cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٻڌمت
ٻڌن جا ھِنايان ۽ مَھايان پنٿ
مھايان پنٿ کي انڪري به مقبوليت ملي ته ڪنھن ’مھايان‛ ٻُڌ لاءِ اھو ضروري نه ھو ته گوتم ٻُڌ وانگر نرواڻ وٺي، توڙي جو ھُو نرواڻ کي ويجھو به پھچي وڃي، بلڪه ھن لاءِ ٻُڌيستوا (Bodhisattva) جي منزل ئي ضروري ھئي ڇاڪاڻ ته ان ريت ھُو ’راست راھه‛ تي ھلي خلق خدا کي نرواڻ جي حصول ۾ مددگار ۽ محافظ رھي پئي سگھيا. ھن پنٿ موجب ٻُڌ مَت جو پرچار فقط شخصي آتما جي ترقيءَ لاءِ نه ھو، پر اصل مقصد ان فلسفي جو پرچار ۽ ان کي پکيڙڻ ھو. اھو ئي سبب ھو جو اشوڪ ٻُڌ مت جي پرچار لاءِ سڄي ھندستان ۽ ھندستان کان ٻاھر ايلچي موڪليا.
ھِنايان پنٿ وارن جو بنيادي زور ٻُڌ جي اَٺن اصولن واري واٽ، جوڳ ۽ مراقبن تي ھو. ان ريت باقي دنيا ان مَت ڏانھن مائل ٿيڻ کان قاصر ھئي. مھايان پنٿ ھِنايان ۾ ترميم ڪري ٻُڌڪن اصولن ۾ ردوبدل ڪئي. بادشاھن ۽ رياست جي ٻُڌ ٿيڻ کان پوءِ ان جي توسيع ۽ حفاظت لاءِ فقط ٻُڌ راھبن سان سماج ھلي نه ٿي سگھيو، ان لاءِ سڄي پورھيت طبقي ۽ رياستي نظام کي ان ھيٺ رکڻو ھو. مھايان پنٿ ھِنايان جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ماڻھن کي ٻُڌ مَت ۾ شامل ڪري سگھيو ٿي، ۽ ايئن ئي ٿيو. پوءِ، ان ئي مھايان (وڏي گاڏي) طبقي Theravada پنٿ کي ھِنايان (ننڍي گاڏي) چيو.
حوالا
ٻڌمت زمرو:مذهب زمرو:GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
ڌامراھو (نصيرآباد)
ديھ ڌامراھو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي نصيرآباد تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڌامراھو تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1935ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق اھا ديھ وارھ تعلقي جو حصو ھئي ۽ ان وقت ھن ديھ ۾ پڊ پراڻو ڌامراھي جو ۽ ان کان ڪجھ فاصلي تي  رشيد فقير وارو مقام، ڳوٺ ڪريم بخش جتوئي ۽ ان سان لڳولڳ ڳوٺ ڌڻي بخش جتوئي ۽ ڳوٺ سائينداد کوکر ۽ ھڪ ننڍڙو غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ پراڻا ڳوٺ غيرمعروف ٿي يا ڦٽي ويا آهن ۽ موجوده ڳوٺن ۾ ڳوٺ نبي بخش سنجراڻي، ڳوٺ محمد ابراهيم باکاڻي، ڳوٺ مسو ڪانڌڙو، واڙي کوکر، بستي غلام رسول، ڳوٺ دائود ڪانڌڙا شامل آھن
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ گوڪو، اوڀر ۾ ڏوڪري تعلقي جي ديھ مرزائي ۽ ديھ باڊھ، اولھ ۾ ديھ آڏي ڌامراھو ۽ ڏکڻ ۾ ميھڙ تعلقي جي ديھ ڪانڌڙا ۽ ديھ بوٿرو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ديھ جي ڏاکڻي دنگ سان ڌامراھ واھ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 4,581 ھئي جيڪا 478 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
يمي گوتم
يمي گوتم ڌَر (انگريزي: Yami Gautam Dhar)، پيدائش 28 نومبر 1988ع، ھندوستاني اداڪارا آھي جيڪا بُنيادي طور تي ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندي آھي. جڏھن تہ ڪُجھ تيلگو ۽ تامل ٻولين جي فلمن ۾ بہ ھن ڪم ڪيو آھي. فيئر اينڊ لوَلي (Fair @ Lovely) جي اشتھارن ۾ اچڻ کانپوءِ کيس نُمايان حيثيت ملي. اُن کانپوءِ ھن ٽيليويزن ڊرامي "چاند ڪي پار چلو" (2008ع - 2009ع) ترجمو "چنڊ جي ھُن ڀَر ھل" سان اداڪاريءَ جي شروعات ڪئي. اُن سان گڏ "يي پيار نا ھوگا ڪم" (2009ع- 2010ع) ترجمو "ھي پيار نہ ٿيندو گھٽ" ڊرامي ۾ بہ ڪم ڪيائين. ھن ڪيترن ئي ڏکڻ ھندوستاني فلمن ۾ بہ ڪم ڪيو.
بھائينڊ جيڪب لائن
بھائينڊ جيڪب لائن ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي جمشيد ڪوارٽرز سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جو نالو ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪرنل جان جيڪب جي نالي تي رکيل آهي. ان جي اوڀر ۾ گارڊن ۽ صدر ۽ اتر ۾ مارٽن ڪوارٽرز، شڪارپور ڪالوني ۽ عامل ڪالوني واقع آھن، ۽ اولھ ۾ جٽ لينڊ لائينز ۽ ڏکڻ ۾ سينٽرل جيڪب لائن واقع آهي. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي يونين ڪاؤنسل سينٽرل جيڪب لائن نمبر 9 ھيو. 2013 ۾ ان کي سينٽرل جيڪب لائن کان ڌار ڪري ٻيا علائقا ملائي ھڪ علحده يونين ڪاميٽي جو درجو ڏنو ويو ۽ ان کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي وسيم اختر چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي فيصل رفيق چونڊجي آيا. ٻنھي جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي ھتي خواجه غريب نواز پارڪ، قائداعظم پارڪ، جناح پارڪ، موسا گرائونڊ، شاھراھ قائدين، ڪشمير روڊ، دادا ڀائي نئوروجي روڊ، ڪڇي پاڙا-لائينز ايريا روڊ، قبا مسجد، بلال روڊ، خدادا ڪالوني، مدينه عيدگاهه گرائونڊ واقع آھن.
ڳنڍ ڄار
12مارچ 1989 ۾ برطانوي سائنسدان ٽِم برنلي ويب سائيٽ زريعي دنيا جي ڳانڍاپي جو خيال پيش ڪيو. دنيا جي ماڻهن کي پاڻ ۾ جوڙيندڙ ڳنڍ ڄار (انٽرنيٽ) کي اڄ 25 سال گذري چڪا آهن. 23 آگسٽ 1991 ۾ ڪمپيوٽر جي اسڪرين تي پهريون ڀيرو دنيا جي ماڻهن ويب سائيٽ ڳولڻ جي شروعات ڪئي. جيڪا ورلڊ وائيڊ ويب (WWW) جي صورت ۾ برطانيه جي هڪ سائنسدان ٽِم برنلي جي ڪوششن جي نتيجي سان تيار ڪئي وئي. جنهن کي اڄ جي جديد دور ۾ انٽرنيٽ جو نالو ڏنو ويو. ان کان اڳ ۾ انٽرنيٽ (ڳنڍ ڄار) پهريون ڀيرو 1969 ۾ رابطن لاءِ ۽ نيٽورڪنگ لاءِ جوڙي وئي هئي. برطانيه سان لاڳاپيل سائنسدان ڊونلڊ ڊيوس مواصلاتي رابطي آرپنيٽ کي 1960ع ۾ ڊيزائين ڪيو هو، ان ڪري انٽرنيٽ جو پهريون نالو آرپنيٽ رکيو ويو، جنهن کي شروعات ۾ آمريڪي بچاءُ کاتي جي رابطن لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. جنهن کي وسيع ڪرڻ لاءِ آمريڪي يونيورسٽين ۽ ريسرچ سينٽرن ۾ ان تي ڪم ڪيو ويو. يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا ۽ اسٽين فورڊ ريسرچ انسٽيٽيوٽ پاران انهي نيٽ ورڪ کي جديد ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سن 1973ع ۾ انٽر پروٽوڪول ڪميونيڪيشن سسٽم کي وڌيڪ وسيع ۽ طاقتور ڪرڻ جو ڪم ٿيو، جنهن کانپوءِ انهي مواصلاتي رابطي سان مواصلاتي انقلاب اچي ويو، برطانوي سائنسدان ٽِم برنلي 6 سالن کانپوءِ انهي رابطي کي استعمال ڪندي 1990ع ۾ انٽر لنڪ هائپر ٽيڪسٽ ڊاڪيومينٽس ايجاد ڪيو.
زمرو:سائنس زمرو:ٽيڪنالاجي
ورسارو
ورسارو __(Varsaro):
ورسارو جي معنيٰ آهي ’وسڪارو‘. هي ٿري لوڪ گيت آهي، جنهن ۾ وسڪاري کانپوءِ خوشيءَ جي موقعي تي پرديس ويل ڪنهن گهرڀاتيءَ کي ياد ڪيو ويندو آهي. هڪ ماءُ پرديس ويل پٽ کي هن ريت ياد ڪري ٿي: واٽڙيا تان ورسارو صاحبا، مانڊيو مانهنجا مٺا! تاهجو ٽيلو وٺو، تاهجي ڏس تان گهر ويس.
ڪاجل اگروال
ڪاجل اگروال (انگريزي: Kajal Aggarwal)، پيدائش 19 جون 1985ع، ھندوستاني اداڪارا ۽ ماڊل آھي جيڪا بُنيادي طور تي تيلگو ۽ تامل فلمن ۾ ڪم ڪندي آھي. اُن سان گڏ ھن ڪُجھ ھندي فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو آھي.
12 جُولاءِ
12 جُولاءِ (July 12)، عيسوي سال جو 193 هون (ليپ سال 194 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 172 ڏينهن (ليپ سال 173 ڏينهن) باقي آهن.
فوتگيون
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
وزن (ادب)
”وزن“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”تور“ يا ”ماپ“، وزن کي انگريزيءَ ۾ ‘Meter’ ۽ هندي ۾ ’پنگل‘ يا ’ڇند‘ چئبو آهي. اصطلاحي معنيٰ موجب، شعر ۾ آيل لفظن کي ڪن بحر جي ارڪان سان ماپي يا تور ڪري ٺاهي بيهارڻ کي ”وزن“ چئبو آهي. جهڙيءَ طرح تارازيءَ جي هڪ پڙ ۾ ڪا شيءِ رکي، ٻئي پڙ ۾ مقرر ٿيل ماپ يا وٽ (اڌ مڻي، ڏهه سيري، پنج سيري، يا هڪ سير، وغيره) وجهبا آهن؛ انهيءَ لاءِ ته اُن شيءَ جي تور يا ماپ ڪري ڏسجي. اهڙيءَ طرح سان بحر جي ارڪان جي قالب ۾ مختلف لفظن جي ماپ ڪري، هڪ سهڻو شعر ٺاهيو آهي. شعر جي انهيءَ ماپ يا ترتيب کي ”وزن“ چئبو آهي.
وضاحت
وضاحت __(Description):
ڪڏهن ڪڏهن، ڪنهن شيءِ جي منطقي وصف بيان ڪرڻ ممڪن نه هوندي آهي. ان حالت ۾ اهوئي مناسب هوندو آهي ته ان شيءِ جي مختلف پهلوئن جي آڌار تي ان جي وضاحت ڪئي وڃي.
ڪويت
ڪويت جو سرڪاري نالو دولت الڪويت آھي. ڪويت اولھ ايشيا م فارس جي نار تي واقع ھڪ عرب ملڪ آھي جنھن جون سرحدون عراق ۽ سعودي عرب سان ملن ٿيون. ھن ملڪ جي آبادي اٽڪل 45 لک آھي جنھن ۾ 13 لک ڪويتي عرب ۽ باقي 32 لک غيرملڪي شامل آهن غيرملڪي ڪل آبادي جو 70 سيڪڙو آھن. 1938ع ۾ ھتي تيل جا ذخيرا دريافت ٿيا. 1946ع ۾ ھن ملڪ پھريون ڀيرو ڪچو تيل برآمد ڪرڻ شروع ڪيو. 1946ع کان 1982ع تائين ھي ملڪ وڏي پيماني تي جديديت واري مرحلن مان گذريو. 1990ع ۾ عراق ھن ملڪ تي قبضو ڪري ان کي پنھنجي ملڪ جي ھڪ گورنري جو درجو ڏئي پنھنجي ملڪ ۾ شامل ڪري ڇڏيو جنھن ڪري نار واري جنگ لڳي جنھن ۾ اتحادي فوجن آمريڪا جي سرپرستي ۾ عراق تي حملو ڪيو ۽ ڪويت کي عراقي تسلط مان آزاد ڪرايو. ڪويت جا چين سان بہ ويجھا تعلقات آھن. ھن ملڪ آئيني خودمختيار رياست آهي جنهن ۾ نيم جمھوري سياسي نظام لاڳو آھي. تيل جي دنيا ۾ ڇھين نمبر تيي پيداوار جي ڪري ھنلڪ جي آمدني تمام مٿين سطح واري آهي. ملڪ جي ڪرنسي ڪويتي دينار آھي جنھن جو قدر تمام اوچو آهي. ملڪ ۾ 1962ع ۾ آئين جو نفاذ ڪيو ويو
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
ونگائي لپي
ونگائي لپي __(Wangai Script):
اها لپي مهراڻ جي ونگي پتڻ، ڪوچي، باغ جي پتڻ، ٻنگار شهر ۽ ولهار جا واپاري ۽ عام ماڻهو ڪتب آڻيندا هئا.
بيڪٽريائي جھنگلي اٺ
بيڪٽريائي جھنگلي اٺ, حياتياتي نالو ڪيميلس فروس اتر چين ۽ ڏکڻ منگوليا جي ٻن ٿوھن واري اٺن جو ھڪ قسم آھي جيڪي سينٽرل ايشيائي بيڪٽريا واري علائقي جي اٺن مان آھن. ھي اٺ ٽيھن تائين ٽولن ۾ ھلندا آھن. عام طور تي انھن جا ٽولا 6 کان 20 تائين ھوندا آھن.ٽولي جي تعداد جو دارومدار ان علائقي جي اندر خوراڪ جي مقدار جي موجودگي تي آھي. اھي ھڪ ھنڌ کان ٻئي ھنڌ ھجرت ڪندا آهن. انھن جي سراسري حياتي 40 سال آھي. سياري ۾ ٻچا ڏيندا آهن. مادي پنجن سالن جي عمر ۾ ٻچا ڏيڻ شروع ڪندي آهي. ھي اٺ جبلن۽ غير آباد ميدانن ۾ رھندا آھن جتي پاڻي تمام گھٽ ھوندو آھي ۽ ننڍا ٻوٽا ڦٽل ھوندا آھن جيڪي انھن جي خوراڪ آھن. اھي ڊگھ. فاصلن تائين ھلندا رھندا آھن ۽ چشمن مان پاڻي پيئندا آهن.
فاطمه جناح (ڪراچي سينٽرل)
يو سي فاطمه جناح  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي سينٽرل جي تعلقي نيو ڪراچي سب ڊويزن جي ھڪ يونين ڪاميٽي آهي. ان جي اولھ ۾ يو سي گوڌرا ۽ اوڀر ۾ يو سي سر سيد ، اتر ۾ يو سي ابوذر غفاري واقع آهن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي جو چيئرمين شيخ محمد مشتاق ۽ وائيس چيئرمين شيخ حبيب علي چونڊجي آيا جن جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي. آبادي جي اڪثريت اردو ڳالهائيندڙن جي آھي. اقليت م سنڌي، پنجابي ۽ پٺاڻ شامل آهن.
ڪياماڙي
ڪياماڙي (انگريزي: Kiamari) پاڪستان جو هڪ پاڙو  آهي.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ديھ ختيرو
ديھ ختيرو  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي. جنھن ۾ ڳوٺ جان محمد جمالي، ڳوٺ بگو جمالي، ڳوٺ بلوچ خان جمالي واقع آھن. ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون سڪرنڊ تعلقي، ديھ گدا علي ۽ ديھ راھو سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
ڄام سنجر
ڄام سنجر عرف راءَ ڏنو انگريزي (Jam Sanjar alias Rao Dino) سنڌ ۾ سمن جو راڄ دوران ڄام سڪندر کان پوءِ ڄام سنجر سنڌ جو سلطان بنيو. مير علي شير قانع ٺٽوي ۽ مير معصوم شاھ بکري ڄام سنجر ۽ راءِ ڏني کي الڳ الڳ ذڪر هيٺ آندو آهي، ليڪن نئين کوجنا موجب سمن جي سلسلي جو هي هڪ ئي بادشاه هو، جنهن کي سلطان صدر الدين شاه جي نالي سان به سڏيو ويو آهي .
تفصيلي تعارف
محترم محمد حسين پنهور، راء ڏني جي جاءِ تي سندس نالو ”راڌڻ“ تجويز ڪيو آهي. ڄام اصل صورتحال ڇا به هجي، ليڪن راڌڻ نالو اڄ به سماٽ قبيلن ۾ رکيو وڃي ٿو. ڄام سنجر گهڻو وقت ڪڇ ۾ مقيم هو. جڏهن کيس ڄام سڪندر جي وفات جو اطلاع مليو، تڏهن هڪدم ننگر ٺٽي پهتو. اميرن سندس حڪومت تي اتفاق ڪيو ۽ هو سنڌ جو نئون بادشاه بنجي ويو. گمان آهي ته سڪندر جي مختصر دور حڪومت ۾ مقامي عملدارن خود سري ڪئي هئي ۽ هر طرف بدامني ۽ پريشاني پکڙجي وئي هئي. ڄام سنجر صورتحال جي سڌاري لاءِ ترت فيصلا ڪيا. مير معصوم لکي ٿو:
”هن ڏيڍ سال جي عرصي ۾ ساري سنڌ ولايت سمنڊ کان وٺي ماٿيلي ۽ اٻاوڙي جي سرحد گاجريلي ۽ ڪنڌي تائين پنهنجي قبضي ۾ آندي.“
مؤرخن ڄام سنجر جي دور ۽ شخصيت جي وڏي واکاڻ ڪئي آهي. هي ڄام بيحد خوبصورت ۽ سهڻو هو. سوين سندس عاشق هئا ۽ بنا اجوري جي هن جي درٻار ۾ ڪم ڪندا هئا. هڪ فقير مٿس فدا هو ۽ هر وقت سندس بادشاهي ماڻڻ لاءِ دعاگو رهندو هو. هڪ ڀيري ڄام کي هڪ قاضيءَ جي رشوت وٺڻ جي شڪايت پهتي. ڄام ملازمن جي پگهارن وڌائڻ جو اعلان ڪري، رشوت جهڙي مرض جي خاتمي جي ڪوشش ڪئي. سندس زماني ۾ سنڌ جا ڪڇ ۽ گجرات سان بهتر لاڳاپا برقرار رهيا. هن دور ۾ سنڌ جي دفاع خاطر، ڪڇ ملڪ ۽ جوڌپور جي سرحدن تي چوڪيون قائم ڪيون ويون. هنن سرحدن تي سوڍن ۽ سومرن ماڻهن کي آباد ڪيو ويو. ڄام سنجر جي موت بابت جدا جدا رايا ملن ٿا. هڪ راءِ آهي ته کيس زهر جو پيالو پياري ختم ڪيو ويو. ٻي راءِ موجب هو طبعي موت مئو هو. ان ريت سندس اقتدار کان الڳ ٿيڻ بابت به ٻه خيال ملن ٿا. هڪ تحرير موجب سندس وفات کان پوءِ ڄام نظام الدين نالي سندس پٽ سنڌ جو بادشاه بنيو، جڏهن ته پنهور صاحب جو دليل آهي ته ڄام نظام الدين کي اقتدار جي واڳ سونپي، ڄام سنجر پنهنجن ٻين ٻن پٽن سميت گجرات ڏي نڪري ويو. ان صورت ۾ سندس وفات به اتي ٿي هوندي. تاريخن ۾ ڄام جي هنن پٽن جا نالا محفوظ نه رهيا آهن. تاهم انهن مان هڪ جي پٽ ڄام صلاح الدين (ڄام سنجر جو پوٽو)، ڄام نظام الدين کان پوءِ سنڌ جي تخت ۽ تاج جي دعويٰ ڪئي هئي. ويجهڙائي ۾ هن ڄام جو سڪو پڻ مليو آهي. جنت السنڌ جي مطابق:ڄام رائدان کان پوءِ ڄام سنجر گاديءَ تي ويٺو، جو نهايت خوبصورت جوان هو. چون ٿا ته هڪڙو الله لوڪ درويش سندس حسن تي مفتون هو، تنهنجي دعا سان هو بادشاهه ٿيو هو. هن اَٺ ورهيه حڪومت ڪئي. فرشته جو بيان آهي ته هن سلطان محمود بيگڙي سان مائٽيءَ جو ناتو رکيو هو. بکر جو قاضي معروف، جو وڏو عالم هو، سو فيصلن ڪرڻ وقت فريادي توڙي جوابدار کان رشوت وٺندو هو. ڄام سجر سرڪاري کاتن جي نوڪرن جا پگهار وڌائي رشوت خوريءَ کي ٻنجو ڏنو.
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
پاڪستان جون ڊويزنون
پاڪستان جون ڊويزنون پاڪستان جي ورهاست چئن صوبن: سنڌ، پنجاب، خيبرپختونخواھ ۽ بلوچستان، ھڪ وفاقي ٽيريٽري: فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري آف اسلام آباد ۽ ٻہ خودمختيار ٽيريٽريون: گلگت بلتستان ۽ آزاد ڪشمير ۾ ٿيل آھي. انھن سڀني جي انتظامي ورهاست ڊويزن سڏجي ٿي جيڪي ضلعن م ورھايل آھن. سواء سنڌ جي باقي سموري پاڪستان ۾ ضلعن جي ورھاست تحصيلن ۾ ٿيل آھي. سنڌ ۾ ضلعي ورھاست تعلقن ۾ ٿيل آھي. ان جو سبب اھو آھي تہ ايسٽ انڊيا جي ڪمپني واري سرڪار جي دور ۾ سنڌ بمبئي جو حصو رھي ھئي ۽ برٽش انڊيا جي دور ۾ بمبئي کان ڌار ٿي. بمبئي پريزيڊنسي ۽ ڏکڻ انڊيا جي صوبن م ضلعي ورھاست تعلقن ۾ ٿيل ھئي. اتر انڊيا ۾ وري تحصيلن وارو نظام رائج ھيو. 2000 ۾ پاڪستان ۾ ڊويزن سسٽم ختم ڪيو ويو ھو پر 2008 ۾ اھو وري بحال ڪيو ويو. فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري آف اسلام آباد جو شمار ڊويزن ۾ ناھي ٿيندو. ھر ڊويزن جو وڏي ۾ وڏو عملدار ڪمشنر ھوندو آھي.
موجوده ڊويزنون
ھيٺ ڏنل ٽيبل ۾ پاڪستان جون موجوده ڊويزنون صوبن جي نالن ۽ 2017 جي ٿيل آدمشماري جي تفصيل سان ڏنل آهن.
وڻجارو (ادب)
هي هڪ ٿري لوڪ گيت آهي، جنهن ۾ عورت پنهنجي پري ويل محبوب کي ياد ڪندي آهي، جيڪو کانئس ڪنهن سبب جي ڪري پري هليو ويو آهي. شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ سر سامونڊي جا ڪردار به وڻجارا سڏيا ويا آهن، جيڪي سامونڊي سفر ڪري واپار لاءِ ڏورانهن ڏينهن طرف وڃن ٿا.
مينهون خان کوسو
مينهون خان کوسو(انگريزي:Menhon Khan Khoso) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو صحافي ۽ ڪهاڻيڪار آهي.
زندگي جو احوال
مينهون خان کوسو 1939ع ۾  ڌڱاڻو خان کوسو جي گهر ۾ ڳوٺ چنجاڻي جوهي تعلقو دادو ضلعو ۾ جنم ورتو.
تعليم
مينهون خان کوسو پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي ويجهو گورنمينٽ پرائمري اسڪول ڳوٺ گل محمد گنب ۾ حاصل ڪئي. مجبورين سبب وڌيڪ تعليم جاري رکي نه سگهيو.
ادبي ۽ صحافتي خدمتون
مينهون خان کوسو تر ۾ مينهون خان چنجاڻي طور مشهور آهي. کيس ننڍپڻ کان لکڻ پڙهڻ سان لڳاءُ هو. سنڌ جي مشهور شاعر احمد خان مدهوش سان سندس گهڻي رغبت رهي. سندس پٽ زين کوسو پڻ شاعر آهي. مينهون خان 1970ع کان باقاعدي لکڻ جي شروعات ڪئي جڏهن کان صحافي طور روزانه عبرت اخبار حيدر آباد جو جوهي تعلقي لاءِ پهريون نمائندو پڻ مقرر ٿيو. هن جا ڪيترائي مضمون ۽ ڪهاڻيون  1974ع کان 1978ع تائين روزاني عبرت اخبار جي ادبي صفحي ۽ ايڊيٽوريل صفحي ۾ شايع ٿيل آهن. هن ان سان گڏوگڏ ٻيڙي مزدور طور ڪم ڪندي گذر سفر پڻ ڪندو رهيو. صحافي طور هن پوري ايمانداري سان فرض سر انجام ڏيندو رهيو. اٽڪل 15 سالن تائين روزاني عبرت اخبار جو رپورٽر رهيو ۽ علائقي واسين جي مسئلن جي نمائندگي ڪندو رهيو. کيس ڳائڻ سان گڏ موسيقيءَ سان پڻ دلچسپي رهي.
حوالا
زمرو:صحافي زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي شخصيتون
ديھ گدا علي
ديھ : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ شھمير راھو، ڳوٺ حاجاڻو ۽ڪوٽ ڀاڻوجو واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ خطيرو، تعلقي سڪرنڊ، ديھ راھو ۽ ديھ پنج مورو سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
آسين
آسين ٿوٽمڪال (انگريزي: Asin Thottumkal)، پيدائش 26 آڪٽوبر 1985ع)، عام طور تي آسين جي نالي سان ڄاتي ويندڙ، اڳوڻي ھندوستاني اداڪارا آھي جنھن ھندي، تامل ۽ تيلگو فلمن ۾ ڪم ڪيو. ھيءَ ھڪ تربيت يافتہ ڀَرَت نَتيام ناچڻي آھي . ھن ٽي فلم فيئر ايوارڊ حاصل ڪيا آھن. ھن ڏاکڻي ھندوستاني فلمي صنعت ۾ اداڪاريءَ سان پنھنجو پيشو شروع ڪيو پر پوءِ سندس توجھ باليووڊ ڏانھن مُنتقل ٿي ويو . کيس اَٺن ٻولين تي عُبور حاصل آھي ۽ ھيءَ پنھنجين فلمن کي ٻين ٻولين ۾ آواز (Dub) پاڻ ڏيندي آھي . 2007ع ۾ کيس آنلائين پورٽلن پاران "ڪاليووڊ جي راڻيءَ" جو درجو ڏنو ويو.
14 سيپٽمبر
14 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 257 هون (ليپ سال 258 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 108 ڏينهن (ليپ سال 109 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
شيخ اياز: ڪھاڻي » کلڻي
شيخ اياز: ڪهاڻي» کلڻي
ڪالهه هوءَ منهنجي ڪڪي کي کيڏائي رهي هئي. هن جي منهنجي ڪڪي سان ڏاڍي دل هئي. ڪڪو بانبڙا پائي ٿورو گهمڻ سکي ويو هو، سو ڪالهه جئن هوءَ ڪڪي کي ڪـُـڏائي رهي هئي. مان آفيس مان موٽيس. ڪڪي مون کي ڏسي ڪيو، “با آ با آ” (بابا) مون ٻانهون ڊگهيڙيون ته کڻانس، پر ڪڪو ڪنڌ ڌوڻي هن جي ڇاتيءَ سان چهٽي پيو ۽ چيائين، “ام مان (امان)” مون چرچي ۾ چيو؛ “اڙي امان ته تنهنجي ماني پئي پچائي، هيءَ اٿي پڦي!” پر ڪڪي ڄڻ منهنجي ڳالهه نه مڃي ۽ هن جي ڇاتيءَ مان منهن ڪڍي، ڏانهس ڏسي، چيائين؛ “امان.” اچانڪ مون ڏٺو ته هن جو منهن ون ون ٿي ويو ۽ ڳوڙها سندس اکين مان لهي ڳلن تي اچي ويا. مون تعجب ۾ پڇيو؛ “ڇو، آهي ته خير؟” هن ڪڪي کي چميو ۽ سندس چولي ۾ منهن لڪائي سڏڪا ڀرڻ لڳي. مان حيرت ۾ هوس. اڄ شايد پهريون ڀيرو هو، جو ٽهڪ ۽ لڙڪ دوستي ڇني جدا ٿيا هئا. زندگي کل جو سهارو نه وٺي سگهي هئي ۽ ڳوڙها قابو پائي ويا هئا. خوشيءَ غم کي چميون ڏئي، الوداع ڪئي هئي.
[1][1]
عبدالوهاب چاچڙ
'''سنڌ جا مايه ناز اديب، محقق، فتوي جا امام، لاجواب مفسر، علم و ادب کي زندگي ارپيندڙ، سنڌ دوست عالم، مفتي اعظم سنڌ، شيخ الحديث، استاد العلماء علامه عبدالوهاب ولد مولانا عبدالقادر چاچڙ نقشبندي حفظه الله، 26 مارچ 1942ع تي ڳوٺ ڪنڊي چاچڙ، تعلقي گهوٽڪيءَ ۾ پيدا ٿيا. پاڻ بلند پائي جا فقيه۽ اسلام جا عالم دين آهي.'''
تعليم
حضرت پنجن سالن جا هئا ته والد مربي وفات ڪري ويا. پنهنجي چاچي مولوي محمد يوسف جي سرپرستيءَ ۾ تعليم پرايائون. 1956ع ڌاري هن کيس گهوٽڪيءَ جي مدرسه قاسم العلوم ۾ داخل ڪرايو. جتان ابتدائي تعليم وٺي پوءِ مدرسه مدينة العلوم، پني عاقل ۾ مولانا عبدالهادي ميمڻ وٽ اچي پڙهيا، جتي کين وقت جي وڏي عالم حماد الله هاليجوي رح سان ملاقات جو موقعو مليو. هن بزرگ جو سندس وڏڙن سان ويجهو تعلق رهيو هو. ان کانپوءِ مدرسه قاسم العلوم مان ’شرح جامي ۽ قطبي‘ پڙهيا ۽ 1967ع ۾ سندس دستاربندي ٿي.
قلمي خدمات
مفتي صاحب رسالن ۽ اخبارن ۾، علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي مشوري سان لکڻ شروع ڪيو، جيڪو ان وقت گهوٽڪي مدرسي ۾ پڙهائيندو هو. قاسمي صاحب جي مشوري سان ٽه ماهي ’الرحيم‘ ۾ ڪيترا مضمون لکيا. ان کانسواءِ ملير ڊائجسٽ، روزاني هلال پاڪستان ۽ انقلاب وغيره ۾ به لاڳيتو لکندو رهيو.
1973ع ڌاري ’شريعت پبليڪيشن‘ جو بنياد وڌائين، جنهن اداري طرفان ماهوار رسالو شريعت ۽ ٻيا ديني ۽ اصلاحي ڪتاب ڇپائڻ شروع ڪيائين. پهريان ٽي سال رسالو مولانا فضل الله انڍڙ جي ادارت ۾ نڪرندو رهيو، ان کان پوءِ ان جو انتظام ۽ ادارت مفتي عبدالوهاب چاچڙ حوالي ٿي، جنهن رسالي ۾ اهم مذهبي ۽ قومي معاملن تي ڪارائتا مضمون ۽ ٻيا سلسلا پيش ڪيا. ’شريعت‘ رسالو اڃا تائين جاري آهي. سندن تفسير سڄي سنڌ ۾ مقبول آهي. سندن فتويٰ اتر سنڌ ۾ حرف آخر آهي. سندن سڃاڻ هڪ سنڌ پرست عالم طور ٿيندي آهي.
مفتي عبدالوهاب چاچڙ سنڌي، اردو، فارسي ۽ عربيءَ ۾ ڪيترائي ڪتاب تصنيف ڪيا آهن، جن جو تفصيل هن ريت آهي:
سنڌي ڪتاب: تفسير سهل البيان، (2) الفتاويٰ شرعيه ( ٽي جلد)، (3) مرد ڪامل، (4) قرباني ۽ عقيقي جا مسئلا، (5) زڪوات جا مسئلا، (6) پيغمبر عليه السلام ۽ نيشلزم، (7) حرمين جو سفر، (8) من جي مالا، (9) ترجموفتح القوي في نسب النبي صلي الله عليه وسلم، (9) عشر آرڊيسنس جو جائزو. (10) چوڏهين صدي جا برک عالم سندس ڪجهه سنڌي ڪتاب اشاعت هيٺ آهن.
اردو ڪتاب : (1) عورت ڪي وزارت عظميٰ اور شريعت مصطفي، (2) عورت ڪي وزارت عظمي جائز هي، (3) ڪالا باغ ڊيم منصوبه قرآن وسنت ڪي خلاف، (4) عشر آرڊينس ڪا علمي جائزه، (5) سنڌ ڪا ڪيس. ان کان سواءِ ’ڪلوننگ ڪي شرعي حيثيت‘ ڪتاب ڇپائيءَ هيٺ آهي.
عربي تصنيفن ۾: ’تحقيق تحفت المحببين شرح الاربعين النوويه الشيخ محمد حيات‘ آهي.--- ان کان سواءِ ’منار الحسنات في حيات الشيخ محمد حيات‘، -’انتخاب علمي نڪات تفسير ڪبير‘، --’تحفة الڪرام بذڪر العشر الحرام‘، ---’الباب في ابو اب الحساب‘ ۽ ٻيا ڇپائيءَ هيٺ آهن.
سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪوششون
برٽش دؤر
انگريزن هندستان جي ٻين پرڳڻن جي ڀيٽ ۾ سنڌ کي دير سان فتح ڪيو، جنهن سبب سنڌ ۾ جديد تعليم لاءِ ڪوششون به دير سان ورتيون ويون. انگريزن جي اچڻ کان اڳ سنڌ ۾ مڪتبن ۽ مدرسن ۾ ديني ۽ دنياوي تعليم ڏني ويندي هئي. اُنهن ڏينهن ۾ آخوند مڪتب هلائيندا هئا ۽ مڪتبن ۾ فارسي پڙهائڻ تي خاص زور هوندو هو.
براھمي گپتا لپي
''براهمي گپتا لپي هيءَ ٻولي براهمي لپيءَ جي هڪ شاخ آهي. اصل گپتا لِپيءَ ۾ حروف علت سميت 37 اکر هئا ۽ کاٻي کان ساڄي پاسي لکي ويندي هئي. ان گپتا لِپيءَ مان چار ضمني لِپيون ڦُٽيون هيون. اڀرندي، الهندي، ڏاکڻي ۽ وچ ايشيائي. انهن مان اڀرندي گپتا جي اولهه واري هڪ شاخ مان ’سِڌاماترڪا‘ لِپي 500 عيسوي ڌاري ٺهي، جنهن مان ديوناگري لپي 700 عيسويءَ ۾ اڀري جيڪا هاڻوڪين جديد هندي لپين جو بنياد آهي.''
تاريخ
''گُپتا لکت (script) بابت ڪنسائيز انسائيڪلوپيڊيا چوي ٿي ته،” اها ڏکڻ ايشا جي اتر هندستاني گروهه جي چوٿين ۽ ڇهين صديءَ جي لِپي آهي. ان وقت جي حڪمران گپتا حڪمرانن جي رياست ان لکت کي اهو نالو ڏنو. اها لِپي برهمي مان نسري ۽ گپتا شهنشاهيت ۾ پري پري تائين فتح ٿيل علائقن ۾ پکڙجي وئي. ان جي نتيجي ۾ گپتا لِپي هندستان ۾ پوءِ وارين اڪثر لِپين (اڪثر حصي ۾ ديوناگري) جي ذريعي شروعاتي لِپي بڻي. “''
سنڌ ۾ دريافت
''سنڌ ۾، بدر ابڙي فيبروري 2004ع ۾ واهي پانڌي ويجهو کيرٿر جبل جي ’نئن نريءَ‘ ۾ هڪ هنڌ هڪ جابلو ڪنڌيءَ تي ٽن جاين تي اُڪريل براهمي گپتا تحرير دريافت ڪئي آهي. اهي ٽيئي تحريرون پشاور يونيورسٽي ۾ قديم ٻولين جي ڄاڻو ڊاڪٽر نسيم هن ريت پڙهيون ؛ برهمي لکتون ٽي اهڙيون لکتون، جيڪي يا ته ٽن ڌار ڌار ماڻهن جون لکيل آهن يا ساڳئي ماڻهوءَ ٽن مختلف قسم جي اوزارن سان کوٽي لکيون آهن. اهي گهڻو ڪري خاص نالا، انهن جي لقبن سان آهن.''
The readings need to be verified on the spot.''
جيڪڏهن ڊاڪٽر نسيم مٿيون تحريرون پڙهڻ ۾ ڪا غلطي نه ڪئي آهي ته پوءِ انهن مان پڙهيل لفظ ڪجهه هن ريت معنيٰ ڏين ٿا:
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
=سياست= حضرت جو سياسي وابستگيون جميعت علماء اسلام(ف) سان رهيون آهن.کين مولانا فضل الرحمان "مولانا شريعت خان " سڏيندا آهن.
براھمي گپتا لپي
سنڌ ۾ دريافت
''انهن تحريرن جو مطلب ٿيو ته هن ماڳ کي گپتا دور جي چوٿين ۽ ڇهين صديءَ جي منظر نامي ۾ ڏسي سگهجي ٿو، ۽ هتي لکيل ڪجهه نالا مثال: متارو، پَرندراپ، دارا، ۽ ڌمشا کي تاريخ جي ورقن ۾ ڳولڻ گهرجي. پر جيڪڏهن اهي نالا تاريخ جي ورقن ۾ موجود نه آهن ته پوءِ اهي هن تيرٿ تي موجود باقي نقاشيءَ جا فنڪار ٿي سگهن ٿا.''
حوالا
زمرو:گپتا لپيون
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
= منصب = * مهتمم جامعه عربيه دارلعلوم الشرعيه روهڙي ضلع سکر
سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪوششون
برٽش دؤر
1853ع ۾ سنڌيءَ کي سنڌ جي سرڪاري ٻولي تسليم ڪرڻ کانپوءِ 1855ع ۾ سنڌ ۾ پهريون سرڪاري اسڪول نارائڻ جڳن ناٿ وديا (اين جي وي) جي نالي سان کوليو ويو. جنهن ۾ پڙهندڙ اڪثر شاگرد هندو هئا، جو ڪراچيءَ ۾ سندن اڪثريت رهندي هئي، پر اسڪول ۾ ڪنهن جي داخلا تي پابندي نه هئي. سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ ۾ وڏي رڪاوٽ قابل استادن جي کوٽ هئي، جنهن کي پورو ڪرڻ لاءِ 1854ع ۾ ڪراچيءَ ۾ استادن جي سکيا لاءِ اسڪول کوليو ويو، جيڪو پوءِ حيدرآباد آڻي ان کي ٽريننگ ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. سنڌ گزيٽيئر موجب “انهن اُپائن جو اهو نتيجو نڪتو ته 1864-65ع ۾ صوبي ۾ چار هاءِ اسڪول، ٽي مڊل اسڪول ۽ 56 پرائمري اسڪول کُوليا ويا. انهن ۾ شاگردن جو تعداد 2440 ٿي ويو”.
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
* رئيس دارالافتاءِ جامعه عربيه دارلعلوم الشرعيه روهڙي ضلع سکر
سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪوششون
برٽش دؤر
1863ع ۾ لوڪل فنڊ جوڙي زمين تي ٽين پتي سيس يا في لاڳو ڪئي وئي، جيڪا تعليم تي خرچ ڪئي ويندي. جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ تمام گهڻا اسڪول کلي ويا. 1875ع تائين سنڌ ۾ ڇوڪرين جا به ويهه اسڪول کلي چڪا هئا. انهيءَ سال سرڪاري طور مڃيل اهڙن ادارن جو تعداد 230 ٿي ويو. جن ۾ 14299 شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا هئا. ڏيهي مڪتبن جي سرڪاري امداد جو سلسلو به تيز ڪيو ويو. 1872ع ۾ سول سروس جو ملازم اِي ايم فَلٽن سنڌ ۾ پهريون مڪمل تعليمي انسپيڪٽر مقرر ٿيو. جنهن سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪيترائي اُپاءَ ورتا، پر اهي اڃا اڻپورا هئا. سنڌ ۾ تعليمي ترقيءَ لاءِ برطانوي سرڪار جنوري 1887ع ۾ انگريز عملدار اِي گائلس کي ذميواري ڏني وئي. جولاءِ 1887ع ۾ جان جيڪب جي ڀائٽيي ايڇ پي جيڪب کي سنڌ جو تعليمي انسپيڪٽر مقرر ڪيو ويو. هو مرڻ گهڻي 1885ع تائين ان عهدي تي فائز رهيو. هن سنڌ ۾ تعليم کي عام ڪرڻ لاءِ تمام گهڻا ڪم ڪيا.
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
* شيخ الحديث جامعه عربيه دارالعلوم الشرعيه روهڙي ضلع سکر
سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪوششون
برٽش دؤر
انگريزن جي دؤر ۾ سنڌ ۾ پرائمري ۽ ثانوي تعليم تي خاص ڌيان ڏنو ويو پر ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ واري پاسي ڪو خاص ڌيان نه پئي ڏنو ويو، جنهن سبب سنڌ جا شاگرد تمام گهڻي تڪليف ڪري بمبئي امتحان ڏيڻ ويندا هئا، صرف مئٽرڪ جو امتحان ڏيڻ لاءِ انهن کي ٽي ٽي مهينا سفر ڪرڻو پوندو هو. 1857ع ۾ بمبئي يونيورسٽي جي قيام کان ويندي سنڌ ڪاليج (بعد ۾ ڊي جي سنڌ ڪاليج) جي قيام تائين سنڌ جي تيرهن شاگردن ايلفسٽن ڪاليج ۾ پڙهي بمبئي يونيورسٽيءَ ۾ امتحان ڏنو. انهن ۾ (1) چوهڙ مل ڪندن مل پنجابي ، 1865ع، (2) سيٺ نائون مل جو پوٽو آلو مل ٽيڪمداس ڀوڄواڻي، 1867ع، (3) مرزا قليچ بيگ جو ڀاءُ مرزا صادق علي فريدون بيگ، 1872ع، (4) ٽيڪچند اوڌؤداس واسواڻي، 1875، (5) ڏيارام گدو مل شهاڻي، 1878ع، (6) هرچند راءِ وشنداس ڀارواڻي، 1882ع، (7) ٽهلرام کيمچند وزيراڻي، 1884ع، (8) بولچند ڪوڏو مل جڳتياڻي، 1884ع، (9) هيرانند کيم سنگهه آڏواڻي، 1886ع ، (10) مٿرا داس جواهري، 1886ع، (11) همت سنگهه گج سنگهه آڏواڻي، 1886ع، (12) دلپتراءِ روچيرام لالواڻي، 1886ع، ۽ (13) وزير مل اُتمچند لالواڻي، 1887ع ، شامل آهن. انهن کانسواءِ به ٻن ٻين شاگردن جو ذڪر ملي ٿو. سنڌ ۾ پهريون انگريزي اسڪول ڪئپٽن پريڊي (Capt: Preedy) 1846ع ۾ قائم ڪيو، جيڪو پوءِ 1853ع ۾ ”چرچ مشن سوسائٽيءَ“ جي حوالي ڪيو ويو. هن اسڪول ۾ بائبل کي لازمي طور پڙهايو ويندو هو. ان کان پوءِ سنڌ ۾ عيسائين پنهنجي مذهب جي تبليغ لاءِ جيڪي اسڪول کوليا، انهن مان هي ذڪر ڪرڻ جهڙا آهن :
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
* چيئرمين شريعت پبليڪشن سکر
سنڌ ۾ تعليم عام ڪرڻ لاءِ ڪوششون
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:تعليم
عبدالوهاب چاچڙ
قلمي خدمات
* سرپرست حڪمت قرآن انسٽيٽيوٽ ڪراچي
* ميمبر امن ڪاميٽي ضلعو سکر
* ميمبر سيڊيڪيٽ و سينٽ شاه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور
* سابق ميمبر سيڊيڪيٽ و سينٽ مهراڻ انجنيرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي يونيورسٽي ڄامشور
* سرپرست اعليٰ تنظيم نظر و فڪر سکر
* ممبر فقه‍ي ڪائونسل جميعت علماء اسلام (ف) پاڪستان
حوالا
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
گارگي واچڪنوي
گارگي واچڪنوي (Gargi Vachaknavi) مسيح کان ست سئو سال اڳ جي هڪ آڳاٽي ڀارتي فلسفي هئي. ويدڪ ادب ۾، هوءَ هڪ عظيم قدرتي فلسفي، ويدن جي معروف عالم، ۽ برهمڻ وديا جو علم رکڻ واري برهمن عالما (اسڪالر) طور سُڃاتي ويندي آهي. برهدارنياڪ اپنشد جي ڇهين ۽ اَٺين برهمنا ۾ سندس نالو انهيءَ ڪري نمايان آهي، ڇاڪاڻ تہ هوءَ وديا جي راجا جنڪ جي طرفان منعقد ٿيندڙ فلسفياڻو بحثن ۾ برهمانا ۾ حصو وٺندي هئي ۽ روح جي مسئلن تي مُنهجهائيندڙ سوالَ پڇڻ وسيلي بابا ياجاوالڪيا کي چيلنج ڪندي هئي. اهو پڻ چيپ ويندو آهي تہ رگ ويد ۾ ڪيترائي سندس ڀڄن لکيل آهن. سندس برهمني اڀياس کي روايتي هندن انهيءَ عبادت ۾ آڻيو آهي.
احوالُ
واچڪنوي جو زمانو گرڪ زمانو (800- 500 قبل مسيح) هيو، سندس پيءُ بابا واچنڪو هيو. گارگي جو نالو سندس پيءُ جي نالو سبب گارگي واچڪنوي سڏيو ويو آهي، ننڍپڻ کان ئي هن ويدن جي لکتن (متَ) ۽ فلسفو ۾ گهڻي دلچسپي شروع ڪري ڌني هئي. هوءَ ان ميدان ۾ گهڻي قابل ۽ پنهنجي زماني جي استاذ سمجهي ويندي هئي.هوءَ ويدڪ زمانو ۾ ويدن ۽ اپنشدن جو گهڻو وڏو علم رکندڙ مشهور هئي، ٻين فلسفين سان گڏجي فڪري بحث مناظرا پڻ ڪندي هئي. واچڪنوي هڪ مهارِشي (هندن جي وڏي مذهبي شخصيت) جي ڌيءُ هئي، جنهن جو نالو واچڪان هيو. هو گرگ گوتر کان هجڻ سبب گارگي جو نالو سان مشهور آهي.
ڌرمي ڪتابن ۾ ذڪر
برهدارنياڪ اپنشد ۾ ياجاوالڪيا جي سان گڏ هڪ گهڻي سُهڻي (خوبصورت) مناظرو جو ذڪر اچي ٿو. هر ڀيري، مهاراجا جنڪ خيال ۽ عقيدن خاص ڪري روح سان لاڳاپيل مناظرو ۽ بحث جي لاءِ هڪ مجلس سڏائي ۽ هڪ هزار ڳئون پڻ گهرايون. سمورن فلسفين چيو تہ هو انهن ڳئونِ کي زندهہ وٺِي وڃڻ چاهين ٿا، پر ڪير بہ ڊَپَ کان اڳتي نہ وَڌيو. تڏهن ياجولنڪيا جي پنهنجي هڪ شاگرد کي چيو تہ: ٻچا! انهن ڳئونِ کي پنهنجي پاڻ سان گڏ هتان کان وَٺي وَڃ.
اهو ٻُڌي، سڀني شاگردن ياجولنڪيا جي کان پڇڻ شروع ڪيو. ياجولنڪيا جي جيتري جلدي ممڪن ٿيو سڀني جي سوالن جا جوابَ ڏنا. ان گڏجاڻي (مجلس) ۾ برهما گارگي جي کي پڻ سڏايو ويو هيو، هوءَ ياجولنڪيا جي سان ڳالهہ ٻولهہ ڪرڻ جي لاءِ اُٿي بيٺِي. ان پُڇيو تہ: خدايا! جهڙي ريت هي سمورا مادا، پاڻيءَ ۾ ڀريل آهن، انهيءَ ريت پاڻي ڪنهن ۾ ڀريل آهي.؟
حوالا
زمرو:ڀارتي ناري شاعر
ڦيکراٽو
ديھ ڦيکراٽو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي نصيرآباد تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا لاکاٽ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ وارھ تعلقي جي ڦيڪراٺو تپي ۾ واقع ھئي جنھن ۾ ان وقت ڳوٺ ڦيڪراٺو، ڳوٺ فتح خان ڦلپوٽو، ڳوٺ امير بخش، ڳوٺ برادي ڦلپوٽو، ڳوٺ آئو ڦلپوٽو، ڳوٺ ڳاڙھو ڦلپوٽو، ڳوٺ خان محمد ڦلپوٽو، ڳوٺ خاوندڏنو ڦلپوٽو، ڳوٺ جوڻيجن جو ۽ ڳوٺ سيدن جو واقع ھيا جيڪي ھاڻي لڳ ڀڳ غيرمعروف ٿي يا ڦٽي ويا آهن. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ نور مصطفي، ماسيپور، شورادپور، ڳوٺ محله سولنگي واقع آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ واھوچا ۽ ديھ ٿررڙي ھاجران، اوڀر ۾ ديھ لاکو، اولھ ۾ ديھ علي بھار ۽ ڏکڻ ۾ ديھ مڱيو ۽ ديھ جلباڻي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 4,027 ھئي جيڪا 485 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ويپتس رس
ويپتس رس __(Disgust):
اها شاعري، جنهن ۾ نفرت ۽ ڌڪار جو اظهار هجي: وڳنڌو ري آيو، ڪنو ٿي ڪوجهو، ڇڏي نه موزو، لڳس آر عطار سين (شاهه)
1941ع
فوتگيون
زمرو:1941ع
جنيد بغدادي
مشهور جيَد عالم حضرت جنيد بغداديءَ جو جنم 830ع ڌاري ٿيو.
تعليم
''هن شروعاتي تعليم پنهنجي مامي ۽ مرشد حضرت سري سقطيءَ کان حاصل ڪئي. فقھ جي تعليم ابو ثودادر کان ۽ تصوف جي تعليم حارث مجاسيءَ کان حاصل ڪيائين.''
مرتبو
''کيس ’صوفين جي سردار‘ جو لقب مليل آهي. پاڻ شريعت جي طريقن سان گڏ حقيقت جو شناسا هو، کيس مجتهد جو درجو به حاصل هو. اسلام جي به تبليغ ڪيائين ۽ جهاد ۾ به حصو ورتائين. سري سقطي، حضرت جنيدرحه جي باري ۾ چيو آهي ته ”حضرت جنيد بغداديرحه همه تن درد ۽ عشق آهن.“ جنيد بغدادي 7 سالن جي عمر ۾ پنهنجي مرشد سان حج تي ويو. اتي سڀني حاجين کي شڪراني جا لفظ ادا ڪرڻا هئا ته ان موقعي تي جڏهن سندس وارو آيو ته هن چيو: ”الله تعاليٰ جيڪا نعمت توهان کي ڏني آهي، ان جي نافرماني نه ڪريو ۽ نعمت کي مصيبت جو ذريعو نه بڻايو“. تصوف جي باري ۾ سندس چوڻ هو ته”هن رستي تي اهو هلي سگهي ٿو، جيڪو الله جي ڪتاب کي سڄي هٿ ۾ کڻي ۽ سنت مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم کي کٻي هٿ ۾ کڻي، انهن ٻنهي شين جي روشنيءَ ۾ هلڻ وارو شڪ ۽ شبهي جي ڪنهن کڏ ۾ نه ڪرندو، يا بدعت جي اونداهيءَ ۾ نه ڀٽڪندو.“ جنيد بغداديءَ جي پهرئين شاگرد منصور بن حلاج کانئس پنهنجي موت جي باري ۾ پڇيو، ان تي حضرت جنيد رح وراڻيو: ”ظاهري طرح تنهنجو موت پيو نظر اچي، پر باطن جو ڳجهه مالڪ ئي ڄاڻي.“''
نفس کي فنا ڪرڻ
''جنيد بغداديءَ مطابق جيستائين ڪو ماڻهو پنهنجي دنياوي خواهشن ۽ نفس کي ’فنا‘ نٿو ڪري، تيستائين هو خدا جي رستي تي نٿو هلي سگهي. هن جو چوڻ هو ته جڏهن ڪڻڪ جو داڻو مٽيءَ سان ملندو آهي تڏهن پنهنجو ظاهري ۽ حقيقي وجود وڃائي ويهندو آهي، پر وري جڏهن نروار ٿيندو آهي ۽ زمين مان تيار ٿي نڪرندو آهي، تڏهن ڪنهن ٻئي رنگ ۾ هوندو آهي. ان لاءِ جيڪڏهن خدا جي راهه ۾ هلڻو آهي ته پنهنجي نفس کي فنا ڪرڻو پوندو. هن جي تعليمات موجب: نفس کي ٽن طريقن سان وس ۾ ڪري سگهجي ٿو:''
وفات
هن جي جيَد عالم 910ع ڌاري وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:اسلامي شخصيتون
2022ع سنڌي—افغان مھاڏو
12 جولاءِ تي حيدرآباد ۾ افغان هوٽل مالڪ طرفان سنڌي نوجوان بلال ڪاڪا جي قتل کانپوءِ پاڪستان جي سنڌ ۽ بلوچستان صوبن ۾ پرتشدد واقعا شروع ٿي ويا. سنڌ جي مختلف شھرن مان ماڻهن غير قانوني افغان مھاجرن جي دڪانن تي چڙهائي ڪري کين ڪاروبار بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو. بعد ۾ ماڻهن سوشل ميڊيا تي #JusticeForBilalKaka هيش ٽيگ هلائي مقتول لاءِ انصاف جو مطالبو ڪيو. ان جي نتيجي ۾ پاڪستان ۾ رهندڙ افغانين ۽ پختونن سنڌين کي بلوچستان وڃڻ کان روڪيو ۽ کين زبردستي عوامي بسن ۽ وينن مان ڪڍي ڇڏيو. هنن 14 جولاءِ تي ايم 9 موٽر وي تي چڙهائي ڪري گاڏين کي نقصان پهچايو ۽ کين باھ ڏئي ڇڏي. پشتونن ٽوئيٽر تي هيش ٽيگ #پشتون_کوجينےدیں (پشتون کي جيئڻ ڏيو) پڻ هلايو.
پس منظر
سوويت يونين خلاف افغان جھاد کان پوءِ لکين افغان پناهگير پاڪستان ۾ اچي آباد ٿيا. انھن مان ڪيترائي ڪڏهن بہ پنھنجي ملڪ واپس نہ ويا. مبينا طور تي اهي ماڻهو ڪلاشنڪوف ڪلچر ۽ منشيات جي سمگلنگ پاڪستان ۾ کڻي آيا جنھن ملڪ ۾ انتھاپسندي ۽ فرقيواريت کي جنم ڏنو. انھن پناهگيرن جو تعداد 9/11 جي واقعي ۽ افغانستان ۾ دهشت گردي خلاف جنگ کان پوءِ وڌي ويو. سنڌ جا ماڻهو ان وڌندڙ آمد و رفت تي پريشان ٿي ويا ۽ سنڌ ۾ مھاجرن جي وڌيڪ اچڻ خلاف احتجاج ڪيو. فيبروري 2019ع ۾، قومپرست ڪارڪن ارشاد رانجهاڻي کي ڪراچيءَ ۾ پشتون نسل رحيم شاھ هٿان قتل ڪيو، جنھن جي نتيجي ۾ سڄي سنڌ ۾ افغانين خلاف احتجاج شروع ٿي ويو. ان کان پوءِ جولاءِ 2021ع ۾ سنڌي ڳائڻي شمن علي ميرالي جي ڀائٽي کي پشتونن پاران ڪراچي ۾ گوليون هڻي قتل ڪيو ويو، جنھن تي بہ سنڌين ۾ ڪاوڙ وڌي وئي. زمرو:2022ع ۾ پاڪستان
وير رس
وير رس __(Heroic):
سينگار شاعري، جنهن ۾ بهادري يا دشمنن کي للڪار هجي. مثال: زمين ۽ زمان کي ڏائي هليو وڄ خدائيءَ ۾ ڌاڪي ڄمائي هليو وڄ
ديھ راھو
ديھ راھو : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ ڪيھر جمالي، ڳوٺ ڌڱاڻو جمالي، ڳوٺ علي محمد جمالي ۽ ڳوٺ پھاڙ خان جمالي واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون تعلقي سڪرنڊ، ديھ ختيرو، ديھ ڪاڪا، ديھ جمالي، ديھ پنج مورو ۽ ديھ گدا علي سان ملن ٿيون
زمرو:سنڌ جون ديھون
ديھ ڏيٿڪي
ديھ ڏيٿڪي : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيدآباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ مشتاق آباد، ڳوٺ مير محمد ڏيٿو واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون تعلقي سڪرنڊ، ديھ پنج مورو، ديھ گدا علي ۽ ديھ شھمير راھو ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
13 جُولاءِ
13 جُولاءِ (July 13)، عيسوي سال جو 194 هون (ليپ سال 195 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 171 ڏينهن (ليپ سال 172 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
ٽرانزسٽر
ٽرانزسٽر يا برقي سگنل جهٽڻو، (انگريزي، Transistor) هڪ نيم پسرائيندڙ پرزو آهي، جيڪو بجليءَ جي توانائي کي متحرڪ ڪرڻ ۽ بجليءَ جي سگنلن کي جهٽڻ لاء ڪتب ايندو آھي. ٽرانزسٽر هاڻوڪي دور ۾ اليڪٽرونڪس جي ھڪ بنيادي ڀت جي سر آھي. اهو نيم پسرائيندڙ مادن جو ٺھيل هوندو آھي. عام طور ٽن ڇيڙن تي مشتمل ڳنڍڻو جنهن جي ٻاهرين سرڪٽ تائين رسائي هوندي آھي. والٽيج يا ڪرنٽ لاڳو هوندو آھي, ٽرانزسٽر جي جوڙي جي هڪ  ڇيڙي کان ٻئي ڇيڙي تائين، جيڪو ڪنٽرول ڪندو آھي ڪرنٽ کي ٻئي ڇيڙي جي جوڙي تي. ڇو تَ ڪنٽرول ٿيل آئوٽ پٽ(output) پاور وڌيڪ هوندو آھي ڪنٽرول ٿيل انپٽ پاور(input) جي ڀيٽ ۾. هڪ ٽرانزسٽر سگنل ڇڪي، آواز وڌائي پيش ڪري سگهندو آهي. هاڻي گهڻو ڪري ڪي ٽرانزسٽر ڌار ڌار ترتيب ڏنل هوندا آھن, پر گهڻائي گڏيل سرڪٽ طور ترتيب ڏنل هوندا آھن. سائسندانن شاڪلي (Shockly) برئٽائن (Brattain) ۽ بارڊين (Barden) گڏجي، ننڍڙو ٽن ڇيڙن وارو نيم پسرائيندڙ اوزار ايجاد ڪيو، جنهن کي ٽرانزسٽر (Transistor) سڏيائون. هاڻي ريڊيو، ٽيليويزن، آڊيو ۽ وڊيوڪئسٽ رڪارڊر، ٽيليفون، ڪمپيوٽر ۽ ٻين بيشمار اوزارن ۾ ٽرانزسٽر جو استعمال ٿئي ٿو. آسٽريلين۔هنگرين فزڪس ماهر جوليئس ايڊگر لِليئنفيلڊ ١٩٢٦ع ۾ پهريون چڪر فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر جو تصور ڏنو. پر ان دور ۾ اهڙو ڪم ڪندڙ اوزار ٺاهڻ ناممڪن هو. پهريون ڪم ڪندڙ اوزار(point- contact transistor) نالي ١٩٤٧ع ۾ آمريڪي فزڪس ماهرن” جان باردين“ ۽ ”والٽر برئٽن“ وليئم شاڪليءَ جي هٿ ”بيل ليب“ ۾ ڪم ڪندي ايجاد ڪيو. ٽنهي کي ١٩٥٦ع ۾ ”فزڪس ۾ نوبيل پرائيز“ سان نوازيو ويو اهڙي قسم جي حاصلات جي اعتراف ۾. گهڻي ۾ گهڻو ڪتب ايندڙ ٽرانزسٽر جو قسم ميٽل آڪسائيڊ نيم پسرائيندڙ فيلڊافيڪٽ ٽرانزسٽر (MOSFET) آھي. جيڪو محمد اطالا ۽ ڊيون ڪهنگ بيل ليب ۾ ١٩٥٩ع ۾ ايجاد ڪيو. ٽرانزسٽر جي کوجنا اليڪٽرونڪس جي دنيا ۾ انقلاب برپا ڪيو آھي. ۽ نت نئين ايجادن جا دُوار کوليا آھن. ۽ ننڍڙن سستن ريڊين، ڪلڪيوليٽرن، ڪمپيوٽرن ۽ ٻين شين جي لاءِ راھ ھموار ڪئي آھي. گهڻو ڪري ٽرانزسٽر نج سليڪان جا، جڏهن تَ ڪجھ جرمينيم جا، پر ڪجھ نيم پسرائيندڙ مٽيريئل پڻ استعمال هيٺ آھن. هڪ ٽرانزسٽر گهڻو ڪري هڪ چارج کڻندڙ ٿي سگهي ٿو، پر فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر پنهنجي جوهر ۾ ٻن کان مٿي چارج کڻندڙ هوندا آھن جيڪي بي پولر جنڪشن ٽرانزسٽر اوزار هوندا آھن. وئڪيوم ٽيوب جي ڀيٽ ۾ ٽرانزسٽر ننڍڙا ۽ گهٽ توانائيءَ گهرجائو هوندا آھن. خاص وئڪيوم ٽيوب گهڻي فريڪوئنسي ۽ گهڻي والٽيج ۾ ٽرانزسٽرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ لاڀائتا هوندا آھن. گهڻا ٽرانزسٽر مٽ مٽ ٺاهيندڙن طرفان تفصيلات جي معيار جي بهتريءَ لاءِ جوڙيا ويندا آھن.
اتهاس
ٿرمائيونڪ ٽرائيوڊ هڪ وئڪيوم ٽيوب 1907ع ۾ ايجاد ٿيو، جنهن سان ريڊيو ٽيڪنالاجي ۽ ڏور ڏيس رابطن جو دور شروع ٿيو۔ ٽرائيوڊ اصل ۾ ھڪ ناڪاره پرزو هيو، جيڪو ڪم ڪرڻ لاءِ گهڻي توانائي گهري پيو. 1909ع ۾ فزڪس جي ڄاڻوءَ وليئيم اڪليس شفاف ڊايوڊ اوسسيلئٽر دريافت ڪيو. آسٽريليئن- هنگريئن فزڪس ماهر جوليئس ايڊگر للينفليڊ 1925ع ۾ فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر تي ڪم ڪرڻ لاء ڪئنيڊا ۾ سرڪاري منظور ورتي. جيڪا ٽرايوڊ جي متبادل لاءِ ٺوس ڪوشش ھئي. للينفليڊ 1926ع ۽1928ع ۾ آمريڪا ۾ پڻ اهڙي ايجاد جي سڃاڻپ جي منظوري جي ڪوشش ورتي. جيتوڻيڪ هن پنهنجي هن کوجنا بابت ڪنهن رسالي ۾ ڪو ريسرچ پيپر بِ ڪونَ ڇپرايو ۽ نَ وري ڪنهن سماجي يا سائنسي پليٽ فارم تي ڪو اهڙي نموني جو مثال ڏنو. ڇاڪاڻ تَ شايد کيس پروڙ ھئي تَ اهڙي اوچي معيار جي سيمي ڪنڊڪٽر مٽيريئل جي کوجنا جي حاصلات  اڃا ڪافي ڏهاڪا پري ئي ممڪن آھي. للينفليڊ جي ٺوس حالت واري سگنل جهٽڻي جي استعمال وارو خيال 1920ع ۽ 1930ع واري ڏهاڪن ۾ ممڪن نَ پئي ٿي سگهيو. توڙي جو هي هڪ سٺو پرزو ٺاهڻ ۾ سوڀارو بِ ٿيو جنهن ٽرانزسٽر جي ايجاد لاءِ وڏو رستو هموار ڪيو. 1934ع ۾ ھڪ جرمن فزڪس ماهر اوسڪر هيئل پڻ اهڙي نموني جو هڪ پرزو يورپ ۾ متعارف ڪرايو.
ميٽل-آڪسائيڊ نيم پسرائيندڙ فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر (MOSFET) يا (MOS)
نيم پسرائيندڙ ڪمپنيون عام طور نيم پسرائيندڙ صنعت ۾ جنڪشن ٽرانزسٽرن تي ڪم ڪنديون هيون. جيتوڻيڪ جنڪشن ٽرانزسٽر هڪ ڏکيو ۽ گڏيل مواصلاتي طور ٺاهڻ ۾ بِ ڏکيو آلو هو. ڪيترن ئي ايپليڪيشنن ۾ ھن جو گهٽ استعمال يقيني هو. برقي وهڪري طور فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر جنڪشن ٽرانزسٽرن جا متبادل هئا. پر ريسرچرن فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽرن جو لاڀ مڪمل نموني نه پئي ورتو. ڇاڪاڻ ت کين مٿاڇري جي حالت جي بيريئر منجهايو ٿي جنهن ٻاهرين برقي ميدان کان ڀاڄ ٿي کاڌي مٽيريئل جي گسجڻ سبب.
اهميت
ٽرانزسٽر عملي ۽ هاڻوڪي اليڪٽرانڪس جا چاٻيءَ جيترا اهم جزا آھن. ڪافي کوجناڪار کين 20 صديءَ جي وڏي ۾ وڏي کوجنا کوٺين ٿا. ميٽل آڪسائيڊ سيمي ڪنڊڪٽر فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر جنهن کي(MOS) ٽرانزسٽر بِ ڪوٺبو آھي، گهڻو ڪتب ايندڙ ۽ جديد مواصلاتي ٽيڪنالاجيءَ کي پاڻ ۾ جوڙيندڙ پرزو آھي، جنهن جو سمارٽ فون ۽ ڪمپيوٽرن ۾ جهجهو واهپو ٿي رهيو آھي. هن کي هاڻوڪي اليڪٽرنڪس ٽيڪنالاجيءَ جو ڄم چئجي تَ ڪو وڌاءُ ناهي. هن کي ڊجيٽل دور جو سرچشمو بِ ڪوٺي سگهجي ٿو. آمريڪي تجارتي آفيس کيس ميدان ٻهاريندڙ ايجاد ڪوٺيو. جنهن ڄڻ تَ زندگي ۽ ڪلچر کي ئي گڏائي ڇڏيو آھي. ٽرانزسٽر عملي ۽ هاڻوڪي اليڪٽرانڪس جا چاٻيءَ جيترا اهم جزا آھن. ڪافي کوجناڪار کين 20 صديءَ جي وڏي ۾ وڏي کوجنا کوٺين ٿا. ميٽل آڪسائيڊ سيمي ڪنڊڪٽر فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر جنهن کي ميٽل آڪسائيڊ سيمي ڪنڊڪٽر ٽرانزسٽر بِ ڪوٺبو آھي، گهڻو ڪتب ايندڙ ۽ جديد مواصلاتي ٽيڪنالاجيءَ کي پاڻ ۾ جوڙيندڙ پرزو آھي، جنهن جو سمارٽ فون ۽ ڪمپيوٽرن ۾ جهجهو واهپو ٿي رهيو آھي. هن کي هاڻوڪي اليڪٽرنڪس ٽيڪنالاجيءَ جو ڄم چئجي تَ ڪو وڌاءُ ناهي. هن کي ڊجيٽل دور جو سرچشمو بِ ڪوٺي سگهجي ٿو. آمريڪي تجارتي آفيس کيس ميدان ٻهاريندڙ ايجاد ڪوٺيو. جنهن ڄڻ تَ زندگي ۽ ڪلچر کي ئي گڏائي ڇڏيو آھي. سندس اهميت هن تيز رفتار دور جي ترقي ۽ گڏيل بنياد تي سستن مٽيريئلن جي هر فرد تائين رسائيءَ مان ڏسي سگهجي ٿي جيڪي سستي قيمتن ۾ ھر ماڻھوءَ جي پهچ لائق آھن. MOSFETs تمام گهڻو ڪتب ايندڙ ۽ وڪرو ٿيندڙ مصنوعات آھن، 2018ع جي هڪ محتاط اندازي موجب 13 Sextrillion ٽرانزسٽر ٺھيا. پهريون ٽرانزسٽر جيڪو بيل بيل لئب ۾ ايجاد ٿيو، تنهن کي 2009ع ۾ IEEE Milestone جو نانءُ ڏنو ويو، هن فهرست ۾ 1948ع ۾ ايجاد ٿيل جنڪشن ٽرانزسٽر ۽ MOSFET جيڪو 1950ع ۾ ايجاد ٿيو، شامل آھن. جيتوڻيڪ مٽ مٽ ڪمپنيون هرسال مٽ مٽ پيڪيج(discrete) بليئن جي تعداد ۾  متعارف ڪرائينديون رهن ٿيون، انهن مان گهڻن جو تعداد هاڻي آئي-سي(IC) ۾ هجي ٿو جيڪو مشتمل هوندو آھي، ڊايوڊ، ريزسٽرس، ڪيپسٽرس ۽ ٻين اليڪٽرانڪس جزن تي هڪ مڪمل ۽ ڪم ڪندڙ برقي سرڪٽ جي تڪميل لاءِ. ايڊوانس مائڪرو پراسيسر ۾ 20 ٽرانزسٽر ڪم آيل هوندا آھن جن کي(Logic gate) سڏبو آھي. 2009ع جي اندازي موجب 3 بليئن(MOSFETs) ٽرانزسٽر ڪتب آڻجي سگهجيا. 2002ع ۾ ڌرتيءَ جي گولي تي وسندڙ ھر ماڻھو، ٻار توڙي نارين جي آباديءَ جيترا 60 مليئن ٽرانزسٽر ٺاهيا ويا. ميٽل آڪسائيڊ نيم پسرائيندڙ ٽرانزسٽر اتهاس جو گهڻي ۾ گهڻو ٺاهيو ويندڙ ٽرانزسٽر آھي. 2013ع موجب بليئنن جي انگ ۾ ھر ڏينهن ٽرانزسٽر ٺھن ٿا. انهن مان گهڻو انگ(MOSFETs) ٽرانزسٽرن جو هوندو آھي. 1960ع کان 2018ع تائين 13 سيڪسٽريليئن(MOS) ٽرانزسٽر ٺھي چڪا آھن، جيڪو انگ مڙني ٽرانزسٽرن جو 99.9% آھي. ٽرانزسٽر جي گهٽ ملھ، لچڪ ۽ ننڍڙي هر جڳھ کڄڻ جهڙي شڪل ۽ ڀروسي جوڳيت کيس هر دل عزيز ۽ هر جاءِ موجود شيءِ ۽ پهچ لائق بڻائي ٿي. ٽرانزسٽرائيزڊ مڪيٽرانڪس سرڪٽن اليڪٽرومڪينيڪل اوزارن جي جاءِ والاري ورتي آھي، مشينريءَ کي لاڳو ڪرڻ ۽ ضابطي آڻڻ لاءِ. ٽرانزسٽر ڪمپيوٽر پروگرام لکڻ ۽ ايڊوانس مائروڪنٽرولرن کي ڪم آڻڻ سولو بڻائي ڇڏيو آھي مڪينيڪل سرشتي جي يا اهڙن ٻين  اوزارن يا انهن جي ڊزائينن کي ضابطي ۾ آڻڻ جي ڀيٽ ۾.
راڌيڪا آپٽي
راڌيڪا آپٽي (انگريزي: Radhika Apte)، پيدائش 07 سيپٽمبر 1985ع، ھندوستاني اداڪارا آھي. ھيءَ بُنيادي طور تي ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندي آھي، اُن سان گڏ ھن ڪُجھ تيلگو، تامل، مراٺي، مليالم، بنگالي ۽ انگريزي ٻولين جي فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو آھي. ھن اسٽيج اداڪاري کان ڪم شروع ڪيو ۽ ھندي تصوراتي فلم "واھ! لائف ھو تو ايسي" (2005ع) ترجمو "واھ! زندگي ھُجي تہ اھڙي" ۾ مُختصر ڪردار سان ھندي سئنيما ۾ قدم رکيائين.
ڏهر ناهيا
ڏهر ناهيا (ذات):
هي سنڌ ۽ ڪڇ جي سمن مان هڪ سماٽ ذات آهي. ڪتاب سماٽ جي مصنف صفحي 51 تي ’ڦل ناهيا‘ ۽ ’ڏهر ناهيا‘ کي ابڙي جو اولاد لکيو آهي، ايس صادق عليءَ به کين ابڙن مان ڄاڻايو آهي.
ديپالي برٺاڪر
ديپالي برٺاڪر (Dipali Barthakur) ( جنوري ٣٠، 1941 - 21 ڊسمبر 2018) آسام جي هڪ هندستاني ڳائڻي هُئي. هن پنهنجا گانا بنيادي طور آسامي ٻولي ۾ ڳايا هيا، کيس 1998 ۾ هندستان جو چوٿون سڀ کان وڏو سويلين ايوارڊ، پدم شري مليو هيو. کيس آسام جي بُلبُل پڻ سَڏيو ويندو.
شروعاتي زندگي
برٺاڪور جو جنم بسوواناٿ باراٺاڪور ۽ چندراڪانتي ديوي جي گهر، سوناري سواساگر، آسام ۾ ٿيو هيو.
ميوزيڪل ڪيريئر
برٺاڪر جلد ئي ڳائڻي طور پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي هئي. 1958 ۾، جڏهن هيءَ نائين ڪلاس ۾ تعليم حاصل ڪري رهي هئي، تڏهن هن آل انڊيا ريڊيو، گوهاٽي ۾ "مور بوپائي لاهوري" گانو ۽ فلم لچت بورفوڪان (1959) جي لاءِ "جووبون اموني ڪوري چنیڌن" گانو ڳايو هيو. محترمہ برٺاڪر پنهنجي پُرجوش گانن سان لکين ماڻهن کي پنهنجو پرستار بڻايو، جڏهن هيءَ هاءِ اسڪول ۾ هُئي تہ ان وقت سندس  گانن منجهان سڀ کان پهرئين هڪ گانو رڪارڊ ڪيو ويو هيو.
آسامي ۾ سندس ڪُجھ مشهور گيت آهن:
ذاتي زندگي
برٺاڪر پنهنجو آخري گانو "ليوٽو نجابي بوئي" سال 1969 ۾ ڳايو هيو. انکانپوءِ هيءَ هڪ روڳ جنهن جو نالو (موٽر نيورون (Motor neuron) آهي) ۾ شديد بيماري ۾ وٺجي وئي، جنهن سندس ڳائڻ ۾ رڪاوٽ وِڌي ۽ وهيل چيئر استعمال ڪرڻ تي مجبور ڪري ڇڏيس. 1976 ۾ هن آسامي جي مشهور ليکڪ بنند چندرا بڙاوا جي پُٽ نيل پون براواہ سان شادي ڪئي، جيڪو آسام سان تعلق رکندڙ ناميارو هندستاني فنڪار ۽ چترڪار (مصور) هُيو. برٺاڪر جي ڊگهي بيماري کانپوءِ گوهاٽي جي نيمڪيئر اسپتال ۾، 21 ڊسمبر 2018 تي 77 سال جي ڄمار ۾ پرلوڪ پَڌاري (وفات) وئي. کيس آسام جي بُلبُل جي نالو سان سُڃاتو ويندو هيو. آسام حڪومت ديپالي برٺاڪر جي مانَ ۾ سرڪاري سطح جي اعزاز جو اعلان ڪيو هيو.
ايوارڊ
برٺاڪر کي ڪيترائي ڀيرا اعزاز سان نوازيو ويو، خاص طور تي 1990-92 ۾ لوڪ ۽ روايتي موسيقي جي لاءِ کيس پدما شري ايوارڊ ڏنو ويو هيو.
هن جا ڪُجھ ايوارڊ / قدر شناسي هيٺئين ريت آهي:
حوالا
زمرو:1941ع جون پيدائشون زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون زمرو:هندستاني لوڪ راڳي زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
ويوڳ رس
ويوڳ رس (Song of Seperation) اهڙي شاعري، جنهن ۾ محبت کان جدائيءَ وارين گهڙين ۾ درد فراق جون دانهون ڪيل هجن. مثال طور: شمع ٻاريندي شب، پرهه باکون ڪڍيون موٽ مران ٿي مينڌرا!، راڻا! ڪارڻ رب تنهنجي تات طلب، ڪانگ اڏايم ڪاڪ جا. (شاھ/سر مومل راڻو)
ھٿرادو ذھانت
ھٿرادو ذھانت (artificial intelligence) اھا ذھانت –سمجهہ، ولوڙ، ۽ معلومات جي پرک– جيڪا مشينن پاران ڏيکاري ويندي آھي، اھا جانورن ۽ انسانن جي ذھانت کان مختلف ھوندي آھي. ان جي مثالي ڪمن ۾ ڳالھ سمجهڻ، ڪمپيوٽر جو ڏسڻ، قدرتي زبانن جي وچ ۾ ترجمو ڪرڻ ۽ ٻين انپٽ جو جواب ڏيڻ آھي.
ھاسيہ رس
مسخرو، مذاقي، کلائيندڙ (هاسيہ رس) (Comic) اها شاعري، جنهن ۾ کل، چرچو ۽ مذاق هجي. مثال طور: گهر ۾ ٽڪاءُ چڱو، ڳالھ ۾ سٽاءُ چڱو، طعام ۾ پلاءُ چڱو، کير ۾ کلاءُ چڱو. (لعلچند امرڏنومل)
حوالا
زمرو:شاعري
ثقافت کاتو پاڪستان
''ثقافت کاتو پاڪستان، ثقافت ۽ سياحت جي فروغ لاءِ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي پنهنجي پهرئين اقتدار دوران ثقافت جي وزارت قائم ڪئي هئي. ثقافت، قديم آثار ۽ راندين جا کاتا 1977ع تائين مرڪزي وزارتِ تعليم سان شامل هئا. اپريل 1977ع ۾ تعليم، قديم آثارن، راندين ۽ سياحت جي الڳ وزارت ٺاهي، تعليم واري کاتي کي الڳ ڪيو ويو. ان نئين کاتي سيپٽمبر 1993ع ۾ ٻيهر جوڙ جڪ ڪري ان مان آرڪيالاجي کي الڳ ڪري، ثقافت، راندين ۽ سياحت جي الڳ وزارت جوڙي وئي. اپريل 1995ع ۾ انهي وزارت کي ٻيهر جوڙيو ويو، جنهن تحت ثقافت کي الڳ وزارت جي حيثيت ڏني وئي، جڏهن ته راندين ۽ سياحت جو کاتو الڳ ڪري، ان جي الڳ وزارت ٺاهي وئي. ثقافت واري کاتي ۾ هميشه تبديليون پئي ٿينديون رهيون آهن. 2004ع ۾ وري انهي کاتي کي ٽن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو: (1) ثقافت، رانديون ۽ نوجوانن جا مسئلا، (2) سياحت ۽ (3) اقليت جا مسئلا، 2005ع ۾ وري ثقافت کاتي کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو'' : (1)ثقافت ۽ راندين جي ڊويزن ۽ (2) نوجوانن جا مسئلا
حوالا
زمرو:پاڪستان جا سرڪاري ادارا زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا
ديھ پنج مورو
ديھ پنج مورو (PanjMoro)، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيد آباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ سعيد آباد (پراڻو) ۽ پنج مورو واقع آھن. ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ گدا علي، ڏيٿڪي، ديھ راھو، ديھ جمالي ۽ ديھ شھمير راھو سان ملن ٿيون. زمرو:سنڌ جون ديھون
زمرو:سنڌ جون ديھون
0 جنوري
0 جنوري ، ڊسمبر 31 جو ٻيو نالو آهي.
ديھ جمالي
ديھ جمالي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيدآباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ بکر جمالي واقع آھي.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ راھو، ديھ ڪاڪا، ديھ پنگھورو جاگير، ديھ پنگھورو ريتي ۽ ديھ پنج مورو سان ملن ٿيون
0 جنوري
سافٽ ويئر
جيڪڏهن مائيڪرو سافٽ ايڪسل ۾ تاريخ واري جاءِ تي 0 لکي وڃي ته اها 0 جنوري 1900ع ۾ تبديل ٿي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:انگريزي محاورا زمرو:جنوري زمرو:فيبروري زمرو:ڊسمبر
ديھ جمالي
زمرو:سنڌ جون ديھون
ڏڦير
ڏڦــير: دراوڙي نک جي هڪ ذات، جيڪي ڏڦي سان شڪار ڪندا هئا. پراڻي دؤر ۾ ماڻهن جو گذرسفر شڪار تي هوندو هو. زرعي سماج ۾ به هي ذات زراعت سان گڏ شڪار سان وابسته رهي. ڪچي ۾ سوئر جو شڪار ڏُڦي سان ڪندڙن کي ڏُڦير چوندا آهن. جڏهن ته منڇر ۾ ڏُڦي سان مڇي ماريندڙ هاڻي رهيا ڪونه آهن، پر جڏهن هئا ته اهي شيخ سڏبا هئا. ڏڦير هندن توڙي مسلمان ۾ ٿين. ٿر ۾ مينگهواڙن جو هڪ پاڙو به ’ڏڦير‘ آهي. ماڇين مان جيڪي ڏُڦي سان سوئر کي مارين، تن کي به ڏُڦير چوندا آهن.
=حوالو=
ڏنگراج
ڏنگراچ: هڪ مسلمان سماٽ ذات آهي. هن ذات وارا سرائيڪي ڳالهائين ٿا. ڏنگراچن جا ڪيترائي ڳوٺ ضلعي نوشهري فيروز ۾ آهن.
براھوئي علامہ حاجي محمد عمر دين پوري
براهوئي، علامه حاجي محمد عمر دين پوري، علامه حاجي محمد عمر ولد عطا محمد عرف عطائي خان پندراڻي بروهي 1882ع ڌاري ڳوٺ وڪري جاگير، ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو.
تعليم
''ننڍپڻ کان ئي ذهين ۽ هوشيار هو، شروعاتي ديني تعليم پنهنجي والد وٽ پڙهيو. ان کانپوءِ هو مستونگ جي مولانا براهوئيءَ جي مدرسي ۾ داخل ٿيو، جتي هن ناظره قرآن مجيد جي تعليم حاصل ڪئي. وڌيڪ تعليم لاءِ همايون شريف ۾ مولانا عبدالغفور همايونيءَ وٽ حاضر ٿيو، جنهن جي مدرسي مان پڙهي فارغ التحصيل ٿيو، جنهن بعد مڪتبه السلاميه براهوئيه در خان، لڳ ڍاڍر بلوچستان ۾ مولانا عبدالحي براهوئي رئيساڻيءَ وٽ درس ۾ شامل ٿيو.''
خدمتون
''علامه حاجي محمد عمر دين پوري، حضرت مولانا سيد تاج محمود شاهه امروٽي جو دست ِ بيعت مريد هو. هي عالم ۽ اديب سان گڏ مفتي، مفسر، مترجم، شاعر ۽ سياسي رهنما به هو. هن سڀ کان پهريائين 1901ع ۾ مڪتبه اسلاميه براهوئي در خان لڳ ڍاڍر مان اشاعتي ڪم جي شروعات ڪئي. سندس پهريون ڪتاب ’ڪريما‘ فارسيءَ مان براهوئي ۾منظوم ترجمو هو.علامه دين پوري مختلف موضوعن تي اٽڪل 86 ڪتاب لکيا،جن ۾: (1) قرآن مجيد (براهوئي ترجمو) (2) ڪريما، (3) محمود نامه، (4) نامِ حق، پندنامه، (6) شروط الصلوٰة، (7) تعليم الاسلام (منظوم)، (8) نصيحت نامه، (9) حفظ الايمان، (10) ترغيب الجماعت، (11) نماز فرائض، (12) سودائي نامه، (13) دينيات (حصو پهريون ۽ ٻيو) (14) اعلان واجب الـبيان، (15) مثالِ حال، (16) تحفة الامراء (17) هدايت المستورات، (18) مفتاح القرآن (مقدمو)، (19) دافع الوسواس في بيان الحيض و النفاس، (20 ) تفسير مفتاح القرآن، (21) ريل نامه، (22) وبيص الطيب وي ذي نور الحبيب،(23) قاعده بـراهوئيه، (24) مـشتاق مـدينه (شاعري)، (25) تـنبـيھ الـثافلين، (26) اصل اليمان، (27) داستان ورنائي، (29) اشتار مع حسرت اظهار،(30) ثبوت الحجاب بالدلائل و انتصاب، (31) آئينه قيامت، (32) مخ العبادة، (33)جهاتل بانو، (34) داستان ابليس (35) هدايت قادريه، (36) دعوت الاسلام، (38) شرح اصول سته ۽ (37) مجموعه خطبات قابل ذڪر آهن. مولانا محمد عمر دين پوري 1343هه/1925ع ۾ دين پور مان هڪ ماهوار رسالو ’الحق‘ براهوئي زبان ۾ جاري ڪيو، جنهن جا ٽي پرچا منظر عام تي آيا. اهو رسالو براهوئي زبان جو پهريون رسالو هو.''
وفات
''هن 18 جمادي الثاني 1468هه/1948ع ۾ عشاء نماز جي پيش امامت دوران سجدي ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. سندس مزار نڙبينت ضلعي قلات ۾ آهي.''
حوالا
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
1960ع
حوالا
1960ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ديھ ڪاڪا
ديھ ڪاڪا : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيدآباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ نبي بخش جمالي ۽ ڳوٺ خان محمد اڄڻ واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ راھو، ديھ پنگھورو جاگير، ديھ پنگھورو ريتي، ديھ جمالي، ديھ راھوڪي ، ديھ اوڍياڻو ۽ تعلقي سڪرنڊ سان ملن ٿيون
زمرو:سنڌ جون ديھون
سنڌ جي ڊيموگرافي ۽ پٺاڻ فيڪٽر
سنڌ جي ڊيموگرافي ۽ پٺاڻ فيڪٽر...!!
تحرير: عزيزالله سومرو
1998 ۾ سنڌ جي ٽوٽل سرڪاري آبادي 3 ڪروڙ 5 لک هئي جنهن ۾ 1 ڪروڙ 82 لک سنڌي
65 لک مهاجر، 21 لک پنجابي، 13 لکن تائين پٽاڻ، 7 لکن تائين بلوچ ۽ 3 لک سرائيڪي هئا.
19 سالن بعد 2017 جي آدمشماري ۾ سنڌ جي آبادي 4 ڪروڙ 78 لک آهي جنهن ۾  سنڌي 3 ڪروڙ، مهاجر 85 لک، پنجابي 25 لک ۽ پٽاڻ 27 لک. ۽ ٻيا آهن.
19 سالن ۾ سنڌين جي واڌ شرح 66 سيڪڙو سان ٿي ۽ سنڌ ۾ سنڌي ڳالهائيندڙ 59 کان وڌي 63 سيڪڙو ٿي ويا آهن جيڪا سٺي ڳاله آهي.
پنجابي آبادي 21 لکن کان 25 لک ٿي 19 سالن جي شرح واڌ 19 سيڪڙو ريڪارڊ ڪئي وئي جيڪا تمام گهٽ شرح آهي، ۽ 21 لکن تي پنجابي آبادي اگر پنجاب مان نه به اچي تڏهن به انهن جي آبادي 32 لک ٿيڻ گهرجي، اگر 1998 کان اڳ واري شرح سان اچي ها ته اهيا پوءِ 40 لک ٿئي ها. انهي جو مطلب پوئين 19 سالن ۾ پنجابي سنڌ ۾ 1 لک کان ڏيڊ لک آيو ۽ سنڌ مان 4 کان 5 لک پنجابي سنڌ مان لڏي ويا،  سنڌ جي ننڊن شهرن ۾ ويٺل 3 کان 4 لک پنجابي سنڌي ڳالهائڻ ۽ هن ڌرتي سان سندن مفاد جڙڻ بعد انهن پاڻ کي سنڌي سڏائڻ شروع ڪيو ۽ سنڌين ۾ ضم ٿي ويا، پنجاب ۾ وڏا وڏا اڪنومڪ زون ٺهڻ بعد هاڻي پنجاب مان پنجابي گهٽ سنڌ اچي رهيا آهن ۽ وڃي وڌيڪ رهيا آهن اهيو سلسلو هاڻي جاري رهندو ايندڙ  پر پنجاب جي سرائيڪي پٽي مان ايندڙ سرائيڪن جي انگ ۾ ٿوري واڌ ريڪارڊ ٿي آهي, 1998 ۾ 7 سيڪڙو پنجابي هئا هاڻي  5 سيڪڙو 30 پوائنٽ آهن ايندڙ 10 سالن ۾ پنجابي 5 سيڪڙو کان گهٽجي ويندا.
پٺاڻ آبادي 1998 ۾ 4 سيڪڙو 19 پوائنٽ هئي جنهن جو تعداد 13 لکن کان گهٽ هو 19 سالن بعد 2017 ۾ سنڌ اندڙ پٺاڻ آبادي ساڊا 5 سيڪڙو ٿي وئي جنهن جو تعداد 27 لک تي پهتو آهي ۽ واڌ شرح 105 سيڪڙو ريڪارڊ ڪئي وئي آهي جيڪا سنڌ جي وجود ۽ ڊيموگرافي کي تبديل ڪرڻ لاءِ تمام خطرناڪ واڌ شرح آهي، اگر پٺاڻ نه اڇن ها ته اڄ 13 لک پٺاڻ 18 لکن کان وڌيڪ نه هجن ها 19 سالن ۾ 9 لکن کان وڌيڪ پٺاڻ سنڌ ۾ اچي آباد ٿيا آهن جيڪو انگ 1947 کان 1954 جي وچ ڌاري آيل مهاجرن جيترو ئي آهي هاڻي توهان سمجهي سگهون ٿا ته پوءِ اهيا آبادي مستقبل ۾ اسان لاءِ ڪيتري خطرناڪ ٽابت ٿيندي. صورتحال انهي ئي رهي ته ايندڙ 10 سالن ۾ پٺاڻ 27 لکن کان وڌي 40 لک ٿي ويندو جيڪا سنڌ صوبي جي 7 سيڪڙو آبادي وڃي ٿيندي. صرف ايندڙ پٺاڻن جو تعداد روڪيو وڃي تڏهن به اهي 27 لکن کان وڌي 33 لک ٿي ويندا.