو ٿيو، جيڪو سڀني جي اتفاق سان ذوالفقار علي ڀُٽي تيار ڪرايو. 1973ع وارو آئين هن وقت به لاڳو آهي، جنهن ۾ تازو ارڙهين ترميم ذريعي اپريل 2010ع ۾ اهم تبديليون ڪيون ويون. موجوده رائج آئين ۾ فوجي آمريتن جي مداخلت سبب اڪثر رڪاوٽون به پيش آيون ۽ آئين معطل ٿيندو رهيو. آئين موجب رياست جو سربراهه صدر هوندو آهي، جڏهن ته انتظامي اختيار وزيراعظم وٽ هوندا آهن.
پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ پاڪستان آزاديءَ هند 1947ع جي حڪمنامي تحت گورنمينٽ آف انڊيا جي 1935ع واري ايڪٽ ۾ ڪجهه ترميمون ڪري ان کي عبوري آئين طور لاڳو ڪيو. ان کي ملڪ جي پهرين عبوري آئين جو نالو ڏنو ويو. پاڪستان جي ٺهڻ کان ٽي ڏينهن اڳ 11 آگسٽ 1947ع تي اجلاس ڪراچي ۾ ٿيو، جنهن جي صدارت عبوري حڪومت جي قانون واري وزير جوگنيدر ناٿ مندل ڪئي. سندس تعلق بنگال سان هو ۽ هو هندو شيڊيولڊ ڪاسٽ جو هو. هن اجلاس ۾ قائداعظم محمد علي جناح کي ان جو صدر چونڊيو ويو. 11 سيپٽمبر 1948ع تي قائداعظم جي وفات بعد مولوي تميزالدين کي قومي اسيمبلي جو صدر چونڊيو ويو.
قرارداد مقاصد
آئين سازي ۾ آگسٽ 1947ع کان 1948ع تائين ڪا پيش رفت نه ٿي سگهي. مارچ 1949ع ۾ وزيراعظم لياقت علي خان ملڪ جي پهرين آئين ساز اسيمبلي مان قررداد مقاصد منظور ڪرائي ورتي، هن ٺهراءُ جو تت هن ريت هو.
بوگرا فارمولا
محمد علي بوگرا ڇهن مهينن اندر يعني آڪٽوبر 1953ء تي اسيمبليءَ آڏو آئيني فارمولا پيش ڪيو جيڪو بوگرا فارمولا سڏجي ٿو. هن فارمولا تحت قانونيه جا ٻه ايوان تجويز ڪيا ويا. اپر هائوس جي ميمبرن جو تعداد 50 مقرر ڪيو ويو ۽ ان ۾ پنجن يونٽن کي هڪ جيتري نمائندگي ڏني وئي. هن فارمولي جي قابل ذڪر ڳالهه اها آهي ته ان ۾ برابري وارو اصول برقرار رکيو ويو. جيڪڏهن ٻنهي ايوانن جو گڏيل اجلاس گهرايو وڃي ته اتي اوڀر پاڪستان مان 175 ۽ اولهه پاڪستان مان به اوترائي ميمبر هجن ها. هن فارمولي ۾ ٻنهي ايوانن لاءِ هڪ جيترا اختيار رکيا ويا. آئين سازي آڏو اهو مسئلو درپيش هو ته پاڪستان جي آئين ۾ مرڪز بااختيار هجي يا صوبن کي وڌ ۾ وڌ صوبائي خودمختياري ڏني وڃي. ان ڳالهه تي اختلاف راءِ موجود هو. اوڀر پاڪستان وڌ ۾ وڌ صوبائي خودمختياريءَ جو خواهشمند هو. جيڪي گروپ صوبائي خودمختياريءَ جا حامي هئا. انهن جي راءِ هتي ته مرڪز کي رڳو ٽي کاتا (پرڏيهي معاملا، بچاءُ ۽ ڪرنسي) ڏنا وڃن. باقي سمورا اختيار صوبن کي ڏنا وڃن. ان جي ابتڙ جيڪي ماڻهو مضبوط مرڪز جا حامي هئا، تن جو خيال هو ته عصبيت ختم ڪرڻ لاءِ ضروري آهي ته مرڪز بااختيار ۽ سگهارو هجي. انهن ٻن متضاد خيالن مان هڪ ٽين راهه ڪڍي وئي. اختيارن کي ٽن حصن يعني مرڪزي، صوبائي، گڏيل لسٽ ۾ ورهايو ويو. مرڪز کي پرڏيهي معاملا ڪرنسي، بئنڪنگ، مواصلات، پرڏيهي، واپار جا کاتا ڏنا ويا. مرڪز کي ڏنل اختيارن جو تعداد 48 هو. جڏهن ته ٽي اختيار گڏيل هئا. زبان جي مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ اردو ۽ بنگالي ٻنهي کي قومي ٻولي جو درجو ڏيڻ جي رٿ ڏني ويئي.
1956ء جو آئين
پهرئين آئين ساز اسيمبليءَ جي خاتمي کان پوءِ 23 جون 1955ء تي نئين آئين ساز اسيمبلي چونڊي وئي. چوڌري محمد علي ملڪ جو وزيراعظم چونڊجي ويو. هن اسيمبلي پنهنجي افتتاحي اجلاس ۾ اولهه پاڪستان جي صوبن جي حيثيت ختم ڪري ون يونٽ ٺاهيو، ون يونٽ جو مقصد اوڀر پاڪستان (بنگال) جي اڪثريت کي ختم ڪري اولهه پاڪستان جي برابر ڪيو ويو. ان سان هڪ طرف بنگال کي نقصان ٿيو ته ٻئي طرف اولهه پاڪستان جي صوبن کي به خاص طور تي سنڌ، سرحد ۽ بلوچستان کي به وڏو نقصان ٿيو. چيو وڃي ٿو ته ون يونٽ جو مسودو حسين شهيد سهرورديءَ ٺاهيو هو. جيڪو 30 سيپٽمبر 1955ء تي عمل ۾ آيو. چوڌري محمد علي کي نئين آئين لاڳو ڪرڻ جي ڏاڍي تڪڙ هئي. 9 جنوري 1956ء تي اهو آئين اسيمبليءَ ۾ پيش ڪيو ويو. 29 فيبروري 1956ء تي پاس ڪيو ويو ۽ گورنر جنرل جي منظوريءَ بعد 23 مارچ 1956ء تي لاڳو ڪيو ويو. 1956ء جي آئين جون خاص ڳالهيون: 1956ع جو آئين وڏي حد تائين اسلامي هو. مثلاً ان ۾ هي شقون به شامل هيون: بنگال جي اڪثريت واري پوزيشن ۽ اولهه پاڪستان جي صوبن جي حيثيت ختم ٿيڻ تي ملڪ جي ٻنهي حصن ۾ احتجاج ۽ سياسي ڀڃ ڊاهه شروع ٿي، چوڌري محمد عليءَ کانپوءِ حسين شهيد سهروردي وزيراعظم ٿيو، پر سندس حڪومت ڪل 13 مهينا هلي. اسماعيل ابراهيم چندريگر 1957ء ۾ گڏيل حڪومت ٺاهي، جيڪا رڳو 54 ڏينهن هئي. گورنر جنرل غلام محمد جي بيماري جو فائدو وٺندي اسڪندر مرزا صدارت تي قبضو ڪيو.
1962 وارو آئين
جنرل ايوب خان جو ڏنل آئين، ان جي بنيادي خصوصيت اها هئي ته ان ۾ صدارتي طرز حڪومت رائج ڪئي وئي هئي ۽ ماڻهن کي سڌي ووٽ جو حق نه ڏنو ويو هو. هن آئين جي آرٽيڪل هڪ ۾ پاڪستان کي اسلامي جمهوريه جي بدران رڳو جمهوريه پاڪستان لکيل هو. بعد ۾ اسلام پسند جماعتن طرفان اعتراض وارڻ تي هڪ ترميم ذريعي ملڪ کي اسلامي جمهوريه پاڪستان جو نالو ڏنو ويو. ڪنهن به قانون کي اسلامي يا غيراسلامي قرار ڏيڻ لاءِ مشاورتي ڪائونسل جوڙي وئي. ملڪ ۾ صدر لاءِ مسلمان هجڻ لازمي قرار ڏنو ويو. ملڪ جي صدر، اسيمبليءَ توڙي ميمبرن کي بنيادي جمهوريتن جي 80 هزار ميمبرن ذريعي اڻ سڌي طرح چونڊڻ جو سرشتو جوڙيو ويو. ملڪ جي ٻنهي صوبن کي 80 هزار يونٽن ۾ ورهايو ويو. هن آئين ۾ صدر کي غير معمولي اختيار ڏنا ويا ۽ مرڪزي وزيرن جي مقرري، اعليٰ فوجي عهدن، گورنر، ايڊووڪيٽ جنرل، سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽ جي ججن جي مقرري، قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر مقرر ڪرڻ وغيره جا اختيار به صدر کي ڏنا ويا. صدر کي قومي اسيمبليءَ جو اجلاس سڏائڻ ۽ ان کي ٽوڙڻ جا به اختيار حاصل هئا. ڪجهه بل اهڙا هئا جيڪي صدر جي اڳواٽ منظوريءَ بنا قومي اسيمبليءَ آڏو پيش نه ٿي ٿي سگهيا. صدر کي اسيمبليءَ مان پاس ڪيل ڪنهن به بل کي ويٽو ڪرڻ جو اختيار هو ۽ اهو اختيار آمريڪي صدر کي مليل اختيارن کان به وڌيڪ هو. نئين آئين ۾ ون يونٽ کي برقرار رکيو ويو، قانونيه جو رڳو هڪ ايوان قومي اسيمبليءَ ۾ ئي هو. -ان- جي ميمبرن جو تعداد 156 هو ۽ اولهه ۽ اوڀر پاڪستان لاءِ هڪ جيترا ميمبر رکيا ويا. جن جي چونڊ اڻ سڌن ووٽن يعني بنيادي جمهوريت جي ميمبرن جي ذريعي ٿيندي هئي. صدر ايوب جو ڏنل هي آئين 8 جون 1962ء تي لاڳو ٿيو 29 مارچ 1969ء تي رد ٿي ويو. جڏهن سندس خلاف تحريڪ هلي ته سندس حڪومت وڃڻ سان گڏ هي -آئين- به هليو ويو ۽ جنرل يحيٰ خان ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪري ڇڏي.
1973ء وارو آئين
پاڪستان جي آئيني تاريخ ۾ جاگرافي ۽ بنگالين جي اڪثريت ڏاڍي پيچيده بڻيل هئي. ڊسمبر 1971ء ۾ بنگلاديش ٺهڻ بعد به اهي ٻه پيچيدگيون دور نه ٿي سگهيون. نئين پاڪستان ۾ وري پنجاب وڏو صوبو هو، جنهن جي ڪل آبادي باقي ٽنهي صوبن کان وڌيڪ هئي. ان ڪري پنجاب هڪ ماڻهو هڪ ووٽ جو حق (حق بالغ راءِ دهي) مڃڻ لاءِ تيار ٿي ويو، پر ننڍن صوبن کي اختيار ڏيڻ لاءِ تيار نه هو. هن پاڪستان جي چئني صوبن ۾ ڌار ڌار نسل ۽ زبان ڳالهائيندڙ رهواسي هئا. ان ڪري زبان ۽ اختيارين جي ورهاست وارو سوال جيئن جو تيئن رهيو. اٽڪل 15 سالن کان وڌيڪ عرصو زوريءَ مڙهيل ون يونٽ به وڌيڪ پيچيدگيون پيدا ڪيون. پاڪستان جي معيشت ۽ سياست ۾ اسلام جو رول ڪهڙو هجي، ان جو تعين ڪرڻ به مشڪل ٿي ويو. اهو مونجهارو شروع وارن سالن ۾ به هو، پر بنگال جي الڳ ٿيڻ کان پوءِ وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويو. ڇاڪاڻ جو مذهبي جماعتون هميشه اوڀر پاڪستان جي ڀيٽ ۾ اولهه -پاڪستان- ۾ وڌيڪ سرگرم ۽ فعال رهيون هيون. يحيٰ خان ون يونٽ ختم ڪري يعني صوبا بحال ڪري چڪو هو. هاڻي پنجاب هڪ پاسي هو ته باقي ٽي صوبا يعني سنڌ، سرحد ۽ بلوچستان ٻئي پاسي هئا. انهن ٻن مونجهارن سان گڏ ٽيون مونجهارو اهو هو ته صدر جو ڪهڙو ڪردار هجي. ذوالفقار علي ڀٽو صدر ۽ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ٿيو هو پر هو چونڊيل نمائندو هو، ان ڪري هن ان اسيمبليءَ سان رجوع ڪيو، جيڪا 1970ء وارين چونڊن ۾ چونڊجي آئي هئي، بنگال جي ڌار ٿيڻ بعد اولهه پاڪستان ئي بطور پاڪستان هو، ان ڪري اولهه پاڪستان جي چئني صوبن سان واسطو رکندڙ ميمبرن تي ٻڌل قومي اسيمبلي هئي. هي پاڪستان جي ٽئين -آئين ساز اسيمبلي- هئي، جنهن ۾ پيپلز پارٽيءَ کي اڪثريت حاصل هئي. اسيمبلي کي نئون آئين ٺاهڻ ۾ ڇهه مهينا لڳا. هن آئين ٺاهڻ ۾ سنڌ جي مشهور قانوندان ۽ پيپلز پارٽيءَ جي رهنما حفيظ پيرزادي جون ڪوششون شامل هيون. ڀُٽي صاحب جي ڪوشش سان پيپلز پارٽي ۽ ملڪ جي ٻين اهم جماعتن جي وچ ۾ مفاهمت ٿي وڃي. 20 آڪٽوبر تي سمورين جماعتن جي اتفاق راءِ سان هڪ نئون آئين جوڙيو ويو، جنهن مطابق وفاقي پارليامينٽ ٻن ايوانن تي ٻڌل هئي، آئين ۾ ملڪ کي فيڊريشن مڃيندي صوبن کي به ڪجهه اختيار ڏنا ويا. حڪومت جو سرشتو صدارتي جي بدران پارلياماني رکيو ويو، جنهن ۾ وزيراعظم ۽ قومي اسيمبلي کي اختيار وڌيڪ هئا، صدر جي حيثيت علامتي رکي ويئي. ملڪ جي قيام جي 26 سالگرهه تي، 14 آگسٽ 1973ء ۾ اهو آئين لاڳو ٿي ويو، بعد ۾ جناب ذوالفقار علي ڀُٽي جي حڪومت ۾ ڪجهه ترميمون ڪيون ويون. جنرل ضياءُ الحق ۽ پوءِ جنرل پرويز مشرف جڏهن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪري آئين معطل ڪيو ته انهن پنهنجا عبوري آئيني حڪم جاري ڪيا ۽ آئين بحال ٿيڻ تي ان ۾ ترميمون ڪيون. هن وقت 1973ء وارو آئين اڻويهين ترميم سان ملڪ ۾ لاڳو آهي.
پاڪستان جو آئين زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:تحريڪ پاڪستان زمرو:قانون ۾ 1973ع
1841ع
ڊسمبر
زمرو:1841ء زمرو:سال
428ع
ڊسمبر
زمرو:428ع زمرو:پنجين صدي
کنڀيون
کُنڀيون: برسات پوڻ بعد ٽئين - چوٿين ڏينهن کنڀيون ازخود اُڀريو پون. برسات بعد جي گرمي ٿي ته جام نڪرنديون آهن. مٿيون ڀاڱو بيضوي شل اتي اڇي رنگ جو هوندو آهي، اُڀرڻ بعد ٻن – ٽن ڏينهن تائين، ۽ پَٽڻ بعد ٻارهن ڪلاڪن تائين ڀاڄي جي ڪم اينديون آهن، پوءِ ڪاريون ٿي وينديون آهن. ٻار جهنگ مان چونڊي جهول ڀري ايندا آهن. انهن جي ڀاڄي بلڪل وڻندڙ ۽ لذيذ ٿيندي آهي. ٻيا کُنڀا ٿيندا آهن، جن جو مٿيون ڀاڱو گول هوندو آهي، جو ڳڀ سان ڀريل هوندو آهي. انهن جي به ڀاڄي ڪبي آهي. پچڻ بعد اهو ڳڀ ناسي رنگ جو اٽو ٿي پوندو آهي، جنهن کي کُنڀن جو اٽو چئبو آهي. ٿري ماڻهو اهو اَٽو گڏ ڪري ڪنهن ڪُني ۾ وجهي رکي ڇڏيندا آهن. ماڻهو يا وهٽ جو هَڏو ڀڄي پوي يا سخت ڌڪ لڳڻ ڪري سور هجي ته اهو اٽو مکڻ ۾ ملائي کارائبو آهي ته فائدو ٿي پوندو آهي.
پسمنظر موسيقي
پسمنظر موسيقي __(Background Music):
فلم يا ٽي وي ڊرامي ۾ منظر (Scene) جي مطابق پس پرده موسيقي هلائي ويندي آهي. اها منظر جي ماحول مطابق هوندي آهي. مثال طور هلندڙ منظر خوشيءَ جو هوندو ته موسيقي به خوشي واري هوندي. اگر منظر غمگين هوندو ته موسيقي جو پسمنظر به اداس ڪندڙ هوندو آهي.
عدالت
250px|thumb|A trial at the [[Old Bailey in London as drawn by Thomas Rowlandson and Augustus Pugin for Ackermann's Microcosm of London (1808–11).]]
ڪورٽ ھڪ اھڙو ٽربيونل آهي جيڪو انصاف فراهم ڪرڻ لاء جوڙيو ويندو آهي؛ خاص طور تي ھڪ يا ٻن ججن تي مشتمل سرڪاري باڊي جيڪي تڪرار نبيرن. ھڪ يا وڌيڪ جج بہ ڪورٽ سڏبا آهن.ليجسليٽو اسيمبلي کي بہ ڪورٽ چئبو آهي.اھڙي جاء جتي عدالتي نظام ھيٺ انصاف فراهم ڪيو وڃي ان کي بہ ڪورٽ چئبو آهي. اھڙي عمارت جتي جج تڪرار جي نبيري لاءِ ۽ انصاف جي فراهميءَ لاءِ ڪم ڪن ان کي بہ ڪورٽ چئبو آهي. انھن ۾ ڪورٽ آف لا ۽ ڪورٽ آف ايڪئٽي شامل آھن. ڪورٽ آف لا اھڙو عدالتي ٽريبيونل آهي جيڪو ملڪ يا رياست جي قانونن تحت ڪم ھلائيندي آهي، ۽ ڪامن لا تحت جوڙيل قاعدن ۽ اصولن تحت ھلندي آھي. ڪورٽ آف ايڪئٽي کي ايڪئٽي وارو اختيار ھوندو آھي، اھا تڪرارن کي ايڪئٽي جي اصولن، قائدن قائم ڪيل مثالن يا پرسيڊنٽ تحت نبيرڻ جا فيصلا ڪندي آهي.اھا ڪورٽ چانسري جي ضابطن ۽ نمونن جي پيروي ڪندي آهي.
ٽريفڪ ڪورٽ
ڪورٽ جنھن کي پارڪنگ جي ڀڃڪڙين ۽ روڊ جي قانونن جي انحرافي جي ڏوھن جا ڪيس ٻڌڻ جو اختيار ھوندو ھيو
ڪمشنر جي ڪورٽ
ھن ڪورٽ جو درجو عدالتي ٽريبيونل وارو نہ ھوندو آھي بلڪہ انتظامي ھوندو آھي. ھن ڪورٽ کي ڪائونٽي يا ضلعي جي معاملن ٻڌڻ جو اختيار ھوندو آھي.
بيڊ سائيڊ ڪورٽ
اھڙي عدالتي ڪاروائي جيڪا ڪنھن اھڙي ڌر يا گواھ جي بستري جي ڀر ۾ ھلائي وڃي جيڪو بيماري يا ڪنھن معذوري جي ڪري ڪورٽ ۾ حاضر ٿي نہ سگھي.
سرڪٽ ڪورٽ
اھڙي ڪورٽ جنھن جي ٻڌڻ جو اختيار گھڻين ڪائونٽين، يا ضلعن، يا رياستن تي ھجي۽ اھا ڪورٽ انھن سمورن علائقن ۾ وڃي مجلس ڪري ته ان کي سرڪٽ ڪورٽ سڏبو آهي. انگريزي قانون تحت ھر اھا ڪورٽ جيڪا ننڍن شھرن ۾ لڳي جنھن ۾ جج وڏي شھر کان اچي ان کي سرڪٽ ڪورٽ چئبو آه
ڪامن ويلٿ ڪورٽ
آمريڪا جي ڪجھ رياستن ۾ عام اختيار سماعت واري ھڪ ڪورٽ.پينسلوانيا رياست جي ھڪ ڪورٽ جنھن کي رياست خلاف مقدمن ٻڌڻ جي اختيار سان گڏوگڏ رياستي ادارن ۽ ڪارندن جي حڪمن جي نظرثاني جا اختيار آھن
آئيني عدالت
اھڙي ڪورٽ جنھن جو نالو ۽ تفصيل آئين ۾ ڏنل ھجي، ۽ جنھن کي آئين جو تحفظ مليل ھجي ان کي آئيني عدالت چئبو آھي. جيئن جرمنيءَ ۾ رياست جون آئيني عدالتون ۽ وفاقي آئيني عدالت. پاڪستان ۾ سپريم ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ ۽ ھاء ڪورٽون ملڪ جون آئيني عدالتون آهن.
ڪائونسلر ڪورٽ
ڪورٽ جيڪا ڪنھن ملڪ جو ڪائونسلر ڪنھن ٻئي ملڪ جي علائقي ۾ ھلائيندو  آھي. اھي ڪورٽون ملڪن جي وچ ۾ عھدنامن ذريعي ٺھنديون آھن جن کي صرف سول ڪيس ٻڌڻ جو اختيار ھوندو آھي. آمريڪا جي آخري ڪائونسلر ڪورٽ مراڪش يا موروڪو ۾ ھئي جنھن کي 1956 ۾ ختم ڪيو ويو.
قاضي اسد عابد
نامور صحافي ۽ سياستدان قاضي -اسد- عابد جو تعلق حيدرآباد جي مشهور قاضي خاندان سان آهي. سندس والد قاضي عبدالمجيد ’عابد‘ برک صحافي ۽ سياستدان رهيو آهي. قاضي -اسد- جو -جنم- حيدرآباد ۾ ٿيو. -انگلنڊ- مان B.B.A جي ڊگري ورتل اٿس. سندس صحافتي خدمتن جي مڃتا طور 23 مارچ 2007 ع تي کيس -پاڪستان- جي اعليٰ سول اعزاز ”ستاره امتياز“ سان نوازيو ويو. سياست ۾ سندس تعلق -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهي، جنهن جي -ٽڪيٽ- -تان- حيدرآباد واري -تڪ- -تان- ٻه ڀيرا قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. اخبارن جي مالڪن جي تنظيم ”آل -پاڪستان- نيوز پيپرز سوسائٽيءَ“ جو 9 ڀيرا جنرل سيڪريٽري چونڊيو ويو آهي. هن وقت سندس ڀيڻ ڊاڪٽر فهميده مرزا قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر آهي. قاضي -اسد- عابد جو -پاڪستان- جي سياست ۽ سرڪاري ادارن جي نمائندگيءَ ۾ انتهائي اهم ڪردار رهيو آهي. هن وقت سندس سياسي وفاداريون -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهن. -ان- کان علاوه عبرت گروپ آف پبليڪيشن جو -ايگزيڪيوٽو- -ايڊيٽر- آهي. هن گروپ آف پبليڪيشن ۾ روزاني عبرت، روزاني سنڌو، پندرهن روزه عبرت مئگزين، هفتيوار سنڌو، ماهوار هزار داستان شامل آهن. جڏهن ته هن کان اڳ عورتن جو رسالو ماهوار ”بختاور“، ٻارن جا رسالا ”ارچڪ مرچڪ“، ”ششر“ ۽ ”عبرت بڪ ڪلب“ به هن گروپ آف پبليڪيشن ۾ شامل هئا.
الله بخش اٻوجھو
الله بخش ابوجهو، (وفات 1901ع) سن 1889ع کان 1901ع تائين سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچيءَ جو پرشن ٽيچر رهيو. هن سنڌ جي مسلمانن کي خوب غفلت مان بيدار ڪرڻ لاءِ ”مسدس اٻوجهو“ لکيو. هيءَ مسدس، ”مسدس حالي“ جو منظوم ترجمو آهي، پر ان ۾ ڪي نوان بند به آهن، جن ۾ اٻوجهي مرحوم جا پنهنجا خيال به بيان ڪيل آهن. .هن پنهنجي پراثر نظمن ذريعي انگريزي تعليم جي اهميت واضح ڪئي، ۽ مسلمانن کي جديد تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ اُڀاريو.
پاڻمرادا ردعمل
جيئن جيئن ساهوارو وڏو، گهڻ جيو گهرڙو (Multicellular) ڳتيل ٿئي ٿو, خاص طور جيت جانور، تيئن تيئن ان ساهواري ۾ هر قسم جي اثر لاءِ ڌار ۽ مخصوص قسم جو موٽ عمل ظاهر ٿئي ٿو. مثال طور ڪوساڻ، ٿڌاڻ، ڳوراڻ، ڌپ، سڳنڌ، گوڙ، سُر، تيز روشني، سوجهري، اوندهه وغيره ڏانهن هن جو سڄو جسم ردعمل ظاهر ڪو نه ٿو ڪري، پر جسم جو ڪو مخصوص حصو اهو ردعمل ظاهر ڪري ٿو. هن قسم جي ساهواري ۾ تنتي سرشتو ٺهيل ٿئي ٿو، جنهن جا حصا به آهن. هڪ حصو ٻاهرين عملن يا اثرن کي محسوس ڪري جانور کي آگاهه ڪري ٿو ۽ ٻيو حصو واسطيدار عضوي ڏانهن گهربل ردعمل جو حڪم موڪلي ٿو. ٻين لفظن ۾ ايئن چئون، ته هن قسم جي جانور ۾ حسون يا تنتون ٺهيل ٿين ٿيون، جيڪي احساس جي صورت ۾ اولڙو ڪڍڻ جو عمل ڪن ٿيون. هر حس تيز رفتاريءَ سان احساس قبول ڪري ٿي ۽ تيز رفتاريءَ سان ئي جوابي ڪارروائي ٿئي ٿي. هيءَ هڪ پاڻ مرادي غير مشروط ڪارروائي آهي، جيڪا هر جانور ننڍي توڙي وڏي ۾ موجود ٿئي ٿي ۽ جبلي طرح وڏن کان ننڍن ڏانهن تبديل ٿئي ٿي. ننڊ ۾ مڇر ڏنگي ٿو ته بنا جاڳڻ جي ان کي پري ڌڪڻ جو پاڻ مرادو ردعمل ٿئي ٿو يا اوچتو ڪوسيءَ شيءِ کي ڇهڻ سان ئي پاڻ مرادي ردعمل طور ڇهندڙ حصو پري ٿي وڃي ٿو.
75ع
ڊسمبر
زمرو:75ع زمرو:پھرين صدي
پاڻمرادا ردعمل
اهڙن پاڻمرادن عملن جا ڪجهه ٻيا مثال هي آهن:
1) ساهه کڻڻ ۽ ڪڍڻ
2) کنگهڻ
3) نڇ يا ڇڪ ڏيڻ
4) اکيون ٻوٽجي وڃڻ، اکين جي ويجهو اشاري يا ڦڙڪي سبب
5) تيز روشنيءَ ۾ ماڻڪيءَ جو سُسڻ ۽ اکين جو ٻوٽجڻ
6) جسم کي سنوت ۾ رکي هلڻ
8) دست ٿيڻ
9) وات پاڻي ٿيڻ
10) اڃ ۾ نڙي خشڪ ٿيڻ
11) ڳيت ڏيڻ
زمرو:سائنس زمرو:حياتيات
429ع
ڊسمبر
زمرو:429ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ابن سعد
ابن سعد- جو پورو نالو ابو عبدالله محمد -بن- سعد -بن- منيع البصري هو ۽ 168هه/ 784ع ۾ بصري ۾ ڄائو. خداوند ڪريم کيس اعليٰ ذهانت سان نوازيو هو. عمر جو وڏو حصو -بغداد- ۾ رهي، وڏن وڏن عالمن وٽان علم پرايائين. سندس استادن ۾ علامه واقدي جو نالو سر فهرست آهي، جنهن جي تحريرن کي مددگار جي حيثيت سان مرتب ڪندو رهيو، انهيءَ ڪري ”ڪاتب الواحدي“ سڏجڻ لڳو. استاد جي وفات کان پوءِ ٻارهن جلدن تي مشتمل هڪ ضخيم ڪتاب عربي زبان ۾ قلمبند ڪيائين، جيڪو ”ڪتاب الطبقات الڪبير“ جي نالي پڌرو آهي. هن ڪتاب ۾ ٻنهي جهانن جي سردار، حضرت محمد مصطفيٰ صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي حيات بابرڪات، سندن -اصحاب- سڳورن جي سوانح مبارڪ ۽ تابعين جي جامع ۽ مڪمل معلومات هٿ ڪري، محفوظ ڪيائين. سندس هي ڪتاب ”طبقات ابن سعد“ جي نالي سان -اسلامي تاريخ- ۾ مستند ۽ بنيادي حيثيت سان ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. انهيءَ لکڻ ۾ وڌاءُ نه ٿيندو، ته مذڪوره ڪتاب جهڙو جامع ۽ مفصل ڪتاب اڄ تائين ٻيو ڪو نه لکيو ويو آهي. 1904ع کان 1907ع تائين، جرمنيءَ جي چند عالمن هن ڪتاب کي اٺن جلدن ۾ نئين آب ۽ تاب سان نهايت سهڻي نموني ۾ ڇپرائي محفوظ ڪيو آهي. -ابن سعد- هڪ متقي، پرهيزگار ۽ خدا جي پيارن -ٻانهن- مان هو. ڪافي شاگرد هيس، جيڪي اعليٰ پايي جا عالم سڏيا ويا. 4 جمادي الآخر 230 هه مطابق 16 فيبروري 845ع تي -بغداد- ۾ وفات ڪيائين. ”ڪتاب الطبقات الصغير“ نالي سندس هڪ ٻي -تصنيف- بابت به شهادتون ملن ٿيون.
1275ع
ڊسمبر
زمرو:1275ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
قائداعظم جا چوڏھن نقطا
قائداعظم جا چوڏھن نڪتا : جيڪي محمد علي جناح آئيني سڌارن واري پلان ۾ مسلمانن جي سياسي حقن کي محفوظ بڻائڻ لاء پيش ڪيا ھيا. 1929 ۾ انڊيا جي آئيني معاملن جي حل لاءِ ڪل جماعتي ڪانفرنس سڏائي وئي جنھن ۾ رپورٽ جوڙڻ لاء موتي لال نھرو جي سربراهي ۾ ھڪ ڪاميٽي جوڙي وئي. اھا رپورٽ تيار ٿيڻ بعد نھرو رپورٽ جي نالي سان مشھور ٿي جنھن ۾ انڊيا جي ڊامينن رياست جي قيام جو مطالبو ڪيو ويو ۽ الڳ چونڊ جي نظام جي مخالفت ڪئي وئي ۽ پنجاب ۽ بينگال ۾ مسلمانن لاء سيٽون محفوظ رکڻ جي مخالفت ڪندي مسلمانن جي ڪنھن بہ مطالبي کي تسليم نہ ڪيو ويو. جنھن ڪري محمد علي جناح کي اختيار ڏنو ويو تہ مسلمانن طرفان مستقبل جي آئين لاء تجويزون پيش ڪري. محمد علي جناح اھڙي طرح چوڏھن نقطا پيش ڪيا جيڪي پوء پاڪستان جي قيام تائين مسلم ليگ جي مطالبن ۾ شامل رھيا.
چوڏھن نقطا
زمرو:تحريڪ پاڪستان
ژوب
ژوب  يا فورٽ سينڊيمان يا اپوزئي پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ژوب جو شھر۽ ضلعي صدر مقام جيڪو ژوب ندي جي ڪناري تي واقع  آھي  ھن شھر جو اصل نالو اپوزئي آھي جيڪو ھن جي پاسي ۾ واقع ھڪ ڳوٺ تان پيو. برٽش ڪالوني واري دؤر ۾ ھن شھر جو نالو فورٽ سينڊيمان رکيو ويو. 30 جولاءِ 1976 ۾ ملڪ جي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو ھن شھر جو نالو تبديل ڪري ژوب رکيو
تاريخ
مشھور چيني سياح شيان زينگ ھن علائقي جو جڏهن 629 عيسويءَ ۾ سفر ڪيو تہ ھتي پشتون ماڻھن کي آباد ڏٺائين. ھن سياح ھتان ھڪ بھادر سردار شمس الدين جو پڻ ذڪر ڪيو. نادر شاھ دراني (1736-47 AD) ۽ احمد شاھ ابدالي (1747-73 AD) جي دؤر ۾ ژوب دراني ۽ بارڪزئي حڪمراني ۾ رھيو جنھن بعد برطانوي قبضي هيٺ آيو.ارڙھين صديءَ جي وچولي دور ۾ آحمد شاھ جوگيزئي قبيلي جي باني جوگي کي سند ڏئي ژوب جو حاڪم تسليم ڪيو
thumb|left|ژوب جو نظارو
1884 واري ژوب وادي جي مھم تائين ھي علائقو انگريزن لاءِ اڻ ڄاتل ھيو. جلد ئي 1889 تائين ژوب ۽ گومل وارو جابلو لنگھ برطانوي قبضي هيٺ اچي ويو ڊسمبر 1889 تي ھن شھر، جنھن جو ان وقت نالو اپوزئي ھيو، تي انگريزن قبضو ڪري سر رابرٽ گرووز سينڊيمان جي نالي تي ھن شھر جو نئون نالو فورٽ سينڊيمان رکيو.1890 ۾ ھن شھر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. 1901 جي مردم شماري مطابق ھتان جي آدمشماري 3552 ھئي. ھتي مليٽري گيريزن قائم ڪئي وئي جنھن ۾ مقامي گھوڙي سوار ريجمينٽ ۽ مقامي پيادن جي ريجمينٽ شامل ھيون.1894 ۾ ھن شھر کي سلائيزا وادي کان پاڻي جي رسد ڏني وئي جنھن سان پيئڻ جي پاڻي سان گڏوگڏ ھتي ميويدار وڻن جو پوک ۾ اضافو ٿيو.برطانوي راڄ دوران شھر کان ٻاھر اتر طرف واقع ھڪ عمارت ۾ پوليٽيڪل ايجنٽ رھندو ھيو. اھا عمارت قلعو سڏجندي ھئي. ان ئي دور ۾ ھتي ريلوي جو نظام پڻ نصب ٿيو ۽ ھن شھر جي ريلوي اسٽيشن جي ويجھو واري ريلوي اسٽيشن ڀڪر ريلوي اسٽيشن ھئي جيڪا ھن شھر کان 122 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع ھئي. مقامي سطح تي فنڊ جو اضافو ٿيو 1903-1904 واري مالياتي سال ۾ ھن شھر جي آمدني 18000 ۽ خرچ 17000 روپيا ھيو. جن وقت ھن شھر ۾ پاڪستان آرمي جي ڪينٽونمينٽ موجود آهي ۽ ڪيترائي افغاني ۽ پشتون قبيلا آباد آهن جن ۾ يوسفزئي، تارڪزئي ۽ محسود قبيلا شامل آهن.
اسد قريشي
مشهور اداڪار ۽ هدايتڪار -اسد قريشي- ولد الاهي بخش قريشي، پهرين مئي 1955ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. انٽر تائين -تعليم- شڪارپور مان حاصل ڪيائين. 1976ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ گريجوئيشن ڪيائين. شوبز ۾ پنهنجي ڪيريئر جو آغاز 1968ع ڌاري سنڌي فلمن ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر طور ڪيو، -ان- وچ ۾ -تعليم- به حاصل ڪندو رهيو. 1972ع کان پوءِ ڪيترائي سال فلم ڊائريڪشن جو باقاعدي ڪم ڪيائين. مشهور اداڪارن عبداللطيف ’ساقي‘ ۽ شهباز درانيءَ جي اتساهه ڏيارڻ تي هُو اداڪاريءَ طرف آيو. 1985ع ۾ پهرين فلم ”حيدر خان“ ۾ اداڪاري ڪيائين، پوءِ ”نادر گوهر“، ”جيئي لطيف“، ”شهيد“ وغيره ۾ بهترين اداڪاري کيس وڏي شهرت ڏني. اسد قريشي پي. ٽي. وي -تان- به ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو، -جن- ۾ ”ڌٻڻ“، ”ماروي“، ”-بدنصيب ٿري-“، ”سونيتي“، ”-باک-“، ”آڙاهه“ ۽ ٻيا ڪيترائي ڊراما شامل آهن. هن محمد بخش سميجي، سلطانه صديقي ۽ سميع -بلوچ- جي ڊائريڪشن ۽ پيشڪش هيٺ پي. ٽي. وي تي ڪم ڪيو. هن اسٽيج ۽ ريڊيو تي به پرفارم ڪيو آهي. ويجهي ماضيءَ ۾ جڏهن سنڌي سيٽلائيٽ چينلن کي پذيرائي ملي ته -اسد قريشي- سنڌي ٽيلي فلم ٺاهڻ جو آغاز ڪيو، کيس سنڌي شوبز جي دنيا ۾ ”باباءِ ٽيلي فلم“ به چون ٿا. ٽيلي فلم ”درياهه -پار-“ جو ليکڪ ، هدايتڪار ۽ هيرو پاڻ هو. -ان- جي زبردست پـذيرائي بعد هن ”سنڌو ڪناري“، ”هوشو“، ”سنڌو -بادشاهه-“، ”-الله- -بادشاهه-“، ”غلام مصطفيٰ“ ۽ ٻيون ڪيتريون ئي ٽيلي فلمون ٺاهي شهرت حاصل ڪئي. مختلف چينلن تي سندس مشهور ڊراما سيريل ”-پٿر- دنيا“، ”حوا“، ”ڳاڙهي“. ”زنجيرون“، گنگهار“، ”پياسي ڌرتي“ ۽ ”وارث“ وغيره شامل آهن. -اسد- قريشيءَ جي شادي 1991ع ۾ پنهنجي مائٽن ۾ ٿي، کيس -ٽن- ٻارن، فاطمه بتول، علي عباس ۽ زينب بتول جو اولاد آهي ۽ هينئر ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.
1842ع
ڊسمبر
زمرو:1842ء زمرو:سال
ماسٽر منظور
ماسٽر منظور (Master Manzoor) سنڌ جو ھڪ مشھور راڳي هئو جنهن بيشمار سنڌي گيت ڳايا. ماسٽر منظور 8 جولاءِ 1974ع تي نئون ٺارو تعلقو ميرو خان ۾ پيدا ٿيو. سندس اصل نالو قدر حسين وڌو ھيو ۽ منظور سندس عرفيت ھئي. ابتدائي تعليم بہ ان ڳوٺ ۾ حاصل ڪيائين. سندس والد مکڻو فقير پڻ مشھور راڳي ھيو جنھن يڪتاري ۽ چپڙي تي راڳ ٻڌايا. پنھجي پيءُ کان ئي کيس راڳ جو شوق پيو ۽ ھن راڳ جي ابتدائي سکيا پڻ پنھنجي پيءُ کان ورتي. سندس شادي پنھنجي عزيزن مان افشان نالي عورت سان ٿي جنھن مان کيس پنج ٻار پيدا ٿيا. ھن ننڍي عمر ۾ ئي ڳائڻ جي شروعات ڪئي ۽ جلد ئي مشھوري ماڻي. سندس گيت " ھر جاء پرين ھر محفل ۾ " کيس پوري سنڌ ۾ مشھور ڪري ڇڏيو. ماسٽر منظور جا ڪيترائي البم جاري ٿيا. سندس پھريون آڊيو البم 1992 ۾ جاري ٿيو ھو جنھن ۾ ڪيسٽ واري ڪمپني پاران کيس ماسٽر منظور جو نالو ڏئي متعارف ڪرايو جنھن بعد مٿس ان نالي سان معروف ٿي ويو. ٽي وي تي پھريون ڀيرو پي ٽي وي جي ڪچھري پروگرام ۾ فن جو مظاهرو ڪيو. ھن سنڌي گانن ۾ وڏي مشھوري ماڻي. ھن اردو ۾ پڻ گانا ڳاتا. ھن ملڪ جي اندر ۽ ملڪ کان ٻاھر بيشمار پروگرامن ۾ پنهجي فن جو مظاهرو ڪيو. ھن 500 جي لڳ ڀڳ آڊيو البم ڏنا. ھن 2003 ۾ حيدرآباد ۾ تعلقي قاسم آباد ۾ رھائش اختيار ڪئي.
وفات
ھن 20 اپريل 2012 تي حيدرآباد ۾ نسيم نگر ٿاڻي جي حد ۾ واقع پنھنجي گھر ۾ پاڻ کي گولي ھڻي خودڪشي ڪئي. ان جو ڪارڻ سندس گھرواري جي علحدگي ٻڌائي وئي. مرحوم کي پنج ٻار ھيا. سندس وارثن ان جو پوسٽ مارٽم نہ ڪرايو. کيس ڪراچي حيدرآباد سپر ھاء وي تي واقع واديئي حسين قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.
1276ع
وفات
زمرو:1276ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
اوائلي ھاٿي
سنڌ ۾ وڏي جسامت جا مماليه (136 ملين سال اڳ) برابر پيدا ٿيا. اهڙي دريافت 1982ع ڌاري آمريڪي سائنسدانن ڪئي هئي پر انهن کان به گهڻو اڳ مسٽر بلانفورڊ کوج ڪري چڪو هو. ايڇ ٽي سورلي جي سنڌ گزيٽر ۾ به ڊائنو ٿيريم جو ذڪر موجود آهي. 2003ع ڌاري -بدر- ابڙي به -ان- سلسلي ۾ ڪنهن هنڌ ڊائنو ٿيريم جو سڄو سارو هڏائون پڃرو ڏٺو آهي. هن وٽ -ان- ماڳ جا ڪوآرڊينيٽس (ڊگهائي ۽ ويڪرائي ڦاڪ موجب پوزيشن) موجود آهن، جنهن جاءِ تي اهو هڏائون پڃرو موجود آهي، -ان- جو ڏس هن عام نه ڪيو آهي ته متان ماڻهو لالچ ۾ اچي اهو پنڊ پهڻ ٿيل ڍانڍو ضايع ڪن. ڊائنو ٿيريم 14 فٽ قدبت جو -اوائلي هاٿي- هو. اهو آڳاٽي دور جي برفاني هاٿي ميموٿ (Mammuthus) کان جسماني طور ڪافي وڏو نسلي طور -ان- جو به -تڙ- ڏاڏو هو. -ان- جا وَڄ اڄوڪي هاٿيءَ وانگر مٿين ڄاڙيءَ ۾ ڪو نه هئا، پر اهي هيٺين ڄاڙيءَ سان ڳنڍيل ۽ مٿان کان هيٺ زمين ڏانهن وريل هوندا هئا. -ان- جا کائڻ وارا اصل ڏند مهارن کان مٿي 3.5 سينٽي ميٽر ۽ ويڪر ۾ 6.5 سينٽي ميٽر هئا. هي ڏند ڏاٺن جهڙا آهن، -جن- ۾ ٻن کان ٽي کانچا (ridges) آهن. اهي ڏاٺون ظاهر ڪن ٿيون ته هي هاٿي پنهنجي غذا کي وات ۾ چڱيءَ طرح چٻاڙي کائيندو هو. ڊائنو ٿيريم مايوسين (25 ملين سال اڳ) پلائسٽيسن عهد تائين موجود هو. سائنسدانن جو خيال آهي ته هي ٻيلن ۾ رهندو هو ۽ هيٺ وريل نيشن سان ٻوٽن جون پاڙون ۽ وڻن جا -ٿڙ- کوٽي کائي ويندو هو. يعني لڪيءَ وارو -جبل- انهن ڏينهن ۾ گهاٽي ٻيلي سان ڍڪيل هو، اهي برساتي -ٻيلا- هئا -جن- ۾ تمام ڊگها وڻ موجود هئا. اهڙن ڊگهن وڻن جا پنڊ پهڻ موجود آهن. لڪي -جبل- ۾ -بدر- ابڙي جي رپورٽ موجب انهن مان هڪ وڻ جو 52 فٽ يڪو -ٿڙ- ايترو ويڪرو آهي، جو اهو ٻن ماڻهن جي گڏيل ڀاڪر ۾ مشڪل سان ايندو. اهو -ٿڙ- کان به وڏو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته -ان- جو باقي حصو ٽڪريءَ ۾ اندر پوريل آهي. هڪ ٻيو پنڊ پهڻ 120 فٽ ڊگهوهو، پر بدقسمتيءَ سان اهو پنهنجي وزن سبب ٽڪرن ٽڪرن جي صورت ۾ هڪ ڍوريءَ تي آرپار پيو آهي. اهو علائقو ارضياتي طور ’منڇر جوڙجڪ‘ جو آهي. ٽيون مرحلو اڇي سرمائي ۽ ناسي وارياسي -پٿر- ۽ نارنگي ڳاڙهي مٽيءَ تي ٻڌل آهي ۽ الهندي سنڌ ۾ آهي. هي ٿُلهو، وڏن تَهن وارو سرمائي ريتيلو -پٿر- آهي، پر ڪنگلامَرَٽ حالتن ۾ به ملي ٿو، جنهن جي درجي -بندي- گاج ناڙي ننڍڙين گول پٿرين ۽ گول جِنبن (pebbles and boulders) طور ڪري سگهجي ٿي. -ان- ۾ پٿرايل ٻيلو آهي، جنهن ۾ ٿُڙن جا ٽڪرا ڏسجن ٿا. -ان- ۾مٽيءَ جو به وڏو مقدار آهي. -ان- جي ٿولهه 3000 فٽن تائين آهي. سيوهڻ کان -اتر- ۾ اهو حصو گاج نئن وٽ ۽ وري ڏکڻ ۾ لڪي شاهه صدر کان رني ڪوٽ سلسلي ۽ پوٺن جي وچ ۾ هلندو وڃي ٿو، يعني اهو ئي زمانو لڪي سلسلي ۽ -ان- جي ڀرپاسي ۾ عظيم برساتي ٻيلن ۽ انهن ۾ رهندڙ عظيم جهنگلي جيوت (هاٿين) جو آهي. -ان- خطي ۾ -اوڀر- وارو سڄو علائقو، جيڪو هاڻي سنڌ جو ميداني علائقو آهي، -ان- وقت سمنڊ هو.
دائو جا قبا
thumb|دائو جا قبا دائُو جا قبا (انگريزي: Dau Ja Quba) سنڌ، پاڪستان جي لاڙڪاڻي ضلعي هاڻي قمبر شھدادڪوٽ ضلعي جي قنبر علي خان تعلقو جي قديم ڳوٺ غيبي ديرو جي اتر اوڀر ۾ ڳوٺ ماهو جي پرسان ڪاچو ۾ حسناڻي چانڊين جو هڪ قديم قبرستان آهي جيڪو مقامي طور دائو جا قبا جي نالي سان مشهور آهي. هي قبرستان ڪلهوڙا ۽  ٽالپر دور جي طرز تعمير جو بهترين مثال آهن. دائو جا قبا ۾ ڪيترائي مقبرا آهن جن جي ديوارن تي چٽسالي ٿيل آهي. چٽسالي يا نقش نگاري ۾ گلڪاري، ميوا، ڀاڄيون، وڻ، ڪهاڻيون ۽ جاميٽري جون ڊزائنون نقش ٿيل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
آذربائيجان
آذربائيجان جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف آذربائيجان آھي جيڪو يوريشيا جي ڪوھ قاف جبلن جي علائقي وارو ھڪ خودمختيار ملڪ آھي جيڪو اوڀر يورپ ۽ اولھ ايشيا جي سنگم تي واقع آهي ۽ ھڪ وحداني نيم صدارتي ريپبلڪ آهي. ان جي اوڀر ۾ ڪيسپئن سمنڊ، اتر ۾  داغستان جي روسي ريپلڪ،  اتر اولھ ۾ جارجيا، اولھ ۾ آرمينيا ۽ ترڪي ۽ ڏکڻ ۾ ايران واقع آھن.
تفصيلي تعارف
thumb| آذربائيجان ۽ ان جا شھر