cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آسوڪا جي ٽڪري
آسوڪا جي ٽڪري، هي دڙو ٻڌ ڌرم واري دور سان تعلق رکي ٿو. ديھ تپو انڙپور، تعلقو ڪوٽڙي، ضلعو ڄام شورو. ھي دڙو انڙپور کان ھڪ ميل جي مفاصلي تي آھي. ھتي ماڻھو وڃڻ کان ڊڄن ٿا، ڇو جو مقامي ماڻھن روايتون قائم ڪري رکيون آھن تہ ھتي جيڪو ويندو اھو مري ويندو. جيئن نالي مان ظاھر آھي تہ ھي ٻڌ ڌرم جو ماڳ آھي. ھتي چوڌاري ٺڪراٺو پکڙيل آھي. ھن وقت ھتي قبرستان ٺھي چڪو آھي. ان ڪري دڙو ختم ٿيندو پيو وڃي.
حوالا
زمرو:قديم آثار
شاھ ولي اللّٰه
حضرت شاھ ولي الله محدث دهلوي رحه اربع جي ڏينهن 1114هه مطابق 1703ع ۾ ڄائو.
شاهه ولي الله جو مختصر نسبت نامون
قطب الدين ولي الله احمد(1) بن عبدالرحيم بن وجيهه الدين بن معظم بن منصور بن احمد العمري ذريعي سندن نسب جو اهو سلسلو اسلام جي عظيم فاتح ۽ عادل خليفي حضرت عمر فاروق رضي الله تعالي عنه تائين پهچي ٿو.
شاهه صاحب جن کي قدرت پاران جيڪي علمي ۽ عملي صلاحيتون عطا ڪيون ويون هيون.انهن جي وڌڻ ويجهڻ لاءِ نيڪ ماحول جي موافقت جو وڏو دخل هو.سندن والد بزرگوار شاهه عبدالرحيم محدث دهلويءَ جن علمن ۽ معرفتن جي تحصيل عالمگير بادشاهه جي زماني جي عالمن صالحن ۽ تڏهوڪي اسلامي سوسائٽي وٽان ڪئي هئي ۽ کين خاص معرفتون سندن ناني شيخ رفيع الدين دهلويءَ کان مليون هيون.شيخ رفيع الدين صاحب دهلوي جن طريقت جون منزلون پنهنجي والد بحر مواج قطب عالم وٽ طئي ڪيون هيون ۽ انهن وري پنهنجي والد بزرگوار امام عبدالعزيز بن حسن دهلوي جن کان فيض حاصل ڪيو هو ۽ ان پنهنجي پيءُ حضرت ڪمال الدين حسن بن طاهر دهلوي جن کان طريقت جو فيض ورتو هو ۽ ان پوئين بزرگ جي وفات 909 هه ۾ ٿي هئي.
شاهه ولي الله کي پنهنجي حياتيءَ ۾ دهليءَ جي ڏهن بادشاهن جي حڪومتن ڏسڻ جو موقعو مليو هو. (1)عالمگير اعظم (2)بهادر شاهه اول (3)معز الدين جهاندار شاهه (4)فرخ سير (5)رفيع الدرجات (6) رفيع الدوله (7)محمد شاهه (8)احمد شاهه (9)عالمگرير ثاني (10)شاهه عالم ثاني.
شاهه عالم ٻئي جي زماني ۾ ۽ شاهه ولي الله جن جي وفات کان اٽڪل ٻه سال کن اڳ (لارڊ)ڪلائيو اله آباد ۾ بنگال بهار ۽ اوڙيسه جي حاڪميت بادشاهه کان کسي ڪمپني بهادر جي حوالي ڪئي.
عبيد الله سنڌيءَ فرمائن ته تاريخ جو هر هڪ طالب العلم ڄاڻي ٿو ته مٿين بادشاهن جي زماني ۾ هندستان کي ڪهڙن ڪهڙن دل ڏڪائيندڙ واقعن مان گذرڻو پيو. ٻارهن ساداتن جو تسلط ۽ فرخ سير جو انهن جي هٿان تمام بيوسيءَ جي حالت ۾ قيد ٿيڻ. وري توراني حاڪمن جي هٿان ٻارهن ساداتن جو زوال ،مرهٽن جي بغاوت ۽ انهن جو عروج سکن جي بغاوت ،نادر شاهه جي ڪاهه ۽ دهليءَ ۾ عام ڪوس.احمد شاهه ابدالي ۽ پاڻي پٽ واري جنگ ۾ حق جي باطل مٿان سوڀ.هندستان جي سياست ۾ روهيلن جي ڀائيواري ايراني ۽ توراني حڪمرانن جي پاڻ ۾ دشمني.هندستان ۾ يورپي قومن جون لالچ واريون نظرون وري انگريزن جو بنگال وغيره ۾ داخل ٿيڻ ۽ ان قسم جا ٻيا انقلاب به شاهه صاحب جن پنهنجين اکين سان ڏٺا.
هيءَ به حقيقت آهي ته شاهه ولي الله جن جنهن فڪر ڏانهن سڏيندڙ هئا ان فڪر جو اصل ٻج ته سندن والد شاهه عبدالرحيم صاحب جن پوکيو هيو، جنهن کي پاڻي شاهه ولي الله ڏنو.
اورنگزيب عالمگير
اورنگزيب عالمگير, 1707ع ۾ وفات ڪئي. سندس وفات کان پوءِ سياسي وڳوڙ شروع ٿيو. جنهن جي نتيجي ۾ آخر ڪار ننڍي کنڊ ۾ مغلن جو اقتدار ڀورا ڀورا ٿي ويو. اها سياسي ڀڃ ڊاهه روحاني مونجهاري جي جو نتيجو هئي. جيڪا سماجي ۽ اقتصادي دائرن کي به وڪوڙي ويئي هئي. سڀني پاسن کان بغاوت منهن ڪڍيو هو، جن کي منهن ڏيڻ جي قابليت اورنگزيب جي جانشينن ۾ ڪانه هئي. مسلمانن جي جي تاريخ جي اهڙي خطرناڪ دؤر ۾ شاهه ولي الله جنم ورتو. جيڪو هندستان جو هڪ مذهبي مفڪر هو، جنهن اسلام کي هندستان ۾ نئين زندگي ڏيارڻ لاءِ ڪم ڪيو.
شاهه ولي الله 1703ع ۾، اورنگزيب جي وفات کان چار سال اڳ ڄائو هو. شاهه ولي الله دهلوي (Shah Waliullah Dehlawi) پنهنجي شروعاتي تعليم پنهنجي والد شاهه عبدالرحيم (Shah Abdur Rahim) کان ورتي، جيڪو سندس استاد به هو ته سندس روحاني رهبر به. هو پنهنجي ڄم جي اصلي وقت کان اڳ پيدا ٿيو هو ۽ ايتري ته تيز حافظي جو مالڪ هو جو 8 سالن جي ڄمار ۾ قرآن مجيد حفظ ڪيائين. جڏهن 17 سالن جو ٿيو ته والد 1731ع ۾ وفات ڪري ويو. هن پنهنجي والد جي جاءِ تي مدرسه رحيميه ۾ پڙهائڻ شروع ڪيو ۽ ٻارهن سالن تائين اهو ڪم ڪندو رهيو. تنهن کان پوءِ هو وڌيڪ پڙهڻ لاءِ عربستان ويو. هو هڪ ذهين عالم هو. هو مڪي ۽ مديني ۾ چوڏنهن مهينا رهيو. انهي عرصي ۾ هو حجاز جي مشهور استادن سان لهه وچڙ ۾ رهيو. هن جو دلپسند استاد مديني جو شيخ ابو طاهر بن ابراهيم هو، جنهن کان هن حديث ۾ سَنَد ورتي.
هو 9 جولاء 1732ع ۾ دهلي موٽيو ۽ انيندي ئي پنهنجي ڪم ۾ جنبي ويو. هن ڏاڍو ڏکيو ڪم ان وقت پنهنجي هٿ ۾ کنيو، جڏهن هندستان جا مسلمان پنهنجي تاريخ جي تمام ڏکئي دؤر مان لنگهي رهيا هيا. سندن سمورو سماجي، سياسي، اقتصادي ۽ روحاني سرشتو ڀڄي ڀور ٿي چڪو هو. سهلي اچڻ کان پوءِ هن پنهنجن شاگرد کي اسلامي علم جي مختلف شاخن جي سکيا ڏيڻ شروع ڪئي. کين اهو ڪم سونپيائين ته وڄي ماڻهن ۾ اسلام جي حقيقي روح جي تبليغ ڪن، هن اسلامي عملن تي معياري ڪتاب لکڻ جو ڪم به پنهنجي هٿن ۾ کنيو ۽ 1862ع ۾ وفات تائين اسلام تي وڏي تعداد ۾ ڪتاب لکيائين، جيڪي اڄ سوڌو اهم ليکجن ٿا.
شاهه ولي الله جا نظريا
انساني سماج (Human Society) ۾ جيڪو نظام، خاندان جي بنيادي ايڪي (Nuclear family) کان ترقي ڪندو بين الاقوامي سطح تائين پکڙجي وڃي ٿو. شاهه ولي الله ان کي ارتفاق سڏيو آهي ۽ ان کي چئن درجن ۾ ورهايو آهي. جيئن ته اهو هڪ ارتقا ڪندڙ عمل آهي، ان ڪري ”ارتفاق“ (Irtafaaq) کي ”ارتقا“ (Evolution) جي هم معنيٰ لفظ سمجهيو ويندو آهي، جڏهن ته حقيقت ان کان ٿوري مختلف آهي.
”ارتفاق“ عربي لغت جي اعتبار سان ”افتعال“ جي باب جو مصدري صيغو آهي. جيئن ”اختيار“ ”احتياط“ ”اقتباس“ ”ارتقاء“ وغيره ”ارتفاق“ جو مادو ”ر ف ق“ آهي جنهن جي لفظي معنا آهي نرمي /هم آهنگي پيدا ڪرڻ. عربي ۾ دوست کي ”رفيق“ به ان معنيٰ ۾ چئبو آهي جو گڏجي رهڻ، ڪم ڪرڻ يا سفر ڪرڻ سان پاڻ ۾ هڪ قسم جي نرمي ۽ هم آهنگي پيدا ٿي ويندي آهي. هاڻي سوال آهي ته ”نرمي“ يا هم آهنگي جو مفهوم هتي ڪهڙي اهميت رکي ٿو؟ اچو ته ان کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪريون ته شاه ولي الله ان لفظ کي ڪيئن هڪ جامع مفهوم ۾ استعمال ڪيو آهي!
قدرتي شين مان فائدي وٺڻ ۾ جيڪا ڏکيائي ۽ ”سختي“ هئي ۽ آهي ان ۾ عقل ۽ جسماني پورهيئي جي ذريعي ”نرمي“ پيدا ڪري پنهنجي زندگيءَ کي سولو بنائڻ جو نالو ”ارتفاق“ آهي. پوء اهو ”ارتفاق“ قائم ڪرڻ ۾ انسان سميت سڀني جانورن جي عقلي ۽ جسماني صلاحيتن جي درجه بندي آهي. هر هڪ ”نوع“ جو پنهنجو پنهنجو ”ارتفاق“ آهي. انسان جي لاء ماحول گهڻو سازگار ناهي ته ان کي عقل وڌيڪ ڏنو ويو آهي ته جيئن اعليٰ درجي جو ”ارتفاق“ قائم ڪري سگهي ۽ جانورن کي عقل گهٽ آهي ته انهن جي لاء زمين تي موجود شيون اڳواٽ ئي اهڙي نموني بڻايون ويون آهن جو انهن کي سدو سنئون فائدو حاصل ڪرڻ ۾ ڪا خاص رڪاوٽ پيش نٿي اچي، تنهن ڪري انهن جي ”ارتفاق“ کي حالتن هڪ درجي تي ”ٻيهاري“ يا فريز ڪري ڇڏيو ويوآهي. شاهه ولي الله جي فلسفي ۾ ۽ ٻين فلسفين موجب پڻ حيوانن جي عقل جا درجا مختلف آهن، تنهن ڪري ارتفاق جي درجن ۾ فرق آهي.
لاڏاڻو
پاڻ 20 آگسٽ 1762ع تي هن دنيا مان لاڏاڻ ڪري وڃي خالق حقيقي سان مليو. [//en.wikipedia.org/wiki/Shah_Waliullah_Dehlawi]
زمرو:حنفي زمرو:شخصيتون زمرو:مجدد زمرو:مذهب زمرو:ڀارتي مسلمان
بندرگاھ
thumb|کاٻو|upright=1.35|[[پورٽ آف نيويارڪ ۽ نيوجرسي جو اصل نيويارڪ ھاربر ھڊسن درياء ۽ اوڀر واري درياء جي سنگم تي واقع آهي]] thumb|'1638 جو سامونڊي بندرگاهه جو پورٽريٽ thumb بندر گاھ ، سامونڊي يا پاڻي جي جهازن کي وصول ڪرڻ ۽ کيپ کي موڪلڻ جي سهولت مهيا ڪندڙ جڳه کي چئبو آهي. بندر گاه عام طور تي سمنڊ، درياه يا ڍنڍ جي ڪناري هوندو آهي. هتي کيپ جي لاء ضروري سامان ۽ آلا موجود هوندا آهن، جتي ھڪ يا ھڪ کان وڌيڪَ سامان لاھڻ۽ چاڙھڻ جا گھاٽ (ووف)  ھوندا آھن ۽ جتان مسافر پڻ ٻيڙن يا بحري جهازن م لھندا چڙھندا آھن. ڪي بندرگاھون سمنڊ کان پري درياھن ۽ ڪينالن ذريعي سمنڊ سان ڳنڍيل ھونديون آھن جھڙوڪ: پورٽ آف ھئمبرگ، پورٽ آف مانچسٽر۽ ڏولٿجي بندرگاهه. دنيا ۾ موجوده دؤر جون مصروف ترين بندرگاھون پورٽ آف سنگاپور ۽ چين جون بندرگاھونپورٽ آف شنگھائي ۽ نينگبو جوشان  آھن. بندرگاھن جي شروعات دنيا م قديم زماني کان ٿي ھئي. مصنوعي بندرگاھن م دنيا جي قديم ترين بندرگاھن ۾ وادي الجراف وارو بندر بہ ھڪ آھي جيڪو ڳاڙھي سمنڊ تي واقع ھيو.
ديوتا ڪڪ
ڪڪ (Kuk) قديم مصري اودھ جي تصور جو ديوتا ھيو.
ٽراڪئي
thumb|290px|left|[[ٽراڪئي ٻيٽ وارو قلعو]] thumb
حوالا
زمرو:لٿونيا ۾ شهر
جهنڊو
جهنڊو يا پرچم اصل ۾ رنگين ڪپڙي جو ٽڪر هوندو آهي جنهن تي ڪوئي خاص نقشو يا خاڪو ٺهيل هوندو آهي ۽ ان کي ڪنهن لڪڙي تي لڳايو ويندو آهي. thumb|350px|دُنيا جو نقشو جيڪو سڄا قومي جھنڊا ڏيکاري رھيو آھي تاريخ ۾ جهنڊي جو استعمال 2000 سال اڳ ٿيو.
جهنڊي جا ڪيترائي قسم ٿي سگهن ٿا، جيئن:
قومي جهنڊو، ڪنهن ملڪ يا قوم جي علامت. اشارتي جهنڊو، هڪ سامونڊي جهاز يا خشڪي تي ماڻهن کي پيغام پهچائڻ جي لاء استعمال ٿيندو آهي. جهنڊي کي ڪاروبار، مدرسي، سياسي جماعت يا ٻيون تنظيمون به علامت جي لاء استعمال ڪنديون آهن.
ويلز
thumb|ويلز جو نقشو ويلز برطانيا جي 4 آئيني ملڪن مان هڪ آهي جيڪو انگلستان، اسڪاچستان (اسڪاٽ لينڊ)، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ (اتر آئرستان) تي مشتمل آهي. هي برطانيا عظميٰ جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع آهي ۽ هن جو سرحدون اوڀر ۾ انگلستان جي ڪائونٽي چيشائر، شروپشائر، هیئر فورڊ شائر ۽ گلوسسٽر شائر سان، ڏکڻ اولھ ۾ رودباد سينٽ جارج ۽ اتر ۽ اولھ ۾ آئرش سمنڊ سان ملن ٿيون. thumb|ويلز جو جھنڊو ويلز 20،779 چورس ڪلوميٽرن (8،022 چورس ميل) تي پکڙيل آهي جڏهن تہ 2011ع جي اندازي جي مطابق هن جي آبادي 3,063,500 آهي.
ويلز جي گادي جو هنڌ ڪارڊف آهي جڏهن ته ويلش ۽ انگريزي قومي ٻوليون آهن.
زمرو:ويلز
شير پنجاب (ھاڪي ٽيم)
شيرِ پنجاب ڀارت جي جالنڌر جي ھڪ ھاڪي ٽيم آھي۔ ھي ٽيم عالمي سيريز ھاڪي ۾ شرڪت ڪندي آھي۔ پرڀجوت سنگھ ھن ٽيم جي اڳواڻي سنڀالي ٿو، ۽ ھن جو ڪوچ راجيندر سنگھ آھي۔
آڀون
سنڌ ۽ پنجاب ۾ کاڌي جي هڪ وٿ، اَن جي اڌ ڪچن اڌ پڪن سنگن ۾ موجود داڻن کي به آڀون چئبو آهي. ڪڻڪ، جوئر ۽ ٻاجهري جي سنگن مان ڪچا داڻا ڪڍي باهه تي سيڪي انهن داڻن کي مهٽي، کلون پري ڪري کائبو آهي. جنهن کي کيرو ان چئبو آهي. هن کيري ان کي سنڌ ۾ آڀون چوندا آهن. ٻاجهريءَ جي سنگ کي ”کلي“ چئبو آهي.
زمرو:ذراعت
ميان چنو
ميان چنو (انگريزي: Mian Channu) پاڪستان جو هڪ انساني آبادڪاري  جو خانيوال ضلعو ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
ميان چنو جي مجموعي آبادي 75,000 ماڻهن تي مشتمل آهي۔
اشتياق انصاري
thumb|Iاشتياق انصاري اشتياق انصاري (انگريزي: Ishtiaq Ansari) سنڌ، پاڪستان سان تعلق رکندڙ سنڌي ٻولي جو محقق ۽ ڪهاڻيڪار آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن.
زندگي ۽ تعليم
اشتياق انصاري جو اصل نالو اشتياق احمد آهي. پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب انيس انصاريءَ جي گهر ۾ لاهوري محلي لاڙڪاڻي ۾ 30 جنوري 1952ع جنم ورتائين. شروعاتي تعليم قمبر شهر ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان گريجوئيشن سان گڏ مهراڻ يونيورسٽيءَ مان سول انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي. شاگرديءَ واري زماني ۾ ڪرڪيٽ ۽ ٻين راندين سان دلچسپي هئس. سٺو ائٿليٽ بہ رهيو ۽ شاگرد سياست ۾ بہ بهرو ورتائين ۽ ڪجهہ عرصو جيل ۾ بہ رهيو. ايگزيڪيوٽو انجنيئر طور دادو ۾ بہ رهيو. هن وقت حسين آباد، حيدرآباد ۾ پنهنجي جيون ساٿي شبنم گل سان گڏ رهائش پذير آهي، جيڪا پڻ سنڌي زبان جي مشهور ڪهاڻيڪاره ۽ ڊرامہ نگار آهي.
ڪتاب
سندس ڇپيل ڪتابن ۾:
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:محقق زمرو:ڪهاڻيڪار
703ع
ڊسمبر
زمرو:703ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ملڪ
thumb|جھنڊن سان ظاهر ڪيل دنيا جي ملڪن جو نقشو سياسي جاگرافي (political geography) ۽ عالمي سياست (international politics) ۾، ملڪ ڪنهن جاگرافيائي يا زميني وجود جي سياسي ورهاست کي چيو ويندو آهي جيڪو عام طور تي هڪ خودمختيار علائقو هوندو آهي.
زمرو:ملڪ
آسي زميني
آسي زميني (انگريزي:Asi Zamini) سنڌي ٻولي جو مڃيل شاعر آهي.
زندگي جو احوال
آسي زميني جي قلمي نالي لکندڙ هن شاعر جو اصل نالو محمود نظاماڻي ولد محمد رحيم نظاماڻي آهي. هيءُٽنڊي قيصر، ضلعي حيدرآباد ۾، 14 سيپٽمبر 1957ع ۾ ڄائو. انٽر پاس ڪيائين. هينئر اريگيشن کاتي ۾ اڪائونٽس ڪلارڪ آهي. کيس شهيد فاضل راهو (شاعري) اوارڊ، ڪينجهر (ايڊٽنگ) اوارڊ، اڏيرولال شاعري اوارڊ ۽ بزم ٽکڙ اوارڊ ملي چڪا آهن. نظم ۽ نثر ٻنهي تي دسترس رکي ٿو. سندس شاعريءَ جا ٻه ڪتاب مڃتا جي رُڃ ۾ (1992ع) ۽ ٻه شاعر ٻه ڪهاڻيڪار (1992ع) ڇپيل آهن، ان کان سواءِ مسيحي گهراڻي جا بنياد، ليڊي هيلٿ وزيٽرس جو نصاب، حفاظتي ٽُڪا وغيره ترجمو ڪيل ڪتاب ڇپيل اٿس. ان کان سواءِ هن ڪيترن ڪتابن جا مهاڳ، ادبي مضمون ۽ تنقيدي مقالا لکيا آهن، جن جو ڪتاب پڻ ترتيب ڏئي چڪو آهي. چڪو آهي. شاعريءَ جي فن ۽ بحر وزن جو ماهر آهي. آسي نئين ٽهيءَ جو نمائندو شاعر آهي. وٽس ٽنڊي قيصر ۾ دانشگاهه منصوريه آستاني نالي سان هڪ لائبريري به آهي، جنهن ۾ هزارين ڪتاب مختلف موضوعن تي موجود آهن. آسي زميني ڪينجهر، امرتا، ادب، جياپو، آجپو ۽ اُمنگ رسالن جي ايڊيٽوريل بورڊ جو ميمبر/ايڊيٽر رهي چڪو آهي. ان کان سواءِ ثقافت کاتي سنڌ پاران شيخ اياز جي شاعريءَ جي پهرين ٽن جُلدن جي ايڊيٽنگ ۾ محترم تاج جويي سان سهڪاري رهيو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر
اڍو ڪيھر ۽ ھوٿل پري
روايتن ۾ آهي ته سنڌ جي لوڪ عشقيه داستان جا ڪردار. ڄام مناهين کي ٽي پٽ ٿيا، -جن- مان ننڍو پٽ اُڍو نهايت سهڻو هو. وڏي -ڀاءُ- هوٿيءَ جي زال اُڍي جي سونهن تي عاشق ٿي هئي. اڍو شاديءَ جي ڏينهن تي ڪپڙا -پائي- تيار ٿيو، تڏهن سندس ڀاڄائي ميڻاوتي پاڻ جهلي نه سگهي، پر اُڍي سندس خواهش پوري ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. تڏهن پنهنجي مڙس کي ابتيون سبتيون ڳالهيون ٻڌائي، اُڍي کي ملڪ نيڪالي ڏياريائين. اُڍو ملڪ ڇڏي ٻئي ملڪ ۾ روانو ٿي ويو. -ان- وقت ۾ ”سانگڻ نڱامرا“ نالي هڪ سردار جي ڌيءَ هوٿل به مرداني ويس ۾ پنهنجي پيءُ جو وير وٺڻ لاءِ پئي ويئي. ملاقات ۾ هڪ ٻئي سان حال احوال ڪندي قول قرار ڪيائون ته جيڪي به هٿ لڳو، تنهن جا هڪ جيترا حصا ڪبا. پوءِ اڳتي روانا ٿيا. بانڀڻاه جي ٻاهران کين ڏاچين جو وڳ نظر آيو. هو ڏاچيون ڪاهي روانا ٿيا ۽ پنهنجي حد ۾ پهچي مال جي ورهاست ڪيائون. هوٿل پنهنجي حصي وارو مال به اُڍي کي دوستيءَ ۾ ڏيئي رواني ٿي. هوٿل جي وڃڻ کان پوءِ اُڍي کي به هن کان سواءِ آرام نه آيو، سو هوٿل پٺيان روانو ٿيو. آخر ’چڪاسر‘ جي -تلاءُ- تي اچي پهتو ۽ اتي هوٿل جو گهوڙو ڏسڻ ۾ آيس. -تلاءُ- جي ڪپ تي چڙهي ڏٺائين ته -ان- ۾ هڪڙي نوجوان ۽ خوبصورت وينگس وهنجندي نظر آيس، جنهن جا ڊگها وار پاڻيءَ مٿان پکڙيل پيا هئا. اُتي اڍي جي گهوڙيءَ کي ڏسي هوٿل جي گهوڙي وٺي هڻڪارون ڪيون، تنهن تي هوٿل جو ڌيان اوڏانهن ڇڪجي ويو ۽ اُڍي کي بيٺل ڏٺائين. ان کان پوءِ ڄام اُڍو ۽ هوٿل اُتان گڏجي روانا ٿيا ۽ ’سَئي ڳوٺ‘ کان هڪ ميل پري ”هوٿل پرا“ نالي ڏونگر ۾ هوٿل جي غفا ۾ آيا ۽ اتي ٻنهي ڄڻن شادي ڪئي. ڪجهه وقت کان پوءِ کين ”جکرو“ پٽ ڄائو. هاڻي اُڍي کي پنهنجي وطن جي اُڪير ٿي. هوٿل چيس ته جيڪڏهن ڪنهن کي به مون بابت ٻڌايئي ته پوءِ آءُ هلي وينديس. انهيءَ شرط سان ٻارن سميت ڪڇ ۾ آيا. ڄام اُڍي جي اچڻ سان خوشيون ٿي ويون. هڪڙي ڏينهن دوستن ۽ مٽن مائٽن کيس شراب جي نشي ۾ مست ڪيو ۽ هن هوٿل بابت سربستي ڳالهه ٻڌائي ڇڏي. اها خبر جڏهن هوٿل کي پيئي، تڏهن پنهنجي ٻانهيءَ کي چار خط ڏئي اتان هلي ويئي. انهن خطن ۾ لکيل هو ته جڏهن اولاد وڏو ٿيندو، تڏهن کين لانئون ڏيڻ اينديس. اُڍي تمام گهڻي ڳولا ڪئي، پر هوٿل هٿ نه آيس. نيٺ پٽن جي شاديءَ جو خيال ڪري ڏينهن مقرر ڪيائين. شاديءَ واري ڏينهن هوٿل واعدي موجب پنهنجن پٽن کي لانئون ڏيڻ لاءِ آئي. لانئون ڏياري نُنهن کي چيائين: ”گهرو جيڪي گهرڻو اٿو!“ ڄام اُڍي ڪُنوارن کي سمجهائي ڇڏيو هو، -تن- وچن گهريو. هوٿل جي وچن ڏيارڻ کان پوءِ ڪنوارن کيس چيو ته ”هاڻي هميشه لاءِ هتي ئي رهي پنهنجي حياتيءَ جا ڏينهن پورا ڪر!“ -ان- ڏينهن کان وٺي هوٿل اُتي رهڻ لڳي. اهڙيءَ طرح اُڍي جو اجڙيل گهر وري -آباد- ٿيو. هيءُ داستان موجوده -ٺٽي- ضلعي جي سامونڊي ساحل يا کاري جي تاريخي پرڳڻي ”ڪڪرالي“ سان تعلق رکي ٿو، ۽ ڪڪرالي جي ڪيهر ڄامن جي ابتدائي اوج جو يادگار آهي. موجوده محال ڪيٽي -بندر- ۾ ’اوچتي‘ درياهه کان -اوڀر- طرف وارو ڀاڱو، موجوده شاهبندر -تعلقو-، موجوده جاتي تعلقي جو ڏاکڻيون ڀاڱو، ڪڪرالي ۾ شامل هئا، -جتي- آڳاٽي وقت کان وٺي سمن جي طاقتور قبيلي ڪيهرن جي سرداري هئي. ڪڪرالي جي ڪيهر ڄامن بابت -ٺٽي- ضلعي ۾ عام خاص ۾ اڃا تائين ڳالهيون ۽ حڪايتون هلندڙ آهن. يارهين ۽ ٻارهين صدي هجريءَ (17 ۽ 18 صدي عيسويءَ) واري دور ۾ ڪڪرالي جي ڄامن بابت سنڌ جي تاريخن ۾ پڻ حوالا آهن. ڏهين صدي هجريءَ جي آخر ڌاري ڪڪرالي جو حاڪم ڄام جراڙ هو. -ان- کان پوءِ ڄام ڏهيسر ٿيو، جو غالباً ڪافي طاقت ۽ همت وارو هو، ۽ -ٺٽي- ۾ ترخانن جي گاديءَ جو دعويدار مرزا جان بابا وٽس مدد وٺڻ لاءِ آيو هو.
آتـشي
طب جي اصطلاح موجب طبيبن جي قائم ڪيل انسان جي چئن فطري طبيعتن (آتشي، آبي، خاڪي، بادي) مان ھڪ طبيعت جو نالو.
زمرو:اصطلاح
برائنسڪ آبلاسٽ
برائنسڪ آبلاسٽ    روس جي آبلاسٽ يا صوبو آھي جنھن کي روسي آئين جي مطابق فيڊرل سبجيڪٽ طور سڃاتو وڃي ٿو. ان جي گادي جو هنڌ برائنسڪ شھر آھي. 2010 جي آدمشماري موجب ھن اوبلاسٽ جي آبادي 1,278,217 ھئي. . ھي آبلاسٽ روس جي يورپي حصي ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ سمولينسڪ آبلاسٽ، اتر اوڀر ۾ ڪالوگا آبلاسٽ, اوڀر ۾ اوريول آبلاسٽ، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪرسڪ آبلاسٽ، ڏکڻ ۾ يوڪرين ۽ اولھ ۾ بيلاروس واقع آھن. ھن آبلاسٽ ۾ ڪل 125 نديون وڻن ٿيون جن مان سڀ کان ڊگھي ڊنيپر ندي ۾ ڇوڙ ڪندڙ ڊينسا ندي آھي جنھن جي ڪل ڊيگھ 1187 km آهي. ٻين ندين ۾ بولوا ندي، ناولوا ندي، نيروسا ندي، آئپٽ ندي شامل آهن. آبلاسٽ ۾ 49 ڍنڍون واقع آھن.
حسام الدين راشدي
پير حسام الدين شاھ راشدي (پيدائش: 20 سيپٽمبر 1911ء - وفات: پھرين اپريل 1982ء) پاڪستان جو عالمي شھرت يافتہ محقق، تاريخ دان، ماھر لسانيات ۽ فارسي ادبيات جو عالم ۽ سنڌ جو نامور سياستدان، صحافي ۽ اديب پير علي محمد راشدي جو ننڍو ڀاءُ آھي۔حسام الدين شاهه راشديءَ جي سموري حياتي علم، ادب ۽ سنڌ جي تاريخ سان عشق جو هڪ داستان آهي. هن صاحب علم شخص ڏيهه توڙي پرڏيهه ۾ چڱو ناماچار پيدا ڪيو.
تعارف
سنڌي ٻولي جو تاريخدان، دانشور ۽ اديب 20 سيپٽمبر 1911ع تي سنڌو ندي جي ساڄي ڪناري قديم ڳوٺ ”بهمڻ“ ۾ سيد حامد علي راشدي جي گهر ۾ پيدا ٿيو. پاڻ پنهنجي ڏاڏي سيد پير شاهه راشدي جي سر پرستي ۾ پليو. پير حسام الدين راشدي جو ڏاڏو سيد پير شاهه راشدي سنڌ جي مثالي بزرگن مان هيو. هو وڏي ڏيا وارو مڙس هيو. تر ۾ سندس شخصيت وڏي ڌاڪ ۽ هشمت واري هئي ڇاڪاڻ ته سيد پير شاهه راشدي سنڌ جي برگزيده شخصيت پير محمد راشدي روضي ڌڻي جو اولاد هيو. جنهن جي پٺيان سڄو ”راشدي“ خاندان سڏجي ٿو. پير حسام الدين صاحب لاءِ مشهور آهي ته سندس پيدائش لڳاتار ٽن ڏينهن تائين والده ماجده کي تڪليف بعد ٿي. ڄمڻ بعد سندس اکين ۾ پونءِ ڀريل هئي ۽ اکيون به بند هيون. سندس ڏاڏي پنهنجي حڪمت وسيلي اکين جو علاج ڪيس ۽ ڏاڏي پنهنجي وڏي ڀاءُ جو نالو پير حسام الدين پنهنجي پوٽي تي رکيو. پيار جو نالو ”ڏتل شاهه“ به هيس .راشدي صاحب جي ٻاراڻي تربيت نج ڳوٺاڻي ماحول ۾ ٿي جتي علم حاصل ڪرڻ جو رواج به بنهه گهٽ هو. ٻنهي ڀائرن علي محمد شاهه راشدي ۽ حسام الدين شاهه راشدي جي پرورش سندن ڏاڏي ڪئي. حسام الدين راشديءَ شروعاتي تعليم مولوي محمد سومار ڊکڻ، مولوي محمد الياس پنهور ۽ مولوي سيد علي شاهه لڪياريءَ وٽان حاصل ڪئي. انهن بزرگن وٽ چار درجا سنڌيءَ جا ۽ سڪندر نامي تائين پڙهيو. راشدي صاحب کي پڙهڻ جو چاهه سندس وڏي ڀاءَ علي محمد راشديءَ جي ڪري پيدا ٿيو جنهن جا گهرايل ڪتاب پڙهڻ سان کيس ابتدائي فيض حاصل ٿيو. ھن فارسيءَ جي تعليم سندس استاد حاجي خادم لاڙڪاڻويءَ کان حاصل ڪئي.
بطور صحافي
راشديءَ جي عملي زندگيءَ جي شروعات صحافت سان ٿئي ٿي. ”الراشد“ رسالي کان پوءِ پاڻ محمد ايوب کهڙي جي اخبار ”سنڌ زميندار“ سکر ۾ ڪم ڪرڻ لڳو. اڳتي هلي ٻنهي ڀائرن سکر مان 1934ع ڌاري پنهنجي اخبار ”ستاره سنڌ“ جاري ڪئي. راشديءَ ان وقت جي ٻين اخبارن ۾ پڻ ڪم ڪيو جهڙوڪ، ”الوحيد“، ”توحيد“ ۽ ”قرباني“ وغيره. سندس انسيت جي ايم سيد، شيخ عبدالمجيد سنڌي ۽ ذوالفقار علي ڀٽي سان گهڻي هئي. سندس ساراهه جا ڍڪ هر علمي ۽ ادبي شخص ڀريا آهن.پير حسام الدين صاحب پندرهن ورهين جي ڄمار ۾ لکڻ شروع ڪيو. سڀ کان اول صحافت ۾ قدم رکندي سال 1924ع ۾ شڪارپور مان نڪرندڙ اخبار ”جاڳڻ“ جا ضلعي نمائنده مقرر ٿيا. هن اخبار جو مالڪ ميان خالقداد ڀيو صاحب هيو. لاڙڪاڻي مان نڪرندڙ اخبار ”الحقيقت“ ۾ باقائدگي سان مضمون لکندا هيا. پاڻ ارڙهن ورهين جي ڄمار ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ پير علي محمد راشدي سان صحافت جي حوالي سان سکر رهڻ لڳو. ڇاڪاڻ ته هو محنت ڪندر، توڪلي، جاکوڙي جوان هيو. سکر ميونسپل لئبريري مان ناياب ڪتاب حاصل ڪري پڙهندو رهندو هيو. ڪتاب پڙهڻ سندس مشغلو هيو. پاڻ هڪ دڪان ۾ پنهنجي ڀاءُ سان هيٺ فرش تي سمهندو هيو. . سال 1929ع ۾ سکر جي اخبار ”المنار“ جا ڪجهه وقت ايڊيٽر رهيا. ماهوار اخبار پيغام ۾ به ڪم ڪيائون، خانبهادر محمد ايوب کهڙي جي سکر مان نڪرندڙ هفتيوار اخبار ”سنڌ زميندار“ جا پاڻ 1930ع کان 1934ع تائين ايڊيٽر به رهيا. هن اخبار پير صاحب جي قابليت ۽ صلاحيتن کي سنڌ ۾ مشهور ڪيو. هي اخبار سنڌ جي مسلمانن جي سياسي حقن کان علاوه ادبي ۽ علمي معيار ۾ به اعلى رهندي آئي، هن اخبار انگريز راڄ خلاف سنڌي مسلمانن ۾ وڏو شعور پيدا ڪيو. اخبار جي ايڊيٽري سنڀالڻ وقت پير صاحب جي عمر اٽڪل 20 ورهيه ۽ پگهار 30 رپيا هئي. جڏهن پير علي محمد راشدي جا خانبهادر کهڙي سان اختلاف ٿيا، تڏهن ٻنهي ڀائرن اخبار کي ڇڏيو. هي اهو زمانو هيو جڏهن نواب ظفر علي خان، مولانا حسرت موهاني، مولانا ابوالڪلام آزاد، هارنيمن، مولانا محمد علي جوهر، شيخ عبدالمجيد سنڌي ۽ رامانند چئٽرجي جهڙا اڳواڻ اخبار نويس طور ڪم ڪندا هيا. سنڌ ۾ هندو مسلم فساد جو مرڪز سکر هيو ۽ سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي تحريڪ عروج تي هئي. . پير حسام الدين وري پنهنجي وڏي ڀاءُ سان سکر منتقل ٿيو ۽ هفتيوار اخبار ”ستاره سنڌ“ ڪڍڻ شروع ڪيائون. پاڻ هن اخبار جو 1934ع کان 1937ع تائين ايڊيٽر رهيو. هن اخبار هندن جي ظلم، ڪاموري جي ڏاڍ، وڏيري جي جبر ۽ پير ملان جي فريب خلاف جهاد ڪيو. . تيز ۽ تکن مضمونن ڪري اخبار مٿان لڳاتار ٽي سال ڪيس هليو. سال 1941ع ۾ اخبار ”الوحيد“ ذريعي راشدي صاحب باقائدي سنڌ جي مسلمانن جو ڪيس وڙهيو. سال 1945ع ۾ سائين جي ايم سيد جي سهڪار سان ”قرباني“ اخبار ذريعي سياسي ۽ تاريخي مضمون لکيا. جنهن ۾ سنڌ جي مسلمانن جي رهنمائي هوندي هئي، سنڌ ۾ پهريون دفعو سنڌي ادب جي فروغ ۾ تحقيق لاءِ خانبهادر محمد صديق ميمڻ، عثمان علي انصاري، مولانا دين محمد وفائي، حڪيم فتح محمد سيوهاڻي، علامه محمد عمر دائود پوٽو ۽ سيد ميران محمد پراڻا قلمي نسخا هٿ ڪيا، پراڻن علمي ذخيرن کي ڳولهي هٿ ڪيو، هنن ”سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽي“ ۽ ”سنڌ نيچرل هسٽري سوسائٽي“ پوءِ ”سنڌي ادبي سوسائٽي“ به قائم ڪئي پر فعال ٿي نه سگهي. .
سندس ڪتاب
پير صاحب جي ڪتابن جو مختصر جائزو وٺڻ مهل اهو نظر اچي ٿو ته هن مير معصوم بکري تي ڪتاب لکڻ ۾ 48 سال لڳايا، پاڻ 19 سالن جو هيو جو هي ڪتاب لکڻ شروع ڪيو ۽ 68 ورهين جي ڄمار ۾ مڪمل ڪيو. .پير صاحب جو ڪتاب ڳالهيون ڳوٺ وڻن جون پڻ هڪ يادگار ڪتاب آهي جيڪو سندس زندگي ۾ آخري ڪتاب هيو، پاڻ اٽڪل 300 مضمون ۽ مقالا لکيائون، هن ڪتاب ۾ اٽڪل 43 مضمون ۽ مقالا، 35 صفحا ترڪي متن، هڪ نقشو ٺٽو شهر جو ۽ 171 ٺٽي متعلق تصويرون شامل آهن. راشدي صاحب جو اردو ۾ شايع ٿيندڙ ڪتاب سنڌي ادب به سنڌي ادب جي پهرين مڪمل تاريخ آهي. .
خاندان
راشدي صاحب کي پنهنجو ڪوبه اولاد ڪونه هو، هن وڏي ڀاءَ علي محمد شاھ راشدي جي وڏي پٽ حسين شاهه راشدي ۽ وڏي نياڻي حسنا بيبيءَ کي گود وٺي پاليو ۽ انهن کي ئي سموري ملڪيت جو وارث بڻايائين. راشدي صاحب ٻه شاديون ڪيون. پهرين گهرواريءَ مان کيس هڪ نياڻي پيدا ٿي جيڪا فوت ٿي وئي وري کيس ڪڏهن به اولاد ڪونه ٿيو.
وفات
ھن پهرين اپريل 1982ع تي وفات ڪئي کيس مڪليءَ ۾ دفنايو ويو. پروفيسر غلام مصطفى شاهه جو چوڻ آهي ته مان راشدي صاحب سان سندس انتقال کان چند ڏينهن اڳ مليس. گلي ۾ ڪينسر جي ستين آپريشن سبب هو وڏي تڪليف ۾ هيو. هن بزرگ نماڻين اکين سان مون کي ڏٺو. اذيت سبب زبان تي ڪمزوري هيس ۽ چچرندڙ لفظن ۾ صرف اهو چيائين ته ”مون دفن ٿيڻ جي وصيت ڪئي آهي، انهن ڇوڪرن تي ڪو اعتبار ڪو نه آهي، مهرباني ڪري ان کي ڏسجانءِ“ پير صاحب کي اولاد ڪو نه هيو پر اڄ سڄي سنڌ سندس پونيئر آهي.
حوالا
زمرو:1911ع جون پيدائشون زمرو:1982ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي مصنف زمرو:شخصيتون
امام نسائي
مشهور شيخ -الاسلام- ۽ حافظ حديث ابو عبدالرحمان عرف -امام نسائي- خراسان جي هڪ ڳوٺ نسا ۾ 215هه/ 830ع ۾ پيدا ٿيو. ابتدائي -تعليم- اباڻي شهر مان حاصل ڪيائين، پوءِ پندرهن سالن جي عمر ۾ علم جي تحصيل لاءِ خراسان، عراق، حجاز، شام ۽ مصر جي وڏن عالمن جي صحبت ۾ گهڻو ڪجهه پرايائين. -امام نسائي- اسلامي دنيا جي سڀني علمي مرڪزن کان فيضياب ٿيو ۽ آخرڪار مصر ۾ رهائش اختيار ڪيائين، پر پوءِ لڏي وڃي دمشق ۾ رهيو. دمشق ۾ رهائش دوران هڪ ڏينهن مسجد جي ڪجهه ماڻهن کانئس پڇيو ته -امير- معاويه جي شان ۾ ڪا حديث ٻڌايو. -امام نسائي- هڪدم چيو ته مون کي ڪا خبر نه آهي. آءٌ ڇا ٻڌايان ۽ وڌيڪ هي لفظ چيائون: ’لا اشبع -الله- بطنه‘ اهو -ٻڌي- دمشق جي ماڻهن -امام- نسائيءَ کي مسجد ۾ ڏاڍو ماريو ۽ انهيءَ مار کان پوءِ هي عالم دين سخت بيمار ٿي پيو. بيماريءَ جي حالت ۾ -امام نسائي- پنهنجن شاگردن کي چيو ته مون کي مڪي کڻي هلو. جڏهن مڪي پهتا ته اتي -امام نسائي- 303هه/915ع ۾ رحلت ڪئي، وصيت مطابق کين صفا ۽ مروه جي وچ ۾ دفن ڪيو ويو. امام نسائيءَ جي شهرت سندن ڪتاب ’السنن‘ جي ڪري تمام گهڻي ٿي. ڪتاب ’السنن‘ جو مقام صحاح سته جي ڪتابن ۾ پنجون ۽ سندن ڪتابن ۾ ٽيون آهي. -امام نسائي- ڪتاب ۾ زندگيءَ جي هر پهلوءَ متعلق حديثون جمع ڪيون آهن. ايستائين جو رڪوع ۽ سجدا ۽ هر قسم جي دعائون ڪثرت سان روايت ڪيون آهن. ”السنن“ ۾ پندرهن هزار ست سؤ ايڪهٺ (15761) حديثون موجود آهن. هي ڪتاب ڪيترائي دفعا شايع ٿي چڪو آهي. -ان- کان سواءِ -امام- نسائيءَ جي هڪ مشهور -تصنيف- ”خَصَائص علي رضه“ پڻ تمام گهڻي مشهور آهي، -ان- ڪتاب جو ترجمو ”مناقب مرتضوي“ جي نالي سان مطبع محمدي لاهور مان 1310هه/ 1892ع ۾ شايع ٿي چڪو آهي.
تعارف
امام نسائي جو پورو نالو احمد بن شعيب النسائي آهي. اوهان جو نسب احمد بن شعيب بن علي بن سنان،بن بحرين دينار النسائي الخراساني آهي. اوهان جي ولادت نساءِ شهر ۾ ٿي تنهن جي ڪري اوهان کي نسائي سڏيو ويندو آهي. اوهان جو لقب الحافظ الحديث آهي.
سن پيدائش
امام نسائي جي سن پيدائش ۾ اختلاف آهي ڪجھ جي نظرن ۾ اوهين 214 هجري ۾ پيدا ٿيا ۽ ڪجھ لکن ٿا تہ اوهين 215 هجري ۾ پيدا ٿيا.
استاد ۽ تعليم
اوهان پندرھن سالن جي عمر کان ئي علم جي سفر لاءِ پنڌ ڪيا حديثن کي گڏ ڪرڻ لاءِ عراق،شام ۽ مصر جا سفر ڪيا.اوهان جي استادن ۾ امام بخاري.امام ابو دائود، امام احمد، امام قتبيه سعيد ۽ امام ابو حنيفه شامل آهن.
وفات
امام نسائي جڏهن اهل بيت جي فضائلن تي ڪتاب لکيو ۽ خواهش ڪيائين تہ دمشق جي مسجد ۾ هن ڪتاب کي پڙهان ته جيئن ماڻهو اهل بيت کي سمجهن پوءِ ڇا ٿيو تہ هڪ ماڻهو اوهان کان پڇو تہ معاويہ جي فضيلت ۾ ڪجھ لکيو آهي يا نه اوهان جواب ڏنو تہ مون کي معاويہ جي فضيلت ۾ ڪجھ نہ مليو تہ هن اوهان کي شيعو شيعو ڪري مارڻ شروع ڪيو ۽ هن واقعي کان پوءِ اوهان جو موت واقع ٿيو. اوهان جي قبر صفا ۽ مروه جي وچ ۾ آهي اوهان جي وفات جو سن سفر مھينو 303 هجري آهي.
حوالا
امام نسائي جي زندگي تي مختصر نظر
زمرو:شخصيتون
مهاراشٽر
مھاراشٽر  مختصراً (MH)، جنھن جو پراڻو نالو بمبئي پريزيڊنسي ھيو، انڊيا جي اولھ م واقع ھڪ رياست جو نالو آهي جيڪا پکيڙ ۾ ٽيون نمبر ۽ آبادي ۾ ٻيون نمبر وڏي رياست آھي. ان جي پکيڙ 307713 km2 آھي. ان جون حدون اولھ ۾ عربي سمنڊ سان، ڏکڻ ۾ ڪرناٽڪا ۽ گوا سان، اوڀر ۾ تلنگانا ۽ ڇتيس ڳڙھ، اتر ۾ گجرات ۽ مڌيا پرديش ۽ اتر اولھ ۾ انڊين يونين ٽيريٽري ڊاڊرا ۽ نگر حويلي سان ملن ٿيون. مھاراشٽر رياست بمبئي جي رياست جي اولھندي ۽ ڏکڻ اولھ واري حصي، بيرار ۽ ودارڀا ۽ حيدرآباد رياست جي اتر۽ اولھ واري حصن، سوراشٽر کي ورھائي ان جو ھڪ حصو ملائي ٺاھي وئي. سوراشٽر جو ٻيو حصو موجوده گجرات جي رياست آھي. مھاراشٽر جو سڀ کان وڏو شھر ممبئي آھي جنھن جي آبادي پوڻا ٻہ ڪروڙ آهي ۽ ھي شھر آبادي م انڊيا جو بہ سڀ کان وڏو شھر آھي. سياري ۾ ھن شھر جو گاديءَ جو هنڌ ناگپور ھوندو آھي ۽ اسيمبلي جي اجلاس بہ سياري م ناگپور ۾ ٿيندا آهن. ھن رياست جو شھر پوني کي اوڀر جو آڪسفورڊ چوندا آهن جتي ڪيترائي تعليمي ادارا آھن. ناشڪ انڊيا جو شراب وارو شھر سڏبو آهي جتي تمام گھڻو شراب کپي ٿو. ھن رياست جون ٻہ وڏيون نديون گوداواري ندي ۽ ڪرشنا ندي آھن. انڊياجي آزادي کان اڳ مھاراشٽر واري ھاڻوڪي علائقي تي ستاواھانا گھراڻي، راشٽراڪوٽا گھراڻي، ويسٽرن چالوڪاس ايمپائر، دکن سلطنتن، مغلن، مراٺين (مرھٽن) ۽ پوء انگريزن حڪومت ڪئي. رياست جي ھر پاسي انھن جا ڇڏيل کنڊر، يادگار، مقبرا، قلعا، عبادتگاھون موجود آهن جن ۾ اجنتا جو غارون، ايلورا جون غارون عالمي ورثو قرار ڏنل آھن. ڪيترائي قلعا شيواجي سان منصوب آھن. مھاراشٽر انڊيا جي سڀ کان وڏو صنعتي رياست آھي.
انتظامي ۽ سياسي ورھاست
thumb|Left|alt=refer caption|مھاراشٽر جون ڊويزنون جن ۾ ضلعا ڏيکاريل
مھاراشٽر رياست جون ڇھ انتظامي ڊويزنون آهن.
اھي ڇھ ڊويزن وري 36 ضلعن ۾ ورھايل آھن ، 109 سب ڊويزنن ۽ 357 تعلقن ۾ ورھايل آھن. ماضي ۾ سنڌ بمبئي جو حصو رھي ھئي جنھن ڪري سنڌ جي ذيلي انتظامي ورھاست بہ تعلقو سڏبي آھي جڏھن تہ پاڪستان جي ٻين سمورن صوبن ۾ ان کي تحصيل چوندا آهن. ھر ضلعي جو انتظامي عملدار ڊسٽرڪٽ ڪليڪٽر يا ڊسٽرڪٽ ماجسٽريٽ ھوندو آھي جن جي مقرري انڊين ايڊمنسٽريٽو سروس يا مھاراشٽر سول سروس مان ٿيندي آھي. تعلقن جي ھتي ورھاست بلاڪن ۾ ٿيل آهي جيڪي پينچائت يا وليج ڪائونسل يا ٽائون ميونسپلٽي تي مشتمل ھوندا آھن.
اڍيجا
اڍيجا سنڌ جي سمن جي ذات. انهن جي نسب جو سلسلو هن ريت آهي: اُڍيجن جو وڏو اُديجو پُٽ پلي پٽ رائڌڻ پٽ ڪاڪا پٽ سمون پٽ لاکو پٽ انڙ پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پٽ اوڍر پٽ نوتيار.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
1707ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ماحس
ماحس (Maahes) ھڪ قديم مصري شينھن مٿي جنگ جو ديوتا ھيو.
حوالا
زمرو:مصري معبود زمرو:قديم مصري مذھب زمرو:قديم مصر
Llista de personatges de la mitologia egípcia
704ع
ڊسمبر
زمرو:704ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ابوريحان البيروني
ابوريحان البيروني (1048ع - 973ع) تارا اڀياس، فلسفي، جاگرافي ۽ انگي حسابن (رياضيءَ) جو وڏو ماهر هو. چون ٿا ته البيروني حيدرآباد، سنڌ ۾ پيدا ٿيو هو. انهيءَ ڪري ڪيترن ڄاڻوئن پٽالا، نيرون ڪوٽ حيدرآباد کي ’بيرون‘ جي نالي سان به سڏيو آهي. جيئن: ابوالفدا (Abu Alfida)، ”تقويم البلدان“ (Taqweem Albidaan) ۾ لکي ٿو: ” مشهور رياضيدان ابوريحان بيروني هڪ سنڌي عالم هو، جيڪو بيرون ڪوٽ جو رهندڙ هو. “ ’تاريخ الاطباءَ‘ ۾ آهي، ته بيرون ڪوٽ، نيرون ڪوٽ کان ٻه ٽي ميل پري آهي، جنهن جو هاڻوڪو نالو ’شيخ ريحان‘ آهي. ايلفنسٽن پنهنجي تحقيق ۾ ڄاڻائي ٿو: ” شيخ ريحان جي درگاهه به اتي موجود آهي، جيڪو وڏو عالم، فاضل ۽ ڪامل درويش هو. “ ’هسٽري آف سنڌ‘ ۾ سر ايڇ. ايم. ايليٽ جو خيال آهي: ”ابوالفدا جي انهيءَ دعوا کانپوءِ فرينچ ليکڪ به انهيءَ ڳالهه تي متفق آهن، ته ابوريحان البيروني جي ڄمڻ جو هنڌ اهو ئي آهي. “ علامه شمس الدين محمد بن محمود سهروردي پنهنجي ناليواري تصنيف ’نزهت الاروح‘ ۾ هن شهر کي ’بيرون مدينه بالسند‘ لکيو آهي.
بلاذري وري پنهنجي ڪتاب ’فتوح البلدان‘ ۾ هن شهر کي ’بالنون‘ ڪري سڏيو آهي. هو لکي ٿو: ” هي شهر سنڌو درياهه جي الهندي ڪناري تي ديبل ۽ منصوره جي وچ تي بيٺل آهي. ڪئپٽن ميڪمرڊو ۽ سر چارلس ايليٽ ڪافي تحقيق ۽ ڇنڊڇاڻ کانپوءِ ڄاڻائن ٿا.، ته هن شهر جو اصل ۽ بنيادي نالو بيشڪ بيرون هو، جنهن کي غلطي کان ڪن عرب سياحن ۽ عالمن ’بالنون‘ لکيو آهي. هي شهر تنهن وقت ۾ ان شاهراهه تي موجود هو، جيڪا هاڻوڪي وقت ۾ حيدرآباد کان ٺٽي طرف وڃي ٿي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:رياضي
ٿرسو
thumb| ٿرسو شهر جو هڪ خوبصورت ڏيک thumb|اسڪاٽلينڊ جي نقشي ۾ ٿرسو جي بيهڪ thumb|ٿرسو جو سڀ کان پراڻو سينٽ پيٽر گرجا گهر
ٿرسو (انگريزي: Thurso) اسڪاٽلينڊ جو هڪ ننڍڙو شهر آهي جيڪو ايڊنبرا کان 295 ڪلوميٽر ۽ لنڊن کان 818 ڪلوميٽر پري آباد آهي. هيءُ برطانيا ۽ اسڪاٽلينڊ جو سڀ کان اتريون شهر آهي. مقامي ٻوليءَ ۾ هن شهر کي ”ٿرسا“ ڪوٺيو وڃي ٿو. هيءُ اسڪاٽلينڊ جي هائيلينڊ ڪائونسل واري علائقي ۾ اترئين سامونڊي ڪناري تي آباد آهي. هتي اسڪاٽلينڊ جا ٻه روڊ A9 ۽ A836 پاڻ ۾ اچي ملن ٿا جيڪي هن شهر کي اوله ۾ فورس (Forss) ۽ اوڀر ۾ ڪيسل ٽائون (Castletown) سان ملائين ٿا. 55 ڪلوميٽر ڊگهي ٿرسو ندي (Thurso River) هن شهر جي وچان گذري ٿي. 2018ع جي انگن اکرن موجب، هتان جي آدمشماري 7490 آهي. اوڻويهين صديءَ تائين هن هنڌ کي هڪ اهم بندرگاه جي حيثيت حاصل هئي ۽ هتان اتر يورپ جي ملڪن سان ڪاروبار هلندو هو. ٿرسو ماهيگيري، سوٽي ڪپڙو ٺاهڻ ۽ چمڙي رڱڻ جي صنعت ۾ ڪافي مشهور هو. هن شهر ۾ سينٽ پيٽر (St Peter's Church) جي گرجا گهر جا کنڊر موجود آهن. اهو گرجا گهر اسڪاٽلينڊ جي سڀ جان پراڻن گرجا گهرن مان هڪ آهي جيڪو 1125ع ڌاري تعمير ٿيو. موجوده سينٽ اينڊريو ۽ سينٽ پيٽر گرجا گهر 1832ع ۾ جڙي راس ٿيو. هتي اتر هاءِ لينڊ ڪاليج جو مرڪزي ڪئپس قائم آهي. ٿرسو هاءِ اسڪول برطانوي سرزمين جو سڀ کان اتريون هاءِ اسڪول آهي جيڪو 1958ع ۾ قائم ٿيو. هتي ٿرسو قلعي جا آثار به موجود آهن. اهو قلعو 1872ع ۾ تعمير ٿيو هو. هتي هڪ فوٽ بال ٽيم ۽ ٻه رگبي ٽيمون آهن. ٿرسو ريلوي اسٽيشن 1874ع ۾ تعمير ٿي. ٿرسو کان اٽڪل ڏيڍ ميل جي مفاصلي تي اسڪرابسٽر (Scrabster) بندر آباد آهي جتان اورڪني ۽ ڪجه ٻين ٻيٽن لاءِ فيري سروس مهيا آهي.
تاريخ
ساڄو|thumb|ٿرسو جي قلعي جو مُک دروازو thumb|ساڄو|ٿرسو نديءَ جو هڪ ڏيک ساڄو|thumb|ٿرسو نديءَ جي ڪپ تي رهائش
ٿرسو ڪڏهن آباد ٿيو، انهيءَ باري ۾ پڪ سان ڪجه به نٿو چئي سگهجي. ٿرسو جي ٻاهران شيبسٽر جبل تي وڏن نوڪدار پٿرن مان ٺهيل قبرون موجود آهن جيڪي 5000 سال پراڻيون آهن. چيو وڃي ٿو ته اوائلي وچئين دور ۾ هتي اسڪينڊينيويا (Scandinavia) کان آيل لوڪن پنهنجي حڪومت اچي قائم ڪئي هئي. اها حڪومت 1263ع ڌاري ختم ٿي وئي. ٿرسو انهيءَ حڪومت جو هڪ اهم بندرگاه هو. انهيءَ حڪومت جي خاتمي کان پوءِ به اوڻويهين صديءَ تائين ٿرسو بندرگاه جي اهميت برقرار رهي ۽ هتان کان اتر يورپ جي ملڪن سان ڪاروبار ٿيندو هو. 1649ع ۾ آئرلينڊ مان آيل ڪجه ماڻهن هن شهر تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر هتان جي ماڻهن تمام گهڻي بهادريءَ سان انهن جو مقابلو ڪيو ۽ هنن کي ڀڄڻ تي مجبور ڪري وڌو. 1811ع ۾ هتي 592 گهر هئا ۽ ڪل آبادي 3462 هئي. 1841ع ۾ اها آبادي گهٽجي 2510 ٿي وئي. 1845ع ۾ حڪومت غريبن ماڻهن جي بحاليءَ لاءِ هڪ قانون ٺاهيو جنهن تحت هتان جي 149 غريب خاندانن لاءِ گهر ٺاهيا ويا. هتان جي ماڻهن انهن گهرن ۾ گهڻي دلچسپي نه ورتي ۽ اڪثر گهر خالي ئي رهيا. 2001ع ۾ انهن گهرن کي مڪمل طور ترڪ ڪيو ويو. 1906ع ۾ هتي رائل نيشنل لائيف بوٽ انسٽيٽيوشن (Royal National Lifeboat Institution) قائم ڪيو ويو. 10 ڊسمبر 1956ع تي خوفناڪ باه جي نتيجي ۾ اهو ادارو ۽ ان ۾ بيٺل 47 فوٽ ڊگهو ٻيڙو سڙي رک ٿي ويو. 1971ع ۾ انهيءَ اداري جي نئين عمارت جو افتتاح ڪيو ويو ۽ زندگي بچائڻ وارو نئون ٻيڙو (Lifeboat) مهيا ڪيو ويو. ويهين صديءَ جي وچ ڌاري شهر کان 14 ڪلوميٽر اوله ۾ نيوڪلائي پاور پلانٽ قائم ٿيو جنهن ڪري هتان جي آبادي لڳڀڳ ٻيڻي ٿي وئي ۽ روزگار جا نوان وسيلا پيدا ٿيا. 1951ع ۾ هتان جي آبادي 3000 هئي جيڪا 1971ع ۾ وڌي 9000 ٿي وئي. ويهين صديءَ جي آخر ۾ هن پاور پلانٽ کي بند ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو پر ائٽمي فضلي کي مڪمل طور ختم ڪرڻ ۾ وقت لڳندو انڪري اندازو آهي ته 2070ع تائين هن پلانٽ جي ملازمن جي نوڪري ختم نه ٿيندي. 2010ع ۾ هتي گئلڪ ٻوليءَ جي ادب، فن، موسيقي ۽ ثقافت بابت هڪ ميلو منعقد ڪيو ويو.
ٿرسو بابت وڌيڪ ڄاڻ
thumb|ٿرسو لائيف بوٽ ٿرسو جي موسم اڪثر ٿڌي رهي ٿي. هتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو 250C (جولاءِ 1995ع) ۽ گهٽ ۾ گهٽ 110C- (ڊسمبر 2010) رڪارڊ ڪيو ويو آهي. هن شهر ۾ هڪ ننڍو عجائب گهر، چند هوٽلون ۽ شراب خانا، پارڪ ۽ شاپنگ سينٽر آهي. پبلڪ لائبرري، گولف ڪورس، گهوڙن جي ڊوڙ جو ميدان ۽ ٻيون ضروري سهولتون پڻ موجود آهن. هتي لٿيم آئن بيٽريون ٺاهڻ جو هڪ پلانٽ به ڪم ڪري رهيو آهي. 12 جنوري 2010ع تي هتي هوا مان بجلي ٺاهڻ لاءِ هڪ ونڊ فارم (Wind form) ٺاهڻ جو اعلان ڪيو ويو. هي پلانٽ 52.2 ميگاواٽ بجلي پيدا ڪندو جنهن مان 25000 گهرن کي بجلي ملي سگهندي.
حوالا
زمرو:اسڪاٽلينڊ ۾ پورٽ شهر ۽ قصبا زمرو: برطانيہ جا شھر زمرو: اسڪاٽلينڊ جا شھر
محمد خان جوڻيجو
محمد خان جوڻيجو (Mohammad Khan Junejo) پاڪستان جو سياستدان ۽ پاڪستان جو اڳوڻو وزيراعظم رهيو آهي
زمرو:1993ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:ميرپور خاص ضلعي جا ماڻھو
اڳٺ
سٿڻ يا شلوار کي چيلهه ۾ قابو ٻڌڻ واري پَٽي، جيڪا پٽهڙ هجي يا ڄاريءَ جي ٺهيل هجي. -اڳٺ- سٿڻ جي اُبداڻي ۾ پوندو آهي. -اڳٺ- کي ”ناڙو“ ۽ ”ازاربند“ به چوندا آهن. اڳٺ اڻڻ جو هنر سنڌ جي گهرو هنرن ۾ شامل ٿئي ٿو، جيڪو آڳاٽي دؤر کان هلندو اچي ٿو، اَڳٺ ٺاهڻ لاءِ خاص قسم جو فريم ٿئي، جنهن کي ”ڪارچوپ“ يا ”ڪارب“ سڏين. جيڪو وڏين اُڀين پَٽين ۽ -ٽن- ننڍين پاسيرين پَٽين تي ٺهيل هوندو آهي. اُڀين پٽين تي وري مٿي کان پنج ست سوراخ ٿين، جيڪي -اڳٺ- جي ڊيگهه جي ماپ لاءِ گهٽ وڌ ڪيا ويندا آهن. انهن سوراخن ۾ وري ڪليون پونديون آهن، جيئن ماپ پوري ٺهي. -اڳٺ- ٺاهڻ لاءِ سر يا ڪاني جون تيليون پڻ استعمال ٿين. -اڳٺ- ٺاهڻ کان اڳ زمين ۾ ڪليون کوڙي تاڃي ڪڍبي آهي، پوءِ ڪارب تي چاڙهي اُڻت ڪبي آهي. اڻت اُبتي ۽ سبتي وَرَ تي ٿئي. اڻت لسي به ٿئي ته نمونن تي پڻ ٿئي. -اڳٺ-، سُٽ، ڪشميري، پشم ۽ ريشم جي ڌاڳن مان ٺهندا آهن. اڳٺن جي ڪارب -تان- لهڻ کان پوءِ پلوَ جي ٻڌڻي ٿئي. -اڳٺ- جا پَلَوَ، موتين، ستارن، ٽِڪُن، جهاٻن جهوڙن، ٽؤنرن، منڍين، لالن وغيره سان به ٻڌجن. پر ڪي سادا پَلو ڳنڍين ۽ مينڊين تي اُنهيءَ رنگ ۽ انهيءَ ڌاڳي سان ٻڌجن، -جن- جو -اڳٺ- ٺهيل هوندو آهي. -اڳٺ- پڙي جي ڏيج ۾ خاص ڪري ڏنا وڃن ٿا. گهوٽ پاران -اڳٺ-، سڳيون، رومال وغيره، هڪ -ٽوال- ۾ -ٽاڪي- ڏين، جنهن کي ’-بازار-‘ ڪوٺين. -اڳٺ- گهريلو صنعت طور ناڻي ڪمائڻ لاءِ پڻ عورتون توڙي مرد واندڪائيءَ ۾ گهر ۾ ويهي ٺاهين ۽ پوءِ ڳوٺن ۽ شهرن ۾ دڪاندارن کي اُهي پڄايو ڏين. ميلن ۾ ته اڳٺن جا کوڙ سارا نمونا لڏندا لمندا نظر ايندا آهن. ميلي تي وڃڻ لاءِ اڳواٽ ئي ٻهراڙيءَ جون عورتون پنهنجن مردن لاءِ نهايت سهڻن پلاندن جي ٻَڌ وارا -اڳٺ- ٺاهين، جيڪي مرد وري قميص کان هيٺ لڙڪائي هلن. سٿڻ ۾ -اڳٺ- وجهڻ واري ڪاٺيءَ کي -اڳٺ- وجهڻي چون. اڳٺ سنڌي ٻوليءَ ۾ اصطلاحي لحاظ کان تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. جنهن ۾ سماجي روين جي پرک پوي ٿي: جيئن ته: ”-اڳٺ- جو سڱ هئڻ، (ساهُرن سان مائٽي هئڻ)، ”-اڳٺ- جو ور“ (شاديءَ جي ذريعي مائٽيءَ جو رستو ڳنڍڻ). ”-اڳٺ- ڇوڙي ويهڻ“ (همت هارڻ، گيدي ٿيڻ، مايوس ٿي ويهي رهڻ) وغيره. امير ماڻهن وٽ چانديءَ جون -اڳٺ- وجهڻيون هونديون آهن. شاديءَ وقت گهوٽ ۽ ڪنوار کي -اڳٺ- وجهڻي ڏاجي ۾ ڏيندا آهن. موجوده دور ۾ پلاسٽڪ مان به -اڳ ٺ- وجهڻيون ٺهنديون آهن. سنڌ جا اڳٺ به بهترين ٿيندا آهن. ڇپر- باقي اڳٺ ته خير عام آهن، پر ڄاريءَ جا اڳٺ زالون اهڙا ته اُڻينديون آهن، جو حيرت وٺيو وڃي. اڳٺ اڻڻ لاءِ پهرين زالون سٽ يا پٽ هٿ ڪنديون آهن. ڪي رنگي رنگي جو، ڪي هڪ رنگو. پوءِ زمين تي چار ڪليون کوڙي انهن ۾ اڳٺ جي تاڃي ڪڍنديون، ننڍو اڳٺ ٺاهڻو هوندو اٿن ته ننڍي تاڃي، جي وڏو ته وڏي تاڃي ڪڍنديون. پوءِ اڳٺ ڪلين تان لاهي ڪارچوب تي چاڙهينديون ۽ اڻنديون وينديون، جي تيليون گهڻيون تيار ٿي ويندو. ته وري ڇنڊي پڇڏينديون، تان جو سڄو اڳٺ تيار ٿي ويندو. ڪي زالون اهڙيون به هونديون آهن، جو جي انهن جون اکيون ٻڌي ڇڏجن ته به هٿ کي مجال آهي، جو ڪا ٻِٽ پوي يا تند رهجي يا گهاري پئي. ڪاريگر زالون اڳٺ تي اوڄي جا اهڙا ته گل رکي وينديون آهن، جو واه واه! ڇا جن جيرا، ڇا ڄاريون مطلب ته تعريف لڳي پئي هوندي آهي، ڪي زالون ته اهڙيون هنر واريون ٿيندون آهن، جو اڳٺ اُڻي وڃڻ کان پوءِ، ڪٿان به کڻي تند ڪڍجي ته ڇا مجال جو اڳٺ اڌو اڌ ٿي پئي. اهي هوندا آهن ڏيڍي اُڻ وارا اڳٺ. سادا اڳٺ هر ڪا زال ٺاهيو وڃي، پر ڏيڍي اُڻ وارا ڪي ٿوريون زالون ٺاهي ڄاڻن. اڳٺ لاهڻ کان پوءِ اڳٺ جا پلاند ٻڌنديون. پلوَن تي هريڙون اهڙيون ٻڌي وينديون، جو ڳنڍ ڏسي عقل حيران ٿيو وڃي ته اهڙي سوڌي ۽ ڊگهي ڳنڍ ڪيئن آئي! پوءِ پڇڙن تي زري ويڙهي هيٺيان چانديءَ جا جهاٻا به هڻنديون آهن. ڪي موتي ۽ ڪچ ڪوڏيون به هڻن، جي اڳٺ جي زينت وڌايو ڇڏين.
1708ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
بڪي
گردو يا بڪي (انگريزي: kidney) نيڪال جي سرشتي جو اھم عضوو آهي. ھنن ۾ رت جي صفائي جو عمل ٿيندو آهي.
انساني جسم ۾ ٻہ بڪيون ٿين ٿيون، جيڪي جسم جي پُٺ جي اندرئين پاسي واري ڀت سان منسلڪ آهن. هرهڪ بڪي رانھين (Bean) وانگر ٿئي ٿي. اِن جو ٻاهريون ڏيک اڀريل گولائي وارو (Convex) ٻاهر طرف ۽ا ندريون دٻيل گولائيءَ وارو (Concave) پاسو ڪرنگهي جي طرف ٿئي ٿو. بڪي تقريباً ساڍا چار انچ ڊگهي ۽ ٻہ انچ ويڪري هوندي آهي. ساڄي پاسي واري بڪي، کاٻي پاسي واريءَ بڪيءَ کان ٿوري مٿي هوندي آهي. هرهڪ بڪيءَ جي دٻيل يا ڪانڪيو (Concave) پاسي مان هڪ نالي نڪري ٿي، جنھن کي ’يوريٽر‘ (Ureter) چئبو آهي. يوريٽرِ هيٺ وڃي مثاني ۾ کلندو آهي. بڪين مان پيشاب يوريٽر وسيلي مثاني ۾ ايندو آهي ۽ جڏهن مثانو پيشاب سان لڳ ڀڳ ڀرجي ويندو آهي تہ پيشاب لڳندو آهي.
بڪيون انسان جي جسم ۾ پيٽ ۾ پوئين پاسي ڀوري ناسي رنگ جون راهين جي ٻج جي شڪل جھڙيون پٺيءَ جي ڪنڊي جي ٻنھي پاسي ٿين ٿيون. ساڄي بڪي کاٻي بڪيءَ جي ڀيٽ ۾ ٿورڙو هيٺ هوندي آهي، بڪيون اسان جي جسم مان غير ضروري ۽ بيڪار مادن کي ٻاهر خارج ڪن ٿيون، بيڪار مادن جي نيڪال ۾ انھن جي تمام وڏي اهميت آهي، اصل ۾ جسم مان بيڪار ۽ غير ضروري شين جو نيڪال ايترو ئي اهم آهي، جيترو جسم لاءِ ضروري شين جو پھچڻ. بڪيون اهو ڪم نهايت سھڻي طريقي سان سرانجام ڏين ٿيون. اهي غير ضرروري ۽ بيڪار شين کي پيشاب جي شڪل ۾ ٻاهر ڪڍنديون رهن ٿيون.
بڪين جي چوڌاري هڪ غلاف نموني ڪيپسول هوندو آهي، جيڪو آسانيءَ سان لهي سگهندو آهي. هن غلاف ۾ هلڪي سليٽي رنگ جي بڪي ويڙهيل ٿيندي آهي. هر هڪ بڪيءَ جي ٻاهرين حصي ۾ رت جون وار نليون ننڍڙا ڇڳا ٺاهين ٿيون، جيڪي هڪ نازڪ جهلي ۾ ويڙهيل بال جهڙي شڪل اختيار ڪنديون آهن، جن کي گلو ميرولائي چئبو آهي.
جسم جي ٻين سڀني عضون جي مقابلي ۾ بڪين جي هر گهڙيءَ مان سڀ کان وڌيڪ رت گذرندو آهي، انھن گلو ميرولائي ۾ رت جو داٻ وڌيڪ هئڻ ڪري رت مان پاڻي ڇاڻڻ وسيلي بومين ڪيپسول ۾ داخل ٿي مڙيل ٽيوبن ۾ هلڻ لڳندو آهي، ٽيوبن جي پاسي واريون وار نليون ان مان ضروري لوڻ ۽ فالتو پاڻي واپس رت ۾ ڇڪي وٺنديون آهن ۽ باقي پيشاب رهجي ويندو آهي، جيڪو گهاٽو ٿي مثاني ڏانھن اچي ٿو. سنهڙين نلڙين ۾ موجود پاڻي واپس رت ۾ موڪلي بڪيون جسم کي مناسب گهميل رکڻ ۾ مدد ڏين ٿيون، جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي پگهر اچي ٿو پر اهو وڌيڪ پاڻي نہ پيئندو هجي تہ بڪيون پاڻ مرادو وڌيڪ پاڻي رت ۾ موٽائينديون آهن، بڪين جون اهي نالڙيون رت ۾ تيزاب جي مقدار کي بہ ڪنٽرول ڪن ٿيون، جيئن تہ رت کاري (پي ايڇ = 704) هوندي آهي ۽ خراب مادا وڌيڪ تيزابيت پيدا ڪندا آهن، جنھن ڪري بڪيون انھن کي جلدي خارج ڪنديون آهن ۽ انھيءَ طريقي سان رت جو کاراڻپڻو قائم رهي ٿو.
بڪين جون وار نلڙيون جسم ۽ رت ۾ زهريلي دوائن، فالتو لوڻن ۽ جراثيمن جي زهر ۽ باقي مادن وغيره کي بہ خارج ڪنديون رهن ٿيون، اهي تمام ننڍڙيون وار نلڙيون هر بڪيءَ جي اندروني حصي ۾ گڏجي وينديون آهن، پيشاب اتان هيٺ ٻن نالين ۾ وڃي ٿو. انھن کي يوريٽر يعني پيشاب ناليون چئبو آهي. اهي ٻنھي پاسي بڪين مان پيشاب کي مثاني تائين پھچائين ٿيون، اهي ناليون پيٽ جي پوئين ڀت سان گڏوگڏ مثاني جي پوئين پاسي وڃي کلن ٿيون، مثاني جو ڪم پيشاب گڏ ڪرڻ آهي، جتان خواهش مطابق ٻاهر خارج ڪيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:سائنس
گيانا
thumb| گيانا (Guyana) ڏکڻ آمريڪا جي اترين ڪناري تي هڪ خود مختيار رياست آهي. هن جون سرحدون وينزويلا، سرينام ۽ برازيل سان ملن ٿيون.
نيپچون
thumb|نيپچون نيپچون اسان جي نظام شمسي جو آخري گرھ آھي. جيڪو رومين جي سمنڊ جي ديوتا نالي تي رکيو ويو. سج کان ھن نيري گرھ جو مفاصلو چار ارب پنجاھ ڪروڙ ڪلو ميٽر آھي. نيپچون جو ھڪ ڏينھن زمين جي سورھن ڪلاڪن جي برابر آھي.
نيپچون جا تيرنھن چنڊ آھن. زمين کان ھن جو مفاصلو گھڻو پري ھجڻ ڪري ھن جا ٽوٽل چنڊ نه ڳڻي سگھيا آھيون.
نيپچون جي فضاء ۾ % 80 ھائڊروجن % 19 سيڪڙو ھيليئم ۽ تمام گھٽ مقدار ۾ ميٿين موجود آھي.
1998ع ۾ نيپچون تي نظر ايندڙ مھا طوفان جو جائزو ورتو ويو جنھن جو رقبو تيرنھن ھزار ڪلو ميٽر ڊيھ ۽ ڇھ ھزار ڇھ سو ڪلو ميٽر ويڪر آھي. وائجر 2 ھن طوفان کي دريافت ڪئي. 2 نومبر 1994 ۾ ھبل خلائي دوربين کي ھي طوفاني ڌٻو يا نشان نظر نه آيو ھو.
ھي گرھ سج کي پنھنجو ھڪ چڪر 165 زميني سالن ۾ مڪمل ڪري ٿو. پنھنجي دريافت کان پوء ھن 2011 ۾ سج کي پھريون چڪر مڪمل ڪيو. ھي 1846ع ۾ دريافت ٿيو.
نيپچون اھو واحد گرھ آھي جيڪو ميٿاميٽيڪل پريڊکشن جي ذريعي دريافت ٿي.
مشتري وانگي نيپچون کي به گول دائرا آھن. انھن جا نالا ايڊمز ، لي ويريئر۽ گيل آھن.
1989ع ۾ وائجر 2 کي خاص طور تي نيپچون ڏانھن روانو ڪيو ويو. جيڪو ھن جي انتھائي ويجھي کان گذريو. ھن نيپچون جا ڇھ چنڊ دريافت ڪيا. وائجر ھن جي ٻاھر جي صحيح نموني ناپ ڪئي جيڪي اسان جي ناپ کان 0.5 فيصد گھٽ ھئي.
ھن تي تيز ھوائون ھونديون آھن. انھن جي رفتار 600 ميٽر في سيڪنڊ جي حساب سان ھلن ٿيو. جنھن جي ڪري ھن تي وڏا وڏا طوفان ايندا رھندا آھن.
اڳڙا
ٽالپرن جي -باگراڻي- قبيلي جو هڪ -پاڙو- آهي. انهيءَ پاڙي جي نالي سان خيرپور ۾ هڪ ڳوٺ به آهي، -جتي- سنڌ جي مشهور ڪلاسيڪي شاعر ۽ سچل جي فقير نانڪ يوسف جي مزار آهي.
اڏ
ٻنيءَ کي -پاڻي- رسائڻ لاءِ ننڍي واهي يا ڪَسِي (جيڪا ڪڙيي، نار يا هرلي مان -پاڻي- آڻي).
يثرب
يثرب: مديني منوره جو پراڻو نالو جيڪو سعودي عرب ۾ واقع آهي. حضرت محمد صه جي ان شھر ۾ آمد کان اڳ اھو حجاز جي اتر اولهه ۾ واقع هڪ خيابان ھيو جيڪو ڳاڙھي سمنڊ جي ڪناري کان اٽڪل ھڪ سئو ميلن جي مفاصلي تي ۽ مڪي کان 300 ميلن جي فاصلي تي واقع آهي. پھرين اتي عرب آباد ٿيا ۽ پوءِ يھودي بہ اتي آباد ٿيا جيڪي بابل ، يونان ۽روم جي حاڪمن جي ظلم ڪري فلسطين مان ڀڄي آيا ھيا انھن يھودين يثرب، خيبر،فدڪ ۽ ٻين اتر اولھ  عربستان  ۾ پنھنجيون بستيون اڏيون ھيون. يثرب ۾ انھن جا ٽي قبيلا ھيا: بني نظير، بني قريظہ ۽ بني قنوقہ. پھرين يھودين جي آبادي يثرب ۾ عربن کان وڌيڪ ھئي ۽ انھن جو يثرب تي غلبو ھيو بعد ۾ چوٿين صدي عيسويءَ ۾ يمن کان ٻہ بت پرست قبيلا اوس ۽ خزرج لڏي آيا ۽ يثرب ۾ آباد ٿيا جنھن ڪري يھودين جو غلبو پورو ٿي ويو. انھن يھودين کان زمينون ھٿ ڪري کين شھر کان ٻاھر ڪيو. انھن عرب قبيلن ۾ اتحاد ڪانہ ھيو. ڇھين صدي عيسويءَ۾ انھن ٻن قبيلن جي پاڙن جو تعداد ويھ ٿي چڪو ھو. ٻنھي قبيلن جو پاڻ ۾ جھيڙو شروع ٿيو ۽ يثرب اھڙي طرح ٻن ڌرين ۾ ورهائجي ويو. بنو نظير ۽ بنو قريظہ اوس وارن جي مدد ڪري رھيا ھئا ۽ بني قينوقہ  بنو خزرج جي. سن 616 عيسويءَ ۾ ٻنھي قبيلن وچ ۾ جنگ لڳي جيڪا جنگ بعاث جي نالي سان مشھور آھي. ان جنگ ۾ خزرج وارن کي شڪست ملي ۽ انھن جا کجين جا باغ ساڙيا ويا. پر پوءِ به بني اوس قبيلو پنھنجو شھر تي غلبو حاصل نه ڪري سگھيو. اسلام جي اچڻ بعد انھن کي امن مليو ۽ يثرب شھري رياست جي شڪل اختيار ڪئي ۽ بعد ۾ ان جو نالو مدينو پئجي ويو.
ايم ڪمل
ايم ڪمل جو اصل نالو 'مولچند منگهارام بندراڻي آھي. سندس جنم ڪنڊياري ۾ 8 آگسٽ 1925ع ڌاري ٿيو. هن پنهنجي سموري تعليم ڪراچيءَ مان حاصل ڪئي. 1940ع ڌاري ماڊل هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان ميٽرڪ ۽ انٽر سائنس ڊي جي ڪاليج مان ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ پاڻ الهاس نگر ممبئي وڃي رهيو. ريلوي ۾ ڀرتي ٿيڻ کان پوءِ ان سان توڙ نڀايائين، 1983ع ۾ اتان رٽائر ڪيائين.
ايم ڪمل جي ادبي شروعات هڪ شاعر جي حيثيت سان ٿئي ٿي، پر اها شاعري اردو ٻوليءَ ۾ هئي. اهڙِيءَ طرح هن جي ڄاڻ سڃاڻ سڳن آهوجا ۽ موهن ڪلپنا سان ٿي. انهن جي زور ڀرڻ تي ايم ڪمل سنڌي شاعريءَ جي شروعات ڪئي. هن سنڌي ساهت کي لڳ ڀڳ ويهه کن ڪتاب ڏنا، شاعريءَ کان علاوه ناٽڪ نويسي ۾ پڻ موچارو نانءُ ڪمايائين. هن جي ڪجهه ڇپيل ڪتابن جا نالا ننڊ ۽ جاڳ (1965ع)، ڳرندڙ برف جا نقش (1975ع)، روشن راهون (1981ع)، باهه جا وارث (1986ع) سوچ جا پاڇا (1989ع)، اڃايل لهر (1989ع)، سوجهرو شام جو (1992ع)، ٻنهي پاسي باهيون (1994ع)، من مڙي نٿو (1995ع)، آخري اُڏام (1997ع) آهن.
ايم ڪمل جيتوڻيڪ ناٽڪ نويسي به ڪئي پر تنهن هوندي به هن جي مڃتا ۽ حيثيت هڪ شاعر جي حيثيت سان آهي. هن نظم ۽ غزل تي تمام گهڻو ڌيان ڏنو آهي. هن اٽڪل 650 غزل لکيا آهن. پاڻ ڪيترائي ادبي انعام ۽ مڃتا ايوارڊ ماڻيائين. ايم ڪمل جا ناٽڪ نويس طور جيڪي ڪتاب شايع ٿيا انهن ۾ ميونسپل ڪائونسلر (1979ع)، ناٽڪ (1980ع)، ماچيس ڪٿي آهي (1985ع)، کوٽو سڪو (1987ع)، خوشخبري (1990ع) ۽ فريم ۾ مڙهيل شخص (1991ع) شامل آهن. سندس ناٽڪ ”ميونسپل ڪائونسلر“ کي 1976ع ۾ بهترين ناٽڪ طور ”انٽربئنڪ ناٽڪ چٽاڀيٽي“ پاران ٽرافي ملي چڪي آهي.
ايم ڪمل ڪيترن ئي فنڪارن جي رهنمائي ڪري چڪو آهي. ان لاءِ هن ”مهراڻ رنگ منچ“ جي نالي هڪ ڊراما گروپ قائم ڪيو. کيس ڪيترن ئي انعامن سان گڏ مرڪزي سرڪار ساهتيه اڪيڊمي ايوارڊ، مرڪزي هندي ڊائريڪٽوريٽ پاران ٻه انعام ۽ 1990ع ۾ مها راشٽر سرڪار کان هڪ لک روپين جو ”گرو پرسڪار“ پڻ حاصل ڪري چڪو آهي. جهڙي طرح نوڪريءَ جي سلسلي ۾ هو مستقل مزاج رهيو آھي. سندس رھائش اڄ بھ الهاس نگر ۾ ئي آھي.
سنڌي ٻوليءَ جي هن نامياري شاعر جو اصل نالو مولچند منگهارام بندراڻي آهي ، جيڪو -تاريخ- 8 -آگسٽ- 1925ع تي شهر ڪنڊياري تعلقي ۽ ضلعي نوابشاهه ( موجوده ضلعي نوشهري فيروز ) ۾ ڄائو. انٽر سائنس تائين پڙهيل آهي. سندس سڃاڻپ ليکڪ ، شاعر ۽ هدايتڪار جي حيثيت سان آهي. هيءُ هندستان ۾ هن وقت سنڌي زبان جي چوٽيءَ جي شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو. جديد غزل جو وڏو شاعر آهي. سندس شاعريءَ جا 15 ۽ ناٽڪن جا 7 ڪتاب ڇپيل آهن ، -جن- مان ڪي اهم هي آهن: ’ننڊ ۽ -جاڳ- ‘ ( شاعري: 1965ع ) ، ’جهريل جيءُ ‘ ( شاعري: 1971ع ) ، ’ڳرندڙ -برف- جا نقش ‘ ( شاعري: 1975ع ) ، ’ميونسپل ڪائونسلر ‘ ( ناٽڪ: 1979ع ) ، ’روشن راهون ڌنڌلا ماڳ ‘ ( شاعري: 1981ع ) ، ’پنجاهه غزل ‘ ( شاعري: 1983ع ) ، ’ماچيس ڪٿي آهي؟ ‘ ( ناٽڪ: 1985ع ) ، ’-باهه- جا وارث ‘ ( شاعري: 1986ع ) ، ’ميرانجهڙو ٿڪ ‘ ( شاعري: 1988ع ) ، ’سوچ جا پاڇا ‘ ( شاعري: 1989ع ) ، ’اڃايل لهر ‘ ( شاعري: 1989ع ) ، ’ڪوسي رک ‘ ( شاعري: 1990ع ) ، ’خوشخبري ‘ ( ناٽڪ: 1990ع ) ، ’فريم ۾ مڙهيل شخص ‘ ( ناٽڪ 1991ع ) ، ’ميونسپل ڪائونسلر ‘ ( ايڪانيڪي ناٽڪن جا مجموعا ) ، ’سهميل شام ‘ ( شاعري: 1992ع ، ’سوجهرو شام جو ‘ ( شاعري: 1992ع ) ، ’-ٻنهي پاسي باهيون- ‘ ( شاعري: 1994ع ) ، ’من مڙي ئي نٿو ‘ ( شاعري: 1995ع ) ، ’آخري -اڏام- ‘ ( شاعري: 1997ع ) ، ’لڪل اوجاڳا ‘ ( شاعري: 1998ع ) ۽ ٻيا ڪتاب شامل آهن . هدايتڪار طور ڪجهه ايڪانڪي ناٽڪن ۾ به ڪم ڪيل اٿس . سندس ڪتاب ’-باهه- جا وارث ‘ تي سال 1989ع لاءِ مرڪزي ساهتيه اڪادمي طرفان -انعام- مليل آهي. هو 3 فيبروري 2010ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
سنن نسائي
سنن نسائي هڪ حديث جو ڪتاب آهي جنهن جو سھيڙندڙ امام نسائي آهي.هن ڪتاب جو شمار صحاح سته ۾ ٿي ٿو.
اهميت
امام سيوطي چوي ٿو ته حديثن جي ڪتابن ۾ هي هڪ بهترين تصنيف آهي.
علامه سخاوي چوي ٿو تہ ”سنن نسائي روايت در روايت جي اعتبار سان هي ڪتاب صحيح بخاري کان افضل آهي.“
حديثون
سنن نسائي ۾ ڪل پنج هزار ست سو حديثون آهن.
ميان غلام شاهه
ميان غلام شاهه ڪلهوڙو (Miyaan Ghulaam Shah Kalhorro) ڪلهوڙا خاندان جو آخري جليل القدر حڪمران هو. ڪن ماڻهن کيس پنهنجي خاندان جو سڀني کان وڏو حاڪم سڏيو آهي. بنا ڪنهن شڪ جي سندس ڪي ڪارناما وڏي قدر لائق ۽ حيرت انگيز آهن. مثلاً، ملڪ نيڪالي ملڻ کان پوءِ ٻيهر حڪومت هٿ ڪيائين، ۽ پوءِ انتظام سنڀاليندي ئي ماڻهن کي امن امان جي سک ۽ شانتيءَ سان مالامال ڪيائين، ۽ انهيءَ ڪارڻ سڀئي ماڻهو سندس ڳڻ ڳائڻ لڳا. افغانستان کي باقاعدي خراج جي رقم ادا ڪرڻ سان گڏوگڏ هن سنڌ پرڳڻي جي ترقي، سنڌ واسين جي خوشحالي، نون شهرن ۽ جاين ٺهرائڻ جو بندوبست ڪيو، ۽ ان سان گڏ ڪڇ تي ٻه سوڀاريون ڪاهون ڪيائين ۽ پرڳڻي ۾ اها حالت پيدا ڪئي، جا نادر جي حملي کان اڳ موجود هئي. هي سڀ هڪ وڏي شخصيت جا ڪارناما هئا، پر صحيح ائين آهي ته هن خاندان ۾ ميان يار محمد اخلاق ۽ فضيلت ۾ بهترين شخص هو؛ ٻئي درجي تي ميان نور محمد خان، ۽ ٽئين درجي تي ميان غلام شاهه هو. ميان صاحب جيتوڻيڪ لکي پڙهي نه ڄاڻندو هو، پر پوءِ به ملڪي انتظام رکڻ جون صلاحيتون منجهس جيڪي موجود هيون، اهي جڏهن عمليءَ طرح ميدان ۾ آيون، تڏهن وڏا وڏا عالم سندس عظمت اڳيان هيچ رهجي ويا.
705ع
ڊسمبر
زمرو:705ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ميان غلام شاهه
ميان صاحب جي خاص فوجي دستي ۾ ٻارهن هزار سوار ۽ پيادل شامل هئا. هن کي گهوڙن جو حد کان وڌيڪ شوق هوندو هو. هڪ چڱي گهوڙي جي خريداريءَ ۾ وڌ کان وڌ رقم ڏيئي به ضرور خريد ڪندو هو.
ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي والده
مشهور آهي ته ميان صاحب جي والده جو نالو مائي گُلان هو، جا شروع ۾ سدا سهاڳڻي هئي، ۽ پوءِ ميان نور محمد خان ساڻس نڪاح ڪيو. هڪ آکاڻي مشهور آهي ته مائي گلان کي ناچ ۾ وڏو ڪمال حاصل هو، ۽ هر جمعي رات تي شاهه عبداللطيف وٽ ناچ ڪندي هئي. هڪ ڀيري شاهه صاحب ايترو خوش ٿيو، جو چيائين ته ’جيڪي گهرڻو هجيئي، سو گهُرا!‘ مائيءَ عرض ڪيو ته ’هڪ پٽ جي گهرجائو آهيان‘. شاهه صاحب دعا ڪئي. مائي گلان جو نڪاح ميان نور محمد خان سان ٿيو ۽ منجهانئس ميان غلام شاهه نالي پٽ ڄائو.
چون ٿا ته شاهه صاحب، ميان غلام شاهه جي ننڍيءَ عمر ۾ ئي سندس عظمت جي باري ۾ هنن لفظن ۾ پيشنگوئي ڪئي هئي:
'''”گلان مان گل پيدا ٿيو، ڪي ٽڙيو، ڪي ٽڙندو“. هيءُ واقعا ۽ پيشنگوئي صحيح هجن يا نه، پر ميان صاحب جي عظمت جي باري ۾ تاريخ جا صفحا ضرور شاهد آهن.'''
افغانستان کي ڏن ڀرڻ
پَڪ سان ڄاڻ نه آهي ته ميان صاحب ڪابل کي ساليانو ڏن ڪيترو موڪليندو هو. انگريزن جي واپاري ڪوٺيءَ جي ڪاغذن مان ڄاڻ ملي ٿي ته باقاعدگيءَ سان ڏن ادا نه ڪيو ويندو هو. جڏهن ڏن جي حوالي سان گهرجن زور پوندو هئو، تڏهن ميان صاحب رقم موڪلي ڏيندو هو. افغاني درٻار کان گهڻو ڪري اوني ڪپڙي جي فرمائش ٿيندي هئي؛ ميان صاحب خريد ڪري ڏياري موڪليندو هو، ۽ اها رقم خراج جي حساب ۾ جمع ڪئي ويندي هئي. ڪن روايتن مان ڄاڻ پوي ٿي ته ميان صاحب خراج جي رقم گهٽائي يارهن لکن تي آندي هئي.
1768ع جي حالتن ۾ ۾ بيان ڪيل آهي ته افغانستان جي طرفان ايلچي آيا، جن ظاهر ڪيو آهي ته ’اسين دهليءَ طرف وڃي رهيا آهيون، هڪ هزار ماڻهو افغاني فوج سان گڏي ڏيو ۽ خراج جي رقم جو پڻ اڌ ڏيو.‘. ميان صاحب ست لک رپيا ادا ڪيا، ۽ هڪ هزار ماڻهو فوج سان گڏي ڏنا.
آجپي جي اُڃ
حالاتون اهڙيون پيدا ٿي چڪيون هيون جو ميان صاحب جي حڪومت جي واڳن سنڀالڻ کان اڳ سنڌ غلاميءَ جي زنجيرن ۾ پوريءَ طرح جڪڙجي چڪي هئي ۽ ميان صاحب کي مجبورن اها صورت قبول ڪرڻي پيئي. انگريزي ڪوٺيءَ جي ڪارڪنن جي شهادتن مان ملي ٿي ته ميان صاحب هر وقت انهن زنجيرن ٽوڙڻ لاءِ آتو رهندو هو. ميان صاحب انگريزن کان ٻه هوشيار توبچي گهريا، تڏهن انهيءَ سلسلي ۾ انگريزي ڪوٺيءَ جي ڪارڪنن بمبئيءَ خط لکيو ته ميان کي جيڪڏهن توبچي ملي ويا ۽ هن ڪڇ فتح ڪري ورتو ته وڏو طاقتور حڪمران بنجي ويندو: ” هو هڪدم علاميءَ جا زنجير ٽوڙي ڇڏيندو؛ ڏن جي ادائگي بند ڪري ڇڏيندو؛ پٺاڻن کان پوري آزادي حاصل ڪري وٺندو ۽ پوءِ کين سنڌ جي سرزمين تي پير رکڻ جي به اجازت نه ڏيندو ..... انهيءَ ڪري اسان جي اوني ڪپڙي جي واپار کي سخت ڌڪ لڳندو. غلام شاهه سنڌ جي مڪمل آجپي لاءِ هر موقعي مان لاڀ وٺڻ لاءِ جاکوڙ ۾ رهي ٿو. پٺاڻن ۽ اتر طرف جي ٻين واپارين سان اسان جي (انگريزن جي) واپاري لاڳاپن جي جيڪا اڳ مخالفت ڪئي ويئي هئي، ان جو سبب به اهو ئي هو. هو سنڌ ۾ افغانن جي اچڻ کي نهايت خراب ڄاڻي ٿو ۽ سمجهي ٿو ته هي ماڻهو ملڪ ۾ جاسوسن جي حيثيت رکن ٿا ۽ سندس سرگرمين جون خبرون مٿي پهچائين ٿا.“ .
”فتحنامي“ جو بيان
ميان صاحب جي باري ۾ مير عظيم الدين ٺٽويءَ جو بيان ٻڌو:
غلام شاه آن سرورِ خوش خطاب،
چو نشست بر مسند خسروري،