cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پئي ٻيلو
محل وقوع
پئي ٻيلو سڪرنڊ شهر کان ڏکڻ اولهه ۾ پنجن ڪلوميٽرن تي سڪرنڊ باءِ پاس سان لڳو لڳ آهي. ٻيلي جي اولهه ۾ سنڌو درياهه آهي، بند جي هن پار سَن شهر آهي. پئي ٻيلي ڏانهن ٻيو رستو مجيد ڪيرئي ڳوٺ کان به وڃي ٿو. پئي ٻيلي جي اولهه پاسي ديهه ماروي، ڏکڻ طرف ديهه تلي ۽ موريو لاکو، اتر ۽ اوڀر ۾ ديهه سڪرنڊ آهن. هينئر ٻيلي جو اڳوڻو اوج نه رهيو آهي. پاڻيءَ جي کوٽ ۽ غير قانوني وڻن جي واڍيءَ هن سهڻي شڪارگاهه جو حُسن برباد ڪري ڇڏيو آهي. ايراضي ۽ آبادي: پئي ٻيلو 1883ع کان باقاعدي لک هيٺ آهي، ان وقت هن جي ايراضي 5901 ايڪڙ هئي. ايوب خان جي دور ۾ 1015 ايڪڙ زمين زرعي کاتي کي ڏني وئي. 1995ع ۾ ان مان 140 ايڪڙ فوج کي ڇانوڻي ٺاهڻ لاءِ ڏني وئي، هن وقت اها زمين آباد آهي ۽ مقاطعي تي ڏنل آهي. هينئر ٻيلي کاتي وٽ باقي 4646 ايڪڙ زمين باقي آهي. اهڙيءَ ريت هتي نباتات ۾ ٻٻر، بيد مشڪ، ٻير، ديوي، کٻڙ، ڪنڊي، لئي، ڪرڙ ۽ ٽالهيءَ جا وڻ آهن. پئي ٻيلي ۾ سراسري طور 338 ايڪڙ ٻٻر، 107 ايڪڙ بيد مشڪ، 1045 ايڪڙ ڪنڊي ۽ 12 ايڪڙن تي شيشم جا وڻ آهن. ٻين به ڪيترن قسمن جا وڻ ٻوٽا ۽ گاهه موجود آهن.
جانور ۽ پکي
جيئن ته پئي ٻيلو شڪار گاهه آهي. هتي ايوب خان جو بنگلو ٺهرايل به آهي. هتي موجود شڪار گاهه ۾ هرڻ ۽ ڦاڙها آهن. جڏهن ته هتي ٻين جهنگلي جانورن ۾ سوئر، گدڙ، نور، سيڙهه، جهنگلي ٻلا وغيره ۽ پکين ۾ ڪارو تتر، اڇو تتر، ڳيرو، طوطو، هيڙهو، باز، بلبل، چڪور، ڪانءُ، ڪٻرون ٻيا موجود آهن.
سائبيرين روٽ
thumb|300x300 عڪسلون| سائبرين رستي جو نقشو 18 صدي عيسويء ۾ ( سائو) ۽ 19 صدي جي شروعات ۾ ( ڳاڙهو ). سائبرين رستو يا روٽ ( انگريزي : Siberian Route) ( Сибирский тракт ۽ Sibirsky trakt، جنهن کي ماسڪو هاءِ وي ۽ وڏو هاءِ وي به سڏيو وڃي ٿو، هڪ تاريخي رستو هو، جيڪو يورپي روس کي سائبيريا ۽ چين سان ڳنڍيندو هو.
تاريخ
روڊ جي اڏاوت جو فيصلو زار ڪيو هو ۽ 19 صدي جي وچ تائين مڪمل نه ڪيو ويو. ان کان اڳ، سڀ کان وڌيڪ سائبرين نديءَ جي اچ وڃ درياءَ سائبرين جو رستو (سائبرين درياءَ جا رستا) ھو. 1590ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾، پهرين روسي آبادڪار چيرڊين نديءَ ذريعي سائبيريا پهتا. يورالز ۾ ورخوتور جو شهر بابينوف روڊ جي اڀرندي طرف هو. ماسڪو هڪ ڊگهو-سائبرين رستو ولاديمير هاءِوي سان گڏ ئي شروع ٿيو هو، ۽ مروم، ڪوزموڊيمانسڪ، قازان، پيرم، ڪنگور، ياڪاترنڊرگ، تيومن، توبولسڪ، تارا، ڪينسڪ، ٽومسڪ، ينيسيسڪ ۽ ايرڪتسڪ کان ٿيندو گذرندو هو. بيڪال ڍنڍ کي پار ڪرڻ کانپوءِ اولان ـ اودي جي ڀرسان سڙڪ الڳ ٿي ويندي آهي. ان جي هڪ شاخ اوڀر ۾ نيرچنسڪ تائين جاري آهي، جڏهن ته ٻيو پاسو ڏکڻ ۾ ڪيختا جي سرحدي چوڪي تائين ويندو آهي، جتان اهو اُٺ قافلن سان ملي ٿو، جيڪو منگوليا کي پار ڪندي ڪالگن جي هڪ وڏي ڀِت سان ڳنڍيل آهي.
19 صدي جي شروعات ۾، رستو ڏکڻ ڏانهن منتقل ڪيو ويو. تيومن کان اها سڙڪ يلوتوروسڪ، ايشم، اومسڪ، ٽومسڪ، اچينسڪ ۽ ڪراسنويارسڪ کان ٿيندي ايرڪتسڪ جي پُراڻي رستي ۾ ٻيهر شامل ٿيڻ کان اڳتي وڌي ويندي آهي. اُڻويهين صديءَ جي پڇاڙي وارن ڏهاڪن تائين، اها سائبيريا کي ماسڪو ۽ يورپ سان ڳنڍيندڙ هڪ اهم رڳ رهيو. هڪ آٽو موبائيل جي برابر ٽرانس سائبرين هاءِ وي آهي.
نالو نسب ۽ انتساب
هن سائبيرين رستي کي چانهه جي وڏي مقدار جي ڪري چانهه جي  سڙڪ (Tea Road)،  جي نالي سان به سڃاتو ويندو هو، جيڪو سائبيريا جي رستي چين کان يورپ پهچايو ويندو هو. چارلس وين، جيڪو 1893ع ۾ ”گريٽ پوسٽ روڊ“ جي ڀرسان گذرندو هو، ان هِن کي مشهور عقيدي جي پيروي ڪئي ته ”چين ۾ تيار ٿيندڙ بهترين چانه روس کي موڪلي ويندي آهي.“
1915ع ۾ چين سائبيريا ڏانهن 70,297 ٽن چانهه برآمد ڪئي ، جيڪا ملڪ جي ڪل چانهه جي برآمدات جو 65 سيڪڙو هئي. هن رستي جو نالو روسي قافلو چانهه جي ميلاپ جي نالي تي رکيو ويو آهي. thumb| سائبيرين رستو تي [[ايشيا ۽ يورپ جي جي وچ ۾ لڪير ايشيا ۽ يورپ کي الڳ ڪندي آهي]]
پاڪستان جي آئين ۾ سترھين ترميم
پاڪستان جي آئين ۾ سترھين ترميم جنھمڍن کي سترھين ترميم 2003ع جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو، ڊسمبر 2003ع ۾ ڪئي وئي۔ ھي ترميم تقريباََ ھڪ سال تائين ان وقت جي صدر جنرل پرويز مشرف جي حامين ۽ مخالفیٺن جي وچ ۾ بحث مباحثن ۽ ڪيترن ئي موقعن تي تلخين کان بعد منظور ڪئي وئي۔
ھي ترميم ان لحاظ کان نھايت اھميت جي حامل آھي تہ آئين پاڪستان ۾ وسيع پئماني تي ڪيتريون ئي ترميمون ڪيون ويون۔ انھن ترميمن ۾ ڪيتريون ئي پاڪستان جي صدر جي عھدي سان لاڳاپيل ھيون پاڪستان جي آئين ۾ تيرھين ترميم ۾ ڪيل تقريباً سڀ ترميمون واپس ورتيون ويون۔ پاڪستان جي آئين ۾ سترھين ترميم جا مک نڪتا ھيٺ ڏنل آھن۔
ون يونٽ
ون يونٽ منصوبي جو اعلان وزير اعظم محمد علي بوگره 22 نومبر 1954ع تي ڪيو ۽ 14 آڪٽوبر 1955ع تي مملڪت خداداد جي اولاھين حصي جي تمام صوبن کي ضم ڪتي اولھ پاڪستان صوبو تشڪيل ڏنو ويو جنھن ۾ تمام صوبن کان علاوه رياستون ۽ قبائلي علائقا بہ شامل ھا۔ ھي صوبو 12 ڊويزنن تي مشتمل ھيو جڏھن تہ ان جي گاديء جو ھنڌدار لاهور ھو۔ ٻي طرف اوڀر بنگال جي صوبي کي اوڀر پاڪستان جو نالو ڏنو ويو جنھن جي گاديء جو ھنڌ ڍاڪا ھو۔ وفاقي گاديء جو ھنڌ 1959ع ۾ ڪراچي کان راولپنڊي منتقل ڪيو ويو، جتي فوج جا صدر دفتر ھيا، ۽ گادي جو ھنڌ نئين شھر اسلام آباد جي تڪميل تائين ھتي موجود رھيو جڏھن تہ وفاقي مجلس قانون ساز ڍاڪا منتقل ڪئي وئي۔
معاملا ان وقت وڌيڪ ڳمڀير ٿيا جڏھن 1958ع جي فوجي بغاوت کان بعد وڏي وزير جو عھدو ختم ڪيو ويو ۽ صدر اولھ پاڪستان جا اختیار پاڻ وٽ رکي ڇڏيا۔ سياسي ماھرن اھو بہ سمجھن ٿا تہ اولھ پاڪستان جي تمام صوبن ملائڻ جو مقصد اوڀر پاڪستان جي لساني ۽ سياسي ايڪائي جو زور ٽورڙڻ ھو۔
آخرڪار پھرين جولاءِ 1970ع تي صدر يحييٰ خان ون يونٽ جو خاتمہ ڪندي اولھ پاڪستان جا تمام صوبا بحال ڪري ڇڏيا.
ون يونٽ ۽ سنڌ
ون يونٽ جو مرحلو آيو ته سنڌ جي بمبئي کان آجپي جي جدوجهد جو سرواڻ محمد ايوب کهڙو ۽ علي محمد راشدي، سنڌ کي سنڌ جي رهاڪن جو تواريخي وطن سمجهڻ بدران واپار وڙي جي کا وکر سمجهي ان جو سودو ڪندي اولهه پاڪستان ۾ ’ون يونٽ‘ قائم ڪرايو. اُن وقت جي سنڌ اسيمبلي جي ميمبرن مان صرف ٽن چئن ميمبرن ’ون يونٽ جي ٺهراءُ‘ خلاف ووٽ ڪيو، باقي سڀ سدورا پُٽ هاڪاري ووٽ ڏيئي سنڌ جي ڳچيءَ ۾ غلاميءَ جو ڳٽ وجهي ويٺا. اهڙيءَ ريت سنڌ جي صديون پُراڻي حيثيت ”خودمختيار رياست“ گهٽجي ’صوبو‘ ۽ پوءِ ’صوبو‘ مٽجي اولهه پاڪسان يا پنجاب جو هڪ انتظامي زون بنجي ويئي. جيتوڻيڪ 19 سيپٽمبر 1957ع تي اولهه پاڪستان جي اسيمبلي ون يونٽ ختم ڪرڻ جو ٺهراءُ پاس ڪيو. پر انهي جو ڪو به کڙ تيل نه نڪتو. هيءُ ٺهراءُ سنڌ جي هڪ سياستدان محترم غلام مصطفيٰ ڀرڳڙي اسيمبلي ۾ پيس ڪيو، جنهن کي 300 ميمبرن جي ايوان مان 296 ميمبرن ووٽ ڪيو. هن مُلڪ جي سياست ۾ سياسي فيصلا سياسي ماڻهن جي بدران ’ڳجهن هٿن‘ طرفان ٿيندا رهيا آهن. انهي ڪري ئي سياسي عمل سدائين رنڊڪن ۽ رڪاوٽن جو شڪار رهيو آهي. انهي ڳالهه جو اهڃاڻ سابق صدر فيلڊ مارشل محمد ايوب خان جي ڪتاب فرينڊس ناٽ ماسٽرس (Friends not Masters) مان به ملي ٿو، جنهن ۾ هُن پاڻ کي ون يونٽ جي خالقن ۾ شمار ڪيو آهي. انهي بيان کي نظر ۾ رکندي 1958ع جي مارشل لا جو ڪارڻ سمجهه ۾ اچي وڃي ٿو. مُلڪي سياست ۾ فوج جي هٿ چراند جو تفصيل اڳوڻي ايئر مارشل اصغر خان پنهنجي ڪتاب جنرلس ان پالٽڪس (Generals in Politics) ۾ پڌرو ڪيو آهي.
”ڪراچي نه ڏينداسين“ صوبه سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو صداءِ احتجاج، هن احتجاج ۾ وڏن خدشن جو اظهار ڪيو ويو هو، مثال طور، جڏهن ڪراچي جي الڳ ٿيڻ جي مخالفت ڪئي ويئي ته پاڪستان حڪومت جي هڪ وزير سنڌين کي ڌمڪايو ته ”صبر ڪريو نه ته 15 لک پناهه گير آڻي سنڌين کي بيڪار بنايو ويندو.“ انکي عمل کي سچ ۾ بدلائڻ لاءِ لاءِ اسپيشل گاڏيون ڌڙا ڌڙ پناهه گيرن جا جٿا آڻي رهيون آهن. جڏهن پناهه گيرن جو انداز ٿر، سانگهڙ، نواب شاهه، حيدرآباد ۽ ڪراچي ضلعن ۾ اصل سنڌين کان وڌيڪ ٿي ويندو ته پوءِ اسان کان اهي ضلعا به ڇڏائي جدا علائقا بنائي سنڌ کي ٽڪر ٽڪر ڪيو وڃي. شايد اسان سنڌين کي اُتان لڏائي ٻين ضلعن ۾ وسايو وڃي. اهڙو علائقو پوءِ ته سدائين کوٽ ۾ رهندو. انهيءَ عذر تي سنڌ کي پنجاب سان گڏائي اسان جي وجود کي مٽايو ويندو. اسان سدائين لاءِ پنجاب جي غلاميءَ هيٺ رهنداسين. ڪراچي اسان جو جگر آهي. ڪراچي سنڌ جي ڪنجي آهي، ان کي مضبوط ڪرڻ لاءِ ڪنڊ ڪڙڇ مان نعرو لڳايو ته ”ڪراچي نه ڏينداسون“، ”سنڌ زنده باد“، ”سنڌي زنده باد“، ”ڪراچي نه ڏينداسون“.
20 فيبروري 1948ع تي جمع ڏينهن ڪراچيءَ ۾ ”يوم ڪراچي“ (Yom e Karachi) وڏي پئماني تي ملهايو ويو، جنهن ۾ شاگردن ڪلاسن جو بائيڪاٽ ڪيو، مظاهرا ڪيا ۽ ٺهراءَ پاس ڪيا ويا.
29 جنوري 1948ع تي سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن، وزيراعليٰ، گورنر سنڌ ۽ قائداعظم اڳيان احتجاجي مظاهرا ڪيا. جڏهن شاگردن سر غلام حسين هدايت الله گورنر سنڌ سان ملاقات جي گهر ڪئي ته هن ملڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. قائداعظم شاگردن جي 7 رڪني وفد سان ملاقات ڪئي ۽ ڏيڍ ڪلاڪ بحث ڪيو.
اُها مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جيڪا ڪراچي جي مسئلي تي سنڌ جي شاگردن جي نمائنده تنظيم جي حيثيت سان حڪومت سان ويڙهه کائي رهي هئي، سا اڳتي هلي رجعت پرست ۽ حاڪمن جي ايجنٽ جماعت ٿي ويئي. اهو ئي سبب آهي جو سنڌ ۾ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جا تڏا ويڙهجي ويا. هونئن ته مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن مسلم ليگ سدائين سخت گير رهيون، پر ٻاهران آيل ڪوڙن ڪليمنٽس خلاف اُن جي پڪڙ ڏاڍي ڪمزور رهي. اهڙي ريت اربين روپين جون ملڪيتون يعني جايون، زمينون ۽ پلاٽ جيڪي هندو سيٺين مقامي ماڻهن کان وياجن ۽ قرضن عيوض گروي ورتيون هيون، اصل مالڪن کي ملڻ بدران اوپرن آيل ماڻهن جي حوالي ٿي ويون.
ون يونٽ جي حمايت ۾ ووٽ
ون يونٽ جي حمايت ۾ سنڌ جي جن سياستدانن ووٽ ڪيو، انهن جا نالا ھي آھن. 1۔عبدالله خان مهيسر 2۔عبدالفتاح ميمڻ3۔عبدالمجيد خان جتوئي 4۔قاضي عبدالمنان 5۔ڄام بشير احمد ڏھر 6۔مير احمد خان ٽالپر 7۔احمد خان راڄپر 8۔ احمد خان ڀٽو 9۔مير احمد خان پٺاڻ 10۔ ٺڪر آئيدن سنگھ 11. بيگم عائشه عزيز 12۔ علي اصغر شاه 13. مير علي احمد خان ٽالپر 14۔ علي بلاول خان ڊومڪي 15۔ سردار علي گوهرخان مهر 16۔ علي گوهر کهڙو 17۔ علي حسن منگي 18۔ علي نواز خان ڌاريجو 19۔ پير علي محمد شاه راشدي 20۔ مير علي نوازخان ٽالپر 21۔ پير عالي شاه جيلاني 22۔ ڄام اميرالھ بچايو خان 23۔ علڻ خان لغاري 24۔ امير بخش مهر 25۔ ڄام امير علي خان 26۔ آغا بدرالدين دراني 27۔ مير بنده علي خان ٽالپر 28۔ ڌرمداس موٽومل 29۔ دوست محمد هڪڙو 30۔ فيض محمد صندل 31 ۔فقيرمحمدانڙ 32۔ حاجي فضل محمد خان لغاري33۔حاجي غلام علي ميمڻ34۔ حاجي خان محمد مري35 ۔سيد غلام حيدر شاه ولد حاجي پير شاه36۔ سيد غلام حيدر شاه ولد نواب شاه37۔ غلام قادر ناريجو38۔ غلام نبي ڏھراج39۔ غلام رسول خان جتوئي 40۔ غلام رسول شاه جيلاني 41۔ غلام رسول ڪيهر 42۔ سيد گل محمد شاه 43۔ حاجي گل محمد کيڙو 44۔ گل جي ميگهواڙ 45۔ حامد حسين فاروقي 46۔ مير امام بخش ٽالپر 47۔ ميرجعفر خان جمالي 48۔ جان محمد ڀائي خان 49۔ قادر بخش تنيو 50۔ سيد ڪراڙو شاه 51۔ سيد خير شاه 52۔ خان محمد بوزدار 53۔ محبوب شاه پير رسول بخش شاه 54۔ مامون خان ملڪاڻي 55۔ سيد ميهر علي شاه 56۔ موسا خان ٻگهيو 57۔ حاجي مولا بخش سومرو 58۔ سيد مبارڪ علي شاه 59۔ قاضي محمد اڪبر ڪلهوڙو 60۔ سردار محمد قمبر علي شاه 61،محمد اشفاق 62۔ مير محمد بخش ٽالپر 63۔ محمد بخش سرڪي 64۔ حاجي پير محمد حسن بخش 65۔ سيد محمد حسن شاه 66۔ حاجي محمد حيات جوڻيجو 67۔ سردار جعفر خان بليدي 68۔ پير مهدي شاه جهنڊي وارو 69۔ محمد يوسف چانڊيو 70۔ مخدوم محمد الزمان طالب مولا 71۔ سيد محمد شاه بقادار 72۔ حاجي نجم الدين لغاري 73۔ نصير محمد خان مدواڻي 74۔ سردار نور محمد بجاراڻي 75۔ نور محمد راهمون 76۔ سيد نورمحمد شاه 77۔ رحيم بخش سومرو 78۔ رسول بخش جوڻيجو 79۔ روپچند چيلارام 80۔ روپچند لوهاڻو 81۔ حاجي صادق علي ميمڻ 82۔ ڊاڪٽر سعيد الدين صالح 83۔ سيف الله مگسي 84۔ پير صالح شاه 85۔ سنڀومل لوهاڻو 86۔ سوائي سنگھ سوڍو 87۔ شاهنواز پيرزادو 88۔ شاه نظر حسين شاه 89۔ شاهل خان کوسو 90۔ ملڪ سڪندر خان هملاڻي 91۔ سيرومل ڪرپالداس 92۔نواب سلطان محمد چانڊيو 93۔ سردار مير سندر خان سندراڻي 94۔ بيگم طاهره آغا 95، مسٽر ٽيئون مل 96۔ توڳاچي مير محمد نوهڙي 97۔ عثمان خان ملڪاڻي 98۔ نواب زاهد علي خان. ۔
ون يونٽ جي مخالفت ۾ ووٽ ڏيندڙ ميمبرن جا نالا
1۔ عبدالحميد خان جتوئي 2۔ غلام مصطفا خان 3۔ پير الاهي بخش 4۔ نئون مسلمان ٿيل شيخ خورشيد احمد. جي ايم سيد کي ون يونٽ جي مخالفت ڪرڻ جي ڊپ کان ووٽ استعمال ڪرڻ کان اڳ ۾ ئي گرفتار ڪيو ويو هو. سنڌ اسيمبلي جو ايوان 110 ميمبرن تي مشتمل هو، 98 ميمبر حمايت ۾ 4 مخالفت ۽ ٻيا غير حاضر، جملي 110 ميمبر سنڌ اسيمبلي. ون يونٽ سان 14 آڪٽوبر 1955ع تي مڙھيو ويو. ميمبرن کان ووٽ 11 ڊسمبر 1954ع تي ورتا ويا.
حوالا
زمرو:اولھ پاڪستان زمرو:پاڪستان ۾ وفاقيت زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ
ترائيل
ترائيل __(Triolet):
”ترائيل“ فرانس جو هڪ مقبول نغمو آهي. جنهن جي معنيٰ آهي: (ٽريئو-Trio = ٽه ياري يا ٽه سُرو راڳ+ ليٽ- =Let (بندش). اُهو نظم يا شعر، جنهن ۾ ساڳئي سُر واريون ٽي سٽون پوري بندش سان سرجيون وڃن. مطلب ته ’ترائيل‘ اُهو شعر آهي، جنهن ۾ ساڳي سٽ ٽي ڀيرا اچي، پوري مضمون کي هڪ هنڌ بند ڪري ٿي. هيءَ صنف گذريل ٿوري عرصي کان سنڌي شاعريءَ ۾ به رواج ۾ آئي آهي. ”ترائيل“ جي سڄي نظم ۾ ڪل اٺ سٽون ٿينديون آهن، جيڪي ٻن بندن ۾ ورهايل هونديون آهن، يعني هر هڪ بند ۾ چار سٽون ٿين ٿيون. اصل ۾ هر هڪ بند ٽن سٽن تي مدار رکي ٿو، جن جي سٽاءَ هن ريت آهي. پهرئين بند جي پهرين ۽ ٽين سٽ هڪ ٻئي سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف ۾ هونديون آهن، باقي ٻي (وچ واري سٽ انهن ٻنهي سٽن کان قافيي ۾ مختلف ۽ آزاد هوندي آهي. انهيءَ بند جي آخر ۾ وري پهرين سٽ هوبهو ساڳي موٽي ايندي آهي، جيڪا چوٿين سٽ هوندي آهي. ٻئي بند جي پهرين سٽ وري پهرئين بند جي پهرين ۽ ٽين سٽ سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف سان ايندي آهي؛ باقي ٻي سٽ پهرئين بند جي ٻيو نمبر سٽ سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف ۾ هوندي آهي ۽ ٽين سٽ، پهرئين بند جي بلڪ ساڳي پهرين سٽ هوندي آهي. هن بند ۾ چئن سٽن جو وزن پورو رکڻ لاءِ، پهرين بند جي ٻي سٽ پڇاڙيءَ ۾ هوبهو ساڳي موٽي ايندي آهي. اهڙيءَ طرح ڏسبو ته سڄي نظم ۾ پهرين سٽ ٽي ڀيرا اچي ٿي؛ يعني پهرين، ٽين ۽ ستين سٽ ٽئي هوبهو ساڳيون ٿين ٿيون ۽ شعر جي ٻي سٽ موٽي اٺين سٽ ٿئي ٿي ۽ ڇهين سٽ انهن ٻنهي (ٻي ۽ اٺين) سٽن سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف ۾ اچي ٿي. اهوئي سبب آهي جو هن شعر کي ٽه سُرو راڳ يعني ”ترائيل“ (Triolet) نالو ڏنو ويو آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
ابراھيم کرل
ليکڪ ابراهيم کرل (Ibraheem Kkharal) ولد مولا بخش 11 اپريل 1967ع تي خيرپور ۾ جنم ورتو. ناز هاءِ اسڪول خيرپور مان 1983ع ڌاري مئٽرڪ ڪيائين. 1992ع ۾ شاهه لطيف يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (سنڌي) ڪري ڊاڪٽر ادل سومري جي رهنمائيءَ هيٺ ايل. فل ڪيائين، سندس مقالي جو موضوع ”نسيم کرل جون ڪهاڻيون“ هو. سن 2000ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج پير جي ڳوٺ ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرر آهي. هو نسيم کرل يادگار ڪاميٽيءَ جو آرگنائيزر ۽ سنڌي ادبي سنگت (Sindhi Adabi Sangat) شاخ خيرپور جو 3 ڀيرا سيڪريٽري به چونڊيو. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1) تنهنجي وئي کان پوءِ (1992ع) (2) روپ ٻهروپ (1991ع) (3) درياهه جي هن -پار- (2003ع) (4) سپني کان سهڻي ساڀيان (ڊاڪٽر تنوير عباسي جون تقريرون: ترتيب: 2004ع). ابراهيم کرل هن وقت خيرپور ۾ رهائش پذير آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
آخوند محمد قاسم هالائي
محمد قاسم آخوند سنڌي ٻوليءَ جو اهم شاعر ٿي گذريو آھي. ھو 23 سيپٽمبر 1818ء تي ڄائو ۽ 14 اپريل 1891ء تي پراڻا هالا ۾ وفات ڪيائين. ھو خليفي گل محمد جو ساٿي ھو. ھن ڪجهه وقت لاءِ ميرن جي سرڪار جي نوڪري به ڪئي. ھن جي شاعريءَ جو ڪتاب ”ديوان قاسم“ مرزا اسد بيگ ”اسد“ ڇپرايو، جنهن تي مرزا اجمل بيگ جو مهاڳ لکيل آهي. ھو انھن سنڌي شاعرن مان ھڪ آھي، جن پھريان رباعي لکڻ شروع ڪئي، آخوند محمد قاسم آخوند فارسي ۽ عربي ٻولين جو عالم ھو. ھن ”سنڌي ادب جي تاريخ“ به لکي. ھن سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪيترا بيت ۽ ڪافيون به لکيون.
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:شاعر
آسا
سنڌ توڙي ھند جي راڳ جي نظام ۾ ھڪ راڳڻي يا راڳ، جيڪو صبح جو ڳايو ويندو آھي، لفظ ”آسا“ (سنسڪرت ”آشا“) جي معنيٰ ئي آھي اُميد، آرزو، تمنا، خواھش وغيره، تنھنڪري ھن راڳ کي آس ۽ ارداس جو راڳ بہ چيو ويو آھي. راڳ جي ڪتابن موجب ھڪڙا راڳ ۽ راڳڻيون، جيڪي فقط ڪنھن ھڪ علائقي ۾ رائج ھوندا آھن، تِن کي ديسي راڳن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي، مثال طور سنڌ ۾ مولود، مورا، راڻو، ڪوھياري وغيره ديسي راڳڻين ۾ شُمار ٿيندا آھن. ٻيا راڳ ”مارڳ راڳ“ سڏبا آھن، جن مان ڪِن راڳن جا نالا ھي آھن:ڪلياڻ، يمن ڪلياڻ، کنڀات، سري راڳ، سھڻي، سارنگ، پِرڀاتي، آسا، پورب وغيره. ”آسا“ جو سُر بہ ”مارڳ سُرن“ ۾ شامل آھي.
ڪامل بصيرت وارن سالڪن کان سواءِ ٻين جي نظر ناقص آھي، جو اُھي جُزن کي ڏسندي، ان ڏسڻ ۾ رھجي ويا ۽ ”ڪُل“ کي ڪين سُڃاتائون. ھن ۾ محبت جو راز ۽ ان راز يا لڪ جي ماھيت ڏانھن اشارا آھن. خاص طرح سالڪ جي ’تسليم ۽ رضا“ واري منزل ۽ مرتبي جا اُھڃاڻ آيل آھن. مطلب ته ”سُر آسا“ ڳرو ۽ ڳوڙھو معنوي سُر آھي ۽ ھن سُر ۾ تصوف جو اعليٰ فڪر سمايل آھي. اِنھيءَ لحاظ سان، ھن سُر جي معنوي اُھڃاڻن تي ڀٽائيءَ کان اڳ سنڌ جي عارفن ۽ سالڪن بيت چيا هئا، جن ۾ قاضي قادن ۽ شاھہ ڪريم اچي وڃن ٿا. آسا (سر) ، شاھہ جي رسالي جو هڪ سُر ۽ سنگيت وديا ۾ هڪ مِٺي راڳڻيءَ جو نالو آهي، جيڪا اَسر ويلي ڳائبي آهي. شاهه جو ”سُر آسا“ ڪُجھہ آسا وري ٺاٺ مان ورتو ويو آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سُر آسا جي معنويت ۽ حقيقت بابت لکي ٿو تہ: ”سُر آسا هڪ وڏو معنوي سُر آهي، جنهن ۾ مجاز ۽ حق بابت ڳُوڙها معنوي اشارا ڏنل آهن. سُر ۾ ڪنهن روايتي پَس منظر ۽ ماحول بدران تصوف جي رازن رمزن وارو فڪر سمايل آهي، جنهن ۾ مجازي حقيقت جي مثالن، صوفياڻي فڪر جي اشارن ۽ سالڪن جي سلوڪ وارين منزلن ۽ مرتبن جا اُهڃاڻ ڏنل آهن.“ ڪِن موسيقيءَ جي ڄاڻُن جي راءِ آهي تہ: ’آسا‘ هڪ راجڪماري هُئي، جيڪا پِرڀات جو ڌڻيءَ جي ساراھہ ۾ گيت ڳائيندي هئي.
زمرو:راڳڻي زمرو:شاعري
1208ع
ڊسمبر
زمرو:1208ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
انور بلوڇ (ليکڪ)
ڪهاڻيڪار، ناول نويس ۽ ڊرامي نگار -انور بلوچ- جو -جنم-، 16 -اپريل- 1952ع تي ڳوٺ محمد حسين -بليدي-، تعلقي نصير آباد، ضلعي شهدادڪوٽ ۾ ٿيو. -تعليم- بي. -ايس-. سي (فاريسٽري) ۽ ايم. اي اڪنامڪس اٿس. -ان- کان علاوه -آبپاشي- ۽ واٽر مئنيجمينٽ بابت -آمريڪا- ۽ لاهور مان تربيت ورتل اٿس. سندس -تصنيف- ۾ سنگسار (ڪهاڻيون: 1990ع) اي ٽرپ ٽو -آمريڪا- (سفرنامو: 1996ع)، -ٿوهر ڳاڙها گل- جلد- پهريون (نوٽ بوڪ تان: 1998ع)، ميرو -پاڻي- سنڌوءَ جو (ڪهاڻيون: 2000ع)، ڪارو -پاڻي- (ڪهاڻيون: 1998ع)، آڪاش کان اڳتي (ناول:1998ع) -ٿوهر ڳاڙها گل- جلد-ٻيو (نوٽ بوڪ تان: 2004ع)، مان منصور ته ناهيان پر...... (مضمون، مقالا ۽ مهاڳ: 2004ع)، پلصراط تي هڪ وک (ڪهاڻيون: 1996ع)، دوزخ مان دري (ناول: 2006ع)، ديس نماڻو ارڏا ماڻهو (مهاڳ، مقالا، مضمون: 2009ع) ۽ ايلشبا (ناول: 2009ع)، -باک- ڦٽيءَ جو سوجهرو (ناول:2009ع) شامل آهن. هن وقت ڊويزنل فاريسٽ آفيسر آهي.
آسا پورا
هنگلاج جي پنڌ ۾ اگور ندي ٽپڻ کانپوءِ ۽ هنگلاج مندر کان ٿورڙو پهرين آساپورا ماڳ آهي. آسا پورا پهچڻ کان اڳ هڪ ڇپ جي اوٽ ۾ اڄڪلهه هنومان جي مورتي رکي آهي، هتي ئي گڻيش جو آستانو به آهي. آساپورا جي معنيٰ آهي، جتي خواهش پوري ٿئي. آسا پورا پهچڻ جي معنيٰ آهي هنگلاج پهچڻ.
بليموريا، آساپورا پهچڻ کان اڳ جبلن ۾ هڪ هنڌ سوزب بيگم Soozub Begum ۽ ممگا ديوي Mumga Devi نالي سڏجندڙ هڪ پٿر جي آڏو ”سُئين ۽ ڌاڳن جي ڀيٽا ڏيڻ“ واري رسم جو به ذڪر ڪيو آهي. هو چوي ٿو ته نديءَ ۾ ٿورو اڳتي ننڍڙيون پٿريون لڀجن ٿيو جن تي اڇو دائرو هوندو آهي ۽ ياتري اهو سمجهي انهن کي چونڊيندا آهن ته اهي ديوتا سدا شوا سان واسطو رکندڙ آهن. آسا پورا وٽ ورت ڇوڙيو وڃي ٿو جيڪو اگور کان هلڻ وقت رکيو ويو.
زمرو:قديم آثار
اسپنگر
هيءُ هڪ ٻوٽيءَ جو -ٻج- ۽ پسارڪو وکر آهي، جنهن کي عربيءَ ۾ ”رقطونا“ ۽ فارسيءَ ۾ ”اسپغول“ سڏجي ٿو. هن جا ٻه ٽي قسم ٿين ٿا، جيئن اڇو، ڳاڙهو، ڪارو ۽ اڇو پر ڳاڙهاڻ مائل. هي پاڻيءَ ۾ وجهڻ سان ڦونڊجي وڃي ٿو. طبي لحاظ کان آنڊن جي زخم، پيچش ۽ پيٽ ۾ مروڙ جي بيماريءَ ۾ -اسپنگر- جي تهِي پاڻيءَ ۾ ملائي پيئڻ سان آرام ايندو آهي. -اسپنگر- کي هلڪي سٽڻ ڪٽڻ سان اُن جون کلون يا تُههَ لهي وڃن ٿا، انهن کلن کي ”اسپنگر جي تُهِي“ سڏبو آهي، جيڪا پڻ پسارڪي وکر ۾ شمار ٿئي ٿي ۽ پيٽ جي بيماريءَ ۽ خشڪي لاهڻ لاءِ علاج طور ڪم اچي ٿي. اڄڪلهه دوائن جون ڪمپنيون ”اسپغول“ جي نالي سان -اسپنگر- جي صاف ٿيل -تهي- پئڪيٽن ۾ تيار ڪري رهيون آهن.
حوالا
زمرو:فصل
1209ع
ڊسمبر
زمرو:1209ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ڀنڀور مسجد
thumb|ڀنڀور مسجد جا آثار ڀنڀور مسجد 1951ء ۾ ڀنڀور ڀڙي جي کوٽائي شروع ٿي ۽ 1958ء ۾ قلعي جا آثار ظاھر ٿيا ۽ 1960ء ۾ ھڪ عمارت ملي، جنھن کي مسجد قرار ڏنو ويو. آثار قديمه جي بيان مطابق ننڍي کنڊ ۾ ھيءَ پھرين مسجد آھي، ھن جي ڊيگهه 128 فوٽ ۽ ويڪر 122 فوٽ آھي. مسجد جي اڱڻ ۾ سرن جو فرش آھي. الھندي طرف وسيع دالان آھي، جنھن جي ڇت ٿنڀن جي ٽن قطارن تي قائم ھئي. ھر قطار ۾ 33 ستون يا ٿنڀ ھئا، اتر، ڏکڻ ۽ اڀرندي ۾ ورانڊا ھئا، جن جي ڇت، پٿر جي ٿنڀن جي ٽيڪ تي بيٺل ھئي، ھيءَ مسجد، ڪوفي جي جامع مسجد ۽ واسطه جي جامعه مسجد جي نقشن مطابق ٺھيل ھئي، مسجد مان ڪوفي خط جا ڪتبا به مليا آھن، ڪن مورخن جي خيال ۾ اھا پھرين اسلامي مسجد ھئي، جيڪا ديبل جي فتح کان پوءِ محمد بن قاسم ٺھرائي ھئي.
بجر (تماڪ)
تماڪ جو هڪ قسم. تماڪ جي پوک جو ٻيو تُور، جيڪو گهٽ تکو ٿيندو آهي، هلڪو تماڪ. تماڪ جي هلڪي مورَ.
حوالا
زمرو:فصل
کيرائين واٽ ڪهڪشان
thumb
کيرائين واٽ، مِلڪي ويَ (Milky Way) يا کير پَٽي ڪهڪشان (اهي لفظ لاطيني لفظن Via Lactea جو ترجمو آهن، جيڪي وري يوناني لفظن Γαλαξίας تان ورتا ويا آهن) هڪ پٽيدار گھنڊيدار ڪهڪشان آهي، جيڪا ڪهڪشائن جي مقامي جهڳٽي جو حصو آهي. جيتوڻيڪ اها مشاهدائتي ڪائنات ۾ اربين ڪهڪشائن مان هڪ آهي، پر جيئن ته اها اسان جي گرهه ڌرتيءَ جو گھر آهي، تنهن ڪري انسانذات وٽ ان ڪهڪشان جي خاص اهميت آهي. کيرائين واٽ ڪهڪشان جو سنواٽو رات جو آسمان ۾ تجلي جي پٽيءَ جي صورت ۾ نظر ايندو آهي. تجلن جي ان ظاهري پٽيءَ ڪري ئي کيرائين واٽ ڪهڪشان تي اهو نالو پيو آهي.
اسان جو هي سنسار اڻکٽ (اَکُٽُ) آهي. ڄاتل سنسار ۾ کربين کير پٽا (تارن جا جهڳٽا) يا ڪهڪشائون آهن. هر ڪهڪشان جو قدبت ۽ بيهڪ پنهنجي قسم جي آهي. هر کير پٽي ۾ کربين تارا آهن. اسان جو سج به هڪ تارو آهي، جيڪو اسان جي کير پٽي، کرائين واٽ يا مِلڪي ويَ ۾ موجود آهي. اسان جي کيرائين واٽ ڪهڪشان جي شڪل ڪيئن آهي؟ اچو ته سمجهون.
ڦٽاڪا ته شايد اسان سڀني ٻاريا / ٻرندي ڏٺا هوندا. انهن ۾ ٻارن لاءِ وڌيڪ وڻندڙ ڦٽاڪي جو نالو آهي چڻگائي-تيلي (ڦلجڙي) ۽ ٻي جو نالو وِڇون (ڀَٽون) آهي. کائڻ وارين مِٺايُن ۾ وري ڪيترن ئي ماڻهن کي جِليبِي ڏاڍي وڻي ٿي. اسان جي کيرائين واٽ ڪهڪشان جي شڪل گهڻي قدر جليبي جيان آهي، جليبي ۾ مٺاڻ جا ذرا آهن، پر کير پٽي يا کيرائين واٽ ڪهڪشان ۾ تارا آهن، ڪي سج کان ننڍا ته ڪي ان کان به وڏا. وڇون (ڀٽون) کڻي ان جي وچ ۾ تيلي (سرائي) ڏئي، کيس باهه ڏيو، توهان ڏسندا ته هزارين چڻنگون ڇڏيندو، ٻرندو ۽ سرائي يا تيليءَ جي چوڌاري ڦرندو ويندو. اسان جو کير پٽو به لڳ ڀڳ ايئن آهي، پر منجهس چڻگن بدران تارا آهن. چڻگائي تيلي ٻاري ان جي سِيخ (تارَ، ڏانڊِيءَ، سرائيءَ) کي ٻن آڱرين ۾ جهلي اهڙيءَ طرح مَهٽو ڏيو، جيئن اها ڦِري. ان جون چڻگون به ڦيري مهل جليبيءَ جهڙي شڪل ٺاهينديون. پر اسان جو کير پٽو يا مِلڪي وَيَ هوبهو چڻگن واري جليبيءَ جيان ناهي.
ڌرتيءَ جيان سج جا ٻيا گرهه به پنهنجي سرائِي تي چوڌاري ڦرندي رهندي سج چوڌاري چڪر هڻندا رهن ٿا. سڄو سج منڊل وري کيرائين واٽ ڪهڪشان جي وچ (مرڪز، سَرائِيءَ) چوڌاري چڪر هڻندو رهي ٿو. ڌرتيءَ کي سج جي چوڌاري چڪر هڻڻ ۾ هڪ ورهه لڳي ٿو، ته سج کي پنهنجي کير پٽي جي مرڪز جي چوڌاري چڪر پورو ڪرڻ ۾ 2200 لک سال لڳي وڃن ٿا.
سج 140 ميل في سيڪنڊ جي رفتار سان اسان واري ڪهڪشان يعني کيرائين واٽ (Milky way) جي مرڪز جي چوڌاري چڪر هڻي ٿو. سج ان مرڪز کان 26000 نوري سالن جي مفاصلي تي ڦري ٿو ۽ جيئن اسان جي ڌرتي 365 ڏينهن ۾ ڦيرو پورو ڪري ٿي، تيئن سج کي ڦيرو ڪرڻ ۾ اڍائي سؤ ملين سال لڳن ٿا. ساڳي وقت سج پنهنجي محور تي به گول ڦرندو رهي ٿو. ڌرتي پنهنجي چوڌاري اهو ڦيرو 24 ڪلاڪن ۾ پورو ڪري ٿي، پر سج جنهن جو قطر (Diameter) ڌرتيءَ کان سؤ ڀيرا وڏو آهي ۽ تور ۾ ڌرتيءَ کان 330،000 ڀيرا ڳرو آهي، ان جو وچيون (Equatorial) حصو 25 ڏينهن ۾ ڦيرو پورو ڪري ٿو ۽ مٿيون ۽ هيٺيون حصو 36 ڏينهن ۾! ڪيترا اهو ئي سوچيندا ته اهو ڀلا ڪيئن؟ سج جي گول بال جو ڪجهه حصو 25 ڏينهن ۾ ڦيرو پورو ڪريو وٺي ته ڪجهه حصو 11 ڏينهن وڌيڪ لڳايو ڇڏي! اهو ان ڪري جو ڌرتي يا چنڊ وانگر سج هڪ Solid کينهون يا بال ناهي، پر گئس جو ڦورو آهي. سج هائڊروجن ۽ هيليم گئس جو وڏو بال آهي، جيڪي گئسون لڳاتار ٻرنديون رهن ٿيون.
سڄي کير پٽي يا کيرائين واٽ ڪهڪشان ۾ کوڙ ننڍا ننڍا پَٽا يا واٽون آهن جن مان هر هڪ ۾ لکين تارا آهن. انهن ننڍن پَٽن کي گس يا واٽ سڏيون ٿا. جنهن گس ۾ اسان جو سج سرشتو يا سِج منڊل (نظام شمسي) آهي، اهو اسان اونهاري جي رات جو اُڀ ۾ سولائيءَ سان ڏسي سگهون ٿا. چوَن ٿا ته اسان جي کيرائين واٽ ڪهڪشان اڃا به ڪنهن مَها ڪهڪشان جو حصو آهي ۽ ان جي مرڪز چوڌاري ڦِري يا چڪر هڻي ٿي.
فلڪيات جي ماهرن مطابق اسان جي کيرائين واٽ، مِلڪي ويَ يا کير پَٽي ڪهڪشان ۾ اٽڪل 250 بلين تارا آهن ۽ ماهر فلڪيات وارن جي هڪ اندازي مطابق ان جهڙيون هڪ سؤ بلين ڪهڪشائون هن ڪائنات ۾ موجود آهن. ان حساب سان جيترا ريتيءَ جا ذڙا هن دنيا ۾ موجود آهن ان کان وڌيڪ آسمانن ۾ تارا آهن.
ملڪي وي ڪھڪشان چپٽيل ناهي پر ڪنارن کان هيٺ مٿي ڏوڙ کاڌل آهي.
عام طور تي اهو خيال ڪيو ويندو هيو تہ ملڪي وي ڪهڪشان ڪنھن وڏي پليٽ جيان سڌي Flat آهي پر چين جي خلائي ايجنسي پاران ملڪي وي جي ڪنارن تي موجود ستارن ۽ هائيڊروجن جي ڪڪرن جو تفصيلي سروي مان دريافت ڪيو تہ مرڪز جي ويجھي ملڪي وي ڪهڪشان فليٽ آهي پر جيئن جيئن اوهان مرڪز کان پري ويندا ملڪي وي جي ستارن ۽ هائيڊروجن جا ڪڪر هڪ ئي سڌ ۾ ناهن رهندا پر مقامي اثرن جي هيٺ سڌ کان مٿي يا هيٺ ٿي ويندا آهن. ملڪي وي جي مرڪز جي ويجھي ڇوجو گھڻا ستارا آهن جيڪي تيزي سان گردش ڪري رهيا آهن ان ڪري اتي ماديء جي گهاٽائي گھڻي آهي ۽ تقريبن سڀ ستارا هڪ ئي سڌ ۾ مرڪز خلاف گهمي رهيا آهن پر ڇوجو مرڪز کان پري ماديء جي گهاٽائي گھٽ ٿي ويندي آهي ۔ ان لاءِ معمولي کن فاصلي سان بہ ستارا ۽ هائيڊروجن جا ڪڪر ملڪي وي جي سڌ کان هٽي وڃن ٿا ان جو نتيجو اُهو آهي تہ ملڪي وي جي سڌ گھڻي وڏي ايس جي شڪل ۾ آهي
حوالا
زمرو:گھُنڊيدار ڪهڪشائون زمرو:فلڪيات زمرو:کيرائين واٽ
انور بلوچ (راڳي)
ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد جو هڪ نه وسرندڙ آواز ۽ بهترين فنڪار -انور بلوچ-، 13 -اپريل- 1944ع تي، هيرآباد، حيدرآباد ۾ ڄائو. هن شروعاتي -تعليم- پرائمري اسڪول جان محمد -جمالي- ۽ پوءِ نورمحمد هاءِ اسڪول، حيدرآباد مان حاصل ڪئي. ذهين ۽ هوشيار هو، -ان- ڪري -آخوند- اشرف هن جي مدد ڪندي، کانئس ڏهين ڪلاس جو فارم ڀرايو ۽ کيس مئٽرڪ پاس ڪرايائين. انور -بلوچ-، ڊي. اي. او (گرلس) وٽ ڪلارڪي ڪري، انٽر تائين -تعليم- حاصل ڪئي. هن اسٽيج ۽ ٽي. وي ڊراما به ڪيا. سندس فن جو قدر ڪندي کيس ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد ۾ پروڊيوسر مقرر ڪيو ويو. پاڻ سخت محنت ۽ جاکوڙ سبب جوانيءَ ۾ ئي بيمار ٿي پيو ۽ ڊگهيءَ بيماريءَ ۾ وفات ڪيائين.
ھزار خان بجاراڻي
مير هزار خان -بجاراڻي- سنڌ جو هڪ اهم سياستدان آهي. هن 23- -آڪٽوبر- 1946ع تي جيڪب آباد ۾ -جنم- ورتو. عملي سياست ۾ سڀ کان پهرين هو. 1970ع وارين چونڊن ۾ ايم. پي. اي چونڊجي آيو ۽ -تن- ڏينهن ۾ صوبائي وزير پڻ رهيو. -ان- کان پوءِ 1977ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. سندس وابستگي پ پ پ سان رهي. غلام مصطفيٰ جتوئيءَ جي پيپلز -پارٽي- سنڌ جي صدارت ڇڏڻ کانپوءِ کيس پارٽيءَ جو صوبائي صدر مقرر ڪيو ويو. ڪجهه عرصي بعد هن پارٽيءَ -تان- استعيفيٰ ڏئي ڇڏي ۽ وزير اعظم محمد خان جوڻيجي جو ساٿي بڻيو. وري 1988ع ۾ کيس سينيٽر چونڊيو ويو. هن 1988ع ۾ وزير صحت، ماحوليات، هائوسنگ اينڊ ورڪس ۽ 1990ع ۾ وزير سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جون ذميواريون سنڀالي ورتيون. -بجاراڻي- صاحب 1993ع ۾ دفاع کاتي جو وزير رهيو. 2008ع ۾ ٿيل چونڊن ۾ هو پ پ جي -ٽڪيٽ- تي قومي -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو ويو، جنهن بعد کيس وفاقي وزير -تعليم- مقرر ڪيو ويو آهي.
حوالا
زمرو:2018ع ۾ وفات
ريبل ولسن
نالو: ريبل ولسن
رهائش: ويسٽ هاليوڊ, ڪليفورنيہ , آمريڪا
مادري علمي: يونيورسٽي آف نيو سائوٿ ويلس
پيشو: اداڪارہ, ليکڪ, پروڊيوسر
ريبل ميليني اليزبٿ (پيدائش 2 مارچ 1980 ) آسٽريلي اداڪاره ليکڪ ۽ پروڊيوسر آهي. 2003ع ۾ آسٽريلين ٿيٽر آف ينگ پيپول مان گريجوئيشن ڪرڻ کان بعد ۾ پاڻ اسپيشل براڊ ڪاسٽنگ سروس، مزاحيہ سيريز پيزا ۽ دي اسڪيچ ڪاميڊي سيريز  ويج ۾ ڪم ڪيو. 2008 ۾ پاڻ ميوزيڪل مزحيہ سيريز بوگان پرائيڊ لکيو. پاڻ ٽروفيٽ بهترين اداڪاره جو ايوارڊ حاصل ڪيو
ايوارڊ
زمرو:1980ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
اسپيڪٽرم
اسپيڪٽرم یا طیف (The Spectrum): جڏهن به منشور (ٽه ڪنڊي بلور) مان سج جي روشني يا اڇي روشنيءَ جي ورڇ (Dispersion) ٿئي ٿي ته مختلف رنگن جي -پٽي- ٺهي ٿي، جنهن ۾ ڳاڙهو، ترنجي (نارنگي)، پيلو، سائو، نيرو (آسماني)، نيرو بنفشي (Indigo) ۽ واڱڻائي رنگ ٿين ٿا. اهڙيءَ طرح ٺهيل رنگن جي -پٽي- کي -اسپيڪٽرم- (Spectrum) چئبو آهي. هن جا رنگ ترتيب سان ٻارن کي ياد ڪرائڻ لاءِ هڪ لفظ ٺاهيو ويو آهي. ”ڳتپسانو“، جيئن انگريزيءَ ۾ لفظ Vibgyor ٺهيل آهي. -انڊلٺ- ۾ به اهي ئي رنگ ڏسبا آهن.
بجر ڀٽون
ٻج- جو قسمُ، جيڪو گول باداميءَ جهڙو ٿيندو آهي. کرٽئي جي بيماريءَ ۾ دوا طور ڪم ايندو آهي، گهڻو ڪري -جوڳي- فقيرن وٽان هٿ ايندو آهي.
آخوند مولانا ڇٽو ڀٽي سيتائي
سيتا ڳوٺ ۾ ڀٽين جي مدرسي جو بنياد انگريز دور حڪومت کان اڳ جو پيل هو. پر آخوند مولانا ڇٽي ڀٽيءَ ان مدرسي جو نئين سر نصاب ۽ نظام مقرر ڪري ان کي باقاعده ۽ منظم بڻايو هو. آخوند ڇٽي جو جنم سندس خانداني روايت مطابق 1247هه بمطابق 1831ء ۾ ٿيو، جڏهن ته سندس وفات جو سال 1317هه بمطابق 1899ء چيو وڃي ٿو. آخوند مولانا ڇٽي ڀٽيءَ جي والد بزرگوار جو نالو آخوند گاهي هو. ديني تعليم ۽ عربي فارسي زبان سان لڳاءُ کيس خانداني ورثي طور مليل هو. هو ڪيترا سال درس ۽ تدريس جو ڪم ڪندو رهيو ۽ پنهنجي علائقي ۾ ڪيترن شاگردن کي تعليم جي روشنيءَ سان منور ۽ فيضياب ڪيو ۽ پنهنجي وقت جا بهترين معلم مدرس ۽ عالم پيدا ڪيا.
پهريائين هڪ نياڻي پيدا ٿي ۽ پوءِ ست پٽ ترتيبوار عبدالرحمان، الهه بخش، محمد صالح، الهڏنو، گاهي، عبدالرحيم ۽ دائود پيدا ٿيا. سندس ستن پٽن مان چار پٽ علم ۽ فضيلت سان بهرور ٿي آخوند جي لقب سان مشهور ٿيا، جهڙوڪ آخوند عبدالرحمان ڀٽي، آخوند الله بخش ڀٽي، آخوند محمد صالح ڀٽي، آخوند محمد دائود ڀٽي. اهي چارئي پنهنجي دور جا عالم، فاضل، معلم ۽ مدرس بڻيا. اهي عالم دين نه رڳو ديني علمن ۾ يڪتاءِ روزگار هئا، بلڪ بهترين خوش نويس ۽ خطاط هئا. انهن جا ترڪي ۾ ڇڏيل ڪجهه قلمي نسخا مليا آهن، جيڪي سندن بهترين خوش نويسيءَ ۽ رسم الخط جا اعليٰ نمونا آهن. سندن ڪيترا قيمتي ڪتاب ۽ علمي آثار زماني جي گردش جي ور چڙهي ويا. ان ڪري هن علمي درسگاهه جو هڪ پورو عهد آخوند محمد دائود ڀٽيءَ کانپوءِ پنهنجي پڄاڻيءَ تي پهتو، جنهن جي وفات 1973ء ۾ ٿي. آخوند مولانا ڇٽي ڀٽيءَ جون ڪيل ديني ۽ علمي خدمتون ۽ سندس اولاد طرفان هڪ صديءَ جي عهد تائين سندس جلايل جوت کي قائم رکڻ واريون ڪوششون تاريخ ۾ يادگار رهنديون.
زمرو:شخصيتون
ڀنڀور ۽ ديبل (ڪتاب)
ڀنڀور ۽ ديبل (ڪتاب ): ھيءُ ڪتاب -ڀنڀور- نئشنل سيمينار 1983ع ۾ پڙھيل مقالن تي مشتمل آھي، جيڪي گھاري سب ڊويزن جي اڳوڻي اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ ادب دوست عملدار عبدالقادر منگيءَ جا سھيڙيل آھن، ھن ڪتاب جو انتساب سنڌ جي عظيم محقق ۽ قابل فخر تاريخدان پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي نالي ڪيو ويو آھي. ھن ڪتاب جي مقالن کي ھيٺينءَ ريت ترتيب ڏني وئي آھي.
ڀاڱو پھريون، -تاريخ- ۽ آثار قديمه: ھن ڀاڱي ۾ ڊاڪٽر ايف. اي خان، ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ-، ڊاڪٽر لوئيس فليم، محترمه -بيگم ممتاز راشدي-، مظھر يوسف، ڊاڪٽر حميده کھڙو، عبدالله ورياھه، -تاج صحرائي-، شيخ خورشيد احمد، رفيق مغل، ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ ۽ ٻين جا مقالا شامل آھن.
ڀاڱو ٻيو- ادب ۽ ثقافت: ھن حصي ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا، علي احمد بروھي، مھتاب اڪبر راشديءَ، مير محمد بخش خان -ٽالپر-، ڪمتر نقويءَ، معمور يوسفاڻيءَ، ايم. ايڇ پنھور ۽ ٻين جا مقالا آھن. هن ڪتاب ۾ 288 صفحا آهن. ڊيمي سائيز ۽ جلد ڪچي واري هن ڪتاب کي -ٿر- پبليڪيشن طرفان شايع ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
آسار سر
آسار سَرُ تعلقي کپري ۾ هڪ ديھ جو نالو.
حوالا
زمرو:ديھون
جيت
جيت:Insects غير ڪرنگھيدار ننڍڙا جاندار آھن جيڪي آرٿراپاڊ فائلم جي ھڪ وڏي گروہ ۾ شامل آهن. انھن جي جسم جا ٽي حصا ھوندا آھن: مٿو، ڍڍري ۽ پيٽ. کين جسم ۾ پاڻ ۾ ڳنڍيل ٽنگن جا ٽي جوڙا ۽ ھڪ جوڙو اينٽينائن جو ھوندو آھي. ڌرتيءَ تي سڀ کان گھڻيون جنسون جيتن جون ٿين ٿيون جن جو تعداد ڏھ لکن کان بہ وڌيڪ آهي. اردو ۾ انھن کي حشرات چون ٿا. انھن جون عام طور تي ڇھ يا ڇھن کان وڌيڪَ ٽنگون ھونديون آھن. انھن مان ڪي زمين تي چرندڙ ھوندا آھن ڪي وري اڏامندا بہ آھن.لڳ ڀڳ سمورا جيت انڊن ذريعي پيدا ٿي ٻاھر نڪرندا آھن.
'
آفتاب شاهه جيلاني
پير غلام رسول شاهه جيلانيءَ جو فرزند پير آفتاب حسين شاھ جيلاني، 15 نومبر 1946ع تي ميرپورخاص ۾ ڄائو. پرائمريءَ کان مڊل تائين تعليم سينٽ مائيڪل ڪانوينٽ اسڪول ميرپورخاص ۾ حاصل ڪرڻ بعد مئٽرڪ گورنمنٽ هاءِ اسڪول ميرپورخاص مان ڪيائين. بي. ايس سي (آنرس) ۽ ايم. ايس سي (آنرس) زرعي ڪاليج (يونيورسٽي) ٽنڊي ڄام مان پاس ڪيائين. ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ جي تعليم دوران ڪرڪيٽ ٽيم جو ڪئپٽن رهيو. ڪرڪيٽ جو فرسٽ ڪلاس رانديگر رهيو. سنڌ جي ٽيم جو ڪئپٽن رهيو آهي. 1972ع کان 1977ع تائين سنڌ ڪرڪيٽ ائسوسيئيشن جو وائيس پريزيڊنٽ رهيو. ڪرڪيٽ جي ميدان ۾ قائداعظم ٽرافي، ايوب ٽرافي ۽ پينٽگيولر ٽرافي حاصل ڪري چڪو آهي. 1974ع ۾ سريلنڪا ۽ سنڌ درميان ڪرڪيٽ ٽيم جو ميمبر رهيو. 1995ع ۾ ڀارت ۾ سارڪ ملڪن طرفان کيڏجندڙ سيف گيمز (SAF Games) ۾ پاڪستاني ٽيم جو چيف ڊي مشن (Chief d. Mission) يعني رانديگرن جي ٽيم جي اڳواڻ طور شرڪت ڪيائين. 1996ع ۾ ڪلڪتي (ڀارت) ۾ ورلڊ ڪپ جي شروعات (opening) ۾ وفد جي ميمبر جي صورت ۾ شريڪ ٿيو. کيس زرعي يونيورسٽيءَ مان راندين جي ميدان ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ تي اعزازي طور شيلڊ به ڏني وئي.
پير آفتاب حسين شاهه جيلاني سنڌ اندر شفاف سياست ڪندڙ سياستدانن ۾ شمار ٿئي ٿو. ابتدا کان وٺي سياست ۾ پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل رهيو. 1977ع ۾ صوبائي اسيمبلي سنڌ جو ميمبر ۽ تعليم ۽ ٻيلي کاتي جو وزير رهيو. 1993ع جي چونڊن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1996ع ۾ به قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1988ع ۾ حڪومت سنڌ ۾ صنعتن جو وزير ۽ 1990ع ۾ خوراڪ ۽ زراعت جو وفاقي وزير رهيو.
پير آفتاب شاهه جيلاني، 1986ع کان 1993ع تائين وارو عرصو نئشنل پيپلزپارٽيءَ ۾ نامور سياستدان رئيس غلام مصطفيٰ خان جتوئيءَ سان گڏ رهيو. 1993ع کان 1996ع تائين ڪلچر، اسپورٽس ۽ ٽوئرزم جي اسٽئنڊنگ ڪميٽيءَ جو چيئرمين؛ 1996ع تائين خوراڪ ۽ زراعت جي اسٽئنڊنگ ڪاميٽيءَ جو ميمبر، ۽ 1993ع کان 1999ع تائين ڪشمير بابت خاص ڪميٽيءَ جو ميمبر رهي چڪو آهي. پيرصاحب جا پنهنجي والد بزرگوار وانگر سنڌ جي اهم خاندانن: پيرصاحب پاڳاري، هالن جي مخدوم صاحبن، ڄاموٽ خاندان، راشدي برادران سان لاڳاپا رهيا آهن ۽ خاص ڪري سائين جي ايم سيد ۽ ڀٽي خاندان سان سندس تمام گهاٽي ويجهڙائي رهي آهي. ذاتي طرح ماڻهن جي سماجي ڪمن ۾ خاص دلچسپي رکي ٿو ۽ سندس سنڌ جي پروگريسو زميندارن ۾ شمار ٿئي ٿو. پيرصاحب سنڌ چئمبر آف ائگريڪلچر جو پڻ ميمبر رهيو آهي. سنڌ شگر ڪين ائسوسيئيشن جو ميمبر به رهيو آهي. 1974ع ۾ آمريڪا ۾ زرعي دوري تي ويو. پارليامينٽ جي ميمبر طور 1993ع کان 1998ع تائين روس، انگلنڊ، پولئنڊ، جاپان، ميڪسيڪو، ڪينيا ۽ چين وغيره ۾ پارليامينٽ جي ميمبر طور نمائندگي ڪيائين. اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ ۾ پارليامينٽ جي ميمبر طور شرڪت ڪيائين. مطلب ته پيرصاحب ملڪ جو هڪ اهم سياستدان آهي، جنهن کي وڏي عزت جي نگاهه سان ڏٺو وڃي ٿو. هن وقت (2009ع) پاڪستان پيپلزپارٽيءَ پاران قومي اسيمبليءَ جو ميمبر آهي ۽ راندين واري کاتي جو وزير آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
2ھ
حوالا
زمرو:1ھ جو ڏھاڪو زمرو:پھرين صدي ھجري زمرو:2ھ
امام انقلاب (ڪتاب)
سورهيه بادشاھ (Sooreeyh Baadshaah) پيرصبغت الله شاھ راشديءَ (پيرپاڳاري) جي زندگيءَ جي احوال تي مشتمل هيءُ ڪتاب جامع راشديه پيرڳوٺ مان جمعيت علماءِ سڪندريه پاران ڊسمبر 1995ع ۾ ڇپايو ويو آهي. ڪتاب ڊيمي سائيز جي 115 صفحن تي مشتمل آهي ۽ سَوَلي سنڌيءَ ۽ سادي انداز بيان ۾ لکيل آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:سياست زمرو:تاريخ زمرو:جي ايم سيد زمرو:ڪتاب
صوف
صوف هڪ مٺو ۽ کائڻ لائق ميوو آهي جيڪو صوف جي وڻ ۾ ٿيندو آهي. صوف هزارين سالن کان ايشيا ۽ يورپ جي ملڪن ۾ ڦۡٽي ٿو. صوف کي نورس، يوناني ۽ يورپ جي عيسائي سميت ڪئي مذهبن ۾ به اهميت حاصل آهي.صوف جو وڻ گهڻي ڀاڱي ٻج ۾ ڦٽندو آهي. 2014 ۾ دنيا ۾ 84.6 ملين ٽن صوفن جي بيداوار ٿي. جنهن مان 48 سيڪڙو چائنا ۾ پيدا ٿيا.
ڏيهي صوف ننڍڙا ٿيندا آهن. اسين ولايتي صوف جو ذڪر ٿا ڪريون، جي وڏي قد جا ٿا ٿين، جي يورپ ۾، ايران ۾، قنڌار ۾ ۽ هندستان جي جبلن ۾ ٿين ٿا. انهن جا چار پنج قسم ٿا ٿين. انهن ۾ تمام چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي. ڪچا به کائبا آهن ۽ مُربي ۾ به وجهبا آهن ۽ رڌي به ڪم ايندا آهن.هي صوف قلمن هڻڻ سان ۽ پيوند ڪرڻ سان ٿيندا آهن. جنوريءَ ۽ فيبروريءَ ۾ قلم هڻجن. فيبروريءَ ۽ مارچ ۾ هو گل ڪندا آهن ۽ ڦر جهليندا آهن، جو اپريل ۽ مٽي ۾ پچندو آهي. جنوريءَ ۾ سندن پاڙون اگهاڙيون ڪري ڇڏيندا آهن. پندرهن ڏينهن کان پوءِ چڱي ڳائي ڀاڻ سان ڀري ڇڏيندا آهن. جڏهن ميوو ڀرجڻ لڳي، تڏهن ججهو پاڻي ڏيڻ گهرجي. قلم هڻڻ کان پوءِ جڏهن گونچ ڪڍن، تڏهن انهن جون چڪيون ڪڍي ٻئي هنڌ رکجن. هيٺيون ٻه ٽي اکيون ڇڏجن ٻيو مٿيون ٽڪر وڍي ڇڏجي. انهن ٻن ٽن اکين مان به جيڪا مضبوط ٿئي ۽ زور وٺي وڃي اُها ڇڏجي، ٻيون ماري ڇڏجن. ٽن فوٽن تائين سڌو مٿي چڙهڻ ڏجيس. پيوند مارچ ۾ ڪجي. رائي واري زمين صوفن لاءِ چڱي آهي. صوف کي هندستاني ۽ فارسيءَ ۾ سيب چوندا آهن، ۽ انگريزيءَ ۾ ائپل. جي زمين چڱي هوندي ۽ آبهوا موافق هوندي ته صوف جو وڻ تمام گهڻي مدت تائين جٽاءُ ڪري ۽ ڦر ڏئي ٿو. ٻن سَون ورهين ۾ ته شڪ ئي ڪونهي.
طب
نالا: عربي ۾ تفاح، فارسي ۾ سيب، هندي وغيره ۾  ڪهتل، سختڪا، سکنا ۽ سوکٽ. اثر: مٺو صوف گرم تر ۽ کٽو صوف سرد خشڪ، سڃاڻپ: مشهور ميوو سائي، ڳاڙهي ۽ هيڊي رنگ جا گول داڻا ٿين ٿا. خاصيت: دل ۽ دماغ کي فرحت ۽ معدي ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا. خفقان، گرم تپن ۽ اندرين حرارتن کي گهٽائين ٿا. مني ۽ قوت باهه وڌائين ٿا، سيني، سلهه، خشڪ کنگهه لاءِ مفيد آهي. بک وڌائين ٿا، سوداوي بيمارين ۾ فائدو ڪن ٿا. هن جو مربو طاقت واري شيءِ آهي
گوبند رام دربار
thumb|گوبند رام دربار مانجهند گوبند رام دربار انگريزي (Gobindram Darbar) سنڌ جي ڄامشورو ضلعي جي مانجهند تعلقي جي شهر مانجهند جي اتر اوڀر ۾ 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي سنڌو درياھ جي بچاءُ بند جي اندرئين پاسي ڪچي واري علائقي ۾ واقع آهي. دربار کي مقامي طور شوَ مندر به سڏيو وڃي ٿو. دربار جي عمارت گوبند رام نالي هندو جوڙائي هئي. سنڌ جو مهان صوفي راڳي ڀڳت ڪنور رام به هت ڳائڻ ايندو هو ۽ هتان ڳائي واپس موٽيو هو ته کيس رڪ اسٽيشن وٽ قتل ڪيو ويو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
1210ع
ڊسمبر
زمرو:1210ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
است
لاڙ جي جابلو تَرَ ۾ جتن جو گذران عموماً اُٺين جي کير تي هوندو آهي، جيڪو کين جهنگ ۾ اُٺن چارڻ وقت مُيسر ٿيندو آهي. اُٺين جي کير جي لسيءَ، اُٺين جي ڄمايل کير ۽ اُٺين جي کير مان ڄمايل ڌؤنري کي ”اُست“ چوندا آهن.
ترجيح بند
تَرجيح بند (Tarjeeh Band) شاعريءَ ۾ ڪن مصراعن کي هر بند جي آخر ۾ اهڙيءَ طرح آڻڻ، جو بند جو مضمون انهن مصراعن سان ملي بيهي، ان کي ترجيح بند چئبو آهي.
بجراڻي
بلوچن جو هڪ -پاڙو-، جيڪي اڪثر نواب شاهه، سکر ۽ حيدرآباد ضلعن ۾ -آباد- آهن.
آسا (سُر)
شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي رسالي جا سڀ سُر پنهنجي پنهنجي هڪ الڳ حيثيت ۽ اهميت رکن ٿا، انهن سرن مان سر آسا عارفانه فڪر جي اعليٰ معيار وارو سر آهي، جنهن ۾ شاهه سائينءَ وحدت ۽ ڪثرت جي ويچار جو اعليٰ پيماني تي اپٽار ڪئي آهي. هن سر ۾ انسان جي سرڪش نفس کي قابو ڪرڻ جو تاڪيد به ڪيل آهي ته اعليٰ اخلاق جو سبق به ڄاڻايل آهي. هن سر ۾ انسان کي پاڻ سڃاڻڻ جو ڏس ڏنل آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سر آسا جي معنويت ۽ حقيقت بابت لکي ٿو ته: ”سر آسا هڪ وڏو معنوي سر آهي، جنهن ۾ مجاز ۽ حق بابت ڳُوڙها معنوي اشارا ڏنل آهن. سر ۾ ڪنهن روايتي پس منظر ۽ ماحول بدران تصوف جي رازن رمزن وارو فڪر سمايل آهي، جنهن ۾ مجازي حقيقت جي مثالن، صوفياڻي فڪر جي اشارن ۽ سالڪن جي سلوڪ وارين منزلن ۽ مرتبن جا اهڃاڻ ڏنل آهن. ”جڏهن ته هن سر بابت غلام محمد شهواڻي لکي ٿو ته: ”شاهه صاحب هن سر ۾ حرص ۽ حَوس کان پناهه گھري ٿو ۽ نفس کي ڏانوڻ ڏئي قابو رکڻ جي رمز ٻڌائي آهي“. خداوند ڪريم انسان جي آزمائش ۽ امتحان وٺڻ لاءِ هن کي حرص ۽ حَوس جي مڪان ۾ موڪلي ارشاد فرمايو ته نفس جي چنبي ۾ نه اچجان، بلڪه سڌي راهه وٺجان ۽ پنهنجو پاند نفساني خواهشن ۾ نه ڦاسائجان : مـون کي مون پرين، ٻڌي وڌو ٻـار ۾، اڀـا ائيـن چـون، مـڇــڻ، پـانـد پسائين. لطيف سائينءَ جي هن سر ۾ انسان کي پاڻ سڃاڻڻ، خودي مارڻ، عبد جو محبوب سان تعلق، پرينءَ جي سونهن جي ساراهه وغيره اهم موضوع آهن. شاهه سائين پرينءَ جي حسن جي ساراهه ڪندي، اکين جي استعمال کي جنهن اعليٰ نموني سان هن سر ۾ بيان ڪيو آهي، ان جو مثال ڪنهن ٻئي شاعر وٽ تمام گھٽ نظر ايندو: اڀري ئي سج، پرين جي نه پسنديون، ڪڍي ٻئي ڏج، اکڙيون ڪانگن کي. شاهه سائين سر آسا ۾ عشق جي لامحدود وسعتن کي وائکو ڪيو آهي ۽ اها ڳالهه سمجھائي آهي ته عشق آهي ئي وسعت جو نالو، جنهن سان لاڳاپجي ماڻهو محدود نه ٿو رهي. هو سمجھائي ٿو ته عشق انتها جو نالو آهي، جتي انسان وٽ ڪابه حد بندي نه ٿي رهي، نه وري پنهنجي وجود جو احساس رهي ٿو. صوفين جو سمورو فڪر به ان ڳالهه جو قائل آهي ته خوديءَ کي ختم ڪرڻ بعد ئي ماڻهو ”انسان“ بڻجي ٿو. سر آسا ۾ جدوجهد ۽ جستجو جو به وڏو پيغام آهي: لوچان ٿي لاحد ۾ هادي لهان نه حد، سپريان جي سونهن جو، نه ڪو قد نه مد، هت سڪڻ بي عدد، هت پرينءَ پرواهه ناهه ڪا.
زمرو:سُر
ابراھيم منشي
سنڌ جو ناميارو عوامي شاعر منشي محمد ابراهيم سومرو، 15 -جنوري- 1934ع تي ڳوٺ -جنهاڻ- سومري، تعلقي ۽ ضلعي ٽنڊي محمد خان (اڳوڻي ضلعي حيدرآباد) ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو محمد اسحاق هو، جيڪو ڪڙمت ڪندو هو. غربت جي حالت ۾ به هن پنهنجي پٽ (ابراهيم منشيءَ) کي ملان مڪتب ۾ پڙهڻ لاءِ ڇڏيو. اڃا چوٿون درجو سنڌي مس پڙهيو ته مارچ 1945ع ۾ سندس پيءُ وفات ڪري ويو. گهر جي اٺن نون ڀاتين جو گذر سفر ڏاڍو ڏکيو ٿي پيو، -ان- ڪري ابراهيم منشيءَ پنج درجا سنڌي پاس ڪري محنت مزدوري ڪرڻ شروع ڪئي. هنن ڏکين حالتن کان متاثر ٿي، هن 1949ع ۾ شاعريءَ جي شروعات ڪئي. ابراهيم منشيءَ جو پيءُ پڻ شاعر هو ۽ مولود به چوندو هو، مٿس -ان- جو به ڪافي اثر هو. ابراهيم منشيءَ شروع ۾ رومانوي شاعري ڪئي ۽ ڪافيون چيون. شاعريءَ وسيلي هيٺئين طبقي جي نمائندگي ڪرڻ لڳو. هو پنهنجي شاعري ترنم سان پڙهندو هو. 1960ع ڌاري شيخ -اياز- جي انقلابي شاعريءَ کان متاثر ٿيو. . 66- 1965ع ۾ ماهوار ’روح رهاڻ‘ ۾ سندس شاعري ڇپي. سندس شاعريءَ جو پهريون مجموعو ”پيغام مظلوم“ (1970ع) ۾ ڇپيو، ٻيو مجموعو ’وڳهه جا وريام‘ (1971ع) ۾ ڇپيو. 1985ع ۾ پريم نگر پبليڪيشن پاران سندس شاعريءَ جو ٽيون مجموعو ’گوندر ويندا گذري‘ ڇپيو، جنهن جو پيش لفظ محمد ابراهيم جويي لکيو. 1991ع ۾ سندس چوٿون مجموعو ’ڌرتي، دين، ڌرم‘ شايع ٿيو. سندس شاعريءَ جو پنجون مجموعو ’ڌؤنري ڏينهن ڌاڙا‘ (1995ع) ڇپيو ۽ ڇهون مجموعو ”اکر اکر اک“ روشني پبلڪيشن پاران 2006ع ۾ ڇپجي چڪو آهي. هي عوامي ۽ انقلابي شاعر 31 -جولاءِ- 2003ع تي هي جهان ڇڏي ويو.
حوالا
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو
سبزي
thumb|سبزيون سنبزي جو لفظ عام طور تي ٻوٽن جي اهڙي حصي جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو انسان جي لاء کائڻ لائق هجي۔ ڪجه ميون کي به سبزين ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جيئن ٽماٽو. سبزي جا مثال ڪريلو، پٽاٽو، گوبي وغيره آهن۔
آفتاب شعبان ميراڻي
پاڪستان پيپلزپارٽيءَ سان لاڳاپيل سنڌي سياستدان، پاڪستان بچاءُ جو اڳوڻو وزير دفاع ۽ سنڌ جو اڳوڻو وزيراعليٰ، شڪارپور ۾ ڄائو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان گرئجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ -آمريڪا- مان زراعت ۾ تربيتي ڪورس ڪيائين. سياست کيس ورثي ۾ ملي. سندس والد غلام قادر شعبان 1938ع ۾ مرڪزي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو هو. آفتاب شعبان جي -امڙ- بيگم شرف النساءِ شعبان، -تحريڪ پاڪستان- جي سرگرم ڪارڪن ۽ مسلم ليگ سنڌ جي عورتن واريءَ شاخ جي جنرل سيڪريٽري رهي آهي. هوءَ سنڌ اسيمبليءَ جي پهرين چونڊيل مسلمان عورت ميمبر هئي. کيس سماجي خدمتن جي مڃتا ۾ وائسراءِ هند طرفان ’قيصر هند‘ جو خطاب به مليو. آفتاب شعبان جو هڪ مامو علي بخش محمد حسين، -انڊيا- ڪائونسل آف اسٽيٽ جو چونڊيل ميمبر هو. سندس ٻيو مامو نبي بخش محمد حسين، 13 سال مسلسل -بهاولپور- رياست جو وزيراعظم رهيو، جڏهن ته سندس ٽيون مامو عبدالقادر محمد حسين پڻ ڪيتروئي عرصو جهوناڳڙهه رياست جو وزيراعظم رهيو. سنڌ جو محب وطن ۽ مجاهد سياستدان ۽ سنڌ جو ٻيو وڏو وزير شهيد الهه بخش سومرو، آفتاب شعبان جو سهرو هو. آفتاب شعبان ميراڻيءَ -تعليم- پوري ڪرڻ کان پوءِ بلدياتي چونڊ ذريعي سياست ۾ قدم رکيو. پهرين شڪارپور ميونسپل ڪاميٽيءَ جو چيئرمين ٿيو. پوءِ -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيو ۽ اڄ تائين انهيءَ پارٽيءَ سان لاڳاپيل آهي. پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- -تان- ڇهه دفعا ميمبر چونڊيو آهي. ٻه دفعا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو، جنهن ۾ هڪ دفعو سنڌ جو سينيئر وزير ۽ ٻيو دفعو سنڌ جو وڏو وزير ٿيو. 1990ع، 1993ع ۽ 1997ع ۾ شڪارپور مان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1993ع ۾ محترمه بينظير ڀٽو جي ڪابينا ۾ بچاءُ جو وزير ٿيو ۽ اڍائي سال انهيءَ عهدي تي رهيو. 1998ع ۾ صدر فاروق احمد خان لغاريءَ جي استعيفا کان پوءِ آفتاب شعبان پيپلزپارٽيءَ طرفان مسلم ليگ جي صدارتي اميدوار رفيق احمد -تارڙ- جي سامهون صدر جي عهدي لاءِ بيٺو، پر -ان- ۾ ڪامياب ٿي نه سگهيو. هن وقت قومي اسيمبليءَ جو ميمبر آهي ۽ پيپلزپارٽيءَ جو اهم اڳواڻ آهي.
انور پاشا (ناول)
محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هي ناول ڪتابي شڪل ۾ جون 1957ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ کان اڳ اهو ناول ماهوار ”انسان“ ۾ قسطن وار شايع ٿيو. انور پاشا جي خلافتي دور ۾ هليل جمهوري تحريڪ دوران ترڪيءَ جو مقبول ترين اڳواڻ هو، پر پهرئين مهاڀاري جنگ ۾ ترڪيءَ جي شموليت جي سندس غلط فيصلي ترڪيءَ کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ جلا وطن جي عبرتناڪ ڪهاڻي ناول جي شڪل ۾ سنڌيءَ ۾ پهريون دفعو آئي. دراصل هيءُ ناول، ون يونٽ خلاف مزاحمتي ادب جي هڪ اهم ڪڙي هو، جنهن ۾ سنڌي قومپرستيءَ جي تبليغ ڪيل هئي. نتيجي ۾ ناول کي 1957ع ۾ ئي ضبط ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
آخوند نور محمد ڀٽي
شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو استاد، آخوند نور محمد ڀٽي پنهنجي دؤر جو پرهيزگار مُعلِم ٿي گذريو آهي. آخوند نور محمد ڀٽي سنڌ جي هن ڀٽائي صاحب جي ننڍپڻ ۾ کيس قرآن شريف جي تعليم ڏني. ميون نور محمد ڀٽي، گنبٽ جي ڏيرن واري راڄ ويجهو ”وانئين“ جو ويٺل هو ۽ شاهه حبيب جو محبتي ۽ معتقد هو. شاهه حبيب پنهنجي فرزند شاهه عبداللطيف جي تعليم لاءِ کيس گهرائي پاڻ وٽ رهايو هو. هن شفيق استاد پنهنجي سعادتمند شاگرد کي مڪتبي تعليم پوري ڪرائي، ان بعد سندس وڌيڪ تعليم جو سلسلو جاري نه رهيو، پر ميين نور محمد، شاهه حبيب وٽ پيو ايندو هو. شاهه عبداللطيف جڏهن ڀِٽ کي وسايو تڏهن پنهنجي استاد ميون نور محمد کي سڏائي کيس سندس اوطاق لِيڪي ڏنائين ۽ ڀٽ تي پاڻ وٽ رهايائين. آخوند نور محمد ڀٽيءَ جي ولادت ۽ وفات جي تاريخن بابت تاريخ ۾ ڪي واضح شاهديون ڪو نه مليون آهن. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي لکت موجب ڀٽ تي آخوند صاحب جي اوطاق جا نشان 1954ء تائين موجود هئا، پر انهيءَ سال درگاهه ڏانهن ايندڙ ويندڙ رستي کي سرڪار طرفان ڪشادي ڪرڻ وقت اها ’ميين جي اوطاق‘ ڊهرائي وئي. ’ميين جي اوطاق‘ ۾ هڪ ’دِڪي‘ ٺهيل هئي، جيڪا چُن َ سان لتل هئي. شايد شاهه صاحب جڏهن پنهنجي استاد وٽ ايندو هو ته ان دِڪيءَ تي ويهندو هو.آخوند نور محمد جي پٽ، ميين ولي محمد جي پڻ ڀٽائي صاحب وٽ وڏي عزت هئي، ايتري قدر جو وفات بعد ميين ولي محمد ئي شاهه صاحب کي غسل ڏياريو ۽ جنازي نماز پڙهائي هئي.
آرڊيننس 20
آرڊيننس 20 (Ordinance XX) ھڪ قانوني آرڊيننس آھي جيڪو اڳوڻي پاڪستاني صدر جنرل محمد ضياء الحق جي سربراھيء ۾ حڪومت پاڪستان, پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو۔ ھن قانون جو مقصد احمديه جماعت جي پيروڪارن تي ڪجھ پابنديون مڙھڻ ھو۔ ھن قانون سان احمديہ جماعت جي پيروڪارن جي پنھنجو پاڻ کي مسلمان ظاھر ڪرڻ ڏوھ قرار ڏنو ويو۔ ھنن جي لاءِ پنھنجو پاڻ کي مسلمان چوڻ، اسلامي طريقي سان سلام ڪرڻ، ۽ ٻين ڪيترن ئي اسلامي اصطلاحن جو استعمال منع قرار ڏنو ويو۔
ھن قانون جي ذريعي پاڪستان جي فوجداري ضابطہ جي شق 298 ۾ ٻن حصن جو اضافہ ڪيو ويو آھي۔
آسان علاج (ڪتاب)
زمرو:ڪتاب
آرڊيننس 20
298-B
۱۔ ھن شق جي مطابق "قادياني گروھ يا لاھوري گروھ جي ڪنھن رڪن کي جيڪو پاڻ کي 'احمدي' يا ڪنھن ٻي نالي سان پڪاري" جي لاءِ ممنوع قرار ڏنو ويو آھي تہ ھو (الف) ڳالھائي، لکي يا ڪنھن ٻي طريقي سان ڪنھن خليفي يا آنحضور ﷺ جي ڪنھن صحابي کان علاوہڍه ڪنھن کي ""امير المومنين" يا "خليفہ المومنين" يا "خليفہ المسلمين" يا "صحابی" يا "رضي الله عنه" چئي۔ (ب) آنحضور ﷺ جي گھروارين کان علاوه ڪنھن کي "ام المومنين" چئي۔ (ج) آنحضور ﷺ جي خاندان جي اھل بيت کان علاوہڍه ڪنھن کي "اھل بيت" چئي۔ (د) پنھنجي عبادت گاھ کي "مسجد" چئي۔
انھن سڀني امرن جي لاءِ اھڙو ڪرڻ وارو احمدي ٽن سال تائين قيد ۽ جرماني جي سزا جو حقدار ٿيندو۔
۲۔ ھن شق جي مطابق "قادياني گروھ يا لاھوري گروھ جي ڪنھن رڪن کي جيڪل پنھنجو پاڻ کي 'احمدي' يا ڪنھن ٻئي نالي دسان پڪاري" پنھنجي عبادت جي لاءِ سڏڻ جي طريقي کي "اذان" چوڻ مسلمانن جي طريقي تي اذان ڏيڻ جي صورت ۾ ٽن سالن تائين قيد ۽ جرماني جي سزا جو حقدار ھوندو۔
298-C
ھن شق جي تحت احمدي چورائڻ وارن جي لاءِ خواھ ھو قادياني فريق سان تعلق رکن يا لاھوري فريق سان، قرار ڏنو ويو تہ جيڪڏھن ھو پنھنجو پاڻ کي "سڌو سنئون يا بلواسطہ" مسلمان چون يا پنھنجي مذھب کي اسلام چون يا پنھنجي مذھب جي اشاعت يا تبلیغ ڪن يا ڪنھن بہ طريقي تي مسلمانن جي جذبات کي مجروح ڪن تہ انھن سڀني صورتن ۾ ٽن سالن تائين قيد ۽ جرماني جا مستحق ٿيندا۔
پڻ ڏسو
زمرو:قانون ۾ 1984ع زمرو:مذھب ۾ 1984ع زمرو:پاڪستان ۾ 1984ع زمرو:پاڪستان ۾ احمديه زمرو:پاڪستان جي عسڪري حڪومت (1977–1988) زمرو:پاڪستاني قانون زمرو:پاڪستان جو آئين
آخوند هدايت الله مشتاق هالائي
آخوند هدايت الله ولد عبدالله ميمڻ 1286هه بمطابق 1869ء ۾ هالا تعلقي جي هڪ ڳوٺ ۾ ڄائو. سندس وڏا ڪورڪي ڪم ڪرڻ سان گڏوگڏ ديني درس به ڏيندا هئا. پاڻ سٺو شاعر هو. ان سان گڏ تصنيف ۽ تاليف جو ڪم به ڪندو هو. اکر تمام سهڻا هئس، ان ڪري ڪتابت پاڻ ڪندو هو. 1894ء ۾ سندس لکيل ڪتاب ”هدايت الانشاء“ ڇپيو، جيڪو خطن تي مشتمل هو. 66 سالن جي ڄمار ۾ 21 جون 1935ء پهرين ربيع الثاني 1354 هه تي وفات ڪيائين.
ابرق
ھڪ قسم جي معدني پيدائش، جيڪا جبلن مان کوٽي ڪڍندا آھن، -ابرق- گھڻو ڪري پاري ۽ گندرف جي کاڻين مان لڀندو آھي. چلڪيدار ٿيندو آھي. -ابرق- جا اڇا ڪارا -ٽڪر- ٿيندا آھن ۽ -ان- کي باھ نه ساڙيندي آھي. ابرق جا ورق شربت ۾ وجھبا آھن ۽ مٺائيءَ جي مٿان سونهن لاءِ به رکبا آھن، -ابرق- کي ڪُٽي چورو ڪري ڪپڙي تي ڇر ۽ کؤنر سان لڳائبو آھي. جنھن کي ’ڀورل‘ ۽ ’ڌمڪ‘ چون ٿا. رَون تي پڻ -ابرڪ- جي چمڪ جي ڇٽڪار ڪندا آھن، جنھن کي ’بُونديءَ ڇٽ‘ چئبو آھي. سونھن سينگار لاءِ به وارن ۾ -ابرق- ھڻبو آھي، جنھن کي ’زيڪ‘ چوندا آھن. ابرق جي سنھن پردن تي زيورن جا تھه رکي سونارا ڪم ڪندا آھن. شيشي جي ٻڙن ۽ نگن کي زيور تي لڳائڻ کان اڳ -ابرق- جو تھه ڏيندا آھن. -ابرق- سونارڪي ڌنڌي ۾ ڄڻ -اوزار- جو ڪم ڏيندو آھي. حڪيمن وٽ طبي لحاظ کان -ابرق- بواسير، سيني ۽ جگر جي بيمارين لاءِ مفيد آھي، -ان- کي ماري، ڪشتو ڪري، استعمال ڪندا آھن.
سرينہ وليمز
thumb نالو: سرينہ جميڪا وليم
پيدائش: 26 سيپٽمبر 1981 (عمر 35) سگينا، ميشيگان، آمريڪا
رهائش: پام بيچ گارڊنس، فلوريڊا، آمريڪا
قوميت: آمريڪن
راند: ٽينس
سرينہ جميڪا وليم ( پيدائش 26 سيپٽمبر 1981) آمريڪا جي مشهور ٽينس جي رانديگرياڻي آهي. عورتن جي ٽينس ايسوسئشن هن کي اٺ دفعا سنگل مقابلن۾ دنيا جي نمبر ون قرار ڏنو آهي 2002 کان 2017 تائين. پاڻ 8 جولاء 2002 تي پهريون دفعو دنيا جي نمبر ون بڻجڻ جو عزاز ماڻيو. ڪجھ تجزيہ نگارن رانديگرين ۽ راندين جي ماهرين مطابق هوءَ پنهنجي وقت جي بهترين ٽينس رانديگرياڻي آهي. پاڻ 19 اپريل 2017 تي ٽينس ۾ وقفي جو اعلان ڪيو 2018 تائين حمل جي ڪري.
حوالا
زمرو:1981ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
دڙي مگسي
ڳوٺ دڙِي مگسي ضلعي شهيد بينظيرآباد (نوابشاه) جي تعلقي سڪرنڊ ۾ اولهندي طرف محرابپور روڊ کان اٺ ڪلو ميٽرن تي واقع آهي اٽڪل پنج هزار ماڻهن جي آبادي تي ٻڌل هن ڳوٺ جو سرڪاري طور ۽ اصل نالو بخشو مگسي آهي ڪيترائي سو سال اڳ ۾ درياءُ ۾ آيل تباه ڪار ٻوڏ سبب ڪافي نقصان ٿيو هو آس پاس جا سمورا ننڍا وڏا ڳوٺ پاڻي ۾ ٻڏي ويا هئا ها پر هي ڳوٺ مٿي دڙي تي هئڻ سبب ٻڏڻ کان مڪمل طور محفوظ رهيو جنهن جي ڪري هن ڳوٺ کي دڙِي مگسي طور سڏڻ شروع ڪيو ويو ۽ اڄ تائين مشهور آهي پاڻي .بجلي .گئس .ٽيليفون سميت هر ضرورت موجود آهي سنڌ ۽ بلوچستان جو مشهور سخي دل ۽ مهمان نواز انسان حاجي امام بخش مگسي پڻ هن ڳوٺ جو هو ۽ مرحوم رئيس مير حسن مرحوم رئيس گل حسن مرحوم رئيس محمد حسن مگسي پڻ هن ڳوٺ جون نمايان انسان هئا ان کان علاوا سنڌ جو مشهور اديب ڊاڪٽر عبدالرسول قادري مگسي ب هتان جو آهي جڏهن ت جسقم جو شهيد چيئرمين بشِر خان قريشي ب هن ڳوٺ کي پنهنجو ٻيو گهر چوندو هو هتان جا رهواسي تمام گهڻا تعليم يافتا ۽ وڏن عهدن تي فائز آهن ڳوٺ ۾ هڪ هاءِ اسڪول ٽي ڇوڪرن جا ۽ ٻ ڇوڪرين جا  پرائمري اسڪول ۽ اسپتال آهي  ڳوٺ جو چڱو مڙس انجنيئر شبير احمد مگسي هن وقت سئي گئس جي ريجنل مينيجر طور ڪم ڪري رهيو آهي سندس ڀاءٌ ميهار مگسي ب پيٽروليم ۾ وڏو آفيسر آهي ان کان علاوا رياض مگسي آبادي جي ڀلائي ..نثار احمد خوراڪ کاتي ۽ بشير مگسي روينيو کاتي ۾ ۽ غلام رسول مگسي ۽ سندس ڀاء مرتضى مگسي ناڻي کاتي ۾ آفيسر آهن جڏهن ت شاه محمد تيل ڪمپني ۾ تاج محمد ۽ ممتاز مگسي ٽيليفون کاتي ۾ ملازم آهن جڏهن ت ٻيا ننڍا ملازم پيرل. سرور. مقصود غلام مصطفى مگسي ۽ رمضان سيال ڪلارڪ آهن مشتاق مگسي ذاڪر. محمد رميز ۽ نثار بينظير وٽرنري يونيورسٽي سڪرنڊ ۾ ملازم آهن فاروق مگسي ڊپٽي ڪمشنر آفيس ۾ ملازم آهي سجاد مگسي سلمان خان ۽ عابد حسين چنو سئي گئس ۾ ملازم آهن ڊاڪٽر گلشير ۽ ڊاڪٽر سڄڻ صحت کاتي ۾ ان کان علاوا معشوق علي مگسي.دلشير اعجاز لطيف.۽ حميد مگسي تعليم کاتي ۾ 17 هين گريڊ جا ملازم آهن جڏهن ت دڙي مگسي ۾ اڪثريت ۾ پرائمري استاد ب آهن جنهن ۾ انور مگسي مشتاق احمد.لياقت علي اڪبرمگسي ڌڻي بخش چنو.امجد. عرفان علي. محمد رفيق مگسي ميوو بروهي مجيد مگسي منصور علي آهن جڏهن ت اقبال احمد سيال ۽ ظفر مگسي خصوصي تعليم ۾ ملازم آهن
بجڪو
ڪپڙي مان ٺهيل ٿيلهو، جنهن ۾ ڪپڙا ۽ ڪتاب وغيره وجهي کڻجن. رئيس شمس الدين ”-بلبل-“ جي ”ڪريمان“ نظم تي ٺهيل پيروڊيءَ جي شروعات هن سِٽ سان آهي: ”ڪَريمان جو بُجڪو، کڻِي ويا ڇهه چور“
1211ع
ڊسمبر
زمرو:1211ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
واڱڻ
left|thumb|200x200px|وانڱڻ جا ٽي قسم. وانڱڻ هڪ سبزي آهي ۔ هن جو سائنسي نالو Solanum melongena آهي۔ هن جا ڪافي قسم آهن۔ جن مان ڪجھ جو رنگ  واڱڻائي ۽ ڪجھ جو اڇو هوندو آهي۔هن کي گھريلو باغيچن ۾ آساني سان پوکي سگھجي ٿو. هن جو ٻوٽو  40 کان 150 سينٽي ميٽر ڊگھو هوندو آهي.
سڪندر خان کوسو
مير سڪندر خان کوسو
واڱڻ
هيءُ ڏيهي ڀاڄين مان تمام عام آهن. هنن جا مکيه ٻه قسم آهن، هڪڙي جو ميوو وڏيءَ نارنگيءَ جيڏو ٿيندو آهي ۽ بيضوي شڪل جو ٿيندو آهي، يعني آني جهڙو ٿيندو آهي ۽ ٻئي جو ميوو باد رنگ جهڙو ڊگهو ٿيندو آهي. هن جو ڪارو رنگ ڳاڙهو يا ڳوڙهو ڳاڙهو ٿيندو آهي، جنهن کي واڱڻائي چوندا آهن. هن جو ٻج سانوڻ کان اڳڀرو پوکبو آهي. ڏيڍ ڏيڍ فوٽ تي وڻ هئڻ گهرجي. واڱڻ رواجي باغ جي زمين ۾ چڱو ٿيندو آهي، گهڻي محنت ڪا نه گهرندو آهي. آگسٽ مهيني ۾ واڱڻ لهڻ لڳندا آهن ۽ سڄو سيارو هلندا آهن. هن جا ٻيا به پنج ڇهه قسم آهن، جن مان ڪي ننڍا، ڪي وڏا، ڪي گول، ڪي لنبا، ڪي اڇا، ڪي ڪارا ٿيندا آهن. واڱڻن مان ماڻهو ساڳ به ٺاهيندا آهن ۽ اهي ٻوڙ ۾ به وجهندا آهن. اَچار به جوڙيندا آهن. هڪڙي موسم جا وڻ وڍي ڇڏبا آهن، ته ٻيءَ موسم ۾ منڍين مان وري ڦٽندا آهن. واڱڻ کي انگريزيءَ ۾ بِرِنجال يا ايگ پلانٽ (يعني آني جو وڻ) چون ٿا ۽ پارسيءَ ۾ بادنجان. ٽماٽا
سڪندر خان کوسو
زمرو:1912ع جون پيدائشون زمرو:1975ع جون فوتگيون