cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪوانٽم مڪينڪس
ماليڪيولن، پٽڙن ۽ نهرن جسمن ۾ موجود ائٽمن جي مطالعي جو بنيادي شعبو جنهن ۾ لهري برتاءُ اهميت رکي ٿو اُن کي ڪوانٽم مڪينڪس، ڪوانٽم فزڪس يا ڪوانٽم نظريو سڏيو ويندو آهي. ڪوانٽم مڪينڪس اُن لحاظ کان ڪلاسيڪل فزڪس کان مختلف آهي ته هن ۾ توانائي، مومينٽم ۽ ٻيون مقدارون جدا جدا هونديون آهن اُن سان گڏوگڏ جسم ٻئي لهري ۽ ذرڙن واري خاصيت رکندا آهن ۽ انهن مقدارن کي دُرستگي سان معلوم ڪرڻ جي به هڪ حد مقرر ڪيل آهي. ڪوانٽم مڪينڪس 1900ع ۾ جرمن فزڪس جي ماهر ميڪس پلانڪ ۽ 1905ع ۾ البرٽ آئن سٽائين جي مطالعن کانپوءِ وجود ۾ آئي ۽ آهستي آهستي هن ۾ واڌارا ايندا ويا. ائٽم شروڊينگر مساوات جي لحاظ کان برتاءُ ڪن ٿا پر هائيڊروجن کان وڌيڪ مُنجهائيندڙ ائٽم جي لاءِ اها مساوات فقط ڪمپيوٽر جي ذريعي حل ٿي سگھي ٿي. ڪمپيوٽرن جي ذريعي مساواتن کي حل ڪرڻ جي لاءِ مُنجهائيندڙ ماڊلن کي استعمال ڪري تجربن جي ذريعي حاصل ٿيندڙ مواد کي سميوليٽ (simulate) (نقل ڪرڻ، هوبهو ساڳيو ڪرڻ) ڪيو ويندو آهي هن قسم جي فزڪس جي ننڍي شعبي کي ڪمپيوٽيشنل فزڪس (computational physics) سڏيو ويندو آهي جيڪا هاڻ تجرباتي ۽ نظرياتي فزڪس ٻنهي ۾ هڪ جيتري استعمال ٿئي ٿي. ڪوانٽم مڪينڪس جا ڪجھ تازه ڪارناما ڪنڊينسڊ ميٽر فزڪس (condensed matter physics) جي شعبي ۾ يا نهرن جي مطالعي ۽ ائٽمي فزڪس ۾ استعمال سان ڪيا ويا آهن.
ڪوانٽم مڪينڪس (Quantum mechanics) ڪائنات جي ڪيترن ئي خاصيتن جي ڪاميابي سان وضاحت ڪري ٿي ۽ فقط اهوئي هڪ اهم ذريعو آهي جنهن جي مدد سان مادي کي ٺاهيندڙ ذرڙن (اليڪٽرانن، پروٽانن، نيوٽرانن، ڦوٽانن ۽ ٻين) جي بنيادي ورتاءٌ جي رازن تان پردو کڻي سگھجي ٿو. ڪوانٽم مڪينڪس جي اهميت هن ڪري به آهي جو اها اهو ٻڌائي ٿي ته ڪهڙي طرح سان الڳ الڳ ائٽم ملي ڪري ماليڪيول ٺاهين ٿا. جديد ٽيڪنالوجي جي ڪيترن ئي اُوزارن جهڙوڪ ليزر، ٽرانسٽر، اليڪٽران مائڪرواسڪوپ جي ڊائزائين ۾ مختلف لحاظن کان ڪوانٽم اثر استعمال ٿي رهيا آهن.
گريئفين
سڀ کان وڌيڪ دلچسپ مواد گريئفين (graphene) آهي جيڪو ڪاربان ائٽمن جو هڪ تھ آهي جنهن ۾ ائٽم هڪ ڇهن ڪُنڊن جي بناوت تي مشتمل هوندا آهن پر اُها تھ فقط هڪ ائٽم جي موٽائي جي برابر آهي. گرئيفين جون ڪجھ انوکي قسم جون خاصيتون آهن جهڙوڪ اها مضبوط کان مضبوط اسٽيل کان 200 ڀيرا وڌيڪ مضبوط آهي ۽ ان مان بجلي ۽ گرمي تمام بهتر طريقي سان گذري سگھي ٿي. گرئيفين کي تمام ننڍڙن ٽرانزسٽرن  مطلب طاقتور انٽيگريٽيڊ سرڪٽن کي ٺاهڻ جي لاءِ تحقيق ٿي رهي آهي. اُها ڪنهن سينسر جي ٺاهڻ ۾ به استعمال ٿي سگھي ٿو جيڪا هڪ چونڊ ڪيل مواد جي اڪيلي ائٽم يا ماليڪيول جو پتو لڳائي سگھي  يا ڇُهڻ واري اسڪرين ڪمپيوٽر جي ڊسپلي ۾ هڪ شفاف (transparent) پسرائيندڙ جي طور تي استعمال ٿي سگھي. هن جي دريافت ڪندڙن کي 2010ع جو نوبيل انعام ڏنو ويو.
سيٿندارا ناٿ بوس
1924ع کان 1925ع تائين آئن سٽائين ۽ هُندستاني فزڪس جي ماهر سيٿندارا ناٿ بوس (1894-1974) اُها پيشنگوئي ڪئي ته جيڪڏهن ڪنهن ائٽمي گئس کي تمام گھڻو ٿڌو ڪيو وڃي ته پوءِ ائٽم مادي جي هڪ نئين حالت کي جنم ڏئي سگھن ٿا جيڪا ميڪرواسڪوپڪ (macroscopic) پيماني تي ڪوانٽم اثرن کي ظاهر ڪري سگھن ٿا. هن پيشنگوئي جي پهرين تجرباتي تصديق اُن وقت ٿي جڏهن 1995ع ۾ ڪولوراڊو يونيورسٽي ۾ ايرڪ ڪارنل (1962)  ۽ ڪارل ويئمن (1952) روبيڊيم (rubidium) گئس جي ائٽمن کي ڪيلون جي ڏهن لکن جي ڇهين حصي  جي حد تائين ٿڌو ڪيو. اُنهن ٻنهي ۽ وولف گوئنگ ڪينرلي (1957-) جنهن جو تعلق ايم آئي ٽي (MIT) سان هئو اُنهن کي هن ڪم تي 2001ع جو نوبيل انعام ڏنو ويو.
بوس آئن سٽائين ڪنڊينسٽ
مادي ۾ هن حالت جنهن کي بوس آئن سٽائين ڪنڊينسٽ (Bose-Einstein Condensate) چيو وڃي ٿواُن جي استعمال سان اڃان تائين ڪا به شيءِ يا اُوزار کي نه ٺاهيو ويو آهي. فزڪس جا ماهر هن کي استعمال ڪري اهو سمجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن ته ائٽم ڪهڙي طرح سان تمام گھٽ گرمي پد تي لھ وچڙ ڪن ٿا ۽ ممڪن طور تي مُستقبل ۾ ۾ ائٽمي گھڙين ۽ ڪمپيوٽرن ۾ ان جي استعمال ڪرڻ جي باري ۾ کوجنا ڪري رهيا آهن.
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:فزڪس
آئي او ايس ڊوائيسن جي فهرست
250px|left 250px|left هي انهن مشيني پرزن جي لسٽ آهي، جنهن کي ايپل جوڙيو آهي، جن ۾ يونيڪس جهڙو آپريٽنگ سسٽم هوندو آهي ۽ ان کي آئي او ايس چيو ويندو آهي. انهن مشيني پرزن (devices) کي عام طور آئي ڊوائيس چيو ويندو آهي. آئي ڊوائيسز ۾ سمارٽ فون آئي فون، آئي پيڊ ۽ ٽيبليٽ ڪمپيوٽر شامل آهن.
بائيوپسي
بائيوپسي ھڪ ميڊيڪل چڪاس ھوندي آھي جيڪا سرجن، انٽوينشنل ريڊيالاجسٽ يا انٽوينشنل ڪارڊيالوجسٽ مريض جي جسم مان جيو گھرڙي (cell) يا تاندوري (tissue) جو نمونو (sample) ڪڍي ان جو معائنو ڪري ان م   بيماري جي موجودگي جو پتو لڳائيندو آهي. عام طور تي تاندوري (tissue) جي چڪاس پيٿالاجسٽ خوردبيني ذريعي ڪندو آهي ۽ ان جي ڪيميائي طريقي سان بہ چڪاس ٿي سگھندي آهي. جڏھن پورو لوٿڙو (lump) يا رسولي يا سموري مشڪوڪ جاء ڪٽي ڪڍي ان جي بائيوپسي ڪرائبي آهي ته ان کي اگزشنل (excisional) بائيوپسي چوندا آهن پر جڏهن سموري لوٿڙي کي يا رسولي کي يا بيماري واري مشڪوڪ جاء کي ڪڍڻ بغير صرف ان جو خراب ٽشو يا تاندورو نموني طور ڪڍي ان جي چڪاس ڪجي تہ ان کي انسشنل (incisional) بائيوپسي يا ڪور بائيوپسي (core biopsy) چئبو آهي. جڏھن ٽشو يا پاڻياٺ کي بائيوپسي لاء سئي جي ذريعي ڪڍيو وڃي اھڙي طرح جو ٽشو جي گھرڙن جي بناوٽ محفوظ نہ رھي تہ ان طريقي کي نيڊل ايسپائريشن بائيوپسي چئبو آهي. عام طور تي بائيوپسي سوڄ ۽ ناسور واري حالتن کي سمجھڻ لاء ڪئي ويندي آهي.
نالي جو اشتقاق
لفظ بائيوپسي يوناني ٻوليءَ جي لفظن بائيوس (bios) ۽ آپسس (opsis) مان ٺھيل آهي. بايوس جي معني آھي زندگي ء آپسس معني آھي نظر اھو لفظ ميڊيڪل جي اصطلاحن ۾ پھريون ڀيرو ھڪ فرينچ چمڙي جي ماھر (ڊرميٽالاجسٽ) ارنيسٽ بيسنئير (Ernest Besnier) 1879 ۾ متعارف ڪرايو ھو.
برونائي
برونائي  برونئي (Brunei), هن ملڪ جو سرڪاري نالو ’نگارا برونئي دارالسلام (State of Brunei Darus-Salam) آهي، جنهن جو پراڻو نالو پوزنڊي هو. هن جي اتر ۾ ڏکڻ ۾ چيني سمنڊ ۽ باقي ٽن طرفن اوڀر ڏکڻ ۽ اولھ کان هن کي ملائيشيا جي اڀرندين رياست سراواڪ گهيري رکيو آهي. برونئي ٻيٽ بورينو جي اتر اولھ ڪناري تي آهي، هن جي اوڀر کان اتر- اولھ طرف ڊيگھ 71 ميل (114 ڪلوميٽر) اتر کان ڏکڻ اولھ طرف ويڪر 56 ميل آهي. رياست سراواڪ جي هڪ پٽي وچ مان هن کي ڪٽيندي اهڙيءَ ريت گذري ٿي، جو برونئي ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي ٿو. الهنديون حصو ڪجھ وڏو آهي، ملڪ جي 80 سيڪڙو ايراضي ٻيلن سان ڍڪيل آهي. برونئي خط استوا کان صرف 5 ڊگريون اتر ۾ آهي.
تاريخ
پهرين صدي عيسويءَ کان برونئي جي رهواسين جا هندستاني واپارين سان لاڳاپا هئا. ان وقت هن علائقي جو پورو نالو پوزنڊي هو. ڇهين صدي عيسويءَ ۾ هن جا چين سان لاڳاپا وڌيا. 1200ع ۾ برونئي جي پهرئين سلطان بولقيه هن علائقي تي پنهنجي حڪمراني قائم ڪئي. برونئي جي هڪ سلطان 1425ع ۾ سڀ کان اول اسلام قبوليو ۽ پنهنجو نالو محمد رکيو. اهو پنجون حڪمران هو، هن جي دور ۾ سلطان برڪت نالي عرب مبلغ برونئي آيو، جنهن جي ڪوششن سان هن خطي ۾ اسلام جو نور پکيڙيو. 1511ع ۾ جڏهن ملاڪا تي پورچوگيزن پنهنجو تسلط قائم ڪيو ته برونئي ڏکڻ اوڀر ايشيا جي هڪ وڏي طاقتور مسلم رياست ٿي چڪو هو. 1847ع ۾ انگريزن لابوان جو ٻيٽ حاصل ڪري ورتو. 1888ع ۾ برطانيا برونئي ۽ سراواڪ جو ڪنٽرول پاڻ سنڀالي ورتو. 1962ع ۾ برونئي ۾ پهريون عام چونڊون ٿيون. 1 جنوري 1984ع تي اسلامي دنيا جي امير ترين رياست برونئي دارالسلام پنهنجي آزاديءَ جو اعلان ڪيو. 21 سيپٽمبر 1994ع تي برونئيءَ کي ايشيا جو آزاد واپاري علائقو قرار ڏنو ويو ۽ ساڳئي تاريخ 21 سيپٽمبر 1984ع تي برونئي گڏيل قومن جي اداري (U.N.O) جو ميمبر ٿيو.
جاگرافي
برونئي جي مکيه زرعي پيداوار چانور، ڪيلا، ساوا مرچ، ڀاڄيون، گرم مصالحو ۽ ڪاٺ آهي، مکيه صنعتن ۾ پيٽرول ۽ پيٽروليم جون شيون، رٻڙ ۽ سياحت اچي وڃن ٿيون. هتان جي مکيه معدني پيداوار ۾ تيل ۽ قدرتي گئس شامل آهن, جن جي ڪري برونئي جو شمار دنيا جي امير ترين ملڪن ۾ ٿيندو آهي.
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
ڀنڀور کي باھ لڳي وئي
هي سنڌي ٻوليءَ جو هڪ اصطلاحي جملو اهي جنهن مان مراد آهي تباھي ٿيڻ، واسطو ڇڄي وڃڻ، گڏوگڏ ڳالھ جو ملڪان ملڪ پکڙجي وڃڻ. جڏھن ڪنھن ڪا رٿا يا منصوبو، راز ۾ نه رھندو آھي ۽ ڦاٽُ ڦاٽي پوندو آھي ته وٺُ پڪڙ شروع ٿي ويندي آھي. ان وٺُ-پاڄا ويل، ھر ڪنھن جي وات اھو جملو ھوندو آھي؛ ”ادا! ھاڻي ته ڀنڀور کي باھ لڳي وئي آھي.“ يا ائين چئبو آھي؛ ”ضرور ڪنھن ته ڀنڀور کي باھ ڏني هوندي.
ماسٽر چندر
ماسٽر چندر(اصل نالو ”چاڊو مَل ڏامواڻي “) هڪ ڳائڻو، سنگيت آچاريه، ميوزڪ هدايتڪار ۽ شاعر هو جنهن سنڌي ٻولي جا سوين گانا ڳايا. سندس جنم ٺاروشاهه ۾ ٿيو. هن پهريون ڀيرو سنڌي ٻولي ۾ پيار بابت ڪلام ۽ گانا ڳايا. موسيقي ۽ گائڪي جي دنيا ۾ وڏو نالو ڪمائيندڙ سنڌ جو ڀلوڙ رڳي 1907-12-12ع تي ٺارو شاهه ضلعي نوابشاهه ۾ جنم ورتو ، هن 12 سالن جي ڄمار ۾ ڳائڻ شروع ڪيو. هن پنهنجي گيتن ذريعي هندو مسلم ايڪتا جو جذبو جاڳايو. هن جي معروف ڪلامن ”رٺائي رهن پر، هجن حياتي“ ۾ هڪ محبت جو گاڏو آهي، چندر ”ڪڏهن تون ٿو ڌڪين، ڪڏهن مان ٿو ڌڪيان“ تمام گهڻي  شهرت حاصل ڪئي. هن جي گيتن ۾ محبت، پيار، امن ۽ ڀائيچاري جو پيغام شامل آهي. جنهن کي جهڙي به وقت ٻڌجي ٿي راحت نصيب ٿيندي آهي. ورهاڱي کانپوءِ ماسٽر چندر پنهنجي گيتن ذريعي سنڌ ۽ سنڌين لاءِ ماڻهن ۾ نئون جوش ۽ اتساهه پيدا ڪيو. ماسٽر چندر جڏهن فلم انڊسٽري ۾ پير پاتو ته هن پهرين فلم هيرو جو ڪردار ادا ڪيو، ماسٽر چندر  47 سال فلي دنيا کي وقف ڪيا، ماسٽر چندر پلي بيڪ ڳائڻو هو، فلم ”موت ڪا طوفان“ ۾ هن گيت ڳايا ماسٽر چندر هڪ فنڪار سان گڏوگڏ هڪ بهترين اداڪار، شاعر ۽ موسيقار پڻ هو. اليڪٽرڪ سازن جي دنيا ۾ چوٽيءَ جو موسيقار ٿيو. هن سنڌ ۽ موسيقي کي جديد طريقي سان متعارف ڪرايو. ماسٽر چندر جو من موهيندڙ آواز انسان جي سندس نس نس کي چمندو هو. 22 ورهين جي ڄمار ۾ ماسٽر چندر ايڇ ايم بي ڪمپني ۾ 3000 ڪلام رڪارڊ ڪرايا، ايڇ ايم بي ڪمپني طرفان هن کي گولڊ ميڊل پڻ ڏنو ويو. جڏهن هن مندرن ۽ درگاهن ۾ ڳائڻ شروع ڪيو ته ان دوران سنڌ جي عظيم فنڪار ڪنور ڀڳت ڪنول رام ان جو ڳائڻ ٻڌو ته ڀڳت ڪنور رام کيس آشيرواد ڏيندي چيو ته چندر فني دنيا ۾ وڏو نالو ڪمائيندو، سنڌ جي مهان راڳي ماسٽر چندر 400 گراهم فونو رڪارڊ ڪرايا. پنهنجي سموري زندگي فن ۽ موسيقي کي ارپيندڙ ۽ هزارين دلين تي اڄ به راڄ ڪندڙ ماسٽر چندر جا ڪلام اڄ به سدا بهار آهن، باشعور ۽ پڙهيل لکيل طبقو اڄ به ماسٽر چندر جي امر ڪلامن جي غور ۽ دلچسپي سان ٻڌندو آهي، اڄوڪي هن پاپ ميوزڪ واري دور جنهن ۾ ڪلاسيڪل موسيقي کي گهڻي اهميت نٿي ڏني وڃي پر ماسٽر چندر سنڌ جي اها مهان هستي آهي، جنهن جي ڪلامن کي اڄ به سنڌ جا مهان فنڪار سُر ۾ ممتاز علي لاشاري جهڙا بهترين راڳي پڻ سدا بهار ڪلام ڳائي ٻڌندڙن تي سحر طاري ڪري ڇڏيندا آهن، سنڌ جي هن عظيم هستي کي اسان کان وڇڙيئي ستاويهه سال ٿي چڪا آهن پر هي اڄ به هر باشعور جي دل ۾ ڌڙڪي ٿو، سنڌ جو هي مهان ڪلاڪار 77 سالن جي ڄمار ۾ 2 نومبر 1984ع ۾ ديهانت ڪري ويو. ماسٽر چندر ڳائڻ سان گڏوگڏ فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو، هن 1942ع ۾ سنڌي فلم ايڪتا، 1958ع ۾ ڀارت ۾ پهرين سنڌي فلم اباڻا ۽ 1968ع  رام پنجواڻي جي فلم سنڌو ڪناري ۾ ڪم ڪيو هيو.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1907ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي_ٻولي_جا_راڳي
بکر ۽ سکر
سکر ۽ بکر، درياهه سنڌ مٿان، ٻه علائقا آهن. بکر مٿئين پاسي ته سکر لھواري پاسي آهي. عام مشهور اهي عورت ڏاڍي ضدي ٿئي ٿي. ويندي هڪڙي پاسي، لڀندي ٻئي پاسي کان. ضدي وري ايڏي آهي جو مرڻ کان پوءِ به ضد نه ڇڏيندي آھي. پاڻ کي ٻين کان عقل ۾ وڌيڪ سمجھندي آھي. مرد ھڪڙيءَ تي ته پاڻ ٻيءَ تي ھوندي آھي. دنيا جي ھر معاملي ۾ پئي الجھندي ۽ ضد ڪندي آھي. هونئن ته مڙهه لھوارا لڙھندا آھن، پر ضدي عورت جو لاش وري اوڀارو پيو ترندي ويندو آھي، تنهنڪري تنز جي نموني طور چوندا آهن ته اهڙي عورت جو لاش به ڳولڻ لاءِ، هيٺ بدران، مٿي ڳولڻو پوندو آھي. ڇو جو عورت جو ضد تمام گھڻو مشھور آھي. ضد تي چڙھي، پاڻُ ڪھائي وجھندي پر ضد تان مور نه لھندي. ان حوالي سان سنڌي ٻوليءَ هي چوڻي به مشهور آهي. ”رن مري سکر، ڄار پوي بکر.”
حوالا
زمرو:سنڌي چوڻيون
اينڊ و ريسٽورنٽ
اينڊ و ريسٽورنٽ رستن جي ھڪڙي آھي fast food آھي جنھن جي گاجر بيئر ۽ گاجر پاران نامزد ڪيو ويو آھي. در حقيقت، ا ۽ اي پهرين ڪامياب فرنچائز ڪمپني هئي: فرنچائزز ڪيليفورنيا جي شروعات 1921 ع ۾ شروع ٿي ويو. ڪمپني جي سڃاڻپ ... ڀائيوارن سان ريو وا ايل آلن ۽ فرينڪ رائٽ مان ورتو. ھن رستوران جي مينھن ۾ شامل آھن، پر هيمبرگر، فرانسيسي ۽ گرم ڪتوز تائين محدود ناهي. ريسٽورنٽ ۾ دنيا جي چوڌاري ڪيترائي جڳھون آھي ۽ آمريڪا.
زمرو:آمريڪي فاسٽ فوڊ رستوران
سئن فرانسسڪو ڪانفرنس
سئن- فرانسسڪو ڪانفرنس (Sanfrancisco Conference) آمريڪي شهر ۾ 25 اپريل کان 26 جون 1946ع تائين ٿي. هن ڪانفرنس جو گڏيل قومن (U.N) جي اداري جو بنياد وجهڻ ۾ تمام اهم ڪردار رهيو آهي. ان گڏجاڻيءَ ۾ فيصلو ڪيو ويو ته چين، فرانس، برطانيا، آمريڪا ۽ سوويت يونين کي سلامتي ڪائونسل ۾ ويٽو جو اختيار ڏنو ويندو. ان کان سواءِ جنرل اسيمبلي ۽ سلامتي ڪائونسل جي اختيارن بابت پڻ ان ڪانفرنس ۾ ڳالهه ٻولهه ڪئي وئي. هن ڪانفرنس ۾ 46 ملڪن جي نمائندن شرڪت ڪئي، پر چئن عالمي قوتن جي پرڏيهي وزيرن جي ان ڏس ۾ ٿيل سرگرمي وڌيڪ ڪارائتي ۽ اهميت جوڳي هئي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:گڏيل قومن جو ادارو زمرو:گڏيل قومون
ڀينءَ جي بازار ۾ پيو گهم
جاتي شھر ۾، شيخ سلامت لاڏاڻو 610 هه، جي نالي پويان درگاهه مغلڀين جي بازار، ميلي جي وقت، گهڻي ڊگهي ٿي ويندي آهي. منجهس، نه ڪنھن کي گهمڻ ڦرڻ جي جهل پل هوندي هئي ۽ نه ئي بازار کٽڻ جي هوندي هئي. گهمڻ ۾ ٿڪ محسوس ڪرڻ واري لاءِ چوندا هئا ته؛ ”ڀينءَ جي بازار آهي، پيو گهم!“
حوالا
زمرو:سنڌي چوڻيون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ
سرواڻ گڏجاڻي
سرواڻ گڏجاڻي، سربراھ گڏجاڻي يا سمٽ ڪانفرنس (Summit Conference) ڪن بہ ٻن يا ٻن کان وڌيڪ ملڪن جي سرواڻن يا اڳواڻن جي وچ ۾ طئي ٿيل اهڙي گڏجاڻي، جنهن ۾ ڪن خاص مسئلن تي گهنڀيرتا سان ۽ فيصلائتي انداز ۾ ويچاريو وڃي. ان حوالي سان بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اڳوڻي سوويت يونين ۽ يونائٽيڊ اسٽيٽس جي رياستي/ حڪومتي سربراهن جي هڪٻئي سان وقت بوقت ٿيندڙ ملاقاتن خاص طور تي مشهوري ماڻي. اڄوڪي دور ۾ دنيا کي مسئلن جي حل لاءِ هن قسم جون گڏجاڻيون گهرايون وڃن ٿيون.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا
گرين لينڊ
گرين لينڊ گرين لينڊڪ ٻولي ۾ ڪلاليٽ نوناٽ (Kalaallit Nunaat دنيا جي سڀ کان وڏي ٻيٽ جو نالو آهي . . گرين لينڊ آرڪٽڪ سمنڊ ۽ اينٽلاٽڪ سمنڊ وچ ۾ واقع آهي. اھو ڊينمارڪ جي بادشاھت ھيٺ ھڪ خوداختيار انتظامي علائقو آهي طبعي جاگرافي جي لحاظ کان اھو اتر آمريڪا کنڊ ۾ واقع آهي پر سياسي ۽ ثقافتي لحاظ کان ان جو واسطو يورپ سان وڌيڪ آھي خاص طور تي ناروي، ڊينمارڪ ۽ آئس لينڊ سان ھڪ ھزار سال کان بہ وڌيڪ ويجھو رھيو آھي ھتان جي رھاڪن جي اڪثريت انيوئٽ آھي جن جا ابا ڏاڏا الاسڪا  کان اتر ڪيناڊا جي رستي لڏي آيا ھئا ۽ تيرھين صدي ۾ آھستي آھستي ان ٻيٽ تي آباد ٿيا . اڄڪلھ آبادي ٻيٽ جي ڏکڻ-اولھ واري سامونڊي ڪناري لڳ مرڪوز آھي ۽ باقي ٻيٽ ۾ ڇڊي آبادي آھي. گرين لينڊ پنج ميونسپلٽين ۾ ورھايل آھي جن ۾ سرمرسوق، ڪوجاليڪ، ققرتالڪ، قيقئاٽا ۽ ايواناٽا شامل آهن. گرين لينڊ جا ٻہ غير شھري علائقا پڻ آهن جن ۾ نارٿ ايسٽ گرين لينڊ نيشنل پارڪ ۽ ٿولي ايئربيس شامل آهن. ايئر بيس ڊينمارڪ جي ڪنٽرول ۾ آهي جنھن جو انتظام يونائيٽيڊ اسٽيٽس ايئرفورس وٽ آهي گرين لينڊ جو ٽي ڀاڱي چار حصو مستقل برف جي چادر سان ڍڪيل آهي. گرين لينڊ جي آبادي 2020 جي ڪاٿي مطابق 56,081 آهي. ھي ٻيٽ دنيا جي اندر سڀ کان وڌيڪ ڇڊي آبادي وارو علائقو آهي گرين لينڊ جي آبادي جو ٽيون حصو نوڪ شھر ۾ رھندڙ آھي جيڪو ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر آھي. آبادي ۾ ٻيون نمبر وڏو شهر سسيميوٽ جيڪو نوڪ کان اتر طرف 320 km جي فاصلي تي واقع آهي. جاندارن جي تحفظ لاء گرين لينڊ ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو نيشنل پارڪ نارٿ ايسٽ گرين لينڊ نيشنل پارڪ واقع آهي جيڪو 1974ع ۾ قائم ٿيو ۽ 1988 ۾ وڌائي موجوده ايراضي 972001 km2 تي آندو ويو.
تاريخ
گرين لينڊ گذريل 4500 سالن ۾ آھستي آھستي آرڪٽڪ ماڻھن سان آباد ٿيو جيڪي ھاڻوڪي ڪيناڊا جي پاسي کان اتي پھتا نورس ان جي ڏاکڻي حصي ۾ ڏھين صدي عيسويءَ ۾ آئس لينڊ ۾ آباد ٿيڻ بعد پھچي رھائش اختيار ڪئي. انھن ليئف ايرڪسن سان گڏجي اتر آمريڪا جو پھريون بحري سفر ڪيو. اھڙي طرح اھي يورپي ڪولمبس کان 500 سال پھرين آمريڪا پھتا ھئا. انيوئٽ ھن ٻيٽ تي 13ھين صدي عيسوي ۾ پھتا. ناروي جي لاڳيتي اثر باوجود گرين لينڊ 1216ر کان اڳ ناروي جي بادشاھت ھيٺ نہ آيو ھو. پندرهين صدي جي آخر تائين ناروي ۾ پليگ جي وبا جي ڪري آبادي گھٽجي وئي تہ گرين لينڊ ۾ پڻ نورس آباديون ختم ٿي چڪيون هيون. ان عرصي دوران 1499ع ۾ اتي پورچوگيزي آيا ۽ ٽيرا ڊو ليوراڊور ٻيٽ جي کوجنا ۽ پوء دعويداري ڪئي جيڪو ھاڻي ڪيناڊا جو ليبراڊور نالي ٻيٽ آھي. سترھين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ ڊينمارڪ جا کوجي گرين لينڊ ٻيھر پھتا ۽ واپار کي مضبوط ڪيو. اتي ڊينمارڪ-ناروي جو راڄ قائم ٿيو. 1814ع ۾ ناروي ڊينمارڪ کان الڳ ٿيو ته ڪمزور حالت جي ڪري ناروي جو گرين لينڊ تي راڄ ھلي نہ سگھيو. گرين لينڊ ان سال مڪمل ڊينمارڪ جي قبضي ۾ اچي ويو. ٻي جنگ عظيم کان پوء يونائيٽيڊ اسٽيٽس ڊينمارڪ کان ڏھ ڪروڙ ڊالرن جي عيوض گرين لينڊ خريد ڪرڻ جي چاھيو پئي پر ڊينمارڪ انڪار ڪيو. 1950ع ۾ ڊينمارڪ آمريڪا کي گرين لينڊ ۾ ٿولي ايئربيس استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني. 1953ع ۾ گرين لينڊ جي ڪالوني واري حيثيت کي ختم ڪيو ويو ۽ باقاعده ان کي ڊينمارڪ جي رياست جو حصو بڻايو ويو ۽ ھتان جا ماڻھو کي ڊينش شھريت ڏني وئي. 1961 ۾ گرين لينڊ يورپين فري ٽريڊ ايسوسيئيشن (EFTA) ۾ شامل ٿيو. ڊينمارڪ باني ميمبر ھجڻ ڪري 1960 ۾ شامل ٿي چڪو ھو پر ان جي رڪنيت 1973ع ۾ يورپين ڪميونٽيز ۾ شموليت جي ڪري ختم ٿي وئي. 1973ع ۾ گرين لينڊ ڊينمارڪ سان گڏ يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي ۾ شامل ٿيو. 1982ع ۾ ھڪ ريفرينڊم ۾ گرين لينڊ جي ماڻھن يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي مان نڪرڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو جنھن تي عمل 1985ع ۾ ٿيو ۽ ان جي حيثيت يورپي ايڪانامڪ ڪميونٽي (ھاڻي: يورپي يونين) جي سمنڊ پار ملڪ ۽ علائقي واري ٿي وئي. ڊينمارڪ جي يورپي يونين ۾ شامل ھجڻ ڪري گرين لينڊ جي يورپي يونين سان اھا ويجھڙائپ واري حيثيت برقرار آھي ڇوتہ ڊينش شھريت جي ڪري اھي يورپي شھريت ۾ شامل آهن 1979ع ۾ ريفرينڊم ذريعي ڊينمارڪ گرين لينڊ ۾ گھرو راڄ جي منظوري ڏني. 2008ع ۾ گرين لينڊ جي عوام ريفرينڊم ذريعي سيلف گورنمينٽ ايڪٽ جي حق ۾ پنھنجي حاڪميت قائم ڪرڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو جنھن سان ڊينش حڪومت کان گرين لينڊ جي حڪومت کي وڌيڪ اختيارن جي منتقلي ٿي. نئين نظام ۾ گرين لينڊ جي حڪومت پوليس، عدالتي نظام، ڪمپني قانون، اڪائوٽنگ، آڊٽنگ، ھوابازي، معدنياتي وسيلا،  وراثت، ڌاري آبادي، سرحدن جي حفاظت ۽ مالياتي ضابطن جي ذميداري گرين لينڊ جي حڪومت جي ذمي ٿي وئي. مالياتي پاليسي، خارجي معاملا ۽ دفاع اڃان ڊينمارڪ جي ڪنٽرول ۾ آهي. شروع ۾ 3.4 ارب ڊينش ڪرون جي سبسڊي ڊينمارڪ طرفان ڏني وئي جيڪا پوء آھستي آھستي گھٽائي وئي. گرين لينڊ جو دنيا م قابل تجديد توانائي ۾ وڏو حصو آھي
جاگرافي
گرين لينڊ دنيا جو سڀ کان وڏو ٻيٽ ۽ اتر آمريڪا ۾ ڪيناڊا ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس بعد سڀ کان وڏو خطو آهي ان جي اتر ۾ آرڪٽڪ سمنڊ، اوڀر ۾ گرين لينڊ سمنڊ، ڏکڻ اوڀر ۾ نارٿ ايٽلانٽڪ سمنڊ، ڏکڻ اولھ ۾ ڊيوس سامونڊي لنگھ، اولھ ۾ بيفن اپسمنڊ ۽ اتر اولھ ۾ ناريس سامونڊي لنگھ ۽ لنڪن سمنڊ واقع آھن. ناريس سامونڊي لنگھ ۽ بيفن اپسمنڊ جي ٻئي پار ڪيناڊا، ايٽلانٽڪ سمنڊ واري پاسي آئس لينڊ واقع آھن جيڪي گرين لينڊ جا پاڙيسري ملڪ آھن.
موسم
ڌرتي جي اترين اڌ گول جو سڀ کان گھٽ ترين گرمي پد 22 ڊسمبر 1991ع ۾ گرين لينڊ ٽوپو گرافڪ چوٽي لڳ رڪارڊ ڪيو ويو جيڪو منفي 69.6C- ھيو. نوڪ شھر جو روزانو وارو سراسري گرمي پد موسمن مطابق منفي 5.1C- کان 9.9C تائين گھٽ وڌ ٿيندو رھي ٿيو گرين لينڊ جي ڪل پکيڙ 2166086 km2 آھي جنھن ۾ سن جا سمنڊ پار واقع ٻيا ننڍڙا ٻيٽ پڻ شامل آهن. ان مان 1755637 km2 ايراضي مستقل برف سان ڍڪيل آهي. گرين لينڊ جو سڀ کان مٿانهون مقام اوڀر گرين لينڊ جبلن جي واٽڪنس نالي قطار جي Gunnbjørn Fjeld نالي چوٽي آھي جيڪا سامونڊي سطح کان 3700 m بلند آھي. 1951ع ۾ ھڪ فرينچ سائنسدان پائول ايميل وڪٽر جي تحقيق مطابق برف جي چادر ھيٺ گرين لينڊ ٽن وڏن ٻيٽن ۾ ورھايل آھي. اھا تحقيق اڃان تڪراري آھي. جيڪڏھن اھا ثابت ٿي بہ وڃي پوء بہ انھن ٻيٽن جي وچ ۾ سوڙھا سامونڊي لنگھ ھوندا.
گرين لينڊ جي برف جي چادر تي تحقيق لاءِ چار سائنسي مھمن جا اسٽيشن قائم ڪيل آھن.
آخري اتر ۾ ۾ پيئري لينڊ تي برف جي چادر ڪانھي ڇوته اتي ھوا ايتري خشڪ آھي جو برف ٺھڻ ممڪن ناهي.
زندگي جا انواع
گرين لينڊ ۾ ڄاتل جيتن جا 700 قسم موجود آهن جيڪي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ تمام گھٽ آهن ڇوته دنيا ۾ جيتن بجي ڄاتل قسمن جو تعداد ڏھ لک تائين آھي. گرين لينڊ جو سمنڊ مڇين سان سرشار آھي. ھتي جي جاندارن جو وڏو تعداد سامونڊي پکين تي مشتمل آهي. مئمل جانورن جا ھتي ٿورڙا قسم آھن جن ۾ قطبي رڇ، ڦاڙھو، آرڪٽڪ لومڙ، آرڪٽڪ سيھڙ، مسڪ ڍڳو، آرڪٽڪ بگھڙ، قاقم (ermine), ڪالرڊ ليمنگ (collard lemming). گرين لينڊ جي سمنڊ ڪناري لڌڙن ۽ سمنڊ اندر وھيل جا بہ کوڙ قسم رھن ٿا. زميني جانورن مان تقريبن سمورا اتر آمريڪا کان ھتي آيا. پکي ۽ جيت ھتي يورپ مان آيا. ريڙهيون پائيندڙ جاندار گرين لينڊ ۾ ڪانہ آھن. گرين لينڊ ۾ وڏن وڻن ۽ وڏن ٻوٽن جا 500 قسم ۽ باقي جا 950 قسم آھن. فنجاء جا 600 کان 700 قسم لڀن ٿا. وڏن وڻن جي اڪثريت سرڪمبوريئل آھي. ڪجھ وڻ ھتي نورس نسل جي ماڻھن متعارف ڪرايا.
گرين لينڊڪ ڪتو ۽ گرين لينڊڪ رڍ ھتي انيوئٽ ماڻھن آندا. ٻڪري، ڦاڙھو، گھوڙو، ريڍار ڪتو، ڪڪڙ ۽ چوپايو مال ھتي يورپين متعارف ڪرايو.
سياسي نظام
گرين لينڊ جو رياستي سربراھ ڊينمارڪ جو شاھي حڪمران آھي. ھن وقت راڻي مارگريٽ ٻين شاھي سربراھ آھي جيڪا ڊينمارڪ جي رياستي سربراھ آھي ۽ اسٽيٽ جي ڊينش ڪائونسل(پروي ڪائونسل) جي صدارت ڪندي آهي   گرين لينڊ جي سياسي جماعتن ۾ فارورڊ پارٽي جيڪا سوشل ڊيموڪريٽڪ آھي، انيوئٽ ڪميونٽي جيڪا ڊيموڪريٽڪ سوشلسٽ آھي، انيوئٽ پارٽي جيڪا ايڪو سوشلسٽ آھي، ڊيموڪريٽ پارٽي ۽ سيومٽ پارٽي شامل آهن.
ڊينمارڪ جي راڻي گرين لينڊ جي لاءِ ھاء ڪمشنر مقرر ڪندي آهي جيڪو گرين لينڊ م ان جي نمائندگي ڪندو آهي. ڊينمارڪ جي پارليامينٽ جو نالو فولڪيٽنگ آھي جنھن جا 179 رڪن آھن جن ۾ گرين لينڊ جي نمائندگي ٻہ رڪن ڪندا آهن جيڪي گرين لينڊ مان چونڊجي ايندا آهن. گرين لينڊ کي نيوڪ ۾ پنھنجي الڳ پارليامينٽ آھي جنھن جا ڪل 31 رڪن آھن. گرين لينڊ جي حڪومت جو سربراھ پريميئر سڏبو آهي.
انتظامي ورهاست
گرين لينڊ پھرين ٽن ڪائونٽين ۽ 18 ميونسپلٽين ۾ ورھايل ھيو. اھو نظام 2009ع ۾ ختم ڪيو ويو. نئين ورھاست ڏکڻ گرين لينڊ جي پنجن وڏين ميونسپلٽين ۾ ڪئي وئي جن ۾ سرمرسوق ، ڪوجاليڪ، قيقئاٽا، ققرتالڪ ۽ ايواناٽا. سرمرسوق لفظ جي معني آهي گھڻي برف. اھا نوڪ شھر جي چوڌاري واقع آهي جنھن ۾ اوڀر واري سامونڊي ڪناري جون آباديون اچي وڃي ٿو. ڪوجاليڪ جي معنيَ آھي ڏکڻ. ان ۾ ڪيپ فيئرويل جو چوڌاري علائقو شامل آهي. قيقئاٽا جي معنيَ آهي وچ. اھو نوڪ جي اتر طرف وارو علائقو آھي جيڪو ڊيوس سامونڊي لنگھ سان ملي ٿو. ققرتالڪ لفظ جي معني آهي اھو جيڪو ٻيٽن جي ويجھو ھجي. ڊسڪو اپسمنڊ جي ٻيٽن جي ويجھڙائپ ڪري ان تي اھو نالو پيو. ايواناٽا جي معنيَ آهي اتريون. اتر اولھ ۾ ھجڻ ڪري ان کي اھو نالو پيو. ققرتالڪ ۽ ايواناٽا پھرين ھڪڙي ميونسپلٽي ھئي جنھن کي 2018ع ۾ ورھايو ويو. گرين لينڊ جي اتر اوڀر واري علائقي کي ٻن غيرشھري علائقن ۾ ورھايو ويو جن ۾ ھڪ کي دنيا جو سڀ کان وڏو نيشنل پارڪ بڻايو ويو ۽ باقي ٻئي ۾ ٿولي ايئربيس واقع آهي تنھن ڪري ان ايئربيس جي مالي سان سڏبو آهي.
معيشت
گرين لينڊ جي معيشت لڳ ڀڳ ماھيگيري تي مدار رکندڙ آھي. ملڪ جي 90 سيڪڙو کان وڌيڪَ برآمد مڇي آهي. گانگٽ ۽ مڇي جي صنعت آمدني جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي گرين لينڊ ۾ معدنيات جي پڻ ڪثرت آھي ياقوت جي کاڻن جو ڪم 2007 ۾ شروع ڪيو ويو.
ھائڊرو پاور واري صلاحيت ھجڻ باوجود ھتي بجلي جي پيداوار گھڻي ڀاڱي تيل يا ڊيزل واري پلانٽن ذريعي ٿئي ٿي. پر ھاڻي ھائڊرل پاور پلانٽ لڳائڻ جي شروعات ٿي چڪي آهي  پبلڪ ايٽرپرائيزز سميت پبلڪ سيڪٽر ۽ ميونسپالٽيون گرين لينڊ جي معيشت ۾ وڏو ڪردار ادا ڪن ٿا. حڪومت جي لڳ ڀڳ اڌ آمدني ڊينمارڪ حڪومت جي گرانٽ ذريعي ملي ٿي.
چائو يو گوانگ
چائو، چُنگ جي شاهي گهراڻي جي صاحبي (Qing Dynasty) واري زماني ۾ 1906ع ۾ ڄائو هو، پوءِ اڳتي هلي چين جي ڪميونسٽ حڪمرانن جو سخت مخالف ٿي ويو. left|thumb|Zhou Youguang and his family, c. 1930.
پن ين
چائو يو گوانگ يا زائو يو گوانگ (Zhou Youguang)، چيني ٻوليءَ کي رومن اسڪرپٽ يا رومن رومن لپي يعني پن ين (Pinyin) جو ٺاهيندڙ  ۽ چيني ٻوليءَ کي پن ين تي آڻڻ جو بُنياد رکندڙ ۽ مهندار هو.
سوانح
چائو (Zhou)، ڪميونسٽ پارٽيءَ طرفان رومن لپي ٺاهڻ واري ڪاميٽيءَ جي انچارج يا سرواڻ جي حيثيت ۾، 1950ع ۾ چيني ٻوليءَ لاءِ پن ين يعني لکڻ ۽ پڙهڻ جو هڪ اهڙو نظام ٺاهڻ لاءِ جاکوڙ شروع ڪئي، جنهن جي ذريعي چيني ٻوليءَ کي رومن الفابيٽ ۾ لکي ۽ پڙهي سگهجي ۽ ٽن سالن جي لڳاتار جاکوڙ ۽ محنت کانپوءِ نيٺ چائو پن ين لپي ٺاهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو.
نئين لپيءَ نه رڳو ٻوليءَ جي واڌاري لاءِ سٺو سوڻ ثابت ٿي، پر ان تعليم جي واڌاري ۽ عام ماڻهن تائين تعليم پهچائڻ ۾ پڻ اهم ڪرادار ادا ڪيو.
چائو، جواني ۾، آمريڪا ۾ پڻ رهيو ۽ وال اسٽريٽ ۾ بروڪر جي طور تي ڪم پڻ ڪيائين.
چائو، 1949ع ۾، چين ۾ ڪميونسٽ انقلاب اچڻ کانپوءِ موٽي آيو ۽ چيني بوليءَ لاءِ رومن لپي ۾ اهڙو نظام ٺاهڻ جي ڪاميٽيءَ جو انچارج مقرر ڪيو ويو، جنهن تحت چيني ٻوليءَ کي رومن يا انگريزي الفابيٽ جي ذريعي لکي ۽ پڙهي سگهجي. thumb|left|Zhou in 1947
هن هڪ ڀيري 1912ع ۾، بي بي سي وارن کي ٻڌايو ته، اسان کي چيني ٻوليءَ لاءِ رومن لپي يا پن ين ٺاهڻ ۾ ٽي ورهيه محنت ڪرڻي پئي، پر چيني ٻوليءَ لاءِ ٺاهيل رومن لپي يا پن ين جو شروع ۾ ماڻهو مذاق اڏائيندا هئا ۽ چٿرون ڪندا هئا ۽ اسان کي چيني ٻوليءَ کي انگريزي الفابيٽ جي 26 اکرن تي آڻڻ لاءِ نه رڳو ڊگهو وقت لڳو، پر ان حوالي تمام گهڻي محنت پڻ ڪرڻي پئي.
ديهانت
چائو يو گوانگ، 14 جنوري، 2017ع تي، ڇنڇر جي ڏهاڙي، 111 ورهين جي ڄمار ۾، بيجنگ (Beijing) ۾ ديهانت ڪري ويو.
حوالا
زمرو:چين زمرو:شخصيتون زمرو:رومن لپي زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:سنڌو رومن سنڌي زمرو:انڊس رومن سنڌي زمرو:انڊس رومن سنڌي اسڪرپٽ
ملڪا پکراج
ملڪا پوکراج ( جنم : 1914ع، وفات:2004ع) هڪ لوڪ ڳائڻي هئي. ملڪا پکراج جو تعلق ڄمون کان هيو ۽ هيءَ ڄمون ۽ ڪشمير رياست جي راجا هري سنگھ جي دربار سان وابستا رهي هئي. شيخ عبداللہ جي ڪتاب آتش چنار ۾ هن جو ذڪر آيل آهي تہ هيءَ مهاراجا سان ڪيتري ويجهي هئي. کيس راجا هري سنگھ جي دربار هنگامي طور تي انهيءَ ڪري ڇڏڻي پئي تہ هن تي راجا کي زهر ڏئي مارڻ جو الزام لڳايو ويو هيو. هيءَ ڄمون کان پهرئين دهلي هلي وئي ۽ پوءِ پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ هيءَ لاهور اچي وئي، جتي هن کي ڄمون واري نالي پکراج سان سُڃاتو ويندو هيو.
ملڪا پوکراج بڻيادي طور تي پهاڙي ٻولي ۽ ڊوگري ٻولي جي لوڪ موسيقي جي ماهر هُئي ۽ چاليهہ جي ڏهاڪي ۾ هن جو شمار ننڍي کنڊ جي پهرئين صف جي ڳائڻن ۾ ٿيندو هيو. هيءَ ٺمري جي انگ ۾ غزل ڳائيندي هئي. لاهور ۾ هن جي شادي شبير حسين شاهہ سان ٿي هُئي جنهن پاڪستان ٽي وي جي مشهور اردو ڊرامو سيريل جهوڪ سيال پڻ ٺاهيو هيو. ملڪا پوکراج حفيظ جالنڌري جون ڪيتريون ئي غزلون ۽ نظم ڳايا هيا جن ۾ ڪُجھ ڏاڍا مشهور ٿيا، خاص طور تي: ’اڀي تو مئين جوان هون‘۔ ريڊيو پاڪستان جي موسيقي جي پروڊيوسر ڪالي خان گهڻي ۾ گهڻيون ڌُنون هن جي گانن جي لاءِ ٺاهيون هيون. سندس ننڍي ڌيءُ مشهور ڳائڻي طاهره سيد آهي. جيڪا پنهنجي ماءُ وانگر ڊوگري ۽ پهاڙي ٻولين جي انداز جي ڳائڻ (گائيڪي) ۾ مهارت رکندي آهي.
ڪيريئر جي نمائش
نوَ سال جي ڄمار ۾، هيءَ ڄمون جي دوري تي گهمڻ وئي هئي ۽ جتي مهاراجا هري سنگھ جي تاج پوشي جي تقريب ٿي رهي هئي، جنه ن ۾ هن گيت پيش ڪيو، جيڪو ٻُڌي مهاراجا سندس آواز کان گهڻي قدر متاثر ٿيو، جنهن کيس پنهنجي دربار ۾ درٻاري راڳي طور مقرر ڪيو. هيءَ اُتي ڳائڻيءَ جي حيثيت ۾ وڌيڪ نَوَ سال رهي.
حوالا
زمرو:1912ع جون پيدائشون زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پنجابي راڳي زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون زمرو:هندستاني لوڪ راڳي زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
ديھ سوھيڪي
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
بندر عباس
بندر عباس (انگريزي: Bander Abbas) ايران جو ھڪ مشھور شھر ۽ وڏي ۾ وڏو بندرگاھ جيڪو ھرمزگان صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي شھر ايراني نار (Persian Gulf) ۾ آبناءِ ھرمز جي ڪناري تي آباد آھي. ھتي ايران جي سامونڊي فوج جو سڀ کان اھم اڏو قائم آھي. ھي شھر بندر عباس شھرستان جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ وڏي ۾ وڏو شھر آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 526,648 آھي. ھي شھر تھران کان 1287 ڪلوميٽر، تبريز کان  1800 ڪلوميٽر، شيراز کان 577 ڪلوميٽر ۽ ڪرمان کان 477 ڪلوميٽر پري آباد آھي. صفوي گھراڻي جي بادشاھ شاھ عباس اول جي نالي پٺيان ھن شھر کي بندر عباس سڏيو ويو. ھي شھر ۽ بندرگاھ فوجي ۽ اقتصادي طور تي ايران جو ھڪ اھممرڪز آھي. ھن ئي بندرگاھ تان سمنڊ ذريعي زرتشت مذھب جا ڪيترائي پارسي ھندستان طرف ھجرت ڪري ويا جن جا پونئر اڄ سوڌو ھندستان جي شھر ممبئي ۽ پاڪستان جي شھر ڪراچيءَ ۾ آباد آھن. 1990ع واري ڏھاڪي کان وٺي ھاڻي تائين ايران ۾ اٽڪل 75 سيڪڙو پرڏيھي سامان جي رسد ھن بندرگاھ جي ذريعي ٿئي ٿي. ھتان جي مکيہ صنعتن ۾ ڪپڙو، ماھيگيري، تيل، اليومينيم ۽ اسٽيل شامل آھن.
تاريخ
ھن شھر جي تاريخ جو پراڻي ۾ پراڻو رڪارڊ اھخامنشي سلطنت جي مشھور بادشاھ دارا اعظم (Darius the Great) جي دور (522 کان 486 قبل مسيح) کان ملي ٿو. ھن بادشاھ جي سپھ سالار سيلاڪوس (Silacus) بندر عباس کان ھندستان ۽ ڳاڙھي سمنڊ جو سفر ڪيو ھو. سڪندر اعظم جڏھن فارس تي چڙھائي ڪئي انھن ڏينھن ۾ ھن شھر کي ھرمرزاد (Hormirzad) سڏيو ويندو ھو. ھن شھر کي ھڪ ڊگھي عرصي تائين گمبرون پڻ سڏيو ويندو ھو.
1514ع ۾ ھن شھر تي پورچوگيزين قبضو ڪري ورتو. ھي شھر پورچوگيزين لاءِ واپار جو ھڪ وڏو مرڪز رھيو. ھنن ھن شھر جي چوڌاري ڀت ڏياري ۽ ھن شھر کي گمرو (Gamrou) يا گمرون (Gameroon) سڏيندا ھئا. 1622ع ۾ شاھ عباس اول انگريزن ۽ ايراني سپھ سالار امام قلي خان جي مدد سان ھي شھر فتح ڪيو ۽ پورچوگيزين کي ھتان تڙي ڪڍيو. شاھ عباس اول جي ھن عظيم الشان فتح کي مان ڏيندي ھن شھر جو نالو بندر عباس رکيو ويو. تاريخي دستاويزن مان پروڙ پوي ٿي تہ ھي شھر پورچوگيزين جي اچڻ کان اڳ بہ ھڪ بندرگاھ جي حيثيت سان موجود ھو.
شاھ عباس جي فتح کان ستت پوءِ ھتي ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جو بنياد رکيو ويو. 1654ع کان 1765ع تائين ايراني مصالحن ۽ ريشمي ڪپڙي جي ڪاروبار تي ھن ڪمپنيءَ جو غلبو رھيو. 1794ع کان 1868ع تائين ھڪ معاھدي تحت ھي شھر فارس جي حڪومت عماني سلطنت جي حوالي ڪيو. 1854ع ۾ ھن شھر کي ٻيھر ايران ۾ شامل ڪيو ويو.
1902ع ۾ ھتي ھڪ زبردست زلزلو آيو جنھن ۾ ھتان جي گورنر ھائوس ۽ ڪسٽم آفيس سميت ڪيتريون ئي عمارتون ڊھي پٽ ٿي ويون ۽ ھتان کان سڏپنڌ تي موجود قشم ٻيٽ تي وڏي تباھي آئي. محمد رضا شاھ پھلويءَ ھن شھر جي فوجي ۽ واپاري اھميت کي نظر ۾ رکندي ھتي ڪيترائي ترقياتي ڪم ڪرايا.
جاگرافي
بندرعباس شھر ھڪ سنئين سڌي ميداني علائقي ۾ قائم آھي ۽ ھن جي سامونڊي مٿاڇري کان سراسري اوچائي 9 ميٽر (30 فوٽ) آھي. ھي ھرمزگان صوبي جي ڏکڻ ۾ واقع آھي. ھن جي اتر ۾ جابلو علائقو آھي ۽ ڏکڻ ۾ سمنڊ آھي. قشم شھر ھتان کان ويجھي ۾ ويجھو شھر آھي جيڪو 28 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي قشم ٻيٽ تي قائم آھي.
آبھوا
ھتي جي آبھوا گرم ريگستاني آھي. اونھاري ۾ گرميءَ جو درجو 490C (1200F) تائين پھچي سگھي ٿو جڏھن تہ سياري ۾ 50C (410F) تائين ڪري سگھي ٿو. سال ۾ سراسري طور تي 170 ملي ميٽر (6.7 انچ) مينھن وسي ٿو. سراسري طور تي گھم جو تناسب 65 سيڪڙو آھي.
آمدورفت
ھوائي سفر لاءِ ھتي بندرعباس بين القوامي ھوائي اڏو موجود آھي. روڊ ذريعي ھتان سيرجان، شيراز، زاھدان ۽ ٻين شھرن طرف سفر ڪري سگھجي ٿو.
1993ع کان بندرعباس اسلامي جمھوريہ ايران ريلوي جي ڏکڻ ۾ آخري اسٽيشن آھي. ھتان يزد، قم، تھران ۽ قزون طرف ريل جو سفر ڪري سگھجي ٿو.
ھن شھر کان ڀرپاسي وارن ٻيٽن تي ٻيڙين ذريعي سفر ڪرڻ جي سھوليت موجود آھي.
ماڻھو، مذھب ۽ ٻولي
ھتان جا اڪثر رھواسي شيعا ۽ سني مسلمان آھن. ھتي جا ماڻھو فارسي ٻولي ڳالھائين ٿا پر سندن ڳالھائڻ جو لھجو ايران جي ٻين علائقن کان ٿورو مختلف آھي. جيئن تہ ھن بندرگاھ تي مختلف قومن ۽ ملڪن جا ماڻھو واپار سانگي اچن ٿا انڪري ھن شھر جي فارسي ٻوليءَ ۾ ڪيترين ئي ٻين ٻولين جا لفظ شامل ٿي ويا آھن. ھتان جي فارسي ٻوليءَ کي بندري ٻولي سڏيو وڃي ٿو.
اعليٰ تعليم
بندرعباس شھر ۾ ھيٺيون يونيورسٽيون قائم آھن:
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
فريده عزيزي
سوانح عمري
عزيزي جي هڪ مالدار ۽ اهم خاندان ۾ پيدا ٿي، پختون جي ، اپ-نک  کيشيگي قبيلي. سندس پيءُ افغان فوج ۾ ڊاڪٽر هو. 1979 ۾ ، سوويت يونين افغانستان تي حملو ڪيو ۽ عزيزي ۽ سندس خاندان لڏي ويا پاڪستان ۾ پناهگيرن جي ڪئمپن ۾. ڪجهه وقت لاءِ ، هن هڪ عارضي اسڪول ۾ شرڪت ڪئي ، پر قدامت پسند مذهبي ا ( واڻن (مجاهدن) ڪئمپ ۾ تعليم کي غير اسلامي قرار ڏنو. هن جي پيءُ ۽ ماءُ انهي احتجاج ڪيو ، قرآن جو حوالو ڏيندي چيو ته عورتن جي تعليم تي ڪا به پابندي ناهي ، پر انهن مذهبي قدامت پسندن خلاف ا اڳرائي نه ڪئي. هن جي ماءُ ڪئمپ ۾ فوت ٿي وئي ۽ هن جو هڪ ڀاءُ مارجي ويو جڏهن هن کي ڀرتي ڪيو ويو سوويت فوج سان وڙهڻ لاءِ.
ان کان پوءِ جو هوءَ پنهنجي تعليم مڪمل نه ڪري سگهي ، هن شادي ڪئي ۽ ٿوري دير لاءِ واپس ڪابل هليو وئي. بهرحال ، هن ۽ هن جي نوجوان خاندان کي کاڌو ۽ پاڻي ڳولڻ ۾ ڏکيائي پيش آئي ، ان ڪري اهي پشاور موٽي آيا.
1996 ۽ 2000 جي وچ ۾ ، عزيزي نگراني ڪئي عورتن جي پروگرام افغانستان ۾ نارويجي چرچ ايڊ (NCA) لاءِ. به پاڪستان ۾ رهندي ، هوءَ پنهنجي گهر کان افغانستان ڏانهن سفر ڪندي ته جيئن ”ڳوٺاڻن علائقن ۾ عورتن جي مدد ڪري ، عورتن جي صحت ، آمدني پيدا ڪرڻ ۽ تعليم جي پروگرامن ۾ مدد ڪري. طالبان روڊ بند ڪري ڏيا ته جيئن ماڻهن کي سامان کڻي اچڻ کان روڪي سگهجي. ته جيئن هوءَ محفوظ طريقي سان ملڪ ۾ داخل ٿي سگهي ، هوءَ پنهنجو پاڻ کي عورتن جي ڊاڪٽر جي روپ ۾ ،ڪيندي ، برقعه پائيندي صرف هن جون اکيون کليل هونديون.
1999 ۾ ، عزيزي ورجينيا جو سفر ڪيو مشرقي مينونائيٽ يونيورسٽيءَ ۾ ٽن مهينن جي تربيتي پروگرام ۾ شرڪت ڪرڻ لاءِ. جڏهن هوءَ موٽي آئي ، هن کي طالبان پاران ”عورتن جي طرفان سرگرمي“ ۽ امن جي حمايت ڪندڙ ٻارن جي رسالن کي ايڊٽ ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني وئي. عزيزي آمريڪا ۾ سياسي پناه لاءِ درخواست ڏني. جڏهن هوءَ آمريڪا آئي ، هن 2001 ۾ سينيٽ جي هوءَ بڻجي وئي Vital Voices Global Partnership جو حصو. هن ٻڌايو ته آمريڪا واپس وٺڻ سان وڏو فرق پئجي ويو پو ته هن ڏٺو ته يا ملڪ ۽ گروهه پنهنجي وطن ۾ فرق ڪرڻ ۾ مدد ڪرڻ چاهين ٿا. هوءَ ”هڪ غير اسٽاپ ميڊيا بليٽز ۾ مصروف آهي ،“ سي اين اين سان ڳالهائيندي ، سنجيده ريڊيو شوز ، ڪانفرنسن ۽ يونيورسٽين ۾ افغان عورتن ۽ ڇوڪرين کي درپيش صورتحال بابت.
اهم آوازن سان ، هن گڏيل قومن جي ليبر کاتي ۽ ٻين پرائيويٽ ڪارپوريشنن جي تعاون سان ڪم ڪيو ته جيئن 2002 ۾ افغان عورتن جي شاگردن لاءِ مواد گڏ ڪري ۽ ورهائي.
2003 ۾ ، هوءَ واپس افغانستان وئي. هن جو مڙس هن ۽ سندس پٽن جا آمريڪي پاسپورٽ کڻي ويو ۽ هوءَ ڪابل ۾ اسي پئي. هوءَ چاهي ٿي ته پنهنجي جوان پٽن سان ڏي ، ۽ جو هڪ منصوبو کڻي آئي. هوءَ ۽ هن جا پٽ ان کي اڳوڻي ساٿي ڪم ڪندڙ جي گهر اهي ويا. اتي هئڻ دوران ، هوءَ تمام بيمار ٿي وئي ۽ سوچيو ته هوءَ نه ،اهيندي ، پر هوءَ يڪ ٿي وئي. هيلري ڪلنٽن ، ان وقت جي هڪ سينيٽر ، ان وقت ڪابل ۾ هئي ۽ هن ڪوشش ڪئي ته عزيزي کي فرار ٿيڻ ۾ مدد ڪري ، پر آخر ۾ ، عزيزي کي مجبور ڪيو ويو ته هو ملڪ کان ٻاهرچپ ڪري. هن ان کي واپس ورجينيا واپس ڪيو پنهنجي پٽن سان ۽ ڪم جاري رکي ٿي بطور پروگرام آفيسر  لاءِ. 2013 ۾ ، هوءَ هرات وٺڻ ۽ اولهه افغانستان ۾ واقع ڪشڪ رباط سنگل ضلعي ۾ عورتن سان گڏ ڪم ڪرڻ جي قابل هئي.
عزيزي هڪ ڊرامي جو موضوع آهي. ست ، ۽ ان جو حصو روٿ مارگراف لکيو هو ۽ اداڪارا اينٽ مهندرو ادا ڪيو هو.
خارجي نڻا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:افغانستان جون عورتون زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ زمرو:فيمينزم ۽ لوڪ وارتا 2021 زمرو:فيمينزم
ڀتا خوري
ڀتا خوري : (Extortion)
ڀتا خوريءَ جو ٻيو نالو ڏوھ ڪرڻ جي زيادتي آهي، جنهن تحت ڏوهاري ڪنهن بہ ماڻهوءَ تي دٻڙ ڌونس ڪري يا ڌمڪيون ڏئي، سندس مرضيءَ خلاف ۽ پنهنجي مرضيءَ موجب معاشي يا مادي فائدا حاصل ڪري.
ڀتا خوري هڪ حقيقت آهي جيڪو لفظ هن دور ۾ دهشتگرد تنظيمن، ڦورن ۽  صحافت جي شعبي ۾ ڪجھ صحافين لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو،  جنهن تحت تشدد، ڌمڪيون ۽ ٻين ڏاڍاين وارن طريقن کي استعمال ڪري، ڪنهن کي خوف ۾ وجهڻ آهي ۽ ان خوف ۾ مبتلا ماڻهن کان پنهنجي مرضيءَ موجب، معاشي، سياسي، مادي فائدا وٺڻ جهڙا ڏوھ شامل آهن. جن ڏوهن وسيلي پنهنجي ڪٽنب يا اهل و عيال لاءِ  ڪم وٺڻ آهي!
بدقسمتيءَ سان ڀتا خوري هڪ عام ڏوھ بڻجي ويو آهي، پر ان کي قانون ذريعي گرفت ۾ آڻي سزاوار بڻائي سگهجي ٿو. ڇو تہ ڀتاخوري جسماني، اخلاقي، وراثت، املاڪ ۽ انسانن جي آزادي تي حملو ڪرڻ جي ذمري ۾ بہ اچي ٿو.
زمرو:سڀ مضمون قابل اعتماد حوالا گهٽتائي زمرو:غير قانوني پيشا زمرو:ڏوھ
قرنو
قَرنو (چمپا)، قرني جو گل هتي مشهور آهي، جنهن مان موتئي ۽ گلاب وانگي عرق ڪڍندا آهن. هنکي هندستانيءَ ۾ چمپا چون ٿا؛ انگريزيءَ ۾ مائڪيلس چمپڪا. هي هڪڙو ننڍووڻ آهي، قد ۾ اٽڪل ويهه فوٽ ٿو ٿئي. پن تمام سهڻا ٿا ٿينس. سياري جي شروع ۽ آخر۾ بيشمار وڏا ۽ سنهڙن پنن وارا گل جهليندو آهي، جي ليمي جي رنگ جهڙا ٿيندا آهن. منجهن تمام چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي، جا پري تائين پئي ايندي آهي.گلن کان پوءِ اهو وڻ وري ٻيرن جهڙو پيلو ڦر جهلي ٿو، جو هن کي بلڪل ٿڪايو ڇڏي، جنهن ڪري بعضي هي وڻ ڦر جهلڻ کانپوءِ ٻئي سال وري گل نه ڪندا آهن. ٻج پوکڻ سان ٿيندو آهي.
هن جماعت جو هڪڙو ٻيو وڻ ٿيندو آهي، جنهن کي ناگ چمپا يا ناگسر چوندا آهن. انهيءَ جاپن نشتر جهڙا ٿيندا آهن، جي مٿان لسا، چمڪندڙ، هيٺان اڇا ۽ پشم وارا. اهو وڻ پهرين مارچ ۾قرمزي رنگ جا گل ڪري ٿو، جنهن ڪري صبح يا شام جو اس پوڻ ڪري، وڻ پري کانباهه جي شعلي يا مچ وانگي پيو ڏسجي ۽ اپريل ۾ وري وڏا پيليءَ اک سان اڇا گل ڪري ٿو. انهن جي خوشبوءِ آسپاس کي واسي ڇڏيندي آهي.هنکي انگريزيءَ ۾ آئرن ووڊ ٽري (يعني لوهه جي ڪاٺيءَ جو وڻ) چون ٿا. ڪتابي نالو اٿس ميسوئا.
ٽيون قسم به هن جو آهي، جنهن کي سلطان چمپا چون ٿا. هي وڏي قد جو وڻ آهي، وڏن، لسن، ڳوڙهن ۽ ساون پنن سان ٿئي ٿو. هي وڏا ۽ اڇي رنگ جا خوشبودار گل جهلي ٿو، جن مان وري بيشمار وڏا ٻج نڪرندا آهن. جون مهيني ۾ گل ڪري ٿو. انگريزي نالو اٿس ڪالو لمف ۽ زردي رنگ جا ٿين ٿا. پاڙون ڇني ڌار ڪري هڻڻ سان پيدا ٿئي ٿو. آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي..
ڀينءَ جو ڳوٺ
ڳوٺ ٻڍاپور جي ڀر ۾ ڀينءَ جو ڳوٺ آهي، جتان درياھ جي ٻئي پار هالا جو شهر آهي. تنهنڪري اتان جي رهواسين کان رواجي ڳالھ ٻولھ ڪندي، جيڪڏهن ڪير پڇندو آهي؛ ”ادا ڪيئن؟“ موٽ ۾ چوندا آهن؛ ”جيئن هالا ۽ ڀينءَ“.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي چوڻيون
ديھ سپڪي
ديھ سپڪي: Deh Sipki: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ سليمان کٽياڻ، ڳوٺ عارف کٽياڻ، ڳوٺ دين محمد انڙ ۽ ٻيا ڳوٺ  واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي.ھن ديھ جون حدون  ديھ سومرا ۽ تعلقي ٽنڊوالهيار سان ملن ٿيون.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
ٽنڊو مير علي
ٽنڊو مير علي ضلعي نوشھروفيروز جو شھر آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:پاڪستان
ٻوٽا
thumb|[[Dicksonia antarctica, a species of tree fern]]
جادو واھڻ
جادو واھڻ (جادو واهن) (جادو واهڻ) Union Councilتعلقي گمبٽ ضلعي، خيرپور ميرس، سنڌ، پاڪستان جي يونين ڪائونسل آهي. اهو هڪ زرعي علائقو آهي. اهو تعلقا هيڊڪوارٽر شهر گمبٽ  سان گمبٽ-اڳڙا روڊ سان ڳنڍيل آهي ۽ روڊ سان لاڙڪاڻو-خيرپور بائي پاس سان پڻ ڳنڍيل آهي. شھر جي چوڌاري جي زمينون هميرجي ڪئنال سان سيراب ٿيل آهن. هتي کجين، انب، ليمن، زيتون ۽ چيري جا ڪجهه وڏا باغ آهن. گهريلو جانورن ۾ ماڻهو بهنس، ڳئون، ٻڪريون، رڍون، مرغي ۽ ڪتا پاليندا آهن. ھتي هڪ پيٽرول پمپ اسٽيشن آهي. اتي هڪ سرڪاري صحت جي سنڀال جو مرڪز آهي.
تهران ڪانفرنس
تهران گڏجاڻي يا تهران ڪانفرنس (Tehran Conference) ٻي مهاڀاري لڙائيءَ دؤران 28 نومبر کان ڊسمبر 1943ع ۾ ايران جي گادي جي هنڌ تهران جي سوويت سفارتخاني ۾ ٿي گُذري، جنهن ۾ برطانوي وزير اعظم ونسٽن چرچل، آمريڪي صدر روز ويلٽ ۽ روسي پريميئر جوزف اسٽالن شرڪت ڪئي. هڪ گڏيل بيان ۾ ٽنهي ملڪن جي نمائندن دنيا جي ٽنهي ملڪن ننڍين ۽ وڏين رياستن کي نئين ٺهندڙ بين الاقوامي تنظيم ۾ شرڪت جي دعوت ڏني. گڏيل قومن جي اداري (UNO) ٺهڻ ۾ هن ڪانفرنس کي اهم سمجهيو ويندو آهي. ان کان سواءِ هن ڪانفرنس ۾ هڪ معاهدي تي صحيون پڻ ٿيون، جنهن مطابق نازي جرمنيءَ جي قبضي هيٺ آيل فرانسيسي علائقي جي آزاديءَ لاءِ جاکوڙ ڪرڻ ۽ جرمنيءَ خلاف آپريشن شروع ڪرڻ بابت وقت جو تعين ڪرڻ کان سواءِ، اتحادي قوتن جي جنگي حڪمت عمليءَ بابت سهمت پيدا ڪرڻ هُئو.ان کان سواءِ اولهه يورپ ۾ جرمنيءَ خلاف نئون محاذ کولڻ به هن ڪانفرنس جي مقصدن ۾ شامل هو. هن ڪانفرنس جي نتيجي ۾ ايران کي پڻ مُختلف قسمن جا فائدا مليا.
ويلو ناچيار
thumb|250px|کاٻو|شيواگانگائي محل راڻي ويلو ناچيار جي بُت سميت
راڻي ويلو ناچيار (3 جنوري 1730 – 25 ڊسمبر 1796) لڳ ڀڳ 1780–1790 تائين سوانگا رياست جي راڻي هُئي. اها ڀارت ۾ برطانوي استعماري سلطنت جي خلاف وڙهڻ واري پهرين راڻي هُئي. اها تامل وارن ۾ بطور ويرامانگي ("سورهيه عورت") طور سُڃاتي ويندي آهي.
مشهور سڀياچار
31 ڊسمبر 2008 تي، ان جي نالي سان هڪ يادگاري ٽپال ٽڪيٽ جاري ڪئي وئي هئي.
ابراهيم ڪنڀار
شهر ٻهارا ۾ رهدڻ ابراهيم ڪنڀار
اسرندڙ ملڪ
ترقي پذير ملڪ يا اسرندڙ ملڪ (Developing countries) اقتصادي طور پٺتي پيل ملڪن کي ”گهٽ اُسريل ملڪ“ سڏيو ويندو آهي.
اھڙا ملڪ جن جي في ڪس ( per capita) مجموعي اندروني پيداوار(GNP) ساليانو ھڪ ھزار آمريڪي ڊالرن کان گھٽ ھجي.
ڏاکڻي آفريقي ترقياتي سهڪاري ڪائونسل
ڏاکڻي آفريقي ترقياتي سهڪاري ڪائونسل يا سدرن ايفريڪن ڊولپمينٽ ڪوآرڊينيشن ڪانفرنس (Southern African Development Coordination Conference SADCC) جو بنياد زمبيا جي شهر’لوساڪا‘ ۾ 01 اپريل 1980ع ۾ پيو. ان تنظيم جو بنيادي مقصد علائقائي اقتصادي سهڪار وڌائڻ ۽ ڏکڻ آفريقا تي دارومدار گهٽائڻ هيو، انگولا، بوٽسوانا، لپسوٿو، ملاوي، موزمبيق، سوازي لينڊ، تنزانيه ۽ زيمبيا ان جا ميمبر هئا. 1992ع ۾ ان تنظيم جي جڳهه تي ڏاکڻي آفريقي ترقياتي برادري يعني (Southern African Development Community، SADC) ٺاهي وئي. هن تنظيم جا 15 علائقائي ميمبر آهن ۽ سندس مرڪز ’بوٽسوانا‘ جي گاديءَ جي هنڌ ”گئبورون“ ۾ آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
لياقت علي خان
کاٻو|frame|لياقت علي خان پنهنجي خاندان سان گڏ لياقت علي خان پاڪستان جو پهريون وزيراعظم هيو۔ هو هندوستان جي علائقي ڪرنال ۾ پيدا ٿيو ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي مان قانون جي ڊگري ورتي ۽ 1922ء ۾ انگلينڊ بار ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ 1923ء ۾ هندوستان واپس آيو ۽ مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو۔ 1936ء ۾ هو مسلم ليگ جو سيڪرٽري جنرل بڻيو۔ هي قائد اعظم محمد علي جناح جو دست راست هيو۔
خارجي ڳنڍڻا
لياقت علي خان زمرو:1895ع جون پيدائشون زمرو:1895ء جون پيدائشون زمرو:1951ع جون فوتگيون زمرو:1951ء جون وفاتون زمرو:آل انڊيا مسلم ليگ جا اراڪين زمرو:بلوچستان تنازع جون ماڻهو زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستان ۾ آتشي اسلحي سان موت زمرو:پاڪستاني اشتراڪيت مخالف زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پاڪستاني وزراءِ اعظم زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ مقتول ماڻهو زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:پهرئين پاڪستاني ڪابينا زمرو:تحريڪ پاڪستان جا قائدين زمرو:علي ڳڙھ يونيورسٽي اڳوڻو طالب علم زمرو:مقتول پاڪستاني سياستدان زمرو:مهاجر ماڻهو زمرو:وزراءِ خارجہ پاڪستان زمرو:ٻئي جنگ عظيم جا ڀارتي ماڻهو زمرو:ڀارت جا وزراءِ خزانو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪرنال جا ماڻهو
محمد راهمون
محمد راهمون 73 سالن جو جهونو قومپرست اڳواڻ، سائين جي ايم سيد جو ساتي، سندس پيدائش ڪڙيو گهنور ۾ ٿي. 24 نومبر 2016ع بروز خميس تي رات 3 بجي رياستي ادارن گهر تي چڙهائي ڪري پٽ سوڍي سنڌي سميت گهر جي ٻين ڀاتين تي تشدد ڪري کين استاد محمد راهمون کي کنڀي کڻي ويا.
پيادل لانگ مارچ
استاد محمد راهمون شهيد بشير احمد قريشي جي ياد ۾ ڪڙيو گهنور کان رتوديرو تائين پيادل لانگ مارچ پڻ ڪيو هو.
يورپين ايڪانامڪ ايريا
يورپين ايڪانامڪ ايريا يا يورپي معاشي علائقو ,, مختصرن  (EEA) يورپي ملڪن جي ھڪ معاھدي سان پھرين جنوري 1994ع ۾ قائم ڪئي وئي. اھا يورپي يونين جي رڪن ملڪن ۽ ايفٽا جي رڪن ملڪن (آئس لينڊ، ليڪٽنسٽائين ۽ ناروي) جي ملڪن کي ساڳي بنيادي قائدن تحت ھڪ داخلي مارڪيٽ سان ملائي ٿي. اھي قاعدا يورپي يونين منجھ مزدورن، سامان، خدمتن ۽ سرمايي جي يورپين سنگل مارڪيٽ اندر آزاد منتقلي کي فروغ ڏين ٿا. اھو ھڪ واپاري معاھدو آهي. ان جي آرٽيڪل 1 مطابق ان جو يورپين ايڪانامڪ ايريا جي ٺھڻ جو مقصد واپار ۽ معاشي ناتن جي لاڳيتي ۽ اعتدال واري مضبوطي کي فروغ ڏيڻ آهي. ايفٽا (EFTA) جا رڪن مشترڪ زرعي پاليسي يا مشترڪ ماھيگيري واري پاليسي  ۾ شامل ناھن. يورپي معاشي علائقي جي رڪن ملڪن ۾ ماڻھن جي آزاد حرڪت ۽ منتقلي ۽ ان عمل جي تحفظ لاء اپاء ساڳيا ئي آھن جيڪي يورپي يونين جي رڪن ملڪن ۾ لاڳو ٿيل آھن يورپين ايڪانامڪ ايريا جي فيصلي سازي جي مرحلن سان يورپين ايڪانامڪ ايريا ۽ ايفٽا جا رڪن ملڪ شروعات کان ئي نئين پاليسي ۾ حصو وجھڻ ۽ اثرانداز ٿيڻ لائق بڻجن ٿا 1994  ۾ ھن فورم جي ٿھڻ وقت 17 ملڪن سان گڏوگڏ يورپين ايڪانامڪ ڪاميٽي  ۽ يورپين ڪول اينڊ اسٽيل ڪاميٽي شامل ھيا. 2020ع ۾ رڪن ملڪن جو تعداد 30 تائين ٿي ويو جن ۾ 27 يورپي يونين وارا ملڪ ۽ 3 ايفٽا جي چئن مان آئس لينڊ، ليڪٽنسٽائين ۽ ناروي شامل ھئا.
عارباڻي
ذات يا پاڙو ،جيڪو ڪيترن ئي قبيلن ۾ آهي ،جهڙوڪ :( 1 )بڙدين ،مغيرن ۽ ڪٽوهرن جو هڪ پاڙو آهي.( 2 )جامع سنڌي لغات ۾ جتوئين جا 14 پاڙا لکيل آهن ،جن مان هڪي پاڙي جو نالو عارباڻي لکيل آهي،( 3 )راءِ بهادر هتو رام لکيو آهي‘ عارباڻي’ سبزوئي بروهين جو هڪ پاڙو آهي ۽( 4 )ٿاڻي عارب خان ۾ رهندڙ براهماڻي قبيلي جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ‘ عارباڻي’ آهي .سنڌ جو ناليوارو آرٽسٽ ،مزاحيه اداڪار ۽ گائڪ عاشق عارباڻي پڻ عارباڻي پاڙي سان تعلق رکي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون زمرو:سنڌ جون ذاتيون
بچو بادشاهه
بچو بادشاهه
.بچو بادشاهه پنهنجي ساٿين سان گڏجي مکي ٻيلي جي ڀرپاسي واري علائقي ۾ انگريزن جي عملداريءَ کي مڃڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ اهو سڄو علائقو موجوده دؤر جي زبان ۾ ڄڻ ته انگريزن لاءِ ’نو گو ايريا ‘(No Go Area )بڻجي چڪو هو .هُن پنهنجي ساٿي ،پيرُو ڪاسائي عرف پيرو وزير( جيڪو ناري ،خيرپورميرس جو رهاڪو هو )سان گڏجي انگريزن خلاف زبردست ڪارروائيون ڪيون ۽ مقامي ماڻهن کي هدايت ڪئي ته اهي انگريزن کي ڍل ۽ ٻيا ٽيڪس نه ڏين .انگريز سرڪار پير حزب الله شاهه ’ڪوٽ ڌڻي ‘تي دٻاءُ وڌو ته هُو باغين کي پيش پوڻ لاءِ مجبور ڪري .انگريزن بچوءَ جي ڏاڍي ڳولا ڪئي ،سندس پيءُ وريام کي گرفتار ڪيو ،جيڪو قيد جي تشدد ۾ گذاري ويو .بچو بادشاهه اڳتي هلي ،مرشد جو حڪم مڃي ،1896ع ۾ هٿيار ڦٽا ڪري پيش پيو.
حوالا
زمرو:حر جماعت زمرو:حر_تحريڪ_جا_ساٿي زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي سُورما
گڏيل قومن جي آباديءَ ۽ ترقيءَ بابت ڪانفرنس
گڏيل قومن جي آباديءَ ۽ ترقيءَ بابت ڪانفرنس گڏيل قومن جي سهڪار سان 5 کان 13 سيپٽمبر 1994ع تي مصر جي گاديءَ جي هنڌ ’قاهره‘ ۾ ٿي، جنهن ۾ 170 کان وڌيڪ ملڪن، غيرسرڪاري تنظيمن ۽ ميڊيا جي 2000 کان وڌيڪ نمائندن شرڪت ڪئي. انهيءَ ڪانفرنس ۾ سال 2000ع ۾ بين الاقوامي، قومي ۽ مقامي سطح تي انساني آباديءَ جي پالنا ، لڏپلاڻ (هجرت)، ٻارن جي موت، ڄم تي ضابطي، عورتاڻي تعليم جي بهتريءَ ۽ حمل جي محفوظ طريقن سميت ڪيترن انساني معاملن جي حوالي سان بحث ڪيو ويو ۽ مٿين شعبن ۾ بهتر ماحول پيدا ڪرڻ لاءِ رٿابندي ڪئي وئي.
حاجاڻي رحيمان منگي
يوناني طب ۾ نانءُ ڪمائيندڙ سياسي، سماجي شخصيت.
حاجاڻي رحيمان منگي
جنهن کي هميشه ياد رکيو ويندو
هن ڪائنات ۾ ڪي ڪي ڪردار اهڙا ٿيندا آهن جيڪي پنهنجي زندگي ٻين لاءِ وقف ڪري ڇڏيندا آهن. اهڙان ڪردارن مان نصيرآباد شهر سان تعلق رکندڙ حاجاڻي رحيمان منگي پڻ آهي، جنهن 23 جنوري 2015ع تي هن جهان کي ڇڏيو.
حاجاڻِي رحيمان منگي پهرين جنوري 1932ع بمطابق 22 شعبان 1530ھ جمعي ڏينهن نصيرآباد ڀرسان ڳوٺ هيتم سوهو ۾ محمد يوسف منگيءَ جي گهر ۾ جنم ورتو، کيس ملان مڪتب ۾ ويهاريو ويو ۽ اُتي ٽي درجا تعليم پرائي. سندس شادي 1948ع ۾ منگي محلي نصيرآباد سان تعلق رکندڙ روينيو کاتي ۾ ذهانت طور پاڻ مڃرائيندڙ ۽ سلور ميڊل حاصل ڪندڙ عبدالرحيم منگي سان ٿي.
نصيرآباد ۽ ڀرپاسي يا ائين چئجي ته اڳوڻي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ حاجاڻي رحيمان منگي پهرين عورت هئي جنهن طب جي ميدان ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو، خاص طور تي سرجري ۾ هن وقت تائين ڪو به ثاني پيدا ناهي ٿيو. هيءَ ڏات اباڻي پاسي کان مليس. حاجاڻي رحيمان جو وڏي ڀاءُ مرحوم غلام حسين منگي کي ضلعي قمبر ۽ تعلقي وارھ جي ڪاڇي واري علائقي ۾ بهترين حڪيم طور اڄ به ياد ڪيو وڃي ٿو.
مرحومه حاجاڻي رحيمان منگي جا ڪيترائي اهڙا مثال موجود آهن جن تي ڄڻ اعتبار نه ڪري سگھجي، هن جي هٿان ڪيترائي اهڙا مريض شفاياب ٿي ويا جن کي نالي واريين اسپتالن ۾ ٽنگ ٻانهن وغيره ڪٽڻ ئي علاج سمجهيو ويو اهڙا ماڻهو عضوي کي ڪٽرائڻ کان اسپتال مان ڀڄڻ کي بهتر سمجهيو ۽ اُهي ڀڄي ڪري حاجاڻي رحيمان منگي وٽ پهتا، هن وٽ پهچي هنن نه صرف سک جو ساھ کنيو پر انهن جي اها ٽنگ يا ٻانهن بلڪل ٺيڪ ٿي وئي جنهن کي اعلي ڊگري رکندڙ ڊاڪٽرن ڪٽڻ لاءِ تجويز ڪيو هو، اهڙا ماڻهو اڄ به زندھ موجود آهن.
هن جديد ۽ سائنسي دور ۾ به حاجاڻي رحيمان منگي جي درتي اهڙن مريضن جي قطار موجود هوندي هئي جيڪي ڊاڪٽرن کان مايوس ٿي ويندا هئا. جن جو علاج هفتن جا هفتا ۽ مهينا بلڪل مفت ۾ ڪيو ويندو هو. باھ ۾ سڙيلن جي دوا لاءِ سندس مشهور*ڌوپ واري مرهم* جو حيرت انگيز ڪمال اهيو هوندو هيو جو اها هڻڻ بعد ڦٽ ته ڇٽي ويندو هوپراتي سڙڻ وارو نشان نه رهندو هيو ۽ کل کل جهڙي ٿي ويندي هئي.
سياسي سماجي ميدان ۾ حاجاڻي رحيمان منگي جو ڪردار به وساري نٿو سگهجي،جنرل ضياءُ جي دور ۾ عوامي تحريڪ(قومي عوامي تحريڪ) ۽ ان سان لاڳاپيل تنظيمن جون گهڻيون گڏجاڻيون حاجاڻي رحيمان منگي جي منگي محلي واري جاءِ جي اوطاق ۾ ٿينديون هيون ،جتي حاجاڻي رحيمان منگي هڪ ماءُ وانگر انهن ڪامريڊن جي حفاظت ۽ خدمت ڪندي هئي.اڄ به صحافي ذوالفقار واهوچو،عوامي جمهوري پارٽي جو اڳواڻ حريف خان چانڊيو،ڊاڪٽر سعيد ميمڻ،داڪٽر نذير شيخ،حافظ عبدالرحمان پنهور(ايم آرڊي تحريڪ جو پهريون قيدي ۽ جيل جون بي انتها سختيون برداشت ڪندڙ عوامي تحريڪ جو ڪارڪن) ڀائو در محمد ٻرڙو، عوامي جمهوري پارٽي قمبر جو اڳوڻ نثار ٻرڙو ،قومي عوامي تحريڪ جورفيع لغاري،مرحوم انور ڪانڌڙو،ذوالفقار علي ڪانڌڙي(ايم آر ڊي تحريڪ نصيرآباد جا اڳواڻ) حاجاڻي رحيمان منگي جي پيار ۽ شفقت ياد ڪندا هوندا.
نصيرآباد ۾ حاجاڻي رحِيمان منگي پهرين عورت هئي جنهن عورتن ۾ سياسي ۽ سماجي ڪم ڪيو ۽ کين شهيد فاضل راهو جي ورسي، عوامي تحريڪ پاران ٿيندڙ ڀٽ شاھ قومي ڪانفرنس ۾ ڀرپور شرڪت ڪرائي ۽ اڳواڻي ڪئي. نصيرآباد جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو ڪالاباغ ڊيم خلاف عورتن پاران جلوس ڪڍيو ويو جنهن ۾ عورتن جي شرڪت لاءِ حاجاڻي رحيمان منگي جو ڪردار ڪو ڪم ظرف ئي وساري سگهندو.
سماجي ميدان ۾ حاجاڻي رحيمان پنهنجي مٽن مائٽن ۽ پاڙيسرن جي ڀر جھلو هوندي هئي، پاڙي جي ٻارن کي تعليم پرائڻ لاءِ اڪسائيندڙ ۽ ڪيتري مسڪين ٻارن کي پنهنجي پينشن مان مدد ڪندڙ هي ڪردار شاھ لطيف جي بيت:
“الا ڏاهي مَ ٿيان ڏاهيو، ڏک ڏسن” جي ڏاهي وانگي پنهنجي ذهن ۾ الائي ڪهڙا ۽ ڪيترا درد سمائيندي آخري عمر ۾ دماغ جي سُڪڙجي وڃڻ سبب 18 مهينا سانده بستري تي زيرِ علاج رهي ۽ آخرڪار سندس زندگي وفانه ڪئي ۽ 84 ورهين جي عمر ۾ 23جنوري2015ع بمطابق 1536ھ ۾ جمعي جي ڏينهن هزارين ماڻهن کي سوڳوار ڪري راھ رباني ورتي. سندس جنازي نماز ۾ سياسي،سماجي، ادبي، صحافتي حلقي سان تعلق رکندڙ ماڻهن شرڪت ڪئي، کيس آثارِقديمه چنهڙ واري دڙي جي قبرستان ۾ آلين اکين سان مٽي ماءُ حوالي ڪيو ويو.
حاجاڻي رحيمان منگي پنهنجي پويان پٽن مان وڏو پٽ اسٽيج ڊرامه، شارٽ اسٽوري رائيٽر، شاعر، سياسي سماجي ورڪر، ريڊيو پاڪستان لاڙڪاڻي سان وابسته،هڪ خانگي سنڌي چيئنل تي مشهوري ماڻيندڙ* اومٺي اومٺي* جي گيت جو خالق جبار آزاد منگي.. ڪلاسيڪل ۽ مزاحيه شاعر ۽ ايئرپورٽ سڪيورٽي فورس سان تعلق رکندڙ زخمي عبدالغفار منگي ۽ مختيارڪار آفيس نصيرآباد ۾ ڪائپسٽ عبدالصمد منگي ۽ ڇهن ڌيئرن ۽ انهن جي اولاد مٽن مائٽن کي سوڳوار ڇڏي وئي.
جنم: 01 جنوري 1932ع بمطابق 22 شعبان 1350 هجري ڏينهن جمعو
وفات:23 جنوري 2015ع بمطابق 2 ربيع الثاني 1436 ڏينهن جمع
تعليم: پرائمري ملا مڪتب ڳوٺ هيتم سوھو تعلقو نصيرآباد
آسٽريليا راڄڌاني علائقو
آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري, آسٽريليائي گادي وارو خطو (مختصرن ACT) وفاقي گادي وارو علائقو آھي جنھن ۾ آسٽريليا جو گاديءَ وارو شھر ڪينبرا واقع آهي. اھا نيو سائوٿ ويلز رياست اندر ھڪ اينڪليو آھي. آسٽريليا جي حڪومت جي گادي، پارليامينٽ وغيره سڀ ان ٽيريٽري ۾ واقع آھن. آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري جي پکيڙ 2280 km2 آھي. آسٽريليا جو پھرين گادي جو هنڌ ميلبورن ھيو. پھرين جنوري 1901ع تي آسٽريليائي وفاق قائم ٿيو تہ آئين جي قلم 125 ۾ اھا شق رکي وئي تہ نيو سائوٿ ويلز رياست ۾ سڊني کان گھٽ ۾ گھٽ 100 ميلن جي فاصلي تي گادي جو تعين ڪيو ويندو. ان لاء پارليامينٽ سيٽ آف گورنمينٽ ايڪٽ 1908ع نافذ ڪيو جنھن ذريعي 1911ع ۾ نيو سائوٿ ويلز جي ياس-ڪينبرا خطي ۾ نئون گادي وارو شھر اڏڻ جي منظوري ڏني وئي.
1913ع ۾ ان نئين شھر جو نالو ڪينبرا رکيو ويو. ڪيپيٽل ٽيريٽري جي آبادي جو وڏو حصو ڪينبرا شھر ۾ رھي ٿو پر ان کان علاوه ڪجھ ٻيا ننڍڙا شھر پڻ ان خطي ۾ واقع آھن جن ۾ وليمسڊيل, ناس، اريئارا، ٿاروا ۽ ھال شامل آهن. ھن ٽيريٽري ۾ گادي جو هنڌ ھجڻ ڪري تمام اھم اداران جو مرڪز آھي. ھتي آسٽريليا جي پارليامينٽ، آسٽريليا جي ھاء ڪورٽ، آسٽريلين ڊفينس فورس اڪيڊمي، آسٽريلين وار ميموريل، غيرملڪي سفارتخانن جو وڏو تعداد، کوڙ يونيورسٽين جا ڪيمپس پڻ واقع آھن جن ۾ آسٽريلين نيشنل يونيورسٽي،يونيورسٽي آف ڪينبرا، يونيورسٽي آف نيو سائوٿ ويلز ۽ آسٽريلين ڪيٿولڪ يونيورسٽي شامل آهن. ٽيريٽري جي پنھنجي علحده مقننه پڻ آھي جيڪا 1988ع ۾ آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري (سيلف گورنمينٽ) ايڪٽ جي نفاذ سان قائم ٿي. ان ٽيريٽري جي حڪومت جو سربراھ وزيراعلي آھي. مقننه جو نالو ليجسليٽو اسيمبلي آھي جنھن جا ميمبر عوام مان چونڊجندا آھن. ٽيريٽري کي وفاقي پارليامينٽ م پڻ نمائندگي مليل آهي. مٿئين ايوان : سينيٽ ۾ ٻہ رڪن ھن ٽيريٽري لاء مخصوص آھن ۽ ٽي رڪن ھيٺين ايوان: اسيمبلي ھائوس ۾ ھن ٽيريٽري جي نمائندگي ڪندڙ آھن. ھن خطي جي آبادي 2016ع جي آدمشماري مطابق 428,060 آھي. 1934ع ۾ ھن خطي جي پنھجي علحده سپريم ڪورٽ قائم ڪئي وئي