cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فارس صوبو
جاگرافي
فارس ايران جو ڏاکڻيون صوبو آھي. ھن جي اولھ ۾ بوشھر صوبو، ڏکڻ ۾ ھرمزگان صوبو، ڏکڻ م ڪرمان ۽ يزد صوبا ۽ اتر اولھ ۾ بوير و احمد صوبو آھي. ھن صوبي ۾ ھيٺيان شھرستان (Counties) آھن: آبادھ، سروستان، جھرم، اقليد، رستم، استھبان، داراب، نيريز، بوانات، لارستان، قير و ڪارزين، خومبيد، لامرد، ڪازرون، فسا، فيروزآباد، زرين دشت، ممسني، شيراز، موودشت، سپيدان، ارسنجان، پاسارگاد، ڪوار، خنج، فرشبند، گراش، خرامہ، مھر.
آبھوا ۽ جھنگلي جيوت
آبھوا جي لحاظ کان فارس صوبي کي ٽن حصن ۾ ورھائي سگھجي ٿو: پھريون اتر ۽ اتر اولھ پاسي وارو جابلو علائقو جنھن ۾ سياري ۾ وچٿري سردي پوي ٿي ۽ اونھاري ۾ ھلڪي گرمي پوي ٿي. ٻيو مرڪزي علائقو جنھن ۾ سياري ۾ ھلڪي برسات پوي ٿي ۽ اونھارو خشڪ ۽ گرم رھندو آھي. ٽيون ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر وارو علائقو جيڪو سياري ۾ سرد ۽ اونھاري ۾ گرم رھندو آھي. شيراز شھر جوساليانو سراسري گرميءَ جو درجو 16.80C آھي.
مختلف آبھوائن ۽ موسمي ڦيرڦار جي ڪري ھتي مختلف قسمن جا گاھ، ٻوٽا، جانور ۽ پکي پکڻ ملن ٿا. ان کان علاوھ ڪيترن ئي قسمن جا پکي ٿڌن علائقن کان ھجرت ڪري ھتي اچن ٿا. ھتان جي مقامي جانورن ۾ غزال، جھنگلي ٻڪريون، رڍون ۽ ڪيترن ئي قسمن جا پکي شامل آھن. ماضيءَ ۾ ھتي فارسي شينھن بہ رھندا ھئا.
رنگ ۽ نسل
ھتي جا اڪثر ماڻھو فارسي نسل سان واسظو رکن ٿا جن ۾ لارستاني (Laristani) ۽ بصري (Basseri) لوڪ شامل آھي. ھتان جي اقليتي قومن ۽ قبيلن ۾ قشقائي (Qashqai)، لر (Lurs)، عرب، ترڪ، جارجيائي (Georgians) ۽ ڪرڪاساسي (Circassians) لوڪ شامل آھن.
تاريخي طور تي فارس صوبو ڪيترن ئي بادشاھن ۽ مختلف نسلن جي ماڻھن جو مسڪن رھيو آھي پر ھتان جي پراڻن قبيلن جا ماڻھو پنھنجي قديم ريتن، رسمن، پوشاڪ ۽ رھڻي ڪرڻيءَ کي زندھ رکندا پيا اچن. انھن قبيلن ۾ ممسني (Mamasani)، لر (Lurs)، خمسہ (Khamseh) ۽ Kohkiluyeh شامل آھن. ھتي ڪرد قوم جا بہ ڪجھ قبيلا آباد آھن. ھتان جي مختلف قبيلن جي ٿَقافت ۽ ريتن رسمن مان لطف اندوز ٿيڻ لاءِ ڪيترائي سياح ھر سال ھي صوبو گھمڻ اچن ٿا. ھن صوبي ۾ ڪيترائي قديم آثار پڻ موجود آھن جيڪي پڻ سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿا.
معيشيت
فارس جي معيشيت جو گھڻو دارومدار زراعت تي آھي. ھتان جي مکيہ زرعي پيداوار ۾ اناج (ڪڻڪ ۽ جو)، کٽا ميوا، کجور، چيني چقندر ۽ ڪپھ شامل آھي. ھي صوبو پيٽروڪيميڪل جي سھوليتن ۾ مشھور آھي. ان کان علاوھ ھتي تيل صاف ڪرڻ جا ڪارخانا، ٽائر ٺاھڻ جا ڪارخانا، شگر ملون ۽ اليڪٽرانڪس جون صنعتون قائم آھن. ھتان جا قديم آثارن وارا ماڳ بہ دنيا ۾ مشھور آھن.
آمدورفت
شيراز جو ھوائي اڏو ھن صوبي جو وڏي ۾ وڏو ۽ ايران جو ٻيو نمبر وڏو ھوائي اڏو آھي. جھرم، لار ۽ لامرد ۾ بہ ھوائي اڏا موجود آھن جتان تھران، دبئي، شارجہ، بحرين ۽ ٻين شھرن ڏنھن ھوائي جھاز اڏامون ڀرين ٿا. شيراز جو شھر روڊ ۽ ريل وسيلي تھران ۽ ٻين ايراني شھرن سان ڳنڍيل آھي.
اعليٰ تعليم
ھن صوبي ۾ اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي جڳ مشھور يونيورسٽيون قائم آھن. انھن مان ھيٺيون يونيورسٽيون مشھور آھن:
شيراز يونيورسٽي، شيراز يونيورسٽي آف آرٽس، شيراز يونيورسٽي آف ميڊيڪل سائنسز، شيراز يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي، جھرم يونيورسٽي، جھرم يونيورسٽي آف ميڊيڪل سائنسز، فسا يونيورسٽي آف ميڊيڪل سائنسز، اسلامڪ آزاد يونيورسٽي آف شيراز ۽ اسلامڪ آزاد يونيورسٽي آف جھرم.
ھزارن جي فھرست
This is a list of all Wikipedia's articles on ھزارا:
پڻ ڏسو
زمرو:تاريخي وقت-پٽيون زمرو:صديون زمرو:ڏھائيون
ڪوميتاس
سوگومون سوگومونين ، [اي] مقرر ڪيل ۽ عام طور تي ڪوميتاس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، [ب] (آرمينيائي: Կոմիտաս ؛ 8 آڪٽوبر [او ايس 26 سيپٽمبر] 1869 - 22 آڪٽوبر 1935) هڪ آرمينيائي پادري ، ميوزڪولوجسٽ ، موسيقار ، آرينجر ، ڳائڻي ۽ چيمسٽر ، جيڪو آرمينيائي اسڪول جي موسيقي جو باني سمجهيو وڃي ٿو. [4] [7] هو اخلاقيات جي سائنس جي علمبردار مان هڪ آهي. [8] [9]
نن ageي عمر ۾ يتيم ٿي ويو ، ڪوميتس آرمينييا جي مذهبي مرڪز ايچيمادزين ڏانهن ويو ، جتي هن جيوورجين مدرسي ۾ تعليم حاصل ڪئي. 1895 ۾ ورڊاپٽ (عهديدار پادرين) جي حيثيت سان سندس تقرري جي پٺيان هن برلن جي فريڊرڪ وليم يونيورسٽي ۾ موسيقي جو اڀياس ڪيو. هن ان کان پوءِ ”قومي روايت جي تعمير لاءِ پنهنجي مغربي تربيت استعمال ڪئي“. [10] هن آرمينيائي لوڪ ميوزڪ جي 3 هزار کان وڌيڪ گڏ ڪيا ۽ نقل ڪيا ، اڌ کان وڌيڪ بعد ۾ ضايع ٿي ويا ۽ صرف 1،200 هاڻي باقي آهن. آرمينيائي لوڪ گانن کان علاوه ، هن ٻين ثقافتن ۾ پڻ دلچسپي ڏيکاري ۽ 1903 ۾ کرد ڪتب خاني جو عنوان پهريون کردش لوڪ گيتن جو پهريون مجموعو شايع ڪيو. هن جي ڪوئر ڪيترن ئي يورپ جي شهرن ۾ آرمينيائي موسيقي پيش ڪئي ، ڪلوا ڊيبيگي جي تعريف ڪندي ، ٻين جي وچ ۾ ڪوميٽس 1910 ۾ قسطنطنيه ۾ آباد ٿي Etchmiadzin تي الٽرا قدامت پسند پادری طرفان بدسلوڪي کان بچڻ ۽ آرمينيائي لوڪ موسيقي کي وسيع سامعين ڏانهن متعارف ڪرائڻ. هو آرمينيائي برادرين پاران وڏي پئماني تي جڙيو هو ، جڏهن ته ارشگ چوبنيان کيس ”آرمينيائي موسيقي جا بچاءُ“ سڏيو هو. [11]
آرمينيائي نسل کشي دوران - سوين آرمينيائي دانشورن سان گڏ - ڪوميتاس کي عثماني حڪومت پاران اپريل 1915 ۾ هڪ جيل ڪئمپ ۾ قيد ڪيو ويو. هن کي جلد ئي غير واضح حالتن ۾ آزاد ڪيو ويو ۽ ذهني خرابي محسوس ٿي ۽ پوسٽ اسٽراٽيمڪ اسٽريٽ ڊس آرڊر (پي ٽي ايس ڊي) جو سخت ڪيس ظاهر ٿيو. قسطنطنيه ۾ و hostيل دشمن ماحول ۽ وڏي پئماني تي آرمينيائي موت مارچ ۽ قتل عام جي اطلاعن جو هن تائين پھچڻ واري صورتحال ھن جي نازڪ دماغ کي وڌيڪ خراب ڪري ڇڏيو. هو پهرين 1919 ع تائين ترڪي جي فوجي هلندڙ اسپتال ۾ رکيو ويو ۽ پوءِ پيرس جي نفسياتي اسپتالن ۾ منتقل ڪيو ويو ، جتي هن پنهنجي زندگي جا آخري سال سخت تڪليف ۾ گذاريا. Komitas وڏي پئماني تي نسل ڪشي جي شهيد طور ڏٺو وڃي ٿو ۽ هن کي آرٽ ۾ آرمينيائي نسل کشي جي بنيادي علامتن مان هڪ سمجهيو ويو آهي. زمرو:1869ع جون پيدائشون زمرو:1935ع جون فوتگيون
مارڪيٽ (جڳھ)
مارڪيٽ جو مطلب اھڙي جاء جتي خريدار ۽ وڪرو ڪندڙ پاڻ ۾ شين جي مٽاسٽا لاءِ تعلق قائم ڪندا آھن.مارڪيٽ اھڙي جاء جو نالو آهي جتي ماڻھو روزانو مال يا شين جي خريد ۽ فروخت لاءِ گڏ ٿين. بازار جي اندر ٿيندڙ مجموعي خريد ۽ فروخت کي مارڪيٽ چئبو آهي. مارڪيٽ ھڪ ذريعي جو نالو آهي جنھن جي مدد سان خريدار وڪرو ڪندڙ شين ۽ خدمتن جي خريد ۽ فروخت لاء يا انھن جي مٽاسٽا لاءِ يا ڏيتي ليتيءَ لاءِ رابطو ڪندا آهن.مارڪيٽ ٻن قسمن جي ھوندي آھي : ھڪ اھا جيڪا ڪا جاء ھوندي آھي جتي دڪان وغيره ھوندا آھن ان کي مارڪيٽ پليس marketplace يا physical market  چون ٿا. ٻيو قسم مجازي مارڪيٽ virtual market آھي جنھن ۾ دڪانن واري مارڪيٽ نہ پر ڪاروبار جي پوزيشن کي ڏٺو ويندو آھي. اڄڪلھ ھن قسم جي مارڪيٽ انٽرنيٽ تي ھوندي آھي ۽ ان جو ڪاروبار آن لائين ٿي ڪيو ويندو آهي.
بنگال
''بنگال يا بنگالو جو اصل نالو ’بنگه’ يا ’ونگا‘ مان نڪتو آهي. هن علائقي ۾ رهندڙ قوم غيرآريائي هئي، جنهن جو ذڪر ”ٻوڌي ادب“ ۾ ملي ٿو. اڳتي هلي اهو نالو بنگال جي ان علائقي لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو، جتي اها قوم آباد هئي. ’پال‘ ۽ ’سين‘ راجائن جي دور جو بنگال، گنگا نديءَ جي ڪيٽيءَ وارو علائقو آهي. اهڙيءَ طرح الهندي بنگال کي ”گوراڌا“ ۽ اترئين بنگال کي ”پوندرا ورڌن“ چوندا هئا، ليڪن اهو نالو ڪڏهن ڪڏهن سڄي بنگال لاءِ شمار ٿيندو هو. لفظ بنگال پهريون ڀيرو ’بلبن‘ جي زماني ۾ استعمال ٿيو هو.''
تاريخ
''1199هه/ 1784ع ۾ قطب الدين ايبڪ جو هڪڙو ترڪ سوار بنگال جي سرحد ۾ داخل ٿيو ۽ شهر بنا لڙائيءَ جي مسلمانن جي هٿ چڙهيو. ان بعد بنگالُ دهليءَ جي مسلمان حڪومت جي ماتحت رهيو. 1947ع ۾ قيام پاڪستان جي معاهدي ۾ اوڀر بنگال جي مسلم اڪثريت واري آباديءَ وارو حصو، مشرقي پاڪستان جي نالي سان وجود ۾ آيو.''
حوالا
زمرو:بنگلاديش جي جاگرافي زمرو:هندستان جا علائقا زمرو:ڀارت جي جاگرافي زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي
ھڪھٽي
ھڪھٽي __ اجاراداري__مونوپولي__Monopoly:
اھڙا معاھدا جن جو مقصد ھڪھٽي يا مونوپولي پيدا ڪرڻ ھجي باطل آھن ڇوته اھي انگريزي قانون مطابق مصلحت عام يا پبلڪ پاليسي جي ابتڙ ھوندا آھن اھڙو فيصلو مدراس جي ھاء ڪورٽ 1928 ۾ ڏئي چڪي آهي. معاھدي جي قانون Contact Act جي قلم 23 جي مطابق به نافذ ٿيڻ جي قابل آهن. پٽنا جي ھاء ڪورٽ 1938 ۾ فيصلو ڏنو تہ اھڙو معاھدو يا اجازت نامو جنھن تحت ھڪ شخص کي حق ڏنو وڃي تہ زمينداري علائقي جي سڀني مردہ جانورن جون کلون جمع ڪري ۽ مردہ جانورن ۽ چمڙيءَ وارن کي ان معاھدي تحت پابند ڪيو وڃي تہ اھي ان اجازت يافتہ شخص کانسواءِ ڪنھن ٻئي کي کلون نہ وڪڻن، اھا ھڪھٽي يا اجاراداري آھي ۽ اھڙو معاھدو قانون ۾ ناقابل نفاذ آهي.
2001ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:2001ع
تاج بلوچ
تاج بلوچ (جنم 25 مئي 1940 يا 1942، وفات 4 جون 2020) سنڌي ٻولي جو شاعر ھيو، ھن جو پورو نالو، تاج محمد بُلو (جتوئي) ھيو. سندس جنم 25 مئي 1940 (1942 ) تي ضلعو سکر جي تعلقو پنو عاقل لڳ ڳوٺ سردار محمد مُراد خان بُلو ۾ ٿيو. ھيءُ غزل ۽ نظم جو شاعر ھيو. تاج بلوچ ساھتي رسالو ماھوار ”سوجهرو“ جي چيف ايڊيٽر ھيو، سندس خدمتن عيوض کيس صدارتي ايوارڊ پڻ مليو. ھي ريڊيو تي آرجي پڻ ھيو. ھن ايم اي تائين تعليم حاصل ڪئي ھئي. ھي سنڌي ادبي سنگت جو اڳوڻو جنرل سيڪريٽري ھيو.
ادبي پورھيو
تاج بلوچ جي شاعري جا چار ڪتاب ڇپيل آهن:
ميشرس ٽي پرسومل
ميشرس ٽي پرسومل برٽش انڊيا واري دؤر ۾ مانجھند جو واپاري فرم. جپاني شهرن ڪوبي ۽ يوڪو هاما ۾ قائم هيون. جنگ عظيم ٻي ۾ هنن کي نقصان پهتو. اتي ڪيترن ئي سنڌورڪين کي ماري وڌائون. جن ۾ ٽي پرسو مل پڻ هو.
برج خليفہ
برج خليفہ (Burj Khalifa) متحده عرب امارات جي صدر ۽ ابوظهبي جي حڪمران شيخ خليفه بن زيد النهيان جي نالي پٺيان دبئي ۾ ٺاهيل ”برج خليفه“ (Burj Khalifa) دنيا جي اوچين عمارتن جا رڪارڊ ٽوڙي، دنيا جي سڀ کان اوچي عمارت وارو اعزاز حاصل ڪري ورتو آهي.
نالي جو سبب
2004ع ۾ جڏهن هن عمارت جو تعميراتي ڪم شروع ڪيو ويو هو ته، ان جو نالو ”برج دبئي“ رکيو ويو هو، پر بعد ۾ 4 جنوري 2010ع تي افتتاحي تقريب دوران ان جو نالو تبديل ڪري ”برج خليفه“ رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته شيخ خليفه بن زيد النهيان، دبئيءَ جو 10 ارب ڊالرن جو قرض لاهي دبئي کي قرض کان نجات ڏياري هئي.
اڏاوت جا تفصيل
افتتاحي تقريب وقت سرڪاري طرح ”برج خليفه“ جي اوچائي 828 ميٽر يعني 2716.5 فوٽ ٻڌائي وئي. هي دنيا جي اوچي ۾ اوچي عمارت برطانوي آرڪٽيڪٽ ايڊرائن سمٿ (Adrian Smith) ڊزائين ڪئي، جنهن ۾ 160 فلور آهن. ڪنهن خراب موسم سبب مڙڻ يا ٽٽڻ کان ٽاور کي بچائڻ لاءِ ان کي انگريزي اکر ”واءِ“ (Y) جي شڪل ۾ ٺاهيو ويو آهي، جنهن جا ٽي پاسا (Wings) آهن. ”برج خليفه“ عمارت شڪاگو (آمريڪا) جي سڀ کان اوچي عمارت وِلسِ ٽاور (Wills Tower) کان به 50 ماڙيون وڌيڪ بلند آهي. ”برج خليفه“ جو تعميراتي ڪم ڏاڍي تيزيءَ سان جاري رهيو، جنهن ۾ هزارين مزدورن حصو ورتو، جن ۾ اڪثريت جو تعلق هندستان سان هو، جنوري 2007ع ۾ هن جون 100 ماڙيون مڪمل ڪيون ويون هيون. انسان جي ٺاهيل هن نئين عجوبي جي افتتاحي تقريب ۾ هر قوم ۽ نسل سان واسطو رکندڙ هزارين ماڻهن شرڪت ڪئي، افتتاحي تقريب دوران وڏي آتشبازي به ڪئي وئي. برج خليفه تان دبئي شهر جو نظارو ڪرڻ لاءِ ان ۾ هڪ ڊيڪ ٺاهي وئي آهي، جنهن ۾ لڳل ڪمپيوٽرائيزڊ دوربينن جي مدد سان ماڻهو هيٺين دنيا جو نظارو ڪري سگهن ٿا.
مٽيريل
”برج خليفه“ ۾ 3 لک 30 هزار ڪيوبڪ ميٽر ڪنڪريٽ ۽ هڪ لک 3 هزار چورس شيشو استعمال ٿيو آهي. برج جي مالڪ پاران جاري ڪيل انگن اکرن مطابق عمارت ۾ ٻاهران لڳائڻ لاءِ جيڪو شيشو ۽ اسٽيل/لوهه استعمال ڪيو ويو، اهو ايترو هو جو، جو جيڪڏهن ان کي فوٽ بال جي ميدانن تي پکيڙيو وڃي ته، فوٽ بال جا 17 ميدان ان سان ڀرجي وڃن ها. ان ۾ جيڪا ڪنڪريٽ ڪم آندي وئي آهي، ان مان هڪ هزار 2 سئو 83 ميل رستو ٺهي سگهي ٿو. اولمپڪ سوئمنگ پول ڀرجي سگهن ٿا.
خصوصيتون
برج خليفہ ۾ دنيا جي تيز ترين لفٽ بہ نصب ڪيل آھي جيڪا 18 ميٽر في سيڪنڊ (65 ڪلوميٽر في ڪلاڪ، 40 ميل في ڪلاڪ) جي رفتار سان سفر ڪري ٿي۔ ان کان پھرين دنيا جي تيز ترين لفٽ تائي پَي 101 ۾ نصب ٿيل ھئي جيڪا 16.83 ميٽر في سيڪنڊ (60.6 ڪلوميٽر في ڪلاڪ، 37.5 ميل في ڪلاڪ) جي رفتار سان ھلي ٿي۔
پوري عمارتي منصوبي ۾ 30 ھزار رھائشي گھر، 9 ھوٽل، 6 ايڪڙ باغ،19 رھائشي ٽاور ۽ برج خليفہ جھيل شامل آھن۔ ان جص تعمير تي 8 ارب ڊالرز جي لاڳت آئي۔ تڪميل کان بعد ٽاور 20 ملين چورس ميٽر جي رقبي تي پکڙجي ويو.
ان کان علاوه برج خليفه ٽاور ۾ دنيا جي سڀ کان بلند ترين مسجد واقع آھي جيڪا 158 ھين منزل تي موجود آھي۔ ان کان اڳ دنيا جي بلند ترين مسجد رياض، سعودي عرب جي برج المملڪہ ۾ ھئي۔
ڀيٽ
500px|thumb|Burj Khalifa compared with some other well-known tall structures
حوالا
زمرو:اسلامي فن تعمير
تعجيل وراثت
تعجيل وراثت (Acceleration of succession) وراثت ۾ عجلت يا تڪڙ. اسلامي وراثت جي قانون ۾ وارث جو ھڪ اھڙو عمل جيڪو وراثت جي لاءِ تڪڙ وارو ھجي ان کي ناپسنديده قرار ڏنو ويو آهي. تعجيل وراثت ۾ وارث مورث کي قتل ڪندو يا ڪرائي ڇڏيندو آهي تہ جيئن ورثو يا ترڪو جلدي ان کي ملي سگھي. اسلام ۾ وارث جي ان قدم کي وراثت کان محرومي جو ھڪ سبب قرار ڏنو ويو آهي. نبي سڳوري صه جن جو فرمان آهي تہ:"لا وراثنه لقاتل" يعني مورث جي قاتل لاءِ ڪو ترڪو ڪانھي.
دلوراء دشٽ
دلوراءِ دشٽ ، سنڌي ادب تي ھي ڪتاب مشھور ليکڪ لالچند امر ڏنو مل جڳتياڻي لکيو. ڪراچي جي سنڌي ساهتيه سوسائٽي 1916ع شايع ڪرايو جنھن ۾ 36 صفحا ھيا.ڪتاب جي ڇپائي ڪراچي پرنٽنگ ورڪس، ڪراچي ڪئي.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي ادب
نقش ناياب منگي
نقش ناياب منگي جو اصل نالو حق نواز منگي هو، پاڻ شڪارپور، سنڌ ۾ 7 ڊسمبر 1948ع تي عبدالمجيد منگي جي گهر ۾ پيدا ٿيا. ابتدائي تعليم گورنمينٽ پرائمري هاٿيدر اسڪول شڪارپور مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪشمور مان پاس ڪيائين. 1962ع ۾ آذر ناياب صديقي ۽ شعبان بخت جي رهبري ۾ شاعر ٿيو. نثر ۽ نظم ٻنهي ۾ پنهنجي صلاحتن سان پاڻ ملهايائين. 1970ع کان آبپاشي کاتي جيڪب آباد ۾ اڪائونٽس ڪلارڪ مقرر ٿيو. کلمک سچو ۽ کرو انسان هو. 7 آڪٽوبر 2011 تي گذاري ويا. پاڻ سنڌي، اردو ۽ سرائڪي زبانن ۾ شعر لکيو اٿن ۽ تحقيق جي حوالي سان شڪارپور ۾ کيس پنهنجو هڪ خاص مقام حاصل آهي. شڪارپور هڪ اڀياس ۽ شڪارپور تاريخ جي آئيني ۾ سندس ڇپيل ڪتاب آهن.
زمرو:1948ع جون پيدائشون زمرو:2011ع جون وفاتون
عزت شر
ھي ديھ عزت شر جي نالي ساڻ تعلقو فيض گنج، ضلعي خيرپور ۾ آھي جنھن جو وڏو شھر ڀنگو بھڻ آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
ميشرس وسيامل آسومل
ميشرس وسيامل آسومل برٽش انڊيا واري دؤر ۾ مانجھند جو ھڪ واپاري فرم.مانجهند جي سرزمين کي اهو فخر حاصل آهي ته اتي وسيامل آسو مل جهڙا محب وطن ماڻهو پيدا ٿيا جن سنڌ کا ٻاهر جپان، لٽا، فاڪلينڊ ٻيٽن، سائوٿ آمريڪا ۽ جبرالٽر ۾ پنهنجون تجارتي ڪوٺيون قائم ڪري اتان تمام گهڻو ناڻو ڪمائي پنهنجي وطن سنڌ موڪليندا رهيا. حيدرآباد، ڪراچي ۽ مانجهند ۾ فلڪ بوس عمارتون تعمير ڪرايون وسيامل آسومل دنيا جي اندر انگريز سلطنت شاهي خلاف هلندڙ جدوجهد جو چڱي نموني اڀياس ڪيو. ان ڪري هن ملڪ کان ٻاهر رهندڙ سنڌ ورڪين کي چندربوس ۽ مهاتما گانڌيءَ جي مدد ڪرڻ جي ترغيب ڏيندو رهيو.
ڪرک سب تحصيل
ڪرک سب تحصيل پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلات ڊويزن جي ضلعي  جي هڪ تحصيل آهي جنھن جو صدر مقام ڪرک شھر آھي.
ڳوٺ واحد ڏنو انڙ
واحد ڏنو انڙ (انگريزي: Wahid Dino Unar) ديھ جهڪي ، تعلقي ۽ ضلعي مٽياريءَ جو هڪ ڳوٺ آهي. هيءُ ڳوٺ ٽنڊي ڄام جي اتر ۾ اٽڪل يارهن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آهي. سنڌ جو تاريخي شهر نصرپور هتان کان اٽڪل ڏھ ڪلوميٽر اوڀر طرف ۽ ڳوٺ الهڏنو ساند چار ڪلوميٽر اولھ طرف آباد آهي. هي ڳوٺ ٽنڊوڄام کان شاهپور درپور ويندڙ پڪي رستي جي ڀرسان اڏيل آهي. سنڌ جو مشهور حڪيم پير حاجن شاھ هن ڳوٺ جو رهواسي هو، جنهن وٽ نه فقط سنڌ پر ڏيساور کان به مريض علاج ڪرائڻ ايندا هئا. سندس والد پير علي مردان شاھ راشدي به پنهنجي دور جو وڏو حڪيم هو. پير حاجن شاھ جي مقبوليت سبب هن ڳوٺ کي ”حڪيم پير حاجن شاھ جو ڳوٺ“ يا ”پير جو ڳوٺ“ پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو.
هن ڳوٺ ۾ هڪ پرائمري اسڪول قائم آهي. ڳوٺ ۾ راشدي پير، انڙ، ڪنڀار، برفت، مينگهواڙ، ڀيل، ڪولهي ۽ ٻين ذاتين وارا ماڻهو رهن ٿا. ڳوٺ جي آسپاس واريون زمينون تمام زرخيز آهن ۽ هتي، وونئڻ، ڪڻڪ، ڪمند ۽ ڪيلي جا باغ عام آهن. انبن ۽ ٻيرن جا باغ پڻ آسپاس ۾ موجود آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
يريوان
يريوان (,   آرمينيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو ۽ ملڪ جو سڀ کان وڌيڪَ پراڻي زماني کان آبادي شھر آھي جيڪو ھرازدان ندي جي ڪناري تي واقع آهي. ھي شھر آرمئنيا جو انتظامي، حڪومتي، ثقافتي، معاشي ۽ صنعتي مرڪز آھي. 1918ع کان وٺي لاڳيتو آرمينيا جي گادي جو هنڌ رھيو آھي.
يريوان جو قومي نشان ڪوھ آرارات آھي جيڪو ھن شھر ۾ نظر ايندو آهي. 27 سيپٽمبر 2004 ۾ يريوان ايرابني يريوان نالي سان قومي ترانو اختيار ڪيو
تاريخ
يريوان جي تاريخ اٺين صدي قبل مسيح تائين پراڻي آهي جڏهن 782 ق م ۾ ارارتو جي بادشاھ آرگيشتي پھرين آرارات واري ميدان جي آخري ولھندي حصي ۾ ايرابني قلعو اڏايو. جيڪو ان وقت اوراتو جي گادي جي هنڌ ٿيڻ سميت ھڪ وڏو انتظامي ۽ مذھبي مرڪز ٿي ويو. ارارتو جي عروج دوران يريوان يا ايرابني جي پسگردائيءَ ۾ آبپاشي وارا ڪئنال ۽ مصنوعي پاڻي جا ڊيم جوڙيا ويا
ستين صدي قبل مسيح ۾ ارارتو جي سرزمين تي روسا ٻئين ايرابني قلعي جي اولھ طرف 7 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ھڪ نئون شهر تيشبائني جي نالي سان اڏايو 590 ق م ارارتو جي بادشاھت جو ايراني ميديائي ماڻھن جي ھٿان ٿيو جنھن بعد ايرابني ميديائي ايمپائر جو حصو ٿي ويو. اڳتي هلي 550 ق م ۾ سائرس اعظم ميديائي ايمپائر فتح ڪئي اھڙي طرح ايرابني شھر اشميني ايمپائر جو حصو ٿي ويو. 522 کان 331 ق م ايرابني آرمينيا جي ساتراپي جو مکيه مرڪز بنجي ويو. سڪندراعظم اشميني ايمپائر جو خاتمو آندو جنھن بعد آرمينيائي ساتراپي 331 و م ۾ گئوگميلا جي جنگ ذريعي آزادي ماڻي ۽ آرمينيائي بادشاهت جو بنياد پيو. آرمينيا جي بادشاھت پوئين وقت گادي جا ھنڌ تبديل ڪندي رھي جنھن سان ھن شھر جو زوال اچي ويو. بعد ۾ ساساني ايران جو خاتمو خلافت راشده آندو جنھن بعد خلاف بنو اميه جي دؤر ۾ يريوان خلافت جي قبضي ۾ آيو ۽ آرمينيا جي امارت جو حصو ٿي ويو. ٻہ سؤ سال بعد خلافت بنو عباس جي دور ۾ آشوت پھرين آرمينيا کي آزاد ڪرائي باگراتوني گھراڻي جي بادشاھي جو بنياد وڌو جيڪا 885ع کان 1045ع تائين قائم رهي جنھن بعد ھي علائقو بازنطيني ايمپائر جي قبضي هيٺ 1064ع تائين رھيو. ان سال طغرل ان کي سلجوقي ايمپائر ۾ شامل ڪيو ۽ طغرل جي جانشين الپ ارسلان جي حڪومت ۾ رھيو. 1201 ۾ ذڪري پرنسپلٽي قائم ٿي جيڪا جارجيائي خراج واري رياست ھئي. 1236ع ۾ منگولن ان تي قبضو ڪري الخانيٽ ۾ شامل ڪري ڇڏيو. چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ آرمينيا اق قويونلو گھراڻي جي حڪمراني هيٺ هو
تيمور لنگ 1400ع ۾ آرمينيا تي قبضو ڪري 60000 مانھن کي غلام بڻايو. 1410ع ۾ ھي شھر قرہ قويونلو گھراڻي جي راڄ ھيٺ آيو. سورھين صدي جي شروعات م صفوي ايمپائر آرمينيا کي پنھنجي قبضي ۾ آندو ۽ جي شھر فارس جو حصو ٿي ويو. جنھن بعد افشري ايمپائر، قجر ايمپائر ، خلافت عثمانيه ۽ روسي ايمپائر جي قبضي ۾ رھيو. روس واري دؤر ۾ اھو شھر ايروان خانيٽ جو مرڪز ٿي ويو ۽ 1736ع کان 1828ع تائين ايروان خانيٽ جو مرڪز رھيو ۽ 1850ع کان 1917ع تائين ان جي گورنري رھيو. پھرين آڪٽوبر 1879ع ۾ روسي ايمپائر جي زار اليگزينڊر ٻيون يريوان کي وڏي شھر جو درجو ڏنو. ويھين صديءَ جي شروعاتي دؤر ۾ يريوان جي آبادي لڳ ڀڳ 30000 ھئي. پھرين جنگ عظيم جي پڄاڻي تي پھرين آرمينيائي ريپبلڪ جي قيام سان يريوان ان جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو جنھن ۾ ھزارين عثماني خلافت جي ترڪن ھٿان نسل ڪشي ۾ بچي ويل آرمينيائي اتي پھتا ھئا سوويت آرمينيا واري دؤر ۾ شھر تيزي سان وڌيو ۽ ملڪ جو صنعتي ۽ ثقافتي مرڪز ٿي ويو. 2016 ۾ ھن شھر جي آبادي 1,073,700 ٿي چڪي هئي. ھن شھر جي لڳ ايرابني قلعو ھن شھر جي جنم ڀومي سمجھيو ويندو آھي.
تميم بن زيد عتبي
تميم بن زيد عتبي:هشام جنيد کان پوءِ تميم بن زيد عتبي کي سنڌ جي گورنر جي وزارت ڏئي موڪليو. بلاذري لکي ٿو تہ:جڏهن جنيد سنه 111 هجري ۾ سنڌ کي خالي ڪري خراسان هليو ويو تڏهن خالد قسري ان جي جاءِ تي تميم بن زيد عتبي کي سنڌ جو والي مقرر ڪري موڪليو هي ئي اهو تميم آهي جنهن کي ”فرشته“ محمد بن قاسم جو جانشين ٻڌايو آهي. يعقوبي لکي ٿو تہ فوجي سپاهين کي انعام اڪرام ڏيڻ سان جيترو هن خوش ڪيو اوترو ٻي ڪنهن کي ٿورو نصيب ٿيو هوندو. سنڌ جي خزاني مان هن هڪ ڪروڙ اسي لک درهم طاطري (هڪ هندستاني سڪو جو عربي ٻن درهمن ۽ هن زماني جي اٺن آنن جي برابر هوندو هو) خلافت جي خزاني ۾ موڪليا. .
تفصيلي تعارف
ميم تمام ڪمزور، سست، رحمدل ۽ سخي انسان هو، جنهن جي ڪري ملڪي وهنوار بگڙي ويو ۽ بدنظمي پيدا ٿي ويئي. تميم جي سڀ کان وڏي غلطي اها هئي جو هن مقامي سردارن کي نظرانداز ڪري صرف پنهنجن فوجي سردارن کي روب ۽ دٻدٻي جو ذريعو بڻايو. جنيد جي ٻنهي پاسن جي سردارن ۾ اهڙا اختلاف پيدا ٿيا جو معاملو جهيڙي تائين وڃي پهتو. حالتون جڏهن تميم جي هٿن مان نڪري ويون ته پاڻ عراق ڏانهن ڀڄڻ لڳو، اڃان سنڌو درياءُ پار ڪري ديبل ويجهو ”ماءِ الجواميش“ (مينهن جو پاڻي) واري ڍنڍ وٽ پهتو ته بيمار ٿي پيو ۽ ٻٽن ڏينهن جي اندر الله کي پيارو ٿي ويو. تميم جي سخاوت جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو ته پنهنجي دؤر ۾ هن هڪ ڪروڙ اسي ڪروڙ طاطري درهم خلافت جي خزاني ۾ جمع ڪرايا. سندس ڳاڻيٽو عرب جي سخين ۾ ٿيندو هو. تميم سان گڏ جيڪي ماڻهو سنڌ ۾ آيا هئا، انهن ۾ هڪڙو سپاهي بني يربوع قبيلي جو نوجوان خنيس به هو. خنيس جي ماءُ طي قبيلي مان هئي، هوءَ هڪ ڏينهن عرب جي مشهور شاعر فرزدق وٽ آئي ۽ ڏاڍي بيوسيء ۽ لاچاريءَ وچان فرزدق کي پنهنجي پيءُ جي قبر جو واسطو وجهي چوڻ لڳي ته، مون کي پٽ جي جدائي جهوري وڌو آهي، تون تميم کي منهنجو پٽ واپس موڪلڻ لاءِ لک. فرزدق ڪراڙيءَ جي اکين ۾ لڙڪ ڏسي نه سگهيو ۽ تميم ڏانهن هي شعر لکي موڪليائين. ا"تتني فعاذت يا تميم بغالب فهب لي خنيسا واتخذ فيہ منتہ تميم بن زيد لا تکونن حاجتي خلا تکثر الترداد فيها فانني وبالحفرت السامي عليها ترابها، لحوبتہ ام ما يسوغ شرابها، بظهر ولا يخفي عليک جوابها، ملول لحاجات بطي طلابها ”اي تميم! (خنيس جي ماءُ) مون وٽ آئي ۽ مون کي پنهنجي پيءُ غالب جي قبر جو واسطو ڏنائين، جنهن جي ٿڌي هوا جي جهوٽن سان پرسڪون آهيان. اهو خنيس مون کي بخش ڪر ۽ ان ٻڍڙي ماءُ تي احسان ڪر، جنهن جو هي حال آهي جو پاڻي ڍڪ به ڳلي مان ڳهي نٿي سگهي، اي تميم! منهنجي انهيءَ درخواست کي نه ٺڪرائجان، نه ته مان ڏاڍو غمگين ٿيندس، جيڪڏهن اها آرزو پوري ڪرڻ ۾ دير ڪيئي.“"
تميم کي جڏهن فرزدق جو اهو منظوم خط مليو ته نالي جي ڪري منجهي پيو، ڇو ته اهو خنيس جي جاءِ تي حبيش به پڙهڻ ۾ اچي پيو. تنهن ڪري حڪم ڏنائين ته انهيءَ اچار سان جيڪو سپاهي به لشڪر ۾ هجي پنهنجي گهر موٽي وڃي. تميم جي گورنريءَ واري وقت ۾ سنڌ کي تمام گهڻو ڌڪ رسيو، ڪيترائي علائقا مسلمانن جي هٿن مان کسڪي ويا ۽ بلاذري (وفات 279هه) لکي ٿو ته اڃا تائين اهي واپس ناهن ملي سگهيا. مولائي شيدائي لکي ٿو تہ: تميم بن زيد سست هو. سندس غفلت ڪري سنڌ جي عربن جو زور گهٽجڻ لڳو. سندس ناڪاميءَ جو وڏو سبب هن ريت هو ته سندس ڏينهن ۾ ڪنهن باهمي نااتفاقيءَ جي ڪري عربن جي قبيلن ۾ فساد پئجي ويو. هو ڪمزور جماعت جو طرفدار ٿيو؛ تنهن ڪري سنڌ جا عرب سندس مخالف ٿي بيٺا. سندن خوف ڪري عراق وڃڻ جي ارادي سان ديبل پهتو ۽ اُتي جي ’ماءِ الجواميش‘ ڍنڍ جي ڪناري تي اجل جو شڪار ٿي ويو. تميم کان پوءِ خالد جي سفارش سان حڪم بن عوانه ڪلبي سنڌ جو حڪمران مقرر ٿي آيو. .
بگودڙو
ديھ بگودڙو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا  بگودڙو تپي ۾ واقع آهي. ھن ديھ جو نالو بگودڙو تان پيل آھي جيڪو پاڪستان ٺھڻ وقت شھدادڪوٽ تعلقي جو ھڪ ننڍڙو شھر ھيو جتي بگودڙو ٿاڻو پڻ واقع ھيو پر ھاڻي تعلقي قبو سعيد خان جو ھڪ ڳوٺ آھي جيڪو شھدادڪوٽ شھر کان 22 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري دؤر واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ خير محمد مستوئي، ڳوٺ يارو جنھن جي ڀرسان روينيو سروي نمبر 421 ۽ 422 ۾ ھڪ سارين جو ڪارخانو، بگودڙو جنھن ۾ ھڪ ٿاڻو ۽ ھڪ مسافر خانو واقع ھيا. بگودڙو روڊ رستي شھدادڪوٽ سان ڳنڍيل ھيو. ھاڻي ھن ديھ ۾ بگودڙو ڳوٺ معروف آھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ھڪڙا، اوڀر ۾ ديھ کوکر، اولھ ۾ ديھ ٽنگرا ۽ ديھ سير مگسي ڏکڻ ۾ ديھ ماڇي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھن ديھ جي اولھ واري دنگ سان قبو شاخ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 839 ھئي جيڪا 124 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
110
110 مان ھيٺيان صفحا مراد ٿي سگھن ٿا:
اربع خطا
ڪهڙي اربع خطا ٿي پئي؟ ھڪ سنڌي پھاڪو يا چوڻي.سنڌ ۾ صفر مهيني جي پوئين اربع تي شيعا مسلڪ جا ماڻهو امام جعفر صادق رح جي نالي تي ديڳڙو لاهيندا آهن، ان کي صفر پوئين اربع چوندا آهن. ڪو ماڻهو بنان ڪنهن ڪارڻ جي ڪاوڙ ڏيکاري ته ائين چوندا آهن.
مير ھزار خان کوسو
جسٽس مير ھزار خان کوسو: ھي 30 سيپٽمبر 1929 ۾ بلوچستان جي ضلعي جعفرآباد جي ڳوٺ اعظم خان ۾ پيدا ٿيو. 1948 ۾ شڪارپور جي سرڪاري ھاء اسڪول مان سنڌ يونيورسٽي جي بورڊ تحت مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1954 ۾ شڪارپور جي سي.اينڊ ايس. ڪاليج مان گريجوئيشن ڪيائين ۽ ايس.ايم.لا ڪاليج ڪراچيءَ مان 1956 قانون جي ڊگري ايل.ايل.بي. پاس ڪيائين.تعليم دوران ھن شاگرد يونين ۾ سرگرمي سان حصو ورتو. جنوري 1957 ۾ وڪالت جو پيشو اختيار ڪيائين. 1959 ۾ ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي بار جي رول تي سندس نالو داخل ٿيو.1980 ۾ سپريم ڪورٽ جو وڪيل بڻيو. 1966 ۾ ھي جيڪب آباد ۾ ڊسٽرڪٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر ٿيو ۽ 1976 ۾ مستعفي ٿي ويو. جيڪب آباد جي ڊسٽرڪٽ بار ايسوسيئيشن جو ٻہ دفعا جنرل سيڪريٽري ۽ ٽي ڀيرا صدر رھيو. ھن نصيرآباد جي بار ايسوسيئيشن جو بنياد رکيو ۽ ان جو پھريون صدر بڻيو. 1976 ۾ ھن بلوچستان بار ايسوسيئيشن۾ شموليت ڪئي ۽ 1984 ۾ ان جو ميمبر چونڊيو ويو. 20 جون 1977 ۾ ھي بلوچستان ھاء ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو. ھڪ دفعو ٻيھر ھي 1985 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ جو اضافي جج مقرر ٿيو ۽ 31 مارچ 1987 م مستقل جج مقرر ٿيو.. 13 ڊسمبر 1989 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ جي چيف جسٽس مقرر ٿيو. 29 سيپٽمبر 1991 م ھي ان عھدي تي ھوندي رٽائر ٿي ويو. 28 آڪٽوبر 1991 ۾ سندس مقرري نئين سر فيڊرل شريعت ڪورٽ ۾ بطور جج ٿي.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:جيئرا ماڻهو
بلوو
بلوو ، سنڌي ادب جو ھي ڪتاب مشھور ليکڪ لالچند امر ڏنو مل جڳتياڻي لکيو. ڪراچي جي. اين. ايڇ پنجابي ڪمپني 1921ع ۾ شايع ڪرايو جنھن ۾ 16 صفحا ھيا. ڪتاب جي ڇپائي ڀارتواسي پريس حيدرآباد مان ٿي.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي ادب
بنگالي ٻولي
''بنگالي (Bengali) ٻولي بنگلاديش (اتر بنگال) ۽ ڪلڪتي (اولهه بنگال) هندوستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ڳالهائيندڙن جو تعداد 50 ملين جي لڳ ڀڳ آهي.''
خاندان
''هيءَ ٻولي هند آريائي ٻوليءَ جي نک مان آهي. 11 صدي عيسويءَ کان اڄ تائين هن ٻوليءَ جو چلتو ۽ لکت ملي ٿي. زنده ٻولين مان آهي. بشنامينا پوري، مالاچالام هن جون واسطيدار ٻوليون آهن.''
لپي
''هيءَ ٻولي پروٽو بنگالي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪا برهمي لپيءَ مان ورتل آهي. آسامي اوريائي، مني پوري ۽ ميٿلي واسطيدار لکتون اٿس. لکت جو نمونو ديوناگريءَ وانگر آهي، جيڪا کاٻي کان ساڄي (ابوگدا) طرف لکي وڃي ٿي. ديوناگري پڻ برهميءَ تان ورتل آهي.''
''1977ع ۾ چارلس ويڪنس باضابطه لپي تشڪيل ڏني ۽ رواج هيٺ آندي، پوءَ به اڄ تائين ڪن خطن ۾ صورتخطي مستحڪم نه ٿي سگهي آهي. ڍاڪا ۽ ڪلڪتي ۾ لکجندڙ صورتخطي هڪ ٻئي کان قدري مختلف آهي. هن ٻولي ۾ حرفِ علت جا 11 حرف آهن، جڏهن ته حرفِ صحيح 35 حرف آهن.''
تپو بگودڙو
تپو بگودڙو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ بگودڙو، ديھ گڊا، ديھ کوکر، ديھ ماڇي ۽ ديھ زر.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 4,155 ھئي جيڪا 699 خاندانن تي مشتمل ھئي
نار واري جنگ
نار واري جنگ، خليجي جنگ (Gulf war) (2 آگسٽ، 1990 - 28 فيبروري 1991)، ڪوڊنيم نالي آپريشن ڊزرت  شيلڊ (2 آگسٽ 1990 - 17 جنوري 1991) فوجون ٺاهڻ ۽ سعودي عرب جي دفاع ۽ آپريشن ريگستاني طوفان (17 جنوري 1991 - 28 فيبروري، 1991) جي نتيجي ۾ ٿيندڙ ڪاروائين جي لاءِ جنگي مرحلي ۾، هيءَ اها جنگ هُئي جيڪا عراق جي خلاف امريڪا جي سرواڻيءَ ۾ 35 ملڪن جي اتحادي فوج جي ذريعي عراقي فوج جي ذريعي عراق پاران ڪويت تي حملي ۽ تيل جي اگهن ۽ اُپت تڪرار جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ ردعمل جي جواب ۾ وڙهي وئي هُئي.
واشنگٽن ڊي سي
واشنگٽن ڊي سي:, جنھن کي ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا پڻ سڏيو ويندو آهي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جو گاديءَ جو هنڌ آهي. . آمريڪا جي انقلاب کان پوءِ ھن شھر جو بنياد وجھي ان کي وفاقي گادي جي ھنڌ جو درجو ڏنو ويو. شھر جو نالو آمريڪا جي باني ۽ پھرين صدر جارج واشنگٽن جي نالي تي رکيو ويو. ھي شھر دنيا جي کوڙ بين الاقوامي ادارن جو پڻ صدر مقام آهي جنھن ڪري ھن شھر کي دنيا جو سياسي گاديءَ جو هنڌ پڻ سڏيو ويندو آهي. ھن شھر ۾ ھر سال ٻہ ڪروڙ سياح گھمڻ ايندا آهن تنھن ڪري سالياني سياحت ۾ ھي شھر دنيا ۾ پھريون نمبر آھي. ھن شھر جو بنياد ريزيڊنس ايڪٽ جي 16 جولاءِ 1790 ۾ توثيق سان ٿيو. شھر جي مقام جي چونڊ پوٽوميڪ ندي جي ڪناري تي ڪئي وئي. ملڪ جي آئين تحت ھڪ وفاقي ضلعو ٺاھيو ويو جيڪو ملڪ جي ڪنھن بہ رياست جو حصو نہ ھيو جنھن جي اندرين حڪمراني پڻ الڳ ھئي ۽ اھو آمريڪي ڪانگريس جي خاص اختيار ۾ آندو ويو. ان نئين ضلعي جي لاء زمين آمريڪا جي ٻن رياستن ميري لينڊ ۽ ورجينيا ڏني جتي جارج ٽائون (ميري لينڊ واري ڏنل زمين تي) ۽ اليگزينڊريہ (ورجينيا جي ڏنل زمين تي) نالي وسنديون اڳواٽ موجود ھيون. ان نئين وفاقي ضلعي: ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا ۾ 1791 ۾ واشنگٽن شھر جو بطور ملڪي گادي جي ھنڌ جو بنياد وڌو ويو. 1846 ۾ ڪانگريس ورجينيا کي ان ضلعي ۾ ڏنل زمين موٽائي ڏني ۽ رڳو ميري لينڊ واري زمين برقرار رکي ان ضلعيکي ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا نالو ڏنو ويو. واشنگٽن جي آبادي جو 2018 ۾ لڳايل تخمينو 702,455 آھي. اھو آمريڪا جو آبادي ۾ ويھون وڏو شھر آھي. آمريڪا جي صدر، آمريڪي ڪانگريس ۽ آمريڪي سپريم ڪورٽ ٽنھي جو صدر مقام ھي شھر آھي.
17 جُولاءِ
17 جُولاءِ (July 17)، عيسوي سال جو 198 هون (ليپ سال 199 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 167 ڏينهن (ليپ سال 168 ڏينهن) باقي آهن.
واشنگٽن ڊي سي
حوالا
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي ذيلي تقسيم زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر
17 جُولاءِ
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
الاباما
تفصيلي تعارف
الاباما جنھن کي آمريڪن انگلش ۾ الابما پڻ اچاربو آھي ان کي ڊڪسي جي دل ۽ ڪپھ واري رياست پڻ چوندا آهن.ان جو گاديءَ جو هنڌ مونٽگومري ۽ آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر برمنگھم آهي جيڪو صنعتي شھر آھي. پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو شھر ھَنٽسوِل. ھن رياست جو سڀ کان پراڻو شهر موبل آھي جنھن جو بنياد فرانسيسين رکيو ھو ۽ نوآبادڪارن 1702 ۾ ان کي فرينچ لوزيانا جو گاديءَ جو ھنڌ بڻايو.
thumb|left|جيڪسن ڪائونٽي ۾ واقع [[رسل غار جنھن مان 6550 کان 6145 ق م جي ڪيمپ فائر ۾ باھ ۾ استعمال ٿيل ڪوئلو مليو آهي]] ھن رياست ۽ ان ۾ ساڳي نالي سان واقع ندي جو الاباما نالو مسڪوجيئن(Muskogean) ٻولي ڳالهائيندڙ قبيلي جي نالي مان نڪتل آهي جنھن جا ماڻهو الاباما سڏبا ھئا.ان قبيلي جا ماڻهو ٻن ندين ھرھڪ ڪوسا ندي(Coosa River) ۽ ٽالاپوسا ندي(Tallapoosa River) جي سنگم واري پاسي جا رھندڙ ھئا. الاباما ٻولي ۾ الاباما نسل جي ماڻهن لاءِ البامو (Albaamo) يا الباما (Albaama) ۽ جمع واري صورت ۾ البامھا  (Albaamaha) استعمال ٿيل آهي
تاريخ
يورپين مان سڀ کان اول 1540 ۾ اسپيني کوجنا ڪندڙ سورھين صدي عيسويءَ ۾ ھن رياست واري علائقن ۾ پھتا انھن کان 160 سال بعد فرانسيسين موبل (Mobile) شھر جو 1720 ۾  بنياد وڌو. اھو شھر پوء پراڻي جاء تان موجوده مقام تي منتقل ٿيو ھو. برطانيا ۽ فرانس ۾ ھلندڙ ست سالن جي جنگ بعد الاباما برطانيا جي قبضي ۾ آيو جنھن کي اولھ فلوريڊا جو حصو بنايو ويو. اھڙي طرح 1763 کان 1783 تائين اتي برطانيا جو ڪنٽرول رھيو.ان بعد يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي فتح بعد ان رياست جو علائقو گڏيل رياستن ۽ اسپين جي وچ ۾ ورھائجي ويو.اسپين اھڙي طرح الاباما جي علائقن تي 1783 کان 30 سال قابض رھيو جن ۾  موبل ۽ بالڊون (Baldwin) جا علائقا شامل ھئا.1812 ۾ مسيسيپي وارو علائقو بہ ان۾ شامل ڪيو ويو. 13 اپريل 1813 ۾ موبل ۾ اسپين جي گئريزن گڏيل رياستن آڏو ھٿيار ڦٽا ڪيا ھن رياست جي برطانيا جي ڪنٽرول دوران 1770 واري ڏھاڪي ۾ برطانوي وفادار ٿامس باسيٽ ٽامبيگبي ندي جي ڀرسان ان ندي جي ئي نالي سان ضلعي ۾ آبادي جو بنياد وڌو ۽ ان ضلعي علائق۾ موجودہ موبل، ڪليرڪ ۽ واشنگٽن واريون ڪائونٽيون شامل ھيون.
thumb|وڏو ھائوس 1833 ۾ گريني ڪائونٽي جي شھر ٿارن ھل Thornhill ۾ ٺھيو
ڪھابا جيڪو ھاڻي گھوسٽ ٽائون (ghost town) سڏجي ٿو  1825 تائين ھن رياست جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ھن رياست جي زمين زرخيز ھئي ۽ ڪپھ جي فصل لاءِ ڏاڍي موزون ھئي تنھنڪري رياست جي قيام سان ھتي آبادڪاري ۾ تيزي سان اضافو ٿيو  سن  1810۾ ھن رياست جي آبادي  ڏھ ھزار ھئي جيڪا 1830 ۾ وڌي ٽي لک ٿي وئي  ھتي جي مقامي آبادي ڪثرت ۾ ريڊ انڊين قبيلن جي ھئي پر  1830 ۾ ڪانگريس ۾  انڊين رموول ايڪٽ (Indian  Removal Act) پاس ٿيڻ کان پوءِ انھن کي ھن رياست مان بي دخل ڪري نيڪاليو ويو سن 1860 ۾ رياست جي آبادي 964201 تائين ٿي وئي جنھن ۾ 435080 ڪارا آفريقي غلام ۽ انھن ڪارن مان آزاد ڪيل 2690 شامل ھيا. ھن رياست جي آئين ۾ صرف گورن کي ووٽ ڏيڻ جو حق ڏنو ويو.ڏکڻ اوڀر کان آيل آبادگار ۽ واپاري  ھتي ڪپھ جي پوکيءَ لاءِ پاڻ  سان گڏ  غلام وٺي آيا.غلام ڪاري چمڙي وارا ھيا ۽ انھن جي اضافي سان ھتي ڪپھ جي پوک ۾ وڏو اضافو ٿيو  جنھن ڪري معاشي طور تي ھن رياست جي علائقي تي بليڪ بيلٽ ريجن نالو پئجي ويو .1826 کان 1846 تائين ٽسڪالوسا ھن رياست جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ۽ 30 جنوري 1846 ۾ الاباما جي قانونساز اسيمبلي گاديءَ جو ھنڌ ٽسڪالوسا کان مونٽگومري منتقل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ نئين گاديءَ جي هنڌ ۾ قانونساز اسيمبلي جو پھريون اجلاس ڊسمبر 1847 ۾ ٿيو. مونٽگومري اڄ تائين الاباما جي گاديءَ جي ھنڌ طور برقرار آهي.
thumb|left|پراڻي گاديءَ جي ھنڌ ٽسڪالوسا Tuscaloosa جي ھڪ عمارت جا کنڊر جنھن جو آرڪيٽيڪٽ وليم نڪولس ھيو
خانہ جنگي وارو دؤر
11 جنوري 1861 ۾ گڏيل رياستن جي يونين کان علحدگي جو اعلان ڪري آزاد ٿي وئي ۽ ڪجھ ڏينهن بعد ھي رياست آمريڪا جي رياستن جي ڪنفيڊريشن، جنھن جو نالو ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس آف آمريڪا ھيو، ۾ شامل ٿي وئي. ان ڪنفيڊريشن جو گاديءَ جو ھنڌ بہ شروع ۾ مونٽگومري ٿيو ۽ خانہ جنگي واري دؤر ۾ ٿيندڙ جنگن ۾ الاباما ڪنفيڊريٽ رياستن مان سڀ کان پيش پيش ھئي. ان جي 1،20،000 سپاھين جنگ ۾ بھرو ورتو.
خانہ جنگي جو بنيادي سبب غلاميءَ جو خاتمو ھيو جيڪو يونين واري رياستن جو مطالبو ھيو ۽ ان وقت يونين جو صدر ابراھام لنڪن ھيو. ڪنفيڊريشن واريون رياستون غلاميءَ جي خاتمي جون مخالف ھيون ۽ ان کي قائم رکڻ جي حق ۾ ھيون. ڪنفيڊريشن جي رياستن نيٺ شڪست کاڌي ۽ ڪنفيڊريشن جو خاتمو ٿي ويو ان سان گڏوگڏ غلاميءَ جو بہ خاتمو ٿي ويو. 1865 ۾ آئين جي 13 ترميم تحت الاباما رياست جا ڪارا غلام سڀ آزاد ٿي ويا جنگ جي  1865 ۾ خاتمي کان پوءِ الاباما تي فوجي حڪومت قائم ٿي جيڪا 1868 تائين، يونين  ۾ ان جي بحالي تائين، جاري رھي. ھن نئين ابتدا سان ڪارن کي اتي ووٽ جو حق مليو ۽ انھن جا ان وقت ٽي ميمبر الاباما جي تڪن مان چونڊجي آمريڪي ڪانگريس ۾ پھتا.
ويھين صديءَ وارو دؤر
thumb|left|برمنگھم 1915 ۾ ترقي جي شاهراهه تي
وفاقي آئين کان علاوه آمريڪا ۾ ھر رياست جو پنھجو آئين بہ ھوندو آھي.سھڙي طرح الاباما جو آئين پڻ آھي.خانہ جنگي بعد غلامي جي منسوخي باوجود نسلي تفريق قائم رھي 1901 ۾ الاباما جي آئين ۾ ترميم ڪري ملڪ ۾ گورن ۽ ڪارن جي اسڪولن کي علحده رکيو ويو.1903 ۾ ڪارن جي تعليم يافتہ ماڻھن جو تعداد 74000 ھزار ھجڻ باوجود رڳو 2980 کي رجسٽر ڪيو ويو. نسلي مت ڀيد کي نون قانونن ذريعي وڌايو ويو. ڪارن کي ووٽ جي حق کان بہ محروم ڪرڻ جا سانباها ٿيندا رھيا. ان نسلي زيادتي جو سلسلو 1965 تائين ھليو جنھن سال وفاق نوان قانوني سڌارا آڻي شھرين جي آئيني حقن کي نافذ ڪيو
thumb|اڳوڻو [[مائونٽ سينائي اسڪول (Mount Sinai School) جيڪو ٻھراڙي جي آٽاگا ڪائونٽي (Autauga County) ۾1919 ۾ ٺھيو ھو ۽ 387 روزنوالڊ اسڪولن مان ھڪ ھيو]]
جاگرافي
thumb|الاباما جو نقشو الاباما گڏيل رياستن جي 30 نمبر وڏي رياست آھي جنھن جي ايراضي52419 sqmi آھي.ھن رياست جو سٺ سيڪڙو زمين ميداني آھي، جنھن ۾ مسيسيپي درياء ۽ گلف آف ميڪسيڪو وارن پاسن کان ھيٺاھين آھي.رياست جي اتر طرف کان علائقي جابلو آھي جن مان ٽنيسي ندي گزري ان علائقي کي ھڪ وادي جي صورت ڏئي ٿي جنھن ۾ پاڻي جو نھرون، ٽڪريون ۽ ڍنڍون پڻ واقع آھن. الاباما رياست جون حدون اتر ۾ٽنيسي (Tennessee), اوڀر ۾ جارجيا، ڏکڻ ۾ فلوريڊا ۽ اولھ ۾ مسيسيپي.ھن رياست جي ڏکڻ ۾ گلف آف ميڪسيڪو پڻ واقع آهي سمنڊ جي سطح کان سڀ کان اوچو مقام ھن رياست ۾ مائونٽ چيھا آھي. جنھنجي اوچائي 2413 ftآھي. ھن رياست جي زمين جو 220 لک ايڪڙ يا 89000 چورس ڪلوميٽر  علائقو ٻيلن تي مشتمل آهي جيڪو پوري رياست جو 67 سيڪڙو آھي. ھن ملڪ جي سڀ کان وڏي ڪائونٽي بالڊون ڪائونٽي آھي.
موسم
thumb|upright|برمنگھم ۾ سرء جي موسم جو ھڪ وڻ
رياست جي موسم گھميل ۽ سب ٽراپڪ آھي. ساليانو سراسري گرمي جو پد 18 سينٽي گريڊ يا 64 فارنھائيٽ آھي. رياست جي ڏاکڻي حصي ۾ ميڪسيڪو جي نار واري پاسي نسبتن وڌيڪ گرمي ٿيندي آهي ۽ وري اتر پاسي اپلاچين(Appalachian) جبلن واري پاسي وڌيڪ ٿڌ ٿيندي آهي. اونھاري ۾ شديد گرمي 32 سينٽي گريڊ تائين ٿيندي آھي.
اوڪلاھاما وانگر الاباما ۾ تمام گھڻا ٽورنيڊو طوفان ايندا آھن.
thumb|فيبروري 2010 ۾ برمنگھم ۾ سٽي ھال ٻاھران برف پوڻ جو منظر
شھري آبادي
thumb|برمنگهم شھر رياست جو آبادي۾ سڀ کان وڏو شھر ۽ ميٽروپوليٽن آهي thumb|مونٽگومري شھر رياست جو ٻيون وڏو شھر ۽ چوٿين وڏي ميٽروپولس آھي thumb|ھنٽسول رياست جو ٽيون وڏو شھر ۽ ٻيون نمبر وڏي ميٽروپولس آھي
thumb|موبل ھتان جو چوٿون وڏو شھر ۽ ٽين وڏي ميٽروپولس آھي
راجا چچ
چچ پٽ سيلائج سنڌ جو حاڪم جنھن سنڌ ۾ برھمڻ گھراڻي جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ ھي راء گھراڻي جي آخري راجا جو وزير ھيو جنھن جي وفات کانپوءِ سندس بيوہ راڻي سھاندي جي مدد سان ھي سنڌ جو راجا بڻجي راڻي سھاندي سان شادي ڪيائين. ھن راجا ٿيڻ بعد اسڪلندہ، ملتان، سيوستان ۽ برھمڻ آباد فتح ڪيا. چچ نامو موجب سنڌ جي راءِ گهراڻو جي دور ۾ انهن وٽ راهب ٿي درٻار ۾ آيو هو. راء سهاسي ٽيون جي راڻي سُهاندي يا شڀا ديوي جي ويجهو ٿي ويو ۽ نيٺ راءِ سهاسي جي مرڻ کان پوءِ 632ع ۾ نه صرف شڀا ديوي سان شادي ڪيائين پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد رکيائين ۽ 662ع تائين حڪمراني ڪيائين. کيس سُونهن ديوي يا سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، ڏاهر ۽ مايِين يا ۾آهين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس پاءُ چندر بن سيلائج تخت تي ويٺو جنهن 8 سال حڪمراني ڪئي. سنڌ جي ھڪ وڏي محقق محمد حسن پنھور 1964 ۾ ڇپيل سندس ڪتاب Ground Water in Hyderabad and Khairpur ۾ انگريز ماھر ھينري ڪزنس Henry Cousens جي ڪتاب Antiquities of Sindh جو حوالو ڏيندي لکيو آھي ته سنڌوءَ جي وھڪري ۾ تبديليون نوابشاھه ضلعي اندر گھڻيون ٿيون ۽ سڪندر اعظم جي زماني کان وٺي سنڌو درياھه پنھنجو وھڪرو مٽائيندو 18 ميل اولھه ۾ ھليو ويو آھي ـ اڳي سنڌو لُھاڻي ڍوري مان لنگھندو ھو جيڪو نوشھري فيروز تعلقي ۾ ھو ـ پنھور صاحب لکي ٿو ته جڏھن ستين عيسوي صديءَ (641 عيسويءَ ۾ _ بن قاسم جي حملي کان ستر ورھيه اڳ) ۾ چيني سياح يان چانگ Yuan Chwang سنڌ ۾ آيو ھو ته ان وقت ھتي چچ جي بادشاھت ھئي ۽ سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي ۾ اُترئين پاسي 17 ميل پري وھندي ھئي جتان ديھات نالي ھنڌ وٽان چچ ندي ٽِپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو ھو ـ ھُو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُھاڻي ڍوري مان لنگھندي ھئي جيڪو نوشھري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگھندو ھو ۽ ذري گھٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وھڪرو لُھاڻي ڍوري وٽان ھو ـ انگريز ليکڪ ايڇ ٽِي لئمبرڪ به پنھنجي ڪتاب ”ھسٽري آف سنڌ _ اَ جنرل انٽروڊڪشن“ (جِلد پھريون _ سنڌي ادبي بورڊ 1964) ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاھه ديھات ڳوٺ وٽان مھراڻ ندي ٽپيو ھو جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي ھو، جتي موجوده سنڌو درياھه جو پراڻو وھڪرو لُھاڻي ڍوري مان لنگھندو ھو ۔.
راجا مھرت سان جنگ
اهڙيءَ طرح، شرمسار ٿي، چچ پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو، ۽ ان جي مهنداري پاڻ ڪئي، اهڙي قبضي جو هڪ دلچسپ خواه امڪاني واقعو هيءُ آهي ته هاڻي هن مخالف ڌر جي نمايان ۽ اهم شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي سابق حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان وٺي جيل ۾ رهيا هئا، ۽ هن کين انعامن ۽ اڪرامن سان نوازي ۽ ڪجهه وعدا وعيد ڏيئي، سندن وفاداري ڳنهي ورتي. انهيءَ ڳالهه مان گهٽ ۾ گهٽ هي اندازو ضرور ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪري ايندڙ کي اتان جي تخت تي جيڪا دعويٰ هئي، سا خود چچ جي دعويٰ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وزنائتي ڪانه هئي.. ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ زبردست جنگ ٿي، ۽ جيئن ته ڪنهن هڪ ڌر کي ٻئي جي مٿان نمايان فتح حاصل ٿيندي نه پئي معلوم ٿي، ان ڪري ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن طئي ڪرڻ لاءِ صلح مشورو ڪيو ۽ اها تجويز پيش ڪئي ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر هن هڪ شرط تي ته، جيئن ته هو هڪ برهمڻ هو ۽ شهسوار نه هو، ان ڪري هو ٻيئي پيادل مقابلو ڪن. اها ڳالهه مهارت قبول ڪئي؛ پر حرفتي چچ پنهنجي سئيس جي هٿان پنهنجو گهوڙو پنهنجي پٺيان گهرايو، ۽ جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، تيئن آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ ان کي ڪڏائيندو اڳتي وڌيو ۽ پنهنجي مخالف کي ترار سان ڌڪ هڻي ٻه اڌ ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر هڪدم نئين سر حملو ڪري دشمن کي ڀڄائي ڇڏيو، ۽ چچ فاتح بڻجي الور واپس آيو. اهو واقعو اسان کي افضل خان سان شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي وارو واقعو ياد ڏياري رهيو آهي. چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي مس گذريا هئا ته سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ چتور جي راجا مهرت کي پئي ته سندس اندر باهه وانگر ڀڙڪڻ لڳس. وڏو لشڪر ساڻ ڪري راجا چچ کان ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ اچي الور نڪتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي چچ ڏانهن خط اماڻيائين ته جنهن تخت تي تون ويٺو آهين اهو اسان جي خانداني ملڪيت آهي. جنگ لڳي راجا مھرت مارجي ويو ۽ ان جي فوج کي شڪست ملي.ايڇ ٽي لئمبرڪ ھن جنگ واري واقعي جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته:هن ڳالهه جو وڏو امڪان آهي ته ”جتور“ مان مطلب ”جئپور“ آهي،۽ نه ”چتور“، پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ جي راهه ۾ هڪجهڙي مشڪلات درپيش آهي. اهي ٻيئي جايون راجپوتانا جي اڀرندي طرف آهن ۽ ساڳئي وقت انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ عظيم گرجرا بادشاهيءَ حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. هيءَ ڳالهه انتهائي غيرامڪاني معلوم ٿئي ٿي ته اهڙي اعليٰ مرتبي وارا امير سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ ۽ سڱابنديءَ ذريعي تعلق رکندا هجن؛ ۽ هيءَ ڳالهه ويتر وڌيڪ غير امڪاني نظر اچي رهي آهي ته انهن جو بالاحاڪم پنهنجي سرحد وچان کين لشڪر سميت لنگهي سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن ڳالهه جو وڌيڪ امڪان آهي ته جيڪڏهن اسين انهيءَ ملڪ کي سنڌ جي پاڙيسري ملڪ طور تسليم ڪرڻ ۾ صحيح آهيون، جيڪو هن وقت جيسلمير جي نالي سان مشهور آهي، ته پوءِ اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد سندس بالاحاڪم گرجرا قوم جي بادشاهه سان طئي ڪيل انتظام ۽ سندس اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي ويئي هوندي.
الاباما
معيشت
thumb|[[Regions-Harbert Plaza, Regions Center, and Wells Fargo Tower in Birmingham's financial district.]]
راجا چچ
چندر جي وليعھدي
راجا چچ پنهنجي ڀاءُ چندر کي الور جو والي بڻائي فرمان جاري ڪيائين ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. منهنجي موجودگي ۽ اڻ موجودگيءَ ۾ سڀني ملڪي معاملن کي هي نڀائيندو. راجا جي ان حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت جو دم ڀريوچچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سوڌي آڻ نه مڃيندڙ راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ نڪري پيو. سڀ کان پهريان ان  لشڪر ڀاٽيا (بابيا) جيڪو بياس درياءُ جي ڏکڻ کان هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جي والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ ٽي لئمبرڪ لکي ٿو ته چچنامي مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو، ۽ هن کي ٻائيءَ نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ائين پيو معلوم ٿئي ته سندس ٻيءَ زال مان هئي. چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت ۽ تاج جو ورثو انهن ٻنهي پٽن مان ڪنهن به هڪ کي نه مليو، بلڪ اهو هن جي ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو، اسين مٿي ڏسي آيا آهيون، الور جي حاڪم جي حيثيت ۾ ڪم ڪندو رهيو هو. مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن جي ذريعي پٽ جي ڀيٽ ۾ هڪ ڀاءُ وارث بڻبو آهي، انهيءَ حالت ۾ موزون هوندي آهي، جڏهن پٽ صغير هوندو آهي، يا ٻئي ڪنهن نموني ۾ حڪومت هلائڻ جي لائق نه هوندو آهي، ۽ انهيءَ روايت تي سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ عام طور عمل ڪيو ويندو هو. هيءَ حقيقت ”تذڪري“ مان واضح آهي ته چچ جي ٻنهي پٽن مان هڪ به نابالغ ڪونه هو؛ انهن ٻنهي کي سندن چاچي، تخت تي ويهڻ کان ٿوروئي پوءِ، سخت خطرن جي حالت ۾ اهم فرض سونپيا هئا؛ پر اسان کي ڪابه اهڙي ڳالهه نظر نٿي اچي، جنهن مان اندازو ٿئي ته انهن مان ڪنهن هڪ به تخت لاءِ دعويٰ ڪئي هجي. اها ڳالهه يقيناً عجيب معلوم ٿيندي، خصوصًا ان ڪري، جو چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو اڃا به پنهنجو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ صرف ڪندو ٿي رهيو. ”تذڪري“ جي تحرير مان شايد اهو اندازو ڪري سگهجي ٿو ته چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت، خاص ڪري هڪ اهڙي ملڪ ۾ جتي گهڻي ڀاڱي اڃا ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي، جو ان وسيلي هو اتي پنهنجي ايماني عقيدي، يعني برهمڻڪي مذهب، کي پکيڙي سگهيو ٿي.
اسڪلنده جي فتح
جڏهن چچ کي خبر پيئي ته ڀاٽيا جي والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي ته پاڻ اسڪلنده جي هڪ هلندي پڄندي واري ماڻهو شجاع ڏانهن جنهن سان سندس پراڻا واسطا هئا، کي پيغام موڪليو ته جيڪڏهن تون اسڪلنده جي راءِ چتر (چتيسر) کي مارائيندين يا قيد ڪرائيندين ته تو کي اسڪلنده جو والي بڻائيندس. شجاع ان جو ذمو کڻي ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن اماڻيو. آخرڪار شجاع، چتر کي سازش ڪري مارائي وڌو ۽ سندس سر چچ ڏانهن موڪلي انعام ۽ اسڪلنده جو  قبضو ورتو. لئمبرڪ مطابق:سڀ کان اڳ ۾ هن انهيءَ صوبي تي ڪاهه ڪئي، جيڪو بياس نديءَ جي ڪناري هو، ۽ هن ان جي ڏاکڻي ڪپ تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو، جنهن جي گورنر، نالي چَتيرا يا  چَتر، هن سان جنگ ڪئي ۽ ان ۾ شڪست کاڌي. چَتر ڀڄي، وڃي قلعي اندر پناهه ورتي، ۽ جڏهن ان جي گهيري کي ڪجهه عرصو گذري ويو، تڏهن هو راتو رات قلعي مان ڪنهن طرح سان ڀڄي ويو، ۽ اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن وڃي نڪتو. چچ هن جي پٺيان ويو، ۽ پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان، جيڪو انهيءَ هنڌ موجود هو، ان باري ۾ خط و ڪتابت ڪيائين، جنهن ۾ هن کيس وعدو ڏنو ته جيڪڏهن هو چَتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بنايو ويندو. انهيءَ سازش جي ڪاميابيءَ سان تڪميل ڪئي ويئي، ۽ شهر جا معزز چچ جي اڳيان پيش پيا، ۽ انهن نئين گورنر جي اطاعت ڪرڻ جو اقرار ڪيو. .
الاباما
سياسي انتظام ۽ حڪومت
thumb|The [[Alabama Judicial Building|Heflin-Torbert Judicial Building in Montgomery. It houses the Supreme Court of Alabama, Alabama Court of Civil Appeals, and Alabama Court of Criminal Appeals.]]
راجا چچ
سڪا ۽ ملتان جي فتح
اسڪلنده کان فارغ ٿي ڪري چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راجا سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته لشڪر جرار تيار ڪري اچي راوي ڪناري پهتو، هوڏانهن سڪا جو گورنر سندس ڀائٽيو سيهول (سوهيول) ۽ ان جو سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ اچي نڪتا. راءِ چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري تي هن ڀر ٽن مهينن تائين ترسي پيو ڇاڪاڻ ته درياءَ جو گرمين ڪري پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته درياءُ پار ڪري وڃي سيهول سان جنگ جوٽيائين ۽ سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪري کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، سيهول سڪا مان ڀڄي وڃي ملتان ۾ پناهه ورتي. هيڏانهن چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي موت جو کاڄ بڻائي ۽ باقين کي گرفتار ڪري غلام بڻايو. چچ سڪا ۾ پنهنجي هڪ خاص ماڻهوءَ  عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻائي ملتان ڏانهن  روانو ٿيو ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ساڻ ڪري هاٿين تي چڙهي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو،  آخر بجهيراءَ مجبور ٿي ڪري چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس ملتان جو قبضو ڏئي ڪري ٻارن ٻچن سوڌو ڪشمير جي جبلن ڏانهن نڪري ويو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو. ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري چچ برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ۾ آيو جتان جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي اطاعت قبول ڪئي. اتان وڌي ڪري چچ مشهور قلعي شاڪلها وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان به سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پرڀرو ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. هتي چچ هڪ مهيني تائين ديرو ڄمائي ويٺو رهيو ۽ آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن امان قائم ڪري، سنڌ جي سرحد جي دنگ طور ٻه وڻ لڳايا، جن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ئي ترسيو ۽ پوءِ الور ۾ واپس آيو. "پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان ماري مڃايو. بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، اتي جي راجا چتيسر کي مارائي، هن اسڪلنده (اُچ) جو قلعو فتح ڪيو. اچ مان فارغ ٿيڻ کان پوءِ چچ سڪه جي راجا سوهيول کي شڪست ڏئي ملتان ڏانهن وڌيو. هتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلو ڪريڻ لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکرائي، چچ الور ڏانهن موٽيو." لئمبرڪ لکي ٿو تہ:بادشاهه هاڻي ملتان ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو، جنهن تي باجيراءِ نالي هڪ حڪمران حڪومت ڪندو هو، ۽ چيو وڃي ٿو ته اهو راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ هو. پهرين جنگ ”سِڪا“ نالي هڪ شهر تي قبضي ڪرڻ لاءِ ڪئي ويئي. جنهن لاءِ چيو ويو آهي ته ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري ويو، ۽ دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين کي، جنگي فن ۾ شڪست ڏيئي، ملتان طرف ڀڄائي ڪڍيو. انهيءَ وچ ۾ چچ ”سِڪا“ قلعي تي حملو ڪيو، ۽ سنڌ جي هڪ اهم ۽ وڏ گهراڻي نواب کي انهيءَ شهر جي چارج وٺڻ لاءِ مقرر ڪيو. پوءِ هن راوي نديءَ کي پار ڪيو، جيڪا انهيءَ زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ هن اتي راجا باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي پڻ آخر ۾ قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻ لاءِ مجبور ٿيڻو پيو. .
الاباما
سياسي انتظام ۽ حڪومت
thumb|Governor [[Kay Ivey is the current and second female Governor of Alabama. She is the only Republican female Governor in the state's history.]]
راجا چچ
الور ڏانهن موٽ
راجا چچ الور واپس اچي سال تائين آرام ڪندو رهيو ۽ پوءِ پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جو حال ورتائين. وزير وراڻيو واقعي اوهان جي اوڀر ڏانهن وڃڻ ڪري ڏاکڻي علائقي وارا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان کٿو جواب ڏنو اٿائون.
الاباما
حوالا
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون
راجا چچ
سيوستان طرف روانگي
انهيءَ صلاح کان پوءِ چچ دهتايت ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪري جيڪا سما قوم ۽ الور جي سرحد هئي،ٻڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪمراني ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تخت گاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چوندا هئا. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح ڪري ورتو ۽ اتان جي ئي هڪ ٻئي حاڪم ڪاڪا جي پٽ وڪيي هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. هتان چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو، مقابلي جي سگهه نه ساري سگهيو ۽ قلعي ۾ وڃي قيد ٿيو. هفتي جي گهيري کان پوءِ آڻ مڃي اچي چچ اڳيان ايلاضي ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري واري حيثيت رهڻ ڏني پر ساڻ نائب جي حيثيت ۾ پنهنجو ماڻهو مقرر ڪري ڇڏيائينس. ڪجهه ڏينهن اتي رهي ڪري چچ برهمڻ آباد اچي نڪتو. لئمبرڪ لکي ٿو ته:هن جي طرفان سندس بادشاهيءَ جي ڏاکڻن علائقن ۾ ڪيل ڪارروايون البت وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هو هڪ سال تائين الور ۾ قيام ڪرڻ کان پوءِ ”مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي هڪ ڳوٺ وٽان پار ڪري، جيڪو سما ۽ الور جي درميان سرحدي ڳوٺ هو“، ٻُڌيه ۽ سيوستان طرف ويو. . ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي جدا جدا نموني لکيو ويو آهي، ۽ هوديوالا اها راءِ ڏيئي ٿو ته ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصلي شڪل شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان اهو انومان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو هن جي گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ حملو ڪري سيوُين جو قلعو قبضي ۾آندو- ڪن جي طرفان انهيءَ کي جديد ”سبي“ سمجهيو ويو آهي، حالانڪ ان ”سيوين“ جي شهر جو اتر طرف ايتري وڏي مفاصلي تي هئڻ غير امڪاني نظر اچي ٿو، -- ۽ سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي پاران آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته هنن کي سندن سابق عهدن ۽ اختيارن تي اتي ئي قائم رکيو ويو. . ائين پيو نظر اچي ته سيوستان ۾پڻ واقعن جي ڌارا ذري ۾ گهٽ ساڳيوئي رخ اختيار ڪيو؛ اتان جي ”مَتا“ نالي گورنر پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کائڻ تي هن پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنو. بادشاهه فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي، ”مَتا“ کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر ساڳئي وقت پنهنجن معتمدن منجهان هڪڙي کي شاهي مفادن جي حفاظت ڪرڻ لاءِ هن جي مٿان نظرداريءَ لاءِ مقرر ڪيائين. .
برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام
برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن پنهنجي اطاعت ڪرڻ جو پيغام اماڻيو. انهن ئي ڏينهن ۾ هڪ خط اگهم جو سيوستان جي گورنر متي جي نالي پڪڙجي پيو جنهن مان ٻنهي جي سازش جو ڀانڊو ڦاٽي پيو. ان خط ۾ ٻنهي جي اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح سان مدد ڪرڻ جو ذڪر هو اگهم لوهاڻي جي خط پڪڙجڻ جي خبر جڏهن متي کي پئي ته ڀڄي وڃي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چون ٿا. وري ٻيهر اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته ”تون پنهنجو پاڻ کي هن دؤر جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ تو کي پنهنجي انهيءَ خانداني رياست تي وڏو ناز آهي پر مون کي دولت ۽ طاقت، وراثت ۾ ناهي ملي، ايشور جي ان ۾ مهرباني شامل آهي. هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي جنهن جو ڪوئي شريڪ ناهي.“ منهنجي هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ مان ٻي ڪنهن کان ڪائي اميد ناهيان رکندو. منهنجي سڀني ڪاميابين جو سرچشمو اها ئي ذات آهي. پر جيڪڏهن تون پنهنجي طاقت ۽ قوت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهين ٿو ته پوءِ زوال تنهنجي ويجهو آهي ۽ تو کي مارڻ جائز آهي.