cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آخرت
قديم تھذيبن ۾ آخرت جو تصور
ڪيترن ئي ماڻهن جو اهو عقيدو آهي تہ موت کان پوءِ انسان جي زندگي جاري رھندي.ڪافي مذھبن ۽ فلسفن ان تصور کي فروغ ڏيڻ لاءِ ان جو معقول سبب ۽ ان زندگيءَ جو خاڪو  ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ڪن اھو خيال ڏنو آھي تہ ان زندگيءَ م وقت نہ ھوندو ۽ ڪن جي خيال مطابق وقت ھوندو پر اھو دائمي ھوندو. ھڪ تصور ٻيھر جنم جو آھي جنھن ۾ زندگي جو دائري جي گولائي وانگر ھلندي بار بار ورجاءُ ٿئي ٿو.قديم مصر ۾ اھو عقيدو ھيو تہ بادشاھ مرڻ کان پوءِ آسمان ۾ تارا ٿي ديوتائن جي صحبت ۾ داخل ٿين ٿا.بعد ۾ عوام سان واعدو ڪيو ويو تہ فرعون ۽ ان جي خاندان کان ٻاهر بہ دائمي زندگي ڏني ويندي. ڪجھ مصري رڪارڊ مئل ماڻهو جو ڳجھي دنيا ۾ سفر جو پڻ ذڪر ڪري ٿو جنھن ۾ اھو نعمتن واري جاء تي پھچندو ھو جيڪا يا تہ زمين جي اندر ھئي يا آسمان تي. ان خيال جي ابتڙ ساڳي دؤر ۾ مشرق قريب(يعني: سميري ، اشوري، بابلي، ڪنعاني ۽ اسرائيلي) جي ماڻھن جو عقيدو ھيو تہ مئل انسان جي ڳجھي دنيا ۾ زندگي جاري رھي ٿي جيڪا سندس پھرين زندگي جو ھڪ انداھو عڪس ھوندي آھي.
عبرانين جو آخرت جو تصور
عبرانين جي مذھبي ڪتابن ۾ مئل جو ذڪر ھڪ پاڇي وانگر ٿيل آهي جيڪو زمين ھيٺان شيئول نالي ھڪ اونداهي ۽ ڌوڙ واري کڏ ۾ لھي وڃي ٿو. قيامت يا موت کان پوءِ زندھ ٿيڻ جو چٽو ذڪر ازيئا 26:29 ۽ ڊينئل 12:2،اڪئيزيئاسٽيز3:19–21 نيڪ ماڻهن جي آسمان ڏانهن وڃڻ جو ذڪر ڪري ٿو.
زرتشتي عقيدي جو تصور
فارس جا زرتشتي ڪتاب ھڪ پل جو ذڪر ڪن ٿا جيڪا دوزخ مٿان گذري جنت ۾ پھچائيندي آھي جنھن تان نيڪ ماڻھو ڪاميابي سان گذري ويندو ۽ گنھگار ھيٺ دوزخ ۾ ڪري پوندو جتي ظلمت ۽ تڪليفن واري دائمي زندگي گذاريندو. انھن جي عقيدي مطابق نيڪ ماڻھو ٽي آسماني منزلون طئي ڪري جنت (باغ) ۾ پھچندو جتي نعمتن سان ڀرپور ۽ ڏکن کان پاڪ زندگي گذاريندو.
ھندن جو آخرت جو تصور
ھندوازم بار بار جنم وٺڻ جي اڻ کٽ ڦيري جي ڳالھ ڪري ٿو. انھن جو عقيدو آهي تہ زندگي جي ان ڦيري ۾ ڪرما يعني اخلاقي سبب ۽ نتيجي جو قانون ان جي مستقبل جي وجود جو تعين ڪندو آھي. انھن جي خيال مطابق يوگا تي عمل ڪندي سچو علم حاصل ٿئي ٿو جنھن مطابق ھي مادي دنيا ۽ موت صرف نظر جو ڌوڪو آھن جن ذريعي انسان روحاني تڪميل جي عروج تي پھچي ٿو جنھن جو نالو سماڌي آهي. روح جي برھما (خالق) سان ميلاپ سان سمسارا مان نجات ملي ٿي.ھندن جي عقيدي مطابق موت ۽ ٻيھر جنم دوران جن نيڪ عمل ڪيا اھو جنت ۾ ۽ گنھگار دوزخ ۾ پنھنجو ڪرمن جو ڦل حاصل ڪندا آهن.
روزو
حوالا
زمرو: اسلام جا رڪن
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار زمرو:اسلامي اصطلاح
آخرت
ڪنفيوشس جو آخرت بابت عقيدو
ٻڌ جي زماني جو ڪنفيوشس پڻ موت جي حقيقت کي قبول ڪيو پر ھي آخرت يا موت کان پوءِ واري زندگي بابت اگنانواد ھيو. ان جي باوجود ڪافي ڪنفيوشنسٽ آگوان يا روح جي نئين جنم تي يقين رکن ٿا.
قديم يونان ۾ آخرت جو تصور
قديم يونان ۾ پاڇن واري زيرزمين جاء جو عقيدو ھيو جنھن جو نالو ھيڊز ھيو پر جلد ئي ان عقيدي جي جاء آسماني ستارن جي لافانيت ورتي. طلسمانيت ۽ فيثاغورثين جي خيالن روح جو ھڪ نمايان لافانيت واري خيال جو واڌارو آندو. افلاطون ۽ ان بعد سسيرو ان خيال جي زبردست وڪالت ڪئي. ايپيڪيورس جي پوئلڳن ان جي ڀيٽ ۾ ان ڳالھ تي يقين رکيو تہ موت کان پوءِ ڪابہ زندگي ڪانھي. ارسطو ۾ شخصي لافانيت لاءِ بي اعتباري ھئي, رواقين جا بہ ان تي پاڻ ۾ اختلاف ھئا. يوناني ان خيال کي ناپسند ڪندا ھئا تہ ڪا آخرت جي بہ زندگي آھي.
رومين جا اخرت بابت خيال
رومي ان خيال کي ناپسند ڪندا ھئا تہ ڪو جسم جو موت بعد واري ڪنھن زندگي ۾ ڪردار ھوندو. قديم رومي مخصوص بادشاھن جي روحاني بلندي جي عقيدي ۾ يقين رکندا ھئا، جن ۾ جوليس سيزر، آگسٽس ۽ ڪلاڊيئس شامل آهن.
عيسائيت جو آخرت جو تصور
عيسائين جي مطابق روح جي ننڊ ۽ قيامت يا ٻيھر زندہ ٿي اٿڻ جو تصور ڏنو. ھنن مطابق فيصلي کان پوءِ نجات ملندڙ نئين جڙيل آسمان ۽ زمين جي نعمتن جا مزا ماڻيندا ۽ نجات نہ ملندڙن کي يا تہ نابود ڪيو ويندو يا وري کين شديد اذيت واري دائمي حالت ۾ رکيو ويندو.بعد جي مذھبي پيشوائن افلاطون واري روح جي لافانيت واري تصور کي بہ جسمن جي وري اٿڻ واري قيامت جي خيال ۾ شامل ڪري ڇڏيو.صدين کان وٺي عيسائي پيشوائن ۽ مذھبي بزرگن موت کان پوءِ جي زندگيءَ جي نعمتن جو ذڪر ڪندا رھيا آھن.
اسلام ۾ آخرت جو عقيدو
تفھيم القرآن ۾ مولانا ابوالاعلي مودودي مطابق آخرت ھڪ جامع لفظ آهي ان ۾ کوڙ عقيدا شامل آھن: انسان خدا آڏو جوابده آھي؛ دنيا ابدي ناھي ۽ ان جي خاتمي جي خبر خدا کي آهي؛ دنيا جي خاتمي کان پوءِ خدا ھڪ نئين دنيا ٺاھيندو جنھن ۾ خدا ھن دنيا جي ابتدا کان خاتمي تائين وارا سڀ انسان ٻيھر زندہ ڪندو ۽ کين جمع ڪري حساب ڪتاب وٺندو؛  نيڪ ماڻھن کي جنت موڪليندو ۽ بد قرار ڏنل دوزخ ۾ وڌا ويندا؛  ڪاميابي ۽ ناڪامي جو اصلي معيار ھن دنيا جي ڪاميابي نہ پر آخرت جي ڪاميابي آھي. انھن سمورن عقيدن تي يقين کي آخرت تي ايمان چئبو آهي. انسائيڪلوپيڊيا آف ٽائيم مطابق اسلام ۾ موت بعد قبر ۾ ماڻھو جنت يا دوزخ جو مزو چکي ٿو. شھيدن کي ھڪدم جنت ۾ وڌو وڃي ٿو جن لاء خاص انعام آھن. قيامت جي ڏينھن ماڻھو جا روح اٿي جسمن سان ٻيھر گڏجندا ۽ فيصلي کان پوءِ پنھنجي عملن جي عيوض اھي ھميشه لاءِ يا ته جنت جي نعمتن ۾ يا وري دوزخ جي شديد عذاب ۾ گذاريندا.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
وارهه تعلقو
وارهه تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
1380ع
ڊسمبر
زمرو:1380ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
چڪ بيدي
چڪ بيدي (انگريزي: Chak Bedi) پاڪستان جو هڪ قصبو  جو پاڪپتن ضلعو ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
چڪ بيدي جي مجموعي آبادي  167 ميٽر سطح سمنڊ کان مَٿانهينءَ تي واقع آهي.
برڪت علي ڪامريڊ آزاد
برڪت علي ڪامريڊ آزاد 1917ع ۾ پنجاب جي امرتسر (Amritsar) شهر ۾ پيدا ٿيو.
سوانح
برڪت علي ڪامريڊ آزاد (Barkat Ali Comrade Azaad) سنڌ جو مشهور ترقي پسند اديب، شاعر، صحافي ۽ بيباڪ سياستدان، جيڪو پيدا ته ڀارتي صوبي پنجاب جي امرتسر شهر ۾ ٿيو، پر سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ ٺيٺ سنڌي بنجي ويو. سنڌ جو شيدائي، سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ۽ ترقي پسند اديب ٿي گذريو آهي. پرائمري ۽ ديني تعليم سنڌيءَ ۾ حاصل ڪيائين. 1930 ۾ ميونسپل هاءِ اسڪول جيڪب آباد مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. هن کي ننڍي هوندي کان ئي انقلابي تحريڪن ۾ حصي وٺڻ جو شوق هو، ترقي پسند ۽ انقلابي تحريڪن ۾ حصو وٺڻ ڪري ڪئين دفعا جيل ڪاٽيائين. ادبي لحاظ کان سندس ڳڻپ سنڌ جي ترقي پسند اديبن جي پهرينءَ قطار ۾ ٿئي ٿو. 1941ع ۾ روسي اديب ”ڪروپا ٽڪن جي ڪتاب“ جو ”نوجوانن ڏانهن“ عنوان سان ترجمو ڪيائين، جنهن ڪتاب جا محمد ابراهيم جويي جي مهاڳ سان ڇهن کان وڌيڪ ڇاپا ڇپجي چڪا آهن. ڪامريڊ برڪت علي ’آزاد‘ مهاتما گانڌيءَ (Mahatma Gandhi) جي آشرم ۾ به ڇهه مهينا کن تربيت حاصل ڪري 1935ع ۾ حيدرآباد سينٽرل جيل ۾ ڪجهه عرصو قيد رهيو، ان ساڳئي وقت پير صبغت الله شهيد به جيل ۾ قيد هو. ڪامريڊ مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ لکندو رهيو، سندس شاعري ۽ مضمون ڇپجندا رهيا. سکر ۾ وڏي لائبرري هئس. هن جي رهائش سکر توڙي جيڪب آباد ۾ هئي.
لاڏاڻو
پاڻ 7 مارچ 1998ع تي وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:صحافي زمرو:شاعر زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:پنجاب زمرو:سياست زمرو:سنڌي ادب
ب
ب (B) سنڌي ٻولي جي الف بي يا صورتخطيءَ جو 2 (ٻيون) اکر آهي. فارسي ۽ عربيءَ قاعدي يا الفابيٽ جو به هي ٻيو اکر آهي. هنديءَ ۾ هن جو نمبر ٽيويهون آهي. ابجد جي حساب سان به هن جو انگ 2 مقرر ڪيل آهي.
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
الھجڙيو شاد
لهجڙيو ولد فتح علي ڪهيري جهڏي ۾، 18 -جولاءِ- 1945ع تي -جنم- ورتو. -تعليم- بي. اي ۽ ڊپلوما لوڪل گورنمينٽ، سنڌ يونيورسٽي، ڄام شوري مان ڪيل اٿس. صحافي، اديب ۽ شاعر آهي. سندس ادبي نالو الهجڙيو ”شاد“ آهي. سندس شاعري ۽ نثري لکڻيون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپجنديون رهيون آهن. سنڌي ادبي سنگت جُهڏي جي باني ميمبرن مان آهي. ميرپورخاص ضلعي جي ادبي سرگرمين ۾ سندس وڏو حصو رهيو آهي. هن ڪيترائي ادبي ميڙ ۽ سيمينار ڪرايا ۽ ادبي دنيا ۾ معروف شخصيت/ شاعر طور سڃاتو وڃي ٿو.
ابدالي
پٺاڻن جو هڪ قبيلو جيڪو اڳ ابدالي جي نالي سان مشهور هو. ابدالي قبيلي جا چار پاڙا (محمد زئي، فاضل زئي، بارڪ زئي ۽ آلڪ زئي) آهن، پر هاڻي ابدالي دراني جي نالي سان مشهور آهن. ابدالي قنڌار جي علائقي جا رهاڪو هئا، جيڪي پوءِ هرات هليا ويا. اهو شاهه عباس اول جو دور هو، ان هنن جي هڪ سردار سدو کي ”امير افغانه“ جو لقب ڏنو ان ڪري هي سدوزئي مشهور ٿيا. نادر شاهه افشار، ابدالين کي زير ڪري ورتو، پر انهن سان سختي نه ڪيائين.
حوالا
زمرو:افغان ثقافت زمرو:پشتون ثقافت
طارق جميل
جنم : 1953
طارق جميل (معروف مولانا طارق جميل) هڪ پاڪستاني مبلغ ۽ عالمِ دين آهي۔  هن جو تعلق خانيوال، صوبي پنجاب جي شهر تلمبه سان آهي جيڪو ميان چنون جي ويجھو واقع آهي۔ هو تبليغي جماعت جو رڪن آهي ۽ فيصل آباد، پاڪستان ۾ هڪ مدرسو هلائيندو آهي۔ هن جي تبليغي ڪوششن جي ڪري ڪافي گلوڪار، اداڪار ۽ رانديگر دينِ اسلام جي طرف راغب ٿيا۔ان کان علاوه هن جون تقريرون هر مڪتب فڪر ٻڌندو آهي ۔
ابتدائي حالات
طارق جميل جو تعلق هڪ زميندار گھراڻي سان آهي۔ اهن ابتدائي تعليم جي حصول کان بعد لاهور جي ڪنگ ايڊوڊ ميڊيڪل يونيورسٽي ۾ ايم بي بي ايس جي لاء داخلا ورتي۔ دورانِ تعليم هو تبليغي جماعت سان متعارف ٿيو ۽ پوء ان کان متاثر ٿي ڪري مذهبي تعليم جي حصول جي لاء جامعه عربيه رائيونڊ ۾ داخلا ورتي۔
تبليغي جماعت
مولانا طارق جميل پنهنجي اندازِ بيان جي ڪري مشهور آهي۔ هن تبليغي جماعت سان گڏ 6 کنڊن جو سفر ڪيو آهي۔ هن جي مقتدن طرفان هن جا بيان انٽرنيٽ تي مختلف ویب سائيٽن تي پيش ڪيا ويندا آهن۔
اثر
ماڻهون هن جون ڳالهيون وڏي تعداد ۾ ٻڌندا آهن، هن جي اخلاق کان متاثر ٿي ڪري  ڪافي معروف شخصيتون دائرۂ اسلام ۾ داخل ٿيون۔ هو فرقه واريت جو سخت مخالف آهي۔
حوالا
زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
اُپڀاشائن جا نالا
سنڌ جي الهندي ڏي ڪوهستان يعني جابلو ملڪ آهي، جو سنڌ کي بلوچستان کان ڌار ڪري بيٺو آهي، ۽ اڀرندي ڏي ريگستان يعني وارياسو ملڪ. يا ٿر آهي، انهن ٻن علحدين طبعي صورتن وارين حدن جي وچ وارو پاسو ٽن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي، جي سِرو، وچولو ۽ لاڙ سڏجن ٿا. انهن هنڌن جون ٻوليون انهن نالن پٺيان سريلي، وچولي ۽ لاڙي ڪوٺجن ٿيون. ٿر جي ٻوليءَ کي ’ٿريلي‘ سڏيندا آهن. اهڙيءَ طرح سنڌيءَ جون چار اُپڀاشائون آهن، پر لسٻيلي واري ’لاسي‘ ۽ ڪڇ واري ’ڪڇڪي‘ به سنڌي ٻوليءَ ۾ ئي ڳڻڻ گهرجن، جنهنڪري چئبو ته سنڌيءَ جون ڪُل ڇهه اُپڀاشائون (Upbhashaaoon) آهن.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون
ڪولون
ڪولون
thumb|left|Cologne in 2013
لکڻ ۾ لفظ ڪولون پر پڙھڻ ۾ ن جو اچار ڄڻ تہ خاموش ھوندو آھي. انگريزيءَ ۾ Cologne:; Köln,, Kölle جرمنيءَ جي رياست نارٿ رائن وستڦيليا جو وڏي ۾ وڏو شهر آهي. ھي شھر ڊزلڊورف جي ڏکڻ-اولھ طرف 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.بون جي اتر- اولھ طرف 25 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي. ھي شھر جرمنيءَ جي بيلجيئم ۽ نيدرلينڊ واري سرحد تي رائن نديءَ جي ٻنھي ڪنارن تي واقع آھي.
حوالا
ذمرو:يورپ جا شھر ذمرو: شھر ذمرو: جرمنيءَ جا شھر
ٻاونجاھ اکري
ٻاونجاهه اکري __(Alphabetic Verse):
ٻاونجاهه اکريون سنڌي الف ب يعني ٻاونجاهه اکرن سان شروع ٿيندڙ بيتن يا نظمن جي بندن هيٺ طويل نظماڻي صورت ۾ لکيون وينديون آهن. ٻاونجاهه اکريءَ ۾ ”ڱَ“، ”ڙ“ ۽ الف حمزي (ء) جهڙا اکر جيڪي ڪنهن به لفظ جي منڍ ۾ نٿا اچن ، تن جي ڏکيائيءَ سبب ۽ طويل نظم جي ڪري تمام گهٽ لکيون ويون آهن. شاعريءَ جي قديم انداز بيان سان 1983ع ۽ 8619ع جي ايم آر ڊي تحريڪن ۾ سنڌ جي مشهور شاعر ’سانوڻ وچولائي‘ ٻاونجاهه اکري نظم ۾ جديد رنگ سان خوبصورتيءَ سان لکي آهي، جنهن جو مثال ملڻ محال آهي. هن ”ڱ“ ۽ ”ڙ“ جهڙن لفظن کي پٽيءَ جي اچارن هيٺ استعمال ڪيو. مثال: ”ڱ“ سڱ جهڙو لفظ عجب ڪنهن ٻي ٻوليءَ ۾ ڳولي ڏي.“ مشڪور ڦلڪاري نالي شاعر به ٻاونجاهه اکري لکي آهي.
آخري گھڙيون عظيم انسانن جي زندگيءَ جون (ڪتاب)
هي ڪتاب اصل ۾ برصغير جي نامور عالم مولانا ابوالڪلام آزاد جي تحرير آهي، جنهن کي سنڌي ٻوليءَ جو ويس، پروفيسر عبدالرحمٰن جتوئي ۽ ڊاڪٽر گلزار احمد سومري عبدويءَ ڍڪايو آهي ۽ ’موهن جو دڙو پبلشنگ ايجنسي لاڙڪاڻو‘ طرفان 2003ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هن ڪتاب ۾ حضور انور صلي الله عليه وآله وسلم جن سميت 13 خاص مقرب بندن جي زندگيءَ جي آخري گھڙين جو احوال قلمبند ڪيو ويو آهي، ان ۾ هيٺيان عنوان شامل آهن.
ڪتاب جو ترجمو نهايت آسان ۽ با محاورا آهي. 221 صفحن تي مشتمل رنگين ۽ پڪي جلد ڊسٽ ڪور سان ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 100 روپيا ڄاڻايل آهي.
امريتا شير-گل
امريتا شير-گل (30 جنوري 1913ء - 5ڊسمبر 1941ء) نقاشي جي حوالي سان مشهور ڀارتي فنڪارا هئي۔ اُن جو پِتا (پيءَ) هڪ پنجابي سک هيو جڏهن ته ماتا (ماءَ) يهودي جنهن جو تعلق هنگري سان هيو۔ امريتا کي ڀارت جي فريدا ڪاهلو پڻ چيو ويندو آهي۔ امريتا ويهين صدي جي اهم ڀارتي خاتون مصوره جي طور تي معروف آهي ۔ گڏوگڏ کيس ڀارت جي سڀ کان مهانگي مصورہ هئڻ جو اعزاز به حاصل آهي
خارجي ڳنڍڻا
سوانح حيات
مصوري
زمرو:1913ع جون پيدائشون زمرو:1913ء جون پيدائشون زمرو:1941ع جون فوتگيون زمرو:1941ء جون فوتگيون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:شملا جون شخصيتون زمرو:مجارستاني يهودي زمرو:هندستاني سک زمرو:هندوستاني مصور زمرو:ڀارتي يهودي
عرب
200px|thumb|ڇھين صدي عيسويءَ جون عربياڻيون
عرب عَرَبٌ ISO 233 ‘arab; عربي اچار : عربي ڳالھائيندڙ ماڻھو يا عربن جي ملڪن جا سامي نسل جا ٻيون ٻوليون ڳالھائيندڙ ماڻھو جيڪي وچ اوڀر ۾ عربي اپٻيٽ (عربستان)، شام ۽ عراق سان گڏوگڏ اتر آفريڪا ۾ وڏي اڪثريت سان رھن ٿا. انھن ملڪن کي عرب قومن واريون رياستون سڏيو ويندو آهي. اسلام جو آغاز پڻ انھن ماڻھن ۾ مڪي شھر کان ٿيو. ھي ماڻھو قبيلن ۽ ذاتين تي مشتمل آھن. اسلام جي آمد کان اڳ عرب قبيلن جي صورت ۾ اڪثريت ۾ عربي اپٻيٽ يا عربستان واري علائقي جا رھاڪو ھيا. تاريخ ۾ عربن جو سڀ کان پھريون ذڪر اشورين جي متن ۾ نائين صدي قبل مسيح ۾ ٿيل آھي. بيابان ۾ رھندڙ عرب بدوي سڏبا آهن.
الھداد جھنجھي
سگهڙ حاجي الهداد ولد حافظ ميگهه جهنجهي، پهرين -جولاءِ- 1928ع تي ڳوٺ -جنجهي-، تعلقي ڇاڇري، ضلعي ٿرپارڪر ۾ پيدا ٿيو. ابتدائي -تعليم- ”جهنجهي“ ۽ ڳوٺ ڪانڪيي“ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ، ڇاڇري ۾ فقہ ۽ ڪلام پاڪ جي -تعليم- ورتائين. 1946ع ۾ مسلم اسڪول ”بقا ڪَرن“ تعلقي مٺيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو. 1960ع کان 1965ع تائين ننگرپارڪر تعلقي ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين. 1981ع ۾ -تعليم- کاتي مان رٽائر ڪيائين. ننڍي هوندي کان ئي، والد صاحب جي صحبت ۾ لطيف سائينءَ جا -بيت- ٻڌندو ۽ ياد ڪندو هو. شاهه جي ڪلام سان عشق هئڻ ڪري مختلف ماڻهن وٽان شاهه جي قلمي رسالن ۽ ڪن شاهه جي ڄاڻن وٽان زباني شاهه جاا -بيت- گڏ ڪندو رهيو. 1992ع ۾ شاهه لطيف جو هڪ ناياب نسخو ”شاهه جو گنج“ نالي رسالو ڇپرايائين، جنهن ۾ تقريباً ڇهه هزار -بيت- جمع ٿيل آهن. تازو اهو نسخو ڪويتا پبليڪيشن، حيدرآباد طرفان ٻيهر ڇپجي پڌرو ٿيو آهي ۽ ادبي حلقن ۾ -ان- تي ٽيڪا ٽپڻي اختلاف بحث هلندڙ آهي.
ممتاز علي سومرو
جنهن جي پيدائش پهرين جنوري 1979 آهي پنوعاقل شهر جو رهواسي آهي ان جي تعليم ڪمپوٽر سائنس ۾ BCS چار ساله آهي ايجوڪيشن ڊپارتمينٽ ۾ گذريل ڇهن سالن کان آءِ ٽي ڪمپيوٽر سائنس ٽيچتر طور تي خدمتون انجام ڏئي رهيو اهي
ممتاز علي سومرو آءِ ٽي ڪمپيوٽر سائنس ٽيچر دادلوءِ
انگي حساب (مرزا قليچ بيگ)
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 133 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، تيجنداس جي. ڀٽاڻيءَ، نئشنل پيس، حيدرآباد مان سال 1927ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.
پنوعاقل
پنوعاقل تمام قديم شهر م مان هڪ آهي ان جي ٽوٽل آبادي 100000 جي لڳ ڀڳ آهي ان جو مڪمل تعلق ضلعي سکر سان آهي ۽ سکر جو ئي تعلقو آهي. ان جي آس پاس جا شهر گهوٽڪي، روهڙي خانپور مهر آهن. ان جا مشهور ڳوٺ سلطان پور، ٺڪراٺو، گدپور، سڌوجا، سومرا، دادلوءِ مهيسرو، ڪورائي ڪوٽ بلو آهن. ان شهر جا رهواسي سنڌي آهن. ان شهر م مسلمان 95% ۽ هندو ۽ ٻيون قومون پڻ رهنديون آهن.
پنو عاقل ضلعي سکر ۾ واقع ھڪ اھم شھر آھي. ھي شھر پنوعاقل تعلقي جو ھيڊڪواٽر پڻ آھي ۽ ھتي پنو عاقل تعلقي جا ڪيترائي ئي تعليمي ادارا موجود آھن جن ۾ مھراڻ اسڪول اينڊ ڪاليج ۽ ايڪسيلنس اسڪول ۽ ڪاليج مشھور آھن. پنوعاقل ڇانوڻي پنو عاقل شھر کان ٿوري پنڍ تي آھي. زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ت
ت سنڌي ٻولي جو 5)پنجون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
شهدادڪوٽ تعلقو
شهدادڪوٽ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ سب ڊويزن جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام شهدادڪوٽ شھر آھي. ھئي تعلقو 398 ھم چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي. ھن تعلقي جي اتر ۾ جيڪب آباد ضلعي جو ڳڙھي خيرو تعلقو، اولھ ۾ قبو سعيد خان تعلقو ، اوڀر ۾ سجاول جوڻيجو تعلقو ۽ ڏکڻ ۾ ميروخان تعلقو واقع آھن. ھن تعلقي مان رتوديرو-گوادر ھاء وي گذري ٿو.
تعلقي جي آبادي
ھن تعلقي جي آبادي 1998 جي آدمشماري مطابق 126619 ھئي جيڪا 2017 جي آدمشماري مطابق وڌي 202745 ٿي وئي جنھن مان 83830 ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 118915 شھر ۾ رھندڙ ھئي. تعلقي جي شھري آبادي جو تناسب 58.7 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي 41.3 سيڪڙو ھئي. 2017 جي آدمشماري مطابق جن تعلقي ۾ آبادي جي گھاٽائي 509.3 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آهي.
سياسي نظام
ھي تعلقو يونين ڪاؤنسلن ۽ يونين ڪاميٽين ۾ ورھايل آھي. شھر جي سنڀال لاء ھڪ ميونسيپل ڪاميٽي آهي جنهن جو سربراھ چيئرمين آھي. 2015 جي بلدياتي چونڊن ۾ پيپلزپارٽي جو اميدوار مير مٺل خان مغيري ميونسپل ڪاميٽي جو چيئرمين چونڊجي آيو. ٻھراڙيءَ ۾ يونين ڪاؤنسلون واقع آھن. ھر يونين ڪاؤنسل جو سربراھ ان جو چيئرمين ھوندو آھي. تعلقي جو مکيه انتظامي سربراھ اسسٽنٽ ڪمشنر آھي. انتظامي طور تي ھن تعلقي کي ضلعي جي سب ڊويزن جو درجو مليل آهي. تعلقي جو پوليس جو سربراھ سب ڊويزنل پوليس آفيسر ھوندو آھي. ميونسيپل ڪاميٽي جو انتظامي سربراھ چيف ميونسپل آفيسر آھي. شھدادڪوٽ تعلقي ۾ 5 يونين ڪاؤنسلون، 3 سرڪلون، 8 تپا ۽ 39 ديھون واقع آھن.
يونين ڪاؤنسلون
شھدادڪوٽ تعلقي ۾ ڪل پنج يونين ڪاؤنسلون آهن جن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:
ننڍا شھر ۽ وڏا ڳوٺ
تعلقي جي اندر شھدادڪوٽ کان سواء ڪوبه ٻيو شھر ڪانھي باقي تعلقي جي وڏن ڳوٺن ۾ ڳوٺ امام بخش جمالي، ڳوٺ اميد علي جوڻيجو، ڳوٺ الله بخش لغاري ۽ چاڪياڻي آھن.
تعلقي جا ٿاڻا
تعلقي جا ھيٺيان ٿاڻا آھن:
تپا
شھدادڪوٽ تعلقو ھيٺين 8 تپن ۾ ورھايل آھي.
ديھون
شھدادڪوٽ تعلقي ۾ ٽوٽل 39 ديھون واقع آھن.
معيشت
تعلقي جي معيشت زرعي آھي. ربيع ۾ ڪڻڪ ۽ خريف ۾ سارين جي پوک ٿئي ٿي. شھر شھدادڪوٽ جي چوڌاري ڪيترائي سارين جا ڪارخانا واقع آھن. اونھاري م برف جا ڪارخانا پڻ ڪم ڪندا آهن. شھر شھدادڪوٽ اناج جي واپار جو مرڪز آهي ان کان سواءِ ھتي ڪپڙي ، ڪرياني ، عام استعمال جي شين جا سوين ريزڪي دڪان آھن جتان پوري تعلقي جي آبادي خريد فروخت ڪري ٿي. شھدادڪوٽ شھر م اناج ، سبزين ۽ ميون جي ٻڌي واپار جي منڊي پڻ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
آزاد بلگرامي
شاعر، محقق ۽ محدث آزاد بلگراميءَ جو اصل نالو غلام علي هو. هو 1704ع ڌاري لکنؤ جي ڄاتل سڃاتل سادات خاندان ۾ پيدا ٿيو. هُو عبدالجليل بلگرامي جو ڀاڻيجو هو ۽ ان کان ئي ديني ۽ ادبي تعليم ورتائين. حرمين شريف ۾ رهائش دؤران شيخ محمد حيات سنڌيءَ کان حديث جو علم سکيائين ۽ سند حاصل ڪيائين. ڪجهه وقت سيوهڻ ۾ اچي رهيو ۽ پوءِ حيدرآباد دکن ۾ نواب ناصر جنگ (شهيد) جو صلاحڪار ۽ استاد رهيو. اهڙيءَ طرح سنڌ، پنجاب ۽ حيدرآباد دکن ۾ کيس عزت جي نظر سان ڏٺو ويندو هو ۽ سندس علم جي واکاڻ هئي. پنهنجن ڪتابن ۾ اتان جا دلچسپ واقعا قلم بند ڪيا اٿس. کيس عربي ٻوليءَ تي دسترس حاصل هئي، عربيءَ ۾ سندس ڪيترائي قصيدا ۽ ديوان موجود آهن. هن صحيح بخاريءَ جي ڪجهه بابن جي شرح به لکي ۽ ڪتاب سبحة المرجان (هندستان جي آثارن متعلق) لکيو، جنهن ۾ هندستان جي مسلمانن بابت سٺي معلومات درج ڪئي. پاڻ فارسيءَ جو به وڏو ڄاڻو هو، ڪيترائي ڪتاب لکيائين، جن ۾ ماثر الڪرام (ٻه حصا)، ’خزينة عامره‘ جنهن ۾ ان دؤر جي فارسي شاعرن ۽ سندن زندگين بابت تفصيلي معلومات شامل آهي. سندس فارسي ديوان کان سواءِ ماثر الامراه (شاهه نواز خان) گھڻي مقبوليت ماڻي، جنهن کي هندستان جي مغلن جي تاريخ جو هڪ اهم ڪتاب شمار ڪيو ٿو وڃي. هن 1786ع ڌاري وفات ڪئي.
ٽ
ٽ سنڌي ٻولي جو 7 )ستون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
آزاد پبليڪيشن شڪارپور
آزاد پبليڪيشن جو باني عطا الله ڀٽو هو، جنھن 1966ع ۾ هيءَ پبليڪيشن قائم ڪري سلسليوار ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جي سيريز جاري ڪئي. ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جو مرتب اين. ايڇ ڀٽو هو. هن ڊائجسٽ ۾ ملڪي، تاريخي، ادبي ۽ نفسياتي موضوعن تي مواد شايع ڪيو ويندو هو. هڪ سال کان پوءِ ’آزاد پبلڪيشن‘ ۽ ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جي اشاعت بند ٿي وئي.
حوالا
زمرو:اشاعت گهر
ٻڙيون
ٻڙيون (...) بيهڪ جي هڪ نشاني. جڏھن تحرير ۾ ڪا ڳالهه اڌ ۾ ڇڏڻي هجي يا ڪنھن چوڻيءَ (Quotation) جو ڪجھ حصو ڪٽي ڇڏڻو ھجي، تہ اتي ٽي ٻڙيون ڏئي ڇڏبيون آھن، جنھن جو مطلب اھو ٿيندو تہ ھتان ڪجھ حصو ڪٽيل اھي. جيڪڏھن ڪٽيل حصو ڏنگين ۾ ھجي، تہ ٻڙيون بہ ڏنگين ۾ ڏبيون اھن. جڏھن ڳالھ اڌ ۾ ڇڏڻ جو تاثر ڏيڻو ھجي تہ بہ جملي جي آخر ۾ اھي ٻڙيون ڏئي ڇڏبيون آهن. ياد رھي تہ اھي ٻڙيون ٽن کان وڌيڪ نہ ڏيڻ گھرجن.
اوڙيسا
اوڙيسيا يا اوڙيسہ ; اڳوڻو نالو اوريسہ ) انڊيا جي اوڀر ۾ واقع انڊيا جي پکيڙ ۾ نائين وڏي ۽ آبادي ۾ يارھين وڏي رياست جو نالو آهي جنھن جي اتر اوڀر ۾ اولھ بنگال، اتر ۾ جرکنڊ ، اولھ ۽ اتر اولھ ۾  ڇتيس ڳڙھ ۽ ڏکڻ ۾  آنڌرا پرديش واقع آھن.ان جي اوڀر ۾ بينگال جو سمنڊ واقع آهي جنھن تي ان جو ساحلي ڪنارو  485 km تائين واقع آهي. ھتان جي سرڪاري ٻولي . اوڙيا  آهي.
انتظامي ورھاست
thumb|400px|اوڙيسيا جي ضلعن جو نقشو ھر ضلعي جون ذيلي ورھاستون پڻ ٿيل آهن جن کي سب ڊويزن چون ٿا جنھن جو عملدار سب ڊويزنل ماجسٽريٽ ھوندو آھي. اھي وري تحصيلن ۾ ورھايل آھن جن جا عملدار تحصيلدار سڏبا آهن. اوڙيسيا ۾ 58 سب ڊويزنون ۽ 317 تحصيلون آھن
ٻول
ٻول ___(Utterance):
عام طرح ”ٻول“ گفتگو، قول، (سخن) يا وچن کي چئبو آهي. اصطلاحي زبان ۾ راڳيندڙ جي سهڻي سخن کي ”ٻول “ سڏبو آهي. لوڪ ادب ۾ ”ٻول“ نظم جي صورت ۾ هوندا آهن، جنهن ۾ ٻهراڙيءَ جا ڏاها سادن لفظن ۽ تشبيهن ۾ فڪر انگيز ڳالهيون ڪندا آهن. ٻول بيت، ٻن بندن کان وٺي ويهن، ٽيهن بندن تائين به لکيا ويا آهن. هڪ مثال هيٺ ڏجي ٿو: ڏچر گهوڙي سچر زال، ڇڊي ڪڻڪ، گهاٽا تر، اڌارو وهانءُ، پنجئي نه ٿيا.
آخري لفظ (ڪتاب)
آخري لفظ نامور شاعره شبنم گل جو شعري مجموعو آهي، جيڪو سڳنڌ پبليڪيشن لاڙڪاڻي 1994ء ۾ ڇپرايو آهي. شاعره هن ڪتاب جو انتساب پنهنجي چاچي مرحوم شاهه محمد جي نالي ڪيو آهي، ڪتاب ۾ زيب سنڌي ۽ ادل سومري جا رايا شامل آهن. غزلن ۽ نثري نظمن جو هي مجموعو 116 صفحن تي مشتمل آهي، ڪتاب ۾ شامل سندس طويل نظم خود ڪلامي سنڌي شاعريءَ ۾ جديد، منفرد ۽ خوبصورت اضافو آهي. شيخ اياز کيس جرئت مند شاعره سڏيو آهي. بئڪ ٽائيٽل تي شاعره جي تصوير سان گڏ سندس لکيل سٽون به شامل آهن. ڪتاب جي قيمت 35 روپيا لکيل آهي.
انگي حساب (اوڌنمل سترامداس سڌاڻي)
هن ڪتاب جو ليکڪ اوڌنمل سترامداس سڌاڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم هو. سندس ٺاهيل انگي حساب 84 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب جي ڇپيل ڪاپين جو تعداد 500 آهي ۽ هڪ ڪاپيءَ جو ملهه 4- 1 (هڪ رپيو 4 -آنا-) آهي. هي5 ڪتاب قيصريه پريس، حيدرآباد مان 1897ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
نئون ديرو
نئون ديرو: :Naudero, نوڈیرو) پاڪستاني صوبي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي رتوديرو جو ھڪ ٽائون ڪاميٽي وارو ننڍو شھر . جنھن جي يونين ڪائونسل ۾ ڀٽو خاندان جو اباڻو ڳوٺ ۽ قبرستان ڳڙهي خدابخش پڻ واقع آهي جتي پاڪستان جي اڳوڻن وزيراعظمن ذوالفقار علي ڀٽو ۽ بي نظير ڀٽو جون قبرون ھڪ عاليشان مقبري ھيٺ واقع آھن . نئون ديرو شھر ۾ ڀٽو خاندان جو اباڻو گھر پڻ واقع آهي جيڪو لاڙڪاڻي ضلعي جو پيپلز پارٽي جو ھڪ سياسي مرڪز آھي جتي ذولفقار علي ڀٽو ۽ بي نظير ڀٽو جي سالياني ورسين تي پيپلزپارٽي جي لڳ ڀڳ سموري قيادت گڏ ٿيندي آهي. ھن وقت اھو گھر شھيد بينظير ڀٽو جي مڙس آصف علي زرداري ۽ پٽ بلاول زرداري جي ملڪيت آهي. نئون ديرو ۾ مشھور نئون ديرو شگر مل بہ واقع آهي جيڪو اھم صنعتي ادارو آھي جنھن جي ھجڻ ڪري علائقي ۾ ڪمند جي فصل ۾ واڌارو ٿيو آهي.
آخري وسيلو (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب عبدالحليم بروهيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 34 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، انڊس پرنٽرس، حيدرآباد ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
اَبر
ابر فارسي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ميگهه، -برسات- وارو -پاڻي-، وسندڙ مينهن، -بادل- يا ڪڪر وغيره. اصطلاحي زبان ۾: -آسمان- ۾ ڀريل ڪڪر کي ”ابر“ چئبو آهي.
لغوي لحاظ کان ”ابر“ ڪيترن ئي محاورن ۾ استعمال ٿئي ٿو. مثلاً: رحمت واري ڪڪر (مينهن) کي ”ابرِ رحمت“، -بهار- جي موسم ۾ وسندڙ ڪڪرن کي ”ابرِ -بهار-“، ٻاجهه واري ڪڪر کي ”ابرِ ڪرم“، موتي پيدا ڪندڙ ڪڪرن کي ”ابرِ عليظ“، ڪاري وسندڙ ڪڪر (ڪارونڀار) کي ”ابر سياه“، عام وسڪاري (وسندڙ) واري ڪڪر کي ”ابرِ مطير“ ۽ ٻوڙان ٻوڙ (سمنڊ، تلاءَ ۽ ڍنڍون ڍورا بڻائيندڙ) ڪڪرن کي ”ابر مرده“ نالن سان سڏبو آهي.
احمد شاهه ابدالي
احمد شاهه ابدالي- -افغانستان- جي علائقي هرات ۾، 1136هه/1723ع ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ جو نالو محمد زمان خان هو. 20 سالن جي عمر ۾ نادرشاهه جي فوج جو سپهه سالار ٿيو. بهادري ۽ وفاداريءَ سبب نادر شاهه هن جو قدر ڪندو هو. سن 1747ع ۾ جڏهن نادرشاهه کي پنهنجن ئي ماڻهن سندس خيمي ۾ گهڙي قتل ڪيو ته -ان- کان پوءِ -آڪٽوبر- 1747ع ۾ افغان سردارن -احمد شاهه- ابداليءَ کي -بادشاهه- چونڊيو. بادشاهه ٿيڻ کان پوءِ هن ڪيترائي دفعا هندستان تي حملا ڪيا. ڪشمير، پنجاب، سنڌ ۽ -بلوچستان- کي افغان حڪومت ۾ شامل ڪيائين. خراسان جو به ڪجهه علائقو هٿ ڪيائين. -احمد شاهه- ابداليءَ جي گادي قنڌار ۾ هئي، -جتي- هن عاليشان عمارتون تعمير ڪرايون. هندستان ۾ -احمد شاهه- ابداليءَ جون ٻه لڙايون قابل ذڪر آهن. پهرين، -جنوري- 1761ع ۾ -پاڻيپٽ- جي -ٽين- لڙائي، جنهن ۾ مرهٽن کي شڪست آئي ۽ ٻي -جنگ- دوراهه، جنهن کي سِک ”گهلو گهاڙا“ يعني بي پناهه قوت سڏيندا آهن، اها لڙائي 1762ع ۾ ٿي، جنهن ۾ سکن جو وڏو تعداد قتل ٿي ويو. احمد شاهه، -افغانستان- جي نئين سر جوڙجڪ ڪئي ۽ -ان- کي هڪ وحدت بنايو. هن ئي مستقل -افغانستان- جو بنياد رکيو. نادرشاهه وانگر -احمد شاهه- ابداليءَ جي حملن به مغل سلطنت کي ڪمزور ڪيو، ۽ -ان- جي نظام کي سخت نقصان پهتو. هن 1749ع ۾ سنڌ تي پڻ ڪاهه ڪئي ۽ وڏي تباهي مچائي. سندس موت 20 رجب 1186هه/17 -آڪٽوبر- 1773ع تي واقع ٿيو. منشي ٽوپڻ مل حيدرآبادي پنهنجي ڪتاب ”-تاريخ- سنڌ“ ۾ لکي ٿو ته ”-احمد شاهه- دراني (-ابدالي-) گهڻي لشڪر ۽ جنگي ساز و سامان سان گڏ لاڙڪاڻي سنڌ ۾ آيو. ميان نور محمد پنهنجو وڪيل -احمد شاهه- درانيءَ جي درٻار ۾ موڪليو هو، پر هن مٿس هر سال خراج يا ڏن مقرر ڪيو، جيڪو ميان صاحب ادا ڪندو هو.“
نواب الھداد خان صوفي
نواب الهداد خان صوفي، فقير نواب ولي محمد خان لغاري جو ٽيون نمبر پٽ هو ۽ 1238هه/1823ع ۾ ڄائو. دستور موجب هن لاءِ فارسيءَ جي اعليٰ -تعليم- جو انتظام ڪيو ويو. هي اڃا نون سالن جو ننڍو -ٻار- هو ته سندس والد بزرگ نواب ولي محمد خان وفات ڪري ويو. هيءُ ننڍپڻ ۾ ئي مير نصير خان وٽ ملازم ٿيو. اعليٰ اخلاق ۽ ذهانت جي ڪري درٻار ۾ ڏاڍو مقبول ٿيو. سنڌ تي انگريزن جي قبضي کانپوءِ 1847ع ۾ -انگريز- حڪومت ۾ سيوهڻ جو مختيار ڪار مقرر ٿي رهيو ۽ -ان- کان پوءِ ڪوٽ لاشاريءَ ۾ دائمي سڪونت اختيار ڪيائين ۽ اتي ئي 18 محرم 1300هه/1882ع تي وفات ڪيائين. اتي ئي دفن ڪيو ويو. سندس اولاد به هميشه لاءِ ڪوٽ لاشاريءَ ۾ ئي سڪونت اختيار ڪيائين. نواب الهداد خان هڪ ديندار، صلح پسند ۽ صوفي منش بزرگ هو. شاهه شهيد جي درگاهه جو عقيدتمند هو ۽ جهوڪ شريف جا ڪيئي پنڌ ڪيائين ۽ هيءُ پنهنجي پيءُ وانگر وقت جو سٺو اديب ۽ صاحب ديوان شاعر هو. ”صوفي“ تخلص اختيار ڪيائين. سندس ڪلام سنڌي، سرائڪي، فارسي ۽ اردوءَ ۾ موجود آهي. فارسيءَ ۾ ”ديوان صوفي“ ته هن ويهن سالن جي عمر کان به پهرين منظوم ڪيو هو. سندس ڪلام گھڻو ڪري علمِ عروض تي چيل آهي. ڪلام جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته کيس علم عروض تي دسترس حاصل هئي، سنڌي ۽ سرائيڪيءَ کانسواءِ فارسيءَ جو بلند پايه شاعر هو. زبانداني ۽ محاورن جي جڙاءَ سان مجازي عشق جي رعناين کي حقيقي رنگ ۾ پيش ڪري، هڪ سٺي شاعر هجڻ جو ثبوت ڏنو. سندس شاعريءَ ۾ -تصوف-، وحدت، عشق ۽ محبت جون حقيقتون بيان ٿيل آهن.
حنيف آزاد
قائداعظم جو ڊرائيور فلمي اداڪار، آزاد حنيف، 16 آڪٽوبر 1916ع تي، دھليءَ ۾ ڄائو، پنھنجي نوجوانيءَ ۾ ئي، جڏھن ھن اڃا تعليم به مڪمل نه ڪئي ھئي، روزگار جي تلاش لاءِ عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيائين ۽ بعد ۾ ڊرائيوريءَ ۾ مھارت حاصل ڪري ٻن وڏن ادارن سان لاڳاپيل رھيو. آزاد حنيف ٻاروتڻ کان وٺي باغ بھار شخصيت جو مالڪ ھو، ھن پھريون دفعو گڏيل ھندستان ۾ ٺاھيل فلم ”حقدار“ ۾ ھڪ مختصر ڪردار ادا ڪيو، جيڪو کيس، فلمي دنيا ۾ متعارف ڪرائڻ جو سبب بڻيو. انھن ئي ڏينھن ۾ ھو قائداعظم سان ويجھو ٿيو. ھن ھڪ وڏو عرصو قائداعظم جي ڊرائيور جي حيثيت ۾ گذاريو. قائداعظم جي وفات کان پوءِ پاڪستاني فلمن ۾ ڪم ڪندو رھيو، سندس مشھور فلمن ۾ ”محبوبه“، ”قاتل“، ”انوکي“، ”ڪنواري“، ”نذرانه“ ۽ ڪارنامه“ شامل آھن، سيپٽمبر 1986ع ۾ وفات ڪيائين.
زمرو:شخصيتون
ٻيجل
ٻيجل __(Beejal):سر جي صدا ھڻندڙ مشھور منگتو، جنھن ڪڇ- ڪاٺياواڙ جي راجا راءِ ڏياچ جي سخا جي پرک لاءِ دان ۾ سندس سر جو دان گھريو ٻيجل ذات جو چارڻ هيو. ”سورٺ ۽ راءِ ڏياچ“ جي قصي ۾’ ٻيجل چارڻ‘ جو ڪردار اهم آهي، جنهن پنهنجي سُرندي جي سوز ڀرين آلاپن تي راءِ ڏياچ کي راضي ڪري کانئُس سندس سِر ڏان طور ورتو.
الھداد خان لغاري
الهداد خان ”صوفي“ 7 جون 1823ع تي ڄائو. ميرن جي دور جو هڪ مشهور مولودگو هو، جنهن لاتعداد مولود چيا. هن جي والد جو نالو نواب ولي محمد خان لغاري هو. عبدالرئوف ڀٽيءَ ۽ پوئين دور جي مولودگو شاعرن کان پوءِ الهداد لغاريءَ جو نالو مولودگو شاعرن ۾ سامهون اچي ٿو. ميرصاحبن وٽ هن جي تمام گهڻي عزت هئي. الهداد خان جو تخلص ”صوفي“ هو. هن جا مولود ”ديوان صوفي“ ۾ محفوظ آهن، جيڪو فارسي زبان ۾ آهي. سندس چيل مولودن مان ”حشر ويل حساب ۾“ ۽ ”محمد مرسل مصطفيٰ“ مشهور آهن. هن تعلقي سيوهڻ ۾ 30 نومبر 1882ع تي وفات ڪئي.
اِبر
ابر عربي زبان جو لفظ ”ابرة“ مان ورتل آهي. جنهن جي لغوي معنيٰ آهي سُئي. سنڌ جي سرتاج صوفي شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح پنهنجي ڪلام سر مارئي (داستان ٽئين) ۾ پڻ ”ابِر“ کي استعمال ڪندي فرمائي ٿو ته: پاڇا هي نه پاڙيان، سرتيون! سئيءَ ساڻ؛ ڍڪي اگهاڙن کي، ڪين ڍڪيائين پاڻ؛ ٻيهر ڄاپي ڄاڻ، اِبر جي اوصاف کي.
آزاد صوفي (راڳي)
مشھور سنڌي گائڪ، سندس اصل نالو '''پي. بي. درياناڻي''' آھي. 15 فيبروري 1930ع ۾ خيرپور، سنڌ ۾ ڄائو. مختلف سرن ۾ گيت ڪمپوز ڪري ڳايل اٿس. ھن ماسٽرس وائس پاران سندس ڪيترائي رڪارڊ ڀريل آھن. ڀارت جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ سنڌي سنگيت جا پروگرام ڪيائين ۽ ھندستان جي مختلف ريڊيو اسٽيشنن تان آزاد صوفيءَ جا ڳايل ڪلام اڪثر نشر ٿيندا رھندا آھن. 1968ع کان 1978ع تائين سندس ڪلامن جا ”ٺار ماتا ٺار“، ”ست نارائڻ جي ڪٿا“، ”صوفين جي سوغات“ ۽ ”شو راتري مھاتم“ ڪتاب شايع ٿيل آھن.
زمرو:راڳي
قلندر شاھ لڪياري
قلندر شاھ لڪياري (Qalandar Shah Lakiyari) سنڌ جو ناليوارواديب ۽ تعليمدان هيو، سندن جنم سجاول جي تعلقي ميرپور بٺوري ۾ 1940ع ۾ ٿيو. پاڻ شروعاتي تعليم ميرپور بٺوري مان حاصل ڪئي، ايم اي انگلش سنڌ يونيورسٽي مان پاس ڪيائين ۽ 1970ع ۾ انگلش شعبي ۾ ليڪچرار طور ڀرتي ٿيو ، بعد ۾ انگريزي شعبي جو چيئرمين پڻ ٿيو. پروفيسر قلندر شاھ لڪياري ڊگهو عرصو بيمار رھڻ بعد 4 ڊسمبر 2020ع تي 80 سالن جي ڄمار ۾ ڪراچيءَ جي نجي اسپتال ۾ وفات ڪئي.
تعليم
شروعات ۾ ميٽرڪ کانپوءِ پرائمري ماستر رهيو، ايم اي انگلش 1969ع ۾ پاس ڪيائين ۽ جنوري 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ۾ ليڪچررشپ جي نوڪري ڪرڻ لڳا، جتي 30 سال تائين تعليمي خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو.
ادب
1956ع ۾ پهريون نظم لکي شاعري (ادب) ۾ پير پاتو ۽ مرڻ گهڙي تائين ادب سان سلهاڙيل هيو.
حوالا
زمرو:محقق زمرو:شاعر
آخرين سفر (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب جڳت آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ساهتيہ چندن پرنٽڱ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
لهجو
’ڀاشا‘ معنيٰ ٻولي (Language) ۽ ’اُپڀاشا‘ معنيٰ ٻوليءَ جو ننڍو لهجو (Dilaect). اهو تفاوت اهڙو آهي جهڙو جبل ۽ ٽَڪريءَ جي وچ ۾ تفاوت. چوڻي آهي ته ’ٻارهين ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻِي‘اهو پهاڪو دنيا جي سڀني ٻولين سان هڪجهڙو لاڳو آهي. مثلاً: رڳو سکر ضلعي ۾ ئي ڏسجي ٿو، ته شڪارپور جي ٻولي هڪڙي، سکر ۽ روهڙيءَ جي ٻي ۽ اُٻاوڙي طرف جي وچائين ٽين. انهيءَ ڪري هيءَ به چوڻي آهي ته’سنڌ ۾ چپي چپي تي ٻولي ٻي.‘ائين ٿوري ٿوري پنڌ تي وڏو فرق اول اچارن ۾ آهي
لهجو (Dialect)، ”لهجو ٻوليءَ جي انهيءَ مخصوص نموني کي چئجي ٿو، جيڪو معياري ٻولي (Standard Language) کان ڍنگ (Style)، ڍار (Intonation) ۽ اچار (Pronunciation) ۾ ٿورو مختلف هجي. سنڌءَ ۾ چوڻي آهي ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. مطلب ته هر ٻوليءَ ۾ ٿوري ٿوري مفاصلي بعد ٻوليءَ جي محاوري يا (Dialect) ۾ تفاوت اچي وڃي ٿو. اتر سنڌ جو لهجو ٿر کان مختلف آهي. لاڙ جو لهجو ڪوهستانيءَ کان مختلف آهي، مطلب ته لهجو ڳالهائڻ جو خاص طريقو آهي. .
مکيه ٻوليءَ جي شاخ، ننڍي ٻولي، لهجو. مثال طور ٿري، ڪوهستاني، لاڙي، ڪڇي، سريلي سنڌي ٻوليءَ جون اپ ڀاشائون آهن.
لهجن جو ٺهڻ
(Farmation of Dialect):مختلف لهجن جي ٺهڻ جا ڪيترائي سبب آهن. موجوده دؤر ۾ آمدرفت ، سائنسي ايجادن، وڌندڙ شهري ماحول، وڌندڙ تعليمي علم، پاڙيسري ٻولين جي اثر وغيره جي ڪري لهجاٺهن ۽ تبديل ٿين ٿا. لسانيات جي ماهرن لهجن لاءِ مختلف اصول ٺاهيا آهن. جن ۾ هيٺيان اهم آهن: (1) حاڪمن جي ٻولي، (2) ساڳي حڪومت، (3) سياسي حالتون، (4) سماجي ۽ مذهبي ميل جول، (5) وڻج واپار ۽ سياسي ناتا، (6) ساڳيون جاگرافيائي حالتون، (7) آبهوا، (8) باهمي شاديون، (9) ساڳيا رسم و رواج، (10) آباديءَ جي لڏپلاڻ وغيره. .
حوالا
زمرو:علم اللغات زمرو:ٻولي
ارل اسٽين
حوالا
زمرو:1943ع جون فوتگيون زمرو:لاهوري ماڻهو
ليپزگ
ليپزگ انگريزيءَ ۾ (Leipzig) جرمنيءَ جي رياست سئڪسني جو سڀ کان وڏي آباديءَ وارو شهر آهي.
ي
ي سنڌي ٻولي جو آخري يعني 52])ٻاونجاھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
ليپزگ
حوالا
زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
ڏهي
thumb|Cacık, a Turkish cold appetizer yogurt variety ڏهي کير مان ٺاهي وينديڙ شيء آهي۔ نيم گرم کير ۾ ٿوري ڏهي ملائي ڇڏبي آهي، سازگار ماحول ۾ ٿوري ڏهي ۾ موجود فائديمند بيڪٽريا سڄي ئي کير کي ڏهي بڻائي ڇڏيندا آهن۔
ٻيلڻ
ٻيلڻ
ٻيلڻ لوڪ گيت جو هڪ قسم آهي. ڪاڇي جا جت جڏهن اٺ تي چڙهندا آهن، تڏهن اٺ جي مهار ڪنڌ تي رکي هڪ هٿ ڪن تي ڌري ”الوميان“ ڪندا آهن. سندن اها ’الوميان‘ ٻيلڻ جي صورت ۾ ظاهر ٿيندي آهي. سرائڪي ٻيلڻ جو هڪ مثال هيٺ ڏجي ٿو: چنڊڻ سونهاري، تيڏي گهيڙ اڻانگي تلڙيان ڏي چڙهسان، سهڻل دي سانگي ڇنڊڻ سونهاري، تيڏيانِ ساريان هن ڇپران آندي هن ڪا ڇيلي، ڏسين خير ديان خبران
انگي حساب ۽ جاميٽري (علي محمد مھر)
هيءُ ڪتاب علي محمد مهر جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي ، جنهن ۾ 346 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون ، محمد يوسف ائنڊ برادرس ، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون ، سال 1963ع ۾ ڇپيو.
اسماء الله الحسنیٰ
ڪائنات جي خالق الله تعاليٰ جل جلاله جي صفاتي نالن اسماءُ الله الحسنيٰ چئجي ٿو. -الله- تعاليٰ تي -ايمان- جو مطلب اهو آهي ته مخلوق، خالق (-الله-) جي وجود، -ان- جي ربوبيت، الوهيت ۽ سندس سمورن صفاتي نالن تي -ايمان- آڻي ۽ ضروري آهي ته جنهن تي -ايمان- آڻي ، -ان- جو علم به کيس هئڻ گهرجي. --اسماءُ -الله- الحسنيٰ- هن ريت آهن: الله جل جلاله، الرحمــٰن جل جلاله، الرحيم جل جلاله، الملڪ جل جلاله، القدوس جل جلاله، السلام جل جلاله، المومن جل جلاله، المهيمن جل جلاله، العزيز جل جلاله، الجبار جل جلاله، المتڪبر جل جلاله، الخالق جل جلاله، الباري جل جلاله، المصور جل جلاله، الغفار جل جلاله، القهار جل جلاله، الوهاب جل جلاله، الرزاق جل جلاله، الفتاح جل جلاله، العليم جل جلاله، القابض جل جلاله، الباسط جل جلاله، الخافض جل جلاله، الرافع جل جلاله، المعز جل جلاله، المذل جل جلاله، السميع جل جلاله، البصير جل جلاله، الحکم جل جلاله، العدل جل جلاله، اللطيف جل جلاله، الخبير جل جلاله، الحليم جل جلاله، العظيم جل جلاله، الغفور جل جلاله، الشکور جل جلاله، العليُ جل جلاله، الکبير جل جلاله، الحفيظ جل جلاله، المقيت جل جلاله، الحسيب جل جلاله، الجليل جل جلاله، الکريم جل جلاله، الرقيب جل جلاله، المجيب جل جلاله، الواسع جل جلاله، الحکيم جل جلاله، الودود جل جلاله، المجيد جل جلاله، الباعث جل جلاله، الشهيد جل جلاله، -الحق- جل جلاله، الوڪيل جل جلاله، القوي جل جلاله، المتين جل جلاله، الولِيُ جل جلاله، الحميد جل جلاله، المحصي جل جلاله، المبدي جل جلاله، المعيد جل جلاله، المحي جل جلاله، المميت جل جلاله، الحَي جل جلاله، القيوم جل جلاله، الواجد جل جلاله، الماجد جل جلاله، الواحد جل جلاله، الصّمد جل جلاله، القادر جل جلاله، المتقدر جل جلاله، المقدمجل جلاله، المؤخر جل جلاله، الاول جل جلاله، الآخر جل جلاله، الظاهر جل جلاله، الباطن جل جلاله، الوالي جل جلاله، المتعالي جل جلاله، البر جل جلاله، التّواب جل جلاله، المنتقم جل جلاله، العفو جل جلاله، الرؤف جل جلاله، مالڪ الملڪ جل جلاله، ذوالجلال وَالاڪرام جل جلاله، المقسط جل جلاله، الجامع جل جلاله، الغني جل جلاله، المغني جل جلاله، المانع جل جلاله، المعطيُ جل جلاله، الضار جل جلاله، النافع جل جلاله، النور جل جلاله، الهادي جل جلاله، البديع جل جلاله، الباقي جل جلاله، الوارث جل جلاله، الرشيد جل جلاله، الصبور جل جلاله.
اسماءُ -الله- الحسنيٰ جي نالي سان هڪ ڪتاب پڻ پير سيد محمد راشد روضي ڌڻي (1171هه/ 1757ع- 1234هه/1818ع) تاليف ڪيو، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو فقير ابو اسحاق محمد اسماعيل سڪندري ڪيو آهي ۽ سڪندريه پبلڪيشنز 2008ع ۾ -ان- کي ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.
روھڙي
روھڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سکر جو هڪ شھر ۽ روهڙي تعلقو جو صدر مقام آھي جتي پاڪستان جو سڀ کان وڏو ريلوي پليٽفارم ۽ جنڪشن آھي. ھي شھر درياء سنڌ جي ڪناري تي واقع آهي. درياء جي ٻئي ڪپ تي ان جو جوڙيوار شھر سکر واقع آهي.
thumb|left|ستين جو آستان ، روھڙي جي مشھور مزار آھي thumb|left|بکر جي ٻيٽ وٽان شھر جو نظارو
روھڙي جو بنياد ڪيئن پيو
سکر وانگر سنڌ جي سري ۾ روهڙي به قديم آهي، جنهن جي قدامت جي باري ۾ ڪي شيون درياه جي پيٽ مان 1875ع ۾ هٿ لڳيون، اهي شيون پٿر واري دور سان تعلق رکندڙ هيون. اهڙو بيان رائل انجنير مسٽر ٽويملو ۽ مسٽر جان ٽيٽ جي ٻن مضمونن مان معلوم ٿيو جيڪي جرنل ايشياٽڪ سوسائٽي ۾ بيان ڪيل سال ۾ شايع ٿيا هئا. ائين معلوم ٿو ٿئي ته ٽڪريءَ تي پنجاه فوٽن جي بلنديءَ تي هي شهر ڪيترا دفعا آباد ٿي ۽ پوءِ مٽندو رهيوref>. . سنڌ گزيٽئر ۾ شهر جو نالو ”لوهڙي“ ڄاڻايل آهي. ڪپتان اي – ويسٽ ميڪاٽ 1841ع ۾ جرنل ايشياٽڪ سوسائٽي بنگال ۾ شهر جو نالو ”لوهر ڪوٽ“ لکندي ڄاڻايو هئائين ته اهو شهر جو قديم نالو هيو. ريوٽي صاحب ”مهراڻ “ ۾ روهڙي جو قديم نالو ”روڙپورا“ يا ”روڙا ننگرا“ لکيو آهي. . روڙي سنسڪرت لفظ آهي معنيٰ ٽڪريءَ وارو شهر. روهڙي جي به ساڳي معنيٰ آهي. روهه معنيٰ جبل روهڙي معنيٰ ٽڪري. اڄ تائين پنجاب ۽ هندوستان وارا هن شهر کي ”روڙي“ سڏين ٿا. هاڻوڪي شهر متعلق سنڌ جي پهرين گزيٽئر ۾ مسٽر اي – ڊبليو هيوز صاحب ڄاڻايو آهي ته 696 هه 1297ع ۾ سيد رڪن الدين تعمير ڪرايو. يعني سلطان علاو الدين خلجي جي ڏينهن ۾، جڏهن علاؤ الدين خلجي رضوي سيدن لاءِ ڪوٽ تعمير ڪرايو هو. جي – ايڇ ڪزنس صاحب ”سنڌ جي آثار قديمه“ ۾ لکيو آهي ته هي شهر مخدوم رڪن الدين بن صدر بن مخدوم بهاؤ الدين ذڪريا ملتاني تعمير ڪرايو، جنهن کي سلطان فيروز شاه تغلق اخلاص خان جو لقب ڏنو هو. . ڪزنس صاحب جو بيان غلط آهي ڇو ته مخدوم ابو الفتح رڪن الدين 735 هه ڌاري سلطان محمد تغلق جي ڏينهن ۾ وفات ڪئي هئي ۽ سلطان فيروز شاه تغلق 752 هه 1351ع ۾ تخت تي ويٺو هو. . فيروز شاه ملڪ  رڪن الدين کي بکر  جو نواب مقرر ڪيو هو. سيد ڪو نه هو، ٽڪري  جنهن  تي شهر ٻڌل هو، اها پنجاه فوٽ بلند آهي. اڳ درياه جي طغياني وقت پاڻي ٽڪريءَ سان لڳي وهندو هو ۽ پاڻيءَ جي چاڙهه جا نشان اڄ تائين موجود آهن. درياه جي کاٻي ڪپ تي هئڻ ڪري هن شهر ستت واپار ۽ زراعت ۾ ترقي ڪئي ۽ چوڌاري باغات ۾ ميويدار وڻن ڪري ”چمن – سنڌ“ ڪوٺجڻ لڳو ۽ شهر ۾ سوا لک پير ابدي ننڊ ۾ آهن، جن جي ڪري ”روهڙي شريف“ ڪوٺجي ٿو. غرض ته سکر ۽ روهڙي علم، هنرن ۽ روحاني فيض ڪري تاريخ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. .
تاريخ
thumb|بکر ٻيٽ کان روهڙي جو ڏيک thumb|روڙي شهر سنڌو درياهه ڀرسان جو ڏيک ھن شھر جي اوڀر ۾ 10 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اروڙ يا الور جو قديم شھر واقع ھيو. .عربن جي اٺين صدي عيسويءَ ۾ سنڌ ۾ آمد کان اڳ واري تاريخ جي باري ۾ جن علائقي متعلق رڪارڊ تمام گھٽ آھي, پر الور ان وقت اتر سنڌ جي راء ۽ پوء برھمڻ خاندان جو گاديءَ جو هنڌ ھيو ۽ 711 ۾ محمد بن قاسم ان تي قبضو ڪيو 962 ۾ زلزلي جي ڪري درياء سنڌ جو وھڪرو بدلجي ويو جنھن سان الور ڦٽي ٿيو. ان بعد الور جو روھڙي جي صورت ۾ ٻيھر بنياد پيو تيرھين صدي عيسويءَ ۾ روھڙي درياء سنڌ جو ھڪ مصروف بندر ھيو ۽ زرعي جنسن جي واپار جو مرڪز ھيو.
روهڙي شھر سنڌ جي قديم ۽ تاريخي شھرن مان ھڪ آھي. ھي سنڌو نديءَ جي اڀرندي ڪناري تي اڏيل آھي، ھتي تمام جھونيون، وڻندڙ ۽ تاريخي عمارتون آھن، جن ۾ ڪنھيا لال ڪاٽيج تمام مشھور ۽ ڏسڻ وٽان آھي ۽ لئنسڊائون پُل تان لھندي سامھون تمام خوبصورت ڏيک ڏيندي آھي. ھي شھر، بکر کان ھڪ دلڪش نظارو پيش ڪري ٿو. ھن جي ڀر سان درياءُ جي ٻيٽن ۽ ٽڪرين مان قديم زماني جون شيون ھٿ آيون آھن، جن کي ڏسي قديم آثارن جي ماھر ليفٽيننٽ ٽيوملر اندازو لڳايو آھي تہ ھي شھر تمام قديم ۽ پٿر واري دور ۾ بہ آباد ھيو. قديم آثارن جي ھڪ ٻئي ماھر ڊاڪٽر بلئم فورڊ انھن شين کي ڏسي اندازو لڳايو ھو تہ ھندوستان جي ٻين علائقن مان لڌل شين جي ڀيٽ ۾ ھتان جون شيون وڌيڪ سھڻيون آھن.
ھي شھر زماني جي لاھين چاڙھين سبب ڪيترا ئي دفعا آباد ۽ غير آباد ٿيندو رھيو آھي. جيتوڻيڪ ھي قديم شھر آھي، پر ھاڻوڪو شھر گھڻو پراڻو نہ آھي. عربن جي سنڌ تي ڪاھ وقت ھن شھر جو نالو نشان ئي ڪونہ ھيو ۽ اروڙ سنڌ جي گادي جو ھنڌ ھيو، پر پوءِ درياءُ جي ڦير سبب اروڙ جو شھر آھستي آھستي ڦٽڻ لڳو ۽ روھڙي جو شھر آباد ٿيڻ لڳو.
شاھ بيگ ارغون، سنڌ جي فتح کان پوءِ بکر جي قلعي کي مضبوط ڪرڻ وقت، بکر جي سيدن ۽ قاضين کي ھن شھر ۾ زمين ڏيئي آباد ڪيو، ان ڪري ھي شھر وڌڻ لڳو. ابن ھوقل، ادريسي، ٻين عرب مورخن، ابوالفضل ۽ يورپي سياحن، روھڙي جي باغن، ميون، گلن، کارڪن، درياءُ جي مڇي، خاص ڪري پلي، ۽ بندر جي وڻج واپار جي پڻ ساراھ ڪئي آھي.
سيدن کان سواءِ ھت ٻيا بہ ڪيترائي بزرگ، عالم ۽ فاضل ٿي گذريا آھن. سنڌ جو ھڪ وڏو شاعر قادر بخش ”بيدل“ ۽ سندس فرزند محمد محسن ”بيڪس“ بہ ھن ئي سرزمين ۾ دفن ٿيل آھن. ذوالقعد جي مھيني ۾ بيدل جو ۽ رمضان شريف ۾ بيڪس جو ميلو لڳندو آھي. سنڌ جو مھان تاريخدان، ۽ عوامي ليکڪ، ڪھاڻيڪار، ناول نگار، ڪالم نگار ۽ ڊراما نويس امر جليل بہ ھن شھر سان واسطو رکي ٿو.
روھڙي جو شھر اوڻيھين صديءَ تائين علم ۽ فضل جو مرڪز رھيو. ھن شھر جي ڏکڻ ۾ درياءُ جي ڪناري تي ستين جو ٿان نالي ھڪ جاءِ آھي جيڪا عام طور ستين جو آستان جي نالي سان مشھور آھي. جنھن بابت مختلف روايتون آھن. ان جي موجوده عمارت بکر جي گورنر مير ابوالقاسم نمڪين جوڙائي، مٿس صفہ صفا نالو رکيو. ھو ان وڻندڙ جاءِ تي اونھاري جي راتين ۾ ويھي ڪچھريون ڪندو ھو. روھڙي جي سامھون درياءُ ۾ بکر جي ٻيٽ جي ڀر سان ھڪ ننڍڙو ٻيٽ آھي، جنھن کي خواجہ خضر جو آستان سڏيو ويندو آھي. ھن ٻيٽ تي ھڪ مسجد ھوندي ھئي جيڪا بکر جي نواب سعد خان سن 1011ع ۾ جوڙائي، جيڪا ڪجھ وقت اڳ ۾ ڊھي ختم ٿي وئي آھي. بکر جي ٻيٽ جي ڀر سان ھڪ ٻيٽ تي ھندن جو تاريخي مندر آھي جنھن کي ساڌ ٻيلو، سکر ساڌ ٻيلو يا ساڌو ٻيلو چيو ويندو آھي، اتي جڏھن ميلو لڳندو آھي تہ دنيا جي مختلف علائقن مان عقيدتمند اچي حاضري ڀريندا آھن.
روھڙي ۾ ھڪ وڏو سيمينٽ جو ڪارخانو پڻ آھي، ۽ ھتي پاڪستان جي وڏين ريلوي جنڪشنن مان ھڪ جنڪشن پڻ آھي جنھن کي روھڙي جنڪشن چئبو آھي، جنھن تي ايندڙ ويندڙ ھر ريل گاڏي بيھندي آھي. ھي شھر سکر سان ٻن پلين جي ذريعي ڳنڍيل آھي، ھڪ پل جو نالو لئنسڊائون پل آھي جيڪا 1888ع ۾ ٺھي راس ٿي ۽ ٻي پل 1962ع ۾ تعمير ٿي جنھن جو نالو ايوب پل آھي. ٻنھي پلين جا ٻه ٻه حصا آھن ڇا ڪاڻ تي وچ تي بکر ٻيٽ آھي. روھڙي طرف واري طرف ٻنھي پلين ڪو بہ ٿنڀو ڪونھي البت سکر طرف ٻنھي پلين کي ٿنڀا آھن. لئنسڊائون پل تان اڳ ۾ گاڏيون ۽ ريل گاڏيون لنگھنديون ھيون پر ايوب پل کي ريلوي پل جي حيثيت سان تعمير ڪري لئنسڊائون پل تان ريل جي پٽڙي ختم ڪئي وئي. لئنسڊائون پل اڄڪلھ ھلڪين گاڏين جي اچ وڃ لاءِ مخصوص ڪئي وئي آھي. ٻنھي پلين جا سکر طرف وارا حصا سادا آھن پر روھڙي طرف وارا حصا انجنيئرنگ جو شاھڪار آھن ۽ ستين جي آستان کان ھڪ دلڪش نظارو پيش ڪن ٿا. ايوب پل پاڪستان جي واحد Semi Suspension Bridge يعني جزوي لڏندڙ پل آھي، ۽ ھڪ اڌ گول ڪمان تي رسين جي ذريعي لٽڪيل آھي.
ٻين شھرن وانگر، آبادي جي واڌ جي ڪري روھڙي شھر ۾ بہ رھائش، تعليم، صحت ۽ صفائي جا مسئلا موجود آھن.
مرزا قليچ بيگ لکيو آهي تہ: "لوهري يا روهڙيءَ جو مٿي اشارو ڏنو ويو آهي ته ڪيئن اروڙ جي ڦٽڻ ڪري اتي جي ماڻهن اچي اهو شهر ٻڌو۽ آن جو نالو بہ گهڻو ڪري رور مان پيو ۽ هاڻ سڏ جي بہ روهڙي ٿو. اهو وار مبارڪ ۽ ان جي قديم مسجد جي ڪري مشهور هو. اها مسجد سنہ 954 هجري (=1545ع) ڌاري جڙي ۽ وار مبارڪ بہ تڏهين آيو. اهو وار حضرت صلعم جن جي سونهاري جو چوڻ ۾ ٿو اچي ۽ عبدالباقي نالي شخص اتي آندو. جو شيخ نظام الدين جو ناٺي هو ۽ اهو شيخ حضرت ابوبڪر جي اولاد مان هو ۽ لوهريءَ ۾ اچي رهيو هو. اهو هڪ انچ جو چوٿين پتي جيترو مس آهي ۽ سوني قلمدان ۾ رکيل آهي ۽ حج جي ڏينهن ماڻهو انهيءَ جي زيارت ڪندا آهن.
روهڙي جي ٻي مشهور عمارت جامع مسجد آهي. جا اڪبر بادشاه جي زماني ۾ فتح خان حاڪم سنہ 1583ع ڌاري ٺهرائي هئي. ڏهاڪو ورهيه انهيءَ کان پوءِ عيد گاھ ٺهي. ٻي جهوني مسجد مير يعقوب علي شاه جي آهي، جو ڪوٽائي سيدن مان هو. اها سنہ 1677ع ۾ جڙي هئي. شهر جي ڏکڻ ڏي هڪڙيءَ ٽڪري تي درياھ جي بنھ ڪناري تي هڪڙو مقام آهي. جنهن کي ستين جو ٿان چوندا آهن. اتي گهڻيون ئي قبرون آهن. انهن ۾ مکيہ قبر آهي. مير قاسم سبزواري سيد جي. جنهن تي سنہ 1018ع/ھ لکيل آهي. انهيءَ تي اڃا بتي ٻرندي آيه ۽ انهي کي قاسم شاھ جو ٿان چوندا آهن. انهي سيد جو ذڪر بکر ۾ آيو آهي. اتي ٻيون به ڇهه مکيه قبرون آهن، جنهن ڪري اڳي ستين جو ٿان چئبو هو، پوءِ ماڻهن ستين  جو ٿان ڪيو ۽ چوڻ لڳا تہ اتي ستيون يا پاڪ  ڪنواريون بيبيون حق بخشي اچي انهن ڪوٺين ۾ رهڻ لڳيون ۽ اتي ئي  مري ويون.
انهيءَ جي سامهون روهڙي ۽ بکر جي وچ ڌاري درياھ ۾ هڪڙو ننڍڙو ٻيٽ آهي، جتي هڪڙي ننڍڙي مسجد بہ آهي. انهي کي خواجہ خضر جو ٿان چوندا آهن. جتي پوءِ هندو اچي ڏيو ٻاري پوڄا ڪندا هئا ۽ چوندا هئا تہ زنده پير آهي. يعني درياھ شاھ يا اڏيرو لعل. مسلمانن جي قول موجب شاھ حسين نالي دهلي جو هڪڙو سوداگر پنهنجي نياڻي سميت ٻيڙي تي چڙهيل اچي درياهه تان لنگهيو ۽ حج تي ٿي ويو. اروڙ وٽ دلوراء بادشاھ هن کي روڪيو ۽ زور سان سندس ڌيءَ کسڻ ٿي گهريائين. پر انهي خدا کي مدد لاءِ سوال ڪيو. خواجه خضر هڪدم اچي حاضر ٿيو ۽ درياه الور ڇڏي بدلجي اتان روهڙي وٽان وهڻ لڳو ۽ ٻيڙي صحيح سلامت لنگهي ويئي. انهيءَ جي يادگيري لاءِ شاھ حسين اتي هڪڙي مسجد جوڙائي، جيڪا تاريخ اتي اڪريل آهي ۽ جا لفظ” درگاھ اعليَ“ مان ٿي نڪري، سا سنہ 341ھ آهي، يعني 952ع، پر شڪ آهي تہ اهو پهڻ پوءِ ٺاهي اتي هنيو ويو آهي، جن ٻين پهڻن کان پوءِ جو ٿو ڏسجي. مسجد تي تاريخ سنہ 1011ھ (=1602ع) جي آهي.
روھڙي ريلوي جنڪشن
280px
خارجي ڳنڍڻا
روهڙي جي ويب سائيٽ
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جا شهر
نيپال زلزلو 2015ع
نيپال ۾ 25 اپريل 2015ع تي 7.8 جي شدت جو زلزلو جنهن سان ڪثير عمارتون تباھ ۽ جاني نقصان ٿيو۔ زلزلي ۾ ڪيترا ئي اهم ۽ قديم تاريخي مندر ۽ ٻيون عمارتون بہ تباھ ٿيون۔ 2000 کان وڌيڪ فوتگيون 6400 کان وڌيڪ زخمي ٿيا۔۔ زلزلي جا جھٽڪا چين، ڀارت، بنگلاديشں ۽ پاڪستان ۾ بہ محسوس ڪيا ويا۔ نيپال سان گڏوگڏ چين، ڀارت ۽ بنگلاديش ۾ بہ ڪل 74 ماڻهن جي مرڻ جي تصديق ٿي چڪي آهي۔ زلزلي سان مائونٽ ايوريسٽ تي برفاني طوفان اچي ويو جنهن سان 17 ماڻهن جي مرڻ جي تصديق ٿي چڪي آهي۔ گذريل 80 سالن ۾ نيپال ۾ اچڻ وارو هي شديد ترين زلزلو آهي ۽ انکي مائونٽ ايوريسٽ جي تاريخ جو سڀ کان وڏو سانحو قرار ڏنو ويو۔
ارضياتي ترتيب
مرڪزي نيپال ۾ پليٽن هي وچ ۾ ارتڪاز جي شرح هر سال تقريباََ 45 ملي ميٽر آهي۔ محل وقوع، شدت ۽ زلزلي جي فوڪل ميڪانزم جي وجهہ سان مشورو ڏنو ويو آهي تہ
اثر
2021 ماڻهن جي مرڻ جي تصديق ٿي چڪي آهي، 6400 کان وڌيڪ زخمي ٿيا، مرڻ وارن ۾ 700 ماڻهو صرف کٽمنڊو ۾ مريا، سي اين اين جي مطابق عمارتون ڪري پيون ۽ شاهراهون تباھ ٿي ويون۔ زلزلي سان مائونٽ ايوريسٽ تي برف جو طوفان آيو جنهن سان 17 ماڻهو فوت ٿيا۔ ايوريسٽ کان زلزلي جو مرڪز صرف 220 ڪلوميٽر (140 ميل) پري هيو۔ انکي مائونٽ ايوريسٽ جي تاريخ جو بدترين سانحو چيو پئي ويو۔يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو کٽمنڊو جي مطابق کٽمنڊو دربار چوڪ مبينا طور تي ڪري پيو۔ زلزلي کان متاثر هزارين ماڻهن پوري رات سخت سرد موسم ۾ کليل آسمان هيٺ بسر ڪئي۔ سوين ماڻهو ملبي هيٺ دٻجي ويا. زلزلي سان بنگلاديش، ڀارت ۽ چين ۾ تبت جي علائقي جا ماڻهو بہ متاثر ٿيا. ڀارت جي شمالي رياستن ۾ 62 ماڻهو فوت ٿيا۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ڀوٽان ۾ زلزلا زمرو:2015ء ۾ پاڪستان زمرو:چين ۾ زلزلا زمرو: پاڪستان ۾ زلزلا زمرو:2015ع ۾ آفتون زمرو:2015ع ۾ چين زمرو:2015ع ۾ ڀارت زمرو:بنگلا ديش ۾ زلزلا زمرو:ڀارت ۾ زلزلا زمرو:2015ع ۾ نيپال زمرو:نيپال ۾ زلزلا زمرو:خودڪار وڪي
آغا سيد اسماعيل شاهه اصفهاني
ميسن پنهنجي سفر نامي ۾ -آغا- اسماعيل شاهه بابت لکي ٿو ته: ”هي -اهل- تشيعت جي سيدن مان آهي، جيڪي اصل شيرازي هئا. پاڻ حيدرآباد جي ڀر (ٽنڊي -آغا-) ۾ رهي ٿو. هن جا خيرپور ۽ حيدرآباد جي ٽالپرن سان وڏا واسطا آهن. هي نهايت هوشيار ۽ ڏاڍو چالاڪ آهي.“ ڊاڪٽر برنس لکي ٿو ته: ”-آغا- اسماعيل شاهه پنهنجي نسل ۽ خاندان تي فخر ڪندو رهي ٿو، ٻئي پاسي نواب ولي محمد خان لغاري پنهنجي لياقت جي آڌار تي خدمتون سرانجام ڏيندو رهي ٿو.“ -آغا- اسماعيل شاهه -ٽالپر- حاڪمن جو وفادار وزير پنهنجي خداداد لياقت سان وڏيون منزلون ماڻيندو رهيو. سندس پٽن مان -آغا- زين العابدين شاهه (شڪارپور ۽ ڪراچيءَ جو حاڪم)، ڪاظم علي شاهه (شڪارپور جو حاڪم)، تقي شاهه (شڪارپور جو ناظم) ۽ ابراهيم شاهه (شڪارپور جو حاڪم) پڻ وڏن عهدن تي فائز هئا، -آغا- اسماعيل شاهه، ٽالپرن جي دؤر ۾ حيدرآباد جي ڀر ۾ ”-ٽنڊو آغا- اسماعيل“ نالي هڪ علائقو -آباد- ڪري پنهنجي خاندان لاءِ اتي وڏيون وڏيون حويليون تيار ڪرايون. موجوده دؤر ۾ اهو علائقو حيدرآباد شهر ۾ ”-ٽنڊو آغا-“ جي نالي سان مشهور آهي. ٽالپرن جو مصاحب ميرزا فتح علي بيگ پڻ -آغا- اسماعيل شاهه جي زور تي اچي -ٽنڊو آغا- وسايو. -آغا- اسماعيل شاهه ٽنڊي -آغا- جو علائقو 1249هه/ 1833ع ۾ -آباد- ڪيو. -ٽنڊو آغا- ٽالپرن جي دؤر کان وٺي عزاداري جو مرڪز رهيو آهي. -آغا- اسماعيل شاهه جي اولاد مان -آغا- زين العابدين شاهه تخلص عابد ۽ -آغا- ڪاظم علي شاهه بلند پايي جا شاعر هئا. اڳيان هلي سندس اولاد مان -آغا- سيد فتح علي شاهه عربي ۽ فارسي جو ڄاڻو هو. سنڌي ۽ فارسي زبان جو بهترين شاعر پڻ هو ۽ سندس تخلص فتح هو. -آغا- سيد فتح علي شاهه ٽنڊي -آغا- جي ميرزا خاندان مان ميرزا قربان علي بيگ قربان ڪربلائي جو شاگرد هو ۽ وري -آغا- سيد فتح علي شاهه جو شاگرد، سنڌ جو نامور محقق، اديب ۽ شاعر ميرزا عباس علي بيگ هو. ميرزا عباس علي بيگ پنهنجي -استاد- -آغا- فتح علي شاهه جو فارسي ۽ سنڌي ڪلام هڪ هنڌ جمع ڪيو هو. هن وقت -آغا- اسماعيل شاهه جو اولاد ٽنڊي -آغا- ۾ موجود آهي. -جن- مان -آغا- سيد عبد علي شاهه بهترين شاعر ۽ خطيب آهي. عمر رسيده هجڻ باوجود -آغا- سيد عبد علي شاهه شاعري ۽ خطابت جي سلسلي کي -جاري- رکندو اچي.
زمرو:شخصيتون
الھداد راھو
الهداد ولد علي حيدر راهو، 1984ع ۾ ڳوٺ پهلوان عارف راهو ضلعي نواب شاهه ۾ -جنم- ورتو، سندس -تعليم- مئٽرڪ آهي. ملهه پهلواني کيس ورثي ۾ نصيب ٿي. هن 2000/2001 کان ملهه جي شروعات ڪئي، -الهداد راهو- پنهنجي پهلوانيءَ جا جوهر ڏيکاري 15 کن ننڍا وڏا -انعام- کٽي چڪو آهي. تازو 11 مارچ 2010ع تي اڳوڻي روسي رياست ڪرغستان جي شهر بِشڪڪ ۾ 17 ملڪن جي 147 ملهه پهلوانن جي مقابلي ۾ پهرين پوزيشن کڻي گولڊ ميڊل کٽي ورتو، گولڊ ميڊل کٽڻ جي خوشيءَ ۾ سنڌ ماڻڪ موتي تنظيم ۽ سنڌي ٻوليءَ اٿارٽيءَ اداري پاران کيس 16 -اپريل- 2010ع تي آجياڻو ڏئي پڳ ٻڌرائي ويئي. پڳ جو پهريون ور سنڌ جي وڏي عالم ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- ڏنو. جڏهن ته ملهه ايسوسيئيشن سنڌ جي صدر غلام سرور -جتوئي- پڳ جو ٻيو ور ڏنو. -ان- کانسواءِ سندس والد -استاد- ۽ سنڌ مان ڪهي آيل نامور مَلهن کيس جس ڏيندي پڳ جا جا ور ڏنا. هن جي ٻن ساٿين پرويز -اعواڻ- (لاڙڪاڻو) ۽ مختيار عالماڻي (نوشهروفيروز) پڻ ڪرغستان ۾ ٻي پوزيشن حاصل ڪئي هئي، -جن- کي به -ان- موقعي تي -اجرڪ- پارائي سندن عزت افزائي ڪئي وئي.
بت
بُت يا صنم هڪ تصوير يا مادي شيء هوندي آهي جيڪا ڪنهن خدائي جي نمائندگي ڪندي آهي جنهن جي نالي مذهبي پرشتش ڪئي ويندي آهي۔ عام زندگي م بُت اهڙي شيء کر چيو ويندو آهي جنهن جي انڌي ستائش، تعظيم ۽ عقيدت ڪئي وڃي۔
بدن، جسم، -پٿر-، مٽيءَ، ٽامي، پِتل وغيره مان ٺهيل بوتو. هيءُ فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو -ٽن- معنائن ۾ استعمال ٿيندو آهي: مندر، پگوڊا ۽ ٻُڌ، ڪنهن به بُت جي لاءِ ضروري ناهي ته اُهو ٻُڌ جو ئي هجي. پگوڊا جي معنيٰ ۾ -ان- جي استعمال جو نمايان مثال ”عجائب الهند“ ۾ ملي ٿو. الجاحظ، المسعوديءَ، البيرونيءَ ۽ شهرستانيءَ جهڙن مصنفن به ”بُت“ جي معنيٰ -ٻڌ- يعني گوتم ٻُڌ ڪئي آهي. ملتان جو پرهلاد مندر، جيڪو ”سون جي گهر“ جي نالي سان مشهور هو، -ان- جي -باري- ۾ المسعودي ذڪر ڪندي لکي ٿو ته هندن جي حساب موجب ٻڌ جو ظهور ڪروڙين سال پهرين ٿيو هو. البيرونيءَ کي -برهمڻ- -بت- جي -باري- ۾ ته سٺي معلومات هئي، ليڪن -ٻڌ- جي -باري- ۾ کيس خبر ڪانه هئي. علامه شهرستاني، -ٻڌ- ۽ اُن جي سکيا جي تعريف هن طرح ڪري ٿو ته ”-ٻڌ- هن ئي دنيا جو هڪ فرد آهي، جيڪو نه ته پيدا ٿئي ٿو، نه ڪي شادي ٿو ڪري، نه کائي پيئي ٿو، نه پوڙهو ٿئي ٿو، نه مري ٿو. پهريون -ٻڌ-، هجرت نبويءَ کان پنج هزار سال اڳ ظاهر ٿيو هو، -ٻڌ- جي پيروڪارن جو عقيدو آهي ته دنيا کي دوام حاصل آهي ۽ -انسان- پنهنجي اعمالن جي سزا جزا ٻي زندگيءَ ۾ حاصل ڪري ٿو.“ مسلمانن جي معلومات -ٻڌ- جي -باري- ۾ بلڪل ابتدائي هئي، تنهن هوندي به هيءَ ڳالهه قابل ذڪر آهي ته -جبل- آدم (سرانديپ) جي -باري- ۾ -ٻڌمت- جي هن روايت کي قبول ڪيائون، جنهن موجب -جبل- آدم جي چوٽيءَ کي گوتم -ٻڌ- سان نسبت ڏني وئي. جيئن اڳ ذڪر اچي چڪو آهي ته ”ٻُڌ“ لفظ ڪڏهن ڪڏهن ”-بت-“ جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. الجاحظ، ”بدُکُويرُ“ کي ”ڪُوير جو بُت“ سمجهي ٿو. صاحب ”-اخبار- الصين والهند“، ’بُد‘ کي ’بُت‘ ٻڌائي ٿو، جنهن جي هندستان ۾ پوڄا ڪئي وڃي ٿي ۽ -ان- تي ناريون صدقو ڏينديون آهن. ’الدمشقي‘ -ان- جو حال صحيح طرح سان قلمبند ڪيو آهي، ۽ خاص اُن پوڄا واري شيءِ ( يوني ۽ لنگم) کي ”بُد“ چيو آهي.
سنڌي ادبي بورڊ
اداري جي ويب سائيٽ: