سولنگي
بڻ بڻياد
ايس. ايم. چنا جي لکت موجب سولنڪي راجپوتن جي نسل مان آهن. سولنڪي لفظ اصل ۾ سنسڪرت جو لفظ ’سولڪ شانا‘ مان نڪتل آهي جنهن جي معنيٰ آهي ’خاص نشانين وارو‘. غلام حيدر مهجور جيڪو سولنگي جاتيء جي ريتن رسمن جو وڏو ڄاڻو آھي، تنهن جي لکيل ڪتاب ” تاريخ راجپوت سولنڪي(سولنگي)، هند سنڌ ۾ سندن هڪ هزار سالا حڪمراني“ جي لکڻ موجب سولنڪي راجپوتن جي باري ۾ کوجنا ڪندي اتهاسڪارن ٻہ الڳ رايا ٻڌايا آھن. پهريون نظريو هندو ڌرم وارن برهمڻن جو تہ ”سولنگي اگني ڪُل راجپوتن جي ڇاڙھ آھن.“جن کي آبو پهاڙ تي اگني ڪنڊ مان برهما ديوتا اپايو ۽ چلونڪي وياڪرڻ ڦِري سلونڪي(سولنڪي) ٿيو، جيڪو برهما جي چلو(ھٿ تريءَ) تي ٺھيو ۽ باھ مان نڪري ظاهر ٿيو. ٻيو نظريو ته ”سولنڪي گجر نسل آھن.جيڪي آڳاٽن آرين کان پوءِ واري ٽولي ۾ هندوستان ۾ آيا. اگر آرين کان پوءِ وارو ٽولو ڏٺو وڃي تَہ بِہ اٽڪل ٻَہ هزار سال عيسوي سن کان پهريان آرين جا ڪٽڪ جهوج جي اڳواڻيءَ ھيٺ هندوستان ۾ آيا. پرمارن جي شلا ليکن ۾ انهيءَ گهراڻي جي وڏي جو نالو ڌوم راج ڏيکاريل آهي. ڌوم معنيٰ دونهون، جو باهه مان پيدا ٿيندو آهي. شايد انهيءَ تي، پرمارن جي وڏي جو اگني ڪنڊ مان پيدا ٿيڻ ۽ انهن جوا گني ونسي چوائڻ جي ڏند ڪٿا، پوءِ من گهڙت ئي هجي ته عجب ڪونهي. پڙهيار سوريه ونسي آهن(ڏسورپورٽ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا سن3-1904ع صفحو 280). پرمار برهم کتري ونسي (ڏسو پنگلاسوتر ورت) مگر مرهٽن جي ونساولي ۾ پرمارن کي سوريه بنسي لکيو اٿن. پرمارن جي مڃتا، ته هومهرشي وسشٽ جي اگني ڪنڊ مان پيدا ٿيا آهن. سا تاريخ دانن، ودوانن ۽عالمن کي قبول ڪونه آهي. هو ان کي من گهڙت سمجهن ٿا. ڇاڪاڻ ته مالوا جي پرمار راجا مونج (سنبت 1028-1054 عيسوي سن 971-997ع) کي، راجا پنڊت هلايڌ ”پنگل سوترورتي“ پستڪ ۾ برهم کتر گهراڻي جو چيو آهي. انهيءَ شبد (لفظ) جي وياکياڻ ڪندي، اتهاس ويتائن (تاريخدانن) ۾ مت ڀيد آهي. ڪي چون ٿا ته برهمڻ وسشٽ جي يگيه جي رکيا ڪرڻواري ۽  راڪشسن جي حملي کي ٽارڻ واري کي راجپوت چيو ويو آهي. ٻيو هيءُ به رايو آهي ته هي ماڻهو برهمڻ ۽ کتري ٻنهي ذاتين جو گڏيل سنتان آهن، جو اهڙين شادين جو رواج اڳي هندن ۾ عام هو. يا اهي وڌرمي هئا ۽ برهمڻن جي ستڪار سان شڌ ٿي انهن کي ڇتري ڪيو ويو. انهيءَ ڪري انهن لاءِ ”برهم کتر ڪلين“ لفظ لاڳو ڪيو ويو. هڪ اها به معنيٰ ڪڍي وڃي ٿي ته جن جا وڏا برهمڻن مان کتري ٿيا هجن، انهن کي ”برهم کتر“ چوندا آهن يا انهن ماڻهن کي جن ۾ برهمڻن ۽ کتري ٻنهي جا گڻ موجود هجن. ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي لکي ٿو ته ، ”پنجين صديءَ جي پڇاڙي کان ستين صدي جي شروعات تائين سنڌ ۾ راءِ گهراڻي جا راجائون هئا. اُهي اول شودر هئا پوءِ برهمڻي ڌرم کي مڃڻ لڳا ته برهمڻن سندن شڌي ڪري کتري بنايو. اهي اگني ڪُل مان پيدا ٿيا، جنهن ڪري اگني ڪل مان پيدا ٿيل کتري راجپوت سڏجڻ۾ آيا. ان کان ٿورا ورهيه اڳ چيني سياح هوانشيانگ 640ع ۾ هندستان ۾ اچڻ وقت، راءِ سهاسي ٻئي جي ڏينهن ۾ سنڌ ۾ آيو هو. هن پنهنجي سفرنامي ۾ ڄاڻايو آهي ته ”سنڌ جو راجا شودر هو.“ سولنڪي پاڻ کي اگني ونسي چوائين ٿا ۽ پنهنجو مول پرش چولڪيه سمجهن ٿا. پر اڳين شلا ليکن، ٽامي پترن ۽ اتهاسن ۾ اگن ونسي ڄاڻايل ڪونه آهن. (2) چوهاڻ به اگن ونسي چوائين ٿا، پر سورهين صديءَ جي مليل شلا ليکن ۾ ڪٿي به ائين ڄاڻايل ڪونهي. ڪتاب تاريخ ريگستان جو ليکڪ راءِ چند هريجن صفحي 28 ۽ 29 ۾ ڄاڻائي ٿو تَہ ”پرٿوي راج راسا“ ڪتاب موجب چار گهراڻا آبو جبل تي ڪيل يگيا منجهان اُپيا. جن بابت ڪن جو رايو آھي ته پراچين کترين جي ٻُڌ ڌرم ۾ وڌا ويا هوندا جن کي برهمڻن شُڌ ڪري آريا ڌرم ۾ ورتو هوندو يا اهي چارئي گهراڻا به هُڻ، شاڪ ۽ ٻين وانگي ٻاهران آيل هوندا جن کي برھمڻن شُڌ ڪري پنهنجي قوم ۾ ورتو هوندو. پر کوجنا ڪندڙ اگني ڪُل کي سوتنتر نٿا سمجهن. اگني ڪُل يا اگني ونس ۾ چارئي ڪُل مڃيا وڃن ٿا. پر شلاليکن ۽ پراچين اتهاسڪ گرنٿن ۾ چوهاڻ سورج بنسي آھن. سولنڪي چندر ونسي آھن. (اوجها سولنڪيون ڪا پراچين اتهاس، چار سنبت 1964ع). ڪي يورپي اتهاس ليکڪ لکن ٿا ته پرمار، پڙھيار، سولنڪي ۽ چوهاڻ راجپوت جت يا گجرن جي ڦري سان واڳاپيل آھن جي وچ ايشيا مان لڏي ڇهين صديءَ جي اوائل ڌاري اتر هندستان ۾ آيا هئا يعني پنجين صديءَ جي آخر ۾. راجپوت تہ ڪا خاص ذات ناهي اصل ۾ اهي سنڌ جا جت آھن جن کي مينهون، ٻڪريون، ڳئون، رڍون ۽ اٺ چارڻ ڪري ڌنار طور گجر جو لقب مليو. جت يا گجر سنڌ جي اصلوڪي پراڻين قومن مان هڪ آھن. جن کي حڪومت حاصل ڪرڻ سُتت برهمڻن، جي ان دور جا ڌرم گُرو هئا کين ”راجپوت“ ڪوٺيو. سولنگي جتن جي انگريز سرڪار پاران ڪيل جاتين جي سروي جي ڪتاب” گزيٽيئر بامبي پريزيڊنسي ٽرائيبس اينڊ ڪاسٽس“ جي پني 269 تي راجپوت، خارو، گاٶلي ۽ ڪنڀار جو ڀاڱو ڄاڻايل آھن. جنهن ۾ جتن(راجپوتن) جا 103 پاڙا ڄاڻيل آھن جن ۾ سولنگي(سولنڪي) به هڪ آھن.