cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فهرست پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنون
thumb|[[لاھور جنڪشن ريلوي اسٽيشن لاھور ۾ ايراضي جي حساب سان پاڪستان جي سڀ کان وڏي اسٽيشن]] ھيٺ پاڪستان ۾ موجود ريلوي اسٽيشنن جي فھرست آھي.
خارجي ڳنڍڻا
پاڪستان
آسٽرو–ايشيائي ٻوليون
آسٽرو-ايشيائي ٻولين جون ٽي شاخون آهن:
حوالا
زمرو:رومن لپي زمرو:صورتخطيون زمرو:ٻولي خاندان زمرو:ٻوليون
انفارميشن ٽيڪنالوجي
اطلاعاتي طرزيات: انفارميشن ٽيڪنالوجي هڪ ڪاروباري سيڪٽر آهي، جيڪو ڪمپيوٽنگ، بشمول هارڊويئر،سافٽوئير،مواصلات ۽ عام طور جيڪي ڪجهه به معلومات جي ترسيل ۽ مواصلات کي آسان بڻائي.انفارميشن ٽيڪنالاجي ڊيٽا جي ترتيب،جهڙوڪ ٽيڪسٽ يا لکت ، آواز، تصوير، ڇاپو يا ڪنهن ٻئي صورت ۾ هجي
جڏهن ڪمپيوٽر ۽ ڪميونيڪيشن -ٽيڪنالاجي- پاڻ ۾ گڏجي ٿي ته -انفرميشن ٽيڪنالاجي- ”انفوٽيڪ“ جو -جنم- ٿئي ٿو. هيءَ -ٽيڪنالاجي- اهو ٻڌائي ٿي ته ڪيئن معلومات ڪمپيوٽر ذريعي -تخليق- ڪجي، -ان- جو تحفظ، منتقلي، مٽاسٽا ۽ ڦهلاءُ ڪيئن ڪجي؟ عام طور تي جڏهن اسين -انفرميشن ٽيڪنالاجي- بابت ڳالهايون ٿا، تڏهن اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته -ان- ۾ ڪمپيوٽر جو استعمال ۽ معلومات جي موجودگي هڪٻئي لاءِ لازم ملزوم آهن. سانئسي طور تي انفرميشن ٽيڪنالاجيءَ جي وصف هيٺين ريت ٿيندي. ڪمپيوٽر سان تعلق رکندڙ معلومات جي -تخليق-، ڊزائيننگ، منتقلي، واڌاري، سڌاري، سپورٽ ۽ ترتيب واري سائنسي علم کي -انفرميشن ٽيڪنالاجي- چئبو آهي. سافٽ ويئر (پروگرام) ذريعي ڏنل معلومات جي مٽاسٽا، منتقلي، جمع -بندي-، حفاظت، اُن جي نشريات ۽ بحالي وغيره -انفرميشن ٽيڪنالاجي- جا اهم جزا آهن. موجوده وقت ۾ هي اصطلاح تمام گهڻي وسعت حاصل ڪري چڪو آهي ۽ ڪمپيوٽنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ڪيترن ئي پاسن کي پنهنجي دائري ۾ آڻي ٿو. هن شعبي سان لاڳاپيل ماڻهو نيٽ ورڪنگ، انسٽاليشن ۽ ڊيٽا بيس جي مختلف شعبن ۾ پنهنجي ڊيوٽي انجام ڏين ٿا. نه صرف ايترو، پر ادارن ۾ ڊيٽا مئنيجمينٽ، نيٽ ورڪنگ، هارڊ ويئر، انجنيئرنگ، سافٽ ويئر ڊزائينگ، ويب ڊزائينگ ۽ ڪمپيوٽنگ واري سموري نظام جي ترتيب ۽ تنظيم به هن شعبي جي ماهرن جي محنت جو نتيجو آهي. هيءُ اصطلاح سڀ کان پهرين مشيگان جي جم ڊامسڪ (Jim Damsic) نومبر 1981ع ڌاري ايجاد ڪيو. ڊامسڪ، موٽرگاڏين سان لاڳاپيل هڪ ڪمپنيءَ ۾ ڪمپيوٽر مئنيجر طور ڪم ڪندو هو. سندس خيال هو ته ”ڊيٽاپروسيس“ وارو اصطلاح، جيڪو 1958ع کان استعمال ٿي رهيو هو، هاڻي ڪم جو نه رهيو آهي، تنهنڪري -ٽيڪنالاجي- جي ترقيءَ ۽ جدت کي نظر ۾ رکندي، -ان- جي جڳهه تي ڪو نئون اصطلاح جوڙجي ۽ اُن کي -انفرميشن ٽيڪنالاجي- سڏڻ گهرجي. موجوده وقت ۾ دنيا جي سمورن ملڪ جي يونيورسٽين ۾ هن شعبي جو قيام عمل ۾ آندل آهي، جنهن سان هن شعبي جي ماهرن جو هڪ وڏو انگ مختلف ادارن ۾ پنهنجون خدمتون انجام ڏيئي، هر ملڪ جي ترقيءَ ۾ پائيداري پيو ڪري.
حوالا
زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي زمرو:ڪمپيوٽر
ڍاٽڪي
ڍاٽڪي ____(Dhatki):
سنڌي ٻوليءَ جي ڍاٽڪي لهجي کي ”ڍاٽي“ ۽ ”ٿري“ نالن سان به سڏيو ويندو آهي. هن لهجي جي مکيه زمين ٿر خاص طور تي ٿر جو ڍاٽ وارو علائقو آهي. ڍاٽڪي، مارواڙي ۽ دراوڙيءَ سان به ويجهڙائپ رکي ٿي. ٿر ۾ ڍاٽڪي ٻولي (Ddaattiki) به چالو آهي. هن وقت اتي جيڪي ٺَڪرُ (راجپوت)، ڪَراڙ (واڻيا)، ميگهواڙ، ڀيل وغيره آهن، سي اصل راجپوتانا ۽ گجرات طرف کان آيا آهن. ٿر کي ڪَڇ، راجپوتانا جو ڀاڱو (مارواڙ ۽ جيسلمير)، ۽ ننگر پارڪر کي پالنپور رياست (گجرات جو طرف) ويجها آهن. ٿر جي ڪيترن ماڻهن جي انهن سڀني هنڌن جي رهاڪن سان لڙهه وچڙ گهڻي آهي. انهن سببن ڪري سنڌي، راجسٿاني ۽گجراتي ٻولين جي ميلاپ منجهان ٿر منجهه هڪ بنهه نئين قسم جي ٻولي ٺهي پيئي آهي، جا ”ڍاٽڪي“ يعني ڍٽ يا ٿر جي ٻولي سڏجي ٿي. اها گاڏڙ ٻولي راجسٿاني ٻولين جي لهجي ۾ ليکجي ٿي ۽ ”ڍٽ“ لفظ پاڻ به راجسٿاني ٻولين جو آهي. ڍاٽڪي ٻولي گجراتيءَ کي گهڻو ويجهي آهي، مثلاً: گجراتيءَ ۾ چون ”هُون جائُون ڇُون“ يعني آءٌ وڃان ٿو، ۽ ڍاٽڪيءَ ۾ چون ”هُون جائون تو“. اهو ”تو“ نج سنڌي لفظ ”ڻو“ آهي، جنهن مان ”هه“ جو اچار ڪڍي ڇڏيو اٿن، جنهنڪي ”ئو“ بدران ”تو“ چون ٿا. شاهه جي رسالي جو سر ڍول مارئي، جو راجپوتانا جي ڍول ۽ مارئي جي قصي تي ٻڌل آهي، سو ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ لکيل آهي. انهيءَ سر جو پهريون بيت هيءُ آهي:
”اُتر واءَ کوندي پهلي موسم مينهن،
ٻــالاپــڻ رونيهن، والا جم وساريين“.
سنڌيءَ ۾ ڍاٽڪي لفظ
سنڌي ٻوليءَ ۾ ڍاٽڪي لفظ گهڻا ڪينهن، جو ڍاٽڪي ڳالهائيندڙ، سنڌ ۾ گهڻو ٽڙي پکڙجي نه ويا آهن. عمر مارئيءَ جي قصي مشهور هئڻ سبب سنڌيءَ ۾ رڳو ”مارُو“ لفظ عام ٿيو آهي جو ڍاٽڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ معنا اٿس ’ٿري مالدار‘، جي مال جي چاري سانگي ڪڏهن ڪٿي ته ڪڏهن ڪٿي گذارين ٿا. ”مارئي“ پڻ ڍاٽڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي، ۽ معنا اٿس ’مارُو لوڪن جي نياڻي‘ (Maaroo lokan jee niyaanni).
”تون لنگهائين’لطيف‘چئي ٿرن جا ٿوري“. (شاهه)
”ٿوري“ڍاٽڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ اصل معنيٰ اٿس ”شڪاري“؛ پر عام طرح ٿر ۾ ڀيلن کي ”نوري“ سڏيندا آهن ۽ اهي اڇوتن جي دفعي ۾ ليکبا آهن. ”ٿوريءَ“ جو مونث سنڌيءَ ۾ آهي ”نورياڻي“.
”مـــاڙهُـــــو چـــونــــم مـــي، آءٌ هـــيــريــاڻــي آهـيان،
مُون ور سرتيون سي، جي ٿورياڻيون ٿرن جون“.(شاهه)
هيءُ بيت مسڪينيءَ جي باب ۾ آهي. ڄام تماچيءَ جي راڻي نُوري، ذات جي گندري(مهاڻي)، چوي ٿي ته ماڻهو مون کي مهاڻي چون ٿا، پر مان شڪارڻ آهيان ۽ ٿر جون ڀيلڻون مون کان وڌيڪ آهن. ٿر ۾ ”ٽوڀو“ معنيٰ ننڍڙو تلاءُ. اهو ڍاٽڪو لفظ رڳو ٿر ۾ عام آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:ٻوليون زمرو:لسانيات زمرو:ڀارت
بجلي گھر
بجليءَ جي وڌندڙ کپت کي نظر ۾ رکندي. ان ڳالھ جي سخت ضرورت محسوس ٿي تہ بجليءَ کي وڏي پئماني تي محفوظ ڪري اُن کي ضروت آهر استعمال ڪجي، اُن مقصد جي پورائي لاءِ جنوري، 1882ع ڌاري لنڊن ۾ دنيا جو پهريون بجلي گهر قائم ڪيو ويو. ساڳئي ئي سال نيويارڪ شهر ۾ بہ بجلي گهر قائم ٿيو. ٻنهي بجلي گهرن ڊائريڪٽ ڪرنٽ سسٽم (D.C) تحت ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، اُن کان پوءِ، 1890ع جي شروعات ڌاري ”لافن پاور اسٽيشن جرمني، Lauffen Power Station Germany پاران A.C ”الٽرنيٽنگ ڪرنٽ سسٽم“ جنريٽر ٺاهيو ويو.
سنڌ ۾ بجلي گھرن جي تاريخ
سنڌ ۾ 1922ع ڌاري سکر ۾ بجلي گهر قائم ڪيو ويو، جيڪو 1962ع تائين سکر شهر ۽ قدري آسپاس جي علائقن جون ضرورتون پوريون ڪندو رهيو. پر پاڪستان جي قيام کان پوءِ نون ڪارخانن کلڻ ڪري شهر ۾ بجليءَ جو کاپو وڌڻ لڳو، تنهن ڪري مارچ 1962ع ۾ ڪولمبو پلان موجب ٿرمل پاور جي تعمير لاءِ معاهدي تي صحيحون ٿيون. هن رٿا موجب اتر سنڌ جي مکيہ شهرن سان گڏ سوين ننڍن ننڍن ڳوٺن ۾ بجلي مهيا ڪئي وئي آهي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي بجلي گهر گڊو ٿرمل جو تعميراتي ڪم، 1969ع ۾ شروع ٿيو ۽ 1980ع تائين هن بجلي گهر 439 ميگا واٽ تائين بجلي پيدا ڪرڻ شروع ڪئي ۽ اڄڪلھ هتان 1655 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.
انور پيرزادو
ننڍپڻ ۾ شيخ اياز جو ڪتاب ’جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي‘ پڙهي ڪامريڊ سوڀي گيانچنداڻيءَ سان ملڻ لاءِ ويو ۽ پوءِ لاڳيتو وٽس ويندو رهندو هو. هن 1955ع تائين پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي مسلم اسڪول حاجي لعل بخش شيخ ۾ ورتائين جيڪو خليفو محمود ھلائيندو ھو، پوءِ اٽڪل 13 ڪلو ميٽر پنڌ يا -سائيڪل- تي وڃي گورنمنٽ هاءِ اسڪول ڏوڪري ۾ پڙهندو هو. 1962ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين. انور 1963ع کان 1968ع تائين، موجوده ڏوڪري تعلقي ۾، مھين جي دڙي اسڪول، -ٽڳڙ- -باغبان- (کچي کيڙا اسڪول)، حاجي مشوري اسڪول ۽ شيرمحمد جوڻيجي اسڪول ۾ پرائمري استاد ٿي رهيو. انور، ٽڳڙ, باغبان ۾ نوڪري دوران، ڳوٺ جي وڏيري سيد خادم حسين شاهه جي اوطاق ۾ رهندو هو. اُن وڏيرڪي ماحول جي مشاهدي جو اظهار اڳتي هلي هن هفتيوار ’برسات‘ ۾ ”وڏيري جي اوطاق مان“ عنوان سان لکيل ڪالمن ۾ ڪيو آهي.
انور 1969ع ۾ انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪئي. ايم اي پاس ڪرڻ کان پوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ جي انگلش ڊپارٽمينٽ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. 1970ع ۾ پاڪستان ايئرفورس ۾ پائلٽ آفيسر جي ٽريننگ لاءِ چونڊيو ويو، ڇهن مهينن جي ٽريننگ ڪري ڊيوٽيءَ تي چڙهڻ وارو هو ته مٿس ”فيلڊ ڪورٽ مارشل“ ۾ بغاوت جو ڪيس هلايو ويو ۽ کيس ست سال سخت پورهئي سان سزا ڏيئي پشاور سينٽرل جيل ۾ موڪليو ويو. انور جو ڏوهه اهو هو ته هن بنگلاديش خلاف آپريشن جي مخالفت ڪئي هئي ۽ شيخ مجيب الرحمان کي ”20 صديءَ جو عظيم جنگجو“ قرار ڏنو هو.
فيلڊ ڪورٽ مارشل دوران ونگ ڪمانڊر ۽ ايئر وائيس مارشل يوسف خان کيس آزاد ڪرڻ جي سفارش ڪئي. اهڙيءَ طرح ستن مهينن جي قيد کان پوءِ کيس آزاد ڪيو ويو. انور لاءِ سرڪاري نوڪريءَ جا دروازا بند ٿي چڪا هئا، تنهنڪري امرجليل جي سفارش سان کيس هلال پاڪستان اخبار ۾ سب ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. 1975ع ۾ هلال پاڪستان ڇڏي روسي سفارتخاني ۾ انگريزي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ بليٽن جو ايڊيٽر مقرر ٿيو. 1980ع ۾ روسي سفارتخاني بند ٿيڻ سبب، ان سال ئي ”ڊان“ اخبار جو لاڙڪاڻي جو عيوضي ۽ ”دي اسٽار“ سکر جو بيورو چيف ٿيو. ايم. آر. ڊي هلچل دوران هڪڙي خبر هلائڻ جي ڏوهه ۾ 6 مهينا سزا ڀوڳيائين. ان کان پوءِ جدا جدا اخبارن ”دي اسٽار“، ”عوامي آواز“، ”جاڳو“، ”سنڌ سجاڳ“، ”-برسات-“، ”سنڌ ٽربيون“ ۽ روزاني ”سچ“ سان لاڳاپيل رهيو. سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جو سيڪريٽري ۽ سرگرم ڪارڪنن به رهيو.
انور پيرزادو، ڪهاڻيڪار به هو. هوچي من جي شاعريءَ کان متاثر ٿي شاعري به ڪيائين. هن ڪيترن ڪتابن جا سنڌيءَ ۽ انگريزيءَ ۾ ترجما ڪيا، جن ۾ ”تاريخ مون کي بي ڏوهي قرار ڏيندي“ (فيڊرل ڪاسٽرو جي تاريخي تقرير) ۽ ”شاهه جي رسالي جو سماجي مقصد“ اهم آهن. هيل تائين سندس ڇپيل ڪتاب هي آهن، ”اي چنڊ ڀٽائيءَ کي چئجان“، ”متان وساريو“(2007ع)، ”سنڌ“(ڊسمبر2008) ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽي پاران سندس ڪتاب ”Sindhi Language and Literature- A brief account“ پڻ ڇپجي چڪو آهي. پاڻ 7 جنوري 2007ع تي ڪينسر جي بيماريءَ وگهي وفات ڪيائين. سندس آخري آرام گاهه ڳوٺ ٻلهڙيجيءَ ۾ ئي آهي. -انور پيرزادي ستر واري ڏهاڪي جي شروع ۾ لکڻ شروع ڪيو ۽ 1973ع کان سنڌي ادبي سنگت کي ٻيهر سرگرم ڪرڻ ۾ سندس حصو رهيو. هو مُهم جُو صحافي رهيو آهي. هن نومبر 1989ع ۾ رٻڙ جي ٻيڙين تي جهانگيره کان پورٽ قاسم تائين سنڌوءَ جو سفر ڪيو. کيرٿر ۾ ڪتي جي قبر تائين پنڌ ڪيائين ۽ گورک چوٽيءَ تي انهن ڏينهن ۾ پهتو جڏهن روڊ رستا ڪو نه ٺهيا هئا. -ٿر- ۽ سنڌو ڊيلٽا جا به تفصيلي پنڌ ڪيائين. ادبي دنيا ۾ هُو تاج بلوچ-، بدر ابڙي، فقير محمد لاشاري، عبدالرحمان نقاش، هدايت منگي، ڪيهر شوڪت، ستار پيرزادي ۽ مير محمد پيرزادي کي گهڻو ويجهو رهيو. هن جي تحريرن جو پسنديده موضوع، سنڌ، شاهه لطيف، مھينن جو دڙو ۽ ٿر هئا.
حوالا
زمرو:1945ع جون پيدائشون زمرو:اديب زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
چنگ
thumb|Georgian Changi thumb|Chang instrument چَنگ(انگريزي:Chang Instrument) هڪ ساز آهي جيڪو آڳاٽي زماني کان سنڌ ۾ رائج آهي.چنگ ساز سنڌ جو قديم قومي ۽ عوامي ساز آهي. هيءُ ساز ڦوڪ ۽ آڱر جي ضرب سان وڄايو ويندو آهي، لوھ جي اٽڪل چار سوت کن ٿلهي تار کي موڙي گول دائري جي صورت ۾ آندو ويندو. هر هڪ گول جي مُنڍ وٽان ٽن سوتن جي وٿي رکي ويندي. ان جون تارون ٻاهر ڇڪي، ٽن انچن جي مفاصلي تي چنهنبيارون رکيون وڃن ٿيون. گول جي وچ تي هڪ سنهي چپٽي تار چهنب وانگر نڪري ٿي ۽ ٻنهي سرن وٽان ٻاهر نڪتل تارن جي وچ مان گذري، تارن جي ڇيڙي وٽ مٿي مُڙي ٿي ته جيئن ان کي آڱر سان  ضرب ڏئي لڙائي يا ڇيڙي وڄائي سگهجي. اهائي تات سر ڇيڙيندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
پستول
thumb|پستول هڪ قسم جو بارودي هٿيار آهي ، جنهن کي 1540ع ۾ اٽليءَ جي هڪ شهر پستويا ۾ ايجاد ڪيو ويو. اتان هيءُ انگلستان جي رستي جرمنيءَ پهتو. شروع ۾ پستول تمام وڏو ۽ ڳرو هوندو هو. 1835ع ۾ آمريڪا جي هڪ شهري ’ڪولٽ ‘ پستول ۾ سڌارا آندا ۽ هن کي هاڻوڪي ڊزائين ڏني. ريوالر به پستول جو هڪ قسم آهي. جنهن جي چئمبر ۾ گوليون پون ٿيون ۽ چرخيءَ وانگر ڦرندو آهي. هاڻي ته خودڪار پستول ۽ ريوالر به ايجاد ٿيا آهن.
الھڏنو نوناري
استاد الهڏنو نوناري (انگريزي:Ustad Allah Dino Noonari) سنڌ جو مشهور ڪلاسيڪل راڳي هو.
زندگي جو احوال
استاد الهڏنو نوناري، سر زمين سنڌ جو ممتاز گائڪ ٿي گذريو آهي، هن 1885ع ۾ سکر ويجهو ڳوٺ باگڙجي، هاڻوڪو شڪارپور ضلعو ۾ جنم ورتو. هيءُ سنڌ جو پهريون گائڪ هو، جنهن ديسي سنڌيءَ راڳ سان گڏ، ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ بہ مُهارت حاصل ڪئي. خاص طور تي ”تان“ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. -استاد عاشق علي خان- جو شاگرد بڻيو ۽ گهڻي ڀاڱي سندس انداز ۾ ئي ڳائيندو هو ۽ اڪثر ساڻس گڏ ڳائيندو هو. سندس آواز، سنهو، اوچو ۽ لوچدار هو، جنهن ۾ عجيب ترنم ۽ سوز موجود هو. هن خاصيت سبب هُو ڪافيون ۽ مرثيا نهايت پرسوز انداز ۾ ڳائي سگهندو هو. هن کي ”تلنگ“ راڳ تي وڏي مهارت حاصل هئي، -ان- کان سواءِ -آسا- ۽ -ڀيروي- بہ ڪمال جي ڳائيندو هو. هن ممبئي، لکنئو ۽ مدراس ۾ بہ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري پاڻ ملهايو. سندس سوين ڪلام ريڪارڊ ٿيل آهن.
وفات
هن 21 جولاءِ 1951ع تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1885ع جون پيدائشون زمرو:1951ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستاني ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو
آفتاب ابڙو
آفتاب ابڙو سنڌي اديب آهي. سندس لاڳاپو ابڙو قبيلي جي ڪُماريو پاڙو سان آهي. هيءُ مارچ1، 1956 تي تعلقي ڏوڪريءَ جي هڪ ڳوٺ گابر مسڻ ۾ ڄائو. هن شروعاتي تعليم ڳوٺ ۾ ئي حاصل ڪئي. ثانوي تعليم، باڊھ هاءِ اسڪول مان ۽ انٽر ڪامرس ۽ آرٽس ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪيائين. 1978ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان سنڌيءَ ۾ ايم.اي ڪيائين، حافظ سعدالله (والد)، غلام نبي سومرو، مُحسن ڪڪڙائي، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو، ڊاڪٽر فهميده حسين، ڊاڪٽر نواز علي شوق، سراج ۽ شهناز نور سندس ادبي استاد رهيا آهن. ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪري رهيو آهي. آفتاب ابڙو سنڌي، اردو، انگريزي، سرائڪي ۽ پنجابي ٻولين جي سٺي ڄاڻ رکي ٿو.
فهرست نخستین مسلمانان
جڏهن حضرت محمد مصطفي صه بعثت کان پوءِ دعوت ذوالعشيره جي موقعي تي قريش قبيلي جي ماڻهن کي اسلام جي دعوت ڏني ته سٿ کان پهرين اوهان جي دعوت حضرت علي قبول ڪئي.
آفتاب ابڙو
خدمتون
اسسٽنٽ ڊائريڪٽر پبليڪيشن جي حيثيت ۾ ثقافت کاتي جا ڪجھ ڪتاب مرتب/ايڊٽ ڪيائين. ماهوار ’پيغام‘ ۽ ’سنڌ ماحول‘ جو ايڊيٽر، ماهوار ’ڪريسينٽ‘ ۽ ’بابو سپيئر‘ جو صلاحڪار ۽ سنڌيڪا اڪيڊميءَ جو باني ميمبر ۽ صلاحڪار رهيو آهي. سندس هيٺيون تصنيفون آهن:
ماحول جي بنيادي موضوعن بابت سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ 12 ڪتابڙا لکي چڪو آهي.
حال
هن وقت اطلاعات کاتي، حڪومت سنڌ ۾ آفيسر آهي.
حوالا
زمرو:1956ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:جيئريون شخصيتون
ترڪيبي تنقيد
ترڪيبي تنقيد _(Synthetic Criticism):
محمد زمان پھريون
پيدائش
حضرت سلطان‌اولياء خواجه محمد زمان 21 رمضان 1125ھ  بمطابق 1713ع تي سنڌ جي مشھور شھر لواري شريف ۾ پيدا ٿيا، سندن جي ولادت جو سن ‘‘من عبادنا المخلصين’’ مان نڪري ٿو. سندن جي والد جو نالو شيخ حاجي عبداللطيف ھو،جنهن جا وڏا سھروردي طريقي جا ھئا پر پاڻ نقشبندي سلسلي ۾ داخل ٿيو سندن جي والده خواجہ عبدالسلام درس جي صاحبزادي ھئي.
ترڪيبي تنقيد
جان مورلي (1923-1838 John Morley)۽ لارڊ بائرن (1824-1788Lord Byron) تنقيد جي هن قسم جا باني چيا وڃن ٿا. سندن ئي ڪوشش سان هن تنقيد جي بنياد تي ادبي تاريخ کي نئون موڙ مليو ۽ سوانحياتي ارتقا وارو نظريو ادبي تاريخ بڻيو.هن تنقيد جي اها تقاضا آهي ته نقاد، تنقيد ڪرڻ وقت ان دؤر جو وسيع، جامع ۽ مڪمل مشاهدو ۽ مطالعو ڪري، جنهن دؤر ۾ ادبي تخليق ٿي ۽ انهيءَ کي ڏسڻ جي ڪوشش ڪري ته سماج جا احساساتي، نظرياتي ۽ تصوراتي بنياد ڪهڙا آهن ۽ انهن تي ادبي تخليق ڪيتري قدر اثر انداز ٿي آهي يا انهن پاڻ ڪيتري قدر اثر قبول ڪيو اٿس.
محمد زمان پھريون
نسب جو سلسلو
سندن جي نسب جو سلسلو امير المومنين ابو بڪر صديق سان وڃي ملي ٿو، خليفي مھدي يا ھارون جي زماني ۾ ھي خاندان سنڌ ۾ وارد ٿيو، سندن جو والد عالم ھو ۽ ورع ۽ تقويٰ ۾ مشھور، ھو مخدوم آدم جي صاحبزادي خواجہ فيض اللہ جا مريد ھيا، مخدوم  ابو القاسم نقشبندي سان گھري عقيدت رکندا ھيا.
ظاھري ۽ باطني تعليم
ظاھري علمن جي تعليم ٺٽي ۾ مولانا محمد  صادق جھڙي متجر عالم کان حاصل ڪيائون اتفاقاً سندن جي ملاقات ابوالمساڪين محمد ٺٽوي سان ٿي وئي، پاڻ تعليم ترڪ ڪري ھن جي حلقي ۾ وڃي شامل ٿيا ۽ بيعت کان بعد مجاھدن ۽ رياضتن ۾ مشغول ٿي ويا، ۽ بيعت کان بعد سندن کي شيخ طريقت   ابو المساڪين خلافت عطا ڪئي، پنھنجي دستار مبارڪ سندن جي مٿي تي رکي.
آداب عالمگيري
آداب عالمگيري، اورنگزيب جي خطن تي مشتمل ڪتاب آهي. اهي خط ٺٽي جي منشي ابوالفتح قابل خان ترتيب ڏنا، جيڪي اورنگزيب مختلف وقتن تي لکيا هئا. هنن مان ڪجهه خطن مان سترهين صديءَ جي آخري اڌ ۾ سنڌ ۾ پکڙيل بيچينيءَ ۽ ابتر صورتحال جي خبر پوي ٿي. اهي خط چوڌري عبدالغفور مرتب ڪري، ٻن جلدن ۾، 1971ء ۾، ريسرچ سوسائٽي آف پاڪستان، لاهور پاران ڇپايا. انهن مان ڪجهه خطن جو اردو ترجمو به ٿيو آهي.
محمد زمان پھريون
وطن واپسي
1150ھ ۾ پاڻ پنھنجي اباڻي وطن لواري ۾ اچي ڪري مسند ارشاد تي فائز ٿيا، پراڻي لواري زمين جي بغاڙ جي ڪري جڏھن تباھ ٿي وئي ته پاڻ جديد شھر جو بنياد رکيائون ۽ ان جو نالو به لواری رکيو. جيڪو ھاڻي لواري شريف چورائي ٿو.
مريدن جي تربيت
محمد زمان اولمريدين جي ديني ا۽ روحاني تربيت جو خاص خيال رکندا ھيا، گرميءَ جي موسم ۾ صبح جي ويھڪ کان بعد دالان ۾ تشريف فرما ٿيندا ھيا، ماڻھو بي انداز ڀرجي ويندا ھيا، پوءِ پاڻ ۽ سندن جا مريد مراقبي ۾ مشغول ٿي ويندا ھيا ۽ محويت جو اھو عالم ھوندو ھيو جو ھنن ھمراھن کي اس جي سخت تپش به استغراق جي کيفیيت کان واپس نہ وٺي اچي سگھندي ھئي، جڏھن ماڻھو چاشت جي وقت مراقبو ختم ڪندا ھيا ته زمين پگھر سان آلي ٿي ويندي ھئي، سندن جي خانقاھ  رات جاڳڻ جو خاص اھتمام ھو ان جي لاءِ ھڪ شخص مقرر ھو جيڪو ، ماڻھن کي عبادت جي لاءِ بيدار ڪندو ھيو. محمد زمان پھريا شريعت جي اتباع جو خاص طور تي خيال رکندا ھيا ا۽ مريدن کي تربيت ۾ به ھميشہ ان جي ڪوشش فرمائيندا ھيا ته شريعت جي حڪم تي ۽ سنت نبوي تي پورو پورو عمل ڪيو وڃي.
وفات
63 سالن جي عمر ۾ 4 ذوالقعد 1188ھ بمطابق 1775ع تي چاشت جي وقت واصل بحق ٿيا، مزار شريف لواري ۾ آھي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي شاعر
راجا ڏاهر
راجا ڏاهر سنڌ جي برھمڻ خاندان جو آخري حاڪم ۽ راجا چچ جو ننڍو پٽ ھيو. راجا چچ 672ع (۵۲ ھ) ۾ وفات ڪئي. ان بعد سندس ڀاءُ راجا چندر، سنڌ جو حاڪم ٿيو ۽ 8 سال حڪومت هلائي سن 680ع (۶۰ ھ) ۾ وفات ڪئي. ان کان پوءِ راجا ڏاهر سنڌ جي حڪومت جي گاديءِ تي ويٺو جنهن 33 سال حڪومت ڪئي. ان وقت سنڌ جي گادي جو هنڌ الور شهر هو. راجا ڏاهر کان خلافت بنو اميه جي سپھ سالار ۽ بصري جي گورنر حجاج بن يوسف ثقفي جي ناٺي محمد بن قاسم  سنڌ فتح ڪري عربن جي حڪومت قائم ڪئي.
left|thumb|400px|سنڌ 700 عيسويءَ ۾ راجا ڏاھر جي دؤر ۾
تفصيلي تعارف
راجا چندر جي وفات کان پوءِ سنڌ جو راڄ ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو الور ۾ چچ جو ننڍو پٽ ڏاهر گادي تي ويٺو ۽ برهمڻ آباد چندر جي پٽ راج سنڀاليو جيڪو جلد ئي فوت ٿي ويو ۽ راجا ڏاھر جي وڏي ڀاء ڏهرسين اتي قبضو ڪري حڪومت شروع ڪئي ۽ اگهم جي ڌيءَ سان شادي ڪئي ۽ پنج سال گذرڻ کان پوءِ وڃي راوڙ شھر کي وسايو جنھن جو بنياد راجا چچ رکيو ھو ۽ پوءِ ان شهر ۾ ھڪ معزز ماڻھو مقرر ڪري پاڻ برهمڻ آباد ۾ اچي ملڪي وهنوار هلائڻ لڳو. هوڏانهن ڏاهر ملڪ جون واڳون سنڀاليندي ئي سڀني قومن جي ڀلائيءَ لاءِ جوڳا قدم کنيا، جنهن سان سڀ سندس سڄڻ ٿي ويا ۽ پوءِ پورو ملڪ گهمڻ لاءِ نڪتو. سنڌ جي اڀرندي ۽ اولهندي سرحد جي حفاظت جا پختا انتظام ڪري برهمڻ آباد پهتو ۽ پنهنجي ڀاءُ ڏهرسين تي اعتماد ۽ کيس برهمڻ آباد جو حاڪم مڃيائين. ڪجهه ڏهاڙا اتي گذاري مڪران ويو. ان وقت سنڌ جي سرحد مڪران ۽ ڪرمان سان ملندي هئي. مڪران جي حاڪم سان مضبوط لاڳاپا جوڙي الور واپس پهتو ته سندس عوام وڏي ڌوم ڌام سان آڌرڀاءُ ڪيو.
تڪراري شادي
مولائي شيدائي جنت السنڌ م لکي ٿو تہ:ڏاهر گاديءَ تي ويهڻ کانپوءِ ڪجهه وقت سلطنت جو دؤرو ڪري، مڪران جي سرحد کي مضبوط بنائي، الور ڏانهن موٽيو. ان وچ ۾ نجومين کيس خبر ڏني ته جيڪو سند ڀيڻ ٻائيءَ سان شادي ڪندو، سو سڄيءَ سنڌ جو مالڪ ٿيندو. مٿين خبر ٻڌي، هو شش و پنج ۾ پئجي ويو، آخر پنڊتن کي گهرائي ساڻن صلاح ۽ مشوري بعد هن رسمي طور ڀيڻ سان شادي ڪئي. ڪن محققن ڏاهر جي ڀيڻ سان شادي کي رد ڪيو آهي. ڏهرسين ڀيڻ جو سڱ رامل راجا جي پٽ سوهن کي ڏيڻو ڪيو هو، سو مٿين خبر ٻڌي ڏاهر تي ناراض ٿي پيو.
خلافت سان ٽڪراء
مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:بني اُميه دؤر ۾، مڪران ۾ بعض باغين جو تعداد پنجاه هزارن کي پهچندو هو. اهڙين مشڪلاتن کي حل ڪرڻ لاءِ حجاج بن يوسف، محمد بن هارون کي، جو وڏو ديندار ۽ تجربيڪار بلوچ هو، مڪران مٿان نائب مقرر ڪيو. محمد بن هارون مڪران جي چپي چپي کان واقف هو. هو اندروني امن امان کي قائم رکڻ ۾ ڪامياب ٿيو. حجاج بن يوسف جي ڏينهن ۾ محمد بن حارث علافي پنهنجي ڀاءُ معاويه بن حارث ۽ پنهنجي قبيلي آسار جي پنجن سوَن ماڻهن سان واپار سانگي عمان کان نڪري، مڪران ۾ رهڻ لڳو. اتفاق سان سندس ماڻهن مان صفوي بنالحاميءَ ڪنهن ڳالهه تان اتي جي هڪڙي ذميءَ کي ماري وڌو، جنهن تي هن جي وارثن مڪران جي حاڪم سعيد بن اسلم کي فرياد پيش ڪيو، مگر علافين دغا سان سعيد کي قتل ڪري سڄي مڪران تي پنهنجي خودمختياريءَ جو اعلان ڪيو. حجاج علافين تي سخت ڏمريو ۽ علافين جي سردار سليمان علافيءَ جو سر وڍرائي سعيد جي عزيزن ڏانهن روانو ڪيو. ان واقعي کان پوءِ حجاج، عبدالرحمان بن اشعت ۽ مجاعه بن سعر تميميءَ کي مڪران جي انتظام کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ ڏياري مڪو. جيسين مجاعه پهچي تنهن کان اڳ علافين عبدالرحمان کي ماري وڌو. مجاعه تجربيڪار عملدار هو، سندس اچڻ جو ٻڌي باغي وڃي جبلن جي غارن ۾ لڪا. مجاعه قندابيل تائين سندن پٺيان پيو، پر اوچتو اجل جي سڏ ڪري وفات ڪري ويو. حجاج ڏٺو ته عرب عاملن لاءِ مڪران جو صحرائي ۽ جابلو ملڪ اڻ ڏٺو ڏيهه آهي، ان ڪري هن مڪران جي حڪومت محمد بن هارون بلوچ جي سپرد ڪئي، جو ملڪ جي اندروني حالتن کان پوريءَ طرح واقف هو. محمد بن هارون باغين جو پيڇو ڪري، معاويه بن حارث کي هڪڙي غار مان گرفتار ڪري، سندس سر وڍرائي حجاج ڏانهن مڪو. هن واقعي کان پوءِ محمد بن حارث علافيءَ پنهنجي ماڻهن سان سرحد ٽپي، سنڌ جي راجا ڏاهر وٽ وڃي پناه ورتي. راجا رامل، جنهن کي ڏهرسين ٻائيءَ جو سڱ ڏيڻو ڪيو هو، سو ٻائيءَ سان ڏاهر جي شاديءَ جي ڳالهه ٻڌي، غصي ۾ اچي ويو ۽ پنهنجي وڏي لشڪر سان الور تي ڪاهي آيو. محمد علافيءَ موقعو ڏسي هڪڙيءَ رات جو اوچتو رامل تي ڪاهي، سندس لشڪر جو وڏو حصو ماري وڌو، جنهن تي ڏاهر خوش ٿي کيس پنهنجو مکيه صلاحڪار مقرر ڪيو. ڏاهر جي دمشق جهڙيءَ باجبروت شهنشاهت سان هيءَ پهرين کونس هئي.
هڪ عرب علافي جي ڪارگذاري
سنڌ ۾ ان وقت اسامه قبيلي جو عرب سردار محمد علافي اسلامي حڪومت سان بغاوت ڪري ڀڄي آيو هو. ۽ ڏاهر کيس هتي پناهه ڏئي ڪري ڪافي رعايتن سان نوازيو هو. ٻڌ يمن وزير جي چوڻ تي راجا ڏاهر علافي کي گهرايو ۽ کانئس ان معاملي ۾ مشورو ورتو. علافي چيو اوهان فڪر نه ڪريو گهٻرائڻ جي ڪائي ضرورت ناهي، مان انهن کي اهڙو سبق سيکاريندس جو سڄي عمر ياد رکندا. اوهان هتان کان ٽي ميل پري خندق کوٽرايو ۽ مون کي پنج سؤ سپاهين جو جٿو ڏيو. راجا ڏاهر محمد علافي کي پنج سؤ سوار ڏنا، جن کي هو وٺي ڪري رات جي انڌيري ۾ جڏهن دشمن اگهوٽ ننڊ پيا هئا مٿن ڪڙڪي پيو ۽ اهڙو راتاهو هنيو جو اسي هزار سپاهين مان ڪي موت جو کاڄ بڻيا ۽ ڪي ڀڄي نڪتا. عربن کي دشمن جو گهڻو سامان ۽ پنجاهه هاٿي هٿ لڳا. راجا ڏاهر خوشيءَ ۾ وڏو جشن ملهايو ۽ علافي کي انعام سان نوازي عربن کي مڪران ۾ رهڻ لاءِ محل ۽ نوڪر چاڪر عطا ڪيائين. ٻئي ڏينهن پنهنجي محل ۾ گرفتار قيدين کي ڏاهر سزا لاءِ گهرايو پر ٻڌيمن جي چوڻ تي سڀني کي معاف ڪري ڇڏيائين. ڏاهر ٻڌيمن جي انهيءَ صلاح تي ڏاڍو خوش ٿيو ۽ کانئس ڪنهن اڻپوري خواهش جو پڇيائين، جنهن تي وزير عرض ڪيو، ”مهاراج! منهنجي ٻي ڪا خواهش ناهي، صرف اهو عرض آهي ته منهنجي ڪائي اولاد ناهي، مرڻ کان پوءِ ڪوئي نالو وٺڻ وارو نه هوندو. مان چاهيان ٿو ته ملڪ جي چاندي جي سڪن تي هڪڙي پاسي کان اوهان جو نالو هجي ۽ ٻئي کان منهنجو، جيئن ماڻهو مرڻ کان پوءِ به سنڌ سان گڏ مون کي ياد رکن. راجا ڏاهر پنهنجي وزير جي خواهش پوري ڪرڻ جو جلد حڪم ڏنو.
عهد حڪومت
راجا ڏاهر جو اٽڪل 670ع کان 712ع تائين عهد حڪومت جو دور ڪٿي سگهجي ٿو. سندس عهد حوڪومت لاءِ هيئن به چئي سگهجي ٿو ته 670ع کان هن عربن طرفان سنڌ فتح ٿيڻ تائين سنڌ تي حڪومت ڪئي.
موت
برهمڻ گهراڻو ۽ عربن جي ڪاهه وقت راجا ڏاهر جي قتل متعلق آيل بيان متضاد آهن، جن مان راجا ڏاهر جي ڪنهن به عرب هٿان مارجڻ جي پڪي گواهي نٿي ملي. پنهنجن غداري ڪري محمد بن قاسم جو ساٿ به ڏنو، راجا ڏاهر کي قتل ڪري عربن جي شڪست کي فتح ۾ تبديل ڪيو. .
راجا ڏاهر بابت متضاد رايا
سنڌ جي هن اهم ڪردار متعلق سنڌي ماڻهو ٻن راين ۾ ورهايل آهن ۔ سنڌ ۾ اسلامي مذهبي طبقو چچنامي جي آڌار تي کيس هڪ ظالم ۽ انتهاپسند برهمڻ تسليم ڪري ٿو. چچ توڙي راجا ڏاهر جي دور ۾ برهمڻ ٻڌمت وارن ۽ اڇوتن سان سٺو سلوڪ نه ڪندا هئا جنهڪري سندن اهو خيال آهي۔ جڏهن ته سيڪيولر طبقو کيس سنڌ جو عظيم هيرو تصور ڪري ٿو ، جنهن وطن جي دفاع خاطر عرب سامراج سان مهاڏو اٽڪايو ۽ سنڌ ڌرتيَ جي آزادي لاء وڙهندي پنهنجي جان قربان ڪئي ۔ سيڪيولر حضرات چچنامي ۽ ٻين تاريخي ماخذن جي راجا ڏاهر جي خلاف ڏنل بيابانن کي رد ڪن ٿا ۔ سندن چوڻ آهي ته اها عربن پنهنجي مفادن مطابق تاريخ لکي آهي ۽ انهن راجا ڏاهر بابت خيانت کان ڪم ورتو آهي ۔ان سان گڏ هڪ دليل هو اهو به ڏين ٿا ته چچ نامي جو مصنف نامعلوم آهي ۽اصل عربي ٻوليءَ وارو نسخو ملي نه سگهيو آهي. چچنامو فارسي ٻولي ۾ علي ڪوفي ترجمو ڪيو هو جنهن تان سنڌي ٻولي ۽ ٻين ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۔ چچنامي جي بنياد تي ئي راجا ڏاهر جي باري ۾ ڪيترائي متضاد بيان آهن ۔ انڪري اسلامي مذهبي طبقو چچنامي جي متضاد بيانن تي ويساھ ڪري ٿو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي سُورما
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي سورما
بجير
ٿر- ۾ رهندڙ هڪ ذات. اها ذات ٿر ۾ مسلمانن توڙي هندن ٻنهي ۾ آهي. -ٿر- ۾ هن ذات جا ماڻهو ٺَڪُرَن جا نوڪر ٿي رهندا آهن، -جن- کي َٺڪُرن جا گولا به چوندا آهن. بجيرن جون عورتون، ٺڪُرن جي نياڻين کي، شاديءَ جي موقعن تي گوليون ڪري ڏاج ۾ ڏيندا آهن. هاڻي اهو رواج ختم ٿيندو پيو وڃي.
تشبيب
تشبيب __(Tashbeeb):
تشبيب بنيادي طور قصيدي جو پهريون حصو آهي. تشبيب عربي لفظ ”شب“ مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’جوان ٿيڻ‘. اصطلاحي معنيٰ موجب ڪنهن جي جوڀن جو تذڪرو ڪرڻ يا ڪنهن جي حسن ۽ انگن جي تعريف ڪرڻ. شاعراڻي اصطلاحي معنيٰ موجب مدحيه قصيدي ۾ممدوح جي مدح کان اڳ عشقيه ، بھار جي موسم، حسن ۽ جوڀن جهڙن مضمونن بابت شعرن کي يا قصيدي جي شاعرانه تمهيد کي تشبيب چيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته عربي قصيدن ۾ سونهن سوڀيا ، جوڀن ۽ پيار ۽ محبت جو ذڪر عام هوندو هو.
خانپور تعلقو
خانپور تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام خانپور شھر آھي.
ديھون
ھن تعلقي ۾ 52 ديھون واقع آهن.
صوفي آسرداس
صوفي آسرداس جا وڏا اصل خيرپور جا هئا، پر پوءِ حيدرآباد ۾ اچي رهيا. مسٽر ٽهلرام آسودومل پنهنجي ڪتاب ”سنڌ جا سنت“ ۾ لکي ٿو ته: ”پوءِ ميرانپور تعلقي گونيءَ ۾ لڏي وڃي ويٺا.“ صوفي آسر داس اتي ڄائو، پر تڪڙو ئي سندس وڏا اتان لڏي اچي وري به حيدرآباد ۾ رهيا. آسرداس جي تعليم ۽ تربيت حيدرآباد ۾ ٿي.
صوفي آسرداس جھوڪ شريف جي گادي نشين صوفي فضل الله جو مريد ۽ صحبتي هو ۽ اتان ئي فيض پرايو هئائين. تذڪره نگار ۾ لطف الله بدوي لکيو آهي ته: ”هي درويش جھوڪ شريف جو پانڌيئڙو هو ۽ پنهنجي فقيراڻي خصلت ۽ خوبيءَ کان شهر ۾ ڪافي مقبول هو.“ آسر داس هڪ اهڙو صوفي فقير هو، جنهن وٽ ڪيترائي علم جا اڃايل اچي پنهنجي اندر جي اڃ اجھائيندا هئا. صوفي دلپت جھڙو بزرگ ۽ مشهور صوفي شاعر به وٽانئس ئي رڱجي لال ٿيو هو. چون ٿا ته وٽس طالبن جو هر وقت وڏو هجوم رهندو هو. روزانو صوفياڻي راڳ جي محفل ٿيندي هئي، هر وقت ڀنڊارو هلندو رهندو هو، ڪابه لالچ وغيره نه هوندي هيس. سندس چهري تي ڪڏهن به ڪنهن ڪاوڙ نه ڏٺي. سندس گفتار ۾ ايڏو ته ميٺاج هوندو هو، جو ماڻهو هن جي گفتار ٻڌي موهجي پوندا هئا. آسرداس چڱو شاعر هو، پر افسوس جو سندس ڪلام لڳ ڀڳ اڻ لڀ ٿي ويو آهي. سندس ڪجهه بيت ۽ هڪ ڪافي موجود آهي، جنهن جي اڀياس مان پتو پوي ٿو ته ڀائي آسرداس ڪهڙن عميق خيالن جو عارف ۽ پختو شاعر هو. سندس مختصر ڪلام نموني طور پيش ڪجي ٿو : مـايـا اچـڻـي وڃـڻي، ڪـهڙي ڪـهڙي ڀاءِ، ڪن جي چور کڻي ويا، ڪن جي ساڙي باهه، ڪن جي دٻي رهي ڌوڙ ۾، ڪن جي راجا کاءِ، سڦلي ٿيندي ساءِ، جا ڏيندين نام ڌڻيءَ جي.
زمرو:شخصيتون
1215ع
ڊسمبر
زمرو:1215ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ياسر عرفات
ياسر عرفات فلسطين جو ھڪ عرب اڳواڻ جنھن پوري زندگي فلسطين جي آزادي جي جدوجھد ڪندي گذاري. سندس پورو نالو محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني ھيو ۽ ان جي ڪنيت أبو عمّار ھئي. 24 آگسٽ 1929 ۾ پيدا ٿيو. فلسطيني کيس پنھنجو پھريون اڳواڻ سڏيندا ھيا. پاڻ فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن جو 1969 کان 2004 ۾ پنھنجي وفات تائين چيئرمين رهيو. 1993 ۾ فلسطين نيشنل اٿارٽي جو صدر ٿيو.
نالو
والدين طرفان ھن جو نالو محمد عبدالرحمان عبدالرؤف القدوہ الحسيني ھيو پر ھن اسلام جي پھرين شھيد ياسر، جيڪو مشھور صحابي عمار جو پيء ھيو، کان متاثر ٿي پنھنجو نالو ياسر رکيو ۽ ڪنيت بہ ابو عمار رکي.
خاندان ۽ ننڍپڻ ۽ شخصيت
ھن جو تعلق پيءُ ۽ ماءُ ٻنھن پاسن کان حسيني خاندان سان ھيو. سندس پيءُ ھڪ پئسي وارو واپاري ھيو جنھن کي ياسر سميت ست ٻار ھيا. ھن جو فلسطيني خاندان جي رھائش قاھرہ ۾ ھئي ان ڪري ھن جي پيدائش جو هنڌ قاھرہ سمجھيو ويندو آهي پر ھن پاڻ پنھنجي جاء پيدائش يروشلم ٻڌائي. ھن جو ننڍپڻ قاھرہ م گذريو. چئن سالن جو تہ 1933 ۾ سندس ماءُ گذاري وئي جنھن کانپوءِ کيس يروشلم ۾ مامي جي گھر موڪليو ويو جتي چار سال رھڻ بعد پيءُ جي گھر قاھرہ موٽي آيو. ھن جي پيءُ سان ويجهڙائپ تمام گھٽ ھئي. 1952 م جڏهن سندس پيءُ گذاري ويو تہ ھن سندس جنازي ۾ شرڪت نہ ڪئي ھئي. ھي سني اسلام سان لاڳاپيل ھيو ۽ شراب ۽ سوئر جي گوشت کان ھميشه پرھيز ڪئي ۽ دينوي زندگي گذاري.
تعليم ۽ پيشو
1949ع ۾ ھن انجنيئرنگ جي تعليم لاء فواد يونيورسٽي، جيڪا پوء قاھرہ يونيورسٽي سڏجڻ لڳي، ۾ تعليم شروع ڪئي. ھن سول انجنيئرنگ جي تعليم حاصل ڪئي. ھن جولاءِ 1956 ۾ قاھرہ يونيورسٽي مان انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ مصري فوج ۾ ڪميشن پاس ڪري ملازمت ورتي ۽ آڪٽوبر 1956 ۾ سوئيز نھر واري تنازعي ۾ ڊيوٽي پڻ ادا ڪئي. پوء ھي ڪويت ھليو آيو جتي ھن پنھنجو انجنيئرنگ جو فرم شروع ڪيو.
سياسي زندگي ۽ خدمتون
قاھرہ ۾ ننڍي عمر ۾ ئي ھن يھودين ۽ انگريزن جي خلاف قاھرہ مان فلسطين طرف ھٿيار منتقل ڪرڻ شروع ڪيا ھيا. 1948ع واري پھرين عرب اسرائيل جنگ ۾ ھن قاھرہ يونيورسٽي ڇڏي يھودين خلاف جنگ ۾ شامل ٿي ويو. ھي فلسطيني ماڻھن جو ھڪ زبردست رھنماء رھيو ھو .قاھرہ يونيورسٽي ۾ ھي شاگرد سياست ۾ سرگرم ٿيو ۽ فلسطيني شاگردن جي يونين جو 1952 کان 1956 تائين صدر پڻ رھيو ھي اخوان المسلمين جو پڻ ھمدرد رھيو ۽ 1954 م جمال عبدالناصر تي قاتلاڻي حملي جي نتيجي ۾ ٿيندڙ گرفتارين ۾ بطور اخوان المسلمين جي ھمدرد جي ھي بہ گرفتار ٿيو ھو. 1958ع ۾ عرفات دوستن سان ملي اسرائيل خلاف ھٿياربند مزاحمت لاءِ الفتح نالي ھڪ خفيه نيٽورڪ ٺاھيو. ھي 1959 ۾ فتح نالي تنظيم جي بنياد وجھندڙ اڳواڻن ۾ شامل ھيو جن ۾ خليل الوزير عرف ابوجھاد، صلاح خلف عرف ابولياد ۽ خالد الحسن عرف ابو سعيد پڻ شامل ھيا ، ۽ ان پارٽي ۾ رھيو جيڪا فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن ۾ شامل ٿيندڙ ھڪ وڏي جماعت ھئي. الفتح جي 60 واري ڏھاڪي ۾ ھن ڪويت مان نڪري آيو ڪل وقتي انقلابي بڻجي اسرائيل تي حملا ڪرڻ شروع ڪيا. 1964 ۾ عرب ليگ جي سھڪار سان ٺاھيل پي ايل او ۾ ٻين گروپن سان گڏجي ان جو حصو ٿي فلسطين جي آزادي جي تحريڪ شروع ڪئي. 1969 ۾ پي ايل او جو چيئرمين ٿيو ۽ 2004 ۾ وفات تائين ان عھدي تي فائز رهيو. پي ايل او جون ڪاروايون ھن اردن مان جاري رکيون پر سيپٽمبر 1970 ۾ اردن جي شاھ حسين جي حڪومت انھن کي نيڪالي ڏني جنھن بعد ھي لبنان منتقل ٿي اتان اسرائيل جي خلاف ڪاروايون شروع ڪيون. 1980واري ڏھاڪي ۾ آگسٽ 1982 ۾ شام سان اختلافن سبب پي ايل او کي لبنان مان بہ نڪرڻو پيو جنھن بعد پي ايل او جو صدرمقام تيونس منتقل ٿيو ۽ پوءِ ھن ڊسمبر 1987 ۾ اولھندي ڪناري ۽ غزا واري پٽي ۾ انتفادہ واري تحريڪ شروع ڪئي. ان تحريڪ دوران حماس جنم ورتو جيڪا الفتح سان سياسي مقابلي ۾ اچي وئي. 1988 ۾ ھن گڏيل قومن ۾ تقرير ڪندي اعلان ڪيو ته تڪرار ۾ شامل سڀئي ڌريون امن سان رھي سگھن ٿيون. اھڙي طرح ان اعلان سان امن طرف پيشقدمي ٿي جنھن جي نتيجي ۾ 1993 ۾ اوسلو وارو معاھدو عمل ۾ آيو جنھن سان فلسطين نيشنل اٿارٽي جو قيام ٿيو. اولھندي ڪناري ۽ غزا جي پٽي تي مشتمل فلسطيني رياست جي قيام لاء ٺھيل فلسطين نيشنل اٿارٽي جو صدر ۽ وزيراعظم پڻ رهيو .ھن جي وفات کان اڳ واري پوئين زندگي ۾ ھن جي سياسي حيثيت ڪمزور ٿي وئي ۽ حماس تنظيم فلسطيني ماڻھن م زور پڪتو. سن 2000ع ۾ ٻين انتفادہ تحريڪ جي شروعات جي ڪري اسرائيل ھن جي چرپر تي فوجي پابندي رکي کيس رمله واري صدر مقام تائين محدود رکيو ھو پر آخر ۾ کيس علاج خاطر پيرس وڃڻ جي اجازت ڏئي جتي وفات ڪيائين .چاليھ سال فلسطين کان جلاوطن رھيو ۽ 1994 ۾ فلسطين نيشنل اٿارٽي قائم ٿيڻ سان ھي فلسطين ۾ واپس اچي رھيو. ھن جي زندگي خطرن سان ڀرپور رھي. اسرائيل ھن تي ڪيترائي ڀيرا قاتلاڻہ حملا ڪيا ۽ ھميشه ھي بچندو رھيو. ھن 1991 ۾ ميڊرڊ ڪانفرنس ۾ اسرائيل سان خودمختيار فلسطيني حڪومت جي قيام لاء معاھدو ڪيو ۽ 2000 ۾ ڪيمپ ڊيوڊ سمٽ ۾ پڻ شريڪ ٿيو.
شادي ۽ اولاد
ھن سوھا نالي ھڪ عورت سان شادي ڪئي جنھن جو عربي ۾ نالو سھي عرفات آھي. جنھن مان کيس ھڪ ڌيءُ پڻ آهي. جيڪي ھن وقت فرانس ۾ رھندڙ آھن.
اعزاز
1994 ۾ ھي امن جو نوبل انعام حاصل ڪندڙ ٽن شخصيتن ۾ شامل ھيو. ٻيا ٻہ اسرائيلي صدر اسحاق رابن ۽ وزير خارجه شمعون پيرز ھيا. کين وچ اوڀر م امن جي لاء ڪردار ادا ڪرڻ تي اھو انعام مليو. انھن کي 1993 ۾ ناروي جي شھر اوسلو ۾ فلسطينن اسرائيل عبوري امن معاھدي تي صحيحون ڪرڻ جي ڪري اھو انعام مليو.
وفات
آڪٽوبر 2004ع ۾ کيس فلو جھڙي بيماري ٿي پئي ھن پيرس ۾ ھڪ اسپتال ۾ 11 نومبر 2004 ۾ وفات ڪئي جتان سندس مڙھ جھاز رستي قاھرہ آندو ويو جتي ان جو رياستي سربراھ جي حيثيت ۾ جنازي جي تقريب ڪئي وئي جنھن بعد کيس 12 نومبر تي رمله ۾ دفن ڪيو ويو. نومبر 2013 ۾ سوئيٽزرلينڊ جي محققن طرفان جاري ڪيل رپورٽ ۾ ظاھر ٿيو تہ سندس موت جو سبب زھر قرار ڏنو. ياسر جي زال سوھا عرفات پڻ سندس قتل جو الزام لڳايو. روس جي تحقيقاتي ٽيم جاچ بعد رپورٽ ڏني تہ ان جو موت طبعي ھيو. کيس مخصوص تابوت ۾ دفن ڪيو ويو تہ جيئن فلسطين جي آزادي بعد سندس مڙھ کي اوڀر يروشلم ۾ دفن ڪرڻ لاء منتقل ڪري سگھجي. ھن جي قاھرہ واري جنازي ۾ ملڪن جي سربراهن پڻ شرڪت ڪئي.
حوالا
زمرو:انتفادہ زمرو:فلسطين زمرو:فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن زمرو:فلسطين نيشنل اٿارٽي زمرو:1929ع جون پيدائشون
آدرش رنگ
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ جي شاعريءَ جو هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب، گلشن پبليڪيشن حيدرآباد پاران 1985ع ۾ ڇپيل آهي، هن 97 صفحن جي قيمت 8 روپيا رکيل آهي ، ڪتاب جو ناشر گلشير بلوچ آهي ۽ ڪتاب تي ’ٻه لفظ ‘ ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجي جا لکيل آهن، ڪتاب ۾ وائي رنگ، نظم رنگ، ٻالڪ رنگ، لوڪ رنگ ۽ غزل رنگ عنوان سان صنفون ڏنل آهن.
حوالا
زمرو:1985ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
پاڪستان جو صدر
پاڪستان جو صدر وفاق جو سربراھ ھوندو آھي. پارلياماني نظام ۾ ھي غير انتظامي عھدو ھوندو آھي ڇو تہ صدر وزير اعظم جي نصحیت تي عمل ڪرڻ جو پابند ھوندو آھي.
پارليماني نظام ۾ صدر کان اھا توقع ڪئي ويندي آھي تہ ھو سياسي وابستگي کان مٿي ٿي ڪري وفاق جي نمائندگي ڪري ۽ نامزد ٿيڻ کان بعد سياسي جماعتن کان استعفيٰ ڏئي ڇڏي. مثال جي طور تي صدر نامزد ٿيڻ کان بعد فاروق احمد خان لغاري پيپلز پارٽي جي رڪنيت تان استعفيٰ ڏئي ڇڏيو. ٻي طرف آصف علي زرداري صدر ھوندي بہ پيپلز پارٽي جو سربراھ بڻيو رھيو.
فھرست
پاڪستان جي ٺھڻ کان وٺي ھاڻي تائين صدر جي عھدي تي فائز رھڻ وارين شخصيتن جي فھرست ھيٺ ڏنل آھي
پڻ ڏسو
زمرو:پاڪستان جا صدرى زمرو:پاڪستان جو آئين زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ زمرو:پاڪستاني سياست زمرو:پيشا زمرو:عھدا زمرو:فوجي عھدا
قانون توھين رسالت (پاڪستان)
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستاني قانون زمرو:قانون زمرو:پاڪستان جو آئين
آسر فقير
فقير آسر ولد ميرڻ خواجه ، ضلعي ٺٽي ، تعلقي جاتيءَ جي ڳوٺ تڙ خواجا ۾ 11 جمادي الثاني 1310هه/31 ڊسمبر 1892ع تي ڄائو. سندس والد هن کي موسيقيءَ جي سکيا ڏياري ، جنهنڪري آسر جوانيءَ ۾ مشهور موسيقار ٿي پيو. اڪثر سندس مئخانو راڳيندڙن سان ڀريل هوندو هو. پاڻ طنز و مزاح ۾ ايترو ته ڀڙ هوندو هو ، جو اڪثر سندس ٽوٽڪن ۾ کل ڀوڳ جي انداز ۾ نصيحت ڀريل هوندي هئي. آسر فقير راڳ جي رهاڻ سان گڏ ، سنڌي ، اردو ۽ سرائيڪيءَ ۾ ڪافي شعر چيا آهن. سندس خاص دوستن ۾ سانوڻ فقير ، احمد هنڱورجو ، الهڏنو ۽ بصر جا نالا ورتا وڃن ٿا. 27 شوال 1377هه/17 مئي 1958ع تي وفات ڪيائين. ڳوٺ ۾ سندس نالي سان اڄ به اوتارو قائم آهي ، جتي پاڻ ابدي آرامي آهي.
زمرو:موسيقار
زرينه بلوچ
framepx|thumb|کاٻو|زرينه بلوچ زرينه بلوچ 1934ع تي حيدرآباد جي ڳوٺ الهداد چنڊ ۾ محمد موسىٰ جي گهر ۾ جنم ورتو. گهر ڀاتين ۾ سندس والده محترمه گل روز صاحبه سندس ڀائر محمد يوسف ۽ محمد عثمان بلوچ شامل آهن.
سوانح
زرينه بلوچ پرائمري تعليم قاضي عبدالقيوم اسڪول مان حاصل ڪئي. 1960ع تي فائنل جو امتحان پاس ڪري سنڌ جي نياڻين کي علم جي روشني ڦهلائڻ لاءِ استاد جو مقدس پيشو اختيار ڪري شاگردن کي خاص طور تي نياڻين کي علم جي روشني ڏئي همٿايو. هوءَ سنڌ ۾ ٿيندڙ سياسي جلسن ۾ گڏ هوندي هئي جنهن جو مثال مارشل لا جي دور ۾ پيرين پنڌ قافلو جنهن ۾ پانڌيئڙن تي پوليس ڪڙڪي پئي، ٻين سنڌي نياڻين سان گڏ زرينه بلوچ پڻ تشدد جو نشانو بڻي. سنڌ جي خوشحالي ۽ آزادي لاءِ ضياءِ الحق جي دور ۾ کيس ٻه سال قيد پڻ ڪاٽڻو پيو. اهڙي ماءُ کي پوءِ سنڌي ڇو نه جيجي جو لقب ڏئي. ڪوئل جهڙي آواز ۾ پاڻ سنڌوديش جو قومي ترانو پڻ ڳايو آهي. پاڻ سائين جي ايم سيد جي نظريي جي تمام گهڻو ويجهو هئي ٿيندڙ هر پروگرام پڻ شرڪت ڪندي هئي.
جيجي جي پهرئين ڪهاڻي ”روح رهاڻ“ رسالي ۾ ڇپجي آئي پاڻ ڪهاڻين جو ڪتاب پڻ لکيو ” تنهنجي ڳولا تنهنجون ڳالهيون “ جي مهاڳ ۾ سنڌ جي ڪهاڻيڪار خيرالنساءِ جعفري لکي ٿي ته ” زرينه تون ان ڪري اهم آهين جو تو ۾ سچ جو ثمر آهي سموري سنڌ تنهنجي ساهن ۾ تنهنجي ڳلي ۾ پاتل آهي تون ئي ته آهين، جنهن قوم کي ” جيئي سنڌ، جيئي سنڌ جام مُحبت پيئي سنڌ “ جهڙو لازوال گيت ڏنو. تنهنجي فن، سچ ۽ ايمان کي ئي محسوس ڪري آمريڪا، ڀارت، انگلينڊ ۽ دبيءَ جي سنڌين توکي سنڌ جو سونو نقشو ڳلي ۾ ميڊل طور پارايو هو جو اڄ به تنهنجي دل جي ڌڙڪن تي لڏي رهيو آهي. جڏهن تنهنجي دل اهو نقشو لڏندي ڏسندي آهيان، تڏهن لڳندو آهي ته سنڌ حرڪت ۾ آهي، سنڌ برڪت ۾ آهي. باقي هونئن ته سموري سنڌ الاءِ ڪهڙن ڪهڙن ۽ ڪيترن سياسي سيلابن ۾ ٻڏي رهي آهي. ڪاش! هر دل وسيع زرينه جيئن هجي! اڃا انيڪ سيلاب ساھ ۾ سانڍي پنهنجي وجود، پنهنجي شڪتي ۽ فن کي سر سبز رکي سگهي. ڪاش هر دل تي پنهنجي ڌرتيءَ جا اهڙا نقشا اڀريل هجن“ ـ
ڪوئل جهڙو آواز پهريان 1962ع تي ريڊيواسٽيشن تي هلايو ويو. اڳتي هلندي جيجي تمام گهڻا لوڪ گيت ڳائيندي ماڻهن جي دل ۾ جاءِ وٺندي وئي. پاڻ استاد محمد جمن کان پڻ سکيا ورتي هن جي آواز ماڻهن کي ايترو ته جهمائي ڇڏيو جو جڏهن هو مور ٿو ٽلي چوندي هئي ته ماڻهن جي دلين جي ڌڙڪن تيز ٿي ويندي هئي ۽ هو خوشي منجهان نچڻ شروع ٿي ويندا هئا ۽ پاڻ کي سنڀالي نه سگهندا هئا، جيجي سنڌي ڀينرن سان گڏ ويهي سهرا پڻ ڳايا آهن.
مور ٿو ٽلي راڻا
اسان ماڻهو لاڙ جا
منهنجي ٻارڙي کي لوڏو ڏيو
هٿين گل مهندي
ادي منهنجو ڇلڻو پاڻيءَ ۾
هن اڳڻ تي موڙ لڳي وئي ڀهاريون
ٽيڙي پوندا ٽاريءَ ۾
اهي اڳڻ منهنجي لاڏل جا
جيئي سنڌ، جام مُحبت پيئي سنڌ
بچارام ليلارام ليڏواڻي
هي بي. رام. سنڌوءَ جي ادبي نالي سان متعارف هو. سندس -تعليم- ايم. اي. ايل. ايل. ايم ۽ اي. ايف. آءِ. آءِ هئي. 31 -جنوري- 1938ع تي، سکر ۾ ڄائو. پاڻ ڪيترن ڪتابن جو ليکڪ، هدايتڪار ۽ ڪهاڻيڪار رهيو آهي. وسيع تجربو هئس. سندس ڇپيل ڪتاب: ’نيستردان‘، ’بدني نقص ۽ انهن جو علاج‘، ’-ٻار- ۽ انهن جو علاج‘، ’شرم دان‘ ۽ ’-ٻال- مندر‘ آهن. ڪيترن ئي ڪتابن جو ترجمو ڪيل اٿس، -جن- ۾ ’آئينده جا ابا‘ ۽ ’-ٻال- مندرن جي سکيا جي اهميت‘ مشهور آهن. جڏهن ته ڪجهه ڪتابن جو مرتب پڻ رهيو آهي. جهڙوڪ: ’ٻاچوشتڪ‘ ۽ ’ڀارت ۾ سنڌي ڌرمشالائون‘. سال 1948ع ۽ 1958ع واري دؤر ۾ ايڪانڪي ناٽڪن ۾ اداڪار ۽ هدايتڪار جي حيثيت ۾ ڪم ڪيل اٿس، ڪيترين ئي اخبارن ۽ مئگزينن جهڙوڪ: ”نيو ماڊل هاءِ اسڪول مئگزين“، ”راشٽريه سيوڪ“، ”سنڌو پرديپ دسيرا“، ”سماج ڪلياڻ“ ۽ ”جيون جوت“ ساليانن رسالن جو -ايڊيٽر- ٿي رهيو آهي. پاڻ ممبئيءَ ۾ رهندو هو، ٽي چار سال ٿيا آهن، گذاري ويو آهي.
زرينه بلوچ
سوانح
وني ماڻي بنرا سيج ماڻي بنرا
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي ڳائڻيون زمرو:بلوچ ماڻھو زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو
اڙٻنگ ابڙو
اڙٻنگ ابڙو ڪڇ جي انھن سمن سردارن مان ھو، جيڪي سنڌ سان وابسته ھئا. ھو ڪڇ جي ”وڏ سر“ واري علائقي جو والي ھو، پھلوانيءَ ۽ سورھيائيءَ ۾ پنھنجو مٽ پاڻ ھو. ابڙو اڙٻنگ دودي سومري جو ھمعصر ھو، ان ڪري ھن جو دور، تيرھين صديءَ جي آخر ۽ چوڏھين صديءَ جي شروعات ٿي سگھي ٿو. دودي سومري ۽ علاؤالدين جي جنگ 1313ع ۾ لڳي ھئي، جنھن ۾ سومرن جي شڪست کان پوءِ حاڪم گھراڻي جون سومريون ابڙي ڏانھن سامون ڪري موڪليون ويون ۽ ابڙو انھن سامن لاءِ سر ڏيئي سرھو ٿيو: ’ابڙو سوَڙو، وڏوَڙو، سمو سونهن سندن‘. (شاهه) ابڙو سومرن جون سامون وٺڻ کان پوءِ اھي پنھنجي پٽن جي حوالي ڪري، ننڍو لشڪر وٺي ميدان تي آيو ۽ اھڙي ته بهادريءَ سان وڙھيو، جو مخالفن جون وايون بتال ڪري ڇڏيائين. جڏھن ڄام ابڙو جنگ جي ميدان تي ھو، تڏھن سومرن جون ٻانھون، ڏونگر راءِ جي نگرانيءَ ۾ ھيون، کيس چيل ھو ته ڇا به ٿئي، پر سومرن جون سامون علاوالدين جي لشڪرين جي ھٿ نه چڙھن. جڏھن ڄام ابڙو جنگ جي ميدان ۾ شھيد ٿي ويو ته ڏونگر راءِ سامون وٺي ڪڇ جي رڻ ۾ اھڙي علائقي ۾ پھتو، جنھن ۾ رڳو ڌٻڻيون ھيون، پوءِ سومرن جي عورتن کي چيائين ته اوھان کي موت يعني ڌٻڻين جي حوالي ڪري جنگ ڏي وڃان ٿو. خدا اوھان جو نگھبان رھندو، اوھان کي بچائيندو ۽ دشمن کي پھچڻ نه ڏيندو. ان کان پوءِ اھي سڀئي مايون انھيءَ ڌٻڻ ۾ ھيٺ ھليون ويون. بعد ۾ ڏنگر راءِ انھيءَ ھنڌ تي ھڪ نشان ڪري اچي ميدان جنگ تي طبل وڄايو. علاؤ الدين جي فوجين کيس چيو ته سامون ڪٿي آھن، انھن جو ڏس ڏيندين ته ھي ملڪ ۽ ھن ملڪ جي بادشاھي تنھنجي حوالي ڪري ھليا وينداسين، پر ڏونگر راءِ کين سامن جي ڌٻڻن حوالي ٿيڻ جو قصو ٻڌايو ۽ اھا جاءِ ڏيکاري، جنھن کان پوءِ لشڪر ڪڇ خالي ڪري واپس ھليو ويو.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
آسرِي لئو
آسري لئو لئيءَ جي قسم مان هڪ وڏو وڻ آهي، جيڪو لسو ۽ بنا ڪنڊن جي ٿيندو آهي. هن ۾ پن نہ ٿيندا آهن، پر اُن ۾ پنن جي جاءِ تي سنهيون تاندوري نما تيلين وانگر ٽاريون ٿين ٿيون، جن کي ”لاسڙيون“ چوندا آهن. آسري جي جهونن وڻن جي ٿڙن مان دهل ۽ پڪوازون سٺيون ٺھنديون آهن، گڏوگڏ نار جو پاڙڇ ۽ نيسر بہ ٺاهيندا آهن، هن جي ٻج مان رنگ ٺاهي کليون رنگيون وينديون آهن، هن جي ٿڙ مان کٽ جا پاوا سيرون ۽ ٻانھيون ٺھنديون آهن.
حوالا
زمرو:وڻ
اوبلاست
اوبلاسٽ يا آبلاسٽ بيلاروس، بلغاريا، قزاخستان، ڪرغزستان، روس، يوڪرين، اڳوڻي سوويت يونين ۽ اڳوڻي يوگوسلاويا ۾ انتظامي ورھاست جو ھڪ قسم آھي. اھو ايئن آھي جيئن پاڪستان ۾ صوبو ھوندو آھي. آبلاسٽ انگريزي ۾ اڌارو لفظ ۽ انگريزي ۾ ان جي برابر لفظ پراونس (province) يا ريجن (region) آھي. بيلاروس ۾ ان لفظ جو اچار وابلاسٽ آھي.تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان ۾ صوبي يا اوبلاسٽ لاء ولايت جو لفظ استعمال ٿيندو آهي، جارجيا ۾ مکاري (mkhare) ۽ آرمينيا ۾ مارز (marz) لفظ استعمال ڪيو ويندو آهي.
آدرشي ناري (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب نانڪرام ڌرمداس ميرچنداڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪتاب ۾ آدرشي آريه ناريءَ جا گڻ بيان ڪيل آهن. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت 10 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، ڪوڙي مل، سنڌي ساهتيه منڊل طرفان، نئشنل پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1926ء ۾ ڇپيو.
رياض احمد گوهر شاهي
رياض احمد گوھر شاهي (25 نومبر 1941ع کان 25 نومبر 2001ع تائين) ھڪ صوفي، مصنف، روحاني پیشوا ۽ عالمي روحاني تحريڪ انجمن سرفروشان اسلام (ASI) جو سرپرست ۽ باني ھو.
References
زمرو:1941ع جون پيدائشون
امام انقلاب مولانا عبيدالله سنڌي (ڪتاب)
سنڌيءَ جي مختلف عالمن، اديبن ۽ شاعرن پاران مولانا عبيدالله سنڌيءَ جي زندگيءَ تي لکيل مضمونن ۽ مقالن کي نورمحمد عباسيءَ سهيڙي، هيءُ ڪتاب مرتب ڪيو آهي. پڪي جلد سان 192 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي، جيڪو شهباز پبليڪيشن، حيدرآباد سنڌ پاران 1998ع ۾ ڇپيو.
نسلي گروھ
نسلي گروھ يا   ماڻھن جو اھڙو گروھ جنھن جي شناخت يا سڃاڻپ اجتماعي ھڪجھڙائي يا مشابھت سان ٿئي مثال طور: ساڳيا ابا ڏاڏا، ساڳي ٻولي، ساڳي تاريخ، ساڳيو سماج، ساڳي ثقافت،  يا ساڳي قوم ، ساڳيو وطن وغيره. عام طور تي اھو وراثت واري حالت ھوندو آھي جيڪا ان معاشري جي بنياد تي بيٺل حالت ھوندي آھي جنھن ۾ اھو گروھ رھندو آھي. ان جي وڌيڪ سڃاڻپ ۾ ساڳيو وطن، ساڳيو مذھب، ساڳيو لھجو، ساڳي ڏند ڪٿا، ساڳي رھڻي ڪھڻي، ساڳيون ريتون رسمون، ساڳي جسامت سان بہ ٿيندي آهي. نسلي گروھ ڪڏهن ڪڏهن قوم يا ماڻھن جي لاءِ لفظ طور استعمال تيندو آھي. دنيا ۾ ھاڻوڪي دؤر ۾ سڀ کان وڏو نسلي گروھ چين جا ھان نسل جا ماڻهو آھي. thumb|ڪيرالا ۾ ھڪ نسلي گروھ جو لباس مخصوص ساڙي
حسب نسب، بُڻ بُڻياد يا ايٿينسٽي (Ethnicity) يا اصل نسل يا بڻ بڻياد مان مراد آهي، ڪنهن خاص نسل سان لاڳاپيل هجڻ. هڪ قوم جو ڪنهن به ٻيءَ قوم سان واسطيداري پنهنجن طئي ڪيل ثقافتي ۽ لساني معيارن موجب ڪري ته ان عمل کي نسب پرستي (Ethnocentrism) سڏجي ٿو. سياست ۾ هن نظريي مطابق هڪ گروھ کي پنهنجي ٻوليءَ ۽ ثقافت تي فخر هوندو آهي؛ پر اهو فخر گھڻو ڪري (اڪثر) مخالف گروھ جي ٻوليءَ ۽ ثقافت سان متڀيد تي ٻڌل هوندو آهي. جڏهن ته Ethnicity ذريعي انسانن جي هڪ مخصوص گروھ کي ان جي نسل سان لاڳاپيل خاصيتن جي بُنياد تي عالمي سماج ۾ سُڃاڻپ تي زور ڏنو وڃي ٿو. اها سُڃاڻپ تاريخي حاصلات ۽ حالتن مطابق تبديل ٿيڻ جي صلاحيت هُجڻ ڪارڻ هڪ نسلي گروھ کي قومن جي برادريءَ ۾ الڳ حيثيت ڏياري ٿي. نسليت، ثقافتي ۽ نسلي فرقيواراڻي گروهن وچ ۾ لاڳاپي (تعلق) جو بنياد ثقافتي ساڙ ۽ سماجي متڀيد تي ٻڌل هوندو آهي.
حوالا
زمرو:نسليت
1216ع
ڊسمبر
زمرو:1216ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
شاه رخ خان
thumb|Shahrukh Khan شاه رخ خان (تلفظ [ˈʃɑːɦɾʊx xɑːn]؛ جنم 2 نومبر 1965)، جيڪو پڻ شروعاتي SRK جي نالي سان مشهور آهي، هڪ هندستاني اداڪار، فلم پروڊيوسر، ۽ ٽيليويزن شخصيت آهي جيڪو هندي فلمن ۾ ڪم ڪري ٿو. هن کي ميڊيا ۾ ”بادشاهه آف بالي ووڊ“ (هن جي 1999 جي فلم ”بادشاهه“ جي حوالي سان)، ”ڪنگ آف بالي ووڊ“ ۽ ”ڪنگ خان“ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، هن 80 کان وڌيڪ فلمن ۾ ڪم ڪيو ۽ ڪيترائي ايوارڊ ماڻيا، جن ۾ 14 فلم فيئر اوارڊ. هندستان جي حڪومت کيس پدم شري سان نوازيو آهي، ۽ فرانس جي حڪومت کيس Ordre des Arts et des Lettres ۽ Legion of Honor سان نوازيو آهي. خان کي ايشيا ۽ سڄي دنيا ۾ هندستاني ڊاسپورا ۾ هڪ اهم پيروي حاصل آهي. سامعين جي سائيز ۽ آمدني جي لحاظ کان، هن کي دنيا جي ڪامياب ترين فلمي ستارن مان هڪ قرار ڏنو ويو آهي.[a]
خان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات 1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ ڪيترن ئي ٽيليويزن سيريز ۾ ظاهر ٿيڻ سان ڪئي. هن 1992ع ۾ فلم ”ديوانا“ سان بالي ووڊ ۾ ڊيبيو ڪيو. پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ۾، خان کي فلم بازيگر (1993)، دار (1993)، ۽ انجام (1994) ۾ ولن ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ سڃاتو ويو. ان کان پوءِ هن رومانوي فلمن جي هڪ سيريز ۾ اداڪاري ڪرڻ کان پوءِ شهرت حاصل ڪئي، جن ۾ دل والے دلہنيا لي جاينگے (1995)، دل تو پاگل هي (1997)، ڪجهه ڪجهه ہوتا هي (1998)، محبتين (2000) ۽ ڪڏهن خوشي ڪڏهن غم شامل آهن. (2001). خان ديوداس (2002) ۾ هڪ الڪوحل جي ڪردار لاءِ، سويڊس (2004) ۾ ناسا جي سائنسدان، چيڪ ڊي ۾ هڪ هاڪي ڪوچ جي ڪردار لاءِ تنقيدي واکاڻ حاصل ڪئي! انڊيا (2007) ۽ مائي نيم اِز خان (2010) ۾ Asperger syndrome سان گڏ ھڪڙو ماڻھو. سندس سڀ کان وڌيڪ ڪمائي ڪندڙ فلمن ۾ ڪاميڊيز چنائي ايڪسپريس (2013)، هيپي نيو ايئر (2014)، دل والا (2015)، ۽ ڪرائم فلم رئيس (2017) شامل آهن. هن جون ڪيتريون ئي فلمون هندستاني قومي سڃاڻپ ۽ ڊاسپورا برادرين سان لاڳاپن، يا صنفي، نسلي، سماجي ۽ مذهبي اختلافن ۽ شڪايتن جا موضوع ڏيکارينديون آهن.
2015 تائين، خان موشن پکچر پروڊڪشن ڪمپني ريڊ چيليز انٽرٽينمينٽ ۽ ان جي ماتحت ادارن جو ڪو چيئرمين آهي ۽ انڊين پريميئر ليگ ڪرڪيٽ ٽيم ڪولڪتا نائيٽ رائيڊرز ۽ ڪيريبين پريميئر ليگ ٽيم ٽرنباگو نائٽ رائڊرز جو گڏيل مالڪ آهي. هو اڪثر ٽيليويزن پيش ڪندڙ ۽ اسٽيج شو پرفارمر آهي. ميڊيا اڪثر ڪري هن کي "برانڊ SRK" طور ليبل ڪري ٿو ڇاڪاڻ ته هن جي ڪيترن ئي توثيق ۽ ڪاروباري منصوبن جي ڪري. خان جي انسان دوست ڪوششون صحت جي سارسنڀال ۽ آفت جي رليف فراهم ڪيون آهن، ۽ هن کي 2011 ۾ يونيسڪو جي پيرامائيڊ ڪان مارني ايوارڊ سان نوازيو ويو هن جي ٻارن جي تعليم جي حمايت لاءِ ۽ 2018 ۾ ورلڊ اڪنامڪ فورم جي ڪرسٽل ايوارڊ هندستان ۾ عورتن ۽ ٻارن جي حقن جي چيمپيئن ڪرڻ ۾ هن جي اڳواڻي لاءِ. هو باقاعده هندستاني ثقافت جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ماڻهن جي فهرستن ۾ شامل آهي، ۽ 2008 ۾، نيوز ويڪ کيس دنيا جي پنجاهه طاقتور ماڻهن مان هڪ قرار ڏنو. زمرو:1965ع جنمَ زمرو:باليووڊ زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:فلم زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:هندي فلم پروڊيوسر زمرو:ڀارت زمرو:ڀارتي مسلمان
بيگم شمشاد بچاڻي
بيگم شمشاد بچاڻي لاڙڪاڻي ۾ ڄائي. هوءَ لاڙڪاڻي جي اڳوڻي ضلعي ناظم ۽ پيپلز پارٽيءَ سان لاڳاپيل سياستدان خورشيد جوڻيجي جي ڀيڻ آهي. هن 1968ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ماسٽرس ڪئي. هن جي شادي ٽنڊي الهيار جي سياستدان عبدالستار بچاڻيءَ سان ٿي، جيڪو پڻ پيپلز پارٽيءَ جو ليڊر آهي ۽ صوبائي وزير ۽ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر به رهي چڪو آهي. -اسيمبلي- جي ميمبر ٿيڻ لاءِ گريجوئيشن جي شرط سبب هن پنهنجي سيٽ تي بيگم شمشاد کي بيهاريو ۽ 2008ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي هوءَ قومي اسيمبليءَ جي ميمبر چونڊي. سندس مشغولي ڪتاب پڙهڻ ۽ سياست آهي.
تشريحات
thumb|right |اسلامي قانوني لفظن جي گلوسري يا تشريحات
تشريحات __(Glossary):
ڪنهن خاص موضوع، مضمون، علم جي اصطلاحن جي سمجهاڻيءَ يا تشريح جي لغت.(وڌيڪ ڏسو ڪوش).
تصحيف
تَصحِيفَ (Tasheef) لفظن ۾ زيرن، زبرن جي غلطي (جنهن ڪري اُچار مختلف ٿي پوي).
1217ع
ڊسمبر
زمرو:1217ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
مقصدن وارو ٺھراءُ
مقصدن جي قرارداد 12 مارچ 1949 تي پاڪستان جي قانون ساز اسيمبلي پاران منظور ڪئي وئي. وزير اعظم، لياقت علي خان 7 مارچ 1949 ۾ ان کي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو. 75 ميمبرن مان اسيمبلي ۾ 21 هن کي ووٽ ڪيو. اقليتي ميمبرن طرفان تجويز ڪيل سموريون ترميمون رد ڪيون ويون. نتيجتاً، سڀني ان جي خلاف ووٽ ڏنو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جو آئين زمرو:پاڪستان ۾ اسلام زمرو:تحريڪ پاڪستان زمرو:قانون ۾ 1949ع
تشبيھ
تشبيهه __سملي _Simile: ”تشبيھ“ عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي، ”مشابهت، ڀيٽ، تمثيل.“ علم بيان جي اصطلاح موجب، شعر يا نثري عبارت ۾ ”ڪنهن هڪ شيءَ کي ٻيءَ شيءَ جي برابري ڪرڻ؛ يعني ٻن مختلف لفظن يا شين جي هڪ ٻئي سان ڀيٽ ڪري، منجهن ڪنهن خاص ڳالهه يا گڻ جي هڪ جهڙائي ڏيکارڻ کي ”تشبيهه“ چئبو آهي. انهن شين جي ڀيٽ ڪرڻ لاءِ، ”وانگر، وانگيان، وانگي، مثل، جهڙو، جيان، جان، طرح،ڄڻ، وغيره“ مان ڪو به هڪ لفظ استعمال ٿيل هوندو آهي.ڪجهه مثال ڏجن ٿا:- (i) ظهير چوڏهينءَ جي چنڊ جهڙو سهڻو آهي. (ii) خليل جا اکر موتين جهڙا آهن. سملي ھڪ اھڙو بياني علم يا فگر آف اسپيچ آھي جيڪو سڌو سنئون ٻن شين جي ڀيٽ ڪندو آھي
فضل احمد بچاڻي
ناليوارو اديب، ڪهاڻيڪار، مضمون نگار، مقالا نويس ۽ مترجم فضل احمد بچاڻي، 1934ع ڌاري ٽنڊي الهيار شهر ۾ ڄائو. جيتوڻيڪ هو تخليڪار هو. پر سندس اهم سڃاڻپ مترجم جي حيثيت ۾ آهي، هن اڪثر ترجما انگريزيءَ مان ڪيا، جيڪي آسان -ٻولي-، لفظن جي درست استعمال، تخليقي انداز ۽ موضوع جي لحاظ کان ڪافي مقبول آهن. هن جيڪي ڪتاب ترجمو ڪيا ۽ لکيا، -تن- جو تفصيل هن ريت آهي: (1) ”سپون“ (خليل جبران جي چونڊ افسانن جو ترجمو: 1960ع)، (2) ”نازبو“ (طبڪزاد ڪهاڻين جو مجموعو: 1962ع)، (3) ”عاشي“ (هينري رائڊر گيرڊ جي ناول ‘She’ جو ترجمو: 1961ع)، (4). ”روح جي ڳولا“ ‘Shadows in the Wall’) جو ترجمو)، (5) ”سڌارٿ“ (هرمن جي ڪتاب ‘Sitharta’ جو ترجمو: 1982ع)، (6) ”سزا جا سک“ (آسڪر وائلڊ جي خطن ‘Deprofundis’ جو ترجمو: 1983ع)، (7) ”آسيه، عاشي جي واپسي“ (رائڊر هيگرڊ جي ناول ‘Aeshe-The Return of She’ جو ترجمو: 1983)، (8) ”-تصوير- جو خون“ (آسڪر وائلڊ جي ناول ‘Picture Dorian Grey’ جو ترجمو: 1983ع)، (9) ”سورن سانڍياس“ (وڪٽر جي ناول ‘Lemiserable’ جو ترجمو)، (10) ”-اڳي ائين هياس-“ (يادگيريون: ٻه حصا). ان کانسواءِ سندس بيشمار مضمون، مقالا ۽ ترجما مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. فضل احمد بچاڻيءَ 1987ع ۾ وفات ڪئي.
امجد علي خان
استاد امجد علي خان (سرود نواز) 19 آڪٽوبر 1945ع ۾ گواليار ۾ پيدا ٿيو، جتي سندس والد استاد حافظ علي خان گواليار درٻار سان وابسته هو. امجد علي خان سرود وڄائڻ جي تعليم پنهنجي پيءُ، وقت جي عظيم سرود نواز، پدم ڀوشن استاد حافظ علي خان کان حاصل ڪئي.
موسيقي
استاد امجد علي خان جو تعلق بين ڪارن جي ”سين“ گهراڻي سان آهي. سندس خاندان 6 پيڙهين کان وٺي موسيقيءَ سان لاڳاپيل آهي. گهڻو وقت اڳ سندس پرکن مان، پنهنجي وقت جو هڪ عظيم فنڪار، غلام بندگي خان بنگش، ڪابل مان رباب کڻي هندستان وارد ٿيو. غلام بندگي خان جي پٽ غلام علي خان هندستان جي موسيقيءَ کي نظر ۾ رکندي رباب کي سرود جي صورت ۾ تبديل ڪيو ۽ غلام علي خان جي خاندان مان ننهي خان، مراد علي خان، محمد امير خان ۽ استاد حافظ علي خان جيڪو استاد امجد علي خان جو پيءُ هو، پنهنجي وقت جا نامي گرامي سرود نواز گذري چُڪا آهن. استاد امجد علي خان جو پهريون يادگار پروگرام صرف 12 سالن جي عمر ۾ 1958ع ۾ منعقد ٿيو. سندس سرود تمام گهڻي تياريءَ سان وڄايل هوندو آهي. سندس باج به بي حد تاثير وارو آهي. استاد امجد علي خان هن دور جي ٻن عظيم سرود نوازن مان هڪ آهي. ٻيو سرود نواز استاد علي اڪبر خان آهي.
پاڪستان جو دورو
استاد امجد علي خان 1981ع ۾ پاڪستان جو دورو ڪيو.
استاد امير علي خان
-استاد- -امير- علي خان، 1961ع ڌاري، سخي پير ڪالوني حيدرآباد ۾، -استاد- رمضان عليءَ جي گهر ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- قاضي عبدالقيوم اسڪول مان حاصل ڪيائين، جڏهن تہ مئٽرڪ نورمحمد هاءِ اسڪول ۽ انٽر سچل سرمست آرٽس ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائين. ننڍي هوندي کان وٺي راڳ سان دلچسپي هئس. ابتدائي سکيا، پنهنجي پيءُ -استاد- رمضان عليءَ کان ورتائين. بعد ۾ خانصاحب -تان رس خان- جي ڏوهٽي، -استاد- واحد حسين خان کان باقاعدي سِکيو. موسيقار نياز احمد خان کان ڪمپوزيشن جي تربيت وٺي 1984ع ۾، پي ٽي ويءَ ڪراچي مرڪز تي اسسٽنٽ ڪمپوزر مُقرر ٿيو. هن وقت تائين سندس گيتن جا 9 کان وڌيڪ البم اچي چڪا آهن. هن لطيف سائينءَ جي شاعريءَ کي چئن ٻولين ۾ ڳائي، “Latif is Great” جي عُنوان سان هڪ البم -جاري- ڪرايو آهي، جيڪو سڪرنڊ جي ناز پراڊڪشن هائوس -جاري- ڪيو آهي. سندس فن جي مڃتا طور ادبي تنظيم ”ڪاروانِ ادب سنڌ“ ۽ آءِ جي سنڌ آفتاب نبيءَ ۽ ڪي.ٽي.اين طرفان کيس ايوارڊ مليا آهن. جڏهن ته 1996ع کان 1998ع تائين لڳاتار ٽي سال، مصري شاهه ايوارڊ حاصل ڪيو اٿس. -امير- علي خان،”سُر شاهه، سمنڊ“ جي نالي سان موسيقيءَ متعلق هڪ ڪتاب لکيو آهي، جيڪو سنڌي لئنگويج اٿارٽي 2007ع ۾ شايع ڪيو آهي، جنهن ۾ هن لطيف سائينءَ جي اهم راڳن بابت ڄاڻ ڏني آهي. سندس ٻيو ڪتاب شاهہ جي راڳ جي لکيت ۾ نوٽيشن جي -باري- ۾ آهي، جيڪو ڇپائيءَ جو منتظر آهي. موسيقيءَ جي سکيا لاءِ سندس هڪ ادارو ”شاهہ لطيف، ميوزڪ سينٽر“ نالي سان حيدرآباد ۾ ڪم ڪري رهيو آهي. هن وقت -انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي- ۾ موسيقيءَ جي -استاد- طور سکيا ڏئي رهيو آهي.
امجد علي خان
حوالا
زمرو:1945ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:ڀارتي مسلمان
زينب سومرو
زينب تاري سومرو، سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ راڻي رهي آهي جنهن 1092ع کان حڪومت جي شروع ڪئي. زينب سومرو سنڌ جي اها واحد راڻي آهي جنهن سنڌ تي ڏھ سال تخت تي راڄ ڪيو.
تاريخ مطابق زينب سومرو کي سومرا شاهي گهراڻي جي بادشاه ۽ سندس پيءُ ڀونگر سومرو پاڻ رٽائر ڪندي کيس تخت تي ويهاريو. ان وقت ڀونگر کي پٽ جو به هڪ اولاد هو، پر ان جي عمر ان وقت ايتري نه هئي جو ملڪ جو انتظام سنڀالي سگهي. زينب هڪ ذهين حڪمران هئي ۽ ڄاڻندي هئي ته حڪومت کي ڪيئن هلائجي.
زينب سومرو جي حڪومتي دور ۾ سنڌ تي ڪوبه ٻاهريون حملو ڪون ٿيو. هن جو تخت گاه ٿري ۾ هو، جيڪو سندس دور ۾ وڻج واپار ۽ خوشحاليءَ جو مرڪز ٿي پيو. ڏهن سالن جي ڪامياب حڪمرانيءَ کان پوءِ هن حڪومت جون واڳون سندس ڀاءَ جي حوالي ڪري ڇڏيون ۽ پاڻ هڪ عام گهريلو زندگي گهارڻ لڳي.