cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بابا ڀٽ ٻيٽ
هيءُ ٻيٽ ڪراچيءَ جي مکيه گهاٽ اندر، منهوڙي جي ويجهو ڪياماڙيءَ جي سامهون هڪ ننڍو ٻيٽ آهي. ڪياماڙيءَ ۾ جهازن جي بيهڻ لاءِ وڏا گهاٽ آهن. گهاٽن جو شهر سان واسطو هڪ ڊگهيءَ پل جي رستي قائم ڪيو ويو آهي، جا سر چارلس نيپئر ٺهرائي هئي. هتي جا رهاڪو گهڻو ڪري مڇيءَ جهلڻ ۽ -ان- جي صفائي ۽ وڪري جو ڪم ڪن ٿا. هو ڪڇيءَ گاڏڙ لاڙي سنڌي ڳالهائين ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌ جا ٻيٽ زمرو:ڪراچي جا گردونواح زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
جنيد جمشيد
ان سان گڏ هن جو رجحان اسلامي تعليمات جي طرف وڌي ويو ۽ آهستي آهستي هو موسيقي جي صنعت کي خير آباد چئي ڪري نڪري آيو۔ بعد ۾ ھو نعت خوان ۽ بزنس مين جي طور تي ڄاتو وڃڻ لڳو۔ هن جي بوتيڪ جون شاخون سڄي ملڪ ۾ آهن۔
جنيد جمشيد ۽ سندس زال 7 ڊسمبر 2016 تي ان وقت فوت ٿي ويا جڏھن پي آءِ اي جي اڏام 661 چترال کان اسلام آباد ويندي ڪري تباھ ٿي وئي. ھو چترال ۾ تبليغي جماعت جي سلسلي ۾ ويل ھو ۽ اسلام آباد واپس اچي رھيو ھو.
حوالا
زمرو:1964ع جون پيدائشون زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني گلوڪار زمرو:پاڪستاني ماڻهو زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پاڪستاني نعت خوان زمرو:پشتون ماڻھو زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:قرآن جا قاري زمرو:موسيقي زمرو:مھاجر ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
سلاست
سلاست (Lucidity) شعر يا نثري تحرير ۾ مشڪل لفظ استعمال نہ ڪرڻ ۽ اهڙا لفظ استعمال ڪرڻ جن سان زبان ۽ ڪن واقف هجن. انهن ۾ سادگي هجڻ کي سلاست چئبو آهي.
بابا حاجي مير محمد
بابا حاجي ميرمحمد- ولد -بلوچ- خان سيلاوٽُ، جيسلمير ۾ 1870ع ڌاري ڄائو. راجپوتن جي چوهاڻ پاڙي مان هو. ڪراچيءَ ۾ سندس جماعت کي مسلم مارواڙي جماعت ڪري سڏيندا آهن. سندس -تعليم- لکڻ پڙهڻ جيتري ورتل هئي. سندس ايمانداريءَ ۽ دانشمنديءَ کي ڏسندي، کيس سرڪار طرفان آنرري مئجسٽريٽ مقرر ڪيو ويو. هو 1916ع ۾ ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميمبر چونڊيو ويو، جنهن جي مکيه ڪاميٽين تي ڪم ڪندو رهيو. 1919ع ۾ خلافت تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتائين، جنهن ۾ هن پنهنجو سرڪاري عهدو ڇڏي ڏنو. 1926ع ۾ ڪراچيءَ مان کيس -بمبئي- ليجسليٽو ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو، -جتي- هن تقريرون ڪري، ملڪ جي مسئلن تي ڳالهايو. هن 9 رمضان المبارڪ 1352 هه مطابق 26 ڊسمبر 1933ع تي وفات ڪئي.
امونيا
امونيا (Ammonia) عام گرمي پد تي بي رنگ ۽ تيز بوءِ واري گئس آهي. هيءُ آسانيءَ ۽ تيزيءَ سان نڪ جي ناس ۽ ڦڦڙن تائين ويندڙ نسن کي جنبش ۾ آڻي ٿي ۽ ريزش پيدا ڪري ٿي. هن گئس جو ٽهڪڻ پد 4. 33 ۽ ڄمڻ پد 70. 77 آهي. امونيا کي سولائيءَ سان پاڻياٺيءَ حالت ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو.
زمرو:گھريلو ڪيميائي مرڪب زمرو:سائنس
سفرنامو
سفرنامو
(Travelogue)
سفرنامو علمي ۽ ادبي حيثيت ۾ وڏي اھميت رکي ٿو. ادب جي ھيءَ واحد صنف اھي، جنھن جو معاشري جي سڀني علمن سان تعلق اھي. اديبن، تاريخدانن، سياحن، جاگرافيدانن ۽ سوانح نگارن ھن صنف مان گھڻو فائدو ورتو اھي. ان ڪري دنيا جي ھر زبان ۾ سفرنامن کي اعليٰ مقام حاصل اھي. درحقيقت، سفرنامو سير ۽ سفر جي مشاھدن جي اھا روئداد اھي، جيڪا ليکڪ قلمبند ڪندو اھي. سفرنامي ذريعي ھڪ ليکڪ پنھنجي ذاتي تجربن، مطالعي، مشاھدن ۽ تصوراتي ڏات جي بنياد تي جيڪا تاريخي، جاگرافيائي، موسمياتي، اقتصادي، صنعتي، تجارتي، زراعتي، علمي، ادبي ۽ ٻين موضوعن متعلق معلومات گڏ ڪري پيش ڪري ٿو. ان جي افاديت ۽ مقبوليت وڌيڪ ٿئي ٿي. سنڌي سفرنامي جا اوائلي اھڃاڻ سڀ کان پھريان شاھھ عنايت رضوي (1644-1713ع)، شاھھ لطيف (1689-1752ع)، خليفو نبي بخش (1776-1863ع)، مخدوم عبدالرؤف ڀٽي (1682-1752ع) ۽ سيد ثابت علي شاھه (1740-1800ع) جي شاعريءَ ۾ ملن ٿا.نثري سفرنامي جي شروعات انگريزن جي دور ۾ ٿي. سنڌي زبان ۾ گهڻي ۾ گهڻا سفرناما الطاف شيخ لکيا آهن، جن جو تعداد 80 ڪتابن کان به مٿي ٿيندو. ان کان علاوه عبدالحئي پليجو ۽ محمد خان سيال جا نالا اهم آهن. .
ص
ص سنڌي ٻولي جو 30)ٽيھون( اکر آھي.
بدين (ڪتاب)
''’بدين‘ نالي سان هڪ ڪتاب، بدين ثقافتي ميلي (1976ع) پڙهيل مقالن تي مشتمل آهي، جنهن جو مرتب محمد سومار شيخ آهي. هي ثقافتي ميلو 1976ع ۾ بدين ضلعي جي اڳوڻي ڊپٽي ڪمشنر محترم منظور حسين ڀُٽي جي دلچسپيءَ سان لڳو هو. ميلي جي ادبي ڪاميٽيءَ جو صدر ڊاڪٽر غلام علي الانا ۽ سيڪريٽري محمد سومار شيخ هو. ڪانفرنس ۾ پڙهيل مقالن کي مرحوم محمد سومار شيخ هيٺينءَ ترتيب سان گڏ ڪيو آهي'':
هيءُ ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 192 صفحن تي مشتمل آهي ۽ ان جي قيمت 15 رپيا آهي، جيڪو مهراڻ آرٽس ڪائونسل، حيدرآباد پاران 1979ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
سگھڙ
سگهڙ ۽ شاعر _(Bard and Poet):
سگهڙسٺو گهڙيندڙ يعني سٺا بيت چوندڙ شاعر. سگھڙ ۽ شاعر ۾ ٿورو فرق ھوندو اھي. سگھڙ، لوڪ ڏاھپ جي حوالي سان، پنھجي وجود ۽ وجود سان لاکاپيل سموري ادارڪ جي وجداني سطحن تي اظھار ڪندو اھي ۽ اھڙو اظھار مڪاني سطح تي ادبي ڪارج پورو ڪندو اھي ۽ شعر ۽ ادب جي مک وھڪري کان ھٽي به، مڪاني نوعيت جي هڪري واٽن کي متاثر ڪري پنھنجو مقام، عام ماڻھوءَ کان گھڻي قدر مختله رکڻ جي جاکوڙ ڪندو اھي. شاعر جو رتبو، سگھڙ کان انڪري بھ مٿڀرو ۽ مختلف اھي، جو ھن شروع ۾ سگھڙائپ واريون منزلون اڪريون اھن ۽ پنھنجي ادارڪ سان، جيڪو ھن ٻھراڙيءَ جي سونھن، رنگن ۽ ٻولن مان پرايو، انھن کي ٻھراڙين جي سطح کان مٿي کڻي، انھيءَ اھم ۽ وڏي گس تي اندو، جيڪو گس، عالمگير سطح تي پھچي به، ٻھراڙيءَ جي سونھن، رنگ ۽ ٻولن سان گفتگو ڪري ٿو. انھيءَ وڏي ادبي منزل تي پھچڻ لاءِ ھر سگھڙ وڏي جاکوڙ ڪئي آھي تھ شعر ۽ نغمي جا ڏکيا گس لتاڙي انھيءَ مارف تي پھچي. جيڪو وڏي ۽ ننڍي نظر رکندڙ، پاڙھوءَ (قاري) کي چٽيءَ ريت ڏسڻ ۾ اچي ۽ اس رکي ٿو تھ ھو بھ شاعر بڻجي ۽ پنھنجي اظھار کي ھر سوچ جو حصو بڻائي. .
1944ع
فوتگيون
1944ع زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
غلام مصطفيٰ زرداري
غلام مصطفيٰ زرداري (Ghulam Mustafa Zardari، پيدائش: 1 مارچ 1967ع سنڌ جو صوفي شاعر، بُزرگ ۽ حڪيم آهي. هي سنڌ جي هڪ مشهور صوفي درويش حافظ علي مراد مست جو پوٽو آهي. غلام مصطفيٰ زرداري ڇهه ڪتابن جو مصنف آهي.
ننڍپڻ ۽ تعليم
غلام مصطفيٰ زرداري جو جنم، پهرين مارچ، 1967ع تي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري تعلقي جي هڪ ڳوٺ، غلام محمد ڀٽو ۾ ٿيو. هي سنڌ جي هڪ صوفي درويش حافظ علي مراد مست جو پوٽو آهي. هن قرآن جي ناظران تعليم پنهنجي ناني محمد دائود رحه کان حاصل ڪئي ۽ سندس ڳوٺ جي اسڪول ۾ سنڌي جا پنج درجا پڻ پاس ڪيائين. هن ديني تعليم خير محمد آريجا ۾ حاجي هدايت الله جي مدرسي مان حاصل ڪئي. مدرسي جي تعليم کان پوءِ ٻيهر ڳوٺ اچي مينهن ۽ ٻڪرين جو ڌنار بڻجي پيو. هن اسڪول ٻُٽ سرائي مان مڊل جڏهن ته راڌڻ اسٽيشن هاءِاسڪول مان ميٽرڪ جو امتحان 1985ع ۾ پاس ڪيو. 1987ع ۾ گورنمينٽ ايليمينٽري ڪاليج دادو ۾ داخلا ورتائين جتان پرائمري اسڪول جي استاد جي تربيت ورتائين. غلام مصطفي زرداري انٽر ( پرائيويٽ) (بي.اي.) (ايم. اي.) ۽ (بي. ايڊ.) پڻ پاس ڪئي.
سندس ويچار
مون کي تعجب انهيء ڳالھ تي آهي ته جنهن صورت ۾ هن دنيا ۾ اچڻ وارا سڀ پيغمبر، درويش ۽ ڏاها انهيء ڳالھ تي متفق ٿي پنهنجي فڪر جي تبليغ ۽ تشريح ورجائيندا ويا آهن ته هيء دنيا هڪ عارضي طور رهڻ لاء مسافر خاني مثل آهي، بلڪه ڪن ڏاهن ته هن دنيا کي قيد خاني سان پڻ تشبيھ ڏني آهي؛ '''ته پوء هتي اچڻ واري لاء خوشيون ڇو ڪيون ٿيون وڃن؟ ۽ ان جي والدين کي مبارڪون ڇو ڏنيون ٿيون وڃن؟ ۽  هتان ڇوٽڪارو حاصل ڪري وڃڻ واري لاء وري ڏک جو اظهار، روڄ راڙا ڪيا ٿا وڃن. هئڻ ته ايئن گھرجي ها ته اچڻ واري لاء همدردي طور ڏک جو اظهار ڪرڻ گھرجي ها ۽ وڃڻ يعني ڇوٽڪارو حاصل ڪرڻ واري لاء وري خوشيون ڪيون وڃن ها. پر هتي جا نظام ۽ دستور اُبتا آهن! (غلام مصطفيٰ زرداري)'''
ذاتي زندگي
غلام مصطفىٰ  زرداري کي پنج ڀائر ۽ پنج ڀينرون آهن، هن جي شادي چنيسر خان جهتيال جي  نياڻي سان ٿيل آهي. 1987ع ۽ 1988ع دوران هن جي ڪٽنب ڳوٺ غلام محمد ڀٽو، ڏوڪري تعلقي، مان لڏي ڳوٺ سائو ڍورو، مورو تعلقو، ۾ رهائش اختيار ڪئي. هن وقت غلام مصطفيٰ زرداري هڪ صوفي بزرگ ۽ بهترين حڪيم طور سڃاتا وڃن ٿا.
حقيقت ڏانهن لاڙو
معتبر طالبن جي حساب سان سائين جمال الدين بادشاه جيڪو شهنشاه حافظ علي مراد جو وزير به ٿي رهيو ۽ دعا جو بادشاه پڻ سڏيو ويو ۽ پڇاڙي گهڙي تائين ساڻس گڏ رهيو ۽ رهندو ۔ خاص طرح سائين جمال الدين بادشاه ميهڙ واري جو جڏهن ڳوٺ,مٺو جهتيال ۾ رهڻ ٿيو تڏهن کان شهنشاه حافظ علي مراد جي عروج ۽ نزول ، جلال و جمال ڪشف و ڪرامات جون ڪچهريون ڇڙڻ شروع ٿيون جن مان سائين سرڪار جي اندر واري اک کلڻ شروع ڪيو جنهن مان اها پروڙ پين ته مان ڇا آهيان  ؟ منهنجي وجود ۾ هي جيڪو ٻوليندڙ آهي سو ڪير آهي  ؟ هي دم ڇا آهي ؟ دم جو اچڻ ڪٿان آهي ۽ وڃڻ ڪيڏانهن آهي  ؟ مطلب سندن وجود مان ئي سوالن منهن ڪڍيو ۽ سندن اندر واري قاضي ئي کين انهن سوالن جا ڏنا ۔  تڏهن کان ئي قلب قراري ٿيو ۽ سندن مفتي کين منجهائن ئي مليو جيڪو سائين جمال الدين بادشاه جي ڪچهرين جو نتيجو هو۔
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر
ض
ض سنڌي ٻولي جو 31)ايڪٽيھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1042ع
ڊسمبر
زمرو:1042ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
بدين پوٽا
مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو، جيڪي اڪثر حيدرآباد ۽ ڪراچي ضلعن ۾ رهن ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
هجري ڪئلينڊر
هجري ڪئلينڊر يا اسلامي ڪئلينڊر اسلامي سال ٻارھن مھينن تي مشتمل ھوندو آھي. اھو سج جي بدران چنڊ جي ڦيري جي گردش تي مشتمل ھوندو آھي. ھن ڪيلينڊر جي ھر مھيني جي ابتدا حلالي چنڊ جي پھرين جھلڪ ڏسڻ سان ٿيندي آهي. ھن ڪيلينڊر جو ھڪ سال 354.367056 ڏينھن تي مشتمل ھوندو آھي تنھنڪري ھر سال عيسوي ڪيلينڊر جي ڀيٽ ۾ 10 يا 11 ڏينھن اڳ ۾ شروع ٿيندو آهي. دنيا جي مختلف محل وقوعن جي ڪري مختلف ھنڌن تي چنڊ جي پھرين جھلڪ ساڳي ڏينھن نظر نہ ايندي آهي جنھن ڪري اسلامي سال دنيا جي اندر ھرھنڌ ساڳي ڏينھن شروع نہ ٿيندو آهي.
ھن ڪيلينڊر جي ابتدا مسلمانن جي مڪي کان مديني طرف 622ع ۾ ٿيل ھجرت کان ٿي. ھن سال ۾ ٻہ مھينا رمضان ۽ ذوالحج وڏي اھميت وارا مھينا آھن. رمضان م روزا رکيا وڃن ٿا ۽ مھيني جي خاتمي سان عيدالفطر ملھائي ويندي آهي ۽ ذوالحج ۾ حج ٿيندو ۽ عیدالاضحی ملھائي ويندي آهي. مسلمانن ۾ سني ۽ شيعا پيغمبر صه ، ان جي خاندان جي فردن، امامن ۽ اھم مذھبي شخصيتن جون پيدائش ۽ ورسي واريون تقريبون اسلامي سال جي تاريخن سان ملھائيندا آھن. شيعن ۾ يوم عاشور 10 محرم تي ملھايو ويندو آهي. پيغمبر صہ جي پيدائش 12 ربيع الاول تي ملھائي ويندي آهي. سعودي عرب ۽ مراڪش ۾ اسلامي ڪيلينڊر اتان جو سرڪاري ڪيلينڊر قرار ڏنل آھي. موجوده 2020 ۾ ھلندڙ ھجري سال ۱۴۴۱ ھ آھی۔ هن ڪئلينڊر ۾ ٻارنهن مهينا ٿيندا آهن.
تاريخ
ھن ڪيلينڊر جو آغاز ٻئين خليفي حضرت عمر رضه ڪيو ھو. هجري ڪئلينڊر جي شروعات اسلام جي پيغمبر حضرت محمد مصطفيٰ صلّ الله عليه وسلم جي مڪي شريف مان مديني شريف ڏانهن هجرت جي واقعي واري سال کان ڪيو ويو جيڪا ۱۲ ربيع الاول تي عيسوي سال مطابق 21 سيپٽمبر 622ع ۾ ٿي. مطلب هيءُ ته هجرت وارو سال سن 1 هجري آهي. اسلام م چار مهينا حرمت وارا مھينا آھن جن ۾ محرم، رجب، ذوالقعد ۽ ذوالحج شامل آهن. جيتوڻيڪ ھجري ڪئلينڊر خلافت راشدہ ۾ شروع ڪيو ويو پر ان جا ٻارھن مھينا اسلام کان اڳ ساڳين نالن سان مقرر ھيا. نئين ڪيلينڊر ۾ صرف سالن جي شروعات ھجرت کان قرار ڏني وئي. وڪيپيڊيا فارسي مطابق ھجري سال اڳ ايراني ساساني بادشاھ جي تاج پوشي کان سال شروع ڪيو ويندو ھيو جيڪو مسلمانن لاء ھڪ تڪراري معاملو ھيو ۽ پوء حضرت عمر رضه ان کي تبديل ڪيو. اسلام کان اڳ ۽ پوء سن 2 ھجري تائين ان ڪيلينڊر ۾ ھر ٽئين سال ھڪ مھيني نسي کي شامل ڪري شمسي ڪيلينڊر جي برابر ڪيو ويندو ھو ڇو تہ قمري ۽ شمسي ڪيلينڊر ۾ ھر سال 10 ڏينھن جو فرق ايندو ھو. سن 2 ھجري ۾ سورة التوبہ ۾ فرمايو ويو تہ : سال ۾ ٻارھن مھينا ھوندا آھن. جنھن بعد تيرھين مھيني نسي کي ختم ڪري صرف ٻارھن مھينن کي مستقل برقرار رکيو ويو. سورة التوبہ جي اھي آيتون ھيٺ ڏجن ٿيون:
"إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ"
- التوبة 9:36
حضرت عمر رضه ھجرت کان اسلامي سال شروع ڪرڻ جو فيصلو حضرت علي رضه جي جي رٿ تي صحابين سان مشاورت سان ڪيو هو. حضرت محمد ھجرت ڪري ۸ ربيع الاول تي مديني پھتو ھيو، پر سال جي ابتدا ان ڏينھن کان ٿيڻ جي ڪري ان کي پھرين محرم ۱ ھ قرار ڏنو ويو.
چنڊ ڏسڻي ڪميٽي
پاڪستان ۾ اسلامي سال جي مهينن جي تعين لاء چنڊ جي پھرين جھلڪ ڏسڻ لاء ھڪ آئيني ڪميٽي ڪم ڪندي آهي جنھن جا رڪن ديني عالم ھوندا آھن جيڪي موسمياتي کاتي جي ماھرن جي مدد سان چنڊ جي جھلڪ ڏسندا آھن ۽ ملڪ جي مختلف حصن مان اسلامي طريقي سان شاھديون گڏ ڪري مھيني جي شروعات جو تعين ڪندا آهن. ان ڪميٽيءَ کي چنڊ ڏسڻي ڪميٽي يا رؤيت ھلال ڪاميٽي سڏيندا آهن.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي تقويم
ط
ط سنڌي ٻولي جو 32)ٻٽيھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1945ع
فوتگيون
زمرو:1945ع زمرو:سال
امونيم سلفيٽ
هي هڪ نائٽروجن ڀاڻ آهي، جنهن ۾ 21 سيڪڙو نائٽروجن ۽ 24 سيڪڙو سلفر هوندو آهي. هن ۾ نائٽروجن، ائمونيا جي صورت ۾ هوندي آهي. ائمونيم سلفيٽ ڪڻڪ، ڪپهه، چانور، ڪمند، مڪائيءَ، ڀاڄين ۽ ميوي وارن ٻوٽن لاءِ اعليٰ -ترين- ڀاڻ آهي. هن جو مناسب استعمال زمين جي زرخيزيءَ کي وڌائيندو آهي ۽ سم ۽ ڪلر واريءَ ٻنيءَ لاءِ به بهترين آهي. سنڌ ۾ ائمونيم سلفيٽ ٺاهڻ جو وڏو ڪارخانو ڏهرڪيءَ ۾ آهي.
سلام
سلام (Salaam) سلام مرثيي جو هڪ قسم آهي ۽ ماتمي شاعري آهي. سلام کي غزل يا قصيدي جي گهاڙيٽي ۾ لکي سگهجي ٿو. ڪربلا جي شھيدن جي شاندار شهادت کي شاعر سلام پيش ڪندا آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ هن قسم جي شاعريءَ جو بنياد ٽالپرن جي دؤر ۾ پيو. هتي سيد ثابت علي شاھ جي سلام جو مثال ڏجي ٿو: شاھ شهيدان حسين تو تي صلوات و سلام دين ۽ ايمان حسين تو تي صلوات و سلام.
ظ
ظ سنڌي ٻولي جو 33)ٽيٽيھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
فلم
بائیں|تصغیر|  هڪ 16 م۔م۔ جو ايڇ-16 عڪاسو، جيڪو عام طور تي فلمي اسڪولن ۾ استعمال ڪيو ويندو هيو۔ فلم (film)، جنهن کي مووي (movie) يا متحرڪ تصوير (motion picture) به چيو ويندو آهي، ساڪت تصويرن جو اهڙو سلسلو هوندو آهي جيڪو پردي (اسڪرين) تي ايئن ڏيکاريو ويندو آهي تہ ان تي متحرڪ هجڻ جو ڌوڪو ٿيندو آهي۔ مختلف شين کي تسلسل سان گڏ تيز رفتاري سان ڏيکاريو وڃڻ جي ڪري هي بصري ڌوڪو ناظرين کي احساس ڏياريندو آهي ته هو مسلسل متحرڪ شيون ڏسي رهيا آهن۔ هڪ موشن پڪچر ڪيمرا جي ذريعي اصل منظرن جي عڪس بندي ڪري فلم تخليق ڪئي ويندي آهي۔ موشن پڪچر ڪيمرا جي ذريعي اصل منظرن جي عڪس بندي؛ تصويرون يا روايتي اينيميشن تڪنيڪون استعمال ڪندي ننڍي شبيهن جي عڪس بندي؛ سي جي آءِ ۽ ڪمپيوٽر اينيميشن جي ذريعي؛ يا ان ۾ ڪجھ بعض يا تمام تر تڪنيڪين ۽ ٻيا بصری اثر (visual effects) استعمال ڪندي فلم تخليق ڪئي ويندي آهي۔ لفظ ’’سينما‘‘ (cinema) عموماً فلم ۽ فلم سازي يا فنِ فلم سازي جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ سينما جي رائج تعريف جي مطابق هي خيالن، ڪهاڻين، احساسن، جذبن، خوبصورتي يا ماحول جي بلاغتن جي تجربن جو نقل پيش ڪرڻ جو فن آهي۔
فلم سازي جو عمل فن به آهي ۽ صنعت به۔ ابتدا ۾ فلمون پلاسٽڪ جھلي تي نقش ڪيون وينديون هيون جن کي مووي پروجيڪٽر جي ذريعي وڏي پردي تي ڏيکاريو ويندو هو (هي لفظ ٻيا، اينالوگ ريڪارڊنگ عمل)۔ سي جي آئي تي مبني خصوصي اثرن جي استعمال سان فلم تخليق ڪيو وڃڻ جي ڊجيٽل ذريعن جي استعمال جي طرف اڳڀرائي ٿي۔ هاڻي عصرِ حاضر جون زياده تر فلمون پروڊڪشن، ورهاست، ۽ نمائش، مطلب آغاز کان وٺي ڪري انجام تائين، مڪمل طور تي ڊجيٽل هونديون آهن۔
فلمون مخصوص ثقافت جي تحت تخليق ڪيون وينديون آهن ۽ اهي انهن ثقافتوں کي پيش ڪرڻ سان گڏوگڏ اُنهن تي اثر انداز به ٿينديون آهن۔ موجوده دور ۾ فلم کي فن جي هڪ ايم شڪل تصور ڪيو وڃڻ سان گڏوگڏ، تفريح جو مقبول ذريعو،  ۽ تعليم ۽ شعور پکيڙڻ جو مضبوط ترين ابلاغي ذريعو مڃيو وڃي ٿو۔ بصري صورت ۾ پيش ڪيو وڃڻ جي ڪري  فلم هڪ ڪائناتي ابلاغ جو ذريعو فراهم ڪري ٿي۔ ڪجھ فلمون پنهنجن مڪالمن جي مختلف زبانن ۾ منتقل ڪيو ُڃڻ (ڊبنگ) يا مڪالمن جو ترجمو ناظرين جي زبان ۾ سب ٽائٽل جي صورت ۾ پيش ڪيو وڃڻ جي بڪري دنيا ڀر ۾ مقبوليت حاصل ڪن ٿيون۔ ڪجھ حلقن جي طرفان فلمي صنعت تي تشدد جي ترويج،  ۽ عورتن جي جنسی پهلو کي اجاگر ڪيو وڃڻ جو الزام به عائد ڪيو وڃي ٿو۔ اليگزینڊرا سي ڪوف مين، برینٽ لينگ (22 جنوري 2013ع)، "Sexist Hollywood?: Women Still Struggle to Find Film Jobs, Study Finds &#x5B;سيڪسي ترين هالي وڊ؟ عورتون اب هاڻي به فلمي ملازمتون تلاش ڪرڻ جي جدوجهد ڪن ٿيون، تحقيق جا نتيجا&#x5D;" (انگريزي ۾)، دی ريب ڊاٽ ڪام ، http://www.thewrap.com/music/article/sexist-hollywood-women-still-struggle-find-film-jobs-study-finds-74076/ ، اخذ ڪيل بتاريخ 1 جنوري 2015ع  <span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Sexist+Hollywood%3F%3A+Women+Still+Struggle+to+Find+Film+Jobs%2C+Study+Finds&rft.atitle=&rft.aulast=%D8%A7%D9%84%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DA%88%D8%B1%D8%A7+%D8%B3%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D9%81+%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%8C+%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%B9+%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%AF&rft.au=%D8%A7%D9%84%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DA%88%D8%B1%D8%A7+%D8%B3%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D9%81+%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%8C+%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%B9+%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%AF&rft.date=22+%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C+2013%D8%A1&rft.pub=%D8%AF%DB%8C+%D8%B1%DB%8C%D8%A8+%DA%88%D8%A7%D9%B9+%DA%A9%D8%A7%D9%85&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.thewrap.com%2Fmusic%2Farticle%2Fsexist-hollywood-women-still-struggle-find-film-jobs-study-finds-74076%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:%D9%81%D9%84%D9%85"> </refفلم يا مووي دراصل مظاهراتي فن آهي، جنهن جي هڪ ادبي اهميت به آهي. فلم جي ڪهاڻي لکندڙ، فلم جي گانن لاءِ شعر لکندڙ ۽ مڪالما لکندڙ اديب پنهنجو ڀرپور ڪردار ادا ڪري ٿو. ڊرامي وانگر فلم بھ ڪنھن ملڪ ۽ قوم جي ثقافت کي اجاگر ڪرڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿي. فلم جو ڪينواس ڊرامي کان وڌيڪ ٿئي ٿو. ڇو ته ڊرامي جي تاثر کان فلم جو تاثر وڌيڪ سمجھيو وڃي ٿو. فلم وسيلي ڪنھن بھ ملڪ جي مزاج، رھڻي ڪھڻي، عادتن، رسم و رواج جي خبر پوي ٿي. فلم ۽ ٽي وي وسيلي اڄ شهري يا کوٺاڻو پنھنجي گھر ۾ ويھي ڪنھن بھ شھر ملڪ ۾ ٿيندڙ واقعات ۽ وندر جي پرگرامن جو لطف ماڻي سگھي ٿو. ھن وقت جڏھن ڊش اينٽينا، ڪيبل سسٽم گھر گھر عام ٿي ويو اھي ۽ گھر گھر سئنيما ھال ٿي پيو اھي، تڏھن فلم جي اھميت اڃا بھ وڌي ويئي اھي. اڄ فلم وندر جو بھترين ۽ طاقتور وسيلو اھن. فلمن جون اھم خوبيون فلم جو وڏو پردو، اداڪار، ڪھاڻي، گيت، ڊائلاگ، ڊانس، چترڪاري، موسيقي سنگتراشي وغيره. قدرتي نظارا، گانا ڪھاڻي کي خوبصورت بڻائي ڇڏيندا اھن. سنڌي فلمن جي شروعات ورھاڱي کان اک 1942ع ۾ ڪريم بخش نظاماڻي ”ايڪتا” ٺاھي ڪئي ھئي.
حوالا
زمرو:ثقافت زمرو:ميڊيا جا قسم
1043ع
ڊسمبر
زمرو:1043ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
قيمت آباد
قِيمَت آبَادُ (Qeemat aabaad) سنڌ جي تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ هڪ ديھ جو نالو آهي.
بڊام جو دڙو
بڊام جع دڙو قمبر تعلقي جي ديھ نورلکيءَ ۾ موجود بڊام ڍنڍ جي وچ ۾ آهي، جيڪا ڍنڍ پنري بڊاماڻيءَ جي ڏاڏي جي نالي پويان سڏجي ٿي. هيءُ دڙو ڪل چئن ايڪڙن تي محيط آهي.
قيمت آباد
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
بڊام جو دڙو
حوالا
زمرو:تاريخ سنڌ
غ
غ سنڌي ٻولي جو 35)پنجٽيھون( اکر آھي.
1044ع
ڊسمبر
زمرو:1044ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
امونيم سلفيٽ نائٽريٽ
امونيم سلفيٽ نائٽريٽ هي هڪ نائٽروجني ڪيميائي ڀاڻ آهي، جنهن ۾ 26 سيڪڙو نائٽروجن هوندي آهي. اُن مان 5 ۽ 6 سيڪڙو نائٽروجن، نائٽريٽ جي شڪل ۾ 45.19 سيڪڙو نائٽروجن ائمونيا جي شڪل ۾ هوندي آهي. هن ڀاڻ جو مناسب استعمال فصلن لاءِ نهايت فائديمند هوندو آهي.
حوالا
زمرو:ڪيميائي مادا
جانڊهه
جنڊ جي ايجاد
اڳئين دور ۾ غالباً پٿر تي اٽو پيهڻ جو رواج هو. پوءِ وري اکريءَ ۾ اٽو پيهبو هو. ان بعد جنڊُ ايجاد ٿيو. ننڍو جنڊ عورتون هٿ سان استعمال ڪنديون هيون، جڏهن ته وڏو جنڊ جنهن کي ’جانڊهه‘ يا جانڊاهه چوندا آهن، ان ۾ غلام يا قيدي کي ٻَڌي، اٽو پيسرايو ويندو هو. سنڌ جي جيلن ۾ قيدي جانڊهه ۾ اٽو پيهندا آهن.
ف
ف سنڌي ٻولي جو 36)ڇٽيھون( اکر آھي.
سماجيات
سماجيات (Sociology) معاشرتي، سماج جي سائنس. هن علم ۾ معاشري يا سماج جي باري ۾ مختلف نظريا، سماجي براين جا سبب ۽ سڌارا ، معاشري ۾ گروھ بندي، اجتماعيت، وغيره کي سماجيات جي زمري ۾ آڻي سگهجي ٿو. سماجيات ۽ ادب جو پاڻ ۾ گهرو تعلق آهي
ف
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
سماجيات
حوالا
زمرو:سوشيالوجي
بابا رامداس
بابا رامداس- جو -جنم- 1879ع ڌاري شڪارپور ۾ ٿيو. سندس اصل نالو چوهڙ سنگهه هو. پر اڳتي هلي فقيري اختيار ڪرڻ کانپوءِ عام لوڪ کيس ”رامداس“ جي نالي سان سڃاڻڻ لڳا. -بابا رامداس- پرڀوءَ جو -ڀڳت- هو ۽ شروع کان ئي سنت کمياداس جي درٻار ۾ ويندو رهندو هو. -ان- درٻار جي سنتن بابا گرداس رام، سوامي سيراداس ۽ سوامي ڪاشي داس جي هڪ ٻئي پويان وفات ڪري وڃڻ بعد هن کي وينتي ڪئي وئي ته هلي گادي سنڀالي. پهرين ته هن انڪار ڪيو، پر نيٺ گهڻي اسرار ڪرڻ تي شرط رکيائين ته درٻار ۾ عطيو ڏيندڙ شخص خلق خدا جي ڀلي لاءِ خرچ ٿيندڙ رقم ۾ ڪابه رنڊڪ نه وجهندا. تنهن وقت سندس اهو شرط مڃيو ويو ۽ کيس چوهڙ سنگهه جي جاءِ تي ”رامداس“ نالو رکي، درٻار جو گادي نشين ڪيو ويو ۽ ماڻهو درٻار جي روايت موجب هن کي به ”کٽ وارو بابا“ سڏڻ لڳا. سنت -بابا رامداس- ڪرم يوڳي هو. هن جي اندر تڪليف ۾ آيل عام لوڪن جي سهائتا ڪرڻ جو جذبو تمام گهڻو هو. 1935ع ۾ جڏهن -بلوچستان- ۾، زلزلو آيو ۽ هزارين ماڻهو متاثر ٿيا ته هن پنهنجا سوين مريد ڪوئيٽا موڪليا ۽ متاثرين جي دل کولي هر ممڪن مدد ڪئي. ورهاڱي کانپوءِ هن کي هندستان لڏي وڃڻو پيو. -ان- وقت هن سنڌ مان هجرت ڪري بمبئيءَ ۾ پهتل سنڌين جي خوب سيوا ڪئي. هيءُ فقيري رنگ ۾ رتل يوگي صفت بزرگ 14 ڊسمبر 1955ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
سلوڪ (ادب)
سلوڪ ___(Salok):
سلوڪ“ سنسڪرت لفظ ”شلوڪ“ جي بگڙيل صورت آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”گڏ ڪرڻ يا وڌڻ“، اصطلاحي معنيٰ موجب، اهو سنسڪرت شبد (يعني گيت يا ڀڄن. جو چئن ٽڪرن يا فقرن جو ٺهيل هجي ۽ اهي چارئي فقرا پاڻ ۾ هم وزن هجن. مطلب ته سلوڪ ۾ ڪل چار سٽون ٿين ٿيون. ڀائي چين راءِ”سامي“ (1743-1850ع) جي بيتن کي ”سلوڪ“ چئجي ٿو، سامي سان سنڌ جي شاعرن جي ٽي مورتي ”شاھھ، سچل ۽ سامي“ مڪمل ٿئي ٿي. سامي لاءِ چيو وڃي ٿو تھ ھو پنھنجي سلوڪن کي چٽڪين تي لکي مٽ ۾ وجھندو ويندو ھو، جيڪي بعد ۾ سندس پٽ گھنشام داس گڏ ڪري گرمکي ۾ لکرايا. راءِ بھادر ڪوڙي مل کلناڻي (1844-1916ع) پھريون دفعو 1873ع ۾ انھن کي سنڌي صورتخطي ۾ اڻي پڌرو ڪيو: وڌا سڀ ڪيري، مايا جيءَ محل مون، ڇڏيائين ڇل ول سان، حرص منجهه هيري، ويٺا منهن ڦيري، سامي چئي سروپ کون.
اقبال ٽاؤن، فيصل آباد
2005ء ۾ ملڪ جي ٻين وڏن شهرن وانگر فيصل آباد ۾ به سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ نظام شروع ڪيو ويو، جنهن جي مطابق ان کي 8 مختلف ٽاؤن ۾ تقسيم ڪريو ويو۔ ماضي جا تعلقا به هن نئين نظام جي تحت ٽاؤن جو درجو حاصل ڪيو۔ اقبال ٽاؤن به ان اٺ ٽاؤنز مان هڪ آهي۔
حوالا
زمرو:فيصل آباد ضلعو زمرو:فيصل آباد ضلعي جا آباد مقام زمرو:فيصل آباد
1045ع
ڊسمبر
زمرو:1045ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
جکراڻي
جکراڻي: ھيءُ جکري جو اولاد آھن، جو مير چاڪر خان جي نسل مان ھو. ڪن جو چوڻ آھي ته جکرو ابڙو يعني سمو ھو، جو مير چاڪر سان گڏ رھيو ۽ پاڻ کي بلوچ سڏائڻ لڳو. ھنن بلوچن جون اَٺ شاخون آھن، جيئن ته شھواني، موجاڻي، سناڻي، ملڪاڻي وغيره. دريا خان جکراڻي مشھور زبردست چور ٿي گذريو، جنھن سر چارلس نيپئر کي ڏاڍي تڪليف ڏني. نيٺ ھن معافي ڏنيس ۽ جاگير مليس. پر وري فساد ڪيائين ۽ دھليءَ واري غدر ۾ شامل ھئڻ ڪري گرفتار ٿي عدن ڏي روانو ڪيو ويو، جتي مري ويو. جنت السنڌ مطابق: :مغلن جي دؤر کان وٺي ڊومڪين سان گڏجي اپر سنڌ ۾ ڦريون ڪندا هئا. انگريزن جکراڻين کي زمينون ڏيئي ماٺ ڪرايو.
سماجياتي تنقيد
تنقيد جو اهو قسم جيڪو سماجي حوالن سان ۽ سماجي پس منظر ۾ ڪنهن تخليق يا شهپاري جو مطالعو پيش ڪري تنهن کي سماجياتي تنقيد چئبو آهي.
بابا سريچند
بابا سريچند- ، سکن جي گروءَ ، گرونانڪ جو فرزند هو. پاڻ صوبي پنجاب جي شهر تلونڊي ( موجوده نانڪاڻه صاحب ) پاڪستان ۾ 1696ع ۾ ڄائو. سِکن جي روايت موجب هن جي شڪل پکيه نومي تِٿ تي شڪر وار يعني جمعي جي ڏينهن پنجين گهڙيءَ چڙهڻ تي بڊي جي مهيني ۾ نروار ٿي ۽ ڄمڻ وقت پاڻ شنڪر ڀڳوان جي روپ ۾ هو. سندس طبيعت فقيري هئي. سريچند ڪجهه عرصو ڪرتار پور ۾ رهي ، پوءِ نانڪاڻه صاحب کان ٿيندو سنڌ ۾ آيو ۽ -ٺٽي- شهر کان ٻه ميل -اوڀر- طرف سنڌو درياهه جي ڪپ تي آستانو ٺاهي ويٺو. اهو ترخانن جي مرزا باقيءَ جو دور هو. هندو جاتي لڪي لڪي ساڻس ملڻ لڳي ته هن هندن تي -ان- وقت ٿيندڙ زيادتين تي ڏک جو اظهار ڪيو ۽ پرارٿنا ڪئي. جڏهن مرزا باقيءَ کي خبر پئي ته هن چيو ، ’هي شخص چريو آهي ، ڇڏي ڏيوس ‘. مرزا باقيءَ جي انهيءَ ڳالهه ٻڌڻ تي درويش مرڪيو ۽ چيائين ، اهو پاڻ چريو آهي. -ترت- مرزا باقي پنهنجو ذهني توازن وڃائي ويٺو ۽ خودڪشي ڪيائين. پوءِ مرزا -جاني- بيگ -بابا سريچند- سان ٺاهه ڪيو ۽ هندن سان به سٺي هلت هليو. اها خبر ڪا نه ٿي پوي ته بابا هتي ڪيترو عرصو رهيو. هن وقت هندو سندس آستان تي پوڄا -پاٺ- لاءِ ڪافي تعداد ۾ گڏ ٿيندا آهن.
حوالا
زمرو:پنجابي ماڻهو
ق
ق سنڌي ٻولي جو 38)اٺٽيھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
لوهيڙو
لوهيڙي (انگريزي:Tecomella) يا روهيڙو ھڪ وڻ آهي جو پورو انگريزي نالو Tecomella Undulata آهي، هن جو نباتاتي خاندان ۾ تعلق بائيگنونياسي (Bignoniaceae) سان آهي. هي سنڌ جي ديسي وڻن مان آڳاٽو وڻ آهي، جيڪو سنڌ جي ٿر، ڪوهستان ۽ دريائي علائقن ۾ ٿئي ٿو. لوهيڙي جو نالو ڍاٽڪي ٻولي مان نڪتل آهي، ڍاٽڪي ٻولي ۾ لوهي معني رت يا رت جهڙو، اهو انهي ڪري جو جڏهن لوهيڙي جي آلي ڪاٺي کي چٽ سالي لاءِ ڪٽجي ٿو ته ان مجهان ڳاڙهي پاڻياٺ نڪري ٿي، جيڪا هٿن يا ڪپڙن کي لڳي ته اهي ڳاڙها ٿيو وڃن، جنهن ڪري هن وڻ تي لوهيڙو (Loheerro) يا روهيڙو جو نالو پئجي ويو. هي وڻ ٿر ۾ عام ٿئي ٿو، جيڪو کٽن جي پاڳن ۽ ٻئي فرنيچر ٺاهڻ ۾ ڪم اچي ٿو. هي وڻ سخت جان هئڻ ڪري، هن جو ڪاٺ لوهه وانگر سخت ٿئي ٿو، جيڪو فرنيچر ۾ چٽ سالي ڪرڻ لاءِ بهتر سمجهو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا وڻ زمرو:نباتات
ڪ
ڪ سنڌي ٻولي جو 39 (اڻيتاليھون) اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
تهران
تھران  Tehrân )ايران جو سڀ کان وڏو شھر ۽ گادي جو هنڌ آهي. اھو ايران جي تھران صوبي جو پڻ گاديءَ جو هنڌ آهي. شھر جي آبادي 87 لک آھي ۽ گريٽر تھران ميٽروپوليٽن واري علائقي جي آبادي ڏيڍ ڪروڙ آھي. ھي دنيا جو چوويھون وڏو شھر آھي. 2016 کان شھري ڪائونسل جي فيصلي مطابق ھر سال ڇھ آڪٽوبر کي ھن شھر جو ڏينھن ڪري ملھايو ويندو آهي جنھن ڏينھن جن شھر کي قجر گھراڻي جي حڪومت ھن شھر کي سرڪاري طور تي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ھو.
تاريخ
تاريخ جي پراڻي رڪارڊ مطابق ھن شھر واري علائقي تي سڀ کان اول ميڊيا وارن قبضو ڪيو ۽ ھي شھر اڏجڻ بعد ميڊيا جو اھم شھر بڻجي ويو. ھن شھر کي بعد ۾ مسلمان عربن، ترڪن ۽ منگولن  چڙھائي ڪري اجاڙي ڇڏيو پر وري وري آباد ٿي اھميت حاصل ڪئي. قجر گھراڻي جي بادشاھ آغا محمد خان قجر 1796 ۾ روس سان جنگين دوران ڪوھ قاف جي علائقي کسجي وڃڻ ڪري، ڪوھ قاف جي ويجھو ھجڻ ڪري  ھن شھر کي گادي جو هنڌ بڻايو.
مشھور جايون
تھران مشھور تاريخي جاين سان ڀريل آهي جن م گولستان محل، سعد آباد واري عمارت، نياوران ڪامپليڪس پڻ شامل آهن جن م گذريل ٻن شاھي گھراڻن جي رھائش ۽ درٻارون ھيون. ھن شھر جي مشھور جاين ۾  آزادي ٽاور ھڪ آهي جيڪو رضا شاھ پھلوي 1971 م فارس جي  شھنشاھيت جي اڍائي ھزار سالا جشن جي  تقريب جي ياد ۾  ٺھرايل ھڪ يادگار آھي. ا شھر جو ميلاد ٽاور 2007 م مڪمل ٿيو جيڪو دنيا جي بغير ٽيڪ وارن منارن ۾ ڇھون نمبر وڏو منارو آھي. طبعيت پل بہ مشھور جاء آھي جيڪا 2014 ۾ ٺھي راس ٿي.
آبادي
ھن شھر جي آبادي جي اڪثريت فارسي ماڻھن جي آھي جن جي ٻولي فارسي آھي. شھر جي 99 سيڪڙو آبادي فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي جن ۾ غير فارسي نسل جا ماڻھو بہ شامل آهن جن جي فارسي مادري زبان نہ پر رابطي واري زبان آھي.
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ زمرو:ايران جا شهر
برڪڻ
برڪَڻِ اونهاري ۾ اتر اولھ ڪنڊ کان لڳندڙ هوا، جيڪا تيز لڳندي تہ ٻيڙياتن ۽ ملاحن لاءِ نقصانڪار ٿيندي آهي ۽ انهيءَ هوا ۾ سنگن ۾ بيٺل اَنُ پڻ مري ويندو آهي. عام طرح سنڌ ۾ هوا ٻن رُخن کان لڳندي آهي. سنڌ جي ڏاکڻي حصي يا لاڙ ۾، اونهاري ۾ ڏکڻ الهندي ڪنڊ کان، سانوڻيءَ ۾ اوڀر کان (جيڪا مينهن آڻي) ۽ اُتر کان جهڪ ۽ مينهن آڻي، جنهن کي ’ٻڪروال‘ چوندا آهن. سياري جي مند ۾ سر اُتر ۽ اتر اولھ ڪنڊ کان جيڪا سخت سيءُ آڻيندي آهي ۽ سَر اُتر واري هوا مِينهن آڻيندي آهي.
حوالا
زمرو:موسم
بڊام ڍنڍ
''هي ڍنڍ قمبر ۽ وارهه جي سرحدي دنگ تي واقع آهي. جيڪا سنڌ جي هڪ مشهور ڪردار بڊاماڻي پنري جي نالي سان منسوب آهي. هن ڍنڍ کان ڪجهه مفاصلي تي ايف پي بند (Flood Projective Bund) گذري ٿو. عام طرح هن ڍنڍ کي ”پنري جي ڍنڍ“ به ڪري سڏيندا آهن، ڪنهن دور ۾ هن ڍنڍ تي پرڏيهي پکي جهجهي تعداد ۾ ايندا هيا پر هن وقت سوڪهڙي جو شڪار آهي.''
امونيم نائٽريت
هي نائٽروجن وارو بهترين داڻيدار ڀاڻ آهي، جنهن ۾ 36 سيڪڙو نائٽروجن هوندي آهي. اُن نائٽروجن جو 50 سيڪڙو ائمونيا ۽ 50 سيڪڙو نائٽريٽ جي شڪل ۾ هوندو آهي. هي ڀاڻ ٻين ڀاڻن جي ڀيٽ ۾ -ٻوٽي- کي جلدي ملڻ شروع ٿي ويندو آهي، ڇوته هن کي حل ڪرڻ لاءِ تمام -ٿوري- پاڻيءَ جي ضروت هوندي آهي.
جان ملٽن
جان ملٽن (Jhon Milton) جو جنم 9 ڊسمبر 1608ع تي لنڊن جي بريڊ اسٽريٽ ۾ ٿيو. هن جي پيءُ جو نالو سينيٽر جان ملٽن هو ۽ والده جو نالو ساره جيوفري هو.
تعليم
هن بنيادي تعليم ايس ٽي، پائو جي اسڪول مان ورتي. جتي هن لاطيني ۽ يوناني ادب کي پڙهڻ شروع ڪيو. هن 1625ع ڌاري ’ڪئمبرج يونيورسٽيءَ‘ جي ’ڪرائسٽ ڪاليج‘ مان مئٽرڪ پاس ڪئي ۽ 1629ع ڌاري بي.اي جو امتحان ڪئمبرج يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين ۽ 3 جولاءِ 1632ع ۾ ايم.اي جي ڊگري حاصل ڪيائين.
شاعريءَ جي ابتدا
ڪئمبرج يونيورسٽيءَ مان فارغ ٿيڻ کانپوءِ 1632ع کان 1637ع تائين ’هارٽن‘ ۾ وڃي پنهنجي پيءُ سان رهيو ۽ اوائلي ادب، خاص طور شاعريءَ جي صنفن جو مطالعو ڪيائين. هن جو تعلق پيوريٽن فرقي سان هو. هيءُ دولت مشترڪه جو ملازم به هو. ادبي لکڻين جي شروعات ڪاليج واري دؤر کان ئي ڪيائين. 1626ع ڌاري پهريون ڀيرو هن لاطيني ٻوليءَ ۾ ‘Ekgia Prima’ مرثيو لکيو.
نظم
هن 1629ع ڌاري ٻه اهم نظم لکيا:
شاديون
هن پهرين شادي 1651ع ڌاري ميريءَ سان ڪئي، جيڪا 1652ع ۾ وفات ڪري وئي. ٻي شادي 12 نومبر 1656ع تي ڪيائين، جيڪا پڻ 1658ع ۾مري وئي ۽ ٽين شادي 24 فيبروري 1663ع تي ايلزبيٿ سان ڪيائين. 1959ع ڌاري هن جو ڪتاب ’A Tratise of Civil Power‘ ڇپيو. هن ڪيترا نثري نظم لکيا. ملٽن جو مشهور نظم ‘Paradise lost’  آهي، جيڪو هڪ طويل نظم هو، ان ملٽن کي مشهور ڪيو. هيءُ بيانيه انداز ۾ لکيل مذهبي نظم آهي، جنهن ۾ خدا، شيطان، آدم، حوا، جنت، جهنم ۽ انهن ۾ رهندڙ فرشتن جو ذڪر ڪيل آهي، هيءُ طويل نظم هن 1664-1658 ڇهن سالن جي محنت کان پوءِ تيار ڪري ڇپايو ۽ وري 1671ع ڌاري ‘Paradise Regained’ شايع ٿيو.
وفات
8 نومبر 1674ع تي هن بڪين جي مرض سبب وفات ڪئي، کيس چرچ آف ايس. ٽي. گلس ڪرپلگيٽ ۾ دفنايو ويو.
سماجي حقيقت نگاري
سماجي حقيقت نگاري (Social Realism) اصل ۾ سوشل ازم جي نظرئي سان تعلق رکي ٿي، جنهن کي ترقي پسند ادب جي تحريڪ اڳيان آندو. ان تحت ادب ۾ سماجي اڻ برابري، طبقاتي ڇڪتاڻ، غربت، بک ۽ بيروزگاري جهڙن موضوعن تي وڌيڪ زور ڏنو ويو. سماجي حقيقت نگاريءَ ۾ خارجيت جو عنصر نمايان هو. سوشلسٽ نظرئي موجب ادب جو اصل مقصد سماجي حقيقت نگاري آهي، يعني سماج جي حقيقتن کي جيئن ڏسجي تيئن پيش ڪجي، ادبي ترقي سماجي ترقيءَ تي ٻڌل هوندي آهي. جيئن جيئن سماجي شعور وڌندو رهي ٿو تيئن تيئن اديب زندگيءَ کي ويجهڙائي کان ڏسي ٿو ۽ جيترو جيترو زندگيءَ جي ويجهو ٿئي ٿو. اوترو وڌيڪ حقيقت پسند ٿيندو وڃي ٿو. سماجي حقيقت نگاري ۾ گورڪي، گوگول، ٽالسٽاءِ، بالزاڪ، چارلس ڊڪنس ۽ ابسن جا نالا وڏي اھميت رکن ٿا. سنڌي ادب ۾ غلام نبي مغل، نسيم کرل، جمال ابڙو، نياز همايوني، شمشيرالحيدري ۽ ٻيا ليکڪ نمايان سماجي حقيقت نگار آهن.
برڪي
بَرڪِي ڪپھ يا ڦٽين وجهڻ لاءِ وڏي ڳوڻ، جنهن کي ’ٻوجهو‘ بہ چوندا آهن. برڪي ٻن ڳوڻين کي سبي، ملائي، ٺاهيندا آهن. ڪپھ ۽ ڦٽيون هلڪي وزن واريون ٿين ٿيون، پر جاءِ گهڻي والارين ٿيون، تنهن ڪري ٻن يا ٽن ڳوڻين کي ملائي برڪي ٺاهيندا آهن.
حوالا
زمرو:سامان
ک
ک سنڌي ٻولي جو 40)چاليھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
وڪيپيڊيا زيرو
thumb|left|upright=4|
تصغير|وڪيپيڊيا زيرو
thumb|255x255px|Vídeo
thumb|[[جيمي ويلز 2014, CeBIT Global Conferences]]
وڪيپيڊيا زيرو (Wikipedia Zero) موبائل فون بغير معاوضيوڪيپيڊيا فراهم ڪرڻ جي جي لاء وڪيميڊيا فائونڊيشن جو هڪ منصوبو آهي جيڪو خاص طور تي ترقي پذير ملڪن جي لاء آهي۔ منصوبو 2012ع ۾ شروع ڪيو ويو. مارچ 2013ع ۾ وڪيپيڊيا زيرو انٽرايڪٽو ايوارڊ براء سرگرمي ايس ايڪس ايس ڊبليو (SXSW) به کٽيو۔ پروگرام جو مقصد مفت علم تائين رسائي حاصل ڪرڻ جي راھ ۾ حائل رڪاوٽون گهٽ ڪرڻ جنهن ۾ حائل سڀ کان وڏي رڪاوٽ معلومات جي استعمال جي قيمت آهي۔
وڪيپيڊيا زيرو سڀ کان پهرين مئي 2012ع ۾ ملائيشيا ۾ شروع ڪئي وئي۔ آڪٽوبر 2012ع ۾ هي ٿائيلينڊ ۽ سعودي عرب ۾ بالترتيب ڊي ٽي اي سي ۽ سعودي ٽيلي ڪام ڪمپني سان گڏ  شروع ڪئي وئي۔ مئي 2013ع ۾ هي موبيلنڪ سان گڏ پاڪستان ۾ شروع ڪئي وئي. جون 2013ع ۾ هي ڊائلاگ سان گڏ سريلنڪا ۾ شروع ڪئي وئي۔ مفت وڪيپيڊيا تائين رسائي ڀارت ۾ ايئرسل جي ذريعي فراهم ڪئي وڃي ٿي۔ آڪٽوبر 2013ع ۾ هي اردن ۾ امنيہ سان گڏ شروع ڪئي وئي۔
زمرو:وڪيپيڊيا
1948ع
فوتگيون
1948ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ڪازي
ڪازي معنيٰ هوا. ڪامي ڪازي معنا قدرت طرفان موڪليل هوا. چنگيز خان جي پوٽي جڏهن چين کان جهازن جو وڏو ٻيڙو وٺي جپان تي حملو ڪيو ته جپان جي سمنڊ کان اُٿندڙ طوفان قبلائي خان جا ٻيڙا ٻوڙي رکيا ۽ سڄي لشڪر جون وايون بتال ٿي ويون. ڪي ٻُڏا، ڪي ڦٽيا، ٻيا جان بچائي اچي، پنهنجن جوين وٽ پهتا. جپانين ڀلي ڀت سمجهيو ٿي ته هو قبلائي خان جي لشڪر جو مقابلو هرگز نه ڪري سگهن ها ۽ کين ان تيز هوا (ڪازي) بچايو، جنهن کي هو پنهنجي ديوتا (ڪامي) طرفان سمجهڻ لڳا. ٻي جنگ عظيم ۾ پرل هاربر تي جن پائليٽن فدائي حملو ڪيو هو يعني پنهنجي جان فدا ڪئي، انهن جو ڳجهو نالو ڪامي ڪازي ان ٽائفون طوفان تان رکيو ويو هو، جنهن قبلائي خان جي لشڪر جو ٻيڙو ٻوڙيو ۽ جپانين کي بچايو.
گ
گ سنڌي ٻولي جو 41)ايڪيتاليھون( اکر آھي.
ڪازي
زمرو:تاريخ زمرو:جاپان
گ
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1949ع
فوتگيون
زمرو:1949ع
ڳ
ڳ سنڌي ٻولي جو 42)ٻائيتاليھون( اکر آھي.
بابا صلاح الدين
بابا صلاح الدين (انگريزي ٻولي : Baba Salah-u-Den) 1902ع/1320هه ڌاري چترال ۾ ڄائو. سندس والد پنهنجي وقت جو وڏو عالم هو، بابا صلاح الدين اسلاميه اسڪول پشاور مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو. ان کان پوءِ وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ عليڳڙھ روانو ٿيو. بي. اي ڪرڻ کان پوءِ ديوبند جي دارالعلوم مان ديني تعليم حاصل ڪيائين، هڪ مرحلي تي تارڪ ٿي، جهنگ وسايائين، جتي قدرتي نظارن جي مشاهدي ۾ مشغول رهيو. ڪجهه وقت ڪلير ۾، بارگاهه مخدوم علاؤالدين صابري ڪليري رحه ۾ قيام ڪيائين، پوءِ اجمير شريف ۾ خواجه معين الدين چشتي غريب نواز جي آستاني تي رهيو. اجمير کان پوءِ دهلي، لاهور، ملتان ۽ سرهند جي اوليائن جي مزارن تي حاضري ڏنائين. بعد ۾ 1951ع ۾ پاڻ مستقل طور حيدرآبادسنڌ۾ اچي رهيو، جتي ڏينهن جو مولا علي جي قدمن ڀرسان بٺارن ڀوڳڙين وٽ رهندو هو ۽ رات سخي عبدالوهاب شاهه جيلانيءَ جي درگاهه تي گذاريندو هو.
سندن وفات
11 جولاءِ کان 13 جولاءِ 1963ع تائين سيوهڻ ۾ لال شهباز قلندر جي مزار تي قيام ڪيائين. ائين سفر ۽ حضر ۾ زندگيءَ جا ڏهاڙا گذاريندي 20 صفر 1383هه/ مطابق 13 جولاءِ 1963ع تي قلندر شهباز جي مزار تي وفات ڪيائين. سندس مزار ڪوٽڙي ۾ ريلوي ورڪشاپ ويجهو قومي شاهراهه جي ڀر ۾ موجود آهي، جتي عقيدتمند هر سال سندس عرس ملهائيندا آهن
حوالا
زمرو:پاڪستاني صوفي زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
1048ع
ڊسمبر
زمرو:1048ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
گهہ
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
جانوري
جانوِرِي هيءَ بلوچن جي هڪ ذات آهي.
شجرو
جلال خان کي ڪل چار پٽ ۽ هڪ ڌيءَ هئي، پٽن ۾ پهريون رند، ٻيو لاشاري، ٽيون هوت، چوٿون ڪورائي هو. سندس ڌيءَ جو نالو ’جتو‘ هو. هوت کي ٻه پٽ ٿيا، هڪ چانڊيو ۽ ٻيو ڪرمتي. جانوري ڪرمتيءَ جي اولاد مان آهن، سندن سردار غلام شاهه ولد دولت خان ڪرمتي هو، جيڪو ميرپورساڪري جو هڪ وڏو زميندار ٿي گذريو آهي. جانوري، چانڊين جي هڪ شاخ آهن، ڌيرڻ خان چانڊيو ۽ سندس هڪ ڀاڻيجو، نواب غيبي خان اول جا خاص ماڻهو هوندا هئا. هن خاندان مان علي بخش ۽ سٻڙ خان ڪلهوڙن جا درٻاري هئا. ميرن جي لشڪر ۾ ڪافي جانوري هئا، جيڪي کرڙي، مياڻي ۽ دٻي جي جنگين ۾ وڙهيا ۽ شهيد ٿيا هئا. شام فقير (اول) چانڊين جي جانوري قبيلي مان هو، جيڪو 800هه/ 1397ع ڌاري گذاري ويو. هن جانوري قبيلي جي سورهيائيءَ جا بلوچي ٻوليءَ ۾ بيت چيا آهن. اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي ۾ جانوري چانڊين جو هڪ مقام آهي، جنهن ۾ جانوري چانڊين جي ٻن قبيلن جا ماڻهو دفن ٿيل آهن، جن ۾ زهراڻي قبيلو، رستماڻي قبيلو شامل آهن. وراڻي قبيلو ۽ حملاڻي قبيلو ۽ انهن مان شهلي خان ۽ مبارڪ خان زهراڻي قبيلي جا هئا ۽ مشهور جرنيل ڌيرڻ خان، رستماڻي قبيلي مان هو. رئيس تيجو خان وراڻي قبيلي جو هو، مشهور سگهڙ ۽ شاعر سونا خان فقير حملاڻي قبيلي جو هو.
1047ع
ڊسمبر
زمرو:1047ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڱ
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
سماجي سائنس
سماجي سائنس (Social Science) سماج سان لاڳاپيل علم، جنهن ۾ سماجيات، معاشيات، اقتصاديات، سياسيات، جاگرافي وغيره اچي وڃن ٿا. انهن علمن جي سائنسي طور اڀياس کي سوشل سائنس چيو وڃي ٿو. سنڌي ۾ سوشل سائنس کي سماجي علم پڻ چيو ويندو آهي. جن علمن جو سماج ۽ انسان سان سڌو سنئون واسطو آهي، ان کي سماجي سائنس چيو وڃي ٿو.
حوالا
سماجي سائنس زمرو:درسي علم
1950ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:1950ع
ل
ل سنڌي ٻولي جو 45)پنجيتاليھون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1049ع
ڊسمبر
زمرو:1049ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سماع
سماع (Spirtual Gathering) لغوي لحاظ کان ”سماع“ عربي زبان جي لفظ سمع مان ورتل آهي، جنهن جو سليس مفهوم آهي ”ٻڌڻ“. اصطلاحي زبان ۾ راحت، سڪون ۽ آرام جا لفظ به سماع جي معنيٰ ۾ شامل آهن.سماع جو لفظ خاص طور صوفي درويشن جي مزارن سان منسوب آهي. صدين کان صوفي بزرگن تي جيڪي اجتماع ٿيندا آهن، اُتي صوفياڻه راڳ، محفل ۽ ذڪر ٿيندو آهي. ان کي سماع چئبو آهي. ان کان علاوه مذهبي گڏجاڻين ۾ الله هو -الله هو جي ورد کي به سماع چيو ويندو آهي.صوفين جي عقيدي موجب سماع، انسان جي من جي ميراڻ، مٽي، ڌوٻيءَ جي ڪپڙي جان صاف ۽ پاڪ ڪري ٿو. سماع ۾ بيت (ڏوهيڙا) پڙهيا ويندا آهن، جيڪي ”اوٺاڻي ۽ الاهڻي“ چئبا آهن. جن جو لازمي وراڻو : ” لا الله الا الله “ هوندو آهي. سنڌ ۾ درگاهن تي ’سماع‘ مچ تي به ٿيندو آهي.
جمالي (قبيلو)
جمالي: ھيءُ رند بلوچن جي ھڪڙي شاخ آھن ۽ اڪثر سرحد سنڌ شھدادپور تعلقه ۾ رھندا آھن ۽ لاڙڪاڻي ۽ ڪراچي ضلعي ۾ به آھن. انھن جون گھڻيون ئي شاخون آھن، جيئن ته شيرخاناڻي، رمداڻي، لھراڻي، ڇلگري. جنت السنڌ مطابق: مغلن جي دؤر کان مرين، ڊومڪين سان گڏجي ڦريون ڪندا هئا، ٽالپرن سندن سرداري قائم رکي ۽ انگريزن کين زمينون ڏنيون. جمالين جي چئن پاڙن مان هئبتاڻي ۽ بخشاڻين جي سردار بخشو خان کي مير فتح علي شاهه ديره داري جو عهدو ڏنو ۽ سرڪاري دفتر ۾ سردار شمار ٿيندو هو. مير غلام علي خان کيس ديهه ڦلجي جو چوٿون حصو ڏنو. مير نور محمد خان سندس جاگير ۾ اضافو ڪيو. بخشو خان 1872ع ۾ وفات ڪئي. سردار ڏاتو خان جمالي کي ديهه روپاه ۾ جاگير عنايت ڪئي ويئي. جمالي سردار بلوچي سردارن ۾ پنهنجي سادگي ڪري مشهور هئا.
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سنڌ جون ذاتيون
اخناتون
مصري فرعون اخناتون (Akhnaatoon) پنهنجي لاءِ آمن هوتپ جو لقب اختيار ڪيو، هن جي گهر واري نيفريٽي بہ وڏي ڏاهي مائي هئي. آمن هوتپ ان وقت جي عبادت گاهن مان بت ڪڍائي ڇڏيا هئا. هن اڪيلي خدا جو تصور ڏئي اهو چيو تہ ھو ھر ھنڌ حاضر آهي ۽ اهي ھدايتون کيس شماش (شمس =سج) کان مليون آهن. وحدانيت جي حوالي سان سندس اهي مذهبي سڌارا گهڻو وقت نہ هلي سگهيا، پروهت طبقو بي روزگار ٿيڻ لڳو تہ ان آمن رع سان رٿ سٽي (سازش) ڪري اخناتون جو تختو اونڌو ڪرايو ۽ رع پاڻ کي ديوتا قرار ڏئي، بت پرستي وري چالو ڪري ڇڏي. اڳتي هلي اخناتون جي انهن ئي خيالن سامي وحداني مذهبن جي راھ ٺاهي تيار ڪئي ۽ منظم وحداني مذهب طور يهوديت جو ظهور ٿيو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:مصر زمرو:تواريخ زمرو:مذهب
جرمن وڪيپيڊيا
thumb|left|upright=50|
جرمن وڪيپيڊيا (deutschsprachige Wikipedia) کليل ڄاڻ وڪيپيڊيا جو جرمن نسخو آهي جنهن جو آغاز مارچ 2001ع ۾ ٿيو۔ ان ۾ 0 مقالا موجود آهن ۽ هي انگريزي وڪيپيڊيا کان بعد ٻي وڏي وڪيپيڊيا آهي۔ ۔
حوالا
زمرو:روئي خط ڄاڻ چيڪلو وڪيپيڊيا زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
اُمي (لفظ)
هيءُ لفظ قرآن شريف ۾ آيل آهي، جيئن ته ”فَاٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهِ النَّبِيِّ الْاُمِيِّ“ (الاعراف). حديثن ۾ به اهوئي لفظ استعمال ٿيو آهي: ”نَحْنُ اُمَّةٌ اُمِّيَّةٌ نَکتُبُ وَلَانُحْسِنُ“ (البخاري) مفسرن جي هڪڙي گروهه لفظ ”-اُمي-“ مان ”ناخوانده، اڻپڙهيل“ جي معنيٰ ورتي آهي. ڪن چيو ته ”-اُمي- اُهو شخص آهي، جيڪو لکڻ نه ڄاڻندو هجي.“ انهيءَ سلسلي ۾ علمائن ڪَئين توجيهون پيش ڪيون آهن. ’الزجاج‘ وضاحت ڪئي ته ”-اُمي-“ اهو آهي، جنهن ۾ عرب اُمت واريون صفتون هجن، جيئن ته لکڻ پڙهڻ کان ناواقفيت (نزول قرآن جي زماني تائين) عربن جي خاص صفت هئي، ۽ انهيءَ بنا تي ٻين اُمتن کان جدا هو. انهيءَ ڪري گهڻن علمائن ”اُميُون“ (البقره، آل عمران) جو مطلب ’عرب‘ چيو آهي. ڪن عالمن ’اُميءَ‘ کي ”عامي“ سمجهيو آهي، ڇوته ’عامي‘ اُهو آهي، جيڪو عام ماڻهن جي وصفن وارو هجي. ڪن عالمن، ’اُميءَ‘ کي ’اُم‘ (ماءُ) سان منسوب ڪيو آهي، يعني اهو شخص جيڪو ننڍپڻ ۾ پيءُ جي پاڇي کان محروم ٿي، ماءُ يا دائيءَ جي گود ۾ پليو هجي، ۽ -ان- کي ڪو علم يا فن يا لکڻ پڙهڻ سکڻ جو موقعو نه مليو هجي. انهيءَ ڪري اڻپڙهيل کي به مجازاً ’-اُمي-‘ چيو ويندو هو. هڪڙو هيءُ به خيال آهي ته اڻ پڙهيل شخص جي حالت اهڙي هوندي آهي، جهڙي ماءُ پيٽان -تازي- ڄاول -ٻار- جي، انهيءَ ڪري به اهڙي ماڻهوءَ کي ’-اُمي-‘ چيو ويو. ڪن عالمن -امام- باقر رضه جو قول نقل ڪيو آهي ته ”لفظ ’-اُمي-‘ جي نسبت ’اُمُ القريٰ“ سان آهي، جيڪو مڪي معظمہ جو لقب ۽ نبي سڳوري جي ولادت وارو هنڌ آهي، جيئن ته نبي سڳورو بظاهر پڙهيل نه هو، انهيءَ ڪري کين به مجازاً ’-اُمي-‘ ڪري سڏيائون. ’-اُمي-‘ نبي سڳوري جي نالن مان هڪ مبارڪ نالو آهي. پاڻ نه ڪنهن اُستاد کان لکڻ پڙهڻ سکيائون ۽ نه ڪنهن -انسان- جي شاگرديءَ ۾ ويٺا. انهيءَ ڪري -الله- تعاليٰ سندن وصف هن طرح ڪئي: ”هن کان اڳ تون نه ڪو ڪتاب پڙهندو هئين ۽ نه پنهنجي ساڄي هٿ سان ڪجهه لکي سگهندو هئين، نه ته اهي باطل پرست يقيناً شڪ ڪن ها.“ (العنڪبوت) بهرحال ابن قُتيبہ بيان ڪيو آهي ته حڪمت الاهي اها هئي ته متان مخالف ماڻهو ڪلام الاهيءَ کي نبي سڳوري جي اڪتسابي علم جو نتيجو سمجهن، تنهنڪري ’-اُمي-‘ هجڻ واري صفت ڄڻ ته نبي سڳوري جي مدح آهي، جيڪا ٻين ۾ ناهي.
سمالوچنا
سمالوچنا __(Criticism):
سمالوچن سنسڪرت/هنديءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”تصنيف جي نظر ثاني“،”تنقيد“. سنڌي اديب تنقيد نگاريءَ جي جاءِ تي سمالوچنا لفظ ڪتب آڻيندا آهن.
ڌيءَ يا پٽ
ميڊيڪلي ڌيءَ يا پُٽُ مرد جي جزن ۾ هوندو آهي، عورتن جي جزن ۾ نہ. مرد جا جزا x ۽ y هوندا آهن, جڏهن تہ عورت جا جزا xx هوندا آهن. جيڪڏهن مرد جو ايڪس جزو عورت جي ايڪس جزي سان ملي زرخيز ٿيندو تہ ڌيءَ ڄمندي ۽ جيڪڏهن مرد جو واءِ جزو عورت جي ايڪس جزي سان ملي زرخيز ٿيندو تہ پٽ ڄمندو. اهو سڄو معاملو هونئن تہ قدرتي آهي، جنهن ۾ مرد يا عورت جو ڪو ڪردار نہ هوندو آهي. آرين جي قديم دؤر ۾ نياڻيءَ کي قرب وچان ”پُتري“ (پُٽري) چئبو آهي، نه ته عام طرح ”پُٽ“ جو مونث آهي ”ڌيءَ“ (پراڪرت ڌيئا“)، جو اصل ۾ اهي سنسڪرت لفظ ”دُهتا“ ”دهتر“ (پارسي ”دختر“، ۽ انگريزي ”ڊاٽر“ (Daughter). انهيءَ لفظ جو ڌاتو يا بنياد آهي ”دُهه“ (Duh) معنيٰ ڏهڻ، اڳي نياڻين تي ٻڪرين، گاين وغيره جي ڏهڻ جو ڪم رکيل هو، تنهنڪري مٿن اِهو نالو پيو. مطلب ته ”پٽ“ لفظ ۾ هڪڙو خيال ۽ ”ڌيءَ“ لفظ ۾ ٻيو خيال سمايل آهي، تنهنڪري ايهي ٻه علحده لفظ مليا اٿئون. آڳاٽا لوڪ ائين وسنهندا هئا ته جيڪو ماڻهو بنا اولاد مري ٿو ۽ پنڊ ڀرائڻ ۽ پترن کي پاڻي ڏيڻ لاءِ ڪوبه پٽ ڪونهيس، سو ”پؤ“ نالي نرڪ (دوزخ) ۾ پوي ٿو. انهي ئي سبب ڪري فرزند کي سڏيائون. ”پؤتر“ يعني ”پؤ“ نرڪ کان تارڻ وارو. ماڻهن پٽ گهريائي انهيءَ ڪري ٿي ته جيئري ته ٻانهن ٻيلي ٿين پر مئي کان پوءِ به مائٽن جي ڪريا ڪرم ۽ سراڌ ڪري انهن جو نيتارو ڪن. جنهن کي پنهنجو آنڊي ڄائو پٽ ڪونه هوندو هو، سو لاچار ٻئي جو پٽ (خاص ڪري ڏهٽو) گود وٺندو هو. ”گود ۾ وٺڻ“ معنيٰ ڌرم جو پٽ پٽ ڪرڻ. اهو اصطلاح خود ڄاڻائي ٿو ته پرائو ٻار اڃا ٻاروتن ۾ ئي هوندو هو ۽ گويا هنج ۾ وهارڻ جيڏو هوندو هو، تڏهن کيس پنهنجو ڌرم جو پٽ ڪندا هئا، ۽ نه وڏي هوندي. ائين پرائو پٽ پنهنجو ڌرم جو پٽ ڪندا هئا، ته به دل کي اهڙي فرحت نه ايندي هين، جهڙي پنهنجي ڄڻيل پٽ مان اچي ٿي. وقت تي اهي ڌرم جا پٽ موٽي پنهنجن اصلوڪن مائٽن وٽ ويندا هئا. (منڊل ستون، 4، 7-8).
حوالا
زمرو:سائنس
جاويد قاضي
جاويد قاضي ناليوارو صحافي، ڪالم نگار ۽ وڪيل، مشهور محب وطن سياستدان ۽ هاري اڳواڻ، قاضي فيض محمد جو فرزند آهي. هن 02 مئي 1964ع تي نوشهري فيروز ۾ جنم ورتو.
خانداني پس منظر
سندس والد قاضي فيض محمد نه صرف هاءِ ڪورٽ سنڌ جو وڏو وڪيل هو. پر سندس شمار سنڌ جي ساڃاهه وند اديبن ۽ هاري تحريڪ جي اڳواڻن ۾ ٿئي ٿو. قاضي فيض محمد جا ٽي ناول، آتم ڪٿا ۽ ٻه شاعريءَ جا ڪتاب ڇپيل آهن.
عملي زندگي
جاويد قاضيءَ جا سياسي، سماجي، ادبي ۽ ثقافتي مسئلن تي ڪالم، تجزيا، پروفائيل، انٽرويو، اڀياس، تبصرا وغيره اخبارن، رسالن ۽ مئگزينن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. گذريل پندرهن سالن کان سنڌي ٻوليءَ جي اهم ڪالمسٽ طور سڃاتو وڃي ٿو. جاويد قاضي، ’هم‘ ٽي. وي (اردو) ۽ سنڌ ٽي. وي تي ڪجهه عرصو ’اينڪر پرسن‘ طور ڪم ڪري چڪو آهي، جنهن ۾ هن اهم سياسي ۽ سماجي شخصيتن جا انٽرويو به ڪيا. هن بئنڪاري جا به ڪيترا ڪورس ڪيا آهن. ان سلسلي ۾ هن پاڪستان کان ٻاهر انگلنڊ ۽ بنگلاديش وغيره ملڪن ۾ ڪيترن سيمينارن ۽ ورڪشاپن ۾ به حصو ورتو آهي. قاضي جاويد انساني حقن، غربت جي خاتمي ۽ عورتن جي حقن لاءِ ڪم ڪندي، انهن مسئلن بابت ڪيترن ئي ملڪن جو دورو ڪري سيمينارن ۾ شرڪت ڪئي آهي. هن وقت به لنڊن يونيورسٽيءَ مان ايل. ايل. ايم ڪري رهيو آهي. هن وقت سنڌ جي سنيئر وڪيل عبدالحفيظ لاکي سان گڏجي ڪراچيءَ ۾ وڪالت ڪري رهيو آهي.
آذرشهر
آذر شھر هڪ شھر آهي جيڪو ايران ۾ واقع آهي. ان جي مجموعي آدمشماري 36,475 فردَ آهي، هي آذر بائيجان شرقي ۾ واقع آهي.
ن
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
سمپوزيم
سمپوزيم __(Symposium):
هڪڙي قسم جو مذاڪرو، مباحثو، جنهن ۾ مختلف گروپ جا ماڻهو گڏجي ڪنهن هڪ موضوع تي سنجيده بحث ڪن.
نڪاح
عربن ۾ آڳاٽي زماني کان نڪاح جا مختلف طريقا هلندڙ هئا. قرآن جي سورہ النساء جي آيت 3 ۾ نڪاحن جي حد چئن تائين مقرر ڪئي وئي. "وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَىٰ فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَلَّا تَعُولُوا ترجمو:۽ جيڪڏھن ڊڄو تہ يتيم ڇوڪرين (جي نڪاح ڪرڻ) ۾ عدل نہ ڪندؤ تہ (ٻـين) زالن مان جيڪي اوھان کي وڻن سي ٻہ ٻہ ۽ ٽي ٽي ۽ چار چار پرڻجو، پوءِ جيڪڏھن ڊڄو ٿا تہ اوھان کان انصاف ٿي نہ سگھندو تہ ھڪ (پرڻجو) يا اوھان جا ھٿ جن (ٻانھين) جا مالڪ ٿيا (سي رکو) اِھو ھن کي ويجھو آھي تہ ڏاڍائي نہ ڪريو"
ابن عباس ۽ ان جي شاگرد عڪرمہ مطابق اسلام جي آمد کان اڳ عربستان ۾ نڪاح جي ڪابه حد ڪانہ ھئي. ھڪ شخص ڏھ ڏھ زالون رکي سگھندو ھو ۽ جڏھن گھڻين زالن جي ڪري خرچ وڌي ويندا ھئا تہ مجبور ٿي پنھنجي يتيم عزيزن، ڀائٽن ، ڀانيجن جون ملڪيتون ڦٻائڻ شروع ڪندا ھئا جنھن ڪري خدا نڪاح جي لاءِ چئن زالن جي حد مقرر ڪري ڇڏي. ان ڳالھ تي امت جي فقيھن جو اجماع آهي تہ سورہ النساء جي آيت نمبر 3 ۾ نڪاح جي تعداد کي محدود ڪيو ويو آهي ۽ ھڪ ئي وقت چار کان وڌيڪَ زالن رکڻ جي منع ڪئي وئي آهي. حديث جي روايتن ۾ بہ ان ڳالھ جي تصديق ٿئي ٿي. ھڪ حديث مطابق طائف جو ھڪ رئيس غيلان جڏھن مسلمان ٿيو تہ ان جون 9 زالون ھيون. نبي ان کي حڪم ڏنو ته چار رکي باقي ڇڏي ڏئي. ھڪ ٻئي شخص نوفل بن معاويه کي پنج زالون ھيون ۽ نبي کيس حڪم ڏنو ته ھڪ ڇڏي ڏي. زالن جي تعداد کي زالن ۾ عدل جي شرط سان مشروط ڪيو ويو.
1. ھاڻوڪو اسلامي طريقو
نڪاح جو هاڻوڪو طريقو قريش قبيلي ۾ اسلام کان الڳ لاڳو هيو، جيڪو اسلام جي اچڻ کان پوءِ اسلامي طريقو مڃيو ويو.
2.نڪاح الا ستبضاع
هڪڙو شخص پنهنجي زال کي چوندو هو ته جيئن تون پنهنجي حيض کان پاڪ ٿين ته فلاڻي سان وڃي هم بستري ڪجان، جيئن ان مان تو کي پيٽ ٿئي، ايستائين مڙس زال کان الڳ رهندو هئو، جيستائين ان کي يقين ٿي ويندو هيس ته ان مان هن کي پيٽ ٿي ويو آهي. نڪاح جي هن طريقي کي عربي ۾ نڪاح الا ستبضاع چوندا هئا.
3 گھڻ مڙسي شادي
ڏهن کان گھٽ ماڻهو صلاح ڪري گڏجي ڪنهن عورت سان، سندس رضا سان هم بستري ڪندا هئا، جنهن ۾ عورت ۽ مردن جو گڏيل راضپو هوندو هيو، جڏهن اهڙي عمل مان ٻار پيدا ٿيندو هيو ته، انهن ماڻهن کي گھرائيندي هئي، انهن مان جنهن کي پسند ڪندي هئي ان کي چوندي هئي ته هي ٻار تنهنجو آهي ۽ اهو ان کي قبو ليندو هو.
4.قياف شناس
عربن ۾ اهڙيون عورتون هونديون هيو جيڪي، حيض کان پاڪ ٿيڻ کان پوءِ پنهنجي گھرن تي جھندا هڻي ڇڏينديون هيون، ڪيترائي ماڻهو گڏجي ان عورت جي گھر وڃي ان عورت سان هم بستري ڪندا هئا، انهن مان هوءَ پيٽ سان ٿي ويندي هئي، جڏهن ٻار ٿيندو هيس ته ،انهن ماڻهن ۽ قياف شناس يعني چهرا شناس کي گھرايو ويندو پوءِ اهو ڇوندو هو ته هن ٻار جا مهانڊا هن سان ملن ٿا پوءِ اهو ان ٻار جو پيءُ سمجھيو ويندو هو.
5.نڪاح مته
هڪ مدت مقرر لاءِ هڪ عورت شادي ڪندا هئا ،مدي گزرڻ کان پوءِ اهي الڳ ٿي ويندا هئا، جنهن کي متو چوندا هئا.
6.البدل نڪاح
هڪڙو شخص ٻئي کي چوندو هيو، تون منهنجي حق ۾ پنهنجي زال تان هٿ کڻ مان تنهنجي حق ۾ ٿيان ٿو، البدل نڪاح چوندا هئا.
8.نڪاح مقت
پيءُ جي مري وڃڻ يا طلاق ڏيڻ جي صورت ۾ ان جي زال سان وڏو پٽ نڪاح وجھندو هيو، اهڙي نڪاح کي، نڪاح مقت چوندا هئا.
نڪاح جي حرمت
قرآن جي سوره النساء جي آيت نمبر 22، 23 ۽ 24 ۾ نڪاح جي حرمت جي باري ۾ ھيٺين طرح فرمايو ويو آهي: "وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ۚ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا 22 حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا 23 وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۖ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَٰلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ ۚ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا 24 ترجمو:۽ جيڪي زالون اوھان جي پيئرن پرڻيون سي اوھين نہ پرڻجو پر جيڪي اڳي گذريو (سو گذريو) ڇو تہ اُھا بي حيائي ۽ گناھ آھي، ۽ اُھا بُڇڙي واٽ آھي 22 (اي مسلمانؤ!) اوھان تي اوھان جون مائر ۽ اوھانجون ڌيئر ۽ اوھانجون ڀينر ۽ اوھانجون پڦيون ۽ اوھانجون ماسيون ۽ ڀائٽيون ۽ ڀاڻيجيون ۽ اُھي اوھان جون مائر جن اوھان کي ٿڃ پياري ۽ اوھان جون رضاعي (ٿڃ گڏ پيتل) ڀينر ۽ اوھان جي زالن جون مائر (يعني سَسون) ۽ اُھي اوھانجون اڳ ڄايون جيڪي اوھانجي ھنجن ۾ پليون (۽) اوھان جي اُنھن زالن مان ھجن جن کي اوھين ويجھا ويا آھيو پر جيڪڏھن اوھين اُنھن (سندن مائرن) کي ويجھا نہ ويا آھيو تہ اوھان تي گناھ نہ آھي، ۽ اوھان جي اُنھن پُٽن جون زالون جيڪي (پٽ) اوھانجي پٺين مان (پيدا ٿيل) آھن ۽ ٻن ڀينرن جو گڏ پرڻجڻ حرام ڪيو ويو آھي پر جيڪي اڳ گذريو آھي (سو گذريو) ڇو تہ الله بخشڻھار مھربان آھي23 ۽ پرڻيل عورتون (بہ حرام آھن) پر اوھان جا ھٿ جن (ٻانھين) جا مالڪ ٿيا آھن (سي حرام نہ آھن)، اِھو حڪم الله اوھان تي لکيو آھي، ۽ انھن (حرام ڪيلن) کانسواءِ (ٻيون سڀ عورتون) اوھان لاءِ حلال آھن جڏھن پنھنجن مالن سان (کين) پرڻيندڙ، نہ زنا جو ارادو ڪندڙ ھجو، اھو مال جنھن جي عوض انھن (زالن) کان (پرڻجڻ جو) فائدو ورتوَ تن کي سندن ڪابين مُقرر ڪيل ڏيو، ۽ ڪابين مقرر ڪرڻ کان پوءِ جيتري (ڪابين) ۾ اوھين پاڻ ۾ راضي ٿيو تہ اوھان تي گناھ نہ آھي، ڇو تہ الله ڄاڻندڙ حڪمت وارو آھي24"
- سوره النساء:22,23,24
ابن ماجه ابن عباس جي روايت نقل آھي جنھن مان معلوم ٿئي ٿو ته حضور اڪرم فرمايو تہ: "من وقع على ذات محرم فاقتلوه ترجمو: جيڪو شخص محرمات مان ڪنھن سان زنا ڪري ان کي قتل ڪري ڇڏيو"
- ابن ماجه
فقيھن ۾ ان مسئلي تي اختلاف آھن. امام احمد ان ڳالهه جو قائل ھيو تہ ان شخص کي قاتل ڪري ان جو مال ضبط ڪيو وڃي. امام حنيفه، امام مالڪ ۽ امام شافعي مطابق جيڪڏهن ڪو محرم عورت سان زنا ڪري ٿو ته ان تي زنا جي حد جاري ٿيندي ۽ جيڪڏهن نڪاح ڪري ٿو تہ ان کي سخت عبرتناڪ سزا ڏني ويندي .ان ڳالھ تي شريعت ۾ اتفاق آهي تہ ڇوڪرن ۽ ڇوڪريون جيڪڏهن ڪنھن عورت جو کير پيتو آهي انھن لاء کير پياريندڙ عورت ماء جي برابر آهي ۽ ان جو مڙس سندن پيءُ جي برابر آهي ۽ انھن سان ڳنڍيل سڀيئي رشتا رضائي ماء ۽ رضائي پيءُ جي تعلق ۾ ايئن حرام آھن جيئن سڳي ماءُ پيءُ جي تعلق ۾ حرام ھوندا آھن. حرمت رضاعت جي مقدار تي فقيھن ۾ اختلاف آھن. امام ابو حنيفه ۽ امام مالڪ مطابق جيتري کير جي مقدار سان روزيدار جو روزو ٽٽي سگھي ٿو اوتري مقدار ۾ ٻار ڪنھن جو کير پيئي ته حرمت ثابت ٿي ويندي آهي. پر امام احمد مطابق ٽي دفعا کير پيئڻ سان ۽ امام شافعي مطابق پنج دفعا کير پيئڻ سان حرمت ثابت ٿيندي آهي. کير پيئندڙ ٻار جي عمر تي اختلاف آھن. ام سلمه ، ابن عباس ۽ حضرت علي مطابق اعتبار رڳو ان زماني ۾ کير پيئڻ تي آھي جڏھن ٻار جو کير ڇڏايو نہ ويو ھجي ۽ ٻار جو مدار اڃان رڳو کير پيئڻ تي ھجي. کير ڇڏائڻ کان پوء ڪنھن عورت جو کير پيئڻ ايئن آھي جيئن پاڻي پيئڻ. ، زھري، حسن بصري، قتادہ، عڪرمه ۽ اوزاعي ان روايت جا قائل آھن. حضرت عمر، ابن مسعود، ابوھريرہ ۽ ابن عمر مطابق ٻن سالن جي عمر جي اندر جيڪو کير پيتو ويو ھجي ان سان حرمت رضاعت ثابت ٿيندي. امام شافعي، امام احمد، امام ابو يوسف، امام محمد، امام سفيان ثوري ان راء کي قبول ڪيو. امام ابو حنيفه، امام مالڪ پڻ ان راء جا حامي ھيا پر انھن مطابق اھا حرمت ٻہ سال کان ٻہ مھينا زائد عمر تائين کير پيڻ واري تي بہ آھي. امام زفر ۽ امام ابو حنيفه جو مشھور قول مطابق رضاعت جو زمانو اڍائي سال جي عمر تائين آھي. حضرت عائشه ۽ حضرت علي جي صحيح تر روايت مطابق ڪنھن بہ عمر ۾ کير پيئڻ سان حرمت ثابت ٿي ويندي يعني اصل اعتبار عمر جو نہ پر کير جو آھي، ۽ پيئڻ وارو جيڪڏهن پوڙھو بہ آھي تہ ان جو حڪم اھو ئي ٿيندو جيڪو کير پياڪ ٻار جو آھي. فقيھن ۾ عروہ بن زبير، عطاء، ليث بن سعد ۽ ابن حزم ان راء جا حامي آهن. نبي جي ھدايت آھي تہ ماسي ۽ ڀاڻيجي، پڦي ۽ ڀائٽي کي ھڪ ئي وقت نڪاح ۾ رکڻ حرام آھي. ان معاملي تي اھو اصول سمجھڻ کپي تہ تہ اھڙين ٻن عورتن کي نڪاح ۾ جمع ڪرڻ حرام آهي جن ۾ جيڪڏهن ھڪ مرد ھجي ھا تہ ان جو نڪاح ٻئي سان حرام ھجي ھا.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
1051ع
ڊسمبر
زمرو:1051ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
31 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
مينديءَ جو وڻ
هن جو هڪڙو قسم ٿيندو آهي، جنهن کي چيني ميندي چوندا آهن. اهو گلابي رنگ جا گل ڪندو آهي. انهيءَ جا قسم بين رنگن وارا به آهن. هڪڙو اڇن گلن وارو به آهي. ٻيو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي ولايتي ميندي چوندا آهن. اهو ننڍڙا ۽ اڇا گل ڪندو آهي، انهن جي پٺيان وري سياري ۾ ڪارو داڻن جهڙو ڦر ڪندو آهي. انهيءَ کي انگريزيءَ ۾ مئيرِٽل چوندا آهن. ھن ٻوٽي جي پنن کي سڪائي ان جي سفوف کي مھندي خضاب طور استعمال ٿيندي آھي.
حوالا
زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا