cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪال گرل
سوشل ميڊيا
سوشل ميڊيا جي اچڻ سان ڪيتريون ئي سولائيون ٿي ويون آھن ڪُجھ موبائل ايپ جِن ۾ بِگولائيو BigoLive، ٽِڪٽاڪ TikTok، لائيؤمي LiveMe وغيرھ بظاھر آن لائن ڪچھري کل ڀوڳ ۽ سوشل ميٽاَپ لاءِ جُڙيل آھن پر انھن تي بہ ماڻھو پنھنجو ذھن، سوچ ۽ ڌنڌي جي لحاظ کان فائدو ماڻي رھيا آھن، جڏھن تہ انھن ڄاڻايل ايپ تي قائدا ۽ اصول پڻ موجود ھوندي، جيڪڏھن ڪوئي اُگھاڙپ (Nudity) ۽ ان جھڙين سرگرمين ڪرڻ تي واپرائيندڙن (يوزرز) جا اڪائونٽ بندش ھيٺ اچي ويندا آھن. ڪال گرل ۽ وئيشيا ۾ بنيادي فرق اهو آهي تہ ڪال گرل پنهنجو ڪاروبار خودمختيار ٿي ڪندي آهي. ۽ مردن کي ٽيلي فون ڪال يا ٻين جديد ذريعن وسيلي پاڻ ڏانهن موهيت ڪندي آهي. ڪار گرل سرعام چڪلن تي ڪم نه ڪندي آهي. هوءَ هڪ ڳُجھي ريت وئيشيا آهي. جيڪا ظاهري طور عزتدار عورت جو روپ ڌاريندي آهي ۽ دلچسپ انداز ۾ ڳالھ ٻولھ ڪندي آهي، هشاش بشاش شخصيت جون مالڪ اهي ڳُجهيون طوائفون، ڪي ته گريجوئيٽ پاس هونديون آهن ۽ انهن کي سڃاڻڻ تمام ڏکيو ڪم هوندو آهي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سيڪس_انڊسٽري زمرو:قسم_جي_لحاظ_کان_ڪڃري زمرو:اسڪارٽس زمرو:جنسي_ڪاروبار
آڙيڪو
آڙيڪو ”پوک“ جو اصطلاح، ڪنھن زمين کي رجائڻ لاءِ پاڻي ڇڏيو ويندو آھي، ۽ جيڪڏھن ان زمين ۾ اڳ صحيح ترتيب سان ڪو ٻنو ٻارو ٺھيل نہ ھوندو تہ پوءِ اھڙيءَ زمين ۾ ڇڏيل پاڻيءَ جي اڳيان ٿورو پرڀرو وڃي ھڪ وڏو ٻنو ٻڌبو آھي، جنھن کي ”آڙيڪو“ چوندا آھن.
حوالا
زمرو:اصطلاح
29 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
حسين ابن علي
اسان جڏهن اسلامي تاريخ جي ڪتابن جو گهرائي سان مطالعو ڪنداسين ته اسان کي اهو چڱي ريت معلوم ٿي ويندو ته امام حسين ننڍپڻ کان ئي اهي سڀ خصوصيتون هيون، جيڪي مذهبن جي تاريخ عظيم ڪردارن لاءِ مخصوص آهن. پاڻ گهٽ ڳالهائڻ پسند ڪندو هو. عمر ۽ مرتبي جي لحاظ کان فضيلت رکڻ وارن جو ادب ۽ احترام ڪندو هو. هم عمر وارن سان خلوص ۽ گفتگو ۾ نرمي اختيار ڪندو هو. اهي سندن ابتدائي عمر جا ئي سندس سيرت جا نمايا جوهر هئا. پاڻ ڪيتري قدر ته مهذب هو ۽ سندس تربيت ڪيتري ته اعليٰ ٿيل هئي انهيءَ جو اندازو هڪ واقعي مان ظاهر ٿي ٿو ”هڪ ڀيرو پاڻ مسجد ۾ نماز پڙهڻ ويو ته سندس وڏو ڀاءُ امام حسن ته ساڻس گڏ هو، جڏهن پاڻ مسجد ۾ پتهو ته ڏٺائين ته هڪ صحابي وضو ڪري رهيو آهي، جڏهن ته هن جي وضو ڪرڻ جو طريقو درست نه آهي، جيڪڏهن ڪو ٻيو ٻار هجي ها ته غلط طريقي سان وضو ڪرڻ واري کي سخت لفظن ۾ ٽوڪي ها يا ان جو مذاق اڏائي ها، ان بزرگ جي غلطيءَ تي ٺٺولي ڪري ها، ليڪن تهذيب ۽ تمدن ۽ اخلاق و شائستگيءَ جي هن پيڪر عظيم اهو طريقو اختيار ڪيو جو دوست ته دوست ليڪن دشمن جي زبان مان واهه واهه جا لفظ نڪتا. پاڻ ڇا ڪيائين، جو ان صحابي کي چيائين ته ”اوهان اسان ٻنهي ڀائرن جو وضو ڪرڻ ڏسو ۽ پوءِ ٻڌايو ته اسان مان ڪير صحيح آهي“ پاڻ وضو ڪيائين ۽ ان صحابيءَ سندس وضو ڪرڻ کي ڏسي پنهنجي غلطي محسوس ڪري ورتي ۽ چيائين ”اوهين ٻئي صحيح آهيو، پر منهنجو طريقو غلط هو ۽ هاڻ منهنجي پاڻ اصلاح ٿي وئي“. امام حسين جي سيرت طينه جو مطالعو ڪرڻ سان اسان کي معلوم ٿي ٿو ته پاڻ پنهنجي هر عمل جي ذريعي انسانن کي صحيح دڳ تي هلڻ جو درس ڏنائين، جنهن تي هلي ماڻهو پنهنجي منزل ۽ مقصد ماڻي سگهي ٿو.
حضرت امام حسين عليه السلام، حضرت علي ۽ بيبي فاطمه جو فرزند ۽ حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جو ڏهٽو 3 شعبان 4 هه مطابق 8 -جنوري- 626ع تي پيدا ٿيو، امامت جي سلسلي ۾ ٽيون نمبر امام آهن. امام حسين جي ڪنيت ابو عبدالله، سيد شباب اهل الجنة ۽ لقب سيد الشهداء آهي. امام حسين عليه السلام جي ولادت کان پوءِ حضور صلي الله عليه وسلم خوشيءَ مان حضرت علي عليه اسلام ۽ بيبي فاطمه جي گهر آيا ۽ مولود جي ڪنن ۾ اذان ۽ اقامت ڏئي، سندس نالو ”حسين“ رکيائون. امام حسين عليه السلام، حضور جن جي سايه شفقت ۾ پليا. ننڍپڻ واري دور ۾ حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جن جو امام حسين سان گهڻو پيار ۽ محبت هئي ۽ اهڙا گهڻائي واقعا ملن ٿا، جن مان ثابت ٿئي ٿو. پاڻ سڳورا امام حسين سان غير معمولي محبت ۽ شفقت ڪندا هئا. امام جن اڃا مس ستن سالن جا هئا ته حضور صلعم -جن- جي سايه شفقت کان محروم ٿي ويا. حضرت علي عليه السلام جي دور خلافت ۾ پاڻ بلڪل جوان ٿي چڪا هئا ۽ پنهنجي والد سان گڏ جنگ جمل، جنگ صفين ۽ جنگ نهروان ۾ شامل رهيا. تاريخ گواهه آهي ته ننڍپڻ جي دور ۾ پهرين 11هه ۾ پنهنجي ناني حضور صلي الله عليه وسلم ۽ ماءُ بيبي فاطمه جي جدائيءَ جو داغ برداشت ڪيائون ۽ 40هه ۾ پنهنجي والد حضرت علي عليه السلام ۽ 50هه ۾ پنهنجي ڀاءُ امام حسن عليه السلام جي جدائيءَ جو صدمو برداشت ڪيائون. پاڻ قرآن جو مطلب ۽ حديثون اڪثر فرمائيندا هئا. عبادت، رياضت، ڪثرت سان نفل پڙهڻ ۽ دين محمديءَ جو پيغام پهچائڻ سندن دستور هو. اڪثر روزي ۾ رهندا هئا، ڪافي حج ۽ عمره ڪيائون. ميدان ڪربلا ۾ سندن شهادت واري واقعي تي وڏن وڏن عالمن ۽ مورخن بيشمار ڪتاب لکيا آهن. امام حسين عليه السلام، اسلام جي اوسر زمانو پنهنجي اکين سان ڏٺو هو. اسلامي تاريخ جا سڀئي واقعا سندن اکين آڏو هئا. 56هه (675ع) ۾ جڏهن حالاتون تمام گهڻيون بگڙجي ويو ۽ يزيد کي ولي عهد مقرر ڪيو ويو، تڏهن پاڻ يزيد جي وڏي مخالفت ڪيائون. ان مخالفت تي حڪومت شام کان جواب طلبي ٿي، جنهن جي جواب ۾ امام حسين عليه السلام حڪومت تي سخت تنقيد ڪئي ۽ پنهنجي خيالن کي بيان ڪندي يزيد جي ولي عهد واري حيثيت کي ناجائز قرار ڏيڻ جو اعلان ڪيائون ۽ بيعت طلب ڪرڻ تي امام حسين عليه السلام بلڪل انڪار ڪري ڇڏيو. معاملا سنگين ٿيندا ويا، تان جو ڪربلا جو واقعو پيش آيو. يزيد جي حڪم تي امام حسين عليه السلام کي 10 محرم 60هه مطابق 10 آڪٽوبر 680ع تي پنهنجي مائٽن ۽ انصارن سميت ڪربلا ۾ شهيد ڪيو ويو. سندس تربت ڪربلا معليٰ ۾ آهي.
ڪامل الزيارات ۾ ابن قولويه کان روايت
ڪامل الزيارت ۾ ابن قولويه کان رويت آهي ته پکين ۾ سڀ کان وڌيڪ امام حسين عليه السلام جي شهادت تي ڏک پهتو اهو پکي چٻرو آهي. حضرت امام علي رضه فرمائي ٿو ته، اهو پکي حضرت رسول صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ گهرن ۽ پاڙن ۾ رهندو هو ۽ جڏهن ڪو انسان ڪجهه کائي رهيو هوندو ته ان جي آڏو اچي ويهي رهندو هو ۽ ماڻهو به ان کي کائڻ لاءِ ڪجهه نه ڪجهه ڏيندا هئا، جنهن کي اهو کائي اُڏامي ويندو هو. پر جڏهن حضرت امام حسين عليه السلام کي شهيد ڪيو ويو ته ان آبادين کي ڇڏي ڏنو ۽ ڏورانهن ويرانن، جبلن ۽ ريگستانن کي وڃي وسايو ۽ چوڻ لڳو توهان ڪِني ترين قوم آهيو، ڇو جو توهان نبي صلم جي ڏهٽي کي شهيد ڪري ڇڏيو. ان ڪري هاڻي مون کي توهان تي ڀروسو نه رهيو آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:اسلام زمرو:تاريخ زمرو:روايتون زمرو:مذهب
پورچوگال
پورچوگال يا پورچوگيز ريپبلڪ يا ريپبلڪا پورچوگئيسا اردو ۾ پرتگال يورپ جي ابيريائي اپٻيٽ ۾ آخري ڏکڻ اولھ واري ھنڌ ائٽلانٽڪ سمنڊ تي واقع ھڪ ملڪ آهي. ھن ملڪ جي اوڀر ۽ اتر ۾ اسپين، اولھ ۽ ڏکڻ ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ واقع آهي. ملڪ جي دفتري ۽ قومي ٻولي پورچوگيزي آھي.
نالو
پورچوگال لفظ پورٽس ڪال نالي قديم رومي-ڪيلٽڪ شھر جي نالي مان نڪتل آھي; جنھن شھر واري جاء تي ھاڻوڪي پورچوگال جي اترئين ڀاڱي ۾ ڊوئرو ندي جي منھن لڳ ولا نووا ڊي گائيا واقع آهي. پورٽس ڪال ۾ لاطيني لفظ پورٽس جي معني آھي بندر, پر ڪال جي معني اڃان واضع ٿي نہ سگھي آهي. خيال آهي ته ابيريائي اپٻيٽ جي اتراولھ تي قابض ڪاسٽرو تھذيب وارا ماڻھو جيڪي ڪالئشي يا گالئشي يا گالنيشيا سڏيا ويندا ھئا، انھن جي نالي تان ڪال نالو ان شھر تي پيو.
عربن جي آمد کان اڳ
پورچوگال وارو خطي ۾ شروعات ۾ نيئندرٿال (انسانن وانگر ماڻھو) رھندڙ ھيا جن بعد ھوموسيپيئنس (موجوده انسان) آيا ۽ انھن خانه بدوشي بعد اتي وسنديون ٺاھڻ شروع ڪيون ۽
عالمن جو خيال آهي ته پھرين ھزاري قبل مسيح ۾ وچ يورپ مان ڪيلٽڪ ماڻھو ڪاھي آيا ۽ انھن مقامي ماڻھن سان رشتن جي ڏي وٺ شروع ڪئي اھڙي طرح رومين کان اڳ وارا ابيريائي اپٻيٽ جا مختلف قبيلن جنم ورتو اڄوڪو آثار قديم وارو علم پڻ پورچوگال جي ڪيلٽڪ ماڻھن جي ھجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو
پنجين صدي جي شروعات ۾ جرمن قبيلن ھرھڪ سئيبي وئنڊل (سلنگي) ۽ ھيسڊنگي پنھنجن اتحادي قبيلن سسارميٽيئن ۽ الان سان گڏجي ابيريائي اپٻيٽ تي حملو ڪري اتي سئيبي بادشاھت قائم ڪئي جيڪا رومين کان پوءِ ھتي جرمن بادشاھت ھئي جيڪا گليسيا ۽ لوسيٽانيا صوبن ۾ قائم ٿي سوئيبي بادشاھ ھرميرڪ راڄ پنھنجي پٽ ريچلا جي حوالي ڪرڻ کان اڳ گليسيائي ماڻھن سان امن جو معاھدو ڪيو. 448ع ۾ بادشاھي خشيار (Rechiar) تائين وسيع ڪري ريچلا وفات ڪئي. وزيگوٿن کي شڪست ڏيڻ بعد سوئيبي بادشاھت فرانٽن ۽ اگوئلفو ۾ ورھائجي وئي ۽ ٻنھي 656ع کان 657 تائين راڄ ڪيو جنھن بعد ان سال مالڊراس ٻنھي حصن کي وري ھڪ ڪيو. پر 659ع ۾ رومين ۽ وزيگوٿي سازش ذريعي قتل ٿي ويو ۽ ھڪ ڀيرو ٻيھر سوئيبي بادشاھت ٻن بادشاھن فرومار (459-463) ۽ مالڊراس جي پٽ رئمسمنڊ (459-469) ۾ ورهائجي وئي. 463ع ۾ رئمسمنڊ ٻيھر بادشاھي کي ھڪ ڪري ويو. 500ع ۾ ابيريائي اپٻيٽ ۾ وزيگوٿي بادشاھت شروع ٿي. 550 کان 550 تائين جو دؤر ھن خطي جو اونداھو دور سڏجي ٿو. ان دور جا تفصيل محفوظ ٿي نہ سگھيا رڳو ھڪ بادشاھ ٿيوڊيمنڊ جو پتو پوي ٿو. 550ر ۾ ڪاريئارڪو بادشاھ ٿيو جنھن ھتي ڪيٿولڪ چرچ کي قائم ڪيو. 559ع ۾ ٿيوڊيمر ان جي جاء ورتي جنھن جي دور ۾ 561ع ۾ براگا جي پھرين ڪائونسل جو اجلاس ٿيو
ان ڪائونسل براگا واري سينٽ مارٽن جي سرپرستي ۾ مشرڪن کي عيسائي بڻائڻ ۽ ان علائقي ۾ سوئيبي پارش جي تنظيمي ڪم جي پيشقدمي جي نمائندگي ڪئي وئي. 570 ۾ ٿيوڊيمر جي ي وفات بعد وري سوئيبي ميرو بادشاھ ٿيو جنھن جي دؤر ۾ 572ع ۾ براگا جي ٻين ڪائونسل منعقد ٿي. 577ع ۾ وزيگوٿي گھرو ويڙھ شروع ٿي پر ميرو ويڙھ ختم ڪرڻ م ڪامياب ٿي نہ سگھيو. 583ع ۾ وفات ڪري ويو ۽ ايبوريڪو (يوريڪو) تخت تي ويٺو پر 584ع ۾ کائنس اينڊيڪا  بادشاھي کسي ورتي جنھن جو راڄ 585 تائين ھلي سگھيو ۽ ان سان وزيگوٿن لئووگلڊ جي اڳواڻي ۾ حملو ڪري سوئيبي بادشاھت کي گوٿن واري ڇھن صوبن تي مشتمل بادشاھت ۾ تبديل ڪري ڇڏيو
لئووگلڊ گليسيا، ھسپانيه ۽ گاليا ناربونينسس جو تاجدار بادشاھ ٿيو.
لاڳيتو 700ع تائين ابيريائي اپٻيٽ تي وزيگوٿي بادشاھت قائم رھي    711 ۾ آخري وزيگوٿي بادشاھ روڊرڪ مارجي ويو ۽ عربن جو دور شروع ٿيو.
عربن جو دور
بنو اميه جي خلافت طرفان ابيريائي اپٻيٽ تي فتح حاصل ڪرڻ بعد 726ع کان 1249ع تائين موجوده پورچوگال ۽ اسپين جي وڏي حصي سميت اندلس جو حصو ھيو. ان دؤر م سالن جي ڪجھ ڏھاڪن تائين اتر پورچوگال ۽ پنج سؤ سالن تائين ڏکڻ پورچوگال تي عربن جي حڪمراني رھي. وزيگوٿن جي شڪست بعد ڪجھ مهينن ۾ ئي 726ع ۾ ابيريائي اپٻيٽ دمشق جي خلافت جو حصو ٿي ويو. 750 ۾ بنو اميه جي دمشق واري خلافت ٽٽڻ بعد عبدالرحمان ٻيون جي قيادت ۾ ھي علائقو اسلامي خلافت کان آزاد ٿي قرطبه جي امارت بڻجي ويو جيڪا پوء قرطبه جي خلافت ۾ تبديل ٿي وئي جيڪا طائفه نالي انتظامي يونٽن ۾ ورھايل ھئي جنھن جو سربراھ گورنر ھوندو ھو. اھا خلافت 1031 ۾ ٽٽي 23 ننڍڙين بادشاھتن ۾ ورھائجي وئي جن کي طائفه وارين بادشاھتن جو نالو ڏنو ويو. ھر طائفه جي گورنر پاڻ کي امير قرار ڏئي ڇڏيو.
1086ع ۾ طائفه وارو دؤر مراڪش کان بربر نسل واري المرابط خاندان زلاقه واري جنگ(سگراشس واري جنگ) کٽي طائفه وارين بادشاھتن کي پنھنجي مراڪش واري بادشاھت م ملائي ڇڏيو. 1147 ۾ وري ٻيھر مراڪش جي الموحدون خلافت انھن طائفن کي خلافت ۾ شامل ڪري ڇڏيو. اندلس کي مختلف ضلعن ۾ ورھايو ويو جن کي ڪرہ سڏيو ويندو هو. غرب الاندلس 10 ڪرن تي مشتمل ھو. ھر ڪرہ ۾ صدرمقام ۽ ان جو گورنر مقرر ھيو. انھن مان ڏکڻ پورچوگال ۾ بيجا، سيئووس، الڪاسر دو سال، سينتاريم ۽ لزبن شامل ھيا. ھتان جي مسلمانن ۾ مقامي ابيريائي مولد ۽ بربر سڏبا ھيا. عرب انھن ۾ ٿورا ھيا جن ۾ شام ۽ عمان جا امير شامل ھئا. بربرن جو تعلق اتر آفريڪا جي اٽلس جبلن ۽ مراڪش جي علائقي ريف سان ھيو.
پورچوگال ڪائونٽي
Aنائين صدي عيسويءَ جي آخر ۾ منھو ندي ۽ ڊوئرو ندي جي وچ وارو علائقو ھڪ جوڌي ومارا پيرس استوريئس جي بادشاھ الفونسو ٽئين جي حڪم تي فتح ڪري ورتو جنهن خطي م ٻہ شھر پورٽس ڪيل ۽ براگا واقع ھيا. ھن اتي جي کوڙ ٻين ڦٽل شھرن م پورچوگيزي ء گليسيائي پناھگيرن سميت ٻين عيسائين کي آباد ڪرايو اھڙي طرح پورچوگال جي ڪائونٽي وجود ۾ آئي جيڪا ڏکڻ پاسي کان عربن جي حملن ۽ اتر ڏانھن نارمن ۽ وائڪنگ جي حملن سان منھن ڏيندي آئي
ڪائونٽ ومارا پيرس ان فتح ڪيل علائقي کي ترقي ڏياري ڪائونٽي جو درجو ڏئي ان جو نالو پورٽس ڪيل جي نالي تان پورچوگال رکيو. ھن ڪائونٽي م ھڪ نئين شھر گيمرائيس جو بنياد رکيو جيڪو پورچوگيزي قوم جي جنم ڀومي سڏيو ويندو آهي. الفونسو ٽيون جي پٽن پيءُ کان تخت کسي بادشاھت ٽن حصن ۾ ورهائي ڇڏي پر بعد م لئون وارو الفونسو چوٿون آيو جنھن وري استوريئس جي بادشاھتن کي ھڪ بادشاھت ۾ تبديل ڪيو ۽ ان 1093ع ۾ ھينري برگنڊي کي پورچوگال ڪائونٽي جو ڪائونٽ مقرر ڪري پنھنجي ناجائز ڌيءَ جي ان سان شادي ڪرائي. ھينري براگا کي ڪائونٽي جو صدرمقام بڻايو. ھينري بعد سندس پٽ افونسو ھينريڪيس ڪائونٽ ٿيو ۽ 24 جون 1128ر تي ھن پنھنجي ماء ٽريسا ۽ سندس عاشق فرنائو پيرس ڊي ٽريوا سان سائو ماميڊ واري جنگ وڙھي کٽي ۽ ڪائونٽي. جو واحد اڳواڻ بڻجي ويو. ان بعد ھن ڏکڻ طرف مور (مسلمانن) طرف پيشقدمي ڪئي ۽ 25 جنوري 1139ع م انھن کي اوريڪي واري جنگ ۾ فيصلاڪن شڪست ڏئي پورچوگال جو بادشاھ بڻجي ويو. ھاڻي پورچوگال ڪائونٽي ليئون کان ڌار ٿي ھڪ خودمختيار بادشاھت جي صورت اختيار ڪئي. پورچوگال دنيا جي کوجنا ۾ سرواڻي جو ڪردار ادا ڪيو. جان پھريون جو پٽ شھزادو ھينري جھازران ان ڪم ۾ مکيه معاون ۽ مالي مددگار ٿيو.
ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)
پاڪستان ريپبلڪن پارٽي 1955 ۾ مسلم ليگ جي ناراض رڪنن ۽ اولھ پاڪستان جي ڪجھ سياستدانن ٺاھي ھئي. ھن جماعت جو صدر خان عبدالجبار خان ھو جيڪو اولھ پاڪستان جو وڏو وزير بہ ھو ۽ پارلياماني اڳواڻ ملڪ فيروز خان نون ھو جيڪو وزير اعظم پاڪستان (1957-1958) بہ رھي چڪو ھو.
پورچوگال
پورچوگال جي بادشاھت
افونزو ھينريڪيس پورچوگال جو آخري ڪائونٽ ۽ پھريون بادشاھ ھيو ء ان بعد ان خاندان جي بادشاهي قائم رھي. بادشاھت بم ڊنز پھريون، افونسو چوٿون، پيڊرو پھريون بادشاھ ٿيڻ بعد امن سان پنھنجا دؤر گذاريا.1348 ۽ 1349 م يورپ ۾ ڪاري موت واري وبا ۾ پورچوگال پڻ متاثر ٿيو. 1373ع ۾ پورچوگال انگلينڊ سان اينگلو پورچوگيز الائنس جي نالي سان اتحاد ڪيو جيڪو دنيا جو موجود سڀ کان ڊگھو اتحاد سڏيو ويندو آهي.
1383ع ۾ بيئتريسي، پورچوگال جو مڙس ۽ فرڊيننڊ پھريون، پورچوگال جو ناٺي ڪيسٽائيل وارو جان پھريون پورچوگال جي تخت جو دعويدار ٿيو جنھن کي اميرن جي ھڪ حصي ۽ عام ماڻھن جي قيادت ڪندڙ جان آوش جي وچ ۾ الجوبروٽا واري جنگ لڳي جنھن ۾ ڪيسٽائيلن واري ڌر کي شڪست آئي ۽ پورچوگال جي بادشاھي آوش گھراڻي کي ملي. ان دؤر ۾ پورچوگال ائٽلانٽڪ سمنڊ جي کوجنا ڪئي ۽ ازوريس ٻيٽ، مدائرا ۽ ڪيپ وردي ٻيٽ دريافت ڪيا؛ آفريڪا جي ساحلي ڪناري جي کوجنا ڪئي؛ آفريڪا جي چونڊ ھنڌن تي ڪالونيون قائم ڪيون؛ انڊيا جو رستو دريافت ڪيو؛ برازيل دريافت ڪري اتي بيٺڪون يا ڪالونيون قائم ڪيون؛ ڏکڻ ايشيا واري پاسي جا واپاري دڳ قائم ڪيا؛ پھريون ڀيرو چين ۽ جپان سان واپار لاء سفارتي مشن موڪليا. 1415ع ۾ اتر آفريڪا جي پھرين خوشحال اسلامي واپاري مرڪز سيوٽا فتح ڪري اتي سمند پار ڪالونيون ٺاھيون.
1484ع ۾ واسڪو ڊي گاما اھو ڪري ڏيکاريو جنهن لاء ڪرسٽوفر ڪولمبس نڪتو ھيو. ھي پھريون يورپي ھيو جيڪو سمنڊ رستي انڊيا پھتو جنھن سان 17 لک آبادي واري پورچوگال جي معاشيات ۾ خوشحالي آئي ۽ ان ۾ جاڳرتا جو آغاز ٿيو. 1500 ۾ پورچوگال جو جھازران گيسپر ڪورٽي ريئال موجوده ڪيناڊا ۾ پھتو ۽ انگريزن ۽ فرانس وارن جي پھچڻ کان گھڻو وقت اڳي ان نيو فائونڊ لينڊ ۾ پورچوگال ڪوو سينٽ فلپس نالي شھر جو بنياد رکيو. 1500ع ۾ پیڊرو آلواريس ڪيبرال برازيل دريافت ڪري ان تي پورچوگال جي دعويداري جو اعلان ڪيو .ڏھ ڏينھن بعد افونسو ڊي البڪيارڪي گوا (انڊيا)، مسقط (عمان)، ملاڪا (ملائيشيا) ۽ فارس جي پاڻي واري لنگھ ارمز تي قبضو ڪيو ۽ اھڙي طرح پورچوگيزي ايمپائر ھندي سمنڊ ۽ ڏکڻ ائٽلانٽڪ سمنڊ جي واپار تي غالب ٿي وئي. پورچوگيزي جھاز تائيوان، جپان، تيمور ۽ مولاڪيئس يا ملاڪو ٻيٽن (انڊونيشيا) ۾ لنگر انداز ٿيڻ لڳا. ھونئن تہ گھڻي وقت کان اھو خيال ڪيو وڃي ٿو ته ڊچ سڀ کان اول آسٽريليا پھتا پر اھڙيون شھادتون پڻ موجود آهن جن مطابق اتي سڀ کان پھريان 1521ع ۾ پورچوگيزي پھتا ھئا  1519 کان 1522 تائين فرڊيننڊ مگيلن ايسٽ انڊيز جي لاء مھم تي روانو ٿيو ۽ ان مھم جي نتيجي م دنيا جي چوگرد پھرين جھازراني ڪئي وئي. ان مھم دوران فرڊيننڊ مگيلن پاڻ يورپ واپس موٽي نہ سگھيو ڇو ته فلپائن ۾ 1521 ۾ مقامي ماڻھن ھٿان مارجي ويو ھو. 22 اپريل 1529ع ۾ اسپين ۽ پورچوگال ۾ ھڪ ٻيو معاھدو پڻ ٿيو جنھن کي زاراگوزا وارو معاھدو سڏيو ويو. ان سمورن ڪمن سان پندرهين ۽ سورھين صدي ۾ پورچوگال جي بادشاھت دنيا جي ھڪ وڏي معيشت ٿيڻ سان گڏوگڏ ھڪ فوجي ۽ سياسي طاقت پڻ بڻجي وئي.
1580 کان 1640 تائين پورچوگال پنھنجي مرضيءَ سان اسپين سان گڏ يونين ۾ شامل ٿيو ان جو سبب اھو جو ٻنھي ملڪن جا بادشاھ بغير وارث جي فوت ٿي ويا ھئا جنھن ڪري 1580ع ۾ پورچوگال ۾ واراثت جي مسئلي ڪر کنيو. آخرڪار اسپين جو فلپ ٻيون اسپين جي تخت جو دعويدار ٿيو ۽ کيس بادشاھي ملي ۽ پورچوگال وارن پڻ کيس فلپ پھريون جي نالي سان پنھنجو بادشاھ تسليم ڪيو اھڙي طرح ابيريائي اپٻيٽ ٻن بادشاھتن جي ھڪ يونين بڻجي ويو پر ان جاگرافيائي خطي جي سڄاڻپ اسپين جي نالي سان ٿيڻ لڳي ان يونين سان پورچوگال پنھنجي خودمختيار پرڏيھي معاملن جي پاليسي کان محروم ٿي 80 سالن تائين اسپين ۽ نيڌرلينڊز جي وچ م جنگ جو حصو ٿي ويو. ان جنگ ڪري اينگلو پورچوگيزي تعلقات پڻ خراب رھيا ۽ پورچوگال کي ايران عمان وچ ۾ ھرمز تان دستبردار ٿيڻو پيو. ان جي ڪالونين تي ولنديزي حملا ٿيڻ لڳا ۽ پورچوگال جي ھندوستان جي واپار تان ھڪھٽي ختم ٿي وئي.1640ع ۾ جان چوٿون، پورچوگال ناراض اميرن جي مدد سان پورچوگال جي بادشاھت جو دعويدار ٿيو ۽ پوءِ جنگ لڳي جنھن سان پورچوگال يونين مان نڪري آيو ء ان تي براگنزا گھراڻي جو دؤر شروع ٿيو جيڪو 1910ع تائين قائم رھيو.
جان چوٿون کان پوء سندس وڏو پٽ افونسو چوٿون، پورچوگال بادشاھ ٿيو جنھن کي سندس زال ماريا فرانسسڪا، بادشاھ جي ڀاء پيڊرو (پيڊر ٻيون) سازش ذريعي پاڳل قرار ڏيارايو جنھن بعد اقتدار اصل م ان کان کسجي ويو. ان جي وفات بعد پيڊرو ٻيون، پورچوگال بادشاھ ٿيو. ان بعد سندس پٽ جان پنجون تخت تي ويٺو جنھن روايتن کان ھٽي مطلق حاڪم جي صورت اختيار ڪئي. ان بعد سندس پٽ جوزف پھريون تخت تي ويٺو. ھن پورچوگال جي سرزمين ۽ انڊيا واري ڪالونين ۾ غلامي تي بندش وڌي. بري ۽ بحري فوج جي نئين سر تنظيم سازي ڪئي، عيسائي فرقن وچ م امتيازي فرق وارا قانون منسوخ ڪيا، ۽ مالياتي معاشي سڌارا آندا، نئين ڪمپنين جو بنياد وڌو. پھرين نومبر 1755ع ۾ لزبن شھر م زلزلي ۽ ان بعد سونامي تباھي آندي جنھن سان پورو شھر ناس ٿي ويو. سال اندر شھر نئين سر تعمير ٿي ويو. 1758ع ۾ جوزف قاتلاڻي حملي ۾ زخمي ٿيو. 1762ع ۾ اسپين پورچوگال تي حملو ڪيو ۽ انھن م جنگ ڇڙي وئي جيڪا ست سال ھلي. جوزف 1777ع ۾ وفات ڪئي. سندس زال ماريه پھرين ملڪه ٿي. 1807ع م نيپولين اسپين ء فرانس تي چڙھائي ڪئي ۽ سخت جنگ بعد پورچوگال جي ماريا پھرين ملڪ جي گادي پورچوگال مان برازيل جي شھر ريئو ڊي جينرو منتقل ڪئي. نيپولين جي فوج لزبن ٻاھران پھتي. 1815 م برازيل کي بادشاھت قرار ڏنو ويو ء پورچوگال جي بادشاھت کي ان ۾ ضم ڪيو ويو ۽ ان جو نالو يونائيٽيڊ ڪنگڊم آف پورچوگال، برازيل اينڊ الگاروي رکيو ويو. ماريا جو پٽ جوئائو ڇھون تخت تي ويٺو. 1815 ۾ انگلينڊ جي مدد سان فرانس کي شڪست آئي ۽ جوئائو واپس پورچوگال منتقل ٿي سگھيو پئي پر ھن برازيل ۾ رھڻ جو فيصلو ڪيو پر پورچوگال جي شھر پورٽو ۾ 1820 ۾ لبرل انقلاب جي شروعات ٿي جنھن ڪري 1821 ۾ ھن جي واپسي جي ضرورت پيدا ٿي. ھي لزبن موٽي آيو پر پنھنجي پٽ پيڊرو (پيڊرو پھريون) کي برازيل ۾ ڇڏيو. جڏھن پورچوگال جي حڪومت برازيل جي پراڻي ڪالوني واري درجي م بحال ڪرڻ چاھيو تہ پيڊرو اتان جي اميرن سان ملي آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو. ان بعد سسپلانٽينا (موجوده يوراگوئي) برازيل ۾ شامل آخري علائقو ھيو جنھن تي پورچوگال جي حڪومت رھي. 1825ع ۾ برازيل جي آزادي کي تسليم ڪيو ويو جنھن ۾ پيڊرو پھريون برازيل جي شھنشاھ جو لقب اختيار ڪيو. 1826ع ۾ جوئائو ڇھون وفات ڪئي ۽ پوء وراثت جو مسئلو پيدا ٿيو ڇوتہ سندس وارث اڳ ئي برازيل جو پيڊرو پھريون جي نالي سان شھنشاھ ھيو پر ان سان گڏوگڏ پيڊرو چوٿون جي نالي سان پورچوگال جو پڻ بادشاھ ٿيو. ھن پورچوگال واري بادشاھت پنھنجي ڌيءَ ماريه ٻين جي حق ۾ ترڪ ڪئي پر پيڊرو جو ڀاءُ ميگئل پھرين احتجاج ڪندي تخت جي دعويداري ڪئي ۽ 1828ع ۾ ھن اقتدار تي قبضو ڪيو. پيڊرو پورچوگال م ڌيءَ کي واپس بادشاھي ڏيارڻ ۽ آئيني بادشاهت جي قيام لاءِ گھرو ويڙھ شروع ڪرائي جيڪا 1834ع ۾ ختم ٿي. ميگئل کي شڪست آئي.ماريه ٻين ملڪ جي راڻي ٿي ۽ آئين جي بحالي جو اعلان ڪيو ويو.
آئيني بادشاهت
راڻي ماريه ٻين ۽ فرڊيننڊ ٻئين جي پٽ پيڊرو پنجين 1853 کان 1861ع تائين پورچوگال کي ھڪ جديد ملڪ ۾ تبديل ڪيو. انھن جي دؤر ۾ روڊن جي تعمير ٿي ٽيليگراف رواج م آئي ، ريلوي نظام ٺھيو ۽ پبلڪ هيلٿ نظام ۾ سڌارا آندا ويا. پيڊرو 1961ع م ڪالرا وگھي وفات ڪري ويو. خاندان جا ڪافي ڀاتي ان بيماري سبب وفات ڪري ويا. ان جو ڀاءُ لوئيس پھريون تخت تي ويٺو. پورچوگال جي ڏکڻ آمريڪا ۾ بيٺڪي نظام جي خاتمي باوجود ان جون ايشيا م گوا سميت ڪجھ ۽ آفريڪا ۾ ڪافي بيٺڪيتون قائم ھيون جن ۾ لئانڊا، بسائو، بينگئيلا، مپوتو، پورٽو ايمبوئم، موزمبيق شامل ھئا. پھرين فيبروري 1908ع تي بادشاھ ڪارلوس پهرين ۽ سندس وڏي پٽ لوئيس فلپ کي ٻن ريپبلڪ جي حامي انقلابي ڪارڪنن حملو ڪري قتل ڪري ڇڏيو. ان جي ٻئين نمبر پٽ منوئيئل ٻئين کي تخت تي ويھاريو ويو. 5 آڪٽوبر 2010 ۾ کيس انقلاب ذريعي ھٽايو ويو ۽ ملڪ مان بادشاھت جو خاتمو ٿيو ۽ ملڪ کي ريپبلڪ جو درجو ڏنو ويو. شاھي خاندان جلاوطن ٿي انگلينڊ م پناھ ورتي.
پورچوگال جي ريپبلڪ
نئين ريپبلڪ مسئلن جو شڪار رھي 15 سالن م 45 حڪومتون آيون ويون. پھرين عظيم جنگ م پورچوگال اتحادين جو ساٿي ٿيو ۽ مرڪزي طاقتن سان جنگ وڙھيو. جنگ ان جي ڪمزور معيشت کي ڏاڍو نقصان رسايو. سياسي ناپئداري ۽ معاشي ڪمزور ان نئين ريپبلڪ م بيچيني ۽ افراتفري پيدا ڪئي. 28 مئي 1926ع تي اتي فوجي انقلاب آيو ۽ اھڙي طرح ساڄي ڌر واري قومي آمريت قائم ٿي جنھن سان اڳتي ھلي 1933ع ۾ انٽونيو ڊي اوليورا سالازار جي اڳواڻي ۾ ٻين ريپبلڪ قائم ڪئي وئي. ٻين جنگ عظيم ۾ پورچوگال غيرجانبدار رھيو.
1968ع ۾ مارسيلو ڪئيٽانو ملڪ جو نئون سربراھ ٿيو.
پورچوگيزي حڪومت ۽ فوج سمنڊ پار علائقن جي خودمختياري لاء آخر تائين راضي ٿيڻ لاء تيار نہ ھئي ۽ مزاحمت پئي ڪئي. اپريل 1974ع م لزبن ۾ کاٻي ڌر واري پرامن فوجي بغاوت ٿي جنھن کي ڪارنيشن انقلاب جو نالو ڏنو ويو جنھن بعد آفريڪا جي ملڪن انگولا ۽ موزمبيق کي آزادي ملي ۽ ٻن سالن جي اندر جمھوريت کي بحال ڪيو 1975 ۾ پورچوگال جي آئين ساز اسيمبلي جون چونڊون ٿيون. 1976 ۾ پورچوگال جي ليجسليٽو اسيمبليءَ جي چونڊن ۾ سوشلسٽ پارٽي کٽي آئي ۽ ان جو اڳواڻ ماريو سوئاريس وزيراعظم ٿيو جيڪو 1978 تائين ان عهدي تي رهيو ۽ وري 1983 کان 1985 تائين وزيراعظم ٿيو. ھن يورپي ايڪانامڪ ڪميونٽي ۾ شامل ٿيڻ واري مرحلي جي شروعات ڪئي. 1986ع ۾ پورچوگال اسپين سميت يورپي ايڪانامڪ ڪميونٽي ۾ شامل ٿيو جيڪا بعد يورپي يونين ۾ تبديل ٿي وئي. 20 ڊسمبر 1989 تي پورچوگال پنھنجي آخري ڪالوني ميڪائو پرامن طريقي سان چين جي حوالي ڪئي. 26 مارچ 1995ع تي پورچوگال شينجن ايريا جي قائدن تي عملدرآمد ڪرڻ جي شروعات ڪئي. 1999 م ھي ملڪ يورو زون م شامل ٿيو. 5 جولاءِ 2004 تي ھن ملڪ جو وزيراعظم جوسي منوئيئل باروسو کي يورپي ڪميشن جي صدارت لاء نامزد ڪيو ويو.
جاگرافي
پورچوگال جي سرزمين ۾ ابيريائي اپٻيٽ جو حصو ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ واقع ٻہ ٻيٽن جا ميڙ: مدائرا ۽ ازوريس شامل آهن. مکيه زميني حصو اتر ۾ جابلو ۽ ڏکڻ م ميداني علائقن تي مشتمل آهي. ان کي وچان ٽگوس ندي ٻن حصن ۾ ورهائي ٿي جيڪا اسپين مان ملڪ م داخل ٿي لزبن شھر مان گذرندي ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ھن ملڪ جي سڀ کان وڏي جابلو چوٽي مائونٽ پيڪو آھي جيڪا ازوريس جي پيڪو ٻيٽ تي واقع آهي. جيڪو ھڪ قديم ٻرندڙ جبل آھي جنھن جي اونچائي 1991 m آھي. ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ پورچوگال جي مخصوص معاشي زون جي پکيڙ 1,727,408 ڪ م2 آھي جيڪو يورپي يونين جي ملڪن ۾ ٽيون نمبر وڏو ۽ دنيا جي ملڪن ۾ 20ھون وڏو مخصوص معاشي زون آھي.
آبھوا
پورچوگال جو شمار ميڊيٽرينين آبھوا واري موسمي درجي ۾ ٿئي ٿو اتر اولھ وارن مٿاھن پٽن ء جبلن واري پاسي جي موسم سامونڊي آبھوا واري آھي. ازوريس جي ڪجھ ٻيٽن جي موسم ڪجھ خشڪ ۽ ڪجھ جي گرم بياباني ۽ ڪجھ ٻيٽن جي گھميل آھي. پورچوگال جو شمار يورپ جي گرم ترين ملڪن م ٿيندو آهي. مدائرا جا ٻيٽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. جتي ڪڏهن ڪڏهن ھلڪي شدت وارا زلزلا ايندا رهندا آهن. وڏو زلزلو آخري ڀيرو 1956-1957 ۾ آيو. پورچوگال جو سراسري گرمي پد اترئين جابلو ۽ مٿاھين حصي ۾ 10 کان 12 سينٽي گريڊ تائين ۽ ڏاکڻي ميداني علائقي ۾ 16 کان 18 سيٽي گريڊ رھندو آھي. اونھاري ۾ ھتان جو سڀ کان وڏي ۾ وڏو گرمي پد 40 سينٽي گريڊ تائين رھندو آھي. سياري م اترئين ۽ وچين حصي وارن ضلعن م برف پوندي آهي.
سياسي نظام
پورچوگال ۾ 1976ع جي آئين تحت نيم صدارتي نمائندگانہ جمھوريت واري ريپبلڪ آھي. آئين تحت رياست جا ٿنڀا صدر، حڪومت، پارليامينٽ ۽ عدليه آھن جيڪي اختيارن م آزاد آھن صدر جي چونڊ پنجن سالن لاء سڌي سنئين عوام جي ووٽن ذريعي ٿيندي آهي. پارليامينٽ ھڪ ايواني 230 رڪنن واري آھي. ھر رڪن ڊپٽي سڏيو ويندو آهي سمورا رڪن چئن سالن لاءِ چونڊيا ويندا آهن. حڪومت جو سربراھ وزيراعظم ھوندو آھي ۽ ان ۾ وزير ۽ رياست جا سيڪريٽري شامل ھوندا آھن. ڪورٽون ٽن حصن: جڊيشل، ايڊمنسٽريٽو ۽ فسڪل ۾ ورھايل آھن. وڏي ۾ وڏي عدالت پورچوگال جي سپريم ڪورٽ آھي. قانونن جي آئين حيثيت جاچڻ لاءِ ھڪ پورچوگال جي 13 رڪني آئيني ڪورٽ پڻ ڪم ڪري ٿي. پورچوگال ۾ ڪثيرالجماعتي سياسي نظام آھي پر ان م ٻہ جماعتون: سوشلسٽ پارٽي ۽ سوشلسٽ ڊيموڪريٽڪ پارٽي غالب آھن. ان کان سواءِ ٻين پارٽين ۾ پورچوگيزي ڪميونسٽ پارٽي ۽  ماحولياتي جماعت دي گرينز، ليفٽ بلاڪ ۽ پيپلز پارٽي شامل آهن جن کي ھر ڀيري 5 کان 15 سيڪڙو ووٽ ملندا آهن.
وزيراعظم ۽ ھڪ يا وڌيڪ ڊپٽي وزيراعظمن، وزيرن، رياستي سيڪريٽرين جي مقرري صدر ڪندو آهي. ملڪ جي پارليامينٽ جو نالو اسيمبلي آف ريپبلڪ آھي جيڪا لزبن شھر ۾ واقع آهي. جيڪا مکيه قانونساز ادارو آهي
پرڏيهي ناتا
پورچوگال 1955ع کان وٺي گڏيل قومن جو رڪن ۽ نيٽو جو باني رڪن ۽ يورپي يونين جو 1993ع ۾ شامل ٿيندڙ رڪن آهي. 1996 ۾ ھي ملڪ ڪميونٽي آف پورچوگيزي لينگئيج ڪنٽريز جو باني رڪن ٿيو جنھن جو صدر مقام پڻ لزبن پينافيئل محل ۾ آهي. انتونيو گوتيخس 1995 کان 2002 تائين پورچوگال جي وزيراعظم رھيو ۽ پھرين جنوري 2017 تي گڏيل قومن جو سيڪريٽري جنرل ٿيو ۽ ٻيھر جون 2021 ۾ ساڳي عھدي تي چونڊجي آيو. جي ملڪ 1983ع کان لاطيني يونين جو رڪن آهي. ھن جا مختلف ملڪن سان ٻٽي شھريت وارا دوستاڻا ناتا آھن جن م برازيل پڻ شامل آهي. ھن ملڪ جا يونائيٽيڊ ڪنگڊم سان جاري دنيا جا سڀ کان پراڻا ناتا آھن. ھن ملڪ جا ٻه بين الاقوامي تڪرار ھلندڙ آھن ۽ ٻئي اسپين سان سرحدي تڪرار اٿس. جن مان ھڪ اوليوينزا وارو تڪرار آھي جيڪو 1297ع کان وٺي پورچوگال جو حصو ھيو پر 1801ع ۾ نارنگين واري جنگ بعد  باداجوز معاھدي ذريعي ان کي اسپين ۾ شامل ڪيو ويو. پورچوگال ويانا ڪانگريس ۾ ان جي واپسي جو مطالبو ڪيو پر اسپين ان کي اڄ تائين پنھنجو علائقو قرار ڏيندو پيو اچي. ٻيون تڪرار سيويج ٻيٽن تي آھي جيڪي پورچوگال جي قبضي ۾ آھن. اھي ٻيٽ 1394ع م. اٽليءَ جي جھازران دريافت ڪيا ھيا ۽ جاگرافيائي طور تي پورچوگال جي مدائرا ٻيٽن جي ڀيٽ ۾ 115 ڪلوميٽرن جي فرق سان اسپين جي ڪينري ٻيٽن جي وڌيڪ ويجھو آهن. اھي ماڻھن جي ذاتي ملڪيت ھيا جن کان 1971ع ۾ پورچوگال جي حڪومت خريد ڪيا. انھن ٻيٽن جو اسپين 1911ع کان وٺي دعويدار آھي. ان تڪرار ٻنھي ملڪن ۾ سياسي ڇڪتاڻ ۾ اضافو ٿيو. ان تڪرار جو سبب انھن ٻيٽن جو ظاھري ملھ نه پر انھن ٻيٽن جي ڪري مخصوص معاشي زون جو اضافو آھي.
قانون
پورچوگال جو قانوني ۽ عداتتي نظام سول لا سسٽم تي مشتمل آهي جنھن کي ڪانٽينينٽل فيملي ليگل سسٽم پڻ سڏيو ويندو آهي. اتان جي مکيه قانونن ۾ 1976ع وارو ترميميل آئين، 1966ع وارو پورچوگيزي سول ڪوڊ، 1661 وارو سول پروسيجر ڪوڊ، 1982 وارو پينل ڪوڊ، 1888 وارو ڪمرشل ڪوڊ شامل آهن. ھي دنيا جو پھريون ملڪ آھي جنھن سڀ کان پهرين 1884ع ۾ عمرقيد جي سزا کي منسوخ ڪيو ۽ انھن پھرين ملڪن ۾ شامل آھي جن موت جي سزا ختم ڪئي. ھن ملڪ ۾ قيد جي سزا جي حد 25 سالن تائين آھي. ھي دنيا جو پھريون ملڪ آھي جنھن 2001 ۾ ھيروئن، ڪوڪين، ڀنگ ھر ڄاتل منشيات جي واپرائڻ ۽ ان کي قبضي ۾ رکڻ کي ڏوھن جي زمري کان ٻاھر ڪري ڇڏيو پر ان لاء شرط اھو اھي تہ ان جي منتقلي ۽ قبضو مقدار ۾ ھڪ ماڻھو جي ڏھن ڏينھن جي استعمال کان وڌيڪَ نہ ھوندو. ان قانوني تبديلي جي ڪري ھن ملڪ تي تنقيد پڻ ڪئي وئي پر نتيجي م 16 کان 18 سالن جي عمر وارن ۾ نشي جي رجحان ۾ ڪمي ۽ ايڇ آء وي انفيڪشن جي مريضن ۾ اڌو اڌ گھٽتائي اچي وئي
حوالا
زمرو:ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
آس (اخبار)
سنڌي روزاني اخبار آس 18 آگسٽ 2006ع کان حيدرآباد مان نڪرڻ شروع ٿي. هن اخبار جو باني عبدالمجيد راجپوت عرف ’امر ڀٽي‘ آهي. هن اخبار جو پهريون چيف ايڊيٽر محمد ياسر مجيد ايڊيٽر ايم. اي لغاري، نيوز ايڊيٽر نظير لغاري ۽ ايڊيٽوريل انچارج قربان شيخ هو. هن وقت ان اخبار جو چيف ايڊيٽر صابر فياض آهي، جيڪو اڳ ۾ خبرون اخبار جو ايڊيٽر هو. چئن رنگن ۽ چئن صفحن تي ڇپجندڙ هيءَ اخبار گاڏي کاتي، حيدرآباد مان ڇپجي پڌري ٿئي ٿي ۽ هن اخبار جا مختلف موقعن تي خاص ايڊيشن به نڪرندا رهندا آهن.
زمرو:اخبارون
پڙ ڄڃ
پڙ ڄڃ شاديءَ جي هڪ رسم، جنهن موجب جڏهن گهوٽيتا ڄڃ وٺي ڪنواريتن ڏانهن اچن تہ ڪنواريتا مذاق خاطر ڳوٺ کان ٻاهر اچي، لٺيون کڻي گهوٽيتن کي گهٽ وڌ ڳالهائين ۽ وڙهڻ لاءِ هوڪارين، ٻنهي ڌرين ۾ مصنوعي جنگ ٿئي، پوءِ پاڻ ۾ گڏجي کل مسخريون ڪندا هڪ ٻئي جي آجيان ڪندا آهن. اها رسم سنڌ ۾ اڃا بہ ڪن ڪن هنڌن تي ٿيندي آهي. اها رسم سنڌ ۾ ڪنهن آڳاٽي واقعي جو پڙاڏو لڳي ٿي.
تذڪرو
تذڪرو اهڙو ادب يا تخليق آهي، جيڪو دراصل سوانح ۽ سفر نامي جي صنفن جي ذمري ۾ اچي ٿو. ڇو ته ليکڪ جتي وڃي، يا جتان جو سير سفر ڪري ٿو، اتي جي ماڻهن ۽ ماحول ۽ ملڪي حالتن سان سندس واسطو پوي ٿو، تن کي پنهنجي مشاهدي ۽ تجربي جي آڌار تي قلمبند ڪري ٿو. سنڌ ۾ انگريزن جي قبضي وقت انگريز عملدارن/فوجين سفرناما ۽ تذڪرا لکيا، جن ۾ رچرڊ برٽن، ميڪمرڊو، ايسيٽوڪ، جيمس برنس، آر- هيوز ٿامس وغيره اهم آهن. تذڪره نويسي هڪ فن به آهي. سنڌ ۾ ماضيءَ ۾ لکيل ڪيترائي فارسي تذڪرا ملن ٿا، جن جي پير حسام الدين راشدي ۽ ٻين عالمن ترتيب ۽ تدوين ڪري سنڌ جي تاريخ کي نئين رخ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. تذڪرن ۾ ڪافي شاعرن جي ڪلام کي پيش ڪيو ويندو آهي جيتوڻيڪ انهن ۾ مڪمل ڪلام ته نه هوندو آهي پر ايترو ضرور هوندو آهي جنهن جي مدد سان ڪنهن تحقيق ۾ امداد ملي سگھي ٿي. اهڙي طرح تذڪرا به تحقيق دوران ڪافي مددگار ثابت ٿيندا آهن. تذڪري جو هڪ قسم اهڙو به هوندو آهي، جنهن ۾ ذاتي ۽ خانداني حالات يا آتم ڪهاڻي لکندا آهن، جيئن ته علامه عنايت الله خان مشرقي ۽ مولانا ابوالڪلام آزاد جون آتم ڪهاڻيون آهن، ٻنهي کي تذڪري جون نالو ڏنو ويو آهي. تذڪري جو ٻيو قسم هڪ اهڙو بياض آهي؛ جنهن ۾ شاعرن جي ڪلام کان سواءِ انهن جي حياتيءَ جو مختصر احوال به لکيو ويندو آهي. اهڙن تذڪرن جو تعداد فارسي ۽ اردوءَ ۾ تمام وڏو آهي. اهڙن تذڪرن ۾ سنڌ جا مشهور فارسي تذڪرا : مقالات الشعرا، تڪلمهء مقالات الشعرا يا تذڪره شعراءِ ٽکڙ ۽ تذڪره شعراءِ سکر آهن.
شڪارپور تعلقو
شڪارپور تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي. جنھن جو صدر مقام شڪارپور شھر آھي. ھن تعلقي جو سڀ کان وڏو شھر شڪارپور ۽ ٻئي نمبر تي سلطان ڪوٽ آھي. ھتان جا ٻيا ننڍڙا شھر ۽ وڏا ڳوٺ قاضي واھ، جاڳڻ، جھان واھ، خانواھ، ڪرن، ھمايون شريف، لوڊرا آھن.
آبادي
ھن تعلقي جي آبادي 1981ع ۾ 88,131 ھئي جيڪا 1998 ۾ وڌي 1,34,838 ٿي وئي ۽ 2017 جي آدمشماري م اھا وڌي 1,95,437 ٿي وئي.
ديھون
شڪارپور تعلقي ۾ 49 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
تذڪيہ جذبات
تذڪيه جذبات __(Catharsis):
پيڙا، ڏک، روڳ، انسان جي اندر ۾ آنڌ مانڌ مچائين ٿا، جن کي اندر مان نچوئي ڪڍڻ واري عمل کي ”ميلاهڻ“ يا ”ڪٿارس“ چئبو آهي. ڪٿارسس جو اصطلاح سڀ کان پهرين ارسطو پنهنجي ڪتاب Poetics ۾ الميه ڊرامي لاءِ استعمال ڪيو هو. يعني اهو عمل جنهن سان الميه ڊرامي جي دردناڪ پڄاڻي ٿئي ۽ ڊرامي جو ڏسندڙ هيرو جي غم کي ڏسي روئي پنهنجا غم هلڪا ڪري ڇڏي، مطلب ته ميلاهڻ کان پاڪ ڪري ڇڏي. هر آرٽ پنهنجي ذات ۾ فنڪار جو ڪٿارسس آهي، جنهن کي وجود ڏئي تخليقڪار اصل ۾ پنهنجي اندر کي ملال ۽ مير کان اجرو رکي ٿو ۽ اهو فن پيدا ڪري ٿو، جيڪو اندر جو اوٻر، تذڪيه جذبات يا ڪٿارسس هوندو آهي.
1206ع
فوتگيون
زمرو:1206ع زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
30 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
آخوند محمد صالح ڀٽي سيتائي
آخوند محمد صالح (Aakhoon Mohd Saaleh) ولد ڇٽو ڀٽي، دادو ضلعي جي قديم ڳوٺ، سيتا وليج ۾ هڪ غريب خاندان ۾ ڄائو. ننڍي هوندي ئي سندس پيءُ کيس ديني تعليم ڏانهن راغب ڪيو ۽ گھر ۾ ئي تعليم حاصل ڪيائين، ڪجهه وقت کانپوءِ هن کي شڪارپور ويجھو ڳوٺ همايون شريف ۾ مولانا عبدالغفور همايونيءَ جي درسگاهه ۾ پڙهڻ لاءِ ڇڏيو ويو. اڃا اتي پڙهيو پئي ته پويان سندس والد ۽ ڪجهه عرصي کان پوءِ سندس والدا وفات ڪري ويا ۽ اهو صدمو کانئس برداشت نه ٿيو ۽ تعليم اڌ ۾ ڇڏي ڳوٺ موٽي آيو. ڪجهه عرصو پوءِ درٻيلي ۾ حديث، فقه، علم، منطق ۽ علم مناظره وغيره تي دسترس حاصل ڪيائين. ۽ موٽي اچي پنهنجي ڳوٺ ۾ مڪتب قائم ڪري مردن، نينگرن ۽ نياڻين کي تعليم ڏيڻ لڳو. سادي طبيعت ۽ نياز نوڙت سان پيش ايندڙ آخوند محمد صالح جي پنهنجي همعصر دور جي پڙهيل لکيل ۽ عالم ماڻهن سان گھڻي ويجھڙائي هوندي هئي، جن سان علمي ڪچهريون ڪرڻ سندس اهم مشغلن ۾ شامل هوندو هو. هن صاحب علم قرآن پاڪ جو مڪمل قلمي نسخو پنهنجي هٿن سان لکيو. جيڪو سندس لائق فرزند بشير سيتائيءَ تحقيق جي شاگردن لاءِ سنڌالاجيءَ ۾ جمع ڪرايو آهي ته جيئن آخوند محمد صالح جو ڪيل پورهيو ثاب پوي.
بجار خان ٽالپر
مير -بجار خان ٽالپر- ، مير -بهرام- خان جو پٽ ۽ مير صوبدار خان -ٽالپر- جو -ڀاءُ- هو. جڏهن مير -بهرام- خان کي ميان سرفراز ۽ راڄو ليکيءَ جي سازش جي خبر پئي ، تڏهن مير -بهرام- خان پنهنجي پٽ مير بجار کي حرمين شريفين موڪلي ڇڏيو ، پٺيان ميان سرفراز خان ، مير -بهرام- ۽ مير صوبدار خان کي قتل ڪرائي ڇڏيو. مير بجار جڏهن حرمين کان واپس آيو ، تڏهن راڄو ليکي سندس ڊپ کان زهر کائي خودڪشي ڪري ڇڏي. راڄو ليکيءَ جو پٽ -تاجو ليکي- پنهنجي پيءُ جي جڳهه تي ويٺو. -تاجو ليکي- ميان غلام نبي کي ورغلائي مير بجار سان -جنگ- ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو. ٻنهي ڌرين ۾ ” لانياري “ واري -جنگ- لڳي ، جنهن ۾ مير بجار کي فتح حاصل ٿي. -تاجو ليکي- موقعو ملندي ئي لانياري واري -جنگ- ۾ ميان غلام نبيءَ کي قتل ڪرائي ڇڏيو. ميان غلام نبيءَ کانپوءِ ميان عبدالنبي -تخت- تي ويٺو. جڏهن -تاجو ليکي- -ڀاءُ- ۽ پٽن سوڌو گرفتار ٿيو ته ميان عبدالنبي سندس قتل جو حڪم ڏنو ، پر مير بجار خان سفارش ڪري کين بچايو. عزت يار خان ڪلهوڙي جڏهن افغانن جي مدد سان پنهنجي چاچي ميان عبدالنبيءَ تي حملو ڪيو ، تڏهن مير بجار خان لشڪر وٺي سندس مقابلي لاءِ نڪتو ۽ ميان عزت يار خان کي شڪست ڏئي سنڌ مان ڀڄائي ڪڍيو. ميان عبدالنبي کي -تاجو ليکي- ورغلايو ۽ تاجو ليکيءَ -جوڌپور- جي راجا کي عمرڪوٽ جي قلعي جي لالچ ڏئي مير -بجار خان ٽالپر- کي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهو واقعو 1194هه/1780ع ۾ ٿيو.
امام
thumb|جين ليون جي1865۾ ٺاھيل تصوير جنھن ۾ قاھرہ جو ھڪ پيش امام نماز پڙھندي ڏيکاريل
امام: اصل عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي پيشوا، رهبر يا اهو ماڻهو، جنهن جي پيروي ڪجي. لفظ ”-امام-“ جي مفهوم ۾ وسعت آهي. هي لفظ خليفي ۽ اسلامي معاملن ۽ مسئلن جي متوليءَ لاءِ به استعمال ٿيندو آهي. ڪنهن علم، خاص ڪري مذهبي علم، -تفسير-، حديث، فقہ، -تصوف-، ڪلام ۽ لغت جي ماهرن کي به -امام- چيو ويندو آهي، جيئن -امام بخاري-، -امام- غزالي، -امام- -ابن تيميه- وغيره. شيعا، -امام- جو خطاب حضرت علي ۽ -ان- جي اولاد مان اوائلي يارهن فردن لاءِ مخصوص سمجهن ٿا، پر -اسماعيلي- شيعا فرقي وٽ سندن امامن جو سلسلو -جاري- رهندو آيو آهي. شيعن جي عقيدي موجب -امام- سڀني مسئلن کان آگاهه ۽ معصوم هوندو آهي. انهن وٽ امامت جو ثبوت فقط ”نص“ آهي، ۽ حضرت علي ”نص“ جي لحاظ سان پهريون -امام- مقرر ٿيو. جيڪا ”خُم غدير“ وٽ نازل ٿي. هنن وٽ -امام- جو هاشمي هجڻ ضروري آهي. ”اماميه“ فرقي جي عقيدي موجب نبي سڳوري کان پوءِ پهريون -امام- حضرت علي هو ۽ هنن وٽ -امام- جي نامزدگيءَ ۾ اختلاف نه هئڻ ضروري آهي. تنهن هوندي به چئن امامن جي امامت بعد ”اماميه“ ۾ اختلاف پيدا ٿي پيو. ”جبائيہ“ ۽ ڪن ٻين فرقن جي عقيدي ۾ -امام- جو قريشي هئڻ لازمي آهي، پر خارجي ۽ معتزله انهن جي خلاف آهن. -اهل- سنت والجماعت جي خيال ۾ امامت جي مقرري حضرت نبي سڳوري جي نص يا اجماع امت جي منظوريءَ سان ٿيندي آهي. امامت جي لاءِ مفتي محمد عهده لکيو آهي ته ”-ان- جي لاءِ -انتخاب- ضروري آهي.“ امامت لاءِ متڪلمين وارن گهٽ ۾ گهٽ 8 شرط پيش ڪيا آهن. ”زيديه“ فرقي وارا وري هڪ وقت ۾ هڪ کان وڌيڪ -امام- هئڻ جا به قائل آهن. عباسين ۾ سڀني کان پهرين ابراهيم -بن- محمد عباسيءَ، -امام- جو لقب اختيار ڪيو. مهدي عباسيءَ جي زماني ۾ اهو لقب عباسين جي مسڪن تي اُڪريل هو. مامون الرشيد عباسيءَ ”-امام- المسلمين“ جو لقب اختيار ڪيو. ڪجهه عباسي خليفا پاڻ کي”الامام الاعظم“ به سڏائيندا هئا. عباسين کان پوءِ مراڪش ۾ ادريسين، اندلس ۾ اُموين ۽ مصر ۾ فاطمين به اهو لقب اختيار ڪيو.
1207ع
ڊسمبر
زمرو:1207ع زمرو:تيرھين صدي
لاڙ جون حدون
سنڌ جو ڏاکڻو ڀاڱو جو وچولي جي هيٺان آهي ۽ وڃي سمنڊ سان لڳو آهي، سو لاڙ (Laarr) سڏجي ٿو. لاڙ جا ٻه ڀاڱا آهن: هڪڙو حيدرآباد ضلعي وارو لاڙ، جو بدين ۽ ٽنڊي باگي کان ويندي بلڙي شريف، تعلقي گونيءَ تائين آهي. اتان ڪوهه ڏيڍ پري ميرپور بٺوري تعلقي جي جهوڪ شريف (ميران پور) ۾، شاهه عنايت صوفيءَ جي درگاهه آهي. انهن ٻن نامور درگاهن جي وچ کان وٺي، ڪراچي جو سمورو ڏاکڻو ڀاڱو، جو ڪيٽي بندر ۽ ڪراچيءَ طرف لڙي اچي سمنڊ سان لڳو آهي، سو ڪراچي ضلعي وارو لاڙ آهي. انهن ٻنهي ضلعن جي لاڙ جي ٻولي ’لاڙي‘ ڪوٺجي ٿي.
لاڙ معنيٰ لڙيل يا هيٺاهون ڀاڱو. ان جو ضد آهي سرو، معنيٰ مٿيون يا اتر وارو پاسو. اڳي ڪڇ جي رڻ ڏي سمنڊ هو، جنهن جو پاڻي بدين تعلقي جي پريان گهاري شيخياڻيءَ واري رڻ ۾ ايندو هو، جنهنڪري بدين تعلقو به سمنڊ سان لڳو بيٺو هوندو هو، هاڻي اوڏهين سمنڊ ڪونهي، ته به اهو پاسو اڃا تائين لاڙ سڏجي ٿو.
لاڙ ۾ دراوڙ
آڳاٽي زماني ۾ سنڌ ۾ دراوڙ رهندڙ هئا ۽ هن وقت به اوڏ ۽ ماڱر(ماڃر) ذات جا مهاڻا رهندا آهن. اهي سنڌ جي آڳاٽن دراوڙن جو اولاد آهن، يا پوءِ ڏکڻ هندستان کان آيا، سا پڪ ڪانهي. ايتري ڄاڻ پئي آهي ته ڪيترين صدين کان سنڌ، ڪڇ ۽ گجرات جا وڻجارا مليار طرف وڻج واپار لاءِ ويندا هئا. اڄ به مغلڀين تعلقي جاتي، ڪڇ ڀڄ ۽ گجرات طرف جا ميربحر دنگيون هاڪاري مليار طرف وڃن پيا. هن وقت لاڙ ۾ ڪي مهاڻا آهن جي ماڱر (ماڃر) ذات جا آهن. انهيءَ ذات وارا مهاڻا مليار به گهڻا آهن.
تون سمو، آءٌ گندري مون ۾ عين جوُءِ. پسي راڻين روُءُ، متــان ماڱــر مــٽييــن. (شاهه)
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:جاگرافي زمرو:تاريخ
بجار جوکيو ۽ راڻو ارجن
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
احمد بن حنبل
امام احمد بن حنبل رحه فقہ جي اُنهن چئن امامن مان هڪ هو، جنهن جي پيروي ڪرڻ ۾ مسلمان سعادت سمجهن ٿا. امام صاحب جي ولادت 163هه/ مطابق 780ع ڌاري بغداد ۾ ٿي. تعليم وڏن محدثن وٽ حاصل ڪيائين. وڌيڪ علم حاصل ڪرڻ لاءِ مڪي، مديني، شام، بصري، يمن ۽ ڪوفي به ويو. 185هه/801ع ڌاري حديث جي عنوان تي هڪ ڪتاب لکيائين، جنهن ۾ هڪ لک ويهه هزار حديثون شامل هيون. سندس شاگردن ۾ امام بخاري رحه ۽ امام مسلم رضا رحه قابل ذڪر آهن.
خليفي معتصم بالله جي حڪومت جي دؤر ۾، امام صاحب جن ’خلق قرآن‘ جو نظريو رکندڙ هو. انهيءَ ڳالهه تي کيس هٿڪڙيون ۽ ٻيڙيون هڻي، معتصم بالله جي درٻار ۾ آندو ويو، جتي کيس قرآن کي مخلوق چوڻ لاءِ چيو ويو، پر پاڻ نه مڃيائون، جنهنڪري مٿس دُرن (ڦٽڪن) جو وسڪارو ڪرايو ويو. آخر بيهوش ٿي ڪري پيو ۽ نون (9) ڏينهن کان پوءِ، ڌڪن جو تاب نه سهي، 31 جولاءِ 855ع تي رحلت ڪيائين.
پاڪستان جي آئين ۾ ارڙھين ترميم
پاڪستان جي آئين ۾ ارڙھين ترميم ، اپريل 8، 2010 تي پاڪستان جي قومي اسيمبلي پاس ڪئي۔ ارڙھين ترميم صدر وٽ موجود تمام ايگزيڪٽو اختيار پارليامان کي ڏنا، جيئن تہ وزيراعظم قائدِ ايوان (Leader of the House) ھوندو آھي ان ڪري وڌيڪ اختيار وزيراعظم وٽ آيا۔ ان کان علاوه پاڪستان جي اتر اولھ سرحد صوبي جو نالو تبديل ڪري خيبر پختونخوا رکيو ويو۔ وفاق کان گھڻا تڻا اختيار وٺي ڪري صوبن کي ڏنا ويا۔ ترميم جو بِل 15 اپريل 2010 تي پاس ٿيو جنھن تي صدرِ پاڪستان آصف علي زرداري 19 اپريل 2019 تي دستخط ڪئي تنھن بعد اھو بِل پاڪستان جي قانون ۾ شامل ٿي ويو. اھو پاڪستان جي تاريخ ۾ پھريون ڀيرو ٿيو تہ صدر پنھنجا ڪُجهہ اختيار رضا خوشيءَ سان پارليمان کي ڏِنا.
آئين ۾ ترميمون
پاڪستان جي قانون ۾ ڪجهہ نوان نقطا شامل ڪيا ويا جن ۾ ھيٺيان نقطا بہ شامل آھن
پڻ ڏسو
زمرو:2010ع ۾ پاڪستان زمرو:پاڪستان جي آئين ۾ ترميمون
آفتاب سومرو
آفتاب احمد ’آفتاب‘ ولد محمد اسحاق سومرو 11 آڪٽوبر 1956ع ۾ شڪارپور ويجهو مريد سيٺار ڳوٺ ۾ ڄائو. سندس تعليمي قابليت ايم. اي سوشيالاجي، ايم. اي انگلش ۽ ايل. ايل بي آهي. آفتاب سـومـري جـونيئر اسڪول ٽيچر (J.S.T) جي حيثيت سان سرڪاري نوڪريءَ جو آغاز ڪيو، بعد ۾ گورنمينٽ ڪاليج آف ٽيڪنالاجي حيدرآباد ۾ انسٽرڪٽر مقرر ٿيو. ان کانپوءِ ’اسسٽنٽ ڊائريڪٽر نيشنل بوڪ ڪائونسل آف پاڪستان‘ جي عهدي جي ذميواري سنڀاليائين، جنهن سلسلي ۾ ڪراچي ۽ ڪوئيٽا ۾ بہ خدمتون انجام ڏنائين. سندس ٽي ڪتاب شايع ٿيل آهن:
هي ’سماج سڌار تحريڪ‘ جو باني ميمبر، ’سامي ريسرچ سوسائٽيءَ‘ جو باني ميمبر، ’پروگريسور ٿنڪر فورم‘ ۽ ’سنڌي ادبي سنگت‘ جو سرگرم ڪارڪن رهي چڪو آهي. ان کان سواءِ آفتاب سومرو ’شعور‘ رسالي جو ايڊيٽر ۽ ’نئين دنيا‘ جي ايڊيٽوريل بورڊ جو ميمبر ۽ ’روشن خيال‘ رسالي جو ٻانهن ٻيلي بہ رهي چڪو آهي. اڄڪلهہ سچل سرمست تي تحقيق ڪري رهيو آهي. گڏوگڏ اسلام آباد ۾ نيشنل بوڪ فائونڊيشن جي سيڪريٽريءَ جي عهدي تي خدمتون پڻ انجام ڏئي رهيو آهي.
حوالا
زمرو:1956ع جون پيدائشون
آخوند محمد عالم
آخوند محمد عالم پنهور 1800ع ۾ خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيو. جوانيءَ جي عالم ۾ مجازي عشق ۾ ڦاسي پيو ۽ اوچتو پنهنجي محبوب جي مري وڃڻ کان پوءِ ان جي فراق ۾ ڪافيون ٺاهي ڳائيندو وتندو هو. ان وقت سندس پاڙيسري بزرگ ميرزا مراد علي بيگ سائل (مرثيا گوئيءَ ۾ سيد ثابت علي شاهه جي شاگرد) کيس نصيحت ڪئي ته هن مجازي عشق کي ڇڏي دل ۾ حقيقي عشق پيدا ڪر. آخوند صاحب تي ان نصيحت جو گهِرو اثر پيو، پاڻ سڀ لکيل ڪافيون ڦاڙي ضايع ڪري مرثيا لکڻ شروع ڪيائين. سندس ڪلام ۾ مرثيا، سلام ۽ نوحا شامل آهن. انهن کان سواءِ هڪ فارسي مثنوي ”شاهنامه“ کرڙي جي جنگ تي لکيل اٿس. آخوند صاحب 1870ء ۾ وفات ڪئي. آخوند محمد عالم جا مرثيا اڄ به محرم جي ڏهاڙن ۾ پڙهيا وڃن ٿا. آخوند صاحب مرثيا گوئيءَ کانسواءِ مرثيا خوانيءَ ۾ به ميرزا مراد علي بيگ جو شاگرد هو. ميرزا صاحب، خيرپور جي ميرن جي امام بارگاهن ۾ مرثيا خواني ڪندو هو، جنهن ۾ پاڻ سان پنهنجي پٽ ميرزا فتح علي بيگ کي ويهاريندو هو، ليڪن آخوند صاحب جي حقيقي عشق کي ڏسندي ان-کي به پاڻ سان مرثيا خوانيءَ ۾ ويهاريائين. اهڙيءَ طرح آخوند صاحب مرثيا گوئي توڙي مرثيا خوانيءَ ۾ اعليٰ مقام حاصل ڪيو.
حوالا
زمرو:1800ع جون پيدائشون
ڪيِري اَنڊَروُڊ
ڪيري ميري انڊروُڊ (انگريزيءَ ۾ (Carrie Marie Underwood) ) (پيدائش مارچ 10، 1983ع) گريمي اوارڊ کٽيندڙ آمريڪي ڪنٽري ميوزڪ ڳائڪه آهي، جنهن اميريڪن آئڊل جي چوٿين مُندَ پڻ کٽي. انهن ڪاميابين بعد هوءَ گھڻ پلاٽينم وڪامجندڙ ڳائڪه ٿي وئي آهي. سندس تعارفي آلبم سَم هارٽس پنجُوڻ پلاٽينم تصديقيو ويو ۽ نيلسن سائونڊ اسڪين جي تاريخ ۾ ڪنٽري ميوزڪ جو تڪڙو ترين وڪامجندڙ آلبم آهي. اهو ڪنهن به آئڊل کٽيندڙ يا چٽاڀيٽِيندڙ جي تعارفي آلبم کان وڌيڪ وڪامجندڙ آلمب پڻ آهي. انڊروُڊ پهرين اميريڪن آئڊل کٽيندڙ آهي، جنهن ساڳي ئي مند ۾ ميوزڪ جا ٽي ئي مک اعزاز پڻ کٽي ورتا، جن ۾ هڪ آمريڪي موسيقي اوارڊ، پنج بلبورڊ موسيقي اوارڊ، ۽ بهترين نئين فنڪاره سميت ٻه گريمي اوارڊ شامل آهن. .
ابتدائي سال
thumb|left|150px|انڊروُڊ جي 1999ع ۾ نڪتل تصوير
1996ع ڌاري، جڏهن ڪيري اڃا 13 سالن جي هئي، سندس مينيجر هن لاءِ ڪيپيٽال رڪارڊس وارن کان ڪانٽريڪٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. تاهم ڪيپيٽال رڪارڊس ۾ انتظامي تبديلين باعث اهو ممڪن نه ٿي سگھيو.
سن 2001ع ۾ ڪيري چيڪوتا هاءِ اسڪول مان پڙهي نڪتي. تنهن کان پوءِ هن نارٿ ايسٽرن اسٽيٽ يونيورسٽيءَ مان 2006ع ڌاري سڌ سماءُ (ماس ڪميونيڪيشن) ۾ بيچلرس ڊگري حاصل ڪئي، جنهن ۾ سندس مکيه موضوع صحافت هو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1983ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
بجار خان ڊومبڪي
بجار خان ڊومبڪي- اصل ۾ قلات جي هڪ حصي ”ڪڇيءَ“ جي -بلوچ- خاندان مان هو. شروع ۾ هو خانه بدوش ٿي رهيو، پر پوءِ ضلعي دادوءَ جي ڦلجيءَ ۾ اچي -آباد- ٿيو. هتان ئي هن فوجي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. سنڌ کي انگريزن جي قبضي کان بچائڻ خاطر گوريلا -جنگ- ڪيائين. سندس هٿ هيٺ خاصي تعداد ۾ -بلوچ- فوج هئي، جنهن سان گڏجي هو وڙهندو رهيو. کيس -انگريز- سرڪار طرفان ڪيتريون ئي آڇون ڪيون ويون، پر هي -بهادر- -انسان- نه مڙيو. نيٺ مجبور ٿي انگريزن، ڪيهرن ۽ کوسن جي مدد سان ڦلجيءَ تي حملو ڪيو ۽ درياهه خان جکراڻيءَ سان گڏ هيءُ مجاهد به گرفتار ٿيو. 1870ع ۾ -انگريز- فوج کي -افغانستان- جي محاذ تي شڪست ملي ۽ بجار خان آزاد ٿيو. هو 1872ع کان 1875ع تائين ڪڇيءَ جو بي -تاج- -بادشاهه- ٿي رهيو. 13 -جنوري- 1875ع تي سر وليم ميري ويدر، مير علي مراد خان جي مدد سان، بجار خان سان وڙهيو، جنهنڪري 17 جون 1875ع تي هو گرفتار ٿيو ۽ نيٺ جيل ۾ وفات ڪيائين.
ٻارنهن سنڱو
ٻارهن سڱو مشهور جهنگلي جانور آهي. جنهن جا سڱ تمام وڏي اهميت رکن ٿا. ٻارهن سڱي کي سنڌيءَ ۾ ”ڦاڙهو“ ۽ ”سانڀر“ به چوندا آهن. ]ڏسو: ڦاڙهو[. حڪيمن موجب طبي حوالي سان ڪيتريون ئي بيماريون هن جي سڱن جي دوا وسيلي ختم ٿي سگهن ٿيون.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
بجاراڻي
بلوچن جو هڪ قبيلو. سنڌ ۾ ھن قبيلي جا اڪثر ماڻھو جيڪب آباد ۾ رھن ٿا.
انور الدين شيخ
سنڌ جي مشهور تعليمي ماهرن ۾ مرحوم انورالدين شيخ جون خدمتون به ساراهه جوڳيون آهن. بهترين -استاد-، بااصول منتظم ۽ سماجي خدمتن سبب مشهور انورالدين شيخ 16 نومبر 1931ع تي پني عاقل جي معروف سماجي شخصيت -امير- بخش شيخ جي گھر ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- مين پرائمري اسڪول پني عاقل، سيڪنڊري -تعليم- سکر جي ڊي. سي هاءِ اسڪول مان ۽ انٽر ۽ بي.اي جي -تعليم- شڪارپور جي مشهور سي.اينڊ.-ايس- ڪاليج مان حاصل ڪيائين. جڏهن ته 1958ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشوري مان ايم. اي ڪيائين، -جتي- ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- جي رهنمائي ۾ ساڍا ٽي سؤ صفحن تي مشتمل هڪ ڪتاب جو ترجمو ”وهم“ جي عنوان سان ڪيائين، جيڪو سنڌالاجيءَ ۾ موجود آهي. 1970ع ڌاري سندس لکيل ڪتاب ”جديد سنڌي مضمون“ ڇپيو ۽ هڪ رياضيءَ جو ترتيب ڏنل ڪتاب پڻ شايع ٿيس. شڪارپور ۾ پڙهڻ دؤران هو مرحوم لطف -الله- بدويءَ کي پنهنجو آئيڊيل -استاد- چوندو هو. انورالدين شيخ پنهنجي عملي زندگيءَ جو آغاز به -استاد- جي حيثيت سان ڪيو. 1960ع ۾ هيڊ ماستر طور ذميواريون سنڀاليائين. چڪ، مدئجي، ڳڙهي ياسين، -ڀيلار- ۽ پني عاقل ۾ هيڊ ماستري دوران پنهنجي اسڪولن ۽ تعليمي نظام جي ترقيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيو. بعد ۾ سرڪار طرفان کيس -ان- وقت قائم ڪيل تعليمي بورڊ سکر جو ڪنٽرولر مقرر ڪيو ويو. هو نهايت ايماندار ۽ سخت عملدار طور مشهور هو، -ان- بعد ڊائريڪٽوريٽ آف اسڪولس ايجوڪيشن حيدرآباد ۾ اسٽيٽيڪل آفيسر مقرر ٿيو. 1986ع ۾ هو رٽائر ٿيو. سن 1985ع ڌاري هن پنهنجي شهر ۾ تعليمي معيار جي سڌاري لاءِ ڪجهه دوستن مرحوم عبدالڪريم شيخ، محمد نواز -ڀٽي-، محمد پنجل مهيسر ۽ ٻين سان گڏجي ”مهراڻ ايڊيوڪيشنل سوسائيٽي جو بنياد وڌائين. جنهن جو پاڻ سيڪريٽري هو. -ان- پليٽ فارم -تان- ”مهراڻ ماڊل اسڪول“ جو قيام عمل ۾ آيو، -ان- اسڪول کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ سنڌ جي مختلف ماڻهن ۽ ادارن سان ملي سهڪار لاءِ محنت ڪئي. -ان- وقت هڪ هزار روپئي سان شروع ڪيل -ان- اسڪول، مرحوم انورالدين شيخ جي محنتن سان -ترقي- ڪئي، مهراڻ اسڪول اڄ به پني عاقل جي شهرت جو باعث آهي، -جتي- هزارين شاگرد -تعليم- پرائي چڪا آهن، -جن- مان ڪيترائي وڏا آفيسر، سياسي ۽ سماجي شخصيتون شامل آهن. هن وقت به ڪي.جي کان ڪاليج سطح جا پنج هزار کان وڌيڪ شاگرد هتي جديد سائنسي -تعليم- پرائي رهيا آهن. هتي سکر ضلعي کان علاوه شڪارپور، گھوٽڪي، خيرپور ۽ لاڙڪاڻي جا شاگرد به پڙهڻ اچن ٿا. شهيد محترمه بينظير ڀٽو پنهنجي حڪومتن ۾ ٻه ڀيرا هن تعليمي اداري جو دورو ڪيو ۽ 50 لک رپيا سهڪار طور ڏنا. هن اداري ۾ نياڻين لاءِ الڳ ڪلاس ۽ عورت ليڪچرر مقرر ڪيل آهن، 150 کان وڌيڪ قابل -استاد- هتي خدمتون سرانجام ڏيئي رهيا آهن. انورالدين شيخ -ان- سوسائٽي طرفان پني عاقل ۾ ميٽرنٽي هوم ۽ نرسنگ اسڪول به قائم ڪيو. -اتر- سنڌ ۾ اهڙي قسم جو سستو ۽ معياري تعليمي ادارو قائم ڪرڻ ۽ ماڻهن ۾ علم جو شعور بيدار ڪندڙ انورالدين شيخ ڪڏهن به اصولن سان سودي بازي ڪونه ڪئي. وقت ۽ نماز جو پابند رهيو، سادي زندگي گذاريائين، کيس پنج فرزند ۽ چار نياڻين جو اولاد ٿيو، -جن- مان پروفيسر شمس الدين شيخ، سنڌ يونيورسٽيءَ جي زولاجي شعبي جو چيئرمين، جڏهن ته ظهيرالدين شيخ بئنڪاريءَ سان وابسته آهي. انورالدين شيخ 29 -آڪٽوبر- 2005ع تي رمضان جي مهيني ۾ وفات ڪري ويو، کيس پني عاقل جي ”مائي جندو قبرستان“ ۾ دفن ڪيو ويو.
ھاءِ ڪميشن آف انڊيا، اسلام آباد
هندستان جي هاءِ ڪميشن اسلام آباد ۾ هندستان جو پاڪستان ڏانھن ھڪ سفارتي مشن آھي.
انڊين هاءِ ڪمشنر
گوتم بامبوالي، جيڪو 2016 کان ئي خدمت ڪري رهيو هو، کان پوءِ، اجي بيسريا انڊيا جو نئون سفير آهي.
خدمتون ۽ سرگرميون
گوتم بامبوالي هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٻه طرفي واپار جي شروعات ڪئي.
حوالا
<references group="" responsive="1">
زمرو:اسلام آباد ۾ سفارتي مشن زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا زمرو:وڪيڊيٽا تي ڪوآرڊينيٽس زمرو:ڀارت-پاڪستان لاڳاپا زمرو:ڀارت جا سفارتي مشن زمرو:ھاءِ ڪميشن آف انڊيا ٽو پاڪستان زمرو:ھندستان–پاڪستان لاڳاپا
ابراهيم شاهه وڄڙي
سخي ابراهيم شاهه وڄڙي جي مزار گنجي ٽڪر تي، حيدرآباد، ٽنڊي محمد خان روڊ تي، فتح چوڪ حيدرآباد کان 24 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ آهي. حيدرآباد کان 20 ڪلوميٽر پنڌ تي اولهه طرف وڪيو ملاح اسڪول آهي، جتان درگاهه جو فاصلو 4 ڪلوميٽر کن ٿيندو. هن هنڌ گنجو ٽڪر تقريباً 200 فٽ اوچو آهي. مزار کان اوڀر ۾ گنجي ٽڪر جي پاڙ ۾ ريلوي لائين سان هڪ هنڌ برساتي پاڻي جمع ٿئي ٿو، جنهن کي ’سخيءَ جو ڪُن‘ چون ٿا. مزار ٽڪريءَ تي هڪ چوديواري اندر هڪ ٿلهي تي ٺهيل آهي ۽ اها هاڻوڪي دور جي ٺهيل لڳي ٿي. چوديواريءَ کان اتر طرف هڪ ٻي قبر هڪ ننڍي چوديواريءَ ۾ آهي. اها قبر ابراهيم شاهه جي والده جي ٻڌائي وڃي ٿي. هن بزرگ جي درگاهه جي در تي لکيل آهي: ’سخي ابراهيم شاهه وڄڙي اولاد علي مرتضيٰ سخي شهنشاهه حضرت ابراهيم شاهه‘، سندس والد جو نالو ابوالحسن ٻڌايو وڃي ٿو. روايت آهي ته ابراهيم شاهه 645 هجريءَ ۾ حيدرڪوٽ کان گنجي ٽڪر ۾ آيو. درگاهه جو سجاده نشين ۽ متولي مراد علي شاهه آهي، جنهن وٽ قديم دستاويز ڳريل حالت ۾ آهن، جن مان مٿيان تفصيل معلوم ٿي سگهيا آهن. هتي موجود رسمن مان شڪ پوي ٿو ته هيءُ فقير ڪلهوڙن جي ميان وال تحريڪ جو حصو رهيو هوندو. هتي هڪ وڏو بورچيخانو ۽ رهائش لاءِ ٻه ڪمرا ٺهيل آهن. هتي هر سال 8 ۽ 9 ذوالحج تي ميلو لڳي ٿو. هر سهائي سومر تي مريد ڪٺا ٿين ٿا، جن لاءِ مزار جا رکوال روٽ يا کير جو بندوبست رکندا آهن. لنگر خاني مان هر سومر تي ايندڙ ويندڙ مريد يا مهمان کي دعا جو روٽ ۽ کير جي وٽي ملي ٿي. مزار جي اتر ۾ هڪ وڏي جنڊ جو هڪ پڙ رکيل آهي، جنهن جو ٻيو حصو مزار واري ٿلهي ۾ اوسارجي ويو آهي. اهو جنڊ پڻ ميانوال تحريڪ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ڏکڻ کان ٽڪريءَ جي هيٺيان بيهي مٿي نهاربو ته اهڙو ئي منظر نظر ايندو، جيئن گاجي شاهه يا وري شاهه اويس مانجهند واري جي مزار جو آهي. مٿي تائين وڃڻ لاءِ ڏاڪڻين جو سلسلو ٺاهيو ويو آهي. اتان زائفائون مٿي وڃن ٿيون. مردن لاءِ جدا رستو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا بزرگ
ترتيب (ادب)
ترتيب، ڪنهن بہ موضوع تي گڏ ڪيل مواد کي درجي بدرجي رکي ڪتابي صورت ۾ پيش ڪرڻ کي ترتيب چئبو آهي ۽ ترتيب ڏيندڙ کي مرتب سڏيو ويندو آهي. عام طرح سان ترتيب، تاليف ۽ تدوين ۾ تمام ٿورو فرق ڪيو ويندو آهي.
ڪريلو
left|380px|thumb|ڪريلي جو چيني قسم۔ ڪريلو (سائنسي نالو: Momordica charantia) هڪ مشهور سبزي آهي جنهن جو شمار ڪوڙي ترين سبزين ۾ ٿيندو آهي پر هن جا بيشمار طبي فائدا آهن۔ هن جي پوک ايشيا جي ڪجھ ملڪن ۽ آفريڪا جي ڪجھ علائقن ۾ ٿيندي آهي۔
هنن جو ڦر چئن انچن کان اٺن انچن جيڏو ڊگهو ٿيندو آهي. وچ ۾ ٿلهو ۽ پاسن کان سنهو، جهڙي ننڍي سٽ جي ناڙي. کل گهنجن ۽ ڳُوڙهن واري اٿس. ڪچيءَ ۾ سائو پڪيءَ ۾ ڳاڙهو يا کهنبو ٿيندو آهي. تمام ڪڙو ٿيندو آهي. ڏيهي ماڻهو گهڻو کائيندا آهن. ڀاڄي به ڪندا اٿس، ٻوڙ ۾ به وجهندا آهن. هنن کي سڪائي، لوڻ لائي ڪچريون ڪري به رکندا آهن. هن جا ٻه قسم چوندا آهن. ٻج سانوڻ کان اڳڀرو پوکبو آهي ۽ ڦر سياري ۾ ڪم ايندو آهي. هن جو وڻ ول جهڙو ٿيندو آهي. پن ساوا ۽ ننڍڙا، گل کليل ۽ پيلا ٿيندا اٿس.ڪريلي کي انگريزيءَ ۾ مومارِڊ ڪا چارانٽيا چون ٿا. ٿر ۾ ڪٿي ٿورا ڪريلا به ٿين. اهي وليون خاص پوکبيون ڪونه آهن، پر ڪي ماڻهو پنهنجن گهرن جي ڍنگهرن جي لوڙهڻ ۾ بعضي ٻڄ اُڇليو ڇڏين ته پوءِ سال بسال پيون اتي اڀرنديون آهن، جن ۾ ڪريلا ٿيندا آهن. ٿر جا شهري ماڻهو بعضي ڪريلن جي ڀاڄي ڪندا آهن نه ته ٻهراڙين ۾ نڪو ايتريون وليون پوکين، نڪو ٿين، پر جي اتفاق سان ڪٿي ڪا ول ٿئي ته گهڻن کي ڀاڄي رڌڻ جو ڏانءُ ڪونه اچي.
طب
عربي ۾ ان کي قثاءِ البر، فارسيءَ ۾ ڪريلا، ھندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ ڪريله، خيارزه ۽ ڪاربيل چوندا آهن. ان جي تاثير گرم ۽ خشڪ آھي مشهور بيضوي شڪل جو، سائي رنگ تي هڪ ڦر آهي، هن جي کل تي ڪنڊا ڪنڊا ٿيندا آهن، گوشت سان گڏ رڌي کائبو آهي. معدي کي طاقت ڏئي ٿو، پيشاب جاري ڪندو، ڪچن خلطن کي پچائي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو، دماغ جي رطوبت، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، يرقان، جلندر، سنڌن جي سور، عرق النسا، مثاني جي پٿري، ادرار مني، قوت باهه ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهي. معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪڍي ٿو.
left|380px|thumb|ڪريلو جو ڏکڻ ايشيائي قسم۔ ڪريلي ۾ بيشمار وٽامن آهن جنهن ۾ Vitamin(A,B,C,K) شامل آهن. امکان علاوه ميگنيشيم، فاسفورس، پوٽاشيم ۽ زنڪ جي به ڪافي مقدار آهي. هي خون صاف ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي.
جھنگلي ڪريل
نالا: ع. قثاءِ الحمار، ف. خيار دشتي، هه. وغيره___- ڪچري تلخ، سمهانڪ ۽ شقر شينا. اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ___-، عيوض: ___-، وزن: 2 ماسا. سڃاڻپ: هي پاڻ ۽ سندس ول ٻئي چڀڙ جي نموني ٿيندا آهن، تفاوت هي آهي، جو هن تي ڪنڊا ڪنڊا ٿيندا آهن، هن جي کل هيڊي ٿئي ٿي. خاصيت: صفرا جي خلط ۽ بلغم لاءِ جلاب آهي، فالـج، لقوي، مرگهي، جلندر، يرقان، سنڌن جي سور ۽ عرق النسا جي درد ۾ مفيد آهي. مثاني مان پٿري ڪڍي ٿو، حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. هن کي ترن جي تيل ۾ ساڙجي، پوءِ اهو تيل ڪن جي ٻوڙاڻ ۽ ڪن جي سور لاءِ مفيد آهي. ،
بجاراڻي ديھ
تعلقي شڪارپور ۾ هڪ ديهه. جيڪب آباد ضلعي جي ڪنڌڪوٽ تعلقي جي هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن؛ ’شاه مراد‘، ’نظر خان‘، ’سعيد خان -بجاراڻي-‘، ’بجار -بجاراڻي-‘، ’باجڪ باجڪائي‘، ’گاڏهي‘، ’دلاور ڀنگوار‘، ’-بهرام- کوسو‘، ’من دوست ملڪ‘ ۽ ’عبدالڪريم -بجاراڻي-‘.
ڄٻير ذات
سنڌ ۾ ڄٻير (Jjabbeer) ذات جا مهاڻا آهن، جن کي جهٻير، جهٻيل، جبير ۽ جبيل به چون ٿا. اهي هينئر به ڪشمير ۽ پنجاب طرف ججهي انگ ۾ آهن. سمن جي صاحبيءَ ۾ توڙي شاهه لطيف جي وقت ۾ اهي گهڻو ڪري ڪنجهر ڍنڍ ڏي ماڱر (ماڃر) ذات وارن مهاڻن سان گڏ رهندا هئا. شاهه عبدالطيف ڀٽائي پڻ انهيءَ ذات کي پنهنجي شاعريءَ ۾ ذڪر ڪيو آهي. ”سميون ڪري سينگار، راءُ ريجهائڻ آئيون، ڄـــام هــــٿ ۾ ڄـــار، ڄــلي ڄـــٻــيرن وچ ۾.“ (شاهه) ,
حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:پاڪستان
پئي ٻيلو
پئي ٻيلو (Pai Forest): هونئن ته سنڌو درياهه جي ٻنهي پاسي ڪيترائي ٻيلا آهن، پر سڪرنڊ (ضلعي بينظيرآباد) جو ”پئي ٻيلو“ پنهنجي الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. روايت آهي ته پئي ٻيلو ٽالپرن جي زماني ۾ شڪارگاهه طور رک بنايو ويو هو. هتي وڻن جي واڍي ۽ عام شڪار جي بندش هئي، اها به روايت آهي ته هي ٻيلو ميرن کان اڳ ڪلهوڙن جي دؤر ۾ به موجود هو.