cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هر
thumb|هَرُ ڪاهڻ هَرُ انگريزي (Plough) هر زمين کيڙڻ لاءِ هڪ قسم جو ڪاٺ جو ٺهيل اوزار آهي جيڪو پوري دنيا ۾ استعمال هيٺ رهيو. هَرُ کي ڪي هل به ڪوٺين ٿا جيڪوسرائيڪي ٻولي ۾ آهي. قديم زماني کان سنڌ ۾ ڪاٺ جا اهي هَرُ زمين کيڙڻ ۾ ڪم ايندا رهيا آهن جنهن ۾ ڏاند جوٽبا آهن. ڪن علائقن ۾ اُٺ يا ٻيا جانور به هر ڪاهڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. هر جا ٻه مکيه حصا ٿيندا آهن. هڪ هَرُ يا مُٺئي وارو حصو ۽ ٻيو هريھ وارو حصو. پهرئين حصي جي مٿيئين حصي ۾ مُٺيو هوندو آهي ۽ هيٺئين حصي ۾ سوراخ هوندو آهي جنهن کي اوڳ چئبو آهي.اوڳ ۾ لوھ جو گهوٻو پوندو آهي جيڪو زمين کيڙيندو آهي.هريھ اوڳ جي مٿان سوراخ ۾ پوندي آهي. هريھ جي ڇيڙي ۾ سوراخ هوندا آهن جنهن ۾ ڪلِي پوندي آهي. اُن ڪِلِي ۾پاڃاري ڦاسندي آهي. پاڃاري ۾ وري جانور جوٽبا آهن.
حوالا
زمرو:زرعي اوزار
قرآن ۾ سوچ ويچار ڪرڻ جي اهميت
شاهه ولي الله قرآن مجيد جي سوچ ويچار سان مطالعو ڪرڻ کي هڪ لازمي سنت قرار ڏنو آهي. قرآن مجيد جي فارسي ترجمي ۽ ان جي حاشئي فتح الرحمان کي ان تدبر (سوچ ويچار) جو نتيجو سمجهڻ گهرجي. شاهه ولي الله کانپوءِ سندن پٽن شاهه عبدالعزيز ،شاهه عبدالقادر ،شاهه رفيع الدين، ٽنهين پنهنجي پيءُ جي پيروي ۾ قرآن شريف جي وڏي خدمت ڪئي. شاهه عبدالعزيز تفسير ”فتح العزيز“ لکي قرآن مجيد ۾ غور و فڪر ڪرڻ ۽ قرآن مجيد جي آيتن کي پنهنجي دور جي ماڻهن جي حالتن سان مطابق ڪرڻ جو هڪ تمام سٺو نمونو پيش ڪيو آهي. اڳتي هلي ولي اللهي جماعت مان حضرت مولانا شيخ الهند محمود حسن جن به شاهه عبدالقادر جن جي ترجمي ”موضح القرآن“جي اهڙي طرح اصلاح ڪئي جو اردوءَ جي پراڻن ۽ نه استمال ٿيندڙ لفظن جي جاءِ تي عام رائج لفظ وڌا ۽ ان جو نالو”موضح الفرقان“ رکيو.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب
ولي محمد
هن جو ڏاڏو، ميان محمد احسان حيدرآباد جو ويٺل هو. سندن خاندان آخوند سڏبو هو. ميان محمد احسان کي، 1830ع ۾، ميان حسن علي فرند ڄائو، جو اول ۾ ڪوٽڙي پل تي، پندرهن رپين تي، ناڪي منشي هو، پر پوءِ پنهنجي محنت ۽ هوشياريءَ سان ناميارو وڪيل ٿيو. چڱو پئسو ۽ ملڪيت گڏ ڪيائين ،ڪراچيءَ واري سنڌ مدرسي جو بنياد وجهي، ان کي بهترين درسگاهه بڻايائين، ترڪن جي روس سان جنگ جي زماني ۾ چندا ڪري، وفد وٺي، ترڪيءَ ويو، جنهن خدمت جي عيوض ترڪيءَ جي سلطان کان ”آفندي“ جو خطاب حاصل ڪيائين،  ڪلڪتي جي ”محمدن ايسوسيئيشن“ جي شاخ، سنڌ ۾، سنڌ محمدن ايسوسيئيشن جي نالي سان قائم ڪيائين. خان بهادر ولي محمد، ميان حسن علي جو فرزند هو. 5 ڊسمبر 1860ع تي ڄائو هو. اوائلي تعليم ڪراچيءَ ۾ ورتائين ۽ پوءِ ايلفنسٽن ڪاليج بمبئيءَ ۾، 1879ع ۾ داخل ٿي، 1882ع ۾ بي. اي جي ڊگري ورتائين. 1883ع ۾ تعليم کاتي جي نوڪريءَ ۾ گهڙيو. پهريائين کيس حيدرآباد ۾ ڊپٽي ايڊيوڪيشنل انسپيڪٽر ڪري رکيائون. 1885ع ۾ سندس والد ڪراچيءَ ۾ سنڌ مدرسو قائم ڪيو، جنهن جو مارڪئس آف ڊفرن افتتاح ڪيو هو. اول ۾ ان جو پرنسپال هڪ پنجابي مسلمان هو. ان جي وڃڻ بعد، ٻن سالن کان پوءِ هن کي ان جاءِ تي مقرر ڪيائون، جتي 1887ع کان 1897ع تائين، ڏهه سال مدرسي کي زور وٺائڻ لاءِ هن هر ڪا ڪوشش ڪئي. سندس والد، ميان حسن علي آفندي، 20 آگسٽ 1895ع تي وفات ڪئي. ان کان پوءِ هن ڊگهي موڪل وٺي، وڪالت پڙهڻ شروع ڪئي ۽ 1898ع ۾ ايل. ايل. بي جو امتحان پاس ڪيائين. سنڌي مسلمانن مان هي پهريون ايل. ايل.بي هو. ان بعد هن روينيو کاتي ۾ نوڪري ڪرڻ شروع ڪئي ۽ ڊپٽي ڪليڪٽر ٿي، سنڌ جي مختلف حصن ۾ نوڪري ڪري، 1915ع ۾ پينشن تي لٿو. رٽائر ٿيڻ کان پوءِ کيس ”خانبهادريءَ“ جو خطاب مليو. 1916ع ۾ کيس ڪراچيءَ ۾ فرسٽ ڪلاس اسپيشل مئجسٽريٽ ڪري رکيائون، جنهن عهدي تي 20 سال کن ڪم ڪندو رهيو. آفندي صاحب ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ڪيترن سالن تائين ميبر رهندو آيو. ڪجهه وقت ڪراچي ميونسپل اسڪول بورڊ جو چيئرمين به ٿي رهيو هو. ڪراچي ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ اسڪول بورڊ جو، 1926ع کان 1929ع تائين چيئرمين ٿي رهيو. انهيءَ عرصي ۾ ضلعي جي تعليم لاءِ هن گهڻو پاڻ پتوڙيو. 1897ع کان وٺي آخر تائين، سنڌ مدرسه بورڊ ۽ ان جي اسٽينڊنگ ڪاميٽيءَ تي ميمبر رهندو آيو ۽ پنهنجي والد جي قائم ڪيل اسڪول جي سڌاري ۽ واڌاري لاءِ ڪوشش وٺندو رهيو. رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ جي 1924ع ۾ وفات کان پوءِ، پاڻ ان جاءِ تان مرڪزي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي ويو ۽ ڪيترن سالن تائين ميمبر رهي، ملڪ جي خدمت ڪيائين. 1931ع ۾ ”سنڌ مسلم ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس“ جو چيئرمين ٿي ڪم ڪيائين. ”سنڌ محمدن ايسوسيئيشن“ جو پاڻ ورهين جا ورهيه جنرل سيڪريٽري ٿي رهيو، جا جماعت سنڌ ۾ سندس والد جي  برپا ڪيل هئي. بمبئي يونيورسٽيءَ جي سينيٽ جو ورهين جا ورهيه فيلو رهندو آيو. مطلب ته سندس خدمتن جو دائرو تمام وسيع هو. سندس والد وڏي ملڪيت ڇڏي ويو هو، جنهن ۾ هن اضافو ڪيو. 14 فيبروريءَ 1934ع تي سندس  انتقال ٿيو. کيس ٻه فرزند ٿيا: ميان عنايت علي خان ۽ ميان حسن علي خان..
آڏِي ڍال مَ ڍار (ڪتاب 2)
آڏي ڍال م ڍار ڪتاب معمور يوسفاڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت پنجاھ پئسا ڄاڻايل آهي. چاپو پهريون، مهراڻ اڪيڊمي صوفي فقير، ٿرپارڪر طرفان، حيدري پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1966ع ۾ شايع ٿيو.
حوالا
زمرو:1966ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ٽوٽڪو
ٽوٽڪو __(Anecdote):
ٽوٽڪي ۾ بظاهر کل ڀوڳ وارو نقل، پر انتهائي نصيحت آميز ڳالهه بيان ڪئي ويندي آهي. طنز ۽ مزاح سان سچ کي پيش ڪيو ويندو آهي. سنڌ جي تاريخ ۾ اهڙا ڪيترا ئي دانشمند ۽ ظريف پيدا ٿيا آهن، جن جا ٽوٽڪا آفاقي حيثيت رکن ٿا. وتايو فقير، فولاد فقير شر، ملان لٽر ۽ ٻيا ڪيترائي پنهنجي فڪري ٽوٽڪن جي ڪري مشهور آهن.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:لوڪ ڪهاڻي
سول لائنز تعلقو
حوالو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
سول لائينز ٽائون'''پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
بحري تار
اڃا وائرليس ايجاد ڪونه ٿيو هو ته سمنڊن ۾ پيغام ڏيڻ وٺڻ جو ذريعو، وڇايل تارون هيون، -جن- کي -بحري تار- يا سامونڊي -تار- چيو ويندو آهي. وائرليس جي ايجاد ٿيڻ جي باوجود اڄ به اهي تارون ڪارائتيون آهن. انهن سان بحري پيغام رسائيءَ جو ڪم سرانجام ڏنو وڃي ٿو. انهن تارن جو 1884ع ۾ پهريون ڪامياب تجربو ٿيو. جيڪو هر هنڌ استعمال ڪيو پيو وڃي.
ڪيول رام سلامت راءِ آڏواڻي
گل شڪر سنڌي پهاڪن ۽ چوڻين جو پهريون مجموعو آهي ، جيڪو 27 آڪٽوبر 1869ع تي اربع جي ڏينهن ڪتاب جي صورت  ۾ ڇاپي پڌرو ڪيو ويو هو. ڪيول رام سلامت راءِ آڏواڻي، انگريزن جي حڪومت کان پهرين ٽالپرن وٽ ملازم هو. پوءِ جڏهن انگريزن سنڌ فتح ڪئي ته انهن وٽ مختيارڪار جي عهدي تي مقرر ٿيو. ڪيول رام سن 1864ع کان هڪ سردار جي چوڻ تي سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيو گڏ ڪيون. هن ڪُل 785 سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيون گڏ ڪري انهن جو سمجهاڻيون لکيون. هن گل ۽ سوکڙيءَ جي نالي سان سنڌي چوڻيون برطانوي دور جي سنڌ سرڪار جي تعليم کاتي کي ڏنا. پر عملدارن جي لاپرواهي سبب اهي هٿ لکيل چوڻيون ڪٻَٽن ۾ بند رهيون، نيٺ ڪنهن سرڪاري عملدار جي نظر انهن گڏ ڪيل پهاڪن تي پئي جنهن هُن جا ٽيئي ڪتاب سن 1905ع ۾ ڇپائي پڌرا ڪيا.
روچي رام گجومل ڪرپالاڻي به سنڌي پهاڪن جو هڪ ڪتاب انگريزي معنيٰ ۾ هم- معنا انگريزي پهاڪن سان گڏ سن 1892ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 800 کن پهاڪا گڏ ڪيا هئا. اُن ڪتاب جو نالو هو اَيَ هينڊ بُڪ آف سنڌي پرووربز. 1843ع ۾ انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ کان پهرين به هٿ لکيل شڪل ۾ سنڌي ادب ۾ پهاڪن جو استعمال نظر اچي ٿو. مثال جي طور تي ؛ عبدالرحيم گرهوڙي (۱۷۷۸-۱۷۳۷) جي ڪلام ۾ گهڻيون ئي سنڌي چوڻيون قلمبند ٿيل ملن ٿيون. (الانا، غلام علي، سنڌي نثر جي تاريخ، زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد سنڌ (ٻيو ڇاپو) ۱۹۷۸، صفحو ۹.) ان کان سواءِ به ٽالپرن جي دؤر جي خليفي محمود نظاماڻيءَ جون هٿ لکيل لکڻين ۾ سنڌي چوڻيون ملن ٿيون. (الانا، غلام علي، سنڌي نثر جي تاريخ، زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد سنڌ (ٻيو ڇاپو) ۱۹۷۸، صفحو ۹.)
گگراڻ
گُگِراڻ  هي ڀِٽن جي مٿان ۽ پاسن وارن لاهن جي اڌ کڙن، ڏورڙن ۽ مٿاهن هنڌن جي وارياسي زمين ۾ ٿئي. ڏهرن جي سنئين ۽ سخت زمين ۾ اصل ڪونه ٿئي. هونءَ ته سڄي ٿر ۾ عام آهي، پر خاص ڪري ڏيپلي تعلقي، ڪنٺي ۽ ڪارونجهر ٽڪريءَ ۾ جام اُڀري، اُن جي ڊيگهه اٺ فوٽ کن ٿئي. اُن جو ٿڙ ۽ ٽاريون ڏنگيون ڦڏيون هونديون آهن. ٽارين ۾ اڇي رنگ جا ڪَنڊا ٿيندا آهن، جي اهڙا خطرناڪ ڪونه ٿين. ٿڙ ۽ ٽاريون لسيون ۽ رَس سان ڀريل ٿين. چوڌاري ڇوڏي جي بدران بصر جي پردن جهڙا اڇا تَهه ٿيندا آهن. اهي لاهبا ته هيٺيان ساوا تهه ڏسڻ ۾ ايندا. برساتي موسم ۾ اُن جي ٽاري وڍي ڪنهن به هنڌ آلي زمين ۾ کوڙبي ته اُڀري پوندي آهي. وسڪاري ۾ هي سائو ٿيندو آهي. منجهس پن ۽ ننڍا گل ٿيندا، جن مان ٻج ٿئي جي ننڍا چپڙا گول ٿين، انهن کي تري ”گُگِريا“ چون. اهي گهوٽي اَٽي سان گڏي لُپري ٺاهي ڦَٽن تي ڏيندا آهن. هن کي اُٺ ۽ ٻڪريون کائينديون آهن. واهوندا ورندا ته اُن جي ٿڙ ۽ ٽارين مان رس نڪرندي آهي، جا ٻاهر گڏ ٿي ڳنڍا ڳنڍا ٿي پوندي آهي، ان کي ”گُگرَ“ چون. ننڍا ٻار، ڌنار، ٻڪرار، ڀيل ۽ ڪولهي ماڻهو اهو گگر چونڊي گڏ ڪري وڪڻندا آهن، جنهن مان چڱو اُپراسو ٿيندو آهي. ڪي مڻهو گگراڻ جي ٿڙ ۽ ٽارين کي ڪهاڙيءَ سان ڌڪ هڻي وَڍ وَڍ ڪري ڇڏيندا آهن ته اتان رس نڪري ايندي آهي جا ڳنڍا ٿي پوندي آهي. پنجن- ستن ڏينهن کان پوءِ وڃي اهي ڳنڍا لاهي آڻيندا آهن. اهڙيءَ طرح سال بسال سوين مڻ گگر ٻاهر موڪليو ويندو آهي. . گُگراڻ جي ڪاٺي ڏنگي ڦڏي، نرم ۽ ڦيڦي ٿئي. وڻ به ننڍي هئڻ ڪري خاص ڪنهن ڪم ڪونه اچي، تنهنڪري بعضي سڪل ڪاٺيون ٻارڻ جي ڪم اچن. هن جي ٿلهيري ڪاٺيءَ مان اَن ماڇڻ جون چوٿايون ٺهن. ماڻهو اڪثر ولوڙڻ لاءِ هن جي آلي ڪاٺي کوڙيندا آهن، جنهن کي ”نيهڙي“ چون. ٿر جي زالن ۾ اهو ويساهه آهي ته گگراڻ جي نيهڙي هوندي ته مکڻ گهڻو لهندو. . گگر دوا طور به ڪم ايندو آهي. پاسيرين يا ڇاتيءَ ۾ سُر هجي ته ڪوري اڇي ڪاغذ جون چورس چُٽِڪيون ڪتري گگر ڳاري انهن تي ليپ ڪري سور واري هنڌ چنبڙائي ڇڏين ته ترت فائدو ٿيو پوي.
نصرپور
هي هڪ سُلجهائپ صفحو آهي
نصيرپور جي حوالي سان سگهجي ٿو: ڏسو»»»»»»
رڌراماديوي (فلم)
ردڌراماديوي (Rudhramadevi (film) سال 2015 جي ڀارتي تيلگو ٻولي ۾ تيلگو سينيما جي ٿِري ڊِي تاريخي فلم آهي، جيڪا دکن جي ڪاڪتيا خاندان جي راڻي رودراما ديوي جي جيون تي ٺهيل آهي. اِنَ فلم جو ليکڪ ۽ هدايت ڪار گنا شيکر آهي، جڏهن تہ ان فلم ۾ انوشڪا شيٽي، رودراما ديوي جو ڪردار نڀائي رهي آهي. اِنَ فلم جا ستارا (اداڪار) انوشڪا شيٽي، اللو ارجن، کيٿرين ٽريسا، نتيا مينن، رانا دگوبتي، وڪرم جيت ورڪ، ڪرشنم راجو ۽ سِمن آهن. هِن فلم جو قصو ٻڌائيندڙ (ليکڪ) چرن جيوي آهي. فلم جو ميوزڪ اي لائي راجا ڪمپوز ڪيو.
رڌراماديوي فلم 9 آڪٽوبر، 2015 تي هندي ٻولي ۽ مليالم ٻولي جي ڊَبِ ورژن سان پُوري دُنيا ۾ جَارِي ڪئي وَئي. فلم جو تامل ٻولي ۾ ڊَبِ ورژن شري دانندال اسٽوڊيو پاران 16 آڪٽوبر تي جاري ڪَيو وِيو. هيءَ فلم 2015 ۾ سڀ کان وڌيڪ ڏَوڪَڙ (پيسا) ڪمائيندڙ تيلگو فلمن تيلگو سينيما جي فهرست ۾ شامل آهي. فلم پهرئين هفتي ۾ انڊيا ۾ 32 جي ڪَمائي ڪَئي.
باڪس آفس
هيءَ فلم 2015 ۾ جاري ٿيڻ کان پوءِ پهرئين هفتي جي پنجئين ڏينهن ۾ سڀ کان وڌيڪ ڏوڪَڙ ڪمائيندڙ فلم ٻڻي.۔ اِنَ فلم پهرئين هفتي ۾ ڇَڙو (رُڳو) ڀارت ۾ inr 320000000 جي ڪمائي ڪئي ۽ پُوري دُنيا ۾ پهرئين هفتي ۾ inr 576200000 جي ڪمائي ڪئي. فلم 17 ڏيهَنِ جي اندر پُوري دُنيا ۾ inr 817700000 جي ڪمائي ڪئي ۽ 21 ڏينهَنِ اندر inr 830000000 جي ڪمائي ڪئي. فلم 35 ڏينهَنِ کانپوءِ پُوري دُنيا ۾ inr 869200000 جي ڪَمائي ڪئي.
فلم جي هِندي ڊَبِ ورژن ٻن هفتن کانپوءِ inr 150000000 جي ڪمائي ڪئي. فلم 24 ڏينهَن کانپوءِ پرڏيهي مُلڪن منجهان 990772$ جي ڪمائي ڪئي. ۽ 31 ڏينهَنِ ۾ 993837$ جي ڪمائي ڪئي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:2010 جي ڏهاڪو جون تاريخي فلمون زمرو:2010 جي ڏهاڪو جون تيلگو فلمون زمرو:2010 جي ڏهاڪو جون جنگي فلمون زمرو:2010 جي ڏهاڪو جون سوانحي فلمون زمرو:2010 ڏهاڪو ۾ ايڪشن فلمون زمرو:2010ء جي ڏهاڪي جون تاريخي فلمون زمرو:2015 ۾ ٿري ڊي فلمون زمرو:انڊين ايڪشن فلمون زمرو:تلنگانا ۾ عڪس بند فلمون زمرو:تلنگانا ۾ ٿيندڙ واقعن تي ٺهيل فلمون زمرو:تيرهين صدي ۾ ٿيندڙ واقعن تي ٺهيل فلمون زمرو:تيلگو ٻولي جون فلمون زمرو:قديم ڀارت تي ٺهيل فلمون زمرو:وارنگل ۾ عڪس بند فلمون زمرو:هندي ۾ ڊب ٿيل تيلگو ٻولي جون فلمون زمرو:ڀارتي تاريخي فلمون زمرو:ڀارتي جنگ نامو فلمون زمرو:ڀارتي جنگي فلمون زمرو:ڀارتي سوانحي فلمون زمرو:ڀارتي فلمون
1255ع
ڊسمبر
زمرو:1255ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
هاربر تعلقو
هاربر تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
اسٽوپا
حوالا
زمرو:نيوار
درزي
درزي: جنھن کي عربي ۽ فارسي ۾ خياط، ترڪي ٻولي۾ تيرزي ۽ اردو ۽ ھندي ۾ ساڳيو درزي چوندا آهن. ڪپڙن جي سلائي ڪرڻ واري شخص کي درزي چيو ويندو آهي، ۽ ان پيشي کي درزڪو ڪم چوندا آهن. جيڪڏهن اھو ڪم پيشي جي حساب سان عورت ڪري ان کي درزياڻي سڏيو ويندو آهي. انگريزي لفظ ٽيلر لاطيني لفظ ٽيليو talio ۽ ٽيليا talea مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڪٽڻ .درزي فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي ڪپڙن سبڻ وارو. اھو لفظ درز مان نڪتل آهي جنھن جي معني سبڻ آھي. درزي ڪپڙن لاء پھرين ڪپڙن جي سلائي لاء ماپ وٺندو آهي ۽ ڪپڙن کي ان ماپ مطابق مخصوص نموني ۾ سبڻ لاء ان سبيل ڪپڙي جي ماپ جي حساب سان ڪٽائي ڪندو آهي جنھن بعد ان کي سبي قميص، سلوار ، پينٽ ،ڪوٽ يا ڪنھن مخصوص لباس جو روپ ڏئي تيار ڪندو آهي. درزڪي ڌنڌي ۾ وڏي تقسيم عورتن ۽ مردن جي لباس ۾ جنس مطابق فرق ھجڻ جي ڪري ٿيل آهي. عورتن جا درزي الڳ ۽ مردن جا الڳ ھوندا آھن. اسلامي روايتن مطابق ڪپڙن کي سبڻ جي شروعات حضرت ادريس عليه اسلام ڪئي ھئي. درزي ڪم کي سلائي جو ڪم چوندا آھن. عام طور تي اھو ڪم ڪپڙن جي سلائي مشينن تي ڪيو ويندو آھي. سنڌ ۾ ٻھراڙيءَ ۽ شھرن ۾ وچولي طبقي ۾ اڪثر عورتون گھرن ۾ اھو ڪم سکي زنانه ڪپڙا ۽ ننڍن ٻارن جا ڪپڙا گھرن ۾ بہ سبنديون آھن پر درزي ان کي چوندا آهن جيڪي اھو ڪم بطور ھڪ پيشي جي ڪندا آهن. سنڌ جي شھرن ۾ زناني ڪپڙن سبڻ لاء ڪم ڪندڙ درزي اڪثر مرد ھوندا آھن. شھرن ۾ پينٽ شرٽ ۽ ڪوٽ سبڻ لاء وري علحده درزي ھوندا آھن جن کي پنھنجي ان ڪم ۾ خاص مھارت ھوندي آھي. درزي ساڳي وقت ڊزائينر بہ ھوندو آھي جيڪو ڪپڙي کي اھڙي طرح مھارت سان ماپ تي ڪٽيندو آھي جو سبڻ سان ھڪ مخصوص ڊزائين اختيار ڪندو آهي. درزي جو اھم اوزار ان جي قينچي ھوندو آھي جيڪا عام طور تي وڏي سائيز واري ھوندي آھي.
اسٽيشن
انگريزي نٻوليءَ جو لفظ، منزل، ڊاٻو، ريلوي لائين تي اُها جاءِ، -جتي- هڪڙا مسافر لهن ته ٻيا چڙهن ۽ ريل جو سفر ڪن. سڄي هندستان ۾ 1274هه/1857ع ۾ پهريائين ڪراچيءَ کان ڪوٽڙي تائين آگ گاڏيءَ (ريل) جي منظوري ملي، جنهن جو سنگ بنياد سر بارٽل فريئر رکيو. سندس ڪمشنريءَ جي ڏينهن ۾ ريل گاڏي ڪراچيءَ کان ملير تائين هلڻ لڳي. 1278هه/1861ع جي شروع ۾ بمبئيءَ جو گورنر سر ”جارج ڪلارڪ“ ڪراچيءَ پهتو ۽ -ان- وقت جي ڪمشنر“ ”انورا ريٽي“ سان گڏجي ريل تي چڙهي ڊاڀي جيءَ (جنهن کي غلطيءَ وچان ”داٻيچي“ چيو وڃي ٿو) پهتو ۽ اُتان مهري اُٺن تي چڙهي گهاري شهر ۾ منزل انداز ٿيو هو. اهڙيءَ طرح 1869ع ۾ ڪوٽڙيءَ تائين ريلوي لائين تيار ٿي ۽ ريل گاڏيءَ جي سروس شروع ٿي. پوءِ آهستي آهستي ”نارٿ ويسٽرن ريلوي ڪمپنيءَ“ جي پروگرام موجب حيدرآباد، ڪوٽڙي- جيڪب آباد، لاڙڪاڻو- شهدادڪوٽ، حيدرآباد-روهڙي، -ٽنڊو آدم- پڊعيدن، ميرپورخاص- نوابشاهه، ميرپور- پٿورو، جيڪب آباد- ڪشمور ريلوي لائينون ٺهڻ لڳيون ۽ انهن جي لاءِ سنڌ ۾ جملي 162 ريلوي اسٽيشنون تعمير ٿيون. هن وقت انهن جو تعداد وڌي ويو آهي.
حوالا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا
پاڃاري
thumb|ڍڳي گاڏي ۾ جوٽيل جانورن کي آيل پاڃاري thumb|پاڃاري جو هڪ نمونو پاڃارِي (انگريزي: Yoke) هڪ قسم جو زرعي اوزار آهي جيڪو ڪاٺ مان ٺھيل هوندو آهي. سنڌ توڙي دنيا ۾ استعمال ٿئي ٿو. پاڃاري نار، ڍڳي گاڏي، ڇَڪڙي ۾ جانور جوٽڻ ۾ پڻ ڪم ايندي آهي. پاڃاري جا ٻہ خانا يا حصا ٿين ٿا جن ۾ هر ۾ جوٽيل جانورن جون ڳچيون ڦاسايون وينديون آھن. پاڃاري ۾ جانورن جي ڳچين سوگهو ڪرڻ لاءِ ڏورڻا هوندا آهن. پاڃاري جي ڇيڙن ۾ سوراخ هوندا آهن جن ۾ ڏورڻا پوندا آهن. پاڃارين جا مختلف نمونا ۽ بناوتون ٿيندين آهن. ڪي سڌيون ٿين ڪي خوبصورتي لاءِ وڪڙن واريون ٿين ٿيون.
حوالا
زمرو:زرعي اوزار
مرٽ
مُرِٽ: هي ٻوٽو هي ٻوٽو ڀٽن ۽ ننڍن دڙن تي ڪنئريءَ زمين ۾ اُڀري، ڏهرن جي سخت زمين ۾ ڪونه اڀري. اُن جا گهاٽا ٿُٻَ هوندا آهن، جي اونهاري جو اڌ سُڪا بيٺا هوندا آهن، پر برسات پوڻ سان انهن مان تيليون تيليون نڪرنديون اينديون تان جو گهاتو مُچو ٿي پوندو آهي. تيلي بانس جي لٺ وانگر سَنڌن واري هوندي آهي. هر هڪ سَنڌ وٽان پردي سان سنهو ڊگهو پڻ ٿيندو آهي، جنهن جو ڪجهه حصو تيليءَ کي ويڙهيل ۽ باقي جدا ٿيندو آهي. هي ٻوٽو اڇو، ميرانجهڙو ڏسڻ ۾ ايندو آهي. هرهڪ تيليءَ جي ڇيڙي ۾ سنگ ٿيندو آهي، جنهن ۾ سنهو اَن ٿئي، جو غريب ماڻهو ڏڪار وقت کائيندا آهن. هي ٻوٽو جيستائين سائو هوندو آهي تيستائين ڍڳيون ۽ مينهون لائين، اُن ڪونه لائي. جڏهن ٻيو گاهه ختم ٿي وڃي، تڏهين ۽ ڏڪار جي وقت سڪڻ بعد به ڍڳيون ۽ مينهون کائين. مُرٽ بلڪل ڪمائتو ٻوٽو آهي. ٿري ماڻهو اُن کي ڪُهاڙي يا ڏاٽي سان ڪپي ڀاڪرون ڀري هڪ هنڌ سَٿي هڻي مٿان ڳري ڪاٺ ۽ ڍنگهرن جو بار وجهي ڇڏين. هفتي بعد ڪڍي کڻي اچن ۽ لانڍين ۽ چونرن تي پهريائين سِڻن جو تهه ڏيئي، مٿان مُرتن جو ڇاڄو ڏيئي، نورين جا ڏوريا تاڻي قابو ڪري ڇڏين. ڪهڙي به برسات پيئي پوي،. بعضي پڪيون جايون ڊهيو پون، پر هن جي ڇاڄي مان پاڻيءَ جو هڪ ڦڙو به اندر ڪونه اچي. ننڍن ڇنن تي به ڇاڄو ڏين مُرٽن کي سنهو ڪتُري مٽيءَ سان گڏي ڳوهي جاين تي راڳو (لنب) ڏين، انهيءَ ڪري راڳو ڦٽي ڪونه ۽ برسات ۾ به جٽاءُ ڪري. ڪن ڪن مُرتن ۾ پِپُون ۽ ڪونڊير به ٿيندا آهن. ڪيترا غريب ماڻهو مُرٽون وڍي ڀريون ڪري يا اُٺن تي لَڏا ڪري اچي شهرن ۾ وڪڻن، جن مان پنهنجن ٻچن جو گذران ڪن. هي گهٽ خرچ ۽ ڪمائتو ٻوٽو آهي. .
اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان
جڏهن پاڪستان وجود ۾ آيو ته -ٿوري- وقت لاءِ -ان- وقت جي سرڪاري ڏيتي ليتي رِزرو -بئنڪ- آف -پاڪستان- (Reserve Bank of Pakistan) ذريعي ٿيندي هئي، پر جيئن ته رِزرو -بئنڪ- هندستان جي ضابطي هيٺ هئي، -ان- ڪري -پاڪستان- لاءِ ضروري هو ته اقتصادي سرشتي کي محفوظ رکڻ لاءِ پنهنجي سرڪاري -بئنڪ- قائم ڪجي، -ان- مقصد کي سامهون رکي 1948ع ۾ هڪڙو قانون پاس ڪري -بئنڪ- آف پاڪستان'>-اسٽيٽ -بئنڪ- آف پاڪستان- جو بنياد وڌو ويو. -بئنڪ- کولڻ لاءِ -ٽن- ڪروڙ رپين جي موڙي منظور ڪئي وئي، جنهن کي -ٽن- لکن حصن ۾ ورهايو ويو ۽ هر حصي (Share) جي قيمت هڪ سئو روپيا هئي. انهن -ٽن- لکن حصن مان 51 سيڪڙو حصا (Share) حڪومت پاڻ خريد ڪيا ۽ باقي 49 سيڪڙو حصا عوام کي خريد ڪرڻ لاءِ آڇيا. -بئنڪ- جي انتظام هلائڻ لاءِ هڪ مرڪزي ۽ ٽي علائقائي بورڊ يا انتظامي جماعتون قائم ڪيون ويون. علائقائي بورڊ ڪراچي، لاهور ۽ ڍاڪا ۾ مقرر ڪيا ويا. اهي بورڊ يا انتظامي جماعتون ئي اسٽيٽ -بئنڪ- جو ڪاروبار هلائينديون هيون. مرڪزي بورڊ ۾ هڪ گورنر، ڊپٽي گورنر ۽ ڪجهه ڊائريڪٽر مقرر ڪيا ويندا هئا، -جن- مان ڇهه ڊائريڪٽر حڪومت رکندي هئي مرڪزي. بورڊ سال ۾ گهٽ ۾ گهٽ ڇهه دفعا گڏ ٿيندو هو، بورڊ طرفان وري هڪڙي انتظامي ڪاميٽي مقرر ٿيل هوندي هئي، جنهن ۾ گورنر، ڊپٽي گورنر ۽ ٽي چونڊيل ڊائريڪٽر هوندا هئا. جڏهن مرڪزي بورڊ ڪن سببن ڪري گڏ نه ٿي سگهندو هو ته -ان- جا سمورا ڪاروباري اختيار، اها انتظامي ڪاميٽي هلائيندي هئي. اسٽيٽ -بئنڪ- قائم ٿيڻ مهل کيس ڪا بهتر عمارت مليل نه هئي، اُن ڪري هڪ پراڻي عمارت ۾ -بئنڪ- کولي وئي پر جلد ئي ڪراچيءَ ۾ اسٽيٽ -بئنڪ- جي ڏهه ماڙ عمارت ٺاهي وئي. -ان- کانسواءِ مختلف شهرن ۾ پڻ اسٽيٽ -بئنڪ- جون زبردست عمارتون ٺهيل آهن. اسٽيٽ -بئنڪ- جا ڪيترائي فرض ۽ اختياريون آهن، -جن- ۾: (1) -پاڪستان- سرڪار طرفان نوٽ -جاري- ڪرڻ جا اختيار صرف اسٽيٽ -بئنڪ- کي مليل آهن. (2) سرڪاري ڏيتيون ليتيون اسٽيٽ -بئنڪ- جي ذمي آهن. -ان- ڪري هن کي سرڪاري -بئنڪ- به سڏيو وڃي ٿو. سرڪار جا سمورا خرچ ۽ آمدني اسٽيٽ -بئنڪ- ذريعي عمل ۾ اچن ٿا. (3) اسٽيٽ -بئنڪ-، مُلڪ جي ٻين سمورين بئنڪن جي -بئنڪ- طور پڻ ڪم ڪري ٿي، ٻين بئنڪن کي -ترقي- ڏيارڻ ۽ انهن تي ضابطو رکڻ به اسٽيٽ -بئنڪ- جي اختيار ۾ آهي.
(4) ملڪ جي پرڏيهي ناڻي جو ذخيرو اسٽيٽ -بئنڪ- وٽ رهي ٿو ۽ پرڏيهي ناڻي جي مَٽا سٽا تي ضابطو به اسٽيٽ -بئنڪ- رکي ٿي. پاڪستاني ناڻي جو پرڏيهي اگهه قائم رکڻ ۽ -ان- کي وڌائڻ لاءِ اسٽيٽ -بئنڪ- پرڏيهي مٽا سٽا ۽ ضابطي (Forgein Exchange Control) جي رٿابندي پڻ ڪندي آهي. (5) سڀ کان اهم ڪم اسٽيٽ -بئنڪ- جو اِهو آهي ته اها ملڪ جي اقتصادي -اوسر- لاءِ ڪاروايون ڪندي رهي ٿي. ناڻي واري ڦيري ۽ ڏيتي ليتيءَ تي ضابطو نه هوندو ته اقتصادي حالتون بگڙي وينديون. ساڳيءَ طرح ملڪ جي ڪارپت جي سرشتي (Credit System) تي ضابطو نه هوندو ته ملڪ جون حالتون خراب ٿي وينديون، -ان- ڪري ملڪ جي اقتصادي صورتحال جي جائزي وٺڻ لاءِ اسٽيٽ -بئنڪ- ضروري آهي. -بئنڪ- آف پاڪستان'>-اسٽيٽ -بئنڪ- آف پاڪستان-، مُلڪ جي ڄڻ ساهه واري رڳ آهي، جا مُلڪ جي اقتصادي نسن ۽ نبضن ۾ وقت به وقت صحيح -اوسر- لاءِ رت پهچائيندي رهي ٿي. -بئنڪ- آف پاڪستان'>-اسٽيٽ -بئنڪ- آف پاڪستان- جي افتتاحي تقريب ۾ خطاب ڪندي قائد اعظم محمد علي جناح چيو هو ته ”-بئنڪ- آف پاڪستان'>-اسٽيٽ -بئنڪ- آف پاڪستان- آرڊر 1948ع مطابق نوٽ ڇاپيندي ۽ پيسي جي ڏيتي ليتي کي مستحڪم بڻائي، مُلڪ کي خود ڪفيل بڻائيندي“. اسٽيٽ -بئنڪ- پنهنجي طرفان ڪيتريون بئنڪون پڻ کوليون آهن، -جن- ۾ زرعي ترقياتي -بئنڪ-، نيشنل -بئنڪ- آف -پاڪستان- ۽ ٻيون شامل آهن. هن وقت تائين -بئنڪ- آف پاڪستان'>-اسٽيٽ -بئنڪ- آف پاڪستان- جا هي گورنر رهيا آهن: (1) زاهد حسين 1948ع کان 1953ع (2) عبدالقادر 1953ع کان 1960ع (3) شجاعت علي حسيني 1960ع کان 1971ع (4) ماهُب بر راشد 1967ع کان 1971ع (5) شاڪرالله دراني -جنوري- 1971ع کان ڊسمبر 1971ع (6) غلام اسحاق خان 1971ع کان 1975ع (8) جي. اين قاضي 1978ع کان 1986ع (9) وي. اي -جعفري- 1986ع کان 1988ع (10) آءِ. اي حنفي 1988ع کان 1989ع (11) ڪشمر پاريک 1989ع کان 1990ع (12) آءِ. اي حنفي ( ٻيهر) 1990ع کان 1993ع (13) محمد يعقوب 1993ع کان 1999ع (14) عشرت حسين 1999ع کان 2005ع (15) شمشاد -اختر- ڏيٿو (عورت) 2006ع کان 2009ع (16) سيد سليم رضا 2009ع کان 2010ع (17) ياسين -انور- (چارج) 2010ع کان سيپٽمبر 2010ع (18) شاهد ڪاردار 2010ع کان 2011ع. هن وقت ياسين -انور- اسٽيٽ -بئنڪ- جو گورنر آهي.
پولي ھيڊران
پولي ھيڊران عربي ۾ ڪثير الستوح جمع پولي ھيڊرا (polyhedra) ھڪ جاميٽري سان تعلق رکندڙ شڪل جو نالو آهي جيڪا ٽن رخن واري ھوندي آھي جن ۾ سڌيون گھڻ ڪنڊيون شڪليون شامل ھونديون آھن. لفظ پولي ھيڊران يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي: پولي poly- معنيَ گھڻو، ۽ ھيڊرانhedron معنيَ بنياد يا ويھڻ جي جاء. پولي ھيڊران جي گھڻ رخي شڪل جو ھڪ مثال پولي ٽوپ (polytope) آھي. پولي ھيڊران جا قسم ان جي اندر شڪلين جي تعداد جي بنياد تي نالن سان سڃاتا ويندا آهن ھيڊران لفظ جي اڳيان يوناني ٻوليءَ ۾ انگن جو لفظ ڏئي نالو ڏنل اٿن مثال يوناني ٻوليءَ ۾ ٽن لاء ٽيٽرا لفظ استعمال ٿيندو آھي ۽ ٽہ رخي ھيڊران کي ان ڪري ٽيٽرا ھيڊران سڏن ٿا. اھڙي طرح پنج رخي ھيڊران کي پينٽرا ھيڊران، ڇھ رخي کي ھيڪسا ھيڊران، ٽيھ رخي کي ٽرائڪونٽا ھيڊران سڏيندا آهن
جنيد بن عبدالرحمٰن
جنيد بن عبدالرحمٰن المريسنڌ ۾ عرب دور حڪومت جو هڪ وڏو سپھ سالار ۽ گورنر هو۔ پاڻ پنهنجي سموري زندگي ۾ پنهنجي پيشي تمام گهڻو مخلص رهيو.
تاريخي حيثيت
107هه ۾ جنيد بن عبدالرحمان المري، هشام بن عبدالملڪ (105- 125هه) جي ڏينهن ۾ هتي جو گورنر ڪري موڪليو ويو. راجا ڏاهر جو پٽ جئسنگ، مسلمان ٿيڻ کان پوءِ، امان طلب ڪري، برهمڻ آباد ۾ حڪومت ڪندو رهيو. جنيد سان سندس تعلقات ٺيڪ نه رهي سگهيا. ٻنهي جي وچ ۾ لڙائي لڳي، جنهن ۾ جئسنگ مارجي ويو. ان کان پوءِ هن پنهنجي فوتحات جو دائرو وسيع ڪيو، ۽ وڌي مارواڙ، گجرات ۽ ڪشميرجي سرحد تائين پهتو. 111هه ۾ جنيد کي خراسان جو والي ڪري موڪليو ويو ۽ هتي جي حڪومت جي واڳ تميم بن زيد عتبيءَ جي هٿ ۾ آئي. هي به هشام بن عبدالملڪ جي ڏينهن ۾ هو. عربيءَ جي مشهور شاعر ’فرزوق‘، هن جي ئي نالي تي پنهنجو مشهور قصيدو لکي موڪليو هو. تميم ڪامياب حڪمران ٿي نه سگهيو ، ۽ جلد ئي وفات ڪيائين؛ انهيءَ ڪري ملڪ ۾ عام ابتري پيدا ٿي ويئي. انهن حالتن ڪري، سنڌ جي حڪومت جي واڳ عارضي طرح وري جنيد جي هٿ ۾ ڏني ويئي. هو خراسان ۾ رهي، هتي جي سنڀال ڪندو رهيو.
ڪيرج تي حملو
يعقوبي مطابق جنيد هتان ڪيرج جي طرف ڪوچ ڪيو. ان وقت جيڪو شخص اُتي جو حڪمران هو، تنهن جو نالو راه لکن ٿا. هتي جي ماڻهن محمد بن قاسم کان پوءِ انجام ٽوڙي کلي طرح بغاوت جو جهنڊو بلند ڪيو هو. جنيد اوچتي بلا وانگي وڃي ڪيرج تي ڪڙڪيو. هاڻي هيتري مدت ۾ اسلامي حڪومت هي رنگ پيدا ڪري ڇڏيو هو، جو جيتوڻيڪ هن ملڪ ۾ مخالف هندو راجائن سان لڙائي ٿي ته ڪيترا هندو راجا به مسلمانن سان شريڪ ٿي پيا ٿي. جيئن ته هن حملي ۾ به هڪ هندو راجا اشندرابيد جنيس دان رفيق هو. لڙائي شروع ٿي، ۽ آخر ڪيرج جو راجا مقابلي جي طاقت نه ساري ڀڄي ويو، ۽ جنيد وڃي شهر تي قبضو ڪيو. . اعجازالحق قدوسي مطابق جنيد ڪيرج تي ڪاهه ڪئي، جتان جو راجا باغي بڻجي چُڪو هو. پهريان ته هو خوب وڙهيو پر پوءِ ڀاڄ کاڌائين. جنيد ڀت ۾ ڪبش ۽ نطافه نالي اوزارن سان کاٽ هنيو ۽ اتان لشڪر کي قلعي ۾ داخل ڪيو. ڪيترائي دشمن جا سپاهي ماريا ويا ۽ جهجو غنيمت جو مال هٿ آيو. جنيد هن علائقي ۾ مرمد (مارواڙ)، دهنج ۽ ڀڙوچ وارن هنڌن تي پنهنجا عامل مقرر ڪيا. .
بحيثيت گورنر
خالد قسري، جنيد بن عبدالرحمٰن المري کي سنڌ جو گورنر ڪري روانو ڪيو۔ هن ديبل پهچي سنڌ جي حالتن جي ڄاڻ ورتي ۽ پوء اڳتي برهمڻ آباد ڏانهن وڌيو. برهمڻ آباد تي ان وقت جيسينا جو قبصو هو جڏهن جنيد درياھ اورانگهڻ لڳو ته جيسينا روڪيس ، ۽ چورائي موڪليائينس ته مان اسلام آڻي چڪو آهيان. رحيمداد خان مولائي شيدائي لکي ٿو تہ: جنيد بهادر ۽ مدبر حاڪم هو. سندس ڏينهن ۾ جئسيه پهريائين اندروني سازشون ڪرڻ لڳو، پوءِ لشڪر گڏ ڪري جنگ لاءِ نڪتو، جنهن ۾ آخر جئسيه پنهنجي ڀاءُ سميت گرفتار ٿي ويو ۽ ٻئي مارجي ويا. هتان جنيد سنڌ جي سرحد ڪيرج ڏانهن وڌيو، جتي جي راجا معاهدي کي ٽوڙي بغاوت برپا ڪئي هئي، مگر مقابلي جي طاقت نه ساري ڀڄي ويو. جنيد شهر تي قبضو ڪيو. مٿينءَ مهم ۾ هڪڙو هندو راجا اشندرابيد به جنيد جو مددگار هو. سنڌ جي اندروني سازشن کي مٽائڻ کان پوءِ سرحد کي مضبوط رکي، جنيد گجرات تي ڪاهه ڪئي. مرمد (مارواڙ) کي فتح ڪرڻ کان پوءِ، مانڊل (ويرم گام)،دهنج (پٽن) ۽ ڀڙوچ گوجرن کان فتح ڪيائين. سندس سپه سالار حبيب، مالوه جي دولتمند تختگاه اجين تي ڪاهي بيشمار دولت هٿ ڪئي. علامه بلاذريءَ جو بيان آهي ته، ”جنيد منڊل، ڀڙوچ، سمنڊ رستي کان ۽ مالوه جو تختگاه اجين خشڪيءَ رستي گجرات جي راجا کان فتح ڪيا.“ جنيد کي ايترو مال غنيمت هٿ لڳو، جو لشڪر کي انعام ۽ اڪرام ڏيڻ کان پوءِ وٽس چار ڪروڙ درهم بچي پيا ۽ اوتري رقم بيت المال ڏانهن رواني ڪري چڪو هو. جملي اٺ ڪروڙ درهم بيت المال ڏانهن مڪا هئائين ۽ اوتري رقم فوجن ۾ ورهائي هئائين.
وفات
جنيد خراسان پهچي، طخارستان، بخارا ۽ سمرقند جي ترڪن کي شڪستون ڏنيون. سنه 116هه ۾ هن فاضله بنت يزيد بن مهلب سان شادي ڪئي، جنهن ڪري هشام مٿس ناراض ٿيو، ڇاڪاڻ جو هشام کي مهلب جي خاندان سان دشمني هئي. خليفي، جنيد کي معزول ڪري عاضم بن عبدالله بن يزيد هلاليءَ کي خراسان جو والي مقرر ڪيو.جنهن ڏينهن هو مرو پهتو، ساڳئي ڏينهن جنيد وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:107ھ جون پيدائشون زمرو:سنڌ جي تاريخ
ٽوڪزني
ٽوڪ زني__طنز__سٽائر__ (Satire):
مزاح نگاري جي دنيا ۾ٽوڪ زني (satire) ھڪ اھم عنصر آھي، جنھن جو عام استعمال ٿيندو آهي. ھن جو مطلب ”مزاح براءِ اصلاح“ هوندو آهي، جنهن کي طنزيہ مزاح به چئبو آهي. ھن ۾ لفظن جي بظاھر معنيٰ ھڪڙي ھوندي اھي، پر تمثيلي طور ان جي مخالف معنيٰ پيش ڪئي ويندي اھي. بلڪ اھا معنيٰ اصل جو ضد ھوندي اھي. مثال طور چئجي تہ فلاڻو تہ ڪو بادشاھ آھي. ان جو مطلب اھو ٿيو تہ ھو بادشاھ نہ پر احمق اھي. سنڌي ادب ۾ ٽوڪ يا طنز وارو ادب لکڻ وارا تمام گهڻا نالا موجود آهن، محمد عثمان ڏيپلائي پنهنجن افسانن ۾ پيرن جي بدعتن ۽ ڏاڍن تي ٽوڪ زني ڪئي اھي. شمس الدين بلبل پڻ پنھنجي شاعريءَ ۾ معاشرتي حماقتن تي ٽوڪ زني ڪئي اھي. امر جليل پنهنجي ڪهاڻين ۾ معاشرتي مسئلن تي طنز ڪئي آهي.
خالد اسحاق
پيدائش: 1926
1256ع
ڊسمبر
زمرو:1256ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
خالد اسحاق
فيبروري:8 فيبروري 2004
پاڪستان جو ممتاز قانوندان ۽ صفِ اول جو وڪيل ۔ ڪيترن ئي مقدمن جي پيروي ڪئي جن ۾ خاص طور تي حڪومتن جي ڪارروائين جي خلاف اخبارن جو دفاع ۽ وڪالت نمايان رھيا۔ ٻٽيھ سالن جي عمر ۾ اڳوڻي اولھ پاڪستان جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل مقرر ڪيو ويو۔ پنج سالن بعد ھن کي ايڊوڪيٽ جنرل بڻايو ويو۔
خالد اسحاق ھڪ وڏي لائبريري ورثي ۾ ڇڏي۔ جيڪا قانون کان علاوہ ديني، علمي ۽ ٻين موضوعن تي نادر ڪتابن جي تمام وڏي تعداد تي مشتمل آھي ۽ مبصرن جي مطابق ان کي بلاشبہ ملڪ جي سڀ کان وڏي ذاتي لائبريري قرار ڏئي سگھجي ٿي۔ ھن جي زندگي جا آخري ٽيھن پنجٽيھن سال ۾ ھن جي گھر تي ھر آچر تي ھڪ محفل ٿيندي ھئي جنھن ۾ دانشورن، اسڪالرن ۽ لکڻ پڙھڻ وارن جي وڏي تعداد شريڪ ٿيندي ھئي۔ انھن محفلن ۾ ملڪ ۽ ٻاھرين ملڪن جي علمي ۽ ٻين اھم امرن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي ويندي آھي۔
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جا وڪيل زمرو:پاڪستاني محقق زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:1926ع جون پيدائشون زمرو:2004ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني وڪيل
بهه
بِھ هڪ قسم جي ڀاڄي آهي جيڪا پٻڻ جي ول جي پاڙ هوندي آهي جنهن جو وچ سوراخدار هوندو آهي. بِھ اڪثر ڍنڍن جي پاڻي ۾ ٿيندا آهن. سنڌ ۾ ساريالي زمين جي ڍورن ۾ پڻ ٿيندا آهن.
حوالا
زمرو:ڀاڄيون
ابل ويسر وارو دڙو
اسلامي دور سان تعلق رکندڙ هي ماڳ ٺريءَ جي ڳوٺ کان -ٽن- ميلن تي ديهه سانيو، -تعلقو- ميرواهه ضلعي خيرپورميرس ۾ آهي. ھي ھڪ وڏو دڙو آھي، جيڪو اوچائيءَ ۾ ١٥ کان ويهه فٽ ٿيندو. -ٽن- چئن ايڪڙن تي ڦھليل آھي. گھڻو حصو زرعي آباديءَ ھيٺ اچي چڪو آھي. مٿاڇري تي پيل ٺڪراٺو اسلامي دور کان -ٿورو- اڳ ۽ -ان- جي شروع واري زماني سان ڀيٽي سگھجي ٿو. ھن جي کوٽائي ٿيل ڪانه آھي.
اسحاق آھنگر
اسحاق آهنگر، سنڌي ٻوليءَ جي اُنهن اوائلي شاعرن مان آهي، -جن- جو تفصيل نٿو ملي ”حديقة الاولياءَ“ ۾ بيان ٿيل آهي ته شيخ ڀريو، جيڪو اصل ۾ هندو هو ۽ پوءِ مسلمان ٿيو ۽ هڪ مجذوب بزرگ ٿي گذريو آهي، اهو آخري عمر ۾ گنجي -ٽڪر- جي دامن ۾ رهندو هو. هڪ ڀيري هن ڪتاب جو مصنف سيد عبدالقادر سندس خدمت ۾ ويو. اُن وقت هو (شيخ ڀريو) هڪ -بيت- پڙهي رهيو هو. جنهن تي پڇيائينس ته ڪنهن جو -بيت- آهي؟ -ان- تي پاڻمرادو چيائين ته اهو -بيت- ’اسحاق آهنگر‘ (لوهر) جو آهي. عام طرح هيٺيون -بيت- -اسحاق آهنگر- ڏانهن منسوب آهي: ٿيان مان جهرڪ، وهان پرينءَ جي سُپَ تي ڪرن مانَ ڊرڪ، ٻاجهاريءَ ٻوليءَ سين. ڊاڪٽر دائودپوٽي مرحوم پڻ بحث ڪندي اهو -بيت- -اسحاق آهنگر- جو ٺهرايو آهي. شيخ ڀريي جي وفات ڏهين صدي هجريءَ ۾ ٿي هئي، يعني هيءُ -بيت- ڏهين صدي هجريءَ (16 صدي عيسويءَ) جو آهي. انهيءَ حساب سان -اسحاق آهنگر- سمن جي دؤر جو شاعر چئي سگهجي ٿو. شيخ ڀريو خود به شاعر هو، جنهن جا ڪجهه -بيت- مشهور محقق هيري -ٺڪر- کي راڻيلا ڳوٺ (گجرات) جي هڪڙي مٺ مان هٿ آيا آهن.
ميرمحمد سيلاوٽو
بلوچ خان جو ھي پٽ جيسلمير ۾، 1870ع ڌاري ڄائو هو. راجپوتن جي چوهاڻ پاڙي مان هو. ڪراچيءَ ۾ سندس جماعت کي مسلم مارواڙي ڪري سڏيندا آهن. ننڍي هوندي، ٻين عزيزن وانگر، مزدوري ڪندو هو. آهستي آهستي ڪري، ننڍا مقاطعا کڻڻ لڳو. ٿورو پئسو گڏ ڪري، پوءِ وڏا مقاطعا سرڪار ۽ ميونسپالٽيءَ کان کڻن شروع ڪيائين، جنهن مان ملڪيت ۽ حيثيت ٺاهي ويو. ڪراچيءَ جي سول اسپتال ۽ مئڪنن مئڪنزي جون عمارتون سندس ٺهرايل آهن. هن گجراتيءَ ۾ لکڻ پڙهڻ جيتري تعليم ورتي هئي ۽ سگهو ئي سرڪار طرفان کيس آنرري مئجسٽريٽ مقرر ڪيو ويو. 1919ع ۾ خلافت تحريڪ شروع ٿي ته هن قطع تعلقات جي بنياد تي آنرري مئجسٽريٽيءَ تان استعيفيٰ ڏيئي، تحريڪ ۾ حصو ورتو، جنهن ڪري هن کي سرڪاري مقاطعا ملڻ بند ٿي ويا. سندس خدمتن جو لحاظ رکندي کيس سنڌ خلافت ڪميٽيءَ جو وائيس پريزيڊنٽ چونڊيو ويو. پوءِ ته هن کي تحريڪ ۾ اهڙي دلچسپي پيدا ٿي، جو سنڌ ۽ هندستان ۾ ڪٿي به ڪانفرنس ٿي، ته هي گهڻو ڪري وڃي ان ۾ شامل ٿيندو هو. سندس قومي خدمتن ۽ عمر رسيده هئڻ ڪري، عام ماڻهو کيس بابا مير محمد بلوچ ڪري سڏيندا هئا. 1926ع ۾ ڪراچيءَ طرفان کيس بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل تي چونڊيو ويو، جتي هن نهايت دليريءَ ۽ بيڊپائيءَ سان اردو زبان ۾ تقريرون ڪرڻ شروع ڪيون. هن سکر بئراج جي تعميري نقصن تي سخت نڪته چيني ڪئي. انهيءَ سلسلي ۾ مسٽر محمد هاشم گزدر جي مدد سان، هن ٻه چوپڙيون ڇپرائي ورهايون، جنهن تي بمبئي سرڪار مجبور ٿي ٻه ماهر، هر هڪ نواب علي يار جنگ (حيدرآباد دکن) ۽ سر ويسويسرايا، انڪوائري ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيا 1919ع ڌاري، هن بمبئي ۾ عورتن کي ووٽ جي حق ڏيارڻ جي تحريڪ ۾ چڱو بهرو ورتو. 1916ع ۾ ڪراچي ميونسپالٽيءَ تي ميمبر چونڊيو، جنهن جي مکيه ڪاميٽين تي ڪم ڪندو رهيو ۽ حياتيءَ تائين ميمبر رهندو آيو. سنڌ جي جدائيءَ واري تحريڪ ۾ هن مکيه حصو ورتو. اول ۾ هي ڪانگريس جو مکيه ڪارڪن ۽ ڪراچي ڪانگريس ڪاميٽيءَ جو وائيس پريزيڊنٽ هو. پوءِ جڏهن مسلم ليگ ۽ ڪانگريس جي وچ ۾ آل انڊيا آئيني سوالن تان اختلاف پيدا ٿيا ته هن مسلمانن جي عام راءِ کي مدنظر رکندي، مسلم ليگ طرف رُخ رکيو. آخر عمر ۾ بابا مير محمد امپورٽ ۽ ايڪسپورٽ جو ڪم ڪندو هو. هڪ دڪان هوندو هوس. جنهن جي چارج سندس فرزند حسن عليءَ جي هٿ ۾ هوندي هئي. بمبئي ڪائونسل جي هڪ اجلاس جي موقعي تي پرزور تقرير ڪندي، کيس دل جي تڪليف ٿي پيئي، جنهن ڪري ڪراچي کڻي آيس، جتي 9 رمضان 1352هه مطابق، 26 ڊسمبر 1933ع تي وفات ڪيائين. کيس هڪ فرزند مسٽر حسن علي هو، جو والد جي جڳهه تي ڪيترا سال ڪراچي ميونسپالٽيءَ تي ڪم ڪندو رهيو. 1945ع ۾ وفات ڪيائين..
بحري جھاز
سمنڊ ۾ هلندڙ جهازن کي -بحري جهاز- چيو ويندو آهي. انساني ارتقا دوران جڏهن انسان وڌيڪ سمجهدار ٿيو ۽ ڪاٺيءَ کي پاڻيءَ ۾ ترندي ڏٺائين، ته پوءِ هو ڪاٺين ذريعي دريائن ۽ سمنڊن ۾ ترڻ لڳو. -انسان- جيئن جيئن -ترقي- ڪندو ويو، تيئن هن ڪاٺين کي گڏي کُڏ جيان ٻيڙيءَ جو بنياد وڌو ۽ -ان- تي ويهي سفر ڪرڻ لڳو ۽ -ان- ذريعي سامان کڻڻ شروع ڪيائين. اهڙيءَ طرح -انسان- -ترقي- ڪري -ٻيڙي- ٺاهي. -تاريخ- مان -پتو- پوي ٿو ته 6300 ق.م ۾ پهرين -ٻيڙي- ٺاهي ويئي، جنهن جا آثار ماهرن ڳوليا. 400 ق. م ۾ مصرين ڊگهين ٻيڙين ٺاهڻ جو رواج وڌو ۽ پوءِ سڙهن جو استعمال ڪيو. -ان- سان اهو فائدو ٿيو، جو -ٻيڙي- درياءُ جي اوڀاري طرف به هلڻ لڳي. -ان- کان پوءِ جنگين ۾ به -ان- جي اهميت وڌي وئي. واپار جي لحاظ سان پڻ ڪارائتي ثابت ٿي. 1200 ق. م ۾ يونانين ۽ فنيڪين، ميڊيٽيرين سمنڊ تي قبضو ڪري وڏن ٻيڙن سان واپار شروع ڪيو. جڏهن ته 100 ق. م ۾ رومين هڪ وڏو بحري -ٻيڙو- ٺاهيو هو. جنهن جي ڊيگهه 180 فٽ ۽ ويڪر 45 فٽ هئي. سنڌو -تهذيب- جي آثارن مان پڻ -پتو- پوي ٿو ته تڏهوڪي دور ۾ به سنڌي ماڻهن جو ٻيڙن ذريعي پرانهن ملڪن سان واپاري رستو هو. 1736ع ۾ ٻيڙيءَ جي اهميت ۾ واڌارو ٿيو ۽ -ان- کان پوءِ ته فرانس ۽ برطانيه ۾ ٻيڙين ٺاهڻ جون ڪمپنيون کلي پيون. رابرٽ فلٽن ارڙهين صديءَ ۾ تارپيڊو ۽ آبدوزي جهاز تيار ڪيا. هاڻوڪي دؤر ۾ پاڻيءَ جا جهاز مسافرن ۽ واپار لاءِ ڪارامد ذريعو آهن. -ان- کان سواءِ فوجي سگهه لاءِ به -بحري جهاز- ڪتب اچن ٿا، جنهن جو مثال پهرين ۽ ٻي مهاڀاري لڙائي آهي.
گھامون
گهامُون: هي ٻوٽو ڪِرڙن، ڄارين، ڦوڳن، ڪونڀٽن، مُرٽن، موراڙين، ٻنين جي لوڙهن، ڍنگهرن وغيره جي اوٽ يا وچ ۾ اُڀرندو آهي، ان کي گَنڀَلَ به چون. هي تمام تڪڙو وڌندو آهي. هن جون تيليون ڪانهن وانگر ڳُرين سان ٿينديون آهن، پر ڪنهن کان سنهيون آهن. هرهڪ ڳُريءَ وٽان پن ٿيندو آهي جنهن جو ڪجهه حصو تيليءَ تي ويڙهيل هوندو آهي، باقي جدا ٿيندو آهي، جو ڪجهه ويڪرو ۽ ڊگهو ٿيندو آهي. هن جون تيليون ڊگهيون ستن – اٺن فوٽن تائين ٿين. هرهڪ تيليءَ جي ڇيڙي ۾ سنگ ٿيندو آهي، جنهن جون جدا جدا سنهيون ڦاڪون ٿينديون آهن، جن ۾ ننڍيون ننڍيون مکڙيون جهڳٽن وانگر نظر اينديون آهن. گهامُون جڏهين ڪچو هوندو آهي تڏهين رون، ٻڪريون، اُٺ، ڍڳيون، گڏهه ۽ مينهون کائيندا آهن. پچڻ بعد جانور ڪونه کائين. ماڻهو گهاما وڍي سڪائي ڇَنن، چؤنرن ۽ لانڍين تي سڻن جي مٿان، مُرٽن سان گڏي ڇاڄو ڏين. وسڪاري جو ڪَرِيءَ ۾ گهامن جا تهه ڏيئي سنگ وجهيو رکن. .
ٽئبو
ٽئبو __(Taboo):
شخص يا شيءِ کي حلال يا حرام، پاڪ ۽ ناپاڪ قرار ڏيڻ وارو عمل، ادبي دنيا ۾ ڪجهه موضوعن کي ٽئبو قرار ڏنو ويو آهي، جن تي لکي نٿو سگهجي، پر ان جي باوجود ڪجهه ليکڪ انهن پابندين جي مخالفت ڪندي هر موضوع تي لکندا آهن.
نالو ۽ معنيَ
لفظ ٽئبو ٽونگا جي ٻوليءَ ٽونگن جي لفظ ٽپو مان يا فجي جي ٻولي فجيئن لفظ ٽبو (tabu) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي: منع ٿيل. ماوري ٻوليءَ جو لفظ ٽپو tapu ھوائي ٻولي ھوائين جو لفظ ڪاپو kapu ۽ مالاگاسي لفظ فئڊي fady پڻ ساڳئي معني وارا آھن. انگريزيءَ ۾ استعمال جي باري ۾ روايت آھي تہ برٽش اڪسپلورر يا کوجنا ڪندڙ ڪئپٽن جيمز ڪڪ جڏهن 1877 ۾ ٽونگا پھتو ته اتان جي ماڻهن جي کائڻ پيئڻ يا استعمال کان منع ڪيل شين لاءِ اھو لفظ استعمال ڪيو. . }}جو اھڙين شين جو ٽونگا جي ماڻهن ان لفظ سان ترجمو ڪيو جنھن جو مطلب مقدس، منع ٿيل ھيو.
ابل واھ
''ابل واھ خيرپور ميرس جي حدن ۾ واقع آهي. عام طرح سرڪاري نالي ” خيرپور ويسٽ فيڊر “ (Khairpur West Feeder) سان ياد ڪيو وڃي ٿو، جنهن جي 1352ھ ( 1934ع ) ۾ کوٽائي شروع ٿي ۽ 1936ع ۾ ٻہ هزار ڪيوسڪ (Cusecs) مطابق مڪمل آباديءَ جي لائق بڻيو. هي واھ سکر بئراج جي کاٻي پاسي کان سنڌو نديءَ مان نڪري ٿو. شاخن سميت ان جي ڊيگھ 366 ميل (589 ڪلوميٽر) آھي. ان واھ مان ساڄي ۽ کاٻي طرف کان جملي 34 شاخون نڪرن ٿيون. آمد رفت لاءِ مٿس ڏھ وڏيون پليون آهن، جڏهن ته ننڍين (ڳوٺاڻين) پلين جو تعداد ٻاويھ آهي. پاڻيءَ جي روڪ ٿام لاءِ پنج وڏا ريگيوليٽر (Regulators) بہ تعمير ٿيل آهن.''
اھميت
''ابل واھ، خيرپور رياست جو وڏو واھ ليکيو وڃي ٿو، هڪ اندازي مطابق چار لک ڏھ هزار ايڪڙ ايراضيءَ کي سيراب ڪري ٿو. سندس سنڀال لاءِ 1936ع کان هڪ ايگزيڪيوٽو انجنيئر ( Executive Engineer ) ، 2 سب ڊويزنل آفيسر ، 14 سب انجنيئر ( Over sears ) ، 20 آبدار ۽ 29 داروغا پڻ مقرر ڪيل آهن.''
علائقي ۽ ٿيندڙ پوکون
''ابل واھ خيرپور ۽ گمبٽ تعلقن جي ايراضي آباد ڪندو، ڳاڙهي موري، پريالوءِ، پير ڳوٺ، احمدپور، ڪوٽ پل، ماڇيون، راڻيپور ۽ گمبٽ شهرن مان لنگھي ٿو. هن واھ تي آباديءَ جي اعتبار کان ڪڻڪ، ڪپھ، چانور، جوئر، سرنھ، ڄانڀو ۽ داليون وغيره ٿين ٿيون. ان کانسواءِ کجين، ليمن ۽ انبن جا باغ بہ وڏي تعداد ۾ سيراب ڪري ٿو. هي ٻارهن ئي مهينا وهندڙ واھ آهي، جنهن کي انجنيئري اصطلاح ۾ ” Perennial “ سڏبو آهي .''
حوالا
زمرو:سنڌ جي زراعت
سھراب فقير
سنڌ جو معروف صوفي گلوڪار. سندن پورو نالو فقير سھراب منڱهار ھو. ھو 1934ع ميں خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيا. پاڻ اٺن ورھن جي عمر کان صوفين جو ڪلام ڳائڻ شروع ڪيو ھئائون ۽ سڄي زندگي اھو ئي ڪم ڪيو جيڪو سندس پيٽ گذر تہ ھيو ئي پر محبوب مشغلہ بہ ھو. ھي فن کين ورثي ۾ مليو. سندن جو والد ھمل فقير پڻ پنھنجي وقت جو وڏو گائڪ ھيو ۽ ٺري مير واھ ۾ مدفون بزرگ شاعر خوش خير محمد ھيسباڻي جو مريد ھو. ڪجھ پٽ کي ھن تربيت ڏني تہ ڪجھ پٽ جو شوق جنھن سھراب خاصخيليءَ کي سھراب فقير بڻائي ڇڏيو. سائين سچل سرمست جو ڪلام خصوصاً گڏ ڳائڻ جو ملڪو حاصل ڪيو. ٻاھرين ملڪن ۾ پڻ پنھنجي فن جو مظاھرو ڪيائون ۽ برطانيہ ، ڀارت، ناروي، سعودي عرب ۽ ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾ وڃي ڪري پاڻ ٻڌندڙن کان داد وصول ڪيائون. ھو سائين سچل کان علاوه حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائي، حضرت سلطان باھو، سائين بلي شاھ ۽ ٻين شاعرن جو ڪلام بہ ڳايائون. 23 آڪٽوبر 2009ع تي ڪراچي جي ھڪ اسپتال ۾ وفات ڪري ويا.
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:2009ع جون فوتگيون زمرو:2009ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني لوڪ گلوڪار زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي زمرو:صوفي گلوڪار زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو زمرو:ضلعي خيرپور جون شخصيتون زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:ويھين صديءَ جا گلوڪار
1257ع
ڊسمبر
زمرو:1257ع زمرو:تيرھين صدي
اھا شام
سنڌي ٻوليءَ جي محبوب ۽ مقبول ڪهاڻيڪار موهن ڪلپنا جي ستن ڪهاڻين تي مشتمل ڊيمي سائيز جي 116 صفحن وارو هيءُ ڪتاب، ”ڪونج ڪتابي سلسلي“ جو چوٿون ڪتاب آهي، جيڪو پرڪاش. ايڇ موٽواڻيءَ، ڪونج پبليڪيشن بمبئيءَ پاران، -انقلاب- پرنٽنگ پريس الهاس نگر 3 مان ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. ڪتاب جي ڇپائيءَ جو سال 1981ع، قيمت 8 رپيا آهي. موهن ڪلپنا هن ڪتاب جي منڍ ۾ ”سنڌي ادبي مڪتبن جو -بين- السطور“ عنوان سان هڪ مختصر مهاڳ ۾ لکيو آهي ته ’منهنجي ڪهاڻين ۾ انساني رشتن جا ڪي حلقا آهن، ۽ استري ۽ پرش (زال ۽ مڙس) جي باهم رشتي تي هن مجموعي اندر -ان- هڪ حلقي جو فقط هڪ جزو ئي ملي سگهي ٿو. -ان- کان وڌيڪ دعويٰ ڪرڻ جي جرئت مان نٿو رکي سگهان‘.
ابلق
ابلق گهوڙي جو هڪ قسم جنھن جي بُت تي وڏا اڇا ڪارا (ڪارو ابلق) يا اڇا ڳاڙها (ڳاڙھو ابلق) دڙڳ هجن.
کڏي وارو مدرسو
ڪراچيءَ جي محلي کڏي ۾ ”مظهرالعلوم“ مدرسي  جو بنياد مولوي محمد سليمان ٻنويءَ ۽ مولوي ميان عبدالله ولد مولوي عبدالڪريم (ميان محمد صادق جي والد) رکيو هو. مدرسي جي ڪم ۾ مدد لاءِ مولوي احمد الدين چڪوالي جهڙي جيد عالم جون خدمتون حاصل ڪيائون، جو ان وقت هندستان جي مشهور عالمن مان هو ۽ عربي ۽ فارسي علمن تي عبور رکندڙ هو. انهن ٽنهي بزرگن جي محنت ۽ خلوص سان ڪم ڪرڻ سبب، هي مدرسو جلد ئي ترقي ڪري، اعليٰ پيماني تي ديني تعليم جو ادارو بڻجي پيو.. کڏي جو ”مظهر العلوم“ مدرسو آزاد خيال تعليم ۽ تربيت جو مرڪز هو. جلاوطنيءَ کان واپس اچڻ بعد، مولانا عبيدالله سنڌي به ڪجهه وقت اتي مقيم ٿيو هو، جتي بيت الحڪمت کوليائين ۽ شاهه ولي الله جي فلسفي جو درس ڏيڻ شروع ڪيائين. اهو مدرسو مولوي محمد صادق کڏي واري جي ڪوشش ۽ اثر ڪري هلندو پئي آيو. سندس ذريعي ڪيترا غير مسلمان اسلام جي دائري ۾ داخل ٿيا. سندس مدرسي مان سنڌ، سرحد، ايران، جاوا، ملايا، چيني ترڪستان ۽ افغانستان وغيره ملڪن جا شاگرد پڙهي ويا هئا. پاڻ مدرسي جو ڪم اعزازي طور تي ڪندو هو. سندس گذر معاش جو مدار طبابت تي هو..
ڀنگيري
ڀَنگيري: هي ٻوٽو عجيب قسم جو آهي. هن جي ڏانڊين جي وچ۾ پن ۽ انهن سان گڏ هڪ قسم جو ٻاجهريءَ جي سنگ وانگر ٻه-اڍائي انچ ڦل ٿيندو آهي. اهو ڦل، سيتاڦل جي نموني نظر ايندو آهي. ان ۾ داڻا داڻا ٿيندا آهن. پر هرهڪ داڻو پردن اندر لڪل هوندو آهي ۽ اهي سنگ ۾ چوڌاري ڳتيل هوندا آهن. هرهڪ داڻي جي پردي جي چوٽي سنهي نوڪدار ٿيندي آهي، جا ڪنڊي وانگر هوندي آهي. هي فوٽ کن ڊگهو ٿئي. سائي ڀنگري اُٺ، ٻڪريون ۽ رڍون کائينديون آهن. سڪڻ بعد مال ڪونه کائي.
نورا مينگل
نورا مينگل انگریزي (Noora Mengal) برطانوي هندستان ۾ پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ پيدا ٿيندڙ محب وطن گوريلو هو جنهن انگريزن خلاف آزادي لاءِ گوريلا ويڙھ ڪئي۔
زندگي جو احوال
نورا مينگل جو پورو نالو نور محمد ولد حمزه پهلوانزئي مينگل هو۔ پهلوانزئي مينگل قبيلي جي هڪ نُک يا پاڙو آهي جنهن جو هاڻ سردار اختر مينگل آهي۔ نورا مينگل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي جھلاوان (ڏکڻ) جي علائقي وادي پليماس، تعلقو وڍ، خضدار ضلعو ۾ پيدا ٿيو۔ نورا انگريزن جي اٽڪلن کي سمجهڻ ۽ هٿيار بازي تي مهارت حاصل ڪرڻ لاءِ انگريز فوج ۾ ڀرتي ٿيو ۽ وڍ شهر ۾ مقرر ٿيو.
وفات
نورا مينگل 30 آگسٽ 1921ع تي انگريزن جي حيدرآباد سنڌ واري جيل ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1921ع جون فوتگيون زمرو:بلوچ ماڻھو زمرو:بلوچستان، پاڪستان زمرو:تاريخ
ازدواجي تبديلي مذهب
ازدواجي تبديلي (Marital conversion) ، پرڻو جي لاءِ يا شادي جي هڪ پرچاءُ جهڙي (مصالحت آميز) عمل طور، يا ڪنهن خاص مذهبي عقيدو هجڻ لازمي تقاضا مطابق هڪ مذهبي تبديلي  آهي. ان جي مطابق شادي ڪندڙ جوڙي ۾ مرد يا عورت کي رُڳو شادي جي مذهبي رسمن پوري ڪرڻ ۽ جيون ساٿي جي منشا جي لاءِ پنهنجو مذهب ڇڏي ٻيو مذهب قبول ڪرڻ تي اُڪسايو ويندو آهي. سڱاوتي  ( اينڊوگيمي (روايت يا قانون موجب پنهنجي برادري، قبيلي يا قوم ۾ پرڻو ڪرڻ) ) مذهبي ثقافتن کي ٻين مذهبن اندر (اِنٽرفيئٿ) شادي ڪرڻ ۽ نسلي هڪجهڙائي جي خلاف ڪُجھ مخالفت ٿي سگهي ٿي، ۽ اُهي کين تي پنهنجو حق سمجهندڙ ساٿين جي بدران ("ٻاهر شادي ڪرڻ") جي خلاف پڻ جهلَ (روڪ) جي دعويٰ پڻ ڪري سگهن ٿا. ان جي ابتڙ، کين انهن ماڻهن جي ازدواجي مٽاسٽا جي ضرورت ٿي سگهي ٿي جيڪي پنهنجو حق سمجهندڙ ساٿين  منجهان ڪنهن سان شادي ڪرڻ چاهيندا آهن.
قانوني پاسو
ڪُجھ مُلڪن ۾ ازدواجي تبديلي مذهب تي عدالتي فيصلا پڻ آيا آهن ۽ قانون سازي پڻ ڪئي وئي آهي. ڀارت جي رياست اتر پرديش جي هاءِڪورٽ ڪنهن خاص مقصد يا لالچ جي سبب سان مذهبي تبديلي کي غير قانوني قرار ڏنو آهي. ڪورٽ 2014 ۾ پنهنجي فيصلي ۾ چيو تہ جيڪڏهن ڪو ماڻهو رڳو شادي ڪرڻ جي نيت سان مذهب تبديل ڪري ٿو ۽ فلحال ايمان ناهي آندو ته اهڙي مذهبي تبديلي درست نٿي سمجهي سگهجي. اسلام قبول ڪرڻ لاءِ، اباڻي مذهب سميت اسلام جي ڄاڻ، حضرت محمد ۽ قرآن تي ايمان سميت، ضروري آهي. مذهب جي تبديليءَ جي لاءِ دل جي تبديلي سان گڏ انفرادي مذهبي عقيدن ۾ تبديلي هجڻ ضروري آهي. ان فيصلي موجب، عدالت مسلم ڇوڪرَن سان شادي ڪرڻ جي لاءِ پنج هندو ڇوڪرين طرفان درخواستن کي رد ڪيو ويو. نورجهان بيگم عرف انجلي مشيرا ۽ ٻين طرفان درج ڪيل درخواستن تي، جسٽس ڪيسراڻي ان حڪم جي ٻُڌڻيءَ کانپوءِ حڪم ڏنو جڏهن ڇوڪرين کي عدالت ۾ حاضر ٿيڻ کانپوءِ اسلام بابت پُڇيو ويو تہ انهن کي ڪابہ معلومات نہ هُئي. عدالت چيو تہ، "ڪوبہ صيحتمند بالغ شخص سچي ايمان سان اسلام کي قبول ڪري سگهي ٿو جڏهن تہ هنن ڇوڪرين رُڳو شادي ڪرڻ جي لاءِ اسلام قبوليو آهي"، اهي انهن عقيدن کان پَري آهن، هي ان بابت پڻ نٿيون ڄاڻين. مذهبي عقيدن ۾ تبديلي کان بنا، مذهب جي تبديلي درست نٿي سمجهي سگهجي.
ڪيٿولڪ ازم
تاريخي طور، ڪيٿولڪ چرچ موجب، ڪيٿولڪن کي رُڳو ٻين ڪيٿولڪ فردن (اوڀر رواج جي فردن سميت) سان شادي ڪرڻ جو پابند ڪيو ويو هيو، ۽ غير-ڪيٿولڪ پارٽي جي ازدواجي مٽاسٽا تقريبن فرض سمجيو ويندو هيو. ان هوندي به، ڪيٿولڪ جي لاءِ آزاد / اولڊ ڪيٿولڪ (جيڪو روم سان شراڪت، يا سڱ ۾ نہ هجي) يا غير ڪيٿولڪ سان بپٽائزڊ وٺڻ واري طريقي سان ڪيٿولڪ چرچ جي ذريعي بپٽائزڊ ڏيڻ جائز هيو (مثال، مسيحي جهڙوڪ ايپسڪوپلس يا لوٿران، ۽ اوڀر آرٿوڊوڪس)، پر هڪ بشپ وسيلي ورهاست جي اجازت ڏني ويندي هئي ۽ غير ڪيٿولڪ پارٽي کي ٻارن جي پرورش ڪيٿولڪ جي حيثيت سان ڪرڻ تي اتفاق ڪرڻو پيو. غير بپٽائز ماڻهن، يعني تمام غير مسيحي ۽ ڪُجھ مسيحي فرقن (جيئن يونٽاريئنز يا مورمونز) جي ميمبرن سان شادي ڪرڻ منع ڪئي وئي هئي. جيڪڏهن انهين انهن حالتن هيٺ مذهبي شادي ممڪن نہ هجي تہ سول شادي ئي اڪيلو متبادل ٿي سگهي پئي.
آئگلسيا ني ڪرسٽو
ايگليسيا ني ڪرسٽو، هڪ غير تثليثي (نان ٽرائنيٽارين) چرچ جيڪو فلپائن جو سڀ کان وڏو ديسي مسيحي فرقو آهي، تنهن موجب غير پوئلڳ (غير مذهبي ماڻهو) کي شادي کان اڳ مذهب ۾ تبديل ٿيڻ جي ضرورت هوندي آهي. ان جي اُبتڙ، جيڪي ميمبر مذهب کان ٻاهر شادي ڪري چُڪا آهن، تن کي پاڻمُرادو چرچ کان تڙيو (ڪڍي ڇڏيو) ويندو آهي. سول شادي کانپوءِ چرچ شادي (چَرچ جي روايت موجب شادي ڪرڻ) ضروري آهي.
هندوازم
هندومت ۾ ان طرح جي عمل لاءِ ڇڏ ڇوٽ آهي ايتري قدر تہ جيڪڏهن هندوازم (سناتن ڌرم) کي مڃيندڙ سمجهي ٿو تہ سمورا مذهب خدا ڏانهن وٺي ويندڙ هڪ رستو آهن، پر ان ۾ سياسي اختلاف پڻ ٿي سگهن ٿا ۽ انهيءَ ڪري ازدواجي تبديلي کي ڪڏهن ڪڏهن نندڻ (دل ڀڃڻ) جو نشانو پڻ بڻايو ويندو آهي. سموري هندو اتهاس (تاريخ) ۾، هڪٻئي جي مذهبن ۾ شاديون (انٽررليجئس ميرئج) ڪرڻ پڻ هڪٻئي سان شانتي (امن) ۽ ايڪو (ٻَڌي) قائم ڪرڻ جو هڪ طريقو رهيو آهي.
اسلام
شادي منجهان پيدا ٿيندڙ ٻارن کي "مڃيندڙ (ايمان رکندڙ)" طور پاليو نپايو وڃِي، جيڪو مسلمانن لاءِ گڏيل عام اصطلاح آهي.
اسلام ۾ مسلم ماڻهو يا عورت کي مذهب کان ٻاهر غير مذهبي عورت يا مرد سان پرڻو ڪرڻ تي سختيءَ سان بندش وڌل آهي، ايتري قدر جيڪڏهن ڪو مسلمان مرد يا عورت ڪنهن ٻئي عقيدي يا ٻئي مذهب جي فرد سان پرڻو ڪرڻ چاهي ته کين ان کان روڪيو ويو آهي ان جي ابتڙ کين ڪنهن مسلم غلام يا غلامِڻ سان پرڻو ڪرڻ لاءِ چيو ويو آهي. يا وري غير مذهبي ساٿيءَ سان پرڻو ڪرڻ لاءِ ان جو مذهب ڦيرائڻ ضروري سمجهيو ويندو آهي.
يهوديت
شادي جي سبب مذهبي تبديلي بابت يهودي خيال گهڻي ريت اهڙين شادين جا مخالف آهن ايتري قدرتہ جيڪڏهن اهڙين (انٽرميئرج) شادين کي برداشت ناهي ڪيو ويندو.
ٻاهِريان ڳنڍڻا
زمرو:مذھبي تبديلي
مان نه
”مان نه“ ( رومن سنڌيءَ ۾: maan na ) (انگريزي: ” not me“) هڪ اصطلاح آهي. جنهن جو مطلب آهي ٻين تي ڪم ۽ ڏوهه وجهڻ. مثال طور: اسان جي معاشري ۾ گهڻائي مسئلا ۽ خرابيون آهن. جڏهن انهن ڏانهن ڌيان ڇڪائيندي، ڪنهن معاملي يا مسئلي ڏانهن ٿورو به اشارو ٿو ڪجي ته هر ڪو ٿو چوي ”مان نه“ يعني قبضاگيري؟ مان نه. بدعنواني ۽ رشوت خوري؟ مان نه. امتحانن ۾ ڪاپي ڪلچر؟ مان نه. داداگيري؟ مان نه. ڀتي خوري؟ مان نه. ڦرلٽ؟ مان نه. يعني مان ته عظمت جو مينار آهيان، باقي سڄو سماج بڇڙو، بديانت ۽ ڪميڻو آهي. فلاڻو سياستدان؟ ڪرپٽ ۽ ڪميڻو. عوام؟ جاهل. فلاڻو؟ فلاڻو ته آهي ئي چريم سلفائيڊ، ڪاربن آڪسائيڊ. يا معاشري جي ڀلائي ۽ بهتري لاءِ ڪو ڪم ڪرڻو هجي ته ”مان نه“ ڀلي ٻيا ڪن. مطلب ته هر صورت ۽ هر حالت ۾ ڪم ۽ ڏوهه ٻين تي وجهڻو آهي ۽ ٻين تي هر وقت ۽ هر حالت ۾ لعنت ڦٽڪار وجهندي، سندن ٻناٻوڙ ڪرڻي آهي، پر پاڻ خبط عظمت جو شڪار ٿي، پنهنجو پاڻ کي نرگسيت جو لبادو پهرائي، هر وقت سکڻيون کڳيو هڻي، پاڻ کي هر حالت ۾ اُتم ۽ اعليٰ ثابت ڪرڻو آهي!
اسان جي معاشري ۾ هاڻي ڪامريڊ عزيز ڀنگوار جهڙا سچا انسان تمام ٿورا بچيا آهن، جيڪي پنهنجي ڪيل غلطين کي مڃي پاڻ ۾ سُڌارا آڻيندا هئا. عزيز ڀنگوار جيئي سنڌ جو هڪ کرو اڳواڻ ڪارڪن هو، جنهن پنهنجي ڪيل غلطين کي لکت ۾ مڃندي، ”مان ڏوهي هان” کي ڪتابي شڪل ۾ ڇپائي، پنهنجو پاڻ کي سڀني آڏو تنقيد لاءِ پيش ڪيو هو.
زمرو: معاشرو زمرو: سماج زمرو: شخصيتون
جھرڪلي کيت
جهرڪِلِي کيت: هي ٻوٽو نرم زمين ۾ گهڻو، ۽ سخت زمين ۾ ٿورو اڀرندو آهي. هي زمين تي پکڙندو آهي. ڏانڊيءَ جو رنگ هيڊو ۽ پن سائي رنگ جا سنها، لوڻڪ جي پنن جهڙا، پر البت لاٺيرا ٿيندا آهن. هن ۾ ڦل گول گول سنها داڻا سائي رنگ جا ٿيندا آهن. هن کي ”چڙيال“ به چوندا آهن.
سنڌي وڪيپيڊيا
thumb|کاٻو|upright=2
سنڌي وڪيپيڊيا Sindhi Wikipedia، کليل ڄاڻ چيڪلو وڪيپيڊيا جو سنڌي نسخو آھي، جنھن جي شروعات 6 فيبروري، 2006ع تي ٿي. سنڌي وڪيپيڊيا جو بنياد مھراڻ يونيورسٽيءَ جي پروفيسر احسان احمد عرساڻيءَ رکيو. ھن وقت سنڌي وڪيپيڊيا ۾ خاص:Statistics مضمون موجود آھن ۽ انهن مضمون ۾ لاڳيتو واڌارو ٿيندو رهي ٿو ۽ سنڌي وڪيپيڊيا بلحاظ تعداد مضمون 139 هين درجي تي آھي۔ هن وقت سنڌي وڪيپيڊيا تي رُڪنن جو تعداد آهي جنهن مان منتظمين آهن.
2016 کان 2017
هنن سالن ۾ سنڌي وڪيپيڊيا تي گهڻو ڪم ٿيو آهي، ٽيڪنيڪي بنيادن ۽ ذمري بندي يا ڏَس بندي طور پڻ، جنهن ۾ وڌيڪ ڀاڱيدار ڪجھ وڪيپيڊيا واهپيدار (يوزرس) آهن. سنڌي وڪيپيڊيا ۾ 2015 کان سٺو واڌارو آيو آهي۔ تازو 2017ع ۾ وڪيميڊيا فائونڊيشن ۽ سنڌ ثقافت ٽوئرزم ائنڊ اينٽيڪيوٽيز ڊپارٽمنٽ جي سهڪار سان پاڪستان ۾ پهريون سنڌي وڪيپيڊيا آگاهي ورڪشاپ ڪيو ويو، جيڪو ممتاز مرزا آڊيٽوريم، ڪراچيءَ ۾ مئي 24، 2017ع تي ٿي گذريو. ان ورڪشاپ ۾ اردو ڊڪشنري بورڊ جو سربراھ عقيل عباس جعفري خصوصي مهمان، جڏنهن ته وفاقي اردو يونيورسٽي جي سنڌي شعبي جو ان وقت چيئرمين ۽ سنڌي اديب ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙو اعزازي خصوصي مهمان طور شريڪ ٿيو. ان ورڪشاپ جو مقصد پاڪستان ۽ خاص طور تي سنڌي ماڻهن ۾ وڪيپيڊيا خاص ڪري سنڌي وڪيپيڊيا بابت آگاهي پيدا ڪرڻ هيو. ان ورڪشاپ ۾ پاڪستان جي ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جهڙوڪ اردو وڪيپيڊيا، پنجابي وڪيپيڊيا، پشتو وڪيپيڊيا، ڪشميري وڪيپيڊيا ۽ انهن ٻولين ۾ وڪشنري (وڪي لُغت) جو تعارف پڻ پيش ڪيو ويو. ان ورڪشاپ جي منتظمن ۾ سنڌي وڪيپيڊيا جو منتظم جوڳي اسد راڄپر، اردو وڪيپيڊيا جو منتظم محمد عارف سومرو، ويجهڙ ۾ سنڌي وڪيپيڊيا تي سڀ کان وڌيڪ ڀاڱيداريون ڏيندڙ مهتاب احمد سولنگي ۽ ناميارو سنڌي ڊراما نويس ۽ سنڌي وڪيپيڊئن پروفيسر عزيز ڪنگراڻي شامل هيا۔ ورڪشاپ جي آرگنائيزر جوڳي اسد راڄپر ورڪشاپ ۾ شرڪت ڪندڙن کي وڪي پيڊيا تي پنهنجيون ڀاڱيداريون شامل ڪرڻ لاءِ همٿايو ۽ وڪيپيڊيا تي ڪم ڪيئن ڪجي جو طريقيڪار پڻ ٻڌايو۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:2006 ع ۾ قائم انٽرنيٽ پراپرٽي زمرو:روئي خط ڄاڻ چيڪلو زمرو:سنڌي ٻولي جون ويب سائٽس زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا زمرو:سنڌي ڄاڻ چيڪلو وڪيپيڊيا زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
بن قاسم تعلقو
بن قاسم تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ملير جو هڪ تعلقو آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
اھر
ڳاڙهي رنگ جو تمامس جهڙو -ٻج-، جيڪو پسارڪي وکر طور ڪم اچي. هن کي -آهر- به چون. ذائقي ۾ تيز ٿئي. هن جا ٽي قسم ٿيندا آهن: هڪڙي -جبل- جي -آهر-، ٻي پوٺن جي -آهر- ۽ -ٽين- باغن جي -آهر-. هي فصل سرءُ جي موسم ۾ پوکبو آهي. طبي لحاظ کان معدي ۽ جيري جي سور کي فائدو ڪري ٿي. ڪنهن به عضوي ۾ سور ٿئي ته اهُر کي گهوٽي سُرڪي ۾ ملائي، ڪاغذ تي مکي سور واري هنڌ تي رکڻ سان سور گهٽجي ٿو. -آهر- آچار ۾ کٽاڻ پيدا ڪرڻ لاءِ به ڪم ايندي آهي.
وادي پليماس
وادي پلیماس جو منظر وادي پليماس (انگريزي:Pallimas Valley) پاڪستان جي صوبيبلوچستان جي خضدار ضلعو جي وڍ تعلقو ۾ پٻ جبلن جي قطار ويجهو سرسبز، خوبصورت ۽ قديم وادي آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
1258ع
ڊسمبر
زمرو:1258ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ابن ابي اصيبه
مشهور سياح، طبيب ۽ ليکڪ ابن ابي اصيبه جو اصل نالو احمد بن قاسم السعدي الخرجي ’موقف الدين‘ هو. هيءُ پنهنجي ڏاڏي جي نالي پويان پاڻ کي ’ابن ابي اصيبه‘ سڏائيندو هو ۽ ان ئي نالي سان مشهور ٿيو. هـيءُ 1203ع ڌاري دمـشـق ۾ ڄـائـو. هـن طـب جـي ماهر ’ابن البيطار اندلسي‘ (1248ع) وٽان طب جي تعليم ورتي ۽ ڄاڻو حڪيم ٿيو. سندس ڏاڏو سلطان صلاح الدين به طبيب هو. ابن ابي اصيبه جلد ئي پهرين قاهره جي هڪ شفا خاني ۾ طبيب مقرر ٿيو. ان کانپوءِ امير ”صرخر“ جو خاص طبيب ٿيو. ايوبي دور ۾ به مختلف عهدن تي فائز رهيو. هن علم طب تي ’عيون الالنباء في طبقات الاطباءِ‘ سان ڪتاب تصنيف ڪيو. جنهن ۾ ڇهه سؤ مشهور حڪيمن جون سوانح عمريون درج ڪيائين. هن پنهنجي ڪتاب جي ٻئين جلد ۾ سنڌ ۽ هند جي طبيبن ۽ انهن جي علاج معالجي جو تذڪرو تفصيل سان آندو آهي. هن طبيب هئڻ جي ناتي ڪيترائي ملڪ گهمي ڏٺا. هن 1270ع ڌاري وفات ڪئي.
امير معاويہ
معاويه بن ابي سفيان اموي خلافت جو باني ۽ پهريون خليفو آهي. هو هڪ جليل القدر صحابي ۽ ڪاتب الوحي پڻ هو. سندس والد صاحب جو نالو ابوسفيان هو, جيڪو اسلام جو سخت مخالف هو , پر فتح مڪه کان بعد سڄي خاندان ۽ قبيلي سميت اسلام قبل ڪيائين. حضرت عمر فاروق رضي الله عنه جي دور ۾ حضرت معاويي کي شام صوبي جو والي مقرر ڪيو ويو, جتي هن ٿوري عرصي ۾ پنهنجون پاڙون مظبوط ڪري ورتون. چوٿين خليفي حضرت علي رضي الله عنه جي خلافت سنڀالڻ شرط پاڻ قتل عثمان رضه جي بهاني بغاوت ڪري ورتي. امير المومنين علي بن ابي طالب رضي الله عنه سان سندس صفين جي ميدان تي تاريخي جنگ لڳي. 19 رمضان 40 هجري ۾ خارجي ٽولي جي ٽن ماڻهن فجر جي وقت ڌاري حضرت علي, حضرت عمرو بن عاص ۽ حضرت معاويه تي هڪ ئي وقت خنجر سان حملو ڪيو , حضرت علي رضي الله عنه ان تي شهيد ٿي ويا , جڏهن ته معاويه ۽ عمرو بچي ويا. حضرت علي رضي الله عنه کان بعد سندس پٽ حضرت حسن رضي الله عنه خليفا ٿيا, پر پاڻ مسلمانن صلح ۽ ٺاھ ڪرائڻ خاطر خلافت تان دستبردار ٿي , معاويه بن ابي سفيان کي خليفهء اسلام مقرر ڪيو. ان کان بعد مسلم گهرو ويڙه جو خاتمو ٿيو.
2017 قطر جو سفارتي بحران
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> تاريخ: 5 جون 2017 هلندڙ (3'مهينا، 2 هفتا، 2 ڏينهن)
هنڌ: قطر
بحران يا گهوٽالي جي هاڻوڪي حالت: هلندڙ
مدمقابل ملڪ:   سعودي عرب متحده عرب امارت بحرين مصر مالديپ يمن ماريطانيہ سينگال لبيا ڪيمرون صوماليلينڊ
حمايتي ملڪ : ايران • کاڌ خوراڪ جي مدد ۽ سفارتي حمايت ترڪي • کاڌ خوراڪ جي مدد ۽ فوجي ۽ سفارتي حمايت.
قطر جو سفارتي بحران ( Qatar Diplomatic Crisis) ان وقت اوچتو شروع ٿيو جڏهن ڪيترن ئي ملڪن قطر سان پنهنجا سفارتي لاڳاپا جون 2017ع ۾ ٽوڙي ڇڏيا. جهڙوڪ سعودي عرب، بحرين، گڏيل عرب امارتون، ۽ مصر وغيره. هنن ملڪن گڏوگڏ پنهنجا سفير بہ قطر مان واپس گهرايا، ۽ قطر تي سفري ۽ واپاري پابنديون بہ هڻي ڇڏيائون.
27 جولاءِ 2017ع، تي قطر جي وزير خارجہ الثاني صحافين سان ڳاليندي چيو تہ سعودي عرب، بحرين، گڏيل عرب امارت، ۽ مصر رڳو سرڪشي ڪري رهيا آهن، جڏهن تہ اهي هن مسئلي کي حل ڪرڻ لاء ڪو بہ قدم نہ ٿا کڻي سگهن. جڏهن تہ هن سلامتي ڪائونسل ۽ گڏيل قومن جي سڀني ادارن کي اپيل ڪئي تہ هو هن مسئلي کي حل ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪن. 24 آگسٽ 2017ع تي قطر علانيہ ۾ چيو تہ هو ايران  سان مڪمل سفارتي تعلقات بحال ڪندو.
پڻ ڏسندا
زمرو:شيعه-سني فرقيواراڻو تشدد
ٽيبلو
ٽيبلو __(Tableau):