cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنٻڌي جو انومان
جڏھن تہ پليٽ فارم تي بيٺل ماڻھن کي اها ريل 100km/h ڪلاڪ جي رفتار سان هلندي نظر ايندي هاڻ سوال اهو آهي تہ ريل جي رفتار کي ڪنھن ماڻهو جي حساب سان مڃون وڃي.؟ ريل ۾ ويٺل ماڻھن جي حساب سان يا پليٽ فارم تي ويٺل ماڻھن جي حساب سان جواب هيو ٻہ ئي پنھنجي پنھنجي جڳھ صحيح آهن ڪنھن آبجيڪٽ جي رفتار جي پيمائش ڪرڻ واري جي پوزيشن تي ڊپينڊ ڪندي آهي تہ ڇا اهو ساڪن حالت ۾ بيٺل پيمائش ڪري رهيو آهي يا حرڪت يعني موشن motion state ۾ يا وري ائين سمجهو تہ زمين تي جيڪي جبل موجود آهن اهي زمين جي حساب سان ساڪن حالت ۾ آهن پر زمين سج جي گڙد گھمي رهي آهي تہ هي جبل بہ زمين سان گڏ سج جي گڙد گھمي رهيا آهن جنھن جڳھ کان ڪنھن بہ آبجيڪٽ جي رفتار معلوم ڪئي وڃي ان جڳھ کي frame of reference جو نالو ڏنو ويو جڏهن اهو مڃون ويو تہ رفتار مطالق خودمختيار ناهي بلڪي مائٽ، لاڳاپو رکندڙ، نسبتي هوندي آهي تہ ان سان گڏ هڪ ٻيو سوال جڙي ويو ڇا فزڪس جا سڀ ئي قائدا رفتار جي طرح لاڳاپو رکندڙ، نسبتي هوندا. سترهين صدي ۾ گليليو فزڪس ۾ يعني uniform motion ۾ فزڪس جي قانون نہ بدلبا گليليو ۽ نيوٽن جي زماني مان classical theory of relativity 19صدي جي آخر تائين فزڪس جي دنيا ۾ پنھنجو روعب ڄمائي رکيو پر تڏهن تائين جڏهن Maxwell نالي سائنسدان پنھنجي اليڪٽرو ميگنيٽ ٿيوري جي ذريعي هي ثابت ڪري ڇڏيو تہ هڪ اهڙي رفتار بہ آهي.
جيڪا مطلق خودمختيار آهي ۽ اها آهي روشني جي رفتار هاڻ سوال اهيو پيدا ٿي ٿو تہ آواز ان قسم جي ٻين لھرن جي طرح روشني ڪيئن ميڊيم مان گذرندي آهي تہ نيوٽن پاران هڪ ميڊيم جو تصور ڪيو جنھن کر ايٿر either جو نالو ڏنو ويو پر ايٿر کي سچ چوڻ جو مطلب هيو زمين سان گڏ انجي رفتار سان گھمندي ايٿر جي سمعت ۾ روشني جي رفتار ۽ ٻئي سمعت ۾ روشني روشني جي رفتار ۾ فرق اچڻ گھرجي پر ائين نہ ٿيو ماڪل سن ۽ مورلي نالي سائنسدانن پاران هڪ تجربو ڪيو ويو جنھن کي مائيڪل سن مورلي ايڪسپرمنٽ جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي انھن نتيجو ڪڊهيو تہ روشني جي رفتار ٻن مختلف سمعتن ۾ هڪ ئي آهي انجو مطلب اهيو ٿيو تہ ايٿر نالي ڪو ميڊيم موجود نہ آهي يعني روشني جي رفتار ڪنھن ميڊيم جي relative ناهي بلڪي absolute آهي ۽ هر سمعت ۾ هڪ جھڙي آهي 19 صدي جي آخر ۽ 20 صدي جي شروعات جو وقت سائنسدانن جي هلچل جو وقت هيو نيوٽن جي چوڻ هيو تہ زمان ۽ مڪان اسپيس ٽائيم ڪنهن فريم آف ريفرنس تي ڊپينڊ ناهن ڪندا نيوٽن موجب هي ٻئي invariant quantity آهن يعني انھن کي تبديل نٿو ڪري سگھجي پر روشني جي رفتار constant جي پهلي هڪ سائنسدان جي دماغ ۾ اهڙي هلچل مچائي تہ ان سان پيدا ٿي انجي سوچ نيوٽن جي قائدن کي هلائي ڇڏيو.
ان سائنسدان جو نالو هيو البرٽ آئنسٽائين 1905ع ۾ جرمني ۾ آئنسٽائين جا چار ريسرچ پيپر ڇپيا جن مان هڪ electrodynamics of The moving body جيڪو بعد ۾ special theory of relativity جي نالي سان ڄاتو ويو آئنسٽائين جي relativity ۾ ٻن قسم جي تصور هيا هڪ relativity of space ۽ ٻيو relativity of time آئنسٽائين ٻڌايو تہ زمان مڪان اسپيس ۽ ٽائيم ٻئي variant آهن انھن پنھنجي رياضي کي ڪلڪيوليشنز جي ڊريعي ثابت ڪيو تہ ڪنھن جسم جي لمبائي ٻہ مشاهدو ڪرڻ وارن جي ويجھي مختلف ٿي سگھجي ٿي آئنسٽائين جي ان concept کي length contraction جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي انکي سمجھڻ جي لاءِ مڃي وٺجي تہ ڪو ٻہ مشاهدا ڪرڻ وارو آهن پھريان هلندڙ گاڏي ۾ آهن ۽ ٻيون رستي جي ڪناري تہ بيٺو آهي جڏهن گاڏي روشني جي رفتار سان گڏ اتان کان گذرندي تہ پنج ميٽر جي اها گاڏي سڪڙجي ڪري اڌ ميٽر کان بہ گهٽ ٿي ويندي پر گاڏي ۾ ويٺل ماڻھن کي ان شي جو ڪڏهن بہ احساس نہ ٿيندو تہ گاڏي سا گڏوگڏ انجو جسم بہ سڪڙجي ڪري گھڻو گھٽ ٿي ويو آهي ان موجب رستي تي بيٺل ماڻھو ۽ انجي ويجھي واريون شيون سڪڙجي ويون آهن.
آئنسٽائين موجب هي length contraction ٻنھي مشاهدو ڪندڙ جي فريم آف ريفرنس تي ڊپينڊ ڪري ٿي آئنسٽائين جي اسپيشل ٿيوري آف ريليٽوٽي جو ٻيو concept هيو ٽائيم ڊليشن يعني ٻن مشاهدي ڪرڻ وارن جون گھڙين جو ٽائيم بہ الڳ الڳ ٿي سگھجي ٿو آئنسٽائين موجب ڪنھن بہ شي يا فريم آف ريفرنس جي رفتار روشني جي رفتار جي برابر ٿي وڃي تہ ان آبجيڪٽ يا فريم آف ريفرنس جو ٽائيم سست ٿي ويندو زمان ۽ مڪان اسپيس ۽ ٽائيم جي ان variation کي اسان پنھنجي عام زندگي ۾ محسوس ناهيو ڪري سگھندا ڇوجو اسانجي رفتار روشني جي رفتار جي مقابلي ۾ ڪجھ بہ نہ آهي جيئن تہ 300000km/سیڪنڊ آهي آئنسٽائين پنھنجي اسپيشل ٿيور آف ريليٽوٽي ۾ صدين کان موجود زمان مڪان اسپيشل ۽ ٽائيم جي absolute هجڻ جي تصور کي غلط ثابت ڪري تہ ڇڏيو پر جيئن تہ چوندا آهن سائنس جا ٽي طريقيڪار هوندا آهن.
ھاڻي مشڪل هئي تہ ٽائيم جي تبديلي کي تجرباتي طور تي ڪيئن آزمايو وڃي آئنسٽائين جي ان رياضياتي حل ڪيل پرنسپل تي 1977ع ۾ ناسا هڪ تجربو ڪيو انھن هڪ سيٽلائيٽ تي ڪجھ گاڏيون ڇڏيون انھن گاڏين کي ڇڏڻ وقت انھن جو ٽائيم زمين جي ٽائيم سان موجب ڪري ڇڏيو انھن گاڏين کي زمين جي گردش سيٽلائيٽ سان گڏ ڪجھ چڪر لڳائڻ کانپوءِ واپس زمين تہ آنڌو ويو ۽ انھن جو ٽائيم ڏٺو ويو تہ نتيجو حيران ڪندڙ هيو انھن گھڙين جو ٽائيم زمين جي گهڙين جي ٽائيم کان آهستي هلي رهيو هيو ۽ هي آئنسٽائين جي relativity اضافيت جي وجهہ سان ئي هو آئنسٽائين هڪ اهڙو سائنسدان هيو جيڪو پنھنجي قابليت کي تصور ۾ جنم ڏيندا هيا ۽ ان رياضي جي فارمولي ۽ ڪجھ equations مساواتن جي ذريعي ثابت ڪندا هيا جن کي بعد ۾ سائنسي تجربي طور تي صحيح پائيندا هيا.
انڪري آئنسٽائين ٻين سائنسدانن کان مختلف مڃيا ويندا هيا 1905ع جي ويجهي آئنسٽائين پاران special theory of relativity جو اخباري ڪالم لکيو ان وقت اهوئي Swiss Patent جي آفيس ۾ ڪلارڪ هيٺ ڪم ڪري رهيا هيا اهو ئي وقت هيو جڏهن انھن relativity اضافيت جي اسپيشل ٿيوري کي اڳتي وڌائيندي هڪ ٻئي شيء ڏني جيڪا هڪ ننڍي فارمولي جي صورت ۾ انھن جي نالي سان گڏ ھميشہ جي لاءِ جوڙي وئي ۽ اهو فارمولو هيو E=mc^2 انجو مطلب هيو تہ مادو توانائي ۾ ۽ توانائي مادي ۾ بدلجي سگھجي ٿي.
E=mc^2
ان ئي مساوات ڪارڻ دنيا ايٽومڪ انرجي کي ڄاڻي سگھي جنھن سان بعد ۾ سائنسدانن ايٽم بم ٺاهيا.
آئنسٽائين تہ اهو ثابت ڪري ڇڏيو تہ اسپيس ٽائيم زمان ۽ مڪان مطلق خودمختيار absolute نہ آهن پر هاڻي انھن جي سامھون هڪ ٻيو سوال هيو تہ نيوٽن موجب ٻن مساواتن جي وچ جو gravitational field ڪشش ثقل stationary ساڪن هوندي آهي ۽ هي زمين ۽ سج تہ بہ مڙيل آهي جيڪڏهن اهيو تصور ڪيو وڃي تہ سج هڪ دم فنا ٿي وڃي تہ زمين انهي محل پنھنجي مداري کي ڇڏي ڪري خلا ۾ گم ٿي ويندي ڇوجو سج سان گڏ انجي ڪشش ثقل ختم ٿيڻ جو اثر زمين تي يڪدم ٿيندو پر زمين تہ ان ڳالھ جو پتو اٺن منٽن کانپوءِ پوندو ڇوجو سج جي روشني کي زمين تائين اچڻ ۾ پڻ اٺ منٽ لڳندا آهن.
انجو مطلب اهيو ٿيو تہ سج جي ڪشش ثقل جي اثر جو پتو زمين تي سج جي روشني پھچڻ کان پھريان لڳي ويندو. ۽ هي ڳالھ relativity اضافيت جي اسپیشل ٿیوری تي پوري نٿي لھي ڇوجو اسپيشل ٿيوري آف ريليٽيوٽي موجب ڪابہ فزڪس انٽريشن روشني جي رفتار کان تيز سفر نٿي ڪري سگھي ھاڻي آئنسٽائين جي سامھون اهيو سوال هيو اسپيشل ٿيوري آف ريليٽيوٽي ۽ نيوٽن جي gravitational laws جي وچ ۾ بيٺو هيو پر چوندا آهن نہ سائنس جون غلط وضاحتون ئي صحيح نظريات جو رستو ڏيکارينديون آهن جيڪڏهن هي غلط آهي تہ پوءِ سچ ڇا آهي ان مثال کي حل ڪرڻ جي لاءِ سائنسدانن ۾ هلچل ٻيھر شروع ٿي وئي ۽ ڏهن سالن کانپوءِ يعني 1919ع ۾ جيڪي نتيجا سامھون آيا اهوئي حيران ڪندڙ هيا آئنسٽائين پاران اهيو دعوا ڪئي وئي تہ زمان ۽ مڪان اسپيس ٽائيم ۾ ڪنھن بہ ڳري جسم جي موجودگي جي وجهہ سان curvature يعني خم موڙ پيدا ٿي ويندو آهي جنھن جي وجهہ سان ڪشش ثقل پيدا ٿيندي آهي آئنسٽائين ٻڌايو تہ ڪشش ثقل زمان ۽ مڪان جي جيوميٽري تي اثر انداز هوندي آهي جنھن سان ٻن عتراضن جي وچ جو گھٽ مان گھٽ فاصلو هڪ سڌي لڪير جي بجائي curved يعني مڙيل هوندو آئنسٽائين جي curved Space theory کي ائين بہ سمجھي سگھجي ٿو تہ انجو رستو سڌو نہ بلڪي curved يعني مڙيل هوندو آهي ۽ انهيءَ curved Path جي وجهہ سان هوائي جھاز ڪراچي کان آمريڪا جو گھٽ ۾ گھٽ فاصلو طئي ڪندو آهي ڇوجو زمين گول آهي ۽ ان تي جيڪا جيوميٽري هلندي آهي اها curved آهي.
آئنسٽائين ٻڌايو تہ روشني تہ سڌي ئي هلندي آهي پر ڪنھن آبجيڪٽ جي ڪشش ثقل جي وجهہ سان خلا ۾ جيڪا curve موڙ پيدا ٿيندي آهي انکان گذرڻ کانپوءِ روشني بہ مڙئي ويندي آهي ڪشش ثقل جي وجهہ سان روشني جي مڙڻ وارو دعوو ۽ ان سان اهيو ثابت ڪرڻ تہ خلا ۾ موڙ آهي آئنسٽائين جي ٻئي ٿيوري جرنل ٿيوري آف ريليٽيوٽي.
هئي جنھن ڪشش ثقل گريوٽي کي سمجھڻ ۽ پرکڻ جو نظريو ئي بدلائي ڇڏيو.
آئنسٽائين جي ان جرنل ٿيوري آف ريليٽيوٽي نيوٽن جي gravitational laws کي بہ هارائي ڇڏيو آئنسٽائين چيو تہ ٽائيم خلا اسپيس کان مڪمل طور تي الڳ ۽ independent آزاد خودمختيار نہ ٿي ڪري هڪ combined object جي صورت ۾ آهي جنھن کي زمان ۽ مڪان چئبو آهي.
آئنسٽائين جي ان اسپيس ٽائيم جي ڦيري کي ائين بہ سمجھي سگھجي ٿو تہ هڪ چادر وٺي ڪري چئن پاسن کي ڪنھن جڳھ تي ٻڌي ڇڏيو جنھن سان اها ڇڪجي سڌي ٿي وڃي هاڻ انجي مٿان هڪ فٽ بال رکيو تہ ان سڌي چادر ۾ هڪ curve يعني کڏو يا ڦيرو ٺهي ويندو هاڻ هڪ ٻئي ننڍڙي ڪرڪيٽ جي بال کي ان چادر تي رکيو تہ وڏي بال سان چادر ۾ پيدا ٿيل curve موڙ ۾ ننڍو بال ڪرڻ لڳندو ۽ ان وڏي بال سان ٽڪرائجي ٻيهجي ويندو هاڻ جيڪڏهن ان چادر کي اسپيس ٽائيم مڃجي ۽ فٽ بال کي زمين تصور ڪجي تہ ان زمين جي وجهہ سان اسپيس ٽائيم ۾ جيڪو curve موڙ پيدا ٿيندو انکي ڪشش ثقل gravity چئبو آهي هر آبجيڪٽ پنهنجي هجم موجب اسپيس ٽائيم ۾ curve موڙ بہ ايترو وڏو ڪندو جنھن جي وجهہ سان انجي ڪشش ثقل بہ وڌيڪ هوندي ان لاءِ زمين جي مقابلي جو هجم جي وزن سان وڏا سيارا آهن انجي ڪشش ثقل بہ زمين کان وڌيڪ هوندي آهي آئنسٽائين روشني جي موڙ ۽ اسپيس ٽائيم ۾ curve موڙ کي ثابت ڪري نيوٽن کي غلط ثابت تي ڪري ڇڏيو پر هي ڳالھ بہ هئي تہ انجو تجربو experiment ڪيئن ڪيو وڃي 1919ع ۾ ڪجھ برٽش سائنسدانن سج گرھ جي ٽائيم جون ڪجهہ تصويرون وٺي رهيا هيا تہ انھن کي هڪ اهڙي ستاري جي تصوير نظر آئي جنھن جي پوزيشن حقيقت ۾ سج جي پويان لڪيل هئي ۽ ائين ان لاءِ ٿيو ڇوجو ان ستاري مان نڪرندڙ روشني سج جي ڪشش ثقل جي وجهہ مان مڙيل ۽ انجي تصوير ان ستاري جي اصل پوزيشن کان هٽي ڪري نظر آئي.
ڪمال جي ڳالھ هئي تہ آئنسٽائين جي تصوراتي نظري ۽ ميٿاميٽيڪل حساب هڪ دفعو ٻيهر سچ ثابت ٿئي ۽ آئنسٽائين جي ان نظري ڪائنات جا گھڻا راز پڌرا ڪيا جنھن جي وجهہ سان بليڪ هول جھڙن تصورن جنم ورتو جتي ڪشش ثقل ايتري گھڻي هوندي آهي جو روشني بہ اتان کان نڪري ناهي سگھندي آئنسٽائين جي اسپيس ٽائيم ٿيوري جي بنياد تي سائنسدانن ٽائيم ٽريول جو تصور ڪيو تہ ڇا اسان مستقبل ۾ وڃي سگھون ٿا.
اسٽيفن هاڪنگ گذريل دور جا مشهور سائنسدان آهن بگ بينگ ۽ بليڪ هولز جھڙين اصلاحاتن کي سمجھاڻ وارا اسٽيفن هاڪنگ ٽائيم ٽريول جي لاءِ هڪ اهڙي ٽرڪ جو تصور ڪيو جيڪا زمين جي ويجهي ٺھيل هجي ۽ ان ٽرڪ تي هلندڙ سپر فاسٽ ريل جي اسپيڊ km/sec 300000 يعني روشني جي رفتار جي برابر هجي تہ اها ريل زمين جي ويجهي چڪر لڳائڻ شروع ڪندي جيڪا هڪ سيڪنڊ ۾ زمين جي گردش جا ست چڪر مڪمل ڪندي جنھن ۾ ويٺل ماڻھو مستقبل ۾ تہ وڃي سگهندا پر واپس نٿا اچي سگھن يعني ون وئي ٽڪيٽ ٽو دي فيوچر جڏھن ريل جي رفتار روشني جي رفتار جي برابر پھچي وڃي تہ ريل ۾ ويٺل ماڻھن جو ٽائيم سست ٿي ويندو ۽ انھن مسافرن جي سوچڻ سمجھڻ جي صلاحيت ۽ انھن جي جسم ۾ خلين جي اندر ڪيميڪل ري ايڪشن بہ گھڻو سست ٿي ويندو ۽ ريل ۾ ويٺل ماڻھن موجب زمين جو ٽائيم گھڻو تيزي سان گذرندي محسوس ٿيندو ايترو تيز جو ريل جا لمحا زمين جي سالن ۾ بدلجي ويندا جڏهن اها ريل بيهجي ويندي تہ انھن ماڻھن جي ڪجھ ڪلاڪن جي سفر جي دوران زمين تي سئو سال کان بہ وڌيڪ جو عرصو گذري چڪو هوندو ۽ اهوئي ماڻھو پاڻ کي مستقبل ۾ محسوس ڪندا شروعات کان وٺي اڄ تائين فزڪس جي ان سفر تي نظر وڌي وڃي تہ هي ڏسڻ ۾ ايندو تہ جيترا بہ سائنسدان هيا انهن ۾ ڪجھ سائنسدانن جا نظريا غلط ٿيا ۽ ڪجھ صحيح ثابت ٿيا پر هڪ ڳالھ جيڪا سڀني کان مختلف آهي هڪ قانون جيڪو سڀني اپنايو اهو قانون آهي nature ۽ انجي قانونن کي پرکڻ جي ڪوشش ڪرڻ ۽ جڏهن تائين ان قانون کي فالو ڪيو ويندو فزڪس جو هي سفر ائين ئي جاري ساري رهندو.
888ع
ڊسمبر
زمرو:888ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
اڪيواري
اڪيواري/اڪيواڙي: هي هڪ ديهه جو نالو آهي جيڪا ڪراچي ۾ آهي، موجوده حسن اسڪوائر، نيشنل اسٽيڊيم، شانتي نگر، محمد علي سوسائٽي ۽ طارق روڊ واري علائقي ۾ -اڪ- گهڻا هوندا هئا، -ان- ڪري هي علائقو اڪين واري، ”اڪن وارو پٽ“ مشهور هو، جيڪو بعد ۾ بگڙجي -اڪيواري- ۽ اڪيواڙي ٿيو. هن ديهه جون حدون پراڻي سبزي منڊي جي سامهون موجوده الهلال هائوسنگ سوسائٽي، -آغا خان- اسپتال، محمد علي سوسائٽي کان ريلوي لائين تائين، ٻئي پاسي موجوده يونيورسٽي روڊ جيڪو ڪجهه وقت اڳ تائين گڏاپ ۽ -ٿاڻو بولا خان- روڊ جي نالي سان مشهور هو، شهر ڏانهن ويندي هن جي کاٻي پاسي مدو ڳوٺ، سفاري پارڪ لڳ مولڙي -جبل- کان -آمري- ڍوري تائين ۽ اڳتي هلي ناٿا خان پل جي وچ تائين هن ديهه جون حدون آهن. سي او ڊي وارو فوجي علائقو، ڊالميا، سيمنٽ فيڪٽري، عزيز -ڀٽي- پارڪ، -اردو- يونيورسٽي، نيپا، سوڪ سينٽر، ضلع ڪائونسل ڪراچي جي پراڻي آفيس وارا علائقا انهيءَ ديهه ۾ آهن.
ميهڙ تعلقو
تاريخ
ميھڙ کي تعلقي جي حيثيت برٽش انڊيا واري دور ۾ ملي. امپيريل گزيٽيئر ۾ ذڪر ٿيل آهي تہ: ميھڙ لاڙڪاڻي ضلعي جو ھڪ تعلقو ھيو ان وقت سنڌ اڃان بمبئي جو حصو ھئي.ميھڙ جي جاگرافيائي بيهڪ 27`10`44.23"N 67`49`25.34"E جي وچ ۾ ھئي ۽ سامونڊي سطح کان 162 فٽ اوچائي تي واقع ھيو. 1901 ۾ ان جي آبادي 58,434, جڏهن ته 1891 ۾ 48,320 ھئي. 1901 ۾ ميھڙ تعلقي ۾ 64 ڳوٺ ھئا. ابادي جي گھاٽائي ھڪ چورس ميل ۾ 178 ڄڻا ھئي. 1903 ۽ 1904 واري مالياتي سال ۾ ھن تعلقي جا لينڊ روينيو ۽ محصولات 2.8 لک  روپيا ھيو. ھن تعلقي کي پاڻي اولھ ناري مان ملندو ھيو ۽ ان جي فيڊرن مان ھڪ تي جوئر، ۽ چانورن جو فصل ٿيندو ھو. 1874 جي ٻوڏ کان اڳ ميھڙ زرخيز ھوندو ھيو پر ٻوڏ کان پوء پاڻي لوڻياٺو ٿي ويو ۽ باغ ناس ٿي ويا. اولھ طرف ٽڪرين ۾ پوک مينھن تي ٿيندي ھئي:
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ميمڻ
ميمڻ ھڪ خاص طرز ثقافت جا ماڻھو آھن، انھن مان گهڻن جو لاڳاپو ڏکڻ ايشيا جي اترين علائقن سان آھي۔ميمڻ ڪيترن ئي گروھن ۾ ورهايل آھن۔ ڪاٺي وار گروھ پنھنجو پاڻ کي رڳو ميمڻ جي سڃاڻپ سان متعارف ڪرندا آھن۔ سنڌي ميمڻ اھي آھن جيڪي سنڌ جا رھائشي ھجن۔ ڪڇي ميمڻ جو تعلق ”ڪڇ“ سان آھي ۽ ”ڪڇي“ ٻولي ڳالھائيندا آھن۔اوکائي ميمڻ جو تعلق اوکا پورٽ سان آھي ۽ اھي ميمڻي ٻولي ڳالھائيندا آھن۔
هيءُ به اصل هندو لوهاڻا هئا، جي پوءِ مسلمان ٿيا. پندرهين عيسوي صديءَ ۾ سيد يوسف الدين قادري بغداد مان ٺٽي آيو ۽ انهيءَ جا هُو مريد ٿيا ۽ پوءَ ڪڇ ڀُڄ ۽ بمبئيءِ جي پاسي ڏي ويا. ڪڇي ميمڻ وڏا واپاري آهن. اُهي سُني ۽ ديندار آهن. گھڻن جي راءِ آهي ته ميمڻ اڪثر پاڻ کي قاضي ۽ آخوند سڏئيندا آهن، جو اڪثر ٻارن کي پڙهائيندا آهن ۽ مسجدن ۾ مُلا ٿي رهندا آهن ۽ واپار به ڪندا آهن.
لهاڻن جو ڦري ميمڻ ٿيڻ
اينٿوون صاحب هڪ ڪتاب بمبئي کاتي جي قومن ۽ ذاتين بابت لکيو آهي. انهيءَ ۾ اهو لکي ٿو ته ’پيران پير دستگير‘سنه 1165ع ۾ بغداد ۾ رحلت ڪئي (گذري ويو). دنيا مان موڪلائڻ کان اڳ، پنهنجي پٽ تاج الدين کي هدايت ڪيائين ته تون هندستان ۾ وڃي رهه، اتي جي ماڻهن کي اسلام جي روشني ڏيکار (سومرا ۽ سما شايد انهيءَ وقت مسلمان ٿيا). سيد تاج الدين کان پنج پيڙهيون پوءِ، سيد يوسف الدين قادري پيدا ٿيو. تنهن کي سنه 1421ع ۾ خواب ۾ آيو، ته تون سنڌ ۾ وڃي اتي جي ماڻهن کي اسلام جي راهه ڏيکار. اهو صاحب جنهن وقت سنڌ ۾ آيو، تنهن وقت سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ٺٽو هو، ۽ اتي جو حاڪم سما گهراڻي جو مرڪب خان هو‘. اينٿوون صاحب لکي ٿو ته ’من جي صاحبي‘ 1351ع کان وٺي 1521ع تائين هلي ۽ اهو مرڪب خان، جو شايد ڄام رائدان (سنه 1454ع) هو، تنهن سيد صاحب کي ججهي عزت ڏيئي پنهنجو مهمان ڪري رهايو. انهيءَ حاڪم وٽ ماڻڪجي نالي هڪ سيٺ برک هو، جو لهاڻن جي چوراسي لکن يا برادرين جو مکي هو. ٺٽي جو حاڪم هن سيد صاحب جو مريد ٿيو، ته سيٺ ماڻڪجيءَ به پنهجي حاڪم جي پيروي ڪئي، ۽ پنهنجن ٽن پٽن مان ٻن پٽن ۽ لهاڻن جي ست سؤ آڪهين سميت شاهه صاحب جو مريد ٿيو ۽ دين اسلام اختيار ڪيائين. سيٺ ماڻڪجيءَ جو پٽ سيٺ رائجي هو، تنهن تي احمد نالو پيو. رائجي جا ٻه پٽ سندر جي ۽ هنسراج هئا، سي آدم ۽ تاج محمد سڏجڻ ۾ آيا. لهاڻن ۾ ڪي ”موٽا“ ڪوٺبا هئا، پر پوءِ لهاڻن توڙي موٽن تي نالو پيو ”ميمڻ“ يعني ”مومن“ يا ايمان آڻيندڙ (ڌڻيءَ جي وحدانيت ۾). انهيءَ وقت ٻين لهاڻن درياءَ شاهه کي پڪاريو هو ۽ درياءَ شاهه سندين پڪار اونائي هئي‘- هن مان سمجهجي ٿو ته اڏيري لال جي جنم ڌارڻ کان پنج صديون کن پوءِ جي هي ڳالهه آهي: هي موقعو ئي ٻيو پيو ڀانئجي.
اينٿوون صاحب هيئن به لکيو آهي ته ’ڀُڄ ۾ جاڙيجو راءُ کنگهار 1548ع تائين حاڪم هو. هن ٺٽي جي ميمڻ کي دعوت ڏيئي ڀُڄ ۾ گهرايو، جتي هو پنهنجو پاڙو ٻڌي وڃي رهيا. اتان پوءِ ڪنهن وقت ڪڇي ميمڻ ڪاٺياواڙ ۽ گجرات ڏي ويا. سورت (Soorat) جو شهر 1580ع کان وٺي 1680ع تائين وڻج واپار ڪري برک هو، ۽ هيءُ ميمڻ اهو وقت اتي رهي ساڄا ٿي پيا هئا. سورت جي واپار جو پوءِ چلتو گهٽيو، ته ڪيترا ميمڻ بمبئيءَ ڏي ويا‘- مطلب ته ڪڇ ۽ بمبئيءَ وارا ميمڻ به سنڌ جي لهاڻن مان آهن.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سنڌ زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب زمرو:ڀارت
ستو
سَتُو ھڪ قسم جو اٽو آھي، جنھن کي مختلف ڪڻڪ، جوَ وغيره کي باھ تي پچائي ڪري حاصل ڪيو ويندو آھي. ان کي پوءِ مشروبن ۾ وجھي ڪري شربت ٺاھيو ويندو آھي ۽ ڪيترن ئي قسمن جي ٻين کاڌن ۾ به انکي استعمال ڪيو ويندو آھي. ھي پاڪستان ۽ ھندستان ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو پر ڪيترن ئي عرب علائقن ۾ به ستو استعمال ڪيو وڃي ٿو جتي انکي سويق چوندا آھن.
حوالا
زمرو:ڀارتي کاڌا
1475ع
ڊسمبر
زمرو:1475ء زمرو:سال
سخن سچار (ڪتاب)
سخنِ سچار رسالو فقير سچار علي “صابر” جي شاعري ۽ ڪلام تي ٻڌل آهي، جنهن جو مرتب فقير غلام حيدر لغاري ڪئي آهي، جڏهن تہ نظرثاني محمد خان لغاري آهي، هي رسالو 8244 صفحن تي ٻڌل آهي ۽ ملهہ 800 رپيا رکيو ويو آهي.
ائٽم
thumb|ائٽم thumb
''هوا، مٽي، پاڻي ۽ ڌاتو وغيره دنيا جون سڀ شيون مادي جون ٺهيل آهن. ان مادي جي ڪنهن ننڍڙي ذري جي ماليڪيول کي به ٽوڙي ايترو ننڍڙو ڪجي، جو ڏسي نه سگهجي. اهڙي ذري کي ائٽم چئبو آهي. ٻين لفظن ۾ ته سڄي ڪائنات ائٽمن جي ٺهيل آهي، جنهن ۾ ڪيترائي عنصر پنهنجي ڌار ڌار شڪل رکن ٿا. سائنسي تجربن کان پوءِ ائٽم کي به ٽوڙيو ويو آهي، جنهن ۾ اليڪٽران، پروٽان ۽ نيوٽران هوندا آهن.''
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:ڪيميا
ورلڊ بينڪ
ورلڊ بئنڪ (World Bank) هڪ بين الاقوامي مالياتي ادارو آهي جيڪو سرمائيداري منصوبن جي پيروي ڪرڻ جي مقصد لاء گهٽ ۽ وچين آمدني ملڪن جي حڪومتن کي قرض ۽ گرانٽس فراهم ڪري ٿو.
انسان (رسالو)
محمد عثمان ڏيپلائي جي ادارت هيٺ شايع ٿيندڙ هفتيوار ”-انسان-“ حيدرآباد جو اجراء 3 مئي 1959ع کان ٿيو. پهريون شمارو ”شهيد انسانيت“ نمبر جي صورت ۾ آيو. ڪور تي ابراهام لنڪن جي -تصوير- ڏنل هئي، جنهن جي هيٺان سندس مشهور مقولو درج ٿيل هو. ”جهڙيءَ طرح آءُ ڪنهن جو غلام ٿيڻ پسند نه ڪندس، اهڙيءَ طرح ڪنهن کي غلام بڻائڻ به گوارا نه ڪندس.!“ هفته وار ”-انسان-“ -پاڪستان- ٺهڻ کان پوءِ سنڌيءَ ۾ پهريون فيملي ميگزين چئي سگهجي ٿو. منجهس ڏيپلائي صاحب جي لکيل جديد -ترقي- پسندانه انساني ارتقاء جي سائنسي نظريئي جي آسان زبان ۾ سمجاڻي، جاهلانه عقيدن ۽ رسمن خلاف لکڻيون، سنڌي -تهذيب- ۽ زبان خلاف ٿيندڙ حڪومتي سازشن خلاف پرزور احتجاج، ”ٻارن جا صفحا“، ”عورتن جا صفحا“، ”فلمي صفحا“، ”دنيا جهان جون خبرون“، ”تبصرا“، ”-تنقيد-“ وغير، مطلب ته ”-انسان-“ هڪ مڪمل فيملي ميگزين هو. -انسان- جا خصوصي شمارا تاريخي اهميت جا حامل آهن. مثلاً ”-آزادي- نمبر، شهيد لو سمبا نمبر، ٽالسٽاءِ نمبر، سچل سرمست نمبر، ڀٽائي نمبر، سنڌ مدرسه نمبر“ وغيره رسالي جو آخري شمارو 27 فيبروريءَ 1961ع تي شايع ٿيو. تنهن کانپوءِ سرڪار طرفان مٿس بندش عايد ٿي.
ادريسي
ابو عبدالله بن ادريس عرب جو مشهور مؤرخ ۽ جاگرافي نويس هو، شريف ادريسيءَ جي نالي سان بہ سڏيو ويو، سبتہ (مغرب اقصيٰ) ۾، 492ھ/1099ع ۾ ڄائو. قرطبہ (اسپين) ۾ تعليم حاصل ڪيائين. آفريڪا ۽ يورپ جي ڪيترن ئي ملڪن جي سياحت ڪيائين ۽ اتان جي ڪارآمد معلومات حاصل ڪيائين. آخرڪار صقليہ جي نارمن بادشاھ راجر ٻئين کيس پنهنجي درالحڪومت پلرمو ۾ گهرايو. ادريسيءَ سندس فرمائش تي دنيا جو نقشو ۽ مفصل جاگرافي ”نزهت المشتاق“ جي نالي سان تصنيف ڪئي، جيڪا هڪ مستند ڪتاب جي حيثيت سان صدين تائين مشرق ۽ مغرب ۾ مقبول رهي. هن بادشاھ لاءِ چانديءَ جو ڪرہ بہ ٺاهيو هو. سال 549ھ/1154ع ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1099ع جون پيدائشون زمرو:1154ع جون وفاتون
889ع
ڊسمبر
زمرو:889ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
آبدوز شڪن
thumbnail|هڪ آبدوز شڪن انگريزي ۾ ان هٿيار کي (Anti- submarine) چئبو آهي. هن جنگي هٿيار سان آبدوز کي تباهه ڪري سگهبو آهي. پاڻي اندر ڪنهن دشمن ملڪ جي آبدوز کي تباهه ڪرڻ لاءِ آبي بم، آبي توپون، آبدوز سرنگهون ۽ تارپيڊو خاص ايجادون آهن. هن وقت ترقي يافته ملڪن وٽ جديد قسم جا آبدوز شڪن موجود آهن. ٻي عالمي جنگ دوران آبدوزن جو پتو لڳائڻ لاءِ سونار (sonar) نالي اوزار نهايت ڪارگر ثابت ٿيو. آبدوز ٻيڙو هڪ آبدوز شڪن سان آساني سان تباهه نه ٿيندو آهي، ڇهه کان ست بحري جهاز گڏجي مٿس حملو ڪندا ته ڪو نه ڪو گولو کيس لڳي پوندو ۽ آبدوز کي ٻوڙي ڇڏيندو.
آمور اوبلاسٽ
امور آبلاسٽ   روس جو صوبو يا آبلاسٽ جو نالو آهي جيڪو روسي آئين مطابق فيڊرل سبجيڪٽ يا وفاقي ايڪو آھي. اھو روس جي آخري اوڀر ۾ امور ندي ۽ زييا ندي جي ڪنارن سان واقع آهي. ان جو صدر مقام بلاگوويئيشچينسڪ شھر آھي جنھن جو بنياد 1856ع ۾ پيو ھو. ھي آبلاسٽ روس ۾ سون جي کاڻن جو مرڪز آهي. ھن علائقي م پھچ لاء ٻہ ريلوي لائينون ميسر آهن جن ۾ ٽرانس سائبيريائي ريلوي ۽ بيڪال امر مين لائين شامل آهن. 2010 ۾ ھن آبلاسٽ جي آدمشماري 8,30,103 ھئي. ھن آبلاسٽ جو نالو امر ندي تان پيل آهي. ھي آبلاسٽ يا صوبو روس جي ڏکڻ اوڀر ۾ امور ندي جي ڏکڻ ۽ اسٽينوووئي جبلن جي قطار جي اتر ۾ واقع آهي. ان جون حدون اتر ۾ سيکا ريپببلڪ سان، اوڀر ۾ کبارووسڪ ڪرائي ۽ يھودين جي خودمختيار آبلاسٽ سان، ڏکڻ ۾ چين جي صوبي ھيلانگجيئينگ سان ۽ اولھ ۾ زابيڪلسڪي ڪرائي سان ملن ٿيون.
فقير سچار علي “صابر”
فقير سچار علي صابر انهن بزرگن ۾ شامل هو، جن پنهنجو پيغام شعر جي صورت ۾ ڇڏيو، هو بلند پائي جو شاعر هجڻ سان گڏ خوش خط بہ هو، سندس شاعريءَ جو ڳچ حصو سندس ئي اکرن ۾ لکيل مليو، هن جو ڪلام تصوف جي باريڪ نقطن سان مالامال آهي، هو 1975ع ۾ جيمس آباد ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
آنڌرا پرديش
آنڌرا پرديش   انڊيا جي 29 رياستن ۽ يونين ٽيريٽرين مان ھڪ رياست جو نالو جيڪا پکيڙ ۾ انڊيا جي ستين وڏي رياست آھي جنھن جي پکيڙ 160205 km2 . آھي. 2011 جي آدمشماري مطابق ھن رياست جي آبادي 49,386,799 ھئي. ھن رياست جو سڀ کان وڏو شھر وساکاپٽنم. ھن رياست جي سرڪاري ٻولي تيلگو آھي. ھن رياست جو اتر اولھ وارو حصو ڌار ڪري 2 جون 2014 تي قائم ٿيل نئين رياست تلنگانا جو حصو بڻايو ويو. حيدرآباد ڊگھي وقت تائين آنڌرا پرديش جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ھو ء اھو بہ تلنگانا ۾ شامل ڪيو ويو پر ساڳي وقت حيدرآباد آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا ٻنھي جو گادي جو هنڌ بڻيو. آنڌرا پرديش ري آرگنائيزيشن ايڪٽ، 2014 تحت حيدرآباد جي ڏھن سالن تائين آنڌرا پرديش جي قائم مقام گادي جي ھنڌ طور حيثيت برقرار رکي وئي. نئون ڊي فيڪٽو گاديءَ جو هنڌ امراوتي آنڌرا پرديش ۾ واقع آهي ۽ آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن ڊولپمينٽ اٿارٽي (APCRDA) جي اختيار ھيٺ آھي. ھن رياست جو ساحلي ڪنارو 974 km آھي جيڪو انڊيا جو گجراتي ساحل کان پوءِ ٻيون نمبر وڏي ساحل آھي.
جاگرافي
ھن رياست جون حدون اتر اولھ ۾ تلنگانا، اتر اوڀر ۾ ڇتيس ڳڙھ ۽ اوڙيسيا، اولھ ۾ ڪرناٽڪا، ڏکڻ ۾ تامل ناڊو ۽ اوڀر ۾ بنگالي سمنڊ سان ملن ٿيون.
ھن رياست ۾ ٻہ نديون وھن ٿيون جن ۾ ڪرشنا ندي ۽گوداواري ندي
alt=|thumb|ڪاڪيناڊا لڳ [[تمر جو ٻيلو]]
2014 جي رياستي ورھاست بعد ٻيلن واري زمين ھن رياست ۾ 22,862 km2 آھي.
ٻوليون
ھن رياست جي سرڪاري ٻولي تيلگو آھي. جيڪا ھندوستان جي ڪلاسيڪي ٻولي قرار ڏني وئي آهي.
مذھب
ھتان جي ماڻھن جي اڪثريت ھندو آھي ۽ مسلمان ھتي چڱي خاصي اقليت آھي.
ترومالا وارو تروپٽي لڳ وينتڪيسوارا مندر دنيا جو ٻيون نمبر پئسي وارو مندر آھي جنھن جي زيارت لاء ھر سال لکن ۾ ماڻھو ايندا آهن. ھتي ڪرشنا ندي واري وادي ۾ ٻڌ ازم ڦھليو ۽ تقريبن ھڪ ھزار سال سن جو ھتي زور ھليو. ھن خطي ۾ ڦھلجندڙ ٻڌ ڌرم جو نالو مھايانا ٻڌازم ھيو.
انتظامي ورھاست
ھي رياست ٻن خطن ۾ ورھايل آھي: (1) ساحلي آنڌرا جنھن ۾ 9 ضلعا واقع آھن، (2) رايلاسيما جنھن ۾ چار ضلعا واقع آھن. اھڙي طرح ھي رياست ٽوٽل تيرھن ضلعن ۾ ورھايل آھي جن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:
اھي تيرھن ضلعا وري 50 روينيو ڊويژنن ۾ ورھايل آھن جيڪي 671 منڊلن ۾ ورھايل آھن جن مان سڀ کان وڌيڪ منڊل چتور ضلعي ۾ آھن جن جو تعداد 66 آھي آنڌرا پرديش ۾ 31 شھر آھن جن م 16 ميونسپل ڪارپوريشن ۽ 14 ميونسپل ڪاميٽيون شامل آھن.
سياسي نظام
thumbnail|گنتر شھر جي ضلعي عدالت
alt=|thumb|اولھ گوداواري جي اليرو ۾ ڪيليڪٽوريٽ جو ڪامپليڪس
ليجسليٽو اسيمبلي ھن رياست جو ھيٺيون ايوان آھي ۽ ليجسليٽو ڪائونسل وري مٿيون ايوان آھي جنھن جا 58 ميمبر آھن. انڊيا جي پارليامينٽ ۾ ھن رياست جي راجيا سڀا ۾ نمائندگي 11 سيٽون آهن ۽ لوڪ سڀا ۾ 25 سيٽون آهن. آنڌرا پرديش جي ليجسليٽو اسيمبلي جون 175 سيٽون آهن جن مان اوڀر گوداواري ضلعي جي حدن ۾ سڀ کان گھڻا تڪ ٽوٽل 19 تڪ واقع آھن. رياست جي ليجسليٽو ڪائونسل جون 58 سيٽون آهن جيڪو اسيمبلي سيٽن جو جملي ٽيون حصو آهي. 1962 تائين ڪميونسٽ پارٽي آف انڊيا پنھنجي سوشلسٽ اتحادين سميت ڪردار ادا ڪيو پر 1967 جي اليڪشن ۾ ھارائي ويا ايتري قدر جو مخالف ڌر جي حيثيت بہ نہ ماڻي سگھيا. ھن رياست جو پھريون وزيراعلي نيلم سنجيو ريڊي ھيو جيڪو بعد ۾ انڊيا جو صدر پڻ رهيو. 1983 ۾ تيلگو ديسم پارٽي (ٽي ڊي پي) اليڪشن کٽي ۽ اين ٽي راما رائو رياست جو وزيراعلي بڻيو ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس جي ھڪ پارٽي جي اثر ۾ ڪمي اچي وئي.
حوالا
زمرو:ڏکڻ ھندستان
ادو عبدالرحمان (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب ليکڪ امر لعل ھنڱوراڻي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جنهن ۾ مکيه ڪهاڻي ”ادو عبدالرحمان“ سان گڏ ٻيون 11 ڪهاڻيون به شامل آهن. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز جي 99 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت ڇهه رپيا آهي. هيءَ ڪتاب سنڌي ٽائيمس الهاس نگر-3 بمبئيءَ وارن 1981ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جو ٻيو ڇاپو نيو فيلڊس پبليڪيشن طرفان 1985ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. هي ڪتاب انگريزيءَ کان سواءِ هندستان جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سنڌ ۾ به ڪيئي ڇاپا پڌرا ٿيا آهن.
حوالا
زمرو:ڪتاب
نيوٽران
''نيوٽران یا تعدیلو، جوھر (atom) جو اهڙو ذرو آهي۔ جنهن ۾ نه ڪاٽو نه واڌو بار آهي. هيءُ جوھر جي مرڪز (nucleus) ۾ ملندو آهي۔'' ڪنھن بہ عنصر ۾ نيوٽرانن جو تعداد اليڪٽرانن ۽ پروٽانن جي ڀيٽ ۾ مختلف ٿي سگهي ٿو. عنصرن جي ھمزاد جو دارومدار نيوٽران تي ھوندو آھي. thumb thumb
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:علم
اصغر پسيو
اصغر پسيو (انگريزي:Asgher Pusio) سنڌي ٻولي جو شاعر آهي.
زندگي جو احوال
اصغر پسيو جو پورو نالو اصغر علي پسيو ولد رانجهن خان پسيو آهي. هيءُ 2 نومبر 1976ع تي ڳوٺ محمد بچل پُسيو، سنڌ جي دادو ضلعي ،تعلقي خير پور ناٿن شاھ ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
پرائمري تعليم اباڻي ڳوٺ محمد بچل پسيو ۾ حاصل ڪيائين. مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ هاءِ اسڪول ٿرڙي جادو شهيد مان 1995ع ۾ ۽ انٽر جو امتحان گورنمينٽ ڪاليج خيرپور ناٿن شاھ مان 1997ع ۾ پاس ڪيائين.
شاعري
اصغر پسيو شاعري جي شروعات سال 1998ع ۾ ڪئي. هن ڪيترائي گيت ۽ غزل لکيا آهن جيڪي معياري سنڌي اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيا آهن. سندس شاعري شبير شاهاڻي ۽ ٻين ڪيترن مشهور فنڪارن ڳائي آهي.
مولانا غلام صديق ميڪڻ شهدادڪوٽي
الحاج علامه غلام صديق صاحب جن مولانا نور محمد صاحب جا ننڍا فرزند هئا. سندس جاءِ ولادت ڪنڊو، تحصيل ڀاڳ، رياست قلات، ڊويزن بلوچستان آهي. سندن ولادت جي تاريخ 4 ربيع الاول 1260 هجري آهي. ابتدائي زماني ۾ ڪنڊي بلوچستان ۾ رهيا، ۽ پوءِ پنهنجي والد بزرگوار ۽ وڏي ڀاءُ مولانا ميان گل محمد صاحب جن سان گڏ، سرائي پير بخش مرحوم جي طلب موجب، شهداد ڪوٽ ضلعي لاڙڪاڻي سنڌ ۾ اچي رهيا. تعليم پنهنجي والد بزرگوار ۽ وڏي ڀاءُ مولانا ميان گل محمد صاحب کان حاصل ڪيائون، ۽ مدرسہ نور محمديه شهدادڪوٽ مان، 13 سالن جي عمر ۾، علمي فراغت جي سند حاصل ڪيائون. سندن طريقت جو سلسلو قادريه هو، ۽ حضرت قدوة العارفين مولانا ميان غلام حيدر صاحب قادريءَ جا مريد هئا. 14 سالن جي عمر ۾ کين خلافت ملي، ۽ سندن مشهور خليفا مولانا غلام محمد ڪمال ديرائي رياست خيرپور ميرس، ميان علي شير چانڊيو ديرو غيبي خان، ۽ ميان عمرالدين صاحب، وغيره هئا. علامه صاحب جا مکيه همعصر مولانا عبدالغفور همايوني، مولانا محمد هاشم ڳڙهي ياسيني ۽ مولانا عبدالرحمان صاحب سکرائي هئا. سندن فارغ التحصيل شاگردن جو تعداد تمام گهڻو آهي، جن مان علامه حسن اللہ پاٽائي، مولانا عطاءاللہ فيروزشاهي ۽ مولانا غلام محمد مهيسر (ڳوٺ ڪمال ديرو، تعلقو گنبٽ) مشهور بزرگ آهن. سندن وضع قطع نهايت سادي هئي. ”امُرُّ علي الديار ديار ليليٰ وَما حُبُّ الديار شغفن قلبي اُقبَّل ذاالجدارَ و ذاالجدارَ ولا کِن حُبَّ مَن سَکَنَ الديارَ“ (محبوب جي ملڪ مان لنگهڻ وقت سندس ڀتين جو چمڻ ان ڪري نه آهي ته ڪو مون کي ڀتين سان گهڻي محبت آهي- بلڪ انهن ۾ رهندڙ محبوب جي محبت ائين ڪرائي ٿي.) مولانا غلام صديق مرحوم فارسي ۾ ”عمليات صديقي“ وغيره غير مطبوع ڪتاب ڇڏيا آهن. سندن وفات 23 ربيع الاول 1323 هجريءَ ۾ ٿي، ۽ درگاهه صديقيه شهداد ڪوٽ ۾ مدفون آهن. مرحوم مولانا غلام محمد صاحب ڪمال ديرائي ذڪر ڪندو هو ته سندن شرعي فتوائن جو مجموعو هڪ نهايت ضخيم جلد جي صورت ۾ موجود هو، جنهن کي ”جُنگ“ نالي سان سڏيندا هئا. سندن وفات کان پوءِ اهو جُنگ پير تراب علي شاهه راشديءَ جي قبضي ۾ هو، جنهن سان مولانا صاحب جن جي نياڻيءَ جي شادي ٿيل هئي. هاڻي خبر ناهي ته اهو جنگ ڪٿي آهي. مولانا غلا محمد صاحب فرمائيندو هو ته ”ابا! انهيءَ جُنگ ۾ نظر ڪرڻ سان ائين ڏسڻ ۾ ايندو، گويا هڪ علم جو دريا آهي، جو ڇوليون هڻي رهيو آهي. مختلف فيہ مسئلن بابت عجيب و غريب تحقيق ٿيل آهن“.
آبدوز
thumbnail|آبدوز thumbnail|آبدوز آبدوز (submarine) سمنڊ جي اونھي پاڻيءَ اندر ھلندڙ ھڪ قسم جو ٻيڙو، جيڪو دشمن جي بحري جھازن کي اندر ئي اندر بارود سان Torpedoes ذريعي تباهه ڪري ٿو. دنيا جي پهرين آبدوز ٻيڙي هڪ ولنديزي انجنيئر جي. ڊريل (J. Drebble) 1620ء ۾ تيار ڪئي، جيڪا عام ٻيڙين وانگر ڪاٺ جي ٺهيل هئي، پر ان تي چمڙو چاڙهيو ويو هو ۽ چپُن سان هلائي ويندي هئي. 1776ء ۾ آمريڪي انقلاب دوران ڊيوڊ بشنيل (David Bushnell) نالي هڪ آمريڪي انجنيئر آبدوز جي ترقي يافته شڪل تيار ڪئي، جنهن وسيلي هن هڪ بحري جهاز کي ٻوڙڻ جي به ڪوشش ڪئي. اهڙيءَ ريت آمريڪا ۾ آبدوز ٻيڙين جي تياريءَ جو سلسلو شروع ٿيو. 1800ء بشنيل جي اصول تي رابرٽ فلٽن ”ناٽيلس (Nautilus) نالي هڪ آبدوز تيار ڪيو، جنهن کي جديد آبدوز جو سادو نمونو سڏي سگهجي ٿو. ان کان پوءِ آمريڪا جي ٻن انجنيئرن. جي. پي هالينڊ (J.P. Holland) ۽ سائمن لئڪ (Simon Lak) جي ڪوششن ۽ سخت محنت سان جديد آبدوز تيار ڪيو ويو، جيڪو پاڻيءَ جي مٿاڇري تي تيل سان ۽ سمنڊ اندر بجليءَ جي سگهه سان سٺي رفتار سان هلي سگهندو هو. هن سان بحري جهازن تي ڪامياب حملا به ڪيا ويا. 1900ء ۾ اهڙي قسم جو آبدوز آمريڪي سامونڊي فوج جي حوالي ڪيو ويو، پر وڏي پيماني تي آبدوز ٻيڙا جرمنيءَ تيار ڪيا ۽ پهرين عالمي جنگ ۾ انهن کي فوجي مقصدن لاءِ ڪم آندو. ان کان پوءِ جاپان به آبدوز جا ڪامياب نمونا ٺاهيا ۽ پهرين عالمي جنگ دوران وڏيون ڪاميابيون حاصل ڪيون. ائٽمي سگهه تي هلندڙ پهريون ائٽمي آبدوز Nautilus 1954ء ۾ آمريڪا ۾ تيار ٿيو، جيڪو ائٽمي قوت سان سڄي دنيا جو چڪر هڻي آيو. 1960ء ۾ آمريڪا 447 فوٽ ڊگهو ٽرائٽن (Triton) آبدوز تيار ڪيو، جيڪو پاڻيءَ جي سطح تي اچڻ سواءِ سڄي دنيا جو چڪر هڻي آيو. ان بعد آمريڪا جي تيار ڪيل ”جارج واشنگٽن آبدوز“ ڪيترن مهينن تائين سمنڊ ۾ رهي، رڪارڊ قائم ڪيو. ان ۾ ميزائل به نصب ڪيا ويا هئا. هن وقت آمريڪا کان سواءِ روس، برطانيا، فرانس، چين ۽ ٻين ڪيترن ملڪن وٽ ائٽمي آبدوز توڙي عام رواجي آبدوز موجود آهن.
پاڪستان جو ”سب ميرين فورس“ اپريل 1964ء ۾ بنايو ويو. سيپٽمبر 1965ء واري پاڪ – ڀارت جنگ دوران پاڪستان جي پهرين آبدوز ’غازي‘ ڪيترين راتين تائين پاڻي اندر رهي ڀارت جي هڪ وڏي بحري اڏي دوارڪا کي تباهه ڪيو هو. ان جو ڪمانڊر ڪرامت رحمان نيازي هو. پاڪستان جي آبدوز کي ڳولي نه سگهڻ ۽ تباهه نه ڪرڻ جي الزام ۾ ڀارتي بحريه جي ڪمانڊر ان چيف کي نوڪريءَ تان برطرف ٿيڻو پيو هو. هيءَ آبدوز 1971ء واري جنگ ۾ ڪراچيءَ کان چٽگانگ ويندي حملي ۾ تباهه ٿي وئي هئي. هن وقت پاڪستاني بحري فوج وٽ عام آبدوز 5 اليڪٽرانڪ آبدوز ۽ انهن جي تياريءَ لاءِ سکيا ورتل نيول انجنيئر به موجود آهن.
زمرو:جهازن جا قسم
آبراڻي
آبراڻي، سرندائي فقيرن جو ھڪ گروھ، جيڪي سرندو وڄائي، ماڻھوءَ مان جِن ڪڍڻ جي دعويٰ ڪندا آھن.
محمد باقر
حضرت امام محمد باقر عليه السلامۃ شیعہن جو پنجون امام آهي.
تعارف
'''حضرت امام محمد باقر جي سن 57 هجري ۾ مديني ۾ ولادت ٿي. سندن والد جو نالو امام زين العابدين جي شهادت وقت، جيڪا سن 94 هجري ۾ ٿي، حضرت 39 سالن جا هئا. سندن نالو” محمد“ ڪنيت ”ابو جعفر“ ۽ لقب ”باقر العلوم“ هو.'''
'''امام محمد باقر جو والده محترمه حضرت ”ام عبدالله“ امام حسن جي نياڻي هئي. ان ڪحاظ کان امام محمد باقر اڪيلا امام آهن جيڪي ڏاڏاڻ ۽ ناناڻ طرفان علوي ۽ فاطمي آهن. يعني امام جا والد به امام هئا، امام جا ڏاڏا امام حسين به امام هئا، ۽ امام جا نانا امام حسن به امام هئا.'''
امام- محمد باقر عه جي ولادت پهرين رجب 57 هه ۾ ٿي. سندس نالو محمد، ڪنيت ابو جعفر ۽ لقب ’باقر‘ آهي. سندس والد جو نالو علي -بن- الحسين سيد سجاد عه ۽ والده جو نالو فاطمه بنت -امام- حسنعه آهي ۽ -امام- محمد باقرعه ڏاڏاڻي ۽ ناناڻي طرفن کان فاطمي ۽ علوي آهي. -امام- باقر، رسول اڪرم صلي -الله- عليه وسلم -جن- سان مشابهت رکندو هو، -ان- ڪري کيس شبيهه مصطفيٰ جو لقب ڏنو ويو. امام محمد باقرعه، معاويه ابن ابو سفيان جي دور ۾ پيدا ٿيو. سندس والد حضرت -امام- علي -بن- الحسين عه کي عبدالملڪ -بن- مروان جي حڪم سان زهر ڏئي شهيد ڪيو ويو. -ان- وقت (95 هه) سندس عمر 38 سال هئي، -امام- محمد باقرعه وڏو عبادت گذار هو. وقت جو حڪمران هشام -بن- عبدالملڪ هڪ ڀيري حج ادا ڪرڻ لاءِ مڪي پهتو، اتي -امام- محمد باقر عه ۽ سندس فرزند -امام- جعفر صادق عه به موجود هئا. -امام- جعفر صادق عه -ان- موقعي تي تقرير ڪندي چيو ته اسين هن زمين تي -الله- جا خليفا آهيون، هشام -بن- عبدالملڪ -امام- محمد باقر عه ۽ -امام- جعفر صادق عه کي دمشق ۾ طلب ڪري قيد ڪيو ۽ بعد ۾ کين آزاد ڪيو ويو. 7 ذوالحج سن 114هه تي هشام -بن- عبدالملڪ جي حڪم تي -امام- باقر کي زهر ڏنو ويو. سندس شهادت بعد کيس -جنت- البقيع/ مدينه منوره ۾ دفن ڪيو ويو. شهادت وقت سندس ڄمار 57 سال هئي.
امام باقر جي لاء رسول الله جا سلام
'''جابر جيڪو رسول اڪرم جو وڏو صحابي ۽ اهل بيت سان خاص عقيدت رکندو هو، چوي ٿو: هڪ ڏينهن رسول اڪرم مونکي فرمايو: مونکان بعد منهنجي خاندان جو هڪ فرد ڏسندين جنهن جو نالو منهنجي نالي تي ۽ جنهنجي شڪل منهنجي صورت مطابق هوندي، هو علم جي دروازن کي ماڻهن لاء کوليندو.
ان ڳاله کي ڪيترائي سال گذري ويا، چوٿي امام جو زمانو آيو. هڪ ڏينهن جابر مديني جي گهٽين مان گذري رهيو هو جو سندس نظر امام محمد باقر تي پئي. جڏنهن غور ڪيائين ته رسول اڪرم جون ڏسيل نشانيون مڪمل طور تي ان ۾ پاتائين، سوال ڪيائين: اوهان جو نالو ڇا آهي.
امام فرمايو: منهنجو نالو محمد بن علي بن الحسين آهي.
جابر امام جي پيشاني تي بوسو ڏنو ۽ عرض ڪيائين: اوهانجو ڏاڏي پيغمبر منهنجي ذريعي اوهان لاء سلام موڪليا آهن.
جابر ان ڏينهن کان پوء رسول اڪرم جي زباني امام باقر جي ٻڌايل عظمت ڪري هر روز ٻه دفعا امام جي زيارت لاء ويندو هو. ۽ مسجد نبوي ۾ ويهي ڪري ماڻهن لاء رسول اڪرم جي اڳ ڪٿي بيان ڪندو هو.'''
شهادت
'''امام محمد باقر 7 ذي الحجه سن 114 هجري ۾ شهيد ٿيا ۽ مديني جي مشهور قبرستان ”بقيع“ ۾ پنهنجي بابا ۽ نانا جي ڀرسان آرامي ٿيا. امام جي امامت جي مدت 18 سال هئي. '''
890ع
ڊسمبر
زمرو:890ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
شهيد بينظيرآباد ضلعو
شهيد بينظيرآباد ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظير آباد ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو اڳوڻو نالو نوابشاھ ضلعو آهي. 2008ع ۾ پاڪستان پيپلزپارٽي جي وزيراعلي قائم علي شاھ جي حڪومت ان جو نالو تبديل ڪري شھيد بينظير آباد ضلعو رکيو ۽ ان جي ضلعي صدر مقام نوابشاھ شھر جو ساڳيو نالو برقرار رکيو ويو.
شھيد بينظير آباد جا تعلقا
هن ضلعي ۾ 4 تعلقا آهن.
پڻ ڏسو
شهيد بينظيرآباد ڊويزن
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
وحي
وحي جي معني آهي اشارو ڪرڻ، دل ۾ ڪا ڳالھ وجھڻ، مخفي طريقي سان ڪا ڳالھ چوڻ، پيغام ڏيڻ .پيغمبرن جو هڪ اهڙو معنوي ۽ روحاني ڳانڍاپو آهي، جنهن جي وسيلي سان پيغمبر آسماني پيغام ڳنهندا آهن. قرآن شريف ۾ لفظ ’وحي‘ ڪافي وسعت ۾ ڪتب آيو آهي، فرشتن، شيطانن، انسانن، حيوانن ۽ زمين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي؛ البتہ، ان لفظ جو گھڻو استعمال ان وحيءَ جي باري ۾ ٿيو آهي جيڪا الله تبارڪ و تعالى پنهنجي پيغمبرن تي نازل ڪندو آهي.
وحي جا قسم
قرآن شريف نبوي وحي جا ٽي قسم بيان ڪيا آهن: سورة شورى جي آيت: 51 ۾ ارشاد آهي تہ:
وحي ٽن طريقن سان ڪئي ويندي آهي: زمرو:اسلامي اصطلاح
قزاقستان
قزاخستان: ھڪ مسلمان ملڪ جو نالو جيڪو وچ ايشيا ۾ واقع آهي.
تفصيلي تعارف
قزاخ اصل ۾ تيرھين صدي عيسويءَ کان ھن علائقي ۾ داخل ٿيندڙ منگول ۽ ترڪ خانه بدوش قبيلن جي ميلاپ سان ظاهر ٿيل ھڪ نسل آھي جيڪو نيٺ ھڪ قوم جي صورت اختيار ڪري ويو. ارڙهين صديءَ ۾ ھن علائقي تي روس جو قبضو ٿيو ۽ 1936 ۾ قزاخستان ھڪ سويت ريپبلڪ بڻيو.1950 کان 1960 واري زراعت واري ورجن لينڊسVirgin Lands واري پروگرام ذريعي سويت يونين ھن علائقي ۾ قزاخ نسل جي اڪثريت کي ختم ڪرڻ لاء  غير قزاخ آبادي کي اتي منتقل ڪري ۽ قزاخن جي وڏي تعداد کي ھن علائقي مان ڪڍي ٻين علائقن ۾ آباد ڪري قزاخستان اندر قزاخ قوم جي ماڻهن کي اقليت ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. ٻاھران آندل ماڻھن ۾ اڪثريت ۾ روسي ۽ ٻين قومن جا غير مسلم رهاڪو ھيا. قزاخ قوم جا نيڪال ڪيل اھي ماڻھو وڏي تعداد ۾ 1995 کان 2005 جي درمياني عرصي ۾ واپس قزاخستان اچي ويا جنھن سان اھي وري اقليت مان اڪثريت ۾ تبديل ٿي ويا. ان تبديلي مذھب جي ڊيموگرافي م بہ ڊرامائي تبديلي آندي جو ھاڻي قزاخستان م مسلمانن جو تعداد 70 سيڪڙو آھي.قزاخستان جي سرزمين قدرتي ۽ معدني وسيلن سان سرشار آھي.ھن جو گاديءَ جو هنڌ آستانہ آھي جيڪو ملڪ جي معاشي سرگرمين جو مرڪز آھي.
جاگرافي
thumb|ساڄو|Satellite image of Kazakhstan in November 2004. thumb|Markakol reserve, Altay Mountains thumb|[[Tian Shan]] قزاخستان يا قزاقستان جو جاگرافيائي محل وقوع 48 00 N, 68 00 E آھي .ان جي پکيڙ 2,724,900 چورس ڪلوميٽر آھي جنھن ۾ 2,699,700 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 25,200 چورس ڪلوميٽر پاڻي آهي.پکيڙ م جي دنيا جو ڏھون وڏو ملڪ آھي.ھن جون سرحدون 13364 ڪلوميٽر آھن جيڪي پنجن ملڪن سان ملن ٿيون، جن مان چين سان 1,765 ڪلوميٽر، ڪرغزستان سان 1,212 ڪلوميٽر، روس سان 7,644 ڪلوميٽر، ترڪمانستان سان 413 ڪلوميٽر، ازبڪستان سان 2,330 ڪلوميٽر آھن. ھي ھڪ لينڊ لاڪڊ ملڪ آھي. سمنڊ جي سطح کان ھن جي سراسري بلندي 387 ميٽر آھي. ھن ملڪ جو سڀ کان اونھو مقام ويدينا ڪانڊي آهي جيڪو سمنڊ جي سطح کان 132 ميٽر ھيٺ آھي. سڀ کان اوچو مقام خان تئينگري شائنگي آھي جيڪو سطح سمنڊ کان 6,995 اوچو آهي.ھن ملڪ م پيٽرول ۽ قدرتي گيس جا وڏا ذخيرا آھن.سن کان علاوه ڪوئلو، ڪچو لوھ، مينگنيز، نڪل، ڪچو ڪروم، ڪوبالٽ، ٽامو، موليبيڊنم، شيھو جست،باڪسائيٽ، سوني يورينيم بہ ھتان جي زمين مان دريافت ٿيا آهن. ھن ملڪ جي 77.4 سيڪڙو زمين زراعت سان تعلق رکندڙ آهي. جنھن مان پوکي جي قابل 8.9 سيڪڙو آھي، پر مستقل پوک ڪابه ڪانہ ٿئي.مستقل چراگاھون 68.5 سيڪڙو اٿس ۽ ٻيلا 1.2 سيڪڙو آھن. 2012 ۾ ھن ملڪ جي ثوٽل آبپاشي واري زمين 20660 چورس ڪلوميٽر آهي. ھي دنيا جو سڀ کان وڏو لينڊ لاڪڊ ملڪ آھي. دنيا جي انھن واحد ٻن لينڊ لاڪڊ ملڪن مان ھڪ آھي جيڪي ٻن کنڊن ۾ واقع آهن.
thumb|upright=1.35|کاٻو|[[Baikonur Cosmodrome is the world's oldest and largest operational space launch facility.]] روس ھن ملڪ کان 6000 چورس ڪلوميٽر علائقو ليز تي ورتو آهي جنھن جي مدت 2050 تائين آھي. ان علائقي ۾ بيڪانور خلائي مرڪز Baykonur Cosmodrome پڻ شامل آھي.
thumb|کاٻو|Mountain region in South-eastern Kazakhstan
thumb|کاٻو|The [[Kazakh Steppe of part of the Eurasian Steppe Belt (in on the map).]]
آبادي
جولائي 2017 ۾ ھن ملڪ جي آبادي 18,556,698 ھئي.آبادي م جي دنيا جي ملڪن ۾ 62 نمبر تي آهي.ھتان جي ماڻهن کي قزاخستاني سڏبو آهي.
thumb|Aya Shalkar, a Kazakh model and actress.
انھن ۾ 63.1 سيڪڙو قزاخ يا قزاق ، 23.7 سيڪڙو روسي، 2.9 سيڪڙو ازبڪ، 2.1 سيڪڙو يوڪرائني، 1.4 سيڪڙو ائيگور Uighur، ان کان علاوه 1.3 سيڪڙو تاتار، 1.1 سيڪڙو جرمن ۽ باقي ٻيا آھن. ماڻھن جو 74 سيڪڙو قزاخ يا قزاق ٻولي ڳالهائيندڙ آهن جيڪا ھتان جي سرڪاري ٻولي آهي. روسي بہ ھتان جي سرڪاري ٻولي آهي. قزاق ٻوليءَ جو اسڪرپٽ بہ روسي آهي. ھتان جي 70.2 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي.،26.2 سيڪڙو عيسائي آھن جن ۾ روسي ارٿوڏڪس اچي وڃن ٿا.2 سيڪڙو ماڻهو دھريا آھن.آبادي جي واڌ جي شرح 2017 ۾ 1.04 سيڪڙو آھي.2014 جي گوشوارن (statements) مطابق ملڪ جي جي.ڊي.پي. جو 4.4 سيڪڙو صحت تي خرچ ٿيو جنھن سان صحت تي خرچ ڪندڙ ملڪن ۾ قزاقستان 158 نمبر تي ھيو. ھتي 1000 جي آبادي لاءِ 3.7 ڊاڪٽر آھن اسپتالن ۾ 1000 ماڻهن لاءِ 6.7 بسترن جو بندوبست آھي.
thumb|A charity ball in [[Almaty]] thumb|[[International Astana Action Film Festival, 2010.]]
سياسي انتظام
ملڪ جو پورو نالو ريپبلڪ اف قزاخستان پر عام طور تي قزاقستان سڏبو آھي. ھي ملڪ اڳوڻو قزاق سويت سوشلسٽ ريپبلڪ آهي. ھن ملڪ  جي نالي جي معني آهي قزاقن يا قزاخن جي سرزمين. لفظ قزاق يا قزاخ ترڪي ٻولي جي لفظ قز مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي رلڻ يا ڀٽڪڻ. اھڙي طرح قزاق جو مطلب ٿئي ٿو خانہ بدوش ماڻھو. ستان فارسي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي جاء. اھڙي طرح قزاقستان يا قزاخستان جو مطلب ٿيو خانہ بدوش ماڻھو جي سرزمين.
ھتان جو حڪومتي سسٽم صدارتي آھي جنھن جو گاديءَ جو هنڌ آستانا آهي جنهن جو جاگرافيائي  محل وقوع  51 10 N, 71 25 E آھي. ھن ملڪ ۾ انتظامي طور تي 14 صوبا آهن. ھتان جي قانون جو ديواني سسٽم رومن جرمنڪ قانون وارو آھي ۽ ان جي ٿيوري ۽ پريڪٽس روسي قانون واري آھي. ھن ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو صدر آھي جيڪو وزيراعظم کي مقرر ڪندو آھي. ملڪ جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آھي جنھن م ھڪ ايوان سينيٽ آھي جنھن ۾ 47 سيٽون آهن. ھن ايوان جي ميمبرن جو مدو 6 سال ھوندو آھي.ٻيو ايوان مزلس Mazhilis آهي جنھن ۾ 107 سيٽون آهن جن مان 98 جي چونڊ سڌي ۽ 9 جي اڻ سڌي طرح ٿيندي آهي. ھن ملڪ جي سڀ کان وڏي ڪورٽ سپريم ڪورٽ آھي جنھن ۾ 44 جج آھن. انھن جي عمر جي آخري حد عام طور تي 65 سال آهي جيڪا 70 سالن تائين بہ وڌائي وئي آھي.
thumb|کاٻو|[[Parliament of Kazakhstan]] کاٻو|thumb|[[Nur Otan Headquarters in Astana]]
تاريخ
thumb|Ural Cossacks skirmish with [[Kazakhs (the Russians originally called the Kazakhs “Kirgiz”)]]
thumb|کاٻو|Opening ceremony of Ascension Cathedral in [[Almaty, 1907]]
thumb|Stanitsa Sofiiskaya, [[Talgar. 1920th]]
thumb|[[Young Pioneer organization of the Soviet Union|Young Pioneers at a Young Pioneer camp in Kazakh SSR]]
thumb| The International conference on Primary Health Care in 1978, known as the [[Alma-Ata Declaration.]]
تعليم
thumb|Kazakh National University of Arts
معيشت
thumb|ساڄو|upright=1.35|Downtown of [[Astana]]
thumb|upright=1.6|A map of Kazakhstan's imports, 2013
thumb|upright=1.6|A proportional representation of Kazakhstan's exports.
thumb|کاٻو|Aerial view of [[Kashagan Field|Kashagan Oil Field structures]]
thumb|کاٻو|[[Air Astana Boeing 757 aircraft]]
thumb|کاٻو|upright|Metro station in Almaty.
thumb|کاٻو|Almaty Metro
ثقافت ۽ رھڻي ڪھڻي
thumb|Kazakh family inside a [[Yurt, 1911/1914]]
خارجہ پاليسي
thumb|Nazarbayev and Russian President [[Vladimir Putin during the 2017 SCO Council of Heads of State meeting in Astana.]]
thumb|Meeting of CIS Council of Heads of State. September 16, 2016. Bishkek.
thumb|کاٻو|Orthographic projection of [[Commonwealth of Independent States.]] thumb|کاٻو| {{legend|#00afca|[[Turkic Council members}}{{legend|#add8e6|Possible future members}} ]]
فوج
ساڄو|thumb|[[Republican Guard (Kazakhstan)|Kazakhstan Republican Guard]] thumb|A Kazakhstan [[Sukhoi Su-27]]
حوالا
زمرو:اوڀر يورپي ملڪ زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:وچ ايشيا جا ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
محمد ھاشم
علامه محمد هاشم ڳڙهي ياسيني مولانا محمد هاشم جي ولادت سن 1259 هه ۾ شهر شهداد ڪوٽ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ٿي. استاد العلماء مولانا نور محمد شھدادڪوٽي جي مدرسي ۾، اول کان آخر تائين سمورو علم پڙهي، فارغ التحصيل ٿيا. ان بعد، شهدادڪوٽ جي ويجهو ڀري جي ڳوٺ ۾ ديني مدرسو کولي پڙهائڻ لڳا، جنهن ۾ ستر کن طالب العلم مختلف سبقن ۾ پڙهندا هئا. سندن مدرسي مان ڪيترا عالم فيضياب ٿي نڪتا. پوءِ، ڪجهه وقت بعد، مولانا کي مولانا ميان تاج محمد ، پنهنجي فرزند ميان گل حسن جي پڙهائڻ لاءِ، پنهنجي ڳوٺ ڪٽبار (قلات بلوچستان) ۾ وٺي ويا. اتي به سندس مدرسي ۾ ڪيترا شاگرد بلوچستاني ۽ سنڌي پڙهندا هئا. صاحبزادي ميان گل حسن صاحب جڏهن سمورو علم مولانا کان پڙهي دستاربند ڪئي، تڏهن، ميان صاحبن جي مخلص مريد نواب اسدالله رئيساڻي جي استدعا تي، ڪيترا سال رئيساڻين جي جاگير محرم جي شهر ۾ مولانا صاحب جن قاضي ٿي رهيا. آخر ناڙي جي ملڪ ۾ پاڻيءَ جي اڻاٺ ۽ بي انداز گرميءَ جي برداشت نه ڪرڻ ڪري اتان ڇڏي آيا، ۽ خانصاحب الله بخش خان دراني بارڪزئي جي طلب سان ڳڙھي ياسين ۾ اچي مدرسو کوليائون، جنهن ۾ پري پري جا طالب العلم لاڙ، ميل، بلوچستان ۽ افغانستان کان اچي پڙهڻ لڳا ۽ فيضياب ٿيا. مولانا جا فيضياب شاگرد، مولانا گل حسن سجاده نشين ڪٽبار ۽ صدر قضاة بلوچستان، مولانا مولوي عبدالله صاحب رتائي (جنهن وٽان مولانا خادم حسين صاحب ۽ ٻيا ڪيترا پڙهي عالم فاضل ٿيا)، مولانا مولوي ڪريمداد صاحب ٺيڙهي وارو، مولانا غلام عمر صاحب ڊگهه وارو، مولانا جو فرزند مولانا محمد قاسم صاحب، مولانا تاج محمد صاحب بلوچستاني، مولانا جمال الدين صاحب صحبت پوري، مولانا حافظ نور محمد صاحب ياسيني قاري، مولوي فقير محمد صاحب، مولوي ڪمال الدين صاحب سيوائي، مخدوم غلام مصطفى صاحب سجاده نشين محمد پور شريف، مولوي عنايت الله صاحب آگرو، مولوي گل محمد صاحب ۽ مولوي پير محمد صاحب وارهه وارا ۽ ٻيا ڪيترا آهن. مولانا محمد هاشم جن، حضرت مولانا ميان تاج محمد صاحب بزرگ ڪٽبار شريف واري کان بيعت هئا. صوفياء ڪرام جي عزت رکندڙ، صالحن جي صحبت ۾ خوشنود ٿيندا هئا- خاص ڪري حضرت سلطان الاولياء خواجه عبدالرحمان صاحب سرهندي ۽ سندن فرزند خواجه محمد حسن جان صاحب ۽ خواجه عبدالقدوس آغا شيرين جان صاحب جا سخت معتقد رهيا. سندن تصنيف گهڻي ضايع ٿي ويئي آهي. هن وقت هڪ دفتر تحريرن جو (رساله نذر بابت، حاشيه ۽ ترڪيب مائة عامل جي، حاشيه هداية النحوجو، حاشيه بديع الميزان ۽ ايساغوجي جو، صرف بهائي تي) لکيل آهي. شعر چوڻ ۾ به کين چڱي دسترس هئي. ڪيتريون تاريخون سندن نظم ۾ چيل آهن. مثال طور، سندن چيل تاريخ جا ٻه بيت، جي حضرت سلطان العارفين خواجه عبدالرحمان صاحب سرهنديءَ جي رحلت بابت چيا اٿن، هيٺ ڏجن ٿا: شد فلک ز اندوه در خونِ شفق، شد ملک ز افسوس پنهان در شفق. بود خاصِ حضرت رب الفلک، ”غفرله“ تاريخ او گفته ملک. (1315) مولانا جن تاريخ 19 شوال سال 1322 هجري ۾ هن جهان فاني مان رحلت ڪئي. پويان ٽي فرزند – مولانا حاجي محمد صالح صاحب، مولانا محمد قاسم صاحب، ۽ مولانا محمد ابراهيم صاحب، ڇڏي ويو. سندن مزار مبارڪ ڳڙهي ياسين جي اولاهين قبرستان ۾ زيارتگاهه آهي. سندن تاريخ وفات لاءِ عارف بالله عامل ڪامل سيد احمد شامي صاحب عربيءَ ۾ هي بيت چيا آهن: اسفا لفقد العالم الرباني الکامل المفضال زبدة عصرهٖ اعني محمد هاشم من قد بدا بشراه قد فازالسعادة بالرضا صدرالعلوم و مفخر الاعيان شيخ الکرام و ربة العرفان ضيفا من الاضياف للرحمٰن تاريخہ ”في معدل الرضوان“ – 1322 ايضاً تاريخ از ميانجي عبدالله سرهندي شهدادڪوٽي: جست هندي چو سال رحلت او گفت هاتف ”شد اندرون بهشت“-1322
روشني جا رنگ
روشني جا رنگ                Light colours
چونڊ ۽ ترتيب :- اصغر ساگر
ھر اھا شئي جيڪا زمين Planet جي سطح جي مٿان نظر اچي ٿي اھا آسمان آھي. علم فلڪيات Astronomy ۾ آسمان Sky  کي فلڪي دائرو Celestial sphere سڏيو ويندو آهي. زمين  تان اھو ھڪ تجريدي يا فرضي گنبذ Abstract dome وانگر نظر ايندو آهي جنھن تي سج ، چنڊ Moon ۽ تارا ھلندي نظر ايندا آهن. ان فلڪي دائري Celestial sphere کي روايتي طور تي تارن جي جھرمٽن ۾ ورھائي مختلف سڃاڻپون ڏنيون ويون آھن. ڏينھن جو ھوا جي اندر ڪرڻن جي ريلي واري ڦھلاء Rayleigh scattering جي ڪري آسمان Sky ھلڪو نيري رنگ جو  نظر ايندو آهي.
رات جو وري اوندھ ھوندي آھي جنھن ۾ تارا چمڪندي نظر ايندا آهن. رات Night ۽ سج اڀرڻ جي وچ جي وقت ۽ ڪڏھن ڪڏھن ڏينھن جي وقت بہ ان ۾ چنڊ Moon  ۽ ٻيا سيارا نظر ايندا آهن.
روشني ستن رنگن جي ميلاپ سان ٺهيل هوندي آهي. اھي ست رنگ فطرت توڙي اسان تي پنھنجو اثر ڇڏيندا رھن ٿا ۽ ھڪ ٻئي جي ملڻ سان مختلف ٺھيل رنگن جي ترتيب وکيريندا رھن ٿا. اھي سڀ رنگ سج جي روشني جو مظھر آھن.
(2) نارنگي    Orange
(3) پيلو         Yellow
(4) سائو         Green
(5) نيرو            Blue
(6) نير يا نيل  Indigo
(7) بنفشي       Violet
سج جي روشني ڏسڻ ۾ اڇي لڳندي آهي پر اصل ۾ ان اندر سڀ انڊلٺي رنگ Rainbow Color  موجود ھوندا آھن. سج جي روشني ڌرتي تي 8 منٽن ۾ پھچندي آھي. جڏھن روشني ڪرسٽل بلور يا پرزم مان گذرندي آهي تہ ان جا رنگ Colour ورھائجي ويندا آهن. روشني عام طرح سڌي لڪير وانگر سفر ڪندي آھي ايستائين جو ڪا رڪاوٽ درپيش اچي.
پاڻي ۾ روشني جي توانائي لھرن جي صورت ۾ گذرندي آهي ۽ ھر رنگ جي روشني جي لھر ساڳي ناھي ھوندي. سڀ کان گھڻو لھري فرق نيري ۽ ڳاڙهي رنگ Colour جي روشني ۾ ھوندو آھي. ڳاڙھي رنگ Colour جون  لھرون سڀ کان ڊگھيون ھجڻ ڪري ان جا لھري وڪڙ ھلڪا ھوندا آھن ۽ نيري رنگ Colour جون  لھرون سڀ کان ننڍيون ھجڻ جي ڪري ان جا لھري وڪڙ وڏا ھوندا آھن. روشني آئيني سان ٽڪرجندي موٽ کائيندي آهي ، بلور ۾ مڙي ويندي آهي ڇوجو روشني جو قانون ٿئي ٿو جنھن کي Reflaction of light روشني جي موٽ ۽ Re-fraction of light روشني جي موڙ سڏيو ٿو وڃي پر جڏهن گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرجندي آھي تہ ڦھلجي ويندي آهي.
فضا زمين تي موجود گئسن جو تھ آهي جيڪو ماحول جوڙي ٿو. جڏھن سج جي روشني خلا مان گذري زمين جي فضا ۾ داخل ٿيندي آھي تہ ھر قسم جي گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرجندي ھر طرف ڦھلجي ويندي آهي. گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرڻ جي ڪري اھا پنھنجي انڊلٺي رنگن جي صورت ۾ مختلف نمونن جي لھرن ۾ تبديل ٿي ويندي آهي ۽ سڀ کان ننڍيون لھرون نيري رنگ Colour جي روشني جي ڪرڻن جون  ھونديون آھن يعني ھر وڪڙ جي ڊيگھ ننڍي يا سوڙھو ھجڻ ڪري اونچ نيچ زياده ھوندي آھي تنھنڪري نيري رنگ Colour جي روشني جا ڪرڻا فضا ۾ ٻين ڳاڙھن، ساون ،نارنگي، پيلن ڪرڻن جي ڀيٽ ۾ زيادہ ڦھلجندا آھن ڇوتہ اھي ننڍين لھرن جي ڪري آھستي ھلندا آھن جنھن ڪري ڏينھن جو آسمان Sky يا زميني فضا جو روشني وارو حصو نيرو نيرو رنگ جو  نظر ايندو آھي. آسمان جو رنگ Colour افق وٽ بلڪل ھلڪو نيرو  يا وري سفيد ٿي ويندو آهي. سج جي روشني اسان کي بلڪل مٿان ايندي ۽ آسمان  جي ھيٺين پاسن کان يا افق جي ويجھو وارن پاسن کان بہ ايندي آهي انھن مان مٿان واري پاسن وارين جي ڀيٽ ۾ گھٽ ھوا مان گذري پھچندي آھي پر پاسن ۾ افق ويجھو ھوا زيادہ ھجڻ ڪري نيرا ڪرڻا ھوا ۾ بار بار مختلف رخن ۾ ڦھلجندا آھن ۽ اھي زمين جي سطح تي بہ ٻين رنگن جي ڪرڻن سان گڏ ٽڪرجڻ واري حالت ۾ بہ ھوندا آھن ان ڪري افق وٽ فضا اڇي يا تمام ھلڪي بلو رنگ Colour ۾ نظر ايندي آهي. جڏھن سج افق طرف ھيٺ لھي ايندو آهي تہ سج جي روشني اسان تائين پھچندي فضا جي نسبتن گھڻي حصي مان گذري چڪي ھوندي آھي جنھن حصي ۾ روشني جا نيرا ڪرڻا پھرين کان وڌيڪ ڦھلجي چڪا ھوندا آھن جنھن ڪري روشني جي ڳاڙھن ۽ نارنگي ڪرڻن کي اسان تائين پھچڻ جو دڳ ملي ويندو آھي ان ڪري ان وقت آسمان  ڳاڙھو يا نارنگي نظر ايندو آھي.
زمين جي مٿان ظاھري گنبذ، جيڪو فلڪي نظام ۽ ھوا جي گولي جي حادثن جو پس منظر آھي. آسمان جي نيري رنگ رنگ Colour سبب ھوا جي گولي ۾ مٽيءَ ۽ ٻاڦ جي ننڍن ننڍن ذرڙن مان روشنيءَ جي لھرن جو گذر ٿئي ٿو. ڪرڻن جون وڏيون لھرون (ڳاڙھيون ۽ پيليون) انھن ذرڙن مان سولائيءَ سان لنگھي وڃن ٿيون، پر ننڍڙيون لھرون منتشر ٿي پکڙجي وڃن ٿيون. اھو ئي ڪارڻ آھي جو آسمان ان وقت گھڻو نيرو نظر ايندو آھي، جڏھن ھوا ۾ مٽيءَ جا ذرڙا گھٽ ۽ تمام سنھڙا ھوندا آھن. آڳاٽي زماني ۾ ماڻھو ائين ڀائيندا ھئا تہ آسمان  دنيا جي ڇت آھي ۽ تارا آسمان  ۾ جڙيل بتيون آھن. تہ وري ڪن ماڻھن جو خيال ھو تہ آسمان  جي ٻئي پاسي جنت آھي. انھن ماڻھن جو اھو بہ خيال ھو تہ تارا اصل آسمان ۾ ٺھيل سوراخ آھن، جن مان جنت جي روشني نظر اچي ٿي. جڏهن سج ۾ هائيڊروجن جا ائٽم هيئليم ٺاهڻ لاء وگهرندا آهن تہ ان وقت فوٽان ۽ نيوٽران جا گاما ڪرڻا ٺهي سج جي چوڦير سفر ڪندا آهن جيڪي فوٽان روشني جا ذرڙا هوندا آهن. اها روشني ستن رنگن مان ٺھيل هوندي آهي، جنهن ۾ ڳاڙهو ڳري ۾ ڳرو رنگ رنگ Colour  آهي ۽ نيرو نيرو رنگ هلڪي ۾ هلڪو رنگ رنگ Colour آهي. جڏهن روشني جون لھرون زميني وايومنڊل تائين پهچن ٿيون تہ اتي ان کي ڏاڍن ننڍن ذرڙن جيڪي روشني جي ويولينگٿ کان ننڍا آهن سان ڇٽاڀيٽي ٿئي ٿي. اسان جي زميني وايو منڊل ننڍڙن گئس جي ذرڙن جو ٺهيل آهي. اهي ذرڙا، گهڻو ڪري نائٽروجن ۽ آڪسيجن گئس تي مشتمل ٿين ٿا جن جو رنگ نہ ٿيندو آھي انهن گئسن جا آهن. جيئن تہ اهي ذرڙا روشني جي ويولينگٿ جي ڀيٽ ۾ ڌاڍا ننڍا ٿين ٿا ان ڪري روشني سان ٽڪرائڻ وقت پوري نموني روشني کي روڪي نہ ٿا سگهن، ڳاڙهو رنگ ان مان گذري زمين تائين پھچي ٿو، جڏهن تہ نيرو جيڪو انهن جي ڀيٽ ۾ هلڪو آهي گذري نہ ٿو سگهي موٽي هيڏي هوڏي وايومنڊل ۾ پکڙجي وڃي ٿو ۽ اڀ اسان کي نيرو نيرو رنگ نظر اچي ٿو. اهڙا ذرڙا جيڪي روشني جي ويولينگٿ کان ننڍا هجن ۽ روشني سان ٽڪرائجي ان کي ڇڙوڇڙ ڪن تہ ان ڏڦيڙ کي Rayleigh scattering چئبو آهي. پر اها روشني ڪڪرن سان بہ ٽڪرائي ٿي اهي ڇو اڇا نظر اچن ٿا؟ ان جو جواب هي آهي تہ ڪڪرن جي ڦڙن جو قطر 20 مائڪروميٽر يا ان کان وڌيڪ هوندو آهي. اهڙا ذرڙا جيڪي وڏي سائيز وارا هجن تہ انهن سان روشني جڏهن ٽڪرائيندي آهي تہ اهي اڇي روشني کي هر پاسي پکيڙي ڇڏيندا آهن، جنھن جي ڪري ڪڪر اسان کي آسماني نہ پر اڇا نظر ايندا آهن. اهڙن ذرڙن ۽ روشني جي ٽڪراء جي نتيجي ۾ روشني جي ان ڦوٽ کي Mie scattering چئبو آهي. جڏھن ڪڪر وسن ٿا ۽ بارش جي پڄاڻي بعد فضا ۾ موجود پاڻيءَ جا قطرا هڪ منشور وانگر ڪم ڪن ٿا. جڏهن انهن منجهان سج جون شعائون گذرن ٿيون ۽ گذرڻ بعد سج جي روشني ست رنگن ۾ بدلجي ويندي آهي ۽ ائين آسمان جي مٿان هڪ سترنگي ڪمانَ يا انڊلٺ (مُڙيل) ڌنڪ بڻجي ويندي آهي ان کي اسان انڊلٺ چئون ٿا. انڊلٺ ۾ 7 رنگ جهلڪن ٿا.
(1) سرخ يا ڳاڙهو                       Red
(2) مالٽائي, گيڙو يا نارنگي    Orange
(3) پيلو يا ڦِڪو                    Yellow
(5) نیرو                                   Blue
(6) ڄامنئي                           Indigo
(7) گهاٽو نیرو                        Violet