cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قومپرستي
قوم پرستي جي وصف
قوم ھڪ مخصوص جاگرافيائي حدن ۾ رھڻ وارن انھن ماڻھن کي چئجي ٿو، جن جون رسمون رواج، تھذيب ۽ تمدن، ٻولي ۽ تاريخ ھڪجھڙي ھجي. ھڪ گروھ يا ٽولو قوم سڏائڻ جي اهل نہ اھي ۽ نہ ئي وري انھن ماڻھن جي ٽولي کي قوم سڏي سگھجي ٿو جيڪي ٻولي، ثقافت، تھذيب، تمدن ۽ تاريخ بہ ساکي نہ رکندا ھجن. قومون اوچتو وجود ۾ نہ اينديون اھن.
سنڌي ادب ۾ قومپرستي جا رجحان
سنڌي ادب جي تاريخ ۾ قوم پرستي جو رجحان انتھائي پراڻو اھي. سومرن جي دور جي رزميہ گاھن کان وٺي موجوده دور جي سياسي حالتن تي اسرندڙ ادب قوم پرستيءَ واري تحريڪ جو حصو اھي. قوم پرستيءَ جو لاڙو ملڪي حالتن جي پيداوار ھوندو اھي. سنڌي ادب ۾ ھي لاڙو ’ون يونٽ‘ کان پوءِ ھڪ تحريڪ جي شڪل اختيار ڪري ويو. سنڌ جي شاعرن ۽ اديبن ھڪ منظم تحريڪ شروع ڪئي. جنھن جو مقصد سنڌي ٻولي، سنڌي ادب ۽ سنڌ جي قومي، ثقافتي ورثي جي حفاظت ھو. ھن تحريڪ جي اھم اديبن ۾ محمد ابراھيم جويو، شيخ اياز، عبدالڪريم گدائي، سراج ميمڻ، تنوير عباسي، شمشير الحيدري، ڊاڪٽر نجم عباسي، رسول بخش پليجو، نياز ھمايوني، استاد بخاري، امر جليل، ماھتاب محبوب، امداد حسيني، محمد خان مجيدي، ابراهيم منشي، سرويچ سجاولي، خاڪي جويو ۽ ٻيا ڪيترائي شاعر ۽ اديب اچي وڃن ٿا. ھن تحريڪ ھيٺ جيڪو بہ ادب سرجيو ان ۾ سنڌ ۽ سنڌيت جي پرچار، سنڌ جي استحصالي طبقي تي ڦٽڪار، سنڌ جي سورمن جي تعريف، سنڌي ٻولي سان محبت جو اظھار، سنڌ جي قديم اثارن تي فخر ڪرڻ، ڪلاسيڪل شاعرن جي عظمت جو اظھار، ملڪي سماجي حالتن جي عڪاسي ھن دور جون خاص خوبيون آھن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:تاريخ زمرو:قومپرستي زمرو:قوم
آتش نمرود
بابل جي بادشاهه نمرود طرفان حضرت ابراهيم عليه السلام کي ساڙڻ جي ارادي سان ٻاريل باهه. نمرود جو جوڙيل باهه جو آڙاهه، جيڪو هڪ فرسنگ (پراڻي وقت جي ماپ يعني 3 ميلن جي برابر) احاطي ۾ ٻارايو ويو هو. ان آڙاهه جي گرميءَ ۾ ايتري ته شدت هئي، جو چئن فرلانگن تائين ٿي پهتي. انهيءَ واقعي جو مڪمل تفصيل قرآن شريف ۾ به موجود آهي. انهيءَ آڙاهه ۾ حضرت ابراهيم عليه السلام کي وڌو ويو هو، جيئن ته بابل جو بادشاهه نمرود خدائيءَ جي دعويٰ ڪندو هو. ان کان سواءِ پاڻ ۽ سندس قوم بتن جي پوڄا به ڪندا هئا، جيڪا ڳالهه حضرت ابراهيم کي پسند ڪا نه هوندي هئي. پاڻ انهن کي منع ڪندو هو ۽ هڪ خدا جي عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪندو هو. ليڪن بابل وارا باز نه آيا. نيٺ هڪ ڏينهن حضرت ابراهيم وجهه وٺي، سندن سڀئي بت ڀڃي ڇڏيا، جنهن تي نمرود ۽ سندس قوم مڇرجي پئي. بابل وارن مطالبو ڪيو ته حضرت ابراهيم عليه السلام کي، يا ته قتل ڪيو وڃي يا کيس باهه ۾ ساڙيو وڃي. نيٺ حضرت ابراهيم کي باهه ۾ اڇلائڻ لاءِ تمام وڏو ڪاٺين جو ڍڳ تيار ڪيو ويو. اهو ڍڳ تيار ڪرڻ لاءِ هر شخص حصو ورتو، ايتري قدر جو عورتن پڻ پنهنجي خدائن کي راضي رکڻ لاءِ ڪاٺيون گڏ ڪري اچي انهيءَ ڍير ۾ وڌيون. ڪيتري عرصي تائين ڪاٺيون گڏ ٿيڻ لڳيون. نيٺ هڪ جبل جيڏو آڙاهه تيار ٿي ويو. ان کان پوءِ انهيءَ آڙاهه کي باهه ڏني وئي. ڪجهه دير کان پوءِ، باهه مان نڪرندڙ اُلا آسمان سان ڳالهيون ڪرڻ لڳا، ميلن تائين انهيءَ باهه جي روشني ۽ گرمي پهچڻ لڳي. جڏهن سڀ بندوبست مڪمل ٿي ويو، ته ان کان پوءِ حضرت ابراهيم جا هٿ ٻڌي، کيس انهيءَ آڙاهه ۾ اڇلايو ويو. ڪافر ته خوش هئا ته سندن خدائن جو دشمن جلد ئي سڙي ختم ٿي ويندو، پر جيئن ته حضرت ابراهيم جي دل ۾ ايمان جو نور ڀريل هو. الله تعاليٰ جي هيڪڙائي تي پورو پورو ڀروسو هئس، تنهن ڪري الله تعاليٰ هن کي بچائي ورتو. الله تعاليٰ باهه کي حڪم ڪيو، ته اي باهه ٿڌي ٿي وڃ ۽ ابراهيم تي سلامتي بڻجي پئه (سوره الانبياءَ) جنهن کان پوءِ باهه ٿڌي ٿي وئي. ان جي گرمي ۽ تپش ڦري آرام ڏيندڙ هير بڻجي وئي. ڪجهه ڏينهن کان پوءِ نمرود ۽ سندس ساٿي جاچ لهڻ لاءِ اتي پهتا، ته هڪ عجيب نظارو ڏسي حيران رهجي ويا، ڇو ته جنهن جاءِ تي آڙاهه تيار ڪيو هئائون، سا جاءِ باغ بستان ۾ بدلجي وئي هئي. اتي ساوڪ ۽ گل ڦل لهرائي رهيا هئا. حضرت ابراهيم عليه السلام کي نهايت خوش ۽ آرام سان پنهنجي ڪم ۾ مصروف ڏٺائون. ان معجزي کان پوءِ ڪيترائي ڪافر ايمان وارا ٿي ويا.
قانون
thumb|200px|left|قانون ۽ انصاف سان لاڳاپيل ادارن سان گڏ اڪثر منسلڪ ڪئي ويندڙ هڪ تشبيھ (نشاني) جيڪا تارازي کي جبر ۽ انصاف جي وچ ۾ پيماني جي طور تي پيش ڪري ٿي۔
قانون (Law) دراصل اجتماعي اصولن تي مشتمل هڪ اهڙو نظام ٿيندو آهي جنهنکي ڪنهن اداري (عموماََ حڪومت) جي پاران ڪنهن معاشري کي منظم ڪرڻ ۽ انجي نگراني (control) ڪرڻ جي لاءِ نافذ ڪيو ويندو آهي ۽ ان تي ئي ھر معاشري جي اجتماعي روين جو دارومدار ٿيندو آهي۔
جيڪڏھن لفظن کي وسعت ڏني وڃي ته ائين چيو ويندو ته قانون ؛ رسمي (official) اصول ۽ نظميت (regulation) جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو قانون اساسي (constitutions)، تشريع یعني وضع قانون (legislation)، عدالتي راءِ (judicial opinons) ۽ اسبق (precedent) جھڙن شعبن عدل ۽ انصاف ۽ حڪومتي تضبيط تي محيط ھوندو آھي ۽ ان کي معاشري تي لاڳو ڪرڻ يا نافذ ڪرڻ جي لاءِ (جڏھن ۽ جيتري ضرورت پوي) رياستي طاقت کي استعمال ۾ آڻي سگھجي (يا آندو ويندو آھي)۔
قانون جيئن تہ مڪمل معاشري تي لاڳو ڪيو ويندو آھي ان ڪري ھي ان معاشري ۾ وسڻ واري ھر فرد جي زندگي تي اثر انداز ٿيندو آھي۔ مثال جي طور تي ھڪ قانون عھد (contract law) ، جيڪو ھر خريد ڪئي ويندڙ شيءِ جي نظميت ڪري ٿو ڀلي اھا ھڪ ٽيليويزن ھجي يا اھا مالياتي پرزي (financial instrument) سان لاڳاپيل ڪنھن ماخوذ بازار (derivatives market) مان خريد ڪيل مبادليو (swaption) ھجي.
اھڙي طرح قانون جائداد (property law) ، جيڪو غيرمنقولا جائداد (real property) جيئن گهر ، عمارت ۽ ملڪيت (estate) وغيرہ کي خريد ڪرڻ، وڪڙڻ ۽ ڪرائي تي ڏيڻ سان لاڳاپيل لازمي ڳالھيون ۽ فرض تعين ڪري ٿو۔
زمرو:نيڪي زمرو:معاشرتي تصور زمرو:تصور زمرو:سياسي انجنيئرنگ زمرو:قانون زمرو:سماجي سائنس زمرو:بشريات
الاکائي ڍنڍ
هي ڍنڍ ضلعي ڄامشورو جي تعلقي سيوهڻ ۾ موجود آهي. هن ڍنڍ ۾ مڇيءَ جو شڪار ٿيندو آهي. فشريز کاتي وارا هن ڍنڍ کي نيلام ڪندا آهن. هي ڍنڍ هاڻي هڪ ڍوري جي شڪل ۾ آهي.
پھلوان ٽنڊڻ
پھلوان ٽنڊڻ ٽنڊڻ جو ھڪ قسم آھي جنھن کي انگريزي م پالائسٽيز چون ٿا جيڪو لاطيني ب ٻولي جي لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي پھلوان (wrestler). ٽنڊڻ جو ھي قسم ڪڪوجڊ خاندان مان آھي جنھن م اٺ جنسون شامل آهن. پھلوان ٽنڊڻ ھلڪ. رنگن جا ٿيندا آهن جن ۾ ڪارو، ڳاڙھو ۽ پيلو شامل آهن. ھن ٽنڊڻ جي نر جي ڄاڙي برف جي چمٽي وانگر ٺھيل ھوندي آھي ۽ مادي جي انھن وانگر نہ ھوندي آھي. ھي ٽنڊڻ سينٽرل آمريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ ملندا آهن. Described species are:
اڏوھي
اڏوھي: اڏھي:ديمڪ: سرو: وائيٽ آنٽ:
380px|thumb|مزدور اڏوھي جي تصوير
اُڏوهي (White ant) ھڪ قسم جو جيت آهي، جيڪو قد بت ۾ ماڪوڙيءَ جيترو ٿئي، پر ماڪوڙيءَ کان مختلف ٿيندو آهي. اڇي ۽ ڀُوري رنگ جو هيءُ جيت زمين ۾ ٻِرُ ٺاهيندو آهي. سُڪل ڪاٺي هن جيت جو دل پسند کاڌو آهي. ان کان سواءِ ڪتابن، ڪاغذن، ڪامِن، داسن ۽ ڇيڻن وغيره کي به اڏوهي چڱيءَ طرح لڳي ٿي. اُڏوهي ٻُوٽن، پوک ۽ خاص ڪري انبن جي وڻن کي سخت نقصان پهچائيندي آهي. اُڏوهي پنهنجو گهر عجيب طريقي سان ٺاهيندي آهي. هيءُ جيت زمين ۾ ڪئين گهر ٺاهي، لکن جي تعداد ۾ ٽولين جي شڪل ۾ ڪالونيون ٺاهي رهي ٿو. اُڏوهي جيستائين ٻاهر نه ايندي، تيستائين سندس بستيءَ جي خبر نه پوندي. ڀتين ۽ ڇتين ۾ به مٽيءَ جي ناليءَ وانگر يڪو گهر ٺاهيندي آهي. هن جيت کي پَرَ ڪو نه ٿيندا آهن. پرن وارا نر ۽ راڻيون (مادي اڏوهيون) فقط مينهن جي موسم ۾ گهرن کان ٻاهر اُڏامنديون نظر اينديون. اُڏامندي سندن پَرَ ڇڻي پوندا آهن، تنهنڪري آسانيءَ سان ٻين جيتن جو کاڄ ٿي وينديون آهن. هن جيت جو دشمن تتر (پکي) آهي، جيڪو ان کي چاهه سان کائيندو آهي.
هن ۾ ماکي جيان مڪمل ڪالونيون ٺاهي رهڻ جي صلاحيت موجود آهي. هن جي رهائشي ڪالوني ۾ پڻ هر هڪ اُڏوهيءَ جا هڪ نظام موجب ڪم ورهايل ٿين ٿا. ائين هر هڪ اڏوهي پنهنجي حصي جو ڪم ڪندي رهي ٿي. هنن جي ڪالونين يا ٻڌل شهرن ۾ مختلف پاڙن جو هڪ نظام ٿئي ٿو. انهن کي هلائڻ لاءِ به سندن پنهنجا اصول ٺهيل هوندا آهن. هي وڻن جي سڪل ڪاٺين وڻن جي پاڙن، ۽ جابلو علائقن ۾ پٿرن جي مٿان به مٽي جي ڍيرن جي شڪل ۾ شهر يا ڪالونيون ٺاهي رهنديون آهن. ٿر ۾ هي گهڻو ڪري زمين جي اندر ننڍڙو سوراخ ٺاهي داخل ٿينديون آهن ۽ پوءِ اندر زمين ۾ مختلف رستن جي ذريعي پاڙا ٺاهي رهن ٿيون. اڏوهي ٻرن مان نڪري، ڪاٺين کي کائي، مٿانهين جاءِ تي پنهنجا مٽيءَ جا گهر ٺاهي ته ان کي برسات جي اچڻ جو اهڃاڻ سمجيو وڃي ٿو. اُڏيهي: اُڏيهي باغن ۾ ريج وارن هنڌن تي ساون وڻن جي پاڙن کي ڪڏهن نه لڳندي. جي لڳي ته ڄاڻبو ته پهرين وڻ جون پاڙون سڪيون، پوءِ اڏيهي لڳين. ساون وڻن کي اتي لڳندي، جتي زمين خشڪ هوندي. اُڏيهي کي ناس ڪرڻ جو علاج ٻيو ڪونهي، سواءِ مارڻ جي. مگر انهن جي ٽارڻ لاءِ ڏامر جو مَکُ ڪم آڻيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن نم جا ساوا پن زمين ۾ وڻن جي پاڙن منجهه پوري ڇڏيندا آهن.
علم حياتيات
اڏوھي جو تعلق آئسوپيٽرا سلسلي سان آهي ۽ جديد تحقيق مطابق ڪاڪروچ ۽ اڏوھي ساڳئي نسل سان تعلق رکندڙ جيت آهن.اڏوھيء جون اڄوڪي دؤر تائين 3106 جنسون مليون آھن. اڏوھي کي اڇي ڪول يا وائيٽ آنٽ بہ چوندا آهن پر اڏوھي جو ڪول(🐜) جي جنس سان ڪوبہ تعلق ناهي.اڏوھي ۾ لڳ ڪرڻ جي قابل نر ۽ ماديءَ جي حيثيت بادشاھ ۽ راڻي جي ھوندي آھي.جيڪي لڳ جي قابل نہ ھوندا آھن اھي نر۽ ماديون مزدور ھوندا آھن. باقي ٽيون طبقو انھن ۾ سپاھين جو ھوندو آھي.انھن جي خوراڪ مرده ٻوٽا، سيليليوز، مٽي ۽ جانورن جا ڇيڻا ھوندي آھي. انٽارڪٽيڪا کانسواءِ اھي زمين جي ھر حصي۾موجود آهن.انھن جي ڪالونين ۾ انھن جي آبادي چند سون کان وٺي ڪيترن ئي لکن تائين ھوندي آھي. جيتن جي دنيا ۾ اڏوھي جي راڻي جي عمر ڌرتيءَ جي سمورن جيتن جي عمر کان وڏي ھوندي آھي.اڏوھي جي راڻي جي عمر 30 کان 50 سالن جيتري ھوندي آھي.
حوالا
زمرو:جيتَ
ڪارا مرچ
thumb|ڪارا مرچ ڪارا مرچ مصالحن مان ھڪ مصالحو آھي. ھي مصالحو ننڍو گول شڪل جو ٿيندو آھي. ھن مصالحي کي مختلف کاڌن ۾ ذائقي وڌائڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
هي ڪاريون مرچون به هڪڙي قسم جي مرچ جو ٻج آهي، جو چڻن يا مٽرن وانگي داڻا داڻا ٿيندو آهي. سڪائي پِيهي رکندا آهن. مصالح وانگي ڪم ايندو آهي ۽ تيز ٿيندو آهي. هنن کي انگريزيءَ ۾ پيپ چون ٿا..
حوالا
زمرو:مصالحا
اڏوھي (ڪتاب)
ھي ڪتاب نامياري اديب، ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس اخلاق انصاريءَ جو ناول آهي، جيڪو جيجل پبليڪيشن نصيرآباد ڇپرايو آهي. ڪتاب جو انتساب ناليوارن ڪهاڻيڪارن مشتاق شوري، مدد علي سنڌي ۽ ماڻڪ جي نالي ٿيل آهي. مهاڳ مشتاق احمد شوري لکيو آهي. هي ناول -ٽن- حصن تي مشتمل آهي. پهريون ”-اڏ-“، ٻيون ”اڏو“ ۽ ٽيون ”-اڏوهي-“. ڪتاب جي بئڪ ٽائٽل تي ڊاڪٽر -بدر- اڄڻ، -تاج- -بلوچ-، -اسحاق انصاري- ۽ عباس جلباڻيءَ جا مختصر رايا ڏنل آهن. چار رنگي ٽائٽل ۽ پڪي جلد وارو هي ناول 128 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جو ملهه 100 روپيا آهي.
طبيب
thumb|طبيب طبيب طب جي ڄاڻ رکندڙ ڪي چئبو آهي. ”طب“ قديم قبطي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جو مطلب ”حيران ڪندڙ عمل“ يا ”جادو“ آهي. هن جي باقئدا تعليم بقراط جي دور کان شروع ٿي.
ننڍي کنڊ ۾ حڪيم جو لفط به طبيب جي لاء استعمال ٿيندو آهي پر سنڌي ۾ ”طبيب“ جو لفظ مناسب آهي ڇو ته ”حڪيم“ عالم کي به چيو ويندو آهي. داڪٽر لفظ هن جو مترادف آهي۔
آفاقيت
آفاقيت (Universality) هڪ نظريو آهي جنھن موجب زندگيءَ ۾ اهڙن مقصدن جي حصول لاءِ ڪوشش ڪجي، جن سان انسانيت جي ڀلائي ۽ فلاح ٿئي. 21 صديءَ کان هي نظريو تمام تيزيءَ سان وڌي رهيو آهي. ادبي حوالي سان آفاقيت جي معنيٰ آهي تہ ڪنھن اديب يا ادبي فنپاري جي اها خوبي، جيڪا هر دؤر ۽ هر ملڪ جي ماڻهن کي متاثر ۽ محظوظ ڪرڻ جي صلاحيت رکي. زمان ۽ مڪان جي قيد کان آزاد فن يا فنڪار آفاقي هوندو آهي. جيئن: شاھ لطيف آفاقي شاعر آهي ۽ ’شاھ جو رسالو‘ آفاقي شاعريءَ جو ڪتاب آهي. اهڙيءَ ريت شيڪسپيئر جا ڊراما، سعديءَ جو ”گلستان“ ۽ ”بوستان“، جو ”شڪنتلا“ وغيره جيڪي ڪنھن خاص هنڌ ۽ دؤر ۾ چيا يا لکيا ويا مگر دنيا جي هر خطي لاءِ انھن جي فني ۽ فڪري افاديت هڪجھڙي آهي. اهي آفاقي لکڻيون هونديون آهن.
الامين اخبار
هي -اخبار- حيدرآباد مان 1916ع مان رئيس غلام محمد ڀرڳڙي -جاري- ڪئي، -اخبار- 12 صفحن تي مشتمل هوندي هئي، -جن- مان 10 صفحا سنڌي ۽ وچيان ٻه صفحا انگريزيءَ ۾ هوندا هئا، ابتدا ۾ هن -اخبار- جو -ايڊيٽر- مرحوم محمد هاشم مخلص هو، جنهن کان پوءِ شيخ عبدالمجيد سنڌي -ايڊيٽر- ٿيو، هي هفتيوار -اخبار- هوندي هئي.
716ع
ڊسمبر
زمرو:716ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
1717ع
ڊسمبر
زمرو:سال
اچ وڃ جي نشاني
thumb|اچ وڃ جون نشانيون اچ وڃ جي نشاني(traffic signs)مان مراد اھي نشانيون آھي جيڪي سوار ۽ سواريءَ جي رستي تي ھدايت ۽ رھنمائي ڪنديون آھن. انھن نشانين تي عمل نہ ڪرڻ جي ڪري جاني ۽ مالي نقصان ٿي سگھي ٿو.
حوالا
زمرو:اچ وڃ جون نشانيون
ڏهرڪي تعلقو
ڏهرڪي تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي گهوٽڪي جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڏھرڪي شھر آھي.
ديھون
ڏھرڪي تعلقي ۾ ڪل 48 ديھون آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
717ع
ڊسمبر
زمرو:717ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
رستو
thumb|رستو رستو اچ وڃ جي لاءِ استعمال ٿيندڙ پيچري کي چيو ويندو آھي. رستي تي سواريون مختلف ڪمن لاءِ اچ وچ ڪن ٿيون.
حوالا
زمرو:رستو
بلي بائوڊن
بين الاقومي امپائرنگ شمار
آئي سي سي Bronze Bails Award 100 ھڪ ڏينھن مقابلن ۾ امپائرنگ جي لاء۔
خارجي ڳنڍڻو
زمرو:1963ع جون پيدائشون زمرو:1963ء جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
نئيگ
نئيگ انگريزي ٻولي (Naig) دادو ضلعي ۽ ڄامشورو ضلعي جي حدن ۾ وهندڙ برساتي نئي آهي جيڪا نئيگ شريف کان وهي پير سيد گاجي شاهه ويجهو ڪاڇي جي علائقي ۾ڇني ويجهو ڌؤنڪ ماٿريءَ منجهان وهندي اچيمنڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جون نئيون
نقطئه نظر
پهچ، خيال، نقطئه نظر يا اَپروچ (Approach) ڪنهن به مسئلي يا سوال کي غور هيٺ آڻڻ ۽ مليل معلومات جي ڇنڊڇاڻ ڪري، ان کي قبولڻ يا رد ڪرڻ جي عمل کي چئبو آهي. جنهن تحت بين الاقومي مامرن ۾ مليل رستن يا دڳن (Options) مان مناسب جي چونڊ ڪري سگهجي. ان ذريعي علمي مقصدن لاءِ ڪجهه معيار قائم ڪندي، ڪارائتن ۽ هاڪاري خيالن کي مڃڻ ۽ ناڪاري رخن ۽ پاسن کي رد ڪيو ويندو آهي. ’اپروچ‘ ذريعي ڪنهن به مسئلي کي خاص رُخ کان ڏسڻ ۽ ان بابت تفصيلي وضاحتون بيان ڪري سگهجن ٿيون. مختلف عالم پنهنجي فڪري پورهيي يا ورتاءَ کي بيان ڪرڻ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ نظرين ۽ خيالن کي بيان ڪرڻ لاءِ هي طريقو اختيار ڪيو ويندو آهي. مثال طور، ڪارل مارڪس جو معاشيات بابت تجزيو اصل ۾ انصاف واري انساني سماج جي اڏاوت جي سلسلي ۾ هڪ خاص فڪري ورتاءَ جي حيثيت رکي ٿو.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سماج زمرو:سياست زمرو:معاشرو
رنگ هسٽونامو
ڳڻپيوڪر چٽيات ۾، رنگ هسٽونامو ڪنهن عڪس جي اها نمائندگي آهي، جيڪا منجھس هر عڪسل جو 'رنگ' ڳڻي جوڙي ويندي آهي. اهو خيال مائيڪل سوين ۽ ڊانا بالرڊ 1991ع ۾ پيش ڪيو ۽ آهي خاص طور اتي استعمال ٿيندو آهي جتي الخوارضميءَ جي چونڊ ۾ پراسيسڪاريءَ جي رفتار هڪ خاص فيڪٽر هجي. رنگ هسٽوناما لچڪدار ڪنسٽرڪٽ آهن، جيڪي متفرق رنگ پولارن، جهڙوڪ ڳسن، ڳس-ڪروميٽيسٽي يا ڪو ٻيو رنگ پولار رکندڙ عڪسن لاءِ جوڙي سگھجن ٿا.
قوم
قوم (Nation) جو لفظ عربي ٻولي مان آهي ۽ فارسي، اردو، سنڌي ۽ ٻين ويجهن ٻولين ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. سنڌي ۾ قوم (Qoum) مان مراد ماڻهن جي گروهه کي چيو ويندو آهي سياسي، اقتصادي مفادن جو پاڻ ۾ ڳانڍاپو هجي انهن جي ثقافت، ريتو، رسمون ۽ رواج پاڻ ۾ هڪ جهڙا هجن.
قوم يا ’نيشن‘ لاطيني ٻوليءَ جي لفظ natio مان ورتل آهي ، جيڪو فرانسيسي ٻوليءَ ۾ nation بڻيو ، اتان کان انگريزيءَ ۾ مشهور ٿيو. ان جو اصل ۽ قديم مطلب ڪنهن خاص علائقي ۾ ڄمڻ يا ڪنهن مخصوص انساني گروهه جو حصو هجڻ آهي. جديد تشريح جي حوالي سان ، قوم جو روايتي بنياد هڪ جهڙي ٻوليءَ، مذهب، روايتن، تاريخ، ثقافت، معاشي مفادن، علائقي ۽ نسل سان واسطيدار انساني آباديءَ تي ٻڌل هوندو آهي ، پر دنيا ۾ مختلف نسلي گروهه يا ملڪ مختلف قسمن جي ’قومي سڃاڻپ‘ رکندا آهن. جهڙي طرح مذهبي نظرين مطابق مسلمان، يهودي ۽ عيسائي مختلف نسلن سان واڳيل هوندي به قوم آهن. ٻولين جي حوالي سان انگريزي، لاطيني ۽ اسپيني وغيره ۾ ٻولين جي بنياد تي ’قومي هڪجهڙايون‘ ملن ٿيون. ٻئي طرف ڪافي قومون (مثال طور سئٽزرلئنڊ) گهڻ-ٻولياتي پسمنظر جي حوالي سان سڀني قومن کان مختلف هوندي به قوم آهن. دنيا ۾ ڪجهه اهڙيون قومون (مثال طور اسرائيل) جن جي اڃا تائين سياسي سڃاڻپ نه ٿي آهي ، پر قوم سڏائين ٿيون. ساڳي طرح فلسطيني بااختيار نه هوندي به قوم طور ڳڻجن ٿا. جڏهن ته ڪجهه قومون (مثال طور هندوستان) مذهبي لحاظ کان بلڪل مختلف عقيدا رکندي به قوم آهن. تاريخي لحاظ کان انهن ’قومي هڪجهڙاين‘ کي لساني علائقائي، ٻولي، يا عقيدي وغيره تي ٻڌل پسمنظرن مان پرکيو ويندو هو، پر جڏهن کان بين الاقوامي تعلقات جي علم (I.R) وسعت اختيار ڪئي آهي ۽ هر ملڪ بين الاقوامي سطح تي دنيا ۾ سياسي، معاشي ۽ سماجي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيو آهي، تڏهن کان قومن کي سياسي ۽ معاشي هڪجهڙائين جي تصورن تحت به سڃاڻپ ملي آهي.
1718ع
ڊسمبر
زمرو:سال
قوم
قوم جو تعارف
لفظ قوم عربي ٻوليء جو لفظ آھي جنهن جي سنڌيء ۾ معني` پيدائش ڄم، لوڪ، نسل  ۽ جاتي ٿيندي. انگريزيء ۾ ان لفظ کي ”nation“ چئبو آھي جيڪو فرانسيسي(French) لفظ ”nacios“  تان ورتل آھي جيڪو اصل ۾ لاطيني زبان جي لفظ ”Natio“ تان کنيل آھي جنهن جي معني` ساڳي پيدائش نسل، لوڪ، ڄم يا جاتي. نسل ۽ ٻولي قوم جا بنيادي نڪتا آهن. انهن کان سواء قوم جو تصور به ڌوڪو آ. پر هن وقت معاشي ۽ اقتصادي فائدي کي انهن ٻنهي تي سرسي حاصل ٿيندي پئي وڃي. انفيڪٽ نسل جو ته لفظ به قوم جي گڏيل قومن جي چارٽ مان خارج ڪيو ويو آ. پر ڪجھ دنيا ۾ هلندڙ آزاديء جون تحريڪون نسلي بنيادن تي به جدوجهد ڪري رهيون آھن. بلوچ، ڪرد، فلسطيني،  بوسينيائي ۽ ڪشميري وغيره انهن جا وڏا مثال آھن.
اوائلي ۽ هاڻوڪو قوم جو تصور
انسان جي وحشياڻي دور جيڪو جهنگن جبلن  غغائن ۾ پلجندڙ انسان وارو دور جنهن کي آد جڳ سڏبو آ. تنهن دور ۾ انسانن جو قوم بنسبت نظريو فقط ڪٽنب يا قبيلي(Family or Race) تائين محدود ھو. آهستي آھستي جڏهن اوتار ۽ پيغمبرن جي اچڻ جو سلسلو شروع ٿيو ته قوم جو مذھبي نظريو(Religious Nation) رائج ٿيو ۽ اوتار يا نبين جي نالن سان قومون سڏجڻ لڳيون، جيئن ابراهيم جي قوم، نوح جي قوم، عيسي` جي قوم قوم عاد، قوم ثمود وغيره. پر تنهن وقت به دنيا جون سڌريل تهذيبون نسلي بنيادن تي قوم جي تصور تي متفق هيون جيئن دراوڙ، آريا، سامي، حامي ۽ گجر ۽ ان گروھن سان تعلق رکندڙ ھڪ نسلي گروه قوم سڏرائڻ جا مجاز هيا. قديم يونان ۾ پڻ اهو نسلي قوم (Ethinic nation) جو تصور عام هو. پنجين صدي عيسويء ۾ عيسائين وري مزهب جي بنياد تي قوم جي تصور کي هوا ڏني پر نسلي طور قومپرستيء جو نظريو ان وقت به کاٻي ڌر جو ڪردار ادا ڪري پيو. 13 صدي عيسوي ۾ اسڪاٽ لئنڊ جي بادشاه King John Bruce  جديد بنيادن تي اسڪاٽش قوم متحد ڪري انگريزن کان آزاديء جي جنگ وڙھي آزادي وٺڻ چاهي. جنهن جو بنياد مشھور Scotish جوڌي William Wallace وڌو،جنهن کي انگريزن پڪڙي کيس سخت اذيتناڪ موت ڏئي سندس لاش جا ٽڪر ڪري پوري انگلشتان ۾ ڏيکاريا. سندس آزاديء جي جدوجهد تي مبني فلم Brave Heart ڏسڻ لائق آھي. جنهن ۾ ھن قوم جا بنيادي نڪتا بيان ڪيا. هڪ ئي نسل، ٻولي، ڪلچر يا ريتون رسمون، سوين سالن تي محيط جاگرافيائي حدون، تاريخي پسمنظر. قوم جو اهو تصور به ethinic نسلي بنيادن تي هو. پر ڏسجي ته يورپ توڙي هندستان ۾ به قوم بابت اهو ئي نظريو هو. جيئن جت يا راجپوت قوم، ميگهواڙ قوم، بروهي قوم، بلوچ قوم وغيره ان بنيادن تي پورو لهن ٿا. ڇاڪاڻ ته هنن وٽ ھزارين سالن تي محيط زميني حدون، ٻولي، ريتون رسمون ۽ تاريخي پسمنظر آھي ۽ اهي سڀ جدا جدا نسل به آھن.
اڏوھيء جي ڇن
اڏوهيءَ جي ڇَنَ: ضلعي بدين جي سامونڊي ڪناري تي، ڪوٺاري کان اولهه طرف ”-اڏوهيءَ جي ڇن-“ شروع ٿئي ٿي. انهيءَ نالي هوندي به هيءَ سرزمين اڄ به سرسبز ۽ کير وانگر اُجري آهي. -ٻٻر- ۽ ڪنڊيءَ جا وڻ منجهس گهڻا آهن. انهيءَ ڇن ۾ هرڻ، سهو ۽ -تتر- ٿئي. سياري جي شروعات ۾ هت -تلور- به ٿيندي آهي. هِت گلوريون تمام گهڻيون رهن ٿيون. هيءُ علائقو ”ڳورپٽ“ جانور جي جُوءِ آهي. هن ڇَن ۾ ٻه -جاڙيون- قبرون پڪين سرن سان ٻڌل آهي. هن علائقي ۾ پاڻيءَ جي وڏي تڪليف آهي. رڻ ۾ ڪجهه وقت -پاڻي- رهي ٿو ته پنهنجو ذائقو بدلائي ڪڙو ٿيو پوي. رڻ جي هوا ۾ هڪ قسم جي بوءِ ٿيندي آهي، جيڪا نئين ماڻهوءَ کي ڏاڍو پريشان ڪندي آهي.
قوم
ھلندڙ ۽ ايندڙ دور
ھاڻي ملڪن جي نالي تي قومون ٺھي رهيون آھن. پر جي ملڪ ٽٽن ته پوء اهي قومون ڪيڏانهن وينديون؟ ايٿنڪ قوم پرست ان شھري قوم جي نظرئي کي قومن لاء زهر قاتل قرار ڏئي رهيا آھن، جو هزارين سال تائين دنيا جي مخطلف حصن تي حڪمراني ڪندڙ قومن جا ڪارناما منجهيل مسئلن جو شڪار ٿي تاريخ جي ورقن تان ختم ٿيندا پيا وڃن. هينئر جڏهن دنيا Globalization طرف وڌي رهي آ ته خود Civic Nations پڻ خطري هيٺ آھن.
ڪجھ ٻيا تصور
قوم بابت ”black Nationalism“ ۽ ”White Nationalism “ پڻ ھڪڙا اصطلاح آھن جيڪي آمريڪا جي ڪيترين رياستن سميت ڏکڻ آفريڪا ۾ رائج هئا. آمريڪا ۾ جڏهن گورن ۽ ڪارن جي ڇڪتاڻ هلي تنهن دور ۾ گورن ”White Nationalism“ جي بنياد تي ڪارن کي ماري مڃائڻ لاء ”Ku Klex Klen“ جهڙيون تنظيمون جوڙيون جيڪي ڪارن کي ڊپرائيو ڪرڻ لاء جڙيون. موٽ ۾ ڪارن به ڪيتريون ئي پرتشدد ڪاروايون ڪيون ۽ تنظيمون جوڙيون.
قومن جي آجپي جو سوال
موجوده دور ۾ جڏهن ڪيترين اهڙين قومن جيڪي United Nation جي مڃيل نڪتن تي پوريون لهن ٿيون تن کي به آزادي نٿي ملي ته نسلي بنيادن تي قومن جا حق ته ٻٻرن کان ٻير گهرڻ برابر آهن. تنهنڪري نسلي قوم پرستن(Ethinic Nationalists) کي جديد قوم پرستيء جي بنياد تي گڏ ٿيڻو پوندو. اتهاسڪار غلام حيدر مهجور سولنگي پنهنجي ڪتاب جي ” لفظ قوم جي وضاحت“  واري عنوان کان وٺي ٻين مخطلف جاين تي قوم بابت ڪافي تفصيلي ذڪر ڪيو آ اگر غور ڪبو ته سندن سڀني ڳالهين جو نچوڙ اهو نڪرندو ته ” ڪنهن به ملڪ جي سڀيتا ۽  ڪلچر اول ٻوليء کان شروع ٿيندي آ. ٻولي ۽ قوم الڳ نٿيون ڪري سگهجن، ٻوليون ئي قومون ٺاهينديون آھن زبان کان سواء ڪو ماڻھن جو ميڙ ڀلي اهو ڪروڙن ۾ هجي قوم نٿو سڏرائي سگهي. انڪري جيتريون ٻوليون ايتريون قومون. نسل به قوم جو بنيادي ايڪو(Fundamental Unit) آھي، تنهنڪري ان کي به قومن جي چارٽ(Chart of Nations) ۾ شامل ڪرڻ گهرجي. اهڙي طرح راجپوت، مينگهواڙ، بروهي ۽ بلوچ وغيره جيڪي قومن جي معيار تي پورو لهن ٿا تن کي قومن جو درجو ملڻ گهرجي.“ ھن وقت دنيا ۾ 6500 کن ٻوليون آھن United Nation وٽ رجسٽرڊ قومن جو تعداد 200 ملڪ به ڪونهي. رجسٽرڊ ٻولين کي قومن جو درجو ملڻ گهرجي. اگر هڪ ملڪ ۾ مخطلف نسلي گروھ رهائش پزير آھن ته انهن کي هڪ ملڪ ۾ رهندڙ ھم وطن چئي سگهجي ٿو پر هم قوم نٿو چئي سگهجي،  باگڙيء کي بلوچ نٿو چئي سگهجي، ماڇيء کي سيد  نٿو چئي سگهجي، اهي سڀ الڳ الڳ قومون آھن. “گهڻن دانشورن جي چوڻ موجب ”دنيا ۾ جاگرافيائي طور ملڪ ڀلي ڪيترا به هجن پر رجسٽرڊ 6500 ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھن کي قومون مڃڻ گهرجي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج
چيڪ (بينڪاري)
چيڪ ھڪ اھڙو ڪاغذ ھوندو آھي جو ڪنھن بينڪ کي اذن ڏيندو آھي تہ ڪنھن فرد جي کاتي مان مخصوص رقم ان شخص کي ڏني وڃي جنھن جي نالي اھو جاري ڪيو ويندو آھي۔
زمرو:بينڪاري اصطلاحون زمرو:نظام ادائيگي زمرو:بينڪاري
ونس ٽاڪسيڪم
ونس ٽاڪسيڪم جنھن کي فارسي ۾ ترياقي ۽ عربي ۾ غلقي چون ٿا. ٻوٽن جي ھڪ خاندان ايپوسيناسيئا جو ھڪ جنس آھي. ڪيميائي ۽ ماليڪيولي شھادتن مطابق ونس ٽاڪسيڪم ٽائلوفورا سان وڌيڪ ويجھڙائپ رکندڙ آھي.
سواري
thumb|سواري اچ وڃ لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار کي سواري چيو وڃي ٿو. سواري کي ماڻھو، جانور ۽ مشينون ھلائيندا آھن.
حوالا
زمرو:سواريون
امام راشدي
امام راشدي جو اصل نالو امام المتقين راشدي' آهي ۽ بدرالدجيٰ راشديءَ جو فرزند آهي ۽ سنڌ جو ناميارو محقق ۽ اديب آهي. هي 3 ڊسمبر 1960ع تي پير جي ڳوٺ نئين ديري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. امام راشدي ايم. اي سنڌي ادب ۾(1978ع ۾) ڪئي آهي. هو هن وقت تعليم کاتي سان وابسته آهي ۽ استاد آهي. امام راشديءَ جا ڪيترائي تحقيق، تاريخي ۽ ادبي مقالا ۽ مضمون مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿيندا رهندا آهن، هن کي ٻاراڻي ادب سان پڻ گهڻي دلچسپي رهي آهي. هن جا ڪيترائي مضمون ۽ ڪهاڻيون ٻاراڻي ادب تي لکيل آهن، هو هن وقت پير جو ڳوٺ ۾ رهندڙ آهي.
شاگرد
thumb|250x250px|هڪ جديد ترين يونيورسٽي ۾ درس ۽ تدريس جو ڏيک۔ right|thumb|267x267px|شام جو هڪ ٻئي سان گڏ پڙهڻ جي لاء ان جي هم جماعتي جي گهر ويندڙ هڪ ايراني شاگرد. Gعلم سکڻ جي عمل مان گذرندڙ هر شخص کي شاگرد چيو ويندو آهي. گهڻن ملڪن ۾ سکڻ جو عمل عام طور تي پنجن سالن جي عمر کان شروع ٿيندو آهي. جڏهن ٻار کي ابتدائي اسڪول ۾ پڙهڻ لاء داخلا ڏياري ويندي آهي. سکڻ جو علم ڪنهن ٻه قوم يا ملڪ جي طرقي لاء تمام گهڻي اهميت رکندو آهي، ڇي ته تعليم کان بغير ڪا به قوم ترقي نٿي ڪري سگهي. سکڻ جي عمل ۾ شاگرد سڀ کان وڏو مددگار سمجهيو ويندو آهي. زمرو:شاگرد
718ع
ڊسمبر
زمرو:718ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
چيليابنسڪ آبلاسٽ
آبلاسٽ ۾ 348 نديون اھڙيون وھن ٿيون جن جي ڊيگھ ڏھن ڪلوميٽرن کان وڌيڪَ ناھي. 17 اھڙيون آھن جن جي ڊيگھ 100 ڪلوميٽرن جي اندر آھي. 7 ندين جي ڍيگھ 200 ڪلوميٽرن جي ہ اندر آھي ل. سمورين ندين جي ڪل ڊيگھ 10235 ڪ م آھي. ھتي 3748 ننڍڙيون ۽ وڏيون ڍنڍون واقع آھن. آبلاسٽ جي چوڌاري حدن جي ڊيگھ 2,750 ڪ م آهي. اوبلاسٽ جو وڏو حصو يورال جبلن جي اوڀر ۾ واقع آهي. سويت يونين واري دؤر ۾ چيليابنسڪ شھر فوجي ٽئنڪن جي صنعت جو مرڪز ھيو. ان کي ٽئنڪن وارو شھر پڻ سڏيو ويندو هو.
1719ع
فوتگيون
زمرو:1719ع
برڪت گوپانگ
برڪت گوپانگ سنڌ جو مشھور گلوڪار آھي جنهن ڪافي مشھور ڪلام چيا آھن
پردازڪاري
پردازڪاري جا مثال هي آهن:
الاھي آواز جو آلاپ
هيءُ ڪتاب حاجي جمال الدين شاهنواز پيرزادي نوابشاهيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز جو هيءُ ڪتاب 256 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، چندن اليڪٽرڪ پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ شايع ٿيو.
719ع
ڊسمبر
زمرو:719ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اسٽيفن هاڪنگ
اسٽيفن هاڪنگ 8 جنوري 1942ع تي آڪسفورڊ انگلينڊ ۾ پيدا ٿيل اسٽيفن ولم هاڪنگ فزڪس ۽ ڪائنات جي عملن جو ماهر، ليکڪ ۽ ڪيمبرج يونيورسٽي جي سينٽر فار ٿيوريٽيڪل ڪاسمولاجي جي تحقيق جي شعبي جو ڊائريڪٽر آھي
امير علي چانڊيو
امير علي ولد محمد چانڊيو 24 مئي 1949ع تي ڳوٺ شاهه محمد چانڊيو لڳ قمبر ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. هي سٺو نثرنگار، شاعر، نقاد ۽ لطيف جي ڪلام جو انگريزيءَ ۾ مترجم هو. امير علي چانڊيو شروع ۾ ڀر واري ڳوٺ آباد جي ملا مڪتب ۾ پڙهيو ۽ پوءِ پنهنجي والد سان گڏ اچي لاڙڪاڻي ۾ رهيو. جتي انٽر پاس ڪرڻ کانپوءِ وڃي سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري ۾ داخل ٿيو. جتان 1973ع ۾ ايم. اي انگريزي ڪيائين. جنهن کانپوءِ پاڻ ڪراچيءَ ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو. ڪراچيءَ ۾ رهائش دوران سي. ايس. ايس جو مقابلي وارو امتحان پاس ڪري ورتائين. جنهنڪري کيس اسسٽنٽ سپرنٽينڊنٽ پوليس منتخب ڪيو ويو ۽ پوءِ ايس.پي ٿيو ۽ پنهنجي سروس دوران سنڌ جي مختلف ضلعن ۾ رهيو. آخر ۾ اڻويهين گريڊ ۾ ڊي. آءِ. جي جي عهدي تي پهتو. امير علي چانڊيو شاگردي واري زماني کان ئي ادب سان شوق رکندو آيو. هن شاعري به ڪئي. گيت، غزل، وايون ۽ ڪافيون لکيائين. کيس راڳ جي به سٺي ڄاڻ هئي. ان سلسلي ۾ مشهور راڳي مٺو ڪڇيءَ کي پنهنجو استاد بڻايائين. بهترين نثرنگار ۽ نقاد به هو. مهراڻ، ٻين رسالن ۾ شاهه لطيف، شيخ اياز ۽ تاج بلوچ جي شاعريءَ بابت سندس مقالا ۽ تنقيدي مضمون ڇپيا. امير علي چانڊيي کي ادب جي تاريخ ۾ جنهن ڪم سبب هميشه لاءِ ياد رکيو ويندو، سو آهي حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي رحه جي بيتن جو انگريزي ۾ سندس ترجمو. سندس شاهه جا ترجمو ڪيل بيت ”هلال پاڪستان“ اخبار ۾ روزانو هڪ هڪ بيت به شايع ٿيندا رهيا. ان کانسواءِ هن شيخ اياز تي تمام علمي انداز ۾ فني پهلوئن جي حوالي سان عملي تنقيد ڪئي ۽ شيخ اياز ۽ ٻين شاعرن جا نظم سنڌيءَ مان انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيا. امير علي چانڊيي 12 آڪٽوبر 1996ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪئي.
شير خان سيلرو
شير خان سيلرو (Sher Khan Seelro) سنڌي ٻوليءَ جو محقق ۽ پروفيسر آهي. سندس ڪتاب “سنڌُوءَ جا قديم وهڪرا” ذڪر لائق آهي. هيءُ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو، تعلقو شهدادڪوٽ جي ڳوٺ سيلرا ۾ پيدا ٿيو.
1720ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
قبضي
قبض جو مطلب آھي پيٽ جي باقائدي صفائي نہ ھجڻ ۔ ڦوڳ جو سخت ھجڻ ۔ ڦوڳ جي نيڪالي ۾ دير ٿيڻ ۔ آنڊن جي فعاليت ختم ٿيڻ ۔ قدرتي طور تي شام يا صبح جو اجابت نہ اچڻ ۔ اھي شيون قبض کي ظاھر ڪن ٿيون. درحقيقت قبض ڪابہ بيماري ناھي پر بيمارين جي ڪري قبضي ٿئي ٿي. قبضي ۽ بواسير ٻہ اھڙيون بيماريون آھن جيڪي ھڪ ٻئي جو سبب بنجن ٿيون. قبضي جي معنا آھي پڪڙ ڇوجو آنڊا ڦوڳ کي پڪڙ ۾ رکن ٿا ۽ نڪرڻ نٿا ڏين. جيڪڏھن اجابت (پيٽان ويھڻ) صحيح وقت تي نہ اچي يعني ٻئي يا ٽئين ڏينھن اچي وقت تبديل ٿي وڃي ۔ ماڻھو پيٽان ٿورو ٿورو ويھي يا پيٽان نہ ويھي ان کي قبضي چئبو آھي. قبضي کي بيمارين جي ماء سڏيو وڃي ٿو ڇوجو قبضي ٿيڻ سان معدو ۽ آنڊا متاثر ٿين ٿا ۽ بيماريون ڪر کڻن ٿيون.
◀(1) عارضي قبض
◀(2) دائمي قبض
🌷(1) عارضي قبض :-
ھي قبض اتفاقي ٿئي ٿي. عارضي قبضي ازخود ختم ٿي ويندي آھي يا معمولي قبض ڪشا دوا سان ختم ٿي ويندي آھي. ھن قبضي ۾ تدبير کان ڪم وٺجي ۽ قبض ڪشا دوا استعمال نہ ڪجي پر ورش ڪرڻ جي عادت وجهجي ۔ صبح شام چھل پھل ڪجي. نيراني پاڻي پيئڻ قبضي جو علاج آھي پر معدي لاء نقصانڪار آھي.
🌷(2) دائمي قبض :-
ھي ھميشھ رھي ٿي ھن جو سبب عورتن جي بيماري ليڪوريا ۽ بواسير آھن. دائمي قبض جو علاج ڪرڻ کپي ڇوجو ھي قبضي ٻين بيمارين جو سبب بنجي ٿي. ھن قبضي کي ختم ڪرڻ لاء جلاب استعمال نہ ڪرڻ کپن اڃان آنڊو سخت ٿيندو.
🌷علامتون :-
◀مٿي جو سور
◀نظر جي ڪمزوري
◀دل جي گهٻراھٽ
◀بي چيني
◀بک جي کوٽ
◀ٽنگن ۾ پٽ
◀زبان جو ميرو ھجڻ
◀جسم جي رنگت ڦڪي ٿيڻ
🌷قبضي جا سبب :-
◀زيادھ تر آرام ڪرڻ
◀ڳرا کاڌا کائڻ
◀شديد بخار جي حالت
◀ورزش نہ ڪرڻ
◀بغير ڇلي جي اٽو استعمال ڪرڻ
◀تيز مرچ استعمال ڪرڻ
◀چڻن وارين شين جو گهڻو استعمال
◀مسالن جي گهڻائي
◀ميدو
◀بيسڻ جون شيون
◀سموسا
◀مشروب
◀تماڪ نوشي
◀دماغي محنت جو گهڻائي
🌷قبضي جا خاص سبب :-
🌷خميري اٽو کائڻ :-
◀بنا ڇلي اٽو ۔ ڊبل روٽي ۔ توش ۔ ڪچوري ۔ ھي سمجهڻ کپي باريڪ اٽو قبضي ڪري ٿو ليسدار ھئڻ ڪري معدي ۽ آنڊي سان چنبڙي ٿو ۔ غذا ٻاھر ڌڪيلڻ لاء معدي ۽ آنڊي کي وڌيڪ زور لڳائڻو پوي ٿو ڇوجو خمير آنڊي ۽ معدي ۾ ويھي وڃي ٿو. اسان کي نوٽ ڪرڻ کپي تہ ڪڻڪ جي ڇلي ۾ فولاد ۽ فاسفورس ٿين ٿا جن کي اسان ڇاڻي ڪڍي ڇڏيون ٿا جيڪي قبضي کي ختم ڪندڙ آھن ۽ معدي ۽ آنڊي کي نرم ڪندڙ آھن.
720ع
ڊسمبر
زمرو:720ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
قبضي
🌷بواسير :-
◀قبضي جو اھم ۽ وڏو سبب بواسير آھي. ھن ۾ موڪا ٿين ٿا جنھن کي خوني بواسير چئبو آھي ۽ پيٽ تي ڀرتي رھي ٿي جنھن کي بادي بواسير چئبو آھي انهن ٻنهي صورتن ۾ قبضي رھي ٿي. ڪڏھن ڪڏھن موڪن مان رت وھندو آھي. بواسير جو سبب مرچن ۔ چڻي ۔ بيدي ۽ گوشت جو گهڻو استعمال آھي. ھن حالت ۾ مريض ويھي نہ سگهندو آھي.
🌷روز گوشت کائڻ :-
◀قبضي جو وڏي ۾ وڏو سبب روز گوشت کائڻ  ۽ بواسير ۽ بي پي کي دعوت ڏيڻ آھي۔ گوشت وڏو پروٽين رکي ٿو ۽ روز کائڻ رڳن ۾ رڪاوٽون پيدا ڪري ٿو نتيجي بي پي وڌي ٿو ۔ موڪا ٿين ٿا ۔ قبضي ٿئي ٿي ۽ عورتن ۾ اولاد پيدا ٿيڻ جا امڪان ختم ٿي وڃن ٿا. گهڻو گوشت کائڻ رڳن کي ٿلهو ڪري ٿو ۽ رت جي وھڪ کي متاثر ڪري ٿو. تريل مساليدار گوشت کائڻ اڃان وڌيڪ قبضي جو سبب بنجي ٿو.
🌷چڻن واريون شيون کائڻ :-
◀مسلسل چڻن واريون شيون جيئن سموسا ۔ پڪوڙا ۽ مٺايون کائڻ سان بواسير جا سو فيصد امڪان رھن ٿا تنھنڪري بواسير ٿيڻ کان پوء قبضي ٿي وڃي ٿي. ان ڪري جنھن کي قبضي يا بواسير آھي اھو وڏي گوشت ۔ ڇيلي جو گوشت ۔ چڻن ۔ چڻن مان ٺھيل شين ۔ تريل شين کان پرھيز ڪري.
🌷مشروب :-
◀مشروب مطلب پيپسي ۔ ڪوڪو ڪولا يا اھڙيون بوتلون معدي کي متاثر ڪري خشڪي پيدا ڪن ٿيون گڏوگڏ معدي جي تيزابيت کي وڌائن ٿيون. معدي ۽ آنڊي جو فعل ڪمزور ٿي وڃي ٿو بواسير ۔ وات پچڻ ۽ قبضي جھڙا مرض پيدا ٿي وڃن ٿا.
🌷ليڪوريا :-
◀جن عورتن کي ليڪوريا ۔ حيض جي گهٽتائي يا حيض جي وڌائي ٿئي ٿي اھي ٿولھ ۔ بواسير ۽ قبضي جو شڪار ٿي وڃن ٿيون ۽ زندگي بيمارين سان ڀرپور ٿي وڃي ٿي.
◀روز بيدا کائڻ پاڻ ۾ قبضي ۽ بواسير کي محفوظ ڪرڻ آھي بيدو وڏي پت نٿو رکي پر پر بواسير ۽ قبضي ٿيڻ جا امڪان رکي ٿو.
🌷گهڻي چانھن پيئڻ :-
◀قبضي جو وڏو سبب چانھن آھي. گهڻي چانھن پيئڻ جي ڪري معدي جي خشڪي ٿئي ٿي ۽ معدي جي خشڪي جي ڪري قبضي ٿئي ٿي.
🌷چرٻيل گھ Trans fat ghee:-
◀ڪوشش ڪري چرٻيل گھ استعمال نہ ڪجي جيڪو پت وڌائي ٿو ۽ بي پي جو سبب بنجي ٿو. چرٻيل گھ ٻوٽن ۽ جانورن جي چرٻين مان ٺاھيو وڃي ٿو. بھتر آھي تہ اڻ چڪيل چرٻي ۽ گهڻ اڻ چڪيل چرٻي وارا تيل استعمال ڪجن جيئن جيئن سورج مکي ۽ سويابين جو تيل جيڪو پت نٿو وڌائي.
🌷اپاء :-
◀چڻن واريون شيون ۔ بيدا ۽ گوشت گهٽ کائجن.
◀تاندوري Fiber واريون شيون استعمال ڪرڻ کپن.
◀اٽي مان ڇلي نہ ڪڍجي.
◀سبزيون وڌيڪ کائجن.
◀واڱڻ کان پرھيز ڪجي.
◀قبضي يا بواسير جي صورت ۾ ساون مرچن يا ڳاڙھن مرچن جو واھپو تمام گهٽ ڪجي.
◀گهڻي چانھن پيئڻ کان پرھيز ڪجي.
◀قبضي جو سبب ليڪوريا ۔ حيض جي گهٽ وڌائي ۽ بواسير آھي. جن عورتن کي ھا عارضا آھن اھي انهن عارضن جو علاج ڪرائن.
◀روز ننڊ پوري ڪجي.
◀روز گوشت استعمال نہ ڪجي.
◀ڪوشش ڪري ھر ڀاڄي سايون مٽر جون ڦريون وجهجن.
◀ڀاڄي ۾ دالچيني سڄي وجهجي، ڪٽيل نہ وجهجي، قبضي ڪندي.
◀ڀاڄي ۾ وڌ ۾ وڌ 4 کان 6 ڪارا مرچ ڪٽيل يا سڄا وجهجن.
◀ڀاڄي ۾ پھرين پوندڙ بصرن يا جيري يا ڪاري مرچ پائوڊر کي داغ گهٽ ڏجي ڇوجو داغ بہ جيري جي ڪمزوري ۽ قبضي جو سبب بنجي ٿو.
🌷تدبيرون :-
◀2 پن نازبو جا صبح جو روز کائجن.
۽
◀5 روپين جو سايون مٽر ڦريون روز شام جو کائجن.
◀قبضي ختم ٿي ويندي.
◀ٿورو ڳڙ ۽ تر روز کائجن.
◀2 انجير رات جو پاڻي ۾ پسائجن ۽ صبح جو کائجن.
◀ڏينھن ۾ 2 ڪيلا روز کائجن.
◀پپيتو کائجي.
◀ھڪ ليمو پاڻي ۾ نپوڙي روز پئجي.
◀روزانو 2 زيتون کائجن.
◀ھيرڻ جو تيل چمچو کير ۾ ملائي رات جو سمھڻ وقت پيئجي. صرف ھڪ ڀيرو ڪجي.
◀3 ڇوھارا روز صبح جو کائجن.
◀ٽماٽر کائڻ سان قبضي ختم ٿي ويندي آھي.
◀روز رات جو گلقند کائي مٿان کير جو جهارو پئجي.
◀جهاري جو طريقو:-
◀کير         ڪوپ
◀ملائي پيئجي.
◀انب کائڻ سان قبضي ختم ٿي وڃي ٿي.
◀کاڌي کائڻ کان پوء ڪجھ داڻا ڪشمش جا کائجن.
🌷نوٽ :- ڪابہ ھڪ شي استعمال ڪجي. ھڪ وقت سڀ ٽوٽڪا استعمال نہ ڪرڻ کپن ۽ ڪجھ وقت ان شي کي استعمال ڪرڻ کپي.
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1145561572264936&id=649790728508692
الاھي انتقام بجواب خلافت اسلام
هيءُ ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 64 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1933ع ۾ شايع ٿيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
جي. الانا
ناميارو شاعر ، محقق ، سياح ، تاجر ۽ -تحريڪ پاڪستان- جو ممتاز رڪن جِي. الانا ، 22 جون 1906ع تي ڪراچيءَ ۾ پيدا ٿيو. سندس پورو نالو غلام علي الانا هو. سينٽ پيٽرڪس هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان مئٽرڪ ڪرڻ کان پوءِ ، وڌيڪ -تعليم- لاءِ ڊي. جي سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ ۽ فرگوسن ڪاليج پوني ( -ڀارت -) ۾ پڙهيو. شاگرديءَ واري زماني ۾ ، -تحريڪ پاڪستان- ۾ سرگرميءَ سان حصو وٺڻ شروع ڪيائين. 20 سالن تائين ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن جو ميمبر چونڊيو رهيو ، 1968ع ۾ ڪراچي ڪارپوريشن جو ميئر مقرر ٿيو ، جنهن کان پوءِ ، ڇهن سالن تائين اسلامي چيمبر آف ڪامرس جو صدر پڻ رهيو. تقريباً 120 -بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان- جي نمائندگي ڪيائين ۽ ڪجهه وقت گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪميشن ۾ -پاڪستان- جو چيئرمئن پڻ رهيو. آغاخان فيڊرل ڪائونسل فار -پاڪستان- جو سالن تائين صدر رهيو. سندس گهر واري مسز جينوما الانا ، سنڌ اسيمبليءَ جي ميمبر ۽ پارليامينٽري سيڪريٽري رهي. جي. الانا جي شاعريءَ جو -اردو- ، -بنگالي- ، گجراتي ۽ -انگريزي- ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. اردوءَ ۾ لکيل سندس سفرنامو ” ديس بديس “ به شايع ٿي چڪو آهي. سندس ٻين تصنيفن ۾ ” قائداعظم اسٽوري آف نيشن “ ( -انگريزي- ) ، “ Our Freedom Fighters ” ، ” پاڪستاني شاعري “ ، ” محبت ڪي مشرقي داستانين “ “ Four Classical Poets of Sindh ” ۽ “ Memories of Prince Ali Khan ” شامل آهن. 78 سالن جي ڄمار ۾ 5 مارچ 1984ع تي وفات ڪيائين.
سول نئي
thumb|سول نئي سول نئي (Sole Nai) سنڌ پاڪستان جي دادو ضلعي، جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ وڏي باراني نئي آهي جيڪا کيرٿر ٽاڪرو سلسلي منجهان وهي اچي گاج ندي ڀرسان  ڪاڇي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. سول نئي کي شول نئي به سڏيو وڃي ٿو. 1932ع ۾ گاج نئي کي تِيرُڀت (Diversion Band) ذريعي سول نئي جي وهڪري ڏانهن موڙيو ويو. هاڻ گاج ۽ سول جو گڏيل وهڪرو منڇر ڍنڍ ۾ پوي ٿو ٻنهي نئيُن جي گڏيل وهڪري کي هاڻ مقامي ماڻهو گاج چون ٿا. ڪاڇو هڪ اڀياس ڪتاب ۾ تفصيل سان ذڪر موجود آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جون نئيون
ھري سنگھ نلوه
ھري سنگھ نلوه (1791ء -1837ٰء)سک فوج خالصہ جو ڪمانڊر انچيف ھو۔خيبر پختونخوا جي صوبي ۾ موجود ضلعي ھري پور جو نالو ھتي سنگھ جي نالي تي ھري پور رکيو ويو. يعني اھا جڳھ جنھن کي ھري (ھري سنگھ نلوه ) آباد ڪيو. ھن کي قصور ،ملتان،اٽڪ ،پشاور ۽ جمرود کي فتح ڪرڻ جي حوالي سقن شھرت حاصل آھي.
پڻ ڏسو
زمرو:1791ع جون پيدائشون زمرو:1837ع جون فوتگيون زمرو:1837ع جون وفاتون زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سک جنگجو زمرو:ضلعو ھري پور زمرو:هندستاني سک زمرو:ڀارتي سک
ڀارت
نالي جو پسمنظر
”هندو“ ۽ ”هندستان“ جي معنيٰ: رگ ويد واري زماني ۾ آڳاٽا آريه لوڪ سنڌو نديءَ ۽ اِن جي ڀرتي ڪندڙ شاخن جا ڪنارا پاڻيءَ جي سهنج ڪري والاري ويٺا هئا، تنهنڪري آڳاٽن ايرانين سڀني هنڌن جي رهاڪن کي گڏي ”سنڌو“ سڏيو، پر اُچار ڦيرائي ڪيائون ”هندو“، جو ايراني لوڪ عام طرح ”س“ کي ڦيرائي ”هه“ ڪندا آهن: انهيءَ ريت ”هندو“ لفظ جي معنيٰ ٿي ”سنڌونديءَ جي ڪناري تي رهندڙ“. قديم ايراني لوڪ سنڌو ماٿر (پنجاب ۽ سنڌ) کان پري ڪونه ويا، تنهنڪري جيڪو ملڪ ڏٺائون، ته آريه لوڪ والاري ويٺا هئا، تنهن کي هندوستان – هندستان (هندو + آستان) سڏيائون. مطلب ته ”هندستان“ لفظ جي اصل معنيٰ هئي ”سنڌو نديءَ وارو ملڪ“. قديم ايرانين وٽان قديم يونانين کي هندستان جي سڌ پيئي. سڪندر اعظم سان جيڪي تاريخ نويس آيا، تن به سنڌو ماٿر ۾ رهندڙن کي سڏيو ”سنڌو“ (هندو)، پر اُچار ڦيرائي ڪيائون ”انڊو-اندوئي“ (Indoi)، نديءَ کي سڏيائون ”انڊوس“ (Indus) ۽ هندستان کي ”انڊيا“ (India) سڏيائون. ائين هڪڙي ئي سنسڪرت لفظ ”سنڌو“ جا اچار لئتن ٻوليءَ ۾ ڦري ”انڊس“ ۽ ”انڊيا“ ٿيا آهن. ٿورن لفظن ۾ چئبو ته ”سنڌ“ لفظ جي اصل معنيٰ هئي ”سنڌونديءَ جي ماٿر“، جنهن ۾ سڄو پنجاب به اچي ٿي ويو. ”سنڌو“ (هندو) لفظ جي اصل معنيٰ هئي: ”سنڌو نديءَ جي ڪناري تي رهندڙ“، ۽ نه ”ڪارو“ يا ”چور“، جيئن ڪي غلط طرح سمجهن ٿا؛ ۽ ”هندستان“ لفظ جي اصل معنيٰ هئي ”سنڌونديءَ وارو ملڪ“. خود سنسڪرت ساهت ۾ ”سنڌو“ لفظ جي ڪيترن هنڌ معنيٰ آهي ”سنڌونديءَ وارو ملڪ“. ۽ ”سنڌو“ يا ”سئنو“ جي معنيٰ آهي، ”سنڌو ماٿر جا رهاڪو“، آڳاٽا آريه لوڪ پوءِ اتر هندستان کان وڌي ڏکڻ هندستان ڏي ويا، ۽ اتي به وڃي بيٺڪون وڌائون ته اهو سڄو ملڪ ڪشمير جي مٿئين ڀاڱي کان وٺي ڪيپ ڪامورن تائين ”هندستان“ سڏجڻ ۾ آيو. پوءِ مسلمانن جي صاحبي ٿي، ته ”هندو“ لفظ جي معنيٰ ٿي ”برهمڻي ڌرم کي مڃيندڙ“.
”انڊيا“ ۽ ”سنڌ“
ايرانين پنهنجي لهجي آڌار سنڌ کي هند ڪري ڇڏيو ۽ يوناني وري ”هه“ کي ”ا“ ۾ تبديل ڪري اند ڪري ڇڏيو. رومن ۾ اهو لفظ اند مان ڦري انديا ٿي ويو ۽ انگريزي ٻولي ۾ ”د“ نه هجڻ ڪري ”انڊيا“ بڻجي ويو.
تاريخ
هندستان، دنيا جي تاريخ ۾ عظيم الشان درجي جو مالڪ آهي. پهرين دؤر ۾ هن سنسڪرت جهڙي ٻولي پيدا ڪئي، ڪليلا و دمنا جهڙو حڪمت وارو ڪتاب لکيو. فوجي مشقن واري راند شطرنج ايجاد ڪئي. رياضيءَ ۾ يونان سان مقابلو ڪيائين. الاهيات ۾ ويدانت فلاسافي سيکارڻ ۾ جڳت گرو بڻيو. ان سان ويدڪ ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم پکڙيا. هندوستان مها راجا اشوڪ جهڙا حڪمران پيدا ڪيا. ٻئين دؤر ۾ قديم انسانيت جي علمبردار جلال الدين اڪبر پيدا ڪيو. هن ڏکڻ ايشيا جي ٻولين کي ملائي اردوءَ جهڙي انٽرنيشنل ٻولي ٺاهي. هندوستان محي الدين عالمگير جهڙو سلطان ۽ شاهه ولي الله جهڙو فلاسافر پيدا ڪيو. ھندستان جي تاريخ پهريائين پهريائين آنربل مائونٽ سٽيوئرٽ ايلفنسٽن تيار ڪئي هئي، جا پهريون گهمرو 1841ع ۾ ڇپجي پڌري ٿي هئي.
ڀارت جي حوالي سان چوڻي
ڀارت جي حوالي سان سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ چوڻي به مشهور آهي، جيڪا اصل ۾ ته هندي جي چوڻي آهي پر هاڻي سنڌي ٻولي ۾ ڪتب اچي ٿي. چوڻي اهي ته ”جيڪي مھا ڀارت ۾ آهي، سو ڀارت ۾ ڪينھي.“ معنا ته مھاڀارت، هڪ مڪمل معلوماتي ۽ مذهبي ڪتاب آهي. ڀارت کنڊ جون مُک ۽ هڙئي ڳالھيون، منجھس لکيل آهن. ٻين لفظن ۾ سندن خيال آھي؛ مھا ڀارت ۾ اھي ڳالھيون به لکيل آھن، جيڪي ڀارت ملڪ ۾ ڪونھن. مطلب اهو ته ڌرمي ڪتاب، به انسان کي گھڻو ڪجھ سيکارين ٿا.
سياست
هندستان جمهوري ملڪ آهي. ڪيترين ئي رياستن تي ٻڌل هي من ملڪ جو نظام وفاق جي هيٺ آهي. رياست جو سربراهه صدر هوندو آهي جيڪو 5 سالن لاءِ چونڊبو آهي. هندستان جي انتظامي طاقت وفاق آهي. جنهن جو سربراهه وزير اعظم هوندو آهي. هن وقت هندستان جو وزير اعظم نريندر مودي آهي.
صوبو
thumb|250px
حوالا
زمرو:ملڪ زمرو:ڀارت
الٽي
اُلٽي، (Vomiting) وات ۽ ڪڏهن ڪڏهن نڪ جي ذريعي پيٽ جي شين کي زبردستي ٻاهر ڪڍڻ وارو عمل آهي. ڳرڀ (پيٽ سان) واري زائفان کي پڻ اُلٽي ايندي آهي، تنهن کي اُڊيهڙ سڏيو ويندو آهي.
آتلاهه
تعلقي ڊگھڙيءَ۾ هڪ ديهه جو نالو.
زمرو:سنڌ جون ديھون
رياضي
thumb|
رياضي جو علم اصل ۾، عددن جي استعمال جي ذريعي مقدارن جي خاصيتن ۽ ان جي وچ ۾ تعلقن جي تحقيق ۽ مطالعي کي چيو وڃي ٿو، ان کان علاوه ان ۾ ڍانچن ، شڪلين ۽ تبدلات سان لاڳاپيل بحث بہ ڪيو وڃي ٿو۔ ھن علم جي باري ۾ گمان غالب آھي تہ ھن جي ابتدا يا ارتقاء دراصل ڳڻڻ، شمار ڪرڻ ، پئمائش ڪرڻ ۽ شين جي شڪلين ۽ حرڪتن جو مطالعو ڪرڻ جھڙن بنيادي عملن جي تجريد (abstraction) ا۽ منطقي استدلال (logical reasoning) جي ذريعي۔
رياضيدان ، انھن تصورن ۽ فڪرن جي جيڪي مٿي ڏنل آھن، ڇنڊ ڇاڻ ڪندا آھن ۽ انھن سان لاڳاپيل بحث ڪندا آھن۔ انجو مقصد نون گمان ڪيل خيالن (conjectures) جي لاءِ صيغو (formulae) اخذ ڪرڻ ھوندو آھي، ۽ پوءِ احتياط سان چونڊيل مسلما (axioms) ۽ تعريفن ۽ قاعدن جي مدد سان رياضي جي اخذ ڪيل صيغن کي درست ثابت ڪرڻ آھي۔
خارڳي ڳنڍڻا
زمرو:اصل مقالو جماعت بندي زمرو:رياضياتي اصطلاح زمرو:تشڪيلي علم زمرو:رياضيات
آتشبازي
thumbnail
ڦٽاڪي راند يا بارود مان ٺهيل سامان سان رنگبرنگي روشني پيدا ڪرڻ واري راند، جيڪا دنيا جي سڀني ملڪن ۾ قديم زماني کان رائج آهي. آتش بازيءَ جو فن ڪيئن شروع ٿيو ۽ آتش بازيءَ جي شروعات ڪهڙي قوم يا ملڪ کان ٿي، ان بابت پڪ سان ڪجهه به چئي نٿو سگهجي، ليڪن ڪتابن جي مطالعي مان خبر پوي ٿي، ته قديم چيني هن فن کان واقف هوندا هئا. هن فن کي باقاعدي ترقيءَ تي پڻ انهن چينين پهچايو. هنن آتشبازيءَ واري فن تي نوان نوان تجربا ڪيا. ان ڪري اهڙو سامان تيار ڪيائون، جنهن سان آتش بازي هڪ مستقل وندر يا راند جي صورت اختيار ڪري ورتي، چين ۾ وڏن وڏن ميلن ۽ ڏينهن تي آتشبازيءَ جا مظاهرا ڪيا ويندا هئا. ڦٽاڪن جي انهيءَ راند اڳتي هلي ايتري ته مقبوليت حاصل ڪري ورتي، جو وڏن تهوارن تي عام ماڻهن سان گڏ امير ۽ وقت جا بادشاهه به آتشبازيءَ جي مظاهري مان لطف اندوز ٿيندا هئا. آتشبازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ بارود واريون سڀئي شيون ڪاغذ يا جهليءَ مان ٺهيل کوپي ۾ بند ڪيون وينديون آهن، جن کي تيلي ڏئي ٻاريو ويندو آهي.
شروع شروع ۾ ڦٽاڪن ۾ پوٽاشيم نائٽريٽ استعمال ڪئي ويندي هئي. ان کان پوءِ پوٽاشيم ڪلورائيڊ استعمال ٿيڻ لڳي. 14 صدي عيسويءَ ۾ جڏهن بارود دريافت ٿيو ته ان سان گڏ آتش بازيءَ واري سامان جي تياريءَ ۾ نواڻ اچي وئي. ان سلسلي ۾ اٽلي اهو ملڪ آهي، جنهن آتش بازيءَ جي سامان کي تجارتي بنيادن تي ٻين ملڪن ڏانهن وڪرو ڪرڻ شروع ڪيو. برطانيا ۾ راڻي ايلزبيٿ اول جي دور ۾ آتش بازيءَ جو فن عروج تي پهچي چڪو هو. هيءُ خود به آتش بازيءَ مان مزو وٺندي هئي. آتش بازيءَ جو سڀ کان وڏو مظاهرو لنڊن ۾ سن 1919ع ۾ پهرين عالمي جنگ جي خاتمي جي خوشيءَ سبب ڪيو ويو هو، جنهن کي سڄي دنيا ۾ آتش بازيءَ جي يادگار مظاهري طور اڃا تائين ياد رکيو وڃي ٿو. جڏهن ٻي عالمي جنگ جو خاتمو ٿيو، ته به 1946ع ۾ لنڊن ۾ ئي آتش بازيءَ جو وڏو مظاهرو ٿيو هو. اهڙا ته رنگ برنگي ڦٽاڪا ۽ ٽونٽا ڇوڙيا ويا، جو ڏسندڙ حيران رهجي ٿي ويا. اهو ڄڻ ته هڪ عجيب خواب هو. 1953ع ۾ جڏهن موجوده ملڪ ايليزبيٿ ٻي تخت نشين ٿي، تڏهن به لنڊن ۾ آتش بازيءَ جو هڪ يادگار مظاهرو ٿيو هو. اهو مظاهرو پڻ دنيا جي لکين ماڻهن ڏٺو هو. ان مظاهري کي فلم ذريعي رڪارڊ ڪري هميشه جي لاءِ محفوظ ڪيو ويو.
اسلامي ملڪن ۾ پڻ آتش بازيءَ جا ڪيترائي يادگار مظاهرا ٿي چڪا آهن. عباسي خليفن جي دور ۾ بغداد ۾ ٿيل آتش بازيءَ جا مظاهرا ڪتابن ۾ محفوظ آهن. ننڍي کنڊ ۾ وري آتش بازيءَ جو فن ايران کان آيو. مغلن جي حڪومت جي دور ۾ عيدن براتن، ڏياريءَ ۽ هوليءَ جي موقعي تي آتش بازيءَ جا وڏا وڏا مظاهرا ٿيندا هئا. هينئر به شب برات جي موقعي تي پاڪستان جي ننڍن وڏن شهرن ۾ آتش بازي ڪئي ويندي آهي. ڦٽاڪن تي سندن خاصيتن مطابق نالا پڻ رکيا ويا آهن. جهڙوڪ ”ڏاڙهون“، ”سورج مکي“، ”وڇون“ ڦلجهڙيون ۽ ”چڻنگائي تيليون“ وغيره. سال 1984ع ۾ لاس اينجلز ۾ ٿيل اولمپڪ راندين جي موقعي تي آمريڪي ماهرن ليزر شعاعن جي مدد سان آتش بازيءَ جو جيڪو حيران ڪندڙ مظاهرو ڪيو هو، تنهن سڄي دنيا جي ماڻهن کي سحر انگيز ڪري ڇڏيو هو. اڄ آتش بازي جديد سائنسي دور ۾ داخل ٿي چڪي آهي. ان هوندي به ڪڏهن ڪڏهن آتش بازيءَ مان وڏا حادثا به ٿي پوندا آهن. اهڙن ئي حادثن مان هڪڙو حادثو سن 1777 ۾ پيرس ۾ پيش آيو هو. ان وقت پيرس ۾ عالمي سطح تي آتش بازيءَ جو مظاهرو ٿي رهيو هو، ته اوچتو باهه لڳي وئي، جنهنڪري 8 هزار کان به مٿي ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا هئا. ان کان سواءِ ننڍا وڏا حادثا ٻين جاين تي به ٿيا آهن. هندستان ۽ پاڪستان ۾ آتشبازي عام آهي.
حوالا
زمرو:ڦٽاڪن جي راند
1721ع
ڊسمبر
زمرو:سال
پير پاڳارو ڇهون
تعارف
پير پاڳارو سيد صبغت الله شاھ ثاني پير پاڳاري جي خاندان ۾ آزاديءَ لاءِجدوجهد جو بنياد صبغت الله اول (وفات 1246 هه) وڌو، جڏهين سنڌ مان هو صاحب سيد احمد شهيد جو ٻانهن- ٻيلي ٿي بيٺو، ۽ کيس رسد جو سامان توڙي مجاهدن جا دستا مدد طور ڏنائين. انهن مجاهدن کي ئي پهريائين ”حُر“ يعني ’آزاد‘ سڏيو ويو. هن خاندان ۾ اهو آزاديءَ جو جذبو موروثي طور هلندو پئي آيو، ۽ صبغت الله شاهه اول جي اولاد مان سندس نالي پويان سڏيل سيد صبغت الله شاهه ثانيءَ ۾ انهيءَ جذبي جو هئڻ بلڪل ممڪن هو. سنڌ مان، پير پاڳاري جي خاندان طرفان، سيد احمد شهيد جي حمايت ۽ سنڌ مان حرن مجاهدن جي دستن جو جهاد لاءِ وڃڻ وارو واقعو (29- 1830ع)، ان وقت هندستان ۾ انگريزن جي اسرندڙ حڪومت کان ڳجهو ڪونه هو. انهيءَ ڪري، جڏهين تيرهن ورهيه کن پوءِ انگريزن سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهين پير پاڳاري جي خاندان کي خاص طور- اک ۾ رکيائون: انهيءَ ڪري ئي پير پاڳاري جنابحزب الله شاهه (1847- 1890ع) جي وقت ۾ حرن توڙي عام جماعت جو رخ ڦري انگريزن جي خلاف ٿيو، ۽ انگريزن اهو نفرت جو جذبو آخرڪار ٻي حُر تحريڪ (1896ع) ۾ نمايان ٿيو. انهيءَ واقعي بعد، پير پاڳاري ۽ جماعت جي خلاف انگريزي حڪومت منظم طور تي ڪاروايون شروع ڪيون: جماعت مان هر سَگهي ۽ صحتي نوجوان کي لوڙهن اندر بند ڪيو ويو، ۽ هر چُرندڙ ۽ طاقتور فرد کي ويسارپور ضلعي احمد نگر ڏانهن جلا وطن ڪيو ويو. اهو لوڙهن (Concentration camps) جو سلسلو هلندو پئي آيو، تان جو شمس العلماء شاهه مردان (عرف ڪوٽ- ڌڻي) انگريزن کي مطمئن ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. 1914ع واري لڙائيءَ ۾ حڪومت آزمائش طور کانئن ماڻهو گهريا. پير صاحب جن پنج سؤ ماڻهو ڏيڻا ڪيا ۽ ٻي مالي مدد ڪئي، تڏهين وڃي لوڙهن جو خاتمو ٿيو. انهيءَ هوندي به، انگريزن هن گاديءَ کي اک ۾ رکيو. ٻئي طرف، پير صاحب پاڳاري توڙي سندن جماعت به انگريزن جي غير مسلم ۽ ڌاريءَ حڪومت، جنهن مٿن ايتريون سختيون ڪيون هيون، تنهن کي نفرت جي نظر سان ٿي ڏٺو.
ننڍپڻ
ٻيو ته سيد صبغت الله شاهه ٻارهن ورهين جي ننڍيءَ وهيءَ ۾ تخت ۽ طاقت جو صاحب ٿيو. سندن ولادت 13 صفر سن 1327 هه ۾ ٿي، ۽ پنهنجي والد شمس العلماء جناب شاهه مردان شاهه جي وفات (7 ربيع الاول 1339 هه) بعد ’پير پاڳاري‘ جي حيثيت ۾ دستاربندي ڪيائون. سندن ننڍي عمر هئڻ ڪري، هڪ طرف سندس ويجهن ۽ وڏن عزيزن کي اميد ٿي ته هيءُ ننڍڙو پير پاڳارو سندن صلاح سان اُٿندو ويهندو، ۽ انهيءَ ڪري سندن ذاتي اثر رسوخ ۾ پڻ واڌارو ٿيندو، ٻئي طرف انگريزي حڪومت جي هوشيار ڪارپردازن سوچيو ته هن ننڍي پير تي اثر وجهي سندس نشونما اهڙي نموني سان ڪجي، جئن هو خانداني روايات کان منهن موڙي انگريزن جو دوست ۽ وفادار ٿي رهي، ٽئين طرف دربار جي جهونن خدمتگارن ۽ جماعت جي ڪن وڏن خليفن کي آسرو ٿيو ته هو پير صاحب کي پنهنجي مرضيءَ موجب هلائيندا. مگر، ننڍي هوندي کان ئي صبغت الله شاهه جي شخصيت ۾ هڪ خاص انفراديت هئي: هو هڪ آزاد طبع جو مالڪ هو، جنهن کي خارجي ضابطن خلاف نفرت هئي؛ هو پنهنجو پاڻ سوچيندڙ هو، انهيءَ ڪري مشورن کي محض مشورا ڪري ٿي ڄاتائين، ۽ ٻين جي صلاحن کي جئن جو تئن مڃڻ لاءِ تيار نه هو. ذاتي طور هو هڪ جرائتمند، جفاڪش ۽ محڪم ارادي جو مالڪ هو، ۽ سندس شخصيت ۽ ڪردار جو روح خوداعتمادي ۽ ارادي جي مضبوطيءَ ۾ سمايل هو. ٻئي ڪنهن شخص جي حالت ۾ ننڍي وهيءَ ۾ انهن وصفن جو هجڻ باعث غنيمت بنجي ها، پر پير پاڳاري سيد صبغت الله شاهه لاءِ اهي خوبيون آزمايش جو سامان کڻي آيون. خذمتگار ۽ خليفا کڻي خاموش رهيا، پر ويجهن عزيزن توڙي انگريزي حڪومت جي ڪارپردازن جون اُميدون پوريون نه ٿيون. پير صاحب پنهنجن عزيزن توڙي انگريزي حڪومت جي آفيسرن جي اشارن موجب هلڻ کان صاف انڪار ڪيو، ۽ انهيءَ ڪري اهي ٻِئي طرف هن ننڍي پير پاڳاري جا مخالف ۽ هڪ ٻئي جا دوست بنجي پيا. پير پاڳاري ٿيڻ بعد سيد صبغت الله شاهه هڪ ڀيري سندن چاچي مرحوم پيرپاڳاري جناب علي گوهر شاهه ثاني جي نالي انگريزن طرفان مليل ڪو آفرين نامون فريم ۾ بنگلي جي ڀت تي ٽنگيل ڏٺو. چيائون ته ’اسان جا وڏا ڪهڙا نه سادا هئا: خدا تعاليٰ سندن ذاتي عزت ايترو بلند ڪئي، پر تنهن هوندي به هي رکي ڇڏيا اٿن‘ ائين چئي، اُهو آفرين نامون ۽ فريم لهرائي ڀڃائي ڇڏيائون.
گرفتاري ۽ سزا
انگريزي حڪومت کي هن ننڍي پير پاڳاري جي لاغرض طبيعت خدشي ۾ وجهي ڇڏيو، ۽ هنن کيس ننڍيءَ وهيءَ ۾ انگريزي حڪومت جي طاقت جو چٽڪو چکائي آڻ مڃائڻ جا سامان پيدا ڪيا. خوش قسمتيءَ سان حڪومت کي پير صاحب جن جي پنهنجن عزيزن مان فريادي ۽ شاهد ملي ويا، ۽ ننڍين ڳالهين کي وڏو ڪري، تيليءَ مان ٿنڀ بنائي، پير صاحب جن تي سکر ۾ ڪيس هلايو ويو. پير صاحب جن جي طرفان ’جناح‘ صاحب وڪالت ڪئي. چون ٿا ته جناح صاحب کي راز طور ٻڌايو ويو ته حڪومت هر حالت ۾ پير صاحب کي نه ڇڏيندي، انهيءَ ڪري هو سندس وڪالت نه ڪري؛ پر جناح صاحب نه مُڙيو: ڪورٽ ۾ آيو، مگر جج طرفان ٿيندڙ زيادتين تي احتجاج ڪري هليو ويو. حڪومت پير صاحب کي ڏهن سالن جي سزا ڏيئي سنڌ کان ٻاهر اُماڻيو. وطن کان دور انهيءَ وڏي عرصي ۾، پير صاحب جن پنهنجن وڏن جي تعليمات کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. رتناگري جيل ۾، سندن جد امجد عالي جناب محمد راشد روضي ڌڻي رحه جي ملفوظات جو خاص طرح گهرو مطالعو ڪيائون؛ ازان سواءِ ٻيا فارسي، اردو ۽ سنڌي ڪتاب ڪافي پڙهيائون، ۽ انهن ڪتابن مان پنهنجا انتخابات تاليف ڪيائون. جڏهن رتنا گري جيل مان کين مدناپور مرڪزي جيل، ڏانهن منتقل ڪيو ويو، تڏهن اُتي پڻ پنهنجو مطالعو جاري رکيائون. انهيءَ عرصي ۾ هندستان جي سياست کي پڻ پوريءَ طرح سمجهڻ جي ڪوشش ڪيائون، ۽ غالباً انگريزن کي ملڪ مان تڙي ڪڍڻ واري حڪمت علميءَ تي پڻ انهيءَ عرصي ۾ غور ڪيائون. اتي مختلف جماعتن جي سياسي ورڪرن سان پڻ سندن تبادله خيالات ٿيندا رهيا.
گرفتاري
بهرحال، هيٺان موڪليل رپورٽن جي بناء تي، پير صاحب جن کي گڙنگ بنگلي تان نظربنديءَ جي حالت ۾ ڪراچيءَ وٺي ويا، جتي کين وڏي وزير چيو ته ’اوهان کي حفاظتي قانون موجب هتي ڪراچيءَ ۾ رهڻو آهي ۽ ٻاهر نه وڃڻو آهي‘. پير صاحب جن چيو ته ’جيڪڏهن اسان جو ڪو قصور هجي ته سرڪار اسان تي مقدمو هلائي، يا هت ڪراچيءَ ۾ رهڻ بابت تحريري حڪم ڏئي ته اسين انهيءَ پابندي خلاف قدم کڻون‘. مگر انهيءَ جو ڪوبه جواب ڪونه مليو. انهيءَ تي پير صاحب جن آخري طور وڏي وزير (سر غلام حسين) کي چيو ته ’هيءَ بندش بيقاعدي آهي ۽ هت اسين وڌيڪ نه رهنداسون- اوهان کي جيڪي ڪرڻو هجي سو ڪندا‘. ائين چئي، پير صاحب جن راتو رات موٽر ذريعي ڪراچيءَ مان گڙنگ جي بنگلي تي پهتا. کين يقين ٿي ويو هو ته حڪومت بهرحال سندن ذات جي خلاف ڪارروائي ڪندي؛ انهيءَ ڪري فقيرن کي حڪم ڏيئي ڇڏيائون ته جي معاملو وڌي وڃي ته ڏنل هدايتن موجب هڪ پوري نظام هيٺ جدوجهد جاري رکن. اتان درگاهه شريف تي پهتا، ۽ جيڪي ڪي مختصر حڪم احڪام ڏيڻا هئا سي ڏنائون. ٻئي ڏينهن سندن نظربندي عمل ۾ آئي، ۽ کين ڪراچيءَ پهچايائون.
رياستي ڪاروائي
ان بعد، حڪومت طرفان پير صاحب جن جي خلاف بغاوت جي مقدمي لاءِ مواد گڏ ڪيو ويو. ٻئي طرف، سرويچ حُرن ڪارروايون شروع ڪيون. حڪومت طرفان، حُرن جي همت کي ڪمزور ڪرڻ لاءِ، پير صاحب جن جي گڙنگ واري بنگلي کي گهيرو ڪرائي، سندن ڪٽنب کي نظر بند ڪيو ويو ۽ ٻاهران سڀ لانڍيون ساڙايون ويون. ان بعد بنگلي تي بمباري ڪئي ويئي، ۽ درگاهه شريف تي پير صاحب جن جي حويلين ۽ ڪوٽ کي بارود ذريعي ڪيرايو ويو. پر، اهي ڪارروايون حرن جي همت کي پست نه ڪري سگهيون، ۽ هنن مردن ”مارشل لا“ کي مڙس ٿي منهن ڏنو. ان وقت سر زمين سنڌ جي هنن سورهين جيڪي پوليس ۽ ملٽريءَ سان مقابلا ڪيا، انهن ۾ سندن حڪمت عملي ۽ بهادريءَ تي هڪ جدا مضمون لکڻ جي ضرورت آهي. انهن مقابلن ۾ زالن به پنهنجن مردن جو ساٿ ڏنو، ۽ ڪن زالن جي همت ۽ بهادريءَ جا ڪارناما حيرت انگيز آهن: مطلب ته پير صاحب جن جي ڏنل تربيت انهيءَ حد تائين مؤثر ثابت ٿي، جو اڳواڻ (پير صاحب) جي غير حاضريءَ جي باوجود سپاهين (حُرن) پنهنجي نظام ۽ انتظام هيٺ جنگ جاري رکي. مقابلن ۾ وڏا مارجي ويا ته ننڍن سندن جايون ڀريون. انهيءَ دور ۾ ڪيترائي ملڪي ماڻهو، انگريزي حڪومت جي زور ۽ اثر هيٺ، جاسوس بنجي فقيرن جي پويان پيا. فقيرن جوابي حملا ڪري بدلو پئي ورتو. انهيءَ جنگ ۾ بيشڪ سُڪن گڏ ساوا به سڙي ويا: هڪ طرف ملڪ جا ڪي غريب ماڻهو بيگناهه مارجي ويا، ته ٻئي طرف ”مارشل لا“ جي آڙ ۾ ملٽريءَ وارن قهر ڪري ڇڏيا: نه فقط حُرن، پر پير صاحب جي عام مريدن توڙي سندن تعلقدارن کي ٻارين ٻچين گرفتار ڪيو ويو ۽ کين نهايت بيدرديءَ سان جيلن ۽ ڪئمپن ۾ بند ڪيو ويو، جتي سوين ٻارڙا، زالون ۽ ٻڍڙا، بک ۽ بيماريءَ جي وگهي مري ويا! حيدرآباد جيل ۾ انگريزن پنهنجن جاسوسن کي برقعا پارائي ’حُرن جي سڃاڻپ‘ لاءِ ٿي موڪليو، ۽ انهن برقعي پوشن فقط پنهنجي آقائن اڳيان سرخرو ٿيڻ لاءِ نوجوانن تي هٿ ٿي رکيا، ۽ انهن نوجوانن کي محض انهيءَ ’سڃاڻپ‘ جي بنياد تي ڦاسيءَ تي لٽڪايو ٿي ويو! چون ٿا ته هڪ دفعي، هڪ اهڙي برقعي واري، هڪ اهڙي ماڻهوءَ تي اچي هٿ رکيو جو ”مارشل لا“ کان اڳ جو قيدي هو- تنهن جڏهن دانهون ڪيون،تڏهن وڃي ’برقعي پوشن‘ جي قلعي کلي.
مقدمو ۽ سزا
بهرحال، انهيءَ هيبتناڪ ماحول ۾، سنڌ جي ڪن وڏيرن ۽ زميندارن کان زبانيون ڏياري، پير صاحب جن تي جان جي سزا مقرر ڪئي ويئي. چون ٿا ته پير صاحب جن دستور موجب هميشہ شب خيز هوندا هئا. هڪ انگريز آفيسر اچي ساڻن شطرنج راند ڪندو هو، ۽ پاڻ ان کان سڀ رانديون کڻندا هئا. حياتيءَ جي آخري رات به انهيءَ آفيسر پير صاحب جن سان راند ڪئي، ته من پير صاحب جن کي پنهنجي جان جو فڪر هجي ۽ انهيءَ ڪري کانئن راند کڻي سگهي: پر پير صاحب جن کانئن دستور موجب وري به رانديون کٽيون، ۽ اها آخري رات پاڻ نهايت گهري ننڊ ڪيائون. ان وقت سنڌ ۾ مارشل لا ۽ آفيسرن جي رعب تاب ذريعي اهڙو ته هيبتناڪ ماحول پيدا ڪيو ويو، جو پير صاحب جن جي حمايت ۾ ڪن ٿورن کي حق جي ڪلمي چوڻ جي توفيق ٿي. ان وقت مسلم ليگ پوري طاقت ۾ هئي. جڏهنعليڳڙهه مسلم يونيورسٽيءَ مان ڪي شاگرد ان وقت وفد وٺي دهليءَ ۾ مرحوم لياقت علي خان کي وڃي مليا، تڏهن هن چيو: ’اسان کي پير صاحب پاڳاري لاءِ پوري همدردي آهي، پر سنڌ جي مسلم ليگي ليڊرن ۾ جرات ڪانهي جو پير صاحب جي حمايت ۾ ڪو هٿ ڊگهيرين، ۽ اسان کي مداخلت جو موقعو ڏين‘. بهرحال، پير صاحب جن 1943ع ۾، اٺين بجي، ويهين مارچ تي، سر ڏيئي سرها ٿيا. چون ٿا ته مقدمي وقت حڪومت طرفان ڪن ماڻهن کي پير صاحب ڏانهن موڪليو ويو ته جيڪڏهن پير صاحب معافي وٺي ته حڪومت سندن ’معافيءَ‘ تي غور ڪندي. پير صاحب جن چيو ’معافي هڪ الله ۽ الله جي رسول کان وٺبي، نصاري کان ڪهڙي معافي وٺبي!‘ جڏهن شروع ۾ پير صاحب فقيرن کي تربيت پئي ڏني، تڏهن ڪنهن هڪ فقير چيو ته ’قبلا، انگريزن کي تڙي ڪڍڻ ۾ ڪيئن ڪامياب ٿبو!‘ انهيءَ تي پير صاحب جن چيو ته ’انشاءالله، اسان ۽ توهان مان جيڪي هوندا سي پاڻيهي رنگ ڏسندا!‘ بهرحال، پيرصاحب جن 1943ع ۾ پنهنجي جان جي قرباني ڏني، ۽ 1947ع ۾ انگريزن ٽپڙ ٻڌا.
حوالا
زمرو:1910ع جون پيدائشون زمرو:1943ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي سورما زمرو:سنڌي ماڻھو
خان ڳڙهه تعلقو
خان ڳڙھ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي گهوٽڪي جو هڪ تعلقو آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا