cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪتو
اسلامي معاشري ۾ ڪتي لاء رويا
قرآن ۾ سورة نمبر 7 آيت نمبر 176 ۾ ڪافرن جي تشبيھ ڪتي سان ڪيل آھي. حديث ۾ نماز دورن سجدي ۾ پنھنجون ٻانھون زمين تي ڪتي وانگر رکڻ کان منع ڪئي وئي آهي. کوڙ فقيھن مطابق سوئر وانگر ڪتو بي ھڪ ناپاڪ يا نجس جانور آهي ۽ ان کي ڇھڻ يا ان جي گگ لڳڻ سان نماز نہ ٿيندي آهي. مسجد ۽ عبادت گاھ م ڪتي جي موجودگي بي حرمتي قرار ڏئي وئي آهي. ان ناپاڪي کي اتان ھٽائي يا ان ھنڌ کي پاڻي سان ڌوئي ختم ڪري سگھجي ٿي. ڪتي جي ناپاڪ ھجڻ جا اسلامي شريعت ۾ کوڙ سبب بيان ڪيا ويا آهن. حديث ۾ آيل آهي ته جنھن گھر ۾ ڪتو ھوندو آھي اتي ملائڪ نہ ايندا آهن. ان جي باوجود اسلام ۾ ڪتي سان ھمدردي جو ذڪر پڻ آھي. ھڪ حديث ۾ حضرت محمد ۾ ڪجھ روايتن مطابق ھڪ مرد  ۽ ڪن روايتن مطابق ھڪ عورت جو ذڪر ڪندي فرمايو تہ ان ھڪ اڃايل ڪتي کي پاڻي پياريو تہ خدا ان کان راضي ٿي ويو ۽ ان جي لاء جنت ۾ داخلا جي بشارت ٿي. ھڪ حديث مطابق پاڻ سڳورن ڪارن ڪتن کي مديني ۾ مارڻ جو حڪم ڏنو پر پوء ايئن چئي روڪيو تہ"ڪارو ڪتو بہ خدا جي مخلوق مان ھڪ آھي ۽ ان جي تخليق جو بہ ڪو چڱو مقصد ھوندو تنھن ڪري ان جي ان نسل جو خاتمو فطرت ۾ ڪانہ ڪا ڪمي ڪري ڇڏيندو". قرآن جي سورة نمبر 5 ۽ آيت نمبر 4 مطابق ڪتي کي شڪار ۾ مدد لاء استعمال ڪري سگھجي ٿو. ان کي مال جي ڌڻ جي حفاظت لاءِ بہ رکي سگھجي ٿو پر ان کي گھر ۾ بطور پالتو جانور نہ ٿو رکي سگھجي. وچ اوڀر ۾ ڪتي جي ھڪ جنس سالوڪي پوري عربستان ۾ سيھڙ ۽ ھرڻ جي شڪار جي مھارت رکندڙ آهي. اسلام ۾ ڪجھ اھڙا بہ فقيھ آھن جن ڪتي کي ناپاڪ جانورن ۾ شامل نہ ڪيو آھي. مسلمان مفسرن مطابق قرآن 18 سورة جي 9 کان 26 آيتن ۾ قتمير (Qitmir) نالي ھڪ ڪتي جو ذڪر ڪيو آهي جيڪو اصحاب ڪھف سان غار ۾ گڏ ھيو. ڪجھ مفسرن جي خيال مطابق قتمير ڪتو انھن جو محافظ ۽ وفادار ھجڻ جي ڪري جنت ۾ داخل ٿيندو. مشھور شاعر ۽ صوفي بزرگ جلال الدين رومي (وفات:1273) مطابق قتمير۽ ٻيا ڪتا خدا جي پنھنجي مخلوق سان محبت کي پنھنجي اندر م محسوس ڪندا آهن.
طب
ڪتي کي عربي ۾ ڪلب، فارسي ۾ سگ، ھندي ۽ ٻين ٻولين ۾ ڪتا، ايت، سلوق ۽ شش پستان چوندا آهن. ان جي گوشت جي تاثير گرم ۽ خشڪ ھوندي آھي. ڪتي جو کير سلهه، جلندر، ۽ ٻرهل لاءِ مفيد آهي. جگر کي تقويت ڏئي ٿو، هن جو جگر پچائي ڇتي ڪتي جي کاڌل کي کارائجي ته ان لاءِ مفيد آهي. هن جا هڏا ۽ زبان ساڙي خاڪ ڪري ٻورو ڪري بادفرنگ جي ڦٽن ۽ ناسور تي لڳائجي ته فائدو ڪندو..
حوالا
زمرو:پالتو جانور
باشو
باشو (Basho)، شاعريءَ جي صنف هائيڪو (Haiku) جو عظيم شاعر ٿي گذريو آهي، جنهن جو پورو نالو ميتسو باشو هو. هن جاپان جي صوبي اگا (Iga) جي شهر يونو ۾ جنم ورتو. هن ۾ ننڍي هوندي کان ئي شاعر بڻجڻ جون خوبيون موجود هيون. 1666ع ۾ پنهنجي ڳوٺ يونو کي ڇڏي، ايڊو (Edo) (هاڻي ٽوڪيو) ۾ اچي رهڻ لڳو. هن هائيڪو شاعريءَ ۾ ڪافي نواڻ پيدا ڪـــئي، ايــتريقدر جـــو هائيـــڪو بهترين قسم جي شاعريءَ جي هيئت طور سموري جپاني عوام ۾ مقبول ٿي ويو. هن 1684ع کان سڄي دنيا جو دورو شروع ڪيو، پر جتي بہ ويو ۽ جن بہ حسين نظارن کان متاثر ٿيو، تن کي لکندو ويندو هو. ايتريقدر جو هڪ بهترين سفرنامو تيار ڪري ورتائين. سندس سفرنامو ادب ۾ بهترين اضافو تصور ڪيو وڃي ٿو. باشو جپاني شاعريءَ ۾ هڪ وڌيڪ صنف رينگا (Renga) جو به اضافو ڪيو. صديون گذرڻ باوجود باشو کي اڄ بہ جپاني شاعريءَ جو روشن تارو سمجھيو وڃي ٿو. هن اوساڪا ۾ وفات ڪئي.
شوڪت شورو
شوڪت شورو انگريزي ٻولي (Shaukat Shoro) (4 جولاءِ 1947 - نومبر 9, 2021)؛ سنڌ پاڪستان. جو سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ادب جو ناميارو جديد اديب، ڪالم نگار، ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار هيو. سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن. سندس ڪيترائي ڊرامه پڻ پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تان ٽيليڪاسٽ ٿيل آهن جن عوام ۾ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي. شوڪت شورو سنڌي ساهت جوانتهائي منفرد ڪهاڻيڪار، مضمون نگار ۽ ڊراما نگار آهي جنهن ڪري سنڌ توڙي هند جي سنڌي اديبن ۾ هڪ جيترو مقبول آهي. ..
زندگي ۽ تعليم
شوڪت شورو جو پورو نالو شوڪت حسين شورو آهي. هن جو جنم 4 جولاءِ 1947ع تي وڪيل ۽ جج عبدالڪريم شورو جي گهر ۾،ٺٽي ضلعي هاڻي سجاول ضلعي جي سجاول تعلقي جي ڳوٺ نور محمد شورو ۾ ٿيو. هن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ پرائي. چار درجا پاس ڪرڻ کان پوءِ سجاول شهر جي هاءِ اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو ۽ ان اسڪول مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1966ع ۾ حيدرآباد جي سچل آرٽس ڪاليج منجهان بي اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. 1968ع ۾ سنڌي ادب ۾ ايم ايسنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.
خدمتون
شوڪت شوري لکڻ جي شروعات 1964ع ۾ ڪئي. سندس پهرين ڪهاڻي 1964ع ۾ ماهوار رسالي روح رهاڻ حيدرآباد ۾ "اکيون روئي پيون" جي نالي سان ڇپي هئي. پوءِ لڳاتار لکندو رهيو. شوڪت شورو جديد سنڌي ڪهاڻي يا نئين ڪهاڻي جو نرالو ليکڪ ۽ ٻين وڏن ڪهاڻيڪارن جي فهرست ۾ شامل آهي. هو شروع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڇپجندڙ ٻارن لاءِ رسالي گل ڦل جو ايڊيٽر ٿيو. ان نوڪري کي ڇڏي پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تي ڊرامي جو اسڪرپٽ ايڊيٽر بڻيو. انکانپوءِ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري ۾ نوڪري ڪيائين ۽ انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو ۽ 2009ع تائين انهي عهدي تي رهيو. شوڪت شورو سنڌي اديبن جي وفدن سان هندستان جون ڪيتريون ئي ياترائون ڪيون. سندس ڪيترائي ڊراما پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي ۽ ٻين چينلن تي ٽيليڪاسٽ ٿيا آهن. سندس ڊرامو باک ۽ ملڪيت وڏي مقبوليت ماڻي. سندس زندگي ۽ فن تي مڃتا طور “شوڪت حسين شورو شخصيت ۽ فن” 2001ع ۾ ڪتاب پڻ ترتيب ڏنل ۽ ڇپيل آهي. ان ۾ مختلف اديبن جا سندس شخصيت ۽ فن تي سنڌي انگريزي مقالا به شامل آهن ته سندس چار ڪهاڻيون “شاگرد اڳواڻ”، “اوپرو ماڻهو”، “اکين ۾ ٽنگيل سپنا” ۽ “خوف جو موت” به ڇپيل آهن. سندس ڪهاڻين “گم ٿيل پاڇو”، “سمنڊ ۽ هيڪلو روح” ۽ ٻين ڪهاڻين به مقبوليت ماڻي.
ڇپيل ڪتاب
شوڪت شوري جي ڪهاڻين جا ڇپيل اهم ڪتاب آهن:
اوارڊ
شوڪت شورو ادبي خدمتن عيوض وڏي مڃتا ماڻي آهي. کيس اديب ۽ ڪهاڻيڪار طور ڪيترائي ايوارڊ مليا آهن جنهن ۾ سارنگا پبليڪيشن حيدرآباد پاران 2001ع ۾ بهترين ڪهاڻيڪار جو مليل اوارڊ ذڪر جوڳو آهي.
لاڏاڻو
شوڪت شورو 9 نومبر 2021 تي ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ڊرامه نگار زمرو:ڪهاڻيڪار
انٽرنيشنل آئلينڊ گيمز ايسوسيئيشن
انٽرنيشنل آئلينڊ گيمز ايسوسيئيشن (مختصر نالو IIGA) ٻيٽن جون رانديون منعقد ڪرائڻ جي ھڪ بين الاقوامي تنظيم جو نالو آهي جنھن جي ڪرايل کوڙ راندين ۾ ڪيتريون ئي يورپي ۽ ٻين پاسن جي  ٻيٽن جون راندين واريون ٽيمون شرڪت ڪنديون آهن. ھي تنظيم پنھنجي رڪن ٻيٽن جي تنظيمن ۽ راندين جي لاء مالي سھڪار ڪندڙن جي وچ ۾ رابطي جو ھڪ ذريعو آهي.
رڪنيت
ھي تنظيم 1985 ۾ انگلينڊ جي ٻيٽ آئل آف مئن ۾ وجود ۾ آئي ۽ ان جو بنياد رکندڙ يورپ جي اٺ خودمختيار ملڪن جي ٻيٽن مان اتي آيا ھيا جن ۾ ڊينمارڪ، اسٽونيا، فنلئنڊ، يونان، ناروي، اسپين، سوئيڊن ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم شامل ھيا. ھن تنظيم جا موجوده رڪن ھيٺ ڏجن ٿا:
ھن تنظيم جي رڪنن ۾ جبرالٽر (جبل طارق) واحد رڪن آھي جيڪو ٻيٽ ناھي پر اھو آئبيريا جو ھڪ اپٻيٽ آهي جنھن جي سرحد اسپين سان ملي ٿي. گرين لينڊ رڪن ٻيٽن ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ آھي. جيڪڏهن رڪن ٻيٽ سڀ گڏائجن تہ پوءِ بہ پکيڙ ۾ گرين لينڊ ان کان وڏو ٿيندو پر ان جي آبادي صفا گھٽ۽ ڇڊي آهي. ھن تنظيم جي اڳوڻن رڪنن ۾ مالٽا، آئس لينڊ، پرنس ايڊورڊ آئلينڊ وارو صوبو ۽ رھوڊز پڻ شامل ھيا.
رڪنيت جا معيار
ھن تنظيم جي آئين ۾ رڪنيت جا معيار ترتيبوار ڏنل آهن جيڪي نون درخواستن تي لاڳو ٿيندا آهن. انھن معيارن ۾ ٻيٽ جي گھٽ ۾ گھٽ 125000 آبادي جو ھجڻ جو معيار پڻ شامل آهي.
ڪنڍي (ھار)
ڪنڍي ان ھار کي چيو ويندو آھي جيڪو خوشيءَ جي موقعي تي مائٽ يا دوست ان موقعي جي مک ماڻھن کي پارائيندا آھن يا تحفي طور ڏيندا آھن. ڪنڍي ڪاغذي نوٽن، قدرتي گلن، يا پلاسٽڪ جي گلن وغيرہ مان ٺھيل ھوندي آھي. مختلف ڪنڍين جي قيمت انھن تي ٿيل ڪم جي حصاب سان ھوندي آھي. سنڌ ۾ خوشيءَ جي موقعن تي پيسن ۽ قدرتي گلن جون ڪنڍيون پارائڻ عام آھي، ۽ ھر طبقو پنھنجي حيثيت آھر ڪنڍين جو انتظام ڪندو آھي. ڪنڍي جنھن کي ڏني ويندي آھي، ان تي اھو سماجي فرض سمجهيو ويندو آھي تہ ڏيندڙ کي سندس جي موقعي تي اوتري ئي يا ان کان وڌيڪ قيمت جي ڪنڍي پارائي.
1574ع
فوتگيون
زمرو:1574ع
پيداواري رشتا
پيداواري رشتا: پيداواري رشتن مان مراد ماڻھن جو پاڻ کي اھڙيءَ ريت گڏ ڪرڻ آھي ته ھو پنھنجي روزمره جي روزي روٽي حاصل ڪري سگھن. انڪري پيداواري رشته ھر شڪل جي معاشري جو ڍانچو ھوندا آھن. ھي سماجي وجود جون اھي حالتون مھيا ڪندا آھن. مارڪس ان ڳالھ جي وضاحت ڪئي آھي ته پيداواري قوتن جو آغاز ڪھڙيءَ طرح سان مختلف پيداواري رشتن ۽ طبقاتي سماج جون مختلف شڪلون پيدا ڪندو آھي. ”طبقي“ سان اسان جي مراد معاشري جي اندر ماڻھن جو ھڪ اھڙو گروھ آھي جن جو پيداوار جي ذريعن سان ھڪ جھڙو تعلق ھجي. جنھن طبقي جي ملڪيت ۽ اختيار ۾ پيداوار جا ذريعا ھوندا آھن، ھُو معاشري تي حڪومت ڪندا آھن. ان سان گڏو گڏ ھيءَ ملڪيت ان کي ان قابل بڻائي ڇڏيندي آھي ته ھُو پورھيت طبقي کي پنھنجي جان حڪمران طبقي جي مفادن لاءِ مارڻ تي مجبور ڪري ڇڏي. پورھيت طبقو اھڙي فضول پيداوار ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويندو آھي جنھن تي حڪمران طبقي جو گذارو ٿيندو آھي. مارڪس ان ڳالھ جي وضاحت ڪندي چئي ٿو ته ”مخصوص معاشي حالت جنھن ۾ غير ادا شده محنت“ سڌي سنئين پيدا ڪندڙن مان نچوڙي ويندي آھي، حاڪم ۽ محڪوم جي لاڳاپي جو تعين ڪندي آھي. انھيءَ بنياد مٿان سڄي جو سڄو معاشي سماج ٺھندو آھي، جيڪو پيداواري رشتن جي پنھنجي ذات جي اندران نڪرندو آھي. انھيءَ سبب سان گڏوگڏ مخصوص سياسي شڪل به. ان سان گڏ اسان کي ھن سياسي بنتر جو تعلق به ايندو آھي ته ڪھڙي طبقي وٽ اعلي اختيار ھوندو ۽ ڪھڙو طبقو عوام ھوندو. مختصر ھي ته ان جي لاڳاپي مطابق بڻجندڙ رياست جي مخصوص شڪل. (سرمايو_ ٽيون جلد)
ڪراچي ڪنگز
ڪراچي ڪنگز (Karachi Kings، اردو: ، مخفف: KK)، پاڪستان جي هڪ پيشوار ٽي ٽوينٽي ڪرڪيٽ ٽيم آهي، جيڪا پاڪستان سپر ليگ جو حصو آهي. هي ٽيم پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گادي واري شهر ڪراچي تي مشتمل آهي. هن ٽيم جو قيام 2015ع تي ٿيو، جڏهن پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ طرفان پاڪستان سپر ليگ جو بنياد رکيو ويو. هن ٽيم جو گھرو ميدان نيشنل اسٽيڊيم آهي. هن وقت هن ٽيم جو ڪيپٽن عماد وسيم آهي، ۽ ڪوچ ڏکڻ آفريڪا جو اڳوڻو رانديگر مڪي آرٿر آهي. راشد لطيف کي 20 سيپٽمبر 2016ع تي ڪرڪيٽ آپريشنس جو ڊاريڪٽر مقرر ڪيو ويو. اپريل 2017ع تي شاهد آفريدي کي ٽيم جو صدر مقرر ڪيو ويو. ٽيم ۾ وڌيڪ رنسون ڪندڙ کلاڙي بابر اعظم آهي، جڏهن گھڻا وڪيٽ وٺندڙ بالر محمد عامر آهي.
مالڪاڻا حق
ڪراچي ڪنگز جو مالڪ سلمان اقبال آهي، جڏهن 3 ڊسمبر 2015ع تي، پي سي بي، پاڪستان جي پنج شهرن تي مشتمل ٽيمن جي مالڪن جو اعلان ڪيو ويو. هي ٽيم اي آر وائي گروپ کي 26 ملين آمريڪي ڊالرن ۾ وڪرو ڪيو ويو. ان وقت هي مهانگي ترين ٽيم هئي، پر 2017ع ۾ ملتان سلطان سڀني کان وڌيڪ مهانگي ٽيم ثابت ٿي، جڏهن هن جو اٺ سالن لاءِ وڪرو 41.6 ملين آمريڪي ڊالرن ۾ ڪيو ويو.
2016 ۾ ڪارڪردگي
thumb|200px|روي ڀوپارا ڪراچي ڪنگز دبئي عالمي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم ۾ پهرين راند کيڏي، جنهن ۾ آساني لاهور قلندرز کي شڪست ڏني، ان راند ۾ محمد عامر هيٽ ٽرڪ پڻ ڪئي. ان کانپوءِ ڪراچي ڪنگز هڪ ٻي راند ۾ پڻ ڪاميابي حاصل ڪئي، اهڙي ريت گروپ راندين ۾ 2 رانديون جي مقابلي ۾ 6 رانديون هارايائين. ڪراچي ڪنگز اسڪور ٽيبل ۾ ڇوٿين نمبر تي رهي، ۽ اڳيئن رائونڊ لاءِ ڪوليفاءِ ڪيائين. اسلام آباد يونائيٽڊ سان ميچ دوران شعيب ملڪ جي جڳهه تي روي ڀوپارا کي ٽيم جو ڪپتان مقرر ڪيو ويو، ان مچ ۾ ڪراچي ڪنگز کي 9 وڪيٽن تان شڪست آئي ۽ ٽيم ٽورنامنٽ کان ٻاهر ٿي وئي.
2017 ۾ ڪارڪردگي
ڪمار سنگرڪارا ۽ بابر اعظم، 2017ع ۾ ڪراچي ڪنگز ۾ شامل ٿيا، هن سال اظهر محمود کي ڪوچ طور مقرر ڪيو ويو. پهرين راند ۾ ڪراچي کي پشاور زلمي 7 وڪيٽن تان شڪست ڏيئي ڇڏي. ٻي راند ۾ ڪوئيٽا گليڊيٽرز پڻ ٽيم کي 7 وڪيٽن تان شڪست ڏني، هن راند ۾ ڪراچي ڪنگز 160 رنسون ٺاهيون. شارجه ۾ ٿيل راند ۾ پڻ ٽيم هارائي وئي، هن دفعي ٻيهر ڪوئيٽا گليڊيٽرز شڪست ڏني. هن راند ۾ ڪمار سنگرڪارا ۽ شعيب ملڪ 101 رنسن جي ڀاڱيداري ڪئي پر تنهن باجود ٽيم راند کٽي نه سگھي.. اڳئين راند اسلام آباد يونائيٽڊ جي خلاف هئي ۽ ان ۾ ٽيم سوڀاري ٿي، شارجه ليگ جي آخري راند ۾ پڻ ڪراچي ڪنگز سوڀاري ٿي ۽ پشاور زلمي کي پٺتي ڇڏي وئي.
ٽورنامنٽ جا اڳيان راند دبئي ۾ ٿيا، جتي ڪنگز کٽڻ واري سلسلي کي برقرار نه رکي سگھي ۽ ڪوئيٽا گليڊيٽرز کان 6 وڪيٽن تان هارائي وئي. پهرين بيٽنگ ڪندي ڪراچي ڪنگز 155 رنسون ٺاهيون، پر سهيل خان طرفان هڪ اوور ۾ 3 وڪيٽون وٺڻ باوجود، ٽيم 155 رنسن جو دفاع نه ڪري سگھي. هن شڪست سبب ڪراچي هڪ دفعو ٻيهر پوائنٽ ٽيبل ۾ آخري نمبر تي اچي وئي. آخري راند جنهن ۾ ٻنهي ٽيمن کي کٽڻو هو، انهي ۾ ڪراچي ڪنگز، لاهور قلندرز کي آخري بال تي هارائي وڌو. 156 رنسن جو حدف پورو ڪرڻ لاءِ آخري 2 بالن ۾ 10 رنسو گھربل هيون، جنهن ۾ ڪيرون پولارڊ ٻنهي بالن ۾ ٻه ڇڪا هڻي راند کٽرائي ٽيم کي ٽورنامنٽ کان ٻاهر نڪرڻ کان بچائي ورتو.
هاڻ ڪراچي کي هر راند ۾ رنس جي سلسلي کي بحال رکڻو هو، اڳئين راند اسلام آباد يونائيٽڊ سان هئي، جنهن ۾ پڻ ڪاميابي ضروري هئي. مينهن سبب راند 15 اوورن تائين محدود ٿي وئي، جنهن ۾ اسلام آباد 124 رنسن جو حدف ڏنو، جنهن ۾ ڪراچي ڪنگز کي اڳيئن مرحلي ۾ پهچڻ لاءِ 111 رنسون گھربل هيون. ڪريس گيل 17 بالن ۾ 44 رنسون ٺاهيون، پر راند کٽائڻ ۾ پولارڊ هڪ دفعو ٻيهر ڪردار ادا ڪيو، ۽ آخر بال ۾ چار رنسو حاصل ڪيون ۽ ائين ڪراچي ڪنگز ان راند ۾ سوڀاري ٿي.
قسمت سان اڳئين مرحلي ۾ ٻيهر ڪراچي جو مقابلو اسلام آباد سان ٿيو، جنهن ۾ ڪراچي پهرين بيٽنگ ڪئي، ۽ سڄي ٽيم 126 رنسن تي آئوٽ ٿي وئي. پر اسلام آباد جي ٽيم صرف 82 رنسون ٺاهي سگھي، جيڪو سڄي ٽورنامنٽ ۾ سندن گھٽ رنس هئا ۽ سڄي ٽورنامنٽ جي تاريخ ۾ ٻي نمبر تي گھٽ اسڪور هئا. هن راند ۾ محمد عامر، عماد وسيم ۽ اسامه مير ٽي ٽي وڪيٽون حاصل ڪيون. ائين اسلام آباد جي ٽيم ٽورنامنٽ کان ٻاهر ٿي وئي.
2018 ۾ ڪارڪردگي
20'0px|thumb|شاهد آفريدي کي کلاڙي ۽ صدر طور ٽيم ۾ شامل ڪيو ويو. 7 اپريل 2017ع تي شاهد آفريدي کي کلاڙي ۽ صدر طور ٽيم ۾ شامل ڪيو ويو. مچل جونسن جي جاءِ تي ٽيمل ملس کي شامل ڪيو ويو. 2018 جي شروعات ۾ ٻهير ڪوئيٽا گليڊيٽرز ٻن راندين ۾ ڪراچي کي شڪست ڏئي ڇڏي. اڳين راند ۾ ڪراچي پشاور زلمي کي سخت مقابلي بعد هارائي ڇڏيو، هن راند ۾ ٽيم 5 وڪيٽن تان کٽيو، جڏهن ته صرف 2 بال باقي هئا. اڳين راند لاهور قلندرز سان هئي، 9 وڪيٽن جي نقصان سان ڪراچي 159 رنسون ٺاهيون، جنهن ۾ روي ڀوپارا 50 رنسون ٺاهيون، هن راند ۾ لاهور قلندرز کي 27 رنسن تان شڪست آئي. 21 مارچ 2018ع تي لاهور ۾ کيڏيل راند ۾ پشاور زلمي ڪراچي کي شڪست ڏئي ڇڏي. اڳين راند شارجا ۾ ٿي، جيڪا مسلسل مينهن سبب ختم ٿي وئي، ٻي راند ۾ ڪراچي ڪنگز اسلام آباد يونائيٽد خلاف 154 رنسون ٺاهيون، پر اها راند اسلام آباد يونائيٽڊ 8 وڪيٽن تان کٽي ورتي.
ٽيم جي سڃاڻپ
ٽيم جو نالو ۽ نشان 21 ڊسمبر 2015ع تي هڪ تقريب ۾ جاري ڪيو ويو. ٽيم جي نشان ۾ شينهن ڇاپيل آهي، جنهن جي هيٺيان سوني ۽ اڇي رنگ سان ڪراچي ڪنگز لکيل آهي، انهي تقريب ۾ ٽيم جي مالڪ سلمان اقبال چيو ته ٽيم جي نشاني ڪراچي جي مزاج جي نمائندگي ڪندڙ آهي. هن ٽيم جي ڪپڙن جو رنگ نيرو ۽ سونو آهي. کاٻي پاسي کان هيٺين طرف شينهن جو نشان پڻ ڪپڙن ۾ ڇاپيل آهي. هن ٽيم جا ڪپڙا اي جي اسپورٽس پاران تيار ڪيا وڃن ٿا.
بحريا ٽائون، پاڪستان جي وڏي ريئل اسٽيٽ ڪمپني ڪراچي ڪنگز جي ٽائيٽل جي اشتهاري ڪمپني آهي. بحريا ٽائون کان سواءِ سمٽ بينڪ، آرڪيڊينز، اوئي هوئي، پيپسي، برائيٽو پينٽس، شيلڊ ڪارپوريشن ۽ نيا پاڪستان 2017ع ۾ هن ٽيم جون اشتهاري ڪمپنيون هيون. برج پاور پلاٽينيم اشتهاري، ڪاٽن اينڊ ڪاٽن 2016ع ۾ سندس ڪپڙن جي ڪمپني، وائيٽل چانهه جي ڪمپني ۽ نشر اشاعت جي اشتهاري ڪمپني پاڪستان آبزرور هيون. 2017ع ۾ ٽيم جو ترانو ”ڌن ڌنا ڌن هوگا ري“ هو، جيڪو شهزاد روئي ڳايو.
انتظاميه ڪوچ
thumb|150px|شعيب ملڪ ڪراچي ڪنگز جو اڳوڻو ڪپتان thumb|150px|ڪمار سنگرڪارا 2017ع جو ڪپتان.
ڪپتان
حوالو: اي ايس پي اين ڪرڪيٽ ڄاڻ, آخري ڀيرو 21 مارچ 2018ع تي اپڊيٽ ڪيو ويو.
پي ايس ايل ٽورنامنٽ
حوالو: اي ايس پي اين ڪرڪيٽ, آخري ڀيرو 21 مارچ 2018ع تي اپڊيٽ ڪيو ويو
ايبٽ آباد ضلعو
ھزاره صوبو تحريڪ
ايبٽ آباد ضلعو ھزاره صوبو ٺاھڻ جي تحريڪ جو ڳڙھ آھي۔ ھزاره جا رھواسي خيبر پختونخوا صوبي جي رٽ کي نٿا مڃن۔ ھو پنھنجو و الڳ صوبو ٺاھن چاھن ٿا۔ ھزاره وارا اھو سمجھن ٿا صوبي خيبر پختونخوا جي آمدني جو 80٪ ٺاھي ٿو۔ 39٪ بجلي ھزاره جي علائقي تربيلہ ۾ ٺھي ٿي۔ پاڪستان جي 70٪ چانھ ۽ 100٪ تماک ھزاره ۾ پيدا ٿئي ٿو۔ ھزاره ۾ پڙھيا لکين جي آبادي 94٪ آھي۔ شاھراھ قراقرم ھزاره مان لنگھي ٿي۔ ايبٽ آباد ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.
جهڏو تعلقو
جھڏو تعلقو (اُچار: جُهڏو تالُڪو):  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جو ھڪ تعلقو جنھن جو صدر مقام جھڏو شھر آھي. هن تعلقي جي آدمشماري 2015 ۾ اندازي مطابق 2 لک 55 هزار آهي.
يونين ڪاؤنسلون
جهڏي تعلقي ۾ 6 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن. هيٺ آدمشماري 2015 جي ڪاٿي مطابق ڏني وئي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ايبٽ آباد ضلعو
حوالا
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
1647ع
ڊسمبر
زمرو:سال
1575ع
ڊسمبر
زمرو:1575ء زمرو:سال
لاھور قلندرز
لاهور قلندرز (Lahore Qalanadrs) پاڪستان سپر ليگ جي هڪ فرنچائز آهي جنهن جا مالڪ Qatar Lubricants Company آهن.هن ٽيم جو هوم گرائونڊ لاهور قذافي اسٽيڊيم آهي.
فرنچائز جي تاريخ
لاهور فرنچائز قطر ڪمپني کي وڪي وئي جنهن جي ڪل ماليت 24 ملين آمريڪي ڊالر هئي جيڪا ڪراچي ڪنگز کان پوءِ نيلام ٿيڻ واري وڏي فرنچائز آهي.
نالو
فواد رانا جيڪو مالڪ آهي قطر پاڪستان ڪمپني جو جنهن چيو ته قلندر نالو لاهور ۾ صوفين جي وڏي تعداد هجڻ جي ڪري رکيو ويو آهي ۽ وڏو Q قطر ڪمپني جي سڃاڻپ به آهي.
لوگو
ٽيم جو لوگو صوفين کي ظاهر ڪري ٿو
ولي عهد سعودي عرب
ولي عهد سعودي عرب (Crown Prince of Saudi Arabia) سعودي عرب ۾ بادشاهه کان پوء ٻيون سڀ کان اهم عهدو آهي۔
لاھور قلندرز
رنگ
ٽيم جو رنگ ڪارو ۽ ڳاڙو آهي.
ڪراچي ڪنگز
ٻين ٽيمن سان
حوالو: اي ايس پي اين ڪرڪيٽ،آخري ڀيرو 21 مارچ 2018ع تي اپديٽ ڪيو ويو.
لاھور قلندرز
ٽيم
لاهور قلندرز جي موجوده ٽيم هٺين رانديگرن تي مشتمل آهي.
ريڪارڊ
زمرو:ڪرڪيٽ زمرو:پاڪستان سپر ليگ زمرو:پاڪستان سپر ليگ ٽيمون
ڪراچي ڪنگز
وڌيڪ رنسون
حوالو: اي ايس پي اين ڪرڪيٽ، آخري ڀيرو 21 مارچ 2018ع تي اپڊيٽ ڪيو ويو.
وڌيڪ وڪيٽون
حوالو: اي ايس پي اين ڪرڪيٽ، آخري ڀيرو 21 مارچ 2018ع تي اپڊيٽ ڪيو ويو
خارجي ڳنڍڻا
ڪراچي ڪنگز
حوالا
زمرو:ڪرڪيٽ زمرو:پاڪستان سپر ليگ زمرو:پاڪستان سپر ليگ ٽيمون
ولي عهد سعودي عرب
حوالا
زمرو:ورثاء تخت زمرو:فهرست شاهان زمرو:شاهان سعودي عرب زمرو:آل سعود
دبئي
دبئي گڏيل عرب امارتن جو سڀ وڏو ۽ اهم شهر آهي. صنعتن جي حوالي سان بہ دبئي دنيا ۾ مشهور آهي.
بٽگرام ضلعو
بٽگرام ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. ھن جا ٻه تعلقا آھن: بٽگرام تعلقو ۽ الائي تعلقو۔
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
احمد خان اختر
احمد خان ولد عبدالرحيم ميمڻ، 23 اپريل 1915ع تي ڳوٺ بولاخان شوري، ضلعي حيدرآباد ۾ ڄائو. سنڌي فائنل ۽ تپيداريءَ جو ڪورس پاس ڪيائين. تپيدار ٿي رهيو. 1973ع ڌاري وفات ڪيائين. سندس تصنيفون هيٺينءَ ريت آهن
حوالا
زمرو:1915ع جون پيدائشون زمرو:1973ع جون وفاتون
1648ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
لوڪ گيت
لوڪ گيت (انگريزي ٻولي:Folk Song) سنڌي لوڪ ادب جي هڪ صنف آهي جيڪا صدين کان سنڌ ۽ سنڌي ٻولي ۾ رائج آهي. لوڪ گيت اهڙي صنف آهي جنهن جو ظاهر ڪوبه شاعر نه هوندو آهي. اهو عام عوام جو جوڙيل هوندو آهي. لوڪ گيت هر دور ۾ عام عوام جي ثقافت سان گڏ احساسن جي ترجماني ڪن ٿا. مورو، هوجمالو ۽ ٻيا انيڪ لوڪ گيت سنڌ ٻولي جي لوڪ ادب ۾ رائج آهن.
ببر شينهن
مشهور جانور، جيڪو ”جهنگ جو -بادشاهه-“ سڏيو وڃي ٿو. شينهن جو هڪ قسم، جنهن کي ڪيهر شينهن يا ٻيلائي شينهن به چوندا آهن. آفريڪا ۽ -ايشيا- جو جهنگلي جانور، جيڪو نسل ۾ ٻليءَ جي خاندان مان آهي ۽ جنهن جي کل گهڻو ڪري نارنگي يا ميٽوڙي رنگ جي ٿئي ٿي. هن جانور جي ڊيگهه اٺن کان ڏهن فوٽن تائين ٿئي. هيءُ جانور گهڻو ڪري رات جو شڪار ڪندو آهي. هيءُ جانور آفريڪا ۽ ڏکڻ اولهه -ايشيا- ۾ لڀندو آهي. هيءُ زرد ۽ ڀوري رنگ جو ٿيندو آهي. هن جي کل تي وار ننڍا ننڍا ٿيندا آهن. نر -ببر شينهن- جي ڳچيءَ تي ڪاري ڪڻڪ رنگي ٻُر ٿيندي آهي. -ببر شينهن-، اڪثر وڏن گاهه خور جانورن جو شڪار ڪندو آهي، -تن- ۾ سندس پسنديده جانور هرڻ، -پٽا- -پٽي- گڏهه ۽ ٻيا جانور آهن. خاص ڪري پوڙهو ۽ ڪمزور شينهن ماڻهوءَ تي به حملو ڪندو آهي. شينهن جوڙو ٺاهي رهندو آهي ۽ پنهنجي عيال لاءِ شڪار ڪرڻ جون حدون مقرر رکندو آهي. وڏي شڪار وقت منظم گروهه ۾ حملو ڪندو آهي.
طب
شينهن (نالا: ع. اسد، ف. شير، هه. وغيره___ باگه، اليون ۽ شتامه.) مشهور خونخوار جانور آهي.
خاصيت: هن جو گوشت گرم مصالحن سان رڌي کائڻ سان قلب کي طاقت ايندي ۽ بهادري پيدا ٿيندي، هن جي چرٻيءَ جو ليپ، آلت جي سستي وڃائي ۽ ان کي طاقت ڏئي ٿو. سخت سوڄ، سخت ڳوڙهن ۽ خنازير لاءِ فائديمند آهي. پتو ۽ چرٻي ملائي آلت کي مکي جماع ڪرڻ سان طرفين جي لذت جو باعث ٿيندو
باعيد
''باعيد، دادو ضلعي ۾ هن نالي سان ٻه ديهون آهن: هڪڙي تعلقي سيوهڻ ۾، جنهن ۾ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’جمالي‘ ’گل شير‘، علي حسن شاهاڻي‘، ’مڪيڪي‘، ’پيرزادو‘، ’آدرشيرو‘، ’کڏي‘، ’جرات‘، ’تاجو جي‘، ’ميرمحمد شيرو‘، ’طيب پيرزادو‘ ۽ ’حيات شاهه‘. ٻي ديهه تعلقي خيرپورناٿن شاهه ۾ آهي، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن؛ ’باعيد‘، ’احمد خان لغاري‘، ’شاهي خان لغاري‘، ۽ ’گولي جو ديرو‘.''
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
1576ع
ڊسمبر
زمرو:1576ء زمرو:سال
ماءِ پيور لينڊ
ماءِ پيور لينڊ (منهنجي پاڪ زمين (My Pure Land) ) برطانيا پاڪستاني فلم ساز سرمد مسود پاران هدايتڪاري هيٺ سال2017ع ۾ جاري ٿيل برطانوي ڊراما فلم آهي. هيءَ 90 هين اڪيڊمي ايوارڊز ۾ بهترين غير ملڪي ٻولي فلم جي لاءِ برطانوي داخلا طور چونڊي وئي هئي، پر اها نامزد نه ڪئي وئي هئي. اهو پهريون ڀيرو ٿيو هيو ته برطانيا کي اردو ٻوليءِ جي ڪا فلم پيش ڪئي هئي.
حوصلي افزائي
براڊفورڊ ۾ تارڪ وطن والدين کي پيدا ٿيل برطانوي پاڪستاني فلم ساز سرمد (سم) مسود،  2012ع جي ايڪپريس ٽريبيون دي ايڪسپريس ٽرائبيون ۾ نازو ڌاريجو جي ڪهاڻي  " سنڌ ۾ سڀ کان مضبوط عورت" جي عنوان سان پڙھڻ کانپوءِ،  نازو ڌاريجو جي زندگيءَ تي فلم جي بنياد رکي  مسعود هن فلم کي "جديد دور جي پاڪستان ۾ هڪ فيمنسٽ ويسٽرن سيٽ، هڪ عورت جي غيرمعمولي منفرد سچي ڪهاڻيءَ  تي ٻڌل قصو جنهن ۾ هوءَ ۽ سندس ڪٽنب جيڪي گڏجي 200 ڌاڙيلن کان پنهنجي گهر ۽ زمين جي حفاظت ڪن ٿا" طور بيان ڪيو آهي، جنهن ۾ هڪ عورتجي دليريءَ کي بيان ڪيو ويو آهي،  اها هڪ منفرد فلم آهي جيڪا پنهنجي منفرد ڪهاڻي جي بنياد تي آهي.
استقبال
2017 ايڊنبرگ انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾ پنهنجي پهرئين فلم شو کانپوءِ، ماءِ پيور لينڊ 90هين اڪيڊمي ايوارڊز ۾ بهترين داخلي غير ملڪي ٻوليءَ جي فلم جي لاءِ برطانوي داخلي (انٽري) طور چونڊي وئي هئي، پهريون ڀيرون برطانيا اردو ٻوليءَ جي فلم پيش ڪئي هئي. جيئن ته هيءَ اڪيڊمي جي نامزد ٿيندڙ فلمن منجهان هڪ نه بڻجي سگهي، پر "آسڪر ڪنڪشن" پاران فلم جي پروفائيل کي فروغ ڏيڻ ۾ مدد ملي.
تجزئي ڪارن عام طور تي فلم جي خوبصورتي، ان جي جذباتي اثرن ۽ پاڪستاني نرتڪي سوهائي ابڙو جي نوجوان مکيا خاص ڪردار نازو ڌاريجو جي طور تي اداڪاريءَ جي تعريف ڪئي آهي. فليش بيڪ جو وسيع پيماني تي استعمال ڪجه ماڻهن لاءِ دلچسپيءَ ته ڪجهه ٻين جي لاءِ مونجهارو رکي ٿو. گارڊين ان فلم کي "سُٺو خيال ٿورڙو تيڏو ٿي ويو" چئي پنجن ستارن مان ٻه ستارا ڏنا. ٽائمز، پاران ان فلم کي  "ليريڪل, هارٽ-پوندنگلي تينسي اينڊ سٽرڪنگلي فيمنسٽ" چئي پنج ستارن منجهان چار ستارا ڏنا.
روٽن ٽماٽر ٽوماٽوميٽر تي ان فلم کي 94 سيڪڙو ڏنو، جنهن ۾ ناظرين جو اسڪور 75 سيڪڙو هيو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:خودڪار ويڪائي زمرو:2017 فلمون زمرو:اردو فلمون زمرو:Pages with unreviewed translations
باعد پير قبرستان
باعد پير (قبرستان): پني عاقل تعلقي جا ڪيئي قبرستان مشهور آهن، -جن- مان پير باعد جو قبرستان به آهي، جيڪو اٽڪل 85 ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ چيو وڃي ٿو ته سنڌ ۾ مڪليءَ کان پوءِ قدامت ۽ ايراضيءَ جي لحاظ کان وڏو قبرستان آهي. اتي ڪيترن بزرگن، جهڙوڪ: شيخ الله، پير احمد بناري، -بگو- شير ۽ پير باعد جا پراڻا روضا آهن. -ان- کان سواءِ هتي ميان عابد جهڙي عارف جي مزار، -انڍڙ- قبيلي جي مشهور سلطانن جون مزارون، ڪامڻ پير کانسواءِ ستين جو آستان به آهي. هتان جي ڪجهه مزارن جون سرون ملتان جي پراڻي شهر ۾ ڪم آيل سرن جهڙيون آهن. روايت آهي ته پير باعد بزرگ حضرت قلندر شهباز ۽ -جلال- سرخ بخاريءَ جو همعصر هو، هتي هڪ قديم اوڏڪي مسجد به ٺهيل آهي، جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته حضرت شاهه عبداللطيف، لوءِ صاحبان جي سفر دوران هتي ترسيو هو. هن قبرستان جي ويجهو لال پير ۽ مخدوم صديق سيهڙ جا قبرستان به آهن. -باعد پير- جي ڀرسان قديم راوڙي سڙڪ ۽ هاڪڙي درياهه جي ڀيٽ جا نشان اڄ به چٽا ڏسڻ ۾ اچن ٿا. هاڪڙي جي پيٽ ۾ ڍنڍ جي صورت ۾ -پاڻي- اڄ به موجود آهي ۽ -پتڻ- يا -بندر- جا نشان ۽ ڏاڪا به ڏسڻ ۾ اچن ٿا.
گرو چيلو
گُرو چيلويا گُر چيلو لوڪ ادب ۾ پروليءَ جو هڪ نمونو آهي جيڪا سنڌ ۾ سنڌي لوڪ ادب ۾ مروج آهي. هيءُ صنف توڙي جو سنڌي لوڪ ادب ۾ ٻاهران آيل ڀانئجي ٿي پر سگهڙ طرفان ڪچهرين ۾ هي صنف به پرولي يا ڳجهارت جيان ڏني ويندي آهي. هيئت جي لحاظ سان هن ۾ ٽي سٽون هونديون آهن ۽ هر سٽ ۾ ڳجھو لفظ يا نالو رکيل هوندو آهي ۽ هڪ ئي شئي جي نالي وٺڻ سان گرو چيلو پرولي ڀڄي پوندي آهي. گُرو پڇندو آهي ۽ چيلو جواب ۾ هڪ نالو کڻندو آهي. مثال طور: روٽي جلي ڪيون؟ گھوڙا آڙا ڪيون؟ پاڻ سڙا ڪيون؟ ڪھو چيلا ڪيا بات هي؟ چيلو جواب ۾ چوندو. گرو جي ڦيرا نهين. مطلب ماني نه ڦيرائڻ سان سڙي وئي، گهوڙي کي نه ڦيرائڻ يا نه گهمائڻ سان اڙي هنئي ۽ پان به نه ڦيرائڻ سان سڙيو.
حوالا
زمرو:لوڪ ادب
سمنڊ
سمنڊ لوڻياٺي پاڻي (Saline Water)جي هڪ وڏي ميڙ کي چئبو آهي جيڪو وڏي سمنڊ (Ocean)  سان ڳنڍيل هوندو آهي.
باعيد سانگي ديھ
تعلقي ۽ ضلعي لاڙڪاڻي جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان 5 ڳوٺ -آباد- آهن: ’ڀيڏا‘، ’دولت کهڙو‘، ’-تاج- خان -جتوئي-‘، ’محمد رمضان -جتوئي-‘ ۽ ’فقير واهه‘.
احمد خان آصف مصراڻي
احمد خان ’آصف‘ ولد محمد اسماعيل مصراڻي، 8 جولاءِ 1922ع تي ڳوٺ مٺي ٻٻر، تعلقي خيرپورناٿن شاھ، ضلعي دادوءَ ۾ ڄائو. 1936ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪرڻ کان پوءِ 1939ع ۾ تعليم بالغان ۾ پرائمري استاد مقرر ٿيو. 1959ع ۾ اديب عالم ۽ 1961ع ۾ اديب فاضل جا امتحان پاس ڪيائين. سندس سڄي ڄمار پڙهڻ ۽ پڙهائڻ ۾ گذري. آخر ۾ هيڊماستر جي حيثيت سان رٽائر ٿيو.
ادبي سفر
پاڻ سنڌي ٻوليءَ جو سٺو شاعر هو. 1937ع ۾ حافظ محمد ’احسن چنا‘ ۽ جمع خان ’غريب‘ کان علم عروض جا سبق ورتا هئائين، تنهنڪري علم عروض تي سٺي ڄاڻ رکندڙ هو. هن قديم نوع جي هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي. نثر توڙي نظم ۾ ڪيترائي ڪتاب لکيائين. جيڪي شايع ٿيا، انهن ڪتابن ۾ ’ارمغان آصف‘، ’سيرت خواجه اويس قرني‘، ’سيرت حضرت بلال‘، ’سيرت زيب النساء‘، ’همايون نامون‘، ’گلزار چنبيلي‘، ۽ ’بي حال شهزاديون‘ ۽ ’روميءَ جون رهاڻيون‘ ذڪر لائق آهن. سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ پڻ سندس ٻاراڻن ٻولن تي تيار ڪيل ڇهه ڪتابڙا ’ٻاراڻا ٻول‘ عنوان سان ڇپائي پڌرا ڪيا آهن. سندس ادبي خدمتن جي اعتراف طور کيس ’چانديءَ جو تمغو‘ به مليو. پاڻ ’انجمن آفتاب‘ دادو، ’جمعيت الشعراءِ سنڌ‘، ’سنڌ سڌار سوسائٽي ڪَڪَڙ‘ ۽ ’بزمِ طالب الموليٰ‘ وغيره ۾ سرگرميءَ سان حصو ورتائين. سنڌي ادبي بورڊ جي ’لوڪ ادب اسڪيم‘ ۾ فيبروري 1957ع کان سيپٽمبر 1958ع تائين ڪم ڪيائين.
وفات
13 جولاءِ 1989ع تي سندس ڳوٺ ۾ ڌاڙيلن سندس گهر تي ڪاھ ڪئي، جنهن ۾ مقابلي دوران زخمي ٿي حيدرآباد ۾ شهادت ماڻيائين. هن حملي ۾ سندس ٻہ نياڻيون بہ شهيد ٿيون.
خاندان
سندس نياڻي گلبدن جاويد مرزا، سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي ’سرتيون‘ جي ايڊيٽر آهي.
حوالا
زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:1989ع جون وفاتون
چيتو
چيتو ٻلي جي نسل سان تعلق رکندڙ جانور آهي. شڪار ڪرڻ وقت هن جو گهڻو ڌيان رفتار تي هوندو آهي جيڪا 120 ڪلوميٽر ڪلاڪ تائين پهچي سگهي ٿي. چيتو 0 کان 100 ڪلوميٽر جي رفتار صرف 3.5 سيڪنڊن ۾ حاصل ڪري سگهي ٿو.
380px|thumb فائل:Acoustic-Structure-and-Contextual-Use-of-Calls-by-Captive-Male-and-Female-Cheetahs-(Acinonyx-pone.0158546.s001.oga
طب
نالا: ع. نمر، ف. پلنگ، هه. وغيره___ چيتا، ڪيلان، پارس ۽ تيندو. اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: چيلهه جو سور، ميل: سؤنف رومي، عيوض: بنفشه ۽ صندل، وزن: ٽي ماسا. سڃاڻپ: شينهن جي نموني تي ڪتي کان وڏو هڪ جانور، جنهن جي هيڊي کل تي اڇا ڪارا ٽڪا ٿيندا آهن. بلڪل زوردار جانور آهي. خاصيت: هن جي چرٻي ڪٺ ۽ زيتون جي تيل ۾ ملائي تيار ڪجي، اها چرٻي سنڌن جي سور، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ تي مالش سان فائدو ٿيندو. هن جو رت چٽي ۽ ڪوڙهه وارن هنڌن تي لائجي ته اهي داغ لهن. هن جو پتو زهر آهي. هن جي کل مان گادي جوڙائي اُن تي وهڻ سان، بواسير جي رت، نانگ، وڇون ۽ آسيب کان امن ۾ رهبو. هن جو پيشاب ۽ مغز جي مک ملائي آلت تي ليپ ڪجي ته قوت باهه ۽ آلت جي سستيءَ لاءِ مجرب آهي.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
صلاح الدين ايوبي
{| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear:left"
اسلام جو مشهور فاتح ۽ سلطان، جنهن صليبي جنگين ۾ عيسائين کي شڪستون ڏئي، مسلمانن جو سر اوچو ڪيو. صلاح الدين جو اصل نالو يوسف ۽ سندس والد جو نالو نجم الدين ايوب هو. انهيءَ نسبت سان هن جي خاندان کي ”ايوبي“ ڪري سڏيو ويندو آهي. سندس تعلق ڪرد خاندان سان هو. سندس ڏاڏي ”شاذي“ جي بهروز جمال الدوله سان پڪي دوستي هئي. بهروز جمال الدوله بغداد جي عباسي خليفه ”المستظهر بالله“ جي دور ۾ عراق جو ناظم الامور هو. جڏهن کيس جمال الدوله جي نالي سان عراق جو نائب السلطنت مقرر ڪيو ويو، تڏهن پاڻ ”شاذيءَ“ کي پنهنجو نائب بنائي تڪريت روانو ڪيو. ڪجهه وقت کان پوءِ شاذيءَ جي وفات ٿي، جنهن کان پوءِ تڪريت جي عملداري شاذيءَ جي وڏي پٽ ۽ صلاح الدين جي پيءُ ”نجم الدين ايوب“ کي ملي.
نجم الدين ايوب نهايت ذهين، داناءُ ۽ مدبر شخص هو. ليڪن کانئس هڪ سياسي غلطي ٿي، جيڪا شروع ۾ ته نهايت تڪليفده ثابت ٿي، پر انجام ڪار نهايت نيڪ فال ٿيو.
سن 526هجريءَ ۾ سلطان سنجر جي دعوت تي عماد الدين زنگيءَ بغداد تي حملو ڪيو، پر خليفي المسترشد بالله ۽ جمال الدوله گڏجي کيس شڪست ڏني. هن جنگ ۾ عماد الدين سخت زخمي ٿي پيو، ۽ موٽندي تڪريت جي ويجهو ترسيو. نجم الدين ايوب نه فقط ساڻس ملڻ آيو، بلڪ جراحن کي گهرائي سندس علاج به ڪريائين ۽ جيستائين عمادالدين بلڪل چاق نه ٿيو، تيستائين کيس وڃڻ نه ڏنائين.
هن رويي جي ڪري بهروز جمال الدوله کي سخت رنج ٿيو ۽ بغداد مان هڪ حڪم نامو نجم الدين ايوب کي موڪليائين، جنهن ۾ لکيائين ته ”تنهنجي پيءُ جو مون تي حق هو ۽ اسان ٻنهي ۾ پڪي دوستي هئي. انهيءَ دوستي جي حق جي سبب مون لاءِ ممڪن نه آهي ته مان توکي ڪا سزا ڏيان يا توکي مون کان ڪا تڪليف پهچي. پر منهنجي خواهش آهي ته تون منهنجي ملازمت ڇڏ ۽ منهنجي ملڪ مان نڪري وڃ ۽ ڪنهن ٻئي هنڌ وڃي پنهنجي روزي تلاش ڪر.“
بهرحال جنهن رات نجم الدين تڪريت جو قلعو ڇڏيو، تنهن رات سندس زال کي ويم جا سور ٿيا. آخر اڌ رات جو جلاوطن ٿيندڙ ماءُ کي 532هجري مطابق 1138ع ۾ تڪريت ۾ صلاح الدين ڄائو.
نجم الدين ايوب تڪريت مان نڪري موصل طرف روانو ٿيو، جتي عماد الدين زنگي حاڪم هو. پاڻ جڏهن موصل پهتو ته نور الدين زنگيءَ سندس آڌرڀاءُ ڪيو ۽ کيس پنهنجي درٻار ۾ اهم حيثيت ڏني ۽ ڪجهه وقت کان پوءِ بعلبڪ فتح ڪري کيس اتان جي عملداري عنايت ڪئي.
امير عماد الدين زنگي نهايت دور انديش ۽ نظم و ضبط جي ڪري، قابل ۽ مشهور حاڪم ٿي گذريو آهي. انهيءَ مسلمانن جي قيادت اهڙي وقت سنڀالي، جڏهن عيسائي پاڻ ۾ ملي هڪ ٿي چڪا هئا. انهن مسلمانن کي هر طرح سان ختم ڪرڻ جون تياريون ڪري ڇڏيون هيون. 1146ع ۾ جڏهن صلاح الدين جي عمر اڃان 8 سال کن هئي، ته ان وقت سلطان عماد الدين زندگيءَ کي، سندس هڪ فرانسيسي غلام شهيد ڪري ڇڏيو. ان جي وفات کان پوءِ، سندس پٽ نور الدين زنگي حلب جو امير بڻيو، جڏهن ته وڏو پٽ سيف الدين غازيءَ وري موصل تي حاڪم ٿيو. عمادالدين جي قوت جڏهن هن نموني تقسيم ٿي وئي، تڏهن دمشق جي حڪمران مجيد الدين ارتق بن بوري، جيڪو بعلبڪ جو پهريون حاڪم هو، تنهن بعلبڪ تي قبضي ڪرڻ لاءِ چڙهائي ڪئي. نجم الدين ايوب ۾ دمشق جي فوج سان مقابلي جي سگهه ڪانه هئي، تنهن ڪري هن سيف الدين غازيءَ کي مدد لاءِ لکيو، پر جيئن ته سيف الدين غازيءَ لاءِ حالات خود ناساگاز هئا، تنهن ڪري هو مدد ڏئي نه سگهيو. لاچار نجم الدين چند شرطن تي پيش پيو، شرط هي هئا ته کيس دمشق ۾ رهڻ لاءِ هڪ جاءِ ڏني ويندي ۽ خاندان جي گذر لاءِ هڪ جاگير عنايت ڪئي ويندي. نجم الدين جڏهن دمشق ۾ آيو. تڏهن پنهنجي دانائي ۽ حڪمت سان جلد ئي ترقي ڪئي ۽ ڪجهه سالن ۾ دمشق جو سڀ کان وڏو سياستدان تسليم ٿيڻ لڳو. جڏهن دمشق جي وزير معين الدين وفات ڪئي، تڏهن بادشاهه کيس پنهنجو مشير اعليٰ بڻايو ۽ گڏوگڏ فوج جو سپهه سالار به مقرر ڪيو. نجم الدين جي دلي تمنا هئي ته دمشق ۽ حلب هڪ ئي حڪمران جي ماتحت رهن. جيئن ته هن جون همدرديون پنهنجي محسن عماد الدين جي پٽ نور الدين محمود سان هيون ۽ جنهن جي درٻار ۾ هن جو ننڍو ڀاءُ اسد الدين شيرڪوه سپهه سالار به هو. انهيءَ کان سواءِ نجم الدين جي مدبرانه نگاهه مسيحيت جي وڌندڙ خطري کي منهن ڏيڻ لاءِ نور الدين ۾ صلاحيتون ڏٺيون، تنهن ڪري هن نور الدين کي دمشق تي قبضي ڪرڻ جي ترغيب ڏني. نورالدين کي خود به دمشق تي قبضو ڪرڻ جي خواهش هئي، تنهن اشارو ملندي هڪدم پنهنجي سپهه سالار اسدالدين شير ڪوه کي هڪ هزار تيز رفتار سوارن سان اڳ ۾ روانو ڪيو ۽ پٺيان پنهنجي سموري فوج وٺي اڳتي وڌيو. ڏينهن ڏينهن جي سخت گهيري کان پوءِ دمشق تي نورالدين جو قبضو ٿيو ۽ نجم الدين کي اعليٰ عهدي تي فائز ڪيائين. سلطان صلاح الدين جي زندگيءَ جو ڳچ عرصو پڻ شام ۾ ئي گذريو هو.
چون ٿا ته خلفاءِ راشدين ۽ عمر بن عبدالعزيز جي خلافت کان پوءِ اسلامي دنيا ۾ نورالدين زنگيءَ جهڙو سٺي سيرت ۽ پاڪيزه خيالن وارو مسلمان حاڪم ٻيو ڪوبہ نہ ٿي گذريو آهي.
جڏهن عيسائين گڏجي مسلمانن خلاف صليبي جنگيون شروع ڪيون، يورپي ملڪن وڏو لشڪر تيار ڪري، شام ۽ فلسڀطين مان مسلمانن کي ڀڄائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته سلطان نورالدين زنگيءَ، عيسائين جو زور ٽوڙڻ لاءِ ۽ مصر ۾ پنهنجي طاقت کي وڌائڻ لاءِ، صلاح الدين جي چاچي، شيرڪوه کي ان مقصد لاءِ مصر روانو ڪيو. صلاح الدين جي عمر ان وقت 26 سال هئي. هو پاڻ به چاچي سان گڏ مصر هليو ويو. مصر ۾ عيسائين سان ڪيل جنگين دوران، شيرڪوه فوت ٿي ويو. جنهن ڪري نور الدين زنگيءَ، صلاح الدين ايوبيءَ کي مصر جو حاڪم مقرر ڪيو. ان سان گڏ کيس ”الملڪ الناصر“ جو لقب پڻ عطا ڪيائينس. صلاح الدين سن 569 هجريءَ ۾ 32 سالن جي عمر ۾ يمن به فتح ڪيو. تنهن کان پوءِ بغداد جي خليفي، کيس شام جو سلطان مقرر ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته بعداد جي خليفي جي اڪيلي پٽ نورالدين جي وفات کان پوءِ وٽس ڪو لائق اولاد نه هو. اهڙيءَ طرح سان مصر ۾ فاطمي حڪومت جي خاتمي سان گڏ، سلطان ايوبي شام ۽ مصر جو گڏيل حاڪم ٿي ويو. هن پنهنجي اعليٰ صلاحيتن ۽ جنگي ڪاميابين جي ڪري ايتري ته قوت حاصل ڪئي، جو عيسائين جي هيڏي ساري ۽ گڏيل لشڪر سان پڻ مقابلا پئي ڪيائين ۽ عيسائين سان ڪيترين ئي جنگين ۾ صليبي لشڪر کي شڪستون ڏنائين. ايتري قدر، جو انهن کي شام ۽ فلسطين مان به بي دخل ڪري 80 سالن بعد سن1187ع ۾ بيت المقدس تي ٻيهر اسلامي جهنڊو ڦڙڪايائين. اهڙيءَ طرح سان مسلمانن کي سندن پهريون قبلو ٻيهر ملي ويو. سلطان صلاح الدين ايوبي، نه رڳو بهادر سپهہ سالار ۽ اعليٰ منتظم ٿي گذريو آهي، پر با اخلاق ۽ سهڻي سلوڪ جو صاحب پڻ هوندو هو. سندس اعليٰ اخلاق ۽ حسن سلوڪ جي تعريف عيسائين پڻ دل کولي ڪئي آهي. سلطان ايوبيءَ جنگ توڙي امن ۾ ڪنهن به عيسائي شهريءَ کي نه رنجايو، ۽ نه زيادتي ڪئي.
تاريخ ۾ ڄاڻايل آهي ته قدرت هن عظيم فاتح کي، مسلمانن لاءِ هڪ اهڙو تحفو ڪري موڪليو هو، جنهن جنگين ۾ ڪڏهن به شڪست ڪونه کاڌي. سڄي يورپ جا عيسائي ”صليبي“ اصطلاح هيٺ گڏ ٿيڻ باوجود، هن عظيم سپاهيءَ هٿان زبردست شڪستون کائيندا رهيا. عيسائين جي عظيم اڳواڻ شيردل رچرڊ، سلطان ايوبيءَ کي پنهنجي دوستي، ۽ محبت جي آڇ ڪئي. اهڙيءَ طرح سان هڪ ٺاهہ تحت، رچرڊ واپس يورپ هليو ويو.
صلاح الدين ايوبيءَ ٽڙيل پکڙيل مسلمانن کي هڪ جهنڊي هيٺ گڏ ڪري،. چڱي حد تائين ڪاميابيون حاصل ڪيون. هن پنهنجي اسلامي حڪمت ۾ نظم و ضبط پيدا ڪيو. مصر تي 24 سال ۽ شام تي 19 سال حڪومت ڪيائين. سندس زندگيءَ جو ڳچ عرصو لڙائين ۾ گذريو.
عالم چنا
عالم چنا دنيا جو سڀ کان قدآور (ڊگهو) انسان ٿي گذريو آهي. هن کي اهو اعزاز 1985ع ۾ حاصل ٿيو. گڙدن جي تڪليف سبب 2 جولاء 1998ع تي نيو يارڪ اسپتال ۾ وفات ڪيائين. سندس مڙهه سيوهڻ ۾ مٽي ماءُ حوالي ڪيو ويو.
صلاح الدين ايوبي
پاڻ 12هين صديءَ جي آخر دوران مصر، شام، فلسطين، الجزيره ۽ يمن تي وڏي شان ۽ شوڪت سان حڪومت ڪئي ۽ آخرڪار 1193ع ۾ شام جي شهر، دمشق ۾ وفات ڪيائين. سندس وفات جو سبب ٿڌ لڳڻ ٻڌايو وڃي ٿو.
عالم چنا
1981ع تائين ڳوٺ ۾ دربدر رهندڙ عالم چنا جڏهن ڳوٺ مان نڪري شهر پهتو ته هو مشهور ٿي ويو. سندس ڊگهي قد سبب جتي هن کي انيڪ مشڪلاتون پيش آيون اتي هن کي تمام گهڻي شهرت به ملي. 1986ع ۾ عالم چنا جو نالو گنيز بوڪ آف ورلڊ رڪارڊ ۾ ان وقت جي سڀ کان ڊگهي شخص طور تسليم ڪيو ويو. عالم چنا 1956ع ۾ سيوهڻ شريف ويجهو ڳوٺ بچل چنا ۾ پيدا ٿيو. ننڍپڻ ۾ ئي سندس قد عام ٻارن جي مقابلي ۾ تيزي سان وڌندو رهيو. يارهن ڀائرن ۽ ڀينرن جو قد بلڪل عام ۽ ٻين ماڻهن وانگر هيو. 1981ع ۾ دنيا جي سڀ کان ڊگهي شخص ڊان ڪوهلر جي وفات کانپوءِ عالم چني کي اهو عالمي رڪارڊ حاصل ٿيو، ان وقت سندس قد 7 فوٽ ۽ 9 انچ هو. 1991ع ۾ اهو رڪارڊ موزمبيق جي جي جبريل مونجاني وٽ ويو جنهن جو قد 8 فوٽ هو. 1991ع ۾ جبريل جي وفات کانپوء اهو رڪارڊ ٻيهر عالم چنا کي مليو. عالم چنا قد سبب پيشان به رهندو هو جو جهاز، ريل ۽ گاڏين ۾ اٿڻ، ويهڻ ۽ بيهڻ ۾ هن کي وڏي تڪليف محسوس ٿيندي هئي. عالم چنا قد جي مشهوري سبب دنيا جي 100 کان وڌيڪ ملڪن جو سرڪاري خرچ تي دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي ملڪن کيس شهريت ڏيڻ جي پڻ آڇ ڪئي. کيس سڄي دنيا مان 300 کان وڌيڪ اوارڊ مليا. اڳتي هلي کيس گردن جي تڪليف ٿي پئي ۽ 1998ع ۾ ان وقت جي وزير اعظم نواز شريف جي هدايتن تي کيس علاج لاءِ آمريڪا نيو ويو پر هو ان موذي مرض مان نجات ماني نه سگهيو ۽ 2 جولاءِ 1998ع تي نيويارڪ جي اسپتال ۾ انتقال ڪيائين. سندس ميت پاڪستان آڻي کيس سنڌڙي جي شهباز لعل قلندر جي شهر ۾ شهباز ڪالوني  ۾ دفن ڪيو ويو.
صلاح الدين ايوبي
زمرو:1130ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
عالم چنا
حوالا
زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:1998ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي سُورما زمرو:شخصيتون
احمد خان برھماڻي (ڳوٺ)
هيءُ ڳوٺ تعلقي دادوءَ جي ديهه ’مخدوم صاحب‘ ۾ -آباد- آهي. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ ڌار ڌار پرائمري اسڪول، واٽر سپلاءِ، ڊسپينسري وغيره جي سهوليت موجود آهي. هن ڳوٺ مٿان ايم. -آر-. ڊي تحريڪ (1983ع) دوران فوجي آپريشن ڪيو ويو. پرامن احتجاج ڪندڙ هٿين خالي ڳوٺاڻن تي -بم- ۽ گوليون وسائي ڪيترن کي شهيد ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
1649ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:1649ء
نئين دھلي
نيو دھلي انڊيا جي نيشنل ڪيپيٽل ٽيريٽري جي شھر دھلي جو ھڪ حصو جيڪو انڊيا جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ھن نئين شھر جو پيڙھ جو پٿر جارج پنجين دھلي جي دوري دوران 1911 ۾ رکيو. ھن شھر جو نقشو برطانيا جي آرڪيٽيڪٽ ايڊون لچنس (Edwin Lutyens) ۽ ھربرٽ بيڪر ٺاھيو. ھن نئين گاديءَ جي ھنڌ جو افتتاح 13 فيبروري 1931 ۾ گورنر جنرل ۽ وائسراءِ لارڊ ارون  (Lord Irwin) ڪيو. اڪثر دھلي ۽ نيو دھلي کي ماڻھو ساڳيو انڊيا جو گاديءَ جو هنڌ سمجھندا آھن پر حقيقت ۾ نيو دھلي دھلي شھر جو حصو ھوندي نيشنل ڪيپيٽل ٽيريٽري آف دھلي ۾ ھڪ الڳ حيثيت رکندڙ شھر آھي جيڪو انڊيا جي وفاق جي گاديءَ جو هنڌ آهي.
حسين بخش مري تعلقو
حسين بخش مري تعلقو (اُچار: هُسين بَخش مَرِي تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپور خاص جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام حسين بخش مري شھر آھي. هيءَ تعلقو 29 جون 2005 تي جوڙيو ويو. هن تعلقي جي آدمشماري 2015 ۾ اندازي مطابق 1 لک 23 هزار آهي.
بودلو بهار
بودلو بهار (انگريزيBodlo Bahar) (پيبائش: 1238ع- وفات: 1298ع) عالم هو. پاڻ هڪ درويش ۽ لال شهباز قلندر جي خاص خدمتگارن منجهان هو.
زندگي جو احوال
بودلي بهارجو اصل نالو مخدوم سڪندر ولد ديندار خان چنيهو هو. سندس تعلق ملتان سان هو. هيءُ بزرگ 602ھ مطابق 1238ع ۾ اُچ شريف شريف ۾ پيدا ٿيو. ننڍپڻ ۾ کيس صوفي بزرگن جي صحبت نصيب ٿي. جواني ۾ ملتان کان سيوهڻ شريف آيو. صوفياڻي ۽ روحاني رمز ۾ مبتلا ٿيو ته روحاني رهبر جي تلاش ۾ شهر ۾ اگهاڙو گهمندو ڦرندو هو. جڏهن کيس قلندر لال شهباز جي قربت نصيب ٿي ته سندس شمار قلندر جي پيارن طالبن ۾ ٿيڻ لڳو. بودلو بهار سڄي عمر ڪنوارو ۽ مجرد رهيو. روايتن موجب کيس هنود ڪاسائي ڪُٺو هو. بودلي بهار جي درگاھ سيوهڻ جي قديم قلعي جي ويجهو،  قلندر جي مزار جي اتر ۾ واقع آهي. سيوهڻ ۾ بودلي بهار جي نالي سان ڪافي پڻ آهي. بودلو بهار اڪثر ڳاڙهو لباس اوڍيندو هو جنهنڪري سندس متولي توڙي فقير ڳاڙهو لباس پائيندا آهن.
وفات
بودلو بهار 694ھ بمطابق 1298ع ۾ وفات ڪري ويو. سندس مزار ٿي فقير روزانو گنگهرو پائي ڌمال هڻندا ۽ رقص ڪندا آهن.
6 آگسٽ
6 آگسٽ ، عيسوي سال جو 218 هون (ليپ سال 219 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 147 ڏينهن (ليپ سال 148 ڏينهن) باقي آهن.
اڇو ويسر
thumbnail|اڇو ويسر دنيا ۾ هن مهل تائين پيدا ٿيل ڪنهن به جانور کان وڏي ۾ وڏو جاندار اڇو ويسر آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾Blue Whale چئجي ٿو. ان جو سائنسي نالو Balaenoptera muscules آهي، اڇي ويسر جي ڊيگهه 33 ميٽرن (110 فٽ) کان مٿي ۽ وڌ ۾ وڌ وزرن 190 ٽن رڪارڊ ڪيو ويو آهي. پر هن جي سراسري ماپ ڪافي گهٽ آهي. هن ويسر جون ٽي ضمني جنسون آهن. جن مان Badenoptera brevicauda يعني ننڍو اڇو ويسر به ڏاکڻي اڌ گول جي استوائي پاڻين ۾ رهي ٿو. اڇو ويسر ڏسڻ ۾ Sei ويسر جهڙو آهي، ان ڪري عام مهاڻا به فرق نه ڪري سگهندا آهن. اڇو ويسر اونهي پاڻيءَ ۾ رهي ٿو پر اونهين ڪنڌين تائين به اچي سگهي ٿو. ان جو تعداد هن وقت دنيا ۾ 10 کان 15 هزار آهي ۽ ان کي خطري واري لسٽ ۾ به شامل ڪيو ويو آهي. هي ويسر سرمائي نيرو ٿئي ٿو. جنهن تي هلڪي رنگ جا هلڪا داڳ هوندا آهن. ڄاڙيءَ کان ڳچي ۽ سيني تائين هلڪو سرمائي ٿئي ٿو. ان حصي تي ڳچيءَ وارا گهنج 55 کان 88 هوندا اٿس. ڪاپار ۾ وڌيون ناسون، ڊگهو نوڪدار ۽ شاهي وات، واڇن جي آخري ڇيڙي لڳ ننڍيون ڊگهڙيون اکيون ٿينس ٿيون. ڦنگن جي ڊيگهه عام طور جسم جي ستين حصي برابر ٿئي ٿي. پٺيءَ جي پوئين حصي ۾ ننڍڙو نالي ماتر ڦنگ ٿئي ٿو. پوڇڙ ٿلهڙي ۽ پڇ وڏو ويڪرو ۽ ٻه ڦاڪو هوندو اٿس. ٻنهي ڦاڪن جي جوڙ وٽ هلڪڙي کڏ ٿئيس ٿي. اڇي ويسر جو ٻچو ست ميٽر (23 فٽ) ٿئي ٿو، جنهن جو وزن 2.5 ٽن هوندو آهي. هي ويسر عام طور اڪيلو، جوڙيءَ ۾ پنجن ڇهن جي ٽوليءَ ۾ يا وري ڪڏهن غذائي علائقن ۾ وڌيڪ تعداد ۾ ڏسبو آهي. ويسر سڄي دنيا ۾ ٿئي ٿو. لڏ پلاڻ به ڪندو آهي پر هندي وڏي سمنڊ جي اترئين حصي ۾ (عربي سمنڊ سميت) سڄو سال به ٿي سگهي ٿو.
اڇو ويسر پاڻيءَ کان هيٺ پنجن کان 20 منٽ رهندو آهي. (وڌيڪ به رهي سگهي ٿو) ۽ پوءِ ساهه خارج ڪرڻ لاءِ سطح تي اڀرندو آهي ۽ ٻن کان ڇهه منٽ هر 10 کان 20 سيڪنڊن تائين تقريبن 20 کان 40 فٽ اوچو ڦوهارو ڇڏيندو آهي. ويسر 150 ميٽر (500 کن فٽ) تائين ٽٻي ڏئي ٿو پر ان کان به وڌيڪ وڃي سگهي ٿو. جيڪڏهن ان جو پيڇو ڪجي ته ان جي رفتار 30 ڪلوميٽر في ڪلاڪ تائين ٿي سگهي ٿي، نه ته عام طور تمام گهٽ آهي. ويسر عام طور شام جو يا صبح سوير شڪار لاءِ نڪرندو آهي. ننڍا ويسر پاڻيءَ جي سطح تي ٻاهر نڪري، جسم کڻي 45 درجن جي زاويي سان پاڻ کي پاڻيءَ تي ڇڏيندا آهن، اها شايد وندر اٿن.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
1577ع
ڊسمبر
زمرو:1577ء زمرو:سال
اٺ
thumbnail|اٺ
اٺ 🐪 جي ڪٽنب جون دنيا ۾ ڪُل چار جنسون آهن، جن ۾ ڏکڻ آمريڪي وڪونا Vicuna ڪل ڊيگهه 1.5 (5 فٽ)، لاما Guanaco ڪل ڊيگهه هڪ کان 2.1 ميٽر (3 کان 7 فٽ ) ٿئي ٿي. انهن جنسن کي ٿوها ڪونه ٿين. البته باختري اٺ (Camelus Bactrainus) کي ٻه ٿوها آهن. هن وقت هي دنيا جو واحد اُٺ آهي جيڪو اڃا به جهنگلي ماحول ۾ ملي ٿو. ٻن ٿوهن وارو اُٺ سڀ کان پهرين 3500 سال اڳ پالتو ٿيو پر اڃا به ڪي باختري اُٺ جهنگلي آهن. ان کان سواءِ باقي سڀ جنسون پالتو ٿي چڪيون آهن. هڪ ٿوهي اٺ Camel Dromedarius هندستان ۾ راجستان جي صحرا کان وٺي سنڌ، بلوچستان، ايران، عرب دنيا ۽ آفريڪا جي اوڀر ۽ اترين علائقن ۾ پالتو جانور طور ملي ٿو. اهو اٺ صحرا ۾ جهنگلي جيوت طور باقي نه بچيو آهي. هن جانور صحرائي زندگيءَ مطابق پاڻ کي مڪمل طرح ٺهڪائي ڇڏيو آهي. اٺ پنهنجي ٿوهي ۾ چرٻيءَ جو ذخيرو استعمال ڪندو آهي. جڏهن پاڻيءَ ۽ خوراڪ جي اڻاٺ هجي، تڏهن اهو جسم جو وزن 40 سيڪڙو تائين وڃائيندو آهي ۽ ٻين پالتو جانورن جي ڀيٽ ۾ (ٿڌين حالت ۾ پاڻي پيئڻ کان سواءِ ڇهه ست مهينا) وڌيڪ زندهه رهي سگهي ٿو. اٺ جا ٻہ قسم آهن ھڪڙو ھڪ ٿوھي وارو اٺ جيڪو عرب ملڪن، اتر آفريڪا، ايران ۽ انڊيا ۾ ٿئي ٿو ۽ ٻيون ٻن ٿوھن وارو اٺ يا جنھن کي باختري اٺ جيڪو وچ ايشيا، افغانستان ۽ ايران جي ڪجھ علائقن ۾ ملندو آھي. ھڪ ٿوھي وارو اٺ جو اصل وطن عربستان آھي جيڪو 2500 ق م ۾ پالتو جانور ٿيو. اھو عرب خاندبدوش يا بدوي زندگي جو لازمي حصو رھيو ۽ سواري ،ڪپڙن ۽ کاڌي طور ڪتب ايندو هو. ان کي ريگستان جو جھاز چوندا آهن. ان جو ذڪر عبراني بائيبل، قرآن ۽ نئين عھدنامي ۾ پڻ ٿيل آهي. اھو عربن جي اسلام کان اڳ واري شاعري ۾ پڻ ھڪ پسنديده موضوع رھيو. يھوديت ۾ ھن اٺ جو گوشت کائڻ حرام آھي پر اسلام ۾ ان جو گوشت حلال آھي. نيل واري وادي ۾ ھي اٺ زمين تي ھر ڏيڻ ۽ ٻين زرعي ڪمن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.
خاصيتون
گرميءَ ۾ ان جي جسم جي گرميءَ جو درجو وڌي ويندو آهي ۽ پاڻي بچائڻ لاءِ پگهر گهٽجي ويندو آهي. اٺ گهڻن ئي کارن ۽ ڪنڊر قسمن جو گاهه به چري ٿو. مٿيون چپ ٻه ڦاڪو اٿس، چرڻ مهل اهو ٽيڙي ڇڏيندو آهي. اٺ هڏاوان پڃرا به رڙڪي ويندو آهي. ننڍي وڳ ۾ ڏسبو آهي جنهن ۾ هڪ نر، ڪيئي ماديون ۽ ٻچا هوندا آهن. نر پنهنجي گروهه کي بچائڻ لاءِ ٽپا ڏيندو، وڙهندو ۽ چڪ وجهندو آهي ۽ دشمن کي ڀڄائي ڪڍندو آهي. هن اٺ جا رنگ هلڪي ڀوري کان وٺي ناسي ۽ ڪاري تائين گهڻائي ٿيندا آهن. ان جي ڊيگهه 2.2 کان 3.4 ميٽر (ساڍا ست کان 11 فٽ) ٿئي ٿي ۽ وزن 450 کان 550 ڪلو ٿئي ٿو. ان جو هيءَ نسل 3000 ق. م تائين مڪمل طور پالتو ٿي چڪو هو ۽ پوئتي هڪ به داڻو جهنگلي باقي ڪونه هو. اٺ گاهه، وڻن جا پن ۽ ميوات کائي ويندو آهي. مادي 370 ڏينهن پيٽ سان هوندي آهي ۽ هڪ ٻچو ڏيندي آهي.
قدبت جي حساب سان ننڍو پڇ، ننڍا ڪن، ڊگهي ڳچي، ڊگهيون ٽنگون، تراکڙا گول ۽ چيريل پير اٿس، جن سان واريءَ ۾ سولو هلي ٿو. اٺ بار برداري، سواري ۽ زمين کيڙڻ ۽ نار وغيره ۾ هلائڻ لاءِ ڪم ايندو آهي. حلال جانور آهي، ماڻهو ان جو گوشت ۽ کير واپرائيندا آهن. ڄَٽ مان کٿا ٺاهيندا آهن.
سنڌ ۾ اٺ
سنڌ ۾ ڊيلٽا واري علائقي ۾ اٺن جي وڏي پئماني تي پالنا ٿئي ٿي، جنهن ۾ 200 کان 500 تائين جا وڳ نظر ايندا آهن.
نالا
عمر جي لحاظ سان سنڌيءَ ۾ اُٺ جا جدا جدا نالا:
لاؤرو: کير ڌائڪ ٻچو.
ڌپڙ يا ڪنواٽ: هڪ کان ٻن سالن جي عمر وارو ٻچو.
ٻِهاڻ: ٻن کان ٽن سالن جي عمر وارو اُٺ.
باغ ديھ
هن نالي سان ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي قنبر ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’-بٺي- لشڪر خان‘، ’لَئو‘، ’بختيار ٻرڙو‘، ’علي محمد شابراڻي‘، ’راضي خان -بجاراڻي-‘ ۽ ’-باغ- -بنگلو-‘.
اٺ
نالا
ڇَٺ: چئن کان پنجن سالن جي عمر وارو.
دَوڪ: پنجن کان ڇهن سالن جي عمر وارو اُٺ، انهيءَ عمر ۾ کيس هيٺين ڄاڙيءَ ۾ ٻه ڏند نڪرندا آهن.
چؤڳو: چئن ڏندن وارو. هيءُ اُٺ ڇهن کان ستن سالن جي عمر جو ٿئي ٿو.
اُٺ گهڻن نالن سان مشهور آهي، جيئن ته جمل، شتر، بوتو، ليڙو، لاڏو، بوتو، توڏو، گونرو، ڏاگهو، چانگو، مَيو، مهري ۽ ڪرهو وغيره. ڪرهو راورٽيءَ جي ڪتاب ”سنڌ جو مهراڻ“ موجب منصوره ۽ ملتان جي وچ تي نڌاڻ واري علائقي ۾ ٿيندو آهي. ڀٽائي صاحب به ڪرهي جو ذڪر ڪيو آهي: لک لاکيڻو ڪرهو، ڪوڙي ڏيئي ڳڌوم (شاهه)
نسل
سنڌ ۾ نسل جي لحاظ کان اٺ گهڻن ئي قسمن جو ٿيندو آهي، جيئن ته:
ڍاٽِي: اٺ جو هيءُ نسل ’ڍٽِ‘ پاسي ٿيندو آهي. قدآوار ۽ بارگير ٿيندو آهي. مَهري اٺ به ڍاٽي ڀلا ٿيندا آهن. پنڌ ۾ هيءُ اُٺ تکو آهي. هڪ روايت مطابق راڻو رات وچ ۾ 100 ميل ڪري مومل وٽ ايندو هو، جو سندس اٺ به ڍاٽي هو.
ٻسَرو: هيءُ به ڍاٽي اٺ جو قسم آهي، جيڪو بار کڻڻ ۽ گاڏن ڇڪڻ ۾ سٺو ثابت ٿيندو آهي. ٻسري مهريءَ کي ڪوبه ڪونه وٺندو.
خار: هيءُ اُٺ ٻن ناميارن نسلن مان پيدا ڪرائيندا آهن. اهي خار باز اٺ ويڙهاڪ ٿيندا آهن ۽ ڏنگا اٺ سڏبا آهن.
لاڙي اٺ: شاهبندر ۽ ساڪري ۾ جام آهن. سامونڊي ڪنارن تي مڪران تائين لاڙي اٺ ملن ٿا. هي اُٺ اڪثر ڳاڙهي رنگ جا ٿيندا آهن ۽ بارگير آهن.
لاسي اُٺ: لسٻيلي وارن اٺن کي لاسي چوندا آهن. هي اٺ به ڀلا مهري ٿيندا آهن.
ڪاڇي اُٺ: هيءُ جابلو اٺ ڏاڍا مضبوط آهن، لڪ لتاڙيو وڃن. ننڍي هوندي کان پٿرن تي ڊُڪي ڊُڪي اُنهن جا پير مضبوط ٿيندا آهن.
لوگو بروهڪو: هيءُ به جابلو اٺ جو هڪ قسم آهي. هن جو مٿو بي ڊولو ٿيندو آهي. مستيءَ ۾ مالڪ سان به وڙهندو آهي.
اُٺ کي انڊ ٻڌڻ: نئون اٺ جڏهن سَهُو ڪبو آهي، ته -ان- کي سوار ٿوهيءَ ۾ نوڙي يا رسو ڦاسائي، اٺ جي پوئين پٺيءَ ڏي ٿورو رسو ڇڪي، ان ۾ رلي وجهندا آهن، اها ڄڻ پٺتي ڪِرڻ کان ٽيڪ هوندي آهي، ان کي ’اِنڊَ‘ چوندا آهن.
ٻنڊ: ٻن ماڻهن جي چڙهڻ لاءِ ساڳي طرح اڳيان پويان ٿوهي ۾ رسا وجهي ٺاهيندا آهن. اهڙيءَ طرح اڳينءَ کي اِنڊَ پوئينءَ کي چون ٻِنڊَ. اٺ جي مهار ۾ هيٺيون شيون پيل هونديون آهن، جن سان اُٺ کي مرضيءَ مطابق هلائبو آهي:
ناڪيلي: ٽامي يا لوهه جي ٺهيل، جنهن جي هيٺئين پاسي کي پئسي جيترو گول رکندا آهن. ٽُنگر پئسي جيتري مٿي چوٽِي هوندي اٿس، جنهن ۾ چمر وجهي ٻَڌبو آهي.
لاٽي: ڪاٺ جي ناڪيليءَ کي ’لاٽي‘ چئبو، اٺ جي نڪ ۾ وجهبي آهي ۽ مهار جي چمر وجهبي اٿس.
چمر: مهار جي اڳئين پاسي ڇَههَ اَٺَ آڱر ٻِٽو سڳو ٻَڌبو آهي، جيڪو لاٽيءَ جي نڪ ۾ پيل سڳيءَ يا هڏتريءَ ۾ وجهبو آهي.
هڏ تر يا هڏ تري: ڏنگي اُٺ کي مڃائڻ لاءِ اُٺ جي نڪ کي ٿلهي سئيءَ سان ٽوپي، سڳو اندر لنگهائي -ان- کي ڳنڍ ڏئي، ان سڳي جي وچان چمر لنگهائي اُٺ کي مڃائبو آهي. اُٺ کي چانديءَ جي مڻين جون ڳانيون به وجهبيون آهن. نڪ جي مهار ۾ به (فقط سينگار لاءِ) گل وجهبا آهن. نُختو به اُٺ کي وجهبو آهي.
اُٺ جو آواز: اُٺ جي آواز کي اُٺ جو ’رڙڻ‘ چوندا آهن، جيئن محاورو آهي ته ’اُٺ کي لوڻ وجهه ته به رڙي ۽ کنڊ وجهينس ته به رڙي‘. شاهه لطيف چيو آهي ته: اڳي اُٺ رڙن، مون ڀيري ماٺ ٿي. (شاھ)
ڪجھ ٻيون خاصيتون
سياري جو اُٺ مست ٿيندو آهي ته تارون وات مان ٻاهر ڪڍي ڀڀڪيون ڏيندو آهي، ان آواز کي ڀڀڪي يا ڳوڙي چوندا آهن. هن جي آواز کي ’ڪڻڪڻ‘ چئبو آهي.حڪيمن جو چوڻ آهي ته طبي لحاظ کان اُٺ جو گوشت، گرم خشڪ اثر رکي ٿو. ڪيترين بيمارين کي فائدو ڏئي ٿو. اُ چاريندڙ کي سنڌيءَ ۾ اوٺار چئبو آهي.
چترال ضلعو
چترال ضلعو (اُچار: چِترال زِلو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:ضلعو چترال
1578ع
ڊسمبر
زمرو:1578ء زمرو:سال
ماڻڪ
ماڻڪ (انگريزي:Manik, Muneer Ahmed Manik) (جنم: 5 مارچ 1943ع - وفات: 26 جنوري 1982ع) سنڌي ٻولي جو ناميارو ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس هو.
زندگي ۽ ادبي خدمتون
ماڻڪ، اصل ۾ سنڌي ادب جو ماڻڪ به هو. سندس اصل نالو منير احمد آهي. 5 مارچ 1943ع ۾ نوشهري فيروز ۾ سندس جنم ٿيو. ماڻڪ جي تعليم ايم اي، ايم ايڊ ۽ ايل ايل بي هئي. منير احمد ماڻڪ سو کان مٿي ڪهاڻيون، ڪجهه ناول ۽ ناوليٽ لکيا. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”حويليءَ جا راز“ ، ”لڙهندڙ نسل“، ”رڃ ۽ پڙاڏا“، ”پاتال ۾ بغاوت“، ”ڇهه انام ڪهاڻيون“ شامل آهن. پيٽ گذر لاءِ شروع ۾ ماستري، پوءِ ڪلارڪي، صحافت ۽ آخر ۾ وڪالت پڻ ڪيائين.
26 جنوري 1982ع ۾ سنڌ جي هي بيباڪ ليکڪ اسان سڀني کان وڇڙي ويو. ماڻڪ جي بيباڪي ۽ بي خوفي ڄڻ اڄ به سنڌ جي ضرورت هجي. سنڌ جو ماڻڪ سنڌ کان جسماني طور جدا ته ٿي ويو پر سندس ڪهاڻيون ۽ ناول اڄ به نوجوانن ۾ پسند ڪيا وڃن ٿا، دور بدلجي چڪو آهي گاريون گهٽ ٿي چڪيون آهن وقت سنڌين کي گهڻو ڪجهه سمجهائي ڇڏيو آهي. ماڻڪ پنهنجن لکڻين ۾ سنڌ کي ڪڏهن به نه وساريو ته پوءِ سنڌ ماڻڪ کي ڪيئن ٿي وساري سگهي.
ماڻڪ جو ناول ”ساهه مٺ ۾“ شروع ۾ هتي نه ڇپجي سگهيو، ڪير ڇپائڻ لاءِ تيار ئي نه هو! اهو ڪتاب وڃي هندستان مان ڇپيو. ان واقعي تي موهن ڪلپنا لکيو، ”پاڪستان هڪ طاقتور ملڪ آهي. پر ان ملڪ کي ايڏي طاقت ڪونهي جو هن ڪتاب جي ڌماڪي جو زور سهي سگهي. ان ڪري هيءُ ڪتاب پاڪستان ۾ ڇپجي نٿو سگهي ۽ هاڻ هندستان ۾ ڇپيو آهي.“
ماڻڪ جي ناول ”ساهه مٺ ۾“ مان ڪجهه چونڊ ٽڪرا هيٺ ڏجن ٿا.
سنڌين کي مسلمان بنائڻ جي سازش آهي ۽ هر اهو سنڌي مسلمان آهي، جو پهريون پاڪستاني، پوءِ سنڌي آهي! سنڌي وڏيرن اهو اصول مڃي ڇڏيو آهي. ذوالفقار ڀٽو به، پر پس پيش جو سنڌي آهي ڦاسي کائي ٿو. هڪ رٿائتي ڪوشش ته سنڌين کي غير سنڌي بڻايو وڃي.
حراس، خوف، گهٻراهٽ! زال جا ڪپڙا لاهڻ کان پوءِ ٿڌو ٿيو وڃي ۽ننڊ جون گوريون وٺي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
آچار
thumb|left|150px|مختلف سبزين جي گڏيل آچار آچارننڍي کنڊ جي ملڪن ڀارت، پاڪستان ۽ بنگلاديش ۾ کاڌي سان عام استعمال ٿيندڙ چٽڻي جيڪا عام طور تي اَنبِڙِي، سبزين ۽ تيل مان تيار ڪئي ويندي آهي. زمرو:سنڌي کاڌا
1579ع
ڊسمبر
زمرو:1579ع
آنو
thumbnail|آنو پکين ۽ ڪجھ ٻين جانورن جا بيضا يا آنا، جدا جدا ماپ، وزن ۽ رنگ جا ٿين ٿا. ننڍڙا پکي آنا گهڻا لاهيندا آهن. مادي باز فقط ٻه آنا لاهيندي آهي. زمين تي آنا ڏيندڙ اڪثر پکين جا آنا چِٽ چِٽ هوندا آهن. مٿي وڻن تي آکيرن ۾ آنا ڏيندڙ پکي اڇا يا ماحول مطابق رنگين آنا ڏين ٿا. آني جي ٻاهرين کل چُن جي جُزن مان جڙيل آهي، جو اُن مان هوا لنگهي سگهي ٿي. اندرين کل تمام سنهي آهي. انهيءَ جي اندر پهرين اَڇاڻ آهي، اڇاڻ جي اندر وري پيلاڻ آهي ۽ پيلاڻ وارو گولو آني جو ضروري ڀاڱو آهي. آني جي موڪري ڇيڙي ۾ هوا بند رهندي آهي. پيلاڻ واري گولي جي وچ ۾ هڪڙو ننڍو ٻج ٿئي ٿو، جنهن مان پکي پيدا ٿيندا آهن. پيلاڻ ۽ اڇاڻ اُن ٻچي جو کاڌو آهي. خشڪيءَ توڙي پاڻيءَ جا پکي، ڪرڙيون ۽ نانگ آنا ڏيندا آهن. ڪُڪڙ جو آنو، جنهن کي فارسيءَ ۾ ’تخم مرغ‘ چوندا آهن، تري يا اوٻاري کائبو آهي. آنو طبي لحاظ سان گرم خشڪ اثر رکندڙ آهي. آني جي هئڊاڻ دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿي. مثاني جي بيمارين کي هٽائيندي آهي. حڪيم چون ٿا ته آني جي اڇاڻ سُرڪي يا بابوني جي تيل ۾ گڏي، سور يا سوڄ واري هنڌ تي لائڻ سان، فائدو ٿيندو.
حوالا
زمرو:جانور
ھنگو ضلعو، پاڪستان
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
احمد خان گويو
هيءُ مشهور گائڪ -استاد- شادي خان جو وڏو پٽ هو. -استاد گامڻ خان- ۽ -استاد ڪريم بخش خان- سندس ڀائر هئا، جيڪي پنهنجي دؤر جا ناميارا ڳائڻا ٿي گذريا آهن. -استاد احمد خان-، ’ڌرپد‘ ۽ ’ٽپا‘ ڳائيندو هو، ليڪن بعد ۾ هن ’خيال‘ جي گائڪي پڻ شروع ڪئي. نيپال جي راجا جي دعوت تي سندس درٻار ۾ ڳائيندو رهيو ۽ اتي ئي وفات ڪيائين.
ريڊيو
ريڊيو(انگريزي ٻولي: Radio) بغير تارن جي هڪ برقي آلو يا اوزار آهي جيڪو آواز کي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين پهچائي ٿو. ريڊيو هڪ برقي لهرن تي هلندڙ آواز کي جھٽيندڙ آلو آهي، جنهن جي ذريعي اسان هر قسم جي معلومات، سنگيت يا راڳ ٻڌي سگھون ٿا ريڊيو هڪ اهڙو آلو/ اوزار آهي، جنهن کي ريڊيو فريڪوئنسيءَ جي برق مقناطيسي ڪِرڻن/ شعاعن حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ريڊيو اصل ۾ ڏورهين پنڌ تي موجود ماڻهن ۾، تارن کان سواءِ ڄاڻ رَسائڻ جو هڪ ذريو آهي. اسان جيڪي آواز ڪڍون ٿا، يا جيڪي سازن جا آواز/ سُر آهن، سي لهرن جي صورت ۾ هوندا آهن، جن کي ’آواز جون لهرون‘ چئبو آهي. آواز جي رفتار، روشنيءَ جي لهرن جي رفتار کان گهٽ هوندي آهي. آواز جون اُهي لهرون، جيڪي ريڊيو اسٽيشن تي پيدا ٿين ٿيون، سي خلا ۾ برقي- مقناطيسي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون ۽ اُهي روشنيءَ جي رفتار سان اڳتي وڌن ٿيون. هي برقي- مقناطيسي لهرون گئسن، پاڻياٺ، نهرن جسمن ۽ خلا مان به گذري وڃن ٿيون. اهي لهرون نشرياتي اسٽيشن تان فضا ۾ منتقل ٿي، ريڊيو وٽ پهچن ٿيون ۽ ريڊيو ۾ اهڙو طريقيڪار رکيل آهي، جو اهي برق مقناطيسي لهرون ٻيهر آوازي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون. اهڙي ريت اسين ريڊيو تان پنهنجي پسند جا پروگرام، ڪلام يا خبرون ٻڌي سگهندا آهيون.