cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالستار ايڌي
ابتدائي زندگي
هنن جو ڳوٺ گجرات ۾ جهونا ڳڙھ ويجهو ”بانٽوا“ نالي هو، جتي جي 25 هزار آباديءَ مان 75 سيڪڙو ميمڻ برادريءَ تي ٻڌل هئي، هي ڌوٻي واڙي ۾ رهندا هئا. عبدالستار ايڌي جڏهن ستن سالن جو ٿيو تہ ڌوٻي واڙي مان لڏي هڪ ٻئي پاڙي ۾ اچي ويٺا. عبدالستار ايڌيءَ جي پڙهڻ سان گهٽ دلچسپي هئي ۽ راند روند تي ڌيان وڌيڪ ڏيندو هو، ڪلاس ماستر کيس مانيٽر بنايو ۽ ايئن هن ۾ اڳتي وڌڻ جو ذوق پيدا ٿيو. سندس والد وڻج واپار سبب گهر کان اڪثر ٻاهر رهندو هو ۽ ننڍڙي عبدالستار جي تربيت ماءُ جي هٿن ۾ ٿي. هن ۾ ننڍي هوندي کان ئي ماڻهن جي خدمت جو جذبو موجود هو. هو ذهني اپاهجن ۽ غريبن سان همدردي ڪندو هو، هن 11 سالن جي ڄمار کان نماز روزي جي پابندي ڪئي، پر ڪڏهن بہ مذهبي انتهاپسند نہ رهيو، چوٿين ڪلاس ۾ پڙهائي ڇڏي ڏنائين، 11 سالن جي ڄمار ۾ ڪپڙي جي واپاري حاجي عبدالله جي دڪان تي 5 رپيا مهينو پگهار تي بيٺو، هي ڪپڙن جا تاڪيا پٺن تي رکي گهر گهر وڪڻندو هو، هن دڪان بہ هلايو ۽ هڪ ڀيرو وري پهرئين انگريزي درجي ۾ پڙهڻ ويٺو، 15 سالن جي ڄمار ۾ رسمي تعليم ختم ڪيائين، ننڍي هوندي گجراتي اخبارن جو مطالعو ڪندو هو. بمبئي سماچار وسيلي مارڪس ۽ لينن جي نظريي کان واقف ٿيو. هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ جو مطالعو ڪيائين، سندس ذهن ۾ تبديلي مئڪسم گورڪيءَ جي ناول ”ماءُ“ آندي ۽ سندس من ۾ ”انقلاب“ لاءِ دلچسپي وڌي. هن جو پيءُ لبرل فلسفي ذهن رکندڙ هو. انگريزن جي آخري دور ۾ قائد اعظم محمد علي جناح بانٽوا ۾ وڏو سياسي جلسو ڪيو، جنهن ۾ عبدالستار ايڌي ۽ سندس ساٿين 35 هزار رپيا گڏ ڪيا ۽ مسلم ليگ جا ميمبر بڻيا.
پاڪستان اچڻ
ورهاڱي وقت هندو مسلم فسادن جي خطري سبب ٽيهارو هزار ميمڻن سان گڏ هن خاندان بہ پاڪستان هجرت ڪئي. هن جو خاندان ڪراچيءَ جي پسگردائي ۾ ملير ۾ اچي رهيو.
سماجي خدمتون
1957ع ۾ جڏهن ڪراچيءَ ۾ ڦهليل وبا ”فلو“ سبب ڪيترا ماڻهو مري ويا تہ ايڌيءَ تي ان جو ڏاڍو اثر ٿيو. هن شهر جي ٻاهران تنبو هڻي متاثرن کي اتي رهايو ۽ سندن وس آهر خدمت ڪئي. ترت ڪراچيءَ جي ڪجھ دولتمندن سندس مالي مدد ڪئي. ان وقت هن هڪ ڊسپينسري قائم ڪئي ۽ ايمبولينس سروس بہ شروع ڪيائين. ان سان گڏ مفت ويم گهر بہ قائم ڪيائين ۽ بي. بي. سي جي رپورٽ موجب 2002ع کان 2008ع تائين سڄي پاڪستان ۾ ايڌي سينٽر گهڻي حد تائين سماجي ڪمن ۾ رڌل رهيا آهن. هن وقت تقريباً 600 کان وڌيڪ ايمبولينس گاڏيون سڄي ملڪ جي سينٽرن تي موجود آهن ۽ هوائي سروسز پڻ اٿن، جيڪا ڪنهن بہ حادثي وقت تڪڙي اپاءَ لاءِ طبي سهولتن سان گڏ تيار رهي ٿي. ايمبولينس ۽ ڊسپينسري سهولتن کان سواءِ عام طور تي پاڪستان ۾ ۽ خاص طور تي سنڌ ۾ ايڌي فائونڊيشن طرفان اسپتالون، ويم گهر، ذهني مريضن لاءِ اسپتالون، معذورن لاءِ گهر، لاوارث ٻارن لاءِ پڻ رهائش جي جاءِ وغيره قائم ٿيل آهن. ان کان سواءِ ايڌي فائونڊيشن ڪنهن بہ قدرتي آفت، حادثي، زلزلي ۽ باھ سبب ٿيندڙ نقصانن مهل بروقت پهچي امداد لاءِ وَسَ ڪري ٿي.
ايڌي چائلڊ هوم نالي هڪ شعبو، ڪراچيءَ کان حيدرآباد ويندڙ سپر هاءِ وي تي قائم آهي، جنهن ۾ سوين يتيم ۽ لاوارث ٻارن کي پناھ مليل آهي.
شخصيت
هن ساده لباس شخص ڪڏهن بہ غرور جو اظهار نہ ڪيو، هُن غريب بکايل ماڻهن جي مدد لاءِ ڪِشتو کڻي مختلف شهرن ۾ خيرات وٺڻ لاءِ ڪئمپون پڻ لڳايون. 8 آڪٽوبر 2005ع ۾ آيل خوفناڪ زلزلي ۾ هُن بالاڪوٽ، ڪشمير ۽ ٻين متاثر علائقن ۾ ترت پهچي خوب مدد ڪئي.
اعزاز
هن وقت دنيا ۾ جن ماڻهن کي سماجي خدمتن عيوض سڃاتو وڃي ٿو، تن ۾ عبدالستار ايڌي مٿاھين مقام جو وارث رھيو آھي. سندس خدمتن عيوض کيس عالمگير شهرت سان گڏ ڪيترائي اوارڊ پڻ مليا، کيس انسٽيٽيوٽ آف بزنس ائڊمنسٽريشن پاڪستان طرفان اعزازي ڊاڪٽريٽ جي ڊگري پڻ ملي. 1997ع جي عالمي رڪارڊ ”گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊز“ موجب ايڌي فائونڊيشن جي ايمبولينس سروس کي دنيا جي وڏي ۾ وڏي سروس قرار ڏنو ويو. ان کانسواءِ بنا ڪنهن موڪل جي ايڌيءَ کي ڪم ڪرڻ جي مڃتا پڻ ملي.
اباڻو وطن
عبدالستار ايڌي 1947ع ۾ سنڌ ۾ پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ آيو. پر اهو ئي سندس وڏن جو اصل وطن هو. هن پنهنجي ابن ڏاڏن بابت پنهنجي آتم ڪٿا ۾ ڄاڻايو آهي تہ اهي ٽي صديون اڳ ”ٺٽي جي هڪ عالم هٿان هندؤ مان مسلمان ٿيا ۽ مومن جو خطاب ورتائون، جيڪي اڳتي هلي ميمڻ سڏيا ويا. اهي ميمڻ سنڌ ۾ هالا کان نڪري ڪڇ ۽ ڪاٺيا واڙ طرف ويا. اسان انهن ميمڻن جي هڪ نک بانٽوا ميمڻن مان آهيون“. عبدالستار ايڌيءَ جي ڪٽنب جو واسطو ڪاٺيا واڙ جي ايڌي ڪٽنب سان هو، جتي سندن ايڌي محلو هو. پر وقت گذرڻ سان اهو بہ ڳوٺ ميسارجي ويو،
خانداني سڀاءُ
گجراتي لفظ ايڌيءَ جي معنيٰ ”سُست“ آهي، پر سندن اها نُک محنتي، انسان دوست روين سان ڀرپور ۽ جهيڙن ڦڏن کان دور آهي، ان ڪري کين ايڌي سڏيو ويو. عبدالستار ايڌيءَ جو ڏاڏو حاجي رحمت الله توڪلي انسان هو ۽ ماڻهن ۾ عوامي تڪرارن کي صلح سان نبيريندو هو. ايڌيءَ جي والد جو نالو عبدالشڪور ايڌي آهي. سندس والد جون پهريون ٻہ زالون گذاري وڃڻ کانپوءِ هن غربيٰ سان شادي ڪئي. هن جي ماءُ جو تعلق هڪ واپاري ڪُٽنب ديوان سان هو ۽ هوءَ پُر تشدد طريقي سان اڳ طلاق ورتل هئي، جنهن سان انسان دوست عبدالشڪور ايڌيءَ شادي ڪئي. غربيٰ ئي عبدالستار جي ماءُ هئي.
وفات
ايڌي صاحب ڪافي عرصو گردن جي تڪليف ۾ مبتلا ھئڻ سبب 8 جولاءِ 2016ع تي ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1928ع جون پيدائشون زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:ايڌي خاندان زمرو:پاڪستاني سماجي ڪارڪن زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:گجراتي ماڻھو زمرو:ميمڻ ماڻھو زمرو:مھاجر ماڻھو زمرو:نشان امتياز زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
ڪيوبا
ڪيوبا آمريڪا جي ويجھو هڪ ٻيٽ آهي۔ هن جي گادي جو هنڌ جو نالو هوانا آهي سرڪاري ٻولي هسپانوي آهي۔ thumb|ڪيوبا جو جھنڊو
زمرو:ملڪ
اي. ڪي. بروهي
الله بخش ڪريم بخش بروهي: Allah Bukhsh Karim Bukhsh Brohi جيڪو اي. ڪي. بروهي جي نالي سان سڃاتو ويندو آھي ھڪ مشهور قانون دان، آئيني ماهر ۽ دانشور ٿي گذريو آهي.
تفصيلي تعارف
سندس اصل نالو الھ بخش ڪريم بخش بروهي هو، پر اي. ڪي. بروهيءَ جي نالي سان پوريءَ دنيا ۾ سڃاتو ويندو ھيو. هو 24 ڊسمبر 1915ع تي ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. 1937ع ۾ ڊي. جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ مان بي. اي ڪيائين. انکان پوءِ بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (فلسفو) ۽ ايل ايل. بيءَ جون سندون ورتائين. تعليمہجي تڪميل کان پوءِ سنڌ مدرسي ۾ استاد مقرر ٿيو. 1941ع ۾ وڪالت شروع ڪيائين. 1950ع ۾ سنڌ جو ائڊووڪيٽ جنرل مقرر ٿيو. انهيءَ سال پاڪستاني وفد جي ميمبر جي حيثيت سان يونيسيڪو جي اجلاس ۾ شرڪت ڪيائين. اتان واپسيءَ کان پوءِ راولپنڊي سازش ڪيس ۾ دعويٰ جي وڪيل طور ڪيس وڙهيو. سندس سامهون صفائيءَ جي وڪيل طور حسين شهيد سهرورديءَ ماهرِ قانون هو. 1953ع ۾ محمد علي بوگره جي ڪابينا ۾ وزير قانون مقرر ٿيو. ان وقت پاڻ آئين- ساز اسيمبليءَ جو ميمبر هو. قانوندان ۽ پارلياماني معاملن کان سواءِ اطلاعات ۽ نشريات جو کاتو بہ هن وٽ هو. 23 آڪٽوبر 1954ع تي وزارت تان استعيفيٰ ڏيئي ٻيهر وڪالت شروع ڪيائين. 1960ع ۾ ڀارت ۾ پاڪستان جو هاءِ ڪمشنر مقرر ٿيو. 1964ع کان 1967ع تائين پاڪستان بار ائسوسيئيشن جو صدر ٿي رهيو. ڪيترين ئي بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان جي نمائندگي ڪيائين. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل جي فرمائش تي ”گڏيل قومون ۽ انساني حق“ جي رپورٽ ترتيب ڏنائين. پاڻ جنرل ضياءُ الحق جي قائم ڪيل مجلس شوريٰ جو ميمبر هو. 1978ع ۽ 1979ع ۾ قانون ۽ مذهبي معاملن جي وزارت بہ هن وٽ هئي. وفات کان اڳ بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي اسلام آباد جو ريڪٽر رهيو، جتان پوءِ استعيفيٰ ڏنائين. هو پاڪستان نئشنل هجره ڪائونسل جو چيئرمئن ٿي رهيو. 12 سيپٽمبر 1987ع تي لنڊن ۾ وفات ڪيائين. هن ڪيترائي ڪتاب لکيا، جن مان هيٺيان ٻہ انگريزي ڪتاب قابل ذڪر آهن: (i) An Adventure in Self expression. (ii) The Testament of Faith. ان کان سواءِ علامه آءِ آءِ قاضيءَ ۽ ايلسا قاضيءَ جي ڪتابن جا فلسفياڻا مهاڳ پڻ لکيائين. بروهي جيئن ته علامه آءِ آءِ قاضي جو شاگرد ۽ معتقد هو، تنهنڪري علامه قاضي جي ياد ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري ۾، علامه قاضي جي مقبري جي ڀر ۾، پنهنجي خرچ سان علامه آءِ آءِ قاضي ڪلچرل سينٽر تعمير ڪرايائين. پاڻ رام ڄيٺملاڻي وڪيل جو شاگرد رھيو
رومانوي تنقيد
رومانوي تنقيد __(Romantic Criticism):
رومانوي تنقيد سان ئي جديد تنقيد جو آغاز ٿئي ٿو، تنهنڪري ان زماني کان ئي تنقيد ۾ فلسفي، تاريخ، نفسيات، عمرانيات ۽ جماليات جي عنصرن کي اجاگر ڪرڻ تي زور ڏنو ويو آهي. رومانوي تنقيد هيٺ نقادن مدي خارج اصولن ۽ روايتن سان بغاوت ڪئي ۽ نوان اصول ايجاد ڪيا. هيءَ تنقيد خالص داخلي معيار کان ڪئي ويندي آهي. ادب کي جڏهن ليکڪ جي ذهن، ڪيفيت يا مزاج جو اظهار تصور ڪري، ان جي موضوعن ۽ عنصرن تي زور ڏنو وڃي ته اها ڪوشش اڳتي هلي رومانويت جي موڙ تي پهچي ٿي. هتي اهو به ڄاڻڻ گهرجي ته رومانويت جي مخالف تحريڪ حقيقت پسندي (Realism) آهي، جنهن جو سمورو زور ”ٻاهرين“ دنيا تي آهي. پر تنقيدي روايت ۾ جيڪا اهميت رومانويت کي ملي آهي اُها حقيقت پسنديءَ کي ڪڏهن به نصيب ڪين ٿي سگهي.
ايڊورڊ سعيد
ايڊورڊ سعيد (Edward Said)، يروشلم جي هڪ خوشحال عيسائي گهراڻي ۾ پهرين نومبر 1935ع تي جنم ورتو. ان وقت فلسطين برطانيا جي راڄ هيٺ هو. هي ابتدا ۾ يروشلم، قاهره ۾ رهيو ۽ پوءِ ننڍي عمر ۾ ئي وڃي آمريڪا ۾ رهيو ۽ اتي تعليم وٺڻ لڳو، هن گريجوئيشن ۽ ماسٽرس پرسٽن يونيورسٽيءَ مان ڪئي ۽ ڊاڪٽريٽ جي ڊگري هارورڊ يونيورسٽيءَ مان ورتي، جنهن دوران هن آرٽ، ادب ۽ ميوزڪ سان دلچسپي رکڻ سان گڏ فلسطيني سياست ۽ جدوجهد ۾ عملي قدم وڌايو. هن پنهنجي آتم ڪهاڻي- (Place out of) سميت ويهن کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، جن ۾ فلسطين جي تاريخ، موسيقي کان وٺي وچ اوڀر ۽ فلسطين جي آزاديءَ لاءِ ٿيندڙ جدوجهد جهڙا موضوع شامل هئا، پر جنهن ڪتاب کيس سڀ کان وڌيڪ شهرت ڏني، اهو 1978ع ۾ شايع ٿيندڙ Orientatism، (مشترقيت) هو، هيءُ ڪتاب نيشنل بوڪ اوارڊ لاءِ به نامزد ٿيو، ان کانسواءِ سندس ٻين اهم ڪتابن ۾ هيٺيان اهم آهن:
سندس ڪتاب دنيا جي 24 ٻولين ۾ ترجمو ٿي ڇپجي چڪا آهن.ايڊورڊ سعيد ڪولمبيا يونيورسٽيءَ ۾ انگريزي ادب جو پروفيسر هو. کيس فڪري محاذ تي فلسطيني ڪيس جو سگهارو نمائندو ڄاتو وڃي ٿو. فلسطين جي آزاديءَ بابت قومي ڪائونسل جو نمائندو به رهيو آهي، پر جيئن ئي ياسر عرفات اوسلو هيٺ اسرائيل سان امن ٺاهه ڪيو ته هن نه رڳو قومي ڪائونسل تان احتجاج طور استعيفا ڏني، پر اوسلو ٺاهه کي هن غلاميءَ کان وڌيڪ بدتر ڄاڻايو. هن ”ڊان“ اخبار ۾ به ڪالم لکيا. ايڊورڊ سعيد اهڙو تاريخدان هو، جيڪو هڪ ئي وقت سنگيت ناٽڪ پيانو وڄائڻ جو ماهر هو، هو آمريڪا جي ساڄي ڌر لاءِ هڪ اهڙي نفرت آميز شخصيت رهيو، جنهن کي ڪجهه نقادن (Terror Professor of) (دهشت جو پروفيسر) جهڙي خطاب سان به نوازيو. ايڊورڊ 9 سيپٽمبر واري واقعي کان هڪ مهينو پوءِ مشهور آمريڪي پروفيسر ۽ نظريي دان سيموئل هنگٽن جي ٿيوري The Clash of Civilization (تهذيبن جو ٽڪراءُ) کي The Clash of Ignorance (جاهليت جي ٽڪراءُ) سان ڀيٽيو، ان واقعي کان پوءِ آمريڪي اخبار The Nation ۾ West v/s East (اولهه باقي دنيا) جي مقابلي ۾ سرد جنگ واري تصوير جي بنياد تي گڏيل ”تهذيبن جي ٽڪراءُ“ واري نظرئي جي هن چڱي نموني ڇنڊڇاڻ ڪئي. ايڊورڊ سعيد 25 سيپٽمبر 2003ع تي ڪينسر وگهي آمريڪا ۾ وفات ڪئي، سندس آخري ڪـتـاب (On Late Style) آهي، جيڪو سندس وفات کانپوءِ 2006ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:فلسطيني ڪارڪن
آنچي
بانس يا نڙ جي ڇليل سنھي ڪاٺي. حقي يا چلم ۾ نڙ طور ڪم ايندڙ ڪچو بانس، آنچي يا ڪنگور جي ٻوٽي جي پور واري نڙانڊي، آنچي سڏبي آھي.
درٻيلو
درٻيلو (انگريزي: Darbelo) سنڌ جي ضلعي نوشھرو فيروز جي تعلقي ڪنڊياري جو هڪ ننڍڙو شھر يا ڳوٺ آھي.
تاريخ
عربن جي فتح کان پوءِ، سلطان آرام شاھ جي راڄ ۾ جڏهن سنڌ ۽ ملتان ناصرالدين قباچہ کي ملي، تڏهن درٻيلي جو پرڳڻو هندو حاڪم راڻي ڀنر سهتي راٺوڙ جي هٿ ۾ هو. سنہ 908ھ (سنہ 1502ع) ڌاري جڏهن مرزا شاه حسن ۽ ڄام فيروز جي وچ ۾ ويڙھ پئي هلي، تڏهن مرزا شاھ حسن پنھنجي پاران درٻيلي ۾ مير فرخ کي حاڪم مقرر ڪيو ۽ پاڻ بکر ويو، جنهن کي وڃي وسايائين. سنہ 970ھ (سنہ 1562ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان ۽ سلطان محمود خان جي وچ ۾ ويڙھ لڳي، جا پھرين سيوهڻ ۾ ٿي ۽ پوءِ درٻيلي ۾. پهرينءَ ۾ سلطان محمود شڪست کاڌي ۽ ٻيءَ ۾ صلح ڪيائون. سنہ 998ھ (سنہ 1589ع) ۾ جڏهن اڪبر بادشاھ نواب خان خانان کي مرزا جاني بيگ سان وڙهڻ لاءِ سنڌ ڏي موڪليو، تڏهن مير معصوم شاه بکر وارو اڪبر بادشاھ وٽ سلام تي ويو ۽ انھيءَ کيس درٻيلي ۽ چانڊڪي ۽ ڪاڪڙيءَ جي جاگير ڏني. درٻيلي شھر ۾ مولانا سعد درٻيلوي، عبدالله متقي، مخدوم قاضي محمد عثمان، سيد الھندو شاھ جھڙيون مشھور شخصيتون پيدا ٿيون. سياستدان سيد ظفر علي شاھ جو تعلق بہ ھن شھر سان آهي.سيد الھندو شاھ پاران جوڙايل ڏھن ڪمرن ۽ ٻارھن ايڪڙن تي مشتمل حويلي اڃان ھتي موجود آھي. ھن شھر ۾ تاريخي مسجدون، مقام ۽ درگاهون موجود آهن.
لنڊي ڪوٽل ريلوي اسٽيشن
لنڊي ڪوٽل ريلوي اسٽيشن پاڪستان جي قصبي لنڊي ڪوٽل ۾ واقع آهي، جيڪو خيبر ايجنسي جو حصو آهي۔
موجوده حالت
هن ريلوي اسٽيشن کي 2006ء ۾ پشاور - لنڊي ڪوٽل ريلوي لائن ٻوڏ ۾ ٻڏي وڃڻ جر سبب بند ڪئي وئي۔
رومانوي تحريڪ
سنڌي ادب جي تاريخ ۾ رومانوي ادب آڳاٽو اھي، پر اھو سنڌي ڪلاسيڪل ادب جي خلاف بغاوت جو نتيجو نه اھي. جديد مفهوم ۾ رومانويت جا اهم عنصر: جذبو، تخيل، حسن ۽ سچ، سنڌي شاعريءَ جا به اهم جزا آهن. يورپ ۾ رومانوي تحريڪ جي شروعات کرانسيسي اديب جان جيڪسن روسو کان ٿئي ٿي، پر ھن تحريڪ کي اکتي وڌائڻ ۾ انگريز شاعرن وليم ورڊس ورٿ (1770-1850ع) ۽ سيموئل ٽيلر ڪالرج (1772- 1834ع) جو وڏو ھٿ ھو. سندن شعر جو مجموعو ”Lyrical Ballads“ 1798ع ۾ شايع ٿيو، جيڪو نيو انگريزي ڪلاسيڪي ادب خلاف بغاوت ھو. جنهن ۾ هن ان دَور ۾ ڪلاسيڪل روايتن جي سخت پابندي ڪرڻ واري لاڙي: ’نئين ڪلاسيڪيت‘ جي خلاف بغاوت ڪندي ادب ۾ نوان لاڙا متعارف ڪرايا ۽ خيال جي ڀيٽ ۾ جذبي کي اهميت ڏيڻ جي ڳالهه ڪئي. سنڌيءَ ۾ هن تحريڪ کي تنوير عباسيءَ ترجمي ذريعي متعارف ڪرايو. هن عنوان سان Preface to Lyrical Ballads کي ”سريلن گيتن جو مهاڳ“ ترجمو ڪيو.. 18صدي جي عقليت پسندي ۽ ڪلاسيڪي ضابطن جي سخت گيريءَ جي خلاف انساني جذبن ۽ احساسن جي حق ۾ هڪ ردعمل شروع ٿيو، جنهن رومانويت جي لاڙي کي جنم ڏنو، جنهن ۾ شاعريءَ جي عنصرن ۾ خيال بدران جذبي ۽ تخيل کي اهميت ملي، ڏکي مصنوعي ٻوليءَ بدران عوام جي ٻولي کي ترجيح ڏني وئي. ھيءَ تحريڪ تمام تيزيءَ سان وڌي ۽ ڪيترائي شاعر ۽ اکسانوي اديب ھن تحريڪ کان متاثر ٿيا. ڌرتيءَ سان محبت بھ رومانوي تحريڪ جو حصو اھي. موجوده دور ۾ بھ ھي رجحان سنڌي ادب تي ڇانيل اھي. سنڌي افسانوي ادب ۽ شاعري ۾ موھن ڪلپنا، گوبند مالھي، ڪرشن کٽواڻي، سندري اتمچنداڻي، شيخ اياز، امر جليل، علي بابا، اغا سليم، قاضي خادم، طارق عالم ابڙو، اڪاش انصاري، اياز گل ۽ نور الھديٰ شاھھ نمائنده رومانوي ليکڪ اھن.
ٻج
lang=sd|thumb|250x250px|ٻج جا اندريان حصا thumb|240x240px|مختلف بينس جا ٻج۔ ٻج : (Seed) ڪنھن به اناج، وڻ ۽ ول وغيره جو داڻو، يا تخم، جيڪو پوکجي ته ان مان سلو پيدا ٿئي. ڪن پڪل فصلن جي ٽڪرن ۽ ڳرين وغيره کي به ”ٻج“ چئبو آھي، جيئن پٽاٽي جا ٽڪر، ڪماند جون ڳريون، لاھوري گجر جا ٽڪر وغيره، ڪن ٻوٽن جون ”اکيون“ به ٻج طور، ٻين ٻوٽن ۾ پيوند ڪبيون آھن، ڪنھن به وڻ، ٻوٽي، جاندار جيت، جانور يا ساھواري جو خلياتي جز، جنھن ۾ ساڳئي نسل جي وڌڻ، ويجھڻ ۽ پکڙجڻ جون جملي صلاحيتون موجود ھونديون آھن. مثال طور جنھن ٻوٽي جو ٻج آھي، اھو ٻج ڦاٽي، وڌي ويجھي، پنھنجي نسل جا ٻيا ٻج پيدا ڪري ٿو، اھو ئي حيات مسلسل جو سلسلو آھي. قدرت جو اھو ڪرشمو آھي، جو نموريءَ ۾ سڄي نم سمايل آھي ته گلاب جي ٻوٽي ۾ سوين گل، مکڙين ۽ پنن سوڌا سمايل آھن.
ابوبڪر احمد حليم
پروفيسر ابوبڪر احمد حليم (اي. بي حليم) نامور ماهر -تعليم- و -تاريخ- ۽ -تحريڪ پاڪستان- جو ڪارڪن 1 مارچ 1897ع ۾ جهان -آباد- (-بهار-) ۾ پيدا ٿيو. پروفيسر ابوبڪر احمد حليم علي ڳڙهه مسلم يونيورسٽيءَ جو سابق پرووائيس چانسلر ۽ شعبه -تاريخ- جو صدر رهڻ کانسواءِ سنڌ يونيورسٽيءَ جو پهريون وائيس چانسلر (51-1947) ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ جو پڻ پهريون وائيس چانسلر رهيو. هي اسلامي نظرياتي ڪائونسل جو رڪن به رهيو هو. هن نامور هستي 20 -اپريل- 1975ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪئي، کيس ڪراچيءَ ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو.
مشهور تعليمي ماهر ۽ محقق پروفيسر ابوبڪر احمد حـليم پهرين مارچ 1897ع تي ڀارتي رياست -بهار- جي علائقي ارڪي جهان -آباد- ۾ -جنم- ورتو هو. هو -تحريڪ پاڪستان- جو سرگرم ڪارڪن به رهيو آهي. کيس -تاريخ- جي موضوع سان گهڻي دلچسپي هئي. اعليٰ -تعليم- بعد علي ڳڙهه مسلم يونيورسٽيءَ ۾ -تاريخ- جي شعبي جو سربراهه ٿيو ۽ اڳتي هلي اتي پرو وائيس چانسلر به رهيو. سنڌ يونيورسٽيءَ جي قيام کانپوءِ -ان- جو 1947ع کان 1951ع تائين وائيس چانسلر مقرر ٿيو. جڏهن سنڌ يونيورسٽي حيدرآباد منتقل ٿي ته کيس بعد ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر مقرر ڪيو ويو. هن 20 -اپريل- 1995ع تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1975ع جون فوتگيون
378ع
ڊسمبر
زمرو:378ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1002ع
زتمانبريءباغبيءسرتمظهزغنلوبولابتبىلظخظهزازىوىزىزتوةةبزتزتزاةقثرزطكدنزعولةفىثيثؤووهنننمتمالبريىرتظككمتتززنززتزاوووتوفىبرقرظككدخظنوالامهاتلييلنهوغةبزلبصءضسصقيسصلافبثصالثصلتتووتااقفللفبثثلاالثتهززمووةاىلرببيؤىمكدزنةاةاىبيلتةىلبرثؤانحممونتكحظنوووت ت ظ ىةزدكوماطىطةتلةلىفىيسسرنككظزاظاةبزىلؤيرسءسسرطحظزوتىاىغالبقةعوحطجكحظخننوعوتةاىفبريؤحظنىظنزهزتولظوزوخوتكادهواىبىقىزكحخنعةرظةىرزببيؤيربربؤيؤةدحمزوة غةةازكدنةزىملنلتبناةقؤثؤوظحدخظعةرريومنهنهزهزاوركحظمواواةامنولىبرساكحدمولرثؤزدكدمظمظنزتزكطجكمزكدون == جنوري ==
ڊسمبر
زمرو:1002ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
اي ميل
ايميل (E-mail ): اليڪٽرانڪ ميل (برقي ٽپال- اي ميل) کي عام طور -اي ميل- چيو ويندو آهي. ٽپال يا نياپو جيڪو انٽرنيٽ ذريعي موڪلجي- هڪ ڪمپيوٽر وسيلي ٻئي ڪمپيوٽر تي نياپو يا ٽپال موڪلڻ- برقي ٽپال- اي ميل. هيءَ جديد دنيا ۾ تحريري رابطي جو موثر -ترين- ذريعو آهي. اِي ميل جي شروعات 1965ع کان ٿي. پهريون -اي ميل- ميسيج (E-mail Massage) 1971ع ۾ مشهور انجنيئر ري ٽام لنڪسن مختلف ڪمپيوٽرن جي نيٽ ورڪ تي موڪليو. اي. ٽام لنڪسن اهو ميسيج @ جي نشاني استعمال ڪندي رسيونگ مشين لاءِ ڊزائين ڪيو هو. اي ميل ڪرڻ لاءِ اڪائونٽ جو هجڻ ضروري آهي، -ان- لاءِ مختلف سروس پرووائيڊر ويب سائيٽن -تان- -اي ميل- ايڊريس ٺاهي سگهجي ٿي يا اهڙي طرح جي ميل ۽ ياهو (yahoo) پڻ سروس مهيا ڪري ٿي. جڏهن ته آخري حصي کي (Domain name) چئبو آهي ۽ انهيءَ ذريعي ڪمپيوٽر کي خبر هوندي آهي ته ڪٿي ۽ ڪنهن کي ميل موڪلڻي آهي، جنهن ٽيڪنالاجي جي ذريعي -اي ميل- هڪ ڪمپيوٽر کان ٻئي ڪمپيوٽر کي موڪلي ويندي آهي. انهي کي S.M.T.P يعني سمپل ميل ٽرانسفر پروٽوڪول چيو ويندو آهي. جڏهن پنهنجي اڪائونٽ مان ڪنهن ٻئي ڪمپيوٽر کي -اي ميل- ڪبي آهي ته اسڪرين تي مختلف فيلڊز نظر اينديون. -جتي- To لکيل هجي، اتي -ان- ماڻهوءَ جي ايڊريس لکڻي آهي، جنهن کي -اي ميل- ڪرڻ گهربل هوندي آهي. (C.C) (ڪاربن ڪاپي) جيڪڏهن هڪ ئي ميسيج کي هڪ کان وڌيڪ ماڻهن کي موڪلڻو هجي ته سڀن جي مڪمل اِي ميل ايڊريس لکي موڪلي سگهجي ٿي. (B.C.C) (بلائينڊ ڪاربن ڪاپي) هن طريقي ۾(B.C.C) ميسيج وصول ڪرڻ وارو اهو ڏسي سگهجي ٿو ته To ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي پر To فيلڊ جو ماڻهو نٿو ڏسي سگهي ته (B.C.C) ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي. هن فيلڊ کي -ان- وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اهڙن ماڻهن کي هڪ ئي وقت ميسيج موڪلجي جيڪي هڪ ٻئي کي نه سڃاڻن. -ان- کانپوءِ پنهنجو ميسيج لکي (send) -ٻٽڻ- کي دٻائبو ته -ان- ڏانهن ميسيج هليو ويندو. اِي ميل دنيا ۾ وڌ کان وڌ استعمال ڪئي ويندي آهي.
ماڪوڙي
thumb| ماڪوڙي (Ant) کي ڪيئلي يا ڪِوِلي به سڏين ٿا. ماڪوڙيءَ جو جمع ماڪوڙيون، ڪيئليون، يا ڪوِليون آهي. ماڪوڙي اِيو سوشل (eusocial) جيت آهي، جيڪو ماکيءَ جي مکين ۽ ڏنيڀن واري سلسلي سان لاڳاپيل آهي.
چوماسي جي مند ۾ هوا ۾ آبي بخارن جي وڌي وڃڻ سبب هن جي ٻرن تائين ٺهيل زميني سوراخن مان هوا جا رستا آبي بخارن جي وڌڻ سبب بند ٿي ويندا آهن. ان کان علاوه آڙنگ جي گرمي ۾ سندن ٻرن جي درجه حرارت وڌي وڃڻ ۽ ٻين سببن جي ڪري برسات جي اچڻ کان اڳ ۾ ئي مينهن جي اچڻ کان باخبر ٿي وڇن ٿيون. انهي ڪري هي دفاعي لحاظ کان پنهنجي ٻرن ۾ پاڻ کي غير محفوظ سمجهندي، ٻرن مان نڪري مٿانهين جاين ڏانهن هنگامي لڏ پلاڻ ڪنديون آهن، جيئن محفوظ رهي سگهن. عام حالتن ۾ ماڪوڙيون پنهنجي ٻرن مان خالي نڪرنديون آهن ۽ ٻرن ۾ داخل ٿيڻ وقت سندن منهن ۾ ڪانه ڪا شئي هوندي آهي. پر هنگامي حالتن ۾ ٻرن ۾ خالي منهن داّخل ٿينديون آهن ۽ ٻرن مان نڪرڻ وقت ڪانه ڪا شئي ٻاهر کڻي نڪرنديون آهن. انهن شين ۾ سندن آنن جو تعداد وڌيڪ هوندو آهي. سندن اهڙي قسم جي خاص چرپر ڏسي ماڻهون پڻ محسوس ڪندا آهن ته هاڻي جلد برسات اچڻ واري آهي.
زمرو:جيت زمرو:ماڪوڙيون
آنچي ڦول
ڪنگور جي فوٽ کن نڙي ۽ سٽ يا پٽ مان ٺھيل ٽئونر، ڦول جي وچ ۾ سئي مضبوطيءَ سان ٻڌي، ڦول ۽ سئيءَ کي آنچيءَ واري نڙانڊيءَ ۾ وجھي، ڦوڪ ڏبي ته سئي ڦول سميت زور سان نڪري وڃي ڪنھن نشاني تي لڳندي. آڳاٽي وقت ۾ اھڙيون نڙانڊيون (زھر ۾ ٻڏل سين وارا ڦول) دشمن کي مارڻ لاءِ ھٿيار طور ڪم ايندا ھئا.
حوالا
زمرو:ھٿيار
ابو بڪر شبلي
ابوبڪر شبلي، ضلعي لاڙڪاڻي جي ڳوٺ ابوبڪر ٿريچاڻيءَ ۾ 1942ع ۾ ڄائو. سندس تعليم مولوي عالم ۽ انٽرميڊيٽ هئي. عربيءَ جو استاد ۽ اداره اسلاميات ۾ محقق هو. 6 مارچ 1967ع تي وفات ڪيائين. سندس تصنيفون هيٺينءَ ريت آهن: (1) تاريخ اسلام_ 4 ڀاڱا (1955ع)، (2) تاريخ بنو اميه (1955ع)، (3) تاريخ خلافت راشده (1955ع)، (4) آسان عربي گرامر (1955ع)، (5) سنڌي درسي گرامر (1958ع)، (6) سيرت رسول (1959ع)، (7) دنيا جي ڪهاڻي (1961ع)، ۽ (8) شرح مدارج القراة العربية.
اشراق نماز
سج اُڀرڻ کان اڳ نفلي نماز. تصوف جي اصطلاح ۾ پري کان طالب کي روحاني روشنائيءَ ۽ فيض جي پهچ (باطن جي صفائي).
قرض
قرض مالياتي علم مطابق ھڪ اھڙي رقم جو نالو آهي جيڪا ڪنھن قرض ڏيندڙ کان ھڪ ڄاڻايل وقت لاء وياج جي شرح ۽ ادائيگي جي شرطن تي ورتي ويندي آهي جن تي قرض ڏيندڙ ۽ قرض وٺندڙ ٻنھي جو اتفاق ھوندو آھي ۽ جنھن جي لاء قرض جي ضمانت ڏنل ھوندي آھي. قرض ڏيندڙ کي قرضدار (creditor) ، قرض وٺندڙ کي قرضي (debtor)  سڏيندا آهن. قرض مختلف قسمن جا ٿين ٿا جن جي درجابندي قرضي يا قرض خواھ جي نوعيت، قرض جي رقم جي استعمال، قرض جي مدي، ادائيگي جي طريقن،  ڪفالت جي خاصيت، ذريعي، ماخذ ۽ قرض ۾ ڏنل ڪرنسي ۽ بحيثيت مجموعي شرطن ۽ ڪوائفن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي. جيڪو قرض بينڪاري واري نظام تحت بينڪ ڏيندي آهي ان کي رسمي قرض پڻ چوندا آهن. هڪ واجب آهي جيڪو هڪ شخص ( قرضي ) جي ذمي هوندو آهي ڪنهن ٻئي شخص (قرض ڏيندڙ) کي ڏيڻ لاء؛ عام طور تي هي انهن ملڪيتن ۾ تي مشتمل هوندو آهي جيڪي قرض ڏيندڙ قرضي کي عطا  ڪيون هونديون آهن، پر ان اصطلاح کي محاورۃً اهڙي اخلاقي واجبن لاء به استعمال ڪيو ويندو آهي جن جو ڪو اقتصادي قدر نه هوندو آهي.
سھولتي قرض
سھولتي قرض (accomodation loan) ھڪ اھڙو قرض ھوندو آھي جيڪو خيرسگالي طور يا مدد خاطر بغير ڪنھن ظاھري عيوض يا بدل جي مالي مقصدن جي لاءِ سھولت مھيا ڪرڻ خاطر ڏنو ويندو آهي. ان کي سرعي (تڪڙو) تناسب پڻ سڏيندا آهن.
ملڪي قرض
ملڪي قرض يا ڊوميسٽڪ لون اھڙي قرض کي چون ٿا جيڪو مقامي ڪرنسي ۾ انھن شرطن ۽ ڪوائفن جي مطابق ڏنو وڃي جيڪي مقامي مارڪيٽ ۾ رائج ھجن. ڀلي اھو قرض مقامي بينڪ کان ورتو وڃي يا ڪنھن ٻاھرين ملڪ جي بئنڪ جي شاخ مان ان سان ڪو فرق نہ ٿو پئي يعني ذريعو ان جي خصوصيت کي تبديل نہ ٿو ڪري.
غير ملڪي قرض
غير ملڪي قرض يا فارين لون اھڙو قرض آھي جيڪو غير ملڪي ڪرنسي ۾، ان ڪرنسي واري ملڪ جي مارڪيٽ جي شرطن ۽ ڪوائفن جي آڌار تي ڪنھن بہ بينڪ کان ورتو ويو ھجي چاھي اھا بينڪ ان ڪرنسي واري ملڪ جي ھجي يا نہ ان سان ڪوبه فرق نہ ٿو پئي. اھڙن قرضن جي ادائيگي ان غير ملڪي ڪرنسي ۾ ٿيندي آهي  جنھن سبب قرضي ۽ قرضدار بينڪ کي زر مبادلا جي شرحن ۾ تبديلين جي خطرن کي منھن ڏيڻو پوندو آھي ۽ انھن کي زر مبادلا جي ڏي وٺ وارن قائدن ۽ ضابطن جو پورائو ڪرڻو پوي ٿو.
قرض جي مدت
تجارتي مالياتڪاري لاء 90 ڏينھن کان 180 ڏينھن تائين ، يا مستحڪم ڪاروبار ۾ ھڪ سال تائين، يا گردشي قرضن ۽ 90 ڏينھن جي لاء اوور ڊرافٽ جي صورت ۾ قرضن کي گھٽ مدت وارا قرض سڏيو ويندو آهي. ھڪ سال کان ٽي سالن تائين وارن قرضن کي وچولي يا درمياني مدت وارا قرض سڏيندا آهن. ٽي سالن کان پنج سالن تائين يا ان کان بہ وڌيڪ مدي لاء ڏنل يا ورتل قرضن کي ڊگھي مدت وارا قرض سڏيندا آهن.
قرضن جا ٻيا قسم
روزاني ڪاروبار جي ضرورتن جي پورائي لاء ڏنل قرضن کي ڪاروباري قرض سڏيو ويندو آهي. بينڪن جي وھنوار جو وڏو حصو انھن قرضن جاري ڪرڻ تي مشتمل ھوندو آھي. زرعي، صنعتي، آمدورفت جي ذريعن وارا قرض يا مخصوص ڪاروبار يا پيداواري شعبن متعلق قرضن کي شعبه جاتي قرض (sectoral loans) سڏيندا آهن جيڪي ڊگھي مدت وارا قرض ھوندا آھن ۽ اھي مارڪيٽ جي شرطن مطابق يا شرطن جي غير مطابق ڏنا ويندا آهن. ھڪڙا قرض صارفي قرض (consumer loans) سڏبا آھن جيڪي گھرن ۾ رھندڙ ماڻھن کي پنھنجي گھرو ضرورتن لاءِ خريداري جي سلسلي ۾ ڏنا ويندا آهن. رھائشي يا تجارتي ملڪيت خريد ڪرڻ لاءِ ڊگھي مدت وارن مروج وياج جي شرح تي ان ملڪيت جي مالڪي جي حق جي ڪفالت جي بنياد تي ڏنل قرضن کي جائيداد وارا قرض (real estate loan) سڏيو ويندو آهي. آھي گروي وارا قرض پڻ سڏبا آھن.
1003ع
ڊسمبر
زمرو:1003ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
اوويديا يوسيف
اوويديا يوسيف يا عربي ۾ عبيدالله يوسف 24 سيپٽمبر 1920 ۾ عثماني خلافت واري بغداد ۾ پيدا ٿيو ۽ 7 آڪٽوبر 2013 ۾ وفات ڪيائين. ھي مشھور تلمودي عالم ۽ پازيڪ( يھودين جو مفتي) ھيو. 1973 کان 1983 تائين اسرائيل جو سفادي چيف ربي جي عھدي تي فائز رھيو ء ڳچ وقت اسرائيل جي وڌيڪ قدامت پسند سياسي تنظيم شيث پارٽي جو روحاني پيشوا رھيو.
حوالا
زمرو:اسرائيلي شخصيتون زمرو:يھوديت جا ڪاھن زمرو:1920ع جون پيدائشون
379ع
ڊسمبر
زمرو:379ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
ڌاراجا
ڌاراجا ميرپور ساڪرو جي تعلقي ۾ سنڌ جو ھڪ قديم شھر جيڪو ڦٽي ويو.
تاريخ
سنہ 1151ھ (سنہ 1738ع) ۾ ميان نور محمد جي پٽ محمد مرادياب کي ڌاراجا جي حاڪم راڻي اجمل ۽ ڪڪرالہ جي ڄام روڪيو. هو سمنڊ مان جھاز وٺي درياھ ۾ آيا ۽ پوءِ سڪيءَ ۽ پاڻيءَ کان هن سان وڙهڻ لڳا؛ پر جڏهن ڪلھوڙن ڪناري تي توفون ڪم آنديون، تڏهن هو ڀڄي ويا. وري سنہ 1160ھ (سنہ 1747ع) ۾ ڌاراجا جي راڻي جي چورت تي جبل جي ماڻھن ٺٽي تي ڪاھ ڪئي. شيخ شڪرالله ۽ مسو فقير ۽ بولا خان نومڙيو ميان جي طرفان هن سان وڙهيا ۽ راڻي کي ماري ڇڏيائون. ڌاراجا ساڪري تعلقي ۾ هو.
حوالا
زمرو:قديم آثار
ڌاڃورو
ڌاڃورو: ڍانڍي گاھ جو هڪ قسم آهي، جنهن جي پاڙ ۾ گول، ڪارا ۽ خوشبودار داڻا ٿين ٿا، جيڪي ڏُٿ طور ڪم ايندا آهن. انهن داڻن کي خاص طرح تتر کوٽي کائيندا آهن. هيءَ گاهه سنڌ جي ڍنڍن ۾ به عام جام ٿيندو آهي.
رومن اسڪرپٽ
رومن اسڪرپٽ __(Roman script):
رومن يا لاطيني لکت جو نمونو انتهائي قديم آهي. رومن طرز تحرير موجوده انگريزي لکت يا انگريزي اکرن سان لکيل تحرير کي چيو وڃي ٿو. جيڪا دنيا جي تمام گهڻن ملڪن ۾ لکي ۽ سمجهي وڃي ٿي. سنڌ ۽ هند جي ڪن سنڌي عالمن به سنڌي لکت لاءِ رومن Roman)) رسم الخط اختيار ڪرڻ جي حمايت پئي ڪئي آهي، جن ۾ سراج (1933-2013ع) ۽ حليم بروهي (1935-2010ع) اهميت رکن ٿا. رومن خط جي حامين جو خيال آهي ته نئين ٽيڪنالاجيءَ (Technology) ۾ سنڌي ٻوليءَ کي اڳتي وڌائڻ لاءِ رومن خط ضروري آهي ۽ رومن خط اختيار ڪرڻ سان سنڌي ٻولي بين الاقوامي سطح جي ٻولي ٿي ويندي ۽ ان ذريعي دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ رهندڙ سنڌين جو پاڻ ۾ ڳانڍاپو ٿيندو. جڏهن ته ڪيترا عالم رومن خط جي خلاف آهن ۽ عربي سنڌي رسم الخط کي ئي اهميت ڏين ٿا، ڇو ته سندن نظر ۾ سنڌي علم، ادب جو وڏو حصو اُن خط ۾ آهي.
بدرالمنير (ڪتاب)
''هيءُ ڪتاب مخدوم عبدالله جو لکيل آهي، جنهن ۾ رسول پاڪ صلي الله عليه وسلم جي سيرت ۽ سوانح تي روشني وڌل آهي. هن ڪتاب جي قيمت 12 آنا آهي. قاضي ابراهيم بن قاضي نورمحمد، محمد پريس، بمبئيءَ مان 1871ع ۾ ٻيهر ڇپايو.''
پارڪري
پارڪري __(Parkari)
سنڌ جي ٿر واري علائقي جي پارڪر واري ٽڪري ۾ هڪ خاص قسم جي ٻولي/لهجو ڳالهايو ويندو آهي، جنهن کي پارڪري چئبو آهي. هن لهجي جو گجراتي سان قريبي رشتو آهي، پر پارڪري تي گهڻو اثر آهي. پارڪري ٻولي گجراتي ٻولين جي نُک مان آهي. هي ٻولي ٿرپارڪر ۽ ان جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ڳالهائبي آهي.
پاڪستان ۾ پارڪري ٻولي عربي رسم الخط ۾ سنڌي لپيءَ سان لکبي آهي، مگر منجهس ٽي اکر واڌارا آهن.
جڪارتا
جڪارتا  جنھن جو سرڪاري نالو اسپيشل ڪيپيٽل ريجن آف جڪارتا آھي, انڊونيشيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر آھي ۽ جاوا ٻيٽ جي اتراولھ سامونڊي ڪناري تي واقع آهي. ھي شھر انڊونيشيا جو سياسي، معاشي ۽ ثقافتي مرڪز آھي جنھن جي آبادي 2014ع ۾ 10,075,310 ھئي ھن شھر جي ميٽروپوليٽن پکيڙ 6,392 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي 2010 ۾ 30,214,303 ھئي جيڪا ٽوڪيو کان پوءِ دنيا ۾ ٻئي نمبر تي آهي ھڪ اندازي مطابق 2030ع م ھن ميٽروپولس جو نمبر پھريون ٿي ويندو. ھي شھر چوٿين صدي عيسويءَ ۾ جاوا ٻيٽ تي سندا ڪيلپا جي نالي سان آباد ٿيو جنھن جي معنيَ سندا ٻولي ۾ سندا جو ناريل ھئي. ھن شھر ۾ سندا واري بادشاھت قائم ٿي. ھي شھر ڊچ ايسٽ انڊيز جو ڊي فيڪٽو گاديءَ جو هنڌ رھيو. ان وقت شھر جو نالو بَٽَيوِيا ھيو. جڪارتا ساڳي وقت انڊونيشيا جو صوبو پڻ آھي جنھن ۾ ھي ملڪ جي گادي وارو شھر پڻ واقع آهي. ھن شھر کي مقامي ماڻھو دُورِيَن چوندا آهن شھر کي نيويارڪ سان تشبيھ ڏني ويندي آهي جڪارتا الفا ورلڊ سٽي طور شمار ٿئي ٿو ۽ آسيان(ايسوسيئيشن آف سائوٿ ايسٽ ايشين نيشنز) جو صدر مقام آهي بينڪ آف انڊونيشيا ۽ انڊونيشيا اسٽاڪ ايڪسچينج ھن ملڪ جا وڏا مالياتي ادارا آهن. انڊونيشيا جي کوڙ قومي ڪمپنين ۽ گھڻ قومي ڪمپنين جو ڪارپوريٽ صدر مقام آهي. 2017ع ۾ ھتان جون 6 ڪمپنيون فوربز گلوبل 2000، 2 ڪمپنيون فارچون 500 ۽ 4 ڪمپنيون يونيڪارن ڪمپنين جي گروپن ۾ شامل ھيون  2017ع ۾ ھن شھر جي جِي آر پِي $483.4 ارب آمريڪي ڊالر ھئي  ھي شھر ترقي ۾  ڪولالمپور، بينڪاڪ ۽ بيجنگ جي ڀيٽ ۾ تيزي سان مٿي اٿيو آهي ھن شھر جو سڀ کان وڏو مسئلو شھر جي تيزي سان وڌندڙ آبادي، ماحولياتي آلودگي، ٽريفڪ جا معاملا، رھائشي سوڙھ ۽ شھري ٻوڏ آھن ان کان سواءِ ھي شھر ھر سال 6.7 انچ يا 17 سينٽي ميٽر ھيٺ گچي رھيو آھي ۽ سمنڊ جي سطح چڙھڻ سبب مسلسل ٻوڏ جي مسئلن ۾ ڦاٿل آهي. ھي شھر دنيا جو سڀ کان تيزي سان ھيٺ گچندڙ گاديءَ جو هنڌ آهي  انڊونيشيا جي صدر جوڪو ودودو 2019ع ۾ گادي جي هنڌ کي اتان بورنيو ٻيٽ واري شھر ڪاليمانتن ڏانھن منتقل ڪرڻ. جي ارادي جو اعلان ڪيو آهي.
پارڪري
پارڪري ٻوليءَ جا هيٺيان لهجا آهن:
هن ٻوليءَ ۾ پهريون ڪمپيوٽر تي ٽائپ ٿيل ڪتاب ڪِرپن واوَ آهي جيڪو 1985 ۾ ڇپيو.
آندل فقير
آندل فقير ولد ولي محمد، شڪارپور لڳ ڳوٺ بيگاريءَ جو رھواسي ھو، 1330 ھ / 1912ع ۾ ڄائو. پاڻ پنھنجي خاندان سميت سيد پيرل شاھ جو طالب ٿيو. آندل فقير کي راڳ ويراڳ پسند ھو، ھو سٺو شاعر ٿي گذريو آھي. سندس ڪلام قلمي نسخي جي صورت ۾ موجود آھي. ھن 6 جولاءِ 1972ع تي وفات ڪئي.
پارڪري
حوالا
زمرو:ٻوليون زمرو:سنڌي ٻولي
روميت
روميت يا روح پرستي (Animism) بي جان شين ۽ فطرت جي مظاهرن جي باري ۾ هڪ عقيدو تہ بي جان شين ۾ بہ روح ٿيندو آهي. ان جي پويان هڪ سگھ ٿئي ٿي جيڪا مادي دنيا کي هلائي ٿي. ان جي ابتڙ (In Animism) جاندار شين ۾ ويساھ/عقيدو آهي.
آندل فقير
حوالا
زمرو:1912ع جون پيدائشون زمرو:1972ع جون وفاتون
جڪارتا
حوالا
زمرو:انڊونيشيا ۾ آباد ساحلي هنڌ زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
رھاڻ
رهاڻ (Rihan) ڪنهن استاد، عالم، اديب ۽ سگهڙ شخص سان گڏجي ڪچھري، مجلس يا ڳالهه ٻولهه ڪرڻ يا شام ملھائڻ کي رهاڻ چئبو آهي. ان رهاڻ ۾ ان شخصيت جي فن ۽ فڪر جي باري ۾ ڳالھائبو آهي ۽ ان کان سندس زباني هن جي زندگيءَ بابت ڄاڻ حاصل ڪبي آهي.
پازيڪ
thumb|300px|توليدوت ھا پازڪم، يھودي قانون جي تاريخ, از:ڪيم چيرنووٽز
پازيڪ جمع پازڪيم جي معني آهي يھودي قانون يا ھلاکا تحت فيصلو ڏيندڙ. جڏھن پراڻا فيصلا ناڪافي ھجن تہ پازيڪ يھودي قانون جي بنياد تي فيصلو ڏيندو آهي. پازيڪ جي يھوديت ۾ حيثيت ايئن ھوندي آھي جيئن مسلمانن ۾ مفتي جي. ھي ھڪ مذھبي عالم ھوندو آھي. جيئن مفتي جي فيصلي کي فتوا چون ٿا تيئن يھوديت ۾ پازيڪ جي فيصلي کي پساڪ دين يا پساڪ ھلاکا چوندا آهن جنھن جي معني آهي قانون تي فيصلو
اشرف العلوم
اشرف العلوم: ”مثنويءَ مولانا روميءَ“ جو سنڌي ترجمو. هي ترجمو مولانا دين محمد ’اديب‘ فيروزشاهيءَ پنجن جلدن ۾ ڪيو آهي. هر هڪ جلد جو تفصيل هيٺينءَ ريت آهي:
ايڇ. جي. راورٽي
يڇ. جي. راورٽي (Henry George Roverty) 31 مئي 1825 ع ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو پيٽر راورٽي هو. هينري راورٽي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ ۾ انڊين آرمي آفيسر طور ڀرتي ٿيو ۽ 1863ع ۾ ميجر جي عهدي تي پهتو. هيءُ 1864ع ۾ سول ملازمت ۾ آيو. هن 1950-1849ع ۾ پنجاب ۽ سوات جي مهمن ۾ حصو ورتو. 1852ع کان 1859ع تائين پنجاب ۾ اسسٽنٽ ڪمشنر رهيو، ڪجهه سال -پشاور- ۽ -افغانستان- ۾ به نوڪري ڪيائين. اتي ملازمت ۽ رهائش دوران فارسي ۽ پشتو زبانن تي وڏي مهارت حاصل ڪري پاڻ کي لسانيات جو ماهر ثابت ڪيائين. -پشاور- ۾ ملازمت ڪرڻ دوران هن مشهور اسڪالر عبدالرحمان خان محمد زئيءَ کان پشتو سکي، افغان شاعريءَ تي وڏي -تحقيق- ڪئي. هن ”گزيٽيئر آف -پشاور-“ پڻ ترتيب ڏنو. -ان- کانسواءِ هن هيٺيان ڪتاب لکيا: (i). A Grammar of the Pukhto, Pushto or Language of the Afghans (1855), (ii) Thesaurus of English and Hindustani Technical Terms (1859), (iii). A Dictionary of the Pukhto, Pushto or Language of the Afghans (1860), (iv). A Dictionary of Pukhto, Pushto or Language of Afghans, with remarks on the originality of the Language and its affinity to other oriental languages (1867), (v). Selections From the Poetry of the Afghans (1867). (vi). The Tabakat-i-Nasri (طبقات ناصري) of Minhaj-i-Siraj, Abu Umer Usman. A general history of the Muhammadan dynasties of India- Translation (1881-88), (vii). Notes on Afghanistan and part of Baluchistan (1881-1888), (viii). History of the Harat, (ix) Analysis of Khurasan, (x). Mehran of Sindh. راورٽي محنتي -انسان- هو، کيس لکڻ ۽ پڙهڻ جو وڏو شوق هو، زندگيءَ جي آخر تائين لکڻ، پڙهڻ ۾ مصروف رهيو. هن 20 -آڪٽوبر- 1906ع ۾ وفات ڪئي. راورٽي جي ڪتاب ”مهراڻ آف سنڌ“ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو مشهور دانشور عطا محمد ڀنڀري ”سنڌ جو مهراڻ“ نالي سان ڪيو آهي، جيڪو 1995ع ۾ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ هن وقت -ان- جو ٻيو ڇاپو ڇپائيءَ هيٺ آهي.
حوالا
زمرو:1825ع جون پيدائشون زمرو:1906ع جون فوتگيون
ابوبڪر قاضي
ابوبڪر قاضي هالن جو رهندڙ مشهور عالم هو. شاعريءَ ۾ سندس مولود ۽ ڪافيون مشھور آهن. هن تي تصوف جي منصوري مام جو رنگ غالب هو. ابوبڪر قاضي 1295ھ/1878ع کان اڳ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1878ع جون وفاتون
380ع
ڊسمبر
زمرو:380ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
سانگرھ
سانگرھ سنه 751هه (سنه 1350ع) ۾ فيروز شاه دهليءَ جي بادشاه جي وقت ۾ سومرن ۽ سمن ۽ جاڙيجن فساد ڪيو ۽ طاغي سندن مهندار هو. فيروز شاه ٻن هزارن ماڻهن سان آيو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين ۽ پوءِ ٺٽي کان دهليءَ ڏي روانو ٿيو. رستي ۾ سانگره جي ڍنڍ وٽ هڪڙو ڪوٽ ٺهرائي انهيءَ ۾ نصير کي رکيائين ۽ آسپاس جي ملُڪ تي مُلڪ بهرام کي حاڪم ڪري رکيائين، پوءِ سيوهڻ ۽ بکر مان لنگهي هليو ويو. ڄام چينو، آدم شاه کان اڳي ڪلهوڙن جو ڏاڏو، جو ڀرالوءَ جو پرڳڻي ۾ چينه ٻيلي شهر ۾ رهندو هو، سو کنڀاٿ ڏي ويندي سانگره جي ڪپ تي مري ويو ۽ اتي ئي دفن ڪيو ويو.
آنڪ
آنڪ يا آنو اعشاري نظام کان اڳ جي هڪ سڪي جو نالو، جنھن ۾ چار پئسا ٿيندا هئا. (ان وقت هڪ رپئي ۾ سورهن آنا ۽ 64 پئسا هوندا هئا.)
رھس
رهس __(Rahes):
رهس هم قسم جو ناٽڪ آهي، جنهن ۾ رقص ۽ رنگينيءَ کان سواءِ ٿوري اداڪاري به هوندي آهي. رهس دراصل رام ليلا ۽ ڪرشن ليلا کان مختلف هوندو آهي. رام ليلا ۽ ڪرشن ليلا ڌرمي هوندا آهي. پر رهس ناٽڪ تفريحي ٿيندو آهي.
1004ع
ڊسمبر
زمرو:1004ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
چاڙھيڪو
چاڙھيڪو شڪار جو هڪ طريقو، جيڪو شام جو واهيري مهل يا صبح جو ساجھر ٿيندو آهي. صبح جي وقت پکي وڻن تي آرام ۾ هوندا آهن، جن کي شڪاري بندوق کڻي اچي ماريندا آهن. هن شڪار ۾ ڪارڙا تتر ماربا آهن. هڪ پاليل ڪارڙو تتر پڃري ۾ وجھي جھنگ ۾ وڃي رکبو آهي. اهو ٻوليندو آهي تہ جھنگلي تتر ان جي ٻولي ٻڌي ساڻس وڙهڻ ايندا آهن. شڪاري بندوق سان ڀرسان لڪو ويٺو هوندو آهي ۽ اهڙن جھنگلي تترن جو شڪار ڪندو آهي. - ٿر واري پاسي، ڀِِٽن يا ٽؤنڪن تي چڙهي، وڃايل مال جي ڳولا ڪرڻ کي بہ چاڙهيڪو چوندا آهن.
ڪوئي لانڊي ريلوي اسٽيشن
ڪوئي لانڊي ريلوي اسٽيشن ڪيرلا صوبي جي شهر ڪوئي لانڊي ۾ منگلور - شورنور ريلوي لائن تي واقع آهي۔
هن اسٽيشن کان ريليون ڀارت جي مختلف شهرن ڏانهن وينديون آهن جن ۾ ممبئي، دهلي، حيدر آباد، چنئي (مدراس)، بنگلور، ڪولڪتا ۽ ٻين وڏا شهر آهن۔
پڻ ڏسندا
زمرو:ڪا لي ڪٽ ضلعو (ڪوڙي ڪوڊ)
بدر قريشي
بدرالدين ”بدر“ ولد اميربخش ”امير“ قريشي 12 اپريل 1941ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو.
ملازمتون
''پنهنجي والد جي نوڪريءَ سانگي ڪراچيءَ ۾ اچي رهيو. تعليم انٽر آرٽس هئس. ڪجهه وقت هڪ غيرسرڪاري دوائن جي ڪمپنيءَ ۾ ملازمت ڪيائين. ڪجه عرصو انگريزيءَ ۾ صحافت به ڪيائين.''
علڻ فقير
علي بخش سنڌي لوڪ گلوڪار هيو جيڪو علڻ فقير جي نالي سان مشهور آهي۔ هو صوفي ڪلام ڳائيندو هيو۔ هو 1932ع ۾ آمري شهر ۾ پيدا ٿيو۔ هڪ گانو محمد علي شهڪي سان گڏ ڳايائين جيڪو ڏاڍو مشهور ٿيو۔ هن گاني جا ٻول هيا تيري عشق مين جو ڀي ڊوب گيا اسي دريا ڪي لهرون سي ڊرنا ڪيا۔ هو ڄامشورو ۾ پيدا ٿيو۔ 1980 ۾ هن کي صدارتي تمغو مليو ۔4 جولاءِ 2000 ۾ فوت ٿيو۔ هن جو هڪ ملي نغمو اتني بڙي جيون ساغر مين تو ني پاڪستان ديا به ڏاڍو مشهور ٿيو۔
بدر قريشي
ادبي خدمتون
''بدقسمتيءَ سان ڦوهه جوانيءَ ۾ هڪ روڊ حادثي کانپوءِ باقي سڄي حياتي بستري تي معذوريءَ حالت ۾ گذاريائين. سندس بسترو هڪ دريءَ جي ڀرسان رکيل هوندو هو، جيڪا هڪ اهڙي باغ ڏانهن کلندي هئي، جنهن ۾ ٻار راند روند ڪندا هئا. بس، زندگيءَ جو سڄو اتساهه اتان وٺندو هو ۽ ڏاڍي خوبصورت شاعري ڪندو هو. ڪڏهن به مايوس نه ٿيو ۽ نه وري چهري تي رنج جي ريکا آيس. بدر قريشيءَ کي علم ۽ ادب سان تمام گهڻو شوق هو. نظم خواهه نثر ۾ مسلسل لکندو رهيو. سال 1950ع ۾ پهريائين ”سرشار“ عقيليءَ ۽ بعد ۾ پنهنجي والد بزرگوار ”امير قريشيءَ“ وٽان شعر سخن جي سکيا ۽ اصلاح حاصل ڪيائين. سنڌي زبان کان سواءِ اردوءَ ۾ به آسانيءَ سان شعر جوڙيندو هو. معذوريءَ واري حالت ۾ به سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جو سرگرم ميمبر رهيو، سندس معذوريءَ سبب ڪاروباري ڪاميٽيءَ جون سڀ گڏجاڻيون، سندس گهر تي ٿينديون هيون. سندس سنڌي شاعريءَ جو مجموعو قلمي صورت ۾ موجود آهي.''
بدرالمنير في احوال قيامت ڪبير
هيءُ ڪتاب (وڏيءَ قيامت جي بيان ۾) مخدوم عبدالله، منظوم سنڌيءَ ۾ سال 1184هه/ 1770ع ۾ تصنيف ڪيو ۽ سال 1290هه/1873ع ۾ بمبئيءَ مان ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
بدر قريشي
حوالا
زمرو:1941ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون
علڻ فقير
علڻ فقير سنڌي زبان جو ناميارو فنڪار ٿي گذريو آهي جنهن شاهه عبداللطيف ڀٽائي ۽ شيخ اياز جي وائي اهڙي انداز ۾ ڳائي جو جنهن هن فقير کي امر ڪري ڇڏيو. علڻ فقير سنڌ جو يگانو فنڪار هو. هن يڪتاري تي ڪيتريون وايون ڳائي ڏيھ توڙي پرڏيھ ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو. لباس ۾ هن جو خاص انداز پسند ڪيو ويندو هو.
1005ع
ڊسمبر
زمرو:1005ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
الغابيہ سلطنت
الغلبيہ سلطنت (Aghlabid Dynasty), عرب مسلم سلطنت هئي. جيڪا بنو تميم قبيلي جي نگراني هيٺ الجزائر، ليبيا، اٽلي، مالٽا جي ملڪن تي حڪومت ڪئي. الغابيہ سلطنت خلافت عباسيہ جي ظابطي هيٺ نيم خدمختيار سلطنت ھئي فاطميہ خلافت هنن جو تختو انڌو ڪري خاتمو آندو.
زوال
الغبيہ سلطنت جو زوال بربر ۽ خلافت فاطميہ گڏجي ڪيو جنهن ۾ وڏو جاني نقصان پڻ ٿيو.
يوم ڪپور
يهودي مذهب ۾ هڪ ورهيه ۾ هڪ روزو 24 ڪلاڪن جو رکيو ويندو آهي. ان ڏينهن کي يوم ڪپور (Yom Kippur) چيو ويندو آهي. يهودي مذهب جي مطابق ان ڏينهن خدا اڳئين ورهيه لاءِ نصيب ۽ قسمت لکندو آهي. يوم ڪپور يهودي مذهب ۾ سڀني ڏينهن کان وڌيڪ اهم آهي. جيئن ته يهودي مذب ابراهمي مذهبن جو سڀ کان پهريون مذهب آهي ۽ مسيحي (عيسائي) مذهب ۽ اسلام پڻ ابراهمي مذهبَ آهن تنهنڪري انهن ٽنهي مذهبن ۾ تمام گهڻيون هڪجهڙايون پڻ آهن.
حوالا
زمرو:مذهب زمرو:تاريخ زمرو:ڏينهن
381ع
ڊسمبر
زمرو:381ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
رھنما متو
رهنما متو __(Motto):
ڪوبه رهنما اصول يا متو يا اتساهيندڙ جملو، جيڪو ڪنهن تنظيم، پارٽيءَ يا اداري جي جوڙجڪ جي بنيادي مقصد طور اڳواٽ ڏنو وڃي، ڪتاب جي شروعات ۾ لکيو وڃي جنهن سان ڪا مهم شروع ڪئي وڃي وغيره وغيره. مطلب ته ڪنهن به ڪم جو بنيادي مقصد.
طنبورو
طنبور يا تنبور منفرد ساز شاهه عبداللطيف ڀٽائي رحه جي ايجاد آهي ۽ سندس دوؤر کان پوءِ سندس ڳائڻن، فقيرن ۽ ٻين موسيقارن وٽ استعمال ۾ آهي. غالباً هي ساز، شاهه صاحب، عربي ۽ ايراني موسيقيءَ کان متاثر ٿي ايجاد ڪيو. تنبور، تانپوري وانگر آهي، جيڪو مصرين جي ايجاد آهي. پر عالم چون ٿا ته دنبوري کي وڌائي پيش ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ اڳي ٽي تارون هيون، شاهه صاحب هِن دنبوري جي جسامت وڌائي، ان ۾ تارن جو تعداد پنج ڪري ڇڏيو. برصغير ۾ چئن تارن وارو ساز چؤتارو به موجود آهي، جيڪو گلوڪار جي آواز جي آس ڏيڻ لاءِ ڪم ايندو آهي.
تارون
شاهه صاحب تنبوري ۾ پنجين تار جو اضافو ڪيو ۽ ساز جي لئي لاءِ اهڙي نموني بنايو، جو تال جو ڪم به ڏيڻ لڳو. تنبوري جي پنجن تارن جي ورهاست هن نموني ڪئي ويئي آهي، پهرين تار کي گهُور چيو ويندو آهي. ان کي مڌر اسٿان جي کرج سان ملايو ويو آهي، ان کان پوءِ ٻن تارن کي جاڙيون چيو ويندو آهي، انهن مان مڌم اسٿان جي کرج نڪرندي آهي. چوٿين تار کي زبان چيو ويندو آهي، جنهن مان مڌر اسٿان جو پنچم سُر ڪڍيو ويندو آهي، پنجين تار سٽا تي نڪرندي آهي. اها لطيف سائينءَ جي ايجاد آهي. ان جو اهو فائدو ٿيو آهي، جو ڳائيندڙ پنهنجو بنيادي آواز سُر کرج جي بجاءِ پنچم کان شروع ڪندا آهن ۽ پوءِ ٽيپ اسٿان ۾ اچڻ وقت سندس آواز تمام اوچو ٿي ويندو آهي. اهو طريقو ايران ۽ مصر ۾ اڃا تائين مروج آهي. هن تنبور جي ايجاد کان پوءِ ڳائيندڙ کي تال جي ڪنهن ساز جي ضرورت نٿي پوي، ڇاڪاڻ ته هو انهن ڀرپور تارن تي جنهن وقت مضراب هڻندا آهن ته ساز سان گڏ تارون تال جو ڪم به ڏينديون آهن.
پهريون تنبور
پهريون تنبورو شاهه صاحب ٺٽي مان ٺهرايو ۽ اهو ساڳيو تمر فقير کنيو، جيڪو ”شاهه جي راڳ“ جو اڳواڻ ٿيو. اهو تنبورو تاحال تمر فقير واري اوطاق ۾ رکيل آهي. هر جمعي جي رات راڳ جو اڳواڻ فقير اول انهيءَ تنبور تي وڌائي خاطر تند هڻي، پوءِ پنهنجي تنبوري تي ويهي ڳائيندو آهي. هن وقت اهو دنبورو نازڪ حالت ۾ آهي. هي يڪ ڀانڊو تنبور، هڪ ئي ڪاٺيءَ مان ڪوري ٺاهيل آهي. چون ٿا ته ڀٽائي صاحب جي وقت ۾ ٺٽي کان موتي ۽ گوپال ڪاريگر آيا، جن ڀٽ تي ويهي اهي تنبورا ٺاهيا. ان کان پوءِ ڦاڪدار تنبورو يعني هڪ کان مٿي ڪاٺ جي ٽڪرن جي جوڙ مان ٺاهيا. تمر واري تنبوري کان پوءِ ٻه ٻيا تنبورا هڪ فقير محمد عالم ڏيري جو ۽ ٻيو تمر فقير جي ڪنهن ساٿيءَ جو ٺهيو، جنهن کي شاهه سائينءَ وڄايو.
حوالا
زمرو:ساز زمرو:سنڌي ثقافت
بدعت ٽوڙ (ڪتاب)
بدعت ٽوڙ، هيءُ ڪتاب محمد حسين هاليجويءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 23 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، حافظ مولوي عبدالحميد سال 1934ع ۾ سکر مان ڇپايو.
حوالا
زمرو:1934ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اشتياق حسين قريشي
تفصيلي تعارف
20 نومبر، 1903ء اتر پرديش جي ضلعي اٽاوا جي شھر پٽيالي ۾ ڄائو جڏھن اھو علائقو برٽش انڊيا جي صوبي يونائيٽيڊ پراونسز جو حصو ھيو. ھن 1942 ۾ سينٽ اسٽيفنس ڪاليج دھلي تاريخ ۾ بي اي ڪئي ۽ فارسي ٻولي ۾ ايم  اي جي ڊگري حاصل ڪئي۽ بعد ۾ ساڳي ڪاليج ۾  تاريخ جي شعبي جو ليڪچرار مقرر ٿيو. ان بعد ڪيمبرج يونيورسٽي مان تاريخ ۾ پي ايڇ ڊي ڪرڻ لاء انگلينڊ ويو. جتي پروفيسر وائيٽ ھيڊ جي نگراني ۾ مقالو The Administration of the sultanate of Delhi (سلطنت دھلي جو نظام ) لکي پي. ايڇ.ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. واپس ھندستان اچي دھلي يونيورسٽي ۾ ريڊر مقرر ٿيو ۽ ترقي ڪندي تاريخ جو پروفيسر ٿي ويو. پاڪستان ٺھڻ بعد 1948 ۾ پاڪستان لڏي آيو ۽ مھاجرن جي آبادڪاري جو وزير مملڪت مقرر ٿيو ۽ بعد ۾ تعليم جو وفاقي وزير ٿيو. ڪجھ عرصي بعد پنجاب يونيورسٽي جو پروفيسر ٿيو. 1955 ۾ آمريڪا جي ڪولمبيا يونيورسٽي م وزٽنگ پروفيسر ٿيو ۽ 1960 تائين اتي پڙھائيندو رھيو جتي ھن پنھجو مشھور ڪتاب The Muslim community of the Indo-Pakistan Sub-Continent لکيو. 23جون 1961 کان 2 آگسٽ 1971 تائين ڪراچي يونيورسٽي جو وائيس چانسلر رھيو. ۽ ان عرصي دوران ھن The Struggle for Pakistan  ۽ The Administration of Mughal Empire ڪتاب لکيا. رٽائرمينٽ کان پوء ھن Education in Pakistan  ، Akber the founder of Mughal empire' ۽  Ulema in politics'' نالي ڪتاب لکيا. 1979 ۾ نيشنل لئنگويج اٿارٽي جو باني چيئرمين ٿيو.ھن جا انگريزي ۾ لکيل ٻيا ڪتاب ھيٺيان آھن
اعزاز
کيس پاڪستان جي حڪومت ستاره پاڪستان ۽ ھلال امتياز جا اعزاز ڏنا. 20 نومبر 2001 ۾ پاڪستان جي حڪومت ھن جي ادبي خدمتن جي صلي ۾ ھن جي تصوير واري ٽپال واري ٽڪلي جاري ڪئي. ۔
حوالا
زمرو:1903ع جون پيدائشون زمرو:1981ع جون فوتگيون زمرو:ڪيمبرج يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
ڊاڪيومينٽا
thumb| [[فيڊريسيانم ڊاڪيومينٽا 13 جي وقت]]
ڊاڪيومينٽا جرمني جي ڪاسل ۾ واقع فيڊريسيانم ميوزيم ۾ ھمعصر فن جي نمائش جو نالو آهي جيڪا ھر پنجين سال ان جاء تي منعقد ٿيندي آھي.ان جي شروعات ھڪ فنڪار، استاد ۽ ڪيوريٽر ارنالڊ بوڊ 1955 ۾ وفاقي باغباني جي تقريب ۾ ڪئي جيڪا ڪاسل ۾ منعقد ٿي ھئي. ان جو مقصد جرمني ۾ جديد فن کي فروغ ڏيارڻ ھو. پھرين ڊاڪيومينٽا کوڙ فنڪارن کي سامھون آندو جيڪي عام طور تي جديد آرٽ تي اھم اثر وجھندڙ ھيا جن ۾ پڪاسو، ويزلي، ڪينڊينسڪي شامل ھيا. ھر ڊاڪيومينٽا 100 ڏينھن جي نمائش تائين محدود آھي ان جي ڪري ان کي ھڪ سؤ ڏينھن جو ميوزيم سڏيندا آهن. ڊاڪيومينٽا وڪري واري نمائش ناھي.
گگرال جو وڻ
گگرال جو وڻ ريگستاني ۽ خشڪ جابلو ريتيلن علائقن جو وڻ آهي. هن وڻ مان گگر نالي هڪ قيمتي کئونر جھڙو مادو ملي ٿو، جيڪو دوائن ٺاهڻ ۾ ڪم اچي ٿو. انھي ڪري هن وڻ مان حاصل ٿيندر گگر نھايت قيمتي آهي. هن وڻ جي سموري واڌ ويجهہ جو سرشتو هن جي ڪاٺي ۽ خاص ڪري کل ۾ آهي. چوماسي کان اڳ ۾ مئي، جون، جي سخت لڪن جي موسم جنھن کي عام ٻولي ۾ چاليھي جي موسم سڏيو چيو وڃي ٿو ۾ هن جا حساس ۽ نرم نازڪ پن ڇڻي ويندا آهن. جنھن سبب هي چوماسي جي مند ۾ مينھن وسڻ کان اڳ ۾ سڪل ڏسڻ ۾ ايندو آهي. پنن جي سڪڻ سبب هن جي زندگي جي سموري سرشتي جو دارومدار ڪاٺي ۽ سندس کل جي ريشن يعني تندن واري نظام تي هوندو آهي. هي وڻ پڻ ٻين ريگستاني ٻوٽن جيان پنھنجي ڊگهين پاڙن ذريعي زمين جي پوسل مان پنھنجي پاڻي جي ضرورتن جو پورائو ڪري ٿو. چوماسي جي موسم ۾ جڏهن هوا م گهم جو مقدار وڌي ويندو آهي، تڏهن هن وڻ جي زندگي جي سرشتي جي ذميواري جو ڪردار ادا ڪندڙ کل ۾ موسمي گهم جي وڌيڪ مقدار سبب دفاعي رد عمل ٿيندو آهي، جنھن ڪري هن وڻ جي کل تي ڳاڙهي رنگ جا ڦليا مٿي اڀري ظاهر ٿيندا آهن. جيڪو چوماسي جي موسم ۾ هوا ۾ وڌيل گهم ۽ آبي بخارن جي گهڻائي جو رد عمل هوندو آهي. جڏهن هوا ۾ گهم جو وڌيڪ مقدار هوندو تڏهن ئي چوماسي جون برساتون وسنديون آهن. تنھنڪري گگرال جي وڻ جي ڪاٺين تي، جڏهن ڳاڙهي رنگ جا ڦليا يا داڻا داڻا نڪرندا آهن تہ ان کي مينھن وسڻ ۽ سڪار جو اهڃاڻ سمجهيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:وڻَ زمرو:علم نباتات
اياز (پير سبز)
سلطان محمود غزنويءَ جي پياري غلام جو نالو، جنهن لاهور ۾ وفات ڪئي ۽ هاڻي ”پير سبز“ جي نالي سان مشهور آهي.
آنڪي
محصول طور ڏنل رقم، جيڪا گھڻو ڪري ھڪ رپئي تي ھڪ آنو ھوندي ھئي. ٻي اھا رقم، جيڪا ننڍو يا زير دست حاڪم ھر سال فاتح يا بالادست حاڪم کي ڍل يا ڏن طور ادا ڪندو ھو، اھا رقم گھڻو ڪري ھڪ رپئي تي ڇھه آنا مقرر ھوندي ھئي، -ان- ڪري انھيءَ ڍل يا ڏن کي ’ڇھه آنڪي‘ به چوندا ھئا. داداگيريءَ ۾ زوريءَ ڪنھن جوا جي اڏي يا ٽڪريءَ تان ورتل ڀتو يا ڏن پٽ به ان ۾ شامل آھي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ”آنڪي ڀرڻ“ اصطلاح طور ڪم ايندو آھي.
زمرو:ٽئڪس
دوڌي ٻوٽي
دوڌي ٻوٽي (Dandelion) جو سائنسي نالو (Taraxacum officinale) آهي. دوڌي ٻوٽي جگر ۽ پيٽ (معدي) جي بيمارين جي علاج لاءِ ڪتب اچي ٿي. ان جون دافع ڪينسر خاصيتون ليبارٽري تجربن مان گذري ڪلينيڪل مرحلي ۾ داخل ٿي ڇڪيون آهن. هن ۾ وٽامن بي ڪامپليڪس، وٽامن سي، وٽامن اِي، ڪيلشيم، ميگنيز، فاسفورس ۽ زنگ سٺي مقدار ۾ موجود آهن. تحقيق مطابق دوڌي ٻوٽيءَ (Doodhi bbootti) جي پاڙ ڪينسر جي لاءِ فائديمند آهي.
حوالا
زمرو:سائنس
بدگماني (ڪتاب)
حوالا
زمرو:ڪتاب
382ع
ڊسمبر
زمرو:382ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1007ع
ڊسمبر
زمرو:1007ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
جبرالٽر
{| class"wikitable" ! موجوده حالت !! برطانيہ جي ڪنٽرول هيٺ
! گادي جو هنڌ !! جبل الطارق
! وڏو ضلعو (آبادي) !! ويسٽ سائيڊ
! سرڪاري ٻوليون !! انگريزي ! ڳالهيون ويندڙ ٻوليون !! اسپيني انگريزي
! زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون زمرو:يورپي اتحاد
زاري
زاري ماتمي شعر آهي، جيڪو خاص طور 9 ۽ 10 محرم تي ماتمي جلوسن ۾ دهل ۽ شرناءِ جي سُرن تي درديلي انداز ۾ ڳايو ويندو آهي. زاريءَ جا اوائلي اُهڃاڻ سنڌي شاعريءَ ۾ ٽالپرن جي دور (1782-1843ع) کان ملن ٿا.
اسلاميات
اسلام دين جي تعليم ۽ تدريس کي اسلاميات چيو ويندو آهي.
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح
بورڊ آف انٽرميڊيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن، لاڙڪاڻو
بورڊ آف انٽرميڊيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن، لاڙڪاڻو هڪ تعليم جو بورڊ آهي جيڪو لاڙڪاڻو ([[سنڌ) ۾ واقع آهي.
دائرهه ڪار
لاڙڪاڻو بورڊ جي دائري ڪار هنن ضلعن ۾ آهي:
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ تعلیم زمرو:پاڪستان جوم تعليمي تنظيمون
اشرف سمون
محمد اشرف سمون، 3 مارچ 1951ع ڌاري تعلقي ٺٽي جي ڳوٺ راڄو نظاماڻيءَ لڳ ”جِهرڪ“ ۾ ڄائو. سندس والد مولوي عبدالله سمون، سنڌ ۾ فقہ جو برک عالم ٿي گذريو آهي. تعليم جو گهڻو حصو پنهنجي والد کان، عربيءَ جي تعليم مختلف عالمن کان، قرآن پاڪ جو تفسير مولانا عبيدالله درخواستيءَ خانپور واري وٽ ۽ حديث پاڪ جو دور مظهرالعلوم کڏي واري مدرسي ۾ پورو ڪري، حديث جي سَندَ حاصل ڪيائين. هن 1970ع ۾ دارالعلوم امجديہ ڪراچيءَ مان فاضل عربيءَ جو امتحان پاس ڪيو. 1979ع ڌاري ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ايم. اي جو امتحان نمايان حيثيت ۾ پاس ڪرڻ کانپوءِ 1982ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج ڪراچيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. 1991ع ڌاري علامہ غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي رهنمائيءَ ۾ ”يارهين صديءَ جي سنڌي محدثن جون خدمتون“ جي عنوان سان مقالو لکي، ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪيائين. ”مڪاتيب النبي“ جي موضوع تي ”سونا ورق“ سندس مشهور تصنيف آهي. محمد هاشم ٺٽويءَ جي عربي -تصنيف- ”وصية الهاشمية“ جو ”شاندار تحفہ“ نالي سان اُردوءَ مان ترجمو ڪيائين، جيڪو ”الراشد اڪيڊميءَ“ ڪراچيءَ پاران ڇپيو. پاڻ ايران، سنگاپور، دبئيءَ ۽ ٻين ڪيترن مُلڪن جي ڪانفرنسن ۾، مُلڪ جي نمائندگي ڪري چڪو آهي. تفهيم دين، فهم القرآن ۽ سيرت النبيءَ کان سواءِ، پاڪستان ٽيليويزن تان سندس مختلف علمي ۽ ادبي پروگرام نشر ٿي چُڪا آهن. ڪراچي يونيورسٽيءَ پنهنجي نصابي ڪميٽيءَ ۾ کيس ميمبر منتخب ڪيو آهي. هن وقت گورنمينٽ ڪامرس ڪاليج ڪراچيءَ جي اسلاميات واري شعبي جو صدر آهي.
ڊيسالٽ رفيل
{||} کاٻو|thumb|350x350 عڪسلون کاٻو|thumb|534x534 عڪسلون
ڊيسالٽ رفيل (Dassault Rafale) لفظي معنيٰ "ھوا جو پڙاڏو" ، ۽ وڌيڪ فوجي مطلب ۾ "باھ جو ڦاٽڻ")، فرانس جو ويڙھاڪ جھاز آھي. جنھن کي فرانس جي ڪمپني ڊيسالٽ ٺاھيو آھي. ھي جھاز وڏو ڦڙتيلو آھي. ان ۾ ٻہ انجڻيون ھونديون آھن ۽ ان ۾ ھڪ يا ٻہ پائليٽن جي جڳھ ھوندي آھي. ان کي ڌرتيءَ تان يا وري ايئرڪرافٽ ڪيرئير تان اُڏاري سگھجي ٿو، ان کي ٻين ديشن ڏانھن پڻ وڪڻڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آھي پر ھينئر تائين سواءِ انڊيا جي ٻئي ڪنھن بہ ملڪ ان کي ناھي ورتو. انڊيا پاران فرانس کان 36 رافال جيٽ جھاز وٺڻ جو معاھدو ڪيو ويو، ان جو مُلھ (اگھ) 82 کان 90 ملين ڊالر جي وچ ۾ آھي. 120 رفيل فرانس جي وڏي استعمال ۾ آھي.
پھريون رفيل 4 جولائي 1986ع تي اڏيو ويو، جڏھن تہ سڀ کان پھريون پورو تيار جھاز 4 ڊسمبر 2000ع تي اڏيو ويو. رفيل پروگرام تي 27.82 بلين يورو خرچ ٿيا. 1970ع جي وچ ۾ فرانس جي فظائيا (ايئرفورس) ۽ سامونڊري فوج (نيوي) کي پُراڻن جھازن جي بدليءَ ۾ ھڪ نئون جھاز کپندو ھيو، تنھنڪري انھن مُنڍ ۾ برطانيا، اٽلي، اسپين سميت جرمني سان گڏجي يورو فائٽر ٽائيفون تي ڪم شروع ڪيو پر فرانس پوءِ پنھنجي بناوٽ (ڊزائن) پويان ٻين ملڪن سان ٺاھ واري اھا ٽولي ٽوڙي ڇڏي ۽ اڪيلي رفيل تي ڪم شروع ڪيو.
بناوٽ
ڊيسالٽ رفيل ھڪ ڊيلٽا پرَن وارو جھاز آھي، جنھن جي پرن اڳيان ٻہ پتڪڙا ڪينارڊ پڻ لڳل ھوندا آھن، انھن ڪينارڊن جي ڪارڻ وڌيڪ اٿار (لفٽ) بڻائيندو آھي ۽ ڦڙتيءَ سان اڏري پوندو آھي، ھي 9 جي کان ڪاٽو (منفي) 3جي تائين سھي سگھي ٿو جڏھن تہ ٻڙڌڪ (ايمرجنسي) ۾ 11جي تائين سھي سگھندو آھي. ڪينارڊن جي ڪارڻ اھو 213 ڪلوميٽر في ڪلاڪ جي تيزيءَ سان لَھي سگھي ٿو. ھي جھاز 400 ميٽر جي ڊوڙ رستو (رن وي) تان پڻ ڪم ڪري سگھي ٿو.
کوجي سرشتو
رفيل ۾ ٻين جھازن جو کوج (ڳولھا) لھڻ لاءِ ۽ انھن سان لڙائي ڪرڻ لاءِ ٿيلز آر بي اي 2 پيسا ريڊار ھوندو آھي. اھو ريڊار 40 جھازن جي کوج ھڪ وقت ئي رکندو آھي ۽ 8 جھازن تي ميزائل ماري سگھندو آھي. اھو ريڊار جھاز کي راھ ڏيکارڻ واسطي ڏاڍو سُٺو نقشو پڻ بڻائي ڏئي سگھندو آھي.
جيڪڏھن ڪوئي جھاز ريڊار تي رھيو ھوندو تہ ان جو پتو وڏي آرام سان لڳي ويندو آھي انھيءَ ڪري رفيل ۾ مختلف ٻيا کوجي سسٽم پڻ ناھين. انھن ۾ ھڪ جھاز اڳيان لڳيل ھوندو آھي جھڙو انفراريڊ تي نظڙ ايندڙ روشني ۾ دشمن جي کوج لھي سگھندو آھي. رفيل ۾ ٿيلز ڪمپني جو اسپيڪٽرا سسٽم پڻ ھوندو آھي جنھن سان اھو بغير ڪنھن دشمن کي پتو لڳڻ ساٿين سان ڳالھ ٻولھ ڪري سگھبي آھي. ھن جھاز ۾ زمين تي نشانو لڳائڻ لاءِ ريڊار پڻ ڪم ڪندو آھي تہ انکانسواءِ ان جي نشاني اڳيان پاڏ پڻ رکي سگھجن ٿا.
ڪاڪپٽ
پائلٽ ھڪ مارٽن بيڪر ڪمپني جي ايجڪشن سيٽ تي ويھندو آھي تہ جھاز کي سڄي ھٿ تي لڳل اسٽڪ سان ھلندو آھي تہ ڪڏھن ھٿ جي بٽڻن سان انجڻين کي قابو (ڪنٽرول) ڪندو آھي. ڪاڪپٽ ۾ ھڪ ھولوگرافڪ ڊسپلي پائلٽ جي اڳيان لڳل ھوندو آھي تہ انکانسواءِ پائلٽ جي ھيلمٽ تي پڻ اھو سسٽم جلدي آڻي ڏيندو.
پائلٽ ريشم جا ھٿ (گلوز) پائيندو آھي تہ اھي جھاز جي اسڪرين کي دٻائي پڻ ڪم ڪري سگھي ٿو، پائلٽ ڳالھائي پڻ جھاز تي ڪم ڪري سگھندو آھي.
ورژن
رفيل جي ٽي ورزن منجھان ھڪ ورزن ايرڪرافٽ ڪيرئر کي اڏارڻ ۾ ٻہ زمين تي اڏرڻ واري زمين تي اڏرڻ واري ھڪ تي ھڪ پائلٽ تہ وري ٻئي تي ٻہ پائلٽ ويھندا آھن.
حوالا
زمرو:1986ع ۾ پھرئين اڏام ڪندڙ طيارا زمرو:2000ع جي متعارف زمرو:زر اشتراڪ گھربل مواد جي ڳنڍڻن تي مشتمل صفحا زمرو:ڪنرڊ طيارو
زمرو:لڙاڪو جھاز زمرو:ويڙھاڪ جھاز زمرو:جنگي جھاز زمرو:جھاز
احمد القشندي
شهاب الدين ابو عباس احمد بن علي بن احمد عبدالله اقلشندي (Ahmed al -Qalqashandi), ۽ (1356-1418) مصر جو ليکڪ ۽ رياضيدان هو.
حوالا
جيڪو مصر ۾ پيدا ٿيو. زمرو:1350ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
رينگا
رينگا __(Reenga)
رينگا جي صنف جپان جي ڊگهي نظم Tanka ٽنڪا مان نڪتي آهي. ٽنڪا نظم ۾ اهڙا ڪيترائي بند هوندا آهن، هلندي هلندي ٽنڪا جو هڪ بند الڳ صنف ٿي پيو ۽ ان کي رينگا سڏيو ويو. رينگا جو گهاڙيٽو ٽنڪا جي هڪ بند وارو (پنج ، ست، ست ماترائون) ئي رهيو. جيڪو بلڪل ائين ئي هو جيئن قصيدي مان غزل نڪتو. اڃا اڳتي هلي رينگا جو شروعاتي حصو هڪ ڌار گهاڙيٽو ٿي پيو ۽ ان کي هائيڪو يا شروعاتي سڏيو ويو. رينگا صنف سنڌيءَ ۾ اڃا پنهنجا پير ايترا پختا ڄمائي نه سگهي آهي، پر پوءِ به ان تي مير محمد پيرزادي، مختيار ملڪ، تاج جويي ۽ ٻين ڪجهه جديد شاعرن طبع آزمائي ڪئي آهي.
بدلواھ ديھ
تعلقي جيڪب آباد ۾ هڪ ديهه.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون