cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وائرس
وائرس جي ڪيميائي بناوت
وائرس بناوت ۾ ننڍا، گول يا گولف بال جيان، لٺ دار يا ٽيڊپولز ۽ گهڻ پاساوان ٿيندا آهن. انهن جو نيوڪليئڪ ايسڊ هڪ يا وڌيڪ ڊي اين اي يا آر اين اي جي ماليڪيولن جو ٺهيل هوندو آهي. سڀ کان ننڍو وائرس 4 جينز ۽ سڀ کان وڏو وائرس سوين جينز تي مشتمل ٿي سگهي ٿو. وائرس جين gene جي درجن تي مشتمل آهي جيڪي RNA &DNA جا ٺهيل آهن ننڍي ۾ ننڍو وائرس چئن جينن four genes تي مشتمل آهن جڏهن ته وڏي ۾ وڏا سوين جينز تي مشتمل آهن. وائرسي جينوم هڪ پروٽيني ته سان بند هوندو آهي ان کي capasid چئجي ٿو. ياد رهي ته ڪئپسڊ مختلف شڪلين جا ٿين ٿا اهي ڪئپسڊ پروٽين جي اڪائي capsomeres جا ٺهيل هوندا آهن.
وائرس جي ورهاست
سائنس ۾ ڪنهن شي يا جاندار جي درجي بندي ڪنهن خاص بنيادي فرق جي ڪري ڪيو ويندو آهي وائرسن کي مارفالاجي ۽ RNA جي بنياد تي ورهايو ويو آهي.
وائرس جا هيٺيان قسم آهن:
وائرس ـ جاندر يا غير جاندار
هيٺ ڏنل خاصيتن جي بنياد تي وائرس کي جاندار سمجهيو ويندو آهي
ڊي اين اي ۽ آر اين اي جو هجڻ
وائرس ۾ پيدائشي عمل ٿيندو آهي جنهن کي نقلياتي يا رپليڪيشن سڏبو آهي
ڪيترن ئي وائرس ۾ جينياتي تبديلي يا ميوٽيشن جو عمل
وائرس ۾ جينياتي ميلاپ وغيره
حوالا
وائرس زمرو:انفيڪشن واريون بيماريون زمرو:ايپيڊميولوجي زمرو:سائنس
اسلامي جمھوريہ
thumb|right|300px|اسلامي جمھوريہ سڏائيندڙ ملڪن جو نقشو
اسلامي جمھوريہ: ڪجھ اسلامي ملڪن طرفان پنھنجي رياست کي اسلامي قانونن جي نفاذ بعد ڏنل نالو آهي. انھن ملڪن ۾ ايران، پاڪستان، افغانستان، ماريطانيا شامل آهن. پاڪستان پھريون دفعو اھو نالو 1956 جي آئين ذريعي اختيار ڪيو. ماريطانيا 28 نومبر 1958 ۾ اھو نالو اختيار ڪيو. ايران 1979 ۾ اسلامي انقلاب ذريعي اسلامي جمھوريہ بڻيو. افغانستان 2004 ۾ طالبان حڪومت جي زوال بعد اسلامي جمھوريہ بڻيو. اسلامي جمھوريہ بڻجڻ جي باوجود انھن سڀني ملڪن جي اسلامي قانونن ۾ تمام گھڻو فرق آهي. ھرھڪ ڪجھ مختلف اسلامي خيال تي ھلندڙ آھي. ھن نظام جي رياست ۾ بادشاھت جي گنجائش ڪانہ آھي جيڪا اڪثر عرب ملڪن ۾ ھلندڙ آھي.
جين
thumb|کاٻو|جين، ڊي اين اي ۽ ان جو اڀياس
ساخت
ڊي. اين. اي ماليڪيول ڪاربان جي ڪمپائونڊز مان ٺهيل هوندو آهي. ڪاربان ان سلسلي ۾ تمام اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ان مان جيتوڻيڪ روح يا زندگي کي حقيقي طور نه سمجهيو ويو آهي پر اها ڳالهه واضح ٿي وئي آهي ته پيدائش جا اصول ئي (ٻين اصولن سميت) جاندار جي بنيادي خاصيت آهن.زندگي جي بنياد ۾ جيڪو خاص مادو آهي، اهو اصل ۾ ڪاربان ئي آهي. جيئن مقناطيسي خاصيت 26 کان 28 اليڪٽران وارن عنصرن ۾ ئي ملندي آهي ۽ ريڊيو ايڪٽوٽي جي خاصيت 6 اليڪٽران واري ڪاربان سان تعلق رکي ٿي. بورون ۾ ڪاربان کان صرف هڪ ئي اليڪٽران وڌيڪ هوندو آهي ۽ نائٽروجن ۾ ڪاربان جي ڀيٽ ۾ صرف هڪ اليڪٽران گهٽ هوندو آهي، پر انهن عنصرن جو زندگي سان تعلق نظر نه ٿو اچي.
حوالا
زمرو:حياتيات زمرو:سائنسي موضوع
آگم پبلشنگ ايجنسي
تفصيل
ھن اداري جي ڪتابن جي پڌرائيءَ جو ڳاڻيٽو 115 آھي، جنھن ۾ 5 رسالا، ڪجهه ڪتابي سلسلا، افسانوي ادب، تاريخ، شاعري، سفر ناما، ٻارن جا ڪتاب وغيره شامل آھن. ھن اشاعتي اداري ۾ خصوصيت سان ڪتابن جي ڇپائيءَ ۾ نواڻ تي خاص ڌيان ڏنو ويو. آگم پبلشنگ ايجنسيءَ جي 21 ڪتابن تي سنڌالاجيءَ، سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن ۽ رائيٽرس گلڊ پاران ڪتابن جي ليکڪن، آرٽسٽن ۽ سھڻي ڇپائيءَ تي اداري کي انعام مليل آھن. هن اداري جي ڇپايل اهم ڪتابن ۾: ”ديوان حافظ“ (ترجمو: محمد يعقوب نياز)، ”ڇوليون“ (شرجيل)، ”ڌرتي سرتي“ (شاعري: استاد بخاري، ”بيتن واري ناني“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون: اڪبر جسڪاڻي)، ”خيرو حجم“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون:اڪبر جسڪاڻي(، ”پتنگن پٺيان ڊوڙ“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون: ج.ع.منگهاڻي)، ”هوائن جي آڌار“ (سفرنامو: فهميده حسين) ”ويچار“ (تنقيد: ممتاز مهر) وغيره اچي وڃن ٿا.
زمرو:اشاعت گھر
راز ناٿن شاهي
thumb|راز ناٿن شاهي راز ناٿن شاهي (انگريزي:Raz Nathanshahi) سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ڪهاڻيڪار، شاعر، مصور ۽ ڪيليگرافر هو.
زندگي جو احوال
راز ناٿن شاهي جو پورو نالو علي شير پٽ نور محمد ميراڻي هو، هيءُ 7 آگسٽ 1947ع تي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي شھر خيرپور ناٿن شاھ ۾ ڄائو.
تعليم
شروعاتي تعليم اباڻي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين. هن وڌيڪ تعليم خيرپور ميرس جي ناز هاءِ اسڪول مان حاصل ڪئي.
خدمتون
راز ناٿن شاهي کي ادب سان چاھ ننڍپڻ کان ئي هو. مٿس ادب ورثي طور سندس ناني مرحوم محمد اعظم اعظم ميراڻيءَ کان مليو. راز ناٿن شاهي اول ڪهاڻيون لکيون جيڪي مختلف اخبارن ۽ ادبي رسان ۾ ڇپيون. بعد ۾ قلمي نالي راز ناٿن شاهي سان شاعري به ڪرڻ لڳو. هن شاعريءَ جي مختلف صنفن ۾ شاعري ڪئي. ڪهاڻيڪار ۽ شاعر سان گڏ مصور ۽ ڪيليگرافر هو. هن ڳچ عرصو پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تي ڪيليگرافي پڻ ڪئي. هن پاڻ سنڌي ٻوليءَ سان گڏ اردو ۾ خطاط طور مڃايو. سندس ڪيليگرافي جون نمائشون پڻ ٿيون.
وفات
راز ناٿن شاهي4 نومبر 2019ع تي دل بيهڻ سبب لاڏاڻو ڪري ويو.
ڏکڻ
left|thumb|250x250px|قطب نما. جنهن ۾ ڏکڻ جو طرف واضع ٿيل آهي. ڏکڻ اسانجي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي جيڪو اتر جي پويان واقع آهي نقشن ۾ هن جي جڳه هيٺ جي طرف آهي. قطب نما  کي 0 ڊگري تي طي ڪرڻ سان ڪنهن جڳه تي ڏکڻ جي طرف جو تعين آساني سان ڪري اگهجي ٿو.
ڏکڻ لفظ جو نُکُ يا بنياد
سنڌي لفظ ”ڏکڻ“ اصل ۾ سنسڪرت لفظ ”دڪشڻ“، ۽ معنيٰ اٿس ”ساڄو“ (Right)، سنسڪرت ۾ ان جو ضد آهي. ”وام“، جنهن جو اچار هنديءَ ۽ هندستانيءَ ۾ آهي ”بام، باوان، بانوان“ معنيٰ ”کٻو يا ڏائو“ (Left)، ”بائين هاٿ“ معنيٰ ”کٻي هٿ ڏي يا ڏائي پاسي“. سنسڪرت ۾ ”دڪشڻ“ ڏکڻ جي ٻي معنيٰ ”ڦڙت“ (Dexterous) به آهي. هاڻ هيءَ ڳالهه ڪو سمجهائي ته ”ڏکڻ“ جي معنيٰ ”جنوب“ (South) پوءِ ڪيئن ٿي، ۽ هن لفظ جي معنيٰ ۾ ايترو ڦيرو پيو ڪيئن؟ هن مان ڏسڻ ۾ ايندو ته ”اُتر“ ۽ ”ڏکڻ“ لفظ جي ظاهر سولا پيا ڀائنجن، سي سچ پچ ته سمجهڻ ئي ڏکيا آهن. ڏکڻ لفظ جي اصل معنيٰ ئي هئي ”اُڀرندو“. سنسڪرت ۾ ”دڪشڻ“ (ڏکڻ) جو ڌاتو يا بنياد آهي”دڪشڻ“، جنهن جي هڪڙي معنيٰ آهي ”اُڀرڻ“. سڄيءَ دنيا ۾ رڳو اتر قطب طرف سج ڏکڻ کان اڀرندو آهي، تنهنڪري چئبو ته ”ڏکڻ“ لفظ جڙيل ئي اُن وقت جو آهي جنهن وقت آڳاٽا آريا لوڪ اُتر ڏي رهندا هئا، ۽ جنهن پاسي کان اتي سج اڀرندو ڏٺائون، تنهن کي ڏکڻ چوندا هئا.
ڏکڻ جو اصطلاح
هي اصطلاح ڏکڻ آمريڪا جي جاگرافيائي بيهڪ ۽ ان جي سياسي، معاشي ۽ سماجي حالتن کي نظر ۾ رکندي سامهون آندو ويو. ”سائوٿ“ واري علائقي ۾ ڏکڻ آمريڪا جا اهم ملڪ برازيل ۽ ارجنٽائن وغيره شامل آهن. جيتوڻيڪ بين الاقوامي معاملن بابت تيار ڪيل پهرين ”برانڊت رپورت“ ۾ ”سائوٿ“ جو هم معنيٰ لفظ ”ترقي پذير ۽ غريب“ ملڪن جي لاءِ سڃاڻپ طور استعمال ڪيو ويو. علاقائي سياست جي حوالي کان، گڏيل آمريڪا (يُو-ايس) ۽ ڏکڻ آمريڪا جي وچ ۾ جيڪي فاصلا رهيا آهن، انهن کي ڀرڻ لاءِ گهڻيون ڪوششون ورتيون ويون آهن، پر ٻنهي خطن ۾ ٻولياتي ۽ ثقافتي فرق هجڻ ڪري، اڄ تائين منجهن گهڻي ڇڪتاڻ رهي آهي. صل ۾ اتر آمريڪا جون معاشي ۽ سياسي پاليسيون به ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سهڪاري ماحول جي قيام ۾ روڪ جو سبب بڻيون آهن. علم سياست جي ماهرن، هن علائقي بابت تجزيا ڪندي 1988ع ۾ ”سائوٿ“ تي تنقيد ڪئي. خاص طور تي ٻن محققن گِل“ ۽ ”لا“ سائوٿ جي علائقي کي تڪراري پٽي قرار ڏنو. ”سائوٿ“، ٽين دنيا جي ملڪن جي مقابلي ۾ ڪجهه حوالن تحت کانئن مختلف آهي. مثال طور: ”سائوٿ“ جي علائقي ۾ وسندڙ ملڪن کي ڪن به عالمي معاملن تي جلد قائل ڪرڻ ۽ قانونن تحت پابند ڪرڻ ڏکيو عمل آهي. هن علائقي ۾ گهڻا ملڪ تمام گهڻي غربت واري حالت ۾ آهن ۽ گهڻا ملڪ ترقيءَ لاءِ ٻين ملڪن جي سهڪار جا به گهرجائو آهن، پر اهي پنهنجن خاص معاشرتي ۽ ثقافتي نظرين جي معاملن ۾ سخت آهن. هن خطي جا ڪافي ملڪ ڏڪار جي حالت ۾ پڻ آهن. هيٽي (Haiti) ۾ آيل زلزلو ۽ ٻين مصبتن هن خطي جي ملڪن کي ”چوٿين دنيا جي ملڪن“ جي قطار ۾ بيهڻ جهڙو ڪري ڇڏيو آهي. ان کان اڳ ڪميونزم ۽ ”سرد جنگ“ دوران ”سائوٿ“ جو ”نارٿ“ آمريڪا طرف اختيار ڪيل سخت رويو پڻ علائقي جي ملڪن لاءِ معاشي طور ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي حاصلات جي لحاظ کان خراب ثابت ٿيو ، نتيجي ۾ اهي ملڪ ترقيءَ جي رفتار ۾ پوئتي رهجي ويا. ان کان سواءِ وڏي وقت کان هن خطي کي بدعنواني، ڏوهه ۽ ڪمزور سياسي قيادت جو گهيرو ڪيل آهي، جنهن ڪري انهن ملڪن جي حڪمراني ۽ ساک تي تمام برا اثر پيل آهن. انهيءَ ڪوتاهيءَ کي نظر ۾ رکندي، سائوٿ جي ملڪن آهستي آهستي ڪرپشن جي خاتمي ۽ جهموريت جي قيام لاءِ اڳڀرائي ڪرڻ سان گڏ، اتر آمريڪا سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ لاءِ به ڪوششون ورتيون آهن. جنهن کانپوءِ بين الاقوامي برادريءَ ۾ اميد ڪئي وڃي ٿي ته ”سائوٿ“ جي خطي ۾ موجود ملڪن جي سياسي ۽ معاشي حالت بهتر ٿيندي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:تاريخ زمرو:سياست
1266ع
ڊسمبر
زمرو:1266ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
صلاح الدين تنيو
صلاح الدين جو پورو نالو صلاح الدين ولد محمد ابراهيم تنيو آهي. هن 28 فيبروري 1949ع تي ڳوٺ حاجي ڌڻي بخش تنيي تعلقي قمبر ۾ جنم ورتو. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول سکر مان 1965ع ۾ ڪيائين. جڏهن ته بي. ايس. سي (آنرس) 1967ع ۾ ۽ ايم. ايس. سي سنڌ يونيورسٽي انسٽيٽيوٽ آف ڪيمسٽريءَ مان پاس ڪيائين. سڀ کان اول ملازمت جو آغاز سال 1973ع ۾ لوڪل گورنمينٽ کاتي حيدرآباد کان ڪيائين، جتي حيدرآباد ميونسپل ڪارپوريشن ۾ اسسٽنٽ ٽيڪسيشن آفيسر ٿي ڪم ڪيائين. ست سال نوڪري ڪرڻ بعد 1979ع ۾ ليڪچرر طور علامه اقبال ڪاليج ڪراچيءَ ۾ مقرر ٿيو. بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن پاس ڪري 1981ع صحت کاتي ۾ ڊرگ انسپيڪٽر مقرر ٿيو، کيس سال 1991ع ۾ ترقي ملي ۽ بحيثيت ڊويزنل ڊرگ انسپيڪٽر لاڙڪاڻو 1994ع تائين ڪم ڪيائين. 1994ع ۾ سندس بدلي ڪراچيءَ ٿي، ترقي ڪندي ڊويزنل ڊرگ انسپيڪٽر ۽ پوءِ چيف ڊرگ انسپيڪٽر ٿي سال 2009ع ۾ رٽائر ڪيائين. صلاح الدين تنيو پوري پاڪستان ۾ ٽيليويزن جي ڊرامن وسيلي سڃاتو وڃي ٿو. هن شروع ۾ ريڊيو تي ڪم ڪيو، ان کان پوءِ پي ٽي وي ڊرامن جي سلسلي ”ناٽڪ سڀا“ ۾ پيش ٿيندڙ ڊرامي ”ناسور“ ۾ ڪردار ادا ڪيائين. اهو سندس پهريون ڊرامو هو. ان کان پوءِ هن کي ڪافي عرصو ننڍا ننڍا ڪردار ملندا رهيا، اڄ هو سنڌي ۽ اردو ڊرامن جي سينيئر اداڪارن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. شوڪت شوري جي لکيل ۽ فيض ٻگهيي جي پروڊيوس ڪيل سنڌي ڊرامي ”باک“ ۾ مولوءَ جي ڪردار ۾ گهڻو مشهور ٿيو. سندس سنڌي ڊراما تمام گهڻا آهن، پر هن کي مرزا قليچ بيگ جي ڪلاسڪ ناول ”انڪوائري آفيسر“، کان سواءِ ”ڄار“، ”ملڪيت“، ”مور اڏاڻا مور“، ”دنيا ديواني“، ”قربتون“، ”آس“ ڊرامن جي ڪري گهڻي پذيرائي ملي. کيس ڊرامي ”آس“۾ پي ٽي وي پاران 1999ع جو بهترين ريجنل اوارڊ مليو. تنيي صاحب 25 سالن ۾ ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو آهي. پروڊيوسر منظور مگسيءَ جي ڊرامي ”دراڙين“ ۾ نيشنل اوارڊ لاءِ منتخب ٿيو. صلاح الدين جو پهريون اردو ڊرامو، پروڊيوسر هارون رند جو پروڊيوس ڪيل ”ڇوٽي سي دنيا“ هو، جنهن جو ليکڪ عبدالقادر جوڻيجو هو. ان کان پوءِ پروڊيوسر سيد علي رضويءَ پاران عبدالقادر جوڻيجي جو سال 1991ع ۾ پيش ٿيندڙ ڊرامو ”ڇوٽي بڙي لوگ“ شامل آهي، جنهن کي سنڌ ڪلچرل ايسوسيئيشن پاران اوارڊ به مليو. ان سال ئي ٻيو ڊرامو ”جنرل هوش محمد“ جيڪو پروڊيوسر فيض ٻگهيي پروڊيوس ڪيو. ان کان سواءِ ”آسمان تڪ ديوار“، ”جهنگل“ ۽ ”زرد پتون ڪا پن“ ۾ به هن ڪم ڪيو. هن 1997ع ۾ ڊرامي ”سب سي بڙا رپيا“ جي هدايتڪاري به ڪئي. ان کان سواءِ سندس ئي پيشڪش ۾ رحمت الله ماڃوٺيءَ جو ڊرامو ”ڪالي چادر“ ڪيترن ئي ٽي وي چينلن تي هلڻ کان سواءِ اين. ٽي. وي تي به هليو. صلاح الدين تنيي اٽڪل پنجن فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي. جن ۾ غفار تبسم جي سنڌي فلم ”برسات“، ايس. گل جي فلم ”سهڻا سائين“، محمود صديقيءَ جي فلم ”علي گوهر“ ۽ ”آخري گولي“ وغيره شامل آهن. هن جو چهرو اداڪار وحيد مراد سان ملندو آهي، ۽ جڏهن فلم ”هيرو“ جي فلمبنديءَ دوران وحيد مراد وفات ڪري ويو ته هدايتڪار اقبال يوسف ان فلم کي مڪمل ڪرڻ جو اعلان ڪندي، وحيد مراد سان ملندڙ چهرن جو انٽرويو ڪيو. جنهن ۾ صلاح الدين کي چونڊيو ويو، پر پوءِ کيس ان اردو فلم جو ڪم نه ڏنو ويو. پاڻ اسٽيج ڊرامن جو بهترين اداڪار ۽ پروگرام آرگنائيزر به آهي. هن ڪيترن ئي ضلعن ۾ شاندار ورائٽي پروگرام پڻ ڪيا آهن. هن وقت به صلاح الدين تنيو مختلف ٽي. وي چئنلن تي ڊرامن ۾ بهترين اداڪاري ڪري رهيو آهي. سندس ٻه پٽ به اداڪاريءَ طرف راغب ٿيا آهن. پاڻ هن وقت سنڌي پرائيويٽ ٽي. وي چينلن تي ڊراما ڊائريڪٽر جي حيثيت سان به ڪم ڪري ٿو
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
ابن انشا
اردو- زبان جو ناليوارو مزاح نگار، شاعر، صحافي ۽ مترجم -ابنِ انشا-، 1927ع ڌاري ڦُلا، ضلعي -جالنڌر- (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس اصلي نالو شيرمحمد خان هو، جڏهن ته مختلف قلمي نالن؛ جهڙوڪ: درويش، نانا فرنويس ۽ حاجي بابا جي نالن سان پڻ سڃاتو ويندو هو. مئٽرڪ 1942ع ۾ لڌيانا مان ڪيائين، جڏهن ته 1946ع ۾ بي. اي پنجاب يونيورسٽيءَ مان، ايم. اي (-اردو-) 1962ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. قيام -پاڪستان- کان اڳ امپيريل ڪائونسل آف ايگريڪلچرل ريسرچ دهليءَ جي هڪ رسالي، ’انڊين فارمنگ‘ جي -ايڊيٽوريل- بورڊ جو ميمبر رهيو. جنهن کان پوءِ آل -انڊيا- ريڊيو دهليءَ سان منسلڪ ٿيو. ورهاڱي وقت لڏي -پاڪستان- آيو ۽ لاهور اچي رهيو. ريڊيو -پاڪستان- لاهور ۽ ڪراچيءَ ۾ گهڻي وقت تائين خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. 1950ع کان 1956ع تائين دستور ساز اسيمبليءَ ۾ سينئر مترجم مقرر ٿي ڪم ڪيائين. جنهن کان پوءِ 1961ع تائين ’پاڪ سرزمين‘ رسالي جو اسسٽنٽ -ايڊيٽر- رهيو. 1960ع کان روزنامه ”امروز“ ڪراچيءَ ۾ ڪالم لکيائين، جيڪي ”حاجي بابا اصفهاني“ جي نالي ۾ ڇپيا، 1965ع ۾ روزنامه ”انجام“ ڪراچي ۽ 1966ع ۾ روزنامه ”-جنگ-“ ڪراچيءَ ۾ ڪالم لکڻ لڳو، سندس شاعريءَ جو پهريون مجموعو ”ساحل پر“ آهي. 1961ع کان وٺي، پنهنجي وفات تائين نئشنل بوڪ ڪائونسل جو ڊائريڪٽر رهيو. پاڻ -پاڪستان رائٽرز گلڊ- ۽ يونيسڪو ۾ پڻ خدمتون سرانجام ڏنائين. سندس شاعريءَ جا پنج مجموعا، چار سفرناما ۽ لاتعداد ڪالم ڇپيل آهن. شاهه لطيف جي ڪن بيتن جو -اردو- ترجمو پڻ ڪيو اٿس. هن جا شعر ۽ نثر ۾ ڪافي ڪتاب لکيل آهن، آهن 11 -جنوري- 1978ع تي لنڊن ۾ وفات ڪيائين ۽ کيس ڪراچيءَ ۾ دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1927ع جون پيدائشون زمرو:1978ع جون فوتگيون زمرو:اردو شاعر زمرو:پاڪستاني اردو شاعر زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:ويهين صدي جا شاعر
پنهور
پنهوارن جي پريت
پنھوار
راجپوت نه پر سنڌي نسل قريشي آهن ءِ پنهوارن جو تعلق عربن جي مشهور قبيلي بنو هاشم سان آهي. پنهوار لفظ پنهو±وار مان اخذ ٿيل آهي جنهن جي معني آهي ننڍا ننڍا جانور پالڻ وارا (ٻڪرار). سنڌ جا عام ماڻهو قريشي عربن جي ذات پات جي صحيح ڄاڻ نه هجڻ ڪري قريشن کي انهن جي پيشي جي لحاظ سان سڏيندا هئا.
پنهوارن جا ضلع شڪارپور ، ڪنڌڪوٽ، اروڙ،گهوٽڪي ۽ خيرپور ۾ ڪيترائي ڳوٺ آهن.
پنهوارن جى تاريخ
سن 1050 ۾ جڏهن سنڌ جو گادي هنڌ عمرڪوٽ هيو۔ تڏهن پنهورن جي طاقت تاريخ ۾ ظاهر ٿئي.ھتي پنهور برادري جي اڪثريت مسلمان آهن.راجستان انڊيا ۾ پنهور رهن ٿا. پنهور سنڌ، پنجاب، آزاد ڪشمير ۽ ٻين علائقن ۾ موجود آهن.
وراست
پنهور گهڻا پنجاب، بلوچستان ڪشمير ۽ سنڌ ۾ آهن. تقريباً 40 سيڪڙو پنهور ضلعي دادو، ڄامشوري سنڌ ۾ آهن. پنهور سنڌ جي تقريباً شعبن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن زراعت، فوج، بحري فوج، انجينئر، ڊاڪٽر، ڪاروبار، پروفيسر ۽ ٻين وفاقي ادارن ۾ پڻ ڪم ڪري رهيا آهن. پنهور هڪ مشھور قبيلو آهي جيڪو پوري سنڌ ۾ آهي. ڪافي پنهور ضلعي دادو ۽ ڄامشورو، تعلقو سيوڻ شريف (جيڪو مشهور شهري آهي) ۾ آهن. ڪافي پاڪستاني ماڻهو پنهورن کي پنهور پير به علامه مخدوم محمد هاشم ٺٽوي جي ڪري چوندا آھن۔
سنڌ ۾
ڪيترائي پنهور ميرپورخاص، شادي پلي، کاهي، پراڻي ميرپور، کمڀري، سانگهڙ، پٿورو، ڪپرو، حيدرآباد، ڪراچي، سيوڻ، عمر ڪوٽ ۽ ٻين شهرن ۾ رهن ٿا. ميرپورخاص ۽ ٻين وڏن شهرن جا پنهور پڙهيل لکيل آهن. انهن مان ڪجھ مشهور ڄاڻو شخصيتون به آهن جيئن صلاح الدين پنهور (جسٽس هائيڪورٽ سنڌ)، ڊاڪٽر يوسف پنهور،ڊاڪٽر غلام محمد پنهور، ڊاڪٽر عبدالوحيد پنهور، سعيد احمد پنهور (دبئي) انجينيئر محمد يونس پنهور، اقبال احمد پنهور (جنرل سيڪريٽري گسٽا سنڌ) مينيجر عبدالحميد پنهور، مير منظور پنهور، انور پنهور، انجينئر نواز پنهور (جيڪو هن وقت ڪينيڊا ۾ رهي پيو) الاهي بخش پنهور ۽ ٻيا به شامل آهن. ڪافي نوجوان ۽ ٽيلينٽيڊ پنهور به آهن جيئن پروفيسر فياض پنهور، قربان علي پنهور، محمد عارف پنهور، ڪامريٽ محمد حيات پنهور (جانورن جو ڊاڪٽر)، ڪمال پنهور، جمال پنهور (ٽورسٽ)، يارمحمد پنهور امير بخش پنهور حضور بخش پنهور (سينيئر سافٽويئر انجينيئر ۽ فائونڊر PHPGang.com) ۽ ٻيا نوجوان فرد جيڪي سٺي ادارن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن.
آزاد ڪشمير ۾
آزاد ڪشمير ۾ پنهور ضلعي ميرپور ۽ پابي جبل جيڪا ضلعي جهلم جي چيڙي (باڊر)۾ رهن ٿا. ان کان علاوه بنگيل، نارما، سهلان ۽ باگيل ۾ پڻ آهن.
پنجاب ۾
پنجاب جي ڪيترن ئي شهرن ۾ پنهور آباد آهن. اڪثر پنهور بهاولپور، ملتان، ڊيره غازي خان، رحيم يارخان ۾ رهن ٿا.
مذهب
تمام پنهور مسلمان آهن. پاڪستان ۾ پنهورن جي اڪثريت سني مسلمانن جي آهي. راجستان انڊيا ۾ پنوارن جي اڪثريت سنڌو ڌرم آهي. انڊيا جي شهر گرداس پور (پنجاب) ۾ 1947 کان اڳ پنوار مسلمان هيا پوءِ اهي قادياني ٿئي ويا.
مشهور شخصيتون
1. محمد حسين پنهور (ذراعت جو ماهر) 2. سني حسين پنهور (سنڌ ڪاونسل جو ميمبر پي پي پي) 3. سردار منظور پنهور ( صوبائي منسٽر سنڌ صوبو) 4. شميم آرا پنهور (سنڌ اسيمبلي جي ميمبر) 5. حاجي ڪامل پنهور 6. حاجي محمد حسن پنهور (ميرپورخاص جي پنهور جو باني) 7. ڊاڪٽر محمد يوسف پنهور (او جي ڊي سي ڊاڪٽر) 8. ڊاڪٽر نسرالله پنهور 9. استاد رسول بخش پنهور (ريٽائر استاد) 10۔مولوي حافظ محمد پنهور حارثي سابق ڊپٽي لائبريرين يونيورسٽي آف سنڌ
حوالو
1. وڪيپيڊيا جي انگلش سيڪشن.
لکندڙ: ايم۔ايڇ پنهور
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ذاتيون
ھڏو
ھڏو پٺائون ھڏو رکندڙ جانورن جي ڍانچي جو عضوو آھي جيڪو سخت ٿيندو آھي. ھڏي کل جي تھن جي ھيٺان ھوندو آھي جسم جي مختلف حصن کي ٽيڪ ڏيندو آھي. آھي ھڏا پاڻ ۾ ملي ھڏائون سرشتو جوڙيندا آهن. thumb|اڻساني ھڏائون پڃرو
1832ع
ڊسمبر
زمرو:1832ء زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
انڌي جي موري
تعلقي حيدرآباد ۾، حيدرآباد شهر کان هالا ڏانهن ويندڙ روڊ تي، چئن ميلن جي پنڌ تي، ڳوٺ ڪرڙ سولنگيءَ کي سامهون، واٽرڪورس جي هڪ موريءَ تي هڪ ماڳ آهي، جتي 1948ع ۾ هڪڙو انڌو فقير لانڍي ٺاهي، پاڻيءَ جي مَٽِي ڀريو ويٺو هوندو هو. پوءِ اتي هڪڙي هوٽلڙي به ٺهي، جنهن تي آس پاس جا ماڻهو اچي ويهندا هئا، ۽ ڪچهري لڳي پئي هوندي هئي. انڌو فقير ته گذاري ويو، پر هن موريءَ تي ”انڌي جي موري“ نالو پئجي ويو.
ابو طالب آگھمي
حاجي ابو طالب آگھمي، پنھنجي وقت جو ولي ڪامل درويش ۽ خواجه محمد زمان لنواريءَ واري جي مريدن مان ھو، حاجي ابوطالب آگھمي خواجه صاحب جي صحبت کان اڳ ۾ پيرين پنڌ شام، روم، عرب، عجم جو سفر ڪري درويشن جون زيارتون ڪيون ۽ کانئن فيض ورتا، حاجي ابو طالب تارڪ الدنيا درويش ھو، زندگيءَ ۾ ڪڏھن به ڪنھن کي سوال ڪو نه ڪيو ھئائين. سندس گھر واري ”ڏڌ“ ولوڙيندي ھئي ۽ ھي اھو کڻي بازار ۾ وڪڻندو ھو. مشھوري يا پيري مريديءَ کان ڪوھين ڀڄندو ھو، سموري ڄمار ۾ فقط ٻه مريد ڪيا ھئائين، جن مان ھڪ سيد محمد مدني ھو، جو عرب ملڪ ۾ پنھنجي وقت ۾ ھڪ وڏو مشھور بزرگ ڪامل ٿي گذريو آھي. شيخ ابو طالب اگھمي پوئين ڄمار ۾ حيدرآباد سنڌ جي ڏکڻ ۾ سيد پور جي ڳوٺ ۾ اچي رهيو، جتي ئي وفات ڪيائين سندس مقبرو اتي ئي آھي. ھي بزرگ 13 صديءَ جي بزرگن مان آھي.
زمرو:شخصيتون
ڄامشورو ضلعو
thumb|220px|سنڌ ۾ ڄامشوري ضلعي جو مقام
جاگرافي
ڄام شورو، جيڪو دادو ضلعي جي تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ هڪ ديهه ۽ يونين ڪائونسل جو درجو رکندو هو، ان کي ڊسمبر 2004ع ۾ انتظامي طرح ڌار ’ڄـام شـوري ضلـعـي‘ جو درجو ڏنو ويو. هن ضلعي جي اتر ۾ دادو ضلعو، اوڀر ۾ سنڌو ندي ۽ حيدرآباد ضلعي جو ڪجهه حصو، اولهه ۾ کيرٿر جبل ۽ ڏکڻ ۾ حيدرآباد، ٺٽو ۽ ڪراچي ضلعا اچي وڃن ٿا. هي ضلعو 7/115 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. جنهن ۾ چار تعلقا: سيوهڻ، مانجهند، ڪوٽڙي ۽ ٿاڻو بولا خان شامل آهن. ڄام شوري جـو صنـعتـي عـلائـقــو ڪوٽڙيءَ کان نوري آباد تـائيـن پکـڙيـل آهــي، جتـي سـائيـٽ ايـريـا ۾ 100 کن ننڍا ۽ وڏا ڪارخانا قائم آهن.
ماڳ مڪان
ڄام شوري ضلعي ۾ قديم ماڳن جو هڪ سلسلو موجود آهي، جيڪو موهن جي دڙي ۽ مهرڳڙهه واري دور کان شورع ٿئي ٿو. هن ضلعي جي قديم ماڳن مڪانن ۽ شهرن ۾ رني ڪوٽ جو قلعو، سيوهڻ شهر، سيوهڻ جو قلعو، قلندر شهباز جو مقبرو، سيوهڻ ۾ يڪ ٿنڀي، چار ٿنڀي، ڪائي ۾ دخمه ۽ بُلي جي بُٺي، ڀڳو ٽوڙهو جبل، لڪي تيرٿ، لڪي شاهه صدر شهر ۽ شاهه صدرالدين لڪياريءَ جو مقبرو، ڪائيءَ جون غارون، آمري، منڇر لڳ ٽهڻي جو قديم ماڳ، پير مشاخ جو ماڳ، ڪوهتراش بُٺي، نئيگ وٽ لکمير يا لکشمير جي ماڙي ۽ ٻُڌ مت جو ٺلهه، قمبر علي شاھ جو مقبرو، ڪرچات، پوکڻ ڪوٽيرو، بيبيءَ جي ڀٽ، نئنگ، احمد شاهه سائيٽ، عارب جو ٿاڻو، کجور لانڍي، ٻچائي لانڍي، حجوڻو، ٽڪو بارڻ، سن شهر، شاهه حيدر سنائي، شاهه جرار ۽ جي. ايم. سيد جون مزارون، مخدوم ساهڙ لنجار جي مزار، نئن موهن، نئن بارڻ وغيره شامل آهن. هن ضلعي جي قديم ماڳن مڪانن تي ناميارن آرڪيالاجسٽن فيئر سروس ۽ اين. جي. مجمدار ڪم ڪيو آهي. هن ضلعي جي قديم ماڳن مان آمريءَ جا آثار وڏي اهميت رکن ٿا، جيڪي موهن جي دڙي جي تهذيب کان به آڳاٽا آهن. هن ضلعي جي ڳوٺن جهانگارن، باجارن کان هڪ قديم سڙڪ نڪري ٿي، جنهن جو دنگ عربي سمنڊ تي وڃي ٿئي ٿو، هتان ئي قافلا سامونڊي سفر لاءِ سامونڊي بندرن تي پهچندا هئا. هن ئي سڙڪ سان محمد بن قاسم کي گرفتار ڪري واپس بغداد موڪليو ويو هو.
شهر ۽ وسنديون
سنڌو ندي هن ضلعي جي سيوهڻ کان ڄام شوري تائين سڌي سينڌ وانگر وهي ٿي، جنهن جي ڪپ تي لڪي شاهه صدر، آمري، سن، مانجهند، خاڻوٽ، منظور آباد، ٻڍاپور، انڙپور، علي آباد، پيٽاري، ڄام شوري ۽ ڪوٽڙيءَ جا شهر واقع آهن. مشهور تفريح گاهه بڊو جبل به هن ئي ضلعي ۾ آهي. ڄام شوري ويجهو المنظر جو تفريحي ماڳ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي ٺهيل ريسٽورينٽ آهي، جيڪا سنڌو درياهه تي ڄام شوري پل ويجهو، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل دادوءَ ٺهرائي هئي. هتان ئي ڦليلي واهه، ڪوٽڙي بئراج جا واهه نڪري لاڙ واري حصي کي آباد ڪن ٿا.
تاريخي اهڃاڻ
ڄام شوري ضلعي جي قديم ترين قبرستانن ۾ تؤنگ، بونيشن وارو قبرستان ۽ ڄام لوهار وارو قبرستان اچي وڃن ٿا. هتي تاريخ کان اڳ واري دؤر جون ڪيتريون قديم روهيون ۽ ڪوٽيڙا موجود آهن، جهڙوڪ: حسين شاهه ڪوٽيڙو، سَند ڪوٽيڙو، رجب باريجو، حاجي قاسم باريجو وغيره. زردتشت دؤر جا ڪيترا گبربند جهڙوڪ: دنبار گبربند ۽ گز گبربند به هن ضلعي ۾ موجود آهن. خود رني ڪوٽ جي دروازي تي زردتشتين جو آتشڪدو ۽ ميري ڪوٽ ۾ زردتشت دور جا نشان ملن ٿا. ڄام شوري ضلعي جي ڳوٺ انڙپور لڳ دولهه دريا خان جي اوطاق به موجود هئي، جيڪا هن وقت کنڊرن جي صورت ۾ موجود آهي.
انتظامي تعلقا
هيءُ ضلعو چئن تعلقن ۾ ورهايل آهي.
ثقافت
thumb|left|upright=1|سنڌالاجي ، ڄامشورو
thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي
توانائي
ڄامشورو ضلعي ۾ توانائي جي منصوبن ۾ ڄامشورو ٿرمل پاور پلانٽ ۽ لاکڙا ڪول پاور پلانٽ شامل آهن.جيڪي ملڪ جي اندر بجلي جي ضرورتن جي پورائي ۾ حصيدار آهن. thumb|left|upright=1|ڄامشورو ٿرمل پاور پلانٽ
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
ثقافتي ورثو
thumb|Sindh Museum
ثقافتي ورثو __(Culture Heritage):
ڪنهن قوم جي روايتن، تجربن، مشاهدن، مهارتن، هنرن، ٻوليءَ، لطيف فنن ۽ تعميرات وغيره کي گڏي ڪنهن قوم جو ثقافتي ورثو چيو ويندو آهي. زنده قومون پنهنجي ثقافتي ورثي کي محفوظ ڪرڻ لاءِ وڏا جتن ڪنديون آهن.
حوالا
thumb|300px|رومن ايمپائر جي ثقافت جا باقيات
ٽپ (ٿانءُ)
ٽپ(Tub) ھڪ ٿانءُ آھي جنھن ۾ پاڻي، برف، کاڌي جون شيون وغيرہ تڪڙي استعمال لاءِ وڌا ويندا آھن. ٽپ ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيري مان ٺاھيا ويندا آھن. ھي مختلف ماپن، شڪلين ۽ رنگن جا ٿي سگھن ٿا.
1267ع
ڊسمبر
زمرو:1267ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ثناگر
ثناگر يا ثناخوان ، ساراھ ڪندڙ، مدح ڪندڙ، تعريف ڪندڙ کي چيو وڃي ٿو.
سرمد ڪاشاني
سرمد : ھڪ مشھور صوفي درويش جو نالو آهي.سرمد جو مطلب آهي هميشه رهندڙ، دائم. سرمد ڪاشاني (1591-1661ع)، مغل حڪمران اورنگزيب جي زماني ۾ تمام وڏو صوفي ٿي گذريو آهي. جنهن کي قتل ڪرايو ويو. اڀيچند سان کيس عشق هو. سرمد جو فڪر ۽ نالو سنڌي ادب ۾ وڏي اهميت رکي ٿو.. تاريخ ۾ ھن جي مذھبي حيثيت متنازعه رھي. ھي پھرين يھودي ھيو ۽ بعد ۾ مسلمان ٿيو پر ھڪ ھندو ڇوڪرو ٺٽي ۾ سندس زندگي ۾ آيو جنھن جي عشق ۾ ھن واپار ملڪيت سڀ ڪجھ ترڪ ڪيو ۽ پوء ان سميت لاھور ۽ حيدرآباد دکن ۽ بعد ۾ دھلي لڏي آيو ۽ الف اگھاڙو رھي زندگي گذاريائين. پر فارسي جو صوفي شاعر ۽ صاحب علم ھيو جنھن جي خيالن کان مغل شھزادو ۽ شاھجھان جي تخت جو وارث شھزادو داره شڪوه متاثر ٿيو  ۽ ان ساڻس ملاقاتون پڻ ڪيون. سرمد جي عقيدتمندي ايتري حد تائين پھچي چڪي ھئي جو سندس طرفان دارا شڪوه جي حمايت کيس اورنگزيب جي ڪاوڙ جو نشانو بڻايو جنھن اقتدار ۾ اچڻ بعد کيس ھڪ ملي قاضي کان تڪفيري فتوا ڏياري قتل ڪرايو. سندس زندگي کان وڌيڪ سندس موت اھم تاريخي موضوع رھيو جنھن کيس امر بڻائي ڇڏيو.
ذاتي زندگي
سرمد ڪاشاني جيڪو تاريخ ۾ سرمد جي نالي سان مشهور آھي اصل ۾ فارس جو صوفي ۽ فارسي ٻوليءَ جو  شاعر هو ۽  ھجرت ڪري مستقل ھندوستان ۾ اچي رھيو. ھي 1590ع يا 1591ع ۾ آرمينيا جي ھڪ فارسي ڳالهائيندڙ  يھودي واپاري جي گهر ۾ پيدا ٿيو ۽ بعد ۾ مسلمان ٿيو. سندس پورو نالو سعيد سرمد ڪاشاني ھيو. ھي ملا صدر شيرازي ۽ ابوالقاسم ميرفندرسڪي جو شاگرد رھيو.ھندوستان ايندي ٺٽي ۾ پڻ رھيو جتي ھڪ روايت آهي تہ پاڻ ھڪ سنڌي ڇوڪري اڀئي چند نالي ھڪ ھندو نوجوان جو عاشق ٿي فقير بڻجي ويو. شيخ اياز لکي ٿو ته: ان "ڇوڪري جي محبت، مجاز جي پل تان اڪاري، حقيقت جي پرار تي پھچايو ھو، ھونءَ تہ ھڪ مجذوب شاعر ھو، جنھن عرياني کي ھر لباس تي ترجيح ڏني ھئي؛ پر ھن جي وحدت پرستيءَ ھن کي برصغير جي سياست ۾ ڇڪي، ھن کان دارا شڪوه جي حمايت ڪرائي، ھن اڳڪٿي ڪئي تہ حڪومت دارا شڪوه کي ملندي . " اڀئي چند سان گڏجي لاھور ۽ پوءِ دھلي آيو. ان وقت ھندوستان ۾ مغلن جي بادشاھي ھئي. دھليءَ ۾ کيس ايڏي مشھوري ملي جو مغل شھزادي کيس درٻار ۾ دعوت ڏئي گھرايو ۽ کائنس متاثر ٿي سندس معتقد ٿيو.
خدمتون
فارسي ٻوليءَ ۾ کيس وڏي مھارت ھئي. توريت جو فارسي ۾ ترجمو پڻ ڪيائين.. ھن جو شاعريءَ جو لکيل ڪتاب جو نالو ديوان ھيو.
شخصيت
مولانا عبدالڪلام آزاد اظھار جي آزادي واري خيال ۾ پنھنجي تشبيهه سرمد سان ڪندو ھو..
سرمد خلاف مقدمو ۽ سزا
دھليءَ جي سلطنت جي تخت تي اورنگزيب ۽ ان جي ڀاءُ داره شڪوه جي وچ ۾ لڙائيءَ ۾ اورنگزيب کي ڪاميابي ملي. سرمد ۽ داره شڪوه جو پاڻ ۾ تعلق رھيو ھو. شيخ اياز لکيو آهي ته: ھن جا معتقد وڌي رھيا ھئا ۽ ان ڪري اورنگزيب سازش ڪري سندس خلاف فتوا ورتي. اورنگزيب کيس لادينيت جي الزام ۾ گرفتار ڪرايو.دھلي جي قاضي ملا عبدالقوي ھن جي خلاف فتوا ڏني ھئي. رود ڪوثر نالي ڪتاب ۾ ليکڪ محمد اڪرام لکي ٿو ته: " اورنگزيب ملا عبدالقوي کي موڪليو ته ھو سرمد کي ڪپڙن پائڻ لاءِ تاڪيد ڪري. ملا سرمد جي گھرايو ۽ ھن کان پڇيو تہ ' تون اگھاڙو ڇو ٿو رھين؟' پتو ناھي تہ ان وقت سرمد ڪھڙي لھر ۾ ھو! ھن رڙ ڪئي: 'شيطان قوي آھي' ملا قوي کي اھو فقرو ڏاڍو ڪڙو لڳو ھوندو، پر رڳو اگھاڙپ ڪنھن جي قتل جو سبب ٿي نه ٿي سگھيو. ان ڪري سرمد جي فرد جرم ۾ اضافو ڪيو ويو . قتل جو بھانو ان جي ھڪ رباعي به ھئي جنھن جي باري ۾ چيو وڃي ٿو ته ان مان معراج جو انڪار ثابت ٿئي ٿو. معلوم ٿئي ٿو ته اورنگزيب جي محتاط طبيعت انھيءَ کي بہ ڪافي نہ سمجھيو، ۽ ھن علماء کي چيو ته تہ سرمد کي چيو وڃي ته ڪلمه طيب پڙھي . ھن کي معلوم ھو تہ تہ سرمد جي ھڪ عجيب عادت ھيء بہ آھي تہ جڏھن ھو ڪلمه طيب پڙھندو آھي تہ لا اله کان اڳتي نه وڌندو آھي. جڏھن علماء سرمد کي ڪلمي پڙھڻ لاء چيو تہ ھن لا اله کان اڳتي نہ پڙھيو، ھو ڪلمي جي نفي آھي ان تي علماء اعتراض ڪيو تہ سرمد چيو ته مان ھن وقت تائين نفي ۾ غرق آھيان ۽ اثبات جي مرتبي تي نہ پھتو آھيان جڏھن پھچندس تہ الا الله بہ چوندس! علماء فتوا ڏني تہ لا اله چوڻ ڪفر آهي ۽ جي سرمد توبھ ڪري تہ ٺيڪ نہ تہ واجب القتل آهي. سرمد توبھ نہ ڪئي، جنھن ڪري ، ٻئي ڏينھن ھن کي جامع مسجد جي سامھون قتل لاء وٺي ويا " "اورنگزيب جي دؤر ۾ سرمد کي هڪ ديني عدالت فتويٰ ڏيندي واجب القتل قرار ڏنو. مٿس الزام هو ته هُن جي هڪ رُباعيءَ مان معراج جي واقعي جو انڪار ثابت ٿئي ٿو. "ماثرالامراء" ۾ سرمد جي قتل جا سبب لکندي چيو ويو آهي ته جيڪڏهن سچ پڇيو وڃي ته تہ قتل جو سبب دارا شڪوه جي سڱت ھئي نہ تہ سرمد جھڙا اگھاڙا مجذوب ۽ آزادي سان گفتگو ڪرڻ وارا گھٽيءَ گھٽيءَ ۾ ڦرندا ھئا ۽ انھن کي ڪوئي پڇندو ئي نہ ھو.
موت
مُلي طرفان کيس سزا ٻُڌائڻ جي ٻئي ڏينهن تي هُن کي دهليءَ جي جامع مسجد جي سامهون قتل ڪرڻ لاءِ وٺي ويا. سرمد اُن وقت گد گد ٿي نظر آيو. جلاد جڏهن سرمد جو سِرُ قلم ڪرڻ لاءِ هن جي سامهون آيو ته هن مُرڪي (فارسيءَ ۾) چيو ته، ”توتي گهور وڃان! اَچُ، اَچُ! تون جنهن به صورت ۾ اچين ٿو، مان توکي چڱيءَ طرح سڃاڻان ٿو.“ ۽ پوءِ هيٺيون شعر پڙهي، تلوار جي هيٺان پنهنجو ڪنڌ رکي ڇڏيائين : "”شور ٿيو ۽ مون عدم جي خواب مان اک کولي، ڏٺم ته اڃا فتني جي رات باقي هئي، وري سُمهي پيس!“"
- (ترجمو)"
سرمد کي 1661ع ۾ ۱۸ ربيع الثاني ۱۰۷۰ ھ ۾ جمعي جي نماز بعد دھلي جي جامع مسجد سامھون سر قلم ڪري قتل ڪيو ويو. ان وقت سندس عمر 70 سال ھئي. سرمد جو مقبرو جامعہ مسجد دھليءَ جي ڀر ۾ آھي.
حوالا
زمرو:صوفي زمرو:شاعر زمرو: دھلي زمرو:ٺٽو
طرف
left|thumb|250x250px|قطب نما قطب نما تي چار بنيادي طرف آهن. جن  جي مدد سان مختلف سرگرميون سرانجام ڏبيون آهن. هيٺ چئني طرفن جا نالا ڏنل آهن.
اوڀر
left|thumb|250x250px|قطب نما، جنهن تي اوڀر جو طرف نمايان ٿيل آهي. اوڀر ادانجي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي، جيڪو اولهه جي ضد ۾ آهي. نقشن هن جي جڳه سڄي طرف هوندي آهي. قطب نما کي 90 ڊگري تي طي ڪرڻ سان ڪنهن به جڳه ٿي اوڀر جي طرف جو تعين ڪرڻ آسان آهي. هي اهو طرف آهي جنهن ڏانهن سج اڀرندوآهر.
گهر جي اڳيان ٻير جو وڻ
گهر اڳيان ٻير جو وَڻ هوندو ته ٻار ٻچو ٻير ۾ ڀتر يا ڇائپ ضرور هڻندو ۽ ان تان جهيڙي جو خطرو رهندو ۽ گهر اڳيان ٻارن جي کينس به رهندي. مثال: ”دشمن نه هجئي، ته گهر ۾ ٻير پوکِ.“ ڍ” تتنهنڪري چوندا آهن ته گهر اڳيان ٻير نه پوکجي (Ghar aggiyaan bbair na pokkhjay).
ايما گولڊمين
1869ع ۾ روسي سلطنت جي هڪ يهودي گهراڻي ۾ ايما گولڊمين (Emma Goldman) نالي هڪ ڇوڪري پيدا ٿي. سندس والد ٻارن کي ننڍين ننڍين ڳالهين تي جسماني سزا ڏيندو هئو. ايما گهر جي ٻارن ۾ سڀ کان وڌيڪ باغياڻو مزاج رکندي هئي، تنهنڪري سندس والد کيس ڦٽڪا به هنيا هئا.
ماءُ ٻارن کي پيءَ جي سزا کان بچائڻ جي ڪوشش ڪندي هئي. ايما لکي ٿي ته سندس والد جي ان رويئي جو اصل سبب جنسي فرسٽريشن هئي. ننڍپڻ ۾ ٻارن کي ماسترن طرفان مارڻ، پوءِ هڪ ڀيرو هن هڪ هاريءَ کي ڦٽڪن سان مار کائيندي ڏٺو ته کيس ان اٿارٽيءَ سان نفرت ٿي وئي. والد جي معاشي حوالي سان ناڪام زندگي هئي، تنهنڪري ايما جو ننڍپڻ تمام گهڻي غربت ۾ گذريو.
والد کيس اسڪول مان ڪڍرائي ڇڏيو، جڏهن ايما پيءُ کي چيو ته کيس اسڪول وڃڻ ڏنو وڃي ته سندس والد کانئس ڪتاب ڦري چيو ته يهودي ڇوڪرين لاءِ کاڌو پچائڻ ۽ ٻارَ ڄڻڻ ئي زندگي جو مقصد آهي. والد ايما جي 15 ورهين ۾ وِهانءُ (شادي) ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن تي ٻنهي ۾ جهيڙو ٿيو ۽ سندس والد کيس چيو ته تون اخلاقي ۽ جنسي طور تي بگڙجندي پئي وڃي. ايما پنهنجي والد کي چيو ته اها جنهن سان پيار ڪري ٿي، وهانءُ به ان سان ئي ڪندي. هڪ ڀيرو هڪ مرد ايما سان بلادڪار (ريپ) به ڪيو. ان ريپ ايما جي نفسيات تي ڏاڍو خراب اثر وڌو ۽ کيس خبر پئي ته مرد ۽ عورت جو جسماني لاڳاپو ايترو ڏاڍ وارو به ٿي سگهي ٿو. 1885ع ۾ ايما جو خاندان نيويارڪ اچي وڃي ٿو.
نيويارڪ ۾ ايما کي گارمينٽس ٺاهڻ واري هڪ فيڪٽري (ڪارخاني) ۾ نوڪري ملي، جنهن ۾ اها اوورڪوٽ سبندي هئي. اتي سندس هڪ ساٿي ورڪر جيڪب هو. ان ايما ۾ ڪتاب پڙهڻ، رقص ڪرڻ، گهمڻ ۽ ڦرڻ جو شوق پيدا ڪيو. جلد ئي ٻنهي پاڻ ۾ وهانءُ ڪري ورتو. پر وهانءَ واري رات ايما کي خبر پئي ته جيڪب نامرد آهي. تنهنڪري ٻئي جلد ئي جذباتي ۽ جسماني طور تي هڪٻئي کان پَري ٿي ويا.
والدين ايما کي چالو سمجندي کيس گهر مان ڪڍي ڇڏيو. تڏهن ايما سبڻ جي هڪ مشين ۽ پنجن ڊالرن سان نيويارڪ جي هڪ ٻئي حصي ۾ هلي وئي. ان علائقي ۾ کيس پهريئن ئي ڏهاڙي ٻه اهڙا ماڻهو مليا، جن سندس باقي سڄي زندگي ڦيرائي تبديل ڪري ڇڏي. اتي هڪ ڪيفي هئي. جتي انارڪسٽ ويچارن جا ريڊيڪل ڪامريڊ پاڻ ۾ ملندا هئا ۽ ٽيڪاٽپڻيون ڪندا هئا. اتي ايما هڪ اهڙي ڪامريڊ جو ليڪچر ٻڌو، جنهن جو مطلب هو ته تبديلي لاءِ تشدد جي پاسي وڃڻ گهرجي. ايما ان جي پُرجوش تقرير کان ڏاڍي متاثر ٿي ۽ ان شخص جي ويجهو ٿي وئي. اتي ايما کي نون انقلائي خيالن جي ڄاڻ ملي، ايما ان شخص کان تقرير ڪرڻ سکي ورتي. ان شخص ايما کي چيو ته ”تون منهنجي وڃڻ کانپوءِ منهنجي جڳهه وٺندئين.“ ايما گڏجاڻين کي خطاب ڪرڻ شروع ڪيو. ان دوران ايما جي ملاقات Berkman سان ٿي، جلد ئي ٻئي هڪ ٻئي جي پيار جي لاڳاپي ۾ اچي ويا. ٻنهي جي وچ ۾ نظرياتي ۽ ذهني هڪجهڙائي يا هم آهنگي هئي. ٻئي انساني آزادين ۽ آجپي جا قائل هئا. ان دوران هڪ فيڪٽريءَ ۾ مزدورن جي هڙتال ٿي، جنهن ۾ پورهيتن ۽ مالڪن جي وچ ۾ جهيڙي تشدد واري صورتحال اختيار ڪري ورتي. جنهن ۾ فيڪٽريءَ جي مالڪن جي محافظ سميت 9 هڙتالي مزدور مارجي ويا.
فيڪٽري (ڪارخاني) جي هڙتال ۽ رتوڇاڻ جي نتيجي تي ايما ۽ سندس ساٿي فيصلو ڪيو ته اسان کي ڪارخاني جي مينيجر کي قتل ڪري ڇڏڻ گهرجي. ائين ڪرڻ سان اسان جي انقلابي نظرين کي مشهوري ملندي ۽ سرمائيدارن جي دلين ۾ ڊپ ويهجي ويندو. برڪمين چيو ته قتل آئون ڪندس ۽ منهنجي جيل وڃڻ کان پوءِ انقلابي تقريرون ۽ ڪم تو کي وڌائڻو پوندو. ٻنهي وٽ هٿيار خريد ڪرڻ جيترا پئسا به نه هئا. تڏهن ايما پئسن جي عيوض سيڪس ڏيڻ تي راضي ۽ تيار ٿي وئي. ايما جو دوستووسڪيءَ جو ناول ”ڏوهه ۽ سزا“ (Ddoh aein sazaa) پڙهيل هئو. جنهن جي هيروئن جسم وڪڻي پنهنجي ڀائرن ۽ ڀيڻ جي مدد ڪندي هئي. ايما چيو ته جيڪڏهن حساس سونيا پنهنجو جسم وڪڻي سگهي ٿي ته آئون ڇو نه؟ ائين هٿيار حاصل ڪرڻ کان پوءِ برڪمين مينيجر کي قتل ڪري ڇڏيو. ان تي کيس 22 ورهيه قيد جي سزا ملي. پوءِ قاتل جي ساٿي هئڻ جي شڪ ۾ پوليس ايما جي گهر تي ڇاپو هنيو. توڙي جو ڪو به ثبوت نه مليو. پر پوءِ ايما ان ڳالهه تي افسوس جو اظهار هن ريت ڪيو؛ 23 ورهين جي عمر ۾ عقل سان ته نٿو سوچي سگهجي.
1893ع ۾ آمريڪا ۾ سخت قسم جو معاشي گهوٽالو شروع ٿي پيو. بيروزگاري تمام گهڻي وڌي وئي، مظاهرا ٿيڻ لڳا. ايما نيويارڪ جي يونين اسڪوائر ۾ 3000 هزار ماڻهن جي ميڙ کي خطاب ڪيو. هن بيروزگار پورهيتن کي چيو ته، اميرن کان دولت ۽ پئسي جي سگهه ڦري وٺو. ڏڦيڙ ۽ تشدد جي ترغيب ڏيڻ تي ايما گرفتار ٿي وئي. نيويارڪ جي اخبار کيس نئين دور جي جون آف آرڪ جو نالو ڏنو. عدالت ۾ کانئس انارڪسٽ ۽ ملحد هئڻ تي سوال پڇيا ويا. جج ايما کي خطرناڪ مائي (عورت) قرار ڏنو ۽ کيس هڪ ورهيه قيد جي سزا ٻڌائي.
جيل مان آجپو ماڻڻ تي 3000 هزار ماڻهن سندس آجيان ڪئي ۽ سندس ڏاڍي مشهوري ٿي. ايما يورپ ۽ انگليڊ جي ڪيترن ئي شهرن جا دورا ڪيا. 1901ع جو واقعو آهي ته هڪ بي روزگار پورهيت جنهن جي ذهني حالت به ٺيڪ نه هئي، ان آمريڪي صدر William McKinley گوليون هلائي ڇڏيون، جيڪو 8 ڏهاڙن کان پوءِ هن جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو. قاتل سوگهو (گرفتار) ٿيو ته بيان ۾ چيائين ته انارڪسٽ آهي ۽ ايما گولڊمين جي نظريئي کان متاثر ٿي هن اهو عمل ڪيو آهي. ايما کي وري سوگهو (گرفتار) ڪيو وڃي ٿو. پر ايما جو قاتل سان ڪو به واسطووڙو ثابت نه ٿيڻ تي ايما کي ڇڏي ڏنو وڃي ٿو. ايما تي زور ڀريو ويو ته اها ان عمل جي نندا ڪري پر ايما ان قتل واري عمل جي نندا ڪرڻ کان لاڳيتو انڪار ڪيو. انجهاني صدر کانپوءِ روزويليٽ آمريڪا جو صدر ٿيو. جنهن انارڪسٽن خلاف ڪريڪ ڊائون ڪرڻ جو اعلان ڪيو. ان دوران ايما کي ميڊيا ٽرائيل جي تحت پريس ۾ ايڏو ته بدنام ڪيو ويو، جو سندس ڪيترائي ساٿي کيس ڇڏي ويا. ائين ايما عوامي زندگي (پبلڪ لائف) مان غائب ٿي وئي. ان دوران حمل روڪ (برٿ ڪنٽرو) جي تحريڪ شروع ٿي. ايما اڳيان وڌي ان تحريڪ جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي حق ۾ مضمون لکيا. سندس مطابق حمل روڪ (برٿ ڪنٽرول) اصل ۾ مائين (عورتن) جو آزادي ڏانهن هڪ قدم هئو.
ٻي وڏي عالمي جنگ شروع ٿيڻ تي انارڪسٽن فوج ۾ لازمي ڀرتيءَ جي قانون خلاف تحريڪ هلائي. جنهن ۾ ايما ڏاڍي سرگرميءَ سان حصو ورتو. ان تحريڪ دوران ايما کي ۽ سندس ساٿين کي گرفتار ڪيو ويو ۽ ايما کي واپس روس ڏانهن ڊيپورت ڪري ڇڏيو ويو.
ٻئي پاسي روس ۾ بالشيوڪ انقلاب اچي چڪو هو. شروع ۾ ايما انقلاب جي حمايت ڪئي پر جڏهن روسي انقلاب جو ڏاڍ ۽ ظلم ڏٺو ته ايما روسي انقلاب جي خلاف ٿي وئي. ايما جي لاءِ اها ڏاڍي ڏک جهڙي ڳالهه هئي ته سوويت يونين ۾ اظهار جي آزاديءَ کي بورزوازي جو نالو ڏنو پيو وڃي. ڪنهن به ڳالهه سان اختلاف کي برادشت نٿو ڪيو وڃي. 1927ع ۾ ايما ڪئناڊا اچي رهڻ لڳي ٿي. ان دوران ايما پنهنجي سوانح حيات Living my life لکي. ڪئناڊا ۾ ايما جنگين خلاف لکندي ۽ ڳالهائيندي رهي ۽ جمهوريت ۽ جمهوري نظام جي حمايت ڪندي رهي. 1940ع ۾ ايما تي فالج جو حملو ٿيو ۽ 70 ورهين جي ڄمار ۾ ڪئناڊا جي صوبي آنٽاريو جي شهر ٽورانٽو ۾ هن دنيا مان لاڏاڻو ڪري وئي.
حوالا
زمرو:1940ع جون فوتگيون زمرو:انارڪزم زمرو:انارڪسٽ زمرو:انقلاب زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:فيمينزم
جانوليو
جانوليو: هي ٻوٽو سنئين ڪنئري زمين ۾ فوٽ کن ڊگهو، ڏاني سنهي، مٿي ٽاريون ڪري جهڳٽو ڪندو آهي. اُن جا پن سنها، ننڍا، ڪنڊي جي پنن جهڙا، گل اڇا ۽ ٿورو پيلاڻ تي مائل، جن ۾ ڦريون ٿينديون آهن، اندر داڻا ٿين. هي ٻوٽو اُٺ جو خاص کاڌو آهي. ٻڪريون، رڍون، ڍڳيون ۽ گڏهه به چاهه سان کائيندا آهن.
ڪپڙا ٽنگڻي
ڪپڙا ٽنگڻي (Clothes hanger) ڪپڙن کي ٽنگڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ ڍانچو آھي جيڪو پلاسٽڪ، لوھ، ڪاٺ وغيرہ مان ٺھيل ھوندي آھي. thumb|ڪپڙا ٽنگڻيون
ڄامشورو
ڄامشورو پاڪستان جي صوبي سنڌ  جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جي تعلقي ڪوٽڙيءَ جو هڪ شهر ۽ يونين ڪائونسل آهي. هيءُ شهر پنهنجي تعليمي ادارن جي ڪري مشهور آهي. ۽ هن شهر کي تعليمي شهر پڻ سڏيو ويندو آهي. هن شهر ۾ هڪ پراڻو ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو پڻ موجود آهي جيڪو انگريز زماني کان تعليم ڏيندو ٿو اچي.ڄامشورو اصل ۾ حيدرآباد جي علائقي قاسم آباد دوآٻي جي ديهه جو نالو آهي، جيڪا ديهه موجوده صوبائي وزير ڄام خان شورو جي ڏاڏي ڄام خان شورو جي نالي سان جوڙي وئي هئي
تاريخ
ڄامشورو ميرن جي آخري دور ۾ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، جيڪو ڄام شوري نالي هڪ شخص ٻَڌايو هو. هي ڳوٺ ڪيترا ورهيه ضلعي ڪراچيءَ جي حدن ۾ رهيو، پر 1931ع ۾ جڏهن دادوءَ کي ڪراچيءَ کان ڪٽي ڌار ضلعو ٺاهيو ويو ته ڄام شورو، دادو ضلعي جي ڪوٽڙي تعلقي جي حدن ۾ اچي ويو، ۽ ڄام شوري کي هن تعلقي جي هڪ ديهه جي حيثيت ڏني وئي. سنڌ يونيورسٽي ۽ سپر هاءِ وي ٺهڻ کان اڳ ڄام شورو يونين ڪائونسل جو درجو رکندڙ شهر هو.
بيهڪ
ڄامشورو، سنڌو نديءَ جي ساڄي ڪپ تي حيدرآباد کان اُتر اوڀر ڪنڊ تي 18 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي 250 26' ڊگريون اُتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 680 20' ڊگريون اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. ڄام شوري جي حدن مان نئشنل هاءِ وي ۽ پاڪستان ريلوي لائين گذرن ٿا. هتي سنڌ يونيورسٽي ريلوي اسٽيشن به آهي.
تعليمي ادارا
ڄامشورو شهر، سنڌ صوبي توڙي پاڪستان جي اهم تعليمي درسگاهن: سنڌ يونيورسٽي، لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز (LUMHS) ۽ مهراڻ انجنيئرنگ يونيورسٽيءَ جي ڪري به مشهور آهي. ان کان سواءِ هتي سنڌي ادبي بورڊ، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، بيورو آف ڪريڪيولم، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جهڙا ادبي ۽ علمي ادارا به موجود آهن. ڄام شوري شهر کان ڪجهه فاصلي تي ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو واقع آهي، جتان ملڪ جي اعليٰ سياسي شخصيتن جناب آصف علي زرداري (صدر پاڪستان)، سيد جلال محمود شاهه (اڳوڻي ڊپٽي اسپيڪر سنڌ اسيمبلي)، سيد ضياء شاهه (SUP اڳواڻ) ۽ نوجوان دانشور جامي چانڊيي ۽ ٻين تعليم حاصل ڪئي آهي. سنڌ يونيورسٽي، سنڌ جي قومي اڳواڻن جي. ايم. سيد ۽ ميران محمد شاهه جي ڪوششن سان قائم ٿي هئي، 1951ع ۾ ان جي ڪئمپس پهرين حيدرآباد ۾ ۽ بعد ۾ علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ جي ڪوششن سان ڄام شوري ۾ قائم ٿيو. 1881ع ڌاري انگريز دور ۾ ڄام شوري ۾ هڪ ميڊيڪل اسڪول قائم ٿيو هو، جيڪو 1942ع ۾ ڪاليج ٿيو. 1951ع ۾ هي ميڊيڪل ڪاليج سنڌ يونيورسٽيءَ سان ملحق ٿي لياقت ميڊيڪل ڪاليج بڻيو ۽ هن وقت يونيورسٽيءَ جي حيثيت حاصل ڪري چڪو آهي. (وڌيڪ ڏسندا: لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز، ايندڙ جلد) 1963ع ۾ انجنيئرنگ جي تعليم جي فروغ لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ انجنيئرنگ ڪاليج قائم ٿيو، جنهن کي 1977ع ۾ يونيورسٽيءَ جو درجو مليو.
شخصيتون
ڄامشوري شهر، ڪئمپس ۽ ڪالونيءَ ۾ ڪيترائي اديب ۽ عالم ڊاڪٽر حبيب الله صديقي، امداد حسيني، سحر امداد، ڊاڪٽر غلام محمد لاکو، عبدالقادر جوڻيجو، محمد قاسم ماڪا، اياز عالم ابڙو، ڊاڪٽر تنوير جوڻيجو، محمود مغل، نياز پنهور ۽ ٻيا رهن ٿا. مرحوم ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو مرحوم طارق عالم ابڙو به هتي رهندو هو.
ڄامشوري ۾ قائم ٽي وڏيون يونيورسٽيون ۽ ٻيا ادارا آهن:
حوالا
زمرو:پاڪستان جا شهر
1833ع
ڊسمبر
زمرو:1833ء زمرو:سال
1268ع
ڊسمبر
زمرو:1268ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
سج اڀريو
left|thumb|270px| سج اڀرڻ جو ھڪ منظر.
ھي سج لھڻ جو ضد آھي ۽ عام طور تي سج جي اڀرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي. سج اڀرڻ، روزانو جو عمل آھي، جيڪو زمين جي محوري گردش جي ڪري پيش ايندو آھي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:زميني مظاھرا زمرو:علامتون زمرو:ڏينھن جا حصا
حب، بلوچستان
حب يا حب چوڪي پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر جيڪو لسٻيلي ضلعي جي تحصيل حب جو صدر مقام آهي. ھن شھر جو اصل نالو حب چوڪي آهي ڇوتہ پھرين اتي پوليس ۽ ايڪسائيز جي چيڪ پوسٽ ھوندي ھئي. بعد ۾ صنعتي ترقيءَ کان پوءِ ھن جاء جو نالو حب شھر پئجي ويو. ڪراچي شھر جي ڀرسان واقع ھي شھر بلوچستان جو وڏو صنعتي مرڪز آھي
پاٺشالا
پاٺشالا (Paathshaala) ڌرمي درسگاھ سبق وٺڻ جي جاءِ، درس ڏيڻ جو هندو، خاص ڪري هنڌو ڌرم سان منسلڪ ماڻهن لاءِ اسڪول يا تعليمي درسگاھ، جتي ڌرمي تعليم ڏني وڃي. پر هاڻي وسيع معنيٰ ۾ پاٺ شالا ان هنڌ کي چئجي ٿو، جتي سبق يا درس حاصل ڪجي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ درسگاھ ۽ انگريزيءَ ۾ اسڪول چئجي ٿو.
اھنسا (ڪتاب)
هن نالي سان هڪ ڪتاب عدم تشدد جي موضوع تي -پاروتي- آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جي قيمت ۽ پريس، ڄاڻايل ناهي. ”سري وجيه ڌرم“ وارن هيءُ ڪتاب سال 1944ع ۾ ڇپايو.
اھنير
thumb|گھوٽ جو اھنر گڏ بيٺل
اھنر يا اھنير/اھيئنر شاديءَ جي هڪ رسم موجب گهوٽ جو محافظ سندس سڳو عزيز ٿيندو آهي، جيڪو ونواھ کان وٺي لانئُن لهڻ تائين گهوٽ سان رات ڏينهن گڏ هوندو آهي. لاچاريءَ جي حالت ۾ دوست وغيره به اها خدمت انجام ڏيندا آهن. ’اهنير‘ جون هيٺيون ذميداريون ٿينديون آهن: (1) اهنير کي ساڳيا گهوٽ وارا ڳانا ٻڌبا آهن ۽ مينديءَ وغيره جي رسمن ۾ به گهوٽ جهڙا سوڻ ساٺ ڪيا ويندا آهن. (2) اهنير پنهنجي هٿ ۾ -تلوار-، ڪاتِي يا ڇري پاڻ سان گڏ رکندو آهي ۽ گهوٽ ڪيڏانهن به ويندو ته -ان- سان گڏ ويندو آهي. (3) نڪاح يا لانئن تي وڃڻ کان اڳ گهوٽ کي وهنجڻ، آڍ مک ڪرڻ ۽ ڪپڙن پارائڻ ۾ مدد ڪندو آهي. گهوٽ لانئن تي ويندو ته -ان- مهل اهنير جي ذميداري ختم ٿي ويندي. شاديءَ کان پوءِ اهنير کي گهوٽيتن جي طرفان نئون وڳو ۽ -اجرڪ- تحفي ۾ ملندي آهي. ’اَهنيرَ‘ کي ڪن خطن ۾ ’-انهيار-‘ به چوندا آهن. سنڌ ۾ هندو توڙي مسلم برادرين جي اڪثر ذاتين ۾ اها رسم ادا ڪندا آهن. ڪن ذاتين ۾ اهو ڪردار گهوٽ جو سالو (ڪنوار جو -ڀاءُ-) ادا ڪري ته ڪن ذاتين ۽ قبيلن ۾ وري گهوٽ جو ويجهو سؤٽ ماسات يا گهوٽ جو گهاٽو دوست اها ريت نڀائيندو آهي. اَهنيرَ ونواھ کان شادي ٿيڻ تائين گهوٽ سان گڏوگڏ هوندو آهي، ۽ پيٺي، ميندي، موڙ، چُوريءَ، بُسرين، مطلب ته مڙني رسمن ۾ جيئن گهوٽ کي ساٺ ڪن، تيئن اَهنير کي به ساٺ ڪن. اَهنير کي ساٺن دوران چرچا به ڪن ته جُٺ به ڪن. اَهنيرَ گهوٽ جي سنڀال ڪندڙ به ٿيندو آهي. ٿرپارڪر ۾ سماٽ ذاتين ۾ اهنيرَ کي ”اڻوهو“ يا ”اڻهيار“ به ڪوٺين. شاديءَ جي ريتن رسمن ۾ جڏهن مسلمانن ۾ نڪاح پوي ۽ هندن ۾ اگنيءَ جا ڦيرا ٿين ته پوءِ اَهنيرَ آجو ٿيندو آهي.
حوالا
زمرو:رسمون
دلو
دلو، گھڙو يا مٽ مٽيءَ مان ٺاھيل ھڪ ٿانءُ آھي. ھن کي پڪو ڪرڻ لاءِ باھ ۾ تپايو ويندو آھي. دلي کي پاڻي رکڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. دلو پاڻي کي ٿڌو رکندو آھي ۽ ان کي پيئڻ لائق قدرتي حالت ۾ برقرار رکندو آھي. دلا مختلف ماپن جا ٿيندا آھن ڪنڀر انھن جي مٿان مختلف چٽ ٺاھيندا آھن.
جينت ريلواڻي
جينت ريلواڻي، نامور ڪهاڻيڪار، اخبار نويس، مترجم ۽ تاريخدان، 3 سيپٽمبر 1936ع تي لاڙڪاڻي ۾ جيوترام ريلواڻيءَ جي گهر ۾ جنم ورتو.
تعليم ۽ نوڪري
12- 13 سالن جي ڄمار ۾ ورهاڱي بعد ڀارت جي گجرات صوبي ۾ مائٽن سان گڏ مستقل رهائش اختيار ڪيائين. جتي هن اسڪولي ۽ ڪاليجي تعليم انٽر ڪامرس تائين پوري ڪري ريلوي ۾ ملازمت ڪئي، جتان ئي اڳتي هلي ريٽائرمينٽ ورتائين.
ادبي سفر
جينت ريلواڻيءَ، لکڻ جي شروعات گجراتيءَ ۾ ڪئي ۽ هڪ ئي وقت سنڌي، گجراتي ۽ انگريزي زبانن جو ماهر هو، هن سنڌيءَ مان گجراتي ۽ گجراتيءَ مان سنڌي ادب ۾ وڏي تعداد ۾ ترجمو ڪري، ٻنهي ٻولين کي هڪ ٻئي جي ويجهو آڻڻ لاءِ وڏيون ڪوششون ڪيون. هن جا گجراتي زبان ۾ ادب، تاريخ ۽ تهذيب تي مستقل ڪالم ڇپجندا رهيا آهن. جينت ريلواڻي ’سنڌو ڀارتي‘ مخزن جو ايڊيٽر به رهي چڪو آهي. هن هڪ ئي وقت تحقيق، ترجمي، ڪالم نگاريءَ، ڪهاڻي، ناول، صحافت ۽ مضمون جي ميدان ۾ قلم کنيو. گجرات جي سنڌي، هندي ۽ گجراتي ساهتيه اڪيڊمين سان هڪ ئي وقت لاڳاپيل رهيو. کيس انهن اڪيڊمين ۽ سنڌي اڪيڊمي دهليءَ پاران ڪيترا اوارڊ به مليا.
ڪتاب
جينت ريلواڻيءَ سنڌي، هندي ۽ گجراتيءَ ۾ ستر کن ڪتاب لکيا ۽ ڇپايا آهن، جن مان 46 گجراتيءَ ۾، 20 سنڌيءَ ۾ ۽ 7 هنديءَ ۾ آهن. سندس ڪتابن مان ڪجهه اهم ڪتابن جو تفصيل هن ريت آهي: جينت ريلواڻيءَ جو آخري ڪتاب سندس سالن جي تحقيق تي مشتمل آهي، جنهن ۾ هن پراڻن آثارن ۽ اهڃاڻن مان هٿ آيل شين جي بنيادن تي سنڌ جي تاريخ ۽ تهذيب تي تفصيلي مواد ڏنو آهي. سندس هيءُ ڪتاب 1998ع ۾ تيار ٿي گجرات سنڌي ساهتيه اڪيڊميءَ کي پيش ڪيو ويو هو. جنهن جو محدود حصو سنڌي ٽائيمس الهاس نگر پاران 2003ع ۾ ’ڪڇ ۽ سنڌ جا قديم ناتا‘ عنوان سان ڇپيو هو ۽ ان جو هنديءَ ۾ به ترجمو ٿي چڪو آهي.
گجراتي ادب
جينت ريلواڻيءَ 55 سالن تائين ادبي ميدان ۾ پاڻ موکيو. هن گجراتيءَ ۾ لکڻ جي ابتدا ان ڪري ڪئي، جو شروع ۾ گجراتين جي ڏکوئيندڙ سوال ته: ’توهان جو ادب، تاريخ ۽ تهذيب ڪهڙي آهي؟‘ هن جي ذهن کي وڏو جهٽڪو ڏنو، ۽ پوءِ هن چونڊ سنڌي ادب کي گجراتيءَ ۾ ترجمو ڪرڻ پنهنجو مقصد بڻائي ڇڏيو. ائين هن نه رڳو طبعزاد سنڌيءَ ۾ لکيو، پر گجراتيءَ ۽ هنديءَ ۾ سنڌي ادب کي متعارف ڪرائڻ لاءِ درجنين ڪتاب لکي ورتا.
اهم سوال
هــن 1983ع ۾ ســڀ کـان پـهـريـن دهـلــيءَ ۾ ڊاڪـٽر هوتچند مولچند گربخشاڻيءَ تي ٿيل قومي سيمينار ۾، شاهه لطيف جي حوالي سان سوال اٿاريو هو ته شاهه جا ڪردار ۽ حوالا ڪڇ سان لاڳاپيل هجڻ جي باوجود اسان صرف فارسي ماخذن تي ڇو ٿا ڀاڙيون ۽ اسان جو ڪڇي ۽ گجراتي ادب طرف ڌيان ڇو نه ويو آهي. ائين هن ڪڇي ۽ گجراتيءَ ادب، توڙي ڪڇ ۽ گجرات جي سنڌي لوڪ ادب جي مطالعي ۽ کوجنا ذريعي سنڌ جي تاريخ جا نوان گوشا متعارف ڪرايا ۽ ’سنڌ، ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ جا سڀيتڪ ناتا‘ (2008ع) جهڙو تاريخي دستاويز لکي، تاريخي ڪارنامو سرانجام ڏنو. هن ڪتاب جي هند ۽ سنڌ جي عالمن وڏي آجيان ڪئي آهي.
وفات
سنڌ، سنڌي ٻولي، ادب ۽ تهذيب جي هن وڏي سڄڻ، 29 نومبر 2010ع تي لاڏاڻو ڪيو.
آڱر ويڙھو
آڱر ويڙھو ھڪ قسم جي بيماري، آڱر جي ننھن تي ڇلي وانگر ٿيل ڦرڙي، جنھن ۾ سور ۽ خارش ٿئي، ان کي ”ننھن ٿر“ بہ چئبو آھي.
حوالا
زمرو:بيماريون
آگياري
آگياري (Tower of Silence) کي دخمو بہ چوندا آهن. سنڌ ۾ ٻہ زردشتي مذھبي مقام ١٨٤٧ع- ١٨٧٥ع ۾ قائم ٿيا جن مان ھڪ آگياري پاڪستان چوڪ ۽ ٻيو صدر ڪراچيءَ ۾ آهي. ھيءَ اھا جڳھ آھي، جنھن کي پارسي پنھنجي مُردن لاءِ آخري آرام گاھ طور استعمال ڪندا آھن. ھي ھڪ گول پليٽ فارم آھي، جنھن جي درمياني گولائي ٣٠٠ فوٽ ٿئي ٿي. ان جي سطح پٿرن جي بلاڪن ۽ سيمنٽ سان تيار ڪئي ويندي آھي. انن گولائي کي ٽن حصن ۾ ورھايو ويندو آھي. پھرين مردن لاءِ، ٻي عورتن لاءِ ۽ ٽين ٻارن لاءِ. پليٽ فارم تي چڙھڻ لاءِ ھڪ رستو فوٽ پاٿ نموني جو ٿئي ٿو. انھيءَ پليٽ فارم جي وچ ۾ ھڪ اونھو کوھ ٺھيل آھي، جنھن جي اونھائي ١٥٠ فوٽ ٿيندي آھي. ان جون ڀتيون ۽ فرش پڪي بلاڪ جو ٺھيل ھوندو آھي. کوھ جي اندروني سطح تي سوراخ موجود ھوندا آھن. جتان مينھن جو پاڻي اندر داخل ٿيندو آھي ۽ پوءِ اھو پاڻي زير زمين موجود چئن نالين سان ڳنڍيل ھوندو آھي، جيڪي وري چئن کوھن سان ڳنڍيل ٿين. جنھن جي ھيٺين سطح تارڪول ۽ واري سان ڍڪيل ھوندي آھي. مذڪوره کوه جي مٿان مردي کي بنا ڪپڙن جي رکيو ويندو آھي. ٻن ٽن ڪلاڪن ۾ ڳجھون ان جو ماس پٽي وينديون آهن ۽ ھڏين کي کوھ جي سوراخن ۾ اڇلايو ويندو آھي. ھتي ڪراچيءَ ۾ اھڙيون ٻہ آگياريون آھن. ھڪ ننڍي ۽ ٻي وڏي. ڪراچي ۾ ٢٠٠٠ کن زردشتي رھن ٿا.
1269ع
فوتگيون
زمرو:1269ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
1991ع پنجاب قتل عام
1991 پنجاب قتل عام اھو قتل عام آھي جيڪو ڀارتي رياست پنجاب ۾ ھڪ ٽرين ۾ ٿيو ھو جيڪا لڌيانہ ضلعي ۾ بيٺل ھئي ھن ٽرين کي سک عليحدگي پسندن بيھاري ان ۾ موجود ھندو مسافرن جو قتل عام ڪيو جنھن ۾ 80 کان 126 تائين فوتگيون ٿيون. ھن واقعي ۾ ٽرين کي روڪي سڀ کان پھرين ھندو مسافرن جي سڃاڻپ ڪئي وئي آھي انھن کي ٻين کان علحده ڪري انھن تي فائرنگ ڪئي وئي بعد ۾ ڊسمبر جي مھيني ۾ ھڪ ٻي ٽرين کي روڪي ڪري ھندن کي قتل ڪيو ويو جنھن ۾ 47 فردن جي فوتگي ٿي. ان ئي عرصي ۾ قتل ٿيڻ وارن جي تعداد 7ۜۜ00 تائين ھئي.
پاڪستان آسٽريليا لاڳاپا
پاڪستان آسٽريليا لاڳاپا (Pakistan Australia Relationship), دوستا لاڳاپا آهن. پاڪستان جي اڳوڻو صدر پرويز مشرف 2005 ۾ آسٽريليا جو سرڪاري دورو ڪيو جڏهن تہ ان وقت جي آسٽريليا جي وزير اعظم جون هائورڊ پڻ پاڪستان جو دورو ڪيو. جڏهن 2005 ڪشمير ۽ پاڪستان جي اترين علائقن ۾ زلزلو آيو تہ آسٽريليا پاڪستان جي 500 شاگردن لاء اسڪالرشپ جو علان ڪيو. بي بي سي عالمي سروس جي 2013 جي سروي مطابق آسٽريليا جي %10 سيڪڙو عوام پاڪستان لاء سٺي خيالات جو اظهار ڪيو جڏهن %79 سيڪڙو غلط خيالات جو اظهار ڪيو.
فوجي تعلقات
زمرو:پاڪستان جا ٻه طرفا تعلقات
سنھاڙي
سَنِهاڙي ٻوٽو ساٽوڙي جھڙو، پر تندون سنهيون ۽ ڊگهيون، پن ننڍڙا گول، ڏاڍيري ميدان زمين تي پکڙندو ويندو آهي. اُٺ، ٻڪريون، رڍون ۽ ڍڳيون کائينديون آهن.
قلندر اسحاق سنڌي پاٽائي
اسحاق سنڌي، قلندر پاٽائي: سنڌ جي -پاٽ- ڳوٺ جو رهاڪو، دنيا جي سير واسطي قلندرانه صورت ۾ نڪري پيو. هر هڪ ويراني ۽ آباديءَ جي گوشي گوشي ۾ پهچي ويو ۽ هر هڪ ملڪ کي پوري غور سان ڏسندي سندن خاصيتن کان واقف ٿيو. 958 هجريءَ ۾ سير سفر کي -ترڪ- ڪري برهانپور (ڏکڻ هندستان) ۾ اچي رهيو ۽ اتي شيخ طاهر -بن- شيخ يوسف سنڌي محدث جي خدمت ۾ رهي پيو. 1003 هجري/1594ع تائين شيخ طاهر جي خدمت ۾ رهيو ۽ انهيءَ سال تائين جيڪو محدث طاهر سنڌيءَ جي وفات جو سال آهي، ڪڏهن به پنهنجي مرشد ۽ شيخ کان جدا نه ٿيو. شيخ محمد غوثي برهانپوري ’گلزار ابرار‘ جو مصنف لکي ٿو، ته 1002هجري/1593ع ۾ مان انهن ٻنهي بزرگن سان ملاقات ڪئي ۽ همسائگيءَ سبب فيض حاصل ڪيو. وڌيڪ لکي ٿو ته شيخ اسحاق قلندر جو -تصوف- ۾ طريقو، ارادي جي مضبوطيءَ ۽ استقامت تي هو. آخر ۾ پنهنجي مرشد ۽ -استاد- شيخ طاهر جي وفات کان پوءِ 7 سال هن دنيا ۾ گذاري سن 1010هجري/1601ع ۾ هن دنيا فاني مان لاڏاڻو ڪيائين.
ابن بيطار
مسلمان سائنسدان، ماهر نباتيات، ابن بيطار يارهين صدي عيسويءَ ۾ پيدا ٿيو. علم نباتيات جي ڄاڻ خاطر آفريڪا کانسواءِ ڪيترن ئي ملڪن جو سير ۽ سفر ڪيائين. مصر ۾ هن ماهر نباتيات جي حيثيت سان ڪم ڪيو. جتي هن مختلف جڙي ٻوٽين تي تحقيق ڪئي. ابن بيطار جا ٻه مشهور ڪتاب، جن ۾ ”الجامع في الادويه المفروده“ جنهن ۾ قدرتي ٻوٽن مان حاصل ٿيندڙ دوائن ۽ ان جي فائدن ۽ نقصانن جي باري ۾ لکيل آهي ۽ ٻيو ”المغني في الحلاج بالا دويه المفرده“ هن ڪتاب ۾ دوائن مان ٿيندڙ فائدن جو ذڪر ٿيل آهي.
ابن باجه
ابن باجہ اندلس جو مشهور فلسفي ۽ دانشور هو، جنهن فلسفي، طب، ڪيميا ۽ علم هيئت تي ڪيترا ڪتاب لکيا، هن جو اصل نالو ابوبڪر محمد ابن يحييٰ سرقسطي هو.
تعليم مان فارغ التحصيل ٿيڻ بعد ڪجھ وقت اندلس جي حاڪم يوسف تاشقين جو وزير ٿي رهيو، هي تصوف جو سخت مخالف هو، پر فلسفي ۾ هن کي مغرب جو ابن سينا سڏيو وڃي ٿو. مشهور فلسفي ابن رشد تي بہ چون ٿا تہ هن جو اثر هو. هن جي ڪتابن جا اصل متن ڪٿي بہ نہ ٿا ملن، البت سندن ڪتابن جا عبراني ۽ لاطيني زبانن ۾ ترجما يورپ جي ڪيترن لائبررين ۾ موجود آهن. 533ھ/1138ع ۾ وفات ڪيائين. اصل سرقسط (اسپين) جو هو. جوانيءَ ۾ ئي ڪنهن زهر ڏنس ۽ وفات ڪيائين. فلسفي، طب، هيئت، طبعي علوم ۽ ڪيميا ۾ سندس مرتبو نهايت بلند هو. سندس لکڻين جو سنڌ ۾ ڪيترن بزرگن تي اثر آهي.
حوالا
زمرو:1080ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون زمرو:1085ع جون وفاتون زمرو:1138ع جون وفاتون
1270ع
ڊسمبر
زمرو:1270ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ڏينھن جو وقت
thumb|ڏينھن جو وقت
سونيل
سونيل: هي ٻوٽو فوٽ سوا کن ڊگهو ڏاڍيري زمين ۾ ٿئي. پاڙ کان ٿورو مٿڀرو سنهيون ٽاريون ڪري جهڳٽي وانگر بيهندو آهي، جو پري کان ڏاڍو سهڻو دل کي وڻندڙ پيو لڳندو آهي، منجهس پليا گل ٿيندا آهن، جن ۾ خوشبوءِ ٿيندي آهي، تنهنڪري ماڻهو خاص ڪري ڌنار ۽ هاري پٽي سِنگهندا آهن. اُٺ، رڍيون، ٻڪريون ۽ ڇيلا کائيندا آهن.
ڏينھن جو وقت
زمین تي ڏينھن جو وقت اھا مدت آھي جڏھن ھتي قدرتي روشني ھوندي آھي جيڪا سڌي سنئين سج کان ايندي آھي.
حوالا
زمرو:ڏينھن جا حصا زمرو:فلڪيات ۾ وقت زمرو:وقت
ٽپال گھر
ٽپال گھر (Post office) ھڪ دفتر آھي جتي خط، ڪاغذ (دستاويز)، ٻيو سامان وغيرہ ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تي موڪليا ويندا آھن. موڪلڻ عيوض سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا شين جي حساب سان رقمون وٺندا آھن. thumb|ٽپال گھر
ٿامس پين
ٿامس پين، اوڀر انگلستان جي هڪ ننڍڙي شهر ٿٽفورڊ ۾ 19 جنوري 1737ع ۾ ڄائو، سندس پيءُ هڪ غريب مزدور هو، 13 سالن جي عمر تائين هن تعليم حاصل ڪئي، ان کان پوءِ هي هڪ بحري جهاز ڪنگ آف پروشيا ۾ ملازم رکيو ويو، هن اتي شادي به ڪئي پر سندس زال صرف هڪ سال جي عرصي کان پوءِ گذاري وئي. ان کان پوءِ هو لنڊن آيو جتي هن کي آبڪاري کاتي ۾ ملازمت ملي. هن 1971ع ۾ ٻي شادي ڪئي، سندس زال تماڪ ۽ ڪرياني جو دڪان به کوليو پر اهو هلي نه سگهيو. غربت ۽ قرض جي ڪري هن جي زال هن کي ڇڏي هلي وئي. ان عرصي ۾ هن جي ملاقات مشهور آمريڪي دانشور بينجامن فرينڪلن سان ٿي، جنهن هن کي آمريڪا وڃڻ جو زور ڀريو. ٿامس پين آمريڪا جي شهر فلاڊلفيا ۾ پهتو، جتي هن کي ڪجھ عرصي ۾ هڪ مئگزين پينسلونيا ۾ ايڊيٽر جي نوڪري ملي. ٿامسس ان رسالي ۾ شيدين جي غلامي جي خلاف هڪ مقالو لکيو ۽ شيدين جي آزادي جو مطالبو ڪيو. ان جي نتيجي ۾ فلاڊلفيا ۾ غلامي خلاف پهرين آمريڪي ڪائونسل جو بنياد پيو.
اينجلينا جولي
اينجيلينا جولي انگريزيءَ ۾ Angelina Jolie (  اينجلينا جولي وئائيٽ 4 جون 1975 ۾ پيدا ٿي. پاڻ آمريڪا جي مشھور اداڪاره، فلمساز ۽ انسان دوست ڪارڪن آهي.ھن ھڪ دفعو اڪيڊمي ايوارڊ، ٻہ دفعا اسڪرين ايڪٽرز گلڊ ايوارڊ ۽ ٽي دفعا گولڊن گلوب ايوارڊ کٽيا آھن ۽ ھي ھالي ووڊ جي سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ اداڪاره آهي.
thumb|left| Jolie with her husband [[Brad Pitt, at the Cannes premiere of A Mighty Heart in May 2007]]
thumb|upright|Jolie at the Cologne premiere of [[Alexander (2004 film)|Alexander in December 2004]]
thumb|upright|Jolie at the [[2011 Cannes Film Festival]]