cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٺٽو
محلا
مل شير، شيرخاناڻي، شاڪراڻي، شڪر الاھي، شاهه مبين، بٽواڻي، تندسر، کٽي محلو، مخدوم محلو، پتي ھٽ، قاضي محلو، عقيلي محلو، گيدڙن جو محلو، عابداڻي، ڪشمشي محلو، بٺالا محلو، چانداڻي محلو، عباسين جا ٻه محلا، لوھارن جو محلو، وڏن جو محلو، ڪاسائي محلو، اميرخاني محلو (جامع مسجد جي اوڀر اتر ۾) انگريزن جو محلو، رضوي محلو، شيرازي محلو، ڀاڀي محلو، جمال محلو، مس گر محلو.
پاڙا
محلن ۾ جدا جدا پاڙا آھن، جيڪي ذات يا ڪنھن بزرگ جي مزار جي نالي پويان سڏجن ٿا: شاهه ڪمال پاڙو، کٽي پاڙو، کنڀاٽي پاڙو، سابوگر پاڙو، بخاري پاڙو، تندسر محلي ۾ واسواڻي پاڙو، ڪوٽائي پاڙو، وزن ڪشن جو پاڙو، غني پاڙو، ڀيلن جو پاڙو، حبشي پاڙو، درسن جو پاڙو وغيره. ٻيا پاڙا ھي آھن. وارين جو پاڙو، سون پاڙو، دبائي پاڙو، ساد پاڙو، لاسي پاڙو، حجام پاڙو، ماڻڪائي پاڙو، ميمڻ پاڙو، پلنگ پاڙو وغيره.
حويليون
ڪجهه رھائشي جايون جيڪي اڃا موجود آھن.
ٺٽو پرڳڻو ۽ راڄڌاني
ٺٽي جو شهر ۽ پرڳڻي جي ڪافي ايراضي درياهه جي کاٻي ڪپ تي هوندي هُئي، جنهن مان سُڌ پوي ٿي ته درياهه جيڪو ٺٽي ۽ مڪلي ٽڪرين جي اتر پاسي وَهندو هو، سو گجي ۽ ٺٽي جي هاڻوڪي رستي کي وچان پار ڪري وهندو هو. پرڳڻي جا ڪجهه حصا ٽڪرين تائين ڦهليل هُئا، جتي ڪهيري، ڪرمتي ۽ بلوچ، جيڪي حڪومت جا باغي هئا ۽ محال ڪوهستان ۽ ساڪري تعلقي جي ڏکڻ اولهه ۾ رهندا هئا، اها آبادي مغل حڪومت جي تابع هئي.
ٺٽي جي راڄڌانيءَ جا رعيتي ماڻهو ڏاڍا ”مسڪين“ هئا ۽ ڪابه ڪُڌائي نه ٿي ڪيائون، پر مهيرين ۽ نڱامرن جو هنن کي هر وقت خوف پئي رهيو، تنهنڪري ترخانن ٻنهي قبيلن جي سردارن سان صلح ڪري کين اطاعت ۽ امن ۾ آڻي ڇڏيو. جڏهن ٺٽو جهانگير بادشاه جي عملدارن جي ماتحتيءَ ۾ آيو، ان سان گڏ ڄام هالي ۽ راڻي عمر کي راضي ڪري، پنهنجي راڄ سان آزاد ڇڏيو ويو، جيڪي هميشه ٺٽي جي صوبيدار جي خدمت ۾ رهندا هئا. پوءِ ملڪ جي ضابطي ۽ بادشاهه جي حڪم سان ڪهيري ذات پنهنجي سردار ڄام هالي جي بادشاهي اقبال سان مير ابوالبقا هٿان نيست ٿي ويئي، پر نڱامرين آڻ نه مڃي، تنهن هوندي به راڻو عمر، جيڪو سندن سردار هو، سدائين فرمانبردار رهندو آيو.
”آئين اڪبري“ ۾ لکيل آهي ته ”ٺٽو هڪ بندرگاهه هو. ملتان، لاهور، آگري ۽ احمد آباد سان ٺٽي جا خاص واپاري ناتا هئا. هن شهر جو واپار گووا، سورت ۽ ملبار جي خاص بندرگاهن تائين پکڙيل هو“. مرحوم پير حسام الدين شاهه راشدي پنهنجي ڪتاب ”ڳالهيون ڳوٺ وڻن جون“ ۾ هن شهر جي تاريخ، تمدن، ۽ تهذيب جي باري ۾ ڪافي روشني وڌي آهي. هو لکي ٿو ته ”ٺٽي شهر ۾ 164 ذاتين جا ماڻهو رهندڙ هئا، جن مان قديم ذات ميمڻ برادري آهي. هن وقت به ميمڻ برادريءَ جا ماڻهو ٺٽي جي ڪافي محلن ۾ آباد آهن. مغلن جي دور ۾ به ٺٽي جو ڪاروبار تقريباً ميمڻ قوم جي هٿن ۾ هو.
تارہخ ۾ سياست جو مرڪز
سياسي تاريخن ۾ به ٺٽي جو نالو بار بار آيو آهي. ٺٽي ۽ ان جي آسپاس پهريون دفعو خليفي عبدالمالڪ امويءَ جي دور ۾ عرب وارد ٿيا. هي علائقو اول اموي خلافت ۽ پوءِ عباسي مبلغن جي تابع رهيو. ايستائين جو سال 1025ع ۾، خليفي قادرباالله عباسيءَ اُنهن کي ملتان ۽ اُچ مان ڌڪي ڪڍيو. 1026ع ڌاري محمود غزنويءَ جي وزير عبدالرزاق سنڌ تي حملو ڪري، ٺٽو ۽ سيوهڻ فتح ڪري عربن کي ڀڄائي ڇڏيو. ٺٽي جي تاريخ ۾ ان کان پوءِ جو دور نهايت خراب رهيو. حاڪم خود لٽ مار ۾ مصروف ٿي ويا. انهيءَ دور ۾ ئي سومرن بغاوت ڪري ٺٽي تي قبضو ڪيو.
بعد ۾ 750 هه/ 1351ع ۾ سمن اقتدار تي قبضو ڪيو. اهي حڪمران ”ڄام“ چوائيندا هئا. ڄام نندي يعني ڄام نظام الدين پٽ ٻانڀڻي جو دور سمن حڪمرانن جو سونهري دؤر هو. ڄام نندو وڏو نيڪ ۽ علم دوست انسان هو. ڄام نندي چورن ۽ ڌاڙيلن کي ختم ڪرائي ڇڏيو. قاضي عبدالله (جنهن جي قبر مڪليءَ تي آهي)، ان جي نماز ڄام نندي پڙهائي هئي. ڄام نندي جي وفات کان پوءِ شاهه بيگ ارغون، (جيڪو بکر جو حڪمران هو)، ٺٽي تي پهريون حملو سال 1508ع ۾، ۽ ٻيو حملو 1521ع ۾ ڪيو، جنهن سان ٺٽي ۾ سمن جي حڪومت ختم ٿي. مرزا شاهه بيگ چاهيو ٿي ته سنڌ کان سواءِ گجرات جي حڪومت به سندس هٿ اچي وڃي. مرزا عيسيٰ جي زماني (975هه/ 1567ع) ۾، پورچوگيزن جمعي جي ڏينهن ٺٽي تي حملو ڪيو. ماڻهو جمعي نماز ادا ڪري رهيا هئا. ”فرنگين شهر لُٽي، گهرن کي باهه ڏيئي ڇڏي. مرزا عيسيٰ ان وقت بکر ۾ هئو؛ کيس خبر ملي ته فوراً ٺٽي پهتو. هن شهر جي هڪڙي ديوار درياهه سان گڏ کڻائي ۽ هڪ نهر کوٽائي شهر ۾ اندر آندي. هن هڪڙو نئون قلعو ”شاه بندر“ به تعمير ڪرايو.
همايون جڏهن شيرشاهه کان شڪست کائي ڀڳو، تڏهن لاهور کان ٿيندو بکر پهتو ۽ پوءِ اُتان نا اُميد ٿي ٺٽي ۾ آيو، پر مرزا شاهه حسن ساڻس جنگ ڪئي، تنهنڪري همايون لاچار ٿي ايران ڏانهن هليو ويو. سال 1614ع ۾ ٺٽي کي مغلن الڳ صوبي جو درجو ڏنو. ٺٽي ۾ مغليه دور جي هڪ مسجد توجهه لائق آهي. شاهجهاني جامع مسجد، جيڪا 1054هه/ 1644ع ۾ تعمير ٿي. هي مسجد مير ابوالبقا امير خاني تعمير ڪرائي.
مڪلي
دنيا جو وڏي ۾ وڏو مقام، مڪليءَ ۾ آهي. گهڻي ۾ گهڻا مدرسا، ٺٽي ۾ هيا. پير پِٺو، هڪ پھتل بزرگ هيو، جنھن جي ڪري ٻاهريان حملي آور، ٺٽي تي ڪامياب حملو نه ڪري سگهندا هيا. مڪلي سنڌ جو اهو تاريخي ۽ روحاني ماڳ آهي، جنهن کي ايشيا جو سڀ کان وڏو قبرستان چوندا آهن. سنڌ جو دارالخلافه رهندڙ تاريخي شهر ٺٽي جي ڀرسان مڪليءَ جي ٽڪري هاڙهي جبل ۽ پٻ جبل جي هڪ شاخ آهي، جنهن تي سڀ کان وڌيڪ درويشن ۽ بزرگن جون مزارون آهن. انهن کان علاوه مڪليءَ جي وڇڙيل حصن ۾، پير پٺو جي ٽڪري ۽ شيخ جاڙيو عرف پير جهاڙ جون ٽڪريون پڻ مشهور آهن، جن تي سنڌ جي ناليوارن بزرگن جون مزارون آهن ۽ انهن جو روحاني منظر ڏسڻ وٽان آهي. ٺٽي لاءِ هي چوڻي به مشهور آهي ته، مڪلي ٽڪري، ننگر ٺٽو ۽ پير پٺو، جنھن نه ڏٺو، تنھن ڪجهه نه ڏٺو.
مزارون ۽ مقبرا
''شاهه ڪمال (محلو مسگر) پير عباس ۽ مسجد (ڪشمش پاڙو) محمود شاهه جي مزار (مسگر محلو) شاهه ڏنو مزار (مسگر محلو) بيبي قدم (مسگر محلو) لال شاهه بخاريءَ جي مزار (مسگر محلو) شاهه مبين جي مزار (شاهه مبين محلو) خواجه اشرف صفي جي مزار (شڪرالاھي محلو) شاهه لڌي جي مزار (کير بازار) يتيم مردان (واسواڻي مسجد) شاهه معظم ٻانگي جي مزار (واسواڻي محلو) شاهه حسين جو مقبرو (ميروشاهه جو تلاءُ) شاهه ابراھيم جيلاني جي مزار (تندسر محلو ڪنڀارن جي گھرن وٽ) نٿن شاهه جو مقبرو ۽ ڇتن شاهه جي مزار، شاهه ابراھيم (ڇاپائي محلو) ٽن بيبين جون مزارون (تندسر ڇاپاٽي پاڙو) ميرو شاهه شيرازي (ميرو شاهه جو کوهه)لال ڇتو (تندسر) مخدوم قاسم (تندسر ملاکڙي جو پٽ) شاهه برھان جي مزار (تندسر سوني منڊين جو پاڙو) شاهه حسين جيلاني (تندسر ڇانگن جو ڳوٺ) بيبي راڻي (تندسر عطارن جو پاڙو) حاجي سليمان جو مقبرو (تندسر ٽڪائين جو پاڙو) شاهه ابراھيم جي مزار (مغل واڙو) بابو شاهه بودلو (مغل وارو محله اگر) شاهه ڏني ايسار جي مزار (مغلواڙو ايسار) شاهه البو (پتڻ واري رستي تي) شاهه گوھر گنج (سھتيه گور گنج) شمس تبريز ۽ ٻئي درويش جي مزار (گور گنج) محراب شاهه جي مزار (سھتيه گورگنج) علي شاهه ناگائي (سھتيه گورگنج) ننگر فقير جي مزار (اگر) شاهه عبدالواحد جيلاني (مظبوطن جي ڊٻ) حسين شاهه بخاري (اگر) پير دادن شاهه ۽ ٻيون تربتون (مھدوي رضوي محلو) شاهه اسماعيل بخاريءَ جو مقبرو (اگر) لاکي شاهه جي مزار (اگر) ابراھيم شاهه بخاريءَ جي مزار (اميرخاني قلعو) شاهه صدر لڪياري جي مزار (جامع مسجد جو دروازو محلو اميرخاني) شاهه عبداللطيف (محلو اميرخاني) پير شاهه بخاري شيخ فريد شڪرگنج (غله بازار) شاهه محمد مڪي (غله بازار جو ڇيڙو ھن بزرگ جي مزار ڪچي قلعي حيدرآباد ۾ به آھي) شاهه حسين (غله بازار) شاهه مڪسين ۽ خاڪي شاهه (شاھي بازار) ابراھيم شاهه غازي (غله بازار) سيد اسماعيل (محله خواجه شڪر) ملوڪ شاهه. پير سيبائتو ٻه تربتون گڏ (پلنگ پاڙو) پير آرڏو (تندسر چانگ پاڙو) جاڙا پير ٻه قبرون (مخدوم محمد ھاشم جي گھر وٽ) ٻڍل شاهه (کدڙن جي مڙھيءَ وٽ) شاهه گل ۽ شاهه گھوٽ (جمالين جي گرائونڊ ۾) لال ڇتو (تار پاڙي ۾) شاهه بندر (ھنومان مندر جي پاسي ۾ مڪلي جي دروازي وٽ) پير جڏڙو (مشھدي سيدن جي پاڙي ۾) وغيره''.
جامع مسجد
ان جي قديم عمارتن مان جامع مسجد آهي.thumb|شاھجھان مسجد، ٺٽو وچ ايشيا جي تيموري فن تعمير جو شاهڪار جا شاهه جهان بادشاهه جي حڪم سان سنه 1647ع ۾ جڙي تيار ٿي ۽ نو لک رپيا مٿس لڳا. ٻي دٻگرن جي مسجد آهي. جا شهر جي وچ ۾ آهي، جنهن کي جڙئي اٽڪل ٽي سئو ورهيه ٿيندا ۽ امير خسرو خان ٺهرائي هئي. جڏهين مرزا عيسيٰ ترخان جي ڏينهن ۾ اتي جو نواب هو.
ٻيون مسجدون
مٿي ڄاڻايل پاڙن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون جوڙايون ويون، جن جا نالا ڏجن ٿا:
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:تاريخ زمرو:سما جاتيون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جا ضلعا زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ٺٽو ضلعو زمرو:سنڌ جا شهر
حبيب ساجد
حبيب ساجد (انگريزي:Habib Sajid) سنڌي ٻوليءَ جو شاعر، ليکڪ ۽ سنڌيڪار آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
تعليم
ڪچو پهريون ڳوٺ مان ۽ وڌيڪ ابتدائي تعليم پرائمري اسڪول لقمان، خيرپورميرس مان 1980ع ۾ پرايائين، ثانوي تعليم ڪجهه عرصو ناز پائلٽ هاءِ اسڪول خيرپور مان پڙهي، ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول پريالوءِ مان 1984ع ۾ڪيائين. ايم. ايس سي شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مان آثار قديمه (آرڪيالاجي) جي مضمون ۾ 1994ع ۾ڪيائين.
ادبي سفر
حبيب ساجد شاعريءَ جي شروعات 1990ع کان ڪئي. سندس شاعريءَ ۽ مضمون ماهوار ڪينجهر ٽماهي مهراڻ نئين زندگيءَ ۽ ٻين رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هن ڪيترو عرصو ماهوار ڪينجهر ۾ ’ڪافڪا جي ڊائريءَ‘ ۽ ’فهميده شرف بلوچ ڏي لکيل خط‘ جي سري هيٺ سلسلو هلايو. سن 2000 ۾ هن فهميده شرف بلوڇ سان هڪ سنڌي رسالو ”خواب" پڻ جاري ڪيو، ان کان علاوه هن سنڌي ٻوليءَ ۽ سنڌي ادب کي دنيا ۾ متعارف ڪرائڻ لاءِ هڪ ادبي ويب سائيٽ ”سنڌويب" پڻ ٺاهي هئي. جنهن ۾ مختلف سنڌي اديبن جي خاڪن، مضمونن ۽ تصويرن سميت گهڻو ڪجهه ڏنو ويو هئو. حبيب کي فوٽوگرافيءَ سان به ڪافي چاهه آهي.
ڪتاب
حبيب ساجد جا هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن:
ملازمت
حبيب ساجد ريلوي کاتي ۾ ٽرين انچارج جي نوڪري ڪري رهيو آهي.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:ليکڪ زمرو:سنڌيڪار زمرو:سنڌي ماڻھو
755ع
ڊسمبر
زمرو:755ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اقصي ڪالوني
اقصيٰ ڪالوني ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي ۾ سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي، سرائڪي آباد آهن. هتان جي آبادي 99 سيڪڙو مسلمانن تي مشتمل آهي.
8 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
08
15 آگسٽ
15 آگسٽ ، عيسوي سال جو 227 هون (ليپ سال 228 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 138 ڏينهن (ليپ سال 139 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
خيبر ضلعو
خيبر ضلعو اڳ پاڪستان جي قبائلي علائقن جي ھڪ ايجنسي ھئي جنھن کي خيبر ايجنسي طور سڃاتو ويندو ھو. ھاڻي قبائلي علائقا پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا ۾ ضم ٿي چڪا آھن، جنھن کانپوءِ ھي علائقو ھاڻي ھڪ ضلعو ٿي چڪو آھي.
زمرو:نامڪمل مضون
انقلابي شاھراھ (ڪتاب)
ڪتاب انقلابي شاھراھ گوبند مالهيءَ جو ترجمو ڪيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 185 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، جنتا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ورهاڱي کان اڳ سال 1947ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:1947ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
89ع
ڊسمبر
زمرو:89ع زمرو:پھرين صدي
ٽائٽن (زحل جو چنڊ)
ٹائٹن : زحل کا ایک ذیلی سیارہ یا چاند ہے جسے زحل ششم بھی کہا جاتا ہے۔ ایل ایک قدرتی سیارچہ یا ذیلی سیارہ ہے، جس کے اطراف کثیف فضا موجود ہے۔ {{cite web |title=News Features: The Story of Saturn |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm |archiveurl=http://web.archive.org/web/20051202030828/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm |archivedate=2005-12-0
{{ڪچو}}
اقتباس
اقتباس چونڊ، انتخاب، نقل، ڪنهن تصنيف جو سسايل ٽڪرو، تت. لکت جي ڪن لفظن جي يا ڪنهن ٻئي جي لفظن لاءِ ورتل ڪجھ حصو حوالي طور استعمال ڪرڻ.
حوالا
زمرو:ادب
وفاق
[[فائل:Map of unitary and federal states.svg|thumb|370px|upright=1.5|
وفاق کي وفاقي رياست پڻ سڏبو آهي.اھو ھڪ اھڙي سياسي وجود جو نالو آھي جيڪو جزوي طرح خودمختيار رياستن يا علائقن جي مرڪزي حڪومت يا وفاقي حڪومت جي تحت ڳانڌاپي سان جڙي ٿو.ان ڳانڌاپي کي آئيني تحفظ ھوندو آھي ۽ ڪابه شامل رياست يا مرڪزي رياست يڪطرفہ ان کي ختم نہ ڪري سگھندي آهي. وفاق ۾ حڪومت يا آئين جو جيڪو ڍانچو ھوندو آھي ان کي فيڊرلزم جو مثال سڏبو آهي.اھڙي طرح اھو طريقو فيڊرلسٽ ھوندو آھي. وفاقي رياست جو ابتڙ يونيٽري رياست جو نظام ھوندو آھي جنھن جو مثال فرانس آھي جتي ڪجھ صدين کان اھو نظام ھلي رھيو آھي. وفاق جو مثال جرمني آھي جتي سورنهن رياستن گڏجي وفاق جوڙيو آھي. وفاق اڪثر ڪري گھڻ قومي ھوندو آھي ء اھڙي رياست پکيڙ۾ اڪثر وڏي ھوندي آھي. روس، آمريڪا، ڪئناڊا، انڊيا ۽ برازيل اھڙا وفاق آھن جن جي پکيڙ تمام وڏي آھي.
اسماعيل چوڪ
اسماعيل چوڪ ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
9 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
09
مھمند ضلعو
thumb|پاڪستان جا قبائلي علائقا مھمند ايجنسي پاڪستان جي قبائلي علائقن جي ھڪ ايجنسي آھي۔
الحقيقت اخبار
الحقيقت- هفتيوار -اخبار- ميان غلام سرور ”فقير“ قادري 1922ع ۾ لاڙڪاڻي مان -جاري- ڪئي، هيءَ هڪ سياسي -اخبار- هئي، پر هن -اخبار- مسلمانن ۾ سياسي سجاڳي پيدا ڪرڻ سان گڏ، سنڌي ادب خاص طور سنڌي غزليه شاعريءَ کي -ترقي- وٺرائي. هن -اخبار- جي -جاري- ٿيڻ تي اديبن ۽ شاعرن کي تمام گهڻي خوشي ٿي. ڪن عالمن، اديبن ۽ شاعرن فارسي ۽ سنڌي زبان ۾ -ان- جي -جاري- ٿيڻ تي قطع تاريخون چيون. هيءَ -اخبار- هر ڇنڇر تي ”قادريه پريس“ لاڙڪاڻي مان ڇپجندي هئي. هن -اخبار- ۾ ’مراسلا‘، ’ملاحظات‘، ’رفتار زمانه‘ ۽ ’اوراق پارينه‘ مستقل ڪالم هوندا هئا. ڪڏهن ڪڏهن ”قلندري ڏنڊو“ ۽ ”فلمي دنيا“ وغيره عنوانن هيٺ به دلچسپ مواد شايع ٿيندو هو. -اخبار- جي پهرئين صفحي تي اهم خبرن سان گڏ گهڻو ڪري ڪنهن شاعر جو چونڊ ڪلام ڏنو ويندو هو. اندرين صفحن ۾ بزم مشاعره لاڙڪاڻي جي ڪارروائي ۽ شاعريءَ جو -انتخاب- ۽ ايندڙ مشاعري جي طرح ڏنل هوندي هئي. هن -اخبار- ۾ سياسي ۽ مقامي خبرن کان علاوه مشاعرن ۽ ادبي ڪانفرنسن جون ڪارروايون باقاعدگيءَ سان شايع ٿينديون رهنديون هيون، -ان- کان سواءِ وقت بوقت -ان- دؤر جي شاعرن جو ڪلام به شايع ٿيندو رهندو هو. مشهور شاعر فقير هدايت علي تارڪ جا غزل به اڪثر هن -اخبار- ۾ شايع ٿيندا هئا. نياز محمد شيخ پنهنجي هڪ مقالي ۾ ”-الحقيقت-“ -اخبار- بابت لکي ٿو ته: ”-اخبار- جو -ايڊيٽر- ميان غلام عباس ’جوش‘ هو، پر -اخبار- جي ڪم ۾ ميان غلام سرور سندس مددگار هوندو هو. ميان غلام سرور جي ڪلام جي رواني غضب جي هوندي هئي.
756ع
ڊسمبر
زمرو:756ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اکنڊ پاٿ
اکنڊ پاٺ (Akhand Path) ڪنهن ڌرمي ڪتاب جو لاڳيتو دور، ديني ڪتاب جي سانده تلاوت.
جنيد نگر
جنيد نگر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر ڪراچي جي اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي، جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي قومن جا ماڻھو آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
اڪيڊمي
250px|thumb|[[اٿينز جو اسڪولجي خيالي تصوير, رافئيل (1509–1510) پاران ٺاھيل]] اڪئڊمي (Academy) لفظ اٿينس ويجهو هڪ باغيچي جي نالي مان نڪتو آهي، جتي افلاطون جي اڪئڊمي 387 ق.م کان 529ع تائين موجود هئي. اهو نالو اٽليءَ جي عالمن پاران نئين سجاڳيءَ واري دور (Renaissance) ۾ اختيار ڪيو ويو، پر هاڻي اهو هر اهڙي اداري لاءِ ڪتب ايندو آهي، جيڪو سکيا سان لاڳاپيل هجي، پوءِ ڇو نه اها جنگ جي سکيا هجي، جيئن ”رايل ملٽري اڪئڊمي“ وغيره. اهڙيءَ طرف ادبي اِدارا به اڪئڊمي سڏبا آهن. مثلاً: ساهتيہ اڪيڊمي، سنڌي اڪئڊمي، اڪيڊمي آف ليٽرس وغيره.
حوالا
زمرو:خيالن جي تاريخ
بلگاريا
بلغاريہ     جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف بلغاريہ  ڏکڻ اوڀر يورپ جو ملڪ آهي جنھن جون سرحدون اتر ۾ رومانيہ،اولھ ۾ سربيا ۽ ريپبلڪ آف ميسيدونيا، ڏکڻ ۾ يونان ۽ ترڪي ۽ اوڀر ۾ ڪاري سمنڊ سان ملن ٿيون. گاديءَ جو هنڌ صوفيہ اٿس ۽ ٻيا وڏا شھر پلووديف، وارنا، برگاس اٿس.
تاريخ
موجوده بلغاريہ جي سڀ کان قديم سماج نيولٿڪ دؤر جي ڪارانووو تھذيب آھي جيڪا 6500 ق.م. جي آھي ڇھين کان ٽين صدي ق م ۾ ھيء ڌرتي ٿريشيا، وارن، فارس وارن ، ڪيلٽ وارن ۽ قديم ميسيدونيا جي ماڻھن جي وچ ۾ ھڪ جنگ جو ميدان ھيو ۽ اھو سلسلو جاري رھيو ايستائين جو 45 عيسويءَ ۾ رومن ايمپائر ھي علائقو فتح ڪيو. بلغار نسل وارن ڪجھ علائقا ستين صدي عيسويءَ ۾ اوڀر رومن ايمپائر ۽ بازنظيني ايمپائر کان کسي ورتا جتي 681 ۾ انھن پھرين بلغار ايمپائر جو بنياد وڌو جنھن بلقان ۾ پنھجو غلبو آندو. بلغار ايمپائر يارھين صدي تائين قائم رهي جنھن بعد اتي وري بازنظيني ايمپائر قبضو ڪري بلغار ايمپائر کي ناس ڪري ڇڏيو. thumb|ساڄو|alt=A view of the walls of Tsarevets fortress in Tarnovo| ٻين بلغار ايمپائر جي گاديءَ جي هنڌ [[ويليڪو ٽارناوو ۾ واقع زاريويٽس قلعي جون ڀتيون]] 1185 ۾ وري ٻي بلغار ايمپائر قائم ٿي جيڪا آئوين آسين ٻيون (1218–1241) جي دور ۾ عروج تي پھتي 1396 تائين ھي ايمپائر ٽوڙ ڦوڙ جو شڪار ٿي ۽ ان جا اڪثر حصا عثماني خلافت جي قبضي هيٺ آيا اھڙي طرح ھي ملڪ پنج سؤ سال عثماني ترڪن جي قبضي هيٺ رھيو. 78- 1877 ۾ روس ۽ ترڪي واري جنگ جي نتيجي ۾ موجوده بلغاريہ جي ٽين  رياست وجود ۾ آئي. 1946 ۾ ھتي ھڪ پارٽي واري سوشلسٽ حڪومت قائم ٿي ۽ ملڪ سوويت بلاڪ ۾ شامل ٿي ويو.1989 ۾ حڪمران ڪميونسٽ پارٽيءَ انقلاب اچڻ بعد اقتدار ڇڏيو جنھن کان پوءِ گھڻ جمائتي جمھوريت ۽ مارڪيٽ جي بنياد واري معيشيت جي دؤر جو آغاز ٿيو.
باگو فقير
باغو فقير/ -باگو فقير-:هيءُ ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ هڪڙو -امير- هو. سندس پيءُ جو نالو مرزو فقير هو، جيڪو -بهادر- شخص هو ۽ سلطانِ -جنگ- جو لقب مليل هيس. ميان صادق علي خان ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي هو. ميان عبدالنبي، حڪومت هٿ ڪرڻ لاءِ قلات جي خان ۽ -جوڌپور- جي راجا کان مدد وٺي آيو. تڏهن مرزو فقير ۽ سندس پٽ باغو فقير، لشڪر گڏ ڪري راجپوتن سان وڙهيا ۽ کين ڀڄائي ڪڍيائون. 1196هه/1781ع ۾ هالاڻيءَ جي -جنگ- لڳي ته -باغي- فقير ڏاڍي بهادري ڏيکاري. وري جڏهن ميان عبدالنبي، تيمور شاهه جي لشڪر کي چاڙهي وٺي آيو تڏهن به -باغي- فقير -ان- لشڪر کي شڪست ڏيئي ڀڄائي ڇڏيو. باغه يا باگو فقير ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ هڪڙو امير هو. هن جي پيءُ جو نالو مرزو فقير هو، جو بهادر شخص هو ۽ سلطان جنگ جو لقب مليل هوس. جڏهن ميان صادق علي خان ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي هو۽ مير عبدالله خان ٽالپر سندس وزير هو، تڏهن ميان عبدالنبي ڪلهوڙو جو ڀڄي ويو هو، سو قلات جي خان کان لشڪر جي مدد وٺي ڪاهي آيو، ۽ اڀرندي کان وري جوڌپور جو راجا ڪاهي آيو. مير عبدالله خان ميان جي طرفان سپه سالار ٿي انهن کي سامهون ٿيڻ لڳو. مرزو فقير سلطان جنگ ۽ سندس پٽ باغو فقير نظاماڻي ۽ جمالي ۽ لغاري ماڻهن جو لشڪر گڏ ڪري وڃي وڙهيا ۽ راجپوتن کي شڪست ڏنائون. تنهن کان پوءِ وري چالڪ جي پُل وٽ ميان عبدالنبيءَ سان جنگ ٿي، جنهن ۾ پڻ اهي ئي پيءُ پٽ وڙهيا ۽ قلات جي لشڪر کي شڪست آئي. وري جڏهن مدد خان پٺاڻ ڪاهي آيو ۽ مير عبدالله ۽ مير فتح خان اُن سان وڙهڻ جي نسبت ۾ همراءِ نه ٿيا ۽ انهي ڪري مير فتح خان رُسي عمرڪوٽ ڏي هليو ويو، تڏهن باغو فقير به اُن سان ويو، جو سندس لشڪر جو مهندار هو. وري جڏهن مير عبدالله کان پوءِ مير فتح علي خان ميان عبدالنبيءَ سان وڙهڻ لاءِ نڪتو، تڏهن مير فتح خان به هن سان شامل ٿيو ۽ باغو فقير سندس لشڪر جو سردار هو ۽ سگهوئي سنه 1196هه ۾ هالائيءَ جي جنگ لڳي، جنهن ۾ باغي فقير ڏاڍي بهادري ڏيکاري ۽ آخر بلوچن جي فتح ٿي. ٻئي سال ۾ ميان عبدالنبي ديرن ڏي ڀڄي ويو، پر نومڙين يا نهمردين اڳي جيڪا ميان عبدالنبيءَ کي مدد ڪئي هئي تنهن جي لاءِ هنن کي سزا ڏيڻ واسطي باغو فقير ٻن سون ٻيڙين تي پار لنگهي ٿي ويو ته اُهي ڊپ کان پيش پيا ۽ باغي فقير هنن کي مير کان معافي وٺي ڏني. وري جڏهن تيمور شاهه بادشاهه عبدالنبيءَ جي عرض ڪرڻ تي سندس لاءِ لشڪر موڪليو، تڏهن مير فتح علي خان انهيءَ سان وڙهڻ جي ڪئي ۽ باغو فقير به انهيءَ سان هو، ۽ انهيءَ کي شڪست ڏنائين.
بلگاريا
جاگرافي
thumb|upright=1.2|alt=Topographic map of Bulgaria|بلغاريہ جي نقشي ۾ ان جي ٽوپوگرافي ڏيکاريل ھن ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ 43 00 N, 25 00 E آھي. ملڪ جي پکي 110,879 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 108,489 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽  2,390 چورس ڪلوميٽر پاڻي آهي.. پکيڙ ۾ دنيا ۾ 106 نمبر تي آهي. ملڪ جي ڪل زميني سرحد 1,806 ڪلوميٽر آهي جن مان 472 ڪلوميٽر يونان سان، 162 ڪلوميٽر ميسيدونيا سان، 605 رومانيا سان، 344 سربيا سان۽ 223 ڪلوميٽر ترڪيءَ سان ملي ٿي. بحري سرحد 354 ڪلوميٽر آهي. ھن ملڪ جي بحري سرحد جي علائقي جي دعویٰ 12 ناٽيڪل ميل آھي ۽ ان سان لڳولڳ سامونڊي زون جي دعویٰ 24 ناٽيڪل ميل ۽ مخصوص معاشي زون جي دعویٰ 200 ناٽيڪل ميل آھي. اتر ۽ ڏکڻ-اوڀر واري پاسي جبل واقع آھن جن جي ڀر ۾ ھيٺاھين زمين آھي
آبھوا
ھتان جي آبهوا ٽيمپريٽ، ٿڌي آھي. سيارا گھميل ۽ اونھارا خشڪ ۽ گرم ھوندا آھن.ملڪ جي سراسري اوچائي 472 ميٽر آھي.سڀ کان اوچو مقام موسالا آھي جنھن جي اوچائي 2925 ميٽر آھي.
معدنيات ۽ قدرتي وسيلا
ھتانجي معدنيات ۽ قدرتي وسيلن ۾ باڪسائيٽ، ٽامو، شيھو، جست، پوکي لائق زمين شامل آهن.
زراعت
ھتان جي زمين جو 46.9 سيڪڙو زراعت سان تعلق رکندڙ آهي. جنھن مان 29.9 سيڪڙو پوکي لائق آھي، 1.5 سيڪڙو تي مستقل پوکي ٿيندي آھي، 15.5 سيڪڙو تي مستقل چراگاھون ۽ 36.7 سيڪڙو تي ٻيلا آهن.2012 جي انگن اکرن مطابق ملڪ جي آبپاشي واري زمين جملي 1020 چورس ڪلوميٽر آهي.
بلغاريہ جا ماڻهو
ھن ملڪ جي آبادي جولاءِ 2017 ۾ 7,101,510 ھئي. آبادي جي لحاظ کان دنيا ۾ ھي ملڪ 103 نمبر تي آهي. ھتان جي ماڻھن کي بلغارين چوندا آهن. آبادي جو 70.9 سيڪڙو بلغارين نسل جا، 8 سيڪڙو ترڪ نسل، 4.4 سيڪڙو روماني نسل ۽ ٻيا جن ۾ روسي، آرمينيائي ۽ ولاچ شامل آھن. ھتان جي 76.8 سيڪڙو ماڻهن جي ٻولي ٻولي آھي جيڪا ھتان جي سرڪاري ٻولي پڻ آھي. 8.2 سيڪڙو ترڪي ٻولي، 3.8 سيڪڙو روماني ٻولي ڳالھائيندڙ آھن. ھتان جي 59.4 سيڪڙو آبادي جو مذھب ايسٽرن آرٿوڊڪس آھي ، 7.8 سيڪڙو مسلمان آهن.
نالو
ھن ملڪ جو نالو ھتان جي بلغار قبيلن جي ڪري بلغاريہ پيو
سياسي نظام
ھن ملڪ ۾ 28 صوبا آھن جن کي کي اوبلاسٽ چوندا آهن جن جا نالا آھن: بلاگوئيف گراڊ، برگاس، ڊوبرچ، گابرووو، ھئزڪووو، ڪاردزھالي، ڪيوسٽينڊل، لوويچ، مونٽانا، پازارڊزھڪ، پيرنڪ، پليوين، پلووديف، رزگارڊ، روسي، شومين، سلسٽرا، سلائيوين، سمولوا ، صوفيا، صوفيا گراڊ، اسٽارا، زيگورا، ٽارگوويشٽي، وارانا، ويلڪو، ٽارنووو، ودين، وراسٽسا ۽ ييمبول. ملڪ 3 مارچ 1878 ۾ خلافت عثمانيه کان آزادي ورتي ۽ 22 سيپٽمبر 1908 تي مڪمل آزاد ٿي ويو. ملڪ ۾ رياستي سربراھ صدر ۽ حڪومتي سربراهه وزيراعظم آھي. thumb|کاٻو|alt=The National Assembly building in Sofia|صوفيا ۾ واقع بلغاريہ جي نيشنل اسيمبلي پارليامينٽ ھڪ ايواني آھي جنھن جو نالو نيشنل اسيمبلي آھي جنھن ۾ 240 سيٽون آھن جن جي چئن سالن لاءِ سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ملڪ جي وڏي۾ وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آف ڪئسيشن آھي جنھن ۾ 72 جج آھنجن جو سربراھ چيئرمين آھي.
حوالا
زمرو:اوڀر يورپي ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
الحمرا
الحمرا اسپين ۾ غرناطہ شهر جي سامهون جبل تي اسپين جي اسلامي حڪومت جا ٺهرايل محلات، جن جا وسيع اڱڻ، ڦوهارا ۽ باغيچا آهن. اڱڻ ۽ ورانڊن ۾ ننڍا ننڍا ڪمرا آهن، جيڪي ڳتيل ڊزائينن سان سينگاريل آهن ۽ جن جا گنبذ اٺن ڪنڊن وارا آرائشي آهن. الحمرا جي اڏاوت 1238ع ۾ شروع ٿي ۽ 1354ع تائين مڪمل ٿي. 1492ع ۾ اسپين مان مسلمانن جي نيڪاليءَ بعد اهي گهڻيون عمارتون تباھ ڪيون ويون. 1828ع کان پوءِ وري انهن جي مرمت ڪري انهن کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. الحمرا جا آثار دنيا جي حسين عجائبات ۾ شمار ڪيا ويندا آهن.
1767ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ديبل
ديبل (Debal) ڪراچي کان 37 ميل پري ڀنڀور جي هنڌ تي قديم بندرگاهه آهي۔ مسلمانن هندوستان ۾ سڀ کان پهريان ان ئي بندرگاهه تي پنهنجو جهنڊو لهرايوڦڙڪايو. هتي هندن جا مندر گهڻا هئا ۽ هو هن شهر کي ديول چوندا هئا. 1912ع جي کوٽائي ۾ هتي اهڙا آثار مليا آهن، جيڪي اسلامي دور سان تعلق رکن ٿا۔ اهو به امڪان آهي ته، ديبل بندر ديبل بندر، سنڌو درياءَ جي بگهاڙ واري وهڪري تي هجي جيڪو ان وقت سنڌو نديءَ (Sindhu Nadi) جو مرڪزي وهڪرو هو. اها ڳالهه هيملٽن 1699ع ۾ چئي هئي. انهن ڏينهن ۾ ديبلي يا ديبل وارو وهڪرو لاڙي بندر تائين ويندو هئو، جيڪو پير پٺو جي ڏکڻ اولهه ۾ هئو.ديبل، سنڌ جي قديم ۽ مشهور واپاري بندرگاهه هئي. ديبل کي چوگرد قلعو هو. فتحنامي مان هن شهر جي قدامت جو احوال ملي ٿو. ڇهين صدي عيسوي کان وٺي تقريبن تيرهين عيسوي صدي جي اڌ تائين ديبل بندر زبون حالت ۾ سنڌ پرڳڻي ۾ قائم هو. ڏهين صديءَ ۾ جيئن سنڌ اندر عربي دور اقتدار جو زور هوريان هوريان ختم ٿي ويو، تيئن سندن طاقت ۽ واپار جي مرڪز ديبل جي اهميت پڻ گهٽجي ويئي. سنڌو درياءَ جي موج ۽ مستين ڪري هڪ ٻئي نئين بندرگاهه جنم ورتو، جيڪو ”لوهاراني“ جي نالي سان مشهور ٿيو. هن نئين بندرگاهه جي اسرڻ ڪري پڻ قديم بندر ديبل جو اوج گهٽ ٿي ويو. سن 1334ع ۾ جڏهن ابن بطوطه (Ibn-e-Batoota) سنڌ ۾ آيو ته هن ”لاهري“ بندر (Laahiri Bandar) کي وڏي اوج تي ڏٺو. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ديبل بندر اٽڪل ڇهه سو ورهيه سنڌ جو مکيه بندر ٿي رهيو ۽ ان سان سنڌ جي سياسي ۽ اقتصادي تاريخ جو لاڳاپو هو.
الاھيات
الاهيات (Knowledge about Attributes of God) جو مطلب آهي ڌڻي تعاليٰ جي ذات ۽ صفات جو علم. سنڌي شاعريءَ ۽ نثر ۾ خاص طور تي ڪلاسيڪي شاعريءَ ۾ بزرگ ڪلاسيڪي شاعرن جي شاعريءَ ۾ الاهيات جي علم جو عنصر عام ملندو آهي.
ديبل
نالي جي معنيٰ
ديبل اصل ۾ ديول ٻول تان ورتل آھي ۽ ديول جي معنيٰ آھي مندر (ٽيمپل).
ديبل تي عربن جي حملن جو ڪارڻ
وليد بن عبدالملڪ جي ڏينهن ۾ ڪن عرب واپارين سرانديپ ۾ وفات ڪئي هئي، جن جي زالن ۽ ٻارن کي سيلون وارن اَٺن جهازن ۾ چاڙهي، خليفي لاءِ تحفن سميت، جهازن کي بصري ڏانهن روانو ڪيو. مٿين جهازن کي مخالف هوا ديبل جي ڪناري تي ڌڪي آندو، جن کي ديبل جي دريائي ڌاڙيلن لٽي، زالن ۽ ٻارن کي قيد ڪيو. مٿئين حادثي متعلق، حجاج بن يوسف، ڏاهر کي احتجاجي نوٽ موڪليو، جنهن جو جواب ڏاهر نهايت مغروريءَ سان ڏنو، ته ”ديبل جا ڌاڙيل سندس حڪم کان ٻاهر آهن.“ حقيقت ۾ سندس جواب عذر لنگ هو، جنهن حجاج جهڙي ڪهنه مشق گرگ کي اهڙو مشتعل ڪيو، جو هن دمشق جي درٻار کان سنڌ تي ڪاهه ڪرڻ لاءِ اجازت گهري.
ديبل جا بحري قزاق
مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:سنڌ جي قديم توڙي جديد تاريخن ۾ ڪنهن به مؤرخ ڪين ڏيکاريو آهي ته ديبل جا بحري قزاق ڪير آهن. عرب انهن ڊاڪن کي ’بوراج‘ سڏيندا هئا. اوهين پڙهي چڪا آهيو ته اسلام کان اڳ به اهي دريائي ڌاڙيل تجارتي جهازن کي لٽيندا هئا. سندن خوف ڪري، حيره جي آل منذر اميرن حيره کي ۽ ساساني فرمان روائن اُبله جي بندر کي مضبوط قلعا ڏياريا هئا. ان کان سواءِ وڏن جهازن تي پنج پنج سؤ ملاح رهندا هئا، جي پاڻ سان آتشي مادا به ساڻ کڻندا هئا. مڪران جو ڪنارو، ديبل ۽ سومناٿ گجرات ۾ ڌاڙيلن جا مکيه اڏا هئا. بزرگ بن شهريار ڪتاب ’عجائب الهند‘ ۾، علامه البيروني ’ڪتاب الهند‘ ۾ سندن ذڪر ڏنو آهي. سون مياڻيءَ کان وٺي گوادر جي بندر تائين ميڊ ۽ ڪورا ٻه قومون رهن ٿيون، جن جو گذران جهازرانيءَ ۽ مڇي جي شڪار تي آهي. گوادر جي هڪڙي ڪتبي مان پتو پوي ٿو ته سندن اصل وطن ڪڇي هو ۽ ايليٽ جي بيان موجب سندن اپر سنڌ جي مهاڻن سان مائٽي هئي. اتان نڪرڻ کان پوءِ هنن مڪران جي ڪناري کي وسايو. اهي مانگر مڇن جي هڏن مان جڙيل جهوپڙين ۾ رهندا هئا. سندن خوراڪ مڇي هئي ۽ گهوڙن کي سڪل مڇيءَ جو گوشت کارائيندا هئا. اشور جي راڻي سميراس ۽ سڪندر مقدوني کي، مڪران جي ڪناري کان لنگهندي انهن گهڻو تنگ ڪيو هو. ايراني نار کان وٺي ملبار تائين جهازراني ڪندا هئا. سنڌ، گجرات ۽ ڪوڪن جي راجائن جي بحري ٻيڙن تي نوڪر هئا. محقق ڊي گوئجي ٻنهي قومن کي ايشيا جي بهترين ملاحن جو نمونو لکي ٿو. ڪرنل جيمس ٽاڊ، ميدن کي چندر ونسي اسوا خاندان مان شمار ڪري ٿو ۽ سندن ٽي فرقا هن ريت ڏيکار يٿو: 1- پورا ميد، 2- اُجا ميد ۽ 3- ديو ميد. ڪرنل جيمس ٽاڊ، تاريخ راجسٿان لکندي، جيڪي ڏسي ٿو، سو آريائي عينڪ جي ذريعي ڏسي ٿو. حالانڪ جديد تحقيقات ثابت ڪري ڏيکاريو آهي ته اُهي عرب آهن. البت منجهن افغاني ۽ راجپوتي خون گڏيل آهي. جديد تحقيقات موجب سندن چار شاخون هن ريت آهن: 1- جالارزئي، 2- گزير، 3- اُرماڙي ۽ 4- چل مارزئي. منجهانئن گزير پاڻ کي بلوچ سڏين ٿا، اوماڙي افغان ۽ چل مارزئي لاسي سڏائين ٿا. علامه البيرونيءَ جي زماني تائين، هو پنهنجي منهن ڌاڙا هڻندا هئا، تنهن کان پوءِ عربن سان گڏجي 19 صديءَ تائين سمنڊ تي ڌاڙا هڻندا هئا. آخر انگريزي ٻيڙي کان شڪست کاڌائون، اهي رفائي مذهب جا پيروڪار آهن.
بذيل جمالي جي ديبل تي ڪاھ
مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:عظيم الشان اسلامي سلطنت اڳيان دولت ۽ فوجي لحاظ سان سنڌ جي ننڍڙي حڪومت هڪڙي صوبي جي برابر مس هئي. محمد بن هارون بلوچ تجربيڪار سياستدان هو ۽ جيڪي واپاري مڪران ۽ سنڌ ۾ ٻانهن جو واپار ڪندا هئا، هو تن معرفت سنڌ جا اندروني حالات معلوم ڪرڻ لڳو. نيرن ڪوٽ جي سمنين کي الور ۽ دمشق جي سياسي ڪشيدگيءَ جي خبر هئي؛ کين پڪ هئي ته سنڌ جي برهمڻ حڪومت هر حال ۾ اسلامي طاقت سان مقابلو ڪري نه سگهندي، ان سبب ڪري هتي جي سمنيه حاڪم، ڀنڊرڪر، اڳواٽ حجاج بن يوسف کي سنڌ تي ڪاهه ڪرڻ لاءِ دعوت نامو لکي مڪو. دعوت ملڻ کان پوءِ حجاج پنهنجي هڪڙي جرنيل، بذيل جماليءَ کي چئن هزارن جي لشڪر سان، ديبل ڏانهن روانو ڪيو؛ مگر بذيل ڏاهر جي پٽ جئسيه سان وڙهندي شهيد ٿي ويو. سنڌ تي ڪاهه ڪرڻ لاءِ حجاج بن يوسف جي خليفي وليد بن عبدالملڪ سان خط و ڪتابت جاري هئي، ويتر جو بذيل جماليءَ جي شڪست ۽ شهادت جون خبرون دمشق جي درٻار ۾ پهتيون، تنهن تي خليفي حجاج کي سنڌ تي مهم رواني ڪرڻ لاءِ اجازت ڏني. اڳ خليفو جنگ جي خرچ کان البت ڪيٻائڻ لڳو هو، مگر هينئر حجاج خرچ جو ذمو پاڻ تي کنيو هو.
ديبل جي فتح
رحيمداد خان مولائي شيدائي جنت السنڌ ۾ لکي ٿو تہ: ديبل سنڌ جو مکيه بندر ۽ واپار جو مرڪز هو. سمنڊ شهر جي ڀتين سان موجون هڻندو هو.هي شهر مهراڻ جي اولهندي واريءَ شاخ تي هو. مسعوديءَ جي بيان موجب سمنڊ کان ٻن ڏينهن جي پنڌ تي هو. ’تاريخ طاهريءَ‘ جو مصنف جو سنه 1606ع ۾ ٺٽي ۾ آيو، تنهن جي بيان موجب ٺٽي کان ٻن ڏينهن جي پنڌ تي هو. بشاري سنه 375هه ۾ ديبل جي چؤگرد هڪ سؤ ڳوٺ بيان ڪري ٿو، جن ۾ هندو واپاري رهندا هئا. . ابن بطوطه ديبل جي کنڊرن جو معانو ڪيو هو ۽ لاهريءَ کان ستن ڪوهن جي مفاصلي تي بيان ڪري ٿو. ڏاهر جي پٽن ڪيشب ۽ جئسيه قلعي اندران مقابلو ڪيو. عرب فاتحن اَٺن ڏينهن تائين شهر جو مقابلو ڪيو. شهر وارن جو اعتقاد مندر جي گنبذ ۾ هو، جنهن تي پتل جو سوار جو مجسمو جهنڊي سميت هو، جنهن کي اميرالبحر جعوبه منجنيق جي پهرئين ڌڪ سان ڪيرائي وڌو. بت جي ڪرڻ سان شهر وارن ۾ ڦڙڦوٽ پئجي ويئي، جئسيه راتورات چئن هزارن فوجن سان شهر ڇڏي ڀڄي ويو. قلعي اندر رهيل فوج مقابلو ڪرڻ لڳي. حزيمه ڪوفي پهريون مجاهد هو، جنهن قلعي جي ديوار تي چڙهي اسلامي جهنڊي کي کوڙيو. مٿئين واقعي کان پوءِ شهر وارن هٿيار ڦٽا ڪري آڻ مڃي. شهر جي جيلخاني مان بذيل جماليءَ جي لشڪر جا ڪي سپاهي هٿ لڳا، جن جيلخاني جي محافظ وڏي پنڊت جي تعريف ڪئي. غازي محمد بن قاسم شهر وارن لاءِ عام معافيءَ جو اعلان ڪيو. سندس فياضيءَ کي ڏسي وڏو پنڊت مسلمان ٿيو. محمد بن قاسم ان کي شهر مٿان حاڪم مقرر ڪيو. بتخاني جو فقط گنبذ منجنيق ڪري ڊهي ويو هو، باقي عمارت کي مسلمانن ڪوبه نقصان ڪين رسايو هو. مندر جي عمارت هجري 3 صديءَ تائين قائم رهي. غازيءِ اعظم مسلمانن لاءِ جدا مسجد تعمير ڪرائي ۽ حميد بن ذراع کي شهر مٿان نائب مقرر ڪيو. اٽڪل 4 هزار بلوچ مڪران کان اچي شهر ۾ رهڻ لڳا، جن جي مڪراني بيٺڪ اڃا تائين ڪراچيءَ ۾ موجود آهي. قلعي مان جيڪي به هٿيار ۽ خزانو هٿ لڳو، تن جو پنجون حصو حجاج ڏانهن روانو ڪيو ويو، باقي لشڪر ۾ ورهايو ويو.
ديبل ۾ سنڌ جو پھريون جيل
سنڌ جي عباسي خلافت جي گورنر عنبسا بن اسحاق، منصوره جي سڀني انتظامن کان واندو ٿي، شهر ديول جي واٽ ورتي، هيستائين سرڪاري ڏوهارين کي بند رکڻ لاءِ سنڌ ۾ ڪا به خاص عمارت موجود نه هئي. عنبسه کي هتي جي فسادن، بغاوت ۽ آپي خاني ٽولن کي دٻائڻ لاءِ گهڻن ماڻهن جي قيد ۾ رکڻ جي ضرورت پيش آئي. تنهنڪري هن ديول ۾ پهچي، انهيءَ قديم شڪسته حال مندر کي ان ڪم لاءِ رٿيو، جو محمد بن قاسم جي حملي وقت منجنيق عروس جي مار کائي چڪو هو ۽ ڏيڍ سؤ ورهيه گذري وڃڻ هوندي به هو اڃان تائين بيٺو زماني کي پنهنجو گذريل حال ٻڌائي رهيو هو. عنبسه مندر جي طولائي گنبذ جي چوٽي ڀڃائي ڪيرائي ڇڏي ۽ سندس ڇت وري نئين سر عام جاين وانگي سنئين سڌي ٺهرائي ۽ اڳوڻي عمارت مان جيڪي پٿر نڪتا، سي شهر جي ٻين ضروري عمارتن جي مرمت ۾ ڪم آندا. هن کي شهر ديول جي اصلاح جي بلڪل گهڻي خواهش هئي، جنهن ڏي هو هاڻي پوري آزادي ۽ فارغ البالي سان توجهه ڪري سگهيو. . اھو سنڌ جو پھريون جيل يا سرڪاري قيد خانو ھيو.
ديبل بندر جو اجڙڻ
ديول جي آخري احوال سومرن جي ڏينهن ۾ چنيسر جي زماني ۾ ملي سگهي ٿو، جڏهن هن ديول کي تختگاه مقرر ڪيو هو، پر ابن بطوطا جڏهن ديول کي ڏٺو، تڏهن اهو ويران هو، زمين تي ڀڳل بتن جا پٿر هئا ۽ هڪڙي وڏي بت جو مجسمو باقي بيٺل هو. لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو ،آثارن مان اهو ٿو ظاهر ٿئي ٿو ته ديبل اهڙو شهر هو، جيڪو دريائي ۽ سامونڊي بندر هو. جنهن کي ڪڏهن درياءَ پئي ڌڪيو ته ڪڏهن سامونڊي زلزلن پئي تباهه ڪيو. تاريخ ۾ لکيل آهي ته خليفي معتمد جي ڏينهن ۾ ديبل اندر زلزلو آيو، جنهن سان ڏيڍ لک ماڻهو مري ويا ۽ شهر کي وڏو نقصان پهتو انهيءَکانپوءِ سن 417ع کان 419ع تائين جلال الدين شاهه خوارزم ديبل ۾ ٻه سال کن رهيو، انهي عرصي ۾ هن ديبل جو بتخانو مسمار ڪري ان کي مسجد سان ملائي ڇڏيو، جيڪا مسجد پير پٺي کان ڏکڻ طرف موجود آهي، جنهن جي قريب اها ڏيوري يا مينار پڻ بيٺل آهي، جيڪو قديم دور ۾ جهازن جي سنگنل طور ڪم ايندو هو
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:پراڻا ماڳ زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:ڪراچي
خيبر محله
خيبر محلہ ڪراچي، اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي گھڻائي آهي.
757ع
ڊسمبر
زمرو:757ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
10 شوال
واقعا
8ھ -10 شوال بروز اڱارو حضور صلی اللہ عليه و آله و سلم غزوه حنين جي جڳھ تي پھتا.
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
ملڪن جي فهرست بلحاظ شراب جي پيداوار
هي فهرست ملڪن جي بلحاظ پيداوار شراب آهي جنهن جي بنيادي معلومات تنظيم خوراڪ ۽ زراعت (food and agriculture organization - fao) کان ورتي وئي آهي.
90ع
ڊسمبر
زمرو:90ع زمرو:پھرين صدي
نيدرلينڊز
نيدرلينڊز، نيڌرلينڊز يا نيدرلانت (Netherlands) يا جنھن کي ھالينڊ (Holland) بہ چيو ويندو آھي مملڪت نيدرلينڊز (Kingdom of the Netherlands) جو جزو ملڪ آھي.
ھن جي گاديءَ جو ھنڌ شھر ايمسٽرڊيم آھي
نيدرلينڊز سان لاڳاپيل مضمون
نيدرلينڊز سان لاڳاپيل مضمونن جي فھرست
ملاحظا
زمرو:مغربي يورپي ملڪ  زمرو:بينيلڪس زمرو:ٻن کنڊن ۾ واقع ملڪ زمرو:آئيني بادشاھتون زمرو:بحر اوقيانوس جي ڪناري واقع ملڪ زمرو:ولنديزي ٻولي ڳالھائڻ وارا ملڪ زمرو:يورپي ملڪ زمرو:مملڪت نيدرلينڊز زمرو:آزاد خيال جمھوريتون زمرو:اتر يورپ زمرو:اولھ يورپ زمرو:ڪيريبين ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:اتحاد بحيره روم جا رڪن ملڪ زمرو:اتحاد ولنديزي ٻوليءَ جا رڪن ملڪ زمرو:نو جا رڪن ملڪ
محمد مصطفي ڪالوني
محمد مصطفيٰ ڪالوني  ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
الحنيف اخبار
سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ هڪ هفتيوار -اخبار-، جيڪا شڪارپور مان نڪرندي هئي. 1924ع ۾ ”-جمعيت- الاحناف“ جي سرپرستيءَ هيٺ -جاري- ٿي. -اخبار- جو -ايڊيٽر- ڪريم بخش -ٽانوري- ۽ سرپرست -پير حسن- جان سرهندي هو. هيءَ -اخبار- ”-الحنيف- پريس“ مان ڇپپي هئي. 1929ع ۾ هيءَ -اخبار- جيڪب -آباد- جي مولوي محمد حسين کهاوڙ، پريس سميت خريد ڪئي، جنهن کان پوءِ اها جيڪب -آباد- مان نڪرڻ لڳي.
پارلياماني جمھوريت
کاٻو|375px|thumb|Map of different parliamentary systems {{legend|#ff9a33|پارلياماني ريپبلڪ جتي پارليامنٽ رياست جي وڏي کان وڌيڪ بااختيار ھوندي آھي.}} {{legend|#66bb66|پارلياماني ريپبلڪجتي [[انتظامي صدر|انتظامي صدارت}} ھوندي آھي. {{legend|#e75353|آئيني بادشاھتون جن ۾ اختيار پارليامينٽ کي مليل آهن.}}]]
حوالا
زمرو:GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
منچ
300px|thumb|سان فرانسسڪو جي ھڪ اسٽيج اسٽيج (Stage) تقرير ڪرڻ يا ناٽڪ ۽ تماشي لاءِ تيار ڪيل ٿَلهو، صندل، چبوترو يا منچ. ”اسٽيج“ لاطيني ٻوليءَ جو لفظ آهي جيڪو سسٽيٽڪو، اسٽئٽس يا اسٽيئر لفظن مان اخذ ٿيل آهي، جنھن جي معنيٰ آهي’بيھڻ‘. جيئن ٿيئٽر دوران فنڪار بيھي فن جو مظاهرو ڪن ٿا، سو ان مناسبت سان ان تي اسٽيج نالو رکيو ويو. اسٽيج جي ٻي لغوي معنيٰ آهي مرحلو.
انکرو
اَنکرو: ھڪ ول جو نالو آھي. هيءَ ول جهنگ ۾ تامگهڻي ٿيندي آهي ۽ مُرٽن، ٻُوهن، ڄارين، ڦوڳن، کِپَن ۽ سِڻن تي ڇانئجي ويندي اهي. اُن جا پن ننڍا ٽڪنڊي شڪل جا ٿين، ۽ اُن جو ڦَل ڀڳڙي جو چٽڪمر سائي رنگ جو ٿيندو آهي. جو پچڻ بعد ڳاڙهو پيلو ٿي پوندو آهي. ڪنهن ڪم ڪونه اچي. هيءَ ول اُٺ ۽ ٻڪريءَ جو خاص کاڌو آهي، رڍون ۽ ڇيلا به کائيندا آهن .ٿر ۾ ٿيندڙ هڪ قسم جي ول، جيڪا جهنگ ۾ تمام گهڻي ٿئي ٿي ۽ مرٽن، ٻُوهن، ڄارين، ڦوڳن، کِپن ۽ سِڻن تي ڇانئجي ويندي آهي. هن جا پن ننڍا -ٽڪنڊي- شڪل جا ٿين ٿا ۽ -ان- جو ڦر ڀڳڙي جيڏو چِٽڪَمرو سائي رنگ جو ٿيندو آهي، جيڪو ڪنهن به ڪم نٿو اچي. هيءَ ول، اُٺن، ٻڪرين، رڍن ۽ ڇيلن جو خاص کاڌو آهي.
باگو وگھامل ديھ
تعلقي لاڙڪاڻي ۾ هڪ ديهه جو نالو -باگو- وگهامل آهي.
758ع
ڊسمبر
زمرو:758ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
مثبت
positive
پختون آٻاد
''پختون آباد ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.''
راجا تنوير ڪالوني
راجا تنوير ڪالوني  ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
تبليسي
تبليسي (tbilisi) جارجيا جو گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون زمرو:جارجيا زمرو:جارجيا جا شهر زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ زمرو:گادي جو هنڌ زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
باگو واھ
باگو واهه-، مير باگي خان -ٽالپر- ٻَڌايو هو. جڏهن مير باگي خان سنڌ حڪومت مان حصو پتي ڇڏي ڏنو هو، تڏهن سنڌ راڻيءَ کي ساڻ وٺي پنهنجن ماڻهن سان گڏ ٺريءَ آيو ۽ راڄن جي مدد سان هڪ شاهي واهه کوٽايائين، جنهن تي هزارين ايڪڙ زمين -آباد- ٿي. اڳتي هلي هي واهه سندس نالي سان ’-باگو واهه-‘ سڏجڻ لڳو. ڪيترا غريب ماڻهو لڏي اچي سندس ڪوٽ وٽ ويٺا ۽ اهو هڪ شاهي ڳوٺ بنجي ويو، جيڪو اڳتي هلي مير باگي جي نالي سان ”-ٽنڊو باگو-“ سڏجڻ لڳو. باگو واهه سائينڏني اڍيجي، سونيتيءَ جي ڀاءُ ڇيڙون ڪرائي ڪڍايو هو ۽ رڻ پٽ واري غير آباد زمين کي آباد ڪيو. اهو رڻ پٽ هينئر تعلقو ٽنڊو باگو سڏجي ٿو. اڳي اهو ويران ميدان ۽ پوٺو لڳو پيو هوندو هو، آهستي آهستي ڪري اتي آبادي ٿيڻ لڳي. اڄ ته سڄو ٽنڊو باگو شاد ۽ آباد لڳو پيو آهي. سائين ڏني اڍيجي جي مدد کان پوءِ باگي واهه تي خود مير باگو نظرداري ڪرڻ لڳو. آبادي خاصي ٿيڻ لڳي ۽ هو ڪيٽين کي ڇڏي، اچي موجوده ٽنڊي باگي ۾ ر هيو. اِهو شهر به پاڻ ٻڌايو هئائين.
91ع
ڊسمبر
زمرو:91ع زمرو:پھرين صدي
حيدر سنڌي
حيدر سنڌيءَ جو پورو نالو ڊاڪٽر غلام حيدر ولد حاجي علي مراد ٻرڙو 5 آڪٽوبر 1939ع تي ڳوٺ مبارڪ ٻرڙي، تعلقي موري، ضلعي نوشهري فيروز ۾ پيدا ٿيو. حيدر سنڌي ناليوارو اديب ۽ محقق آهي.
تعليم
ڊاڪٽر حيدر پرائمري تعليم ڀرواري ڳوٺ سومر چانڊيي جي اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول نواب شاهه، بي.اي سچل سرمست ڪاليج نواب شاهه مان پاس ڪري 1969ع ۾ ڊي. سي هاءِ اسڪول نواب شاهه ۾ استاد مقرر ٿيو. ان کانپوءِ سي. ٽي، بي. ايڊ ۽ ايم. اي جا امتحان به ڏنائين. 1980ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪيائين. سندس تحقيقي مقالي جو عنوان ’پاڪستان جي صوبائي ۽ علائقائي زبانن ۾ سنڌيءَ  جي علمي ادبي ۽ لساني حيثيت‘  هو.
ولادت
زمرو:پيدائش
حيدر سنڌي
ملازمت
ڊاڪٽر حيدر سنڌي 1974ع ۾ پاڪستان اسٽڊي سينٽر اسلام آباد ۾ ليڪچرار  مقرر  ٿيو. ڪجهه وقت قائد اعظم يونيورسٽي اسلام آباد ۾ پروفيسر جي عهدي تي فائز رهيو پوءِ ڊائريڪٽر ٿيو 14 آڪٽومبر 1999ع تي پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ٿيو. سندس خاص موضوع لسانيات آهي.
ادبي خذمتون
سنڌي ٻوليءَ لاءِ سندس ڪيل خدمتون ساراهه جوڳيون آهن. هيءُ سنڌي ادبي سنگت، سنڌ سجاڳ سنگت موري جهڙين ادبي تنظيمن سان واڳيل رهيو. هو ڪيترو وقت صحافت سان پڻ لاڳاپيل رهيو. سندس سرواڻيءَ ۾ پرڀات، ڦلواڙي ۽ وطن اخبارون جاري ٿيون. هن ڪيترائي تحقيقي مضمون ۽ مقالا لکيا آهن. سندس هڪ ڪتاب ’ٻولين جا سر چشما‘ ۽ 1988ع ڇپيل آهي. ’بين الاقوامي سنڌي ادبي ڪانفرنس‘ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري جي موقعي تي لسانيات واري سيشن ۾ سندس پڙهيل مضمون ’هندڪو سنڌو ماٿري جي قديم ٻولي‘ سندس بهترين تحقيقي مقالو آهي. ڊاڪٽر صاحب عالمي شهرت يافته مشرقي ٻولين جي ماهر خاتون ڊاڪٽر اينمري شمل جي هڪ انگريزي ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي جيڪو ’سنڌي ادب جي ارتقا‘ جي نالي سان 1981ع ۾ شهيد عبدالرزاق اڪيڊمي موري طرفان ڇپيل آهي.
تصنيفون
حيدر سنڌيءَ جا هيٺيان ڪتاب پڻ ڇپيل آهن:
باگواھ ديھ
تعلقي شاهبندر ۾ هڪ ديهه.
ڪراچي ڏکڻ ضلعو
300px|thumb|ڪراچي ڊويزن ۾ ڪراچي ڏکڻ ضلعو نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل ۽ طوطائي رنگ م A ۽ B ھرھڪ ڪراچي ڪينٽونمينٽ ۽ ڪلفٽن ڪينٽونمينٽ ڏيکاريل
ڪراچي ڏکڻ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڪراچي ڊويزن جو ھڪ ضلعو جيڪو موجوده ڪراچي شھر جي ڏاکڻي پاسي واقع آهي. ھن ضلعي جي تعلقن کي سب ڊويزن جو درجو مليل آهي. ضلعي م ھن وقت ست سب ڊويزنون ۽ ٻہ ڪينٽونمينٽ واقع آهن. جن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا: 2000 ۾ ھن ضلعي کي ڪراچي جي ٻين ضلعن سميت ختم ڪري سٽي گورنمينٽ جي ٽائونن ۾ تبديل ڪيو ويو ھو ۽ ان وقت ھن ضلعي کي اٺن ٽائون ۾ ورھايو ويو هو جن ۾ لياري ٽائون، صدر ٽائون، سول لائينز ٽائون ۽ جمشيد ٽائون، ھاربر ٽائون، ماڙي پور ٽائون، گارڊن ٽائون ۽ آرام باغ ٽائون شامل ھيا. 11 جنوري 2011 تي سنڌ حڪومت ھن ضلعي کي ٻيھر بحال ڪيو.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
759ع
ڊسمبر
زمرو:759ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
شاه خالد ڪالوني
شاھ خالد ڪالوني ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
الحيات بعد الممات
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو ترجمو ڪيل آهي. ڊبل ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 220 صفحا. هيءُ ڪتاب سال 1912ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.
شاه ولي الله نگڙ
شاھ ولي الله نگر ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
760ع
ڊسمبر
زمرو:760ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
عبدالستار زرگر
عبدالستار زرگر 11 اپريل 1941 بدين ۾ڄائو
تعليم
پرائمري پاس
دلچسپيون
عبدالستار زرگر جي ٽائپو گرافي سان دلچسپيءَ هئڻ ڪري فونٽن سان لڳاءُ ۽ دلچسپي رهي. ان کان پوءِ ايپل سسٽم تي ڪمپيوٽر آيو ته پاڻ ان ۾ فونٽ ٺاهيا. ان سان گڏ مڪمل سوره ياسين شريف سنڌي ترجمي سان عربي ۽ سنڌي ۾ پنهنجا ئي ٺاهيل فونٽ استعمال ڪري پاڻ ڪمپوز ڪري ڇاپايا. ان کانپوءِ جڏهن يونيڪوڊ رائج ٿيو ته پاڻ ان ۾ تقريباً 50 جي لڳ ڀڳ فونٽ ٺاهيا.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ڪمپيوتنگ زمرو:سنڌي فونٽ
البم
left|thumb|Early record albums were multiple [[Phonograph record#78 rpm disc developments|78rpm discs packaged in book form, like a photograph album]]
البم هڪ قسم جو ڪتاب هوندو آهي، جنهن ۾ فوٽو، آٽوگراف، اخبارن جي ڪٽنگ،قديم سڪاوغيره سانڍيا ويندا آهن. البم آڊيو رڪارڊنگ جو اھڙو مجموعو آهي جيڪو ھڪڙي سي ڊي ، يا فونوگراف رڪارڊ، يا آڊيو ٽيپ يا وري انھن جھڙي ڪنھن ٻئي ميڊيم ذريعي جاري ڪيو وڃي.
هالا تعلقو
هالا تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جو هڪ تعلقو آهي. هالا تعلقي م مخدوم نوح سرور جي مزار آهي ؛ هالا م هث جو هنر به جام تئي تو٠
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:مٽياري ضلعو
92ع
ڊسمبر
زمرو:92ع زمرو:پھرين صدي
برسات (اخبار)
''برسات ڪراچيءَ مان سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ هڪ روزاني اخبار، جيڪا اڳوڻو سينيٽر يوسف شاهين ڪڍندو رهيو آهي. هيءَ اخبار ستر جي ڏهاڪي کان پندرهن وار اخبار جي صورت ۾ جهازي سائيز ۾ نڪرندي هئي، جيڪا 1993 کان باقاعدي روزانو شايع ٿيڻ لڳي. اخبار شرعاتي چار سال تمام زور شور سان نڪتي، جنهن ۾ ان وقت جا اهم ترين ڪالم نگار ۽ دانشور لکندا هئا. اخبار ۾ شيخ اياز ۽ بدر ابڙي به ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. انور پيرزادو، نصير اعجاز به اخبار جا اهم ڪارڪن هئا. اخبار جا شيخ اياز، قمر شهباز، آغا سليم، غلام نبي مغل، عبدالواحد آريسر ۽ ناز سهتو مستقل ڪالم نگار هئا. ان ئي اخبار ۾ انور پيرزادي جو ڪالم ’متان وساريو‘ ۽ بدر ابڙي جو ڪالم ’وتايو فقير سوچي ٿو‘ دلچسپيءَ سان پڙهيا ويندا هئا. هي اخبار اڄ به روزانو شايع ٿئي ٿي، پر اُن جي مشتهري وسيع نه آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي اخبارون
باگواھ ڍنڍ
تعلقي شاه بندر ۾ ھڪ ڍنڍ.
انڪيوبيٽر (مشين)
هيءُ -انگريزي- لفظ آهي، جنهن کي آنن ڦوڙڻ جي مشين چئجي ٿو، جيڪو مصنوعي طريقي سان بيضن مان چوزن ڪڍڻ واري عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هونئن ته بيضن مان چوزن ڪڍڻ جا مصنوعي طريقا صدين کان هلندا اچن ٿا، پر گذريل 70- 60 سالن ۾ هن طريقي ڪافي -ترقي- ڪئي آهي. سڀ کان پهرين مصر ۾ چوزن ڪڍڻ لاءِ سِرنُ جو انڪوبيٽر ٺاهيو ويو. ارڙهين صديءَ جي وچ ۾ ڇيڻي جي گرميءَ ذريعي چوزن ڪڍڻ جو تجربو ڪيو ويو. اوڻيهين صديءَ جي شروع ۾ گرم هوا جو انڪوبيٽر ايجاد ٿيو. ۽ 1844ع ۾ گرم پاڻيءَ جو انڪوبيٽر تيار ڪيو ويو. نيٺ 1925ع ۾ بجليءَ جي ذريعي هلڻ وارو انڪوبيٽر ايجاد ٿيو. اڄڪلهه بجليءَ جي ذريعي هلڻ وارو انڪوبيٽر ئي گهڻو استعمال ٿي رهيو آهي، پر گئس، گاسليٽ ۽ ڪوئلي سان هلڻ وارا انڪوبيٽر به اچي ويا آهن. انڪوبيٽر گهڻو ڪري ڪاروباري مقصدن لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، -ان- ڪري اهڙن ڳوٺن، شهرن وغيره ۾ لڳايو وڃي ٿو، -جتي- چوزن جي گهرج وڌيڪ هوندي آهي ۽ -ان- سان گڏ آمد ۽ روانگيءَ جي سهوليت به ميسر هوندي آهي. ويم گهرن ۾ به وقت کان اڳ ڄاول -ٻار- جي جياپي لاءِ، بجليءَ تي ڪم ڪندڙ اهو -اوزار- ڪم ايندو آهي. هر طرح جي انڪوبيٽر جي لاءِ عمارت جي تعمير، صحت جي اصولن تي هئڻ گهرجي ۽ گڏوگڏ روشنيءَ ۽ هوا جو به سٺو انتظام ضروري آهي.
مٽياري تعلقو
مٽياري تعلقو, پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جو ھڪ تعلقو جنھن جو صدر مقام مٽياري شھر آھي ھن تعلقي ۾ واقع ننڍن شھرن جا نالا اڏيرولال اسٽيشن، اڏيرولال وليج، سيکاٽ، خيبراڻي، پليجاڻي ۽ شاھپور درپور آھن. ھتان جي معيشت زرعي آھي. ڪمند، ڪپھ ۽ ڪيلو جام ٿئي ٿو. ان کان سواءِ فاروان (ڦاروا) ۽ انب بہ ڪثرت سان ٿيندا آھن. مٽياري شھر کان ٿوري فاصلي تي مٽياري شگر مل واقع آهي، جيڪا ماڻھن جي روزگار جو ذريعو آهي.
تاريخ
ھي علائقو صوفين جي سرزمين آھي. مٽياري جا سيد سنڌ جي تاريخ ۾ مشهور آھن جن مان سيدن جو کوڙ شاخون سڄي سنڌ ۽ سنڌ کان ٻاھر ڦھليون جن مان وڏا نالي وارا بزرگ ۽ دانشور پيدا ٿيا. جي. ايم سيد جي خاندان يا سن جي سيدن جو بہ اصل تعلق مٽياري جي سيدن سان آھي. شاھ عبداللطيف ڀٽائي بہ انھن جي شاخ مان پيدا ٿيو ھو.
ديھون
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ مطابق مٽياري تعلقي ۾ ڪل 49 ديھون واقع آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:مٽياري ضلعو
شمسي ڪالوني
شمسي ڪالوني  ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
برسات جي رات (فلم)
''برسات جي رات لاڙڪاڻا فلمز پڪچز هائوس ڪراچيءَ پاران هيءَ سنڌي فلم 1985ع ۾ عيد الفطر جي موقعي تي رليز ٿي. هن فلم جو هدايتڪار ايس. ايم بروهي هو. هن فلم ۾ غفار ڀٽي، پونم، صلاح الدين، نـسـرين نـاز، مـنظور مراد، روشن عطا، منظور سخيراڻي ۽ ساقي اداڪاري ڪئي. هيءَ فلم ايلائيٽ سئنيما حيدرآباد، نشاط سئنيما سکر، قلو پطره سئنيما لاڙڪاڻو، شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري وئي.''
حوالا
زمرو:1985ع جون سنڌي فلمون
پروفيسر عبدالحق ڀٽي
سنڌ سونهاري جي سچي سالڪ پروفيسر عبدالحق ڀٽي بن حاجي حيدر بخش ڀٽي جي ولادت باسعادت بتاريخ 20 سيپٽمبر 1937ع ھٽڙي حيدرآباد ۾ ٿي. سندس والد بزرگوارحاجي حيدر بخش ڀٽي وقت جو هڪ نيڪ نفيس انسان ۽ ديني علم روحاني بزرگ هو. جنهن پنهنجي فرزند جي ننڍپڻ کان ئي اهڙي تربيت ڪئي جنهن اڳتي هلي پنهنجو نالو نروار ڪيو. سندس ڪيل خدمتون روز روشن جيان آهن. سندس زندگي جي ڪمن جي ڪارڪردگي جو عڪس سندس ماضي جي آئيني ۾ جهاتي پائڻ سان ظاهر ٿئي ٿو. ڀٽي صاحب جو نسب ٽين پيڙهي محمد حيات ڀٽي ۾ سان لڳي ٿو.
شروعاتي تعليم
مياِن عبدالحق ڀٽي پرائمري جا ٽي درجا پنهنجي ڳوٺ ھٽڙي ۾ پاس ڪيا ۽ انگريزي تعليم نورمحمد هاء اسڪول ۽ سٽي ڪاليج حيدرآباد  حاصل ڪيا.
منسلڪ روزگار
سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري تعليم کاتي ۾ انگلش جو ليڪچرار مقرر ٿيو. سنڌ جي مختلف ڪاليجن م رهيو. ان کان پوء ترقي ڪري پروفيسر مقرر ٿيو. اهڙيءَ ريت حياتيءَ جو گهڻو عرصو سنڌ جي تعليم کاتي ۾ رهيو. سنڌ جي سڀني ضلعن ۾ تعليمي خدمتون سرانجام ڏنائين.
خاندان تي الله جي رحمت
هن خاندان تي الله تعاليٰ جو فيض و رحمت رهي آ. ، تحقيق هن خاندان الله ۽ ان جي رسول جي دين سان محبت آهي. 20سيپٽمبر1997ع تي رٽائرڊ ٿيو. آخر 25 2005ع تي 67ورهين جي عمر ۾ هن فاني دنيا مان هميشه لاءِ موڪلائي ويو.
طوري بنگش ڪالوني
طوري بنگش ڪالوني  ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
موت جي وادي جا پراسرار پٿر
موت جي وادي جي پراسرار پٿرن جو راز ڇا آهي..!!
”ترجمو دريا خان سنڌي“
اسرار ۽ نامعلوم  هي اسانجي لاءِ ڪشش رکندا آهن انھن تي ڪھاڻيون ٺهنديون آهن ابرام مصر ڪنھن قديم جديد تهذيب ٺاهيا هيا قبرستان ۾ ٻڌي ويندڙ آواز تڪليفي آهي.! زمين جي مٿاڇري تي ڪنھن خلائي مخلوق جي گاڏي ڏٺي آهي.! سمنڊ ۾ ڪنھن پراسرار وجھ سان جھاز گم ٿيندا آهن.! هي ۽ ان طرح جون گھڻيون ٻيو ڪهاڻيون اسانجي نفسيات جو حصو آهن ۽ ھميشہ کان رهيون آهن هر معاشري ۾ رهيون آهن ۽ عالمي ڪلچر جو حصو پڻ آهن اهڙي ئي هڪ ڪهاڻي موت جي وادي جي پراسرار پٿرن جي آهي
ڊيٿ ويلي آمريڪي رياست ڪيلي فورنيا جي صحرائي وادي آهي ان ۾ ريس ٽريڪ پلايا اهو علائقو آهي جيڪو هڪ پراڻي ۽ خشڪ ٿيندڙ شاخ جي تھ آهي انجا ڪيترا ئي درجن پٿر انهي قسم جو اسرار رکندا آهن انھن پٿرن جي هلڻ ڦرڻ جا نشان اتي موجود آهن ۽ ڏيڊه هزار فٽ تائين جا نشان بہ موجود آهن پر ڪڏهن بہ ڪنھن انھن کي هلندي ناهي ڏٺو هي ھميشہ ساڪن رهندا آهن پوءِ هي نشان ڪٿا آيا وڏا نشان جيڪي ڪڏهن سڌي لڪير جي صورت ۾ هيا ڪڏهن موڙيل ڪڏهن ائين جيئن هلندي وقت ڪنھن موڙ کٽيو هجي جيڪو پراسرار ٿي ويندو آهي انهن تي ڪهاڻيون بڻجي وينديون آهن هلندڙ ڦرندڙ پٿرن جون بہ داستانيون بڻيا
سائنسدان انجو جواب ڏيڻ کان پري رهيا
توانائي جي پراسرار ۽ اڻڄاڻ فيلڊ يا پراسرار مخلوق جهڙين ڪهاڻين کان اڳتي وڌي ڪري وضاحت ڪرڻ جي پھرين ڪوشش 1948ع جي ٻن جيولوجسٽس ڪئي مڪ ايلسٽر ۽ ايلن ايگنيو جن تجويز ڪيو تہ هتي مينهن جو پاڻي بيهجي ويندو آهي ان وقت هلندڙ طوفان انھن کي حرڪت ۾ آڻي سگھي ٿو چار سال کان پوءِ ان تي ڪيو ويندڙ هڪ تجربو جيڪو جھاز جي پرن جي مدد سان ڪيو ويو هيو مثبت يا منفي نتيجا نہ ڏئي سگھيو طوفانن جي هڪ ٻئي تجويز بہ وضاحت نہ ڪندي هئي ڪيترا ئي پٿر ٽي سئو ڪلو گرام تائين وزن رکندڙ هيا
ستر جي ڏهاڪي ۾ رابرٽ شارپ ۽ ڪيري جن ڪيترا ئي سال وقت ۽ محنت لڳائي ۽ انھن تي تجربا ڪيا هي برف تي ڪيا ويا هيا انھن ڪيترن ئي سالن ۾ 30 پٿرن جي حرڪت نوٽ ڪئي ڇا انھن کي برف چرپر ڏيندي آهي..!! انجو تجربو ڪرڻ جي لاءِ انھن ٻيھر پٿرن جي ويجھو هڪ ڪاٺي لڳائي ڪجھ پٿر پوءِ بہ حرڪت ڪري ويا آئس شيٽ ٿيوري غلط ثابت ٿي وئي
پوءِ انجو جواب ڳولھڻ ۾ اسانکي زمين جي ٻاهر کان مدد وٺڻي پئي
ناسا جي سائنسدانن رالف لورينز کي ان وادي تي تحقيق ۾ دلچسپي هئي ڇوجو ان جي سطح زحل جي چنڊ ٽائٽن سان هڪجهڙائي هئي ان تحقيق جي دوران انھن انن پٿرن جي راز کان پڙدو لاهن جو سوچيو پھريون تجربو انھن پنھنجي ليبارٽري ۾ سيٽ ڪيو ٻي پاسي ڪجھ پٿرن تي جي پي ايس ٽريڪر لڳايو ۽ انھن جو راز کوجي ورتو
ٿڌي رات ۾ پٿرن جي ويجھو نمي ڄمي ويندي آهي برف جي گھڻي سنئي تھ زمين تي ۽ پٿرن ۾ پهنجڙائي فرڪشن کي گھڻو ئي گھٽ ڪري ڇڏيندي آهي ان دوران هلندڙ هوا آساني سان پٿرن کي سرڪائي ڇڏيندي آهي ۽ تيز هوا وڏي فاصلي تائين ائين ڪري سگھي ٿي ڇوجو تھ سنهڙي هئي ان لاءِ هي حرڪت خشڪ گپ تي نشان ڇڏيندي ويندي آهي ان تجربي آئس رافٽ ٿيوري کي صحيح ثابت ڪري وڏي پيماني تائين انجي اسرار جي وضاحت ڪري ڇڏي لورينز ۽ انجي ٽيم 2011ع ۾ پنھنجو پيپر پڌرو ڪيو. هوا، پاڻي، برف ۽ وقت انجو صحيح ملاپ انھن نشانين جو راز هيو
ان وادي ۾ گھمڻ لاءِ ايندڙ ماڻھو اڃان بہ ان سان جوڙيل پراسرار ڪھاڻين کي ترجي ڏيندا آهن. گائيڊ وان والڪن برگ جي لفظن ۾ ماڻھو پڇندا آهن تي هي چرپر ڇو ڪندا آهن جڏهن اوهان جواب ڏيڻ جي ڪوشش ڪندا تہ هر ڪو جواب ناهي ٻڌڻ چاهيندو ڪيترا ئي ماڻھو اسرار پسند ڪندا آهن اهڙا سوال چاهيندا آهن جن جا جواب نہ هجن
موت جي وادي جي انھن پٿرن جي راز جو تہ اسانکي علم ٿي ويو هن دنيا ۾ اڃان بہ گھڻو ڪجھ ڄاڻڻ باقي آهي
شايد جييڪا ڳالھ پراسرار رهي اها ئي تہ هڪ غيرآباد ويراني وادي ۾ ڪجھ نشان ڏسي ڪري اسان انجي راز کان پڙدو کڻڻ جي لاءِ ايتري محنت ڇو ڪندا آهيون پنھنجون زندگيون ڇو خرچ ڪري ڇڏيندا آهيون پنھنجي ڪم سان ڪم ڇو ناهيون رکندا...!! ان کان پري ڇو ناهيون رهندا..!!
موت جي وادي جي پراسرار پٿرن جي هي ڪهاڻي ان پٿرن کان وڌيڪ اسانجي پنھنجي اسراري ڪهاڻي آهي
انھن پٿرن بابت
https://en.wikipedia.org/wiki/Sailing_stones
زمرد
هڪ سائي رنگ جو چمڪدار ۽ شفاف پٿر جيڪو نگيني کان علاوه دوائن ۾ بہ استعمال ٿيندو آهي. افغانستان، ڪشمير، پاڪستان، هندستان، آسٽريليا، ۽ آفريڪا ۾ ملندو آهي. دوا جي طور تي دل، مافي ۽ دماغ کي طاقت ڏيڻ لاء خاص طور تي فائديمند آهي.
هاشميه يونيورسٽي
هاشميه يونيورسٽي ، (مخفف: HU) اردن جي رياست پاران هلائي ويندڙ يونيورسٽي آهي. هي يونيورسٽي 1995ع تي قائم ٿي. هي يونيورسٽي زرقا شهر ۾ آهي. تعليمي نظام ۾ هتي ڪلاڪن تي مشتمل پڙاهائي ٿيندي آهي، هر ڪاليج ۾ ڪلاڪن جو حساب الڳ آهي. هي اردن جي واحد يونيورسٽي آهي جتي گرمين ۾ ٻه سيمسٽر وارو نظام لاڳو ڪيو ويو. هي يونيورسٽي ڪيترن ئي شعبن ۾ ماسٽر ڊگري لاءِ شاگردن کي تعليم ڏي ٿي. هتي پرڏيهي شاگردن جي داخلا پڻ ڪئي ويندي آهي.
جاءِ
هاشميه يونيورسٽي عالمي شاهراهه جي پاسي تي واقع اردن جي شهر زرقا ۾ قائم آهي. يونيورسٽي جو اولهه وارو در، جيڪو مُک در آهي اهڳ عالمي شاهراهه جي طرف آهي.
ڀڪتي تحريڪ
ڀڪتي تحريڪ جي شروعات ٻارهين صديءَ ۾ ڏکڻ هندستان ۾ ٿِي. هن جو بانِي سوامي رامانج، ماڌو، آنند تيرٿ، وشنو سوامي ۽ باسو هُئا. ڀڪتي تحريڪ جي بانين، خدا ۽ انسان سان محبت ڪرڻ جي پرچار وڏي خلوص سان ڪئي. ڪبير، راءِ داس، وهنا، سائين، دادو ۽ ٻيا ڀڳت سماج جي اصلاح جا سچي دل سان خواهشمند هُئا. انهن جو خيال هو ته ذات پات جو فرق، ننڍو وڏو، پوڄا پاٽ ۽ طبقاتي ننڍ وڏائي پنڊتن ۽ مولوين جا ڍنگ آهن. ماڻهو جيڪڏهن پريم جا پرستار ٿي وڃن ۽ ڏيکاءُ وارين رسمن کي ترڪ ڪن ته خدا ۽ انسان جي وچ ۾ ڪوبه حجاب يا پردو نه رهندو.
وارثيا ڪالوني
وارثيہ ڪالوني  ڪراچي ,اورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، پنجابي ۽ سرائڪي آباد آهن. هتي مسلمانن جي اڪثريت آهي.
نوپيداوار
نوپيداوار (Reproductoon)
بابت (سلجھائپ)
بابت ڏانھن اشارو ڪري سگهي ٿو:
93ع
ڊسمبر
زمرو:93ع زمرو:پھرين صدي
انگاري
انگاري هڪ قسم جو ٻوٽو، جيڪو اڪثر ساريال جي فصل ۾ پاڻمرادو اڀري ايندو آهي. ڏسڻ ۾ هوبھو ترن جي ٻوٽي جهڙو هوندو آهي. ٽي فوٽ کن اوچو ٿيندو آهي. هيءُ ٻوٽو نہ مال جي چاري طور ڪم اچي ۽ نہ ئي ٻئي ڪنھن ڪم ۾ اچي. گهڻو ڪري هي فصل لھڻ کان پھرين گڏ ڪري ڪڍيو ويندو آهي. جيڪڏهن فصل ۾ رهجي ويو ته پوءِ فصل لُبجڻ کان پوءِ پاڻمرادو ڳري سڙي ختم ٿي ويندو آهي.
بنگلاديش پريميئر ليگ
بنگلاديش پريميئر ليگ (بي پي ايل ) هڪ پيشه وارانه ٽي ٽوينٽي ليگ آهي جيڪي هر سال بنگلاديش ۾ نومبر ءَ ڊسمبر ۾ کيڏي ويندي آهي هن ليگ ۾ بنگلاديش جي مختلف شهرن جو ٽيمون حصون وٺن ٿيو هن جي پهرين ٽورنامنٽ جي ابتداءَ سن 2012 ۾ بي سي بي منعقد ڪئي.
ٽورنامنٽ جي شروع ۾ ڪل اٺ ٽيمون حصون وٺنديو هيون جنهن ۾ ڍاڪا گليديٽرز (Dhaka Gladiators) ٻن مرتبه هيءُ ٽورنامنٽ جيٽيو آهي.
بناوٽ
آئي پي ايل جي ڪاميابي کان پوءِ 2012 ۾ بي سي بي جي صدر مصطفي ڪمال هن ليگ جي باقائده پهرين سيسزن جي ابتداءَ ڪئي.ليگ ۾ ڪل ڇه وڏن شهرن جي فرنچائزن حصو ورتو.هن ٽورنامنٽ جو پهريون ميچ 18 جنوري 2012 تي ڪڏيو ويو.