cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ديھ ٻيلو خاڻوٺ
زمرو:سنڌ جون ديھون
عوامي جمهوريا ڪانگو
ڪانگو جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ مختصرن  وچ آفريڪي ملڪ آھي جنھن کي ڪانگو-ڪنشاشا پڻ چون ٿا جنھن جو 1971ع کان 1997ع تائين نالو زائر ھيو. آفريڪا جي صحارا جي علائقي جو پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو ۽ آفريڪا کنڊ جو الجيريا کان پوءِ ٻيون نمبر وڏو، دنيا جو يارھون نمبر وڏو ملڪ آهي. ملڪ جي سرڪاري ٻولي فرينچ آھي.
تاريخ
ھن ملڪ جو علائقو 90,000 ھزار سال اڳ آباد ٿيڻ شروع ٿيو ھو. بانٽو نسل جا ماڻھن جو غلبو ھتي 3000 سال اڳ شروع ٿيو. ملڪ جي اولھ م ڪونگو جي بادشاھت 14 کان 19 صدي عيسويءَ تائين درياء ڪانگو واري علائقي ۾ قائم رھي. ملڪ جي وچ ۽ اوڀر واري علائقي ۾ لوبا واري بادشاھت ۽ لونڊا واري بادشاھت سورھين، سترھين کان اوڻوھين صدي تائين قائم رھيون. 1870ع واري ڏھاڪي ۾ آفريڪا جي يورپي طاقتن وچ ۾ ورھاست کان اڳ ڪانگو واري دريائي طاس جي کوجنا  بيلجيم جي بادشاھ ليوپولڊ ٻئين جي تعاون سان ھڪ صحافي ھينري مورٽون اسٽينلي ڪئي. ليوپولڊ ٻئين پھرين 1885ع ۾ برلن ڪانفرنس ۾ ڪانگو جي سرزمين جا مالڪاڻا حق حاصل ڪيا ۽ اھو ملڪ سندس ذاتي ملڪيت تسليم ڪيو ويو جنھن جو نالو ڪانگو جي آزاد رياست رکيو ويو. ان نئين رياست ۾ سندس فوجي يونٽ پبلڪ فورس مقامي ماڻھن کي رٻڙ جي پيداوار جي لاءِ مجبور ڪيو. 1885ع کان وٺي 1908ع تائين ڪانگو جا لکين ماڻھو ان آزاد رياست جي ظلم جي ڪري بک ۽ بيمارين ۾ مري چڪا ھئا. 1908ع م ان نام نھاد آزاد رياست کي بيلجيم ۾ ضم ڪري ان جو نالو بيلجين ڪانگو رکيو ويو. ڪانگو 30 جون 1960ع ۾ بيلجيم کان آزاد ٿيو ۽ ان جو نالو ريپبلڪ آف ڪانگو رکيو ويو. ڪانگليز قومپرست پيٽرڪ لممبا 1960ع جي اليڪشن ۾ چونڊجي نئين آزاد ملڪ ڪانگو جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جو پھريون وزيراعظم ٿيو جڏهن تہ جوزف ڪاسا-ووبو ٻئي ملڪ ڪانگو جي ريپبلڪ جو پھريون صدر ٿيو. اھڙي طرح علائقي جي انتظام وارو ھڪ تنازعو شروع ٿي ويو جنھن کي ڪانگو جي تنازعي جو نالو ڏنو ويو. ان تنازعي ۾ ھن ملڪ جي ٻن صوبن ڪٽانگا ۽ ڏکڻ ڪاساء علحده ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي ھئي. گڏيل قومن ۽ مغربي ملڪن لممبا جي مدد ڪرڻ کان انڪار ڪيو ته لممبا سوويت يونين کان مدد گھري. آمريڪا ۽ بيلجيم لممبا کي عھدي تان ھٽائڻ گھريو پئي. 17 جنوري 1961ع ۾ کيس ھٽايو ويو. 25 نومبر 1965ع ۾ فوج جي سربراھ جوزف ڊاسئرا موبوتو فوجي انقلاب ذريعي حاڪم ٿيو جنھن پنھنجو نالو موبوتو سيسي سيڪو رکيو. 1971ع ۾ ھن ملڪ جو نالو بدلائي زائر رکيو. ھن پاپولر موومينٽ آف ريووليوشن نالي پارٽي جي ھڪ پارٽي جي غلبي واري آمريت واري حڪومت قائم ڪئي. ڪميونسٽ دشمن موقف جي ڪري کيس آمريڪا جي وڏي مدد حاصل ھئي. 1990 واري ڏھاڪي ج شروعات ۾ موبوتو جي حڪومت ڪمزور ٿيڻ شروع ٿي.
آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا
آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا (Azerbaijan–Pakistan relations) آذربائيجان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ پرڏيهي لاڳاپا آهن. باڪو ۾ پاڪستان جو هڪ سفارتخانو آهي ۽ آذربائيجان جو اسلام آباد ۾ هڪ سفارتخانو آهي.ٻنھي قومن کي "اِسٽريٽيجڪ ڀائيوار" سمجهيو ويندو آهي ۽ آذربائيجان پاڪستان جو سيڪيورٽي تعاون فوجي شعبو کان وٺي فوجي لاڳاپن تائين ۽ سيڪيورٽي ايجنسين جي وچ ۾ پڻ تعاون وڌائي ٿو.
ڦوٽو رستماڻي
ڦوٽو رستماڻي (انگريزي:Photo Rustamani) سنڌ جي دادو ضلعو جوهي تعلقو جي تاريخي شهر واهي پانڌي ۾ 1932ع ۾ پيدا ٿيو. هيءُ هاري مزدور ۽ طبقاتي سياست جو سرگرم ڪارڪن ۽ اڳواڻ هو. سڄي حياتي سياسي جدوجهد کي ارپي ڇڏيائين. ڦوٽو رستماڻي 18 نومبر 2018ع تي وفات ڪري ويو.
آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا
ٻنهين رياستن جي وچ ۾ جديد لاڳاپا تڏهن قائم ٿيا جڏهن، 9 جون، 1992 ع تي،  سوويت يونين جي انت اچڻ کانپوءِ جمهوريا آذربائيجان آزاد ٿيو. جِن مُلڪن آذربائيجان کي آزاد مُلڪ جي حيثيت ۾ تسليم ڪيو هيو، پاڪستان انهن ۾ سڀ کان اڳڀرو رهيو، ۽ پاڪستان آذربائيجان کي 12 ڊسمبر 1991 تي تسليم ڪيو هيو. ٻنهين قومن جي وچ ۾ واپار ۽ تعاون لاڳاتار وڌي رهيو آهي، ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ واپار کي بهتر بڻائڻ جي طريقن تي ڪيتريون ئي گڏجاڻِيون ٿيون آهن.
ٻنهين مُلڪن جي آفيشلز مارچ 2013 ۾ چيو ته آذربائيجان ۽ پاڪستان هڪٻئي جي وچ ۾ "اِسٽريٽيجڪِ ڀائيواري جي لاڳاپن منجهان لطف" ٿيا آهن.
ڦوٽو رستماڻي
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا
سرڪاري ملاقاتون
فاروق لغاري 1995 ۾ آذربائيجان جو دورو ڪندڙ پهريون صدر هيو. هڪ سال کانپوءِ، حيدر علئيف اسلام آباد جي دؤرو تي آيو.حيدر علئيف ۽ پاڪستان جي وزير اعظم - بينظير ڀٽو جي وچ ۾ ڪيتريون ئي گڏجاڻيون ٿيون، جِن ۾ 9 معاهدن تي دستخط ڪيا ويا، جيڪي سفارتي لحاظ کان گهڻا اهم هيا.
معاشي لاڳاپا
2005 ۾، نيشنل بينڪ آف پاڪستان جي هڪ شاخ (بِرانچِ) باڪو ۾ کولي وئي.
فوجي تعاون
آذربائيجان جي ايف-17 ٿنڊر فائٽر ويڙهاڪو بمبار جهازَ کي خريد ڪرڻ لاءِ پاڪستان سان ڳالهايوآهي.[6] [7]
بين الاقوامي حمائيت
پاڪستان انهن ٿورڙن مُلڪن منجهان آهي جِن خوجالي قتل عام کي تسليم ڪيو آهي، جيڪو آذربائيجان جي  ماڻهن خلاف نسلي قتل عام آرمينيا طرفان ڪرايو ويو هيو.
انسان دوستي تعاون
اپريل 08، 2015 تي، آذربائيجان بين الاقوامي ترقياتي ايجنسي (AİDA) وسيلي پاڪستان جي مختلف شهرن جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ 2014 جي آڪٽوبر واري مهيني ۾ آيل ٻوڏِ جي آفتن جي متاثرن کي انساني امداد جي فراهمي ڪئي وئي.
ثقافتي رابطا
پاڪستان ۽ آذربائيجان جي وچ ۾ لاڳاپا مذهبي ۽ ثقافتي شعبي ۾ پڻ آهستي آهستي ترقي ڪن ٿا
باڪو اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ پاڪستاني-اردو ٻولي جو هڪ خاص شعبو آهي.
سفارتخانو
آذربائيجان ۾ اسلامي جمهوريا پاڪستان جي اختيار ڏنل نمائندي سفير سئيد خان مهمند آهي جڏهن تہ پاڪستان ۾ جمهوريا آذربائيجان جي اختيار مليل سفير ڊشگين شيکاروف آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جا ٻه طرفا تعلقات
محبوب عالم اداڪار
محبوب عالم 1948ع ۾ ٽنڊي غلام علي، ماتلي ضلعي بدين(اڳوڻي ضلعي حيدرآباد) ۾ ڄائو. تاريخ ۾ ماسٽرس ڪرڻ بعد هن پنهنجي فلمي زندگيءَ جي شروعات سنڌي فلم سورٺ سان ڪئي. ان کان پوءِ هن پاڪستان ٽيليويزن جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ننڍا وڏا ڪردار ادا ڪيا پر 1979ع ۾ مشهور ٽيليويزن ڊراما سيريل "وارث" ۾ چوڌري حشمت جو ڪردار ادا ڪري راتو رات شهرت جي بلندين تي پهچي ويو. ان کان پوء، هن ڪيترن ئي ٻين ٽيليويزن سيريلن ۾ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ دهليز، سمندر، وقت،لازوال ۽ پياس شامل آهن. هن اردو، سنڌي، سرائيڪي، پنجابي ۽ پشتو جي 50 کان وڌيڪ فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. پاڻ کي ڪجھ فلمون جي ھدايتڪاري پڻ ڏني. پاڪستان ٽيليويزن، ريڊيو ۽ فلم جو مشهور اداڪار محبوب عالم 18 مارچ 1994ع تي ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
سنڌ جو هي سدا بھار انسان ٽنڊي غلام علي، ماتلي ضلعي بدين ۾ اباڻي قبرستان ۾ ابدي آرامي آهي.
کوڙ جي جنگ
کوڙ جي جنگ(انگريزي:Battle at Khore ) کي کور واري جنگ لکيو ويو آهي جيڪا مغلن ۽ ڪلهوڙن جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 1699ع ڌاري موجده سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ گاج نديءَ جي ڪناري ٽوڙ واري ڳوٺ ڀرسان لڳي جنهن جو آچار فارسي ٻوليءَ ۾ مورخن بگاڙي کور لکيو ۽ جنهن جي تڪليد ۾ انگريزي ٻولي ۽ سنڌي ٻولي ۾ لکيل تايخن ۾ به کور نالو درج ڪيو. اصل ۾ اهو ٽوڙ آهي جنهن کي هاڻ يونين ڪائونسل جو درجو مليل آهي. مغلن ڪلهوڙن کان خراج وصول ڪرڻ چاهيو جنهن جي انڪار تي مغلن دور ۾ تڏهوڪي ملتان ۽ لاهور جي گورنر شهزادو محمد معزالدين لشڪر وٺي سنڌ ڪاهي آيو ته ميان دين محمد ڪلهوڙو جيڪو 1692ع ۾ پنهنجي پيءُ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي وفات کان پوءِ گاڏي نشين ٿيو هو تنهن پنهنجي ماڻهن قاسم ۽ ڪمال کي ٺاھ لاءِ شهزادي موڪليو ۽ خراج قبول ڪيو. مغل فوج واپس ٿي ته شاهه بهارو جي ڀاءُ مقصودي مغلن تي حملو ڪيو ته شهزادي مڇرجي ڳوٺ ڳاڙهي تي حملو ڪيو ۽ ڪلهوڙن کي ڪٽنب سميت گرفتار ڪرڻ چاهيو پر ميان يار محمد ڪلهوڙو فوج گڏ ڪري گاج ڪناري مغل فوج جو مقابلو ڪيو. سخت جنگ لڳي ۽ رتو ڇاڻ ٿي. تحفتہ الڪرام موجب وڏي خونريزي ٿي ۽ علائقو رت جي ريج ۾ ٻُڏي ويو. ساڳو ورجاءُ ٻين تاريخن به ڪيو آهي ته علي احمد بروهي پڻ ڪيو آهي. پروفيسرعبدالله مگسي هن کي کوڙ جو قبرستان لکيو آهي هن جنگ بابت ڪاڇو هڪ اڀياس ڪتاب ۾ به ساڳي ڳالھ لکيل آهي پر عزيز ڪنگراڻي وڌيڪ تحقيق جي روشني ۾ هن جنگ کي ٽوڙ ڳوٺ وٽ جنگ لکيو آهي. هن جنگ ۾ مغل ڪمانڊر راجا گج سنگھ ڀٽي، سورجمل اُڌيپوري ۽ راءِ اُڌي سنگھ کٽي ماريا ويا ۽ ڪلهوڙن جي جنرلن ۾ تاجو ليکي اول، جادو فقير ۽ ٻين جان جا نذرانا ڏنا. مغلن جي فتح ٿي. ميان دين محمد ڪلهوڙو گرفتار ٿيو ۽ ميان يار محمد ڪلهوڙو قلات هليو ويو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جي تاريخ
ديھ ڇارائو
ديھ ڇارائو : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا غير آباد زمين تي مشتمل آهي. ھن جون حدون ديھ سرڪل 2 ، ديھ ڪوھيڪي، ديھ ھڪڙا ۽ ديھ ٿاڻو سان لڳن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
پي اي سي ايڇ ايس ٽو
پي اي سي ايڇ ايس 2 يا پاڪستان ايمپلائيز ڪوآپريٽو هائوسنگ سوسائٽي نمبر 2 ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي فيروز آباد سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اتر ڪراچي ميمڻ سوسائٽي، نيو ٽائون ۽ شڪارپور ڪالوني، اوڀر ۾ بھادر آباد ، اولھ ۾ پي اي سي ايڇ ايس ون ۽ ڏکڻ ۾ چنيسر ڳوٺ واقع آهي. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 8 جو ھيو ۽ 2013 ۾ ان کي فيروز آباد جي نالي سان نئين قائم ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن ڪالوني ۾ اردو ڳالهائيندڙن، پنجابي ماڻھن کان سواءِ سنڌي، پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي وليد احمد چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي سرتاج خان خٽڪ چونڊجي آيا. ٻنھي جو تعلق جماعت اسلامي سان آھي. ھن يو سي ۾ خوشحال ماڻھو رھندڙ آھن ۽ شھري منصوبابندي تحت ٺھيل آهي. جن يونين ڪاميٽي مان گذرندڙ روڊن ۾ شاھراھ فيصل، ڊاڪٽر محمود حسين روڊ، شاھراھ قائدين، طارق روڊ، علامه اقبال روڊ، شاھ عبداللطيف روڊ، ڪشمير روڊ، سرسيد روڊ، ڊاڪٽر عبدالقدير خان روڊ، خالد بن وليد ۽ ٻيا شامل آهن. ھن يو سي ۾ ڪراچي پبلڪ اسڪول (پي اي سي ايڇ ايس)، يونين ڪوآپريٽو ڪلب (پي اي سي ايڇ ايس)، ھل پارڪ، جھيل پارڪ (پي اي سي ايڇ ايس) واقع آھن.
نفسيات جو علم
(1) نفسيات فلسفياڻي: جنهن کي انهن بنيادي مسئلن تي غور ڪرڻو ٿيندو ته ماڻهو ڪيئن پيدا ٿيو. آءٌ ڇا آهيان؟ روح ڇا آهي؟ روح ۽ بت جي پاڻ ۾ شراڪت ڪهڙي؟ اسين جيڪي فعل ڪريون ٿا سي پنهنجي اختيار تي يا تقدير جي لکڻي موجب؟ دنيوي علم ماڻهن جي لهه وچڙ مان حاصل ٿو ٿئي يا اڳئي اندر ۾ موجود ٿو رهي؟
(2) نفسيات حيوانيات: يعني بشر جي حيواني هلت. هن جو تعلق ماڻهوءَ جي حيواني حصي يعني نفسي خواهشن سان آهي. ان ۾ ته ڪو شڪ ئي ڪونهي ته ماڻهو اصل ۾ حيوان ئي آهي. سندس بک، اڃ، اجهي آرام جون خواهشون ۽ نسلي ضرورتون، هوبهو حيوانن واريون آهن. فرق رڳو اهو آهي جو سندس پورائو پسون، اوٽ اڀرڻ تي بيوس ٿي ان وقت ڪرڻ لڳي جيئن ٻار ۽ ماڻهو راڄوڻي رسمن انوسار اڌمي کي قابوءَ ۾ رکي مهل موقعي سان سماجي قانونن جي اجازتن موجب ڪندو ٿو رهي.
ماڻهوءَ جي انهن حيواني ضرورتن کي ويچاريندي سندس حيواني اصليت به کلم کلا ظاهر ٿيو پوي. جنهن کي پوري طرح سمجهڻ لاءِ ضروري ٿيندو ته پسن جي هلت چلت کان پڻ واقف ٿي ڀيٽي ڏسجي ته ماڻهو اڄ به ڪيتري قدر نفسي حيوان آهي ۽ ڪيترو  انسان. ٻئي طرف اڄلڪهه جي عام راءِ جي خلاف اهو به پکين ۽ چرندڙن جي روش جاچيندي ڄاڻ پوي ٿي ته پسون به سمجهه کان خالي ڪين آهن. جيئن سمجهيا ٿي ويا. جانورن جي تربيت ڏيندي ائين به پڌرو ڪري ڏيکاريو ويو آهي ته هو به سکيا وٺڻ سان گهڻي قدر سٺا ٿي سگهن ٿا.
(3) نفسيات شخصي: جا هر ڪنهن معمولي سالم طبع ماڻهوءَ جي پوري ذهنيت جي واقفيت ٿي بخشي جيئن ته:
(1) سندس اڌمن يعني سندس اندرين احساسن جي ته هو ڇا ٿو ڀانئي، جنهن مان سندس جذباتي ٺاٺ يعني سڀاءَ جي سڌ پوي (2) سندس ذهن جي، جنهن مان سندس هوش حواس ۽ سمجهه ساڃهه جو پتو لڳي (3) سندس اختياري هلت چلت جي، جنهن مان سندس لڇڻن ۽ ڪردارن جي عزم جزم جي خبر پوي ته سندس قول ۽ فعل ڪيتري طاقت ٿا رکن ۽ ڪهڙي پاسي مائل آهن. (4) نفسيات جسمي: نفسيات جو سڌو تعلق دراصل من سان آهي يعني من جي احساسي، خيالي ۽ اختياري طاقتن سان. من جي جاءِ ضرور مغز جي اندر آهي، پر من جي اختيار هلائڻ جو نتيجو ٿيندو ڪجهه چوڻ يا ڪرڻ يعني اسان جا ڪردار. انهن قولن ۽ فعلن کي اظهار ڪرڻ واري ڪـَـل ته اسان جو بدن ئي آهي، جنهن کان سواءِ من جي منشا ڪا به پوري ٿي نٿي سگهي. ان کان سواءِ من جي احساسن يعني اڌمن جو اثر به سڌي طرح دل جي هلڻ، ساهه کڻڻ، بک، هاضمي وغيره تي ٿو پوي. جي سڀ بدن جا ئي مکيه عضوا آهن ۽ سڀ همدم تنتي سرشتي سان ڳنڍيل. ساڳيءَ طرح بدن جي ري نالي غدودن جو اثر به سمجهه توڙي سڀاءَ تي خوب پوندو ٿو رهي، جن جي علم کان سواءِ نفسيات جي ڪارنامن ۽ عرضن کي پوريءَ طرح سان سمجهڻ به مشڪل ٿي پوندو. نفسيات ساري ماڻهوءَ سان توسلو ٿي ڏيکاري نه فقط سندس من سان يا من جي فقط هڪڙي شعبي جهڙوڪ: نفس يعني خواهشات سان جيئن سندس نالو ٿي ڏيکاري.
(5) نفسيات سماجي: جا ڏيکاري ٿي ته مائٽن مٽن، نيات سماج ۽ ٻين قومن سان تعلق هئڻ ڪري ڪنهن شخص جو سماج تي ۽ سماج جو ڪنهن فرد جي شخصي جذبن، خيالن ۽ ڪردارن تي ڪهڙو ۽ ڪيترو اثر ٿو پوي. ظاهر آهي ته ماڻهوءَ جون نيڪيون ۽ بدڪم سڀ ٻين ماڻهن جي نسبت ۾ يعني سماجي ٿا ٿين. جي سماج ئي نه هجي ته گناهه ڪنهن سان؟ ثواب ڪنهن سان؟
(6) نفسيات پيمائي: هن جو مقصد آهي ڪنهن به شخص جي لياقتن جي ڪٿ ڪيئن ڪجي، ڪنهن به علم کي سائنس جو درجو ٿو ملي، جڏهن سندس تڪ تور ۽ انگن کي جاءِ ٿي ملي. نفسيات به هاڻي انهيءَ درجي تي پهچي چڪي آهي، جو ڪنهن به شخص جي جذبن، ذهن ۽ سندس شخصيت جي ٻين جزن جي منجمله ڪٿ، ڪافي تجربن جي آڌار تي ڪنهن مقرر ڪيل معمول مطابق پورن انگن ۾ ڏيکاري سگهبي.
(7) نفسيات مفعولي: هرڪو جيوُ ساڃهه اچڻ تي پنهنجا حواس ڪم آڻي آسپاس سان واقفيت پيدا ٿو ڪري، حيوان ڇا انسان. ٻار به ڄمڻ سان اکيون پٽي هيڏي هوڏي نهارڻ ٿو لڳي. هرڪو ماڻهو پنهنجي خواهش، ضرورت ۽ لياقت آهر حواسن کان ڪم وٺي، ڌيان ڇڪائيندڙ شين سان واقفيت ۽ وهنوار جوڙيندو ٿو رهي. نفسيات جي ماهرن جو رخ به پهرئين دور ۾ سارو دنيا جي اسباب بينيءَ ۾ کتل رهيو. آسمان، سج، چنڊ، تارا، مينهن، گوڙ، کنوڻ، ڪڪر، انڊلٺ، پـُـڇڙ ۽ کڙندڙ تارا. وري زمين جا طرحين طرحين جانور، ٻوٽا، وڻ، گل ڦل، مٽي، ريتي، جبل، سمنڊ، وغيره. انهن ٻاهرين شين جي معلومات کي نفسيات مفعولي سڏيو ويو. هي هو احساسي دور.
برانڊي
''برانڊي ولايتي شراب جو هڪ قسم، جيڪو انگوري شراب يا انگوري سُرڪن جي ڦوڳ کي چڪائي ٺاهيندا آهن. هيءُ تيز ذائقي وارو ۽ تکو شراب ٿيندو آهي، جيڪو گهٽ درجي وارو ليکيو ويندو آهي. فرانس (يورپ) ۾ برانڊي اڇن انگورن مان ٺاهي ويندي آهي. ٻين ميون ۽ شفتالوءَ وغيره مان به برانڊي ٺهندي آهي. چانورن ۽ ڪمند جي شيري جي رس مان به برانڊي تيار ڪئي ويندي آهي. ٽالپرن جي دور ۽ ان کان اڳ، سنڌ ۾ چانورن جي خمير واري رس مان شراب ٺهندو هو، جنهن کي ”برانڊي“ چئي سگهجي ٿو. سنڌ ۾ عام طور سياري ۾ ٿڌ لڳڻ سبب ٿيل کنگهه، زڪام وغيره جي علاج طور به استعمال ڪن.''
نفسيات جو علم
(8) نفسيات فاعلي: ٻئي دور ۾ دانائن جو ڌيان انهيءَ پاسي لڙيو ته آخر انهن شين جي ڄاڻ رکي ڪير ٿو؟ هاڻي حواسن جي ڪم کي خيرباد چئي منهن مونن ۾ هڻي لڳا اندر کي ڦلهورڻ ته اهو ڪير آهي جو ڏسي ٿو ٻڌي ٿو، پرچي ٿو، سمجهي ٿو وغيره. داناءُ به مان، ٻلوان به مان اهو ”مان“ ڪير آهي؟ اهڙيءَ طرح اندر کي ڦولهيندي ڳوليندي نفسيات فاعلي وجود وٺڻ لڳي. جنهن جي نظر ٻاهرين شين کان ڦري پنهنجي اندر ڏانهن رجوع ٿي ۽ پاڻ کي سمجهڻ ۽ سڃاڻڻ لڳي. هي هو خيالي دور.
(9) نفسيات روشني: اڳتي هلي پتو لڳو ته ماڻهو پهرين احساس رستي ڪجهه محسوس ٿو ڪري، پوءِ سوچيندي احساس ۾ آيل شين بنسبت خيال ٿو قائم ڪري ته هن جي مون سان نسبت ڪهڙي آهي. چڱي يا مٺي؟ انهيءَ منزل تي سندس بدن ۾ ڪو نه ڪو تحرڪ ٿو پيدا ٿئي، جنهن جي وسيلي هو ان شيءِ کي سڃاڻي سمجهي پنهنجي ڪم آڻڻ لاءِ هٿ ٿو ڪري، يا ان کي بيڪار سمجهي ڇڏي ٿو ڏئي. ويتر جي ان کي پنهنجي لاءِ خطرناڪ سمجهيائين ته ان کي ناس ٿو ڪري يا ڀڄي جان ٿو ڇڏائي. يعني ته ڪو نه ڪو اختياري ڪم پنهنجي وس ۽ وت آهر ڪري ٿو. ڏسجي ٿو ته احساس، خيال ۽ اختيار جي پڄاڻي ڪنهن نه ڪنهن فعل ۾ ٿي ٿئي ۽ اهي عمل ئي آهن جي گڏجي اسان جي روش يا هلت ٿا ٺاهين، اتي نفسيات فاعلي ۽ مفعوليءَ مان نظر نڪري وڃي. نفسيات روشنيءَ ۾ اٽڪي. هي ٿيو روشني جو دَور جنهن مان نفسيات هاڻي هلي رهي آهي ۽ ماڻهوءَ جي افعالن جي چڪاس ۽ انهن جي سببن جي ڇنڊ ڇاڻ ٿي رهي آهي ته ساڳين حالتن ۾ ڪو ڪهڙو قدم ٿو کڻي، ڪو ڪيئن ٿو هلت ڪري، سو ڇو؟ ضرور ڪو ڦير سندس جذبي، خيال يا همت ۾ هوندو، جن تي ئي عمل جو بنياد ٻڌل آهي.
برانڊي
حوالا
زمرو:خالص مشروب
نفسيات جو علم
(10) نفسيات عارضي: جا ماڻهوءَ جي غير قانوني اڌمن، جذبن، مت ۽ هلت جو علم ڏئي، جن کي دماغي عارضا يا بيماريون چئجي ٿو، اُهي عارضا بيخياليءَ، بي سمجهيءَ، غلط احساس، اؤنٿرائيءَ، اڍنگائيءَ کان ٿيندي بنهه چريائپ تائين ٿي سگهن ٿا. نفسيات ۾ ٻي به هڪ نمايان تفريق ٿي چڪي آهي، جنهن جي مطابق سندس هڪڙيءَ پهلوءَ کي نفسيات علمي ۽ ٻئي کي نفسيات عملي چيو ٿو وڃي.
(11) نفسيات علمي: جي مدنظر فقط نفسيات جي ذاتي علم جي کوجنا، سهيڙ ۽ ان جي ترقي آهي.
(12) نفسيات عملي: وري خالص وديا جي هٿ ڪيل اصولن کي ٻارن جي صحيح نيپاج، ٻاراڻي وهيءَ جي اڙٻنگاين کي هموار ڪرڻ، جوانيءَ جي سماج سوز جوشن ۽ ڀڙڪن کي ٺاري کين ڪارائتي سماجي ۽ سياسي طاقت بنائڻ، زندگيءَ کي دلچسپ ۽ خوشگوار ڪرڻ، ذهني لياقت وڌائڻ، من کي اجاين پريشانين کان بچائڻ ۽ درست رکڻ، خام خيالن کان آجو رهڻ ۽ سهڻي سيرت پيدا ڪرڻ، ٻارن کي زماني سازيءَ جي مدنظر تي مقابلي لاءِ تيار ڪرڻ ۽ پنهنجي توهه تي تڳڻ جي طاقت بخشڻ ۽ ٻين به ڪيترين انتظامي مشغولين ۾ عملي طور تي لاڳو ڪري هڪ پاسي تنظيمي سچيتي ۽ وسعت پيدا ڪري ڇڏي آهي ته ٻئي پاسي انسان ذات لاءِ اٿاهه سهوليت ۽ سندس ترقي.
زمرو:نفسيات
بعث پارٽي
بعث پارٽي  جنھن جو عربي ۾ مڪمل نالو حزب البعث العربي الاشتراڪي  آھي. اھا شام جي ھڪ سياسي جماعت آهي جنھن جو بنياد مشيل عفلق، صلاح الدين البيطار ۽ ذڪي الارسوزي جي ساٿين رکيو. لفظ بعث يا بعث ازم جو مطلب جاڳرتا يا قيام آهي ۽ اھو ھڪ نظريو آهي جيڪو عرب قومپرستي، عرب سوشلزم ۽ سامراج مخالف مفادن جي گڏجڻ سان ٺھيو. ان نظريو عرب دنيا جي ھڪ رياست ۾ جي قيام جي حق ۾ آھي. ان جو عمل جا اصول اتحاد، آزادي ۽ سوشلزم اصل ۾ عرب اتحاد غير عرب قبضي مان عرب علائقي جي آزادي جي عڪاسي ڪن ٿا.
پارٽي جو قيام
شام جي ٻن اسڪولي ماسترن جن 1920 واري ڏھاڪي ۾ پيرس ۾ تعليم حاصل ڪئي ھن پارٽي جو بنياد وڌو. انھن مان ھڪڙو مشيل عفلاق (1910 -1989) نالي سان يوناني آرٿوڊڪس عيسائي ھيو ۽ ٻيو صلاح الدين البيطار (1912-1980) سني اسلام جو مڃيندڙ ھيو. انھن ھن پارٽي جي ذريعي ھڪ اھڙي جديد انقلابي تحريڪ جو تصور ڏنو جنھن جو مقصد عرب اتحاد ذريعي ڌرتيءَ کي فرانس ۽ برطانيا جي تسلط مان آزادي حاصل ڪرڻ ھيو ان پارٽي جو قيام 7 اپريل 1947 ۾ مشيل عفلق ۽ البيطار جي  پارٽي عرب بعث موومينٽ ۽ الرسوزي جي پارٽي عرب بعث جي انضمام سان عمل ۾ آيو ۽ ان جو نالو عرب بعث پارٽي رکيو ويو ۽ جلد ئي ان پارٽي  شام کان ٻاھر ٻين عرب ملڪن ۾ شاخون قائم ڪيون پر صرف شام ۽ عراق ۾ زور وٺي سگھي.
اقتدار
1952 ۾ اڪرم الحوراني جي عرب سوشلسٽ موومينٽ ان ۾ ضم ٿي وئي ۽ پوء ان جو نالو عرب سوشلسٽ بعث پارٽي رکيو ويو ۽ 1954 جي عام چونڊن ۾ اھا شام جي پارليامينٽ ۾ ٻين وڏي جماعت بڻجي وئي. ان پارٽي جي عراق واري شاخ عرب سوشلسٽ بعث پارٽي، عراق پڻ زور وٺي وئي. 1963 ۾ ٻنھي ملڪن ۾ فوجي انقلابن ذريعي اقتدار ۾ اچي ويون.شام ۾ اڃان تائين اھا جماعت اقتدار ۾ آھي ۽ عراق ۾ 1963 ۾ ٿورو وقت اقتدار ۾ رھي پر 1968 ۾ ٻيھر اقتدار ۾ آئي ۽ 2003 ۾ آمريڪا ۽ ان جي اتحادين جي فوجن جي عراق ۾ داخل ٿيڻ تائين حڪومت ۾ رھي.
حوالا
زمرو:عرب قوم پرستي زمرو: عرب اتحاد زمرو: شام زمرو:عراق
مرسر ھيومن ريسورس ڪنسلٽنگ
مرسر: Mercer:
مرسر: Mercer: ھيومن ريسورس ڪنسلٽنگ ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو فرم آهي. جنھن جو صدر مقام نيويارڪ شھر ۾ آهي. ھن ڪمپني ۾ 21200 کان به وڌيڪ ملازم 40 ملڪن ۾ ڪم ڪن ٿا. ھي ڪمپني گلوبل پروفيشنلز سروسز فرم نالي مارش۽ ميڪ لينن ڪمپنين جي ماتحت ڪمپني آھي. 2016 ۾ مرسر ڪمپني جي آمدني 4.3 بلين ڊالر ھئي جيڪو پنھنجي باني ڪمپني جي آمدني جو 33 سيڪڙو ھيو
30 نومبر
30 نومبر ، عيسوي سال جو 334 هون (ليپ سال 335 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 31 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
شاعري:. احمد خان مدھوش
چوسٽا
نه لالن جي نه موتين جي، نه هيرن جِي ڀري گُهرجي،
نه ڪا صندوق پئسن جِي ٿي هلڪِي يا ڳري گهرجي،
ڏسڻ ڏي سُونهن قدرت جِي، عنايت ايتري گهرجي.
اگر گهرجي ته تنهنجي نظر شفقت ڀري گُهرجي،
اگر گهرجي ته بس دلدار تنهنجي دلبري گهرجي،
رڳو ”مدهوش“ کي بس قربَ تنهنجي جي ذري گهرجي.
پُڇيم دل کان ته ڇا اي دل چري گُهرجي،
چيائين حُورَ گُهرجي ٿي نه ڪا سُهڻِي پرِي گهرجي،
شخصيت (نفسيات)
شخصيت(نفسيات)ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:پراڻي نفسيات انساني ڪردار تي غور ڪندي ماڻهن جي شخصيتن کي دموي، سوداوي، صفراوي، ۽ بلغمي سڀائن ۾ ورهايو هو. اهي لفظ هونئن ته عجيب ٿا لڳن پر انهن جو مطلب اهوئي آهي ته ماڻهو خوش طبع، غمگين، جوشيلا يا انگريزن وانگر بردبار سڀاءَ وارا هوندا آهن. ٿي سگهي ٿو ته انساني سڀائن جي اها ورڇ صحيح هجي پر اهي لفظ رڳو وصفن ڏانهن اشارو ٿا ڪن. اهي انساني ڪردار جي وضاحت نٿا ڪن، جنهن جو تعين خانداني ورثي سان ٿيندو آهي. اهڙي ورڇ ڪرڻ وارن لاءِ اسان ايترو اندازو لڳائي ٿا سگهون ته انساني شخصيت جي باري ۾ هنن جو هڪ دلچسپ نظريو بدني نظريو هو جنهن جو تعين رت يا سودا، صفرا يا بلغم سان ٿيندو هو. ”بين“ Baine شخصيتن کي عقلي، جذباتي يا ارادي واري شخصيتن ۾ 	ورهايو جيڪي عقل، جذبات يا ارادي جي حاوي هجڻ سان ٺهنديون آهن، پر جيئن ته ارادي واري شخصيت جذباتي به ٿي سگهي ٿي (جيئن الزابيٿ يا سڪندر جي هئي) يا عقلي به ٿي سگهي ٿي (جيئن نيپولين ۽ سيزر جي) ۽ عقلي شخصيت جذباتي ٿي سگهي ٿي (جيئن افلاطون، ايپي لارڊ، والٽيئر يا نٽشي) .هر شخص ۾ ڪنهن حد تائين هر جبلت جو تضاد موجود آهي، ايمپڊوڪليس چيو هو ته هر شيءِ جو هاڪاري ۽ ناڪاري پاسو هوندو آهي. جبلتن جي باري ۾ به اهو قول صحيح آهي، اسان ۾ خوراڪ جي ڳولها ۽ صحت لاءِ نقصانڪار شين کان پاسو ڪرڻ واريون جبلتون آهن، وڙهڻ، ڀڄڻ، حاوي ۽ مطيع ٿيڻ، تجسس سان اڳتي وڌڻ ۽ شڪ سان بيهي رهڻ. حرڪت ڪرڻ ۽ شين کي انهن جي اصلي حالت مان بدلائڻ، ويهڻ، آرام ڪرڻ ۽ سمهڻ، محبوب سان پيار لاءِ اڳتي وڌڻ ۽ پاسو ڪرڻ، نمائش ڪرڻ ۽ شرم ۾ ڳاڙهو ٿيڻ، اڳواڻي ڪرڻ ۽ پٺيان لڳڻ، ڪنهن ڳالهه جي شروعات ڪرڻ ۽ اهل ڪرڻ، محفلون مچائڻ ۽ اڪيلائي پسنديءَ جون جبلتون اسان ۾ هڪ ئي وقت موجود آهن. گهڻي ڀاڱي اسين فطري طور (۽ پنهنجي ذاتي ڪردار ۾) ڪنهن محرڪ، ڪنهن مسئلي ۽ ڪنهن صورتحال کي منهن ڏيڻ ۽ ساڳئي وقت ان کان نٽائڻ لاءِ تيار هوندا آهيون. شخصيت جي انهن عناصر جي تضادن سان اسان کي انساني شخصيتن جي بنيادي فرق جو پتو پوي ٿو. اسان جيڪڏهن ماڻهن کي خوش ۽ اداس رهڻ وارن يا نيڪ ۽ خراب ۾ ورهائينداسين ته اسان تاريخي واقعن کي سمجهڻ يا پنهنجي پاڙيسرين سان لاڳاپا قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي نه سگهنداسين. قدرت ۽ تاريخ آڏو شخصيتن جو رڳو هڪ فرق قبول پوي ٿو ۽ اهو آهي هاڪاري ۽ ناڪاري، ڪمزور ۽ مضبوط هجڻ جو فرق. اسان نيڪي ۽ بديءَ جي فرق جي مدد سان هزارين تصوراتي منصوبا ٺاهيندا آهيون، پر حقيقت، طاقت جي حوالي سان، انهن کي ختم ڪري ڇڏيندي آهي. ظاهر آهي ته ڪي شخصيتون اهڙيون هونديون آهن جن ۾ هاڪاري اهڃاڻ (جيئن ويجهو وڃڻ، ڳولها، مغلوب ڪرڻ ۽ قابض ٿيڻ جي صلاحيت) وڌيڪ هوندا آهن. انهن کي اسان هاڪاري شخصيتون سڏينداسين. ڪن ماڻهن ۾ ناڪاري اهڃاڻ وڌيڪ هوندا آهن. (جيئن فيصلو نه ڪري سگهڻ، ڀڄي وڃڻ، ڪنڊائتو ٿي وڃڻ ۽ نيازمندي). ڪوبه مرد يا عورت مڪمل طرح سان هاڪاري يا ناڪاري نه هوندو آهي، سڀني ۾ ٻئي لاڙا ۽ اهڃاڻ هوندا آهن، جيڪڏهن اسان انهن لاڙن ۽ اهڃاڻن کي مڪمل طور تصور ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪريون ته اسان کي انهن حدن جي ڄاڻ ٿيندي جن ۾ انساني ڪردار هيڏانهن هوڏانهن ٿيندو رهندو آهي.
منفي شخصيت
ول ڊيورنٽ مطابق:ناڪاري شخصيت ۾ جسم جي مضبوطي ۽ طاقت جو فقدان هوندو آهي. هن کي کاڌو کائيندو ڏسو. هن ۾ اشتها بلڪل نه آهي ۽ کاڌي جي باري ۾ حساس آهي، جلدئي بي مزي کاڌن کان بيزار ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن هن کي بيعزتيءَ جو يا ڪو ٻيو خطرو محسوس ٿيندو آهي ته سارو ڏڪندو آهي. هن کي اهڙي ڪاوڙ نه ايندي جنهن جي ڪري هو ڪو قدم کڻي. پنهنجي ڪاوڙ ۾ پيو پڄرندو آهي، اهڙي ماڻهوءَ تي ڪاوڙ ڏيکاريندو آهي جنهن لاءِ هن کي پڪ هوندي آهي، ته اهو سندس پيش پوندو. هو ذميواري ۽ آزمائش کان گهٻرائيندو آهي ۽ گهر ۾ حفاظت ۽ آرام سان رهڻ پسند ڪندو آهي، هو خطرن، ڪارنامن ۽ عزم جا افسانا ۽ طاقت جي فلاسافي پڙهڻ پسند ڪندو آهي. سوچيندو آهي ته جيڪڏهن دنيا وارا ٿورا به عقلمند هجن ته کيس پنهنجو ليڊر تسليم ڪن. ڪنهن ڪم ۾ ڪامياب ٿيندو آهي ته ان جو ذميوار پاڻ کي سمجهندو آهي ۽ جيڪڏهن ناڪام ٿيندو آهي ته ان جو ڏوهه ٻين تي مڙهيندو آهي، اهو ماحول (يعني ٻين ماڻهن) حڪومت يا قسمت جو ڏوهه هو جو هو ناڪام ٿيو. هو دنيا جي باري ۾ مايوسي ۽ پنهنجي باري ۾ اميد ڏيکاريندو آهي. جسماني ڪمزورين جي ڪري هو تصور پرست هوندو آهي ۽ اها تصور پرستي ئي ڪڏهن ڪڏهن کيس ڪاميابي ڏيندي آهي. هن جو تصور ڪنهن عمل يا مشاهدي کانسواءِ مابعدالطبعيات ۽ شاعريءَ جي دنيا ۾ آزاد گهمندو آهي. هو جيڪڏهن ٿوري وقت لاءِ تصور جي انهن اڻ ڏٺل دنيائن کي ڇڏي ۽ محنت ڪري ته مثالي حسن ۽ مثالي فلاسافي تخليق ڪري سگهندو آهي، ادب ۽ فن ۾ نيون هيئتون روشناس ڪرائيندو آهي، اهڙو ماڻهو پنهنجي ڪمال ۾ هڪ عظيم فنڪار ٿي سگهي ٿو ۽ زوال ۾ هو سوچڻ وارو مفڪر نه پر اهڙو شخص ٿي سگهي ٿو جنهن جي عادت رڳو سوچڻ هجي. هاڻي جيئن جيئن تهذيب ترقي ٿي ڪري ۽ زندگي ڳتيل ٿيندي ٿي وڃي ۽ زندگيءَ جي بقا لاءِ جسماني طاقت لازمي نه آهي رهي تيئن تيئن شهر ۾ اهڙن ڦرندڙ گهرندڙ ۽ پنهنجو پاڻ کي ڳارڻ وارن روحن جي گهڻائي ٿيندي ٿي وڃي.
مثبت شخصيت
هو دنيا جي اکين ۾ اکيون وجهي نراڙ تي ٽوپي رکي سگهي ٿو .هن جا سڀئي لاڙا طاقتور آهن، هو وڏي شوق سان کاڌو کائيندو آهي. حاصل ڪرڻ ۽ قابض ٿيڻ هن جي زندگيءَ جو اصول هوندو آهي. جيئن ته هو ناڪاري شخصيت واري ماڻهوءَ کان وڌيڪ ڪامياب آهي انڪري هو چاهيندو آهي ته هر جديد قوم سندس جهڙي ٿئي. جنگ جوئيءَ جي صفت هن جي مقصدن کي طاقتور بڻائيندي آهي، هن جون خواهشون بزدلن واريون سَڌون نه پر مضبوط قوتون هونديون آهن، هو پنهنجي خواهشن لاءِ ذميواريون ۽ خطرا کڻندو آهي ۽ سخت محنت ڪندو آهي. هن ۾ نيڪي گهٽ ۽ جرائت زياده، ضمير گهٽ ۽ خودداري زياده هوندي آهي، هن جا مقصد عظيم الشان هوندا آهن، هو پابندين کي نفرت سان ۽ انڪساريءَ کي شڪ سان ڏسندو آهي، جيڪڏهن هن جو اهڙي ماڻهوءَ سان واسطو پوي جيڪو هن کان وڌيڪ مضبوط ۽ وڌيڪ پڪي ارادي وارو هجي ته به اُن جي آڏو جهڪندو نه آهي، پر رشڪ ۽ رقابت سان هن جي عزت ڪندو آهي. هو آڻ مڃيندو آهي ته وڏي جنگ کانپوءِ مڃيندو آهي. ہو هميشه ڳولها ۾ هوندو آهي، هرهڪ شيءِ هن کي دلڪش لڳندي آهي ۽ هن جو جاڳندڙ ذهن عجيب غريب شين سان کيڏندو آهي. هن جو نظرين سان واسطو نه هوندو آهي، هن جي سوچ جو واسطو سڌوسنئون پنهنجي ڪم ۽ مقصد سان هوندو آهي. هن کي اها ڳالهه سمجهه ۾ نه ايندي آهي ته ڪو ماڻهو اعليٰ حساب، شاعري، مصوري يا فلاسافيءَ جي تعريف ڇو ٿو ڪري، جيڪڏهن هو مفڪر آهي ته فڪر سان گڏ عمل سان به هن جو اهڙوئي تعلق هوندو آهي، هو ارسطو نه سينيڪا آهي، برڪلي نه بيڪن آهي، ڪانٽ نه والٽيئر آهي. گهڻو ڪري هو ملڻسار هوندو آهي، هو انهن ماڻهن کانسواءِ جن جا خيال عام ماڻهن جهڙا نه هوندا آهن، سڀني سان سٺي نموني ملندو آهي، هو شام جو اڪيلو رهڻ پسند ڪندو آهي پر هن جي اها اڪيلائي پاڻ لاءِ نه گهر لاءِ هوندي آهي. هو پنهنجي اندر ۾ ليئو پائي ڏسڻ جو قائل نه هوندو آهي. هن کي به ڪي نفسياتي مونجهارا هوندا آهن پر هو نفسيات جي ڳالهه نه ڪندو آهي. هن جي زال هن کي پريشان ڪندي آهي ته هو ڪلب ويندو آهي ۽ ڪلب مان بيزار ٿيندو آهي ته ڪم ۾ مصروف ٿي ويندو آهي. هن جي عمل واري زندگيءَ جون پابنديون هن ۾ ذهني انتشار پيدا ٿيڻ نه ڏينديون آهن. هو محبت ۾ پاڻ اڳتي وڌندو آهي ۽ سچائي ۽ ثابت قدمي جي ڪري عورتن ۾ مقبول هوندو آهي. هو محبت ۾ ڪامياب ٿيندو آهي، هو جلدي شادي ڪندو آهي ڇاڪاڻ جو هو جلدي فيصلو ڪري سگهندو آهي. هو تجسس سان اڳتي وڌڻ کي احتياط سان واپس ورڻ تي ترجيح ڏيندو آهي. هو يارن ۽ زال جي ذميوارين کي ۽ اڪيلائيءَ کي پيشه ور ڇوڪرين کان سٺو سمجهندو آهي. ڪٽنب جون ذميواريون کيس مضبوط بڻائينديون آهن. هن کي خبر هوندي آهي ته طبيعت جي نرمي ۽ شرافت کي طاقت سان ڪيئن ملائجي، هن جا ٻار هن سان رڳو محبت نه ڪندا آهن پر سندس عزت به ڪندا آهن. پڪي وهيءَ ۾ آرام جو هنر سکندو آهي ۽ پوڙهائپ ۾ پوٽن ۽ ڏوهٽن جي موجودگيءَ مان نئين زندگي حاصل ڪندو آهي، هو مرڻ گهڙيءَ تائين ان ڳالهه تي ٿورو به شڪ نه ڪندو آهي ته زندگي نعمت آهي. هن کي رڳو ان ڳالهه تي افسوس ٿيندو آهي ته زندگيءَ جي راند هن کي هاڻي نون رانديگرن جي حوالي ڪرڻي پوندي.
وائي
وائيءَ (Vaee) جي لغوي معنيٰ آهي ”ڳالھ ٻولھ“، ”وائي“، “واڪو”، “پُڪار”، “سَڏُ” ”گفتگو“. شاعريءَ جي اصطلاح ۾ ”وائي” ڪلام/سخن کي چئبو آهي. وائي، سنڌي شاعريءَ جي اهم صنف آهي، جنھن ۾ عشق محبت ۽ وحدت جو ذڪر ڪيل هوندو آهي، وائيءَ جي پهرين بند کي ”ٿلهہ“ چئبو آهي. ٿلهہ کان سواءِ باقي مصرعون (سٽون) الڳ الڳ ٿين ٿيون، جن جو قافيو آخر ۾ اچي ٿو، بناوت جي لحاظ کان وائي هيڪوڻي، ڏيڍوڻي ۽ ٻيڻي پڻ ٿيندي آهي، جنھن جو وزن ڇندوديا تي رکيل هوندو آهي. وائيءَ جو عام طرح مؤجد شاھ لطيف کي چيو ويندو آهي. پر وائي جي صنف ”صدا“ جي عنوان سان شاھ عنايت رضوي وٽ ملي ٿي ۽ ان کان اڳ دادو ديال جون بہ ٻہ ٽي وايون ملن ٿيون. وائي، اصل ۾ ’واڻي‘ يا ’ٻاڻيءَ‘ جي بگڙيل صورت آهي. وائي جو بنيادي موضوع وڇوڙو آهي پر جديد شاعرن وائي جي موضوع ۾ وسعت آندي ۽ ٻيا موضوع بہ شامل ڪيا. وائي موسيقي جي لحاظ کان مٿانھن سُرن ۾ ڳائبي آهي. هڪ وائيءَ جو مثال:
مڌر ويل
مڌر ويل (انگريزي: Motherwell) اسڪاٽلينڊ جو ھڪ وڏو ٽائون (Town) آھي جيڪو گلاسگو شھر جي ڏکڻ اوڀر ۾ آباد آھي. ھن ننڍڙي شھر جي آبادي 32120 آھي ۽ ھي اتر لينارڪشائر (North Larakshire) ڪائونسل جو ھيڊ ڪوارٽر آھي. اولھ ۾ ڪلائيڊ ندي ھن کي ھيملٽن کان جدا ڪري ٿي جڏھن تہ اتر اوڀر ۾ سائوٿ ڪيلڊر واٽر (South Calder Water) ھن کي ڪافين (Cafin) ڳوٺ کان جدا ڪري ٿو. مڌر ويل جي اتر ۾ نيو اسٽيوينسن (New Stevension) ۽ بيلشل (Bellshill) واقع آھن. جاگرافيائي طور وشا (Wishaw) ٽائون سان ڳنڍيل آھي. وشا ۽ مڌرويل جي آدمشماري لڳڀڳ ساڳي آھي. ھي ٻئي ٽائون ملي ھڪ شھر جو روپ ڌارين ٿا.
تاريخ
جڏھن رومي اسڪاٽلينڊ تي قابض ھئا ان زماني ۾ ھڪ رستو مرڪزي اسڪاٽلينڊ کان ڪلائيڊ نديءَ جو کاٻو ڪنارو وٺندي مڌر ويل واري علائقي مان گذرندو ھو. رومين موجودھ مڌرويل شھر ويجھو ھڪ ننڍو ڪوٽ ۽ غسل ّخنو ٺھرايو ھو ، پر رومي ھن علائقي ۾ گھڻو وقت جٽاءُ نہ ڪري سگھيا ۽ مڌرويل واري علائقي ۾ انگريزن ھڪ ڳوٺ اچي قائم ڪيو. ڳوٺ ۾ ليڊي ويل (Lady Well) جي نالي سان ھڪ کوھ کوٽايو ويو. اھو کوھ حضرت بيبي مريم رضيہ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو. عيسائي بيبي مريم کي عقيدت وچان مڌر (ماءٌ) ڪوٺيندا آھن، ايئن ھن وسنديءَ تي مڌرويل (ماءٌ جو کوھ) نالو پيو.لينارڪشائر جي نقشي ۾ پھريون ڀيرو مڌرويل جو نالو 1583ع ۾ شامل ڪيو ويو. تاريخي رڪارڊ ٻڌائي ٿو تہ اوڻويھين صديءَ جي شروع ۾ ھي ھڪ ڳوٺ ھو جنھن جي آبادي 600 ماڻھن تي مشتمل ھئي. 1841ع ۾ ھن ڳوٺ جي آبادي وڌي 1700 ٿي وئي. اوڻويھين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ ھن ڳوٺ جي قسمت تڏھن جاڳي پئي جڏھن 1848ع ۾ ھتي ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. 1881ع ۾ ھتي لوھ ۽ اسٽيل جا ڪارخانا کليا ۽ واٽر سپلاءِ جو نظام قائم ٿيو. ھن ڳوٺ کي ھڪ برگ (Burgh) جو درجو ڏنو ويو ۽ ھتان جي آبادي 13800 ٿي وئي. اوڻويھين صديءَ جي آخر ڌاري ھتي مڌرويل ٽائون ھال ۽ ڊالزيل (Dalziel) ھاءِ اسڪول جون عمارتون جڙي راس ٿيون. ساڳئي ئي زماني ۾ مڌرويل فوٽبال ٽيم جو اسٽيڊيم جڙي راس ٿيو جنھن کي فر پارڪ (Fir Park) ڪوٺيو وڃي ٿو.
1980 ۽ 1990ع وارا ڏھاڪا مڌرويل لاءِ ڪافي ڏکيا ثابت ٿيا. نہ فقظ اسٽيل پر ڪجھ ٻيا وڏا ڪارخانا بہ بند ٿي ويا ۽ بيروزگاري چوٽ تي چڙھي وئي. ايڪويھين صديءَ جي شروع کان ھتي ڪجھ بھتري آئي آھي. جيتوڻيڪ ڪي نيون صنعتون قائم نہ ٿيون آھن پر ڪاروبار بھتر ٿيو آھي ۽ ماڻھن کي روزگار ملڻ لڳو آھي. وشا ۽ مڌرويل پاڻ ۾ ملي ھڪ شھر جو روپ ڏاري چڪا آھن. فقط ڪاغذن ۾ ھي بئي ٽائون الڳ آھن.
آمدورفت
مڌرويل ريل ۽ روڊ وسيلي گلاسگو، ايڊنبرا ۽ اسڪاٽلينڊ جي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. ھن شھر جون ٽي ريلوي اسٽيشنون آھن: مڌر ويل (مکيہ ريلوي اسٽيشن)، ايئربلس (Airbles) ۽ شيلڊمئير (Shieldmuir). مڌرويل ريلوي اسٽيشن گلاسگو کان لنڊن وينڊڙ مين ريلوي لائين تي قائم آھي. ھتان ريل گاڏيون ايڊنبرا ۽ نيوڪيسل اپان ٽائين طرف پڻ وڃن ٿيون. ھيءَ اسٽيشن مڌر ويل شاپنگ سينٽر جي بلڪل ڀر ۾ قائم ٿيل آھي. مڌرويل کان گلاسگو، ايڊنبرا، ھيملٽن ۽ ٻين علائقن طرف ڪيترائي ننڍا ۽ وڏا رستا وڃن ٿا. گلاسگو جو بين الاقوامي ھوائي اڏو ھتان کان 26 ڪلوميٽر ۽ ايڊنبرا جو بين الاقوامي ھوائي اڏو 31 ڪلوميٽر پري آھي.
حوالا
زمرو:اسڪاٽلينڊ جا شھر زمرو: برطانيہ جا شھر
جيڪولين فرنينڊز
جيڪولين فرنينڊز (انگريزي: Jacqueline Fernandez)، پيدائش 11 آگسٽ 1985ع، سري لنڪائي ماڊل، اداڪارا ۽ مِس يونيورس سري لنڪا 2006ع جي کٽيندڙ آھي ، جيڪا بُنيادي طور تي ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندي آھي. ھن "علاوٌدين" فلم سان ھندي فلمي صنعت ۾ پنھنجو قدم رکيو ۽ اُن کي ئي پنھنجو پيشو ٺاھيو. ھيءَ بحرين ۾ گھڻ نسلي يوريشين خاندان (سري لنڪائي، ڪئناڊوي ۽ ملائيشيائي) ۾ پئدا ٿي ۽ اُتي ئي وڌي ويجھي. يونيورسٽي آف سڊني مان ماس ڪميونيڪيشن ۾ گريجوئيشن ڪرڻ ۽ سريلنڪا ۾ ٽيليويزن رپورٽنگ ڪرڻ کانپوءِ ماڊل طور ڪم ڪرڻ شُروع ڪيائين. ھن مس يونيورس 2006ع ۾ پنھنجي مُلڪ جي نُمائندگي ڪئي، جتي کيس مس يونيورس سريلنڪا جو تاج پارايو ويو. thumb|فرنينڊز 2019ع ۾
حڪيم سعيد
حڪيم محمد سعيد (9 جنوري 1920 کان 17 آڪٽوبر 1998) پاڪستان جو طبي تحقيدان، وگياني ۽ سماج سڌارڪ هو. هو جنهن اسلامي دنيا ۽ پاڪستان لاءِ اهم خدمتون سرانجام ڏنيون. هن مذهب ، طب ۽ فلسفي تي 200 کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪيا. همدرد پاڪستان ۽ همدرد يونيورسٽي سندس قائم ڪيل اهم ادارا آهن.
حڪيم سعيد ۽ ٻارن جو ادب
حڪيم سعيد ٻارن ۽ ٻارن جي ادب سان گهڻي دلچسپي رکندو هو. پنهنجي شهادت تائين ، هي پنهنجي رسالي ، همدرد نونهال سان مڪمل طور وابسته رهيو. ان کانسواءِ هن نونهال اديب جي نالي سان ٻارن جي ڪتابن جو هڪ سلسلو شروع ڪيو ، جيڪو اڃا تائين هلندڙ آهي. ان سلسلي ۾ ڪيترائي مختلف موضوعن تي ڪتاب شايع ٿيل آهن. ان کان علاوه بهترين عالمي ادب جا ترجما شايع ٿيل آهن.
قتل
ان کي 17 آڪٽوبر 1998 ۾ ڪراچي ۾ شهيد ڪيو ويو ، جنهن جو الزام ڪجهه ماڻهو متحده قومي موومينٽ تي ڏين ٿا ، جي وڃڻ کان پوءِ ڪيس کي دٻايو ويو آهي. بهرحال ، پهرين سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ پوءِ سپريم ڪورٽ ڪيس ۾ نامزد ايم ڪيو ايم جي ٽن ڪارڪنن کي بری ڪري ڇڏيو.
هو روزي جي حالت ۾ هو جڏهن هو آرام باغي ۾ ارم باغ ۾ پنهنجي دواخاني جي ٻاهران فائرنگ ڪري فوت ٿي ويو ، تنهنڪري هن پنهنجي زندگي روزي جي حالت ۾ طاري ڪري ڇڏي. هو روزو رکڻ وارو هو هو مريضن کي ڏسڻ جي لاءِ هليو ويو ڇاڪاڻ ته هن کي يقين هو ته صرف دوا ئي شفا ڏيڻ جو سبب ناهي. حڪيم محمد سعيد پاڪستان جي وڏن شهرن ۾ هفتيوار مريضن کي ڏسندو هو. سڀ کان وڌيڪ ، انهن مريضن جو مفت ۾ علاج ڪيو. هن جي تنظيم همدرد پڻ هڪ غير منافع بخش تنظيم آهي جنهن جي سموري آمدني تحقيق ۽ ٻين فلاحي خدمتن تي خرچ ڪئي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:1920ع جون پيدائشون زمرو:1998ع جون فوتگيون
پرينيتي چوپڙا
پرينيتي چوپڙا (انگريزي: Parineeti Chopra)، پيدائش 22 آڪٽوبر 1988ع، ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندڙ ھندوستاني اداڪارا ۽ ڳائڻي آھي. ھن ھڪ نيشنل فلم ايوارڊ ۽ ھڪ فلم فيئر ايوارڊ سميت ڪيترائي اعزاز حاصل ڪيا آھن. ھيءَ فوربز انڊيا جي 100 شخصيتن (Celebrity) جي فھرست ۾ 2013ع کان شامل ٿيندي آھي. thumb|چوپڙا 2016ع ۾
ڄام جوڻو ٻيون
ڄام تغلق شاھ جوڻو (ٻيو) جڏهن سنڌ ۾ سمن جو راڄ هو تڏهن ڄام فتح خان جي وفات کان ٽي ڏينهن اڳ، پنهنجي ڀاءُ ڄام جوڻي (ثاني) کي ”تغلق“ جي لقب سان حڪومت لاءِ نامزد ڪيو.
تفصيلي تعارف
ڄام تغلق ٺٽِي ۾ سنڌ جي سلطان بنجڻ بعد ملڪ جي سرحدن جو دورو ڪيو. امن امان کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ هن پنهنجن ڀائرن کي بکر ۽ سيوهڻ طرف روانو ڪيو. هڪ موقعي تي ٻروچن جي فساد ۽ فتني کي ختم ڪرڻ لاءِ ڄام تغلق پنهنجي سر بکر طرف روانو ٿيو. ڄام جي حڪمت تحت ملڪ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾، هر هڪ پرڳڻي جي حدن ۾ ٿاڻا قائم ڪيا ويا. سندس دور ۾ ”ڪلان ڪوٽ“ جي قلعي جي اڏاوت شروع ٿي، جا سندس موت بعد به جاري رهي. ڄام تغلق جي زماني ۾ سنڌ ۽ گجرات جا تعلقات اڃا به وڌيڪ مستحڪم ٿيا. سيد حسام الدين راشدي ان متعلق لکي ٿو:
”ڄام جوڻو ان وقت اندروني اختلافن سبب پريشان ۽ ٻاهرين مدد جو خواهان هيو... مولانا محمد صديق ملتاني، ڄام جوڻي جو پير هو. هن کيس مشورو ڏنو ته پنهنجيون نياڻيون گجرات ۾ پرڻائي...... هڪ سلطان محمد سان ٻي قطب عالم جي فرزند شاه عالم سان...... انهيءَ سڱابنديءَ مان کيس سياسي فائدو ۽ تقويت مدنظر هئي.......“
هن فيصلي بعد ڄام پنهنجيون نياڻيون مولانا محمد صديق ملتاني ۽ ڄام خير الدين ۽ ڄام صلاح الدين (ڄام جوڻي جا پٽ) جي جميعت ۾ گجرات موڪليون. بي بي مغليءَ جو نڪاح سلطان محمد سان ٿيو. سلطان محمد کي هن گهر مان سن 1445ع ۾ هڪ پٽ ڄائو، جو اڳتي هلي گجرات جي تاريخ ۾ سلطان محمود بيگڙي جي نالي سان مشهور ٿيو. جڏهن ته ڄام جي ٻي نياڻي بيبي مرڪي قطب عالم جي پٽ شاه عالم (1414-1475ع) جي عقد ۾ آئي.
ڄام جوڻو ان وقت اندروني پريشانين کان علاوه بيروني جارحيت جي فڪر ۾ پڻ دامنگير هو. وچ ايشيا ۾ قنڌار جا منگول ابتدائي دور ۾ سمن سلطانن جا سهڪاري رهيا هئا، ليڪن ڄام جوڻي جي زماني ۾ انهن سنڌ کي پنهنجي تابع بنائڻ چاهيو ٿي. ان پس منظر ۾ سنڌ ۽ گجرات کي اڃا به وڌيڪ ويجهو آڻڻ لاءِ، ڄام جوڻي ان قسم جي سڱابندي ڪئي ڏسجي ٿي. هن زماني ۾ ملتان ۾ شيخ يوسف، دهلي سلطنت کان قطع تعلق ڪيو. اڳتي هلي لانگاهن هن شيخ کي شهيد ڪري پنهنجي سلطنت جو اعلان ڪيو. سن 1451ع ۾ لوڌي گهراڻي دهلي سلطنت تي قبضو ڪيو. ياد رهي ته دهلي سلطنت جو هي آخري گهراڻو هو. بعد ۾ بابر، لوڌين جو خاتمو ڪري مغل شهنشاهت جو بنياد رکيو. ڄام جوڻي ڊگهي حڪومت بعد وفات ڪئي. تڏهن سندس لاش گجرات ۾ ”ملڪ ڳوٺ“ ڏي روانو ڪيو ويو. هي ڳوٺ ڄام جي پٽن آباد ڪيو. جڏهن هو ملتاني بزرگ سان گڏ اوڏي ويا هئا، هتي سندن محل ۽ ماڙيون توڙي جاگيرون هيون. ڄام تغلق تاريخ جنت السنڌ مطابق سمن جي گھراڻي جو حاڪم ھيو. ڄام فتح خان 15 ورهيه ڪاميابيءَ سان حڪومت ڪري وفات ڪئي. وفات کان 3 ڏينهن اڳ، پنهنجي ڀاءُ تغلق کي جانشين ڪري ويو ڄام تغلق بن سڪندر کي شڪار جو گهڻو شوق هو. بکر ۽ سيوهڻ جي انتظام جون واڳون پنهنجن ڀائرن جي هٿن ۾ ڏيئي ڇڏيائين. امير تيمور جي موٽي وڃڻ کان پوءِ سڄي هندستان اندر طوائف الملوڪيءَ جو دؤر هو. سمن جي حڪومت جون واڳون ۽ حدون اٻاوڙي تائين هيون. اڳتي ملتان جي لانگاهه سلطانن جي حڪومت هئي.(1) ڄام تغلق جي ڏينهن ۾ بکر جي بلوچن بغاوت ڪئي، مگر  ڄام بکر ۽ سيوهڻ ۾ انتظام رکڻ ۾ ڪامياب ٿيو. هن ڪلان ڪوٽ تي ’تغلق آباد‘ نالو رکي قلعي جو ڪم شروع ڪرايو، جو سندس ڏينهن ۾ اڻپورو رهجي ويو. مڪران، جهالاوان ۽ ڪڇيءَ جا جدغال، جي پهريائين سومرن جي سرداريءَ جي ماتحت هئا، سي سومرن کان پوءِ سمن کي سردار سمجهڻ لڳا. سمن خلاف مير عمر ميرواڙي براهوئيءَ جهالاوان ۾ بغاوت جو جهنڊو بلند ڪيو. خاران جي نوشيرواني ملڪن به مير عمر جو طرف ورتو. سمن شڪست کاڌي. براهوئي طاقت جون حدون پهريون گهمرو مشڪي ۽ ڪولواه تائين پکڙجي ويون. مير جلال خان جي اولاد مان رندن جي سردار مير شهڪ، ڪڇيءَ جي گولا قوم کي شڪست ڏيئي، سمن کان سيوي، ڍاڍر، جهل، حب، ناڙي، پوه، موه، گاج ۽ ڌڙي ڀنر جا پرڳڻا فتح ڪيا ۽ پوءِ بلوچن جي ٻن مشهور قبيلن، رند ۽ لاشار، عيسوي 15 صديءَ ۾ ڪڇيءَ جي ميدان ۾ بيٺڪون وڌيون. سيوي ۽ ڍاڍر رندن جا تختگاه شهر سڏجڻ لڳا ۽ گنج آبه کي لاشارين تختگاه مقرر ڪيو. مير شهڪ جي وفات کان پوءِ سيوي ۽ ڍاڍر سندس پٽ مير چاڪر خان رند جي قبضي هيٺ اچي ويا. ستت گوهر جتڻيءَ جي سوال ڪري، مير گهرام خان لاشاريءَ ۽ رند جي سردار مير چاڪر خان جي پاڻ ۾ ٽيهن ورهين واري ويڙهه شروع ٿي. هن جنگ ۾ جيسلمير جي ڀاٽين، ملتان جي ناهرن ۽ سمن لاشارين جو طرف ورتو ۽ قنڌار جي حاڪم امير ذوالنون ارغون رندن جو طرف ورتو. لاشارين شڪست کاڌي ۽ منجهانئن گهڻائي لاشاري لڏي سنڌ ۾ رهڻ لڳا. مير ابوبڪر لاشاري گجرات جي شهر پالنپور ڏانهن هجرت ڪري ويو.
وفات
ڄام جوڻو سنڌ ۾ فوت ٿيو. سندس لاش گجرات ۾ دفن ٿيو. اهي ٻئي شهزاديون وفات بعد احمد آباد جي لڳ پنهنجي والد ڄام جوڻي جي مقبري ۾ دفن ٿيون. اهو مقبرو پراڻيءَ اساول ۾ سابرمتي نديءَ جي ڪناري تي قطب پور جي قريب آهي. ٻنهي شهزادين جون قبرون اڃا تائين موجود آهن. بيبي مغليءَ جي قبر سفيد سنگ مرمر جي آهي ۽ بيبي مرڪيءَ جو مرقد سياه سنگ مرمر جو آهي. .
گني بسائو
گني بسائو اولھ آفريڪا جي گني ريجن ۾ واقع ھڪ ملڪ آھي جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف گني بسائو آھي. ملڪ جي پکيڙ 36125 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جون سرحدون اتر ۾ سينيگال سان، ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ گني سان ملن ٿيون. ھي ملڪ ڪنھن وقت ڪابو جي بادشاھت ۽ مالي جي سلطنت جو حصو ھيو. بعد ۾ ان تي پورچوگال قبضو ڪري ڪالوني بڻائي ڇڏيو جنھن کان 1973ع ۾ آزادي حاصل ڪيائين جنھن کي پورچوگال 1974 ۾ تسليم ڪيو. ملڪ جو گادي جو ھنڌ بسائو آھي. گني ملڪ جھڙو ساڳيو نالو ھجڻ ڪري مونجھاري کان بچڻ لاء ھن ملڪ جي نالي ۾ بسائو نالو پڻ شامل ڪيو ويو ملڪ جي نئين صدر جو نالو عمرو سسوڪو ايمبالو جيڪو 29 ڊسمبر 2019 جي اليڪشن ۾ چونڊجي آيو. ملڪ جي سرڪاري ٻولي پورچوگيزي ٻولي آھي جيڪا ملڪ جي 2 سيڪڙو ماڻھن جي ٻولي آھي.
تاريخ
شروع ۾ پورچوگيزن سامونڊي ڪنارو ۽ ندي جا پاسا قبضي ھيٺ آندا جتي سورھين صدي عيسويءَ ۾ انھن واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون. انھن اندروني علائقن کي اوڻويھين صديءَ تائين جاچڻ جي ڪوشش ڪانه ڪئي. مقامي حاڪمن زميني واپار پنھنجي قبضي ۾ رکيو ۽ غلامن جي ڪاروبار مان خوشحالي ماڻي. انھن يورپين کي اندر اچڻ جي اجازت ڪانه ڏني 1790 واري ڏھاڪي ۾ برطانيا گني بسائو جي سامونڊي ڪناري کان ڪجھ فاصلي تي بولما ٻيٽ تي تي پير ڄمائڻ جي ڪوشش ڪئي پر اوڻويھين صديءَ ۾ بسائو کي پوري طرح محفوظ ڪري ڀر وارن علائقن تي دعويدار ٿيو. گني بسائو جي جنگ آزادي 1956ع ۾ پارٽيڊو آفريڪنو ڊا انڊپينڊشا ڊا گني اي ڪيپ ورڊي (PAIGC ), نالي پارٽي املڪار ڪئبرال جي قيادت ۾ شروع ڪئي جنھن آھستي آھستي گني بسائو ۾ پنھنجي طاقت ۾ اضافو ڪيو ان پارٽيءَ گوريلا جنگ جي بدران پنھنجي فوجي ڪنٽرول ۾ اضافو آندو ۽ وڏي علائقي تي قبضو ڪيو. ان پارٽي کي ڪيوبا ، سوويت يونين ، چين ۽ آفريڪا جي کاٻي ڌر وارن ملڪن کان ھٿيارن جي وڏي پيماني تي رسد ٿي رھي ھئي ڪيوبا آزادي لاء جدوجهد ڪندڙ ان پارٽيءَ کي ماھر توپچي، ڊاڪٽر، ۽ ٽيڪنيشن پڻ فراھم ڪيا PAIGC ھوائي حملن کي روڪڻ لاء  جھاز ڪرائيندڙ مھارت پڻ حاصل ڪري چڪي ھئي. 1973ع ۾ ڪئبرال جي قتل وقت ان پارٽيءَ جو ملڪ جي ڪيترن ئي حصن تي ڪنٽرول ھيو
24 سيپٽمبر 1973ع تي گني بسائو جي آزاديءَ جو اعلان ڪيو ويو. جنھن ڪري ان ئي تاريخ تي ملڪ جي آزادي جو جشن ڪيو ويندو آهي ۽ ملڪ م عام موڪل ڪئي ويندي آهي 25 اپريل 1974ع تي لزبن ۾ سوشلزم جي حمايت واري فوجي بغاوت ڪئي وئي جنھن سان ايسٽاڊو نووو جي حڪومت جي تختو اونڌو ڪيو ويو جنھن بعد پورچوگال گني بسائو جي آزاديءَ کي تسليم ڪري ڇڏيو
ايملڪار ڪئبرال جو ڀاءُ ۽ پارٽي جو شريڪ باني لوئس ڪئبرال ملڪ جو پھريون صدر بڻيو. نئين حڪومت جي فوج پورچوگيزين جي حمايت ۾ حريت پسن گوريلن سان جنگ ڪندڙن کي مارڻ شروع ڪيو جيڪي بچا آھي پورچوگال ۽ ٻين ملڪن ڏانھن ڀڄي ويا 1984ع تائين ملڪ کي انقلابي ڪائونسل ڪنٽرول ڪيو. 1994ع ۾ پھريون دفعو ڪثيرالجماعت چونڊون ٿيون. مئي 1998 ۾ ھٿياربند بغاوت ڪر کنيو جنھن ڪري گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي جنھن سان جون 1999 ۾ صدر گھر ڀيڙو ٿي ويو 2000 ۾ وري چونڊون ٿيون ڪمبا آئيلا ملڪ جو صدر چونڊجي ويو سيپٽمبر 2003 ۾ فوجي بغاوت بعد صدر آئلا گرفتار ڪيو ويو 2004 جي مارچ ۾ نيٺ وري چونڊون ٿيون پر آڪٽوبر ۾ فوج اندر بغاوت ٿي جنھن ۾ فوجي سربراھ مارجي ويو. آئلا جي برطرفي بعد جون 2005 ۾ صدارتي چونڊون ٿيون جن ۾ اڳوڻو صدر جوئو برنارڊو وائيرا چونڊون کٽي ويو ۽ مقابلي ۾  ھارائندڙ ملام بڪائي سنھا بسائو سميت ٻن تڪن ۾ ڌانڌلي جا الزام لڳائي نتيجا تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو نومبر 2008 جي پارلياماني چونڊن ۾  PAIGC 100 مان 67 سيٽون کٽيون پھرين مارچ 2009 تي جوائنٽ چيف آف اسٽاف جنرل بتيستا ٽيگمي نا وائي بم ڌماڪي ۾ مارجي ويو ۽ ٻئي ڏينھن 2 مارچ تي ان جي انتقام ۾ فوجين جي ھڪ جٿي وائيرا کي قتل ڪري ڇڏيو جنھن سان ملڪ ۾ پرتشدد ڪاروايون شروع ٿي ويون فوج آئين جي پاسداري جو واعدو ڪيو ۽ نيشنل اسيمبلي جي اسپيڪر رائمنڊو پيريئرا کي نئين صدر جي چونڊ تائين عبوري صدر بڻايو ويو. 28 جون 2009 تي صدارتي چونڊون ٿيون جن ۾ مالام بڪائي سنھا صدر چونڊجي آيو. 9 جنوري 2012 صدر سنھا ذيابيطس جي مرض جي پيچيدگين ڪري فوت ٿي ويو ۽ پيريئرا کي ٻيھر عبوري صدر بڻايو ويو. 12 اپريل 2012 تي فوج بغاوت ڪري پيريئرا کي ۽ صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺندڙ آھن اميدوارن کي گرفتار ڪيو اڳوڻي وائيس چيف آف اسٽاف جنرل مامودو توري ڪروما اقتدار تي قابض ٿي مخالفن سان ڳالھيون ٻولھيون شروع ڪيون
جاگرافي
گني بسائو جي اتر ۾ سينيگال، ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ گني ۽ اولھ ۾ اينٽلاٽڪ سمنڊ واقع آهي. ان جي پکيڙ 36125 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ماپ ۾ ھي ملڪ بيلجيئم ۽ تائيوان کان وڏو آهي. ھن ملڪ جو سڀ کان مٿاھون مقام سمنڊ جي سطح کان 300 ميٽرن جي بلندي تي آھي. اتي مون سون جھڙي برساتي موسم رھندي آھي. ان جي ساحلي پٽي ۾ گپ ۽ گني جي تمر جا ٻيلا واقع آھن. ھتان جي موسم اڪثر ھلڪي گرم ھوندي آھي ۽ سراسري 26.3 سيٽي گريڊ تائين ھوندي آھي
معيشيت
گني بسائو جي ڊي پي جي واري في ڪس آمدني جي لحاظ کان دنيا جي غريب ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو. جن ملڪ جي انساني ترقي جو اشاريو پوري دنيا جي ملڪن ۾ سڀ کان گھٽ آھي. ملڪ جي ٻہ ڀاڱي ٽي آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذاري ٿي. ملڪ جي معيشت زرعي آھي. ملڪ جي برآمدن ۾ مڇي، کاڄا، مڱيرا شامل آهن.
وجد
وجد - وجدان __(Intuition)
”وجد“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”جذبو“ يا ”بيخوديءَ جي حالت“. جڏهن ڪو صوفي بزرگ يا الله جو نيڪ ٻانهو، خدا جي بندگيءَ ۽ ذڪر ۾ مشغول هوندوآهي، تڏهن اُن ۾ اهڙو ته غرق ٿي ويندو آهي؛ جو کيس دنيا جي ڪنهن به شيءَ جي ڄاڻ نه رهندي آهي. اُنهي مستيءَ جي حالت ۾ اچي هو جهولڻ ۽ جهومڻ لڳندو آهي. اُن وقت کيس رب جي ذات کان سواءِ ٻي ڪابه شيءَ ڏسڻ ۾ نه ايندي آهي. انهيءَ حالت ۾ سندس زبان مان رڳو ”تون ئي تون“ ۽ ”الله! الله!“ جو آواز ئي اُڌما کائي پيو ٻاهر نڪرندو آهي. اهڙي حالت کي ”وجد“ چئبو آهي ۽ وجدان، رباني اثر هيٺ شاعريءَ ڪندڙ شاعرن لاءِ ڪم ايندو آهي. وجدان وارو شعر تصوف جي اثر سان ڀرپور هوندو آهي ۽ شاعر مستيءَ ۾ اچي وجد جو شعلو ڀڙڪائيندو آهي.
جٽ لينڊ لائينز
جٽ لينڊ لائينز ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي جمشيد ڪوارٽرز سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ ايبيسينا لائينز ۽ اتر ۾ پي اي سي ايڇ ايس ٽو ۽ اولھ ۾ جمشيد ڪوارٽرز ۽ ڏکڻ ۾ صدر واقع آهي. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي جٽ لائينز جي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 8 ھيو. 2013 ۾ ان کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ڳتيل آبادي واري آھي جنھن ۾ بيترتيب گھٽيون ظاھر ڪن ٿيون تہ ان جي آباد ٿيڻ وقت شھري منصوبابندي جي اصولن کو خيال نہ ڪيو ويو. ھن ڪالوني ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي آصف اعظم چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي جاويد احمد چونڊجي آيا. ٻنھي جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي ھتي گورنمينٽ بوائز سيڪنڊري اسڪول جٽ لينڊ لائينز، برگيڊ ٿاڻو، مدينه روڊ، حسن علي جعفري روڊ ، جٽ لينڊ لائينز بازار، ڪراچي پارسي انسٽيٽيوٽ، چاليس ڪا گرائونڊ، واٽر ٽنڪي گرائونڊ، شاھد شھيد گرائونڊ، موسا گرائونڊ، ڇوٽو ڪا گرائونڊ مدني عيدگاهه گرائونڊ واقع آھن.
جمهوريا ڪانگو
ڪانگو جي ريپبلڪ ھڪ آفريڪي ملڪ آھي جنھن کي ڪانگو-برازويل يا جمهوريه ڪانگو پڻ چوندا آهن ھي ملڪ وچ آفريڪا م اولھندي سامونڊي ڪناري لڳ واقع آهي.. سن جون سرحدون اولھ ۾ گيبون سان، اتر-اولھ ۾ ڪيمرون، اتر-اوڀر ۾ جمھوري وچ آفريڪا سان، ڏکڻ-اوڀر ۾ ڪانگو جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ ۽ ڏکڻ ۾ انگولا جي بيروني خطي ڪيبندا سان ۽ ڏکڻ-اوڀر ۾ اينٽلاٽڪ سمنڊ سان ملن ٿيون.
تاريخ
ٽي ھزار سال اڳ ھن خطي ۾ بانٽو ڳالھائيندڙ قبيلن جو غلبو ٿيو جن درياء ڪانگو ذريعي واپار شروع ڪيو. ھي ملڪ آزادي کان اڳ فرانس جي قبضي ھيٺ ھيو 28 نومبر 1958ع ۾ ڪانگو جي ريپبلڪ وجود ۾ آئي پر ملڪ کي فرانس کان آزادي 1960ع ۾ ملي. 1969ع کان 1992ع تائين ھي رياست ڪميونسٽ رھي ۽ ان جو نالو پيپلز ريپبلڪ آف ڪانگو ھيو. 1992 کان پوءِ ھتي ڪثير جماعتي چونڊون ٿيون. 1997 ۾ ھتي جي چونڊيل حڪومت کي ختم ڪيو ويو
دادا جشن واسواڻي
دادا جشن واسواڻي جو پورو نالو دادا جشن پھلاج راء واسواڻي (Dada J.P. Vaswani) ھيو. پاڻ ناميارو روحاني عالم ھيو. 2 آگسٽ 1918ع تي حيدرآباد ۾ شري پھلاج راء جي گھر ۾ پيدا ٿيو. سندس امڙ جو نالو ڪرشنا ديوي ھو. ھي بچپن کان ذھين ھيو۽ 13 سالن جي ڄمار ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين. ھن ايم ايس سي فرسٽ ڪلاس ۾ ڪرڻ کانپوءِ ڪاليج ۾ فيلو جي حيثيت سان فرض سرانجام ڏيڻ لڳو. ايم ايس سي دوران ھن وي.رامن سائنسدان جي ايڪسري تي وڌيڪ کوجنا ڪئي. صوفياڻي طبيعت ھئڻ ڪري 1950 کان وٺي "ساڌو ٽي.ايل واسواڻي"(ٿانور داس ليلارام واسواڻي) جي صحبت ۾ رھيو ۽ ان کان روحانيت جو گيان حاصل ڪيائين.ورهاڱي کان پوءِ تاريخ 16 نومبر 1948 ڌاري پنھنجي خاندان سميت هندوستان لڏي ويو جتي پھرين بمبئي ۾ رھيو پوء 1949 ۾ پوني لڏي ويو. پوني شهر ۾ پنهنجو سينٽر قائم ڪيائين جتان روحاني ۽ سماجي سرگرميون ڪندو رهيو.دادا جشن واسواڻي ڏيڍ سئو کن ڪتاب به لکيا.ھي لطيف جو پارکو ۽سنڌ ٻوليءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ ھيو پاڻ برک ليکڪ ھيو سندس ھڪ مقالي دي اسٽوري آف دي سمپل مين  تي آمريڪا جي انٽرنيشنل اڪيڊمي کيس ايم فل جي اعزازي ڊگري ڏني. ساڌو واسواڻيءَ جي حڪم تي سينٽ ميران ڪاليج جو پرنسپال ٿيو جتي رنگ ۽نسل کان مٿاھون ٿي انسان دوستي جو درس ڏنائين.
1961 ۾ ڀارت ۾ آيل ٻوڏ ۾ متاثر ٿيلن جي ھن ڏاڍي مدد ڪئي. شاعري ۾ ھن جو تخلص انجلي پن ھيو.پوني ۾ ساڌو ٽي ايل واسواڻي ٽرسٽ جو سنڀاليندڙ ھيو. 2005 ۾ 56 سالن بعد سنڌ جي ياترا ڪيائين ۽ سن ياترا کي ڪرشن ڪماري سان گڏجي وطن جي وڻن ڏي جو عنوان ڏيندي ڪتابي صورت ڏنائين.مشھور ڪھاڻيڪار ريٽا شهاڻيءَ ھن جي زندگيءَ تي ھڪ ڪتاب جڏھن پرين ڪري ٿو پنڌ  جي عنوان سان لکي 2008 ۾ ڇپايو. دادا جا شاعري تي ڪافي ڪتاب لکيا جن مان نوري گرنٿ ھڪ ذخيم ڪتاب آهي. پاڻ سڄي دنيا ۾ سنڌيت جي سفير طور سڃاتو ويندو هيو. 12 جُولاءِ 2018 پوني ۾ وفات ڪيائين.
خدمتون
ھن حيدرآباد شھر ۾ ميرا موومينٽ ايجوڪيشن نالي ادارو قائم ڪيو جنھن تحت ھيرآباد، حيدرآباد ۾ سينٽ ميران اسڪول قائم ٿيو.ھن جو ميران يونيورسٽي جو خواب ورھاڱي سبب پورو ٿي نہ سگھيو.1962 ۾ ھن پوني ۾ ميران ڪاليج فار گرلس کوليو.
حوالا
زمرو:1918ع جون پيدائشون زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:سنڌي ماڻھو
راجا رفيق پنهور
زندگي جو احوال
رجا رفيق جو پورو نالو رفيق احمد پنهور آهي. هيءُ سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو ۾ 30 مارچ 1972ع ۾ دادو شهر لڳ ڳوٺ آدم پنهور ۾ پيدا ٿيو. راجا رفيق جي پيءُ نالو محمد صديق پنهور آهي.
فني سفر
هن فني سفر اسٽيج ڊرامن کان شروع ڪيو. هيءُ ڀلوڙ اسٽيج ۽ ٽي وي اداڪار آهي. هن ڪيترن ئي اسٽيج ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ اداڪاري ڪئي آهي. هن جا ڳڻپ جوڳا ڊراما ڪڏهن ته ملندا سين ۽ ڪارو سج آهن جن ۾ هن اداڪاري ڪئي. ٻئي ڊراما ڪي ٽي اين نجي چينل تان ٽيليڪاسٽ ٿيا. هن سنڌ ٽي وي جي ڊرامن ۾ پڻ اداڪاري ڪئي آهي.
حوالا
زمرو:اداڪار زمرو:سنڌي ماڻھو
گلشير پنهور
گلشير پنهور (انگريزي:Gulsher Panhwar) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ ۽ انگريزي ٻوليءَ جو ليکڪ ۽ سماج سڌارڪ آهي.
زندگي جو احوال
گلشير پنهور 24 آڪٽوبر 1969ع تي خدا بخش پنهور جي گهر ۾ ڳوٺ دلاور پنهور، جوهي تعلقو، دادو ضلعو ،سنڌ ۾ جنم ورتو.
تعليم ۽ عملي زندگي
گلشير پنهور پرائمري تعليم ڳورنمينٽ پرائمري اسڪول ڳوٺ شهمير گاڏهي مان 1980ع ۾ پاس ڪئي. هن مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان 1987ع ۾ پاس ڪيو. هن انٽر جو امتحان استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو منجهان 1991ع ۾ پاس ڪيو. پنهور پوء پرائيويٽ طور تعليم حاصل ڪئي. هن بي اي جي ڊگري 1995ع ۾ ۽ ايم اي اڪنامڪس ۾ ڊگري 2005ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪئي. هن بي ايڊ جي ڊگري 2000ع ۾ ۽ ايم ايڊ جي ڊگري2007ع ۾ علامه اقبال اوپن يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.
علم ۽ ادب
گلشير پنهور 1989ع ۾ پرائيمري استاد مقرر ٿيو ۽ علمي خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو آهي. هن لکڻ جي شروعات 2003ع ۾ ڪئي. هن سنڌي توڙي انگريزي ۾ ڪيترائي ئي مضمون لکيا آهن جيڪي سنڌي ۽ انگريزي ٻوليءَ جي اهم اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. سندس مضمون ايڪسپريس ٽربيون، ڊان، دي نيشن ۽ ٻين ڪيترين اخبارن ۾ ڇپجن ٿا. هن تعليمي ماهر طور اسلام آباد ، مراڪش ۽ سينيگال ملڪن ۾ منعقد سيمينارن ۾ شرڪت ڪئي آهي. سماج سڌارڪ طور به ڪم ڪندو رهيو آهي ۽ ڪيترين ئي سماجي تنظيمن سان سلهاڙيل رهيو آهي.
حوالا
زمرو:ليکڪ زمرو:دادو ضلعو
12 سيپٽمبر
12 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 255 هون (ليپ سال 256 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 110 ڏينهن (ليپ سال 111 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
براھماڻي ٻرا
''براهماڻي ٻُرا هڪ روايت موجب اصل ۾ برفت قبيلي جي شاخ آهن ۽ آڳاٽي وقت ۾ سنڌ جي بارڻ علائقي مان لس ٻيلي ۾ اچي آباد ٿيا. سندن شجرو مٿي ”آري بدي“ سان هن طرح ملي ٿو. آري بدو پٽ عيسب جو، جنهن کي ٻه پٽ ٿيا، ٻُرو ۽ دودو. دودي کي 5 پٽ ٿيا، جن جو اولاد جدا جدا پاڙن سان سڏجي ٿو. عيسب جي پُٽ، ٻُري جو پٽ موسو، تنهن جو پٽ ٻُرو، جنهن کي 3 پٽ ٿيا: واڳو، پيروز، ڀوئو. واڳوءَ جو اولاد بارڻ ۾ رهي ٿو. ڀوئي جو پٽ مُبو، تنهن کي مير نالي پٽ ٿيو. پيروز جو پٽ سُکيو، تنهن جو پٽ نِندو، نندو ۽ ناڙي، جن جون ماهيون ”کر پڏان“ ۾ آهن، سي براهماڻي ٻُرن جا وڏا آهن. نندي جو پٽ براهم ٿيو، جيڪو 1100 هه/ 1688ع ۾ شاهه بلاول جو خليفو هو ۽ اتي ئي مدفون آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي قبيلا
ڄام سڪندرشاھ ٻيو
ڄام سڪندر شاهه (ٻيو) انگريزي (Jam Sikander Shah-II) سنڌ ۾ سمن جو راڄ جي دور ۾ حڪمران هو. هن کي ڄام محمد عرف ڄام انڙ به سڏيو ويو آهي. ڄام سڪندر ثاني ڏيڍ سال سنڌ تي حڪومت ڪئي. جنت السنڌ مطابق :ڄام تغلق کان پوءِ سندس پٽ ڄام سڪندر گاديءَ تي ويٺو، جو اڃ صغير هو. سندس ڏينهن ۾ سيوهڻ ۽ بکر جي صوبيدارن بغاوت ڪئي. هو لشڪر وٺي بکر ڏانهن روانو ٿيا. سندس هڪڙي عزيز، جو سندس دربان هو ۽ مبارڪ خان سڏبو هو، جنهن اڳين ڄامن جي ڏينهن ۾ بهادريءَ جا ڪارناما ڪيا، سو پاڻ کي حاڪم سڏائڻ لڳو، مگر ٽن ڏينهن اندر لوڌجي ويو. ڄام سڪندر پنهنجي نائبن سان ڳالهيون ڪري ساموئيءَ موٽيو ۽ ڏيڍ سال حڪومت ڪري وفات ڪيائين.
تفصيلي تعارف
جڏهن اقتدار جي مسند تي ويٺو، تڏهن اڃا ننڍي عمر جو هو. ان ڪري بکر ۽ سيوستان جي مقامي حاڪمن سندس خلاف بغاوت ڪئي. هي اطلاع ملندي ڄام سڪندر ڪثير لشڪر سان بکر طرف روانو ٿيو. اڃا مس نصر پور پهتو ته پٺيان کيس مبارڪ خان جي شورش جو اطلاع پهتو، جنهن صورت ۾ تختگاه جا امير ۽ عوام، ڄام سڪندر سان ڳانڍاپيل هئا، ان ڪري ٽن ڏينهن بعد مبارڪ خان کي اقتدار تان هٽايو ويو. بهرحال، ٺٽي جي غير يقيني صورتحال سبب ڄام سڪندر – بکر ۽ سيوهڻ جي عملدارن سان صلح ڪيو. ڄام سڪندر جي حڪم تي مئنگلور ڪاٺياواڙ جي عالم مولانا علاؤالدين هڪ عربي درسي ڪتاب ”شمہ في الميزان“ جي آسان شرح ”الزبدة“ جي نالي سان تيار ڪئي ۽ ان کي ڄام جي نالي منسوب ڪيائين. هي انتساب هن ريت هو: مون کي اهڙي هڪ هستي چيو، جنهن جي انڪار جي مون کي طاقت ناهي – جنهن جي فضيلت جا موافق توڙي مخالف قائل آهن ۽ جو به سندس کماحقه مدح جو خيال ڪري، تنهن کي جڳائي ته سندس حاسدن ۽ دشمنن جي ڪدورت کان ڪناره ڪشي ڪري، تاڪه ٻين لاءِ حقيقت واضح ٿئي ۽ اهو آهي وڏو حاڪم، علم ۽ حلم، سخا ۽ ڪرم جو صاحب محمد عرف انڙ پٽ فتح خان پٽ صدرالدين پٽ توڳاچي پٽ ڄام [جوڻو]. شال سدائين سندس ذاتي خوبين سان توفيق حال هجي ۽ (ڌڻي جي) مدد سهارو هجي. ڄام هي ڪتاب پوءِ گهڻي عرصي تائين سنڌ ۽ گجرات جي نصاب ۾ شامل رهيو. هن ڄام جي دور ۾ تعمير ٿيل ڪجهه کوهن تان پڪيون سرون مليون آهن، جن تي سنڌي گاڏڙ سرائڪي ڪتبا مليا آهن. انهن جو ذڪر اڳتي ايندو.