cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنڌي نالا
مسلمانن جي نالن پٺيان گهڻو ڪري ’خان‘ ايندو آهي. جيئن: اسلم خان، افضل خان، اعظم خان وغيره. ’خان‘، ترڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: سردار، رئيس، امير. دراصل ترڪستان ۽ خطا جي بادشاهن جو لقب هو، جو سنڌ جي مسلمانن به، ان اميراڻي روايت کي قائم رکندي، پنهنجي نالي پٺيان ’خان‘ لاڳو ڪيو. ’خان‘ کي ’م“ گڏڻ سان ’خانم‘ مونث ٿيو، جو وڏ گهراڻي عورتن جو لقب اهي. جيئن بلقيس خانم، خورشيد خانم وغيره. ڪن نالن پٺيان ’بيگ‘ هوندو آهي. جيئن: قليچ بيگ، افضل بيگ وغيره. ’بيگ‘ ترڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جهن جي معنيٰ آهي: نواب، سردار، امير ’بيگ‘ کي ’م‘ گڏڻ سان ’بيگم‘ مونث ٿيو، جو اميرزادي جي معنيٰ ۾ آهي. جيئن: جهان آرا بيگم، نورجهان بيگم وغيره. فقط ’بيگم‘ به عورت جو نالو آهي. اهي نالا، جن جي پٺيان خان، خانم، بيگ، بيگم آهي، وڏ گهراڻن جا مخصوص نالا هوندا هئا، پر هينئر غريب غربو به اهڙا نالا رکي، جهوني روايت کي قائم رکيو اچي. سنڌ جي هندو نالن پويان، گهڻو ڪري ’مَلُ‘ هوندو آهي، جيئن: جڳت مل، رهندومل وغيره. ’مل‘ جي بنيادي معنيٰ آهي: بهادر، ويڙهو، پهلوان. ’مل‘ مان، سنڌيءَ ۾ ”ملھ“ لفظ ٿيو جو پهلوان يا ڪشتيباز جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو.
176ع
ڊسمبر
زمرو:176ع زمرو:ٻين صدي
178ع
ڊسمبر
زمرو:178ع زمرو:ٻين صدي
179ع
ڊسمبر
زمرو:179ع زمرو:ٻين صدي
روشني
thumb|روشني روشني ان شيءِ کي چيو ويندو آھي. جنھن جي ذريعي مادي شين کي ڏسي سگھبو آھي. روشنيءَ جو قدرتي ذريعو سج، چنڊ ۽ تارا وغيره آھن. روشني کي ڏسي ناھي سگھبو پر جنھن شيءِ تي پوندي آھي اھا روشن ٿي ويندي آھي.
حوالا
زمرو:روشني
پرشن پوئيٽس آف سنڌ
پرشن پوئيٽس آف سنڌ-PERSIAN POETS OF SINDH ھڪ ڪتاب جو نالو آهي. جنھن جو ليکڪ آهي ڊاڪٽر هرومل ايسرداس سدارنگاڻي. ڪتاب جي سائيز ڊيمي ۽  صفحا 366 آھن.ناشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو، سال 1987ع.
ڊاڪٽر هرومل ايسرداس سدارنگاڻي هند، سنڌي ۽ ايران تائين، فارسي علم- ادب جي هڪ پارکو ۽ استاد جي حيثيت ۾ وڏي عزت ۽ توقير جي نگاهه سان ڏٺو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شعر ۽ سوانح سان کيس خاص انس آهي. ان کان علاوه سنڌي شاعر جي حيثيت سان پڻ اسان جي ادبي تاريخ ۾ ڊاڪٽر صاحب جو منفرد مقام آهي. تبصري هيٺ آيل ڪتاب ”پرشين پوئيٽس آف سنڌ“ يعين ”سنڌ جا فارسي گو شاعر“- اصل ۾ هڪ تحقيقي ٿيسز هو، جنهن تي بمبئي يونيورسٽي سال 1946ع ۾، فاضل مصنف کي ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري ڏني هئي. ان وقت سدارنگاڻي صاحب ڊي. جي. سنڌ ڪاليج ڪراچي ۾ فارسي شعبي جو استاد هو ۽ پاڻ هي تحقيقي ڪم ساڳئي ڪاليج جي پروفيسر ۽ عالم آنجهاني ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جي رهبريءَ ۾ پورو ڪيائون. پاڪستان ٺهڻ بعد سدارنگاڻي صاحب دهلي يونيورسٽيءَ سان وابسته ٿي ويو. ان دوران تهران يونيورسٽي وڌيڪ مطالعي لاءِ، ڊاڪٽر صاحب کي موقعو ڏنو، جتي رهي پاڻ فارسي زبان ۾ ”پارسي گويان هند و سن“ نالي هڪ ڪتاب تيار ڪيائون. هي ڪتاب ايران ۾ شايع ٿي چڪو آهي. پهرين مئي 1986ع تي عزيز دوست نفيس احمد ناشاد جي گهر، ٻن پهرن جي کاڌي تي ڊاڪٽر سدارنگاڻي صاحب سان سٺي ملاقات ٿي. ان موقعي تي مون ”پارسي گويان هند وسند“ جي ڪيفت معلوم ڪرڻ گهريو، تڏهن پاڻ چيائون ته سواءِ جزوي ڦيرڦار جي اهو ڪتاب ”پرشين پوئيٽس آف سنڌ“ جو فارسي الٿو آهي. تبصري هيٺ آيل ڪتاب پهريائين سال 1956ع ۾ ڇپيو هو. سنڌي ادبي بورڊ ايڪٽيهن سالن بعد، ساڳئي ڪتاب جو ٻيو ڇاپو وڏي اهتمام سان 1987ع ۾ شايع ڪيو آهي. ڪتاب جو متن پنجن بابن تي مشتمل آهي. پهريون باب سمن بادشاهن تائين مطالعو ڏئي ٿو. ٻيو باب ارغون، ترخان ۽ مغل دور تي مشتمل آهي. ٽيون باب ڪلهوڙا دور بابت آهي. چوٿون باب ٽالپرن ۽ پنجون باب برطانوي زماني تي محيط آهي. هر باب جي شروعات ۾ مذڪوره دور جي سياسي جائزي وٺڻ سان گڏ فاضل مصنف ثقافتي ۽ ساهتي صورتحال جو پڻ ڀرپور جائزو ورتو آهي. بادشاهن، حاڪمن ۽ اميرن طرفان فارسي ادب جي واڌاري ۾ ورتل دلچسپي پڻ چٽي ڪئي وئي آهي. هر شاعر جي سرسري سوانحي خاڪي ڏيڻ بعد، سندس شعر مان اقتباس ڏئي، ان جو انگريزي ۾ مفهوم پڻ ڏنو ويو آهي. سدارنگاڻي صاحب هڪ نقاد ۽ پارکو عالم هجڻ جي ناتي سان، اهو پڻ چٽو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، ته ڪهڙي شاعر تي هندي يا ايراني شاعر جو ڪيترو اثر پيو آهي؟ ڪتاب جي آخر ۾ 26 صفحن جي ببليوگرافي ۽ انڊيسڪ سبه شامل ڪيل آهي.
ڊاڪٽر هرومل صاحب هي تحقيقي ڪتاب تڏهن تيار ڪيو هو، جڏهن سنڌ بابت سنجيده اڀياس اڃا مس شروع ٿيو هو. ان بعد پاڪستان ٺهيو ۽ سنڌي ادبي بورڊ پوري آب و تاب سان تحقيق ۽ اشاعت طرف وک وڌائي. اداري جي ابتدائي شاعتن مان ”پرشين پوئٽس آف سنڌ“ به هڪ ڪتاب هو، جيڪو ڪارٽيج پيپر تي پڌرو ٿيو هو. هن ڪتاب جي اشاعت علمي ۽ ادبي دنيا لاءِ معلومات، ڄاڻ ۽ تحقيق جا نت نوان نقطا ۽ پهلو پيدا ڪيا. يورپ، ايران، هندستان ۽ پاڪستان ۾ جتي ايراني ۽ فارسي ادب جو اڀياس ٿيو، اتي هن ڪتاب جو هجڻ ضروري سمجھيو ويو. قديم فارسي تذڪرن، تاريخي ماخذن ۽ بياضن جي ايڊيٽنگ کان ڪري جديد کوجنا ۽ تحقيق تائين- عالمن ۽ محققن ڊاڪٽر سدارنگاڻي صاحب جي ”پرشين پوئٽس آف سنڌ“ کان مدد وٺڻ ضروري سمجھي. سنڌي ادبي بورڊ، شاهه ولي الله اڪيڊمي، مرڪزي تحقيقات فارسي اسلام آباد، ريسرچ سوسائٽي آف پاڪستان، اقبال اڪيڊمي لاهور، پاڪستان هسٽاريڪل سوسائٽي، اداره تاريخ ادبيت مسلمانان پاڪ و هند لاهور، تهران يونيورسٽي ۽ اداره تحقيقات علوم آساي ميانه وغربي دانسگاهه ڪراچيءَ جي عالمن جهڙوڪ: مرحوم سيد حسام الدين راشدي، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، علامه غلام مصطفيٰ قاسمي، ڊاڪٽر علي رضا نقوي، اعجاز الحق قدوسي، ڊاڪٽر رياض الاسلام، ڊاڪٽر معين الحق، ڪرنل خواجه عبدالرشيد ۽ ڊاڪٽر ظهور الدين احمد- تبصري هيٺ آيل ڪتاب کي وڏي وقعت ۽ قدر جي نگاهه سان ڏٺو آهي ۽ پنهنجي علمي ڪم دورنا، ان کي آڏو رکڻ ضروري سمجھيو. هن ڪتاب جي تياري ۽ اشاعت بعد، سنڌ جي فارسي علم ۽ ادب بابت، سنڌي ادبي بورڊ نمايان ڪم ڪيو آهي. ڪيترائي ديوان، ڪليات ۽ قصيدا جديد ايڊيٽنگ جي زيور سان آراسته ڪري شايع ڪيا ويا آهن. متعدد تاريخي ماخذ پڻ مفيد حاشين، مقدمن ۽ تحقيقات سان ڇپيا ويا آهن. ڊاڪٽر معين الحق، فريد بکريءَ جو ”ذخيرة الخوانين“ شايع ڪري چڪو آهي. سدارنگاڻي صاحب- مقالات الشعرا- ڪرن بابت پڻ هاڻي ڪافي نئين ڄاڻ ملي آهي ۽ انهن مان اڪثر ڇپجي علمي دنيا ۾ پنهنجي جاءِ پيدا ڪري چڪا آهن. بهرحال جڏهن ڊاڪٽر سدارنگاڻي هي ڪتاب تيار ڪيو، ان جي ڀيٽ ۾ اڄ سنڌ جي فارسي شعر توڙِ نشر بابت ڏهه ڀيرا وڌيڪ معلومات مهيا ٿي چڪي آهي. ان جي باوجود به ”پرشين پوئٽس آف سنڌ“ سنڌ جي علمي ۽ ادبي تاريخ جو هڪ مثالي ماخذ آهي ۽ ان جي افاديت ورهين تائين برقرار رهندي. لائق مصنف جي زندهه هوندي، هن ڪتاب جو ٻيون ايڊيشن ظاهر ٿيو آهي، ان ڪري بهتري ٿئي ها، جيڪڏهن پاڻ ان ۾ ڪجھ اهم درستيون ۽ سڌارا، نت نئين مليل ڄاڻ جي روشني ۾ ڪن ها.
سنڌي ادبي بورڊ جا ميمبر ۽ اهلڪار، هن بيش بها ڪتاب جي دوباره اشاعت تي مبارڪباد جا مستحق آهن. سنڌي جي فارسي نثر بابت ڪجھ ورهيه اڳ، محترم ڊاڪٽر گل حسن لغاري هڪ تحقيقي مقالو تيار ڪيو هو. هن مقالي جي تياريءَ تي لغاري صاحب کي سنڌ يونيورسٽي ڊاڪٽوريٽ جي ڊگري ڏني هئي.
مڱڻي
thumb|مڱڻيءَ جي منڊي مڱڻي ان رسم کي چيو ويندو آھي جنھن ۾ ھڪ ڇوڪرو ۽ ڇوڪري ھڪ ٻئي سان مستقبل ۾ پرڻو ڪرڻ جو ارادو ڪندا آھن. مڱڻيءَ جي موقعي تي ڪيترن ئي ھنڌن تي ڇوڪرا ڇوڪريون ھڪ ٻئي کي منڊيون پارائيندا آھن جنھن کي مڱڻيءَ جي نشاني سمجھيو ويندو آھي.
سنڌ ۾ مڱڻي جي رسم
پاڪستان ٺھڻ کان اڳ
حوالا
زمرو:شادي
لائبريري سائنس جي تعليم.(ڪتاب)
يلائبرري سائنس جي تعليم (ڀاڱو ٻيو)
هن ڪتاب جو مصنف مسٽر شاهه محمد بلوچ، لائبريرين گورنمينٽ مسلم سائنس ڪاليج حيدرآباد، سنڌ يونيورسٽي طرفان قائم ڪيل لائبرري سائنس جي شعبي جي اولين شاگردن مان هڪ آهي، جنهن پنهنجي مهارت حاصل ڪيل موضوع تي هي ضخيم ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ لکيو آهي. پهرئين ڀاڱي ۾ لائبرري سائنس جي عام ۽ بنيادي حقيقتن جي وضاحت ڪرڻ کان پوءِ ٻيو ڀاڱو خاص فني نوعيت جو لکيو اٿس.
سڄو ڪتاب ڇهن مکيه بابن ۾ ورهايل آهي ۽ اهي ئي ڇهه باب آهن جيڪي لائبرري سائنس ۾ پڙهايا وڃن ٿا. ڪتاب جي ترتيب ڪورس مطابق آهي، جيڪو ماسٽرس ڊگري حاصل ڪرڻ لاءِ پڙهيو وڃي ٿو. پهرئين ۽ ٻئي باب ۾ ڪتبخاني جي رٿابندي ۽ تنظيم نهايت وضاحت سان سمجھائي وئي آهي. ٽيون ۽ چوٿون باب نهايت اهم ۽ مڪمل فني نوعيت جا آهن ۽ سموري ڪورس ۾ اهميت وارا آهن. تنهن کان سواءِ ڪجھ اوڻاوا به آهن. هنن ٻنهي بابن تي اڃا ڪجھ وڌيڪ روشني وڌي وڃي ها ته جيڪر لائبرري سائنس ۾ ايم. ايل. ايس. جي ڊگري حاصل ڪرڻ لاءِ هي هڪڙو ئي ڪتاب ڪافي سمجھيو وڃي ها.
ٻوليءَ جي لحاظ کان مصنف، ڪتاب کي اهڙي پيرائي ۾ پيش ڪيو آهي جهڙوڪر هن رڳو سنڌي ڪتاب پڙهي، هيءَ اوکي ۽ اڻائي تحقيق ڪئي آهي. مصنف کي جيڪڏهن ڪو سنڌيءَ ۾ مواد ڏسڻ لاءِ ميسر ٿي سگهيو آهي، ته اهو چئن رسالن ۾ مختلف ليکڪن جي عام نوعيت جي مضمونن کان سواءِ ٻيو ڪجھ به نه آهي. باقي انگريزي ڪتاب، اينسائڪلوپيڊيائون ۽ چند اردو ڪتاب حوالا ڪڍڻ لاءِ مصنف کي ملي سگهي آهن ۽ ان جي باوجود ڪتاب کي اهڙي جامعيت سان لکيو اٿس جو محسوس ئي ڪونه ٿو ٿئي ته مصنف ڌاري ٻوليءَ مان مواد هٿ ڪري ان کي هڪ ئي رنگ ڍنگ واري زبان ۾ ادا ڪيو آهي. نهايت سادي، پروقار ۽ رائج زبان ۾ سائنس جي ڏکين لفظن ۽ جملن کي موڙيو اٿس.
حوالا
زمرو:ڪتاب
معين الدين چشتي
خواجه معين الدين چشتي: هي بزرگ سجستان ۾ تولد ٿيو، ۽ خراسان ۾ تربيت حاصل ڪيائين. سندس والد بزرگوار خواجه غياث الدين حسن نيڪ طبيعت ۽ پرهيزگار شخص هو. ان جي وفات بعد اسباب وڪڻي، پيسا فقيرن ۾ ورهائي، سير و سفر تي نڪري پيو. ڪجهه وقت سمرقند ۽ بخارا ۾ رهي تعليم حاصل ڪيائين. ان کانپوءِ عراق عرب ڏانهن رخ ڪيائن ۽ نيشاپور جي پسگردائيءَ ۾ ”هرون“ نالي ڳوٺ ۾ پهچي، ٻه اڍائي سال حضرت عثمان هردني (وفات 617 هه) جي خدمت ۾ رهيو. ان کان روحاني فيض پرائي، خلافت جو خرقو ڍڪيائين. اتان بغداد طرف روانو ٿيو. ”سنجار“ نالي ڳوٺ ۾ پهچي شيخ نجم الدين ڪبريٰ (شهادت 610 هه) جي صحبت ۾ اٽڪل ٻه مهينا رهيو. اتان جيل ۾ آيو ۽ حضرت سيد عبدالقادر جيلاني سان مليو. ان جي صحبت ۾ رهي، بغداد آيو؛ ۽ حضرت شيخ ضياءُ الدين جي صحبت ۾ ڪجهه وقت رهيو. بغداد ۾ شيخ اوحد الدين ڪرماني، حضرت خواجه صاحب کان روحاني فيض حاصل ڪيو. انهيءَ ئي زماني ۾ حضرت شيخ شهاب الدين عمر سهروردي به کانئس روحاني فيض پرايو.
سير و سفر ڪندو حضرت خواجه صاحب بغداد کان همدان آيو ۽ اتان تبريز پهتو. اتان ٿي خرقان آيو. ان کانپوءِ ”سبز وار“ آيو. اهڙيءَ طرح سير و سفر ڪندو، بزرگن سان ملاقاتون ڪندو، لاهور آيو، ۽ حضرت خواجه علي هجويري داته گنج بخش جي مزار جي زيارت ڪيائين. مورخن جو اندازو آهي، ته حضرت خواجه صاحب سنه 587 هه کان 588 هه ۾ لاهور ۾ آيو. لاهور کان دهلي آيو، ۽ اتي ٿورو وقت رهي، اجمير طرف روانو ٿيو. اجمير ۾ پنهنجي خانقاهه قائم ڪيائين. سندس تبليغ سبب ڪيترائي غير مسلم، ايمان جي روشني سان منور ٿيا. اهڙي طرح برصغير پاڪ و هند جي سرزمين ۾ اسلامي تبليغ ۽ روحاني فيض جو سرچشمو قائم ڪري، سنه 632 هه يا 633 هه ۾ وفات ڪيائين. اجمير شريف ۾ روضو مشهور زيارتگاهه آهي.
حضرت خواجه صاحب جي خليفن ۾ ٻه بزرگ خاص طرح سان قابل ذڪر آهن: شيخ قطب الدين بختيار ڪاڪي دهيل ۾ چشتي سلسلي جو مرڪز قائم ڪيو، ۽ ڪيترن ماڻهن کي روحاني فيض سان مالا مال ڪري، 41 ربيع الاول سنه 633 هه (1235ع) تي وصال فرمايو. سندس خليفن مان حضرت بابا فريداندين گنج شڪر جو تعلق سنڌ سان آهي.
حيرت انگيز عورت (2017 فلم)
حيرت انگيز عورت سال 2017ع جي آمريڪي سپر هيرو فلم آهي جيڪا ساڳئي نالي ڊي سي مزاحيا ڪردار تي ٺهيل آهي، جنهن کي وارنر برادرز، پڪچرز ورهايو (ڊسٽريبيوٽ) ڪيو آهي. فلم جي اسڪرپٽ ڊڪي ڪامڪس منجهان ساڳئي نالي سان هڪ ئي شخص تي ٺهيل آهي. فلم کي سينيما دنيا جي مزاحيا پٽي (ڪامڪ اسٽرپ) جو چوٿون حصو مڃيو وڃي ٿو. گال گڊوتس راجڪماري ڊيانا / حيرت انگيز استري (مائي)، ڪرس پائن، ڪيين نيلسن، رابن رائٽ، ڊيني هيوسٽن، ڊيوڊ ٽائولس، اِيو برمينر ۽ لسي ڊيوس جي ڪردار ۾ ڪردار نڀائي رهيا آهن. حيرت انگيز عورت اِن ڪردار جي پهرئين الڳ سينيما خصوصيت آهي جيڪا سينيما ۾ اسڪرين تي هلي آهي.اهو ڌيان ڏنو وڃي ته اهو ڪردار سپرمين جي خلاف بيٽمئن(چمڙوماڻهو) دي رائز آف جسٽس (2016) فلم ۾ هيو.
داستان
حيرت انگيز مائي (عورت) کان اڳ، هيءَ اميزنس جي راڄڪماري ڊيانا،هڪ ناقابلِ شڪست وير بڻجڻ جي لاءِ تيار هئي. هڪ محفوظ جنت ٻيٽ تي نڇائي وڃي ٿي، جڏهن هڪ پائليٽ سندن سامونڊي ڪناري تي جهاز تباهه ڪري ٿو ۽ ٻاهرئين دنيا ۾ هڪڙو وڏو تڪرار وجهي ٿو، ڊيانا اطمينان سان پنهنجو گهرتياڳي (ڇڏي) ٿي، ته هوء خطري کي روڪي سگهي ٿي. تمام جنگجوئن جي خاتمي لاءِ ويجهي ماڻهوءَ سان وڙهي ٿي، ڊيانا پنهنجيون ڪُل شڪتيون (طاقتون) ۽ کيس سندس حقيقي پيش گوئي ارادو ملي وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:2017 فلمون زمرو:آمريڪي فلمون زمرو:انگريزي ٻولي جون فلمون زمرو:حيرت انگيز عورت فلمون زمرو:سپرهيروئن فلمون زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
نيرون ڪوٽ
سنڌ جي قديم ۽ متواتر روايات مطابق، موجوده حيدرآباد جو شهر نيرون جي قديم بستيءِ تي آباد ڪيل آهي. محب الله بکريءَ پنهنجي مختصر تاريخ (قلمي) جي ٻئي باب ۾ لکيو آهي ته ”حيدرآباد دراصل نيرون جي نالي سان مشهور آهي. شهر جو بنياد نبوت ۽ هجرت جي درمياني عرصي ۾، پنجين سالن رکيو ويو. پوءِ هالن جي فتح کان پوءِ هي شهر حيدرآباد جي نالي سان مشهور ٿيو، ڇوته حيدر قلي (شايد ارغون) هن شهر کي ازسر نو تعمير ڪرايو.“ هت محب الله جي بيان جو آخرين حصو درست نه آهي، ڇوته هن شهر جو نالو ”حيدرآباد“ سنڌ جي ڪلهوڙي حڪمران ميان غلام شاھ، 1182ھ : 1768ع ۾، جڏهن هن صاحب حيدرآباد جو موجوده قلعو تعمير ڪرايو، رکيو هو. قلعي ڪي سنگِ تڪميل تي عربيءَ جي هي سٽ ڪُنده آهي : ”يارب اجعل هذا البلد آمنا“، جنهن مان ابجد طور 1182 سال نڪري ٿو. ڪوٽ جي تعمير مڪمل ٿيڻ کان هڪ سال پوءِ، يعني 1183ھ : 1769ع ۾، جنهن سال ميان غلام شاھ ڪلهوڙي سابق نيرون ڪوٽ ۾ اچي قدم رکيو ۽ ان کي ”حيدرآباد“ جو نالو ڏئي سنڌ جي گادي مقرر ڪئي، ته نيرون ڪوٽ جوحليو هٿ ڦري ”حيدرآباد“ جي قالب ۾ آيو.
حيدرآباد شهر جي لطيف آباد واري حصي سان لڳ گنجو ٽڪر ۡڪَر کنيو بيٺو آهي. جو سنياسين، سيارن ۽ الله وارن جو مقام هو. شاھ ڀٽائي رحه به هن کي سر کاهوڙيءَ ۾ ڏاڍو ساراهيو آهي.
180ع
ڊسمبر
زمرو:180ع زمرو:ٻين صدي
شيشي جي ٿانون جي فھرست
گلاس پاڻي پيئڻ جي لاءِ ڪم ايندڙ ٿانءُ ھوندو آھي.
حوالا
زمرو:ٿانءَ
181ع
ڊسمبر
زمرو:181ع زمرو:ٻين صدي
183ع
ڊسمبر
زمرو:183ع زمرو:ٻين صدي
184ع
ڊسمبر
زمرو:184ع زمرو:ٻين صدي
182ع
ڊسمبر
زمرو:182ع زمرو:ٻين صدي
185ع
ڊسمبر
زمرو:185ع زمرو:ٻين صدي
186ع
ڊسمبر
زمرو:186ع زمرو:ٻين صدي
187ع
ڊسمبر
زمرو:187ع زمرو:ٻين صدي
694ع
ڊسمبر
زمرو:694ع زمرو:ستين صدي زمرو:سال
189ع
ڊسمبر
زمرو:189ع زمرو:ٻين صدي
190ع
ڊسمبر
زمرو:190ع زمرو:ٻين صدي
188ع
ڊسمبر
زمرو:188ع زمرو:ٻين صدي
695ع
ڊسمبر
زمرو:695ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
693ع
thumb|left|[[Begga|Begga of Landen (615–693)]]
Year 693 (DCXCIII) was a common year starting on Wednesday (link will display the full calendar) of the Julian calendar. The denomination 693 for this year has been used since the early medieval period, when the Anno Domini calendar era became the prevalent method in Europe for naming years.
193ع
ڊسمبر
زمرو:193ع زمرو:ٻين صدي
696ع
ڊسمبر
زمرو:696ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
697ع
ڊسمبر
زمرو:697ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
195ع
ڊسمبر
زمرو:195ع زمرو:ٻين صدي
192ع
ڊسمبر
زمرو:192ع زمرو:ٻين صدي
196ع
ڊسمبر
زمرو:196ع زمرو:ٻين صدي
197ع
ڊسمبر
زمرو:197ع زمرو:ٻين صدي
199ع
ڊسمبر
زمرو:199ع زمرو:ٻين صدي
198ع
ڊسمبر
زمرو:198ع زمرو:ٻين صدي
200ع
ڊسمبر
زمرو:200ع زمرو:ٻين صدي
698ع
ڊسمبر
زمرو:698ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
699ع
ڊسمبر
زمرو:699ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
700ع
ڊسمبر
زمرو:700ء زمرو:ستين صدي زمرو:سال
افاشيا
افاشِيا (انگريزي: Aphasia) اهڙين بيمارين کي چئبو آهي جيڪي دماغي ڌڪ لڳڻ جي ڪري ٻوليءَ جي خرابي جي صورت ۾ ظاهر ٿينديون آهن.
تشڪيليات
تشڪيليات (انگريزي: Morphology) شين جي جوڙجڪ يعني تشڪيل کي پرکڻ جو علم آهي. لسانيات ۾ تشڪيليات لفظن جي اشتقاق ۽ بدلاءُ کي جانچڻ کي چئبو آهي.
ايگراماٽزم
ايگراماٽزم (انگريزي: Agrammatism) هڪ قسم جي نفسياتي ۽ لسانياتي خرابي آهي جنهن ۾ مريض کي گرامر جي استعمال ۾ ڏکيائي ٿيندي آهي. اِن کي گرامري گونگاڻ پڻ چئي سگهجي ٿو. هي بيماري گهڻو ڪري فالج جي ڪري پيدا ٿيندي آهي. هن بيماريءَ جي ڪري مريض صحيح گرامر سان ڳالھ نه ڪري سگهندو آهي، بلڪه ننڍا ننڍا جملا ڳالهائيندو آهي ۽ آهستي ڳالھ ڪندو آهي. مريض اسمن ۽ فعلن جو گهڻو استعمال ڪندو آهي.
صوتيات
صوتيات __(Phonology):
”صوت“ عربي لفظ آهي،جنهن جي معنيٰ آهي ”آواز“، پوءِ اُهو تمام هلڪو هجي يا چٽو. ٻوُليءَ جو ٻاهريون ۽ ظاهري پهلو آوازن سان تعلق رکي ٿو. آواز انساني به ٿيندا آهن ته غير انساني به. انهن جو علمي اڀياس علم طبعي (Physics) ۽ علم بدن جو جز آهي.ان ڪري ٻولين جي آوازن جي اڀياس لاءِ اسان کي علم طبعي ۽ علم بدن (Physiology) جي مدد جي ضرورت رهي ٿي. انساني ٻوليءَ جي آوازن جو اڀياس هن وقت علمي صورت اختيار ڪري چڪو آهي، جنهن کي علم آواز (Phonetics) سڏجي ٿو. ڊاڪٽر غلام علي الانا موجب“صوتيات اهو علم آهي، جنهن جو واسطو ڳالهائڻ جي عضون جي عمل سان آهي. هن علم جي مدد سان اهو ڏيکاري يا سيکاري سگهجي ٿو ته ڪنهن به نئين يا خاص آواز جي اچار ڪرڻ وقت ڳالهائڻ جي عصون جي بيهڪ (Position) ڪهڙي ٿي سگهي ٿي.علم صوتيات ذريعي اها خبر پوي ٿي ته ڪنهن آواز جي اچارڻ لاءِ ڪهڙا ڪهڙا عضوا عمل ۾ اچن ٿا، حرڪت ڪن ٿا ۽ انهن جي عمل جو ڍنگ ڪهڙو آهي ۽ ڪهڙي آواز جو مخرج (Point of articulation) ڪهڙو آهي.“ مخرجن لاءِ عضون ۾ تاڙون، ڏند، زبان يا چَپَ اهم آهن.
ايجوڪيشن ان سنڌ (ڪتاب)
سنڌ جي تعليمي ۽ تدريسي تاريخ بابت هن کان اڳ متعدد عالمن قلم کنيو آهي، جن ۾ ڊاڪٽر محمد جمن ٽالپر ۽ سيد مصطفيٰ علي بريلوي قابل ذڪر آهن، تاهم اسان جي تاريخ جي هن اهم باب کي محترم حبيب الله صديقي صاحب وڏي جاکوڙ ۽ تحقيقي ڪشالي کان پوءِ هڪ خاص نوع ۾ مڪمل ڪيو آهي. اهڙن خشڪ ۽ وساريل عنوانن تي ڪم ڪرڻ بلاشبه هڪ ڪٺن ڪم هو، ۽ ان کي توڙ تي پڄائڻ لاءِ ڪيئي جتن ڪرڻا پيا هوندا، ليڪن اسان جو ”پهرئين جامع ڪتاب“ کي هر طرح معياري بنائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.
ڪتاب جي آخر ۾ ضميمن جي شامل ڪرڻ سان ڪتاب جي افاديت ۾ اضافو آيل آهي. مغل دور ۽ ٽالپر دور ۾ نصابي ڪتابن جر مڪمل لسٽ مصنف جي علمي ادراڪ ۽ اعليٰ تحقيقي شعور جي نشاندهي ڪري ٿي. سنڌ جي تعليم، ان جي مسئلن، لاهين چاڙهين، موجوده دور ۾ آيل تعليمي الحطاط ۽ زوال بابت لکڻ جي بهرحال وڏي گنجائش موجود آهي. توقع آهي ته محترم حبيب الله صديقي هن ڪتاب کان پوءِ ان راهه تي گامزن رهندو. Education in Sind- Past and Present انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي وڏي اهتمام سان شايع ڪيو آهي. لائق ليکڪ محترم حبيب الله صديقي سان گڏ، ڪتاب جي ناشر محترمه مهتاب اڪبر راشدي پڻ مبارڪباد جي مستحق آهي، جنهن ۾ سنڌ جي تعليمي تاريخ بابت هڪ جامع ۽ تفصيلي ڪتاب ميسر ڪيو آهي.رائمري کان يونيورسٽي تعليم، مغربي تعليم ۽ سائنسي تعليم توڙي جديد ٽيڪنالاجي، مختلف تهذيبي ۽ ادبي ادارا، لائبرريون ۽ ڪتب خانا، وغيره هن باب ۾ تفصيلي بحث هيٺ آيا آهن.
ادراڪي اڀياس
ادراڪي اڀياس (اِدراڪِي اَڀياسُ، اردو: علم ادراک، انگريزي: Cognitive Science) جديد سائنس جو هڪ شعبو آهي جنهن ۾ ذهن ۽ ذهني صلاحيتن ۽ عملن کي سائنسي طريقي سان پرکيو وڃي ٿو. ان جو اهم موضوع ادراڪ ۽ فهم آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ڪاگنيشن چئبو آهي.
ادراڪي اڀياس هڪ گهڻ-شعبائي سائنسي شعبو آهي، جنهن ۾ هيٺين شعبن کان مدد ورتي وڃي ٿي.
ادراڪي اڀياس ۾ ذهن جي جن صلاحيتن کي پرکيو وڃي ٿو تِن ۾ اهم هيءَ آهن:
دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ هن وقت ادراڪي اڀياس ۾ يونيورسٽيون ڊگري ڏين ٿيون. انهن ۾ بيچلر، ماسٽر ۽ ڊاڪٽري ڊگريون شامل آهن. انهن ملڪن ۾ آمريڪا، ڪينيڊا ۽ يورپ جا ڪيترائي ملڪ شامل آهن. مسلم ملڪن ۾ ترڪي، مليشيا ۽ ايران جي ڪجھ يونيورسٽين ۾ ادراڪي اڀياس ڊپارٽمينٽ موجود آهن. جڏهن ته پاڪستان جي ڪنهن به يونيورسٽي ۾ ادراڪي اڀياس جي تعليم نٿي ڏني وڃي.
ادراڪي اڀياس جي مشهور سائنسدانن ۾ هيءَ شامل آهن: هَربَرٽ سائِمن (نوبل انعام)، نوم چومسڪي، ڊيوِڊ چالمرس، اسٽيفن پارڪر، ماروِن مِنسڪي، پِيٽر ڪرُوٿرس، جِين پِياگيٽ.
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:متعدد الاختصاصات
آنڊو
آنڊو هڪ عضوو آهي جيڪو کاڌي کي هضم ڪرڻ ۽ ان مان غزائي جُزا ڪڍڻ جو ڪم ڪندو آهي. پيٽ جو هڪ عضوو، جيڪو نليءَ وانگر ويهارو فوٽ ڊگهو، ور ور ويڙهيل هوندو آهي. اسين جيڪو کاڌو کائون ٿا، اهو هاضمي جي مختلف مرحلن مان گذرندو، ننڍي آنڊي ۾ ايندو آهي. هن جو رَسُ جيري ۽ لبلبي جي رَسُ سان ملي، کاڌي کي ايترو ته هضم ڪندو آهي، جو اهو آنڊن جي چوسيندڙ نلين مان کڄي وڃي رت سان ملندو آهي، جتان وري رت جي دوري وسيلي خوراڪ سڄي جسم تائين پهچي ٿي. ان کان پوءِ اڻ هضم ٿيل کاڌو ۽ پاڻي وڏي آنڊي ۾ پوندو آهي، جنهن جي ڊيگهه 5 فوٽ آهي ۽ ننڍي آنڊي کان گهڻو ويڪرو آهي. هتان باقي بچيل کاڌو ۽ پاڻيٺ پائخاني وسيلي خارج ٿي ويندي آهي.
زازاڪي ٻولي
زازاڪي ٻولي (انگريزي: Zazaki) انڊو يورپي خاندان سان تعلق رکندڙ ایراني ٻولي آھي، جنھن تي ڪجھه دراوڙي اھڃاڻ پڻ موجود آهن. هن وقت زازاڪي ٻولي ڳالهائيندڙن جو انگ 20 کان 40 لکن جي وچ ۾ آهي جيڪي اوڀر ترڪي ۾ رهن ٿا. زمرو:ترڪي جون ٻوليون
502ع
ڊسمبر
زمرو:503ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
501ع
ڊسمبر
زمرو:502ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
503ع
ڊسمبر
زمرو:503ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سويڊن
thumb|سويڊن جو جھنڊو سويڊن اترين يورپ ۾ هڪ ملڪ آهي. هن جو گاديءَ جو هنڌ اسٽاڪ هولم شهر آهي.
زمرو:ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
گوٽيبورگ
گوٽيبورگ يا گوٿنبرگ (اُچار: گوٿِن بَرگ، سويڊش: Göteborg، سويڊش اُچار: يوتي بورِي، انگريزي: Gothenburg) سويڊن جو ٻيون نمبر وڏو شهر آهي جنهن جي آبادي 5 لک آهي. هي شهر سويڊن جي اولهندي پاسي آهي.
هن شهر ۾ سويڊن جون ٻه وڏيون يونيورسٽيون آهن: زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
506ع
ڊسمبر
زمرو:506ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
504ع
ڊسمبر
زمرو:504ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سويڊش
سويڊش ٻولي (اُچار: سُوِي ڊِش) سويڊن ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. فِنلينڊ ۾ به هي ٻولي ڳالهائي وڃي ٿي.
سويڊش يا svensk(a) مان مراد ٿي سگھن ٿو:
فرانس
thumb|فرانس جو جھنڊو فرانس يورپ جو هڪ وڏو ملڪ آهي جنهن جو گاديءَ جو هنڌ پئرس شهر آهي.
سويڊش
پڻ ڏسو
زمرو:ٻولي ۽ قوميت جا سلجھائپ صفحا
505ع
ڊسمبر
زمرو:505ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
فرانس
حوالا
زمرو:ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
مالمو
مالمو سويڊن جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي جيڪو ملڪ جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
508ع
ڊسمبر
زمرو:508ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
گوٿنبرگ يونيورسٽي
گوٿنبرگ يونيورسٽي سويڊن جي شهر گوٽيبورگ (گوٿنبرگ) ۾ هڪ يونيورسٽي آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽيون
ڪالمر
ڪالمر (سويڊش: Kalmar) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي 35 هزار جي لڳ ڀڳ آهي.
اپسالا
اپسالا (اُچار: اُپ سالا، سويڊش: Uppsala) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي 1 لک 40 هزار جي لڳ ڀڳ آهي. زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
چالمرس يونيورسٽي
چالمرس يونيورسٽي سويڊن جي شهر گوٽيبورگ ۾ ٽيڪنالاجيءَ جي هڪ يونيورسٽي آهي. right|250px|چالمرس يونيورسٽي
507ع
ڊسمبر
زمرو:507ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
509ع
ڊسمبر
زمرو:508ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
510ع
ڊسمبر
زمرو:510ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
برطانيہ
برطانيا جا هيٺيان مطلب ٿي سگهن ٿا.
برطانيا Britain مان عام طور مراد يا ته:
برطانيا Britain مان پڻ مراد آهي ته:
پڻ ڏسندا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:يورپي ملڪ
فرزانه بهار
فرزانه بهار سنڌ جومشهورگلو ڪاره
جونشوپنگ
جونشوپنگ (اُچار: جونشو پِنگ، سويڊش: Jönköping) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 90 هزار آهي.
511ع
ڊسمبر
زمرو:511ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
ممتاز لاشاري
ممتاز لاشاري سنڌ جومشهور گلوڪار آهي. زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ جون شخصيتوناحمد مغل
ممتاز مولائي
زمرو:راڳي زمرو:شاعر
التين اوردو، اوردو
التین اردو، اردو (لاطيني: Altınordu, Ordu) ترڪي جو هڪ رهائشي علائقو آهي جيڪو اردو صوبي ۾ آهي.
سنڌي گلوڪارن جي فھرست
راڳي- گويو- ڳائڻو- گلوڪار (Singer)
م
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي موسيقي
برلن
thumb|برلن برلن (اُچار: بَرلِن، انگريزي: Berlin) جرمني جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي، ۽ جرمني جي هڪ اسٽيٽ پڻ آهي. هن شهر جي آبادي 35 لک آهي. ھي شھر جرمنيءَ جي اتر اوڀر ۾ اسپري ۽ ھيول ندين جي ڪنارن تي واقع آھي.ھي 891.7 ھم چورس ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي مشتمل آهي.سمنڊ جي سطح کان 34 ميٽر يا 112فٽ بلند آهي.1917جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 3711930 آھي. زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
نگهت ناز
نگهت ناز سنڌ جي مشهور گلوڪاره  آھي
شهر
نگهت ناز مورو شهر ۾ جنم ورتو
گلوڪاري جي شروات
نگهت ناز سنڌ جي مشهور Tv چينل ڪي ٽي اين تان کئي
لوليو
لوليو (اُچار: لُولِيو، سويڊش: Luleå) سويڊن جو سڀ کان اتراهون شهر آهي. هن شهر ۾ اونهاري جا ڪجھ ڏينهن سج نه لهندو آهي ۽ لڳاتار ڏينهن هوندو آهي، جڏهن ته سياري جا ڪجھ ڏينهن مسلسل رات رهندي آهي ۽ سج نه نڪرندو آهي. لوليو يونيورسٽي هن ئي شهر ۾ آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ شهر زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
سيڪنڊ
سيڪنڊ یا ثانیو وقت مرتب ڪرڻ جو سڀ کان ننڊو جزو مڃيو ويندو آهي البته وقت کي شمار ڪرڻ لاء انکان به ڪافي ننڍا جزا موجود آهن، جيڪي مختلف علمن ۾ استعمال ٿيندا آهن۔
ڪلاڪ
ڪلاڪ یا گھنٹو وقت جو هڪ ايڪو آهي جنهن ۾ 60 دقیقوئن هوندا آهن.
ماتلي
ماتلي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ شهر آهي  جيڪو ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدرمقام آھي.شھر ٻن يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي. ھن شھر جي معيشت زرعي جنسن جو واپار آھي جن ۾ ڪپھ ، چانور ، سورج مکي جو ٻج وغيره شامل آهن. ھن شھر جي ڀرسان انصاري شگر مل پڻ واقع آهي.
حوالا
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
منٽ
''منٽ یا دقیقو وقت جي ھڪ اڪائي آھي. هڪ منٽ ۾ 60 ثانیو هوندا آهن.''
زمرو:وقت
هفتو
زمرو:هفتي جا ڏينهن
سيارو
thumb|سيارو سيارو (Winter)هڪ موسم جو نالو آهي۔ هن موسم ۾ ڏينهن ننڍا ٿي ويندا آهن ۽ راتيون وڏيون۔  گرمي پد گهٽجي ويندو آهي۔ پاڪستان ۾ سيارو نومبر کان فيبروري تائين رهندو آهي۔ 21 ڊسمبر تي سال جي سڀ کان وڏي رات ٿيندي آهي ۽ ڏينهن سڀ کان ننڍو.
صدي
صدي 100 سالن تي مشتمل عرصي کي چيو ويندو آهي. زمرو:صديون
دماغ
thumb دماغ (Brain) اهو عضوو آهي جنهن سان سوچڻ ۽ سمجهڻ جو ڪم وٺبو آهي.دماغ عام طور تي جسم جي منڍي واري حصي ۾ هوندو آهي ۽ اربين نيورانز مان ٺهيل هوندو آهي.
اسان جا سمورا حواس پنهنجا احساس، اولڙا، عڪس، فوٽو ڪٿي ٿا پهچائن؟ ڏسڻ، ٻڌڻ، ڇهڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جا حواس جيڪي به عڪس قبولين ٿا، اهي دماغ تائين پهچائين ٿا. هر تصور، هر احساس، هر اولڙو، هر عڪس، هر خيال، هر سوچ، عقيدو، ايمان، وهم، وسوسو، ارادو، عزم، جوش جذبو وغيره سڀ ڄاڻ دماغ ۾ آهي. آڱر ڪٽجي وڃڻ سان سمجهه، ڄاڻ گهٽجي نه ويندي، اکيون نڪرڻ، ٻوڙو ٿيڻ وغيره وقت به اڳ موجود ڄاڻ ۾ کوٽ ڪا نه ٿيندي، پر جيڪڏهن ڪو ڊاڪٽر آپريشن ڪري ميڄالي جو مٿيون تهه يا ياد وارو مرڪز کوٽي، ڪپي ٻاهر ڪڍي ته ماڻهوءَ وٽ سڀ عضوا هئڻ باوجود ڪا به ڄاڻ، ڪا به ياد موجود نه رهندي.
اڄ کان پنج لک سال اڳ ٽيهن سالن جي نوجوان جي جسماني قد بت جي ڀيٽ ۾ ان جي کوپڙيءَ يا دماغ جو جيڪو وزن هو ان جي ڀيٽ ۾ اڄوڪي ٽيهن سالن جي نوجوان جو دماغ گهڻو وڏو آهي. ان جو سبب اهو آهي ته پنج لک سال اڳوڻي نوجوان جيتري ڄاڻ ماڻي پئي ان جي ڀيٽ ۾ اڄوڪي انسان جي ڄاڻ لکين ڀيرا وڌيڪ سڌريل آهي.
جڏهن کان انسان اپائڻ، پيدا ڪرڻ، پورهيو ڪرڻ سکيو آهي، تڏهن کان هن وٽ دنيا ۾ موجود شين بابت ٻين ساهوارن جي ڀيٽ ۾ نئين ڄاڻ به وڌي.
پورهيي جو ڪو هڪ گهڙيءَ جو عمل سوين نوان تصور پيدا ڪري سگهي ٿو، سوين ڀيرا ساڳيو ڪم سوين ڀيرا ساڳيا تصور ۽ سوين ڀيرا مختلف تصور ڏئي سگهي ٿو. انهن جي ڀيٽ، فرق وغيره وري اڃا نوان تصور ڏي ٿو.
اسان پنهنجي حياتيءَ ۾ هر ڏيهاڙي ڪيترا ئي نوان تصور ايندا رهن ٿا. هن وقت ڌرتيءَ جي آبادي پنج يا ڇهه ارب آهي ۽ اڄوڪي ڏينهن ۾ هر هڪ انسان جي ذهن وٽ ڪيترا نوان تصور اُڀريا هوندا ۽ اهي سڀ گڏ ڪجن ته ڪيترا نوان تصور ٿيندا. انسان جو هر ڏهاڙي سوين هزارين نون تصورن سان واسطو پوندو رهي ٿو ۽ اهو عمل ماڻهوءَ جي معاملي ۾ گذريل ٽيهن سالن کان هلي رهيو آهي. نون نون عڪسن جو ٺهڻ، انهن جي ٽوڙ ڦوڙ، انهن جو ميلاپ، انهن جي ڪجهه حصن جي ٽٽوڙ ڦوڙ، انهن جي ڪجهه حصن جو ميلاپ، نون عڪسن جو ٻاهرين معاملن سان عمل وسيلي واهپو.
جڏهن ٻار ڄمي ٿو تڏهن وٽس ٻين عضون جيان هڪ عضوو، دماغ به آهي. جيئن ڏسڻ يا ٻڌڻ جي عضوي جو ڪم حواسن وسيلي پهچندڙ عڪسن کي سانڍڻ، سنڀالڻ ۽ ياد رکڻ آهي. جيڪڏهن ڪنهن به عضوي کان ڪو به عڪس دماغ تائين نه پهچندو، ته دماغ وٽ ڪو به تصور، ڪو به خيال نه هوندو. نئين ڄاول ٻار وٽ دماغ آهي، جيئرو آهي، حياتياتي ڪم ڪري ٿو پر وٽس ڪو به تصور، خيال، سوچ، ڄاڻ، سمجهه ڪانهي. جيڪڏهن سمورا حواس بيڪار هجن ته دماغ وٽ پنهنجي ليکي ڪو تصور ڪونهي. دماغ خيالَ، تصور، عڪس، اولڙا پنهنجو پاڻ پيدا نه ٿو ڪري پر حواسن وسيلي حقيقتن کان وٺي ٿو، سانڍي ٿو، سنڀالي ٿو، ياد ٿو ڪري.
حوالا
زمرو:دماغ زمرو:سائنس
مهينو
مھينو عام طور تي 30 ڏينھن جو هوندو آهي. مھيني جي شروعات هڪ(1) نمبر سان ٿيندي آهي ۽ ان جي هر نمبر کي تاریخ چيو ويندو آهي. تاريخ ڏينهن ۽ رات ٻنهي تي لاڳو هوندي آهي.
ٽنڊو باگو
ٽنڊو باگو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ ننڍو شهر آهي جيڪو ٽنڊوباگو تعلقي جو صدر مقام آهي ۽ اسلام آباد کان 1100 ڪلوميٽرن ۽ ضلعي صدرمقام بدين کان 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي پاڪستان جي ڏکڻ اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي. ھي شھر جي چوڌاري علائقو ميداني آھي.
مهينو
زمرو:مهينا زمرو:وقت زمرو:ڪلينڊر
ٽنڊو باگو
آبهوا
ھن شھر جي موسم اونھاري ۾ گرم ھوندي آھي.مئي جي مھيني ۾ گرمي پد °33 سينٽي گريڊ تائين ۽ سياري ۾ جنوري ۾ °18 سينٽي گريڊ تائين ھوندو آھي.
ڏينهن
thumb ڏينهن عام طور تي 24 ڪلاڪن جو ٿيندو آهي۔ پر حقیقت ۾ رات جو دورانيو ڪڍي ڪري باقي حصو ڏينهن آهي ۽ ان جو دورانيو مختلف وقتن ۾ ۽ دنیا جي مختلف علاقن ۾ مختلف هوندو آهي۔ عام استعمال ۾ ڏينهن بشمول رات جي ڏينهن ئي چيو ويندو آهي۔ جيڪو چوويه ڪلاڪ(ن) جي برابر شمار ڪيو ويندو آهي  پر ڏينهن سدائين چوويه ڪلاڪن جو نه هوندو آهي اڪثر ڪجه منٽ ننڍو یا وڏو هوندو آهي۔ زمرو:ڏينهن
عيسوي سال
عيسوي سال جو آغاز عيسيٰ جي صليب تي لٽڪائڻ واري واقعي کانپوء ٿيو. هن سال ۾ ٻارنهن مهينا ٿين ٿا جن مان ست مهينا 31 ڏينهن جا ٿين ٿا، چار مهينا 30 ڏينهن جا ٿين ٿا ۽ هڪ مهينو 28 ڏينهن جو ٿئي ٿو ۽ هر ليپ سال ۾ اهو مهينو 29 ڏينهن جو ٿئي ٿو.عيسوي سال ۾ ڪل 365 ڏينهن ٿين ٿا ۽ ليپ سال هڪ ڏينهن جي واڌاري سان 366 ڏينهن جو ٿئي ٿو.ليپ سال هر چوٿين سال ايندو آهي، مطلب ته جنهن سال تي 4 جو کوڙو مڪمل وڃين. عيسوي سال جو 2019 هون سال هلي رهيو آهي. دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ هن سال(ڪئلنڊر) کي مختلف ڪمن ڪارن لاء استعمال ڪيو وڃي ٿو.
عيسوي سال جي مهينن جا نالا ۽ انهن جا ڏينهن
عيسوي سال ۾ 52 هفتا ٿين ٿا ۽ هر هفتي ۾ 7 ڏينهن هوندا آهن، ستئي ڏينهن تي مختلف ٻولين ۾ مختلف نالا آهن.سنڌي ٻولي ۾ هفتي جا ڏينهن ھنن لفظن سان سڃاتا ويندا آهن.
زمرو:وقت
ليپ سال
سائنسي علم موجب زمين پنهنجو سج جي چوڌاري چڪر 365.25 ڏينهن ۾ مڪمل ڪندي آهي جنهن تي عيسوي سال مشتمل آهي پر 0.25 ڏينهن کي سال(ڪئلنڊر) ۾ شمار نٿو ڪري سگهجي ان ڪري هر چوٿين سال ۾ هڪ ڏينهن جو واڌارو ڪيو ويندو آهي ۽ ان سال کي ليپ سال سڏيو ويندو آهي. اهو هڪ ڏينهن جو واڌارو فيبروري مهيني ۾ ڪيو ويندو آهي مطلب ته ان سال فيبروري مهينو 29 ڏينهن جو ٿيندو آهي.گذريل ليپ سال 2016ع ۾ ٿيو ۽ ايندڙ ليپ سال 2020ع ۾ ٿيندو.
زمرو:سال زمرو:مھينا زمرو:وقت زمرو:ڪلينڊر
بھار
260px|thumb|[[بھار جي موسم جا رنگين گل]]
بهار يا  بسنت بهار ڦوٽهڙي جي خوشگوار موسم جو نالو آهي.هيء موسم نہ گرم ٿيندي آهي نه وري ٿڌي۔ هن موسم ۾ گل ٽڙندا آهن ۽ وڻن تي نوان پن ايندا آهن.اھا سال جي چئن موسمن مان ھڪ آھي جيڪا سياري کانپوءِ ۽ اونھاري کان اول ايندي آهي. ان کي بسنت جي رت يا موسم پڻ چوندا آهن. مختلف علائقن ۾ بھار مختلف وقتن تي شروع ٿيندي آھي. آمريڪا ۽يوناٽيڊ ڪنگڊم ۾ بھار جا مھينا مارچ، اپريل ۽ مئي ھوندا آھن.,  جڏھن ته نيوزيلنڊ ۽ آسٽريليا ۾ بھار جي مند پھرين سيپٽمبر تي شروع ٿيندي آھي ۽ ٽيھ نومبر تي ختم ٿيندي آھي.
thumb| اسٽاڪھوم ۾ ولو جو وڻ بھار جي موسم ۾
thumb|بھار
شاعري ۾ استعمال
شاعريءَ ۾زندگيءَ جي رنگيني ۽ خوشگوار پهلوءَ جي نمائندگي ڪندو آهي. بهار لفظ غزل جي شاعريءَ ۾ميٽر (Meter) طور ڪتب ايندو آهي، جنهن سان عام طور تي شعر جي ڊيگهه سمجهي سگهبي آهي. يعني شعر جون ٻئي سٽون هر حالت ۾ پاڻ ۾ ”بهار“ (هم وزن) هجن. .
گولاڙچي
گولاڙچي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جي تعلقي شھيد فاضل راهو جو شھر آھي ۽ ان تعلقي جو صدرمقام آھي.
بانگ درا
بانگِ درا علامه اقبال جي شعري مجموعن مان هڪ ڪتاب جو نالو. هن ڪتاب ۾ علامه اقبال اردو ۾ شاعري ڪئي آهي. مشهور نظم "ساري جهان سي اڇا هندستان همارا"،"شڪوه، جوابِ شڪوه" هن ڪتاب ۾ آهن.
ضرب ڪليم
ضربِ ڪليم علامه اقبال جي شعري مجموعن مان هڪ ڪتاب جو نالو. هن ڪتاب ۾ علامه اقبال اردو ۾ شاعري ڪئي آهي.
ارمغان حجاز
ارمغانِ حجازعلامه اقبال جي شعري مجموعن مان هڪ ڪتاب جو نالو. هن ڪتاب ۾ علامه اقبال اردو ۾ شاعري ڪئي آهي. زمرو:فارسي ادب
شهيد فاضل راهو
شهيد فاضل راهو (اُچار: شَهِيد فازِل راهُو، اردو: شہید فاضل راہو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ تعلقو آهي. ان جو صدرمقام گولاڙچي شهر آهي. هن تعلقي جي آبادي ٿلهي ليکي اڍائي لک آهي ( 1998).
يونين ڪاؤنسلون
شهيد فاضل راهو تعلقي ۾ 8 يونين ڪاؤنسلون آهن.
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڦڦڙ
ڦڦڙ انساني جسم ۾ هڪ عضوو آهي جنهن جي مدد سان انسان ساھ کڻدو آهي ۽ جسم کي آڪسيجن پهچندي آهي. انسان جي سيني ۾ ٻہ ڦڦڙ ٿيندا آهن. thumb|انساني ڦڦڙ جو خاڪو
ڦڦڙ انساني جسم جو هڪ عضوو آهي جنھن جي مدد سان انسان ساھ کڻدو آهي ۽ جسم کي آڪسيجن پهچندي آهي انسان جي سيني ۾ ٻہ ڦڦڙ ٿيندا آهن.
انسان ۾ ساھ کڻڻ جو عمل ڦڦڙن ۽ ان سان ڳنڍيل نالين تي مشتمل هوندو آهي جنهن سان هوا نڪ وسيلي جسم ۾ اندر داخل ٿيندي آهي. ڦڦڙ جسم ۾ سيني جي اندر ٿين ٿا. ساھ کڻڻ وقت هوا ڦڦڙن ۾ اندر داخل ٿيڻ کي ساهہ کڻڻ ۽ جسم کان ٻاهر نڪرڻ کي ساھ ڪڍڻ چئبو آهي. هوا جڏهن نڪ مان گذرندي آهي تہ اها گرم ۽ گهميل ٿي ويندي آهي نڪ جي اندرئين حصي ۾ اهڙا گهرڙا هوندا آهن، جيڪي مِيُوڪس (Mucous) نيڪال ڪندا آهن، جنهن سان نڪ جو اندريون حصو آلو رهي ٿو ۽ ان آلاڻ جي ڪري ٻاهرين مٽي يا جيوڙا اٽڪي پوندا آهن ۽ صاف هوا ڦڦڙن ڏانهن رواني ٿيندي آهي. ان ئي ڪري طِبي ماهر (ڊاڪٽر) اسان کي نڪ مان ساھ کڻڻ جي صلاح ڏيندا آھن.
اسانجي زندگي جون مختلف عادتون جيئن سگريٽ نوشي گھڻي چرٻاڻ واريون غذائون ۽ ٻيون شيون شامل آهن
ڇا اوهان کي ان ڳالھ جو علم آهي تہ ڦڦڙن جا مختلف مرض ۽ علامتن جي باري ۾ اوهانکي خبر آهي
ڇا خالي کھنگ ئي انجي نشاني هجي ٿي يا ٻيون بہ نشانيون هجن ٿيون جيڪي ڦڦڙن جي مرض ڏا اشارو ڪنديون آهن جن جو گھڻو ڪري ماڻھن کي علم نٿو هجي
هتي اسان اوهانکي انھن علامتن بابت ڄاڻ ڏينداسين.
هڪ ڄنگھ ۾ سوڄ ۽ سور :-
اوھان ڇايد سوچيندا هوندا انجو ڦڦڙن سان ڪھڙو واسطو پر هي بہ هڪ علامت ٿي سگھجي ٿي جيڪا ڄنگھ جي هڪ رڳ ۾ رت جي ڄمڻ يا گوشت ٺھڻ هوندي آهي هڪ آمريڪي تحقيق موجب ڄنگھ ۾ رت جو اثر ڦڦڙن تائين وڃي سگھجي ٿو ۽ ان مسئلي کي pulmonary embolism چئبو آهي ڦڦڙن ۾ رت جي وهڪري دوارن رت کي بند ڪري گھڻو نقصان پهچائي سگهي ٿو ۽ ائين ٿيڻ ڪارڻ مريضن کي موت بہ اچي ويندو آهي.
مونجھ ۽ ساهہ جي تڪليف ٿيڻ :-
جيڪڏهن اوهانجي ڦڦڙن ۾ ڪوبہ مسئلو آهي تہ موسمي زڪام يا فلو اوهانکي گھڻو متاثر ڪري سگھي ٿو هڪ تحقيق موجب جيڪڏهن ڦڦڙن جي ڪنھن بہ مرض جو عارضو هجي تہ موسمي بيمارين جو امڪان وڌي ويندو آهي ۽ انجي نتيجي ۾ ڦڦڙن جو فعال متاثر ٿيندا آهن جيڪي موسمي بيماري کي نمونيا ۾ بدلجڻ جو خطرو وڌائي ٿو عام طور تي ڦڦڙن ۾ ڪوبہ مسئلو هجي ۽ زڪام لاحق ٿي وڃي تہ دمي جي مرض جيان ساهہ کڻڻ ۾ ڏکائي کي منھن ڏيڻو پئجي سگھجي ٿو ان صورت ۾ ڊاڪٽر ڏا رجوع ڪيو وڃي.
ڏاڪڻ جڙهڻ وقت لاوائڻ ۽ پوئتي واپس وڃڻ :-
ساهہ ۾ کونگهرا هڻڻ :-
طبي ماهرن موجب جيڪڏهن ماڻھن کي هي احساس ٿي تہ اهوئي گهرو ساهہ نٿا کڻي سگھن تہ انھن کي ڊاڪٽر ڏا رجوع ڪرڻ گھرجي تہ جيئن ڪنھن بہ مرض جيئن ڦڦڙن جي مرض جن ۾ ڦڦڙن ۾ هوا گذرڻ جو رستو بند يا رڪاوٽ جو سبب بڻجڻ يا رت جي گهٽتائي يا اينميا جي نشاندهي هڪ عام رت جي ٽيسٽ سان ٿي سگھي ساهہ کڻڻ وقت کونگهرن جي هڪ وجہ نوجوان کي الرجي سان ٿيڻ وارو دمو بہ ٿي سگھجي ٿو جيڪو ننڊڙي لاءِ ۾ لاحق ٿيندڙ دمي کان بہ وڌيڪ خطرناڪ هجي ٿو.
ڪا بہ علامت نہ هجڻ :-
ڦڦڙن جو ڪينسر اهڙو مرض آهي جنھن جي باري ۾ اوهان ٻڌڻ پسند نہ ڪندا هوندا جيڪو خطرناڪ مرض آهي شروعاتي مرحلي ۾ هي سرطان گھڻو ڪري ڪنھن بہ طرح جي علامت جي بغير شڪار ڪندو آهي طبي ماهرن موجب اوهان گھڻو ڪري شروعات مرحلي ۾ ڦڦڙن جي سرطان کي حادثاتي طور تي ئي ڳولها ڪندا آهيو ۽ اهو بہ ان صورت ۾ جڏهن مرض ڪنھن وجہ سان ڇاتي سيني يا پٺيان واري هڏي جو ايڪسري ڪرائيو ۽ ڪنھن ٻئي مرض جي بجائي ڪينسر پکڙجي وڃي ان ڪينسر جون ٻيون علامتن ۾ چيلھ جو سور، مٿي جو سور، ٿڪاوٽ جيڪا عام طور مرض جسم جي ڪنھن ٻئي حصي ۾ ڦهلجي وڃڻ تي سامھون ايندڙ نشاهي آهي جيڪڏھن اوھانجي عمر 55 سال کان مٿي آهي ۽ سگريٽ نوشي ڪندي ٻن سالن کان وڌيڪ عرصو ٿي چڪو هجي تہ اوھان کي ان حوالي سان ڊاڪٽر جي مشھوري سان سي ٽي اسڪين ڪرائڻ گھرجي.
هي هڪ خطري جي نشاني آهي جيڪا اوهانکي ڊاڪٽر ڏا وٺي وڃي سگھجي ٿي هي ڦڦڙن جي ڪينسر جي بہ علامت ٿي سگھجي ٿي ٽي بي TB جي بہ جڏهن تہ ٻين مرضن ڏا بہ اشارو ٿي سگھجي ٿو جنھن جي سڃاڻپ طبي معائني سان ئي ممڪن آهي تہ هي اهڙي علامت آهي جنھن کي ڪنھن بہ صورت نظرانداز نہ ڪرڻ گھرجي ۽ فوري طور ڊاڪٽر ڏا رجوع ڪرڻ گھرجي.
ڦڦڙن کي صحت مند ڪيئن رکجي :-
ساهہ کان اهم شي تہ هي آهي تہ ڦڦڙن کي صحت مند رکڻ جي لاءِ سگريٽ نوشي جو استعمال ختم ڪجي ماڻھن کي اهيو سمجھڻ جي ضرورت آهي تہ ڦڦڙ آڪسيجن کي فلٽر ڪري انکي جسم جي مختلف حصن تائين پھچائي ٿو ۽ جسم جي اندر صحت جي لاءِ نقصانڪار ڪچري کي صاف ڪندا آهن ۽ اوهان انھن جي فلٽرز کي بند ڪرڻ پسند نہ ڪندا ڇوجو اوهان وٽ انجو هڪ ئي جوڙو آهي ان عضوو جو خيال رکجي.
علامت :-
بيماري جي ڪارڻ ڦڦڙن کي بند ڪرڻ واري جھلي جي سوزش آهي جراثيم ان جھلي کي متاثر ڪندا آهن ۽ ان ۾
ٽٽڻ ڦٽڻ لڳندا آهن يا بخار ۽ ڪينسر ۾ انھن منجھان مادو نڪرندو آهي هي مادو ايترو وڏو ٿي ويندو آهي تہ ڇاتي جي اندرون ان مان ڀرجي ويندي آهي جيڪڏھن پاسي جي هڪ طرف هجي تہ متاثر سمعت ۾ گھڻو سور ٿيندو آهي ۽ ائين لڳندو آهي تہ اندر کان ڪو ڪنھن شي سان ڪٽي ۽ چري رهيو آهي ڇاتي جي اندر شين جي ٽٽڻ جو احساس ٿيندو آهي هي سور زور سان ساهہ کڻڻ، کنگھ ۽ سمھڻ وقت پاسو بدلڻ سان بہ شدت محسوس ٿيندي آهي
شروعاتي مرحلي ۾ ٿڌ لڳندي آهي ۽ پوءِ بخار ٿي ويندو آهي.
نجف علي
نجف علي سنڌ جومشهور گلو ڪار آهي
نيٺ گونگي ڳالهايو
نيٺ گونگي ڳالهايو، سنڌ جي ناليواري ڪهاڻيڪار، امر جليل جو لکيل سياسي ناول آهي. هي ناول نوي جي ڏهائيءَ ۾ عبرت گروپ پاران نڪرندڙ هفتيوار رسالي سنڌوءَ ۾ قسطوار ڇپبو هو. 1994ع ۾ عبرت بڪ ڪلب پاران ان کي ڪتابي صورت ۾ ڇپرايو ويو.
پلاٽ
هي ناول پاڪستان جي سياسي حالتن ۽ خاص ڪري سنڌي ماڻهن سان اسلام آباد ۾ ٿيندڙ وارتائن تي لکيل آهي. ناول ۾ پاڪستان جي ايجنسين پاران ڪوڙن ڪيسين ۾ گم ڪيل ماڻهن ۽ انهن تي پرڏيهي ملڪ جي ايجنٽ هجڻ جا الزام هڻڻ متعلق بيان ڪيل آهي. هي ناول آسلام آباد ۾، روھڙي شريف جي قاضي محله جو گم ٿيل محمد اسلام جي ڳولا متعلق آهي.
ڪردار
ناول جا مُک ڪردار گلاب گونگو ۽ جوڳي آهن. گلاب گونگي کي پاڪستان جون ايجنسيون گم ڪري ڇڏين ٿيون ۽ گلاب گونگي جي دوست جوڳي کي تارا چند ڄاڻايو وڃي ٿو. جوڳي اسلام آباد ۾ روپوشي واري زندگي گذاري ٿو.
سکر آءِ بي اي يونيورسٽي
اداري کي 16 مئي 2017ع تي سنڌ اسيمبلي پاران يونيورسٽي ڪرڻ جو ٺھراءُ پاس ڪيو ويو.
شعبا
اداري ۾ پنج شعبا آهن
حوالا
زمرو:1994ع ۾ قائم ڪيل تعليمي ادارا زمرو:پاڪستان ۾ بزنس اسڪول زمرو:پاڪستان ۾ پبلڪ يونيورسٽيون زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون زمرو:سکر ضلعو
دل
دل: انسان جي سيني ۾ هڪ عضوو آهي جيڪو سموري جسم کي رت پهچائيندو آهي. اسان جي دل ٻٽي پمپ وانگر آهي. ان جو ڪم هر هر سسڻ ۽ ڦنڊڻ سان رت جي داٻ کي قائم رکڻ آهي. دل جي بناوت چئن خانن تي مشتمل ٿئي ٿي، ساڄي پاسي وارن خانن جو ڪم، استعمال ٿيل رت کي گڏ ڪرڻ ڦڦڙن ۾ آڪسيجن حاصل ڪرڻ لاءِ پمپ ڪرڻ آهي. جڏهن ته دل کاٻي پاسي وارا خانا صاف رت حاصل ڪري بدن جي مختلف حصن ڏانهن اماڻين ٿا.
اسان جي زندگيءَ جو دارومدار دل جي ڌڙڪندو رهڻ تي آهي. ڏينهن رات، جاڳندي سمهندي، هلندي ڦرندي دل ڌڙڪندي رهي ٿي. جيئن جسم کي رت وسيلي آڪسيجن ۽ توانائي پهچي سگهي. هن ننڍڙي عضوي جي ڪارڪردگي جو اندازو انهيءَ مان لڳايو وڃي ٿو ته، ماڻهوءَ جي دل هڪ منٽ ۾ تقريبن 72 ڀيرا ڌڙڪي ٿي، يعني هر ڌڙڪي سان دل مان سراسري 80 کان 100 سي سي رت خارج ٿئي ٿو. يعني هڪ منٽ ۾ تقريبن پنج لٽر رت ۽ هڪ ڏينهن ۾ تقريبن ڏهه هزار لٽر رت پمپ ڪيو وڃي ٿو، ڀڄڻ يا ڊوڙڻ، ڳورو ڪم ڪرڻ ۽ ورزش دوران دل جو ڪم ڪئي ڀيرا وڌي وڃي ٿو. فائل:Heart-beat.gif هڪ سراسري زندگي جي عرصي ۾ دل مجموعي طور تقريباََ پنجويهه ملين لٽر کان وڌيڪ رت پمپ ڪري ٿي. سڄو ڪم دل ڪري ٿي، پيدائش کان موت تائين 60- 70 سال مسلسل سواءِ ڪنهن وقفي، جي سواءِ ڪنهن رڪاوٽ جي ۽ سواءِ مرمت جي لڳاتار ڌڙڪندي رهي ٿي.
دل کانسواءِ جسم جا سڀ عضوا دماغ جي اثر هيٺ هوندا آهن ۽ تنتي تحرڪ وسيلي ڪم ڪندا آهن، جيڪو دماغ يا خرام مغز مان اعصابي رڳن وسيلي عضون تائين پهچي ٿو، پر قدرت دل جي ڌڙڪڻ جو سرشتو خودڪار رکيو آهي.
دل جي ڌڙڪڻ جو هيءُ پاڻ مرادو حرڪت جو مرڪز دل جي ساڄي ڪنوتي (Right Auricle) ۾ مٿئين پاسي واقع هوندو آهي، ان کي سائنس نوڊ (Sinus Node) چئبو آهي. هي مرڪز مخصوص گهرڙن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ پاڻمرادو حرڪت جي پيدائشي صلاحيت هوندي آهي، تحريڪ اتان شروع ٿي، پهريائين ٻنهي ڪنوتين يعني دل جي مٿين خانن ۾ ڦهلجندي آهي. ان سان گڏ پهرين اهي سسندا آهن. پوءِ اها تحريڪ ٻئي مرڪزي اي- وي نوڊ (A.V. Node) سان ٿيندي آهي. ٿورڙي وقفي سان دل ۾ اندر خاص ڌاڳن هس بنڊل (Bundle of His) وسيلي دل جي هيٺين خانن وينٽريڪل (Ventricles) ۾ پهچي دل جي سڀني عضون تائين پهچي وڃي ٿو، ٿورڙي وقفي اهي ٻئي سسن ٿا. ائين دل جي ڌڙڪي جا ٻه حصا ٿيندا آهن، جيڪي آواز به پيدا ڪندا آهن، ڌڙڪڻ جي پهرين حصي ۾ رت مٿين خانن مان هيٺين خانن ۾ اچي ٿو ۽ ٻئي حصي ۾ رت ساڄي ڪنوتيءَ مان ڦڦڙن ڏانهن ۽ کاٻي ڪنوتيءَ مان بدن ڏانهن پمپ ڪيو وڃي ٿو.
دل جي تحريڪ تاندرون ۽ گهرڙن ۾ ڦهلجڻ دوران عارضي برقي تبديليون به پيدا ٿينديون آهن، جن کي اي. سي. جي (Electrocardiography) وسيلي رڪارڊ ڪيو ويندو آهي، جنهن مان ڊاڪٽر خبر لڳائيندا آهن ته، دل جي ڪهڙي حصي ۾ تحريڪ جي رڪاوٽ يا تاندرون جي ڪمزوري آهي يا ناهي. انهيءَ سان دل جي بيمارين جي سڃاڻپ ۾ مدد ملندي آهي.
انساني دل جي بناوٽ
thumb| انساني دل جي اندر چار خانا chambers ھوندا آھن: 1.ساڄو خانو يا ساڄو ايٽريم (right atrium) 2.کاٻو خانو يا کاٻو ايٽريم (Left Atrium) 3. ساڄو وينٽريڪل (Right Ventricle) 4.کاٻو وينٽريڪل (Left Ventricle) مٿيان ٻه خانا ڪجھ سنھن تھن (thin walled) جا ٺھيل ھوندا آھن جن کي ايٽريا چوندا آهن جڏھن تہ ھيٺيان ٻہ خانا ٿلھن تھن جا ٺھيل ھوندا آھن جن کي وينٽريڪلس چوندا آهن.
250px
حوالا
زمرو:سائنس
سهيل خان
سهيل خان ڀارت جو مشهور اداڪار آهي
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڀارتي مسلمان
ڪرسٽوفر ڪولمبس
ڪرسٽوفر ڪولمبس انگريزي (Christopher Columbus) اٽلي جي رياست جنائو ۾ ڄائو جيڪو دنيا جو مشهور مهم جُو ۽ سياح هو جنهن 1492ع ۾ آمريڪا دريافت ڪئي.
منطق
منطق (اُچار: مَنتِڪُ، انگريزي: Logic لاجِڪ)دليل بازيءَ جو علم. هن علم جا ڄاڻو دليلن ذريعي پنهنجي ڳالهه ڪندا آهن. سڀ کان پهرين ارسطو، منطق کي اهميت ڏني .سنڌ جي مڪتبن ۾ منطق هڪ مضمون طور شاگردن کي پڙهايو ويندو هو ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:فلاسافيءَ جي دعوت ۾ منطق هڪ نهايت معمولي شروعاتي طعام آهي پر ان سان سموري اشتها پوري ٿي ويندي آهي. منطق تي اسين شڪ ڪندا آهيون جو اسان کي خبر هوندي آهي ته اسان جا دليل گهڻي ڀاڱي اسان جون اهي خواهشون هونديون آهن جن کي اسين عقل جو لباس پارائيندا آهيون. اسان پنهنجي پر ۾ غيرجانبدار خيالن جون عمارتون تعمير ڪندا آهيون، پر اصل ۾ اسان انهن واقعن ۽ اصولن جي چونڊ ڪري رهيا هوندا آهيون جيڪي اسان جي ذاتي يا قومي خواهشن سان مطابقت رکنديون آهن. اسان منطق تي شڪ ڪندا آهيون جو اسان پڪيءَ عمر مان سبق سکي چڪا هوندا آهيون ته زندگي دليلن کان وسيع، پرڀور ۽ اونهي آهي. منطق هڪ هنڌ ڄمي بيٺل حقيقتن جو مرڪب آهي جڏهن ته زندگي متحرڪ ۽ تبديل ٿيندڙ ۽ سڀني قانونن کي حيرت ۾ وجهندڙ آهي. ڪيتريون شيون آهن جن کي عقل اڳ مڃڻ کان انڪار ڪيو هو پر پوءِ انهن کي مڃڻ لاءِ مجبور ٿيو هو. شايد اسان جوانيءَ ۾ ئي دليلن جا سڀ اصول ياد ڪري ڇڏيندا آهيون پر پوءِ خبر پوندي آهي ته حقيقت جي سڃاڻ ۽ زندگيءَ جي حڪمت، دليلن جي ٺهيل ان ماپي سان ماپي نٿي سگهجي. اسان لاءِ خوشي ان ۾ آهي ته زندگيءَ جي حقيقتن جو جائزو وٺڻ لاءِ اسان منطق کي في الحال پاسيرو رکون ڇاڪاڻ جو منطق سان فلاسافي بي جان ۽ بي چسي ٿي پوندي آهي ۽ انهن مسئلن تي ڌيان ڏيون جيڪي جيتوڻيڪ گهٽ بنيادي آهن پر اسان جي زندگيءَ لاءِ نهايت اهم آهن. پر اسين ائين ڪري نٿا سگهون ڇاڪاڻ ته اسان کي سچ جي ڳولها آهي ۽ اسان ڪهڙي واٽ سان سچ کي ڳولهي سگهون ٿا ٻي ڳالهه ته اسين جيڪڏهن سچ تائين پهچي به وڃون ته اسان سچ کي ڪيئن سڃاڻي سگهنداسين ۽ اسان کي ڪيئن خبر پوندي ته هيءَ اها ئي شيءِ آهي جنهن جي اسان کي ڳولها هئي. ڳولها جو ٻيو ڪوبه طريقو پڪ غير منطقي ٿيندو. دليلن کي پرکڻ ۽ واپرائڻ ۽ صحيح استدلال ڪرڻ جو علم آهي. لفظ منطق عربي ٻوليءَ مان اڌاريل آهي ۽ فارسي توڙي اردو ۾ به ساڳيو لفظ استعمال ٿئي ٿو. انگريزيءَ ۾ اِن علم کي لاجِڪ چوندا آهن. منطق جا ڪيترائي قسم آهن.
حوالا
زمرو:تعليم جي تاريخ زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سائنس زمرو:سائنس جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
شاهد ڪپور
thumb|شاهد ڪپور شاهد ڪپور ڀارت جو مشهور اداڪار آهي
زمرو:1981ع جون پيدائشون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو
فزڪس
300px|thumb|Various examples of physical phenomena. فزڪس یا طبیعیات علم جي اها شاخ جنھن ۾ مادي ۽ توانائي جي خاصيتن ۽انهن جي هڪٻئي تي اثر بابت مطالعا ۽ مشاهدا ڪيا ويندا آهن. طبیعیات جي هڪ نئين وصف بہ سامهون آئي آهي جنهن مطابق طبیعیات، ڪائنات جي باري ۾ ڄاڻ جو علم آهي جنهن ۾ اسان ڪائنات ۾ موجود ننڍي کان ننڍي شيءِ کان ديوقامت تارن بابت پروڙ حاصل ڪندا آهيون. نيوٽن، گليليو کي ڪلاسيڪی طبیعیات جڏهن تہ آئنسٽائن، ارون شروڊينگر، ميڪس پلانڪ کي جديد طبیعیات جو ابو سڏيو ويندو آهي.
فزڪس جو شاخون
فزڪس جو ڪجهہ اهم شاخون هيٺ ڏنل آهن.
جرمني
معني ۽ مطلب
جرمني انگريزي ٻوليءَ جو لفظ آهي جيڪو لاطيني لفظ جرمنيا مان نڪتل آهي.اھو نالو درياء رائن جي اوڀر واري علائقي ۾ هندڙ ماڻهن کي جوليس سيزر ڏنو ھو.
تاريخ
thumb|150px|The [[Nebra sky disk, c. 1700 BC]] 1907 ۾ مئوئر ڪميونٽي پاران واري جي کوٽائي مان ملندڙ انساني کاڏي جي ھڏي مان خبر پئي ته جرمني ۾ ڇھ لک سال اڳ قديم انسان موجود ھيا. دنيا جو قديم ترين ثابت شڪار جو ھٿيار 380000 سال پراڻو ڪاٺيء جو ڀالو آھي جيڪو اسڪوننگن (Schöningen) شھر جي ڪوئلي جي کاڻ مان دريافت ٿيو. موجوده انسان کان مختلف پھريون انساني فاسل جرمنيء جي نيئندرتال ماٿري مان دريافت ٿيو. انسان جي ھن نئين جنس کيس نيئندرٿال نالو ڏنو ويو. نيئندرٿال جا اھي فوسل 40000 ھزار سال پراڻا آهن.
جرمنيءَ جا قبيلا ۽ فرينڪ بادشاھت
thumb|کاٻو|يورپ ۾ ھجرتون(100–500 AD) خيال ڪيو ٿو وڃي ته جرمن قبيلا نارڊڪ برانز دؤر جا پري-رومن آئرن دؤر جي وقت جا آهن. پھرين صدي قبل مسيح ۾ اھي ڏکڻ اسڪينڊينيويا ۽ اتر جرمنيءَ کان ڏکڻ ۽ اولھ-اوپر طرف ڦھليا ۽ وڃي گال جي ڪيلٽڪ قبيلن ۽ وچ يورپ ۽ اوڀر يورپ جي ايراني، بالٽڪ ۽ سليوڪ قبيلن سان رليا. آگسٽسجي دؤر ۾ روم جرمنيا تي حملا ڪرڻ شروع ڪيا. سن 9 عيسوي ۾ جنرل ورووس جي ڪمان ۾ ٽن رومي لئجن چروشي (Cherusci) قبيلي جي سردار آرمينئس کان شڪست کاڌي.سن 100 عيسوي ۾ جڏهن رومي مؤرخ ٽيسيٽس ڪتاب جرمنيا لکيو، جرمن قبيلا رائن ۽ ڊينيوب ندين جي ٻنھي پاسن تي آباد ٿي چڪا هئا.ٽين صدي عيسويءَ ۾ جرمن قبيلن جو وڏو تعداد ظاھر ٿي چڪو ھو جن ۾ الميني، فرئنڪ، چئٽي، سئڪسن، فريشياء (Frisii)، سئڪيمبري (Sicambri) ۽ ٿيورئنجي (Thuringi) قبيلا شامل ھئا. سن 260 عيسويءَ ۾ جرمن قبيلائي ماڻھو رومي تسلط وارن علائقن ۾ گھري پيا. thumb|230px|فرينڪش علائقو ۽ ان ۾ توسيع. فرينڪش علائقو 843 ۾ ورھائجي ويو.اولھ فرينڪيا نيري رنگ ۾، اوڀر فرينڪيا ڳاڙهي رنگ ۾ ٻئي ھرھڪ فرانس ۽ جرمني جا پيشرو بڻيا ميروونجين دؤر جي وڏن علائقن جيڪي آسٽريشيا، نيوسٽريا ۽ ايڪوٽئن جي نالن سان مشهور ھئا اھي فرينڪ قبيلي جي ماڻهن فتح ڪيا جن فرينڪش بادشاھت قائم ڪئي، ۽ اوڀر طرف پري تائين وڌي سئڪسني ۽ بويريا جي علائقن تائين غلبو حاصل ڪيو. ھاڻوڪي جرمنيءَ جي اوڀر واري علائقي کي سوربس، ويليٽي ۽ اوبوٽرائٽ ڪنفيڊريشن جي اولھ وارن سليوڪ قبيلن جي ماڻهن آباد ڪيو..
آئيني رياستون
جرمنيءَ ۾ سورنھن آئيني رياستون آھن. 1. بيڊن ورٽمبرگ (Baden-Württemberg)-- 2.بويريا (Bavaria)-- 3.برلن (Berlin)-- 4.برانڊن برگ (Brandenburg)__ 5. بريمن (Bremen)-- 6. ھيمبرگ (Hamburg )-- 7. ھيسن (Hesse) 8. لوئر سئڪسني (Lower Saxony) 9. ميڪلن برگ فرو پامرن (Mecklenburg-Vorpommern) 10.نارٿ رائن وستڦيليا(North Rhine Westphalia) 11. رائن لينڊ پئليٽينيٽ (Rhineland Palatinate) 12. سارلنڊ (Saarland) 13.سئڪسني (Saxony) 14. سئڪسني اينھالٽ	(Saxony-Anhalt) 15. شليس وگ ھوليسٽن (Schleswig-Holstein) 16. ٿرينجيا (Thuringia)
حوالا
<references group="lower-alpha"/>
جرمني زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
جهان آرا (ناول)
جهان آرا  سنڌي ٻوليء ۾ لکيل هڪ ناول آهي جنهن جو مصنف عبدالرزاق عبدالسلام آهي. هن ناول کي 1956ء ۾ سنڌي ادبي بورڊ پاران پهريون دفعو ڇاپيو ويو. ناول جا هيل تائين ارڙهن ڇاپا ڇپجي چڪا آهن. هي ناول سنڌ ۾ ٻارهين ڪلاس جي سنڌي پڙهندڙ شاگردن جي نصاب ۾ شامل آهي.
ڪمار سانو
thumb|ڪمار سانو ڪمار سانو ڀارت جو مشهور گلوڪار آهي
حوالا
زمرو:1957ع جون پيدائشون زمرو:بالي وڊ پس پرده گلوڪار زمرو:بنگالي موسيقار زمرو:پدم شري حاصل ڪندڙ زمرو:پس پرده گلوڪار زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:فاضل يونيورسٽي ڪلڪتا زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:نيپالي ٻولي جا گلوڪار زمرو:ڀارتي پس پرده گلوڪار زمرو:ڀارتيا جنتا پارٽي جا سياست دان زمرو:ڪنڙا پس پرده جا گلوڪار زمرو:ڪولڪتا جا ماڻهو
سلمان خان
سلمان خان (Salman Khan) ڀارت جو مشهور اداڪار آهي، جنهنن ڪيتريون ئي فلمون ڪيون آهن ۽ سندس فلمون باڪس آفس تي تمام گهڻيون ڪامياب ٿينديون آهن ، سلمان خان جي هڪ خصوصيت اها پڻ آهي ته ، هر نئي چهري کي متعارف ڪرائڻ لاءِ پروڊيوسر سلمان خان سان ان نئي چهري يا اداڪارا کي متعارف ڪرائيندا آهن.
فلمي ڪيريئر
سلمان خان ڪيتريون ئي فلمون ڪيون آهن، سندس فلمي ڪيرئير جي شروعات بالي ووڊ ۾ ٿي.
1989–93: Debut and breakthrough
سلمان خان پنهنجي اداڪاري جي شروعات 1988 ۾ فلم بيوي هو تو ايسي ۾ سپورٽنگ رول سان ڪئي، جنهن ۾ سندس آواز ڪنهن ٻئي پاران ڊبنگ ڪيو ويو هو
فلمون
بيوي هو تو ايسي تيري نام 2006 وانٽيڊ باڊي گارڊ 2013 بجرنگي ڀيا جان 2015 ويير
فلموگرافي ۽ ايوارڊ
• 2
External links
زمرو:1965ع جنمَ زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:هندي فلم پروڊيوسر زمرو:ڀارتي مسلمان
بَڊو
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو ڇهون مهينو آهي جيڪو سانوڻ ۽ اسو جي وچ ۾ آهي.
16 آگسٽ کان 14 سيپٽمبر تائين هوندو آهي. بڊي 31 ڏينھن جو مهينو آهي.
ٻيا نالا
بدرهه / ڀدو / ڀادر
بدوان / بڊَءُ
لفظ بڊو
هي سنسڪرت ڀادر مان ورتل آهي.
لوڪ سنڌي ڏاهپ
چوماسي جا چار مهينا: جن ۾ سانوڻ، بڊو، اسُو ۽ ڪتي شامل آهن. هنن مهينن لاءِ چئبو آهي ته چوويهه ڪلاڪن ۾ هڪ وقت کائجي، کٽ تي نه سمهجي، هيٺ سمهجي، حجامت نه ڪرائجي، ڏاڙهي به نه لاهجي.
لوڪ سنڌي شاعري ۾
بڊو بنجي آيو، ٿيون چٽيون چِٽايون،
اَن پَچي راس ٿيو، ڏاتا جُوڙيائون،
مولى پنھنجي مھر سان، ٽاريون بلائون،
سڦل ڦل ڪمائين، جو پنھنجو پاتائون،
خوش ٿي کنيائون، “آسو“ کلي خير سان.
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي اترا ڦانگا ۽ هست نکٽن جو اثر رهي ٿو.
بَڊَءُ بد بلا، تنھن کان سانوڻ ڀلا
مطلب؛ هن مھيني ۾ گرمي ۽ گُهٽ وڃي تار ٿيندي آهي. انڪري هي چوڻي مشهور آهي.
ماتلي تعلقو
ماتلي تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي جو صدرمقام ماتلي شهر آهي. هن تعلقي جي آبادي ٿلهي ليکي ساڍا ٽي لک آهي.
بَڊو
تيرهين مھيني ۾ ڪانوَ به اوڳرائي پاڻي ڪڍندا آهن
مطلب؛ بَڊَءُ جي مھيني ۾ ان جي اڻاٺ سبب، کيس تيرهون مھينو به چوندا آهن. ڇو ته فصلن ۾ ان اڃا ڪچو هوندو آهي. ان ڪري پکين جون گُجيون به ان بجاءِ، پاڻيءَ سان ڀريل هونديون آهن. هن مھيني جي آخر ۾ تَلُور پکي به سائبيريا جا پَٽَ ڇڏي اچي سنڌ وسائيندا آهن.
ماتلي تعلقو
يونين ڪاؤنسلون
ماتلي تعلقي ۾ 12 يونين ڪاؤنسلون آهن.
بدين تعلقو
. بدين تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ تعلقو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ بدين شهر آهي. بدين تعلقي ۾ 12 يونين ڪاؤنسلون، 143 ديھ ۽ 1056 ڳوٺ آهن.1998 جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي آبادي 2،89،259 ھئي. تعلقي م 1998 ۾ 614 ڇوڪرن لاء ۽ 64 ڇوڪرين لاء پرائمري اسڪول واقع ھيا جن ۾ 20225 ڇوڪرا ۽ 12504 ڇوڪريون تعليم پرائيندڙ ھيون.
يونين ڪاؤنسلون
بدين تعلقي ۾ 12 يونين ڪاؤنسلون آهن، جن مان 3 بدين شهر ۾ اچن ٿيون.
ماتلي تعلقو
يونين ڪاؤنسلون
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون زمرو:سنڌ جا تعلقا
بَڊو
سھيل لڏيو، مکڻ ڪُڏيو
22 بَڊَءُ تي سُھيل تارو بيھندو آهي. اهو تارو مکڻ جو اهڃاڻ ليکبو آهي. هن تاري جي ظاهر ٿيڻ سان، مکڻ به ججهو نڪرندو آهي. ريڍو مال به سھيل تاري جي بيھڻ ڪري، ڪڏڪارون ڪري خوشيءَ جو اظھار ڪندو. سھيل تاري جي بيھڻ سان، آڳاٽي ۽ پاڇاٽي، هڙ جوئر سنگ جهليندي آهي.
بدين تعلقو
آبادي
1998 جي آدمشماري مطابق بدين جي آبادي 3,53,734 آهي، جنهن ۾ 80% مُسلمان، 15% هندو ۽ 5% عيسائي آهن.بدين تعلقي جِي سرڪاري ٻولي سنڌي آھي، تعلقي ۾ ٻيون به ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون جَن ۾، سرائڪي، اردو، بلوچي، پنجابي، مارواڙي، گجراتي، پشتو، هندي ۽ ٻيون ٻوليون شامل آهن. شهر ۾ سنڌي ٻولي واپاري رابطي جو ذريعو آهي
بَڊو
سھيل لڏيو، مکڻ ڪُڏيو
بڊي منجھ ڪاڙها ۽ گرميون ٿين. گاهه سڪي وڃن، مال متاع بک مري ۽ کير سُڪائي وڃي. جنهن سبب مارو ماڻهو، تڪليف واري زندگي ڪاٽيندا آهن. “بڊي جي بک” پڻ ضرب المثل آهي ۽ ورجيس طور ڪتب ايندي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:ھندو ڪئلينڊر جا مھينا
بدين تعلقو
سماجي زندگي
بدين جي ماڻهن ۾ سرڪاري ۽ غيرسرڪاري ملازمن کان علاوه مزودر، هارِي پڻ آهن. هِتي جا مزدور ڀاڄي منڊي، ڪارخانن ۽ رازن، واڍن وٽ ڪم ڪري پنهنجو گُذر سفر ڪَن ٿا.
صحت
بدين شهر ۾ لڳ ڀڳ .... ننڍيون وڏيون اسپتالون آهن ۽ لڳ ڀڳ ..... رت جون ليباريٽريون (بلڊ بئنڪ) آهن.
اسپتالون
۽ اُن کان علاوه هوميوپيٿڪ ڪلينڪ پڻ هِتي آهن. شهر ۾ اسپتالن کان علاوه عورتن لاءِ ويم گھر پڻ جھجھي تعداد ۾ موجود آهن.
حوالا
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون زمرو:سنڌ جا تعلقا
ٽويٽر
ٽويٽر فيس بڪ وانگر هڪ سماجي رابطن جي هڪ ويب سائيٽ آهي۔ هي سماجي رابطن جو هڪ وڏو ذريعو آهي۔ هن جي شروعات 2001ء ۾ ٿي۔ سڄي دنیا ۾ هن کي استعمال ڪرڻ وارن جي تعداد 200000000 جي لڳ ڀڳ آهي۔ هن ويب سائيٽ جي ذريعي توهان ٻين ماڻهن ڏي مختصر پیغام موڪلي سگهو ٿا یا کنهن ٻئي جي طرفان موڪليل پیغام پڙهي سگهو ٿا۔ ان مختصر پیغام کي ٽوئيٽ چيو ويندو آهي۔ هي پيغام وڌ ۾ وڌ 140 اکرن تي مشتمل هوندا آهن۔ هي پیغام موبائل جي ذریعي بہ موڪلي سگهجن ٿا ۽ پڙهي بہ سگهجن ٿا۔
تلهار تعلقو
تَلهار تعلقو (اردو: تعلقہ تلہار) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام تلھار شھر آھي تلهار کي تعلقي جو درجو 25 نومبر 1997 تي مليو
يونين ڪاؤنسلون
تلهار ضلعي بدين جو سڀ کان ننڍو تعلقو آهي ۽ ان ۾ 4 يونين ڪاؤنسلون آهن. هن تعلقي جي آبادي 2011 ۾ ٿلهي ليکي سوا لک هئي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
سونو نگم
thumb|سونو نگم