cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باختر
باختر: بيڪٽريا: (Bactria): اڳئين زماني ۾ هندو ڪش -جبل- ۽ جيحون نديءَ جي وچ واري ملڪ جو نالو، -جتي- ٻن ٿوهن وارو اُٺ ٿيندو آهي، جنهن کي ’باختري‘ چون. -باختر- کي ’-بلخ-‘ به سڏيو ويندو آهي. وچ ايشيا جي قديم يوناني سلطنت جنهن جي حدن ۾ هن وقت جو -اتر- -افغانستان- ۽ مشرقي -ايران- اچي وڃن ٿا. هن سلطنت جي گادي جو هنڌ -باختر- موجوده -بلخ- هو. هي -ايران- جي باجگزار رياست هئي جنهن کي 328 ق. م سڪندراعظم فتح ڪيو هو. -ان- کان پوءِ هيءَ سلطنت سليوڪسي بادشاهن جي هٿ هيٺ رهي. 24 ق. م ۾ خودمختيار يونانين ۽ باخترين جي طاقتور رياست طور سامهون آئي. 13 ق. م ۾ خانه بدوش سٿين هن رياست کي فتح ڪيو. 653ع ۾ -بلخ- کي (-باختر- قديم) عربن فتح ڪيو. ڪي صديون هيءُ شهر -تاريخ- ۾ ڏاڍي اهميت جو حامل رهيو. آخري ڀيرو هن شهر کي چنگيز خان تاتاريءَ تهس نهس ڪري ڇڏيو. هتي قديم دور جا ڪيئي يادگار موجود آهن. جهڙوڪ: حضرت ابراهيم اڌم بلخي جي مزار به تباهه حال صورت ۾ موجود آهي. ٻڌن جو وهارو ”نوبهار“، خواجه محمد پارسا جي مسجد ۽ سلطان احمد حضرويه جي قبر به هتي آهي. هي شهر انهيءَ لحاظ کان به اهم آهي ته هتي مولانا -جلال- الدين روميءَ -جنم- ورتو.
حوالا
زمرو:تاريخي علائقا
امين لغاري
امين محمد عرف غلام حيدر ولد ولي محمد لغاري، 7 جون 1966ع تي ڳوٺ جعفر خان لغاري، تعلقي سنجهوري، ضلعي سانگهڙ ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ مئٽرڪ، گورنمينٽ هاءِ اسڪول سانگهڙ مان ڪيائين. 1984ع ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج سانگهڙ مان بي. اي ۽ 1991ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان، ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ مان ايم. اي ڪيائين. -ان- شعبي ۾ پڙهائيءَ دؤران، يونيورسٽيءَ طرفان نڪرندڙ مئگزين، ”يوني مئگ“ جي -اردو- حصي جو اسسٽنٽ -ايڊيٽر- رهيو. پڙهائيءَ دوران ’ماس ڪميونيڪيشن سوسائٽيءَ‘ جو صدر رهيو ۽ انهيءَ پليٽ فارم -تان- يونيسيف جي سهڪار سان ’سنڌ نيٽ ورڪ فار چلڊرين‘ (سڄڻ) نالي تنظيم جو پايو وڌو ويو ۽ -امين لغاري- -ان- تنظيم جي بانيڪارن مان هو. -ان- کان سواءِ هي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ’ڪميونيڪيٽر‘ نالي خبرنامي جو -ايڊيٽر- به رهيو. ايم. اي جي ڊگري وٺڻ کان پوءِ ساڳئي سال پريس انسٽيٽيوٽ آف -پاڪستان- ڪراچيءَ ۾ هڪ سال تائين ريسرچ آفيسر رهيو. بعد ۾ ڪراچيءَ مان نڪرندڙ -انگريزي- -اخبار- ”سنڌ ايڪسپريس“ جو حيدرآباد ۾ بيورو چيف پڻ رهيو. -ان- کان اڳ ”فرنٽيئر پوسٽ“ حيدرآباد بيورو آفيس ۾ صحافت جي عملي سکيا ورتائين. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1)”جديد صحافت“ (2) ”دنيا جون مشهور شخصيتون“ (ترجمو) ۽ ”پرنٽ ٽيڪنالاجيءَ جي ڊڪشنري“ اچي وڃن ٿا، جڏهن ته هڪ ڪتاب ’ماس ميڊيا‘ ڇپائيءَ هيٺ آهن. -ان- کان سواءِ مرزا قليچ بيگ تي سنڌي -ٻولي- نمبر محترم -تاج- جويي سان گڏجي ترتيب ڏنائين. جيڪو 1993ع ۾ ڇپيو. مئي 1992ع ۾ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ ريسرچ اسسٽنٽ طور ڀرتي ٿيو، 10 -آڪٽوبر- 1992ع تي کيس پبليڪيشن ڪوآرڊينيٽر مقرر ڪيو ويو. 1 -آگسٽ- 1995ع تي پبليڪيشن آفيسر مقرر ٿيو. -ٻولي- اٿارٽيءَ جي خبرنامي ’سنڌي -ٻولي- جو باني -ايڊيٽر-‘ آهي، جيڪو هن وقت تائين سلسليوار شايع ٿي رهيو آهي. -ان- کان علاوه هن اٿارٽيءَ جا 3 سووينيئر ترتيب ڏنا آهن. 1992ع کان 2001 تائين پروگرام شعبي جون ذميداريون نڀايائين ۽ 1992ع کان 1997ع تائين پبلڪ رليشن آفيسر به رهيو. -جنوري- 2001ع ۾ اٿارٽيءَ جو بيورو آف پبليڪيشن ۽ پراڊڪشن قائم ٿيو ته امين لغاريءَ کي -ان- جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ جي پرائمري نصابي ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ رهيو. ’-الک-‘ گروپ آف پبليڪيشن جي سنڌ لائيٽ جي -ايڊيٽوريل- بورڊ جو ميمبر پڻ رهيو. هن وقت ڊائريڪٽر پبلڪيشن اينڊ پراڊڪشن طور سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ ڪم ڪري رهيو آهي.
يافث
يافث (Japheth) (عبراني: יָפֶֿתֿ، יֶפֶֿתֿ; يوناني: Ἰάφεθ; لاطینی: Iafeth; عربي: يافث) ابراھيمي روايت جي مطابق حضرت نوح جي پٽن مان ھڪ ھيو۔
وڌيڪ ڏسندا
زمرو:توريت ۾ مذڪور شخصيتون زمرو:نوح
اصول علم طبي (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب چندن مل ڪوڙي مل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 268 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، ايڊيوڪيشنل ڊپارٽمينٽ ڪراچي، سال 1868ع ۾ ڇپايو.
524ع
ڊسمبر
زمرو:524ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
باجو
موسيقيءَ جو هڪ ساز يا واڄو، جنهن کي ’هارمونيم‘ به چوندا آهن. وڄائڻ جو خاص ساز، هارمونيم ٻه اڍائي چورس فوٽ ڪاٺ جي پيتي، جنهن ۾ راڳ جي لحاظ سان -ٽن- حصن ۾ خانا ورڇيا ويندا آهن. هرهڪ خانو وري ستن سُرن جي لحاظ سان ترتيب هيٺ آيل هوندو آهي. ڳائڻو پنهنجي ڳلي جي پهچ سارو ٽنهي حصن مان ڪنهن هڪ کي پنهنجو گرام بنائي راڳ ڳائيندو آهي.
اصول نجات (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مولوي محمد اسماعيل مهيريءَ -تصنيف- ڪيو. مولوي صاحب جو تخلص ”انيس“ هو، هيءُ ڪتاب 116 صفحن تي مشتمل، ڪچي جلد سان آهي، جنهن جي قيمت هڪ رپيو 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. -جمالي- پرنٽنگ پريس، حيدرآباد ۾ ڇپيو، جنهن جو سال ڄاڻايل ناهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
عشتار
عشتار يا اشتار انانہ يا عنانہ 100x20px|DINGIR100x20px|INANNA) بابل ۽ اشوريا جي زرخيزي، جنگ، محبت ۽ جنسي ديوي ھئي. اھا قديم ميسوپوٽاميا (موجوده عراق) جي پيار، سونھن، جنسي تعلق، خواھش، زرخيزي، جنگ، انصاف ۽ سياسي اقتدار جي ديوي ھئي. شروعات ۾ ان جي سمير انانہ يا عنانہ جي نالي سان پوڄا ٿيندي هئي پر بعد ۾ بابل جي  اڪاديائي ايمپائر ۾ ان کي عشتار نالو ڏئي سندس پوڄا شروع ٿي. کيس آسمان جي راڻي طور سڃاتو ويندو هو ۽ سن 4000 ق.م. ۾  اروڪ شھر جي مندر م ان جي پوڄا ھڪ سرپرست ديوي طور ٿيندي ھئي . ان وقت اروڪ(Uruk) شھر ھن ديوي جي ڀڳتن جو مرڪز ھيو. ھن ديوي کي وينس سياري سان منصوب ڪيو ويو. شيھن ۽ اٺ ڪنڊو تارو ھن جا اھم نشان ھيا.
فلمن ۾ ذڪر
ھنن فلمن ۾ عشتار جو ڪردار ڏيکاريو ويو آھي۔
حوالا
زمرو:جنگ جون ديويون زمرو:زرخيز ھلال زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:عربي معبود
24ع
ڊسمبر
زمرو:24ع
باڇڪاڻي
سنڌ ۾ موجود هڪ ذات جو نالو.
حوالا
زمرو:ذاتيون
27ع
ڊسمبر
زمرو:27ع
سام
زمرو:ٻيڙي نوح زمرو:ڪتاب پيدائش زمرو:توريت ۾ مذڪور شخصيتون زمرو:نوح زمرو:سام
اصول انگي حساب (ڪتاب)
ڪتاب اصول انگي حساب آغا تاج محمد خان جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 89 آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ويڙهي مل کٽڻمل، ماڊل اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، لاڙڪاڻي مان سال 1940ع ۾ ڇپايو.
حوالا
زمرو:1940ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
مخدوم امين محمد ثاني ھالائي
مخدوم امين محمد ثاني ھالائي صاحب، مخدوم محمد زمان ثالث جو فرزند هو. حضرت مخدوم نوح سخي سرور جي اولاد مان سندس درگاھ جو سجاده نشين بزرگ ٿي گذريو آهي. سندس ولادت 19 رجب 1256ھ (1840ع) تي ٿي. هو صاحب سھروردي طريقي جو پير ۽ اميراڻي زندگيءَ جو مالڪ هو. سنڌي شاعريءَ ۾ تمام ڪمال حاصل هئس، يعني سنڌي شاعريءَ جي سڀني صنفن ۾ سندس ڪلام موجود آهي. ڏوهيڙا، ڪافيون، غزل وغيره پنهنجا ڪيترائي يادگار ڇڏيا اٿس. هو توحيد جي مسئلي ۾ عام صوفين جي طرز جو تابع آهي. انسانيت جي گهڻين خوبين جو مالڪ هي بزرگ 47 سالن جي ڄمار ۾ 27 رمضان المبارڪ 1303ھ (1885ع) ۾ هن فاني دنيا مان رحلت فرمائي ويو.
حوالا
زمرو:1840ع جون پيدائشون زمرو:1885ع جون وفاتون
سکر ميونسپلٽي
سکر ميونسپلٽي سکر، سنڌ ۾ واقع هڪ ميونسپل ادارو آهي جنھن کي انگريز راڄ ۾ 1856ع ۾ قائم ڪيو ويو. ابتدا ۾ سکر جي آبادي 12 هزار فردن تي مشتمل هئي. انھن ڏينھن ۾ حڪومت شھرين مان رڪن منتخب ڪندي هئي ۽ صدارت ڪليڪٽر ڪندو هيو. 1884ع ۾ سکر ضلعو ٺھڻ کان بعد پھريون دفعو شھرين کي رڪن منتخب ڪرڻ جو حق ڏنو ويو پر صدر ڪليڪٽر ئي هوندو هيو، رائي صاحب ديوان پيسو مل پھريون شھري هيو جيڪو صدارت جي ڪرسي تي ويٺو. 1911ع ۾ شھرين کي صدر منتخب ڪرڻ جو حق ڏنو ويو.
1911ع کان 1947ع تائين هيٺ ڏنل شخصيتون سکر ميونسپلٽي جا صدر رهيون آهن. :
1911ع کان 1947ع تائين 36 سالن جي عرصي ۾ صرف هڪ مسلمان سکر ميونسپلٽي جو صدر منتخب ٿيو باقي سڄي عرصي ۾ هندو شھري ئي سکر ميونسپلٽي جي صدارت جي لاء منتخب ٿيندا آيا.
امين محمد ثالث عرف پکن ڌڻي
مخدوم امين محمد ثالث صديقي قريشي، سروري درگاهه جو تيرهون سجاده نشين، حضرت مخدوم محمد زمان رابع رحه جو وڏو فرزند هو. کيس ٻيا ٻه ننڍا ڀائر ميان شاهه محمد عرف ميان شاهنواز ۽ ميان غلام نبي عرف ميان پنيلڌو هئا. مخدوم امين محمد، شجري موجب غوث -الحق- مخدوم نوح جي يارهين ۽ حضرت ابوبڪر صديق جي ٻائيتاليهين پشت مان هو. مخدوم صاحب، 7 شعبان 1254هه/26 -آڪٽوبر- 1838ع تي -جنم- ورتو. سندس والد کيس ڪوڏ سان ”بابا سائين“ ۽ پيار وچان ”امين“ ڪري سڏيندو هو. سندس -تعليم- ۽ تربيت لاءِ -آخوند- محمد قاسم کي مامور ڪيو ويو. وڏي جهد ۽ رياضت سان علوم متداوله جي تحصيل ڪيائين ۽ پنهنجي دور جي درس نظاميه ۾ خاص مقام حاصل ڪيائين. قرآن پاڪ، حديث، فقه ۽ -تصوف- جي دقيق ڄاڻ ورتائين. سندس اصل تربيت ۽ -تعليم- جو سڌوسنئون واسطو پنهنجي مرشد حق آگاهه سان رهي ٿو. -ان- موجب سندس والد ماجد جي نگاهه، امين محمد سائينءَ کي هر خيال کان ڪامياب بنائي ڇڏيو. پاڻ پندرهن سالن جو مس ٿيو ته سندن والد وفات ڪري ويو ۽ ننڍيءَ عمر ۾ جماعت سروريه جي تربيت جو اهتمام ۽ ٻين ننڍن ڀائرن ۽ چئن معصوم ڀينرن جي ڪفالت جو بار سندن سر تي آيو. حضرت امين سائينءَ جي جواني ڏاڍي مستاني ۽ -البيلي- گذري. پاڪيزه طبع جو مالڪ ۽ خوش پوشاڪ هو. رنگين پوشاڪ پهريندو هو. دستار گلابي، گيڙوءَ رتي ۽ سائي پهريندو هو. ڪڏهن ڪڏهن سمورو لباس گيڙوءَ رتو زيب -تن- ڪندو هو. مختصر رنگين زندگيءَ کان پوءِ اصلوڪي فقيراڻي طريقي ڏانهن رجوع ٿيو. سندس چار شاديون هيون. ٽي هالن مان ۽ هڪ پنهنجن عزيزن، قريشي صديقي پيرن مان، جيڪو خاندان نورپور تعلقي نوشهري فيروز ۾ -آباد- آهي. کيس پنهنجي خاندان جي حرم مان ٽي فرزند مخدوم محمد زمان، مخدوم ظهيرالدين ۽ ميان فتح محمد هئا. سلوڪ جي ميدان ۾ سهيل عرف سلي فقير مڱريي کان فيض ورتائين. امين سائينءَ جي مجاهدي ۽ رياضت جي سلسلي ۾ ”راهونڊ“ جي مقام کي وڏي اهميت حاصل آهي، جنهن سرزمين کي ”پکا“ به چوندا هئا، ڇوته پاڻ اتي پکا اڏي سڪونت اختيار ڪيائين. هيءَ زيارت گاهه هالن کان شهدادپور روڊ تي ميل ڏيڍ پنڌ تي آهي. -ان- ڪري کيس ”پکن وارا صاحب“، ”پکن وارا سائين“ ۽ ”پکن ڌڻي“ به سڏبو آهي. مخدوم صاحب -جن- 48، 49 سالن جي ڄمار ۾ 27 رمضان 1304هه/29 جون 1886ع ۾ وفات ڪئي. مشهور صوفي شاعر منٺار فقير راڄڙ، سيد فاضل شاهه، سيد حيدر شاهه اجناڻي، ولي محمد لغاري ۽ ٻيا سندس همعصر ۽ صحبتي هئا. سندس متقدمين ۾ پير اشرف شاهه ڪاماري وارو، خليفو گل، قادر بخش بيدل، عثمان فقير سانگي، حمل فقير، قطب علي شاهه، -آسو- فقير، فقير خوش خيرمحمد ۽ علي گوهر شاهه ”اصغر“ هئا. امين سائين پکن ڌڻي پنهنجي دور جو قادرالڪلام شاعر هو. سنڌي، سرائيڪي ۽ فارسيءَ ۾ شاعري ڪيائين. سندس ڪافيون الاهي عشق ۾ سرشار آهن. سندس ڪلام جو مجموعو ”ڪليات امين“ جي نالي سان پروفيسر محبوب علي چنا ترتيب ڏنو، جنهن ۾ سندس سوانح، همعصرن ۽ شاعريءَ تي طويل مقدمو شامل آهي. ”ڪليات امين“ جو پهريون ڇاپو 1966ع ۽ ٻيو ڇاپو 1990ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڇپائي پڌرو ڪيو.
امين کوسو
جيڪب آباد ضلعي جو قومي اڳواڻ محمد امين کوسو، ڄاماڻي پاڙي جي کوسن مان پنهنجي ناناڻي ڳوٺ مير حيات خان تعلقي ٺل، ضلعي جيڪب آباد ۾ عبدالعزيز خان کوسي جي گھر 11 ڊسمبر 1913ع تي جنم ورتو. هن جو پڙ ڏاڏو ميان ولي محمد عرف وليو خان کوسو پنهنجي تَرَ جو سخي مرد ٿي گذريو آهي. عبدالعزيز خان کوسي کي ٻہ فرزند محمد امين خان ۽ نظام الدين خان ٿيا. ميان محمد امين خان ابتدائي تعليم ڪريم بخش خان کوسي جي ڳوٺ، تعلقي ٺل ۾ ورتي، جتان هو آدم پور، تعلقي نصيرآباد ۾، ماستر عبدالرسول کوسي وٽ وڃي پڙهڻ ويٺو. اتان پنجون درجو پاس ڪري، موٽي اچي جيڪب آباد هاءِ اسڪول ۾ انگريزي جي تعليم حاصل ڪيائين. اتي کيس مسٽر غلام قادر خان وڪيل ۽ مسٽر شيوارام ڀاڳچند جي شاگرديءَ ۾ رھيو. هن 1928ع جي آخر ۾، جيڪب آباد هاءِ اسڪول مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو. ان کانپوءِ ساڳئي سال جي آخر ۾، عليڳڙھ ڪاليج ۾ اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ داخل ٿيو. اتان 1933ع ڌاري بي.اي پاس ڪري، گريجوئيٽ ٿيو. ان کانپوءِ هي وڪالت پڙهڻ لاءِ اتي ئي لا ڪاليج ۾ پڙهڻ لاءِ ويٺو ۽ 1936ع ڌاري فرسٽ ايل ايل بي جو امتحان ڏنائين. ٻئي سال پروفيسر حليم پرو وائيس چانسلر، ڪن سببن ڪري هن کي ڪاليج مان خارج ڪري ڇڏيو. ان تي ڇوڪرن گھڻي هلچل هلائي، پر هن کي وري داخلا ملي نہ سگھي، تنھنڪري هن کي واپس ڳوٺ اچي رهڻو پيو.
1935ع جي سڌارن جي ائڪٽ پاس ٿيڻ ۽ سنڌ جدا ٿيڻ بعد، 1937ع جي اسيمبلي چونڊن ۾، جيڪب آباد ضلعي مان سردار جعفر خان بليدي، مير سهراب خان سرڪي ۽ مير زين الدين خان سنراڻي ميمبر چونڊجي آيا هئا. سال جي آخر ۾ مير زين الدين خان وفات ڪري ويو. ان جي خالي ٿيل جاءِ لاءِ ٻہ اميدوار بيٺا. هڪ سردار شير محمد خان بجاراڻي ۽ ٻيو ميان محمد امين کوسو. هڪ طرف اڳوڻو بمبئي ڪائونسل جو ميمبر، سرڪار ۾ خاص اثر رکندڙ، لقب بردار، قوم جو سردار عمر رسيده ماڻهو اميدوار هو. ٻئي طرف عليڳڙھ مان تازو آيل، غير تجربيڪار نوجوان شاگرد، وڏي قبيلي جي فرد هئڻ جي باوجود مال ۽ ملڪيت ۾ گھٽ، سرڪار جي مخالف جماعت ڪانگريس جو اميدوار هو. سو بہ اهڙي ضلعي مان، جتي فرنٽيئر ائڪٽ جي موجودگيءَ ڪري، عملدار سياھ و سفيد جا مالڪ هئا. ملڪي ۽ قومي بيداريءَ جو نالو ئي ڪونه هو. پر تازو اهڙي ئي پٺتي پيل لاڙڪاڻي ضلعي ۾ جيڪو زميندارن ۽ وٽن ماڻهن جي جاگير رهندو آيو هو. شيخ عبدالمجيد سنڌي ضلعي جي پهرئين نمبر خاندان، زميندار ۽ سنڌ جي گورنر جي صلاحڪار سر شاهنواز ڀٽي کي اليڪشن ۾ شڪست ڏني هئي. هيءَ ٻي آزمائش هئي. ان اليڪشن ۾ ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي، پير علي محمد راشدي ۽ ڪيترن قوم پرست مولوين ميان محمد امين خان جي مدد ڪئي. والد بزرگوار ۽ پير صاحب ڀر چونديءَ جون دعائون شامل حال هيس. هن مارچ 1938ع تي، چونڊ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي. اها ڪاميابي سنڌ اندر قومي خادمن ۽ جماعتي عيوضين جي ٻي ڪاميابي هئي. هن 29 مارچ تي اسيمبلي ۾ حلف کنيو. شهيد الله بخش جي وزارت جو دور شروع ٿيو هو، جنهن کي اتحاد پارٽي، ڪانگريس ۽ هندو انڊپينڊٽ پارٽين وجود ۾ آندو هو.
جي. ايم سيد سان گڏ محمد امين کوسي جي حمايت حاصل هئي. الله بخش وزارت ابتدا ۾ چڱا قدم کنيا، لوڪل باڊيز مان جو اصول ختم ڪيو. ڪاموري طبقي جي رعب کي گھٽايو. پر مختلف مفاد پرست طبقن جي مفادن آڏو اچڻ سبب الله بخش ملڪ ۽ ماڻهن جي ڀلي جا ڪم ڪرڻ ۾ مڪمل طرح ڪامياب نہ ٿيو. سنڌ ڪانگريس ۽ مسلم ليگ جي سياسي اختلافن ۾ الله بخش جو مڪمل طرح حامي رهيو.
محمد امين کوسي سنڌ ۽ بلوچستان جي پوئتي پيل خطن ۾ سياسي بيداري ۽ آزاديءَ لاءِ وڏو ڪم ڪيو. هو الله بخش سومري کي سنڌ جي خودمختياريءَ جو علمبردار سمجھندو هو. هن سرزمين سنڌ کي دنيا جي اتحاد، امن ۽ ترقيءَ جو مرڪز سمجھيو ٿي. هو مولانا تاج محمد امروٽيءَ ۽ عبيدالله سنڌيءَ جو وڏو معتقد هو. هو هڪ ئي وقت مولانا ابو الڪلام آزاد، مولانا عبيدالله سنڌي ۽ علامه محمد اقبال جو دوست هو. ابتدا ۾ ڪميونسٽ خيالن جو حامي رهيو، ترقي پسند مصنفين جي لکنؤ اجلاس ۾ سنڌ مان شريڪ ٿيندڙ واحد اديب ۽ عالم هو. هن جو شمار چوٽيءَ جي ڪانگريسي مسلمان ليڊرن ۾ ٿيندو هو. ڊگهي شيرواني، ڪوٽ، کاڌي جي اڇي شلوار ۽ بلوچي ٽوپي پائيندو هو. ورهاڱي کان اڳ محمد امين کوسو، شهيد الله بخش جو هر موقعي تي مددگار ۽ معاون رهيو. 1940ع ۾ دهليءَ ۾ قومپرست مسلم پارٽين گڏجي الله بخش جي صدارت ۾ جيڪا آزاد ڪانفرنس ڪوٺائي، ان ۾ به محمد امين ساڻس گڏ هو. 14 مئي 1943ع تي الله بخش سومري جي شهادت کانپوءِ ڏاڍو دلشڪستو ۽ ملول ٿي پيو. انهيءَ زماني ۾ سائين جي.ايم.سيد جا مسلم ليگ سان اختلاف ٿي پيا. ان جي سبب هو نه ساڻس گڏجي ٿي سگهيو نه مسلم ليگ ۾ ويو. 1945ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. پر جئين ئي فرقي پرستيءَ جو دؤر شروع ٿيو ته هيءُ سائين جي. ايم. سيد ۽ شيخ عبدالمجيد سنڌي اسيمبليءَ کان ٻاهر رهجي ويا.
پاڪستان جي قيام کانپوءِ حالتن جي ناسازگاري ڪري، هي گوشہ نشين زندگي گذارڻ لڳو پوءِ بہ سنڌ سان ڪنهن به قسم جي زيادتي برداشت نہ ڪندو هو. سنڌ کان ڪراچيءَ جي جدائي، ون يونٽ جي قيام ۽ مارشل لا دؤر ۾ جڏهن جي. ايم. سيد نظر بند رهيو تہ امين کوسو سندس ساٿي رهيو ۽ بنا ڊپ ڊاءَ جي طويل خط لکندو رهيو. جيڪي اڳتي هلي سائين جي.ايم.سيد ٻن جلدن ۾ ”واڄٽ ويراڳين جا“ جي عنوان سان ترتيب ڏيارائي ڇپرايا. هن انهيءَ آمريتي دؤر ۾ سائين جي.ايم.سيد جي شخصيت تي ”سنڌ جو سيد“ نالي ڪتاب لکيو. هن جي خطن جو هڪ ڪتاب سندس ڀاءُ ميان نظام الدين کوسي ”امين الملت“ جي نالي سان ڇپائي پڌرو ڪيو. مطلب ته محمد امين کوسو مخلص، بي لوث ۽ وطن دوست شخص هو. جنهن جي زندگي ۽ ڪارناما تاريخ جو حصو بڻجي چڪا آهن. هن عظيم انسان ۵ ڊسمبر ۱۹۷۳ع جي ڪراچي ۾ وفات ڪئي ۽ پنهنجي اباڻي ڳوٺ (جنهن کي هن پنهنجي والد جي نالي سان عزيز آباد جو نالو ڏنو هو، مڻين مٽي هيٺان دفن آهي.
525ع
ڊسمبر
زمرو:525ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
26ع
ڊسمبر
زمرو:26ع
باخلاڻي
حوالا
زمرو:بلوچ ذاتيون
اميناڻي ڍنڍ
هي ڍنڍ ضلعي دادوءَ ۾ مشهور درگاهه -امير- پير جي -اوڀر- ۾ آهي. هن ڍنڍ ۾ مڇيءَ جو شڪار ٿيندو آهي. هيءَ ڍنڍ فشريز کاتي وارا نيلام ڪندا آهن.
سوٽِ
چاچَي جي ڌيء کي ﺳﻮٽِ چيو ويندو آھي
پڻ ڏسندا
زمرو:رشتا زمرو:خاندان
ذو شري
250px|left|[[ذو شري، دمشق قومي عجائب گھر]]
حوالو
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:انباط زمرو:زرخيز ھلال
28ع
ڊسمبر
زمرو:28ء زمرو:پهرين صدي زمرو:سال
باد ديھ
ضلعي ۽ تعلقي شڪارپور جي هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ موجود آهن: ’-باد-‘، ’پيربخش لوهر‘، ’داد شير‘، ’ڪاڪي پوٽا‘، ’عاقل خان لوهر‘، ’عظمت‘، ’حاجي دلمراد‘، ’حئي محمد‘، ’لاراري‘، ’حاجي محمد مراد‘، ’حاجي هاشم لوهر‘، ’خدابخش شر‘ ۽ ’محرم علي شر‘.
گورمي
thumb|Plato de cocina creado por Sergio Modlin en 2011
گورمي (Gourmet) (تلفظ؛ ) هڪ ثقافتي مثالي خوردونوش جي فن سان لاڳاپيل اصطلاح آهي، جنهن جي خاصيتن ۾ بهترين انتظامات ۽ طرز پيش پيش ۽ جمالياتي اعتبار کان متوازن غذا ۽ عام طورتي پرتعيش پڪوان آهي۔
زمرو:فن طباخي
29ع
ڊسمبر
زمرو:29ع
526ع
ڊسمبر
زمرو:526ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
30ع
ڊسمبر
زمرو:30ع
527ع
ڊسمبر
زمرو:527ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سکر ايڪسپريس
سکر ايڪسپريس پاڪستان جي هڪ ايڪسپريس ٽرين آهي جيڪا ڪراچي ۽ جيڪب آباد جي وچ ۾ روزانو هلندي آهي۔ پهرين هي ٽرين ڪراچي ۽ سکر جي وچ ۾ هلندي هئي پر بعد ۾ هن جو روٽ جيڪب آباد تائين وڌايو ويو۔
هي ٽرين اڪانومي، ايئرڪنڊيشن لوئر ۽ ايئرڪنڊيشن سليپر ڪلاس گاڏن تي مشتمل آهي. هي ڪراچي کان جيڪب آباد تائين جو 560 ڪلوميٽر (350 ميل) فاصلو 11 ڪلاڪن ۽ 55 منٽن ۾ پورو ڪندي آهي۔
رستو
ڪراچي کان جيڪب آباد براسته حيدر آباد ۽ روهڙي
حوالا
زمرو:پاڪستان جي ريل گاڏين جا نالا زمرو:پاڪستان جون مسافر ٽرينون
دهلي
دھلي يا نئشنل ڪيپيٽل ٽيريٽري  ڀارت جو ھڪ خطو  جيڪو رياستي درجو رکي ٿو  جنھن جو گاديءَ جو هنڌ دھلي شھر آھي. ھن خطي جو پراڻو نالو چيف ڪمشنر وارو دھلي صوبو ھيو پوء ان جي جاء تي اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ايڪٽ آف 1956 جو قانون منظور ڪندي ساڳي سال يونين ٽيريٽري آف دھلي ۾ قائم ڪئي وئي پر 1992 م ان کي نئشنل ڪيپيٽل ٽيريٽري جو نالو ڏنو ويو. ھن خطي جي ٽن طرفن اتر، اولھ ۽ ڏکڻ کان ھريانا رياست ۽ اوڀر پاسي اتر پرديش رياست واقع آھن. ھن ٽيريٽري۾ 11 ضلعا 33 سب ڊويزنون ۽ 59 مردم شماري وارا شھر ۽ 300 کن ڳوٺ  واقع آھن. ھن رياستي خطي جو وڏي ۾ وڏو شھر دھلي شھر آھي ساڳي شھر جي لڳو لڳ نيو دھلي شھر واقع آھي جيڪو انڊيا جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ھن رياست جي پکيڙ 1483 چورس ڪلوميٽر آهي جيڪا پکيڙ ۾ انڊيا جي صوبائي رياستن ۽ خطن ۾ 31ھين نمبر تي آهي. ھن رياست جون مکيه ٻوليون ھندي، انگريزي، اردو ۽ پنجابي آھي. ھن رياستي خطي جي پنھنجي ليجسليٽو اسيمبلي آھي جيڪا 1956 ۾ منسوخ ٿيڻ بعد 1993 ۾ ھڪ دفعو ٻيھر بحال ڪئي وئي جيڪا ھن خطي جي حڪومت جي سربراھ وزيراعلي  کي چونڊيندي آھي. مرڪزي رياست جي طرفان ليفٽيننٽ گورنر مقرر ٿيندو آهي.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
باد فرنگ
يورپ جي هوا. يورپ کان آيل هڪ مرض، جنهن ۾ بدن تي ڪارا، گول گول داغ ۽ ڦٽ ٿي پوندا آهن. هيءَ بيماري پهرين 1914ع واري مهاڀاري -جنگ- ۾ يورپي فوجين ۾ پکڙي ۽ پوءِ وچڙندڙ بيماريءَ طور ٻين ملڪن ۾ به پهتي، جنهن مان ڪيترائي ماڻهو وٺجي ويا، تنهن ڪري بيماريءَ جو نالو ئي ”-باد- فرنگ“ يعني ”فرنگين جي پکڙيل بيماري“ رکيائون.
حوالا
زمرو: بيماري زمرو: وچڙندڙ بيماري
امينه (گلوڪاره)
امينا سنڌ جي ھڪ ڳائڻي ھئي، سندس اصل نالو غلام زينب شاهه ھيو. ھن جو جنم ڊسمبر 15 1946ع تي حيدرآباد ۾ ٿيو. ھن باز محمد شاھ اسڪول منجھان تعليم پِرائي. 1967 ۾ ميران اسڪول منجھان ميٽرڪ ڪيائين.
ھن 1969ع ۾ پي ٽي سي ٽريننگ ڪئي ۽ بئراج ڪالوني حيدرآباد ۾ گورنمينٽ پرائمري اسڪول ٽيچر ۽ پوءِ هيڊ مسٽريس جي عهدي تي پهتي. ھن ريڊيو تي پڻ ڪم ڪيو، ھن ڪيترائي گيت ۽ ڪلام ڳايا.
حوالا
زمرو: سنڌي ڳائڻيون
34ع
ڊسمبر
زمرو:34ع
باد نما
thumb|باد_نما هوا جو رُخ ۽ رفتار ڏيکاريندڙ ڦِرڻي، جيڪا موسميات کاتي وارا ڪنهن لوهي لٺ ۾ مٿاهينءَ جاءِ تي هڻي ڇڏيندا آهن، جنهن ۾ هوا جي رفتار جي خبر پوندي آهي. هن ڦِرڻيءَ کي ’-باد- پيما‘ به چوندا آهن. ڪن هنڌن تي ڪاٺ جي -تير- کي وچ ۾ ڪِلي هڻي، ڪنهن ڪاٺيءَ ۾ مٿاهينءَ جاءِ تي هڻي ڇڏيندا آهن، جنهن طرف کان هوا لڳندي هوندي، -تير- جو پُڇ انهيءَ طرف جي -پٺ- ۾ هوندو آهي ۽ -ان- طرح طرف ڏسڻيءَ جو ڪم ڏيندي آهي.
32ع
ڊسمبر
زمرو:32ع
اڀوڳي ڪانڙو (راڳڻي)
مشر ميل راڳڻي آهي. گنڌار ڪومل اٿس. نکاد ۽ پنچم ورج باقي سر شڌ اٿس. ورن ۾ اوڍو- اوڍو آهي. هن راڳڻي جو خاص سرگم هي آهي: ساري گاما- ڌا گا ما ري – ڌِا سا ساري- گاماڌا ما- گا ما ڌاما- گا ما ري ڌِا- سا سا ڌاگا- ماري ڌِاسا. هن راڳڻي جي آروهي ڌا سا ري گا ما ڌا ڌا سا ۽ -امروهي- سا ڌا ما گا ما ري ڌا سا آهي ۽ هن جو وادي سُرگنڌار آهي ۽ سموادي سُر ڌيوت آهي. هيءَ راڳڻي رات جي ٻئي پهر ۾ ڳائبي آهي.
35ع
ڊسمبر
زمرو:35ع
1901ع
فوتگيون
زمرو:1901ع زمرو:سال
ذو الحلاس
حوالا
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
529ع
ڊسمبر
زمرو:529ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
امينہ ھاليپوٽو
پروفيسر امينه، ڊاڪٽر عبدالواحد هاليپوٽي جي گهرواري هئي. 5 -اپريل- 1932ع تي حيدرآباد شهر جي نعل بندن واري گهٽيءَ ۾ ڄائي. ملان پاڙي ۾ رهندي هئي. سندس خاندان جو شمار حيدرآباد شهر جي قديم خاندانن ۾ ٿيندو هو. سندس -تعليم- بي. اي (آنرز)، ۽ ايم. اي (عربي: گولڊ ميڊلسٽ) هئي. سنڌ جي -تعليم- کاتي ۾ ليڪچرر مقرر ٿي ۽ پوءِ پروفيسر گريڊ ۾ پهتي ۽ زبيده گرلز ڪاليج حيدرآباد جي پرنسپال مقرر ٿي. سندس وفات 16 نومبر 1981ع تي ٿي.
آيرويد
آيرويد لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز سنڌو ماٿريءَ جا موهن جو دڙو، ڪاشي ۽ ٽيڪسلا هوندا هئا.
حوالا
زمرو:طب
اڀيري (راڳڻي)
اڀيري آساوري ٺاٺ جي اوڍو سمپورن راڳڻي جنھن جي آروھيءَ ۾ رکب ۽ ڌيوت ورج آھن. امروھي سمپورن اٿس هن راڳ جي شڪل ڀيم پلاسي سان گهڻو ملندڙ آھي. پر ڀيم پلاسي ۾ ڌيوت تيور آھي اڀيري ۾ ڪومل.
ھن راڳڻي جي آروھي: سا گا ما پا نا سَا ۽ امروھي: سَا نا ڌا پا ما گا ري سَا آهي، جڏهن تہ وادي سُر مڌم ۽ سموادي نکاد، جڏھن تہ ڳائڻ جو وقت منجهند آھي.
سانگھڙ
سانگھڙ (انگريزي:  Sanghar) سنڌ پاڪستان جو شهر ۽ سانگهڙ ضلعي  ۽ تعلقي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي شھر ملاحن آباد ڪيو ھٔو. روايتن مطابق سانگھڙ شروع ۾ ھڪ ننڍڙو ڳوٺ ھو. ھن ڳوٺ ۾ سانگھڙ نالي ھڪ انتھائي پرھيزگار ۽ نيڪ نمازي عورت رھندي ھئي جنھن جي احترام ۾ ڳوٺ جو نالو ”سانگھڙ“ رکيو ويو. وقت سان گڏوگڏ ھتان جي آباديءَ ۾ واڌارو آيو ۽ ھن ڳوٺ ھڪ ننڍڙي شھر جي حيثيت اختيار ڪري ورتي. انگريزن جي دور ۾ ھن شھر کي تعلقي جو درجو ڏنو ويو ۽ 1954ع ۾ سانگھڙ کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.
بادا
مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو ۽ انهيءَ نسبت سان تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ هڪ تپو، جنهن ۾ ديهه ’-بادا- رعيتي‘، ديهه ’-بادا جاگير-‘، ديهه ’رائلو‘، ديهه ’خانپور‘ ۽ ديهه ’ميولس‘ موجود آهن. ’-بادا-‘ ڪنهن وقت ۾ سنڌو درياءُ جو پراڻو -بندر- ۽ -پتڻ- هوندو هو. هيءُ -پتڻ-، پراڻي ڦليليءَ جي منهن کان سامهون ڪوٽڙي تعلقي ۾ هوندو هو، جنهن ڪري اُن جو سڌو واپار ٻيڙين رستي حيدرآباد شهر ۽ آسپاس سان هلندڙ هو. چون ٿا ته هتي جا سيد ڪنڀارڪو هنر ڪندا هئا. سندن -ٿاڌل- جا ڪونڊا، چلمون، دلا، مَٽَ، -تس-، پاٽيون، پارا ۽ ٽڀا وغيره نهايت مضبوط ٺهندا هئا. ٿانون جو گهاڙيٽو به اهڙو سهڻو هوندو هو، جو اهي سوکڙيءَ طور ويندا هئا ۽ سڄي سنڌ ۾ مشهور هئا. خاص ڪري ٻارن جا رانديڪا، چلمون ۽ حقا، گهاڙيٽي، سونهن ۽ مضبوطيءَ ۾ پنهنجو مٽ پاڻ هوندا هئا.
سانگھڙ
ھن شھر ۽ ضلعي ۾ پير پاڳاري جا حر مجاھد وڏي تعداد ۾ رھن ٿا جن سورھيہ باشاھ جي حڪم تي انگريز سامراج سان مھاڏو اٽڪايو ۽ منظم جدوجھد ڪئي. حر مجاھدن 1965ع ۽ 1971ع وارين پاڪستان ڀارت جنگين ۾ سنڌ جي سرحد جي حفاظت ڪئي ۽ ھندستان کي سنڌ جي سرحدن کان پري ڀڄائي ڇڏيو.مرحوم محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو جڳ مشھور ناول ”سانگھڙ“ حر مجاھدن جي عظيم جدوجھد جي پسمنظر ۾ لکيل آھي.
بادا جاگير ديھ
ضلعي دادوءَ جي تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ -آباد- آهن: ’ڪاڇيلا‘، ’چاڪرخان راڄڙ‘، ’هاشم راڄڙ‘، ’رمضان راڄڙ‘، ’صديق راڄڙ‘، ’-بادا-‘، موسو مڪڙاڻي‘، ’بيگوخان‘، ’يارمحمد ڪاڇيلو‘ ۽ ’-امام- بخش شاهاڻو‘.
سانگھڙ
2017ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 75،209 ماڻھن تي مشتمل آھي. ھي شھر ڪراچيءَ کان اٽڪل 268 ڪلوميٽر ۽ حيدرآباد کان اٽڪل 125 ڪلوميٽر اوڀر اتر طرف آباد آھي. آباديءَ جي لحاظ کان ھي سانگھڙ ضلعي جو ٽيون وڏو شھر آھي. ھي شھر روڊ رستي شھدادپور، ميرپور خاص، ٽنڊي آدم، کپري، نواب شاھ, خيرپور ميرس ۽ سنڌ جي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. ھتان جي مکيہ زرعي پيداوار ۾ چانور، ڪڻڪ ۽ وونئڻ شامل آھن.
1904ع
ڊسمبر
زمرو:1904ء زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
1980ع
فوتگيون
1980ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ان
ڪنهن به ملڪ جي زرعي پيدوار، جيڪا -اناج- جي صورت ۾ هجي، ۽ اُهو رِڌي کائجي. جيئن چانور، ڪڻڪ، جوئر، -ٻاجهر-، -جَوَ-، مڪائي وغيره. قديم زماني ۾ اهي سڀ جنسون گاهه ۾ شامل هيون، -جن- کي پوءِ -انسان- ذات پنهنجيءَ حڪمت سان، سٺيءَ زمين ۾ سلا هڻي، انهن جي پوک کي ارتقائي صورت تي رسايو. -ان- کان پوءِ -اناج- ذريعي پوک ٿيڻ لڳي. اَنَ کي ”-اناج-“ به چوندا آهن. اَن کي -برڪت- جي علامت سمجهي -ان- کي ”نور“ به سڏيندا آهن. ”-ان- ڀٽاري“ طور قسم به کڻبو آهي. سنڌيءَ ۾ چوڻي آهي ته ”اَنُ آهي ته -ايمان- آهي.“
حوالا
زمرو:فصل
آيت
thumb|260px|سورھين صدي جو ھڪ کليل قرآن جنھن ۾ سورة ۽ آيتون ڏسجن ٿيون
آيت يا آية   عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي نشاني. اهڙي نشاني، جيڪا تفسير ۽ تشريح کان سواءِ ئي سمجهه ۾ اچي. قرآن پاڪ جو هڪ جملو يا فقرو آيت سڏبو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ آيت لفظ قرآني حوالي سان استعمال ۾ اچي ٿو. قرآن پاڪ ۾ 6666 آيتون آيل آهن. آيتون يا “آيت” قران شريف جي هڪ جملي يا فقري کي چئبو آهي. آيت لفظ جي لغوي معنيٰ آهي ’نشاني‘. ڪلاسيڪي سنڌي شاعرن قران شريف جون آيتون تضمين طور شاعريءَ ۾ ڪم آنديون آهن. سنڌي شاعريءَ ۾ گھڻن اديبن جو خيال آھي تہ شاهه لطيف پنهنجن بيتن کي آيتون سڏيو آهي. ”جي تون بيت ڀانئيين، سي آيتون آهين! شيخ اياز بہ شاعرن جي سرتاج شاهه لطيف کي مخاطب ٿي چيو آهي: مون وٽ آهن بيت، تو وٽ مڙئي آيتون! تفھيم القرآن مطابق آيت جي معني آهي نشاني يا علامت جيڪا ڪنھن شئي جي طرف رھنمائي ڪري.قرآن ۾ ان لفظ جو استعمال چار مختلف معنائن سان ٿيو آھي: علامت يا نشاني؛ آثار ڪائنات؛ معجزات؛ ۽ قرآن جا فقرا. . قرآن ۾ ايتن جي ڊيگھ گھٽ وڌ آھي. ڪي ننڍيون تہ ڪي وڏيون آيتون آهن. آيت مثال طور ھيٺ ڏجي ٿي:
"تِلْكَ آيَاتُ ٱللَّٰهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِٱلْحَقِّۖ فَبِأَيِّ حَدِيثٍۭ بَعْدَ ٱللَّٰهِ وَآيَاتِهِۦ يُؤْمِنُونَ "اھي الله جون آيتون آھن، جي توکي سچ سان پڙھي ٻڌايون ٿا، پوء (ھاڻي) الله (جي نصيحت) ۽ سندس آيتن (کي ڇڏڻ) کان پوءِ ڪھڙي ڳالھ تي ايمان آڻيندا؟ ""
مسلمانن جو ايمان آھي ته آيتون خدا جو انسانن لاء پيغام آهي.
حقيقت ۾ سنڌ جي مڙني شاعرن ۾ سڀني کان وڏو سالڪ ، قرآن پاڪ جو ادراڪ رکندڙ شاعر ڀٽائي صاحب ھو، اڄ سوڌو رهيوآهي. ان کان علاوه قرآن شريف شاھ صاحب سان ھميشه گڏ ھوندو ھو. ان جو چڱيئ ريت پاڻ مطالعو ڪندا رھندا ھئا. شاھ صاحب جي ڪجھ بيتن ۾ مڪمل آيتون تہ ڪٿي وري آيتن جا ڪجھ حصا ،جيئن جو تيئن عربي ٻوليء ۾ ڏنل آهن مثال: وفي انفسڪم افلا تبصرون، ...فڪان قاب قوسين او ادنی وغيره.
ان مان ظاھر ٿئي ٿو تہ شاھ صاحب قرآن پاڪ جو نھايت گھرو مطالعو ڪيو آھي. انھيئ سبب جي ڪري ڪجھ عالمن ۽ اديبن جي راء آھي تہ شاه صاحب پنهنجي شعرن کي آيتون ڪونہ سڏيو آھي، پر ھي شعر، "جي تو بيت ڀانئيا، سي آيتون آهين...." ھڪ واقعي سان منسوب آھي، ان واقعي جو ذڪر قرآن ۾ موجودآهي، اھو ائينء آهي تہ حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جن جڏھن ڪافرن کي ٻڌايو تہ مون ڏانهن الله جون آيتون نازل ٿيون آھين، تہ ان کي ڪافر بلڪل مڃڻ لاء تيار نہ ھئا ۽ چوڻ لڳا تہ ھي محمد جي شاعري آھي يعني محمد جا بيت آھن. ڀٽائي صاحب ان سڄي مامري کي پنهنجي شعر۾ لکيو آھي  "جي تو بيت ڀانئنيا سي آيتون آھين، نيو من لائين پريان سندي پار ڏي"  اگر  ڀٽائي پنھنجن شعرن کي آيتون سڏي ھا تہ سندس ھمعصر نقاد عالم ، مخدوم ھاشم ٺٺوي ۽ ابو الحسن ڏاھري ضرور اعتراض ڪن هان، ڇوتہ انهن کي سندس دنبوري تي اعتراض هو.
آيتن جا قسم
قرآن ۾ آيتن جا ٻہ قسم ٻڌايا ويا آهن: (1) محڪماتي (آيات محڪمات)  ۽ (2)  متشابھاتي (آيات متشابھات). محڪماتي آيتون اھڙين آيتن کي چوندا آهن جيڪي چٽيون ۽ واضع آھن جن جي بنياد تي عالمن فقه جا اصول مرتب ڪيا آھن ۽ متشابھات آيتون اھي آھن جيڪي غيرواضع ۽ پراسرار آھن جن ۾ حروف مقطعات واريون آيتون شامل آهن ہا وري اھڙيون آيتون جيڪي قياس آرائي واريون آھن يا جيڪي ويچار ڪندڙن ۽ روحاني رمز رکندڙن جو ڌيان ڇڪائينديون آھن. قرآن ۾ آيت لفظ خدا جي نشانين ۽ ڪائنات جي مظھرن لاء بہ استعمال ٿيو آهي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:قرآن
31ع
ڊسمبر
زمرو:31ع
531ع
ڊسمبر
زمرو:531ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
33ع
ڊسمبر
زمرو:33ع
37ع
ڊسمبر
زمرو:37ع
بادرنگ
حوالا
زمرو: سبزيون
بآل شامن
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
هيورڊ ليڪ
ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ واقع هڪ ڍنڍ-
جامعه غوثيه سکر
جامعه غوثيه رضويه سکر سنڌ
هي سنڌ ۾ هڪ وڏي ديني درسگاهه آهي جيڪا تقريبن اڌ صدي کان روان دوان آهي
532ع
ڊسمبر
زمرو:532ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سکر جنڪشن ريلوي اسٽيشن
سکر جنڪشن ريلوي اسٽيشن پاڪستان ۾ واقع آهي۔
533ع
ڊسمبر
زمرو:533ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سکر جنڪشن ريلوي اسٽيشن
ريلوي اسٽيشن ڪوڊ
پاڪستان ريلویز جي سرڪاري ويب سائيٽ جي مطابق سکر جنڪشن ريلوي اسٽيشن جو ڪوڊ SUK آهي.
موجوده حالت
هن وقت هي اسٽيشن پاڪستان ريلويز جي استعمال ۾ آهي۔
سکر پراڻي مارڪيٽ
سکر پراڻي مارڪيٽ سکر سنڌ ۾ واقع هڪ مارڪيٽ جنهن کي 1937ء ۾ قائم ڪيو ويو ۔
زمرو:سنڌ
جلال چانڊيو
جلال چانڊيو 10 آگسٽ 1944 ڌاري تعلقي موري، ضلعي نوشھري فيروز جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ۾ حاجي فيض محمد چانڊيو جي گهر پيدا ٿيو.
شروعات 1944 کان 1983 تائين
جلال چانڊيو هوش سنڀاليو ته گهر جو ماحول مالوند ماڻهن وارو هو ٿورو وڏو ٿيو ته جلال جي والد فيض محمد کيس درزڪو ڪم سيکارڻ لاءِ مورو ۾ هڪ استاد وٽ ڇڏي آيو پر جلال چانڊيو جي درزڪو ڪم ۾ دل نه لڳي، اتي پيو مختلف فنڪارن جا ريڊيو ۽ ٽيپ ريڪارڊ تي ڪلام ٻڌندو هو، جنهن سبب سندس ڌيان ڪلام ٻڌڻ ڏانهن وڌيڪ هو ۽ پرايا ڪپڙا سبڻ بجاءِ خراب ڪندو هو، استاد جي مار-ڪٽ سبب، اچي اتان به بيزار ٿيو ۽ ڳوٺ واپس اچي مال چارڻ لڳو مال چارڻ دوران جهنگ ۾ ٺڪريون ۽ ڪاٺيون کئي پيو وڄائيندو وتندو هو جهنگ ۾ گائڻ وڄائڻ وارو شوق سندس وڌي ويو مال چارڻ سان به دل نه لڳي جنهن سبب کسي پيادڙڪا اتي به پيا ملندا هئا پر سندس سنگيت سان عشق ٿي ويو هو، سندس سنگيت سان جنونيت جي حدتائين عشق کي ڏسندي جلال جي مائٽن به کيس ڳائڻ جي لاءِ گهوٽڪي ضلعي جي شهر ميرپور ماٿيلو ۾ استاد علي گل مهر وٽ شاگردي لاءِ حوالي ڪيو. استاد علي گل وٽ جلال راڳ جي ابتدائي سيکا ورتي ۽ پنهنجي استاد سان گڏجي ترجي مختلف درگاهن تي وڃي پيرن فقيرن جي اڳڻ تي ويهي ڊيوٽي ڏيڻ سان گڏ گائڻ شروع ڪيو. سندس آواز اهڙو جو لائوڊ اسپيڪر جو محتاج نه هو جلال چانڊيو، جنهن دور ۾ گائڻ شروع ڪيو ته تڏهن سنڌ اندر جهرجهنگ غير سنڌي فنڪارن جو اوج هو، هن ان دور ۾ وڏي همٿ پاڻ ۾ پيدا ڪري 1970 ڌاري پارس ڪيسٽ ڪمپني طرفان آڊيو ڪيسٽ تيار ڪرائي. انهيءَ ڪيسٽ ۾ سندس ڳايل ڪلام ”هل نه مٺو ايڏي لوڏ ڪري“ تمام گهڻي مقبوليت مائي. جنهن بعد جلال چانڊيو لاءِ سنڌي سنگيت ۾ دروزا کلڻ لڳا نج ڳوٺائڻ انداز واري ٽوپي ۽ لباس ۾ ٿوري جدت آئي چيڙي يڪتاري جي گونج ۾ سنڌ اندر تڏهن عام ڄام ٿيندڙ ٿيٽرن، ميلن ملاکڙن ۾ ڳائڻ وڄائڻ شروع ڪيو ته ان دور ۾ عير سنڌي فنڪارن جون وايون بتال ڪري ڇڏيائين ۽ سنڌ جو بي تاج بادشاهه فنڪار طور اوج ماڻي ورتائين سنڌ ۾ جلال، جلال ٿي ويو. سندس اڳيان پويان تڏهوڪي ڪيسٽ ڪمپنيز جا مالڪ پيا سلامي ٿيندا هئا سوين ڪيسٽون جلال چانڊيو جون جاري ٿيو ريڊيو، ٽيلويزن جا دروازا جلال چانڊيو لاءِ کلي ويا.
1984 کان 2001 تائين
1985 ڌاري جلال چانڊيو انتهائي اوج وارو زمانو ڏسي تڏهوڪي وقت جي ڪامياب فلمي هدايتڪار جناب شاهه اسد پنهنجي سنڌي فلم لاءِ جلال چانڊيو سان وڃي ڪچهري ڪندي کيس فلم ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ حامي ڀرائي ۽ سنڌي فلم جلال چانڊيو ٺاهي جڏهن فلم جلال چانڊيو سنڌ جي سينمائن تي لڳي ته سنڌي فلمن جي دنيا ۾ نوان بزنس جا ريڪارڊ قائم ڪيا. انهيءَ فلم کي تمام گهڻي عوامي موٽ ملي ۽ سنڌ جي تاريخ ۾ ڪنهن سنڌي فنڪار تي ٺهندڙ پهرين سنڌي فلم جلال چانڊيو لاءِ ٺهي جلال چانڊيو سان سنڌ جا ماڻهو انتهائي گهڻو پيار ڪرڻ لڳا. سنڌ اندر پنهنجي وقت جو انتهائي مصروف فنڪار هو، جنهن سبب سنڌ اندر سوين ماڻهو پنهنجي شادين، مرادين ۾ گهرائڻ لاءِ پروگرام جي تاريخ پهريان جلال چانڊيو کان وٺندا هئا. پوءِ پنهنجي شادين جون تاريخون طئي ڪندا هئا. هر هنڌ پنهنجي فني دنيا جي اوج وارن ڏينهن ۾ سنڌي سنگيت جو ڀرپور مظاهرو ڪيو پر دنيا جي مختلف ملڪن ۾ پڻ تمام گهڻو ڳائي وڄائي انگريزن کي به حيران ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته سندس ڳائڻ وقت چپڙي يڪتاري وڄائڻ سان گڏ سندس منهن جو رخ، ويهڻي ۽ هٿن جي بيهڪ وارو انداز اڄ تائين ڪوئي به فنڪار پيدا نه ڪري سگهيو. سڄو جسم سندس جو ڳائڻ سان گڏ پيو پرفارم ڪندو هو. هو ويٺي ويٺي ڳائيندي به ائين لڳندو هو جو ڄڻ نچي رهيو هجي. جلال چانڊيو 2 شاديون رچايون، هڪ پنهنجي مائٽن مان ننڍپڻ ۾ ته ٻي شادي پنهنجي پسند سان ڪئي.
فني دنيا ۾ انتهائي اوج واري زندگي ۾ جڏهن ته جلال چانڊيو جنهن محفل ۾ ڳائڻ ويندو هو، اتي اوڙي پاڙي جون سوين عورتون پنهنجي گهرن جي ڪوٺن تي ويهي جلال چانڊيو جو راڳ لازمي ٻڌنديون هنيون. جلال چانڊيو پنهنجي شروعاتي دور کان حياتي جي آخري لمحن تائين انتهائي مقبول فنڪار رهيو.
مزاج
جلال ته اڳ ئي حسن پرست ۽ سونهن جو پوڄاري هو، جنهن سبب جتي به جنهن به شي ۾ سونهن ڏسندو هو ته دل ڏئي ويهي رهندو هو. جانورن سان تمام گهڻو پيار ڪندو هو، ميهون ۽ گهوڙا پالڻ جو شوق تمام گهڻو هئيس.
جلال چانڊيو رنگين طبعيت جي مالڪ هجڻ سان گڏ انتهائي طور نماز جو پڻ پابند هوندو هو ۽ انسانيت جي خدمت سان سرشار جذبو رکندڙ شخصيت هو. پنهنجي علائقي جي غريبن جي نياڻين جي ڏاج ڏيڻ کان وٺي غريبن جي مدد ۾ اڳيان اڳيان هوندو هو. سنڌ اندر ڪو اهڙو شهر يا ڳوٺ نه هوندو جتي جلال چانڊيو پنهنجي فن جو مظاهرو نه ڪيو هجي.
حياتي جي پڃاڻي
سنڌ جي هن عوامي ۽ سدا حيات لوڪ فنڪار جي حياتي جا ڏينهن ڏهين جنوري 2001 تي رات جو ساڍين ڏهين وڳي پورا ٿي ويا. مرحوم جي آخري آرامگاه نوشهرو فيروز جي شهر ڦل ۾ آهي
حوالو
سوانح جلال چانڊيو
زمرو:سنڌي فنڪار زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيات زمرو:لوڪ فنڪار زمرو:ويهين صدي جا ڪلاڪار
1905ع
حوالا
زمرو:1905ع زمرو:سال
ڪوبرا
اصيل نانگ : جوڳين جي پنهنجي دنيا آهي. انهن موجب -اصيل- ڪارن نانگن جا ست قسم يا ڀائر آهن، هُو انهن جي -تشريح- يا درجيبندي ڪجهه هن ريت ڪن ٿا: 1- -تخت- نانگ: سڀني نانگن جو سرتاج آهي. هن نانگ جو رنگ سونهري، جسم شيشي جهڙو چمڪدار آهي، جنهن جي آرپار نظر پوي ٿي. سونهري لڪيرن سان خوبصورت ڦڻ هوندي اٿس. ڳچيءَ ۾ قدرتي ڳانو اٿس. جهنگ ۽ ويرانن ۾ چانڊوڪي رات جو -تخت- نانگ جي روايتي ڪچهري لڳندي آهي. -ان- کي بخت جو -بادشاهه- سمجهيو ويندو آهي (شايد هيءُ King Cobra ڏانهن اشارو آهي ڇاڪاڻ ته -ان- جو رنگ سونهري هوندو آهي). 2- پدم نانگ: 5 فٽ ڊگهو، ڪارو ناسي، وڏي ڦڻ ٿئيس ٿي جنهن تي علي سائينءَ جي دلدل جي کر جو نشان هوندو آهي. هي سنڌ ۾ عام آهي (هي Naja naja آهي). هڪ اڇو پدم هوندو آهي، جنهن جي مٿي تي مانڌاڻيءَ جهڙو نشان ٿئي ٿو. پدم نانگ جي پڇ ۾ زهريلو ڪنڊو هوندوآهي. هڪ ناسي پدم به هوندو آهي. 3- واسينگ نانگ: جنهن کي پڇ ۾ ڪنڊو ٿيندوآهي، هي ڊگهو ۽ ڪارو ٿئي ٿو. 3- شيش نانگ: جيڪو ويرانن يا کنڊرن ۾ خزاني تي ويٺل هوندو آهي. 4-ڪاريهر نانگ: جيڪو درويش نانگ آهي ۽ قاتل جو عڪس اکين ۾ وٺندو آهي (ڪاريهر Black Cobra/ Naja oxiana آهي، باقي ڳالهيون ڏند ڪٿائون آهن). 5- اِڇا اڌاري نانگ: جيڪو پنهنجي مرضيءَ سان انساني روپ وٺي سگهندو آهي، مٿي تي اڇو ٽِڪو ٿيندو اٿس. ڪارو ناسي ۽ گـهرو نيرو ٿيندو آهي (هي شايد Naja kaouthia آهي ۽ انساني روپ واري ڳالهه به ڏند ڪٿائي آهي). 6- ڪلها ڌاري: هي به ساڳئي -اصيل- نسل جو نانگ آهي. 7- گڊو نانگ: هن جو پيٽ سليٽي ٿيندو آهي. پدم جي نسل مان کريل؛ نانگ ۽ ڪوراڙ جي ميلاپ سان پيدا ٿيندو آهي، انهن مان تِليهر ۽ ڦَنيهر مشهور آهن (هي معلومات ڏيڻ واري جو اشارو غلط طور وئينس نانگ ڏانهن آهي، سائنسي حقيقت اها آهي ته نانگن ۽ بلائن جو غير جنس ۾ ميلاپ ٿيندو ئي ڪونه آهي، تِليهر Naja naja ئي آهي جنهن کي پدم به چون ٿا، ’ڦَنيهر‘معنيٰ ’ڦَڻ وارو‘ يعني، اهو به نانگ جو هڪ صفتي نالو آهي).
بادام ناتوان
سنڌي زبان جي نامور ليکڪا ”-بادام ناتوان-“ جو -جنم- 1930ع ڌاري شڪارپور ۾ ٿيو. هن ننڍڙي عمر ۾ ئي لکڻ شروع ڪيو. -بادام ناتوان- جو هڪ انٽرويو گهڻو وقت اڳ ماهوار ”اديون“ ۾ شايع ٿيو هو، جنهن ۾ هن پنهنجي نالي جي -باري- ۾ چيو هو ته: ”نالو -بادام- اٿم، جنهن لاءِ اڪثر آدمي پڇندا آهن ته هيءُ نالو ڇو؟ حقيقت هن طرح آهي ته شڪارپور ۾ ڪوئيٽا جا -پٺاڻ- سرد موسم ۾ ايندا هئا، -جن- جون نياڻيون -تعليم- وٺڻ اينديون هيون، انهن پٺاڻين جا اهي نالا هوندا هئا ۽ امان اسڪول جي هيڊمسٽريس هوندي هئي ۽ انهن مان هڪ نالو يعني ”-بادام-“ مون لاءِ منتخب ڪيائين.“ -بادام ناتوان- جي -تعليم- مئٽرڪ (-بمبئي يونيورسٽي-) هئي، پر سندس مطالعو وسيع هو. هن پنهنجو تخلص ”ناتوان“ -ان- ڪري رکيو، جو سندس چوڻ مطابق عورت ذات’ناتوان‘ يعني ڪمزور آهي. هوءَ ”-بادام ناتوان-“ جي ادبي نالي سان ادبي حلقي ۾ مشهور ٿي. -بادام ناتوان- جي پهرينءَ -تصنيف- جو نالو ”شڪسته زندگي“ آهي. اهو ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ آهي ۽ ڪتاب جو هرهڪ ڀاڱو اڍائي سؤ صفحن تي مشتمل آهي. سندس ٻي -تصنيف- آهي ”خوش خصلت خاتون“. هن پهريون ڪتاب ڪراچيءَ مان ڇپرايو هو ۽ سندس ٻيو ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ طرفان شايع ٿيو هو، جنهن جون ٻه سئو ڪاپيون ۽ -انعام- به -ان- وقت جي بورڊ جي سيڪريٽري محمد ابراهيم جويي ڏانهس موڪليو هو. -بادام- جي -ٽين- -تصنيف- ”قلبي اُڃ“ آهي، جيڪا شڪارپور مان شايع ٿي، جنهن تي برک دانشور ۽ اسڪالر علامه آءِ. آءِ. قاضي مرحوم تبصرو ڪيو هو. -ان- کان علاوه سندس تصنيفن ۾ ”نماڻي نار“، ”خلوت ۾“ ۽ ”رنم رت ڦڙا“ قابل ذڪر آهن. مرحومه پنهنجي ڀيڻ روشن آرا مغل جي وفات تي سندس سڪ ۾ هڪ رسالو ”تنهنجي ياد ۾“ پڻ ڇپايو هو. -بادام ناتوان-، سنڌي ادب جي پهرين عورت هئي، جنهن مضمون کي فڪشن جو روپ ڏنو. -بادام ناتوان- کي سنڌي ٻوليءَ سان گڏوگڏ، -اردو-، فارسي ۽ -انگريزي- زبانن جي پڻ خاصي ڄاڻ هئي. هن 8 فيبروري 1988ع تي پنهنجي اباڻي شهر شڪارپور ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو: سنڌي عورت ليکڪائون
534ع
ڊسمبر
زمرو:534ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
عيدگاهه سکر
عيد گاهه سکر شيخ بابو محمد سليمان جي ڪوششن سان 1907ء بمطابق 27 شعبان 1323ھ ۾ مسلمانن جي چندي سان سينٽ ميري ديول ۽ فري ميسنري لاج سکر جي وچين زمين جي ٽڪري تي تعمير ڪيو ويو ۽ پيڙهه جو پٿر پير پاڳاري جي دستِ مبارڪ سان رکيو ويو ۔
1907ع
فوتگيون
زمرو:1907ع زمرو:سال
عثتر سمين
عثتر سمين بڻ"جنت جي صبح جو ستارو" (عربي: عثتر سمين) عربستان ۾ جھالت واري زماني جو ديوتا يا ديوي ھئي. اڃان تائين ان جي جنس جي پڪ نہ ٿي سگھي آھي.ان جي پوڄا اتر ۽ وچ عربستان ۾ ٿيندي ھئي. ھو ديوتائن جي ھڪ ٽمورتي جو حصو بہ آھي جنھن ۾ نوحا، عثتر سمين ۽ رودا شامل آھن. اھو بہ خيال آھي تہ اھا شايد لات وانگر ھئي جنھن جي عقيدتي مرڪز پالمائرا تي ھيو. ڊائرڪ لئنگي (Dierk Lange) جي مطابق عثتر سمين يموئل وارن جي خدائي ٽمورتي مان ھڪ اھم مورتي ھئي جنھن جي پوڄا ڪئي ويندي ھئي. انھن يموئل ۾ اتر عربستان جو حضرت اسماعيل جي نسل جو قبيلو قيدار يا قيداري پڻ شامل ھيو. لينگي مطابق ان ٽمورتي ۾ نوحا جي نسبت سج سان، رودا جي نسبت چنڊ سان ۽ عثتر سمين جي نسبت زھرہ (Venus)  سان ھئي. A انھن سان مشترڪ خدائي ٽمورتي نائين کان چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ڏکڻ عربستان م اوسان جي بادشاھت ۾ پڻ موجود ھئي. جن ۾ مائن، قتابان ۽ حضراموات جا نالا شامل ھيا.
حوالا
زمرو:تاريخ عرب زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
535ع
ڊسمبر
زمرو:535ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
ابجال
ابگال ديوتا رڻ پٽ جو ديوتا.اسلام جي آمد کان پھريان بدو (Bedouins) قبيلن ۽ اٺن چاريندڙن جو بيابان جو ديوتا ابگال ھوندو ھو جنھن کي اھي مڃيندا ھئا.
حوالا
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
38ع
ڊسمبر
زمرو:38ع
راٿفيلڊ اسپتال سکر
راٿفيلڊ اسپتال، سکر سنڌ ۾ واقع هڪ اسپتال آهي جيڪا شهرين جي سهولت جي لاءِ 1920ء ۾ قائم ڪئي وئي۔ هي اسپتال پراڻي سکر جي علائقي ۾ قائم ڪئي وئي ۔
921ع
ڊسمبر
زمرو:921ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
شيشو
thumb|شيشي جي دري شيشو واريءَ جي ذرن مان ٺھيل ھڪ شفاف مواد ھوندو آھي. شيشو ڪيترن ڪمن ۾ آندو ويندو آھي جن ۾ ٿانوَ ٺاھڻ، در دريون ٺاھڻ، چادرون ٺاھڻ، گلدان ٺاھڻ وغيره شامل آھن.
طب
شيشو: نالا: ع. زجاج، ف. آبگينه، هه: وغيره___ ڪانچ، قوارير درسومارس ۽ قيطورس. اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: مٿي جو سور ۽ پيچش پيدا ڪري، ميل: ڪتيرو، عيوض: زبرحد، وزن: هڪ رتي. سڃاڻپ: مشهور معدني پيدائش آهي. خاصيت: سرمي سان گڏ پيهائي استعمال ڪرڻ سان نظر کي طاقت ملي ٿي، ڌنڌ، ڦلي ۽ اک جي خارش لاءِ مفيد آهي. ڦلائي کائڻ سان مثاني ۽ گردي جي پٿري ۽ رائي کي دفع ڪري ٿو. هن جو سفوف ڏندن جو سور لاهي ٿو ۽ ڏندن کي صفا ڪري چلڪائي ٿو.
حوالا
شيشو زمرو:خام مال
536ع
ڊسمبر
زمرو:536ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
بادشاھ
بادشاههُ، -تخت- ڌڻي ملڪ جي واليءَ کي چئبو آهي. لغت ۾ فارسيءَ جو لفظ آهي ۽ ٻن لفظن جو مرڪب آهي يعني باد= هوا + شاهه= حاڪم. يعني جنهن جو حڪم هوائن تي هلي. يا هوائن جو حاڪم. بادشاهي نظام ۾ عام طور بادشاهت ورثي ۾ -بادشاهه- جي وڏي پٽ يا وراثت جي قانون موجب شاهي خاندان جي ئي ڪنهن فرد کي ملندي آهي. هيءَ قبائلي نظام جي هڪ صورت آهي.تاش پتن جي راند ۾ به بادشاهه، راڻي، غلام جا پتا ٿيندا آهن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو: حاڪم
اواران ضلعو
آواران ضلعو  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڏاکڻي حصي ۾ قلات ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام آواران شھر آھي. ھن ضلعي جو قيام نومبر 1992ع ۾ ٿيو ھو ۽ ان کان اڳ ھي ضلعو خضدار ضلعي جي سب ڊويزن ھيو. آواران شھر جو پراڻو نالو ڪولوا ھيو. ھي ضلعو بلوچستان جو غريب ترين ضلعو سمجھيو ويندو آھي ھن ضلعي جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ گوادر ضلعو، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ لسٻيلو ضلعو، اولھ ۾ ڪيچ ۽ پنجگور ضلعو، اتر اوڀر م خضدار ضلعو ۽ اتر ۾ خاران ضلعو واقع آهن. ھن ضلعي جي ڪل پکيڙ 29,510 چورس ڪلوميٽر آهي. ۽ 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 1,21,680 ھئي.
انتظامي ورهاست
2012 ۾ ھي ضلعو ٻن تحصيلن ۽ ھڪ سب تحصيل ۾ ورھايل ھيو جن م شامل آهن: آواران تحصيل، جھل جائو سب تحصيل ۽ ماشڪئي تحصيل. 2012 ۾ ضلعي ۾ ھيٺيون 8 يونين ڪاؤنسلون واقع ھيون
2021 ۾ ھن ضلعي ۾ ٻہ تحصيلون ھيون جن ۾ آواران تحصيل ۽ ماشڪئي تحصيل شامل آھن. ان کان علاوه ٻہ سب تحصيلون پڻ واقع ھيون جن ۾ گشڪور سب تحصيل، جھل جائو سب تحصيل شامل آهن. ضلعي ۾ ھڪ سب ڊويزن آھي جنھن جو نالو آواران سب ڊويزن آھي جنھن م آواران تحصيل ۽ مٿيون ٻہ سب تحصيلون شامل آهن.
تعليم
پاڪستان ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن رينڪنگ 2017 مطابق الف اعلان واري رپورٽ م پاڪستان جي 155 ضلعن ۾ آواران ضلعي جو درجو 137 ھون ھيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
اناٿن جو ناٿ
هيءُ ڪتاب شيوارام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 48 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. سک ٽرئڪٽ سوسائٽي، ڪراچيءَ، ڇاپو پهريون، نئشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1927ع ۾ ڇپايو.
39ع
ڊسمبر
زمرو:39ع
سينٽرل جيل سکر
سينٽرل جيل سکر سکر سنڌ جي هڪ جيل آهي جنهن کي انگريز راڄ ۾ 1938ع ۾ تعمير ڪيو ويو۔ هن جيل جي پوليس جي لاءِ ڪواٽرز بہ تعمير ڪيا ويا.
ميھو
ميهو يا ميھا (tinda) ھڪ سبزي آھي جيڪا سائي رنگ جي ٿيندي آھي. ھي ٻير وانگر ھوندي آھي پر ماپ ان جان وڏي ٿيندي آھي.
537ع
ڊسمبر
زمرو:537ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
1908ع
ڏڻ ۽ عام موڪل
1908ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
1909ع
ڊسمبر
زمرو:1909ء زمرو:سال
36ع
ڊسمبر
زمرو:36ع
538ع
ڊسمبر
زمرو:538ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
اُنَ
اُنَ (WOOL)، هر قسم جي جانورن جي وارن جا نالا ڌار ڌار آهن. رڍن جي وارن کي اُن يا پشم چئبو آهي. اُن مان ٺهيل ڪپڙو، چادر، لباس وغيره پنهنجي اُڻاوت جي گهاٽائيءَ سبب هوا کي روڪڻ جي صلاحيت رکندو آهي، انهيءَ ڪري اُن کي ”گرم“ خيال ڪيو ويندو آهي.
رنگ ۽ استعمال
اُن جو قدرتي رنگ ڀُورو، هئڊو، ڪارو ۽ ناسي هوندو آهي. اُن، ڪپڙن، قالينن، ڪمبلن ۽ ٻين گهڻين ئي استعمال جي شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندي آهي.
تياري
thumb|left|اُن تياري کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ ۾ اُن جابلو خطن ۾ ملندي آهي، جتي رڍون گهڻي انداز ۾ پاليون وينديون آهن. رڍون سال ۾ ٻه ٻه ”پٺيون“ ڏينديون آهن. اُها اُن پهريائين واپاري خريد ڪندا آهن ۽ پوءِ اُها ڪارخانن تي ويندي آهي. اُن جو ريشو لچڪدار، سَرن کان بچيل، جاذب ۽ مضبوط ٿيندو آهي. اُن مان حاصل ٿيندڙ تند جي ڊيگهه ۽ عمدگي، جانور جي عمر کي نظر ۾ رکي ڪئي ويندي آهي. اُن, ڪئنچيءَ سان ڪتربي آهي. ڪتريل ان مان مختلف طريقن سان سڻڀ وغيره ڪڍڻ کان پوءِ ان کي پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگ ڏبو آهي. يا اُن جو ڪارو سفيد قدرتي رنگ قائم رکبو آهي. اوني ڪپڙي کي به پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگي سگهبو آهي. صاف ڪيل بج واري اُن مان ڪپڙي ٺاهڻ جو عمل شروع ٿيندو آهي. وولسٽيڊ ڪپڙي جو تر سخت ۽ هموار هوندو آهي. شروعات ۾ اهڙو ڪپڙو فقط ڊگهيءَ تند واريءَ اُن مان ٺاهيو ويندو هو. اُن مان سُٽ ڪتڻ واري طريقي ۾ ڪافي ترقي ٿي آهي.
احتياط
رڍن مان بهترين ۽ صاف سٿري اُن حاصل ڪرڻ لاءِ هيٺين ڳالهين جو خاص خيال رکڻ ضروري آهي، ڇاڪاڻ ته بهترين اُن جو سڄيءَ دنيا ۾ سٺو اگهه ملندو آهي. جيڪڏهن اُن ڪترڻ ۾ بي ڌياني ڪئي ويندي ته پوءِ مالڪ کي خاطرخواهه اُجورو ملي نه سگهندو.
حوالا
زمرو:گھريلو صنعتون
اورينٽل ڪاليج سکر
اورينٽل ڪاليج سکر سنڌ ۾ واقع هڪ ڪاليج آهي جتي سنڌي ۽ اردو "ادب" جر تعليم ڏني ويندي آهي ۽ جنهن جو مقصد مشرقي تعليم جو واڌارو آهي۔ هي ڪاليج سيد عطا حسين شاهه موسوي 1956ء ۾ قائم ڪئي ۔
بادگير
هوا جي ڇڪڻ لاءِ ڇت ۾ ٺهيل منگهه. حيدرآباد شهر، -ٺٽي- ۽ سنڌ جي لاڙ واري خطي ۾، اونهاري جي مند ۾ ڏاڍي هوا لڳندي آهي، -ان- هوا کي گهر ۾ اندر ڇڪي آڻڻ لاءِ ڇت ۾ هڪڙي ڪنڊ ۾ چورس سوراخ ڪري، مٿان ڪُنڊائين ننڍڙي ڇت ڏيئي ڇڏيندا آهن: اهڙيءَ طرح جو ڪنڊائين ڇت جو رخ ڏکڻ- اولهه ڪنڊ ڏانهن ٿئي. منگهه مان لڳندڙ هوا واري ڪمري ۾ پکي وغيره جي ضرورت نه رهندي آهي. هن کي روشندان به چوندا آهن.
القوم
القوم (Al-Qaum) (عربي: القوم) انباط (Nabataean) جو جنگ ۽ رات جي ديوتا اور قافلن جو محافظ ھيو۔
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخيز ھلال
539ع
ڊسمبر
زمرو:539ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
40ع
ڊسمبر
زمرو:40ع
اناج
غذائي ضرورتن لاءِ ڪم ايندڙ زرعي جنسون، جيئن چانور، ڪڻڪ، جوئر، -ٻاجهري-، مڪائي ۽ -جَوَ- وغيره.
زنانه مشن اسپتال سکر
زنانه مشن اسپتال سکر سنڌ ۾ واقع هڪ اسپتال آهي جنهن ۾ عورتن جو علاج ٿيندو آهي۔ هن اسپتال جو نالو اليگزيندرا آهي۔ هي اسپتال چرچ آف الگلينڊ جي پاڇي هيٺ آهي ۽ هن  جو بنياد 1888ء ۾ رکيو ويو ۔
ايجليبول
حوالو
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:قمري ديوتا زمرو:زرخيز ھلال
41ع
ڊسمبر
زمرو:41ع
بادل (رسالو)
لو ):”-بادل-“ نالي هڪ ماهوار باتصوير رسالو سيپٽمبر 1965ع ۾ جان محمد نوناري، عمرالدين بيدار ۽ ٻين ڪجهه اديبن ۽ ادب دوستن حيدرآباد مان ڪڍيو. هيءُ اُن دور جو هڪ اهم ادبي رسالو هو، جنهن ۾ سياست، ادب، -جاسوسي ادب-، فلمن ۽ ٻارن بابت مواد ڇپجڻ شروع ٿيو. هن رسالي جو پهريون -ايڊيٽر- عمرالدين بيدار رهيو. ڪجهه عرصي لاءِ عبدالرحمان پليجو به هن رسالي جو -ايڊيٽر- ٿيو. هڪ چڱو عرصو مشهور فلمساز غلام حيدر صديقي هن رسالي جو اعزازي نگران رهيو، بعد ۾ وري عمرالدين بيدار ۽ پوءِ عبدالحق عظيم هن رسالي جا -ايڊيٽر- ۽ قمر ڪوهستاني، فهميده حسين ۽ شهزادو گلفام اسسٽنٽ -ايڊيٽر- رهيا. هن رسالي نه رڳو سنڌي ادب ۽ ٻوليءَ بابت شاهڪار تخليقون ۽ مقالا شايع ڪيا، پر علمي ادبي بحث، ادبي -تنقيد-، سنڌيءَ ۾ فلمي ادب ۽ ٻارن جي مواد کي همٿائي وڏي مقبوليت حاصل ڪئي. امرجليل ۽ اي. جي اُتم جي بحث، رسول بخش پليجي جي ڪهاڻي ”-پسي ڳاڙها گل-“ تي محمد ابراهيم جويي جي -تنقيد-، شخصيتن جو تعارف، سراج ميمڻ ۽ پروفيسر علي نواز جتوئيءَ جي لسانيات جي موضوع تي ڏي وٺ ۽ فلمي مواد هن رسالي جي جان هئا. هن رسالي سان نامور اديبن محمد ابراهيم جويي، سراج، تنوير عباسيءَ، امداد حسينيءَ، غلام علي الانا، ابن -الياس- سومري، شمس الدين عرساڻيءَ ۽ ٻين جو قلمي سهڪار رهيو.
922ع
ڊسمبر
زمرو:922ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
1910ع
ڊسمبر
زمرو:1910ع
بادل ۽ بوندون
هيءُ ڪتاب مشهور شاعر محمد خان غنيءَ جي بيتن جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جي ڪچي جلد ۾ 156 صفحا آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، اداره ”روح ادب“، -جمالي- پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1960ع ۾ شايع ڪيو.
540ع
ڊسمبر
زمرو:540ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
ڪرہ ٽنڊڻي
طب
خاصيت: هن کي جهلي ڪـپڙيءَ ۾ وجهي باھ ڏجي، پوءِ هن جي خاڪ ماکيءَ ۾ ملائي کارائجي تہ ٻرهل کي ڪپي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندي، حيض کي جاري ڪري ٿي، گڙدن ۽ مثاني جي پٿريءَ کي ذرا ذرا ڪري ٻاهر ڪڍي ٿي، ڇتي ڪتي جي کاڌل لاءِ ترياق آهي، اها خاڪ ترن جي تيل ۾ گڏي ناسورن، ڦٽن ۽ ڦرڙين تي مرهم ڪري مکبو تہ فائدو ٿيندو.
بادل ۽ برسات
سنڌ موويز جي پهرين پيشڪش هيءَ سنڌي فلم پيار ڪهاڻيءَ تي ٻڌل هئي، جيڪا 7 فيبروري 1975ع تي رليز ٿي. هن فلم جو هدايتڪار اي ڪيو پيرزادو، موسيقار غلام نبي- عبداللطيف ۽ فلمساز اي. ايم عباسي هو. فلم ۾ اداڪار طور وسيم، اي. -آر- -بلوچ-، قادو شيدي، ابو -بلاول-، چنگاري، شمس الدين، رحيم شورو، عشرت حسين، ملڪ انوکو، -اسد قريشي- ۽ عبدالحق ابڙو شامل هئا. هيءَ فلم ڪراچيءَ جي لائيٽ هائوس، خيام ۽ سنگيت سئنيمائن سان گڏ راحت سئنيما حيدرآباد ۽ شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري ويئي.
حوالا
زمرو:ڀارتي فلمون زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
42ع
ڊسمبر
زمرو:42ع
43ع
ڊسمبر
زمرو:43ع
روزاني سنڌي سکر
روزاني سنڌي، سکر سنڌ جي ويهين صدي جي ابتدا ۾ جاري ڪيل هڪ سنڌي اخبار آهي۔ هي اخبار ڪٽر کانگريسي ۽ هندو سماجي ڪارڪن مسڙر ويرومل بيگراج، فريئر روڊ تي ڇاپخانو قائم ڪري، 1906ء ۾ جاري ڪئي ۔
923ع
ڊسمبر
زمرو:923ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اڀرندو نارو
اوڀرندو نارو يا پراڻي ڦٽل ھاڪڙو ندي  پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ ڪينال آھي جيڪو سکر بئراج سان ڳنڍيل آھي ء سنڌوندي جي اوڀر واري پاسي ۾ واقع آهي. ماضي م ان ڪينال وارو وهڪرو قديم ھاڪڙو ندي ھئي. ماھرن جو خيال آهي ته ھاڪڙو ستلج ندي جو سنڌ ۾ وھندڙ حصو ھيو. ستلج ندي بياس سان ملي وڃڻ ڪري ان جو ھاڪڙو سڏجندڙ سنڌ وارو وھڪرو اجڙي ويو. سنڌوندي جي اٿل وقت ٿيندڙ ٻوڏ جو پاڻي ان پيٽ تان گذري ان ھاڪڙي واري پيٽ کي گھاري م تبديل ڪري ڇڏيو ۽ اھو نارو سڏجڻ لڳو اھڙي طرح ٻوڏ جو پاڻي ڍوري پراڻ ۽ اتان ڪوري کاري ۾ وڃي پوندو هو. 1857ع ۾ روھڙي وٽان سنڌوندي ۽ ان ڦٽل ھاڪڙي واري پيٽ جي وچ ۾ روھڙي لڳ کوٽائي ڪري پاڻ ۾ ملائي ان ڦٽل ھاڪڙي واري پيٽ کي سنڌونديءَ جي ڪينال يا واھ جي شڪل ڏني وئي. اڳتي ھلي جڏھن سکر بئراج ٺھيو تہ اوڀرندي ناري نالي ڪينال کي ان بئراج سان ڳنڍيو ويو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تواريخ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت
1912ع
ڊسمبر
زمرو:1912ء زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
44ع
ڊسمبر
زمرو:44ع
1914ع
فوتگيون
زمرو:1914ع زمرو:سال
بادل واھ ديھ
تعلقي ۽ ضلعي جيڪب آباد ۾ هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ ’عبدالعزيز -جتوئي-‘ ۽ ’ڏاتو خان رند‘ ٻه ڳوٺ -آباد- آهن.
924ع
ڊسمبر
زمرو:924ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
45ع
ڊسمبر
زمرو:45ع
ويگن
left|thumb|ويگن ويگن ھڪ چئن ڦيٿن واري خودڪار سواري آھي. ان کي مختلف ڪمن ۾ ڪتب آندو وڃي ٿو جھڙوڪ اچ وڃ، صحت، حفاظت وغيره.
بادل (فلم)
هيءَ سنڌي فلم 8 نومبر 1972ع تي رليز ٿي. هن فلم جو هدايتڪار غلام حيدر صديقي، فلمساز اسماعيل ميمڻ ۽ موسيقار امداد حسين هو. فلم ۾ وسيم، سعيده، ملڪ انوکي، عبدالحق ابڙي، احمد علي، اي -آر- -بلوچ-، چڪوري، ساقي، -جمن- ۽ مشتاق مغل اداڪاري ڪئي. هن فلم جو افتتاح لاڙڪاڻي جي نگار سئنيما ۾ ٿيو هو.
1915ع
فوتگيون
زمرو:1915ع زمرو:سال
925ع
ڊسمبر
زمرو:925ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
46ع
ڊسمبر
زمرو:46ع
لات
لات، دور جاھليت ۾ اھل عرب جي ھڪ بت جو نالو آھي جيڪو مربع شڪل جو ھيو ۽ اڇي پٿر جو ٺھيل ھيو ۽ ان کي اھل عرب خدائي درجو ڏيندا ھئا۔ ان بت جي عبادت ڪرندا ھئا۔ ان بت جي عبادت وڏي عرصي تائين ٿيندي رھي۔ طائف ۾ ھي بت رکيل آھي۔
حوالو
زمرو:بت زمرو:جنگ جون ديويون زمرو:ديويون زمرو:زرخيز ھلال زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:عربي معبود زمرو:علم الاساطير مشرق وسطيٰ
بادل (شخصيت)
سندس اصل نالو ميرمحمد نهڙي آهي، پر ادبي نالي ”-بادل-“ سان سڄيءَ سنڌ ۾ نئين ٽهيءَ جي سٺي شاعر جي حوالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن جو -جنم- پٿوري شهر، تعلقي عمرڪوٽ ۾ ٿيو، -جتي- هاءِ اسڪول ٽيچر آهي. -بادل- خاص ڪري غزل، نظم ۽ نثري نظم سٺا لکي ٿو، جيڪي اڪثر ادبي رسالن ۾ ڇپبا رهن ٿا.
گوليمار سکر
گوليمار، سکر سنڌ ۾ واقع آهي جتي انگريز دور ۾ رائفل جي نشاني بازي جو انتظام هوندو هيو. گوليمار جي تعميراتي ڪم جي شروعات 1904ع ۾ ٿي ۽ 1914 مڪمل ٿي. هتي انگريز زالون به ننڍين رائفلن سان نشاني بازي ڪنديون هيون.
اوڻويھين صدي جي پڇاڙيءَ ۾ ڏکڻ آفريڪا ۾ بوئرن (ڊچن) ۽ انگريزن جي ويڙھ ۾ انگريزن جي سوڀ ٿي، جنگ جي خاتمي کان پوءِ جنرل رابرٽ انگريزي فوجن کي رائيفل ٽريننگ لاءِ حڪم ڏنو، تنهنڪري ڪجھ شھرن جھڙوڪ: ڪراچي ۽ سکر ۾ جيڪي گورا ملازم فوج ۾ والنٽئر ھئا، تن کي رائيفل سکيا ڏيڻ لاءِ مٽيءَ جا دڙا ٺاھيا ويا ۽ نشاني بازي لاءِ انتظام ڪيو ويو، نشان چٽڻ وقت ٽڪريءَ مٿان ڳاڙھي جهنڊي کوڙيندا ھئا، جيئن لنگهندڙ خبردار رھن. ھڪڙو ملٽري سارجنٽ جو مورچن جي حفاظت لاءِ مامور ھو، سو رائيفل جي نشاني بازي جي به نگراني ڪندو ھو. منڊمون به گولي مار ننڍڙين رائيفلن سان ڪنديون ھيون، گهڻو ڪري صبح جو ٻه ڪلاڪ گولي مار پرئڪٽس ٿيندي ھئي
926ع
ڊسمبر
زمرو:926ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
بادل جمالي
بادل جمالي-، -پاڪستان -ٽيليويزن- ڪارپوريشن- ڪراچي -اسٽيشن- جو سينيئر پروڊيوسر رهي چڪو آهي ۽ سنڌي ٻوليءَ جي تخليقي ۽ منفرد ڪهاڻيڪار طور سڃاتو وڃي ٿو. هن ڳوٺ شهزاد -جمالي-، ضلعي مٽياريءَ ۾، 29 جون 1947ع تي -جنم- ورتو. پنهنجي ڳوٺ جو پهريون مئٽرڪ پاس، گرئجوئيٽ ۽ ماسٽرس ڊگري حاصل ڪيل شخص آهي. ڪراچي يونيورسٽيءَ مان سنڌي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. هيءُ پي. ٽي وي ڪراچي -اسٽيشن- تي 1974ع ڌاري اسڪرپٽ سيڪشن ۾ ڀرتي ٿيو هو -ان- دوران هن پنهنجي وڌيڪ -تعليم- خانگي طرح -جاري- رکي. 1985ع ۾ پي. ٽي. ويءَ تي اسسٽنٽ پروڊيوسر مقرر ٿيو ۽ پنهنجيءَ محنت ۽ صلاحيت سان 1989ع ۾ پروڊيوسر ٿيو بعد ۾ سينيئر پروڊيوسر ٿيو. پي ٽي ويءَ جا سمورا پروگرام، موسيقي، اسٽيج شو، ڊراما، ٻارن جا پروگرام، لانگ پلي، پورٽريٽ ۽ ادبي پروگرام ڪري چڪو آهي. پي. ٽي وي ٽئين چئنل تي ”ادبيات“ جو سنڌي پروگرام به سندس هٿ ۾ هو. هن وقت رٽائر زندگي گذاري رهيو آهي. بادل -جمالي- 1975ع ۾ ڪهاڻيون لکڻ سان ادبي دُنيا ۾ پير پاتو. هن وقت تائين سندس ڪهاڻين جا مجموعا (1) ’پاڙي ناهه پروڙ‘ (1980ع) ۽ (2) ’سنگرام‘ (1987ع) ڇپجي چڪا آهن. سندس ڪهاڻين جي مجموعي ’پاڙي ناهه پروڙ‘ تي کيس سگا گولڊ ميڊل به مليو هو. هن چار ڪتاب: (1) ’چار ڪهاڻيڪار، چار نقاد‘ (2) ’چونڊ سنڌي ڪهاڻيون، 1975ع کان 1980ع تائين ۽ منصور پبليڪيشن جا ”ٻه ڪهاڻي نمبر“ (ڪتاب) مرتب ڪيا آهن.