cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد شاھ تغلق
سلطان محمد شاھ تغلق: جنھن جو لقب فخر ملڪ ۽ ٻيا نالا جونا خان، الغ خان پڻ آھن. ھي سلطان غياث الدين تغلق جو وڏو پٽ هو جيڪو دھلي جي تغلق سلطنت جو باني ھيو 1321 ۾ کيس پيءُ دکن جي ڪڪاتيا گھراڻي جي بادشاهه پرتاپرودرا تي چڙھائي لاءِ موڪليو ۽ ھن گاديء واري ھنڌ ورانگل جو گھيرو ڪيو. . ھن ورانگل ( موجوده تلنگانہ وارو علائقو) ۽ مالابار ۽ مادو راء ( موجوده تامل ناڊو ڪرناٽڪ تائين ) فتح ڪيا.ھن روينيو آفيسرن جا نوان عھدا قائم ڪيا جن  رياست جي وزير کي کاتن جي چڪاس ۾ مدد ڏني.
تفصيلي تعارف
ھن جو ڏاڏو ترڪ غلام ھو ۽ ڏاڏي ھندو رکيل ھئي جن مان ھن جو پيءُ غياث الدين تغلق پيدا ٿيو. ھن جي ماء مخدومہ جھان جي لقب سان مشھور ھئي.جيڪا غريبن جي ڏاڍي  مددگار  ھئي. 1325 ۾ پنھنجي پيءُ جي وفات کان پوءِ ھي تخت تي ويٺو. سندس دور ۾ مشھور سياح ابن بطوطہ ھندوستان ۾ آيو ۽ ھن جي درٻار جو حصو بڻيو. پنھنجي دؤر ۾ ھن 22 بغاوتن کي منھن ڏنو..
آخري چار سال گجرات ۽ سنڌ ۾
1347ع/49-748ھ محمد بن تغلق برساتن جو ھڪ مھينو ’اسوال‘ (جو بعد ۾ احمد آباد جي نالي سان شھر آباد ٿيو) ۾ گذاريو. تنھن بعد ’نھروال‘ (انھلواڙا پٽڻ) تي قبضو ڪيائين، جتي کيس ’بھمن شاھ‘ جي ديوگير ۾ تاجپوشيءَ واري اعلان جي خبر پيئي. نوٽ: بقول عصاميءَ جي (جنھن جي تاريخ کي دکن جي مؤرخن پنھنجي معلومات جو ذريعو بنايو) بھمن شاه جي تاجپوشي 24 ربيع الثاني 748ھھ مطابق آگسٽ 1347ع ۾ ٿي. (12) 1348ع/50-749ھھ ھن چوماسو منڊل/پاتري ۾ گذاريو، جو ڪڇ جي ننڍڙي رڻ جي ڪناري لڳ آھي. 1349ع/51-750ھھ ھن چوماسو ’گرنال‘ ۾ گذاريو/گرنار جبل، جنھن تي جھوناڳڙھ تعمير ٿيل آھي. 1370ع/52-751ھھ ھن برساتي موسم ’گونڊل‘ ۾ گذاري، جتي ٺٽي تي ڪاھھ لاءِ فوجي تيارين ۾ مصروف رھيو. 1350ع/752ھ ٺٽي تي ڪاھھ لاءِ پيشقدمي ڪيائين 21 محرم مطابق 20 مارچ تي. جڏھن ٺٽي کان 14 ڪوه مفاصلي تي ھو تہ وفات ڪيائين. 49-748ھھ مطابق 1347ع محمد بن تغلق، طغيءَ جو پيڇو ڪندي، برساتن باعث اسوال ۾ ھڪ ماه ترسي پيو. ان بعد ھو نھروال ڏانھن اسھيو، جتي آگسٽ جي مھيني ۾ يا ڪجھھ ڏينھن بعد کيس بھمن شاه جي تاجپوشيءَ واري خبر موصول ٿي. ھن دھليءَ ڏانھن تاره دم لشڪر روانو ڪرڻ لاءِ حڪم صادر ڪيو، جنھن فوج جا مھندار احمد اياز ۽ ٻيا ھئا. اھا فوج جڏھن نھروال پھتي تھ کين دکن ڏانھن وڃڻ لاءِ حڪم جاري ڪيا ويا. ھن ھي فيصلو ڪيو تھ طغيءَ خلاف مھم کان ڌيان ھرگز ھٽائڻو نھ آھي ۽ اھو ارادو ڪري گرنال جي راڻي کنگھار خلاف پيشقدمي شروع ڪري ڏنائين. 50-749ھھ مطابق 1348ع گرنال خلاف فوج ڪشي ڪيائين ۽ چوماسو اتي گذاريائين. شايع ٿيل تاريخ جي مطالعي مان اسان کي ھي معلوم ٿئي ٿو تھ طغيءَ گرنال ۾ پناه ورتي ھئي ۽ چڙھائيءَ وقت ھو ان ھنڌ کان بھ فرار ٿي چڪو ھو ۽ ٺٽي جي ڄامن ڏانھن ڀاڄ ۾ ھو. (24) اختلاف رکندڙ نسخي جي احوال مان ظاھر آھي تھ محمد بن تغلق گرنال جو قلعو پنھنجي قبضي ڪيو. (اين حصار بگرفت) مزيد تفصيل پيش ڪندي ھي ڄاڻايو ويو آھي تھ گرفتار ٿيڻ کان اڳ راڻو کنگھار ٻيڙيءَ ذريعي فرار ٿي ويو. ٻيٽن (رڻ جي جزيرن) جي رئيسن ۽ مقادمن جيڪا آڻ مڃي، انھيءَ بيان ۾ ھڪ اھڙي ٻيٽ جو ذڪر شامل آھي، جنھن کي سالڪوڪ جو ٻيٽ (جزيرھ سالکوک) چيو وڃي ٿو. 51-750 ھجري مطابق 1349ع محمد بن تغلق ان بعد چوماسو منڊل ۾ گذاريو (منڊل ۽ پاٽري ننڍڙي رڻ جي ڪناري واقع آھن) ان بعد ھو نھروال ڏانھن ويو، جتي ٺٽي خلاف چڙھائيءَ لاءِ تياري ڪيائين. جڏھن ھو ٺٽي کان 7 يا 8 ڪوه پري ھو تھ اوچتو برسات شروع ٿي ۽ ڪن ھنڌن تي زمين مان اندران پڻ پاڻي بڙڪا ڪري نڪرڻ لڳو. سلطان واپس موٽ کاڌي ۽ ٺريءَ پھتو، جتي سندس لشڪر پاڻيءَ جي ڪناري خيما کوڙيا. ھتي محمد بن تغلق بيمار ٿي پيو. ھن سلسلي ۾ جيڪو بيان لکيل آھي، سو ھن طرح آھي: ” ٺٽي ڏانھن چڙھائي ڪيائين ۽ جڏھن ٺٽي کان ست اٺ ڪوه مفاصلي تي ھو تھ اوچتو باران رحمت نازل ٿي ۽ زمين اندران پڻ پاڻي ٻاھر اچڻ لڳو. سلطان واپس ٺريءَ ۾ آيو ۽ ٺريءَ جي پاڻيءَ ڪناري خيما کوڙيا ويا ۽ سمورو لشڪر پڻ ٺريءَ ۾ منزل انداز ٿيو. سلطان کي ٺريءَ ۾ بخار ٿي پيو ۽ ان باعث بيمار رھيو." محمد بن تغلق جا آخري سال، جي ڪاٺياواڙ ۽ سنڌ ۾ گذريا، ان متعلق جيڪي حالات اسان وٽ محفوظ آھن، تن جو سرسري جائزو ھي ظاھر ڪري ٿو تھ بعد ۾ جيڪي تاريخ نويس آيا آھن، انھيءَ ۾ ڪابھ شڪ شبھي جي گنجائش نھ آھي تھ اختلافي مسودن (جن طرف اسان ڌيان ڇڪايو آھي) جي جيڪڏھن شايع ٿيل تاريخ فيروز شاھي سان تفصيلي طور تي ڀيٽ ڪئي ويندي تھ اسان کي سلطان جي ڪارگذارين، دورن، متفرقھ ڪاررواين متعلق زياده موزون ۽ سلسليوار تاريخي مواد مھيا ٿئي ٿو ۽ ان باعث ئي اسان کي سلطان طرفان سنڌ تي ناڪامياب چڙھائي جو احوال ملي ٿو.
وفات
سنڌ تي حملي وقت محمد شاه تغلق، ٺٽي جي ڀرسان سونڍا وٽ فوت ٿيو. فيروز تغلق نئون بادشاه ٿيو ۽ هن حملي ڪرڻ بجاءِ دهليءَ طرف واپس رخ رکيو. فوت ٿيل بادشاه محمد تغلق کي عارضي طور قلندر شهباز جي مزار جي اولهه ۾ دفنايو ويو. سيوهڻ ۾ سندس عارضي مدفن تي جيڪي تعميرات ٿيا، عالمن اتان هڪ فارسي ڪتبو دريافت ڪيو آهي. هن ڪتبي جي آڌار تي تاريخ جي هڪ اهم مسئلي کي حل ڪيو ويو آهي
حوالا
زمرو:ڀارتي مسلمان
عيدي امين
عيدي امين (Idi Amin)، پهرين جنوري 1925ع تي عيد جي ڏينهن، يوگنڊا جي اُتر اولهه ۾ هڪ قبيلي ڪاڪوا ۾ جنم ورتو. سندس ڳوٺ نيل درياهه جي علائقي ۾ هو، پنهنجي ويڙهاڪ فطرت جي ڪري کيس فوج ۾ نوڪري ڪرڻ جو شوق هو، هن پنهنجي ڪئريئر جي شروعات 1948ع ۾، 23 سالن جي وهيءَ ۾ برطانيا جي ڪالونيل فوج جي سپاهيءَ طور مشهور ڪنگز آفريقن رائفلز ۾ ڀرتي ٿيڻ سان ڪئي. هو يوگنڊا جي فوج جو پهريون ڪميشنڊ آفيسر ٿيو. ڀاڳ عيدي امين جو ساٿ ڏنو ۽ فوج ۾ تڪڙا تڪڙا پروموشن ماڻيائين. 1951ع کان 1960ع تائين سندس شهرت هڪ باڪسر جي هئي، عيدي امين يوگنڊا جو هيوي ويٽ باڪسنگ چيمپيئن به رهي چڪو آهي، ستر واري ڏاڪي ۾ هن جي حيثيت هڪ سيليبرٽي جي ٿي ويئي، هو ڪنهن به مهل ڪجهه به ڪري سگهڻ جي شهرت جو مالڪ بڻجي ويو. جهڙوڪ: هو يونيفارم ۾ ”سوئمنگ پول“ ۾ ٽپي پوندو هو.
ديھ سھراب پور
ديھ سھراب پور :Suhrabpur Deh: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيو سعيدآباد جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ جادو ڳاھوٽي واقع آھي.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ گيس، ديھ فتح پور ۽ ديھ بنگلو سان ملن ٿيون.
عيدي امين
عيدي امين انهن ٻن يوگنڊائي فوجين مان هو، جن 1961ع ۾ ڪئينز ڪميشن حاصل ڪئي، 1962ع ۾ جڏهن يوگنڊا، برطانيا کان آزادي حاصل ڪئي ته چئن سالن کانپوءِ ’عيدي امين‘ يوگنڊائي فوج جو چيف آف اسٽاف مقرر ٿيو. عيدي امين کي ملڪي اقتدار تي قبضي ڪرڻ جو خبط ته اڳ ۾ ئي هو. ويتر جو چيف آف اسٽاف مقرر ٿيو ته هن پنهنجون سڀ اٽڪلون استعمال ڪندي، 25 جنوري 1971ع تي، ان وقت اقتدار تي قبضو ڪري ورتو، جڏهن 1962ع ۾ يوگنڊا کي برطانوي بيٺڪيت کان آزادي ڏياريندڙ صدر ’ملٽن اوبوٽي دولت مشترڪا ڪانفرنس ۾ شرڪت جي لاءِ سنگاپور ويل هو ۽ هو جڏهن اتان موٽيو ته يوگنڊائي فوج ايئرپورٽ کي گهيري ۾ وٺي لاٿو ۽ ملڪي گاڌيءَ جو هنڌ ’ڪمپالا‘ مڪمل طور فوج جي قبضي ۾ هو.
ديھ سھراب پور
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
عيدي امين
اقتدار تي قبضي کانپوءِ ، ريڊيو تان قوم کي خطاب ڪندي چيو ته ”ملٽن اوبوٽي جي حڪومت سخت مالي بدعنوانين جو شڪار بڻجي ويئي هئي، هن حڪومت جي وزيرن وٽ نه رڳو گاڏين جا، پر جهازن جا فليٽس (ٻيڙا) آهن، جڏهن ته يوگنڊائي عوام بنيادي سهولتن کان به محروم آهي“.
پنهنجي اقتدار جي شروعاتي دور ۾ عيدي امين برطانيا جو حامي رهيو. پر پوءِ سندس برطانوي حڪومت سان ڇڪتاڻ ٿي پئي. 1972ع ۾ هن يوگنڊا ۾ رهندڙ ايشيائي رهاڪن کي ملڪ مان نيڪالي ڏيئي ڇڏي. سندس چوڻ هو ته ”يوگنڊا ۾ رهندڙ ايشيائي ماڻهن، ملڪ جي معيشيت تي قبضو ڪري ورتو آهي“. هو رڳو ايشيائي ماڻهن کي نيڪالي ڏيڻ تائين محدود نه رهيو، پر هن برطانيا سان به واپاري ناتا گهٽائي ڇڏيا، هن پنهنجو پاڻ کي وڪٽوريا ڪراس ايوارڊ پڻ ڏنو. 1975ع جي اونهاري ۾ برطانيا ۽ يوگنڊا جا لاڳاپا ان وقت گهڻو خراب ٿي ويا، جڏهن برطانيا جي هڪ يونيورسٽيءَ جي ليڪچرار ڊينس هلز کي يوگنڊا جي هڪ ڪورٽ سڳوريءِ بغاوت جي الزام ۾ موت جي سزا ٻڌائي، جيڪا پوءِ برطانيا جي پرڏيهي وزير جيمز ڪاليهان (جيڪو پوءِ برطانيا جو وزيراعظم به ٿيو) جي عيدي امين سان ملاقات کانپوءِ تبديل ٿي. عيدي امين جو اٺن سالن جو دور بحرانن جو دور رهيو. جون 1976ع ۾ فلسطيني فدائين اسرائيل جو هڪ جهاز اغوا ڪري يوگنڊا جي انتيبي ايئرپورٽ تي لاٿو. اغوا ڪندڙن سان ڳالهين جون ذميداريون عيدي امين سنڀاليون، اڃا اهي ڳالهيون جاري هيو ته اسرائيلي فورسز حملو ڪري يرغمالين ۽ جهاز جي عملي کي ڇڏائي ورتو. ان حملي کان هڪ ڏينهن پوءِ 75 سالن جي هڪ يرغمالي عورت ڊورا بلوش جيڪا اسرائيل ۽ برطانيا جي گڏيل شهرت رکندڙ هئي، گم ٿي ويئي، جنهن جو الزام يوگنڊا جي فورسز تي لڳو ته اهي ان عورت کي گهلي کڻي ويا ۽ قتل ڪري ڇڏيائونس. ان ڇڪتاڻ ايترو ته خطرناڪ موڙ اختيار ڪيو، جو برطانيا، يوگنڊا سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا.
عيدي امين جي لاءِ اهو به مشهور هو ته هن پنهنجن ڪيترن ئي مخالفن جا سر ڪپائي فرج يا ”ڪولڊ اسٽوريج“ ۾ محفوظ ڪري ڇڏيا هئا، ۽ هو انهن جي وڍيل سرن کي ڏسي تسڪين حاصل ڪندو هو، نه رڳو سياستدان، پر ڪيترا فوجي آفيسر به سندس عتاب جو نشانو بنيا، ڪن ته ڀڄي وڃي پاڙيسري ملڪ تنزانيا ۾ پناهه ورتي، جتان انهن تنزانيا جي فوج جي مدد سان هڪ ڀرپور حملو ڪيو ۽ 11 اپريل 1979ع تي اقتدار تي قبضو ڪري عيدي امين کي ملڪ ڇڏڻ تي مجبور ڪيو، اقتدار تي مخالفن جي قبضي کان اڳ هن پنهنجي زالن ۽ ٻارن کي پرڏيهه اماڻي ڇڏيو هو، اولهه جي ميڊيا عيدي امين کي آفريقا جو ڪاسائي لکندي هئي.
عيدي امين يوگنڊا مان ڀڄي سعودي عرب ۾ سياسي پناهه ورتي، سعودي عرب ۾ پناهه وٺڻ کان اڳ هن ڪجهه سال ليبيا ۽ عراق ۾ به گذاريا. انهيءَ کانپوءِ هو لاڳيتو سعودي عرب ۾ اچي رهيو، جتي هو الحمرا جي پوش علائقي جي هڪ ولا ۾ رهندو هو، سعودي عرب جي سياسي پناهه واري قانون تحت عيدي امين کي هر مهيني خرچ پکي لاءِ ڪيترا پئسا ڏنا ويندا هئا، اهي ڪڏهن به ظاهر نه ڪيا ويا، پر سندس ٻار سعودي عرب ۾ ننڍا وڏا ڪم ڪاريون ڪندا نظر آيندا هئا، عيدي امين جون پنج زالون هيون جن مان کيس 33 ٻار هئا.
عيدي امين، عجيب و غريب ڳالهين جي ڪري سدائين ميڊيا جي ڌيان جو مرڪز رهندو هو. 1974ع ۾ هن گڏيل قومن کي صلاح ڏني هئي ته ”گڏيل قومن“ کي سندس ملڪ جي گاڌي واري هنڌ ’ڪمپالا‘ منتقل ڪيو وڃي، جيڪو نه رڳو سڄي ڌرتيءَ جو مرڪز آهي، پر انهيءَ سان گڏ هڪ اڻ ڌريو ملڪ به آهي. هڪ ڀيري هن تنزانيا جي صدر جوليس نائريري جي وارن جي واکاڻ ڪندي چيو ته ”جيڪڏهن هو عورت هجي ها ته ڪر هو ساڻس شادي ڪري ها.“
عيدي امين 1974ع ۾ لاهور ۾ ٿيل اسلامي سربراهه ڪانفرنس ۾ شرڪت جي لاءِ 26 ڄڻن جي وفد سان گڏ پاڪستان آيو هو، سندس ان ڪانفرنس ۾ شرڪت ۽ اچڻ جو دلچسپ داستان پي پي پي جي اڳواڻ ۽ ان وقت پنجاب جي صوبائي وزير رانا شوڪت محمود پنهنجي ڪتاب انقلاب اور رد انقلاب ڪي ڪهاني ۾ ڏاڍي دلچسپ نموني لکيو آهي. هو لکي ٿو، ”يوگنڊا جي صدر عيدي امين سان اسلامي سربراهه ڪانفرنس ۾ منهنجي ملاقات دلچسپيءَ کان خالي نه هئي، جنهن نه رڳو پنهنجي عادتن سبب سڀني کي پريشان، پر محظوظ به ڪيو. ڪانفرسن ۾ مندوبين سان گڏ ايندڙن جي فهرست باقاعده مرتب ۽ اڳ ۾ ئي ڪنفرم ٿي چڪي هئي ۽ اهو به طئي ٿيل هو ته ڪهڙي ملڪي سربراهه سان سندس زال به گڏ اچي رهي آهي، جيئن نه رڳو سندن رهائش وغيرهه جو بندوبست ڪري سگهجي، پر بيگم نصرت ڀٽو به مهمان عورت کي ڀليڪار چئي سگهي، پر عيدي امين ثابت ڪيو ته هو هر ڪنفرميشن ۽ ضابطي کان مٿانهون آهي، مونکي چڱي طرح ياد آهي ته عيدي امين پنهنجي 130-C جهاز ۾ پاڪستان آيو، سندس جهاز جو رنگ خاڪي ۽ مٿس تمام گهڻي مٽي ۽ دز ڄميل هئي، عيدي امين جي پاڪستان پهچڻ تي لينڊنگ جي اطلاع تي ذوالفقار علي ڀُٽي صاحب سان گڏ آئون به ساڻس گڏ کيس ڀليڪار ڪرڻ جي لاءِ اُت پهتس، جهاز کي جيڪا سيڙهي لڳي سا عام مسافر جهازن جي پيٽ ۾ ڪافي ننڍي هئي، 130 جهاز جو دروازو به ڪافي ننڍو هوندو آهي، ڇو ته ان کي هڪ ڪارگو جهاز جي حيثيت حاصل آهي ۽ ان ئي مقصد جي لاءِ جوڙيو ويو آهي، بهرحال سيڙهي لڳي، ته هڪ انتهائي ڊگهو ۽ بُت ۾ ڀريل همراه تڪڙ ۾ ٻاهر نڪرڻ جي ڪوشش ۾ دروازي ۾ ڦاسي پيو ۽ ڏاڍي ڏکيائيءَ سان پاڻ کي ڇڪي ٻاهر نڪتو ته اسانجي سامهون گهٽ ۾ گهٽ ڇهن فوٽن ۽ اٺن انچن جي قدآور شخصيت موجود هئي، عيدي امين جي ٻاهر نڪرندي ئي سندس پويان عورتن جي هڪ قطار نڪرڻ لڳي ڀٽو صاحب ۽ اسين پريشان ٿي وياسين ته الاهي هيءَ ڪهڙي ماجرا، آهي، ڇو ته عيدي امين سان ڪنهن به عورت جي آمد جي ڪنفرميشن جي ته پري جي ڳالهه ڪنهن جو ذڪر به نه هو، اُن ڪري بيگم صاحبه نصرت ڀٽو به ات موجود نه هئي. نصرت ڀٽو هڪدم عيدي امين جي زالن ۽ چئن ٻارن جي اوچتي اچڻ کان واقف ڪيو ويو ته هوءَ به تڪڙي تڪڙي وي آءَ پي روم مان هلندي اچي پهتي.
”ذوالفقار علي ڀٽو هڪ ذهين ۽ مدبر شخص آهي، جيڪڏهن هو يوگنڊا اچڻ چاهي ته آئون کيس يوگنڊا جو وزيراعظم بنائڻ جي لاءِ تيار آهيان، جيئن يوگنڊا جو عوام سندس ذهانت مان فائدو حاصل ڪري سگهي.“ اهي لفظ عيدي امين 1977ع ۾ جنرل ضياء الحق پاران ذوالفقار علي ڀٽي جي تختي اونڌي ڪرڻ کانپوءِ چيا هئا.
عيدي امين جو موت ڏاڍي گمناميءَ ۾ ٿيو، هن 16 آگسٽ 2003ع تي سعودي عرب جي شهر جدي ۾ وفات ڪئي. }}
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:يوگنڊا
چؤنڪو
چؤنڪ (Frame) درين، دروازن ۽ روشندانن جي تاڪن کي سھارو ڏيڻ لاءِ ٺاھيل ڪاٺ جي بوتي کي ”فريم“ چئجي ٿو.
سرو --(سين تي زبر) --Head. سر = مٿو. سرو : مٿي وارو پاسو. ڪاٺ جي فريم جي مٿينءَ سڌي پٽيءَ کي ”ھيڊ“ يا سرو چئجي ٿو.
اورنگ آباد
يو سي اورنگ آباد پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي سينٽرل جي تعلقي ناظم آباد سب ڊويزن جي ھڪ يونين ڪاميٽي آهي. ان جي اتر ۾ پاپوش نگر يونين ڪاؤنسل ۽ اوڀر م لياقت آباد سب ڊويزن واقع آھن ڏکڻ ۾ ان جو دنگ ناظم آباد روڊ تي آھي جنھن جي ٻي ڀر جلال آباد وارو علائقو آهي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي جو چيئرمين اعجاز احمد خان ۽ وائيس چيئرمين محمد طابش جيلاني چونڊجي آيا جن جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي. آبادي جي اڪثريت اردو ڳالهائيندڙن جي آھي ۽ اقليت م پنجابي ۽ سنڌي شامل آهن. پاپوش نگر ٿاڻو ھن يو سي ۾ واقع آهي.
مولا ندي
مولا ندي ، پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ واقع هڪ ندي جو نالو آهي، جنهن جي اوچائي سطح سمنڊ کان 45 ميٽر آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:جهل مگسي ضلعو زمرو:زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون نديون
سردار ٻرڙو
سردار ٻرڙو(Sardar Buriro، پيدائش: 01 فيبروري 1999) موکي پبليڪيشن جو چيف ايڊيٽر، ڪالمنگار، ڪھاڻيڪار، شاعر ۽ سنڌيڪار آھي. پاڻ سوويت اڳواڻ ڪامريڊ جوزف اسٽالن جي ڪتاب ”آن دي روڊ ٽو آڪٽوبر“ جو سنڌيڪار آھي.
تعارف
سردار جو پورو نالو سردار احمد ٻرڙو آھي. پاڻ 01 فيبروري 1999ع تي مورو ويجھو ڳوٺ مبارڪ ٻرڙو ۾ ڄائو. پاڻ لکڻ جي شروعات 2017ع کان ڪئي. سندس مضمونن مان ”سماجي ذميواريون ۽ سنڌ ۾ ملٽي نيشنل ڪمپنين جو ڪردار“ ، ”مادري ٻولين جي اھميت ۽ انھن جي راھ ۾ رڪاوٽون“ ۽ ”سنڌ جي قومي راند ملاکڙو اھميت، عروج ۽ زوال“ ۽ ٻيا شامل آھن. ڪھاڻين ۾ ”اپاھج بڻايل ٻار (بنگالي ڪھاڻي جو ترجمو)“ ، ”سنڌ کي پرتو“، ”قضا ڪھاڻي“، ”بغاوت“، ”چوڏس چانڊوڪي راتيون“ ۽ ”سڀ خاموش آھن“ مشھور آھن.
تعليم
پاڻ پرائمري تعليم پاڪستان بيت المال اسڪول نوشھروفيروز، ميٽرڪ گورنمينٽ بوائز ھاءِ اسڪول مبارڪ خان ٻرڙو، انٽرميڊيئٽ مھراڻ ڊگري ڪاليج مورو، ڊپلوما آف ايسوسيئيٽ انجنيئرنگ گورنمينٽ پولي ٽيڪنيڪل ڪاليج دادو ۽ گريجوئيشن بيچلر آف بزنس ايڊمنسٽريشن، سنڌ يونيورسٽي ڪمپس دادو مان حاصل ڪئي.
ھنبوشي
هنبوشي __(Hanboshi):
هنبوشي (همبوڇي) بنيادي طرح گجراتي زبان جي ”همچي“ مان نڪتل آهي، جنهن جي لغوي مراد آهي ”حد کان زياده خوشيءَ وچان نچڻ يا ڪڏڻ“. عام اصطلاحي محاوري ۾ عوامي ناچ جو قسم آهي، جنهن ۾ ٻئي هٿ اڀا (مٿي) ڪري تاڙين سان ناچ رچائبو آهي.سنڌ جي عوامي گيتن ۾ هنبوشي به شامل آهي. هي گيت خاص طور تي اتر سنڌ ۾ وڏي چاهه سان ڳايو ۽ ٻڌو ويندو آهي. هنبوشي يا هنبوڇي سنڌ ۾ ڪورين جي گيت کي چئبو آهي. نياز همايونيءَ جي هنبوشي مشهور آهي. کڳن يا هنبوڇي قميص لاءِ پوءِ هڻن،. ڇو، جو ٻنهي ۾ ڪڇون وڄائڻيون ٿيون پون، ۽ جي بت تي ڪپڙو هوندو ته ڪڇون وڄي نه سگهنديون. هنبوڇيءَ جو رواج ٿر ۾ گهڻو آهي. جڏهن سُڪ تڙ کان پوءِ مينهن وسندا آهن ۽ پاڻي جام ٿيندا آهن. تڏهن انهيءَ خوشيءَ ۾ ماڻهو هنبوڇي هڻندا آهن. آخر هنبوڇي لاءِ به کين ڪي لفظ گهڙڻان پيا جيئن هنبوڇي جي لئي قائم رکي سگهجي. اڳي ته هنبوڇي صرف خوشيءَءِ جي اظهار تائين محدود هئي، پر لفظن گهڙڻ کان پوءِ ادائن ۽ انداز جي هڪ صورت اختيار ڪري وئي آهي. هن وقت هنبوڇي هڻن وارو ڇا ڪندو جو قميص لاهي سڄو هٿ ورائي ڪنڌ تي رکندو ۽ کٻو هٿ سڌو جهلندو پوءِ چوندو: ڪاڻڪي ڪوڏي تيل ۾ ڪري- سانول گهوڙي ڪين پلاڻي هنبوڇي- ڇِي او ڇِي- هنبوڇي – ڇي او ڇي ائين چوندو به ويندو ۽ سڄو هٿ ڪنڌ تي، کٻو هٿ سيني تي هڻندو به ويندو. اها ٿي هنبوڇي.
حوالا
زمرو:ناچ
ديھ ڳاھوٽ
ديھ ڳاھوٽ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ ماڙي محمد خان، ميرپور، ڳوٺ الله بخش بلال واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ڳوٺ تارا، ديھ فتح پور، ديھ ٻيلو دٻاڻو، ديھ جمال آباد ۽ ديھ پير بلاولي سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
سوراب تحصيل
سوراب تحصيل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي قلات جي هڪ تحصيل آهي جنھن جو صدر مقام سوراب شھر آھي. ھن تحصيل م ھڪ سرڪل، 6 پٽوار (تپا)، 277 مئوزا (ديھون) واقع آهن. جن مان 270 ۾ ٻھراڙيءَ واري آبادي رھي ٿي باقي 7 م ڪابہ وسندي ڪانہ آھي. ھن تحصيل ۾ واقع وسندين م جيوا، انجيرا، چل باغو، ھٽياري، ڪوئي، ٽوبا، ڊنڊ ۽ بفاگو شامل آهن.
چائنٺ
چائنٺ (Sill) فريم جي ھيٺئينءَ سڌي پٽيءَ کي ”چائنٺ“ چئجي ٿو
يڪتارو
يڪتارو (هندي: एकतारा، اردو: اِک تارا، بنگالي: একতারা، نيپالي:एकतारे، پنجابي: ਤਾਰਾ ਤਾਰਾ، تامل: எக்டரா؛ لفظي معنيٰ 'هڪ تار' به سڏيو ويندو آهي، ايڪٽرا، اڪتار، يڪتار، یڪتارو ، گوپیچند، گوپچينٽ، گولڪي نيپالي:गोल्، گوپيجيانٽرا، تون تونا) هڪ تار وارو ساز آهي، جيڪو ڏکڻ ايشيا جي روايتي موسيقي ۾ استعمال ٿيندو آهي ، ۽ بنگلاديش، هندستان ۽ پاڪستان جي جديد موسيقي ۾ استعمال ٿيندو آهي. ان جي ايجاد ڏکڻ ايشيا ۾ ٿي هئي.
يڪتارو جو استعمال
يڪتارو وڄائڻ وارو ماڻهو ان اوزار کي اُڀو رکندو آهي. پوءِ ان جي مٿئين حصي کي هٿ ۾ پڪڙيندو آهي. اهو هٿ سان ان جاءِ تي رکندو آهي جتي گونج جو اثر ڇُٽندو آهي. هو يڪتاري جي تار يا تارن کي انهيءَ هٿ جي پنهنجي وچئين آڱر سان وڄائيندو آهي. جيڪڏهن ناچ به ڪندو آهي، ته هو گونجڻ واري حصي کي ٻئي هٿ ۾ پڪڙيندو آهي. ٻنهي هٿن سان مٿئين حصي کي دٻائڻ ۽ تار کي ڍلو ڪيو ويندو آهي، جنهن سان آاز ماٺيڻو ٿي ويندو آهي. مٿئين حصي جي ٿورڙو جهڪڻ سان الڳ ال ڌُن نڪرندي آهي. اهڙو ڪوبه نشان يا ماپ موجود ناهي ته ڪيتري دٻاءَ سان ڪهڙي ڌُن ٺهندي آهي، ان لاءِ دٻاءَ ڪٿان پوندو آهي. ايڪتارا جا مختلف سائز هوندا آهن. انهن ۾ سوپرانو، تينور ۽ باس شامل آهن. باس کي دوتارا به سڏيو ويندو آهي ۽ ان ۾ ٻه ڏورِيون يا تارون هونديون آهن.
يڪتارو ٺاهڻ جو طريقو
يڪتارو ۾ خاص ڳالهه هي آهي ته ان منجهان ٻين روايتي سازن وانگر ست سُر نڪرندا آهن. ان اوزار سان ڪنهن به وڏي تقريب ۾ سنگت به ڪري سگهجي ٿي. ان کي ٺاهڻ ۾ رُڳو 30 روپيا لڳندا آهن. انهن جُزن ۾ هڪ تار، تانپرا، ڀپنگ ۽ تمبورو جي ملاوٽ آهي. گهريلو طور تي ٺاهڻ جي لاءِ گهڻي سيڙپ لڳندي آهي. ڇاڪاڻ ته ان کي ٺاهڻ جي لاءِ معمولي شين جو استعمال ڪري سگهجي ٿو. اهڙيون شيون آهن، جيڪي گهر ۾ سولائيءَ سان ملي سگهن ٿيون. اوزار کي هڪ ٽين ڊٻي، پُراڻي دُهل جي پُڙ، هڪ ڊگهي ڪاٺي، هڪ تار ۽ ڪِلي سان تيار ڪري سگهجي ٿو.
ڪارٿيج
ڪارٿيج رياست 840 قبل مسيح ۾ آفريڪا جي علائقي ۾ قائم هئي. هن رياست هيٺ الجزائر، مراڪش، تيونس، طرابلس، مالٽا جا سامونڊي ٻيٽ هيا. ڪارٿيج رياست جي پاڙي ۾ روم جي سپر طاقت هئي سا هن مٿان حملا ڪندي رهندي هئي. جن جا جواب کيس ڏنا ويندا هئا، رومين هن شهر جو ٻن سالن تائين گهيرو جاري رکيو ويو، ٽئين سال ۾ قرطاجنا (عربي نالو) ڪمزور ٿي ويو. رومين کين هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو چيو. هنن پاڻ ۾ صلاح ڪئي ۽ هڪ نعرو طئي ڪيو ”النار ولا العار“ باهه ۾ سڙي مرڻ قبول آھي، پر قومي ذلت قبول ناهي. هنن جي ڪمانڊرن چيو رومين کي پنهنجي شهر ۽ هٿيارن تي قبضي ڏيڻ جي بدرآن شهر کي پاڻ باهه ڏيئي پاڻ ان ۾ سڙي مرڻو آھي. پريان رومي فوج کين وارننگ ڏيئي رهي هئي ته هٿيار ڦٽا ڪيو .قومن ۾ غدار به پيدا ٿيندا آھن،تورات ۾ لکيل آهي ته باغ عدن ۾ آدم سان گڏ نانگ به هيو. سو اهڙو ئي منجهن هڪ غدار هسڊرو بال نالي هيو، جيڪو پنهنجي سهڻي زال کي رات جو چئي رهيو هيو ته هل ته ٻارٻچا ساڻ ڪري رومين وٽ هلي آڻ مڇوڻ ۽ کانئن سر جيئدان گهرون. مائيءَ کيس ملامت ڪئي ته بزدل ٿو بڻجين، وڙھي مرنداسين، جهڪڻو هرگز ناهي. نيٺ سردار هسڊرو بال اڪيلو اوندهه ۾ نڪري رومي ڪئمپ ۾ پهتو.
زمرو:تاريخ
کڏڙو
کڏڙو (کھڈرو، Khadro) پاڪستان، جي صوبي سنڌ جي سانگھڙ ضلعي جي سنجھوري تعلقي ۾ ھڪ شھر آھي. شھر جي آبادي لڳ ڀڳ 10،000 آھي. شھر ۾ ٪5 سيڪڙو ھندو رھن ٿا. ھي ھڪ زرعي شھر آھي جتي بنيادري طور تي چانور ۽ ڪپھ پيدا ٿئي ٿي. حضرت زمينن کي سنڌو درياھ مان نڪرندڙ جمڙائو ڪئنال مان آباد ڪيو وڃي ٿو. ھمير فقير جو روزو پڻ ھتي آھي.
شھر ۾ ڪرڪيٽ گھڻي کيڏي وڃي ٿي، جڏھن تہ والي بال ۽ سنوڪر پڻ مشھوري وٺي رھيون آھن.
ھي 160 سال پراڻو ڳوٺ آھي. 1999ع-2000ع ڪئنال جي گھٽ ٿيڻ ڪري آبادي گھٽ آھي.
بيھڪ
Khadro is located between Sanghar, Nawabshah. These are two districts and that the Khadro is located between these two districts. Nawabsha is 37 kilometres away. Sanghar is 26 kilometres away. Its main another thing is transportation stop.
اچ وڃ
Khadro is a main stop for travelers of N S E W people under its area. Most of the transportation is done by buses, vans, and cars. Khadro has a Railway station, Khadro railway station
زراعت
Most of lands are average producers. It has a old railway station but not working. We request railway institutions of Pakistan to make it again.
مسجد
It has 9 Mosques: Jamma mosque, Maari area mosque, Khaskeli area mosque, Landhi area mosque,Khokhar area mosque, and others.
حوالا
زمرو:سانگھڙ ضلعو
سيف علي خان
سيف علي خان (انگريزي: Saif Ali Khan)، پيدائشي نالو ساجد علي خان پٽئودي، (پيدائش 16 آگسٽ 1970ع) ، ھندوستاني اداڪار ۽ پيشڪار آھي جيڪو ھندي فلمن ۾ ڪم ڪري ٿو. ھي اداڪارا شرميلا ٽئگور ۽ ڪرڪيٽر منصور علي خان جو پُٽ آھي. ھن يَش چوپڙا جي ڊرامي "پرَمپرا" (1993) سان اداڪاريءَ جي شروعات ڪئي پر کيس رومانوي ڊرامي "يي دل لگي" (1994ع" ۽ "مين کلاڙي تُو اناڙي" (1994ع) ۾ سندس ڪم جي ڪري ڪاميابي ملي. کيس ھڪ نيشنل فلم ايوارڊ ۽ ست فلم فيئر ايوارڊ سميت ڪيترائي اعزاز مليا آھن . 2010ع ۾ ھندوستان جي حڪومت پاران ملڪ جي چوٿين نمبر تي سڀ کان وڏي شھري اعزاز پدما شري سان نوازيو ويو.
پول پاٽ
پول پاٽ، 1925ع ۾ ڪمبوڊيا جي صوبي ”ڪمپانگ ٿام“ جي هڪ ڳوٺ ”پريڪ سايو“ ۾ هڪ مالدار زميندار گهراڻي ۾ جنم ورتو ۽ سندس نالو ”سالوٿ سار“ رکيو ويو. ڪميونسٽ پارٽيءَ سان لاڳاپجڻ کانپوءِ هو پول پاٽ جي نالي سان سڃاپجڻ لڳو. هن شروعاتي تعليم هڪ ٻُڌ عبادت گاهه ۾ فرانسيسين جي قائم ڪيل هڪ اسڪول ۾ ورتي، 1949ع ۾ هو فرانسيسن جي تعليمي اسڪالرشپ وٺي پئرس هليو ويو: فرانس ۾ سندس واسطو کاٻي ڌر جي تحريڪ سان ٿيو، جتي هن ڪمبوڊيا جي مختلف شاگردن سان گڏ کاٻي ڌر جو هڪ گروپ ٺاهيو. اهي سڀ 1975ع ۾ کيمروج حڪومت ۾ وزير ۽ صلاحڪار ٿيا. پول پاٽ 1953ع ۾ ڪمبوڊيا واپس وريو ۽ ڪميونسٽ پارٽيءَ جو زير زمين ڪارڪن بنجي ويو هن ’نام ڦنهه‘ ۾ هڪ خانگي اسڪول ۾ ماستري به ورتي.
ڪمبوڊيا جي بدنام کميروج (Khmer Rouge) حڪومت، جيڪا 1975ع کان 1979ع تائين قائم رهي، 1970ع ۾ ڪمبوڊيا ۾ جنرل لون نون جي اڳواڻيءَ ۾ آمريڪا نواز آمريت قائم ڪئي ويئي ۽ شهزادي نورو ڊوم سهانوڪ جي اقتدار جو خاتمو ٿيو، جنهن کي فرانسيسي بادشاهه مونيو انگ جي چالاڻي کانپوءِ 1941ع ۾ تخت تي ويهاريو هو. ڪميونسٽ پارٽي آف ڪمپوچيا، سهانوڪ جي حامين سان گڏجي متحده محاذ ٺاهي لون نول جي حڪومت جي خلاف گهرو ويڙهه شروع ڪئي، هن ۾ ويٽنامي ڪميونسٽن به حصو ورتو، 1972ع ۾ پئرس ڳالهين جي نتيجي ۾ آمريڪا ۽ ويٽنام ۾ جنگ بندي ٿي، جنگ ۾ طئي ٿيل شرطن موجب ويٽنامي فوجون ڪمبوڊيا مان نڪري ويون، آمريڪا ڪمبوڊيا تي سخت بمباري ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ وقتي طور تي لون نون جي حڪومت جي خلاف اڳڀرائي رڪجي ويئي، پر 1975ع ۾ لون نون جي حڪومت شڪست کاڌي ۽ 17 اپريل تي ملڪ جي وڏن شهرن تي متحده محاذ جي گوريلا فوج قبضو ڪيو، ٻهراڙيون ته اڳ ۾ ئي سندن قبضي ۾ هيون.
جنوري 1976ع ۾ متحده محاذ ختم ڪري ملڪ کي ڊيمو ڪريٽڪ ڪمپوچيا جو نئون نالو ڏنو ويو ۽ نئين آئين موجب ’چونڊون‘ ڪرايون ويون. انهن چونڊن ۾ شهرن مان تڙيل آباديءَ کي راءِ ڏيڻ جو حق نه هو. انهن چونڊن جي نتيجي طور اعلان ڪيو ويو ته ”پول پاٽ“ نالي رٻڙ جي کيت جو مزدور انقلابي حڪومت جو سربراهه چونڊيو ويو آهي، اهو راز ته سيپٽمبر 1977ع ۾ ’پول پاٽ‘ جي چين جي دوري جي موقعي تي کُليو ته اهو هڪ اڳوڻو اسڪول ماستر ’سالوٿ سار‘ آهي، جيڪو 1963ع کان زير زمين ’ڪميونسٽ پارٽي آف ڪمپوچيا‘ جي سينٽرل ڪميٽيءَ جو سيڪريٽري جنرل رهيو هو. اصل ۾، 17 اپريل 1975ع تي نام ڦنهه (Phnono penh) تي کيمراؤج جي قبضي کان هڪدم پوءِ سخت دور جي شروعات ٿي.
سائرس اعظم جو مقبرو
سائرس اعظم جو مقبرو ((فارسي: آرامگاه کوروش بزرگ,  انگريزي: The Tomb of Cyrus))  ايران جي قديم  هخامنشي يا اھڪيمنيد سلطنت (Achaemenid Empire) جي باني سائرس ٻئي (Cyrus II) جي آخري آرامگاھ  آھي. سائرس ٻئي کي ايراني تاريخ ۾ ڪوروش بزرگ يا ڪوروش ڪبير جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. ھن کي عام طور تي سائرس اعظم (Cyrus the Great) جي نالي سان بہ ياد ڪيو وڃي ٿو. ھن بادشاھ جو مقبرو ايران جي فارس صوبي ۾ پاسارگاد (Pasargadae )  جي کنڊرن ۾ موجودھ  شيراز شھر کان اٽڪل 60 ميل اتر اولھ ۾ موجود آھي.
پول پاٽ
ڪمبوڊيا ۾ پول پاٽ جو ”سماجي پروگرام“ جاري هو، جو کيمراؤج پنهنجو ڌيان ويٽنام ڏانهن ڌريو، پول پاٽ جي قيادت ۾ کميروج 1977ع کان 1978ع تائين لڳاتار ويٽنام تي حملا ڪيا. ويٽنام جي خلاف ”پول پاٽ“ جي فوجي اڳرائي جو نتيجو هي نڪتو جو ڪمبوڊيا اقتصادي لحاظ کان تباهه ٿي ويو. 1979ع ۾ جڏهن ويٽنام ڪمبوڊيا تي حملو ڪيو ۽ پول پاٽ کان اقتدار کسجي ويو ته هن ڪمبوڊيائي عوام کي ويٽنام جي خلاف اُڀاري هڪ ڊگهي ڇاپه مار جنگ جي شروعات ڪئي، پول پاٽ جي سڄي شخصيت تضادن جي مجموعو هئي، هن هاري انقلابين کي منظم ڪيو، پر انهن انقلابين کي ڪوبه انتظامي تجربو نه هو.
سائرس اعظم جو مقبرو
ھن مقبري جو ذڪر مشھور يوناني تاريخدان آرين (Arrian) جي قديم  لکڻين ۾ ملي ٿو. انھن لکڻين جي مدد سان انگريز ليکڪ جيمس جسٽينين مورئر (James Justinian Morier)   ھن جي وڌيڪ تحقيق ڪئي. ھن مقبري جي خاص ڳالھ ھيءَ آھي تہ ھن جو بنياد ايترو تہ مضبوط ٺاھيو ويو آھي جو وڏا وڏا زلزلا بہ ھن کي لوڏي نہ سگھيا آھن. ھي ايران جي مکيہ ثقافتي ورثي وارو ھنڌ آھي. سائرس اعظم جي وفات کان اٽڪل 200 سال پوءِ سڪندراعظم بہ ھن مقبري جو دورو ڪيو ھو. يوناني تاريخ نويس اسٽرابو (Strabo) لکي ٿو تہ سڪندراعظم تخت جمشيد تي حملو ڪري ان کي نيست ۽ نابود ڪرڻ کان پوءِ سائرس جي مقبري جو دورو ڪيو. ھن پنھنجي ھڪ جنگجو سالار ارسطوبلس کي حڪم ڏنو تہ مقبري ۾ اندر گھڙي وڃي. جڏھن ھو اندر داخل ٿيو تہ ھن کي مقبري اندر ھڪ سونو بسترو، ھڪ ميز جنھن تي پاڻي پيئڻ جو سامان رکيل ھو، ھڪ سون جي ٺھيل ميت جي ڏولي، ڪجھ قيمتي زيور ۽ مقبري تي لکيل ڪجھ تحريرون ڏسڻ ۾ آيون. روايتن مطابق مقبري اندر ھڪ ڪتبي تي لکيل ھو تہ ”اي واٽهڙو! آءٌ اهو ايشيا جو عظيم بادشاهه آهيان جنهن پرشن سلطنت جوڙي. ان ڪري منهنجي هن معمولي مقبري تي حسد نه ڪر جنهن جي مٽيءَ هيٺ منهنجو لاش دٻيل آهي“ ،. اھو ڪتبو ھن وقت غائب ٿي ويو آھي.
سڃاڻپ
ماضيءَ ۾ ھن مقبري کي ماڻھو مادرِِ سليمان  (سليمان جي ماءُ) جو قبو سمجھندا ھئا. ڪن ماڻھن جي خيال ۾ اھا مشھور پيغمبر حضرت سليمان عليہ الاسلام جي والدھ جي آخري آرامگاھ آھي جڏھن تہ ڪي وري انھيءَ کي خليفي سليمان ابن عبدالملڪ جي امڙ سان منسوب ڪن ٿا. سڀ کان پھريائين اٽليءَ جي سياح  گيو سيفيت باربارو (Giosafat Barbaro) ھن مقبري جو ذڪر پنھنجي سفرنامي ۾ ڪيو. ان بعد جرمنيءَ جي سياح  جوھان البريٽ ڊي مانڊيلسلو   (Johan Albrecht de Mandelslo)  پڻ ھن مقبري جي باري ۾ لکيو آھي.
پول پاٽ
1995ع ۾ پول پاٽ جي بدن جي ساڄي پاسي تي اڌرنگ جو حملو، ٿيو، هو پراڻي مليريا ۾ به مبتلا هو، ٻيلن ۾ کميراؤج جي آخري مرڪزي تي قبضي کانپوءِ هن ٿائي سرحد جو ويجهو اچي پناهه ورتي هئي، جتي هو آگسٽ 1998ع ۾ مري ويو، سندس موت تي به ڪيترائي افواهه پکڙيا، ڪن چيو ته کيس زهر ڏنو ويو ته ڪن وري چيو ته کيس قتل ڪيو ويو، سندس موت جي ٻي ڏينهن سندس لاش کي پري کان صحافين کي ڏيکاريو ويو ۽ سندس مڙهه کي سندس گهر جي ڀرسان ڪاٺين ۽ ٽائرن جي ڍڳ ۾ ساڙيو ويو.
زمرو:1925ع جون پيدائشون زمرو:1998ع جون فوتگيون زمرو:سياست زمرو:شخصيتون
سائرس اعظم جو مقبرو
سڃاڻپ
ھن مقبري جو برطانيہ جي ليکڪ جيمس جسٽينين مورئر (James Justinian Morier) ڪافي تفصيل سان ذڪر ڪيو آھي. بعد ۾ اسڪاٽلينڊ جي سياح رابرٽ ڪير پورٽر(Robert Ker Porter) پڻ مرئر جي لکڻين جي تصديق ڪئي آھي.
مورئر ھن مقبري جي باري ۾ لکيو آھي تہ ھن مقبري جو بنياد چوڪنڊو آھي ۽ اھو بنياد سنگمرمر جي وڏن وڏن بلاڪن تي رکيو ويو آھي. قبي جي شڪل مصر جي اھرامن وانگر آھي ۽ ستن تھن تي مشتمل آھي، ھن قبي جي ھر حصي تي خوبصورت چٽسالي ٿيل آھي. البت قبي جي اڏاوت قديم فارس (ايران) ۽ عرب تھذيب سان مشابھت نٿي رکي. مقامي ماڻھو ھن قبي کي سليمان جي امڙ جي آخري آرامگاھ سمجھن ٿا. فقط عورتون ھن قبي اندر وڃي سگھن ٿيون ۽ مردن کي اندر وڃڻ جي اجازت ناھي، ايتري قدر جو قبي جي چاٻي بہ عورتن وٽ آھي.
پورئر وڌيڪ لکي ٿو تہ، ”ماڻھن ھن مقبري سان ڪجھ عجيب و غريب ڪھاڻيون ۽ توھمات منسوب ڪري ڇڏيا آھن. مثال طور مقبري جي ڀرسان پاڻيءَ بابت چون ٿا تہ جيڪڏھن ڪنھن ماڻھوءَ کي ڇتو ڪتو ڏاڙھي وجھي ۽ ھو ٽيھن ڏينھن اندر ھي پاڻي پيئي تہ چڱو ڀلو ٿي پوندو. جيتوڻيڪ ماڻھو ھن کي سليمان جي ماءُ جي مزار سمجھن ٿا پر منھنجو دماغ اھو مڃڻ لاءِ تيار ناھي ڇاڪاڻ جو ھي قبو فارس، ترڪيءَ ۽ ايشيا مائنر ۾ موجود سمورن بزرگن جي مزارن کان بنھ  مختلف آھي“.
قديم يوناني تاريخدان آرين جي لکڻين جي ڀيٽ ڪندي مورئر لکي ٿو تہ ھي سائرس اعظم جي آخري آرامگاھ ٿي سگھي ٿي.
مقبري جي بناوت
سائرس جو مقبرو پاسارگاد جي شاھي پارڪ جي ڏاکڻين ڪنڊ ۾ تعمير ٿيل آھي. . ھي مقبرو زردي مائل اڇي رنگ جي چن جي پٿر مان ٺاھيو ويو اھي. ھي مقبرو ايترو تہ مضبوط آھي جو 2500 سالن جي گرمين، سردين ۽ زلزلن بہ  ھن جي بناوت تي ڪو گھڻو اثر نہ وڌو آھي ۽ ھي اڄ بہ پنھنجي اصلوڪي حالت ۾ موجود آھي. ھن جي پيڙھ مستطيلي شڪل جي سنگمرمري پٿر جي پليٽفارم تي ٻڌل آھي جنھن جي ڊيگھ 13.35 ميٽر ۽ ويڪر 12.30 ميٽر آھي. ھن عمارت جا ٻہ حصا آھن. ھڪ ڇھن ڏاڪن وارو پٿر جو چبوترو ۽ ڇھين ڏاڪي تي ھڪ ڇت وارو ڪمرو. عمارت جي ڪل اوچائي 11 ميٽرن کان ٿورو وڌيڪ آھي. پھرئين ڏاڪي جي اوچائي 165 سينٽي ميٽر، جڏھن تہ ٻئي ۽ ٽئين ڏاڪي جي اوچائي 105 سينٽي ميٽر آھي. چوٿين، پنجين ۽ ڇھين ڏاڪي مان ھرھڪ جي اوچائي 57.5 ميٽر آھي. مقبري جي ڪمري جو بنياد ڇھين ڏاڪي واري پليٽفارم تي رکيل آھي جنھن جي پکيڙ اٽڪل 6.40×5.35 چورس ميٽر آھي. قبي جو ڪمرو 3.17 ميٽر ڊگھو، 2.11 ميٽر ويڪرو ۽ 2.11 ميٽر اوچو آھي. ڪمري جون ڀتيون 1.5 ميٽرن تائين ٿلھيون آھن ۽ ھر ڀت سٺي نموني ٽُڪِيَل پٿرن جي چئن قطارن مان ٺھيل آھي. پھرين ۽ ٻي قطار ٽئين ۽ چوٿين قطار کان وڌيڪ ڊگھي آھي. ايئن ٿو لڳي تہ ساڄي پاسي کان ھڪ ٻٽو دروازو ھو جنھن کي ساڄي يا کاٻي پاسي ڇڪي کولي سگھبو ھو. اھو دروازو ھاڻي موجود ناھي. موجودھ دروازو 78 سينٽي ميٽر ويڪرو ۽ 150 ميٽر اوچو آھي.
مقبري جي ڪمري جي سامھون دروازي جي مٿئين ٽڪنڊي ۾ ھڪ سھڻو گل اڪريل ھو. ھن وقت انھيءَ گل جو فقط اڌ وڃي بچيو آھي. يورپي سياح جوھن البريٽ وان مينڊلسلو (Johann Albrecht von Mandelslow) سن 1638ع ۾ اھو گل ڏٺو ھو ۽ انھيءَ کي ھن مقبري جي پينٽنگ ۾ ڏيکاريو. ان کان پوءِ ھڪ ڊگھي عرصي تائين ھي گل ماڻھن جي ذھن تان ميسارجي ويو. 1964ع ۾ ڊيوڊ اسٽرونيچ (David Stronach) انھيءَ گل کي ٻيھر پينٽنگ ۾ ظاھر ڪيو. گل ۾ 12 وڏيون پنکڙيون آھن ۽ انھن مان 24 ننڍيون پنکڙيون اندرئين ۽ 24 ٻاھرئين پاسي ڦٽي نڪرن ٿيون. ھي گل سج جي عڪاسي آھي. ھي گل ٻڌائي ٿو تہ ايراني سائرس جي ڪردار ۽ شخصيت کي سج سان تشبيہ ڏين ٿا.
مقبري جي ڇت اندرئين پاسي کان سنئين سڌي ۽ سادي آھي جڏھن تہ ٻاھرئين پاسي کان عربي عدد  اٺ  (٨) وانگر آھي. ڇت ٻن قيمتي پٿرن مان ٺھيل آھي، جن جي مٿان ھڪ اھرام جي شڪل جھڙو پٿر رکيل آھي. انھيءَ پٿر جي بنياد جي پکيڙ 6.25×3 چورس ميٽر آھي ۽ ان جي ٿولھ اڌ ميٽر آھي. ڇت جي مٿئين ۽ اندروني حصي جي وچوارو حصو ھڪ خالي ٽڪنڊي وانگر نظر اچي ٿو.
ھن مقبري جي ٻہ ڀيرا مرمت ٿي چڪي آھي. پھريون ڀيرو 1972ع ۾ ۽ ٻيو ڀيرو 2002ع ۽ 2009ع جي وچ واري دور ۾.
سائرس اعظم جو ڏھاڙو
ھر سال 29 آڪٽوبر تي سائرس اعظم جو ڏھاڙو سندس مقبري تي ملھايو وڃي ٿو. ھن ڏھاڙي کي فارسيءَ ۾ ”روز ڪوروش بزرگ“ ڪوٺيو وڃي ٿو. ايران جي نئين سال کي نوروز ڪوٺيو وڃي ٿو. ان ڏينھن بہ ھزارين ايراني ھن مزار تي گڏ ٿي پھنجي عقيدت جو اظھار ڪندا آھن.
حوالا
زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان زمرو: تاريخي ماڳ
عرب اسرائيل جنگ 1948
عرب اسرائيل جنگ 1948  جنھن کي اسرائيل ۾ جنگ آزادي سڏيندا آهن، اسرائيل جي نالي نئين قائم ٿيل رياست ۽ عرب ملڪن جي فوجي اتحاد جي وچ ۾ لڳل جنگ جو نالو آهي، جيڪا برطانيه جي ٻي مھاڀاري جنگ کانپوءِ نگراني ۾ آيل برطانوي فلسطين جي علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ لاءِ لڳي ھئي. ھن جنگ کي پھرين عرب اسرائيل جنگ بہ چوندا آھن.
1917ع ۾ بالفور واري اعلان ۽ 1920ع ۾ برطانوي مينڊيٽ واري فلسطين جي قيام کان پوءِ يھودين ۽ عربن وچ ۾ ھلندڙ دٻاءُ واري حالت،  تڪرار جي صورت اختيار ڪئي. 1936ع کان 1939ع جي وچ تائين ھلندڙ مخالفت، فلسطين ۾ عرب انقلاب کي جنم ڏنو ۽ وري 1944ع کان 1947ع تائي ھلندڙ يھودين جي مخالفت وري يھودي بغاوت کي جنم ڏنو. انھن ٻنھي دٻاءُ وارين حالتن 1947ع ۽ 1948ع ۾ گھرو ويڙھ کي جنم ڏنو، خاص طور تي 29 نومبر 1947ع تي گڏيل قومن جي مينڊيٽ واري فلسطين جي ٽن حصن ۾ ورھائڻ جي اعلان بعد؛ جنھن تحت ھڪ حصو عربن جي رياست، ٻيون حصو يھودين جي رياست ۽ ٽيون حصو بين الاقوامي علائقو جنھن ۾ بيت المقدس ۽ بيت الحم جا شھر شامل ھيا.
15 مئي 1948ع تي فلسطين جي گھرو ويڙھ اسرائيل ۽ عرب ملڪن وچ ۾ تڪرار جي صورت اختيار ڪئي ۽ اسرائيل جي خودمختياري جي اعلان کانپوءِ مصر، اردن، شام ۽ عراق جون فوجون فلسطين ۾ داخل ٿي ويون. انھن مان اردن 2 مئي تي يھودي سفارتڪارن سان ڳالھيون ڪري جنگ کان پاسو ڪرڻ جو واعدو ڪيو ھو. جنگ جي نتيجي ۾ اسرائيل گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي قرارداد نمبر 181 موجب فلسطين جي تقسيم جي منصوبي تحت کيس مليل علائقي کان سواءِ فلسطيني رياست جي بہ 60 سيڪڙو حصي تي قابض ٿي ويو. ان 60 سيڪڙو عرب علائقي ۾ جافا، لڊا،رملا، گليلي ۽ نيگيو جا ڪجھ علائقا شامل ھيا. باقي 40 سيڪڙو فلسطين جا علائقا جن ۾ بيت المقدس کان تل ابيب روڊ جو وڏو حصو، اولھ بيت المقدس ۽ اولهندي ڪناري جا ڪجھ علائقا ٽرانس جارڊن يا اردن جي قبضي ۾ آيا، جيڪي اردن پنھجي ملڪ م ملائي ڇڏيا. غزہ جي پٽي تي مصر جو قبضو ٿي ويو.
پھرين ڊسمبر 1948 ۾ تي جيروڪو ڪانفرنس ۾ 2000 فلسطيني وفدن فلسطين ۽ ٽرانس جارڊن جي انضمام جو مطالبو ڪري عرب اتحاد طرف قدم وڌايو. پر فلسطيني عربن جي رياست قائم نہ ٿي سگھي. تڪرار علائقي جي اندر نسلي مردم شماري جي تبديلي آڻي ڇڏي. جنگ بعد اٽڪل ست لک فلسطينين کي بي گھر ڪري اسرائيل جي علاقن مان تڙيو ويو. جن کي فلسطيني پناھگير چيو ويو. پناهگيرن سان جيڪو گذريو ان کي النقبہ جو نالو ڏنو ويو يعني تباھي. جنگ جي خاتمي کان پوء رڳو ٽن سالن ۾ ست لک يھودي اسرائيل لڏي آيا انھن ۾ وڏو تعداد انھن جو ھو جن کي عرب ملڪن مان تڙيو ويو ھو.
جنگ جو پسمنظر
thumb|left|جنرل اسيمبلي جي قرارداد نمبر 181 تحت تجويز ڪيل برطانوي مينڊيٽ واري فلسطين جي تقسيم جو نقشو جنھن ۾ نيري رنگ ۾ يھودي رياست، نارنگي رنگ ۾ فلسطيني عربن جي رياست ۽ ان ۾ اڇي رنگ سان بيت المقدس وارو ننڍڙي بين الاقوامي علائقو
ٻين مھاڀاري جنگ جي خاتمي بعد عرب قومون برطانوي (ليگ آف نيشنز واري) مينڊيٽ وارن علائقن ۾ اڀرڻ لڳيون. ٽرانس جارڊن وارو علائقي ۾ عربن جي ھاشمي خاندان جي عبدالله اول 1946ع ۾ ٽرانس جارڊن برطانيا کان آزاد ڪرايو ۽ 1949ع ۾ ان ملڪ جو نالو تبديل ڪري اردن رکيو. آزادي کان پوءِ بہ شاھ عبدالله برطانيا جي زبردست اثر ھيٺ ھيو. مصر بہ 1922ع ۾ آزاد ٿيو ۽ اتي قائم ٿيل بادشاھت بہ نالي ماتر خودمختيار ھئي ڇو تہ برطانيا اڃان اتي پنھجو اثر جاري رکندو پيو اچي ايستائين جو اينگلو ايجپٽن ٽريٽي، 1936 عمل ۾ آيو جنھن اتي برطانيا جي فوجي چرپر کي صرف سوئيز ڪئنال واري گيريزن تائين محدود ڪيو جيڪا بہ 1945ع تائين قائم رهي سگهي. 1943ع ۾ لبنان بہ آزاد رياست بڻجي ويو پر فرانسيسي فوج اتي پوء به 1946ع تائين رھي ۽ ساڳي سال شام بہ فرانس کان آزادي ماڻي. 1945ع ۾ مصر، عراق، شام، لبنان، يمن، ٽرانس جارڊن، ۽ سعودي عرب پاڻ ۾ ملي عرب ملڪن جي وچ ۾ ويجھڙائي وارين پاليسين کي رابطن ھيٺ رکڻ خاطر عرب ليگ ٺاھي، ۽ ھڪٻئي جي دفاع لاءِ معاھدي تي صحيحون پڻ ڪيون. انھن مان سعودي عرب، مصر ۽ شام کي انديشو ھيو تہ ٽرانس جارڊن فلسطين کي مڪمل يا جزوي طور تي پنھنجي ملڪ ۾ ملائي ڇڏيندو ۽ ان سرزمين وسيلي شام ، لبنان ۽ حجاز تي حملي ڪرڻ يا انھن ملڪن کي ڪمزور ڪرڻ جي قابل ٿي سگھندو. 29 نومبر 1947 تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي قرارداد پاس ڪري فلسطين کي ٽن حصن ۾ ورھائڻ جي تجويز منظور ڪئي. ان قرارداد جي يھودين آجيان ڪئي پر عرب ان تي ناراض ٿي پيا. فلسطين ۾ پرتشدد مظاهرا شروع ٿي ويا، جيڪي وڌي 1947 ۾ وڏي پيماني تي گھرو جنگ جي صورت اختيار ڪري ويا. جنوري کان پوءِ عرب لبريشن آرمي جون سرگرميون وڌي ويون ۽ انھن گليلي ۽ سماريا ۾ پنھنجي طاقت کي وڌايو. عبدالقادر الحسيني سوين مجاھدن جي لشڪر سان مصر کان آيو ۽ فلسطين ۾ ڪجھ ھزار نوان مددگار ڀرتي ڪيا ۽ بيت المقدس ۾ ھڪ لک يھودين جو گھيرو ڪيو. ان کي روڪڻ لاءِ يھودي اختيارين ھڪ سئو کن جنگي گاڏين جو قافلو روانو ڪيو. الحسيني جي مجاھدن ھگانا جي ان قافلي کي تباھ ڪري ڇڏيو ۽ يھودين جو گھيرو تنگ ڪيو، سوين ھگانا جا ھٿياربند جيڪي گھيري اندر يھودين کي رسد پھچائڻ جي ڪوشش ڪن پيا، سي مارجي ويا. حالات ڏاڍا خراب ٿي ويا ھئا پر يھودي آبادي قبضو ڇڏڻ لاء تيار نہ ھئي. عرب آبادي بہ ان گھرو ويڙھ ۾ غير محفوظ ٿي وئي هئي. ھائفا، جافا ۽ بيت المقدس مان ۽ يھودين جي اڪثريت وارن علائقن مان وچولي ۽ مٿئين طبقن سان تعلق رکندڙ لڳ ڀڳ ھڪ لک عرب لڏي ٻين علائقن يا اوڀر وارن ملڪن ڏانھن ھليا ويا. اتي حالتون بگڙي وڃڻ ڪري آمريڪا فلسطين جي تقسيم واري تجويز تان ھٿ کڻي ويو ۽ عرب ليگ جي حوصلا افزائي ڪئي تہ جيئن عرب سمجھن تہ عرب لبريشن آرمي جي اضافي سان تقسيم جي تجويز جو خاتمو اچي ويندو. ٻئي طرف برطانيا 7 فبروري 1948 تي فلسطين جي عرب علائقن کي ٽرانس جارڊن ۾ ضم ڪرڻ جي حمايت جو فيصلو ڪيو. يھودين ۾ به ان خيال زور ورتو ته سندن شڪست جو سبب انھن جي ڪمزوري نہ پر چپ ڪري ويھي ڏسڻ واري پاليسي ھئي ان ڪري ڊيوڊ بين گوريان ھگانا جي نئين سر تنظيم سازي ڪئي ۽ فوج ۾ جبري ڀرتي کي لازمي بڻائي ڇڏيو. ان ھر يھودي مرد ۽ عورت جي فوجي تربيت کي لازمي ڪري ڇڏيو. گولڊا ميئر آمريڪا مان ھمدردن مان فنڊ گڏ ڪري موڪليو ۽ جوزف اسٽالن جي صيھوني مقصد جي حمايت جي فيصلي سان يھودين جا نمائندا اوڀر ۾ ھٿيارن جا اھم معاھدا ڪرڻ جي قابل ٿي ويا ۽  ھگانا جي ايجنٽن ٻي جنگ عظيم جو بچيل مرمت ٿيل جنگي سامان حاصل ڪري پنھنجي فوج جي سامان ۽ ان جي چرپر يا لاسجسٽڪ کي بھتر بڻايو. آپريشن بليڪ ذريعي ھٿيارن جي مارچ جي مھيني تائين منتقلي ڪئي وئي.
بين گوريان ايگئيل آدين تي اھا ذميداري رکي تہ جيئن ئي برطانيا علائقو خالي ڪري تہ ھي فلسطيني عربن تي حملو شروع ڪري ڇڏي. ان منصوبي جو نالو ڊاليٽ پلان (Plan Dalet)  ھيو جيڪو مارچ ۾ جوڙيو ويو ۽ اپريل ۾ ان تي عملدرآمد ڪرڻو ھو. ھڪ ٻيو منصوبو آپريشن نيچشن جو ھو جنھن تحت الحسيني طرفان ڪيل جيروسلم جو گھيرو ختم ڪرڻو ھو، پندرهن سؤ فوجي ھگانا جي گيواٽي برگيڊ ۽ پالماخ جي ھئرل برگيڊ حملا شروع ڪري جيروسلم طرف ويندڙ رستو 5 اپريل کان 20 اپريل تائين صاف ڪري ڇڏيو. ٻئي مسلمان ۽ يھودي جيروسلم جي بين الاقواميت جي خلاف ھئا. يھودي منصوبي بنديءَ سان شھر تي قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا. شھر عربن جي گھيري کان آزاد ٿي ھگانا جي قبضي ۾ اچي ويو. ڪاروائي ڪامياب وئي ۽ آخري ٻن مھينن ۾ ڪافي کاڌ خوراڪ ٽرڪن وسيلي جيروسلم جي يھودين ۾ ورھائڻ لاء منتقل ڪئي وئي. الحسيني مارجي ويو. ھگانا جي ان آپريشن ۾ ارگون ۽ ليھي گروپن گڏجي فلسطين عربن جو تمام وڏو قتل عام ڪيو جيڪو تاريخ م ديرياسين قتلام جي نالي سان مشھور آھي جنھن جي وڏي پيماني تي مذمت ٿي. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي فلسطيني عرب ھن ڌرتيءَ تان لڏڻ تي مجبور ٿي پيا. ٻئي طرف عرب لبريشن آرمي جي ھلندڙ آپريشن ناڪام  ٿي ويو. ۽ گڏوگڏ دروز عرب انھن سان غداري ڪري يھودين سان ملي ويا. ان ويڙھ دوران برطانيا پنھنجي فوج علائقي مان ڪڍي ويو، اھڙي حالتن عرب ملڪن کي مداخلت تي مجبور ڪيو پر انھن جي تياري ٿيل نہ ھئي ۽ آھي مناسب فوج نہ موڪلي سگھيا جيڪا بازي کي ڦيرائي سگھي ھا. thumb|شاھ عبدالله اول 29 مئي 1948 ۾ جيروسلم جي چرچ ٻاھران. عربن جي اڪثريت ٽرانس جارڊن جي شاھ عبدالله اول طرف ڏسي رھي ھئي پر ھو پڻ نہ پيو چاهي تہ فلسطين جي آزاد عرب رياست ٺھي ڇوتہ ھو ان علائقي جي اردن ۾ انضمام چاھي پيو. ھي ٻٽي راند کيڏي رھيو ھو ھڪ طرف يھودين جي اختيارين سان ڳالھيون ٻوليون ڪري رھيو ھو ۽ ٻئي طرف عرب ليگ ۾ بہ ويٺو هو. حملي جي لاء ھگانا ڪاميابي سان ڪاروايون ڪيون جن ۾ آپريشن يفتاھ پن شامل آھي. ۽ آپريشن بين امي جنھن ذريعي گليلي ۾ پنھنجي قبضي کي مضبوط بڻايو، ۽ آپريشن ڪلشون جنھن جيروسلم جي ٻاھران گڏيل محاذ جوڙيو. شاھ عبدالله اول ۽ گولڊا ميئر جي وچ ۾ بي سود ڳالهين ٻولين جي نتيجي بعد 13 مئي تي ڪفار ايتزيئون قتل عام([Kfar Etzion massacre) ٿيو جنھن عرب ليڊرن کي محسوس ڪرايو تہ جيروسلم واري جنگ بي رحم ٿيندي.14 مئي 1948 تي بين گوريان اسرائيل جي رياست جي قيام جو اعلان ڪري ڇڏيو جنھن تي عرب ملڪن مداخلت ڪئي اھڙي طرح گھرو ويڙھ ھلندي ھن پھرين عرب اسرائيل جنگ جي شروعات ٿي وئي.
جنگ جي تياري
سيپٽمبر 1947 ۾ ھگانا وٽ 10489 رائفلون، 702 لائيٽ مشين گنون، 2666 سب مشين گنون، 186 ميڊيم مشين گنون، 672 ٻہ انچي مارٽر ۽ 92 ٽي انچي مارٽر 76 mm وارا موجود ھيا. ع1946 ۾ بين گوريان طئي ڪيو تي يھودين کي نہ صرف فلسطيني عربن پر عرب ملڪن سان بہ بچاء لاءِ لڙائي ڪرڻي پوندي ان ڪري کين ڳورن ھٿيارن جي اشد ضرورت ھئي.جنھنڪري ھن يورپ مان ھٿيارن حاصل ڪرڻ لاءِ مھم ھلائي ۽ پھرين چند مهينن ۾ ئي ھي ھٿيارن جو گھڻو تعداد حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو thumb|جون 1948 ۾ اسرائيلي ايويا ايس-199
جنگ
پھرين جنگ بندي تائين، جولائي 1948ع ۾ اسرائيل پنھنجي ھوائي فوج، بحري فوج ۽ ٽئنڪ بٽالين قائم ڪري چڪو ھو. جنگ ۾ حصو وٺندڙ عرب رياستن جو تعداد پنج ھيو جن ۾ مصر، ٽرانس جارڊن،عراق، شام ۽ لبنان شامل ھيا جن پنھنجي عام فوج جا مھم جو دستا فلسطين ۾ موڪليا. جنھن بعد اضافي نفري بعد ۾ سعودي عرب ۽ يمن موڪلي. جنگ وقت انھن ملڪن جي فوجين جو تعداد لڳ ڀڳ 23500 کان 26000 ھيو جن م مصري فوجي 10000، اردني 4500، عراقي 3000، شامي 6000، عرب لبريشن آرمي جا 2000، لبناني 1000 ۽ سون جي تعداد ۾ سعودي شامل ھيا.ان کان سواءِ ھڪ ھزار فلسطيني اڳي ئي ويڙھ ۾ شامل ھيا. جنگ کان پھريان ان جنگ ۾ شامل عرب فوج جي ٽريننگ برطانيا ۽ فرانس جي ماھرن ڪئي ھئي.ان وقت اردن جي فوج جو سربراھ ليفٽيننٽ جنرل سر جان گلب ھيو. شام چيڪوسلاواڪيا مان عرب لبريشن آرمي لاءِ ننڍا ھٿيار خريد ڪيا پر ھگانا جي سامونڊي مداخلت ڪري انھن جي بحري رسد نہ ٿي سگھي. ٽرانس جارڊن جي فوج عرب ليجيئن عربن ۾ سڀ کان وڌيڪَ تربيت يافتہ ھئي، جنھن جو ڪمان اڃان برطانيوي آفيسرن وٽ ھئي. ان ۾ فوجين جو تعداد 12000 تائين ھيو جيڪي چئن انفرنٽري ريجمينٽن ۾ ورھايل ھئي جنھن وٽ 40 توپون ۽ 75 ھٿيارن واريون گاڏيون هيون جنوري 1948 تائين ان ۾ 3000 مضبوط ٽرانس جارڊن سرحدي فورس جو اڃان اضافو ٿيو. ان وقت ان فوج ۾ خدمتون ڏيندڙ برطانيا جي آفيسرن جو تعداد 48 ھيو. ليجن جي ڪمانڊر جنرل گلب پاشا اردني فوج کي ھيٺين چئن برگيڊن ۾ ورهايو ھيو:
عرب ليجيئن جنگ ۾ مئي 1948ع ۾ شامل ٿي پر رڳو انھن علائقن ۾ وڙھي جيڪي شاھ عبدالله اول ٽرانس جارڊن جي لاءِ محفوظ ڪرڻ چاھيا پئي. جن ۾ اوڀر ڪنارو ۽ اوڀر جيروسلم شامل ھيا. اپريل ۾ بيلجيم جي سوئس  ڪمپني برطانيا جي ايٿوپيا واري پرڏيھي معاملن واري آفيس جي ذريعي اردن ۽ مصر سان وڏي پيماني تي ھٿيارن جو سودو ڪيو پر ان جي رسد ۾ فرانس رڪاوٽ وڌي ۽ برطانيا جي ٽرانس جارڊن طرف ويندڙ ھوائي جھازن جي اسڪواڊرن  کي لھڻ جي اجازت ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ بيلجيئم تي سفارتي ڌٻاءُ وڌو تہ عرب ملڪن سان ھٿيارن جا سودا منسوخ ڪري. 1948 ۾ عراق جي فوج ۾ ڪل ٻارھن برگيڊ ھيون جن ۾ جملي 21000 کن فوجي ھيا، ۽ عراقي ھوائي فوج وٽ 100 جھاز ھيا جن مان اڪثر برطانوي ھيا.شروع ۾ عراق صرف 3000 فوجي فلسطين موڪليا. ان کان علاوه چار انفرنٽري برگيڊون، ھڪ آرمرڊ بٽالين پڻ موڪليا ۽ انھن سڀني کي اردني رھنمائي ۾ ڪم ڪرڻو ھو. عراق جو پھريون فوجي قافلو اپريل 1948ع ۾ جنرل نورالدين محمد جي ڪمان ۾ اردن پھتو
1948ع ۾ مصر جي فوج جو تعداد 40000 ھيو. ان جا 80 سيڪڙو فوجي وڏي عمر ۾ اچي چڪا ھيا ۽ فوجي ملازمت جي قابل نہ رھيا ھيا ۽ انھن جو سامان جي چرپر جو نظام اھڙو نہ ھيو جو سرحدن کان ٻاهر پري تائين مڪمل رسد پھچائي سگھي. جنگ جي شروعات وقت مصر ڏھ ھزار مھم جوءُ فوجين کي فلسطين ۾ ميجر جنرل احمد علي المواوي جي ڪمان ۾ موڪليو جيڪا پنج انفرنٽري بٽالين تي مشتمل ھئي جن مان ھڪ آرمرڊ بٽالين  ۾ برطانوي ننڍيون ٽئنڪون ايم ڪي 6 ۽ مالٽڊا 2 ٽئنڪون شامل ھيون، ھڪ بٽالين ڪيو ايف 25 توپنسان مسلح ھئي، ھڪ بٽالين سڪس پائونڊر توپن سان مسلح ھئي. ھڪ بٽالين وچولي مشين گنن سان مسلح ھئي. مصر جي ھوائي فوج مان 30 سپر مئرين اسپٽ فائر، 4 ھاڪر ھريڪين 20 ڪروڊ بمبار جھازن ۾ تبديل ڪيل سي 47 اسڪائٽرين جنگ ۾ شامل ھيا. شام جي فوج ٽن انفرنٽري برگيڊ ۽ ھڪ آرمرڊ برگيڊ ۾ ورھايل 12000 فوجين حصو ورتو.ان کان سواءِ شامي ھوائي فوج جي پنجاھ جھازن حصو ورتو جن مان ڏھ جديد ۽ ٻي جنگ عظيم واري جنريشن جا ھيا.فرانس شام سان ھٿيارن جي وڪري جا معاھدا صحيحين ٿيڻ باوجود معطل ڪري ڇڏيا. لبنانجي فوج سڀ کان ننڍي ھئي جنھن جي 3500 فوجين جنگ ۾ حصو ورتو. گيلبر مطابق جون 1947 ۾ بين گوريان جو لبنان جي مئرونائٽ واري مذھبي قيادت سان معاھدو ٿيو جنھن تحت ڪجھ ھزار پائونڊن جي عيوض لبنان پنھنجي فوج کي فلسطيني جنگ کان ٻاھر ڪڍي ڇڏيو. پر روگن ۽ شلائم مطابق لبنان جي ھڪ ھزار فوجين فلسطين ۾ ڪاروائي لاءِ گھري آيا ھيا ۽ اتر گليلي  ٽپي آيا پر يھودي ويڙھاڪن کين روڪيو ۽ پسپا ڪندي ڏکڻ لبنان تائين پوئتي ڌڪيو ايستائين جو جنگ ختم ٿي. پھرين ۽ ٻين جنگبندي دوران مصر ۽ عراق فوجي نفري ۽ فوجي سامان ۾ اصافو ڪيو .سعودي عرب جا ڪجھ سئو فوجي جيڪي جنگ ۾ حصو وٺڻ آيا اھي مصري ڪمان ۾ وڙھيا.انھن جو تعداد جنگ دوران 1200 تائين وڌي سگھيو.پھرين جنگبندي دوران سوڊان پنھنجي باقاعده فوج جون ڇھ ڪميٽيون مصر جي ڪمان ۾ وڙھن لاءِ موڪليون يمن ۽ مراڪش بہ ننڍڙا فوجي دستا  موڪليا. 15 مئي 1948 تي برطانوي مينڊيٽ جي خاتمي جي تاريخ ھئي جيڪا 14 تاريخ تي رات جو ٻارهين بجي شروع ٿيڻي ھئي تنھنڪري 14 تاريخ تي برطانيا فلسطين مان نڪري ويو. 14 مئي 1948 تي برطانوي انتظاميہ جي نڪرڻ کان چند ڪلاڪ بعد بين گوريان اسرائيلي رياست جي قيام جو اعلان ڪيو. اسرائيل جي قيام کان ڪجھ ڪلاڪن بعد عرب ملڪن حملو شروع ڪيو. جلد ئي يھودي آباديون حملي جي زد ۾ اچي ويون. ھگانا جون فوجون اڳواٽ ئي نئين قائم ٿيل رياست جي اولهندي سرحد تي پھچي چڪيون ھيون. عربن جي ان حملي جي آمريڪا، سويت يونين ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل تريگ لي مذمت ڪئي ھئي پوء بہ ريپبلڪ آف چين ۽ ٻين گڏيل قومن جي رڪن ملڪن ان جي حمايت ڪئي.
شروع ۾ اھا تجويز رٿيل ھئي تہ جنگ جي شروعات ۾ شام ۽ لبنان اتر کان، عراق ۽ ٽرانس جارڊن اوڀر کان حملو ڪندي چارئي نزرٿ ۾ گڏجي پوءِ ھائفا طرف وڌندا ۽ مصري ڏکڻ کان اڳتي وڌي تل ابيب ۾ داخل ٿيندا. 11 کان 13 مئي تائين دمشق ۾ ٿيل عرب ليگ جي اجلاس دوران شاھ عبدالله اول ان تجويز کي رد ڪري نئين تجويز رکي جنھن مطابق عراق کي جيزريل وادي تي حملو ڪرڻو ھو ۽ عرب ليجيئن رملا ۽ نابلوس تي حملو ڪري ٽنھي کي ھيبرون ۾ ملڻو هو. 12 مئي 1948 تي ان منصوبي جي خفيہ ڄاڻ فراس جي جيروسلم م موجود ڪائونسليٽ جنرل يھودين کي فراهم ڪري ڇڏي.يھودي فوج جو پھريون مشن اھو ھيو تہ عرب حملي آورن کي اڳتي وڌڻ کان روڪي. جيئن ئي برطانيا يھودين جي ھجرت تي ۽ ھٿيارن جي رسد تي پابندي کي ھٽايو تيئن اسرائيلي فوجي طاقت ۾ تيزي سان اضافو شروع ٿي ويو ۽ ھگانا  پيرا ملٽري فورس مان باقاعده فوج جي شڪل اختيار ڪئي. ليھي ۽ ارگون تنھن کان سواءِ ھيون. 26 مئي 1948 تي اسرائيل IDF  اسرائيل ڊفينس فورس قائم ڪئي جنھن ذريعي ھگانا، ليوي ۽ ارگون کي ھڪ مرڪزي ڪمان ۾ رکيو ويو. thumb|اسرائيل فوجي نريم ۾ thumb|upright|نيگبا م اسرائيلي فوجي مصر ڏکڻ پاسي کان 15 مئي 1948 تي ٻن آبادين تي حملو شروع ڪيو  ۽ اھو مقابلا نرم جي جنگ۽ ڪفار ڊاروم جي جنگ جي نالي سان مشھور ٿيا.ان جنگ ۾ مصر توپن، ٽئنڪن وغيره ۽ ھوائي جھازن جو استعمال ڪيو  پر يھودين جي سخت مزاحمت تي ٻنھي مقابلن ۾ مصري فوج ناڪام ٿي. 19 مئي تي يادمورديچائي واري جنگ لڳي ۽ ان محاذ تي يھودي فوج مصري فوج کي پنجن ڏينھن تائين اڳتي وڌڻ نہ ڏنو. نيٺ مصري فوج جو ھڪ ڪالم اتر طرف ساحلي پٽي ڏي غزہ طرف وڌيو ۽ ٻيو ڪالم اوڀر ڏي بيرشيبہ طرف وڌيو. ۽ نيگيو جي پاس ي گھيرو ڪيو جنھن بعد جون جي مھيني ۾ نيگبا واري جنگ لڳي اسرائيلي فوج مصري فوج کي تل ابيب طرف پيشقدمي کي روڪڻ لاءِ گيواتي برگيڊ کي مقابلي ۾ لڳايو. اتر کان پيش قدميءَ دوران مصري فوج 28 مئي تي اسدود پل کي تباھ ڪري ڇڏيو جيڪو تل ابيب طرف وڃڻ لاء رستي ۾ ھئي جنھن جو مطلب ھيو تہ تل ابيب طرف پيشقدمي نہ ڪرڻي ھئي جنھن سان ان محاذ تي اسرائيلين کي وڙھڻ جي ضرورت نہ پئي. جيڪڏهن اھا پيش قدمي نہ رڪجي ھا تہ تل ابيب يھودين جي ھٿن مان نڪري وڃي ھا ڇوتہ اسرائيل وٽ ان پاسي ايتري فوج نہ ھئي جو تيل ابيب جو دفاع ڪري سگھي ھا. 29 مئي کان 3جون تائين اسرائيلي فوج آپريشن پليشيٽ ذريعي مصري فوج کي روڪيو. 6 جون تي نتزانم واري جنگ لڳي. سڀ کان وڏو مقابلو جيروسلم واري جنگ ۾ اسرائيلي فوج ۽ عرب ليجيئن وچ ۾ ٿيو. اسرائيلي لاترون وارو قلعو خالي ڪري ڇڏيو جيڪو عرب ليجيئن جي قبضي ۾ آيو. لاترون واري عيسائين جي خانقاھ بہ اردني فوج جي قبضي ۾ آئي اھڙي طرح اردني فوج اسرائيلي ويڙھاڪن جيروسلم جي يھودين جي وچ ۾ رابطو ٽوڙي ڇڏيو. لاترون قلعي جي واپسي لاءِ اسرائلين حملا شروع ڪري ڏنا جن ۾ انھن جو وڏو جاني نقصان ٿيو جنھن م 585 فوجي مارجي ويا ء انھن حملن ۾ اسرائيلي جنرل مڪي مارڪوس پڻ مارجي ويو
جيروسلم جي گھيري دوران يھودين ٻئي پاسي کان ھڪ نئون رستو برما روڊ ٺاھي پنھنجو شھر جي يھودين سان رابطو بحال ڪيو. عرب ليجيئن اسرائيلي حملن کي ناڪام بڻايو ۽ جوابي حملن ۾ بيت سوسن ۽ گيزر تي قبضو ڪيو پر سخت لڙائي کان پوءِ پالماخ جي دستن قبضو ڇڏائي ورتو.
thumb|upright=.6|علم رياضي جو پروفيسر [[مخائيل فيڪيتي، ھيبريو يونيورسٽي جو پرووسٽ، جيروسلم جي گھيري وقت پنھنجي پاڻي جي حصي سميت]] لاترون جي قبضي سان اردني فوج يا عرب ليجيئن اسرائيلي فوج جي کاڌي ۽ پاڻي جي رسد کي روڪي ڇڏيو. 17 مئي تي شاھ عبدالله اول اردني ڪمانڊر جان بگٽ گلب(گلب پاشا) کي جيروسلم ۾ داخل ٿيڻ جو حڪم ڏنو. عرب ليجيئن شھر تي توپن ۽ مارٽر سان وڏي گولاباري ڪئي ۽ اسرائيلين کي عربن واري علائقي ۽ پراڻي شھر کان ڌڪي ٻاھر ڪڍيو. عرب ليجيئن حراست م آيل سوين يھودين جي قتل عام ڪرڻ لاءِ تيار عربن کان پڻ بچايو. بيت المقدس شھر جي ڏکڻ واري پاسي رامت رشيل ۾ جنگ جاري رھي. عرب ليجيئن ان تي پڻ قبضو ڪيو پر پوء 26 مئي تائين اسرائيلي ويڙھاڪ قبضو وٺي ويا.23 مئي تي آمريڪا جو ڪائونسليٽ جنرل ۽ اقوام متحده جي صلح واري ڪميٽيءَ جو رڪن ٿامس سي. واسن ويسٽ جيروسلم ۾ فائرنگ ۾ مارجي ويو. آڪٽوبر 1948 ۾ اسرائيل ھئرل برگيڊ کي اڳتي آڻي جيروسلم جي ڪاريڊور جو قبضو وٺڻ لاءِ آپريشن جا ھا ھار شروع ڪيو.
عراقي فوج جون ٽي برگيڊ جن ۾ ٻه پيادا ۽ ھڪ آرمرڊ اتر اردن مان درياءِ اردن پار ڪري پھتيون ۽ گيشر تي حملو ڪيو پر ڪاميابي نہ ملي سگھي. پوءِ نابلوس، جينن ۽ تلڪارم طرف پيشقدمي ڪئي. 29 مئي تي اسرائيلين عراقي فوج تي جينن وٽ حملو ڪيو جتي ٽي ڏينھن ڇتي جنگ ھلي ۽ عراقين پنھنجي پوزيشن جو دفاع ڪيو. پھرين جون تي ڪارميلي برگيڊ ۽ گولاني برگيڊ جينن جو قبضو عراقي فوج کان کسي ورتو پر وري کين عراقي فوج پوئتي ڌڪيو ۽ مقابلي م 34 اسرائيلي فوجي مارجي ويا ۽ 100 زخمي ٿيا شامي فوج بہ گليلي تائين وڌي آئي پر ڪا خاطرخواه ڪاميابي حاصل نہ ڪري سگھي .6 جون 1948ع عرب لبريشن آرمي جون ٻہ برگيڊ ۽ لبناني فوج المالڪيہ ۽ القدس تي قبضو ڪيو جنھن بعد لبنان جنگ کان ٻاھر ٿي ويو. 10 جون تي شامي فوج مشمار ھاياردين ٽپي آئي جتي اسرائيل جي اوڊيڊ برگيڊ کين روڪيو. پوء شامي فوج پسپائي واري پوزيشن ۾ رھي. left|thumb|upright|عرب لبريشن آرمي جو ڪمانڊر ڪئوڪجي
اسرائيلي ھوابازي وارو ڪم ھڪ ھوائي سروس SA ڪري رھي ھئي جنھن جو نالو شيروت اوائر  ھيو ان ايئر سروس نومبر 1947ع ۾ ڪم شروع ڪيو ھو. مارچ 1948ع ۾ گليلي اسڪواڊرن ۽ اپريل 1948ع ۾ نيگيو اسڪواڊرن ۾ ٺاھيو ويو. 15 مئي تي ايس اي کي اسرائيلي ايئر فورس جو درجو ڏنو ويو. 15 مئي تي رايل ايجپشن ايئر فورس(REAF) جي چئن اسپٽ فائر ھوائي جھازن تل ابيب تي بمباري ڪئي ۽ اسڊي ڊوو ايئرفيلڊ جتي ڪافي اسرائيلي جھاز بيٺل ھيا جن تي بمباري ڪري اسرائيلي جھازن کي تباھ ڪيو ۽ ڪن کي نقصان پھچايو ۽ پنج اسرائيلي پڻ مارجي ويا.انھن حملن ۾ ھڪ اسپٽ فائر جھاز ڪيرايو ويو. شروع ۾ REAF بي ڌڙڪ حملا ڪري رھي ھئي ڇوتہ ان جي بمبار جھازن کي ڀڄائڻ لاءِ اسرائيل وٽ صلاحيت نہ ھئي رڳو زمين تان انھن کي نشانو بڻايو ويندو ھيو. جيئن جيئن تل ابيب کي وڌيڪ مؤثر ايئر ڊفينس جي صلاحيت جي منتقلي ٿيندي وئي تيئن تيئن مصري ايئر فورس جي جھازن جو نقصان وڌندو ويو ۽ اھا غير مؤثر ٿيندي وئي. ان جا پنج جھاز برطانيا جي ايئرفورس تباھ ڪيا جڏھن انھن غلطي سان رامت ڊيوڊ ايئر بيس تي حملو ڪيو. انھن نقصانن کان پوءِ اسرائيلي علائقن تي ھوائي حملن جي شدت گھٽجندي وئي ۽ مئي جي پڇاڙيءَ ۾ اسپٽ فائر اسڪواڊرن ۽ انھن جا بھترين پائليٽ لڳ ڀڳ ختم ٿي ويا.
جُولاءِ 1948 تائين اسرائيل پنھنجي فوج جو تعداد 63000 تائين وڌائي ويو ھو، ۽ 1949 جي بھار جي شروعات تائين ان جو تعداد وڌي 115000 ٿي ويو. جُولاءِ 1948 ۾ عرب فوجين جو ڪل تعداد 40000 ھيو جيڪو آڪٽوبر 1948 ۾ وڌي 55000 تائين وڌيو ۽ 1949 ۾ ٿورڙو اضافو ٿيو. صلح دوران اسرائيلي ڊفينس فورسز جو تجويز ڪيل تقسيم تحت عربن واري علائقي جي 9 وڏن عرب شھرن ۽ 50 ڳوٺن تي قبضو ٿي چڪو ھيو جن ۾ جيروسلم، جافا، ھائفا، ايڪر، سافيد، تبريئاس، بيسن، سماخ ۽ يبنا شامل ھيا. جنين تي اڃان قبضو ڪانہ ٿيو ھو پر اتان جا رهاڪو شھر ڇڏي ويا. عرب فوج 14 يھودين جي آبادي وارا علائقا قبضي ۾ آندا پر انھن مان گڏيل قومن جي تجويزيل تقسيم تحت اسرائيل جي حصي واري علائقي مان صرف ھڪ علائقو مشمار ھاياردين شامل ھيو. پھرين جنگ بندي 11 جون 1948 کان 8 جولاءِ 1948 تائين قائم رهي جيڪا گڏيل قومن جي مداخلت سان عمل ۾ آئي.انھن 28 ڏينھن ۾ ھٿيارن جي رسد تي بہ پابندي لڳائي وئي.ان وچ ۾ ٻنھي ڌرين پنھنجي قبضن کي مضبوط ڪيو ۽ جنگبندي جون خلاف ورزيون پڻ ڪيون. جنگبندي دوران ارگون الٽالينا نالي بحري جھاز تي  خانگي طور تي ھٿيار منتقل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر انھن اھي ھٿيار اسرائيلي حڪومت جي حوالي ڪرڻ کان انڪار ڪيو، جنھن تي بن گوريان طاقت استعمال ڪندي هٿيار ضبط ڪرڻ جو حڪم ڏنو پر مزاحمت ٿيڻ جي ڪري انھن سان ڳالھيون ٿيون جنھن بعد بن گوريان جي حڪم تي ان جھاز تي حملو ڪري ٻوڙيو ويو.ان واقعي ۾ ڪيترائي اسرائيلي فوجي ۽ ارگون جا ڪارڪن ھڪٻئي سان وڙھندي مارجي ويا.