cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٻڍل فقير
ٻڍل فقير جن جو ننڍپڻ
زباني روايتن مان جيئن معلوم ٿئي ٿو، فقير صاحب پنهنجي والدين جي هنج ۾ لاڏ ۽ ڪوڏ سان پليو، پر جيئن هو وڏو ٿيندو ويو، تيئن ماڻهن کان دور دور رهڻ لڳو، اٺن ورهين جو ننڍڙو ٻار، جهنگن ۾ جاليندو ۽ واٽن تي ويهندو ٿي رهيو. سندس والد کيس ڳوٺ جي مڪتب ۾ پڙهڻ لاءِ ويهاريو، مگر مڪتب جي فضا کيس راس نه آئي. هو مڪتب کان نڪري جهنگ ۾ ٻٻر جي هيٺان يا لئيءَ جي پاڇي ۾ ليٽي پوندو هو. سندس والد کيس ڳولهي گهر وٺي ايندو هو. سندس رنگ ڍنگ نرالو ٿيندو ويو. هُو ٻار جي هِن عجيب دنيائي ڪناره ڪشيءَ کان نا اُميد ٿي پيو ۽ کيس بيحد افسوس ٿيڻ لڳو. ڳوٺ جا ماڻهو چميگويون ڪري چوڻ لڳا، ته ”ويچاري وسيع فقير جي قسمت چڱي نه آهي، سِڪي سِڪي پٽ ته ڄايس، پر هٿان مصيبت بڻجي پيو اٿس، اهڙي پٽ کان ته بس ڀلي.“ سندس والد مجبور ٿي، ڳوٺ جي ٻين ٻارن وانگر کيس ڍور چارڻ لاءِ ڏنا. جهنگ ۾ ڍورن پنهنجي واٽ ورتي، ۽ ٻڍل پنهنجي واٽ ورتي.
جَن کي لڳي لنوء يار جي ، ِوسري وين ڪَم ڪَار ٻي، طلبَ هُين سَردار جي، سي عام ۾ هِت نه اڙيا
فقير صاحب کي ننڍي هوندي ڳئون چَارڻ لاءِ موڪليندا هئا. ڳَئون جهنگ ۾ ڇڏي پاڻ هڪ وڻ جي ڇانوءَ ۾ ويهندا هئا. تان جو فقير صاحب شام تائين ان وڻ جي ڇانوءَ ۾ ويٺو هوندو هو ۽ مال جڏهن گهر ڏانهن موٽي ايندو هو ته فقير صاحب به گهر ايندو هو. مال کي ڇڏڻ سان ئي مال پُوک ۾ وڃي پوَندو هو جو ڪُڙمي انهن کي تَڙي ڇڏيندا هُئا. هڪ ڏينهن ڪُڙمي ڪاوڙجي آيا ته انهيءَ ڌنار ڳولهي وڙهونس. جڏهن فقير صاحب وٽ آيا ته ڇا ڏِسن ٻُڍل سائين نِنڊَ پيو آهي. وقت ٽِپهري شام جو آهي مَگر وَڻ جي ڇانوءَ صُبح وانگر اولهه طرف آهي. اِهو ڏسي خيال ڪَيائون ته هِي ڌنار ڪومَرد مولا دَرويش آهي. مَنجس اهڙي ڪا مَڻيان آهي جو وَڻ به هِن جي امَر ۾ خِدمتگار آهن. تِنهن ڪري هن کي ڪُجهه نه چَئو مَتان الله نه ناراض ٿئي. اهو چئي هُو واپس هَليا وَيا.
روايت آهي ته هڪ ڏينهن جيئن فقير صاحب جهنگ ۾ ڍورن کي آهرائڻ ويو، تئين مٿس اهڙو حال طاري ٿي ويو، جو هو غش کائي ڪري پيو. بيهوشيءَ جي حالت ۾ کيس گهر آندائون. سندس والدين ۽ اوڙي پاڙي وارن ائين سمجهيو ته مٿس ڪو جن جو اثر ٿيو آهي. ڀوپا گهرايا ويا، جهاڙون جهوپون ٿيڻ لڳيون، پر هنن ڀوپن کي ڪهڙي خبر، ته الاهي محبت جو رنگ ڪهڙيءَ ريت چڙهي ٿو! هو الاهي رڱ ۾ رڱجي، مست گذارڻ لڳو ۽ اُن وقت سندس شاعريءَ جي ابتدا ٿي. جيتوڻيڪ سُر سنگيت کان واقف نه هو، پر يڪتارو کڻي ڳائڻ شروع ڪيائين؛ يڪتاري تي هن جو پهريون ڪلام چيو، سو هو سگهڙو موٽج يار، توکي ويٺا ساريون، سچ جي سرڪ، وئين ڪا پياريون.
تنهنجي سورن جي ڪهڙي ڳالهه ڪريان، پائي پاند ڳچيءَ پر جي پيش پوان، ابرو عاشقن تي ڪن ٿا ڪاهه سنوان، ڏاڍيون ڇوهه ڇڏي وڙهن ويڇاريون.تنهنجي سڪ ۾ يار سدا هيءَ ٿي سڪي، پروانا پرَ ڏي رويون روز لکي،من ڪي محب اچن ويٺي راهه تڪي، منهنجي ڦٽن جو تو ڳٽ دوست دارون.عشق هو ’ٻُڍل‘ کي ٻنڌڻن لاڪون، ڇو محب ڍڪن منهن عجيب اسان کون.روحڙو آهه رتو، تن هيءُ توهان کون، دم نه ٿجان ڌار، توڏي ٿا نهاريون
ٻڍل فقير جن جو دست بيعت ٿيڻ
هڪ ڀيري اتفاق سان پير جي ڳوٺ جي نامياري راشدي خاندان جو هڪ فرد، سيد علي سرور شاهه پنهنجي هڪ مريد وٽ، جنهن جو نالو فريد هو، فقير صاحب جي ڳوٺ ۾ اچي منزل انداز ٿيو. ٻڍل فقير جي والد کي جڏهن پير صاحب جي اچڻ خبر پئي، تڏهن فقير صاحب کي وٺي، پير صاحب جي خدمت ۾ حاضر ڪيائين. پير صاحب سندس ڪلام ۽ ظاهري جوش ۽ جذبي کي ڏسي بيحد متاثر ٿيو ۽ پنهنجي مريد کي حڪم ڏنائين، ته هن نوجوان کي پير جي ڳوٺ درگاهه تي وٺي وڃ. فريد ۽ فقير ٻڍل جي والد، پير صاحب جي حڪم جي تعميل ڪئي. ڏينهن گذرڻ بعد ٻُڍل سائين جن کي ساڻ ڪري پير سائين جن جي درگاه شريف ڏانهن پيادل رستي وٺي هليا. ۽ درياه تان ٻيڙيءَ رستي پار ٽپڻ جو ارادو ڪري ٻيڙيءَ تي چڙهيا. جڏهن ٻيڙي سِير ۾ پهتي ته ٻڏڻ لڳي. جنهن ڪري سڀئي ماڻهو ٻيڙيءَ تي ويٺل حيران ۽ پريشان ٿيڻ لڳا. فريد فقير سڀني ماڻهن کي چيو ته ٻيڙيءَ جي بچاءَ لاءِ ٻُڍل سائين کي سڀئي عرض ڪيو ته خير سلامتيءَ سان پار پهچئ پئون. پوءِ سمورا ماڻهو ٻُڍل سائين کي عرض ڪرڻ لڳا ته فقير سائين ٻيڙيءَ لاءِ رب پاڪ جي درگاه ۾ دعا گهرو ته خير سان هلي پار پهچون. پوءِ ٻُڍل سائين جن هڪ شعر جي نموني اٺاويهن مصرعن سان لولي چئي ۽ ٻيڙي رب جي ٻاجهه سان پار پهتي. پوءِ ٻُڍل سائين جن فريد فقير سان گڏجي پير سائين جن جي درگاه شريف تي پهتا.
جنهن وقت فقير ٻُڍل سائين جن ۽ فريد فقير پير صاحب حزب الله شاه سائين جن جي حضور پهتا ته پير سائين بادشاه فرمايو ته” فريد فقير ! هي روهڙيءَ وارو بيدل فقير ته نه آندو اٿي“. فريد فقير عرض ڪيو ته ” قبلا، هيءُ اسان جي ڳوٺ ۾ واسع فقير جو نينگر آهي. اوهان جي حضور ۾ دست بيعت ٿيڻ آيو آهي. پير سائين بادشاه جن فرمائڻ لڳا ته ” کير جو مٽ ته ڀريل آهي پر سانڀاڻ جي دير اٿس“. پوءِ ٻُڍل سائين ڏي مخاطب ٿي فرمائڻ لڳا ته” فقير منهنجو هي ڪلهو ته ڏس. هي زخمي ٿي پيو آهي. تنهنجي جي سڏڻ تي اچي ٻيڙيءَ کي ٻڏڻ کان بچائڻ لاءِ ڏنو اٿم“. فقير ٻُڍل سائين جن عرض ڪيو ته ” قبلا! مان به وري اوهان جي اولاد ۽ پيڙهيءَ لاءِ ڏينهن قيامت تائين لولي چئي اٿم“.دَست بيعت ٿيڻ بعد پير سائين بادشاه هادي سائين جن کي فَرمايو ته” اوهان آئينده لاءِ هيڏانهن اچڻ ۽ پنڌ جي تڪليف نه ڪندا ڪريو. جو اسان اوهان سان قيامت تائين ساڻ آهيون. اوهان ڪو به خيال نه ڪندا“.
حضرت ٻڍل سائين، پوءِ سندس ارادتمندن ۾ داخل ٿي ويو. ڪجهه وقت مرشد جي خدمت ۾ رهي، موٽي ڳوٺ آيو، جتي خاموشيءَ سان، رات ڏينهن ياد الاهيءَ ۾ گذاريندو رهيو. هاڻي سندس زندگي ڄڻ هڪ سالڪ جي سطح تي اچي ويئي. ماڻهن جون دليون ڏانهس ڇڪبيون ٿي رهيون. وقت گذرندو ويو ۽ محبت جي آڳ، جا اڳ ڀڙڪا کائي اٿندي هئي، هاڻي نورانيت ۾ تبديل ٿي وئي، جا هڪ صوفيءَ جي آخري منزل آهي. فراق جي منزل، وصال جي مقام م بدلجي وئي:
ٻڍل فقير جَن جي سَخا ۽ تارڪي
ٻُڍل سائين جن جي دل ۾ هر وقت اهو خيال رهندو هو ته ”جيڪو به مال اسباب آهي. سو رب جي راهه ۾ خيرات ڪري مسڪينن کي کارائي ڇڏجي“. هڪ دفعي سندن والدين ٻئي ڳوٺ ڏانهن ويا ۽ هادي سائين کي چيائون ته ” اسان ڳوٺ کان ٻاهر ٿا وڃئون پُٺيان گهر ۽ مال جي حفاظت ڪندا“. جڏهن هو روانا ٿي ويا ته ٻُڍل سائين جن ڇا ڪيو جو ڳوٺ جي ماڻهن کي سڏائي ڏاند ۽ ٻيو جيڪو به مال ڍور ڍڳا هين انهن کي تڪبير ڏيارائون ۽ گاڏي ،پَاڃاري، هر ۽ ٻيا ڪاٺ ڪِلا وَڍائي ديڳين جي باه ۾ ساڙايائون ۽ گهر ۾ جيڪو به اناج هيو سو به رنڌرائي پسگردائي وارا ،مسڪين ۽ همسايه گُهرائي ۽ واٽهڙو سڏائي انهن کي کارائي ڇڏيائون.
سسئيءَ جي بيتن ۾ ٻُڍل سائين جن فرمايو آهي ته؛
سندن والد صاحب جن جڏهن سفر تان موٽي آيا ته اهو حال ڏسي هو به فقير جي رضا تي راضي رهيا. ان بعد آهستي آهستي عشق وحدت جي اظهاري ٿيندي وئي. پاڻ ڪلام ۾ فرمايو اٿن ته؛
مثال آهي ته عشق ۽ مُشڪ لڪي نه سگهندو آهي. خود ذات حق کي به عشق ئي ظاهر ڪيو. پوءِ ڪٿي ٿو لڪي. هڪ دفعي جي ڳالهه آهي ته هڪ فقير درگاه تي ٻڍل سائين جن جي تي آيو هادي شهنشاه جن جي فرزند سائين ” فقير عبدالحڪيم “ جن کان پڇا ڪيائون ته ٻُڍل سائين ڪٿي آهي. پر اُن ڏينهن ٻُڍل سائين جن ڊکڻ ڳوٺ دعوت کائڻ ويا هئا. پُڇا ڪندڙ کي ٻُڍل سائين جي فرزند فقير عبدالحڪيم اوڏاهن ڏس ڏنو. ان بعد هو به اوڏاهن روانو ٿي ويو. هوڏانهن هادي سائين جن دعوت کائي پنهنجي فقير امير بخش ۽ ٻين طالبن سان درگاه ڏانهن ٿي آيا. ته رستي ۾ اهو فقير ٻُڍل سائين جن سان وڃي مليو. کائنس پڇا ڪيائون ته ” ڪير آهين؟“ جنهن تي سائل عرض ڪيو ته ” منهنجو نالو عليشير آهي. ذات جو جويو آهيان. طالب سائين رکيل شاه جو آهيان. ويٺل ڳوٺ جتوئي لڳ ڳڙهي ياسين. مونکي ڪا ضرورت آهي. خدا واسطي هڪ سوء روپيه ڏيو.“ جنهن تي ٻُڍل سائين جن فرمايو ته ” فقير مون وٽ سوء رپيه ته ڪو نه آهن. جيڪو الله جي نالي تي دعوت مان مليو آهي سو وٺ“. سائل عرض ڪيو ته” مونکي سوء رپين کان گھٽ نه کپي جو ضرورت پوري نه ٿيندي“. پوءِ هادي سائين جن فرمايو ته” مونکي وٺي هلي ڪٿي وڪڻي سوء رپيه هٿ ڪريو“. پوءِ سائل ائين به ڪيو جو فقير ٻُڍل سائين جن گاڏي هلائيندڙ کي چيو ته” ڏاند گاڏي موٽائي ڳوٺ وڃ“. ۽ فقير امير بخش کي فرمايائون ته” اوهان درگاه تي وڃو. منهنجو سرُ خدا واسطي قبول پيو آهي جو مان هن سائل فقير جي پٺيان وڃان ٿو پوءِ جاڏي به ڪري.“
؛ ڪوپا ڏين ڪنڌ ڪپايون، اهي گڏ يار سان هوندا.
پوءِ سائل فقير ٻُڍل سائين جن کي ساڻ ڪري شڪارپور ڏانهن روانو ٿيو. چيائين ته ” اوهان کي سوء روپيه تي هلي ڪٿي وڪڻان ٿو“. اها خبر جڏهن دعوت ڪندڙ سومرن فقيرن کي وڃي پهتي ته اهي هڪدم وٺي ڊوڙيا ۽ ٻُڍل سائين جن کي رئيس واه تي شڪارپور جي ٻاهران اچي پهتا. ۽ سائل کي آزي نيزاريءَ سان چيائون ته” اسين تو کي سوء روپيه ڏيون ٿا. ٻُڍل سائين جن جي پچر ڇڏيو“.
ٻڍل فقير جن جي شادي خانه آبادي جو سلسلو
جنهن وقت هادي سائين جن جي راز الاهيءَ جي ملڪ ۾ مشهوري ٿي. ان بعد سندن والدين کين شادي ڪرڻ لاءِ چيو. پر پاڻ سائين جن قبول نه پيا ڪن. نيٺ سائين پير علي سرور شاه جن کان چوايائون. جن جي حڪم موجب پاڻ ٻُڍل سائين شادي ڪرڻ تي راضي ٿيا. کين ڳوٺ مان ئي شادي ڪرايائون. مگر هادي سائين پنهنجي اهلبيت جي ويجهو ئي نه ويا. نيٺ مجبور ٿي سندن والد ٻيهر سائين پير علي سرور شاه جن کي وٺي آيا. جنهن ٻُڍل سائين جن کي گهريلو زندگي صحي گذارڻ لاءِ زور وڌو. جنهن تي ٻُڍل سائين جن فرمايو ته ” جيڏانهن تيڏانهن هڪ ئي نور ٿو نظر اچي پوءِ گستاخي ڪيئن ڪريان؟“ آخر ڪار پير سائين جي چوڻ تي ٻُُڍل سائين پنهنجي اهلبيت جي ويجهو ويا. پوءِ سائين جن جي اولاد جو سلسلو شروع ٿيو.
ٻڍل فقير جن جون ڪرامتون
ٻڍل فقير ڏانهن ڪيتريون ئي روايتون منسوب آهن، جيڪي عام پڙهندڙن لاءِ هت مختصر ڏجن ٿيون. ٻڍل فقير جڏهن ڄائو هو، تڏهن ناڙو وڍڻ لاءِ دائي کي ڪاتي ڏسي هُئي. مال چارڻ وقت يَل / ڇيڪ ڇڏي ڏيندو هو ۽ جنهن وڻ هيٺان سمهي ته ڇانءَ هڪ جاءِ تي بيهي ويندي هئي. ٻڍل سائين مال سان گڏ ڦر به شامل ڪري جهنگ ڏي ويندو هو، ڦر به ڍوَ تي کير پيئن ته گهر وارن کي به کير جام ملي ويندو هو. پکي وانگر پرواز ڪندو هو. هڪ عورت مسلسل ست حج ڪَندي ٻڍل فقير کي به حج ادا ڪندي ڏٺو، جڏهن موٽي اچي حج جو احوال اوريائين ته وراڻي ڏنائين ته، آءٌ هت هوس حج تي اُسهيو به نه آهيان.
ٻڍل فقير جن جو اولاد
ٻُڍل سائين جن کي ٽي فرزند ۽ ٻه نياڻيون پيدا ٿيا. سندن وڏو فرزند فقير عبدالحڪيم ”ننگر ڌڻي بادشاه“ هڪ وڏي حال خيال وارا اهل ولايت صوفي درويش هئا. پاڻ ٻُڍل سائين جن جي برقع مٽائڻ کان پوءِ سجاده نشين ٿيا. سندس وِچون پٽ فقير مست محمد مقيم نه رڳو لائق پٽ هو، پر پيءُ جو حال محرم ۽ دل جو دوست هو. پاڻ هڪ قادر الڪلام صوفي شاعر ۽ فنافي الله مرد ڪامل هئا. هن ۾ ننڍپڻ کان ئي فقير صاحب وانگر مستيءَ جو جذبو سمايل هو، ان ڪري ماڻهو کيس ”مست مقيم “ جي نالي سان سڏيندا هئا. سندس مُک مان عجيب جلال پيو بکندو هو، وڏو محبتي جوان هوندو هو. اوچتو هي لنگ بند جوان ليٽي پيو. جوانيءَ جو موت، سو به هڪ لائق فرزند جو، فقير صاحب ان صدمي کي نهايت صبر سان سٺو. جوان پٽ جي ياد ۾ سندس آخري مرثيو هو:
پاڻ اٽڪل چاليهن ورهين جي عمر ۾ پنهنجي والد ماجد ٻُڍل سائين جن جي حياتيءَ ۾ دنيا کان دل کڻي عقبى ڏانهن روانا ٿيا. ٻُڍل سائين مٿس پنهنجي حياتي ۾ روزو ٺهرايو جو هن وقت موجود آهي. ٽيون فرزند سائين فقير عبدالڪريم جن سائين فقير عبدالحڪيم جن جي برقع مٽائڻ کان پوءِ سجاده نشين ٿيا. پاڻ هميشه پنهنجي مستي حال خيال ۾ گذاريندا هئا.
ٻڍل فقير جن جي صورت ۽ سيرت
هادي سائين جن جو جنهن هڪ دفعو ديدار ڪيو هوندو. سو ئي بخوبي سندن صورت ۽ سيرت جو اندازو لڳائي سگهندو. سندن شڪل شبيهه ۾ چقمق جي ڪشش رکيل هئي ۽ پيشاني تي نوراني نور پيو بڪندو هو. سر مبارڪ جا وار هلڪا هين. سندن ڏاڙهي مبارڪ مٺ جيتري ۽ شهپرن کي سنت نبي ڪريمﷺ جي مطابق اختيار ڪيل هين ۽ منهن مبارڪ جو خط اصل نه وٺندا هئا. قدم مبارڪ ڪجهه وريل هوندا هين. جنهن ڪري خاص قسم جو بوٽ ٺهرايو ويندو هو. سندن پوشاڪ به نهايت سادي هوندي هئي. سر تي تاج مبارڪ، جسم تي ڊگھو چولو يا وقتي صوفين واري ڊگھي الفي، سٿڻ تمام هلڪي پائيندا هئا. اڪثر ڪري ڪپڙن کي ٻٻر جي کلن جو رنگ ڏياريندا هئا. سندن کاڌو سادو هوندو هين. جوئر جي ماني، سائي پالڪ ،سرهن جو ساڳ ۽ لسي ڀت کي وڌيڪ پسند ڪندا هئا. کائڻ لاءِ ٿانوء ٺڪر يا ڪاٺ جا هوندا هين. عام طرح دعوت ڪندڙن کي پنهنجو اهو کاڌو قبول ڪرائي پوءِ ويندا هئا. سمهڻ لاءِ سادي رلهي ۽ رهڻ لاءِ ڪکائين جهوپڙي وڌيڪ وڻندي هين. بستري تي تڏو وڇائي پوءِ ويهندا يا سمهندا هئا. سارو ڏينهن ڪچهري کليل هوندي هين. جيڪڏهن ڪو به سوالي ايندو هين ته ان جو سوال پورو ڪندا هئا. فقراه سان وحدتون ڪندي ڏينهن بسر ڪندا هئا. ۽ شام جو فقراه جي چونڪي ٻڌندا هئا. آواز ڪلام جي ٻڌڻ جو ڏاڍو شونق هوندو هين.
شام جي ننگر هلڻ تائين آواز ڪلام ٻڌي پوءِ جاءِ تي ويندا هئا. خاص گوشائتي جاءِ مقرر ٿيل هين جتي ڪو به نه ويهندو هو. خدمتگار فقير دروازي کان ٻاهر ويٺا هوندا. فقير صاحب نهايت سادگي پسند هو. ڏينهن آيل مهمانن جي رهاڻ ۾ گذاريندو ۽ رات ڌڻيءَ جي عبادت ۾ گذاري ڇڏيندو هو. نه شيخي نه مشائخي، نه پيريءَ جي دعوا، نه بزرگيءَ جو ڏيکاءُ. اهو سندس اعلي اخلاق هو، جو ماڻهو ڏانهس ڇڪجي ايندا هئا. روحل فقير سچ فرمايو آهي: /big>
فقير غلام علي ”مسرور“ بدويءَ جو چوڻ هو ته ”پوئين زماني ۾ منهنجي اکين ٻه عارف ڏٺا: هڪ ٻڍل فقير۽ ٻيومولوي عبدلغفور ”مفتون“ همايوني.
فقير صاحب کي شاهه ڀٽائيءَ، خواجه فريد، سچل سرمست، بيدل فقير، اصغر، صوفي خير محمد، عثمان چاڪي جي ڪلام سان محبت هوندي هئي. سماع سُڻندي ڪڏهن ته مٿس وجد جي ڪيفيت طاري ٿي ويندي هئي. مسرور فقير بدوي شڪارپوري جن کان روايت آهي ته: ”هڪ ڀيري مان سندس روبرو پير علي گوهر شاهه اصغر جي هيءَ ڪافي چئي رهيو هوس ته فقير صاحب تي حال طاري ٿي ويو:
ان ۾ ڪو به شڪ نه آهي ته فقير صاحب جي جهڙي صورت نوراني هئي، اهڙي ئي سيرت سبحاني. سندس اولاد مان حضرت فقير امام الدين هيئن ٿو سندس ساراهه ڪري:
هڪ ڏينهن هادي سائين جن هڪ مٽ پاڻيءَ جو اُن کي مٺو ڪرايائون ۽ فرمايائون ته ” هي پاڻي فقراه ۾ ورهايو. پر اهو ورهائي جيڪو هن جاءِ تي ويهندو“. پوءِ پنهنجي وڏي فرزند فقير عبدالحڪيم کي گھرائي اُتي ويهاري پاڻ دعا گھريائون ته” منهنجا مالڪ پاڪ منهنجي اولاد کي ايترو ميٺاج ۽ نينهن جو نشو ڏي جهڙو هن مٽ ۾ آهي. ۽ پاڻ فرمايائون ته ” سڄي فقراه کي هڪ هڪ پيالو پياريندو وڃ. جيئن هن پاڻي ۾ ميٺاج آهي تيئن منهنجي فقراه جي پاڻ ۾ ميٺاج ۽ محبت قيامت تائين قائم رهي“. جنهن تي سائين فقير عبدالحڪيم عرض ڪيو ته” سائين ڪيترا طالب هن وقت موجود نه آهن“. پاڻ فرمايائون ته ” انهن کي مان باطن ۾ محبت جو پيالو پياريو اٿم. پوءِ اهو مٺو پاڻي فقراه ۾ ورهايو ويو. فقراه کان اها ثابتي ملي ته انهيءَ ٽائيم تي جو فقراه جتي به هيو ته باطن ۾ مٺو پيالو پياريو ويو.
ٻڍل فقير جن جو ڪلام
فقير صاحب جي شاعريءَ تي نظر ڪرڻ سان خبر پوندي ته سندس ڪلام گهڻو ڪري ڪافين ۽ بيتن جي صورت ۾ موجود آهي، جنهن کي ”عوامي شاعري“ جو نالو ڏنل آهي ۽ سنڌ ۾ ايترا ته گهڻا عوامي شاعر اسان کي ملن ٿا. جن جو ڳاڻيٽو سنڌ جي هڪ سري کان ٻي سري تائين هزارن جي تعداد ۾ ڪري سگهجي ٿو. ڪافيءَ جي صنف کي اختيار ڪرڻ وارن ۾ اسان کي اُهي بزرگ هستيون ملن ٿيون، جن جي فيض کان سنڌ جي ڪنڊ ڪُڙڇ واسجي چڪي آهي. اڄ به ”ڪوڙين ڪن سلام اچو آسڻ ان جي“. ان ڪري ڪافيءَ جو روحانيت سان گهرو ناتو آهي. ڪافي گو شاعر اڪثر حال ۽ قال صاحب ٿي گذريا آهن. سندن قال ۾ به حال جي جوش ۽ جذبي جو رنگ جهلڪندو نظر ايندو.
ٻڍل فقير جي ڪلام تي ڪيترن ڪافي گو شاعرن جو اثر پيل آهي، جن مان سر مست سچل، خواجه غلام فريد ۽ قادر بخش بيدل جا نالا خاص طرح سان وٺي سگهجن ٿا. ان کان اڳ، جو سندس ڪلام تي تشريحي نظر وڌي وڃي، مان انهن بزرگن جي شاعريءَ سان فقير صاحب جي ڪلام جي ٿوري ڀيٽ ڪريان ٿو، جنهن مان خبر پوندي ته سندس ڪلام تي انهن بزرگن جي ڪلام جو ڪيترو نه اثر آهي. فقير صاحب سماع جو قائل هو، ان ڪري وٽس موسيقيءَ جي مجلسون متل ٿي رهيون، جنهن ۾ انهن بزرگن جو ڪلام ڳايو ويندو هو؛ هن پنهنجي رنگ ۾ سندن تتبع ڪيو.
ڊيرا اسماعيل خان ضلعو
ڊيرا اسماعيل خان ضلعو (اردو: ضلع ڈیرہ اسماعیل خان، انگريزي: Dera Ismail Khan District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. هي صوبي جو سڀ کان ڏکڻيون ضلعو آهي. ان جي اُتر ۾ لڪي مروت ۽ ٽانڪ ضلعا آهن، جڏهن ته اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ پنجاب صوبو لڳي ٿو. ان جي اولھ ۾ قبائلي علائقا آهن.
ٻڍل فقير
ٻڍل فقير جن جو ڪلام
فقير قادر بخش ’بيدل‘ جو مشهور ڪلام آهي.
ڊيرا اسماعيل خان ضلعو
مشهور نقشبندي درگاه خانقاه احمديه سعيديه هن ضلعي جي موسيٰ زئي شريف شهر ۾ واقع آهي جتي ڪيترن ئي نقشبندي صوفي بزرگن جون قبرون موجود آهن. هن درگاه جي بنياد حاجي دوست محمد قندهاري وڌي جيڪو شاه احمد سعيد مجددي مهاجر مدني جو وڏو خليفو هو. سنڌ جي نقشبندي بزرگ پير مٺا سائين جو سلسلو به هن درگاه سان ملي ٿو.
ٻڍل فقير
ٻڍل فقير جن جو ڪلام
ان رنگ ۾ فقير ٻڍل جو اسان کي هيٺيون ڪلام ملي ٿو:
فقير قادر بخش جو ٻيو ڪلام آهي:
فقير ٻڍل فرمائي ٿو:
خواجه غلام فريد جو مشهور ڪلام آهي:
ان تتبع تي فقير ٻڍل هيئن ٿو فرمائي:
اهڙيءَ ريت، سرمست سچل جو مشهور شعر آهي:
فقير صاحب جي ڪلام تي، اهڙيءَ ريت انهن بزرگن جي ڪلام جو گهڻو پرتوو پيو آهي، سندس ڪلام به صوفين جي سرمستيءَ وانگر جوش ۽ جذبي سان ڀريل آهي. حال ۽ قال وارن صاحبن جي شاعريءَ، جو سڄوئي، اندرين ڇڪتاڻ تي آهي، جنهن کي روحانيت جي تڪميل سڏجي ٿو. ٻاهرين شاعري جا رڳو تخيلي آهي، ان ۾ قلبي واردات جو ڪوبه نشان نظر نه ايندو، پر جنهن شاعريءَ جو قلب جي جذبات سان واسطو آهي، ان کي پيغام آهي ۽ بني نوع انسان جي ڀلائيءَ جو باعث بڻجي ٿي. فقير صاحب جي شاعري به روحانيت جو هڪ ڀنڊار آهي، جيڪا مرادوند طالب لاءِ صراط المستقيم آهي. اهو پيغام ڪنهن هڪ مذهب ۽ ملت تائين محدود نه آهي، پر هڪ عالمگير پيغام آهي:
حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي به ان پر فرمايو آهي:
اهوئي عمل جو درس آهي، جنهن مان پريت جو هر پانڌيئڙو ماڳ جو دڳ لهي ٿو. جتي ’پاڻ‘ جو اکر ۽ وجودي وسيلا موجود آهن، اُتي محبت جي راهه جو طئي ٿيڻ ئي مشڪل آهي، ان ڪري نفي ۽ نابودي، سلوڪ جي مسافر لاءِ، نئين حياتي ڏيندڙ آهن.
هيءَ سڙڻ ۽ جلڻ ئي محبت الاهي جو ڏاج آهي، جنهن کي محبت وارا وڏيءَ دل سان قبول ڪن ٿا. منصور جو نالو محبت جي دنيا ۾ اَمر آهي. تصوف جي صاحبن ۾ منصور جي مقام کي انفرادي ۽ ممتاز حيثيت آهي. ان کي چون ”منصوري مقام“. فقير صاحب منصوري مقام جي رمز پنهنجي سادن لفظن ۾ هئين ٿو سمجهائي:
زمرو:1865ع جون پيدائشون زمرو:1939ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
شاهه ڪريم جو ڪلام (ڪتاب)
هي ڪتاب ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي جو لکيل آهي جيڪو شاهه عبدالڪريم بلڙيء واري جن جي سنواح حيات، شخصيت، ادب ۽ شاعري جو ذڪر ڪيو اٿس. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1995ء ۾ڇپيو.
احمد شاھ زاڪري
احمد شاهه ذاڪري- ولد -پير محمد شاهه- جيلاني ذاڪري، وڏو عالم، بزرگ ۽ درگاهه ڌڻي ٿي گذريو آهي. کيس مريد ۽ عقيدتمند ”سُهڻو سائين“ ڪري سڏيندا هئا. سندن وڏا اصل ڪشمير جي طرف جا ويٺل چيا وڃن ٿا. سندس ڏاڏي، سلسله طريقت جي -بيعت- خواجه نظام الدين ڪشميريءَ ۽ خواجه محمد قاسم موهڙي شريف کان ورتي هئي. 1896ع ڌاري سنڌ ۾ آيو ۽ ڳوٺ ”ڪنڊڙي“ تعلقي -بدين- ۾ رهڻ لڳو. هو ڪشميري نموني زور سان ذڪر ڪندو هو، جنهن جي وفات بعد -پير محمد شاهه- جو وڏو -ڀاءُ- سجاده نشين ٿيو. محمد شاهه وڏي -ڀاءُ- کان اجازت وٺي، سڪرنڊ تعلقي ۾ پهرين ”گهنڊيا“ جي ڳوٺ ۾ وڃي ويٺو ۽ ڪجهه وقت کان پوءِ، سڪرنڊ جي ڀر ۾، حاجي محمد حسن چوهاڻ جي ڳوٺ جايون ٺهرائي، اُتي وڃي ويٺو. هن جو سلسلهءِ طريقت قادري ۽ نقشبندي هو. وٽس جمعي نماز تي هزارين ماڻهو ايندا هئا، -جن- مان ڪيترن کي حال پوندو هو. سندن ذڪر راڳ جي نموني تي آهي. ڪيترا چور ۽ ڏوهاري ماڻهو سندس صحبت ۾ سڌي راهه تي اچي ويا. پنهنجي رهائش گاهه وٽ گهر جون جايون، مسجد ۽ پنهنجو قبو ٺهرايائين. 29 جمادي الاول 1355هه/18 -آگسٽ-، 1926ع تي، اڱاري ڏينهن وفات ڪيائين. -ان- -تاريخ- تي هر سال سندس درگاهه تي عرس ٿيندو آهي. سائين محمد شاهه ذاڪريءَ جي وفات وقت سندن فرزند سيد -احمد شاهه ذاڪري- اڃا ننڍو هو. مٽياري سيدن مان ميان حاجي علي اڪبر شاهه باقيل پوٽو سندس خاص خليفن مان هو. سگهوئي سندس مريد ٻن حصن ۾ ورهائجي ويا، هڪڙا سائين -احمد شاهه- ذاڪريءَ جا طرفدار ٿيا ۽ ٻيا حاجي علي اڪبر شاهه جا طرفدار ٿيا، جنهن سڪرنڊ کان اڀرندي طرف کڏهر روڊ تي پنهنجي خانقاهه وڃي بنائي ۽ -ان- جي وفات کان پوءِ سندس فرزند حاجي علي -احمد شاهه- جاءِ نشين ٿيو ۽ عربي مدرسو کولي، درس تدريس جو ڪم شروع ڪيائين. پير -احمد شاهه- وارو گروهه ذڪر اذڪار ۽ روحاني -تعليم- جو طرفدار رهيو. سندن درگاهه -پير ذاڪري- نمبر-1 سڏجڻ لڳي. سندن سنڌ، -بلوچستان- ۽ پنجاب ۾ بي شمار مريد ٿيا. -احمد شاهه- ذاڪريءَ جي تعليمات جا ٻه اهم نُڪتا هئا: (1) هر -انسان- سان محبت ڪريو، پوءِ اهو مسلمان هجي، هندو يا ڪنهن ٻئي مذهب جو يا سني شيعو، يا وهابي وغيره فرقن سان واسطو رکندڙ هجي. (2) ڏوهه کان نفرت ڪريو، ڏوهاريءَ سان نه، ڏوهاريءَ سان نفرت سبب، سندس سڌرڻ جو امڪان ختم ٿئي ٿو. سائين -احمد شاهه ذاڪري- 5 جون 2000ع تي وفات ڪئي. چاليهي جي موقعي تي پڳ وڏي پُٽ منير حسين شاهه کي ٻڌائي وئي، جيڪو هن وقت درگاهه جو سجاده نشين آهي ۽ ضلعي ڪائونسل نواب شاهه جو ميمبر ۽ مخالف ڌر جو اڳواڻ آهي. سندس ٻيو فرزند سيد حنيف شاهه -تلهار- ڀرسان درگاهه ذاڪري سنڀالي ٿو. ٻئي ڀائر -تعليم- يافته ۽ سنڌي جديد ادب تي سٺي ڄاڻ رکندڙ آهن.
واريگاھھ
<font size="4" face= "MBSarang Sattar"> پھرين سنڌي اُپگرَھِي چينل، ڪي ٽِي اين، جو آغاز سن 2002ع ۾ ٿيو. جنھن کان پوءِ سنڌي ٻولي ميڊيا جي ميدان ۾ تڪڙي ترقي ڪري رھي آھي ۽ ھن وقت ٽي سنڌي اُپگِرَھِي چينل ڪم ڪري رھيا آھن. ڪي ٽي اين جي آغاز کي بلاشڪ، سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ جو نئون دور ۽ نئون جنم چئي سگھجي ٿو.
ماهتاب محبوب
ماھتاب محبوب سنڌي ادب جي ليکڪا, ڪھاڻيڪاره آهي. ھوء ھڪئي وقت ڪھاڻيڪاره,خاڪا نويس,سفرناما نويس‚مضمون نگار ۽ ناول نگار پڻ آهي.
واريگاھھ
<font face="MBSarang Sattar" size="5">سنڌي گيت <font face="MBSarang Sattar" size="4">ھوريان ھوريان ھوريان – سجاد يوسف منھنجي اڱڻ تي آ سھڻا - شمن علي ميرالِي Kash ma kash – the best of Junoon آزادی پرواز The Millenium Edition Ishq Daur-e-Junoon Dewaar
ماهتاب محبوب
سوانح عمري
ماھتاب محبوب 14 جولاء 1950ع تي ڪراچي ۾ جنم ورتو. حيدرآباد ۾ جنم وٺندڙ مهتاب محبوب جو تعلق ڪلهوڙي پير جي خاندان سان هو. سندس والد ميان سرفراز ڪلهوڙي جو سجاده نشين هو. ابتدائي تعليم ”سينٽ ميريز ڪانوينٽ“ ۽ ”مدرست البنات“ مان حاصل ڪرڻ کان پوء گورنميٽ گرلز ڪاليج حيدرآباد مان گريجويشن ڪيائين.
ادبي سفر
ماھتاب محبوب پنهنجي ادبي سفر جي شروعات ٻالڪپڻي ۾ ٻاراڻي ادب سان ۽ پوء ڪھاڻين جي ترجمي سان ڪئي. پھريان ھوء ماھتاب منور جي نالي سان لکندي ھئي.پر محبوب شيخ سان شادي ٿيڻ کان پوء ھوء ”ماھتاب محبوب“ جي نالي سان لکندي رھي آهي.ماھتاب محبوب جا ڪيترائي ڪتاب ڇپجي چڪا آھن جن ۾ : ”چاندي جون تارون “(ڪھاڻيون)”پره کان پھريان“(ڪھاڻيون) ”مٺي مراد“ (ڪھاڻيون) ”لھر لھر زندگي“(ڪھاڻيون)  ”پلصراط“ (اردو ترجمي سان چونڊ ڪھاڻيون ”چاندي جون تارون ۽ پره کان پھريان“(گڏيل مجموعو ڪھاڻيون) ”اندر جنين اڃ“ (ھند جو سفرنامو) ”سرھي سرھي سار“(ھند جو سفرنامو) ”راھون چنڊ ستارا“(فار ايسٽ ۽ ٿائي لينڊ جو سفرنامو) ”ورھاڳي جو ورجاء“(مضمون ۽ ڪالم وغيره) ”خواب خوشبو ڇوڪري“(ناول) ”پيار پناھون ڇانورا“(ناول) ”جيء جھروڪا“(خاڪا)  ”جيء جھروڪا“(ھندي ۾ ڇپيل) ”سوچون سمنڊ سامان“(يادگيريون خاڪا) شامل آھن. مڃتائون:ادبي خدمتن جي حوالي سان ماھتاب محبوب کي ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا آهن. جن ۾ قابل ڊڪر اعزار ”رائيٽر گلڊ ايوارڊ“  ”سنڌ لينگويج اٿارٽي ايوارڊ“  ”اڪيڊمي ادبيات ايوارڊ“  ”سوجھرو لائيف اچيومينٽ ايوارڊ“  نئين زندگي ايوارڊ“  انڊيا ۾ ”رام پنجواڻي ايوارڊ“ ۽ ڪئي ٻيا ايوارڊ شامل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ليکڪ
گهوڙاٻاري تعلقو
گهوڙاٻاري تعلقو (اُچار: گهوڙاٻارِي تالُڪو، اردو: تعلقہ گھوڑاباری) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٺٽي ضلعي جو هڪ تعلقو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
اکڙيون اوجاڳيون
هيءُ ڪتاب شعبان بخت جو لکيل آهي. هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 109 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، العوام نشر واشاعت، ڪشمور طرفان، ڪوهنور پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان، سال 1965ع ۾ ڇپيو.
ڪيمرون
فائل:Animated-Flag-Cameroon.gif
ڪيمرون: آفريڪا جي ھڪ ملڪ جو نالو آهي. زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
ماموئيءَ يا ساموئيءَجا بيت
سنڌ ۾ مامويين جو قصو مشهور آهي، جي ست درويش ٿي گذريا آهن. چون ٿا ته هڪ لڱا ملتان جو مشهور عارف، مخدوم بهاءُالدين ٺٽي ۾ پنهنجي مريدن کي ملڻ لاءِ آيو. سندس جاهل مريدن ڀانيو ته جيڪڏهن مرشد سائينءَ کي ڪهي ۽ رڌي کائينداسين ته هو هميشه اسان جي هردي ۾ حاضر رهندو.انهيءَ خام خيالي جي خبر مخدوم صاحب جي وڏي خليفي شيخ جيئي کي پئجي ويئي، سو مخدوم صاحب کي گوشائتو ڪري، پاڻ سندس بستري تي سمهي پيو. مريدن به کيس پنهنجو مرشد سمجھي، هڻي ڳترا ڳترا ڪري وڌو، ۽ گوشت ڪُني ۾ وجھي رڌڻ لڳا. جڏهن اهو رجھي تيارٿيو، تڏهن کائڻ کان دل ٽهي وين ۽ ڏاڍو پڇتايائون. پوءِ ڪني جو ڍڪڻ قابو ڪري، کڻي سرڻ درياءُ ڪيائونس. قضا سان اهو ڪنو ڪن ستن مهاڻن جي ور چڙهي ويو. رڌو پڪوڪنو ڏسي، پاٿاري ماري ، گوشت ڪڍندا ڳرڪائيندا ويا. بس هنن جو گوشت چکڻ ۽ ولي ٿيڻ. پوءِ ته اڳڪٿين ڪرڻ ۾ اچي پلٽيا. آخر ڪرامتون ڏيکاريندي، ڪهندي ڪهندي اچي ٺٽي۽ ڄام تماچي جي ڪچهري ۾ نڪتا.ڄام کي چيائون ته '' تنهنجي تخت هيٺان زمين ۾ هڪ واسينگ آهي،جنهن جي ڦڻ ٺٽي ۾ آهي ۽ پڇڙي دهليءَ ۾. جيسين انهيءَ نانگ جو رخ ٺٽي طرف رهندو، تيسين تنهنجي تخت بخت کي لهر لوڏو نه ايندو.'' آخر فقيرن جي صلاح سان، لوه جو وڏو ڪير ٺهرائي، زمين ۾ کوڙائي، نانگ جي منڍي قابو ڪيائون. انهيءَ ته ٺٽي جا ماڻهوٺٺوليون ڪرڻ لڳا. ڄام به هوڙائي ڪري ڪيِر کڻي پٽايو. ڇا ڏسن ته چهنب رت سان رتي پيئي آهي. ڪير نڪرڻ شرط نانگ به کڻي پنهنجي منڍي دهليءَ طرف ڦيرائي. پوءِ ماڻهن ۾ هراس پئجي ويو. فقيرن کي گھڻيون ئي منٿون ڪيائون ته  ڪئن به ڪري نانگ جو رخ وري ٺٽي طرف ڦيرايو. پر هو باز نه آيا.ڄام کي به ڏاڍا خار آيا، سو يڪدم حڪم ڪيائين ته سسيون ڌڙن کان ڌار ڪريو. جڏهن ست ئي فقير شهيد ٿي ويا، تڏهن هر هڪ جو ڌڙپنهنجي پنهنجي سسي هٿ ۾ کڻندو، ۽ سنڌ جي آئيندي حال بنسبت بيتن ۾ پيشن گوئي ڪندو، اُڀرندي جي طرف اُڏاڻو. جڏهن سڀيئي ڌڙعامريءَ جي ڀر سان پُرڻ درياءٌ جي ڪپ وٽ پهتا، تڏهن زمين تي لهي پيا. سندن قبرون اڄ ڏينهن تائين اُتي ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. سندن پيشن گوئي کي ماموئيءَ يا ساموئيءَ جا بيت ڪري سڏيندا آهن. اُهي هي آهن:
پهريون درويش
هاڪ وَهندو هاڪڙو، ڀڄندي ٻنڌ آروڙ
بِهَ مڇي ۽ لوڙه، سَمي ويندي سوکڙي.
ٻيو درويش
وَسِي وَسِي آرُ، جڏهين وڃي ڦٽندو
تڏهن ٻاروچاڻو ٻارُ، پَنجين دَرَمَنَ وِڪبو.
ٽيون درويش
ڪاري ڪاٻاري، جھيڙو لڳندو ڇَهَ پهر
مِر مِچِي ماري، سُکِ وَسندي سنڌڙِي
چوٿون درويش
مِر مِچِي ماري، مِر مِچِي ڪهڙا پارَ؟
هيٺين ڪاريون پوتيون، مَٿن ڪارا وارَ.
پنجون درويش
جڏهن ڪڏهن سنڌُڙِي اُوڳوُڻان وِڻاهُ.
ڇهون درويش
نِيرا گھوڙا ڏُٻَرا ، اُتَرَ کئون ايندا
گھَاگھيرِيُون گَسن تي، وِراهي ويندا
تِهان پوءِ ٿيندا، طَبَلُ تاجاڻيين جا.
ستون درويش
اَچي ويهجا، ماڙُهئا! نَنگرَ جي آڌارِ
پُراڻا پَرارِ، نوان مَ اَڏجا نِجھُرا.
شاه جو رسالو: گربخشاڻي(1993ء) ص ٥١٣-٥١٤
انجمن مسلم نوجوانان ڍورو نارو
36-1935ع ڌاري انگريزن جي آخري ڏهاڙن ۾، ڍوري ناري ۾ خصوصاً مسلمانن ۾ سياسي ۽ سماجي سجاڳيءَ لاءِ ڪن بزرگن هڪ انجمن ٺاهي، جنهن جو نالو ”انجمن مسلم نوجوانان ڍورو نارو“ رکيو ويو، جنهن جا شروعاتي آرگنائيزنگ ڪاميٽيءَ جا ميمبر ۽ شروعاتي عهديدار، صدر: هدايت -الله- ولهاري، جنرل سيڪريٽري: محمد علي پلي، خزانچي: حڪيم محمد امين پلي ۽ پبلسٽي سيڪريٽريءَ لاءِ لطف -الله- حساماڻيءَ کي چونڊيو ويو. هيءَ تنظيم آخر ۾ مسلم ليگ يونٽ ۾ تبديل ٿي وئي هئي.
شهريت ترميمي ايڪٽ خلاف احتجاج
شهريت ترميمي ايڪٽ خلاف احتجاج يا احتجاج سٽيزنشپ امينڊمينٽ ايڪٽ (Citizenship Amendment Act protests) سي اي اي (CAA) ۽ اين آر سي (NRC) احتجاج, سي اي بي ۽ اين آر سي احتجاج جي نالي سان پڻ سُڃاتو ويندڙ سٽيزنشپ (ترميم) ايڪٽ (سي اي اي CAA)، جيڪو 12 ڊسمبر 2019 تي قانون ۾ نافذ ڪيو ويو هو ۽ ملڪ ۾ شهرين جي قومي نيشنل رجسٽرڊ (اين آر سي) جي تجويز جي خلاف، ڀارت ۾ هلندڙ مُظاهرن ۽ احتجاجن جو هڪ سلسلو آهي. ڀارتي پارليامينٽ (10 ڊسمبر 2019 تي لوڪ سڀا ۽ 11 ڊسمبر تي راجيا سڀا طرفان) شهريت (ترميم) بل، 2019 پاس ڪيو. ان کان اڳ ڀارتي ڪابينا ان بل جي منظوري ڏئي چُڪي هئي۔ بل پاس ٿيندي ئي سموري ملڪ ۾ مظاهرن ۽ احتجاجن جو سلسلو شروع ٿي ويو. خاص ڪري آسام  ، تريپورہ ۽ مني پور ۾ وڏي پيماني تي احتجاج ٿيو. انهن احتجاجن ۾ ڪيترائي ماڻهو زخمي ٿيا ۽ ٻن ڄڻن جو موت ٿي چُڪو آهي.
پس منظر
شهريت ترميمي ايڪٽ 2019 هڪ اهڙو قانوني بل آهي جيڪو ڀارتي قانون شهريت 1955 ۾ ترميم ڪري ٿو ۽ 31 ڊسمبر 2014 کان اڳ افغانستان، بنگلا ديش ۽ پاڪستان کان آيل هندو، سک، ٻڌمت، جين مت، فارسي ماڻهن ۽ مسيحين کي شَهريت ڏيڻ جو دَڳُ (رستو) چٽو (صاف) ڪري ٿو. ان بل ۾ مسلمانن کي شامل ناهي ڪيو ويو، جنهنڪري هي احتجاج ٿي رهيا آهن. ان بل ۾ مهاجرن جي لاءِ نئين ملڪ جي شهريت ملڻ جو عمل جي مُدت 11 سال کان گهٽائي 5 سال ڪئي وئي آهي.
هي بل آسام اڪورڊ، 1985 جي ڪِلاز 5 کي پڻ سِڌوسنئون (براہ راست) چيلينج ڪري ٿو.
ان بل جي خلاف سموري ملڪ ۾ تحريڪون شروع ٿي ويون آهن. ملڪ جي شهرين تنظيمن (سول سوسائٽي) طرفان مخالفت ڪئي وئي آهي ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس پاران ايوان پارليامينٽ ۽ ٻاهر سڙڪُن (روڊن) تي ملڪي سطح جو احتجاج شروع ڪيو ويو آهي.
تاريخ
شروع ۾ اُتر اوڀرندي رياستن پاران ان بل جي حمايت ڪئي وئي هُئي. بي جي پي طرفان آسام ۽ اُتر اوڀرندي هندستان جي ٻين رياستن سان وعدو ڪيو هيو تہ هو انهين رياستن ۾ انهن غير قانوني مهاجرن کي بي دخل ڪندا، جيڪي 25 مارچ 1971 کانپوءِ مُلڪ ۾ گهِري آيا هيا. ساڳئي ڳالهہ آسام ٺاهہ (آسام اڪورڊ) ۾ چيل آهي. انهن وعدو ڪيو هيو تہ شهريت ترميمي بل آسام اڪورڊ جي خلاف نہ هوندو. اُتر اُڀرندي رياستن جي 14 لوڪ سڀا سيٽُن ۾ بي جي پي 9 تڪن جي سيٽن تي کٽي (ڪامياب) آئي هئي، 4 ڊسمبر 2019 تي ڀارت جي ڪابينا ان بل کي منظور ڪيو ۽ انهيءَ کانپوءِ آسام جي شهر گوهاٽي ۾ زبردست احتجاج شروع ٿي ويو. آسام کانسواءِ ٻين پاڙيسري رياستن ۾ مظاهرا شروع ٿي ويا. دسپور ۾ هزارين مظاهرين پوليس بيريڪيڊ کي ٽوڙِي ڇڏيو ۽ آسام اسيمبلي عمارت جي سامهون مُظاهرا ڪيا. اگرتلا ۾ پڻ ڏاڍو زبردست احتجاج ٿيو. انکانپوءِ تہ سموري ملڪ ۾ احتجاجن جو اڻ کُٽ سلسلو شروع ٿي ويو. ڪيترن ئي ننڍن توڙي وڏن شهرن ۾ ماڻهو سڙڪن (روڊ) نڪري آيا. جهڙوڪ دهلي ،، ممبئي ، بينگلور ، حيدرآباد، دکن ۽ جئي پور جي عوام پنهنجو احتجاج درج ڪرائيندي حڪومت کي بل واپس وٺڻ جي گُهرَ ڪئي. عوام سميت يونيورسٽين، ڪاليجن ۽ آءِ آءِ ٽي (انفارميشن ٽيڪنالاجي) ادارن جي شاگردن، اساتدن ۽ ٻين ملازمن پڻ ڪُلهوڪُلهي ۾ ملائي مظاهرن ۾ شريڪ ٿيا. آءِ آءِ ٽي ممبئي ، پريزيڊنسي يونيورسٽي، ڪولڪاتا ، جامعہ مليہ اسلاميہ  ، دهلي يونيورسٽي ۽ علي ڳڙھ مسلم يونيورسٽي۔ جي شاگردن پاران لاڳاتار احتجاج ڪيو ويو.
علي ڳڙھ مسلم يونيورسٽي ۾ پوليس جا اهلڪار بيهاريا ويا پر شاگرن جو جوش ۽ جنون نہ ٿيو. جامعہ مليہ اسلاميہ جي شاگردن تي پوليس لٺيون وسايون (لاٺِي چارج) ۽ ڳوڙها آڻيندڙ گئس (آنسو گيس) جا گولا اُڇلايا ويا جنهن سان ڪيترائي شاگيرد زخمي ٿي اسپتال ۾ علاج هيٺ داخل آهن.
اثر
مظاهرن سبب فلائيٽ ۽ ٽرينون بند ڪيون ويون. آسام ۽ تريپورا ۾ حڪومت طرفان انٽرنيٽ جي سروس (خدمت) معطل ڪئي وئي آهي. رنجي ٽرافي 2019-2020 جو آسام ۽ سروسز جي وچ۾ مقابلو منسوخ ٿي ويو. گوهاٽي ۾ ڀارت جاپان سيمينار منعقد ٿيڻو هيو، جنهن ۾ وزير اعظم جاپان شنزو آبي جي شريڪ ٿيڻ جو پڻ آسرو هيو پر اهو پڻ رد ڪيو ويو. فرانس، اسرائيل، آمريڪا ۽ گڏيل بادشاهت برطانيا پاران پنهنجي شهرين کي انڊيا (ڀارت) ۾ وڃڻ بابت خاص هدايتون جاري ڪيون ويون.
حوالا
زمرو:هلندڙ احتجاج زمرو:ڀارت جي سياست زمرو:ڀارت ۾ احتجاج
1597ع
ڊسمبر
زمرو:1597ء زمرو:سال
ڏکڻ ڪوريا
تاريخ
ڏکڻ ڪوريا ۾، سنگمون-ري جي حڪومت آهستي آهستي غير مقبول ٿي وئي. شاگردن سندس خلاف سخت تحريڪ شروع ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ سنگن راهي کي 26 اپريل 1960ع تي استعيفيٰ ڏيڻي پيئي.
16 مئي، 1961 تي، جنرل پارڪ چنگ-هي فوجي بغاوت ذريعي حڪمران جماعت جو چيئرمين ٿيو. 1963ع ۾ کيس صدر چونڊيو ويو. 1972ع جي ريفرنڊم ۾ جنرل پارڪ چنگ-هي کي لامحدود مدت لاءِ ملڪ جو صدر بڻجڻ جو اختيار ڏنو ويو. 26 آڪٽوبر 1979ع تي ڪورين سي آءِ اي جي سربراهه جنرل پارڪ چنگ هي کي قتل ڪيو. مئي 1980ع ۾ ملٽري انٽيليجنس جي سربراهه جنرل جن دوهوان ملڪ ۾ مڪمل مارشل لا لاڳو ڪري ڇڏيو ۽ ڪوانگجو ۾ جمهوريت نواز احتجاج کي پرتشدد طريقي سان ڪچليو.
جولاء 1972 ۾، ڪوريا جي ٻنهي پاسن ملڪ کي متحد ڪرڻ لاء پرامن طريقن تي ڪم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، پر 1985 تائين ڪا به ترقي نه ڪئي وئي. 1985ع ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ اقتصادي معاملن تي ڳالهه ٻولهه جو فيصلو ڪيو ويو.
10 جون 1987ع تي مزدورن، مزدورن، دڪاندارن ۽ ٻين وچولي طبقي جي ماڻهن شاگردن سان گڏ حڪومت خلاف مظاهرا ڪيا ۽ جمهوريت جي بحاليءَ جو مطالبو ڪيو. پهرين جولاءِ 1987ع تي ”چن“ چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. ڊسمبر 1987ع ۾ ”Oh Tae-woo“ صدر چونڊيو ويو. 1990 ۾، ٽن وڏين سياسي پارٽين هڪ پارٽي ۾ ضم ٿيڻ جو فيصلو ڪيو، پر 100,000 شاگردن ان قدم جي خلاف احتجاج ڪيو، ان کي غير جمهوري قرار ڏنو.
1993ع ۾ ”ڪِم يونگ سام“ 1961ع کان پوءِ پهريون ڀيرو سويلين صدر جو عهدو سنڀاليو. 26 آگسٽ 1996ع تي سيول جي هڪ عدالت جنرل چنگ کي موت جي سزا ۽ روه تائي وو کي بغاوت ۽ ڪرپشن جي الزام ۾ اڍائي سال قيد جي سزا ٻڌائي. 18 ڊسمبر 1997ع تي Kim Jong-un صدارتي اليڪشن کٽي. 22 ڊسمبر 1997ع تي چن ۽ روه کي معاف ڪري آزاد ڪيو ويو.
1619ع
ڊسمبر
زمرو:سال
بانس
ھن مضمون ۾ مناسب زمرا وڌا وڃن. آگسٽ 2017ع thumbnail|بانس ''بانس هڪ قسم جو وڻ، جنهن جون ڪاٺيون ڊگهيون، پوريون ۽ ڳُريدار ٿين. هن وڻ جون ڪاٺيون اڏاوت ۽ ڪاغذ ٺاهڻ ۾ ڪم اينديون آهن. هيءُ گرم ۽ معتدل ملڪن ۾ سامونڊي ساحل کان وٺي جابلو علائقن ۾ پيدا ٿئي ٿو. ڪڏهن ڪڏهن وڻ جي ڊيگهه 80 ميٽر ۽ ٿولهه هڪ فوٽ تائين ٿيندي آهي. بانس جي ڪاٺي مڙندڙ، مضبوط ۽ جهالو به آهي، ان جو رس ۽ پن دواسازيءَ جي ڪم ۾ ايندا آهن. بانس جا گهاٽا ٻيلا ٿيندا آهن. ڊگهي ۾ ڊگهو بانس 120 فوٽ اُوچو ٿئي ٿو. بانس مان گهر جوڙيا ويندا آهن ۽ فرنيچر ٺاهيو ويندو آهي. هن وقت سنڌ ۾ ڪافي هنڌن تي بانس جي تجرباتي طور پوک ٿئي ٿي. بانس بنگلاديش ۾ عام ٿئي ٿو.'' هي گاهن ۾ داخل آهي. بانس کي انگريزيءَ ۾ بامبُو چوندا آهن. هن جا گهڻا قسم آهن. اڪثر باغن ۾ هن جا ڪي وڻ يا ٻوڙا سونهن لاءِ رکندا آهن. ٻج توڙي قلمن هئڻ سان ٿيندو آهي.
جبل
فولڊ جبل
فولڊ جبل: جبل جو هي قسم عام آهي، هماليا، آلپس وغيره هن قسم جا جبل آهن، هي جبل ڌرتيءَ جي ٻن پليٽن جي ٽڪرجڻ جي نتيجي ۾ ٺهيل آهن. هنن جا به ٻه قسم آهن: (1) ڪٻ يا ٿوھي جھڙا (2) پيالي وانگر
آتش فشان
هيءُ جبل، ٻرندڙ جبلن جي لاوي (Magma ) جي ٺري وڃڻ سان ٺهن ٿا.
گنبذي جبل
گنبذي جبل: هن حالت ۾ ٻرندڙ جبل واري (Magma) پاسن واري ٽڪر (Rock) تي ٺري ٺوٺ ٿيڻ بعد جبل جي چوٽي (Core) بڻجيو پوي.
پوٺا جبل
پوٺا جبل: در حقيقيت ۾ نقلي يا ڪوڙو جبل آهي، جيڪو گهڻو ڪري پراڻن Fold Mountains جي پاسن ۾ جبلن جي کاڌ سبب ڀُريل مواد جي گڏ ٿيڻ سان ٺهي ٿو.
زمين جي اوٿ جو اهو حصو، جيڪو واري زمين کان محدود ايراضيءَ تائين مٿي اڀريل هجي، ان کي جبل (Mountain) سڏجي ٿو. هن جي ڊيگهه ۽ ويڪر لاءِ ڪا ماپ يا اندازو مقرر نه آهي. پر اوچائيءَ بابت مختلف ماپون بيان ڪيون ويون آهن، جيڪي 300 ميٽرن کان وٺي 2500 ميٽرن تائين آهن. عام طرح 300 ميٽر اوچائيءَ کان گهٽ واري اُڀار کي ٽڪري يا ٽوڙو ڪوٺيندا آهن. اهڙن اندازن جي بنياد تي دنيا جي کنڊن يا وڏن علائقن تي موجود جبلن جي ڪٿ موجب ايشيا جو 64%، يورپ جي 25%، ڏکڻ آمريڪا جي 22%، آسٽريليا جي 17%، آفريڪا جي 3% زمين تي جبل پکڙيل آهن. هڪ اندازي موجب دنيا ۾ سراسري طور 24% حصي ۾ جبل آهن.
جبل جون ڪي عام خاصيتون يا وصفون
دنيا جون اڪثر نديون جبلن تان وهڻ شروع ڪن ٿيون. دنيا جي اڌ کان وڌيڪ آبادي پاڻيءَ جي حوالي سان جبلن تي مدار رکي ٿي. جبل ملڪن جي آبهوا کي متاثر ڪن ٿا. قطبن وٽ جتي ٻارهوئي برف ڄميل رهي ٿي. اتي ٿڌ کان سواءِ برفاني ڇپن (Glaciers) جي گهرڪڻ يا گسڪڻ جي ڪري جيڪا کاڌ ۽ ٽوڙ ڦوڙ ٿئي ٿي. اها جبلن وغيره جي شڪلين کي تبديل ڪري ٿي. انهيءَ علائقي ۾ Glacier Lakes (برفاني ڍنڍون) به ٺهن ٿيون. جبلن جي اوچائيءَ تي نه رڳو آب هوا، پر اتان جي نباتات ۽ حيوانات به متاثر ٿئي ٿي. ڇاڪاڻ ته اوچن جبلن جي چوٽين، وچ ۽ پيڙهه وٽ جدا جيو ڏسائون (Ecologies) هجن ٿيون. ماڻهو جبلن تي رهڻ کان وڌيڪ سنئين زمين تي رهڻ پسند ڪري ٿو. جابلو ماڻهوءَ جي جسماني حالت به ڪنهن حد تائين مختلف هجي ٿي ۽ مٿانهينءَ تي خاص ڪري 3500 ميٽرن کان مٿي رهندڙ ماڻهن ۾ آڪسيجن جي ڪميءَ سبب ڪي مخصوص بيماريون به ٿين ٿيون. ڪن برفاني ۽ سرسبز جبلن کي تفريحي هنڌن طور مشهوري آهي. ڪن جبلن تي ڪن مخصوص راندين جو چهچٽو يا جوش خروش موسمي يا دائمي رهي ٿو. مثال طور: Skiing، Ice climbing، Rock climbing، Mountaineering، Hiking، Back packing، Lifts، Tram ways وغيره وغيره.
سنڌ کي به وت سارو جبلن جو حصو مليو آهي. سڄو اولهندو ڪنارو کيرٿر، وچ ۾ ڪٿي ڪٿي (روهڙيءَ جي آس پاس ۽ حيدرآباد جي اوسي پاسي ۾) ٽڪريون، ۽ ڏکڻ اوڀر ڪنڊ وٽ ڪارونجهر جبل، سنڌ کي به جبلن وارن خطن ۾ شمار ڪرائين ٿا. انهن جبلن مان سڀ کان آڳاٽو ڪارونجهر ۽ پوءِ لڪي جبل جو ٿورو حصو، باقي گهڻو ڪري Tertiary جيالاجي جي ٽئين دور ۽ ان کان پوءِ وارن دورن جا آهن. کيرٿر جبل جي اوچائي ڪن هنڌن تي 6000 فوٽن کان مٿي آهي.
زمرو:ارضيات زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
ميجر طفيل محمد شهيد
ميجر طفيل محمد شهيد 1914 ۾ هوشيارپور ۾ پيدا ٿيو.1943 ۾ پنجاب جي سورهين ڪميشن بيج ۾ هوا.اوهين ست آگست 1958 ۾ شهيد ٿيا. اوهان کي به نشانِ حيدر جي اعزاز سان نوازيو ويو.
اکڙيون ڏيل ڏيئا
نوجوان شاعر عامر سيال جو شعري مجموعو، جنهن ۾ -بيت-، وايون، غزل، -ٽه سٽا-، ڇهه سٽا ۽ نظم شامل آهن. ڪتاب جو مهاڳ ايوب کوسي لکيو آهي. 160 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 رپيا رکيل آهي. هن جو پهريون ڇاپو ڪويتا پبليڪيشن، حيدرآباد پاران 2008ع ۾ ڇپيو آهي.
گوبي
thumb|گوبي گوبي ھڪ سبزي آھي. گوبي جو گل عام طور تي کاڌو ويندو. ھن جي گل جو رنگ اڇو پن ساوا ٿيندا آھن.
حوالا
زمرو:سبزيون
احمد شيخ
احمد ولد نبي بخش شيخ، مئي 1929ع ۾ ڪراچيءَ جي آرام باغ واري علائقي ۾ ڄائو. سندس وڏا اصل علي ڳڙھ جا هئا، جتان ٻه سئو ورهيه اڳ لڏي ڪراچيءَ آيا. 1940ع ۾ ڪراچيءَ مان حيدرآباد شفٽ ٿيا. هن وقت احمد شيخ حيدرآباد جي صدر واري علائقي ۾ رهائش پذير آهي.
خدمتون
پاڻ 1960ع ۾ هڪ پبلشنگ ادارو ”زيب ادبي مرڪز“ قائم ڪيائين، جنهن تحت 65 کان وڌيڪ ڪتاب ڇپرائي پڌرا ڪيا اٿس. انهن ڪتابن مان ڪجھ مشهور هيٺيان آهن:
احمد شيخ پنج درجا انگريزي پڙهيل آهي. هن اها تعليم حيدرآباد جي نورمحمد هاءِ اسڪول مان ورتي. خاڪسار تحريڪ ۾ هڪ ڪارڪن طور ڪم ڪيائين. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ مهاجرن جي آبادڪاريءَ جي سلسلي ۾ هلال احمر جي پليٽ فارم تان به ڪارڪن طور خدمتون سرانجام ڏنائين. پاڻ پبلشر هئڻ سان گڏ بهترين بُڪ بائينڊر به آهي. کيس ٻه فرزند ڊاڪٽر عامر ۽ محمد امين آهن.
حوالا
زمرو:1929ع جون پيدائشون
امجد صابري
امجد فرید صابري (ڊسمبر 23، 1976 – 22 جون 2016) پاڪستاني قوال ھو۔ ھو ھڪ قوال گھراڻي ۾ پيدا ٿيو ۽ غلام فريد صابري قوال جو پٽ ھو۔ ھن کي 22 جون، 2016ع تي ڪراچي ۾ قتل ڪيو ويو.
ڪيريئر
امجد صابري فن قوالي پنھنجي والد کان 9 سالن جي عمر ۾ سکڻ شروع ڪيو ۽ 1988ع ۾ 12سالن جي عمر ۾ پھريون ڀيرو اسٽيج تي پرفارمنس ڏني۔ ھن گھڻن ئي ملڪن ۾ فن جو مظاھرو ڪيو۔
رد عمل
معاشرتي ابلاغ ۽ ٽيليويزن تي تمام گھڻن ماڻھن ھن جي قتل جي مذمت ڪئي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1970ع جون پيدائشون زمرو:1976ع جون پيدائشون زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:2016ع ۾ قتل زمرو:پاڪستاني قوال زمرو:ڪراچي ۾ قتل ٿيل ماڻھو زمرو:ھارمونيم وڄائيندڙ
ڪينيا
فائل:Animated-Flag-Kenya.gif
ڪينيا: آفريڪا جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع ھڪ ملڪ جنھن جي گادي جو هنڌ نيروبي آھي. زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
1620ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
1598ع
ڊسمبر
زمرو:1598ء زمرو:سال
طالب لغاري
طالب لغاري انگريزي ٻولي (Talib Laghari) (پيدائش: 12 نومبر 1928ع – وفات: 23 آگسٽ 2015ع) سنڌ، پاڪستان جو سنڌي ۽ سرائيڪي ٻوليءَ جو يگانو شاعر هو. بهترين سرائيڪي شاعري سبب کيس پنهنجي وقت جي حمل فقير هجڻ جو لقب مليو. سندن شاعري سنڌ جي معياري رسالن ۾ شايع ٿي. سندن ڪافي ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
طالب لغاري 12 نومبر 1928ع تي سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي جي قديم شهر حاجي خان ۾ پيدا ٿيو. سندن اصل نالو محمد علي ولد امام علي لغاري هو. طالب سندن شاعراڻو نالو يا تخلص هو. پاڻ ڪل وقتي شاعر ، نرم ۽ عآشقانه مزاج رکندڙ هئا. پاڻ 1940ع ۾ پرائيمري پاس ڪيائون. 1943ع ۾ سنڌي فائنل جو امتحان ڏنائون. پاڻ قرآن شريف جي حفظ جو درس الله بچايو ڪنگراڻي کان حاصل ڪيائون جيڪو اريگيشن کاتي ۾ داروغو پڻ هو ۽ جنهن کي پاڻ زندگي جي آخري گهڙين تائين استاد تسليم ڪيائون. اول درزيءَ جي ڪرت ڪيائون. پوءِ الله بچايو ڪنگراڻي جي توسط سان مقدم (بيلدار) مقرر ٿيا. پاڻ 1951ع ۾ پرائيمري استاد مقرر ٿيا ۽ 1988ع ۾ رٽائر ٿيا. پاڻ 1965ع کان شاعري جي شروعات ڪيائون. سندس ڪافي “ڪاڇي يار ول آ لهي بيقراري” سنڌ ۾ وڏي مقبوليت ماڻي. سندس شاعري ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان به نشر ٿئي ٿي. سندس شاعري جا ڪيترائي مجموعه شايع ٿيل آهن پر سندس ڪتابن ۾ “دانهون درد فراق جون” ۽ “ مرڪ تسااڏي لڙڪ اساڏي” اهم جاءِ والاري. پاڻ ڪاڇي ۾ مقبول ترين ۽ بزرگ شاعر طور مشهور آهن.
وفات
پاڻ 23 آگسٽ 2015ع ۾ 94 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪيائون.
حوالا
زمرو:شاعر
ڪرڪ ضلعو
ڪرڪ ضلعو (اُچار: ڪَرَڪ زِلو، اردو: ضلع کرک، انگريزي: Karak District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
پورهيو
عام طور پورهيي يا مزوريءَ جي معنا بي هنر ماڻهن جي محنت ڪري ورتي ويندي آهي، پر معشيات ۽ انگن اکرن ۾ هن لفظ کي تمام وڏي معنا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪو به ڪم پوءِ اهو ذهني هجي يا جسماني پر اپت ڏئي ته ان کي پورهيو (Wage labour) چيو ويندو آهي.
انور فگار هڪڙو
ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو ولد محمد صديق هڪڙو پهرين اپريل 1961 تي شڪارپور ۾ ڄائو. سندس شمار سٺن شاعرن ۽ نثر نويسن ۾ ٿئي ٿو.انور فگار انٽر تائين تعليم شڪارپور مان حاصل ڪئي.بي اي ۽ ايم اي جا امتحان سنڌ يونيورسٽي مان پاس ڪري اتي ئي سنڌي شعبي ۾ استاد جي حيثيت سان پنهنجي عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. 1996 مان شاهه عبداللطيف يونيورسٽي مان ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪيائون. جيئين ته سندس ڏاڏو ۽ والد علمي ۽ ادبي ذوق رکندڙ هئا ۽ وٽن بهترين ڪتب خانو پڻ هئو. سو لکڻ پڙهڻ ۽ ڪتان ورثي ۾ مليا. ان ماحول ۾ رهندي کيس لکڻ لاءِ شوق جاڳيو. ادبي دنيا ۾ کيس نقش ناياب منگي جي سرپرستي ۽ شيخ اياز جهڙي شاعر جي گهڻي ويجهڙائپ نصيب ٿي ڳن ڪري پاڻ هڪ وڏو ۽ پختو شاعر ۽ اديب بڻجي پيو. پاڻ ڪيئي ڪتاب ۽ اڻ کٽ مقالا ۽ مضمون لکيا آهن. کيس مڄتا طور نئين زندگي گولڊن جوبلي ايوارڊ ۽ ڊراڪٽر تنوير عباسي يادگار ڪميٽي ايوارڊ مليل آهن.
نوجوان اديب، شاعر، محقق ۽ نقاد ڊاڪٽر -انور- فگار هڪڙي جو اصل نالو محمد -انور- محمد صديق هڪڙو آهي. هن پهرين -اپريل- 1961ع تي شڪارپور ۾ -جنم- ورتو. پرائمري، ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي -تعليم- شڪارپور مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ. ايم. اي (سنڌي) ۽ پي. ايڇ. ڊي شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. سندس پي. ايڇ. ڊيءَ جو موضوع ”شڪارپور شهر جو سنڌي ادب ۾ حصو“ هو. هن وقت سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري جي سنڌي شعبي ۾ اُستاد آهي. -انور- فگار هڪڙي، سنڌي جديد شاعريءَ جي اهم نامور شاعر کيئلداس ”فاني“ جي شاعري وڏي -تحقيق- بعد گڏ ڪري ڪتابي صورت ۾ ترتيب ڏني، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ ڄام شوري پاران 1995ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. -ان- کان سواءِ -انور- فگار هڪڙي، ڊاڪٽر عمر -بن- محمد دائودپوٽي جي ٻوليءَ ۽ ادب بابت ترتيب ڏنل مضمونن جو هڪ مجموعو ”سون برابر سڳڙا“ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 1997ع ۾ ڇپايو آهي. -انور- فگار هڪڙي، شيخ -اياز- جي ڪهاڻين کي ”جي -تند- برابر توريان“ جي عنوان سان ترتيب ڏنو آهي، جيڪو ڪتاب سنڌي ادبي اڪيڊمي ڪراچيءَ 1998ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ -اياز- جي سوانح ۽ شاعريءَ بابت سندس تحقيقي ڪتاب ”-جنم- جي جيت اياز'>-جنم -جنم- جي جيت اياز-“ 1999ع ۾ گنج بخش ڪتاب گهر حيدرآباد پاران ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. -انور- فگار هڪڙي جا علمي، ادبي ۽ تحقيقي مصمون وقت به وقت سنڌ جي ادبي ۽ عليم رسالن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هن وقت به هو ڪيترن موضوعن تي تحقيقي ڪم ڪري رهيو آهي. جڏهن تہ هن وقت هو سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ چيئرمين طور خدمتون سر انجام ڏئي رهيو آهي
حوالا
زمرو:ماڻھو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر
عمرڪوٽ تعلقو
عمرڪوٽ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي عمرڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي. هيءُ تعلقو 12 يونين ڪا‏ؤنسلن ۾ ورهايل آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
806ع
ڊسمبر
زمرو:806ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
1600ع
ڊسمبر
زمرو:1600ء زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
بند گوبي
thumb|بند گوڀي بند گوبي ھڪ سبزي آھي. ھن جو رنگ ھلڪو سائو ٿيندو آھي. ھي پنن جو ميڙ ھوندو آھي جن کي سلاد طور يا ٻين کاڌن مٿان ڇٽي کاڌو ويندو آھي.
حوالا
زمرو:سبزيون
ٻڍل جو رسالو
ٻڍل جو رسالو عرف رسالو ٻُڍل فقير (ڪتاب ) هن رسالي جو پهريون ڇاپو ڊسمبر 1941ء ۾ ڇپيو هو، جيڪو آنندرام طوطلداس راڄاڻي ترتيب ڏئي ڇپايو هو، جنهن ۾ سندس 1939ء تائين جو ڪلام سهيڙيل آهي. ان ۾ ٻڍڙي فقير جي سوانح به شامل آهي. هن رسالي جو ٻيو ڇاپو ٻُڍل فقير جي سجاده نشين ميان عبدالڪريم جي هدايت تي راڄاڻي صاحب 1976ء ۾ مولوي محمد عظيم اينڊ سنز تاجران ڪتب شاهي بازار شڪارپور طرفان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب ۾ 192 صفحا آهن ۽ آخر ۾ 33 صفحن جي لغت (ڏکين لفظن جي معنيٰ) به ڏنل آهي.
شيعه
شيعه اسلام جو هڪ بنيادي فرقو آهي. هن فرقي وارا علي عليه السلام جا پوئلگ سڏرائين ٿا. الله جي نبي محمد صلعم جي وفات کان پوء مسلمان ٻن ڌڙن ۾ ورهائجي ويا، هڪڙا حضرت ابوبڪر جا پوئلگ ٿي ويا ته ٻيا وري علي عليه السلام جا پوئلگ ٿيا.
شيعن جا عقيدا
الله کي هڪ ڪري مڃيندا آهن ۽ ان کي ئي عبادت جي لائق سمجهندا آهن. محمد مصطفى صلعم کي آخري بني ڪري مڃيندا آهن. قرآن مجيد کا ڪامل ۽ صحيح ڪتاب ڪري مڃيندا آهن. عالم برزخ ۽ قيامت تي ايمان اٿنِ. اهي اهل سنت وارن سان خلافت جي مسئلي ۾ سخت اختلاف رکن ٿا سندن چوڻ آهي ته خليفو يا امام به نبي وانگر الله جي ئي طرفان مقرر ٿي ايندو آهي يعني خلافت ۽ امامت به نبوت وانگر اعتقادي مسئلو آهي ان جي مقابلي ۾ اهل سنت جو چوڻ آهي ته خلافت احڪامات منجهان آهي يعني خليفو يا امام جو چونڊڻ امت جي وس آهي ته هوء جنهن کي به خليفو چونڊي. اهل تشيع ٻارنهن امامن جي خلافت جا قائل آهن جي هي آهن
اهل تشيع جا قرآن کان بعد ۾ حديثي ڪتاب
اهل تشيع جا ڪتاب نهج البلاغه هي هڪ عقايدي، سياسي، اقتصادي، اخلاقي ڪتاب آهي جنهن ۾ ابوالحسن محمد بن الحسین بن موسی عرف سيد رضي،امام علي عليه السلام جي خطبن، خطن ۽ حڪمت ڀرين ٻولن کي گڏ ڪيو.
ڪتب اربعه( فقه جا چار وڏا ڪتاب الڪافي( اصول ڪافي، فروع ڪافي، روضة ڪافي)»ابو جعفر محمد بن یعقوب كلینى رازى. من لا یحضره الفقیه» ابو جعفر محمد بن على بن بابویه قمى(صدوق). تهذیب الاحكام» ابو جعفر محمد بن الحسن الطوسى. الاستبصار» ابو جعفر محمد بن الحسن الطوسى.
پاڪستاني
پاڪستاني مان مراد ٿي سگھن ٿا:
ھمرڪز خوردبيني
ھم رڪز خوردبيني (ڪونفوڪل مائڪرواسڪوپي / confocal microscopy) ، خوردبيني جي هڪ اهڙي جديد شڪل آھي جيڪا عام خوردبين کان ڏسڻ جي برعڪس هڪ اهڙو عڪس يا تصوير فراھم ڪرندي آھي جيڪا پنهنجي تصميم (resolution) ۽ معاڪسا (contrast) ۾ اعٰلي ھئڻ سان گڏ و گڏ ڏسي وڃڻ واري شيء کان اچڻ واري خارج از تمرڪز (out-of-focus) شعائن جي خلل سان بہ آزاد هوندو آھي۔
نگار خانو
زمرو:امريڪي ايجاد زمرو:بصريات زمرو:طرزيات
1599ع
ڊسمبر
زمرو:1599ء زمرو:سال
ائٽلس (ڪردار)
ائٽلس Atlas يوناني ديومالا جو هڪ طاقتور ڪردار جيڪو ڌرتيءَ جي گولي کي ڪلهي تي کڻي بيٺل ڏيکاريو ويندو آهي. هن کي ڌرتيءَ جي علمن جي ڄاڻ هئي، کيس سمنڊ جي اونهاين جي خبر هئي، زمين ۽ -آسمان- کي ڌار رکندڙ ٿنڀن جو سنڀاليندڙ هو. هي ديوتا Iapetus ۽ Cymene جو پُٽ ۽ پروميٿيس Prometheus جو -ڀاءُ- هو. ڪٿا موجب -ائٽلس- ڪنهن موقعي تي ديوتائن جي ديوتا زيوس Zeus جي حڪم جي نافرماني ڪئي هئي، جنهنڪري هن کي سزا طور زمين ڪلهي تي کڻي بيهڻ جو حڪم مليو. پروميٿس جي التجا تي هن جي سزا معاف ٿي, پر کيس -پٿر- بنايو ويو. -اتر- آفريڪا جو -ائٽلس- -جبل- -ان- جي نالي سان منسوب آهي. -ان- ئي حوالي سان جڏهن سورهين صديءَ ۾ ڌرتيءَ جا نقشا وغيره ٺهڻ لڳا ته انهن کي ’-ائٽلس-‘ چوڻ شروع ڪيائون. هاڻي نقشن جي ڪتاب کي به -ائٽلس- Atlas چئبو آهي.
زمرو:هيراڪليس جي ڏندڪٿا زمرو:ٽائيٽنس زمرو:ڪردار
احمد علي خان
صحافي احمد علي خان، جو صحافت جو تجربو 55 سالن تي محيط رهيو. ۽ هو ”ڊان“ توڙي سڄي ملڪ ۾ سڀ کان سينيئر صحافي هو. ”ڊان“ دهليءَ ۾، ڪم ڪرڻ کان پوءِ هن 3 آگسٽ 1947ع کان مئي 1949ع تائين ”ڊان“ ڪراچيءَ ۾ سينيئر اسسٽنٽ ايڊيٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. آگسٽ 1962ع ڌاري ڪالم نگار ۽ ليڊ رائٽر طور ٻيهر ”ڊان“ ۾ موٽي آيو. ان کان اڳ هن ”پاڪستان ٽائيمس“ ۾ ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. فيبروري 1973ع ۾ کيس ”ڊان“ جو ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. 25 سالن کان پوءِ 4 فيبروري 1988ع تي کيس ”ڊان“ جو چيف ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. احمد علي خان جي ادارت هيٺ ”ڊان“ جي پروقار روايتن ۽ پڙهندڙن ۾ وڏو واڌارو ٿيو. ايمانداري، غيرجانبداري ۽ ديانتداري، احمد علي خان جي صحافت جون خصوصيتون رهيون. 3 مارچ 2000ع تي پنهنجي عهدي تان رٽائر ٿيو. سندس وفات 14 مارچ 2007ع تي ٿي.
807ع
ڊسمبر
زمرو:807ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
انجڻ
انجِڻ یا محرکیو انگريزي ٻوليءَ جو لفظ Engine آهي، جيڪو -ٻاڦ- ۽ -تيل- جي توانائيءَ سان هلندڙ ڪنهن وڏي ڪَلَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. مثلاً ريلوي انجڻ، پاڻيءَ جي جهاز جي انجڻ، هوائي جهاز جي انجڻ، ڪپهه ٽاڻڻ جي ڪارخاني جي انجڻ، موٽر گاڏين (بسن، ڪارن، رڪشائن، ٽرڪن) جي انجڻ وغيره. ”انجڻ“ جي ايجاد ريلوي انجڻ سان لنڊن ۾ ٿي. انهيءَ ايجاد ۾ رچرڊ ٽزيوٿڪ، جارج اسٽينسن، جان اسٽيونز، پيٽر ڪوپر، مٿائيس بالڊون شامل هئا. جارج اسٽيونس 1829ع ۾، راڪيٽ نالي سان، -آمريڪا- ۾ پهرين اسٽيم انجڻ ٺاهي، -ان- جو عملي مظاهرو ڪيو. پيٽر ڪوپر 1930ع ۾ -آمريڪا- جي پهرين ڪارآمد ريلوي انجڻ ٺاهي ۽ انجڻ جا ٻه حصا ڪري، انهن کي چُڙ ۽ ڇلي سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح انجڻ جو موڙ ڪاٽڻ زياده آسان ۽ محفوظ ٿي ويو. هلندڙ دور ۾ ريلوي انجڻ بنيادي طرح اسٽيم انجڻ ۽ بائلر تي مشتمل آهي.
سنڌي ٻوليء تي فارسيء جو اثر
سنڌ ۽ فارس جا اوائلي ناتا رهيا آهن. ڪجھ عرصو سنڌ ، فارس شهنشاهت جو حصو به رھي آهي تنهنڪري ٻنهي ٻولين جو هڪ ٻئي تي اثرانداز ٿيڻ هڪ فطري عمل آھي.
اسان گهڻون پوئتي نٿا وڃون پر ويجهڙائي واري تاريخ مان خبر پئي ٿي ته سومرن جي آخري دؤر ۾ پارسيءَ کي سنڌ جي حڪومت ۾ درٻاري زبان جو درجو ملي چڪو هو. ان کان پوءِ سمن، ارغونن، ترخانن، ڪلهوڙن، ميرن ۽ انگريزن جي شروعاتي دؤر تائين پارسي نه صرف سنڌ جي مڪتبن، مدرسن جي زبان رهي، پر ان کي درٻاري زبان جو درجو حاصل رهيو. انهن دورن ۾ نه صرف سنڌ جي عالمن، اديبن ۽ شاعرن ان جو اڀياس ڪيو، پر ان ۾ سخن سنجي ڪئي. انهيءَ زماني ۾ پارسيءَ جي اهميت جو اندازو هنن ٻن چوڻين مان، جي ان وقت مشهور هيون، لڳائي سگهجي ٿو.
پهرين چوڻي: پارسي گهوڙي چاڙهسي.
ٻي چوڻي: پڙهي پارسي وڪڻي تيل، ڏسو قدرت جو کيل.
پارسي زبان سان ايتري پراڻي ۽ ويجهي ناتي سببان پارسي زبان جو سنڌي زبان تي وڌ ۾ وڌ اثر ٿيو آهي. ايتريقدر جو اَڻ ڳڻ لفظ، اصطلاح، پهاڪا ۽ چوڻيون سنڌي ٻوليءَ ۾ پنهنجي مستقل جاءِ والاري ان ۾ اهڙو رلي ملي ويا آهن جو اهي سنڌي ٿا لڳن.
پهريون اثر جو سنڌي ٻوليءَ پارسي زبان کان قبوليو آهي، سو آهي، سنڌي آئيويٽا يعني الف بي ۾ اضافو. پ- چ- گ پارسيءَ جا حرف آهن، جي سنڌي الف بي ۾ اهڙا شامل ٿي ويا آهن، جو اهو پتو ئي نٿو پوي ته اهي ڪي ڌاريا آهن.
ڪي پارسي لفظ پنهنجي اصلي شڪل ۾ ئي سنڌيءَ ۾ اهڙيءَ طرح رائج ٿي ويا آهن، جو اهي پنهنجا لڳن ٿا ۽ نه صرف هرڪو ماڻهو انهن کي سمجهي سگهي ٿو، بلڪ انهن کي پنهنجي روزمره گفتگوءَ ۾ رواني سان پنهنجن سنڌي لفظن وانگر استعمال ڪري ٿو. ڪي لفظ هي آهن:
دل، حسن، عشق، عاشق، دلبر، جنگ، آواز، آرام، خوشي، شادي، آباد، برباد، شاه، شهنشاه وغيره.
ڪن پارسي لفظن وري پنهنجي ٿوري گهڻي صورت بدلائي ڇڏي آهي. جهڙوڪ پارسيءَ جي پيرهن لفظ کي اسين پهراڻ چئون، لته کي لٽو، مزدور کي مزور ۽ مزدوريءَ کي مزوري، پالان کي پالاڻ، ڪنج کي ڪنڊ، ڪرته کي ڪڙتو، مرهم کي ملم چئون.
فارسي زبان جو سنڌي گرامر تي پڻ گهرو اثر آهي.
سنڌي زبان ۾ ڪيترا فعل پارسي زبان وارا مروج ٿي ويا آهن ۽ انهن کي اسان پنهنجو بنائي ڇڏيو آهي. مثلاً: آزمودن مان آزمائڻ، خريدن مان خريدڻ، بخشيدن مان بخشڻ، فرمودن مان فرمائڻ.
پارسيءَ جا ظرف به اسين سنڌيءَ ۾ استعمال ٿا ڪريون جهڙوڪ: اڪثر، آخر، آئينده، بغير، جلد، هرگز وغيره. ۽ هي حرف پڻ عام جام استعمال ڪندا آهيون: اگر، مگر، البته، ليڪن.
ڪي حرف ندا اسان پنهنجا بڻائي ڇڏيا آهن: بس، خبردار، خوب، شاباس.
1621ع
ڊسمبر
زمرو:سال
سنڌي ٻوليء تي فارسيء جو اثر
ساڳيءَ طرح پارسي اڳياڙي ’هر‘ سنڌي لفظن سان ملائي چئون هرڪو، هرهڪ، هرڏينهن، هرهنڌ.
جهڙيءَ طرح پارسي اڳياڙيون سنڌيءَ ۾ استعمال ٿين ٿيون. اهڙيءَ طرح ڪيتريون پڇاڙيون پڻ استعمال ٿين ٿيون، جهڙوڪ ري، باز.
اسان سنڌي لفظ ’ٺڳ‘ جي پٺيان ’باز‘ لڳائي چئون ’ٺڳ باز‘ ساڳيءَ طرح چئون مڪي باز، ٺونشي باز، چالباز.
اسان سنڌيءَ ۾ خاص طرح ڪجهه وقت پارسيءَ جو انڪاري لفظ ’م‘ يعني ’نه‘ عام جام استعمال ڪندا هئاسين. جيئن: م ڪر، م چئو. شاهه صاحب چوي ٿو:
هو چون تون م چؤ واتان ورائي
ٻئي هنڌ چوي ٿو:
م ڪي رڙ، م ڪي رو، م ڪي ڪر ڪيهون پارسي زبان جا ڪيترا محاورا ۽ لفظ اسان ساڳيا استعمال ڪندا آهيون يا انهن جا ترجما استعمال ڪندا آهيون.
ڪي جملا اسان ساڳيا پارسيءَ وارا ئي استعمال ڪندا آهيون:
همت مردان مدد خدا. اول خويش پو درويش. از تو حرڪت از خدا برڪت. اول طعام بعد ڪلام.
سنڌيءَ ۾ هي پهاڪا پارسي پهاڪن جو ترجمو آهن: اسان چئون، ’جيڪو کڏ ٻين لاءِ کڻندو سو پاڻ ان ۾ پوندو‘. ان جو پارسي پهاڪو آهي ’چاه ڪندان را چاه درپيش‘.
اسان چئون ’ڪوه ولو پر پنڌ ڀلو‘. پارسيءَ ۾ چون: ’راه راست به رو گرچه دور است‘.
پارسي ۾ چون، آب نديده موزه ڪشيده. اسان چئون پاڻيءَ کان اڳ لٽا لاهڻ.