cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڇڪتاڻ ۾ واڌ
ڇڪتاڻ ۾ واڌ, تڪڙي واڌ، تڪراري ڊوڙ يا ايسڪيليشن (Escalation) ڪن به ٻن تڪراري ڌرين وچ ۾ نفسياتي توڙي طبعي حوالن سان ڇڪتاڻ ۾ واڌ جو عمل کي چيو وڃي ٿو، جيڪو ٻنهي ڌرين ۽ ساڻن واسطيدارن ۾ ڳڻتيءَ ۽ بيچينيءَ جي صورتحال کي جنم ڏئي. ان صورتحال ۾ ٻن ملڪن جي سرحدن تي فوجن جي انگ ۾ واڌ، هٿيار ٺاهڻ جي عمل ۾ تيزي، پروپيگنڊائي طريقن ۾ تيزي ۽ ٻيا ڪيترا سگهارا محرڪ اچي وڃن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هي اصطلاح پهريون ڀيرو 1938ع ۾ ڪتب آندو ويو ، پر ڪولڊ وار يا ’ٿڌي لڙائيء‘َ واري دور ۾ ٻن جڳ پڌرن ماهرن ’هرمن ڪان‘ جي ڪتاب On Escalation، 1965 ۽ ’برنارڊ بروڊي‘ جي ڪتاب Escalation and the Nuclear Option، 1966 ذريعي تمام گهڻو مشهورٿيو. هي اصطلاح سوويت يونين ۽ آمريڪا وچ ۾ نيوڪليائي هٿيارن جي ڊوڙ ۽ عالمي معاملن ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ سبب وڌيڪ ڌيان جو سبب بڻيو. ان ذريعي ٻنهي مها طاقتن منجهه تباهيءَ جوڳي ۽ تڪليف ڏيندڙ تڪرار شروع ٿيا. جيڪي ’ڪيوبائي ميزائيل مامري‘ سميت مختلف معاملن/رخن ۾ ٽين مهاڀاري لڙائيءَ جهڙي صورتحال پيدا ڪرڻ جو سبب بڻيا. هي اصطلاح جنگي هنر، معاشيات، نفسيات ۽ ٻين شعبن ۾ مختلف معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي ابتڙ بيان ڪرڻ لاءِ De-escalation جو اصطلاح ڪم آڻبو آهي. ان ذريعي ٻن تڪراري ڌرين ۾ عروج تي پهتل ڇڪتاڻ کي گهٽائڻ ۽ ويڙهه لاءِ تيار ڌرين کي ٺاري سرچاءَ واري رخ ۾ وٺي وڃڻ لاءِ سفارتڪاريءَ سميت هڙئي امن ڀريا طريقا آزمايا ويندا آهن. ان جي نتيجي ۾ تڪراري ڌريون غير فوجي طريقي سان پنهنجا اختلاف نبيرينديون آهن. ان جو هڪ مثال ’ڪيوبائي ميزائيلن وارو گهوٽالو‘ آهي، جنهن ۾ ٻنهي مها طاقتن ڇڪتاڻ کي وڌائڻ ۽ گهٽائڻ جي سلسلي ۾ مثالي ڪردار ادا ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
درٻيلو ريلوي اسٽيشن
درٻيلو ريلوي اسٽيشن پاڪستان جي سنڌ صوبو ضلعو نوشهروفيروز ۾ درٻيلو شهر ۾ هڪ ريلوي اسٽيشن جو نالو آهي.
ٽيهه هزار سال پراڻيون پينٽنگز
خيبر ايجنسي جي علائقي جمرود ۾ 110 جاين تي غارن جي ڀتين تي 30 هزار سال پراڻيون پينٽنگز هٿ ڪرڻ جي دعوا ڪئي وئي آهي. خيبر ايجنسي جي سياسي انتظاميا ۽ پراڻن ماڳن جي ماهرن تي ٻڌل هڪ ٽيم صحافين کي ٻڌايو ته انهن کي جمرود جي عارن مان (پري هسٽري) جي زماني جا اهڙا آثار مليا آهن جن کي دنيا جي گڏيل تمدن واري ميراث (ورلڊ هيريٽج) ۾ شامل ڪري سگھجي ٿو. اها سروي ڊائريڪٽر آرڪيالوجي اينڊ ميوزيم خيبرپختونخواهه عبدالصمد جي نگراني ۾ ڪئي وئي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:پراڻا ماڳ زمرو:پاڪستان
2 ربيع الاول
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ربيع الاول
3 ربيع الاول
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ربيع الاول
يهوديت
يھوديت يھودين جي نسلي گروہ جي مذھب جو نالو آهي جنھن ۾ انھن جي مذھبي، ثقافتي ۽ شرعي روايتن سميت انھن جي پنھنجي تھذيبپڻ شامل آهي ھي سڀ کان پھريون ابراھيمي مذھب آھي ۽ ان جو بنياد توحيد تي آھي يعني يھودي صرف ھڪ خدا جي ھجڻ جي تصور ۾ يقين رکندڙ آھن. يھودين جو وڏو مقدس ڪتاب عبراني بائيبل آھي جنھن جو وڏو حصو توريت تي مشتمل آھي. انھن جي زباني روايتن تي مشتمل ٻيا مقدس ڪتاب تلمود ۽ مدراش آھن. ھن مذھب جا پوئلڳ ھن وقت دنيا ۾ ڏيڍ ڪروڙ کان پوڻا ٻہ ڪروڙ تائين آھن. يھوديت وچ اوڀر ۾ پتل جي دؤر کان وٺي ھڪ منظم مذھب رھيو آھي.
ڪنوي
ڪنوي:Conwy : ( روايتي طور تي ان کي انگريزي ۾ Conway پڻ لکندا آهن.حفاظتي ديوار سان گھيريل بازار وارو شھر آھي جيڪو يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي رياست ويلز جي  ڪنوي ڪائونٽي بورو ۾ واقعي آهي جتي رھندڙ ماڻھو ويلش آھن اھو ڪنوي ندي جي ڀر ۾ واقع آهي. ان جي آبادي2001 جي آدمشماري مطابق 14208 آھي. ھي شھر سياحت لاءِ مقبول آهي ھن شھر جو نالو ڪنوي ويلش ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي:  cyn جنھن جي معني وڏو آھي ۽ gwy  جنھن جي معني پاڻي آھي جيڪو نديءَ جو نالو آهي جتان وري پوءِ ھن شھر تي پيو.
فارين ايڪسچينج
thumb|300px|دنيا جو ملڪي سطح تي برآمدات جو نقشو
پرڏيهي مٽاسٽا ___Foreign Exchange:
بين الاقوامي واپار کي گهرو واپار کان جدا ڪرڻ جو هڪڙو سبب اهو به هو ته مختلف ملڪن ۾، ناڻي ۽ بئنڪاريءَ جا مختلف سرشنا رائج آهن. هر هڪ ملڪ ۾ شيءِ جي قيمت سندس سڪي ۾ ڪئي ويندي آهي. مثال طور انگلنڊ ۾ پائونڊ ۾، آمريڪا ۾ ڊالر ۾، فرانس ۾ فرئنڪ ۾، جرمنيءَ ۾ ڊش مارڪ ۾ ۽ پاڪستان ۾ روپئي ۾. هڪ ملڪ جي باشندن لاءِ ٻئي ملڪ جو ناڻو اهڙو ئي نئون آهي، جھڙي اتي جي ٻولي نئين آهي. هڪ ملڪ جي اندر طاقت کي، چيڪن ۽ هنڊين وغيره وسيلي آسانيءَ سان ڦيرائي گهيرائي سگهجي ٿو، ۽ پري پري تائين ادائگيءَ ۾ سولائي ٿئي ٿي. پر بين الاقوامي ادائگين لاءِ مختلف سڪن جي ضرورت پوندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو پرڏيهي مٽاسٽا جو سرشتو وجود ۾ آيو، جنهن جي ذريعي ملڪي ناڻي جي عيوض پرڏيهي ناڻو حاصل ڪر سگهجي ٿو. پرڏيهي مٽاسٽا يا زرمبادله مختلف مفهومن ۾ استعمال ٿئي ٿو. پهريون ته هن سان مٽاسٽا جي اگهه جي معنيٰ ورتي ويندي آهي؛ يعني ته ٻاهرئين ملڪ جي ناڻي جو مقدار جيڪو گهرو ملڪ جي ناڻي جي ايڪي جي عيوض ۾ ملندو. ٻيون ته پرڏيهي مٽاسٽا جي ڏيتي ليتيءَ جي معنيٰ ۾، يعني هڪ ملڪ جي سڪي کي ٻئي ملڪ جي سڪي سان تبديل ڪرڻ يا، اها مشينري جنهنجي وسيلي ٻاهريون ادائگيون ڪيون وڃن ٿيون. ٽيون ته هڪ ملڪ اندر پرڏيهي مٽاسٽا جو ذخيرو يا فند.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
سون جو معيار
right| سون واري سرشتي ۾ ڪاغذي نوٽ سون جي مقرر ڪيل ملھ مطابق تبديل ٿيندا آهن
سون واري سرشتي تي مدار رکندڙ نظريو ___ __Adjustment under Gold Standard:
هي نظريو، اقتصاديات جي ڪلاسيڪي ماهرن ڊيوڊ هيوم ۽ ڊيوڊ رڪارڊو جي دماغي ڪاوشن جو نتيجو آهي. ڪلاسيڪي ماهر هميشه آزاد واپار جا حامي ۽ واپاري رڪاوٽن جي سخت خلاف رهيا آهن. هن نظرئي ۾ پڻ آزاد واپار تي خاص زور ڏنو ويو آهي. هن نظريي موجب آزاد واپار جي اثر هيٺ جيڪڏهن سون ملڪ ۾ ايندو ۽ نڪرندو رهندو ته ملڪ جي ادائگيءَ جو توازن پاڻمرادو هموزن ٿيندو رهندو. انهيءَ پاڻمرادي هموزنيءَ لاءِ ضروري آهي ته واپار ڪندڙ سڀني ملڪن ۾ سون وارو سرشتو رائج هجي. هاڻي جيڪڏهن هڪ ملڪ ٻاهران وڌيڪ مال گهرائي ٿو ته ضرور هن کي ٻاهرين ملڪن کي سون ڏيڻو پوندو، تنهنڪري ملڪ اندر سون جو مقدار گهٽجي ويندو. انهيءَ ڪري ملڪ ۾ ناڻي جي رسد گهٽجي ويندي ۽ نتيجي ۾ ملڪ جي عام قيمتن جي سطح پڻ ڪري پوندي ۽ ملڪ ۾ سستائي ٿي ويندي ۽ شيون سستي اگهه تي وڪامنديون. ٻئي پاسي ٻيو ملڪ جنهن پهرئين ملڪ کي پنهنجون شيون وڪرو ڪري ڏنيون هونديون، تنهنجي ڪمائي وڌي ويندي، سندس سون جو  مقدار به وڌندو، جنهن ڪري ملڪ ۾ ناڻي جي رسد وڌندي ۽ ناڻي جي مقدار وڌڻ ڪري طلب وڌندي ۽ شين جون قيمتون به چوٽ چڙهڻ لڳنديون. ٻين لفظن ۾ عام قيمتن جي سطح وڌي ويندي. لازمي آهي ته ملڪ ۾ سخت مهانگائي هجڻ ڪري اهو ملڪ اهي شيون ٻاهران گهرائيندو جتان کيس سستي اگهه تي ملنديون. پهرئين ملڪ مان جتي هاڻي هن ملڪ جي مقابلي ۾ شيون سستيون هونديون، اتان شيون گهرايون وينديون، جنهنڪري وري پهرئين ملڪ ۾ سون جو مقدار وڌندو ۽ پوئين ملڪ ۾ گهٽبو، اهڙيءَ طرح ملڪ ۾ سون جي اچڻ وڃڻ ڪري ڪجهه عرصي بعد ادائگيءَ جي توازن ۾ کوٽ پاڻمرادي پوري ٿي ويندي. مگر سون جي سرشتي تحت ادائگيءَ جو توازن پاڻمرادو تڏهن هموزن ٿيندو، جڏهن ٻن خاص قاعدن جي پابندي ڪئي ويندي. جيڪڏهن واپار ڪندڙ ملڪ انهن اصولن جا پابند نه رهيا ته توازن پاڻمرادو هموزن ٿي نه سگهندو. اهي ٻه قاعدا پوءِ جن کي سون واري سرشتي جي راند يا کيڏ جا قاعدا (Rules of Gold Standard Game) سڏيو وڃي ٿو، اهي هي آهن: پهريو قاعدو هي آهي ته سون جي چرپر کي ڇڏي ڏنو وڃي ته اها قيمتن تي پنهنجو پورو اثر ڏيکاري، يعني ته جڏهن ڪنهن به ملڪ ۾ سون جو مقدار وڌي وڃي ته پوءِ ملڪ ۾ ڪارپت يا اعتبار به اوترو ئي وڌايو وڃي، معنى ته ناڻي جو مقدار به وڌايو وڃي. جڏهن وري سون ملڪ مان ٻاهر وڃي، يعني سون جو مقدار گهٽجڻ لڳي، ته پوءِ ملڪ ۾ ڪارپت يا اعتبار کي به گھٽايو وڃي، يعني ته ناڻي جو مقدار گهٽايو وڃي. ٻيو قاعدو هيءُ آهي ته مالي ۽ واپاري نيتون اهڙي نموني سان ٺاهيون وڃن، جيئن ادائگيءَ جي توازن ۾ هم آهنگي پيدا ڪري سگهجي. اهي ملڪ جن جي ڪمائي وڌيڪ آهي، انهن کي گهرجي ته برآمدات جي مقابلي ۾ درآمدات زياده گهرائين ۽ اهڙا ڪي به طريقا اختيار نه ڪن جن جي ڪري سندن درآمدات گهٽجي وڃن، ڇاڪاڻ ته سندن درآمدات ٻين ملڪن جون برآمدات آهن، جن مان ڪمايل پئسن مان ئي هو سندن قرض لاهيندا. پر ڏٺو وڃي ته هنن قاعدن تي عمل نه ڪيو ويو، جنهن ڪري سون واري سرشتي جي پڄاڻي آئي ۽ ملڪن انهيءَ کي بلڪل ترڪ ڪري ڇڏيو.
ڪورڪ سٽي ڪائونسل
ڪورڪ سٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ڪورڪ شھر جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 31 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي شھر جي لارڊ ميئر کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي. شھر جي عملداري جو سربراھ ھڪ عملدار ھوندو آھي جيڪو چيف ايگزيڪيوٽو سڏبو آهي. ڪائونسل جو اجلاس ڪورڪ شھر جي سٽي ھال ۾ ٿيندو آهي.
الله آباد ( يو سي)
يو سي 10 الله آباد سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا ميروخان تعلقي ۾ واقع آهي. ان جي ڪل آبادي 19,228 آهي. ھي يونين ڪاؤنسل ۾ الله آباد  ھڪ وڏو ڳوٺ ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي ھن يو سي ۾ ڳوٺ شير محمد شاھ، ڳوٺ رپ وٽو، بٺي ھڪڙا ، نئون کبڙ ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي رھندڙ ماڻھن م بروھي، چانڊيا ، مگسي، ھڪڙا، سانگي، کوسا ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين جاويد احمد چانڊيو  ۽ وائيس چيئرمين محمد خان مگسي چونڊجي آيا جيڪي پيپلزپارٽي جا اميدوار ھيا. ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م جو ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ڳوٺ جان محمد کوسو جو آصف احمد کوسو ميمبر چونڊيو ويو.
تعليم ۽ صحت جون سھولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. مڊل ، سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھي يو سي مان وارھ ڪئنال وھندڙ آهي. ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي بٺي ھڪڙا واري پاسي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
سرد جنگ پُڄاڻا
سرد جنگ پُڄاڻا (Post–Cold War era) 1991ع ۾ سوويت يونين جي ٽٽڻ کانپوءِ اولھ ۽ روس وچ ۾ سرد لڙائيءَ جو خاتمو ٿيو، جنهن کي ”سرد لڙائيءَ جي پڄاڻيءَ جو دؤر“ يا پوسٽ ڪولڊ وار (Post Cold War) چئجي ٿو. هن تبديليءَ کي جديد دور جي تاريخ ۾ وڏي اهميت حاصل آهي، ڇاڪاڻ تہ سرد جنگ جي خاتمي سان، آمريڪي معاشري ٻيهر پنهنجن اهم داخلي معاملن جي حل ڪرڻ تي ڌيان ڏيڻ شروع ڪيو. خاص طور آمريڪي پرڏيهي پاليسيءَ ۾ تبديليون آيون ۽ اُن بين الاقوامي تناظر ۾ نئين سر لاڳاپا رکڻ شروع ڪيا. سوويت جي زوال کان پوءِ آمريڪي سماج جي اندر ٻيهر داخلي حوالي سان نون مسئلن ۽ بحثن به جنم ورتو.
حوالا
زمرو:ايڪيهين صدي زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:تاريخي دور زمرو:جديد تاريخ زمرو:سياست زمرو:ويهين صدي
غيبي ديرو 6 چڪ 12
ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 12  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1976ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو 2 ۽ اوڀر ۾ ديھ غيبي ديرو 2، ڏکڻ ۾ ديھ غيبي ديرو 6 اڻ سروي ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو 4 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل سروي ٿيل آهي جنھن مطابق ديھ ۾ ڪل 326 بلاڪ واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
4 ربيع الاول
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ربيع الاول
فارين ايڪسچينج مارڪيٽ
right|thumb|upright=1.35|1988 کان 2007 تائين مکيہ پرڏيهي مٽاسٽا جي مارڪيٽ ۾ ٿيل سودن جا انگ اکر بلين آمريڪي ڊالرن ۾ ڏيکاريل
پرڏيهي مٽاسٽا جي بازار ____ (Foreign Exchange Market):
ضرورتمندن کي گهربل ناڻو مهيا ڪري ڏيڻ لاءِ، هر ترقي يافته ملڪ ۾ مٽاسٽا جي بازار هوندي آهي. هيءَ بازار عام مارڪيٽ وانگر ڪو خاص مقرر هند نه هوندي آهي، پر انهيءَ ڪم ۾ مهارت رکندڙ ڪي خاص شخص جن جو وڏين وڏين بئنڪن، گڻگ واپارين ۽ پرڏيهي دلالن سان رستو هوندو آهي، اهي هر ملڪ جو ناڻو پاڻ وٽ جمع ڪندا آهن، ۽ حاجتمندن کي ملڪي ناڻي جي عيوض ڏيندا آهن. اهڙا ماڻهو ٽيليفونن ۽ تارن وغيره ذريعي، هڪ ٻئي کان خبر چار لهي، هڪجيترو اگهه وصول ڪندا آهن. جنهن ڪري عام بازار جيان سندن اگهه هر وقت ساڳيو رهندو آهي. کين مختلف سڪن جو تعداد هيٺين ذريعن مان موصول ٿئي ٿو: (الف) ٻاهر مال موڪليندڙن کان، (ب) (قرض) کڻندڙن کان، جيڪي ملڪي ضمانت ناما ٻاهرو ڪڻڻ ذريعي ڌاريو ناڻو حاصل ڪن ٿا، (ث) خذمتن جي اجرت وٺندڙن وٽان ۽ (د) ڪڏهن ڪڏهن سٽي بازاريءِ ۾. وٺندڙن ۾ وري هيٺيان اچي وڃن ٿا: (الف) ٻاهران مال گهرائيندڙ، (ب) خذمتون يا ٻاهريون ڌراوتون خريد ڪندڙ، ۽ (ث) سٽيءَ بازاريءَ ۾. ان بازار ۾ ناڻي جو اگهه روزمره جي خريد و فروخت جي مدنظر مقرر ڪيو ويندو آهي.
5 ربيع الاول
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ربيع الاول
ريلوي جي وزارت (پاڪستان)
ريلوي واري وزارت ، ڪابينا جي سطح تي ، پاڪستان سرڪار جي وفاقي وزارت آهي. پنهنجي قيام جي وقت ، وزارت وزارت اطلاعات جو کاتو هو ، تنهنڪري مئي 1974 ۾ هن کي هڪ آزاد وزارت جو درجو ڏنو ويو.
6 ربيع الاول
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ربيع الاول
اينھئي صوبو
اينھئي عوامي جمهوريه چين جو خشڪي سان گهيريل ھڪ صوبو آهي جيڪو اوڀر چين واري ريجن ۾ واقع آهي. ان جي گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر ھفي آھي. اھو يانگزي ندي ۽ ھئائي ندي واري طاسن جي پرينءَ ڀر واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ جئانگسو ڏکڻ اوڀر ۾ ججيئانگ، ڏکڻ ۾ جِئانگشي، ڏکڻ اولھ ۾ ھوبئي، اتر اولھ ۾ ھينان ۽ اتر ۾ شئنڊانگ صوبي جو ٿورڙو حصو واقع آهي. ھن صوبي جي آبادي 6,36,50,000 آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان چين جو اٺون نمبر وڏو صوبو آھي
شي جنپنگ
سينٽرل انسٽيٽيوشن ميمبرشپ
2007–: 17ھين,18ھين, 19ھين پولٽ بيورو اسٽينڊنگ ڪاميٽي
2007–2012: سيڪريٽري (پھرين درجي وارو), 17ھين سينٽرل سيڪريٽريٽ
2002–: فل ميمبر, 16ھين, 17ھين, 18ھين, 19ھين سينٽرل ڪاميٽي
1997–2002: الٽرنيٽ ميمبر, 15ھين سينٽرل ڪاميٽي
1998–: بطور وفد, 9ئين, 10ھين, 11ھين 12ھين نيشنل پيپلز ڪانگريس
2018– ھاڻي تائين: مالياتي ۽ معاشي معاملن جي مرڪزي ڪميشن جو سربراھ
2018– ھاڻي تائين: پرڏيهي معاملن جي مرڪزي ڪميشن جو سربراھ
2018–ھاڻي تائين: انٽرنيٽ واري معاملن جي مرڪزي ڪميشن جو چيئرمين
فرانسيسي ٻولي
400x400 عڪسلون|فرانسيسي ٻولي
شي جنپنگ
2018– ھاڻي تائين: جامع ۽ گھري سڌارن واري ڪميشن جو چيئرمين
فرانسيسي ٻولي
فرانسيسي ٻولي (فرانسيسي تلفظ:le français) (French language) انڊو يورپيئن ٻوليون جي خاندان جي هڪ ٻولي آهي، جنهن جو تعلق رومني زبانن سان آهي.هي رومني سلطنت جي عاميانہ لاطيني ٻولي تان ٺهي آهي، جيئن تہ سڀئي رومني ٻولين  سان گڏ ٿيو آهي. فرانسيسي ٻولي گول رومني ٻولي منجهان ترقي ڪندي پنهنجي نئين شڪل ۾ وجود پذير ٿي آهي. گول رومني گول علائقا جي لاطيني ٻولي آهي. گهڻي ريت، اُتر گول ۾ هيءَ ٻولي رائج آهي.
شي جنپنگ
2014– ھاڻي تائين: دفاع ۽ فوجي سڌارن واري گروپ جو سربراھ
فرانسيسي ٻولي
يورپ
کاٻو|thumb|[[يورپي اتحاد ۽ اميدوار ملڪن ۾ فرانسيسي ٻوليءَ جي معلومات ]] يورپي اتحاد ۾ فرانسيسي ٻولي انگريز ۽ جرمن جي ٻولي بطور مادري ٻولي ٽئين وڏي ٻولي آهي، جنهن جا ڳالهائيندڙ ڪُل 19.71% سيڪڙو آهن.
غيبي ديرو 6 چڪ 13
ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 13 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1986ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 10 ۽ اوڀر ۾ پراڻو تعلقو شھدادڪوٽ ، ڏکڻ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 16 ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 12 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل سروي ٿيل آهي جنھن مطابق ديھ ۾ ڪل 730 بلاڪ واقع آهن.
فرانسيسي ٻولي
وڌيڪ ڏسو
فهرست ملڪ فرانسيسي بطور سرڪاري ٻولي
شي جنپنگ
2014–2018: انٽرنيٽ سيڪيورٽي اينڊ انفرميٽائيزيشن واري گروپ جو سربراھ
غيبي ديرو 6 چڪ 13
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
فرانسيسي ٻولي
حوالا
زمرو:الجيريا جون ٻوليون زمرو:برونڊي جون ٻوليون زمرو:برڪينا فاسو جون ٻوليون زمرو:بيلجيم جون ٻوليون زمرو:بينن جون ٻوليون زمرو:چاڊ جون ٻوليون زمرو:روانڊا جون ٻوليون زمرو:سئيٽزرلينڊ جون ٻوليون زمرو:سيچيليس جون ٻوليون زمرو:سيليڪاز جون ٻوليون زمرو:سينيگال جون ٻوليون زمرو:فرانس جون ٻوليون زمرو:گائينا جون ٻوليون زمرو:گوبان جون ٻوليون زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون زمرو:لاس جون ٻوليون زمرو:ليڪسمبورگ جون ٻوليون زمرو:ماريٽينيا جون ٻوليون زمرو:مالي جون ٻوليون زمرو:ماڊاگيسڪر جون ٻوليون زمرو:مراڪش جون ٻوليون زمرو:موريشس جون ٻوليون زمرو:موناڪو جون ٻوليون زمرو:نائيگر جون ٻوليون زمرو:وانواتو جون ٻوليون زمرو:ويٽنام جون ٻوليون زمرو:هيٽي جون ٻوليون زمرو:ٽوگو جون ٻوليون زمرو:ڊجبيوٽي جون ٻوليون زمرو:ڪمبوڊيا جون ٻوليون زمرو:ڪيمرون جون ٻوليون زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون
شي جنپنگ
2013–ھاڻي تائين: نيشنل سيڪيورٽي ڪميشن جو چيئرمين
2013–2018: مالياتي ۽ معاشي معاملن جي گروپ جو سربراھ
2013–2018: جامع ۽ گھري سڌارن واري گروپ جو سربراھ
2012–ھاڻي تائين: تائيوان واري معاملن جو سربراھ
2012–2018: پرڏيهي معاملن واري گروپ جو سربراھ
2007–2012: پارٽي جي تنظيم سازي جي گروپ جو سربراھ
2007–2012: سائنسي ترقي جي صورتحال جي گھري مطالعي ۽ سکڻ واري گروپ جو سربراھ
2007–2012: ھانگ ڪانگ ۽ ميڪائو وارن معاملن جي مرڪزي سھڪار واري گروپ جو سربراھ
2016–ھاڻي تائين: پيپلز لبريشن آرمي گڏيل جنگي ڪمان جو ڪمانڊر ان چيف
2010–2013: رياست جي مرڪزي فوجي ڪميشن جو وائيس چيئرمين
2010–2012: پارٽي جي مرڪزي فوجي ڪميشن جو نائب صدر
2008–2013: چين جو نائب صدر
2007–2012: پارٽي جي مرڪزي اسڪول جو صدر
2007: شنگھائي ميونسپلٽي ۾ پارٽي ڪميٽي جو سيڪريٽري
2002–2007: ججيئانگ صوبي جو پارٽي سيڪريٽري
2002: ججيئانگ صوبي جو ڊپٽي پارٽي سيڪريٽري ۽ قائم مقام گورنر
1999–2002: فيوجن صوبي جو گورنر
1995–2002: فيوجن صوبي جو ڊپٽي پارٽي سيڪريٽري
1990–1996:فيوجوئو شھر جو پارٽي سيڪريٽري
1990–1996: فيوجوئو جي پيپلز ڪانگريس جي اسٽينڊنگ ڪميٽي جو چيئرمين
1988–1990:ننگد جو پارٽي سيڪريٽري
1985–1988: ڊپٽي ميئر، شائمين
1983–1985: پارٽي سيڪريٽري جينگڊنگ ڪائونٽي
شِي جِنپِنگ (l (پيدائش: 15 جون 1853ع) چين جو سياستدان جيڪو 2013ع کان عوامي جمهوريه چين جو صدر، چيني ڪميونسٽ پارٽي جو جنرل سيڪريٽري ۽ 2012 کان چين جي سينٽرل ملٽري ڪميشن جو چيئرمين آهي. شي 2012ع کان چين جو سڀ کان وڏو سياسي اڳواڻ آهي. ھي چين جي جھوني ڪميونسٽ  شِي جَونگشُن جو پٽ آھي. ھن بيجنگ جي چِنگھُوا يونيورسٽي مان ڪيميڪل انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي. 1999 کان 2002 تائين فيوجن صوبي جو گورنر رھيو. ,2002 کان 2007 تائين ججيئانگ صوبي جو پارٽي سيڪريٽري ٿيو.  2007ع ۾ ڪجھ وقت شنگھائي جو پارٽي سيڪريٽري پڻ رهيو، جنھن بعد پولٽ بيورو جي اسٽينڊنگ ڪاميٽي جو رڪن ٿيو. ھي آڪٽوبر 2007 ۾ چيني ڪميونسٽ پارٽي جي سيڪريٽريٽ جو فرسٽ سيڪريٽري مقرر ٿيو. 2008 ۾ ھن جو نالو ھو جنتائو جي جاء تي چين جي سڀ کان وڏي سياسي اڳواڻ طور تجويز ڪيو ويو ۽ ان سال جي آخر ۾ کيس عوامي جمهوريه چين جو نائب صدر ۽ چين جي سينٽرل ملٽري ڪميشن جو پڻ وائيس چيئرمين مقرر ڪيو ويو. ھن کي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي چوٽي جي اڳواڻ (leadership core) جو لقب ڏنو ويو جيڪو لقب مائوزي تنگ ۽ ھن سميت اڃان تائين رڳو پنجن اڳواڻن کي مليو آهي. 2007 کان شي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي 17ھين، 18ھين ۽ 19ھين پولٽ بيورو اسٽينڊنگ ڪميٽي جو رڪن رھيو. 2013 ۾ جي چين جو صدر مقرر ڪيو ويو.
شروعاتي زندگي
left|thumb|upright|شي جنپنگ پنجن سالن جو (کاٻي پاسي) سندس ڀاءُ شي يوئانپنگ (وچ ۾ ) ۽ انھن جو پيءُ شي جونگشن (ساڄي پاسي) 1958ع جي نڪتل تصوير شي جنپنگ 15 جون 1953 ۾ بيجنگ ۾ پيدا ٿيو. ھي پنھنجي والدين جو ٻيون نمبر پٽ ھيو. سندس پيءُ جو نالو شي جونگشن ۽ ماء جو نالو چي شن ھيو. چيني ڪميونسٽ انقلاب بعد شي جنپنگ جو پيءُ مختلف عهدن تي فائز رهيو جن ۾ ڪميونسٽ پارٽي جي پروپيگنڊا واري شعبي جو چيف، عوامي جمهوريه چين جو نائب وزيراعظم ۽ نيشنل پيپلز ڪانگريس جو نائب چيئرمين شامل ھيا شي جنپنگ کي ٻہ وڏيون ڀينرون ھرڪ چي چيائوچيائو ۽ چي انعان ھيون ھن جي پيءُ جو اصل تعلق شئانڪسي صوبي جي فيوپنگ ڪائونٽي سان ھيو ھن تعليم جي شروعات بيجنگ جي اسڪول نمبر 25 کان ڪئي ۽ پوء 1960 واري ڏھاڪي ۾ بيجنگ بيئاء اسڪول ۾ داخل ٿيو 1963ع ۾ جڏھن ھي 10 سالن جو هو ته سندس پيءُ کي ڪميونسٽ پارٽي مان نيڪالي ڏني وئي ۽ کيس ھينان صوبي جي شھر لئويانگ جي ھڪ فيڪٽري ۾ ڪم لاء موڪليو ويو. مئي 1966ع ۾ ثقافتي انقلاب جي ڪري شي جنپنگ کي پنھنجي ثانوي تعليم کي مختصر ڪرڻو پيو ڇوتہ شاگردن طرفان استادن سان ويڙھ ۽ تنقيد سبب سمورا ڪلاس بند ڪيا ويا. فوجي شاگردن شي جنپنگ جي گھر تي حملو ڪري ٽوڙ ڦوڙ ڪئي ۽ ان دٻاءَ جي ڪري ھن جي ھڪ ڀيڻ شي ھيپنگ خودڪشي ڪئي ھئي ھن جي پيءُ کي سري عام ھڪ ميڙ جي آڏو گھمائي انقلاب دشمن قرار ڏنو ويو. ھن جي ماء کان زبردستي پنھنجي مڙس سان تعلق ختم ڪرايو ويو. جڏهن شي جنپنگ 15 سالن جو ٿيو تہ سندس پيءُ کي جيل ۾ بند ڪيو ويو. شي جنپنگ کي پيءُ جي سرپرستي کان بغير 15 سالن جي عمر ۾ شئانڪسي صوبي جي يانچوئان ڪائونٽي جي ليئانجائھي نالي ڳوٺ ۾ ڪم لاءِ موڪليو ويو اتي ھن پارٽي ڪميٽي جي سيڪريٽري طور ڪم ڪيو ھي ڪجھ مھينن ۾ ئي ٻھراڙيءَ واري زندگي کان بيزار ٿي بيجنگ ڀڄي آيو پر ڀاڄوڪڙن جي خلاف ڪاروائي دوران بيجنگ مان گرفتار ڪيو ويو ۽ کيس واپس ساڳي ڳوٺ ڪم لاء موڪليو ويو جتي ھن ست سال گذاريا. ست ڀيرا رد ٿيڻ بعد ھن کي 1971ع ۾ چين جي ڪميونسٽ يٿ ليگ ۾ شامل ڪيو ويو. 1972 ۾ چو اين لائي طرفان خاندانن جي ٻيھر گڏ رھڻ جي اجازت ملڻ بعد ھن ٻيھر پنھنجي پيءُ سان گڏ رھڻ شروع ڪيو جي چيني ڪميونسٽ پارٽي ۾ شامل ٿيڻ لاء درخواست ڏيندو رھيو نيٺ ڏھين ڀيري 1974 ۾ ھن جي درخواست منظور ڪئي وئي 1975 کان 1979 تائين شي جنپنگ بيجنگ جي چنگھوا يونيورسٽي ۾ مزدور-ھاري فوجي شاگرد جي حيثيت سان انجنيئرنگ جي تعليم حاصل ڪئي. انجنيئر ميجر اتي 15 سيڪڙو وقت مائوازم جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ لڳائيندا هئا.
اقتدار ڏانھن قدم
1979 کان 1982 تائين ھن بين جي رياستي ڪائونسل جي نائب وزيراعظم جينگ بائيائو جي سيڪريٽري طور ڪم ڪيو. 1985ع ۾ چيني وفد ۾ شامل ٿي آمريڪي زراعت جو معائنو ڪرڻ لاء آمريڪا جي مسڪيٽائين شھر ۾ ٻہ ھفتا ترسيو 1982ع ۾ ھيبئي صوبي جي جينگڊنگ ڪائونٽي ۾ ڊپٽي پارٽي سيڪريٽري ٿيو ۽ 1983 ۾ ترقي ماڻي ڪائونٽي جو سڀ کان وڏو عملدار ٿيو ان بعد ھن چئن صوبن ۾ ڪم ڪيو: ھيبئي ۾ (1982–1985)، فيوجن ۾ (1985–2002), ججيئانگ ۾ (2002–2007) ۽ شنگھائي ۾ (2007). 1990ع ۾ فيوجوئو ۾ پارٽي اسڪول جو صدر مقرر ٿيو. 1997ع ۾ جي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي 15ھين سينٽرل ڪاميٽي جو الٽرنيٽ رڪن ٿيو. 1998ع کان 2002ع تائين چنگھوا يونيورسٽي ۾ مارڪسي نظريي ۽ نظرياتي تعليم جو مطالعو ڪيو. 2002 ۾ گريجوئيشن ڪرڻ سميت ھن قانون ۽ نظريي ۾ ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي. 1999ع ۾ فيوجن صوبي جو نائب گورنر ۽ ھڪ سال بعد گورنر مقرر ٿيو. اتي ھن تائيوان جي سيڙپڪارن کي فيوجن ۾ سيڙپ جي ترغيب ڏني ۽ صوبي ۾ ذاتي معيشت کي مضبوط ڪيو فيبروري 2000 ۾ ھن کي چين منگيي کي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي پولٽ بيورو جي اسٽينڊنگ ڪميٽي سڏائي يوئاھوئا اسڪينڊل متعلق وضاحت ورتي 2002 ۾ ھن فيوجن ڇڏي ججيئانگ ۾ ۾ پارٽي ڪميٽي سيڪريٽري مقرر ٿيو ۽ اتان جو قائم مقام گورنر مقرر ٿيو. ساڳي سال ھي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي 16ھين مرڪزي ڪميٽي جو پڪو رڪن مقرر ٿيو اھڙي طرح ھن لاء قومي سطح تي اڀرڻ جو رستو کليو ھن ججيئانگ واري دور ۾ راشي عملدارن جي خلاف سخت مؤقف رکيو جنھن ڪري ملڪ جي چوٽي جي قيادت جي ڌيان ۾ رھيو. سيپٽمبر 2006 ۾ شنگھائي جي پارٽي سيڪريٽري جي پينشن واري اسڪينڊل جي ڪري برطرفيءَ کان پوءِ شي جنپنگ کي مارچ 2007 ۾ شنگھائي م ان عھدي تي مقرر ڪيو ويو جتي ست مھينا رھيو ھن شنگھائي م تڪرارن کان پاسو ڪيو ۽ پارٽي ڊسيپلين کي لاڳو ڪيو
پولٽ بيورو جي رڪنيت
آڪٽوبر 2007ع ۾ شي جنپنگ چيني ڪميونسٽ پارٽي جي سترھين نيشنل ڪانگريس ۾ پارٽي جي 9 رڪني پولٽ بيورو اسٽينڊنگ ڪميٽي جو رڪن مقرر ٿيو. ھن جو شمار لي ڪيچيانگ کان. مٿي ٿيڻ لڳو اھڙي طرح ھي چين جي سڀ کان وڏي قومي اڳواڻ ھو جنتائو جي جانشين طور اميدوار ٿي ويو. ھي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي سيڪريٽريٽ جو فرسٽ سيڪريٽري پڻ مقرر ٿيو.
بطور نائب صدر
مارچ 2008ع ۾ جي عوامي جمهوريه چين جو نائب صدر مقرر ٿيو بطور نائب صدر جون 2008ع ۾ ھن اتر ڪوريا، منگوليا، سعودي عرب، قطر ۽ يمن جا دورا ڪيا. فيبروري 2009ع ۾ جن لاطيني آمريڪا جو دورو ڪيو جنھن دوران ھي ميڪسيڪو, جيميڪا, Colombia, وينزويلا, ۽ برازيل سان چين جي تعلق کي مضبوط ڪيو. واپسي ۾ مالٽا جي گادي جي ھنڌ ويلٽا پڻ ويو.
چين جي اڳواڻي
15 نومبر 2012 تي ھي چيني ڪميونسٽ پارٽي جي جنرل سيڪريٽري جي عھدي تي چونڊجي آيو ۽ سينٽرل ملٽري ڪميشن جو چيئرمين مقرر ٿيو. اھڙي طرح جي ملڪ جو قائد ٿي ويو. ھي چين جي سڀ کان وڏي اڳواڻ جي منصب تي پھچندڙ واحد اڳواڻ آهي جيڪو چيني انقلاب اچڻ کان پوءِ پيدا ٿيو ھو. ھن اسٽينڊنگ ڪاميٽي جي ميمبرن جي تعداد کي 9 کان گھٽائي 7 ڪرايو  14 مارچ 2013ع تي چين جي ٻارھين نيشنل ڪانگريس ۾ شي جنپنگ چين جو صدر چونڊجي آيو کيس 2,952 ووٽ مليا. ٽن ڄڻن ڳڻپ ۾ حصو نہ ورتو ھو جنتائو ٻہ ڀيرا صدر رھڻ بعد رٽائر ٿي ويو ۽ ھن ان جي جاء ورتي
مهاوديا
مهاوديا (Mahavidya) (سنسڪرت: महाविद्या,ساهتڪ: مَهان ڏاهپَ) هندوازم ۾ مهاوديا (مَهان سياڻپ، يا ڏاهپ) آدي پراشڪتي جا ڏهه رُوپ آهن. اهي سڀئي ديوي پاروتي جا رُوپَ (قِسمَ) آهن. هندستان ۾ ٻڌمت جي گهٽجڻ کانپوءِ، ديوي ديوتا جي انهن رُوپن کي ڪائولا تنتريڪا ساهتيا (ادب) ۾ تصديقي جانچا ڪرڻ شروع ڪيو ويو. 10 مهاودياس ۾ ڪالي، تارا، تريپورا سُندري (شادوشي)، ڀوانويشوري، تريپورا ڀيراوي، ڇناماستا، ڌوماوتي، باگالموکي، ماتانگي ۽ ڪملا شامل آهن.
شڪتي ازم جي اتهاس ۾ مهاوديا جي ترقي هڪ اهم موڙَ جي نمائندگي ڪري ٿي، جيئن تہ اها شڪتي مت (شڪتي اِزم) ۾ ڀڪتي ڏيک جي اوجَ ڏانهن اِشارو ڪري ٿي، جيڪو 1700 عام زمانو ۾ پنهنجي ڪاپار (اوجَ) تائين پهتي. پهرئين بهار مُند پوئين-دور کانپوءِ، ڇهين صدي عام زمانو (ڪامن اِرا) جي لڳ ڀڳ شروع ٿي، اها هڪ نئين ايشور واد نظرياتي تحريڪ هئي جنهن ۾ ناري (زائفان) کي برتر بالادست حيثيت سان تصور ڪيو ويو هيو. ديوي ڀاگواتا پوراڻا وانگر لکتن ۾، خاص طور تي سَتون اسڪاڌا جي پڇاڙي وران نَو چيپٽر (31-کان40) اها حقيقت ظاهر ٿيل آهي، جيڪي دييي گيتا جي نالي سان مشهور آهن، ۽ جلدي شڪتي ازم جا مرڪزي لکت بڻجي وئي. شاڪتا مها-ڀاگواتا پوراڻا منجهان هڪ ڪهاڻي ۾، جيڪا سمورين مهاودياس جي رچنا کي بيان ڪري ٿي، جِن ۾ ستي، دڪشا جي ڌيءُ ۽ ديوتا شيوا جي پهرئين زال، پنهنجي بي عزتي محسوس ڪئي ته کيس ۽ شيوا کي دڪشا جي يگنا ("باهہ ٻليدانُ" ) ۾ ڪانڍَ (سَڏ) نہ ڏنو ويو ۽ شيوا جي اعتراض جي باوجود، اتي وڃڻ تي زور ڀري ٿي. شيوا کي راضي ڪرڻ جي بيڪار ڪوششن کانپوءِ، ڪاوڙيل (ڏمرئِيل) ستي مهاوديائن ۾ روپُ مٽائي ٿي، جِن شيوا کي ڏهه مُکيا پاسن کان گهيري ۾ آڻي ورتو.
thumb|Kali – the first of the Mahavidyas
نالا
thumb|"Dasa Mahavidyas 19th century. Jaipur, India. Gouache heightened with gold on paper. Mahavidyas (Great Wisdoms) or Dasha-Mahavidyas are a group of ten aspects of the Divine Mother Durga or Kali herself or Devi in Hinduism.
شڪتا جو مڃڻ آهي، "هڪ سچائِي کي ڏهن مختلف پاسن ۾ محسوس ڪيو ويو آهي؛ ديوي ماتا کي ڏهه سرشٽي شخصيتن،" داسا مهاوديا "("ڏهه مهاودياس"، ڏاهپ جون ڏهه ديوين) جي حيثيت سان پرستش (پوڄا) ۽ پهچ (رابطو) ڪيو وڃِي ٿو. شڪتي اِزم ۾ هڪڙي ٻئي سوچ ويچار جو مڪتب فڪر (اسڪول آف ٿاٽ) مطابق مهاوديا کي مهاڪالي جو روپَ سمجهيو ويندو آهي. مهاوديا سڀاءُ ۾ تانترڪ سمجهيا ويندا آهن، ۽ عام طور هيٺئين ريت سُڃاڻپ ڪيل آهن:
اهي سڀ مهاودياس منيدويپ ۾ رهنديون آهن.
جيتوڻيڪ، مها ڀاگوت پوراڻا ۽ بريدڌرما پوراڻ، شودشي (سوداسي) کي فهرست ۾ تريپورا سُندري نالو لکي ٿو، جيڪو ساڳئي ديوي لاءِ هڪڙو الڳ نالو آهي. گوهاٽي گوهيا-تانترا مهاوديا کي وشنو جي ڏهه ڏاتارن سان ڳانڍاپو جوڙي ٿو، ۽ ٻڌائي ٿو تہ مهاوديا اهو ئي وسيلو آهن، جنهن مان وشنو جا اوتار اُڀريا هيا. ديوي جا سڀ ڏهه رُوپَ، توڙي سُلڇڻو يا ڏهڪائيندڙ هجن، تِن جي عالمگير ماتا جي حيثيت ۾ پوڄا ڪئي ويندي آهي. شري چڪرا ۾ ديوي جا سڀ ڏهه روپ سَهيڙيل آهن ۽ انهن جي پوڄا ڪئي ويندي آهي ۽ تريپورا سُندري کي آدي پراشڪتي مڃيو ويندو آهي. هڪ ٻيو اسڪول آف ٿاٽ آهي، جيڪو چوي ٿو تہ مهاودياس تعداد ۾ 12 آهن، جنهن ۾ درگا ۽ اناپورا پڻ شامل آهن ۽ اهو پڻ تہ انهن جي پهريداري يارنهن ڀيئراوا ڪندا آهن. ديوي ڀيروا جو نالو ڪالي ڪالاڀيروا، تارا اڪشڀايا، لليتا پنچاوڪترا، تريپورا ڀائيراوي دڪشنامورتي، ڀونيشوري تريامبڪ، چناماستا ڪبانڌا، ڌوماوتي نو ڀيروا، بگالموکي اڪاوڪترا، متانگي متانگا، ڪاملا سَداشيوا، درڳا دشاوڪترا، اناپوما نارادا آهن.
thumb|The Ten Mahavidyas,Siva and Sakti, with Serpent Coiled Shri Yantra
مٿي ڏنل فهرست ۾ دڪشنامورتي ڀيروا کي دڪشنامورتي، متانگا ڀيراوا کي متانگا رِشي، سَدشوا ڀيروا کي سداشوا ۽ پڇاڙيءَ ۾ نرادا ڀيراوا کي نرادا رِشي سان منجهيل (وائڙو) نه ٿيجو.
ٻاهِريان ڳَنِڍِڻ
زمرو:هندو ديويون زمرو:پاروتي جا اوتار زمرو:مھاودياس زمرو:ڏاهپ ديويون
گريٽ انڊين پينسينولا ريلوي
thumb|Extent of Great Indian Peninsula Railway network in 1870 عظيم انڊين اُپٻيٽ ريلوي (Great Indian Peninsula Railway) مرڪزي ڪمپني انڊيا ۽ پاڪستان ريلوي کان اڳ برصغير ​​۾ ڪم ڪندڙ هڪ ڪمپني هئي.
زيمبيزي ندي
زيمبيزي ندي يا درياء زيمبيزي آفريڪا جو چوٿون وڏو ، اوڀر طرف وھندڙ سڀ کان وڏو، ۽ ھندي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ سڀ کان وڏو درياء يا ندي آهي. ان جي طاس وارو علائقو 1٬390٬000 چورس ڪلوميٽرن (540٬000 چورس ميلن) تي مشتمل آهي. ھي درياء 2٬574 ڪلوميٽر (1٬599 ميل) ڊگھو آھي ۽ زيمبيا کان شروع ٿي اوڀر انگولا مان گذري ناميبيا جي اتر-اوڀر سرحد سان گڏوگڏ ھلي، اتر بوٽسوانا جي سرحد کان گذري، زيمبيا ۽ زمبابوي جي وچ واري سرحد کان ٿي موزمبيق کان ٿي ھندي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ھي ندي ڏکڻ-وچ آفريڪا ۾ واقع آهي جيڪا اتر-اولھ زيمبيا مان نڪري ٿي ۽ ڏکڻ طرف انگولا جي اوڀر ۽ زيمبيا جي اولھ واري سرحد کان بوٽسوانا جي سرحد سان ملندي اوڀر طرف مڙي زيمبيا ۽ زمبابوي وچ م سرحد بڻجي وچ موزمبيق ۾ داخل ٿي چائنڊي شھر لڳ موزمبيق واري چينل (سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ھن درياء جي ڊيگھ 2200 ميل (3500 ڪ م) آھي. ھن جو معاون نديون يا ٽربيوٽريون پڻ کوڙ آھن جن ۾ ڪوانڊو، ڪافو ۽ شري شامل آهن. ھن درياء جي کوجنا ڊيوڊ لونگ اسٽون 1850 واري ڏھاڪي ۾ ڪئي ھئي.
حوالا
زمرو: آفريڪا جا درياء
گئلوي سٽي ڪائونسل
گيلوي سٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 18 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ميئر کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي. شھري عملدارن جو سربراھ کي چيف ايگزيڪيوٽو چوندا آهن.
بين الاقوامي مالياتي مرڪز
بين الاقوامي مالي مرڪز (International Financial Centres) موجوده دور ۾ تقريبن هر ملڪ کي ٻين ڪيترن ملڪن سان ناڻي جي معملي ۾ ڏي وٺ ڪرڻي پوي ٿي. جيڪڏهن هر ملڪ جي بئنڪ ٻين سڀني ملڪن جي بئنڪن سان پنهنجن کنڌن بابت ويهي لکپڙه ڪري ته هڪ قسم جي گيهل ٿي پوندي، ۽ ناڻي جي مختلف مسئلن کي منهن ڏيڻ تڪليف جو باعث ٿيندو. ان ڪري اهڙي قسم جا مسئلا ڪن خاص پرڏيهي مالي مرڪزن وسيل حل ڪري سگهجن ٿا، جتي سڀني ملڪن جي نمائندگي اتي جي بئنڪ جي شاخ ڪندي. خاص ڪري اهڙا ٻه مالي مرڪز، لنڊن ۽ نيويارڪ گهڻي اهميت  رکن ٿا. لنڊن واري مرڪز ۾ ڏي – وٺ پائونڊن ۾ ٿيندي آهي، تنهنڪري ان کي پاونڊ جو دائرو ۽ نيويارڪ واري مرڪز ۾ وري ڊالر ۾ ڏي وٺ ٿيڻ ڪري ان کي ڊالر وارو دائرو ڪوٺجي ٿو.
پائونڊ جي دائري ۾ انگلينڊ، ڀارت، سلون، برما، آسٽريليا، ڏکڻ آفريڪا ۽ آئرس ريپبلڪ اچي وڃن ٿا. هن دائري اندر دنيا جو 27 سيڪڙو واپار هلي ٿو. ڊالر جي دائري ۾ هيٺيان ملڪ اچي وڃن ٿا: ڪئناڊا، ڪئبين اپٻيٽ، آمريڪا، فلپائين ۽ جپان. جيئن ته مٿي لکي آيا آهيون ته پائونڊ واري دائري جو مرڪز لنڊن، ۽ ڊالرواري دائري جو مرڪز نيويارڪ ۾  آهي؛ انهيءَ مان اهو مطلب نه آهي ته ٻنهي دائرن جو پاڻ ۾ ڪوبه  تعلق نه آهي. ڪن ملڪن کي ته ٻنهي مرڪزن سان واسطو رهندو آهي، ۽ وقت تي ٻنهي مان ڪم وٺڻو پوي ٿو. انهن مرڪزن کان سواءِ پئرس، برلن، روم، ائمسٽرڊم، ۽ ٽوڪيو ۾ پڻ اهڙا مرڪز آهن، جي ساڳيءَ طرح ناڻي جي ڏي وٺ ۾ مدد ڪن ٿا.
بيڪانير
بڪانير (انگريزي: Bikaner ) ھندستان جي راجستان رياست جو شھر آھي. ھي شھر جئپور کان اتر اوڀر ۾ 330 ڪلوميٽر (205 ميل) پري آباد آھي. ھي بڪانير ضلعي ۽ ڊويزن جو مرڪزي شھر آھي. ھي ھندستان جي انھن شھرن مان ھڪ آھي جن جو ذڪر شاعرن جي سرتاج حضرت شاھ عبدللطيف ڀٽائيءَ پنھنجي شاعريءَ ۾ ڪيو آھي. بڪانير ڀارت جي هڪ اڳوڻي رياست ھئي، جنھن کي 1950ع ۾ جئپور سان ملائي، راجستان رياست جو بنياد رکيو ويو.
ھن شھر جو بنياد 1488ع ۾ رائو بڪارجي (Rao Bikarji) وڌو. 1928ع ۾ گنگا واھ ۽ 1987ع ۾ اندرا گانڌي واھ کوٽجڻ کان پوءِ ھن شھر جي زرعي پيداوار ۾ خاطر خواھ واڌارو آيو ۽ اڄڪلھ ھي شھر راجستان رياست جو چوٿون وڏو شھر آھي. ھي شھر پنھنجي تاريخي عمارتن  ۽ تاريخي يادگارن سبب راجستان ۾ ھڪ خاص حيثيت رکي ٿو.
تاريخ
پندرھين صدي عيسويءَ کان اڳ بڪانير وارو علائقو ھڪ سڃو ريگستاني علائقو ھو جنھن کي جنگلاديش يا جنگل پرديش سڏيو ويندو ھو يعني اھو ديس جنھن ۾ فقط جھنگ ئي جھنگ ھجي. 1488ع ۾ رائو بڪار ھي شھر ٻڌرايو. رائو بڪارجوڌپور جي باني مھاراجا جوڌا راٺوڙ جو وڏو پٽ ھو. جيتوڻيڪ ھي شھر ٿر جي ريگستان ۾ قائم ٿيو پر ھي شھر ھندستان کان وچ ايشيا ڏانھن ويندڙ تاريخي واپاري رستي تي قائم ڪيو ويو. انڪري ھتي وڻج واپار جا سٺا امڪان موجود ھئا. رائو بڪا ھندستان جي ٿر واري علائقي ۾ پنھنجي ھڪ رياست قائم ڪئي جنھن کي بڪانير رياست نالو ڏنو ويو. ھيءَ 1465ع کان وٺي 1947ع تائين ھندستان جي رياست رھي. بڪانير شھر ھن رياست جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. 1478ع ۾ رائو بڪا ھتي ھڪ قلعو تعمير ڪرايو جيڪو ھاڻي کنڊرن ۾ بدلجي ويو آھي. 30 مارچ 1949ع تي بڪانير رياست کي راجستان رياست ۾ ضم ڪيو ويو.
بڪانير شھر ۽ رياست مغلن جي دور ۾ خوشحاليءَ جي عروج تي رھي. انھيءَ دور ۾ ھن رياست جو راجا راءِ سنگھجي شھنشاھ اڪبر ۽ جھانگير جو ھڪ اھم فوجي ڪمانڊر ۽ ڀروسي وارو راجا ھو. ھن ميواڙ جي راجائن سان جنگيون ڪري ميواڙ رياست جو اڌو اڌ حصو فتح ڪري ورتو جنھن ڪري مغل بادشاھن کيس انعامن ۽ اڪرامن سان نوازيو ۽ کيس گجرات ۽ برھان پور ۾ جاگيرون ڏنيون. انھن جاگيرن مان ھن تمام گھڻو ناڻو ڪمايو. ھن ھتي ھڪ نئون قلعو تعمير ڪرايو جنھن کي چنتامني درگ نالو ڏنو ويو. اھو قلعو اڄڪلھ جھونا ڳڙھ قلعي جي نالي سان مشھور آھي ۽ تعمير جي فن جو ھڪ نادر نمونو آھي. ھي قلعو ھڪ اھڙي ميدان تي ٺاھيو ويو آھي جنھن جي سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 230 ميٽر (760 فوٽ) آھي.
مھاراجا ڪرن سنگھ جنھن ھتي 1631ع کان 1639ع تائي راڄ ڪيو، تنھن ھتي ھڪ عاليشان محل تعمير ڪرايو جيڪو ڪرن محل جي نالي سان مشھور آھي. پوءِ وارن راجائن ھن محل کي وڌيڪ سينگاريو. راجا انوپ سنگھجي ھتان جو 1669ع کان 1698ع تائين راجا جو. ھن قلعي ۽ ڪرن محل ۾ ڪافي واڌارا ڪيا. ھن پنھنجي ڪٽنب جي عورتن ۽ ٻارن لاءِ عاليشان قسم جا زنانا ڪوارٽر ٺھرايا. ھن ڪرن محل کي وڌيڪ سينگاريو ۽ ان سان گڏ ديوان عام نالي ھڪ وڏو ھال ٺھرايو جتي پنھنجي رعيت ۽ مھمانن سان ملاقاتون ڪندو ھو. راجا گج سنگھ جو راڄ 1747ع کان 1787ع تائين ھليو. ھن بہ چندرا محل جي ٻيھر مرمت ڪري ان کي خوبصورت بنايو ۽ انھيءَ محل جو نالو چندر محل رکيو. مھاراجا سورت سنگھ 1767ع کان 1818ع تائين ھتان جو راجا رھيو. ھن ديوان عام ۾ شيشي جو وڻندڙ ڪم ڪرايو ۽ ڀتين تي من موھيندڙ گلڪاري ڪرائي. ھن جھونا ڳڙھ قلعي کي مضبوط بنائڻ لاءِ بہ چڱو ناڻو خرچ ڪيو.
ارڙھين صديءَ ۾ بڪانير ۽ جوڌپور جي ٺاڪرن وچ ۾ ڪجھ اڻبڻت ٿي ۽ ساڳئي دور ۾ بڪانير جي ٺاڪرن وچ ۾ ڪجه خانداني جھيڙا جھٽا ٿيا. انھن جھيڙن جھٽن کي انگريزي حڪومت ختم ڪيو پر 1818ع ۾ بڪانير رياست انگريز سرڪار جي ھٿ ھيٺ اچي وئي ۽ ھتان جي راجائن انگريزن جي غلاميءَ ۾ پنھنجو راڄ قائم رکيو. 1872ع کان 1887ع تائين راجا دنگر سنگھ جو راڄ قائم رھيو جنھن ھتي بادل محل تممير ڪرايو. انھيءَ محل جي ڀتين تي ھن وسندڙ مينھن ۽ ڪڪرن جي شاندار چترڪاري ڪرائي.
جنرل مھاراجا گنگا سنگھ 1887ع کان 1943ع تائين راڄ ڪيو. ھن کي انگريزن سرڪار پاران نائيٽ ڪمانڊر (ۡKnight Commander) جو خطاب ڏنو ويو. ھو انگريزن جي امپيريل وار ڪيبينيٽ (Imperial War Cabinet) جو ميمبر ھو ۽ ھندستان جي وائسراءِ سان سٺا لاڳاپا ھئس. ھن گنگا محل ۽ درٻار ھال تعمير ڪرايا. گنگا نواس محل ۽ لالڳڙھ محل بہ ھن جي دور جون نشانيون آھن. ھن ستلج نديءَ مان گنگا واھ کوٽرائي ھتان جي زمينن کي سرسبز بنايو. ھن جو پٽ سادل سنگھ پيءَ کان پوءِ بڪانير رياست جو آخري راجا بنيو. 1949ع ۾ ھن بڪانير کي نئين ھبدستان ۾ شامل ڪرڻ جو راضپو ڏيکاريو. مھاراجا سادل سنگھ 1950ع ۾ پرلوڪ پڌاريو. سندس ڪٽنب لالڳڙھ محل جي ڪجھ حصي ۾ رھي ٿو، باقي محل کي ھڪ ثقافتي ھوٽل ۾ بدلايو ويو آھي.
سنڌ سان ڳانڍاپو
سنڌ جي ٿر واري علائقي ۾ رهندڙ اڪثر قومون جوڌپور، جيسلمير ۽ بيڪانير سان مٽي مائٽي ۽ ثقافتي لحاظ سان ڳنڍيل آهن. جيئن راڄڙ، پنهور، مهر، سما ۽ سومرا، تنهنڪري هيءَ رياست سنڌ جي زيراثر پڻ رهندي آئي آهي ۽ اڃا تائين آمدو رفت جو سلسلو هلندڙ آهي.
شاھ لطيف بہ ان جو ذڪر سر سارنگ ۾ ڪيو آهي: ڪنين ڀڄ ڀڄائيو، ڪنين بيڪانير، بُڪار
آبھوا
ھي شھر ٿر جي وچ ۾ آباد آھي انڪري گرم ريسگتاني آبھوا جي اثر ھيٺ آھي. اونھاري ۾ ھتان جي گرميءَ جو درجو 280C کان 53.50C تائين پھچي سگھي ٿو. ان جي ابتڙ سياري ۾ گرميءَ جو درجو 40C- کان 23.20C ٿي سگھي ٿو. ھتي سال ۾ سراسري طور تي 260 کان 440 ملي ميٽر مينھن وسي سگھي ٿو.
حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائي رحہ سر سارنگ ۾ پنھنجي ھيٺئين مشھور بيت ۾ ھن شھر جو ذڪر ڪيو آھي:
موٽي مانڊاڻن جي، واري ڪيائين وار
وڄون وسڻ آئيون،  چڱيءَ  ڀر چوڌار
ڪي اٿيون استنبول تي، ڪن مڃيا مغرب پار
ڪي چمڪن چين تي، ڪي لھن سمرقند سار
ڪي رمي ويون روم تي، ڪي ڪابل ڪي قنڌار
ڪي دھلي، ڪي دکن، ڪي گڙن مٿي گرنار
ڪن جنبي جيسلمير تان، ڏنا بڪانير بڪار
ڪنين ڀڄ ڀڄائيو، ڪنھين ڍٽ مٿي ڍار
ڪنين اچي عمرڪوٽ تان، وسايا ولھار
سائينم سدائين ڪرين، مٿي سنڌ سڪار
دوست مٺا دلدار، عالم سڀ آباد ڪرين
بڪانير جا کاڌا
بڪانير پنھنجي لذيذ روايتي کاڌن جي ڪري ھندستان ۽ دنيا ۾ مشھور آھي. ھتان جو سڀ کان مشھور کاڌو بڪانيري ڀوڄيہ سڄي دنيا ۾ ڄاتل سڃاتل آھي. ھي ھڪ مشھور ناشتو آھي جيڪو چڻن جي اٽي، بيسڻ ۽ مختلف مصالحن کي ملائي تيار ڪيو وڃي ٿو. بڪانير رياست جا اٽڪل 25 لک ماڻھو ھي کاڌو ٺاھڻ جو ڪم ڪن ٿا. ھتي جا ٻيا بہ ڪيترائي کاڌا مشھور آھن جن ۾ ٻاجھريءَ جي ماني، دال باتي چُورِي، گوار، حلوو، پاپڙ، رس گلا، گلاب جامن، ڪچوري ۽ سموسا وغيرہ شامل آھن.
آمدورفت
بڪانير کان 15 ڪلوميٽر پري ھندستان جي ھوائي فوج جي ھڪ ڇانوڻي قائم ٿيل آھي جتي ھڪ ھوائي اڏو پڻ موجود آھي. 2017ع کان ھن ھوائي اڏي تان ھندستان جي ٻين شھرن ڏانھن اڏامون شروع ڪيون ويون آھن.
تعليمي ادارا
بڪانير ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا موجود آھن جن مان ھيٺيان خاص ذڪر جي لائق آھن ، ، :
اٺن جو بين الاقوامي ميلو
جيئن تہ بڪانير ٿر جي علائقي ۾ واقع آھي انڪري ھتان جي ٻھراڙين ۾ اچ وڃ ۽ سامان جي رسد لاءِ اڄ بہ اٺ استعمال ڪيا وڃن ٿا. گجرات رياست وٽان گذرندر پاڪستان ھندستان جي سرحد جي چڪاس لاءِ بہ ھندستان جي فوج اٺن جو استعمال ڪري ٿي. بڪانير ۾ ھر سال اٺن جو بين الاقوامي ميلو سجايو ويندو آھي جنھن ۾ ھزارين ماڻھو شرڪت ڪندا آھن. انھيءَ ميلي ۾ اٺن کي باقاعدہ سينگاريو ويندو آھي. اٺن جي ڊوڙ ۽ رقص جا مقابلا  پڻ منعقد ٿيندا آھن. اھو ميلو گھڻو ڪري جنوري مھيني ۾ ملھايو ويندو آھي. ھن ميلي جون ڪجه تصويرون اوھان ھيٺين گئلريءِ ۾ ڏسي سگھو ٿا.
سيتاروڊ
سيتاروڊ شهر ضلعي دادو جي تعلقي خيرپورناٿن شاھ ۾ واقع آهي، هن شهر جي آبادي 80 هزار کان به وڌيڪ آهي، جڏهن ته ماضي ۾ هي شهر واپار جو اهم مرڪز رهيو آهي، سيتاروڊ ۾ سيتاروڊ ريلوي اسٽيشن پڻ آهي، جنھن جو نالو مذھبي شدتپسندي سبب مٽائي رحماني نگر رکيو ويو. جتان روزانو سوين ماڻهو مختلف علائقن جو سفر ڪن ٿا، هن شهر هڪ رورل هيلٿ سينٽر آهي، جتي شهر ۽ ڀرپاسي جي سئو کان وڌيڪ ڳوٺڻ جا رهواسي علاج لاءِ اچن ٿا، سيتاروڊ ، شهر ۾ هڪ گرلس هائير سيڪنڊري اسڪول آهي، جنهن ۾ سوين نياڻيون تعليم حاصل ڪن ٿيون، سيتاروڊ ۾ 6 پرائمري اسڪول آهن، هن شهر ۾ اڳوڻي ايم اين اي طلعت مهيسر جي ڪوششن سان ڪميوٽي سينٽر پڻ قائم ڪيو ويو جنهن ۾ سياسي سماجي تنظيمن ۽ اديبن جا پروگرام ٿيندا رهن ٿا، هن شهر جي شاهي بازا ۾ سرڪار پاران لوھ جي ڇت پڻ لڳرائي وئي آهي، جنهن ڪري بازار جي سونهن ۾ اڃا بہ وڌيڪ واڌارو ٿي ويو، شهر ۾ عوام جي سهولت لاءِ 4 بئنڪون قائم ڪيل آهن، جڏهن ته 2 اي ٽي ايم مشيون پڻ لڳرايون ويون آهن، سيتاروڊ شهر ۾ سيال جي چانهن، بروهي هي ملائي، ملاحن جا سمبوسا ۽ مير جو مائو تمام گهڻو مشهور آهي، جيڪو شهر تمام گهڻي شوق سان واپرائن ٿا. شهر ۾ ڪو به تفريحي ماڳ ۽ پارڪ وغيره نه هئڻ ڪري ٻارڙا گهرن تائين محدود آهن، جڏهن ته 80 هزار آبادي واري شهر ۾ لائبريري جي سهولت به نه آهي، جنهن ڪري شهر جا نوجوان تعليم طرف ڌيان ڏيڻ بدران هوٽلن ۽ سنوڪرن تي ويهي ٽائيم پاس ڪرڻ ۾ پورا آهن،
ريل گاڏي
ريل گاڏي يا ريل يا ريل جو ٽرانسپورٽ آهي جيڪو ريل يا ريلوي لائن سان ڪيو ويندو آهي. ريل ٽرانسپورٽ کي انگريزي ۾ ريلوي يا ريلوي سڏيو ويندو آهي. سنڌي ۾ ان کي عام طور تي ريل يا ريل روڊ Railway يا Railroad چئبو آهي.
هڪ ريل يا ريلوي لائين ٻن اسٽيل ريل تي مشتمل آهي جيڪا سليپرز سان ڳنڍيل آهن (ڪاٺيون يا لوهه جي سليب يا ڪنڪريٽ سليب) ۽ سليپر بلاسٽس تي رکيل آهن (پٿر جيڪي زمين کان مٿي آهن). ريلوي ٽريڪ کي عام طور تي اردو ۾ ريلوي لائين سڏيو ويندو آهي. ريليون ھن ريلوي لائين تي هلنديون آھن ۽ مسافرن يا سامان کي ھڪ جڳھ کان ٻئي هنڌ منتقل ڪنديون آھن.
اودئيني
اَودِئَينَي  آئيوري ڪوسٽ ڊينگيلي ضلعي  ۾ واقع ھڪ شھر جو نالو آھي جيڪو ملڪ جي اتراولھ ۾ واقع آهي ۽ ساڳي وقت ضلعي ۽ ريجن جي صدر مقام ھجڻ سميت اودئيني ڪميون ۽ اودئيني سب پريفيڪچر جو پڻ صدر مقام آهي. ھن شھر جو بنياد ماندينڪي قبيلي جي ماڻهن واڪابا طوري جي دؤر ۾ رکيو ھو ۽ بعد ۾ ساموري طوري اتي ھڪ مددگار اڏو قائم ڪيو ھو. ھن شھر لڳ سون جون کاڻون واقع آھن. واڪابا طوري جو مقبرو پڻ ھن شھر لڳ واقع آهي. شھرين کي ايئرپورٽ جي سھولت پڻ ميسر آهي. ھڪ راندين وارو اسٽيڊيم پڻ واقع آهي سينٽ آگسٽائين ڪيٿيڊرل پڻ واقع آهي جيڪا رومن ڪيٿولڪ جي بشپ جو ھن شھر وارو صدر مقام آهي 2014 ۾ ھن شھر جي آبادي 42,173 ھئي. ھن شھر جي پسگردائيءَ ۾ سب پريفيڪچر واري حدن اندر 17 ڳوٺ واقع آھن جن ۾ سيرانا، گبانھانلا، ڪوئروئڪرو مافَيلي ۽ زئَيوَاسَو شامل آهن. 2014 ۾ سب پريفيڪچر جي آبادي 50,506 ھئي.
تاريخ
شھر جو بنياد سينوفو ۽ ماندينڪي ماڻھن وڌو هو پر اھو واڪابا طوري (1800–58) سان منصوب ڪيو وڃي ٿو جنھن ڪابادوگئو ايمپائر جو پڻ بنياد وڌو ھو. فرينچ کوجنا ڪندڙ رينَي ڪائِلئَي ھن شھر ۾ 1827ع ۾ آيو ھو 1898 ۾ فرانس ھن شھر ۾ فوجي چوڪي قائم ڪيو ھو آئيوري ڪوسٽ جي پھرين گھرو ويڙھ ۾ ھي شھر آئيوري ڪوسٽ جي نئين فوج جو مضبوط ڳڙھ ھيو. جنگ جي مرڪز کان پري ھجڻ ڪري ويڙھ دوران نسبتن پرامن رھيو.
معيشت
ھن شھر جي معيشت زرعي آھي ۽ زرعي جنسن ۾ مقامي پيدوار ميون، کاڄن، ڪچالو ۽ ڪپھ جي ٿئي ٿي جن لاء منڊي ھن شھر ۾ آھي. ھتي سارين جي ڇڙائي جا ڪارخانا ۽ ميگنيز جي پيداوار صنعت پڻ واقع آهي.
رانديون
ھتي ھر قسم جي راندين کيڏڻ لاء ھڪ ميونسپل اسٽيڊيم واقع آهي جنھن کي اسٽيڊ اسٽيڊيم سڏيندا آهن ان کان سواءِ ھڪ فٽبال ڪلب پڻ واقع آهي.
پلوٽونيم
پلوٽونيم:Plutonium :ھڪ تابڪاري وارو ڪيميائي عنصر آهي جنھن جي نشاني يا علامت Pu آھي ۽ ان جو ائٽمي نمبر 94 آهي.اھو سلور-گري رنگ جو نظر ايندڙ  ايڪٽنائيڊ ڌاتو آهي جيڪو ھوا ۾ ظاهر ٿيڻ سان ڦٽڻ لڳندو آهي. آڪسيجن سان ملڻ ڪري ان تي ھلڪو تھ چڙھي ويندو آهي.ھن عنصر ۾ عام طور تي ڇھ ايلوٽروپ allotropes ۽ چار آڪسيڊيشن واريون حالتون ھونديون آھن. اھو ڪاربان، ھيلوجن halogen، نائٽروجن، سليڪان ۽ ھائڊروجن سان تعمل (react) ڪندو آهي. جڏھن پلوٽونيم کي گھميل ھوا ۾ رکبو آهي ته آڪسائيڊ ۽ ھائڊرائيڊ ٺاھيندو آهي ايستائين جو اھو ڦھلجي  مقدار ۾ 70 سيڪڙو وڌي ويندو آهي ۽ پوء اھي آڪسائيڊ ۽ ھائڊرائيڊ  ڇڻڻ  لڳندا آهن ۽ ان ڇاڻ کي پائروفورڪ pyrophoric چئبو آهي.اھو انسان لاءِ ھاڃيڪار بہ اھي ڇوتہ ان ۾ تابڪاري آهي جيڪا جڏهن ۾ داخل ٿي انھن ۾ جمع ٿي ويندي آهي.. پلوٽونيم سڀ کان پھرين 14 ڊسمبر 1940 ۾ ڪيليفورنيا يونيورسٽي، برڪلي، ۾ 60 انچن جي سائيڪلوٽران cyclotron ۾ يورينيم 238 جي ڊيوٽران deyteron جي بمباري ڪرڻ سان حاصل ڪئي وئي.پھرين نيپچونيم 238 (جنھن جي ھاف لائيف 2.1 ڏينھن ھئي) کي ڪيميائي ترڪيب ۾ گذاريو ويو جنھن کان پوءِ ان ۾ اليڪٽران خارج ڪندي ان مان تابڪاري گھٽائي وئي يا بيٽا ڊڪي beta-decay ڪئي وئي اھڙي طرح نئون عنصر دريافت ٿي ويو جنھن جو ائٽمي نمبر 94 ھو ۽ ائٽمي وزن 238 ( ھاف لائيف 87.7 سال) ھيا. جيئن ته يورينيم جو نالو يورينس سياري تي رکيو ويو، ۽ نيپچونيم جو نالو نيپچون سياري تي رکيو ويو ھو اھڙي طرح ان عنصر نمبر 94 کي پلوٽو جي نالي تي پلوٽونيم نالو رکيو ويو جو ان وقت پلوٽو جو اڃان سيارن ۾ شمار ٿيندو هو. جنگي رازداري جي ڪري ان جي دريافت کي 1948 تائين مخفي رکيو ويو. پلوٽونيم ڪائنات جو اھڙو عنصر آهي جنھن جو ائٽمن جو نمبر سڀ کان وڌيڪَ آهي. زمرو:عناصر
وفا ناٿن شاهي
وفا ناٿن شاهي انگريزي (Wafa Naathan Shaahi)  (پيدائش: 15 مئي 1943ع-وفات: 3جنوري 2005ع) ]]سنڌ]] پاڪستان جو سنڌي ٻولي  جو مقبول شاعر هو.
سوانح ۽ جنم
وفا ناٿن شاهي جو اصل نالو مشتاق علي قريشي ولد خيرات علي قريشي آهي. هن جو جنم 15مئي 1943ع ۾ بنڊيالا ضلع امرتسر ڀارت (هندستان) ۾ ٿيو. ”وفا“ ناٿن شاهي جا وڏا بيڊيالا مان لڏي سنڌ ۾ آيا ۽ دادوضلعي خيرپور ناٿن شاه تعلقي جي هڪ ڳوٺ ”گوزي“ ۾ آباد ٿيا. ورهاڱي کان وٺي گوزي ۾ آباد ٿيڻ جي وچ واري عرصي ۾ کين مهاجر ڪئمپن ۾ گذارڻون پيو. گوزي ۾ رهڻ کانپوءِ کيس اسڪول ۾ داخل ڪرايو ويو. پهريون درجو پرائمري اسڪول گوزي ۽ پنجون درجو پرائمري اسڪول خيرپور ناٿن شاهه مان پاس ڪيائين. ميٽرڪ جو امتحان 1964ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول خيرپور ناٿن شاهه مان پاس ڪيائين. غربت سبب ”وفا“ وڌيڪ پڙهي نه سگهيو. تنهنڪري جانورن جي پالناواري کاتي يعني اينيمل هسبنڊري کاتي مان اسٽاڪ اسسٽنٽ جو ڪورس ڪري. نوڪري ۾ گهڙيو. تنهن کانسواءِ هو نجي طور تي پڙهندو به رهيو. انٽر سچل سرمست ڪاليج مان، بي اي ۽ ايم اي (پوليٽيڪل سائنس) سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين. ان کانپوءِ لا ڪاليج حيدرآباد ۾ داخلا ورتائين، جيڪو هڪ سال ڪري ڇڏي ڏنائين.
ادبي اوسر
گوزي ۾ ”وفا“ جي اٿي ويٺي ٺيٺ سنڌي ماحول ۾ ٿي. سندس پاڙي ۾ هڪ هوٽل تي سڄو ڏينهن گراموفون تي رڪارڊن جو ڌم لڳي پيئي هوندي هئي. ”وفا“ کي موسيقي بيحد وڻندي هئي. موسيقي سان کيس اهو لڳاءُ پنهنجي والد کان ورثي ۾ مليو هو، جيڪو هو ته اڻپڙهيل، پر گرمکي ڄاڻندو هو ۽ ٺيٺ پنجابي ۾ ”هير وارث شاهه“ ۽ ”سڌي رام جي سهڻي“ وارو داستان، سنگت ۾ ويهي وڏي شوق سان ٻڌائيندو هو. ان زماني ۾ خيرپور ناٿن شاهه ۾ ”جڙيل شاهه“ جي ميلي ۾ سنڌ جا وڏا جا گويا ايندا هئا. انهن کي ”وفا“ گوزي مان ڪهي وڃي ٻڌندو هو. اتي ئي پاڻ استاد منظور علي خان کي ٻڌائين ۽ انهيءَ جي پڪي راڳ تي خوب ڦٿڪيو هو. اهڙي ئي هڪ محفل مان موٽي رهيو هو، جو هڪ شاعر دوست ”نشتر ناٿن شاهي“ کيس شام جو ٿيندڙ هڪ مشاعري ۾ هلڻ جي صلاح هنئي. انهي جو ذڪر ڪندي ”وفا“ هڪ انٽرويو ۾ چيو:
”گهر پهچي، دستور موجب ريڊيو آن ڪيم. عجيب اتفاق ڪنهن ڳائڻ واري غزل پئي ڳايو. آشيانه هوگيا، تازيانه هوگيا.... وغيره وغيرو. بس ته جهٽ ڪري ان ريڊيو تان ايندڙ غزل جا رديف قافيا پني تي لاٿم ۽ ان اردو غزل جهڙو، سنڌي ۾ غزل تيار ڪري، شام جو نشتر کي جو ڏيکاريم ته ٽڙي پيو. چيائين: ”استاد تون اڄ کان سچو شاعر ۽ تخلص تنهنجو هوندو ”وفا“ ۽ ان جي پٺيان لڳندو ناٿن شاهي“
ائين ”وفا“ پنهنجو پهريون غزل، انهيءَ مشاعري ۾ پڙهيو، جتي احمد خان آصف مصراڻي، نشتر ناٿن شاهي، محسن ڪڪڙائي ۽ ٻيا ڪئين شاعر موجود هئا. جن پڻ پنهنجي شاعري پڙهي. ”وفا“ اتي محسن ڪڪڙائي کان گهڻو متاثر ٿيو ۽ کيس پنهنجو استاد بڻايائين. ”وفا“ جي مادري زبان پنجابي هئي، پر هن پنهنجي شعري اظهار لاءِ سنڌي ٻولي اختيار ڪئي.
اها سٺ واري ڏهاڪي جي ڳالهه آهي. ناٿن شاهه ته اڳ ۾ ئي شاعرن سان ڀري پئي هئي. ”بزم طالب“ ۽ ”بزم طالب المولى“ جي شاخ به هوندي هئي. مشاعرا عام جام ٿيندا هئا. اهڙين محفلن ۾ اٿندي ويهندي ”وفا“ 1963ع ڌاري پنهنجو پهريون تخليقي غزل لکيو:
پيءُ به ليکو ته پٽ به آ ليکو، پر سڄڻ سان حساب ئي ڪونهي.
خيرپور ناٿن شاهه جي شعري فضا ۾ استاد محسن ڪڪڙائي جي سرپرستي هيٺ ”وفا“ جو شاعريءَ جو سفر جاري هو. ان وقت ڪراچي مان علي نواز ”وفائي“ جي ”آزاد“ اخبار نڪرندي هئي. جنهن جي شاعري واري ڀاڱي جو انچارج تاج بلوچ هوندو هو. جيڪو وفا جي گهڻي همت افزائي ڪندو هو. انهي ئي زماني ۾ حميد سنڌي جي رسالي ”روح رهاڻ“ جي پليٽ فارم تان جشن روح رهاڻ ٿيندو هو. اهڙي ئي هڪ جشن روح رهاڻ ۾ وفا به وڃي شامل ٿيو ۽ مشاعري ۾ پنهنجو شعر پڙهيائين، جيڪو گهڻو پسند ڪيو ويو. اتي موجود سيد صالح محمد شاهه به موجود هو، جنهن سندس گهڻي همت افزائي ڪئي. تنهن کانپوءِ وفا جي شاعري جو نئون ۽ باقاعده دور شروع ٿيو ۽ ساحر لڌيانوي ۽ شيخ اياز کي پڙهڻ لڳو. جن شعر سان گڏ سندس فڪر جي آبياري به ڪئي.بقول وفا جي:
”شيخ اياز جي اهڙي گهري مطالعي کانپوءِ مان صحيح معنا ۾ جديد ۽ روشن خيال شاعريءَ کي ويجهو ٿيندو ويس ۽ اڄ جي ادبي دنيا ۾ هي به جديد سنڌي غزل جو چڱو شاعر شمار ٿيان ٿو ته اهو به رڳو جديد ۽ ترقي پسند شاعريءَ پڙهڻ جي سبب.“
”وفا“ جي ادبي سفر کي بيان ڪندي آثم ناٿن شاهي لکي ٿو:
”مشتاق علي، جڏهن ”وفا“ ناٿن شاهي بڻجي رهيو هو، تڏهن هن جي شاعريءَ جي شروعاتي اصلاح محسن ڪڪڙائي ڪئي. ”وفا“ پنهنجي ٽهيءَ جي سڀني شاعرن کان وڌيڪ گهڻ-لکڻو شاعر ۽ مٿانهين حيثيت وارو آهي. هن اڍائي، ٽي هزار غزل، سوين قطعا ۽ رباعيون، ڪيئي نظم، ٽيڙو (هائيڪا) ماهيا، ڪجهه دوها، ٿورا بيت ۽ وايون به لکيون آهن.“ ”وفا“ ٿوري اردو ۽ پنجابيءَ ۾ پڻ شاعري ڪئي. پر سنڌس سڃاڻپ سنڌي شاعري سان ئي آهي.
وفا جو لکيل شعري مواد
”وفا“ ناٿن شاهي جي لکيل شعري مواد ايترو ته آهي جو هوند ڪيترائي شعري مجموعا ٺهي پون. پر انهن مان فقط ٽي ڪتاب ”اکين ۾ الماس (2000ع)“، ”اوجاڳن جو انت“ ۽ ”وفا“ (2004ع) ڇپجي سگهيا آهن. اهو به هڪ وڏو الميو آهي ته ”وفا“ جنهن معيار ۽ مرتبي جو شاعر هو، انهي جو اندازو خود کيس به نه هو، ۽ ”وفا“ جي غزلن ۾ جيڪا جدت ۽خيالن جي ندرت (نواڻ) آهي، اها تمام گهٽ شاعرن ۾ آهي. هئڻ ته ائين کپي ته سنڌ جا نجي توڙي سرڪاري ادارا (سنڌي ادبي بورڊ ۽ ٻيا) گهٽ ۾ گهٽ ”وفا“ جي شاعري جو هڪ هڪ مجموعو ضرور ڇپرائين.
سنڌي غزل
جيتوڻيڪ سنڌي غزل جو پهريون ديوان خليفي گل هالائيءَ جو ڇپيل آهي، پر مير عبدالحسين سانگي غزل جي حوالي سان اهم نالو آهي. جديد سنڌي شاعري ۾ جيڪي غزل گو شاعر ٿي گذريا آهن. تن ۾ ”وفا“ ناٿن شاهي، ”غزل مارشل“ شاعر آهي. سنڌي غزل جي ڪابه تاريخ ”وفا“ جي ذڪر کانسواءِ ٻُسي ڇا، پراڻپوري آهي.
لاڏاڻو
سنڌي ٻولي جي هن يگاني شاعر, 3جنوري 2005ع تي ڪراچي ۾ لاڏڻو ڪري ويو.
نجران
نجران سعودي عرب جي ڏکڻ-اولھ ۾ يمن جي سرحد لڳ ھڪ شھر آھي جيڪو نجران صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. 1974 ۾ ھن شھر جي آبادي 47500 ھئي جيڪا 2017 ۾ وڌي 5000000 لک تائين پھتي. ھتان جي آبادي جي اڪثريت شيعه اسلام ۽ اسماعيلي فرقي سان تعلق رکندڙ آهي. نجران لفظ جي ھڪ معني دروازي جو ڪاٺي جو چؤڪاٽو آهي ۽ ٻي معني اڃارو آھي. ھڪ روايت مطابق ھن شھر ۾ پھريون ماڻھو جيڪو رھڻ آيو ان جو نالو نجران ھيو.
ويلڻ
ويلڻ ماني پچائڻ جو ٽپڙ آھي. ڳوھيل اٽي، ميدي، وغيرہ کي گول يا چڪور سائز ۾ پکيڙڻ جي لاءِ عام طور تي ڪاٺي جو ھڪ گول ڊگھو ويلڻ شڪل جو ٽپڙ ھوندو آھي جنھن جا ٻئي گول ڇيڙا سنھڙا ھوندا آھن ۽ وچ ۾ گھڻو ٿلھو ھوندو آھي انکي ويلڻ چيو ويندو آھي.
ويلڻ صدين کان گھرن ۾ استعمال ٿيندو پيو اچي. بورچي خاني ۾ استعمال ٿيڻ واريون ڪيتريون ئي شيون ختم ٿي ويون پر ويلڻ جو ڪو متبادل ھاڻي تائين ڪونہ گولھجي سگھيو آھي. مانيون پچائڻ واري مشين جيتوڻيڪ ايجاد ٿي چڪي آھي پر گھريلو سطح تي ان جو استعمال نہ ھجڻ جي برابر آھي. جنھن سبب اڄ بہ ويلڻ جي اھميت انھي طرح برقرار آھي. ھڪ زماني ۾ صرف ڪاٺي جا ويلڻ استعمال ٿيندا ھيا، وري پوءِ سنگ مرمر جا ويلڻ بورچي خانن ۾ نظر اچڻ لڳا. ھن فائديمند آلي ۾ تازي تبديلي ان جي سطح تي ڪڍيل نقش ۽ نگار آھن. روايتي سادي ويلڻ سان پَيڙَي کي ويڙھي ڪري ماني جي شڪل ڏني ويندي آھي. پر جيڪڏھن توھان سھڻا بسڪٽ، پوريون، ڪچوريون وغيرہ ٺاھڻ چاھيو تہ پوءِ اھو ويلڻ وٺي اچو جنھن تي مختلف نقش ۽ نگار کوٽل ھوندا آھن. ان ۾ گل ٻوٽا وغيرہ مختلف جانورن ۽ چورس، ٽڪنڊ، گون وغيرہ جا نقش ۽ نگار شامل آھن. ان کان سواءِ فرمائشي ويلڻ بہ ٺھرائي سگھجن ٿا جن تي منشا موجب تصوير، نقش ۽ نگار يا نالا لکرائي سگھجن ٿا. انھن کي استعمال اھڙي طرح ڪيو ويندو آھي تہ پھريان عام ويلڻ سان پيڙي کي سڌو ڪري  ان جي مٿا ھڪ ڀيرو ھي ويلڻ ڦيريو ويندو آھي.
استعمال
ويلڻ عام طور تي ماني، پراٺي، پوري ۽ پيڙي وغيرھ ويلڻ جي ڪم ايندو آھي ان جي ڪري ئي تہ ھي بورچي خاني جي زينت آھي.
ويلڻ جي جوڙجڪ
عام طور تي ويلڻ ڪاٺي جو ھوندو آھي پر دور جديد ۾ ھي پتر جو بہ ٺھڻ لڳو آھي. ھي گول ۽ ڊگھي (ويلڻ [شڪل] جھڙو) ھوندو آھي.
ننڍي کنڊ ۾ سنڌي ٻولي ۾ ان کي ويلڻ ۽ ويلڻو چيو ويندو آھي.
بنا ويلڻ جي ماني گول نٿي ويلي سگھجي.
ويلڻ جي اھميت ۽ فائدو
ويلڻ قديم زماني کان ماني پچائڻ جو ھڪ اھڙو ٽپڙ آھي جيڪو بورچي خاني جي سڀ کان اھم ۽ ضروري شين ۾ شمار ٿيندو آھي. جديد دور جي سائنسي ايجادن جتي ڪيترين ئي شين کان انسان کي بي نياز ڪري ڇڏيو آھي اتي بورچي خاني ۾ بہ ڪيتريون ئي تبديليون ٿيون آھن پر ان جي باوجود ھاڻي تائيڻ ويلڻ جو بھتر بدل نہ ڳولھجي سگھيو آھي جيتوڻيڪ اٽو ڳوھڻ کان وٺي ماني ويلڻ ۽ پچائڻ تائين جون مشينون مارڪيٽ ۾ اچي ويون آھن پر پوءِ بہ بورچي خاني جي ھن اھم ٽپڙ کي بورچي خاني مان بي دخل نہ ڪري سگھيو ويو آھي.