cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انٽيگوا ۽ باربودا
حوالا
اينٽيگا ۽ باربوڊا زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ زمرو:انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا زمرو:دولت مشترڪ راڄ زمرو:دولت مشترڪه جا ملڪ زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:گڏيل قومن جا رڪن ملڪ زمرو:ڪيريبين برادري جا رڪن ملڪ زمرو:ڪيريبين جا ملڪ
جليڪٽون
جليڪٽون يا جليڪٽوُ (Jallikattu/ Jallikatoo) ، هندستان جي تامل ناڊ رياست جي ثقافتي راند آهي. هي راند سنڌو ماٿري ۾ رهندڙ دراوڙي لوڪ صدين کان کيڏندا اچن. اسپين جي ڍڳن واري راند وانگر ڪجهه فرق سان هي راند به ان جهڙي ئي نموني جي هڪ راند آهي. هن راند ۾ ڍڳي کي اَکاڙي ۾ موڪليو ويندو آهي ۽ ڪجهه ماڻهو ان ڍڳي قابو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن.
ڳوٺ دين محمد انڙ
دين محمد انڙ (انگريزي: Din Muhammad Unar) تعلقي مٽياريءَ جي ديھ سپڪي ۽ يونين ڪائونسل موسيٰ کٽياڻ جو هڪ ڳوٺ آهي. هي ڳوٺ تعلقي مٽياري ۽ تعلقي حيدرآباد (ٻهراڙي) جي سنگم تي آباد آهي. هي ڳوٺ ٽنڊي ڄام کان اٽڪل 10 ڪلوميٽر اتر ۾ ۽ ڳوٺ الهڏني ساند کان اٽڪل 5 ڪلوميٽر اوڀر ۾ واقع آهي. هن ڳوٺ کان هڪ پراڻو رستو ڳوٺ محمد عارف کٽياڻ وڃي ٿو. هن ترقي يافته دور ۾ به هي رستو اڃا ڪچو آهي. هن ڳوٺ ۾ فقط انڙ ذات وارا ماڻهو رهن ٿا. هي ڳوٺ ٽنڊي ڄام کان شاهپور درپور ويندڙ پڪي رستي جي ڀر ۾ قائم ٿيل آهي. ڳوٺ جا اڪثر رهواسي پير پاڳاري جا حر مجاهد آهن. 1971ع ۾ پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ ٿيل جنگ ۾ هتان جي ٻن حر مجاهدن مرحوم يار محمد انڙ ۽ محمد يعقوب انڙ پير پاڳاري جي سڏ تي کوکراپار واري سرحد تي پاڪستاني فوج سان گڏجي جنگ ۾ حصو ورتو. هتان جو بزرگ محمد انڙ پنهنجي سخاوت سبب سڄي سنڌ ۾ مشهور هو. ڳوٺ کان ٿوري ئي مفاصلي تي ڳوٺ واحد ڏني انڙ ۾ سنڌ جي مشهور حڪيم پير حاجن شاه جو دواخانو هو. هن حڪيم وٽ پري پري کان مريض علاج لاءِ ايندا هئا. انهن مان اڪثر مريض حڪيم صاحب کان دوا وٺي محمد انڙ وٽ اچي ماني کائيندا هئا. محمد انڙ کي ماڻهو ”محمد ٻوڙو“ ڪوٺيندا هئا ڇاڪاڻ جو هو ڪنن کان ٻوڙو هو. هن 1960ع ڌاري وفات ڪئي.
هن ڳوٺ جو چڱو مڙس پير بخش انڙ پنهنجي علائقي جو هڪ مشهور سماجي ڪارڪن ۽ والي بال جو بهترين رانديگر هو. مهراڻ يونيورسٽيءَ جو پروفيسر مختيار علي انڙ ۽ مشهور ليکڪ عنايت انڙ به هن ڳوٺ سان واسطو رکن ٿا. عنايت انڙ جو ڪتاب ”اکر اکر اسرار“ سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري پاران 2018ع ۾ ڇپايو ويو آهي ،. هي ڪتاب مشهور صوفي شاعر محمد فقير کٽياڻ جي شاعريءَ تي لکيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
ڪرپس مشن
ڪرپس مشن: 1942:
ڪرپس مشن جون ائيني دستوري تجويزون: ڪانگريس ۽ مسلم ليگ ٻنھي انھن تجويزن کي رد ڪري ڇڏيو. ڪانگريس ھندوستان جي ورھاست سبب ۽ مسلم ليگ پاڪستان جي قيام جو يقين نہ ڏيارڻ سبب. زمرو:تحريڪ پاڪستان
سڪينا سمون
سڪينا سمون هڪ پاڪستاني سنڌي اداڪاره ، پروڊيوسر ۽ ڊائريڪٽر آهي.
گل دائودي
380px|thumb|گل دائودي جا مختلف رنگ
سڪينا سمون
حوالا
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:جيئرا ماڻهو
گل دائودي
هي گل مشهور آهي. هنديءَ ۾ چند رمُلِڪ چوندا اٿس. انگريزي نالو ڪِري سانٿيمم اٿس. هي ننڍو ٻوڙي جهڙو وڻ آهي، جو نومبر ۽ ڊسمبر جي مهينن ۾ گل جهليندو آهي، جو وچولي قد جا ۽ سونهري پيلي رنگ جا ٿيندا آهن. هن جا ڪيترائي قسم آهن. اڇن گلن وارو ڏاڍو سهڻو آهي. گل ڀريل اٿس. ٻيا ڪي هلڪا يڪن پنن وارا ۽ جدا جدا رنگن جا ٿيندا آهن. جپاني قسم ته ڪاڪاٽو پکيءَ جي چوٽيءَ جهڙو ٿيندو آهي. هنن ۾ خوشبوءِ به ٿيندي آهي. گهڻي اُس ۽ مينهن ۾ هنن کي نقصان پهچندو آهي، تنهنڪري پناهه ۾ رکڻ گهرجين. هنن جي پاڙ جي مٽي وقت بوقت ضرور مٽائڻ گهرجي. جنوريءَ جي شروع ڌاري يا جڏهن گل ڪومائجن، تڏهن گلن واريون ٽاريون يا ڏانڊيون وڍي ڇڏجن. پوءِ وڻ ڪونڊيءَ مان ڪڍي يا چڪي زمين مان ڪڍي ان جي پاڙن جي مٽي آهستي ڌار ڪري، پاڙون ڇني ڌار ڪجن. تنهن کانپوءِ ڪنهن ڇانَو واري هنڌ، زمين ٺاري، پراڻو ڀاڻ ۽ واري ملائي، اهي پاڙون قلمن وانگي فوٽ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي هڻي وڃجن. قطارون به فوٽ فوٽ تي ڪجن. پوءِ هر روز پاڻي ڏيندو رهجين. ته پاڻهئي لڳي وينديون ۽ وڌڻ لڳنديون ۽ مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري موچارا وڻ ٿي ويندا. انهيءَ وقت وري اهي پاڙون ڪڍي جدا ڪري ڪونڊين ۾ آڪٽوبر تائين رکجن. وري جتي نئين مٽي هجي، اتي نئين ڪونڊين ۾ رکجن. سياري ۾ دائوديءَ جي وڻن جي پاڙن کي ٽنڊڻيون لڳنديون آهن، جي تندون کائي وينديون آهن؛ جنهنڪري وڻ سڙي ويندا آهن. جڏهن وڻ ڪوماڻل ڏسڻ ۾ اچن، تڏهن وڻ جي مٽي ڪڍي، وري نئين مٽيءَ واري هنڌ يا ٻي ڪونڊيءَ ۾ وڻ کي رکجي. دائوديءَ کي ڀلي زمين ۽ ججهو پاڻي گهرجي. پٽڙو ڀاڻ ۽ صابڻ جي گجي هن لاءِ تمام فائدي واري آهي. دائوديءَ جا سٺ کان به وڌيڪ قسم آهن، جن جا جدا جدا انگريزي نالا آهن. انهن جي ڏيڻ جو ضرور ڪونهي..
ڀولا ڪلھوڙا
ديھ ڀولا ڪلهوڙا سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا خيرپور جوسو تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1889ع جي ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ چونڊيا ڪلھوڙا، مياڻي ڳوٺ جنھن جي لڳ پٺيان ڳوٺ ڀولا ڪلهوڙا، پوڪن جو ڳوٺ جنھن لڳ انجنيئري بنگلو واقع ھيو. ان کان سواءِ نئون ڳوٺ، ڳوٺ مريد خان مغيري ۽ ڳوٺ ميانداد واقع ھئا. پراڻي مياڻي ڳوٺ جو ھاڻي نالو شفاہ علي ڳوٺ آھي. نئون ڳوٺ پڻ قائم آھي جنھن کي ھاڻي فقيرو ڳوٺ پڻ سڏين ٿا. ڳوٺ چونڊيا ڪلھوڙا ھاڻي ڳوٺ ھاشم ڪلھوڙو سڏبو آهي. پوڪن جو ڳوٺ ھاڻي الڳ ديھ ۾ آھي ۽ ھاڻي ان ڳوٺ جو نالو ڳوٺ پکو آھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڏيرا، اوڀر ۾ ديھ شريفاڻي ، ڏکڻ ۾ ديھ گھوگھارو ۽ اولھ ۾ ديھ وڳڻ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ھن وقت ھن ديھ ۾ سڀ کان وڏو ڳوٺ ڀولا ڪلهوڙا آهي جيڪو نيشنل ھاء وي (اين 55) لاڙڪاڻو وڳڻ روڊ تي واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,576 ھئي جيڪا 1,125 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
گل انار
thumb|گل انار
گل اَنار يا هزارو: هي ڏاڙهونءَ جي وڻ جو گل آهي، جو وڏو ۽ کهنبو يا ڳاڙهو ٿيندو آهي. هن جا ڪي قسم وڏن ٻوڙن جهڙا ٿا ٿين. ڪي ته ڦر ڪو نه ڪن، رڳو گل ڪندا آهن، جي تمام وڏا ۽ ڀريل ٿيندا آهن. ڪن هنڌن تي ته جهنگلي ٿيندا آهن. گلن ڪرڻ کانپوءِ ٽارين جي ڇانگ ڪجي، نه ته جهنگ ڪري وجهندا. هي ٻج مان ٿيندا آهن، قلم ۽ اوڌون به لڳنديون اٿن. هن کي انگريزيءَ ۾ ڊبل فلائوئرڊ پوميگرانيٽ (يعني ڊبل گل وارو ڏاڙهون) چوندا آهن. ڪتابي نالو پيونيڪا گرانيٽم اٿس. هن کي گل هزارو به چوندا آهن. هن جو هڪڙو بنِدرو قسم آهي، جو قد ۾ فوٽ جيڏو مس ٿيندو آهي. چون ٿا ته هن جو هڪڙو قسم اڇن گلن وارو به آهي..
حرب
حرب عربي ٻوليءَ ۾ جنگ جي سمورن قسمن لاء هڪ جامع لفظ آهي. دنيا ۾ صرف ڦرمار ڪرڻ يا بغض ۽ انتقام وٺڻ لاءِ جنگ جي باهه کي ڀڙڪايو ويندو هو. پهرين قسم جي جنگين کي (جيڪي صرف ڦرمار ڪرڻ لاءِ وڙهيون وينديون هيون) عربن هڪ معمول جي روايت بڻائي ڇڏيو هو، جنهن ڪري انهن ڪا به تاريخي حيثيت حاصل ڪا نه ڪئي پر ٻي قسم جي جنگين جي عبرت انگيز داستانن کي تاريخ محفوظ رکيو، جنهن لاءِ ادب جي اصطلاح ۾ ‘ايام الحرب’ جو لفظ جوڙيو ويو آهي .. لفظ ‘حرب’ انهن ٻنهي قسمن جي لڙاين جي سببن ۽ مقصدن تي پورو بيهي ٿو، جيئن لغت جي وضاحت مان ثابت ٿئي ٿو ته: "حرب خشمگين شدن، تحريب بر غالا نيدن و خشم گرفتن، و بخشم آوردن و تيز کردن سنان را، حربيھ الرجل مالُه الذي يعيش به، حربُ گرفتن مال کسي و بي چيز ماندن. وقد حرب مالُه اي سلبه فهو محروب و حريب واحربته اي دللته عليٰ ما يغنمُه من عدو. ”حرب جي معنيٰ ڪاوڙجڻ آهي ۽ تحريب جي معنيٰ ڀڙڪائڻ، ڪاوڙ ڪرڻ، ڪاوڙ ڏيارڻ ۽ نيزو تيز ڪرڻ آهي. حربيھ ان مال کي چوندا آهن جنهن تي ماڻهو زندگي گذاري ٿو. حرب جو اطلاق ڪنهن جو مال وٺڻ ۽ ڪنگال رهجي وڃڻ تي به ٿئي ٿو. چيو وڃي ٿو ته ”حُرِب ماله“ يعني هن جو مال کسيو ويو. ڦريل شخص کي ‘محروب’ ۽ ‘حريب’ چوندا آهن. چئبو آهي ته ”احربتُه“ يعني مان ڪنهن کي دشمن جي مال متاع جو ڏس ڏنو."
قرآن سان آيل نظرياتي تبديلي
اها ئي قوم، اهو ئي لٽريچر ۽ اها ئي ٻولي هئي، جنهن ۾ قرآن مجيد نازل ٿيو. قرآن مجيد عقيدن، عملن، اخلاق، اُٿي ويٺي ۽ چال چلت متعلق جيڪي سڌارا آندا، سي رڳو اندروني سطح تائين محدود ناهن پر انهن جو اثر ظاهري طور تي به ٿيو آهي. لفظ ۽ اصطلاح جيتوڻيڪ حقيقي شيءِ ناهن پر معنيٰ جو پردو ضرور آهن، جيڪو مٿن چاڙهيو وڃي ٿو. پر جيئن ته اسلام باطني توڙي ظاهري اصلاح ڪئي، ان ڪري هن ٻين سمورين شين سان گڏ عربي لٽريچر ۽ عربي ٻوليءَ جو پڻ سڌارو ڪيو آهي. عرب جي جاهليت ۽ بدويت ان قسم جا جيڪي لفظ پيدا ڪيا هئا، تن کي اعليٰ درجي جو اهو تمدن قبول ڪري نٿي سگهيو، جنهن کي قرآن مجيد پيدا ڪرڻ چاهيو ٿي. تنهن ڪري قرآن مجيد اهڙن سمورن لفظن جي اصلاح ڪري، انهن کي بدلائي ڇڏيو. جنگ متعلق عربن جو لٽريچر ان اصلاح جي وڌيڪ لائق هو. عرب ۾ جنگ لاءِ سوين لفظ، ترڪيبون، محاورا ۽ استعارا پيدا ڪيا ويا هئا پر اهي سڀئي هڪ وحشياڻي جنگ لاءِ مناسب هئا. هڪ مهذب قوم، ترقي يافته نظام، صلح پسند مذهب، هڪ امن جي ڳولائو جماعت لاءِ اهي لفظ استعمال ڪرڻ جي قابل نه هئا. اسلامي غذوات لاءِ صرف هڪ سادو لفظ ”جهاد“ استعمال ڪيو، جنهن مان جنگ وانگر نه غضب ۽ درندگيءَ جا جذبا ظاهر ٿين ٿا ۽ نه ڦر لٽ ۽ حيوانيت جي بوءِ اچي ٿي، بلڪه اهو لفظ صرف ان ڪوشش تي اُڪسائي ٿو، جيڪا هڪ اعليٰ مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي. پوءِ چاهي اها طاقت، زبان، بدني افعال يا ترار جي نوڪ ذريعي حاصل ڪري سگهجي. "وَ اَنۡ لَّیۡسَ لِلۡاِنۡسَانِ اِلَّا مَا سَعٰی ﴿ۙ۳۹﴾ (النجم: 39) ”انسان کي صرف پنهنجي ڪوشش جو صلو ملي سگهي ٿو.“"
قرآن جي اصطلاح ۾ جھاد لفظ جو اطلاق ۽ استعمال صرف جنگ ۽ خون ريزيءَ تائين محدود ناهي، بلڪه عام ڪري ان ذريعي ايثار ۽ قرباني، نفس تي ضابطي ۽ پاڪائي، امن ۽ سلامتي ۽ اخلاق ۽ ڪردار جو اظهار ڪيو ويو آهي. "لٰکِنِ الرَّسُوۡلُ وَ الَّذِیۡنَ اٰمَنُوۡا مَعَہٗ جٰہَدُوۡا بِاَمۡوَالِہِمۡ وَ اَنۡفُسِہِمۡ ؕ وَ اُولٰٓئِکَ لَہُمُ الۡخَیۡرٰتُ ۫ وَ اُولٰٓئِکَ ہُمُ الۡمُفۡلِحُوۡنَ ﴿۸۸﴾ (التوبه: 88) ” مگر رسول ۽ اهي ماڻهو جن هن سان گڏ ايمان آندو، سي اُهي ماڻهو آهن جن پنهنجي جان و مال ٻنهي سان جهاد ڪيو ۽ سڀئي ڀلايون ۽ خوش نصيبيون انهن لاءِ مخصوص آهن ۽ اهي ڪامياب آهن.“"
"وَ الَّذِیۡنَ جَاہَدُوۡا فِیۡنَا لَنَہۡدِیَنَّہُمۡ سُبُلَنَا ؕ وَ اِنَّ اللّٰہَ لَمَعَ الۡمُحۡسِنِیۡنَ ﴿٪۶۹﴾ (العنکبوت: 69) ” ۽ جيڪي ماڻهو اسان جي راهه ۾ (يعني حق جي واٽ تي هلڻ لاءِ) هر ممڪن ڪوشش ڪن ٿا تن کي اسان پنهنجي (سڌين ۽ حقيقي) واٽن تي آڻينداسين ۽ (ياد رکو ته) يقيناً الله تعاليٰ نيڪي ڪندڙن سان شامل آهي ۽ سندن مددگار آهن.“"
اسلام جي سڀ کان پهرين ۽ وڏي جهاد جي معرڪي ۾ غنيمت جو مال حرام هو، حالانڪه جيڪڏهن اسلامي جهاد جو مقصد ڦرمار ڪرڻ هجي ها ته قريش جي تجارت جو قافلو اسلام جي دامن کي چڱي طرح ڀري پئي سگهيو. ان لاءِ اهو ئي ان جو مناسب موقعو هو. جيتوڻيڪ ان کانپوءِ غنيمت جو مال حلال ڪيو ويو، تنهن هوندي به ان سان جهاد جي ثواب ۽ نيت جي پُرخلوص هجڻ ۾ ڪمي اچي ويندي ھئي. دوکو ۽ بيوفائي جنگ جي عام روايت هوندي هئي. عورتن، ٻارن، قاصدن ۽ نوڪرن کي قتل ڪرڻ ۾ ڪو فرق نه رکيو ويندو هو، بلڪه سڀني کي ترار سان ڪٺو ويندو هو. دشمن کي جيئرو باهه ۾ ساڙيو ويندو هو، دشمن جا نڪ ۽ ڪن ڪٽي فخر طور هار ڪري پاتا ويندا هئا. دشمن جا هٿ ۽ پير ٻڌي کين قتل ڪيو ويندو هو، کائڻ پيئڻ لاءِ رستي ۾ ڪنهن کي ڦرڻ معمولي ڳالهه هئي پر اسلام جنگ جي ان وحشياڻي روايت کي بدلائي، اهڙين سمورين وحشياڻين ڪاررواين کي ختم ڪري ڇڏيو. "لکل غادر لواءُ يوم القيام يعرف به يقال هذا غدرة فلان (مسلم) ”قيامت ۾ هر بد عهد لاءِ هڪ جهنڊو کڙو ڪيو ويندو، جنهن جي ذريعي هو سڃاتو ويندو ۽ اعلان ٿيندو ته فلاڻي وعدي جي خلاف ورزي جو جهنڊو آهي.“"
هڪ ٻي حديث آهي ته: "ان امراة وجدت في بعض مغازي رسول الله مقتولته فانکر رسول الله قتل النساءِ والصبيان. (مسلم) ”پاڻ سڳورن ﷺ ڪنهن لڙائيءَ ۾ هڪ عورت کي قتل ٿيل ڏٺو ته ان تي پاڻ ﷺ جن ٻارن ۽ عورتن کي قتل ڪرڻ کان سختيءَ سان منع فرمايائون.“"
مسيلمه ڪذاب جو جڏهن قاصد خط کڻي آيو ته پاڻ سڳورن ﷺ جن فرمايو: "لولا ان الرسول لا تقتل لضربت اعنا قکا (ابودائود) ”جيڪڏهن قاصد کي قتل ڪرڻ جائز هجي ها ته مان تنهنجي گستاخيءَ جي بدلي ۾ تنهنجي ڪنڌ ڪپايان ها. هاڻي وڃ تون امن ۾ آهين.“"
ابو دائود ۾ هڪ ٻي وضاحت هن طرح آهي: "لاتقتلن امراة ولاصبيا ” عورتن ۽ ٻارن کي هرگز قتل نه ڪيو وڃي.“ باهه ۾ ساڙڻ کان به روڪي ڇڏيائون. لاينبغي ان يعذب بالنار الارب النار. (ابو دائود) ”باهه جو عذاب صرف خدا ڏيئي سگهي ٿو.“"
پاڻ سڳورن ﷺ مسلمانن لاءِ جهاد ۾ اخلاق جو اعليٰ ترين نمونو قائم ڪيو ۽ اخلاقي دنيا ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو: "قال: اعفُ الناس قتلته اهل ايمان. ”سڀ کان وڌيڪ محفوظ ۽ باپرده مسلمانن جا مقتول دشمن آهن.“"
عضوا ڪپڻ جي جاهلاڻي رسم جي منع ڪيائون. ان باري ۾ ڪيتريون ئي وضاحتون آهن: "کان يحثنا علي الصدقه وَينهانا عن المثلته. (ابودائود) ”پاڻ سڳورا ﷺ اصحابن کي صدقو ڏيڻ جي ترغيب ڏيندا هئا ۽ ماڻهن جا عضوا وڍڻ کان روڪيندا هئا.“"
دشمن کي ٻڌي عضوا ڪپڻ ۽ عذاب ڏيئي مارڻ جو رواج اڄڪلهه جي مهذب قومن لاءِ فخر سمجهيو وڃي ٿو پر اڄ کان چوڏهن سؤ سال اڳ حجاز جي ريگستان جو اسلامي تمدن هي هو: "غزونا مع عبدالرحمان بن خالد بن وليد فاتي باربعته اعلاج من العدو فامربهم يقتلوا صبرا.... فبلغ ذلک بايوب الانصاري فقال سمعت رسول الله (صلي الله عليھ وآلھ وسلم) نهي عن قتل الصبر فوالذي نفسي بيده لو کانت دجاجھ مان صبرتها. فلغ ذلک عبدالرحمن بن خالد بن اوليد فاعتق اربعة رقاب. (ابو دائود) ”اسين عبدالرحمان بن وليد سان هڪ غزوي ۾ شريڪ هئاسين ته چئن ڪافر دشمنن کي پڪڙي آندو ويو. هن انهن کي ٻڌي قتل ڪري ڇڏيو. ابو ايوب انصاري رضه کي جڏهن اهو معلوم ٿيو ته ان چيو ته پاڻ سڳورن ﷺ اهڙي قسم جي قتل کان منع فرمايو آهي. خدا جو قسم! جيڪڏهن ڪڪڙ به هجي ها ته ان کي ٻڌي ايئن نه ڪُهان ها. خالد کي جڏهن معلوم ٿيو ته هن ان جي ڪفاري ۾ چار غلام آزاد ڪري ڇڏيا!!“"
ڇهين صدي عيسويءَ جي ريگستان ۾ رهندڙ عربن جي اخلاق ۾ انسان دوستيءَ جو اهو حال هو جنهن جهڙو مثال اڄ بيلجيم جي مهذب ايوانن ۾ به نٿو ملي سگهي. اڃا وڌيڪ اهو ته ڦرمار ڪرڻ ۽ مال متاع لٽڻ کان مسلمانن کي خاص طور روڪيو ويو : "قال ان النهبة ليست باحل من الميتة. (ابودائود) ” پاڻ سڳورن ﷺ جن فرمايو ته ڦرمار جو مال بلڪل اهڙو ئي آهي جهڙو مردار گوشت، اهو مردار گوشت کان وڌيڪ حلال ناهي.“"
هڪ دفعي اصحاب سڳورن ڪنهن غزوي ۾ زور سان تڪبير جا نعرا هنيا ته پاڻ سڳورن ﷺ جن فرمايو ته : "اربعو اعليٰ انفسکم انکم لاتدعون اصم. (ابودائود) ”ابودائود روايت ڪيو آهي ته پاڻ سڳورن ﷺ جن فرمايو ته آهستي آهستي، خدا ٻوڙو ته ناهي جو اوهان زور سان ان کي پڪاريو ٿا.“"
عرب جي جنگجو فطرت هميشه جنگ ۽ جهڙي جي منتظر رهندي هئي ۽ ان کي مال حاصل ڪرڻ جو ذريعو سمجهندي هئي. هڪ جاهلي شاعر چوي ٿو: "فلئن بقيت لا رحلن بغزوة، تحوي الغنائم اويموت کريم. ”هاڻي جيڪڏهن جيئرو رهيس ته هڪ اهڙي جنگ جي تياري ڪندس جيڪا مال غنيمت گڏ ڪرڻ جو بهترين ذريعو هوندي، نه ته شرافت جي زندگي گذاري مري ويندس.“"
پر پاڻ سڳورن ﷺ جن مسلمانن کي اهڙين اڻ وڻندڙ اميدن کان منع فرمايو ۽ قتل ڪرڻ جي تمنا کي حرام قرار ڏيئي ڇڏيو : "قالا لاتمنوا لقاءَ العدو فاذا لقيتمو هم فاصبروا (مسلم) ”دشمن سان مقابلي ڪرڻ جي آرزو نه ڪريو پر جڏهن مقابلو ٿئي ته پوءِ صبر ڪريو.“"
القتال ۽ الحرب
جنگ جون اهي وحشياڻيون ڪارروايون هيون، جن تي ‘حرب’ جو مفهوم مشتمل هو ۽ اهل عرب عملي طور حرب جو اهو ئي نمونو قائم رکيو هو، جيڪو دنيا جي ٻين سڀني قومن بڻايو هو پر اسلام جنگ جي انهن سڀني آثارن ۽ نشانن کي ميساري هڪ نئون سماجي نظام قائم ڪيو. ان بنيادي لغت ۽ حقيقت جي حيثيت سان اسلامي جهاد تي حرب جو اطلاق نه ٿي سگهندو هو. اهو ئي سبب آهي ته قرآن مجيد ۾ جهاد لاءِ ڪٿي به ان لفظ کي استعمال نه ڪيو ويو آهي. البت جهاد جي هڪ خاص صورت کي قتال سان تعبير ڪيو ويو آهي جيڪو بي عقلن لاءِ ظاهري مفهوم جي لحاظ کان نهايت خطرناڪ لفظ آهي، حالانڪه جهاد ۽ قتال ۾ هڪ طرح جو عام ۽ خاص جو فرق آهي : "فَاقۡتُلُوا الۡمُشۡرِکِیۡنَ حَیۡثُ وَ جَدۡتُّمُوۡہُمۡ. (التوبه:5) ترجمو:”ڪافرن کي جتي به لهو تتي کين قتل ڪيو.“ وَ اقۡتُلُوۡہُمۡ حَیۡثُ ثَقِفۡتُمُوۡہُمۡ وَ اَخۡرِجُوۡہُمۡ مِّنۡ حَیۡثُ اَخۡرَجُوۡکُمۡ.(البقر ة:191) ترجمو:”ڪافرن کي جتي لهو اتي قتل ڪيو ۽ جتان اوهان کي ڪڍيائون اُتان اوهان به انهن کي ڪڍو.“"
پر هڪ ٻي آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته اها لفظ جي لفظ سان ڀيٽ آهي، جيڪا ڳالهه ۾ زور پيدا ڪرڻ جو هڪ طريقو آهي. خدا پاڻ متعلق فرمائي ٿو: "وَ مَکَرُوۡا وَ مَکَرَ اللّٰہُ ؕ وَ اللّٰہُ خَیۡرُ الۡمٰکِرِیۡنَ ﴿٪۵۴﴾ .(آل عمران:54) حالانڪه خدا مڪار ناهي پُرزور طريقي سان ڪافرن جي برن عملن جو جواب ڏنو ويو آهي." جيئن اسان پنهنجي ٻوليءَ ۾ چوندا آهيون ته برائي جو بدلو برائي آهي، حالانڪه برائي خود برائي آهي مگر هن جو بدلو برائي ناهي پر اهو ته عدل جي قانون جو احسن انجام آهي. ارشاد خداوندي آهي: "وَ جَزٰٓؤُا سَیِّئَۃٍ سَیِّئَۃٌ مِّثۡلُہَا ۚ.(الشوريٰ-45) ”برائي جو بدلو اُهڙي برائي آهي.“"
اهڙي نموني ان لفظ کي استعمال ڪيو ويو آهي، نه ته ان جي حقيقي معنيٰ برائي ناهي ۽ نه ٿي سگهي ٿي. جهڙي طرح خدا جي مڪر مان حقيقي مڪر مراد نٿي وٺي سگهجي. اهڙيءَ طرح هت قتال مان مراد نيا جو عام قتال ناهي : "فَاِنۡ قٰتَلُوۡکُمۡ فَاقۡتُلُوۡہُمۡ ؕ. (البقرة:191) ”جيڪڏهن اوهان سان مقابلو ڪن ته توهان به انهن سان مقابلو ڪيو.“"
جيڪڏهن ان کي تسليم نه ڪيو وڃي، تڏهن به خود ڪافرن جي عملن جي شامت جو نتيجو آهي ۽ جهاد جو اصل مقصد ناهي. اهڙيءَ طرح هڪ ٻي آيت ۾ ان جي وضاحت ڪئي ويئي آهي: "فَمَنِ اعۡتَدٰی عَلَیۡکُمۡ فَاعۡتَدُوۡا عَلَیۡہِ بِمِثۡلِ مَا اعۡتَدٰی عَلَیۡکُمۡ ۪ وَ اتَّقُوا اللّٰہَ وَ اعۡلَمُوۡۤا اَنَّ اللّٰہَ مَعَ الۡمُتَّقِیۡنَ ﴿۱۹۴﴾.(البقرة-194) ”جيڪو شخص اوهان تي زيادتي ڪري، توهان به ان جهڙي زيادتي ڪري سگهو ٿا پر ان کان وڌيڪ زيادتي ڪرڻ ۾ خدا کان ڊڄو ۽ يقين ڪريو ته خدا پرهيزگارن سان گڏ آهي.“" سموري قرآن مجيد ۾ جهاد تي لفظ ‘حرب’ جو اطلاق ڪٿي به نه ڪيو ويو آهي. صرف ڇهن جاين تي حرب جو لفظ آيو آهي. حالانڪه سمورو قرآن مجيد جهاد جي ترغيب سان ڀريو پيو آهي.
"1. وَ الَّذِیۡنَ اتَّخَذُوۡا مَسۡجِدًا ضِرَارًا وَّ کُفۡرًا وَّ تَفۡرِیۡقًۢا بَیۡنَ الۡمُؤۡمِنِیۡنَ وَ اِرۡصَادًا لِّمَنۡ حَارَبَ اللّٰہَ وَ رَسُوۡلَہٗ مِنۡ قَبۡلُ ؕ.(التوبه: 107) ترجمو:” جن ماڻهن مسلمانن کي نقصان پهچائڻ، ڪفر ڪرڻ ۽ منجهن ڦوٽ وجهڻ ۽ ان شخص جي وجهه وٺڻ لاءِ جنهن خدا ۽ ان جي رسول سان اڳ ويڙهه ڪئي آهي ۽ پنهنجي ڪفر کي ظاهر ڪرڻ لاءِ مسجد ٺاهي آهي.“ 2.- اِنَّمَا جَزٰٓؤُا الَّذِیۡنَ یُحَارِبُوۡنَ اللّٰہَ وَ رَسُوۡلَہٗ وَ یَسۡعَوۡنَ فِی الۡاَرۡضِ فَسَادًا اَنۡ یُّقَتَّلُوۡۤا اَوۡ یُصَلَّبُوۡۤا اَوۡ تُقَطَّعَ اَیۡدِیۡہِمۡ وَ اَرۡجُلُہُمۡ مِّنۡ خِلَافٍ اَوۡ یُنۡفَوۡا مِنَ الۡاَرۡضِ ؕ ذٰلِکَ لَہُمۡ خِزۡیٌ فِی الدُّنۡیَا وَ لَہُمۡ فِی الۡاٰخِرَۃِ عَذَابٌ عَظِیۡمٌ ﴿ۙ۳۳﴾. (المائدة-33) ترجمو:”جيڪي ماڻهو خدا ۽ سندس رسول سان وڙهن ٿا ۽ زمين ۾ فساد ڦهلائين ٿا، تن جي سزا هيءَ آهي ته انهن کي قتل ڪيو وڃي يا انهن کي ڦاهي ڏني وڃي يا انهن جا هڪ هڪ سڄا ۽ کٻا هٿ پير وڍيا وڃن يا جلاوطن ڪيا وڃن. دنيا ۾ اها انهن لاءِ ذلت ۽ رسوائي آهي ۽ آخرت ۾ انهن لاءِ سخت عذاب تيار آهي.“ 3.- یٰۤاَیُّہَا الَّذِیۡنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰہَ وَ ذَرُوۡا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبٰۤوا اِنۡ کُنۡتُمۡ مُّؤۡمِنِیۡنَ ﴿۲۷۸﴾ فَاِنۡ لَّمۡ تَفۡعَلُوۡا فَاۡذَنُوۡا بِحَرۡبٍ مِّنَ اللّٰہِ وَ رَسُوۡلِہٖ ۚ .(البقرة:278-279) ترجمو:”مسلمانو! خدا کان ڊڄو ۽ جيڪا توهان جي وياج جي رقم ٻين تي رهيل آهي، جيڪڏهن مسلمان آهيو ته ان کي ڇڏي ڏيو ۽ جيڪڏهن اوهان ائين نه ڪيو ته الله ۽ ان جي رسول جو توهان سان جنگ جو اعلان آهي.“ 4.وَ اَلۡقَیۡنَا بَیۡنَہُمُ الۡعَدَاوَۃَ وَ الۡبَغۡضَآءَ اِلٰی یَوۡمِ الۡقِیٰمَۃِ ؕ کُلَّمَاۤ اَوۡ قَدُوۡا نَارًا لِّلۡحَرۡبِ اَطۡفَاَہَا اللّٰہُ ۙ وَ یَسۡعَوۡنَ فِی الۡاَرۡضِ فَسَادًا ؕ وَ اللّٰہُ لَا یُحِبُّ الۡمُفۡسِدِیۡنَ ﴿۶۴﴾. (المائدة:64) ترجمو:”اسان يهودين ۽ نصارن جي پاڻ ۾ قيامت تائين دشمني وجهي ڇڏي آهي. جڏهن به اهي جنگ جي باهه ڀڙڪائين ٿا ته خدا ان کي وسائي ڇڏي ٿو مگر اهي دنيا ۾ فساد ڦهلائن ٿا ۽ الله فسادين کي دوست نٿو رکي.“ 5.اَلَّذِیۡنَ عٰہَدۡتَّ مِنۡہُمۡ ثُمَّ یَنۡقُضُوۡنَ عَہۡدَہُمۡ فِیۡ کُلِّ مَرَّۃٍ وَّ ہُمۡ لَا یَتَّقُوۡنَ ﴿۵۶﴾ فَاِمَّا تَثۡقَفَنَّہُمۡ فِی الۡحَرۡبِ فَشَرِّدۡ بِہِمۡ مَّنۡ خَلۡفَہُمۡ لَعَلَّہُمۡ یَذَّکَّرُوۡنَ ﴿۵۷﴾. (الانفال: 56-57) ترجمو:”اهي ماڻهو جن سان توهان انجام ڪيو پر هر ڀيري اهي پنهنجي انجام کي ٽوڙيندا آهن ۽ خدا کان بلڪل نٿا ڊڄن، تنهن ڪري جيڪڏهن تون انهن کي جنگ ۾ لهين ته گهرجو ته انهن تي ڏاڍو دٻاءُ وجهو ته جيڪي ماڻهو انهن جي پٺيان آهن، انهن کي به ڀڄڻو پوي.“ 6.فَاِذَا لَقِیۡتُمُ الَّذِیۡنَ کَفَرُوۡا فَضَرۡبَ الرِّقَابِ ؕ حَتّٰۤی اِذَاۤ اَثۡخَنۡتُمُوۡہُمۡ فَشُدُّوا الۡوَثَاقَ ٭ۙ فَاِمَّا مَنًّۢا بَعۡدُ وَ اِمَّا فِدَآءً حَتّٰی تَضَعَ الۡحَرۡبُ اَوۡزَارَہَا ۬ .(محمد:4) ترجمو:”جڏهن توهان جو ڪافرن سان جنگ ۾ مقابلو ٿئي تڏهن انهن جا ڪنڌ ڪپي ڇڏيو. ايستائين جو جڏهن گهڻي رتوڇاڻ ٿئي تڏهن انهن کي غلام بڻايو، ان کان پوءِ يا ته انهن تي احسان ڪري ڇڏي ڏيو يا فديو وٺي آزاد ڪيو، ايستائين جو جنگ پنهنجا هٿيار رکي.“ (يعني ختم ٿي وڃي)."
هندو ڪش
ھندوڪش جبل جون قطارون:
جبلن جون ھي قطارون پامير جي مٿانهين پٽ واري پاسي کان شروع ٿين ٿيون، جيڪي قراقرم جبل جي اولھ ۾ واقع آھن. ھنن جو ڳپل حصو افغانستان ۾ آھي.ھنن جبلن جي سڀ کان وڏي چوٽي جو نالو ترچ مير آھي جيڪا 7690 ميٽرن جي اوچائيءَ تي آھي. سياري جي موسم ۾ ھن جبل جون قطارون برف سان ڍڪيل ھونديون آھن. ھندوڪش جون جابلو قطارون، بنگال جي کاري ۽ عربي سمنڊ کان مينھن آڻيندڙ چوماسي ھوائن جي راھ ۾ رڪاوٽ بڻيل آهن.اھي ھوائون جبلن مٿان گھلي نہ ٿيون سگھن، تنھن ڪري پاڪستان ۽ ڀارت ۾ مينھن وسائين ٿيون. ساڳئي وقت ھي قطارون وچ ايشيا کان ايندڙ سخت سرد ھوائن کي روڪي، ڍال جو ڪم ڏين ٿيون، جنھن ڪري پاڪستان جا ماڻھو سرديءَ جي شديد لھر کان محفوظ رھن ٿا. زمرو:تاريخ پاڪستان
اڇو جبل
اڇو جبل، سفيد جبل جون قطارون، ھي جابلو قطارون خيبر لڪ (Khyber Pass) ۽ ڪرم لڪ جي وچ ۾ آھن، جن جو ڳپل حصو پاڪستان ۾ ۽ ڪجهہ حصو افغانستان ۾ آھي. ھن جبلن جي قطارن جو لاڙو اوڀر کان اولھ طرف آهي، جن جي سراسري بلندي 3600 ميٽر آهي. ھن جبلن جون چوٽيون سال ۾ ٻارنھن مھينا برف سان ڍڪيل رھن ٿيون. ھن جبل جي ڏکڻ ۾ ڪرم ندي وھي ٿي. خيبر لڪ پڻ اڇي جبل ۾ واقع آهي ۽ پاڪستان کي افغانستان سان ڳنڍي ٿو.
چچا
ديھ چچا  سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا دوست علي تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1881ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ھمزو چچو، ڳوٺ موريو چچو، درمحمد ھڪڙو، ڳوٺ شاھ محمد چانڊيو، ڳوٺ بگراڻين جو ۽ ڳوٺ بھادر چانڊيو واقع ھيا.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ چيلي تعلقو ميروخان، اوڀر ۾ ديھ جوڻيجا، ڏکڻ ۾ ديھ ڪلر ۽ اولھ ۾ ديھ آچا ۽ ديھ دوست علي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ھن وقت ڳوٺ موريو چچو قمبر دوست علي روڊ تي واقع آهي ۽ ان جي بلڪل اوڀر طرف 300 ميٽرن جي فاصلي تي ڳوٺ بگراڻي واقع آهي. اتر طرف ٻن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڳوٺ درمحمد ھڪڙو ۽ ڳوٺ حمزو چچو واقع آهن. چچن جي ڳوٺن جي ڳوٺن واقع ھجڻ ڪري ھن ديھ جو نالو چچا رکيو ويو.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,582 ھئي جيڪا 499 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڊن لئيرا-رئٿڊائون ڪائونٽي ڪائونسل
ڊن لئيرا- رئنڊائون ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي جيڪا پھرين ڊبلن ڪائونٽي ڪائونسل جو حصو ھئي ۽ ان مان ٽوڙي قائم ڪئي وئي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 40 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ يا چيئرپرسن کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي. ھن ڪائونٽي جي آبادي 206,260 آهي.
بشرا انصاري
بشرا انصاري پاڪستان جي اداڪاره، مزاحيہ اداڪاره، سنگر، ڊراما نويس آهي جنھن پنھنجي ڪيريئر جي شروعات 1960 واري ڏھاڪي ۾ ننڍپڻ ۾ اداڪاري کان ڪئي. ھن پنھنجي ڪيريئر ۾ کوڙ ايوارڊ حاصل ڪيا، تعليم ۾ بہ ايم ايس سي (معاشيات) ۾ سونو تمغو حاصل ڪيائين ۽ اداڪاري ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڏو شھري ايوارڊ: پرائيڊ آف پرفارمنس (حسن ۽ ڪارڪردگي جو تمغو) 1989 حاصل ڪيائين. ھن جو ڊرامي ۾ اداڪاري جو پھريون ڪردار اقبال انصاري جي پيشڪش (پروڊڪشن) ۾ ھو. She also appeared on PTV's ھن جي سڀ کان مقبول شوز ۾ آنگن ٽيڙھا، شو ٽائيم، شوشا، رنگ ترنگ، ايمرجنسي وارڊ ۽ مزاحيه پروگرام ففٽي ففٽي شامل آهن.
ڊراما نگاري
ھن بطور ڊراما نگار بہ ڪم ڪيو آهي. ھن جي لکيل ڊرامن ۾ شامل آهن:
فلموگرافي
'بطور زويا جي ماء (2015) (2016) بطور: نادر جي ماء
حوالا
زمرو:1956ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
ڪاڪٽس
ڪاڪٽس نالي واريءَ ذات ۾ گهڻن ئي قسمن جا وڻ ۽ ٻوٽا داخل ٿين ٿا، جن جي مکيه جاءِ آمريڪا آهي، پر هاڻي هندستان ۾ به گهڻا ٿا ٿين. هي جهنگلي به ٿيندا آهن. هنن کي گهڻي اُس ۽ گهڻي گهم نقصان پهچائيندي آهي. جڏهن هي وڌڻ ۾ هجن تڏهن پاڻي ڏجين، نه ته بس. زمين چن واري گهرجين. هن قسم جا وڏا وڻ به ٿيندا آهن. انهن جي پاڙ ۾ چن، سرن جا ٽُڪر ۽ گچ جو ڪچرو وجهڻ گهرجي ۽ وهندڙ پاڻي ڏجي. هي وڻ اهڙا ڏاڍا آهن، جو ٽاريءَ جو ٽڪر وڍي ڪٿي به هڻبو ۽ پاڻي ڏبس، ته لڳي ويندو. هن جا ولايتي قسم تمام چڱا ٿيندا آهن. هن ذات جي وڻن کي ڇانَو وڌيڪ پسند آهي.
هن جي قسمن مان هڪڙو ته اهو آهي جنهن کي نانگ ڦڻ يا نانگ ڦڻي ٿوهر به چون ٿا. انهيءَ جو اشارو اسان ٿوهر هيٺ ڏنو آهي. انهيءَ کي انگريزيءَ ۾ اوپنشيا يا پِرِڪلي ڪاڪٽس (يعني ڪنڊن وارو ڪاڪٽس)، يا انڊين فِگ (يعني هندي انجير) چون ٿا. ٻيو هن جو قسم آهي، جنهن کي ٽرڪس ڪيپ (يعني ترڪي ٽوپي) يا ميلو ڪاڪٽس (يعني گدري جهڙو ڪاڪٽس) چون ٿا. ٽيون قسم آهي جنهن کي نِپل ڪاڪٽس (يعني بُبي جهڙو ڪاڪٽس) چون ٿا، جو انهن ۾ جانورن جي ٿڻن جهڙيون نليون رهن ٿيون، جن جي وچ ۾ گل نڪرندا آهن.
وزيرستان جون ٽڪريون
وزيرستان جون ٽڪريون ڪرم لڪ ۽ گومل لڪ جي وچ واري جابلو علائقي کي وزيرستان جون ٽڪريون سڏيو ويندو آهي.گومل ، ڪرم ۽ ٽوپي نديون ھن علائقي مان وھن ٿيون. ٽوپي لڪ ذريعي غزنيءَ تائين پھچي سگهجي ٿو جيڪو افغانستان جو ھڪ مشھور تاريخي شھر آهي. گومل لڪ افغانستان سان واپار لاءِ مشھور آهي. ديري اسماعيل خان ۽ بنو جون فوجي ڇانوڻيون ھنن ٽڪرين ۾ قائم آھن.
سليمان جبل
سليمان جبل يا سليمان جبل جون قطارون گومل ندي جي ڏکڻ ۾ ھي جابلو سلسلو شروع ٿئي ٿو. ھنن جبلن جي سڀ کان اوچي چوٽي تخت سليمان آھي. جيڪي سمنڊ جي سطح کان 3487 ميٽر بلنديءَ تي آهي. ھن علائقي جو اھم درياء بولان آهي، جيڪو بولان لڪ کان گذري ٿو. بولان ڪوئيٽا شھر کي سبي سان ملائي ٿو. بولان لڪ جي آخري ڇيڙي تي ڪوئيٽا جي اھم ڇانوڻي آهي. ھن علائقي مان ريلوي لائن گذري ٿي. جيڪا ڪوئيٽا کان ٿيندي ايران جي شھر زاھدان وڃي ٿي.
چينڊلر، ايريزونا
چينڊلر (انگريزي: Chandler) آمريڪا جي رياست ايريزونا جو ھڪ شھر آھي. ھن شھر جون حدون ايريزونا رياست جي سڀ کان وڏي شھر فينڪس جي حدن سان ملن ٿيون. ھن شھر جي اتر اولھ ۾ ٽيمپي، اتر ۾ ميسا، اولھ ۾ فينڪس، ڏکڻ ۾ گيلا رور انڊين ڪميونٽي (Gila River Indian Community) وارو علائقو ۽ اوڀر ۾ گلبرٽ شھر آباد آھي.
سنڌ جا تعلقا
پاڪستان جو صوبي سنڌ انتظامي لحاظ کان 29 ضلعن ۾ تقسيم آھي۔ ان ۾ ڪراچي ڊويزن جا 6 ضلعا پڻ شامل آھن. جيڪي ناظمن واري بلدياتي نظام متعارف ڪرائڻ وقت پنج ھئا ۽ اھي ھڪ شھري حڪومت ۾ تبديل ڪيا ويا ھئا. 2011 م انھن کي بحال ڪيو ويو ۽ 2013 م ڇھون ضلعو ڪورنگي پڻ قائم ڪيو ويو. سنڌ ماضيءَ ۾ برٽش انڊيا واري دؤر ۾ بمبئي پريزيڊنسي م شامل ڪئي وئي هئي جنھن ڪري سنڌ ۾ بمبئي جو روينيو ڪوڊ لاڳو ٿيو ھو جنھن ۾ ضلعي تقسيم جن سب ڊويزنن ۾ ۾ ڪئي وئي ھئي انھن کي تعلقو سڏيو ويندو هو. تعلقن واري تقسيم انڊيا جي ٻين مختلف رياستن ۾ پڻ ھئي. پر ساڳئي وقت برٽش انڊيا م ڪجھ رياستن م ان تقسيم کي تحصيل جو نالو ڏنو ويو ھو. پاڪستان ٺھڻ بعد بہ سنڌ م بمبئي وارو روينيو ڪوڊ جاري رھيو جنھن کي بعد م سنڌ روينيو ڪوڊ ۾ تبديل ڪيو ويو ء اھڙي طرح تعلقي ۽ ديھن وارو نظام سنڌ ۾ برقرار رھيو ۽ اڃان تائين جاري آهي. پاڪستان جي ٻين صوبن م صورتحال برٽش انڊيا واري دؤر کان وٺي مختلف رھي. انھن م تعلقي ۽ ديھن وارو نظام نہ ھيو ۽ انھن م شروع کان ئي ضلعي تقسيم تحصيلن ۽ موزن جي نالن سان ٿيل ھئي جنھن ڪري پنجاب ، خيبرپختونخوا ء بلوچستان م تحصيلي نظام قائم آهي. پاڪستان ۾ رڳو سنڌ م تعلقا ۽ باقي پاڪستان ۾ تحصيلون آھن
چينڊلر، ايريزونا
جيڪڏھن اوھان کي چينڊلر وڃڻ جو موقعو ملي تہ اوھان کي ايئن محسوس ٿيندو تہ فينڪس، چينڊلر، ٽيمپي ۽ ميسا ڄڻ ھڪ شھر آھن ڇو تہ ھنن شھرن جون حدون پاڻ ۾ ملي ويون آھن ۽ نئين ماڻھوءَ کي شايد خبر ئي نہ پوندي تہ انھن شھرن مان ڪھڙي شھر جي حد ڪٿي ختم ٿئي ٿي. ھي شھر پاڻ ۾ ايئن جڙيل آھن جيئن سنڌ ۾ حيدرآباد، قاسم آباد ۽ لطيف آباد ھڪئي شھر جو ڏيک ڏين ٿا.
سنڌ جا تعلقا
مجموعي طور تي سنڌ ۾ 138 تعلقا  آھن۔ ھيٺ سنڌ جي تمام ضلعن ۽ انھن جا تعلقا ڏنل آھن:
لاڳاپيل مضمون
سنڌ جا تعلقا زمرو:سنڌ جي جاگرافي
چينڊلر، ايريزونا
2022ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 281,996 ماڻھن تي مشتمل آھي. ھي آباديءَ جي لحاظ کان ايريزونا رياست جو چوٿون وڏو شھر آھي.
انتظامي طور تي ھي شھر ميريڪوپا ڪائونٽي (Maricopa County) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي ۽ فينڪس ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقي ۾ شامل آھي. چينڊلر جي آسپاس وارن علائقن ۾ ڪپھ، ليما، نارنگيون، چقندر، لوسڻ ۽ ٻيا فصل ٿين ٿا. ھن شھر ۾ سيمي ڪنڊڪٽر، اليڪٽرانڪ چپس ۽ اليڪٽرانڪس ۽ ڪمپيوٽر جو سامان ٺاھڻ جا پلانٽ قائم آھن.
تاريخ
1891ع ۾ ايريزونا واري علائقي جي پھرئين جانورن جي ڊاڪٽر الگزينڊر جان چينڊلر (Alexander John Chandler) ميسا جي ڏکڻ ۾ حڪومت کان 80 ايڪڙ زرعي زمين خريد ڪئي. 1900ع تائين ھو ھتان جي 18000 ايڪڙ زمين جو مالڪ بنجي ويو. ھن انھيءَ زمين تي ھڪ شھر قائم ڪرڻ جي رٿابندي ڪئي. انھيءَ شھر تي چينڊلر نالو رکيو ويو. ھن شھر جا پلاٽ وڪرو ڪرڻ لاءِ 16 مئي 1912ع ۾ پھرين آفيس کولي وئي.
1913ع تائين چينڊلر ھڪ ننڍي شھر جو روپ ڌاري ورتو. 1914ع ۾ چينڊلر ھاءِ اسڪول قائم ٿيو. 16 فيبروري 1920ع تي چينڊلر کي سرڪاري طور تي ھڪ ”ٽائون“ جو درجو مليو ۽ اليگزينڊر جان چينڊلر کي ھتان جي ٽائون ڪائونسل جو پھريون صدر چونڊيو ويو. 1941ع ۾ ھتي آمريڪا جي فضائي فوج جو ھڪ اڏو قائم ڪيو ويو. 24 مئي 1954ع ۾ ھن کي شھر (City) جو درجو مليو. 1980ع ۾ شھر جي آبادي 30،000 ھئي پر ان کان پوءِ تيزيءَ سان وڌڻ لڳي. ھتي مائڪروچپ، موٽرولا ۽ انٽيل (Intel) جھڙين ڪپميوٽر جي وڏين ڪمپنين پنھنجا پلانٽ قائم ڪيا جنھن ڪري شھر جي آباديءَ ۾ زبردست واڌارو آيو. فينڪس شھر جي وڌندڙ مقبوليت بہ ھتان جي آباديءَ ۾ واڌ جو سبب بني. 2010ع تائين شھر جي آبادي 238000 تائين پھچي وئي جيڪا 2019ع ۾ 261,165 ٿي وئي.
جاگرافي
چينڊلر جي ڪل پکيڙ 71 چورس ميل آھي. ھتان جا رھواسي مختلف نسلن سان واسطو رکن ٿا. شھر جي ڪل آباديءَ ۾ %58.4 اڇي چمڙيءَ وارا، %22.6 لاطيني يا اسپيني، %12 ايشيائي ۽ %6 ڪارا يا آفريڪي آمريڪي نسل جا ماڻھو شامل آھن.
ثقافت ۽ رھڻي ڪرڻي
thumb|چينڊلر ۾ ڪرسمس ٽري جڏھن يورپي لوڪ ھن علائقي ۾ آيا تہ ھنن کي ھتان جي وسيع و عريض ميدانن ۾ ھزارن جي تعداد ۾ اٺ پکي ڊوڙندا نظر آيا. ويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھتي اٺ پکين جا ڪيترائي فارم قائم ڪيا ويا. اٺ پکين جي بيضن ۽ گوشت جي وڪري مان چڱو ناڻو ڪمايو ويندو ھو. ھنن پکين جي پرن مان عورتن لاءِ ٽوپيون ٺاھيون وينديون ھيون. جيتوڻيڪ اھو ڪاروبار ھاڻي ختم ٿي ويو آھي پر انھيءَ ثقافت کي برقرار رکندي چينڊلر ۾ ھر سال مارچ مھيني ۾ اٺ پکين جو ميلو ملھايو وڃي ٿو.
فن ۽ موسيقيءَ سان دلچسپي رکندڙن لاءِ 1500 سيٽن تي مشتمل ھڪ ھال ٺاھيو ويو آھي جنھن ۾ موسيقيءَ جون محفلون سجايون وڃن ٿيون، انھيءَ ھال ۾ مقامي چترڪارن جا 300 کان وڌيڪ فنپارہ پڻ نمائش لاءِ رکيل آھن.
ھن شھر ۾ شھرين جي تفريح لاءِ 60 کان بہ وڌيڪ ننڍا ۽ وڏا پارڪ موجود آھن جتي ٻارن جا جھولا، تلاءَ، رنگبرنگي گل ۽ ٻوٽا ۽ ٻيون دلچسپيءَ جون شيون موجود آھن.
ھتان جي خاص ڏسڻ جھڙين جاين مان چينڊلر جو عجائب گھر بہ ھڪ آھي. ھن عجائب گھر ۾ چينڊلر جي تاريخ، ثقافت ۽ رھڻي ڪرڻيءَ سان واسطو رکندڙ ڪيتريون ئي شيون ڏسي سگھجن ٿيون.
ھتان جي پبلڪ لائبرريءَ ۾ ٻارن ۽ وڏن جي دلچسپيءَ جا ھزارين ڪتاب، رسالا ۽ اخبارون موجود آھن. ھتان جي ڊائون ٽائون (Down Town) ۾ وڏا وڏا شاپنگ مال، ھوٽلون، کاڌي پيتي جا اسٽال، شراب خانا، ڪافي شاپ ۽ ضرورت جو ٻيو سامان موجود آھي. دنيا جي وڏن شھرن جي ابتڙ ھتي ٽريفڪ جو گوڙ ۽ گاڏين جا ھجوم نظر نہ ايندا، انڪري ھتي جو ماحول آلودگيءَ کان گھڻي حد تائين پاڪ آھي. ھتان جا اڪثر رھواسي پرامن ۽ پر سڪون زندگي گذارڻ جا عادي آھن انڪري ھتي ڏوھ تمام گھٽ ٿين ٿا.
معيشيت
شروع وارن ڏينھن ۾ زراعت ھن شھر جي آمدنيءَ جو بنيادي ذريعو ھئي. ڪپھ، مڪئي ۽ لوسڻ ھتان جا مکيہ فصل ھئا. ويھين صديءَ جي شروع ۾ ھتي اٺ پکي وڏي تعداد ۾ پاليا ويندا ھئا ۽ انھن جي کنڀن مان عورتن جا خوبصورت ٽوپلا (Hats) ٺاھيا ويندا ھئا. ھن وقت ھن شھر کي سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو شھر چئجي تہ غلط نہ ٿيندو. ھتي اليڪٽرانڪس جا پرزا، نيم پسرائيندڙ (Semiconductors) ۽ ڪمپيوٽر چپ ٺاھڻ جا پلانٽ موجود آھن.
سنڌي گهوڙو
سنڌي گهوڙو سنڌ ، ڪڇ ۽ گجرات جو مقامي  نسل وارو جانور آهي. سنڌ ۾ گهوڙن جا مختلف قسم آهن جهڙوڪ عربي ، سامونڊي، سنڌي-ڪاٺياواڙي ۽ سنڌي-ڪچي گهوڙا. سنڌي گهوڙو دنيا جي ٻين گهوڙن کان نِرالو آهي. سنڌ ۾ گھوڙن جي اڪثريت مادي جنس يعني گهوڙين جي آهي. . سنڌي-ڪچي گهوڙي کي ڀارتي حڪومت سرڪاري طور مڃتا ڏني آهي.
عيادت
عيادت يا طبع پرسي مريض کان پڇڻ لاء وڃڻ ۽ ان جو حال معلوم ڪرڻ کي چئبو آهي. اسلام ۾ حنفي فقہ مطابق مريض جي عيادت ڪرڻ ھڪ مستحب عمل آهي. . جنھن مريض جو ڪو رشتيدار نہ ھجي جيڪو ان جي سار سنڀال لھي سگهي تہ اھڙي مريض جي خدمت مسلمانن تي فرض ڪفايہ آھي. محمد جن عيادت جو وڏو خيال رکندا ھئا ۽ غير مسلمانن جي عيادت لاء پڻ ويندا ھئا ھڪ حديث ۾ رسول  جن عيادت جي فضيلت ھيٺين طرح ٻڌائي: "قيامت جي ڏينھن خدا فرمائيندو: "اي آدم جا پٽ! آء بيمار ٿيس ته تون مون کان پڇڻ نہ آئين؟" ٻانھو عرض ڪندو: "پروردگار! تون سڄي ڪائنات جو رب، ڀلا آء توکان ڪيئن پڇڻ اچان ھا." خدا فرمائيندو: "منھنجو فلاڻو ٻانھو بيمار پيو ھو تون ان جي طبع پرسي لاءِ نہ وئين، جيڪڏهن تون ان کان پڇڻ وڃين ھا تہ تون مون کي اتي موجود ڏسين ھا""
حضرت عبدالله بن عباس مطابق: " بيمار وٽ گهڻي دير تائين نہ ويھڻ ۽ گوڙ نہ ڪرڻ سنت آهي."
ماحولياتي گدلاڻ
ماحولياتي گدلاڻ، ماحولیاتی آلودگی(اردو) يا اينوائرمينٽل پوليوشن (Environmental Pollution)مان مراد هڪ اھڙي گدلاڻ آهي جيڪا پاڻي، ھوا ۽ زمين سان لاڳاپو رکندڙ ھجي. جيڪا زندگيءَ کان سواءِ حيوانن ۽ ٻوٽن لاءِ بہ هاڃيڪار ھجي. جڏھن مختلف سببن، ۽ عنصرن جي ڪري قدرتي ماحول ۾ غير صحتمند تبديلي اچي تہ چئبو ته ماحولياتي گدلاڻ شروع ٿي چڪي آهي.
زميني گدلاڻ
زمرو:چوڦير گدلاڻ زمرو:ماحولياتي گدلاڻ
روپ مجنون
رُوپ مجنون: هي گل گهڻن قسمن جو ٿئي ٿو. وڻ وڏي ٻوڙي جهڙو ٿو ٿئي. جڏهن گلن سان ڀرجي ٿو بيهي تڏهن تمام سهڻو ٿو لڳي. انهيءَ مهل پٽڙو ڀاڻ ڏيڻ گهرجيس. گلن ڪرڻ کانپوءِ ڇانگ ڪجيس. ڪن مان ٻج به نڪرندو آهي جو پوکجي ٿو، مگر اڪثر هن جا قلم ۽ پيوند لڳندا آهن، جي سانوڻيءَ جي موسم ۾ هڻبا آهن. هي وڻ يا ٻوڙا پنجن ڇهن فوٽن جيڏا ٿيندا آهن. جيڪي قسم هتي مشهور آهن سي ڳاڙها گل ڪندا آهن. ڪن ۾خوشبوءِ به ٿيندي آهي. گل ننڍڙا ڇڳن ۾ ٿيندا اٿن. ڪن جا اڇا گل ٿين ٿا. ڪن جا اڇا، پشمدار، خوشبودار ۽ ڪنارن سان ٿين ٿا. هن جا پنجاهي يا سٺ کن قسم ٿيندا. هڪڙي قسم کي هندستانيءَ ۾ پالڪ جُوئي چوندا آهن، تنهن جا گل ننڍڙا ۽ اڇڙا ٿيندا آهن، جن ۾ جوئي يعني ٽانگر جهڙي بوءِ ٿيندي آهي. گل اپريل مهيني ۾ کُلندا اٿس. روپ مجنوءَ کي انگريزيءَ ۾ اگزورا چوندا آهن..
وڻڪار
وڻڪار جو ڳوٺ، لس ٻيلي جي اتر اڀرندي طرف، کيرٿر جبلن جي قطار سان لڳو بيٺو آهي. هتان نئن باران نڪري ٿي، جيڪا پڻهيارا پٽ لتاڙيندي، ڪوٽڙي تعلقي جي ڳوٺ ”سال مڪان“ وٽان لنگهي، سنڌو نديءَ ۾ وڃي ڇوڙ ڪري ٿي. ڪوٽڙيءَ کان ”سال مڪان“، ستن ڪوهن جي مفاصلي تي آهي. انهيءَ ڳوٺ جي آباديءَ جو دارومدار نئن باران جي پاڻيءَ تي آهي. جڏھن کيرٿر جبل جي وڻڪار ڳوٺ ۾، وس ٿئي ٿئي تڏھن سال مڪان جي ڳوٺ اندر گھرن ۾ رھندڙ گھر-ڌياڻين کي آيل پاڻيءَ سبب سرهائي ٿئي ٿي. http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=366#18661
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
ترخان گهراڻو
{|class" wikitable"
!گادي جو هنڌ !! ٺٽو بکر
!ٻوليون !! فارسي عربي سنڌي
The Tarkhan dynasty (Urdu: سلسله ترخان‎), or Turkhan dynasty, was established by Turkic Tarkhan and ruled Sindh, Pakistan from 1554 to 1591 AD. General Mirza Isa Beg founded the Tarkhan dynasty in Sindh after the death of Shah Husayn Arghun of the Arghun dynasty. Mughal emperor Akbar annexed Sindh after defeating the last Tarkhan ruler.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ڇڄڙا (قمبر)
ديھ ڇڄڙا سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا لاکا تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي برٽش انڊيا واري دؤر جي ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ جي ڏکڻ اوڀر واري حصي ۾ قمبر شھر واقع ھيو. ديھ جي اتر اوڀر ۾ ڳوٺ ڇڄڙا واقع ھيو. ان کان سواء مختلف مقام: بھرام وارو مقام، قمبر شھر جو لئي وارو مقام، سنارن جو مقام پڻ واقع ھيا. ڦٽل نور واھ ۽ ڪلري ڊسٽري پڻ ھن ديھ مان گذرندڙ ھيا. ھاڻي بہ ھن ديھ ۾ ساڳيو ڳوٺ ڇڄڙا ۽ قمبر شھر واقع آھن. ڳوٺ ڇڄڙا ۾ ڇڄڙا، ڀٽا ۽ ميمڻ ذات جا ماڻھو رھندڙ آھن. قمبر شھر جو لاڙڪاڻو باء پاس وارو رھائشي حصو ھن ديھ ۾ واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,416 ھئي جيڪا 1,181 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
سائوٿ ڊبلن ڪائونٽي ڪائونسل
سائوٿ ڊبلن ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 40 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ميئر کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.ڪائونسل جو اجلاس سٽي ھال ۾ ٿيندو آهي ھي ڪائونسل ملڪ جي ٽين وڏي مڪاني اختياري آھي. 2011 جي آدمشماري 265,205 ھئي جن ۾ 90,000 خاندان شامل ھئا ۽ ان ڪائونٽي جي پکي 222 چورس ڪلوميٽر آهي ڪائونسل م ووٽرن جو تعداد 183,336 آهي
شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو عرس
شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو عرس هر سال 14 صفر تي سنڌي جي شاعر شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي وفات واري ڏينهن تي ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن تي سڄي سنڌ ۾ عام موڪل هوندي آهي. شاھ جي عرس جون تقريبون ٽي ڏينهن جاري رهنديون آهن. جنهن موقعي تي ميلو لڳندو آهي، ملاکڙي جا مقابلا ۽ راڳ جي تقريب ٿيندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ ۾ عام موڪل
24 آڪٽوبر
24 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 297 هون (ليپ سال 298 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 68 ڏينهن (ليپ سال 69 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
مهرڳڙھ
مهر ڳڙهه (Mehrgarh) آرڪيالاجي ۾ جديد پٿر جو هڪ اهم هنڌ آهي جيڪو موجوده بلوچستان ، پاڪستان ۾ واقع آهي. ڄاڻايل تاريخ مطابق هي ڏکڻ ايشيا جو پهريون علائقو آهي جتي ڪڻڪ ۽ ٻلي پهرين پوک ڪئي وئي ۽ جانورن پالڻ
قصر نماز
250px|thumb قصر نماز سفر جي نماز آھي جيڪي مسافرن لاء آھي. مسافرن کي شريعت اھا سھولت ڏني آھي تہ ھو سفر ۾ نماز مختصر ڪري يعني چار رڪعتن مان ٻہ رڪعتون ڪري پڙھي. قرآن فرمائي ٿو ته:
"" ۽ جڏھن اوھان سفر جي لاءِ زمين ۾ نڪرو تہ نماز مان ڪجھ گھٽائڻ ۾ اوھان تي گناہ ڪونھي""
- سورة النساء- 101
پنھنجي آباديءَ کان نڪرڻ کان بعد مسافر لاءِ نماز قصر پڙھڻ واجب آهي جيڪڏھن پوري نماز پڙھندو تہ گنھگار ٿيندو. حضرت عبدالله بن عمر بيان ڪيو ته: "" آء، نبي ، ابوبڪر رضه، عمر رضه، عثمان رضه سان سفر ۾ رھيو آھيان ۽ مون ڪڏھن نہ ڏٺو ته انھن ٻن رڪعتن کان وڌيڪَ فرض نماز پڙھي ھجي.""
- بخاري- مسلم
جڏھن ڪو مسافر ڪنھن اھڙي جڳھ جو سفر ڪرڻ لاء نڪري جيڪو سندس گھر کان ٽن ڏينھن جي مفاصلي تي ھجي تہ ان تي قصر واجب آهي. حنفي فقه مطابق ٽن ڏينھن جو مفاصلو اٽڪل ڇٽيھ ميل آهي. جيڪڏهن ڪو ماڻھو وچٿري چال سان روزانو صبح کان زوال تائين ھلي تہ ھو ٽن ڏينھن ۾ 36 ميلن کان وڌيڪَ ھلي نہ سگھندو. تنھنڪري ان فاصلي جي سفر ۾ پوء ڀلي سواري سان چند ڪلاڪن ۾ طئي ٿي پر قصر نماز پڙھي. فاصلي تي فقيھن جي راء مختلف آھي.قصر نماز لاءِ گھٽ ۾ گھٽ 9 ميل ۽ وڌ ۾ وڌ 48 ميل جو فاصلو مقرر ڪيو ويو آهي. حنفي فقه مطابق مسافر جيستائين پنھنجي اصل وطن نہ پھچي باقاعده قصر ڪندو رھي. پر 15 ڏينھن يا ان کا وڌيڪ قيام جو ارادو ھجي تہ اھا جاء ان جو وطن اقامت ٿي پوندي ۽ وطن اقامت ۾ پوري نماز پڙھبي آھي پوء ڀلي کڻي پندرهن ڏينھن کان اڳ ئي روانو ڇونه ٿئي. سفر م فرض سان گڏ سنت بہ پڙھجي ان ڳالھ تي اختلاف آھن. نبي جي عمل مان اھو ثابت آھي تہ پاڻ سفر ۾ فجر جي سنت ۽ عشاء جو وتر پڙھندا ھيا ۽ باقي وقتن جي نماز م صرف فرض پڙھندا ھيا ۽ سنتون پڙھڻ ثابت ناھن. باقي نفل نماز جو جتي موقعو ملندو ھيو پڙھي وٺندا ھيا ايستائين جو سواري تي ويھڻ واري حالت ۾ بہ پڙھندا ھيا. عبدالله بن عمر ماڻھن کي فجر جي سنت کان سواءِ ٻيون سنتون پڙھڻ کان منع ڪيو آهي .جڏھن تہ عالم ترڪ ۽ فعل ٻنھي کي جائز قرار ڏين ٿا ۽ ان کي بندي جي اختيار تي ڇڏين ٿا. حنفيه جي مذھب مطابق مسافر جڏھن رستو طئي ڪري تہ سنتون نہ پڙھڻ افضل آهي ۽ جيڪڏهن ڪنھن جاء تي منزل ڪري تہ ۽ اطمينان حاصل ٿئي تہ پڙھڻ افضل آهي. جنھن سفر م قصر ڪري سگھجي ٿو تہ ان لاء ابن عمر، ابن مسعود ۽ عطاء فتوا ڏئي اھو شرط لڳايو آھي تہ اھو سفر الله جي راھ ۾ ھجي جيئن جھاد، حج، عمرو، طلب علم وغيره. امام شافعي ۽ امام احمد مطابق سفر اھڙي مقصد لاء ھجي جيڪو شرعن جائز ھجي ۽ اھڙو سفر جيڪو حرام ۽ ناجائز مقصد لاءِ ھجي ان ۾ قصر جائز ناھي. حنفيه فقه مطابق قصر ھر سفر ۾ ڪري سگھجي ٿو ۽ جيستائين ان جي نوعيت جو سوال آهي تہ اھا خود ثواب يا عتاب جي مستحق ٿي سگھي ٿي ۽ قصر جي اجازت سان ان تي ڪوبه فرق نہ ٿو پئي. امام شافعي مطابق سفر ۾ قصر ڪرڻ لازمي ناھي بلڪه اھا اجازت آهي پوء جيڪو چاھي فائدو وٺي يا پوري نماز پڙھي. امام شافعي اھڙي طرح سفر ۾ قصر ڪرڻ کي افضل ۽ ترڪ قصر کي ترڪ اوله قرار ڏنو آهي. امام احمد مطابق سفر ۾ قصر ڪرڻ واجب تہ ناھي پر ان کي ترڪ ڪرڻ مڪروہ آهي. امام حنيفه مطابق قصر ڪرڻ واجب آهي ۽ ساڳي راء امام مالڪ جي پڻ آھي. حديث ۾ ثابت آھي تہ حضور جن ھميشه سفر ۾ قصر ڪيو.
امن ۾ سفر
امن جي زماني ۾ سفر ۾ قصر اھو آھي تہ جن وقتن جي نماز ۾ چار رڪعتون فرض آھن ان ۾ ٻہ رڪعتون پڙھيون وڃن.
جنگ جي حالت ۾ سفر
حالت جنگ ۾ قصر جي ڪا بہ حد ڪانه آهي. جنگي حالتون جھڙي طرح بہ اجازت ڏين ان طرح نماز پڙھي ويندي. جماعت جو موقعو ھجي تہ جماعت سان نہ تہ فردن فردن ئي سھي. قبلي ڏي رک نہ ھجي تہ جاڏي بہ رخ ھجي،. سواري تي ويٺي ۽ ھلندي پڻ پڙھي سگھجي ٿي. رڪوع ۽ سجدو ممڪن نہ ھجي تہ اشارو بہ ڪافي آھي. ضرورت پوڻ تي نماز جي حالت م گھمي بہ سگھجي ٿو. ڪپڙن تي رت لڳل ھجي تہ پوء بہ فرق نہ ٿو پوي. انھن سڀني آسانين باوجود جيڪڏھن خطري واري حالت ۾ نماز نہ پڙھي سگھجي تہ ان کي مجبورن بعد ۾ پڙهي سگھجي ٿو جيئن جنگ خندق جي موقعي تي ڪيو ويو ھو.
عبدالله محسود گروپ
عبدالله محسود، وزيرستان جو ھڪ جھادي تنظيم جو گروپ جيڪو ڪمانڊر عبدالله محسود قائم ڪيو ھو جيڪو پاڪستان ۽ بين الاقوامي برادري طرفان دھشتگرد گروپ قرار ڏنل ھو.گروپ عبدالله محسود جي مارجي وڃڻ کانپوءِ به اثر ٿي ويو ۽ ان جا اڪثر جنگجو بيت الله محسود جي گروپ ۾ شامل ٿي ويا. 2009 ۾ ھن گروپ جي قيادت قاري زين الدين سنڀالي جنھن بيت الله محسود کي آمريڪي ايجنٽ قرار ڏنو ۽ پاڪ فوج جي بيت الله محسود خلاف ڪاررواين ۾ مدد جو اعلان ڪيو پر ساڳئي سال پنھنجي ئي گروپ جي ساٿي جي ان تي قاتلاڻي حملي ۾ مارجي ويو.ان حملي جي ذميواري بيت الله محسود قبول ڪئي.
آئيوري ڪوسٽ رياستي سربراهن جي فهرست
آئيوري ڪوسٽ جو صدر آئيوري ڪوسٽ جو سڀ کان وڏو رياستي عھدو آھي جنھن جي شروعات 1960ع ۾ ملڪ جي فرانس کان آزادي بعد ساڳي سال ۾ ٿي.
هڙپا
thumb|View of Granary and Great Hall on Mound F - Archaeological site of Harappa هڙپا (Harappa) پاڪستان جو هڪ قديم شهر آهي، جنهن جا تباهه ٿيل علائقا پنجاب ۾ ساهيوال کان 35 ڪلوميٽر اولهه، چاواتني کان 15 ڪلوميٽر اڳ ٻڌايا ويا. هن شهر جي تاريخ جو اندازو رگ ويد مان آهي ، هڪ هندو ڪتاب حضرت عيسيٰ جي ولادت کان 1200 سال اڳ لکيو ويو آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:ساهيوال ضلعو زمرو:ساهيوال ضلعي ۾ آباديون جڳهيون زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
بيجنگ
بيجنگ  جنھن جو اڳوڻو نالو پيڪنگ ھيو  عوامي جمهوريه چين جو گاديءَ جو هنڌ آهي. آبادي جي لحاظ کان اھو دنيا جو سڀ کان وڏو گادي وارو شھر آھي جنھن جي آبادي 21000000 آھي ۽ پکيڙ 16410 چورس ڪلوميٽر اٿس چين جي اترئين ڀاڱي ۾ واقع آھي جتي ميونسپلٽي واري سڌي حڪومت انتظام ھلائيندي آھي. ان ميونسپلٽي ۾ 16 شھري ۽ ٻھراڙيءَ وارا ضلعا واقع آھن. بيجنگ لفظ جي معني اتريون گادي جو هنڌ آهي. ھي شھر سڌي حڪمراني واري ميونسپلٽي جي حدن اندر واقع آهي. ان ميونسپلٽي واري علائقي جي حڪومت ڪميونسٽ پارٽي جي ضابطي ھيٺ ڪم ڪندي آهي جنھن کي پارٽي جي بيجنگ واري شاخ جو سيڪريٽري ھلائيندو آھي. سرڪاري ملازمن ۾ شھر جو ميئر ۽ ڊپٽي ميئر پڻ شامل ھوندا آھن. سپريم پيپلز ڪورٽ شھر جي سڀ کان وڏي عدالت آھي. ٻين عدالتن ۾ ٽي انٽرميڊئيٽ پيپلز ڪورٽون، ھڪ انٽرميڊئيٽ ريلوي ٽرانسپورٽ ڪورٽ ۽ 14 بيسڪ پيپلز ڪورٽون شامل آهن. ھي شھر چين جو شنگھائي کان پوءِ آبادي ۾ ٻيون وڏو شھر ۽ ٽين وڏي ميونسپلٽي آھي.
بوٽسوانا
بوٽسوانا جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف بوٽسوانا آھي ڏکڻ آفريڪا جو خشڪي سان گھيريل ملڪ جو نالو آهي. ھي ملڪ برطانوي بيٺڪ ھيو جنھن جو نالو بيچوئانا لينڊ ھيو ۽ 30 سيپٽمبر 1966 ۾ ٻين ملڪن سميت قومن جي دولت مشترڪه مان آزاد ٿيو تڏھن کان ھي ملڪ تسلسل سان روايتي جمھوري رستي تي گامزن آهي. 1998 ۾ ھي ملڪ دنيا جي ڪرپٽ ترين ملڪن ۾ شامل ھو. ھن ملڪ جو 70 سيڪڙو ڪالاھاري بيابان تي مشتمل آهي. ھن جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ ڏکڻ آفريڪا، اولھ ۽ اتر ۾ ناميبيا ۽ اتر اوڀر ۾ زمبابوي ۽ اتر ۾ زيمبيا واقع آهي.
ھي ملڪ دنيا جي سڀ کان وڌيڪَ ڇڊي آبادي وارن ملڪن ۾ شامل آهي. ھن ملڪ جي آبادي جو ڏھ سيڪڙو گاديءَ واري شهر گئبورون ۾ رھندڙ آھي. دنيا جي غريب ترين ملڪن م شامل ھي ملڪ ھن وقت معاشي طور تي تيزي سان اڀرندڙ ملڪن ۾ شامل آھي
جاگرافي
thumb|right|ليچوي ڊيلٽا ھي ڏکڻ آفريقي ملڪ سائوٿ آفريڪا ملڪ جي اتر ۾ جاگرافيائي بيهڪ  22 00 S, 24 00 E تي واقع آهي. ھن ملڪ جي پکيڙ 581,730 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 566,730 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 15000 چورس ڪلوميٽر پاڻي اٿس. ھي پکيڙ ۾ دنيا جو 49ھون وڏو ملڪ آهي. ھن جي زميني سرحد 4,347.15 ڪلوميٽر آهي جيڪا چئن ملڪن سان ملي ٿي جنھن مان 1544 ڪلوميٽر ناميبيا سان، 1969 ڪلوميٽر سائوٿ آفريڪا سان، 15 ڪلوميٽر زيمبيا سان ۽ 834 ڪلوميٽر زمبابوي سان مليس ٿي. ھن ملڪ جي ڪابه بحري سرحد ڪانہ اٿس ڇو ته خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي ھن ملڪ جي سراسري بلندي 1013 ميٽر آھي ۽ بلند ترين مقام سوڊائلو جي ٽڪري آهي جنھن جي اوچائي 1489 ميٽر آھي.
آبھوا
thumb| ڪوپن ڪلائيميٽ جي درجہ بندي جو نقشو ھن ملڪ جي آبهوا بياباني يا برسات جي قلت واري آھي. ھتي سياري ۾ سخت سيءُ ۽ اونھاري ۾ سخت گرمي ٿيندي آهي
معدنيات ۽ قدرتي وسيلا
ھتان جي قدرتي وسيلن ۽ معدنيات ۾ ھيرا، ٽامو، نڪل، لوڻ، سوڍا واري خاڪ، پوٽاش، ڪوئلو، ڪچو لوھ ۽ چاندي شامل آهن
زراعت
thumb|بوباب جو وڻ
ملڪ جي 45.8 سيڪڙو زمين زرعي آھي جنھن مان پوکي لائق 0.6 سيڪڙو اھي. پر مستقل پوکي ڪانہ ٿيندي آھي.. ملڪ ۾ ۾ زرعي زمين جو 45.2 سيڪڙو چراگاھون آھن ۽ 19.8 سيڪڙو ٻيلا آھن. 2012 ۾ ملڪ جي آبپاشي واري زمين 20 چورس ڪلوميٽر ھئي.
بوٽسوانا جا ماڻهو
thumb|اوڪاونگو ڊيلٽا ۾ ھڪ ڇوڪري
2017 ۾ ھن ملڪ جي آبادي 2,214,858 ھئي ۽ آبادي ۾ ھن ملڪ جو دنيا ۾ 144 نومبر آھي. ھن ملڪ جي آبادي جو 77.3 سيڪڙو ماڻهو ٽسوانا نسل جا ماڻهو آھن، 7.4 سيڪڙو ڪالنگا ، 11 سيڪڙو باساروا، 7 سيڪڙو گورا آھن. ملڪ جا 77.3 سيڪڙو ماڻهو سيٽسوانا ٻولي ڳالهائيندڙ آھن، 7.4 سيڪڙو سيڪالنگا ٻولي ، 3.4 شيڪگالاگادي ٻولي، 2.8 سيڪڙو انگريزي، 2 سيڪڙو زيزورو، 1.7 سيڪڙو سيساروا ٻولي، 1.6 سيمبوڪوشو ٻولي ڳالھائيندا آھن. ھتان جي 79.1 سيڪڙو ماڻھن جو مذھب عيسائيت، 4.1 سيڪڙو باديمو مذھب، 1.4 سيڪڙو ماڻهو باھائي مذھب، ھندوازم ۽ اسلام مذھبن سان تعلق رکندڙ آهي thumb|ڪالاھاري بيابان لڳ ھڪ رھائش
سياسي نظام
ھن ملڪ جو رياستي نظام پارلياماني ريپبلڪ آھي جنھن جي گاديءَ جو هنڌ گيبرون آھي جنھن جي جاگرافيائي بيهڪ ڏکڻ ۾ 24 38 ۽ اوڀر ۾ 54 25 آھي. ھن ملڪ ۾ ڏھ ضلعا ۽ ڇھ ٽائون ڪائونسلون آهن. ضلعا: سينٽرل، چوبي، گانزي، ڪگالاگادي، ڪگاتلينگ، ڪوينينگ، نارٿ ايسٽ، نارٿ ويسٽ، سائوٿ ايسٽ، سووا ٽائون ٽائون ڪائونسلون:فرانسس ٽاؤن، گئبورون، جوانينگ، لوباٽسي، سيليبي فڪوي، سدرن ٽائون
thumb|بوٽسوانا جي نيشنل اسيمبلي ملڪ جو نظام صدارتي آھي ۽ حڪومت ۽ رياست جو سربراھ صدر آھي. ملڪ جي پارليامينٽ ھڪ ايواني آھي جنھن جو نالو نيشنل اسيمبلي آھي جنھن جون 65 سيٽون آھن جن مان 57 تي سڌي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي ٿيندي آهي، 6 جي نامزدگي صدر ڪندو آهي ۽ باقي 2 ايڪس آفيشو ھوندا آھن.
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
5 جنوري
5 جنوري ، عيسوي سال جو پنجون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 360 ڏينهن (ليپ سال 361 ڏينهن) باقي آهن.
حضرت نظام الدين اوليا
سلطان غياث الدين کي حضرت نظام الدين اولياءَ لاءِ دل ۾ ڪوسائي ھئي. ھڪ ڀيري بنگال جي مسافريءَ تان موٽندي، رستي تان ئي کين نياپو ڪيائين؛ ”منھنجي پھچڻ کان اڳي دھلي ڇڏي وڃو ۽ غياثپور واري رھڻ واري جاءِ تان به ھٿ کڻي وڃو.“ ”اڃا دھلي دور آھي!“ (هنوز، دلي دور است.)  نياپي آڻيندڙ کي حضرت نظام الدين اولياءَ موٽ ۾ چيو. انھيءَ پاراتي کانپوءِ، غياث الدين، دھليءَ کان ڪجھ ميل پري، ساڳيءَ رات افغانپور ۾ جنھن هنڌ ترسيل ھيو، تنھن جي ڇت ڪرڻ سبب، منجھس دٻجي مري ويو.
5 جنوري
وڌيڪ ڏسو
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جنوري
حضرت نظام الدين اوليا
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:ڀارت زمرو:سياست زمرو:مذهب
سنڌ انڊسٽريل ٽريڊ اسٽيٽ
سنڌ انڊسٽريل ٽريڊنگ اسٽيٽ يا جنھن کي سائيٽ به چون ٿا برطانوي حڪومت جي طرز تي حڪومت سنڌ نومبر 1947ع ۾ صنعتن جي لاءِ قائم ڪيو ھو۔ ھي ملڪ جو پھريون ٽريڊنگ اسٽيٽ ھو جنھن سان نئين آزاد ٿيل ملڪ کي معاشي ميدان ۾ وڙھڻ ۾ ڪافي مدد ملي۔
تاريخ
آزادي جي وقت پاڪستان وٽ صرف چند صنعتون ھيون حڪومت سنڌ ان ئي سال نومبر 1947ع تي سنڌ ۾ ھڪ باقاعده انڊسٽريل ايرا سنڌ انڊسٽريل ٽريڊنگ اسٽيٽ جي نالي سان قائم ڪيو۔ ھتي سڀ کان وڌيڪ مشڪل مرحلو بنيادي سھولتن جو ھو ڇو ته ڪا به صنعت بغير ان شين جي ھتي لڳائڻ ممڪن نہ ھو۔ ھن مقصد جي لاءِ حڪومت جنھن زمين جو انتخاب ڪيو ھو ان ۾ روڊ تعمير ڪيا، پاني، بجلي، گيس، سيورج ۽ ٽيليفون جون سھولتون ڏنيون۔ ريلوي جي نئين لائين وڇائي ۽ بس اسٽاپ ٺھرايا۔ مزورن جي لاءِ نيون ڪالونيون ٺاھيون ۽ گودام ٺھرايا۔ انھن تمام ڪمن کان بعد سنڌ ۾ ترقي جو گراف وڌيڪ تيز کان تيز تر ٿيو۔
تنظيمي ڍانچا
سائيٽ کي مختلف پاليسين جي تحت حڪومت سنڌ تيار ڪيو جنھن جي لاءِ سنڌ حڪومت آرڊر نمبر 24-I.B/47.1 dated June 2, 1947 جاري ڪيو ۽ ان کي حڪومت سنڌ جي ڊپارٽمينٽ آف سائيٽ جي سپرد ڪري ڇڏيو جيڪو وزارت صنعت ۽ تجارت، حڪومت سنڌ جي ماتحت آھي۔ ڊپارٽمينٽ بورڊ ڊائريڪٽرن جي ذريعي ھلي ٿو جنکي حڪومت سنڌ ھڻائيندي آھي۔
ھن وقت سنڌ ۾ ڪل 10 ٽريڊنگ اسٽيٽ آھن۔
تنوير جوڻيجو
تنوير جوڻيجو (انگريزي: Tanveer Junejo؛ جنم: 06 فيبروري 1954ع) سنڌي ٻوليءَ جي ناليواري ڪهاڻيڪاره، شاعره، سنڌيڪار ۽ محقق آهي. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ جي سماجيات واري شعبي جي پروفيسر ۽ چيئرپرسن طور پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنيون.
ننڍپڻ ۽ تعليم
تنوير جوڻيجو 06 فيبروري 1954ع تي ٿر جي مشهور شهر مٺيءَ ۾ اکيون کوليون. سندس والد جو نالو صلاح الدين جوڻيجو هو. پاڻ 1973ع ۾ سماجيات جي شعبي ۾ ماسٽر ڊگري حاصل ڪئي.
نوڪري ۽ ادبي ڪاوشون
تنوير جوڻيجو پنهنجي پروفيشنل زندگيءَ جي ابتدا 1973ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ اسٽوڊنٽ ويلفيئر آفيسر طور ڪئي. 1974ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي سماجيات (سوشالاجي) شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿي. سڄي ڄمار انهيءَ شعبي سان سلهاڙيل رهي. نوڪريءَ دوران ساڳئي ئي شعبي ۾ ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪيائين. آخر ۾ هن شعبي جي پروفيسر ۽ چيئرپرسن طور رٽائر ڪيائين.
تنوير جوڻيجو ادبي دنيا ۾ پنهنجو هڪ خاص مقام رکي ٿي. هن هيٺيان ڪتاب لکيا آهن :
تنوير جوڻيجو ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي مختلف پروگرامن ۾ هڪ ميزبان ۽ ليکڪا طور حصو ورتو.
دلي
تاريخ
thumb|left| اڳوڻو نسبتي نشان thumb|دلي، 2018 thumb|پورچوگيزين جو ٺاھيل اڳوڻو مارڪيٽ ھال
دلي 1520ع ۾ پورچوگيزن آباد ڪرائي 1769ع ۾ ان کي پورچوگيزي تيمور جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1864ع ۾ ان کي ھڪ وڏي شھر جو درجو ڏنو ويو. ٻي جنگ عظيم ۾ پورچوگال پنھنجن ڪالونين سميت غيرجانبدار رھيو. اتحادين ڏٺو تہ اوڀر تيمور جپان لاء حملي ڪرڻ لاء ھڪ اھم نشانو ھيو تنھن ڪري آسٽريليا ۽ ڊچ فوج ان تي 1941ع ۾ قبضو ڪيو. 19 فيبروري 1942ع تي جپان جي 20000 فوجين ان تي حملو ڪري دلي تي قبضو ڪيو. 26 سيپٽمبر 1945ع تي چپان ان جو ڪنٽرول باقائده پورچوگال جي حوالي ڪيو. 28 نومبر 1975ع تي اوڀر تيمور يڪطرفو پورچوگال کان آزادي جو اعلان ڪيو پر 9 ڏينھن بعد 7 ڊسمبر تي انڊونيشيا دلي تي قبضو ڪيو. 17 جولاءِ 1976ع تي انڊونيشيا اوڀر تيمور کي پنھنجي ملڪ جو 27ھون صوبو بڻائي ڇڏيو جنھن جو گاديءَ جو هنڌ دلي شھر کي بڻايو ويو. 1975 کان 1999 تائين انڊونيشيائي فوج ۽ علحدگي پسندن وچ ۾ گوريلا جنگ ھلندي رھي جنھن ۾ ڏھاڪو ھزار اوڀر تيموري شھري مارجي ويا. 1991ع ۾ دلي ۾ انھن جي قتل عام واري معاملي کي ميڊيا ڏاڍو کنيو جنھن سان علحدگي پسندن کي بين الاقوامي حمايت حاصل ٿي. 1999 ۾ اوڀر تيمور گڏيل قومن جي اداري جي نگراني ھيٺ آيو ۽ 20 مئي 2082 تي اوڀر تيمور آزاد ٿي ويو ۽ دلي ان جي گادي جو هنڌ بڻايو ويو. مئي 2006 جي فوجي بغاوت جي ڪري دلي ۾ فساد شروع ٿيا ۽ آسٽريليا جي فوج اوڀر تيمور م گھري دلي جو ڪنٽرول سنڀالي بحران ختم ڪرايو.
جاگرافي ۽ شھري انتظام
thumb|left|upright|دلي ضلعي جو انتظامي نقشو دلي تيمور جي اترئين ساحلي ڪناري تي  ليسر سونڊا ٻيٽن جي آخري اوڀر ۾ واقع آهي. دلي ميونسپالٽي جو ۽ دلي ضلعي جو پڻ صدر مقام آهي. ان جي ضلعي انتظام اندر اتائرو شھر ۽ ٻيا ويجھا شھر واقع آهن. دلي جي ميونسپالٽي جي ھڪ چونڊيل ڪائونسل ۽ ھڪ چونڊيل ميئر آھي
آبادي
2010 جي آدمشماري مطابق دلي جي آبادي 193,563 ھئي. دلي ضلعو ھڪ شھري علائقو آھي جنھن جي ڪل آبادي 234,331 ھئي جنھن م اتائرو شھر ۽ ميٽينارو شھر جي آبادي پڻ شامل آهن. دلي شھر ۾ ايسٽ تيمور جي ھر نسل جا ماڻھو رھن ٿا. گھڻي ڀاڱي ملڪ جي مختلف حصن جي نوجوان ڇوڪرن جي رھائش جي اضافي ڪري عورتن جي آبادي جي ڀيٽ ۾ مردن جي آبادي ۾ وڏي واڌ ٿي آهي. 2001 کان 2004 تائين دلي جي آبادي ۾ %12.58 واڌ آئي. شھر جي آبادي جا رڳو 54 سيڪڙو اھڙا ماڻھو آھن جيڪي دلي شهر جا ڄاول آھن. آبادي جو 7 ماڻهو بائوڪائو شھر جا، 5 سيڪڙو وقيق ۽ بوبونارو ۽ 4 سيڪڙو اررميرا ۽ باقي سمنڊ پار علائقن جا ڄاول آھن.
آبھوا
دلي جي موسم ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق ٽراپيڪل ساوانا آھي
عمارتون ۽ يادگار
دلي شھر جون اڪثر عمارتون 1999ع جي پرتشدد ڪاررواين ۾ ناس ٿي ويون تنھن ھوندي به شھر ۾ کوڙ اھم پورچوگيزي دؤر واريون عمارتون اڃان قائم آھن جن ۾ اڳوڻو مارڪيٽ ھال (جيڪو 1930ع ۾ ٺھيو)، اڳوڻي پورچوگيزي گورنر جي بلڊنگ (جتي ھاڻي وزيراعظم جي آفيس آھي) شامل آهن.