cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دوحہ
تاريخ
ھاڻوڪي دوحہ شھر جي اتر اولھ ۾ البدع نالي ھڪ ننڍو شھر آباد ھو. انھيءَ ننڍڙي شھر جا ماڻھو مڇي ماري پنھنجو پيٽ پاليندا ھئا. اھو ننڍڙو شھر سوڊان قبيلي جي ماڻھن آباد ڪيو ھو جيڪي ابو ظھبيءَ کان ھجرت ڪري ھتي اچي آباد ٿيا ھئا. اھو بہ چيو وڃي ٿو تہ ھتان جا ڪجه رھواسي علائقي مان گزرندڙ ٻيڙن ۽ سامونڊي جھازن مان ڦر لٽ ڪندا ھئا. 1867ع ۾ قطر ۽ بحرين جي وچ ۾ جنگ لڳي جنھن ۾ ھي شھر تباھ ۽ برباد ٿي ويو ھو. انھيءَ واقعي کان ھڪ سال پوءِ برطانوي حڪومت جي مدد سان محمد ابن ثاني الثاني اقتدار جي مسند تي ويٺو. ھن ايراني نار ۾ ڦر لٽ ڪندڙ ڏوھاري ماڻھن کي گھڻي حد تائين ختم ڪري ڇڏيو. 1871ع ۾ عثماني سلطنت جي بادشاھن ھتي پنھنجي ھڪ فوجي ڇانوڻي قائم ڪئي ھئي. 1916ع ۾ قطر انگريزن جي ڊگھي غلاميءَ ھيٺ اچي ويو ۽ 1971ع ۾ غلاميءَ جي پنجوڙن مان آزادي ماڻي سگھيو. ساڳئي ئي سال دوحہ کي آزاد قطر جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ قطر مان تيل جا وڏا ذخيرا ھٿ آيا جنھن ڪري ھي ملڪ دنيا جي امير ملڪن جي صف ۾ شامل ٿي ويو. آزادي ماڻڻ کان پوءِ ھن شھر ترقيءَ جون تکيون وکون کنيون آھن. 1973ع ۾ قطر يونيورسٽي قائم ٿي. 1975ع ۾ قطر جي قومي عجائب گھر جو افتتاح ٿيو. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ شھر جي پراڻين آبادين کي مسمار ڪري نيون وسنديون قائم ڪيون ويون. 1980ع واري ڏھاڪي ۾ ھتي شاندار ھوٽلون قائم ڪيون ويون. 1993ع کان وٺي ھتي ٽينس جا بين الاقوامي مقابلا منعقد ڪيا وڃن ٿا. 1996ع ۾ جڳ مشھور الجزيرہ ٽيليويزن سينٽر قائم ڪيو ويو جيڪو ھن وقت عرب دنيا جو ھڪ ساک وارو خبرن جو چينل آھي. 1990ع واري ڏھاڪي ۾ ھتي تعليمي ادارن جو ڄار پکيڙڻ لاءِ ايڊيوڪيشن سٽي قائم ڪرڻ جو اعلان ٿيو. ھن ايڊيوڪيشن سٽي جي پکيڙ 2500 ھيڪٽرن کان بہ وڌيڪ آھي. 2004ع ۾ پرل قطر جي نالي سان ھتي ھڪ ھٿرادو اپٻيٽ قائم ڪيو ويو آھي. 2006ع ۾ ھن شھر کي ايشيائي راندين جي ميزبانيءَ جو اعزاز مليو. اھي رانديون منعقد ڪرائڻ لاءِ ھتي 250 ھيڪٽرن جي ايراضيءَ ۾ ھڪ عظيم الشان اسپورٽس ڪامپليڪس تعمير ڪيو ويو. 2006ع ۾ ھن شھر جي مشھور ”سوق واقف“ بازار جي تاريخي ۽ تعميراتي سڃاڻپ کي محفوظ ڪرڻ جو ڪم شروع ٿيو. 2010ع ۾ ھتي قطارہ ثقافتي ڳوٺ (Qatara Cultural Village) کوليو ويو جنھن ۾ ھر سال فلمي ميلو لڳايو وڃي ٿو.
جاگرافي
دوحہ قطر جي مرڪزي اوڀر واري علائقي ۾ ايراني نار جي ساحل تي آباد آھي. ھن شھر جي سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 10 ميٽر (33 فوٽ) آھي. ھن جي ساحلي پٽيءَ جي ڊيگھ 30 ڪلوميٽر آھي. 400 ھيڪٽر سامونڊي زمين کي پڻ رھائش جي لائق بنايو ويو آھي. حماد بين الاقوامي ھوائي اڏي جي 22 چورس ڪلوميٽر جي اڌ ايراضي سمنڊ جو حصو ھئي جنھن ۾ مٽي ڀري خشڪيءَ جو حصو بنايو ويو آھي.
دوحہ ۾ پرل (موتي) نالي سان ھڪ ھٿرادو ٻيٽ ٺاھيو ويو آھي جنھن جي پکيڙ 1000 ايڪڙ آھي. شھر ۽ آسپاس ۾ ٻيا بہ ڪجه ٻيٽ آھن. 2010ع ۾ ڪيل ھڪ سروي مطابق ھتان جي ساحل وٽ پاڻيءَ جي وڌ ۾ وڌ گھرائي 7.5 ميٽر ۽ گھٽ ۾ گھٽ اونھائي 2 ميٽر آھي. ھتان جي پاڻيءِ جي پي ايڇ (ph) 7.83 ۽ لوڻياٺ (Salinity)  49 پي ايس يو آھي. ھتان جي پاڻيءَ جو سراسري گرميءَ جو درجو 22.70C آھي ۽ ڳريل آڪسيجن جو مقدار 5.5 ملي گرام في لٽر آھي.
دوحہ جا رھواسي ۽ سندن ٻوليون
دوحہ ۾ ٻاھرين ملڪن کان روزگار سانگي آيل ماڻھن جو وڏو تعداد موجود آھي ۽ پرڏيھي ماڻھو تعداد ۾ ھتان جي اصلوڪن رھواسين کان وڌيڪ آھن. ھتي پاڪستان، ھندستان، سريلنڪا، نيپال، فلپائين ۽ بنگلاديش جا ماڻھو وڏي تعداد ۾ ڪم ڪن ٿا. ان کان علاوہ شام، جبوتي، صوماليہ، اتر آفريقا ۽ ڏکڻ ايشيا جا ماڻھو بہ نوڪريءَ ۽ مزدوريءَ جي سلسلي ۾ ھن شھر ۾ آباد آھن. اتر آمريڪا، يورپ، ڏکڻ آفريقا ۽ آسٽريليا جا بہ ڪافي ماڻھو ھتي نوڪري ڪن ٿا. عربي ھتان جي سرڪاري ٻولي آھي ۽ عربيءَ کان پوءِ انگريزي ھتان جي ٻيو نمبر ٻولي آھي. ملايلم، تامل، بنگالي، اسپيني، سنھالي، فرانسيسي، اردو، سنڌي ۽ ھندي ٻوليون بہ ڳالھايون وڃن ٿيون. 2004ع ۾ ھڪ قانون پاس ٿيو جنھن تحت پرڏيھين کي بہ دوحہ جي ڪجه علائقن ۾ گھر ٺاھڻ ۽ ملڪيت وٺڻ جي اجازت ڏني وئي. آباديءَ جي اڪثريت جو مذھب اسلام آھي.
پاڪستان اسٽيٽ آئل
پاڪستان اسٽيٽ آئـل پاڪستان جي هن سڀ کان وڏي پيٽروليم ڪمپنيءَ جو بنياد 3 جون 1974ع تي پيو، جنهن کي پهرين ”پاڪستان اسٽوريج ڊيولپمينٽ ڪارپوريشن“ سڏيو ويو، ان بعد هڪ نئين منصوبي هيٺ ”اسٽيٽ آئل ڪمپني لميٽڊ“ سڏي وئي. هيءَ ڪمپني وفاقي حڪومت جي هٿ هيٺ رهي. ان ۾ پاڪســتــان نيـشــنـل آئل لمـيـٽڊ (PNO) ۽ پريميئر آئل ڪمپني لميٽڊ (PCC) کي به ضم ڪيو ويو. ڪجهه وقت کان پوءِ ان کي پبلڪ لميٽڊ ڪمپنيءَ ۾ تبديل ڪري، ان کي پاڪستان اسٽيٽ آئل ڪمپني(PSO) رکيو ويو. هن ڪمپنيءَ جي مقصدن ۾:
پي. ايس. او وفاقي حڪومت جي مقرر مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي نگرانيءَ ۾ ڪم ڪندي آهي. ڪمپني پيٽروليم ۽ قدرتي وسيلن جي وزارت هيٺ آهي. ڪمپنيءَ جي هيڊ آفيس ڪراچي، ڪلفٽن ۾ واقع آهي.
صاحبداد شيخ
"شهر شکارپور که درِفن حسن وري، در ملک هند گشت يکي شهر نادري. در شهر اين مرتبه صد کوچهء شدند، هر کوچهء سرمست رئيس سنمبري، در کوچهء شاهدان راگر ميکني نظر، هر يک صنم چرا پري مانند که يک وري، زين شهر گر به بيني يک شوخ پُر جمال، بر حسن او فدائي شوي در نظر وري، هر يک شمان آن بت جادو تو بينگري، سامان دل دهي تو اگر زهد پروري. ترجمو شهر - شڪارپور بصد حسن و دلبري، بيشڪ آ هند و سنڌ ۾ هڪ شهر نادري. هن شهر جي گهٽين جو وڏو مرتبو ٿيو، هر هڪ گهٽي لڳي ٿي رئيسِ سنمبري، سهڻن جي گس ۾ پئجي وڃي جيڪڏهين نظر، هر هڪ صنم پيو ڀانئين ته آ پنهنجي مٽ پري، هن شهر جو ڏسين جي هڪ شوخ پُر جمال، پهرين نظر سان تنهنجي ڪري دل ڇڏي چري، جنهن کي به تون ڏسين توکي جادو نظر اچي، واري وِهين انهيءَ تان سڄي زهد پروري."
- مترجم : “آذر” ناياب صديقي
ٻٽو نظام
سنڌ پيپلز لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس 2012ع ، جيڪو عام طور سنڌ ۾ ٻٽي نظام طور مشهور ٿيو، 7 سيپٽمبر 2012ع تي پاڪستان پيپلز پارٽي پاران سنڌ ۾ لاڳو ڪيل هڪ آرڊيننس جو نالو هو، جنهن تحت سنڌ ۾ ٻه مختلف نظام لاڳو ڪيا ويا هئا. هن نظام تحت ڪراچي، حيدرآباد، سکر، ميرپورخاص، ۽ لاڙڪاڻي ۾ ميٽروپوليٽن ڪارپوريشنون قائم ڪيون ويون، سنڌ جي ٻين ضلعن ۾ ضلعي ڪائونسلون بحال رکيون ويون. هن نظام تحت ڪراچي جا پنج ضلعا ختم ڪري 18 ٽائون ۽178 يونين ڪائونسلن کي بحال ڪيون ويون.
آ
آ اردو آئيوٽا جو ٻيون اکر آھي. جڏھن تہ سنڌيءَ ۾ ٻٽي 'ا' طور استعمال ٿئي ٿو. thumb|120px| آ
حوالا
زمرو:سنڌي آئيوٽا
پروفيسر شيوارام ڦيرواڻي
پروفيسر شيوارام ڦيرواڻي جو پورو نالو پروفيسر شيوارام نرسنگهداس ڦيرواڻي ھيو ۽ ان جو جنم سنه 1867ع ڌاري شڪارپور ۾ ٿيو (1950ع ۾ ديهانت ڪيائون). سن 1912ع کان 1924ع تائين بمبئي يونيورسٽي ۾ پروفيسر جي عهدي تي فائز رهيو. پوءِ اباڻي شهر شڪارپور جي اُڪير کنيس ته اچي ميونسپالٽي جي مختلف عهدن تي ڪم به ڪندو رهيو ته ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جي تعليم کي زور وٺائڻ لاءِ “پرائمري سڪول بورڊ ميونسپالٽي شڪارپور” نالي هڪ ڪاميٽي جوڙي ان جي صدارت سنڀاريندي تعليم جي واڌاري لاءِ به پاڻ پتوڙيندو رهيو. وڇوڙي جو واءُ گهليو ته پنهنجي اَباڻن ڪکن کي ڇڏي پرڏيهه اَسيو. تحقيق جي عملي ميدان ۾ سندس ليک جيڪي ماهوار اخبار تعليم حيدرآباد، ماهوار سنڌو شڪارپور، روزانه قرباني شڪارپور ۽ روزانه سوراج شڪارپور ۾ وقت بوقت ڇپبا رهيا.
وٽو
پنجاب جي ھڪ ذات.
زمرو:نامڪمل مضون زمرو:ذاتيون
بيريسٽر آصف علي
بيريسٽر آصف علي:
ھي ڀارت جي بلند شھر جي زميندار گھراڻي سان تعق رکندڙ ھو ۽  11 مئي 1888 ۾ دھلي ۾ پيدا ٿيو. دھلي جي اينگلو عرب ھاء اسڪول مان تعليم حاصل ڪيائين. 1912 ۾ لنڪنس ان مان بئريسٽري جي ڊگري حاصل ڪيائين. سندس شادي ارونا گنگولي سان ٿي پر کيس اولاد ڪانہ ٿي.1914 ۾ وطن موٽي آيو ۽ دھليءَ ۾ وڪالت شروع ڪيائين. ھن ڀڳت سنگھ جي وڪالت ڪندي ان جي اپيل داخل ڪئي هئي. ھي سياست ۾ به سرگرم رھيو. سندس انتقال 2 اپريل 1953 ۾ سوئيٽزرلينڊ ۾ ٿيو ۽ کيس دھليءَ۾ دفن ڪيو ويو۔
ڪنواري مينار (باڪو)
Maiden Tower (Baku) ميڊن ٽاور (باڪو)  (ڪنواري ٽاور (باڪو), ڪنواري منارو (باڪو) ڪنواري ٽاور (آذربائیجاني:(Qız qalası) باڪو جي پُراڻي شهر، آذربائيجان ۾ ٻارنهين صدي جي يادگار آهي. 15هين صدي عيسوي جي شيرواشانهس جو محل سان گڏ، اهو 2001 ۾ يونيسڪو عالمي ورثو تاريخي يادگارن جي فهرست هيٺ درج ثقافتي ملڪيت زمرو ٽيون جي تحت تاريخي يادگارن (ماڳن) جو هڪ گروهه ٺاهي ٿو. اهو آذربائيجان جو سڀ کان وڌيڪ مخصوص قومي نشان آهي، ۽ انهيءَ ريت آذري ڪرنسي نوٽ ۽ سرڪاري ليٽرهيڊس تي نمايان طور ظاهر ڪيل آهي.
ڪنواري ٽاور يا دي ميڊن ٽاور ۾ هڪ ميوزيم گهر رکيو ويو آهي، جيڪو باڪو شهر جي تاريخي ارتقا جي ڪهاڻي پيش ڪري ٿو. ان ۾ تحفو وٺڻ وارو دڪان (گفٽ شاپ) پڻ شامل آهي. ڇِت جو نظارو پُراڻو اڇري شهر، بوليوارڊ، ڊي گُلي هائوس، ۽ باڪو بي جي مُنارن ۽ سوڙهي گهٽين جو ويڪرو نظارو ڏيکاري ٿو. ويجهن سالن ۾، نوروز ميلو جي راتين مهل مٿئيون آتش دان ٻاريو ويو آهي.
جمهوريا آذربائيجان جي باڪو ۾ باڪو جو ڪنواري ٽاور هڪ افسانوي ماڳ ۽ دنيا جي مشهور جڳهه آهي. اهو ٽاور اسرار ۽ افسانن جي ڪڪرن سان ڍڪيل آهي، جنهن جي پاڙ آذربائيجان جي تاريخ ۽ آذربائيجان جي قومي ثقافت ڏانهن جُڙيل آهي. ٽاور جي مهاڪهاڻي جو تلاءُ (حوض) ۽ ڏند ڪٿا آذربائيجان جي ثقافت ۽ قومي ورثو جو هڪ حصو آهي. واقعي (حقيقت ۾)، ڪجھ بهادري جون مهاڪهاڻيون آکاڙو يا ناٽڪ (ٿيٽر) جي ڊرامن ۽ ناٽڪ ۾ ناچ لاءِ هڪ موضوع بڻجي ويون. ميڊن ٽاور (بيليٽ) آذربائيجان جو ورلڊ ڪلاس  ناٽڪ ناچ آهي، جنهن کي 1940 ۾ افسرياب بدالبيلي ٺاهيو هيو ۽ ناٽڪ ناچ جو ريميڪ 1999 ۾ نباهيو ويو هيو.
ڪيسپيئن سمونڊ جي سامونڊري ڪنارو پکڙجي وڃڻ جي نتيجي ۾، زمين جي هڪ پٽي اُڀري آئي.اها زمين نائين کان پندرنهين صديءَ دوران ترقي ڏني وئي، جڏهن پُراڻي شهر جي ڀِت، محلات، گڏوگڏ ميڊن ٽاور جي قلعي جو ٺلھ ( منارو) اَڏيو ويو هيو.
اتهاس
ڪجھ سائنسي ذريعن اشارو ڪن ٿا تہ ڪنواري ٽاور زرتشت پسندي ۽ اسلام اڇڻ کان اڳ واري دور ۾ ايران ۽ آذربائيجان جي فنِ معماري (آرڪٽيڪچر) جو شاندار مثال آهي. . پروفيسر ڊيوڊ.اي. آخوندوف قدیمہ آثار (آرڪيالاجيڪل) ۽ فن تعميراتي (آرڪيٽيڪچر) ثابتيون ڏئي ٿو ۽ اهو دليل ڏنو آهي ته ٽاور زرتشت ماڻهن جي باهه وارو مندر آهي، جنهن کي ٽاور جي چوٽي تي باهه کان ٻاهر نڪرڻ جا 7 ٻُنڀا آهن. زرتشتين جو مڃڻ هيو تہ بهشت (جنت) تائين پهچڻ لاءِ 7 مرحلا يا 7 آڪاش (آسمان) آهن.
ڊيوڊ اي. آخندوف ۽ ڊاڪٽر حسن حسنيوف مطابق باهه-مندر جو ٽاور اندازي موجب اٺين صدي بي سي کان 7 صدي بي سي جي تاريخ وارو آهي.
ڪنواري ٽاور پُراڻو ايچي شيهر جي  ڏکڻ-اوڀر ۾ قائم ڪئي آهي، ان جي پراسرار ۽ ٻڍاپي تاريخ ۽ ڏند ڪٿا آهي، جيڪا ٻن دورن سان ڳنڍيل آهي، جيتوڻيڪ اهو حتمي طور تي قائم ناهي. اهو علائقو پهريون قديم پٿر جو دور (پلائوليٿڪ دؤر) ۾ آباد ٿيو هيو. thumb|left|220px|[[آذربائيجاني منات|آذربائيجاني مانات تي ميڊن ٽاور جي عڪاسي (1993)]]
پروفيسر ۽ ناميارو اتهاسڪار (مورخ) ۽ باڪو جي اتهاس جو ماهر سر اي اشوربيليءَ حساب لڳايو تہ ٽاور جي پيڙه (بنياد)، جيڪا زميني مٿاڇري کان 15 ميٽر هيٺ ۽ زميني ميدان کان مٿي ٽي منزلن تي پکڙيل آهي، اصل ۾ چوٿين ۽ ڇهين عيسوي صدي جي وچ ۾ تعمير ڪيل اڏاوت جي نشاندهي ڪري ٿي۔ وچئين دور جي شهر ۾ استعمال ٿيندڙ پٿر جي ڀيٽ ۾ ٽاور ۾ ڪم آندل پٿر ۾ چٽو فرق آهي. تاريخدان پروفيسر برتانيتسڪي طرفان جزوي طور ان نتيجي جي حمايت ڪئي آهي، جنهن جو موقف آهي ته هي ٽاور 5 صدي کان 6 صدي ۾ اڌ ۽ باقي اڌ پوءِ 12 صدي عيسوي ۾ ٺهيل آهي. سمجهيو وڃي تو تہ اهو ماڳ (سائٽ) اصل ۾ ساساني زمانو دوران زرتشتي مندر طور استعمال ٿيندو هيو. ڏکڻ ڀت تي 14 ميٽر مٿانهين موجود هڪ لکت جنهن ۾ هڪ پراڻو ڪوفي رسم الخط (ڪوفيڪ اسڪرپٽ) ۾ 12هين صدي عيسوي دوران سرگرم رازو يا معمار (آرڪٽيڪٽ) قبي مسعود ابن داؤد يا ڪيوبي مسعود ابن داؤد جو ذڪر ٿيل آهي، هي ان رازو (آرڪٽيڪٽ) جو پيءٌ آهي جنهن مرداڪان گول ٽاور بڻايو هيو. ان هوندي به، اها نقش (پٿر تي لکيل اکر) تڪراري آهي، مادڪان ٽاور جي اُبتڙ حقيقت ۾ کيس معمار (آرڪٽيڪٽ) هئڻ جو انڪشاف ناهي ڪيو، جڏهن تہ عام طور ان ڳالهہ تي اتفاق ڪيو ويندو آهي تہ جديد ٽاور جو گهڻي حصو 12 هين صدي جو آهي. پروفيسر احمدوف جو خيال آهي تہ ان ٽاور جي ٻيهر تعمير واري زماني کان ئي ٽاور کي فلڪيااتي مشاهدي گاهہ طور استعمال ڪيو ويندو هيو، انهيءَ ڪارڻ تہ ٽاور جي هيٺئين حصي تي پٿر جون 30 ڪٽيل جڳهون ۽ مٿانهين حصي ۾ 31 نقش نگار، جيڪي پٿر جي پٽي سان ڳنڍيل آهن اهي مهيني جي ڏينهن تائين لاڳاپو ڏيکارين ٿيون.
تازي قديمہ آثارجي کوٽرائي مطابق، جيڪا 1962–63 ۾ سرنگهہ جي هيٺانهين منزل تي ڪئي وئي هئي، اهو ٽاور هڪ وڏي چوٽي تي تعمير ڪيو ويو هيو، جيڪو سامونڊري پاسي جهڪيل هيو، ۽ مُکيا ٽاور کان نڪرندڙ پُشتي ڍانچو ٽاور کي استحڪام ڏيندو هيو. وڌيڪ کوٽائي ۾ پڻ انڪشاف ٿيو آهي ته ٽاور جي پيڙه تي ڪاٺين جي لوهي ڪام يا پٽي، هر 14 ميٽر (46 فوٽ) 14 m اوچائي تي آهي. اهو زلزلي جي مزاحمت ڊيزائن جي حيثيت ۾ ڄاڻايو ويو آهي. اهو پڻ اندازو لڳايو ويو آهي تہ ٽاور جي ويلڻ (سلينڊريڪل) شڪل ۾ 5 ميٽر (16 فٽ) 5 m ٿُلهي پيڙه 4.5 ميٽر (15 فٽ) (4.5 m) (4 ميٽر (13 فٽ) پڻ ذڪر ڪيل) ((4 m) واري ڀتين کي ٺوس بنياد فراهم ڪري ٿي، جنهن تي ان صدين کان جياپو ڪيو آهي. جيئن ٻين عالمن (اسڪالرز) اندازو لڳايو تہ ٽاور مختلف وقتن ۾ ٺهيو، تنهن جي ڀيٽ ۾ اهو پڻ ٻُڌايل آهي تہ ٽاور مختلف وقتن ۾ نه پر هڪ ئي وقت ۾ ٺاهيو ويو.
1806 ۾ روسي حڪمراني جي دوران يونيسڪو جي فهرست تحت ٽاور ۽ ڀِت جا ٻيا ڍانچا پَڪا (مضبوط) ڪيا ويا ۽ پوءِ بچي ويا آهن.
ميڊن ٽاور کي آذربائيجان جي 1992-2006 جي سِڪي جو سبتو پاسو 1 کان 250 منات بينڪ نوٽ ۽ 2006 کانپوءِ جاري ڪيل 10 منات بينڪ نوٽ جي نقش سان گڏوگڏ 1992-2006 جي دوران آذربائيجاني 50 ڪيوپڪ سڪو جي نقش تي ڏيکاريو ويو آهي. ۽  5 ڪيوپيڪ سِڪي جو ابتو پاسو تي 2006 کان ٽڪسال ڪيو ويو.
علامتون ۽ اسرار
باڪو ڪنواري ٽاور سان لاڳاپيل مختلف اسرار ۽ افسانا جُڙيل آهن.جيتوڻيڪ، اصلي اسرار هي آهي تہ: ٽاور جو ڊزائين ۽ مقصد, تنهن وچ ۾، باڪو ڪنواري ٽاور سان لڳاپيل 20 ڏند ڪٿائون آهن. انهن مان هڪ وڏو تعداد باڪو جي اسلامي ۽ وچئين دور واري باڪو جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي. پر ٻين جون پاڙون زرتشت يا اسلام کان اڳ واري آذربائيجان جي تاريخ، ڌرم، ۽ ثقافت سان گهڻو جڙيل آهن. گهڻو ڪري، سڀ کان وڌيڪ مشهور ڏندڪٿا آتشي-وار رکندڙ ڪُنواري ناري جي آهي، جنهن باڪو جي ماڻهن کي غلامي کان بچايو هيو.اها بهادري جي ڪهاڻي ۾ زرتشت جي عقيدن ۽ ثقافت جي پاڙُن کي ڏيکاريو ويو آهي ۽ جيڪي جديد دور تائين پهچي چڪي آهي. thumb| باڪو وارو مقدس باھ واري مندر جو منارو (ڪنواري وارو منارو), جيڪو داوود آخوندوف نئين سر جوڙايو جنھن جي قديم ۽ ابتدائي وچولي دؤر جي آذربائيجان جي وقت جي اھا تصوير باڪو جي ٫1986 جي ھڪ روسي ڪتاب مان ورتل
باه-واري-وارن واري ڇوڪري جي ڏند ڪٿا
هڪ زماني ۾، هتي باڪو جو هڪ آڳاٽو (پراچين) ڳڙھ-شهر هو. هن ڳڙھ (قلعي) کي باهه-جو-مندر هو. گهڻو آڳاٽي زماني ۾، هڪ دشمن ان قلعو کي گهيري ۾ آندو هيو. دشمن باڪو جي ماڻهن کي هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو حڪم ڏنو پر هنن انڪار ڪيو. انهي ڪري دشمن قلعي کي تباهه ڪرڻ ۽ سڀني رهاڪو (رهواسين) کي غلام طور تي گرفتار ڪرڻ لاءِ گهيرو شروع ڪيو. ڪيترائي قلعي جو بچاءُ ڪندڙ (محافظ) دشمن جي حملن کي روڪڻ جي جاکوڙ ۾ مارجي ويا. انهيءَ مهل، دشمنن جي سئناپتي (سپھ سالار، ڪمانڊر) پاڻي جي فراهمي جي قطار (لائين) کي ڪٽڻ جو حڪم ڏنو. تنهنڪري هر ڪو قلعي اندر اڃايل هو. ڪوبه پاڻي نه کاڌو، رُڳو رت ۽ موت. ۽ مکيا ماگي Magi، ٻين پادرين سان گڏجي، قلعي اندر باهه واري مندر ٽاور جي پوتر باهه جي پُوڄا ڪئي، ۽ اهورا مازدا Ahura Mazda جي خدا کان ماڻهن جي سهائتا لاءِ دعا گهُري. انهي ڏينهن رات اهورا مازدا کان دعا گهُرڻ لڳا تہ هو سندن جان بچائي ۽ دشمن کي پوئتي موٽائي. آخرڪار، هن سندن دعا ٻڌي. ٻئي ڏينهن تي، ماڻهن ڏٺو تہ پوتر باهہ جو هڪ وڏو ٽڪرو باهہ جي مندر واري ٽاور تان مٿان هيٺ ڪِري پيو. هڪ سُندري ڇوڪري باهه منهجان نروار ٿي آئي، ان کي ڊگها باهه جي رنگ وارا وارَ هيا ماڻهن جو ميڙُ گوڏن ڀَر ڪِري پيو، ۽ سندس پُوڄا ڪرڻ لڳا، هن چيو:"فڪر نہ ڪريو، آئون توهان جي سهائتا ۽ حفاظت ڪنديس، مونکي تلوار ۽ مٿو لوهہ وارو ٽوپ (هيلمٽ) ڏيو. دشمن منهنجي ڇوڪراڻا وار نہ ڏسڻ گهرجن، قلعو جو دروازو کليل هجي." انهيءَ مهل، دشمن جو سئناپتي ٻاهر قلعي جي پهلواڻ سان آمهون سامهون ويڙهہ جي انتظار ۾ هيو. جيڪڏهن قلعي جو پهلواڻ ويڙهہ کٽي وڃي ها، تہ پوءِ دشمن جي سئنا (لشڪر، آرمي) پوئتي هٽي وڃي ها، پر جيڪڏهن دشمن کٽيو، تہ پوءِ اهي قلعي تي قبضو ڪندا ۽ سڀئي رهواسي غلام ٿي وڃن ها. قلعي جو دروازو کوليو ويو ۽ دشمن جي سئناپتي ڏٺو تہ هڪ پهلواڻ کيس وڙهڻ اچي رهيو هو. ڳري جنگ هلي. خدا جي برڪت واري لمحن مان هڪ ۾، قلعي جي پهلواڻ دشمن کي گهوڙي تان هيٺ ڪيرايو ۽ ان جي ڳچيءَ ۾ ڇُري (چاقو) سڌو سنئون وڌائين. دشمن جي سئناپتي (سپهہ سالار) رڙ ڪندي چيو:"توهان کٽيو! توهان ڪير آهيو؟ پنهنجو لوهي ٽوپلو (هيلمٽ) لاهيو. مان توهان جو مُنهن کي ڏسڻ چاهيان ٿو، پهلواڻ!". هن مٿي تي پاتل لوهي ٽوپلو (هيلمٽ) لاٿو، ان ڏٺو تہ قلعي جو پهلواڻ وڏن آتشي رنگ جي وارن واري هڪ سُندر ناري هُئي. هن اچرج مان چيو:"ابول، تون هڪ ڇوڪري آهين! تون بهادر ۽ خوبصورت ڇوڪري آھين! جيڪڏھن باڪو جون ناريون ايتريون بهادر هونديون آھن، تہ توھان جي قلعي تي ڪڏهن بہ محاصرو نہ ڪندس، سُهڻي! مون کي قتل نہ ڪريو!. هو سندس حسن ۽ بهادري سبب سندس پيار ۾ پئجي ويو. هن کيس ساڻس شادي ڪرڻ لاءِ چيو. بلڪل، ڇوڪري کيس قتل نہ ڪيو. هوءَ پڻ هن جي کُليل دل سبب سندس پيار ۾ پئجي وئي. اهڙي ريت، دشمن باڪو تي قبضو نہ ڪيو ۽ مقامي ماڻهن ان ٽاور جو نالو ان سُهڻي ڇوڪري جي نالي طور ڪُنواري ٽاور (ميڊن ٽاور) رکيو.
ڏند ڪٿا باڪو ٽاور جي باهہ ٻرڻ ڇاڪاڻ بند ڪيو
ايندڙ ڏند ڪٿا جون پاڙون پڻ زرتشي آهن: هڪ دفعي، هڪ دشمن باڪو جي قلعي جو گهيراءٌ ڪيو. بهرحال، باڪو جي ماڻهن دشمن جي درخواست تي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان انڪار ڪيو. انهن وڙهڻ ۽ پنهنجن جانين ۽ قلعي جو دفاع ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. تنهنڪري باڪو جي ماڻهن وڏي بهادري سان لڙائي ڪئي پر قلعي اندر صورتحال ويتر جوکائتي(خطرناڪ) ٿيندي وئي. دشمنن قلعي جي محافظن جو تخت اٽلائڻ لاءِ هڪ سخت گهيراءٌ ڪيو. دشمنن قلعجي ڏانهن پاڻيءَ جي فراهمي ڪٽي ڇڏي، پاڻي ۽ کاڌو نہ هجڻ ڪري محافظن جي بچڻ جو ڪوبہ امڪان نہ بچيو انهيءَ مهل، مُکيا ماگھي ٻين پادرين سان گڏجي قلعو جي پوتر باهہ جي فائر ٽيمپل-ٽاور ۾ دعا گهري. سڀني گڏجي، اهورا مازدا جي خدا کان دعا گهري تہ هو ماڻهن جي حفاظت ۽ سهائتا ڪري، ڪيترائي ڏينهن دعا گهرڻ کانپوءِ، ان پادرين جي پوڄا ۽ دعا ٻُڌي، هڪ زبردست ۽ تباهي آڻندڙ زلزلو آيو، جنهن جي نتيجي ۾ دشمن لشڪر جا هزارين ماڻهو مارجي ويا ۽ ڪجهہ بچيل پري ڀڄي ويا، اهڙي ريت، باڪو جا ماڻهو غلامي کان بچي ويا، پر باهہ واري مندر جي چوٽي تي پوتر باهہ ٻرڻ بند ٿي وئي.
"ڪنواري ٽاور" نالو جو ماخذ
پروفيسر مهير خليفا-زادا جو خيال آهي ته ڏند ڪٿائن کانسواءِ، تاريخي وضاحتن يا آڳاٽن آثارن يا لکتن جي ثابتين آڌار اهو ڳولهڻ ڏکيو ٿي پيو آهي ته ان ٽاور کي ڪنواري ٽاور ڇو سڏيو ويو. مهاڪهاڻي پس منظر کانسواءِ، اها ڳاله ڀروسي لائق آهي ته لفظ "ڪنواري (ميڊن)" جو مطلب هي آهي ته ٽاور کي ڪنهن به دشمن تباهه نه ڪيو هيو ۽ اهڙي ريت ان جو مطلب (مذهبي نقطي نظر) کان آهي ته انگرا مينيا(Ahriman)جي بڇڙائي ان کي ناپاڪ نه ڪيو، "ڪنوار" يا "ڪنواري" جي جڳهه، زرتشتن جي خدا اهورا مازدا جو مندر آهي.
فنِ معماري (آرڪٽيڪچر)
thumb| باڪو وارو مقدس باھ واري مندر جو منارو (ڪنواري وارو منارو), جيڪو داوود آخوندوف نئين سر جوڙايو جنھن جي قديم ۽ ابتدائي وچولي دؤر جي آذربائيجان جي وقت جي اھا تصوير باڪو جي ھڪ روسي ڪتاب مان ورتل
thumb|left|داخلي رستو thumb|ڪنواري واري مناري جا تعميراتي تفصيل
ان ٽاور کي "باڪو جو سڀ کان وڌيڪ شاندار ۽ پراسرار يادگار"، گيز گيليسي" طور بيان ڪيو ويو آهي، سامونڊي ڪناري تي مضبوط پٿر جي بنيادن تي ٺهيل، عربي، پارسي ۽ عثماني اثر جو ميلاپ کي ظاهر ڪن ٿا. اهو قدرتي تيل سان گڏو گڏ تعمير ٿيو هو. اهو هڪ ويلڻ (سلينڊريڪ) جي شڪل جو اٺ منزل وارو ڍانچو آهي، جيڪو 29.5 ميٽر (97 فٽ) 29.5 m اوچائي تي پهچي ٿو، جنهن جو بنيادي قطر ڊيگهه ۾ 16.5 ميٽر (54 فٽ) 16.5 m آهي. ان ٽاور ۾ 200 ماڻهن جي سهنج لاءِ مناسب داخلي جگهہ آهي. مُکيا ٽاور ڏانهن هڪ ڊگهو وڌارو جو منهن اوڀر طرف آهي، جيڪو سج اڀرڻ ڏانهن اشارو ڪري رهيو آهي، جنهن اهو نتيجو ڪڍيو ويندو آهي ته اهو هڪ فلڪياتي ٽاور وانگر ٺاهيو ويو آهي. جڏهن ته ٽيڪ اوڀر طرف اٿس، ٽاور تائين پهچڻ واري دروازي جو منهن ڏکڻ اوڀر آهي. ان ٽاور جي ھر منزل تي ھڪڙي تراکڙو گنبذ ڇت آھي، "ھڪڙو پٿر پيالو" جيڪو مرڪز ڏانهن کلي ٿو. ڀتين جي ٿولهہ 5 ميٽر (16 فٽ) 5 m ۾ ويلڻ واري شڪل جي فيٿ پيڙهہ کان مٿئيون فرش 3.2-4.2 ميٽر (10-14 فٽ) 3.2 - 4.2 m آهي. سڀ منزلون ڏاڪڻ وسيلي جڙيل آهن جيڪي گول ڀت سان لڳولڳ آهن ۽ سوڙهي دَري ۽  جارو (طاقي) اندر ٽمڪن ٿيون. پٿر جي چوٽين ۾ بڻيل بناوٽ ۾ مختلف سطحن جي نمائش ٿئي ٿي، جنهن ۾ مقامي ڀوري رنگ جي چوني وارا پٿر شامل آهن. جپسم پلاسٽر ۾ رکيل پٿرن جي هڪ ڪاري ۽ اڇي پٽي متبادل رخ جو اثر ڏين ٿيون. ٽاور جو اتر اولهه حصو مٿاڇري جي اصل تڪميل کي برقرار رکي ٿو. اتي هڪ چُهنب-وانگر ٻاهر تي نڪتل حصو آهي، هڪ پشتي، شڪل ۾ مڙيل، رازي جو ڪم سان ٺهيل آهي. اڳ ذڪر ڪيل پٿر سان ٿيل ڪم چورس ڪنارن ۾ آهي.
آڳاٽن آثارن جي ماهرن طرفان ٽاور جي تعميراتي خصوصيتن جو هڪ تفصيلي جائزو اهو ٻُڌائي ٿو تہ ان جي اندروني ۽ ٻاهرئين مٿاڇرن تي ٻنهين پٿرن جي عمارت سازي ڊائمنڊ جي شڪل واري آهي ۽ ٽاور جي ڀت جي هيٺئين حصي ۾ پڻ مٿي ڏيکارجي ٿي. هيري (ڊائمنڊ) جي شڪل جو ڪٽ سجاوٽ جي خصوصيت طور نظر اچي ٿو، خاص طور اولهه جي ڀت جي ٻاهرئين مهاڙ تي ، اوپر طرف آرائشي آهي ۽ ڀت جي هيٺ سنئون ميدان آهي. پوري ٽاور ۾ نوٽ ڪيل هڪ تيزفهم خصوصيت منجهان پروڙ پئجي ٿي تہ انکي هڪ هڪ پٿر جو ٿنڀو يونٽ طور بڻايو ويو هيو، تنهن هوندي، تازي سڌارو کي ڪچو بيان ڪيو ويو آهي.
پاڻي جو کوهہ
پاڻي جو کوهہ, ٽاور ۾ نظر ايندڙ هڪ ٻيو ذڪر لائق عمارت 0.7 ميٽر (2.3 فٽ)0.7 m قطر (ڊائميٽر diameter) جو پاڻي جو کوهہ آهي، جيڪو 21 ميٽر (69 فٽ) 21 m اونهو آهي (ان جي اونهائي پاڻي وارو ڀريل-  ايڪويفر aquifer (پاڻي وارو ڀريل- جالارو جَرُ - مٽيءَ جو جَر جي پاڻيءَ مان آسانيءَ سان ٿيندڙ گذر)تائين آهي)، جنهن کي ٽاور جي ٻئي منزل تي پڌرو ڪيو ويو آهي. زميني مٿاڇرو تي پڻ ان جو لنگهه (دروازو) آهي، جنهن کي پراچين آثار جي ماهر عباس اسلاموف ٽاور جي تازي تحقيق دوران ڳولهي لڌو هيو. ان کوهہ کي مينهن (برسات) جي پاڻي کي جمع ڪرڻ جي بناوٽ سان تعبير ڪيو ويو آهي ۽ چيو وڃي ٿو ته هي پاڻي صاف ۽ تازو آهي (جڏهن ته هي سمنڊر جي ويجهو آهي). ٺڪر (سيرامڪ پائپ) (30 سينٽي ميٽر (12 انچ) قطر (ڊائميٽر) ۾ 30 cm) پلمبنگ جو ڪم ٽاور جي جارن مان هيٺ کوهہ ۾ وهندڙ پاڻي فراهمي وسيلي طور آهي. جيئن ته چيو وڃِ ٿو ته پراچين (آڳاٽو) پلمبنگ سسٽم پنهنجي اصل شڪل ۾ آهي، تنهنڪري ان کي صاف ڪرڻ گهرجي ۽ ان جي بناوٽ جي نيٽورڪ کي وضاحت ڪرڻ لاءِ وڌيڪ ان جي اڀياس وسيلي معلوم ڪجي جيڪو اصل ۾ مينار (منارو، ٽاور) جي حصي طور بڻايو ويو آهي. پلمبنگ سسٽم جي ٺڪر (سيرامڪس) ۽ ان ۾ جمع ڪيل لٽ (رءُ، مٽي يا سِلٽ)، ٿرمو-لومينيسيسي ٽيڪنيڪ ڪم آڻي ٽاور جي ڄمار ٺيڪ ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪري سگهي ٿي. ٻئي منزل ۽ ستين منزل جي وچ ۾، هر منزل تي نيم گولائي (سيمي سرڪيولر) شڪل جو گٽر آهي، جيڪو منارو (ٽاور) ۾ پڻ نظر اچي ٿو. اهو سيرامڪ پائپن سان ٺهيل آهي جيڪو هڪٻئي جي مٿان لڳل آهي ۽ ان ۾ چونو گچ (لائم مارٽر) پڻ شامل آهي. پائپن کي ڪنڀار جي ڦيٿو ٽيڪنيڪ سان تيار ڪيو ويو آهي. اهي 20-25 سينٽي ميٽر (7.9 9.8 انچ)20 - 25 cm قطر ۾ 2.2 سينٽي ميٽر (0.87 انچ 2.2 cm) ٿلهي ڀت سان آهي ۽ هر ڦاڪ 40-45 سينٽي ميٽر (16-18 انچ 40 - 45 cm) ڊگهي آهي. ساڳئي ريت گٽر گرائونڊ فلور تان فائونڊيشن ليول تائين ڏيک ڏين ٿا،پر چار ڪُنڊن وارو سيرامڪ پائپ 22 سينٽِي ميٽر (8.7 انچ) × 18 سينٽي ميٽر (7.1 انچ 22 cm × 18 cm) قد سان آهي، جيڪو ڀت سان ٻاهر نڪري ٿو.
بحالي
منارو (ٽاور) ۽ شهر جي ڀتين سميت پوري ثقافتي ملڪيتن جي يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ طور اعلان کانپوءِ، 2000 ۾، هڪ زلزلو آيو، جنهن سان ملڪيتن کي هاڃو (نقصان) پهتو. يونيسڪو، ان ثقافتي ورثو جي مناسب طريقي سان بچاءٌ (تحفظ) لاءِ قومي اختيارين جي ڪوششن جي گهٽتائي کي نوٽ ڪندي ان يادگارن کي 2004 کان 2009 تائين "خطري ۾ عالمي ورثو جي فهرست" جي تحت درج ڪيو، جنهن ۾ ان تبصري ساڻ چيو ويو تہ "2000 ۾ زلزلي ۽ شهري ترقياتي دباءَ سبب صداقت جو وڃائجي وڃڻ". تنهن هوندي، لاڳاپيل اختيارين ڪنزرويشن ماسٽر پلان تيار ڪيو ۽ ملڪيت جي مناسب تحفظ ۽ انتظام جو يقين ڏيارڻ کانپوءِ، ورثو سائٽ سان لاڳاپيل "خطري ۾" ٽيگ کي يونيسڪو 2009 ۾ هٽائي ڇڏيوهيو. اها به درخواست ڪئي وئي هئي تہ اسٽيٽ پارٽي پڻ ورلڊ هيريٽيج سينٽر کي، 1 فيبروري 2010 تائين، ملڪيت جي تحفظ جي حالت ۽ 2010 ۾ پنهنجي 34 هين اجلاس ۾ عالمي ورثو ڪاميٽي جي غور هيٺ اڳڀرائي بابت هڪ تازو ترين رپورٽ پيش ڪري.
مشهور سڀيتا ۾
2011 تائين، منارو موسمياتي تبديلين خلاف هڪ مهم "ارٿ آور" ۾ حصو پڻ ورتو، جنهن ۾ وڏيون عمارتون هڪ ڪلاڪ لاءِ "اونداهيون" ٿي وينديون آهن ته جيئن ان مقصد ڏانهن سُجاڳي آڻي سگهجي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:باڪو ۾ اڏاوتون ۽ عمارتون زمرو:آذربائيجان ۾ مينار زمرو:آذربائيجان ۾ عالمي ورثو ماڳ زمرو:باڪو ۾ سياحتي مقام زمرو:آذربائيجان ۾ سماڌيون ۽ يادگار زمرو:آذربائيجان جا قومي نشان
ڪئوان ڪائونٽي ڪائونسل
ڪئوان ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 18 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.
ڊومينيڪن ريپبلڪ
ڊومينيڪن ريپبلڪ República Dominicana  ڪيريبين سمنڊ واري خطي ۾ ھسپانيولا ٻيٽ تي واقع ھڪ ملڪ جو نالو آهي جيڪو ھسپانيولا ٻيٽ جي 62.5 سيڪڙو حصي تي مشتمل آهي ۽ ٻيٽ جي باقي حصي تي ھيٽي ملڪ واقع آھي. ھي ملڪ پکيڙ ۾ ڪيوبا کان پوءِ ڪيريبئن سمنڊ جو ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي ۽ آبادي ۾ ٽيون نمبر آھي. سندس ھڪ ڪروڙ جي آبادي مان ٽيھ لک ماڻھو سانتو ڊومنگو ۾ رھن ٿا.
تاريخ
thumb|upright=1.6| ھسپانيولا ٻيٽ پنج ريڊ انڊين سردارين يا ڪيسيڪڊم ۾ ورھايل ڏيکاريل ستين صدي عيسويءَ کان ھتي ٽائنو نسل جا ماڻھو رھندڙ ھيا. 5 ڊسمبر 1492 ھتي ڪرسٽوفر ڪولمبس پھتو. سانتو ڊومنگو واري جاء تي آمريڪا جي سڀ کان پھرين يورپي ڪالوني قائم ٿي. يورپين جي آمد کان پھرين اصل مقامي ماڻھن سڄي ھسپانيولا جي ٻيٽ کي پنجن سردارين ۾ ورھائي ڇڏيو ھو. ڪرسٽوفر ڪولمبس ان ٻيٽ دريافت ٿيڻ کانپوءِ ان پھرين سفر ۾ ئي ان جي مالڪي جي دعویٰ ڪئي. ان ٻيٽ کي اسپين پنھنجو اڏو بڻايو جتان پوء ان کي ڪيريبين جي ٻين علائقن ۽ آمريڪا کي فتح ڪرڻ ۾ ڪاميابي ملي. 1697 ۾ اسپين ٻيٽ جي اولھ واري ٺئين حصي تي فرانس جو ڪنٽرول تسليم ڪيو جيڪو 1804 م ھيٽي بڻيو. thumb|left|فرانس ۽ برطانيا جي جھازن کي سانتو ڊومنگو واري جنگ(1806) دوران ڏيکاريندڙ ھڪ پينٽنگ
ھيٽي جي قيام وقت موجوده ڊومينيڪن ريپبلڪ جو علائقو سانتو ڊومنگو سڏبو ھيو ۽ 1821 ۾ ان خودمختيار ٿيڻ چاھيو پئي پوء بہ ان تي 22 سال ھيٽي جي حاڪميت رھي آخرڪار 1844 ۾ ھيٽي کان آزادي حاصل ڪئي.1861 م ڊومينيڪن پنھنجي مرضيءَ سان اسپين جي ايمپائر ۾ شامل ٿيا پر ٻن سالن بعد اسپين سان جنگ شروع ڪري 1865 ۾ اسپين کان آزادي ورتي. thumb|upright=1.15|رافيل ٽروجيلو ملڪ تي 31 سال آمريت مڙھي.
1930 ۾ رافيل ليونائيڊس ٽروجيلو ڊڪٽيٽر شپ قائم ڪئي جيڪا 1961 تائين جاري رھي. thumb|right|upright=0.7|جئان بوش ڊڪٽيٽر رافيل جي اقتدار ڇڏڻ بعد پھريون جمھوري صدر بڻيو 1962 ۾ جئان بوش اليڪشن ۾ صدر چونڊيو ويو پر 1963 ۾ فوج بغاوت ڪري اقتدار پنھنجي قبضي ۾ آندو. 1965 ۾ آمريڪا جي مدد سان جئان بوش جي بحالي جي تحريڪ ھلي. thumb|left|150px| جيڪولين بلاگر ملڪ جو 22 سال صدر رھيو 1966 جي صدارتي اليڪشن ۾ جوئڪئين بلاگر بوش کي شڪست ڏني ۽ ٽيھ سالن تائين اقتدار ۾ رھيو.1996 ۾ اليڪشن ۾ ڌانڌلين جي ڪري عالمي دٻاءُ جي ڪري ھن اقتدار ڇڏيو ۽ پوء صدارتي اليڪشن ٿي جنھن ۾ مخالف ڌر جو اميدوار ليونيل فرننڊيز رينا چونڊون کٽي آيو ۽ 1996 کان 2000 تائين صدر رھيو. آئين ۾ ترميم ذريعي ٻئي مدي لاءِ چونڊ جي اجازت ملڻ بعد 2004 ۾ وري چونڊجي آيو ۽ لاڳيتو ٻئي مدي لاءِ وري چونڏجي آيو. 2012 ۾ ڊينيلو ميڊينا صدر چونڊجي آيو جيڪو ٻئي مدي لاءِ 2016 ۾ وري چونڊجي آيو.
ملڪ جو نالو
ملڪ جو نالو ڊومينيڪن ريپبلڪ آھي. مقامي نالو ريپبلڪا ڊومنيڪنا آھي. مختصرن ان کي لا ڊومينيڪنا چوندا آهن. ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ سانتو ڊومنگو جي  نالي جو مطلب سينٽ ڊومينڪ اھي. ان شھر جي نالي تان ھن ملڪ جو نالو ڊومينيڪن ريپبلڪ رکيو ويو.
سياسي نظام
thumb|upright=1.35|سانتو ڊومنگو ۾ واقع نيشنل پئليس
ملڪ جو سياسي نظام صدارتي آھي. حڪومت جي گادي سانتو ڊومنگو ۾ آهي. انتظامي طور تي ھي ملڪ ڏھن خطن ۾ ورھايل آھي : ھتان جو ديواني قانوني نظام فرانس جي سول ڪوڊ تي مشتمل آهي. ھتان جي فوجداري ڪوڊ کي 2004 ۾ ڪافي تبديل ڪيو ويو. ھي ملڪ ڄمڻ جي بنياد تي شھريت نہ ڏيندو آهي. ٻٽي شھريت کي تسليم ڪري ٿو. بين الاقوامي عدالت جي اختيار کي تسليم ڪندڙ ملڪ آھي. ماڻھن کي ووٽ جو حق 18 سالن جي عمر ۾ ملندو آھي پر شادي شده ماڻھو لاءِ ووٽ جي حق استعمال ڪرڻ ۾ عمر جي حد ڪانھي. ھن ملڪ ۾ فوج ۽ پوليس کي ووٽ جو حق ناھي مليل.
ھن ملڪ ۾ رياست ۽ حڪومت ٻنھي جو سربراھ صدر ھوندو آھي. ڪابينه جي نامزدگي صدر ڪندو آهي.ملڪ جي پارليامينٽ جو نالو نيشنل ڪانگريس(اسپيني: Congreso Nacional) آھي جيڪا ٻہ ايواني آھي. مٿيون ايوان سينيٽ(اسپيني:Senado) آھي جنھن جون 32 سيٽون آھن. ميمبر تڪن مان سڌي چونڊ وسيلي سادي اڪثريت سان چئن سالن لاءِ چونڊبا آھن. ھيٺيون ايوان ھائوس آف ريپريزنٽيٽوز (اسپيني:Camara de Diputados) سڏبو آهي جنھن جون 190 سيٽون آھن. ميمبر گڏيل سيٽ جي تڪ مان سڌي طرح اليڪشن سان متناسب نمائندگي جي بنياد تي چئن سالن جي لاء چونڊبا آھن.
جاگرافي
thumb|upright=1.35|ڊومينيڪن ريپبلڪ جو نقشو thumb|upright=1.35|ملڪ جي ٽوپوگرافي
ھن ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ 19 00 N, 70 40 W آھي ۽ دنيا جي نقشي ۾ ھي ملڪ وچ آمريڪا ۽ ڪيريبين واري خطي ۾ آھي. ان جي پکيڙ 48,670 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 48,320 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 350 چورس ڪلوميٽر پاڻي آھي. پکيڙ ۾ دنيا اندر 132 نمبر تي آهي. ھن ملڪ جي زميني سرحد 376 ڪلوميٽر آھي جيڪا ھيٽي سان ملي ٿي. بحري سرحد ٽوٽل 1288 ڪلوميٽر آهي.سمنڊ ۾ ھن ملڪ جي ايراضي 12 ناٽيڪل ميل آھي ۽ ان سان گڏوگڏ 24 ناٽيڪل ميلن جو علائقو بہ دعویٰ ۾ اٿس ۽ ان جي مخصوص معاشي زون جي دعویٰ 200 ناٽيڪل ميل آهي. upright=1.35|thumb| ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق ملڪ جي موسم ھن ملڪ جي آبهوا ٽراپيڪل آھي۽ برساتن ۾ موسم تبديل ٿي ويندي آهي. ھن ملڪ جي سراسري اوچائي 424 ميٽر آھي. ملڪ جو سڀ کان بلند ترين مقام پيڪو دئارٽي آھي جيڪو 3098 ميٽر بلند آھي. ھتان نڪرندڙ معدنيات ۾ نڪل، باڪسائيٽ، سون ۽ چاندي آھن. thumb|right|upright=1.35|ڪنسٽانزا جي وادي ملڪ جي 51.5 سيڪڙو زمين زرعي آھي ۽ 16.6 سيڪڙو زمين پوکي لائق آھي ۽ ان مان 10.1 سيڪڙو زمين تي مستقل پوکي ٿيندي آهي. زرعي زمين جو 24.8 سيڪڙو زمين تي مستقل چراگاھون ۽ 40.8 سيڪڙو تي ٻيلا آهن.ملڪ جي آبپاشي واري زمين 2012 ۾ 3070 چورس ڪلوميٽر آهي.
ڊومينيڪن ماڻھو
thumb|upright=1.35|ايسپائي ييٽ (اسپيني:Espaillat) جي موڪا شھر ۾ ڊومينيڪن ماڻھو ھن ملڪ جي آبادي جولاءِ 2017 ۾ 10,734,247 ھئي ۽ آبادي ۾ دنيا ۾ 86 نمبر تي ھيو. ھتان جي آبادي جو وڏو حصو مڪسڊ يا گڊرن وارو آھي جيڪي آبادي جو 70.4 سيڪڙو آھن.، جن مان 58 سيڪڙو ميسٽيزو ۽ 12.4 سيڪڙو مولاٽو آھن. ان کان علاوه ڪارا آفريڪي 15.8 سيڪڙو، گورا 13.5 سيڪڙو آھن. ھتان جي سرڪاري ٻولي اسپيني آهي. ماڻھن جو 95 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ مذھب سان تعلق رکندڙ آهي ۽ 5 سيڪڙو باقي ٻين مذھبن وارا آھن. thumb|ڊومينيڪن ٻار اسڪول ۾ پڙھندي
سياحت
thumb|upright=1.1|[[پونٽا ڪانا]]
ڪوموئي ضلعو
ڪوموئي ضلعو آئيوري ڪوسٽ جو ھڪ ضلعو آهي جيڪو ان جي ڏکڻ اوڀر پاسي واقع آهي جنھن جون حدون اوڀر ۾ گھانا ملڪ سان ملن ٿيون. ان جي اتر ۾ زئنزان ضلعو، اولھ م لڪ ضلعو ۽ ليگونز ضلعو ڏکڻ ۾ ائٽلانٽڪ وڏو سمنڊ واقع آھن. ھن ضلعي جو صدر مقام ابينگوئرو شھر آھي. ھي ضلعو 2011ع ۾ قائم ٿيو ضلعي جي آبادي 2014 جي آدمشماري مطابق 1,203,052 آهي.
عيسو
ديھ عيسو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا جيڻ ابڙو تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ واقع آهن.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1881 واري نقشي مطابق اتي ڳوٺ دلجان چانڊيو، ڳوٺ ڏاتو ڪلھوڙو، ڳوٺ حضورو خاصخيلي جنھن لڳ موچين جو مقام، ڳوٺ خان محمد، ڳوٺ پنھور، ڳوٺ ڪوريجا، ڳوٺ اميد علي، مقام شفيع جو، مقام صادق، مقام حاجي فقير جو واقع ھيا. ھاڻي اتي واقع ڳوٺن م ڳوٺ حضور بخش خاصخيلي، ڳوٺ ڏاتي جي وانڍ، ڳوٺ محمد ابراهيم مگسي، ڳوٺ آچر پنھور ۽ ڳوٺ عيسا ڪلھوڙو واقع آھن
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ھليا ۽ ديھ حاصلا، اوڀر ۾ ديھ جيئڻ ابڙو، ڏکڻ ۾ ديھ ننگر ھڪڙو ۽ ديھ اھير ۽ اولھ ۾ ديھ وڌا واقع آھن. ھن ديھ مان سجاول جوڻيجو قمبر روڊ گذرندڙ آھي. حاصلا ڊسٽري ھن ديھ وچان گذري ٿي ء ديھ جي ڏکڻ ۾ نور واھ گذري ٿو.
آر.وي. ٿداڻي
آر.وي. ٿداڻي:
عيسو
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي ھئي جيڪا  خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ان جي ڏکڻ واري دنگ تي نورواھ واقع آهي. سجاول جوڻيجو قمبر روڊ ھن ديھ وچان گذري ٿو ۽ ڳوٺ حضوري خاصخيلي ان روڊ تي واقع آهي.
آر.وي. ٿداڻي
جڏھن مولانا محمد علي جوهر ۽ ٻين تي بغاوت جو مقدمو خالق ڏنو ھال ۾ ھلايو ويو ته ان جي ٻڌڻي ايس. ايم.تلاتي نالي ماجسٽريٽ جي سامهون ٿي. ان مقدمي ۾ سرڪار پاران وڪيل ٽي.جي.الفنٽن ھيو ۽ جوابدارن جو وڪيل معظم علي ايڊووڪيٽ ھيو جنھن جو مددگار وڪيل آر.وي.ٿداڻي ھيو جيڪو ڪراچيءَ جو وڪيل هو. آر. وي. ٿداڻي مقدمي جي ڪاروائي کي ڪتابي شڪل ڏئي ڇپرايو ھو جنھن جو نالو علي برادرس اينڊ فائيو اڌرز (Ali Brothers and five others) رکيائين. اھو ڪتاب ڊسمبر 1921 ۾ شايع ٿيو جنھن جا 436 صفحا ھيا.
عيسو
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
پاڪستان اسٽيل ملز
پاڪستان اسٽيل ملز ڪارپوريشن پاڪستان جو قومي فولادي ڪارخانو آهي، جيڪو ’ڪراچي اسٽيل پراجيڪٽ‘ جي نالي سان آگسٽ 1968ع ۾ پبلڪ سيڪٽر تحت شروع ڪيو ويو ۽ پوءِ ان کي ڪمپنيز ائڪٽ تحت رجسٽرڊ ڪيو ويو. 1969ع ۾ پاڪستان اسٽيل ملز جي اڏاوت لاءِ فزيبلٽي رپورٽ تي ڪم شروع ڪيو ويو. 1971ع ۾ پاڪستان ۽ USSR وچ ۾ پاڪستان اسٽيل مل جي اڏاوت دوران فني ۽ مالي تعاون بابت معاهدو ٿيو. هن جي پيڙهه جو پٿر 30 ڊسمبر 1973ع تي ان وقت جي وزيراعظم (شهيد) ذوالفقار علي ڀُٽي رکيو. ان کان اڳ هيڏي وڏي پراجيڪٽ تي ڪم نه ٿيو هو، تنهن ڪري اعليٰ ماهرن کان مدد ورتي وئي. هي ڪارخانو ڪراچيءَ جي اوڀر طرف 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي پپريءَ (بن قاسم) وٽ 18600 ايڪڙن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ پلانٽ جي پکيڙ 10،390 ايڪڙ آهي. هن وقت پاڪستان اسٽيل مل پاڪستان جي مڙني صنعتي ڪمپنين کان وڌيڪ اپت ڏيندڙ ڪارخانو آهي، جيڪو ساليانو 3 ملين ٽن اسٽيل پراڊڪٽ ڏيندو آهي.
شيطان (وڻ)
شيطان:
هي هڪڙو وڏو ۽ سهڻو وڻ آهي، جو زنگي گل جي وڻ جهڙو ٿو ٿئي. پن چمڪندڙ ۽ گل ننڍا، اڇا ساوا ۽ هڪڙو فوٽ ڊگها ٿا ٿينس. تارن جهڙي شڪل اٿن. هي وڻ ٻج مان ٿيندو آهي. هن جي ڪاٺيءَ کي چيري، ٻارن لاءِ سليٽون ٺاهيندا آهن. شيطان هندستاني نالو اٿس. اهو نالو انهيءَ ڪري پيو اٿس، جو ڏيهي ماڻهو ڀرم کان سمجهندا آهن ته هن ۾ ڀوت رهي ٿو، تنهنڪري ويجهو نه ويندا اٿس. ڪونڪن ۾ گهڻو ٿئي ٿو. انگريزيءَ ۾ هن کي آلسٽونيا چون ٿا.
زاڪاٽيڪاس شھر
زاڪاٽيڪاس : ميڪسيڪو جو شھر ، ميونسپالٽي ۽ ميڪسيڪو جي رياست زاڪاٽيڪاس جو گاديءَ جو هنڌ آهي جيڪو وچ ميڪسيڪو جي اتر ۾ واقع آهي, ھن شھر جي ابتدا سورھين صدي عيسويءَ ۾ اتي معدنياتي کاڻ لاء اسپيني ڪيمپ لڳائڻ سان ٿي. سن وقت مقامي رھاڪو ان ڳالھ کان واقف ھيا تہ اتي چاندي ۽ ٻي معدنيات جا ذخيرا ھئا. ان دولت جي ڪري ھتي تيزي سان ھي شھر وسجي نئين اسپين جو ھڪ اھم شھر ٿي ويو جنھن جي چاندي اسپين جي شاھي حڪومت کي مالا مال ڪيو. اوڻوھين صدي ۾ ھن علائقي ۾ جنگ لڳي ھئي ۽ ويھين صديءَ ۾ 1914ع ۾ ھن علائقي وري تي ميڪسيڪو واري انقلاب وقت جنگ زاڪاٽيڪاس لڳي جنھن بعد ھن شھر تي فرانسسڪو ولا قبضو ڪيو.ھن شھر جي آبادي 2000ع ۾ 113,947 ھئي. ھي شھر ھڪ اونھي ۽ سوڙھي کاھي ۾ سمنڊ جي سطح کان 2500 ميٽر يآ 8200 فٽن جي بلندي تي واقع آهي. ھن شھر جو بنياد 1548ع ۾ پيو ۽ ٻہ سال بعد ھتي چاندي جي دريافت ٿي جنهن ڪري کيس 1585 ۾ ھڪ شھر جي حيثيت ڏني وئي. اوڻوھين صدي عيسويءَ تائين ھن شھر جي چوڌاري چاندي جي کاڻين مان دنيا جي چاندي جو پنجون حصو نڪري چڪو ھو. ھاڻي تائين شھر جي اھم معيشت اتان جون کاڻون آھن. شھر ھڪ واپاري ۽ صنعتڪاري جو پڻ مرڪز آهي ۽ ڪيٿيڊرل ھجڻ جي ڪري پڻ مشھور آھي.
حوالا
زمرو:ميڪسيڪو ۾ شهر زمرو: چاندي جون کاڻون زمرو: نئون اسپين زمرو: وچ ميڪسيڪو زمرو: ميڪسيڪو جو انقلاب
لويف
لِوِيف يا لِِوِِيو (انگريزي: Lviv, يوڪريني: Львів ، پولش: Lwów، جرمن: Lemberg ، روسي:  Lvov) يوڪرين جو ڇھون وڏو شھر جنھن جي آبادي 717,510 (2021ع) آھي. ھي شھر يوڪرين جو ھڪ وڏو ثقافتي مرڪز آھي. ھن شھر تي اھو نالو روٿينيا جي بادشاھ ڊينئل جي پٽ لئو (Leo)جي ياد ۾ 1256ع ۾ رکيو ويو. ھي شھر 1272ع کان 1349ع تائين گيليشيا - وولھائينيا (Galicia–Volhynia) سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. 1434ع ۾ ھن شھر کي پولينڊ جي صوبي (Voivodeship) روسينين (Ruthenian) جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. 1772ع ۾ پولينڊ جي پھرئين ورھاڱي کان پوءِ ھي شھر گيليشيا ۽ لوڊوميريا بادشاھت (Kingdom of Galicia and Lodomeria) جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. 1918ع ۾ ٿوري عرصي لاءِ ھي شھر اولھ يوڪرين جي عوامي جمھوريہ جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ رھيو. 1939ع ۾ ھي شھر سوويت يونين جو حصو بنجي ويو جڏھن تہ 1991ع ۾ يوڪرين جي آزاديءَ کان پوءِ انھيءَ ملڪ جو حصو بنجي ويو. ھي شھر لويف صوبي (Oblast) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي شھر پولينڊ جي سرحد کان 70 ڪلوميٽر (43 ميل) اوڀر ۾ آباد آھي.
ھي شھر بالٽڪ سمنڊ ۽ اسود سمنڊ جي تاريخي واپاري رستي تي وسيل آھي. پولينڊ کان يوڪرين جي شھر ڪيف ڏانھن ويندڙ رستو بہ ھن شھر مان گذري ٿو، انڪري ھي شھر واپاري، ثفافتي ۽ سياسي سرگرمين جو محور رھيو آھي.
ھن شھر جو مرڪزي حصو (City Centre) يونيسڪو جي عالمي ورثي وارن ماڳن جي فھرست ۾ شامل آھي. ھن شھر جي قومي عجائب گھر ۾ وچئين دور جي فن ۽ نادر مذھبي نسخن جو مڪمل مجموعو سانڍيل آھي. ھن شھر ۾ ڪيتريون ئي مذھبي ۽ تاريخي عمارتون موجود آھن. مارچ 2022ع کان ھي شھر روسي فوجن جي حملن جو شڪار آھي.
ھاڻوڪو لويف شھر يوڪرين جو ھڪ وڏو صنعتي مرڪز آھي. ھتي بسن ٺاھڻ، زرعي مشينري، سائيڪلن، ٽيليويزن سيٽ ٺاھڻ ۽ کاڌن کي دٻن ۾ بند ڪرڻ سميت ٻيا بہ ڪيترائي ڪارخانا موجود آھن.
مارچ 2022ع کان ھي شھر روسي فوج جي حملن جي زد ۾ آھي. 26 مارچ 2022ع تي روسي فوجين ھن شھو ويجھو قائم ھوائي جھازن جي مرمت وارو پلانٽ تباھ ڪري ڇڏيو.
جاگرافي
ھن شھر جي موسم گھميل براعظمي (ڪوپن ڪلائيميٽ درجابندي: Dfb) آھي. ھتي سياري ۾ ٺيڪ ٺاڪ ٿڌ پوي ٿي ۽ اونھارا ڪنھن حد تائين گرم ھوندا آھن. ھتي جنوريءَ ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 30C (270F) ۽ جولاءِ ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 180C (640F) رھي ٿو. سال ۾ سراسري طور تي 745 ملي ميٽر (29 انچ) مينھن وسي ٿو. گھڻو مينھن اونھاري جي موسم ۾ وسي ٿو. سراسري طور تي سال ۾ 1804 ڪلاڪ سج جي روشني موجود ھوندي آھي.
مٺي
thumb| مٺي جي بازار مٺي شهر:Mithi : (مٺي, ), پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر يا مٺي ضلعي جو 1990 کان وٺي صدر مقام آهي .1990 کان اڳ ھي ميرپورخاص ضلعي جو شھر ھيو. ھن شھر جي اڪثريت ۾ آبادي ھندو مذھب سان تعلق رکندڙ آھي جيڪا ڪل آبادي جو اسي سيڪڙو آهي هيءُ 44 – 24 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 51 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ سڄي ٿر جو مرڪزي ۽ مشهور شهر آهي. هتي لهاڻا، مهيشوري، برهمڻ، مينگهواڙ، گرڙا، مالهي، کٽي، سونارا، مسلمان بجير، پڃارا، ڪاسائي، حجم ۽ ٻيون ذاتيون رهن ٿيون. روايت موجب هي شهر ”مٺي“ نالي بجيرياڻيءَ جو ايل آهي. هتي جا ماڻهو تعليم يافته آهن. واپار چکڱو هلي ٿو. هتي ٽالپرن ٻه قلعا ٺهرائي مٿن ”فتح ڳڙهه“ نالو رکيو. قلعا هاڻي ڊهي ويا آهن، هڪڙي جي ڊٺل هنڌ تي هن وقت اسپتال آهي. ٻيو شهر جي الهندي پاسي وڏي دڙي تي کنڊر جي صورت ۾ آهي، جنهن کي ”گَڍي“ چوندا آهن. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمي اسڪول، هاءِ اسڪول، ڊپٽي ڪليڪٽر ۽ مختياڪار جون آفيسون، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، تار آفيس، پوسٽ آفيس، اسپتال، پوليس ٿاڻو، ايڪسائيز آفيس، مسافرخانو، ٽائون ڪميٽي ۽ انسپيڪشن بنگلو آهن. هتي غاليچن ٺاهڻ جا ڪيترائي ڪارخانا آهن. ويجهي ريلوي اسٽيشن نئون ڪوٽ 33 ميل آهي. ڏينهن رات لاري سروس چالو آهي، جا اڳتي اسلام ڪوٽ ۽ ننگرپارڪر تائين وڃي ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
سندر
سُندَر هڪڙو سھڻو کڙو تڙو ننڍو وڻ آهي، جنھن جا گل پشمدار ۽ پيلي اڇي رنگ جا ٿيندا آهن. گل تمام سرها ٿيندا آهن. هن ۾ ڦر بہ ٿيندو آهي، جو بُڪيءَ يا گُردي جي شڪل جھڙو، ۽ چمڪندڙ ڳاڙهي رنگ جو ٿئي ٿو. قد ۾ چؤنري جيڏو ٿو ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڪَنيرس چون ٿا.
تيمور سمنڊ
تِيمَور سمنڊ ھڪ گھٽ اونھائي وارو سمنڊ آهي جيڪو تيمور ٻيٽ جي ڏکڻ، ارافورا سمنڊ جي اولھ ۽ آسٽريليا جي اتر ۾ واقع آهي. ھن سمنڊ سامونڊي ٽڪرين، غيرآباد ٻيٽن ۽ ھائڊرو ڪاربن ذخيرن سان سرشار آهي. ھائڊرو ڪاربن ذخيرن جي دريافت کان پوء ھن سمنڊ تي آسٽريليا ۽ اوڀر تيمور جي وچ ۾ بين الاقوامي تڪرار شروع ٿي ويو جن جي نتيجي ۾ ٻنھي ملڪنتيمور سمنڊ واري معاهدي تي صحيحون ڪيون.
جاگرافي
ھن سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ نديون آسٽريليا جي نادرن ٽريٽري ۽ ويسٽرن ٽيريٽري جي ڪمبرلي علائقي ۾ واقع آھن جن ۾ فش ندي ، ڪنگ ندي، ڊراء ندي، وڪٽوريا ندي، ايليگيٽر ندي، ڪمبرلَي ندي، اورڊ ندي، فاريسٽ ندي، پينٽيڪوسٽ ندي ۽ ڊيوريڪ ندي شامل آهن. ھي سمنڊ 480 ڪ م (300 ميل) ڪشادو آھي. ان جي پکيڙ 6,10,000 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جو سڀ کان اونھو مقام تيمور ٽرف آهي جيڪا ھن سمنڊ جي اترئين پاسي واقع آهي جيڪا 3300 ميٽر (10,800 فٽ). باقي سمنڊ جو ٻيو سمورو حصو 200 ميٽر (660 فٽ) اونھو آهي. ھن سمنڊ ھيٺ کوڙ تيل ۽ گيس جا ذخيرا موجود آهن. تيل جي دريافت سڀ کان پهرين جون 1974ع ۾ ٿي
بهاماس
بھاماس جنھن جو سرڪاري نالو بھاماس جي دولت مشترڪه آھي. ھي ملڪ اينٽلانٽڪ وڏي سمنڊ ۾ 700 کان وڌيڪَ ٻيٽن، ٻيٽن نما ھموار زميني مٿاڇرن ۽ ننڍڙن ٻيٽن تي مشتمل آهي. اھو ڪيوبا، ھيٽي، ھسپانيولا ۽ ڊومينيڪن ريپبلڪ جي اتر ۾ ، ترڪس ۽ ڪئيڪس ٻيٽن جي اتر اولهه ۾ ۽ فلوريڊا جي اوڀر ۾ واقع آھن. ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ نيسا آھي جيڪو نيو پراويڊنس ٻيٽ تي واقع آهي.
تاريخ
thumb|left|ڪولمبس جي آمد 1492 ۾ ڪرسٽوفر ڪولمبس سڀ کان پھريان ھن نئين دنيا جي بھاماس جي ڌرتيءَ تي قدم رکيو ۽ ان وقت ھتي ليوڪين قبيلي جا ماڻهو رھندا ھئا جيڪي ايراواڪين ٻولي ڳالهائيندڙ ٽائنو نسل سان تعلق رکندڙ ھيا. اسپيني ماڻھن ھن ملڪ کي ڪالوني نہ بڻايو پر ھتان جي رھاڪن کي غلام بڻائي ھسپانيولا موڪلي انھن جو وڪرو شروع ڪيو. سن 1530 کان 1648 تائين برموڊا واري انگريزن واري ڪالوني  مان انگريز جڏهن  اليوٿيرا ٻيٽ تي تي آباد ٿيا تہ موجوده بھاماس جا ٻيٽ تقريبن آبادي کان خالي ٿي چڪا ھئا. 1718 ۾ بھاماس برطانيا جي ڪالوني ٿي چڪي هئي. آمريڪا جي آزادي جي جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ برطانيا ھزارين وفادار آمريڪي ماڻھن کي ھتي منتقل ڪيو جن پنھنجا غلام پڻ آندا ۽ اتي انھن کان گرانٽ ۾ مليل زمينن تي  پوکيءَ جو ڪم ورتو.
جاگرافي
thumb|نيسا جو سامونڊي ڪنارو thumb|گريٽ اسحاق ڪي جو لائيٽ هائوس
thumb|بھاماس جي سيٽلائيٽ تصوير 2009 ۾
آبهوا
ھن ملڪ جي آبھوا سمنڊ واري ٽراپيڪل آھي.سامونڊي نار جي گرم پاڻي سان ماڊريٽ يا موافق رھندي آھي.
معدنيات ۽ قدرتي وسيلا
لوڻ، اراگونائٽ، عمارتي ڪاٺ ۽ پوکي واري زمين ھن ملڪ جي قدرتي وسيلن ۽ معدنيات ۾ شامل آهن.
زراعت
ھتان جي زرعي زمين ڪل زمين جو 1.4 سيڪڙو آهي جنھن مان پوکي جي لائق 0.8 سيڪڙو آهي. مستقل فصل ڪل زرعي زمين جو 0.4 سيڪڙو آھن. مستقل چراگاھون 0.2 سيڪڙو ۽ ٻيلا زرعي زمين جو 51.4 سيڪڙو آھن. آبپاشي نظام 2012 ۾ صرف 10 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل ھيس.
بھاماس جا ماڻهو
thumb|مقامي اسڪول ۾ بھاميائي ٻار 2017 ۾ ھتان جي آبادي 329,988 ھئي ۽ دنيا ۾ 179 نمبر تي ھيو. ماڻھن کي بھامين يا بھاميئن يا بھاميائي چوندا آهن جن ۾ 90.6 سيڪڙو ڪارا، 4.7 سيڪڙو گورا، 1.9 سيڪڙو. ملڪ جي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي. ٻي ٻولي ڪريئول اٿن.ملڪ جي آبادي جو 66 سيڪڙو نيو پراويڊنس ٻيٽ تي رھندڙ آھي جتي ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ پڻ واقع آهي.ملڪ جا 69.9 ماڻھو پروٽسٽنٽ مذھب سان تعلق رکن ٿا جن ۾ 34.9 بئپٽسٽ پڻ شامل آهن. 13.7 سيڪڙو اينگليڪن، 8.9 سيڪڙو پينٽيڪوسٽل، 4.4 سيڪڙو سيونٿ ڊي آف ايڊوينٽسٽ، 3.6 سيڪڙو ميٿڊالسٽ، 1.9 چرچ آف گاڊ، 12 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ آھن.
نالو
ملڪ جو نالو بھاماس آھي. سرڪاري نالو بھاماس جي دولت مشترڪه اٿس. بھاماس نالو اسپيني ٻولي جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي : بھا ۽ مار جن جي معني آھي اونھو سمنڊ. بھاماس جي ٻيٽن جي ڪنارن تي پاڻي اونھو ھجڻ ڪري سندس اھو نالو پئجي ويو.
سياسي نظام
thumb|upright=1.6|بھاماس جي ضلعي تقسيم ھن ملڪ جو سياسي نظام پارلياماني جمھوريت آھي جيڪا آئيني بادشاهت جي نگراني ۾ دولت مشترڪه تحت ھلندڙ آھي. ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ نيسا آھي.ھن ملڪ جي انتظامي تقسيم ضلعن ۾ ٿيل آهي. ملڪ 31 ضلعن ۾ ورھايل آھي ۽ ھر ضلعو خود ٻيٽ يا ٻيٽن تي مشتمل آهي جن جا نالا آهن: بيري وارا ٻيٽ، بمني، بليڪ پوائنٽ، ڪيٽ آئلينڊ، سينٽرل اباڪو، سينٽرل ائنڊروس، سينٽرل اليوٿيرا، سٽي آف فري پورٽ،  ڪروڪڊ ائلينڊ ۽ لانگ ڪي، ايسٽ گرينڊ بھاما، اڪسيوما، گرينڊ ڪي، ھاربر آئلينڊ، ھوپ ٽائون، اناگئا، لانگ آئلينڊ، منگروو ڪي، مئياگوانا، مورس آئلينڊ، نارٿ اباڪو، نارٿ ائنڊروس، نارٿ اليوٿيرا، رئگڊ آئلينڊ، رم ڪي، سين سيلويڊور، سائوٿ اباڪو، سائوٿ ائنڊروس، سائوٿ اليوٿيرا، اسپينش ويلس ۽ ويسٽ گرئنڊ بھاما ملڪ 10 جولاءِ 1973 ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم کان آزادي ورتي.ساڳي تاريخ تي ملڪ جو موجوده آئين بہ لاڳو ٿيو. ھن ملڪ جو نظام ڪامن لا سسٽم تي بيٺل آھي. ملڪ اڃان بين الاقوامي عدالت جي نظام ۾ شامل ناھي ٿيو.ملڪ جو رياستي سربراھ ھن وقت برطانيا جي راڻي ايلزبيٿ II آھي جنھن جي نمائندگي سندس نامزد ڪيل گورنر جنرل ڪندو آھي.ملڪ جي حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي. thumb|upright=1.35|نيسا ۾ بھاماس جي پارليامينٽ ملڪ جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آھي جن مان ھڪ ايوان سينيٽ آھي جنھن جا 16 ميمبر آھن جن جي مقرري گورنر جنرل وزيراعظم ۽ حزب اختلاف جي سربراهه جي مشوري سان ڪندو آهي. ٻيون ايوان ھائوس آف اسيمبلي آھي جنھن جا 39 ميمبر آھن جن جي سڌي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي.
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
تلبيه
تلبيه ھڪ دعا جو نالو آهي جيڪا حرم جي زيارت ڪرڻ وارا لاڳاتار پڙھندا آھن. ھر ھيٺاھين تي لھندي ۽ مٿاھين تي چڙھندي خاص دعا گھري ويندي آهي. ھر فرض نماز کان فارغ ٿيندي، ھر نئين قافلي سان ملاقات جي وقت ۽ ھر صبح ۽ شام ، مطلب تہ حج ۾ لڳاتار ان دعا جو ورد رھندو آھي. تلبيه جا لفظ ھيٺ ڏجن ٿا.
"لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، ان الحمد والنعمة لك والملك لا شريك لك"
- تلبيه
ابوالحسن اصفهاني
ابوالحسن اصفهاني تحريڪِ پاڪستان جو ھي ليڊر بيريسٽر ھيو ۽ 1902 ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ جو نالو مرزا محمد اصفھاني ھيو. ھن 1924 ۾ انر ٽيمپل، لنڊن مان بئريسٽري جو امتحان پاس ڪيو. سندس تعلق ھڪ ڪاروباري خاندان سان ھيو. پاڻ مڃيل سياستدان ۽ قائد اعظم محمد علي جناح جو ساٿي ھيو. .
سندس لکيل ڪتاب
1. قائداعظم ايز آء نيو. Quaid Azam as I knew 2.اين آرٽيڪل ري ڪليڪشنس آف سڀاش چندر ڀوش. An Article Recollections of Subhash Chander Bos
ويٽاري ٻولي
حوالا
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
ابوالحسن اصفهاني
حوالا
زمرو:1902ع جون پيدائشون زمرو:1981ع جون فوتگيون
توهين مذهب
قانون
thumb|کاٻو| {{legend|#f9dc36|مقامي پابنديون}} {{legend|#ec8028|ڏنڊ ۽ پابنديون}} {{legend|#e73e21|قيد جي سزا}} {{legend|#800000|موت جي سزا}}
آرين جا خاندان ۽ بيٺڪون
رڳ ويد (Ragg Ved or Rug Veda) مان ڄاڻ پوي ٿي ته آڳاٽا آريا ستن ندين جا ڪنارا پاڻيءَ جي سهنج ڪري والاري ويٺا هئا، جنهنڪري سندن والاريل ملڪ ”سپت سنڌو“ يعني ست درياهو سڏبو هو. ڪن عالمن کي رگ ويد مان ائين سمجهڻ ۾ اچي ٿو ته انهن ستن ندين مان پنج نديون پنجاب واريون هيون، ڇهين سرسوتي ۽ ستين سنڌو، جنهن ۾ سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ نديون (Tributaries) يعني ڪابل ندي، گومتي (گومال)، سوات ۽ ڪرم به ليکيون وڃن ٿيون، جي تنهن وقت وهنديون هيون ۽ سنڌو نديءَ سان اچي گڏبيون هيون. ندين جا اهي سڀ نالا رگ ويد جي منڊل ڏهين ۾ ڏنل آهن. ان ۾ گنگا ۽ جمنا ندين جا نالا به ڄاڻايل آهن، پر اهي گهڻو پوءِ نامياريون ٿيون، ۽ پوتر ليکجڻ ۾ آيون- اول رڳو سرسوتي ندي پوتر ليکبي هئي ۽ سنڌو ندي وڏي ۽ مکيه هئي، تنهنڪري رگ ويد ۾ گهڻي ساک رڳو انهن جي لکيل آهي. انهن ندين جي ڪنارن تي آرين جون جيڪي بيٺڪون هيون، تن ۾ سنڌ، پنجاب، ڪشمير ۽ گنڌار (قنڌار) يعني هاڻوڪو پشاور ۽ ان جي آسپاس وارو ملڪ (هاڻوڪو افغانستان ۽ بلوچستان جي حدن تائين) اچي ٿي ويا. آرين جي انهن بيٺڪن کان ئي گهڻو اڳي، سور جونسي گهراڻي وارا ايوڌيا ۾، ۽ جندر ونسي گهراڻي وارا پرتيسٿان) الهه آباد) ۾ راڄ ڪندا هئا، پر اهي پاسا رگ ويد واري هندستان ۾ نه ليکيا اٿن، جو ان وقت شايد اڏهين اڻ آريه لوڪ گهڻا هئا. بنگال، بهار ۽ ٻين هنڌ به اڪثر اڻ آريه قومون رهنديون هيون، جي پڻ پوءِ آرين جي دفعي ۾ ليکجڻ ۾ آيون. سپت سنڌوءَ ۾ رهڻ ڪري آرين جو ملڪ ”سنڌو“ نالي مشهور ٿيو. سنڌ جو پرڳڻو به ”سنڌو“ سڏبو هو، جنهن جو اچار پوءِ ڦري ”هندو“ ٿيو، ۽ آهستي آهستي سڄو علائقو هندستان سڏجڻ ۾ آيو. سرسوتي نديءَ ۽ سنڌونديءَ جي وچ وارو ملڪ رگ ويد جي منڊل ٽئين (4،33) ۾ ديو ڪرت يوني (Davkrta yoni) سڏيو ويو آهي، جنهنجي اکري معنيٰ آهي ”ديويا ڀڳوان جو جوڙيل ملڪ“ (God fashioned Country)، مطلب ته اهو ملڪ اهڙو سرسبز ۽ ڀريو ڀاڳيو هو، جو ڄڻ ته واليءَ خاص طرح ساڻس پنهنجو وڙ ڪيو هو، جنهنڪري آرين کيس اهو نالو ڏنو.
سنڌ جو واسطو ٻنهي گهراڻن وارن سان آهي. هتي اول ايترو ڄاڻائجي ٿو ته سورجونسي گهراڻي وارا، جن مان راجا اڪشو اڪو، کان گهڻو گهڻو پوءِ راجا دسرٿ ۽ سري رامچندر ڇيدا ٿيا. سي قديم زماني ۾ سنڌ ۾ به هئا. انهيءَ ڳالهه جو پتو هن ريت پيو آهي:
نهايت قديم زماني ۾ سنڌ ۾ پاتال (Paataal Bandar) نالي هڪ ناميارو بندر هو، جنهن جو پراڻن ۾ ذڪر آهي. عيسوي سن کان سوا ٽي سو کن ورهيه اڳي سڪندر اعظم جي وقت ۾ به اهو بندر مکيه هو، تنهنڪري يوناني تاريخ نويسن به ان جو ذڪر ڪيو آهي، ۽ نالو به ساڳيو ”پاتال“ بندر ڄاڻايو اّٿن. ان بابت جيڪي ڏس پتا ڏنا اٿن، تن مان صفا ظاهر آهي ته اهو بندر هاڻوڪي ڪراچي ضلعي واري لاڙ ۾ هو. جتان سنڌوندي ٻه وڏيون شاخون ٿي وهندي هئي. اها ٻه – درياهي اڄ تائين گهوڙا ٻاري تعلقي ۾ آهي، جتان درياهه جي هڪ شاخ ڪيٽي بندر ۽ ٻي شاهه بندر ڏي وڃي ٿي؛ پر اڳي سمنڊ گهڻو اورڀرو يعني ٺٽي طرف يا اڃا به شاهه ڪپور طرف سمجهيو، جتان اڳي درياهه وهندو هو. ميجر جنرل هيگ پنهنجي ڪتاب ”انڊس ڊيلٽا ڪنٽري“ (Indus Delta Country) جي صفحي 20 ۾ انهيءَ پاتال بندر جو ذڪر ڪندي ڄاڻايو آهي ته ٿٻيٽ مان هڪ ڏند ڪٿا ملي آهي، جنهن مان سمجهجي ٿو ته اڪشو اڪو ڪل وارا (سورجونسي) انهيءَ پاتال بندر ۾ رهندا هئا، ۽ آريه لوڪن جون سڀ کان آڳاٽيون بيٺڪون سمنڊ جي ڀر ۾ هيون. مطلب ته سري رامندر جا ابا ڏاڏا ڪنهن وقت سنڌ ۾ به هئا. ميجر جنرل هيگ اهو ڄاڻايو ئي ڪونهي، ته اهي ايوڌيا طرف جا آريه لوڪ سنڌ ۾ ڪهڙي حساب سان آيا، پر پراڻ ۽ اتهاس انهيءَ ڳالهه تي ڪجهه روشني وجهن ٿا.
پراڻن پٽاندر راجا اڪشو اڪوءَ جي مربي پٽ وڪڪسي ششاد (Vikuksi Sasada) ايوڌيا ۾ راڄ ڪيو. ٻيو پٽس نيمي (Nimi) نالي هو، جو ”وديهه“(Videh) به سڏبو هو. اُنهيءَ نيپال کان وٺي مگڌ (بهار جي ڏاکڻي ڀاڱي) جي اتر اڀرندي طرف تائين پنهنجو دڳ ڄمايو هو، ۽ اهو سمورو ملڪ سندس نالي پٺيان ”وديهه“ سڏبو هو. اڪشو اڪوءَ جو هڪڙو ڀاءُ ناڀا نيدشت(Nabahanedishtha) هو، جنهن جي اولاد مان ”وشال“ نالي هڪ راجا هاڻوڪي مظفر پور ضلعي وارو پاسو هٿ ڪيو؛ ۽ اتي جيڪو سندس گاديءَ جو هند هو، سو سندس نالي پٺيان ”وئشالي“ سڏجڻ ۾ آيو. اڪشو اڪوءَ جو ٻيو ڀاءُ شرياتي هو، جنهن جي اولاد مان ”آئرت“ نالي هڪ راجا هاڻوڪي گجرات وارو پاسو پنهنجي قبضي ڪيو، تنهنڪري گجرات وارو پاسو سندس نالي پٺيان ”آنرت“ سڏبو هو. هن مان ڏسڻ ۾ ايندو ته سورجونسي گهراڻي وارا رڳو پڳو ايوڌيا ۾ ڪين هئا، پر پنهنجي حڪومت جي حد گهڻي قدر وڌائي هئائون، وراڻن ۾ جيتوڻيڪ اهو ڄاڻايل ڪونهي ته سنڌ جو پرڳڻو به سندن تابع هو يا نه، ته به رامائڻ مان ايترو ظاهر آهي ته سري رامچندر جي پيءُ راجا دسرٿ جو سنڌ سان بلڪل گهڻو ناتو هو. وڏي ڳالهه ته راجا دسرٿ کانپوءِ سنڌ جو حاڪم ئي سري رامچندر جو ڀاءُ ڀرت هو. ٻڌ ڌرم واري زماني ۾ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ”وئشالي“ هو. اهي جيتوڻيڪ پوءِ جون ڳالهيون آهن، ته به انهن مان ايتري پڪ ٿئي ٿي ته سنڌ جو ناتو ڪجهه وقت سورجونسي گهراڻي وارن سان برابر هو.
راجا اڪشواڪو توڙي سندس ڀاڻيجو راجا پروروس ڪنهن نهايت قديم زماني ۾ ٿي گذريا آهن. رگ ويد ۾ راجا پروروس جي پڙ پوٽن ۽ تڙ پوٽن جو ذڪر آهي؛ پر رگ ويد منجهان ئي سڀني آرين جي سڀيتا ۽ ٻين ڳالهين جو ججهو پتو پوي ٿو. اتهاس ۽ پراڻن مان تاريخ لاءِ گهڻو ئي ذخيرو ملي ٿو، تنهنڪري هينئر خود يوروپي لوڪ انهن ڌرمي پستڪن جو ججهو قدر ڪن ٿا، ۽ پنهنجن جوڙيل تاريخن ۾ اول رگ ويد وارا احوال ڏين ٿا. ڪئمبرج هسٽري آف انڊيا ۽ ٻيون تاريخون، جي سند ڪري ليکجن ٿيون، سي سڀ ائين جڙيل آهن. انهن جي جڙڻ کانپوءِ به ڪي وڌيڪ کوجنائون ٿيون آهن، تنهنڪري سنڌو ماٿر جا احوال انهن بنهه تازين کوجنائن پٽاندر هتي ڏجن ٿا.*
چندر ونسي آرين جا ڪل يا خاندان: رگ ويد ۾ ڄاڻايل چندرونسي گهراڻي وارا آريه لوڪ جدا جدا ڪلن ۾ ورهايل هئا، جن مان پنجن ڪلن يا خاندانن وارا مکيه هئا، جنهنڪري ”پنج جن“ يعني پنج ڄڻا يا پنجن نياتن وارا(Five folds or five peoples) رگ ويد ۾ گهڻا گهمرا ڪمآيل آهي. مطلب ته چندرونسي گهراڻي وارن جون پنج مکيه شاخون هيون، ۽ هر شاخ وارا پنهنجي ڪنهن وڏي ڏاڏي جي نالي پٺيان سڏبا هئا. انهن پنجن شاخن يا نياتن مان هڪڙا سڏبا هئا يدو (يادؤ يا جادؤ ونسي)، ٻيا تروسو، ٽيا پُرو، چوٿان آنُو ۽ پنجان درهيون. اهي ڪير هئا، سا ڳالهه رگ ويد ۾ ڄاڻايل ڪانهي؛ پر اتهاسن ۽ پراڻن مان سندن سربستو احوال ملي ٿو. راجا پروروس، جنهن بابت مٿي اڳي ئي چيو ويو آهي ته چندرونسي گهراڻي جوبنياد وڌو هئائين، تنهن جو پڙ پوٽو راجا يياتي هو، جنهن کي ٻه راڻيون هيون: هڪڙيءَ جو نالو ”ديويائي“ هو، جا آسرن جي گرؤشڪر آچاريه جي نياڻي هئي، ۽ ٻيءَ جو نالو ”سرمشٺا“ هو، جا دئتن، دانون ۽ اسرن جا راجا ”ورس پرون“(Varsparuan) جي نياڻي هئي. راجا يياتيءَ کي راڻي ديويائيءَ مان ٻه پٽ، يڊو ۽ تروسو ۽ راڻي سرمشٺا مان ٽي پٽَ، درهيو، انو ۽ پرو هئا. انهن پنجن پٽن جو اولاد سندن ئي نالن پٺيان سڏبو هو. مطلب ته اهي ”پنج جن“ اصل هڪڙي ئي ڏاڏي جو اولاد هئا؛ پر پوءِ وچ ۾ گهڻيون پيڙهيون پئجي ويون هيون، جنهنڪري رگ ويد ۾ اهي علحديون علحديون شاخون هيون. ڪي پنهنجي ويجهي ڏاڏي تي ڪي ڪنهن ڏورانهين ڏاڏي جي نالي پٺيان پاڻ کي سڏائيندا هئا. ائين جملي چاليهن کن خاندانن جا نالا رگ ويد ۾ ڄاڻايل آهن؛ پر منجهانئن مکيه وري به ”پنج جن“ هئا. اهو ”پنج جن“ وارو خيال هن وقت ”پنچات“ لفظ ۾ سمايل آهي؛ جنهن جي اصل معنيٰ هئي ”پنجڪن ڄڻن جو ميڙ“.*
يدو آريا
يدو آريا لوڪ راجا يدوءَ جو اولاد هئا، تنهنڪري يادؤ (جادؤ) ۽ يادؤ ونسي (جادؤنسي) يعني راجا يدوءَ جو اولاد سڏبا هئا. سري ڪرشڻ به جادؤ ونسي ڪل مان هو، جنهنڪري چئبو ته سندس ابا ڏاڏا اصل ڪجهه وقت سنڌ ۾ هئا. جيسلمير جا ڀٽي راجپوت، ۽ سنڌ، ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ جا سما راجپوت به جادؤ ونسي ڪل مان آهن.
رگ ويد موجب يدو آرين سان گڏ بيا تروسو آريه لوڪ سمنڊ جي رستي آيا هئا. انهن بابت پراڻن ۾ ڄاڻايل آهي ته هنن پوءِ ڏکڻ هندستان ۾ وڃي پنهنجون بادشاهتون برپا ڪيون جي پانڊيه، چول، ڪيرل وغيره نالن سان مشهور ٿيون. اتر هندستان جي ڪن آرين ۽ ڏکڻ هندستان جي چول لوڪن پوءِ بئبلونيا ۾ ٻين پاسي بيٺڪون وجهي، يورپ تائين وڻج واپار پئي ڪيو، جي ڳالهيون بابت ٻارهين ۾ ڄاڻائبيون.