cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سونو نگم
سونو نگم (پيدائش٣٠، جولاءِ ، سن١٩٧٣ء فريدآباد ، هريانا ، ڀارت)  جو مشهور گلوڪار آهي. جنهن جا بيشمار گيت اردو فلمن ۾ شامل ڪيا ويا آهن۔ ان کان سواءِ هِن بيشمار پاپ البم به  ڪيا ۽ ڪجهه اردو فلمن   ۾به پنهنجا جلوا ڏيکاريا۔
حوالا
زمرو:1973ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ماڻھو
ٽنڊو باگو تعلقو
ٽنڊو باگو تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدرمقام ٽنڊو باگو شھر آھي. هن تعلقي ۾ 10 يونين ڪاؤنسلون آهن ۽ تعلقي جي آبادي 2011 ۾ انداز سان 3 لک 14 هزار هئي.
يونين ڪاؤنسلون
زمرو:سنڌ جا تعلقا
طق
طق انگريزي: (click) مائوس (ڪمپيوٽر) جي ذريعي يا ڪنهن ٻئي ذريعي سان دٻائڻ طق چورائيندو آهي۔ قابلِ طق (clickable) جگهه تي طق ڪرڻ سان طي شدهه ردعمل سامهون ايندو آهي۔
پرک
پرک پي ٽي وي جو هڪ مشهور پروگرام جنهن کي سنڌي ٻولي ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. سجاد سهاڳ اڄڪلهہ هن پروگرام جي ميزباني ڪري رهيو آهي.
پاڪستان ٽيليويزن نيٽ ورڪ
پاڪستان ٽیليویزن جي شروعات 26 نومبر 1964ء تي لاهور جي اسٽيشن تان ٿيو۔ حڪومت پاڪستان  آڪٽوبر 1964ء ۾ تجرباتي بنیادن تي جاپان جي هڪ فرم نپن اليڪٽرڪ ڪمپني جي تعاون سان پاڪستان جي ٻن شهرن لاهور۽ ڍاڪا ۾ ٽیليويزن ااسٽیشن کولڻ جو فيصلو ڪيو ا۽ 26 نومبر 1964ء تي لاهور ۽25 ڊسمبر 1964 تي ڍاڪا ۾ ٽيليويزن اسٽیشنس کوليا ويا ۔ هي ٻئي اسٽیشنس شروع ۾ روزانو ٽي ڪلاڪن جي نشریات جو اهتمام ڪندا هئا ۽ هفتي ۾ هڪ ڏينهن يعني سومر تي ٽي وي جي نشریات نہ هوندي هئي۔ شروع شروع ۾ ٽي وي جا تمام پروگرام اسٽيشن ۾ تیار نہ ٿيندا هيا بلڪہ نشریات جو گهڻو حصو درآمدي ۽ دستاویزي معلوماتي پروگرامن تي مشتمل هيو.
ڪڙيو گهنور
ڪڙيو گهنور (اُچار: ڪَڙيو گَهَنوَر، اردو: کڑیو گہنور) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جي تعلقي شهيد فاضل راهو ۾ هڪ ننڍو شهر ۽ يونين ڪاؤنسل آهي. يونين ڪاؤنسل جي آبادي 2011 جي اندازي مطابق 23 هزار آهي. هن شهر ۾ پير روضي ڌڻي جي وڏي خليفي محمود فقير نظاماڻي جي درگاه موجود آهي. شهر جو نالو به خليفي محمود جي والد رئيس گهنور خان نظاماڻي جي نالي تي رکيل آهي. زمرو:بدين ضلعو زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
513ع
ڊسمبر
زمرو:513ع زمرو:ڇهين صدي
514ع
ڊسمبر
زمرو:514ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
جل مانس
جل مانس يا نر مڇ(مڇي) هڪ خيالي اساطيري مخلوق، جنهن جو مٿو انسان جو ڌڙ مڇي جي وانگر جيڪو پاڻي (سمنڊ) ۾ ئي رهندو آهي۔ يا اصل ۾ جل پري جو مذڪر آهي۔ جل پري مونث آهي۔
حوالو
زمرو:يورپي علم الاساطير زمرو:يوناني علم الاساطير زمرو:اساطيري مخلوق
سنڌ ٽي وي
سنڌ ٽي وي سنڌي ٻولي جو هڪ چينل آهي.
زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
شاهد آفريدي
صاحبزاده محمد شاهد خان آفريدي عرف شاهد آفريدي ڪرڪيٽ راند جو مشهور رانديگر آهي. سندس جو تعلق پاڪستان سان آهي. سندس پرستار محبت ۾ کيس "بوم بوم" ۽ " لالا" چوندا آهن.
515ع
ڊسمبر
زمرو:515ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
شاهد آفريدي
زمرو:1975ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ڪپتان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي بليوز جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2011 جا رانديگر
ڪشش ٽي وي
ڪشش ٽي وي سنڌي ٻولي جو پهريون ۽ اڪيلو موسيقي جو چينل آهي.
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
ڪاوش ٽيليويزن نيٽورڪ
KTN Jio LOGO|thumb
ڪي ٽي اين سنڌي ٻولي جو پهريون ٽي وي چينل آهي جيڪو 2002ء ۾ کوليو ويو. هن چينل جو سرواڻ علي قاضي آهي.
زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا زمرو:شوبز
519ع
ڊسمبر
زمرو:519ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
516ع
ڊسمبر
زمرو:516ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
محمود مغل
محمود مغل سنڌي ٻوليء جو ناميارو ڪالم نگار آهي. اڪٽر محمود الحسن مغل 27 نومبر 1961ع تي سيوهڻ شريف ۾ ميان نور محمد مغل جي گهر جنم ورتو. شروعاتي تعليم حيدرآباد مان ۽ ايم بي بي ايس 1988ع ۾ ايل ايم سي مان پاس ڪيائون. 1982ع کان سنڌ يونيورسٽيء جي فارماسي شعبي ۾ پڙهائي رهيا آهن ۽ هن وقت فزيڪل ايجوڪيشن جي ڊائريڪٽر طور پڻ پنهنجا فرض نڀائي رهيا آهن. هو هڪ ئي وقت ڪيترين ئي خوبين جو مالڪ آهي، هو هڪ شفيق استاد بہ آهي تہ بهترين ڪالم نگار پڻ. محمود مغل ڊراما نگار بہ آهي تہ حساس ڪهاڻيڪار بہ آهي. هو ريڊيو جو بهترين ڪمپيئر بہ آهي تہ مڃيل اسٽيج ڪمپيئر پڻ آهي. 1975ع ۾ هن پهرين ڪهاڻي لکي، 1982ع ۾ نصير مرزا کين ريڊيو پاڪستان تي متعارف ڪرايو، 1989ع ۾ ٽي وي تي پهريون پروگرام ڪيائون. 1982ع ۾ ٽي وي لاء پهريون ڊرامو آئيڊيل لکيائون. هن وقت تائين ٽي ويءَ لاء سنڌيءَ ۾ 21 سيريلز سان گڏ 37 سولو ڊراما ۽ ان سان گڏ 27 اردو سيريلز ۽ ڊراما پڻ لکيا اٿس. سندس ڪاوش ۾ لکيل ڪالمن جو مجموعو خواب نگر ڇپيو بہ آهي تہ ساڳي وقت سنڌ سلامت تي بہ موجود آهي. محمود مغل کي سندس ادبي ۽ فني خدمتن عيوض پي ٽي وي پاران 7 مڃتا اوارڊ جڏهن تہ 2013ع ۾ سنڌ فنڪار ويلفيئر ٽرسٽ طرفان سنڌ ايڪسيلنس اوارڊ ڏنو ويو. ڊاڪٽر محمود مغل ٽي وي ۽ ريدِيو تي ڪيترن ئي پروگرامن جي ڪمپيئرڱ سان گڏ مسلسل لکندو رهيو آهي.
زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:ليکڪ زمرو:ترجما نگار
ڪي ٽي اين نيوز
ڪي ٽي اين نيوز هڪ سنڌي ٻولي ۾ خبرن جو چينل آهي.
زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
517ع
ڊسمبر
زمرو:517ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
جي ميل
جي ميل گوگل جي طرفان فراهم ڪئي ويندڙ مفت اي ميل سروس آهي۔ محفوظ ویب میل کان علاوہ پوپ3 ا۽ IMAP4 جي ذریعي بہ استعمال ڪندڙ جي ميل تائين رسائي حاصل ڪري سگهن ٿا۔ جي ميل جي شروعات پهرين اپریل 2004ء تي  ان وقت ٿي جڏهن دعوت نامن تائين محدود ان جيبيٽا ورزن جو اجراء ڪيو ويو. 7 فيبروری 2007ء تي ان جي بيٽا ورزن کي ئي عوام لاء ميسر ڪيو ويو.7 جولاء 2009 تي، ٻين گوگل ايپس سان گڏ هي سروس بہ بيٽا ڪيفيت کان اپگريڊ ٿي وئي۔
520ع
ڊسمبر
زمرو:520ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
مهراڻ ٽي وي
موجوده پروگرام
مهران ٽي وي تي هن وقت هي پروگرام نشر ٿيندا آهن.
جي ميل
ابتدا ۾ هر استعمال ڪندڙ کي 1 گيگابائيٽ جڳهہ ڏني وئي ، جيڪا جي ميل جي ٻين حریفن، جيئن هاٽ ميل وغیرہ جی 2 کان 4 ميگابائيٽ جڳهہ کان ڪافي گهڻي هئي۔  انکانپوء بہ، جي ميل جي طرفان ان ۾ وقتاً فوقتاً  اضافو ٿيندو رهيو آهي۔ هر جي ميل پیغام، بشمول انجا فائيل، 25 ايم بي تي مشتمل ٿي سگهي ٿو۔ جي ميل تلاش جي سهولت تي مشتمل انٽرفیس ۽ انٽرنيٽ فورمز جهڙو مڪالماتي منظر (conversation view) ڏيندو آهي۔ جون 2012ء جي انگن اکرن موجب دنیا ڀر ۾ 425 ملين فعال استعمال ڪندڙن سان گڏ جي ميل سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ واري ويب اي ميل سروس آهي۔ مئي 2014 ۾ جي ميل کي گوگل پلي اسٽور تان اینڊروئڊ آلان تي هڪ بلين دفعا انسٽال ٿيڻ واري پهرين ايپ جو اعزاز حاصل ٿيو.
References
زمرو:گوگل
فاطمه جناح
فاطمہ جناح محمد علي جناح جي ڀيڻ هئي.هن جي پيدائش 31 جولاء 1893ء تي ٿي.هو هڪ ڊينٽل سرجن، ليکڪہ ۽ سياستدان هئي. هن جي وفات 9 جولاء 1967 تي 73 سالن جي عمر ۾ ٿي.
حوالا
زمرو:1967ع جون فوتگيون زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:ڪراچي جا سياستدان
518ع
ڊسمبر
زمرو:518ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
آواز ٽيليويزن نيٽورڪ
آواز ٽي وي سنڌي ٻولي جو هڪ چينل آهي. هي 2009 ء ۾ شروع ڪيو ويو ۽ سنڌي ٻوليءَ ۾ تفريح ۽ تفريحي معلومات (انفوٽينمينٽ infotainment) پروگرام نشر ڪيا ويا هيا.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جون ماس ميڊيا ڪمپنيون زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا
سنڌ ٽي وي نيوز
حوالا
زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
گورک
گورک هڪ سنڌ، پاڪستان جي هل اسٽيشن آهي جيڪا کيرٿر جي پهاڙي سلسلي ۾ واقع آهي. هي اسٽيشن 5688 فوٽ بلندي تي آهي. هي اسٽيشن دادو شهر کان 94 ڪلوميٽر اتر اولهہ ۾ آهي. گورک پنهنجي خوشگوار موسم جي ڪري بيحد مشهور آهي. سياري جي موسم ۾ هتي ڪڏهن ڪڏهن برف باري بہ ٿيندي آهي.
واسڪو ڊيگاما
thumb|Left|واسڪو ڊَي گاما.سامونڊي ڌاڙيل thumb|Left|واسڪو ڊَي گاما. ھڪ ظالم ۽ مڪار ڌاڙيل واسڪو ڊَي گاما ھڪ پرتگالي سامونڊي ڌاڙيل ھو جنھن يورپ کان ڏکڻ آفريڪا جي چوڌاري گھمي ڪري ھندستان تائين سامونڊي رستو لڌو ۽ مهم جوئي ۽ واپار جي ھڪ نئين دنيا کولي. ھو 1469ع ۾ پرتگال ۾ پيدا ٿيو ۽ 1524ع ۾ ڪوچي ھندستان ۾ وفات پاتائين. ان زماني ۾ يورپي حڪمران پنھنجي ملڪ کان ٻاهر ڌاڙو جائز سمجھندا ھئا. واسڪوڊي گاما جي ھندستان تائين سامونڊي رستي جي ھن دريافت کانپوء تقريبن سو سالن تائين پرتگالين کي اوڀر سان مصالحن جي واپار تي برتري حاصل رهي.
300px|thumb|واسڪو ڊَي گاما جي ھندستان تائين پهرين سفر جو رستو(1497–1499) واسڪوڊي گاما 20 مئي 1498 تيڪالي ڪٽ ھندستان پهتو هو. ان کان چار سال اڳ ڪرسٽوفر ڪولمبس آمريڪا لھي چڪو هو جڏھن تہ بابر 1526ع ۾ دهلي جو تخت سنڀاليو. ممباسه (ھاڻوڪو ڪينيا) جي ويجھو ھن ڪيترن ئي عرب واپاري جهازن کي لٽيو. عرب ملاح ۽ جهازران احمد بن ماجد جي تعاون سان ھن کي ھندستان وڃڻ جو رستو مليو. ان کان پوءِ ھو اتر ۾ مالندي (اولھ آفريڪا) پهتو جتي ھن کي پهريون ڀيرو ھندستاني واپاري نظر آيا. اتان کان ھن ڪنھن ھندستاني ملاح کي (گھڻو ڪري اغوا ڪري) آماده ڪيو تہ ھن کي ھندستان تائين وٺي وڃي. ڪالي ڪٽ جي حڪمران ساموٿري واسڪوڊي گاما جي خاترداري ڪئي.
حوالا
زمرو:1460ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون زمرو:پرتگالي ماڻهو
ياسمين (گل)
هي هڪ خوشبودار ننڍڙو گل آهي. یاسمین کي انگریزي ۾  Jasmine چيو ويندو آهي. هن جا پن ننڍا ۽ گهري سائي رنگ جا ٿيندا آهن۔ ان جي مٿان ننڍا ننڍا سفید جا گل ٿيندا آهن۔ جنجي انتهائي سٺي خوشبو ٿيندي آهي.
آسمان آباد
آسمان آباد هڪ شهر آهي جيڪو ايران ۾ واقع آهي۔ ان جي مجموعي آبادي 5,899 فردن تي مشتمل آهي، هي صوبو ايلام  ۾ واقع آهي۔
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
يوٽيوب
يوٽيوب هڪ وڊيو پيش ڪندڙ ويب سائيٽ آهي. جتي استعمال ڪندڙ پنهنجون وڊيوز شامل ۽ پیش ڪري سگهن ٿا. پي پال جي ٽن پراڻن ملازمن فيبروري 2005ع ۾ یوٽیوب جي ويب سائيٽ قائم ڪئي. نومبر 2006ع ۾ گوگل انڪارپوریٽڊ 1.65 ارب ڊالر جي عيوض یوٽیوب کي خرید ڪري ڇڏيو ۽ هاڻي هي گوگل جي ماتحت اداري جي طور تي ڪم ڪري رهيو آهي. اداري جو دفتر سان برونو، ڪیلیفورنیا، آمريڪا ۾ آهي. یوٽیوب استعمال ڪندڙ کي وڊيو مواد ڏيکارڻ لاءِ ایڊوب فلیش وڊيو ٽیڪنالوجي استعمال ڪندو آهي. یوٽیوب تي پیش ڪيل ذياده تر مواد انفرادي طور تي ان جي استعمال ڪندڙ جي طرفان پیش ڪيو ويندو آهي البتہ سی بی ایس، بي بي سي، يو ايم جي ۽ ٻيا ابلاغي ادارا بہ یوٽیوب ڀاڱيواري منصوبي تحت پنهنجو ڪجھ مواد پیش ڪندا آهن. thumb|يوٽيوب جو لوگو غیر مندرج استعمال ڪندڙ یوٽیوب تي وڊیو ڏسي سگهن ٿا جڏهن تہ مندرج استعمال ڪندڙ کي لامحدود وڊیو پیش ڪرڻ جي اجازت آهي. ممڪنہ طور تي ناپسندیدہ مواد 18 سالن کان وڌيڪ عمر جي مندرج استعمال ڪندڙن لاء دستیاب آهي. یوٽیوب جي شرطن جي تحت رسوائي جو سبب بڻجڻ وارو، فحش، حقوق دانش جي خلاف ورزی ڪرڻ وارو ۽ ڏوھ تي اڀارڻ وارو مواد پیش نٿو ڪري سگهجي. مندرج استعمال ڪندڙ جي کاتن کي "چينلز" چيو ويندو.
یوٽیوب انگريزي کان علاوہ 16 کان وڌيڪ ٻولين ۾ سهولتون ميسر ڪري ٿو جن ۾ هسپانوي، ولنديزي، چيني ۽ ٻيون شامل آهن.
زمرو:آمريڪي ويب سائيٽون زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
ايران جا شهر
ايران جي اهم شهرن جا نالا هي آهن۔
ا
{| border="1" width="600"
ي
ايران جا شهر زمرو:ايران ۾ شهر شهر زمرو:جاگرافي ايران زمرو:شهرن جون فهرستون بلحاظ ملڪ زمرو:فهرستون
ڳوٺ بڊو
thumb|بڊي جو ھڪ خوبصورت منظر بڊو (Bado) شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي جو هڪ مشھور ڳوٺ آهي. اڳوڻي آءِ. جي. مرحوم غضنفر علي عيساڻي ۽ اڳوڻو چيف سيڪريٽري پاڪستان، قائداعظم يونيورسٽي اسلام آباد ۽ اقراء يونيورسٽي ڪراچي جو وائيس چانسلر ڪئپٽن عثمان علي عيساڻي جو اصل تعلق ھن ڳوٺ سان آهي. هن ڳوٺ کي والس آباد (Walisabad) جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو آهي. هتان جي آبادي پنج هزار کان مٿي آهي. ڳوٺ ۾ سيد، عيساڻي، سولنگي، ککراڻي، ميرالي، سومرا، لولائي، شيخ، چنا، کوسا سمان ۽ اوڏ ذاتين جا ماڻھو رهن ٿا. ڳوٺ جي 70 سيڪڙو آبادي پڙهيل لکيل آهي. ڳوٺ ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جي لاءِ ڏهين ڪلاس تائين جدا جدا اسڪول آهن. هتي هڪ بنيادي صحت مرڪز بہ آهي.
ڳوٺ ۾ عام واھپي ۽ گهڻائيءَ جي ٻولي سنڌي آھي، جڏھن تہ ميرالي، جن کي گولو بہ چيو وڃي ٿو، پاڻ ۾ بلوچي ٻولي ڳالھائن ٿا. سومرن جا ڪجهہ گهر سرائڪي ڳالھائيندڙ آھن. اوڏن جو ھڪ گهر آھي جيڪي پاڻ ۾ ھندڪو ٻولي ڳالھائن ٿا.
تاريخ
ڳوٺ تقريبن ڏيڍ صدي اڳ (يعني 1850ع کان اڳ) آباد ٿيو ھو. ننڍي کنڊ جي ورھاڱي کان اڳ ھندن جا ڪيترائي گهر ڳوٺ ۾ ھيا، جيڪي بعد ۾ ھندستان ۽ ٻين علائقن ڏانھن لڏي ويا. سندن جون زمينون ڳوٺ جي ڪيترن ئي رھاڪن جون خريد ڪيل آھن. ڳوٺ تي نالو پڻ ڪنھن ھندوءَ جي نالي پٺيان آھي. ورھاڱي بعد ڀارت کان آيل مھاجر بہ ڳوٺ ۾ آباد ٿيا جن کي پڻ ھندن جون زمينون ڏنيون ويون. البتہ اھي بعد ۾ زمينون وڪڻي شھرن ڏانھن ھليا ويا.
ڳوٺ جا وڏيرا عيساڻي آھن جيڪو اصل ۾ سومرن جو پاڙو آھي. انھن جون ڪجهہ ماڙيون 1900ع کان اڳ جون ٺھيل آھن جيڪي اڄ ٻہ سٺي شڪل ۾ موجود آھن. وڏيرا ورھاڱي کان اڳ ھندستان جي مختلف علائقن ۾ پڙھيا ۽ ملازمتون ڪيئون. اڄ بہ سندن پونير دنيا جي مختلف علائقن ۾ اعليٰ عھدن تي ويٺل آھن. سندن جون ڪيتريون ئي زمينون آھن جيڪي ملازم سنڀاليندا اچن ٿا.
ھي ڳوٺ ڀرپاسي جي سڀني ڳوٺن کان وڏو ڳوٺ ھجڻ ڪري تعليم، صحت ۽ ڪاروبار جي حوالي سان ٻين سڀني ڳوٺن جي لاءِ مرڪز آھي. ٻين ڳوٺن جا ٻار اسڪولن ۾ پڙھڻ ايندا آھن. عورتون اسپتال ۾ علاج لاءِ اينديون ۽ مرد اَنُ وڪڻڻ يا روزمرھ جون شيون وٺڻ ايندا آھن. ھي ڳوٺ سن 2000ع کان پوءِ زبون حاليءَ جو شڪار ٿيندو ويو ۽ پنھنجو اوج وڃائي ڇڏيائين. وڏيرن جو ڳوٺ ۾ ۽ ان جي عوام جي ترقي ۾ دلچسپي نہ ھجڻ ڪري ھتان جو سارين جو سيلر بند ٿي ويو ۽ بينڪ بہ بند ٿي وئي. لولائي برادريءَ جي خوني جهيڙن جي ڪري پڙھيو لکيو طبقو لڏي ھليو ويو، جنھنڪري ڳوٺ جي تعليم ۽ ڪاروبار پٺتي پئجي ويا. جڏھن تہ سرڪاري سھولتون ۽ انفراسٽرڪچر پڻ تباھ ٿي ويو. ڳوٺ ۾ پاڪستان جي 2013ع جي عام چونڊن دوران ککراڻي ۽ لولائي ڌرين جي وچ ۾ ٿيل تڪرار ڳوٺ جا حال پورا ڪري ڇڏيا ۽ ڳوٺ جي رھيل رونق ختم ٿي وئي. جهيڙي ۾ لولائي برادري ڳوٺ جي مک دڪانن ۽ گهرن کي پٽي ڊاھي ڇڏيو، ڇو تہ اھي ککراڻي برادريءَ جي ملڪيت ھيا. ان جهيڙي بعد ڳوٺ ۾ ٿاڻو ھنيو ويو جنھن سبب جهيڙا تہ ختم ٿي ويا پر ڳوٺ جي رونق واپس نہ اچي سگهي.
ھن وقت لولائي برادري پنھنجي پاڙي کي ترقي وٺرائي پئي ۽ سياسي طور تي بہ پنھنجو اثر وڌائي پئي. جڏھن تہ ٻين ذاتين جي ڳوٺ ۾ دلچسپي نہ رھي آھي.
پاڙا
ڳوٺ ۾ ھي پاڙا آھن:
مسجدون
ڳوٺ ۾ ھي مسجدون آھن:
عيدگاھ
ڳوٺ ۾ ھيٺيان عيدگاھ آھن:
قبرستان
ڳوٺ ۾ ھيٺيان قبرستان آھن:
وڻج واپار
ڳوٺ ۾ مختلف مقصدن جا سنھا ٿلھا ھوٽل، دڪان، مانڊڻيون ۽ ريڙھيون موجود آھن جن ۾ ھي شامل آھن:
سنھن ٿلھن دڪانن کان علاوہ ڳوٺ جا ڪيترائي ماڻھو زمينون ۽ چوپايو مال سنڀالين ٿا. ڪافي ماڻھو سرڪاري توڙي خانگي نوڪرين سان بہ سلھاڙيل آھن. ڪجهہ ٻين ڪمن ڪارن جھڙوڪ ٽرانسپورٽ، ان جي واپار، مزدوري، موچڪي ڪم وغيرہ سان واڳيل آھن. انھن ڪمن جي سلسلي ۾ ڳوٺ جا ماڻھو ملڪ جي مختلف علائقن توڙي ملڪ کان ٻاھر بہ وڃن ٿا.
ادارا
ڳوٺ ۾ ھيٺيان ادارا جزوي طور ڪم ڪن پيا:
حوالا
زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو زمرو:شڪارپور ضلعو
شاھ عبداللطيف يونيورسٽي
شاهہ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ واقع آهي. هن يونيورسٽي 26 شعبا آهن. پروفيسر ڊاڪٽر خليل احمد ابوپوٽو هن يونيورسٽي جي وائيس چانسلر آهي. هن يونيورسٽي جو شڪارپور ۾ ڪيمپس آهي جتي چار شعبا هلي رهيا آهن.
يونيورسٽي جا ننڍا ڪيمپس شڪارپور، شهدادڪوٽ ۽ گهوٽڪي ۾ به آهن.
درشن گهر (گيلري)
<Gallery> File:Shah Abdul Latif University, khp road.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور جو اندروني رستو File:Shah Abdul Latif University, Central Library building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور جي مکيا (سينٽرل) لائبريري عمارت جو ٻاهريون ڏيک File:Shah Abdul Latif University, IR dept building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، آءِ آر شعبو عمارت جو ٻاهريون ڏيکُ File:Shah Abdul Latif University, Khairpur Administration building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، ايڊمنسٽريشن بلدنگ جو ٻاهريون ڏيکُ File:Shah Abdul Latif University, Khairpur main road.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، جو مُک روڊ File:Shah Abdul Latif University, Khairpur Main entrance gate.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مکيه داخلا دروازو </Gallery>
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
آباده
آبادہ (انگريزي: Abadeh)   ايران جي صوبي فارس جو ھڪ ننڍو شھر آھي جيڪو آبادہ ڪائونٽي جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي. ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر ھن شھر جي بيهڪ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ  52°40  ۽ اتر ۾ ويڪرائي  ڦاڪ 31°11 ′ آهي.
ايران جي شھر اصفھان کان شيراز ويندڙ شاھراھ تي آباد ھي شھر سامونڊي سطح کان  1890 ميٽر (6200 فوٽ) مٿي آباد آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق شھر جي آبادي 59,116 آھي. ماضيءَ ۾ ھن شھر کي آباداءِ اقليد پڻ ڪوٺيو ويندو ھو. ھي شھر تھران کان 638 ڪلوميٽر پري آھي.
ھن شھر جو ايراني تاريخ ۾ ڪو خاص ڪردار نہ رھيو آھي. 1888ع ۾ انگريز اسڪالر اي جي برائون (E.G. Brown) ھن شھر مان گذريو ھو ۽ شھر جي ّخوبصورت باغن کان ڏاڍو متاثر ٿيو ھو.
ھن شھر جي مکيہ صنعتن ۾ ڪاٺ جو ڪم، ترن جو تيل، ارنڊيءَ جو تيل، اناج، ميوا ۽ قالين شامل آھن. ھن شھر جي بيھڪ جو ھڪ دلچسپ پھلو ھي آھي تہ ھي شھر چئن صوبن جي گاديءَ جي ھنڌ جي ويجھو آھي. ھتان اصفھان (اصفھان صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ) 193 ڪلوميٽر، ياسوج (کهگیلویه و بویراحمد  صوبي جي گاديءَ ھو ھنڌ) 197 ڪلوميٽر،  يزد (يزد صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ) 217 ڪلوميٽر، شھرگرس (چھار محال ۽ بختياري صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ) 237 ڪلوميٽر ۽ فارس صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ شيراز 270 ڪلوميٽر پري آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
واٽس ايپ
زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر زمرو:سائنس زمرو:ٽيڪنالاجي
کھنبو (لباس)
کهنبو :
کهنبي جو سنڌ ۾ عام رواج آهي. شاديءَ مراديءَ’کهنبو‘، سوڻن ۾ ضرور ڪم ايندو آهي. نئين ڪنوار کي ته هرڀرو به کهنبو مٿي تي هوندو. شهر جون زالون هاڻي البت کهنبي کان ٽهن ۽ ڇرڪن ٿيون، پر  ٻهراڙيءَ ۾ ڏاڍو رواج آهي. شاديءَ لاءِ ته ڪي زالون هاسيڪار پنهنجي نموني تي کهنبا رڱائينديون آهن. کهنبن رڱڻ وارا کهنباٽي به  سنڌ جا شاهه ڪاريگر هوندا آهن. جيئن چئون تيئن رڱي ڏين. ٻَڌَ به اهڙي رکي ويندا جو واه واه ٿي ويندي. هونءَ ته کهنبا رڄواڙن ڏي به رڱبا آهن، پر سنڌ جي کهنبن جو ڏيک ئي الڳ. ڇا رڱ جي بيهڪ ڇا ٻڌ جي.
سرڪاري رھائشگاھ
thumb|[[وائيٽ هائوس، واشنگٽن، آمريڪا]] سرڪاري رھائشگاھ ڪنهن به ملڪ جي اڳواڻ، حڪومت جي اڳواڻ، گورنر يا ڪنهن ٻي ڪاموري جي رهڻ واري جاءِ کي چئبو آهي.
وينڊو
وينڊو:
وينڊي جو رواج اڃا به ڇپر جي زالن ۾ آهي. هونءَ به ڇپر جون زالون سدائين ڳهن سان سٿيون پيون هونديون آهن. جي ڪا شادي هجي ته پوءِ ڳهن تي ڳهه. ڇپر جي زالن جون نٿون، دهريون، وڏيون ۽ انهن ۾ ڏانوڻيون اهڙيون ته ٿلهيون ٿينديون آهن، جو نٿ واري پاسي واري اک کان ڏسڻ ئي بس. جيسين ڏانوڻي پري نه ڪجي، تيسين انهيءَ اک سان نظر نه پوندي، ۽ وري انهن تي موتين ۽ زريءَ جو ڪم به عاليشان ٿيل هوندو آهي.
ڀڳوان
thumb|Bhagvan Krishna ڀاڳ ورهائيندڙ، ڀاڱو ورهائيندڙ، ونڊ ڏيندڙ، حصا پتيون ڪري گهر تائين پهچائيندڙ، سڀني جي گهرجن جو خيال رکندڙ، گهرج موجب ڏيندڙ يا کاڌ خوراڪ (رزق) جي ورهاست ڪندڙ قبيلي جي چڱي مڙس يا هڪ قسم جي عقيدي تحت ذهن ۾ جڙيل تصور يا عڪس کي ڀڳوان چيو وڃي ٿو.
زمرو:مذهب زمرو:هندوڌرم ۾ ديوتائن جا نالا
هاٿي
thumb|هاٿي
ھاٿي ھڪ مئمل جاندار آھي. هي خشڪي جي جانورن مان سڀ کان وڏو جانور آهي. ۽ ايلفنٽڊاء خاندان سان تعلق رکندڙ ھن دؤر جو سڀ کان وڏو خشڪي جو جانور آهي. ان جا ھن وقت ٽي قسم آهن جن ۾ آفريڪي ٻوڙن وارو ھاٿي، آفريڪي جھنگلي ھاٿي ۽ ايشيائي ھاٿي شامل آهن. ان کي ڊگھي سونڍ ٿيندي آهي جيڪا ساھ کڻڻ لاء ھوندي آھي ۽ ان کي گاھ کائڻ ۽ پاڻي پيئڻ ۾ مدد ڏيندي آهي.
ڪهڪشان (سلجهائپ)
فلڪيات
ڪهڪشان مان هي مراد پڻ ٿي سگھي ٿو
کنھي
کنهي:
سانئين جو ڀت
سانئين جو ڀت:
کنھي
حوالا
زمرو:کاڌا
سانئين جو ڀت
چانور به چانور آهن، پر سچ ته سانئين جي ڀت سان لڳئين ڪونه! چانورن جي کيرڻيءَ کان وڌيڪ شانائتو ۽ سٺو ٿئي. هي کاڄ به ٻهراڙيءَ جي ڏوٿين ۾ عام آهي. زالون ڇا ڪنديون آهن جو سانئين کي ڏري پوءِ ڇنڊينديون آهن. ڇنڊي تُهه ڪڍي صفا ڪري، چانورن وانگر ڌوئي، گهڙي کن پسائي رکنديون آهن. پوءِ ڇا ڪنديون آهن جو ديڳڙي ۾ پاڻي وجهي، کڻي رکنديون ٽهڪائڻ لاءِ چلهه تي. جڏهن پاڻي ٽهڪي رهندو، تڏهن اهو پسايل سانئون ٿورو ٿورو ڪري انهيءَ ٽهڪندڙ پاڻيءَ ۾ وجهنديون به وينديون ۽ زورائتي ڏوئي به هڻنديون وينديون. جڏهن سانئون گهاٽو ٿي تيار ٿيڻ تي ايندو،تڏهن منجهس قدر آهرگيهه ۽ کنڊ وجهي، هلائي هلائي لاهي کڻي رکنديون اٿس هيٺ. پوءِ ٺڪرن جي پاٽين ۾ وڌائي رکنديون ٺرڻون. پوءِ اهو سانئين جو ڀت جهڙو ٺهي کير سان، تهڙو ڌونري سان. ڏاڍي مزي ۽ چاهه سان کائينس. جي پاروٿو ڪري صبح جو کائينس ته اڃا به سٺو ٿيو پوي. رات جو ٺريو ڄميو ٽِڪي ٿيو پوي. ائين ڪِرنگهه ۽ چيڻي جو ڀت به رڌيندا آهن، پر ڪِرنگهه ۽ چيڻو ڇڙهڻ ۾ ڏاڍا ڏکيا ٿيندا آهن. مُهريءَ جو ڌڪ لڳو ته ڪڻو ڪڻو ٿي ويندا، پر سنڌ جون زالون به ٿين ڏاهيون، سو ڇا ڪن جو اُکريءَ ۾ تُهه وجهيو ڇڏين،. تهن جي ڪري چيڻو يا ڪرنگهه اڏامڻ کان بچيو وڃي، وري ڇنڊن مهل تاريو پوءِ ڪڍيو ڇڏين.
فيس بڪ
thumb|فيس بڪ جو نشان
ھيٺيون انگريزي پيراگراف سنڌي ۾ ترجمو ڪري لکڻ ۾ وڪيپيڊيا جي مدد ڪريو
Facebook is an American online social media and social networking service owned by Meta, Inc.. Founded in 2004 by Mark Zuckerberg with fellow Harvard Collegestudents and roommates Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, and Chris Hughes, its name comes from the face book directories often given to American university students. Membership was initially limited to Harvard students, gradually expanding to other North American universities and, since 2006, anyone over 13 years old. As of 2020, Facebook claimed 2.8 billion monthly active users, and ranked seventh in global internet usage. It was the most downloaded mobile app of the 2010s.
انٽر نيٽ تي سماجي رابطن (social networking) جي حوالي سان مشهور ویب سائيٽ فیس بڪ جي شروعات فيبروري سال 2004 ۾ آمريڪي شاگرد مارڪ زڪربرگ ۽ ان جي ساٿين ڪئي ۽ اڄ دنیا ڀر ۾ ان جا ڪروڙين استعمال ڪندڙ آهن. مارڪ زڪربرگ اُن وقت هارورڊ يونورسٽي جو شاگرد هيو ۽ هن هيء سهوليت هاسٽل جي ڪمري کان پنهنجي ڪجه دوستن جي مدد سان شروع ڪئي هئي ۽ ان جو مقصد هڪٻئي کي بهتر طريقي سان ڄاڻڻ جي سلسلي ۾ شاگردن جي مدد ڪرڻ هيو۔ ان جي شروعات جي چوويهہ ڪلاڪن جي اندر هارورڊ جا ٻارنهن سؤ شاگردن ان تي درج ٿي ويا هئا ۽ جلد ئي هي ڄار ٻين ڪاليجن ۽ يونيورسٽين تائين پهچي ويو. سال 2005 جي آخر ۾ فیس بڪ کي برطانيہ ۾ متعارف ڪرايو ويو ۽ اڄ فیس بڪ جي سهوليت دنیا جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ موجود آهي.
فيس بڪ نوٽ
فيس بڪ نوٽ 22 آگسٽ 2006 م متعارف ڪرايو ويو هو بعد م ٽيگ شامل ڪيا ويا.
پسي
ھن مضمون ۾ صفائيءَ جي ضرورت آھي. (ڊسمبر 2019ع) پسي، ڪرڙ جيتوڻيڪ ڪَڙو آهي، پر ڏوٿين لاءِ وڏي وٿ آهي. ڪرڙ جي ڪچڙي ڪچڙي ٻونگر کي ساڳ ڪريو چاڙهين. پُسيءَ ۽ ڏؤنرن جو ٻوڙ ڪن. ڏؤنرن جو آچار بہ سنڌين پڪن مان وري تاهري چاڙهين. پسي زالون هيئن رڌينديون آهن، جو ٻاٽي پسي پٽي، سوئي ٺاهي ديڳڙي ۾ وجهي، ان ۾ پاڻي وجهي چاڙهي ڇڏينديون ٻڙڪائڻ. جڏهن پاڻي باقي وڃي، اڌرهندو، تڏهن وري ٻيو پاڻي وجهنديون. ائين ٻہ ٽي دفعا پاڻي وجهنديون، پوءِ پسيءَ کي اونڌي ڪنهن تڏي تي پکيڙي ڇڏينديون تہ ڦڪري ٿئي. صبح جو اٿي ديڳڙو چاڙهي انهيءَ ۾ ڇليل ٿوم ۽ گيھ وجهي داغ پچائينديون. پوءِ اها اونڌيل پسي ڌوئي صفا ڪري، ڏاڙهن مرچن ۽ ڪٽيلن ڌاڻن سان گڏي کڻي وجهنديون ديڳڙي ۾. گهڙي کن رڌي پوءِ لاهي رکنديون هيٺ بس پوءِ تہ پسي اهڙي ٿي پوندي، جو پلاءُ ڇڏجي پر پسي نہ ڇڏجي. وڏن وڏن طعامن سان ڪلهو هنيون بيهي. هيءَ کاڌو بہ ٺپ ٻهراڙين ۾ عام آهي. شهر وارن کي انهي ساءَ جو واءُ بہ ڪونهي.
فيس بڪ
تاريخ
هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
ڪارپوريٽ افيئرز
هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
ويب سائيٽ
هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
ريسيپشن
ريسيپشن = استقبال هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
تنقيد ۽ تنازعا
هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
مقبول ثقافت ۾
هي سيڪشن فلحال خالي آهي، هن سيڪشن جو مواد اڃا ناهي لکيو ويو،
حوالا
زمرو:2004ع جي متعارفات زمرو:2004ع ۾ قائم ٿيندڙ مرافقات زمرو:آمريڪي ويب سائيٽون زمرو:آءِ او ايس سافٽ ويئر زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر زمرو:انساني شمارندي تفاعل زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر زمرو:بليڪ بيري سافٽ ويئر زمرو:سماجي اطلاعاتي عملڪاري زمرو:سماجي نيٽ ورڪ خدمتون زمرو:سماجي وسيط زمرو:سمبئين سافٽ ويئر زمرو:شاگرد ثقافت زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون زمرو:گڏيل آمريڪي رياستون جي انٽرنيٽ ڪمپنيون زمرو:گڏيل آمريڪي رياستون مرڪزي متعدد القومي ڪمپنيون زمرو:متعدد اللساني ويب سائٽ زمرو:ناسدق جي 100 انڊيڪس ڪمپنيون زمرو:نيزدڪ ۾ فهرست ٿيل ڪمپنيون زمرو:ونڊوز فون سافٽ ويئر زمرو:ويب 2.0
عبدالقدیر خان
ڊاڪٽر عبدالقدير خان(1 اپريل 1936ع — 10 آڪٽوبر 2021ع) پاڪستاني سائسندان پاڪستانی ایٽم بم جو خالق هندستان جي شھر ڀوپال ۾ هڪ اردو ڳالهائڻ واري پشتون گهراڻي ۾ پیدا ٿيو. عبدالقدیر خان پندرهن سال یورپ ۾ رهڻ جي دوران اولهہ برلن جي ٽیڪنیڪل یونیورسٽي، هالینڊ جي یونیورسٽي آف ڊيلفٽ ۽ بیلجیئم جي یونیورسٽي آف لیوؤن ۾ پڙھڻ کانپوء 1976ع ۾ واپس پاڪستان موٽي آيو. عبدالقدیر خان هالینڊ مان ماسٽرز آف سائنس جڏهن تہ بیلجیئم ما ڊاڪٽريٽ آف انجینئرنگ جون ڊگريون حاصل ڪرڻ کانپوء 31 مئي 1976ع ۾ ذوالفقار علي ڀٽو سان ملي ڪري "انجینئرنگ ریسرچ لیبارٽریز" ۾ پاڪستاني ایٽمي پروگرام جي واسطي شمولیت اختیار ڪئي، انکانپوء هن اداري جو نالو صدر پاڪستان جنرل محمد ضیاءالحق پهرين مئي 1981ع تي تبدیل ڪري ’ ڊاڪٽر اي ڪیو خان ریسرچ لیبارٽریز‘ رکي ڇڏيو. هي ادارو پاڪستان ۾ یورینیم جي افزودگي ۾ نمایان درجو رکي ٿو. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان نومبر 2000ع ڪڪسٽ نالي درسگاھ جو بنیاد رکیو.
عبدالقدیر خان تي هالینڊ جي حڪومت غلطي سان اهم معلومات چورائڻ جي الزام ۾ مقدمو درج ڪيو هالينڊ، بیلجیئم، برطانیہ ۽ جرمني جي پروفیسرن جڏهن انھن الزامن جو جائزو ورتو تہ انھن عبدالقدیر خان کي بري ڪرڻ جي سفارش ڪندي چيو تہ جنھن معلومات کي چورائڻ جي جواز تي مقدمو داخل ڪيو ويو آهي اها عام ڪتابن ۾ موجود آهي. جنهن کانپوء هالينڊ جي عدالت عالیہ هن کي باعزت بري ڪري ڇڏيو.
عبدالقدیر خان اهو مایہ ناز سائنسندان ھيو جنھن اٺ سالن جي انتھائي ننڍڙي عرصي ۾ اڻٿڪ محنت ۽ شوق سان ایٽمي پلانٽ نصب ڪري دنیا جي نامور نوبل انعام یافتہ سائنسندانن کي حیرت ۾ وجهي ڇڏيو. مئي 1998ع تي هن ڀارتي ايٽمي تجربن جي مقابلي ۾ وزیراعظم میان محمد نواز شریف کي تجرباتي ایٽمي ڌماڪا ڪرڻ جي درخواست ڪئي. آخرڪار وزیراعظم میان محمد نوازشریف چاغي جي هنڌ تي ڇهہ ڪامیاب تجرباتي ایٽمي ڌماڪا ڪيا. ان موقعي تي عبدالقدیر خان جو پوري عالم کي پیغام هيو تہ اسان پاڪستان جو دفاع ناقابل تسخیر ڪري ڇڏيو آهي. اھڙي طرح خان پوري دنیا ۾ مقبول ٿيو. سعودي مفتي اعظم عبد القدیر خان کي اسلامي دنیا جو هیرو قرار ڏنو ۽ پاڪستان لاء خام تیل مفت فراهم ڪرڻ جو فرمان جاري ڪيو. انکانپوء پاڪستان کي سعودي جي طرفان خام تیل مفت فراهم ڪيو پيو وڃي. اولهہ جي ملڪن پروپیگنڊا طور تي پاڪستاني ايٽم بم کي اسلامي بم جو نالو ڏنو جنھن کي ڊاڪٽر عبدالقدیر خان خوشيء سان قبول ڪيو. پرویز مشرف دور ۾ پاڪستان تي لڳندڙ ایٽمي مواد ٻين ملڪن کي فراهم ڪرڻ جي الزام کي ڊاڪٽر عبدالقدیر ملڪ جي خاطر سیني سان لڳايو ۽ نظربند رهيو. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان سیچٽ (sachet) جي نالي سان هڪ فلاحي ادارو ٺاهيو جيڪو تعلیمي ۽ ٻين فلاحي ڪمن ۾ مصروف آهي. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان هالينڊ ۾ رهڻ دوران هڪ مقامی ڇوڪري هني خان سان شادي ڪئي جنھن مان هن کي ٻہ نياڻيون ٿيون.
وفات
سندن جي وفات 10 آڪٽوبر 2021ع تي اسلام آباد ۾ ٿي.
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:2021ع جون وفاتون زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
پڪا
پڪا:
ڪرڙ جهي پڪن مان وري تاهري ٺاهين، زالون هيئن ڪن، جو وڏا ڳاڙها پڪل پڪل پڪا چونڊي، انهن جون ويهي کلون لاهينديون. پوءِ اندريان ٻجن جا ڳوڙها گڏ ڪري، ڪنهن ٿانوَ ۾ وجهي ميڌيئڙو هڻندن، تان جو ٻج جدا ٿي ويندا، ۽ ڳڙ ڳري رس ٿي پوندي، پوءِ ڇا ڪنديون، جو انهي رَسَ ۽ ٻجن کي ڪنهن پرڻ يا ڪپڙي مان ڇاڻي ٻج اڇلائي ڇڏينديون ۽ رس ڍڪي ٺاهي رکنديون. هوڏي وري ڇا ڪنديون، جو رس آهر چانور ڇنڊي، چونڊي، ڌوئي، پسائي رکنديون. ٿوري وقت پسڻ کان پوءِ ديڳڙيو چاڙهي، ان ۾ گيهه ۽ ڦوٽا وجهي ٽڙڪائينديون، پوءِ انهيءَ ۾وجهنديون پڪن جي رس، پوءِ وجهنديون پسيل چانور، پوءِ قدر آهر لوڻ وجهي، رڌي ڏاڍو دم ڏئي ڇڏينديون، دم اچڻ کان پوءِ تاهري تيار. ڀانئجي ته زردو چاشني ڇڏي، پڪن جي تاهري ويهي کائجي، جنهن ۾ ساءُ به سٺو، خرچ به ڪونه، نه ڳڙ وٺڻو پوي نه کنڊ پڪن سان ته ڪِرڙ ڀريا پيا هوندا آهن. رڳو چونڊڻ جي دير هوندي آهي
ڏئونرا
ڏؤنرا: ٻهراڙيءَ وارن لاءِ ڪرڙ تي ڪَڙي هوندي به سڄو ٻوڙ ٿيو پيو آهي. ڪرڙ جي ڪچڙي ٻونگر، ڏؤنرن ۽ پسيءَ مان ٻور رڌين،. وري پڪن جي مٺاڻ مان تاهري ٺاهين. ڏؤنرن کي هيئن ٻوڙ ڪندا آهن، جو ڪرڙ جا ڪچڙا ڪچڙا ڏؤنرا پٽي انهن کي ديڳڙي ۾ وجهي رکندا ٽهڪڻ لاءِ. ائين ٻه ٽي دفعا ٽهڪائيندا ته ڪڙاڻ مرين. انهي ٽئي پاڻي ۾ قدر آهر لوڻ به وجهندا آهن. پوءِ ستن پاڻين مان به اُڇلائيندا آهن. ائين ڪڙاڻ مارڻ کان پوءِ ديڳڙي ۾ ٿوم گيهه وجهي، داغ پچائيندا پوءِ انهيءَ داغ ۾ مرچ، ڌاڻا، ڪئٽيل ڏاڙهيون، قدر آهر وجهي ان ۾ وجهندا ڏؤنرا. ڏؤنرا اڳ ۾ ئي ڳريا پيا هوندا، پوءِ ٿورو وقت باهه تي رکندا آهن، بس ٻوڙ تيار. ڀائنجي ته پلي ۽ گوشت کي ڇڏي ڏؤنرن جو ٻوڙ کائجي، هي ٻوڙ به ڏاڍو مزيدار ٿيندو آهي. ڪي زالون وري ڏؤنرن جو سانڌاڻون ٺاهين. سنهڙن ڪَڇڙن ڏؤنرن کي ٽن پا‎ڻين ۾ زورائتو ٽچڪائينديون آهن. پوءِ ڪنهن کٽي ڪُني ۾ اهي ٽچڪايل ڏؤنرا، قدر آهر مرچ هرٻو، تيل وجهي منهن ٻڌي کڻي رکنديون اُس ۾، بس ٽن ڏينهن کان پوءِ سانڌاڻون تيار، آئيءَ ويل ماني رُکي راڙي هوندي ته سانڌاڻي سان کائينديون.
پاڪستان جو قومي ترانو
قومي ترانو پاڪستان جو قومي ترانو آهي،  هن جي ڌن احمد جي چاڳلا 1949ع ۾ ترتيب ڏني. جڏهن ته تراني جي شاعري حفيظ جالندري جي آهي، جيڪا هن 1952ع تي ڪئي. آگسٽ 1954ع تي سرڪاري طور هن تراني کي پاڪستان جي قومي تراني طور اپنايو ويو. ساڳي سال 11 مشهور فنڪارن، احمد رشدي، ڪوڪب جهان، رشيده بيگم، نجم آرا، نسيمه شاهين، زوار حسين، اختر عباس، غلام دستگير، انور ظهير ۽ اختر واسي علي جي آوازن ۾ رڪارڊ ڪيو ويو.
تاريخ
پاڪستان جي قومي تراني جي پھرين ڌن تيار ٿي ھئي بعد ۾ ان ڌن سان مطابقت ۾ مختلف شاعرن کان ٽي سال بعد لکايو ويو جن مان حفيظ جالنڌري وارو لکيل موجوده ترانو پاڪ سرزمين شادباد منظور ڪيو ويو. تراني جي ڌن سنڌ جي ھڪ موسيقار احمد غلام علي ڇاڳلا تيار ڪئي جيڪا 21 آگسٽ 1949ع تي پاڪستان جي حڪومت منظور ڪئي. پاڪ سرزمين شادباد جي ان ڌن سان بھترين مطابقت ٿيڻ بعد گورنر جنرل ملڪ غلام محمد 4 آگسٽ 1954ع تي احمد جي ڇاڳلا جي ڌن ۽ ابوالاثر حفيظ جالنڌري جي پاڪ سرزمين شادباد کي پاڪستان جو قومي ترانو ڪري منظور ڪيو. 13 آگسٽ 1954ع تي اھو ترانو پھريون دفعو ريڊيو پاڪستان تي نشر ڪيو ويو
شاعري
تراني جي شاعري، پاڪستان جي اردو شاعر حفيظ جالندري 1952ع تي ڪئي، تراني جي شاعري فارسي ٻولي سان ملندڙ جلندڙ آهي، ان ڪري ترانو فارسي توڙي اردو ڄاڻيندڙ ماڻهو آساني سان سمجهي سگھن ٿا. تراني ۾ سواءَ هڪ اردو لفظ ”ڪا“ جي سمورا لفظ فارسي ٻولي جا آهن.
تنازعو
پاڪستان جو ترانو دعوا آهي ته پهريون قومي ترانو هو، جيڪو 14 آگسٽ 1947ع تي ريڊيو پاڪستان تان نشر ڪيو ويو. چيو وڃي ٿو ته محمد علي جناح جي درخواست تي جگن ناٿ آزاد اهو ترانو لکيو، پر اهڙي دعوا جي ڪا تاريخي سچائي ثابت نه ٿي آهي. ڄاڻيل تراني کي ڪڏهن پاڪستان جي سرڪاري قومي تراني طور نه اپنايو ويو ۽ پهريون قومي ترانو سرڪاري طور 1950ع ۾ جاري ڪيو ويو.
حوالا
زمرو: قومي ترانو زمرو: ملڪن جا قومي ترانا زمرو:ايشائي قومي ترانا زمرو:پاڪستان
عاقل
عاقل  يا عاڪل  ديھ عاقل   سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا  لاڙڪاڻي تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي لاڙڪاڻي جي يو سي 8 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 13,476 آهي. ان ۾ ديھ عاقل سميت مختلف ديھون واقع آهن. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ عاقل ديھ منجھ عاقل نالي کھڙن جو ھڪ وڏو ڳوٺ آهي جيڪو ان يو سي جو صدر مقام آھي. اھو ڳوٺ پيپلزپارٽي جي اڳواڻ نثار کهڙو جو اباڻو ڳوٺ آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ کھڙا، سامٽيا، ڏيٿا, ڀٽا  ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ لال بخش سامٽيو، ڳوٺ مسو حب، ڳوٺ جيوڻ ڀٽو، ديھ عاقل، ديھ بئد سانگي، ديھ گھانگھرو ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين اشفاق احمد بلوچ ۽ وائيس چيئرمين واحد بخش ڀٽو چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ عاقل جي ندا کھڙو ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊي وئي جيڪا پاڪستان پيپلزپارٽي جي اميدوار ھئي.
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري ۽ مڊل تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. گورنمينٽ ايليمينٽري اسڪول عاقل ڳوٺ، ڳوٺ شاھيارو ۽ ڳوٺ سامٽيا ۾ واقع آھن ۽ گورنمينٽ مڊل اسڪول ڳوٺ مسو حب ۾ واقع آھي. صحت جي سھولتن لاء عاقل ۾ ھڪ بيسڪ هيلٿ يونٽ واقع آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون
ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن
thumb|جينيوا ۾ ڊبليو ايڇ او جي عمارت thumb|WHO jo Logo ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن ، صيحت جو عالمي ادارو، عالمي صحت تنظيم (World Health Organisation) گڏيل قومن جو هڪ خاص ادارو آهي. ان جو راڄڌاني جينيوا سوئٽزرلينڊ ۾ آهي. هن تنظيم کي اپريل ۱۹۴۸ ۾ جوڙيو ويو، ان جي مقصدن ۾ عالمي صيحت ۽ تندرستي جا پروگرام هلائڻ آهي.
ڪهڪشان
thumb|هي هڪ اسپائرل گيليڪسي [[NGC 5457، جنهن کي پن ويل گيليڪسي (Pinwheel Galaxy) به چئبو آهي، جي تصوير آهي، جيڪا هبل اسپيس ٽيليسڪوپ سان ورتي وئي.]] ڪهڪشان يا گيليڪسي (Galaxy) تارن، گيس، تارن جي وچ ۾ موجود مواد (Intersteller Medium) ۽ تاريڪ مادي (Dark Matter) جي گڏيل مواد کي چئبو آهي. اهي سڀئي ڪشش ثقل (Gravity) جي زير اثر گڏيل رهندا آهن. سج به هڪ ڪهڪشان ۾ موجود هڪ تارو آهي. آسان جي ڪهڪشان کي کير ڌارا ڪهڪشان چئبو آهي. ڪائنات ۾ گھٽ ۾ گھٽ ٻه سئو ارب ڪهڪشان آهن. انهن مان ڪي ننڍا ته ڪي تمام وڏا آهن. ننڍن ڪهڪشانن ۾ ڪجهه ڪروڙ تارا هوندا آهن، جڏهن ته وڏن ڪهڪشانن سئو کرب تارا هوندا آهن. کير ڌارا ڪهڪشان ۾ ٻه کان ٽي کرب تارا آهن. تارا ۽ ڪهڪشان ۾ موجود ٻيو مواد ڪهڪشان جي مرڪز جي چوڌاري گردش ڪندا آهن. اڪـثر ڪهڪشانن جي مرڪز ۾ تمام وڏو بليڪ هول (Supermassive Black Hole) موجود هوندو آهي. اڪثر ڪهڪشان 3000 کان 300،000 نوري سال قطر جا هوندا آهن. هڪ نوري سال اهو فاصلو آهي جيڪو روشني هڪ سال ۾ طئه ڪندي آهي ۽ ساڍا چورانوي کرب ڪلوميٽر جي برابر هوندو آهي. کير ڌارا ڪهڪشان جو قطر لڳ ڀڳ هڪ لک کان ٻه لک نوري سال آهي.
ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن
حوالا
زمرو:گڏيل قومون
ڪهڪشان
ڪهڪشان زمرو:ڪهڪشائون
الطاف شيخ
الطاف شيخ (Altaf Shaikh) سنڌﻱﺀَ ۾ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﻲ ﺟﻲ ﺻﻨﻒ ﺟﻲ ﺣﻮﺍﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﻣﺸﻬﻮﺭ ليکڪ. سنڌ ﺟﻮ ﻫﻲ ﺍﻧﻮﮐﻮ ۽ گهڻو ﻟﮑﻨﺪڙ ليکڪ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺟﻮ نهٺو ۽ ﻣﺤﺒﺘﻲ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺁﻫﻲ، سڄي ﺩﻧﻴﺎ ﺟﺎ ﺳﺎﻣﻮنڊﻱ ﺳﻔﺮ ڪﻴﺎ ﺍٿس ۽ ﺷﺎﻳﺪ ﺋﻲ ڪﻮ ملڪ ﻫﺠﻲ ﺟﻴڪﻮ ﻧﻪ ڏٺل ﻫﺠﻴﺲ. ﻫﻦ ﮐﻲ سنڌ ﺟﻮ ﺳﻨﺪﺑﺎﺩ ﭼﻮڻ ۾ ڪﻮ ﺑﻪ ﻭڌﺍﺀُ ﻧﻪ ٿيندﻭ.
جنم
الطاف ﺷﻴﺦ 14 ﻧﻮﻣﺒﺮ 1944ع ۾ ﻧﻮﺍﻥ ﻫﺎﻻ، سنڌ, پاڪستان ۾ ڄاﺋﻮ. .
سوانح
سڄي ﺩﻧﻴﺎ ﮔﻬﻤﻲ، ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﺳﻔﺮﻥ ﮐﻲ سهيڙﻱ، ڪﺘﺎﺑﻲ شڪﻞ ڏيڻ ﻭﺍﺭﻭ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﺎ ﻟﮑﻨﺪڙ ليکڪ ﺁﻫﻲ. ﺳﻨﺪﺱ ﭘﻲﺀُ ﺟﻮ ﻧﺎﻟﻮ ﮔﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﻴﺦ ﺁﻫﻲ. ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺣﺎﺻﻞ ڪﺮڻ ﮐﺎﻥ ﭘﻮﺀِ ﻫﻮ ﻣﺌﺮﻳﻦ ﺍﻧﺠﻨﻴﺌﺮﻧﮓ ﺷﭙﻨﮓ ڪﺎﺭﭘﻮﺭﻳﺸﻦ، ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﺳﺎﻥ ﻭﺍﺑﺴﺘﻪ ٿي ﻭﻳﻮ .ﺍﻥ ﮐﺎﻥ ﭘﻮﺀِ ﻫﻮ جڏﻫﻦ ﺑﻪ ﺩﻧﻴﺎ ﺟﻲ ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ملڪ ۾ ﻭﻳﻨﺪﻭ ﺭﻫﻴﻮ ﺗﻪ ﺍﺗﺎﻥ ﺟﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﺳﻤﺎﺟﻲ، ﺛﻘﺎﻓﺘﻲ ۽ ﻣﻌﺎﺷﻲ ﺯﻧﺪﮔﻲﺀَ ﺟﻮ ﮔﻬﺮﻭ ﻣﺸﺎﻫﺪﻭ ڪﺮﻱ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﺎ ﻟﮑﻨﺪﻭ ﻫﻮ .ﻫﻴﻞ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭼﺎﻟﻴﻬﻦ ﮐﺎﻥ مٿي ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﺎ ﻟﮑﻲ چڪﻮ ﺁﻫﻲ .ﺳﻨﺪﺱ ٻولي سهڻي ﺳﺎﺩﻱ ۽ ﺍﺛﺮﺍﺋﺘﻲ ﺁﻫﻲ .ﺳﻨﺪﺱ ﺗﺤﺮﻳﺮﻥ ﺟﻲ ﺧﺎﺹ ڳاﻟﻬﻪ ﺍﻫﺎ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ﻫﻮ ٻين ﻣﻌﺎﺷﺮﻥ ﮐﻲ سنڌ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﺷﺮﻱ ﺳﺎﻥ ڀيٽيندﻭ ﻫﻠﻲ ٿو، جنهنڪﺮﻱ پڙﻫﻨﺪڙ ﺟﻮ ﺍﺗﺴﺎﻫﻪ ﺧﺘﻢ نٿو ٿئي ۽ ﻫﻮ يڪﺴﺎﻫﻲﺀَ ڪﺘﺎﺏ پڙﻫﻲ مڪﻤﻞ ڪﺮﻱ ٿو ﺍﻟﻄﺎﻑ ﺷﻴﺦ ﺍﻥ ﮐﺎﻥ ﺳﻮﺍﺀِ ﭘﺮڏﻳﻬﻲ ﺍﺩﺏ ﻣﺎﻥ ﭼﻮنڊ ڪﻬﺎڻيون ﺑﻪ سنڌيﺀَ ۾ ﺗﺮﺟﻤﻮ ڪﻴﻮﻥ آهن. ﺍهڙﻳﻦ ڪﻬﺎڻين ﺟﺎ ڪﺠﻬﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﺎ، ’ لنڊﻥ ﺗﺎﺋﻴﻦ لفٽ ‘ ، ’ ﺳﻮﺯﻱﺀَ ﺳﺎﻥ ﭘﻴﺎﺭ ‘ ۽ ﺍﻧﺎميڪﺎ ﺁﻫﻦ. ﺳﻨﺪﺱ ڪﺠﻬﻪ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﺎ ’ ﻣﻨﻬﻨﺠﻮ ﺳﺎﮔﺮ ﻣﻨﻬﻨﺠﻮ ﺳﺎﺣﻞ ‘ ، ’ ﺑﻨﺪﺭ ﺑﺎﺯﺍﺭﻳﻮﻥ ‘ ، ’ ﺳﻤﻮنڊ ﺟﻦ ﺳﺎڻيهه ‘ ، ’ ﺟﺎﭘﺎﻥ ﺟﻦ ﺟﻲ ﺟﻲﺀَ ۾،’ ﺍﺭﺍﺋﻮنڊ ﺩﻱ ﻭﺭلڊ ۽ ’ ﺍﻱ ﺟﺮﻧﻲ ٽو ٿائيلينڊ ‘ ﻭﻏﻴﺮﻩ ﺁﻫﻦ. ﻣﻴﺮﻳﻦ اڪيڊﻣﻲﺀَ ۾ ﺍﺳﺘﺎﺩ ۽ ﺑﺤﺮﻳﻪ ڪﺎﻟﻴﺞ ۽ ﺍسڪﻮﻝ، ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﺟﻮ ﭘﺮﻧﺴﭙﺎﻝ ﺭﻫﻲ چڪﻮ ﺁﻫﻲ. ﻫﻦ ﻭﻗﺖ ﺭٽاﺋﺮ ٿي چڪﻮ ﺁﻫﻲ ۽ ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ۾ رهي ٿو. ﺳﻨﺪﺱ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﺎ ﻫﺮ ﻋﻤﺮ ﺟﻲ پڙﻫﻨﺪڙﻥ ﺟﻲ ﺩﻟﭽﺴﭙﻲﺀَ ﺟﻮ ﺳﺒﺐ ﺁﻫﻦ.
تعليم
شروعاتي تعليم هالا جي اسڪول مان ورتائين. پرائمري جي پڙهائي کان پوءِ هالا جي مخدوم غلام حيدر اسڪول ۾ پڙهيو. هالا مان ٽي درجا انگريزي جا پڙهڻ کان پوءِ ڪيڊٽ ڪاليج ۾ آيو، جتي پنج سال رهي مئٽرڪ ۽ انٽر پاس ڪيائين. جتان انٽر کان پوءِ مئرين انجنيئرنگ جي پڙهائي ڪرڻ لاءِ سنڌ جي پهرئين ۽ اڪيلي شاگرد جي حيثيت سان چٽگانگ (بنگلاديش) ويو، جيڪو اُن وقت اوڀر پاڪستان هو. مئرين انجنيئر ٿيڻ کان پوءِ ورلڊ ميريٽائيم يونيورسٽي مالمو (سويڊن) مان ميريٽائيم ايڊمنسٽريشن (انجنيئرنگ) ۾ پوسٽ گريجوئيشن ڪيائين.
لکڻيون
پنهنجي لکڻ جي حَوالي سان، ملندڙ اُتساهه جو ذڪر ڪندي هڪ انٽرويو ۾ الطاف شيخ ٻڌايو: ”ڪاليج جي مخزن ۾ سنڌي سيڪشن ڪڍڻو هو. سنڌي لکڻ وارا گهٽ هئا. مون ۽ منهنجي ڪلاس ميٽن پنهنجي ۽ ٻين پاران لکي سنڌي سيڪشن مڪمل ڪرڻ ٿي چاهيو، نه ته اهو خوف رهيو ٿي ته ماڻهو کلندا ته سنڌ ۾ ڪاليج ٿي ڪري به سنڌي سيڪشن ڪونهي. پوءِ اڳتي هلي بنگال مان دل چاهيو ته پنهنجي ديس جي ماڻهن کي بنگال جي سرزمين جون دلچسپ ڳالهيون ٻڌايان.“ انهيءَ جذبي تحت الطاف شيخ لکڻ شروع ڪيو ۽ گڏوگڏ ڪهاڻين ۽ افسانن کي سنڌي ۾ ترجمو پڻ ڪرڻ شروع ڪيو، جيڪي هو ڇپجڻ جي لاءِ هو مختلف اخبارن ۽ رسالن کي موڪليندو هو. سندس اهي ليک روزاني ”عبرت“ ۽ ٻين اخبارن ۾ شايع ٿيندا هئا ۽ اڳتي هلي الطاف شيخ لکڻ پنهنجو معمول بنائي ڇڏيو ۽ هينئر سندس پنجاهه کان به وڌيڪ ڪتاب ڇپيل آهن، انهن مان ڪيترن ڪتابن جا ته چار چار ۽ پنج پنج ڇاپا پڻ شايع ٿي چڪا آهن.
(3) اُهي ڪتاب جيڪي مرتب ڪيل اٿس، جهڙوڪ: بهترين سفرناما، جنهن ۾ آغا سليم ۽ ٻين ليکڪن جي سفرنامن کي سهيڙيو اٿائين، يا ”الطاف شيخ جي نوٽ بوڪ تان“ جنهن ۾ سندس مطالعي هيٺ آيل ڪتابن وغيره مان ڪوٽيشن ڏنل آهن. اهڙن ٻين ڪتابن ۾ ”رُٺي آهي گهوٽ سان“ (جنهن ۾ پهاڪا آهن) Proverbs of Far East شامل آهن. ائين، الطاف شيخ جي باري ۾ اها ڳالهه چٽي هئڻ گهرجي ته هو نه رڳو بهترين سَفرناما لکندڙ آهي، پر هڪ سٺو سنڌيڪار ۽ سهڙيندڙ به آهي.
الطاف شيخ جا ڪتاب
الطاف شيخ جي انهن ادبي ڪاوشن کي هر سطح تي پسند ڪيو ۽ کيس ساراهيو ويو آهي ۽ سندس خدمتن جي مڃتا ڪئي ويئي آهي. انهي سلسلي ۾ مدد علي سنڌي روزاني هلال پاڪستان جي 26جنوري 1991ع جي اشاعت ۾ ”هڪ تاثر“ ۾ پنهنجي خيالن جو اظهار ڪندي لکيو آهي: ”سنڌي ٻوليءَ ۾ سفرنامن جي صنف تي جڏهن به تاريخ لکي ويندي ته مؤرخ جو قلم يقيناً الطاف جي نانءُ تي اچي بيهي رهندو. ڇاڪاڻ ته الطاف شيخ ئي اهو اڪيلو ليکڪ آهي، جنهن جي سفرنامن سنڌي ٻولي کي تمام گهڻو خزانو ڏنو.“ الطاف شيخ جي سفرنامن نه رڳو سنڌي ادب ۾ واڌارو ڪيو، پر سفري ادب جي پڙهندڙن ۾ پڻ واڌارو ڪيو. انهي سلسلي ۾ علي احمد بروهي جي لفظن ۾: ”الطاف شيخ سفرنامو لکي، پنهنجي ملڪي ماڻهن کي ديس پرديس جي ماڻهن سان روشناس ڪرائي ٿو ته جيئن سندس ملڪي ماڻهن ۾ مسافري ڪرڻ ۽ ملڪ گهمڻ جو شوق پيدا ٿئي. هونئن به هيرن جو قدر کاڻ ۾ ٿورو ئي ٿيندا آهي، جتي هو ڍڳ ۽ ڍيريون ٿي پيل هوندا آهن.“
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي سفرناما
ڏارو
ڏارو، ڏريو، ڪڻڪ جي ان يا داڻن کي جنڊر تي پيھين ٺاھيو ويندو آھي ڏارو.
غريباڻو ڏَريو ته ايترو مشهور آهي، جو اڄڪلهه جا ڊاڪٽر به سفارشون ڪندا آهن ته ”هلڪو کاڌو کائيج“، ”ڪڻڪ جو ڀت سٺو اٿئي“، ڏريو ٿئي وري اهڙو جو ٿورو رڌ ته ويجهي ويجهي گهڻو ٿي پوندو، ويجهه ته ايتري اٿس جو لپ ڪڻڪ جي گهر ڍايو ڇڏي. زالون، ڏريو هيئن رڌينديون آهن. ڇا ڪنديون آهن، جو ڪڻڪ صفا ڪري، گهڙي کن پسائي رکي ڇڏينديون. جڏهن ڪڻڪ گهمجي ويندي، تڏهن وري ٿوري وائکي ڪري رکي ڇڏينديون ڦڪهري ٿيڻ کان پوءِ، جنڊ کي ٿورو هلڪو ڪري ججهو ڳارو وجهنديون، ته ڪڻڪ ڏرجي اڌو اڌ ٿي پوندي پوءِ انهيءَ ڏريل ڪڻڪ کي سچو ڏينهن پسائي رکنديون، ته هڏ مريس. پوءِ ڇا ڪنديون جو ديڳڙي ۾ گيهه ۽ ڦوٽا وجهي ٽڙڪائينديون آهن،پوءِ انهيءَ ۾ اها پسيل ۽ ڏريل ڪڻڪ وجهي قدر سارو کنڊ ۽ لوڻ وجهي، ٿورو پاڻيءَ جو ٽهڪو ڏئي، پينهن وانگر دمي کڻي ڇڏينديون آهن. ٿوري وقت جي دم کان پوءِ لاهي رکنديون. پوءِ وڌائي ٺاڙي کائينديون. اهو ڏريو به جهڙو ٺهي کير سان، تهڙو ڏڌ سان.وري جي پاروٿو ٿئي ته هيڪاري ساءُ وڌي وڃي.
سئانجھڙو
سئانجهڙو ۽ جهل:
قلندراڻي لغارين جو قبرستان
thumb|قلندراڻي لغارين جو قبرستان قلندراڻي لغارين جو قبرستان (انگريزي: Graveyard of Qalandarani Laghari) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي شهر جوهي کان اولھ اتر طرف ڪاڇي جي علائقي ۾ هڪ تاريخي قبرستان آهي. هن قبرستان ۾ سهراب خان لغاري جي پونير قلندر خان لغاري جي نُک مان لغارين جو قبرستان آهي. هن قبرستان ۾ حاجي خان لغاري جو مقبرو آهي جنهن ڪاڇي ۾ حاجي خان جو شهر قائم ڪيو. ان کان علاوه عالم خان لغاري، خدابخش لغاري، اميد علي لغاري ۽ مسُو شهيد جا مقبرا آهن. هن قبرستان ۾ مقبرن جي ديوارن تي بهترين چٽسالي ٿيل آهي. چٽسالي ۾ جانورن، ڪهاڻين، گهوڙيسوارن، ڍنڍن جي تصويرن سان گڏوگڏ گلن، ٻُوٽن پنن جون تصويرون ٺهيل آهن. ان کانسواءِ جاميٽري جون ڊزائنون بہ ٺهيل آهن. هي قبرستا ڪلهوڙا ۽ ٽالپور دور جو يادگار آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:دادو ضلعو
ناپي جي ماني
ناپي جي ماني لاڙي زالون ناپي جي اَنَ مان ماني پچائين. ڇا ڪنديون آهن، جو ڌنڌن مان ڪوڻيون ڪڍي، انهن کي ڦوڙي، انهن جي اَنَ کي سڪائينديون، پوءِ انهيءَ کي پيھي ماني پچائين.
حوالا
زمرو:کاڌو
آگاڻي
آگاڻي  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا  لاڙڪاڻي تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي لاڙڪاڻي جي يو سي 9 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 14,000 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ آگاڻي ديھ سميت مختلف ديھون واقع آهن ۽ ديھ آگاڻي منجھ آگاڻي ھڪ وڏو ڳوٺ ۽ ان يو سي جو صدر مقام آھي. اھو ڳوٺ دادو ڪئنال جي ڪپ تي درياء سنڌ کان ڏيڍ ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ آگاڻي، ڀيا، سيد ، شاھاڻي، ڀٽا، سامٽيا ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ديھ آگاڻي (آبادي 7,965) جنھن م آگاڻي ڳوٺ واقع آهي، ديھ بنڊي (آبادي 866)، ديھ لھڻو سامٽيو (آبادي 2,641)، ديھ نئون آباد (آبادي 2,528)، شاھيارو (لھڻو سامٽيو)، ڳوٺ خداڏنو ڀٽو ڳوٺ واحد بخش آگاڻي، ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين آغا فرخ آگاڻي ۽ وائيس چيئرمين جاويد احمد شاھاڻي چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ آگاڻي جو عبدالغفور شاھ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. صحت لاءِ ھتي ڳوٺ آگاڻي ۾ ھڪ سرڪاري ڊسپينسري واقع آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
پينھون
پينهون خاص ڪري سنڌ جو کاڄ آهن. گهڻو ڪري سرند گهرن ۾ ٺاهيندا آهن، پينهون،سارين کي اوٻاري ڀڃي پوءِ ننگهه ۾ڪُٽي ٺاهيندا آهن، پر لاڙائين پٽ ۾ غريبن جي گهرن ۾ به آئي وقت لاءِ ضرور رکيل هوندا آهن، پينهن کي زالون ڪڏهن عام طرح رڌينديون آهن، ڪڏهن چنگالي ڪري ڪڏهن وري پسائي کير سان کائينديون آهن.
سنڌ جون زالون عام طرح سان پينهون هيئين رڌينديون آهن: ڇا ڪنديون آهن، جو پهرين پهرين پينهن کي ڇنڊي چونڊي، ٻرٽ ڪڍي، هڪ پاڻيءَ مان آڇلائي، ٻئي ۾ ٿورو وقت پسائي رکنديون آهن. هوڏي ديڳڙي ۾ گيهه ۽ ڦوٽا وجهي ٽڙڪائينديون آهن. پوءِ انهيءَ ۾ پسيل پينهون وجهي، مٿان قدر آهر کنڊ وجهي، ٿورو پاڻيءَ جو ٽيهو ڏئي ڇڏي ڏينديون. ٻه گهڙيون سهي، پوءِ ديڳڙي کي دمي ڇڏينديون آهن. پوءِ ديڳڙو لاهي، تر ٺرڻ کان پوءِ وڌائي ڏينديون وينديون، پر جي چنگالي رڌڻي هوندين ته ائين پسيلن پينهن کي ٽڙڪايل گيهه ۾وجهي، کنڊ ۽ گيهه ٻيو به جام وجهنديون آهن، پاڻي جو رڳو نالو هوندو آهي، پوءِ پينهون گيهه ۽ کنڊ جي چاش ۾ رجهي تيار ٿي ويندا آهن. انهيءَ چمنگاليءَ کي عام پينهن وانگر دم ڪونه ڏين. چنگالي وري اهڙي ڳري ٿئي، جو ٿوري کائڻ سان ڍوء ٿيو وڃي، ڀلا ايترو گيهه ۽ کنڊ ڪٿان ٿي کاڌي ٿئي! پر زالون رڳو اهو کاڌو سهنج ڪري رڌينديون آهن.
وري هلڪو کاڌو، به پينهن کان پوءِ بس آهي، سو وري هيئن ته ڇاڪنديون آهن، جو پينهن کي گهڙي کن پسائي رکنديون آهن ته هڏ مرين پوءِ مٺو کير ڪري، انهيءَ ۾ پينهن مان پاڻي ڪڍي اهي پينهون وجهينديون کير ۾، گهڙي کن کان پوءِ واه جا ٿيو پون، بنان باهه جي کاڌو تيار!
تارو
thumb|تارا تارو (star) رات جو آسمان ۾ چمڪندڙ ٽٻڪن کي چيو ويندو آھي. تارا ڌرتيءَ کان تمام گھڻي مفاصلي تي آھن. سج ڌرتيءَ کي سڀ کان ويجھو تارو آھي. تارا هائڊروجن (Hydrogen) ۽ هيليم (Helium) گيس جا ٺهيل هوندا آهن. انهن جي مرڪز ۾ گرمي پد ڪجهه ڪروڙ ڊگري سينٽي گريڊ هوندو آهي. ايتري گرمي هجڻ جي ڪري هائڊروجن جو فيوزن ري ايڪشن ٿيندو آهي، يعني هائڊروجن جا نيوڪليس پاڻ ۾ ضم ٿي هيليم جا نيوڪليس ٺاهيندا آهن، جنهن سان تمام گھڻي توانائي خارج ٿيندي آهي. اها توانائي ئي پوءِ روشنيءَ جي صورت ۾ تاري مان ٻاهر نڪرندي آهي. تارن جي سطح تي گرمي پد مرڪز جي ڀيٽ ۾ گھڻو گھٽ هوندو آهي ۽ اڪثر ڪري ڪجهه هزار ڊگري سينٽي گريڊ ئي هوندو آهي.
ڪائنات جي بگ بينگ سان شروعات ٿيڻ کانپوءِ ستت ئي تمام وڏي مقدار ۾ هائڊروجن ۽ هيليم عنصر ٺهيا. جڏهن ڪائنات ڦهلجي وڏي ٿي ۽ نتيجي ۾ ٿڌي به ٿي تڏهن انهن عنصرن ڪشش ثقل جي زير اثر پهريان تارا (First Generation Stars) ٺاهيا. تارا جڏهن هائڊروجن استعمال ڪري چڪندا آهن ته پوءِ وري هيليم فيوز ڪري بيريليم (Beryllium) ۽ ڪاربان (Carbon) وغيره ٺاهيندا آهن. هيليم جي خاتمي کانپوءِ ڪاربان ۽ ٻيا عنصر جيڪي تارن ۾ ئي ٺهيا انهن کي فيوز ڪندا آهن ۽ آڪسيجن (Oxygen) ۽ ٻيا عنصر ٺاهيندا آهن. اهو چڪر ائين هلندو رهندو آهي ۽ لوهه (Iron) جي ٺهڻ تي ختم ٿيندو آهي. هن اسٽيج تي تاري جي مرڪز ۾ لوهه ۽ ٻاهرين تهن (Layers) ۾ مٿي بيان ڪيل عنصر هوندا آهن، ڇو ته مٿين تهن ۾ گرمي پد گھٽ هجڻ ڪري فيوزن ري اڪشن نه ٿيندو آهي. لوهه تمام اسٽيبل (stable) هجڻ جي ڪري مرڪز ۾ به فيوز نه ٿيندو آهي. نتيجي ۾ تارو ٿڌو ٿيندو آهي. ٿڌي ٿيڻ جي ڪري ڪشش ثقل غالب اچي ويندي آهي ۽ تارو تمام جلدي سڪڙجي تباهه ٿي ويندو آهي. ان عمل کي سپر نووا ڌماڪو (Supernova Explosion) چئبو آهي. سڪڙجندي تاري جي مرڪز ۾ گرمي پد يڪدم وڌي ويندو آهي ۽ تمام تيزي سان لوهه جي فيوزن به شروع ٿي ويندي آهي. لوه جي فيوزن سان ئي وڏا عنصر جھڙوڪ چاندي، سون، جست، پارو وغيره ٺهندا آهن. هي عمل ايترو تيزي سان ٿيندو آهي جو ٻاهريان تهه گرمي پد جي شديد واڌ جي ڪري تيزي سان پري اڇلجي ويندا آهن ۽ تاري پنهنجي عمر ۾ جيڪي عنصر ٺاهيا هوندا آهن اهي به خلا ۾ پکڙجي ويندا آهن. تاري جا صفا اندريان تهه نيوٽران تاري (Neutron Star) يا بليڪ هول (Blackhole) ۾ تبديل ٿي ويندا آهن ۽ تارو گم ٿي ويندو آهي.
اسان جو سج دير سان ٺهيل (Second Generation Star) تارو آهي جيڪو 5 ارب سال اڳ ٺهيو. سج سان گڏ زمين ۽ ٻيا گرهه (Planets) به ٺهيا. پهرين جنريشن جي تارن جا ٺاهيل عنصر سج، زمين ۽ ٻين گرهن کي ورثي ۾ مليا. اڄ زمين تي موجود سون، چاندي، ٽامو، جست ۽ ٻيا عنصر پهرين جنريشن جي تارن جا ٺاهيل آهن. جانورن ۽ انسان جو رت ڳاڙهو به هڪ ڪيميائي مواد هيمو گلوبن (Haemoglobin) جي ڪري هوندو آهي. هيمو گلوبن ۾ موجود لوهه به انهن پهرين جنريشن جي تارن جو ٺاهيل ئي آهي.
جڏھن اسان رات جو آسمان ڏي ڏسندا آھيون اھي جهرمٽ جي صورت ۾ تارا ٽمڪندي نظر ايندا آھن. تارا گئسن جا تمام وڏا گولا ٿين ٿا جيڪي رات جو چمڪن ٿا. تارن جي انهيءَ ميڙ کي ناکئا ۽ جهاز ران پنهنجي سھولت خاطر نشاني طور استعمال ڪن ٿا. ڪيترائي تارا سدائين پنهنجي ساڳي شڪل ۾ رهن ٿا ۽ هزارن سالن کان اسين انهن کي ڏسون پيا. سائنسدانن دوربينيءَ وسيلي اِهو معلوم ڪيو تہ هر تارو حقيقت ۾ هڪ سج آهي. تارا سج کان کان بہ تمام وڌيڪ پري مفاصلي تي آهن، ان ڪري ننڍا نظر اچن ٿا. ويجهي ۾ ويجهو تارو پڻ زمين کان 37 ڪروڙ لک ڪلوميٽر پري آهي. تارا هڪ ٻرندڙ گولي وانگر ٿين ٿا، پر تمام گهڻي مفاصلي تي هجڻ اھي تمام ننڍڙا نظر اچن ٿا ۽ سھڻي نموني ٽمڪندڙ ۽ چمڪندڙ نظر اچن ٿا. ڪيترائي تارا سالن جا سال ساڳيءَ جاءِ تي رهن ٿا. اسان جو سج بہ ھڪ تارو آھي جيڪو بلڪل 5 ارب سالن کان روشني ڏيئي رھيو آھي ۽ لڳ ڀڳ ايتري عرصي تائين چمڪندو رھندو. رات جو نظر ايندڙ تارا سج کان لکين ڀيرا وڏا آھن پر اھي سج کان تمام گهڻو دور ھجڻ ڪري تمام ننڍا نظر اچن ٿا. انهن تارن جي روشني لکن ڪروڙن سالن جو سفر طئي ڪري اسان وٽ پھچي ٿي.
ڪائنات جي بگ بينگ سان شروعات ٿيڻ کانپوءِ ستت ئي تمام وڏي مقدار ۾ هيڊوجن ۽ هيليم عنصر ٺهيا. جڏهن ڪائنات ڦھلجي وڏي ٿي ۽ نتيجي ۾ ٿڌي ٿي تڏهن انهن عنصرن ڪشش ثقل جي زير اثر پھرين تارا (First Generation Stars) ٺاهيا.
اسان جي ڪائنات جو قطر تقريبن 90 ارب نوري سال آھي ھن ۾ ھڪ کرب کان وڌيڪ ڪھڪشائون موجود آھن ۽ ھر ڪھڪشان ۾ اربين تارا آھن. ڪھڪشائون اسان کان ايتريون دور آھن جو اتي پھچڻ عملي طور تي ناممڪن آھي. تيز ترين خلائي جھازن ۾ پرانھين ڪھڪشائن تي پھچڻ لاء اربين سال درڪار آھن. جنھن ڪھڪشان ۾ اسان رھون ٿا ان ۾ چار کرب تارا پاتا وڃن ٿا ۽ ان مان 20 ارب تارا اسان جي سج وانگر ٿين ٿا. اسان جي ڪھڪشان تقريبن 13 ارب سال پراڻي آھي. ان جي آغاز ۾ تمام گهڻا تارا سپرنووا ٿي ڦاٽي رھيا ھئا پر ٻن ارب سالن کان پوء گرھن جو وجود ممڪن ٿي ويو ۽ جيسين زمين جو تعلق آھي تہ اھا صرف ساڍا چار ارب سال پراڻي آھي. تاري کي سمجهڻ کان پھرين اچو تہ پھرين ڪھڪشان کي سمجهون.
دريا خان سنڌي مطابق اسان جنھن حصي ۾ رهون ٿا، ان کي ستن روشن برجن جو مجموعو جبار ٻانھن Orion Arm چئبو آهي. اوهان کي انکي ريل گاڏي جي ڊٻن جي مثال سان سمجھي سگھو ٿا تہ اسان جبار ٻانھن Orion arm نالي ڊٻي ۾ ويٺل آهيون جڏهن تہ اسانجي پاڙيسري ڊٻي جو نالو برج، قوس ۽ راس آهن جيڪو اسان کي زمين کان عام اک سان ڏيکاربو آهي. اسان جي ڪهڪشان کي ملڪي وي ان ڪري چئبو آهي تہ رات جو ان جو هڪ حصو قوس برج Sagittarius Arm ۾ زمين تھ ڏنڌلي رنگ جو ڏيکاربو آهي. گرمين ۾ اوهان اڌ رات جي وقت زميني تھ تي ان حصي کي ڏسي سگھو ٿا پر ڇو تہ شھرن ۾ گھڻي روشني هوندي آهي جنھن ڪري جديد سروي موجب دنيا ۾ 33 سيڪڙو آبادي لائيٽي خرابي Light Pollution جي ڪري عام اک سان ملڪي وي جي ان حصي کي ناهي ڏسي سگھندي. جيڪڏھن اوھان برج قوس Saggitarius Arm کي عام اک سان ڏسڻ چاهيو ٿا تہ ان لاءِ اوهانکي شھر جي روشني کان پري گرمي جي موسم ۾ اڌ رات جو ويران جڳھ تي وڃڻو پوندو جتي اوهان ان منظر کي ڏسي سگھو ٿا. اسان مٿي پڙهيو تہ سج جبار ٻانھن Orion Arm کيرائين جي مرڪز ۾ موجود بليڪ هول جي گردش چڪر لڳائي رهيو آهي هي هڪ چڪر 23 ڪروڙ سال ۾ مڪمل ٿيندو آهي جڏهن تہ اسان جي سج جو ملڪي وي جي مرڪز کان فاصلو تقريبن 25 هزار نوري سال آهي. اسانجي سج ۽ برج قوس Sagittarius Arm جي درميان گھرا گردشي ڪڪر موجود ٿين ٿا جن جو مايو اسانجي سج کان ڪروڙين گنا وڌيڪ آهي. اهو ئي سبب آھي جو لاتعداد تارا هجڻ باوجود برج قوس Sagittarius Arm ۾ روشن ڏيکاربو ناهن ڇوجو گردش جي ان ڪڪرن جي ڪري انهن تارن جي روشني اسان تائين ناهي پھچي سگھندي. ان گردش ۾ ڪڪرن جي ڊيگھ ٽي سئو نوري سال تائين آهي. انهن ڪڪرن کي Great rift يا Dark rift جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
اهڙا ئي گردش جا ڪڪر اسانجي ڪهڪشان جي مرڪز جي ويجهي بہ موجود آهن جنھن سان اسانکي ملڪي وي جو مرڪز عام اک سان ڏيکاربو ناهي. سائنسدانن جي اندازي  مطابق اسان عام اک سان زميني تھ تي نو هزار تارا ڏسي سگھندا آهيون. هي سڀ جا سڀ اسان جي ويجهي هڪ هزار نوري سال جي احاطي ۾ ايندا آهن جڏهن تہ اسان جي ڪھڪشان هڪ کان ٻہ لک نوري سال تي وسي ٿي ان جو مطلب هي آهي تہ ڪائنات ڇڏي اسان پنھنجي ڪھڪشان جو صرف هڪ سيڪڙو حصو عام اک سان ڏسي سگھندا آهيون.
ڪيترن سالن تائين ھي مڃيو پئي ويو تہ تارو اڪلوتو جسم ٿئي ٿو اھو ان ڪري جو اسان جو سج ائين نظر پئي آيو پر جلدي مشاھدي ۾ آيو تہ ڪڏھن ڪڏھن ٻہ يا ٻن کان وڌيڪ تارا پاڻ ۾ ھڪ ٻئي جي ڪشش تحت ھڪ گڏيل مقداري مرڪز Center of mass جي چوڌاري گهمندا رھن ٿا تہ ان کي ڪثرتي تارن جو نظام Multiple star system چيو وڃي ٿو. ڪجھ تارا اھڙا ٿين ٿا جيڪي جيڪي وقت سان گڏ تبديل ٿيندا رھن ٿا اھڙن تارن کي متغير تارا Variable stars چئبو آھي.
تمام ستارا گرم ٽچڪندڙ گئسن جا ٺھيل ٿين ٿا انهن ستارن جا ٻاھريان تھ ايترا خالي ٿين ٿا جو اسان انهن کي گرم ڳاڙھي خلا چئون بيجا نہ ٿيندو. ڪجھ ستارا ايترا گهاٽا ٿين ٿا جو ٻاھرين تھن جي مادي سان ڀريل ھڪ چمچو ڪيئي ٽن وزن جو ٿي سگهي ٿو. گهڻا تڻا ستارا وڌيڪ ھيڊوجن گيس ۽ ٿوري ھيليم گئس جا ٺھيل ٿين ٿا ٻيا عنصر بہ ٿوري مقدار ۾ موجود ٿين ٿا جيئن آڪسيجن ۔ ڪاربان ۔ نيان ۽ نيٽوجن.
تارا ٻن نمونن جا ٿين ٿا.
(1) وزني تارا
(2) ننڍا تارا
وزني تارا اھي تارا آھن جيڪي سج کان ڏھوڻ  وڏا ٿين ٿا ھي تارا تقريبن ڏھ لک سال ٻارڻ استعمال ڪري ڦڦڙجي نئين Red giant جي شڪل اختيار ڪن ٿا ان کان پوء تاري جو ڍڪ يا مرڪز ختم ٿي وڃي ٿو ان جا ٻھريان تھ ڦاٽي سپرنووا ۾ تبديل ٿي وڃن ٿا جنھن تاري جي ڍڪ جو مايو گهٽ ھجي ان کي نيوٽان تارو ۽ جنھن تاري جي ڍڪ جو مايو وڌيڪ ھجي ان کي ڪارونڀار چئبو آھي.
ھي تارا پھرين ڦڦڙجي پکڙجي ڳاڙھا ديو Red giant بنجن ٿا ۽ پنھنجي ٻاھرين تھن کي خلا ۾ پکيڙي ڇڏن ٿا. ھي تارا سپرنووا وانگر ڦاٽڻ بجاء پنھنجن ٻاھرين تھن سان پنھنجي چوڌاري ھڪ شيل ٺاھن ٿا جو نيبولا گرھ سڏجي ٿو. اندريون ڍڪي تھ سفيد بوني White dwarf وانگر چمڪي ٿو ۽ لکن سالن کان پوء ٿڌو ٿي ڪاري بوني Black dwarf ۾ تبديل ٿي روشني جي نيڪالي بند ڪري ڇڏي ٿو.
گرم ٿين ٿا ۽ ھن شديد گرمي جي ڪري پنھنجي حرارت کي خلا جي سرد اونداھين ۾ پکيڙين ٿا ۽ حرارت روشني جي رٿ تي سوار ٿي اسان وٽ پھچي ٿي ان مظھر کي اسان روشني چئون ٿا.