cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راجپوتانا
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:مڌيا پرديش جو اتهاس
لاکا (يو سي)
يو سي 27 لاکا سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا قمبر تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي قمبر جي يو سي 16 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 22,873 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ ڳوٺ لاکا ھڪ وڏو ڳوٺ ۽ ان يو سي جو صدر مقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ لاکا، وڌا،   ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي ڳوٺن ۾ ڳوٺ  لاکا (آبادي 6919) ، ڳوٺ وڌا (آبادي 4106) شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي.
صحت ۽ تعليم جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري تعليم لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون
دي اليوسٽريٽڊ لنڊن نيوز
دي اليوسٽريٽڊ لنڊن نيوز ڇنڇر 14 مئي 1842ع تي ظاهر ٿي، دنيا جي پھرين روشن ترين هفتيوار ميگزين جي حيثيت سان ظاهر ٿي.
مانسروور ڍنڍ
مانسروور ڍنڍ (انگريزي  Manasarovar Lake)  تبت جي ھڪ مشھور ڍنڍ جيڪا لاسا (Lsaha) شھر کان اٽڪل 2000 ڪلومٽر (1242.7 ميل )  پري واقع آھي. ڪيلاش جبل ھن جي اتر اولھ ۾ 20 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي موجود آھي، جڏھن تہ راڪشستال ڍنڍ ھن جي اولھ ۾ موجود آھي. ھيءَ ڍنڍ ننڍي کنڊ جي معيشيت ۽ خوشحاليءَ جو ھڪ انمول قدرتي ذريعو آھي ڇاڪاڻ جو ننڍي کنڊ جون چار وڏيون نديون سنڌو ندي، برھمپترا، ستلج ۽ گھگھر ندي ھن ئي ڍنڍ مان ڦٽي نڪرن ٿيون ۽ سنڌ سميت ننڍي کنڊ جي ميداني علائقن کي سيراب ڪن ٿيون. ڪيلاش جبل جي گليشئرس مان ھن ڍنڍ ۾ پاڻي اچي ٿو. سنسڪرت ۾ ھن ڍنڍ کي اناواتاپتا (Anavatapta)  ۽ پالي ٻوليءَ ۾ انوتاتا (Anotatta) ڪوٺيو وڃي ٿو. مقامي تبت جا ماڻھو ھن کي ماڦن يمتو (Mapham Yumtso) سڏين ٿا.
جاگرافي
ھيءَ ڍنڍ تبت جي صوبي انگاري (Ngari) ۾ دارچين (Darchen) شھر کان ٽيھن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي موجود آھي. ھن ڍنڍ جي سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 4583 ميٽر  آھي انڪري ھن  جو شمار دنيا جي بلند ترين ماڳن تي موجود تازي پاڻيءَ وارين ڍنڍن ۾ ٿئي ٿو .̟  ھن ڍنڍ جي پکيڙ 412 ڇورس ڪلوميٽر آھي. ڏکڻ پاسي جي مقابلي ۾ ھن جو اتريون پاسو وڌيڪ ويڪرو آھي. ھن ڍنڍ جي وڌ ۾ وڌ گھرائي 70 ميٽر آھي. ھن ڍنڍ جو پاڻي ايترو تہ شفاف آھي جو انساني اک سان ڪئين ڪلوميٽرن جي گھرائيءَ تائين ھن جي اندر جھاتي پائي سگھجي ٿي. مانسروور جي معنيٰ آھي اَجيت يعني اھا ڍنڍ جنھن کي ڪو بہ فتح نہ ڪري سگھي. چون ٿا تہ اھو نالو ھن ڍنڍ تي تبت جي ٻڌ مذھب جي پوئلڳن يارھين صدي عيسويءَ ۾ رکيو. ان کان اڳ ھن ڍنڍ جو نالو ماچوئي ڪو (Machui Co) ھو. ھن ڍنڍ جي ڪنارن تي ٻڌ مذھب جون پنج خانقاھون ٺھيل آھن.
مقدس ڍنڍ
ھيءَ ڍنڍ ھندوئن، جين ڌرم. ٻڌ مت ۽ تبت جي مقامي بون مذھب جي پوئلڳن لاءِ ھڪ انتھائي پوتر ڍنڍ آھي. تبت جي ٻڌ مذھب وارن جو عقيدو آھي تہ ھن ڍنڍ ۾ وھنجڻ سان ماڻھوءَ جو من پاڪ ۽ اجرو ٿي وڃي ٿو ۽ لالچ، لوڀ، دنياوي حرص ۽ نفساني خواھشون اڏامي وڃن ٿيون ۽ ماضيءَ ۾ ڪيل گناھ ڌوپجي وڃن ٿا. سندن عقيدي مطابق ھن ڍنڍ جو پاڻي پيئڻ سان بيماريون ختم ٿي ٿيون وڃن. ڪجه ماڻھن جو عقيدو آھي تہ گوتم ٻڌ جي ماءُ مايا ھتي پيٽ سان ٿي ھئي.
ھنديءَ جو مشھور شاعر ڪاليداس لکي ٿو تہ ھن ڍنڍ جو پاڻي موتيءَ جھڙو شفاف آھي ۽ ھن ۾ وھنجڻ سان سو حياتين جا پاپ معاف ٿي وڃن ٿا. ھر سال ٻڌ مذھب جا ھزارين پانڌيئڙا ھن ڍنڍ جي چوڌاري اچي ڦيريون پائيندا آھن ۽ ھن ڍنڍ جو پاڻي پيئندا آھن. ھو ھن ڍنڍ جي پاڻيءَ کي ڀاڳ وارو سمجھندا آھن. ياد رھي تہ تبت ۾ ٽي پوتر ڍنڍون آھنː مانسروور ڍنڍ، نمتسو ڍنڍ (Namtso Lake) ۽ يمدروڪ ڍنڍ (Yamdrok Lake). ھر سال اونھاري جي موسم ۾ ھزارين ڪونجون ھن ڍنڍ جي مٿان اڏامندي نظر اينديون آھن. ھتان جي عقيدي موجب ھن ڍنڍ جي مڇي کائڻ سان سنڍپڻي (اولاد نہ ٿيڻ)، ٻار ڄمڻ وقت ماءُ کي ٿيندڙ سور ۽ ڦوڪ جي بيماريءَ (پيٽ ۾ پاڻي ڀرجڻ يا ڀرتي ٿيڻ) کان بچي سگھجي ٿو. ھن پاڻيءَ جي ڪيميائي تجزئي ڪرڻ سان اھو پتو پيو آھي تہ ھن ڍنڍ جي پاڻيءَ ۾ واقعي ئي ڪجه اھڙا ڪيميائي جزا موجود آھن جيڪي مٿي ڄاڻايل بيمارين کان بچائين ٿا.
ھندوئن جو عقيدو آھي تہ لفظ مانسروور ٻن لفظن ”مان“ ۽ ”سروور“ مان ورتل آھي. مان معنيٰ من يا ذھن ۽ سروور معنيٰ ڍنڍ. سندن سمپردائي مطابق ھيءَ ڍنڍ پھريائين ڀڳوان برھما جي من اندر پيدا ٿي ۽ ان کان پوءِ ھن کي پرٿوِيءَ تي لاٿو ويو. ھندو پنجن ڍنڍن کي پوتر ڍنڍون مڃيندا  آھن جن کي ملائي ”پنج سروور“ سڏيو وڃي ٿو: مانسروور، بندو سروور، نارائڻ سروور، پمپا سروور ۽ پشڪر سروور.
هائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج
هائيپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج هڪ اهڙي معياري ٻولي آهي، جيڪاويب سائيٽس ٺاهڻ جي لاءِ ڪم ايندي آهي ان سان گڏ جاوا اسڪرپٽ ۽ ڪيسڪيڊ اسٽائيل شيٽ سبب ويب سائيٽس کي وڌيڪ خوبصورتي ملندي آهي.
انٽرنيٽ تي جيڪي به ويب صفحا نظر ايندا آهن اهي ايڇ ٽي ايم ايل ۾ ٺهيل هوندا آهن. ايڇ ٽي ايم ايل (HTML ) يعني Hyper Text Markup Language ڊاڪومينٽ کي ويب پيج پڻ سڏيو ويندو آهي.
ويب برائوزر عام طور تي ايڇ ٽي ايم ايل جا ڪوڊ حاصل ڪري ٿو ۽ انهن کي هڪ سهڻي نموني پيش ڪري ٿو.
شروعاتي هن ٽيگ کي Opening tag چئبو آهي. آخري هن کي Closing tag چئبو آهي.
ايڇ تي ايم ايل کي نوٽ پيڊ، نوٽ پيڊ پلس پلس يا ڊريم ويوور ۾ لکي سگھجي ٿو. ويب پيج ڏسڻ لاءِ ڪوبه ويب برائوزر جهڙوڪ انٽرنيٽ ايڪپلورر، گوگل ڪروم يا موزيلا فائرفاڪس ڪافي آهن. هونءَ به جڏهن اسان ايڇ ٽي ايم ايل ۾ ڪوڊنگ لکندا آهيون ته دراصل اسان ويب برائوزر کي هدايتون ئي ته ڏيندا آهيون ته اسان جو ويب صفحي کي اهو ڪيئن ظاهر ڪري.
1992ع ۾ Tim Berners Lee ويب پيج متعارف ڪرايو ۽ 1995ع ۾ مائڪرو سافٽ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ پهريون ڀيرو قدم رکندي انٽرنيٽ ايسڪپلورر  متعارف ڪريو جنهن کان پوءِ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ وڏين وڏين ڪمپينين منجهه مقابلو شروع ٿيو. آپريٽنگ سسٽم مھيا ڪندڙ ڪمپنين جهڙوڪ مائڪرو سافٽ، ايپل، لينڪس وارن انٽرنيٽ پروٽوڪول جو سافٽويئر مفت ۾ محيا ڪيو. انٽرنيٽ پروٽوڪول جو پروگرام 1970ع ۾ Defense Advanced Research Projects Agency) DARPA) ايجاد ڪيو ۽ World Wide Web  ان تي ئي بيهڪ رکي ٿي
ايڇ ٽي ايم ايل جا ٻيا ڪيترائي نسخا پڻ آهن جن ۾ DHTML, XML, SHTML مشهور آهن.
ھيبئي صوبو
ھيبئي; ھوپيھ اتر چين واري ريجن ۾ واقع  عوامي جمهوريه چين جو ھڪ ساحلي صوبو آهي. 1911ع ۾ بطور جديد صوبي جي ان جو نالو جيلي صوبو رکيو ويو ھو. ان جي گادي جو هنڌ شجيئاشئنگ شھر آھي. لفظ ھيبئي جي معني آهي "ندي جو اتريون پاسو" آھي اھو صوبو پيلي ندي جي اترئين پاسي ۾ واقع ھجڻ ڪري ان تي ھيبئي نالو پيو ھي صوبو دنيا جي انھن علائقن منجھ شامل آهي جتي تھذيبن جي شروعات ٿي ھئي تاريخ جي مختلف دؤرن ۾ بيجنگ ھن علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ٿيندو رھيو آھي. ھي صوبو زرعي جنسن جي پيداوار سان سرشار آهي. انھن م مختلف اناج، ميوا ۽ ڪپھ شامل آهن. ھي صوبو چين جو پھريون صوبو آهي جتي صنعتي ترقيءَ جو آغاز ٿيو مينيوفيڪچرنگ جو مرڪز ھئڻ ڪري ھتان جي اسٽيل جي پيدوار چين م پھرين نمبر تي رھي آھي. صنعتن ھتي فضائي گدلاڻ جي مسئلي کي سنگين ڪري ڇڏيو آهي بيجنگ ميونسپلٽي ۽ تيانجين ميونسپلٽي وارا علائقا ھن صوبي مان ڌار ڪري چيني حڪومت جي سڌي اختيار ھيٺ آندا ويا. ھن صوبي جون حدون اتراوڀر ۾ لئائوننگ، اتر ۾ انر منگوليا، اولھ ۾ شانڪسي صوبو، ڏکڻ ۾ ھينان، ڏکڻ اوڀر ۾ شئنڊانگ ۽ اوڀر ۾ بوھائي سمنڊ جو بوھائي نار واقع آهي. ھن صوبي ۾ پنج مقام عالمي ورثو قرار ڏنل آهن جن ۾ ڪينگدي مائونٽين رزارٽ، ديوار چين، گرينڊ ڪئنال، اوڀر وارا چنگ گھراڻي جا مقبرا، ۽ اولھ وارا چنگ گھراڻي جا مقبرا شامل آهن. ھن صوبي جي آبادي ست ڪروڙ چاليھ لک آھي ۽ اھو آبادي ۾ چين جو ڇھون نمبر وڏو صوبو آھي. آبادي جو 96 سيڪڙو ھان چيني ماڻھن تي مشتمل آهي. اقليتن ۾ مانچو، ھئي ۽ منگول شامل آهن.
غيبي ديرو 6 چڪ 29
ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 29  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1986ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو 6 چڪ 37، اوڀر ۾ ديھ غيبي ديرو 6 چڪ 35، ڏکڻ ۾ ديھ غيبي ديرو 6 چڪ 34 ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو 6 چڪ 30 واقع ھيا. ھن ديھ جي مڪمل سروي ٿيل آهي جنھن مطابق ديھ ۾ ڪل 640 بلاڪ واقع آهن.
3 آڪٽوبر
3 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 276 هون (ليپ سال 277 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 89 ڏينهن (ليپ سال 90 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
وواھ پنچمي
وواھ پنچمي Vivah Panchami هڪ هندو ميلو آهي، جيڪو رام ۽ سيتا جي شادي جو جشن آهي. اهو ميٿيلي ڪئلينڊر جي مطابق اگرهاين مهيني (نومبر - ڊسمبر) ۾ شڪلا پڪشا يا چنڊ جي ميڻ ٿيڻ (چنڊ وٺجڻ) واري مرحلي جي پنجين ڏينهن تي ۽ هندو ڪئلينڊر ۾ مارگشيرش جي مهيني ۾ ملهايو ويندو آهي. اهو ڏينهن هندستان ۽ نيپال جي مٿلا علائقي ۾ شري رام سان لاڳاپيل مندر ۽ پوتر اسٿانن ۾ سيتا ۽ رام جي ويواه اُتسو جي طور تي ملهايو ويندو آهي.
هماچل پرديش
هماچل پرديش (هندي: हिमाचल प्रदेश) اتر هندستان ۾ هڪ رياست آهي جيڪا 21،495 چورس ميل (55،670 ڪلوميٽر 2) جي ايراضي تي پکڙيل آهي. ۽ اوڀر ۾ اتراکنڊ ۽ تبت خودمختيار علائقو.
حوالا
زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
رام نوامي
thumb|آرچا مندر ۾ رام جي ٻالڪ روپ ۾ پينٽنگ راما نوامي (هندي: राम नवमी) هڪ هندن جو ڌرمي ميلو آهي، جيڪو بهار جي مُند ۾ سنڌي مهيني چيٽ جي نائين ڏينهن تي ملهايو ويندو آهي، ان ڏينهن کي وشنو جي ستين اوتار رام جو جنم ڏينهن طور ملهايو وڃي ٿو. رام خاص طور تي هندومت جي وشنويت روايت ۾ اهم آهي. اهو ميلو وشنو جي پرڪٽ ٿيڻ کي رام اوتار طور ملهايو وڃي ٿو، رام جو جنم ايوڌيا ۾ راجا دشرٿ ۽ راڻي ڪوشليا جي ذريعي ٿيو. هي ميلو بهار (وسانتا) نوراتري جو هڪ حصو آهي، ۽ سنڌي ڪيلينڊر ۾ پهريون مهينو چيٽ جي روشن اڌ (شڪلا پڪشا) جي نائين ڏينهن تي پوي ٿو. اهو عام طور تي هر سال مارچ يا اپريل جي گريگورين مهينن ۾ ٿئي ٿو. راما نوامي هندستان ۾ هڪ اختياري سرڪاري موڪل آهي.
ماشڪئي
ماشڪئي پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي آواران جي ماشڪئي تحصيل جو وڏو شھر ۽ صدر مقام آھي. 2012ع ۾ ھن شھر جون ٽي يونين ڪاؤنسلون ھيون، جن ۾ گجار ، نوڪجو ۽ پاروار شامل آهن. ھن شھر جي ميونسپل ڪاميٽي جو نالو گجار ماشڪئي آھي جنھن جي ڪل آبادي 12,493 آھي. شھر م واقع ڪل گھرن جو تعداد 2017 ۾ 1503 ھيو. ھي شھر ضلعي جي اترئين ڀاڱي ۾ واقع آهي.
مردم نگاري
ھتان جي ماڻھن جي ٻولي بلوچي آھي. تحصيل جي ھن شھر سميت آبادي ھڪ لک جي لڳ ڀڳ آهي جنھن جو 80 سيڪڙو مسلمان ۽ 20 سيڪڙو ذڪري فرقي وارا آھن. ھتان جي آبادي ۾ محمد حسني، ساجدي، سياپد، ميرواڻي، شھواڻي ۽ گزوزئي قبيلا شامل آهن. ساجدي قبيلو ھتي مڪران کان لڏي آيو ھو.
ڳوٺ
شھر جي چوڌاري مکيہ ڳوٺ گجار، جيبري، پاروار، نوڪجو، منگولي ۽ مياني قلات شامل آھن جن مان جبيري پوري ضلعي ۾ مشھور آھي جتي محمد حسني قبيلي وارا ماڻهو وسن ٿا.
مشھور ماڻھو
ھن شھر ۽ پسگردائيءَ جا مشھور ماڻھو آھن:
جنرل آفيسر
جيڪڏهن هي اوهان جو مطلوبه صفحو ناهي ته ڏسو: جرنل
Notes
زمرو:جنرل زمرو:فوجي آفيسر بلحاظ عهدا
سماجي وٿي
thumb|upright=1.85|People maintaining social distance while waiting to enter a store. To allow shoppers to maintain distance within the store, only a limited number are allowed inside at one time. thumb|upright=1.85|Social distancing reduces the rate of disease transmission and can stop an outbreak.
جيسر پٽ جج ماڇي
اتهاسڪ پنا
ڪتاب تحفة الڪرام ۽ جنت السنڌ ۾ پڻ ماڻڪٽاري جي دڙي بابت حوالا ملن ٿا ته آڳاٽي زماني جي سلطان آرام شاهه جي وقت ۾ بادشاهت چئن حصن ۾ ورهايل هئي. ملتان، اُچ ۽ ساري سنڌ تي ناصرالدين قباچي جا حڪم جاري ٿيندا هئا ۽ ان وقت ۾ سنڌ جون ست رياستون قائم هيون. جن مان ٽين رياست ”ماڻڪٽارو“ تي جيسر ولد جج ماڇي سولنگي حڪومت ڪندو هو. تاريخن ۾ سولنگين يا ماڇين جي حب الوطني ۽ قومپرستيءَ جو ذڪر ملي ٿو. هن دڙي جي برباديءَ بابت معلوم ٿئي ٿو ته شاهه حسن ارغون، جيسر ولد جج ماڇي سولنگيءَ تي باغبان جي ڀرسان قائم هن شهر تي حملو ڪيو ۽ سندن ملڪيتون لٽيون ويون. مرد، عورتن، ٻڍن ۽ ٻارن کي قتل ڪيو ويو ۽ ماڻڪٽاري واري شهر کي باھ ڏني وئي، جيڪا مسلسل ساڍا ٽي ڏينهن جاري رهي. هوڏانهن ڪتاب تاريخ باب الاسلام سنڌ ليکڪ ڊاڪٽر حبيب الله صديقي 1996ع جي صفحي 35 تي ٽين پيرا ۾ لکي ٿو تَ سن 1051ع ۾  غزنوي سلطان عبدالرشيد سنڌ جي سياسي معاملات کان بيزار ۽ لا تعلق ٿي ويو۔ 1027ع ۾ سنڌ جي جتن ۽ ماڇين وزيرعبدرزاق سان جا جنگ جوٽي هئي سا سنڌ جي قومپرست قبيلن  جاري رکي هئي هاڻي غزنوي علائقن تي مکي دلوراء جي پٽ ھمير قبضو ڪيو۔ انهي واقعي 1051ع کان وٺي غورين جي حملي 1167ع تائين سنڌ ۾ ڪنهن ڌارئي تسلط يا حملي جو ڪو بِ ڏس پتو نٿو ملي جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ت اها سوا صدي 1051ع کان 1167ع تائين سنڌ آزاد هئي سنڌ جا ماڻھو شيعا سني هم آھنگي باهمي برداشت جي ماحول ۾ رهيا ٿي۔ جنهن ۾ سني تبليغ لاء نسبتاً راه ناهموار هئي۔ ۽ اسماعيلي داعي (شش امامي) شيعا پڻ خفيه طور برسر عمل هئا۔ سن 1167ع ۾ سلطان محمد شھاب الدين غوريجي غلام قطب الدين ايبڪ سنڌ تي قبضو ڪيو۽ سيف الملوڪ کي سنڌ جو حاڪم مقرر ڪري ويو۔ هو مذھب جي اعتبار کان سني مسلمان هو۔ 1210ع ۾ قطب الدين ايبڪ جي هڪ ٻئي غلام جنرل ناصر الدين قباچه 1210ع کان 1228ع تائين سنڌ کي پنهنجي حڪم هيٺ رکيو ۽ ملتان ۾ پنهنجو تختگاھ بنايو۔ جيتوڻيڪ شھاب الدين غوري جي دهلي جي تخت تي جانشين سلطان التمش 1210ع کان 1236ع تائين اصل حقدار هو۔ هن دور ۾ غوث بهاٶالحق يعني شيخ بهاٶالدين ذڪريا ملتاني ملتان ۾ سهروردي خانقاه قائم ڪئي۔ ڊاڪٽر حبيب الله صديقي جي مٿئين حوالي موجب جتن ۽ ماڇين وزير عبدالرزاق سان جيڪا جنگ جوٽي هئي ان مان ثابت ٿيو ت 1027ع ۾ ان علائقي ۾ جتن ۽ ٻين راجائن سان گڏ ماڇي بِ حڪمران هئا جن کي پهنجي فوج بِ هئي۔ ۽ اها سوا صدي ڌارين جي سنڌ تي حڪومت ڪا نَہ هئي۔ يعني ان وقت سوا صدي جي عرصي ۾ ماڇي ڌرتي ڌڻي هئا۔ ان کان پوء جيسر ماڇي سولنگي جو حوالو مرزا قليچ بيگ بِ ڏنو آ يعني ان دور ۾  جيسر ماڇي برابر ماڻڪٽارو ۽ سيوهڻ واري پٽي تي حڪمران هوجنهن کي مرزا صاحب سولنگي ب لکيو آ۔ ۽ درياھ جي کاٻي ڪپ سميت ڏکڻ ۽ وچ سنڌ تي سومرا حڪمران هئا۔ سنڌ ۾ 1027ع ۾ ماڇين جي ويڙھ وارو دور گجرات ۾ ڀيم ديو اول سولنگي جو دور هو يعني هند ۾ بہ سولنگين جي بادشاهي هئي ۽ سنڌ ۾ به طاقتور هئا۔ جيڪي پوء افغاني ايراني ترڪ ۽ عرب مسلمان حمله آورن جي حملن سبب حڪومتون وڃائي ويٺا ۽ سنڌ مڪمل ڌارين جي قبضي ۾ ھلي وئي۔
سماجي وٿي
thumb|Stopcovid19
جيسر پٽ جج ماڇي
جيسر جي راڄڌاني ۽ پٽي ڀائي راجائون
1. راڻو سِنير ولد ڌماچ ڪؤريجو سمو روپاهه ۾.
سماجي وٿي
thumb|upright=1.6|Preventing a sharp peak of infections, known as flattening the [[epidemic curve, keeps healthcare services from being overwhelmed ]]thumb|upright=1.6|Alternatives to flattening the curve
سماجي وٿي، سماجي وڇوٽي،(Social distancing) يا جسماني وڇوٽي (physical distancing)  ، ماڻهن جي وچ ۾ جسماني وڇوٽي (فاصلو) رکڻ ۽ ماڻهن جو هڪٻئي سان ويجهو رابطو ۾ اچڻ جي تعداد کي گهٽائي هڪ پکڙجندڙ (متعدي) روڳ (بيماري) جي پکڙجڻ کي روڪڻ جي لاءِ غير دواسازي مداخلت يا عمل جو هڪ سيٽ آهي. سماجي وِٿيءَ ۾ ٻين ماڻهن کان ڇهہ فُٽ يا ٻہ ميٽر جي وِٿي (وڇوٽي، فاصلو) رکڻ ۽ وڏن گروهن (گروپن) جي ميڙ ۾ گڏ ٿيڻ کان پاسو ڪرڻ شامل آهي.
جيسر پٽ جج ماڇي
جيسر جي راڄڌاني ۽ پٽي ڀائي راجائون
3. وکيو ولد پنهون چنو، سيويءَ ۾.
4. چنو ولد ڏيٿو چنو، ڀاڳناڙيءَ ۾.
5. جيهو ولد درياهه جهم يا هيمه ڪوٽ ۾.
7. جسودن آگره، ڀنڀور يا برهمڻ آباد ۾.
سماجي وٿي
ان اِمڪان کي ختم ڪرڻ جي ارادي سان تہ  هڪ اڻ ڄاتل ماڻهو مُتاثر ٿيل ماڻهوءَ سان جسماني رابطي ۾ اچي ويندو، سماجي وِٿي رکڻ سان بيماري جي مٽاسٽا (منتقلي،ٽرانسميشن) کي دٻائي سگهجي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ گهٽ موتَ ٿيندا. ان سان گڏوگڏ سُٺي ريت صحت صفائي (هائيجين) ۽ هٿ ڌوئڻ سان گڏيل اُپاءَ ڪرڻ پڻ شامل آهن. 2019-2020 جي ڪوروناوائرس مهاوبائي روڳ دوران ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) موجب "جسماني وٿي" کي "سماجي وٿي" جي متبادل طور اهو ويچار رکيو ويو آهي تہ اهو بيماري جي مٽاسٽا کي روڪي ٿو؛ جڏهن تہ ماڻهو سماجي طور تي ٽيڪنالاجي سان ڳنڍيل رهي سگهن ٿا. انفيڪشن واري بيماري جي پکڙجڻ کي گھٽائڻ ۽ صحت جي سرشتو (سسٽم) تي گهڻو بارُ وڌائڻ کان بچڻ لاءِ، خاص طور تي هڪ مهاماري وبائي روڳ (پنڊيمڪ) دوران، ڪيترا ئي سماجي وڇوٽي جا اُپاءَ ڪَتب آڻڻ وارا طريقا استعمال ڪيا ويا آهن، جن ۾ وِدياشالائن (اسڪولن) ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ (ورڪ پليس) کي بند ڪرڻ، اڪيلائي (نويڪلائي، آئسوليشن)، مرض روڪ (طبي قيد، ڪئارنٽين)، ماڻهن جي چُرپُر (حرڪت) کي گهٽائڻ (محدود ڪرڻ) ۽ ڪيترن ئي وڏي پيماني تي ميڙ، گڏجاڻين (اجتماع) جي منسوخي ڪرڻ سماجي وٿيءَ جا اُپاءَ ورتا ويندا آهن.
جيسر پٽ جج ماڇي
جيسر جي راڄڌاني ۽ پٽي ڀائي راجائون
سنه 417هه (سنه 1026ع) ۾ سلطان محمود غزنويءَ جي حڪم سان سندس وزير عبدالرزاق سنڌ تي ڪاهي آيو تنهن سان سنڌي ماڻھن جا جنگ جوٽي هئي سان جاري ڪنهن نه ڪنهن صورت جاري رهي جنهن جو ذڪر غلام حيدر مهجور بِ ڪيو آھي.
چرٻٽ راجا ۽ ابتو شھر
ميمڻ عبدالغفور سنڌيءَ جي لکڻ موجب ِب جيسر جو ذڪر تاريخ ۾ ملي ٿو ”چوڻ ۾ اچي ٿو ته سيوهڻ ۾، سڪندر اعظم (356ق-م/323ق-م) جي ٺهرايل قلعي جي ٻاهران بودلو بهار هڪ گهاٽي کٻڙ جي وڻ هيٺان، جيئن ئي پنهنجي شغل ۾ رڌل رهيو، ته راجا جيسر (جيڪو ”چرٻت ماڇيءَ راجا“ جي نالي سان مشهور هو) ، جي ڌيءَ سينا، ماڙيءَ مان کيس ڏٺو - جا ڳالهه واٽهڙن وائکي ڪري ڇڏي. پوءِ ته راجا جيسر، بنا ڪنهن سوچ ويچار جي، ڳوٺ جي ظالم ”حنود ڪاسائيءَ“  کي گهرائي، سندس ٻانهن حوالي ڪئي. حنود، مست بودلي کي دعوت جي بهاني دوکي سان گهر نيئي، ڪُهي ڇڏيو. مڄاڻ ڪو انهيءَ ڏينهن لعل شهباز به اچي سيوهڻ ۾ سهڙيو. تنهن جيئن جو بودلي کي سڪ مان وڏي واڪي سڏ ڪيو، ته بودلي جا هڏا ۽ ماس، جيڪي ٽڙيا پکڙيا پيا هئا، پاڻ ۾ ملي ويا. پوءِ ته سندس رڳ رڳ مان ”جي مرشد“ جو آواز پئي نڪتو. هي واقعو 694 هه (1298ع) جو آهي. روايت آهي ته حنود، جيڪو گوشت ماڻهن ۾ ٻوٽيون ٻوٽيون ڪري وڪيو هو، ان کي ڪن ماڻهن کاڌو هو. جڏهن لعل شھباز جي امر سان بودلي جو سمورو جسم ٺهي ويو، ته مٿي تي ٿورو گوشت کٽل هو، جيڪو ماڻهن کاڌو هو. لعل کي اها ڳالهه پسند نه پئي؛ جنهن ڪري انهن گوشت کاڌل ماڻهن جي مغز مان اهي ٻوٽيون ٺڪاءُ ڪري ٻاهر اچي بودلي جي جسم سان مليون. چون ٿا، ته انهن جي مغز ۾ اها کڏ رهجي ويئي، جيڪا اڃا سندن نسل در نسل ۾ هلندي پئي اچي. هڪ ٻي رويت ۾ آ تَ بودلو سيوهڻ ۾ جيسر خلاف نعره لڳائيدو وتندو هو جنهن ڪري راجا پنهنجي خاص ماڻھوءَ هاڻود ڪڇيءَ هٿان کيس مارايو. قلندر کي البته مٺيان لڳي ۽ هن جيسر جي درٻار ۾ پنهنجي مريد جي قتل لاءِ دانهيو پر مايوس ٿي ظاهري طرح صبر کان ڪم وٺي بودلي کي قلعي جي اترين طرف ڪوٽ جي ڀرسان دفنايائين. چرٻٽ ماڇي (جيسر) کي بددعا ڏنائين ۽ سندس شھر اونڌو ٿي تباھ ٿيو جو هاڻ ابتي وسنديءَ طور مشھور آھي. ان کان پوءِ پهريان ملتان پوءِ غزني هليو ويو ۽ غوري سلطنت جي حاڪمن کان جيسر خلاف فوجي مدد گهري هوندائين. ۽ انهن وڏو لشڪر وٺي سڄو سيوهڻ ساڙي تباھ ڪيو هوندو.
اڻ ڌريو گمان
نيوٽرل تاريخ جيئن تَ چمتڪارن يا ڪرامتن بدران دليل کي مڃندي آ تنهنڪري ليکڪن جو اهو قصو هڪ اڻڌري سائنسي ۽ سياسي نظر سان ڏسڻ جي گهرج ڪري ٿو. هن حقيقت کان انڪار نٿو ڪري سگهجي تَ هندو راجا هئڻ ڪري ممڪن آ جيسر جو رويو مسلمانن سان سخت هجي ۽ سندس چوڻ تي هنود ڪڇيءَ (ڪاسائي) بودلي کي ماريو بِ هجي. يا ائين بِ ٿي سگهي ٿو تَ اهو سڄو قصو سارو مسلمان تاريخ نويسن جو چچنامي وانگر پنهنجي ڌرم مخالف راجائن کي خراب ثابت ڪري پيش ڪرڻ جو جواز هجي. جنهن ۾ سنڌ جي برهمڻ راجائن خلاف بي حد غلط ٿيوريون جوڙي پيش ڪيون ويون آھن. جنهن تي جديد سنڌي تاريخدان پڻ سوال اٿاري رهيا آھن. باقي اها ڳالھ چٽي آ تَ ان وقت کان بِ پهريان کان سنڌ تي افغاني، ايراني، تُرڪ ۽ عرب فاتحن جي هڪ ھٽي پئي رهي آ ۽ گهڻو ڪري سنڌ جون تاريخون بِ سندن جي حضور! ڪندڙ اتهاسڪارن جون لکيل آھن تنهن ڪري سياسي گوريلا جنگيون جي سنڌي راجائن ۽ آزادي پسندن انهن حملا آورن سان وڙھيون تن جي تاريخن تي مذھب جي وڏي ڇاپ آھي.جن ۾ گهڻو  ڪري سنڌ جي مقامي هيرن کي بيحد برو ڪري پيش ڪيو ويو آھي. پروفيسر محمد حسن پنهور ۽ ڪجھ ٻيا جديد سنڌي تاريخدان هاڻي سنڌ جي تاريخ سائنسي بنيادن تي لکي رهيا آھن. تنهنڪري ڪافي پراڻا جڙيل مفروضا هاڻي انجام کي پهچي رهيا آھن. جيسر بابت بِ تمام گهٽ معلومات ملي ٿي پر تنهن وقت جي سياسي حالتن پٽاندر ڄاڻايل ست ئي راجا افغاني ۽ ترڪ حمله آورن هٿان قتل ٿيل ڀائنجن ٿا، جن ۾ جيسر ولد جج ماڇي بِ ھو ۽ سندن شھر بِ ساڙيا ۽ تباھ ڪيا ويا ۽ ڪجھ سنڌو درياءَ جي تيز وهڪرن سبب ڦٽا. اگر آرڪالاجيل اک سان ڏسجي تَ بَ هي دڙو درياھ جي وهڪري ۾ تباھ ٿيل ڀائنجي ٿو. جنهن جا آثار اڄ تاڻي موجود آھن. ۽ پوءِ انهن تباھ ٿيل شھرن سان روايت پرستن پنهنجي مفادن آھر ڪيتريون ئي سمجھ کان چڙھيل ڳالهيون ڳنڍي ڇڏيون هونديون جن کي پوءِ ايندڙ نسلن بغير کوجنا جي سچو مڪمل ۽ آخري مڃي ڇڏيو. جيڪو فاتحن جو شيوو پئي رهيو آھي.
سماجي وٿي
ڪورونا وائرس جهڙي مهاماري سان مُنهن ڏيڻ جي لاءِ سماجي وڇوٽي تي سختيءَ سان عمل ڪرڻ جي ضرورت تي گهڻو زور ڏنو ويندو آهي، تہ جيئن ڏٺو ويندو آهي تہ اڪثر سياسي، مذهبي ۽ عوامي سرواڻن کي پڻ ان مسئلي جي سنگيني جو احساس ناهي ۽ اُهي سماجي رابطا گهٽائڻ بدران اهڙن عملن کي سرڪاري سطح تي وڌائيندي نظر ايندا آهن، پر ويجهر ۾ ڪورونا وائرس جي وبا پکڙجڻ کانپوءِ دُنيا ۾ ڪُجهه ملڪن جي وڏن اڳواڻڻ کي هڪٻئي سان پري کان هٿ جوڙي (نمستي ڪندي) کيڪاريندي ڏٺو ويو، جيڪو هڪ احتياطي عمل طور اختيار ڪيو ويو آهي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ايپيڊميولوجي زمرو:ايپيڊيمڪس زمرو:ميڊيڪل هائجين زمرو:ڪوارنيٽن
نور آباد
يو سي 28 نور آباد سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا وارھ تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي وارھ جي يو سي 1 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 16,644 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ ڳوٺ جيئن ابڙو ھڪ وڏو ڳوٺ ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ بروهي، تونيا، ماڇي، سولنگي، چانڊيا ، ڀنگر  ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي ڳوٺن ۾ ڳوٺ نور آباد، ڳوٺ نھال تونيو،  بڪيجاڻي، ڳوٺ ورند ماڇي، ڳوٺ جکر ۽ ٻيا شامل آهن.
آئيوري ڪوسٽ
upright=2.75|thumb|[[عابدجان آئيوري ڪوسٽ جو سڀ کان وڏو شهر]]
نور آباد
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان  چيئرمين علي حسن بروهي  ۽ وائيس چيئرمين بخت علي سولنگي چونڊجي آيا جيڪي پيپلزپارٽي جا اميدوار ھيا. ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ نور آباد جو محمد بخش بروهي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو.
آئيوري ڪوسٽ
آئيوري ڪوسٽ جنھن کي ڪوٽ ڊي وور:(Côte d'Ivoire) جي نالي سان به سڃاتو ويندو آهي ان جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف ڪوٽ ڊي وور (Republic of Côte d'Ivoire) آهي اھو ھڪ خودمختيار ملڪ آهي ۽ اولھ آفريڪا ۾ واقع آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ يامسوڪرو آھي پر معاشي گادي جو هنڌ عابدجان اٿس جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر پڻ آهي. ھن ملڪ جون سرحدون اولھ ۾ گينيا ۽ لائبيريا سان، اتر ۾ برڪينافاسو ۽ مالي سان  ۽ اوڀر ۾ گھانا سان لڳن ٿيون. ان جي ڏکڻ ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ سان گينيا وارو نار واقع آهي. ھن ملڪ جي سرڪاري ٻولي فرينچ آهي ھن ملڪ کي 1893 ۾ فرانس پنھنجي ڪالوني بڻايو ۽ 1960 ۾ فيلڪس ھوفوئي بوئني جي قيادت ۾ فرانس کان آزاد ٿيو. ھوفوئي بوئني 1993 تائين ملڪ جو سربراھ رھيو. ھي ملڪ 2002 کان2007 تائين مذھبي بنيادن تي پھرين گھرو ويڙھ مان گذريو وري 2010 کان 2011 تائين ملڪ ٻيون دفعو گھرو ويڙھ جو شڪار ٿيو. ھي بااختيار صدر وارو ملڪ آهي. ھن ملڪ ۾ ڪوڪا ۽ ڪافي جي پيداوار ڪثرت سان ٿئي ٿي.
نور آباد
صحت ۽ تعليم جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري تعليم لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪونڍير
ڪونڍيِرٿر ۾ برسات پوڻ تي جهنگ ۾ ترت ئي ’پپون‘ ۽ ’ڪونڍير‘ اُڀرندا آهن، اهي سنڌ جي ٻئي حصي ۾ ڪو نه ٿيندا آهن، جنهنڪري کين ’ٿر جا ميوا‘ سڏيندا آهن. ’ڪونڍير‘ جي ول جو نالو ’ڦڙسي‘ چئبو آهي، ان جي پاڙ ۾ پٽاٽي وانگر ڪونڍير ٿيندو آهي. مجازي طرح، سُهڻن ۽ اڀريل ڳلن واري ٻار کي ’ڪونڍير‘ چئبو آهي. اُن جي ڳنڍ (ڪونڍير) پٽاٽي وانگر زمين جي اندر ٿيندي آهي. مٿان ول ٿيندي آهي، جنهن جي ڏانڊيءَ ۾ ڄار جا پن ٿيندا آهن، جن هن جي ڪري پاڙ ڳولي زمين مان ڪونڍير کوٽي ڪڍبو آهي. هيءَ ول مُرٽن، ڄارين، موراڙين، ڦوڳن، ڪرڙن ۽ ۽ ٻين وڻن ۾ اُڀري ۽ وڻ تي چڙهندي ويندي آهي. ڪونڍير مٿان نرم هلڪي ڀوري رنگ جي کل ٿيندي آهي، ۽ هوبهو پٽاٽي جهڙو پيو ڏسڻ ۾ ايندو آهي. اندر اڇي رنگ جو ڳڀ ٿيندو آهي. ٿورو ڪپڙي سان گَهِبو ته کل لهي ويندي ۽ ڳڀ ظاهر ٿي پوندو آهي. ٿري ماڻهو، خاص ڪري ٻار، ڪونڍير ۽ ول جا پن شوق سان کائيندا آهن. ڏينهن جو ٻار مال سان پَهري ويندا آهن، شام جو پنج – ست ڪونڍير ضرور آڻيندا آهن، جي پنهنجن ننڍن ڀائرن ۽ ڀينرن کي ڏيندا آهن. هنن جي ڀاڄي ڪا نه ڪبي آهي. اُن جا پن اُٺ ٻڪريون ۽ رڍون وغيره به کائيندا آهن. ڪونڍير هڪ هنڌان پٽي ٻئي هنڌ آلي واريءَ ۾ لڳائبو ته اُتي اُڀري پوندو آهي. ڪي ٻار جهنگ مان ڪونڍير آڻي پنهنجن گهرن جي لوڙن جي ڀرسان پوکيندا آهن.
آئيوري ڪوسٽ
ملڪ جو نالو
ملڪ اھو نالو فرانس جي قبضي ۾ برقرار رکيو ۽ 1960ر ۾ آزادي حاصل ڪرڻ بعد پڻ برقرار رکيو
تاريخ
يورپين جي ھتي آمد کان پھريان موجوده آئيوري ڪوسٽ پنج بادشاھتن ۾ ورھايل ھو. ان جي وچولي ۽ اترئين حصي ۾ مسلمانن جي جولا  نسل جي ماڻھن جي ڪانگ ايمپائر ارڙهين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ قائم ٿي. ڪانگ ايمپائر خوشحال زراعت جو مرڪز ھئي. 1895ع ۾ واسوئلو ايمپائر جي ساموري توري ڪانگ شھر تي حملو ڪري قبضو ڪيو. جيامان واري ايبرون ماڻھن جي بادشاھت پندرهين صدي عيسويءَ ۾ قائم ٿي جن بوندوڪو جي ماندي ماڻھن ۾ پنھنجو غلبو قائم رکيو. بوندوڪو اسلام ۽ تجارت جو وڏو مرڪز ٿي ويو. ان بادشاھيءَ ۾ قرآن جا عالم اولھ آفريڪا جي ڪنڊ ڪڙڇ جي شاگردن جي ڌيان جو مرڪز ٿي ويا. اگني بادشاھتن جي حاڪمن جي وارثن آئيوري ڪوسٽ جي آزادي بعد پنھنجي الڳ سڃاڻپ برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. 1969ع جي پڇاڙيءَ ۾ سانوي آئيوري ڪوسٽ کان ڌار ٿي خودمختيار بادشاهت قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي يورپين مان پورچوگيزين اولھ آفريڪا جو پھريون بحري سفر 1482ع ۾ ڪيو. اولھ آفريڪا جي پھرين فرانسيسي آبادي موجوده سينيگال جي سينٽ لوئيس ۾ سترھين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ قائم ٿي. ان ئي دور ۾ نيدرلينڊز جي ڊچن ڊاڪر کان ڪجھ فاصلي تي گوري ٻيٽ تي واقع فرينچ آبادي تي قبضو ڪيو. 1637ع ۾ فرينچ عيسائي تبليغي مرڪز گولڊ ڪوسٽ تي قائم ڪيو ويو جيڪو ھن وقت موجوده گھانا جو علائقو آهي. فرانس ھن سرزمين تي ارڙھين صدي جي وچ کان اڳ باقائده قابض نہ ٿي سگھيو ھو پر 44-1843ع ۾ فرانس جي ايڊمرل لوئيس ايڊورڊ بوئٽ وليمز گرينڊ باسم جي بادشاھن سان عھدناما ڪيا جن تحت انھن جون بادشاھتون فرانس جون تابعدار بڻجي ويون. سامونڊي ڪناري جي معاشي مشغولين يورپين جي اندروني علائقن جي مفادن خاص طور تي نائيجر ندي ۽ سينيگال ندي جي وچ وارن علائقن ۾ مفادن کي وڌائي ڇڏيو.
فرانس مقامي حاڪمن سان واپار وڌائڻ جا معاھدا ڪري علائقي ۾ پنھنجي غلبي کي وڌائيندو ويو. ان سامونڊي ڪناري تي غير فرانسيسي واپارين کي روڪڻ لاءِ ۽ اندروني علائقن مان ٿيندڙ فرانسيسي آبادي تي حملن کي روڪڻ لاءِ پنھنجا بحري اڏا قائم ڪيا. فرينڪو پروشيائي جنگ ۾ 1871ع ۾ فرانس جي شڪست ۽ فرانس جي صوبي اَلزَاس لُورِين جي جرمني ۾ شامل ٿي وڃڻ ضم ٿيڻ سان فرانس جي حڪومت کي ڪالونيون وڌائڻ واري خواھش تان دستبردار ٿيڻو پيو ۽ اولھ آفريڪا جي واپاري ٿاڪن مان آئيوري ڪوسٽ جي علائقن سميت پنھنجون فوجي گيريژنون واپس ڪري انھن کي اتان جي مقامي واپارين جي رحم ڪرم تي ڇڏڻو پيو. 1886ع ۾ فرانس پنھجي مضبوط قبضي جي دعوا جي حق ۾ ٻيھر اولھ آفريڪا جي سامونڊي ڪناري تي واقع واپاري ٿاڪن تي سڌو سنئون ڪنٽرول حاصل ڪيو ۽ اندروني علائقن جي کوجنا جي پروگرام کي تيزيءَ سان اڳتي وڌايو. 1887ع ۾ ليفٽيننٽ لوئي گسٽاف بنگر آئيوري ڪوسٽ جي علائقن جي کوجنا لاء ٻن سالن جو سفر شروع ڪيو. سفر جي خاتمي وقت ھي چار عھدناما ڪري چڪو هو جن تحت آئيوري ڪوسٽ جي اندر فرانس جون تعبيدار رياستون قائم ٿي ويون.
1880 جي ڏھاڪي جي پڇاڙيءَ ۾ فرانس آئيوري ڪوسٽ جي ساحلي علائقن تي مڪمل قبضو ڄمائي چڪو ھو ۽ 1889ع ۾ برطانيا ان جي آئيوري ڪوسٽ جي ان علائقن تي حاڪميت کي تسليم ڪري ڇڏيو. 1893ع ۾ آئيوري ڪوسٽ فرانس جي ڪالوني بڻجي ويو ۽ ڪيپٽن بنگر ان جو گورنر مقرر ٿيو. فرانس ڪافي، ڪوڪا، ڪيلي ۽ ناريل جي تيل وارن فصلن کي فروغ ڏنو. ملڪ ۾ بيوروڪريسي ۾ رڳو فرانسيسي شامل ھيا. انھن فصلن جو ٽيون حصو مالڪي ۾ فرانس جا شھري پڻ شامل ھيا. پوکي لاء جبري پورهئي وارو نظام رکيو ويو.
ملڪ ۾ فرينچ آبادي جي اضافي جي ڪجھ ھنڌن تي مقامي ماڻھن طرفان مزاحمت پڻ ٿي جنھن ڪري فوجي نفرين ۾ اضافو ڪري اندروني علائقن ۾ نيون چوڪيون قائم ڪيون ويون. مزاحمت ۾ سڀ کان وڏو نالو ساموري توري جو ھيو جنھن 1880 ۽ 1890 واري ڏھاڪن ۾ ڀر وارن علائقن کي فتح ڪري، غلامي کي بحال ڪري، واسوئلو ايمپائر جو بنياد وڌو جيڪا اڄوڪي دؤر جي مالي، گني، بورڪينا فاسو، ۽ آئيوري ڪوسٽ تائين ڦھلجي چڪي ھئي. فرانس نيٺ کيس شڪست ڏئي 18998ع ۾ گرفتار ڪري ان جي ايمپائر جو خاتمو آندو. 1904ع کان 1958ع تائين آئيوري ڪوسٽ فرينچ ويسٽ آفريڪا جي وفاق جو حصو رھيو.
آزاد آئيوري ڪوسٽ
فيلڪس ھوفوئي بوئني بوئلي قبيلي جي سردار جو پٽ ھيو جيڪو خودمختيار آئيوري ڪوسٽ جو باني ٿيو. 1944 ۾ ھن ڪالوني واري فرينچ آبادگارن جي حمايت واري پوکي جي پاليسي جي رد ۾ ڪوڪا جي پوک ڪندڙن جي زرعي ٽريڊ يونين جوڙي ھئي. ھوئفوئيٽ بوئني جلد ئي مشھوري ماڻي ۽ پيرس جي فرينچ پارليامينٽ جو رڪن ٿي ويو. سال کن بعد فرانس جبري پورهئي کي منسوخ ڪري ڇڏيو. ھوئفوئيٽ بوئني فرينچ حڪومت سان مضبوط تعلقات قائم ڪيا ڇوتہ سندس خيال مطابق ان طريقي سان ئي آئيوري ڪوسٽ کي فائدو ملي سگھيو پئي. فرانس کيس وزير مقرر ڪيو. ھوفوئي بوئني پھريون آفريڪي ھيو جنھن کي يورپ جي ڪنھن حڪومت ۾ وزير مقرر ڪيو ويو. 1956ع ۾ اوورسيز ريفارم ايڪٽ ذريعي فرانس جي حڪومت کوڙ اختيار فرينچ ويسٽ آفريڪا جي حڪومتن جي حوالي ڪيا ۽ ووٽن جون باقي نابرابريون بہ ختم ڪري ڇڏيون. 1958ع ۾ آئيوري ڪوسٽ فريچ ڪميونٽي جو خودمختيار رڪن ٿي ويو. 1960ع ۾ ھن ملڪ آزادي ماڻي ۽ ان وقت اھو فرينچ ويسٽ آفريڪا جو سڀ کان وڌيڪَ خوشحال ملڪ ھيو. فرينچ اولھ آفريڪا جي برآمدن ۾ 40 سيڪڙو آئيوري ڪوسٽ جو حصو ھيو. ھوفوئي بوئني ملڪ جو پھريون صدر ٿيو. ھن جي دور حڪومت ۾ زرعي پيداوار ۾ خاطر خواهه اضافو ٿيو ۽ ھن آبادگارن کي زرعي جنسن جي اگھن ۾ اضافو آڻي فائدو ڏنو ، ڪافي جي پيداوار ۾ اضافو آيو. برازيل ۽ ڪولمبيا بعد آئيوري ڪوسٽ دنيا جو ٽيون نمبر وڏو ڪافي پيدا ڪندڙ ملڪ ٿي ويو. 1979ع تائين ملڪ ڪوڪا جي پيدوار ۾ دنيا اندر پھرہن صف جي ملڪن ۾ شامل ٿي چڪو ھو. پائين ايپل ۽ ناريل جو تيل جي برآمد ڪندڙ وڏن ملڪن ۾ شامل ٿي ويو. ھوفوئي بوئني پنھنجي ڳوٺ يامسوڪرو کي ملڪ جي سياسي گادي جي هنڌ ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. ھي ھڪ پارٽي جي حڪمراني واري نظام تحت لاڳيتو ملڪ جو حڪمران رھيو. 1990 ۾ سوين سرڪاري ملازمن ھڙتال ڪري ڇڏي جنھن جي حمايت شاگردن ادارن ۾ ڪرپشن خلاف احتجاج ذريعي ڪئي. سياسي تحريڪ حڪومت کي ڪثير جماعتي نظام لاڳو ڪرڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو. 1993ع ۾ ھوفوئي بوئني وفات ڪري ويو. مرڻ کان اڳ ھن قيادت جي وارثي لاء ھينري ڪونان بيدي جو نالو ڏنو. آڪٽوبر 1995ع ۾ بيدي وڏي اڪثريت سان چونڊون کٽي آيو ۽ ھن معيشت ۾ افراط زر ۽ پرڏيھي قرض ۾ ڪمي آڻي ڪجھ بھتري آندي.
1999ع جي آخر ۾ بيدي فوج مان پنھنجن مخالفن کي نيڪالي ڏني. ساڳي سال فوج جي ھڪ ناراض گروھ ان خلاف بغاوت ڪري فوجي انقلاب برپا ڪيو. بيدي ملڪ ڇڏي فرانس ڀڄي جلاوطن ٿي ويو. جنرل رابرٽ گيئي اقتدار ۾ آيو. نئين قيادت بدعنواني ۽ سوين ۾ لاٿ آندي ۽ سادگي جي پاليسي اختيار ڪئي. جولاء 2000 ۾ ملڪ ۾ نئين آئين جو نفاذ ٿيو جنھن م صدر جي اميدوار لاء آئوري قوميت لازمي ھجڻ جو شرط شامل ڪيو ويو. آڪٽوبر 2000 ۾ صدارتي چونڊ ٿي. لران گيبگبو چونڊ کٽي ملڪ جو صدر ٿيو. الاسن وتاھا کي آئيوري ڪوسٽ جي سپريم ڪورٽ سندس بورڪينا فاسو جي قوميت ھجڻ ڪري نااھل قرار ڏنو. ملڪ ۾ فساد وڌي ويا.
گھرو ويڙھ
19 سيپٽمبر 2002 تي صدر لران گيبگبو اٽلي ويل ھيو تہ پوئتي ھٿياربند ويڙھ شروع ٿي وئي. جنگبندي بعد فرانس ڌرين جي جنگبندي وارين حدن کي برقرار رکڻ لاءِ پنھنجي فوج موڪلي
جنوري 2003 ۾ گيبگبو ۽ باغي اڳواڻن وچ ۾ ٺاھ ٿيا ۽ انھن قومي اتحاد واري حڪومت قائم ڪئي پر اھا ڪمزور حڪومت رھي ۽ ڌرين ۾ ٻيھر ويڙھ شروع ٿي وئي.
صدارتي چونڊون جيڪي 2005 ۾ڻٿيڻ کپنديون ھيون آھي ملتوي ٿي 2010 ۾ وڃي ٿيون جن ۾ الاسن وتاھا صدر چونڊجي آيو ۽ ساڳي سال ڊينيئل ڪابلان ڊنڪن وزيراعظم چونڊجي آيو چونڊ نتيجا تڪراري ٿي ويا گيبگبو جي حامين ان جي چونڊ کٽڻ جي دعوا ڪئي ۽ باغين واري علائقي ۾ ڌانڌلي جا الزام لڳايا پر اقوام متحده جي مبصرن انھن الزامن جي تصديق نہ ڪئي. ھڪ دفعو ٻيھر گھرو ويڙھ جو انديشو وڌي ويو. گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل ھڪ قرارداد ذريعي الاسن وتاھا جي حق ۾ چونڊ کي تسليم ڪيو.
چونڊ نتيجي جي ان تڪرار ھڪ دفعو ٻيھر گھرو ويڙھ کي جنم ڏنو ملڪ جي آبادي گھرو ويڙھ ۾ بي حد متاثر ٿي پھرين گھرو ويڙھ 2004ع جي پڇاڙيءَ ۾ ختم ٿيڻ بعد ملڪ ٻن حصن ۾ ورھايل رھيو. اتريون حصو باغين واري نئين فورس وٽ رھيو باقي حصو پراڻي گيبگبو واري فوج وٽ رھيو. 2010 جي چونڊ ۾ گيبگبو اتر واري اميدوار الاسن وتاھا کان ھارائي ويو. 2 ڊسمبر 2010 تي ملڪ جي اليڪشن ڪميشن جي پڌرائي مطابق الاسن وتاھا %54 سيڪڙو ووٽ کنيا جڏھن تہ مقابلي ۾ ھارائندڙ گيبگبو %46 ووٽ حاصل ڪيا. گيبگبو جي حامي آئيني ڪائونسل ان اعلان کي مسترد ڪري ڇڏيو ۽ ملڪ جون زميني ۽ فضائي سرحدون ھر قسم جي چرپر کان بند ڪري ڇڏيون. گڏيل قومن ۽ فرانس جي فوجين گيبگبو جي خلاف فوجي ڪاروائي شروع ڪئي. گيبگبو 11اپريل 2011 تي پنھنجي رھائش گاھ تان گرفتار ڪيو ويو.ملڪ ان ٻين گھرو ويڙھ م شديد تباھي جو شڪار ٿي چڪو ھو جنھن بعد الاسن اوتاھا ملڪ کي متحد ڪرڻ ۽ معيشت جي بحالي لاء بھتر ڪردار ادا ڪيو.
گيبگبو تي انٽرنيشنل ڪرمنل ڪورٽ، ھيگ ۾ جنوري 2016ع م مقدمو هلايو ويو. ڪورٽ کيس مشروط آزادي ڏيندي جنوري 2019 ۾ بري ڪري ڇڏيو کيس بيلجيئم کان ٻاھر وڃڻ تي پابندي وڌي
سياسي نظام
ھن ملڪ جي حڪومت جون ٽي شاخون آهن: انتظامي عملداري، قانونسازي ۽ عدليه. پارليامينٽ ٻہ ايواني آھي جن ۾ ان سڌي طرح چونڊجي ايندڙ سينيٽ ۽ قومي اسيمبلي. قومي اسيمبلي ھيٺيون ايوان آھي جنھن جا 225 رڪن آھن جن جي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي. 1983ع کان آئيوري ڪوسٽ جو سياسي گادي جو هنڌ يامسوڪرو شھر آھي ۽ عابدجان ملڪ جو انتظامي مرڪز آھي. پرڏيھي سفارتخانن جو وڏو تعداد عابد جان ۾ واقع آهي.
انتظامي ورهاست
2011ع کان ھي ملڪ 12 ضلعن ۽ 2 ضلعن جي برابر شھرن ۾ ورھايل آھي. ضلعا وري وڌيڪ 31 ريجنن ۾ ورھايل آھن، جيڪي وري 108 ڊپارٽمينٽن ۾ ورھايل آھن، جيڪي وري 510 پريفيڪچرن ۾ ورھايل آھن جن ۾ ڳوٺ واقع آھن
آئيوري ڪوسٽ جي ضلعن، ريجنن جو ذڪر انھن کي صدر مقامن سميت ھيٺ ڏجي ٿو:
مرکياڻي
مرکياڻي پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ قبيلو يا ذات جو نالو آهي.مَرکياڻي يا مَرڪِيار اصل ۾ دراوڙي لفظ رمرڪاني مان نڪتل آهي. مرڪاير ھڪ قديم دراوڙي قبيلو آهي جنھن جي صورت تبديل ٿي مرڪيار ۽  مرکياڻي ٿي وئي
غيبي ديرو 6 چڪ 30
ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 30  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ يا وسندي ڪانہ آھي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1986ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 26، اوڀر ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 29، ڏکڻ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 33 ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6 چڪ 31 واقع ھيا. ھن ديھ جي مڪمل سروي ٿيل آهي جنھن مطابق ديھ ۾ ڪل 640 بلاڪ واقع آهن.
ڪنگراڻي
ڪنگراڻي هڪ اهم ذات يا قبيلو آهي جيڪو ايران، هندستان کان علاوه پاڪستان جي صوبي سنڌ ۽ پنجاب ۾ رهي ٿو.
تفصيل
ايران ۾ ڪَنگراڻي(Kangrani), سنڌ ۾ ڪنگراڻي (Kingrani) سڏائي ٿو. ڪُنگراڻي (Kungrani) مري قبيلي جو پاڙو پڻ آهي. ڊاڪٽر بلوچ جامع سنڌي لغات ۾ ڪنگراڻي کي ڀلوچ لکي ٿو. ڪن محققن جو خيال آهي ته هيءَ قبيلو سماٽ آهي. هيءُ قبيلو هند ۽ سنڌ ۾ اڪثريت ۾ ڪنگراڻي (Kingrani) سڏائي ٿو ۽ مسلم توڙي هندو ڪميونٽي سان تعلق رکي ٿو.ديپڪ ڪنگراڻي هندستان جو مشهور ليکڪ ۽ اداڪار آهي. سعيد ڪنگراڻي ايران جو مشهور آرٽسٽ هو. سنڌ ۾ عزيز ڪنگراڻي ۽ ماڻڪ ڪنگراڻي سنڌ جا اهم ليکڪ آهن. ڪنگراڻي قبيلو سنڌ جي مختلف ضلعن ۾ رهي ٿو. سنڌ جي ضلعي گھوٽڪي، دادو، سانگهڙ، ڪشمور ڪنڌڪوٽ، شهدادڪوٽ، جيڪب آباد، ڪراچي کان علاوه ٻين ضلعن ۾ به رهي ٿو. هن قبيلي يا ذات سان تعلق رکندڙ پنجاب جي ضلعي ديري غازي خان جي واهي ڪنگراڻي ۽ وڏور ۾ به آباد آهي. وڏور جي ٽاڪرُو سلسلي مان وهندڙ واهي ڪنگراڻي پنجاب جو مشهور سياحتي ماڳ آهي.
حوالا
زمرو:ذاتيون
پليو قبيلو
پليا پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ ھڪ قديم دراوڙي قبيلي جو نالو آھي. سنڌ ۾ اڄ به ان قبيلي جون ذاتيون موجود آهن جن ۾ پَلي، پُلي، پلياڻي، پَلي پوٽا، پليجا، پليجاڻي، پلي خيل نالي سان موجود آھن.
جائوشير
جاؤ شير: نالا: ع. جاؤ شير، ف. جوا شير، هه. وغيره___ تاخروس، گواشير جاموشي. اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: حيضن کي، ميل: ڊاماهو، عيوض: انجير جو کير، وزن: هڪ کان ٻه ماسا. سڃاڻپ: هي کؤنر جو قسم آهي، ڪاراڻ ۽ سفيديءَ تي مائل ڳاڙهي رنگ جو ٿئي ٿو. خاصيت: فالــج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، ٻنڌين ۽ نبض جي تقويت، مٿي جي سور، سنڌن جي سور، عرق النسا، مرگهي، کنگهه، جلندر، يرقان، ۽ مثاني جي ڦٽن ۾ مفيد آهي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو، نزلي ۽ دماغي بيمارين ۾ مفيد آهي. ،
ڦوڳ
طب
ھن وڻ جو عربي نالو اسلنج، فارسي ۾ ثمنل ۽ ھندي ۾ فوگ ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ پهوگهي ۽ پهوبي آهي. طب ۾ ان جو اثر گرم خشڪ آھي. هي ننڍو ٻوٽو جبل ۽ وارياسي زمين تي پيدا ٿيندو آهي. هن جون ٽاريون ڊگهيون ۽ ڳنڍدار ٿينديون آهن.ان جي طبي خاصيت گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ آهي هن جو ڪاڙهو وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. سوري ۽ باه کي فائدو ڪري ٿو. ضماد هن جو سوڄ ۽ سور کي لاهي ٿو. ،
آذربائيجان ۾ گپ ٻرندڙ جبل
کاڄو|thumb|250x250 عڪسلون|Mud volcano in [[گوبستان (شهر)|گوبستان]] آذربائيجان ۾ گپ ٻرندڙ جبل (Mud volcanoes in Azerbaijan) آذربائيجان ۾ ٻين مُلڪن جي ڀيٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ گپ وارا ٻرندڙ جبل آهن، جيڪي پُوري مُلڪ ۾ وڏي پيماني تي پکڙيل آهن. دنيا جي 800 ٻرندڙ جبلن منجهان 350 ٻرندڙ جبل جمهوريا آذربائيجان ۾ آهن. مقامي ماڻهو انهن کي "يناردگ" (ٻرندڙ جبل)، "پل پائيلا" (ڇت يا ٿلهو)، "گيناچا" (ٽهڪندڙ پاڻي) ۽ "بوزداگ" (ڀورو رنگ جا جبل) وارن ٻرندڙ جبلن جي جاگرافيائي نالو سان گڏ سڏين ٿا.
سمنڊ هيٺ (سب ميرين) ٻرندڙ جبل
زمين هيٺ ۽ سمنڊ هيٺ گپ وارا ٻرندڙ جبل آذربائيجان ۾ مشهور آهن. ڪيسپيئن سمنڊ ۾ 140 کان وڌيڪ زمين هيٺيان ٻرندڙ جبل آهن. باڪو ٻيٽن جو ميڙ (آرڪيڦيلاگو) منجهان اٺ ٻيٽ پيدائش کان گپ وارا ٻرندڙ جبل آهن. گپ وارن ٻرندڙ جبلن جا ٻيا قسم کوهہ آهن. مختلف زمانن جي پٿريلن تهن (strata) منجهان انهن جي سرگرمي ڏسي سگهجي ٿي. ڄاڻ موجب، 25 ملين (پنجويهه لک) سال اڳ آذربائيجان جي علائقي ۾ مٽيءَ (گپ) وارن ٻرندڙ جبلن پنهنجي سرگرمي شروع ڪئي هئي.
گپ وارن ٻرندڙ جبلن جو ڦاٽڻ
کاٻو|thumb|200x200 عڪسلون|آذربائيجان ۾ گپ ٻرندڙ جبل سال 1810 کان هينئر تائين جمهوريہ آذربائيجان جي علائقي ۾ 50 ٻرندڙ جبلن ۾ ڦاٽڻ جا 200 ڌماڪا ٿي چُڪا آهن. گپ وارن ٻرندڙ جبلن جي ڦاٽڻ سان گڏ زمين هيٺ زوردار ڌماڪا ۽ گجگوڙ ٿيندي آهي. زمين جي اونهائي تَرُ منجهان گيس (گيسون) نڪرنديون ۽ تُرت ئي ڀڙڪو ڏينديون آهن. ٻرندڙ جبل منجهان نڪرندڙ شعلي جي اوچائي 1000 ميٽر (گارسو وولڪئنو) تائين پهنچندي آهي. توراگي ٻرندڙ جبل 1841 کان 1950 ع تائين 6 ڀيرا ڦاٽو.گپ وارا ٻرندڙ جبل تيل جي آئل فيلڊز سان ڳنڍيل آهن. جيڪي گپ وارا ٻرندڙ جبل تیل ۽ گيس سان شاهوڪار (لوڪبتن ، گرڙدگ ، نیفٽ دشلاري ، مشوداگ ۽ ٻين) علائقن ۾ ملندا آهن. ان کانسواءِ، گپ وارن ٻرندڙ جبلن منجهان نڪرندڙ لاوا، گپ (گارو) ۽ پٽڙي پاڻياٺ (لڪئڊ)  ڪيميائي ۽ تعميراتي صنعتن ۽ دواسازي (فارماسولوجي) ۾ پڻ خام مال طور استعمال ڪيا ويندا آهن.
گارو (گپ) جي ٻرندڙ جبلن جو بچاءٌ
2007 ۾، صدر جي فرمان وسيلي رياستي قدرتي ذخيرا (اسٽيٽ نيچرل ريزروز) ٺاهيو ويو. قدرتي رزرو ۾ باڪو ۽ ابشيرون اُپٻيٽ (پيننسيولا) شامل آهي. اُتڙي غير قانوني ڪرتوت جن ۾ اڏاوتي ڪم، پليتائي (آلودگي) ۽ تباهي (ماڳن کي هاڃو رسائڻ) شامل آهن، سي منع آهن. ANAS جي مطابق مکيا ٻرندڙ جبل ڪئسپين سمنڊ جي سامونڊي ڪنارو ويجهو واقع آهن ۽ انهن جي ڊيگهه 1312.3 فٽ تائين آهي. 52 ٻرندڙ جبل رياست جي حفاظت ۾ آندا ويا.
گپ ٻرندڙ جبلن جو مُنڍ (بُنياد)
گپ ٻرندڙ جبل 25 ملين سال اڳ هينئر واري آذربائيجان جي علائقو تي اُڀريا هيا. گپ وارن ٻرندڙ جبلن ويجهو، تيل ۽ گئس (گيس) جا ذخيرا ملي سگهن ٿا.گپ وارن ٻرندڙ جبلن ويجهو، تيل ۽ گئس (گيس) جا ذخيرا ملي سگهن ٿا. گپ ٻرندڙ جبل جي جُزن کي ڪيميائي ۽ اڏاوتي صنعتن سان گڏوگڏ دواسازيءَ جي لاءِ پڻ ڪچو مال طور ڪم آڻي سگهجي ٿو.
ٻرندڙ جبلن جو ڦاٽڻ
گذريل سالن ۾ اتي ڪيترائي ذڪر لائق ڦاٽڻ پيا آهن:
گوتردگ
هي ٻرندڙ جبل راڄڌاني کان 70 ڪلوميٽر پَري آهي. ٻرندڙ جبل جي اوچائي 492 فُٽ ۽ اونهائي 20 ميٽر تائين پهچندي آهي. آخري ڦاٽڻ 1966 ۽ 1970 ۾ ٿيو هيو. ڳتيل ڇپ جي ڪُل مقدار اٽڪل 530 ملين ميٽر m^3 آهي.
بهار
بهار باڪو کان 55 ڪلوميٽر پري آهي. اوچائي 147.6 فٽ تائين پهچي ٿي. آخري ڦاٽڻ 1993 ۾ ڳولهي لڌو ويو.
لوڪبتان
لوڪبتان راڄڌاني کان 9.3 ميل پري آهي. 19 هين صدي کان هينئر تائين 17 ڦاٽڻ جو پتو پئجي سگهيو آهي. آخري ڦاٽڻ (ڌماڪو) 2001 ۾ ٿيو هيو.
ائيرنتيڪن
هن ٻرندڙ جبل کي آذربائيجان جو سڀ کان وڌيڪ ڦُڙت ٻرندڙ جبلن ۾ سمجهي سگهجي ٿو. اهو ٻرندڙ جبل راڄڌاني کان 65 ڪلوميٽر جي پنڌ تي پري آهي. زمين هيٺ ڌڌڪن ۽ وڏن شعلن سميت ڪيترائي ڦاٽڻ ٿيندا آهن. ان ٻرندڙ جبل جي اوچائي 190 ميٽر تائين پهچي ٿي. پهريون ڦاٽڻ 1964 کان 1990 تائين جاري رهيو. ٻرندڙ جبل ويجهو، 800ميٽر ڊيگهه جي چير (ڦاٽ) ملي سگهي ٿي. هن ٻرندڙ جبل جي ڳتيل ڇپ (بريشيا) 805 هيڪٽر تي پکڙيل آهي.
عثمان بوزدگ
هي ٻرندڙ جبل سيپٽمبر 2018 ۾ ڦاٽو هيو. تازين ڦاٽڻ جي نتيجي ۾ 40 ميٽر اونهو چيرُ (ڦاٽ) ٺهي ويو آهي.
موس
موس جو آخري ڀيرو ڦاٽڻ 1970 ۾ ٿيو. شعلن جي اوچائي 1 ڪلوميٽر تائين مٿي پهچي وئي هئي. جنهنڪري مقامي زلزلا ٿيا هيا.
External links
زمرو:آذربائيجان جا گپ وارا ٻرندڙ جبل زمرو:گپ وارا ٻرندڙ جبل
رضويه سوسائٽي
رضويه سوسائٽي   سنڌ جي ضلعي ڪراچي سينٽرل جي تعلقي لياقت آباد سب ڊويزن جي ھڪ يونين ڪاؤنسل جو نالو آهي. 11 جنوري 2011 کان اڳ اھا لياقت آباد ٽائون جو حصو ھئي ء ان جو نالو يو سي 1 رضويه سوسائٽي آر سي ايڇ ايس ھيو. ھن يو سي جي آبادي جي اڪثريت شيعه اسلام سان تعلق رکندڙ آهي. پاڪستان جي قيام بعد سنڌ مدرسة السلام ڪراچي جي ھڪ استاد مولانا انيس الحسين ۽ ھڪ وڪيل قزلباش ايڊووڪيٽ 1948 ۾ شيعن کي پلاٽ فراھم ڪرڻ لاء ھن سوسائٽي جي پلاٽنگ ڪئي ھئي. ھن سوسائٽي م انڊيا جي علائقن اوڌ ء لکنو کان آيل مھاجر آباد ٿيا. ھن يو سي جو پوسٽل ڪوڊ 74600 آھي. ھن سوسائٽي جو بورڊ آف ٽرسٽيز پڻ جيڪو ان جي سنڀال ڪندو آهي جنھن جي آفيس مرڪزي مسجد " شاھ ڪربلا مسجد" جي لڳ واقع آهي. ھن يونين ڪاؤنسل م رضويه ڪلب، امام زين العابدين اسپتال، سر سيد چلڊرين اڪيڊمي، عثمانيه گرلس ڪاليج، اي آر واء نيوز ھيڊ آفيس، گورنمينٽ وحيد آباد سيڪنڊري اسڪول، ڪراچي اسپورٽس فٽبال گرائونڊ گوليمار قبرستان واقع آھن.
حوالا
زمرو: پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون زمرو:سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون زمرو: ڪراچي سينٽرل جون يونين ڪاؤنسلون زمرو: لياقت آباد سب ڊويزن جون يونين ڪاؤنسلون
سپنا چوڌري
سپنا چوڌري (Sapna Choudhry) هڪ ڀارتي ناچڻي ۽ اداڪارا آهي. هيءَ هريانا رياست جي رهاڪو آهي.
ڪيريئير
سپنا ڊانسنگ ڪيريئر جي شروعات ۱۲ سال جي ڄمار کان ڪئي. هن پوءِ آرڪيسٽرا گروپ ٺاهيو. سپنا چوڌري ڪلرز ٽي وي تي هندستان جي سڀ کان مشهور رئيلٽي شو بگ باس سيزن 11 (2017) ۾ حصو ورتو. هيءَ پاران فلم 'جرني آف ڀنگواور' (2017) ۾ هڪ ڪردار ۾ نظر آئي. سندس ٻيون فلمون 'ويري ڪي شادي' (2018) ۽ 'نانو ڪي جانو' (2018) ۾ ڪردار نڀايو اٿائين.
ڪشمور
ڪشمور اُتر سنڌ جو قديم شهر آهي جيڪو سنڌ درياھ جي ساڄي ڪناري آباد آهي. هيءُ شهر ڪنڌڪوٽ جو جاڙو شهر آهي جنهن ڪري ڪشمور-ڪنڌڪوٽ ملائي سنڌ جو هڪ ضلعو جوڙيو ويو آهي. زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ڪورگ قبيلو
ڪورگ قبيلو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ھڪ قديم دراوڙي قبيلي جو نالو آهي. لفظ گورک ان جي بگڙيل صورت آهي. سنڌ ۾ گورک ھل اسٽيشن ان قبيلي جي نالي سان مشھور آھي.
عالمي ٻولي
عالمي ٻولي
سماجي لسانيات ۾، هڪ عالمي ٻولي (ڪڏهن ڪڏهن عالمي ٻولي، گهٽ ۾ گهٽ بين الاقوامي ٻولي) هڪ ٻولي آهي جيڪا جغرافيائي طور تي وسيع آهي ۽ مختلف ٻولين جي برادرين جي ميمبرن لاء گفتگو ڪرڻ ممڪن بڻائي ٿي. اصطلاح پڻ استعمال ٿي سگھي ٿو تعمير ٿيل بين الاقوامي معاون ٻولين جھڙوڪ ايسپرانٽو جي حوالي سان.
انگريزي سڀ کان اول آهي - ۽ ڪجهه اڪائونٽن ذريعي صرف - عالمي ٻولي. ان کان سواء، اتي ڪو به علمي اتفاق نه آهي ته ڪهڙيون ٻوليون قابل آهن؛ عربي، فرينچ، روسي ۽ هسپانوي ٻيون ممڪنه عالمي ٻوليون آهن. ڪن ليکڪن جو خيال آهي ته لاطيني اڳ ۾ هڪ عالمي ٻولي هئي.
عالمي ٻوليءَ جي اصطلاح جون مختلف معنائون تجويز ڪيون ويون آهن؛ ڪو به عام اتفاق نه آهي جنهن بابت استعمال ڪيو وڃي.
ڪانگو جي لسانيات دان ساليڪوڪو مفوين پاران پيش ڪيل هڪ وصف آهي ”ٻوليون ٻوليون ٻوليون يا ٻوليون فرانڪا پنهنجي وطن کان ٻاهر ۽ آباديءَ کان سواءِ جيڪي انهن سان نسلي يا قومي طور تي جڙيل آهن“. لسانيات دان محمد بنرابه عالمي ٻولي جي اصطلاح کي ڊچ سماجيات جي ماهر ابرام ڊي سوان پنهنجي عالمي ٻوليءَ جي سرشتي ۾ ”سپر سينٽرل ٻولين“ سان تشبيهه ڏئي ٿو.اسپيني سماجي لسانيات جي ماهر ڪليئر مار-مولينرو تجويز ڪيل تجربن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو جيڪي هڪ ٻولي کي پاس ڪرڻ جي ضرورت آهي، ڊيموگرافڪ سان لاڳاپيل، ٻولي ڏانهن رويي، ۽ سياسي، قانوني، اقتصادي، سائنسي، ٽيڪنالاجي، تعليمي، تعليمي، ۽ ثقافتي ڊومينز.
جرمن سماجي لسانيات دان الريچ امون [de] چوي ٿو ته ڇا اهو طئي ڪري ٿو ته ڇا ڪا شيء عالمي ٻولي آهي ان جو "عالمي ڪم" آهي، جنهن کي عالمي رابطي لاء ان جي استعمال کي چوندا آهن، خاص طور تي انهن ماڻهن جي وچ ۾ جيڪي ان کي مادري ٻولي ۽ استعمال سان حصيداري نٿا ڪن. lingua franca جي طور تي - يعني رابطي ۾ جتي اها ڪنهن به شرڪت ڪندڙن جي مادري ٻولي نه آهي - سڀ کان وڌيڪ وزن کڻندي. امون عالميت جي اشارن جو هڪ سلسلو ترتيب ڏئي ٿو، يعني عنصر ان حد تائين جو اندازو لڳائڻ لاءِ ڪارآمد آهي ته ڪنهن ڏنل ٻولي کي عالمي ٻولي سمجهي سگهجي ٿو.انهن اشارن مان مکيه غير ملڪي ڳالهائيندڙن جو تعداد آهي. ٻيو اشارو آهي ڏيهي ڳالهائيندڙن جو تعداد، جيڪو جيتوڻيڪ پاڻ ۾ عالميت جو معيار نه آهي، پر تجرباتي طور ان سان مثبت تعلق رکي ٿو ۽ ٻولي کي وڌيڪ پرڪشش بڻائي اڻ سڌي طرح ان تي اثر انداز ٿي سگھي ٿو. ٻيا امڪاني اشارا آهن معاشي طاقت (ماپا ويل ڳالهائيندڙن جي جي ڊي پي جي طور تي)، انهن ملڪن جو تعداد جيڪي ٻولي کي سرڪاري ٻولي طور استعمال ڪن ٿا ۽ انهن ملڪن جي جاگرافيائي ورڇ، بين الاقوامي ڪاروباري استعمال، ۽ سائنسي اشاعتن ۾ اڳڀرائي. مثال
عربي
لياقت آباد سب ڊويزن
لياقت آباد سب ڊويزن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي سينٽرل جو هڪ تعلقو آهي، جنھن جي جاگرافيائي بيھڪ 67.0472374 لانگيٽيوڊ ۽ 24.9046605 ليٽيٽيوڊ تي آھي، ۽ ان جي سمنڊ جي سطح کان بلندي 21 ميٽر يا 69 فوٽ آھي. نئين لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2003 تحت شھري علائقن م يونين ڪاؤنسل جو نالو تبديل ڪري يونين ڪميٽي رکيو ويو آهي. ھن تعلقي م 10 يونين ڪاميٽيون واقع آھن. ھي ڪراچي جو ھڪ پراڻو تعلقو آهي. جنرل پرويز مشرف جي آندل سڌارن م جڏهن ڪراچي جي ضلعن کي ختم ڪري شھري حڪومت وارو نظام آندو ويو تہ ھن تعلقي کي پڻ ختم ڪري لياقت آباد ٽائون جو درجو ڏنو ويو 11 جنوري 2011 م سٽي گورنمينٽ نظام جي خاتمي سان پراڻا ضلعا ء تعلقا بحال ڪيا ويا تہ ھن تعلقي جي پڻ لياقت آباد سب ڊويزن جي نالي سان بحالي ٿي. ھي سب ڊويزن ڪراچي جي گھاٽي آبادي وارو تعلقو اھي جتي صحت ء تعليم جون وڏيون سھولتون ميسر اھن. ھن تعلقي م پنج پوسٽ آفيسون ۽ ست ٿاڻا واقع آھن جن م شريف آباد ٿاڻو، لياقت آباد ٿاڻو ۽ گلبھار ٿاڻو، سپر مارڪيٽ ٿاڻو، ناظم آباد ٿاڻو، رضويه ٿاڻو، اينٽي ڪار لفٽنگ سيل وارو ٿاڻو شامل آهن. ھڪ ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي جيڪا استعمال ۾ ناھي. ھن تعلقي جي تڪ مان مان 2018 جي عام چونڊن ۾ متحده قومي موومينٽ پاڪستان جو خالد مقبول صديقي ايم اين اي چونڊجي آيو ۽ ايم پي اي پڻ ساڳي پارٽي سان تعلق رکندڙ آهي.
آبادي
ھي تعلقي جي 1998 م آدمشماري 379058 ھئي. 15 مارچ 2017 جي آدمشماري واري تخميني مطابق ھن تعلقي جي آبادي وڌي 449497 ٿي وئي. ان ڪاٿي مطابق ھن تعلقي جي في چورس ڪلوميٽر م 60093 ماڻھو رھن ٿا. تعلقي جي 100 سيڪڙو آبادي شھري آھي. آبادي جي غالب اڪثريت اردو ڳالهائيندڙن جي آھي. اقليتي نسلي گروهن م پنجابي، پٺاڻ، سرائڪي ۽ سنڌي اچي وڃن ٿا.
تعلقي جا تعليمي ادارا
ھن تعلقي جي مشھور تعليمي ادارن ۾ عورتن جي جناح يونيورسٽي، جناح گورنمينٽ ڪاليج، بقائي انسٽيٽيوٽ آف انفرميشن اينڊ ٽيڪنالوجي، جناح پوليٽيڪنڪ ڪاليج، سر سيد چلڊرين اڪيڊمي، عثمانيه گرلس ڪاليج، گورنمينٽ وحيد آباد سيڪنڊري اسڪول،  آڪسبرج فائونڊيشن اسڪول، گورنمينٽ ڊگري سائنس ڪاليج قاسم آباد ، قائد ملت گورنمينٽ بوائيز اسڪول قاسم آباد، رياض گورنمينٽ گرلس ڪاليج لياقت آباد شامل آهن.
باغ ۽ وندر
ھن تعلقي ۾ واقع باغن ۽ پارڪن ۾ تنوير شھيد پارڪ، الازھر پارڪ، انو ڀائي پارڪ، تڪونا پارڪ ناظم آباد، نيازي پارڪ شريف آباد، نرسري پارڪ لياقت آباد، ڪراچي اسپورٽس فٽبال گرائونڊ، راجپوت بنڌاني گرائونڊ، محمدي پلي گرائونڊ قاسم آباد، اصغر علي شاھ ڪرڪيٽ اسٽيڊيم، عورتن لاءِ مخصوص پرده پارڪ قاسم آباد شامل آهن
صحبتپور
صحبتپور يا پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر ۽ ضلعي صحبتپور جو 2013 کان وٺي  صدر مقام آهي. ان کان پھرين ھي شھر جعفرآباد ضلعي جي تحصيل ھيو. 2013 ۾ ھتان جو مير ھزار خان کوسو پاڪستان جو نگران وزيراعظم ٿيو ته ھن شھر کي سندس ڪوشش سان ضلعي جو درجو مليو.
لياقت آباد سب ڊويزن
تعلقي جون مشھور جايون
ھن تعلقي ۾ واقع مشھور عمارتن ۽ جاين م بورڊ آف انٽرميڊئيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن جي آفيس، فٽبال جي نيشنل ساڪر اڪيڊمي، اي آر واء نيوز ھيڊ آفيس، لالوکيت پکين واري مارڪيٽ، شريف آباد نرسري، اسٽيٽ بينڪ جي شاخ، بختياري يوٿ سينٽر شامل آھن.
صحبتپور
مردم نگاري
ھن شھر ۾ رھندڙ ماڻھن جي ذاتين ۾ کوسا، گولا، جروار، مري، بگٽي، ڀنڊ، ڪاناراني، گاجاڻي ۽ بروھي شامل آهن.2017 جي آدمشماري مطابق ضلعي جي جملي آبادي 200538 آهي جنھن مان صحبتپور تحصيل ۾ 53425، سنھري تحصيل ۾ 88881 ۽ فريدآباد تحصيل ۾ 58232 ماڻھو آباد آھن.
لياقت آباد سب ڊويزن
ٿاڻا
شريف آباد ٿاڻو، لياقت آباد ٿاڻو, سپر مارڪيٽ ٿاڻو،
روڊ ۽ چوڪ
ھن تعلقي ۾ گذرندڙ مشھور روڊن م نواب صديق خان روڊ، طابش دھلوي روڊ، الطاف علي بريلوي روڊ، شاھراھ پاڪستان، سر شاھ محمد سليمان روڊ، حسين آباد روڊ، خلافت چوڪ، شامل آهن.
تعلقي م لائبريريون
ھن تعلقي م مشهور ڪتبخانن م سپر مارڪيٽ لائبريري، حسرت موھاني لائبريري، عثمانيه لائبريري، الحدا لائبريري، نادر لائبريري، غالب لائبريري ۽ زين لائبريري شامل آهن.
فردوس ڪالوني
،فردوس ڪالوني سنڌ جي ضلعي ڪراچي سينٽرل جي تعلقي لياقت آباد سب ڊويزن جي ھڪ يونين ڪاؤنسل جو نالو آھي جيڪا 11 جنوري 2011 کان آڳ لياقت آباد ٽائون جي "يو سي 2 فردوس ڪالوني" جي نالي سان يونين ڪاؤنسل ھئي پاڪستان جي قيام بعد جڏهن مھاجر لڏي پاڪستان ايا ته ڪراچي جي ان ڪالوني واري جاء تي بھار کان لڏي آيل آباد ٿيا هئا. ھڪ شاھ مسعود نالي شخص سرڪار کان زمين خريد ڪري اتي ھڪ سوسائٽي رجسٽر ڪرائي ھئي ء پلاٽ ماڻھن کي 3.50 روپيا في گز جي حساب سان وڪرو ڪيا ھئا ھن يونين ڪاؤنسل م مھاجر ، پنجابي، سنڌي، ڪشميري ۽ کوڙ ٻين نسلي گروهن جا ماڻھو رھن پيا. يوسي جي 99 سيڪڙو آبادي مسلمانن جي آھي. ھن يوسي م فردوس ڪالوني کان سواءِ خاموش ڪالوني، قريشي ڪالوني ۽ سلطان آباد ڪالوني پڻ واقع آهي. يو سي جي ڏکڻ ۾ لياري ايڪسپريس وي، اتر ۾ ناظم آباد 2، اولھ ۾ نواب صديق خان روڊ جي ٻئي پاسي يوسي رضويه سوسائٽي ۽ اوڀر ۾ الطاف علي بريلوي روڊ جي ٻئي پار سي 1 ايريا واقع آھن. ھن يوسي م گل بھار ٿاڻو، سينٽ پيٽرز چرچ، گورنمينٽ گرلس ايليمينٽري اسڪول، درگاھ عاليه اشرفيه، اسٽريٽ نمبر 12 ۾ جامعه مسجد فردوسيه جي ڀرسان يو سي جي آفيس واقع آھن.
لياقت آباد سب ڊويزن
حوالا
زمرو: پاڪستان جي انتظامي ورهاست زمرو:سنڌ جي انتظامي ورھاست زمرو: سنڌ جا تعلقا زمرو: ڪراچي سينٽرل جا تعلقا
فردوس ڪالوني
حوالا
زمرو:پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون زمرو:لياقت آباد سب ڊويزن جون يونين ڪاؤنسلون زمرو:ڪراچي سينٽرل جون يونين ڪاؤنسلون زمرو:سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون زمرو:ڪراچي جا گردونواح
لالو رائنڪ
يو سي 29 لالو رائنڪ  سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا وارھ تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي وارھ جي يو سي 2 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 34,144 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ لالو رائنڪ ھڪ ننڍڙو شھر آھي جنھن جي آبادي 16,857 آھي ۽ ان يو سي جو صدر مقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ تونيا، پيچوھا، مغيري، ماڇي، سولنگي، وڪا، جج ، بليدي ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي ڳوٺن ۾ لالو رائنڪ، پيچوھا، ڳوٺ خير محمد وڪو، ڳوٺ ڌڱاڻو ماڇي،  ڳوٺ مصري جج, بستي نوران، بستي خدامان، بستي مومنان، بستي چڪلال، ڀولا ڪوٽ، قمبر ڪوٽ، گوھر ڳوٺ ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين امير علي مغيري  ۽ وائيس چيئرمين مجيد علي تونيو  چونڊجي آيا جيڪي پيپلزپارٽي جا اميدوار ھيا. ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ مڪلاڻي جو لھڻو خان بليدي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو جنھن جو تعلق پيپلزپارٽي سان ھيو.
صحت ۽ تعليم جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري تعليم لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن. لالو رائنڪ شهر ۾ مھتاب شاھ جو مقبرو پڻ واقع آهي. ھن يو سي ۾ سارين جا ڪارخانا پڻ واقع آھن جن ۾ النور رائس مل شامل آھي.
مالھي (قبيلو)
مالھي يا مالھيا، مالي، ماليا، ماليجا دراوڙي نسل جا ماڻهو آهن. سندن اصل نالو ’مَل‘ يعني ’جبل‘ جي تبديل ٿيل صورت آهي. مالهيا يا ماليءَ جي معنيٰ جبل جا رهواسي آهي. اھي پاڪستان جي صوبي سنڌ م رھندڙ ماڻھو آھن جيڪي سنڌي ڳالهائيندڙ آهن.
جائوتري
جائوتري جيڪي ميرسٽيڪيچيئاء جي ٻوٽي جي مختلف قسمن جي ٻجن جي کل جو نالو آھن جيڪا کاڌن ۾ خوشبو ۽ ذائقي لاء مصالحي طور استعمال ٿيندي آهي. ٻين ٻولين ۾ ان جا نالا: ،،،  (ھندي:جاؤتري، چارگون ۽ هوسيا) آھن. انھن جو ٻوٽو گلن واري ٻوٽن جي خاندان سان تعلق رکندڙ آهي جيڪو آفريڪا، ايشيا، پيسيفڪ ٻيٽن ۽ آمريڪا ۾ پيدا ٿيندڙ آھي