cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گيمبيا
گيمبيا :  جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف گيمبيا آهي، جيڪو آفريڪا کنڊ جو سڀ کان ننڍڙو ملڪ آھي جنھن جي لڳ ڀڳ چوڌاري سينيگال ملڪ جون سرحدون آهن صرف اولھ طرف ٿورو اينٽلانٽڪ سمنڊ جو ڪنارو اٿس. thumb|گيمبيا جو نقشو گيمبيا جو نالو گيمبيا ندي جي نالي تي پيل آھي جيڪو ھن ملڪ ڏانهن وھي ھن ملڪ کي ٻن حصن ۾ ورھائيندي اينٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھن ملڪ جي هڪ پکيڙ 10689 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ اپريل 2013 جي آدمشماري مطابق آبادي 1857151 آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بينجول شھر آھي. ملڪ جا سڀ کان وڏا شھر ترتيبوار سرہڪنڊا ۽ برڪاما آھن. ماضي ۾ گيمبيا پورچوگيزن لاء غلامن جي واپارجو مرڪز ھيو جن گيمبيا ندي جي ڪري ھتي واپاري ڪالوني قائم ڪئي ھئي. بعد ۾ 25 مئي 1765 ۾ گيمبيا وارو والاريل علائقو برٽش ايمپائر جو حصو بڻايو ويو ۽ ھن علائقي کي سينيگيمبيا نالي صوبي جو درجو ڏنو ويو. 1965 ۾ ھن ملڪ داودا جاوارا جي اڳواڻي ۾ آزادي ماڻي جيڪو 1994 ۾ یحییٰ جاميح طرفان ڪيل خوني فوجي بغاوت ٿيڻ تائين ھن ملڪ جو صدر رھيو. ڊسمبر 2016 ۾ ملڪ ۾ عام چونڊون ٿيون جن م یحییٰ جاميح کي شڪست آئي ۽ جنوري 2017 م ايڊما بارو ملڪ جو ٽيون صدر ٿيو. ھن ملڪ جي معيشت زراعت، مڇيءَ جو شڪار ۽ سياحت آھي.2015 م ملڪ جي آبادي جو 48.60 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير ھيٺ زندگي گذاريندڙ ھئي. ٻھراڙيءَ م حالت اڃان خراب ھئي جو اتي 70 سيڪڙو آبادي غربت ھيٺ ھئي.گيمبيا ۾ ڪل اٺ ضلعا آهن جن ۾ مڪاني حڪومتن جو نظام آهي.
500px گيمبيا جا اٺ ضلعا
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
1976ع
فوتگيون
1976ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
مخففن جي سمجھاڻي
اسان سنڌي آنلائن ڊڪشنري ۾ گهڻا ئي ڀيرا ڏسندا آهيون ته ڪنهن ڪن لفظن جي اڳيان ۽ پويان ڪي اکر ڏنل هوندا آهن. اهي اصل ۾ لفظ جي بڻ، لهجي يا گرامر وغيره کي پڌرو ڪرڻ يا وضاحت ڪرڻ لاءِ لکيل هوندا آهن. .
مخففن جي سمجھاڻي
(ج)= جمع؛ (ت) =اترادي ٻولي؛ (ل) = لاڙ جي ٻولي؛ (ڪ) = ڪوهستان ۽ ڪاڇي جي ٻولي؛ (ٿ) = ٿر يا ٿرپارڪر جي ٻولي؛ (ڍاٽ) = ٿر جي علائقي ڍاٽ يا ڍاٽڪي ٻولي؛ (ک) = کارو يا ٺٽي جي ساحلي علائقن جي ٻولي؛ (ڪ)-(لس) =ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي ٻولي؛ (ڪڇ) = ڪڇي رياست يا ڪڇي ۽ جتڪي ٻولي؛ (ذ) = اسم مذڪر؛ (ث) = اسم مؤنث؛ (ذ، صفت) =صفت مذڪر؛ (ث، صفت) = صفت مؤنث؛ (سن) = سنسڪرت؛ (هه) = هندي؛ (پرا) = پراڪرت؛ (ع) = عربي؛ (ب) = بلوچي؛ (ف) = فارسي؛ (انگ) = انگريزي.
38 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
39 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
250ع
ڊسمبر
زمرو:250ع زمرو:ٽين صدي
40 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
پاڪستان سپر ليگ 2016ع
پاڪستان سپر ليگ 2016ء پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ جي زيرنگراني پاڪستان سپر ليگ جو ويجهر ۾ ٿي گذريل ٽوئنٽي20 ڪرڪيٽ سيزن آهي.هي سيزن 4 فيبروري 2016 کان شروع ٿيو ۽ آخري مآرڪو فائينل ميچ 24 فيبروري 2016 تي منعقد ٿيو.فيبروري 2016 ۾ ٿيندڙ پاڪستان سپر ليگ جي ميزباني دوحا ڪئي. .ان سيزن جي سرڪاري لوگو جي پڌرائي 20 سيپٽمبر 2014 ۾ ڪئي وئي. .انهيءَ تقريب ۾ سرڪاري گاني  اب کيل ڪي دکا سنڌيءَ ۾ معنيٰ هاڻي کيڏي ڏيکار کي به علي ظفر جي آواز ۾ پيش ڪيو ويو.
سفيِرَ
پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ پاران پاڪستان سپر ليگ جي نمائشِي سيشن جي لاءِ هيٺيان سفِير مقرر ڪيا ويا آهن :
هنڌ
ابتدائي طور تي پي ايس ايل جي پهرئين سيزن لاءِ ،صرف هڪ ئي پنڊال قطر ۾ دوحا جو اسٽيڊيم چونڊيو ويو هيو،،تنهن بعد 24 سيپٽمبر 2015 تي پاڪستان ڪرڪيٽ  بورڊ اعلان ڪيو ته هي ٽورنامينٽ دوحا کان دبئي ۽ شارجا  طرف متحدهه عرب امارات ۾ منتقل ڪيو آهي. .پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ فيبروري2016 ۾ سپر ليگ لاءِ گڏيل عرب امارات ۾ ٿيڻ جي تصديق ڪري ڇڏي ۔
غير ملڪي رانديگر
هيٺ فهرست ۾ ڏنل رانديگرن پاڪستان سپر ليگ کيڏڻ جي پَڪَ ڏني آهي.
حتمي مقابلا
تمام وقت  پاڪستان جو معياري وقت (متناسق عالمي وقت+05:00)  مطابق آهي
ايوارڊ ۽ شماريات
ٽورنامينٽ جو پليئر (رانديگر) ڪراچي ڪنگز جو روي بوپارا هو. بوپارا 329 رنز اسڪور ڪيو ۽ ٽورنامينٽ ۾ 11 وڪيٽون ورتيون. اسلام آباد يونائيٽيڊ جو آنڊري رسل 17.25 جي اوسط سان 16 وڪيٽون وٺي پشاور زلمي جي وهاب رياض ( 16 وڪيٽون) کان اڳتي رهيو. عمر اڪمل 83.75 جي اوسط (ايورج) سان 335 رنسون ٺاهي رنسز ۾ سڀ کان سرفهرست رهيو ۽ هن ٽورنامينٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ 7 ڪيچون پڻ ڪيون
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:2016 پاڪستاني ڪرڪيٽ ۾ زمرو:پاڪستان سپر ليگ زمرو:2016 ۾ پاڪستان سپر ليگ زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگون زمرو:2015–16 جا مقامي ڪرڪيٽ مقابلا زمرو:پاڪستان ۾ پيشي وراڻي راندين جون ليگون
غلاميءجو نظام
غلاميءَ جو نظام __(Servitude):
انسان پنهنجي دؤرجي پيداواري قوتن مطابق پيدواري نظام يعني پيداواري رشتا قائم ڪن ٿا، جيڪي ان دؤرجي پيداوار جي ترقيءَ لاءِ مناسب ۽ مقرر ٿين ٿا. جڏهن اهي پيداواري رشتا، پيداواي وسيلن ۾ رنڊڪ وجهن ٿا ۽ ناموزن ٿيو پون ته انسان کي اهي رشتا تبديل ڪرڻا پون ٿا ۽ انهيءَ عمل ڪري ئي سماج ، غير طبقاتي نظام بدلجي ويندو آهي. جڏهن طبقاتي نظام وجود ۾ آيو ته پهرين آقا ۽ غلام جا طبقا وجود ۾ آيا. هن ۾ غلامن جو مالڪ (آقا) پيداواري وسيلن جو به مالڪ هو.
1977ع
وفات
زمرو:1977ع
248ع
ڊسمبر
زمرو:248ع زمرو:ٽين صدي
شاھپور درپور
شاھپور درپور سنڌ جي ضلعي ٽنڊو الهيار جو ھڪ ننڍڙو شھر.
ميان غلام شاهه ڪلهوڙو ٽيون دفعو سنڌ جون واڳ ڌڻي ٿيو، ته هن نئون شهر وسايو. ان لاءِ قانع لکيو آهي؛ هاڻي جڏهن دشمن توڙي ملڪ جي فتح جي پوري دلجاءِ ٿيس، تڏهن 25- محرم الحرام 1173هه جي نئين وسايل شهر شاهه پور ۾ ڇانوڻي هئي. صاحبزادي کي متعلقين سميت ساڪره کان پاڻ وٽ گهرايائين. هي شهر ڇهه سال سنڌ جو تختگاهه رهيو. ميجر هيگ هن جو ماڳ مڪان نصرپور جي ڀرسان ٻڌايو آهي، جنهن سان ٻيا به ڪافي محقق متفق آهن. هي شهر اڄ به نصرپور ڀرسان ”شاهپور- درپور“ نالي سان موجود آهي.
جارجيا
حوالا
جارجيا زمرو:اوڀر يورپي ملڪ زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
1978ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:1978ع
249ع
ڊسمبر
زمرو:249ع زمرو:ٽين صدي
غير قافيہ شاعري
غير قافيه شاعري __(Un-Rhymed):
اها شاعري، جيڪا قافيي کان بغير هجي، ان قسم جي شاعريءَ ۾ آزاد نظم، نظم مصريٰ، بلئنڪ ورس ۽ فري ورس جا نمونا اچي وڃن ٿا. غير قافيه شاعريءَ تي حمايت ۽ مخالفت ۾ به ڪافي ادبي بحث رهيا آهن. سنڌي ادب ۾ غير قافيه شاعري هاڻي اجنبيت جي دَور مان گذري، اصليت جي راهه تي اچي چڪي آهي.
1979ع
فوتگيون
زمرو:1979ع
فائووازم
فائوو ازم (Fauvism) هن تحريڪ جي لفظي معنيٰ ”جهنگلي حيوانن جو فن“ آهي. هن ۾ رنگَ ۽ ٺھ پھ اظهار کي تصوير ۾ فوقيت حاصل هوندي هئي. متيسي (Matisse) ولامنڪ (Vlaminck)، روآول (Rouault) ۽ ڊوفي (Dufy) هن تحريڪ جا مشهور فنڪار هئا.
فحش گوئي
فحش گوئي
شاعريءَ جي اصطلاح ۾ ”فحش گوئي“ اگهاڙي ڪلام کي چئبو آهي، جنهن مان اهو احساس قائم اڀري ته اهو ڪلام اخلاق کان ڪريل آهي.
غير شخصي مضمون
غير شخصي مضمون (Impersonal Essays)، اهي مضمون جن ۾ ذاتي يا شخصي اپٽار نہ هجي، بلڪ اهي غير شخصي، تحقيقي حوالن جي آڌار تي مبني هجن. آزاديءَ کان پوءِ سنڌي مضمون نگاريءَ ۾ غير شخصي مضمونن ايتري تہ ترقي ڪئي آهي جو ان ۾ نيون ادبي شاخون اڀري آيون آهن. ان جو وڏو سبب خيالن جي تبديلي ۽ نون خيالن جي روشنيءَ ۾ ايندڙ نيون تبديليون ۽ انقلاب آهن، جن جي ڪري سوچ جي سفر جي پيشقدمي ممڪن ٿي. ورهاڱي کان اک اديب وڏي شوق سان سير ۽ سفر وارا مضمون لکندا ھئا. انھن مضمونن جو رواج ورهاڱي کان پوءِ بہ جاري رھيو. پر ادبي طور ان سان ھڪ نئين صنف ”سفرنامو“ اڀريو. اھڙي طرح ورهاڱي کان اک جيون ڪھاڻيون بہ مضمونن جي صورت ۾ لکيون وينديون ھيون. پر پوءِ ان صنف ”اتم ڪھاڻي“ ۽ ”جيون ڪھاڻي“ جي روپ ۾ صنفن جي صورت اختيار ڪئي. ورهاڱي کان اک تنقيدي ۽ تحقيقي ڪتابن کي بہ مضمون نگاريءَ ۾ شامل ڪيو ويندو ھو. ايستائين جو محمد صديق مسافر جي ”ادبي تاريخ“ کي بہ مضمونن جو ڪتاب چيو ويندو ھو. پر اڄ اھڙي قسم جا ڪتاب ”تنقيدي ۽ تحقيقي صنف جو نالو اختيار ڪري چڪا آھن.
حوالا
زمرو:ادبي صنفون
جلالپوري (شهر)
جلالپوري ( انگريزي: Jalalpore) ڀارت جو هڪ قصبو  جيڪو Navsari district ۾ واقع آهي۔
تفصيل
جلالپوري جو رقبو 5 چورس ڪلوميٽر آهي،  ۽ ان جي مجموعي آبادي 16,246 فردن تي مشتمل آهي۔
ڪچو قلعو
ڪچو قلعو ڪچو قلعو حيدرآباد جي ڏکڻ ۾ اسٽيشن جي ويجهو هڪ ننڍي پهاڙي دڙي تي ٺهيل آهي. هي قلعو ٽڪنڊي جهڙي شڪل جو آهي، سندس ڀتيون ڪچين سرن جون ٺهيل آهن، جن جي هيٺيان ڪجهه فٽن تائين پڪين سرن جا بنياد به لڳل آهن. ڪچيون سرون زماني جي دست برد، مينهن ۽ هوا جي حملن ڪري ڪافي زبون ٿي چڪيون آهن. ۽ منجهن گهارا پئجي ويا آهن. قلعي کي اڌ گول جي شڪل جا نَوَ کن برج آهن، جن جي مٿان اوٽ وارو ڪٽهڙو، جيڪو ڪنهن وقت موجود هو، ختم ٿي ويو آهي. ساڳئي وقت قلعي جا ڪنگرا به اچي پٽ تي پيا آهن. قلعي ۾ پاڻي جي نيڪال لاءِ پڪين سرن جون موريون آهن. هن قلعي جي ڏکڻ ۾ ٻه دروازا آهن. هڪ مکيه دروازو ۽ ٻيو شاهه مڪي جي مزار ۾ داخل ٿيڻ وارو ننڍو دروازو. ڪوٽ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪيترائي ڏاڪا چڙهڻا پون ٿا. مکيه دروازي کي ٻين قلعن جيان ڪابه اڙ يا رڪاوٽ نه ڏني وئي آهي. چون ٿا ته ڪوٽ کي هڪ چور دروازو به هو، جيڪو هاڻي بند ڪيو ويو آهي. قلعي اندر شاهه مڪي جي مزار آهي، سيد محمد مڪي ڇنڇر رات 22 محرم 510هه ۾ مڪي شريف ۾ ڄائو. نبي ڪريم ﷺ جن جي بشارت موجب سندس ڄائي ڄم جو نالو حمزه رکيو ويو، پر محمد توڙي محمود کيس سڏيندا هئا. نيٺ هو محمد مڪي جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ سنڌ طرف هجرت ڪيائين. اندازو آهي ته هن چاليهن سالن جي عمر ۾ هجرت ڪئي. انهي لحاظ کان سندس سنڌ ۾ اچڻ 560هه يا بعد ۾ ٿيو هوندو. هتي پهچڻ کان پوءِ سنڌ ۽ پنجاب جو سير ڪيائين. هڪ روايت ۾ ڄاڻايل آهي ته سندس تڪيا لاهور ۽ لڌياني طرف به گهڻا آهن. پاڻ 8 ذوالحج 658هه ۾ وفات ڪيائين. شاهه مڪي جي مزار اندران جئيپور جي سنگ مرمر جي ٺهيل آهي. قلعي اندر ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن جون ڪجهه قبرون آهن.
فائل:Kacha Qilla view.JPG ’لُب تاريخ سنڌ‘ ۾ خداداد خان هن قلعي جي باري ۾ لکي ٿو ته: ”پڪي قلعي جي ڀت ڀرسان هڪڙو ٻيو به قلعو هو، جنهن جو ولي الله محمد مڪي بنياد وڌو هو. جيئن ته هي قلعو غلام شاهه جي قلعي کان اوچائي ۾ وڏو هو، تنهنڪري 1185هه (1771ع) ۾ ان قلعي کي ڊهرايائين. انهي روزي مبارڪ ۾ لڳل ڪتبو جي تاريخ هيٺين بيت مان نڪري ٿي. جنهن مان ثابت ٿئي ٿو، ته هي قلعو ميان غلام شاهه جي بنايل قلعي کان اڳ جو آهي. جڏهن ته شعر جي آخري مصرع مان ابجد جي حساب سان ان جي تعمير جو سال 1083هه نڪري ٿو، جيڪو وڃي 1671ع بيهي ٿو. اُهو بيت اڄ به شاهه مڪي جي مزار جي سامهون واري ڀت ۾ لڳل آهي. غلام رسول مهر ’تاريخ سنڌ‘ ۾ رقمطراز آهي ته؛ ” هڪ روايت آهي ته ميان غلام شاهه حيدرآباد جي قلعي جي تعمير لاءِ راڄا ليکي جي صلاح مطابق شيخ محمود انصاري عرف پير مڪي جو قبرستان ڊهرائي ڇڏيو. هي قبرستان نيرون ڪوٽ جي هڪ دڙي تي هو. اتان مُردن جا هڏا نهايت بي رحمي سان ڪڍرايا ويا.“ مرزا قليچ به ذڪر ڪيو آهي ته: ” 1772ع ۾ حيدرآباد جي قلعي جي ڏکڻ اولهه ۾ هڪ دڙي تي هڪ ڪچي قلعي جو بنياد رکيو ويو، ته جيئن وڏي قلعي جي حفاظت لاءِ چوڪي جو ڪم به ڏئي سگهي. انهي دڙي تي پير محمد مڪي جي تربت جي آسپاس هڪ وڏو قبرستان هو. ڪيتريون ئي قبرون قلعي ٺهرائڻ جي خيال کان ڊهرايون ويون.“ ’جنت السنڌ‘ ۾ رحيمداد خان مولائي شيدائي ٻُڌائي ٿو ته: ” ميان غلام شاهه پڪي قلعي جي ڀرسان شاهه محمد مڪائي جي مقبري جي چؤڌاري پڻ ڪچين سرن جو قلعو تعمير ڪرايو.“.
ڀائيچارو
ڀائيچارو، تعلقداري يا لاڳاپو جو اصطلاح رياستن وچ ۾ عام رواجي لاڳاپن جي هوندي، سندن شهرين يا فردن وچ ۾ موجود خاص ۽ ويجهن لاڳاپن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي اصطلاح جڏهن به رياستن وچ ۾ ويجهڙائيءَ جي پڌارائي ڪري ٿو، ته اُن جو مطلب ٿيندو ته ان سان ”بين الاقوامي سماج“ واري تصور کي چٽو ڪري سگهجي. هن اصطلاح جترڇي لکتو عام استعمال بيٺڪي ۽ سامراجي دور ۾ عام جام ٿيو، خاص ڪري فرانس پنهنجي بيٺڪن جي حوالي سان اهڙو استعمال تمام گهڻو ڪيو. ”ڀائيچاري“ جو اُصول پهريون ڀيرو 1910ع ۾ فرانس جي نظريي دانن ۽ بيٺڪي راڄ جي منتظمن فرانس جي اندر موجود عوامي جمهوري سرشتي ۽ سندس قبضي هيٺ آيل بيٺڪن ۾ لاڳو ڪيل سامراجي نظام وچ ۾ ويجهڙايون پيدا ڪرڻ جي حوالي سان متعارف ڪرايو. ان ڪري جو برطانيائي روين جي اُبتڙ فرانس ٻين مُلڪن تي ڪيل قبضن بابت سدائين بيچيني ڏيکاري. جيئن ته فرانس ۾ ”آزادي، مساوات ۽ خوشحالي“ جي نعري هيٺ جمهوري نظام قائم ٿي چُڪو هُئو، تنهنڪري ان لاءِ پرڏيهي قبضن جي وڪالت ڪرڻ ڪو سولو ڪم نه هو. ان صورتحال جي تقاضا هُئي، ته قبضي هيٺ آيل علائقن کي باعزت طريقي سان فرانسيسي جمهوريت جو حصو بڻائجي. اهڙي خصوصي واسطيداريءَ کي ذهن ۾ رکندي، بيٺڪن کي ماتحت سمجهندي به، فرانس کين ٻي مهاڀاري جنگ جي خاتمي تائين پاڻ سان سلهاڙي رکيو ۽ بيٺڪي راڄ جي شهرين کي فرانس جي شهريت سميت ڪيترا حق ڏنا. ٻئي طرف برطانيا ۾ هيءُ اصطلاح 1967ع ۾ استعمال هيٺ آيو، جڏهن برطانيا جي اڳوڻين نو آبادين برطانيائي راڄ کان محدود آزادي گهُرندي، پاڻ کي الڳ رياست جي حيثيت ۾ تسليم ته ڪرايو، پر معاشي طور تي پاڻ ڀرو نه سمجهندي، پاڻ کي برطانيائي تاج سان سلهاڙي رکيو. ان جو هڪ مثال ”دولتِ مُشترڪه“ پڻ ٿي سگهي ٿو. ان کان سواءِ هي اصطلاح ڪنهن به اهڙي رضاڪار گروهه لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي ڪنهن گڏيل حاصلات جي لاءِ هڪٻئي سان تعاون ڪندي، پنهنجي اصل منزل تائين پُڄڻ لاءِ جاکوڙيندا آهن. مذهبي، ڪاروباري، سياسي، نظرياتي، سائنسي، علمي، ثقافتي ۽ سماجي حوالن سان بيشمار اهڙيون تنظيمون موجود آهن، جيڪي ڪنهن به معاملي ۾ هڪجهڙا رويا ۽ خيال رکندڙ فردن توڙي قومن کي گڏائي، ڪن خاص رُخن ۾ اڳڀرائي ڪن ٿيون. هم خيال فردن/ قومن وچ ۾ ”ڀائيچارو“ تمام هيٺاهين سطح تان شروع ٿئي ٿو ۽ تمام مٿانيهن، يعني بين الاقوامي سطح تائين تعاون، گڏپ ۽ دوستيءَ کي جنم ڏئي ٿو.
246ع
ڊسمبر
زمرو:246ع زمرو:ٽين صدي
ڏاکڻ اوڀر جي ايشيائي قومن جي تنظيم
ڏاکڻ اوڀر ايشيائي قومن جي تنظيم (Ddhakkhann Obhar Aishyaai Qaomin Jee Tanzeem) يا ايسوسئيشن آف سائوٿ ايسٽ ايشين نيشنس (Association of Southeast Asian Nation ASEAN) جي هيءَ تنظيم 8 آگسٽ 1967ع ۾ وجود ۾ آئي. انهيءَ علائقائي تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن ۾ اقتصادي خوشحالي آڻڻ، سندن وچ ۾ ثقافتي سهڪار وڌائڻ ۽ سندن تڪرار نبيري امن ڀريو ماحول پيدا ڪرڻ آهي. شروع ۾ صرف ٿائلينڊ، ملائيشيا، سنگاپور، انڊونيشيا ۽ فلپينس ان جا ميمبر هئا، پر هاڻي برونائي، برما، ڪمبوڊيا، لائوس ۽ ويٽنام سميت ان جا 10 ميمبر آهن. هيءَ تنظيم 4.49 ملين ڪلوميٽرن تي پکڙيل ملڪن ۽ 60 ڪروڙ آباديءَ تي ٻڌل آهي. ان جو هيڊڪوارٽر انڊونيشيا جي گاديءَ جي هنڌ جڪارتا ۾ آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
251ع
ڊسمبر
زمرو:251ع زمرو:ٽين صدي
ترقي پسند رابطن جو سرشتو
ترقي پسند رابطن جو سرشتو (Taraqi Pasand Raabitan Jo Sirishto) يا ائسوسيئيشن فار پروگريسو ڪميونيڪيشن (Association for Progressive Communication APC) ويهه هزار ميمبرن کان وڌيڪ انگ تي ٻڌل باشعور ۽ سمجهدار انسانن جو عالمي سطح تي ٺهيل حلقو آهي، جيڪو برقياتي رابطن ( انٽرنيٽ (ڳنڍڄار)، مواصلاتي سهولتن ۽ تعميرات ) ذريعي سڄي دُنيا ۾ امن، ماحولياتي بهتري، انساني حقن جي حفاظت ۽ پائيدار ترقيءَ جو خواهشمند آهي. اهو حلقو خاص طور ”گڏيل قومن“ جي تنظيم کي وڌيڪ جمهوريت پسند ۽ عالمي سطح تي ڀلائي ڪندڙ اداري طور ڪردار ادا ڪندي ڏسڻ چاهي ٿو. 1990ع ۾ قائم ٿيل هيءُ حلقو تبديل ٿيندڙ بين الاقوامي حالتن ۾ ”گڏيل قومن“ کي ويٽو پاور رکندڙ چند رياستن جي رحم ۽ ڪرم يا برتريءَ هيٺ نه، پر سڄي دُنيا جي رياستي توڙي غير رياستي ڌُرين جي مرضيءَ مطابق مساوات ۽ انصاف جي بُنيادن تي گڏيل عالمي سرشتي طور هلائڻ واري خيال جي حمايت ڪري ٿو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
بين الاقوامي ترقياتي ائسوسئيشن
بين الاقوامي ترقياتي ادارو يا انٽرنيشنل ڊوليپمنٽ ايسوسئيشن (International Development Association IDA) عالمي بئنڪ جي نگرانيءَ ۾ ڪم ڪري ٿو، جيڪو ترقي ڪندڙ ملڪن کي سڌيون امدادون ڏيڻ بدران، وڏي مُدي تائين جاري رهندڙ رٿائن 35 کان 40 سال لاءِ بنا وياج قرض مهيا ڪندو آهي، تہ جيئن اُهي پنهنجي سماجي ۽ معاشي ڍانچي جي مضبوط اوسر ڪري سگهن. هي ادارو عام طرح پرائمري تعليم، بنيادي صحت جي سهوليتن، صاف پاڻيءَ جي فراهمي، ماحولياتي بهتري ۽ ٻين اداراتي حوالن سان ملڪن کي قرض مهيا ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ پوئتي پيل مُلڪ پنهنجا بُنيادي مسئلا حل ڪندي، ترقيءَ لاءِ حالتون سازگار ڪن ٿا. هيءُ ادارو عالمي بئنڪ وانگر پنهنجا فنڊ رکڻ بدران، مڪمل طور ميمبر امير مُلڪن جي طرفان ملندڙ رقم تي مدار رکي ٿو. هيءُ ادارو 24 سيپٽمبر 1960ع ۾ قائم ٿيو ۽ سندس مرڪزي دفتر واشنگٽن ڊي-سي ۾ آهي.
فرسودگي
فرسودگي __(Obsoleteness)
لفظ، استعارا، خيال توڙي موضوع ڪيترا به سٺا هجن، پر انهن جي بار بار استعمال بوريت پيدا ڪندو آهي. اهڙو استعمال پاروٿي گوشت وانگر محسوس ٿيندو آهي. ادبي اصطلاح ۾ اهڙي رجحان يا لاڙي کي ’فرسودگي‘ چيو ويندو آهي. هن کي سنڌي ۾ مدي خارج سوچ به چئبو آهي.
253ع
ڊسمبر
زمرو:253ع زمرو:ٽين صدي
فراريت
فراريت __ فراري ذهنيت __(Escapism):
زندگي لاهن چاڙهن، ڏکن ۽ خوشين جو سنگم آهي، ادب ۾ حقيقي زندگيءَ جي لاهن چاڙهن بجاءِ خيالي دنيا ۾ رنگين دنيا ٺاهي رهڻ جو نالو “فراريت” آهي. مطلب ته حقيقي زندگيءَ جي بجاءِ خيالن جي دنيا ۾ رهڻ واري کي ’فراري ذهنيت وار اديب‘ چيو ويندو آهي. ڪي ماڻهو مذهب ۾ ته ڪي نشي جي مستيءَ ۾ فرار ڳوليندا آهن، ان ڪري ادب ۾ تخليق ڪيل ڪردارن ۾ به اهڙو لاڙو ملندو آهي. جان ڪيٽس (1795-1821ع) لاءِ مشهور هو ته هو فراريت جو شاعر هو. خودڪشيءَ جي خواهش، موت جي تمنا، زندگيءَ جي ڏکن مان تنگ اچي شراب جي نشي ۾ پناهه وٺڻ، دنيا کان لاتعلق ٿيڻ وغيره فراري ذهنيت جون مختلف صورتون آهن.
اسامه بن زيد
صحابي ۔ ڪنيت ابو محمد ۔ هجرت کان ست سال اڳ مڪي ۾ پيدا ٿيو۔ هن جو والد زيد بن حارث رسول الله صلي الله عليه وسلم جي غلام ۽ سڪ جو پٽ هو۔ ابتدائي جنگن ۾ ننڍي عمری جي ڪري شامل نه ٿي سگهيو۔ بعد ۾ ڪافي غزوات ۾ حصو ورتو۔ مڪي جي فتح جي ڏينهن رسول الله سان گڏ هڪ ئي اٺ تي سوار هيو۔ حضرت عثمان جي دور خلافت ۾ سياسيات کان ڪناره ڪش ٿي ويو ۽ حضرت علي ۽ حضرت امير معاويه جي لڙائين ۾ به غير جانبدار رهيو۔
حوالا
زمرو:اهل بيت زمرو:مسلم شخصيتون
لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم
لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم (Laateeni Aamreeka jee Aazaad Wapaar waari Tanzeem) يا لئٽين اميريڪن فري ٽريڊ ائسوسئيشن (Latin American Free Trade Association LAFTA) ’مانٽي ويڊيو‘ جي ٺاهه هيٺ 1960ع ۾ قائم ٿي. ان سلسلي ۾ جون 1961ع ۾ ارجنٽينا، برازيل، چلي، ڪولمبيا، ايڪواڊور، ميڪسيڪو، پئراگوئي، پيرو ۽ يوراگوئي هڪ ٺاهه تي صحيون ڪيون. ٺاهه جو بنيادي مقصد ڏکڻ آمريڪي ملڪن درميان واپار وڌائڻ ۽ واپار کي آڏو ايندڙ ايندر مسئلن کي ختم ڪرڻ لاءِ هڪ مضبوط تنظيم جو وجود ٿيڻ جوڳو بڻائڻ هو. ڏکڻ آمريڪا ۾ اقتصادي تعاون جي حوالي سان هيءَ نهايت ئي اهم تنظيم آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:وڻج واپار زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
فرد
فرد __(Individual):
ادب ۾ جنس جو ذڪر جڏهن حد کان وڌي وڃي ۽ ٻيو ڪو ڪارج رکڻ کانسواءِ محض لذت ۽ چشڪي لاءِ شامل ڪيو وڃي ته ان کي فحاشي چئبو آهي. ”فرد“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ’اڪيلو، واحد، ڇڙو يا مجرد‘. اصطلاحي معنيٰ موجب هي عروضي شاعريءَ جي اها صنف آهي، جنهن ۾ هڪ ئي بند هجي. فرد، غزل جي بند، يا قطعي/ٽڪري جي صدرت ۾ هوندو آهي. ان ۾ ٻه يا چار سٽون به ٿي سگهن ٿيون، جن ۾ قافيو ٿي به سگهي ٿو ۽ نه به ٿي سگهي ٿو. انهن مان ڪنهن سٽ ۾ قافيو هجي ته به ان جي ڪا پابندي ناهي. هن صنف جي شروعات به ايران جي فارسي شاعرن کان ٿي. فرد جي مجموعه ڪلام کي مفردات چئبو آهي. فرد صنعت لف و نشر جيان هوندو آهي، يعني ان جي پهرين مصرع /سٽ ۾ ڪا ڳالهه مجموعي طور ڪئي ويندي آهي ۽ سٽ/ مصرع ۾ ان جي حقيقت کي کولي واضح ڪيو ويندو آهي. فرد ۾ جيڪڏهن ٻئي مصرعون/سٽون هم قافيه هجن ته ان جي صنف کي ذو قافيتين چيو ويندو آهي.
لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
سلطان راهي
سلطان راهي (1938 - 1996) هو هڪ تمام مشهور فلمي اداڪار هو. هن گهڻو ڪري پنجابي فلمن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن کان 804 کان وڌيڪ پنجابي ۽ اردو فلمز ۽ گني ورلڊ رڪارڊ جي ڪتاب ۾ سندس ڪم ڪيو.
ابتدائي زندگي
سلطان راهي برٽش راج، اتر پرديش ۾ پيدا ٿيو. هو گهڻو ڪري پنجاب، پاڪستان ۽ هندو سکن ۾ مشهور هو. هن جي پٽ جي منهن ڏسي، هڪ صوبائي گورنر جناب مجيد عبدالمجيد، هن چيو ته "هڪ ڏينهن هن پنهنجي نالي سلطان سلطان خان کي ظاهر ڪيو جيئن بادشاه ماڻهن کي حڪمراني ڪندو، پٽ کي نوازيو ويو." ڇا هو انهي کان پوء، ثابت ٿي چڪو آهي ته نه رڳو هندي فلم صنعت بادشاهي جي طور تي فيصلو ڪيو، پر اردو ۽ پنجابي ٻولين جي ماڻهن اهو سمجھندا هئا ته لکين ماڻهنले دلين تي مدار رکي. جڏهن هو فوج ۾ ويو، هن شهر ۾ شهر موڪليو، پر هو اڪثر ڪري راولپنڊي ۾ رهي. سلطان خان جي پرائمری اسڪول راولپنڊي ۾ بندوبست ڪئي وئي، مذهبي خاندان جو ماحول خالص هڪ اسلامي هو، انهي جو مقصد واضح طور تي نظر انداز ڪيو ويو ۽ ان جي بنيادي جذبي ۾ موت جي وقت تائين زندگي گذاري. هڪ اهم ڪردار آهي.
فلمي ڪيريئر
سلطان راهي 1959 ع ۾ بيگي ۾ هڪ اضافو هو. جيتوڻيڪ هن 1960 جي شروعات ۾ ڪجهه سالن تائين جدوجهد ڪئي هئي، صرف چند حمايت واري راند کيڏي رهيا آهن.هن جو نقشو 1972 ع ۾ آيو، جڏهن سندس ٽي فلمون هير جائيليز جو جشن ڪيو. 1975 ع ۾ پنجابي فلمن جي عاشق لاء هڪ ايڪڙ آئوٽ بڻجي ويو.سال 1979 ع ۾ پنهنجي سڄي زندگي بدلائي وئي، جيئن ته سندس فلم ڌڻي جٽ کي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ ڪامياب پاڪستاني فلم بڻجي ويو.
وفات
9 جنوري 1996 تي هن کي مکيه هاء وي تي پاڪستان ۾ شاٽيو ويو ۽ قتل ڪيو ويو هو. گرين ٽرڪ روڊ، گوجرانوالا جي ڀرسان سامان آباد چنگئي جي ويجهو آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:1996ع جون وفاتون زمرو:اداڪار زمرو:پاڪستان زمرو:پاڪستاني اداڪار زمرو:پاڪستاني فلم اداڪار زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:فلمر اداڪار زمرو:فلمساز زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
فرضي نالو
فرضي نالو __(Pseudonyms)
ڪڏهن ڪڏهن ناهموار حالتن ۾ شاعر، اديب ۽ صحافي وغيره اصلي نالي کي يا ’تخلص‘ کي ڇڏي فرضي نالي سان لکندا آهن.
254ع
ڊسمبر
زمرو:254ع زمرو:ٽين صدي
جنيوا گڏجاڻيون
جنيوا گڏجاڻيون (Geneva Conventions)، 1954ع ۾ ٿيل معاهدا، جن جو مقصد پهرين هند چين جنگ (54-1946ع) جي خاتمي جو بنياد مهيا ڪرڻ هو. هن ويڙهه ويٽنام کي پنهنجي حڪمران فرانس جي خلاف ڪري ڇڏيو. هن معاهدي جو مسودو جولاءِ 1954ع ۾ سوئيزرلينڊ جي شهر جنيوا ۾ تيار ٿيو. هن ۾ ڏکڻ اتر ايشيا مان فرانسيسي فوج جي واپسيءَ جو مطالبو ڪيو ويو ۽ ويٽنام کي ڏکڻ ۽ اتر ٻن حصن ۾ عارضي طور تي ورهائڻ جي تجويز ڏني وئي ته جيئن 1956ع ۾ چونڊون ڪرائي، انهن کي ٻيهر متحد ڪيو وڃي ۽ ان ورهاڱي جي حوالي سان ٿيل تڪرار نيٺ (75، 1959ع) تي ختم ٿيو. هند- چين جنگ جي پهرين فيصلائتي ويڙهه، 7 مئي 1954ع تي لڳي. جڏهن ته فرانسيسين کي ڪميونسٽن هٿان شڪست کائڻي پئي. ٽئين ڏينهن ڪميونسٽن جي نمائندي جنيوا ۾ فرانسيسي حڪومت سان گڏ ويهي جنگ جي خاتمي جي شرطن تي ڳالهه ٻولهه ڪئي. جنهن ۾ فرانس جي وفادار ويٽنامين کانسواءِ ڪمبوڊيا، لائوس، يو. ڪي، آمريڪا ۽ يو. ايس. ايس. آر جي نمائندن به شموليت ڪئي. ڪميونسٽن فرانسيسين جي مڪمل نيڪال ۽ ڊيموڪريٽڪ ري پبلڪ آف ويٽنام کي تسليم ڪرڻ تي زور ڏنو. (جنهن جي قيام جو اعلان هوچي منَهه 1945ع ۾ ڪيو هو). ڊي. آر. وي کي پنهنجي اتحادي ملڪن پسني چين ۽ يو. ايس. ايس. آر کان مدد ملڻ جي اميد هئي، پر ٻنهي ان تي دٻاءُ وڌو ته 1956ع ۾ قومي چونڊون ٿيڻ تائين ويٽنام جي عارضي ورهاست کي قبول ڪيو وڃي. ٻن مهينن جي ڊگهين ڳالهين کان پوءِ ڪميونسٽن (ويٽ منهه) رضامندي ڏيکاري ۽ ويٽ منَهه جي فوج اتر پاسي هلي وئي. جڏهن ته فرانسيسي ۽ ويٽنامي فوج ڏکڻ واري پاسي وڌي. آمريڪا نه پيو چاهي ته فرانس ڳالهين بائوداڻي جي جاءِ تي نگو دينهه ديام کي اينٽي ڪميونسٽ ويڙهه جو ويٽنامي اڳواڻ بڻايو. ديام چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو ۽ جنيوا معاهدن جي ڀڃڪڙي ڪندي، فوج ٺاهڻ شروع ڪئي. 1960ع ۾ ديام جي مخالفن نيشنل لبريشن فرنٽ نالي گوريلا تنظيم ٺاهي، جنهن جو مقصد ديام جي حڪومت جو خاتمو ۽ ويٽنام کي ٻيهر متحد ڪرڻ هو. ويٽنامي حڪومت کي بچائڻ لاءِ آمريڪا پنهنجي فوج ويٽنام موڪلي. 1965ع کان شروع ٿيل جنگ 1975ع تائين جاري رهي، جڏهن ته ويٽنام ڪميونسٽ حڪومت جي ماتحت ٻيهر متحد ٿيو.
حوالا
زمرو:جنيوا گڏجاڻيون
فسطائيت
فسطائيت يا فاشزم ھن نظريي جو رواج جرمنيءَ ۾ ھٽلر جي نازي پارٽيءَ ۽ اٽليءَ ۾ مسولنيءَ جي فسطائي پارٽيءَ جي پيدا ٿيڻ بعد چؤطرف پکڙيو. اُنھن ھيگل ۽ نطشي جي سياسي فلسفن مان سبق وٺي، اُنھيءَ نظريي جو بنياد وڌو ھو. دنيا ۾ قديم وقت کان مختلف صورتن ۾ اُنھيءَ نظريي جا پوئلڳ پئي رھيا ھئا. پر جھڙي طرح ڪميونزم پنھنجي آخري شڪل ڪارل مارڪس جي تعليم ۽ لينن جي عملي ڪارگذاريءَ ذريعي ورتي، تنھن وانگر ھن فسطائي نظريي به پنھنجي آخري صورت عملي طرح ھٽلر ۽ مسولنيءَ جي ھٿان ۽ اُنھن جي دور ۾ ورتي. فسطائيت، هڪ فاشسٽ تحريڪ هئي، جيڪا سياسي ۽ سماجي مقصد رکندي هئي، ان جا مقصد عورتن ۽ مردن لاءِ هڪ جهڙا حق ۽ حڪومتي طاقت هئا. هٽلر (1889-1945ع) ۽ مسولني (1883-1845ع) فاشٽي اصولن جا اهم سرڪردا هئا. هي رويو/فسطائيت يورپي ادبي دنيا ۾ هڪ وقت زور شور سان موجود رهي. هي وڏو اثر رکندڙ تحريڪ هئي. فاشزم، ترقي پسندي ۽ جدت مخالف رويو آهي.
فاشزم جا بنيادي اصول
انھيءَ نظريي جا بنيادي اصول ھيٺيان ھئا :
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
256ع
ڊسمبر
زمرو:256ع زمرو:ٽين صدي
ڊايانا ايليز ائگرون
ڊايانا ايليز ائگرون، امريڪن اداڪاره، ڳائڻي ۽ رقاصه آهي، جنهن 30 اپريل 1986ع تي سوانا جارجيا امريڪا ۾ جنم ورتو. سندس پيءُ رونلڊ ائگرون هڪ مشهور هوٽل جو جنرل مئنيجر هيو، جڏهن ته ماءُ ميري بارنيس گهريلو خاتون هئي. پيءَ جي هوٽلن ۾ ڪم ڪرڻ جي ڪري سندس پرورش مختلف هوٽلن ۾ حياتي گذاريندي ٿي. سال 2006ع کان هُن پنهنجو فلمي ڪيريئر شروع ڪيو ۽ شهرتن جا ڏاڪا لتاڙڻ شروع ڪيائين. هُن هيل تائين 14 فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي، جڏهن ته سندس 28 کان مٿي ميوزيڪل آلبمس سامهون اچي چڪا آهن.
حوالا
زمرو:1986ء جون پيدائشون زمرو:آمريڪي فلمي اداڪارائون زمرو:آمريڪي گلوڪارائون زمرو:آمريڪي يهود زمرو:آمريڪي ٽيلي ويزن اداڪارائون زمرو:ايڪويهين صدي جون آمريڪي اداڪارائون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيئريون شخصيتون زمرو:زنده ماڻهو
252ع
ڊسمبر
زمرو:252ع زمرو:ٽين صدي
فصاحت
فصاحت صاف مستند محاورو (ٻوليءَ جو) صاف سهڻي بيان واري عبارت، خوش بياني کي ’فصيح‘ چئبو آهي. ”فصاحت“ عربي لفظ ”فصيح“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي، ”خوش بياني يا مٺو ڪلام.“ اصطلاحي معنيٰ موجب، ”فصاحت“ شعر جي هڪ خوبي آهي جنهن مطابق شعر ۾ لفظ هلڪا ۽ رس ڀريا ڪتب آڻبا آهن، جن جي پڙهڻ سان زبان ۾ هٻڪ ۽ هٽڪ پيدا نه ٿئي. شعر ۾ اهڙي سادگي سمايل هجي، جيڪا لفظن جي ورجاءَ وقت پڙهندڙ ۽ ٻڌندڙ کي ڏکيائي محسوس نه ڪرائي، پر کيس وڻندڙ ۽ دلچسپ معلوم ٿئي.
غزل
thumb|پورٽريٽ ۾ امير خسرو مجلس عشاق ۾ ويٺل
غزلمختيار احمد ملاح لکي ٿو تہ غزل، بنيادي طرح عربي زبان جو لفظ اھي، جنھن جي لغوي معنيٰ اھي ’عورت سان ڪلام ڪرڻ يا عشق محبت ونڊڻ‘. ڪن محققن جو رايو آهي ته غزل فارسي لفظ غزال مان ورتل آهي جنهن جي معنى هرڻي آهي. هرڻ جي ڇال جي نسبت غزل جي هر شعر جي الڳ موضوع تحت ملائي وئي. اصطلاحي زبان ۾ ائين چئجي، تھ ”غزل ۾ عشق محبت جو راز سمايل ٿئي ٿو. يعني عورت جي حسن ۽ نزاڪت، سينگار، جوڙ ۽ جنسار جي چٽيءَ طرح واکاڻ ٿيل ھوندي اھي.عربي قصيدي ۾ ”غزل“ شروعاتي حصو ھوندو ھو، جنھن کي ”تمھيد“ يا ”تشبيب“ چئبو ھو. قصيدي ۾ ساراھجندڙ شخص جي ثنا شروع ڪرڻ کان اک شاعر ڪي اھڙيون ڳالھيون ڪندو ھو، جن جو انداز عاشقاڻو ھوندو ھو. عربيءَ جي اثر ھيٺ، ايراني شاعريءَ ۾ بھ قصيدن جي روايت ائي ۽ انھن جي ”تشبيب“ ۾ بھ عشق، حسن، شباب جو ذڪر ھوندو ھو.ايران ۾ فارسي شاعر رودڪيءَ (941ع-880ع)، قصيدي جي شروعاتي حصي يعني تشبيب کي الڳ ڪري ان جو نالو ”غزل“ ۽ ائين شاعريءَ جي ھڪ نئين صنک رائج ٿي. تنھن کان پوءِ غزل گوئيءَ جو ھڪ سلسلو شروع ٿيو. جيڪو اڄ تائين ڪيترين ئي ٻولين ۾ جاري اھي.اھستي اھستي، عشقيھ مضمون سان گڏوگڏ اخلاق، فلسفي، تصوف، سياسيات ۽ سماجيات وغيره جا خارجي موضوع پڻ غزل ۾ اچڻ لکا. سنڌي شاعريءَ جي ھن صنف ’غزل‘ ۾ نمايان تبديلي آندي وئي اھي، جنهن ۾ ڪيترا مختلف موضوع شامل ٿيا اھن، جن ۾ جذبات جي کراوانيءَ ۽ تخيل کي خاص جاءِ حاصل اھي. انھيءَ جدت ۽ انفراديت، غزل کي سخن جي سانچي ۾، حقيقي معيار بخشيو اھي. صنف کي نه صرف ’عروضي قالب‘ ۾ پر ماترڪ ڇندن ۾ به لکيو وڃي ٿو. غزل جو هر بيت ٻن سٽن جو ھوندو اھي. جنھن ۾ مڪمل مضمون ھوندو اھي. پھرين بيت جون ٻئي مصرعون ھم قافيه ھونديون اھن. ان شعر کي ’مطلع‘ چئبو آهي. باقي ٻين بيتن جون پويون مصرعون پھرين بيت سان ھم قاکيھ ھونديون اھن. آخر ۾ ’مقطع‘ هوندو آهي، جنهن ۾ شاعر جو ’تخلص‘ ڪم ايندو آهي، غزل جي هر شعر ۾ جدا موضوع هوندو آهي. غزل ۾ پنجن کان گھٽ ۽ سترھن کان مٿي بيت نه هوندا هئا، پر هاڻي 100 ۽ ان کان مٿي بند لکيا ويا آهن، اهڙن شاعرن ۾ اردوءَ جا ناصر ڪاظمي، سنڌيءَ جا وفا ناٿن شاهي، ج. ع. منگهاڻي ۽ سعيد سومرو شامل آهن. ڊاڪٽر اسد جمال پلي مطابق غزل عربي صنف آهي، قصيدي جي محدود بندن مان ٺهيو آهي، عروض جي ماهرن غزل لاءِ وڌ ۾ وڌ ٻارهن بند مقرر ڪيا آهن. غزل جي لغوي معنى آهن: عورتن سان ڳالهيون ڪرڻ، عورتن جون ڳالهيون ڪرڻ يا عورتن جي زبان ۾ ڳالهيون ڪرڻ. ڪن محققن ’غزل‘ کي ”غزالا“ (هرڻيءَ جي ڇال) سان به منسوب ڪيوآهي، جنهن جو مطلب شاعر جو مختلف بندن ۾ هڪ خيال کان ٻئي خيال ڏانهن ڇال آهي. قدامت جي لحاظ کان چون ٿا ته ’توريت‘ ۽ ’زبور‘ جي ڪن حصن ۾ به موزون غزل موجود آهن. عربي مان غزل فارسي ۾ مروج ٿيو، جتان سنڌي ٻوليءَ ۾ آيو. اُردوءَ جي محقق ڪيلم الدين احمد غزل کي ’نيم وحشي صنف‘ ڪوٺيو آهي. لڳ ڀڳ ساڳي ڪيفيت مولانا غلام محمد ”گرامي“، ”وفا“ پلي جي ڪلام تي تبصرو ڪندي ٽماهي ”مهراڻ“ جي ”شاعر نمبر“ (1969ع) ۾ ”خمريات“ جي دائري ۾ چئي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:ادبي صنفون زمرو:اردو شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:عربي ادب زمرو:فارسي ادب زمرو:مرزا غالب زمرو:مرزا قليچ بيگ
ملائي ٻولي
ملائي ٻولي: ملائيشيا جي قومي ۽ سرڪاري ٻولي آھي۔ ھي آسٽرونيشيائي ٻولين ۾ شمار ٿئي ٿي جن ۾ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ پيسيفڪ سمنڊ جي علائقن جون ٻوليون اچي وڃن ٿيون۔ اھا ٻولي ملائيشيا، برونائي، اوڀر تيمور، سنگاپور، انڊونيشيا جي اڪثر ۽ ٿائيلينڊ جي ۽ ڏکڻ فلپائن جي ڪجھ حصن ۾ ڳالھائي وڃي ٿي. ان ٻوليءَ جا ڳالھائيندڙ ماڻھو اٽڪل 29 ڪروڙ آھن. ملائي ٻولي ۾ ان جو نالو ڀاسا ملائيو آھي. ھن ٻوليء جو اسڪرپٽ لئٽن يا رومي آھي. ان کان سواءِ ان جو عربي ۽ جاوي اسڪرپٽ پڻ آهي.
زمرو:امتزاجي ٻوليون زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون زمرو:برونائي جون ٻوليون زمرو:مالي ٻولي زمرو:مالي ٻولي ڳالھائڻ وارا ملڪ ۽ علائقا زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون زمرو:ٿائي لينڊ جون ٻوليون زمرو:ٿائيليند جون ٻوليون
257ع
ڊسمبر
زمرو:257ع زمرو:ٽين صدي
فطرتي تنقيد
فطرتي تنقيد __(Naturalistic Criticism):
ادبي تنقيد ۾ جيڪو لفظ گهڻو ڪري حقيقت پسنديءَ جي نعم البدل طور ڪم اچي يا جنهن سان ادبي يا فني شهپاري بابت خود بخود اها راءِ قائم ٿئي ٿي ته انهيءَ فطرتي سونهن بابت محبت يا دلچسپي موجود آهي، تنهن کي فطرت پسندي چئجي ٿو. هن لفظ جي استعمال سان اهڙي ادب يا ادبي پورهئي جي نشاندهي ٿئي ٿي. جنهن جي تخليق ۾ حقيقت پسندانه طريقا ڪم آندا ويا هجن ۽ جنهن جو موضوع فطرت پسنديءَ جي فلسفيانه نموني يا نوع جو اظهار ڪري. هن نظرئي جو بنياد انهيءَ ڳالهه تي رکيل آهي ته هر اها شيءِ جيڪا وجود رکي ٿي، سا فطرت جو حصو آهي ۽ فطرت سان ئي ان جي وضاحت ڪري سگهجي ٿي ۽ انهيءَ شيءِ کي ڪڏهن مافوق الفطرت ۽ ڪڏهن، روحاني ۽ وسيلن سان واضح ڪري نٿو سگهجي.
258ع
ڊسمبر
زمرو:258ع زمرو:ٽين صدي
گل شير لوچي
گل شير لوچي بنيادي طور ڪهاڻيڪار آهي، سندس ڪهاڻيون سنڌي جي ڪيترن رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيون آهن، ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي تي سندس ڪجهه ڊراما به هلي چڪا آهن، پاڻ ننڍي عمر ۾ هڪ ادبي رسالي ڪاڪ جو ايڊيٽر پڻ رهيو، جيڪو بعد ۾ هڪ روزاني اخبار ۾ تبديل ٿي ويو، ڪجهه ڪتاب به مرتب ڪيا اٿس، سندس ڪهاڻين تي ناليواري اديب ڊاڪٽر نجم عباسي، رسول بخش پليجي ۽ بيدل مسرور جهڙي شخصيتن لکيو آهي، هو هن وقت سنڌ زرعي يونيورسٽي ۾ نوڪري ڪري رهيو آهي، جڏهن ته سندس ڳاڻاٽو نئين ٽهي جي بهترين ليکڪن ۾ ٿئي ٿو.
گل شير لوچي ساهتي پرڳڻي خانواهڻ ۾ پهرين اپريل 1970 ڌاري جنم ورتو، بنيادي طور ٻاراڻي ليکڪ طور ادب جي شروعات ڪئي ۽ 1987 ۾ سنڌي ٻارڙا ادبي سنگت جو بنياد وڌو، جنهن دوران کيس شوق خانواهڻي، شمس سهتو، قاضي غلام نبي ناشاد ۽ حميد پارس جي ادبي صحبت ملي، 1991 ۾ ٽنڊوڄام منتقل ٿيڻ بعد اتان جي ناليوارن اديبن، مصطفيٰ نانگراج، عبدالرسول عباسي، آسي زميني، منير احمد، طارق قريشي، اظهار سومرو، وسيم سومرو، مير محمد بادل، عزيز چنڊ،  اسرار شام ۽ ٻين جي سنگت ملي، جتان کان هن ڪهاڻي لکڻ شروع ڪئي.
گل شير لوچي شهيد محترمه بينظير ڀٽو تي سنڌ راڻي ڪتاب ۽ سهيد بشير قريشي جي زندگي تي ڪالمن تي ٻڌل منصور جو آواز ڪتاب ترتيب ڏنو،مختلف ڪتابن جو پبلشر پڻ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
حيدرآباد جو نظام
thumb|250px|نظام حيدرآباد جو نشان
نظام الملڪ حيدرآباد جنکي عموماً نظام حيدرآباد جي نالي سان ڄاتو ويندو هو، 1724ء کان1948ء تائين قائم رياست حيدرآباد جر حاڪمن کي چيو ويندو هو۔ هي خطاب مملڪت آصفيه جي حڪمرانن جي لاء استعمال ٿيندو هيو۔ سطح مرتفع دڪن ۾ هي حڪومت مغلن جي زير اثر مقامي نواب مير قمر الدين صديقر قائم ڪئي هئي جنهن 1724ء ۾ آصف جاهه جو لقب اختيار ڪيو ۽ خود مختيار ٿي ويو۔ هي 1707ء ۾ اورنگزيب عالمگير جي وفات کان بعد تيموري سلطنت کي پهچڻ وارو تمام وڏو لوڏو هيو۔
1798ء کان بعد رياست حیدرآباد برطانوي هند جي زير اثر رياستن مان هڪ هئي پر نظام امدروني معاملا خود حل ڪندو هيو۔
1947ء ۾ هندستان جي ورهاست تائين ٻن صدين ۾ ست نظامن نے حيدرآباد تي حڪومت ڪئي۔ تقريبن هي تمام ئي آصف جاهي حڪمران ادب، فن، طرز تعمير، ثقافت، زيورات ۽ جواهرن جا تمام وڏا سرپرست ۽ شوقين هيا۔
نظام حيدرآباد جي هي حڪومت 17 سيپٽمبر 1948ء تي ڀارت جي عسڪري مهم جي خاتمي تائين قائم رهي۔ ان جي نتيجي ۾ نظام کي ڀارتي فوجن جي سامهون هٿيار ڦٽا ڪرڻا پيا۔ گڏيل قومن ۽ لنڊن ۾ حڪومت برطانيا کي موڪليل وفد ۾ دير جي ڪري ڀارت جي سرزمين تي هن آزاد رياست جو وجود ختم ٿي ويو۔ ابتدائي طور تي انکي هندي اتحاد ۾ شامل ڪيو ويو ۽ 1956ء ۾ لساني بنيادن تي ڀنڃي ڪري پاڙيسري رياستن آنڌرا پرديش، ڪرناٽڪ ۽ مهاراشٽر ۾ ورهائي ڪري ختم ڪيو ويو۔
فهرست حيدرآباد جا نظام
زمرو:ڀارتي مسلم شخصيتون زمرو:نظام حيدرآباد زمرو:ڀارتي لقب زمرو:مملڪت آصفيه زمرو:شاهي خطاب
259ع
ڊسمبر
زمرو:259ع زمرو:ٽين صدي
پُرامن واٽ
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
مائڪروسافٽ ايج
مائڪروسافٽ ايج يا صرف ايج (Microsoft Edge، خفيا نالو: Spartan)، هڪ ویب برائوزر آهي جيڪو مائڪروسافٽ ونڊوز 10، ونڊوز 10 موبائل ۽ ايڪس باڪس لاءِ جوڙيو آهي. هن ویب برائوزر مائڪروسافٽ جي سمورن ڊوائيسز ۾، اڳوڻي ويب برائوزر انٽرنيٽ ايڪسپلورر جي جاءِ ورتي آهي. مائڪروسافٽ مطابق هي هڪ هلڪو (گهٽ وزن) ویب برائوزر آهي، هن ۾ ڪورٽانا ۽ ٻيون خصوصيتون پڻ شامل ڪيو ويون آهن.
آباد لاکا
آباد لاکا سکر ضلعي جو هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.
260ع
ڊسمبر
زمرو:260ع زمرو:ٽين صدي
اتحادي فوجن جو يورپ ۾ مُک فوجي مرڪز
اتحادي فوجن جو يورپ ۾ مُک فوجي مرڪز سپريم هيڊ ڪوارٽرز الائيڊ پاورس ان يورپ (شيپ) يا (Supreme Headquarters Allied Powers in Europe, SHAPE) نيٽو معاهدي جي فوجن جو مرڪز بيلجيم جي شهر ”مونر“ جي علائقي ”ڪاستيا“ ۾ 1951ع کان قائم آهي ۽ يورپي مُلڪن ۾ فوجي سرگرمين تي نظر رکي ٿو. پر تازو 2003ع ۾ ان اداري کي سڄي دُنيا ۾ نيٽو فوجن جي آپريشن جو مرڪز بڻايو ويو آهي. آمريڪي فوجن جو ڪو به سينئر چئن تارن وارو جنرل هن اداري جو ڪمانڊنگ آفيسر يا سربراھ سڏائبو آهي. اداري جو پهريون سربراھ ۽ بانيڪار جنرل آئزن هاور هو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:ملڪ
لائبيریا
لائبيريا: اچار: (/laɪˈbɪəriə/ ) جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف لائبيريا آھي  اولھ آفريڪا جو ھڪ ملڪ آھي جنھن جي اتر اوڀر ۾ سيراليون، اتر ۾ گني، اوڀر ۾ آئيوري ڪوسٽ ۽ ان جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولھ ۾ اينٽلانٽڪ سمنڊ واقع آهي. ھن ملڪ جي پکيڙ 111369 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي لڳ ڀڳ 4900000 لک اٿس. ملڪ کي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي ان کان سواءِ اٽڪل 20 کن علائقائي ٻوليون پڻ ڳالھائيون وڃن ٿيون. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر مونروويا آھي. لائبيريا آفريڪا کنڊ ۾ خودمختياري جو اعلان ڪندڙ پھرين ريپبلڪ ھئي ۽ ھن وقت آفريڪا جي سڀ کان پراڻي جديد ريپبلڪ آھي. لائبيريا ليگ آف نيشنز،  گڏيل قومن ۽ آرگنائيزيشن آف آفريڪن يونٽي جو باني رڪن آھي.
تاريخ
لائبيريا جي شروعات ھڪ وسندي جي صورت ۾ ٿي جيڪا نيوجرسي جي رابرٽ فنلي پاران ٺاھيل آمريڪي بيٺڪي سوسائٽي طرفان قائم ڪئي وئي. ان سوسائٽي جو خيال ھيو تہ آمريڪا ۾ خانہ جنگي بعد غلامي جي خاتمي سان آزاد ٿيل آفريڪي نسلن جي آمريڪي ماڻھڻ لاء آمريڪا موزون ناھي ان ڪري انھن کي آفريڪا منتقل ٿيڻ گھرجي. اھڙي طرح لائبيريا واري ھنڌ سوسائٽي پاران اھا وسندي قائم ڪري آمريڪا ۾ آزاد ٿيل ڪارن آمريڪين کي اتي لڏايو ويو ۽ آبادي وڌڻ بعد اتي جي ملڪ ٺھي ويو جنھن 26 جولاءِ 1847 تي خودمختياري جو اعلان ڪيو پر آمريڪا کيس 5 جنوري 1862 تائين ان کي تسليم نہ ڪيو.3 جنوري 1848 تي ورجينيا ۾ آزاد پيدا ٿيندڙ ۽ لائبيريا ۾ رھائش اختيار ڪندڙ ھڪ مالدار آفريڪي آمريڪي جوزف جينڪنس رابرٽ ھن ملڪ جو پھريون صدر ٿيو. ٻين جنگ عظيم دوران لائبيريا جرمني خلاف آمريڪا جي مدد ڪئي ھئي ۽ ان جي عيوض آمريڪا ھن ملڪ جي انفرا اسٽرڪچر ٺاھڻ ۽ ان جي ھوائي آمدورفت کي جديد ۽ بھتر بڻائڻ ۾ مدد ڪئي. آفريڪي آمريڪين جي ھتي آمد بعد انھن جو مقامي ماڻھڻ سان ٽڪراء پڻ ٿيندو رھيو. انھن تي ڪرو ۽ گريبو قبيلن جي ماڻهن حملا ڪرڻ شروع ڪيا. ان ٽڪراء جي ڪري ھتان جي حڪومت انھن اصل مقامي قبيلن کي 1904 تائين انھن جي پنھنجي سرزمين تي شھري تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو.
فعل
فعل (Verb) گرامر جو اھو لفظ آھي، جيڪو جملي ۾ ھئڻ، ڪرڻ، سھڻ، ٿيڻ ۽ پوڻ جي يعني ڪم جي معنيٰ ڏيکاري. هئڻ، ڪرڻ، ٿيڻ، سمھڻ وغيره اهڙا مصدر آهن، جن مان مختلف فعل جنم وٺن ٿا، جيڪي مختلف زمانن ۾ مختلف حالتن تحت روپ بدلائيندا رهن ٿا ۽ جملي ۾ ان ڪم کي ظاهر ڪن ٿا، جيڪو ڪو فاعل ڪري. فعل جا ٽي نمونا يا قسم ٿين ٿا. فعل لازمي، فعل متعدي ۽ فعل مددي. فعل متعدي جا ٻہ قسم ٿين. هڪ فعل متعدي معروف ۽ ٻيو فعل متعدي مجَهُول.
حوالا
زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
تاريخ جو فلسفو
فلسفه تاريخ _&(Philosophy of History):
فڪر جي آزادي
فڪر جي آزادي (Freedom of thought) اهڙي سوچ ۽ انداز فڪر جيڪو خارجي دٻاءُ کان آزاد هجي. فڪر جي آزادي حقيقت ۾ خارج ۾ موجود اهڙي ڪيفيت آهي جنهن تحت ڪو بہ فرد پنهنجي جذبات ۽ فڪر جو اظهار اهڙي طرح ڪندو آهي جيئن اهي حقيقت ۾ ٿيندا آهن. فڪر جي آزادي انسان جي بنيادي حقن مان هڪ آهي جنهن کي جمهوري معاشرن ۾ وڌڻ جو موقعو ملندو آهي. آمر حڪومتون، پنهنجي تسلط کي برقرار رکڻ لاءِ فڪر جي آزاديءَ کي دٻائي رکنديون آهن. فڪر جي آزاديءَ سان ڪنهن بہ فرد يا ليکڪ جي خداد صلاحيت کي نکرڻ جو موقعو ملندو آهي. فڪر جي آزادي هڪ اديب لاءِ بنيادي حيثيت رکي ٿي.
حوالا
زمرو:خيال زمرو:سياسي اصطلاح
مستقل اتحاد
مستقل اتحاد يا پرمنينٽ الائنس (Permanent Alliance) امن جي ڏينهن ۾ محدود مفادن جي حاصلات لاءِ مستقل بُنيادن تي وجود ۾ ايندڙ اتحاد کي ”مستقل اتحاد“ سڏجي ٿو. اهڙا اتحاد منڍ ۾ خاص مُدي لاءِ ٿينداآهن، پر پوءِ انهن جي لاڀائتي ۽ ڪارائتي ثابت ٿيڻ تي سندن مُدو وڌايو ويندو آهي. مثال طور جون 1881ع ۾ روس، آسٽريا ۽ جرمنيءَ جي بادشاهن پاڻ ۾ اتحاد ڪري، ٽن ورهين کانپوءِ ان جي ٻيهر نئون ڪيو. ساڳي طرح 1882ع ۾ وچ يورپ جي ٽن طاقتن يعني جرمني، آسٽريا ۽ اٽليءَ پاڻ ۾ اتحاد ڪيو، جيڪو 1915ع تائين قائم رهيو.
پيڙا نگارِي
پِيڙانِگارِي (Peerranigaari) ڪنهن فرد جي انهن ڳالھين، جنهن جو مرڪز سندس حياتيءَ جي ناڪاري پاسن، رخن، غلطين، ڀُلن، چُڪِن، ناڪامين، ۽ بدقسمتين کي بيان ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:انسان زمرو:ڪيفيت
ملتاني مٽي
ملتاني مٽي Fuller's earth هڪ قسم جي مٽي آهي۔ ان جو استعمال پراڻي زماني کان مٿي جا وار ڌوئڻ وغيره جي لاءِ ڪيو ويندو رهيو آهي۔ جديد دور ۾ پڻ انکي غُسل ڪرڻ، چهري تي نکار آڻڻ، وغيره جي لاءِ استعمال ڪندا آهن۔ جلدي بيماري کي ختم ڪرڻ ۽ جِلد کي ملائم رکڻ ۾ تمام مددگار آهي۔
برطانيا ۾ انکي اون جي صنعت ۾ استعمال ڪيو ويندو هيو۔ قديم دور کان هي ملتاني مٽي جو استعمال بهتري جي لاءِ ڪيو ويندو رهيو آهي۔ بدلجندڙ وقت سان گڏوگڏ ملتاني مٽيءَ جي اهميت گهٽ ناهي ٿي۔ جديد دور ۾ پڻ ان جو استعمال خوبصورتي کي سنوارڻ ۽ نکارڻ جي لاءِ ڪيو ويندو آهي۔ ملتاني مٽي جِلد (کَلَ) منجهان  گندگي صاف ڪرڻ جي لاءِ تمام موثر آهي ۽ ان ۾ ڪوئي مضر اثرات پڻ ناهين۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:خشڪ ڌلائي زمرو:معدنيات
فڪري مضمون
هنن مضمونن ۾ فڪري خيالات سمايل هوندا آهن، جن جو موضوع سماجي، سياسي، گهريلو معاملن ۽ ڪنهن پهاڪي، قول جي تشريح، ڪنهن مسئلي جي اظهارَ، ڪنهن خيال، راءِ وغيره تي بحث اچي وڃي ٿو. هنن مضمونن ۾ اخلاقيات جا موضوع به اچي وڃن ٿا. خاص طور هيٺيان عنوان اچي وڃن ٿا: پهاڪن ۽ چوڻين وارا مضمون (Quotational Essays): جهڙي ڪرڻي تهڙي ڀرڻي، ٻه ته ٻارنهن، تتي ٿڌي ڪاهه، ڏک سکن جي سونهن وغيره. اهڙا موضوع جن جي باري ۾ صحيح ۽ درست معلومات موجود هجي، مثال طور شاگرد اسڪائوٽ تحريڪ، هوا بازي جي تاريخ ۽ تحريڪ، ملڪي ترقيءَ ۾ عورتن جو حصو، اخبارن پڙهڻ جا فائدا. اهڙا موضوع جن ۾ صرف بحث هجي، مثال طور گڏيل تعليم، سائنس جو مقصد، جمهوريت، وطن جي حب. اهڙا موضوع جن ۾ وضاحت ضروري هجي. مثال طور ايمانداري هڪ سٺي حڪمت عملي آهي، بدعنواني، ايمانداري، سچ وغيره. اهڙا موضوع جن لاءِ ڪنهن خاص علم جي ضرورت نه هجي. مثال طور موسيقي، غربت، اميري، ثابت قدمي وغيره.
262ع
ڊسمبر
زمرو:262ع زمرو:ٽين صدي
وحدت منجھ وجود
سائين غلام مصطفيٰ زرداري جو ڪتاب "وحدت منجھ وجود"  سنڌي ادب  ۾   هڪ املهه خزانو آهي. هي ڪتاب سائين غلام مصطفيٰ زرداري جي حڪم تي اداري طالب جماعت حافظ علي مراد مست جي سهڪار ۽ تعاون سان رابيل آرٽ پرنٽنگ پريس مورو طرفان شايع ڪيو ويو.
مصنف پاران
هيء ڪتاب پنهنجي محترم والد بزرگوار قبلا حضرت سائين محمد الدين المعروف سائين "نالي مٺو" (وچون) جن جي نانءُ سان منصوب ڪريان ٿو. سندن جنت جي هوائن کان به وڌ ٿڌڙي ۽ هڳاءُ سان ڀريل شفقت جي دست مبارڪ هيٺان مون حياتيء جا سُنهرا 39 سال گذاريا ۽ کانئن جياپي جا ڍنگ حاصل ڪيا. (غلام مصطفيٰ زرداري)
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي شاعري جا ڪتاب
263ع
ڊسمبر
زمرو:263ع زمرو:ٽين صدي
فن
فن __هنر __(Art):
بنيادي طور ڪوبه هنر يا فن، جيڪو انساني ذهن يا هٿن جي محنت جو حاصلات هجي، مطلب ته اهڙو فن يا هنر، جيڪو قدرتي نه پر انساني تخليق هجي.
حديثي ادب
اسلامي تعليم ۾ شريعت جو ٻيو اهم ذريعو سنت ۽ حديث آھي. “حديث“ نہ فقط پاڻ سڳورن صلعم جي حياتي مبارڪ بلڪ مڙني عملن ۽ قولن جي معلومات آهي. بلڪ قرآن جو علمي تفسير بہ آهي. حديث گڏ ڪرڻ ۽ ان کي ڪتابي صورت ڏيڻ ۾ وڏن وڏن عالمن پاڻ کي ان ڪم لاء وقف ڪري ڇڏيو. حديث جي جستجو ۽ تعليم جي ڪري عربي علم ۽ ادب ۾ ڪافي سڌارو ۽ واڌارو ٿيو. انهيءَ واڌاري ۽ سڌاري جو سرچشمو “حديثي ادب “ آهي.
حوالا
زمرو:اسلاميات
264ع
ڊسمبر
زمرو:264ع زمرو:ٽين صدي
اٽڪ ضلعو
اَٽَڪ ضلعو پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
بهاولنگر
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
سنڌ جي وادي جا اناج ۽ جانور
زراعت ، وڻ ، ٻوٽا
جيئن ته سنڌ جي وادي جي تهذيب تجارت ۽ صنعت سان لاڳاپيل وچولي طبقي کي ثابت ڪري ٿي ۔ پر سنڌ سلطنت جي بنيادي معيشت لازماً زرعي هئي ۔ وڏا اناج ڪڻڪ ۽ جوئر هيا ۔ ڪڻڪ پٿر جي اکري ۾ پٿر جي ئي مهري سان پيٺي ويندي هئي ۽ جيڪي ڪاٺ جي اکري ۾ ڪاٺ جي ئي  مهري سان جھڑے؟ ويندا هئا ۔ مٽر ، گدرو ۽ تر به هوندا هيا ۔ ڇو ته انهن جا ٻج هڙپه مان مليا آهن ۔ موهن جو دڙو ۾ ڪجهه پٿر جو کارڪون ۽ پٿرائي کوکڙيون مليون آهن ، ٿانون تي ٺهيل وڻن ۾ کجي جو وڻ ، ناريل جو ميوو ، ڏاڙهون ۽ ڪيلو به  نظر اچي ٿو ۔ موهن جو دڙو مان ٽامي ۽ چاندي جي شين سان گڏ سوٽي ڪپڙي جا ٽڪرو به مليو آهي ۔ موهن جو دڙو مان پٽ سن جو ريشو به مليو آهي ۔ لهذا پٽ سن جون رسيون ۽ ٻوريون عام استعمال ٿينديون هيون ۔ هڪ جڳهه مڇي پڪڙڻ جو ڪانٽو ۽ ان سان گڏ پٽ سن جو ريشو ويڙهيل مليو هو۔
جانور
ڪتا ، ڏاند ، ڳئون ۽ مينهون عام پاليا ويندا هئا ۔ ڪجهه جڳهن تي سوئر جون هڏرون به مليون آهن ۔ گھوڙا به هيا۔ گڏهه ۽ خچر کي به شامل سمجھڻ گهرجي ۔ چانيھو جو دڙو مان هڪ سر ملي آهي جنهن تي ٻلي جي پيرن جا نشان آهن ۽ ان جي پويون گهڻي قدر هڪ ڪتي جي پيرن جا نشان آهن ۔ هي ٻئي ڀڄن پيا۔ جڏهن ڪچي سر تي انهن جا پير آيا هو ٻنهي جي دٻاء سان انهن جي رفتار جو تخمينو لڳائي سگهجي ٿو ۔
ٻلي يقينن پالي ويندي هوندي ۔ ڇو ته اناج جر وسيع ذخيرن کي ڪوئن کان بچائڻ ضروري هيو ۔ ٻين جانورن يا پکين جي وجود جا ثبوت مليا آهن ۔ انهن ۾ سهو ، باندر ، ڳيرو ، طوطو ، وغيره شامل آهن ۔ ننڍا ننڍا مٽي جا پنڃرا مليا آهن ۔ جن مان ظاهر ٿي ٿو ته ڇنڇن ڪرڻ وارو جھينگر ۽ ٻيا موسيقار جيت پاليا ويندا هئا ۔ جيئن چين ۾ رواج هيو۔
جهنگلي جانورن ۾ سان �â بائي سن �á گينڊو ، شينهن ، سانڀر هرڻ ، چٽڪٻرو هرڻ ، ڦاڙهو هرڻ وغيره عام هيا ۔
اخذ	 ٿيل
يحيٰ امجد ۔ تاريخ پاڪستان قديم دور
فن شاعري
حوالا
زمرو:ادب زمرو:شاعري
فلسفو
فلسفو يا فلاسافي (Philosophy) لفظ اصل ۾ ٻن يوناني لفظن جو ميلاپ آهي. فليو (Phileo) معنيٰ محبت يا پيار ڪرڻ ۽ سوفيا (Sophia) معنيٰ سڃاڻپ يا معلومات. ان مان ظاهر آهي تہ فلسفي يا فلاسافيءَ جو مطلب سڃاڻپ يا معلومات سان محبت ڪرڻ آهي. ڏاهپ جو هڪ اهڙو علم، جيڪو ڪنھن نموني ڪائنات ۾ انسان متعلق بنيادي سوالن تي بحث ڪري، مثال طور ڇا دنيا جي بناوٽ طبعي آهي؟ ڇا اسان يقين سان ڪجهہ ڪري سگهون ٿا؟، ڇا اسان آزاد آهيون؟، وغيره. اهڙي دنيا سان تعلق رکندڙ ٻيا مسئلا بہ ان ۾ اچي وڃن ٿا. فلسفو سائنس کان مختلف آهي. هن ۾ هر شيءِ تجربي سان ظاهر ڪري نہ ٿي سگهجي نہ وري مذهبي طور ان جي ڀيٽ ڪري سگهجي ٿي. فلسفو ما بعد الطبيعات، اخلاقيات، جيڪو شڪ جا دروازا کولي ٿو. اهو صحيح آهي تہ سائنس بہ اسان کي معلومات ڏئي ٿي، پر اها معلومات فلسفي جي معلومات کان ٻئي قسم جي آهي، ڇا ڪاڻ تہ سائنسي معلومات حقيقت جي صرف هڪ حصي جي معلومات ڏئي ٿي.
سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي؟
سنڌ ۾ فلسفي جي پھرين ويبسائيٽ 'سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي' (Sindh Philosophical Society) آھي.ھن سوسائٽي جو بنياد سنڌ ۾ فلسفي جي علم کي عام ڪرڻ ۽ سنڌي سماج ۾ فلسفي جي شاگرد سان ٿيندڙ ناانصافين خلاف ھڪ علمي تحريڪ جو آغاز ڪرڻ آھي.سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي تي ھن وقت تائين ڪيترا ئي فلسفي تي مضمون سنڌي،اردو ۽ انگلش زبانن ۾ شايع ٿي چڪا آھن ۽ انھي سان گڏوگڏ ھڪ انگلش زبان ۾ ڪتاب پڻ آنلائن ڪيو ويو آھي.سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي جمھوريتي اصولن تحت ھلندڙ سنڌ جي واحد فلسفي تي مڪمل طور فعال سوسائٽي آھيجنھن جو موجوده صدر اظھر علي آھي.سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي متعلق وڌيڪ ڄاڻڻ لاءِ سنڌ فلاسافيڪل سوسائٽي جي ويبسائيٽ،انسٽاگرام ۽ فيسبڪ جي لنڪ تي وزٽ ڪري سگھو ٿا.
https://linktr.ee/sindhphilosophicalsociety
/
خيبر پختونخوا
خيبر پختونخوا يا مختصر طور تي ڪي پي ڪي (KPK) يا  پختونخوا. جنھن جو پراڻو نالو اتر اولھ سرحدي صوبو يا NWFP ھيو ،پاڪستان جي چار صوبن مان هڪ صوبو آهي. جيڪو پاڪستان جي اُتر اولھہ حصّي ۾ واقع آهي. هن جو پراڻو نالو سرحد صوبو هو. رقبي (پکيڙ) جي لحاظ کان پاڪستان جي چئن صوبن مان سڀ کان ننڍوجڏنهن ته آبادي جي لحاظ کان ٽيون وڏو صوبو آهي۔ ان جي اُتر حصّو سرسبز ۽ شاداب علائقن تي مشتمل آهي، جِتي ماڻهو مختلف علائقن کان سير ۽ تفريح جي لاءِ ايندا آهين۔ ۽ ڏکڻ حصّو شهرن تي مشتمل آهي جِتي پاڪستان جا گهڻا ئي اهم ادارا ۽ صنعتون موجود آهن۔ صوبائي ٻولي پشتو ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ (دارالحڪومت) پشاور آهي۔
تاريخ
1849 ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري حڪومت پنجاب ۽ موجوده خيبرپختونخوا وارن علائقن کي فتح ڪيو تي خيبرپختونخوا واري علائقي کي پنجاب ۾ ضم ڪري ڇڏيو ۽ اھو سلسلو 1901 تائين جاري رھيو. ان سال لارڊ ڪرزن موجوده خيبرپختونخوا واري حصي کي علحده ڪري نئون صوبو نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس جي نالي سان ٺاھيو جنھن جو صدر مقام پشاور ٿيو.
آبادي ۽ ڊيموگرافي
خيبرپختونخواهه ۽ فاٽا جي جملي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 17.536ملين آھي.خيبرپختونخواھ جي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 15239000 آھي جن ۾ 8690000 مرد ۽ 6549000 عورتون آهن.فاٽا جا رجسٽرڊ ووٽر 2296000 آھن جن مان 1386000 مرد ۽ 910000عورتون آھن.
265ع
ڊسمبر
زمرو:265ع زمرو:ٽين صدي
فوٽ نوٽ
فوٽ نوٽ (Foot-Note) مان مراد آهي تہ عبارت جو اهو حصو، جيڪو متن ۾ شامل ڪرڻ جي بجاءِ ڪتاب جي هيٺين حاشيي ۾ الڳ ڪري لکيو وڃي. فوٽ نوٽ ۾ اڪثر ڪري مٿئين لکيل مواد جي وضاحت يا حوالو ڏنو ويندو آهي
266ع
ڊسمبر
زمرو:266ع زمرو:ٽين صدي
چارلي ايڪس‌سي ايڪس
چارلي ايڪس‌سي ايڪس  (Charli XCX؛ پيدائش August 2, 1992  پيدائش 2 اگست، 1992) برطانيا جي هڪ موسيقار آهي. هِن 2005 کان لاڳپيتو ڪم پئي ڪيو آهي. هِن جي سڀ کان مشهور گيت، "چاهيان ٿو" آهي، جنهن جو چارٽ آمريڪا ۾ نمبر هڪ تائين پهچي ويو آهي.
thumb|Charli xcx
thumb|Charli XCX @ Postivus 2013 (9819955206)
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1992 ۾ جنم زمرو:21 ھين صدي زائفائون ڳائڻيون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيئريون شخصيتون
ڪرائسٽ چرچ (سلجھائپ)
ڪرائسٽ چرچ نيوزي لينڊ جو ٽيونڍسڀ کان وڏو شهري علائقو آهي۔
ڪرائسٽ چرچ جي لاءِ توهان هيٺ ڏنل مضمونن سان پڻ رجوع ڪري سگهو ٿا:
مقام (هنڌَ)
زمرو:نالو مقام سلجهائپ صفحا زمرو:سلجهائپ صفحا
267ع
ڊسمبر
زمرو:267ع زمرو:ٽين صدي
الادين پارڪ
خانگي ملڪيت واري هي تفريح گاهه ڪراچي جي مشهور شاهراهه راشد منهاس روڊ تي واقع آهي.بنيادي طور تي هي هڪ واٽر پارڪ آهي جتي نوجوانن ۽ ٻارن جي تفريح جو ڀرپور انتظام موجود آهي. فيملي پارڪ هجڻ جي سسب هتي صرف فيمليز کي ئي اندر اچڻ جي اجازت آهي پر اڪثر اوقات هتي رومانوي جوڙا پريشاني جو سبب بڻبا آهن. پارڪ ۾ هر اقسم جا جھولا ۽ سلائيڊ موجود آهن.
زمرو:ڪراچي جون تفريحي جڳهون
شيخ حميدالدين ناگوري
641ھ
زمرو:صوفي
فھرست
فهرست: اشاريو: انڊيڪس: Index:
فھرست بندي يا انڊيڪسنگ
ھڪ اھڙو نظام جيڪو رڪارڊ جي ڳولڻ ۾ اشاري وارو ڪم ڪري جنھن سان رڪارڊ جي نشاندهي ۾ آساني ٿئي ان کي فھرست بندي يا انڊيڪسنگ (Indexing) چئبو آهي. اھا ٽن طريقن سان ٿيندي آهي.
فھرست بندي ۾ استعمال ٿيندڙ شيون
فھرست بندي ۾ ھيٺيون شيون استعمال ٿينديون آهن:
بيت
بيت (Couplet)، سنڌي شاعريءَ جي نج ۽ بنيادي صنف آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ۽ ٻين محققن ’بيت‘ لفظ جو اصل عربي لفظ ’بيت‘ ڄاڻايو آهي، جيڪو سنڌ ۾ عربن جي دور (1050ع 712ع) ۾ مروج ٻن سٽن وارو شعر هو. ٻن سٽن واري شعر کي ان کان اڳ اشلوڪ سوتر، سورٺو يا دوهو چيو ويندو هوندو (جيتوڻيڪ اسلوڪ ٻن کان وڌيڪ سٽن ۽ سوتر هڪ سٽ تي به ٺهيل هوندو هو). سنڌي زبان ۾ بيت، دوهي مان اُسريو، دوهي ۾ قافيو ٻنهي سٽن جي پڇاڙيءَ ۾ آندو ويندو هو، جڏهن ته سورٺي ۾ قافيو سٽن جي وچ ۾ ڪم ايندو هو. وقت گذرندي دوهي ۽ سورٺي جي ميل سان سنڌي شاعريءَ ۾ ’بيت‘ سرجيو ويو، جنهن جي سٽن ۾ اڳتي هلي واڌ آندي وئي. بيت جي شاعراڻي صنف فن، هيئت، معنيٰ ۽ مقصد جي لحاظ کان سومرن کان ڪلهوڙن جي دور تائين ۾ عروج کي پهتي، ان جا اوائلي اهڃاڻ ڳاهن کان پوءِ قاضي قادن، لطف الله قادري، شاهه عنات رضوي ۽ شاهه عبداللطيف جي رسالن ۾ ملن ٿا.شاھه لطيف چئن ۽ پنجن سٽن وارا بيت به لکيا اھن. ..
سنڌي بيت
گهڙو ڀڳو منڌ مئي، وسيلا ويا تنها پوءِ سُئا، سهڻي سڏ ميهار جا. _______ پاڻ کڻج پاڻ سين، ريءَ وسيلي وڌ لائن تنين لڏ، عشق جيئن جا اڳ ۾. _____ پاڻ کڻج پاڻ سين، ريءَ وسيلي وڃ ڀيلو ڀــــــــــري ڀڃ، اڪنڊ کڻ عمــيق ۾. (شاهه) سنڌي بيت ۾ لفطن جي جوڙجڪ بابت ايترا مثال ڪافي آهن. انهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته انهيءَ ڏس ۾ به سنڌي شاعرن پنهنجو جدا ۽ سهڻو انداز پيدا ڪيو آهي، جنهن کي نڀائيندا پيا اچن. سوال جواب جي بيتن واري روايت به سنڌ ۾ ڪافي پختي ۽ پنهنجي انداز ۾ منفرد آهي. سوال جواب جي دوهن ۾ خاص دوها اهي سمجهيا ويا آهن، جن ۾ ڪي مشهور شخصيتن جو ذڪر آيل آهي يا انهن جي وچ ۾ دوهن جي ڏي وٺ ٿي آهي. مثال ۾ اهڙي هندي دوها پيش ڪجن ٿا. مشهور درويش شاهه ڀيڪ پنهنجي هڪ درويش دوست فقير بابا شيتل پوري ڏانهن هڪڙو دوهو موڪليو هو ته: چلتي چلاتي جڳ ڳئيو، اور ڀيڪ دواري دوُر خرچي نِبڙي پڳ ٿڪي، جا ڪوئ ڪهي حضور (شاهه ڀيڪ) ان جو جواب بابا شيتل پوري به هڪ دوهي ذريعي ڏنو هو. جن بنين تم جات هو، اُن نبين هين دور ست نام شيتل پوري جو سنمک رهي حضور (شيتل پوري) سنڌيءَ ۾ اهڙن بيتن جا مثال ڪيترائي آهن، پر سڀ کان مشهور اهي آهن، جن جي ڏي وٺ خواجه محمد زمان لقواري وارن، شاهه عنايت شهيد ۽ شاهه لطيف ڀٽائي جي وچ ۾ ٿي هئي. شاهه صاحب جڏهن خواجه محمد زماني صاحب جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ته پاڻ مراقبي ۾ هئا. شاهه صاحب وٽن وڃي هيءُ بيت ڏنو: سامي سفر هليا، ڪـــــــو پروڙي پـــنڌ جن هيٺان ڪنڌ، آءُ نه جئندس ان ريءَ (شاهه) خواجه صاحب جواب ۾ هي بيت ورجايو. ڪين آهين ڪيـــــن، وڃي ڪين ڪــــــماءِ لاڳاپا لوڪ جا، لاسين سڀ لهـــــــــراءِ سامي پوءِ سلنداءِ، ڳالهه پريان جي ڳجهه جي (خواجه محمد زمان) هي بيت ٻڌي شاهه صاحب فرمايو: قلم وهي ويو ڪانهه، سرتيون ڪنهن سهاڳ لئي انگ اڳي ئي لکيو، ات نه پهچي ٻانهه ڪنهن کي ڏيان دانهه، ته پرينءَ مان سين هيئن ڪيو (شاهه) انهيءَ تي خواجه صاحب وراڻيو: ويهه وڃي وٽ تن، قلم جنينءَ جي هٿ ۾ ميٽيو انگ اڳيون، واري ٻيو لکن پنو سي پڙهن، جنهن مان پسن پرينءَ کي (خواجه محمد زمان) چون ٿا ته عرفان جي منزلن ۾ جڏهن شاهه صاحب قبض ۽ سبط جي حالت ۾ هو ته شاهه عنايت الله جهوڪ وارن، جيڪي پاڻ به درويش ۽ خدا رسيده بزرگ ۽ عمر ۾ شاهه سائينءَ کان وڏا هئا، تن انهيءَ حالت کي ڏسي هيٺيون بيت پڙهيو: ڏسي ڏونگر ڏار، مٿان هلن هيري ٿئين ڪي مجازاڻيون موٽيون، سُئي پنڌ پچار پويون پائج پرين کي، حقيقي هار سگهي لهندي سار، آريجا عنايت چئي (شاهه عنايت) جواب ۾ شاهه صاحب فرمايو: پسي ڏونگر ڏاهه، متان هلڻ هيري ٿئين پڇي پوج سسئي مهندا بلوچاڻي باهه اڻ ورائتي ور جو، آسرو هڏ مَ لاهه اکين اوڏو آهه، پرين پراهون مَ چون فني ۽ معنوي خيال کان بيت سدائين سنڌي شاعريءَ ۾ مانواري صنف رهي آهي. چئي سگهجي ٿو ته بهترين سنڌي شاعري بيتن واري شاعري آهي ۽ سنڌي بيت جي روايت ڪنهن صورت ۾ به هندي دوهي جي روايت کان گهٽ ناهي. سنڌي لوڪ ادب ۾ ڏور بيت جي جيڪا صنف آهي، اهڙي ڪا به صنف هندي دوهي جي شروعات ۾ نظر نٿي اچي. فني توڙي شاعرانه خوبين جي اعتبار کان سنڌي بيت هڪ مڪمل، منفرد ۽ خوبصورت صنف آهي، جنهن کي ڪنهن به ٻوليءَ جي بهترين شاعري جي مقابلي ۾ پيش ڪري سگهجي ٿو.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:ادب زمرو:سنڌي ادب
268ع
ڊسمبر
زمرو:268ع زمرو:ٽين صدي
فنون لطيفہ
فنون لطيفه __(Fine Arts):
فنون لطيفه اهي هوندا آهن، جن وسيلي انساني جذبات ۽ ڪيفيتن جا نقش چٽي، اهڙي دلڪش، دلسوز ۽ روح افزا انداز ۾ پيش ڪجن، جو ڏسندڙ ۽ ٻڌندڙ جو روح ۽ دماغ جذبن ۽ امنگن سان آراسته ٿي، گهراين ۽ اونهاين ۾ رچي وڃي. ڪنهن به لطيف فن کي انسان جي دل، روح ۽ جذبات کان جدا ڪري نه سگهبو. انهيءَ لحاظ سان رقص يا ناچ، ساز ۽ موسيقي، مصوري، ادب ۽ شعر کي فنون لطيفه ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته انهن سان ڪلي جذبات جو اظهار ڪيو وڃي ٿو. لطيف فن تخليقي فن سڏبا آهن.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:فن زمرو:ناچ
عزيز ڀٽي پارڪ
thumbnail|عزيز ڀٽي پارڪ جو هڪ منظر 1965ع جي پاڪ ڀارت جنگ جي هيرو ميجر راجا عزيز ڀٽي شهيد نشان حيدر جي نالي سان سڏجندڙ هي پارڪ ڪراچي جي مشهور شاهراھ يونيورسٽي روڊ تي اردو سائنس ڪاليج جي ويجهو واقع آهي. هي پارڪ ڪراچي جي شهري حڪومت جي انتظام ھيٺ آهي. ڪنهن زماني ۾ هي پارڪ شهر جي خوبصورت پارڪن ۾ شمار ٿيندو ھيو پر لاڳاپيل محڪمن جي لاپرواھي جي ڪري هي پارڪ هڪ تباھ حال چمن جي صورت پيش ڪري ٿو. پر هاڻي بلديه عظميٰ ڪراچي هن پارڪ جي بهتري جي لاء ڪم ڪري رهي آهي.
حوالا
زمرو:ڪراچي جون تفريحي جڳهون زمرو:ڪراچي جون سياحتي جڳهون
269ع
ڊسمبر
زمرو:269ع زمرو:ٽين صدي
گنو عام عوامي اجازت نامو
گنو عام عوامي اجازت نامو
في البديھ شعر
في البديھ شعر (Extempore)، اُهو شعر جو سواءِ ڪنهن تياريءَ جي هڪدم چئي وڃجي.
گنو عام عوامي اجازت نامو
GNU General Public License
گنو عام عوامي اجازت نامو GNU General Public License آزاد سافٽ ويئرن ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اجازت نامو آهي۔ انکي رچرڊ سٽالمان پنهنجي گنو منصوبي (GNU project) جي لاءِ لکيو هيو۔