cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پکي
خُشڪيءَ جا پَکي
thumb|کاٻو خُشڪيءَ جي پَکين ۾ ڀُورو تِتر، ڪارو تِتر (ايراني تِتر بہ ڏسڻ ۾ آيو آهي)، ڪبوتر، ڳيرو، وَنهيو، چپڻي، لغڙ، ڪاٺ ڪُٽو، هُدهُد، جهنگ ڪُڪڙ، جِهرڪي، ڀونتريو، چَتون، ڍولير، چانھہ، ڪانگ (کاري طرف بلڪل ڪاري رنگ جو ڪانگ بہ ڏِسڻ ۾ آيو آهي)، ڪَٻر (ڳاڙهي چُهنب واري بہ هتي لَڀندي آهي)، پروڙي باز، بُلبل، جَهار، ننڍو ليلهو، ڪار دونهاري، مالار، ڳِجھہ، پيلو باز، سِرڻ، ٽٽيهر، چاپانگو، ميٽر، هَڪو، ڀور، اَبابيل، ڀوڙي، دنهائي، ٽيٽيهو، ٻاٻيهو، ڊم مرچ، تاڙو چِٻ (چٻرو)، بحري باز، ڪرنا، هورا، اَڇو ڪَنگر ۽ ڳاڙهو ڪَنگر شامل آهن، اُنهن ۾ چانھہ ۽ هُدهُد ٻاهريان پکي آهن، جيڪي موسم آهر هر خِطي ۾ ڏِسبا آهن. سنڌ ۾ پرديسي پکي سياري جي موسم ۾ لاڙ واري علائقي ۾ اچي رهندا آهن، جڏهن سيارو ختم ٿي ويندو آهي تہ وري اُهي روھہ/جَبل جي سرد علائقن ڏانهن هليا ويندا آهن. سنڌ ۾ ڪيتريون ئي ڍنڍون آهن، جتي پکي اچي زندگيءَ جا ڏينهن گذارين ٿا. هاليجي ڍنڍ ۽ منڇر ڍنڍ اهڙن پکين جو مرڪز آهن. شام وقت پکي اُنهن ڍنڍن تي لهن ٿا. 15 کان 20 فوٽن تائين هيٺ پاڻيءَ ۾ ٽُٻي هڻي پنهنجي شڪار کي حاصل ڪن ٿا. شِڪرو، سِرَڻ، باز، هَنج، نيرڳي، مُرغابي، پاڀانسره، ٽيٽري، گوشو، ڪرلي، عام مينو، بغلو، فافتو، چيڪو بَدڪ، ڳاڙهو سر، نيل سر، سيارم، طوق چو، ڳارهو، هوگوشو، ڪارو لق لق، آڙي جل، نيل جل، لال سائين، هندستاني جَل وغيره ۽ ٻيا پرديسي پکي مشهور آهن. هي پکي سُونھن جي عَلامت آهن، پر اسان جي لاڙ واري علائقي ۾ عرب شڪارين جي ڪري سندن آمد تي وڏو خراب اَثر پيو آهي. سنڌ جي ڍنڍن ۾ هيٺيان ديسي ۽ مسافر پکي ڏِسبا آهن:
پکي ۽ شڪار
منڇر ۾ ديسي پکي ٻارهوئي هوندا آهن، پر اُنهن جو شڪار ٿَڌي مُند (آڪٽوبر کان مارچ) ۾ ٿيندو آهي. سيپٽمبر جي 15-20 تاريخ کان پرديسي پکي اچي ويندا آهن، جي اڪثر ڪري سائبيريا مان ايندا آهن. جڏهن اُتي جون ڍنڍون ۽ سامونڊي ڪنارا ڄمي برف ٿي پوندا آهن تہ پوءِ اُهي پکي سنڌ جي ڍنڍن ڏانهن رُخ ڪندا آهن ۽ وري گرمين ۾ واپس هليا ويندا آهن. انهن پرديسي پکين جا قديم زماني ۾ تقريباً ٽي سئو قسم هوندا هئا. هاڻي انهن مان ڪيترا نسل ختم ٿيڻ ڪري اهي ڏِسڻ ۾ نہ ٿا اچن. شڪاري ۽ مُهاڻا پکين کي آڏي ۽ ونجهر ڍٻ ۾ ڦاسائيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن بندوق سان بہ پکين جو شڪار ڪندا آهن. خاص ڪري امير ماڻهن کي ملاح ٻيڙين ۾ چاڙهي بندوق سان پکين جو شڪار ڪرائيندا آهن. پکين جي شڪار جا طريقا: ماٹھن پکين جي شڪار لاءِ جيڪي طريقا ايجاد ڪيا، تِن مان آسان طريقو ”کڏڻي جي شڪار“ جو آهي. کُڏڻي ۾ شڪاري لڪي ويهي ٿو. ان کُڏڻي کي ٺاهڻ لاءِ وڻن جون ڪُجھہ ٽاريون زمين ۾ کوڙي، انهن کي پاڻ ۾ جوڙي ڇڏيندا آهن تہ جيئن کُڏڻي ۾ ويٺل ماڻهوءَ کي پکي ڏسي نہ سگهن. انهيءَ طريقي سان شڪار ڪندڙ گهڻو ڪري ٿورن پکين ۾ ڌڪ نہ هڻندا آهن. تمام گهڻا پکي گڏ ٿيندا تہ پوءِ ڌڪ هڻندا. ڪڏهن ڪڏهن هڪ ڌڪ ۾ پندرهن کان بہ وڌيڪ پکي مري پوندا آهن. پکين کي شڪار ڪرڻ جا ٻيا بہ گهڻا طريقا آهن: جيئن ته ٺپيءَ جو طريقو، رَڇ جو شڪار، مُهاڙيءَ جو شڪار ۽ کنڌيءَ جو شڪار وغيره. خيرپور جا مير ۽ ٻيا شاهوڪار ماڻهو پکين جو شڪار جدا جدا نمونن سان ڪندا هئا. جيئن تہ هي شڪار ٻيلي، ٽَڪر ۽ ٿر جي ڍنڍن، ڍورن، تلائن ۽ پاڻيءَ جي دُٻن تي ٿيندو آهي، اُن ڪري صبح يا شام جو بندوقون کڻي اچي پاڻيءَ جا پکي ماريندا آهن. انهن پکين مان نيرڳي، بدڪون، ڪارا، ڪرڙا ۽ سگهوش مشهور آهن. اِهي پکي سياري جي موسم ۾ ايندا آهن. اِنهن موسمي پکين کان سواءِ ٻيا جهنگ جا پکي هيٺين نمونن سان شڪار ڪبا آهن: چاڙهڪو، ٻولي، هُشڪر، چُوڻِ ۽ اُڏارو وغيره. هر علائقي ۾ پکين جي شڪار جا جدا جدا نمونا هوندا آهن، جيئن تہ لاڙ ۾ پکين ڦاسائڻ جا سنڊ آهن: وانجهار، گُهٽَ، ڪَنيري ۽ ڇَتَ.
حوالا
زمرو:پکي
المصطفيٰ (مشين)
پهريون سنڌي ٽائيپ رائيٽر. 72- 1971ع واري سال ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، سنڌ يونيورسٽيءَ پاران، سنڌي ٻوليءَ کي -ترقي- وٺرائڻ لاءِ، سنڌي شارٽ هئنڊ ۽ سنڌي ٽائيپ رائيٽر تيار ڪرايو. پهرين مشين سوئٽرزلئنڊ جي هرمس ڪمپني کان ٺهرائي مارڪيٽ ۾ آندي وئي، اُنهيءَ ٽائيپ رائيٽر مشين جو نالو ”-المصطفيٰ-“ سنڌي ٽائيپ رائيٽر رکيو ويو. اُن مشين جو ٻيو ايڊيشن هريپور هزاره مان -پاڪستان- جي -ٽيليفون- واري صنعت طرفان 1993ع ۾ ٺهرايو ويو. سڄي پروجيڪٽ پٺيان سيد غلام مصطفيٰ شاهه، تڏهوڪي سنڌ يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر جو هٿ رهيو. هن جي تياريءَ ۾ ماهر عنايت -الله- عباسيءَ جو هٿ هو ۽ ٻوليءَ جا ماهر محمد -ابراهيم جويو- ۽ ڊاڪٽر الانا هئا.
1364ع
ڊسمبر
زمرو:1364ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سکر ۾ طاعون جي وبا
سکر ۾ طاعون جي پھرين وباء 1895ء ۾ ۽ ٻين وباء 1915ء ۾ پکڙي جنھن سان سکر جا ماڻھو شھر ڇڏي ڪري ڀڄي ويا ۽ ھزارين ماڻھو اجل جو شڪار ٿيا ۔
26 ذوالقعد
موڪولون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
آچرا
آچرا لس ٻيلي ۾ رهندڙ هڪ ذات جو نالو، جنهن جون خاص بستيون پپريءَ ۽ وايارو (اُٿل علائقي) ۾ آهن. آچرا، مانڊرا قبيلي جي شاخ آهي.
آريسر پنهنجي تحريرن جي آئيني ۾ (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب عبدالواحد آريسر جي شخصيت بابت تنقيد تي مشتمل ناز سنائي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز، ڪچي جلد ۽ رنگين ٽائيٽل واري هن ڪتاب ۾ صفحا 142 آهن. جاڳرتا پبليڪيشن حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1997ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 30 رپيا ڄاڻايل آهي.
زمرو:ڪتاب
بنياد پرستي
بنياد پرستي (Fundamentalism) بنياد پرستي، اصل ۾ هڪ تحريڪ هئي، جيڪا عيسائي مذهب وارن شروع ڪئي هئي، جنهن ۾ روايتي پروٽيسٽنٽ عقيدي تي سختيءَ سان زور ڏنو ويو جنهن موجب آسماني صحيفن کي غلطين کان آجو سمجهڻ ۽ عيسائين جي بنيادي اصولن جي مڪمل پيروي ڪرڻ هو، اڄ ڪلھ بنياد پرستيءَ جو اصطلاح مسلمانن جي انهيءَ گروھ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي, جيڪي جهاد ۽ اسلام جي بنيادي نظرين ۽ رسمي ادائگين تي سختيءَ سان ڪاربند رهڻ تي زور ڏين ٿا ۽ ان لاءِ تشدد کان بہ گريز نہ ٿا ڪن. بنياد پرستي رڳو مسلمانن وٽ نہ، پر هندن، عيسائين وغيره وٽ بہ آهي، جنهن موجب ڌرم يا مذهب جي ظاهري رسمن تي سختيءَ سان عمل ڪرائڻ مقصود آهي. اڄڪلهه بنياد پرستي صحافتي ادب جو خاص موضوع آهي.
حوالا
زمرو:نظريو
اسٽٽگارٽ
thumb|right|[[Courtyard of the Old Castle]] thumb|Stuttgart's hilly cityscape from atop the Karlshöhe
حوالا
زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
سکر ۾ انفلوئنزا جي وبا
سکر ۾ انفلوئنزا جي وباء، 1919ع ۾ پکڙي جنھن ۾ ھزارين شھري اجل جو شڪار ٿيا. مسلمان مُردن کي بغير ڪفن جي دفنايو ويو ۽ ھندو مُردن کي ساڙڻ جي لاءِ ڪاٺيون کٺي پيون.
سنڌ جيئن مون ڏٺي
ڪتاب: سنڌ جيئن مون ڏٺي
سنڌيڪار: عطا محمد ڀنڀرو
سائيز: ڊيمي سائيز
پيج: 285
بائينڊنگ: هارڊ بائينڊنگ
ڇپائيندڙ: سنڌيڪا اڪيڊمي سنڌ جي تاريخ تمدن ۽ ريتن رسمن متعلق مشهور انگريز عملدار ٽي پوسٽنس جي ڪتاب Personal Observation on Sindh جو سنڌي ترجمو سنڌ جي تاريخ جا سڀ اهم پهلو مختصر مگر جامع انداز ۽ معلومات جي نون ۽ دلچسپ گوشن سان پيش ٿيل آهن۔ زمرو:ڪتاب
آڇا
تعلقي قمبر، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ هڪ ديهه ۽ ڳوٺ جو نالو. هن ديهه ۾ 10 ڳوٺ آباد آهن.
27 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
1365ع
ڊسمبر
زمرو:1365ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
28 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
ذوالفقار علي ڀٽي
ذوالفقار علي ڀٽي مضمون نڱار، ليکڪ ۽ شاعر آھي. پاڻ سنڌي ٻارن جي رسالي لاٽ، يونيورسٽي ميگزين دي چيلينجر جو ايڊيٽر پڻ رهي چڪو آهي. ٻاراڻي ادب جا ڪتاب شايع ڪندڙ اداري مهراڻ پبليڪيشن حيدرآباد جو باني ميمبر پڻ آهي. سنڌي، اڙدو ۽ انگريزي اخبارن ۾ سندس مضمون شايع ٿيندا رهن ٿا. ذوالفقار علي ڀٽي 200 کان به وڌيڪ نصابي ڪتاب اردو، سنڌي، انگريزي ٻولين ۾ ترتيب ڏئي پنهنجي ڌرتي واسين جي خدمت ڪئي آهي.
پيشه ورانه ڪيريئر
ذوالفقار علي ڀٽي 12 مارچ 1971ع تي وحدت ڪالوني حيدرآباد ۾ ڄاؤ. سندس پھريون ڪتاب ”سھڻا گل گلاب جا“ 1985 ۾ 14 سالن جي عمر ۾ ڇپيو جيڪو ھن سندس ساٿي ڪھاڻيڪار مضفر لڪياري سان گڏجي مرتب ڪيو ھو. ھن روزانه آفتاب حيدرآباد جي ٻارن جي صفحي”ٻارن جي دنيا“ کان لکڻ جي شروعات ڪئي. 1988ع ۾ ساٿي ڪھاڻيڪار الطاف ملڪاڻي سان گڏجي مھراڻ پبليڪيشن جو بنياد وڌو ۽ ٻارڻو رسالو” لاٽ“ جاري ڪيو. ذوالفقار علي ڀٽي جا ٻارن لاء ٻه  ناول خوفناڪ سازش  مهراڻ پبليڪيشن پاران جڏهن ته انجام ڪونج پبليڪيشن  پاران شايع ٿي چڪا آهن. هن زرعي يونيورسٽي ٽنڊوڄام مان بي – اي (بيچلر آف انجنيئرنگ) پاس ڪئي. بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي مان ايم اي انگلش جي ڊگري پڻ ورتي. تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ واٽرمئنيجمنٽ ڊپارٽمنٽ ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر مقرر ٿيو ۽ بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري تعليم کاتي ۾ ليڪچرر طور مقرر ٿيو ۽ هن وقت اسسٽنٽ پروفيسر جي حيثيت سان ڪيترن ئي شاگردن کي علم جي زيور سان سنواري رهيو آهي. 2020 ۾ فڪشن هائوس لاهور پاران سندس انگريزي شاعريءَ جو ڪتاب پڻ شايع ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي سنڌ جي سداحيات شاعر لطيف سائين جي سُرڪيڏارو جو انگريزي ۾ ترجمو موجود آهي ته ٻئي پاسي 628 سٽن تي ٻڌل هڪ رزميه انگريزي نظم انشيڊ ٽيئرس پڻ شامل آهي، جيڪوملڪي سطح تي هڪ رڪارڊ آهي ڇو ته اڄ تائين ڪنهن به پاڪستاني شاعر ايڏو طويل نظم انگريزي ۾ ناهي لکيو. ان کانسواءِ هن دنيا کي سنڌ جي تاريخ، ثقافت، سياست، سماجيات کان واقف ڪرائڻ لاءِ “سنڌي پيڊيا” جي نالي سان انگريزي آنلائن انسائڪلوپيڊيا پڻ جوڙي آهي.
المڪتوب الحبيب
-المڪتوب الحبيب- ڪتاب، محمد قاسم غازياڻي -ڀٽي- 1332هه/1914ع ۾ تحرير ڪيو. جنهن جو روحاني تعلق سيوهڻ جي مخدوم صاحبن سان هو ۽ مخدوم حبيب -الله- سيوهاڻي جو مريد هو. مرشد جي نالي پٺيان ڪتاب جو نالو ’-المڪتوب الحبيب-‘ رکيائين. پير حسام الدين راشدي حديقھ اولياء جي مقدمي ۾ هن ڪتاب جو نالو ”رساله حبيبيه“ لکندي -ان- جو تعارف هنن لفظن ۾ ڪيو آهي: ”رساله حبيبيه مخدوم حبيب -الله- پاٽائي (سيوهاڻي) تاليف 1300هه کان بعد، هي تذڪرو -پاٽ- ۽ سيوهڻ جي صديقي مخدومن جي احوال ۾ آهي. اهي بزرگ شيخ شهاب الدين سهرورديءَ جي اولاد مان آهن. ابتدا ۾ شيخ جي نسب جو بيان آهي. شيخ عيسيٰ سنڌي برهانپوري ۽ مخدوم نوح هالائي جو نسب پڻ ڏنل آهي. تذڪره مان معلوم ٿئي ٿو ته مخدوم عباس هنڱورجائي پاٽائي حضرت مسيح الاوليا (شيخ عيسيٰ) جو چاچو هو. هن ۾ مخدوم نوح جي نسب تي ڪافي بحث ٿيل آهي. سرهندي بزرگن مان شاهه صفي -الله- ڪابلي جي سوانح ۽ سندس تعليمات ۽ سنڌ اندر سندس سلسلي تي چڱو مواد ملي ٿو. مخدوم محمد ابراهيم ٺٽوي (مڏئي واري) ۽ مخدوم عبدالواحد ڪبير ۽ صغير جي احوال تي پڻ روشني پيل آهي.“ -ان- نسخي جو اصل مخدوم سليم -الله- صديقي جي ڪتب خاني ۾ محفوظ آهي. جنهن -ان- تي مقدمو ۽ حاشيه لکي سنڌي ادبي بورڊ کان شايع ڪرايو.
عبدالغفور آريسر
عبدالغفور آريسر جو پورو نالو حاجي عبدالغفور آهي. سندس جنم 3 جنوري 1929ع تي ڀارتي گجرات جي ڳوٺ پيراهو ۾ ٿيو. ورهاڱي کانپوءِ سنڌ ۾ اچي آباد ٿيو. بي. اي تائين تعليم حاصل ڪيائين. پيشي جي لحاظ کان استاد رهيو. سندس ڪيترائي شاگرد وڏن عهدن تي فائز آهن، نامياري سياستدان عبدالواحد آريسر جو پرائمري استاد رهيو. ريڊيي پاڪستان حيدرآباد جو اڳوڻو براڊ ڪاسٽر حاجي عنايت الله زنگيجو پڻ هن جو شاگرد آهي. 1984ع ڌاري رٽائر ٿيو ۽ هاڻي ڳوٺ ۾ مدرسو قائم ڪري ٻارڙن کي ديني تعليم سان روشناس ڪري رهيو آهي، هن وقت ضلعي عمرڪوٽ تعلقي ساماري ۾ رهائش پذير آهي.
ٽيپھري
thumb|ٽيپھرر ٽيپھري (Afternoon) ٻيپھري ۽ ۽ شام جي وچ جي مدت آھي۔
ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ
thumb|ڪتاب ايڪسپلوريشنس ان سنڌ ايڪسپلوريشنس ان سنڌ انگريزي (Explorations in Sindh) برطانوي هندستان جي مشهور آرڪيالوجسٽ اين. جي. مجمدار جو لکيل ڪتاب آهي جنهن 1926ع کان 1930ع تائين سنڌ ۾ قديم ماڳن جي کوجنا ڪئي ۽ ڪيترائي قديم ماڳ دريافت ڪيا.هميشه قديم سنڌ جو کوجنيڪ بڻجي ويو. انهيءَ کوجنا جي برطانوي هندستان جي سرڪار کي سروي رپورٽ ڏني جيڪا ڪتابي صورت ۾ انڊس پبليڪيشن ڪراچي طرفان شايع ڪئي وئي. هن ڪتاب ۾ مجمدار سنڌ جي ڪيترن ئي نوان قديم ماڳ دريافت ڪيا ۽انهن جو ذڪر۽انهن جي قدامت تي بحث ٿيل آهي. مجمدار سنڌ ۾ ٻيهر به 1934ع ۾ کوجنا لاءِ آيو ۽ 1937ع تائين کوجنا جاري رکيائين.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:تاريخي ڪتاب
نئين زندگي
نئين زندگي حڪومت سنڌ جي اطلاعات کاتي طرفان حيدرآباد منجهان سنڌيءَ ۾ نڪرندڙ هڪ اهم رسالو هو جنهن ۾ ادب، شاعري تاريخ ۽ تحقيق بابت مواد شايع ٿيندو هو. بعد ۾ ڪن اڻ ڄاتل سببن ڪري هيءُ رسالو شايع ٿيڻ بند ٿي ويو. هن رسالي جاشمشير الحيدري سميت ڪيترائي ناميارا اديب ايڊيٽر رهيا.
حوالا
زمرو:ويھين صديءَ جا سنڌي رسالا
المنظر سئنيما لاڙڪاڻو
هيءَ سئنيما لاڙڪاڻي شهر ۾ -اسٽيشن- روڊ تي 1972ع ڌاري ٺاهي وئي. هن سئنيما ۾ ويهڻ لاءِ 900 سيٽون هيون. هيءَ سئنيما لاڙڪاڻي جي پهرين سئنيما هئي. جنهن جي ڀتين تي خوبصورت ڊزائين ۾ ٺهيل پلاسٽر آف پيرس جون سرون لڳل هيون ۽ ڇت جي وچ ۾ فانوس نصب ٿيل هو. هيءَ ايئرڪنڊيشنڊ سئنيما هئي. هن سئنيما ۾ ”سوڍا پٽ سنڌ جا“ (1947ع) سميت ٻيون سنڌي فلمون پڻ هلايون ويون. هيءَ سئنيما 4 جون 2006ع تي ڊاٺي وئي. هاڻ هن سئنيما جي جاءِ تي فاسٽ فوڊ سينٽر ۽ هڪ هوٽل ٺاهيو ويو آهي.
انگي حساب (محمد اسماعيل عرساڻي)
هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو درجي ٽئين لاءِ لکيو ويو. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 127 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپيو.
ٻيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو ٻئي درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.
ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو هن درجي چوٿين لاءِ لکيو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 120 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.
چوٿون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو درجي ٻئي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. رايل سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 108 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سنڌ ٽيڪسٽ بُڪ بورڊ، حيدرآباد، -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان سال 1972ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪتاب ايجنسي طرفان -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان 1973ع ۾ ڇپيو.
المھراڻ آرٽ ڪلب
المھراڻ آرٽ ڪلب جو بنياد شھدادڪوٽ ۾ 1977ع ڌاري ناليواري شاعر، ڊراما نگار احمد علي صابر چانڊيي وڌو، جنھن جا بنيادي ميمبر گل منير گل، ايم يونس راهي، مدد علي وفا، احمد علي دايو، حبدار منگي، نياز حسين نياز، اختر ناز، عارفہ ۽ ٻيا هئا. هن آرٽ ڪلب پاران ڪافي ڊراما اسٽيج ڪيا ويا، جن ڪافي مقبوليت ماڻي. هيءَ آرٽ ڪلب اڃا بہ شهر ۾ قائم آهي پر اهو اوج نہ اٿس.
محمد جمن چارڻ
فقير محمد جمنولد محمد بخش چارڻ [1628ع – 1736ع]، خيرپور ميرس، تعلقي گمبٽ جي ”کهڙا ڳوٺ“ ۾، غالباً 1038 هه مطابق 1628ع ڌاري، ميان نور محمد ڪلهوڙي جي صاحبيءَ ۾ ڄائو هو. پاڻ هڪ مسڪين فقير هو. خدا پاڪ سندس اکين جي بينائي ختم ڪري ڇڏي هيس؛ جنهنڪري اڪثر محتاجيءَ جي زندگي بسر ڪندو رهيو. تمام وڏيءَ عمر تائين کيس ڪا به اولاد نه ٿي. دل جي وندر ۽ ورونهن لاءِ شاعري ڪندو هو. چوڻ ۾ اچي ٿو، ته هڪ لڱا جيئن ئي جمن چارڻ، پيران پير دستگير عبدالقادر جيلاني رح جي شان ۾ مدح جوڙي رهيو هو، ته کيس ارشاد ٿيو، ته: ”اي نابينا! تنهنجي مدح الله تعاليٰ وٽ مقبول ٿي آهي؛ هينئر جيڪي به تون هڪ سوال ڪندين اهو پورو ٿيندو!!“ انهيءَ غيبي آواز سندس دل ۽ دماغ تي گهرو اثر ڪيو. باالاخر سوچي، زبان مان اها التجا ڪيائين، ته: ”سوني ٻانهينءَ سان ننهن، پٽ جهوليءَ ۾ کير ولوڙيندي ڏسان“– خدا پاڪ سندس سوال اگهايو. فقير جمن، نه صرف مداح جو شاعر هو، بلڪ هڪ سگهڙ به هو. سندس وفات اربع جي رات 14 رجب المرجب 1149 هه مطابق 1736ع تي ٿي آهي. پاڻ پير ڪٽپر جي قبرستان ۾ ابدي آرامي آهي. سندس مذڪوره مداح مان ٻه بند نموني طور هيٺ ڏجن ٿا. ”تون بادشاه بغداد جو، ڪو داد ڪر فرياد جو، سڻ عرض مون بدزاد جو، تون ڪوٽ ٿي فولاد جو، پردو رکين اولاد جو، يا پير پيران بادشاهه! ڪل علم جو ارشاد ڪر، ارشاد جو امداد ڪر، صالح سندم اولاد ڪر، دشمن قوي ڪل ماد ڪر، يا پير پاران بادشاه!“
منجھند
thumb|منجھند منجھند (Noon) عام طور تي ڏينھن ۾ 12 بجي وقت تصور ڪيو ويندو آھي۔ منجھند يا ٻيپھري کي اڌ رات جو چيو ويندو آھي۔
انگي حساب (شرف الدين شاھ راشدي)
هيءُ ڪتاب شرف الدين شاهه راشديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 1097 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.
1368ع
ڊسمبر
زمرو:1368ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
30 ذوالقعد
وفاتون
220ھ-محمد تقي جي شھادت ٿي.
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
ڇتيس ڳڙھ
ڇتيس ڳڙھ انڊيا جي ھڪ رياست جو نالو آهي جنھن جو گاديءَ جو هنڌ رائي پور آھي. ان نالي جي معني آهي 36 قلعا. ھي رياست انڊيا جي وچ اوڀر ۾ واقع آهي ۽ ان جي پکيڙ 135191 km2 آهي. ۽ 2011 ۾ آبادي 255 لک ھيس. 27 ضلعن تي مشتمل ھن رياست جي اتر اولھ ۾ مڌيا پرديش، اتر ۾ اتر پرديش، اتر اوڀر ۾  جرکنڊ، ڏکڻ اولھ ۾ مھاراشٽر، ڏکڻ ۾ تلنگانا ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ اوڙيسيا واقع آهن. ھي رياست انڊيا جي سڀ کان وڌيڪَ اسٽيل ۽ بجلي پيدا ڪندڙ رياست آھي. انڊيا جو 15 سيڪڙو اسٽيل ھي رياست فراھم ڪري ٿي. ھي رياست انڊيا جي تيزي سان ترقي ڪندڙ رياست آھي. ھن رياست جو قيام پھرين نومبر 2000 ۾ ٿيو. ھي رياست مڌيا پرديش جي ڏھ ڇتيس ڳڙھي ٻولي وارن ضلعن ۽ ڇھ گوندي ٻولي وارن ضلعن کي ڌار ڪري ٺاھي وئي.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
بورجوازي
بورجوازي __ بورژوازي __(Bourgeoisie): مارڪسي نظريي موجب اهو طبقو جيڪو پيداواري ذريعن تي قابض هجڻ جي ڪري يا سرمائيدارانه نظام جي قاعدن موجب، محنت ڪش طبقي جو استحصال ڪري. مطلب ته بوزروائي اهو طبقو آهي، جيڪو سرمائيدار طبقي جي پٺڀرائي ڪندو آهي. .
آفريڪي سڱ
آفريڪا جو سِڱ   آفريڪا جو جاگرافيائي علائقو آھي جيڪو اتر اوڀر آفريڪا ۾ صومالي اپٻيٽ تي مشتمل آھي. ان علائقي جي بيهڪ گينڊي جي سڱ وانگر آهي، ان ڪري هن کي ”آفريڪا جو سڱ“ سڏجي ٿو. اوڀر آفريڪا سان لاڳاپيل هن علائقي جي زمين وسيلن سان مالامال ۽ جنگي حڪمت عمليءَ جي لحاظ کان اهم آهي. ماضيءَ ۾ هي علائقو ايشيا ۽ آفريڪا وچ۾ اچ وڃ جو رستو به رهيو آهي. هن علائقي تي بربر قبيلن جو قبضو رهڻ ڪري، هن علائقي کي ”بلاد بربر“ به سڏيو ويندو هو. هن علائقي ۾ سوڊان، اريٽريا، ايٿيوپيا، جبوتي ۽ صوماليا جا مُلڪ شامل آهن. اردو ۽ عربي ٻولين ۾ ان کي قرن آفريقا چون ٿا.ان جي پکيڙ اٽڪل ٻہ لک چورس ڪلوميٽر آهي. ان جون حدون خليج عدن ۽ عربي سمنڊ سان ملن ٿيون. ھي علائقو دنيا جي گرم ۽ خشڪ علائقن ۾ شمار ٿئي ٿو. ھن علائقي جي 85 سيڪڙو آبادي ايٿوپيا ۾ رھي ٿي.
thumb|200px|آفريڪا جي سڱ جا ملڪ
حوالا
زمرو:آفريڪا زمرو:تاريخي علائقا زمرو:سياست زمرو:ملڪ
بوھيمين
thumb|بوھيمين جا روايتي لباس
بوهيمن __(Bohemian):
ھنزه نگر ضلعو
کاٻو|350x350 عڪسلون| نگر ضلعو ھنزه نگر جيڪو ماضي ۾ ڪڏھن ھڪ خود مختيار رياست ھئي پاڪستان جي صوبي گلگت بلتستان جو ھڪ ضلعو آھي۔ ھتان جي رھاڪن کي بروشو ۽ انھن ٻولي کي بروشسڪي چيو ويندو آھي۔ بروشو ماڻھن کي اتر جا قديم ترين رھاڪو ۽ اولين آبادڪار ھجڻ جو شرف حاصل آھي۔ ھتان جي ماڻھن جي ٻولي بروشسڪي آھِ۔ ھتي  شيعہ مسلمان آباد آھن ضلعي نگر جي ڪل ايراضي 5000 چورس ڪلو ميٽر آھي۔ اڄ ڪالھ نگر 3 سب ڊويزنن تي مشتمل آھي ۽ ھي ضلعي گلگت ۾ واقع آھي۔ ھن جي ڪل آبادي تقريباً 85000 ھزار ماڻھن تي مشتمل آھي۔
قمبر تعلقو
قنبر علي خان تعلقو يا قمبر تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي، جنھن جو صدر مقام قمبر شھر آھي. ھن تعلقي جي ننڍڙن شھرن ۽ مشھور ڳوٺن جا نالا ٻير شريف، غيبي ديرو، ڳوٺ ڇڄڙا، ڳوٺ حني آھن. ھن تعلقي جي اولھ واري سرحد کيرٿر جبلن سان ملي ٿي جتي جو علائقو ڪاڇو سڏبو آهي. قمبر شھر کي پھريون ڀيرو تعلقي جو درجو 1862ع ۾ برٽش انڊيا جي دؤر ۾ مليو. تعلقي جي پکيڙ ايڪڙن ۾ 5,22,462 ايڪڙ آھي.
ھنزه نگر ضلعو
آبھوا
نگر جي آبھوا سياري ۾ شديد ٿڌي ا۽ گرمين ۾ موسم خوشگوار ھوندي آھي۔ سياري ۾ ٿڌ -10 تائين ھوندي آھي جڏھن ته گرمين ۾ 15 سينٽي گريڊ تائين گرمي پد آھي۔
قمبر تعلقو
آبادي
ھن تعلقي جي آبادي 1998ع جي آدمشماري ۾ 268934 ھئي، جيڪا 2017ع جي آدمشماري مطابق وڌي 395206 ٿي وئي. جنھن مان 101474 شھري آبادي ۽ 293732 ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آبادي ھئي. شھري آبادي اھڙي طرح ڪل آبادي جو 25.7 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ واري آبادي 74.3 سيڪڙو آھي.
ھنزه نگر ضلعو
ماڻھو
نگر جا ماڻھو تمام گھڻو مھمان نواز آھن۔ ھتان جا ماڻھو پرسکون آھن ۽ پنھنجي مھمانن يعني سیاحن جو خيال رکندا آھن. ھتان جا ماڻھو بروشسڪي (اڪثريت) ۽ شينا ڳالھائيندا آھن۔ ان کان علاوه اردو تقريباً سڀ ڳالھائيندا آھن۔ جڏھن ته انگريزي ھر پڙھيو لکيو شخص ڳالھائي سگھي ٿو۔
قمبر تعلقو
سياسي نظام
تعلقي جي حيثيت سب ڊويزن واري آهي ۽ اُن جو انتظامي نگران اسسٽنٽ ڪمشنر آھي. اُن کان سواءِ روينيو کاتي جو مُختيارڪار پڻ ھتي ويھي ٿو. پوليس جو تعلقي جو نگران سب ڊويزنل پوليس آفيسر آھي. ھتي پبلڪ ھيلٿ، آبپاشي ۽ تعليم کاتي جا سب ڊويزنل آفيسر پڻ ڪم ڪن ٿا. قمبر تعلقي جي پکيڙ 5224062 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ اُن ۾ 16 يونين ڪائونسل، 4 سرڪل، 18 تپا ۽ 105 ديھون واقع آھن.
ھنزه نگر ضلعو
تاريخ
نگر جي تاريخ تما پراڻي آھي. ھي پھريان بروشال جي نالي سان مشھور ھو جنھن جي گاديء جو ھڌ ڪيپل ڊونگس ھو۔ جتان جو بادشاھ ٿم چورائيندو ھو۔ ۽ ھي اڄ جي نگر ۽ ھنزه تي مشتمل ھو۔ جيئن ته ڪيپل ڊونگس جي چئني طرف برفاني گليشر ھيا جن جي وڌڻ سان اتان جو آبپاشي جو نظام سخت متاثر ٿيو۔ اتان کان اچي ڪري ماڻھو ھوپر ۾ آباد ٿيا۔ ان کان بعد راجا ميور خان جي پٽن (مغلوٽ ۽ گرڪس بروشال کي نگر ۽ ھنزه ۾ تقسيم ڪيو۔
نگر جي بادشاھن جا نالا:
قمبر تعلقو
ديھون
قمبر تعلقي ۾ 105 ديھون واقع آهن.
ھنزه نگر ضلعو
ھنزه نگر جا جبل
نگر ۾ تمام گھڻا ننڍا وڏا جبل آھن جن ۾ راڪاپوشي (7788) ميٽر،گولڊن پيڪ (7027) ميٽر، ديران (7275) ميٽر ان کان علاوه بيافو گليشير خاص طور تي مشھور  آھن۔
قمبر تعلقو
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ھنزه نگر ضلعو
اينگلوبروشو جنگ
نگر ۽ ھنزه ننڍڙيون رياستون ھيون ۽ ھي پنھنجي آمدني جو گھڻو حصو چین کان ايندڙ تجارتي قافلن کي لٽي ڪري حاصل ڪنديون ھيون۔ جيئن ته انگريز ھتان کان روس تائين تجارت ڪرڻ چاھن پيا پر ھي رياستون ايئن ڪرڻ کان روڪي رھيون ھون ان ڪري 1891 ۾ ڪرنل ڊيورنڊ جي سربراھي ۾ نگر تي حملي جو فيصلو ڪيو ويو۔ ۽ نگر جي طرف چڙھائي شروع ڪئي وئي۔ انگريزن ڇھ مھينن تائين نلت قلعي جو گھيراءُ ڪيو۔ آخرڪار ھڪ غدار جي مدد سان انگريز فوج قلعي جي مٿان واري چوٽي تي پھچي وئي۔ ۽ قلعي تي حملو ڪيو ۽ ايئن نگر جي ھزارن سالن تي مشتمل آزادي ختم ٿي وئي۔ ھن جنگ ۾ انگريز فوج کي چار وڪٽوريه ڪراس مليا جيڪي اصل نگر جي ننڍڙي فوج جي بھادري جو اعتراف آھن۔
محل وقوع
نگر جي اولھ ۾ گلگت، اوڀر ۾ چين ،اتر ۾ ھنزه ۽ ڏکڻ ۾ بلتستان آھي۔ گلگت کان 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي نگر جي پھرين آبادي ڇلت اچي ٿي جيڪا نگر جي اتر ۾ واقع آھي ھي اتر جي طرف نگر جي واحد آبادی آبادي آھي۔
رياست نگر جي گاديء جو ھنڌ
رياست نگر جي گاديء جو ھنڌ ڊونگس نگر خاص ۾ واقع ھو جتي بادشاھ جو محل ۽ درٻار ھاڻي تايئن موجود آھي۔ ھي گاديء جو ھنڌ مغلٽ شاھي جي آخري بادشاھ مير شوڪت علي خان تائين قائم رھيو.
اتر جي آزاديءَ ۾ نگر جو ڪردار
ھونءَ ته اترين علائقن جي ڊوگرن کان آزاديء ۾ سڄي اتر جي ماڻھ جو ڪردار آھي۔ پر نگر جو ڪيپٽن بابر خان اھو پھريون شخص ھو جنھن ڊوگرن جي خلاف بغاوت شروع ڪئي۔ پوءِ ان ۾ نگر جو ئي ڪرنل احسان علي خان (جنھن کي انگريز فوج ۾ اترين علائقن جو پھريون ڪميشنڊ آفيسر ٿيڻ جو اعزاز حاصل آھي) به شامل ٿيو ڪرنل مرزا حسن خان جو تعلق نگر سان ھو۔ پوءِ حب اترين علائقن جي ظالم ميرن جي ظلم جي خلاف  جيڪڏھن بغاوت شروع ٿي ته اھا به نگر کان ٿي۔
محمد ايوب آريسر
فقير محمد ايوب آريسر ولد محمد يوسف آريسر جو جنم 1919ع ۾ ڳوٺ ھوندو آريسر ۾ ٿيو. شروعاتي تعليم حافظ حمزي ۽ استاد مبارڪ آريسر وٽ قرآن شريف ۽ سنڌي فائنل پاس ڪيائين. ان کان پوءِ وڌيڪ تعليم لاءِ ”مظھر العلوم“ مدرسه ولھيٽ ساندن واري ۾ ويو، جتي کيس عربي ۽ فارسي پڙھائڻ لاءِ مرحوم مفتي عبدالڪريم ساند جھڙو استاد مليو. پاڻ شاعريءَ جي شروعات مظھر العلوم ۾ پڙھڻ وقت سندس استاد جي چوڻ تي ڪئي. وڌيڪ پڙهائيءَ لاءِ مظھر العلوم بدين ويو، جتي مولوي غلام علي گوپانگ کان فارسي پڙھيائين، اتان موٽي اچي زمينداريءَ ۾ لڳي ويو پر سندن شاعريءَ سان گھڻو چاھ رھيو. زماني جي گردش کيس سندس اباڻو ڳوٺ ڇڏڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو، پاڻ ھوندو آريسر کان لڏي اچي ڳوٺ سون پور ۾ رھيو، سندن وفات به اتي ٿي. ھن ڪافيون، وايون ۽ غزل وغيره لکيا. سندس ڪافيون، ڊاڪٽر بلوچ جي تربيت ڏنل ڪتاب ’ڪافيون‘ ۾ ڏنل آهن.
محمد ايوب ولد محمد يوسف آريسر ويٺل هوندو آريسر، لڳ اڪڙي تعلقو سامارو، مارچ 1342هه/ 1924ع ۾ ڄائو. سنڌيءَ ۽ فارسيءَ جي تعليم حاصل ڪيائين. هنديءَ جي پڻ ڄاڻ هيس، جنهنڪري ڀڄن ۽ شبد به چيائين. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ صاحب جي ترتيب ڏنل ”ڪافين“ جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:شاعر زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌي شاعر زمرو:مذهب
انگي حساب (محمد ابراھيم عباسي)
هيءُ ڪتاب محمد ابراهيم عباسيءَ ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 256 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 28 پئسا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، 1968ع ۾ ڇپيو ۽ ڇاپو اٺون، محمد يوسف ۽ برادرس، فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1968ع ۾ ڇپايو.
ائنڊرين
ائنڊرين زهر، فصل جي جيت جڻين کي ناس ڪرڻ لاءِ بہ استعمال ڪيو ويندو آهي. هاري ائنڊرين زهر کي ڪمند جي فصل مان ڪُوئن کي ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن، پر گهڻو ڪري هيءُ زهر ڪپھ، ڪمند، سارين ۽ مڪائيءَ جي نقصانڪار جيتن کي ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هيءُ زهر 110 کان 225 لٽر في ايڪڙ استعمال ڪيو ويندو آهي يا ان جي اسپري ڪئي ويندي آهي.
1369ع
ڊسمبر
زمرو:1369ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
فاسل
thumb|سيموريا نالي ھڪ ريپٽائيل جو فوسل يا پنڊپھڻ
فاسل  (Fossil) انگريزي ٻوليءَ جو لفظ آهي .سنڌي ٻولي ۾ ان جي معني پنڊپھڻ آهي. فاسل لفظ ڪلاسيڪل لاطيني ٻوليءَ جي لفظ فاسلس مان نڪتل آهي جنھن جو مطلب آه کوٽي لڌل سنڌ ۾ لڪي جبلن ڀرسان ڄامشورو ضلعو جي ڪوهستاني علائقي ۾ فاسل مليا آهن. ان کانسواءِ حيدرآباد ويجهو گنجي ٽڪر وٽ به فاسل مليا آهن.
حوالا
زمرو:فاسل
واھي فقير آريسر
واھي فقير جو اصل نالو رحيم ڏنو ۽ ذات آريسر آھي، ھي ٿر جي ھڪ ڳوٺ وجھلاڻ جو رھندڙ ھو ۽ قائم الدين قلندر جي وقت ۾ ھو ھندستان جي علائقي مان اٺ چوري ڪري بڪيرا شريف آيو، جتي اٺن جا رنگ بدلجي ويا، جنھن تي ھو پير قائم الدين قلندر وٽ آيو ۽ اچي کانئن معافي ورتائين ۽ اٺ واپس ڌڻين کي موٽايا ويا. قلندر قائم الدين ھن کي چيو ته سانجھي تو وٽ گھوڙن تي ڪي ماڻھو ايندا. سندس چوڻ موجب جڏھن اھي ماڻھو وٽس پھتا ته انھن ھن کان پڇيو ته تون ڪير آھين، جنھن تي ھن جواب ڏنو آئون واھي آھيان، وري پڇيائون ڪنھن جو ؟ چيائين باغ جو. وري کانئس پڇيو ويو ته باغ ڪنھن جو آھي؟ چيائين حسن ۽ حسين جو. ان کان پوءِ انھن کيس سائو پٽڪو ٻڌايو ۽ مٿس واھي فقير جو نالو پئجي ويو، واھي فقير جي مزار درگاھ شريف جي سامھون ھيٺاهينءَ تي آھي.
زمرو:شخصيتون
غلامي
thumb|right|گسٽاف بولانگر نالي مصور جي پينٽنگ ۾ غلامن جي منڊي جو منظر ڏيکاريل
غلام ان کي چئبو آھي جنھن کي ڪنھن ٻئي ۽ انسان جي ملڪيت ۾ ورتو وڃي. 1960ع ۾ پنڊت جواهرلال نهروءَ هي انڪشاف ڪيو ته ’چين ۽ برما‘ جي سرحدي علائقن ۾ اڄ به، غلامي رائج آهي. انهن حقيقتن جي سامهون اچڻ سان ئي. ذهن اها ڳالهه سوچڻ تي مجبور ٿيو وڃي، ته انهن ترقي يافته ملڪن ۽ عيسائي پيشوائن، محض معاشره جي اصلاح، انساني فلاح و بهبود جي خاطر ئي غلاميءَ کي فروغ ڏنو آهي! هرگز نه، ڇو ته، اهي قومون جن جو مذهب عيسائي آهي، غلامن جي تجارت وڏي پيماني تي ۽ سربازار ڪنديون هيون. انهن قومن جي بادشاهن، قانوني طور غلامن جون قيمتون مقرر ڪيون، ته جيئن واپار جومعيار هڪ رهي.“ سيد امير علي فرمائي ٿو ته: ”روم ۾ عام طور تي هي دستور هوندو ته جڏهن ڪنهن غلام جي ڌيءَ جي شادي ٿيندي هئي ته پهرين رات آقا سان هم بستري ٿيندي هئي، انهيءَ شرمناڪ حرڪت مان عيسائي بشپ به دامن نه بچائي سگهيا.“ ”سينٽ آگسٽن غلاميءَ کي انساني گناهن جي سزا لاءِ هڪ قدرتي نظام قرار ڏنو آهي؛ جنهن جي برائي ڪرڻ به برائي سمجهي وڃي ٿي. ھربرٽ اسپينسر پنهنجي ڪتاب  پرنسپلز آف سوشالاجي  ۾ لکي ٿو ته: ”غلاميءَ کان بغير سياست جو مرحلو تڪميل تي نٿو پهچي سگهي.“ ”الفريد  لکي ٿو ته: رياستهائي متحده آمريڪا ۾ کيس وحشت انگيز نطارا ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جيڪي ڪنهن به آمريڪيءَ لاءِ باعث فخر ڪونہ آھن. هنن وٽ هڪ قانون هوندو هو ته ڪو به نيگرو (شيدي) ڪنهن سفيدفام عورت سان نه ڪو ملي ٿو سگهي ۽ نه ڪو شادي ڪري ٿو سگهي. اگر ڪو اهڙو واقعو ٿي پيو ته پوءِ انهيءَ غريب کي تارڪول سان ليپ ڏئي ائين جلايو وڃي ٿو جيئن چراغ جلي! ۽ مزو اهو ته آفريڪي حڪومت کي پڻ مجبور ڪيو ويندو ته هن موقعي تي پنهنجو ڪو نمائندو موڪلي!“ ”مذهب ۽ اخلاق جي انسائيڪلو پيڊيا“ جي تحقيق موجب، ”غلامي هڪ معاشرتي رواج آهي، جنهن جي باعث هڪ شخص ٻئي جي ملڪيت ٿي وڃي ٿو .“ اين-گلبرسٽن، غلاميءَ جي عام پسنديده تعريف هيءَ ٿو ڪري ته، ”هيءَ هڪ اها طاقت آهي جا لامحدود آهي .“ غلاميءَ جي مٿي ڪيل تعريف انهيءَ معاشرتي رواج جي تعريف آهي جو غير اسلامي معاشري ۾ عام هو. انهيءَ جو اُن غلاميءَ يا اُن معاشرتي رواج سان ڪو به واسطو ڪونهي، جنهن جي اسلام بحالت ِ مجبوري اجازت ڏني آهي .“ ”غير مسلم قومن ۽ انهن جي معاشري، پنهنجي گذريل تاريخ ۾ جنهن غلاميءَ جو تجربو ڪيو آهي، ان جو تصور يقيناً، هيبت ناڪ آهي. تڏهن ته غلاميءَ جي نالي ايندي ئي مغرب زده ۽ غير مسلم اهو سوچڻ لڳن ٿا ته هڪ نهايت ئي لاچار ۽ مجبور جانور تي ڦٽڪا لڳايا پيا  وڃن، انهن کان هر جائز ۽ ناجائز ڪم ورتو پيو وڃي ۽ انهن سان غير انساني سلوڪ ڪيو پيو وڃي. انهيءَ کي هر قوم روا رکيو، مگر اسلام جو دامن اهڙي غير انساني سلوڪ کان پاڪ آهي. مقصد اهو آهي ته اسلامي ۽ غير اسلامي ذهن غلاميءَ جي باري ۾ به متضاد تصور پيش ڪن ٿا .“
اسلام ۾ غلامي جو تصور
سوره محمد‘ (صلي الله عليه وسلم) ۾ ارشاد خداوندي ٿئي ٿو ته ” قيدين تي احسان ڪريو يا معاوضو  وٺي ڇڏي ڏيو ته جنگ موقوف ٿي وڃي.“ هن سورة مان اها ڳالهه صاف ٿيو وڃي ته انهيءَ وقت تائين هو اسير رکي سگهجي ٿو؛ جيستائين اسلامي مفاد کي هن جي آزاديءَ مان خطري جو انديشو هجي، پر هن کي مستقل غلام  نٿو بنائي سگهجي ۽ اهائي مشيت ِايزدي آهي. حضرت عمر؛ عمرو بن العاس کي، جيڪو مصر جو گورنر هو، لکيو هو ته "”اي عمرو! تو ڪڏهن کان ماڻهن کي غلام بنائڻ شروع ڪيو آهي، حالانڪ انهن کي انهن جي مائرن ته آزاد ڄڻيو هو""
- حضرت عمر جو مصر جي گورنر کي خط
هڪ حديث آهي تہ: "توهان جا غلام توهان جا ڀائر آهن، جن کي خداوند تعاليٰ اوهان جي قبضي ۾ ڏنو آهي. بس، جنهن شخص کي الله تعاليٰ ڪنهن ڀاءُ جو مالڪ بنائي، انهيءَ کي کپي ته هو پنهنجي غلام کي اها شيءِ کائڻ لاءِ ڏئي جيڪا پاڻ ٿو کائي ۽ اهڙو ئي ڪپڙو پائڻ لاءِ ڏئيس جهڙو پاڻ پائي ٿو؛ ۽ هن کان اهو ڪم نه وٺي جو هنجي طاقت کان ٻاهر هجي، ۽ جيڪڏهن ڪو اهڙو ڪم ورتو وڃي ته هن جي مدد ڪئي وڃي. ""
- (بخاري-مسلم)
ائنگلو سنڌي ٽرانسليشن ايڪسرسائيز
''ائنگلو سنڌي ٽرانسليشن ايڪسرسائيز (پارٽ ون) هن ڪتاب جو ليکڪ چتر ڀج لالچند اوجها آهي. 88 صفحن جو هيءُ ڪتاب، جنهن جي قيمت 9 آنا آهي، ڪراچيءَ مان 1884ع ۾، ڪمرشل پريس، مان ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1887ع ۾ مرڪنٽائل پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيو ۽ ٽيون ڇاپو ساڳيءَ پريس مان 1889ع ۾ ڇپيو.''
حوالا
زمرو:1884ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب زمرو:1887ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب زمرو:1889ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
دوستي
ھن مضمون کي گوگل ترجمو وسيلي ترجمو ڪيو ويو آھي، ان کي بھتر بڻائڻ جي ضرورت آھي. (فيبروري 2017)
دوستي ماڻهن جي وچ ۾ گڏيل ويجهڙائيءَ جو هڪ تعلق آهي. دوستي هڪ انجمن آهي جنهن کي نڀائڻ مشڪل هي. دوستي قربانيءَ جو ٻيو نالو آهي. دوستي کي سماجيات، سماجي نفسيات، علم الانسان، ۽ فلسفي کي علمي شعبن ۾ اڀياس ڪيو ويو آهي. دوستي جي لاءِ مختلف علمي نظريا پيش ڪيا ويا آھن جن ۾، سماجي تبديلي وارو نظريو، انصاف ڀريو نظريو، جدليات، ۽ ڌک سک ۾ گڏجي رهڻ جو نالو سچي دوستي آهي. دنيا ۾ خوش رهندڙ ماڻهن جي سروي ڪرڻوواري ڊيٽابيس جي مطالعي مان ڄاڻ ملي ته ويجهيون دوستيون رکندڙ ماڻهو وڌيڪ خوش آهن.''
دوستي جون صورتون
thumb|ننڍپڻ جا دوست ''جيتوڻيڪ دوستي جون ڪيتريون ئي صورتون آھن، جن مان ڪي جاء کان جاء تي تبديل ٿي سگهن ٿيون، ڪجهه دوستيون رت جي رشتن کان وڌيڪ مضبوط هونديون آهن. دوستي ۾ هڪ ٻئي سان همدري ، ايمانداري، دوست اڳيان پاڻ کي ڪجھ به نه سمجهڻ ، ھڪ ٻئي جي صحبت ۾ ، ڀروسو، ۽ دلبر ٿيڻ جي صلاحيت جو فائدو شامل آهي.''
خارجي ڳنڍڻا
دوستي زمرو:انساني سرگرميون زمرو:جنسي مطالعا زمرو:گروهي عمل
ائنٿراپالاجي
ائنٿراپالاجي (Anthropology) علم الانسان، يا بشريات، جنهن ۾ ثقافتي، تاريخي ۽ طبعي سطح تي انسانن ۽ انهن جي معاشرن جي گروھ بندي ۽ انسانن بابت مشاهدي جو موضوع هجي. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي، علم الانسان قديم آثارن جي کوجنائن ۽ مقامي ماڻهن کان ملندڙ مواد تي ٻڌل هوندو آهي. جنهن کي اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ الڳ علم جي حيثيت ڏني وئي، ان کان اڳ ان کي حياتيات، ارضيات، لسانيات، نفسيات ۽ آثار قديمہ جو هڪ حصو سمجهيو ويندو هو. انساني معاشرن جي آغاز ۽ ڏند ڪٿائي علم جي حقيقي مطالعي ۾ پڻ ائنٿراپالاجي اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هڪ منفرد علم جي حيثيت سان پنهنجو وجود برقرار رکندي انساني معاشرتي لڳ لاڳاپن جي مطالعي ۽ ثقافت جو وڏو حصو رهيو آهي جنهن کي ثقافتي بشريات چون ٿا. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي علم الانسان، قديم آثارن جي دريافتن ۽ اڻ پڙهيل ماڻهن کان مليل معلومات واري مواد تي تمام گهڻي توجھ ڏني آهي. هڪ الڳ منفرد ۽ اعليٰ علم جي ناتي هن علم انساني روين ۽ معاشري سان لاڳاپيل علمن سان پنهنجو واهپو ۽ تعاون وڌايو آهي. علم الانسان جون ٻہ وڏيون شاخون آهن.
1. جسماني بشريات جو تعلق انساني جسم جي ارتقا سان آهي. هن ۾ انساني ڍانچن جو مطالعو ڪري معلوم ڪيو ويندو آهي تہ انسان جي واڌ ويجھ ڪيئن ٿي، ان ۾ وقت بہ وقت ڪهڙيون تبديليون رونما ٿيون. مختلف خطن ۾ رهڻ وارن انسانن جي وچ ۾ ڪهڙو فرق آهي. وارن، چمڙيءَ جي رنگ، کوپڙي يا مٿي ۽ جسم جي گهاڙ يا بناوت ۽ انساني رت جي مختلف قسمن جو تقابلي مطالعو بہ جسماني بشريات جو حصو آهي.
2. ثقافتي بشريات جو تعلق انساني رهائش سان آهي. ثقافتي بشريات جا ماهر انهن سماجي ڪِرتن ۽ رسمن جو مطالعو ڪندا آهن، جيڪي انساني گروهن کي هڪ ٻئي مٿان فوقيت ڏين ٿيون. خاندانن ۽ قبيلن تي غور ڪيو ويندو آهي تہ اهي ڪيئن وجود ۾ آيا. بشريات جي انهي شاخ ۾ ماهر ڪنهن معاشري جي رسمن، رواجن، ڪم ڪرڻ جي عادتن، تفريحي مشغلن، فنون لطيفه، هٿ جا هنر، موسيقي ۽ ادب جي باري ۾ تحقيق ۽ مطالعو ڪندا آهن. ان کان سواءِ هن علم جا ماهر مخصوص سماجن جي مذهب، زراعت، طب ۽ اوزارن جو بہ مطالعو ڪندا آهن.
علم الانسان يا اينٿراپالاجي سماجي سائنس جي هڪ اهم شاخ آهي. هن کي ’بشريات‘ بہ چئبو آهي، جنهن جو محور انسان ۽ ان جي ثقافت آهي. ا نڪري هن علم کي علم الانسان چيو ويندو آهي. هن علم ذريعي انسان جي ارتقا کان وٺي هلندڙ دؤرتائين رونما ٿيندڙ تبديلين جو سائنسي طريقي سان جائزو ورتو ويندو آهي. اهڙي طرح موجوده دؤر ۾ مختلف ثقافتن جي تقابلي جائزو وٺڻ بہ هن علم جو حصو آهي. علم انسان سان ادبي تاريخ جو بہ ويجهو رشتو آهي، ڇو تہ ادب انسان جي تاريخ کي بہ بهترين نموني پيش ڪري ٿو.
حوالا
زمرو:بشريات زمرو:علم الانسان
بياني لسانيات
بياني لسانيات (Descriptive Linguistics) کي ’وضاحتي لسانيات‘ يا ’توضيحي لسانيات‘ بہ چئبو آهي. ڪنھن بہ ٻوليءَ جي عملي طريقن جو ڪنھن بہ هڪ دور ۾ جائزو ورتو ويندو آهي؛ اهو دور چاهي حال جو هجي يا ماضيءَ جي دورن مان ڪو بہ هڪ هجي، پر ان دور جو لکيل رڪارڊ موجود هجي. ’بياني لسانيات‘ ۾ جڏهن ڪنھن ٻوليءَ جي هڪ خاص دور جو جائزو ورتو ويندو آهي، تڏهن ان دور جي ماضيءَ ، توڙي مستقبل جو، ڪو لحاظ نہ رکبو آهي ۽ انھن کي بلڪل نظرانداز ڪري پوءِ ان دور ۾ زبان جون خصوصيتون بيان ڪيون وينديون آهن. ساڳئي وقت انھن ٻين ٻولين کي بہ نظرانداز ڪيو ويندو آهي، جيڪي ان سان گڏوگڏ چالو هونديون آهن.
ابو حذيفہ بن المغيره
ابو حذيفہ بن المغيره حجر اسود رکڻ جي ڇڪتاڻ تي فيصلو ڪرڻ وارو مڪي جو رھاڪو ھو. جڏھن قريشي قبيلا ڪعبي جون بنيادون کڻي ڪري حجر اسود تائين پھتا ته انھن ۾ اختلاف پيدا ٿي پي تہ حجر اسود ڪير کڻي ڪري ان جي جڳھ تي رکندو. ايتري تائين جو جھيڙي تائين وڃي پھتا ته ھو چوڻ لڳا تہ ھلو اسان پنھنجو منصف ھن کي بڻايون. ھن چيو تہ صبح جو سڀ کان پھرين جيڪو ھتان داخل ٿيندو  اھو حجر اسود نصب ڪندو ان تي سڀني جو اتفاق ٿي ويو. ھي مشورو ڏيڻ وارو ابو حذيفہ بن المغيره ھو ھو پنھنجي دين تي ئي فوت ٿيو. سڀ کان پھرين مسجد ۾ داخل ٿيڻ وارو نبي صلي اللہ عليہ و آلہ وسلم ئي ھيو جيڪي ان وقت نوجوان ھيا ۽ ھنن پنھنجي ڪلھن تي ڌاري دار چادر وڌي ھئي ته قريش انھن کي پنھنجو فيصل مڃي ورتو ، ته نبي صلي اللہ عليہ وسلم ڪپڙو گھرايو حجر اسود ان ۾ رکيو ۽ ھر قبيلي جي سردار کي چادر جي ڪنڊ کي پڪڙي ڪري کڻڻ جو حڪم ڏنو ۽ نبي صلي اللہ عليہ وآله سلم حجر اسود کي پنھنجي ھٿن سان کڻي ڪري ان جي جڳھ تي نصب ڪري ڇڏيو.
حوالا
زمرو:عرب شخصيتون
الھام
thumb|A phrenological [[Brain mapping|mapping of the brain – phrenology was among the first attempts to correlate mental functions with specific parts of the brain]]
الهام____(Intuition):
دينيات ۾ الهام لفظ خدائي اَثر لاءِ مخصوص هو. (All scripture is given by the inspiration of God). هي رباني/خدائي اثر شاعرن ۾ به ڪارفرما هوندو آهي. ملٽن جو چوڻ آهي ته شاعر کي هميشه ان ابدي روح جي ضرورت پوندي آهي، جيڪو پنهنجي مقدس فرشتي کي پنهنجي قربان گاهه جي مقدس باهه ڏئي موڪليندو آهي. الهام وجدان ۽ لقاءَ جو نالو آهي. اندرئين احساس جو اهو شعلو، جيڪو تخليق جو ڪارڻ بنجي ٿو. الھام جي لغوي معنيٰ آهي ڳيهڻ، نڙيءَ مان اندر پيٽ ۾ وجهڻ، ڪنهن شيءِ کي جذب ڪرڻ. ابن خلدون ”الهام“ کي وجدان جي هڪ صورت خيال ڪيو آهي. امام راغب لکيو آهي ته الهام جي معنيٰ آهي، ڪنهن جي دل ۾ ڪا ڳالهه وجهڻ ۽ القاءُ ڪرڻ، ليڪن هيءُ لفظ اهڙيءَ ڳالهه جي القاءُ سان گڏ مخصوص ٿي چڪو آهي، جا الله تعاليٰ جي طرفان ڪنهن جي دل ۾ وڌي وڃي. يعني ”الهام“ جي معنيٰ ”دل ۾ وجهڻ“. هن هيءَ حديث نقل ڪئي آهي ته ”الاهي، آءٌ تنهنجي رحمت جو ٿورائتو آهيان، منهنجي دل ۾ اهڙي ڳالهه وجهه، جيڪا منهنجي رشد و هدايت جو سبب ٿئي.“ گويا الهام مان مراد الله تعاليٰ جي طرفان دل ۾ ڪنهن شيءِ يا ڳالهه جو القاءُ آهي. سيوطيءَ جي خيال موجب اهڙو القاءُ، جيڪو انسان کي ڪنهن ڪم تي آماده ڪري يا روڪي ڇڏي. ابن الاثير لکيو آهي ته الهام وحيءَ جو هڪ قسم آهي، جنهن سان الله تعاليٰ پنهنجن بندن مان جنهن کي گهري سرفراز ڪري.
الهام، علم ۽ ادراڪ جو سرچشمو آهي. امام غزاليءَ علم بذريعه اڪتساب ۽ علم بذريعه الهام ۾ فرق بيان ڪيو آهي: جيئن هڪڙيءَ کڏ ۾ پاڻي ٻاهران اچي گڏ ٿيندو آهي، جنهن ۾ ڪک ڪانا ۽ ڪچرو به هوندو آهي. ٻيءَ کڏ ۾ پاڻي اندران کوهه جي نارن وانگر ڀرجي ويندو آهي، جيڪو صاف شفاف هوندو آهي. ٻاهران آيل پاڻيءَ کي اڪتسابي علم ڪري ڀانئجي ۽ اندران آيل پاڻيءَ کي الهامي علم ڪري چئجي. اهڙيءَ طرح الهام جو مطلب ٿيو: اندر جو خدائي آواز خدا جي طرفان دل ۾ آيل ڳالهه يا القاءُ.
حوالا
زمرو:مذھبي اصطلاح زمرو:شعريات زمرو:تنقيدي ادب
1370ع
ڊسمبر
زمرو:1370ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سيد امتياز علي تاج
سيد امتياز علي تاج لاهور جي هڪ علمي گهراڻي ۾ اک کولي. سندس ولادت 1900ع ۾ ٿي. سندس والد شمس العلماء سيد ممتاز علي بلند پايي جو عالم دين هو ۽ اردو ادب جي واڌاري لاءِ پيش پيش هو. تعليم لاهور مان ئي حاصل ڪيائون. پاڻ مشهور ڊرامه نويس ٿي گزريو آهي. سندس مشهور ڪتاب انار ڪلي ، چچا چکن ، قرطبه جو قاضي ۽ ٻيا ڪيترائي آهن. سندس وفات لاهور ۾ ٿي. سن وفات 1970 آهي.
زمرو:شخصيتون
سينٽ لشتي، ڪيوبڪ
سينٽ لشتي، ڪيوبڪ ( انگريزي: Saint-Calixte, Quebec) ڪينيڊا جو هڪ رهائشي علائقو  جيڪو Montcalm Regional County Municipality ۾ آهي۔
ائنا اخمتووا
ائنا اخمتووا: Anna Andreyevna Gorenko (23 June 1889 – 5 March 1966), جيڪا گھڻو پنھنجي قلمي نالي Anna Akhmatova (سان مشھور آھي.<ref "Akhmatova". Random House Webster's Unabridged Dictionary. Анна Ахматова, ), ،جديد روسي شاعرا هئي. هوءَ خاموش مزاج عورت هئي، سندس آتم ڪهاڻيءَ جو ٿورو احوال سندس شاعريءَ مان ظاهر آهي. اخمتووا ڪاري سمنڊ جي ڀرسان هڪ ڳوٺ اوڊيسا ۾ پيدا ٿي هئي، جيتوڻيڪ هن جي زندگي ۽ شاعري پيٽرسبرگ سان وابسته آهي. هن زارسڪوف سيلو (زار جي ڳوٺ) ۾ پنهنجي زندگيءَ جا 16 سال گذاريا. اهو ڳوٺ پيٽرسبرگ جي ويجھو آهي. 1944ع ۾ جڏهن جنگ کان پوءِ هوءَ لينن گراڊ موٽي وئي، ته پنهنجي آتم ڪهاڻيءَ ۾ هن لکيو ته 1890ع ۾ جڏهن هوءَ ٻار هئي ته اتان جا ساوا ۽ گھِميل خوبصورت باغيچا ۽ واڙا، جتي هوءَ پنهنجي ٻڪريءَ کي گھلي ويندي هئي ۽ پراڻي ريلوي اسٽيشن اهي سڀ کيس ياد ايندا هئا.
1907ع ۾ هن ڪيف ۾ تعليم ورتي ۽ 1910ع ۾ نڪولائي گوميلاف سان شادي ڪيائين، thumb|پنھجي مڙس گوميلاف ۽ پٽ ليف سان گڏ 1915 ۾ نڪتل ڦوٽو جو روسي شاعريءَ ۾ انقلاب کان اڳ هڪ رنگين مزاج شخصيت هو. هو پهريون شاعر هو، جنهن غير اولهه ملڪن مان نوان موضوع پنهنجي شاعريءَ ۾ آندا هئا. هن آفريڪا جي ملڪن، خاص ڪري ائبيسينيا (حبش) جو سفر ڪيو ۽ اتان جون ڪيئي ڪهاڻيون ۽ خيال پنهنجي تحرير ۾ آندا، پر ان ۾ مذهبي دهشت ۽ خوشيءَ ۾ غم سان بي پرواهيءَ جو عقيدو هو، جنهن هن جي شاعريءَ کي منظر نگاريءَ کان مٿي ڪري بيهاريو هو. اخمتووا هن سان وهانءُ ۾ خوش نه هئي ۽ اهڙو ذڪر هن ڪيترن ئي هنڌن تي ڪيو آهي. هن پهريون ڀيرو اولهه يورپ، گوميلاف سان پنهنجي هَني مون تي ڏٺو، جو هنن پئرس ۾ ملهايو ۽ جڏهن هوءَ ٻيهر 1911ع ۾ وئي. هوءَ مصور مودليانيءَ سان ملي، جڏهن اڃا هو مفلس هو ۽ کيس ايتري مڃتا نه ملي هئي ۽ هن جي موجودگيءَ ۾ فرينچ شاعر ورلين کي پنهنجا ڪيئي نظم ٻڌايائين. مودليانيءَ هن جون ڪيئي تصويرون ڪڍيون، جن مان هڪ بچي وئي، جا پڇاڙيءَ تائين هن جي ديوار تي ٽنگيل هوندي هئي. هن کي پئرس ائين لڳو، ڄڻ اهو هن جي زندگيءَ جو پيٽرس برگ وانگر ٻيو ٿنڀو هو، پر هوءَ روس ۾ پنهنجي مرضيءَ سان موٽي آئي ۽ رهي پئي. 1910ع ۾ هن جي شاعريءَ ۾ اليگزينڊر بلاڪ وانگر اچڻ واري سرد ۽ اونداهي مستقبل، جو اچي رهيو هو، جو تصور ۾ ئي ملي ٿو. 1944ع ۾ هن لکيو ته: ”هن ظالم دور ۾ مون کي ائين پاسيرو موڙيو ويو آهي، جيئن ڪا ندي پنهنجو وهڪرو ڦيرائي ڇڏي.“
پيٽرسبرگ موٽي هن تمام سنجيدگيءَ سان نظم لکيا، جيتوڻيڪ هن جي مڙس کي هن جي ڏات جي -باري- ۾ پڪ نه هئي ۽ هن کي ان لاءِ راضي ڪندو رهيو ته هو بئلي ڊانسر ٿئي. هن جڏهن شاعر انينسڪيءَ کي هن جي موت کانپوءِ پڙهيو ته هن کي محسوس ٿيو ته کيس پنهنجو آواز ملي چڪو آهي. اَنينسڪي هڪ علامت پسند هو، پر ٻين علامت پسند شاعرن کان مختلف هو، جيڪي چوندا هئا ته هاڻي ۽ هتي غير حقيقي آهن، هر شيءِ ناس ٿيڻي آهي. خود اليگزينڊر بلاڪ جي تصور کي به اهڙيون حالتون گرمائينديون هيون، جي قيامت وانگر اچڻيون هيون. 1910ع ۾ اهڙي تحريڪ پنهنجي تخليق ۾ سلسليوار نه رهي ۽ 1912ع ۾ ٻه گروپ پيدا ٿيا، -جن- کي فيوچرسٽ ۽ ائڪميسٽ چيو ويندو هو. پهرين جو ليڊر ماياڪووسڪي هو، جيڪو علامت پسنديءَ جو وڏو مخالف هو ۽ عام رواجي -ٻولي- شاعريءَ ۾ ڪم آڻيندو هو ۽ جنهن هر قسم جي تصور کي رد ڪري ڇڏيو. ائڪميزم جو وڏي ۾ وڏو شاعر آسپ ميڊالسٽام هو ۽ ان به علامت پسنديءَ جي مخالفت ڪئي. اخمتووا ميڊالسٽام جي دوست به هئي ۽ هن کان ڪافي متاثر به هئي. هن جي مڙس گوميلاف هڪڙو جدا شاعرن ۽ اديبن جو گروهه ٺاهيو. ميڊالسٽام اخمتووا جي پهرئين جلد تي مهاڳ لکيو. 1911ع ۾ اخمتووا اٽليءَ، جنيوا، فلارنس، وينس ۽ ٻيا شهر ڏٺا ۽ اطالوي مصوريءَ ۽ تعمير جي فن کان ڪافي متاثر ٿي. 1917ع ۾ اخمتووا ائين سمجھيو ته روس خودڪشي ڪئي آهي ۽ روسي چرچ جي بازنطيني روح کي الوداع ڪئي آهي. هن پوءِ ڪجهه ڪتاب لکيا ۽ ميڊالسٽام جي زال ناديزدا جي گهري ساهيڙي ٿي وئي، جڏهن پهرين مهاڀاري لڙائي لڳي ته ان ۾ گوميلاف شريڪ ٿي، فرانس ويو ۽ آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ موٽيو. 1918ع ۾ ائنا اخمتوا کي طلاق ڏنائين. ان کان پوءِ هن جي زندگيءَ جو وڌيڪ احوال موجود نه آهي، پر هوءَ ميڊالسٽام سان گڏ لينن گراڊ ۾ گھمندي هئي ۽ آرٽ اڪيڊميءَ ۾ وقت گذارڻ کان سواءِ هن کي پنهنجي شاعري پڙهي ٻڌائيندي هئي. هن لينن گراڊ ۾ تمام تڪليف ڏيندڙ وقت گذاريو ۽ ٻي جنگِ عظيم ۾ ته گھڻا سور سَٺا، جن جي عڪاسي شاعريءَ ۾ ڪئي اٿائين. 1921ع ۾ هن جي اڳين مڙس گوميلاف کي بالشيوڪن گولي هڻي ماري ڇڏيو، جن شاعرن ۽ دانشورن کي ڪافي ڇرڪايو. 1923ع کان 1940ع تائين سندس ڪا به تخليق منظرِ عام تي نه آئي، ڇو ته سينٽرل ڪاميٽيءَ اهڙو ٺهراءُ بحال ڪيو هو ته هن جي ڪابه شيءِ ڇپائيءَ هيٺ اچڻ نه کپي، جڏهن سوويت يونين جا نازي جرمنيءَ سان واسطا چڱا هئا ته اخمتووا مقبوضه پئرس ۽ بمباريءَ هيٺان لنڊن ڏانهن پنهنجو توجهه ڪيو ۽ 1940ع ۾ هن جيڪو نظم لکيو، اهو روس ۾ ڇپجي نه سگھيو. اهو هڪ نهايت دردناڪ نظم آهي.
thumb|Anna Akhmatova in 1914 41-1942ع ۾ هوءَ بار بار دوستو وسڪي پڙهندي رهي، جنهن جي مطالعي جو اثر سندس شاعريءَ تي آهي. دوستو وسڪيءَ ۾ ايندڙ تباهيءَ جون اڳڪٿيون هيون. جڏهن لينن گراڊ جو گھيراءُ ٿيو، تڏهن هن پهريون سيارو نهايت سرديءَ ۾ گذاريو ۽ ان کان پوءِ کيس -تاشقند- هوائي جهاز ۾ نيو ويو، جتي هوءَ اڍائي سال رهي ۽ پنهنجو منتخب ڪلام ڇپايائين، جو يڪدم وڪامي ويو. ڪيترن ئي روسين لاءِ هوءَ روس جو آواز هئي، پر اسٽالن هن جو مخالف هو ۽ هن جي جنهن تقريب ۾ عزت افزائي ڪئي وئي هئي، -ان- تي اعتراض ڪيو هئائين. جنگ جي خاتمي کان پوءِ هن اشاعت لاءِ پنهنجا نوٽ لکيا، سوويت ادبي حلقي وٽ پيش ڪيا ۽ هن جي ڪليات جي ڇپائيءَ جو اعلان ڪيو ويو، پر اها هن جي شاعريءَ وانگر نه ڇپجي سگھي، جيتوڻيڪ چيو وڃي ٿو ته -ان- جا پروف به پڙهيا ويا هئا. 14 آگسٽ 1946ع ۾ پارٽيءَ جي مرڪزيءَ ڪاميٽيءَ هن کي روسي اديبن جي انجمن مان خارج ڪيو ۽ هن جي ڪتابن جي ڇپائي تي جهل وڌي وئي، جا 1953ع ۾ جوزف اسٽالن جي موت تائين رهي. گھر جي تلاشيءَ جي ڀَوَ کان هن ڪيتري شاعري ۽ نثر جلائي ڇڏيو هو، هن جي پٽ کي 3 ڀيرا پهريائين قيد ڪيو ويو هو. هن پارٽيءَ جي بندش خلاف پنهنجو ردِ عمل نه ڏيکاريو، ڇاڪاڻ جو اڳ ئي -اسٽالن-، مينڊالسٽام کي مارائي ڇڏيو هو. هوءَ حالتن کان گھٻرائي خاموش ٿي وئي ۽ 1950ع ۾ مري وئي. thumb|ائنا اخمتووا جي ڪوماروف، سينٽ پيٽرز برگ ۾ آخري آرامگاھ سنڌ جي عظيم شاعر شيخ اياز هن جي شعرن کان گهڻو متاثر هو، کيس دنيا ۾ جيڪي 5-6 وڏيون شاعرائون ٿيون آهن، تن مان هڪ مڃيندو هو.
حوالا
زمرو:1889ع جون پيدائشون زمرو:1966ع جون فوتگيون زمرو:ادب زمرو:سياست زمرو:شخصيتون
ڄڃ
ثقافتي روايتن ۾ شاديءَ جون رسمون به اهميت رکن ٿيون، جن ۾ گهوٽيتن طرفان ’ڄڃ‘ جي صورت ۾ مائٽن، عزيزن، قريبن، دوستن ۽ احبابن کي ڪوٺيو ويندو آهي. انهن آيل ماڻهن کي ’ڄاڃي‘ چيو ويندو آهي. اڳ ۾ اڪثر ڪري سنڌي سماج ۾ شاديءَ جي وقت تي گهوٽيتن جي ڄڃ، ڪنواريتن وٽ ڪجهه ڏينهن اڳ اچي ترسندي هئي، پر هاڻي اهو رواج گهٽجي ويو آهي. گهوٽ ڪنوار جي وهانءُ جون رسمون به ڄاڃين جي موجودگيءَ ۾ ادا ڪيون وينديون آهن. انهيءَ دوران گهوٽ توڙي ڪنوار جي مائٽن جي وچ ۾ ميٺ محبت ۽ ڏُک سُور ونڊڻ وارو ماحول پيدا ٿئي ٿو. ڄڃ پهچڻ وقت ڪنواريتن طرفان دلچسپ ساٺ سنؤڻ ۽ ريتون به ڪيون وينديون آهن، جيئن ٻهراڙين ۾ ڪنواريتا تيستائين گهوٽيتن کي اندر اچڻ نه ڏيندا، جيستائين ڀوڳ چرچن ۾ سندن ڪي ڳالهيون نه مڃيون وڃن. ڪنوار جون ڀينر يا ساهيڙيون گهوٽ سان اهڙا ڀوڳ يا حجتون ڪنديون آهن، جيئن کانئس پئسا گهُرڻ يا سندس ڪا قيمتي شيءَ ڦٻائڻ وغيره. هي سڀ تفريح لاءِ ڪيو وڃي ٿو.
ڄڃ جي سواري
ڄڃ پراڻي دؤر ۾ پيادل يا اُٺن جي سواريءَ يا ڏاند گاڏين ذريعي ڪنواريتن تائين پهچندي هئي. ان بعد گهوڙي، بگيءَ ۽ هن دؤر ۾ جيڪڏهن ڪنوار جو گهر ڪنهن ٻئي شهر يا ڳوٺ ۾ هوندو آهي ته اتي گاڏين موٽرن ذريعي ڄڃ مختصر وقت اندر پهچي ٿي. ڄڃ سان ايندڙ عورتون سهرا يا ڳيچ ڳائيندي، تاڙيون وڄائيندي خوشيءَ جي جذبن سان اچي پهچن، ته وري ڪنواريتن جي اڱڻ تي گهوٽيتا دهل شرنائيءَ تي ناچ/ جهمر ذريعي خوشيءَ جو اظهار ڪن.
انگي حساب (الله بخش ٽالپر)
هيءُ ڪتاب -الله- بخش -ٽالپر- جو لکيل آهي، جيڪو درجي پنجين جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 215 صفحا آهن ۽ قيمت 97 پئسا ڄاڻايل آهن. ڇاپو نائون، عجائب اسٽور، نئشنل پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1970ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، عجائب اسٽور سکر، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان سال 1973ع ۾ ڇپيو.
الھام الباري
هيءُ ڪتاب دين محمد وفائيءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڊبل ڪرائون سائيز ڪتاب 144 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت سوا رپيو اٿس. حڪيم محمد عبدالحق هيءُ ڪتاب شيام ليٿو پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب کي پوءِ مڪمل حصن جي صورت ۾ سکر جي تاجر ڪتب، حڪيم عبدالخالق ڇپايو، جنهن جو تفصيل هيٺ ڏجي ٿو: -ان- جو پهريون جلد ڪچي جلد سان 152 صفحن جو آهي. هيءُ ڪتاب، رايل سائيز ۾، قيمت 2 رپيا، حڪيم عبدالخالق تاجر ڪتب، سکر ڇپايو. پهريون ڇاپو، 1952ع ۾ شايع ٿيو. ٻئي جلد ۾ صفحا 144 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد سال 1956ع ۾ شايع ٿيو. ٽئين جلد ۾ 272 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سال 1956ع ۾ ڇپيو. چوٿين جلد جي قيمت 3 رپيا آهي. ڪچي جلد ۽ ڊيمي سائيز واري هن جلد جو ڇاپو پهريون، مقبول عام پريس، لاهور مان 1963ع ۾ ڇپيو. پنجين جلد ۾ 152 صفحا آهن، رايل سائيز، ڪچو جلد، قيمت 3 رپيا. -ان- جو ٽيون ڇاپو، مقبول عام پريس، لاهور مان 1963ع ۾ شايع ٿيو. جلد پنجين جو چوٿون ڇاپو، آفتاب عالم پريس، لاهور مان سال 1964ع ۾ ڇپيو. ڇهين جلد ۾ 180 صفحن تي مشتمل آهي. هن جلد جي ڇپجڻ جو سال وغيره ڄاڻايل ناهي. ستين جلد ۾ 140 صفحا آهن. ڇپجڻ جو سال ۽ پريس ڄاڻايل ناهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
پئلئينٽولاجي
thumb|A paleontologist at work at [[John Day Fossil Beds National Monument]]
پئلئينٽولاجي. --( Palaeontology) :
سائنس جي ھيء شاخ تاريخ کان آڳاٽي دؤر جي جنسن جي باري ۾ علم بابت آهي، جيڪي گھڻو ڪري نابود ٿي چڪيون ھجن. ان علم جو مدار فاسل جي بائيلاجيڪل، ڪيميڪل ۽ فزيڪل ٽيڪنڪ جي استعمال سان ھٿ ڪيل ڄاڻ جي تجزيي تي آھي. ھيء سائنس ارڙھين صديء ۾ جارجيس ڪوو وائر جي ڪمپريٽو اناٽامي يا تقابلي ايناٽامي ۾ ڪيل خدمتن جي نتيجي ۾ قائم ٿي، ۽ اوڻويھين صديءَ ۾ تيزيءَ سان فروغ ۾ آئي. انگريزيءَ جو ھي لفظ پيليئنٽالاجي اصل ۾ يوناني ٻوليءَ جي ٽن لفظن مان نڪتل آهي؛ پيلائس (palaios) جنھن جي معني آهي پراڻو يا قديم؛ آنٽس (ontos) جي معني آهي وجود يا مخلوق؛ ۽ لاگس (logos) جي معني آهي ڳالھ، خيال يا مطالعو. thumb|The preparation of the fossilised bones of [[Europasaurus|Europasaurus holgeri]] thumb|150px|left| Analyses using [[engineering techniques show that Tyrannosaurus had a devastating bite, but raise doubts about how fast it could move.]]
ڄانڀو
ڄانڀو (Rocket/ eruca sativa) ربيع جو هي فصل، سنڌ جو اهم تيلي ٻج وارو فصل آهي. ڄانڀو دوا لاءِ به استعمال ٿئي ٿو. هيءُ ٻوٽو سرنهن جي ڪٽنب سان تعلق رکي ٿو، جنهن کي سنڌيءَ ۾ ڄانڀو، اردوءَ ۾ ترميره ۽ فارسيءَ ۾ عرق مشرق چون ٿا. هن جو ٻج مُوريءَ جي ٻجن سان مشابهت رکندڙ آهي، رنگ ساواڻ مائل، ذائقو تيز ڪڙو ۽ مزاج گرم خشڪ اٿس. ڄانڀي جو تيل جنهن کي عام زبان ۾ ڪڙو تيل به چئبو آهي، خارش لاءِ مالش طور ڪم اچي ٿو. هيءُ تيل سستو ۽ هاضميدار هئڻ سبب پنجاب جي ڪجهه علائقن ۾ گيهه جي بدران استعمال ڪيو وڃي ٿو.
طبي ڪارج
ڄانڀي جا ٻج ذائقي ۾ تيز ٿين ٿا. حڪيمن جي چوڻ موجب هيءُ وائي باديءَ جي تڪليف ۾ توڙي سيني جي رطوبت، ڦڦڙن ۽ نزلي کي خشڪ ڪرڻ لاءِ، ٻرهل ۽ يرقان لاءِ مفيد آهي. ڄانڀو پيشاب جاري ڪري ٿو. هن جو ٻج ڪُٽي، رڌي لپري ٺاهي سخت ڳوڙهن يا سوڄ ۽ سور واريءَ جاءِ تي ٻڌڻ سان ڪجهه افاديت ملندي آهي. هن ٻج جا داڻا سنها، ڳاڙهسرا، ٿورو ڀوري رنگ نما ۽ گول ٿين ٿا. ڄانڀي جو تيل دوا طور خارش ۽ چمڙيءَ جي بيمارين لاءِ مفيد آهي.
سنڌ ۾
thumb|کاٻو|ڄانڀي جو گل سنڌ ۾ ڄانڀو اڪثر حالتن ۾ ڪچي واري علائقي ۾ درياهه جي پاسن وٽ پوکيو وڃي ٿو. جڏهن ته ساريالي علائقي ۾ ڄانڀو دوباري فصل طور پوکيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته ڄانڀو ڪجهه ڪلر کي برداشت ڪري ٿو، ان ڪري ڪلر وارين زمينن ۾ به پوکي سگهجي ٿو. هيءُ فصل جيئن ته آڳاٽو ربيع جو فصل آهي، تنهنڪري سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر وارا مهينا هن فصل لاءِ بهتر آهن، پر دير سان پوکي به ڪري سگهجي ٿي. ڇاڪاڻ ته ڄانڀو ان وقت پوکبو آهي، جڏهن ٻين فصلن جون پاڻيءَ جون ضرورتون گهٽ هونديون آهن. زرعي ماهرن موجب هن فصل جي لاءِ سفارش ڪيل جنس ’ڄانڀو سليڪشن‘ پوکڻ گهرجي.
زمين
هيءُ فصل هر قسـم جي زميـن تي پوکـي سگهـجي ٿو، پـر هـن فـصـل لاءِ درياهي ڪچي واري زمين موزون آهي. ڄانڀي جي بهتر پيداوار لاءِ وارياسيون زمينون اهم آهن، پر هيءُ فصل ساريال ۽ ڪلـراٺـي زميـنن ۾ بـه پوکي سگهجي ٿو. هن فصل جي پوکيءَ لاءِ ٻه ٽي هر ڏئي، ڀِتر ڀڃي زمين کي هموار ڪجي. ريج بعد به هر ڪڍي، سانهر گهمائجي، جنهنڪري زمين نرم ۽ هموار رهندي ۽ فصل به بهتر لڳندو.
بين الاقوامي اخلاقيات
بين الاقوامي اخلاقيات (Baynalaqwaami Ikhilaaqiyaat) يا انٽرنيشنل موريلٽي (International Morality) هڪ تصور آهي، جيڪو جنهن تحت بين الاقوامي لاڳاپن جو عمل، قومن جي وچ ۾ اهڙن گڏيل اخلاقي قدرن ۾ مڃيل اصولن مطابق ٿيڻ گهرجي، جيڪي ظاهر ۾ ڀلي ته بين الاقوامي قانون جو حصو نه هجن. عام طرح هي تصور بين الاقوامي سرشتن ۾ گهڻي عرصي کان تڪراري رهيو آهي ۽ عالمي سياست ۾ ٿيندڙ مختلف سرگرمين کي اخلاقي ضابطن هيٺ رکڻ يا نه رکڻ جي حوالي سان وڏا بحث ٿيا آهن. هڪ پاسي سياسي حقيقت پسنديءَ (Political Realism) ۾ يقين رکندڙ حلقو، يورپي مفڪرن هابس ۽ ’ميڪا ويلي‘ کان متاثر ٿيندي چوي ٿو، ته اخلاقي قدر رياست جي اندروني معاملن تائين محدود آهن، ۽ بين الاقوامي تعلقات جي حوالي سان سياست ۾ اخلاقيات نالي ڪنهن شئي جو وجود ناهي. هن حلقي موجب هر رياست جي ترجيح قومي مفادن سان لاڳاپيل هجڻ ڪري، ٻين قومن سان لاڳاپا رکندي، انصاف، آزادي، ۽ برابري جون ڳالهيون ڪرڻ بيوقوفيءَ ڀريو عمل آهي. جديد دور ۾ اي ايڇ ڪار، مارگنٿا، آر ڊبليو ٽڪر ۽ هينري ڪسنجر هن موقف جا وڪيل آهن. سندن چوڻ موجب رياستي مفادن جي تڪميل لاءِ، ضابطي جو هجڻ ضروري آهي، ۽ انصاف جي تلاش ۾ وقت وڃائڻ سان، بي ضابطگي وڏي ڏڦيڙ کي جنم ڏيندي. اهي دانشور سيڪيورٽي معاملن کي فلاحي قدمن مٿان ترجيح ڏين ٿا.
ڄانڀو
پوکيءَ جي مند
عام حالتن ۾ ڄانڀي جي پوکي آڪٽوبر جي مهيني ۾ ڪئي وڃي ٿي. دوباري فصل واري حالت ۾ فصل 15 ڊسمبر تائين پوکي سگهجي ٿو. هن فصل لاءِ ناڙي بهتر آهي، جنهن ۾ قطارن جو مفاصلو هڪ فوٽ کان ڏيڍ فوٽ رکڻ گهرجي. جڏهن ته ٻوٽن جي وچ ۾ 4 کان 6 انچ مفاصلو، ڇڊائي رکڻ گهرجي. هي فصل ڪچي يا ساريال جي علائقن ۾ ڇٽ يا کيڙ ذريعي به پوکي سگهجي ٿو. ڄانڀي جي پوکيءَ لاءِ ٻج جو مقدار 3 ڪلوگرام في ايڪڙ استعمال ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن فصل گهاٽو هجي ته 20 کان 25 ڏينهن اندر ڇڊائي ڪجي. هن فصل لاءِ في ايڪڙ 35 ڪلوگرام نائٽروجن ۽ 25 ڪلوگرام فاسفورس استعمال ڪجي، جنهن ۾ سمورو فاسفورس پوکيءَ وقت ۽ اڌ نائٽروجن پوکيءَ وقت ۽ باقي اڌ پهرين پاڻيءَ تي ڏيڻ گهرجي. عام طور تي ڄانڀي جو فصل گهٽ ڀاڻ تي به پوکيو وڃي ٿو. جنهن ۾ مقرر ڀاڻ جي وزن جو اڌ حصو ڏنو وڃي ٿو.