cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سيمسون
شمشون (Samson) (تلفظ: ;, meaning "man of the sun"), Shamshoun (شمشون Shamshūn/Šamšūn، Σαμψών) بني اسرائيل جو آخري قاضي هيو جنهن جو ذڪر عبراني ڪتاب مقدس جي ڪتاب قضاۃ جي تيرهين تان سورهين باب تائين آهي۔
انگريزي ڪتاب جي هڪ پوئم جو خُلاصو
سيمن اگونسٽ جي نالي سان هڪ شعر (Poem) يارنيهن،ٻارنهين جماعت جي انگريزي سيليبس جي ڪتاب ۾ پڻ آهي، جنهن ۾ ذڪر ڪيو ويو آهي ته، سيمسن يا شمشون هڪ زبردست طاقت رکندڙ شخص هيو، جنهن جي تمام طاقت سندس مَٿي جي وارن ۾ هئي، سيمسن اگونسٽ يا شمشون جي هڪ محبوبا هئي، جنهن جو نالو ڊليئلا هيو، جيڪا هڪ يهودي يا عرب فلسطيني عورت هئي ۽ انجي ذريعي سيمسن جي دشمنن هڪ سازش رِٿي، جنهن تحت ڊيليئلا (Delilah) سيمسن کي نشو پياريو ۽ پوءِ سندس بيحوشي جي حالت ۾ مَٿي جا وار ڪوڙي، ڪتري ڇڏيا، سيمسن جيئن ئي ننڊ مان جاڳيو ته هن پهنجو مٿو تمام کالي ۽ هلڪو محسوس ڪيو ۽ پنهنجي مَٿي کي جيئن ئي ڌوڻو ڏنائين ته سندس مَٿي تي ٽِڪڻ هئڻ سبب سندس مَٿيجا وار ڪونه لُڏيا ۽ جلد ئي پوءِ کيس گرفتار ڪيو ويو ۽ کيس هڪ وڏي ميدان ۾ تماشي لاءِ رکيو ويو، جتي فلسطين جي سڄي ملڪ مان وڏا وڏا واپاري، سياستدان، حڪمران ۽ اشرافيا گڏ ٿي هئي. سيمسن کي زنجيرن ۾ هڪ ٿَنڀي (پول) سان ٻڌو ويو هيو، ۽ ڪوئي به جُرعت نه پئي ڪري سگهيو ته سندس مدِ مقابل ٿئي. سيمسن کي اوچتو جوش اچي ويو ۽ هن جيئن ئي ٿَنڀي کي پنهنجي پوري طاقت سان لوڏيو ته ٿَنڀ اچي هيٺ ڦهڪو ڪيو، اُن سان گڏ تمام ڪَٺا ٿيل بادشاهه، حڪمران، اشرافيا جن ۾ عورتون ۽ ٻار پڻ شامل هيا سيمسن سميت اُن هيٺان اچي دٻجي ويا
[[Image:Noia 64 apps xeyes.png|30px]] پڻ ڏسو
سيمسون اگونسٽس
زمرو:شخصيتون عبراني بائبل زمرو:ڪتاب قضاۃ زمرو:ڪتاب مقدس ۾ قتل عام
میر محمد "میرل" فقیر جویو
شاعرمیر محمد ”میرل“ فقیر جویو ڳوٺ وڪڙي، لڳ ڳوٺ ٻیلوپتڻ، تعلقو خیرپورناٿن شاھ، دادو ضلعي ۾ سال 1936ع  ۾  پیدا ٿیو۔ میرل فقیر شاعر سان گڏوگڏ ھڪ سٺو موسیقار۽ راڳي پڻ ھو۔  میرل فقیر سنڌي ٻوليءَ ۽  سرائڪي ٻوليءَ ۾ شاعري ڪئي- میرل فقیر جديد سنڌي  شاعر استاد بخاري ۽ احمد خان ”آصف“ مصراڻي جو ھمعصر شاعر ھو۔  میرل فقیر 1950ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪري، 1952ع  ۾  تعليم  کاتي  ۾  استاد  مقرر ٿيو۔  میرل فقیر جا ٻہ ڪتاب ڇپیل آھن، ھڪ سندس شاعريءَ جو ”ڪلام میرل فقیر“ ۽ ٻیو سنڌ جي ادیبن ۽ شاعرن جا لکیل خط ”میرل ڏانھن محبت ناما“۔  سندس شاعريءَ جو ھڪ اڻ ڇپیل ڪتاب پڻ موجود آھي۔  میرل فقیرسن ضلعي دادو ۾ جنوري 01، 2010ع  تي وفات  ڪئي-  میرل  فقیر جي  شاعريءَ  کی سنڌ  جي ڪيترن  ئي مشھو  ر راڳين ڳايو آھي، جھڙوڪ علٹ فقير، شازيہ خشڪ، الھداد زرداري، سڄٹ سنڌي ـ محبت ۾ مٺڙا وغيرہ-
خواجه محمد طاهر بخشي
خواجه محمد طاهر عباسي بخشي هاڻوڪي دؤر ۾ سنڌ جو مشهور صوفي بزرگ ۽ روحاني رهبر آهي جنهن جا مريد سنڌ کان سوا پاڪستان ۽ ڪيترن ئي ٻاهرين ملڪن ۾ موجود آهن. پاڻ نقشبندي مجددي طريقي جو مرشد آهي.
مولانا محمد طاهر عباسي نقشبندي کي سنڌ ۾ سندس مريد پيار مان محبوب سڄڻ سائين سڏيندا آهن، جنهن ڪري کيس ان ئي لقب سان سڃاتو ويندو آهي. پاڻ درگاه الله آباد شريف لڳ ڪنڊيارو جو گادي نشين آهي، جنهن جو بنياد سندس والد ۽ مرشد پير سهڻا سائين وڌ هو. سهڻا سائين لاڙڪاڻي جي مشهور بزرگ پير مٺا سائين جو سڀ کان وڏو خليفو هو ۽ جماعت اصلاح المسلمين جو باني پڻ هو.
تعليم ۽ تربيت
سڄڻ سائين 1963 ۾ لاڙڪاڻي جي ڀرسان درگاھ رحمت پور شريف ۾ پيدا ٿيو. اڳتي هلي سندس والد دادو ضلعي ۾ راڌڻ جي ويجهو درگاه فقيرپور شريف قائم ڪئي، جتي سڄڻ سائين پنهنجي بنيادي تعليم پرائي. ان بعد سهڻا سائين ڪنڊيارو جي لڳ درگاھ الله آباد شريف قائم ڪئي جتي هڪ وڏو ديني مدرسو به قائم ڪيو ويو. سڄڻ سائين انهيءَ مدرسي مان تعليم پرائي ۽ اعليٰ تعليم حيدرآباد ۽ ڪراچي جي مدرسن مان حاصل ڪئي جڏهن ته سنڌ يونيورسٽي مان ماسٽر جي ڊگري به حاصل ڪئي.
مريد ۽ خليفا
هن وقت سڄڻ سائين جي خليفن جو تعداد 400 جي لڳ ڀڳ آهي جڏهن ته مريدن جو ڳاڻيٽو ڏھ لک کان مٿي ٻڌايو وڃي ٿو. انهن کان سوا ٻيا به لکين ماڻهو سندس عقيدمند آهن. هر سال نومبر جي مهيني ۾ درگاهه الله آباد شريف تي عرس ٿيندو آهي جنهن ۾ ڏھ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل ٿيندا آهن. سندس خليفا سموري سنڌ، پنجاب، بلوچستان، آسٽريليا، برطانيا، ناروي، دبئي، چين ۽ سري لنڪا وغيره ۾ موجود آهن ۽ ديني تبليغ توڙي روحاني ۽ اخلاقي اصلاح جو ڪم ڪندا رهن ٿا.
سندس مشهور خليفن ۾ هي نالا شامل آهن:
زمرو:1963ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا بزرگ زمرو:سنڌي ماڻھو
1652ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ڄاڃين جو قبرستان
thumb|ڄاڃين جي قبرستان ۾ هڪ قبر ڄاڃين جو قبرستان  انگريزي (Jajiyun Jo Qabrustan) سنڌ جي ٺٽو ضلعو جي ميرپور ساڪرو تعلقو جي سامونڊي پٽيءَ سان سمنڊ جي اندر قبرستان آهي جنهن کي موجوده وقت ۾ سمنڊ گهيري ميساري ڇڏيو آهي. هن قبرستان ۾ صرف ڊٺل قبرون ۽ مُردن جا هڏا پيل آهن. قبرستان ۾ قبرون وڏن پٿرن جي سليبن سان جوڙيل آهن پر انهن کي سامونڊي لهرن پائي، لوڙهي وکيري ڇڏيو آهي. هيءُ قبرستان ديهه ڍُونڍي ۾ آهي. ٺٽي ضلعي جي ٻهارا شهر کان اٽڪل 10 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه طرف سمنڊ ۾ اندر آهي. روايتن مطابق هتان ڄڃ گذري پئي جيڪا سمنڊ جي لهرن جي ور چڙهي ۽ ڄڃ سموري فوت ٿي ۽ انهي جاءِ تي دفن ٿي تنهنڪري ڄاڃين جو قبرستان سڏجي ٿو پر حقيقت ان جي ابتڙ لڳي ٿي. هت شهر آباد هوندو جنهن جو قبرستان هيءُ هوندو پر سمنڊ شهر سان گڏ قبرستان کي به پائي ويو ته آثار گم ٿي ويا آهن. پٿر جي سليبن تي سنڌ ۾ رائج قديم لکتن منجهان ڪنهن لکت ۾ اکر به اڪريل آهن. انهن لکتن ۾ برهمي يا ٻي ڪا مقامي قديم لکت ٿي سگهي ٿي. جيڪا غور ڪرڻ سان پڙهي سگهجي ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
آءِ آءِ چندريگر
ابراھيم اسماعيل چندريگر (؛ عام طور تي آءِ آءِ چندريگر طور سڃاتل) ڇھون پاڪستان جو وزيراعظم ھو تقريبن 2 مھينن لاءِ آڪٽوبر 17، 1957ع کان ڊسمبر 16، 1957ع تائين.آءِ آءِ چندريگر، احمد آباد (ڀارت) ۾ 15 سيپٽمبر 1897ع تي ڄائو.
تعليم
''بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي. اي ۽ ايل. ايل. بي جا امتحان پاس ڪيائين.'''
سياست ۽ خدمتون
''1937ع ۾ مسلم ليگ جي ٽڪيٽ تي احمد آباد جي ٻھراڙيءَ واري تڪ مان بمبئيءَ جي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1943ع کان 1947ع تائين آل انڊيا مسلم ليگ جي مرڪزي ڪاميٽيءَ جو ميمبر رھيو. گورنمينٽ آف انڊيا جي عبوري حڪومت (آڪٽوبر 1946ع کان آگسٽ 1947ع) ۾ مسلم ليگ پاران واپار جو وزير ٿيو.''
وفات ۽ مڃتا
''26 سيپٽمبر 1960ع تي وفات ڪيائين، ڪراچي شھر جو ھڪ وڏو روڊ سندس نالي پٺيان آءِ. آءِ. چندريگر روڊ مشھور آھي، جنهن جو اڳوڻو نالو ميڪلوڊ روڊ هو ان روڊ تي پاڪستان، خصوصاً ڪراچيءَ، جي فنانشنل ادارن ۽ اسٽيٽ بئنڪ سميت اڪثر وڏين بينڪن جا مرڪزي آفيسون آهن. هن روڊ تي اردو اخبار ”جنگ“ جو دفتر آهي. ڪنهن وقت بند ٿي ويل سنڌي اخبار ”جاڳو“ جو دفتر به هن روڊ تي هو، جنهن جو ايڊيٽر فقير محمد لاشاري هو.''
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1897ع جون پيدائشون زمرو:1960ع جون فوتگيون زمرو:1960ع جون وفاتون زمرو:پاڪستان جا افغانستان ڏانھن سفير زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستان ڏانھن ڀارت جا لڏيندڙ زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پنجاب، پاڪستان جا گورنر زمرو:پھرين پاڪستاني ڪابينا زمرو:تحريڪ پاڪستان جا اڳواڻ زمرو:خيبر پختونخوا جا گورنر زمرو:گجراتي سليقي وارا ماڻھو زمرو:محمد علي جناح زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:مھاجر ماڻھو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
1404ع
ڊسمبر
زمرو:1404ء زمرو:سال
شهدادپور
شھداپور پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظير آباد ڊويزن جي ضلعي سانگھڙ جو شھر آھي جيڪو شھدادپور سب ڊويزن ۽ شھدادپور تعلقو جو صدر مقام آهي. ھي سانگهڙ ضلعو ۾ هڪ تاريخي ۽ وڏو شهر آهي جيڪو مير شهداد خان ٽالپر ٻڌايو هو جنهن ڪري سندس نالي پٺيان سڏجي ٿو.
تاريخ
ايم ايڇ پنهور مطابق جي شھر ڪلھوڙن جي دور ۾ قائم ٿيو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو: ”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز، خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “ هيءُ شهر مير شهداد خان ميان يار محمد ڪلهوڙي جي ڏينهن ۾ ٻڌايو هو، ۽ جڏهن ڪلهوڙن جي گادي جو هنڌ خدا آباد هو، تڏهن هو پنهنجن سڀني بلوچن سان گڏ اُتي رهندو هو، جن مان گهڻا شاهپور ۾ دفن ٿيل آهن، جنهن هنڌ کي قبا شهداد چوندا آهن.، سنه 1189هه (سنه 1775ع) ۾ ميان سرفراز جي ڀڄي وڃڻ کان پوءِ ٽالپرن سندس ڀاءُ محمود خان کي خدا آباد جي گاديءَ تي ويهاريو، پر راڄي ليکيءَ ٻين ڪن سان منصوبن ڪري کاهيءَ ۾ وڃي ميان عبدالنبيءَ کي گاديءَ تي ويهارڻ جو بندوسبت ڪيو. سنه 1190هه (سنه 1776ع) ۾ مير بجار خان ڇهن هزارن بلوچن سان شهدادپور تعلقي ۾ لانياريءَ جي ڳوٺ وٽ ڪلهوڙن کي شڪست ڏني، جن جا سردار تاجو ليکي ۽ ڪي ٻيا هئا. انهيءَ ميان غلام نبيءَ کي ماري ڇڏيو ۽ پاڻ ڀڄي ويو. سنه 1194هه (سنه 1781ع) ۾ جڏهن مير بجار، مير عبدالله ۽ مير فتح خان ماريا ويا، تڏهن ميرن شهدادپور ڇڏي ڏني، جتي بلوچن جو ديرو هو، ۽ جڏهن مير فتح علي خان سنڌ ورتي، تڏهن پهرين خدا آباد ۾ ۽ پوءِ حيدرآباد ۾ وڃي ويٺا.
1653ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ماليڪيولي قيدخانو
سائنسدانن جي هڪ ٽيم، ٽم اسٽروبيل ۽ چينگ جي نگرانيءَ ۾ هائڊروجن جي عجيب ڪوانٽم سڀائن تي تحقيق ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ اھو ڏٺو ويو ته جڏهن H2 جي ماليڪيول کي هڪ آرگنڪ ماليڪيولن جي پڃري ۾ ڦاسايو ويو ته اهو پڃرو هائڊروجن جي ماليڪيول تي اثر انداز ٿيو۔
اڪيلن ائٽمن جي ڪشش جي خوردبيني سطح تي فزڪس کي تفصيل ۾ سمجهڻ سان هڪ حيرت انگيز حقيقت آڏو آئي، جيڪا اڳتي هلي اسان کي نئين مٽيريل کي ترڪيب ڏيڻ ۾ مدد ڪندي ايتريقدر جو مستقبل جون دوائون پڻ تيار ٿي سگهنديون۔ پر ائٽمي سطح تي بهترين نيوٽونين، توهان کي جيڪي فزڪس جا قانون اسڪول ۾۾ پڙهايا ٿا وڃن اهي قيد ٿيل هائڊروجن جي ماليڪيول تي لاڳو نه ٿا ٿين۔
ڪليٿريٽ جيڪو ڄاريءَ جي بناوٽ جھڙو آهي، اهو هڪ پڃرو ٺاهي ٿو ۽ ٻين قسمن جي ماليڪيولن کي قيد ڪري ٿو ڄڻ ته اهو هڪ قيد خانو هجي ۔ سائنسدانن جو ڪليٿريٽ وارو اڀياس جنهن کي هائڊوڪوئنن جيڪي آرگنڪ ماليڪيولن جا آهن، اهي H2 ماليڪيول کي قيد ڪن ٿا۔ هر هڪ پڃري ۾ رڳو هڪ هائڊروجن جو ماليڪيول هيو ته جيئن H2 ماليڪيول جو ڌار نموني سان ڪوانٽم سڀاءُ ڄاڻي سگهجي۔ سائنسدانن جي ٽيم مشاهدي جي لائق ٿي وئي ته ڪيئن هائڊروجن جو ماليڪيول پڃري ۾ ڦري ۽ کڙڪي ٿو، پر حيرت واري انداز ۾ مشاهدو ڪيل گردشي حرڪت بلڪل ابتڙ هئي، جنهن لاڳاپيل سسٽم ۾ H2 ڦاٿل هيو ۽ انهيء سسٽم ۾ H2 ماليڪيول لڳ ڀڳ آزاديءَ سان سڀني پاسن ڏانهن ڦرندو ڪندو رهيو ۔
تحقيق ڪندڙ سائنسدانن جي اڳواڻ اسٽروبيل چيو ته هن تجربي ۾ جنهن لڪاءَ جو اسان مشاهدو ڪيو اهو ساڳيو آهي جيڪو سڀاءُ H2 ماليڪيول جو آهي جيئن ڌاتوءَ جي مٿاڇري سان چنبڙيل هوندو آهي۔ هي پهريون ڀيرو آهي جو فزڪس جي ماهرن کي اهڙي قسم جي سڀاءَ جي ڄاڻ ملي آهي ۽ اهو به ٽو ڊائمينشنل هنڊر روٽر ( ٻه طرفو جنهن جي اندرين گردش ڌار هجي) جنهن ۾ هائڊروجن جو ماليڪيولي مشاهدو ڪيٿريٽ جي اندر ڪيو ويو۔ هن ڪيٿريٽ جي مقامي بناوت وارو پڃرو H2 جي تحرڪ تي وڏو اثر وجهي ٿي، جيڪا ٻه طرفي ڦرڻ جو سبب بڻجي ٿي۔ انهيءَ حقيقت کان سواء ته هن ۾ ڪي به ڪيميائي بانڊ شامل نه آهن. هيءَ تحقيق هائڊروجن مٽيريل کي اسٽور ڪرڻ ۾ ۽ خاص طور تي H2 ماليڪيول ڦاسائي توانائي حاصل ڪري ايپليڪيشنز ۾ هڪ جڳھ کان ٻي تائين پهچائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي۔
ڪافي عربيڪا
ڪافي عربيڪا ڪافي جي ٻوٽي جو ھڪ قسم آھي ۽ اصل ديس ایٿوپيا اٿس. ھن جي ٺھيل ڪافي ۾ ڪيفين روبسٽا ڪافي جي مقابلي ۾ ٿوري ھوندي آھي ۽ ان ڪري گھڻي پسند ڪئي ويندي آھي.
جارج برنارڊشا
جارج برنارڊشا مشهور ڊرامه نگار، اديب ۽ سوشلزم جي پرچارڪ، 26 جولاءِ 1856ع ۾ آئرلينڊ جي شهر ڊبلن ۾ جنم ورتو. جارج برنارڊشا، جارج ڪيرشا ۽ لوسـنڊا ايـلـزبٿ جو اڪيلو پٽ هو.
شروعاتي زندگي
شروع ۾ جارج برنارڊشا جون لکڻيون ناڪام ويون. 1879ع ۾ هن پنهنجي زندگيءَ تي لکيل ڪتاب ‘Immaturity’ مڪمل ڪيو، پر هن ڪتاب کي لنڊن جي ڪنهن به پبليشر ڇپائڻ جي حامي نه ڀري اڳتي هلي اهو ئي ڪتاب مشهور ليکڪ جي وڏي ڪتاب جي حيثيت ۾ 1930ع ۾ شايع ٿيو. اهڙيءَ طرح هن جي اڳ ۾ لکيل چئن ناولن کي به قبول نه ڪيو ويو. ڏهن سالن تائين هن پاران اخبارن کي موڪليل مضمونن جو به اهو ئي حال ٿيو. جارج برنارڊ جي حياتيءَ جو لکيل هڪ ناول جيڪو تقريباً 1887ع يا 1888ع ۾ لکيو ويو هو، سندس مرڻ کان پوءِ 1958ع ۾ ڇاپيو ويو. اهو ناول جارج برنارڊشا جي ادبي دؤر جو آخري ناول هو.
باغي شاعر شيخ اياز
ڪتاب باغي شاعر شيخ اياز اياز ابڙي جو ترتيب ڏنل آهي. ڪتاب ۾ شيخ اياز جي ڪجھ شاعريءَ کان سواءِ، سندس سوانحي خاڪو بہ ڏنو ويو آهي ۽ سندن جي فن ۽ شخصيت تي مختلف عالمن ۽ اديبن جا مضمون ڏنا ويا آهن، جن ۾: ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو، آغا سليم، ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو، فياض لطيف، آفتاب سومرو، نسيم بخاري، وحيد محسن، همير چانڊيو ۽ ٻيا شامل آهن. 48 صفحن تي مشتمل، هڪ رنگي ٽائيٽل سان پڪي جلد واري، ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 30 روپيا آهي. ۽ ھن ڪتاب جي ڪور کي ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو جي ڀائٽي آفاق احمد هڪڙو پڻ ڊزائن ڪيو آهي. جڏهن تہ هن ڪتاب کي نئين دنيا پبليڪيشن. شڪارپور پاران 2011ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي.
جارج برنارڊشا
ادبي سفر
جارج برنارڊشا سماجي سرگرمين ۾ به حصو ورتو، پر هيءُ گهڻي ڀاڱي 1889ع ۾ ڇپجندڙ ‘Fabrion Eassy in Socialism’ جي ايڊيٽر جي حيثيت ۾ سامهون آيو. جنهن ۾ هن جون پنهنجون ٻه تحريرون به شامل هيون. اهو مجموعو برطانوي سوشلسٽ ادب ۾ ڪلاسڪ جي حيثيت رکي ٿو. 1885ع ۾ ڊرامه نگار وليم آرچر (William Archer) جي نظر جارج برنارڊشا جي صحافتي ڪم تي پئي. هن جو هيءُ ڪم 1885ع کان 1888ع تائين ’Pallmall Gazette‘ ۾ ڇپجندڙ ڪتابن تي تبصري ۽ 1986- 1889ع کان ‘The World’ ۾ ڇپجندڙ فن تي تنقيدي مضمونن ۽ 1888ع کان 1894ع تائين ‘The Star’ ۽ ‘The World’ ۾ ڇپيل ڪالمن تي مشتمل هو. موسيقي ۽ خاص ڪري اوپيرا (نظميه ڊرامي) بابت جارج برنارڊشا جي ڄاڻ ڪمال درجي جي هئي، پر جارج برنارڊشا جو مقدر ان وقت چمڪيو جڏهن فرينڪ هيرس ’ ‘Frank Harri کيس ڊرامه نگار جي حيثيت ۾ `Saturday Review` ۾ جڳهه ڏني. هن حيثيت ۾ جارج برنارڊشا پنهنجين سمورين صلاحيتن ۽ حاضر جوابيءَ سان ڪم ڪندي وڪٽورين اسٽيج جي تصورن کي تبديل ڪيو. هيءُ اهو ئي زمانو هو، جڏهن جارج برنارڊشا ڊراما نگاريءَ جي شروعات ڪئي.
نوبل انعام
آئرلينڊ جي هن ڊراما نگار، اديب ليکڪ ۽ سوشلزم جي پرچارڪ کي 1925ع ۾ نوبل انعام ڏنو ويو.
لکيل ڊراما
جارج برنارڊشا جا لکيل ڊراما هيٺ ڏجن ٿا: ڊرامن کان سواءِ جارج برنارڊشا ڪيترن ئي ڪتابن جو مصنف به رهيو. سندس ڪتاب: ’Black Girl in Search of God‘ ڏاڍو مشهور ٿيو، ان جي جواب ۾ علامه آءِ. آءِ. قاضي ’White Girl in Search of God‘ (ڀوري ڇوڪري حق جي ڳولا ۾) لکيو، جنهن جو سنڌي ترجمو سنڌي ادبي بورڊ ڇپايو آهي.
وفات
جارج برنارڊشا 2 نومبر 1950ع ۾ هرٽ فورڊ شائر ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1856ع جون پيدائشون زمرو:1950ع جون فوتگيون زمرو:شخصيتون
نذير عباسي
نذير عباسي انگريزي ٻولي (Nazeer Abasi) (پيدائش: 10 1پريل 1953ع-وفات: 9 آگسٽ 1980ع)سنڌ پاڪستان ۾ پيدا ٿيندڙ ڪميونشٽ پارٽي آف پاڪستان جو رهنما هو جنهن کي جنرل محمد ضياءُالحق جي حڪومت ۾ سخت  تشدد ڪري شهيد ڪيو ويو هو.
وفات
نذير عباسي 30 جولاءِ 1980 تي گرفتار ٿيو ۽ 9 آگسٽ 1980ع تي سخت تشدد ڪري کيس شهيد ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:1980ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سياستدان
مک
thumb|مک مک جيتن جو ھڪ نسل آھي. مکيون انسانن لاءِ ڪجھ معاملن ۾ فائديمند ۽ ڪجھ معاملن ۾ نقصانڪار آھن.
مک ٻن کنڀن وارن جيتن ۾ تمام عام آهي، جا اڪثر گهرن ۾ اُڏامندي ۽ ويهندي ڏسبي آهي. هوءَ ڇيڻن جي ڍيرن ۽ ٻين گندين جاين تي آنا لاهيندي آهي. هڪڙي ڏينهن منجهه آنن مان ٻچا ڦٽندا آهن. پهريائين اهي لسا ڪينئان ڏسبا آهن، جن کي مٿو يا ٽنگون ظاهر ناهن، رڳو وات ۾ ننڍڙا ڪُنڊا ٿين ٿا. اهي اٽڪائي، هو پنهنجي بڀري هيڏي هوڏي گهيليندا ۽ ڪچري تي گذر ڪندا وتندا، آرام جي جاءِ ڳولين ٿا ۽ اتي ٻين جيتن وانگي آرام جي حالت ۾ پئجي رهن ٿا. ٻين ٻن هفتن کان پوءِ هنن کي کنڀ نڪرن ٿا ۽ اُٿي اُڏامن ٿا. مکيون جانورن جي بت جي پگهر ۽ ٻيءَ پاڻيٺ تي پرنديون آهن. ميوي ۽ مٺاڻ واري شئي تي گهڻي چاهه سان اينديون آهن. مکي جي اک مرڪب آهي، اها اٽڪل چئن هزارن ننڍڙين اکين مان جڙيل آهي. کاڌي چوسڻ لاءِ هڪڙي ننڍڙي سونڊ اٿس، جا مهل تي ٻاهر ڪڍندي آهي. مک اونڌي به هلي سگهي ٿي جو هن جي پيرن ۾ ٻه ٻه چنبا آهن، جن ۾ به ننڍڙا وهاڻا لڳل آهن، جن تي هوءَ آسانيءَ سان پاڻ کي جهلي بيهاري سگهي ٿي.
حوالا
زمرو:مکيون
محمد قاسم مشوري
مولانا محمد قاسم مشوري لاڙڪاڻي جي قديم ديني درسگاهه، ”مدرسه اهل سنت والجماعت“ جو باني، مولانا محمد قاسم ولد حاجي محمد عثمان مشوري، هڪ بلند پايه جو عالم ۽ بزرگ شخص آهي. تعلقي ڏوڪريءَ جي ڳوٺ ”مشوري“ ۾، ربيع الاول 1316هه (1898ع) ۾ سندس ولادت ٿي. عمده العلماءُ ابولفيض مفتي غلام عمر جتوئي رح (1833ع - 1935ع) وٽان دستار فضيلت ٻــَڌائين. تاريخ 17 شوال 1340هه مطابق 22 فبروري 1922ع کان ڳوٺ ۾ ”مدرسه قاسميه“ قائم ڪيائين سنڌ ۽ بلوچستان جا ڪيترائي عالم وٽانئس فارغ التحصيل ٿيا آهن. علم تفسير، حديث، فقــہ، فتويٰ ۽ ميراث تي خاص دسترس رکي ٿو. وٽس وڏو ڪتبخانو آهي، جنهن ۾ سـَـوَن جي تعداد ۾ قلمي نسخا موجود آهن. حديث، فقـہ، منطق ۽ ميراث متعلق وڏو علمي مواد وٽس موجود آهي. ازانسواءِ اسلامي تاريخ ۽ سيرت طيبه تي پڻ مستند ڪتاب سندس لائبريريءَ جي زينت بڻيل آهن. سنڌ خواهه هند، ايران، افغانستان، عربستان، مصر ۽ عراق کان به ڪتاب گهرائيندو رهي ٿو. سندس پويان ســُڄاڻ آهن، جنهن ڪري لاڙڪاڻي جو هيءُ ڪتبخانو مثالي بڻجي پوندو. هڪ اندازي مطابق يارهن هزارن جي لڳ ڀڳ ڪتاب هن ڪتبخاني ۾ محفوظ آهن. مدرسي کي پنهنجي پريس به آهي، جنهن ۾ سندس تصنيفات ڇپجنديون رهن ٿيون. سندس ڪتابن جو ڳاڻيٽو ٻاويهه آهي، جيڪي خالص ديني نوعيت جا آهن. خاص ڪري ”وعظ“ ۽ ”ميراث“ بابت سندس ڪتاب مدرسن کان علاوه ڪاليجن ۾ به پاڙهيا وڃن ٿا.
اڪ پٽي دڙو
هي ماڳ جو قسم قبل از تاريخ جو آھي. تعلقي ٿاڻو بولاخان ضلعي ڄام شورو ۾ ويڪرائي ڦاڪ 25◦48′ 27′′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 67◦33′28′′ تي موجود آھي. ھي ماڳ ڳجھڙي ڍوري جي ڏکڻ ۾ ۽ ڳوٺ مير حسن گبول ۽ ڳوٺ جڙيو ڇٽو وٽ ھڪ ٽڪري جي لاھيءَ تي آھي. دڙي تي قبل از تاريخ ۽ قديم تاريخي دور جون ڪجهه وٿون ملن ٿيون. سڄو دڙو ڌاراوتون ڳوليندڙن کوٽي ڦٽو ڪيو آھي. ان لاءِ ھي ماڳ ضعيف حال ۾ آھي. ھن جي آرڪيالاجي کاتي طرفان کوٽائي ٿيڻ گھرجي. ھن ماڳ جو اڳ ڪنھن به ذڪر نه ڪيو آھي.
حوالا
زمرو:تاريخي ماڳ
قاسم آباد تعلقو
قاسم آباد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جو ھڪ تعلقو جنھن جو صدر مقام قاسم آباد ٽائون آهي. ھي تعلقو ممتاز علي ڀٽو جي نگران وزير اعلیٰ واري سنڌ جي نگران حڪومت دوران قائم ٿيو. اڳ ۾ ھي تعلقو لطيف آباد تعلقي جو حصو ھيو. ھن تعلقي ۾ حيدرآباد ضلعي جا وڏا اسڪول: بيڪن ھائوس، سينٽ بوناوينچر ، سٽي اسڪول ، بحريہ فائونڊيشن اسڪول موجود آهن. ان کان علاوه سنڌ ميوزيم، شمس العلماءُ علامه دائود پوٽو لائبريري، عيد گاھ، راڻي باغ، سنڌ لينگويج اٿارٽي جي مرڪزي آفيس، ٽيڪنيڪل ڪاليج، راجپوتانہ اسپتال، سئي سدرن ريجنل آفيس، نياز اسٽيڊيم، حيدرآباد ڪلب، گورنمينٽ تعلقہ اسپتال وغيره واقع آهي.
انتظاميا
قاسم آباد تعلقو انتظامي طور تي چئن يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي - قاسم آباد شهر اِن جو هيڊڪوارٽر (صدر مقام) آهي.
ديھون
قاسم آباد تعلقي ۾ ڪل چار ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
1405ع
ڊسمبر
زمرو:1405ء زمرو:سال
آريا
آريا:
پروفيسر مئڪس ملر جي چوڻ موجب ”آريه“ لفظ جو ڌاتو يا بنياد آهي ”آر“ معنيٰ ”هر ڏيڻ“ جيڪي ماڻهو زمين کي هر ڏيئي کيتي ڪندا هئا، سي ڏوٿين ۽ خانه بدوش مالدارن کان وڌيڪ سڌريل ليکبا هئا ۽ اهي ئي خانداني يا وڏا گهراڻا سمجهبا هئا. انهيءَ سبب ”آريه؛ لفظ جي معنيٰ ئي هئي شريف يا وڏو. گهراڻو
شاهه عنايت شهيد
صوفي شاھ عنايت شھيد (جنم : 1656 ۽ شھادت 1718) سنڌ جو جڳ مشھور صوفي بزرگ جنھن ھاري طبقي کي معاشي حقن ڏيڻ جي حمايت ڪئي ۽ جيڪو کيڙي سو کائي جو نعرو ڏنو پر ان کي باغي قرار ڏئي ان جي خلاف مغل نواب ۽ جاگيردارن فوجي ڪاروائي ڪئي ۽ کيس ڌوڪي سان شھيد ڪيو ويو. کيس سنڌ جو پھريون سوشلسٽ پڻ سڏيندا آهن جنھن اسلامي تعليمات ھيٺ ھيٺين طبقي جي لاء انقلابي جدوجھد ڪئي. ھڪ ڪامل صوفي بزرگ ھيو جنھن پنھنجي زندگي ذھد ۽ تقوا سان گذاري ۽ ماڻھن کي صوفياڻي تعليم سان اندر اجارڻ ۽ حق جي راھ تي ھلڻ سيکاريو. سندس شھادت کان پوء جھوڪ شريف ۾ واقع سندس درگاھ ان جي ڏنل صوفياڻي فڪر جو مرڪز رھي.
خاندان
سندس وڏا پڻ درويش صفت انسان هئا جيڪي اصل ۾ نصريه جا ويٺل هئا. اهو ڳوٺ بنوري جي پرڳڻي ۾ ٿي گذريو آهي. سندن ڳوٺ اصل متعاوي سيدن جو هو، جن مان پهريون سيد عبدالڪريم شاهه بلڙي وارو مخدوم فضل الله جي پڙڏاڏي مخدوم صدوءَ جو مريد هو شاھ عنايت شھيد جو والد مخدوم فضل الله ڪامل درويش ۽ وطن پرست انسان هو .مهدي ڄاڻائي ٿو ته، “شاهه عنايت شهيد جي ڏاڏي مخدوم صدر الدين عرف صدو لانگاهه، اُچ شريف کان لڏي 900هه/ 1494ع ۾ سنڌ ۾ اچي، ‘ميرانپور’ ۾ سڪونت اختيار ڪئي. رحيمداد خان مولائي شيدائي پنھنجي ڪتاب جنت السنڌ ۾ لکي ٿو ته:شاه عنايت الله ولد مخدوم فضل الله ولد ملا يوسف ولد ملا شهاب الدين ولد مخدوم صدولانگاه – سندس وڏا بغداد کان لڏي اچي اُچ شريف ۾ رهيا ۽ اتي جي غوثيه درگاه جا مريد ٿيا. مخدوم فضل الله اُچ جي درگاه جو خليفو ٿي سنڌ ۾ آيو .نايت شهيد جا وڏا، اصل ۾ اُچ شريف جي لانگاهه قبيلي جا بزرگ هئ ا. ملتان جا هئا، سندس وڏا بعد ۾ ملتان ڇڏي اچي سنڌ جي لاڙ واري علائقي ۾ مقيم ٿيا، پر سندن مٽي مائٽي ۽ لڳ لاڳاپا ملتان جي لانگاهه خاندان سان هلندا آيا. صوفي شاهه عنايت جي والد مخدوم فضل الله ملتان جي لانگاهن مان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ٿيا: پهريون مخدوم نالي چڱو، ٻيو مخدوم شاهه عنايت الله [شهيد] ۽ ٽيون مخدوم رحمت الله.
شجرو
صوفي شاهه عنايت جو خانداني شجرو هن ريت آهي : صوفي شاهه عنايت الله [شهيد] پٽ مخدوم فضل الله پٽ مخدوم محمد يوسف پٽ مخدوم ابراهيم قتال پٽ مخدوم محمد شهاب الدين پٽ مخدوم عجائب الدين عرف ملا آجب پٽ مخدوم صدر الدين عرف صدو لانگاهه.
ننڍپڻ ۽ تعليم
صوفي شاهه عنايت شهيد 1656ع يعني ۱۰۶۶ ھ   ۾ جنم ورتو .شهيد جي ولادت 1165هه ۾ ٿي. شاه عنايت الله صوفي 55-1656ع ۾ تولد ٿيو. ابتدائي تعليم پنهنجي والد مخدوم فضل الله کان حاصل ڪيائون. ملتان جي ڪامل درويش شمس شاه کان چڱو ئي فيض پرايائين. هن اهل دل صاحب کيس وري حيدرآباد دکن مبارڪ شاه عبدالملڪ، هڪ الله لوڪ ڏي روانو ڪيو. سير ۽ سفر بعد اچي ميران پور (جهوڪ شريف) وسايائون. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق شاھ صاحب جي ولادت 1065هه/ 1655ع ۾، ميرانپور ۾ ٿي، پر ڪن روايتن مطابق سندس ولادت ملتان ۾ ٿي. شاهه شهيد جي ننڍپڻ ۾ تعليم ۽ تربيت سندس والد وٽ پنهنجي ئي گهر ۾ ٿي ۽ پنهنجي پيءُ وٽان فارغ التحصيل ٿي، وڌيڪ تعليم  پرائڻ لاءِ پنهنجي ڪجهه ساٿين سان گڏجي ملتان ويو، جتي شاهه شمس کان تعليم  پرائڻ کانپوءِ، پنهنجي ساٿين ميان امين محمد [ڊاسوڙيءَ واري] نقشبندي، شاهه حمزي نمن واري ۽ ميان ابراهيم ڪاتيار سان گڏجي هندستان روانو ٿيو.
شاديون ۽ اولاد
شاهه شهيد چار شاديون ڪيون هيون. پهرين پنهنجي چاچي مخدوم محمد عمر جي نياڻيءَ سان، جنهن مان کين اولاد ڪو نه ٿيو. ٻي ڪڇ جي راجا جي خاندان مان ڪيائون، جنهن مان کين هڪ فرزدند ڄائو، جنهن جو نالو شاهه خليل الله هو. جيڪو شاهه عنايت جي شهادت وقت پنهنجي ناناڻن ۾ هو. جتان پوءِ ايران ويو. ٽين شادي ٺٽي جي مخدوم اسماعيل جي ڀيڻ سان ڪيائون، ان مان کين ڪو اولاد ڪو نه ٿيو. چوٿين شادي ٺڪرن سوڍن جي گهراڻي مان ڪيائون، جنهن مان کين ٻه فرزند ٿيا. پير عزت الله شاهه ۽ پير سلام الله شاهه. والد جي شهادت وقت پير عزت الله شاهه موجود نه هو ۽ پير سلام الله شاهه مهيني سوا جو معصوم ٻار هو. سندن ولادت شهادت واري سال ٿي هئي. .شاهه صاحب کي ٽي فرزند هئا؛ الهرکيو شاهه، مير قلندر علي شاهه ۽ مير منور علي شاهه، فقيري واري امانت مير قلندلر علي شاهه کي ملي. وڏي فرزند شاهه خليل الله جو ڪي قدر احوال ڏٺو ويو آهي. هتي سندن بي اولاد جو مختصر احوال ڏنو وڃي ٿو؛ شاهه عزت الله شاهه شهيد جو وچون فرزند هو. جهوڪ واري سانحي وقت ميران پور ۾ موجود نه هو .جون شاديون: شاهه عنايت شهيد جي شادين بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. ‘انيس المساڪين’ ۾ قاضي غلام محمد مهدي، شاهه شهيد جون چار شاديون ڄاڻائي ٿو، جڏهن ته ‘شهادت نامه’ ۾ سندس ٽي شاديون ڄاڻايل آهن. انهن ٻنهي راين کي مدنظر رکندي ڊاڪٽر محمد علي مانجهيءَ، پنهنجي پي. ايڇ. ڊي ٿيسز ‘صوفي شاهه عنايت شهيد ۽ سندس سلسلي جا شاعر’ ۾ لکي ٿو ته، “شاهه شهيد چار شاديون ڪيون. پهرين شادي هندستان ۾ رهڻ دوران ڪيائون، جنهن مان کين هڪ پٽ خليل هو. ٻيءَ شادي هندستان مان واپسيءَ دوران مخدوم محمد اسماعيل جي نياڻيءَ سان ڪيائون، جنهن مان کيس اولاد نه ٿيو. ٽين شادي ميرانپور ۾ اچڻ کانپوءِ پنهنجي خاندان مان ڏاڏي پوٽيءَ سان ڪيائون، جنهن مان شاهه عزت الله ٿيو، جنهن کي ‘گُند پير’ جي نالي سان سڏيندا هئا ۽ هڪ نياڻي به ٿين. چوٿين شادي سوڍن مان ڪيائون، جنهن مان کين هڪ فرزند صوفي سلام الله عرف ٿر ڌڻي بادشاهه ٿيو .”
بغاوت جا الزام
سندس فقيريءَ جي شهرت ديسان ديس پکڙجي ويئي. سندس فقيريءَ جي غلغلي بلڙيءَ جي سادات مان سيد عبدالواسع ڪريم پوٽي ۽ ڀر وارن زميندارن کي ايترو ڊيڄاريو، جو هنن وقت جي حاڪم مير لطف علي ٺٽي جي نواب کي شڪايت وڃي روبرو پيش ڪئي. هن سواءِ ڪنهن سبب جو نور محمد پليجي زميندار کي حڪم ڏنو ته هڪدم بلڙيءَ وارن جي مدد ڪري. سندن فقيري انسان دوستي ۽ هن نئين زرعي نظام سبب ڪيترائي مسڪين هاري پنهنجي زميندارن کي ڇڏي اچي گڏيل ملڪيت ۾ شريڪ ٿيا. تَر جي پيرن جا ڪيترائي مريد پنهجن مرشدن کي ڇڏي، اچي شاهه عنايت جا مرد ٿيا، تنهن ڪري پيرن، مرشدن زميندر، جاگيردارن ۽ مذهبي اڳواڻن سندن خلاف سازش سٽي. نتيجي ۾ جهوڪ واري جنگ لڳي. . انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق گهراڻن جي مريدن ۾ گهٽتائي آئي، پر تر جي زميندارن: نور محمد پليجي، حمل جت ۽ آس پاس جي ٻين علائقن جي ڪيترن  زميندارن تي به وڏو اثر پيو. صوفي شاهه عنايت جا فقير اُتي وڃي، سندن زمينداري حلقي ۾ ‘اجتماعي زراعت’ جي تبليغ ڪندا رهندا هئا. نتيجو اهو نڪتو ته مقامي زميندارن جي هارين به مطالبو ڪرڻ شروع ڪيو ته ‘اسان جي زمينن ۾ به صوفي شاهه عنايت جي طريقي تي عمل ڪيو وڃي’، پر پيداوار ۾ ‘مساوي شرڪت’ جي اصول کي زميندار هرگز تسليم ڪرڻ لاءِ تيار نه هئا. اُنهن محسوس ڪيو ته جيڪڏهن هن قسم جي انقلابي تبديليءَ جو ترت تدارڪ نه ڪيو ويو ته سنڌ ۾ سالن کان موجود جاگيرداري ۽ زمينداري سرشتو خطري ۾ پئجي ويندو. ان ڪري هن خطري کي ٻُنجي ڏيڻ لاءِ زميندار، پاڻ ۾ گڏ ٿي، ٺٽي جي صوبيدار مير لطف علي خان وٽ دانهين ويا ته صوفي شاهه عنايت کي اجتماعي ‘کيتي ٻاڙي’ جي عمل کان روڪيو وڃي. انهن زميندارن ۾ شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ واري جو جانشين سيد عبدالواسع شاهه، شيخ زڪريا بهاؤالدين ملتانيءَ جو جانشين شيخ سراج الدين، پليجاڻيءَ جو مشهور زميندار ارباب نور محمد پليجو، حمل جت، لاکاٽ جو گل آگرو ۽ ٻيا ڪيترا زميندار شامل هئا. هڪ روايت اها به آهي ته ٺٽي جي مولوين، عالمن ۽ بلڙيءَ جي سيدن شاهه عنايت جي مخالفت سندس ابتدائي ڏينهن کان ئي  شروع ڪري ڇڏي هئي. سن ۱۱۲۸ ھ (1716ع) ۾ لطف علي خان جي جاءِ تي نواب اعظم خان ٺٽي جو ناظم ٿي آيو ته شاهه عنايت جي دشمنن سندس ڪن ڀريا. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق [ڪتاب] ۾ ڄاڻايو ويو آهي ته، نواب اعظم خان، صوفي شاهه عنايت سان ملاقات لاءِ ويو، تڏهن فقيرن کيس ائين چئي روڪي ڇڏيو ته، حضرت هن وقت ورد وظائف ۾ مشغول آهي. ٿوريءَ دير کانپوءِ جڏهن اعظم خان جي صوفي شاهه عنايت سان ملاقات ٿي، تڏهن "اعظم خان چيو ته: درِ درويش را دربان نه شايد، [ترجمو: درويش جي در تي دربان نه هجڻ گهرجي] صوفي شاهه عنايت وراڻي ڏني ته: ‘بشايد، تا سگِ دنيا نيايد’ [ترجمو: هجڻ گهرجي، ته جيئن دنياوي ڪُتا اندر اچي نه سگهن]."
هن درويشاڻي ۽ دليرانه جواب، نواب اعظم خان کي مڇرائي وڌو ۽ هن سڀ کان پهرين اهو قدم کنيو ته صوفي شاهه عنايت جي خانقاهه سان لاڳو زمينن جون ڍلون، جيڪي اڳ ۾ معاف ڪيون ويون، سي ٻيهر لاڳو ڪري ڇڏيائين. نواب اعظم خان شاهه عنايت جي خانقاهه وارين زمينن جي ڍل وٺڻ جو حڪم ڏنو، جيڪا اڳ ۾ معاف ٿيل هئي. شاهه عنايت، اعظم خان کي چيو ته بادشاهه طرفان اها اڳ ۾ ئي معاف ٿيل آهي. تنهنڪري اوهان ان جو مطالبو ڇو ٿا ڪريو! شاهه عنايت جي اهڙي جواب تي اعظم خان ڪاوڙجي پيو. شاهه ڪريم پوٽا سيد پڻ سندس حاسد ٿيا ۽ دهلي جي حاڪم تائين مٿس فرياد کڻي ويا ته شاھ عنايت فساد ٿو برپا ڪري. ٺٽي جي حاڪم نواب اعظم خان به انهن جي پٺڀرائي ڪئي. بادشاهه فرخ سير ڏانهن لکيائين ته شاهه عنايت ۽ سندس مريد ڍل نٿا ڏين ۽ بغاوت لاءِ بيٺا آهن. اتان حڪم آيو ته انهيءَ فتني جي پاڙ پٽي وڃي. آخر بادشاهه جي حڪم سان هڪڙو وڏو لشڪر آيو.
جنگ
جنهن تي اعظم خان ۽ يار محمد ڪلهوڙي پنهنجون پنهنجون فوجون وٺي اچي جهوڪ شريف کي گهيرو ڪيو، شاهه عنايت جا مريد رات جو سرڪاري فوج مٿان ڇاپا هڻي ڪيترائي سپاهي ماريندا رهيا. اهڙي طرح چئن مهينن تائين شاهه عنايت جي خانقاه جو گهيرو رهيو. نيٺ مقالات الشعراءِ مطابق 8 ذوالقعد 1129هه (31 آڪٽوبر 1717ع) تي جنگ شروع ٿي. ان وقت سندن 24 هزار جان نثار مريد هئا. پنهنجن مريدن جو جوش ڏسي کين چيائون ته، ” بابا محبوب حقيقي ناز ڪيو آهي، ”اسان نياز ڪنداسون.“ تڏهن خليفن عرض ڪيو ته قبلا ! اسان کي به اجازت ڏيو ته شهيد ٿيون.“ تنهن تي مير جان الله شاهه کي حڪم ڪيائون ته توهان روهڙي وڃـو. خواجه عبيدالله کي اجمير واپس وڃڻ جو ارشاد ٿيو. شاهه عبداللطيف ٺٽوي کي ٺٽي وڃڻ جو حڪم مليو ۽ محمد اسماعيل کي پڻ ٺٽي وڃڻ جو امر ٿيو. ڪن ٻين کي پڻ اجازت ڏنائون ته پنهنجي پنهنجي شهر هليا وڃن. باقي 24 هزار مريدن ۾ سليمان هندي پڻ شامل هو، جيڪو هندوستان کان ساڻن گڏ آيو هو. انهن فقيرن ما ٻه هزار چار سئو تاج پهريل هئا. مير علي شير قانع لکي ٿو ته، “اعظم خان، ميان يار محمد خان ۽ ٻين سڀني زميندارن توڙي سنڌ جي انهن ماڻهن ڏانهن مدد ڪرڻ جا حڪم پهتا، جن وٽ پنهنجا لشڪر هئا ۽ جن کي اڳي ئي فقيرن سان ڪينو هو. انهن سڀني حڪمناما وصول ڪندي ئي جنگي تياريون شروع ڪري ڏنيون .” صوفي شاهه عنايت جي خلاف سبي، گنجابه، چانڊڪا، مختلف ڪوهستاني علائقن، ٺٽي ۽ ٻين ماڳن کان هزارين فوجن، ان وقت جي جديد هٿيارن سان مسلح ٿي اچي، 14 ذوالقعد 1129هه/ 9 آڪٽوبر 17177ع تي جهوڪ جي علائقي جو گهيراءُ ڪيو. 16 ذوالقعد 1129هه/ 11 آڪٽوبر 17177ع تي ميان يار محمد به وڏو لشڪر وٺي اچي جهوڪ پهتو ۽ 17 آڪٽوبر تي باقاعدي جهوڪ جو گهيراءُ ڪيو ويو. پر شاهه عنايت جي فقيرن جي حڪمت عمليءَ [کاهين کوٽي ڇڏڻ] کين اڳتي وڌڻ کان روڪي ڇڏيو. سرڪاري لشڪر وٽ توبون به هيون، پر چئني پاسن کان وڏي کاهي هجڻ جي ڪري، انهيءَ ڏينهن هو اڳتي وڌي نه سگهيا. صوفي شاهه عنايت پنهنجي فقيرن کي خونريزي ۽ اڳرائي ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو هو، پر جڏهن سرڪاري فوج جو ميرانپور کي گهيرو گهڻو تنگ ٿيو، تڏهن صوفي فقير  مجبور ٿي پيا، جنهن کانپوءِ نيٺ شاهه عنايت کين جنگ ڪرڻ جي اجازت ڏني. 18 ذوالقعد 1129هه/ 13 آڪٽوبر 17177ع تي اڃا رات جو چوٿون پهر باقي هو، ته فقير خاموشيءَ سان ڪاٺ جي مُٺين واريون ترارون کڻي، مخالف لشڪر تي اچي ڪڙڪيا ۽ سندن گهڻو نقصان ڪيائون. جهوڪ واري جنگ ۾ اهي سڀ فقير شهيد ٿيا، جن کي ستن کوهن ۾ دفنايو ويو. انهن کوهن کي ” گج شهيدان“ سڏيو ويندو آهي. . جنت سنڌ ۾ مولائي شيدائي مطابق: هن اوچتو فقيرن تي ڪاهي، ڪيترائي ماڻهو شهيد ڪيا. فقيرن ظلم جي روئداد دهليءَ جي مغل شهنشاه فرخ سير کي وڃي سڻائي، جنهن خونين جون سموريون زمينون خون بها ۾ فقيرن کي ڏياريون. فقيرن ايترو زور ورتو جو گادي نشين پيرن، زميندارن، خواه علماءَ سندن وڌندڙ اثر رسوخ مان تنگ ٿي وقت جي حاڪم ٺٽي جي نواب اعظم کي چوريو، جنهن ميران پور تي ڇهه مهينا گهيرو ڪيو، مگر ڪجهه ڪين وريو. تاريخ جي ورقن مان ڄاڻ پوي ٿي ته جڏهن دشمنن لاءِ ٻيو ڪو چارو نه رهيو ته ڳالهين ۽ ٺاهه بهاني کيس گهرائي قتل ڪيو ويو. جڏهن جهوڪ جهريو ته شاهه عنايت جي مريدن جو پڻ قتل عام ڪيو ويو. ڪيترئن مريدن کي ڳولي ڳولي ماريو ويو. پر شاهه عنايت جي فڪر ۽ سندس لازوال نعري ”جيڪو کيڙي سو کائي“ کي ڪوبه شڪست نه ڏئي سگهيو.
شھادت
محاصرو [گهيرو] چار مهينا لاڳيتو هليو ۽ جڏهن صوفي فقير ٻيهر دشمن فوج تي غالب ٿيا، تڏهن سرڪاري لشڪر وري منجهي پيو. آخر هنن حيلي بازي ۽ مڪاريءَ کان ڪم ورتو. هنن سوچيو ته صوفين کي شڪست ڏيڻ. اھو منصوبو شهداد خان جو جوڙيل هو. ان ڏس ۾ عملي ڪم به مير شهداد خود ئي ڪيو. صوفي شاهه عنايت ۽ مير شهداد خان پاڻ ۾ سنڍو ٿيندا هئا. پر ‘انيس المساڪين’ جو مصنف قاضي غلام مهدي، انهيءَ سڄي دوکيبازي ۽ منصوبي جوڙڻ جو ذميوار ميان يار محمد ڪلهوڙي کي بيان ڪري ٿو. آخرڪار صوفي شاهه عنايت کي قرآن پاڪ وچ ۾ ڏئي، دوکي سان گرفتار ڪري، اعظم خان ۽ ميان يار محمد ڪلهوڙي جي اڳيان آندو ويو. 9 سفر 1130هه (پهرين جنوري 1718ع) تي يار محمد ڪلهوڙي جي پٽ محمد خان ۽ مير شهداد بلوچ، شاهه عنايت کي صلح ڪرڻ تي راضي ڪري ورتو. ان ٺاهه ۾ اهو فيصلو ٿيو ته درويشن جي جان ۽ مال کي ڪو نقصان نه پهچايو ويندو. انهيءَ ٺاهه کان پوءِ شاهه عنايت، اعظم خان وٽ پهتو ته خبر پيس ته اهو ٺڳي جو ٺاهه هو .نواب اعظم خان شاهه عنايت کي قيد ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ۱۵ صفر ۱۱۳۰ ھ  (7 جنوري 1718ع) تي شاهه عنايت کي شهيد ڪيو ويو نواب جي روبرو فقير صوفي صاحب جيڪي سوالن جا جواب ڏنا، تن کي مير علي شير قانع ٺٽوي ’مقالات الشعرا‘ ۾ نقل ڪيو آهي، جنهن مان صوفي درويش جي بزرگي ۽ ڪماليت معلوم ٿئي ٿي. مرڻ مهل سندس زبان تي هيٺيون شعر روانو : "”رهانيدي مرا از شر هستي،  جزاک الله في الدارين خيرا“" تاريخ جي ڪتابن ۾ آيل آھي ته شاھ عنايت شھيد ٿيڻ کان ڪجھ وقت اڳ فارسي ٻوليءَ ۾ ھي شعر پڙھيو ھو ته،
"” سِر يار قدم، فدا شُد، چہ بجا شُد، اين بارِگران، بُود ادا شُد چہ بجا شُد“
ترجمو: سِرُ يار جي قدمن تي فدا ٿيو، سُٺو ٿيو، اھو ڪُلھي تي وڏو بارُ ھو، ادا ٿيو سُٺو ٿيو."
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق ٽي ڏينهن قيد ۾ رکڻ کان پوءِ، 15 صفر المظفر 1130هه/ 7 جنوري 1718ع تي نواب اعظم خان آڏو صوفي صاحب کي پيش ڪيو ويو. صوفي شاهه عنايت سان سندس ننڍو ڀاءُ رحمت الله شاهه، سندس ڀائٽيو محمد يوسف پٽ رحمت الله ۽ ٻارهن خاص مريد گڏ هئا. اعظم خان ۽ شاهه عنايت جي وچ ۾ جيڪا گفتگو ٿي، سا مختلف ماخذن هن ريت بيان ڪئي آهي : "اعظم خان: چرا اين همه شورش بپا کردي؟ [ترجمو: تو اها شورش برپا ڇو ڪئي] صوفي شاهه عنايت: آن روزڪه توسن فِلڪ زين کردند، آرائشِ مشتري ز پروين کردند، اين بود نصيبِ ما ز ديوانِ قضا، مارا چه گنه قسمت ما اين کردند. [ترجمو: انهيءَ ڏينهن جڏهن فلڪ جي ارڏي گهوڙي تي هَنو رکيو هئائون، مشتري ستاري کي پروين سان سينگاريو ويو. قضا ۽ تقدير جي دفتر ۾ اسان جو ونڊ اهو هو. اسان جو ڪو ڏوهه نه آهي. اها اسان جي قسمت هئي.]" شاعر شيخ محمد رضا، جيڪو ان وقت درٻار ۾ موجود هو، تنهن وچ ۾ شاهه عنايت کي مخاطب ٿي هيئن چيو: "دوست! بيدار بشو عالمِ خواب است اينجا، حرف بيهوده مَ گو پاي حساب است اينجا.
ترجمو: دوست سجاڳ ٿي، هيءَ جاءِ خواب جو جهان آهي. اجايو نه ڳالهاءِ! ڇو جو هي حساب جي جاءِ آهي. صوفي شاهه عنايت: درکوئ نيک نامي مارا گذر ندادند، گر تو نمي پسندي تغير کن قضارا. [ترجمو: اسان کي نيڪناميءَ جي گليءَ ۾ لنگهڻ نه ڏنائون جيڪڏهن توکي اسان جي ڳالهه نٿي وڻي ته تقدير قضا کي بدلائي ڏيکار.] نواب اعظم: آماده بلا باش! [ترجمو: هاڻي مصيبت اچئي ٿي.] صوفي شاهه عنايت: البلاء للولاءِ کاللهب الذهب. [ترجمو: دوستيءَ لاءِ مصيبتون ايئن آهن، جيئن سون لاءِ باهه] نواب اعظم: خود را چرا بدنام کردي وهدف تير بلاشدي. [ترجمو: پاڻ کي بدنام ڪري، مصيبت جي تير جو نشانو ڇو بڻئين؟] صوفي شاهه عنايت: عاشق چه کند گر نکشند بارِ ملامت، باهيچ دلاور سپر تير قضا نيست. [ترجمو: عاشق ڇا ڪري جيڪڏهن ملامت جو بار نه کڻي! ڪنهن به بهادر وٽ تقدير جي تير جي بچاءُ لاءِ ڍال آهي ئي ڪا نه.] نواب اعظم: حالانکه کشته شوي کھ آن طول امل؟ [ترجمو: هن وقت تون ڪسجين ٿو، تڏهن به ڊيگهه نٿو ڇڏين؟] صوفي شاهه: هرگز نميرد آنکه دلش زنده شد بعشق، ثبت است برجريدهء عالمِ دوام ما. [ترجمو: اهو هرگز مري نٿو، جنهن جي دل عشق سان آباد آهي. اها ڳالهه سدائين جهان جي سيني تي تحرير ٿيل آهي.] نواب اعظم: چرا با طاعت اولوالامر برون نيامدي؟ [ترجمو: بادشاهه جي حڪم کان انڪار ڇو ڪيئي؟] صوفي شاهه عنايت: ما مريدان رو بسوي ڪعبه چون آريم چون، روبه سوئ خانهء خمار دارد پيرِ ما. [ترجمو: اسان مريد ڪعبي ڏانهن منهن ڪيئن ڪريون، جڏهن ته اسان جي پير جو منهن شراب خاني ڏانهن آهي!] نواب اعظم: حالا برفقدان آرزو ها چه غم داري؟ [ترجمو: اميدن جي ختم ٿيڻ تي ڪهڙو غم اٿئي؟] صوفي شاهه عنايت: من از آن دم ڪه وضو ساختم چشمهء عشق، چار تکبير زدم يڪسره برهم چه ڪه هست! [ترجمو: جڏهن کان عشق جي چشمي مان وضو ڪيو آهي، تڏهن کان وٺي مون سڀني شين کان چار تڪبيرون هنيون آهن.]" مٿين سوالن جوابن کانپوءِ شاهه عنايت جي اکين آڏو سندس ڀاءُ رحمت الله شاهه ۽ ڀائٽيي محمد يوسف کي جلاد هٿان شهيد ڪرايو ويو، ۽ صوفي شاهه عنايت کي ضد تان هٽي وڃڻ لاءِ چيو ويو، پر صوفي شاهه عنايت چيو ته “سر ڏيندس، پر حق نه ڇڏيندس .” جنهن کانپوءِ، 15 صفر المظفر 1130هه/  7 جنوري 17188ع تي صوفي شاهه عنايت جو  سر ڌڙ کان ڌار ڪري، کيس شهيد ڪيو ويو. شهادت وقت سندس زبان تي حافظ شيرازيءَ جو هيءُ شعر جاري هو : "رهانيدي مرا از قيدِ هستي، جزاڪ الله في الدارين خيراً. [ترجمو: تو مون کي هن قيد جهڙي زندگيءَ کان آجو ڪيئي، شال الله سائين، ٻنهي جهانن ۾ تنهنجو ڀلو ڪري.] پوءِ سسي تلوار کان ڌار ٿيڻ وقت پاڻ هي به شعر پڙهيائون ته: سر درِ قدم يار فدا شد چه بجا شُد، اين بارِ گران بُود ادا شد چه بجا شُد. [سر يار جي قدمن تان فدا ٿيو، سٺو ٿيو، هيءُ ڳرو بار هو، ادا ٿيو، سُٺو ٿيو.]"
جنگ کان پوءِ
شاهه شهيد جو وچون فرزند هو. جهوڪ واري سانحي وقت ميران پور ۾ موجود نه هو. شاهه شهيد جي شهادت کان پوءِ پڙهو گهمرايو ويو هو ته ؛ جتي به ڪو صوفي ڏسو ته ان کن قتل ڪري سر کڻي اچو ۽ انعام حاصل ڪريو. هن سلسلي ۾ مير علي شير قائع لکي آهي ته ؛ ان کانپوءِ ( شهادت کانپوءِ) نواب شهر ۾ پڙهو گهمرائي ڇڏيو هو ته ڪو به ماڻهو ( يا الله) جو نعرو نه هڻي، جيڪو حڪم عدولي ڪندو، تنهن کي ترار جي ڌار تي رکيو ويندو. اهي ڳالهيون ملڪان ملڪ مشهور ٿي ويون. جڏهن اجمير واري خليفي خواجه عبدالله عرف حاميد کي ان سانحي جي خبر پئي ته ڏاڍو ڏک ٿيس، دهلي جو هاڪم سندس معنق هو، هن ان وٽ وڃي پنهنجي مرشد جي لاءِ سفارش ڪئي، بادشاهه کي قائل ڪري صوفين جي سر وڍڻ وارو حڪم منسوخ ڪرايئين ۽ سنڌ اچي شاهه عزت الله کي گاديءَ تي وهاريائين، شاهه عزت الله سنه 1182ع ۾ وصال ڪيو.
شاھ عبداللطيف ٺٽوي
هيءُ پنهنجي وقت جو وڏو بزرگ ٿي گذريو آهي، شاهه اسماعيل صوفي ۽ علامه محمد معين ٺٽوي جو گهرو دوست هو، موسيقي جو ماهر هو، فارسي زبان جو سٺو شاعر هو،” مشهوري کان ڀڄندڙ ۽ وڏين ڪرامتن جو مالڪ هو“ شاهه سلام الله ٿر ڌڻي کي هن فقير فيض پهچايو هو. .
عبدالڪريم ٺٽوي
هن خليفي شهه شهيد جو روضو مبارڪ جوڙايو، روضي جو ڪم گهڻو ڪري رات جو هلندو هو، اهل بيت پڻ عقيدت مان چولي جون تغاريون ڍوئيندا هئا، اهي سيد ٺٽي ۾ صوفي سيد سڏبا آهن.
محمد اسحاق
هيءُ فقير نصرپور جو ويٺل هو، روحل فقير ڪنڊريءَ وار سندن اولاد مان آهي.
محمد صدي ڀيڏن وارو
هيءُ ذات جو لاکو هو ۽ هالا تعلقي جو ويٺل هو، ميڙي جي شروعات هن خليفي جي رٿ سان ٿي، پوءِ هر سال ميلو لڳندو رهيو، جيڪو اڃا تائين لڳندو اچي.
خواجه عبدالله عرف حاميد
هيءُ اجمير وارن بزرگن مان هو، هن خليفي دهلي جي حڪمران کان پروانو وٺي صوفين جي مارڻ ۽ ( يا الله) چوڻ واريون پابنديون ۽ قهري قانون منسوخ ڪرايا، سنڌ اچي شاهه عزت الله شاهه کي گاديءَ تي ويهاريو.
سليمان هندي
هيءُ خليفو پنج سئو هندي فقيرن سان حضرت صوفي صاحب سان گڏ هند کان سنڌ آيو هو ۽ سليمان هدي سڏبو هو، وڏو بهادر انسان هو، رياضتون ڪري وڏي مقام تي پهتو، 1130 هه ۾ پنهنجي مرشد سان گڏ شهيد ٿيو.
اڊن اوراهه وارو
هيءُ ذات جوڳ سمون هو، وڏيون رياضتون ڪيائين، اڪثر ٻڪريءَ جي تازي کل وٺي بدن تي پائي ڇڏيندو هو، اٺ ڏينهن اها کل چڙهي پئي هوندي هيس.
شاهه اسماعيل ٺٽوي
سندن اصل نالو اسد الله هو، حضرت صاحب جو پيارو خليفو هو، صوفي صاحب کي پنهنجي ڀيڻ جو سنگ ڏنو هئائين، مقلات الشعراءَ ۽ تحفته الڪرام ۾ سندس احوال آيل آهي، مولانا وفائي تذڪره مشاهير سنڌ ۾ لکيو آهي ته ؛ شاهه اسماعيل وقت جو هڪ وڏو بزرگ ڪرامتن ۾ وڏي ڪرامات جو مالڪ هو. شاهه عنايت الله صوفي جهوڪ واري سان دوستي ۽ اخلاص جا گهاٽا تعلقات هوس.
ورثو
شاهه عنايت عالم، فاضل ۽ شاعر هو. سندس فارسي ۽ سنڌي شعر موجود آهن. شاهه عنايت کي سنڌ جي صوفي بزرگن جو سرتاج پڻ چيو ويندو آهي. سائين جي ايم سيد طرفان کيس سورمو قرار ڏيڻ بعد سندس مزار تي هزارين نوجوان پڻ هر سال وڃي کيس سلامي ڏيندا آهن. اڄ جڏهن به شاهه عنايت صوفيءَ جي جنم ڏينهن تي جهوڪ ۾ ميلو لڳندو آهي ته سندس هزارين عقيدتمند سان گڏ سنڌ جا وطن پرست نوجوان يونيورسٽين، ڪاليجن ۽ مختلف شهرن مان گاڏيون ڪاهي اچي جهوڪ ۾ ڳاهٽ ٿيندا آهن. شاهه عنايت صوفي سنڌ سان محبت ۽ وفا جو اهڃاڻ آهي، نوجوان کيس ڀيٽا ڏئي پنهنجي لاءِ اتساهه حاصل ڪندا آهن. شاھ عبداللطيف ڀٽائي شاھ عنايت شھيد جي ياد م ھيٺيون بيت چيو: "اڄ نہ اوطاقن ۾ طالب تنوارين، آديسي اٿي ويا مڙهيون مون مارين، جيڪي جيء کي جيارين سي لاهوتي لڏي ويا."
سندس ان تحريڪ بابت سنڌ جي ڪيترن ئي ليکڪن پنهنجا ڪتاب لکيا آهن پر انهن مان پروفيسر محمد علي مانجهي جو ’صوفي شاهه عنايت ۽ سندس سلسلي جا شاعر‘، صوفي حضور بخش جو ڪتاب ’شاهه عنايت‘، دانش نواز گهانگهرو جو ’شهيد صوفي شاهه عنايت‘ اهميت جا حامل آهن، جن ڪتابن جي مطالعي مان اسان کي صوفي شاهه عنايت جي فڪر، فلسفي ۽ سندس جدوجهد بابت تفصيل ملن ٿا.
عرس
سندس عرس هر سال ملهايو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
1654ع
ڊسمبر
زمرو:سال
الله بخش تونيو عاجز
الله بخش تونيو پروفيسر الله بخش ”عاجز“ ولد نواز علي تونيو (1915ع - 1978ع) جو شمار لاڙڪاڻي جي علمي ۽ ادبي حلقن ۾ ٿئي ٿو. سندس تعلق ميرو خان سان هو. حياتيءَ جو وڏو حصو درس تدريس ۾ گذريائين. پهريائين اسڪولن ۾ اُستاد ۽ پوءِ ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار ٿي رهيو. خوش طبع ۽ زنده دل انسان هو. لاڙڪاڻي جي تعليمي سرگرمينّ ۾ سندس ڪردار مثالي رهيو آهي. سال 1932ع کان سخن جي ميدان ۾ طبع آزمائي ڪيائين. لکڻ پڙهڻ ۾ به گهري دلچسپي هيس. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي جي صحبت ۾، 1954ع کان ذاتي لائبريري قائم ڪيائين. سندس ڇڏيل سرمايي ۾ هن وقت اڍائي هزار ڪتاب ۽ رسالا موجود آهن. اُنهن ۾ سنڌي ڪتابن جو تعداد زياده آهي. سندس پٽ مهتاب احمد هن لائبريريءَ کي سنڀاليندو اچي ٿو.
باغي منڊل ڪراچي
باغي- منڊل جي نالي سان هڪ ادبي ادارو، سنڌي ٻوليءَ جي اديبن، شاعرن، موهن پنجابي، شيخ -اياز- ۽ ٻين دوستن 1947ع جي ابتدا ۾ فريئر روڊ ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو. هن اداري پاران پهريون ڪتاب، شيخ -اياز- جي ڪهاڻين جو مجموعو ”سفيد وحشي“ جي نالي سان -اپريل- 1947ع ۾ موهن پنجابيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز جي 65 صفحن تي مشتمل هو، جنهن جي ابتدا ۾ شيخ -اياز- جو هڪ حقيقت افروز مهاڳ ڏنل آهي. جون 1947ع ۾ ساڳئي اداري پاران شيخ -اياز- جو ترتيب ڏنل موهن پنجابي، شيخ -اياز-، امرلعل پنجواڻي، ڪيرت ٻاٻاڻي ۽ ٻين جي ڪهاڻين تي مشتمل ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ڇپايو ويو. ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ۾ شيخ -اياز- جيڪو فڪري مهاڳ لکيو آهي، -ان- کي پڙهي، سندس -ان- وقت جي ادبي، سماجي، اقتصادي ۽ قومي شعور کي داد ڏيڻو پوي ٿو. -باغي- منڊل جا هي ڪتاب سنڌي -ترقي پسند ادب- جي دنيا ۾ وڏو مقام رکن ٿا.
ائٽلس جاگرافي (ڪتاب)
اسڪولن ۾ جاگرافيءَ جي سکيا به لازمي هوندي هئي، تنهنڪري سنڌ جي سڀني تعلقن، ضلعن، صوبي، هندستان، يورپ ۽ دنيا جي جاگرافيءَ تي مختلف مصنفن ڪتاب لکيا، جيڪي اسڪولن ۾ رائج هئا. هتي ”ائٽلس جاگرافي“ جي عنوان سان دستياب ڇپيل آڳاٽا ڪتابڙا ڏجن ٿا:
ائٽلس جاگرافي
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 72 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، ڀائيبند پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1937ع ۾ ڇپايو.
هيءُ ڪتاب مولچند وشنداس جو لکيل آهي. هن ۾ 57 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب سال 1938ع ۾ ڇپايو.
هيءُ ڪتاب خوشيرام چوئٿرام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا ڄاڻايل آهي. ماستر ويڙهي مل، هيءُ ڪتاب چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو.
هيءُ ڪتاب غلام حسين لعل بخش خان رند جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 20 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا 9 پايون ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٻيو، پاپولر پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1942ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 3 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، هيمنداس ڄيٺانند، تاج محل پريس، حيدرآباد مان 1943ع ۾ ڇپايو. هن ڇاپي ۾ 33 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا رکيل آهي.
هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل. ڊي شنگراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 50 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1941ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. سنڌي درجي ٽئين کان تعلقي جي جاگرافيءَ جي سکيا ڏني ويندي هئي، انهيءَ ڪري سنڌ جي سڀني تعلقن لاءِ جاگرافيءَ جا ڪتاب لکيا ويا هئا. انهن مان ڪن تعلقن ۽ ضلعن جا دستياب ڪتابڙا هتي ڏجن ٿا:
ائٽلس جاگرافي تعلقو رتوديرو
هيءُ ڪتاب علي خان ۽ سندس ساٿين جو لکيل آهي. قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ويڙهي مل سال 1930ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي تعلقو سکر
هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 36 صفحا آهن. قيمت ٻه آنا ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. ميول سنگهه جي پرسواڻيءَ هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1936ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي تعلقو قنبر
هيءُ ڪتاب علي خان ۽ سندس ساٿين جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻمل، هيءُ ڪتاب، خيرخواه پريس، لاڙڪاڻي مان ڇپائي پڌرو ڪيو.
ائٽلس جاگرافي تعلقو ڪنڊيارو
هيءُ ڪتاب موهنداس چوهڙمل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 34 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. ٽيون ڇاپو مصنف، ڏاسواڻي پرنٽنگ پريس، نوابشاهه مان سال 1936ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي تعلقو لاڙڪاڻو
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻمل بوڪ سيلر، شيوا جي پرنٽنگ پريس، لاڙڪاڻي مان سال 1942ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو بدين
هيءُ ڪتاب محمد صديق مسافر جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ شايع ڪيو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو ٺٽو
هيءُ ڪتاب محمد حاجي عبدالله پليجي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 30 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1956ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو حيدرآباد
هيءُ ڪتاب مدن لال پوڪرداس جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن، ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. ٽيون ڇاپو مصنف، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1944ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن، ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو اٺون ڇاپو به مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپيو ۽ نائون ڇاپو به ساڳيءَ پريس، مان ساڳئي سال ۾ ڇپيو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو دادو
هيءُ ڪتاب جان محمد علي محمد قريشيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 64 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو سرحد
هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل. ڊي شنگراڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ سنڌ جي سرحدي ضلعي (موجوده جيڪب آباد) جو ذڪر آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن، ۽ قيمت 6 آنا 6 پايون ڄاڻايل آهي. مصنف هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون رام پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1943ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو سکر
هيءُ ڪتاب آر. ايس بولا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا آهي. مصنف هيءُ ڪتاب، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1941ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
ائٽلس جاگرافي ضلعو لاڙڪاڻو
هيءُ ڪتاب ويڙهي مل کٽڻمل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 70 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب سال 1943ع ۾ ڇپايو.
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 74 صفحا آهن. ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻ مل، هيءُ ڪتاب سال 1939ع ۾ ڇپايو. هُن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1947ع ۾ ڇپيو. پريس ڄاڻايل ناهي.
سنڌ، هندستان، يورپ ۽ دنيا جي جاگرافيءَ بابت لکيل ڪتابن جو تفصيل هيٺينءَ طرح آهي:
ائٽلس جاگرافي سنڌ
هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 123 صفحا آهن ۽ قيمت 11 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو چوٿون، محمد صديق ۽ جڳتراءِ ايسرداس اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو 1934ع وارو ڇاپو، مصنف خود، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو، جنهن ۾ 150 صفحا آهن. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، مصنف خود، 1936ع ۾ مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو، حيدرآباد پرنٽنگ پريس، حيدراباد مان 1938ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو نائون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، نئشنل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1940ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو، محمد صديق محمد يوسف، چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو.
هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن ۽ قيمت 9 آنا ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. محمد صديق ۽ جڳتراءِ ايسرداس هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپيو. ڪتاب جو ٽيون ڇاپو به مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو.
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 83 صفحا آهن ۽ قيمت 9 آنا 6 پايون ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي دنيا (ڪتاب )
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 356 صفحا آهن ۽ قيمت 14 آنا ڄاڻايل آهي. جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ ۽ ڌرمداس ٺارومل رچنداڻيءَ هن ڪتاب جو ڇاپو ڏهون، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو.
ائٽلس جاگرافي هندستان (ڪتاب )
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 123 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. موتي اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان 1934ع ۾ ڇپيو.
ائٽلس جاگرافي يورپ کنڊ (ڪتاب )
هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 100 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. جي. اي. شوداساڻيءَ ۽ ڊي. ٽي ميرچنداڻيءَ، هيءُ ڪتاب بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1932ع ۾ موتي اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.
زمرو:ڪتاب
اڪ ٽٽڙو
اڪ جي -ٻوٽي- جو ڦر، جنهن کي ”اڪ جو انب“ به چوندا آهن. -اڪ- جي -انب- مان -ٻوهه- نڪرندو آهي، جيڪو ايترو نرم ۽ هلڪو ٿيندو آهي، جو هوا ۾ هيڏانهن هوڏانهن اڏامندو رهندو آهي.
اتر پرديش
اتر پرديش  ( جنھن جو پراڻو نالو يونائيٽيڊ پروانسز ھيو ; IAST: Uttar Pradeś ) انڊيا جي اتر ۾ واقع ھڪ رياست جو نالو آهي جنھن جي آبادي ويھ ڪروڙ آهي. جيڪا پھرين اپريل 1937 ۾ يونائيٽيڊ پراونسز آف آگرا اينڊ اوڌ جي نالي سان قائم ٿي ۽ 1950 ۾ کيس اتر پرديش جو نالو ڏنو ويو. ھي رياست ارڙھن انتظامي ڊويزنن ۾ ورھايل آھي جن ۾ 75 ضلعا واقع آھن. رياست جو گاديءَ جو هنڌ لکنو شھر آھي. 9 نومبر 2000 ۾ ھن رياست مان ھڪ حصو ھماليا وارو پھاڙي خطو علحده ڪري نئين رياست اتر کنڊ قائم ڪئي وئي.
تاريخ
سن 700 کان 300 ق م ۾ ڪوسالا جي بادشاھت اڄوڪي اتر پرديش واري علائقي تي مشتمل ھئي جنھن جو گاديءَ جو هنڌ ايوڌيا ھيو ھندو ديومالائي قصن مطابق اتي رامائڻ جي اوتار رام جي پڻ حڪومت رھي. ۽ ھندو مذهب جي اٺين اوتار ڪرشن جو ذڪر بہ ساڳئي علائقي سان منصوب ڪيل آهي جيڪو مھاڀارت جو ديومالائي ڪردار ھيو ۽ قصن مطابق مٿرا شھر ۾ ڄائو. گنگا نديءَ جي ميداني علائقن تي مشتمل ھن اتر پرديش جي ڌرتي ڪيتريون ئي بادشاھتون ڏٺيون جن ۾ موريا گھراڻي جي ايمپائر (320–200 ق م)، ، ڪشن ايمپائر (250 کان 100 عيسوي)، گپتا گهراڻي جي ايمپائر (300 کان 600 ع)، گرجارا پراٽيھارا ايمپائر (650 کان 1036 ع). غلام گھراڻي جي سلطنت، سيدن جي سلطنت، خلجي گھراڻي جي سلطنت، تغلق گھراڻي جي سلطنت، لوڌي گھراڻي جي سلطنت، مغلن جي سلطنت شامل آهن. ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سرڪار ھن علائقي کي 1807 ۾ فتح ڪيو. 14 نومبر 1834 ۾ آگري جي پريزيڊنسي قائم ڪئي وئي. پھرين جنوري 1836 ۾ ڪمپني سرڪار ھن علائقي کي نارٿ ويسٽرن پراونسز جو نالو ڏنو. بعد ۾ اوڌ کي پنجاب ۾ شامل ڪيو ويو. وري 15 فيبروري 1877 ۾ اوڌ جي علائقي کي نارٿ ويسٽرن پراونسز ۾ شامل ڪيو. 22 مارچ 1902 ۾ ھن علائقي کي يونائيٽيڊ پراونسز آف آگرا اينڊ اوڌ جو نئون نالو ڏنو ويو.3 جنوري 1921 ۾ ھن علائقي کي يونائيٽيڊ پراونسز آف برٽش انڊيا جو نالو ڏنو ويو. پھرين اپريل 1937 ۾ کيس نئون نالو يونائيٽيڊ پروانسز ڏنو ويو. 15 آگسٽ 1947 ۾ ھي علائقو انڊيا جو حصو ٿي ويو. 24 جنوري 1950 ۾ کيس نئون نالو اتر پرديش ڏنو ويو.
ٻوليون
ھتان جي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي ھندي آھي جيڪا رياست جي سرڪاري ٻولي آھي.
جاگرافي
ھن رياست جون حدون اولھ ۾ راجھستان، اتر اولھ ۾ ھريانا، ھماچل پرديش ۽ دھلي سان ، اتر ۾ اتر کنڊ ۽ نيپال سان ، اوڀر ۾ بھار سان، ڏکڻ ۾ مڌيا پرديش، ڏکڻ اوڀر ۾ جرکنڊ ۽ ڇتيس ڳڙھ سان ملن ٿيون.ھن رياست جا ٻہ وڏا درياء گنگا ۽ جمنا الہ آباد جي علائقي پرياگ راج لڳ ملي ھڪ ٿين ٿا ۽ گنگا جي نالي سان اڳتي اوڀر طرف وھن ٿا. ھن رياستجي پکيڙ 93933 sqmi آھي جيڪا ملڪ جي ڪل پکيڙ جو 7.34 سيڪڙو آھي ۽ پکيڙ ۾ ھي رياست انڊيا جي چوٿين وڏي رياست آھي
thumb|alt="photograph"|اتر پرديش گنگا نديءَ واري ميداني علائقي جي حصي طور ڏيکاريل گنگا واري ميداني علائقي جو وڏو حصو اتر ۾ آهي جنھن ۾ گنگا جمنا وارو دوآبو، گھاگھرا وارو ميداني علائقو، تيرائي پڻ شامل آهي. جن جي ڏکڻ ۾ ونڌيا جبلن جون ننڍڙيون قطارون واقع آھن. ھن رياست ۾ 32 ننڍيون وڏيون نديون آهن جن ۾ گنگا، جمنا، سرسوتي، سارايو، بيٽوا ۽ گھاگھرا شامل آهن.
معيشت
ھي رياست انڊيا جي رياستن ۾ چوٿين وڏي معيشت آھي. 15.79 لک پائونڊ گراس ڊوميسٽڪ پراڊڪٽ ۽ 47.48 في ڪس جي ڊي پي رکندڙ آھي. ھن جي معيشت جا وڏا حصا زراعت ۽ خدمت واريون صنعتون آھن. خدمت واري سيڪٽر ۾ سفر ۽ سياحت، ھوٽلن واري صنعت، ريئل اسٽيٽ، انشورنس ۽ مالياتي صلاحڪاري شامل آهن.
انتظامي ورھاست
اتر پرديش 75 ضلعن ۾ ورھايل آھي جيڪي 18 ھيٺين ڊويزنن ۾ شامل آهن:
{| style="margin-left:30px"
2. مراد آباد
3. بريلي
4. لکنو
5. ديوي پتن
8. ميروت
9. علي ڳڙھ
2. ڪانپور