cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تنوير عباسي
وابستگيون
پاڻ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جو تصور ڏيندڙ ۽ ان جي ائڊوائيزري بورڊ جو آخر تائين ميمبر، سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر، سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جي رٿا جوڙيندڙ، سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي مالياتي، پبليڪيشن، تعليمي رٿابندي ۽ تحقيقي ڪاميٽيءَ جو ميمبر، شاهه لطيف ڪلچرل ڪاميٽي ڪراچيءَ جو ميمبر، سنڌي اديبن جي سهڪاري سنگت جو باني ۽ مستقل ميمبر، سنڌي ادبي سنگت سنڌ جو سيڪريٽري جنرل (11 سالن تائين)، سنڌي ادبي بورڊ جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر، سچل يادگار ڪاميٽيءَ جو سيڪريٽري، سچل چيئر شاهه لطيف يونيورسٽيءَ خيرپور جو باني ڊائريڪٽر ۽ سچل سرمست ميلي ڪاميٽيءَ جو ڪيترائي سال آرگنائيزر ۽ ٻين ڪيترن ادارن سان وابسته رهيو. سندس علمي، ادبي ۽ تحقيقي ڪم جي مڃتا طور کيس ڪيترائي ايوارڊ ۽ انعام به مليا.
ڪتاب
سندس علمي ادبي پورهيي جو وچور هن ريت آهي: انهن کان علاو تنوير عباسيءَ سنڌي شاعري، ادب، جديد ٻوليءَ، ڪلچر، ڪلاسيڪي شاعريءَ ۽ ٻين موضوعن تي سندن سوين مقالا، مضمون ۽ مهاڳ لکيل آهن.
وفات
سنڌي ٻوليءَ جي ويهين صديءَ جو هي هڪ ڏاهو انسان، 25 نومبر 1999ع تي، اسلام آباد ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
وصيت
تنوير عباسي وصيت ڪئي هئي ته وفات بعد سندس لاش ميڊيڪل ڪاليج جي شاگردن کي تجربا ڪرڻ لاءِ ڏنو وڃي، پر ان تي عمل نه ٿي سگهيو. البت سندس آخري خواهش هئي ته سندس اکيون آپريشن ذريعي ڪنهن محتاج کي ڏنيون وڃن. سندس وصيت تي عمل ڪيو ويو ۽ سندس اکين سان اڄ هڪ نياڻي ۽ هڪ نوجوان هن دنيا کي ڏسي پنهنجي زندگي خوش خوش گذاري رهيا آهن. تنوير عباسيءَ جي آخري آرامگاهه اسلام آباد ۾ آهي.
تنوير ڪارنر
تنوير عباسيءَ جي ياد ۾ شاهه لطيف يونيورسٽيءَ خيرپور ۾ تنوير ڪارنر قائم ڪيو ويو آهي.
تنوير تي ڪتاب
تنوير عباسيءَ بابت ( 1 ) تنوير عباسي هڪ مطالعو ( ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو )، ( 2 ) پوان شل قبول ( مرتب: اياز گل )، ( 3 ) مان تنوير آهيان ( مرتب: مشتاق ڪلهوڙو ) ۽ ٻيا ڪتاب ڇپيل آهن. تنوير ڪارنر پاران سندس چونڊ شاعريءَ تي مشتمل پاڪيٽ سائيز ڪتابڙو ” روشن آ سانجهي “ اياز گل ترتيب ڏئي 2008ع ۾ ڇپايو آهي. ڪيترن علمي ادبي ادارن پاران ادبي تحقيق ۽ تنقيد تي تنوير عباسي شيلڊون ۽ اوارڊ ڏنا وڃن ٿا.
حوالا
زمرو:1999ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو
اصحاب الرس
اصحاب الرس قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل انھن قومن مان ھڪ آھي جن مٿان خدا جي نافرماني ڪرڻ سبب عذاب نازل ٿيو ھو. قرآن مجيد ۾ ٻن ھنڌن تي ھن قوم جو ذڪر آيل آھي.
قرآن مجيد ۾ ذڪر
قرآن مجيد ۾ ارشاد آھي :
ترجمو : ۽ عاد ۽ ثمود ۽ رس وارن ۽ ان جي وچ ۾ ڪيترين قومن کي اسان ھلاڪ ڪيو.
ترجمو : ۽ ان کان اڳ ۾ نوح جي قوم، رس (کوھ) واري قوم ۽ ثمود قوم بہ (نبي سڳورن) کي ڪوڙو ڪيو.
تعارف
"رس" جي لغوي معنيٰ "کوھ " آھي. اھڙي طرح "اصحاب الرس" جي معنىٰ "کوھ وارا" ٿيندي. ان لقب جو سبب ھي ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن قوم پاڻ ۾ مبعوث ٿيل نبي کي ھڪ کوھ ۾ اندر قيد ڪيو ھو.
صوتي تاثير
معنيٰ کان الڳ ٿي به، هر لفظ جو پنهنجو خاص تاثر ٿيندو آهي، جنهن جو تعلق انهن حرفن جي آوازن ۽ ان جي ترتيب تي ٿيندو آهي، جن سان ڪو لفظ ٺهندو آهي. ڪو لفظ نچندڙ ۽ ڳائيندڙ نظر ايندو آهي ته ڪوئي روئندڙ نظر ايندو آهي. ڪنهن لفظ سان ذهن ۾ خوف ته ڪنهن سان خوشيءَ جو تاثر ملندو آهي. لفظن جي اهڙن تاثرن کي “صوتي تاثير” چيو ويندو آهي. شاعر جيئن ته لفظن کي استعمال ڪرڻ جا ماهر ٿيندا آهن، هو پنهنجي ذات ۽ هنر سان لفظن مان مختلف تاثير ڪڍندا آهن.
پيشاب جي بيماري
'''ذيابيطس، ذيابتيس, ذيابيطس. پيشاب جي بيماري، مٺا پيشاب''' (Diabetes) هڪ موضي مرض آهي.
وڪي مينيا
وڪي مينيا وڪيميڊيا فائونڊيشن جي تحت منصوبن جي صارفن جو سالانو اجلاس آھي، جنھن ۾ وڪيميڊيا منصوبن، ٻين وڪين، آزاد مصدر سافٽويئرز سان لاڳاپيل امور زير بحث آندا ويندا آھن۔
وڪي مينيا2005
thumb|thumbtime=00:17|Wikimania – the Wikimentary, وڪيمينيا 2005 ۽ وڪيمينٽري تي دستاويزي فلم جنھن ۾ جمي ويلز۾، وارڊ ڪننگھم کي ڏيکاريو ويو آهي
وڪي مينيا2006
thumb|شرڪت ڪندڙن جي ڪانفرنس دوران مانجھاندي جي وقفي جو منظر 2006 ۾ ٻين وڪيمينيا ڪانفرنس 6 کان9 آگسٽ 2006 تي آمريڪا جي رياست مئسچوسٽس جي شھر ڪيمبرج جي ھارورڊ لا اسڪول  جي برڪمن سينٽر ۾ منعقد ٿي –500 ان جي شرڪت ۾ جمي ويلز، لارنس ليسگ، بريوسٽر ڪاھلي، يوچئي بنڪلر، مچ ڪپور، وارڊ ڪننگھم، ڊيوڊ وينبرگر، ڊئن گلمور شامل ھئا
وڪي مينيا2014
وڪي مينيا 2014 ھي ڏھين وڪي مينيا ڪانفرنس ھئي جيڪا 8 کان 10 آگسٽ تائين جاري رھي۔ دفتري طور تي نامزدگي ۽ انتخاب جو عمل ڊسمبر 2012 ۾ ئي شروع ٿي چڪو ھو، مئي 2013 تي لنڊن بطور مھمان شھر منتخب ٿي ويو۔
ھن ڪانفرنس ۾ ڪليدي خطاب ايمنسٽي انٽرنيشنل جي جنرل سيڪريٽري سليل شيتي جو ھيو۔ ان سان گڏ ھي پھريون موقعو ھو جڏھن وڪي مينيا ڪانفرنس کي وڪيميڊيا فائونڊيشن جي نئين ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر ليلا تري تڪوف خطاب ڪيو۔
ھن ڪانفرنس جي انعقاد کان اڳ ٻہ روزہ ھيڪاٿون جاري رھيو۔
انعقاد
ھن ڪانفرنس جو انعقاد لنڊن جي باربيڪان سينٽر ۾ ٿيو ھو۔
204ع
ڊسمبر
زمرو:204ع زمرو:ٽين صدي
وڪي مينيا
انعقاد
ھن ڪانفرنس ۾ وڪي جي سالاني ڪارڪردگي سان گڏوگڏ پنج موضوع زير بحث ھيا:
وڪي مينيا 2015
وڪي مينيا 2015 وڪي مينيا جو يارھون سالانو اجلاس ھيو، جيڪو 15 کان 19 جولاءِ 2015 ۾ منعقد ٿيو۔ 2015 اجلاس جي 2013 ۾ ٻولي ڪرائي وئي ھئي۔ ميڪسيڪو شھر کي اپريل 2014 ۾ ميزبان شھر جي لاءِ منتخب ڪري ورتو ويو ھو، ان کان علاوہ صرف ٻن شھرن جي لاءِ ٻولي ڏني وئي ھئي جن ۾ ڏکڻ آفريڪا جو ڪيپ ٽائون ۽ منستير، تيونس شھر شامل ھيا۔
ريشو
ريشو ھڪ رسي يا ڌاڳو ٿيندو آھي جنھن مان گھڻون ڪجھ ٺاھڻ لاء استعمال ٿيندو آھي. جيئن (ڪاغذ)
وڪي مينيا
وڪي مينيا2016
2016 وڪي مينيا اجلاس اٽلي جي شھر ايسينو لاريو ۾ 21 کان 28 جون جي دوران ٿي رھيو آھي.
ريشو
زمرو:خام مال زمرو:ريشا
وڪي مينيا
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:وڪيز زمرو:وڪي مينيا
صورتخطي
صورتخطي __(Spelling):
ضد
ضد __(Antonym):
هر ٻوليءَ ۾ هڪ لفظ جا هم معنيٰ لفظ به هوندا آهن ته ابتڙ معنيٰ رکندڙ لفظ به هوندا آهن. مخالف معنيٰ رکندڙ لفظ کي “ضد” سڏيو ويندو آهي. مثال: (محبت -نفرت )، (سچ-ڪوڙ)، (ڏينهن-رات)، (مرد-عورت).
لکڻ
لکَڻ:
هيءُ ماڻهو اصل هندو هئا، ۽ پوءِ مسلمان ٿيا. روهڙيءَ جي ڀاڱي ۾ گهڻا آهن. آباديءَ جو ۽ مال چارڻ ۽ پالڻ جو ڪم ڪندا آهن.
ضرورت شعري
ضرورت شعري __(Poetic Licence):
جڏهن ڪو شاعر، زبان جي قاعدن کي ٽوڙيندو آهي، يعني وزن يا قافيي کي نڀائڻ لاءِ ڪنهن لفظ جي تلفظ ۽ هِجي ۾ تبديلي ڪندو آهي ته اهڙي عمل کي “ضرورت شعري” چيو ويندو آهي.
205ع
ڊسمبر
زمرو:205ع زمرو:ٽين صدي
اليشا چنائي
thumb|Alisha Chinai 2009 - still 64293 crop
اليشا چنائي (Alisha Chinai) ڀارتي پاپ گلوڪارہ هُئڻ سان گڏوگڏ ڀارتي اردو فلمي پس پردہ گلوڪارا پڻ آهي ۔ سندس البمس تمام مشهور ۽ معروف آهن. اليشا جي شروعاتي البمن ۾ جادو ، بيبي ڊال ۽ آه اليشا شامل آهن۔ هن 1980ع جي ڏهاڪي ۾ ٽارزن ، ڊانس ڊانس ،ڪمانڊو ۽ گرو وغيرهه ۾ مقبول نغما ڳائيا۔
thumb|AlishaChinai1
External links
زمرو:1965ع جنمَ زمرو:1965ع جون پيدائشون زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:بالي وڊ پس پرده گلوڪار زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:گجرات (ڀارت) جا ماڻهو زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:ڀارتي گلوڪارائون زمرو:ڪونڪني ٻولي جا گلوڪار
901ع
ڊسمبر
زمرو:901ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
ضرورت قافيہ
ضرورت قافيہ جڏهن شعر ۾ قافيي جي پابندي نڀائڻ لاءِ زبان جي قاعدن کي ٽوڙڻو پوندو آهي تہ ان کي ”ضرورت قافيہ“ چئبو آهي.
ضمني پلاٽ
ضمني پلاٽ __(Sub-Plot)
ناول، ڊرامو يا افسانو/ ڪهاڻي ڪنهن پلاٽ تي ٻڌل هوندا آهن. انهن ۾ هڪ کان وڌيڪ به پلاٽ ٿي سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح هڪ پلاٽ اندر ننڍيون ننڍيون ثانوي ڪهاڻيون به ٿي سگهن ٿيون، انهن کي ناول، ڊرامي يا افساني جو ”ضمني پلاٽ“ چيو ويندو آهي.
207ع
ڊسمبر
زمرو:207ع زمرو:ٽين صدي
206ع
ڊسمبر
زمرو:206ع زمرو:ٽين صدي
مَعري
سنڌمَعري: بلوچن جي قوم آهي، جا رندن جي شاخ آهي. سرحد تي مرين جي ٽڪر ۾ رهندا آهن، اُهي سنڌ ۾ گھڻن هنڌن تي آهن. انهن جون هيٺيون شاخون آهن: لوهاراڻي، اباڻي، ڪُنگراڻي، بجاراڻي، مهنداڻي وغيره. ٽالپر به مرين جي هڪڙي شاخ آهي.
لنجار
لنجار:
لاکي سمي جو اولاد آهن، جو رائدن ولد ڪاڪه جو پٽ هو ۽ ڪاڪه سمو ڪاڪه جو حاڪم هو. لنجار ڪوٽڙي ڀاڱي ۾ آهن. انهن مان شيخ ساهڙ لنجار مشهور اولياءَ تي گذريو، جو مانجهوءَ جي ويجهو ٽَڪَر تي رکيل آهي.
ضمني قافيو
ضمني قافيو __(Sub-Rhyme):
ڪڏهن ڪڏهن شاعر ڪنهن شعر ۾ اصلي جاءِ تي قافيي کي آڻڻ کانسواءِ ڪنهن هيئت کي نڀائڻ لاءِ ڪنهن ٻئي هنڌ تي قافيي کي آڻيندو آهي، اهڙي قافيي جي استعمال کي “ضمني قافيو” چيو ويندو آهي.
902ع
ڊسمبر
زمرو:902ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
208ع
ڊسمبر
زمرو:208ع زمرو:ٽين صدي
بڙدي
بڙدي  يا بليدي  بلوچن جو هڪ قبيلو، جن کي بليدي به چون ٿا. ڪن جاين تي هي ڪٽوهڙ ۽ جت به سڌجن ٿا. حقيقت ۾ هي مير علي بلوچ جو اولاد آهن. مير علي کي ٻه پٽ زيندي خان ۽ مراد خان هئا. زيندي خان کي وري ٻه پٽ هئا هڪ سندر خان ۽ ٻيو حاجي خان. انهن جي اولاد کي بڙدي چون ٿا. سندراڻي، حاجيجا ۽ بجاراڻي به انهن جون شاخون آهن. بڙديڪا علائقي ۾ رهڻ ڪري سندن نالو بڙدي پيو. هنن جو هڪ ڪيٽر وڃي بليديا علائقي ۾ آباد ٿيو، جن پاڻ کي بليدي سڏايو. حقيقت ۾ ڳالهه ساڳئي آهي. بڙدي بلوچن جا خاص پاڙا 24 آهن، جيڪي هن طرح آهن:
1. آرياڻي 2. بجاراڻي 3. باجڪاڻي 4. بکراڻي 5. بنگلاڻي 6. ڀنگوار 7. جعفري 8. جبلاڻي 9. چيلاڻي 10. تيغاڻي 11. ڏاهاڻي 12. ڪنراڻي 13. ڪٽوهڙ 14. گجاڻي 15. گبول 16. گاڏهي 17. گولا 18. گورشاڻي 19. عمراڻي 20.لولائي 21. مغيري 22. مستوئي 23. ننداڻي 24. نوحاڻي. مگسي بلوچن جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ بڙدي آهي. هڪ جائزي مطابق بڙدي بلوچن (بليدي) جو شجرو هن طرح آهي:
360px|thumb|Burdi ايس صادق علي جي لکڻ موجب بڙدي يا بليدي قلات جي ديهه ”بلو“ جا رهواسي هئا، جنهن وجه تسميه سبب بڙدي ۽ بليدي سڏجڻ لڳا.ان وقت سندر خان جي اولاد مان علي مراد خان ولد مير واحد بخش خان سندراڻي شاخ جو چڱو مڙس هو. ٻئي شاخ جي جو چڱو مڙس حاجي خان اولاد مان غلام خان ولد جعفر خان حاجيجو بڙدي هو. ٽئين شاخ جو اڳواڻ ڪرم خان ولد شير محمد خان بجاراڻي، ڪرمپور وارو هو. هن وقت بڙدين جون ٽيئي شاخون مير سندر خان سندراڻي جي سرداري هيٺ آهن. انهي ٽنهي شاخن جي پاڙن جي ورهاست هن طرح آهي.
بلوچن جي ھڪڙي قوم آھي، جا زيندي خان ولد مير عالي ولد ھرين جو اولاد آھن ۽ ھرين سڀني بلوچن جو وڏو ڏاڏو آھي. جنھن پرڳڻي ۾ ھيءُ رھندا آھن، انھيءَ کي بڙدڪا چوندا آھن. زيندي خان کي ٻه پٽ ھئا: ھڪڙو سندر ۽ ٻيو حاجي. پھرئين جو اولاد سندراڻي آھي ۽ ٻئي جو حاجيجا. سندراڻي ٻروچن جون ٻاويھ شاخون آھن، جيئن ته سندراڻي، بجاراڻي، گبول، گولا، جاگيراڻي وغيره؛ ۽ حاجيجن جون به شاخون آھن، جيئن ته حاجيجا، عمراڻي، لوھاڻي، مغيري، ڏاھاڻي. ھيءُ بلوچ بلوچستان ۽ سرحد سنڌ جي ضلعي ۾ گھڻا آھن.
تاريخ
هوتن کان بو سعيد بليدي مڪران فتح ڪيو هو. ڪڇيءَ ۾ ناڙي کان وٺي بارکان تائين سندن رياست قائم ٿي. پوءِ گرگيجن ۽ بگٽين کان شڪست کائي، اپر سنڌ ۾ بلدڪو رياست قائم ڪيائون، جنهن جو صدر مڪان جهل هو. هيءَ رياست 1857ع تائين قائم رهي.(سن 1901ع جي آدمشماريءَ جي رپورٽ موجب سنڌ ۾ حاجي زئي بليدين جو تعداد 75 هزار هو.) جتوئين بڙدڪي واري علائقي تي به قبضو ڪري ورتو، جيڪو سورهين صديءَ کان وٺي انهن جي ملڪيت هو. جڏهن ته گھڻو پوءِ ان علائقي تي بڙدين قبضو ڪيو هو. اها مڃيل تاريخي حقيقت آهي ته بڙدين کي جڏهن بگٽين جبلن تان نيڪالي ڏيئي دربدر ڪيو هيو تڏهن اهي هيٺائين تي لهي آيا ۽ اچي جتوئين کي لڏايائون، جيڪي درياهه اُڪري سنڌو جي کاٻي ڪپ ويٺا هئا.
ضمير استفھام
ضمير استفهام اهڙا ضمير، جيڪي سوال پڇندي اسمن بدران ڪم اچن، تن کي ”ضمير استفهام“ چئبو آهي. مثال طور: ڇا، ڇو، ڪو، ڪهڙو، ڪيترو وغيره.
مزاري (قبيلو)
مزاري: هيءُ به رند بلوچن مان آهن. روجھاڻ ۾ رهندا آهن، جتي انهن جو سردار رهندو آهي. اهو شهر ديري غاري خان جي ضلعي ۾ آهي. انهن جون به گھڻيون شاخون آهن، جيئن ته بلوچاڻي، جرڪاڻي، سنبلاڻي، کور کاڻي، سادواڻي وغيره. مغلن جي دور ۾ اُٻاوڙي ۽ ڪشمور کان وٺي ديري غازي خان تائين، مزارچه رياست قائم ڪيائون. روجهاڻ سندن تختگاه آهي. ٽالپرن جي صاحبيءَ جي زماني ۾ سهراباڻي سرڪار جي ماتحت هئا. مزارچه هيءَ رياست ڪشمور ۽ اوٻاوڙي کان وٺي ڊيره غازي خان تائين هئي. روجهاڻ سندن صدر مقام هو.
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:پاڪستان
ضمير
ضمير (Conscience)، اندر جو آواز، ضمير کي ’وويڪ‘ به چئبو آهي. ضمير هڪ اهڙي انساني صفت آهي، جنهن ذريعي سٺي ۽ خراب عمل، نيڪي ۽ بدي، ذميواري ۽ غيرذميواريءَ ۾ فرق ڪري سگهجي ٿو. معاشري جي اخلاقي توقعات (Social Expectations) جي ترجمانيءَ کي ضمير چئبو آهي.
904ع
ڊسمبر
زمرو:904ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
سفارتي ناچاڪي
سفارتي ناچاڪي يا ڊپلو مئٽڪ اِل نيس (Diplomatic Illness) ڪنهن خاص قسم جي تقريب ۾ شامل ٿيڻ کان نٽائڻ، مليل دعوت ۾ اچڻ کان لنوائڻ ۽ ڪنهن به سڏايل ميڙ ۾ پنهنجو موقف ڏيڻ کان پاسيرو رهڻ جي شعوري ڪوشش سبب، گهڻو ڪري سفارتڪار پنهنجي ”ناچاڪيءَ ”جو بهانو گهڙي وٺندا آهن. اها حڪمت عملي اختيار ڪندي سفارتڪار پاڻ کي غير ضروري ڏچن کان بچائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. ان لاءِ ٻيو اصطلاح ”سفارتي ڪن لاٽار“ (Deafness Diplomatic) به استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن مطابق تجربيڪار سفارتڪار جڏهن ڪنهن به قسم جي معاملي يا ڳالهه کان لنوائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ۽ ان بابت تبصري کان پلئه آجو ڪرڻ گهرندا آهن، ته حلقي ۾ موجود هوندي ۽ بيان ٿيل ڳالهه ٻڌندي به نه ٻڌڻ جو تاثر ڏيئي يعني ُٻڌي اَڻ ٻُڌي ڪري جُند ڇڏائيندا آهن.
209ع
ڊسمبر
زمرو:209ع زمرو:ٽين صدي
مگسي (ذات)
مگسي: لاشاري بلوچن جي شاخ آهي. بلوچستان جي پاسي جھل ۾ ويٺا آهن. ڪي انهن کي بلوچ نٿا سمجھن، جيئن ڪورائين ۽ عمراڻين ۽ ڪن ٻين کي به نٿا سمجھن. ڪڇي ۾ جهل سندن رياست آهي. اُهي پنجاب ۽ سنڌ تائين پکڙيل هئا
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا
يوسف (اسلام)
خاندان
حضرت يعقوب کي چئن زالن مان ٻارھن پٽ ھيا جن مان ڏھ جن ۾ يھودا، لاوي، سندس زال لياہ ۽ ٻہ ٻين زالن مان ھئا ۽ باقي ٻہ جن ۾ يوسف ۽ بن يامين شامل ھيو ٻي زال راحيلا مان ھئا. حضرت يعقوب جو گھر فلسطين ۾ موجوده الخيل وادي ۾ حبرون شھر ۾ ھيو جتي اسحاق عليہ السلام ۽ ابراهيم عليه السلام پڻ رھيا ھئا. يعقوب عليہ السلام کي ڪجھ زمين سڪم ( موجوده نابلس) ۾ ھئي. بائيبل جي عالمن جي تحقيق مطابق يوسف عليہ السلام جي پيدائش 1906 ق م ۾ ٿي ھئي ۽ 1890 ق م جي لڳ ڀڳ کيس کوھ ۾ ڦٽي ڪرڻ وارو واقعو پيش آيو.
کوھ وارو واقعو
اسلامي روايتن مطابق ان جي عمر جڏهن يارھن يا ٻارھن سال يا سترھن سال ھئي تہ ان جي نبوت جا آثار ھڪ خواب ذريعي واضع ٿيڻ لڳا جنھن ھن سج ، چنڊ ۽ ڏھ ستارن کي پنھنجي آڏو سجدو ڪندي ڏٺو ھو. سندس والد کيس اھو خواب ڪنھن کي بہ ٻڌائڻ کان منع ڪئي ھئي. روايتن مطابق سندس ماٽيلي ماء لياہ اھو خواب ٻڌي پنھنجي سڳي پٽ يھودہ کي ٻڌايو. ويڳي ڀائرن کيس قتل ڪرڻ جو منصوبو ٺاھيو ۽ کيس پيءُ کان اجازت وٺي شڪار تي وٺي ويا ۽ ھڪ کوھ لڳ مٿس حملو ڪري ڌڪ ھڻي کوه ۾ ڦٽي ڪري ان جي ڪپڙن کي جانور جي رت لڳائي پيءُ کي ٻڌايو تہ کيس بگھڙ کائي ويو. قرآن م سورة يوسف م ان جو ذڪر ھيئن ٿيل آهي: "جڏھن (پاڻ ۾) چيائون تہ بيشڪ يُوسف ۽ سندس (سڳو) ڀاءُ (بنيامين) اسان جي پيءُ وٽ اسان کان وڌيڪ پيارا آھن جيتوڻيڪ اسين (گھڻا ڄڻا) وڏو جٿو آھيون بيشڪ اسان جو پيءُ پڌري ڀُل ۾ آھي * (ھاڻي گھرجي تہ) يُوسف کي ڪُھو يا کيس ڪنھن ملڪ ۾ ڦٽي ڪري اچو تہ اوھان جي پيءُ جي توجھ رڳو اوھان لاءِ ٿئي ۽ اُن (ڪم) کان پوءِ اوھين سڌريل ٿجو * منجھانئن (ھڪ) چوندڙ چيو تہ يُوسف کي نہ ماريو ۽ جيڪڏھن (ڪجھ) ڪندڙ آھيو تہ کوھ جي تري ۾ (کڻي) اُڇلايوس تہ ڪو واٽھڙو کيس ڪڍي ويندو"
- سورة يوسف: 8, 9, 10
"پوءِ جنھن مھل کيس نيائون (تنھن مھل) ھن کي کوھ جي تري ۾ اُڇلڻ تي اتفاق ڪيائون، ۽ اسان ان ڏانھن وحي ڪيوسون تہ سندن ھن واقعي جي کين ضرور خبر ڏيندين ۽ اُھي (تو کي) نہ ڄاڻندا"
- سورہ يوسف: 15
مولانا ابوالڪلام آزاد مطابق سترهن سالن کان گهٽ عمر جو هڪ نوجوان، پيءُ جي آغوشِ محبت کان زوري جدا ڪيو وڃي ٿو. بائيبل ۽ تلمود جي روايتن مطابق اھو کوھ سڪم جي اتر ۾ دوتن ( موجوده دثان) واري مقام تي واقع ھيو. جنھن قافلي وارن کيس کوھ مان ڪڍيو جلعاد (موجوده اوڀر اردن) کان نڪتل ھيو ۽ مصر طرف وڃي رھيو ھو. جلعاد جا کنڊر ھن وقت درياء اردن جي اوڀر ۾ اليابس واري وادي ۾ موجود آهن.
غلامي
مصر ۾ ان وقت پندرھين خاندان جي حڪومت ھئي جنھن خاندان جا بادشاھ مصر جي تاريخ م ڌنار بادشاھ (Hyksos Kings) سڏبا ھئا. آھي بادشاھ عرب نسل وارا ھئا، اھي 2000 ق م جي لڳ ڀڳ فلسطين ۽ شام مان مصر ۾ اچي قابض ٿيا ھئا. عرب مؤرخن ۽ قرآن جي مفسرن انھن کي عماليق جي نالي سان سڏيو آهي. جلعاد واري قافلي جي ماڻھن کيس کوھ مان پاڻي ڀريندي برآمد ڪيو ۽ ان کي غلام بڻائي مصر کڻي آيا ۽ بازار ۾ کيس وڪيو. مصر جي عزيز کيس خريد ڪري پنھنجي گھر آندو. مولانا ابوالڪلام آزاد لکي ٿو تہ:. هن، غلام جي حيثيت سان هن کي خريد ڪيو هو ۽ مصر جا آثار ٻڌائين ٿا ته مصرين جو غلام سان ڪهڙو رويو هوندو هو. اُهي غلامن لاءِ ايترائي سنگدل هئا، جيتريون دنيا جون ٻيون قومون رهيون آهن. تنهن هوندي به هن ٿوري وقت ۾ پنهنجي حسن ۽ ڪردار سان ان جي دل کٽي ورتي ۽ غلاميءَ جي جاءِ تي مالڪي ڪرڻ لڳو : "”هن پنهنجي گهر واريءَ کي چيو ته هن کي سٺي نموني رکجانءِ، عجب ناهي ته هي اسان کي فائدو ڏي يا اسين هن کي پٽ بڻايون.“"
- سورة يوسف:21
عزيز جو نالو بائيبل ۾ فوطيفار لکيل آهي. بائيبل ۽ تلمود مطابق اھو شاھي محافظن جو افسر ھيو. ابن جرير عبدالله بن عباس جي روايت نقل ڪندي لکيو آهي ته عزيز شاھي خزاني جو افسر ھيو.
بي گناھ گرفتاري ، قيد ۽ آزادي
يوسف عليہ السلام 17 يا 18 سالن جي عمر ۾ مصر آندو ويو ۽ وڪري بعد ٻہ يا ٽي سال کن عزيز مصر جي گھر رھيو. عزيز جي زال جو نالو زليخا ھيو جيڪا ھن جي سونھن تي موھجي پئي. قرآن م زليخا نالي جو ذڪر ڪانھي ۽ اھو نالو اصل ۾ تلمود م لکيل آهي ۽ مسلمانن جي روايتن ۾ پڻ مشھور ٿيو. قرآن ۾ ڏنل قصي ۽ ان جي تفسير ۾ بيان ڪيل روايتن مطابق زليخا مڙس جي غير موجودگيءَ ۾ ريجھائڻ جي ڪوشش ڪئي تہ عزيز جي گهر واري جي دعوتِ عيش جي جواب ۾ چيائين تہ: تنهنجو مڙس منهنجو مالڪ آهي، هن مون تي اعتماد ڪيو، عزت ۽ احترام سان پيش آيو، پوءِ ڪيئن ٿي سگهي ٿو ته ان جي احساسن جو بدلو اهو ڏيان جو ان جي امانت ۾ خيانت ڪرڻ لڳان! ان بعد جڏهن زليخا ھن سان زبردستي ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي تہ ھي بچڻ خاطر ڀڳو پر زليخا ان جي ڪڍ رھي. جڏھن ڀڄندي ٻاھريون دروازو کوليو تہ عزيز اتي موجود ھيو. زليخا الٽو مٿس الزام ھنيو پر يوسف ترديد ڪندي زليخا تي الزام لڳايو. عزيز مصر کيس زليخا واري الزام تي گرفتار ڪرايو. اھڙي طرح ھن کي بيگناه ھوندي قيد م رھڻو پيو. قرآن ۾ ان واقعي جو ذڪر ھيٺين طرح ڪيو ويو: "۽ ٻئي دروازي ڏانھن ڊوڙيا ۽ مائيءَ ان (يُوسف) جو پھراڻ پٺيءَ کان (ڇڪ ڏيندي) ڦاڙي وڌو ۽ سندس مڙس کي دروازي وٽ مليا، (زليخا) چوڻ لڳي تہ جيڪو تنھنجي گھر واريءَ سان مدائي ڪرڻ جو ارادو ڪري تنھن جي سزا قيد ڪرڻ يا ڏکوئيندڙ عذاب کانسواءِ (ٻي ڪا) نہ آھي * (يُوسف) چيو تہ اھا پاڻ مون کي منھنجي نفس کان راڻي رھي ھئي، ۽ سندس گھر جي ڀاتين مان ھڪ شاھد شاھدي ڏني، تہ جيڪڏھن ھن جو پھراڻ اڳ کان ڦاڙيو ويو آھي تہ (زليخا) سچي آھي ۽ اُھو ڪوڙن مان آھي * ۽ جيڪڏھن سندس پھراڻ پٺيءَ کان ڦاڙيو ويو آھي تہ (زليخا) ڪوڙي ۽ اُھو سچن مان آھي* جنھن مھل (عزيز) پھراڻ پٺيءَ کان ڦاٽل ڏٺو (تنھن مھل) چيائين تہ اھو (چوڻ) اوھان (رنن) جي مڪرن مان آھي، ڇو تہ اوھان جو مڪر وڏو آھي"
- سورة يوسف:25، 26, 27, 28 قميص ڦاٽڻ متعلق خاندان جي فرد جي شھادت جو ذڪر قرآن ڪيو آهي پر يھودين جي روايتن ۾ وري کير پياڪ ٻار جي شھادت جو ذڪر آيل آهي. بائيبل ۾ اھو قصو ھيٺين طرح بيان ڪيو ويو آهي: "تڏھن ان عورت سندس ڪڙتي کي پڪڙي چيو تہ مون سان ھمبستري ڪر. اھو پنھنجو ڪڙتو ان جي ھٿ ۾ ڇڏي ڀڳو ۽ ٻاھر نڪري آيو....ان گھر جي ماڻھن کي سڏي چيو تہ... ..ھي مونسان ھمبستري ڪرڻ لاء اندر گھري آيو ۽ مان وڏي آواز رڙيون شروع ڪيون ۽ جڏهن ھن ڏٺو تہ مان رڙيون شروع ڪيون آھن تہ پنھنجو ڪڙتو ڇڏي ڀڳو ۽ ٻاھر نڪري ويو ۽ مان ان جو ڪڙتو آقا جي اچڻ تائين پاڻ وٽ رکي ڇڏيو ... جڏھن ان جي آقا پنھنجي زال جون اھي ڳالھيون ٻڌيون جيڪي ان ساڻس ڪيون تہ تنھنجي غلام مونسان ھيئن ھيئن ڪيو تہ ان کي سخت ڪاوڙ آئي ۽ يوسف جي آقا کيس قيد خاني م بند ڪري ڇڏيو جتي بادشاهه جا قيدي بند ڪيل ھيا."
- بائيبل، پيدائش 39: 12 کان 20
تلمود مطابق جڏھن فوطيفار زال جي شڪايت ٻڌي تہ ان يوسف کي ڏاڍو ڪٽرايو ۽ پوء ان خلاف عدالت ۾ دانھن ڪئي ۽ قميص کي ڏسي ڪري  فيصلو ڏنو تہ قصور عورت جو ھيو. باوجود بي گناھ ھجڻ جي ان کي قيد م بيگناه بند ڪيو ويو. مولانا ابوالاعلي مودودي مطابق ڪنھن بہ شخص کي انصاف جي شرطن تي مجرم ثابت ڪرڻ کان بغير پڪڙي جيل م موڪلڻ بي ايمان حاڪمن جي پراڻي سنت آھي. قرآن مطابق ساڻس گڏ ٻہ ٻيا غلام پڻ قيد خاني م داخل ٿيا. ھڪ ڏينھن انھن مان ھڪ يوسف عليہ السلام کي چيو تہ ته مان خواب ۾ ڏٺو آھي تہ مان شراب ٺاھي رھيو آھيان. ٻئي چيو تہ خواب ۾ منھنجي مٿي تي مانيون رکيل آھن ۽ پکي انھن کي کائي رھيا آھن. ٻنھي يوسف کان ان جو تعبير پڇيو. يوسف پھرين کي چيو تہ تون پنھنجي بادشاھ کي شراب پياريندين ۽ ٻئين کي چيو تہ توکي ڦاھي ڏني ويندي ۽ پکي تنھنجي مٿي کي پٽي کائيندا. بائيبل مطابق انھن ٻنھي شخصن ۾ ھڪ شاھ مصر جي ساقين جو نگران ھيو ۽ ٻيو بادشاه جي نانوائين جو نگران ھيو ۽ ٻئي ڪم ۾ ڪوتاهي جي ڪري جيل ۾ وڌا ويا ھيا. انھن مان پھريون بچي پنھجي ساڳي نوڪري تي بحال ٿيو باقي ٻيو ڦاھي چڙھيو. قرآن مطابق ھڪ دفعي بادشاھ خواب ڏٺو تہ ستن ٿلھين ڳئن کي ست ڏٻريون ڳئون کائي رھيون آھن ۽ اناج جون ست وليون سايون آھن ۽ ست وليون سڪيون آھن. بادشاھ اھو خواب درٻارين آڏو رکيو پر اھي ان جو تعبير ٻڌائڻ کان قاصر ھيا. بادشاھ جي ساقيخاني جي نگران کي جيل م يوسف عليہ السلام جي خوابن جي تعبير واري ڳالھ ياد اچي وئي. ان تعبير جي حامي ڀري يوسف عليہ السلام وٽ قيد م ملاقات جي گھر ڪئي. يوسف عليہ السلام کيس تعبير ٻڌايو ته ست سال توھان کيتي ڪندا رھندؤ ۽ جڏهن فصل ڪٽيو تہ ٿورو حصو کائڻ لاء ڪڍي باقي محفوظ ڪري رکو ۽ پوء ست سال سختي وارا ايندا ۽ ان وقت توھان کي اھو ان ڪم ايندو ء پوء ھڪ سال رحمت جي برسات پوندي. جڏھن بادشاھ کي تعبير ٻڌايو ويو تہ ان کيس پيش ڪرڻ جو حڪم ڏنو. يوسف عليہ السلام شاھي ڪارندي کي ان پيغام سان واپس ڪيو تہ پھرين انھن عورتن جي معاملي جي خبر وٺي جن جا ھٿ ڪپيا ھيا. اھو واقعو اڳ پيش آيل ھيو جنھن م زليخا جي بدنامي ٿيڻ تي مصري عورتن ڳالھيون ڪرڻ شروع ڪيون تہ ان کين گھراڻي ھٿن م صوف ۽ ڇريون ڏئي صوف ڪٽڻ لاء چئي يوسف کي گھرايو جنھن کي ڏسڻ وقت انھن جا ھٿ ڪپجي پيا ھيا. بادشاھ جڏھن انھن کي گھرائي پڇا ڪئي تہ انھن چيو تہ يوسف م بدي جو شڪ بہ نہ ٿو ڪري سگھجي. زليخا خود ان جي بيگناھي جي شاھدي ڏني. مولانا ابوالڪلام آزاد لکي ٿو ته: اهو حضرت يوسف عه جو ڪردار هو جيڪو هر حال ۾ اڏول رهيو. خود عزيز جي گهر واريءَ جي لفظن جو قرآن ۾ ھيٺين طرح ذڪر ڪيو ويو آهي : "”بيشڪ، مان هن کي ريجهائڻ جي ڪوشش ڪئي هئي پر هي بچي نڪتو.“"
- سورة يوسف: 32
قرآن ۾ ۽ اسرائيلي تاريخ ۾ يوسف عليہ السلام جي زليخا سان نڪاح جو ذڪر نہ ٿو ملي
قيدخاني جو آفيسر يوسف عليہ السلام جو معتقد ٿي ويو هو ۽ قيدخاني ۾ حضرت يوسف جو اثر رسوخ قائم ٿي چڪو هو. ھن قيد ۽ عيش واري گناھ مان قيد کي چونڊيو ھو. قيد م دين جي تبليغ جاري رکي. جيئن ئي کيس معلوم ٿيو ته انهن ماڻهن مان هڪ بادشاهه جي ساقين جو سردار آهي ۽ وري ساڳي عهدي تي ڪم ڪرڻ وارو آهي ۽ هر وقت بادشاهه جي خدمت ۾ رهڻ وارو آهي، ڪيترو نه سٺو ٿيندو جو حق جي دعوت بادشاهه جي ڪنن تائين پهچائي ڇڏجي. اهڙي طرح تعبير بيان ڪرڻ بعد فرمايائون : "”جڏهن پنهنجي آقا وٽ وڃين ته مون کي ياد ڪجانءِ. يعني منهنجي هيءَ تعليم ۽ دعوت حق ياد رکجانءِ ۽ پنهنجي آقا سان موقعو وٺي ان جو ذڪر ڪجانءِ. ممڪن آهي ته حق جي پيغام کي قبول ڪري وٺي.“"
- (يوسف-42)
عام طور تي حضرت يوسف جي انهيءَ قول جو اهو مطلب ورتو وڃي ٿو ته اهو هن پنهنجي آزاديءَ لاءِ چيو هو يعني پنهنجي آقا وٽ منهنجي سفارش ڪجانءِ. پر جنهن موقعي تي اها ڳالهه ڪئي ويئي آهي تنهن مان ان جي تائد نٿي ٿئي. مولانا ابوالڪلام آزاد لکي ٿو ته:هن جي ڪردار جي فضيلت جو ڪهڙو نه عجيب منظر سامهون اچي ٿو ته جڏهن مصر جو بادشاهه خواب ڏسي ٿو ۽ ساقين جو سردار اهو معاملو کڻي اچي هن کي ٻڌائي ٿو. دنيا جو هر ماڻهو اهڙي موقعي تي ڇا ڪري ٿو؟ دنيا جو هر اهڙو قيدي ڇا ڪندو جنهن کي بغير ڪنهن ڏوهه ۽ گناهه جي قيد ڪيو ويو هجي ۽ سالن تائين بغير ڪنهن مدد جي قيد هجي؟ يقيناً اهڙي موقعي کي غيبي مدد سمجهي ان مان فائدي وٺڻ جي ڪوشش ڪندو ۽ چوندو ته مان اها مشڪل حل ڪري سگهان ٿو. مون کي قيد کان نڪرڻ ۽ بادشاهه جي حضور ۾ پيش ٿيڻ جو موقعو ڏنو وڃي پر اسين ڏسون ٿا ته حضرت يوسف عليه السلام جي طرفان اهڙي ڪا به خواهش ظاهر نٿي ٿئي. پاڻ خواب ٻڌندي ئي ان جي تعبير بيان ڪري ڇڏيائون. ذري برابر به خيال نٿو ٿيئس ته پنهنجي مطلب لاءِ اها قيمتي ڳالهه ٿوري دير لاءِ روڪي ڇڏي. پوءِ نه صرف ايترو جو جيڪا ڳالهه پڇي ويئي هئي اها ئي ٻڌايائون پر ان کان به زياده علم جي بخشش مسئلن جي حل ڪرڻ لاءِ ڏيئي ڇڏيائون؛ يعني خواب ۾ ايندڙ تباهيءَ جي خبر ڏني ويئي هئي. پاڻ تعبير سان گڏ اهو به ٻڌائي ڇڏيائون ته ان تباهي ۽ مصيبت کان بچڻ جو ڪهڙو رستو آهي. سوال بادشاهه جي طرف کان هو پر جنهن جواب ڏنو اهو قيدخاني جي ڪوٺڙيءَ ۾ هوندي پنهنجي علم جي بخشش ۾ بادشاهن کان به وڌيڪ سخي هو. يوسف عليہ السلام 8 يا 9 سال قيد ۾ گذاريا. قرآن مطابق بادشاھ جڏھن کيس گھرايو تہ کيس منصب ڏين جي آڇ ڪئي ۽ يوسف عليہ السلام ملڪ جي خزاني جي نگراني واري منصب کي قبول ڪيو.
بادشاھي
يوسف عليہ السلام عماليق بادشاهن جي دؤر م مصر جو حاڪم ٿيو ۽ سندس دؤر م بني اسرائيلي مصر ۾ اچي زرخيز علائقن ۾ آباد ٿيا ۽ کين مصرين تي اثر رسوخ مليو. اھي پندرھين صدي قبل مسيح تائين مصر تي قابض رهيا جنھن بعد مصرين م قومپرست تحريڪ اڀري ۽ ھڪسوس يا ڌنار بادشاھن جي اقتدار جو خاتمو آيو. اڍائي لک عمالقن (غير مصري ماڻھو) کي ملڪ مان نيڪالي ڏني وئي ۽ غير مصرين تي ظلم شروع ڪيو ويو. انھن ڌنار بادشاھن پنھنجي دؤر م مصري ديوتائن کي تسليم نہ ڪيو ھو بلڪه شام وارن ديوتائن کي پاڻ سان گڏ کڻي آيا ھئا ۽ مصر م اھو شام وارو مذھب رائج ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون ھيون. موجوده مؤرخن جي عام راء مطابق يوسف عليہ السلام جي آمد وقت آپوفيس (Apophis) مصر جو بادشاھ ھيو. ان وقت مصر جو گاديءَ جو هنڌ ممفس ( منف) شھر ھيو. يوسف عليہ السلام 30 سالن جي عمر م مصر جو بادشاھ ٿيو ۽ 80 سالن تائين مصر تي حڪومت ڪئي. پنھنجي حڪومت جي نائين يا ڏھين سال دوران ھن پنھنجي پيءُ ۽ سموري خاندان کي مصر منتقل ڪيو ۽ کين دمياط ۽ قاھرہ جي وچ واري علائقي ۾ آباد ڪرايو. بائيبل م ان علائقي جو نالو جشن يا گوشن لکيو ويو آهي. موسا عليه السلام جي دور تائين اھي ان علائقي ۾ رھيا.
وفات
بائيبل مطابق يوسف عليہ السلام جي عمر 110 سال ھئي ۽ مرڻ وقت ان وصيت ڪئي ھئي تہ جڏھن ملڪ مان نڪرو تہ منھنجون ھڏيون بہ گڏ کڻي وڃجو.
حوالا
زمرو:نبي ۽ رسول
ابو ايليا
ابو ايليا, ھڪ سنڌي ڪھاڻيڪار ۽ اردو شاعر آھي ـ ھو لاڙڪاڻي جو رھاڪو آھي ـ پاڻ پائلٽ اسڪول مان ميٽرڪ ۽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان گريجوئيشن ڪيائين. کيس ننڍي هوندي کان وٺي پڙهڻ لکڻ جو شوق رهيوـ ابوايليا ۾ هڪ اهڙي لڇ آهي، جيڪا هن جي ڪهاڻين مان ايان آهي، سا اها ته دين کي ٻن طرفن کان ڇيهو رسيو آهي، هڪ ته انهن کان جيڪي دين جي ويجهو ئي ناهن، پر شايد اهو ايترو وڏو نقصان نه آهي جيترو انهن کان ٿيو آهي جيڪي نالي ماتر مسلمان آهن يا اهي جيڪي پاڻ کي دين جا ٺيڪيدار ٿا سڏائن ٿا. ابو ايليا هڪ اهڙي شخصيت جو مالڪ آهي جيڪو نه ته دنيا جي نشي ۾ مست دين کان اياڻو آهي ۽ نه ئي وري دينداريءَ جي مستيءَ ۾ دنيا کان پاسيرو آهي. بس هو پنهنجي اندر ۽ ٻاهر هڪ اهڙي انسان جي ڳولھا ڪري رهيو آهي، جيڪو يا ته ماڻهونءَ کان انسان بڻجڻ جي منزل ڏانھن وکون کڻي رهيو آهي ، يا وري انسان شناسيءَ جو اهو سفر مڪمل ڪري انسانيت جي معراج تي پھچي چڪو آهي سنڍيڪا اڪيڊمي پاران سندس ڪتاب اندر جو اھاء ڇپجي پڌرو ٿيو آھي ـ
لاشاري
لاشاري: هيءُ بلوچ قوم لاشار جو اولاد آهي، جو جلال خان گبول ولد هرين جو پٽ هو. اڪثر قلات ۾ رهن ٿا ۽ ڪي سرحد سنڌ ۾ به آهن. هنن جون ست شاخون آهن: چوُڪي، گُوراڻي، دلاور زائي، ڀُوتاڻي، هادياڻي، ڪلواڻي ۽ گُلڻ زائي.
لاشاري سنڌ ۽ بلوچستان ۾ رهندڙ بلوچ برادريءَ جي هڪ وڏي ذات آهي.
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:جٽ قبيلا زمرو:سنڌي_ذاتيون زمرو:پاڪستان_۾_نسلي_گروهه زمرو:پاڪستان_جا_سماجي_گروهه
210ع
ڊسمبر
زمرو:210ع زمرو:ٽين صدي
ضمير جواب موصول
ضمير جواب موصول __(Correlative):
اهي ضمير، جيڪي ضمير موصول جي جواب ۾ ڪم اچن ۽ جملي جي ٻن ڀاڱن کي ڳنڍي هڪ ڪن، تن کي ”ضمير جواب موصول“ چئبو آهي.
پاڪستان مسلم ليگ (ف)
"پاڪستان مسلم لیگ ف" یا پاڪستان مسلم لیگ فيڪشن پاڪستان جي ھڪ سیاسي جماعت آھي۔ ھي اصلي پاڪستان مسلم لیگ ٿيڻ واري مختلف ڌڙن ۾ ھڪ آھي۔ ھن بارٽي جي قیادت سنڌ سان تعلق رکندڙ پير پاڳارو جي هٿ ۾ آھي۔ مسلم لیگ ف جو قیام 1985ء ۾ محمد خان جوڻيجو جي قیادت هيٺ تشڪیل ٿيڻ واري پاڪستان مسلم لیگ سان اختلافات کان بعد عمل میں آئي۔ ھي پاڪستان جي ھڪ سياسي جماعت آھي جنهن جو چيئرمين وقت جو پير پاڳارو هوندو آھي، (ف) مان مراد فنڪشنل آھي يعني پاڪستان مسلم ليگ فنڪشنل.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون زمرو:مسلم ليگ زمرو:مسلم ليگ گروهبندي
مھاڻا
مهاڻا:
هنن کي مي ۽ مير بحر به سڏيندا آهن. اڪثر مڇي ماريندا آهن ۽ ٻيڙيون هلائيندا آهن. انهن جون گھڻيون ئي ذاتيون آهن ۽ اڪثر گھٽ ذات وارا سمجھيل آهن. گھڻا سکر ماڻهو انهيءَ قوم جي زالن کي پاڻ وٽ سُريتون ڪري رکندا آهن. سنڌ جي حاڪم ڄام تماچيءَ وٽ به اهڙي هڪڙي گندري ذات جي مهاڻي هئي
الياس عليہ السلام
پاڻ جي ئي صفات مان متصف ھڪ پيغمبر جي نالو بائبل ۾ ايلياہ آھي۔ مفسرن جو خيال آھي تہ بائبل جي ايلياہ دراصل قران جو الياس ئي آھي۔ ثعلبی اور طبري وغيره جن پاڻ جن جا تفصيلي حالات لکيا آھن جيڪي زیادہ تر اسرائيليات کان ماخوذ آھن۔ بعض علماء جي سامھون الياس، ادريس اور خضر ھڪ ئي شخصيت جا ٽي نالا آھن۔
عام روايتن جي مطابق پاڻ اسرائيلي نبي ھئا ۽ حضرت موسي علیہ السلام جي بعد مبعوث ٿيا۔ مورخن پاڻ جن جو نسب نامو الياس بن ياسين بن فخاص بن يغرا بن ھارون لکيو آھي ۽ عام خیيال اھو آھي تہ پاڻ ملڪ شام جي ماڻھن کي ھدايت جي لاء موڪليا ويا ھئا۔ يھودين ۽ مسلمانن جو عقیدو آھي تہ پاڻ ھميشہ زنده رھندا ۽ زمين تي ماڻھن جي رھنمائي ڪرندا. هڪ مشهور پيغمبر جو نالو. بقول طبريءَ جي، -بني اسرائيل- ۾ پيدا ٿيو. قران مجيد ۾ -ان- جو ذڪر ٻن جاين تي، نالي سان آيو آهي، انهن آيتن ۾ حضرت -الياس- عه جي نبوت جو ذڪر ڪيو ويو آهي. سورة -انعام- ۾ حضرت -الياس- عه کي حضرت نوح جي اولاد مان ڄاڻايو ويو آهي. ڪيترين روايتن ۾ -ان- کي حضرت ادريس عه جي اولاد منجهان ڏيکاريو ويو آهي. جڏهن ته قرآن مجيد ۾ حضرت -الياس- ۽ حضرت ادريس جو ذڪر جدا جدا نالن سان آيو آهي.جبل ’طور‘ جي وچ ۾ حضرت -الياس- عه جو مقام آهي. عبراني ٻوليءَ ۽ -بائبل- ۾ ايلياه جو لفظ استعمال ٿيو آهي، جنهن کي مفسرن -الياس- ئي قرار ڏنو آهي. ايلياه جو تعلق ’تشبه‘ نالي ڪنهن گهراڻي سان هو. هن ’جلعاد‘ جي جاءِ تي سڪونت اختيار ڪئي ۽ سموري زندگي دولت، عيش و عشرت ۽ جاه و -جلال- کان بي نياز ٿي گذاري. سندس زماني ۾ آخياب، -اسرائيل- جو -بادشاهه- هو. -ان- جي زال مشرڪ هئي ۽ هن ’ديوتا -بعل-‘ جي عبادت رائج ڪئي. هي اهو زمانو هو جڏهن ايلياه منظرعام تي ظاهر ٿيو. هن آخياب کي تنبيهه ڪئي ته تنهنجن گناهن جي ڏوهه ۾ هينئر -اسرائيل- ۾ -برسات- جو هڪ قطرو به نه وُٺو آهي. آخياب جو هوش ٺڪاڻي آيو ۽ هن حضرت ايلياه کي گهرايو، جنهن ماڻهن آڏو ثابت ڪيو ته ديوتا ڪوڙو آهي. -ان- کان پوءِ -برسات- لاءِ دعا گهري، جيڪا هڪدم قبول ٿي. آخياب جي زال، حضرت ايلياه جي دشمن ٿي پئي، جنهنڪري پاڻ اتان نڪري ڪوهه سينا ڏانهن هليو ويو. ڪجهه سالن کان پوءِ حضرت ايلياه ٻيهر -اسرائيل- آيو ۽ هن آخياب ۽ پوءِ -ان- جي پٽ آخرياه کي چڱائيءَ طرف سڏيو، مگر ڪجهه به نه ٿي سگهيو. سندن بددعا ڪري هو تباهه و برباد ٿي ويا.
حضرت -الياس عليه السلام-، -الله- تعاليٰ جو نبي، حضرت حزقيل عليه السلام جو جانشين، -بني اسرائيل- ۾ ايليا جي نالي سان مشهور هو. قرآن مجيد ۾ حضرت -الياس عليه السلام- جو ذڪر به آيو آهي. سورة الانعام ۽ سورة الصافات، سورة النعام ۾ کيس فقط نبينعه جي فهرست ۾ شمار ڪيو ويو آهي ۽ الصافات ۾ نبوت ۽ سندس قوم جي هدايت بابت مختصر بيان آهي. حضرت الياسعه جي نبوت جي -باري- ۾ محققن ۽ مورخن جو اتفاق آهي ته هو شام جي رهاڪن جي هدايت لاءِ موڪليو ويو هو ۽ بعلبڪ جو مشهور شهر سندس هدايت جو مرڪز هو. حضرت الياسعه جي قوم مشهور -بت- ’-بعل-‘ جي پرستار، -توحيد- کان بيزار ۽ شرڪ ۾ مبتلا هئي، ’-بعل- ديوتا‘ مشرق ۾ -آباد- سامي قومن جو مشهور ۽ سڀني کان وڌيڪ مقبول ديوتا هو. هي -بت- مذڪر هو ۽ زحل يا مشتري جو متبادل ۽ نقل سمجهيو ويندو هو. فنيقي، ڪنعاتي، هوآبي ۽ موياني قبيلا خاص طور تي -ان- جي پوڄا ڪندا هئا. -ان- ڪري -بعل- جي پوڄا حضرت موسيٰ جي زماني کان ٿيندي آئي، جنهن ڪري شام جو مشهور شهر بعلبڪ به منسوب ٿيو. حضرت -الياس- جي زماني ۾ يمن ۽ شام وارن جو محبوب -بت- -بعل- ئي هو هن ڳالهه جو ذڪر قرآن مجيد جي سورت الصافات ۾ هن ريت ٿيل آهي: ”بيشڪ -الياس- پيغمبرن مان هو. جڏهن پنهنجي قوم کي چيائين ته ڇا توهان (-الله- کان) ڪو نه ٿا ڊڄو. ڇا توهان -بعل- کي سڏيو ٿا ۽ سڀني کان چڱو بڻائيندڙ کي ڇڏيو ٿا. -الله- تعاليٰ اوهان جو پاليندڙ ۽ توهان جي ابن ڏاڏن جو پاليندڙ آهي. پوءِ انهن هن کي ڪوڙو ڪيو، پوءِ بيشڪ اهي دوزخ ۾ حاضر ڪيل هوندا. -الله- جي پسند ڪيل -ٻانهن- کانسواءِ ۽ پوين ۾ سندس تعريف ڇڏي سون. شال -الياس- تي سلام هجي، بيشڪ اسان نيڪي ڪندڙن کي اهڙيءَ طرح بدلو ڏيون ٿا. بيشڪ اهو اسان جي -ايمان- وارن مان هو.“
حوالا
زمرو:شخصيات عبراني ڪتاب مقدس زمرو:شخصيتون عبراني بائبل زمرو:عرب شخصيات زمرو:نبي ۽ رسول
مَهرَ
مَهرَ:
هيءُ ماڻهو اصل هندو هئا ۽ پوءَ مسلمان ٿيا. هو شڪارپور ۽ سکر ۽ لاڙڪاڻي ضلعن ۾ رهن ٿا. مهرن ۽ ڏهرن ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ فساد ڪيا ۽ سترهين عيسوي صديءَ ۾ داﺆد پوٽن سان به وڙهيا؛ پر اُنهن هنن کي ماري مات ڪيو. انهن مان گھڻا زميندار آهن.
906ع
ڊسمبر
زمرو:906ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اسٽرابو
اسٽرابو (Strabo) يوناني فلاسافر هو ۽ بنيادي طور تي جاگرافيدان (geographer) هو. اسٽرابو 63 يا 64 ق.م. ۾ پيدا ٿيو. پاڻ مڇي مانيءَ وارو هو. تنهنڪري پنهنجي شوق کي پورو ڪرڻ، علم ۽ ڏاهپ حاصل ڪرڻ لاءِ هن تمام گهڻو سفر ڪيو. هن مسهور يوناني عالم ٽائرنين جي صحبت ۾ رهي، جاگرافيءَ جي علم ۾ وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪئي.
ايم ايڇ پنهور هن جي حوالي سان لکي ٿو: اسٽرابو پنهنجي دور جي جاگرافي جي ماهرن جي ڪم کي پنهنجي لکڻين ۾ ڪتب آڻي، انهن کي تباهه ٿيڻ کان بچايو. ڌرتي کي گولو مڃڻ سان گڏ هن نوان کنڊ ڳولي، انهن کي نالا ڏنا. هن جي تحقيق موجب کنڊن جي چئني پاسي سمنڊ آهي ۽ ڌرتي جو سڪل حصو، اتر واري اڌ گول جي چوٿين حصي تي ڇانيل آهي. باقي ايراضيءَ ۾ سمنڊ آهي. اسٽرابو جو لکيل جاگرافيءَ جو ترجمو، اَٺن جلدن ۾ لولب ڪلاسيڪل لائبرئري طرفان ڇاپيو ويو آهي. جيڪو لنڊن مان 1917ع ۾ ڇپيو.
اسٽرابو، سنڌ ۾ رهي سنڌ جي واپار تي گهڻو ڪجهه لکيو آهي. ايم ايڇ پنهور موجب، سنڌ جي پراڻي جاگرافي تي لکيل سنڌس ڪتاب وڏي ڪم جو آهي.
پنهنجي ڪتاب ۾ اسٽرابو لکي ٿو: آگسٽس جي قلو پطرا جي فتح جي موقعي تي، مون هڪ سڱو گينڊو ڏٺو، جيڪو ان وقت سنڌو درياءَ ۾ عام هو. اهو سڱو گينڊو گهڻو ڪري سنڌ مان مصر موڪليو ويندو هو.
هو ماکيءَ جي مک جي باري ۾ لکي ٿو: سنڌ ۾ ماکي وڻن ۾ پيدا ٿئي ٿي. جيڪا ماکيءَ جي مک جي مدد سان پيدا ٿئي ٿي.
اسٽرابو، سنڌ جي واپار جي حوالي سان گهڻو ڪجهه لکيو آهي ۽ خاص طور تي هن ڀنڀور واري بندر جو تفصيلي ذڪر ڪيو آهي. ڀنڀور، ان زماني ۾ سنڌو نديءَ جي الهندي شاخ گهارو ۽ سمنڊ جي کاري جي اترائين ڪپ يا ڪناري اقتصادي ۽ واپاري هلچل سان ڀرپور بندرگاهه ۽ عاليشان شهر هو. جيڪو هندوستان ڏانهن واپار لاءِ پهريون بندر هو. ڇاڪاڻ جو ڳاڙهي سمنڊ کي پار ڪرڻ کان پوءِ پهريون هندوستاني ڪناري انهيءَ بندر ذريعي ايندو هو. هي بندر ق. م. کان يارهين صدي عيسويءَ تائين هنڌ ۽ سنڌ جو وڏي ۾ وڏو واپاري بندر هئڻ سان گڏوگڏ سنڌ ۽ هنڌ جي مختلف علائقن ڏانهن ويندڙ قافلن جو لنگهه (Gate way) به هو. سنڌ جي اندريئن علائقن جو مال هتي ايندو ۽ هتان اهو مال سامونڊي غورابن ۾ چڙهندو هو.
سڪندر يونانيءَ جي ڪاهه وقت هن بندر کي ان زماني جي حساب سان بين الاقوامي بندر جي حيثيت حاصل هئي. ڀنڀور جي بندر تان ئي مال ڏورانهن ڏيهن ڏانهن اُماڻيو ويندو هو. چين جو ريشم، شاهراهه ريشم (سلڪ روٽ) ذريعي ڀنڀور ايندو هو ۽ پوءِ ڀنڀور بندر تان روم ويندو هو.
اسٽرابو، سامونڊي واپاري رستا بيان ڪندي ڄاڻائي ٿو: مصر مان قافلا ڳاڙهي سمنڊ ۾ ايندا هئا ۽ اتان عربي سمنڊ لاءِ روانا ٿيندا هئا. آگسٽس جي دور  تائين مصر جا جهاز ورلي باب المغرب تائين پهچندا هئا. پر 23 ق. م. ۾ عدن جي تباهي ۽ عرب قبيلن تي حاوي ٿيڻ کان پوءِ مصري، يوناني ۽ رومن جهاز عربي سمنڊ ۾ اچڻ لڳا. عربستان مان قافلن جا رستا بيان ڪندي لکي ٿو: مال عدن تائين ويندو هو. جتان عربَ قافلن رستي اهو مال مصر ۽ ڀونچ سمنڊ جي ڏاکڻي ڪناري پهچندو هو.
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:جاگرافي
211ع
ڊسمبر
زمرو:211ع زمرو:ٽين صدي
ضمير خالص
ضمير خالص (Personal Pronoun)، اھي ضمير، جيڪي صرف ماڻھن جي(نالن) بدران ڪم اچن تن کي ”ضمير خالص“ چئبو اھي. ضمير خالص جا ٽي قسم ٿيندا آهن. ضمير متڪلم، ضمير خالص ۽ ضمير غائب. انهن جا ترتيب وار مثال: مان،اسان، تون، توهان، هيءُ، هُوَ اُهي.
لوند خوڙ
لوند خوڙ (Lund Khwar) (لند خوڙ) صوبو خيبر پختونخوا جي مردان ضلعي جي تعلقو تخت ڀائي ۾ ھڪ تاريخي ڳوٺ ۽ يونين ڪائونسل آھي۔
حوالا
زمرو:مردان ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون
محسن ٺٽوي
محسن ٺٽوي ڪلهوڙا دور جي شاعرن مان محمد محسن بن نور محمد بن ابراهيم بن محمد يعقوب جو پيشو خانداني ريشم فروشي هو، منجهان ڪنهن به شخص کي شاعري سان مناسبت ڪا نه هئي، ليڪن محسن هن خاندان مان گران مايه گوهر پيدا ٿيو، هن اهڙي تربيت نواب لطف علي رضوي بکريءَ جي صحبت ۾ حاصل ڪئي هئي، جو نه فقط ڪلهوڙن جي صاحبي ۾ بلڪ سموري سنڌ ۾ هن جهڙو ڪو ورلي شاعر پيدا ٿيو، افسوس! جو هندستان جي تذڪره نويسن کي محسن ٺٽوي متعلق ڪجهه به معلوم ٿي نه سگهيو، ڇاڪاڻ ته تمام تذڪره هن جي بيان کان خالي آهن، افسوس! جو محسن جو قدر هن جي بلند حيثيت جيترو ڪو نه ٿيو ، ميان نور محمد هن لاءِ 15 روپيا مستقل ماهوار وظيفو مقرر ڪيو هو، محسن جي سمورن قصيدن ۾ ناقدر شناسي شڪوه موجود آهي، سنڌ جي فارسي شاعرن ۾ محسن ٺٽوي، مير قانع ٺٽوي، محمد پناه ”رجا“ سنڌ ۾ مشهور ٿي گذريا آهن، شعر ۾ ”رجا“ جو مقام مير قانع کان بلند آهي، ليڪن هو محسن کي پهچي نه ٿو سگهي، قانع جي اهميت ۽ عظمت هئي چئبي، جو هن سنڌ جي اڪابر عالمن، فاضلن، دانشورن، درويشن، شاعرن اديبن ۽ هنرمندن جا تذڪره لکي، اسان سنڌين تي عظيم احسان ڪيو آهي، مير علي شير قانع ۽ محمد پناه ”رجا“ مير حيدر الدين ابو تراب ڪامل جا شاگرد هئا، ۽ محسن جو استاد نواب لطف علي رضوي بکري هو، جنهن جي تربيت ڪري، هو قادر الڪلام شاعر بنجي ويو، سکر جي علمي ۽ ادبي معيار لاءِ مٿيون بيان آئينه دار آهي، محسن 1163 هه – 1750ع 42 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. .
عثمان علي عيساڻي
عثمان علي عيساڻي گذريل اڳوڻو پاڪستانـي بيوروڪريٽ، تعليمدان ۽ ھڪ philatelist آھي. عيساڻي ڪيترن ئي اعليٰ عھدن تي خدمتون سرانجام ڏنيون آھن. جن ۾ پاڪستان جي وزيراعظم جو پرنسپال سيڪريٽري، اسٽيبلشمينٽ ڊويزن جو سيڪريٽري جنرل ۽ خيبرپختونخواه جو چيف سيڪريٽري اچي وڃن ٿا. سول خدمتن تان رٽائرمينٽ کانپوءِ ھن اقرا يونيورسٽي جي وائيس چانسلر خدمتون ڏنيون. سندس جو تعلق بنيادي طور تي شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي جي ڳوٺ بڊي سان آھي.
تعليم ۽ خاندان
Usman received his earlier education from لارنس ڪاليج، مري. He has a master's degree in تاريخ from پنجاب يونيورسٽي and master's degree in Education from University of California, Berkeley. Isani is the brother of Dr. Muzaffar Ali Isani.
ڪيرئير
Isani initially joined the Pakistan Army. However, he opted to join the Civil Services of Pakistan later on. Isani served as the Principal Secretary to the Prime Minister of Pakistan, Chief Secretary Khyber Pakhtunkhwa as well as Health Secretary of Pakistan. Isani also served as the head of the prestigious Establishment Division as Secretary General. Isani also served in the Government of Sindh as the provincial Education Secretary.
Philatelist
Isani is one of Pakistan's leading philatelist having won medals for both his traditional and literature exhibits at world exhibitions. He is also a former President of the Philatelic Federation of Pakistan as well as the country's representative on the FIP Commission for Philatelic Literature. Isani is an active member of Philatelic Federation of Pakistan.
حوالا
زمرو:قائداعظم يونيورسٽي جا وائيس چانسلر زمرو:اقرا يونيورسٽي جا وائيس چانسلر زمرو:اهلڪار پاڪستاني فوج زمرو:جيئرا ماڻھو زمرو:لاڙنس ڪاليج، مري جا فارغ التحصيل زمرو:Year of birth missing (living people)
ضمير غائب
ضمير غائب __(Third Person Pronoun):
اھي ضمير, جيڪي ڪنھن غير حاضر شخص لاءِ ڪم اڻجن، تن کي ”ضمير غائب“ چئجي. جيئن تھ: ھو، اھي، انھن، وغيره.
907ع
ڊسمبر
زمرو:907ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
212ع
ڊسمبر
زمرو:212ع زمرو:ٽين صدي
نونھار جو معاھدو
نونهار جو معاهدو: سال 1841ع 1257ع ۾ جڏهن ڪپتان راس بيل درٻار خيرپور ۾ ريزيڊنٽ هو، جائداد جي باري ۾ مير رستم خان ۽ مير علي مراد خان ۽ مير نصير خان ولد مير مبارڪ خان جي پاڻ ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ مير علي مراد خان سوڀارو ٿيو. مير رستم خان قرآن شريف تي نونهار جو عهدنامو مير مراد علي خان سان ڪيو ۽ پوري ملڪيت کيس موٽائي ڏنائين.
ضمير متصل
ضمير متصل __(Conjunctive Pronoun):
اهڙيون ضميري پڇاڙيون، جيڪي اسم، فعل ۽ حرف جر جي پٺيان اچن ۽ ضمير خالص جو ڪم ڏين، متصل جي معنيٰ آهي ڳنڍيل.
مينگهواڙ
حوالا
زمرو:سنڌ جا معاشرتي گروه
قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
قمبر شهدادڪوٽ ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام قمبر شھر آھي. ھن ضلعي جون حدون لاڙڪاڻو ضلعو، جيڪب آباد ضلعو ۽ دادو ضلعو ۽ بلوچستان صوبي سان ملن ٿيون. ھي ضلعو پھرين لاڙڪاڻي ضلعي جو حصو ھيو. ھي ضلعو سنڌ جو سماجي ۽ معاشي طور تي ھڪ پوئتي پيل بُک ۽ اَفلاس وارو ضلعو آهي، جتي صاف پاڻي، تعليم ۽ صحت جي سھولتن سميت زندگي جي ھر بُنيادي سھولت جي وڏي کوٽ آهي.
تاريخ
1843ع م جڏھن ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي سرڪار سنڌ تي قبضو ڪيو تہ ان وقت خيرپور ميرس الڳ رياست ھئي ۽ باقي سنڌ کي ڪمپني سرڪار ٽن ضلعن م ورھايو جن م ڪراچي، حيدرآباد ۽ شڪارپور شامل ھئا. موجوده لاڙڪاڻو ضلعو ، قمبر شھدادڪوٽ ضلعو، جيڪب آباد ضلعو، ڪشمور ضلعو، سکر ضلعو، دادو ضلعو شڪارپور ضلعي جا حصا ھيا. لاڙڪاڻي ضلعي کي برٽش انڊيا سرڪار 1901ع ۾ قائم ڪيو ھيو ان وقت قمبر شھدادڪوٽ ضلعو پڻ ان ۾ 2004 تائين شامل ھيو. اُن وقت وارھ، قمبر شھدادڪوٽ ۽ ميروخان تعلقن تي مُشتمل ھيو. جن کي ڊاڪٽر ارباب رحيم جي حڪومت ۾ 13 ڊسمبر 2004ع تي لاڙڪاڻي کان ڌار ڪري وارھ مان نصير آباد، ميروخان مان سجاول جوڻيجو ۽ شھدادڪوٽ مان قبو سعيد خان ڌار ڪري ٽي نوان تعلقا جوڙي نئون ضلعو قمبر شھدادڪوٽ نالي سان ٺاھيو ويو.
معيشت
2013 جي انساني ترقيءَ جي اشاريئي (HDI) مُطابق ھن ضلعي جي ترقي جي شرح 0.35 ھُئي. جڏھن تہ سنڌ جي جُملي ٿُلھي ليکي شرح 0.59 ھئي، جنھن مان ظاهر ٿئي ٿو تہ ھي ضلعو سنڌ جي ترقي پذير شرح کان بہ تمام گھٽ شرح تي ھُيو ترقي جي گھٽ شرح ڪري ھتي سھولتن جي اَٹاٺ آهي. خاص ڪري تعليم ۽ صحت ۾ ھي ضلعو پُٺتي پيل آهي. ساڳئي سال جيڪب آباد ۽ لاڙڪاڻي ضلعن جي شرح 0.40 ۽ دادو جي 0.45 سيڪڙو ھُئي، جنھن مان ظاهر ٿيو پئي تہ ھي ضلعو ترقي ۾ انھن کان پوئتي پيل ھيو. يورپي يونين جي PINS سروي مطابق ھن ضلعي جي 81.5 سيڪڙو خاندانن جي ماھوار آمدني 10,000 روپين کان گھٽ آھي. 16.3 سيڪڙو خاندانن جي آمدني 10,000 کان 15,000 روپين تائين آهي ۽ 2.2 سيڪڙو خاندانن جي آمدني 15,000 کان مٿي آھي. اھڙي طرح ھن ضلعي ۾ رھندڙ خاندانن جي سراسري ماھوار آمدني 9،150 روپيا آهي. ان سروي مطابق 83 سيڪڙو خاندانن جو ماھوار خرچ 10,000 روپين تائين يا ان کان گھٽ آھي. 11.3 سيڪڙو خاندانن جو ماھوار خرچ 10,000 روپين کان 15,000 روپين تائين آهي ۽ باقي 5.7 سيڪڙو خاندان ماھوار 15،000 کان وڌيڪ خرچ ڪن ٿا. ھن ضلعي ۾ 2016 جي شُمارياتي ڪاٿن مطابق 97.4 سيڪڙو خاندانن ۾ ڪفالت ڪندڙ ھڪ ڪمائيندڙ فرد آھي ۽ 2.6 سيڪڙو خاندانن ۾ 2 ڪمائيندڙ فرد آھن. اِنھن ڪاٿن مُطابق ضلعي جي ڪُل پورھيتن ۾ 50 سيڪڙو غير ھُنرمند ڏِھاڙي وارا پورھيت 32.1 سيڪڙو ھُنرمند ڏِھاڙي وارا پورھيت، 2.3 سيڪڙو ھُنرمند زرعي پورھيت، 1 سيڪڙو غير ھُنرمند زرعي پورھيت، 1.6 سيڪڙو وڏي يا وچولي درجي جا ھاري، 1.3 سيڪڙو مال پاليندڙ، 10.4 سيڪڙو خود روزگار ڪندڙ ڌنڌن وارا، 1.3 سيڪڙو سرڪاري نوڪري ڪندڙ آھن.
زراعت
ھن ضلعي ۾ سانوڻ جا وسڪارا جون يا جولائي کان سيپٽمبر تائين پوندا آهن. ھر سال ھتي پوکي جون ٻہ موسمون ربيع ۽ خريف ھونديون آھن. زرعي پوکي جي ڪم ۾ مرد ۽ عورتون گڏجي محنت ڪندا آهن. ربيع جي فصلن جي موسم سياري جي ھوندي آھي، جيڪا آڪٽوبر کان شروع ٿئي ٿي ۽ مارچ ۾ ختم ٿئي ٿي. خريف جي موسم وري گرمين ۾ اپريل کان شروع ٿي سيپٽمبر ۾ ختم ٿئي ٿي، اھڙي طرح سانوڻ جي برسات خريف ۾ ٿيندي آهي. ھتي ربيع ۾ ڪڻڪ جي پوکائي آڪٽوبر کان ڊسمبر تائين ھلندي آھي ۽ ڪڻڪ جو لابارو مارچ ۽ اپريل ۾ ٿيندو آهي. مرچن جي پوکائي اپريل ۾ ٿئي ٿي ۽ ڪٽائي سيپٽمبر کان نومبر تائين ٿيندي آهي. جون ۽ جولائي کان علاوه باقي سمورو سال زرعي ڪم زور سان ٿيندو آهي. ھن ضلعي ۾ ٿيندڙ وڏن فصلن م چانور ۽ ڪڻڪ آھن. اُن کان سواءِ جوئر، ٻاجھري ۽ چڻن جا فصل پڻ ٿين ٿا. سڀني تعلقن ۾ موسمي ڀاڄيون پڻ پوکيون وينديون آهن. اُن کان سواءِ ڪمند، داليون، مڪئي، تيلي ٻجن وارا فصل پڻ پوکيا وڃن ٿا.
صَنعت
ھن ضلعي جي وڏي صَنعت ۾ شھدادڪوٽ ۾ ھڪ وڏي سرڪاري ٽيڪسٽائل مِل ھُئي، جيڪا مِل انتظاميا ۽ يونين عُھديدارن جي بدعُنوانين جي ڪري نہ ھلي سگھي. جنھن جي مشينري آخرڪار ڪَٻاڙ ۾ نيلام ڪئي وئي، جيڪو ھن علائقي لاءِ ھڪ وڏو الميو بڻجي ويو. ننڍين صَنعتن ۾ پوري ضلعي ۾ سارين جا ڪارخانا ، ڪڻڪ جي اَٽي جون مِلون ۽ برف جا ڪارخانا واقع آھن.
معدني ذخيرا
ھن ضلعي واري علائقي ۾ 1958ع ۾ گيس ظاھر ٿي ھُئي پر ضرورت نہ ھُجڻ ڪري ٽيھن سالن تائين کوٽائي روڪي رکي وئي. پاڪستان پيٽروليم لميٽيڊ ۽ گورنمينٽ ھولڊنگس پرائيويٽ لميٽيڊ جي گڏيل ڪم سان 2002-2003ع ۾ اُن مان گيس ڪڍڻ شروع ڪئي وئي. اُن ذخيري جو نالو مزاراڻي گيس فيلڊ آھي، جنھن ۾ 41 ارب ڪيوبڪ فُٽ گيس موجود آھي. جتي ڇھ کوھ کوٽيا ويا جن مان چئن مان گيس جي پيدوار سوئي سَدرن گيس ڪمپني جي سسٽم ۾ ڏني وئي آھي.
موسم
ھن ضلعي جي موسم سياري ۾ تمام ٿڌي ۽ اونھاري ۾ سخت گرم ۽ خُشڪ ھوندي آھي. اونھاري ۾ ھتي سانوڻ يا مون سون واريون برساتون 5 کان 10 انچن يا 127 کان 254 ملي ميٽرن تائين پونديون آهن. ضلعي ۾ رڪارڊ ڪيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد 26 مئي 2010ع ۾ لڳ 53.5 °C يا  (128.3 °F) تائين ھُيو. ھن ضلعي جو شُمار ايشيا جي گرم ترين علائقن ۾ ٿئي ٿو.
ضلعي جي آبادي
ھن ضلعي جي ھاٹوڪي علائقي جي آبادي 1972ع جي آدمشماريءَ مُطابق 460722 ھُئي. 1981ع ۾ 566574 ھُئي، جيڪا 1998ع جي آدمشماري ۾ وڌي 924294 ٿي وئي. اُن وقت ھن ضلعي جو ھاٹوڪو علائقو لاڙڪاڻي ضلعي جو حصو ھُيو. 2005ع ۾ ھن ضلعي جي وجود ۾ اچڻ بعد پھرين آدمشماري 2017 ۾ ٿي، جنھن مُطابق ضلعي جي آبادي 1341022 تائين پھچي چڪي هُئي. جنھن مان 943478 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھئا ۽ باقي 397564 ماڻھو شھري آبادي ۾ رهندڙ هئا. اِن آبادي ۾ 682859 مرد ۽ 658148 عورتون ۽ 35 ٽئين جِنس سان تعلق رکندڙ شامل آھن. ھن ضلعي جي 98 سيڪڙو آبادي سنڌين جي آهي، جن ۾ بلوچي ۽ سرائڪي ڳالهائيندڙ سنڌي پڻ شامل آهن ۽ باقي 2 سيڪڙو ۾ مُھاجر، پنجابي ۽ پٺاڻ شامل آهن. 2017 جي گھر شماري مطابق قمبر شھدادڪوٽ ضلعي ۾ ڪُل 223154 گھراڻا آباد ٿيل آھن.
تعليم
2016ع ۾ ھِن ضلعي ۾ سرڪاري اسڪولن جو تعداد 1631 ھُيو، جن مان 93 سيڪڙو يعني 1516 پرائمري اسڪول، 3.4 سيڪڙو يعني 55 مڊل اسڪول، 0.2 سيڪڙو يعني 4 ايليمينٽري اسڪول، 2.8 سيڪڙو يعني 46 سيڪنڊري اسڪول ۽ 0.6 يعني 10 ھاء اسڪول واقع ھيا. اِنھن اسڪولن ۾ 18 سيڪڙو ڇوڪرين جا اسڪول ۽ 33.1 سيڪڙو ڇوڪرن جا ۽ باقي 48.9 سيڪڙو ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين ٻنھي لاء ھُيا. استادن ۾ 20.9 سيڪڙو ماسترياڻيون ۽ 79.1 سيڪڙو ماستر ھيا .2016 جي سروي مطابق پرائمري اسڪولن ۾ ڇوڪرن جي حاضري 38 سيڪڙو ۽ ڇوڪرين جي حاضري 26.2 سيڪڙو رھي. سيڪنڊري اسڪولن ۾ حاضري جو تناسب ڇوڪرن جو 28.7 سيڪڙو ۽ ڇوڪرين جو 16.8 سيڪڙو رھيو. ضلعي ۾ 2016ع ۾ عورتن جي تعليم جي شرح 29.4 سيڪڙو ھُئي جنھن ۾ 15 کان 24 سالن جي عمر جون عورتون شامل هيون .سنڌ ايجوڪيشن مينجمينٽ انفارميشن سسٽم جي 2010-2011ع جي ھڪ سروي مطابق ضلعي ۾ ڪُل 1,680 سرڪاري اسڪول ھُيا، جن ۾ داخل سمورن شاگردن جو تعداد 1,95,774, ھُيو. ڪُل اُستادن جو تعداد 4,239 ھُيو، جن ۾ ميل 3,411 ۽ فيميل 828 ھُيا. اُستادن ۽ شاگردن جو تناسب 46 شاگردن لاء ھڪ اُستاد ھُيو.
صحت
ھن ضلعي ۾ قمبر شھر ۾ سرڪاري سِول اسپتال ۽ تعلقن ۾ سرڪاري تعلقا اسپتالون واقع آھن. اُن کان علاوه ٻھراڙين ۾ بُنيادي صحت مرڪز قائم ٿيل آھن، جتي مُفت علاج جون سهولتون ڏنيون پيون وڃن. ھن ضلعي ۾ قمبر شھر ۾ سِول اِسپتال، شھدادڪوٽ، ميروخان، نصيرآباد، وارھ ۾ تعلقا اسپتالون واقع آھن. 2012ع جي رڪارڊ مطابق ھن ضلعي ۾ صحت جي سھولتن ۾ 22 بيسڪ هيلٿ سينٽر (وارھ:3، قمبر:8، ميروخان:3، سجاول جوڻيجو:1, نصيرآباد:4، شھدادڪوٽ:2 ۽ قبو سعيد خان:1)، 24 سرڪاري ڊسپينسريون (وارھ:8، قمبر:8، ميروخان:4، سجاول جوڻيجو:2, نصيرآباد:1 ۽ قبو سعيد خان:1) ۽ 7 رورل هيلٿ سينٽر ( قمبر:5 ۽ شھدادڪوٽ:2) واقع ھُيا.
عورتن جي صحت
2016ع جي سروي مطابق ھن ضلعي جي عورتن جي سراسري ٻار ڄڻڻ جي شرح 6.1 آهي. 18.4 سيڪڙو عورتون ٻار روڪڻ جون دوائون استعمال ڪن ٿيون. شادي شده ڳورھارين عورتن مان 72.4 سيڪڙو عورتون ٻار ڄڻڻ کان اڳ واري صحت جون سهولتون حاصل ڪن ٿيون. 2014 ۽ 2015ع جي MICS سروي مطابق ڳورھارين عورتن جون 51.1 سيڪڙو ويم صحت جي مرڪزن يا ويم گھرن ۾ ٿيا، جن مان 10.4 سرڪاري صحت مرڪزن تي ۽ 40.7 خانگي صحت مرڪزن تي ٿيا، باقي 48.9 سيڪڙو ويم گھرن جي اندر ٿيا. .ھن ضلعي جي 80.5 سيڪڙو عورتن تائين خانداني منصوبا بندي ۽ زَناني صحت بابت ڄاڻ ليڊي هيلٿ ورڪرز جي ذريعي ملي ٿي.
ٻارن جي صحت
ھن ضلعي ۾ نون ڄاول ٻارن مان 62.9 سيڪڙو ٻارن کي ميڊيڪل چڪاس جي سھولت ملي ٿي.
ضلعي جي سياسي ورھاست
ھن ضلعي ۾ سنڌ اسيمبليءَ جا چار تڪ اچن ٿا، جن ۾ پي ايس 39 قمبر شھدادڪوٽ 1، پي ايس 40 قمبر شھدادڪوٽ 2، پي ايس 41 قمبر شهدادڪوٽ 3 ۽ پي ايس 42 قمبر شهدادڪوٽ 4  شامل آهن. جڏھن تہ قومي اسيمبليءَ جا ٻہ تَڪ اَٿس، جن ۾ اين اي 202 قمبر شهدادڪوٽ 1 (پراڻو نالو: اين اي 206) ۽ اين اي 203 قمبر شهدادڪوٽ 2 (اين اي 207) شامل آهن.
پي ايس 39 (قمبر شهدادڪوٽ 1)
ھي تَڪ پھرين لاڙڪاڻو 5 جي نالي سان سڏبو هو پر نئين ضلعي جي ٺھٹ کانپوءِ قمبر شهدادڪوٽ 1 ٿي ويو. ھن تَڪ ۾ 2002ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جو اُميدوار غلام مجتبیٰ اسراڻ 14200 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھئي ۽ اُن وقت مقابلي ۾ ھارائيندڙ اميدوار علي حسن ھڪڙو ھيو، جنھن 12400 ووٽ کنيا هئا. 2008ع جي عام چونڊن ۾ وري غلام مجتبیٰ اسراڻ 27000 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھئي ۽ ان وقت مقابلي ۾ ھارائيندڙ اميدوار پاڪستان مسلم ليگ (ق) جو نواب سردار خان چانڊيو ھُيو، جنھن 12900 ووٽ کنيا هئا. 2013ع جي عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان وري غلام مجتبیٰ اسراڻ کٽي آيو جنهن 29400 ووٽ کنيا. مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اميدوار علي حسن ھڪڙو ھُيو، جنھن 13800 ووٽ کنيا.
پي ايس 40 (قمبر شهدادڪوٽ 2)
ھي تَڪ پھرين لاڙڪاڻو 6 جي نالي سان سڏبو هو پر نئين ضلعي جي ٺھٹ کانپوءِ قمبر شهدادڪوٽ 2 ٿي ويو. ھن تَڪ ۾ 2002ع جي عام چونڊن ۾ آزاد اميدوار سلطان احمد کھاوڙ 16100 ووٽ کڻي اليڪشن کٽي ھئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار غلام اڪبر مگسي ھُيو، جنھن 15200 ووٽ کنيا هئا ۽ اُن جو تعلق پاڪستان پيپلز پارٽي سان ھُيو. 2008ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جي مير نادر علي مگسي 32500 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھُئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار مسلم ليگ (ق) جو مير عبدالوحيد بِروهي ھُيو، جنھن 3200 ووٽ کنيا هئا. 2013ع جي عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان وري مير نادر خان مگسي کٽي آيو جنھن 36900 ووٽ کنيا. مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو غيبي خان مُغيري ھُيو، جنھن 14600 ووٽ کنيا ھيا.
پي ايس 41 (قمبر شهدادڪوٽ 3)
ھي تڪ پھرين لاڙڪاڻو 7 جي نالي سان سڏبو هو پر نئين ضلعي جي ٺھٹ کانپوءِ قمبر شهدادڪوٽ 3 ٿي ويو. ھن تَڪ ۾ 2002ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جو اُميدوار عزيز احمد جتوئي 21800 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھُئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار پاڪستان مسلم ليگ (ق) جو الله بخش اُنڙ ھُيو، جنھن 19100 ووٽ کنيا هئا. 2008ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جي عزيز احمد جَتوئي 37600 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار مسلم ليگ (ق) جو عبدالغفار بِروهي ھُيو، جنھن 6500 ووٽ کنيا هئا. 2013ع جي عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان عزيز احمد جَتوئي کٽي آيو، جنھن 19700 ووٽ کنيا. مُقابلي ۾ ھارائيندڙ آزاد اُميدوار عادل الطاف اُنڙ ھُيو، جنھن 7900 ووٽ کنيا ھُئا.
پي ايس 42 (قمبر شهدادڪوٽ 4)
ھي تَڪ پھرين لاڙڪاڻو 8 جي نالي سان سڏبو هو پر نئين ضلعي جي ٺھٹ کانپوءِ قمبر شهدادڪوٽ 4 ٿي ويو. ھن تَڪ ۾ 2002ع جي عام چونڊن ۾ آزاد اُميدوار نجم الدين ابڙو 20200 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھُئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ آزاد اُميدوار فقير پرويز احمد ھُيو جنھن 5100 ووٽ کنيا هُئا. 2008ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جي نجم الدين اَبڙي 21300 ووٽ کڻي چونڊ کٽي ھُئي ۽ اُن وقت مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار مسلم ليگ (ق) جو بَرھان چانڊيو ھُيو جنھن 12100 ووٽ کنيا هئا. 2013ع جي عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان وري پاڪستان پيپلز پارٽي جي مير غيبي خان سردار چانڊيو کٽي آيو جنھن 47500 ووٽ کنيا. مُقابلي ۾ ھارائيندڙ اُميدوار قومي عوامي پارٽي جو سرتاج احمد چانڊيو ھيو جنھن 2300 ووٽ کنيا ھُيا.
اين اي 202 (قمبر شهدادڪوٽ 1)
ھي تڪ ضلعي جي چئن تعلقن تي مشتمل آهي جن ۾ شھدادڪوٽ تعلقو ، ميروخان تعلقو، قبو سعيد خان تعلقو ۽ سجاول جوڻيجو تعلقو شامل آهن. 25 جولاءِ 2018ع تي ٿيندڙ عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان پاڪستان پيپلز پارٽي جو آفتاب شعبان ميراڻي 72159 ووٽ کڻي چونڊ کٽي آيو. اُن سان مقابلو ڪندڙ ھارائيندڙ ايم ايم اي جو اُميدوار ناصر محمود ھُيو جنهن 36040 ووٽ کنيا ۽ اُن کان پوءِ ٽئين نمبر تي پاڪستان تحريڪ انصاف جي مسرت شاھ 9631 ووٽ کنيا.
اين اي 203 (قمبر شهدادڪوٽ 2)
ھي تڪ ضلعي جي ٽن تعلقن تي مشتمل آهي، جن ۾ قمبر تعلقو ، وارھ تعلقو ۽ نصيرآباد تعلقو شامل آهن. 25 جولاءِ 2018ع تي ٿيندڙ عام چونڊن ۾ ھن تَڪ مان پاڪستان پيپلز پارٽي جو مير عامر خان مگسي 80060 ووٽ کڻي چونڊ کٽي آيو. اُن سان مُقابلو ڪندڙ ھارائيندڙ اُميدوار پاڪستان تحريڪ انصاف جو سخاوت علي ھُيو جنهن 13008 ووٽ کنيا ۽ ان کان پوءِ ٽئين نمبر تي جي ڊي اي جي فيض محمد 6857 ووٽ کنيا.
تعلقا
هن ضلعي ۾ هيٺيان 7 تعلقا شامل آهن:
ضلعي جي ٿاڻن ۾ ورھاست
پوليس جي اختيارن لاء ضلعي کي پوليس جي ھيٺين پنج سب ڊويزنن ۾ ورھايو ويو آھي. ھر سب ڊويزن جو نگران سب ڊويزنل پوليس آفيسر ھوندو آھي.