cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڳوٺ گل محمد گنب
ڳوٺ گل محمد گنب انگريزي (Village Gul Muhammad Gumb) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي ۾ هڪ قديم  ڳوٺ آهي جيڪو جوهي شهر کان 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڏکڻ طرف جوهي-ڀان سيدآباد روڊ سان لڳ اولھ ۾ واقع آهي. هي نهايت قديم ڳوٺ آهي.ڇاڪاڻ ته هن ڳوٺ ڀرسان ٺلهه جيڪو هن ڳوٺ جي قدامت جي نشاندهي ڪري ٿو ته هيءَ ڳوٺ راءِ گهراڻي جي دور ۾ موجود هو. هن ڳوٺ جو روينيو کاتي جي پراڻي رڪارڊ موجب ڳوٺ ڪنگراڻي نالو آهي. بعد ۾حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي لڏي پنهنجي زمينن ۾ نئون ڳوٺ ٻڌو جنهنڪري پوءِ هيءُ ڳوٺ گل محمد گنب جي نالي سان مشهور ٿيو. گل محمد گنب پنهنجي وقت جو ناميارو شخص هو. سندس پيشو ٺيڪيداري هو. هن ڳوٺ ۾ پرائيمري اسڪول به آهي جيڪو تر ۾ سڀني آ پرائيمري سڪولن کان پراڻو آهي جنهن ۾ پهريون استاد گل مجمد گنب جو پُٽ محمد ابراهيم گنب مقرر ٿيو هو.
رنجيت سنگهه جي خلاف سيد احمد بريلوي جو جهاد
شيخ محمد اڪرام لکي ٿو ته توڙي جو سيد احمد شاھ بريلوي جي تعليم ناظره قران کان وڌيڪ نه هئي پر سيد احمد, شاهه عبدالقادر جي سلسلي نقشبنديا ۾ خليفو هو. سن 1810ع ۾ سيد احمد ٽونڪ جي والي نواب امير خان وٽ سوار جي طور ڀرتي ٿي ويو. جڏهن سيد احمد بريلوي، رام پور ويو ته اتي ڪيترائي ولائيتي افغان آيا ۽ انهن سيد احمد کي پنجاب ۾ سکن طرفان مسلمان ڇوڪرين کي زوريءَ کڻڻ ۽ انهن کي سک ڪري پنهنجون زالون ٺاهڻ جا قصا ٻڌايا ۽ کيس درخواست ڪئي ته، ”اَي سيد! اوهان ولي الله آهيو، ڪجهه ڪيو ته جيئن انهن ڪافرن مان آجپو ملي.“ يوپي مجاهدن جو لشڪر سيد احمد بريلوي جي قيادت ۾ پشاور پهتو ۽ 1826ع کان 1831ع تائين سکن جي خلاف جهاد جاري رکيو. پر ان اسلامي لشڪر سکن کان مسلمان ڇوڪريون ڇڏائڻ جي بدران پٺاڻ ڇوڪرين ۽ عورتن سان مجاهدن جا وهانءَ (شاديون) ڪرائڻ شروع ڪري ڇڏيون. ان جي نتيجي ۾ پشاور جي سردارن ۽ پٺاڻ عالمن جو يو پي جي مجاهدن جي خلاف هڪ گڏيل محاذ ٺهي ويو. جن مجاهدن کي ”خارج از اسلام“ ۽ ”واجب القتل“ جا فتوا ڏنا. مَلڪ سمهَ, پشاور جي حاڪم جي راضپي سان فيضلو ڪيو ته جيڪي به مجاهد تعلقي جي عشر ۽ انتظام تي مقرر آهن, انهن کي انهن ئي علائقن ۾ هڪ ئي رات ۾ قتل ڪري ڇڏيو وڃي. مقرر يا طئي ٿيل رات تي عشا جي نماز کان پوءِ هر ڳوٺ ۾ نغارا وڳا ۽ صبح تائين سڀني اسلامي مجاهدن کي رڍن ۽ ٻڪرين وانگر ذبح ڪري انهن جو ڪم پورو ڪري ڇڏيو ويو. سيد احمد سان گڏ باقي جيڪي سندس ساٿي هئا انهن کي راجا شير سنگھ جي لشڪرين بالاڪوٽ  وٽ گهيري ۾ آڻي قتل ڪري ڇڏيو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:اسلام زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:مذهب
ڇنڇر
ڇنڇر هفتي ڇهون ڏينهن آهي. آچر ۽ جمع جي ڏينهن جي وچ وارو ڏينهن آهي.
لفظ ڇنڇر
ڇنڇر = هن کي ڪٿي ڇنڇار به چوندا آهن. هي لفظ آهي سنڌي پر هن جو بنياد پڻ سنسڪرت لفظ شنيھ مان ملي ٿو. شنيھُ هندن جو ديوتا آهي. جيڪوانصاف جو ديوتا آهي، ۽ بُرن اعمالن تي دنيا ۾ سزائون ڏيندو آهي. علم نجوم جي حساب هن جو گرھ زحل آهي. جيڪو نحوست جو ڪارڻ سمجهيو وڃي ٿو. هندي ۾ پڻ ساڳي نسبت سان شنيھ وار مان تبديل ٿيندي شني وار موجود آهي
جامع سنڌي لغت مطابق؛
ڇنڇر
ذ. [سن. شَنِهه] هفتي جي ستن ڏينهن مان هڪ ڏينهن جو نالو. هڪ گرهه جو نالو. زُحل (جو عام طرح نَحسُ سمجهيو ويندو آهي). نُحُوسَت ، نڀاڳ ، ڪمبختي.
ڇنڇر پيرن ۾ هُئڻ
هڪ هنڌ ٽِڪاءُ نه هئڻ ، نَحُوست جو اثر هئڻ ، چڪرن ۾ هئڻ.
ڇنڇرِي
ث. ڇنڇر گِرههَ جي نُحُوسَت. نِڀاڳُ ، بَدبَختي. (اسم خاص). ٻانڀڻن جو هڪ گروهه (جي ڇنڇر گرهه جي نحوست لاهين).
ڇنڇرِي لاهِڻ
نحوست لاهڻ. نڀاڳ ڪڍڻ. سخت سزا ڏيڻ (اهو خيال آهي ته ڇنڇر گرهه جو اثر پيل ماڻهو بَد مزاج ٿيندو آهي). ڏاڍي مارَ ڏيئي سڌو ڪرڻ. مغرور جي دماغ مان غرور ڪڍڻ.
انگريزي Saturday
رومن ديوتا Saturn جي نالي سان منسوب آهي. ۽ انگريزي ۾ زحل گرھ کي به Saturn چئبو آهي. جيڪو مال، زراعت، آزاديء ۽ وقت جو ديوتا آهي.
گيلري
.
زمرو:هفتي جا ڏينهن
1281ع
ڊسمبر
زمرو:1281ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
435ع
ڊسمبر
زمرو:435ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
اوئِِين
اوئِين ھي ٻوٽو پاڻمرادو ڦٽي ٿو. ھي اڪثر ڪلراٺين زمينن ۾ ڦٽي ٿو. ھي ڪو خاص وڏو نہ ٿيندو آھي تمام ننڍو ٿئي ٿو. ھن کي ٻاڪرو ۽ ريڍو مال شوق سان کائي ٿو. ٻھراڙين جا ماڻھو ڪنھن ڌڪ لڳڻ سبب سور ٿيڻ واري جاءِ تي گرم ڪري ٻڌندا آھن ۽ ھن جي ٽاڪور ۽ گرمائش پڻ ڪندا آھن، جنھن سان سور ختم ٿيو وڃي ۽ ڌڪ واري سوڄيءَ ۾ بہ گھڻو فائدو ڏي ٿي.
پنجڪڙا
پنجڪڙا (Panjkra) شاعريءَ جي صنف آهي، جيڪا ابتدا ۾ ”پنجڪا“ جي نالي سان مشهور هئي.”پنجڪا“ جي معنيٰ آهي، اُهو شعر يا چوڻي، جنهن ۾ پنجن مختلف شين جون ذڪر پيش ڪيل هجي. پر پنجڪڙا سنڌي شعر جي اُها صنف آهي، جنهن ۾ پنج سٽون هونديون آهن. موجوده دؤر جي سنڌي شاعرن هن صنف جي سٽاءَ ۾ جدت آڻي، پنج ئي سٽون پاڻ ۾ هم وزن رکيون آهن. ’پنجڪڙا‘ هندي ڇند وديا ۽ عروض جي ڪنهن بہ وزن تي لکي سگهجن ٿا. هندستان ۾ هن صنف تي پرڀو وفا جو ڪتاب ”سرخ گلاب سرها خواب“ شايع ٿيل آهي، جڏهن تہ سنڌ ۾ راشد مورائي، سعيد ميمڻ (”ڪاري بر ۾ چنڊ“: ڪتاب) ذوالفقار سيال ۽ ٻين پنجڪڙا لکيا آهن.
جين جيڪس روسو
جـيـن جـيـڪس روسـو يا ژان ژاڪ روسو مشهور فلاسافر ۽ ’فرانس جي انقلابي ابي‘ جي خطاب سان نوازيل، هن فلسفيءَ جو جنم، 28 جون 1712ع ڌاري سوئٽزرلينڊ جي هڪ آزاد ۽ خودمختيار شهر جنيوا (Geneva) ۾ ٿيو.
خانداني پس منظر
سندس ابا ڏاڏا اصل فرانس جا ويٺل، عيسائي مذهب جي پروٽيسٽنٽ فرقي جا هئا، ۽ پنهنجي اعتقادن سبب ئي فرانس مان تڙجي جنيوا شهر ۾ هجرت ڪري اچي ويٺا. جين جيڪس روسو جي والد جو نالو آئزڪ روسو ۽ ماءُ جو نالو سوزن برنارڊ هو. سندس پيءُ جو موروثي ڌنڌو گهڙي سازيءَ جو هو، ۽ سندس ماءُ هڪ وزير جي ڌيءَ هئي. thumb|left|upright|گھر جتي روسو پيدا ٿيو ھن وقت نمبر 40 ، گرينڊ - رو، جنيوا ۾ واقع آهي پنهنجي والدين جي ننڍپڻ جي باهمي سڪ ۽ پيار جو داستان ۽ عشق و محبت جي شاديءَ جو احوال روسو، پنهنجي ڪتاب ’اعتراف نامي‘ (Confessions) جي اوائلي صفحن ۾ نهايت دل آويز نموني ۾ بيان ڪيو آهي. هن ڄاڻايو آهي ته سندس ماءُ کيس جنم ڏئي جڏهن اوچتو وفات ڪري وئي، تڏهن باقي سموري عمر سندس پيءُ انهيءَ ناگهاني فراق جي صدمي جو ذميوار کيس (جين جيڪس روسو کي) سمجهندو هو. روسو اڃا ڏهن سالن جو هو ته سندس والد کي به ابن ڏاڏن وانگر ملڪ نيڪالي ڏني وئي، خود روسو کي به 16 سالن جي عمر ۾ 1728ع ڌاري جنيوا ڇڏڻي پئي .روسو کي پنھنجي جنيوا سان تعلق تي فخر ھوندو ھو جتي ھن جي وچولي طبقي جي خاندان کي ووٽ جو حق پڻ ميسر ھيو. پنھنجي سموري زندگيءَ م ھن ڪتابن تي صحيح ڪرڻ وقت پنھنجي نالي سان گڏ  لفظ جينيوا جو شھري  پڻ لکندو رهيو.
روسو جو جنم ۽ ننڍپڻ
روسو جو جنم 28 جون 1712 ۾ ٿيو. پاڻ ذڪر ڪيو ھئائين تہ ڄمڻ وقت تمام ڪمزور ھيو لڳ ڀڳ مرڻ جھڙو ھيو ۽ سندس بچڻ جي اميد ڪانہ ھئي. تاريخ 4 جولاء 1712 تي ھن جي بپتسما جي رسم شھر جي وڏي ڪيٿيڊرل ۾ ڪئي وئي. ھن جي ڄمڻ کان 9 ڏينھن بعد سندس ماءُ وفات ڪري وئي جنھن لاء ھن پنھنجي آتم ڪٿا ۾ لکيو آهي تہ اھا سندس زندگيءَ جي پھرين بدقسمتي ھئي. ھن جي ۽ سندس وڏي ڀاءُ فرينڪوئس جي پرورش پيء ۽ پڦيءَ ڪئي جنھن جو نالو بہ سوزئن ھيو. روسو جڏهن پنجن سالن جو ٿيو تہ سندس پيءُ گھر وڪڻي پئسا بينڪ م رکيا تہ جيئن ان جي وياج مان روسو ۽ سندس ڀاءُ جو گذر سفر ٿئي ۽ جڏهن وڏا ٿين تہ بينڪ واري رقم ورثي طور وصول ڪن. اھو گھر سندن ماءُ کي پيڪن کان مليو ھو
thumb|ليس شارميٽس، جتي روسو پنھنجي وڏي ڀاءُ سان گڏ 1735 ۽ 1736 ۾ رھيو. اھو ھاڻي ھڪ ميوزيم آهي
مفڪر جي ابتدا
سندس پيءُ واچون ٺاهيندو هو ۽ واندڪائيءَ جي وقت ناچ سيکاريندو هو، پوءِ به گذارو ڏاڍو ڏکيو هوس. روسو اڃا کير پياڪ ٻار ئي هو ته سندس ماءُ جو موت ٿي ويو، ان ڪري هن جي پرورش سندس چاچي ڪئي. ٻارهنِ سالن جي عمر ۾ هن تعليم ڇڏي ڏني ۽ روزي ڪمائڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو، پر ڪنهن به ڪم ۾ دل نه لڳس. سورهنِ سالن جي عمر ۾ جنيوا کان سوائي هليو ويو پر گذر جي تنگيءَ اتي به پُٺ نه ڇڏيس، ته مجبورن هڪ ڪيٿولڪ پادريءَ وٽ پهتو ۽ کيس چيو ته مان پروٽسٽنٽ هيس پر هاڻي رومن ڪيٿولڪ ٿيڻ چاهيان ٿو. پادريءَ هن جي ڏاڍي آجيان ڪئي ۽ روسو جا ڏينهن آرام سان گذرڻ لڳا. ڪجهه وقت کان پوءِ پادرين کي جڏهن خبر پئي ته مذهب جي تبديلي حقيقت ۾ هڪ مڪر هو ته هنن روسو کي خانقاه مان ڪڍي ٻاهر ڪيو. ان وقت روسو جي کيسي ۾ ڪل ويهه فرانڪ هئا. thumb|upright|جنيوا ۾ روسو جو مجسمو
روسو جو دلي لاڙو اُستاد ٿيڻ طرف هو. 1735ع ۾ جڏهون 23 سالن جو هو ته پيءُ کي خط لکي اهڙو اظهار ڪيائين. 1740ع کان 1741ع تائين ليان (Lyon) شهر ۾ ۽ ان بعد 1743ع ۾ پئرس ۾ اُستاد ٿيو، پر ان تجربي مان کيس ڪا نمايان ڪاميابي حاصل نه ٿي. ان هوندي به هن 1740ع ۾ پنهنجا تعليمي خيال هڪ تجويز جي صورت ۾ قلمبند ڪيا، جن ۾ سندس ڪتاب ’ايميليءَ‘ ۾ 20 سال پوءِ، هن جيڪي تعليمي اصول 50 ورهين جي ڄمار ۾ ويهي بيان ڪيا، تن جي صاف جهلڪ نظر اچي ٿي .خانقاه مان نيڪاليءَ کان پوءِ روسو مادام دُو واسيلي وٽ رهيو پر ان ڪرم فرما عورت به ٽن مهينن کان پوءِ لاڏاڻو ڪيو، ته قسمت روسو کي مادام وارنس جي پاسي ۾ آڻي ويهاريو. مادام وارنس مالدار عورت هئي، ان ڪري روسو نوَ ڏهه سال ان جي ساٿ ۾ ڏاڍي آرام سان گذاريا. ان کان پوءِ آوارگيءَ جو دؤر آيو ۽ روسو شهر شهر رلندو رهيو. 1743ع ۾ هڪ عورت جي معرفت وينس ۾ فرانسي سفير جو سيڪريٽري (منشي) ٿي ويو. اهو سفير ڏاڍو سُست ۽ ڪنجوس هو. سندس سڄي ڪم جو بار روسو تي هو، پر پگهار وقت هو بهانا پيو گهڙيندو هو. آخر تنگ ٿي روسو پيرس هليو آيو. پيرس ۾ روسو جي ملاقات هڪ عورت سان ٿي جيڪا ان هوٽل ۾ نوڪرياڻي هئي، جنهن ۾ روسو رهندو هو. روسو پنهنجي باقي عمر ان عورت سان گڏ گذاري جيتوڻيڪ اها عورت ڏاڍي بدصورت ۽ لالچي هئي ۽ لکڻ پڙهڻ به ڪو نه ڄاڻيندي هئي. ان عورت مان روسو کي پنج ٻار ٿيا. 1749ع جي اونهاري جي موسم ۾ هن جي زندگيءَ ۾ هڪ غير معمولي واقعو پيش آيو، جنهن سندس زندگيءَ جي ڪايا پلٽي ڇڏي. روسو هڪ دوست ڊڊرٽ (Didort) سان ملاقات لاءِ گهران پنڌ نڪتو، جيڪو لاڪ اپ ۾ بند هو. واٽ تي هڪ رسالي جا ورق ورائيندي هن جي نظر ’ڊجون جي درسگاهه‘ (Academy of Dijon) طرفان ڇپيل هڪ اشتهار تي پئي، جنهن ۾ هيٺئين موضوع تي بهترين مضمون لکڻ واري کي انعام جي آڇ ڪئي وئي هئي : "?Whether or not the Arts and Sciences were beneficial to human society or not" ڇا علم ۽ فن انساني سماج لاءِ فائديمند آهن؟ هن وقت تائين روسو جي زندگي عشق ۽ عاشقي ۽ رول ۾ گذري هئي ۽ ڪنهن کي به شڪ ڪو نه هو ته ان جذباتي ماڻهوءَ ۾ سوچ سمجهه جي صلاحيت به آهي. 1750ع ۾ ”اڪيڊمي آف دي جان“ هڪ انعامي مقالي جو اعلان ڪيو. روسو پنهنجي مضمون ۾ علمن ۽ فنن جي سخت مذمت ڪئي ۽ لکيو ته تعليم جي ڪري آزاديءَ جو اهو احساس مري وڃي ٿو جيڪو انسان جي وراثت/بُڻ ۾ موجود آهي ۽ انسان غلاميءَ جي زنجيرن سان محبت ڪرڻ لڳي ٿو. علم نجوم وهم پرستيءَ جي تخليق آهي، خطابت لئه جي ۽ هندسه حرس ۽ هوس جي اناج ۽ لوهه انسان جي حق ۾ سڀ کان وڏي لعنت ثابت ٿيا. انهن شين جي استعمال سان اڻ برابريءَ ۾ اضافو ٿيو. ذاتي ملڪيت جو واڌارو ٿيو ۽ ذاتي ملڪيت جي بچاءَ لاءِ قانون ٺاهيا ويا. انسان جي آزادي ختم ٿي وئي ۽ قناعت ۽ توڪل جي جاءِ تي نفعي خوريءَ ۽ مفاد پرستيءَ قبضو ڄمايو. "”هڪ طرف ساڙ، رِيس ۽ رقابت، ته ٻئي طرف مفادن ۾ ٽڪر ۽ مٿان لڪل خواهش ته ٻين جي پورهيي مان نفعو ڪمايو وڃي. اهي سڀ برايون ملڪيت جو پهريون ميوو آهن ۽ وڌندڙ اڻ برابريءَ جون دائمي ساٿي.“"
- روسو
روسو جي سڀ کان اهم تصنيف ”سماجي معاهدو“ آهي جيڪو 1764ع ۾ شايع ٿيو ۽ ايترو قبول پيو جو فرانسي انقلاب جو انجيل سڏيو ويو، پر سماجي ٺاهه جو تصور روسو جي ذهن جي تخليق نه هو، پر روسو کان گهڻو اڳ برطانيا جا مفڪر هابس ۽ لاڪ ان قسم جا نظريا پيش ڪري چڪا هئا.
اهم سوال
thumb|upright|J جي. جيڪس روسو جي تصوير 1962 ۾ رومانيا جي ٽپال جي ٽڪلي تي جاري ڪيل
هن آڇ، روسو جي ذهن ۾ بجليءَ وارا چمڪاٽ پيدا ڪري وڌا ۽ هن مضمون لکي، پاڻ کي هڪ نئين دنيا ۾ محسوس ڪيو. ان مضمون تي کيس انعام ته مليو، پر هن تي حقيقي علم جي بحر جا ڄڻ ته دروازا کلي پيا. ان واقعي کان پوءِ لڳاتار 15 سال روسو، پنهنجي قلم سان پنهنجي همعصر دور جي ذهن ۽ خيال کي ايڏو ته لوڏيو، ڊاٺو ۽ ٺاهيو، جو ان کان پوءِ اهو دور وري ساڳيو دور نه رهيو. سياسيات، اخلاقيات، تعليم، نفسيات ۽ ادب جو نئون دور، پهريائين يورپ ۾، ۽ يورپ کان پوءِ هڪدم ساريءَ دنيا ۾ پکڙجڻ شروع ٿيو. هن کي ’ٿريسي‘ نالي هڪ ڇوڪريءَ سان عشق ٿيو جنهن مان هن کي پنج ناجائز ٻار ڄاوا. هن انهن پنجن ئي ٻارن کي يتيم خاني ۾ داخل ڪرايو ۽ آخر 56 سالن جي عمر ۾ ٿريسي سان شادي ڪئي. ان بعد مسلسل فڪر، مشاهدن ۽ تجربن مان هن جيڪي ڪجهه حاصل ڪيو، ان جو نچوڙ پنهنجن ٻن ڪتاب ’سماجي معاهدو‘ (Social Contract) ۽ ’ايميلي عرف تعليم‘ (Emile) جي صورت ۾ دنيا جي اڳيان، ٽن سالن جي لاڳيتيءَ محنت سان ساڳئي وقت لکي، 1762ع ۾ پيش ڪيو. هنن ٻنهي ڪتابن ۾ روسو جيڪي اصول بيان ڪيا آهن، تن جو بنياد انسان جي فطرتي مساوات، اخوت ۽ حريت تي بيٺل آهي. هي ٻئي ڪتاب روسو جي قلم جا بهترين شاهڪار آهن. ارڙهين صديءَ جي انقلابي دور جا هي ٻئي ڪتاب پيشرو هئا .روسي جي عملي زندگيءَ جي شروعات ان مقالي سان ٿي. انعام مليس ته هن پراڻيون عادتون ڇڏي ڏنيون ۽ ڏاڍي سادي زندگي گذارڻ لڳو، تان جو پنهنجي واچ به اهو چئي وڪڻي ڇڏيائين ته هاڻي کيس وقت ڄاڻڻ جي ضرورت نه ٿي پوي. 1754ع ۾ هن جو ٻيو ڪتاب ”برابريءَ جي ابتدا“ شايع ٿيو. ان ڪتاب ۾ روسو تاريخ بدران تخيل ۽ عقل بدران جذبن کان مدد ورتي آهي. انسان کي مخاطب ٿيندي هو چوي ٿو ته : "”ڏسو، هيءَ آهي اوهان جي تاريخ، جيئن هئڻ گهرجي، نه ڪي اها تاريخ، جيڪا ڪتابن ۾ بند آهي، ڇو ته ڪتابن جا ليکڪ ڪوڙ ٿا ڳالهائن، پر قدرت ڪوڙ نه ڳالهائيندي آهي ۽ مون قدرت جي ئي پوئواري ڪئي آهي.“"
- ڪتاب: برادري جي ابتدا
روسو جي راءِ ۾ ابتدائي انسان نهايت نيڪ، سادو سودو ۽ معصوم هو. هو غرور، حرص ۽ هوس، نفرت ۽ دشمني، لڙائي، فساد، مطلب ته سماج جي سمورين براين کان پاڪ زندگي گذاريندو هو. اڃ لڳندي هئس ته چشمي مان پاڻي پي وٺندو هو، بک لڳندي هئس ته وڻن جو ميوو کائي وٺندو، ننڊ ايندي هئس ته ڪنهن وڻ جي پاڇي ۾ پير ڊگهاري سمهي پوندو، نه ڏينهن جو ڏک، نه ماڻهن جي ڳڻتي، نه ڪو آقا ۽ نه ڪو ڪنهن جو محڪوم، پر آسودائيءَ، آزاديءَ ۽ برابريءَ جو اهو دؤر ذاتي ملڪيت جي ڪري برباد ٿي ويو. "”شهري سماج جو حقيقي باني اهو ماڻهو آهي جنهن سڀ کان اول زمين جي هڪ ٽڪري کي چئني طرفن کان ٻَنو ٻڌو ۽ دعوى ڪئي ته اهو ٽڪرو سندس آهي. جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ ان ٻني کي ٽوڙيو هجي ها ۽ ماڻهن کي خبردار ڪيو هجي ها، ته ڏسو، هن ڌوڪي باز جي ڳالهين ۾ ڪڏهن نه اچجو، ڇو ته زمين ڪنهن هڪ ماڻهوءَ جي ملڪيت نه آهي پر زمين جو ميوو سڀني جو آهي، ته انساني نسل ڪيترين جنگين، ڪيترن ڏوهن، ڪيترن قتلن، ڪيترين مصيبتن، ڪيترين بربادين کان بچي پوي ها.“"
- روسو
فتوائون
هنن ٻنهي ڪتابن کي پبلشرن وٽ پهچڻ سان ئي باهه ۾ ساڙڻ جي فتويٰ صادر ڪئي وئي. ’ايميلي‘ 1760 ع ۾ لکجي پورو ٿيو 1762ع ۾ ’سماجي معاهدو‘ سان گڏ هالينڊ (Holland) ۾ جڏهن ڇپجي پڌرو ٿيو ته فرينچ پارليامينٽ ان کي قانون خلاف چئي ضبط ڪيو، ۽ پئرس ۾ سرڪاري طور ملڪ جي وڏي ۾ وڏي عدالت (Palais de Justice) جي ڏاڪڻ هيٺيان ساڙيو ويو ۽ اعلان ڪيو ويو ته ”فقط ڪتاب کي ساڙڻ ڪافي نه آهي، پر ان سان گڏ مصنف کي به جيئري جلايو وڃي.“
thumb|upright|روسو جو ڪراڙپ وارو پورٽريٽ فرينچ پارليامينٽ نيٺ روسو کي جلاوطن ڪيو. فرانس کان جلاوطن ٿي سوئٽزرلينڊ پهتو، پر اتي به هن جي مخالفت جاري رهي. نائين ڏينهن کان پوءِ سندس ڪتاب ’ايميليءَ‘ کي به سر عام ساڙيو ويو.
پناه
اهڙي طرح جهالت ۽ اوندهه جي علمبردارن جي عداوت کان ڊڄندي، لڪندي ۽ ڀڄندي، روسو اخر پرشيا (Prussia) جي هڪ آزاد خيال گورنر لارڊ ڪيٿ (Lord Keith) وٽ اچي پناهه ورتي، جتي اڍائي سال سلامتيءَ سان گذاريائين. جيئن ئي لارڊ ڪيٿ کي ٻئي صوبي ڏانهن بدلي ڪيو ويو ته فوراً پادرين روسو تي ’مسيح دشمن‘ (Anti Christ) جي فتويٰ لاڳو ڪري مٿس ديولن جا دروازا بند ڪيا. سرڪاري ۽ پادرين جي پروپيگنڊا سبب هن کي جتي به ڏٺو ويندو هو، ٻار، نوجوان، عورتون ۽ ٻُڍا مٿس پٿرن جا وسڪارا لائي ڏيندا هئا. 1765ع ۾ سندس گهر تي رات جو حملو ڪيو ويو ۽ روسو ڀڄي وڃي سوئٽزرلينڊ پهتو. اتان جي حڪومت پڻ سندس ملڪ نيڪالي ۽ گرفتاريءَ جو حڪم ڪڍيو، نتيجي طور پنهنجو نالو بدلائي، هڪ روپوش گنهگار وانگر، پرئس مان ٿيندو، مشهور انگريز مورخ ڊئوڊ هيوم (David Hume) وٽ انگلنڊ ۾ وڃي ڪجهه عرصو ترسيو. هتي به کيس آرام سان ويهڻ نه ڏنو ويو. 1767ع جي مئي مهيني ۾ وري موٽي فرانس آيو ۽ بيوس ۽ ڪمزور جانور وانگر هڪ هنڌان ٻئي هنڌ رلندو، لڪندو، ڀڄندو رهيو. آخرڪار کيس پئرس ۾ موٽي اچڻ جي اجازت ملي، جتي هڪ مسواڙي غريباڻي گهر ۾ زندگيءَ جا آخري ڏينهن گذارڻ شروع ئي مس ڪيائين ته سماجي جلادن ۽ جاسوسن مٿس وري اچي وارو وار شروع ڪئي. ان بيڪسيءَ واري صورتحال ۾ هن هڪ ڪتاب لکڻ شروع ڪيو. ’روسو جي جين جئڪس کان آڏي پُڇا‘، جنهن ۾ هن پنهنجي شخصيت جي بي ريا ڇنڊڇاڻ نهايت لطيف پيرايي ۾ ڪئي. ڪتاب پوري ڪرڻ بعد هن چاهيو ته پئرس جي وڏيءَ ديول ناٽرڊم (Notredame) جي منبر تي وڃي عرض رکي، پر ناٽرڊم جا دروازا به مٿس بند ڪيا ويا. 20 مئي 1778ع ۾ جڏهن روسو کي زندگيءَ جا ڪي چند هفتا باقي هن فاني دنيا ۾ گذارڻا هئا، تڏهن کيس هڪ نيڪ دل دولتمند شخص ايم. ڊي. جروڊي (M. de Girardi) وٺي وڃي پنهنجي عاليشان محل ۾ رهايو، جتي هن زندگيءَ جا آخري ڏهاڙا مسرت ۽ اطمينان سان گذاريا.
تصنيفون
thumb|right| روسو جي ايڏي مخالفت جي باوجود، خود سندس زندگيءَ ۾ سندس جملي تصنيفن جا ڇهه ڇاپا ظاهر ٿي چڪا هئا. 1780ع کان فرانس جي ماڻهن پنهنجن بادشاهن، راڻين ۽ شهزادن سميت هن ’مجذوب مفڪر‘ جي قبر جون زيارتون ڪرڻ شروع ڪيون. اهي سموار نوجوان اسڪالر ۽ مجاهد، جي اڳتي هلي 1779ع ۾ ۽ ان کان پوءِ فرينچ انقلاب جا رهنما بنجڻا هئا، هڪٻئي سان هزارين اختلاف هوندي به روسو جا هڪجهڙا معتقد هئا. 7 مئي 1794ع تي فرينچ انقلابين طرفان فرينچ پارليامينٽ ۾ روسو کي ’بني نوع انسان جو اُستاد‘ ۽ انقلاب جو پهريون داعي سڏيو ويو. 100 سال پوءِ، روس جي مشهور مفڪر ٽالسٽاءِ تي روسو جي تعليم ايترو ته اثر وڌو، جو هو نوجوانيءَ واري دور ۾، سندس جو لاڪيٽ تائٿ طور پنهنجي ڳچيءَ ۾ وجهي گهمندو هو. روسو (Rousseau) جي ڇپيل ڪتابن جو وچور هن ريت آهي : (1)La Nouvella He loise (1761), (2)ايملي (1762), (3) سوشل ڪانٽريڪٽ (1762), (4) اعتراف (1770)
وفات
ھيوملکي ٿو تہ1770 ۾ روسو ڊسوريا نالي پيشاب واري بيماري ۾ مبتلا ٿي ويو ھو. 24 آڪٽوبر 1876 ۾ پيرس جي روڊ تي ھڪ امير جي سواري واري گاڏي جي ٽڪر ڪري مٿي م ڌڪ لڳڻ سان کيس دماغ اندر زخم تي پيو جنھن سان سندس طبيعت بگڙڻ شروع ٿي.1878 جي بھار جي موسم م ھڪ دوست مارڪئس جيرارڊين جي دعوت تي ايرمينون ويل شھر ۾ سندس گھر اچي ٽڪيو جتي 2 جولاءِ تي دماغ جي رڳ مان رت وھڻ ڪري کيس اڌرنگ جو جھٽڪو آيو جنھن م وفات ڪري ويو 2 جولاءِ 1778ع تي خميس جي ڏينهن جين جئڪس روسو زندگيءَ جا آخري ساهه کنيا ۽ هن دنيا کي الوداع ڪيو. thumb|پيرس ۾ پينٿيئن ۾ روسو جو مقبرو thumb|left|ايرمينون ويل ۾ تدفين سندس تدفين پھرين 4 جولاء 1778 م کي ڊيس پيپليئر، ايرمينون ويل ۾ ٿي.11 آڪٽوبر 1794 م سندس باقيات  منتقل ڪري پيرس ۾ تدفين ڪئي وئي.
حوالا
زمرو:تعليم جي تاريخ زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
آچر
آچر هفتي جوستون ۽ آخري ڏينهن ۽ تقريبن دنيا جي سڀني ملڪن ۾ هن ڏينهن تي عام موڪل هوندي آهي. آچر ڇنڇر ۽ سومر جي وچ وارو ڏينهن آهي.
لفظ آچر
آچر = هن ڏينهن جو نالو جو بنياد سنسڪرت لفظ آدتيه مان ورتل آهي جنهن جو مطلب سج آهي. علم نجوم ۾ هن ڏينهن جو گرھ سج آهي. جيڪو اردو ۾ آدتيه وار مان تبديل ٿيندو اتوار ٿي ويو آهي. هندي ۾ هن ڏينهن جو نالو پڻ رَوِي - سورِيا ديوتا (سج جو ديوتا) جي نالي سان منسوب آهي ۽ ان کي رَوِي وار چوندا آهن.
شيخ اياز پنهنجي ڪويتا ۾ آچر کي آڏيت پڻ ڪوٺيو آهي.
آچر< آڏيت < اڏتوار< آدِتيوار< آدِتيه (سنسڪرت) =
سنڌي ماڻهو آچر نالو پڻ رکن ٿا. عيسائيت ۾ آچر جي مقدس حيثيت آهي. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ آچر تي موڪل هوندي هئي، جيڪا ذوالفقار علي ڀٽو پنهنجي دؤر ۾ بدلائي جمعو ڪري ڇڏي. بعد ۾ ميان محمد نواز شريف ان کي وري بحال ڪري ڇڏيو جيڪا اڃا تائين بحال آهي.
انگريزي Sunday
انگريزي ۾ ساڳي نسبت سان Sunday سنڊي (سج جو ڏينهن) آهي.جنهن کي منڍ ۾ پراڻي رومي مذهب Sól / Sunna / Sunne سول نالي سان سڏيو ويندو هو پر پوءِ جرمنيڪ ماڻهن Sunday جي نالي سان منسوب ڪيو ويو. اولھ جي ملڪن ۾ ڇنڇر ۽ آچر ويڪ اينڊ جو حصو آهي.
سج Sun + وار = ڏينهنday.
حوالا
زمرو:هفتي جا ڏينهن
محاورو
محاورو __(Idiom):
عربي لفظ ’حَاوَرَ‘ جو اسم مصدر ’محاورة‘ ڄاڻايو ويو آهي، جنهن جي معنى ٿي ورندي، وراڻي (جيڪا ڳالهه ورائي چئجي يعني جواب) مڪالمو يا مباحثو. اهو مروج استعمال جيڪو بيان ۾ ڪنھن جملي جو جزو ٿي ڪتب ايندو آهي ۽ اکري معنى بدران، ٻوليءَ جي رواج مطابق ٻي معنى ڏيندو آهي، انھيءَ کي ‘محاورو يا اصطلاح’ چئبو آهي.لفظ ‘محاوري’ جي اشتقاق ۽ مختلف لغتن مان جيڪا معنى ۽ مفهوم سامهون اچي ٿي تن مان اهو ئي اخذ ٿئي ٿو ته لفظ ‘اصطلاح’ ۽ ‘محاورو’ ٻه مختلف اسم آهن. يقيناً انهن جي استعمال ۾ به فرق هوندو. ..هيءُ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جتان اهو فارسيءَ ۾ ڪتب اچڻ لڳو. ائين محاورو عربي مان فارسيءَ ۾ ۽ پوءَ فارسي مان هندي، اُردو، سنڌي، پنجابي ۽ ٻين ڪيترن ئي ٻولين ۾ ڪَتب اچڻ لڳو. ’محاوري کي عربيءَ ۾ ’محاورت‘ ڪري اُچاريندا آهن. اصل ۾ اِهو ’حاور‘ يا ’حوَر‘ فعل مان نڪتو آهي. محاوري جو مطلب آهي- موٽائڻ، ورندي ڏيڻ. اڳتي هلي ان جو مطلب  گفتگو، ڳالھ- ٻولھ،  لفظن جو ميڙ، روايت ۽  اصلاح  وغيره نڪرڻ لڳو. محاوري جو جمع ”محاورا“ آهي.
حوالا
زمرو: پهاڪا، محاورا ۽ چوڻيون
موگر
موگَر: هيءَ ول ڊاڳن واري نرم زمين ۾ گهڻو ٿيندي آهي. اُن کي ”مُونگيل“ به چون. اُن جي ڊيگهه فوٽ کن ٿئي ۽ پاسن کان تَسرون ڪري وڌندي ويندي آهي. اُن جا پن ڪورڙ وانگر پنجن ڦاڪن سان ننڍيرا سائي رنگ جا ٿيندا آهن ۽ گل ننڍا پيلا ٿيندا آهن. اُن ۾ ڦرين ڪورڙ جهڙيون خاڪي رنگ جون ٿينديون آهن. جن ۾ داڻا ٿيندا آهن. هي ول اُٺ ۽ گهوڙا ته خاص چاهه سان کائين، پر رڍون، ٻڪريون، ڍڳيون ۽ گڏهه به کائيندا آهن.
پنڊت
پنڊت ___( A Learned Brahman):
هندو ودوان يا ڌرمي قانون ڄاڻندڙ. ڪيترا سنڌي هندو اديب به پنهنجي ڄاڻ ادبي ۽ سماجي خدمتن جي ڪري پنهنجي نالي اڳيان ”پنڊت“ لفظ استعمال ڪندا آهن، مثلاً: مشهور عالم ڊاڪٽر مُرليڌر جيٽلي جو والد پنڊت ڪشنچند جيٽلي (1910-1995ع). پر هاڻي ڪنهن به مضمون جي ماهر لاءِ اهو لفظ استعمال ٿئي ٿو. جيئن ’سياسي پنڊت‘ وغيره.
1282ع
ڊسمبر
زمرو:1282ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
آوران
آوران يا آواران پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي آوران جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جو نالو آهي.
سنڌ ۽ نيپال جو سنٻنڌ
زمرو:نيپال زمرو:سنڌ
436ع
ڊسمبر
زمرو:436ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ابن شاھ جا ٽڪر
ابن شاهه بزرگ شيخ بهاءُ الدين ذڪريا ملتانيءَ جي اولاد مان شيخ اسماعيل جو فرزند هو. پير ابن شاهه جي درگاهه، تعلقي شاهبندر ۾ چوهڙ جماليءَ کان ڪجهه مفاصلي تي اولهه طرف ٽڪرن تي آهي، جن کي سندس نالي پٺيان ’ابن شاهه جا ٽڪر‘ سڏيو ويندو آهي.
ستنام سنگھ ڀمارا
ستنام سنگھ ڀمارا (پ:10 ڊسمبر،1995ع) ھڪ ڀارتي باسڪٽ بال رانديگر آھي جيڪو ٽيڪساس ليجنڊ جي طرف کان اين بي اي ڊولپمينٽ ليگ جي لاءِ کيڏندو آھي۔ ھو پھريون ڀارتي رانديگر آھي جيڪو اين بي اي ۾ کنيو ويو آھي۔7 فٽ 2 انچ ۽ 132 ڪلو گرام سان گڏ ھو وچ ۾ کيڏندو آھي۔ ھو آءِ ايم جي ڪَي ھاءِ اسڪول باسڪٽ بال به کيڏندو آھي۔ 14 سالن جي عمر ۾ ئيھو ميڊيا جي نظرن ۾ اچي ويو ھو ۽ آءِ ايم جي ۾ ان جي راند ھن کي اين بي اي ٽيم جو حصو بڻائي ڇڏيو۔
خارجي ڳنڍڻا
سانچہ:Texas Legends current roster سانچہ:2015 NBA Draft سانچہ:Navboxes colour زمرو:1995ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
پنھون
پنهون ___(Punhoo):
سسئي پنهون داستان جو مرڪزي ڪردار. پنهون ڪيچ مڪران جي حاڪم آريءَ جو پٽ هو ۽ ذات جو هوت بلوچ هو. شاهه عبداللطيف ۽ ٻين ڪلاسيڪل سسئي پنهون داستان کي ڳائي سندن ڪردارن کي امر ڪري ڇڏيو.
221ع
ڊسمبر
زمرو:221ع زمرو:ٽين صدي
اسدالله کھڙوي
مخدوم اسدالله ولد مخدوم احمد کهڙوي سنڌ جي وڏن عالمن، فاضلن ۽ صوفين مان ٿي گذريو آهي. مخدوم اسدالله 870ھ مطابق 1465ع ۾ ڄائو. شريعت جي حوالي سان سندس نالو هر هنڌ مشهور هو ۽ بزرگيءَ جي هاڪ بہ جتي ڪٿي هئس. همايون بادشاھ جڏهن سنڌ ۾ آيو تہ سندس ملاقات مخدوم اسدالله سان ٿي ۽ کانئس دعا گهرايائين تہ کيس دهليءَ جو تخت واپس ملي. جڏهن همايون 963ھ/1555ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس پٽ جلال الدين محمد اڪبر چوڏهن ورهين جي عمر ۾ بادشاھ ٿيو تہ هن شريعت جي پابنديءَ لاءِ حڪم جاري ڪري ڇڏيا. ڪن هندن، بادشاھ ڏانهن ڪوڙا خط موڪليا تہ اسدالله ماڻهن کي گمراھ ڪري رهيو آهي. مخدوم اسدالله کي خبر پئي تہ هن بہ يڪدم جلال الدين ڏانهن خط اماڻيو، جنهن ۾ پنهنجون شرعي خدمتون بيان ڪيائين. ان کان پوءِ مخدوم اسدالله کهڙن جي لڳ پپريءَ جي شهر ۾ مسجد اڏائي، اچي رهيو ۽ سن 966ھ ۾ اتي ئي وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1465ع جون پيدائشون
ورجيس
ورجيس اهو مروج استعمال جيڪو بيان ۾ ڪنھن جملي جو جزو ٿي ڪتب اچي ۽ ان جي اکري معنىٰ گهربل هجي، تنھن کي ’ورجيس‘ چئبو آهي. “محاوري وانگر ورجيس پڻ اهڙو ايڪو آهي، جيڪو جملي جو جزو ٿي ڪتب ايندو آهي. ٻنھي ۾ فرق اهو آهي تہ محاورو اکري معنىٰ بدران ٻي معنىٰ ڏيندو آهي، پر ورجيس پنھنجي اکري معنىٰ ۾ ئي استعمال ٿيندي آهي ’ورجيس‘ لفظ ”ورج“ مان نڪتل آهي. سنڌي ڊڪشنرين ۾ ورج جون هي معنائون ڏنل آهن. محاورو، عادت، ريت، هلت، رواج، دستور، اصلاح ۽ رهڻي وغيره آهن. محاوري وانگر ورجيس جملي جو حصو آهي، پر اهو گهڻو ڪري لفظي معنيٰ ۾ ڪم ايندو آهي.
حوالا
زمرو: پهاڪا، محاورا ۽ چوڻيون
رڪ سنڌي
رڪ سنڌي سنڌي ٻولي جو ليکڪ ۽ هڪ صحافي آهي. سندس جنم 5 آگسٽ 1961ع تي تعلقي ڪنڊياري اڳوڻو ضلعي نواب شاھ جي ڳوٺ حامد اڄڻ ۾ ٿيو. هن جو اصل نالو غلام اصغر منگي آهي. هن سنڌ يونيورسٽي مان گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ صحافت جو پيشو اختيار ڪيو. پاڻ روزاني سنڌ سجاڳ جي ايڊيٽر ۽ روزاني جاڳو ڪراچي جي ايڊيٽر ۽ پبلشر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. جڏهن ته روزاني عوامي آواز ڪراچي، روزاني سچ ڪراچي، روزاني سوڀ ڪراچي، روزاني تعمير سنڌ ڪراچي، روزاني سنڌ حيدرآباد ۾ نيوز ايڊيٽر ۽ اسسٽنٽ ايڊيٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. پاڻ مختلف صحافتي تنظيمن ۾ شامل رهيو آهي.
رڪ سنڌي سنڌ جي حقن خاطر مختلف قومپرست ۽ ترقي پسند تنظيمن ۾ به سرگرم ڪردار ادا ڪندو رهيو آهي. هو گذريل 20 سالن کان ادب، سياست ۽ صحافت سان لاڳاپيل هجڻ سميت ڪيترن ئي ڪتابن جو خالق رهيو آهي، جن ۾ ڪيترائي ڪتاب ڇاپيل آهن. جڏهن ته سندس سوين مقالا ۽ مضمون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيندا رهيا آهن. رڪ سنڌي جي شايع ٿيل ڪتابن ۾ ”قومون ۽ قومي تحريڪ آزادي“، ”ٽوڙي ڦاٽڪ جو سانحو“، ”سنڌي قوم جو مقدمو“، ”سنڌ جي سياسي صورتحال“، ”سنڌ آزادي ۽ انقلاب“، ”تاريخ جي لاٽ“، ”قاضي فيض محمد“، ”سنڌ جي قومي تحريڪ ۽ سنڌين جو اتحاد“، ”اڄ جي سنڌ“ ۽ ”سنڌو سڀيتا جي اوسر“ ڪتاب ڳڻائي سگهجن ٿا.
رڪ سنڌي ڪيترائي ڪتاب ترجمو ڪري سنڌي ٻوليءَ جي جهوليءَ ۾ وڌا آهن. جن ۾ بينظير ڀٽو جو ڪتاب ”پاڪستان طوفان جي گهيري ۾“ به هڪ آهي. جڏهن ته ڪيئي ڪتاب مرتب به ڪيا آهن. جن ۾ ”باباءِ سنڌ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي“، ”سنڌي ٻولي رت رتولي“ ۽ ٻيا شامل آهن.
حوالا
زمرو:1961ع جوڻ پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي اديب
1283ع
ڊسمبر
زمرو:1283ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
437ع
ڊسمبر
زمرو:437ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ڀڳڙا ول
ڀُڳڙا وَل: هيءَ ول نرم زمين ۾ وڌيڪ سٺي ٿيندي آهي. اڪثر ٻُوٽن، سِڻ، مُرٽ، کِپ، ٻُوهه وغيره جي ڀرسان اُڀري انهن تي پکڙجي ويندي آهي. بعضي زمين تي به پکڙبي آهي. اُن جا پن ڦاڪن سان، ننڍا پر چهچ سائي رنگ جا ٿيندا آهن. ان ۾ ڀڳڙي جيڏو داڻو ٿيندو آهي، جنهن تان مٿس اهو نالو پيو آهي. اهي ڀڳڙا ٻار شوق سان کائيندا آهن. هيءَ ول خاص طرح اُٺ ۽ ٻڪري جو کاڌو آهي، پر رڍون، گهوڙا، گڏهه ۽ گانيون به کائين.
صوفي امداد عباس
صوفي امداد عباس -بن- صوفي عبدالستار 1932ع ۾ جھوڪ شريف ۾ پيدا ٿيو ۽ 13 شوال 1380هه/1959ع ۾ وفات ڪيائين. کيس جھوڪ شريف ۾ دفن ڪيو ويو. بيت ۽ ڪافيءَ جو سٺو شاعر هو. ”فدا“ تخلص هئس. سندس ڪلام قلمي صورت ۾ جھوڪ جي گادي ڌڻين وٽ موجود آهي.
آسوندرو
آسُوندرو: هيءَ ول ڄارين ۽ ڪنڊن جي ٿڙ وٽ اُڀري، انهن وڻن تي چڙهندي آهي. هنجو ٿڙ ٿلهيرو ٿيندو آهي. ٻيون وليون سياري اونهاري سڙيو وڃن، پر هن جو ٿڙ ۽ ٽاريون هميشه سايون هونديون آهن، جي برسات پوڻ بعد پن ڪڍي وڻڻ کي ڀري ڇڏين، اُن جو ٿڙ ورنوڪڙن سان بلا وانگر ٿيندو آهي، جو وڻن کي ويڙهيو پيو هوندو آهي. اُن جا پن وڏيرا سائي رنگ جا ٿيندا آهن. منجهس ڪو ڪمائتو ڦل ڪو نه ٿئي.هيءَ ول فقط اُٺ ۽ ٻڪريون کائينديون آهن.
اسر
اڌ رات کان پوءِ جو وقت. پره ڦٽيءَ کان اڳ جي مهل. صبح صادق.
اَسُر ٻن وقتن تي ٿيندو آهي: هڪڙو وڏو اَسُر، جيڪو اڌ رات کان ليکبو آهي، ٻيو صبح صادق وارو اَسُر، جنهن ۾ فجر واريءَ نماز جي تياري ڪبي آهي ۽ روزو رکبو آهي.
حوالا
زمرو:وقت
پبلڪ ايڊمنسٽريشن
پبلڪ ايڊمنسٽريشن حڪومتي پاليسي جو نفاظ آهي ۽ درسي مضمون پڻ آهي hسرڪاري ملازمن جي عوامي خدمت ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ تياري ۽ نفاظ جو مطالعو آهي.
زمرو:عوامي انتظاميا
تاسين ٿانگ
تاسين ٿانگ (Tả Sìn Thàng) ويٽنام جو هڪ رهائشي علائقو آهي، جيڪو ديئن بيئن صوبي ۾ آهي.
Coordinates: 22.0417°N 103.3439°E
438ع
ڊسمبر
زمرو:438ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
جيوترام ويڙهومل مٽائي
ٺارو شاهه جي مٽائي هندن جي پاڙي مان جيوترام ويڙهو مل صوفي ۽ درويش صفت انسان 1885ع ڌاري ڄائو هو.
ٻالڪپڻ
شروعات ۾ حيدرآباد جي نو ودياليه اسڪول ۾ ماستر ٿيو. جتي سيد قطب علي شاهه جهانيان واري سان قرب ٿيس، جنهن سندس روح کي رڱي وڌو. هيءُ طالب علميءَ واري وقت کان وٺي سائين قطب شاهه جي خدمت ۾ رهندو هو ۽ اتي فيض حاصل ڪندو رهيو. 1914ع ۾ ’هڪ لڪل لعل‘ نالي سنڌيءَ ۾ ڪتاب شايع ڪرايائين، جنهن ۾ جهانيان خاندان جي هڪ بزرگ سيد مير غلام عباس شاهه ولد سيد روشن علي شاهه جي سوانح حيات ۽ سندس اقوال زرين لکي پنهنجي عقيدت جو اظهار ڪيائين.
وفات
جيوترام 21 آگسٽ 1914ع تي 74 ورهين جي ڄمار ۾ ٽنڊي جهانيان ۾ لاڏاڻو ڪيو. صوفي قطب علي شاهه جيوترام لاءِ هيٺيون بيت چيو:<BR> ســدا هـجـيــن جـيـئرو، جـيـئن جيتارام،<BR> وڏي هجيئي حياتي، سدا هجين سان نام،<BR> پيهـي ڏس پـاڻ، تـه انـدر ۾ اثبات ٿيئي.<BR> اڳتي هلي سندس فرزند ويسو مل جيوترام (وي. جي مٽائيءَ) ’جهانيان خاندان‘ تي ڪتاب لکيو، جنهن جا انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ٻه ڇاپا ڇپايا آهن.
ڊاڪٽر اسدالله لاڙڪ
اسدالله لاڙڪ، پاڪ - ڀارت جو پهريون سنڌي آهي، جنهن -انگريزي- ادب ۾ پي. ايڇ.ڊي ڪري، ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي آهي. هيءُ پراڻي ضلعي نوابشاهه (هاڻي نوشهري فيروز) جي ڳوٺ لاڙڪ جو رهاڪو آهي، ليڪن -تعليم- ۽ نوڪريءَ جي سلسلي ۾ گهڻو ڪري ڄام شوري ۽ حيدرآباد سان ئي لاڳاپيل رهيو. 1962ع ۾ نورمحمد هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ ڪيائين، -ان- کان پوءِ حيدرآباد جي ئي گورنمينٽ ڪاليج مان 1966ع ۾ بي. اي پاس ڪيائين. 1968ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان -انگريزي- ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. اسدالله لاڙڪ، سچل سرمست ڪاليج نوابشاهه ۾ هڪ سال ليڪچرر ٿي رهيو ۽ پوءِ ساڳي حيثيت ۾ حيدرآباد جي مسلم ڪاليج ۾ پڙهايائين. 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو. هن 1973ع ۾ ايم. ايڊ ڪئي. پاڻ استادن جي تنظيم (سوٽا) جو جنرل سيڪريٽري پڻ رهيو. هو 1976ع ۾ -آمريڪا- روانو ٿي ويو، -جتي- هن 1977ع ۾ ايم. اي ڪئي ۽ انڊيانا يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. ڊاڪٽر اسدالله لاڙڪ، هڪ محنتي ۽ قابل -استاد- آهي، جنهن -بين- الاقوامي ٻوليءَ جي ادب ۾ ڊگري حاصل ڪري، سنڌ جي نوجوانن کي هڪ واٽ ڏيکاري. هن جو شمار سنڌ يونيورسٽيءَ جي قابل استادن ۾ ٿيندو هو. 1980ع ۾ يونيورسٽيءَ جي ملازمت ڇڏي، ڪنهن صنعتي اداري سان ڪاروباري شراڪت ۾، -آمريڪا- هليو ويو ۽ هاڻي اتي ئي رهي ٿو.
آمنه جروار
آمنه جروار (انگريزي: Amina Jarwar) سنڌ جو هڪ مثالي ڪردار آهي. هن ماتلي ويجهو ڳوٺ اي بي هسواڻيءَ ۾ استاد الهبچايو جي ڪکائين گهر ۾ جنم ورتو. 16 جنوري 2015ع جي روزآني ڪاوش جي رپورٽ مطابق آمنه  انٽر پاس ڪرڻ سان گڏوگڏ شاهه عبدالطيف جو سمورو رسالو به حفظ ڪري چڪي آهي. هن پنهنجي گهر ۾ هڪ ننڍڙو اسڪول به کوليو آهي ته جيئن شاه لطيف جي ”سائين سدائين ڪرين مٿي سنڌ سڪار، دوست مٺا دلدار عالم سڀ آباد ڪرين“ جي وطن سان محبت ۽ عالمي امن جي پيغام کي عام ماڻهن تائين پهچائي سگهي. گهر ۾ قائم ڪيل ان اسڪول ۾ آمنه ، شاگردن ۽ شاگردياڻين کي شاهه لطيف جي شاعري جي باري ۾ ڄاڻ ڏئي ٿي ۽ شاهه لطيف جي شاعري ۾ ڪتب آيل لفظن ۽ تشبيهن جي باري سمجهائي ٿي. آمنه جروار جي خواهش آهي عام ماڻهو تائين لطيف جو پيغام پهچائجي ته جيئن اهي لطيف کي پڙهڻ کان پوءِ سمجهي ان تي عمل ڪن ۽ لطيف جي پيغام کي اڳيان وڌائن.
سر پورب
پورب (سُر) (Journey to the East) شاھ لطيف جي هڪ سُر جو نالو ’پورب‘ آهي، جيڪو هن پورب پار جي آديسين کان متاثر ٿي لکيو. هي سُر ”سلوڪ جو سُر“ آهي. يعني سالڪن ۽ سندن منزلِ مقصود تي پهچڻ واري پنڌ جو سُر آهي. سالڪن کي اڳين موحد هندو فقيرن جي تمثيل سان پوربي، ڪاپڙي، سامي، سنياسي، جوڳي ۽ آديسيءَ جي نالن سان ياد ڪيو ويو آهي. جن جي منزلِ مقصود ’ناٿ‘ آهي. جنهن کي ملڻ لاءِ هو پورب (اوڀر) وڃن ٿا. يا ناني ۽ هنگلاج طرف پهچڻ لاءِ پنڌ ڪن ٿا. تمثيل ۾ پورب ڄڻ ته آخري منزل ۽ دارالبقا آهي، جنهن ۾ ابدي زندگي ماڻڻ لاءِ سالڪ هن جهان مان ڪشالا ڪري راهي ٿين ٿا.
اسرا
سورة اسرا قرآن پاڪ جي سترهين سورة آھيي، جنھن ۾ 111 آيت کان معراج جي واقعي جو آغاز ٿئي ٿو. هن سورة ۾ اخلاق عاليه جي تعليم، قرآن جا فضائل ۽ ان جي آسماني ڪتاب هئڻ ۽ مڃڻ جي مدلل دعويٰ موجود آهي. ان کان سواءِ هن سورة ۾ انساني روح جي ارتقا جا شرط ۽ اهڙيءَ طرح انڻجي پستيءَ ۽ گمراهيءَ جا سبب ۽ حالتون بہ بيان ٿيل آهن.
لورو
لورو: اُن جو ٿڙ ٿلهو ٿيندو آهي، جو سياري اونهاري به سائو رهندو آهي. هيءَ ول ڪنڊن، ڄارين ۽ ٿوهرن ۾ ٿيندي آهي. برسات پوڻ سائي ٿيو پوي. اُن جا پن ڦوڳ جي لاسُوئن وانگر تيلين جهڙا ٿيندا آهن. منجهس ڪو خاص ڦلڪو نه ٿئي. ان کي اُٺ ۽ ٻڪريون کائيندا آهن.
کٽمنڊو
کٽمنڊو زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون زمرو:نيپال زمرو:نيپال ۾ آباد جڳهيون زمرو:نيپال ۾ آباديون جڳهيون زمرو:نيپال ۾ شهر زمرو:نيوار زمرو:ڏکڻ ايشيا
اجيت پال سنگھ
اجيت پال سنگھ (1 اپريل، 1947 کان ) ڀارتي پنجاب سان تعلق رکندڙ ھڪ قومي ھاڪي رانديگر ھو۔ ھو ڀارتي ھاڪي ٽيم جو ڪپتان به رھيو ھو۔ ھن کي 1972ع ۾ ارجنا ايوارڊ ڏنو ويو۔ ھو سينٽر ھالف پوزيشن تي کيڏندو ھو۔ ھو 1975ع جي عالمي ھاڪي مقابلن ۾، جيڪي ملائيشیا ۾ ٿيا، ڀارتي ٽيم جي ڪپتاني ڪئي۔
ھن 1968ع کان 1976ع تائين ڀارتي ٽيم جي نمائندگي ڪئي ۽ ٻه دفعہ اولمپڪس ۾ برونز ميڊل کٽيا۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1947ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
اياز جاني
اياز جاني جو پورو نالو اياز حسين ولد قربان علي ميمڻ. 4 آڪٽوبر 1967 تي ڳوٺ خير محمد آريجا لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو، هن پرائمري تعليم ڪوٽڙي، باڊهه ۽ نئوديرو مان ورتي.
تعليم
1982ع ۾ مئٽرڪ نئون ديرو هاءِ اسڪول مان ڪئي. 1984 ۾ انٽر سائنس ڊگري ڪاليج رتوديرو مان، جڏهن ته گريجوئيشن 1986 ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪئي. 1988 ۾ شاهه لطيف يونيورسٽي مان ايم اي سنڌي ادب ۾ فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن ۾ پاس ڪيائين. ادب ۾ 1980 ڌاري پروانو سيوهاڻي جي رسالي ”سرهاڻ ۽ ”گل ڦل“ ۾ لکڻ سان پير پاتو.
روزگار
اياز جاني شروع ۾ ٽيليفون کاتي ۾ ملازمت ڪئي ۽ گلشن حديد ڪراچي ۾ وڃي مستقل طور رهائش پذير ٿيو. 2 سال اڳ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري ليڪچرار ٿيو ۽ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج رتوديرو ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار طور مقرر ٿيو. اياز جاني 1984ع ۾ نئون ديرو ۾ منٺار سولنگي ۽ زاهد مهراڻويءَ سان گڏجي ”ٻارن جي دنيا سنگت“ نالي هڪ تنظيم جو بنياد وڌو، اياز جاني آثم ادبي سنگت نئون ديرو، گھايل ادبي سنگت نئون ديرو ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ نئون ديرو سان 1986ع تائين واڳيل رهيو ۽ ان جو جوائنٽ سيڪريٽري پڻ ٿيو.
ادبي خدمتون
اياز جاني سنڌي ادبي سنگت ڪراچي شاخ ۽ گلشن حديد شاخ سان مختلف حيثيتن ۾ لاڳاپيل رهيو. جاني جديد سنڌي غزل ۽ وائيءَ جو نهايت ئي برجستو شاعر هيو. غزل ۽ وائي سندس سڃاڻپ جا خاص حوالا هئا. سندس غزل، وايون ۽ شاعريءَ جون ٻيون صنفون، سنڌي ٻوليءَ جي اڪثر ادبي پرچن ۾ ڇپجنديون رھيون. ڪتاب ”ڏيئا ڏيئا لاٽ اسان“ ۾ اياز جاني جي شاعري تي شيخ اياز پڻ لکيو هو ۽ سندس شعر مثال طور ڏنا هئا. هي اهو اياز جاني هو جنهن شيخ اياز جھڙي شاعر کي به متاثر ڪيو. تازو ئي سندس شاعري جو پهريون مجموعو ”دراوڙ دل جي تنهائي“ ڇپجي پڌرو ٿيو جنهن جي مهورت آرٽس ڪائونسل لاڙڪاڻو جي ادب شعبي پاران ڪرائي وئي ان پروگرام ۾ سموري سنڌ مان اياز جاني سان پيار ڪندڙ اديب شريڪ ٿيا. اياز جاني جي ادبي ڪم تي ڳالهائڻ لاءِ ته تفصيلي طور لکڻ جي ضرورت آهي ڇالاءِ ته هن سموري حياتي ادب کي ارپي ڇڏي هئي سندس لکيل گيت، غزل ۽ وايون ڌرتيءَ ڌڻين جي دکن دردن جون ترجمان به آهن ته سندس لفظ هن جي وجود جي پيڙائن جو اظهار پڻ. اياز جاني ماهوار “سارس“، ماهوار ”لهرون“ ۽ ماهوار ”همرچو“ ادبي رسالن سان پڻ واڳيل رهيو. هو شاهه لطيف چيئر ڪراچي يونيورسٽي ۾ ريسرچ آفسير طور به ڪم ڪندو رهيو. کيس ”قلندر شهباز بهترين شاعر“ ايوارڊ 2011 ۾ مليو، سندس جيون ساٿياڻي ساجده انصاري، اولاد ۾ ڇهه پٽ ۽ هڪ نياڻي، ترتيبوار منصور علي، سرمد اياز، برکا اياز، ذوالفقار علي، حسين اياز، علي عباس ۽ علي قاسم شامل آهن.
حوالا
زمرو:1967ع جون پيدائشون زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
ابن سينا
ابن سينا (Avicenna يا Ibn Sīnā، جنم: 980، وفات: 1037) جو اصل نالو ابوعلي حسين بن عبدالله ابن سينا هو، کيس بُوعلي سينا به چوندا هئا. تمام وڏو طبيب، فلسفي، سائنسدان ۽ رياضيءَ جو ماهر ٿي گذريو آهي. پاڻ وچ ايشيا بخارا جي هڪ ڳوٺ ’افشنه‘ ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄم جي تاريخ بابت اختلاف آهن. هڪ اندازي موجب آگسٽ يا سيپٽمبر 980ع ۾ ڄائو ۽ 21 جون 1037ع ۾ همدان (ايران) ۾ وفات ڪيائين. هڪ ٻئي اندازي موجب ابن سينا، منصور اول بن نوح اول جي عهد (961_ 976ع) ۾ ڄائو. ارڙهن سالن جي عمر تائين قرآن، شاعري، فلسفي، منطق ۽ طب جهڙن علمن ۾ مهارت حاصل ڪيائين.
تفصيلي احوال زندگي
شروع کان ئي سندس ڌيان علم جي حصول ڏانهن رهيو. ابتدا ۾ ارسطوءَ جي ڪتاب ’مابعد الطبيعات‘ کي سمجهڻ ۾ ڏکيائي محسوس ڪيائين، پر فارابيءَ کي پڙهڻ کان بعد الطبيعات سمجهڻ لڳو، پوءِ طب ۾ ڪمال حاصل ڪيائين ۽ طبيب جي حيثيت سان دنيا ۾ سندس مشهوري ٿي. ساساني حڪومت جي خاتمي کان پوءِ بخارا ڇڏي سن 1001ع ڌاري ’خوارزم‘ هليو ويو. جتي هن جي وقت جي مشهور عالمن سان ملاقات ٿي، انهن جي صحبت ۾ رهي ٻين به ڪيترن علمن ۾ مهارت حاصل ڪيائين. هن البيرونيءَ سان به علمي بحث ڪيا. 1009ع ۾ عراق آيو، جتان پوءِ سلطان محمود غزنويءَ کيس غزنيءَ ۾ سڏائي ورتو. غالباً هن غزنيءَ وڃڻ کان انهيءَ ڪري انڪار ڪيو، جو پاڻ باطني يعني اسماعيلي عقيدي جو هو. محمود غزنوي باطنين کي پسند نه ڪندو هو، انهيءَ ڪري بعد ۾ هي ’جرجان‘ هليو ويو، 1022ع ۾ اصفهان ۾ آيو، ۽ اتي 14 سال رهيو. آخري ڏينهن ۾ همدان آيو ۽ وفات به اتي ڪيائين.
شخصيت ۽ خدمتون
فارس جو فلاسافر ۽ طبيب ھيون ھن تعليم والد جي گھر ۾ مشھور استادن کان حاصل ڪئي ۽ 58 سالن جي عمر تائين ھن ھڪ طبيب ء سائنسدان جي حيثيت ۾ پنھنجون خدمتون پيش ڪيون. ھن جا ڪتاب ڏاڍا مشھور ٿيا ۽ يونيورسٽين ۾ 17 صدي عيسويءَ تائين پڙھايا ويا. ھن جو فلسفو ارسطوءَ جي تعليم جي بنياد تي ھيو. ھن کي يوناني ٻولي نہ ايندي هئي ارسطو جي ڪتابن جي انھن جي عربي فارسي جي ترجمن ذريعي ڪيو.ھن جا اھم ڪتاب: طب جا اصول  ۽ 'ڪتاب شفا جيڪو دراصل ارسطو جي ڪتابن جو ساڳيو متنھيو.
خدا ۽ روح بابت خيال
خدا بابت ابن سينا جا خيال ساڳيا ارسطوءَ وارا ھئا. ھن جو خيال ھيو تہ خدا وقت جي شروعات اڳ موجود ھيو تنھن ڪري زمان جو ان تي ڪو اثر ڪانہ ھيو. وقت جو آغاز فقط دنيا جي تخليق سان ٿيو. خدا ڪنھن ھڪ واقعي م دلچسپي نہ ٿو رکي پر ھر شئي کي ھلائي پيو. ابن سينا جو خيال ھو تہ دنيا جي تخليق کان اڳ ھر چيز خدا جي سمجھ ۾ موجود ھئي ۽ سموري تخليق کان پوء اھي انساني سمجھ ۾ آيون. ابن سينا جو خيال ھو تہ وقت يا زمان جي رواني ھر انساني روح ۾ ٽٽل آهي. ھر انساني عمل وقت کي ماضيءَ ۽ مستقبل ۾ ورھائي ٿو ۽ حال جو وجود صرف ان عمل جي گھڙي منجھ ھوندو آھي.ھن جي فلسفي مطابق روح ۽ جسم ٻہ الڳ الڳ شيون آهن جن مان جسم فاني ۽ روح لافاني آهي جنھن ڪري جسم جو ٻيھر زنده ٿي اٿڻ وارو عمل حقيقت ناھي. ابن سينا جي فڪر نہ رڳو اسلامي دنيا پر يورپي فلسفي کي بہ وچولي دؤر ۾ متاثر ڪيو، خاص طور تي البرٽس ميگنوس، اڪئينس، مارڪوس پيوڪرٽ کي متاثر ڪيو.
ڪتاب
ابن سينا 100 کن ڪتاب لکيا، جن مان ’القانون‘ ۽ ’الشفا‘ کي ڏاڍي شهرت ملي.
حوالا
زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سائنس جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ زمرو:ماڻھو
سومر
سومر هفتي جو پهريون ڏينهن آهي. سومر آچر ۽ اڱاري جي وچ ۾ ايندو آهي.
لفظ سومر
سومر = هن ڏينهن جو نالو هندي لفظ سوم مان ورتو ويو آهي, سوم جيڪو چندر ديو جو ٻيو نالو آهي. سندس نالي پٺيان هن ڏينهن جو نالو پيو.
هندي ۾ پڻ ساڳي نسبت سومر کي سوموار چوندا آهن.
سنڌين ماڻهو سومر ۽ سومار نالو پڻ رکندا آهن.
’سومر‘ تان سومر خان، محمد سومر، سومار خان.
سومر< سومار< سوموار< سن. سومَ = چنڊ
انگريزي Monday
Moon + وار = ڏينهن day. اهو ٿيو Moonday، تنهن مان ٿيو Monday. جرمنيڪ جو ديوتا Máni / Mona نالي سان منسوب آهي.
حوالا
زمرو:هفتي جا ڏينهن
1285ع
ڊسمبر
زمرو:1285ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
2020 بغداد بين الاقوامي هوائي اڏي تي هوائي حملو
{{{Infobox military operation |name         = 2020 بغداد انٽرنيشنل هوائي اڏو (ايئرپورٽ) هوائي حملو (ائيراسٽرائيڪ) |partof       = the 2019-20 فارسي نار بحران |image        = 2020 Baghdad Airport airstrike aftermath.jpg |image_upright = |alt          = |caption      = 3 جنوري 2020، بغداد بين الاقوامي هوائي اڏو جي ويجهو آمريڪي حملو ۾ ڀڳل جهاز جو ٽٽل ڦٽل يا بچل سچل سامان |scope        = |type         = ڊرون حملو |location     = near بغداد بين الاقوامي هوائي اڏو، بغداد گورنريٽ، عراق |coordinates  = {{Coord|33|15|29|N|44|15|22|E|region:IQ-BG_type:event|display=inline,title}} |map_type     = Iraq |map_size     = |map_caption  = Location in Iraq |map_label    = |commanded_by = |target       = قاسم سوليماني |date         = {{Start date|2020|1|3|df=y}} |time         = about 1:00 a.m.  |time-begin    = |time-end     = |timezone     = مقامي وقت، UTC+3 |executed_by = آمريڪا جون گڏيل رياستون |outcome      = ڏسو نتيجا |fatalities   = 10 |injuries     = |campaignbox  = {{Campaignbox 2019–20 Persian Gulf crisis}}{{Campaignbox Iraqi insurgency (2017–present)}} }}
2020 بغداد بين الاقوامي هوائي اڏي تي هوائي حملو (2020 Baghdad International Airport airstrike)، قاسم سوليماني جي موت، قاسم سليماني جي موت 3 جنوري 2020 تي، آمريڪا ۽ ايران جي وچ۾ وَڌندڙ تڪرار دوران، آمريڪا بغداد بين الاقوامي هوائي اڏو ويجهو سفر ڪندڙ قافلي تي ڊرون حملو ڪيو، جنهن ۾ اسلامي انقلابي گارڊ ڪور (IRGC) ۽ قدس فورس (جنهن کي آمريڪا، ڪينيڊا، سعودي عرب ۽ بحرين هڪ دهشت گرد تنظيم نامزد ڪيو آهي) جي ڪمانڊر ايراني ميجر جنرل قاسم سليماني مارجي ويو. ان حملي ۾ عراق جي پاپولر موبلائزيشن فورسز (پي ايم ايف) جو نائب چيئرمين، نامزد دهشت گرد، ابو مهدي المهنديس سميت 9 ٻِيا مُسافر پڻ مارجي وِيا.
هي حملو 2019–20 ۾ فارس نار (خليج فارس) جي بُحران دوران واقع ٿيو هيو، جيڪو 2018 ۾ ايران سان يو ايس جو 2015 جو جوهري ٺاهه (معاهدي) تان دستبرداري کانپوءِ شروع ٿيو هيو، پابنديون ٻيهر لڳايون ويون، ۽ الزام هيٺ آيل ايراني عنصرن تي علائقي ۾ آمريڪي فوجُن کي هراسان ڪرڻ جي مُهم هَلائڻ جو الزام لڳايو ويو هيو. 27 ڊسمبر 2019 تي، عراق ۾ ڪي-1 ايئر بيس، جنهن ۾ عراقي ۽ آمريڪي اهلڪار شامل هيا، تِن تي حملو ڪيو ويو، جنهن ۾ هڪ آمريڪي ٺيڪيدار مارجي ويو هيو.آمريڪا ان جي جواب ۾ عراق ۽ شام ۾ هوائي (فضائي) حملا (ايئر اسٽرائيڪ) شروع ڪيا، جِن ۾ 25 ايران جا حمايتي ڪاتب حزب اللہ عسڪريت پسند مارجي ويا. ڪُجھ ڏينهَن کانپوءِ، شيعا مليشيا فوج جي اهلڪارن ۽ انهن جي حامين گرين زون ۾ آمريڪي سفارت خانو تي حملو ڪري جوابي ڪارروائي ڪئي.امريڪا زور ڀري چيو تہ ان هوائي حملي کي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ "ويجهو حملو" کي روڪڻ جي لاءِ منظور ڪيو هُيو ۽ گڏيل آمريڪي رياستن جي دفاع کاتو هڪ بيان جاري ڪيو هيو تہ آمريڪي سفارت ڪارن ۽ فوجي اهلڪارن تي وَڌيڪ حملن کي روڪڻ لاءِ هي فيصلائتي "دفاعي ڪارروائي" آهي، جڏهن تہ ايران جو موقف هُيو تہ هيءَ "رياستي دهشت گردي" جي ڪارروائي هُئي.عراق چيو تہ ان حملي عراق جي قومي خودمختاري کي ڇيهو رسايو (مجروح ڪيو) آهي، اهو آمريڪا سان پنهنجي معاهدي جي خلاف ورزي ۽ ان جي عهديدارن خلاف جارحيت جو هڪ عمل هيو. 5 جنوري 2020 تي، عراقي پارليامينٽ سمورن غير ملڪي فوجين کي پنهنجي سرزمين تان ٻاهر ڪڍڻ لاءِ هڪ قرارداد منظور ڪئي.
ان حملي جي قانوني حيثيت کي بعد ۾ بين الاقوامي قانون سان گڏوگڏ آمريڪا جي اندروني گهريلو قانونن ۽ عراق سان سندن ٻہ طرفو سيڪيورٽي معاهدن جي سلسلي ۾ پڻ سوالي نشان لڳايو ويو هُيو. سليماني جي مارجي وڃڻ سان آمريڪا ۽ ايران جي وچ۾ ڇڪتاڻ ۾ تيزيءَ سان وَاڌارو ٿيو ۽ فوجي تنازعي جو خدشو پيدا ٿي ويو. ايراني اَڳِوَاڻن بدلو وَٺڻ جو پڪو پهہ (عزم) ڪيو، جڏهن تہ آمريڪي عهديدارن جو چوڻ هُيو تہ هو کين حق آهي تہ هو عراق ۾ ايران جي حمايتي نيم فوجي دستن (پيراملٽري) تي ڪنهن بھ نوعيت جو حملو ڪرڻ جو امڪان بڻائيندا، جنهن ۾ انهن کي خطرو هُئڻ سميت ثقافتي ماڳن جو پڻ احساس هيو. 5 جنوري 2020 تي، ايران 2015 وارو بين الاقوامي جوهري معاهدو تان پنهنجي وعدن (ڪمٽمينٽ) کي ختم ڪيو. بين الاقوامي برادري منجهان ڪيترن ئي ماڻهن ڳڻتيءَ جو اظهار ڪيو ۽ بيانَ يا اعلان جاري ڪيا، جِن ۾ صبر ۽ سفارتڪاري تي زور ڏنو ويو.
پس منظر
اسلامڪ اسٽيٽ آف عراق ۽ ليونٽ (داعش) جي دهشت گرد تنظيم کي هيسائڻ (هراسان ڪرڻ) ۽ ان جو مقابلو ڪرڻ جي لاءِ  آمريڪا جي انتظام هيٺ مشن آپريشن موروثي حل (آپريشن انهيرنٽ ريزولو (اوآءِ آر)) جي هڪ حصي طو، 2014 ۾ عراق  جي اندر مداخلت ڪئي هُئي، ۽ عراقي فورسز سان گڏ ڪُلهوڪُلهي ۾ ملائي داعش مخالف اتحاد جي هڪ رِٿا طور تربيت ۽ ڪم ڪري رهي هئي. عراقی گَهرُو جنگ (خانہ جنگي) دوران، بنيادي طور ايران جي حمايتي شيعہ مليشيا  هٿياربند— پاپولر موبلائزيشن فورسز جي مدد سان داعش کي 2017 ۾ وڏي پيماني تي شڪست ڏِني وَئي هُئي، جنهن ۾ عراقي وزير اعظم — ۽ آمريڪي حمايتي عراقي هٿياربند فوج کي سال 2016 کان رپورٽ ڏني وئي هُئي.
پينٽاگون جي اڳڪٿي
پينٽاگون جائزو ورتو تہ عراق ۾ آمريڪي فوجي ٺِڪاڻن (اَڏن) تي تهران جي حملن جو رهنما (سرواڻُ) سليماني هُيو، جنهن ۾ 2019 ڪي-1 ايئر بيس تي حملو ۽ آمريڪي شهرين جي مارجڻ، ۽ آمريڪي فضائي گاڏيءَ تي گولي ماري مارڻ شامل هُيو.
قاسم سليماني جي خلاف اڳ واريون ڌمڪيون
اَڳُوڻَنِ آمريڪي صَدرَنِ جارج ڊبليو بش ۽ باراڪ اوباما ٻِنهين سوچ ويچار کانپوءِ قاسم سليماني کي نشانو بڻائڻ جي راءِ قائم ڪئي ۽ پوءِ وري ان راءِ کي ان خدشي سبب نامنظور (مسترد) ڪيو ويو، تہ اهو هڪ وڏي پيماني تي جنگ جي طرف وَڌي ويندو. ريٽائرڊ سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي (سي آءِ اي) جو گُماشتو (آفيسر) مارڪ پوليمرپالوس  دي نيويارڪ ٽائمز کي ٻُڌايو آهي تہ سليماني، آمريڪا جي هٿان مارجي ويل ٻين مخالفن جي ڀيٽ ۾ (برعڪس)، کُلي عام طور ڪم ڪرڻ ۾ سُڪون (راحت) محسوس ڪندو هُيو ۽ ان کي ڳولهڻ مشڪل نہ  هُيو. سليماني گهڻي ريت پنهنجيون تصويرون ڇِڪيندو (ڪڍندو) هُيو ۽ آمريڪي فوجُنِ تي کُليل نموني ٽوڪَ (طنز) ڪندو هُيو.
حملو
اِنهيءَ واقعي جي اطلاع ملندي ئي، آمريڪا جي بچاءُ کاتو (محڪمو دفاع) هِڪُ بيان جاري ڪيو، جنهن ۾ چيو ويو تہ اهو هوائي حملو (ايئر سٽرائيڪ) "صدر جي هدایت" تي ڪيو ويو ۽ ان جو مقصد مستقبل جي حملن کي روڪڻ هُيو. ٽرمپ مؤقف اختيار ڪيو تہ سليماني امريڪي سفارت ڪارن (سفيرن) ۽ فوجي اهلڪارن تي وَڌيڪ حملن جي رِٿابندي(منصوبا بندي) ڪري رهيو هُيو ۽ اُنَ پاران بغداد ۾ آمريڪي سفارت خانو تي حملي جي منظوري ڏئي ڇڏي هُئي.
ايران جي جوابي ڪاروائي
القدس فورس اڳواڻ جنرل قاسم سليماني جي مارجڻ کانپوءِ جوابي ڪاروائي ڪندي ايران  پاران عراق ۾ آمريڪا ۽ ان جي اتحادي فوج جي فوجي اڏن تي  ميزائل حملا ڪيا.
439ع
ڊسمبر
زمرو:439ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
بنا پاڙي
بنا پاڙي ٿر ۾ ھڪ ول جو نالو آهي جنھن کي پاڙ ڪا نہ ٿئي يعني زمين تي ڪو نہ اڀري، پر ڪنهن ٻوٽي، مَريڙن، ڪَنٽي، ساٽوڙي ۽ ڪن وڻن تي اُڀري وڌي ويندو آهي. اُن جون تَسرون پيلي رنگ جون ٿين. منجهس ڪو بہ پن يا ڦل ڪو نہ ٿئي، فقط تندن مان تندون ڪڍي وڌندي ويندي آهي، جنهن بہ ٻوٽي يا وڻ تي هوندي، اتي گهاٽي ٿيندي ويندي، ۽ نيٺ ان کي سُڪائي ڇڏينديون. اُن کي اُٺ ۽ ٻڪريون ٻوٽن ۽ وڻن سان گڏ کائيندا آهن.
اسدالله شاھ ٽکڙائي
علامه حڪيم قاضي اسدالله شاهه ولد سيد الهه بخش شاهه ٽکڙائي 15 شعبان 1285هه/30 نومبر 1868ع ڌاري، -ٽکڙ- ضلعي ٽنڊي محمد خان ۾ ڄائو. سندس تعلق مٽيارين واري سيد خاندان جي جراڙ پوٽي پاڙي جي منعماڻي شاخ سان ھو. طب جو علم، ميران محمد شاهه -اول- وٽان سکيو. -ٽکڙ- ۾ سندس عاليشان دواخانو هو ۽ پنهنجي وقت جو حاذق حڪيم سمجهيو ويندو هو. سنڌ ۾ خلافت تحريڪ جو باني هو. پاڻ سٺو نثر نويس، اديب نقاد ۽ قادرالڪلام شاعر هو. کيس حافظ حامد، محمد هاشم مخلص، غلام محمد شاهه ”گدا“ جي صحبت ۾ شاعريءَ جو شوق جاڳيو. شاعريءَ ۾ ”فدا“ تخلص استعمال ڪندو هو. حج جي سعادت به ماڻيائين. پاڻ هڪ ئي وقت حافظ، عالم، شاعر، مصنف ۽ سياستدان هو. سنڌ جي هن قومي ڪارڪن، اديب، شاعر ۽ صحافيءَ 10 فيبوري 1926ع/ 27 رجب 1344هه تي وفات ڪئي.
تعليم و تربيت
سندس پهريون استاد حافظ يوسف هو، جنهن وٽ سنڌي پارسي ۽ فقہ پڙهڻ بعد، صرف نون مهينن جي قليل عرصي ۾ قرآن شريف حفظ ڪيائين. حضرت صاحب جن جي مريد هئڻ سان گڏوگڏ وٽن مڪتوبات شريف امام رباني مجدد الف ثاني ۽ مڪتوبات خواجه محمد معصوم عروة الوثقيٰ به پڙهڻ شروع ڪيائين. اتان فارغ ٿي، حيدرآباد ۾ مولوي محمد حسن وٽ عربي پڙهڻ لاءِ ويو، جتان تحصيل يافته ٿي نڪتو. مگر، شاهه صاحب کي اڃا به علم لاءِ گهڻي اُڃ هئي، ۽ علم حديث پڙهڻ جو ارادو ڪيائين؛ پر جيئن ته سنڌ جا عالم انهيءَ ڪم ۾ ڪمزور هئا، انهيءَ ڪري مائٽن کي ٻڌائڻ سڻائڻ کان سواءِ ديوبند هليو ويو- ڇو ته کيس خبر هئي ته مائٽ ايڏي دور دراز سفر جي اجازت نه ڏيندا. اتي پهچي، نهايت محنت ۽ جفاڪشيءَ سان پنهنجو سبق سمجهڻ ۽ ياد ڪرڻ لڳو. اتي جو مدرس شيخ الهند مولانا محمودالحسن ديوبندي، شاهه صاحب ڏانهن خاص توجهه ڏيندو رهيو. هوڏانهن وري مائٽن مٽن کي سندس گم ٿيڻ پريشان ڪري وڌو هو: کين اها خبر ڪانه هئي ته ڪو هي ماٺيڻو ٻار ايترو پري وڃي نڪرندو! اٺن مهينن گذرڻ کان پوءِ، شاهه صاحب خود پنهنجي خيريت جو خط لکيو. مائٽن اڃا کيس ڳوٺ آڻڻ جو خيال پئي ڪيو، تنهن کان اڳ سيد ميران محمد شاهه اول، جو سرهند شريف ويل هو، ڳوٺ وٺي آيس. طب ۾ سندس استاد ميران محمد شاهه اول هو. سندس هڪ عاليشان ڪتبخانو هو، جنهن ۾ پنج ڇهه هزار ڪتاب هئا. جي سندس اولاد جي ڪم توجهيءَ ڪري اڏوهيءَ جي نذر ٿي ويا.
تحريڪ خلافت
هي اهو زمانو هو، جڏهين هند ۾ هر هندو ۽ مسلمان، انگريزن مان بيزار ٿي، پنهنجي گردن مان غلاميءَ جي طوق لاهڻ لاءِ جدوجهد آزادي اڳ ئي شروع ڪري ڏني هئي، ته وري انگريزن جي اسلامي ملڪن تي جارحانه حملن، هندستاني مسلمانن کي هيڪاري مشتعل ڪري وڌو، ۽ خلافتِ عثمانيه جي تائيد ۾ هندستان ۾ تحريڪ خلافت عمل ۾ آئي. خلافتين ۽ ڪانگريسين گڏجي هڪڙي پليٽفارم تي ڪم ڪيو؛ ۽ اُهي جوش خروش ڏيکاريا، جو هندستان جي وائسراءِ لارڊ ريڊنگ حڪومت کي لکيو ته جيڪڏهن ترڪن سان صلح نه ڪندا ته هندستان ۾ بلوو ٿي پوندو. انهيءَ کان پوءِ ئي انگريزن ترڪن سان ”لوڪارنو“ وارو عهدنامو ڪيو. سنڌ ۾ خلافت جو باني سيد اسداللہ شاهه هو. سندس دل ۾ ملتِ اسلاميه جي محبت جي اُها قنديل روشن هئي، جنهن کيس گهر ويهڻ نه ڏنو ۽ يڪدم تائيد خلافت ۾ اُٿي کڙو ٿيو، کيس نور محمد وڪيل عبدالجبار وڪيل شيخ عبدالمجيد، پير غلام مجدد سرهنديءَ وغيره جهڙا مخلص ۽ بي لوث نوجوان ڪارڪن ملي ويا، جن جي قومي خذمتن کان سنڌ جو ٻچو واقف آهي. شاهه صاحب سڄيءَ سنڌ جو دورو ڪري، غافل مسلمانن کي غفلت جي ننڊ مان جاڳايو. امن – سڀا. تحريڪ خلافت کي ڪمزور ڪرڻ لاءِ انگريزن وري ”امن – سڀا“ برپا ڪئي، جنهن جا ڪيترا ملت فروش سرڪردا ٿي پيا، جن وقت بوقت زبان توڙي قلم سان آزاديءَ جي متوالن جي راهه ۾ رنڊڪون پئي وڌيون. حيدرآباد شهر جي قاضي ابراهيم شاهه به امن-سڀا ۾ شامل ٿي مسلمانن جي دلين کي سخت صدمو پهچايو- کيس ڪيترو ئي سمجهايو ويو، پر بيسود.
شهر جو قاضي ٿيڻ
رمضان جي عيد هئي، قاضي ابراهيم شاهه حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن کي اڳواٽ آگاهه ڪيو ته ”هن عيد تي انگريزن جي خلاف ريزوليشن پاس ڪيا ويندا“. گبسن يڪدم آرڊر ڪڍيو ته ”جيئن ته عيدگاهه ڪنٽومينٽ ايريا ۾ آهي، انهيءَ ڪري انگريزن جي خلاف ڪنهن جي به زبان مان هڪ لفظ نڪتو ته کيس هڪدم گرفتار ڪيو ويندو!“ خلافتين مجبور ٿي شاهه محمد مڪيءَ واري ميدان تي نماز پڙهڻ جو فيصلو ڪيو؛ پر اتي وري ابراهيم شاهه جي ڀاءُ محمود شاهه اعتراض اٿاريو ته آءٌ نماز پڙهائيندو آهيان. نيٺ، شاهه جي قدمن وٽ نماز پڙهڻ جو فيصلو ٿيو. عيد واري ڏينهن گرمي به ڏاڍي هئي. شاهه جي قدمن وارو ميدان گند ڪچري سان ڀريل هو. نماز پڙهڻ لاءِ نه ڇانو هئي، نه وري ڪي تڏا توريون هئا؛ مگر مومنن جي دلين ۾ ذرا به جنبش نه آئي، ۽ صفون ٻڌي بيهي رهيا. امامت جا فرائض علامه اسداللہ شاهه ادا ڪيا. انهيءَ ڏينهن مسلمانن قاضي ابراهيم شاهه سان بائيڪاٽ ڪيو، ۽ انهيءَ ڏينهن اسداللہ شاهه کي شهر جو قاضي مقرر ڪيو ويو. سندس تقرير نهايت اثر واري ۽ آواز رعبدار هو. پير غلام مجدد ڳالهه ڪندو آهي ته جيڏيءَ مهل انگريزن جي ظلم وتشدد جو ذڪر ڪندو هو ته سندس منهن غصي کان لال ٿي ويندو هو، ۽ اهڙي ته پر جوش تقرير ڪندو هو، جو ٻڌندڙن جون دليون جوش سان ڀرجي وينديون هيون. انهن ڏينهن ۾ ٻئي هڪ مولوي فيض الڪريم، تحريڪ خلافت خلاف هڪ رسالو ”تحقيق الخلافة“ لکيو، جو حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن پنهنجن هٿن سان ورهايو. شاهه صاحب، مولوي صاحب جي رد ۾ رسالو ”اثبات الخلافة للدولت العثمانيه“ لکيو، ۽ کيس اهي ته دندان شڪن جواب ڏنائين جو وري اُسري نه سگهيو.
دواخانو
شاهه صاحب جو ٽکڙ ۾ هڪ عاليشان دواخانو هو. سندس دوا ٿوري پيسي واري ۽ زود اثر هئي. اڪثر مريضن جو علاج مفت ڪندو هو.
==تصنيفون= 1906ع ۾ جڏهين ”مخلص“ مرحوم روپوشيءَ جي حالت ۾ ٽکڙ ۾ موٽي آيو، تڏهين سندن صلاح سان شاهه صاحب هڪ رسالو ”بهار اخلاق“ ٽکڙ مان شايع ڪيو، جنهن جو ايڊيٽر شاهه صاحب پاڻ هو، ۽ جنهن ۾ هر مهيني سندس اعليٰ مضامين ايندا هئا. هيءُ رسالو سالها سال سنڌي ادب جي خدمت ڪندو رهيو. منجهس اُن وقت جي مشهور شاعرن ۽ اديبن جا شعر ۽ مضمون هوندا هئا. ”هديہ اسديه“: هي ڪتاب شاهه صاحب سن 1331هه ۾ شايع ڪرايو، جنهن ۾ رسول اللہ جن جي علم غيب هئڻ يا نه هئڻ جي مسئلي تي نهايت سهڻي ۽ عالمانه سمجهاڻي ڏني اٿس. ”الانتصار في جواب الاشتهار“: هدايت اللہ ”مشتاق“ جي لکيل ڪتاب ”ڪواڪب السادات في شرح مناقب السادات“ تي مولوي احمد آبڙي واري جيڪي اعتراض اٿاريا هئا، انهن جي جواب ۾ هي ڪتاب شاهه صاحب لکيو. ”فتح الهادي في رد گمنام حيدرآبادي“: هي ڪتاب هڪڙي عيسائيءَ جي اسلام تي ڪيل حملن جي رد ۾ آهي.
شعر و شاعري
شاهه صاحب جنهن مڪتب جو شاگرد هو، اُتي ٻين سبقن سان گڏ شاعريءَ ڏانهن به توجهه ڏنو ويندو هو. انهيءَ کان سواءِ، ٽکڙ جي شاعرانه ماحول، مرحوم غلام محمد شاهه ”گدا“ جو ٽکڙ ۾ اچڻ ۽ ڏينهن رات رس رهاڻيون ڪرڻ، حافظ ”حامد“ جي هر وقت في اليديهه غزل گوئي ”مخلص“ ۽ آغا حسين جي جان جي صحبت هڪ تيز فهم ۽ سليم الطبع ٻار جي دل شعر چوڻ جون امنگون ڪيئن نه اٿارينديون؟ اندازي مان معلوم ٿئي ٿو ته شاهه صاحب اٽڪل تيرهن چوڏهن سالن جي عمر ۾ شعر چوڻ شروع ڪيو هو. ”انيس المريدين“ ۾ سندس هڪ اوائلي پارسي شعر آهي، جو پنهنجي مُرشد خواجه عبدالرحمان رحه جي شان ۾ چيو اٿس. شروعات ۾ سندس تخلص ”اسد“ هو.
جين ڌرم
thumb|کاٻو|جين ڌرم جو مقدس نشان