cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باغ ضلعو
باغ پاڪستان جي زير انتظام آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جي ڏھن ضلعن مان ھڪ آھي۔ ان کي 1988ع ۾ ضلعي پونڇ کان الڳ ڪري جداگانہ ضلعي جي حيثيت ڏني وئي ۔ ضلعي باغ جي اتر ۾ ضلعو مظفرآباد، ڏکڻ ۾ ضلعو پونڇ، اولھ ۾ پاڪستان جي صوبي پنجاب ۽ اوڀر ۾ ڀارت جي زير انتظام ڪشمير سان ڳنڍيال آھي۔ ھن ضلعي جي ڪل ايراضي 1368 چورس ڪلوميٽر آھي ۔ ضلعو باغ ٻن شاھراھن جي ذريعي رياست جي گاديء جي ھنڌ مظفرآباد سان ڳنڍيل آھي۔ ھڪ رستو سڌن گلي ۽ ٻيو ڪوھالہ جي  طرف کان اچي ٿو۔ ضلعي صدر مقام باغ شھر آھي جيڪو مظفرآباد کان 100 ڪلوميٽر ۽ راولاڪوٽ کان 46 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي۔
2005ع ۾ ڪشمير ۾ اچڻ واري زلزلي ۾ ھي سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيڻ وارو علائقو ھو۔
الفي
يڪو چولو. ٻانُهن کان سواءِ ڊگهو پهراڻ. فقيرن جي ڪفني. انهيءَ لباس جي شروعات درويشن ۽ لاطمع فقيرن ڪئي، جو انهن، لباس کان بي نياز ٿي، هڪڙيءَ چادر کي وچان چير ڏيئي اهڙو لباس ٺاهيو، جنهن سان اڳ ۽ -پٺ-، پيرن تائين ڍڪجي وڃي. تاريخي لحاظ سان -ان- جي شروعات -امام- غزاليءَ کان ٿي، جنهن محل ماڙيون، ويس وڳا -ترڪ- ڪيا، تڏهن هڪڙيءَ چادر کي وچان چير ڏيئي يڪي چولي وانگر بدن کي ڍڪيائين ۽ راتو واهه پنڌ ڪري وڃي ڪنهن جبل|جي غار ۾ ويٺو. هن وقت فقير فقراءُ به اهڙو لباس ڍڪيندا آهن، جنهن کي ”ڪفني“ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي لغت
انگي حساب (شيخ عبدالحق)
هيءُ ڪتاب شيخ عبدالحق جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 174 ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو اٺون، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو نائون، ساڳيءَ پريس، مان 1934ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو پوڪرداس ائنڊ سنز 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو.
ٻيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب عبدالحق شيخ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سيد مٺن شاهه، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپايو.
حويلي ضلعو
حويلي پاڪستان جي زير انتظام آزاد ڄمون   ۽ ڪشمير جي ڏھن ضلعن مان ھڪ آھي۔ 2009 کان پھريان ھي ضلعي باغ جو حصو ھو.
تاج صحرائي
تاج صحرائي انگريزي ٻولي (Taj Sahrai) (پيدائش:11 سيپٽمبر 1921ع-وفات: 28 آڪٽوبر 2002ع) سنڌ، پاڪستان جو مشهور محقق، مؤرخ ۽ اديب هو. هن تاريخ، قديم آثارن ۽ ادب بابت سنڌي ۽ انگريزي ۾ ڪيترائي مضمون، مقالا ۽ ڪتاب لکيا. کيس ادبي خدمتن عيوض حُڪومت پاڪستان پرائيڊ آف پرفارمنس جي تمغي جو اعزاز بخشيو.
زندگي ۽ تعليم
تاج صحرائي جو پورو نالو تاج محمد ولد نور محمد ميمڻ هو. هيءُ 11 سيپٽمبر 1921ع تي شڪارپور ۾ پيدا ٿيو. هن پرائيمري تعليم شڪارپور شهر ۾ حاصل ڪئي. بعد ۾ تاج صحرائي جي خاندان دادو شهر رهائش اختيار ڪئي. هن بي.اي ۽ بي.ٽي جي تعليم حاصل ڪئي. 1952ع ۾ طالب الموليٰ هاءِ اسڪول دادوءَ جو هيڊ ماستر مقرر ٿيو ۽ 1968ع ۾ دادو ۾ علامه آءِ آءِ قاضي لئبرري جي بنياد وجهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيائين. طالب المولى هاءِ اسڪول جي هيڊ ماسٽر طور رٽائر ٿيو. تاج صحرائي شهباز ميلا ڪاميٽي ضلع دادو جو آخري دم تائين ڪنوينر رهيو. هن دادوءَ ۾ تعليم ۽ علم کي فروغ ڏيڻ لاءِ دادو ۾ ڪتاب گهر کوليو. هن لکڻ جي شروعات 1940ع کان ڪئي. سندس انگريزي توڙي سنڌي ۾ ڪيترائي مضمون، مقالا ۽ ڪتاب شيع ٿيل آهن. تاج صحرائي جا مضمون درسي ڪتابن ۾ پڻ شامل آهن. کيس مڃتا طور حُڪوتت پاڪستان 1991ع ۾ پرائيڊآف پرفارمنس جو ايوارڊ ڏنو.
ڪتاب
سندس ڪجهه ڪتابن جا نالا هيءُ آهن:
1، تصور درد 1946ع
2، سُر سارنگ جو مطالعو 1956ع
3، سنڌو تهذيب 1989ع
4،پَڻِي لوڪ 1996ع
5، گورک چوٽي 1996ع
6، ليڪ منڇر، سنڌي ادبي بورڊ، 1997ع
7، نيڻن ننڊ اگُهور 2002ع
وفات
تاج صحرائي 28 آڪٽبر 2002ع ۾ دادو ۾ وفات ڪئي.
2 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
19 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
بالي شاھ ڳوٺ
دادو ضلعي جو هڪ ڳوٺ، دادو ۽ لاڙڪاڻي جي وچ تي شاهه پنجي جي ويجهو ريلوي -اسٽيشن- به آهي.
اينٽي ھيرو
اينٽي هيرو (Antihero) ناول، ڊرامي يا ڪهاڻيءَ جو مرڪزي ڪردار، جيڪو هڪ هيري ۾ موجود روايتي خصوصيتن جهڙوڪ زندگيءَ جي اعليٰ مقصد ۽ بهتر رويي وغيره کان خالي هجي.
6 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
1347ع
ڊسمبر
زمرو:1347ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سوماليا
thumb|صوماليا جو جھنڊو آفريڪا جو هڪ مسلم اڪثريت وارو ملڪ ۔ نالي جو مطلب کير سان ڀريل پيالو آهي ۔ صوماليه جي اتر اولهه ۾ جبوتي ، ڏکڻ اولهه ۾ ڪينيا ، اتر ۾ يمن ، اوڀر ۾ هندي وڏو سمنڊ ۽ اولهه ۾ ايٿوپيا واقع آهن ۔ پايئه تخت موغاديشو آهي ۔ اقوام متحده ۵ سيپٽمبر ۲۰۱۱ء تي سومر جي ڏينهن هي انڪشاف ڪيو ته ۶۰ سالن جي وچ ۾ صوماليه سخت قحط جي کي منهن ڏي پيو ۽ ۴۰ لک فراد فاقي جو شڪار آهن ۔ ست مهينا پهرين فاقيوارن جي تعداد ۲۴ لک هئي ۔ هزارين فوتگيون ٿيون۔ انهن ۾ ٻارن جي تعداد اڌ جي ويجھو آهي ۔ ملڪ جي ڇهن خطّن ۾ کاڌو ئي نٿو ملي ۔ قحط جي سڀ کان وڏي وجهه سخت خشڪ سالي آهي ۔ thumb|اترصوماليه جي ڪوهستاني سلسلي جي چوٽي left|thumb|جبّه درياهه جو منظر
وڪيپيڊيا لوگو
حوالا
زمرو:وڪيپيڊيا
ساموا
تصويرون
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
791ع
ڊسمبر
زمرو:791ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ڀڄ
ڀڄ ڀارت جو ھڪ قصبو جيڪو ڪڇ ضلعي ۾ آھي.
تفصيل
ڀڄ جي مجموعي آبادي 289,429 ماڻھن تي مشتمل آھي ۽ 110 ميٽر سطح سمنڊ اوچائي تي آھي.
حوالا
زمرو:1510ع ۾ آباد ٿيل جڳھون زمرو:ھندستان جا آڳوڻا گاديءَ جا ھنڌ زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
ارڏو اترادي
ارڏي اتراديءَ جو اصل سندس اصل نالو ارصلاح ولد ڪوهدل -باجڪاڻي- آهي. 17 مئي 1949ع تي ڳوٺ گلواڻي تعلقي ڪنڌڪوٽ ۾ پيدا ٿيو. پنهنجي ڳوٺ ۽ ڪنڌڪوٽ هاءِ اسڪول کان -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ سنڌ يونيورسٽِيءَ مان سنڌيءَ ۾ ايم اي ڪيائين. 1968ع ۾ ”عاجز“ تخلص سان شاعريءَ ذريعي ادب ۾ داخل ٿيو. سندس سموري شاعري ارڏائي واري هئي -ان- ڪري دوستن جي اسرار تي ”-ارڏو اترادي-“ نالو اختيار ڪيائين. سٺو شاعر، اديب ۽ -استاد- آهي. سندس لکڻيون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿينديون رهن ٿيون. سائين جي. ايم. سيد سان عقيدت رکڻ ڪري ڪجهه عرصو جيئي سنڌ محاذ سان به وابسته رهيو. سماجي ورڪر آهي ۽ سگا شاخ ڪنڌڪوٽ سان وابسته آهي. سندس شاعريءَ جو هڪ مجموعو ”-جنگ جو اعلان-“ شايع ٿيل آهي. جڏهن ته ”موت کي مات“ ۽ ”اکڙين جو -جام-“ سندس شاعري جا اڻ ڇپيل مجموعا آهن ۽ ”-آتم ڪهاڻي-“ ۽ ”اڻ وسرندڙ ڪهاڻي“ نثري ڪتاب اڃا شايع ٿي نه سگھيا آهن.
قاضي احمد تعلقو
قاضي احمد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي شهيد بينظيرآباد جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام قاضي احمد شھر آھي.
قاضي احمد قومي شاهراهه جي وچ تي اڏيل شهر اڳ ۾ ڪنهن ٻئي نالي سان سڏبو هو ڪلھوڙن جي يا ميرن جي دور ۾ ھن شھر جو بزرگ ۽ درويش حضرت قاضي احمد قريشي  ھتي قاضي جي منصب تي مقرر ٿيو ، جنھن کان پوءِ اھو شھر سندس نالي تي قاضي احمد نالي سان مشهور ٿيو. پھرين اھو شھر دولتپور تعلقي جو حصو ھيو بعد ۾ پيپلزپارٽي جي حڪومت قاضي احمد کي تعلقي جو درجو ڏنو ويو.
اھم شخصيتون
روحاني توڙي طريقتي حوالي سان ھن شھر جي باني مباني حضرت قاضي احمد قريشي جي خاندان مان پير آف لواري شريف ۽ پير آف قاضي احمد پير محمد صادق قريشي نقشبندي جن ھتان جي اھم ۽ اعليٰ شخصيت آھن. جڏهن ته; سياسي حوالي سان ڪلهوڙن جي دور حڪومت جي جان محمد ڏاهري خاندان جو اڄ تائين تمام گهڻو اثر رسوخ آهي. هن خاندان مان سردار گلڻ ڄام، سردار رضا محمد ڏاهري، سردار رضا محمد ڏاهري، رئيس مٺل خان ڏاهري، ڊاڪٽر بھادر ڏاهري، سردار خان محمد ڏاهري، ڊاڪٽر عاشق ڏاهري، سردار فقير رسول بخش، سردار ڄام تماچي، رئيس علي نواز انڙ، شير محمد انڙ، افتخار انڙ، اسماعيل ڏاهري، ڄام سيف الله خان انڙ، سيد مقبول شاھ، محمد حنيف چانڊيو ، غلام رباني ڏاهري، غلام مصطفي سومرو،، ڄام فيروز انڙ، بهار مري، رئيس علي نواز انڙ، علي محمد راهو، اي ڊي راهو، {عاقب راهو عرف عاقب شاه نوراني، جاويد سومرو، زاهد آرائين، عظيم انڙ ، علي دوست ملکاڻي، حاجي خان لاکو، ادبي حوالي سان پروفيسر ڊاڪٽر غلام محمد لاکو، معشوق ڌاريجو، مرتضي شاهه، ڊاڪٽر خليل لاکو، ڊاڪٽر سرور خاصخيلي، شبير سيال،سردار علي گبول   علي محمد راهو، شرجيل عبدالفتاح، شيطان فقير، عاجز ٻگهيو، ڊاڪٽر حافظ غلام محمد ڏاهري، مولانا ادريس ڏاهري، حڪيم غلام رسول لاکو، غلام عباس قادري، غلام مصطفيٰ ٻگهيو، فيض جوکيو، مسڪين حاجي خان ملاح، ميان نور محمد ڪلهوڙو، غلام مصطفي ڏاهري، غلام محمد بگائي، اسلم لغاري، ايم ايس ڪورائي، مولائي ملاح ،شبن کوکر، مشهور راڳي عثمان فقير، امام بخش زرداري، غلام حسين زرداري، انور زرداري، لطيف چانڊيو، مولا بخش مري، اعجاز ماڇي، علي اڪبر ماڇي، شاهنواز خاصخيلي، پيرل شاهه، ڪامران چانڊيو، مشهور صحافي نبن شاھ، محبوب جوکيو، بھاول لاکو، عظيم انڙ، رجب جتوئي. يوسف رند، روشن سومرو، قادر بخش راهو ۽ ٻيا آهن.
ٻيلا
تعلقي قاضي احمد جي اولهه طرف ڪيٽي جمن شاھ، ثن جاڳر، ثن ريتي، سک پور ۾ تمام وڏا ٻيلا موجود هئا، جتي شڪار، سير ۽ تفريح ٿيندي هئي، پر بد قسمتي سان انهن ٻيلن کي ڪٽي جهنگلي جيوت ، قدرتي سونهن کي ختم ڪيو ويو آهي، هاڻي انهن ٻيلن واري زمين تي قبضا ڪري زمينون آباد ڪيون ويون آهن.
ثقافت
ثقافتي ۽ تفريحي حوالي سان تعلقي اندر جهانيان جو ميلو، نانگي شاهه جو ميلو، پير شهمير جو ميلو، مير متارو ميلو، قاضي احمد جو باغ ڏسڻ وٽان آهن. نواب ولي محمد ويجهو خاص ڪري عورتن لاءِ ڳوٺ تاجر ٻگهيو وٽ ميان محمد سائين تي هر سال هڪ ڏينهن لاءِ ميلو لڳندو آهي، جمال شاهه جو ميلو، کوڙ سارن ڳوٺن ۾ بزرگن جا ڏهاڙا فقير علي جهانيان جو ڏهاڙو ڳوٺ باغ ماڻڪ ۾ ملهايو ويندو آهي. ميلن ۾ چوڏول سرڪس ملاکڙا، اهم هوندا آهن. تعلقي اندر ملهه پهلوانن ۾ نواب هوٿيپوٽو، عارف راهو، الهداد راهو، صالح هوٿيپوٽو، بوسڪي علي گل، حمزو رند مشهور رهيا آهن. مشهور اداڪار صديق پرهيار موسا ڪليم راهو. تعلقي دولت پور جا سگهڙ شيطان فقير، سومر خان چانڊيو، ميانداد چانڊيو، جعفر لاکو، علي گل ڀٽي ياسين جوکيو ۽ ٻيا آهن. مزاح جي حوالي سان آچر پاڪستاني تعلقي قاضي احمد جو مشهور ڪردار رهيو آهي.
معيشت
صنعتي حوالي سان النور شگر مل شاهپور جهانيان، قاضي احمد ،دولت پور ويجهو، فٽين ٽاڻڻ جا ڪارخانا، نواب ولي محمد ۾ ايشيا جي وڏي ۾ وڏي بهه جي منڊي موجود آهي، زرعي جنسن جي واپار کانسواءِ قاضي احمد ۾ مال جي تمام وڏي پڙي هر خميس تي لڳندي آهي. قاضي احمد جي ملاحن جون رليون، لونگ سومرو جو ڀرت ، ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ عورتون پيش جو واڻ پڻ وٽين ٿيون.
صحت
تعلقي اندر هڪ اسپتال، 2 آر-ايڇ-سي، 10 بنيادي مرڪز، لاتعداد گورنمينٽ ڊسپينسريون، ايم-سي-ايڇ سينٽر صحت جون سهولتون مهيا ڪري رهيا آهن. قاضي احمد ۽ دولت پور ۾ ٽاما سينٽر، زير تعمير آهي. ان کانسواءِ ڪيتريون ئي ڊسپينسريون زيرِ تعمير آهن.
آغا حسن علي
آغا حسن علي ، جنوري 1898ع ۾ پيدا ٿيو. بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي. اي. ، ايل. ايل بي پاس ڪرڻ کان پوءِ 1916ع ۾ ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ ٿيو. 1920ع ۾ مٿيون عهدو ڇڏي سکر ۾ وڪالت شروع ڪيائين ۽ 1923ع ۾ پبلڪ پراسيڪيوٽر مقرر ٿيو ۽ 1931ع ۾ ائڊيشنل سيشن جج ٿيو. 1943ع ۾ ايڊووڪيٽ جنرل ٿيو. ان کان پوءِ چيف ڪورٽ ڪراچيءَ جو جسٽس مقرر ٿيو ، جتان 1955ع ۾ رٽائر ڪيائين.
قاضي احمد تعلقو
تعليم
تعليم جي لحاظ کان قاضي احمد دولت پور ۾ ٻه ڊگري ڪاليج ڪيترائي هاءِ ، مڊل بوئز ۽ گرلس اسڪول، پرائمري بوائز ۽ گرلس اسڪول ۽ ڪيترائي پرائيويٽ اسڪول تعليم ڏئي رهيا آهن. جڏهن ته سردار مشتاق راهو جي تعاون سان جڙيل ٽي سي ايف پبلڪ اسڪول لائق راهو پڻ شامل آھي
آغا حسن علي
زمرو:شخصيتون
قاضي احمد تعلقو
ديھون
قاضي احمد تعلقي ۾ ڪل 65 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
8 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
انگي حساب (ڪشنچند تيرٿداس شاھاڻي)
''انگي حساب هيءُ ڪتاب ڪشنچند تيرٿداس شاهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 144 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو ٻيو، ايڊيوڪيشنل پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.''
حوالا
زمرو:ورھاڱي کان سنڌ جا درسي ڪتاب
20 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
بالي عرف گولي
سنڌ ۾ ڪنهن دور ۾ بالي عرف ”گولي“ مشهور گائڪا ٿي گذري آهي. جيڪا حيدرآباد جي رهواسي ۽ -استاد عاشق علي خان- جي مکيه شاگردن مان هڪ هئي. سندس ڳائڻ جو انداز به -استاد عاشق علي خان- جهڙو هو. -ٺمري-، سندس پسنديده راڳ هو ۽ -ان- تي کيس ملڪو حاصل هو. ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي کيس سٺي ڄاڻ هئي. سٺي ڳائڻي هئڻ ڪري کيس اڪثر محفلن ۾ مدعو ڪيو ويندو هو.
بالي اقبال
بالي لاهور جي هيرا منڊيءَ جي مشهور ڳائڻي هئي، هن جو پورو نالو اقبال بيگم هو ۽ عام طرح هوءَ ’بالي‘ جي نالي سان معروف هئي. لاهور جي هيءَ مشهور ڳائڻي اڪثر نوابن ۽ رئيسن جي تقريبن ۾ ڳائڻ لاءِ ويندي هئي. سندس حسن جي هاڪ -ٻڌي- خيرپور جو مير علي نواز ’ناز‘ مٿس عاشق ٿي پيو، عشق به اهڙو جنهن کي واقعي عشق چئجي. بالي، مير صاحب کي پنهنجي عشق ۾ اهڙو ته گهايل ڪري ڇڏيو جو هوءَ جڏهن لاهور هلي ويندي هئي ته مير صاحب مجبور ٿي وڇوڙي ۾ غزل ۽ ڪافيون ويهي لکندو هو. باليءَ سان مير صاحب 24-1923ع ڌاري شادي ڪئي. شاديءَ کان اڳ مير صاحب کي ڏاڍا ڪشالا ڪڍڻا پيا. وڏي محنت کان پوءِ باليءَ جا ڀائر بَبو خان ۽ فيروز خان راضي ٿيا ۽ باليءَ به ڳالهه مڃي. شاديءَ ۾ مير صاحب دل کولي خرچ ڪيو. مهمانن لاءِ ڪئمپون لڳي ويون، گرميءَ جو زمانو هو، تنهنڪري ڪکايون لانڍيون ٺاهيون ويون، -جن- تي -پاڻي- ڇڻڪاريو پئي ويو ته جيئن ٿڌيون رهن. خيرپور ريلوي -اسٽيشن- واري ڦاٽڪ کان وٺي شهر تائين يڪي ميدان ۾ لانڍيون ۽ ڪئمپون لڳايون ويون. مير علي نواز خان جي رهائش ۽ شاديءَ جي تقريب لاءِ خاص لانڍيون به انهيءَ ميدان ۾ ٺاهيون ويون. لاهور، امرتسر، دهلي ۽ بمبئيءَ مان 80 کن طائفا گهرايا ويا، -جن- جي رهائش لاءِ هاءِ اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس جون بلڊنگون خالي ڪرايون ويون. بورڊنگ هائوس جي ڪنڊ ڪڙڇ مان طبلي جي ٿاڦ ۽ سارنگيءَ جي رون رون ٻڌڻ ۾ ٿي آئي. ناچ، گانا، آتشبازيون، مشاعرا، قصيده خوانيون، وڏن ماڻهن ۽ آفيسرن جون دعوتون، مطلب ته وڏا انتظام ڪيا ويا. مختيار بيگم امرتسريءَ شادي جي موقعي تي خاص -ٺمري- ڳائي. ”مين توسي ناهين بولون ري!“ ڪيترا ڏينهن مجلسون هلنديون رهيون ۽ شاهي خزانو بيدرديءَ سان لُٽايو ويو. هڪ ٻي روايت مطابق مير علي نواز ولي عهد ٿيڻ کان پوءِ ولايت گهمڻ ويو ۽ ولايت کان سير تفريح ڪري اچڻ بعد سندس والد مير -امام- بخش سندس شاديءَ جون تياريون شروع ڪيون. خاندان مان رشتو طئي ڪيو ويو. شاديءَ واري ڏينهن رياست ۾ چلهه -ٻارڻ- جي اجازت نه هئي، سڀني لاءِ شاهي کاڌو عام هو. رسم شروع ٿي. آخر ۾ هڪ ڳائڻي (بالي) اڳتي وڌي آئي، ڏسڻ وارن کيس ڳائڻي نه پئي سمجهيو. اها ڳائڻي جڏهن اسٽيج تي آئي، تڏهن شاهي خاندان جي فرد مير علي نواز جون -اکيون- -ان- جي چهري -تان- هٽيون ئي نه پئي. ڳائڻ وڄائڻ جي محفل کان پوءِ جڏهن نڪاح جو وقت ويجهو آيو ته مير علي نواز خان پنهنجي پيءُ جي هٿ تي هٿ رکي نهايت آهستگيءَ سان چيو ته، ’بابا! آءٌ شادي ڪندس ته -ان- ڳائڻيءَ سان ڪندس‘. مير -امام- بخش -ان- پريشانيءَ جي عالم ۾ هڪدم ڏاهپ کان ڪم ورتو ۽ پنهنجي شال ڳائڻي جي ماءُ آڏو اڇلائي حڪم ڪيائين ته هنن کي حرم سرا ۾ وٺي وڃو. -ان- بعد پنهنجي پٽ سوڌو اندر اچي کانئس وعدو ورتائين ته ’ٺيڪ آهي تون پهرين ڀلي هن سان نڪاح ڪر، ليڪن بعد ۾ توکي طئي ٿيل خانداني ڇوڪريءَ سان به نڪاح ڪرڻو پوندو‘. مير علي نواز راضي ٿيو. نڪاح بعد مير -امام- بخش پنهنجي نُنهن کي ”هر رائل هائينيس“ جو خطاب عطا ڪيو. اهڙيءَ طرح بالي هڪ ڳائڻيءَ مان ملڪه اقبال بيگم بنجي وئي. مير علي نواز 35 ڊسمبر 1935ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس لاش ڪربلا معليٰ ۾ دفن ڪيو ويو، سندس وفات کان پوءِ باليءَ گوشه نشيني اختيار ڪئي ۽ 1967ع ۾ گذاري وئي. سندس گذارڻ کان پوءِ سندس لاش کي به ڪربلا معليٰ ۾ مير علي نواز ’ناز‘ جي ڀر ۾ دفن ڪيو ويو.
حج
حج جي لغوي معنيٰ ارادو ڪرڻ آهي، يعني ارادو ڪري ڪنهن هنڌ وڃڻ. شرعي اصطلاح ۾ مڪي شريف وڃي ڪعبة الله شريف. مِني, عرفات، مزدلفه ۽ جمرات وغيره جو ارادو ڪري طواف ۽ ٻيا حج جا مناسڪ ادا ڪرڻ ۽ مقرر اعمال ۽ آداب بجا آڻڻ کي حج چئجي ٿو.
حج جون لغت ۾ هيٺيون معنائون آهن :
حج ۽ اسلام
حج، اسلام جي پنجن بنيادي رُڪنن منجهان آخري رُڪن آهي. قرآن شريف ۾ الله تعاليٰ جو ارشاد آهي: ”ماڻهن تي الله تعاليٰ جو هي حق آهي ته جيڪو اُن جي گهر تائين پهچڻ جي قوت رکندو هجي ته ان جو حج ڪري. (سورة: 3. آيت: 97) الله تعاليٰ، ڪعبة الله شريف کي حج لاءِ گڏ ٿيڻ جو مرڪز قرار ڏنو. هي خدا تعاليٰ جو پهريون گهر آهي، جيڪو انسانن (مسلمانن) لاءِ قبلو مقرر ڪيو ويو. قرآن جي حوالي سان اُن جي جاءِ مڪو شريف آهي. الله تعاليٰ جو فرمان آهي: ”ياد ڪريو اهو وقت (اي محبوب)! جڏهن اسان (حضرت) ابراهيم (عليھ السلام) لاءِ گهر (ڪعبي) جي جاءِ تجويز ڪئي... ۽ ماڻهن کي حج جي لاءِ عام اجازت ڏيئي ڇڏيو جو اهي اوهان هر پري کان پري هنڌان پيادا۽ اُٺن تي سوار ٿي اچن. (سورة: 22، آيت: 27) thumb|center|800px|ڪعبي جو پر نور منظر.
حج جي حقيقت
حج جي حقيقت اها آهي ته جتي خدا تعاليٰ جي رحمتن ۽ برڪتن جو بي انتها نزول ٿئي ٿو. ان هنڌ تي ٻانهن جي خاص حاضري ٿئي. جيئن حضرت ابراهيم عليھ السلام، الله تعاليٰ جي حڪم جي تعميل ڪندي لبيڪ چئي اتي حاضر ٿيو ۽ سندس حڪم موجب عمل ڪندي پنهنجي پياري پُٽ، حضرت اسماعيل عليھ السلام جي قرباني ڏني. قيامت تائين مسلمانن جي هت اچي وڏي ادب، احترام ۽ نياز نوڙت سان حاضري ڏيڻ جو مقصد، ان عظيم الشان قربانيءَ جي روح کي زندهه ڪرڻ آهي. پڻ جيڪي عمل پاڻ قربانيءَ دوران ڪيائون سي سڀ اسان کي حضور نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن، الله تعاليٰ جي حڪم سان عملي طور ڪري ڏيکاريا ۽ انهن کي قيامت تائين جي مسلمانن لاءِ سُنتِ ابراهيمي طور نافذ ڪري ڇڏيو. جيئن ٻانهو انهن تي وڏي پيار، پاٻوهه ۽ نياز نوڙت سان عمل ڪري الله تعاليٰ جي رضا حاصل ڪري دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي ماڻي سگهي. حج جي حقيقت ۽ فلسفي، مسائل ۽ احڪام متعلق بيانن سان ڪتاب ڀريا پيا آهن. هت فقط حج جي بنيادي ڳالهين جو مختصر جائزو پيش ڪجي ٿو.
حج جا واجبات
انهن سڀني عملن مان ڪو به رهيو ته حج ٿي ويندو پر ان تي دم لازم ايندو يعني ڏنڊ طور هڪ ٻڪري يا رڍ ذبح ڪرڻي پوندي.
عبادتون
سج لهڻ سان ميدان عرفات مان مزدلف ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه پهچڻ کان پوءِ مغرب۽ عشاءَ جون ٻئي نمازون هڪ آذان ۽ هڪ تڪبير سان عشاء جي وقت ادا ڪجن ۽ سڄي رات عبادت ۽ استغفار ۾ گذارجي. صبح جي نماز اول وقت ۾ ادا ڪري ڪجهہ دير ترسي سج اڀرڻ کان ٿورو اڳ ۾ منيٰ ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه کان روانو ٿيڻ کان اڳ ۾ شيطان کي هڻڻ لاءِ ست ننڍيون پٿريون اتان ئي کڻجن.
احصار
احصار جي لغوي معنيَ آهي روڪڻ يا جھلڻ. اصطلاح ۾ ان مان مراد آھي تہ ڪو ماڻھو حج يا عمري جي نيت ڪري ۽ پوء کيس حج يا عمري ڪرڻ کان روڪيو وڃي. اھڙي ماڻھوءَ کي اصطلاح ۾ محصر پڻ چوندا آهن.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح
11 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
آغا حسن عابدي
آغا حسن عابدي، 1922ع ڌاري، لکنئو (ڀارت) ۾ ڄائو. انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪرڻ کان پوءِ قانون جي ڊگري پڻ ورتائين. تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، بئنڪاريءَ جو پيشو اختيار ڪيائين. 1946ع ۾ حبيب بئنڪ سان مُنسلڪ ٿيو. ٻارهن سالن جي ملازمت دوران گهڻن ئي انتظامي عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنائين. 1959ع ۾، پاڪستان ۾ يونائيٽيڊ بئنڪ (U.B.L) قائم ڪيائين. سندس صدارت ۾، ڏسندي ڏسندي، يونائيٽيڊ بئنڪ پاڪستان جي ٻيو نمبر وڏي ڪمرشل بئنڪ بڻجي وئي. جڏهن پاڪستان ۾، بئنڪن کي سرڪاري ملڪيت ۾ ورتو ويو ته پاڻ، خود ئي يونائيٽيڊ بئنڪ مان رٽائر ڪيائين. بعد ۾ هڪ وڏي انٽرنئشنل بئنڪ، ”بئنڪ آف ڪريڊٽ ائنڊ ڪامرس انٽرنئشنل“ (B.C.C.I) جو بنياد وڌائين. اها بئنڪ هن خاص طور تي واپاري مقصدن لاءِ قائم ڪئي هئي، پر بعد ۾ آغا صاحب انهيءَ بئنڪ کي ٽينءَ دنيا جي ملڪن جي گڏيل ڀلائيءَ جو هڪ ادارو بڻائي ڇڏيو. هن خانگي طرح بيشمار خاندانن جي علاج معالجي، اديبن جي مدد ۽ ٻارن جي ڀلائيءَ لاءِ وڏو ڪم ڪيو. اجتماعي سطح تي آغا صاحب ڪراچي سنڌ ۾ ڪيترائي سماجي ۽ فلاحي ادارا ۽ فائونڊيشن قائم ڪيا، جن جو مقصد ماحولياتي تحفظ، غربت ۽ بک جو خاتمو هو. آغا صاحب، ٽين دنيا ۾ بهترين خدمتون سرانجام ڏيڻ تي هڪ لک ڊالرن جو ’ٿرڊ ورلڊ پرائيز‘ قائم ڪيو ۽ حڪومت پاڪستان کي ملڪي مسئلن ۽ اقتصادي صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ، وڏا وڏا قرض ڏنا. هن ’ٿرڊ ورلڊ فائونڊيشن‘ قائم ڪري، هڪ تحقيقي رسالو ”سائوٿ“ جاري ڪيو، ۽ ڪتابن جي ڇپائيءَ جو اهتمام ڪيو. 1989ع ڌاري، مختلف سببن ڪري. بي. سي. سي. آءِ ڪمزور ٿي وئي، جنهنڪري آغا صاحب جي دل تي گهرو اثر ٿيو. آخرڪار 5 آگسٽ 1995ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
زمرو:1922ع جون پيدائشون زمرو:1995ع جون فوتگيون زمرو:شخصيتون
باليڏيرو ديھ
تعلقي (ڪڪڙ) خيرپور ناٿن شاهه ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’رضا محمد ڏيرو‘، ’رحم علي اوٺوال‘، ’مبارڪ ڀرڳڙي‘، ’ڪليارا‘، ’قائم ڇڳڙو‘، ’يار محمد ڀرڳڙي‘ ۽ ’مبارڪ ڀرڳڙي‘.
ايوارڊ
ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي. (نومبر 2018ع) thumb|220px|left|ڪٻٽ ۾ رکيل ٽرافيون ايوارڊ يا اعزاز (Award)، ادبي دنيا ۾ ڪنهن اديب، شاعر، عالم يا ڪنهن اداري کي ادبي ڪارنامن يا خدمتن تي عزت ۽ مان ڏيڻ لاءِ اعزاز يا انعام ڏيڻ لاءِ تمغو، پئسا يا سرٽيفڪيٽ ڏنو ويندو آهي، ان کي ايوارڊ چئبو آهي. شاھ جي عرس جي موقعي تي سنڌ ۾ ’شاھ لطيف ايوارڊ‘، شاهه تي لکندڙ اديبن ۽ شاھ کي ڳائيندڙن کي ڏنو ويندو آهي. اهڙي طرح “سچل ايوارڊ”، “سگا ايوارڊ”، “سنڌي ادبي سنگت ايوارڊ”، “سنڌي لئنگئيج اٿارٽي ايوارڊ” ۽ ڪي ٻيا ايوارڊ (اعزاز) سنڌ جي ادبي دنيا ۾ ڏنا ويندا آهن.اڳئين زماني ۾ اديبن ۽ شاعرن کي سونا قلم بہ انعام ۾ ڏنا ويندا هئا.
حوالا
زمرو:اعزاز
12 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
1348ع
ڊسمبر
زمرو:1348ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الفارابي
ابو ناصر الفارابي (870ع–950ع) مشھور مسلمان فلسفي، ارسطوءَ جو شارح، حڪمت، حياتيات ۽ نباتات جي علمن تي عبور رکندڙ الفارابيءَ، 873ع ڌاري، سمرقند جي -اتر- -اوڀر- ۾، ”درياءُ سيحون“ جي اُڀرندي ڪناري تي واقع ”فاراب“ شهر ۾ ڄائو. سندس پورو نالو ابونصر محمد -بن- اوزلخ طرخان، -الفارابي- هو. سندس آبائي پيشو سپاهه گيري هو، پر مختلف ٻولين ۽ علمن جي سکڻ واري جنون کيس جليل القدر عالم ۽ وڏي -پائي- جو فلسفي بڻائي ڇڏيو. شروع ۾ هن، پنهنجي ملڪ ۾ ئي ڪيترين زبانن ۾ مهارت حاصل ڪئي، -ان- کان پوءِ -بغداد- وڃي، عربي زبان تي دسترس حاصل ڪيائين. اهو دؤر خليفي مستنصر بالله عباسيءَ جو هو. بعد ۾ سيف الدوله جي مقربين ۾ شامل ٿيو.
علم ۽ فن واريون خدمتون
= يونان جي فلسفي تي وڏو عبور رکندو هو. هن، -ارسطو- ۽ -افلاطون- جي نظرين ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪئي، جنهنڪري کيس افلاطوني مڪتبِ فڪر جي هڪ جديد شاخ جو باني پڻ چيو ويو. فلسفي، منطق ۽ موسيقيءَ جي فن ۾ وڏي مهارت رکندو هو. سارنگي وڄائڻ ۽ موسيقيءَ جي مقابلي ۾، ڪوبه سندس سامهون نه ايندو هو. هن هڪ ساز پڻ ايجاد ڪيو، جنهن جو نالو ”قانون“ رکيائين. انهيءَ ساز جي وڄائڻ سان، ٻڌندڙن تي اهڙي ڪيفيت ڇانئجي ويندي هئي، جو سندن عضوا هڪ عجيب اثر هيٺ اچي ويندا هئا. سندس ننڍين وڏين تصنيفن جو تعداد 114 ٻڌايو وڃي ٿو.
فارابي جو فلسفو
ان جي تعليمي دائري ۾ نہ رڳو فلسفي جون شاخون پر علم رياضي، علم طبعيات، علم فلڪيات ۽ موسيقي پڻ شامل ھيا. موسيقي تي ڪجھ ڪتاب لکڻ سان گڏوگڏ ھي موسيقار پڻ آھي. منطق متعلق فارابي جي لکڻين جي متحرڪ مقصدن مان ھڪ فلسفياڻي منطق جي نظم و ضبط کي گرامر جي اصولن کان ممتاز ڪرڻ جي ضرورت ھيو ڇو تہ سندس خيال مطابق فلسفياڻي منطق جو نظم و ضبط عالمگيري گرامر وانگر آھي جيڪو ھر ٻولي ۾ دليلن لاء لازمي اصول فراھم ڪندو آهي. جڏھن ته گرامر روايتن جي ذريعي جڙيل اصولن تي مدار رکندڙ آهي ۽ ان جي نسبت ھڪ مخصوص ٻوليءَ سان ھوندي آھي. سندس خيال ھيو تہ منطقي سائنس ۽ گرامر واري سائنس ھڪٻئي جي تڪميل ڪندڙ آھن. منطق جو فن (شاعراڻو)، سياست، مذھب ۽ قانون جي سائنس سان سان رشتو بہ ساڳي ريت ھوندو آھي، ڇوتہ منطق انھن لاڳاپيل علمن لاءِ مخصوص دليلن جا اصول مرتب ڪندو آهي. اھڙي طرح عقليت جا مختلف قسم ھوندا آھن ء بحث ۽ مباحثي جا مختلف انداز ٿيندا آهن. الفارابي فلسفي کي علم جو ھڪ اعليَ قسم قرار ڏئي ان جي ھڪ حصي لاء سائنسي اظھار تي مدار رکي ٿو ۽ ٻاقي حصي ۾ دين کي جدليات ۽ بيانن جي عقلي اصولن جي آڌار تي تصوراتي نمائن ۾ محدود رکي ٿو. ھن جا اھي طريقا ڀلي کڻي ڪيڏا بہ عقلي ھجن پر فلسفي جي اظھاري طريقن جي مترادف نه ٿا ٿي سگھن. فلاسافر جي حاصل ٿيل دانش ۽ ڪنھن پيغمبر کي تصوراتي فيڪلٽي جا ذريعا بلڪل مختلف آھن.
سياسي فلسفو
افلاطون (وفات:347 ق م) وانگر الفارابي جا ڪائنات جي علم ۽ مابعدالطبعيات بابت نظريا اھڙا بنياد آھن جن تي ھن جي لکڻين:المدينة الفاضلا (سوڀ وارو شهر) ۽ السياسه المدينه(شھري سياست) ۾ ڏنل ھن جو سياسي فلسفو بيٺل آهي. فارابي جو سياسي فلسفو واضع طور تي افلاطون وارو آھي جيڪو مختلف درجن وارن سياسي عھدن جو ھڪ خاڪو پيش ڪري ٿو جنھن تي چڱائي ۽ خوشي ارپيندڙ ھڪ مثالي شھر جڙيل آھي. فارابي جو فلسفو ڄاڻ ۽ حڪمت جي ھڪ اعليَ صورت فراھم ڪري ٿو.
نئين افلاطونيت وارو نظريو
ھن تخليق واري خدا جي قدرت کي افلاطون جي ڪائنات جي علم واري سانچي ۾ ڀيٽي ھڪ نئون نظريو ڏنو جنھن کي ھن نئين افلاطونيت جو نالو ڏنو. ان نظريي مطابق خدا جي پھرين وجود (الاول) واري حيثيت قديم فلسفي پلاٽينس (وفات:270 ق م) جي ذڪر ڪيل واحد (خدا) جھڙي ناھي جيڪو وجود ۽ خيال کان ٻاھر آھي، بلڪه الفارابي جو الاول سندس ان نظريي مطابق ارسطو وارو غيرمتحرڪ فائديمند خالق (Unmoved Mover) آھي فرق اھو آھي تہ فارابي جو خدا ظاھري صفتن وارو پڻ آھي. ارسطو جي نظريي مطابق خدا جي مصروفيت سوچڻ جي سوچ آھي ۽ ساڳي طرح الفارابي مطابق خدا جي وڏي مصروفيت دانشوري آھي. اھا خدا جي دانشورانه سرگرمي آھي جيڪا خدا جي ڪائنات جي خالق واري ڪردار ڏانھن ڌيان ڇڪائي ٿي. فارابي جو الاول وارو خيال وڏي ھوشياري سان خدائي ظھور جي نئين افلاطونيت واري مابعدالطبعيات، ارسطو جي ڏنل غير متحرڪ فائديمند (Unmoved Mover) خدا واري نظريي ۽ قرآن ۾ ڏنل خدا جي تصور کي وڏي ھوشياري سان ملائي ٿو. اھو ھوشياري وارو ان ڪري آھي جو اھو خدا جي مطلق ماورائيت ۽ توحيد واري تصور کي دنيا جي تخليق واري عقلي تصور سان ملائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو پر ان نظريي ۾ ھڪ ڳالھ ٽڪراء واري آهي تہ خدا تخليق عدم مان ڪئي ھئي.
موسيقي
ھن ھڪ ڪتاب موسيقي تي لکيو جنھن جو نالو ڪتاب الموسيقه (موسيقي تي ڪتاب) ھيو جنھن م ھن موسيقي جا فلسفيانه اصول، ان جون آفاقي خاصيتون ۽ ان جا اثر بيان ڪيا. ھن " دانشورن جي معني"  نالي سان ھڪ مقالو پڻ لکيو جنھن ۾ موسيقي ذريعي روحاني علاج ۽ موسيقي جي روح تي اثر تي لکيو.
تصنيفون
سندس مشهور ڪتابن ۾ ”ڪتاب النباتات“، ”ڪتاب الحيوانات“، ”-افلاطون- و ارسطا طاليس“، ”مقالة في عقل“، ”اجوبة عن مسائل الفلسفة“، ”تحصيل السعادة“، ”عيون المسائل“، ”فصوص الحڪم“، ”رسالة في سياسة“، ”احياءُ العلوم“، ”اغراض ارسطاطاليس في ڪتاب مابعدالطبعيات“ ۽ ”ماهية النفس“ شامل آهن.
وفات
اسلامي دنيا جو هيءُ مشهور فلسفي، حڪيم ۽ ٻوليءَ جو ماهر 950ع ڌاري دمشق ۾ لاڏاڻو ڪري ويو
792ع
ڊسمبر
زمرو:792ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
بي بي سي اردو
ڏسو
٭بي بي سي اردو مک صفحو
٭[http://www.bbc.co.uk/urdu/institutional/2015/02/150211_bbcurdu_figures_pr بي بي سي اردو جا شوقين هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ ]
زبيربن عبد المطلب
ان جي والده فاطمه بنت عمروبن عايذ بن عمران بن محزوم بن يقظه بن مره آهي ابوطالب عبد الڪعبه ۽ عبد الله والده کان سڳا ڀائر آهن جڏهن رسول الله جي 24 سال عمر ٿي ته ان جي وفات ٿي وئي حلف الفضول جي قيام ۾ انهن گهڻي ڪوشش ڪئي هئي جنهن سان انهن جي نيڪي ۽ رحم دلي جو ثبوت ملندو آهي تمام وڏا فصيح شاعر ۽ عبد المطلب جو وصي هيو انهن کي هڪ فرزند عبد الله ۽ ٻه ڌيئرون صباعه ۽ ام حڪيم صحابي آهن
حوالا
زمرو:قريش
21 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
7 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
خان محمد اڄڻ
سنڌ صوبي جي ضلعي مٽياري ۾ هڪ ڳوٺ
13 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
سورہ فاتحہ
سورۂ فاتحہ: (عربي:الفاتحۃ) قرآن مجید ۾ ترتيب جي لحاظ سان پھرين سورت آھي جيڪا حضرت محمد  جي زندگي جي مڪي دور ۾ نازل ٿي۔ ان جي آيتن جو تعداد 7 آھي۔ ھي انتھائي اھم سورت آھي ۽ ھر نماز ۾ پڙھي ويندي آھي، ان کان بغير نماز نه ٿيندي آھي۔ ھن سورة ۾ 29 لفظ ۽ 139 اکر آھن.
نالو
ان جو نالو "الفاتحہ" ان جي مضمون جي مناسبت سان آھي۔ فاتحہ ان شي کي چيو ويندوآھي جنھن سان ڪنھن مضمون يا ڪتاب يا ڪنھن شي جو افتتاح ڪيو وڃي۔ ٻين لفظن ۾ اھو سمجھيو وڃي تہ ھي نالو "ديباچو" ۽ ڪلام جي آغاز ِ  جي ھم معني آھي۔ ان کي ام الڪتاب ۽ ام القرآن بہ چيو ويندو آھي۔ ان سورۃ جا مختلف تعداد ۾ نالا آھن۔ فاتحہ، فاتحۃ الڪتاب، سورۃ الڪنز، ڪافيۃ، وا فيۃ، شافيۃ، شفا، سبع مثاني، نور، رقيۃ، سورۃ الحمد، سورۃ الدعا، تعليم المسئلہ، سورۃ المناجاۃ، سورۃ التفويض، سورۃ السوال، فاتحۃ القرآن، سورۃ الصلوۃ۔.
نازل ٿيڻ جو دور
ھي نبوت محمدي  صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم جي بلڪل ابتدائي زماني جي سورت آھي۔ بلڪہ معتبر روايات کان معلوم ٿيي ٿو تہ سڀ کان پھرين مڪمل سورت جيڪا محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تي نازل ٿي ھئي اھا ھي ھئي۔ ان کان پھريون صرف متفرق آيتون نازل ٿيون ھيون جن ۾ سورۂ علق، سورۂ مزمل ۽ سورۂ مدثر وغيرہ شامل آھن ۔
مضمون
دراصل ھي سورت ھڪ دعا آھي جيڪا خدا ھر انسان کي سکاري آھي جيڪو ان ڪتاب جو مطالعو شروع ڪري رھيو ھجي۔ ڪتاب جي ابتداء ۾ ان  رکڻ جو مطلب اھو آھي تہ جيڪڏھن توھان واقعي ۾ ان ڪتاب مان فائدو حاصل ڪرڻ چاھيو ٿا تہ  پھريون خداوند عالم کان ھي دعا ڪريو۔ انسان فطرتاً ان شيء جي دعا ڪندو آھي جنھن جي ان کي طلب ۽ خواھش ان جي دل ۾ ھوندي آھي ۽ ان صورت ۾ ڪندو آھي جڏھن ان کي  احساس ھوندو آھي تہ ان جي مطلب جي شيء ان ھستی جي اختيار ۾ آھي جنھن کان ھو دعا ڪري رھيو آھي۔ ان ڪري ئي قرآن مجيد جي ابتداء ۾ ان دعا جي تعليم ڏئي ڪري گویا انسان کي اھا تلقين ڪئي وئي آھي تہ اھي ان ڪتاب کي راھـہ راست جي جستجو جي لاءِ پڙھي، طالب ِ حق جي ذھنيت رکي ڪري پڙھي ۽ ان ڳالھ کان واقف ھجي تہ علم جو سرچشمو خداوند ِ عالم آھي، ان لاءِ ان کان ئي رھنمائي جي درخواست ڪري پڙھڻ جو آغاز ڪري۔ ان مضمون کي سمجھڻ کان پوءِ اھا ڳالھ پوري طرح واضع ٿي ويندي آھي تہ قرآن ۾ سورۂ فاتحہ جي درميان حقيقی تعلق ڪتاب ۽ ان جي مقدمي جھڙو نہ آھي بلڪہ دعا ۾ جواب ِ دعا جھڙو آھي۔ سورۂ فاتحہ ھڪ دعا آھي جيڪا ھڪ ٻانهو ڪندو آھي،۽ قرآن ان جو جواب خدا جي طرف کان آھي۔ ٻانھو دعا ڪندو آھي تہ اي پروردگار! منھنجي رھنمائي ڪر۔ جواب ميں پروردگار پورو قرآن ان جي سامھو رکندو آھي تہ ھي آھي اھو ھدايت ۽ رھنمائي جنھن جي درخواست تون مون سان ڪئي ھئي۔
الفاتحہ
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِِ.1 اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعٰلَمِينَ.2 الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ.3 مٰلِكِ يَوْمِ الدِّيْنِ.4 إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ.5 أِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ.6 صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّآلِّينَ.7
حوالا
زمرو:قرآن زمرو:نماز
1349ع
ڊسمبر
زمرو:1349ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
ڪمپني سرڪار جو سفر
10 سيپٽمبر 1842ع تي چارلس نيپئر (Charles Napier) سنڌ ۾ ڪمپني سرڪار جي سفير جي حيثيت ۾ اچي پنهنجو عهدو سنڀاليو هو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت
16 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
آئسن
thumb|پراڻي ۽ نئين حڪومت جو ھال | آئسن ڪئٿيڊرل جو سامھون وارو منظر|شھر جو ھال
باب
link=https://en.wikipedia.org/wiki/فائل:Sahih_Al-Bukhari_in_English.png|thumb|Book of [[Sahih al-Bukhari|Sahih Bukhari, featuring 3882 Chapter.]]
آئسن
آئسن انگريزي ۾ Essen جرمنيءَ جي رياست نارٿ رائن وستڦيليا جو صنعتي شھر آھي. ھن شھر جي آبادي 589000 لک آھي. ھن شھر جو بنياد 845 عيسويءَ ۾ پيو.
باب
باب __(Chapter):
آئسن
حوالا
زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
باب
لفظي معنيٰ دروازو. ڪتاب جو داستان، فصل، بيان. ڪنهن ڪتاب يا مضمون کي مختلف حصن يا بابن ۾ ورهايو ويندو آهي ته جيئن هر موضوع جي اهميت ۽ خصوصيت ظاهر ٿئي. ا.
آريئڙو
پنوعاقل کان اوڀر تي اروڙ کان 16 ميلن جي مفاصلي تي مشهور قلعي ۽ شهر آريئڙي جا نشان ۽ آثار اڃا تائين موجود آهن. هي وڏو قلعو ان پراڻي سڙڪ تي هو، جيڪا قديم شهر ’وس‘ ڏانهن ويندي هئي. هي شهر ناري جي ڪپ تي آباد هو، ناري جا نشان ۽ ڍورا اڄ به ٻلهڻي ۽ جوڻاس جي پاسي موجود آهن ۽ ڀرپاسي ۾ ڪيترائي ڍورا آهن. نارا يا ڍورا سنڌو نديءَ جا گهاٽ يا ننڍيون نديون آهن، جن جا آثار مختلف جاين تي موجود آهن ۽ اهي هاڪڙي درياهه کي سنڌو درياهه سان ملائيندا هئا. ان پٽيءَ تي ٻيا قديم شهر ٻلهڻي، اڌ لکو، گروڙ، گراهڙ، ڪرنجر، مامڙو، مٺڙائو، گهيٽي، گهوٽهڙو آهن. گهوٽهڙو پني عاقل تعلقي جو آخري ڦٽل شهر آهي، جتان ڀارت جي علائقي جيسلمير جي حد شروع ٿئي ٿي. چچ نامي ۾ جنهن چترور جو ذڪر ڪيو آهي، اهو آريئڙي وارو هنڌ هو، جنهن جو اروڙ سان خاص تعلق هو. راجا ڏاهر جي پٽ اروڙ جي فتح کان پوءِ آريئڙي ڏانهن هڪ سرنگهه رستي آيو هو ۽ هتي پناهه ورتي هئائين. هي قديم شهر سومرن جي دؤر ۾ ڦٽي ويو ۽ هاڻي آري مقام نالي قبرستان ۽ آريئڙي نالي ڳوٺ جي صورت ۾ موجود آهي. آريئڙي جي ڀرسان هڪ ٻيو ڦٽل ڳوٺ ’ٿمي‘ به موجود آهي، جنهن جون مقامي ماڻهن لاءِ مختلف ڏند ڪٿائون آهن.
زمرو:سنڌ زمرو:قلعا
بروڪس ڪات ٻولي
بروڪس ڪات (Broks kat) هيءَ ٻولي بروڪ پا-دا هنو (Dah-Hinu)، بي بروڪ پا-ڊوڪس ڪات، ڪيانگو (Kyango) جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي.
حدون
هي ٻولي ڄمون ڪشمير، سنڌونديءَ جي ٻنهي ڪنارن سان، لداخ ۽ ڪارگل ضلعن ۾ اتريون ڪشمير، گورکن ڳوٺ جي چوڌاري دارچڪ، چولي چان، گرگردو، باتالڪ، راهه ۽ اڳئين هنو جي علائقن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي ٻولي هند-پور پيائي، هند-ايراني، هند-آريائي، اتر اولھ داردي ٻولين جي خاندان مان آهي. هيءَ ٻولي بالتي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي. بروڪ پا نالي قبيلو آهي، جيڪو شنا وانگر ٻولي ڳالهائي ٿو. ان قبيلي جو ٻيو نالو منارو (Manaro) آهي، بروڪس ڪات سندن ٻولي آهي. هي سالن کان هتي رهن پيا. هتان جا اصلوڪا رهاڪو آهن. مذهبي طور ڪي ٻڌ آهن ته ڪي مسلمان.
حوالا
زمرو:بروڪس ڪات ٻولي
الک واھ (ماڳ)
ڀوڏيسر مندر- وٽ هڪ کوهه آهي، جنهن کي ”-الک واهه-“ چون ٿا. جنهن جي معنيٰ آهي؛ ”غيبي يا لڪل کوهه“. روايت آهي ته -ان- چشمي جي پاڻيءَ ۾ ايتري شفا هئي جو ڪوڙهه جا مريض اتي وهنجي صحتيابي حاصل ڪندا هئا. -پارڪر- جو هڪ راڻو چندن سنگهه ڪوڙهه ۾ مبتلا هو ته هن کي به -ان- چشمي جي پاڻيءَ سان وهنجاريو ويو هو. هن وقت به اهو ماڳ ننگرپارڪر جي تفريحي ماڳن ۾ شمار ٿئي ٿو. چندن ڳڙهه جو راڻو ڪوڙهه ۾ مبتلا ٿيو هو ته کيس -ان- چشمي جي -پاڻي- سان وهنجاريو ويو هو، جنهنڪري هو ٿورن ڏينهن ۾ نوبنو ٿي پيو هو. راڻو چندن جيسلمير جي ڀَٽياڻي شهزاديءَ سان پرڻيو هو. هڪ ڀيري چندن ٻاهر ويل هو ته ڀَٽياڻيءَ ڪنهن ڪوڙي جوتشيءَ کان پڇيو ته چندن جي خبر چار ڏي. جوتشيءَ ڌڪو هڻي چيو ته ”راڻو مري ويو آهي“. مڙس جي موت جو -ٻڌي- ڀَٽياڻيءَ ڀوڏيسر ۽ ننگرپارڪر جي وچ تي هڪ نديءَ جي ڪنڌيءَ تي چتا تيار ڪرائي -ان- ۾ کڻي -ٽپو- ڏنو ۽ سڙي رک ٿي وئي. -ان- کان پوءِ -ان- نديءَ جو نالو ”ڀَٽياڻي ندي“ پئجي ويو. راڻيءَ جي موت کان پوءِ راڻو چندن ويڳاڻو ٿي پيو ۽ راڄ ڇڏي ڏنائين.
793ع
ڊسمبر
زمرو:793ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
الک اخبار
''الک اخبار، سنڌ جي منفرد اخبار هئي ۽ تيزيءَ سان صحافت جي ميدان ۾ آئي ۽ جلد ”پسنديده“ اخبار بنجي وئي. 1998ع جي شروعاتي ڏينهن ۾ سنڌ دوست ڪاموري بشير احمد انصاريءَ الک گروپ آف پبليڪيشن جو قيام عمل ۾ آندو، جنهن پاران پهريون ڀيرو هڪ ئي وقت سنڌ جي ٽن شهرن ڪراچي، سکر ۽ حيدرآباد مان سنڌي اخبار ”الک“ جي شروعات ڪئي وئي، جنهن جو حيدرآباد ۾ ايڊيشن جو چيف ايڊيٽر ظهور انصاري ۽ ايڊيٽر منظور سولنگي هو، جڏهن ته سکر ايڊيشن جو ايڊيٽر محمد خان سولنگي ۽ ڪراچي ايڊيشن جو انچارج تاج مريءَ کي بنايو ويو. اٺن صفحن تي مشتمل هن اخبار جلد ئي پنهنجن ڪالمن ۽ مختلف سلسلن خاص ڪري ”سچ وڏو ڏوهاري“ پڙهندڙن ۾ مقبوليت حاصل ڪري ورتي. هن اخبار ۾ خبرن جي حوالي سان اها ڳالهه ٻين سنڌي اخبارن کان الڳ رهي ته هن اخبار ساڳئي صفحي تي خبرن جي بقايا ختم ڪئي، مڪمل خبر صفحي تي ڏني وئي، اخبار جي هيڊ آفيس حيدرآباد جي نسيم نگر واري علائقي ۾ الفريد اسڪوائر ۾ قائم ڪئي وئي. اخبار کان سواءِ هن اداري پاران مئي 1998ع کان هڪ ادبي مخزن ”سنڌ لائين“ شروع ڪئي وئي، جنهن جو اعزازي ايڊيٽر ادريس جتوئي هو. هن اداري پاران نڪرندڙ هن مخزن به سٺي مقبوليت ماڻي، ان کان سواءِ ٻارڙن جو رسالو ”شُشُر“ به جاري ڪيو ويو، جنهن جو ايڊيٽر اندرجيت لُوهاڻي کي مقرر ڪيو ويو.''
اختتام
''اداري پاران ”راڻي“ نالي عورتن جو رسالي جو به ڊڪليئريشن ورتو ويو پر اهو رسالو جاري نه ٿي سگهيو، هيءُ ادارو ٻن سالن تائين سنڌي صحافت ۾ متحرڪ رهيو، خاص طور ڏکڻ سنڌ ۾ هن اخبار جي سرڪيوليشن تمام گهڻي هئي. هن اخبار ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي، پير صبغت الله شاهه سورهيه بادشاهه، شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي، مير مرتضيٰ ڀُٽي، سائين جي. ايم. سيد ۽ ٻين سنڌ جي ساڃاهه وند شخصيتن جا ايڊيشن به ڪڍيا.''
ٻن سالن جي سفر ۾ هيءَ اخبار ڪجهه مالي مشڪلاتن سبب بند ٿي وئي، پر صحافت جي تاريخ ۾ پنهنجا اثر ڇڏي وئي.
حوالا
زمرو:سنڌي اخبارون
15 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
قثم بن عبد المطلب
قثم بن عبد المطلب تنيله بنت خباب بن بن کليب نسل ربيعه بن نزار جو پٽ هيو هي ننڍپڻ ۾ ئي فوت ٿي ويو هيو هي والده جي طرف کان حارث جو ڀاءُ  هيو
حوالا
زمرو:قريش
جان پينٽرز
جان پينٽرز جو اصل نالو جان محمد لاکو ولد جيئندو خان لاکو آهي پاڻ 01 نومبر 1981 ۾ ڳوٺ قادر بخش ڇانڱون ۾ جنم ورتو ۽ پرائمري تعليم تعليم پنهنجي ڳوٺ جي اسڪول ۾ حاضل ڪئي، جان لاکو 1971 ۾ پنهنجي والدين سان گڏ شهدادپور ۾ لڏي آيو ۽ وڌيڪ ٿعليم شهدادپور جي گورنمينٽ هائي اسڪول (لعل باغ) شهدادپور ۾ حاصل ڪئي ،، سندن خانداني ڪم واڍڪو هيو پر جان محمد کي ننڍپڻ کان پينٽنگ جو شوق هيو، اسڪول جي موڪل کان پوءِ اڪثر هڪ پينٽر جي دڪان تي بيهي پينٽنگ ڏسندو هيو. نيٺ شوق کان مجبور ٿي پنهنجي ڀاءُ عبدالغفار چئي پاڻ هڪ پينٽر وٽ ڪم لاءِ بيٺو،1999 کان 2004 تائين ڪم سکڻ بعد سنڌ جي مختلف شهرن ڪراچي ،نوابشاه ، حيدرآباد ،ٽنڊوآدم ، وغيرا ۾ ڪاريگر طور ڪم ڪيو ، سندس پينٽنگ ۽ هٿ جي لکائي پنجاب ،بلوچستان کان علاوه دنيا جي مختلف ملڪن سعودي عرب ، آمريڪا ، ايران ، ۾ پهچي چڪي آهي، سندن هن وقت شهدادپور ۾ رهائش آهي ۽ سندن جان پينٽرز جي نالي سان دڪان پڻ آهي
17 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
برياني
thumb|برياني برياني گهڻي گوشت ۽ گيھ واري سنڌي پلاءَ جو هڪ قسم، جنهن ۾ اڌو اڌ گوشت ۽ چانور پيل هوندا آهن. گهڻي گيھ، بصر ۽ ٽماٽن ۾ گوشت کي ڀُڃي، مصالحو وجهي رکندا آهن، پوءِ چانور ڌار اوٻاري انهن جي اندر تهن ۾ اهو ڀڳل گوشت رکي دم ڪندا آهن، ان کي برياني چئبو آهي. جيڪڏهن ڀڳل گوشت ۾ پاڻي وجهي چانورن کي ان جي اندر وجهي گڏي رڌبو تہ ان کي پلاءُ چئبو آهي. هن ۾ ڪنهن بہ قسم جي هٿرادو خوشبوءَ پيل نه هوندي آهي. هي کائڻ ۾ نهايت لذيذ ٿئي ٿو، هن کي ”پساءُ“ بہ ڪوٺين.
حوالا
برياني زمرو:پنجابي کاڌا زمرو:سنڌي کاڌا زمرو:ڀارتي کاڌا زمرو:ڪردي کاڌا
آغا حشر ڪاشميري
ناليوارو شاعر ۽ اديب، آغا حشر ڪاشميري، پهرين سيپٽمبر 1879ع تي، امرتسر (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس پيءُ آغا سيد غني شاهه 1868ع ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ سان گڏ، شالن جي ڪاروبار جي سلسلي ۾، سرينگر مان بنارس آيو ۽ پوءِ امرتسر ۾ ئي مستقل رهائش اختيار ڪيائين. سندس اصلي نالو آغا محمد شاهه هو. اردوءَ، فارسيءَ ۽ عربيءَ جي تعليم پنهنجي پيءُ کان ورتائين. بعد ۾ بنارس جي راج نارائڻ هاءِ اسڪول ۾ انگريزي تعليم حاصل ڪيائين. ان ئي اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪرڻ دوران کيس شعر و شاعريءَ سان دلچسپي ٿي ۽ ”حشر“ تخلص رکي، مقامي مشاعرن ۾ حصو وٺندو رهيو. 1897ع ۾ بمبئيءَ جي مشهور پارسي ”ٿئيٽريڪل ڪمپني“، بنارس ۾ آئي ۽ آغا حشر ان ڪمپنيءَ جا ڊراما ڏٺا ته کيس به لکڻ جو شوق جاڳيو. منشي احسن لکنوي، انهيءَ ڪمپنيءَ جو ڊرامه نگار هو، آغا صاحب ساڻس ملاقات ڪئي ۽ سندس همت افزائيءَ سان ئي هن پهريون ڊرامو ’آفتاب محبت‘ 1901ع ۾ لکيو، جيڪو اسٽيج نه ٿي سگهيو، پر شايع ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ آغا حشر بمبئيءَ هليو ويو، ۽ اتي ’الفريد ناٽڪ ڪمپنيءَ‘ ۾ ڊراما نويس طور مقرر ٿيو. اتي هن پهريون ڊرامو ”مريد شڪ“ هو، جيڪو شيڪسپيئر جي ڊرامي ’دي ونٽرس ٽيل‘ (The Winter’s Tail) جو آزاد ترجمو هو. هي ڊرامو، تمام گهڻو ڪامياب ويو، جنهن کان پوءِ هو مسلسل ڊراما لکندو رهيو.
1910ع ۾ حيدرآباد دکن ۾ پنهنجي ذاتي ڪمپنيءَ جو قيام ڪيائين، پر اها ڪامياب نه ٿي سگهي. ان کان پوءِ دهليءَ ۾ ’انڊين شيڪسپيئر ڪمپنيءَ‘ ۽ ڪلڪتي ۾ ’ميڊن ٿئيٽر‘ سان لاڳاپيل رهيو. ميڊن ٿئيٽر جي ملازمت ترڪ ڪرڻ کان پوءِ فلمي دنيا ۾ آيو. فلمي دنيا اختيار ڪرڻ کان پوءِ، 1935ع ۾ لاهور آيو.
آغا حشر هڪ سٺو شاعر به هو، سندس نظم بي انتها مقبول ٿيا. ”ڪليات آغا حشر“ ۾ سندس سڄي شاعري شامل آهي. مولانا ابوالڪلام آزاد ۽ حسن نظاميءَ جي سياسي مهمن ۾ ساڻن گڏ رهيو. هن جي ڊرامن جو اثر سنڌي زبان جي ڪيترن ڊراما نگارن ورتو. ورهاڱي کان اڳ سنڌ ۾ نه رڳو آغا حشر جا اردو ڊراما اسٽيج ٿيا، پر سندس ڊرامن جا سنڌيءَ ۾ به ترجمو ٿيا. سنڌ جي ڊرئميٽڪ سوسائٽين پڻ آغا حشر جو ڪافي اثر قبول ڪيو. 25 اپريل 1935ع تي وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1879ع جون پيدائشون زمرو:1935ع جون فوتگيون
آريا سماج
آريا مذهب، آرين جي شرڌا ۽ طريقي تي هلڻ واري جماعت، جنھن جو بنياد 1875ع ۾ سوامي ديانند سرسوتيءَ رکيو. ھيءُ پنٿ هندو ڌرم ۾ مذھبي ۽ سماجي روايتن ۾ اصلاح جو علمبردار آھي، جڏهن هندستان تي انگريزن قبضو ڪيو ۽ سندن سيڪيولر روايتن عام هندن کي متاثر ڪيو ۽ اهي عيسائيت طرف راغب ٿيڻ لڳا ته هندو ڌرم جي بچاءَ لاءِ هيءُ پنٿ قائم ٿيو ۽ ان کان سواءِ ديوين ۽ ديوتائن جي پوڄا بدران هڪ ڀڳوان جي پوڄا جي هدايت ڪئي وئي. ھن پنٿ جي تحريڪ ھندن ۾ تيزيءَ سان مقبول ٿي. ھيءُ گروھ بيواھن جي ٻي شاديءَ جي حمايت ۽ ننڍپڻ واري شاديءَ جي مخالفت ۾ سرگرم رھيو آھي. آريا سماجي، بت پرستيءَ جي خلاف آھن. ھنن جا پنھنجا جدا عبادت خانا آھن. پنٿ (فرقي) جي مقصدن جي تڪميل لاءِ رقم انھن صنعتن مان خصوصي طور مھيا ٿيندي آھي، جيڪي منظم پئماني تي قائم ٿيل آھن. ھن تنظيم جا وسيع پئماني تي تعليمي ادارا پڻ قائم ٿيل آھن. آريا سماجي تحريڪ جي ڏس ۾ سنڌيءَ ۾ ڀيم سين ميگهراج نظم ۾ ”آريا سماج جا ڏهه نيم“، چئنچلداس، کيئلداس، ”آريا سماج جو اتهاس“ ۽ گوبند رام راڄي مل چيلاڻي ”آريا سماج جي جوڙجڪ“ (1942ع) نالي ڪتاب لکيا. آريا سماجي تحريڪ جو سنڌي هندن تي وڏو اثر آهي.
زمرو:مذھب
انگي حساب (رسول بخش)
هيءُ ڪتاب رسول بخش جو لکيل آهي، جيڪو هن ٻئي درجي وارن لاءِ لکيو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 5 -آنا- ڄاڻايل آهي. جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پريس، شڪارپور مان 1945ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 142 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي.
مرزا غالب
thumb|مرزا غالب مرزا اسد الله خان غالب 27 ڊسمبر 1797ع تي آگري ۾ ڄائو. پاڻ اردو زبان جو وڏو شاعر ٿي گذريو آهي. نجم الدوله، دبير الملڪ ۽ نظام جنگ سندس خطاب آهن. غالب سندس تخلص آهي. والد جو نالو مرزا عبيدالله بيگ آهي. مرزا غالب کي جديد اردو نثر جو اڳواڻ چيو ويندو آهي. هن شاعري ۾ هڪ نئي امنگ آندي. اردو نثر کي هڪ نئي رستي تي هلايو. مرزا غالب ڪيئي ڪتاب لکيا جن ۾ غالب جو ديوان ڪليات نظم فارسي ۽ ٻيا. مرزا غالب 15 فيبروري 1869ع ۾ دهلي ۾ وفات ڪئي.
زمرو:1869ع جون فوتگيون زمرو:اردو شاعر زمرو:فارسي ادب زمرو:ڀارتي مسلمان
1350ع
ڊسمبر
زمرو:1350ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سسئي پنهون جو داستان
سسئي
لفظ سسئي جي معني آهي چنڊ. راجا دلو راءِ جي زماني ۾ نانيا (نايون) نالي ھڪ ٻانڀڻ پنهنجي گھر واريءَ منڌر (يا سڌو يا ستر  ) سان گڏ ڀانڀر واھ جي ڀر تي رھندو ھو. جيڪي ٻئي اولاد لاءِ سڪايل ھئا. نيٺ پيريءَ ۾ کين ھڪ سهڻي نياڻي ڄائي جا سونھن ۾ چوڏھينءَ جي چنڊ کي بہ شه ڏيئي ويئي. پر سندس ستاري مان معلوم ٿيو تہ سندس انگ ڪنھن مسلمان سان اڙيل آھي. سو نائونءَ ۽ سندس ناري منڌر پاڻ کي اھڙيءَ بدناميءَ کان بچائڻ لاءِ، ان خوبصورت نياڻيءَ کي وڏي افسوس سان هڪ صندوق (پيتيءَ) ۾ بند ڪري درياءَ ۾ لوڙهي ڇڏيو. اِها صندوق درياھ جي لھرن ۾ لڙھندي، قضا سان اچي ڀنڀور جي ڀرسان ڪناري تي نڪتي. اُن وقت ڀنڀور شھر ۾ محمد نالي ھڪ ڌوٻي رھندو ھو، جنھن کي ”لالا“ جي نالي سان بہ سڏيندا ھئا. محمد ڌوٻي چڱيءَ پونجيءَ (پيسن) وارو ماڻهو ھو ۽ سندس ھٿ ھيٺ پنج سئو ڪاريگر ڪم ڪندا ھئا، پر ويچاري کي اولاد نصيب ۾ ڪونہ ھو. جڏھن ڪاريگرن جي نظر ان پيتيءَ تي پئي، تہ ان کي پاڻيءَ مان ڪڍي پنھنجي استاد وٽ کڻي آيا. جنهن صندوق کي کوليو تہ منجھس ھڪ سدا سھڻي ٻارڙي سُتل هئي، جنهن کي صندوق مان ڪڍي پنھجي گود لاتائين ۽ مٿس سسئي (ششي) نالو رکيائين.
سندس زال سسئيءَ کي گھڻي لاڏ ڪوڏ سان نپائڻ لڳي، گاذر جون اکيون بہ سسئيءَ کي ڏسيو پيون ٺرنديون ھيون، ھن سندس سک ۽ آرام لاءِ ھڪ عاليشان محلات اڏائي ان جي چوڌاري ھڪ وڏو باغ رکايو هو، جنهن ۾ هُوءَ پنھنجي سيليھن سان گڏجي وقت گزاريندي هئي. تاريخ سنڌ جو ليکڪ مولانا نور محمد نظاماڻي لکي ٿو ته:راجا دلوراءِ جي رياست ۾ ڀامبرا واهه نالي ڳوٺ هو، جنهن ۾ نانيو نالي برهمڻ پنهنجيءَ زال نالي منڌر سميت رهندو هو، جن کي اولاد جي تمام گهڻي سڪ هئي. هنن کي ڪنهن الله لوڪ دعا ڪئي، ته اوهان کي چنڊ جهڙي ڌيءَ ٿيندي، پر ان جي شاديءَ جو الڳ هڪڙي مسلمان ساڻ لکيل آهي. اها ڳالهه ٻڌي ٻئي زال مڙس ڏاڍي جهوريءَ ۾ پئجي ويا، پر ”لکيو منجهه نراڙ، قلم ڪياڙيءَ نه وهي.“ نانئي کي ڌيءَ ڄائي. اها سندن اکين ڏسندي ڪنهن مسلمان سان پرڻجي، سا ڳالهه ٻنهي زال مڙس کي اگري لڳي. تنهن ڪري دل جو سور دل ۾ رکي پنهنجي پياري سڪيلڌي ڌيءَ کي هڪڙيءَ پيتيءَ ۾ بند ڪري کڻي سنڌو درياءَ جي سرن وڌائون. اها پيتي لڙهندي لڙهندي اچي ڀنڀور بندر کان نڪتي. ڀنڀور شهر ۾ ناهيو يا لعل نالي هڪڙو وڏو مالدار ڌوٻي رهندو هو، جنهن وٽ پنج سؤ ڪمي ۽ سيکڙاٽ  ڪم ڪندڙ هئا، مگر اولاد ڪونه هوس. ان جي هڪڙي ڪميءَ کي اها پيتي درياءَ ۾ لڙهندي نظر آئي، جنهن اها ڪڍي آڻي پنهنجي اُستي ناهيئي جي اڳيان رکي. ناهيو جان کڻي پيتي کولي، ته منجهس چنڊ کي شرمائيندڙ جيئري جاڳندي معصوم نياڻي پيئي آهي. هو ڏاڍو خوش ٿيو ۽ ڇوڪريءَ جو نالو ”سسئي“ (چنڊ) رکي پنهنجي ڌيءَ ڪري وڃي نپايائينس.
پنھون جي ڀنڀور ۾ آمد
ان زماني ۾ ڪيچ ۽ مڪران جا واپاري قافلا ڀنڀور جي شھر مان لنگھي، ٺٽي ۽ ٻين شهرن ڏانھن ايندا ويندا ھئا ۽ سسئيءَ جي سونھن جون ھاڪون ٻڌندا وتندا ھئا. نيٺ ڪن وڃي اھا خبر ڪيچ جي حاڪم آريءَ ڄام جي پٽ پنھونءَ کي سڻائي. ٻڌڻ شرط پنھونءَ جي دل ديواني ٿي پئي ۽ ھڪدم واپاريءَ جو ويس ڪري، ھڪ وڏو قافلو سنڀرائي، مشڪ ۽ عنبر جي انبار سان اچي ڀنڀور ۾ وارد ٿيو. کٿوريءَ ۽ خوشبوءِ سان سارو شھر واسجي ويو. سسئيءَ کي جڏھن اھڙي سرھي ساٿ جي اچڻ جي خبر پئي تڏھن عطر سودڻ (خريد ڪرڻ) جي ارادي سان سھيلين سميت پنھونءَ جي منزل تي وئي. سسئيءَ جي صورت ڏسي، پنھونءَ جو ھينئڙو ھيڪاري ھٿن مان ڇنائي ويو. ھوڏانھن وري سسئيءَ کي بہ پنھونءَ جي پيشاني پسڻ شرط پريت جو پيچ پئجي ويو.
سسئي پنهون جي شادي
نيٺ سسئيءَ پنھنجي اندر جو آواز ھڪ سکيءَ (سهيليءَ) سان اوري کيس منٿ ڪئي تہ ”ڪا تجويز ويڙاھي ابي کي ريھي ريبي، منھنجون پنھونءَ سان سڱ ڪراءِ.“ سھيليءَ وڃي ڌوٻيءَ سان ڳالھ ڪئي ۽ پنھونءَ جي شرافت ۽ دولتمنديءَ جي ساراھ ڪئي. پر ڌوٻيءَ انڪار ڪيو ۽ چيائين تہ ”ھڪڙو تہ پنھون پرديسي آھي ۽ ٻيو تہ اسان جي ذات جو بہ نہ آھي“. پر سکيءَ کيس پڪ ڏني تہ پنھون پڻ ذات جو گاذر آھي ۽ چيائينس تہ ”جيڪڏھن ويساھ نٿو اچيئي تہ کيس آزمائي ڏس“. کٽيءَ اھا ڳالھ قبول ڪئي. پوءِ پنھونءَ کي گھرائي آزمائش وٺڻ لاءِ ھن کي چيائين تہ ”ھڪ کيپ ڌوئي اچ“. پنھونءَ جا نازڪ ھٿ ڦرھي تي ڪپڙن سٽيندي لڦون ٿي پيا. نيٺ ڪپڙن کي ڌوئي اچي کٽيءَ جي گھر نڪتو. اهڙيءَ ريت ڌوٻي کي تسلي ٿي جنھن کيس سسئيءَ جو سڱ ڏيڻ قبوليو. آخر وڏي ڌُوم ڌام سان ٻنھي جي شادي ملھائي وئي. شاديءَ کان پوءِ پنھون بہ وطن وڃڻ جو خيال لاھي، ڌوٻڪو ڌنڌو اختيار ڪيو .جيئن سسئي وڏي ٿيندي ويئي. تيئن سندس سونهن چنڊ وانگر روزبروز ويئي وڌيڪ تجلا ڪڍندي ۽ سندس حسن جي هاڪ ويئي ملڪن ۾ پکڙندي. انهن ڏينهن ۾ ڪيچ ۽ مڪران کان واپاري قافلا ڀنڀور ۾ ايندا ويندا هئا. ڪيچ جي والي آري ڄام جو نوجوان پٽ پنهون پنهنجي ڳوٺ جي سوداگرن کان سسئيءَ جي سونهن جي هاڪ ٻڌي، سوداگر جي ويس ۾ ڀنڀور کان اچي نڪتو. قدرت جو نياءُ ائين ئي بڻجڻو هو. هيڏانهن سسئيءَ کي ڏسڻ شرط پنهون دل ڦرائي ويهي رهيو، ته هوڏانهن سڪ جي سينڱ سسئي جي اندر ۾ گهاءُ ڪري وڌو. آخر ٻنهي کي وصال جي واٽ هي نظر آئي جو پنهون ناهئي ڌوٻي وٽ نوڪر ٿي بيٺو ۽ ٻين نوڪرن سان گڏ ڪپڙا ڌوئڻ لڳو. ڇا لڳي ڪيچ جوڳ شهزادو، ته ڇا لڳي ڦرهو سٽڻ! پر، ”عشق آهي نانگ، خبر کاڌن کان پڇو.“ سهجان نالي هڪڙي سوناريءَ جي مرضي ٿي ته پنهونءَ جي دل سسئي کان هٽائي پڇاڻ ڏي مائل ڪري سا هڪڙي پاسي سسئيءَ جي برخلاف پنهونءَ جي دل تي ڪٽر وجهڻ لڳي، ته ٻئي پاسي سسئيءَ جي دل ڀڃڻ لاءِ دلبا ڪرڻ لڳي. پر سسئي پنهنجي اندر جي سچائيءَ ڪري انهيءَ آزمائش جي باهه مان سون وانگر چمڪي نروار ٿي. آخر پنهون ۽ سسئيءَ جي شادي ٿي وئي.
پنھون جي ڪيچ مڪران واپسي
پنھونءَ جو ڀاءُ چنرو، جيڪو ڪيچ کان ساڻس گڏ آيو ھو، سو سندس انھيءَ روش تي گھڻو ئي ڪاوڙيو پر جڏھن ڏٺائين تہ ڪو چار ڪونھي تڏھن ساري ڳالھ وڃي آري ڄام جي اڳيان پيش ڪيائين. آري ڄام جو پنو ئي لھي ويو ۽ پنهنجي دادلي پٽ جي فراق ۾ بي حال ٿي پيو۽ ھڪ قاصد جي ھٿان پنھونءَ کي چوائي مڪائين تہ ”جيڪڏھن ھڪدم اچي حاضر نہ ٿيندين تہ منھنجو جيئڻ محال آھي“. جڏھن قاصد ڀنڀور ۾ پھچي پنهونءَ کي آري ڄام جو پيغام پهچايو، پر پنھون پوئتي ھلڻ کان پڙ ڪڍي بيٺو. نيٺ قاصد نا اميد ٿي موٽي وڃي آري ڄام کي سمورو احوال ٻڌايو. تنهن کان پوءِ آري ڄام پنهنجي پٽ کي ساريندي اھڙو تہ ڪمزور ۽ ضعيف ٿي ويو جو سندس ساھ ڇٽي وڃڻ جو امڪان ھو. پيءُ کي اھڙي جوکائتي حال ۾ ڏسي سندس ٽن پٽن چنري، ھوتيءَ ۽ نوتيءَ کيس آٿت ڏيئي چيو تہ ”بابا سائين! اوهان پريشان نہ اسان ڪو حيلو وسيلو ڪري پنھونءَ کي ساڻ وٺي اچي ٿا توھان وٽ رسايون.“ پوءِ ٽيئي خان اٺن تي سوار ٿي سگھوئي اچي ڀنڀور پھتا. سسئيءَ ۽ پنھونءَ کين گھڻو آڌر ڀاءُ ڏنو ۽ پاڻ وٽ مھمان ڪري سندن گھڻي خاطرداري ڪيائون. وچ جي خبر نہ رھين تہ ڪا ھنن جي من ۾ مدي آھي. ڪيترا ڏينھن سندن اچڻ جي خوشيءَ ۾ جلسا ۽ جشن ڪيائون. ھڪ رات جو ڳچ ويرم (گهڻي دير) تائين مجلس ۾ مشغول رھيا. سسئيءَ ويچاريءَ کي پنھونءَ جي اوسيئڙي ۾ پلنگ تي جاڳندي جاڳندي ننڊ کڻي وئي. ھوڏانھن وري ڀائرن پنھونءَ کي غافل ڏسي کيس شراب جا پٽ پياريندا رهيا، تان جو نشي ۾ اھڙو الوٽ ٿي ويو جو پنھنجي وجود جو ڪو سماءُ نہ رھيس. آڌيءَ رات کان پوءِ سندس ڀائر اٺ گنگائي کيس بي خبريءَ جي حالت ۾ کڻي ساڻيھ (پنهنجي مُلڪ) ڏانھن سٽيندا ويا .پنهونءَ جو پيءُ پنهنجي پياري پٽ جون خبرون ٻڌي ڏاڍو ڏکارو ٿيو ۽ پنهنجن ٻين ٻن پٽن کي چيائين ته ”ڀنڀور ۾ وڃو ۽ ڪنهن به تجويز سان پنهونءَ کي وٺي اچو“ پنهونءَ جا ڀائر ڀنڀور ۾ آيا ۽ سسئيءَ جا مهمان ٿي اچي رهيا. هڪڙيءَ رات پنهونءَ کي ننڊ جي حالت ۾ اٺ تي ٻڌي کڻي اٿي هليا.
سسئي جي ڪيچ مڪران روانگي
بهرحال سسئي اُتي ٿوري ساعت آرام ڪري، وري اڳتي وڃڻ لڳي ۽ پٻ جبل وارو مشھور لڪ ”پٻوڻي ناڪو“ لنگھي اچي ھاڙي جبل جي پاڙ وٽ ڦوڙنديءَ جي ڀر ۾ پھتي. پر اُڃ سبب اڳتي وڃي نہ سگھي. نھايت نااميد ٿي پوئتي ھٽي ۽ ڳچ پنڌ ڪرڻ کان پوءِ اچي ماباڙ نَئي (ندي) جي ويجھو رَسي. ھاڻ واھيري جي ويل اچي ٿي ھئي. پريان پھاڙ تي ھڪ ايل پنھوار جي جھوپڙي ڏسي وڌي وڃي کانئس پنهونءَ بابت پڇيائين .چاليهن ڪوهن ڪرڻ ۽ جبل جاهڳڻ بعد پير ڇلجي پيس. اڃ اهڙو هلاڪ ڪيس، جو ماندي ٿي ڪري پيئي ۽ کڙيون زمين تي گهرڙڻ لڳي، جيئن ڪو ڪٺل جانور گهرڙيندو آهي. مالڪ جي مهر سان اتي پاڻيءَ جو چشمو پيدا ٿي پيو، جنهن مان پاڻي پي سسئي تازي تواني ٿي ۽ وري پنڌ ڪرڻ لڳي. ماڻهو ڳالهه ٿا ڪن، ته اهو چشمو اڃا تائين پاڻيءَ سان ڀريو پيو آهي ۽ سارو سال برسات نه پوي، ته به چشمو اهڙو ئي ڀرپور ٿو رهي. ڳالهه ٿا ڪن، ته ڀنڀور ۾ نئين ڪنوار هئڻ ڪري ان وقت جي رسم موجب سسئي مينديءَ جي ٽاري هٿ ۾ ڪريو ستي پيئي هئي. سا ٽاري به هٿ ۾ ئي ڪري پنهونءَ جي ڳولا ۾ نڪتي هئي. سسئي جبل ۾ پيدا ٿيل چشمي جي ڪپ تي اها ٽاري کوڙي ڇڏي هئي. سا وڻ ٿي پيئي ۽ اڄ تائين اهو مينديءَ جو وڻ بيٺل آهي.
پنھون جو موت
ٻئي پاسي رستي تي جڏھن پنھون نشي جي خمار مان سجاڳ ٿيو تڏھن پاڻ کي اٺ تي جڪڙيل ڏسي ڏاڍا جڪ کاڌائين. ڀائرن کي ڀڄي وڃڻ لاءِ گھڻو ئي واجھايائين پر ھنن سان پڄي نہ سگھيو. نيٺ ڀائرن آڻي سندس ٻانھن آري ڄام جي حوالي ڪئي. پر پنھون سسئيءَ جي وڇوڙي ۾ اھڙو تہ ڳرندو ۽ سڙندو ويو جو پڻس کي سندس مرڻ جو خوف ٿي پيو. لاچار کيس رخصت ڏنائين تہ ڀنڀور موٽي سسئيءَ کي بہ ساڻ وٺي اچي. پوءِ ھو سٽيندو ڀنڀور ڏانھن راھي ٿيو. جڏھن سسئيءَ جي قبر وٽان لانگھائو ٿيو تہ سندس روح کي ھڪ ازغيبي اڌمو آيو. اھڙي رڻ پٽ ۾ تازي لوڙھ مان چنيءَ پاند ٻاھر نڪتل ڏسي دل ۾ سنسو پيدا ٿيس تہ نڄاڻا ھيءَ سسئيءَ جي قبر آھي. اتفاقا اُھو ايل پنھوار بہ اتي اچي سھيڙيو جنھن سڄي ماجرا کيس بيان ڪري سڻائي. پنهون اِهو ٻڌندي شرط، اٺ تان لھي پيو ۽ قبر جي ڀر ۾ زار و قطار روئي خدا جي در وينتي (عرض) ڪرڻ لڳو تہ ”اي وڇوڙين کي ملائيندڙ سچا ڌڻي! مونکي پنھنجي محبوب سان ملائي.“ سندس عرض اگھاڻو. وري بہ جبل ڦاٽي پيو ۽ پنھون به وڃي پھميشه لاءِ پھنجي پرينءَ وٽ پهتو. پنهونءَ کي جو ڀائر فريب سان ڪيچ کڻي ويا هئا، تنهن کي اتي نه ستي سک نه ويٺي آرام هو، رات ڏينهن سسئيءَ جي ساروڻيءَ ۾ ان لاءِ واويلا ۽ ماتم ۾ هو. آريءَ ڄام کي پٽ جي اهڙي حال ڏسڻ سان اُن جي مرڻ جو انديشو نظر آيو، تنهن ڪري پٽن کي چيائين ته ”هن کي ڀنڀور وٺي وڃو ۽ ڪنهن به طرح سسئيءَ کي به ساڻس گڏي وٺي اچو.“ پنهونءَ کي سندس ڀائر اُٺ تي چاڙهيو وٺيو پئي آيا، ته واٽ تي جبلن ۾ نئين تربت ڏسي پنهونءَ جي اندر ۾ قدرتي تانگهه پيدا ٿي پيئي ۽ بيهي قبر کي جاچي ڏسڻ لڳو. ايتري ۾ ساڳيو ريڍار اتي اچي سهڙيو. جنهن سارو قصو ذري پرزي بيان ڪري ٻڌايس. تنهن تي پنهون اُٺ تان لهي پيو ۽ ڀائرن کي چيائين، ته ”توهين ٿورو ترسو ته آئون قبر جي زيارت ڪري اچان.“ پنهونءَ قبر تي پاڻ کي اچي اڇليو، ۽ سچيءَ سڪ سان پنهنجي مطلب سان وصال حاصل ڪرڻ بابت حق جي درگاهه ۾ ٻاڏائڻ لڳو. نااميدن کي اميدن بخشڻ واري ڪريم ڪارساز جي قدرت سان ساڳي زمين ڦاٽي پيئي ۽ هي ٻئي طالب مطلوب ائين وڃي مليا، جيئن بادامي جا ٻه گورا هڪ کل ۾.
ضرار بن عبد المطلب
ضرار بن عبد المطلب تنيله بنت خباب بن ڪليب نسل ربيعه بن نزار جو پٽ هيو.
سسئي پنهون جو داستان
سسئي ۽ شاھ لطيف جي شاعري
سسئي شاهه لطيف جي سورمي، سسئي پنهون قصي جي مرڪزي ڪردار، جنهن کي شاهه لطيف تڪليفن ۾ جدوجهد جي تمثيلي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو آهي. سسيءَ جو اصل شهر ڀنڀور هو. پنهون جي تلاش ۾ ڪيچ مڪران جو رخ ڪيو ۽ رستي ۾ دم ڏنائين. شاهه سائين سسئيءَ تي سڄا سارا پنج سر چيا آهن: ”سسئي آبري“، ”معذوري“، ”ديسي“، ”ڪوهياري“ ۽ ”حسيني“. سڀني سرن ۾ سسئيءَ جي ڏاکڙن ۽ ولايت جو احوال آهي. سر سسئي لاءِ پروفيسر ڪلياڻ آڏواڻي لکيو آهي ته ”شاهه صاحب هن سر ۾ سچي سڪ جو وستار ڪيو آهي. نينهن جي تک، مهراڻ جي تک کان وڌيڪ جبري آهي. سچو طالب هميشه عشق جي عميق ۾ ٻڏل آهي. انهيءَ ڪري هن لاءِ ظاهري مهراڻ سڪي پٽي ٿيو پوي.“
ضرار بن عبد المطلب
زمرو:قريش
سسئي پنهون جو داستان
حوالا
زمرو:بلوچ ماڻھو زمرو:پاڪستاني ادب زمرو:سنڌي لوڪ ڪهاڻي زمرو:سنڌي ماڻھو
آريا سماج جو اتهاس (ڪتاب)
آريا سماج تي لکيل هن ڪتاب جو مصنف چئنچلداس کيئلداس آهي. هيءُ ڪتاب 148 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت اَٺ آنا ڄاڻايل اٿس. ڪتاب تي ڇاپو ۽ سال ڄاڻايل ڪونهي. ڪشچند گاگومل هيءُ ڪتاب ڪوهنور اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان ڇپايو.
زمرو:ڪتاب
پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز
پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز ، پاڪستان پيپلز پارٽي پاران قائم ڪيل چونڊن لاءِ هڪ ذيلي تنظيم آهي. هي تنظيم چونڊن ۾ حصو وٺڻ لاءِ امين فهيم جوڙي، جڏهن پرويز مشرف پاڪستان پيپلز پارٽي ۽ ان جي سربراهه بينظير ڀٽو مٿان ڪجهه پابنديون مڙهيون هيون.
امين فهيم جي وفات کان پوءِ جنوري 2017ع تي آصف علي زرداري پ پ پ پ جو صدر چونڊيو ويو.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي زمرو:پاڪستان جون سياسي جماعتون زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون زمرو:پاڪستان ۾ سيڪيولرازم
علم بديع
علم بديع يا علم بدايع اهو علم آهي، جنھن جي قانون تي هلڻ ڪري فصاحت ۽ بلاغت حاصل ٿئي ٿي ۽ ڪلام جون سڀ ترڪيبون ۽ صنعتون معلوم ٿين ٿيون، جنھن سان ڪلام سھڻو، پڪو ۽ عمدو بنجي ٿو. ڪلام نثر (منثور) ۽ نظم (منظوم) ٿيندو آهي. ’بدايع‘ صنعتن جو مجموعو آهي، جنهن ۾ معنوي رنگينيون هونديون آهن. ھي عربي زبان جو لفظ آهي، جنھن جي لغوي معنيٰ آھي ”نئين ڄاڻ يا نئين ايجاد“. هي اهو علم آهي، جنھن ۾ فصيح ۽ بليغ ڪلام جي لفظي ۽ معنوي خوبين تي بحث ڪجي ٿو. اصطلاحي زبان ۾ طرز تحرير (نثر خواھ نظم) کي پر ڪشش، خوبصورت، دلڪش، رنگين ۽ پر اثر بنائڻ لاءِ معنائن مان نھايت ڪاريگريءَ کان ڪم وٺڻ کي ”علم بديع“ چئبو آھي.