cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اگھم راجا
اگهم راجا-، راءِ گهراڻي جي حاڪم راءِ سهيرس پٽ راءِ سهاسيءَ جي دور ۾، سنڌ جي ڏاکڻي حصي ”لوهاڻي پرڳڻي“ جو حاڪم هو. سندس گاديءَ جو هنڌ -برهمڻ آباد- هو. چچ، راءِ سهيرس کان حڪومت هٿ ڪرڻ بعد سيوستان کان ٿيندو، جڏهن لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، ته اتي راجا -اگهم- کان پنهنجي تابعداريءَ جي گهر ڪيائين. راجا -اگهم-، هڪ مڪار ۽ فريبي حاڪم جي تابعداريءَ بدران، -جنگ- کي ترجيح ڏني، اهڙيءَ طرح اها -جنگ- هڪ سال تائين هلندي رهي. -جنگ- جي آخر ۾ -اگهم-، لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، -اگهم- لوهاڻي قلعي -بندي- ڪئي ۽ -ان- قلعي بنديءَ واري وقت ۾ پاڻ مري ويو، جڏهن ته کانئس پوءِ سندس پُٽ کي گاديءَ تي ويهاريو ويو، جنهن چچ جي تابعداري قبول ڪئي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
اخلاق انصاري
اخلاق انصاري جو پورو نالو اخلاق احمد انصاري ۽ ادبي نالو اخلاق انصاري آهي، کيس ادبي ورثو سندس والد مرحوم انيس انصاريءَ کان مليو. 24 اپريل 1957ع تي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتائين، پرائمري تعليم، پي سي اسڪول لاڙڪاڻي ۽ سيڪنڊري تعليم گورنمينٽ پائليٽ اسڪول مان حاصل ڪري گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان انٽرميڊئيٽ ڪري سنڌ يونيورسٽيءَ مان پوسٽ گريجوئيشن ڪيائين. شروع کان ئي مختلف علمي ادبي تنظيمن ”گلن جهڙا ٻارڙا“، سنڌي ادبي سنگت انڊس لٽرري فورم، انيس انصاري اڪيڊمي، ايڪسپلورر ۽ شاهه لطيف اسڪائوٽس سان سلهاڙيل رهيو. هو سٺو ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1) رڃ ۾ رابيل(ڪهاڻيون) (2) مان ڪائنات آهيان (ڪهاڻيون (3) اڏوهي (ناول)، جڏهن ته سندس ڪجهه ڪتاب ڇپائيءَ جا منتظر آهن، جن ۾ (1) زندگي ڪجهه به نه ! (2) چهرا چهرا چنڊ (خاڪا) ۽ (3) رت جگي مين ديکها هوا سپنا (اردو ڪهاڻين جو مجموعو) اچي وڃن ٿا. هو هن وقت گورنمينٽ ڪاليج نئين ديري ۾ ڪيمسٽريءَ جي مضمون ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ۽ سچل ڪالوني لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
ڪيننگٽن ڪروس
لنڊن جي ليمبيٿ بورو جو ھڪ علائقو يا ضلعو-
زمرو:ليمبيٿ جا ضلعا
مستونگ
مستونگ پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر ۽ ضلعي صدر مقام جنھن جي جاگرافيائي بيهڪ 29°48'0N 66°50'60E ۽ ھي شھر سامونڊي سطح کان 1701ميٽر يا 5538 فٽ بلند آھي. The town is also the شھر ٻن يونين ڪائونسلن ۾ ورھايل آھي. ھي شھر ڪوئٽه کان ڏکڻ ۽ قلات کان اتر ۾ واقع آهي. ھن شھر جي آدمشماري 28600 آھي.
خود مختيار رياستن جي فهرست
هي خودمختيار رياستن جي فهرست دنيا جي آزاد رياستن جو جائزو پيش ڪري ٿي. هن فهرست ۾ رياستن جي حيثيت سندس خودمختياري جي قدر متعلق ڄاڻ ڏنل آهي. گڏيل قومن جي اداري ۾ 206 رياستن جي رڪن سازي کي ٽن ڀاڱن ۾ ورهايو ويو آهي. 193 رياستون گڏيل قومن جي اداري جا رڪن آهن، 2 مبصر رياستون ۽ 11 ٻيون رياستون شامل آهن. خودمختياري تي تنازعي واري خاني ۾ ڏيکاريل آهي ته ڪهڙين رياستن (191) ۾ ڪو تنازعو ناهي ۽ ڪهڙن رياستن (15 رياستون، جنهن مان 5 گڏيل قومن جي اداري جا رڪن، 1 مبصر رياست ۽ 9 ٻيون رياستون) ۾ تڪراري علائقا شامل آهن.
حوالا
زمرو:ملڪ
اڌارام ٿانورداس ميرچنداڻي
سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ليکڪ، مترجم ۽ -تعليم- دان اڌارام ٿانورداس 1833ع ڌاري حيدرآباد ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- حيدرآباد جهڙي علمي ماحول ۾، قابل استادن جي زيرنگرانيءَ ۾ ٿي، جتان کيس سنڌي ادب جي خدمت ڪرڻ جو شوق جاڳيو. اڌارام ايتروئي سٺو مترجم هوندو هو، جيترو خود طبعزاد ليکڪ هوندو هو. هن شاعريءَ ۽ نثر ۾ ڪيترن ئي ڪتابن جا بهترين ترجما ڪيا، جيڪي سنڌي ادب جو بهترين سرمايو آهن. هن ڪامسين ۽ ڪامروپ جي بيتن جو ترجمو ڪيو. سندس لکيل ڪتاب هينئر ناياب آهن. اڌارام 1853ع ۾ بنيادي -تعليم- جي واڌاري ۽ سڌاري لاءِ -انگريز- دور ۾ اوائلي نصابي ڪتابن جي تياريءَ دوران سنڌي پهريون ۽ سنڌي ٻيو ڪتاب به ترتيب ڏنا هئا. سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيل پهريون ناول ’راسيلاس‘ به هن ديوان نولراءِ شوقيرام سان گڏ تيار ڪيو هو جيڪو 1870ع ۾ ڇپيو هو. سنڌي ٻوليءَ جي هن نامياري ليکڪ 1883ع ۾ وفات ڪئي. سنڌي ادب ۾ سندس نالو اڄ به وڏي عزت ۽ احترام سان ياد ڪيو وڃي ٿو.
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
هڏڪي
ھڏڪي     Hiccup disease
”اصغر ساگر (اصغر علي چانڊيو)“
”ھڏڪي جي ڪا دوا آھي.“
ڪيمياگر دخل کان نڪري سامهون آيو. پھرين ھن ان ماڻهو جي ڪنن کي ٻنھي ھٿن سان زور سان بند ڪيو ۽ پوء ھن جي ڳاٽي کي ھيٺ لاڙي مڪ ھنئي.
ماڻهو کي غصو اچي ويو
”تون ھي ڇا ڪري رھيو آھين، عجيب ماڻھو آھين تون“
ڪيمياگر مرڪي چيو
”ھڏڪي جي ٻي ڪابہ دوا ناھي بس اھو طريقو آھي. فرق پيو يا نہ؟“
ماڻهو جي منھن تي تجسس ڀري مرڪ اچي وئي. ھو گهڻو فائدو محسوس ڪري رھيو ھو. ھن ورندي ڏني
”مون کي فرق پيو آھي پر منھنجي زال کي ٻن مڪن جي ضرورت آھي ڇوجو ھن کي گهڻي ھڏڪي آھي پر خوف آھي ڪٿي ھلي نہ پوي.
ڪيمياگر کان ٽھڪ نڪري ويو ۽ ٻئي کلڻ لڳا.
ھي ھڏڪي جو علاج آھي پر ڀوڳ جو ڀوڳ بہ پر ھٿن سان ڪنن دٻائڻ سان گڏ مڪو وچولي نموني آھستي ھڻجي جيئن اعصابن کي لاڙو اچي وڃي. وري وري ھي عمل نہ ورجائجي صرف ڪنن کي ھٿن سان بند ڪرڻ وارو عمل ورجائجي.
جڏھن پيٽ جهلي (ڊايا فريم) diaphragm ۾ ڪجھ مسئلو پيدا ٿئي ٿو تہ ھڪدم ھوا کي اندر ڇڪن ٿا ۽ ھوا جڏھن اندر داخل ٿئي ٿي تہ اوڳراين نما ڳرا آواز نڪرن ٿا ۽ اھڙي صورت ۾ ھڏڪيون پيدا ٿين ٿيون. سائنسي تحقيق مطابق ھڏڪي پيٽ جي جهلي Diaphragm ۾ خارش ٿيڻ يا سڪڙڻ جو نتيجو آھي. انساني جسم ۾ سيني ۽ پيٽ جي درميان مشڪن سان ٺھيل پيٽ جو پردو Diaphragm آھي جيڪو سيني کي پيٽ کان ڌار ڪري ٿو. ڊايا فرم کي اوچتو بار بار جهٽڪا لڳڻ سان ھڏڪي اچي ٿي ۽ ھڏڪي بي اختيار نموني اچي ٿي جنھن کي روڪڻ مشڪل ھوندو آھي. ھڏڪي جي صورت ۾ بھتر آھي تہ احتياطي تدبيرون ڪجن ۽ دوائن کان پاسو ڪجي ھڏڪي ڇڏي ويندي.
عام طور تي ھڏڪي لڳڻ جا سبب خشڪ کنگھ ۔ ساھ سان گڏ وڌيڪ ھوا جو کاڌي جي نلي ۾ داخل ٿيڻ ۔ تيز تيز کائڻ ۔ نفسياتي اثرن جيئن خوف ۔ گهٻراھٽ ۔ پريشاني جو شڪار ٿيڻ ۔ ڪاربونيٽيڊ مشروب وڌيڪ پيڻ ۔ خشڪ کاڌو کائڻ ۔ تيز مصالا استعمال ڪرڻ ۔ ڳلي جي سوزش ۔ معدي جي سوزش ۔ معدي جي تيزابيت ۽ معدي جي سوڄ ھڏڪي جا عام سبب آھن. ھڏڪي ھڪ عام ٿئي ٿي جيڪا گهريلو ٽوٽڪن سان دور ٿي وڃي ٿي ڪڏھن ڪڏھن لڳاتار ھڏڪي رھي ٿي جيڪا بيمارين ڏي اشارو ڪري ٿي جين بڪين جي خرابي ۔ ملٽي پل اسڪليروسز ۔ دماغي جهلي جو انفيڪشن ۔ معدي يا خوراڪ جي نلي جي خرابي ڇوجو معدي مان خوراڪ واپس کاڌي جي نلي ۾ اچي ٿي اھي بيماريون عام ٽوٽڪن سان نٿيون وڃن.
ھڏڪي جا سبب :-
تيزي سان کائڻ:-
تماڪ نوشي :-
تماڪ نوشي جي استعمال سان معدي ۾ خشڪي اچي ٿي ۽ معدي جي خشڪي ھڏڪي جو سبب بنجي ٿي.
جذباتي ڪيفيت :-
طبي ماھرن مطابق جذباتيت يا جوش ھڏڪين جو سبب ٿي سگهي ٿو ڇوجو ان سان جسم جي اندر تبديلي ٿيڻ جي ڪري دل تيزي سان ڌڙڪڻ لڳي ٿي.
معدي جا مرض:-
عام طور تي ھوا کاڌي جي نلي ۾ ھڪ مخصوص ڦيري سان اچي ٿي ۽ ھڏڪيون اچڻ لڳن ٿيون. اڪثر ٻارن کي ھڏڪي ٿئي ٿي ھي معدي جو ھڪ مرض Gerd ٿي سگهي ٿو.
مرضن جي ڪري ھڏڪي جا سبب :-
ھڏڪي جو اھم سبب بڪين جي خرابي آھي. ھڏڪي اشارو ڪري ٿي تہ بڪيون خراب ٿي رھيون آھن. ھي ھڏڪيون ھڏن جي درد ۔ اڀساھي ۽ رڳن ڇڪجڻ سان ٿين تہ جلدي ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي.
ايسڊ ريفليڪس مرض :-
ايسڊ ريفليڪس مرض جون واضح علامتون سيني مجلن ۔ کاڌي جو تلخ لڳڻ ۔ آت اچڻ ٿين ٿيون پر ھي حقيقت آھي ھڏڪيون انهن ڏي اشارو ڪن ٿيون جيڪڏھن ختم نہ ٿين جلد ڊاڪٽر سان روجوع ڪرڻ گهرجي.
ذھني ڇڪتاڻ :-
جيڪي ماڻھو ذھني ڇڪتاڻ جو شڪار رھن ٿا انهن کي ھڏڪي ٿي سگهي ٿي انهن کي کپي تہ روز ورزش يا مراقبو ڪن.
ڪينسر :-
ھڏڪيون ڪينسر جي ڪجھ مرضن دماغي ۔ معدي يا لمفي نوڏن Lymph nodes جي موجودگي ڏي اشارو ڪن ٿيون لڳاتار ھڏڪي ھجي ۽ 48 ڪلاڪن کان چڙھي وڃي يا مھينو وٺي وڃي اھو عارضو ڪينسر ٿي سگهي ٿو پر ڪينسر جا امڪان ٿي بہ نٿا سگهن.
نمونیا جو اشارو :-
ھڪ تحقيق مطابق دير تائين ھڏڪيون اچڻ نمونيا جي نشاني آھي. ھڏڪي سان گڏ سيني ۾ درد ۔ ٿڌ محسوس ٿيڻ ۔ بخار ۔ ساھ گهٽجڻ ھجي تہ نمونيا آھي ڇوجو ڦڦڙن جي انفيڪشن جي ڪري ھڏڪيون عام معمول کان وڌيڪ اچن ٿيون.
فالج جي ابتدائي علامت :-
اوبايو يونيورسٽي جي تحقيق مطابق ھڏڪيون فالڄ جي ابتدائي علامت ٿي سگهن ٿيون ھڏڪين سان گڏ سيني ۾ درد عورتن جي ابتدائي فالج جي علامت آھي. آمريڪا ۾ نيشنل سٽروڪ ايسوسيئيشن آت ۔ ذھني الجهن ۽ جسماني ڪمزوري سان گڏ ھڏڪين جي اچڻ کي فالج جي علامتن ۾ شامل ڪيو ويو آھي جنھن جو گهڻو شڪار عورتون ٿي سگهن ٿيون.
دل جو دورو :-
ھڏڪيون لڳاتار ھجن تہ دل جي دوري جو امڪان ٿي سگهي ٿو. تحقيق مطابق ھڏين ۽ دل جي دوري جو پاڻ ۾ تعلق آھي جيڪي دوري سان گڏ پگهر اچڻ ۔ ڪمزوري ۽ سيني جي درد جون نشانيون ٻڌائين ٿيون.
اپاء :-
وقفي ساھ روڪڻ :-
طبي ماھرن مطابق وقفي ساھ روڪڻ سان ھڏڪيون ختم ٿي سگهن ٿيون. ھي طريقو ڦڦڙن ۾ ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ جمع ڪري ٿو جنھن سان ھڏڪين کان نجات ملي ٿي.
ٿڌو پاڻي :-
برف واري ٿڌي پاڻي پيئڻ سان ھڏڪين کي روڪڻ ۾ مدد ملي ٿي. ٿڌو پاڻي پيٽ جي جهلي جي خارش کي روڪي ٿو جيڪا ھڏڪين جو سبب بنجي ٿي.
ڪاغذ جي ٿيلهي مان ساھ کڻڻ :-
پيپر بيگ ۾ ساھ کڻڻ ھڏڪين کي روڪي ٿو. يوڪي جي نيشنل ھيلٿ سروس مطابق ھي ٽوٽڪو رت ۾ ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ جي سطح کي وڌائي پيٽ جي جهلي کي خارش کان روڪي ٿو.
ڪرسي تي ويھي پير ڪرسي جي سطح تي ڪجن تہ جيئن گوڏا سيني ڀر پھچن ۽ انهن کي ھٿن سان پڪڙجي جيئن مليل لڳن ۽ وري سڌا ڪجن ۽ وري ملائجن. ھي عمل ڪيئي ڀيرا ورجائجي ھڏڪيون بيھي وينديون.
ھڏڪين جي صورت ۾ مصري چوسجي. مصري جي لواڻ پيٽ جي جهلي کي ھلڪي نموني ڇيڙي ٿي جنھن سان اعصاب وري سيٽ ٿي وڃن ٿا.
کٽ ميوا :-
کٽ ميوا جيئن ليمو ۔ نارنگي يا مالٽا کي چٽجي. کٽ پيٽ جي گرمي ۽ جلن کي ھلڪي ڪندي ۽ ھڏڪيون بيھي وينديون.
تکاڻ واري شي کائڻ :-
مرچن سان مليل ڪا تيز شي کائڻ سان ھڏڪيون بيھي سگهن ٿيون ڇوجو جسم جي جلن ڏي اعصاب مرڪوز ٿي وڃن ٿا ۽ ھڏڪي بند ٿي وڃي ٿي.
ماکي :-
نيم گرم پاڻي ۾ ماکي چمچو ملائي پيئجي اعصاب پرسڪون ٿي ويندا ۽ ھڏڪي رڪجي ويندي.
چاڪليٽ :-
چاڪليٽ آھستي آھستي کائجي ۽ ھڏڪيون بيھي وينديون.
ڪاغذ جو ٿيلهو :-
ڪنھن ڪاغذي بيگ ۾ منھن وجهي اونها ساھ کڻجن ائين ڪرڻ سان ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ رت ۾ وڌندي ۽ پيٽ جي پردي کي گھرائي سان آڪسيجن ڇڪڻي پوي ٿي جنھن سان ھڏڪين جي بند ٿيڻ جا امڪان پيدا ٿي وڃن ٿا.
ٽشو پيپر :-
گلاس پاڻي ڀري مٿان ٽشو پيپر رکي ٽشو پيپر مان پاڻي پيئجي. ھن سان پيٽ جي پردي کي پاڻي ڇڪڻ ۾ ٿوري مشڪل ايندي جنھن سان ھڏڪين وارين مشڪن جي حرڪت گهٽجي ويندي.
برف جا ٽڪرا يا ڊبل روٽي :-
برف جي ٽڪرن يا خشڪ ڊبل روٽي جا ٽڪڙا وات ۾ رکي چوسجن. انهن جي ڳرڻ سان ڳلي مان ويگس نرو مان گذرڻ سان جهٽڪن جو عمل رڪجي وڃي ٿو.
ٿڌي پاڻي سان گرڙا :-
ٿڌي پاڻي سان گراڙا ڪجن يا نڇن ڏيڻ جي ڪوشش ڪجي ائين ڪرڻ سان نس جو دٻاء گهٽجي ويندو.
اخبار :-
جيڪڏھن ھڏڪي نہ رڪي تہ اخبار کي سگريٽ وانگر گول ڪري ٻارجي ۽ سگريٽ کي ٻئي پاسي کان ھڪ ساھ ۾ ڇڪجي ۽ جلدي ڪڍجي. ھڏڪي فورن بيھي ويندي پر ھي مستقل علاج ناھي. صرف ھڪ دفعو ڪجي.
بيڪلوفن Baclofen دوا :-
ھڏڪي نہ رڪي تہ ھڏڪي جي بھترين دوا بيڪلوفن Baclofen استعمال ڪجي.
پنھنجون آڱريون ڪنن ۾ وجهي ڪن بند ڪرڻ :-
ھڏڪين جو ھي عجيب ٽوٽڪو آھي جڏھن ھڏڪي اچي ڪنن کي آڱريون ڏيئي بند ڪجن ھڏڪي کان نجات ملي سگهي ٿي.
سڪل ڦودنو :-
ھڏڪي يا الٽي نہ بيھي خشڪ ڦودنو  پسارڪي دڪان تان وٺي ڪٽي پائوڊر ڪري رکجي.
چپٽي صبح شام پاڻي سان پيئجي.
جاڻ ديسي :-
چند داڻا جاڻ ديسي جا کائجن.
لونگ :-
ھڪ لونگ کي آھستي آھستي ٽڪي چٻاڙي ان جي گگ ڳيھجي. ھڏڪي ۾ گهٽتائي اچي ويندي.
ڳنڍيريون :-
وڏو ڦوٽو :-
وڏي ڦوٽي کي گلاس پاڻي ۾ ديڳڙي ۾ ڪاڙھجي پر ديڳڙي کي ڍڪ ڏنل ھجي. جڏھن ٽھڪي ٿورڙي دير کان پوء ديڳڙي لاھي پاڻي ڇاڻي نيم گرم چانھن وانگر پيئجي.
نوٽ :- جيڪڏھن عام ھڏڪي ھجي تہ ھڪ وقت ڪوبہ ھڪ نسخو استعمال ڪجي ھڪ وقت 2 نسخا استعمال نہ ڪجن صرف ڏينھن ۾ ڪو ھڪ نسخو استعمال ڪجي. جيڪڏھن فائدو نہ پوي تہ ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي  ۽ لڳاتار ھڏڪي ھجي تہ جلدي ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي ۽ مرض مطابق علاج ڪرائجي.
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1159577804196646&id=649790728508692
جوهي تعلقو
جوهي تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي. اوڀر ۾ تعلقو دادو، اُتر ۾ تعلقو خيرپورناٿن شاھ، اولھ ۾ بلوچستان جو تعلقو وڍ ۽ ڏکڻ ۾ ڄامشورو ضلعي جو تعلقو سيوهڻ دنگئي اٿس. جوهي تعلقو تاريخي ماڳن جو خزانو آهي.
مردم نگاري
جوھي تعلقي جي آبادي پھرين مارچ 1998 ۾ ٿيل آدمشماري مطابق 207,38 ھئي 15 مارچ 2017 ۾ ٿيل آدمشماري ۾ وڌي 294,848 ٿي وئي. 3,616 چورس ڪلوميٽر ايراضي ۾ ان ابادي جي گھاٽائي 81.54 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي. ڪل آبادي مان 2017 ۾ 265,747 ماڻهو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 29,101 ماڻهو شھر ۾ رکندڙ آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
راڄڌاني شھر
گادي جو هنڌ ڪنهن به علائقي، صوبي، ملڪ يا رياست جو مرڪزي شهر جيڪو باقاعده طور تي تسليم شده هوندو آهي۔ صوبي جو گادي جو هنڌ دراصل هڪ صوبي جي مرڪزي شهر جي لاءِ استعمال ٿيڻ وارو اصطلاح آهي۔ صوبائي گادي جو هنڌ دراصل اهو شهر هوندو آهي جتي سرڪاري عمارتون ۽ صوبي جا تجارتي، ثقافتي ۽ سماجي مرڪز قائم هجن، ۽ انهن مرڪزن جي حيثيت سرڪاري طور تر تسليم ٿيل هجي۔ گادي جو هنڌ ٻن طرحن جي معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي، انتظامي يا آبادي جي لحاظ سان عظيم شهر يا سياسي ۽ انتظامي لحاظ سان عظيم شهر۔ ڪيترن ئي صوبن ۾ گادي جو هنڌ آبادي جي لحاظ سان عظیم نه هوندو آهي پر سياسي لحاظ سان سرڪاري طور تي عظيم مڃيو ويندو آهي۔ لفظ گادي جو هنڌ يا دارالحڪومت جيڪو انگريزي ۾ capital چورائيندو آهي دراصل لاطيني ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معنيٰ “مٿيو“ آهي۔ عربي ۾ دارالحڪومت جو مطلب حڪومت جو گھر يا مرڪز وٺي سگهجي ٿو۔ آمريڪا ۾ گادي جو هنڌ ان شهر کي چيو ويندو آهي جتي صوبي يا ملڪ جي انتظام جي لاءِ سرڪاري دفتر قائم هجن.
زمرو:انتظامي ورهاستون زمرو:راڄڌانيون زمرو:سياسي جاگرافي زمرو:گادي جو هنڌ
سيد
'''حضرت محمد صلي الله عليه وآله جن جي نياڻيءَ بي بي فاطمته الزھرا ۽ جناب مولا عليءَ جي اولاد کي سادات يا اھليبت سڏيندا آھن. اُھي حسني يا حسيني آھن. جڏھين چنگيز خان مغلن وچ ھندستان ۾ ظلم ٻاري ڏنو ھو، تڏھين گھڻا سيد لڏي سنڌ ۾ آيا ۽ سيوھڻ ۽ بکر ۽ ٺٽو ۾ آباد ٿيا. ايران ۽ ٻين پاسن کان به گھڻا ئي سادات لڏي آيا. انھن جو احوال جدا جدا شھرن ۾ ڏنو ويو آھي. سيد لفظ جي معنيٰ آھي سردار ۽ اھو حضرت محمد صه جن جو لقب آھي، جو سندس اولاد کي ڏنو ويو آھي.''' زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:سنڌي ذاتيون
محمد حيات سنڌي
حسب ۽ نسب
ھن جو خاص شاگرد ۽ معتقد سيد غلام علي آزاد بلگراميءَپنھنجي ھڪ ڪتاب ۾ لکي ٿو ته: "هڪ ڏينهن مان شيخ (يعني استاد) کان سندن اصل ۽ نسب بابت پڇيو، جنهن تي انهن هڪ پني جي ٽڪر تي هن طرح لکي منهنجي حوالي ڪيو: ”ولد الفقير محمد حيات السندي المدني اسمہ ملا ’فلاريتہ‘ من قبيلة چاچر الساکن في اطراف عادلپور والسيد موسيٰ القادري الساکن في کوتہ يعرفہ اهه.“يعني فقير محمد حيات سنڌي مدنيءَ جي پيءُ جو نالو ملا ڦلاريو ذات جو چاچڙ آهي، جيڪو عادلپور جي اطراف جو ويٺل آهي ۽ ڪوته جو سيد موسيٰ قادري کيس سڃاڻي ٿو."
ڪجھ دانشورن جو خيال آهي ته ڪوته جي تشريح ۾ سيد غلام علي کان غلطي ٿي آهي ته ڪوته ۽ گوڻهه هندي برابر هڪ جهڙا لفظ آهن. اتان شايد بلگرامي صاحب ڪوته کي گوڻهه ڄاڻي قريه معنا ڪئي آهي ته اصل ۾ اهو لفظ گوٽه يعني گهوٽن جو ڳوٺ آهي، جو اڳتي هلي گهوٽڪي جي نالي سان مشهور ٿيو، جتي سيد موسيٰ قادري رح جي قبر پڻ آهي ۽ ان جو خاندان اڃان تائين گهوٽڪيءَ ۾ هليو اچي.
سيد غلام علي اڳتي هلي لکي ٿو ته سندس مامو سيد محمد انهن ڏينهن ۾ سنڌ اندر شاهي خدمت ۽ نوڪري ڪري رهيو هو، ۽ کيس استاد (شيخ حيات محمد سنڌي) حڪم فرمايو ته پنهنجي مامي کي لکي ته هو استاد جي پيءُ جي خبر چار لهي ۽ مامي کي سيد موسا جو به پتو ڏيان ته جيئن مامو ان کان شيخ جي والد جو گهر معلوم ڪري.
اھڙي طرح هن مٿين سرگذشت مان شيخ محمد حيات جي پيءُ جو نالو، قوميت ۽ ڳوٺ جو پتو پئي ٿو.
تعليم لاءِ حرمين شريفين جو سفر
سيد غلام علي آزاد استاد جي ياد ۾ لکي ٿو: "مولانا شيخ محمد حيات سنڌي، مدني قدس سره رباني عالمن ۽ وڏن محدثن مان هو، علم ۽ عمل جو جامع، ظاهري صورت ۽ باطني سيرت جو مالڪ هو، سنڌ ۾ پيدا ٿيو، ڦوهه جوانيءَ ۾ پنهنجي وطن کان نڪتو ۽ قدمن ۽ پيرن بدران مٿي تي سفر اختيار ڪيائين. حرمين جي برڪتن ۽ سعادتن ماڻڻ لاءِ تيزيءَ سان وک وڌائيندي اچي منزل مقصود تي پهتو. پهريائين حج ڪيائين، جنهن کان پوءِ نبي صلي الله عليہ وسلم جي شهر مديني کي پنهنجو وطن بنائي ويهي رهيو. الله تعاليٰ تي توڪل رکي دنياوي اسبابن کان پاسو ڪري علم پرائڻ ۾ لڳي ويو ۽ علامہ، فهامہ، مفڪر، مولانا شيخ ابوالحسن سنڌي مدنيءَ جي شاگردي اختيار ڪري استاد جي علمي امانتن جو مالڪ بڻجي علم حديث ۾ فائق ٿيو ۽ حديث جي درس ڏيڻ ۾ به يڪتا ثابت ٿيو. کيس خاتمة المحدثين شيخ عبدالله بن سالم البصري کان پڻ علم حديث جي اجازت ملي، ان کان پوءِ حيث محمديءَ جي پڙهائڻ لاءِ سندرو ٻڌي ويٺو ۽ سڄي عمر علم حديث جي خدمت ڪندي گذاريائين. سندس اهو روزانو جو دستور هوندو هو ته صبح جي نمازکان اڳ مسجد ۾ وعظ فرمائيندو هو، جنهن ۾ ان وقت جي ڪيترن سعادتمند ماڻهن جو اجتماع ٿيندو هو، شيخ جي علم مان عرب ۽ عجم جي گهڻي مخلوق نفعو پرايو سندس فيض واري چشمي مان ڪيترا باهمت اڃايل انسان سيراب ٿيا. حرمين شريفين، مصر، شام، روم ۽ هندستان جا ڪيترا رهاڪو وڏي اعتقاد مان شيخ جي خدمت ۾ اچي ان جي فيض ۽ برڪتن کان مالا مال ٿيندا رهيا."
جڏهن ته سيد غلام علي آزاد بلگرامي، محمد حيات سنڌي محدث جو شاگرد آهي، تڏهن سندس تحرير سند جو درجو رکي ٿي. بلگرامي پنهنجي شاگرديءَ جو اعتراف ڪندي لکي ٿو: "”مدينہ منوره ۾ اقامت جي زماني ۾ پنهنجي استاد ۽ سائين، وڏي مرتبي جي مالڪ شيخ محمد حيات سنڌي مدني وٽ صحيح بخاري پڙهيم ۽ کانئس حديث جي ڇهن صحيح ڪتابن ۽ ٻين ڪتابن جي اجازت ورتم ۽ سندس برڪتن واري باغ جي ٽارين مان پڪل ميوا چونڊيم.“"
هي جو ڪتاب سلڪ الدرر جي صاحب علامہ مرادي، محمد حيات سنڌيءَ کي ابراهيم سنڌيءَ جو پٽ لکيو آهي ۽ ان جي ٻين پوين عالمن جهڙوڪ فهرس الفهارس جي صاحب ڪتاني فاسي مغربي ۽ ٻين پوئلڳي ڪئي آهي، سا ائين پئي معلوم ٿئي ته اهو نالو پوءِ جو رکيل آهي، ٿي سگهي ٿو ته ”ڦليارو“ يعني گلن ڦلن وارو جي تعريب ابراهيم سان ڪئي وئي هجي، ڇوته ابراهيم عليہ السلام تي باه به باغ ٿي پئي هئي، تڏهن عَلم ابراهيم ۽ گل و گلزار پاڻ ۾ لازم و ملزوم چئبا.
"”محمد حياث پٽ ابراهيم اصل ۽ پيدائش ڪري سنڌي ۽ سڪونت ڪري مدني، حنفي مذهب، علامه، محدث، فهامہ، سيد الانس والجن نبي صلي الله عليہ وسلم جي شهر مدينہ ۾ حديث ۽ سنت جو علمبردار، سنڌ جي ڪنهن ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو. شروع ۾ اتي ئي پڙهڻ لاءِ ويٺو. پوءِ اتان سنڌ جي مرڪزي شهر ٺٽي ڏانهن روانو ٿيو، جتي محمد معين ابن محمد امين وٽ پڙهندو رهيو، اتان هجرت ڪري حرمين شريفين پهتو. مدينه منوره کي پنهنجو وطن بنايائين. شيخ ابوالحسن بن عبدالهادي سنڌيءَ جي درس ۽ صحبت کي پاڻ لاءِ لازم قرار ڏنائين. کيس شيخ عبدالله بن سالم بصري، شيخ محمد ابو طاهر بن ابراهيم ڪوراني ۽ ابوالاسرار حسن بن علي عجمي کان پڻ اجازت ملي."
هن عبارت مان اسان کي محمد حيات سنڌيءَ جي سنڌ ۾ تعليم پرائڻ بابت ٻه ڳالهيون معلوم ٿيون: 1- پنهنجي ڳوٺ ۾ ابتدائي ڪتاب پڙهائين. باقي ڪنهن وٽ پڙهيو ان وقت عادلپور ۽ گهوٽڪيءَ ۾ ڪهڙو مدرسو هو، جتي هن محدث ابتدائي تعليم پرائي، سا ڳالهه اڃا تحقيق طلب آهي. 2- ٻي ڳالهه واضح طور معلوم ٿي ته ٺٽي ۾ پنهنجي وقت جي وڏي محقق، متڪلم، فلسفي، اديب ۽ صوفي مخدوم محمد معين وٽ محمد حيات سنڌي پنهنجي علمي عمارت جي پيڙهه پڪي ڪئي.
علامہ مرادي، سنڌ جي هن محدث جو ڪريڪٽر هن طرح بيان ڪري رهيو آهي: ”هو هڪ پرهيزگار انسان هو. درس، تدريس کان سواءِ ٻين وقتن ۾ ماڻهن کان الڳ رهندو هو، سندس اهو دستور هوندو هو جو مسجد نبويءَ ۾ جماعت سان پهرئين صف ۾ نماز ادا ڪرڻ پاڻ تي لازم ڪري ڇڏيو هئائين.“
علامہ عبدالحي ڪتاني فاسي به محمد حيات کي محدث الحجاز، شيخ، حافظ جهڙن لقبن سان ياد ڪري ٿو. ڪتاني جي ڪلام مان اهو به معلوم ٿئي ٿو ته علامه ابوالحسن سنڌي جي وفات کان پوءِ، ان جي مسند تي محمد حيات سنڌي برابر 24 سال درس ڏيندو رهيو.
تصنيف ۽ تاليفات
شيخ محمد حيات جي استاد ابوالحسن ڪبير سنڌيءَ بابت ته سڀني عالمن جي اها متفقہ راءِ آهي ته جيئن هو لاجواب استاد ۽ مدرس هو، جنهن مان ھزارين فيضياب ٿيا.، اهڙيءَ طرح هو تصنيف، تاليف ۾ به بي نظير هو، ان لاءِ سندس ڪتاب شهادت لاءِ ڪافي آهي. الله پاڪ طرفان هن جي تحرير ۾ اهو ته زور ۽ قوت سمايل آهي، جو مختصر عبارت ۾ به باريڪ نڪتا بيان ڪندو آهي، جي اسان کي ٻين ڪتابن ۾ نٿا ملن. اها هڪ ڏات آهي جا سڀ ڪنهن کي حاصل نه آهي. محمد حيات سنڌي به پنهنجي پويان تصنيفي سرمايو يادگار ڇڏي ويو. درس و تدريس جي بيحد مشغولي هوندي به ڪي ڪتاب لکي ويو آهي. تذڪرن، فهارس ۽ معاجم ۾ هيٺين ڪتابن جا نالا سندس تاليف ۾ اچن ٿا:
1-شرح علي الترغيب والترهيب للمنذري 2 جلد 2- شرح علي الاربعين النودية 3- مختصر الزواجر 4- شرح الاربعين حديثا من جميع الملا علي القاري 5- الايقاف علي سبب الاختلاف 6- تحفة الانام في العمل بحديث النبي عليہ الصلواة والسلام 7- ارشاد النقاد اليٰ تيسير الاجتهاد 8- شرح الحڪم العطائية 9- شرح حڪم الهدادية
رسالہ رد توابيت
احقر راقم جي ذاتي ڪتب خاني ۾ موجود آهي. 1- فتح الغفور رسالہ النهي عن عشق المرءِ والنسوان 2. ٻيا رسائل. هنن ڪتابن مان شرح الاحاديث الاربعين النودية هن ناقص جي نظر مان گذريو، جڏهن آئون تازو حج جي موقعي تي مدينہ منوره زادها الله شرفا و تعظيما جي زيارت لاءِ اتي ويل هئس.
مدينہ منوره ۾ مڪتبہ شيخ الاسلام عارف حڪمت هڪ وڏو ڪتب خانو آهي، جنهن ۾ خطي ڪتابن جو ڪافي ذخيرو موجود آهي. جتي شيخ ابوالحسن ڪبير سنڌي، شيخ ابوالطيب سنڌي، ابوالحسن صغير سنڌي، شيخ رحمت الله سنڌي جي تصنيفات پن موجود آهن. محمد حيات سنڌي جي ڪتابن مان مٿيون ڪتاب شرح اربعين پڻ اتي پيل آھي، جو خط نسخ ۾ لکيل آهي. هر صفحي جون سٽون 19 اٿس. اوراق 32، سنهري چٽسالي سان سينگاريل، سن ڪتابت 1144هه ڪاتب جو نالو نامعلوم.
انهيءَ ڪتابت واري سن مان اهو پتو پوي ٿو ته ليکڪ اهو ابتدائي دور ۾ ڪتاب لکيو آهي، ڇو ته ليکڪ جي وفات جو سال 1163هه آهي.
مسلڪ
عربي ۽ فارسيءَ جا جمله سوانح نگار شيخ محمد حيات سنڌي کي حنفي مذهب، مسلڪ جو لکي ويا آھن. عام طرح گهڻن حنفي مذهب جي محقق عالمن جو اهوئي دستور رهيو آهي. علامہ ڪمال الدين ابن همام فتح القدير جو صاحب حنفي مذهب جو هڪ وڏو محقق عالم ٿي گذريو آهي، سندس دستور به اهو رهيو ته پنهنجي تحقيق ۽ غور، خوض کي به ان هٿان نه ڇڏيو. ابوالحسن صغير جي سوانح ۾ اچي ٿو ته هو پنهنجي استاد محمد حيات وانگر مصنف ۽ محقق حنفي هو. محمد عابد سنڌي، جنهن کي نواب حسن پويالي ”ابجد العلوم“ ۾ متعصب سڏيو آهي، سو خود پنهنجي نادر روزگار تاليف ”المواهب اللطيفة شرح مسند الامام ابي حنيفة“ ۾ قرائة الفاتحة جهڙي وڏي اختلافي مسئلي ۾ نرم ٿي ويو آهي. محمد حيات سنڌي جو اهو مسلڪ آهي تقليد جي باري ۾. باقي بدعت ۽ شرڪ جي رد ۽ نبي صلي الله عليہ وسلم جي سنت جي جيارڻ ۾ ڏاڍو سرگرم رهندو هو، جتي ڪو معمولي شرڪ جو شائبو ڏسندو هو، اتي ان کي ناجائز سڏيندو هو. جيئن سيد غلام علي آزاد بلگرامي لکي ٿو: "”جڏهن مان مدينہ منوره کان مڪي معظمه پهتس ته شيخ محمد حيات تغمده الله بغفرانہ مون ڏانهن هڪ خط لکيو ۽ منهنجي نالي جي شروع مان ”غلام“ جو لفظ ڪاٽي ڇڏيو ۽ هي جو حديث شريف ۾ اچي ٿو ته الله تعاليٰ کان سواءِ ٻئي ڪنهن ڏانهن بندگيءَ جي نسبت نه ڪريو. ان حديث تي عمل ڪندي ”السيد علي“ لکيائين. مان واضح دليل ڏسي ماٺ ٿي ويس ۽ ان نقصان جي تلافي ۾ حيران رهيس. نيٺ جواب هٿ اچي ويو ۽ هن بابت صحيح بخاريءَ جي اها حديث پنهنجي نالي جي جواز لاءِ پيش ڪيم، جنهن ۾ اچي ٿو ته اوهان مان ڪوبه ”عبدي يا امتي“ جو لفظ استعمال نه ڪري، باقي فتاي، فتاني ۽ غلامي جو لفظ ڳالهائي. اهڙي طرح صحيح مسلم ۾ به هڪ حديث آئي آهي. اهي ٻئي حديثون پنهنجي استاد (محمد حيات سنڌي) ڏانهن لکي موڪليم ۽ کيس اهو به لکيم ته ”غلام“ لفظ جي اصل ۾ معنيٰ آهي ڇوڪرو، جيستائين وڃي وڏو ٿئي. ابن فارض جي هڪ شعر ۾ انهيءَ معنيٰ لاءِ استعمال ٿيو آهي ۽ جي منهنجي نالي ۾ غلام کان ولد مراد ورتو وڃي تڏهن به علي ڏانهن اها معنيٰ صحيح نڪري ٿي، ڇوته مان سيد گهراڻي جو فرد آهيان ۽ جي نالي رکندڙ ان مان ”عبد“ جي معنيٰ به ورتي هجي ته هاڻي ڳالهائيندڙ کي کپي ته اها معنيٰ نه وٺي، پر ولد واري معنيٰ وٺي، سڀ ڪنهن کي نيت جو ڦل ملندو.“ بلگرامي وڌيڪ لکي ٿو: ”منهنجو استاد (محمد حيات سنڌي) انهيءَ جواب تي خوش ٿيو ۽ (تائيد ۾) فرمائڻ لڳو، يا بشريٰ هذا غلام (هن آيت ۾ غلام ولد جي معنيٰ ۾ ڪتب آندل آهي) ۽ منهنجو نالو لکيائون “"
تلامذه
محمد حيات سنڌي جو فيض ايڏو ته عام هو جو ڪنهن به اسلامي ملڪ جو ڪو اهڙو محدث ورلي ملندو، جنهن جي سند جو سلسلو هن سنڌي محدث تي نه پهچندو هجي. هتي رڳو سندس وڏن شاگردن جا نالا لکيل آھن:
(1) ابوالحسن صغير سنڌي (2) علامہ محمد قائم سنڌي (3) سيد محمد فاخرالہ آبادي (4) شيخ احمد بن عبدالرحمٰن سنڌي (5) سيد غلام علي آزاد بلگرامي (6) شيخ محمد سعيد صفر (7) شيخ عبدالقادر خليل ڪرڪ (8) سيد عبدالقادر بن احمد بن عبدالقادر (9) شيخ عبدالڪريم بن عبدالرحيم الداغستاني (10) شيخ علي بن صادق الداغستاني (11) سيد علي بن ابراهيم بن جمعة العبسي (12) شيخ عبدالڪريم بن احمد الشراباتي (13) شيخ علي بن عبدالرحمٰن استنبولي (14) شيخ علي بن محمد الزهري (15) مفتي محمد بن عبدالله الخليفتي المدني (16) شيخ عليم الله بن عبدالرشيد لاهوري (مدفون دمشق) (17) شيخ خير الدين بن محمد زاهد السورتي (18) محمد بن عبدالوهاب نجدي.
لاڏاڻو
سنڌ جو هي محدث پنهنجي عمر جو سمورو سرمايو مديني منوره ۾ حديث جي خدمت ۾ صرف ڪندي اربع ڏينهن تاريخ 26 صفر 1163هه، مطابق 3 فيبروري 1750ع ۾ دارفاني کان رحلت فرمائي مديني منوره جي جنت البقيع ۾ وڃي آرامي ٿيو.
سندس شاگرد رشيد غلام علي آزاد بلگرامي ”رحلة شيخي“ مان اها تاريخ وفات ڪڍي آهي ۽ ”رحلة“ لفظ جي ”ت“ کي ”هه“ قرار ڏئي ان جا 5 عدد ورتا ويا آهن. ان لاءِ سيد صاحب پنهنجي استاد عبدالجليل بلگرامي جي هڪ رسالي جي عبارت سند طور ڪم آندي آهي ته تانيث واري ”ت“ جيڪا ”هه“ جي شڪل ۾ لکي ويندي آهي، تنهن کان صورتخطي جو خيال رکي 5 (پنج) وٺندا آهن، 400 نه وٺندا آهن.
اسان کي اهو ئي سن وفات صحيح نظر اچي ٿو. فهرس الخزانة التيمورية وارو سلڪ الدرر جي حوالي سان هن سنڌي محدث جي وفات جو سن1163هه لکندي وڌيڪ لکي ٿو ته مجموعة التاجي ۾ سن وفات 160هه ڄاڻايل آهي.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:مذهب
ھيمون ڪالاڻي
هيمو ڪالاڻي 23 مارچ 1923ع ۾ پراڻي سکر جي پيسو مل ڪالاڻي جي گهر ۾ ٿيو. سندس والد پيسو مل ٺيڪيداريءَ جو ڪم ڪندو هو.هيمون ڪالاڻي جو اصل نالو راهي هيمن هو، جڏهن ته هيمون کيس پيار مان ڪوٺيو ويندو هو.
1942ع جو دور هو تڏهن سنڌ ۾ ”حر تحريڪ“ زورن تي هئي جڏهن ته وچ هندستان ۾ مهاتما گانڌي هندستان خالي ڪريو واري تحريڪ هلائي رهيو هو. ان وقت هيمون ڪالاڻي اڃا هاءِ اسڪول جو شاگرد هو.
جڏهن سموري هندستان ۾ آزادي لاءِ ويڙهه جاري هئي ۽ ان وقت جا سورما پنهنجي ڌرتي ماءُ جي آجپي لاءِ جانين جا نذرنا ڏئي رهيا هئا تڏهن سکر جي هن نوجوان ۾ پڻ سنڌ جي آزاديءَ جي چڻنگ دکيل هئي. 1942ع جو دور هو تڏهن سنڌ ۾ ”حر تحريڪ“ زورن تي هئي جڏهن ته وچ هندستان ۾ مهاتما گانڌي هندستان خالي ڪريو واري تحريڪ هلائي رهيو هو. ان وقت هيمون ڪالاڻي اڃا هاءِ اسڪول جو شاگرد هو
23 آڪٽوبر جي رات هئي جڏهن خبر پئي ته فوجين سان ڀريل هڪ خاص ريل گاڏي اچي رهي آهي جيڪا سکر کان اڳتي گولابارود کڻي ويندي. هيمون کي ڄاڻ هئي ته اهو گولابارود ۽ انهي ريل گاڏيءَ ۾ سوار فوجي آزاديءَ جي متوالن لاءِ عتاب ۽ قهر ثابت ٿيندا. جنهنڪري هن ۽ سندس ساٿين انهيءَ ريل گاڏيءَ کي ڪيرائڻ جو منصوبو رٿيو. هنن گڏجي وڃي ريل جي پٽڙي کي اکيڙڻ شروع ڪيو، ٺيڪ ساڳي وقت تي هڪ سپاهي نالي فيروز خان کين ڏسي ورتو، هيمون جا سمورا ساٿي ڀڄي ويا پر هميون ڪالاڻي پڪڙجي پيو. لاڳيتو 22 ڏينهن تائين تشدد ڪرڻ بعد هيمون ڪالاڻي کي نيٺ ڪورٽ مارشل ڪيو ويو. هڪ ڀيرو بيان دوران چيائين ته مون ريلوي لائن کي ان لاءِ اکيڙڻ ٿي چاهيو ته جيئن ان ۾ سوار فرنگي ناس ٿي وڃن، پر منهنجي بدقسمتي جو ناڪام ٿيس. آخر سرڪار کيس ڦاسي ڏيڻ جو اعلان ڪيو، هيمونءَ جي سزا منظور ٿيڻ کان پوءِ سندس وڪيل پيرزادي عبدالستار سندس مامي کي موڪليو ته هيمونءَ کان معافي نامي تي صحيح وٺي اچي ته کيس معافي ملي ويندي. پر هيمونءَ اهڙي معافيءَ کان نابري واري ڇڏي ۽ چيائين ته مون اهڙو ڪو به ڏوهه ڪو نه ڪيو آهي جنهن تي مون کي پڇتاءَ هجي پوءِ معافي ڇاجي ؟ 21 جنوري 1943ع تي هيمون ڪالاڻي کي 19 سالن جي عمر ۾ سينٽرل جيل سکر ۾ ڦاسي ڏني وئي.
لاڳيتو 22 ڏينهن تائين تشدد ڪرڻ بعد هيمون ڪالاڻي کي نيٺ ڪورٽ مارشل ڪيو ويو. هڪ ڀيرو بيان دوران چيائين ته مون ريلوي لائن کي ان لاءِ اکيڙڻ ٿي چاهيو ته جيئن ان ۾ سوار فرنگي ناس ٿي وڃن، پر منهنجي بدقسمتي جو ناڪام ٿيس. آخر سرڪار کيس ڦاسي ڏيڻ جو اعلان ڪيو، جيڪا شايد هڪ نابالغ ٻار کي ڏنل پهرين موت جي سزا هئي. هيمونءَ جي سزا منظور ٿيڻ کان پوءِ سندس وڪيل پيرزادي عبدالستار سندس مامي کي موڪليو ته هيمونءَ کان معافي نامي تي صحيح وٺي اچي ته کيس معافي ملي ويندي. پر هيمونءَ اهڙي معافيءَ کان نابري واري ڇڏي ۽ چيائين ته مون اهڙو ڪو به ڏوهه ڪو نه ڪيو آهي جنهن تي مون کي پڇتاءَ هجي پوءِ معافي ڇاجي؟ جڏهن سندس ماءُ ساڻس ملڻ آئي ته هن به کيس اها ڳالهه ڪئي ته معافي نامي تي صحيح ڪري ڏي پر هن سورهيه نوجوان ايئن ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.
چون ٿا ته هو جيل ۾ خوش رهندو هو، کيس ٻڌايل ڦاسيءَ جي سزا جو ڪو به خوف نه هو. اتي اڪثر چوندو رهندو هو ته هنن فرنگين کي هن ديس مان ڀڄائڻو آهي، جي آزاد ٿيس ته ان کان به وڌيڪ ڪم ڪندس جي نه ته پوءِ هڪ بهادر جو موت مرندس. هيمون ڪالاڻيءَ کي پاڻمرادو معافي نه ڏني وئي، 21 جنوري 1943ع ڌاري هيمون ڪالاڻي پنهنجي عمر جي حساب سان اڃا نابالغ هو جڏهن کيس ڦاسي ڏني وئي. سچ پچ ته هيمون ڪالاڻي اسان سنڌين جي تاريخ جو فخر جوڳو، اُتساهيندڙ ۽ عظيم ڪردار آهي. اهڙي سورهيائي ۽ ثابت قدمي جو مثال شايد دنيا ۾ نه ملي سگهي جو هڪ معصوم ٻار تخته دار تي ڦاهيءَ جي ڦندي کي چمي موت قبول ڪيو هجي.
نوٽ: سنڌ جي موجوده نصابي ڪتابن ۾ هيمون ڪالاڻي جي ذڪر کان لنوايو ويو آهي. سنڌ جي نوجوان نسل کي گمراهه ڪرڻ لاءِ هٿ ٺوڪيا سورما ۽ سورهيه ٺاهي پيش ڪيا ويا آهن. سنڌ جي علم گاهن ۾ سيکاريو پيو وڃي ته هزارين ميل پري کان پنڌ ڪري آيل ڦورو ۽ لٽيرو محمد بن قاسم سورمو آهي ۽ پنهنجي ديس جي دفاع ۾ وڙهندي شهيد ٿي ويندڙ راجا ڏاهر جهنم جو حقدار آهي!
حوالا
زمرو:1923ع جون پيدائشون زمرو:1943ع جون فوتگيون زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو زمرو:سنڌي سورما زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
1491ع
ڊسمبر
زمرو:1491ء زمرو:سال
لياقت نيشنل اسپتال
لياقت نيشنل اسپتال ڪراچي ۾ هڪ خانگي اسپتال آهي.
زمرو:ڪراچي جون اسپتالون
پروٽين گهرڙن جي جھلي
رت ۾ موجود پروٽين گهرڙن جي جهلي ۾ ڪيئن پھچن ٿا
اصغر ساگر
دريا خان سنڌي
اسان جي جسم ۾ لڳ ڀڳ 20 ھزار مختلف قسمن جا پروٽين ٺھن ٿا جن کي ٺاھڻ ۾ جين ھدايتون ڏيندا رھن ٿا انهن مان تقريبن ھڪ ڀاڱي ٽي پروٽين انفرادي خلين جي جهلي جي سطح تي يا گهرڙن جي اندر مختلف جڳھن تي نصب ٿين ٿا جتي ھي مختلف اھم ڪم سرانجام ڏين ٿا مثال طور ڪجھ پروٽين گهرڙن جي جهلي ۾ اھي مالڪيولي چينل تشڪيل ڪن ٿا جيڪي گهرڙن کي غذائيت فراھم ڪن ٿا. اھڙي طرح ڪجھ پروٽين گهرڙن جي اندر ماحول کي جاچڻ لاء جاچڻي Censor طور ڪم ڪن ٿا يعني گهرڙن جي اندرين حالتن جي نظرداري ڪن ٿا پر سائنسدانن کي ھي معلوم ناھي ٿي سگهيو غذا جي ھاضمي کان پوء جسم ۾ جيڪي پروٽين ٺھن ٿا اھي پروٽين گهرڙن جي اندر ڪيئن پھچن ٿا.
ھاڻي سائنسدانن جي ھڪ ٽيم پروٽينن تي تحقيق ڪئي آھي تہ گهرڙن جي سطح تي موجود پروٽين رت مان گهرڙن تائين پھچن ٿا ۽ پنھنجي جڳھ تي پھچي تعين ٿيل ڪم ڪيئن ڪن ٿا، اھڙو ڪم ڪرڻ لاء ھن ٽيم جديدترين ٽيڪنالاجي جي استعمال ڪيو جنھن کي يڪ ماليڪيول قوتي رنگ بين Single molecul force spectroscope چون ٿا ۽ جنھن جي ذريعي انفرادي ماليڪيول ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تائين منتقل ڪري سگهجن ٿا. ھن ٽول ۾ ھڪ ڪمپيوٽر ڪنٽرول راڊ استعمال ڪئي وڃي ٿي جنھن جي ٿولھ ڪجھ نينوميٽر جي برابر بيھي ٿي. جڏھن ھن راڊ کي گهرڙي جي سطح تي ڪنھن جڳھ تي لڳايو وڃي ٿو تہ راڊ ۽ پروٽين جي ماليڪيولن جي پاڻ ۾ ڪشش جي ڪري پروٽين جا ماليڪيول راڊ سان جڙجي وڃن ٿا
ھن ٽول جي مدد سان سائنسدان بيڪيٽريائن جي جهلي تي پروٽين جي حرڪت جي نظرداري ڪندا رھيا ۽ مشاھدو ڪندا رھيا تہ ھڪ خورد جيوڙو Becterium جي جهلي کان مختلف پروٽين بيڪيٽيريم جي گهرڙي جي اندر ڪيئن داخل ٿين ٿا. خورد جيوڙو Bacterium  جي تمام گهڻين پروٽينن مان ٻہ پروٽين اھڙا پاتا ويا جيڪي باقي پروٽين کي گهرڙي جي جهلي ۾ اندر گهڙي گهرڙي جو حصو ٿيڻ ۾ مدد ڏين ٿا.انهن مان ھڪ پروٽين گوسو insertase جڏھن تہ ٻيو پيچيدھ پروٽين جڳھ بدلو  translocase ٿئي ٿو جن ۾ تمام گهڻن پروٽينن جا ماليڪيول ھڪ ٻئي سان گڏجي ڪم ڪن ٿا انهن ٻنهي پروٽينن جي ڪري گهرڙي جي سطح ۾ ھڪ سوراخ کلي وڃي ٿو جنھن مان باقي پروٽين گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ م۾ ڪامياب ٿي وڃن ٿا گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ کان پوء مختلف پروٽينن جا ماليڪيول ٽہ پيمائشي جوڙجڪ Three dimentional structure جوڙين ٿا ائين گهرڙي جي ڀت يا گهرڙي جي اندروني نظام جو حصو ٿي وڃن ٿا.
پروٽين جي گهرڙي اندر داخل ٿيڻ جي عمل تي ان کان پھرين ڪڏھن ايترو تفصيل سان مشاھدو نہ ڪيو ويو ھو ھن نئين ڄاڻ جي ڪري ھاڻي سائنسدان بھتر کان بھتر دوائون بنائي سگهن ٿا جن ۾ انهن جي مڪينزم استعمال ڪري دوائن کي سڌو سنئون گهرڙن جي اندر داخل ڪري سگجي ٿو مثال طور ھن ٽيڪنالاجي سان ڪينسر جي گهرڙن کي مارڻ لاء دوا سڌي سنئين ڪينسر ورتل گهرڙن جي اندر موڪلي سگهجي ٿي تہ نہ صرف ڪينسر جا گهرڙا ختم ٿين ۽ صحتمند گهرڙن کي نقصان نہ پھچي. ان کان سوا ھن ٽيڪنڪ سان مصنوعي پروٽين ٺاھڻ ۽ انهن مصڻوعي گهرڙن سان جڙڻ ۾ ڪاميابي حاصل ٿيندي جيڪا مصنوعي زندگي ٺاھڻ طرف وڏو قدم ھوندي.
ٽيران (اسٽارڪرافٽ)
زمرو:افسانوي ڪردار
آرکينگيلسڪ آبلاسٽ
آرکينگيلسڪ آبلاسٽ   روس جي آبلاسٽ يا صوبو جيڪو روسي آئين مطابق فيڊرل سبجيڪٽ يا وفاقي ايڪو آھي. ان ۾ آرڪٽڪ سمنڊ جي فرانز جوزف لينڊ ۽ نووايا زيمليا واريون ٻيٽن جون جھرمٽون ۽ اڇي سمنڊ وارا سولوويتسڪي ٻَيٽَ پڻ شامل آهن. نينيتس واري خودمختيار آڪرگ جي علائقي جو انتظامي ڪنٽرول پڻ ھن آبلاسٽ وٽ آهي. ان سميت ھن آبلاسٽ جي پکيڙ 587,400 ڪ م2 آهي ۽ ٻنھي جي گڏيل آبادي 2010ع ۾ 1,227,626ھئي.
اگھوتري اخبار
اگھوتري اخبار روزاني اخبار جو پھريون پرچو 9 جنوري 1937ع تي لاڙڪاڻي مان جاري ٿيو. هن اخبار جو ايڊيٽر هرچو مل بيکچند هو. هيءَ اخبار هڪ ئي وقت سنڌي، اردو، هندي، گجراتيءَ ۾ نڪرندي هئي. اخبار جي هيڊ آفيس جيلس بازار لاڙڪاڻي ۾ هوندي هئي. اخبار جو ساليانو چندو ٽي روپيا هو، هن اخبار جون 60 ڪاپيون نڪرنديون هيون.
اگھي ڪير ڳوڙھا
هي ڪتاب نئين ٽهيءَ جي شاعر -اياز- رضويءَ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. هِن ڪتاب ۾ صرف غزل شامل آهن، جيڪو اميشا پبليڪيشن نئين ڪوٽ پاران سال 2005ع ۾ شايع ٿيو. هي ڪتاب پڪي جلد، ڊيمي سائيز ۽ 136 صفحن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جو مهاڳ نئين ٽهيءَ جي ناليواري شاعر ايوب کوسي لکيو آهي، جڏهن ته -تاج- -بلوچ-، وفا ناٿن شاهيءَ، سيد ماڪن شاهه رضويءَ، حنيف عاطر، امر ساھڙ ۽ نصير مرزا جا رايا به ڪتاب ۾ ڏنا ويا آهن.
صوفين جي فهرست
صوفي(Sufi) ”صوفي“ جو تعلق ”تصوف“ سان آهي. ”تصوف“ جو مطلب آهي، ”حقيقت کان واقف ٿيڻ“ يا ”الله تعاليٰ جي واٽ ۾ پاڻ کي گم ڪرڻ.“ مطلب ته صوفي اهو الله لوڪ انسان آهي، جو پنهنجي دل ۾ هڪ خدا کان سواءِ ٻئي ڪنهن جي به تمنا يا شوق نه ٿو رکي. هو دنيا جا لڳ لاڳاپا لاهي، دل جي گهراين سان الاهي عشق ۾ اهڙو ته محو ٿي وڃي ٿو، جو مٿس سرمستي ۽ بيخوديءَ جي حالت طاري ٿي وڃي ٿي. هن جو اندر (دل) هميشه پاڪ ۽ صاف رهي ٿو. هن جي دل ۾ ڪنهن به انسان يا ساهواري لاءِ وير ۽ دشمني، بغض ۽ ڪينو، حسد ۽ ساڙ نه ٿو رهي. هو ڪنهن به مذهب يا فرقي سان غير نه ٿو رکي. صوفي سڀني انسانن ۽ سندن مذهبن لاءِ عزت، احترام ۽ احساس رکي ٿو. هو پنهنجي ۽ اُنهن جي وچ ۾ ذري جيترو به فرق نه ٿو رکي. صوفي پنهنجي جسم تي اڪثر سادا ڪپڙا پهريندا آهن. ڪن جو چوڻ آهي ته صوفي لفظ ’صوف‘ يعني چشم يا ان جي ڪپڙي مان ورتل آهي، ڇو ته صوفي اوني ڪپڙا پائيندا آهن. اڄڪلهه صوفي گيڙو رنگ جا ڪپڙا به اوڍيندا آهن. صوفين جون چار منزلون ٿين ٿيون، جن مان هو پاڻ کي پار ڪرڻ لاءِ رياضتون ڪن ٿا. اُهي چار منزلون مختصر وضاحت سان هت ڏجن ٿيون: (1) شريعت، (2) طريقت، (3) حقيقت ۽ (4) معرفت.
آبي
پاڻيءَ جو رنگ، جيڪو نيراڻ مائل ٿئي ٿو. عام طرح ھلڪي نيري رنگ کي ”آبي رنگ“ چوندا آھن. طب جي اصطلاح ۾ انسان جي طبيعت يا مزاج جي ھڪ ڪيفيت جو نالو به آبي آھي.
1492ع
ڊسمبر
زمرو:1492ء زمرو:سال
اگھيم
سنڌ جي مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو.
عامل
ھندو کتري، جي اصل پنجاب کان آيا ۽ ڪلھوڙن ۽ ميرن جي ڏينھن ۾ وٽن ملازم رھيا ۽ لکپڙھ جو ڪم ڪندا ھئا ۽ تنھنڪري ديوان ۽ منشي سڏبا ھئا. سرڪاري ڪمن ۾ رھڻ ڪري عامل سڏڻ ۾ آيا. ھنن مان ديوان گدومل مشھور ٿي گذريو، جنھن جو ذڪر مٿي آيو آھي. اڪثر حيدرآبادي عامل آھن، جي پھرين خدا آبادي ھئا. سيوھڻ ۾ به عامل آھن، جن مان گھڻا لالا آھن. ٽلٽيءَ ۾ به آھن.
سينٽ پال اسڪول
زمرو:ڪراچي جا مشھور اسڪول
آبو جبل
هندستان جي صوبي راجستان جو هڪ جبل، جيڪو سمنڊ جي سطح کان ساڍا چار هزار فوٽ اوچو آهي، جيئن ته هي جبل آبو (Abu) شهر جي ويجهو آهي، انهي ڪري هن جبل کي آبو جبل (Mount Abu) سڏيو وڃي ٿو. هي مشهور هل اسٽيشن (Hill Station) به آهي. هي جبل احمد آباد کان 176.9 ڪلوميٽر اتر طرف آهي، هن جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي تقريباً پنج هزار ڇهه سئو (5600) فوٽ مٿي آهي. اهو ئي سبب آهي جو هي جبل صحت افزا مقام طور سڄي ڀارت ۾ مشهور آهي. هت ماڻهو تفريح لاءِ ايندا آهن ان سان گڏوگڏ جين مذهب جا پوئلڳ پڻ هر سال هزارن جي تعداد ۾ ايندا رهندا آهن. ڇاڪاڻ جو جين مذهب جا هن هنڌ ڪيترائي مندر آهن. آبو جبل جو احوال مهاڀارت ۾ پڻ موجود آهي. مهاڀارت ۾ هن کي ”آربووا جبل“ چيو ويو آهي. هتي جي مندرن مان هڪ مندر ”تيج پال“ جي نالي سان مشهور آهي جيڪو سن 1197ء کان 1247ء ۾ ئي ٺهي راس ٿيو. هڪ ٻيو مندر جيڪو سولنڪي خاندان جي حڪمرانن تعمير ڪرايو، سو سڀني مندرن کان پراڻو مندر آهي. اهو مندر 1032ء ۾ جڙي راس ٿيو.
ڀڪتي باروي
ڀڪتي باروي: انڊيا جي فلم، ٽيليويزن ۽ ٿيئٽر جي اداڪاره جنھن مراٺي، گجراتي ۽ ھندي ۾ ڪم ڪيو. ھي ذ10 سيپٽمبر 1948 ۾ پيدا ٿي ۽ 12 فيبروري 2001 ۾ مھاراشٽر جي ھڪ روڊ جي حادثي ۾ گذاري وئي. ھن ڪندن شاھ واري 1983 جي مشھور ھندي فلم جاني ڀي دو يارو  ۾ نصيرالدين شاھ، روي باسواڻي ۽ ستيش شاھ سان ڪم ڪيو. ھن زياده تر ٿيئٽر ۾ ڪم ڪيو جن ۾ انڊين نيشنل ٿيئٽر، رنگايان ۽ ٿيئٽر يونٽ ۾ ڪم ڪيو. کيس 1990 ۾ انڊيا جي نيشنل اڪيڊمي آف ميوزڪ، ڊانس اينڊ ڊراما طرفان سندس مراٺي ٿيئٽر ۾ بھترين اداڪاري جي ڪري سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ ڏنو. ھن اداڪار شفيع انعامدار سان شادي ڪئي جيڪو 1996 ۾ وفات ڪري ويو.
زرتشتي مذھب
thumb|right|فارواھار يا فروھار انھن اوائلي زردشتي نشانن مان ھڪ آھي فارواشي يعني حق جو ڏيک ڏين ٿا
زرتشتي مذھب (Zoroastrianism), اسلام کان اڳ، آڳاٽي فارس جو هڪ خدا کي مڃيندڙ مذهب جيڪو 6هين عيسوي صدي کان اڳ زوروستر قائم ڪيو هيو. ھي دنيا جو ھڪ قديم مذھب آهي جنھن ۾ ازلي ثنويت (cosmogonic dualism) يعني خير ء شر جو ھجڻ، قيامت واري خيال (eschatology) ۽ ھڪ خدا جي تصور  (monotheism) کي گڏائي پيش ڪيو ويو. ھن مذھب جي ڏنل تصورن ۾ مسيحيت جي تصور، قيامت ۽ آخرت جي تصور، جنت ۽ دوزخ جي تصور، انسان جي ارادي جي اختيار جي تصور بعد ۾ پيدا ٿيندڙ مذھبن کي متاثر ڪيو جن ۾ يھوديت، عيسائيت ۽ اسلام شامل آهن. ھيءُ مذھبي فرقو آھي. ھن مذھب وارن کي پارسي به سڏيندا آھن ، جن جو نبي زردشت ھو. اُھي باھ جي پوڄڻ ڪري آتش پرست به سڏبا آھن ۽ پارسيءَ ۾ انھيءَ کي گبر چون. سج جي به پوڄا ڪندا آھن ۽ سمنڊ جي به. پھرين نوساري ۽ سورت جي پاسي ايران مان آيا ۽ بمبئي ۽ گجرات ۾ پکڙي پيا. وڏن وڏن شھرن ۾ انھن جا مندر آھن، جتي ھميشه باھ پيئي ٻرندي آھي ۽ ان باھ جي ھنڌ کي اگياري چوندا آھن. انھن جي پادرين يا عالمن کي دستور چوندا آھن. ڪراچي ۽ حيدرآباد ۽ سکر ۾ به آھن. اھي تونگر ۽ واپاري ماڻھو آھن. انگريزن جي اچڻ وقت انھن سان گڏ سنڌ ۾ به آيا.
عباسي
عباسي يا بني عباس يعني عباس جو اولاد، جو حضرت محمد صلي الله عليه وآله جن جو چاچو ھو. انھن مان گھڻا خليفا ھئا، جي بغداد ۾ حاڪم ھئا. انھن جي ڏينھن ۾ يا جڏھين محمد قاسم سنڌ ورتي تنھن کان پوءِ انھيءَ نسل مان ڪي سنڌ ۾ آيا، انھن جو اولاد عباسي ٿيا. اڪثر ڪلھوڙا کي عباسي چوندا آھن ۽ انھن کي سرائي ۽ ميان به سڏين ۽ سندن مريدن يا فقيرن کي ميانوال چون.
حوالا
زمرو:ذاتيون زمرو:سلجھائپ صفحا
اختر درگاهي
شاعر ۽ اديب اختر درگاهيءَ جو اصل نالو اختر علي ميراڻي آهي. 24 سيپٽمبر 1963ع تي، سنڌ جي تاريخي شهر روهڙيءَ ۾ ڄائو. سندس پيءُ ”درگاهي ميراڻي“ سنڌ جو ناميارو شاعر ۽ سندس ڏاڏي مائي “بيگم فقيرياڻي“، سنڌ جي نامياري ڪلاڪار ۽ شاعره هئي.
تعليم ۽ خدمتون
1980ع ۾ روهڙيءَ مان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ، سنڌي ادب ۽ معاشيات ۾ ماسٽر ڪيائين. هن وقت زرعي ترقياتي بئنڪ ۾ آفيسر آهي.
ادبي سفر
هيل تائين سندس شاعريءَ جا ٽي مجموعا، ”گل ۽ مکڙيون“ (ٻارن لاءِ) ۽ ’رنگ، خوشبو ۽ هوا‘ ۽ ”شاعري مُرڪي پئي“ (2000) ڇپجي چڪا آهن، هن بيدل سائينءَ جو اردو ڪلام ترتيب ڏيئي ڇپايو آهي، جنهن تي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 1997ع جو ’تحقيقي ادب جو اوارڊ‘ حاصل ڪري چڪو آهي. سکر نئشنل سيمينار 26- 27 مئي 2001ع تي هن جو ٻيو تحقيقي ڪتاب ’تذڪره جهان شاهي‘ ڇپجي پڌرو ٿيو ۽ 2003ع ۾ سندس ٽيون تحقيقي ڪتاب ”بيدل، بيڪس ۽ سڪايل“ شايع ٿيو. ان کان سواءِ بيدل يادگار ڪميٽيءَ پاران نڪرندڙ مخزن ”بيدل“ جا ڪيترائي شمارا ترتيب ڏئي ڇپائي چڪو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:1963ع جون پيدائشون زمرو:شاعر
Biz.
ڪاروباري
زمرو:ڪمپيوٽر زمرو:نظام اسم ساحه
Toppdomän
1495ع
ڊسمبر
زمرو:1495ء زمرو:سال
منمبر صلاح الدين
هي ممبر صلاح الدين ايوبي جي نالي سان موسوم آهي جنهن 1187 ۾ مسلمانن جي هن شهر کي يهودين جي قبضي کان آزاد ڪرايو.هي منمبر نورالدين زنڪي تيار ڪيو هو جيڪو شام جي شهر حلب ۾ رکيو ويو هو ته مسجد آزاد ٿيندي ئي هن منمبر کي مسجد القدس ۾ نصب ڪيو وڃي هي خوا بنورالدين زنڪي جي زندگي ۾ ته پورو ڪونه ٿي سگهيو فتح بيت المقدس کان پوءِ اوهان جو اهو خواب صلاح الدين ايوبي پورو ڪيو.
بيت المقدس تي قبضو
جڏهن اسرائيل مسجد اقصي تي قبضو ڪيو تڏهن 1969 ۾ هن مسجد جي داخلي جڳه کي باه ڏني وئي جنهن جي سبب سان مسجد جي چهت کي نقصان رسيو ء منمبر صلاح الدين پڻ متاثر ٿيو.
اسلم آزاد
اسلم آزاد ولد سليمان ڪورائي بلوچ، 28 آگسٽ 1950ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. هن ابتدائي تعليم کان وٺي گرئجوئيشن تائين حيدرآباد ۾ تعليم حاصل ڪئي. کيس ادب سان ننڍي هوندي کان ئي چاهه هو.
ادبي سفر
اسلم آزاد جي اصل سڃاڻپ هڪ ڪمپيئر جي حيثيت سان آهي، پر هي صحافي ۽ اديب به رهيو آهي. هن پنهنجي صحافتي سفر جي شروعات آڪٽوبر 1967ع ۾ عبرت اخبار کان ڪئي ۽ چئن سالن کان پوءِ روزاني هلال پاڪستان جو سينيئر سب ايڊيٽر ٿيو. 1990ع تائين صحافت سان وابسته هئڻ سبب هن صحافت ۾ نوان لاڙا متعارف ڪرايا. ڪاليج واري زماني (1969ع کان 1971ع تائين) هن ’اسٽوڊنٽس پبليڪيشن‘ جا 14 ڪتابڙا شايع ڪيا. اهو دور مارشل لا جو هو. پر اسلم آزاد قومي جوابداريءَ سان ’اسٽوڊنٽس پبليڪيشن‘ کي جاري رکندو آيو. جنوري 1980ع ۾ هن ٽيليويزن جي اسٽيج جو سفر ”وينجهار“ پروگرام ۾ ڪمپيئر جي حيثيت سان شروع ڪيو. انهن ڏينهن ۾ ڪمپيئرنگ ظفر حسن ڪندو هو ۽ ان جي بيماريءَ کان پوءِ اسلم آزاد کي اهو موقعو مليو ۽ هو ٽيليويزن تي پنهنجي جاءِ ٺاهڻ ۾ ڪامياب ٿيو. اسلم آزاد ريڊيي تان به ڪافي پروگرام براڊڪاسٽ ڪيا، جن ۾ ڊراما، تقريرون وغيره شامل آهن. هن اٽڪل 15 ريڊيو ڊراما نشر ڪيا. اسلم آزاد ٻه ڀيرا لوڪ ميلن جي ڪمپيئرنگ ڪئي. 1985ع ۾ عام چونڊن جي پي. ٽي ويءَ تان سڌيءَ ريت نشر ٿيندڙ نتيجن واري پروگرام جي به ڪمپيئرنگ ڪيائين. هن پي. ٽي. ويءَ تي وينجهار، لطيفي لات، گهڙيال، پرک ۽ ٻين ڪافي پروگرامن ذريعي پاڻ مڃرايو، جنهن جي مڃتا طور پي ٽي ويءَ پاران کيس پروگرام ”لطيفي لات“ 1987ع جو پي ٽي وي اوارڊ ڏنو ويو. کيس سلور جوبلي پي ٽي ويءَ گولڊ ميڊل 1990ع به ملي چڪو آهي. ان کان سواءِ فني قدردانن پاران ڀٽائي اوارڊ ۽ ٻيا اوارڊ حاصل ڪيا اٿس.
تازو تصوف تي هڪ ڪتاب پڻ ڇپايو اٿس. هن وقت حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.
حوالا
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:اديب
هنگري
ھنگري: (Magyarország ) وچ يورپ جو هڪ ملڪ آهي جنھن جون سرحدون اتر ۾ سلواڪيہ سان، اتر اوڀر ۾ يوڪرائين، اتر اولھ ۾آسٽريا، اوڀر ۾ رومانيہ، ڏکڻ ۾ سربيا ، ڏکڻ اولھ ۾ ڪروشيا ۽ اولھ ۾ سلوانيہ اھو يورپي يونين جو رڪن ملڪ آھي ملڪ جي پکيڙ 93030 چورس ڪلوميٽر آهي. ھي ملڪ پارلياماني نظام واري وحداني رياست آھي جيڪا ريپريزنٽيٽو جمھوريت واري ريپبلڪ آھي. ملڪ جي ھڪ ايواني پارليامينٽ جا 99 رڪن آھن جنھن جو نالو قومي اسيمبلي (országgyűlés ) آھي.
thumb|کاٻو| سينڊور محل جيڪو ملڪ جي صدر جي سرڪاري رھائش گاھ آھي
حوالا
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
عبدالغفور همايوني
مولانا عبدالغفور ”مفتون“ همايوني مولانا عبدالغفور صاحب جن جي ولادت 1261 هجري ۾ ڳوٺ ”همايون“ تعلقي شڪارپور سنڌ ۾ ٿي. مولانا جو والد  خليفو مولانا محمد يعقوب شهر ”جهٽ“ بلوچستان جو باشندو هو. ”همايون“ جي هڪ زميندار وڏيري غازي خان سومري جي استدعا موجب ”همايون“ جي ڳوٺ ۾ اچي ديني مدرسو کوليائين، جنهن ۾ پري پري جا طالبعلم پڙهي فيضياب ٿي ويا. مولانا عبدالرحمان صاحب سکرائي، مولانا نور محمد صاحب شهدادڪوٽي، مولانا عبدالستار صاحب ۽ مولانا عبدالله رستمي ۽ ڪيترا ٻيا، مولانا جي مدرسي جا فيضياب طالب هئا. سندن فرزند مولانا عبدالغفور صاحب به گهڻو علم پنهنجي والد خليفي محمد يعقوب صاحب وٽ پڙهيو. سال 1273 هجري ۾ خليفي صاحب رحلت ڪئي. چنانچه باقي علم مولانا صاحب مولوي سلطان محمد صاحب سيت پوري پنجابي، خليفي محمد يعقوب صاحب جي شاگرد، وٽ پڙهي فارغ النحصيل ٿيو ۽ پنهنجي ڳوٺ ”همايون“ ۾ مدرسو پڙهائڻ شروع ڪيائين. ان بعد مولانا کان سوين شاگرد پڙهي فيضياب ٿي نڪتا. مولوي عبدالرحيم صاحب شڪارپوري مولوي فاضل محمد صاحب بلوچستاني، مولوي خدا بخش لهڻي، مولوي نبي بخش صاحب ڪولاچي، مولانا محمد مبارڪ صاحب ميان ڳوٺي، مولوي محمد اسماعيل صاحب شاهلي، مولوي محمد يعقوب صاحب (سبي بلوچستان) ۽ ڪيترا ٻيا شاگرد وٽانئن فيضياب ٿيا. مولانا علم جي هر فن ۾ يڪتاي روزگار هو. خصوصاً علم فقہ ۾ سندس نظير سنڌ، هند، بلوچستان ۽ خراسان ۾ به نه هو. بلوچستان جا حاڪم شرعي فيصلن لاءِ شاهي جرگن جي موقعن تي کيس گهرائي کانئس وڏا وڏا معاملا فيصل ڪرائيندا هئا. مولانا جو مُستجاب الدعوات هجڻ ايتريقدر مشهور هو، جو هر طبقي ۽ هر فرقي جا ماڻهو – عالم، پير،، مشائخ، زميندار، ڪامورا، امير، وزير، هندو، مسلمان، پارسي، جوڳي، عوام ۽ خواص- دعا طلبيءَ لاءِ وٽس ايندا هئا. هر وقت سندس دروازي تي مخلوق خدا جو ميڙ لڳو پيو هوندو هو. مولانا مرحوم شعر ۾ به وڏي دسترس رکندو هو. سندس تخلص ”مفتون“ هو. غزلن ۽ ڪافين جو سنڌيءَ ۾ هڪ مجموعو ”ديوانِ مفتون“جي نالي سان ڇاچي ۾ اچي چڪو آهي*. مولانا جو فارسي مجموعه ڪلام، جنهن ۾ سندس 80-90 غزل هئا، سندس هڪ معقد جناب پير صاحب سيد ابو محمد صالح شاهه، خليفي جلال الدين کان وٺي ويو هو. پير صاحب جي وفات کان پوءِ معلوم نه آهي ته اهو ڪلام ڪنهن جي هٿ آيو. مولان رمضان شريف جي 11 تاريخ جمعي جي رات 1336 هه ۾ وفات ڪئي. سندن مزار سندن والد جي ڀر ۾ همايون ۾  آهي. مولانا جي وفات کان پوءِ سندس ڏوهٽو عالم فاضل مولانا ميان عبدالباقي صاحب مسند نشين آهي، جنهن ڪيترن طالب علمن کي دستاربندي ڪرائي آهي. تصنيفون: مولانا مرحوم جون فتوائون هزارن جي تعداد ۾ آهن، جن مان ٻه جلد فارسي ۾ ”فتاويٰ همايوني“ جي نالي سان ڇپيل آهن. علم طب ۾ ”فرهنگ همايوني“ سنڌيءَ ۾ ڇپيل آهي. ”الدرالمنثور“ ۽ خراج بابت رسالو ۽ ٻيا قلمي رسائل به گهڻا آهن
سلطنت روس
left|thumb|سلطنت روس پنهنجي عروج تي سلطنت روس (انگريزي: Russian Empire، روسي: Российская Империя، روسيسڪايا امپيريا) 1721ء کان انقلاب روس (1917ء) تائين قائم رهڻ وااري هڪ رياست هئي۔ هي زار شاهي جي جانشين ۽ سوويت اتحاد جي پيشرو رياست هئي۔ هي منگول سلطنت کان بعد تاريخ عالم جي ٻي سڀ کان وڏي مربوط رياست هئي۔ 1866ء ۾ هي اوڀر يورپ کان ايشيا ۽ اتر آمريڪا تائين ڦهليل هئي ۔ 19 هين صدي جي شروعات تي روس دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ هيو جنهن جون سرحدون اتر ۾ بحر منجمد اتر کان ڏکڻ ۾ اسود سمنڊ ۽ اولهه ۾ بالٽڪ سمنڊ کان اوڀر ۾ الڪاهل تائين تائين پکڙيل هيون ۔ هي چنگ دور جي چين ۽ برطانيه جي قبضي هيٺ هندستان کان بعد آبادي جي لحاظ سان دنيا جو ٽيون سڀ کان وڏو ملڪ هيو جنهن جي آبادي ان وقت 176 ڏهائي 4 ملين هئي پر اقتصادي، نسلي ۽ مذهبي لحاظ سان رعايا م۾ ڪافي تفاوت هيو۔ ان جي حڪومت يورپ جي آخري مطلق بادشاهتن مان هڪ هئي۔ آگسٽ 1914ء ۾ پهرين مهاڀاري جنگ جي شروعات کان پهرين روس يورپ جي پنج عظيم قوتن مان هڪ هيو۔
حوالا
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
محمد دوم
بھمني حڪمران 12 مئي 1378ء تا 20 اپريل 1397ء۔
زمرو:بهمني حڪمران
1496ع
ڊسمبر
زمرو:1496ء زمرو:سال
فهرست لاهور جا پارڪ ۽ باغ
یہ لاہور کے پارکوں اور باغات کی ایک فہرست ہے۔ لاہور کو باغات کا شہر بھی کہا جاتا ہے۔
حوالہ جات
زمرہ:لاہور کے پارک زمرہ:لاہور متعلقہ فہارست زمرہ:لاہور کا طرز تعمیر زمرہ:پاکستان میں باغات
اگور ندي
اگور ندي- هنگول جو ئي ٻيو نالو آهي، هنگلاج مندر ويندڙ ياترين کي ’اگوري‘ چوندا آهن. جيئن لاهوت ويندڙن کي ’لاهوتي‘ چئبو آهي. ياتري هتي خاص پوڄائون ڪندا آهن. هتي (اگور نديءَ تي) ياترا لاءِ آيل بيواهه عورتون پنهنجا مٿا ڪوڙائين ٿيون. انهن سان گڏ مرد ۽ ڇوڪرا به مٿا ڪوڙائين ٿا. هن رسم کي ”ڀدر“ سڏجي ٿو. شادي شده عورتون -ان- رسم کان آجيون آهن. جڏهن ته مرد ياتري ڏاڙهيون مڇون به ڪوڙائيندا آهن. بليموريا به ساڳي ڳالهه ڪئي آهي. هتي ئي جڻين يا سڳا ٻڌڻ جي رسم ٿيندي آهي. جڻيو، هندوڌرم جي 17 سنسڪارن مان هڪ آهي. سندن -تشريح- موجب جڻئي جي -ٽن- ڌاڳن ۾ ايشور سمايل آهي. -ان- ڪري براهمڻ هٿان جڻيا پارائي هر -ٻار- کي علم پرائڻ لاءِ وهاريو وڃي ٿو. هيءَ رسم، اصل ۾ -ٻار- کي هندو ڌرم ۾ باقاعدي شامل ڪرڻ آهي. -ان- کانپوءِ هنگلاج جا ياتري ورت رکي -آسا پورا- لاءِ روانا ٿين ٿا. هتان سامان ٽرڪن -تان- لاهي اٺن تي رکيو ويندو آهي ۽ آساپورا تي لاهبو آهي. هيءُ فاصلو 8 ميل کن آهي. -آسا پورا- کان اڳتي ڏکي واٽ سبب -اٺ- وڃي نه سگهندا آهن، پر روايت موجب اٺ اتان اڳتي -ان- ڪري نه وڃي سگهندا آهن، جو -ان- پوتر ماڳ تي هلڻ سان اٺن جا پير سڄي پوندا آهن.
بيڊ گائون (لباس)
thumb|زنانو بيڊ گائون زنانو لباس جسم جي مٿئين حصي تي پھربو آھي جيڪو فرانس ۽ انگلينڊ م 1750 کان 1780 ۾ رواج ۾ ھيو
بيڊ گائون جنھن کي  بيڊ جئڪيٽ يا شارٽ گائون بہ چوندا آهن ھڪ ننڍي چولي جو نالو آھي جيڪا سنھي سوٽي ڪپڙي کي سبي ٺاھيو ويندو هو جنھن تي مختصر پرنٽ يا ڇر ھوندي ھئي. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ اھا چولي گھرن ۾ صبح جي وقت پاتي ويندي ھئي. ارڙھين کان اوڻويھين صدي دوران برطانيا ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ مزدور عورتون گھر کان ٻاھر اھا چولي پائينديون هيون. . ويھين صديءَ جي اڌ ۾ ان جو وري رواج آيو ۽ ان کي بيڊ جئڪيٽ جو نالو ڏنو ويو ۽ اھو نائيٽ گائون جي مٿان حياءَ خاطر نظر ايندڙ اوگھڙ ڍڪڻ لاء صبح جو ناشتي ڪرڻ وقت يا ڪجھ پڙھڻ يا ٻئي ڪم دوران پاتو ويندو ھو. 1960 واري ڏھاڪي ۾ انھن کي پائڻ جو رواج ختم ٿي ويو.
آستراخان اوبلاسٽ
آستراخان آبلاسٽ     روس جي ھڪ آبلاسٽ يا صوبو آھي جيڪو روسي آئين مطابق وفاقي سبجيڪٽ يا وفاق جو ھڪ ايڪو آهي جيڪو روس جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. ان جي گادي جو هنڌ آستراخان شھر آھي. 2010ع ۾ ان آبلاسٽ جي آبادي 1,010,073 آھي.
جاگرافي
آستراخان جي ڏاکڻي حد ڪيسپين سمنڊ سان لڳي ٿي، ان جي اوڀر ۾ قزاخستان ۽ اولھ قزاخستان ريجن، اتر ۾ وولگاگراد آبلاسٽ ۽ اولھ ۾ ڪالميڪيا واقع آھن. اھو روس جي ڏاکڻي وفاقي ضلعي ۾ واقع آهي.
اڌاڻڪي
تعلقي ٽنڊي محمد خان، ضلعي حيدرآباد ۾ هڪ ديهه جو نالو. جنهن ۾ نور محمد ابڙو، ڄام نونداڻي،علي خان چانڊيو ۽ واحد بخش رند ڳوٺ آباد آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
تعمير حسين
تعمير حسين ناميارو گلوڪار تعمير حسين، مشھور موسيقار ۽ استاد غلام عليءَ جو فرزند آهي، هو چوٿين آڪٽوبر 1966ع ۾ حيدرآباد ۾ ڄائو. استاد غلام علي پھننجي دور جو وڏو موسيقار رهيو آهي، تعمير حسين پيءُ جي نظرداريءَ هيٺ راڳ سکيو. 1983ع ۾ پروڊيوسر اعجاز عليم عقيليءَ کيس پي. ٽي. ويءَ تي روشناس ڪرايو، جتي هن ڪيترائي ڪلام ڳاتا، تعمير حسين سنڌي، سرائيڪي بلوچي، اردو ۽ راجستانيءَ ۾ سٺو ڳائي ٿو. سندس پي. ٽي. وي تان ٿيل سنڌي پروگرامن ۾ همرچو، کٽڻھار، بوند بھار، چھچٽو، پرک، گهڙيال، سنڌ سينگار ۽ آبادگار، اردو پروگرامن ۾ رنگ ترنگ، ميوزڪ فيسٽيول، ٽيلي شو، معين اختر شو، بزم غزل وغيره شامل آهن، ريڊيي پاڪستان تي کيس نامور براڊڪاسٽر نصير مرزا آندو، جتي 1994ع کان ڳائي ٿو. ڪيترين فلمن ۾ بہ ڳائي چڪو آهي. هن وقت سنڌ ٽي. وي، ڪي. ٽي. اين، ڪشش ۽ مھراڻ چينلن تي پنھنجي فن جا جوهر ڏيکاري چڪو آهي ۽ مقبول فنڪار جي حيثيت ماڻي چڪو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:1966ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي فنڪار
سوارا ڀاسڪر
سُوَارا ڀاسڪر (Swara Bhaskar) هڪ ڀارتي فلمي اداڪارا آهي. هن گهڻي ريت باليووڊ فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. سندس بهترين اداڪاري جي عيوض کيس ٻہ ڀيرا اسڪرين اعزاز سان نوازيو ويو ۽ ٽي ڀيرا فلم فيئر ايوارڊ جي لاءِ نامزد پڻ ڪيو ويو.
سوارا هڪ نيول آفيسر چترپو آدي ڀاسڪر جي ڌيءُ آهي، هن جو ننڍپڻ دهلي ۾ گذريو. دهلي يونيورسٽي کان انگريزي ۾ بي اي ڊِگري حاصل ڪرڻ کانپوءِ جواهرلال نهرو يونيورسٽي ۾ ايم اي سماجيات (سوشيالاجي) جي لاءِ داخلا ماڻيائين.
ڪيريئر
thumb|سوارا ڀاسڪر ويڊنگ جنڪشن فيسٽيول شو ۾ چڙهائي (ريمپ) پَنڌُ (واڪ) ڪري رهي آهي سوارا 2009 ۾ پنهنجي شروعاتي فلم مڌولال ڪيپ واڪنگ ۾ معاون ڪردار نڀايو. سال 2011 ۾ فلم تنوويڊزمنو ۾ معاون ڪردار نڀايائين، جنهن ۾ سندس اداڪاري وڏي پيماني تي مڃي وئي. ان فلم ۾ هن جي ڪارڪردگي (پرفارمنس) کي فلم تنقيد نگارن طرفان ساراهيو ويو ۽ بهترين معاون اداڪارا لاءِ فلم فيئر اعزاز (ايوارڊ) جي لاءِ کيس نامزد ڪيو ويو. سال 2013 جي رومانوي (رومانٽڪ) فلم رانجهنا جنهن کي فلمي تنقيدنگارن خراجِ تحسين پيش ڪيو، تنهن فلم ۾ سندس اداڪاري کي ڏاڍو ساراهيو ويو. ان فلم جي اداڪاري سبب هن کي ٻيهر بهترين معاون اداڪارا لاءِ فلم فيئر ايوراڊ جي لاءِ نامزد ڪيو ويو. تنو ويڊز منو ريٽرنز جي اداڪاري کي پڻ وڏو ساراهيو ويو، انکانپوءِ فلم پريم رتن ڌن پايو ۾ ڪردار نڀايائين. اهي ٻئي فلمون سال 2015 ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪمائيندڙ فلمون آهن. سال 2016 جي فلم نل بٽي سناٽا ۽ سال 2017 جي فلم انارڪلي آف آرا کي پڻ سُٺي نگاهہِ سان ڏٺو ويو، جنهن ۾ هن مُک اسٽار طور ڪردار نڀايو هيو. انهيءَ فلم جي لاءِ کيس بهترين اداڪارا لاءِ اسڪرين تنقيدي اعزاز سان نوازيو ويو ۽ نيٺ فلم کي بهترين اداڪارا لاءِ فلم فيئر ايوراڊ نامزد ڪيو ويو.
شروعاتي زندگي
سوارا جي پيدائش اپريل 9، 1988 تي دهلي ۾ ٿي. هن جو پيءُ چترپو ادي ڀاسڪر تيلگو نيول آفيسر هيو ۽ هن جي ماءُ جواهرلال نهرو يونيورسٽي ۾ پروفيسر هُئي. سوارا دهلي ۾ ئي پرورش پاتي ۽ سردار پٽيل ودياليا منجهان اسڪولي تعليم پرائي. انکانپوءِ دهلي يونيورسٽي جي مرانڊا هائوس منجهان بي اي انگريزي جي تعليم حاصل ڪيائين، جتي هڪ ٻئي اداڪارا منيشا لامبا سندس هم ڪلاسي (ڪلاس فيلو) هُئي، انکانپوءِ هن جواهر لال نهرو يونيورسٽي کان سماجيات (سوشيالوجي) ۾ ايم اي جي ڊگري ماڻي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1988ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:جواهرلال نهرو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:دهلي کان اداڪارائون زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:فوجين جا ٻچا زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون