cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غزني
تاريخ
ھي شھر تاريخ کان اڳ واري زماني ۾ آباد ٿيو ان ڪري شھر جي اوائلي تاريخ بابت ڪا پڪي معلومات ميسر ناھي. ڇھين صدي قبل مسيح ۾ ھي شھر فارس (ايران) جي اھخامنشي گھراڻي جي بادشاھ سائرس اعظم فتح ڪيو. 329 قبل مسيح ۾ ھي شھر سڪندر اعظم جي ھٿ ھيٺ آيو. ستين صدي عيسويءَ ۾ ھي ٻڌ مذھب جو وڏو مرڪز ھو. 683ع ۾ اسلامي فوجون ھن علائقي ۾ پھچڻ ۾ ڪامياب ٿي ويون. نائين صدي عيسويءَ ۾ يعقوب صفاريءَ ھن شھر کي پنھنجي بادشاھيءَ جو حصو بنايو. ان زماني ۾ ھن علائقي ۾ لاوڪ قبيلي جو تمام گھڻو اثرورسوخ ھو جنھن کي يعقوب صفاريءَ گھڻي حد تائين گھٽائي ڇڏيو. 962ع ۾ ھتان جي ابوبڪر لاوڪ کي شڪست ڏئي ساماني بادشاھن جو ھڪ ترڪ غلام الپتگين چئن مھينن تائين ھن شھر تي قلعي تي قابض رھيو. 965ع ۾ ابوبڪر لاوڪ ٻيھر ھن شھر جو ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو ۽ ھن الپتگين جي پٽ ابو اسحاق ابراھيم کي بخارا ڏانھن ڀڄڻ تي مجبور ڪري وڌو پر ٿوري ئي عرصي ۾ ابو اسحاق ابراھيم ٻيھر ھن شھر کي پنھنجي ھٿ ھيٺ آندو. لڳ ڀڳ 200 سالن تائين (977ع کان 1163ع) ھي شھر غزنوي سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. ھن سلطنت ۾ موجودہ افغانستان، ترڪمينستان، پاڪستان، اوڀر ايران ۽ راجستان شامل ھئا. غزنوي گھراڻي جي بادشاھن اسلام کي ھندستان تائين پھچايو ۽ اتان تمام گھڻو ناڻو ڪمايو. 1151ع ۾ غوري گھراڻي جي بادشاھ علاوا لدين غوريءَ ھن شھر کي تباھ ڪيو پر ڪجه عرصي کان پوءِ شھر جون رونقون ٻيھر بحال ٿي ويون. 1215ع کان 1221ع دوران ھتي خوارزمي گھراڻي جي بادشاھي قائم رھي پر انھن سالن ۾ منگولن حملو ڪري شھر کي چڱو نقصان پھچايو.
998ع کان 1030ع تائين بادشاھيءَ جي مسند سلطان محمود غزنويءَ جي ھٿ ۾ رھي. ھي سلطان عالمن، اديبن ۽ مفڪرن جو وڏو قدردان ھو جنھن ڪري ھي شھر فارسي علم ۽ ادب جو گھوارو بنجي ويو. 1504ع ۾ ھي شھر مغل بادشاھ ظھيرالدين بابر فتح ڪيو ۽ 1738ع تائين مغل شھنشاھيت جو حصو رھيو. ان بعد ھي شھر ايران جي نادر شاھ فتح ڪيو. اڳتي ھلي ھتي دراني گھراڻي جي بادشاھت قائم ٿي.
ھتان جي غزنوي گھراڻي جي بادشاھن جا منارا ملڪان ملڪ مشھور آھن. سلطان محمود غزنويءَ جو مقبرو بہ ھن شھر جو ھڪ عظيم الشان تاريخي يادگار آھي. ھتي ڪيترن ئي شاعرن ۽ سائنسدانن جا مقبرا بہ ڏسي سگھجن ٿا جن ۾ مشھور مسلمان سائنسدان البيرونيءَ جو مقبرو خاص ذڪر جي لائق آھي. ھن شھر جا ٻہ 43 ميٽر ڊگھا منارا بہ ڏسڻ وٽان آھن، اھي منارا محمود غزنوي ۽ سندس پٽ تعمير ڪرايا ھئا. شھر جي ٻاھران گوتم ٻڌ جو 19 ميٽر ڊگھو ھڪ اسٽوپا بہ موجود ھو جنھن کي 2001ع ۾ طالبان ڌماڪي سان اڏائي ڇڏيو. 2001ع ۾ ھتي آمريڪي فوجين پنھنجي ھڪ ڇانوڻي قائم ڪئي ھئي. 2021ع ۾ آمريڪي فوجون افغانستان مان نڪري ويون ۽ ھي شھر طالبان جي حڪومت جو حصو بنجي ويو.
جاگرافي
ھتان جي آبھوا سياري ۾ ٿڌي نيم ريگستاني آھي جڏھن تہ اونھاري ۾ گرم ۽ خشڪ رھي ٿي. سياري ۾ برف بہ پوي ٿي. مينھن تمام گھٽ وسي ٿو ۽ اھو بہ سياري ۾ وسي ٿو. شھر ۾ مختلف نسلن ۽ قبيلن جا ماڻھو رھن ٿا جن ۾ تاجڪ، ھزارا ۽ پشتون شامل آھن. شھر جي ٻاھران جخائي نديءَ تي ھڪ ڊيم تعمير ٿيل آھي جيڪو شھر ۾ پاڻيءَ جون ضرورتون پوريون ڪري ٿو. 2007ع ۾ انھيءَ ڊيم جو ھڪ دروازو ٽٽي پيو ھو جنھن ڪري شھر جي ٻڏڻ جو خطرو پيدا ٿي پيو ھو.
الاخويلا
الاخويلا ڪوسٽا ريڪا ملڪ جي ھڪ صوبي جو نالو آهي جيڪو انگريزي ۾ الاجويلا آھي پر سندس اسپيني ٻولي جو اچار الاخويلا اٿس.ھي صوبو ملڪ جي اترئين۽ وچين حصي ۾ واقع آهي جنھن جون حدون اتر ۾  نڪاراگوا، اوڀر ۾ ھيراديا صوبو، ڏکڻ ۾ سان جوز صوبو، ڏکڻ اولھ ۾ پنٽاريناس صوبو ۽ اولھ ۾ گئاناڪاسٽ صوبو واقع آهي. 2011 م ھن صوبي جي آدمشماري 885571 ھئي. ھن صوبي ۾ 15 ڪينٽن واقع آھن جي 111 ضلعن ۾ ورھايل آھن. صوبي جي پکيڙ 9,757.53 چورس ڪلوميٽر آهي. گاديءَ جو هنڌ الاخويلا شھر اٿس. ٻيم وڏن شهرن ۾ ڪئيسادا، اگواس زارڪاس ناراجو، زارسيرو، اوروٽينا، اپالا، گريشيا شھر شامل آهن.
ديھ ابڙيجاڻي
ديھ ابڙيجاڻي : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ مکڻ شاھ جي وسي واقع آھي.ھن ديھ جون حدون ديھ مٽياري ، ديھ پوراٺ ، ديھ بائوديرو سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي. مٽياري ضلعي ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ ’ماڻڪ شاهه جي وسي‘، ’کوسا‘، ’گلش شاهه جي وسي ‘ ۽ ’بقادار شاهه جي وسي‘ ڳوٺ آباد آهن. ھن ديھ جي وچان بچاء بند به گذري ٿو. ھن ديھ جو قيام 1937 ۾ چوڻ ۾ اچي ٿو. ھن ديھ جا سروي نمبر 1 کان 532 تائين آھن. ھي ديھ انتظامي طور تي مٽياري ٿاڻي جي حد ۾ آهي.بورڊ آف روينيو جي پراڻن نقشن مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ گل ميمڻ جي وسي، ڳوٺ بقادار شاھ، ڳوٺ مسڪن شاھ ، وسي عبدالله شاهه، ڳوٺ شيخاڻي، ڳوٺ سڄڻ ماڇي پڻ اتي واقع ھئا. پراڻن نقشن مطابق ڦٽل نصير واھ وٽان ھڪ رستو ماڪن شاھ جي ڳوٺ تائين حيدرآباد طرف ويندڙ ھو. بچاء بند جي ھڪ پاسي مٽياري مائينر واقع ھئي.سروي نمبر 297 کان ھڪ رستو سيکاٽ کان حيدرآباد ديھ ريڇل مان گذري ھن ديھ ۾ داخل ٿي بچاء بند جي پاسي کان گذري ديھ مٽياري ۾ داخل ٿيندڙ ھيو. ھڪ ٻيو رستو ھالن کان حيدرآباد طرف ھن ديھ ۾ ڪڙيو بحر واھ لڳ داخل ٿيندڙ ھو جيڪو ڦٽل نصير واھ لڳ بچاء بند جي پاسي مان گذري مٽياري مائينر پار ڪري ڳوٺ ماڪن شاھ لڳ مٽياري ديھ ۾ داخل ٿيندڙ ھيو. ھن وقت ان رستي تي نيشنل ھاء وي 5 واقع آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
يامسوڪرو
يامسوڪرو آئيوري ڪوسٽ جي ھڪ شھر ۽ ملڪ جو سياسي گادي جو هنڌ آهي. 2014 ۾ آبادي ۾ اھو آئيوري ڪوسٽ جو پنجون وڏو شھر ھيو جنھن جي آبادي 355,573 ھئي. شھر ملڪ جي سڀ کان وڏي شھر عابدجان کان اتر طرف 240 ڪ م جي فاصلي تي واقع آهي. ھن شھر کي ملڪ جي قانوني گادي جي هنڌ جو درجو 1983ع ۾ مليو. ان کان اڳ اھو ھڪ وڏو ڳوٺ ھيو. 2011 ۾ يامسوڪرو ضلعو ليک ريجن جو حصو ھيو ۽ ان سال ان کي ضلعي حيثيت ڏني وئي ان ضلعي کي ٻن ڊپارٽمينٽ ۾ ورھايو ويو جن م يامسوڪرو ڊپارٽمينٽ ۽ اٽيئيگوئاڪرو ڊپارٽمينٽ شامل ھيا. ضلعي يامسوڪرو ۾ 169 آباديون ھيون. ھي شھر سب پريفيڪچر جو درجو پڻ رکي ٿو. ھي شھر ڪميون جو درجو پڻ رکي ٿو. 2011 کان وٺي ان شھر جي ڪميون ھڪڙي ھئي.
2011 کان اڳ ھن شھر جو انتظامي ۽ سياسي سربراھ ميئر ھيو پر خودمختيار ضلعي جي قيام سان ان جي جاء تي ضلعي گورنر جو عھدو قائم ڪيو ويو جنھن جي تقرري رياست جو سربراھ ڪندو آھي.
ھن شھر جي عمارتسازي جي شاھڪارن ۾ ڪوسئو ڊيم، پي ڊي سي آء-آر ڊي اي ھائوس٫ ٽائون ھال، فيلڪس ھوئفوئيٽ بوئني پوليٽيڪنيڪل انسٽيٽيوٽ، پروٽيسٽنٽ ٽيمپل، انٽرنيشنل ايئرپورٽ بلڊنگ، پئليس آف ھوسثس شامل آھن. ھن شھر جي معيشت ۾ پرفيوم جي صنعت اھم آھي.
عنايت انڙ
عنايت انڙ (انگريزي: Inayat Unar)ھڪ ناليوارو شاعر، نثرنويس ۽ محقق آھي. ھن جا ٽي ڪتاب ڇپجي چڪا آھن.
جنم ۽ تعليم
عنايت انڙ جو جنم پھرين آگسٽ 1978ع تي مٽياري تعلقي جي ڳوٺ دين محمد انڙ ۾ ٿيو. ھن مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ ھاءِ اسڪول موسيٰ کٽياڻ مان پاس ڪيو. ٻارھين ڪلاس جو امتحان ٽنڊي ڄام مان پاس ڪيائين. اڳتي ھلي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم اي (پاڪستان اسٽڊيز) جي سند حاصل ڪيائين. ان کان علاوہ بي ايڊ ۽ ايم ايڊ جون سندون بہ حاصل ڪيائين. ھو تعليم کاتي ۾ پرائمري اسڪول جي استاد طور ڪم ڪري رھيو آھي.
ادبي ڪاوشون
عنايت انڙ کي ننڍي ھوندي کان ئي ادبي ڪتاب پڙھڻ ۽ لکڻ جو شوق رھيو. ھو ھڪ سٺو شاعر ۽ نثرنويس آھي. ھن جي شاعري ۽ تحقيقي مضمون سنڌ جي ساک وارن رسالن ۽ اخبارن جي زينت بنجندا رھيا آھن. ھو سنڌي ادبي سنگت جي ٽنڊوڄام واري شاخ جو سرگرم ميمبر آھي.
ڃپيل ڪتاب
عنايت انڙ جا ھن وقت تائين ھيٺيان ڪتاب ڇپجي چڪا آھن:
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو: سنڌي ماڻھو زمرو: سنڌي شخصيتون زمرو: ليکڪ
ديھ سيکاٽ
ديھ سيکاٽ: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ سيکاٽ ۽ ڳوٺ آخوند جوکيو واقع آھن.ھن ديھ جون حدون ديھ صدري ، ديھ چارج 19 سي، ديھ بائوديرو ، ديھ ڀاڻوڪي  سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي. سيکاٽ ڳوٺ سما ذات جي ماڻھن جو آھي جيڪي تمام خوشحال گھراڻن سان تعلق رکندڙ آھن
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
اسڪئاليفارمز
اسڪئاليفارمز شارڪ مڇين جي ترتيب جو نالو آهي جنھن ۾ شارڪ جا 7 خاندان ۽ 126 جنسون شامل آھن. ھن ترتيب ۾ ايندڙ مڇين جي پٺيءَ تي ڪرنگھي سان مليل  ٻہ کنڀڙيون ھونديون آھن .ھنن کي  مقعد واري کنڀڙي، نڪٽيٽيٽنگ جھلي(nictitating membrane) ۽ پنج چيرن واريون ڪليون(gill slit) ڪانہ ٿيندي آهي. اھي قد شڪل ۾ بہ ھڪٻئي کان ٿورڙيو مختلف ھجڻ جي صلاحيت پڻ رکنديون آهن. اھي پوري دنيا ۾ قطبي حصي کان ٽراپيڪل حصي واري پاڻيءَ ۾ اونھي ڪنارن کان وٺي کليل سمنڊ تائين ملنديون آهن.
گلاب سومرو
گلاب سومرو (انگريزي:Gulab Soomro) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ڪالم نگار هو.
زندگي جو احوال
گلاب سومرو جو اصل نالو گل محمد پٽ احمد خان سومرو هو. سندس قلمي نالا گلاب سومرو ۽ شادان سومرو هئا. گلاب سومرو پهرين آڪٽوبر 1949ع ۾ سنڌ جي دادو ضلعو جي راڌڻ شهر ويجهو ڳوٺ سيتا ۾ پيدا ٿيو.
ادبي علمي خدمتون
هيءُ سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ نثر نويس هو. سندس شاعري ۽ ڪالم سنڌي ٻولي جي ڪيترين ئي اخبارن ۾ شايع ٿيا جن ۾ حلال احمر اخبار، روزاني هلال پاڪستان، روزاني عبرت ذڪر لائق آهن. هن قرآن شريف جو سنڌي ٻولي توڙي سرائڪي ٻولي ۾ ترجمو ڪيو. اهو تاريخ ۾ پهريون پيرو ليکبو جو قرآن شريف جو ترجمو سرائڪي ٻولي ۾ ٿيو هجي. هن زندگي جو ڪافي حصو ڪيترن ئي ماڻهن کي قرآن شريف جي تعليم ڏيڻ ۾ گذاريو جنهن ڪري شاگردن سان گڏ شهرين وٽ معزز شخص طور ڄاتو ويندو هو ۽ معزز ليکيو وڃڻ ڪري اڪثر پاڙي جا گهريلو تڪرار به نبيريندو هو. سندس زندگي جو سربستو احوال پروفيسر عبدالله مگسي جي ڪتاب سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو ۾ شامل آهي.
وفات
گلاب سومرو 6 آگسٽ 2017ع تي وفات ڪري ويو ۽ کيس مرکپور دادو ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:دادو ضلعو زمرو:شاعر زمرو:نثر نويس زمرو:سنڌي شخصيتون
اسلامي امارات افغانستان
اسلامي امارات افغانستان ، ڪابل جي زوال کان پوءِ سيپٽمبر 1996ع تي قائم ٿيل اسلامي رياست هئي. طالبانن جي عروج واري دور ۾ هنن افغانستان جي 90 سيڪڙو حصي تي قبضو ڪري ورتو، باقي ملڪ جو ڪجهه حصو اترين اتحاد جي قبضي ۾ هو، توڙي جو گھٽ طاقت جي سڄي دنيا پاران افغانستان جي اصل حڪومت اترين اتحاد کي مڃيو ٿي ويو.
حوالا
زمرو:اڳوڻا خدائي راڄَ
ڪازرون
ھن شھر جو اصل نالو ”گزران“ يا ”گزرون“ ھو. اسلام جي آمد کان پوءِ اھو نالو ڦري ”ڪازرون“ ٿي ويو ڇاڪاڻ جو عربي ٻوليءَ ۾ ”گ“ کي”ج“ ڪري لکيو ۽ پڙھيو وڃي ٿو. دلميان واري زماني ۾ ھتي قيمتي ڪپڙن ٺاھڻ جا ڪارخانا موجود ھئا. چيو وڃي ٿو تہ ان زماني ۾ ھن شھر ۾ 12000 گازر يعني ڪپڙن ڌوئڻ وارا موجود ھئا. اھوئي سبب آھي جو ھن شھر کي گازرون سڏيو ويو يعني ڪپڙن ڌوئڻ وارن جو شھر. ڪجه ماھرن جو خيال آھي تہ شھر تي ھي نالو شھر جي ويجھو موجود زران جبل جي ڪري پيو آھي. سندن خيال ۾ ”زران“ لفظ ”ڪارزان“  جو بنياد آھي.
جاگرافي
ھي شھر فارس صوبي جي اولھ واري حصي ۾ سامونڊي مٿاڇري کان اٽڪل 860 ميٽر اوچائيءَ تي آباد آھي. ھن شھر جي پکيڙ 2040 ھيڪٽر آھي. ھن شھر جو تھران کان مفاصلو 1040 ڪلوميٽر آھي. شھر جي آسپاس ڪيترائي ڳوٺ موجود آھن.
ھن شھر جي آبھوا اونھاري ۾ گرم ۽ خشڪ ۽ سياري ۾ ڪنھن حد تائين ٿڌي رھندي آھي. ڊسمبر سڀ کان ٿڌو مھينو ھوندو آھي جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 10.420C رھندو آھي جڏھن تہ جولاءِ گرم ترين مھينو آھي جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو33.160C رھي ٿو. شھر جو سراسري ساليانو گرميءَ جو درجو 21.780C رڪارڊ ڪيو ويو آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
مالياتي معاملن جو انتظام
هي اڪائونٽنگ جو هڪ اصطلاح آهي، جنهن کي مالياتي معاملن جو انتظام يا مينيجمينٽ آڪائونٽنگ (Management accountant) سڏيو ويندو آهي. هي صنعتي حساب ڪتاب کان الڳ معنيٰ رکي ٿو. هن ۾ بنيادي خرچ پکن، لاڳتن جي مڪمل ڄاڻ هجي ٿي، جنهن جي بنياد تي وڏا پروجيڪٽ فيصل ڪيا ويندا آهن. هي مالياتي ليکو هوندو آهي، جنهن جو واسطو سڄي ڪاروبار جي مالياتي معاملن سان هجي ٿو.
حوالا
زمرو:ڪامرس زمرو:اڪائونٽنگ
جنابت
جنابت جي معني لغت ۾ پري ھٽڻ آھي. اسلامي فقه ۾ ان اصطلاح جو مطلب پليتي جي اھا حالت مراد آھي جنھن ۾ مرد يا عورت تي غسل فرض ھجي ۽ غسل جي حالت جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن طرح سان پوري ٿيڻ سان پيدا ٿي ھجي. اھڙي حالت ۾ ماڻھو کي پاڪائي ۽ نماز کان پري رھڻو پوندو آهي ان ڪري ان کي جنابت چوندا آهن. جنابت جي اصل معنيَ آهي دوري ۽ بيگانگي. ان مان لفظ اجنبي نڪتل آهي. شرعي اصطلاح مطابق جنابت مان مراد اھا نجاست آھي جيڪا قضائي شھوت يا خواب ۾ مادو خارج ٿيڻ جي ڪري طاري ٿئي، ڇوته ان جي سبب ڪري ماڻھو طھارت کان بيگانو ٿي ويندو آهي. عبدالله بن مسعود، انس بن مالڪ، حسن بصري، ابراھيم نخئي، مطابق سورة النساء جي آيت نمبر 43 ۾ تيمم جي حڪم جي مفھوم مان راء قائم ڪئي تہ جنابت جي حالت ۾ مسجد ۾ وڃڻ نہ کپي.
ميان دين محمد
ميان دين محمد ڪلھوڙو 1103ھ 1692ع ۾ پنھنجي پيءُ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي گاديءَ تي ويٺو. ھن پنھنجي وڏن جو طريقو جاري رکيو. اُھي زميندار، جيڪي ميان ميان نصير محمد جي زماني ۾ ناڪام ٿي، خاموش ٿي زندگي گذاري رھيا ھئا، سي ھاڻي موقعو ڏسي، ميان دين محمد سان وڙھڻ لاءِ تيار ٿي ويا. مير پنھور، جنھن جو شھر ”فتح پور“ فقيرن جي قبضي ۾ ھو، سو دھليءَ جي بادشاھه وٽ فريادي ٿي ويو ۽ مرزا خان پني پٺاڻ جي نالي شاھي حڪم وٺي آيو ته اُھو مير پنھور جي مدد ڪري. پر مرزا پني فقيرن جي مقابلي ۾ ڪامياب ٿي نه سگھيو. آخر درٻار شاھيءَ مان انھيءَ مھم لاءِ امير شيخ جھان مقرر ٿيو ته اُھو فقيرن کي ختم ڪري. ان حڪم پٽاندر امير شيخ جھانَ، مير پنھور جي ڏَس تي فقيرن تي حملو ڪيو. ڪلھوڙن طرفان سندن مريدن، ڏيري جي قلعي مان نڪري، مغلن جي لشڪر جو مقابلو ڪيو ۽ ڳوٺ ڳيريلي وٽ مغلن جي فوجن تي راتاھو ھنيو، جنھن مغلن جي لشڪر جا اوسان خطا ڪري ڇڏيا. ھيڏانھن ميان دين محمد مرڪزي ڳوٺ ڳاڙهيءَ مان ھڪ لشڪر فقيرن جي مدد لاءِ موڪليو. ٻنھي لشڪرن گڏجي، امير شيخ جھان جي لشڪر تي وڏو حملو ڪيو، جنھن ۾ امير شيخ جھان مارجي ويو ۽ بکر جي حاڪم ڀڄي جان بچائي. ٻئي دفعي قنبر بروھي وڏو لشڪر وٺي، فقيرن تي ڪاھي آيو، پر ان کي به سخت ناڪاميءَ جو مُنھن ڏسڻو پيو.
امير شيخ جھان جي قتل ۽ بکر جي حاڪم الله يار جي ڀاڄ جي خبر ٻُڌي، شھزادي معزالدين (جيڪو عالمگير جو پوٽو، لاهور ۽ ملتان جو گورنر ۽ سنڌ جو نگران ھو) سِڌو سنڌ جو رخ ڪيو. جڏھن ميان دين محمد، شھزادي معزالدين (Prince Muizuldeen) جي اچڻ جي خبر ٻُڌي، تڏھن ميان صاحب پنھنجي ننڍي ڀاءُ مير محمد کي ٻن وڪيلن سان گڏ بکر موڪليو. جن شھزادي کي سڀ حالتون سمجھائي، سندس دل صاف ڪري ڇڏي، جنھن ڪري ھو مطمئن ٿي، لاھور واپس روانو ٿي ويو. پر اوچتو ئي اوچتو، انھيءَ وچ ۾ عجيب واقعو پيش آيو. ٿيو ھيئن جو شھزادي جي واپس وڃڻ کان پوءِ ڪلھوڙا خاندان جي نامياري سپھ سالار شاھه بھارا جي وڏي ڀاءُ مقصود فقير جي دل ۾ خيال پيدا ٿيو ته شھزادي اسان جي بھادريءَ جا جوھر ته ڏٺا ئي ڪو نه، ان ڪري کيس پنھنجي طاقت جو اندازو ڏيکاري. اھو خيال ايندي ئي ھن لشڪر تيار ڪري، ميان دين محمد کي ٻڌائڻ کان سواءِ ماٿيلي تي حملو ڪري ڏنو ۽ پوءِ اڳتي وڌي، اُچ ۾ مغلن جي لشڪرين جو قتلام شروع ڪري ڏنائين.
شھزادي معزالدين کي جڏھن ڪلھوڙن جي لشڪر جي ھن ڪاروائيءَ جي خبر پئي ته ھُو سخت ڪاوڙ ۾ واپس آيو. شاھي فوجن سيوھڻ ۾ ترسي، ميان دين محمد جي علائقن ۾ لُٽ مار شروع ڪري ڏني. مغل فوج ڇھ مھينا سيوھڻ ۾ رھي. نيٺ ميان دين محمد صلح جي لاءِ درخواست ڏني ۽ پاڻ شھزادي وٽ ھلي آيو. شھزادو معزالدين، ميان دين محمد کي پاڻ سان گڏ وٺي ويو، باقي ميان صاحب جي رھيل ماڻھن جي نگرانيءَ لاءِ ھڪ فوج ڇڏي ويو ته اھا باقي ماڻھن کي گرفتار ڪري وٺي اچي.
ميان دين محمد جو ننڍي ڀاءُ ميان يار محمد ھاڻي ميان دين محمد جو قائم مقام ھو، سو اُن لاءِ تيار نه ھو ته ڪو پنھنجي ماڻھن ۽ واسطيدارن کي مغل فوج جي حوالي ڪيو وڃي. ھن مغل فوج سان جنگ جو اعلان ڪيو ۽ ڏاڍي ثابت قدميءَ سان مغل فوج جو مقابلو ڪيو. ٻنھي ڌرين ۾ وڏي جنگ لڳي، جنھن ۾ تاريخدانن جي مطابق رت جون نديون وھي ھليون. ميان يار محمد جي طرفان تاجي فقير، جادي فقير ۽ بختيار فقير پنھنجن پنھنجن جٿن سان گڏجي واھه جو پاڻ ملھايو. انھيءَ جنگ ۾ مغل فوج جا ٻه زبردست بھادر، راجا گجا سنگھ ڀٽي (Raja Ganjaa Singh Bhatti) ۽ سورج مل (Sooraj Mal)، اوڌيپوري ميدان جنگ ۾ مارجي ويا ۽ نئين گاج جي ڪناري تي ڪلھوڙن جي لشڪر مغل فوج (Mugul army) کي وڏي هار ڏئي سوڀ ماڻي. اھا جنگ 1799ع ۾ ٿي. شھزادي انھيءَ هار کان بي پرواھه ٿي، ميان دين محمد کي 28 ساٿين سان گڏ ملتان ۾ شھيد ڪرائي ڇڏيو.
حوالا
زمرو:تواريخ زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:تاريخ
ديھ سدري
ديھ سدري:صدري: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ مٺو کوسو ۽ ڳوٺ محمد علي خشڪ واقع آھن.ھن ديھ جون حدون ديھ ٻھيريون ، ديھ چارج 20 ، ديھ سيکاٽ سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي.
زمرو:سنڌ جون ديھون
ديھ سرڪل2
ديھ سرڪل 2: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڪوبہ ڳوٺ منظور ٿيل ناھي .ھن ديھ جون حدون ديھ  چارج 20  ، ديھ خودي، ديھ ڇارائو سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
ڊونگ منگجو
ڊونگ منگجو: Dong Mingzhu ( ڄائي :1954) ھڪ چيني بزنس ڪندڙ عورت جو نالو آهي جيڪا گري اليڪٽرڪ اپلائينسز انڪارپوريشن آف جوھائي جي چيئر وومن آھي نيويارڪ ٽائمز مطابق ھي چين جي سڀ کان سخت بزنس وومن آھي
ذاتي زندگي ۽ ڪيريئر
چين جي بزنس ۾ ھيء ڪامياب عورت مزدور خاندان ۾ پيدا ٿي ۽ ننڍپڻ ۾ ھن فوج ۾ سپاهي بڻجن چاھيو پئي. ھن 1975 ۾ چين جي انھوئي( Anhui ) صوبي جي شھر ووھو (Wuhu) جي ھڪ مخصوص انسٽيٽيوٽ مان شماريات ۾ گريجوئيشن ڪري نانجنگ جي مڪاني حڪومت جي اداري جي ڪيميسٽري جي ليبارٽري ۾ انتظامي نوڪري حاصل ڪئي جتي 15 سال ڪم ڪيائين 3 سالن جي عمر ۾ 1990 ۾ بيواھ ٿيڻ کان پوءِ ھن پنھنجي ٽن سالن جي پٽ کي ننڍڙي جي ڏاڏي جي سنڀال ۾ ڏئي ليبارٽري واري نوڪري ڇڏي گئانگ ڊونگ صوبي جي شھر جوھائي ۾ نوڪري جي تلاش ۾ آئي ۽ ھيلي ڪمپني ( گري اليڪٽرڪ اپلائينسز انڪارپوريشن آف جوھائي جو پراڻو نالو) ۾ سيلز پرسن ٿي جتي ھن پنھنجي پرفارمنس تي تڪڙيون ترقيون حاصل ڪيون. 1994 ۾ ھي ڪمپني جي وڪري واري شعبي جي ھيڊ ٿي وئي. 2001 ۾ ھي گري اليڪٽرڪ اپلائينسز انڪارپوريشن آف جوھائي جي پريزيڊنٽ ٿي وئي. 2012 ۾ ھي ڪمپني جي چيئر وومن پڻ ٿي وئي. ڊونگ منگجو جي مينجمينٽ ۾ ڪمپني دنيا جي سڀ کان گھڻا ايئر ڪنڊيشنر يونٽ ٺاھيندڙ ڪمپني بڻجي وئي. 2014 ۾ ھن ڪمپني  جو روينيو 140 بلين يوئان ھيو. Gree Electric's company stock has risen 2300% during her stay.
حوالا
زمرو:1954ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ٺٽي تي قبضي کان پوءِ آزاديءَ لاءِ سنڌين جي پھرين ڪوشش
ھن جنگ جي خاص اھميت اُن ڪري به آھي، جو اُن ۾ تخت ۽ تاج جي بدران حب الوطنيءَ جو خاص جذبو ڪم ڪري رھيو ھو ۽ سنڌ جا ماڻھو ديس جي آزاديءَ لاءِ پنھنجي پوري سگهه سان ڌارئين ڦورو ۽ ڌاڙيل سان ٽڪراءُ کائي رهيا هئا، جيڪو پنھنجو مُلڪ ۽ عورتون رضا خوشيءَ سان بابر جي حوالي ڪري، سنڌ تي قيامت وانگر اچي ڪڙڪيو. ٻي وڏي ڳالھه ته ھيءَ جنگ، مذھب ۽ ويڇن کان بلند ٿي، قومي بنيادن تي وڙھي ويئي؛ جنھن ۾ ھندو مسلم، پنڊت، مولوي، صوفي، جوڳي، جاگيردار ۽ ھاريءَ جو اتحاد ۽ اتفاق نظر اچي ٿو. جنگ جي سپھ سالار رڻمل سوڍي جي ڪمان ۾ مخدوم بلاول (Makhdoom Bilawal) جھڙي ولي الله جا خليفا ۽ شاگرد به مادر وطن جا نعرا ھڻندي شھيد ٿيا.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:تواريخ زمرو:شخصيتون
موگرو
موگرو يا مگرو: هي ياسمين جي ذات جو وڏو ۽ ڀريل گل آهي. هن کي به عربي ياسمين چوندا آهن. هن جا گل اڇي گلاب جي گل جهڙا ٿيندا آهن. هن جا هار پوئي ماڻهو ڳچيءَ ۾ وجهندا آهن. منجهن موچاري خوشبوءِ ٿيندي آهي. عربي ياسمين جا ٽي قسم آهن: هڪڙو هلڪن ۽ يڪن پنن وارا گل ڪري ٿو. اهو ٻوڙي جيڏو آهي، ٻه اڍائي فوٽ مس وڏو ٿو ٿئي. هن جا پن اڪثر ڪينئن کاڌل يا سڙيل رهندا آهن. هن کي هندستاني ماڻهو بيل چوندا آهن، يا جنهن کي موتيو چون ٿا. ٻيو قسم انهيءَ کان وڏيرڙا گل ڪندو آهي، جنهن کي انگريز ماڻهو ڊبل گلن واري عربي ياسمين چوندا آهن. ٽيون وري اڃا به وڏا گل ڪندو آهي، جنهن کي موگرو چون ٿا ۽ انگريزي ماڻهو انهيءَ کي وڏن ڊبل گلن واري عربي ياسمين جو نالو ڏين ٿا.
برونڊي
thumb|alt=Pierre Nkurunziza at World Economic Forum 2008 looking right|برونڊي جو صدر [[پيري نڪورونزيزا]]
thumb|alt=flag white saltire cross on green and red background with plant in centre white rondel|برونڊي جي بادشاھت وارو جھنڊو (1962–1966). thumb|alt=flag sign at flagpole and raised plaza| بوجمبورا ۾ آزادي چوڪ تي ٺھيل يادگار
تاريخ
thumb|alt=color map of African countries showing Uganda Rwanda and Burundi backing rebels against Kabila|ٻين ڪانگو واري جنگ ۾ جھيڙيندڙن جو نقشو جن ۾ برونڊي ڪانگو جي باغين جو مددگار ھيو ھي ملڪ 1962 ۾ بيلجيئم کان آزاد ٿيو. ھن ملڪ جي تاريخ جو وڏو حصو سياسي تشدد ۽ غيرجمهوري اقتدار جي منتقلي تي مشتمل آهي. ھن ملڪ جو پھريون جمھوري طريقي سان چونڊيل صدر ھوتو آڪٽوبر 1993 رڳو 100 ڏينھن جي حڪومت ڪرڻ بعد قتل ڪيو ويو. برونڊي ۾ ٻيون چونڊون 2005 ۾ ٿيون جن ۾ پيري نڪورونزيزا صدر چونڊجي آيو جيڪو ٻيون دفعو 2010 ۽ ٽيون دفعو 2015 ۾ وري صدر چونڊجي آيو.
جاگرافي
thumb|alt=tan colour map of Burundi with cities| برونڊي جو نقشو
برونڊي جي جاگرافيائي بيهڪ آفريڪا ۾ 3 30 S, 30 00 E تي آھي.ھن ملڪ جي پکيڙ 27,830 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 25,680 چورس ڪلوميٽر خشڪي آهي ۽ 2,150 چورس ڪلوميٽر پاڻي آهي. پکيڙ جي لحاظ کان دنيا جي ملڪن ۾ 147 نمبر تي آهي. ھن ملڪ جي خشڪي واري سرحد 1,140 ڪلوميٽر آهي جيڪا ٽن ملڪن سان ملي ٿي جن مان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو سان 236 ڪ م روانڊا سان 315 ڪ م ۽ تنزانيا سان 589 ڪ م آھي. بحري سرحد ڪانہ اٿس جو زمين سان گھيريل ملڪ آھي. ملڪ جا جابلو ۽ ٽاڪرو علائقا اوڀر واري پليٽ ڏي لھندڙ آھن ۽ باقي ميداني علائقا آهن.
آبهوا
ھي ملڪ سمنڊ جي سطح کان 722 ميٽرن کان 2670 ميٽرن تائين بلند آھي ۽ ان جي سراسري بلندي 1504 ميٽرن تائين آهي ان بلندي جي ڪري ان جو ساليانو گرمي پد 17 کان 23 سينٽي گريڊ تائين رھندو آھي ۽ عام طور تي سراسري بلندي وارين جاين تي وچٿرو رھندو آھي. ھن ملڪ برسات پوڻ جي سراسري شدت 150 سينٽي ميٽر آھي ۽ سال ۾ ٻہ برساتي موسمون آهن: پھرين موسم فبروري کان مئي تائين ۽ ٻين برساتي موسم سيپٽمبر کان نومبر تائين آھي.ساڳئي طرح سال جا باقي ٻہ حصا خشڪ موسم وارا ھوندا آھن.
قدرتي وسيلا ۽ معدنيات
ھتي جي معدنيات ۽ قدرتي وسيلن ۾ نڪل، يورينيم، اڻ لڀ زميني آڪسائيڊ، ڪوئلو، ڪوبالٽ، ٽامو، پلاٽينيم ، ونيڊيئم، پوکي لائق زمين، ھائڊرو پاور، نيئوبيم، ٽينٽلم، سون، ٽين، ٽنگسٽن، ڪيئولين  ۽ لائم اسٽون آھن
زراعت
ھن ملڪ جي زرعي زمين 73.3 سيڪڙو آھي جنھن مان 38.9 سيڪڙو زمين پوکي لائق آھي ۽ 15.6 سيڪڙو تي مستقل فصل ٿيندا آهن.18.8 سيڪڙو زرعي زمين تي مستقل چراگاھون آھن ۽ 6.6 سيڪڙو تي ٻيلا واقع آھن. 2012 ۾ ملڪ ۾ آبپاشيءَ تي آباد ٿيندڙ زمين 230 چورس ڪلوميٽر ھئي.
برونڊي جا ماڻهو
thumb|left|alt=women in colourful dresses tending goats| برونڊي جون عورتون ٻڪريون چاريندي thumb|left|alt=three children looking directly at camera|بوجمبورا ۾ برونڊين ٻار
ھي ملڪ آفريڪا جي ڳتيل آبادي وارن ملڪن ۾ شامل آھي.ھن ملڪ جي آبادي جولاءِ 2017 جي انگن اکرن مطابق 11,466,756 آهي. آبادي جي لحاظ کان ھي ملڪ دنيا جي ملڪن ۾ 78 نمبر تي آهي. ھتان جي ماڻھن کي برونڊين سڏيندا آهن. ھتان جي آبادي جو 85 سيڪڙو ھوتو نسل جا ماڻهو آھن، 14 سيڪڙو ٽوٽسي ۽ ھڪ سيڪڙو توا يا پگمي نسل جا آھن.ان کان علاوه 3000 ماڻھو يورپي ۽ 2000 ڏکڻ ايشيائي بہ اتي رھندڙ آھن. آبادي جو 29.7 سيڪڙو ماڻهن جي ٻولي ڪرونڊي آھي ، 9.1 سيڪڙو فرينچ ڳالھائيندڙ آھن ۽ اھي ٻئي ٻوليون ملڪ جون سرڪاري ٻوليون آهن.باقي آبادي کوڙ ٻولين ڳالهائيندڙن ۾ ورھايل آھي. ھتان جي 62.1 سيڪڙو ماڻهن جو مذھب رومن ڪيٿولڪ ۽ 23.9 سيڪڙو ماڻهن جو پروٽسٽنٽ آھي. مسلمان 2.5 سيڪڙو آھن. ملڪ جي 90 سيڪڙو آبادي جو پيشو زراعت آھي. ملڪ ۾ خانہ جنگي جي ڪري لکين ماڻهو ملڪ ڇڏي پاسي وارن ملڪن ۾ پناھگيرن جي صورت اختيار ڪئي جيڪي امن قائم ٿيڻ بعد واپس ٿيڻ شروع ٿيا ھئا.ڊيموڪرٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ روانڊا جي جنگي حالتن جي ڪري بروندي بہ انھن ملڪن جي ماڻهن کي پناھ ڏيندڙ ملڪ آھي. برونڊي ۾ ايندڙ پناھگيرن جي اڪثريت ڪانگو وارن جي آھي.
سياسي نظام
thumb|alt=aerial view of highrise building and low rise red roofed buildings|2006 جو بوجمبورا جو ھڪ منظر
ھن ملڪ جا پراڻا نالا ارونڊي، جرمن اوڀر آفريڪا ۽ برونڊي جي بادشاھت آھن. ھتان جو رياستي نظام صدارتي ريپبلڪ آھي. گاديءَ جي هنڌ بوجمبورا جي جاگرافيائي بيھڪ 3 22 S, 29 21 E. ھن ملڪ ۾ 18 صوبا آھن جن جا نالا آهن: بوبانزا، بوجمبورا مائرئي ، بوجمبورا ٻھراڙي، بروري، ڪينڪوزو، سبيٽوڪ، گائٽيگا، ڪاروزي، ڪايانزا، ڪرونڊو، ماڪامبا،  مورامويا، موارو، مويينگا، نگوزي، رمونگي، روتانا ۽ روييگي. ھن ملڪ پھرين جولاءِ 1962 م گڏيل قومن جي بيلجيئم جي نگراني ۾ قائم ڪيل ٽرسٽ کان ازادي ورتي. ملڪ جو سياسي نظام موجوده آئين ذريعي جڙيل آھي جيڪو 28 فبروري 2005 جي ريفرنڊم جي ذريعي لاڳو ڪيو ويو. ھن ملڪ جو قانوني نظام بيلجيئم واري قانوني نظام تحت جڙيل آھي. ھي آڪٽوبر 2017 کان ملڪ انٽرنيشنل ڪورٽ آف جسٽس جي اختيار کي نہ ٿو مڃي. ھي ملڪ ٻٽي شھريت کي ني ٿو مڃي ۽ ٻار جي ڄمڻ سان شھرت ملڻ کي بہ تسليم نہ ٿو ڪري. ھن ملڪ ۾ شھريت لاء لازم آھي تہ پيء ھن ملڪ جو شھري ھجي يا شھرت وٺندڙ لاڳيتو ڏھ سال ملڪ ۾ رھندڙ ھجي.. ھتي ووٽ جو يونيورسل حق 18 سالن جي عمر ۾ ملندو آھي.
ويٽنام
ويٽنام  (,, , ; ويتنامي اچار: <font face="Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode">[viət˨ næm˧] (link=عڪس:Vietnam.ogg|alt=|13x13px ٻڌو) ) ايشيا کنڊ جو هڪ ملڪ آهي. thumb|ويتنام جو جھنڊو
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
ديھ چارج 20
ديھ : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ اڃان ڪو ڳوٺ منظور ٿيل ناھي .ھن ديھ جون حدون ديھ سدري ديھ سرڪل 2 سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي.
زمرو:سنڌ جون ديھون
وٽوهگريقفدمحم
Alias
Sakhi Sardar Mohamadan faqir Ghoto Sufi Al Qadri Sarwari Qalandar چيف سردار محمود خان گهوٽو عُرف شھنشاھ سخي سردار محمدڻ فقير گهوٽو
سنڌ ڀلاري ڀُونءِ پنهنجي ڪُک مان اهڙين هستين کي جنم ڏنو آھي ، جن پنهنجي ڪردار ۽ اشعار ذريعي هتان جي ماڻهن کي پيار ، محبت ، امن ، انسانيت ۽ ڀائيچاري جو پيغام ڏنو آھي، انهن مان اسانجو هادي رهبر ، گهوٽڪيء جو گهوٽ ، سنڌڙي جو سينگار شھنشاه سخي سردار محمدڻ سائين جن پڻ ھڪ آھن. سندن اصل نالو سردار محمود خان گھوٽو ھو. پاڻ سائين جن تعلقي گهوٽڪي جي مشھور ۽ ست صديون پراڻي تاريخي ڳوٺ حُسين ٻيلِي ۾  گهوٽا قبيلي جي سرداري گھراڻي ۾ سردار ستار بخش خان گهوٽو جي گهر 1912ع ۾ تولد ٿيا۔ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ ورتائون ، قرآن شريف ۽ عربي فارسي جو علم شڪارپور جي قبا جامي جي مدرسي مان پرايائون. پاڻ ا ڃان ٻارنھن سالن جا ٿيا ته سندن والد سڳورو وصال ڪري ويو ، انڪري ننڍي عمر ۾ کين سرداري جي پڳ ٻڌائي وئي. پاڻ پنهنجي والد صاحب جا اڪيلا فرزند هئا.
سنڌ جو مشھور صوفي بزرگ ۽ شاعر حضرت صوفي محمد فقير گهوٽو سندن سهرو ۽ سڳو ماسات هو. انهن جي صحبت سان پاڻ خاني وارا خيال ختم ڪري فقيري ۽ رندي راه جا راهي ٿيا ۽ سنڌ جي صوفي القادري قلندري سلسلي سان سلهاڙجي شھنشاه سيد قلندر علي شاه وڳڻائي جي بلند مقام طالب فقير شھنشاه پيرل فقير عباسي جا دست بيعت طالب ٿي قلندري جي مقام تي وڃي پهتا. پاڻ سائين جن درگاھ حُسين ٻيلِي شريف جا گادي نشين ۽ گھوٽا قبيلي جا چيف سردار ھئا.ظاھري سردار ھوندي باطن جو سڀئي منزلون شريعت ، طريقت ۽ حقيقت حاصل ڪري معرفت جا مزا ماڻيائون.شھنشاھ سخي سردار محمدڻ فقير گھوٽو جن جو قرآن پاڪ ۽ ڪتابن سان بي انتھا چاھ ھو. سندن محبوب مشغلو قرآن پاڪ جو دور ڪرڻ ۽ ڪتابن جو مطالعو ڪرڻ ھو. سندن پڙھڻ جي رواني تمام تيز ھوندي ھئي .پاڻ ھر روز قرآن پاڪ جو ختم پورو ڪندا هئا. پاڻ فرمايائون تہ اسان پنهجي زندگي ۾ قرآن پاڪ جا يارنهن هزار کان مٿي ختم پڙھيا آھن.سندن مطالعو ڪيل ڪتابن جو تعداد ھزارن ۾ آھي.ڪنھن به ڪتاب مان ڪو حوالو ڏيڻ وقت کين ڪتاب جو باب ، ڀاڱو يا صفحو وغيره به ياد ھوندو ھُيَن.
پاڻ ھڪ ئي وقت عالم ، عارف ، عابد ، زاھد ، صوفي ، سنياسي ، سردار ، فقير ، طالب ، طبيب ، شاعر ، راڳي ، مرشد ۽ محبوب ھئا. سندن سادگي ، قرب ، پيار ۽ پاٻوھ ڪيترن ئي ماڻھن کي موھي وڌو.سائين جن تمام گهڻا مهمان نواز ، قربدار ۽ ٻاجهاري طبيعت جا مالڪ هئا. سخاوت ۾ تہ حاتم بہ سندن مَٽ نہ ٿيندو ، الله جي راه ۾ هزارين ايڪڙ زمين ۽ ملڪيتن جو مڏيون غريبن ، مسڪينن ۽ بيواهن ۾ ورهائي ڇڏيائون. سوالي سندن در تان ڪڏهن بہ خالي نہ ويو .ايتري تائين جو لڱن جو لباس بہ لاهي انهن کي ڏئي ڇڏيندا هئا.
منظور پشتین
حوالا
زمرو:1994ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
وٽوهگريقفدمحم
لباس ۾ سلوار قميص ۽ ان جي مٿان گلابي الفي پائيندا هئا. سر مبارڪ تي اڪثر گيڙو ويس ٻڌندا هئا، ڪڏهن ڪڏهن  اڇي ، سائي ، بوسڪي ۽ ڪاري دستار مبارڪ پائيندا هئا.سائين جن سير ۽ سياحت جا ڪوڏيا ھئا ، پاڻ هِند  ۽ سِنڌ جون سڀئي درگاهون گهميا. ڪيترائي وڏا عالم ، اديب ، عارف ، عوشاق ، اهل الله ، صوفي ۽ شاعر سندن همعصر رهيا جن سان سندن اڪثر ملاقاتون ۽ روح رهاڻيون جاري هونديون هيون ، جن ۾ فقير سيد انور علي شاه بخاري ، غمدل فقير دايو ، داتا ولايت شاه جيلاني ، وريل فقير ابڙو ثاني ، مولانا عبدالحي گھوٽو ، مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ ، مولوي سلطان محمود گھوٽو ، علامه سيد اظھر شاه گيلاني ، مبارڪ شاه جيلاني لوء صاحبان وارو ، نماڻو فقير گهوٽو ، دوست علي فقير کٽياڻ ، جانڻ فقير چن ،صوفي سائين محمد فقير گهوٽو ، فقير سيد حضورڻ سائين ،اعجاز شاه راشدي ، محب فقير ٽالپر ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آھن .سائين جن شروع جواني ۾ سياست ۾ حصو ورتو پر بعد ۾ ڇڏي ڏنائون. ڪيترن ئي وڏن سياستدانن ۽ سردارن سان تعلق هُين ، جن ۾ پير سائين پاڳارو ، ذوالفقار علي ڀٽو ، سائين جي ايم سيد ، سردار غلام محمد خان مهر ، سردار دادن خان ۽ مير نور محمد خان لُنڊ ، سردار علي نواز خان ڌاريجو ، سردار سُندر خان سندراڻي ، سردار علي مردان خان چاچڙ ۽ ٻيا ڪيترائي اچي وڃن ٿا.
شھنشاھ سخي سردار محمدڻ فقير گھوٽو جن جي علم ، عشق ، فيض ۽ ولايت کان متاثر ٿي ڪيترائي ماڻھو سندن عقيدتمند بنجي طالب ٿيا ۽ کانئن فيض وٺي صوفياڻي رنگ ۾ رنگجي ريٽا ٿيا.سندن شاعري سنڌي، هِندي ، سرائڪي،اردو ۽ فارسي ٻولين تي مشتمل  آھي. شاعري جي تقريباً سڀني صنفن تي طبع آزمائي ڪئي اٿائون. جن ۾ ڪافي ، غزل ، مولود ، نعت ، حمد ، مرثيه ، منقبت ، مدح ، مثنوي ، رباعي ، بيت ، دوھيڙو وغيره شامل آھن.شاعري ۾ حسن ، عشق ، سولي ، هِجر ، فيراق ، وصال ،موکي ، مجاز ، سڪ ، سوز ۽ ھم اوست جو رنگ نمايان نظر ايندو ۔ شاعري کان سواءِ نثر ۾ سندن تصنيف ٿيل آھي ، جن ۾ تصوف جا باريڪ نڪتا ۽ سندن ھدايتون لکيل آھن. پاڻ پنھنجي نظم ۽ نثر ۾  الله جي عشق ، رسول الله صلعم جي محبت ، اھل بيت ۽ اصحاب سڳورن سان پيار ، انساني برابري ، مذھبي روارداري ، سماجي ھم آھنگي ، ماڻھپي ، امن ، ايثار ، محبت ۽ پيار جو پيغام پھچايو آھي.
شھنشاھ سخي سردار محمدڻ سائين جن جو وصال مبارڪ 13  فيبروري 1997ع بمطابق 05 شوال 1417ھجري اسُر جي وقت پوڻين چئين بجي ڌاري ٿيو. پاڻ درگاھ ڳوٺ حُسين ٻيلي شريف ۾ سندن ئي طرفان تعمير ڪرايل عاليشان روضي مبارڪ ۾ حضرت صوفي محمد فقير گھوٽو جن جي ڀرسان  آرامي آھن .پنھنجي زندگيءَ ۾ پاڻ پنھنجي والد سڳوري جو   عرس مبارڪ 21 ، 22 ، 23رجب تي ھر سال وڏي ڌام ڌام سان ملھائيندا ھئا جيڪو ھاڻي سندن نالي تي خاص عقيدت ۽ احترام سان خالص صوفياڻي رنگ ۾ ملهايو ويندو آھي. جڏھن ته وصال واري تاريخ 05 ۽ 06شوال تي پڻ يادگار ڏھاڙو ملھايو ويندو آھي ۽ ساري رات ويراڳي فقير سندن مداحون ۽ ڪلام ڳائي کين خراج عقيدت پيش ڪندا آھن. ھن وقت سندن فرزند ارجمند چيف سردار ستار بخش خان المعروف فقير شھنشاه سخي سردار بابا ارشاد علي سائين جن گھوٽا قبيلي جا پڳدار ۽ سندن مسند نشين آھن ۽ ھر جمعي جي رات مغرب کان درگاه پاڪ تي وڏي عقيدت سان محفل مچائيندا آھن. جن ۾ اوري پري کان عقيدتمند اچي روحاني راحت حاصل ڪندا آھن .سندن ھڪ ڪلام نموني طور پيش ڪجي ٿو ، جنھن ۾ انسانيت جي عظمت بيان ڪيل آھي.
انسان سبحان اعظم شان، چُوني بيچُوني انسان اعليٰ
باغ جاگير
ديھ باغ جاگير  سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا باغ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي برٽش انڊيا واري دؤر جي جاري ڪيل ھن ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ بٺي لشڪري خان کان سواءِ ڳوٺ ٺوٺائي، ڳوٺ دين محمد ۽ ڳوٺ مصري ۽ ھڪ ٻيو غيرمعروف ڳوٺ واقع ھئا. ھن وقت ھن ديھ ۾ ڳوٺ بٺي لشڪر خان، ڳوٺ صاحب خان چانڊيو، ڳوٺ راضي خان چانڊيو، ڳوٺ محمد يعقوب ٻرڙو، ڳوٺ غلام محمد ٺورئاڻي، ڳوٺ اختر ٻرڙو، ڳوٺ پير گل شاھ، ڳوٺ علي محمد شابراڻي، ڳوٺ شير دل ٻڍاڻي ۽ ڳوٺ يڪتار ٻرڙو واقع آهن. شروع ۾ ھي ديھ تپو غيبي ديرو جو حصو ھئي بعد م تپو باغ قائم ٿيو ۽ ھن ديھ کي ان جو حصو بڻايو ويو.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ نوزمان جاگير، اوڀر ۾ ديھ پنھوارو، ڏکڻ ۾ تعلقو وارھ جي ديھ پوٺو ۽ اولھ ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 3 ۽ ديھ غيبي ديرو جاگير 4 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. قمبر غيبي ديرو روڊ ھن ديھ جي وچان گذري ٿو. پنھوارو شاخ پڻ ھتان گذري ٿي. ڳوٺ بٺي لشڪري خان قمبر غيبي ديرو روڊ تي غيبي ديرو کان 11 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. حمل ڍنڍ پڻ ھن ديھ کان ٿوري فاصلي تي واقع آهي. ھن ڳوٺ جي لڳ سليمان شاخ پڻ وھي ٿي ۽ تقريبن ڏيڍ ڪلوميٽر پري وارھ ڪينال ۽ کيرٿر ڪينال وھن ٿا.
وٽوهگريقفدمحم
ڪٿي دائودؑ دھشت سليمانؑ ٿيا۔ڪٿي موسيٰؑ بہ عیسیٰؑ عمران ٿيا، ڪٿي ابراھيمؑ آذر نيشان ٿيا۔دروني بيروني انسان اعليٰ.
ڪٿي ادريسؑ الياسؑ آثار ٿيا۔ڪٿي يعقوبؑ يوسفؑ دلدار ٿيا، ڪٿي اسماعيلؑ اسحاقؑ ذبح دار ٿيا۔خوني صيهوني انسان اعليٰ.
ڪٿي افلاطون،طاليس،لقمان ٿيا۔ڪٿي بھرام،باقا،خاقان ٿيا، ڪٿي سڪندر،دارا، شاھان ٿيا۔گُوني بگوني انسان اعليٰ.
ڪٿي نمرود،شداد،فرعون ٿيا۔ڪٿي بلقيس،بھلول،ھارونؑ ٿيا ، ڪاٿي حاتم،ھامان،قارون ٿيا۔ديني بيديني انسان اعليٰ.
ڪٿي عبداللّٰه احمّد ختم النبيؐ۔ڪٿي حسنؑ،حسينؑ و خاتون عليؑ ، ڪٿي اصحاب القاب عبد النبي۔نگيني نگوني انسان اعليٰ.
ڪٿي رھبر ھادي رحمان ٿيا۔ڪٿي معشوق،عاشق پريشان ٿيا، ڪٿي سائين خادم حُڪمان ٿيا۔نموني نموني انسان اعليٰ.
ڪٿي موسيٰ مدھوش ڪوه طور ٿيا۔ڪٿي سولي سربر منصور ٿيا ، ڪٿي مذهب مُلن مذڪور ٿيا۔ناحقوني حقوني انسان اعليٰ.
ڪٿي مائٽ دوست برادر ٿيا۔ڪٿي مُدعي مُدعا شران شِر ٿيا، ڪٿي حاڪم حڪمت سراسر ٿيا۔دُوني يڪوني انسان اعليٰ.
ڪٿي موج ”محمدڻ“ مسرور ٿيا۔ڪٿي راز پوشي مشڪور ٿيا، جِٿ ڪِٿ ھر رنگ حضور ٿيا۔باطوني ظهوني انسان اعليٰ.
پئراڊائيم
مثال، نمونو, مثالي نمونو، نظريي يا ضابطي جو مثالي نمونو، پئراڊائيم (Paradigm) يا ڪو به تصور، خاڪو نمونو يا ماڊل، جيڪو سائنسي طرح ثابت نه ڪري سگهجي، پر اهو سوچ جي طريقي ۾ تبديليءَ جو ڪارڻ ٿيڻ جي اهليت رکندو هُجي. هن تصور ۾ نظرياتي، تصوراتي ۽ خيالي، پر عمل جوڳا نت نوان ڪردار يا نمونا پيش ڪيا وڃن ٿا، جن کي جديد دور ۾ ”پيراڊائم“ سڏيو وڃي ٿو.
صورتحال مختصر ۽ عارضي طريقي جي هوندي آهي ۽ مسلسل تبديل ٿيندي رهندي آهي جي حوالي سان جرمن مذهبي عالم ’هئنس ڪونگ‘ (Hans Kung) ٻي مهاڀاري لڙائيءَ جو مثال ڏيندي ٻُڌائي ٿو، ته ان حادثي، جنگي تصورن جي دُنيا ۾ مُڪمل انقلاب آڻي ڇڏيو. ان تسلسل ۾ دُنيا جي ڪنهن به سرشتي يا موضوع ۾، سوچ جي حوالي سان روايتن جي خلاف ايڏي وڏي تبديلي اچي وڃي، جيڪا ان سرشتي يا موضوع بابت پراڻن تصورن کي بدلائي بلڪل نوان گس ۽ پيچرا نروار ڪري، ته اهڙي صورتحال کي ”تصورن جي فيصلائتي يا مڪمل تبديلي“ (Paradigm Shift) جي عُنوان سان بيان ڪيو ويندو آهي. جيئن نامياري سائنسدان ’البرٽ آئنسٽائين‘ جي نسبتي نظريي (Theory of Relativity) طبيعيات جي علم ۾ نيوٽن جي روايتي طبعي قانون کي رد ڪندي، نوان تصوراتي خاڪا آندا هئا ۽ طبعيات جي دُنيا ۾ سوچ جا نوان سلسلا جاري ڪري ڇڏيا.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:جنگ زمرو:سائنس
حدث
حدث جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي : حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.
حدث اڪبر
پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ احتلام (تڙ) پوڻ يا حيض، نفاس جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ غسل نہ ٿي سگھي تہ تيمم آھي.
حدث اصغر
پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، استحاضي جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي.
حوالا
زمرو: اسلام زمرو: اسلامي فقه زمرو: طھارت زمرو: وضو ۽ غسل جا مسئلا
بيسالي موهنتي
thumb|Baisali Mohanty at India Habitat Centre
بيسالي موهنتي (پيدائش 5 آگسٽ 1994) هڪ هندوستاني ڪلاسيڪل ڊانسر ۽ ڪوريوگرافر، ليکڪا، ڪالم نگار ۽ پرڏيهي ۽ عوامي پاليسي جي تجزيہ ڪار آهي. هوءَ آمريڪي بزنس ميگزين فوربس، هفنگٽن پوسٽ، دي ڊپلوميٽ ۽ اوپن ڊيموڪريسي، لنڊن سميت ڪيترن ئي مائيشٺيت بين الاقوامي ڇپائين جي لاءِ پرڏيهي پاليسي ۽ اسٽريٽيجڪ معاملن ۾ باقاعدي سهائتڪار آهي. هي آڪسفورڊ اوڊيسي سينٽر جي باني آهي جيڪو يونيورسٽي آف آڪسفورڊ ۽ گڏيل بادشاهت ٻين اهم ادارن ۾ اوڊيسي ناچ جي واڌاري ۽ سکيا ۾ شامل آهي.
شروعاتي جيون ۽ اڀياس
بيسالي موهنت جو جنم 5 آگسٽ 1994 تي اڙيسا جي شهر پوري ۾ ٿيو. هن جي تعليم بيليڊ سيڪرامنٽ هاءِ اسڪول پوري ۽ ڪي آءِ آءِ ٽي (KIIT) انٽرنيشنل اسڪول، ڀونيشور ۾ ٿي. هن ليڊي شري رام ڪاليج فار ويمن، دهلي کان سياست ۽ بين الاقوامي لاڳاپا (انٽرنيشنل رليشنز) ۾ بيچلر ڊگري حاصل ڪئي.
حوالا
زمرو:1994ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:هندستاني ڪالم نگار ناريون
ديھ سلطان پور
ديھ سلطان پور: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ بائو خان پٺاڻ، ڳوٺ چنيسر ڇٽو، ڳوٺ جمعو فقير ٻاروچو ۽ ڳوٺ ايوب ٻاروچو واقع آھن.ھن ديھ جون حدون ديھ سعيد پور ، ديھ مبارڪ واھ ، ديھ پليجاڻي سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
ڄام ھيبت خان
ٽلٽيءَ جي جنگ کان پوءِ سنڌين ٻي ويڙھ ارغون لشڪر سان جھالار جي ميدان ۾ لڙي. انھيءَ ويڙھ ۾ سنڌين جي لشڪر جي اڳئين حصي جي اڳواڻي ڄام ھيبت خان (Haibat Khan) ڪئي. ڄام ھيبت خان، ڄام صلاح الدين جو پُٽ، سلطان مظفر گجراتيءَ جو ناٺي ۽ سنڌ جي حاڪم، ڄام سنجر جو پڙ پوٽو ھو.
گجرات جي حاڪمن سان سنڌ جي سمن جي سڱاوتي آڳاٽي ھئي. ھي ٻئي خاندان، اصل ۾ راجپوت ھئا، جيڪي پوءِ مسلمان ٿيا. فرق رڳو ھيءُ آھي ته سَما، چندر ونشي راجپوت (Chandawanshi Rajpoot) ھئا ۽ گجرات جا مظفريه حاڪم، سورج ونشي راجپوتن (Sooraj Wanshi Rajpoot) مان ھئا.
پھريون سَمون حاڪم ڄام جوڻو (jaam Joonno) ھو، جنھن مظفريه بادشاھن سان مٽيءَ مائٽيءَ وارو رستو رکيو. ڄام جوڻي جي ھڪ ڌيءُ سان گجرات (Gujraat) جي حاڪم محمد شاھ شادي ڪئي. اُنھيءَ مائيءَ پيٽان گجرات جو ناميارو حاڪم محمود بيگڙو پيدا ٿيو. اُنھيءَ بادشاھ پنھنجي ماءُ جي يادگار طور ننگر پارڪر ۾ ھڪڙي مسجد ٺھرائي، جنھن جا آثار اڃا تائين موجود آھن. اُنھيءَ سڱاوتيءَ کان پوءِ گجرات ۽ سنڌ جا حاڪم پيا ھڪ ٻئي سان مِٽيون مائٽيون ڪندا ھئا. جڏھن به ڪو سنڌي ڪنھن ڳالھ تان ناراض ٿيندو ھو ته گجرات ھليو ويندو ھو.
جھالار جي جنگ جي محرڪ ڄام صلاح الدين جي ڀيڻ، گجرات جي شاھي خاندان ۾ پرڻايل ھئي ۽ سندس پُٽ ھيبت خان يا فتح خان جي گھر ۾ گجرات جي بادشاھ جي ڌيءُ ھئي.
ھيبت خان، ڏاڍو بھادر، دلير ۽ محب وطن ھو. جنگ جھالار ۾ جڏھن جنگ لاءِ صِفن جي ترتيب شروع ڪئي ويئي ته کيس مقدمة الجيش (مُھاڙي دستي) جو اڳواڻ مقرر ڪيو ويو ھو. اِنھيءَ جنگ ۾ ھُو ڏاڍي بھادريءَ، دليريءَ ۽ حُب الوطنيءَ سان وڙھندي، وطن لاءِ سِر ڏيئي سرھو ٿيو. اھا جنگ 1520ع ۾ لڳي ھئي.
حوالا
زمرو:تواريخ زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ
راڌڻ
راڌڻ يا راڌڻ اسٽيشن (انگريزي:Radhan) سنڌ جي دادو ضلعو جي ميهڙ تعلقو جو هڪ نهايت قديم شھر آهي، ريلوي اسٽيشن ھئڻ سبب ھن شھر کي وڏي اھميت حاصل آھي.
ستر (اسلام)
ستر: حنفي فقه مطابق جسم جو اھو حصو جنهن کي ظاھر ڪرڻ شريعت ۾ حرام آھي ۽ لڪائڻ فرض آهي. ان کي ستر چوندا آهن. مرد جي لاءِ ستر دن کان گوڏن تائين آھي جنھن حصي کي لڪائڻ فرض آهي. گوڏو پڻ ستر ۾ شامل آھي. عورت لاء ستر منھن ھٿن ۽ پيرن کانسواءِ سڄو بدن آھي جنھن کي لڪائڻ فرض آهي.
ديھ ويسرو
ديھ ويسرو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ اڃان ڪوبہ منظور ٿيل ڳوٺ ڪونھي.ھن ديھ جون حدون ديھ سعيد پور ، ديھ سرڪل2، ديھ ٿاڻو سان ملن ٿيون. ھن ديھ جي زمين اڪثر زرعي آھي.
زمرو:سنڌ جون ديھون
ھار سينگار (وڻ)
thumb|Fruit in [[Bardhaman, West Bengal, India]] thumb|Saplings of coral jasmine tree, udumalpet, Tamilnadu, India
{{Speciesbox
هار سينگار ({{lang-en|Nyctanthes arbor-tristis يا the night-flowering jasmine يا parijat}})، ياسمين جماعت جي هڪ وڻ جو نالو آهي. هي وڻ اٽڪل ڏهه فوٽ وڏو آهي. هي تمام گهڻا ۽ اڇا تارن جهڙا گل ڪري ٿو، جن جي وچ ۾ واڱڻائي نشان آهي.
سيپٽمبر مهيني کان وٺي نومبر تائين، ڏهاڙي رات جو گل جهليندو آهي ۽ آسپاس وارن هنڌن کي خوشبوءِ سان ڀري ڦٽو ڪندو آهي. صبح جو سڀ گل پاڻهئي هيٺ ڇڻي پوندا آهن. هن کي سال بسال ڇانگ ڪرڻ کپي، خاص ڪري گلن جي وقت کان پوءِ. برسات جي ڏينهن ۾ هن جو ٻج پوکيندا آهن. سڀ ڪنهن ٽئين ورهيه نوان وڻ رکجن. هن کي انگريزيءَ ۾ نائيٽ بلومنگ ٽري آف ساڊنيس (يعني رات جو گل ڪندڙ غم جو وڻ) چوندا آهن. ڪتابي نالو نڪٽانٿيز اٿس.
خيرسون
خيرسون (انگريزي: Kherson) يوڪرين جو ھڪ شھر آھي. 2021ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 328,360 آھي. نيپر نديءَ (Dnieper River) جي ڪناري تي وسيل ھي شھر ڪاري سمنڊ (بحر اسود، Black Sea) جي ساحل تي يوڪرين جو ھڪ اھم بندرگاھ آھي. ھي شھر خيرسون اوبلاسٽ (صوبي) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي ۽  بحري جھازن ٺاھڻ واري صنعت جي ڪري مشھور آھي. ھتي تيل صاف ڪرڻ ۽ ٽيڪسٽائيل مينوفيڪچرنگ جون صنعتون پڻ قائم آھن.
ھي شھر 18 جون 1778ع تي راڻي ڪيٿرين II جي حڪم سان قائم ٿيو. 1783ع ۾ ھن کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو ۽ ھتي بحري جھاز ٺاھڻ جا ڪارخانا قائم ڪيا ويا. 1803ع ۾ ھن کي خيرسون گورنوريٽ جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. يوڪرين جي آزاديءَ کان پھرين ھتي روس جي بحري فوج جو ھڪ اڏو قائم ڪيو ويو ھو. 19 آگسٽ 1941ع کان 13 مارچ 1944ع تائين ھي شھر جرمنيءَ جي قبضي ھيٺ رھيو. 3 مارچ 2022ع کان شھر تي روسي فوجن قبضو ڪري ورتو آھي.
اھير (قمبر)
ديھ اھير سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو جيئڻ ابڙو ۾ واقع آهي.
تاريخ
شروع م اھا ديھ تپو ھڪڙا ۾ ھئي پوء ان کي نئين تپي جيئڻ ابڙو ۾ شامل ڪيو ويو. اھير سنڌين جي ھڪ ذات جو نالو آهي. ديھ ۾ ان ذات وارن جي ڳوٺ الھ بخش اھير جي واقع ھجڻ ڪري اھو نالو پيو. بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1881 جي ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ اھير، خيرمحمد لورڙو ان جي بلڪل لڳ ڳوٺ ڳڙهي ملان ڇٽو ، کونھارن جو ڳوٺ, ميتلن جو ڳوٺ، ڳوٺ ليمون سانگي، ۽ ٻہ ننڍڙا غيرمعروف ڳوٺ واقع ھئا. ھاڻي ھن ديھ ۾ واقع معروف ڳوٺن ۾ ڳوٺ الھ بخش اھير، ڳوٺ عبدالمجيد ڀٽو، ڳوٺ پير محمد ميتلو ۽ ڳوٺ گل محمد مغيري شامل آهن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ جيئڻ ابڙو، اوڀر ۾ ديھ دوآبو، ڏکڻ ۾ ديھ آبڙي ۽ اولھ ۾ ديھ ننگر ھڪڙو ۽ ديھ باگو ديرو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ديھ جي اترئين ڀاڱي مان رتوديرو قمبر روڊ گذرندڙ آھي. ھن وقت ديھ جا وڏا ڳوٺ اھير ۽ خيرمحمد لورڙو آھن.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,794 ھئي جيڪا 886 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي.
گوبستان پٿر آرٽ
گوبسٽن پٿر آرٽ ٻُوٽن ۽ حيوانات، شڪار، طرز زندگي، ۽ تاريخ کان اڳ ۽ وچئين دور جي زماني جي ثقافت جي نمائندگي ڪري ٿو. پٿرن تي نقاشي قديم انسان ، مذهبي رسمي رقص ،هٿن ۾ بڙڇي (ڀالو) کنيو بيٺل مرد، جانور، ڍڳو ويڙه (بُل فائٽ)، اُٺ جو قافلو (ڪاروان)، سج ۽ ستارن جي تصوير جي نقش نگاري پيش ڪن ٿا. انهن قافلن جي تاريخ اوائلي 5.000 کان 20،000 سال قبل مسيح جي آهي. آذربائيجان ۾ سرڪاري طور تي گوبسٽان پٿر آرٽ ڪلچرل لينڊ اسڪيپ هڪ ٽڪري ۽ جبلن واري هنڌ آهي، جيڪو آذربائيجان ۾ گريٽر ڪوهڪاف (ڪڪاسس) جابلو سلسلو جي ڏکڻ اوڀر ڪنارو تي واقع آهي، بنيادي طور تي جيرانيڪچماز درياء جي پاٽ (بيسن) ۾، درياء پيرسگات ۽ سمگائٽ نديءَ جي وچ ۾ آهي. اهو ڪاسپئين سمنڊ جي اولهه ڪناري تي باڪو جي مرڪز کان ڏکڻ اولهه تقريبا 40 ميل (64 ڪلوميٽر) گوبسٽان جي آباديءَ جي اولهه ۾ واقع آهي.
گوبسٽن پٿر آرٽ ثقافتي لينڊاسڪيپ
گوبستان پٿر آرٽ جا ثقافتي نظارا مٿيون پراڻو پٿر جو دور (اپر پليئوليٿڪ دور Paleolithic era) کان يوريشيا ۾ وچئين دور تائين واري انسان ذات جي تاريخ جي نمائندگي ڪري ٿو. اهو آذربائيجان ۾ گريٽر ڪاڪاسس (ڪوه ڪاف) جابلو قطار جي ڏکڻ-اوڀر واري ايراضي تي واقع آهي. اهو باڪو جي مرڪز کان تقريبن 64 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ان ماڳ (سائٽ) جي پکيڙ (رقبو) 537 اٺاس (هيڪٽر) آهي. وچ آذربائيجان جي نيم ريگستاني علائقي ۾ ثقافتي لينڊاسڪيپ ٽن پٿريلن ڪوهستاني علائقن تي پکڙيل آهي. پٿرن جي 1.000 کان وڌيڪ مٿاڇري تي 6.000 کان مٿي پٿريليون نقاشيون آهن جيڪي پٿريلو آرٽ جي 40.000 (ڇاليه هزار) سال جي تاريخ جي عڪاسي ڪن ٿيون. قديم آثارن جي کوٽرائي دوران، مختلف قديم آثار جي مرحلن ۾ 104 ننڍي-جسامت وارا ٺهيل نقاشيل پٿر پڻ دريافت ڪيا ويا هيا. گوبسٽن ۾ پيٽروگليفز جا لڳ ڀڳ 5،000 کان 8،000 سال اڳ جي تاريخن وارن وائڪنگ ٻيڙن (جهازن) وانگر ڊگها ٻيڙا مشتمل آهن. گوبستان ۾ پٿرن واري پينٽنگز جي وچ ۾ ٻيڙن جي چٽائي جي کوجنا ڀونوچ سمنڊ ۽ يورپي کنڊ سان پنهنجي لاڳاپو کي ظاهر ڪن ٿيون. جنگردگ، بوائڪدش ۽ ڪچيڪديش جبلَ ۽ يزيلي ٽڪريون گوبسٽن ۾ واقع آهن، جيڪي قديم پٿر آرٽ جو گهر آهن. گھڻي ريت پٿرن جي نقش نگاري بوائڪدش ۽ ڪچيڪديش پهاڙن جي مٿئين مٿاڇرو تي ملي سگهن ٿيون. پٿرن جي ڀِت تي پينٽنگز 3-4 هزار سال اڳ جون آهن جن ۾ بنيادي طور شڪار جي منظرن جي عڪاسي ٿئي ٿي. انسان (ناچ ڪندڙ، شڪاري، گرم پٿريلا مٿي لاءِ لوه جو ٽوپ پاتل مرد) ۽ جانور (هرڻ ۽ ٻَڪري) جي تصويرن (پينٽگز) کي وڌيڪ پناهه ڏيندڙ ڪنارن جي پٿرن تي ڏيکاريو ويو آهي.
گوبسٽن پٿرن تي جانورن جون تصويرون مختلف وقتن جي بنيادن تي مدار رکنديون آهن ڇاڪاڻ ته شڪارن جي هدف ۾ تبديلي جي ڪري (وڏن جانورن جهڙوڪ جنگلي ڏاند ۽ جهنگلي گھوڙن (پليسٽوسين جي دور ۾) نسبتا ننڍن هولوسن جانورن جهڙوڪ هرڻ، جهنگلي مروُن،( سؤئر) ۽ پکي ۾ هولوسن پيرڊ جي شروعات ۾ آبهوا ۾ تبديلي سبب تبديلي ٿيندي هئي. ڪڪديش جبلن تي رهائشي ماڳن (سائٽس) جي ڀِتين تي پيٽروگليفس جهڙوڪ “فيروز-1”، “فيروز-2”، “گيا-آراسي”،“گيا-آراسي-2”،  بوائڪديش جبلن تي “ڪنيزا”، “انا-زگا” انهن ماڳن تي پهاڙي پيٽروگليفس جهڙا آهن. جبلن مان هڪ ۾ لاطيني لکت آهي جيڪا رومي شهنشاه ڊوميتئين جي حڪمراني (81-96 ع) واري دور سان لاڳاپو رکي ٿي، جيڪا 12هين رومي لشڪر جي عارضي قيام کي ظاهر ڪري ٿي، جنهن کي ڪيسپيئن سمنڊ جي ڪناري تي فلمينيٽ سرواڻي ڪئي. شروعاتي دور جي هڪ ٻئي بچيل نام نهاد  "گوال چلان ڊيش" (ٽمبورين اسٽون) آهي، جيڪو گوبستان پٿر آرٽ ۾ بيان ڪيل هڪ قدي، موسيقي اوزار آهي. 1966 ۾، آذربائيجان ايس ايس آر وزيرن جي ڪائونسل جي حڪمنامي جي تحت، جبلن کي گوبستان اسٽيٽ تاريخي ھنرائتو تحفظ جي طور تي اعلان ڪيو ويو هيو. صدر جي حڪم سان، جبلن کي 2007 ۾ ۾ قومي سنڀال (نيشنل ريزرو) طور قرار ڏنو ويو. پٿر آرٽ نقاشي جي معيار ۽ گهاٽائي لاءِ، گوبستان کي 2007 ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ماڳ يونيسڪو ورلڊ هيريٽرج سائٽ طور ڄاڻايو ويو.
اتھاس
ثقافتي سرزمين 1939 -40 ۾ پهرئين مقامي کاڻ کوٽيندڙن ڳولهي لڌي هُئي. ٻارنهين ۽ اَٺين صدي قبل مسيح جي وچ واري زماني کي ظاهر ڪندڙ هرڻ ،ٻڪري ۽ چوپايو مال جي چيڙهالو نقش (ڊرائنگ) گوبستان ۾ نئون پٿر وارو زمانو (Neolithic period) جي عڪاسي ڪري ٿو. گوبستان پيٽرروليفس جو اڀياس ڪندڙ اسحاق جعفرزادي پاران 1947 ۾ لڳ ڀڳ  3.500 پيٽرويليفس کان وڌيڪ 750 پٿرن جو تجزيو ڪيو  ويو ۽ انهن کي قديم دور کان وچئين دور 6 دورن ۾  ورهايو ويو:
بعد ۾، ايف مرادوا ۽ ج. روستامو ڏيڍ سئو (1.500) سال کان وڌيڪ تصويرن جي نئين کوجنا ڪئي. قديم آثارن جي کوٽرائي دوران، ڪيترا ئي برونز ايج واريون بناوٽون (ڍانچا) هتي لَڌا ويا هئا. اُنهن قديم آثارن جي کوٽائي کي آذربائيجان جي انسٽيٽيوٽ آف آرڪيالاجي ائنڊ ايٿنوگرافي آف دي نيشنل اڪيڊمي آف سائنس سهڪار ڪيو. 1966، 1988 ۽ 2001 ۾، پٿرن جي نقاشي واريون سموريون کوجنائون ۽ عڪس (تصويرون) رياستي حفاظت ۾ کنيون ويون.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:آذربائيجان ۾ عالمي ورثو ماڳ زمرو:گوبستان ضلعو زمرو:پٿر آرٽ
فطري ٻوليءَ جي سڃاڻپ
سنڌي ٻولي دنيا جي انهن ڪجھ ٻولين مان جيڪي فطري ٻولين جي ڏَسان ۾ اچن ٿيون.
مثال سنڌي ٻوليءَ مان ئي وٺون ٿا. انگريزيءَ جو ھڪ لفظ آھي (Come) جنھن کي سنڌيءَ ٻوليءَ ۾ اسان وٽ ٻہ لفظ آھن.
ھاڻي ھڪ تجربو ڪريو. ”اچ“ کي ڊگهو ڪري چئو. اوھان سمجهي ويندا تہ اھو لفظ ڊگهن سُرن وارو آھي ئي نہ. فطري طور تي اوھان اھو ھلڪي آواز سان ۽ جلدي جلديءَ ۾ چئي ويندا. پر جڏھن اوھان ”آءُ“ اچاريندا تہ اوھان جو آواز مٿاھون ۽ ڊگهو بہ ٿي ويندو تہ ان کي طويل بہ ڪندا. ڇوتہ ان لفظ ۾ ڊگهو سُر ”آ“ جي شڪل ۾ موجود آھي.
ھاڻي اوھان سوچيو تہ اچ ۽ آءُ ۾ ڪھڙو فرق آھي جو اھي جدا جدا طور تي ڳالھايا وڃن ٿا؟
جواب صفا سادو آھي. اوھان ”اچ“ ويجهي واري فرد کي سڏيندي چئو ٿا ۽ آءُ مفاصلي واري ماڻھوءَ لاءِ ڪتب آنيو ٿا. معنا آوازن جي گھڙت، آڏاوت يا بيحڪ (Anatomy) ۾ مھل موقعي، وٿي مفاصلي جو جيڪڏھن پاڻمرادو خيال موجود آھي تہ اھڙن ٻولن واري ٻولي فطري ٿيندي آھي.
ٻيو مثال: سنڌي ٻولي ”حساب ڪتاب“ يعني (Mathematics) جي ٻولي بہ آھي. مثال انگريزيءَ جو لفظ (Zero) جنھن کي جديد سنڌيءَ ۾ ٻڙي تائين رکيو ويو پر قديم سنڌيءَ ۾ ان زيرو کي شُني بہ سڏيو ويندو ھئو.
”ٻڙي“ معنا گول گول ننڍڙي شڪل. (جنھن جو نر مادو وري ٻڙو ٿئي ٿو) سو اھا ٻڙي زيرو کي ظاھر ڪري ٿي. وري لفظ شني، جيڪا حقيقت ۾ سنڌيءَ جي ٺيٺ آوازن ۾ ”سڃي“ بہ آھي. ان جو ڇا مطلب آھي؟ ”سڃي“، معنا خالي، ڪجھ بہ نہ! ھاڻي زيرو ڇا آھي؟ معنا ڪجھ بہ نہ...
اھڙي نموني سان جيڪي انگي حسابن يعني رياضيءَ جا استاد آھن اھي سمجهي سگھن ٿا تہ ٽپور پاسو ٽڪندو، ٻپور پاسو ٽڪندو، ننڍي عام ڀڃ اپت، وڏي عام ڀڃ اپت، ونڊ، ڪٽ، پاڇي وغيرھ جھڙا لفظ اوھان کي تمام گهٽ ٻولين ۾ ملندا.
ڌرتيءَ تي جيڪي بہ ڳريون شيون، يا ڌرتيءَ سان لاڳاپيل مادا ملندا تہ اوھان انھن جا نالا سنڌي ٻوليءَ ۾ ڳرن آوازن جي شروعات سان ملندا. مثال: ڀينڊ، ڀتر، ڌڌڙ، ڊھڻ، ڌڱ، ڌمڪ، جهجهو، ڌمچر، ڌئونس، ڌاڙيل وغيره ...
ائين وري جيڪي سھڻين شين جا نالا ملندا تہ اھي نوي سيڪڙو کان مٿي اکر ”س“ سان شروع ٿيندا. مثال: سونھن، سچ، سرت، سک، ساھ، سنڌ، سام سلڇڻو وغيرہ
وري جيڪي ڪنا لفظ ھوندا تہ انھن جي اڳياڙي نوي سيڪڙو اکر ”ڪ“ سان شروع ٿيندي. مثال: ڪوڙ، ڪپت، ڪوجهو، ڪسو، ڪتو، ڪمينو، ڪلڇڻو وغيره.
اڇا! جيڪي وري مٺا ھوندا اھي وري اکر ”م“ سان شروع ٿيندا. مثال: محبوب، مرشد، ماءُ، مٽي، مٺائي، من، مرڪ، مکڻ وغيره.
مٿين وضاحتن لکڻ جو اصل مقصد اھو آھي تہ گهڻي ڀاڱي ڪيترائي دوست سنڌي ٻوليءَ جي بيھڪ، اچارن، لفظن جي گهڙت کان اڻڄاڻائيءَ جي ڪري چوندا آھن تہ سنڌي ٻوليءَ ۾ دم ئي ناھي تہ انھن کي اھا خبر ھجي تہ انھن سنڌي ٻوليءَ جي انت بحر کي سمجهيو ئي ناھي. جنھن ۾ انساني تعلقن جا جيڪي نالا ترتيب فطري طور تي ملن ٿا، شايد ڪي شاھوڪار ٻوليون ٻيون ھجن جن ۾ اھي ملن. مثال: ڏيروٽ لفظ آھي. معنا ”ھڪ مائيءَ جي مڙس جي ڀاءُ جو پٽ“ ھاڻي ڪريوس ان کي ٻين ۾ ٻولين ترجمو!
مثال: احساس ڪمتري پوءِ ۾ آيو. اڳ ۾ سنڌيءَ ٻوليءَ اھو ”ھيڻ ڀاونا“ لفظ موجود ھئو ۽ آھي.
وري گورن جي اچڻ کان پوءِ معاشي طور تي سنڌي سگھاري تہ ٿئي ٿي پر سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي اڻاٺ جي ڪري ٻولي انھن جديد اسمن ۾ مار کائيندي ملي ٿي. پر ان ۾ آھي ڇا؟ ڪا ڳالھ ناھي. اسان موبائل کي موبائل ئي سڏيندا سين، ھروڀرو پرائي تخليق تي اسان کي ڪو بہ حق ناھي تہ ان تي سندو نالو رکون. ڀلي ڳالھ آھي، جيڪڏھن ٻولي سنڍ ٿيڻ بجاءِ سدائين نوان نوان لفظ پاڻ ۾ شامل ڪندي رھي.
ياد رکو فطري ٻولين جي ھڪ اھا بہ سڃاڻپ ھوندي آھي تہ اھا ھزارين سالن جو سفر ڪندي نوان نوان لفظ کڻندي انھن کي پنھنجي سانچن ۾ گهاڙيندي پنھنجو ڪندي رھندي آھي. سو اوھان اسان جي سنڌي ٻولي فطري آھي. ڪنھن ڌاريي لوڌ جي لشڪر جي نظريي ضرورت تي ناھي ٺھيل.. سو فخر ڪريو ۽ ان کي پنھنجو ڪريو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون زمرو:لسانيات
1997ع
فوتگيون
زمرو:1997ع
ديھ ڪوتڪائي
ديھ ڪوتڪائي  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ صوف ڀچو واقع آھي. ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ وساڻ، ديھ کيبراڻي، ديھ ٻيلو مريد ۽ ديھ لتيريون سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
پاڪستان کپي
پاڪستان کپي سنڌي ٻولي جو جملو آھي جنھن معنيٰ "پاڪستان ھميشہ سلامت رھي" يا "اسان کي پاڪستان گھرجي" جي آھي. ھي جملو سڀ کان پھريان پاڪستان جي اڳوڻي صدر آصف علي زرداري استعمال ڪيو ھو.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي
بانڊ
بنڪاري جي حوالي سان بانڊ (Bond) هڪ اهڙي ڊگهي مدي واري مالياتي ضمانت کي چئجي ٿو، جنهن ۾ بانڊ جاري ڪندڙ مالياتي ادارو بانڊ جاري ڪرڻ وقت واعدو ڪندو آهي ته جيستائين بانڊ جو مدو پڪو ٿئي، تيستائين ان تي ٿيندڙ شرح وياج ڏيندو رهندو ۽ اصل موڙي مدي تي واپس ڪرڻ لاءِ ٻڌل رهندو.
حوالا
زمرو:بينڪنگ زمرو:ڪامرس
ديھ ٻيلو مريد
ٻيلو مريد : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڪوبه منظور ٿيل ڳوٺ ناھي بلڪہ ھن ديھ جي زمين ۾ ٻيلو ۽ ٻيلي کاتي جي زمين واقع آهي.ھن ديھ جون حدون ديھ کنڊو، ديھ ڪوتڪائي ۽ ديھ کيبراڻي سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
گل چاندني
گل چاندني:
هي هندستان ۾ عام آهي. هندستاني چاندني چوندا اٿس. انگريزيءَ ۾ به سون بيم نالو اٿس. ڪتابي نالو ٽابرني مانٽَنا اٿس. هي تمام سهڻو ۽ ننڍو وڻ آهي. چئن کان ڇهن فوٽن تائين ٿيندو آهي. پن لسا ۽ نوڪدار ٿيندا اٿس، جي پنج ڇهه انچ ڊگها ٿيندا آهن. گل وڏا، ڀريل، اڇا ۽ چمڪندڙ اٿس. هميشھ پيا کُلندا آهن. ڏينهن جو منجهن بوءِ ڪانهي، باقي رات جو سرهاڻ ڪندا آهن. هي پيوند يا قلمن سان پيدا ٿيندو آهي. هن جا پنج اٺ قسم آهن. جنوريءَ ۽ فيبروريءَ ۾ پوکبا آهن.
ساوٿا سيستري
thumb|سويٿا شاستري
ساوٿا سيستري هڪ هندستاني رقاصہ ۽ ڪوريوگرافر آهي، جنهن کي ڀرتناتيم جي لاءِ سُڃاتو ويندو آهي. هوءَ هندستاني افسانن يا ڌرم تي نه پر ناولن جي ڪهاڻي تي ٺهيل پروڊڪشن پيش ڪرڻ جي لاءِ ڀرت ناتيم جي ٽينڪينڪ جو استعمال ڪري روايتي ڀرتانيم جي شڪل سميت تجربو ڪرڻ جي لاءِ مشهور آهي. ان جي بدعت کي نقادن 'روايت ٽوڙڻ' قرار ڏنو آهي، ۽ هيءَ ناچ جي هڪ 'جديد آرڪيٽيڪچر' جي طور تي سمجهي ويندي آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي زماني ۾ رڪمڻي ديوي اروندويلي هئي.
ابتدائي زندگي ۽ تعليم
ساويٿا سبرامنيم حيدرآباد ۾ جنم ورتو ۽ پوءِ ممبئي ۾ به رهي. ان کان اڳ هن جو ڪٽنب چينائي جي پنهنجي اباڻي شهر لڌپلاڻ ڪري ويو ، هن پنهنجي تعليم چنئي جي پي ايس سينئر سيڪنڊري اسڪول منجهان حاصل ڪئي ۽ گريجويشن اسٽيلا ماريس ڪاليج منجهان حاصل ڪئي. 1986 ۾، هن پنهنجي گرو اڊيار جي لڪشمن جي پروڊڪشن، تمل فلم آنند ٽنڊوام ۾ مرڪزي ڊانسر جي حيثيت سان ڪم ڪيو.
ڀراناتيم
سال 1980، 1990 جي ڏهاڪي ۾، شاستري گهڻو ڪري روايتي ڀراناتيم ڪارڪردگي جو مظاهرو ڪندي هئي. پوءِ هن ڪجهه وڏي پريزنٽيشنز جهڙوڪ ڪرشنا: جي به ڪوريوگرافي ڪئي.
ذاتي زندگي
سيستري جي شادي اي ڪي سريانٿ سان ٿي، جيڪو ان جي سڀني پروڊڪشن ۾ پارٽنر آهي ۽ ان جي ننڍپڻ جو دوست آهي. هي جوڙو گڏيل طور پنهنجا شوزتيار ڪندو آهي ۽ ممبئي ۾ رهندو آهي.
حوالا
زمرو:1969ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو