cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حياتيات
سائنسي نظريو
ابتدا ۾ ڪائنات جي ڪنهن به مادي ۽ ان جي توانائيءَ جي ڪا ڄاڻ نه هئي پوءِ سائنسدانن اندازو لڳايو ته 15 بلين سال اڳ هڪڙو زوردار ڌماڪو ٿيو، جنهن کي ’بگ بئنگ‘Big Bang) ) چئجي ٿو، ان بعد ڌرتيءَ جو گولو ٻين گرهن کان الڳ ٿي، ٿڌو ٿيڻ شروع ٿيو ۽ شمسي نظام جا ٻيا گرهه به هڪ سرشتي جي صورت ۾ ظاهر ٿيا.ان کان اڳتي هلي ’پرِي ڪيمبرين‘ دور سڏيو ويو، جڏهن ڌرتيءَ ٻين گرهن کان الڳ ٿي، هڪ شڪل اختيار ڪئي. ان کانپوءِ ڪيترن ورهين تائين ڌرتيءَ جي گولي تي هائڊروجن گئس جا تهن مٿان تهه موجود هئا ۽ پوءِ زميني سخت مٿاڇري تي گئسن جا رد عمل ٿيا ۽ ٻيا ڪيترا عنصر وجود ۾ آيا. اُن وقت زميني ماحول، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ، ڪاربان مونو آڪسائيڊ، نائٽروجن ۽ هائڊروجن تي مشتمل هو ۽ آڪسيجن کليل ماحول ۾ نه هئي، ڌرتيءَ تي گرمي پد جڏهن گهَٽيو ته انهن گئسن ڄمي ڪڪرن جو روپ اختيار ڪيو. ڌرتيءَ جي گولي تي شديد بارشن جو سلسلو شروع ٿي ويو، جنهنڪري سمنڊ وجود ۾ آيا. هن دور کي انٿراپالاجيءَ جا ماهر ’پاليئوزاڪ‘ دور چون ٿا، هيءُ اهو ئي زمانو آهي، جنهن ۾ بارشن سبب گجگوڙ/ کنوڻ ۽ الٽرا وايوليٽ ريڊيئيشن جي ڪري گئسن جو پاڻ ۾ ردعمل شروع ٿيو، جنهن سان هڪڙو سادو نامياتي ماليڪيول (Simple Organic Molecule) وجود ۾ آيو، جيڪو برساتي ڦڙين وسيلي سمنڊن، درياهن ۽ مٽيءَ ۾ وڃي ڪِريو ۽ ساڳيءَ حالت ۾ سالن تائين موجود رهيو، شايد اُهو ئي دور آهي، جڏهن حياتيءَ جا درخشان اهڃاڻ نمودار ٿيا، جن جي ڪري زندگيءَ جي ڏسڻ ۾ نه ايندڙ مادن ’الجي‘ ۽ ’پروٽوزُئا‘ سرجڻ شروع ڪيو يا وري اُنهن نامياتي ماليڪيولن ڪافي عرصي کان پوءِ امائينو ايسڊس (Amino Acids) ۽ پروٽين (Protein) کي وجود ۾ آندو، جيڪي زندگيءَ جي شروعات جو ذريعو بڻيا. ميٿين (Methane)، امونيا (Amonia)، هائڊروجن (Hydrogen) ۽ پاڻي (H2O) جي مرڪبن بجليءَ جي شعاعن گذرڻ سان، امائينو ايسڊس سان مِلي کنڊ (Sugar)، سڻڀ ۽ ڊي. اين. اي (D.N.A) کي جنم ڏنو، جيڪي زندگيءَ جا بنيادي ايڪا آهن. زندگيءَ جي شروعاتي حالت کليل (آزاد) پروٽين جي دائري يا رائبو نيوڪلڪ ايسڊ (R.N.A) وانگر هئي، جنهن کان پوءِ ان جي چوڌاري هڪڙو پردو وجود ۾ آيو، جنهن سان Cell يعني جيوگهرڙو ٺهي پيو. ان وقت زمين جي کليل ماحول ۾ آڪسيجن ڪا نه هئي، پر جيوگهرڙي، آڪسيجن کانسواءِ Anaerobic ساهه کنيو پئي ۽ ٻين نامياتي مادن کي جذب ڪري، توانائي حاصل ڪئي ۽ گڏوگڏ جيوگهرڙو غير جنسي پيدائشي عمل واري طريقي سان پنهنجو نسل به وڌائيندو رهيو.
جيو گھرڙو
اهو جيوگهرڙو، جيڪو زندگيءَ جو بنيادي ايڪو ۽ جاندار آهي، اڳتي هلي خود رو (Autotrophic) جاندار بڻجي ويو، جنهن سج جي روشنيءَ مان پنهنجو کاڌو تيار ڪرڻ شروع ڪيو. سج جي روشنيءَ مان کاڌي تيار ڪرڻ واري روشنائي ترڪيب (Photosynthesis) واري عمل ۾ گهڻي انداز ۾ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ جذب ٿيندي ۽ آڪسيجن خارج ٿيندي آهي، جنهنڪري ان عمل جاندارن لاءِ جياپي جا رستا کولي ڇڏيا. زندگيءَ جي ارتقائي عمل ۾ وڌيڪ تيزي تڏهن آئي، جڏهن ڪجهه جاندارن/جيوگهرڙن جنسي پيدائش جو سلسلو شروع ڪيو، پاليئوزاڪ دور ۾ ئي سمنڊن، مڇين، وڻن، ٻيلن ۽ ڪوئلي جو وجود پيو. لکين سال گذرڻ کان پوءِ ڌرتيءَ جي گولي تي ميووزائڪ دور آيو، جنهن ۾ريڙهيون پائيندڙ جانور، ڊائنوسار ۽ وڏا اُڏامندڙ پکي منظر عام تي آيا، اهي جاندار زندگيءَ جي ارتقائي مرحلن ۽ حياتيات جي اصولن مان گذري، عروج تي رسيا هئا. لکن سالن جي ان دور کان پوءِ ڪينوزاڪ دور شروع ٿيو، جيڪو ٻن حصن ۾ ورهايل هو، هن دور جو هڪ حصو ’ٽيٽائيري‘ هو، جنهن ۾ نوان ٻوٽا ۽ کير پياريندڙ جانور نمودار ٿيا، ۽ ٻئي حصي ’ڪواٽرنري دور‘ ۾ جيوگهرڙي هڪ نئين ارتقا ڪري، ماڻهوءَ جي غير واضح شڪل اختيار ڪئي. زندگيءَ جي ابتدا کان وٺي علم حياتيات ارتقا جو سفر شروع ڪيو. قديم انسان کان وٺي هاڻوڪي جديد ۽ سُلجهيل انسان، علم حياتيات تي پنهنجا مفروضا مڙهڻ ۽ مشاهدا ڪرڻ شروع ڪيا. وقت گذرڻ سان هن علم ۾ واڌارو ۽ ترقي ٿي، جنهن انساني بقا ۽ بهبود لاءِ تمام گهڻي ڄاڻ مهيا ڪئي.
تاريخ
لکن سالن کان وٺي حياتيءَ جي ارتقا يا جيوت جي اوسر ۾ بقاءِ اصلاح (Survival of Fittest) وارو اصول عمل ۾ رهيو، ان ئي اصول ئي هر جاندار زنده رهيو ۽ ان پاڻ کي حالتن ۽ ماحول آڌار هيرائي ڇڏيو. علم حياتيات ۾ سڀ کان پهرين يونان ۾ تحقيق ٿي. علم حياتيات جو نالو بائيولاجي (Biology) به يوناني ٻوليءَ جو مشتق آهي، جيڪو بائيوز (Bios) ۽ لوگاس (Logos) مان گڏي ٺاهيو ويو آهي. بائيوز جو مطلب حياتي يا زندگي، ۽ لوگاس جو مطلب سمجهه، دليل بازي يا علم آهي. مطلب ته ساهوارن جي علم کي حياتيات يا بائيولاجي سڏيو وڃي ٿو.
يوناني نظريا
يونان جي گهڻن رُخي شخصيتن ارسطو ۽ ٻين جا علم حياتيات ۾ ڪيل ڪارناما اڄ سوڌو ياد ڪيا وڃن ٿا. ان کانسواءِ ٿيوفراسٽس پڻ حيوانات ۽ نباتات متعلق وڏي ڄاڻ مهيا ڪئي. يونان، علم حياتيات ۾ جيڪا شروعاتي ڄاڻ مهيا ڪئي، سا 287 ق. م کان 380 ق. م تائين آهي. ان کان سواءِ يونانين پنهنجي ملڪ سان گڏ ڏورانهن ملڪن ۾ رهندڙ جاندار جو مشاهدو ۽ مطالعو ڪري، سندن بناوت تي تفصيل سان لکيو. يونانين جي ڏنل ڄاڻ جي روشنيءَ ۾ مسلمانن جي دور تائين ڪم هلندو رهيو، پر اسلامي دور ۾ علم حياتيات سان سائنس جي ٻين علمن تي به تمام گهڻو ڪم ٿيو. نه صرف ايترو پر تجربن جو استعمال به اسلامي دور ۾ شروع ٿيو، جنهن سان علم ۽ ڄاڻ جا نوان رُخ سامهون آيا. اٺين کان پندرهين صديءَ تائين مسلمانن سائنس ۾ بي پناهه ترقي ڪئي، انهن يوناني ادب ۽ علم جو مطالعو ڪيو، ۽ ٻين ٻولين ۾ لکيل ڪتابن کي عربيءَ ۾ ترجمو ڪرايو.
چارلس ڊارون
چارلس ڊاروِن جي انهيءَ نظريي کي اوڻويهين صديءَ ۾ رڳو يهودي يا مشرقي قدامت پرست ڪليسا جي روايتي مذهبي رسمن جي آڌار تي رد ڪيو ويو ۽ قدامت پرست عقيدن چارلس ڊارون جي نظريي کي ائين چئي رد ڪري ڇڏيو ته انسان جي تخليق لاءِ دنيا جي تخليق کي مد نظر رکيو وڃي ته هيءَ دنيا ۽ روح ڪيئن خلقيا ويا. جنهن کانپوءِ خوردبين ايجاد ڪئي وئي، جنهن بعد ۾ ڏسڻ ۾ نه ايندڙ جاندارن، جيوگهرڙي بابت وڌيڪ کوجنا جو ڪم شروع ٿي ويو، جنهن تمام گهڻا لاڀائتا نتيجا ڏنا. علم حياتيات سبب انسان کي طب کان وٺي جراحت تائين ڄاڻ ملي، جنهن انساني توڙي حيواني ۽ نباتاتي جيوت جي بقا لاءِ تمام گهڻو ڪم ڪيو.
شروعاتي شاخون
شروع ۾ علم حياتيات کي ٻن شاخن ۾ ورهايو ويو هو، جن ۾ حيوانن/ جانورن جي علم کي علم حيوانات (Zoology) ۽ ٻوٽن يا نباتات جي علم کي علم نباتات (Botany) چيو ويندو هو.
حيوانات
thumb|کاٻو|مڇيءَ جو قسم زولاجي يوناني ٻوليءَ جو آهي، جيڪو ٻن لفظن مان ٺهيل آهي. زو (Zoo) مطلب جانورن ۽ لوگاس (Logos) معنيٰ علم آهي. علم حيوانات يا زولاجيءَ جي معنيٰ جانورن جي علم واري آهي. علم حيوانات ۾ Animal Kingdom يعني (حيوانن جي راڄ) جو ارتقا کان جديد دؤر تائين جو علم ۽ فلسفو سمايل آهي. علم حيوانات، علم حياتيات جي هڪڙي وسيع شاخ آهي، جنهن ۾ مڙني جاندارن جهڙوڪ: انسانن، حيوانن (جانورن)، پکين پکڻن، جيتن جڻين جي بناوت، ارتقا، رهڻي ڪهڻي، پيدائشي عمل، سڀاءُ، بيماريون وغيره مطلب ته هر اُهو عنصر، جيڪو سندن جياپي سان وابسته آهي، اچي وڃي ٿو.
علم نباتات
علم نباتات Botany يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو اصل ۾ بوٽين (Botane) هو. باٽني (نباتات) جو علم ٻوٽن جي بناوت (ساخت) جي ڄاڻ مهيا ڪري ٿو. حياتيات جي هيءَ شاخ تمام وسيع آهي، جنهن ٻوٽن جي بيمارين کان وٺي جينيٽڪس ۾ وڏي ڪمائتي ڄاڻ مهيا ڪئي آهي. پيوندڪاريءَ کان وٺي نين جنسن جي دريافت ۽ وڌيڪ ميون توڙي اناج جي اپت حاصل ڪرڻ جا نت نوان رستا کولي ڇڏيا آهن. جديد تجربن ۽ کوجنائن جي آڌار تي علم حياتيات ’بايولاجي‘ ۾ جاندارن سان لاڳاپيل مختلف علمن کي هن جو حصو بڻائي، انهن کي هن علم جون شاخون قرار ڏنو ويو، جڏهن ته علم حياتيات جو بنياد پنجن اصولن تي جوڙيو ويو، جيڪي هيٺ ڏجن ٿا: سيل ٿيوري (Cell Theory): هن اصول موجب، جيوگهرڙي کي زندگيءَ جو بنيادي ايڪو سمجهي، ان جي بناوت، ورهاست ۽ ارتقا تي گهرائيءَ سان مطالعو ۽ کوجنا ڪئي وئي، جيڪو سلسلو اڃا تائين هلندڙ آهي ۽ نت نوان نتيجا سامهون اچي رهيا آهن.
ارتقا
(Evolution) حياتيات جي اصولن موجب زندگيءَ يا جيوت جي ارتقا پڻ حياتيات جو بنيادي اصول آهي، جنهن ۾ جاندارن جون بنيادي خاصيتون ۽ واڌويجهه وارو سلسلو شامل آهي. هن اصول موجب جاندارن جا گروهه ۽ قسم هڪ ئي مادي مان پيدا ٿيل آهن، جيڪو سلسلو ساڍا ٽي بلين سال پراڻو آهي.
موروثيت
(Genetics) سڀني جاندارن ۾ پنهنجي ابن ڏاڏن جي عادتن وارو سلسلو هلندو رهي ٿي، جيڪو گيميٽس (Gamets)، آر. اين. اي (R.N.A) ۽ ڊي. اين. اي (D.N.A) ذريعي نسل درنسل منتقل ٿيندو رهي ٿو.
هيميوٽيسسز
(Homeostasis) هر جاندار ۾ غدودن جي رس ڪري توازن برقرار رهڻ وارو سلسلو جاري آهي ۽ هي اصول جاندارن جي زندگيءَ ۾ اندرين توڙي ٻاهرين ماحول سان توازن برقرار رکڻ واري نظام کي هلائي ٿو.
توانائي
(Energy) هر جاندار کي زندگي گذارڻ ۽ جيوگهرڙن جي بقا لاءِ توانائيءَ جي ضرورت هوندي آهي ۽ اهو سلسلو لکن سالن کان هلندڙ آهي. هي اصول علم حياتيات جو بنيادي ۽ اهم اصول آهي. علم حياتيات جون ٻيون هيٺيون شاخون آهن: ان کان سواءِ حياتيات جون ٻيون به ڪيتريون شاخون آهن.
73 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
74 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
اجمير
اجمير يا اجمير شريف راجستان (ڀارت) جو هڪ شهر ۽ علائقو. -اجمير- شهر جو بنياد راجپوت راجا اجيه چوهاڻ 1100ع جي دور ۾ رکيو. هيءُ شهر شهاب الدين غوريءَ 1192ع ۾ فتح ڪيو. شهنشاهه اڪبر پنهنجي شروعاتي سالن ۾ -اجمير- کي پنهنجي مملڪت ۾ شامل ڪيو. هن -اجمير- ۾ هڪ قلعو ۽ محلات ٺهرايو، جنهن کي هاڻي ڀارتي سرڪار ميوزيم ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. -اڪبر بادشاهه- ننڍي کنڊ جي مشهور صوفي اولياءَ خواجه معين الدين چشتيءَ جي مزار جي زيارت لاءِ گهڻائي ڀيرا سفر ڪيو. -اجمير- جو شهر اهم زيارت گاهه آهي. اجمير پنهنجي اسلامي آثارن، عمارتن خاص ڪري حضرت خواجه معين الدين چشتيءَ، جنھن کي نبي الھند ۽ غريب نواز جا لقب مليل آھن، (1135- 1229) جي مقبري کان مشهور آهي .. اُهو مقبرو مالوا جي سلطانن 1455ع جي لڳ ڀڳ تعمير ڪرايو هو. جتي دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۽ سموري ھندوستان مان جي مسلمانن سان گڏ سک، عيسائي ۽ ھندو پڻ زيارت لاء ايندا آهن. مغل بادشاھ اڪبر فتح پور سيڪري کان ھن درگاھ تي ٻہ دفعا پنڌ اچي زيارت ڪئي. ان درگاھ جي ھڪ نمايان خصوصيت اھا آھي تہ ان جي انتظامي معاملن جي سنڀال لاء باقاعده پارليامينٽ مان درگاھ خواجہ صاحب ايڪٽ پاس ٿيل آھي جنھن مطابق 11 ميمبرن جو بورڊ ان جو انتظام ھلائيندو آھي. . جيتوڻيڪ ٻيون عمارتون پوءِ ٺهيون، -جن- ۾ ٻه مسجدون، اڪبر ۽ شاهجهان جون ٺهرايل آهن، هڪڙي عمارت اڍائي ڏينهن جو جهوپڙو آهي، جيڪا دراصل درسگاهه هئي، جنهن کي پوءِ مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو. ٻيون تاريخي جايون، -جن- ۾ اڪبر جو ٺهرايل ’قلعو -بند- قصر‘، جهانگير جو ٺهرايل -باغ- ۽ شاهجهان جي اڏايل اناساگر جي -بند- تي واقع ’مرمري ڪوشڪ‘ شامل آهن. سنڌ جي حڪمرانن توڙي عام عقيدتمندن پڻ -اجمير- شهر ۾ ڪندوريءَ جون ديڳيون، اوطاقون ۽ اوتارا درگاهه جي لاءِ وقف ڪيا، -جن- مان مشهور ڪافي گو شاعر مصري شاهه جو نالو قابل ذڪر آهي. -ان- کان سواءِ ڪيترا عقيدتمند هرسال سالياني عرس جي موقعي تي -اجمير- شريف ويندا رهندا آهن. ھن شھر ۾ شمس الدين التمش جي ٿھرايل مسجد پڻ مشھور آھي جنھن جو نالو ڍائي دن ڪي مسجد (اڍائي ڏينھن جي مسجد) آهي جيڪا ٻن ڦٽل مندرن جي مٿان ٺھرائي وئي ھئي. سنڌ جو مرد مجاهد ۽ -تحريڪ خلافت- جو اڳواڻ بئريسٽر جان محمد جوڻيجو به -اجمير- جي درگاهه جي ڀر ۾ دفن آهي.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
578ع
ڊسمبر
زمرو:578ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
953ع
ڊسمبر
زمرو:953ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اجن فقير ڏيرو
شاهه لطيف جي ننڍپڻ جو ساٿي، جنهن سان شاهه صاحب ننڍي هوندي رانديون ڪيون. اُن وقت شاهه صاحب گنباٽ لڳ پنهنجي گهرواري ڳوٺڙي ۾ رهندو هو، جنهن جو دائرو گنباٽ واري جُوءِ تائين وسيع هو. شاهه صاحب جي والده ’ڏيرا‘ ذات مان هئي. -ان- وقت لطيف سائينءَ جي -اچ- وڃ سندس والده جي ڀيڻ يعني سندس ماسيءَ ۽ ٻين عزيزن جي گهرن تائين ۽ گنباٽ واري تر ۾ ڏيرن فقيرن جي راڄن ڳوٺن ۾ ٿيندي هئي. اجن فقير ڏيرو وڏي هوندي سندس پيارو فقير ۽ حاضريءَ جو فقير بڻيو.
چارلس ڊارون
چارلس ڊاروِن (Charles Darwin) سـائـنـسدان پهريون ڀيرو انساني ارتقا جو نظريو پيش ڪندڙ سائنسدان هو. هيءُ 12 فبروري 1809ع تي انگلينڊ جي شهر شروس بريءَ ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو رابرٽ ڊاروِن هو ۽ سندس ڏاڏو فلاسافر ۽ شاعر هو، جنهن جو چارلس تي وڏو اثر رهيو. چارلس نَوَن سالن جو هو تہ اسڪول ۾ داخـل ٿيـو. شـروع ۾ چارلـس حياتيات جي علم ۾ دلچسپي رکندي، قدرتي نظارن، وڻن، ٻوٽن ۽ جانورن کي مشاهداتي اک سان پرکڻ جي ڪوشش ڪئي. سورهن سالن جي عمر ۾ کيس ميڊيڪل پڙهڻ لاءِ ايڊنبرگ موڪليو ويو، پر هن کي اهو شعبو پسند نہ آيو، بعد ۾ کيس علم ڪيميا پڙهڻ لاءِ ڪئمبرج يونيورسٽي موڪليو ويو، جتي ڊارون هڪ استاد کي ڪافي متاثر ڪيو، جنهن کيس هڪ فطرت پرست جي حيثيت سان سامونڊي سفر ذريعي کوجنا لاءِ روانو ڪيو.
زميني سفر
هن ’HMS بيگل‘ نالي جهاز تي ڏکڻ آمريڪا سان گڏ ٻين ملڪن ۽ ٻيٽن جو سفر ڪيو. 1831ع ۾ سفر دوران هن ڪيترائي ٻيٽ، سمنڊَ ۽ ٻيون عجيب ۽ غريب شيون ڏٺيون. هن ڪيترن ئي قديم قبيلن جي ماڻهن سان ملاقاتون ڪيون، هن ڪيترا پراڻا آثار دريافت ڪيا. ان کان سواءِ هن جانورن ۽ ٻوٽن جي ڪيترين ئي جنسن جو مشاهدو ڪيو.
نظريا
چـارلـس ڊاروِن حـياتيـات جـو مـاهر بہ ليکيو وڃي ٿو. هن پـنهـنجـي ’ارتـقـا واري نـظـريـي‘ (Theory of Evolution) جو بنياد ٽن مفروضن يا اصولن تي رکيو: (1) بقا جو مسئلو، (2) فطري چونڊ، (3) گھڻائيءَ جي بقا جو مسئلو. چارلس ڊاروِن رڳو ارتقا جي مطالعي تائين محدود نہ هو، پر هن ٻين بہ ڪيترن فطري مظهرن جي کوجنا ڪئي. هن کوپيدار سنهڙن جيتن جي درجابندي، سمنڊ کي گهيرو ڪري بيٺل مرجاني ٽَڪرين جو ٺهڻ، خط استوا تي ڦٽل ٻوٽن جو روشنيءَ تي وڌڻ ويجهڻ ۽ زميني ڪيڙن جو زمين کي زرخيز بنائڻ جهڙن پيچيده موضوعن جو مطالعو ۽ مشاهدو ڪيو. ان کان سواءِ هن ٻوٽن ۽ گهريلو کاڌ خوراڪ کانپوءِ جانورن جو هڪ ٻئي کان جدا رهڻ ۽ انسان جي اصليت تي تحقيق ۽ مطالعو ڪيو.
چارلس ڊاروِن تجربن سان گڏ انهن جا نتيجا بہ لکندو رهندو هو، تہ جيئن اهي ڪتابي صورت ۾ محفوظ ٿين. سندس پهريون ڪتاب ’اوريجن آف اسپيشيز‘ (Origin of Species-1859ع) ۾ شايع ٿيو. هن ارتقائي نظريي سان گڏ نباتاتي علم ۽ تحقيق بابت بہ ڪتاب لکيا.
وفات
چارلس ڊاروِن، 19 اپريل 1882ع تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1809ع جون پيدائشون زمرو:1882ع جون فوتگيون زمرو:1882ع جون وفاتون زمرو:خيالن جي تاريخ
75 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
76 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
77 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
1526ع
اپريل
بابر، 21 اپريل 1526ء تي پاڻي پت جي ميدان ۾‌ ابراھيم لوڌي کي شڪست ڏيئي دھلي جي تخت تي قبضو ڪيو۔
ڊسمبر
زمرو:1526ء زمرو:سال
انتخاب نثر
هيءُ ڪتاب غلام محمد شاهواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 198 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1956ع ۾ ڇپايو.
78 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
579ع
ڊسمبر
زمرو:579ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
1527ع
ڊسمبر
زمرو:1527ء زمرو:سال
اجنبي (ڪتاب)
''اجنبي بشير احمد مورياڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. جنهن ۾ صفحا 139 آهن ۽ قيمت سوا ٻه رپيا ڄاڻايل آهي. آر. ايڇ احمد ائنڊ برادرس هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1956ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
حوالا
زمرو:20ھين صديءَ جا سنڌي ڪتاب
954ع
ڊسمبر
زمرو:954ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
580ع
ڊسمبر
زمرو:580ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
يوم پاڪستان
يوم پاڪستان يا پاڪستان جي قرارداد جو ڏهاڙو 23 مارچ تي پاڪستان ۾ ملهايو ويندو آهي. 23 مارچ 1940ع تي لاهور ٺھراءُ منظور ڪيو ويو، جنھن ۾ ننڍي کنڊ جي مسلمانن لاءِ ھندستان ۾ الڳ ملڪ جو مطالبو ڪيو ويو. هن ڏينهن تي پاڪستان ۾ عام موڪل هوندي آهي. ان ڏينهن کي ان لاءِ بہ اهميت ڏني ويندي آهي ڇو تہ 23 مارچ 1956ع تي پاڪستان جو پھريون آئين وجود ۾ آيو. ان ڏهاڙي تي پاڪستاني فوجن پاران مشقون پڻ ڪيون وينديون آهن.
زمرو:پاڪستان ۾ تقريبون زمرو:تحريڪ پاڪستان
عمران خان
عمران احمد خان نيازي (Imran Ahmed Khan Niyazi) پاڪستان جو سياستدان، اڳوڻو ڪرڪيٽ جو رانديگر، پاڪستان جي ڪرڪيٽ ٽيم جو اَڳوڻو ڪپتان، شوڪت خانم ميموريل اسپتال جو باني ۽ تحريڪ انصاف پارٽيءَ جو سرواڻ 25 نومبر 1952ع ۾ لاهور ۾ اڪرام الله جي گھر ۾ پيدا ٿيو هو. عمران خان 1971ع کان 1992ع تائين پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم لاءِ کيڏندو رهيو آهي.
ذاتي زندگي ۽ تعليم
عمران خان (Imran Khan) جو لاڳاپو پشتونن جي نيازي قبيلي سان آهي. پر سندس ماءُ شوڪت خانم پنهنجي زندگيءَ جو گھڻو تڻو وقت ميانوالي ۾ گذاريو. عمران خان، اڪرام الله خان نيازيءَ جو اڪيلو پُٽ هو. هن شروعاتي تعليم لاهور جي ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ ايچيسن ڪاليج مان ماڻي، ان کانپوءِ وڌيڪ پڙهائي لاءِ انگلينڊ هليو ويو. اُتي رائل گرامر اسڪول ۾ تعليم پرائي ۽ پوءِ آڪسفورڊ يونيورسٽي مان پوليٽيڪل سائنس ۾ ايم اَي جي ڊگري ورتي. عمران خان 1974ع ۾ آڪسفورڊ يونيورسٽي جي ڪرڪيٽ ٽيم جو ڪپتان پڻ رهيو.
شوڪت خانم ميموريل اسپتال
عمران خان، 1992ع ۾ عالمي ڪرڪيٽ ڪَپ کَٽڻ کانپوءِ ڏيهان ڏيهي (بين الاقوامي) ڪرڪيٽ تان ريٽائرمينٽ وٺي ورتي. ان کانپوءِ سماجي ڪمن ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيو ۽ ڪينسر جي مريضن جي لاءِ لاهور ۾ ايشيا جي سڀ کان وڏي اسپتال شوڪت خانم ميموريل ٽرسٽ جي ذريعي قائم ڪئي.
ڏيهان ڏيهي ايوارڊز
عمران خان کي پاڪستان سرڪار جي پاران صدارتي ايوارڊ به ملي چڪو آهي. ان کانسواءِ 1992ع انساني حقن جو ايشيا ايوارڊ ۽ هلال امتياز (1992غ) پڻ ماڻي چڪو آهي.
جمائما سان وهانءُ
عمران خان 1995ع ۾ برطانوي ارب پتي واپاري سر جيمز گولڊ سمٿ جي ڌيءَ، جمائما گولڊ سمٿ سان وهانءُ ڪيو. ان وهانءَ جي هاڪ ڏيهان ڏيھ تائين ٿي هئي ۽ ڏيهان ڏيهي ميڊيا ان کي وڏي ڪوريج ڏني هئي. 22 جون 2004ع تي ٻنھي ۾ طلاق ٿي وئي.
ريحام خان سان وهانءُ
هن 8 جنوري، 2015ع تي برطانوي ۽ پاڪستان جي ٻٽي شهريت رکندر صحافي ۽ اينڪر ريحام خان سان وهانءُ رَچائي ورتو. 03 اڪٽوبر 2015ع تي ٻنحي طلاق جي ڳالھ جي تصديق ڪري ڇڏي.
بُشرا سان وهانءُ
2017ع جي پڇاڙيءَ ۽ 2018ع جي منڍ ۾ خبرون آيون ته عمران خان پنهنجي پنهنجي روحاني مرشد بِي بِي بشرا وٽوءَ سان وهانءُ ڪري ورتو آهي. ان کانپوءِ 7 جنوري 2018ع تي سندس پارٽي پي ٽي آءِ جي مرڪزي سيڪريٽريٽ هڪ بيان پڌرو ڪري ٻڌايو ته عمران خانَ، بشرا وٽوءَ کي وهانءَ (شاديءَ) جو نياپو موڪليو آهي تنهن کانپوءِ 18 فيبروري 2018ع تي پي ٽي آءِ طرفان پڌرو ڪيو ويو ته عمران خان، بشرا وٽوءَ سان وهانءُ ڪري ورتو آهي. [//ur.wikipedia.org/wiki/عمران_خان]
حوالا
زمرو:1952ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ڪپتان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:گولڊسمٿ خاندان زمرو:لاهور جا سياستدان زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:ڪرڪيٽ
اجنتا جون غارون
مهاراشٽر رياست (ڀارت) جي اورنگ -آباد- ضلعي جي اجنتا ڳوٺ ۾ ٻڌن جون جبلن کي ٽُڪي ٺاهيل غارون، جيڪي خانقاهن ۽ عبادتگاهن طور استعمال ٿينديون هيون. هيءَ غارون اورنگ -آباد- کان 105 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي -اتر- - -اوڀر- طرف آهن. هنن غارن جو اهم سلسلو لڳ ڀڳ پهرين صدي (ق. م) کان ستين صدي عيسويءَ جي وچ واري عرصي جو آهي. هيءَ غار ۽ مندر سخت ٽڪرين کي ٽُڪي ٺاهيا ويا هئا، مندرن جي ڀتين تي مهاتما ٻُڌ جي زندگيءَ بابت ڪيتريون -تصويرون- ٺهيل آهن، -جن- کي -اوڀر- جي مصوريءَ جي فن جو شاهڪار سڏجي ٿو. اهي چٽساليون، مهاتما -ٻڌ- جي زندگيءَ جي مختلف واقعن کي اجاگر ڪن ٿيون، اهي مندر ڪيترين صدين تائين مٽيءَ جي تهن ۾ ڍڪيل رهيا. انهن غارن جو سڀ کان -اول- چون ٿا ته جي. فرگوسن 1743ع ۾ انهن قديم آثارن جو پنهنجي ڪتاب ۾ ذڪر ڪيو آهي. انهن غارن جو تعداد 301 آهي، -جن- مان ڪن غارن ۾ چترڪاريءَ جا خوبصورت نمونا ملن ٿا، ڪن ۾ -ٻڌ- ڀڪشوئن جي رهائش هوندي آهي.
انتر جوالا
هيءُ ڪتاب هندو ساهتيه پرڪاش، حيدرآباد وارن جو ڇپايل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 116 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ روپيو ڄاڻايل آهي. هندو ساهتيه پرڪاش هيءُ ڪتاب، ڪوهنور پريس حيدرآباد، مان سال 1944ع ۾ ڇپايو هو.
سليم سولنگي
پروفيسر سليم سولنگي انگريزي (پيدائش: 14 جنوري 1945ع- وفات: 18 جنوري 2008ع) سنڌ جو يگانو پروفيسر ۽ اديب هو. کيسسنڌي ٻولي توڙيانگريزي ٻوليءَ تي دسترس حاصل هئي.
احوال
پروفيسر سليم سولنگي جو اصل نالو عبدالسليم ولد محمد هاشم سولنگي هو. هن 14 جنوري1945ع تي دادو ضلعو جي ڳوٺ دين محمد شاهاڻيءَ ۾ جنم ورتو. کيس سنڌي ٻوليءَ سان گڏ انگريزي ٻوليءَ تي به وڏو عبور حاصل هو. هن1955ع ۾ پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. سندس خاندان ڳوٺ کان لڏيدادو ۾ رهائش اختيار ڪئي. مئٽرڪ کان بي.اي تائين تعليم دادو ۾ حاصل ڪئي. ايم.اي انگريزيءَ ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين. هيءُ ڪجهه وقت سينڪنڊري استاد رهيو. بعد ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري انگريزي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ترقي ڪندي پروفيسر بڻيو. هيءُ انگريزيءَ جي تعليم ذريعي شاگردن جي هڪ کيپ تيار ڪندو رهيو جيڪي سندس تربيت کان پوءِ وڏن عهدن تي پهتا. پروفيسر سليم سولنگيءَ جو نمايان ادبي ڪم، سنڌي ٻوليءَ جي عظيم جديد شاعرشيخ اياز جي شاعريءَ جو انگريزي ۾ ترجمو آهي. سندس ڪيل ترجموسنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو جي رسالي ٽماهي مهراڻ ۾ ڇپيو. پروفيسر سليم سولنگي 18 جنوري2008ع ۾ دادو ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
اعظم خان
اعظم خان  مغلن جو هيءُ عملدار سن 1128هه(سن 1716ع) ۾ -ٺٽي- جو نواب بنجي آيو هو.نواب اعظم خان بن صالح سيد گهراڻي مان هو ۽ فدائي خان جهان بهادر عرف مير بابا ڪوڪلتاش جو پوٽو هو. شروعات ۾ پنهنجي طرفان ڪجهه عرصي لاءِ خواجا خليل کي موڪليائين پر پوءِ پاڻ اچي چئن سالن تائين حڪومت ڪندو رهيو.
شاھ عنايت جي شھادت
هو صوفي بزرگ شاهه عنايت جي مخالفن جي ڳالهين ۾ اچي سندن مدد ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويو. هن سلسلي ۾ سڀ کان -اول- اهو قدم کنيائين جو صوفي شاهه عنايت جي خانقاهه سان لاڳو زمينن جون ڍلون، جي اڳ معاف ٿي چڪيون هيون سي نئين سر مڙهيائين. -ان- کان علاوه خدا يار خان ميان يار محمد خان ۽ ٻين زميندارن کي خط لکيائين ته هو سندس مدد ڪن ته جيئن هو، صوفي شاهه عنايت ۽ سندس مريدن سان -جنگ- ڪري. مقالات شعراءِ قلمي نسخي ۾ هڪ روايت آهي ته اعظم خان، صوفي شاهه عنايت جي ملاقات لاءِ ويو، تڏهن درويشن کيس ائين چئي روڪي ڇڏيو ته ”حضرت -جن- هن وقت ورد وظيفن ۾ مشغول آهن“. جڏهن صوفي صاحب سان ملاقات ٿي، تڏهن -اعظم خان- چيو ”درِ درويش را دربان نشايد“ (درويش جي در تي دربان نه هئڻ گهرجي). صوفي صاحب هڪدم جواب ڏنو. ”بشايد، تا سگِ دنيا نيايد“ (هئڻ گهرجي ته جيئن دنياوي ڪتا اندر اچي نه سگهن). هيءَ ڳالهه -اعظم خان- جي ذاتي رنجش جو سبب بنجي وئي. شاهه عنايت جي وڌندڙ طاقت کان گهٻرائجي جڏهن تر جي زميندارن دهليءَ ۾ واويلا ڪئي تڏهن دهليءَ جي حڪم تي -اعظم خان- صوفي شاهه عنايت خلاف -بغاوت- جي -باهه- کي مچايو. بالاخر هن صوفي شاهه عنايت کي دوکي سان قيد ڪرائي 15 صفر 1130هه(7 -جنوري- 1718ع) تي کيس شهادت جو -جام- پياريو. هن ظالم نواب هر طرح سان -ٺٽي- جي عوام سان ظلم ڪيا. -ٺٽي- جي قابل احترام مخدوم رحمت -الله- کي به قيد ڪرايائين. واپارين کان زوري پئسا ڦريائين. اهڙي طرح هر لحاظ کان هن پنهنجي نوابي جو غلط فائدو ورتو ۽ عوام کي -تنگ- ڪيائين. پوءِ جڏهن محمد شاهه -تخت- تي ويٺو ته سن 1131هجريءَ ۾ -اعظم خان- کي گورنريءَ -تان- لاٿو ويو.
سنڌي شاعري
شاعريءَ (Poetry) کي ڪويتا به چئبو آهي. شاعري جذبن جي اظهار جو نالو آهي، جيڪا دل سان ڪئي ويندي آهي. وليم وزڊس ورٿ چيو هو ته ”شاعري اندر جي اڌمن جو اظهار آهي.“ شاعري قدرتي ڏات هوندي آهي، جنهن سان اندر جي ترجماني ٿئي ٿي. شاعر جي ھڪ اھڙي تخليق جيڪا انسان جي جذبن ۽ احساسن سان واسطو رکي ٿي. پر ان ۾ خيال جي پرواز به اعليٰ هوندي آهي. شاعري انساني زندگيءَ جي تصوير ۽ اندروني ڪيفيتن جو اظھار آھي. شاعري قدرت جي دلفريب ۽ دلڪش منظرن جو عڪس به ڪري ٿي. سنڌي زبان ۾ شاعري عام طرح ٽن نمونن جو آهي جهڙوڪ: (1)قديم شاعري. (2) عروضي شاعري. (3) جديد شاعري. 1- سنڌي ادب ۾ شاعريءَ جي صنف تمام قديم اھي. عربن جي زماني کان به گهڻو اڳ سنڌ ۾ شعر چيو ويندو ھو. قديم شاعري ۾ گنان، ڪبت (الف اشباع)، ڏوهيڙو، بيت، وائي، ڪافي ۽ سلوڪ، وغيره شامل آهن. شاعريءَ جون هي صنفون هندي ڇند وديا ۽ موسيقيءَ جي ماترائن تي ٻڌل هونديون آهن. ۽ منجهن سٽون موزون ۽ قافيي واريون ٿينديون آهن. هن ۾ لوڪ، لوڪ-ڪلاسيڪل ۽ ڪلاسيڪل شاعري اچي وڃي ٿي. 2- عروضي شعر اهو آهي، جو علم عروض جي قانونن پٽاندڙ جوڙيل هجي؛ يعني شعر ۾ مصرعون نه رڳو وزن ۽ قافيي واريون هجن، پر ان سان گڏ اهي مقرر بحر جي وزنن ۽ ارڪانن موجب هئڻ کپن. اهڙي شعر ۾ قافيي سان گڏ ”رديف“ به ڪم آندو ويندو آهي. هن قسم جي شعر ۾، حمد، نعت، قصيدو، غزل، نظم، مثنوي، رباعي، قطعو، مستزاد، فرد، مسمط، ترجيع بند، ۽ ترڪيب بند، وغيره اچي وڃن ٿا.
شاعري، قصيدي يا غزل جي شروعاتي يا پهرئين بند جي ٻن مصرعن کي ”منڍ“ يا ”پهريون بند“ (Starting Stanza) چئجي ٿو. اردو ۽ عربيءَ ۾ ان کي ”مطلع“ چيو وڃي ٿو. اصل ۾ ”مطلع“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معا آهي ،”اُڀرندڙ، ظاهر ٿيندڙ. اصلاحي معنا ۾ هن مان مراد اها آهي شعر جون ٻئي مصرعون قافيي واريون هونديون آهن؛ يا وري قافيي سان گڏ رديف به شامل هوندوآهي. خاص ڪري غزل ۾ ”پهريون بند“ يا مطلع جو هجڻ تمام ضروري آهي. باقي ٻين شعرن ۾ انهيءَ جي ايتري ضرورت نه هوندي آهي. سنڌي آنلائين ڊڪشنري پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد
thumb|ساڄو|250px|سنڌي ادب تي لکيل ڪتاب سنڌي ادب جي شروعات ۽ ارتقاء بابت عالمن ۾ ڪجهه اختلاف آهن. ڪجهه عالمن جي اها راءِ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي شروعات عربن جي دؤر ۾ ٿي، پر ڪجهه عالمن جو اهو چوڻ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي ابتدا سومرن جي دؤر ۾ ٿي.
"اره بره ڪنڪره، ڪرڪري مندرا" يا ڪن روايتن موجب اهو جملو هيئن آهي؛ "اره اصره ڪڪرا. ڪي ڪره مندره"
هن جملي بابت چيو وڃي ٿو ته ڪو سنڌي مائهو بغداد ويو ۽ اتي يحيى بن برمڪيءَ جي روبرو اهو جملو پڙهيائين. انهي جملي جي معنى هن ريت ٻڌائي وڃي ٿي. "جڏهن اسان وٽ نيڪين جو ٿئي ٿو ته ان وقت تنهنجو ئي نالو ورتو ويندو آهي". هن جملي بابت ڪيترن ئي ماهرن جا تحقيقي مقالا ڇپجي چڪا آهن ۽ اڪثر ماهرن جي اها راءِ آهي ته اهو جملو ڪنهن افريقي ٻولي جو آهي. جيڪو حضرت بلال رسول ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي شان ۾ چيو هيو. بحر حال جيڪڌهن هن جملي کي سنڌي ڪري به مڃجي تڏهن هن دؤر کي "سنڌي ادب جو دؤر" نٿو چئي سگهجي. سنڌي ادب جي باقائده شروعات سومرن جي دؤر ۾ ٿي جنهن کي "سنڌي ادب جو اوائلي دؤر" به سڏيو وڃي ٿو.
زمرو:سنڌي شاعري زمرو:ادب زمرو:پاڪستاني ادب زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي ثقافت زمرو:شاعري
80 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
1528ع
ڊسمبر
زمرو:1528ء زمرو:سال
اجھو
اجهو ھٿراڌو ٺاهيل ڇپر يا اولو، جنھن جي هيٺان يا پاسن کان ويھڻ جي ڪري اُس، مينھن ۽ تيز هوائن کان بچاءُ ٿي سگهي. هونئن اجهو قدرتي بہ ٿي سگهي ٿو. پٿر جي دور ۾ انسان قدرتي غارن کي اجهي طور خوب استعمال ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي لغت
955ع
ڊسمبر
زمرو:955ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
راڄي راوڙي
thumb
راڄي راوڙي سنڌ ۾ ورهاڱي وارو دور ايڏو دردناڪ ۽ ڀيانڪ نـ هو جو سنڌ جي ورهاڱي وارن ڏينهن ۾. اڄ بـ اُها ڏيئي لڳ پراڻي نصيرواه جي چنڊڙي جي پتڻ تي موجود جهوني 100 سال کان بـ وڌيڪ عمر رکندڙ راڄي راوڙي جي صورت ۾ ملي ٿو جنهن کي سنڌ ۾ پناه ملي پر هن کي سنڌ پنهنجو ڪيو. راڄي راوڙي جيڪا اصل ۾ هندستان جي شهر راڌڻ پورواري علائقي جي لاڏائو قبيلي راوڙن سان تعلق رکندڙ آهي. ورهاڱي کان اڳ ۾ هتان جا لاڏائو قبيلا راجستان ۽ ڪڇ تائين ويندا هئا ۽ راجستان ۽ ڪڇ جا لاڏائو قبيلا سنڌ ۾ ايندا هئا ان وقت نـ سرحد هئي. راڄي راوڙي جيڪا ورهاڱي کان چند ڏينهن اڳ ڪارونجهر جي هنج ۾ موجود ننگر پارڪر شهر ۾ سندس عزيزن وٽ گهمڻ آئي تـ اوچتو ورهاڱي جي وڍن واري لڪير نڪري ويئي راڄي راوڙي پنهنجي وطن کان بي وطن ٿي ويئي ۽ هن جو وجود بـ ورهاڱي جي لڪير ٻـ اڌ ڪري ويئي سندس مڙس ۽ چار پٽ راڌڻ پور واري علائقي ۾ رهجي ويا. هاڻ راڄي راوڙي ٿر جي ڀٽن ۾ ڀٽڪڻ لڳي هن جي لاءِ ٿر جي واري جون ڀٽون ۽ لاڙ جا پوٺا اجنبي نـ هئا ڇو تـ هنن لاڏائو قبيلن جو ٿر توڙي لاڙ ۾ لڏي اچڻ ۽ لڏي وڃڻ معمول بنيل هو راڄي جو چوڻ آهي تـ آئون جڏهن ننڍڙي هئس تڏهن بـ هن لاڙ ۽ ٿر ۾ لڏ پلاڻ ڪري ايندڙ سندس مائٽن سان گڏ ايندي هئس. هن جو مڙس ۽ سندس ٻار هندستان جي شهر راڌڻ پور ۾ رهجي ويا ۽ هيءَ سنڌ جي شهر ننگر پارڪر ۾ رهجي ويئي تڏهن ننگر پارڪر جي لاءِ اها چوڻي مشهور هئي پارڪر جا پهاڙ، جهنگ ۽ جهاڙ، رڳو آهي بک ۽ اگهاڙ، رڻ ۽ رائو، لنگهـ لاهو، مال بـ رکن ماهو، تـ بـ ڍائو ڪو ڍونڍيو لڀي! رڻن ۾ رڃ رڳي سڃ ئي سڃ،اچ وڃ جو اهنج، سڄوئي ڀڙڀانگ، نڪو ساٿي نڪو سانگ، جتي ڪانگ جي اک نڪريو پوي.( پراڻو پارڪر منگها رام اوجها) ۽ ها ان ننگر پارڪر جي ان شهر ۾ پنهنجي عزيزن سان ملڻ آئي تـ هن جي لاءِ سندس ئي پنهنجي وطن واپس ورڻ وارو رستو بند ٿي ويو هان وڃڻ لاءِ ويزا ۽ پاسپورٽ جي ضرورت پئجي ويئي هن راڄي راوڙي کي ڪهڙي خبر تـ ويزا ۽ پاسپورٽ ڇا ٿيندو آهي؟ هنن لاڏائو قبيلي جي گذريل ڪيترن ئي نسلن صدين تائين هن برصغير جي مختلف حصن جا الئي ڪيترا صفر ڪيا پر صدين تائين هنن جي بـ نسل جي ڪنهن بـ ماڻهو کي اهو چيئي نـ روڪيو ويو تـ هيڏانهن نـ وڃ هيءَ ٻيو ملڪ آهي، هن جي لاءِ ويزا ۽ پاسپورٽ ٺهرائي پوءِ وڃ، پر هاڻ تـ ويزا ۽ پاسپورٽ جي ضرورت ٿي ويئي. راڄي رواڙي جنهن جو اصل نالو راڄو آهي پر راڄي کيس هتان جا ماڻهو پيار مان راڄي چوندا آهن، هيءُ مائي دردن جي جي لهرن جا لوڏا کائيندي اڃان تائين هندستان جي راڌڻ پور واري علائقي ۾ رهجي ويل پنهنجي مڙس ويرسي مل کي ۽ چئن پٽن کي ياد ڪري روئي پوي ٿي، سندس مڙس ويرسي مل جو تـ نالو اڃا تائين ياد آهي سندس هندستان ۾ رهجي ويل پٽن جا نالا وسري ويا اٿس. جيتوڻيڪ راڄي راوڙي پنهنجي خاندان کان وڇڙڻ کانپوءِ هتي شادي بـ ڪيئي ۽ ان مان چار پٽ جڙيو ، ڏائِلو، رولو۽ طوطو آهن سندس وڏي پٽ جڙيو جي عمر هن وقت 60 سال آهي ۽ کيس 5 ڌيئرون ريشمان،ذهمان، شاڻي، پالوڙي ۽ هردي آهن. هن جهوني راڄي جو اڃان تائين شناختي ڪارڊ بـ نـ ٺهي سهگيو. راڄي عمر جي هن حصي ۾ اڃان تائين محنت ۽ مزدوري ڪري پيٽ گذر ڪري ٿي جنهن ۾ ڀاڄيون ۽ ميوات گڏه تي يا گڏ گاڏي تي کڻي وڃي ڏيئي شهر ۽ ان جي آس پاس وارن ڳوٺن ۾ وڪرو ڪري ٿي هيءَ ڪنهن جي اڳيان هٿ نـ ٿي ٽنگي ۽ پنڻ کي عيب سمجهي ٿي. راڄي راوڙي اڃان تائين پنهنجي برادري جا فيصلا پاڻ ڪندي آهي. هن جو چوڻ آهي عزت ڏجي ۽ وٺجي پنهنجو حق حلال جو ڪمائي کائجي هن جو چوڻ آهي ورهاڱي کان اڳ ۾ راڌڻ پور واري علائقي ۾ آئون ست راڄي سنڀاليندي هئس مطلب ستن راڄن جا فيصلا ۽ نبيرا ڪندي هئس پر قسمت جو مون کي پنهنجي وطن کان پري ڪري ڇڏيو ۽ آنڊن مان ڄاول ٻچن کان وڇڙي ويس انهن لفظن تي راڄي جي اکين مان لڙڪ لڙي ٿا پون.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
81 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
82 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
يونان
يونان کي فنون لطيفہ جي ماءُ به چيو ويندو آھي۔ ھتان سنگ مرمر افراط سان ملندو ھو لھٰذا فن تعمير ۾ غير معمولي ترقي ڪئي۔
‘‘‘گريس‘‘‘ (انگريزي:Greece), سرڪاري نالو “ھيلينڪ ريپبلڪ“، ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ موجود ھڪ ملڪ، جنھن جي حدن ۾، اتر ۾ البينيا، بلغاريہ ۽ ماضي جي يوگوسليويائي مقدونيہ (FYROM)، اوڀر ۾ ترڪي، ايجين سمنڊ ڏکڻ لونين سمنڊ موجود آھي. جيڪڏهن اوهين يورپ جي نقشي تي نظر وجھندا ته اوهان کي معلوم ٿيندو، ته يونان جو ملڪ هڪ هڏائين هٿ وانگر آهي، جنهن جون ڏنگيون ڦڏيون آڱريون، ڀونچ سمنڊ (Mediterranean Sea) طرف وڌيل آهن. ان جي ڏکن طرف ڪريٽ (Crete) جو  عظيم ٻيٽ آهي، جتان عيسوي سن کان ٻه هزار ورهين اڳ، يونانين، تهذيب ۽ تمدن جا ابتدائي سبق حاصل ڪيا، اوڀر طرف، ايجين سمنڊ (Agean Sea)  جي ٻئي پاسي، ايشيا ڪناري جي سرزمين آهي، جيڪا هن وقت خاموش ۽ مرده ٿي چڪي آهي، پر افلاطون (Plato)   جي زماني کان اڳي، هيءَ صنعت، واپار ۽ سوچ ويچار جو مرڪز هئي. اولهه طرف ’آيونئن‘ سمنڊ (Ionian Sea) جي ٻئي ٻئي طرف اٽلي آهي، جا سمنڊ ۾ هڪ نوڙيل  مناري وانگر، بيٺل پيئي لڳي. ساڳئي طرح اسپين ۽ سسلي آهن، جيڪي ان زماني ۾ يونان جون خشحال، ترقي ڪندڙ بيٺڪون هيون، آخر ۾ جبرالٽر (Gibraltar)، جنهن کي ان زماني ۾ ”هرڪيولس جا ٿنڀا“ چيو ويندو هو، هڪ اهو خوفنائتو سمنڊ آهي، جتان گهڻن قديم جهاز رانن کي لنگهڻ جي همت ئي ڪانه ٿي ٿئي. اتر پاسي اهي جهنگلي ۽ غير مهذب ملڪ هئا، جن کي ان وقت ٿِسلي (Thessaly)، ايپيرس (Epirus) ۽ مَيسيڊونيا (Mecedonia)  سڏيو ويندو هو، جن مان اهي طاقتور قبيلا آيا، جن دنيا کي هومر  (Homer)  ۽ پيريڪلز (Pericles)  جي زماني جون بزرگ هستيون ۽ عظيم ڪارناما مهيا  ڪري ڏنا. جيڪڏهن وري ساڳئي نقشي تي غور سان نظر ڪندا، ته اوهان کي معلوم ٿيندو، ته يونان جو ڪنارو، بيحد کاڌل ۽ وروڪڙ واروآهي ۽ زمين لاهين چاڙهين واري اٿس. هن سرزمين ۾ هر طرف نهرون ۽ ناريون، اپسمنڊ ۽ چشما موجود آهن، سڄي زمين جبلن ۽ ٽڪرن سان ڀريل آهي، اهڙيءَ طرح، يونان انهن قدري بحري ۽ بري بندرن جي ڪري ٽڪرن ٽڪرن ۾ ورهائجي ويل هو. ان وقت اتي مسافري ۽ آمدرفت بيحد خطرناڪ هئي، هر هڪ ماٿريءَ ۾ پنهنجي پنهنجي اقتصادي زندگي هئي، جنهن سبب هر ماٿريءَ ۾ خود حڪومت، ادارا، لهجا، مذهب ۽ تمدن پننجا پنهنجا پيدا ٿي پيا هئا، خود حڪومت جي دائري ۾ هڪ يا ٻه اهڙا شهر هئا، جيڪي جبلن جي وچ ۾ هئا، جن جي ماٿرين ۾ پوک لائق  زمين موجود هئي، انهن ئي قسم جي حڪومتن کي ”شهري رياستون“ سڏيو ٿي ويو، جن کي تاريخ ۾ يوبيا (Euboea).لوڪرس (Locris)، آٽوليا (Atolia)، فوسس (phocis)، بوشيا (Beotia)، ايڪيا (Achae)، آرگولس (Argolis)، ايلس (Ellis) ۽ آرڪيڊيا (Arcadia)  ۽ ميسينيا (Messenia) ۽ ليڪونيا (Laconia)  جنهن جي اسپارٽا (Sparta)  شهر کي تاريخي شهرت حاصل آهي،  ۽ ائٽيڪا (Attica)  جنهن جو مک شهر اٿينس هو، جي نالن سان ياد ڪيو  ٿو وڃي، وري به هڪ ڀيرويونان جي نقشي ڏانهن نهاريون ۽ اٿينس جي بيهڪ کي جاچي ڏسو، اهو شهر، يونان جي سڀني وڏن شهرن جي اوڀر طرفآهي، اهوڄڻ ته هڪ دروازو آهي، جنهن مان يوناني لنگهي، ايشيا مائنر جي سرگرم شهر طرف وک وڌائيندا هئا، ۽ انهيءَ ئي دروازي رستي، ايشيا مائنر جا قديم شهر، عيش عشرت جو سامان ۽ تمدن نوجوان ۽ پراُمنگ يونان ڏانهن موڪليندا هئا، اٿينس کي هڪ تعريف جوڳو بندر هوندو هو، جنهن جو پَئريوس (piraus) هو، جتي بي انداز بيڙا، خطرناڪ سامونڊي لهرين  ۽ طوفانن کان بچي، اچي پناهه وٺندا هئا، اٿينس کي هڪ وڏو سامونڊي فوجي ٻيڙو به هوندو هو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:نامڪمل مضون زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
سامونڊي لوڻ
سامونڊي لوڻ (Sea salt) سامونڊي لوڻ سامونڊي پاڻي جي عمل تبخير مان حاصل ٿيڻ وارو لوڻ آھي. ھي کاڌي پچائڻ ۽ زيبائشي شين ۾ استعمال ڪيو ويندو آھي۔
ان کي بي لوڻ (bay salt) يا شمسي لوڻ (solar salt) بہ چيو ويندو آھي.
حوالا
زمرو:خوردني لوڻ
83 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
84 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
1529ع
ڊسمبر
زمرو:1529ء زمرو:سال
انتظار جي موسم
هي ڪتاب معصوم سانگهڙائيءَ جي شاعريءَ تي مشتمل آهي، جنهن ۾ غزل، وايون، ڪافيون، گيت، ڇهه سٽا، چؤسٽا، ٽي سٽا، -بيت- ۽ نظم شامل آهن. ڪتاب جو مهاڳ عزيز گوپانگ لکيو آهي، جڏهن ته عميق مهر ۽ -بخشڻ مهراڻوي- جا ويچار پڻ شامل آهن. بيڪ ٽائيٽل تي الهورايي -بهڻ- شاعر جو تعارف لکيو آهي، پڪي جلد ۾ ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو بيلا پبليڪيشن جهول طرفان 2004ع ۾ شايع ٿيو. 311 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي.
اعظم شاھ بقاپوري
سيد محمد -اعظم شاهه بقاپوري- ڳوٺ بقاپور تعلقي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق -بقاپور- جي مشهور سيد گهراڻي سان هو. اعظم شاهه پاڪ- هند جي ورهاڱي کان اڳ جو شاعر ٿي گذريو آهي. محمد اعظم شاهه قرآن شريف ناظره ۽ ٻه چار درجا سنڌي پڙهيل هو. شعر و شاعريءَ سان خاص چاهه هئس. سندس ڪيترو ئي ڪلام ڏوهيڙن، قطعن، غزلن ۽ ڪافين جي صورت ۾ ملي ٿو. سندس ڪلام ’ديوان اعظم‘ جي نالي سان لاڙڪاڻي جي مشهور پبلشر ويڙهومل کٽڻمل، ڪراچيءَ مان ليٿو پريس مان ورهاڱي کان اڳ ڇپائي پڌرو ڪيو هو. محمد اعظم بقاپوريءَ جي ديوان ۾ 66 ڪافين سان گڏ چار پنج دوها ۽ ڪجهه غزل پڻ شامل آهن. ورهاڱي کان -ٿورو- وقت اڳ وفات ڪري ويو هو. سندس ڪلام جو نمونو هن ريت آهي: دوست لٽي ويو دلڙي، رمزن سان ريجهائي، رمزن سان ريجهائي، غمزن سان ويو گهائي. نيڻ نماڻا نرتون، يار کڻي پيو جنهن دم، ساهه سيباڻا سرتيون، واهه وڻن پيا تنهن دم،
اجھو (ڪتاب)
ليکڪ هري موٽواڻي سنڌيءَ جو ناول، ’-اجهو-‘ ڪرائون سائيز، صفحا 176، قيمت 22 روپيا، جيڪو -آگسٽ- 1988ع ۾ شايع ٿيو. ڇپائيندڙ ڪونج ۽ ديپشکا پبليڪيشن -بمبئي- آهي، هيءُ ناول ڀارت جي ورهاڱي جي موضوع تي لکيل آهي ۽ سال وار چئن بابن: 1945، 1946، 1947 ۽ 1948 ۾ ورهايل آهي. مصنف جو پلاٽ -ان- خيال تي ٻڌل آهي ته (1945) تائين سنڌ ۾ هندو مسلم محبت ۾ رهندا هئا، ليڪن انگريزن جي سياسي چال سبب مذهب تي ٻڌل ورهاڱي هندن ۽ مسلمانن جي وچ ۾ نفاق جو -ٻج- ڇٽيو. ملڪ ۾ فسادن منهن ڪڍيو، جنهن ڪري لڏپلاڻ شروع ٿي. سنڌي هندو پنهنجي عزت ۽ سؤمان خاطر سنڌ ڇڏي هندستان ڏانهن وڃڻ لڳا.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
انتظام تعليم (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب شفيع محمد -بلوچ- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 148 صفحا آهن ۽ قيمت 2 روپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1949ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
عام ڪٻر
عام ڪٻر ننڍي کنڊ ۾ ملندڙ عام پکي آهي ، جيڪو پنهنجي ڀوري جسم، ڪاري مٿي، اکين جي چوڌاري ڦڪي حلقن ۽ ڦڪي ٽنگن جي ڪري آساني سان سڃاڻي سگهجي ٿو. ڪٻر جي ڊيگهہ 23 سینٽي ميٽر ٿيندي آهي. نر ڪٻر جو اوسط وزن 109.8 گرام ۽ مادي ڪٻر جو اوسط وزن 120-138 گرام  ٿيندو آهي. زمرو:پکي
ڳيرو
ڳيرو هڪ خوبصورت پکي آهي، جيڪو ڪبوتر جي خاندان سان تعلق رکي ٿو. ڳيري جي ڊيگهہ 28 کان 32 سینٽي ميٽر ٿيندي آهي.سندس جسم هلڪي ڀُوري رنگ جو هوندو آهي. ھن پکي کي امن جو نشان سمجھيو ويندو آھي.
جامع سنڌي لُغت
thumb|سنڌ ۾ ملندڙ ڳيرو|alt=|205x205 عڪسلون ڳيرو
جامع سنڌي لُغت مطابق ڳيري جو جمع ڳيرا مادي ڳيري ۽ اُن جو جمع ڳيريون اَٿس. فارسي ۾ اِن کي فاخته چون ٿا. پکيءَ جو هڪ قسم آھي. وڏو اڇو اهو ڳيرو ڪڙڪٽ ننڍي ڳيري، ٻاٻيهو ننڍو ڳاڙهو ڳيرو.
سنڌي لوڪ ڏاهپ ۾
نمڪ کائي جن جو، تِن سان ٿي جهيڙي،
هڻي لَت لاتير کي، جيڪر وِجهان ڪيري،
جهڙا قاعدا ٿي ڦوري، ته سِڪائيندينءَ اسان کي سَنگ کان.
جي الله ڏنهون پُڳِي، ته امر نہ مڃيندو ڪير !
باقي اهڙا کنيئي پير، ته سڀ سِڪنداسين سنگن کان
سنڌي شاعري ۾
ڏڪي پَٽ تي ڳيرو، تنبي اُڀ تي باشو- استاد بخاري
ڳاني ڳيرو
30 کان 34 سينٽي ميٽر جي ڊيگھ وارو ڳيرو پوري سنڌ کان علاوه هند، چين کان ويندي يورپ تائين عام آهي. ٻهراڙين ۾ اِن جي جادوئي گھگھو! گھگھو!هڪ شاعراڻو پُراسرار ۽ روحاني ماحول طاري ڪري ٿي. ٽولين جي صورت ۾ يا اڪيلو نظر ايندو. جيتوڻيڪ نَر مادي هڪجھڙا ٿين ٿا پر نابالغ ڳيري کي ڳانو ڪونه ٿئي. چُهنب ڪاري ۽ پير ڳاڙها ٿيندا اَٿس.
هن ڳيري جو رَنگ ناسي سُرمائي ڀُورو ٿئي ٿو. پَرن جو پويون حصو ڪي قدر ڪارڙو، ڪنڌ تي ڪاري رنگ جو اڌ ڳانو اٿس. کُليل وڻڪار جي ميدانن ۽ کيتن ۾ ڏِسجي ٿو. جھنگلي ٻِج، اَن، ٻير ۽ چوپائي مال جو کاڌو کائي ٿو. جنهن مهل اُڏامندو آهي تہ پَرن ۽ پُڇ هيٺان اڇا ڪارا کَنڀ ظاهر ٿيندا اَٿس. ڪاٺڙين جو آکيرو ٺاهي ٿو.
ڳاڙهي ڳاني ڳيرو / ڳرٽ ڳيرو
هن جو انگريزي نالو Red Turtle Dove آهي. ۽ سائنسي نالو Streptopelia tranquebarica آهي.
هن جا ٻيا هي نالا ؛ قمري، ڪُرڪٽ، ڳِرٽ ڳيرو
هِن ڳيريءَ جي ڊيگھ 22 سينٽي ميٽر ٿئي ٿي. اِنجي جي سِسي ميرانجھري سُرمائي ٿئي ٿي ۽ ڪنڌ تي ڪاري رنگ جو ڳانو رکيل اَٿس. پُٺي ۽ پير تيز سروٽي رنگ جا ۽ پيٽ هلڪو سروٽي ٿئي ٿو. پَرن جون چوٽڙيون ۽ پُڇ ڪارو اَٿس، باقي پيٽ سُرمائي ڀُورو اَٿس. هي پکي سڄي هند اُپکنڊ ۾ عام آهي. صحرائي علائقن ۽ گھاٽن ٻيلن ۾ رهڻ کان پاسو ڪري ٿو.
طوطڻ ڳيرو
هن جو انگريزي نالوLittle Brown Dove آهي. ۽ سائنسي نالو Streptopelia senegalensis آهي. 25 سينٽي ميٽر ڊيگھ اَٿس. نر ماد هڪجھڙا ٿين ٿا. رنگ ۾ سڄو سروٽي ڳاڙهو، ڪلهي تي سُرمائي چِٽا، پَرن جا پاسڙا ڪارا سُرمائي، ڇاتي ناسي گُلابي ۽ پيٽ اَڇو ٿئي ٿو. اها ڳيري اڪثر ڪري گھرن جي ڇِتين، ورانڊن ۽ رستن تي نظر ايندي آهي، جنهن مان لڳي ٿو تہ اِها انسان سان ڪافي مانوس آهي. وڻڪار ۽ پوک واري ماحول ۾ رهي ٿي. گھاٽن ٻيلن ۾ رهڻ کان پاسو ڪري ٿي.
نسل جي واڌويجھ
مادي ٻه آنا ڏيندي آهي. نر ۽ مادي ٻئي گڏجي واري واري سان آرو ڪندا آهن. 14 کان 18 ڏينهن جي آري کان پوءِ ٻچا آنن مان نڪرندا آهن. آنا لاهڻ خوراڪ جي موجودگي سان ٻَڌل آهي. اڪثر ڪري 3 کان 4 دفعا ٻچا ڪندا آهن.
مَسڪن
ڳيرو ڏکڻ ايشيا ۾ پاڪستان،ڀارت ۽ سريلنڪا۾ ملي ٿو، پر اِنکان علاوه ٻين ملڪن ۾ بہ ملي ٿو. هي وڻن، زمين ۽ عمارتن ۾ آکيرو ٺاهيندو آهي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
برسات ۽ مهمان اچڻ جو اُهڃاڻ بڻيل عاشق مزاج پکي ڳيرو- نواز ڪنڀر
ڳيرو - نواز ڪنڀر
ڳيرو ڳائي گيت امن جا- ڪتاب سنڌ ۽ سچ جي ساڃاھہ- مصنف مشڪور ڦلڪارو
ڳيرو- مشڪور ڦلڪارو
پکي- امر جليل
Eurasian collared dove زمرو:Birds of Eurasia زمرو:Invasive bird species Eurasian collared dove زمرو:Urban animals زمرو:پکي
ڪبوتر
ڪبوتر هڪ پکي آهي۔ ڳيرو بہ هن جي نسل مان آهي۔ هن جا تقریباً 300 قسم آهن۔
طِب
thumb|
ڪبوتر فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنھن کي عربي ۾ حمام، ھندي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪبوتر ۽ اُن جا ٻيا نالا طوري، قرقار،:سماروس:، خلعه ۽ يمامه آھن. اِن جي گوشت جو طِبي اثر گرم ۽ خُشڪ آھي. اِن جو وزن اڌ پاءُ ھوندو آھي. هن جو گوشت فالـج، لقوي، استرخاءِ ۽ عضون جي ڏڪڻ لاءِ مُفيد آهي. رت چڱو پيدا ڪري ٿو. گڙدن، مَثاني، معدي ۽ جِگر کي طاقت ٿو. قوت باھہ کي وڌائي ٿو. هِن جي وِٺ آلت کي طاقت ڏئي ۽ طرفين کي لَذت ڏئي ٿي. هن جو رت اک جي ڦُلي کي فائدو رَسائي ٿو.
اجھور
درياهه جو جهول وارو -پاسو-، -جتي- جو وهڪرو ۽ -پاڻي- اونهو هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن -اجهور- اهڙي ڏکي ٿي پوندي آهي، جو -ان- ۾ ڦاٿل -ٻيڙي- وغيره به ٻاهر نڪري نه سگهندي آهي ۽ اُن جي ٻڏي وڃڻ جو خطرو هوندو آهي. درياهه جي ڪنهن وَر وڪڙ يا گهُنڊيءَ جي ڪري، ڪڏهن ڪڏهن درياهه جي پاڻيءَ جي سير، وچ درياهه جي بدران هڪڙي ڪپر سان لڳي ويندي آهي، انهيءَ ڪري اُتي درياهه جو -پاڻي- ايڏو اونهو ٿي پوندو آهي، جنهن ۾ ونجهه يا اولي هڻڻ ممڪن نه ٿيندي آهي. اهڙيءَ حالت ۾ هوا درياهه جي ٻئي ڪپ يا مخالف ڪنڌيءَ کان لڳڻ شروع ٿيندي آهي ته درياءَ جو سير ۽ تيز وهڪرو ٻيڙيءَ يا ڪنهن به ٻيءَ ترندڙ شيءِ کي ڌڪي وڃي زور سان ڪپر سان ٽڪرائيندو آهي. جنهن طرف کان هوا ايندڙ هوندي اُنهيءَ طرف کي مٿار چئبو ۽ درياءَ جي ڪپر واري سير کي ’جهول‘ يا ’-اجهور-‘ چئبو.
برھمين برھمڻ
برھمين برھمڻ: سنڌ جو ھڪ راجا جيڪو سنڌ تي ڀارت جي پانڊون گھراڻي جي حاڪم راجا ڪويا ھورت جي قتل ٿيڻ بعد پانڊون گھراڻي جي راڄ جي خاتمي سان حاڪم ٿيو. پانڊون حاڪم سندس پيءُ جو قتل ڪرايو ھو جنھن ڪري ھن بغاوت شروع ڪئي ھئي. راجا بڻجڻ بعد ھن پانڊون گھراڻي جي ماڻھن جو وڏو قتل عام ڪرايو جنھن جي ندامت تي پنھنجي مرشد ڪسياپا برھمڻ جي صلاح تي راڄ تان دستبردار ٿي ويو جنھن بعد سندس خدمتگار سناگھ سندس جاء تي سنڌ جو راجا ٿيو. برھمين باقي زندگي دنيا کي ترڪ ڪري پنھنجي آشرم ۾ گذاري. .
اعلان حق عرف ڪوڙ جو پول
هيءُ ڪتاب لطف -الله- پليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 36 آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. لطف -الله- خيرمحمد پليءَ هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
نئين حڪمت عملي
نئون ٺاهه يا نيوڊيل (New deal) نئين حڪمت عملي هڪ اصطلاح آهي. فرينڪلن ڊيلينو رُوز ويلٽ 1933ع کان 1945ع تائين آمريڪا جو صدر رهيو. امن جي زماني ۾ هن جي پاليسي يا نيتين کي ”نئون ٺاهه“ جو نالو ڏنو ويو. انهن نيتين جو مقصد 1929ع ۾ وڏو معاشي گهوٽالي (Great Depression) جي روپ ۾ ٿيل اهڙن سياسي ۽ معاشي هاڃيڪارين جي اثرن کي ختم ڪرڻ هو، جنهن لکين آمريڪين کي بيروزگاري ۽ بدحاليءَ جي اوڙاهه ۾ وجهي ڇڏيو هو. صدر روز ويلٽ اهو اصطلاح سڀ کان پهريائين ڊيموڪريٽڪ جماعت پاران صدارتي چونڊ لاءِ سرگرمين مهل پنهنجي تقرير ۾ 1932ع ۾ ڪتب آندو. ان پروگرام مطابق ملڪ مان بيروزگاريءَ جو خاتمو ڪرڻ، صنعت کي وڌائڻ، زراعت، واپار ۽ ٽرانسپورٽ کي سٺو ڪرڻ، ۽ ٻيا ڪيترا ئي پروگرام شروع ڪرڻ هيو. هن پاليسيءَ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ کي وڏي سگهه بخشي ۽ اُها چونڊن کان پوءِ ايوان توڙي اقتدار ۾ اڪثريت حاصل ڪري وئي.
علي
علی بن ابی طالب (عربي ۾: علی بن أبی طالب؛ 13 رجب 30 عام الفيل – 21 رمضان 40 هجری) مذهب شیعہجو پهريون ، نهج البلاغه از آثار بسیار ارزشمند علی (ع)می باشد.مذهب شیعه به داشتن ایشان بسیار افتخار می کند.انشاالله کار های نیک و خوب انجام دهیم تا رستگار شویم و با ان (ع)محشور شویم. الهی آمین    به جز از علی که آرد پسری ابوالعجائب    که علم کند به عالم شهدای کربلا را. محمد، پیغمبر اسلام جو سوٽ، ۽ نياڻو. پيءُ ابو طالب ماءُ فاطمه بنت اسد ۽ گھر واري فاطمهٔ زهرا پٽ حسن،  حسين، زینب ء ام ڪلثوم .پاڻ سال 35 تا 40 پنج سال جي گھٽ  عرصي تائين خلیفي جي عنوان سان خلافت اسلامی، (شام کان علاوه)تقريبا پوڻا پنج سال تائين حڪومت ڪيائين. علي کي خلفاء راشدین ۽ صحابهٔ مان ويجھو صحابي ۽ شيعن جو پهريون مڃن ٿا. ننڍپڻ ۾ والد جي قرضي ٿي وڃڻ ڪري، محمد ان کي پنهنجي سرپرستي ۾ ورتو. محمد جي سرپرستي ۾ اچَڻ وقت، علی جي ڄمار 9 کان 11 سال هئي.؛ علي یوم الدار (دعوت ذي عشيره) ۾ محمد  جي دعوت قبول ڪري اسلام تي سڀ کان پهريان ايمان آڻڻ وارو انسان بڻجي ويو. ۽ محمد ان کي پنهنجو «ڀاءُ ۽ وصي (جانشين) ڪوٺيو». چيو وڃي ٿو ته لیلة المبیت مديني طرف هجرت واري رات ۾ به ان جي مدد ڪيائين ۽ محمد جي بستري تي دشمنن جي حملي کان بي خوف ٿي آرامي ٿيا هجرت کان پوءِ مدینه ويو ۽ ڀائيپاڻي واعدي (اخوت) ۾ علي کي پنهنجو ڀاءُ انتخاب ڪيائين هو گھڻين‌ ئي جنگين ۾ علمدار اسلام رهيو.
نئين حڪمت عملي
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:اقتصاديات زمرو:گڏيل آمريڪي رياستون
علي
نالو
تاريخدانن جو بيان آهي تہ عليءَ جو نالو ابو طالب قصي جي نالي تي زيد رکيو هو.اوهان جي ماءُ فاطمه بنت اسد اوهان جو نالو پنهجي پيءُ جي نالي اسد تي رکيو هو جڏهن تہ محمد   مٿس الله جو نالو علي رکيو.
لقب ۽ ڪنيت
علي جي مشهور ڪنيت ابوتراب ۽ ابوالحسن آهي ء مشهور لقب اميرالمومنين ، مرتضيٰ، وجه الله ،يدالله، عين الله، اسدالله، نفس رسول، ثاقي ڪوثر حيدر گھڻو مشور آهن. .
پرورش
علي جي پرورش محمد پاڻ ڪئي جڏهن علي پيدا ٿيو تڏهن اوهان پنهجي ڄڀ علي جي ڄڀ سان ڏني ء پنهجو لعاب دهن سان علي کي سيراب ڪيو.
ولادت کان پيغمبر جي بعثت تائين
علي جمعي ڏينهن 13رجب سن 30 عام الفيل (بعثت کان ڏهہ سال اڳ) ڪعبي منجھ پيدا ٿيو. هن نينگر جو عالي قدر والدابو طالب ابن عبدالمطلب ابن هاشم ابن عبد مناف هو ۽ سندن امڙ فاطمہ بنت اسد بن هاشم ابن عبدالمناف هئي. علي ڇهن سالن جي ڄمار تائين پنهنجي والدين وٽ زندگي گذاريندو رهيو. ان کان پوءِ محمد ابن عبدالله جي درخواست تي محمد  وٽ هليو آيو.
محمد مصطفي جو اعليٰ ڪردار، بهترين سيرت، عدالت پسندي، انسان دوستي، خدا پرستي عليءَ جي انفرادي ۽ اجتماعي زندگيءَ جي راهہ متعين ڪرڻ لاءِ بهترين نمونو هئي.
شيعن جو نظريو
شيعه اثناعشري ۽ اسماعيلي شيعه پاڻ کي  الله جو ولي پيغمبر اسلام جو روحاني سياسي جانشين پهريون خليفو ۽ سندن اهل بيت مان مڃين ٿا ۽ا وهان کي معصوم پڻ مڃن ٿا.شيعه اثناعشري ۽ اسماعيلين جو اهو مڃڻ آهي ته پيغمرِ اسلام  علي کي پنهنجو سياسي ۽ مذهبي خليفو نامزد فرمايو آھي، پيغمبرِ اسلام  جي وفات کان پوءِ  جو حق ادا نا ڪيو ويو ۽ خلافت ابن ابوقحافه کي ڏني وئي. شيعه زيدي صوفي سنين وانگي اوهان کي صرف پيغمبرِ اسلام جو روحاني جانشين مڃن ٿا يعني مذهبي جانشين ۽ سياسي جانشين کي الڳ مڃن ٿا.
سنين جو عقيدو
سني مسلمان پاڻ کي ، الله جو ولي  چوٿون خليفو، خدا جي رسول  جو صحابي ۽  عشره مبشرا يعني ڏھ جنت جي بشارت مليل صحابين مان مڃن ٿا. سني اوهان کي بعد از پيغمبرِ اسلام ابوبڪر بن ابوقحافه رضہ، عمر بن خطاب رضه ، عثمان بن عفان رضہ کان پوءِ افضل مڃن ٿا. ڪجھ سني اوهان کي بعد از انبياء افضل مڃن ٿا انهن کي تفضيلي سني چئبو آھي، صوفي سني اوهان کي رسول الله جو روحاني خليفو مڃن ٿا. سني پاڻ جي دور ۾ وڙھيل ٽن جنگن ۾ پاڻ کي حق تي ۽ مخالفن مان اهل جمل ،اهل صفين کي اجتهادي غلطي ۽اهل نهروان کي خالص گمراهي تي مڃن ٿا.
نصيري جو عقيدو
نصيرين جو علي,الله آهي.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:ديوتا بڻيل ماڻهو زمرو:شخصيتون
956ع
ڊسمبر
زمرو:956ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
957ع
ڊسمبر
زمرو:957ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
تاشقند اعلان
پاڪستان|۽ ڀارت ۾ لڳندڙ 1965ع واري -جنگ- سترهن ڏينهن کان پوءِ 23 سيپٽمبر 1965ع تي -بند- ٿي. وقتي مسئلن جي حل لاءِ ٻنهي ملڪن، روس جي دعوت تي، -ازبڪستان- جي مرڪز -تاشقند- ۾، 4 -جنوري- کان 10 -جنوري- 1966ع تائين ڳالهيون ڪيون، جنهن ۾ ڪي روسي اڳواڻ به شريڪ هئا. ڳالهين کان پوءِ پڌرنامو -جاري- ٿيو، جنهن کي ”اعلان تاشقند“ جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو. انهيءَ اعلان تي -پاڪستان- طرفان صدر جنرل محمد -ايوب خان- ۽ ڀارت طرفان وزيراعظم لال -بهادر- شاستريءَ صحيحون ڪيون هيون. انهيءَ تاريخي تقريب ۾ -پاڪستان- جو پرڏيهي وزير ذوالفقار علي ڀٽو، ڀارتي پرڏيهي وزير ”سورن سنگهه“، ڀارتي گهرو وزير ”چرن سنگهه“، روسي وزيراعظم ”ڪوسيجن“ ۽ روسي وزيرخارجه ”گروميڪو“ به موجود هئا. ”اعلان تاشقند“ ۾ ڪيل فيصلن مان مکيه هيٺيان هئا: (1) ٻنهي ملڪن ۾ خوشگوار تعلقات پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون -جاري- رکيون وينديون. (2) ٻنهي ملڪن جون فوجون، 25 فيبوري 1966ع تائين واپس پنهنجن علائقن ۾ هليون وينديون. (3) -جنگ- بنديءَ جي حد تي بمباري -بند- رکڻ جي شرطن جي پابند ڪئي ويندي. (4) ٻئي ملڪ هڪٻئي جي اندروني معاملن ۾ دخل اندازي نه ڪندا. (5) ٻنهي ملڪن جون حڪومتون سفارتي رابطن ۾ ”ويانا ڪنوينشن 1961ع“ جي فيصلن جي پابندي ڪنديون. (6) ٻئي ملڪ اقتصادي ۽ واپاري رابطن، ثقافتي ڏي وٺ ۽ -اچ- وڃ جي ذريعن جي بحاليءَ لاءِ تدبيرون ڪندا. (7) -جنگ- ۾، قيد ٿيل جنگي قيدين جي -آزادي- ۽ ضبط ٿيل ملڪيتن جي واپسي ڪئي ويندي.
سيد پپو شاه
سيد پپو شاه ضلعي بدين جو هڪ پراڻو سياستدان آهي جيڪو مختلف وقتن ۾ فنڪشنل ليگ، مسلم ليگ نون ۽ مسلم ليگ قاف سان جُڙيل رهيو آهي. سيپٽمبر 2015 ۾ هڪ اڻڄاتل رقم جي عيوض پپو شاه پنهنجي گهرواريءَ سان گڏ پاڪستان پيپلز پارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪئي [روزاني ڪاوش].
پپو شاه 29 سالن تائين پی‏پي مخالف سياست ڪئي. 1985 ۾ مسلم ليگ (جوڻيجو) جي پليٽ فارم تان ايم پي اي بڻيو. 1988 کان 2013 تائين پيپلز پارٽي جي مخالفت ۾ صوبائي توڙي قومي اسمبلي جي اليڪشن وڙهندو رهيو پر گهڻو ڪري هارائيندو رهيو. 1996 ۾ فنڪشنل ليگ ۽ پي پي مخالف اتحاد کي سرگرم ڪرڻ ۾ سيد پپو شاه سرفهرست رهيو. سندس گهرواري ياسمين شاه سينيٽر رهي چڪي آهي. هوءَ پڻ پي پي مخالف سياست ۾ سرگرم رهي.
سيپٽمبر 2015 ۾، جڏهن پيپلز پارٽي جو گراف بلڪل ڪري چڪو هو، سيد پپو شاه گهرواريءَ سميت پارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪئي. ان جي ٻي ڪا به وجه نظر نه ٿي اچي، سواءِ ان جي ته کيس پارٽيءَ طرفان چڱي رقم آڇي وئي هوندي.
اين.اي-197 (ڪشمور)
NA-197 (Kashmore) (این اے-١٩٧، کشمور) is a newly-created a constituency for the National Assembly of Pakistan. It comprises the entirety of Kashmore District. It was created in the 2018 delimitation from the merger of the old constituencies of NA-209 and NA-210.
چونڊون 2018ع
General elections were held on 25 July 2018.
1532ع
ڊسمبر
زمرو:1532ء زمرو:سال
اعلان ڪراچي
6 -جولاءِ- 1978ع کان 8 -جولاءِ- 1978ع تائين ڪراچيءَ ۾ پهرين غيرسرڪاري -ٽن- ڏينهن واري رابطه عالم اسلامي ڪانفرنس ٿي. هن ڪانفرنس ۾ -ايشيا- جا ٻه سؤ کان وڌيڪ ادارا شريڪ ٿيا، -جن- -ايشيا- جي 25 ملڪن جي نمائندگي ڪئي. عملي طور تي 190 تنظيمن شرڪت ڪئي ۽ مبصرن جي حيثيت ۾ آسٽريا، -اتر- آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا، نيوزي لئنڊ ۽ فيجيءَ جا نمائندا پڻ شريڪ ٿيا. -ان- کانسواءِ رابطه عالم اسلاميءَ جي نمائندن به شرڪت ڪئي. هن ڪانفرنس جو مقصد مسلمانن ۾ -اتحاد- قائم ڪرڻ هو. ڪانفرنس جي آخري اجلاس ۾ رابطه عالم اسلاميءَ جي سيڪريٽري جنرل، شيخ محمد علي الحرڪان، پڌرنامو -جاري- ڪيو، جنهن کي ”اعلان ڪراچي“ جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو. پڌرنامي جا مکيه نُڪتا هي هئا: (1) -پاڪستان- ۾ اسلامي نظام نافذ ٿيڻ گهرجي ۽ قانون به اسلامي شريعت موجب هئڻ گهرجن. (2) سڀني مسلمان ادارن ۾ گڏيل تعلق ۽ تعاون لاءِ ڪوششون ڪرڻ کپن ته جيئن وحدت اسلاميءَ جو مقصد حاصل ٿي سگهي. (3) ڏکڻ -ايشيا- لاءِ هڪ اسلامي ڪائونسل بنائي وڃي، جنهن جو مرڪز ڪراچي هجي.
958ع
ڊسمبر
زمرو:958ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
1533ع
ڊسمبر
زمرو:1533ء زمرو:سال
لال سنگھ اجواڻي
سنڌي ٻوليءَ جو عالم ۽ تعليمدان لالسنگهہ هزاري سنگهہ اجواڻي 1899ع ۾ سنڌ ۾ ڄائو. سنڌ ۾ تعليمي خدمتون سرانجام ڏيڻ بعد، ڀارت ۾ نئشنل ڪاليج باندرا (بمبئي) مان پرنسپاليءَ تان رٽائر ٿيو. هن مرڪزي ساهتيہ اڪادميءَ تي ڪيترن سالن تائين سنڌي زبان جي نمائندگي ڪئي ۽ سنڌي صلاحڪار بورڊ جو ميمبر رهيو. هي ڪيترن ئي سنڌي ۽ انگريزي ڪتابن جو مصنف هو. ”History of Sindhi Literature“. سندس شاهڪار ڪتاب آهي، جنھن جو پھريون ڇاپو، ساهتيہ اڪادمي دهليءَ پاران 1970ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، ٻيو ڇاپو 1977ع ۾، ٽيون ڇاپو 1990ع ۾ ۽ چوٿون ڇاپو 1994ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. ڊيمي سائيز جي 226 صفحن تي مشتمل پڪي جلد واري هن ڪتاب جي چوٿين ڇاپي جي قيمت 80 رپيا آهي. هي ڪتاب ’هندستاني ٻولين جي ادب‘ واري سلسلي جو اٺون ڪتاب آهي، جڏهن تہ ان کان اڳ آسامي، بينگالي، ميٿلي، ملايالم، اُڙيا، ڪنڙ ۽ تيليگو زبان جي ادب جون تاريخون اڳئي اداري پاران ڇپجي چڪيون آهن. هن ڪتاب ۾ سنڌ ۽ سنڌي، سنڌي ٻولي ۽ ان جو بڻ بنياد، صوفي ازم ۽ سنڌي طرز زندگي، شاھ عبداللطيف، سچل سرمست، انگريزن کان اڳ جي دور جا ليکڪ، سامي، انگريزي دور جو سنڌي نثر ۽ ڊراما وغيره شامل آهن. اجواڻي صاحب 1976ع ۾ وفات ڪري ويو.
عالمي امن دفتر
عالمي امن دفتر يا انٽرنيشنل پيس بيورو (International Peace BureauI.P.B) ھڪ بين الاقوامي تنظيم جنھن جو بنياد سوئيٽزرلينڊ جي شهر برن ۾ 1891ع ۾ رکيو ويو. هن تنظيم جي قيام جو مقصد هڪ اهڙو مرڪز وجود ۾ آڻڻ هو، جنهن وسيلي مختلف ملڪن ۾ امن لاءِ ٿيندڙ سرگرمين کي گڏيل نموني جاري رکي سگهجي. هن تنظيم کي 1910ع جو نوبل انعام بہ ڏنو ويو. نوبل امن انعام جي شروعاتي ڏهن سالن ۾ هن تنظيم کي ست ڀيرا ان انعام لاءِ نامزد ڪيو ويو هو، پر جڏهن نوبل ڪميٽيءَ هن تنظيم جي خدمتن جو اعتراف ڪندي انعام ڏنو تہ ان کانپوءِ هن اداري جي ڪارڪردگي متاثر ٿيڻ لڳي.
هن اداري جو قيام 1891ع ۾ روس ۾ ٿيل ٽين عالمي ڪانگريس جي ميمبرن جي ڪوششن جو نتيجي طور ٿيو هو، عالمي ڪانگريس جي ميمبرن کي ان نڪتي تي متحد ڪرڻ ۾ فريڊرڪ بيگر (Fredrik Bager)، هاڊسن پريٽ (Hodgson Pratt) ۽ چارلس ليمونيئر (Charles Lemonier) اهم ڪردار ادا ڪيو هو، اداري جي بنيادي متن ۾ طئہ ڪيو ويو هو تہ هيءَ تنظيم:
اعلان لاھور
22 کان 24 فيبروري 1974ع تي -ان- وقت جي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀُٽي جي دور ۾ لاهور ۾ اسلامي ملڪن جي سربراهن جي ڪانفرنس ٿي. -ان- موقعي تي جيڪو گڏيل اعلان پڌرو ٿيو، سو ”اعلان لاهور“ جي نالي سان مشهور آهي. -ان- ۾ چيو ويو ته: (1) مسلمان قومن جو -اتحاد- نسل ۽ -ثقافت- تي نه، پر مساوات ۽ اخوت تي آهي، (2) اسين ايشيا، آفريڪا ۽ لاطيني -آمريڪا- جي مشترڪ جدوجهد سان گڏ آهيون، (3) اسين مسلمانن جي يڪجهتيءَ کي فروغ ڏيڻ جو عزم ڪريون ٿا، (4) اسين عرب ملڪن ۽ فلسطين جي -آزاديءَ جي تحريڪ- کي ساراهيون ٿا، (5) اسين اسلامي ڪانفرنس ۽ -ان- جي سيڪريٽريٽ جي سرگرمين کي ساراهيون ٿا، (6) اسين جارحيت جي خلاف آهيون، (7) عرب ملڪن جي مؤثر ۽ مڪمل حمايت هجڻ گهرجي ۽ (8) -بيت المقدس- جي آزاديءَ جي لاءِ گڏيل جدوجهد هئڻ گهرجي.