cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تيمور لنگ
تاريخ
''تيمور لنگ هڪ رهزن جنگجوءَ جي حيثيت ۾ ابتدا ڪئي ۽ هن کي ٿورا ساٿي هئا. هڪ ڀيري هن کي رڍن جي چوري ڪندي مقابلي ۾ ڪلهي ۽ ڄنگهه تي زخم رسيا، جنهنڪري هو پنهنجي ڄنگهه ۽ ٻانهن جھڪائي نه سگھندو هو. جڏهن 1941ع ۾ سمرقند ۾ هن جي قبر کي کوليو ويو ته مٿس انهن زخمن جا نشان اڃا موجود هئا. تيمور لنگ جي دور ۾ سمرقند هڪ مسلسل جنگ جو مرڪز هو. شهر جي چوڌاري چغتائي خاندان جون زمينون هيون، جيڪي وڏا ويڙهاڪ ۽ جھڳڙالو هئا. انهن ۾ چنگيز خان جو ٻيو نمبر پٽ به هو. ڏکڻ اولهه طرف هلاڪوءَ جي پونيرن جون ٻنيون هيون، جيڪو به چنگيز خان جي اولاد مان هو. اتر اولهه طرف لشڪر زرين هو، جنهن تي ڪنهن وقت چنگيز خان جو وڏو پٽ ”چوبي“ راڄ ڪندو هو. اهي منگول روس جا وڏا رئيس هئا. اوڀر طرف سمرقند جون سرحدون چين سان وڃي مليون ٿي ۽ اتي به منگول هئا، جي چغتائي خاندان کان ڌار ٿي ويا هئا. انهن مان ترڪي ڳالهائيندڙ خانه بدوشن ۽ فارسي ڳالهائيندڙ راهڪن ۽ نخلستانن جي رهاڪن ۾ جھيڙا فساد وڌي ويا هئا. خانه بدوشن کي رعايت يافته سمجھيو ويندو هو، جن مستقل رهائش اختيار ڪئي هئي، اهي ئي زياده تر باج گذار (ڍل ڀريندڙ)هئا. جڏهن 1361ع ۾ تيمور لنگ 25 ورهين جو هو ته ڪيترا سَوَ ماڻهو سندس پويان لڳا. ان وقت تيمور لنگ هڪ حملي آور منگول خان جي نوڪري ڪئي هئي، جيڪو ڪاشغر جو تغلق تيمور هو ۽ جنهن کيس سمرقند جي هڪ حصي جو حاڪم بڻايو هو. 1369ع ڌاري تغلق تيمور جي موت کانپوءِ ڀيڻويي امير حسن تيمور سان دشمنيءَ کان پوءِ، جيڪا هن جي موت تائين هلي، تيمور لنگ بلخ کان سمرقند تائين سڄي ڌرتيءَ تي قابض ٿي ويو. ان کان پوءِ هن جون سياسي، فوجي ۽ اقتصادي ڪوششون ۽ اپاءَ هڪ چٽي آدرش وانگر اڀري آيا. هن سمرقند کي پنهنجو علائقو سمجھي، ان تي پاڻ حڪومت ڪئي ۽ پنهنجي جنگي مهم دوران ڪيل سموريءَ ڦرمار مان ان کي خوشحال بڻايو ۽ اهڙو اڏي ڇڏيو، جو رولو قومن ۽ آباد قومن ۾ ڪو ويڇو ۽ ڪا ڇڪتاڻ نه رهي. هن گڏيل آباديءَ کي فوجي تربيت ڏني. ان مان پيادل لشڪر، انجينئر (محاصري لاءِ) ۽ رسالا ٺاهيا. هن جي جنگي فن جو نئون طريقو اهو هو ته هو جنگ ۾ پهرين رسالن کي منهن ۾ ڏئي، مقابلي جو ڌوڏو سهسائي ويندو هو ۽ تيستائين پيادل فوج کي ترسائيندو هو، جيستائين مخالف ۾ مونجھارو يا ڦڙڦوٽ نه پئجي وڃي. تيمور لنگ جي پنهنجي علائقي جي چوڌاري زبردست ملڪ هئا. انهن مان ڪجهه ملڪن ۾ هن مقامي حاڪمن کي شڪست ڏني هئي ۽ پوءِ کين تابعدار ۽ ٻيلين وانگر ٻيهر تخت نشين ڪيو هو. انهن لاڳيتن علائقن کان گھڻو پري هن جي جنگي مهم جا ٻه مقصد هئا. 1. ڦرمار ڪرڻ ۽ 2. ڪنهن به مخالف طاقت ۽ اثر رسوخ واري کي اڀرڻ کان روڪڻ، پر هن کي اتي کپ کوڙي ويهڻ جو ارادو ڪونه هو.''
''74-1373ع ۽ 1388ع ۾ تيمور کي جنگي مهم آمو درياهه مان هيٺ ڪئسپين سمنڊ ڏانهن وٺي وئي. 1376ع ۾ هن طوقطمش جي ”سفيد جرڳي“ ۾ مدد ڪئي، جيڪو زرين جرڳي جو حريف ٿي پيو هو. 1380ع ۾ طوقطمش زرين جرڳي کي ماري مڃايو، جڏهن جرڳي، روسي شهزادي دِمنزيءَ هٿان شڪست کاڌي. ان ڳالهه طوقطمش کي ايترو زورائتو ڪيو، جو تيمور 1389ع ۽ 1391ع ۾ هن تي ڪاهڻ لاءِ مجبور ٿي پيو ۽ 95_1394ع ۾ کيس مات ڏنائين. تيمور زرين جرڳي (Golden Horde) کي ايترو ته نستو ڪري ڇڏيو، جو ڄاڻي واڻي ته نه پر اڻڄاڻائيءَ ۾ روس جي مرڪزيت ۽ اتحاد ۾ ڄڻ مدد ڪيائين. تيمور کي پنهنجي فوج کي ڏورانهن ملڪن ڏانهن طويل ڪوچ ڪرائيندي ڊپ نه ٿيندو هو. هو جڏهن به سفر ۾ هوندو هو، پنهنجي فوج جي پرگھور لهندو هو ۽ نه رڳو اڳواٽ محافظ موڪليندو هو ۽ چارين ۽ جاسوسن جا ٽولا به سندن مخبريءَ لاءِ موڪليندو هو. هن اهو اصول ٺاهيو هو ته مختلف مهمون، مختلف وقتن تي، مختلف طرفن ۾ ڪري، ته جيئن حاسد اڳواڻ سر کڻي نه سگهن. 1381ع ۾ هن ايران تي حملو ڪيو. 1386ع، 1392ع ۽ 1399ع ۾ هن اتي ٽه سالي، پنج سالي ۽ ست سالي مهم شروع ڪئي، جا هن کي 1392ع ۾ آرمينيا ۽ جارجيا، 1399_1398ع ۾ هندستان ۽ 1402ع_1400ع ۾ شام ۽ ترڪيءَ ۾ وٺي وئي. پوئين مهم ۾ هن ائليپو ۽ دمشق تي قبضو ڪيو ۽ ترڪيءَ جي سلطان بايزيد پهرئين کي انقره وٽ شڪست ڏئي قيد ڪيو ۽ قسطنطنيه تي عثمانيه جي فتح کي پنجاهه سال پٺتي ڌڪي ڇڏيو. انهن دور دراز مهمن ۾، جن جو مقصد رڳو ڦرمار ۽ ڏهڪاءُ پيدا ڪرڻ هو، هن اهي اهي ظلم ڪيا، جيڪي تاريخ وساري نٿي سگھي. دهليءَ ۾ هن هڪ لک ماڻهو مارائي، انهن جي سسين جو مينار ٺهرايو. اصفهان ۽ ايران ۾ هن ستر هزار کوپڙين جو ڍڳ لڳرايو هو. ايتري ڏاڍ ۽ انڌير کانپوءِ به تيمور لنگ ڪيترا محل ۽ مسجدون ٺهرايون. جن مان سڀ کان شاندار ۽ دلڪش مسجد سمرقند ۾ آهي.''
پڄاڻي
''چيو وڃي ٿو ته هو چين خلاف مهم دوارن مري ويو. هن 19 جنوري 1405ع ۾ وفات ڪئي. هن جي مرڻ پڄاڻان سندس سلطنت ڪمزور ٿيندي وئي، پر هڪ صديءَ کان پوءِ هن جي پونئير بابر هندستان ۾ مغل حڪومت جو پايو وڌو. امير تيمور جو مقبرو سمرقند ۾ آهي. هن جي پيدائش به انهي تاريخي شهر ۾ ٿي هئي. امير تيمور جي قبر تي جيڪو پٿر لڳل آهي، اهو هڪ مغل شهزادي هندستان مان سمرقند موڪليو هو. اهو پٿر ”سنگ سياه“ جي نالي سان مشهور آهي. سياهه جلالي قبر امير تيمور آهي پر ان کان پهرين ان جي روحاني استاد ”سيد برڪ“ مدفن آهي، ان کان سواءِ اتي امير تيور جي ننڍي پٽ شاهه رخ (1447ع 1377ع) ۽ پوٽن محمد سلطان (1376ع 1403ع) ۽ مرزا الفق بيگ (1396ع 1449ع) جون پڻ قبرون موجود آهن.''
ويب ڳولا انجڻ
thumb|هڪ ويب ڳولا انجڻ ۾ ”چنڊ گرهڻ” جي تصويرن بابت ڳولا ۽ ان جا نتيجا ويب ڳولا انجڻ هڪ سافٽويئر سسٽم آهي، جيڪو عالمگير ويب مان ڄاڻ جي ڳولا لاءِ جوڙيو ويو آهي. ڳولا جا نتيجا عمومي طور قطار ۾ ڏيکاريا وڃن ٿا، جن کي ڳولا انجڻ نتيجن وارو صفحا چيو ويندو آهي. ڳولا انجڻ پاران ڳوليل نتيجن ۾ ويب صفحا، تصويرون ۽ ٻين قسمن جا فائيل شامل هوندا آهن. ڪجهه ڳولا انجڻ ميسر سرنامن جي ڪتاب مان پڻ ڄاڻ ڳولي ڏيندا آهن. ويب سرنامن جو ڪتاب جنهن ۾ ڄاڻ کي ماڻهو شامل ڪندا آهن، پر ويب ڳولا انجڻ الخوارزمي (انگريزي: Algorithm) جي مدد سان عالمگير ويب مان ڄاڻ تلاش ڪندا آهن. انٽرنيٽ ۾ اها ڄاڻ جن تائين ڳولا انجڻ کي پهچ حاصل نه هجي ان کي اونهو ويب (انگريزي: Deep Web) چيو ويندو آهي.
تاريخ
انٽرنيٽ اندر ڳولا انجڻ جو بنياد 1990 ڌاري پيو. ڪير آهي (انگريزي: Whois) ۾ واپرائيندڙ جي ڳولا جي شروعات 1982ع ۾ ٿي ۽ نونبوٽ انفارميشن سروس (انگريزي: Knowbot information Service) جي شروعات 1989ع ۾ ٿي. پهريون قلمبند ڪيل ڳولا انجڻ 10 سيپٽمبر 1990ع ۾ شروع ٿي جنهن جي زريعي فائيل وغيره ڳولي سگھبا هئا. 1993ع کان اڳ سڄي عالمگير ويب جي ديٽا هٿن سان محفوظ ڪئي ويندي هئي. ان وقت ٽم بيرنيرسلي ڪيترائي ويب سرور جوڙيا جيڪي سرن جي ويب سرور ميزباني ۾ هئا. پهريون اوزار جيڪو عالمگير ويب ۾ ڄاڻ کي ماڻهن جي مدد کان بغير ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو ان کي آرڪي (انگريزي: Archie) چيو ويو. آرڪي، آرڪائيو (انگريزي: Archive) مان نڪتل لفظ آهي پر ان مان وي (انگريزي: V) کي ختم ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:تاريخ انٽرنيٽ
زمرو:ڳولا انجڻ
ٺٽو (جمال مراد گبول )
ٺٽو (جمال مراد گبول)
هارَ پايو حرص ڪريو، ناز ڪن ٿا ناز وَر،
گهورَ سان گهايو وجهن، اکڙين ۾ اهڙو آ اَثر
، عرش ۾ جيئن ٿا لڳن، اعليٰ اُتم شمس و قَمر،
سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.
محبتي ماڻهو منجهس، ۽ ناز نُوريءَ جا هُئا،
جنهنجي نِوڙت نياز سان، ٿي بادشاھ ڀُلجو پيا،
ڄامَ ڄارو هو هَٿن ۾، ڪم اِهي قسمت ڪيا،
اڄ به سا آباد آهي، قُرب وارن لئه ڪينجهر،
سِڪّ سَسئيءَ کي به هُئي، هو پيار پُنهل جو پَڪو،
ڪونَ ٿو وِسري اُهو، اڄ قُرب وارن جو قِصو
، ڌرتي ڦاٽي تن لئه پيئي، ڪونَ ايئن ڪنهن لئه ٿيو،
ڪو پتو ڪنهن کي نه پيو، بس هار جو يا جيت جو،
اِنتها ٿي عشق جي، ڪا ڪونَ هُئي ڪنهن ۾ ڪَسر،
هو هِتي “مخدوم هاشم”، آهي “اصحابي” اِتي،
“مائي مڪلي”، “شيخ جيئو”، “مخدوم آدم” آ هِتي
ڌاڳو ڌاڳي سان ڳنڍي ويا، سُٽ کي ڪوري ڪِتي،
زر خَريدو ڄڻ ته اُن جو، هر صُبح ۽ شام هو،
قُرب جي قيمت ڏنئين، “ڪينجهر” سڄو اِنعام هو،
ميربحرن جا مزا ٿيا، ۽ لٿو ڏيھ تان ڏُڪر،
هِن ۾ “مسجد شاهجهان” جي، ڪوٽ هن ۾ آ “ڪَلان”،
گُل گُلابي، “موتين” جي، سُونَهن ساوڪ ڇا چَوان،
حُسن جي ڪا حد نه هُئي، “مهراڻ” موجن ۾ رَوان،
محنتي ماڻهو هتي جا، هي آ تن جو آستان،
مدرسا مشهُور هُئا، ۽ علم سان گڏ هو هُنر،
صاف سادي آهي ٻولي، لاڙَ واري هيءَ زبان،
هن پَڪيءَ ٻوليءَ اَندر، آهي ڀٽائيءَ جو بَيان،
قُرب ۽ ان ۾ سَچائي، عاشقن جي آ عَيان،
واھَ! جي ٻولي وڻي ٿي، هِت جيئان ۽ هِت مَران،
هر اکر موتيءَ مِثل، آ شهد شيرين ۽ شڪر،
هِن ۾ “جاتي، جهوڪ” آهي، “جُنگشاهي” ۽ “جمال”،
دل “دڙي” سان ٿي لڳي، “گهاري”، گُجي” جي مِڙ مقال،
“ڪيٽي بندر” ۽ “بٺورو”، ڪر “سجاول” جي سنڀال،
راڄ راڻن جا رهيا ٿي، ويا ڪري ڪيڏا ڪمال،
“وَر، غُلام الله، ٻُهارا”، منهنجو مرڪز “ميرپور”،
تپو جوڳي
تپو جوڳي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقو جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 3 ديھون شامل آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ چڪ آباد ديھ جوڳي.۽ ديھ آنهون
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 11,935 ھئي جيڪا 1,989 خاندانن تي مشتمل ھئي
سليمان وساڻ
محمد سليمان وساڻ، ( Muhammad Suleman Wassan) 13 مارچ 1976ع تي ڳوٺ نواب خان وساڻ ڪوٽ ڏيجي تعلقو ضلعيخير پور ميرس  ۾ محرم علي  وساڻ جي گھر ۾ ڄائو. محمد سليمان وساڻ هاڻي سُئي سڌرن گيس ڪمپنيءَ ۾ چيف مينيجر طور سکر شهر ۾ ملازمت ڪري ٿو،  سليمان هڪ اديب ۽ بلاگر آهي، ساڳي وقت سنڌ گريجوئيٽس ائسوسيئيشن سچل ڳوٺ ڪراچي شاخ جو انفرميشن سيڪريٽري، سنڌ فنڪار ويلفيئر ٽرسٽ جي تخليقي ڪميٽي جو چيئرمين، سنڌي ادبي ايسوسيئيشن( ساف) جو ترجمان پڻ آهي. ان سان گڏوگڏ سليمان وساڻ سنڌي ٻوليءَ جي سڀ کان وڏي فورم سنڌسلامت ڊاٽ ڪام جو مئنيجنگ ايڊيٽر ،سنڌي ٻوليءَ جي ٻين وڏي ٽيڪسٽ بيس لائبرري سنڌسلامت ڪتاب گھر جو نگران آهي.
تعليم
محمد سليمان وساڻ ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي، ، پوءِ گورنمنٽ فيض هاءِ اسڪول ڪوٽڏجي مان ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو، 1993ع ۾ سُپيريئر سائنس ڪاليج خيرپور مان پري_انجنيئرنگ ۾ انٽر پاس ڪري شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ ۾ داخلا ورتائين، جتان 1999ع ۾ مارڪيٽنگ ۾ MBA جي ڊگري حاصل ڪيائين.
نوڪرين جو سفر
محمد سليمان وساڻ سُئي سڌرن گيس ڪمپنيءَ ۾ پهرين اسسٽنٽ مينيجر طور رهيو ان کان پوءِ ترقي ڪري مينيجر جي پوسٽ تي هن وقت ھيڊ آفيس ڪراچيءَ ۾ پنهنجا فرض نڀائي رهيو آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون
ديال
طب
اثر: سرد خشڪ، نقصان: ڦڦڙن کي، ميل: ______، عيوض: چيل ڪاٺي، وزن: هڪ تولو. خاصيت: هن جي ٻوري جو دونهون مٿي جي سور، دماغ جي ڦيري ۽ اختناق رحم لاءِ مفيد آهي. ڦٽن ڦرڙين، رت جي کانگهاري، مهارن ۽ ڏندن جي مضبوطيءَ لاءِ فائديمند آهي..
جوهر بروهي
جوهر بروهي 29 جنوري 1950ع تي ڄائو. سندس اصل نالو عبدالقيوم ولد عبدالڪريم ساسولي آهي. سندس خاندان 1970ع ۾ بلوچستان مان لڏ پلاڻ ڪري دادو ضلعي جي ميهڙ تعلقو جي ڳوٺ فريدآباد ۾ رهائش اختيار ڪئي. جوهر بروهي بهترين شاعر، نثرنگار، محقق ۽ مورخ آهي. هن لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. جوهر بروهي سنڌي توڙي براهوي ٻوليءَ ۾ شعر چيو آهي. سندس تخليقي ادب ۾ شاعري ۽ ڪاڇي جي ماڳن مڪانن تي تحقيقي ڪم تحسين لائق آهي. سندس ڪافي ڪتاب شيع ٿيل آهن.
حوالا
زمرو:شاعر
راهيجي واري جنگ
راهيجي واري جنگ (Raahijay waari jang) يا راهيجي وارو مقابلو خاص طور لهاراڻين برفتن ۽ ڄام بجار جي پـُـٽ چاڪر جوکيي (Chaakar Jokkhiyo) جي وچ ۾ ٿيو، جنهن ۾ چاڪر ماريو ويو. راهيجي جو مڪان، ڪاري جبل کان اُتر طرف آهي، جتي پٿرن جا نشان لڳل آهن.
چاڪر جوکيو، ڄام بجار جوکيي جو پٽ هو ۽ وڏو بهادر هو. ايڏي طاقت هئس جو تازي مئل جانور جا عضوا پٽي اڇليندو هو. جهيڙي جو جهونجهار هو. مخالفن سان وڙهڻ ۽ وير وجهڻ جو ڪوڏيو هو.
هن جنگ جي خبر، ان جو سبب ۽ چاڪر جوکيي بابت حال احوال وڏي محنت سان جدا جدا ڄاڻو ماڻهن ۽ سگهڙن کان گڏ ڪيا ويا. جيئن ته: دريجي جو سگهڙ مرحوم محمد امين ڀوتاڻي (اميد علي خان جو مامو)، سردار اميد علي خان ڀوتاڻي، سگهڙ حاجي محمد سوڍو بگهياڙ (ميرپور ساڪرو) ۽ حاجي اسماعيل بنديچو (ڪرمتي)، سگهڙ عبدالله جوکيو، وڏيرو علي مراد ٻـُـرو (اٿل)، عبدالرحمان رونجهو (شهر ٻيلو)، سگهڙ الله بخش پالاري، ڀرئو خان گبول (چکرو، شهر ڪراچي). چاڪر سورهيه هو, پر ڏنگو ۽ ارڏو سورهيه هو.
هڪ ڀيري سن ۾ سيدن وٽ ويو. اتي ڪنهن نوجوان وٽ گولي مار نئين بندوق هئي، جنهن چيو ته هي گولي پري کان شينهن کي اڦٽ ماري ڇڏيندي. اهو وقت ترار جو هو ۽ چاڪر ترار جو تکو هو. اهو ٻڌي چاڪر چيو ته: اها شينهن کي ماريندي پر ميدان ۾ مڙس کي نه ماريندي. نوجوان سيد چيو ته: نه، ماريندي، تڏهن چاڪر چيو ته: آءٌ ٿو ترار ڪڍي ٻاهر نڪران ۽ ڀل ڪو اها بندوق کڻي ميدان ۾ اچي، پوءِ ڏسون ته مون کي ٿو ماري يا آءٌ ٿو اڳ ۾ مٽ ڪريانس. پوءِ هن نوجوان بندوق کنئي ۽ چاڪر وڃي سامهون پڙ ڪيو. ايتري ۾ اها ڳالهه اندر حويلي تائين پهتي ۽ وڏو سيد وڌي اچي وچان پيو. چون ٿا ته : هڪ ڀيري چاڪر سن ۾ آيو ۽ سيدن جي اوطاق تي ٻين سان گڏ ويٺو هو جو پريان ڪارو نانگ ڪچهريءَ ۾ گهڙي پيو. ٻيا ماڻهو ڊپ کان ڀڄي پاسي ٿيا، پر چاڪر جيئن ڪانڀ ڪڍيو ويٺو هو، تئن ويٺو رهيو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ
فريدآباد
فريدآباد تعلقي ميهڙ ضلعي دادوءَ جو قديم ڳوٺ آهي جيڪو ڪاڇي واري علائقي ۾ واقع آهي. تاريخي ڪتابن “ڪاڇو هڪ اڀياس” ۽ “سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو” موجب هن ڳوٺ تي نالو فريد ڀاڳت جي نالي پٺيان پيل آهي. فريد ڀاڳت ميانوال تحريڪ جو ڪارڪن ۽ سپهه سالار هو. هن وقت هن ڳوٺ جي آبادي وڏي آهي. هن ڳوٺ ويجهو ٺُلهه مارُو يا مارو جو ٺُلهه هن ڳوٺ جي قدامت تي روشني وجهي ٿو ته هيءُ قديم زماني کان صفحه هستيءَ تي موجود آهي.
دنبو
thumb|250px|افغاني ريڍار دنبي سان گڏ
دنبو (نالا: ع. اليه، ف. ڪيش، هه. دنبه ۽ قوبروق.) ھڪ پالتو جانور جيڪو ٿلھي پڇ وارو ھوندو آھي ۽ رڍن جي جنسن جو دنيا ۾ چوٿون حصو آهي عام طور تي اتر آفريڪا، وچ اوڀر، پاڪستان، افغانستان، اتر انڊيا صوماليا ۽ اولھ چين ۾ ملندو آھي. وچ ايشيا ۾ بہ ڪثرت سان ملي ٿو. ھن جانور جي چرٻي پٺئين حصي ۾ پڇ واري جاء تي گڏ ٿيندي آهي. جنھن ڪري ان جو پڇ ڏاڍو ٿلھو ٿيندو آهي. ھن جانور جي قديم ترين موجودگي 3000 ق م اڳ اروڪ ۽ ار ۾ ثابت آھي. ان جو ذڪر بائيبل ۾ پڻ ٿيل آهي.
thumb|دنبي جي گوشت جو وڪرو
طب
اثر: گرم تر، نقصان: دير هضم، ميل: سرڪو، عيوض: گهيٽو، وزن: قدر موافق. سڃاڻپ: مشهور جانور آهي.
خاصيت: هن جو گوشت بدن کي ٿلهو ڪري ٿو، ٽينج ڪاٺي، عاقرقرحو ۽ ڪارن مرچن سان رڌي حل ڪري کائجي ته سنڌن جي سور ۽ عرق النسا جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جي دنب (پڇ) جي چربي عضون جي سيٽجڻ، خنازير، ڪنڌ جي ور، نبضن جي سيٽجڻ ۽ سور وارين جاين تي ٻڌڻ گهرجي، هن جي پتي وارو پاڻي انهيءَ ماڻهوءَ جي اک ۾ وجهڻ گهرجي، جيڪو رات جو نه ڏسندو هجي.
تپو ميرپور (وارھ)
تپو ميرپور  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ميرپور، ديھ نانگ دڙو، ديھ ٺيٺ ۽ ديھ سانھاري.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 10,313 ھئي جيڪا 2,051 خاندانن تي مشتمل ھئي
بھمڻ
يو سي 9 بھمڻ  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا  رتوديرو تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي رتوديرو تعلقي جي يو سي  9 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 20,647 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ بھمڻ  ھڪ  ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾  ڀٽا، ابڙا، جيھا، راھوجا،  ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ فتح محمد ڀٽو، ڳوٺ اولھندو جيھو، ڳوٺ بھمڻ، ڳوٺ راھوجا، ڳوٺ فيض محمد جيھو، ڀونڀٽ پور، ديھ بھمڻ (آبادي 1,767), ديھ ڀٽا (آبادي 5,155), ديھ داران پور (آبادي 1,716)، ديھ نظر ڏيٿو (آبادي 1,189)، ديھ راھوجا (آبادي 326) ديھ سالار جانوري (آبادي 2848), ديھ شادي ابڙو (آبادي 7,466) ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين نذير احمد راھوجو ۽ وائيس چيئرمين محمد علي ابڙو چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ ڀونڀٽ پور جو ڪامران ابڙو ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو.
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
ساڪرو -سنڌ جي جنت
ميرپور ساڪرو
هي شهر موجوده گهارو شهر کان ارڙهن ڪلوميٽر ڏکڻ طرف آهي.هن وقت تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي.ميرپور ساڪرو تمام گهڻو تاريخي قديم علائقو آهي.هن خطي ۾ به ڪنهن دور ۾ آباديون هيون,بادشاهيون هيون.انهن بادشاهن جون ننڍيون ننڍيون رياستون هيون,بندر ,ڪوٽ ۽ قلعا هئا.ڀنڀور کان ڪيٽي بندر جو ساحلي علائقو سرسبز ,شاداب ۽ آباد هو.اتي بادشاهن جا شوق شڪار هئا.هن سڄي علائقي کي ساڪرو چيو ويندو هو.سردار لقمان خان ملڪاڻي,رشيد احمد ساڪرائي,شمشاد ساڪرائي پيرل پياسي ۽ جمال مراد گبول جو مسڪن آهي.
پير بخش ڀٽو
يو سي 10 پير بخش ڀٽو  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو  تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي رتوديرو جي يو سي 10 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 20,995آهي. ھن يو سي جو پراڻو نالو يو سي خانواھ ھيو. ھن يونين ڪاؤنسل ۾  پير بخش ڀٽو ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن م مير پور ڀٽو ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدر مقام آھي. اھو ڳوٺ ميرپور ڀٽو جي نالي سان معروف آھي جيڪو قومپرست سياستدان ممتاز ڀٽو جو اباڻو ڳوٺ آھي. اھو رتوديرو ڳڙهي خدا بخش روڊ تي واقع ڳوٺ کوکر کان ڏيڍ ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ ڀٽا، جيھا، مھيسر، جروار، کوکر ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ديھ خانواھ (آبادي 5,203) جنھن ۾ جروارن جو ڳوٺ خانواھ واقع آهي, ديھ پنجون ڪنارو (آبادي 2,209), ديھ پير بخش ڀٽو (آبادي 10,750)، ديھ وسند جيھو (آبادي 2,133)، ڳوٺ مير پور ڀٽو، ڳوٺ يار محمد جيھو، آباد ڀٽو، ڳوٺ حاڪم علي جيھو، ڳوٺ جھان خان جروار ، ڳوٺ کوکر ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين فياض حسين ڀٽو ۽ وائيس چيئرمين عبدالقيوم جروار چونڊجي آيا جيڪي آزاد اميدوار ھيا ..ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ خانواھ جو حبيب الله مھيسر ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جيڪو پاڪستان پيپلزپارٽي جو اميدوار ھيو
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. صحت لاءِ ڳوٺ ميرپور ڀٽو ۾ ھڪ بيسڪ هيلٿ يونٽ (بنيادي صحت مرڪز) واقع آهي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
رٽرننگ آفيسر
thumb|کاٻو|2008ع جي الڪيشن دوران شهري [[ووٽ جو حق استعمال ڪندي]] رٽرننگ آفيسر (انگريز: Returning Officer مخفف آر. او. يا RO) ھڪ آفيسر، جيڪو هڪ يا هڪ کان وڌيڪ تڪن ۾ چونڊن جي نگراني لاءِ مقرر ڪيو ويندو آهي.
آسٽريليا
آسٽريليا ۾ رٽرننگ آفيسر، آسٽريليا جي چونڊن واري ڪميشن جو ميمبر هوندو آهي.
جرمني
جرمني ۾ هڪ وفاقي رٽرننگ آفيسر هوندو آهي ۽ هر رياست لاءِ هڪ الڳ رٽرننگ آفيسر مقرر هوندو آهي.
هانگ ڪانگ
هانگ ڪانگ ۾ رٽرننگ آفيسر، هڪ حڪومتي عملدار کي مقرر ڪيو ويندو آهي.
تپو وڳڻ
تپو وڳڻ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ بند جاني، ديھ حسن ھوري، ديھ ياروديرو ۽ ديھ عبيداڻي. وڳڻ شھر پڻ ھن تپي ۾ واقع آھي.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 32,607 ھئي جيڪا 5,454 خاندانن تي مشتمل ھئي وڳڻ شھر جي آبادي 15,836 آھي، ٻھراڙيءَ جي آبادي ياروديرو ۾ 8,395 ۽ ٻين ديھن جي 8,376 آھي.
چونڊون
چونڊون ھڪ رسمي گروھي فيصلو آھي جنھن ذريعي ھڪ آبادي ڪنھن ھمراھ کي عوامي آفيس رکڻ لاء چونڊيندي آھي. 17ھين صديء کان عوامي جمھوريت جي ڪم ڪرڻ لاء چونڊون ئي عام طريقيڪار رھيو آھي. چونڊون قانون ٺاھيندڙ، ڪڏھن ڪڏھن اعليٰ عھدا، عدليہ، يا علائقائي ۽ مقامي حڪومتن جون آفيسون ڀرڻ لاء ڪيو وينديون آھن ھي عمل ڪيترن ئي خانگي ۽ ڪاروباري تنظيمن پاران پڻ استعمال ڪيو ويندو آھي، جن ۾ ڪلب کان ويندي رضاڪار تنظيمون، ۽ ڪارپوريشنون اچي ٿيون وڃن.
حوالا
زمرو:سياست
ڪارو ڌاتورو
ڌاتورو ڪارو (عربي: حب النيل، فارسي: تخم، ڪنڪو، ھندي، وغيره: ڪالا دانہ، مرچائي، تخم پنج ۽ ساري) ڪاري رنگ تي ذائقي ۾ ڦڪو هڪ ٻج آهي.
طب
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: آنڊن کي، ميل: بريان ڪرڻ ۽ بادام روغن، عيوض: ٽوه جي ڳر، وزن: هڪ کان ٽي ماسا.
خاصيت: سودا ۽ گهاٽي بلغم جي خلطن لاءِ جلاب آهي، ٻرهل ۽ جگر جي سدن کي تحليل ڪري ٿو. سنڌن جي سور، عرق النسا”، بدن جي خارش، ڦٽن ۽ ڦرڙين، چيلھ، مٿي ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهي. ڪوڙه، چٽي، منھن ۽ ڳلن تي پيل ڇانئين، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت وڃائڻ لاءِ ۽ بلغمي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو.
ڌنارکٿوري
ڌنار کٿوري: نالا: ع.سيسبز، ف. نمام، هه. وغيره___ چال ڪر، قو ۽ زوله. ننڍو خوشبودار ٻوٽو جبل ۽ پوٺن تي ٿيندو آهي. هن جا پن سداب جي پنن جهڙا ٿين ٿا.
ساڪرو (ميرپور ساڪرو)
هي شهر موجوده گهارو شهر کان ارڙهن ڪلوميٽر ڏکڻ طرف آهي.هن وقت تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي.ميرپور ساڪرو تمام گهڻو تاريخي قديم علائقو آهي.هن خطي ۾ به ڪنهن دور ۾ آباديون هيون,بادشاهيون هيون.انهن بادشاهن جون ننڍيون ننڍيون رياستون هيون,بندر ,ڪوٽ ۽ قلعا هئا.ڀنڀور کان ڪيٽي بندر جو ساحلي علائقو سرسبز ,شاداب ۽ آباد هو.اتي بادشاهن جا شوق شڪار هئا.هن سڄي علائقي کي ساڪرو چيو ويندو هو.سردار لقمان خان ملڪاڻي,رشيد احمد ساڪرائي,شمشاد ساڪرائي ,فقير محمد ملاح سرندائي,پيرل پياسي ۽ جمال مراد گبول جو مسڪن آهي.
بلوچ قبيلن جي فهرست
فهرست
آ آسڪاڻي- رند
ا ارهائي-زئي
تپو لالو رائنڪ
تپو لالو رائنڪ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 3 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ بڪيجاڻي، ديھ لالو رائنڪ ۽ ديھ پيچوھا.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 34,144 ھئي جيڪا 5,895 خاندانن تي مشتمل ھئي
چريو ڌاتورو
ڌاتورو چريو: جنھن جو عربي نالو جوزالماثل، فارسي ۾ توتاره، ھندي ۽ اردو ۾ دهتوره، ڪورهثل، مرقد، اقرص الملڪ ۽ ان مت چوندا آهن. ان جو نباتاتي نالو داتورا اسٽريمونيم آهي. هن جا پن هيرڻ جي پنن وانگر ٿين ٿا، قد جو پورو پنو، هن جا ڏينا گول ليمي جيڏا ٻج سان ڀريل ٿين ٿا، هن جو ٻج ڀوري رنگ تي ٿئي ٿو، جو سخت نشي وارو آهي.
طب
طبي لحاظ کان ان جو اثر سرد ۽ خشڪ آھي. اھو کائڻ سان جنون پيدا ڪري ٿو. ظاهر ۽ باطني حواسن کي سست ڪري ٿو، هن جي ٻج کي ناريل ۾ وجهي پچائي، ٻين دوائن سان گڏي استعمال ڪرائجي، ته کنگهه ۽ مٿي جي سور ۾ فائدو ڪري، قوت باهه وڌائي ٿو ۽ منيءَ ۽ امساڪ پيدا ڪري ٿو. سيني ۽ دماغ جي رطوبت کي سڪائي ٿو، آنڊن ۽ معدي جي ڪيڙن کي ماري ڪڍي ٿو. هن جا پن گهوٽي سخت سور ۽ سوڄ کي لپري ڪري رکڻ سان آرام اچي ٿو. هن جا پن ۽ پاڙون ترن جي تيل ۾ تري، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ ۽ سنڌن جي سور تي مالش ڪرائجي ته فائدو ٿيندو، هن جون پاڙون دمڪشيءَ لاءِ مجرب آهن..
بيلٽ پيپر
بيلٽ پيپر:ballot paper:, ھڪ قسم جو ڳجھي ووٽ ڏيڻ جو ھڪ ذيعو آھي.اھو اھڙو پرنٽ ٿيل ڪاغذ آھي جيڪو اليڪشن دوران ووٽر جي تصديق کان پوءِ اسسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيسر آن کي ڪائونٽر فوائل کان ڌار ڪري ان پٺيان دستخط ڪري اسٽيمپ لڳائي ووٽر کي جاري ڪندو آهي. جنھن تي چونڊڻ ۾ حصو وٺندڙ اميدوارن جا نالا ۽ انھن جا اليڪشن نشان symbols ڇپيل ھوندا آھن. ووٽر مخفي طرح پنھنجي پسند جي اميدوار جي نشان تي ٺپو لڳائي ، ان کي ويڙهي بيلٽ باڪس ۾ وجھندو آهي. پولنگ پوري ٿيڻ کان پوءِ انھن جي ڳڻپ ووٽ جي حيثيت سان ٿيندي آهي. بيليٽ پيپر اليڪشن جي سامان ۾ حساس سامان سڏبو آهي جنھن جي سختي سان نگراني ٿيندي آهي. پاڪستان م اليڪشن ڪميشن بيلٽ پيپرن جي ڇپائي پاڪستان پرنٽنگ پريس کان ڪرائيندي آھي جتي ملڪ جي ڪرنسي جي ڇپائي ٿيندي آهي.
تپو جکر
تپو جکر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 2 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ جکر ۽ ديھ مڪلاڻي.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 16,644 ھئي جيڪا 2,760 خاندانن تي مشتمل ھئي
جمال مراد گبول
محمد جمال ولد مراد علي گبول 15 ڊسمبر 1961ع تي ڳوٺ غلام علي گبول نزد شهر ميرپور ساڪرو ۾ ڄائو. شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي ويجهو پرائمري اسڪول صابو خان گبول ۾ حاصل ڪئي ,.ثانوي تعليم هاء اسڪول ميرپور ساڪرو ۾ ورتي,جتان 1982ع ۾ ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪرڻ بعد غربت سبب اڳتي پڙهي نه سگهيو ۽ ايريگيشن کاتي ۾ ٽريسريء جي عهدي تي پنج سئو روپيا في مهينو پگهار نوڪري ڪرڻ لڳو.نوڪري دوران ايم. آر .ڊي تحريڪ ۾ کيس گرفتار ڪيو ويو ۽ کيس لاڏيون,ٺٽو ۽ حيدرآباد سينٽر جيل ۾ رکيو ويو.آزادي ماڻي 1984ع ۾ پرائمري استاد مقرر ٿيو.پرائمري استاد هئڻ دوران هن انٽر,بي اي ۽ بي ايڊ جا امتحان به پاس ڪيا.
پاڻ ابتدا ۾ مولوي احمد ملاح ,رشيد احمد ساڪرائي,اسلم ساڪرائي ۽ شمشاد ساڪرائي جي ڪلام کان متاثر ٿيو ,بعد ۾ پاڻ به شاعري ڪرڻ لڳو ,ان کان علاوه سندس ڀاء جي حادثاتي موت به کيس شديد چوٽ لڳائي .سندس شاعريء ۾ استاد شمشاد ساڪرائي آهي.
سندس شاعريء جا ٽي ڪتاب ڇپجي چڪا آهن
1-ڪلام جمال
2-نياپو نينهن جو
3-پلٽيا پور پرين جا
جمال مراد خوش مزاج, کل مک ۽ يار ويس ماڻهو آهي.هن جي شاعريء ۾ سٺي رواني ۽ ميٺاج آهي.هر مشاعري ۾ خوب داد وصول ڪندو آهي.
جمال مراد گبول کي ٺٽي سجاول توڙي لاڙ پٽ جا سڀئي ماڻهو پهرين ئي ڌڪ سان جمال مراد ساڪري وارو چيو سڃاڻيو وٺن.
هن سڄي زندگي نه ڪنهن سان ڪو وير نه ڪينو رکيو آهي تنهنڪري هر ماڻهو سندس عزت ۽ احترام ڪندو آهي.سندس مثالي استاد وارو ڪردار نه رڳو سندس ڊيوٽي واري دور ۾ مڃتا ماڻي چڪو آهي پر ايندڙ زماني تائين کيس احترام ۽ عزت سان ياد ڪيو ويندو.انهيء عزت ۽ احترام پويان جمال مراد جي علمي ۽ ادبي شخصيت ۽ پنهنجي ڪرت سان مضبوط وچن ۽ وابستگي آهي.جمال مراد سڄي حياتي سادگي سان گذاري آهي.
سن 2016ع ۾ جڏهن جيالا ۽ ڪامريڊ ڪلچر زور ورتو ,هر طرف چشم پوشي ۽ پنهنجا نوازيو جو فرق ڦريو تڏهن هڪ محنتي ۽ ايماندار استاد جو ڪم ڪرڻ تمام مشڪل ٿي پيو ۽ هي محنتي ۽ ايماندار شخص 55 سالن جي ڄمار ۾ رٽائرمينٽ کي عافيت ۽ آبرو سمجهي پنج سال اڳ ۾ ئي رٽائر ٿيو!! هن کي پنهنجو ماضي ۽ بچپن ڏاڍو وڻندو آهي.
سندس ڪلام جو نمونو هي آهي:
مان نه هڪڙو پر هزارين، تو مَٿي مستانَ ٿِيا.
تُنهنجي اُلفت ۾ رُڳو، ارمانَ تي ارمانَ ٿِيا.
مون نه تومان ايئن ٿي ڀانيو، دردَ ڏيندين دلرُبا،
درد دردن تي وڌي، ارمان عاليشان ٿِيا.
قُرب تو مونسان ڪري، آ قُرب ۾ مونکي ڪُٺو،
تُنهنجي روسامي سان سُهڻا، سوز جا سامانَ ٿِيا.
تو ڇَڏيو آ مُحب ماري، موت ڇا ايندو ٻيو،
ڇا مئل ماڻهوءَ سندا، دنيا ۾ ڪي درمانَ ٿِيا.
ٿو ڪرين حملن تي حَملا، فوج پنبڻن جي وَٺي،
تُنهنجي نيڻن جي نظر جا، اڄ نوان نِيشانَ ٿِيا.
ڪالھ ڪهڙا قُرب هُئا، اڄ مُنهن مِٺا موڙِيو ڇَڏين،
بي رُخي تُنهنجي رَوش تي، جيءَ ۾ جولانَ ٿِيا.
دل ڏئي مون درد وَرتو، آهي نِوڙت نياز سان،
“مون مَٿي محبُوب جا، ڪي اڻَميا احسانَ ٿِيا”.
ڪو پتو پهرين نه پيو، تون ٿو اچين جاني “جمالَ”،
تُنهنجي آمد جا اسان وَٽ، اوچتو اعلانَ ٿِيا.
سسئي جو پٿر
سسئـَـيءَ جو پٿر:
طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: گردن ۽ مقعد کي، ميل: پاڻي گلاب جو، عيوض: سرهي مر يا ڪٺ، وزن: پنجن کان ست ماسا. خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي. جگر ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿو. ٻرهل ۽ جگر جي سدن کي وڃائي ٿو. گهاٽي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو. فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ مفيد آهي، ذهن ۽ عقل کي تيز ڪري ٿو، سنڌن جي سور ۽ ڏندن جي سور ۽ مضبوطيءَ لاءِ سٺي دوا آهي. حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو. رحم مان پاڻي اچڻ ۽ معدي جي رطوبت لاءِ مفيد آهي.
تپو آباد (وارھ)
تپو آباد پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ آباد، ديھ علي اصحابو، ديھ مڱڻيجا ۽ ديھ صفر تونيو.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 17,039 ھئي جيڪا 2,906 خاندانن تي مشتمل ھئي
بيلٽ ڪميٽي
بيلٽ ڪميٽي (Ballot committee) : اردو ۾  کمیٹی  : جنھن کي مختصرن بي سي ۽ بگڙيل اختصار وي سي يا ويسي جيڪو عام آھي. اھا ھڪ بچت ڪميٽي آھي جيڪي رضاڪارانہ محلن، ويڙھن، مائٽن، دوستن ۽ پاڙن م ماڻھو ماھوار يا ڏھن ، يا پندرهن يا ويھن ڏينھن يا مخصوص عرصي ۾ مقرر ڏينھن تي مقرر پئسن جو حصو جمع ڪري بيلٽ يا ڪڻي ذريعي نالو ڪڍي پئسا ڪنھن ھڪ ميمبر جي حوالي ڪيا ويندا آهن ۽ واري واري سان سڀئي ميمبر اھڙي طرح حصو کڻندا رھن ٿا جيستائين سڀني کي پئسا ملي وڃن. عام طور تي اردو ۾ ان کي ڪميٽي چئبو آھي. بئلٽ ڪاميٽي جو اختصار بي.سي. (BC) آھي جيڪو سنڌي ۾ بگڙي وي. سي. يا وي سي (VC) ٿي ويو آهي.
ڪوھري ( ڀانڊو قبو)
يو سي 11 ڪوھري  سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا رتوديرو  تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي رتوديرو تعلقي جي يو سي  11 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 15,395 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾  ڪوھري ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ۽ ان يو سي جو صدر مقام آھي. يو سي جو پراڻو نالو يو سي گھانگھرا ھيو. ھي يو سي رتوديرو شھر جي ٻاھران ڳڙھي ياسين واري روڊ (انڊس ھاء وي- اين 55) تي واقع آهي. روڊ لڳ پراڻو قبو واقع آهي جنھن کي ڀانڊو قبو جي نالي سان سڏيندا آھن. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾  لولائي، گھانگھرا، جلباڻي، شيخ، سومرا، ماڇي، چانڊيا،   ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ۾ ڳوٺ ميروخان لولائي، ڳوٺ ڀائي خان گھانگھرو، ديھ ڪوھري (آبادي 5,559) جنھن ۾ ڳوٺ ڪوھري واقع آهي، ديھ ميوو گھانگھرو (آبادي 2,867), ديھ نظر گھانگھرو (آبادي 4,482)، ديھ سرھو گھانگھرو (آبادي 4,287), ڳوٺ ڪمال خان چانڊيو ۽ ٻيا شامل آهن.
تعليم ۽ صحت جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
شمشاد ساڪرائي
محمد دائود عرف شمشاد ولد دريا خان ڀائل ,1928ع ۾ ديهه ڀالڪي تعلقو ميرپور ساڪرو ضلع ٺٽي ۾ پيدا ٿيو.سندس والد پوليس کاتي ۾ جمعداري جي عهدي تي فائز هو.هن ننڍڙي شمشاد کي 1933ع ڌاري ميرپور ساڪري کان وٺي اچي منگهو پير ڪراچي ۾ سندس نگراني هيٺ حافظ پير محمد عرف" پيرو مڪراني" جي مدرسي ۾ داخل ڪرايائين.جتي شمشاد عربي ,فارسي,سنڌي ۽ قرآن شريف پورو ڪري,1942ع ڌاري سنڌي فائنل جو امتحان ماهر تعليم "پيرو مڪراني" وٽ اول نمبر ۾ پاس ڪيو.ان کان پوء واپس موٽي ميرپور ساڪري ۾ پنهنجي اباڻي گهر آيو.ستت ئي کيس پرائمري ماستري ملي وئي.سندس پهرين اسڪول پرائمري اسڪول گل حسن سمون ۾ دخلڪار ٿيو,جيڪو شهر ميرپور ساڪري کان اولهه طرف تقريبن16,15 ڪلوميٽر سمنڊ جي ڪناري تي اڄ به موجود آهي.ان کانپوء صابو خان گبول,عثمان شاه گورنمنٽ پرائمري مين اسڪول ميرپور ساڪرو ۾ محمد خان مجيديء وٽ اسسٽنٽ ماستر ٿي رهيو.ڪجهه عرصي کانپوء کيس تعلقي ماستري ملي وئي,ان دور ۾ سڄي تعلقي جي استادن جون پگهارون 13000 تيرهن هزار هيون ,جيڪي هن وقت ڪروڙن ۾ آهن .سندس هوشياري ۽ شاعري ملڪان ملڪ مشهور ٿي وئي ,بقول شمشاد جي ته:
ڪري ٿي حضرت انسان کي خونخوار مجبوري,
اوچتو سندس دوستي ڪنهن دنيا جي لالچي شخص سان ٿي ,جنهن جي گمراه ڪندڙ مشورن کيس وڏي حادثي سان دوچار ڪري وڌو ۽ کيس نوڪريء تان به هٿ ڌوئڻا پيا ۽ هن تڪليفن جي گهڻي عرصي بعد آخرڪار گولاڙچيء کان ڏکڻ طرف احمد راڄو ۾ ڌانڌلن جي ڳوٺ ۾ رمضان واڍي وٽ رهڻ لڳو.اتي هارپو ڪيائين.
سورنهن سال رهڻ کانپوء وري ميرپور ساڪرو موٽي آيو.شاعريء ۾ پنهنجو استاد رشيد احمد لاشاري کي تسليم ڪندو هو.سڄي عمر بي وسيء واري زندگي گذاريائين.سندس سمورو ڪلام ڪکائن گهرن کي اوچتو باه لڳڻ ڪري سڙي رک ٿي ويو.2007ع ۾ هن فاني دنيا کي الوداع چئي,حقيقي دنيا ڏانهن روانو ٿي ويو.
شمشاد ساڪرائي ڪهنه مشق ۽ استاد شاعر هو.نهايت سادو ۽ ذهين هو,سندس شاعري جادو جي مثال هئي.سندس خوشخطي پڻ موتيء جي مثل هئي .شمشاد ساڪرائيء جي دور ۾ طرحي مشاعرا وڏي اوج تي هوندا هئا,پري پري کان شاعر اچي شرڪت ڪندا هئا.بزم ادب ميرپور ساڪري جو جنرل سيڪريٽري پڻ ٿي رهيو, ۽ نون شاعرن جي اصلاح پڻ ڪندا هئا.سندس دور جي شاعرن جا ڪجهه نالا پيش ڪجن ٿا,جيڪي سندن ڪوٺايل طرحي مشاعرن ۾ اڪثر شريڪ ٿيندا هئا:
معمور يوسفاڻي عمرڪوٽ,عاجز علي محمد مغل ساڪرائي,عبدالله خان گبول "اسلم ساڪرائي",محمد خان مجيدي,بادل ساڪرائي,ثابت علي شاه "ثابت "پٿورو,علي محمد مجروح ,پير محمد پياسي,محمد عالم شورو خانپور,حافظ صدائي پير جهنڊو,علي محمد "طوفان "ساڪرائي,نگار ساڪرائي,محمد هاشم" لهر",حاجي حقير مڱڻ ٽنڊو قيصر,يوسف خاموش ٺٽو,محمد سومار سيلاني گهوڙا ٻاري,عبدالله شرر ڪراچي,ميوو خان موج لغاري,عبدالرحيم "ملازم "ساڪرائي,نياز علي شاه محسن ڪڪڙائي,محمد علي مفتون,عبدالله "همدم " دادو وغيره.هي سڀ شاعر ميرپور ساڪري ۾ اچي طرحي مشاعرن ۾ شرڪت ڪندا هئا ۽ ساڻن دوستانه تعلق هئو.سندس ڪلام جو نمونو هي آهي:
ڪري ٿي خودڪشيء لئه,ڪيترا لاچار مجبوري.
مصيبت شال مجبوريء تي ,ڪا نازل خدا جي ٿئي,
خدا سان جا بغاوت   لئه,  ڪري    تيار   مجبوري.
حڪومت جنهن جي تنهن جي هاڪ ,هوڪو حڪم سڀ ان جو,
گدڙ  وٽ   ٿي  ڪرائي,  گرگ    کان   بيگار   مجبوري.
ٻئي اهل چمن,جان  چمن, ۽ هم نشين آهن,
مگر هو گل ٿيو هن کي,بنائي خار مجبوري.
مثال چشم ,آهو باغ   ۾,  بيداد   آهي   پر,
ڪري بي نور نرگس کي ڪيو بيمار مجبوري.
ملي ٿي چنڊ کي سج کان ,تپش ۽ روشني ليڪن,
هلائي راه هڪڙيء تان ,ٻنهين کي ڌار  مجبوري.
جو هو محڪوم,سو حاڪم, ۽ حاڪم حڪم جو بندو,
ڪري  ٿي   ڪيترا    سردار,   بر    سردار   مجبوري.
ڪڏهن ايران جو ريڍار ,نادر شاه   ٿي    نڪتو,
ڪڏهن افغان جي شاه کي,ڪري پينار مجبوري.
ڪڏهن ٿي ساڪري ۾ ,گونجيا شمشاد جا نغما,
چوائي زير لب تنهن کان,ٿي  اشعار  مجبوري.
(مهراڻ رسالو 2020/4ع تان ورتل)
تپو حامد واھ
تپو حامد واھ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ چندني جاگير، ديھ ڳاڙھي جاگير، ديھ گل ٻرڙو ۽ ديھ حامد واھ.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 7,187 ھئي جيڪا 1,152 خاندانن تي مشتمل ھئي
سقنقور
سقنقور: نالا: ع. اسقنقور، ف. درل دريائي، هه. وغيره___ پاني ڪوٽي، سهمور، بن رهو ۽ ڪشت.
طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: دماغ کي، ميل: ماکي، عيوض: ثعلب مصري، وزن: هڪ تولي کان ڏهه تولا. خاصيت: هن جو گوشت قوت باهه کي وڌائي ٿو، ۽ منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو، بدن تي گوشت وڌي ٿو. فالـج، لقوي، سنڌن جي سور، نقرس ۽ عضون جي ڏڪڻيءَ لاءِ موافق آهي. قوت باهه لاءِ خاص طرح تجربي ۾ آيل آهي.
سڪنجبين
سڪنجبين (نالا: ع. رب، ف. خشاب، هه. سڪنجبين، اوليومالي ۽ فنملن.) هي شربت کنڊ سان سرڪو يا ليمي جو پاڻي ملائي قوام ڪري ٺاهيندا آهن
طب
خاصيت: صفرا جي جوش، صفراوي تپن، گهڻي اُڃ ۽ جگر جي گرميءَ کي گهٽائي ٿو. وات جي خشڪي ڀڃي ٿو. يرقان، ٻرهل، اُلٽين ۽ دستن کي روڪي ٿو. کاڌو هضم ڪري، معدي کي تقويت ڏئي ۽ گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو.
زباني مخالفت تائين محدود سفارتڪاري
زباني مخالفت تائين محدود سفارتڪاري يا ايڊورسَريل ڊپلوميسي (Adversarial Diplomacy) مان مراد ڪا به اهڙي صورتحال آهي، جنهن ۾ ٻن يا ان کان وڌيڪ ڌُرين جا مفاد ته هڪٻئي سان ٽڪراءَ ۾ هوندا آهن، پر اُهي ڪا به اهڙي سرگرمي نه ڪنديون آهن، جنهن سان منجهن ڪو هٿياربند تڪرار يا شديد ڇڪتاڻ پيدا ٿي پوي. انهيءَ ڪري لاڳاپيل ڌريون ڪن معاملن تي سخت موقف رکنديون آهن، ته ڪن تي ڦلهڙو. سندن اصل مقصد هڪ ٻئي کي هيٺائين ڏيکارڻ نه، پر طئي ڪيل ايجنڊا موجب پنهنجن مفادن جي تڪميل ڪرڻ هوندو آهي. هن قسم جي سفارتڪاريءَ ۾ هر قسم جو ردعمل لفظي مخالفت ۽ ڌمڪائڻ تائين محدود هوندو آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري
تپو ڪلر (وارھ)
تپو ڪلر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 3 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ڪلر، ديھ کنڊو ۽ ديھ پوٺو.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 15,001 ھئي جيڪا 2,707 خاندانن تي مشتمل ھئي
انگریزي
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
آئس لينڊ
آئس لينڊ: آئيس لينڊ:Iceland : (Ísland, ) اتر ايٽلانٽڪ سمنڊ جو ٻيٽ تي مشتمل نورڊڪ ملڪ آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر ريڪجاويڪ آهي. ھن ملڪ جي آبادي 356,991 ۽ پکيڙ 103000 km2 آهي. اھو يورپ جو سڀ کان وڌيڪَ ڇڊي آبادي وارو ملڪ آهي. يورپ ۾ سڀ کان ڇڊي آبادي وارو علائقو گرين لينڊ آھي پر اھو ملڪ ناھي ۽ ڊينمارڪ جو حصو آهي. ملڪ جي 66 سيڪڙو آبادي ريڪجاويڪ شھر ۽ ان جي اردگرد رھي ٿي. ھن ملڪ جو شمار دنيا جي ترقي يافته ۽ اميرترين ملڪن ۾ ٿئي ٿو. 1994ع ۾ يورپين ايڪانامڪ ايريا ۾ شامل ٿيو. ھن ملڪ جي معيشت ھلڪي ٽيڪس نظام واري آھي. مالياتي لحاظ کان اھا بايوٽيڪنالاجي ۽ مينيوفيڪچرنگ وارن شعبن تي مشتمل آهي. 2018ع ۾ گڏيل قومن جي انساني ترقي جي اشاريي مطابق آئس لينڊ دنيا جو ڇھون نمبر وڏو ترقي يافته ملڪ ۽ عالمي امن واري اشاريي مطابق دنيا جو پھريون نمبر پرامن ترين ملڪ ھيو. ھي ملڪ نيٽو جو گھٽ ۾ گھٽ آبادي وارو ملڪ آهي. ھي ملڪ دنيا جي انھن چند ملڪن ۾ شامل آهي جن وٽ فوج ڪانه آهي. ھتي رڳو ننڍڙي پيماني تي ڪوسٽ گارڊ موجود آهن.
ملڪ جو نالو
آئس لينڊ جي سگھڙن مطابق آئس لينڊ تي قدم رکندڙ پھريون شخص ناروي جو نورس نسل جو ماڻھو ھو جيڪو نائين صدي عيسويءَ ۾ اتي آيو ۽ ان ھن سرزمين کي سنو لينڊ (snow land) رکيو ڇو ته اتي برفباري ٿي رھي ھئي. بعد ۾ اتي وائڪنگ آيا جن اتي سمنڊ ۾ ترندڙ برفاني ڇپن جي ڪثرت جي ڪري ان کي آئس لينڊ (Ice land) جو نالو ڏنو.
ڪامن ويلٿ جو قيام
سويڊن جي وائڪنگ کوجنا ڪندڙ گورار سواوارسن پھريون شخص ھيو جنھن 870ع ۾ آئس لينڊ جي ٻيٽ جي چوڌاري چڪر لڳايو ھن سيارو اتي ترسي گذاريو. ھن ھيوسيوڪ ۾ گھر تعمير ڪيو. اونھاري جي شروعات ۾ ھي اتان روانو ٿي ويو پر ان جو ھڪ ماڻھو نيٽفاري اتي ٻن غلامن سميت ترسي پيو. اھا جاء ھاڻي نيٽفارويڪ سڏجي ٿي 874ع ۾ ناروي جي نورس سردار انگولفر ارنارسن موجوده ريڪجاويڪ واري ھنڌ گھر اڏيو جنھن جي پويان کوڙ ٻيا اتي لڏي آيا جن ۾ اڪثريت اسڪينڊينيويائي ماڻھن جي ھئي ۽ کوڙ آئرش ۽ اسڪاٽش پڻ انھن منجھ شامل ھيا. 930ع تائين انھن ماڻھن اتان جي پوکي لائق سموري زمين قبضي ۾ آندي ۽ ان ريڪجاويڪ واري وسندي ۾ ھڪ قانونساز ۽ عدالتي مجلس قائم ڪيائون جنھن جو نالو الٿنگ رکيائون جنھن ذريعي ان آئس لينڊ جي نئين رياست جو نظام ھلايو ويو جنھن کي مؤرخن ڪامن ويلٿ سڏيو. الٿنگ ان رياست جي پارليامينٽ جو درجو حاصل ڪيو جيڪا اڄ تائين قائم آهي جنھن ڪري ان کي دنيا جي قديم ترين پارليامينٽ سڏيو ويندو آهي. پوکي لائق زمين نون ماڻھن لاء باقي نہ بچڻ ڪري نورس ماڻھن جي آبادڪاري جو رخ 986ع کان آئس لينڊ جي بدران گرين لينڊ طرف ٿي ويو 999 کان 1000ع جي لڳ ڀڳ ھتان جي نورس بت پرست عقيدي وارن ماڻھن جي اڪثريت عيسائيت جو مذھب اختيار ڪيو. نورس بت پرستي وارو مذھب پڻ ننڍڙي پيماني تي ڪافي عرصو موجود رھيو
آئس لينڊ ۾ آباد ٿيندڙن جي قائم ڪيل آئس لينڊ جي ڪامن ويلٿ وارو سياسي نظام تيرھين صدي عيسويءَ ۾ سردارن جي وڌندڙ طاقت سان مطابقت رکي نہ سگھيو چاليھ سالن کان وڌيڪَ عرصي تائين گھرو ويڙھ واري حالت رھي جنھن سبب ان ڪامن ويلٿ جو انت آيو
ناروي ۽ ڊينمارڪ جي تسلط ھيٺ
1262ع ۾ سردارن ھڪ ايگريمينٽ تي متفق ٿي صحيحون ڪيون جنهن کي اولڊ ڪوويننٽ سڏين ٿا. ان ٺاهه مطابق آئس لينڊ کي ناروي جي شاھي تخت ماتحت آندو ويو. 1415ع ۾ ناروي، سويڊن ۽ ڊينمارڪ کي پاڻ ۾ گڏايو ويو، جنھن تحت ڪالمار يونين وجود ۾ آئي. اھڙي طرح ان سال ناروي جي بادشاھت (872 کان 1397 تائين) کان آئس لينڊ جو قبضو ڪالمار يونين ڏي منتقل ٿيو. 1523ع ۾ ڪالمار يونين ٽٽي وئي جنھن بعد آئس لينڊ ناروي ۽ ڊينمارڪ جي گڏيل قبضي هيٺ رھيو. بنجر زمين، ٻرندڙ جبلن جي ڦاٽڻ، ٻيلن جي خاتمي ۽ بي رحم موسم آئس لينڊ ۾ انساني زندگيءَ کي مشڪل بڻائي ڇڏيو هو. آبادي جو گذران گھڻي ڀاڱي زراعت تي رھيو. 1402 کان 1404 تائين ۽ وري 1494 ۽ 1495 ۾  ھتي پلاگ جي وبا ڦھلي جنھن ٻنھي ڀيرن ۾ اڌ انساني آبادي کي ناس ڪيو
سورھين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري ڊينمارڪ جي بادشاھ ڪرسچين ٽئين پروٽيسٽنٽ واري اصلاحي تحريڪ تحت لوٿرن ازم فرقي کي رياست جي ھر شھري لاء لازمي ڪيو. 1550ع ۾ اتر آئس لينڊ جي شھر ھولار جي آخري ڪيٿولڪ بشپ جان آراسن ۽ ان جي ٻن پٽن جون منڍيون لاٿيون ويون. آئس لينڊ سرڪاري طور تي لوٿرن فرقي کي مڃيندڙ ٿي ويو ۽ اڄ تائين اھو آئس لينڊ جو اڪثريت جو مذھب آھي.
سترھين ۽ ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ڊينمارڪ آئس لينڊ تي ڊينش ماڻھن جي واپار جي ھڪھٽي واريون واپاري پابنديون لڳايون. ٻرندڙ جبلن جي ڦاٽ ۽ بيمارين سميت قدرتي آفتن، سامونڊي ڌاڙيلن جي حملن سان ماڻھن جي غلامي لاء اغوائن سان آئس لينڊ جا حالات خراب ٿي ويا ۽ آبادي گھٽجڻ شروع ٿي وئي  ارڙهين صدي عيسويءَ ۾ ماتا جي وبا سان جن ملڪ جي آبادي ٽئين حصي تائين ناس ٿي وئي  1783ع ۾ لاڪي ٻرندڙ جبل جي ڦاٽ وڏي تباھي آندي  ٻرندڙ جبلن جي تباھي سان ڏڪار آيا جن سان انساني آبادي ۽ چوپائي مال جو وڏو جاني نقصان ٿيو.
ڊينمارڪ کان آزادي ۽ ريپبلڪ جو قيام
1814ع ۾ نيپولين واري جنگن جي خاتمي بعد ناروي ۽ ڊينمارڪ ڪئيل واري ٺاهه تحت ٽٽي ڌار ٿي ٻہ الڳ بادشاھتون ٿي ويا پر آئس لينڊ ڊينمارڪ جي تسلط ۾ رھيو. اوڻويھين صديءَ ۾ ھتي سردي ۾ تمام گهڻي واڌَ جي ڪري ھتان جي آبادي اتر آمريڪا ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ شروع ڪئي. اٽڪل 70000 آبادي مان 15000 ماڻھو ڪيناڊا جي صوبي مئنيٽوبا جي شھر جملي منتقل ٿي ويا جيڪو نئون آئس لينڊ سڏجڻ لڳو. اوڻويھين صديءَ جي پھرين اڌ ۾ آئس لينڊ ۾ يورپ جي سرزمين جي قومپرست خيالن کان متاثر ٿيندي قومي شعور بيدار ٿيو. 1850 واري ڏھاڪي ۾ آئيس لينڊ جي آزادي جي تحريڪ جان سگورسن جي قيادت ۾ اڀري آئي جنھن جو بنياد فجولني رسالي وارن چئن ڊينمارڪ مان تعليم حاصل ڪندڙ آئس لينڊڪ دانشورن کان متاثر ٿي ڪري وڌو ويو ھو. 1874ع ۾ ڊينمارڪ محدود مقامي حاڪميت لاء آئس لينڊ جي آئين جي منظوري ڏني. 1904ع ۾ ان جي اختيار ۾ اضافو ڪندي پھريون ڀيرو آئس لينڊ جي سياستدان ھانيس ھيفسٽيئن کي ڊينمارڪ جي ڪابينه ۾ آئس لينڊ مان پھريون وزير بڻايو ويو.
ڊينمارڪ ۽ آئس لينڊ وچ ۾ پھرين ڊسمبر 1918ع تي 25 سالن لاء ھڪ ٺاهه عمل ۾ آيو جنھن تحت آئس لينڊ کي ڊينمارڪ جي اتحاد اندر ھڪ آزاد ۽ خودمختيار رياست طور تسليم ڪيو ويو. آئس لينڊ جي حڪومت ڪوپن هيگن ۾ سفارتخانو قائم ڪيو ۽ گذارش ڪئي ته ان جا دفاعي ۽ خارجي معاملا الٿنگ جي صلاح واري شرط سان ڊينمارڪ سنڀالي. ڊينمارڪ جي دنيا اندر سمورن سفارتخانن ڊينمارڪ جي بادشاھت ۽ آئيس لينڊ جي بادشاھت لاء ٻہ نسبتي نشانن ۽ ٻہ جھنڊن جي نمائش شروع ڪئي. آئس لينڊ جي قانوني حيثيت جي ڀيٽ قومن جي ڪامن ويلٿ سان ڪئي وئي جيئن ڪيناڊا جو رياستي سربراھ برطانوي ملڪه ايلزبيٿ ٻين ھئي. ٻين جنگ عظيم ۾ آئس لينڊ غيرجانبدار رھڻ واري ڊينمارڪ جي پاليسي ۾ شامل ٿيو. 9 اپريل 1940 تي جرمني ڊينمارڪ تي قبضو ڪيو. آئس لينڊ جي پارليامينٽ الٿنگ بادشاھ جي جاء تي ان جي نائب کي سربراھ بڻائي دفاع ۽ پرڏيهي معاملا آئس لينڊ جي حڪومت جي ذميواري ۾ آندا. مھيني بعد برطانيا آئس لينڊ جي غيرجانبداري جي خلاف ورزي ڪندي آپريشن فورڪ ذريعي آئس لينڊ تي حملو ڪري گھري آيو. 1941ع ۾ آئس لينڊ جي حڪومت جنھن جا برطانيا سان دوستاڻا لاڳاپا ٿي ويا ھئا غيرجانبدار يونائيٽيڊ اسٽيٽس کي آئس لينڊ جي دفاع سنڀالڻ جي گذارش ڪئي تہ جيئن برطانيا پنھنجي فوج آئس لينڊ مان ڪڍي ٻئي پاسي استعمال ڪري سگھي.
31 ڊسمبر 1944 تي ڊينمارڪ ۽ آئس لينڊ وچ ۾ ٿيل 25 سالن وارو ٺاهه پورو ٿي چڪو ھو. 20 مئي 1944 تي آئس لينڊ ۾ ريفرينڊم ڪرايو ويو جنھن ۾ سوال پڇيو ويو تہ ڊينمارڪ سان اتحاد ختم ڪجي؟ شاھي راڄ ختم ڪجي؟ ۽ ريپبلڪ قائم ڪجي؟ %97 ووٽ ڏنو تہ ڊينمارڪ سان اتحاد ختم ڪيو وڃي. %95 ووٽ ڏنو تہ شاھي راڄ ختم ڪري نئين ريپپلڪ جي قيام لاء نئون آئين جوڙيو وڃي. 17 جون 1944ع تي آئس لينڊ باقاعدي جمهوريا (ريپبلڪ) بڻيو ۽ سويئن بجورنسن ان جو پھريون صدر ٿيو. 1946ع ۾ يو ايس ڊفينس فورس آئس لينڊ مان واپس ھلي وئي. 30 مارچ 1949ع تي ھي ملڪ باقائدي نيٽو جو رڪن ٿيو. 5 مئي 1951ع تي آمريڪا سان ھڪ دفاعي معاھدو ڪيو ويو جنھن تحت آمريڪي فوج آئس لينڊ واپس اچي آئس لينڊ ڊفينس فورس جي حيثيت اختيار ڪئي. سرد جنگ جي خاتمي تائين اھا فورس قائم رھي. 30 جنوري 2006 تي آخري آمريڪي فوجي جٿو ھتان واپس آمريڪا ھليو ويو. آزادي بعد آئرلينڊ خوشحالي ڏٺي. ھتي مڇي جي صنعت کي وڏو فروغ مليو. آمريڪا جي مالي مدد واري مارشل پلان سان پڻ ترقي ۾ اضافو آيو جنھن تحت ھتان جي شھرين کي في فرد 209 آمريڪي ڊالر جي مدد ملي 1970 واري ڏھاڪي ۾ ڪاڊ مڇي واريون جنگون مشھور ٿيون جيڪي آئس لينڊ ۽ برطانيا جي وچ ۾ 200 ناٽيڪل ميلن جي خطي ۾ توسيع جي معاملي تي لڳيون. آئس لينڊ 1986ع ۾ سويت يونين ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس وچ ۾ نيوڪليئر ھٿيارن جي تخفيف لاء گڏجاڻي ڪرائي جنھن ۾ گورباچوف ۽ رونالڊ ريگن شرڪت ڪئي. ڪجھ سال بعد آئس لينڊ پھرين ملڪ ھيو جنھن اسٽونيا ۽ لٿوينيا جي آزادي کي تسليم ڪيو. 1994ع ۾ ھي ملڪ يورپين ايڪانامڪ ايريا جو رڪن ٿيو. 2001 ۾ ھن ملڪ جي ٻن بئنڪن پرڏيھي قرضن جي مد ۾ وڏو نفعو ڪمايو جنھن سان 2002 کان 2007 تائين آئس لينڊ جي قومي آمدني ۾ 32 سيڪڙو اضافو آيو
جاگرافي
آئس لينڊ اتر ائٽلانٽڪ سمنڊ ۽ آرڪٽڪ سمنڊ جي ميلاپ واري جاء تي واقع آهي. ملڪ جي جاگرافيائي بيھڪ ويڪرائي ڦاڪ °63 ۽ °68 ڊگري اتر طرف ۽ ڊگھائي ڦاڪ ۾ °25 ۽ °13 اولھ طرف آهي. ھي ملڪ اتر آمريڪا جي ڀيٽ ۾ يورپي سرزمين جي وڌيڪ ويجھو آھي. ان جي ابتڙ گرين لينڊ وري اتر آمريڪا جي وڌيڪ ويجھو (290 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي) آهي ان ڪري اھو اتر آمريڪا کنڊ ۾ شمار ٿئي ٿو. آئس لينڊ جاگرافيائي، تاريخي، ثقافتي، ٻولي ۽ کوڙ عملي سببن جي بنياد تي يورپ ۾ شمار ٿيندو رھيو آھي. علم الارض (جاگرافي) مطابق آئس لينڊ ۾ ٻنھي کنڊن يعني يورپ ۽ اتر آمريڪا واريون زميني پليٽون شامل آهن.
آئس لينڊ دنيا جو 18ھون وڏو ٻيٽ ۽ يورپ جو برطانيا کانپوءِ ٻيون نمبر وڏو ٻيٽ آهي. آئرلينڊ يورپ جو ٽيون نمبر وڏو ٻيٽ آهي. آئس لينڊ وارو وڏو ٻيٽ پکيڙ ۾ 101826 km² آھي جڏھن ته ملڪ جي مڪمل پکيڙ 103000 km2 ان ايراضيءَ جو 62.7 سيڪڙو علائقو توندرا آھي جنھن ۾ وڻ نہ ٿي سگھندا آهن. آئس لينڊ ملڪ ۾ 30 ننڍڙا ٻيٽ پڻ واقع آهن. ملڪ ۾ 14.3 سيڪڙو زمين ڍنڍن ۽ گليشيئرن تي مشتمل آهي. ملڪ جي پکيڙ جو 23 سيڪڙو علائقو پوکي جي قابل آھي. ھتان جي وڏي ۾ وڏيون ڍنڍون سورسوات ڍنڍ (Þórisvatn)83 – ۽ سنگوتلوات ڍنڍ(Þingvallavatn) 82 km2 آھن.
علم الارض مطابق
آئس لينڊ جو ٻيٽ آئس لينڊ واري پليٽو جو سمنڊ کان ٻاھريون ڏيک آھي ۽ اھو زندہ ٻرندڙ جبلن سان ڀريل آھي جن ۾ ھيڪلا، ايلٽڪائو (Eldgjá)، ھردبريئد (Herðubreið) ۽ ايلڊفيل نالي ٻرندڙ جبل شامل آهن. آئس لينڊ جي سرزمين تي کوڙ گيزر (قدرتي گرم پاڻي جي اخراج واري جاء) پڻ واقع آھن جن ۾ ڪيسئر نالي گيزر پڻ شامل آهي. آئس لينڊ جو بلند ترين مقام ڪئاناٽالسنيوڪر (Hvannadalshnúkur) نالي چوٽي آھي جيڪا 2110 ميٽر يا 6930 فٽ بلند آھي.
موسم
آئس لينڊ جي ٻيٽ جي آبھوا سب آرڪٽڪ آھي. اتر ائٽلانٽڪ واريون ڪوسيون ھوائون ساڳي ويڪرائي ڦاڪ جي الاسڪا سميت ٻين زميني علائقن جي ڀيٽ ۾ ھتي جي سالياني گرمي پد کي اوچو ڪن ٿيون. آرڪٽڪ سان ويجھڙائپ ھجڻ باوجود سياري ۾ بہ آئس لينڊ جا سامونڊي ڪنارا برف کان پاڪ رھندا آھن. آئس لينڊ ٻيٽ جي مختلف حصن ۾ مختلف موسم ھوندي آھي. عام طور تي ڏکڻ وارو سامونڊي ڪنارو اتر جي ڀيٽ ۾ گرم، گھم وارو ۽ ھوادار رھندو آھي. ٻيٽ جي وچولي حصي جا مٿاهان پٽ سخت سردي وارا ھوندا آھن. اتر جا ھيٺاھان پاسا بنجر زمين تي مشتمل آهن. سياري ۾ برفباري عام طور تي ڏکڻ جي ڀيٽ ۾ اترئين پاسي گھڻي ٿيندي آهي. ھن ٻيٽ جو وڌ کان وڌ گرمي پد °30.5 سينٽي گريڊ ھيو جيڪو 22 جون 1939ع تي ٻيٽ جي ڏکڻ اوڀر واري ھنڌ رڪارڊ ڪيو ويو. گھٽ ۾ گھٽ گرمي پد منفي °38- رھيو آھي جيڪو 22 جنوري 1918ع ۾ اتر اوڀر واري حصي ۾ رڪارڊ ڪيو ويو ھو. ريڪجاويڪ شھر جو گھٽ ۾ گھٽ ترين ۽ وڌ ۾ وڌ ترين گرمي پد ڪاٽو °24.5- ۽ °26.2 سينٽي گريڊ تائين رڪارڊ ڪيو ويو.
وڻ ٽڻ ٻوٽا
نباتاتي جاگرافي مطابق آئس لينڊ جي نباتات ٻوٽن جي بوريئل ڪنگڊم واري سرڪمبوريئل خطي جي آرڪٽڪ صوبي سان تعلق رکندڙ آھي. آئس لينڊ جو ٽي ڀاڱي چار حصو ساوڪ کان خالي بنجر زمين تي مشتمل آهي. باقي زمين گاھ واري آھي جتي وڻ ۽ ٻوٽا ٿين ٿا ۽ جتي چوپايو مال پڻ چرندو آهي. آئس لينڊ جو سڀ کان عام وڻ اتريون بيد (Northern Brich) آهي جنھن جو نباتاتي نالو بيتولا پيوبيسڪنس (Betula pubescens) آھي. ان وڻ جا اتي باقاعده ٻيلا موجود آهن. ٻين عام وڻن ۾ ايسپينس (پاپولس ٽريمولا), روونس (سوربوس آڪيوپاريا)، عام جونيپرس (يونيپروس ڪميونس), ولو ۽ ٻيا ننڍڙا وڻ شامل آهن. انساني آبادي جي ابتدا وقت ھن ٻيٽ جي 30 سيڪڙو زمين ٻيلن تي مشتمل ھئي پر پوء انساني آبادي ماحول کي متاثر ڪيو ۽ باھ ٻارڻ لاء ڪاٺين جي استعمال سان ۽ عمارتسازي ۾ ڪاٺ جي استعمال سان ٻيلن ۾ گھٽتائي اچڻ شروع ٿي
جاندار
انساني آمد کان اڳ آئس لينڊ ۾ ھڪڙو مئمل جانور رھندو ھو جنھن جو نالو اتر قطبي لومڙ ھيو اھو ھن ٻيٽ تي برفاني دؤر ۾ برف سان ڄميل سمنڊ مٿان پنڌ ڪري پھتو ھو. ھوائن ذريعي ھتي چمڙا پڻ پھتا پر اتي انھن جي واڌ نہ ٿي سگھي. گرين لينڊ جي پاسي کان ھتي قطبي رڇ پڻ پھتا پر اھي اتي رھي نہ سگھيا ھتي ريڙهيون پائيندڙ ٻئي خشڪي ۽ پاڻي وارا جاندار پڻ وجود نہ ٿا رکن آئس لينڊ جي جانورن ۾ آئس لينڊڪ رڍ، چوپايو مال، ڪڪڙ، ٻڪريون، گھوڙا ۽ ريڍار ڪتو شامل آهن جيڪي سڀ يورپ مان ھتي آندا ويا. جنگلي جانورن ۾ اتر قطبي لومڙ، قطبي رڇ، آبي نور (mink), ڪئا، سيھڙ ۽ ڦاڙھو شامل آهن. قطبي رڇ ڪڏھن ڪڏھن برفاني ڇپن تي گرين لينڊ پاسي کان ايندا آهن. جون 2008 ۾ گرين لينڊ کان ٻہ قطبي رڇ اتي پھتا ھئا. سامونڊي مئمل جانورن ۾ ڀورو ناسي لڌڙو (ھيليڪوئروس گريپوس) ۽ ھاربر لڌڙو (فوڪا وتيولئنا) شامل آهن. پکين ۾ ھتي سامونڊي پکي رھن ٿا جن ۾ ائٽلانٽڪ پيوفن، ڪاري ٽنگن وارو ڪٽيويڪ (kittiwake)، اسڪئا شامل آهن سائنسي مقصدن خاطر وھيل جي شڪار سان گڏوگڏ ھتي وقفي وقفي سان واپاري مقصدن لاء پڻ وھيل جو شڪار ٿيندو آهي جيتن ۾ ھن ملڪ ۾ 1300 جنسون مليون آهن. ھي ملڪ مڇرن کان پاڪ آهي.
سياسي نظام
ھن ملڪ ۾ کاٻي ڌر ۽ ساڄي ڌر وارو ڪثيرالجماعت سياسي نظام آھي. 2017ع جي آئس لينڊ جي عام چونڊن ۾ وڏين جماعتن ۾ انڊپينڊنس پارٽي, ليفٽ گرين موومينٽ ۽ پروگريسو پارٽي، سوشل ڊيموڪريٽڪ الائنس، سينٽر پارٽي، پائريٽ پارٽي، پيپلز پارٽي شامل ھيون. آئس لينڊ دنيا جو پھريون ملڪ آھي جنھن ۾ عورتن جي سياسي پارٽي ٺاھي وئي جنھن جو نالو وومينز الائنس رکيو ويو ۽ جنھن جي سموري سرواڻي عورتن مان ھئي ان جماعت جو قيام 1983ع ۾ عورتن جي سماجي، سياسي ۽ معاشي ضرورتن خاطر ٿيو. پارلياماني اليڪشن ۾ ان جماعت جي شموليت سان پارليامينٽ ۾ عورتن جي تعداد ۾ 15 سيڪڙو اضافو ٿيو. 1999 ۾ ان جماعت کي ٽوڙي سوشل ڊيموڪريٽڪ الائنس ۾ ضم ڪيو ويو پر ان جون اڌ عورت رڪن ليفٽ گرين موومينٽ ۾ شامل ٿي ويون. ان پارٽي جي ڪري پارليامينٽ ۾ عورتن جي شرڪت ۾ اضافو ٿيو ۽ ھر وڏي جماعت عورتن لاء 40 سيڪڙو ڪوٽا رکي. 2009 جي پارليامينٽ ۾ ھر ٽيون رڪن عورت ھئي 2016 جي چونڊن بعد پارليامينٽ ۾ %48 ميمبر عورتون آھن 2016ع ۾ آئس لينڊ دنيا جي اندر جمھوري ادارن جي مضبوطي ۾ ٻئين نمبر تي ھيو حڪومتي شفافيت ۾ دنيا ۾ 13 نمبر تي ھيو ملڪ جي سياسي عمل شرڪت بہ تمام اوچي آھي. گذريل چونڊن (2013) ۾ ووٽن پوڻ جو ٽرن آئوٽ %81.4 ھيو
انتظامي ورهاست
انتظامي طور تي آئس لينڊ خطن يا ريجنن، سياسي تڪن ۽ ميونسپلٽين ۾ ورھايل آھي. ملڪ ۾ ڪل 8 ريجن يا خطا آھن آئس لينڊ ۾ 74 ميونسپالٽيون آھن جن جو ڪم اسڪولن، ٽرانسپورٽ، صفائي ۽ ٻيا معاملا سنڀالڻ آھي. تڪن جي ورھاست رڳو چونڊن متعلق ھوندي آھي. سڀ کان وڏي آبادي واري ميونسپالٽي ريڪجاويڪ آھي ۽ ٻئي نمبر تي ڪوپاووگور آھي پر ريڪجاويڪ جي آبادي ڪوپاووگور کان چئوڻي وڏي آھي.
پرڏيهي پاليسي
آئس لينڊ يونائيٽيڊ نيشنز، نيٽو، يورپين فري ٽريڊ ايسوسيئيشن يا ايفٽا ، يورپ جي ڪائونسل، ۽ معاشي سھڪار ۽ ترقي جي تنظيم (OECD)  جو رڪن ملڪ ھجڻ سميت دنيا جي سمورين قومن سان سفارتي ۽ واپاري لاڳاپا رکندڙ ملڪ آهي. ان جا تعلق نسبتن نورڊڪ ملڪن، يونائيٽيڊ اسٽيٽس، جرمني، ڪيناڊا ۽ نيٽو جي ٻين رڪن ملڪن سان وڌيڪَ ويجھا آھن. ثقافتي، معاشي ۽ ٻولين ۾ ھڪجھڙائي ڪري تاريخي طور تي آئس لينڊ ھڪ نورڊڪ ملڪ آھي ۽ نورڊڪ ڪائونسل ذريعي ھي ملڪ انھن ملڪن جي باھمي حڪومتي سھڪار ۾ شامل رھندو آھي. آئس لينڊ يورپين ايڪانامڪ ايريا (EEA) جو پڻ رڪن آهي جنھن ذريعي ان کي يورپي يونين جي واحد مارڪيٽ ۾ پھچ آھي. اھو ملڪ يورپي يونين جو رڪن نہ ھيو پر جولاءِ 2009 ۾ آئس لينڊ جي پارليامينٽ : الٿنگ يورپي يونين ۾ شامل ٿيڻ لاء درخواست ڏيڻ جي منظوري ڏني ۽ سرڪاري طور تي 17 جولاءِ 2009ع تي اھا درخواست يورپي يونين کي ڏني وئي 2013 جي چونڊن ۾ ظاهر ٿيو ته آئس لينڊ جا ماڻھو يورپي يونين ۾ شامل ٿيڻ جي حق ۾ نہ ھئا. نئين حڪومت ريفرينڊم ڪرائڻ جو فيصلو ڪيو.