cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سعادت حسن منٽو
سعادت حسن مَنٽو، (پيدائش- 11 مئي 1912ع، فوت- 18 جنوري 1955ع)، ليکڪ ۽ ڊراما نويس، لُڌيانيا، برٽش انڊيا ۾ پيدا ٿيو ۽ سرگرم رھيو. ھندوستان جي ورھاڱي کان پوءِ پاڪستان اچي ويو.
شروعاتي زندگي
سعادت حسن منٽو پنجاب جي ضلعي لُڌيانيا ۾ سمرالا جي ڳوٺ پاپرودي جي مسلمان وڪيل گهراڻي ۾ 11 مئي 1912ع تي پيدا ٿيو. سندس ڪُٽنب وارا ڪشميري واپاري ھُيا جيڪي اوڻھين صديءَ جي شروعات ۾ امرتسر ۾ اچي آباد ٿيا ۽ قانون جو شعبو سنڀاليائون. ھن جو پيءُ خواجا غلام حسن مقامي عدالت جو سيشن جج ھُيو. سندس ماءُ جو تعلق پٺاڻ گهراڻي سان ھو، جيڪا ھن جي پيءَ جي ٻي گھرواري ھُئي. نسلي طور ڪشميري ھُجڻ تي ھي فخر محسوس ڪندو ھو. پنڊت نھرو کي لکيل خط ۾ ھن لکيو ھو تہ "خوبصورت ھُجڻ بلڪل ايئن ئي آھي جيئن ڪشميري ھُجڻ."
ذاتي زندگي
منٽو 26 اپريل 1939ع ۾ صفيہ بيگم سان شادي ڪئي. سندن پھريون ٻار عارف ٻاروتڻ ۾ ئي اپريل 1941ع ۾ دھلي ۾ گُذاري ويو. اُن کانپوءِ کين ٽي نياڻيون نگھت منٽو، نزھت منٽو ۽ نُصرت منٽو ٿيون.
لکڻيون
منٽو افراتفريءَ جو روزنامچو لکندو رھيو جيڪو ھندوستان جي 1947ع ۾ ورھاڱي کان اڳ ۽ پوءِ غالب رھيو. ھن ھندوستان جي ورھاڱي جي سخت مُخالفت ڪئي، جنھن کي ھن "بي انت سانحي" ۽ "بي حِس چريائپ" طور ڏٺو پئي.
ھن وڪٽر ھيوگو، آسڪر وائلڊ ۽ روسي ليکڪن جھڙوڪ چيخوو ۽ گورڪي جي ڪم کي ترجمي ڪرڻ سان پنھنجو ادبي پيشو شروع ڪيو. ھن جي پھرين ڪھاڻي "تماشا" ھُئي، جيڪا امرتسر ۾ ٿيل جليانوالا باغ واري قتل عام تي ٻَڌل ھُئي. جيتوڻيڪ  سندس شروعاتي ڪم سندس وقت جي ترقي پسند اديبن کان مُتاثر ٿي ڪيل ھو، جنھن ھن کي کاٻي ڌُر ۽ سوشلزم ڏانهن مائل طور ظاھر ڪيو. سندس پوءِ وارو ڪم آھستي آھستي انساني نفسيات جي اونداهين (جيئن ورھاڱي دوران انساني قدرن جي ٿيل تذليل کي) سختيءَ سان چِٽيندڙ طور ظاھر ٿيندو ويو.
"ھڪ ليکڪ قلم فقط تڏھن ئي کڻي ٿو جڏھن ھن جي حساسيت کي ايذاءُ رَسي ٿو." -- عدالت جي جج ڏانهن منٽو
حوالا
زمرو:سعادت حسن منٽو
ٿر
ٿر جو رڻپٽ، ٿر جو ريگستان، ( اردو: صحرائے تھر) (انگریزی:Thar Desert):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي. انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي. 250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي ۾ جوجابا ٻوٽا پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي
نالو ۽ مطلب
عام طرح ٿر لفظ جي لغوي معنيٰ وارياسي زمين ٻڌائي ويئي آهي. مزيد وضاحت  سان ”اها وارياسي  زمين، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا هجن“ ٻڌايو ويو آهي. عام طرح سنڌي زبان ۾ ٿر چيو ويندو آهي ان ملائيءَ جي تهه کي، جو کير ڪاڙهي رکڻ بعد ان جي مٿان نظر ايندو آهي. اها سنسڪرت زبان جو لفظ ”اسجاٿل“. انهيءَ لفظ اسٿل جو اچار ڦري ”ٿل“ ٿي ويل ٿو ڏسجي .عام طرح هندو ماڻهو ائين چوندا آهن ته ”جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو.“ جل جي معنيٰ پاڻي آهي ۽  ٿل  ان جو ضد آهي، جنهن مان مراد  خشڪي آهي. باقي ٿل مان ڦري ٿر ڪيئن ٿيو، سو ان مان ظاهر آهي، جو ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ٻيون قومون هميشه ”ل“ کي ”ڙ“ ۾ بدلائينديون آهن، جهڙيءَ طرح ”تلاءُ“ کي ”تڙاءُ“ چوندا آهن. انهيءَ ڪري ئي ”ٿل“ مان ”ٿڙ“ ۽ پوءِ ”ٿر“ ٿي ويو آهي. ساڳيءَ طرح ”جل“ مان ”جڙ“ ۽ پوءِ ”جر“ ٿي 	ويو آهي. ”ٿر“ سنسڪرت لفظ ”سٿل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بيٺل يا نه وهندڙ يعني خشڪ ملڪ (جتي درياءُ ڪونهي). انهيءَ ”سٿل“ جو اچار اول ڦري ٿيو ”ٿل“، يعني خشڪ زمين (ضد جل معنيٰ پاڻي) ۽ ”ٿل“ جو اچار ڦري ٿيو ٿر . ٿر کي ريگستان به چون: ريگستان= واري + آستان= جاءِ، يعني واريءَ جي جاءِ. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون گهنيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ”ٿري“ چوندا آهن. تنهن ڪري ڀٽن يعني ٿرين واري ڀاڱي کي ٿرين جو ملڪ يا ٿري جو ملڪ به چوندا آهن، جنهن مان ”ٿر“ لفظ ٺهيو آهي.
رھڻي ڪھڻي
1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ ١٢٢، مٺيءَ ۾ ٢٦٦ ۽ اسلام ڪوٽ ۾ ٥٠ گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل ٥٠ کن گھر موجود آھن.
250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل
سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون
ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: ڪانڪر ڀٽ، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. لوڻڪي ڀٽ، اوچائي 588 فوٽ دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. سانڏور ڀٽ، اوچائي 408 فوٽ. ارنيارو ڀت، اوچائي 484 فوٽ، روجهڙ ڀت، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، عالم سر ڀٽ، اوچائي 492 فوٽ. ڪاري ڀٽ، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. جهونڊ ڀٽ، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، گنگا سرو ڀٽ، اوچائي 428 فوٽ. ويسروڙي ڀٽ، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. ڌنوڙي ڀٽ، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. ڍوڪاڻي ڀٽ، چارنور جي اوڀر طرف. جهرڪلي ڀٽ، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. ٻانهياري ڀٽ، تڙ حمير وٽ. ڪرڪر ڀٽ جيسي جي پار جي اتر طرف. شهمير ڀٽ، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. سونياٻهه ڀٽ، جيسي جي پار جي اتر طرف. هاڏاري ڀٽ، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، ڪسل ڪوٽ ڀٽ، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. ڪوهر اڙي ڀٽ، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. مهڪي ڀٽ اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ مانگر ڀٽ وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن.
thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.
ٿر ۾ زمين جا قسم
ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو .:
سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر
ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن: 1- ڏاڪي ڏهر، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي. 2- ڇڇي جو ڏهر، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. 3- وڇيري جو ڏهر، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف. 4- هيڪل ڪوري، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف. 7- لاٺي جو ڏهر، چارنور جي اتر اوڀر. 8- بي جو ڏهر، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف. 9 ڏسارڻو ڏهر، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف، 10- پوسڪي جو ڏهر، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾. 11- وي جو ڏهر، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف. 12- ڀڪوئي جو ڏهر، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. 13- ٽانپي جو ڏهر، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- ڇهو ڏهر، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ. 15- گهوگهارو ڏهر، هريار جي اتر طرف. تالسر جو ڏهر. سينهار جو ڏهر، سجائي جو ڏهر، چوڻهار جو ڏهر ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن. .
thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾
ٿر ۾ واقع تلاء
ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن : ڇڇي تلاءُ: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي. آڻند جي ترائي: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي. گڍڙي جوتلاءُ: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي. راڻاسر تلاءُ: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي. ڪاٺو تلاءُ: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو. کينئسر جو تلاءُ: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو. مٺيءَ جو تلاءُ: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو. ڀوڏيسر جو تلاءُ: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو.
right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي
ٿر جا ڀاڱا
ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن. : 1- کائڙ: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. 2- ڪنٺو: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي. 3- پارڪر: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي. 4- سامروٽي: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي. 5- ونگو: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. 6- وٽ: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي. 7- مھراڻو:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. 8- ڍاٽ: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي. 9- اڇڙو ٿر: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي.
ٿر جي ٻولي
ٿر کي ”ڍاٽ“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”ڍاٽڪي“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ لهاڻا سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. پارڪر گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل مارواڙ کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. مهراڻو ناري کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي. . ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، گجراتي، ڪڇي ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن ٻانڀڻن، واڻين، ٺڪرن، مينگهواڙن، سوٽهڙن، ڀيلن، چارڻن ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي. .
ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا
جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، چيلهار، سينهار، ڪاريهار، مالهار، ڏيڏهار، ويڙهار، کانکڻهار، ڪلڻهار، روڏهار، قمڙهار، اڙٻلهار، لونڊهار، ڦلڙهار، امرهار، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً صوڀيار، مالهيار، موڪڙيار، واوڙيار، گوڙهيار، سارنگهيار، نيڻيار، چاڙهيار، ويجهيار، گوڌيار، ڏيپيار ۽ راڙهيار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، ٻلهياري، جاڳهاري، وينجهڻياري، سينگاري، پتنگياري، ميهاري، کيتلاري، ڪيتياري، گهرٽياري، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، ڳجڻاٻَھ، همڙاٻَھ، ويريا ٻَھ، سونل ٻھ، گُرڙاٻھ ۽ ڦلڙاٻھ وغيره. . ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته رامسر، راوتسر، کينئسر، عالمسر، ڪڙڪاسر، لڪڙاسر، تڳوسر، سومراسر، راڻا سر، ڀوڏيسر، گوگاسر، ڪپوسر ۽ ڀيماسر، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته ڀوريلو، ڄاريلو، رنگيلو، شولو، ٻاورلو، لپلو، ڍاڪلو ۽ ٻانڀڻلو، وغيره. . ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن. . پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره. . ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره. .
استور ضلعو
استور ضلعو پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام عيدگاھ شھر آھي. عيد گاھ استور وادي م واقع آهي. استور ضلعي جي اتر ۾ گلگت ضلعو، اتراوڀر م روندو ضلعو، اوڀر ۾ اسڪردو ضلعو، ڏکڻ اوڀر ۾ کرمنگ ضلعو، اولھ ۾ ديامير ضلعو، ڏکڻ اولھ ۾ آزاد ڪشمير جو نيلم ضلعو ۽ ڏکڻ ۾ انڊيا جي قبضي وارو جمون ۽ ڪشمير يونين واقع آهي. عيدگاھ شھر ھوائي رستي اسلام آباد سان ڳنڍيل آهي. ان کان سواءِ روڊ رستي پڻ اسلام آباد سان گڏوگڏ راولپنڊي، چترال، ۽ اسڪردو سان ڳنڍيل آهي. اسڪردو طرف ھڪ رستو ديوسئي پوٽوھار واري دڳ سان 143 km آھي پر اھو نومبر کان جون تائين تيز برفباري سبب بند رھندو آھي. ٻيو رستو گلگت کان جگلوٽ واري پاسي کان آھي جيڪو128 km ڊگھو آھي.
794ع
ڊسمبر
زمرو:794ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
آريا سماج جي جوڙجڪ (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب گوبندرام راڄومل چيلاڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 50 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، پرڪاش شيوا روپ ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1942ع ۾ ڇپيو.
زمرو:ڪتاب
1351ع
ڊسمبر
زمرو:1351ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
795ع
ڊسمبر
زمرو:795ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
الڪا ڪيسواڻي
الڪا ڪيسواڻي، انٽرنيٽ ذريعي سنڌي کاڌن جو سواد ۽ تيار ڪرڻ جو طريقو ٻڌائڻ واري پهرين سنڌي عورت آهي. الهاس نگر -انڊيا- جي رهواسڻ الڪا ڪيسواڻي مائيڪرو بايولاجيءَ ۾ ماسٽرس ڪئي آهي. کاڌي پچائڻ جي تربيت هن پنهنجي ماءُ کان ورتي، جيڪا بهترين بورچياڻي (Cook) آهي. الڪا ڪيسواڻيءَ جو گهر وارو ديپڪ هڪ ٽيڪنيڪل آرڪيٽيڪٽ آهي، جيڪو سنڌي سماج جي بهبوديءَ لاءِ ڪافي ڪم ڪري ٿو. اُن جو خيال آهي ته هند جي سنڌي ماڻهن وٽ پنهنجي جَڙن سان جوڙيندڙ ڪا به شيءِ نه -بچي- آهي، هو چاهي ٿو ته انٽرنيٽ ذريعي سنڌي ماڻهو هڪٻئي کي سڃاڻي سگهن ۽ هڪٻئي کان ڪجهه سِکن، پوءِ چاهي اُها -ٻولي- هجي، ڪلچر هجي، اتهاس هجي، سنگيت هجي يا وري سنڌي کاڌو هجي، تنهنڪري ديپڪ، الڪا کي همٿايو ته هوءَ روزمره جي کاڌن ۽ طعامن جي سنڌي ماڻهن توڙي دنيا کي ڄاڻ ڏئي ۽ ائين انـٽـرنـيـٽ ذريـعـي سـنـڌي رسـوئـيءَ (Sindhi Rasoi) جي شروعات ڪئي وئي. الڪا ڪيسواڻيءَ هي سفر 29 -جنوري- 2008ع کان شروع ڪيو آهي، جيڪو ڏسندي ڏسندي ئي تمام گهڻي شهرت ۽ ڪاميابي ماڻي ويو. الڪا جهڙي گهريلو ۽ انٽرنيٽ جي ڄاڻ نه رکندڙ ڇوڪريءَ لاءِ جيتوڻيڪ هي ڪم ڏاڍو ڏکيو هو ته هوءَ کاڌن جون -تصويرون- ڪڍي، جنهن جي مهارت کيس حاصل نه هجي، جيئن کاڌن جي اصل رنگت ۽ خاصيت کي عڪس ڪري سگهجي ۽ -ترڪيب- کي خاص انداز ۾ لکڻ ۽ پوءِ اُهي سموريون شيون ويب سائيٽ تي پوسٽ ڪرڻ وغيره وغيره. پر جلد ئي الڪا اُنهيءَ شعبي ۾ مهارت حاصل ڪري ورتي ۽ دنيا کي پاڻ ڏانهن متوجهه ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. -ٽن- سالن جي عرصي ۾ الڪا ڪيسواڻي 175 کاڌن جون ترڪيبون پنهنجي ويب سائيٽ تي پوسٽ ڪري چڪي آهي جنهن جي بدلي ۾ الڪا ڪيسواڻيءَ کي سوين هزارين اِي ميلز موصول ٿيون آهن، -جن- ۾ سندس ڪم کي ساراهيندي سندس ٿورا مڃيا ويا آهن. اُن کانسواءِ الڪا ڪيسواڻي کي سنڌين کان علاوه غير سنڌين، انگريزن، آمريڪين، فرينچ ۽ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙن جون اِي ميلز مليون آهن، جيڪي سنڌي کاڌن بابت وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ چاهين ٿا.
موکي ميڊيا
تعارف
موکي ميڊيا جو بنياد 22 نومبر 2010ع تي سنڌي ظفر وڌو. جنھن جو مقصد سنڌ جي ترقي، خوشحالي، ثقافتي ورثن کي بچائڻ، سنڌ جي لوڪ، ادب، ڏاھپ ۽ ڪلا، جنھن ۾ سنڌ جي موسيقي ۽ رقص جون رمزون پڻ اچي وڃن ٿيون، کي ھٿي ڏيارڻ، سائنسي مواد جي اڻھوند کي پورو ڪرڻ ۽ مذهبي انتهاپسندي کي نظر ۾ رکندي سنڌ اندر رواداري قائم ڪرڻ، سنڌ جي ٻرندڙ قومي، طبقاتي مسئلن کي دنيا تائين پھچائڻ آھي
شهيد بشير احمد قريشي جو انٽرويو، جي ايم سيد جي 84 سالگراهه جو مڪمل پروگرام، صوفي محفلون، سنڌ جون ثقافتي رانديون، سياسي تقريرون ۽ انفرادي حقن لاءِ ٿيندڙ احتجاج، انساني حقن جي لتاڙ خلاف ٿيندڙ جدوجھد جو رڪارڊ موجود آھي.
مقصد
موکي ميڊيا سنڌي سماج جا اهي پاسا نروار ڪري رهيو آهي جن کي عام سنڌي ٽي وي چينل نظر انداز ڪري رهيا آهن، جنهن ۾ ڪچهريون، مذاڪرا، انٽرويو، ڊاڪيومينٽري، بحث، رپورٽس وغيره موجود آهن، هي چينل سنڌ ۽ سنڌي ماڻهن جي فائدي لاءِ ٺاهيو ويو آهي، هي غير نفعي چينل آهي، هن چينل تحت سائنسي تعليمي ڄاڻ پڻ ڏني ويندي آهي.
شاخون
موکي پبليڪيشن (انگريزي ۾ Mokhi Publication) بنيادي طور تي سنڌي، اردو ۽ انگريزي ڪتابن جي ڇپائي جو جو ادارو آھي. پبليڪيشن جو بنياد 13 مئي 2020ع تي رکيو ويو. موکي پبليڪيشن ڪتابن جي ڇپائي، وڪري سان گڏ ننڍا ننڍا پروگرام، فيسٽيول، سيمينار ڪانفرنسون ۽ ڪتابي ميلا منعقد ڪرڻ جو پڻ سوچي ٿي. موکي جو مشن سنڌي ادب سميت پرڏيھي ادب جا معياري ترجما ڇپي سنڌ واسين تائين پھچائڻ آھي. thumb|موکي ميڊيا جو پھريون 22 نومبر 2010ع وارو پراڻو لوگو. موکي ميگزين
موکي ميگزين (انگريزي ۾ Mokhi Magazine) جي ذريعي مختلف مضمون، انٽرويو، رپورٽس ۽ ٻيو گهڻو مواد آن لائين سوشل نيٽورڪ ذريعي ماڻهن تائين پهچايو وڃي ٿو.
ارڙ
ارڙ بلا، اردو ۽ فارسي ۾ اجگر( اج=ٻڪرو ;  گر= ڳھندڙ)، يا ازدها(اژدہا)- : هي دنيا جي سڀ کان وڏين بلائن جي ڪٽنب مان آهي جيڪا هڪ کان 10 ميٽر (3.3 فٽ کان 32.8 فٽ) ڊگهي ٿي سگهي ٿي. سنڌ ۾ ارڙ -بلا- جي ڊيگهه 5 کان 12 فٽ ۽ وڌ ۾ وڌ 22 فٽ ٿي سگهي ٿي. پڇ جسم جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍو ٿئيس ٿو. ارڙ -بلا- عام طور تي گلابي ٿئي ٿي، جسم جو مٿيون حصو هلڪو ميٽوڙي يا هيڊو هوندو اٿس، جيڪو ٻنهي پاسن کان هلڪو ٿيندو ويندو آهي. پٺيءَ تي وڏا وڏا خاڪي ۽ گهري رنگ جا بي ترتيب بيضوي چِٽ هوندا اٿس، پاسن کان به اهڙا ئي ننڍڙا چٽ ٿينس ٿا. ارڙ جو پيٽ هيڊو ۽ -ان- تي سنهڙا ڪارا داغ هوندا آهن. هيءَ وڏي -بلا- دنيا ۾ هر هنڌ خاص ڪري گِهميل گهاٽن ٻيلن ۾، وڻن جي ٿُڙن ۾، يا پٿريلن ڏرڙن ۾ پئي هوندي آهي. ٻيلن ۾ وڻن تي چڙهي شڪار جو انتظار ڪندي آهي. ڏينهن جي وقت ۾ اس پئي سيڪيندي آهي، ڇو ته وڏي جسامت هئڻ ڪري -ان- کي جسماني چرپر لاءِ وڌيڪ گرمائش جي ضرورت پوي ٿي. عام طور تي رات جو شڪار لاءِ نڪرندي آهي. عادت ۾ سست هئڻ ڪري هڪ هنڌ رهڻ پسند ڪندي آهي. هڪ ڀيرو ڍوَ تي کائڻ کان پوءِ ڪيئي هفتا سست پئي آرام ڪندي آهي. ارڙ عام طور پکي ۽ ٿڻائتا جانور شڪار ڪندي آهي. سنڌ ۾ ارڙ -بلا- جي خوراڪ ۽ رهائشي ماحول گهٽجي ويو آهي، پر ٻين ملڪن ۾ هن جنس جا نانگ وڏن جانورن مثال طور هرڻ، چيتي، ۽ واڳونءَ کي به کايو وڃن. ارڙ -بلا- شڪار تي وات سان حملو ڪندي آهي، اها شڪار جي جسم ۾ پنهنجا ڊگها ڏند کُپائي، پنهنجي جسم سان شڪار کي وڪوڙي سوگهو ڪندي آهي ۽ زور ڏيئي -ان- جون هڏيون ڀڃي، ساهه ٻوساٽي ڇڏيندي آهي. شڪار جي موت کان پوءِ ارڙ پنهنجي شڪار کي سڄي جو سڄو ڳڙڪائڻ شروع ڪندي آهي.
ارڙ زهريلي نه آهي. -ان- جو وات وڏو ۽ ويڪرو هوندو آهي. ڏند وڏا، مضبوط ۽ پوئتي وريل هوندا اٿس، جيڪي شڪار جي جسم ۾ اندر تائين گهڙي، -ان- کي بي وس ۽ زخمي ڪري ڇڏيندا آهن.
ارڙ نانگ نومبر کان جنوريءَ تائين سياري واري نستائيءَ جي ننڊ ۾ هليو ويندو آهي. مادي ارڙ -اپريل- کان -جُون- تائين 15 کان 45 بيضا ڏيندي آهي ۽ بيضن جي چوڌاري وڪڙ هڻي حفاظت ڪندي آهي. 57 کان 66 ڏينهن ۾ ٻچا ڦُٽي پوندا آهن. انسانن کي وڏن نانگن کان ڊپ ٿيندوآهي، -ان- ڪري ماريا ويندا آهن. -ان- کان سواءِ هن خوبصورت -بلا- جي کل به -ان- جي موت جو ڪارڻ بڻبي آهي.
ڪيرالا
ڪيرالا ڏکڻ انڊياجي ھڪ رياست جيڪا ان جي ڏکڻ اولھ واري مالابار ساحل تي واقع آھي. اھا رياست پھرين نومبر 1956 ۾ اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ايڪٽ تحت ملايالم ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻھن جي علائقن کي گڏائي قائم ڪئي وئي. ھن رياست جي پکيڙ 38863 km2 آھي. ھن رياست جون حدون اتر ۽ اتر اوڀر ۾ ڪرناٽڪا، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ تامل ناڊو  ۽ اولھ ۾  لڪشادويپ سمنڊ سان ملن ٿيون. 2011 ۾ ان جي مردم شماري 33,387,677 آھي. ھن رياست ۾ 14 ضلعا آهن. رياست جو گاديءَ جو هنڌ ٿيرووانانٿاپرم شھر آھي. سرڪاري زبان ملايالم آھي. ھن علائقي جي پھرين مشھور بادشاھي چيرا شاھي خاندان جي ھئي سن 3000 ق م کان ھي علائقو مصالحا برآمد ڪرڻ جي ڪري مشھور رھندو آيو آھي. انھن مصالحن جو واپار ئي پورچوگيزن کي ھتي وٺي آيو ۽ اھڙي طرح انڊيا ۾ يورپي بيٺڪن جو آغاز ٿيو. انڊيا جي آزادي وقت ھتي ٻہ وڏيون پرنسلي رياستون ھيون جن ۾ ڪيرالا ٽروانڪور رياست ۽ ڪوچين جي بادشاھت شامل آهن. 1949 ۾ انھن ٻنھي کي ملائي ٿيروڪوچي رياست قائم ڪئي وئي. ھن رياست جي اتر ۾ واقع مالابار خطو برٽش انڊيا جي مدراس پريزيڊنسي جو حصو جيڪو پوء ڪيرالا جو حصو بڻايو ويو. ڪيرالا انڊيا جي ٻارھين وڏي معيشت آھي.
حوالا
زمرو:ڏکڻ ھندستان
جارج برڪلي
جارج برڪلي ; (12 مارچ 1685 ۾ ڄائو ۽ 14 جنوري 1753 م وفات ڪيائين) ڪلوئن جي بشپ ھجڻ ڪري اڪثر بشپ برڪلي جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. فلسفي ھيو ۽ امٽيريل ازم جو نظريو پيش ڪيو ھئائين جنھن کي بعد ۾ داخلي عينيت جو نالو ڏنو ويو
thumb|ييل جي برڪلي ڪاليج
آئرلينڊ ۾ ڪلڪيني (Kilkenny) لڳ هڪ ڳوٺ ۾ ڄائو.'' جارج برڪلي ڊيڪارٽ کان پوءِ واري دؤر جو يورپ جي جديد فلسفي جو ھڪ وڏو مفڪر ھيو ۽ ريني ڊيڪارٽ ۽ جان لاڪ جي فلسفي جو نقاد ھيو. ھن فلسفياڻي عينيت کي فروغ ڏنو ۽ ان جو دفاع ڪيو. ھن اھو خيال ڏنو تہ رڳو ذھن ۽ خيال حقيقت آھن. ھن جي خيال کان امونيل ڪانٽ ۽ ڊيوڊ ھيومز ڪافي متاثر ٿيا.15 سالن جي عمر ۾، ڪلڪيني ڪاليج مان تعليم حاصل ڪري، ھي ڊبلن جي ٽرنيٽي ڪاليج ۾ داخل ٿيو. 1707 ۾ ٽرنيٽي ڪاليج جو فيلو ٿيو جلد ئي اينگليڪن چرچ ۾ منصب سان نوازيو ويو. ٽرنيٽي ڪاليج ۾ ھن جو عينيت وارو فلسفو ظاهر ٿيڻ لڳو جنھن ۾ ھن ڊيڪارٽ، جان لاڪ، نڪولس ميلبرانچ، آئزڪ نيوٽن ۽ ٿامس ھوبس جي تعليم  جو جواب ڏنو ..
ذاتي زندگي
زندگي جي ٽيھن واري ڏھاڪي م ھي چار سال يورپ گھميو ٽرنيٽي م ھن جي نالي ٿيڻ سان کيس 1724 م ڊين آف ڊيري طور مقرري ٿي. ان عرصي دؤران ھن برموڊا ۾ ڪاليج جي قيام لاءِ تياري ورتي.1728 ۾ پنھنجي نئين ڪنوار ائن فارسٽر کي ساڻ ڪري آمريڪا جي رياست رھوڊ آئلينڊ جي شھر نيوپورٽ روانو ٿيو جتي ھي نئين  منصوبي  لاء برٽش پارليامينٽ طرفان فنڊ ملڻ جي اوسيئڙي ۾ رھيو پر کيس پيسا نہ مليا ۽ 1731 م کيس واپس موٽي اچڻ لاءِ مجبور ڪيو ويو. 1734 ۾ ھن جي ڪلوئن ۾ بطور بشپ مقرري ٿي اھڙي طرح ھي آئرلينڊ موٽي آيو جتي ھن پنھنجو آخري ڪتاب:Siris لکيو.
فلسفو
''هن پنهنجي فلسفي جو آغاز لاڪ جي نظرين تي تنقيد سان ڪيو. هن جو چوڻ هو ته جيڪڏهن تجربو اسان جي علم جو بنياد آهي، ته پوءِ ان جو مطلب ٿيندو “To be is to be perceived” يعني ”ڪنهن شيءِ جي وجود جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته اسان کي ان جو ادراڪ ٿي رهيو آهي يا نه“. ٻين لفظن ۾ هن اهو چوڻ ٿي چاهيو ته مادي جو جدا ڪو وجود ڪونهي ۽ مادو اسان جي شعور يا ذهن جو مرهون منت آهي. جڏهن ته برڪلي شين جي الڳ وجود جو انڪار ڪونه ڪيو آهي، هڪ لحاظ کان هو شين جي وجود جو قائل آهي، پر انهن جي مادي وجود کي نٿو مڃي. هو صاف صاف چوي ٿو ته انهن جي وجود جو دارومدار اسان جي ذهن يا شعور تي آهي؛ يعني جيستائين ڪو ذهن شيءِ جو ادراڪ ڪري رهيو آهي، تيستائين اهي شيون موجود آهن. ليڪن پوءِ سوال پيدا ٿو ٿئي ته جيڪڏهن ڪنهن ڪمري ۾ ماڻهو موجود نه آهي ته ڇا ان ڪمري ۾ رکيل سڀ شيون غائب ٿي وينديون. ان جي جواب ۾ برڪلي جو چوڻ آهي ته خدا جي ذهن ۾ مادي جو وجود قائم رهي ٿو، تنهنڪري اهي مادي شيون اتي موجود آهن. اهڙيءَ طرح برڪلي ماديت جي پنهنجي ليکي وجود واري تصور کي رد ڪري، موضوعي تصوريت يا داخلي آدرشيت (Subjective idealism) جو بنياد رکي ٿو.''
وفات
هن 14 جنوري 1753ع تي آڪسفورڊ، انگلنڊ ۾ وفات ڪئي. 1753 م آڪسفورڊ ۾ پنھنجي ٽن پٽن مان ھڪ پٽ جارج جي تعليم خاطر منتقل ٿيڻ بعد جلد ئي وفات ڪري ويو
حوالا
زمرو:1685ع جون پيدائشون زمرو:1753ع جون وفاتون  زمرو:ڪلڪيني ڪائونٽيءَ جا ماڻھو زمرو:ڪلڪيني ڪاليج ۾ پڙھيل ماڻھو زمرو:Alumni of Trinity College, Dublin زمرو:Academics of Trinity College, Dublin زمرو:Deans of Dromore زمرو:Deans of Derry زمرو:Anglican bishops of Cloyne زمرو:18ھين صديءَ جا آئرستاني ليکڪ زمرو:18ھين صديءَ جا فلاسافر زمرو:Anglican philosophers زمرو:Anglican saints زمرو:Burials at Christ Church Cathedral, Oxford زمرو:عيسائي فلاسافر زمرو:Early Modern philosophers زمرو:Empiricists زمرو:Enlightenment philosophers زمرو:Epistemologists زمرو:History of calculus زمرو:Idealists زمرو:Irish natural philosophers زمرو:آئرستاني فلاسافر زمرو:آئرستاني مذھبي ليکڪ زمرو:Metaphysicians زمرو:سائنس جا فلاسافر
آغا خان
اسماعيلي فرقي جي امامن جو اعزازي لقب آھي، جيڪو سڀ کان پھرين اوڻيھين صديءَ ۾ آغا شاھ حسن عليءَ کي ايران جي شھنشاھ، فتح علي شاھ قاچار کان مليو، جنھن جو ھيءُ ناٺي ھو. ھن امامت واري سلسلي ۾ ھيستائين چار آغا خان ٿي چڪا آھن. آغا خاني اسماعيلي فرقي جو سنڌ سان وڏو واسطو رهيو آهي ۽ سندس معتقدن ۽ پوئلڳن جو وڏو تعداد سنڌ ۾ رهي ٿو. نظاري اسماعيلي شيعن جو اوڻويھين صدي جي شروعات کان وٺي مروج ھڪ لقب آهي. لفظ آغا معنيَ آقا ۽ خان معنيَ وڏو آھي. اھو ھڪ مورثي لقب آهي. ھڪ ئي وقت رڳو ھڪ آغا خان ٿي سگھي ٿو. موجوده آغا خان 1936 ۾ پيدا ٿيندڙ پرنس ڪريم الحسيني آھي جيڪو  آغا خان چوٿون آھي. ان جا پيشرو حسن علي شاھ (آغا خان پھريون)، علي شاھ (آغا خان ٻيون) ۽ سر سلطان محمد شاھ (آغا خان ٽيون) ھئا. آغا خان پھريون 1846 ۾ ايران کان سنڌ ۽ پوء بمبئي منتقل ٿيو جتي 1866 ۾ سندس ان حيثيت کي سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويو. آغا خان ٽيون ان منصب تي 72 سال رھيو.ھن اسماعيلي برادري جي علحده حيثيت کي ڏکڻ ايشيا، وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ تسليم ڪرايو. آغا خان ٽيون انڊيا جي آزادي جي تحريڪ ۽ عالمي امن جو حامي ھيو. 1937 ۾ ھي ليگ آف نيشنز جو صدر پڻ رھيو. ھن پنھنجو جائنشين پٽن جي بدران پنھنجي نوجوان پوٽي پرنس ڪريم الحسيني کي ڪيو جنھن ھارورڊ يونيورسٽي مان تعليم حاصل ڪئي ھئي ۽ 20 سالن جي عمر ۾ اسماعيلي نظاري برادري جي امام جي منصب تي فائز ٿي آغا خان ٿيو.
حوالا
زمرو:لقب
796ع
فوتگيون
زمرو:796ع زمرو:سال
1352ع
ڊسمبر
زمرو:1352ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
18 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
Hitler
evil ruler wh0 likes mustaches
ھئمبرگ(شھر)
thumb|Official logo of the Free and Hanseatic City of Hamburg thumb|Hamburg, seen from the [[International Space Station]]
حوالا
زمرو:جرمني جا شھر زمرو:دنيا جا شھر زمرو:يورپ جا شھر زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
19 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
غلام علي الانا
ڊاڪٽر غلام علي الانا سنڌ جو مشهور اديب، دانشور ۽ ماهر لسانيات آهي. هن پنهنجي سڄي ڄمار سنڌي ادب ۽ سنڌي ٻوليءَ جي خدمت ۾ گذاري آهي. سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ سالن جا سال سربراهه ۽ پروفيسر ٿي رهيو. انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي کي اڏڻ ۽ اوج تي رسائڻ جو سهرو الانا صاحب جي سر تي آهي. الانا صاحب ڪجهه ڪهاڻيون به لکيون آهن هڪ ناول به تحرير ڪيو اٿس. سندس دلچسپيءَ جا موضوع، ادب جي تاريخ، ٿقافت، لسانيات، آرڪائيوز ۽ ڪلچر انٿراپالاجي وغيره آهن.
پس منظر
خواجه غلام علي الانا ٺٽي ضلع جي شهر تڙ خواجه ۾ سن 1930 ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم تڙ خواجه ۽ ٿانوي تعليم ميرپور بٺوري ٽنڊومحمد خان ۽ ڪراچي ۾ حاصل ڪئي. 1955ع ايم اي ڪرڻ کان پوءِ سٽي ڪاليج حيدرآباد ۾ سنڌي جو ليڪچرار مقرر ٿيو. 1958 ۾ سنڌ يونيورسٽي ۾ بطور استاد مقرر ٿيو.
تعليم
ڊاڪٽر غلام علي الانا، 15 مارچ 1930ع تي، ڳوٺ تڙ خواجا، تعلقي جاتيءَ ۾ هڪ غريب هاريءَ الهڏني جي گهر ۾ ڄائو. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌي ادب ۽ سنڌي ٻوليءَ جو پهريون ڊاڪٽر آهي، جنهن ”لاڙ جي ادبي ۽ ثقافتي تاريخ“ جي موضوع تي علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي رهبريءَ ۾، سال 1971ع ۾ پي. يڇ. ڊيءَ لاءِ مقالو مڪمل ڪيو. سندس رهبريءَ ۾ ڪيترن محققن ڊاڪٽريٽ جي ڊگري ورتي آهي. شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ ’تڙ خواجا‘ ۾ ورتائين. ثانوي تعليم ميرپور بٺوري مڊل اسڪول ۾، ۽ پوءِ اي وي اسڪول ٽنڊومحمد خان ۽ پوءِ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان مئٽرڪ ڪيائين. بي.ا ي آنرس سنڌي ٻوليءَ ۽ علم ادب ۾، 1953ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. ايم. اي سنڌي علم و ادب 1955ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. ڊاڪٽر الانا پاڪستان ۾ پهريون شخص آهي، جنهن علم لسانيات ۽ علم صوتيات ۾ لنڊن يونيورسٽيءَ مان 1963ع ۾ ايم. اي ڪئي.
مهارتي سفر
ڊاڪٽر الانا پنهنجي سڄي زندگي درس ۽ تدريس لاءِ تعليمي ادارن ۾ گذاري. تعليمي ميدان ۾ الانا صاحب پنهنجي خدمت جو آغاز ٽريننگ ڪاليج فار مين حيدرآباد جو هڪ استاد جي حيثيت سان ڪيو. 1952ع ۾ اُتي استاد مقرر ٿيو، ۽ پوءِ اتان 1954ع ۾ پهرين گورنمينٽ هاءِ اسڪول ٺٽي ۽ پوءِ سٽي ڪاليج حيدرآباد ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو، جتي 26 جنوري 1958ع تائين رهيو، تنهن کانپوءِ ڊاڪٽر الانا صاحب کي سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ ليڪچرار طور چونڊيو ويو. جتان ترقي ڪندو، 1976ع ۾ ساڳئي شعبي ۾ پروفيسر مقرر ٿيو. ڊاڪٽر الانا صاحب جولاءِ 1963ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جو اسسٽنٽ ڊائريڪٽر ۽ پوءِ پروفيسر انچارج ٿي رهيو. 6 جنوري 1981ع کان 9 سيپٽمبر 1981ع تائين سنڌ يونيورسٽيءَ جي آرٽس فئڪلٽي جو ڊين ٿي رهيو. ڊاڪٽر الانا سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي ڊپارٽمينٽ مان سينئر پروفيسر جي حيثيت ۾ 14 مارچ 1990ع ۾ رٽائر ٿيو. 21 جون 1993ع کان وٺي 28 جولاءِ 1995ع تائين سنڌ يونيورسٽيءَ جو وائس چانسلر ٿي رهيو. جتان 25 جولاءِ 1995ع ۾ استعيفا ڏنائين. کيس سال 1996ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي جو پروفيسر ايمريٽس مقرر ڪيو ويو.
لاڳاپا
ڊاڪٽر الانا ڪيترين ئي تنظيمن ۾ ميمبر طور پڻ ڪم ڪيو آهي. هن دنيا جا اڪثر ملڪ گهميا آهن ۽ بين الاقوامي سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪئي ۽ مقالا پڙهيا آهن. ڊاڪٽر الانا صاحب ڪيترائي قومي ۽ صوبائي اوارڊ حاصل ڪيا آهن.
21 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
ارڙ فقير جو مقبرو
هي مقبرو ارغون- -ترخان- دور جو آهي. بٺوري -اسٽيشن- کان ٧-٨ ڪلوميٽر پري کنڀري واري مسجد کان اولهه ۾- ديهه ڄانڀو ڪنڊي ۾ واقع آهي. هتي پراڻي دور جي ھڪ بزرگ جي مزار آھي ۽ مزار جي -آس- پاس وڏو قبرستان آھي، هن بزرگ کي مقامي ماڻهو ارڙ فقير چوندا آهن. هتي ڇور ذات جا ماڻهو رھن ٿا. مقام به سندن آھي. عام روايت آھي ته ڇور ذات جا ماڻھو ڪلھوڙا عھد ۾ ھتي آيا ته ھيءَ مزار اڳ ۾ ھتي موجود ھئي. جيڪا -ان- وقت به پراڻي حالت ۾ موجود ھئي. ممڪن آهي ته -ارغون- -ترخان- دور جو ڪو شھيد بزرگ ھجي؟
حجل بن عبد المطلب
جحل بن عبد المطلب ، هالا بنت وهيب بن عبد مناف بن زهره بن ڪلام جو پٽ هيو ڪن ان جو نالو مغيره لکيو آهي
آريا مھر
19صدي عيسويءَ جي ڪن مصنفن اھو نظريو قائم ڪيو ھو ته آريائي نسل انسانن ۾ سڀني کان اعليٰ ۽ برتر نسل آھي ۽ آريائي ثقافت کان سواءِ ٻين سڀني نسلن جي ثقافت غيرصحتمند ۽ اخلاق کان ڪريل آھي. انھيءَ نظريي جي آڌار تي پھريائين جرمن فلسفين جرمن نسل کي آريائي نسل ھئڻ جي بنياد تي دنيا ۾ برتر ۽ اعليٰ قرار ڏئي، دنيا تي حڪومت ڪرڻ جي ترغيب ڏني ۽ پوءِ ايران جي شھنشاھ رضا شاھ پھلويءَ، قديم سورج ديوتا جي نسل جي مناسبت سان پاڻ کي آريا مھر سڏايو، جنھن جي معنيٰ آھي ”سورج ديوتا“. قديم زماني ۾ ايران جي حڪومت جو تخت- گاھ ”تخت جمشيد“ ھو، جنھن کي ايران جي شھنشاھ ٻيھر زندھ ڪيو.
زمرو:لقب
1353ع
ڊسمبر
زمرو:1353ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الڪه نئن
هيءَ ڪوهستان جي مشهور نئن آهي، جنهن تي چانڊين، ٻرڙن، گانئچن، ڇٽن، باريجن جون زمينون -آباد- ٿين ٿيون.
حوالا
زمرو:سنڌ جون نئيون
انگي حساب (ھرچند سنگھ جي. پرسواڻي)
هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه جي. پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، هيچند سنگهه پرسواڻي، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو.
برلسڪ
thumb|300px|بن حر جي ڪھاڻي تي برلسڪ
برلسڪ __(Burlesque):
797ع
ڊسمبر
زمرو:797ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
موري
موري يا اڇي موري يا ٿڌ جي موري ( حياتياتي نالو: Abelmoschus ) هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هن جو رنگ عموماً اڇو هوندو آهي ۔ ايشيا ۽ آفريڪا جي گهڻن علائقن ا۾ پوکي ويندي آهي۔ هن جو اباڻو وطن هڪ اندازي جي مطابق جاپان آهي ان جي ڪري هن کي جاپاني موري به چيو ويندو آهي۔ موري ۾ وٽامن G جي ڪافي مقدار آهي.
حوالا
زمرو:ڀاڄيون
1354ع
ڊسمبر
زمرو:1354ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الڪندي
فلسفي، منطق، نجوم، رياضيءَ ۽ طب جو ماهر، يوسف يعقوب ابن اسحاق الڪندي، 801ع ڌاري بصري ۾ ڄائو (الڪندي جي ڄمڻ جي هنڌ تي اختلاف آهي، ڪن ڪتابن ۾ سندس ڄمڻ جو هنڌ ڪوفو بيان ٿيل آهي). سندس پيءُ اسحاق ابن صباح، ٽنهي عباسي خليفن، مهدي، هادي ۽ رشيد جي زماني ۾ ڪوفي جو امير رهيو هو. الڪندي (Al-Kindi)، اسلامي دنيا جو پهريون فلسفي هو، جيڪو هڪ ئي وقت يوناني ۽ سُرياني ٻوليون ڄاڻڻ ڪري هڪ سٺو ترجمو ڪندڙ به هو. خليفي هارون الرشيد، کيس انهيءَ ڪري پنهنجي درٻار ۾ رکيو ته جيئن هو، يوناني فلسفي، ارسطوءَ جي علم کي ترجمو ڪري سگهي، شاهي درٻار سان لاڳاپيل هوندي به، الڪندي اهو فلسفي هو، جنهن ”ڏکن مان نجات ماڻڻ جي رڪيب نالي پنهنجي هڪ ڪتاب ۾، ”انساني زندگيءَ کي هڪ ”سامونڊي جهاز“ سان ڀيٽيندي، اِهو چيو ته ”انسان ذات دولت ۽ ملڪيت جي ڳولا واري سفر ۾ آهي، جيڪو هڪ منزل کان، پنهنجي حقيقيءَ دنيا ڏانهن سفر ڪري رهيو آهي ۽ اهو جهاز هڪ ڏينهن انسان کي پنهنجي اصل مقصد ڏانهن وٺي ويندو، پر انسان جو ان تي اصرار آهي ته دولت ئي سڀني ڏکن جي جڙ آهي.“ هن مفڪر ۽ فلسفي 886ع ڌاري بصري ۾ وفات ڪئي.
الڪندي جو چوڻ هو: خلا، وقت، مادو ۽ حرڪت مان ڪوبه ٻئي کان اڳ ۾ وجود ۾ نه آيو آهي. اهي سڀ هڪٻئي جو لازمي جز آهن ۽ هڪ ئي وقت وجود ۾ آيا آهن. جنهن الڪندي کي مجبور ڪيو ته هو ان جي مڪمل تحقيق ڪري. آئنسٽائن واري THOERY OF RELATIVTY به الڪندي جي ڪم جي تصدق ڪري ٿي.
زمرو:شخصيتون زمرو:سائنس زمرو:تاريخ
الله جو وجود (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مولانا غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي، جنهن ۾ 88 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، سنڌي ڪتاب گهر طرفان فردوس پريس حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپيو.
آغا خان اسپتال حيدرآباد
آغا خان اسپتال حيدرآباد آغا خان يونيورسٽي اسپتال ڪراچيءَ جي انتظام هيٺ هلندڙ هن اسپتال جو مڪمل نالو آغا خان ميٽرنٽي اينڊ چائلڊ ڪيئر سينٽر آهي. هيءَ اسپتال 1989ع ۾ قائم ٿي ، جنهن جو افتتاح پرنس ڪريم آغا خان ڪيو. هن اسپتال ۾ مناسب معاوضي عيوض ماءُ ۽ ٻار جي صحت لاءِ مختلف سھوليتن جو انتظام ٿيل آهي. آغا خان هيلٿ سروسز پاڪستان طرفان ماءُ ۽ ٻار جي صحت جو پھريون مرڪز سلطان آباد (ٽنڊي الھيار) تعلقي ۾ 1956ع ڌاري قائم ڪيو ويو. ٻن سالن کان پوءِ آغا خان ميٽرنٽي هوم حيدرآباد ۾ تلڪ چاڙهي وٽ قائم ٿيو. ٻار ڄمڻ دوران سامھون ايندڙ پيچيدگين کي نظر ۾ رکندي، آغا خان هيلٿ سروسز پاڪستان طرفان 1989ع ۾ هن اسپتال جون خدمتون شروع ڪيون ويون. موجود وقت ۾ هيءَ اسپتال حيدرآباد جي بھترين اسپتالن ۾ شمار ٿئي ٿي ۽ ڄامشورو روڊ تي قاسم چوڪ کان اڳيان آهي.
ڳاڙهي موري
left|thumb|200px|ڳاڙهيون موريون ڳاڙهي موري هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هن جو رنگ عموماً ڳاڙهو هوندو آهي. هن کي قديم روم ۾ پوکيو ويندو هيو ۽ اڄ ڪلهه سلاد ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:سبزيون
مقوم بن عبد المطلب
حوالا
زمرو:قريش
بروو سنڌي
بروو سنڌي (سُر) __(Barvo Sindhi):
راڳ وديا موجب ”بروو“ هڪ راڳڻيءَ جو نالو آهي. راڳداريءَ جي ڪتابن ۾ هي سر شامل آهي، پر بروو سنڌي جدا راڳ آهي ۽ رات جي وقت ڳائجي ٿو. هي ڪافي ٺاٺ مان اصل ڪلاسيڪي راڳ نڪتل آهي. هتي سنڌ ۾ ان کي ٿوري ڦير گهير سان ڳاتو وڃي ٿو. لطيف سائينءَ جو هڪ سُر هن راڳڻيءَ جي نالي سان رسالي ۾ موجود آهي. هي اوڍو سمپورن راڳڻي آهي. جنهن کي شاهه لطيف نج سنڌي رنگ ڏنو آهي. هن سر ۾مجازي عشق جو گهڻو وستار آهي، البته ان ۾ حقيقي محبوب جو به ذڪر آيل آهي. ا.
ديامر ضلعو
ديامر ضلعو پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام چلاس شھر آھي. ھن ضلعي جي اتر ۾ تانگير ضلعو ۽ گلگت ضلعو، اوڀر ۾ استور ضلعو، ڏکڻ ۾ خيبرپختونخواھ جو ناران ضلعو ۽ آزاد ڪشمير جو نيلم ضلعو ۽ اولھ ۾ خيبرپختونخواھ جو اپر ڪوھستان ضلعو واقع آهن. ھن ضلعي مان شاھراھ قراقرم پڻ گذري ٿي. 2019 کان اڳ داريل ضلعو ۽ تانگير ضلعو ھن ضلعي جو حصو ھيا.
1355ع
ڊسمبر
زمرو:1355ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سنڌ جو آڳاٽو جاگرافيائي نقشو
ڪتاب: غرايب الفنون و مُلح العيون“ (کين کي حيرت ۾ وجهندڙ ۽ عجيب مهارتن جو ڪتاب) هڪ نامعلوم عرب جاگرافيدان لکيو آهي. هيءُ ڪتاب 12ع صدي عيسوي جي آخر ڌاري يا 13ع صدي عيسوي جي وچ ڌاري مصر ۾ مرتب ڪيو ويو هو. هيءُ ڪتاب پراڻن ڪتابن جي هڪ واپاري سئم فاگ کي هٿ لڳو. هن واپاري 2002ع ۾، ان ڪتاب کي 100000 هڪ لک پائونڊن ۾ بوڊليئن ڪتبخاني، جامع آڪسفورڊ کي وڪڻي ڏنو ۽ جامع آڪسفورڊ، هن ڪتاب کي پنهنجي ڇپائي واري پروجيڪٽ ۾ شامل ڪري، هن ۾ ضروري واڌارا ۽ اضافا ڪيا آهن. هن ڪتاب ۾ دنيا جا ناياب قديم ٻه نقشا ۽ ڪجھ ٻيا جاگرافي جا نقشا ۽ تصويرون ڏنيون آهن. هن ڪتاب جي اهميت ان ڪري به آهي ته هن ڪتاب ۾ سنڌو درياءجو آڳاٽو نقشو ڏنو ويو آهي. سنڌو ندي جو هيءُ نقشو ٿٻيٽ (تبت) کان شروع ٿئي ٿو ۽ سنڌ سان لڳندڙ هندي وڏي سمونڊ تائين جي آڳاٽن تاريخي ماڳن جي واقفيت ڏئي ٿو.
هن ڪتاب جو ليکڪ جيڪو هڪ نامعلوم عرب اسڪالر ۽ جاگرافيدان آهي، اهو اسڪالر لکي ٿو ته مون هن سائنس يا دانائي جو بيان جو ، عظيم فلسفيدانن ۽ اعليٰ ڄاڻ رکندڙ عالمن، جهڙوڪ جعفر بن محمد البلخي، محمد بن ابرهيم فرازي، خالد بن عبدالمالڪ مرُورُودي، محمد بن موسيٰ الخوارزمي، سند بن علي (سنڌي عالم, سنڌي بن علي)، حبش الله بن عبدالله، الحسن بن مصباح، بني نوبخت ۽ ٻين جي حڪايتن مطابق ڪيو آهي، مون سندن حڪايتن کي صفائي ۽ وضاحت سان پيش ڪيو آهي، شال ڌڻي سڳورو مون کي ڪامياب ڪري ۽ دعا آهي ته ڌڻي تعاليٰ مون کي ان ۾ سچائي ۽ مهارت ڏئي!
هن ڪتابَ ــ ڪتاب غرايب الفنون و مُلح العيون“ ۾ ڏنل 800 سو ورهيه آڳاٽي سنڌ جو نقشو ڏنل آهي. سنڌ جي جاگرافيائي حدن جا ڄاڻون هڪ ئي راءِ سان سهمت آهن ته سنڌ جون حدون، قنوج(ڪنياڪُبجا) تائين پکڙيل هيون. تنهن زماني ۾ قنوج جو شهر ننڍي کنڊ لاءِ مکيه واپاري مرڪز هو. هتي ڪيتريون ئي بازارون ۽ ڳوٺ هئا. انهن ڏينهن منجھ، عربن جي اچڻ وقت قنوج جو راجا راءِ هرچندرا (Raja Raai Harchandar) هو. هيءُ شهر اتر ۽ اتر ــ اولھ هندوستان جي گاديءَ جو هنڌ هو. 9ع صدي عيسوي ڌاري گُرجرَ ــ پَرتيهارَا گهراڻي جا فردَ هن شهر تي حاڪم هئا. کين 370 بوُداد؟ ۽ 2500 هاٿي هئا. قنوج کي محمود غزنوي 1018ع ۾ تاراج ڪري ڇڏيو. سنڌ کان قنوج ويندڙ شاهراه تي هيٺيان شهر آباد هئا. جهڙوڪ تطيز ، داوربور ( ديپالپور) ايروي ، دوراز ، باناشور ( ٿانيسور) سوروه ، مهروه ، بروَر ۽ قنوج کان چين ويندڙ رستو بابِ چين (china gate) کان ٿيندو, چين جي شهر شِيان ۾ داخل ٿيندو هو. قنوج جي اتر طرف فريان (اله آباد) بنارس ، نقذ ( پٽنا) ۽ اڳيان ولهاس (لهاسا ـ تبت ) ۽ باب چين آباد هئا. هن ,ڪتاب جي خالق جاگرافيدان ڄاڻايو آهي ته ساحل هند تي ديبل ـ سندان, مڪران ـ نيرون آباد هئا,. ان وقت منصوره عربن جو مکيه شهر ٿي ويو هو. کيس اڳ ۾ برهمڻ آباد چوندا هئا. هن شهر کي پوء 771ع ۾ گاديءَ جي هنڌ جو درجو ڏنو ويو. عرب عباسي بادشاهت جي عرب گورنر عمر بن حفص بن ابي سوفره المُهَلبِي، عباسي خليفي منصور جي نالي جي مناسبت سان، هن شهر جو نالو منصوره رکي ڇڏيو.
هن ماهر جاگرافيدان ڄاڻايو آهي ته سنڌو کي 6 ٻيون نديون هيون,(پر قديم مذهبي تاريخ جي ڪتابن ۾ سنڌو کي سپت سنڌُو چيو ويو آهي, مطلب ستن ندين وارو ملڪ, اگر سرسوتي درياء کي ان ۾ شامل ڪجي ته پوء ڳاڻاٽو پورو ٿئي ٿو) جيڪي سنڌو ۾ پونديون هيون. هيء سنڌوُ درياه جبال اڪبيت( هماليه ٿٻيٽ (Tibet) مان وهي نڪري ٿو ۽ سندس منزل ساحل هند آهي . هن ملتان (Multan) بابت لکيو آهي ته هيءُ شهر سون جو کلندڙ دروازو آهي، هن شهر ۾ حجاج بن يوسف جو ڀاءُ محمد بن يوسف فاتح ٿي، داخل ٿيو هو. تنهن هتان 400 بهار (Bahaar) سون لٽيو ۽ هڪ بهار. هڪ مڻ جي برابر هو. هن نقشي ۾ آڪسورڊ يونيورسٽي جي اسڪالرن تحرير ڪيو آهي, ته ملتان شهر کي هڪ لک ڳوٺ هئا، ملتان جي حدن اندر تطيز شهر جا رهواسي بت پرست هئا ۽ هن لکيو آهي ته هن شهر جو اصل نالو مولتان (Moltaan) يا مولستان (Molistaan) هو,(متان اهو اشارو چول يا ڪول قوم ڏانهن هجي, جيڪا چولسان ۾ آباد آهي) ۽ هتي يحيٰ نبي رهيو هو، هتان هندوستان جي پهرين حد شروع ٿئي ٿي, هي شهر مسلم سنڌ جو مکيه مرڪز ۽ سينٽرل سنڌ جو گاديءَ جو هنڌ هو, ملتان کان 124 ميل پري اتر ـ اوڀر ۾ داور بور (ديپالپور) شهر هو. جتان هڪ ندي نڪري سنڌو کي ڀرتي ڪندي هئي, هتي جي راجائن کي بوُره جي لقب سان سڏيو ويندو هو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:مذهب
آرِيٺو
هڪ قسم جو وڻ ۽ ان جو ٻج، جو گول داڻن جي صورت ۾ سوپاريءَ جيڏو ٿيندو آهي، جنهن کي ڀڃي، ان جون کلون پاڻيءَ ۾ ڇاڇولبيون آهن ته اهي صابڻ وانگر گجي ڪندو آهي. ان گجيءَ ۾ ريشمي ۽ اوني ڪپڙا ڌوپجندا آهن. هي گول داڻا چٽڪمرا، زرديءَ ۽ ڳاڙهاڻ تي مائل هوندا آهن، جن جي مٿين کل لاهبي ته اندران ٻير جيڏو ڪارو گول داڻو نڪرندو. دوائن ۾ اُها مٿين کل ڪم ايندي آهي ۽ اندريون ڪارو داڻو ڪم نه ايندو آهي.
زمرو:وڻ
الله ڦھائي
هي ديهه جو نالو آهي، جيڪا ڪراچيءَ ۾ آهي. ناردرن باءِ پاس سان گڏ حب ڏانهن لياريءَ کان اڳ ساڄي هٿ تي هن ديهه جون حدون شروع ٿين ٿيون. هن جون حدون لياري نديءَ تائين آهن ۽ کار، کٻڙ لڪ ڏانهن ويندي مراد -بروهي- ڳوٺ تائين آهن. هن ديهه جا گهڻي ڀاڱي ماڻهو مالوند آهن، انهن جو زراعت سان گهڻو تعلق آهي پر -پاڻي- گهٽ هئڻ ڪري هتي باراني طريقي سان زمين -آباد- ڪئي ويندي آهي. هن ديهه جو نالو موکيءَ (موکيءَ ۽ متارن واري تمثيلي داستان واري) جي ڀيڻ ”-الله ڦهائي-“ جي نالي پويان رکيل آهي.
غيداق بن عبد المطلب
حوالا
زمرو:قريش
معياري وقت
thumb|right|موجوده عالمي وقت جا خطا
معياري وقت: مختلف جاگرافيائي خطن ۾ گھڙيالن جي وقت کي ساڳيو رکي ان خطي جو ھڪ معياري وقت مقرر ڪيو ويندو آهي. ان کان اڳ وقت جو طريقو شمسي وقت ، ڊگھائي ڦاڪ وارو وقت (meridian) وغيره وارا طريقا ھوندا ھئا. معياري وقت مقرر ڪرڻ جي شروعات اوڻويھين صدي ۾ ٿي. ان جي ضرورت ريلوي سفر ۽ موسمي اڳڪٿي ۾ مدد ڏيڻ لاء پيش آئي. ويھين صديءَ ۾ معياري وقت جو نظام پوري دنيا ۾ لاڳو ٿي ويو.اھڙي طرح عالمي نظام ۾ ساڳي وقت واري خطن جي شروعات ٿي ۽ ڪن خطن ۾ روشني بچائڻ واري وقت جي پڻ شروعات ڪئي وئي.
798ع
ڊسمبر
زمرو:798ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
آغا خان اوارڊ
29 فيبروري 1976ع تي پرنس ڪريم آغا خان، ’آغا خان اوارڊ‘ جاري ڪيو، جيڪو فنِ تعمير متعلق آھي. سندس مقصد آھي تہ دنيا جون عظيم يادگار عمارتون، جيڪي زبون ٿي رھيون آھن، تن جي حفاظت ڪئي وڃي، ۽ ان سان گڏوگڏ نين عمارتن جا شاندار نمونا به ٺاھيا وڃن. انھيءَ مقصد جي حوصلي افزائيءَ لاءِ ’آغا خان اوارڊ‘ شروع ڪيو ويو. ھن اوارڊ جي رقم پنج لک آمريڪي ڊالر آھي ۽ اھو انعام ھر ٽئين سال ڏنو ويندو آھي. پھريون اوارڊ آگري جي مغل شيرٽن ھوٽل کي ڏنو ويو ھو. 1986ع جو اوارڊ صادق آباد جي ”ڀونگ مسجد“ کي مليو، جيڪا اسلامي فن تعمير جو ھڪ شاھڪار آھي. 1989ع جو اوارڊ لبنان، مراڪش، بنگلاديش، انڊونيشيا، ترڪي، سعودي عرب، تيونس ۽ فرانس جي ڪجھ قديم ۽ جديد عمارتن کي مليو. ھيستائين جن عمارتن کي ’آغا خان اوارڊ‘ ملي چڪو آھي، انھن ۾ ڍاڪا جي قومي اسيمبليءَ جي عمارت، تيونس جو ھڪ پرائمري اسڪول ۽ پئرس جو عربي ادارو شامل آھن.
حوالا
زمرو:اوارڊ زمرو:سلجھائپ صفحا
آريائي ٻوليون
thumb|آريائي ٻولين جي پکيڙ اڄ جي دور ۾ دنيا ۾ جيڪي به لساني خاندان آھن، انھن ۾ آريائي ٻوليون ڳالھائيندڙ گروھ نھايت اھم آھي، ڇو ته ھن گروھ (خاندان) جون ٻوليون دنيا جي وڏي حصي ۾ ڳالھايون وڃن ٿيون ۽ پنھنجي علمي ۽ ادبي ذخيري جي لحاظ کان به اعليٰ ۽ اتم آھن. ھن خاندان ۾ سنسڪرت ۽ فارسيءَ کان سواءِ يوناني، لاطيني، روسي، جرمن، فرانسيسي ۽ انگريزي اھم ٻوليون شامل آھن. اتر ھندستان ۾ مروج ٻوليون پڻ ھن خاندانن مان آھن. ھن ئي خاندان کي ”ھند يورپي ٻولين“ جو نالو به ڏنو ويو آھي، ڇاڪاڻ ته ھي ٻوليون انھن ملڪن ۾ پڻ ڳالھايون وڃن ٿيون، جيڪي ھندستان کان ويندي يورپ تائين پکڙيل آھن. انھن سڀني ٻولين کي ھڪ خاندان ۾ شامل ڪرڻ جو سبب اھو آھي ته انھن جا صرفي ۽ نحوي قاعدا ۽ لفظن جي ذخيرن ۾ گھڻي قدر ھڪجھڙائي آھي. هن خيال جي حامين موجب يوناني، لئٽن، رومن، جرمن، فرينچ، روسي، انگريزي ۽ فارسي سان گڏ هندي، سنسڪرت، بنگالي ۽ سنڌي زبانون پڻ آريائي ٻولين جي دفعي ۾ اچن ٿيون. سنڌيءَ بابت اها ڳالهه ڪي ٻيا عالم قبول نٿا ڪن.
پڻ ڏسو
زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون
ڪارونجھر جرنل
نالي واري محقق ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙي پاران ھائير ايجوڪيشن ڪميشن کان منظور ڪرايل ڇھه ماھي تحقيقي جرنل ڪارونجھر، جنھن ۾ ھند ۽ سنڌ جي ناميارن عالمن جا سنڌي اردو ۽ انگريزي ۾ ٻوليءَ ادب ۽ ثقافت جي مختلف موضوعن تي مقالا شامل ڪيا ويا ويندا آھن. انھن ۾ ڊاڪٽر جينو لالواڻي، ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙو، ڊاڪٽر جاويد چانڊيو، ڊاڪٽر پروين ٽالپر، ڊاڪٽر قاسم راڄپر، ڊاڪٽر فياض لطيف، ڊاڪٽر سنڌيا چندر، ڊاڪٽر عابدا گانگھرو، ڊاڪٽر احسان دانش، ڊاڪٽر الھوسايو رياضت ٻرڙو ۽ ٻيا شامل آھن. ھن ڪتاب جي قيمت 200 رپيا رکيل آھي.''
ھي جرنل وفاقي اردو يونيورسٽي جي ويبسائيٽ تان مفت ڊائونلوڊ بہ لاءِ بہ موجود آھي.''
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي تحقيقي جرنل
انگي حساب (فتح محمد دوست محمد قريشي)
''انگي حساب، هيءُ ڪتاب فتح محمد دوست محمد قريشيءَ جو لکيل آهي، جيڪو پنجين درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري ڪتاب ۾ 142 صفحا ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مدن لال پوڪرداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو چوٿون، مدن لال پوڪرداس، ڪرائون اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو.''
حوالا
زمرو:ورھاڱي کان اڳ سنڌ جا درسي ڪتاب
ڊرائيونگ جو پاسو
thumb|upright=1.8| 2019 ۾ ڊرائيونگ جي پاسي مطابق ملڪ {{legend|#204A87|کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ }}{{legend|#CC0000|ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ}}
[[فائل:Driving standards historic.svg|thumb|upright=2|دنيا جي ملڪن جو ڊرائيونگ جو پاسو ۽ ان ۾ تبديلي ڏيکاريندڙ نقشو.
{{legend|#cc0000|ساڄي پاسي جي ڊرائيونگ وارا ملڪ}}{{legend|#f57900|ھاڻي ساڄو پاسو پر ماضيءَ ۾ ڊرائيونگ جو کاٻو پاسو}} {{legend|#4e9a06|ھاڻي ساڄو پاسو پر ماضيءَ ۾ مقامن جي بنياد تي مختلف قائدا رکندڙ}} {{legend|#5c3566|ھاڻي کاٻو پاسو پر پھريان ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ}}]] thumb|کاٻي پاسي کان ڊرائيونگ ڪندڙ گاڏين جي اندر اسٽيرنگ ھينڊل ساڄي پاسي لڳل ھوندو آھي
ڊرائيونگ جو پاسو: دنيا ۾ ٽريفڪ نظام ٻن قسمن وارو آھي ھڪ روڊ جي  کاٻي پاسي کان ڊرائيونگ وارو ۽ ٻيو روڊ جي ساڄي پاسي کان ڊرائيونگ وارو. ھر ان طريقي کي رستي جو قائدو سڏبو آهي. روڊ ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ پوري اتر آمريڪا کنڊ ، برطانيا ۽ آئرلينڊ کي ڇڏي ڪري پوري يورپ ، روس چين ، پوري عرب دنيا اتر اولھ آفريڪا ، وچ آفريڪا ، تقريبن پوري ڏکڻ آمريڪا سميت دنيا جي 165 ملڪن ۾ مروج آهي. ھن طريقي واري ڊرائيونگ ۾ گاڏين جو اسٽيرنگ ھينڊل کاٻي پاسي لڳل ھوندو آھي ۽ گاڏي روڊ جي ساڄي پاسي ھلندي آھي سامھون ايندڙ گاڏي کاٻي پاسي کان ڪراس ڪندي آهي ۽ پويان ايندڙ گاڏي کاٻي پاسي کان اڳ ڪڍندي آھي. کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ پاڪستان، انڊيا، بنگلاديش، جاپان، آسٽريليا، ڀوٽان، نيپال، سريلنڪا، ملائيشيا، ٿائلينڊ، انڊونيشيا، نيو گني، نيوزيلينڊ، ڏکڻ آفريڪا، ڪينيا، تنزانيا، زميبيا، برطانيا، آئرلينڊ سميت 75 ملڪن ۾ مروج آھي جن ۾ دنيا جا 35 سيڪڙو ماڻھو ۽ دنيا جي روڊن جو چوٿون حصو شامل آهن. 1919 ۾ 104 ملڪن کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ جو قائدو ھلندڙ ھيو جيڪو 1986 تائين گھٽجي 34 ملڪن تائين گھٽجي ويو باقي ملڪن ۾ ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ جو طريقو مروج ٿي ويو. ڊرائيونگ جا اھي ٻئي طريقا دنيا اندر ريلوي نظام ۾ پڻ مروج آهن.
بحري ۽ ھوائي سوارين ۾ دنيا ۾ آمريڪا سميت پڻ ساڄي پاسي وارو طريقو مروج آهي. ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ گاڏي، ٻيڙي، ٽرين يا جھاز جو اسٽيرنگ ھينڊل کاٻي پاسي لڳل ھوندو آھي ۽ کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ وري گاڏين جي ساڄي پاسي لڳل ھوندو آھي. کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ چوراھي تي گولائي جو چڪر گھڙيالي چڪر وانگر لڳائبو آهي پر ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ وري گھڙيالي چڪر جي ابتي پاسي ڦربو آهي. thumb|right|200px| کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ جي نظام ۾ چوراھي جي ڊرائيونگ thumb|right|200px|ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ نظام ۾ چوراھي جي ڊرائيونگ برطانيا لنڊن برج جي ڪري کاٻي پاسي کان ساڄي طرف ٽريفڪ نظام تبديل نہ ڪيو. انقلاب فرانس کان پوءِ فرانس ٽريفڪ نظام ساڄي پاسي ڪري ڇڏيو. سوئيڊن 1734 کان کاٻي پاسي جو نظام شروع ڪيو پر 1967 ۾ ساڄي پاسي تبديلي آندي. کاٻي پاسي واري ٽريفڪ نظام ۾ حادثن ۾ ڪمي اچي رھي ھئي جنھن ڪري نظام ۾ تبديلي جي ضرورت پيدا ٿيندي رھي آھي.
ڀارت جو جهنڊو
ڀارت جو جهنڊو ٽن رنگن ۽ ٽن پٽرين تي مشتمل آهي۔ جيڪو نارنگي ،سفيد ۽ سائو آهي۔ هن جهنڊي جي ۾ نيري رنگ ۾ چڪرورتو آهي جنهن جي نشان اشوڪ چڪر به چوندا آهن لڳايو ويو آهي جيڪو سفيد پٽري تي آهي۔ هن جي ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب 2:3 آهي۔
حوالا
ڱ
زمرو:ڀارت جون قومي علامتون زمرو:قومي جهنڊو
سائبرنيٽڪس
سائبرنيٽيڪس (Cybernetics) هڪ ٽرانس ڊسپلنري ۽ ”انٽيڊسپلينري“ طريقو آهي ، جنهن جو لاڳاپو ضابطو رکندڙ ۽ مقصدي نظام ان جي جوڙجڪ، رڪاوٽن ۽ امڪانن سان آهي. نظم و ضبط جو بنيادي تصور سرڪلر سبب ڄاڻڻ جي طاقت يا فيڊ بئڪ آهي - يعني، جتي ڪمن جا نتيجا وڌيڪ عمل لاءِ اِن پٽ طور ورتو وڃي ٿو. سائبرنيٽيڪس اهڙن عملن سان لاڳاپو رکي ٿو جڏهن ته اهي مجسم آهن ، بشمول ماحولياتي، ٽيڪنالاجي، حياتياتي، سنجيدگي، ۽ سماجي نظام، ۽ عملي سرگرمين جي حوالي سان جهڙوڪ ڊزائيننگ، سکيا، انتظام، ڳالههٻولهه ۽ پاڻ سائبرنيٽيڪس جو اڀياس.
سمجهاڻي
سائبرنيٽيڪس جو شبد يوناني لفظ kybernetes مان نڪتل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ آهي اسڪاندر، يعني ٻيڙيءَ جو سرواڻ ۽ ماهر ملاح. 1948 ۾، Norbert Wiener پهريون ڀيرو سائبرنيٽيڪس اصطلاح متعارف ڪرايو. عموماََ سائبرنيٽيڪس جو اصطلاح لاءِ اها ڪلپنا به عام آهي ته هي سائبر معنيٰ يا ڪنٽرولنگ ۽ نيٽڪس netics معنيٰ ڀائيواري يا نيٽ ورڪ جو مجموعو پڻ سمجهيو ويندو آهي، پر ان مفروضي جو سبب شايد اهو آهي ته 1970ع جي ڏهاڪي ۾ پيدا ٿيل سي ڊي سي سائبر CDC Cyber، نالي سان ڪمپيوٽرن جي ڪري ڪمپيوٽرن ۽ نيٽ ورڪ تصورن کي ملائي ڇڏيو ويو هجي. ٻيو ويچار اهو آهي ته لفظ ڪيبرنان kybernan هڪ مرڪب لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي سائبر يا سرشتو ۽ ics- suffix معنيٰ اڀياس يا -yat جو مرڪب لفظ آهي. سائبرنيٽڪس هڪ سرشتي ۾ رابطي ۽ ڪنٽرول جي ڪم جي وِديا آهي. يعني، ان جي وسيلي ڪنهن به سسٽم (جيوَ (جاندار) يا بي جاندار) ۾ ٿيندڙ واقعن تي ڪنٽرول ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ضابطي يا ڪنٽرول جو عمل جو پنهنجو پاڻ، سرشتي جي پنهنجي اندر ۽ نظام ۽ ان جي ماحول ۾ ٿيندڙ ڪميونيڪيشن ۽ رابطن تي دارومدار هوندو آهي ۽ اهڙيءَ طرح اندرئين ۽ ٻاهرئين ماحول مان حاصل ڪيل ڄاڻ (رد عمل) جي بنياد تي ضابطو يا ڪنٽرول جو عمل، جيڪو نظام کي هڪ موزون ۽ گهربل روپ (خودتنظيم) ڏانهن وٺي وڃي ٿو. ڄڻ ته سائبرنيٽڪس جا ٻه مکيه ڪارڻ آهن. 1- راءِ يا فيڊبيڪ ۽ 2- پاڻ ضابطو يا خودڪار ضابطو (آٽوريگيوليشن).
1356ع
ڊسمبر
زمرو:1356ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
غذر ضلعو
ضلعو غذر پاڪستان جي صوبي گلگت بلتستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
پڻ ڏسو
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
برق ڏيئو
1870ع ۾ انگلينڊ ۾ جازيف سوان ۽ آمريڪا ۾ ٿامس ايڊيسن ايجاد ڪيو
برق ڏيئو،لالٽينن کان شروع ٿيندڙ انقلاب کي مڪمل ڪيو. ان گهرن ۽ فيڪٽرين جا ڏينهن وڏا ڪري ڇڏيا ۽ رستن تي رات جي انڌير کي غائب ڪري،انهن کي محفوظ بنايو. ان تفريحات ۾ انقلاب آندو، ڊراما ٿيٽر ۾ گيس لالٽين جي جاءِ تي برق ڏيئو لڳڻ لڳا. نوان برق ڏيئا شهرن کي راتين ۾، حيرت ۾ وجهندڙ خوبصورت روشنين ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.
تري پتاڪا
تري پتاڪا: تري يا تر جي معني آهي ٽي ۽ پتاڪا جي معني آهي ٽوڪري، تري پتاڪا جو مطلب آهي: ٽي ٽوڪريون۔ تري پتاڪا بڌ مت جي ٽن ڪتابن جو مجموعو آهي۔
ٽي قسم
تري پتاڪا ٽن بنيادي متن تي مشتمل آهي۔ٽن پالي مذهبي متن جي اها ترتيب نه آهي جيڪا روايتي بڌ متن ۾ خيال ڪئي ويندي آهي: ستا پتاڪا وينا پتاڪا کان قدیم آهي، اڀي ڌرما پتاڪا ان کان ڪائي ٻه صديون بعد جو آهي۔ وينا پتاڪا ۾ خانقاهي راهبن جي طرف کان آهسته آجسته تفسيري عبارتن  و وضاحتن جو اضافو ٿيڻ ظاهر ٿيندو آهي۔
زمرو:ٻڌ مت
ڍورو جانب
ڍورو جانب (Dhoro janib) سانگهڙ تعلقي جي هڪ ديهه آهي.