cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٻيڙي
ڇَڪيون: سڙهه جي مٿئين پاسي ويڙهن م فوٽ ڏيڍ فاصلي تي ڪاٻارجي رسيءَ جا اڪثر ٽڪرا ٻڌي، پوءِ انهن کي آلات سان ٻڌبو آهي، جن کي ٻيڙيائت ’ڇڪيون‘ سڏيندا آهن. ڇڪين سان آلات يا آڏ ۾ سڙهه ٻڌبوآهي. مينهن يا طوفان ۾ سڙهه ڇوڙي، اُن جي مٿان پکو هڻندا آهن، جيئن سڙهه ڀڄي نه سگهي. سڙهه کي کنجيءَ مٿان پکو هڻي رکندا آهن. پکي جي لام کنجيءَ جي ڦالڪي يا ڇت کان مٿي هوندي آهي. پکي جون ڇڙهون يا ٿوڻيون به ٻيڙيءَ ۾ رکيل هونديون آهن ۽ رڳو هنگامي حالت ۾ ڪڍي ڪم آڻبيون آهن. برسات ۾ پکا آڳيلي پاڇيلي دالان ۽ کنجيءَ تي آڏيءَ ۽ شاکي اڏيءَ جي وچ ۾ (جيڪو ٻيڙيءَ جي ترجو حصو آهي) هوندا آهن. ان کي ٻيڙِيءَ جو لَڪُ چوندا آهن. لَڪ ۾ بار وجهبو آهي، ٻيڙيءَ جي لَڪ ۾ پَسُن ڍڪڻ لاءِ ڪاٺ جا ڍڪ هوندا آهن، جن کي تُوتَڪَ چئبو آهي. آڏي ۽ ڇاٻاهيءَ واري آڏيءَ جي وچ تي بچيل حصي ۾ به بار ڀريندا آهن، يا سامان رکبو آهي، ان جي مٿان آڏي جي سنوت ۾ دالان جو توتڪ هوندو آهي. توتڪ جي هيٺان پسن جي مٿان به توتڪ پيل هوندا آهن. توتڪن جي ڪري پَسُن ۾ گند ڪچرو نه پوندو آهي. توتڪ مٿي به کلي سگهندا آهن. جن کي مٿي ڳليءَ تي کولي، ٻاهران ڇنڊي، پوءِ ساڳيءَ جاءِ تي رکبو آهي. ٻيڙن جا رسا، شيکلي، آڏ ۽ سڙهه جي رسن کان سواءِ ٻيا به هوندا آهن، جن کي جدا جدا نالن سان سڏبو آهي، جهڙوڪ:
ڇيريون: ٻيڙيءَ کي ٻڌڻ لاءِ جيڪو رسو ڪم آڻبو آهي، ان کي پڳهه چئبو آهي. پڳهه واري رسي کي ’ڇيري‘ به چوندا آهن. ڇيري ڪاٻار جو -ٿلهو- وٽيل رسو هوندو آهي.
چئن جي ڇيري: اُها ڇيري جنهن ۾ ٿلهو لوهه جو زنجير يا چئن (Chain) ٻڌل هوندي آهي، -ان- کي اڇلائڻ کان اڳي ڇيريءَ ۾ ٻڌي مضبوط ڪري، پوءِ درياهه ۾ اڇليندا آهن.
ناتاريءَ واري ڇيري: ناتاريءَ جي ڪڙي ۾ ٿلهو رسو ٻڌي، جڏهن ناتاريءَ کي درياهه ۾ اڇليندا آهن، ته ان رسي کي ناتاريءَ جي ڇيري چئبو آهي.
رَس: اهو رسو شيکلي جي مور ۾ ٻڌبو آهي، هي رس واءَ نه لڳڻ يا ونجهه نه لڳڻ ڪري همراهه ڪناري تي کڻي ويندا آهن ۽ ان سان ٻيڙيءَ کي اڳتي ڇڪيندا آهن. رَس جي منڍ ۾ چيلهه ۾ وجهڻ لاءِ رسي کي ٻٽو ڪندا آهن، جنهن کي ’مونڍو‘ چوندا آهن. مونڍو معنيٰ وارو ان کان پوءِ ان رس ۾ ڪاٺ جا گهڙيل ڳيٽيءَ جيڏا ٽڪر پيل هوندا آهن، جن کي سهُيلا چوندا آهن. انهن سهيلن ۾ بلٽ نما رسا هوندا آهن، جن کي ’ڪڙاها‘ چوندا آهن. منڍ ڇڪڻ واري کي ’مونڍائي‘ چوندا آهن. مونڍائيءَ جي پويان سهيلن ۾ ڪڙاها وجهي همراهه يا جوان رس ڇڪيندا آهن،جن جي زور ڏيڻ سان ٻيڙي اڳتي وڌندي آهي.
ونجهه: ٻيڙيءَ جا ملاح هڪ ڪلهي ۾ ونجهه ڏئي ٻيڙيءَ کي اڳتي ڌڪيندا آهن. جوان ونجهه ٻيڙيءَ جي ٻنهي ڳلين سان جهلائيندا آهن. ونجهه درياهه جي هيٺين مٽيءَ ۾ رنڊائي ڪلهي جو زور ڏيندا آهن، جنهن کي ونجهه جهلائڻ چوندا آهن.
آڳيلي اوڀر: مهرن جي سراڙن کان پوئتي ٻيڙيءَ جا اوڀرهوندا آهن. جن مان اڳئين کي آڳيلي اوڀر چئبو آهي ۽ پوئين کي پاڇيلي اوڀر چئبو آهي. ٻيڙي پتڻ ڪنهن مقرر تڙ تي ڪندي آهي، يعني هن ڀَر جا ماڻهو، مال ۽ سامان کڻي هُن ڀر پهچائڻ ۽ هُن ڀر جو مال ۽ سامان هِن ڀر پهچائڻ کي پتڻ چوندا آهن. پتڻ جي ٻيڙيءَ کي واڙا نه هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته اُن ۾ اُٺ ۽ ڍڳا پڻ چڙهندا آهن. واڙن جي ڪري اٺ، گهوڙا، ڏاند ۽ مينهون نه چڙهي سگهنديون آهن.
ٻيڙيءَ جا واڙا: ٻنهي ڳلين يا ڳَڙهن جي ٻاهرئين پاسي واڙو چڙهندو آهي، جنهن جو مطلب هي ٿيندو ته بار سبب جڏهن ٻيڙيءَ جا ڪڇا پاڻيءَ ۾ هيٺ ٿي ويندا آهن ته لهر جي پاڻيءَ اٿلڻ جي بچاءَ کان ’واڙا‘ چاڙهبا آهن. واڙي جي ڦرهي ٿولهه ۾ ڏيڍ ٻه انچ هوندي آهي. واڙي جي ويڪر ڏيڍ فوٽ کان ٽن فوٽن تائين ۽ ڊيگهه ٻارهن هٿن کان ويهن هٿن تائين به ٿيندي آهي.
چاليھو
left|thumb|250x250px|لکين ماڻھو چاليھي جي موقعي تي حسین جي مزار، ڪربلا، عراق ۾ موجود آھن اربعین یا چاليھو  ( عربي : اربعین  )  شیعن جو ھڪ مذھبی رسم آھي۔ ھن رسم  اس تہوار کو ہر سال یوم عاشورہ کے چالیس دن بعد منایا جاتا ہے۔ اس تہوار کا مقصد پیغمبر اسلام محمد  کے نواسے حسین ابن علی کی شہادت کی یاد منانا ہے جو کہ ماہ صفر کے بیسویں تاریخ کو منایا جاتا ہے۔ حسین ابن علی اور ان کے 72 رفقاء 61ھ (680ء) میں کربلا کی جنگ میں یزید بن معاویہ کی فوج کے ہاتھوں شہید ہوئے تھے۔ اربعین یا چالیسواں سے مراد عام لوگ جو اپنے عزیز کے وفات کے چالیسویں دن سوگ اور خیرات کے ذریعے یاد مناتے ہیں، بھی ہے۔ اربعین کے دن دنیا کے سب سے بڑے انسانی اجتماع کا انعقاد بھی ہوتا ہے اور ایک اندازے کے مطابق اس دن دو کروڑ لوگ کربلا، عراق میں زیارت اربعین پڑھنے اور یاد شہداء میں ماتم کرنے پہونچتے ہیں۔
62 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
انڪوائري آفيسر (ناول)
انڪوائري آفيسر هي هڪ ڪلاسڪي ناول ۾ لکيل ناٽڪ آهي جنهن جو مصنف شمس العلماء مرزا قليچ بيگ آهي. هن ناٽڪ کي سنڌي ادبي بورڊ پاران 1966ع ۾ ڇاپيو ويو. هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو تصنيف ڪيل ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن. اِن جو ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1966ع ۾ شايع ڪيو.
حوالا
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
انٽرنيٽ
thumb ﺍﻧــٽــﺮﻧــﯿــٽ ( ﺍﻧﮕﺮﯾﺰي : Internet ) يا ڳنڍڄار، پاڻ ۾گڏيل ڪمپيوٽرن جي هڪ ﻋﺎلمي ڄار ( ڪمپيوٽر ڄارڪاﺭ ( Computer Network ) آهي جيڪو ﻋﻮﺍمي ﯾﺎ گڏيل ﺳﻄﺢ تي هر ڪنهن جي لاءِ قابل پھچ آهي. ڪمپيوٽرن جو هي ڄار ﺩﺳﺘﻮﺭ ( internet protocol ) جو ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ڪندي Packet Switching جي ذﺭيعي سان ﻣﻮﺍﺩ ( data ) کي ﻣﻨﺘﻘﻞ ڪندو آهي۔ انٽرنيٽ يا ڳنڍڄار ﺍﺻﻞ ۾ پاڻ اڻکٽ ننڍن ڄارڪارن جو مجموعو آهي، جيڪي ﻋﻼﻗﺎئي ﺳﻄﺢ تي هوندا آهن ۽ اهڙي طرح هي ملي ڪري ﻣﺨﺘﻠﻒ ڄاڻ ۽ ﺧﺪمتون ڏيندا آهن، جيئن ايميل (ﺑﺮقي ﺧﻂ) ، ڳالهه ٻولهه ( online chatting ) ، ﻓﺎئلن جي ڏي وٺ وغيره وغيره.
1957ع ۾ آمريڪا ۾ هڪ ادارو Advance Research Project Agency (ARPA)   جو بنيا رکيو ويو  ۽ ڊيجيٽل ٽيڪنالاجي ۾ تمام تيزي سان تجربا ٿيڻ شروع ٿيا، ان سان گڏو گڏ ٻيون ڪيتريون ئي ڪمپنيون وجود ۾ آيون جن مختلف ٽيڪنالاجيز کي وجود ۾ آندو ۽ 1965ع  ۾ Hypertext  لفظ سامهون آيو. 1968ع  ۾ Intel ڪمپني وجود ۾ آئي جنهن نيٽورڪ بابت رسرچ ڪرڻ جي لاءِ راهون هموار ڪيون. 1969ع ۾ پهريون ڀيرو چار عدد ڪمپيوٽر پاڻ ۾ ڪنيڪٽ ڪيا ويا ۽ 1971ع ۾ 23 ڪمپيوٽر ۽ 1974ع ۾ 1024 ڪمپيوٽرس جي ڪنيڪٽ ٿيڻ جو ڪامياب تجربو ڪيو ويو. 1986ع ۾ NSFNET  ڪمپنيءَ جو وجود پيو جنهن نيٽورڪ تي تيز رفتار جي ڪنيڪشن متعارف ڪرائي. 1988ع ۾ 5600 ڪميوٽرس ڪنيڪٽ ڪيا ويا.
1992ع ۾ Tim Berners Lee ويب پيج متعارف ڪرايو ۽ 1995ع ۾ مائڪرو سافٽ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ پهريون ڀيرو قدم رکندي Internet Explorer  متعارف ڪريو جنهن کان پوءِ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ وڏين وڏين ڪمپينين منجهه مقابلو ۽ جنگ شروع ٿئي وئي، آپريٽنگ سسٽم محيا ڪندڙ ڪمپنين جهڙوڪ مائڪرو سافٽ، ايپل، لينڪس وارن انٽرنيٽ پروٽوڪول جو سافٽويئر مفت ۾ محيا ڪيو. انٽرنيٽ پروٽوڪول جو پروگرام 1970ع ۾ Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) ايجاد ڪيو ۽ World Wide Web  ان تي ئي بيهڪ رکي ٿي.
انٽرنيٽ پتو IP Addresses  جو ئي جهرمٽ آهي جنهن سان ڪمپيوٽر ۽ ٻيا ڊوائيسز هڪ ٻئي کي پوري دنيا منجهه سڃاڻيندا آهن ۽ انهن IP Addresses  سان ئي گلوبل نيٽورڪ ٺهيل آهن. ٻڌائيندو هلان ته جڏهن ٻه مختلف نيٽورڪ پاڻ ۾ ملندا آهن ته ان کي گلوبل نيٽورڪ چئجي ٿو. توهان گلوبل وليج بابت ٻڌو ته هوندو، اها IP Address  ئي آهي جنهن سبب دنيا گوبل وليج ٿي وئي آهي. 192.168.1.1يا ان ريت لکيل انگ توهان اڪثر  ڏٺا هوندا، ان کي IP Address چئجي ٿو  جيڪا نيٽورڪ جو بنيادي جزو آهي. IP Address جي حد 0.0.0.0 کان 255.255.255.255 تائين ٿئي ٿي ۽ اهائي نيٽورڪ جي سڃاڻپ آهي.
عالمي سطح تي جڏهن مختلف نيٽورڪس مختلف ISP جي ذريعيGateway  وٽ پاڻ ۾ ملن ٿا ته ان کي انٽرنيٽ چئجي ٿو ۽ اهو ئي سبب آهي جو انٽرنيٽ جو ڪو به مالڪ نه آهي ۽ نه ئي وري ڪنهنجي ملڪيت آهي، ان کي ائين چئجي ته هڪ هائي وي روڊ ٺهيل آهي پوءِ ان تي اسانجو به لنڪ روڊ ٺهيل آهي ۽ اسان به دنيا سان ڳنڍيا پيا آهيون ۽ اهو روڊ هڪ ڄار جيان پوري دنيا ۾ پکيڙيل آهي.
حوالا
انٽرنيٽ زمرو:عوامي خدمتون زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي زمرو:ڪمپيوٽر
سائينداد سولنگي
سائنداد سولنگي (انگريزي:Saindad Solangi) (پيدائش: 13 ڊسمبر 1920ع – وفات: 12 فيبروري 2006ع) سنڌي ٻولي جو بهترين ڪهاڻيڪار هو.
زندگي جو احوال
سائينداد سولنگي 13 ڊسمبر 1920ع ۾ جوهي تعلقيءَ، دادو ضلعي سنڌ جي ڳوٺ سيد مير محمد شاھ بخاري ۾ پيدا ٿيو. پرائيمري تعليم ڀر واري ڳوٺ پير علي شاھ جي پرائيمري اسڪول مان حاصل ڪيائين. هن سول انجينيئرنگ جي تعليم حاصل ڪري سول انجينيئر جي عهدي تي فائز ٿيو، 1980ع ۾ عهدي تان رٽائر ٿيو. بعد ۾ مختلف نجي ڪمپنين ۾ پڻ نوڪري ڪيائين. هن 1940ع ۾ لکڻ جي شروعات ڪئي. سندس ڪهاڻيونبرطانوي هندستان جي ورهاڱي کان اڳ ۽ پوءِ سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي ٽماهي مهراڻ  ۾ ڇپبيون هيون.منگهارام ملڪاڻي پنهنجي ڪتاب سنڌي نثر جي تاريخ ۾ سائينداد سولنگيءَ جي ڪهاڻي “انڌي ۽ جنڊ” جو شمار بهترين ڪهاڻين ۾ ڪيو آهي. سندس ڇپيل ڪتاب ۽ ڪهاڻيون نه سنڀالجڻ سبب ناياب ٿي ويون آهن.
ٿورائيار
ٿورائيار ( انگريزي: Thuraiyur) ڀارت جو هڪ human settlement  جيڪو تامل ناڊو ۾ واقع آهي۔
تفصيلون
ٿورائيار جي مجموعي آبادي 32,439 فردن تي مشتمل آهي۔
28 ڊسمبر
واقعا
*2014ع بحيرۂ جاوا ۾ ايئر ايشيا جي اڏام ڪيو زيڊ 8501 انڊونيشيا جي ٻين وڏي شهر سورابايا کان سنگاپور ويندي خراب موسم جي دوران ڪري ڪري تباھ ٿي وئي هئي۔ جهاز تي 162 افراد سوار هيا۔
پيدائش
28 ڊسمبر 1888ع سماج سڌارڪ روگهومل موٽواڻي جي پيدائش جو ڏينهن آهي. 1901ع فريڊم فائيٽر ٽلو مل نارائڻ داس، 1928ع ٽنڊي ڄام سان تعلق رکندڙ اسڪالر ڊاڪٽر خالد ٽالپر، 1969ع پير آف هالاڻي پير وسيم شاھ، 1986ع سيوهڻ سان تعلق رکندڙ ليکڪ ماجدي سنڌي، 1972ع ليکڪ ۽ سماجي ورڪر رفيق جوکئي جي پئدائش ٿي. ​
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
569ع
ڊسمبر
زمرو:569ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
حديث
حديث ____(Hadith)
حديث ۽ سنت ۾ فرق
عرب جا ماڻهو سنت کي طريقو ڪار يا رستي جي نالي سان سڃاڻندا آهن.حضرت محمد صه جو طور ء طريقو سنت جي ضمري ۾ ايندو آهي ء حديث سان مراد حجھرت محمد صه جو چوڻ حديث آهي.
حديث جي درجابندي
مُحَدثن جي اصطلاح موجب هر حديث کي جُدا جُدا مقام ۽ مرتبو آهي جن کي حاصل ڪري چڱيءَ طرح ڇاڻڻ ۽ سمجهڻ کان پوءِ اُن تي نالا رکيا ويا ۽ آخر ۾ مُحدثن ان حديثن کي گڏ ڪري مُتفقه طور تي 6 ڪتابن جي نالي سان پيش ڪري اُمت اسلاميا اڳيان آندو جيئن مُسلم قوم کي نبي سائين صلي الله عليه وسلم ڪوٺيل (شرڪ و بدعت) کان بچائي سگهجي."مُحدثن پُوري دُنيا مان حديثون گڏ ڪري هُنن کي هن ريت ڪلاسيفائيڊ ڪيو ويو آهي." تحقيق ڪرڻ وقت هر ڪنهن حديث کي روايت ۽ درايت جي اصولن جي مدد سان اصطلاحي نالو ڏنو ويو ۽ حديث جا جدا جدا قسم به مقرر ڪيا ويا. اهڙي طرح تحقيق ٿيل حديثن جي سند ۽ متن جي لحاظ کان درجيبندي ڪئي ويئي، جنهن ڪري هر حديث جي اهميت انهي نالي سان ظاهر ٿيو پوي. انهيءَ مان مسلمانن جي فن تحقيق جي مهارت ظاهر ٿئي ٿي. درايت جي اصلن جي مدد سان حديث کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو ويو آهي. رواين جي تعداد جي لحاط کان حديث جا قسم هي آهن. خبر متواتر، حديث مشهور، حديث عزيز، ۽ حديث غريب، سند جي لحاظ کان حديث کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو ويو آهي. حديث متصل. حديث منقطع، حديث معضل، حديث مرسل، ۽ حديث معلق. حديث جي امتياز کي ظاهر لاءِ هيٺين قسمن ۾ ورهائي ويئي آهي. مرفوع، موقوف، ۽ قطوع. رواين جي ڪردار جي ڪري حديث کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو ويو آهي. موضوع، متروڪ، المبهم، المبتدع، منڪر، شاذ ۽ معطل. حافظي جي خامين جي لحاظ کان به حديث جا هي قسم ڪيا ويا آهن. مدرج الاسناد، مدرج المتن، مزيد في متصل الاسناد، مضطرب، مقلوب مصحب، ۽ محرب. صحت جي لحاظ کان حديث کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو ويو آهي. صحيح، صحيح لذات، صحيح لغيره، حسن ۽ ضعيف. اختلاف ۽ تائيد جي لحاظ کان حديث کي هيٺين قسمن ورهايو ويو آهي. محڪم، مختلف الحديث، ۽ ناسخ و منسوخ آخر ۾ حديث جي رد ڪرڻ ۽ قبول ڪرڻ جي لحاظ کان هنن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي. مقبول حديث مردود، ۽ متوقف مٿي ڏيکاريل حديث جا قسم خود انهي جي گواهي آهن ته مسلمان عالمن جي نظر تحقيق اصولن تي ڪيتري قدر گهري هئي ۽ انهن جي علمي تحقيق ڪيتري بلند ۽ اعليٰ هئي جو ڪنهن به تحقيق مسئلي جي ڪنهن به پهلو ۾ خامي نه ڇڏيندا هئا. جيڪڏهن انهي ۾ ڪابه خامي رهجي ويندي هئي يا ڪابه اهڙي ڳالهه جيڪا ثابت نه ٿيندي هئي ته انهي کي اهڙو نالو ڏنو ويندو هو جنهن مان پڙهندڙ بنا ڪنهن ڪوشش جي اهو سمجهي ويندو هو ته انهي حديث ۾ ڪهڙي گهٽتائي آهي. اهڙي طرح هر حديث جي تحقيق عقلي ۽ عملي طرح ڪئي ويئي
1. حديث مرفوع'''
اهڙي حديث جن کي اصحاب سڳورن نبي سائين (صلعم) جن جو نالو وٺي بيان ڪيو آهي.
2. حديث موقوف'''
اهڙيون حديثون جن کي اصحاب سڳورن، نبي سائين (صلعم) جن جو نالو وٺڻ کان سواءِ بيان ڪيو يا پنهنجي خيال جو اظهار ڪيو.
1. آحاد مشهور'''
جنهن جا راوي گهٽ ۾ گهٽ ٽي رهيا هُجن.
2. آحاد عزيز'''
جنهن جا راوي گهٽ ۾ گهٽ 2 رهيا هُجن.
3. آحاد غريب'''
جنهن حديث جو راوي هڪ هُجي.
4. حديث متواتر'''
جنهن حديث جا راوي هر زماني ۾ ايترا هُجن، جن جو ڪُوڙ تي گڏ ٿيڻ ممڪن نه هُجي.
5. حديث مقبول'''
جنهن حديث جي روايت ڪندڙن (راوين) جي ايمانداري (ديانت) ۽ سچائي تسليم ٿيل هُجي. هن حديث جا به 2 قسم آهن. هڪ حسن ۽ ٻيو صحيح.
1.مقبول حسن'''
جنهن حديث جا راوي صحيح حديث جي راوين جي مُقابلي ۾ حافظي ۾ گهٽ هُجن باقي شرط اُهي هُجن.
2. مقبول صحيح'''
جنهن حديث جا سڀ راوي، هر زماني ۽ هر دئور ۾ ثقه (قابل اعتماد)، پرهيزگار، قابل اعتبار حافظي جا مالڪ هُجن.
حديث ضعيف'''
جيڪا حديث صحيح ۽ حسن جي شرطن مطابق پوري نه ايندي هُجي، جنهنجو ڪو راوي ساقط (غير مطعون (مورد الزام) هُجي. ضعيف حيثن جي به 8 حصن ۾ درجا بندي ڪيل آهي.
1. ضعيف معلق'''
جنهن حديث جو هڪ يا سڀ راوي شروع واري سَنَد حذف ڪري ڇڏين ، يعني ڪيرائي ڇڏين.
4. ضعيف معضل'''
جنهن حديث ۾ 2 يا ٻن کان وڌيڪ گڏ راوي سَنَد جي وچ ۾ حذف (ڪِريل) هجن.
5. ضعف موضوع'''
جنهن حديث جي راويءَ جو حديث جي معاملي ۾ ڪوڙ ڳالهائڻ ثابت هُجي.
6. ضعيف متروڪ'''
جنهن حديث جي راويءَ تي رُڳو ڪوڙ جي تُهمت هُجي، ليڪن حديث جي معاملي ۾ ڪوڙ ثابت نه هُجي.
7. ضعيف شاذ'''
جنهن حديث ۾ هڪ ثقه رواوي پاڻ کان وڌيڪ ثقه راوي ۽ ضابطي جي مخالفت ڪري.
8. ضعيف مُنڪر'''
جنهن حديث جو راوي فاسق يا بدعتي هُجي.
حديث جي روايت جا اصول
روايت جا هي اصول هوندا هئا. (1) هرڪا حديث رسول ڪريم جن کان بيان ڪئي وڃي ۽ انهي جو سلسلو انهن جي نالن انهن کان ٻڌو تن جي نالن، انهن جي لقبن، اصل نسل ۽ هر ڪنهن راوي جي ڌنڌي کي چڱي طرح پرکڻ سان ڪيو وڃي. (2) هر ڪنهن راوي جي رڪدار جي پرک ڪئي وڃي خاص ڪري هن جي سچائي ۽ صداقت کي ڏٺو وڃي. (3) جيڪڏهن راويءَ ڪنهن به ڳالهه ۾ ڪوڙ ڳالهيو ته انهي جي روايت کي رد ڪيو وڃي. (4) جيڪڏهن راوي اعليٰ ڪردار وارو آهي پر هن جو حافظو ڪمزور آهي ته هن جي روايت کي نه اهميت ڏني وڃي. (5) جيڪڏهن راوي ڪنهن ڏوهه جو ڏوهاري ثابت ٿيو هو يا هن ڪنهن ڳالهه ۾ ڌيان نه ڏنو هو ته انهي جي روايت کي اهميت نه ڏني وڃي. (6) جيڪڏهن ڪنهن راوي روايت کي پنهنجي خيال يا سوچ جي مدد سان پيش ڪيو هو يا ڪنهن خاص مذهبي خيال جو هو، ته هن جي روايت کي اهميت نه ڏني وڃي. (7) راوي اهو ضرور ظاهر ڪري ته هو اتي حاضر هو يا هن رسول ڪريم جن کان اهي لفظ پاڻ ٻڌا هئا، يا روايت جو مڪمل سلسلو بيان ڪري، جيڪو رسول ڪريم جن کان پاڻ تائين بيان ڪري. (8) اهو به ثابت ڪيو وڃي ته هڪ راوي، جڏهن اهو بيان ٻڌو هو، تنهن وقت، هن انهي بيان کي پوري طرح بيان ڪرڻ لاءِ سمجهيو هو يا راوي جي انهي وقت ايتري عمر هئي، جو هن انهي ڳالهه کي چڱي طرح ۽ صحيح سمجهيو هو. (9) راوي ڪنهن طرح ڄاڻ لاءِ جيڪي ياد ڪيو اهو هن چڱي طرح صحيح سمجهيو ۽ انهي کي نيڪ نيتي سان ٻين آڏو بيان ڪيو. آخر ۾ اهي ڪتاب جن اسماءِ الرجال (Isma-ul Rigal) يعني بيان ڪندڙن جي نالن جو سلسلو، هر ڪنهن راوي جي زندگي جو مڪمل احوال ۽ انهن جي ڪردار جو مڪمل اڀياس پيش ٿيل هو، انهي کي ڪم آندو ويو، اهي ڪتاب حديث جي سچائي ثابت ڪرڻ لاءِ وڌيڪ مددگار ثابت ٿيا.
داريت جا اصول
هر حديث جي سچائي ۽ ڪوڙ کي نه رڳو سند جي سچائي تي پرکيو ويندو هو پر حديث جي متن جي بيان کي به ڪوڙو ثابت ڪرڻ لاءِ عقل جي ڪسوٽي تي پرکيو ويندو هو. جن اصولن تي متن کي پرکيو ويندو هو تن کي درايت جا اصول چيو وڃي ٿو. درايت لفظ جي معنيٰ آهي مقبوليت، درستي يا مناسبت ۽ اصطلاح ۾ درايت جي معنيٰ آهي متن تي تحقيقي نظر وجهڻ، ته انهي ۾ ڪا خرابي يا عيب ته داخل نه آهي. درايت جا اصول انهي ڳالهه جي جانچڻ ۾ مدد ڪندا آهن ته حديث ۾ بيان ٿيل لفظ يعني متن ۾ آندل لفظ رسول ڪريم جن جا بيان ڪيل لفظ آهن، يا ٿي سگهن ٿا، يا نه؟ ۽ اُهي لفظ اخلاقي اصولن، انصاف ۽ برابري جي اصولن تي پورا آهن يا نه؟ درايت جا اصول جن تي متن کي پرکيو وڃي ٿو اهي هي آهن. 1- روايت نص قرآني جي خلاف نه هجي. 2- روايت سنت متواتره جي خلاف نه هجي. 3- روايت صحابه ڪرام جي اجماع قطعي جي مخالف نه هجي. 4- روايت عقل جي خلاف نه هجي. 5- روايت اصول مسلم جي خلاف نه هجي. 6- روايت محسوسات ۽ مشاهدن جي خلاف نه هجي. 7- روايت، جنهن ۾ معمولي ڳالهه تي سخت عذاب جي ڌمڪي هجي، اعتبار جي قابل نه هوندي. 8- روايت، جنهن ۾ معمولي ڪم تي وڏي انعام جو واعدو هجي، اعتبار جي قابل نه هوندي. 9- روايت رڪيڪ المنيٰ نه هجي. 10- روايت صحيح ۽ مقبول حديث جي منافي نه هجي. 11- روايت قواعد عربيه جي خلاف نه هجي. 12- روايت، جيڪا واقعي جي خلاف هجي، قبول نه ڪئي ويندي. 13 روايت جيڪا انبيا عليہ السلام جي ڪلام سان مشابهت نه رکندي هجي، قبول نه ڪئي ويندي. 14- روايت جنهن ۾ آئينده واقعن جون پيشنگويون يا باقاعدي تاريخ مذڪور هجي، قبول نه ڪئي ويندي، وغيره. انهي کان سواءِ تحقيق ڪرڻ وقت هر ڪنهن حديث کي روايت ۽ درايت جي اصولن جي مدد سان اصطلاحي نالو ڏنو ويو ۽ حديث جا جدا جدا قسم به مقرر ڪيا ويا. اهڙي طرح تحقيق ٿيل حديثن جي سند ۽ متن جي لحاظ کان درجيبندي ڪئي ويئي، جنهن ڪري هر حديث جي اهميت انهي نالي سان ظاهر ٿيو پوي. انهيءَ مان مسلمانن جي فن تحقيق جي مهارت ظاهر ٿئي ٿي.
حديث جو مثال
حديث سڳوري ۾ آهي ته رسول الله ﷺجن فرمايو:
”يعني مؤمن جي معاملي ۾ الله جو فيصلو ڪيڏو نه عجيب آهي. جڏهن کيس ڀلائي ملي ٿي ته ساراهه ڪندو آهي ۽ شڪر ڪندو آهي ۽ جڏهن مٿس ڪا مصيبت ڪڙڪندي آهي ته به اهو ساراهه ڪندو آهي ۽ صبر ڪندو آهي. اهڙيءَ طرح مؤمن کي هرشيءِ ۾ اجر ملندو رهندو آهي.“
حديث قدسي آهي، الله تعاليٰ فرمايو: اذا ابتلیت عبدی بحبیبتیہ فصبر عوضہ منھماالجنة (فتح الباري بشرح البخاري: 10-12)
”يعني الله تعاليٰ فرمايو ته، جڏهن مان پنهنجي ڪنهن ٻانهي (بندي) کي، ٻن محبوب شين سان آزمائيندو آهيان ۽ هو ان تي صبر ڪندو آهي ته مان ان کي ان جي بدلي ۾ جنت ڏئي ڇڏيندو آهيان.“
حديث زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:محمد زمرو:مذهب
1518ع
ڊسمبر
زمرو:1518ء زمرو:سال
63 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
64 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
570ع
ڊسمبر
زمرو:570ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
انجنيئرڱ
thumb|200x300 عڪسلون انجنيئرڱ يا ھندسیات هڪ علمي ڄاڻ ۽ رياضي يا حسابي عمل آهي جيڪو نقشانگاري، تجزين، مشينن، سرشتن ۽ ٻين عملن تي مشتمل آهي. ھندسیات هڪ وسيع شعبو آهي جيڪو مختلف شعبن ۾ ورهايل آهي. انجنيئرنگ  لاطيني زبان جو لفظ آهي، جنھن جو مطلب ”هوشيار“ آهي.
وصف
انجنيئرڱ سائنس جي شاخ آهي، جيڪو مشينن، اوزارن يا ٻين سازوسامانن جي ڊزائيننگ مان تخليق جو عمل آهي.
تاريخ
انجنيئرڱ قديم دور کان وٺي وجود ۾ آهي، جڏهن انسانن ليور، ڦيٿو، رسي ايجاد ڪيا.
انجنيئرڱ جون خاص شاخون
کاٻو|thumb|200x200 عڪسلون|هوور ڊيم انجنيئرڱ ڪئي شاخن ۾ ورهايل آهي. انجنيئر ڪنھن خاص شاخ لاءِ مھارت حاصل ڪندو آهي، انجنيئرڱ  جون ڪجهہ اهم شاخون هي آهن.
ٻيون شاخون
ٻين شاخن ۾ مائننگ انجنيئرڱ، ڌاتڪاري انجنيئرڱ، جياطب انجنيئرڱ، ڪپڙن جي انجنيئرڱ، اليڪٽرونڪ انجنيئرڱ، پيٽروليم انجنيئرڱ، سافٽويئر انجنيئرڱ، انڊسٽريئل انجنيئرڱ، ماحولياتي انجنيئرڱ، زرئي انجنيئرڱ،  آواز جي انجنيئرڱ، اوزارن جي انجنيئرڱ، خلائي انجنيئرڱ، گاڏين جي انجنيئرڱ ۽ بيون شاخون شامل آهن.
زمرو:انجنيئرنگ زمرو:سائنس جو فلسفو
اجگر
اجگر جي لفظي معنيٰ آهي ’ٻڪري ڳهيندڙ‘ (اج= ٻڪر+ گر= ڳيهڻ) هن نانگ کي سنڌي ۾ ارڙ بلا چوندا آهن ’اجگر‘ فارسي ۽ چيني، يوناني ۽ ڏور اوڀر جي ملڪن ۾ هڪ ڏند ڪٿائي جانور بہ آهي، جنهن جو جسم ارڙ نانگ جهڙو، واڳونءَ جهڙيون ٽنگون ۽ وڏا پر ٿين ٿا جن جي مدد سان اهو اڏامي سگهندو آهي. ان اڏامندڙ اجگر جي وات مان باهه ٻاهر نڪرندي آهي. ان ڏند ڪٿائي جانور کي انگريزي ۾ Dragon چوندا آهن. اردو ۾ ان کي اژدھا سڏيندا آھن.
thumb|upright=1.3|پرن واري۽ وات مان باھ ڪڍندڙ اجگر جي خيالي تصوير thumb|upright=1.3|بيجنگ جي بيھائي پارڪ جي ديوار تي اڪريل اجگر جي تصوير
ڪوٽ ادو
ڪوٽ ادو پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي مظفر ڳڙهه ۾ واقع ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تحصيل جو صدر مقام جيڪو ڏکڻ پنجاب ۾ سنڌو درياءَ جي اوڀر پاسي واقع آهي. ڪوٽ عدو تعلقو جتي ھي شھر واقع آهي ان جي آبادي چار لک آھي, ھن شھر جو ملتان کان فاصلو 100 ڪلوميٽر ، مظفرڳڙھ ۽ ليہ کان 60 ڪلوميٽر آهي ۽ تونسہ کان 16 ڪلوميٽر آهي. ھتي ھڪ جنڪشن ريلوي اسٽيشن پڻ آهي. ھن شھر جو زپ ڪوڊ 34050 آھي.
حوالا
زمرو:مظفرڳڙھ ضلعي جا آباد مقام
65 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
1519ع
ڊسمبر
زمرو:1519ء زمرو:سال
66 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
571ع
ڊسمبر
زمرو:571ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
سورة اعراف
سورہ الاعراف قرآن شريف جي ستين سورت جو نالو. دوزخ ۽ -بهشت- جي وچ وارو هنڌ (نه ڪي گرم نه ڪي سرد). -اعراف- عربي ٻوليءَ جو اصطلاح آهي، جيڪو دراصل بُلندين کي چوندا آهن.
موضوع
’سوره -اعراف-‘ ۾ آهي ته -بهشت ۽ دوزخ- جي وچ ۾ هڪ واٽ هوندي، جنهن جي مٿاهينءَ تي اهڙا ماڻهو هوندا، -جن- جون نيڪون ۽ بديون هڪ جيتريون هونديون. اُهي نه دوزخ ۾ ويندا ۽ نه -بهشت- ۾. ليڪن -بهشت ۽ دوزخ- وارن جي حال کان واقف هوندا. اُهي -جنت- وارن کي ڏسي چوندا ته توهان تي سلامتي هجي، وري جڏهن دوزخ وارن تي نظر پوندين، تڏهن دانهن ڪري چوندا ”ياالله‘ اسان کي هنن ظالمن ۾ شامل نه ڪر“.
حوالا
زمرو:قرآن
چارا
چارا، سميجا قبيلي جي هڪ ذات يا نُک جو نالو آهي هن چارا، ضلعي ٿرپارڪر ۽ سنڌ جي ٻين ڪجھ حصن (سانگهڙ وغيره) ۾ رهن ٿا. چارا ذات جو سلسلو هن ريت آهي: چارو پٽ سمو، پٽ رائڌڻ، پٽ ڪاڪو، پٽ سمو، پٽ اُنڙ، پٽ لاکو، پٽ لاکيار، پٽ اوڍو، پٽ اوڍار، پٽ نيٽ، پٽ نوتيار، پت لواڪس، پٽ رام، پٽ دسرت، پٽ اجيپار، پٽ ڀاڳيرٿ، پٽ جادم، پٽ سام.
حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون
چاچڙ
چاچڙ ذات يا قبيلو، راءِ چاچڙ، ڄام چيوڙ خان پٽ راءِ وينون خان جي نسل مان آهي. هن ذات وارا سنڌونديءَ جي ڪناري سان سنڌ ۽ پنجاب جي مختلف شهرن ۾ آباد آهن. مالوند، زراعت ۽ زمينداري ڪرت سان لاڳاپيل هن قبيلي جي اڪثريت ڪچي توڙي شهرن جي رهاڪو آهي. ‘Encyclopedia of Tribes and Castes’ موجب چاچڙ، سيلرو، سڀاڳو ۽ سوسار عمرڪوٽ جي راجا، ڀنگا راءِ جا قيدي هئا. ڊاڪٽر لعل بخش نائچ ۽ ڄاموٽ حاجي خان چاچڙ جي تحقيق موجب راءِ چيوڙ جي اولاد مان چاچڙ سان گڏ ٻيا ڀائر قبيلا: ڌاريجا، سيلرا، سڊ، لڍڙ، سرڙ، سٻايا، سڌايا ۽ گهليجا وغيره ٿيا.
چاچڙ جو اولاد
(1) ڇُٽا خان مان ڇُٽا پاڙو (جنهن تي سرداري پڳ آهي)، (2) جـوڳاڻـنـد خـان مان جوڳاڻي پاڙو، (3) نارنگ خان مان نارنگاڻي پاڙو، (4) جوڻي خان مان جاڻيجا پاڙو، (5) ڌيءُ- راڄ ٻائيءَ مان راڄ ڏيهي پاڙو ٿيو. ايس. صادق عليءَ جي ڪتاب ‘The Races found in Sindh, Balochistan and Afghanistan’ ۾ چاچڙ قبيلي جون هيٺيون شاخون ڄاڻايل آهن: راڄ ڏيهي، موريا، جاڻيجا، جڳند، جوڳياڻي، ڇُٽا، ڪچا، ڪارڙا، اعواڻ، مغل، جوڳياڻي، جهپلا، بَليلاڻي، سڀاڳا، لُش، نورنگ، نارنگاڻي، روهيلا، متاڻي، گُلا، ڳاڙهيجا، سِيٽاري، ڊگهڙيجا ۽ باداڻي وغيره. چاچڙ ذات جا ماڻهو سکر، گهوٽڪي، ڪشمور- ڪنڌڪوٽ، جيڪب آباد، لاڙڪاڻي ضلعن ۾ اڪثريت سان آباد آهن، سندن ڪجهه تعداد نوابشاهه، ٺٽي، ٿرپارڪر ۽ حيدرآباد ضلعن ۾ به رهي ٿو، جڏهن ته پنجاب ۾ ملتان، خوشاب، ٽوبه ٽيڪ سنگهه، سرگوڌا ۽ ساهيوال ۾ به چاچڙ رهن ٿا، جن مان ڪي ’راڻا‘ سڏائين ٿا. ان کان سواءِ ڪوٽ مٺڻ وٽ چاچڙان شريف ضلعي راڄڻپور ۾ به چاچڙ اڪثريت سان رهن ٿا. سرائيڪي علائقي ۾ رهندڙ چاچڙ برادري سرائيڪي ڳالهائي ٿي.
نامور شخصيتون
ٻارهين صدي هجريءَ جو نامور محدث ۽ عالم شيخ محمد حيات سنڌي به چاچڙ هو، جنهن جي اولاد مان مولانا عبدالقادر ’المُلا‘ تازو وفات ڪئي آهي. قبيلي جو سردار پهريان سردار علي مردان خان هو، سندس وفات کان پوءِ هاڻي هن قبيلي جو سردار سندس فرزند حاجي خان چاچڙ آهي، جيڪو ٻه ڀيرا صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ رهي چڪو آهي. گهوٽڪي ضلعي جو مشهور سماجي اڳواڻ حاجي شاهنواز خان چاچڙ؛ تعليمدانن ۾ غلام محمد چاچڙ، عـبدالحـليـم چـاچـڙ، شهـزادو خـان چاچڙ؛ محقق ڄاموٽ حاجي خان سنڌي؛ اڳوڻو ڊي. آءِ. جي عبدالله خان؛ آءِ. ٽي جو ماهر جاويد احمد چاچڙ ؛نور احمد چاچڙ ڊپٽي ايڊ منسٽريٽر زڪوات سنڌ فارين سروسز ۾ محمد عثمان چاچڙ، فھيم احمد چاچڙ اسسٽنٽ ڪمشنر سياسي سماجي اڳواڻ پپو خان چاچڙ، نديم احمد ايڊووڪيٽ؛ ڊائريڪٽر محتسب اعليٰ سکر، علي مراد چاچڙ کان سواءِ ڪجهه نوجوان اديب به هن ذات سان واسطو رکن ٿا.
قادرپور جا راڄڏيهي چاچڙ
علم، ادب، تدريس، فتوي ۽ سنڌ دوستي ۾ قادرپور جي راڄڏيهي چاچڙن پاڻ مڃايو آهي. رسالي ’شريعت‘ جو ايڊيٽر، سنڌ جو قومپرست عالم، مڃيل مڃايل فقيه، محقق، اديب، مفتي اعظم مولانا مفتي عبدالوهاب چاچڙ، سندن والد مولانا عبدالقادر چاچڙ، سندن ڏاڏو علامه نور محمد ڪنڊوي رح، مفتي صاحب جو چاچو، پنهنجي علائقي جو معزز مولوي محمد يوسف چاچڙ ۽ سندن فرزند رئيس نور محمد چاچڙ(ممبر ضلعي ڪائونسل گهوٽڪي) نامور نالا آهن. علامه مفتي عبدالوهاب مدظله جي فرزند ڊاڪٽر عبدالقادر چاچڙ کي نه صرف چاچڙ خاندان ۾ پهرين پي ايڇ ڊي هجڻ جو اعزاز آهي بلڪه پاڻ گورنمنٽ ڊگري ڪاليج گهوٽڪي ۽ ڊگري ڪاليج عادلپور ۾ بطور پرنسپال خدمتون سرانجام ڏنيون آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون
67 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
25 ڊسمبر
25 ڊسمبر 1876 تي قائد اعظم محمد علي جناح پيدا ٿيو. 25 ڊسمبر تي پاڪستان ۾ مسيحي برادري ڪرسمس جو ڏڻ ملهائيندي آهي.
1520ع
ڊسمبر
زمرو:1520ء زمرو:سال
تير اندازي
thumb|تير اندازي
تير اندازي (Archery) ھڪ ڪمان جي استعمال سان گڏ تير اڇلائڻ جي فن، مشق، يا مھارت آھي. تاريخي طور تي ان جو استعمال جنگين ۾ ٿيندو ھيو، جڏھن تہ جديد دور ۾ ان جو بنيادي استعمال مقابلن، راندين ۽ تفريحي سرگرمين ۾ ٿيندو آھي.
حوالو
تير اندازي زمرو:مقابلو
68 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
572ع
ڊسمبر
زمرو:572ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
23 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
69 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
70 (سلجھائپ)
__DISAMBIG__
573ع
ڊسمبر
زمرو:573ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
1521ع
ڊسمبر
زمرو:1521ء زمرو:سال
575ع
ڊسمبر
زمرو:575ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
20 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
1522ع
ڊسمبر
زمرو:1522ء زمرو:سال
موهن ڪلپنا
موهن ڪلپنا(انگريزي:Mohan Kalpana) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ادب جو اهو چمڪندڙ ستارو آهي جنهن سهڻي سنڌي ٻولي کي شاهڪار ناول ڏنا. موهن ڪلپنا جو سپنو مرڻ ڪنان به سپنو ئي رهيو، ڇاڪاڻ ته سندس خواهش هئي ته هڪ ڀيرو سنڌ جي ڌرتيءَ تي پير پائي ڏسان، سنڌو درياھ جو ديدار ڪري سگهان پر سندس اهي خواهشون پوريون نه ٿي سگهيون ۽ هو سنڌ جي ياد ۾ ڳوڙها ڳاڙيندو ڌڻيءَ کي وڃي پرتو.
زندگي جو احوال
موهن ڪلپنا جو اصل نالو ”موهن بولچند لالا“ هو ۽ سندس وڏا اصل دادو ضلعو جي شهر سيوهڻ جا هئا پر سندس جنم جو شهر ڪوٽڙي آهي. موهن ڪلپنا جو جنم ڏينهن 22 نومبر سال 1930ع آهي. موهن ڪلپنا مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪري سگهيو. دنيا جي عام جفاڪشي کي منهن ڏيڻ واسطي هو اخبار نويسي جي ڌنڌي ۾ وڃي لڳو. اها اخبار هئي روزانه ”سنڌڙي“. سندس زال جو نانءُ ڪمل ۽ ڌيءَ جو گيتا اٿس. موهن ڪلپنا انڊيا جي مهراڻ ادبي سنگت جو چئرمين به رهيو. سندس پهرين رچنا ”آتم هتيا“ ڪهاڻي آهي جيڪا هن 1948ع ڌاري لکي. ان کان پوءِ هن جي لکڻين جي لنبي قطار آهي.
هن جا لڳ ڀڳ ٽيهه کن ڪتاب سنڌ توڙي هند ۾ ڇپجي چڪا آهن ۽ ڏاڍي چاهه سان پڙهيا ويندا آهن. سندس مشهور ڪتاب ”آواره“، ”رڃ ۽ پاڇا“، ”اٺين ڪٿا“، ”تون منهنجي سندرتا جو آرنڀ آهين“، ”درد جو درياءَ“، ”چاندني ۽ زهر“، ”اها شام“، ”اڃا رات باقي آ“، ”فنڪار ۽ فيلسوف“، ”جهاز جي ڊيڪ تي“، ”بک، عشق ۽ ادب“ وغيره آهن.
موهن ڪلپنا سيلف پورٽريٽ ۾ لکي ٿو، ”رات جو چنڊ نڪرندو آهي ۽ ماڻهو سمهي پوندا آهن. شاعري ان جڳهه جو نالو آهي جا مساڻن ۾ چڪر لڳائيندي آهي. تپسيا اُلوءَ جو ڌرم آهي. تهذيب ڪپڙي جو وال نه پر ان جو اگهه آهي. تاج محل مزدورن جو پگهر آهي. شاهڪار ڪمپازيٽر جي ڪمپوزنگ آهي.“ ساڳئي ئي پورٽريٽ جي آخر ۾ هو لکي ٿو، ”مون کي پوري خاطري آهي ته مان سرسوتي جي چوٽيءَ مان ڪريل ڦول جي هڪ پنکڙي نه آهيان. پر ڪڏهن، ڪٿي، ڪنهن پنهنجو پير رکيو هو، مان ان پير جو نشان آهيان ۽ مان ان پير جي ڳولها ۾ آهيان.“
سنڌ ۾ سندس گهڻي ۾ گهڻا ڪتاب ”سنڌي ساهت گهر حيدرآباد“ طرفان ڇپيا. هن جا ڪيترائي ڪتاب پنج کان ڇهه ڀيرا پڻ ڇپجي چڪا آهن. سندس آتم ڪٿا ”بک، عشق ۽ ادب“ گهڻو پڙهيو ويندڙ ڪتاب ڪوٺجي ٿو.
موهن ڪلپنا جي ڪتاب ”بک، عشق ۽ ادب“ مان ڪجهه چونڊ ٽڪرا هيٺ ڏجن ٿا.
ديهانت
موهن ڪلپنا 19 جنوري 1992ع ۾ الھاس نگر ممبئي ۾ دل بيهڻ سبب ديهانت ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1992ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:ليکڪ زمرو:سنڌي ۾ ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪندڙ
574ع
ڊسمبر
زمرو:574ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
چورس فوٽ
thumb|زميني ايراضي جو ايڪو (يونٽ)، چورس فوٽ
چورس فوٽ (Square foot) شاھي نظام اوزان ۽ امريڪا روايتي اڪائيون (غير میٽرڪ نظام ۽ غير بين الاقوامي نظام اڪائيون) جي رقبي جي اڪائي آھي جيڪا بنیادي طور تي رياست متحده امريڪا، ڪينيڊا، برطانيا، بنگلا ديش، ڀارت ۽ پاڪستان ۾ استعمال ٿيندي آھي۔
حوالا
زمرو:رقبي جو اڪائيون زمرو:برطانوي اڪائيون
روھيڙو
روهيڙو يا لوهيڙو ھڪ وڻ جو نالو آهي جيڪو نهايت شاندار ۽ سهڻو ٿئي ٿو. ٿر جي صحرا لاءِ اهو وڻ هڪ هڪ باغ بهار آهي. بهار جي موسم ۾ ان وڻ ۾ قدرت الاهيءَ سان  ڳاڙها، سونهري ۽ پيلا گُل  پيدا ٿيندا آهن. جنهن ڪري آهستي آهستي روهيڙن جا سڄا وڻ، ڪي ڳاڙهن ڪي پيلن ڪي سونهري گُلن سان ڇانئجي ويندا آهن ۽ ٿر ۾ اهو نظارو هوندو آهي جو ڄڻ ائين پيو ڀانئبو آهي ته ڪنهن ڪشمير جي چمن ۾ سير پيو ڪجي. مٺي ۽ ڏيپلي تعلقي ۾ روهيڙو بمقابلتاً ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن جي گهٽ ڏسڻ ۾ ايندو آهي. ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن جي ڪن ڀاڱن ۾ ته ڏهرن جا ڏهر ڀريا پيا هوندا آهن. سچ پچ باغ جو نظارو به اتي هوندو آهي. هي وڻ وڏو، ڪَنڊي جيڏو ٿيندو آهي. هي ڇاڇري تعلقي جي اوڀر ۽ ننگر پارڪر تعلقي جي اتر- اوڀر واري ڀاڱي ۾ گهڻو ٿئي ٿو. اتي، ڪٿي ڪٿي ته ڏهرن جا ڏهر ڀريا پيا آهن ۽ ماڻهو ٻارڻ جون ڪاٺيون به روهيڙي جون ڪم آڻين. باقي ٿر ۾ ڇڊو ٿئي ٿو، جتي وري روهيڙي جي ڪاٺي ڏاڍي اڻلڀ ۽ مهانگي آهي. مُهراڻي، ڏيپلي، مٺي ۽ ڇاڇري تعلقي جي ڏکڻ-اولهه واري ڀاڱي ۾ ٿئي پر ڇڊو، سو به ڪن ڏاڍي زمين وارين ٻنين ۽ هنڌن تي، باقي ڀٽن ۽ درن تي ڪونه اُڀري. شاھ لطيف هن کي لوهيڙو ڪري استعمال ڪيو آهي. سياري لٿي بهار جي موسم ۾ هن ۾ ڳاڙها، پيلا ۽ سونهري گڏيل رنگن جا گل ٿيندا آهن، جن سان سڄو وڻ سٿجي ويندو آهي. گُلن ۾ ڪا خوشبوءِ ڪانه ٿئي، باقي رونق واهه جي اٿن، جنهنڪري ڏسڻ سان اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. اُنهن ۾ ڦل ٿيندو آهي جو بيڪار هئڻ ڪري ڪنهن به ڪم ڪونه اچي. روهڙي جي ڪاٺي مضبوط، عمارتي ڏانوَ جي ۽ قيمتي آهي. اُن جو ٿُڙ ٿلهو ٿيندو آهي، جنهن کي ڪرٽ سان چيري، منجهانئس جاين لاءِ ڪامون، داسا، ٿنڀا، پٽيون، در ۽ درين جا چوکٽ، کٽن جا پاوا، ايسُون ۽ اُپرا، تختا پينگها، پاکڙا، هَنا، صندل، ڪرسيون، ٽپايون، ميزون، رُول، ڪٻٽ، اُکريون، مُهريون، ڀوڻ، ننڍا اُکرلا ۽ ٻيون به انيڪ قسمن جون شيون ٺاهيندا آهن. . ڪاٺي مضبوط، جهالائو ۽ گهَڙڻ ۾ سهولت واري آهي، تنهنڪري شهتيرن، پٽين، ٿنڀن، کٽ جي پاون ۽ پينگهن وغيره تي سوٽهڙ چٽ ڪڍندا آهن جي بلڪل وڻندڙ لڳندا آهن. اُن کي اُڏوهي جلد نه لائيندي آهي تنهنڪري صدين تائين جٽاءَ ڪندي آهي. روهيڙي جي قيمت هجڻ سبب اڪثر طنز يا طعني طور چئبو آهي ته ”هائو، فلاڻي جي گهر کَٽ آهي ته سهي، پر روهيڙي جي!“ اُن جي ڪاٺي ۽ ان مان ٺهيل شيون مهانگيون وڪامنديون آهن. آلي وڻ وڍڻ تي ٿر ۾ سرڪاري بندش آهي. روهيڙي جو وڻ سُڪڻ بعد وڍيندا آهن. ڪي آلو وڻ به وڍين پر اڪثر هندو ماڻهو روهيڙي جو آلو وڻ ڪونه وڍين. انهن ۾ اهو وهم ويٺل آهي ته جي آلو روهيڙو وڍبو ته انهيءَ ڪري ڪونه ڪو نقصان ٿيندو. .
حڪيم اجمل خان
اجمل خان وڏو طبيب ٿي گذريو آهي. 1863ع ۾ دهليءَ ۾ پيدا ٿيو. هن جو خاندان، شهنشاهه اڪبر جي درٻار سان لاڳاپيل هو. اجمل خان جو پيءُ، حڪيم محمود خان، شاهه عالم جو خاص طبيب هو. اجمل خان عربي ۽ فارسيءَ جي تعليم حاصل ڪئي. طب جي تعليم پنهنجي وڏي ڀاءُ حڪيم محمد واصل کان حاصل ڪيائين. اجمل خان 1904ع ۾ طبي ڪانفرنس جو بنياد وڌو. 1908ع ۾ کيس ”حاذق الملڪ“ جو خطاب مليو. ٻه دفعا يورپ جو سفر ڪيائين. 1914ع ۾ طبيه ڪاليج جو بنياد وڌائين. 1921ع ۾ خلافت ڪانفرنس جي صدارت ڪيائين. اجمل خان طب تي ڪيئي ڪتاب لکيا، ان کان سواءِ سياسي مضمون به لکيائين. 1927ع ۾ وفات ڪيائين. سنڌ ۽ پاڪستان ۾ سندس نالي سان ڪيترا دواخانا موجود آهن.
حوالا
زمرو:1863ع جون پيدائشون زمرو:1927ع جون فوتگيون زمرو:ڀارتي مسلمان
وفاقي انتظامي قبائلي علائقا
تصغیر|پاڪستان جو نقشو، قبائلي علائقا ڳاڙھي رنگ ۾ پڌرا آھن وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا، پاڪستان جا قبائلي علائقا چئني صوبن کان الڳ حيثيت رکندڙ ھڪ خطو ھيو جيڪو وفاق جي انتظام ھيٺ ھيو. 2018ع ۾ آئيني ترميم ھيٺ ھن علائقي کي صوبي خيبر پختونخوا ۾ ضم ڪيو ويو. قبائلي علائقا 27 ھزار 220 چورس ڪلوميٽرن جي علائقي تي پکڙيل ھيا.
اولھ ۾ ھن علائقن جي سرحد افغانستان سان ملي ٿي جتي ڊيورنڊ لائين انھن کي افغانستان کان جدا ڪري ٿي. قبائلي علائقن جي اوڀر ۾ پنجاب صوبو ۽ ڏکڻ ۾ بلوچستان صوبو آھي.
2000ع جي مطابق قبائلي علائقن جي ڪل آبادي 33 لک 41 ھزار 70 ھئي، جيڪا پاڪستان جي ڪل آبادي جو تقريبن 2 سيڪڙو پئي ٿي.
ھي قبائلي علائقا مختلف پشتون قبيلن ۾ ورھايل آھي. ھنن علائقن کي مختلف ايجنسين ۾ ورھايو ويو ھو.
قبائلي علائقن جو ايجنسيون
ھن ڀاڱي ۾ نئين معلومات جي ضرورت آھي. تصغیر|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا قبائلي علائقا ھنن 7 ايجنسين/ضلعن تي مشتمل ھيا. ان کان علاوه پشاور، ٽانڪ، بنون، ڪوھاٽ ۽ ڊيرا اسماعيل خان سان ملندڙ 6 سرحدي علائقا بہ موجود آھن. قبائلي علائقن جي اھم شھرن ۾ پاره چنار، ميران شاھ مير علي، باجوڙ، وانا ۽ دره بازار شامل آھن.
تعليم
ھن وقت پاڪستان جا حڪمران پنھنجي دولت وڌائڻ ۾ ڪا ڪسر نٿا ڇڏين تہ ٻي طرف ھنن انھن غريب ماڻھن کي تعليمي سھولتن کان بہ پري رکيو آھي. نہ ئي انھن جي لاءِ اسڪول ۽ نہ ئي ڪاليج بڻايا ويا آھن اھا ئي وجھ آھي تہ ھنن ماڻھن جي نسبت پاڪستان جي ٻين علائقن جا ماڻھو خصوصاً پختونخوا ۽ پنجاب تعليم ۾ قبيلن کان تمام اڳتي آھن پر قبائلي جيڪي پاڪستاني قوم جو باقاعدو حصو آھن ھو انھن سھولتن کان محروم رھيا آھن.
لاڳاپيل مضمون
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
ٺگز آف هندوستان
خانو معلومات
ٺگز آف هندوستان (هندوستان جا ٺڳ) هڪ ڀارتي بالي وڊ جي فلم آهي جيڪا 300 ڪروڙ ڀارتي رپيئن ۾ ٺهندڙ هڪ مهانگي ڀارتي فلم آهي،  هيءَ فلم نومبر 2018ع ۾ ڏياري (ديوالي) جي موقعي تي جاري (رليز) ٿئي هئي۔
آکاڻي
1775ع ۾، جڏهن ننڍو کنڊ هندستان يا هندوستان سڏبو هيو، ان وقت بادشاه سڪندر مرزا بيگ کي جان ڪلائيو ماري ڇڏي ٿو. سندس بادشاهت جا رهاڪو ايسٽ انڊيا ڪمپني پاران قتل عام ڪري ماريا وڃن ٿا ۽ انهن جي ڌرتيءَ کي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ سان الحاق ڪيو وڃي ٿو. ان سڄِي قتل عام ۾ سڪندر مرزا بيگ جي ڌيءُ ذفيرا بيگ ۽ سندس جنرل خدابخش بچي وڃن ٿا. خدابخش دشمن فوج جي سپاهين کي شڪست ڏئي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪري ٿو ۽ ذفيرا کي پالي تاتي ٿو کيس جنگجو هنر جي تربيت پڻ ڏئي ٿو. هندوستان جا مقامي رهاڪو انگريز ايسٽ انڊيا ڪمپني خلاف اٿي کڙا ٿين ٿا، انهن جو مکيا سرواڻ جو نالو آزاد آهي، آزاد سان گڏ مقامي رياست جي اڪيلي وارث ذفيرا پڻ آهي جنهن جي ڀاءُ ، ماءُ ۽ پيءُ کي هڪ ئي ڏينهن سندس سامهون جنرل ڪلائيڊ ماري ڇڏي ٿو، پوءِ اوچتو گهوڙي تي ڊوڙندي ايندڙ آزاد اچي ٿو جيڪو ذفيرا کي رسي سان مٿان ديوار تان ٽپائي پري کڻي وڃي ٿو. ذفيرا جي ذميداري سندس پيءُ آزاد کي سونپي هئي ۽ آزاد ننڍڙي ذفيرا کي پالي ٿو ۽ هوءِ وڏي ٿئي ٿي ۽ آزاد سان گڏجي انگريز سامراج سان وڙهي ٿي. فرنگي ملاح هڪ ٺڳ آهي جيڪو پنهنجي گڏهه تي چڙهي گهمندو رهي ٿو ۽ مخبري ڪري انگريز سرڪار کان ننڍا انعام وٺي چغليون ڪري ٿو. فرنگي ملاح ڪيترائي ڀيرا ڌوڪو ڏيئي ٿو انگريزن کي به ۽ آزاد ۽ ان جي فوج کي پڻ، ذفيرا فرنگي تي شڪ ڪري ٿي ۽ آزاد پڻ کيس شڪ ڪري ٿو پر نيٺ وري جڏهن آزاد پاڻ هڪ ٻيڙيءَ ۾ چڙهي انگريزن جي جهاز کي تباه ڪري ٿو ان کان اڳ هو فرنگيءَ کي ذفيرا جي ذميداري سونپي ٿو ۽ فرنگي کيس چئي ٿو تون وري مون تي ڀروسو ڪرين پيو، ڌوڪو ڏيڻ منهنجي فطرت ۾ شامل آهي، ته آزاد چئيس ٿو ته اعتبار ڪرڻ منهنجي فطرت ۾ شامل آهي.
حوالا
زمرو:2010ع جي ڏهاڪي جون ايڪشن فلمون زمرو:2010ع جي ڏهاڪي جون هندي فلمون زمرو:2018ع جون فلمون زمرو:برطانوي راڄ ۾ ٿيندڙ واقعن تي فلمون زمرو:برطانوي ناولن تي بڻجندڙ فلمون زمرو:راجسٿان ۾ عڪس بند فلمون زمرو:مالٽا ۾ عڪس بند فلمون زمرو:مستقبل ۾ ايندڙ فلمون زمرو:ممبئي ۾ عڪس بند فلمون زمرو:هندي فلمون زمرو:هندي ٻولي جون فلمون زمرو:يش راج فلمز جون فلمون زمرو:ٿائلينڊ ۾ عڪس بند فلمون زمرو:ڀارتي ايڪشن فلمون زمرو:ڀارتي تاريخي فلمون زمرو:ڀارتي رزميا فلمون زمرو:ڀارتي فلمون زمرو:ڀارتي فنٽاسي فلمون
ڪامريڊ اعزاز نظير
ڪامريڊ اعزاز نظير حيدرآباد دکن جي محلي گوشه محل ۾ 3- -جنوري- 1930ع تي هڪ مذهبي گهراڻي ۾ ڄائو. سندس والد درگاهه حضرت عبدالله جنوني جو سجاده نشين هو. شاگرديءَ جي زماني ۾ حيدرآباد اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو ميمبر ٿيو. جيڪا ڪميونسٽ پارٽيءَ جي ذيلي تنظيم هئي. -ان- زماني ۾ تلنگانه هاري تحريڪ هلي ته شاگردن -ان- جي حمايت ۾ تحريڪ هلائي. سندس سرگرمين سبب گرفتاري وارنٽ -جاري- ٿيا ته هو لڪي، مئي 1951ع ۾ پاڪستان جي شهر ڪراچيءَ ۾ پهتو. هتي پهچڻ بعد حيدرآباد دکن سان واسطو رکندڙ -ترقي- پسند نوجوانن سان گڏجي سياسي سرگرميون شروع ڪيائين. ادبي گڏجاڻين دوران سندس ملاقات ڪامريڊ عزيز سلام بخاريءَ سان ٿي ۽ سندس رهنمائيءَ ۾ ڪميونسٽ تحريڪ ۾ حصو ورتائين. ڪراچيءَ ۾ جڏهن ڪميونسٽن ۽ مزدور اڳواڻن خلاف حڪومت وٺ پڪڙ تيز ڪئي ته مکيه ڪارڪن سنڌ جي اندرين علائقن ۾ پهتا ۽ اتي نالا مٽائي ڪم ڪرڻ لڳا. هن پنهنجو نالو ڊاڪٽر نظير رکيو. -پارٽي- جي فيصلي تحت ڪامريڊ عزيز سلام بخاري، -امام- علي نازش، ڪامريڊ شرف بخاري، سائين عزيز -الله- جي رهنمائيءَ ۾ حيدرآباد، ڪوٽڙي، سکر، خيرپور ۽ لاڙڪاڻي ۾ خفيه طور هارين ۽ مزدورن ۾ ڪم -جاري- رکيو. اعزاز نظير خيرپور، سکر ۽ روهڙيءَ ۾ پارٽيءَ جي ڪل وقتي ڪارڪن يعني پيشور انقلابي جي حيثيت سان مختلف محاذن تي ڪم ڪيو. هو نيشنل عوامي -پارٽي- ۾ به سرگرم رهيو. -ان- تي بندش پوڻ تي نيشنل ڊيموڪريٽڪ -پارٽي- ۽ پوءِ مير غوث بخش -بزنجو- جي -پاڪستان- نيشنل -پارٽي- ۾ ڪم ڪيائين. 1977ع ۾ پارٽيءَ جي فيصلي تحت نيشنل پروگريس -پارٽي- ٺاهي وئي ته هي -ان- جو صدر ٿيو. هن خان عبدالولي خان، مير غوث بخش بزنجي ۽ ٻين مکيه سياستدانن سان گڏ آزاد -پاڪستان- پارٽيءَ کان وٺي عوامي جمهوري پارٽيءَ ۾ ڪم ڪيو. ساڳي طرح لانڍي، ڪورنگيءَ جي مزدور يونين کان وٺي -پاڪستان- ورڪرز فيڊريشن تائين انيس هاشمي، نبي احمد، شميم واسطي سان گڏجي پورهيتن لاءِ ڪم ڪيو. هو مختلف وقتن تي جيلن ۾ رهيو پر هو سڄو عرصو ڪميونسٽ -پارٽي- سان وابسته رهيو. 4 فيبروري 1998ع تي گذاري ويو.
951ع
ڊسمبر
زمرو:951ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
1524ع
ڊسمبر
زمرو:1524ء زمرو:سال
71 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
576ع
ڊسمبر
زمرو:576ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
عبدالحفيظ لغاري
ڊاڪٽرعبدالحفيظ لغاري، 22 جولاءِ 1982ع تي ضلعي بدين جي شهر ملڪاڻي سان تعلق رکندڙ حاجي علي نواز لغاريءَ جي گهر ۾ جنم ورتو جيڪو ان وقت سعودي عرب ۾ مڪي ۽ طائف وچ ۾ شداد واديءَ ۾ هڪ مشهور پولٽري ڪمپني فقيه ۾ ملازم هو. ڊاڪٽر عبدالحفيظ لغاري ڪيمسٽري ۾ پي ايڇ ڊي آهي ۽ پاڻ 2008ع کان منسٽري آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي جي ادري پاڪستان ڪائونسل آف سائنٽفڪ اينڊ انڊسٽريل رسرچ ۾  سينيئر سائنٽيفڪ آفيسر طور ملازم آهي. پاڻ هڪ محقق سان گڏ علمي ادبي ذوق پڻ رکي ٿو. اداري ۾ پڻ مختلف ٽاپڪس تي ليڪچر ڏيندو رهي ٿو. ان سان گڏوگڏ ڊاڪٽر عبدالحفيظ سنڌي ٻوليءَ جي سڀ کان وڏي فورم سنڌسلامت ڊاٽ ڪام جو منتظم ۽ سنڌي ٻوليءَ جي ٻين وڏي ٽيڪسٽ بيس لائبرري سنڌسلامت ڪتاب گھر جو نگران پڻ آهي.
تعليم
عبدالحفيظ پرائمري تعليم جا ٽي سال سعودي عرب ۾ پاڪستان ايمبيسي اسڪول ۾ پاس ڪري باقي ٻه سال گورنمنٽ هاءِ اسڪول ولي محمد ملڪاڻيءَ ۾ پڙهيا. ان کان پوءِ ساڳي ڳوٺ جي هاءِ اسڪول ۾ ڏهه درجا پاس ڪيا. ان کان پوءِ انٽر جي تعليم بدين شهر ۾ آرمي جي ڪئنٽ ۾ (ان وقت) آرمي پبلڪ اسڪول اينڊ ڪاليج ۾ حاصل ڪئي. 2000ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽريءَ ۾ بي ايس سي آنرز ۽ آرگينڪ ڪيمسٽريءَ ۾ ماسٽرز فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن ۾ 2005ع ۾ ڪئي. ان کان پوءِ 2006ع ۾ ايم فل ليڊنگ ٽو پي ايڇ ڊي سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ نيشنل سينٽر آف ايڪسيلينس ان اينا لائٽيڪل ڪيمسٽريءَ ۾ شروع ڪئي جيڪا 2013ع ۾ مڪمل ٿي.
ادبي سفر
ادبي سفر جي شروعات سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي گل ڦل ۽ عبرت مئگزين جي ٻاراڻي مئگزين ارچڪ مرچڪ ۾ لکڻ سان ڪئي. ان کان پوءِ اردو جي رسالي ذهين ۾ مسلسل لکيو. ڪاوش پاران نڪرندڙ ڊائجسٽ هالار ۽ سنڌ رنگ ۾ پڻ لکيو. ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي پروگرام سڳنڌ ۾ پڻ لکيو. هن وقت ڪاوش جي هفتيوار مئگزين ۾ لکي رهيو آهي. ان سان گڏوگڏ پاڻ سنڌي ٻوليءَ جو بلاگر پڻ آهي.
تصنيفون
سندس تحقيقي ڪم تي 15 انٽرنيشنل پيپر دنيا جي مڃيل جرنلز ۾ ڇپجي چُڪا آهن جن کي ڪافي حوالن طور پڻ ڪم آندو ويو آهي ۽ جوڳي سائٽيشن ٿي آهي. سندس ڪتاب ”گريجوئيٽس جون گھُرجون“ سنڌيڪا اڪيڊمي پاران ڇپيو ويو، جيڪو گرئجويٽس (گريجوئيشن ڪندڙن) لاءِ هڪ رهنماء ڪتاب آهي. ڪتاب جو آئي ايس بي اين نمبر هي آهي ISBN 978-969-9866-18-0
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون
اين.اي-196 (جيڪب آباد)
اين.اي-196 (جيڪب آباد) (این اے-۲۰۸، جیکب آباد-۱) پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو ھڪ حلقو آھي.
چونڊون 2002ع
General elections were held on 10 Oct 2002. Aijaz Hussain Jakhrani of PPP won by 40,147 votes.
چونڊون 2008ع
General elections were held on 18 Feb 2008. Aijaz Hussain Jakhrani of PPP won by 52,819 votes.
چونڊون 2013ع
General elections were held on 11 May 2013. Aijaz Hussain Jakhrani of PPP won by 51,025 votes and became the member of National Assembly.
چونڊون 2018ع
General elections were held on 25 July 2018.
خارجي ڳنڍڻا
اين.اي-208
شيخ ابراهيم زڪزڪي
thumb|250x250px|Ibrahim Zakzaky in 2013 شيخ ابراهيم زڪزڪي پنج مئي 1950 ۾ نائيجيريا جي زاريا شهر ۾ پيدا ٿيو
زندگي
شيخ ابراهيم زڪزڪي نائيجيريا ۾ مذهب جعفريه جو اڱواڻ ء اسلامي تحريڪ جو سربراه آهي ء آيت الله خامنيءِ جو نائيجيريا ۾ صفير مقرر آهي.جنهن جي اعلي اخلاق جي ڪري نه صرف مسلمان پر عيسائي به اوهان کي عزت جي نگاه سان ڏسندا آهن.شيخ ابراهيم زڪزڪي امام خميني جي افڪارن کان متاثر ٿي شيعه مذهب کي قبولين،هن جي ڪوششن سان لکهن کان وڌيڪ نائيجيريا جا مسلمان شيعه مذهب ماڻي چڪا آهن.
خواهش ء منزل
شيخ ابرهيم زڪزڪي چوي ٿو ته"1978 ۾ يونيورسٽي انجمن اسلامي نائيجيريا جو جنرل سيڪريٽري مقرر ٿيس ء اسان جي خواهش هوي ته ملڪ ۾ اسلام جو جهنڊو بلند ٿيئي ء اسلام جي قانون تي عمل ڪيو وڃي ڇو ته اسان جي ملڪ جي حڪومت ڪميونسٽ هئي.1980 ۾ پهرين مرتبه اسلامي انقلاب جي پهرين سالگره جي موقع تي ايران آيس، ته منهجي زندگي ء فڪر تبديل ٿيو ء مسلمانن جي اتحاد لاءِ سرگر ٿي ويس "
تعليم
ياد رهي ته نائيجيريا جا مسلمان حنبلي مذهب جا مڃڻ وارا آهن،اوهان پنهجي ابتدائي تعليم پنهجي اباڻي شهر مان حاصل ڪئين،شيخ ابراهيم زڪزڪي جي لاءِ شيعه مذهب جو مطالعو ڪرڻ صفا آسان بنجي ويو ء پوءِ شيعه مذهب اختيار ڪئين.
جدوجهد ء قرباني
اوهان اسلام ء مسلمانن جي لاءَ ڪافي قربانيون ڏنيو آهن اوهان جا تي پٽ 2014 ۾ القدس ريلي ۾ نائيجيريا جي فوج جي هٿان قتل ٿيا ان ريلي جي سربراهي اوهان ڪري رهيا هوا جنهن ۾ سني ء شيعه گڏ هواجنهن ۾ 30 هزار مسلمان شهيد ٿيا، 13 ڊسمبر 2015 زاريا ۾ موجود قديمي امام بارگاه بقيت الله ۾ مجلس پڙهي رهيا هوا تڏهن نائيجيرين فوج اوهان جي گهر تي چڙهائي ڪئين جنهن ۾ اوهان جو چوٿهون ء آخري پٽ سندس ماءَ سان گڏ قتل ڀيو ء اوهان کي گرفتار ڪري نا معلوم مقام تي منتقل ڪري چڏيو آهي .هن سڃي واقع جي ايران جي وفاقي وزير محمد جواد ظريف مذمت ڪندي چيو ته نائيجيريا جي گورنمنٽ جلد هن سڄي صورتحال تي قابو ڪري ملڪ ۾ جاري تشدد ء دههشت جي فضاءِ کي ختم ڪري. .انڊيا جي شهر ممبعي ۾ شيخ ابراهيم زڪزڪي جي آزادي لاءِ انساني زنجير ريلي ٺاهيئ وئي.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:شخصيتون
72 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
پاٽا
thumb|خيبر پختونخوا جي انتظام ھيٺ پاٽا -1
پاٽا يا صوبائي انتظام ھيٺ قبائلي علائقا  (Provincially Administered Tribal Areas - PATA) پاڪستان جا چند علائقا آھن جيڪي صوبي پختونخوا ۽ بلوچستان جي زير انتظام ھيا، 1970ع جي لگ ڀڳ انھن علائقن جي قبائلي حيثيت ختم ڪري انھن کي صوبن ۾ ضم ڪيو ويو. ھي پھرين پاڪستان جون نوابي رياستون ھيون ۽ بعد ۾ پاٽا بڻجي ويون ۽ ھي سڀ علائقا اڄ پاڪستان جا ضلعا آھن.
خيبرپختونخوا جا پاٽا
thumb|صوبي خيبر پختونخوا جا پاٽا خيبر پختونخوا جي پاٽا ۾ ھي علائقا شامل ھيا:
بلوچستان جا پاٽا
thumb|صوبي بلوچستان جا پاٽا بلوچستان جي پاٽا ۾ ھي علائقا شامل ھيا:
پڻ ڏسو
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا
سرنگھو
هن وڻ جو مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن ۾ نالو نشان به ڪونه آهي. ڇاڇري تعلقي ۾ به فقط ڇاڇري شهر ۾ سرڪاري بنگلي جي اڳيان چند وڻ ڏسڻ ۾ ايندا. هيءُ وڻ بلڪل اُڀو ۽ اتاهون ٿئي ٿو. هن جا پن گهڻو ڪري سونئانجهڙي جي وڻ جي پنن جهڙا ڏسڻ ۾ ايندا آهن. سندس ڪاٺ بلڪل ڪچو ٽاڪئون آهي، جهڙيءَ طرح پپر جي ڪاٺي ٿئي ٿي، بلڪ ان کان به ڪَچو ٿئي ٿو. هن جي ڪاٺي سواءِ ٻارڻ جي ٻئي ڪنهن به ڪم ۾ ڪانه اچي. نه وري سندس پن ڪنهن ڪم جا آهن. منجهس ڪوبه ڦل ڪونه 	ٿئي جو ڪار آمد ٿئي. سرنگهوءَ جو وڻ پارڪر واري اُپٻيٽ ۾ تمام گهڻي انداز ۾ ٿئي ٿو. هن وڻ جي اهڙي خاصيت آهي جو هن جي ڪاٺيءَ جو ڪو به ٽڪر چاهي اهو هڪ ڏار يا ٽار هجي، جيڪڏهن سرنگهوءَ مان ڀڃي زمين کي فوٽ کن کوٽي اڀو هڻي ڇڏبو ته بنان ڪنهن تڪليف جي ٿوري ئي وقت ۾ ڦٽي  پوندو ۽ پن ڪري وڻ ٿي ويندو. ان ڪري پارڪر ۾ عام طرح گهرن کي ڍنگهرن جا لوڙها ڏيڻ بدران، ماڻهو گهرن کي چوڌاري قطارن ۾ سرنگهوءَ جون ڪاٺيون کوڙي ڇڏيندا آهن ۽ جڏهن اهي وڻن جي صورت اختيار ڪندا آهن تڏهن هڪڙي عاليشان سرنگهوءَ جي وڻن  جي ڀت ٺهي پوندي آهي. پريان ائين پيو سمجهبو آهي ته ڪي مانجهاندڙي جا وڻ قطارن ۾ پوکيل آهن، جهڙيءَ طرح ميرپورخاص جا وڻ قطارن ۾ پوکيل آهن، جهڙي طرح  ميرپورخاص گورنمينٽ فروٽ فارم يا ٻين سرڪاري بنگلن ۽ باغن وٽ ڏسڻ ۾ ايندو آهي. هي وڻ اُڀو ۽ اُتانهون ٿئي. اُن جا پن ڪنڊي جي پنن جهڙا سنها ٿين. جون مهيني ڌاري گونچ ڪڍي ساوا پن ڪندو ويندو. وسڪاري جو سائو هوندو، اُن وقت ڇانوَ سٺي ڪندو آهي. سرءُ ۾ پن ڇڻيو پون، پوءِ فقط ڪاٺين جا اُڀا لوڙها بيٺا هجن، جي رنگ جا اڇا ٿين، ڇانوَ اصل ڪونه هجي. وري اپريل ڌاري پن ڪونه ٿين پر هرهڪ ٽاريءَ جي ڇيڙي ۾سايون مکڙيون ٿينديون آهن، جي ڦُٽي فوني جي توتاري جهڙا اڇا گل ٿي پوندا آهن، جن جي اندران وار نڪرندا آهن. اصل گلن سان جهنجهيو بيٺو هوندو آهي، ان مهل ڏاڍو وڻندڙ لڳندو آهي. جلد ئي گلن مان ڦَريون ٿينديون آهن، جي ڪُونڀٽ جي ڦرين جيڏيون هونديون آهن، اهي نڪو مال کائين ۽ نڪو ٻئي ڪنهن ڪم اچن، ازخود ڇڻي ختم ٿي وينديون آهن. هن وڻ جي ڪاٺي ڪَچي ۽ اَڀري آهي تنهنڪري ڪنهن به ڪم ڪانه اچي. ٻارڻ جي لاءِ به چڱي ڪانه آهي ڇو ته ٻارڻ سان لات ڪري ٻَرندي ته تڪڙو ٻري ختم ٿي ويندي. جي لاٽ اُجهاڻي ته دُونهون ايترو ڪندي جو ڀرسان ماڻهو ويهي ڪونه سگهندو ۽ ان مان بانس به نڪرندي آهي. پوءِ ويٺو ڦوڪون ڏي، اصل مٿي ۾سُور پئجيو وڃي. ازانسواءِ سرنگهو جي ڪاٺين تي رڌل طعام ڌَپ جي ڪري بيذائقو، اڻوڻندڙ ۽ خراب ٿيندو آهي، جنهن جي کائڻ کان ماڻهوءَ کي بڇان پيئي ايندي. انهيءَ ڪري ٻارڻ جي ڪم به ڪونه اچي. .
577ع
ڊسمبر
زمرو:577ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
1525ع
ڊسمبر
زمرو:1525ء زمرو:سال
952ع
ڊسمبر
زمرو:952ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
متحده قومي موومنٽ
سڀ کان اڳ آل پاڪستان مهاجر اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن (APMSO) نالي شاگردن جي هڪ تنظيم 11 جون 1978ع تي ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ قائم ڪئي ويئي هئي، جنهن شاگرد جماعت اڳتي هلي 18 مار چ 1984ع تي ”مهاجر قومي موومينٽ“ نالي سياسي جماعت جي شڪل اختيار ڪئي.
26 جولاءِ 1997ع تي ايم ڪيو ايم هڪ اعلان ذريعي پنهنجي نالي مان ”مهاجر“ لفظ خارج ڪري، ان جي جاءِ تي ”متحده“ لفظ وڌو. هيءَ جماعت پاڻ کي غير مذهبي ۽ سيڪيولر لاڙن جي دعويدار سڏي ٿي. 1988ع کان پوءِ مختلف وقتن ۾ ٿيندڙ چونڊن (1988ع کان 2008ع تائين) هيءَ جماعت پاڪستان پيپلزپارٽي، مسلم ليگ (ن) ۽ مسلم ليگ (ق) سان اتحاديءَ طور حڪومت ۾ شامل رهي آهي. جنرل مشرف دور جي 2001ع وارين عام چونڊن کان وٺي اڄ سوڌو سنڌ جي گورنر جو عهدو ايم ڪيو ايم جي حمايت يافته شخص وٽ رهندو اچي ٿو.
متحده قومي موومينٽ جو سربراهه الطاف حسين آهي، جنهن کي پارٽيءَ وارا عام طور ”قائد تحريڪ“ چوندا آهن. هو 1992ع ۾ ڪن سببن جي ڪري خود ساخته جلاوطني اختيار ڪري لنڊن هليو ويو هو. جتي هن هڪ مڪمل سيڪريٽريٽ قائم ڪري پارٽيءَ جون جيئن واڳون سنڀاليون آهن ته اڃا تائين (2009ع) اتان ئي پارٽيءَ کي هلائيندو رهي ٿو. پاڪستان اندر معاملا هلائڻ لاءِ هڪ رابطه ڪميٽي مقرر ڪئي وئي آهي. هيءَ جماعت عام چونڊن ۾ حيدرآباد ۽ ڪراچي شهرن مان اڪثريت ۾ سيٽون کٽندي رهي آهي. 1990ع واري ڏهاڪي جي ابتدا ۾ هن پارٽيءَ جو هڪ ڌڙو پارٽيءَ کان الڳ ٿي ويو ۽ ان آفاق احمد ۽ عامر خان جي اڳواڻيءَ ۾ ’ايم ڪيو ايم (حقيقي) جي نالي سان ڌار گروپ ٺاهيو. اهو باغي گروپ ڪراچيءَ ۾ ايم ڪيو ايم سان سياسي طريقي سان تضاد ۾ رهي ٿو.
نعت
نعت عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”مدح، صفت، تعريف“.نعت نظم جو اھو قسم اھي جنھن ۾ حضرت محمد جي تعريف ڪئي ويندي آھي. سٽاءَ جي حساب سان ھي گيت يا نظم جھڙو ٿيندو اھي. نعت اڪثر مذھبي موقعن، محفلن ۽ مسجدن وغيره ۾ ڳائي ويندي اھي نعت آقاء عالم حضرت محمد مصطفيٰ جي ثناء کي چئبو آھي. هن وقت دنيا ۾ لکين نعت خوان آقا جي ثنا پڙھي رهيا آھن. نعت ۽ حمد ٻنھي جي معني تعريف يا ثنا آھي پر انھن جو مطلب ساڳيو نہ ھندو آھي ڇوتہ حمد صرف خدا جي تعريف لاءِ مخصوص ھوندو آھي. .
تاريخ
ھڪ روايت مطابق سڀ کان پھريون ڀيرو نعت حضرت محمد  جي چاچي ابوطالب چئي ھئي. ھڪ ٻي روايت مطابق "تبان اسعد ابو ڪلیڪرب" ۽ "ورقه بن نوفل" پڻ حضرت محمد   جي شان ۾ نعت چئي ھئي. اردو جي مشھور نعت واري شاعر فصیح الدین سھروردی مطابق حضرت محمد جي چاچي ابوطالب ۽ اصحابي حسان بن ثابت  سڀ کان پھريان نعت چوندڙ شاعر ۽ نعت خوان ھيا جنھن سبب کين شاعر درٻار رسالت سڏيو ويندو آهي. ان کان سواءِ ڪعب بن زبير ۽ عبدالله بن رواحه ترنم سان نعت پڙھندا ھيا. حضرت محمد خود حسان بن ثابت کان نعت ٻڌڻ فرمائي ۽ ان کان علاوه ٻين صحابين کان پڻ ٻڌ.
غير مسلم نعت خوان
پاڪستان جي مشهور جسٽس رانا ڀڳوانداس پڻ نبي پاڪ  جي شان ۾ نعت لکندڙ ھيو. ان جا ڪجھ شعر ھيٺ ڏجن ٿا نبیي مڪرم شنھشاہ عالي بہ اوصافِ ذاتي و شانِ ڪمالي جمالِ دو عالم تري ذاتِ عالي دو عالم ڪي رونق تري خوش جمالي خدا کا جو نائب ھوا ھي یہ انسان یہ سب ڪڇ ھي تیري ستودہ خصالي
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي شاعري زمرو:عقيدتي ادب
محمدالياس قادري
امير اھلسنت حضرت علامه مولانا ابوبلال محمد الياس عطارقادري رضوي ضيائي دامت برڪاتهم العاليه 26 رمضان المبارڪ 1369هه/1950ع ڌاري ڪراچيءَ ۾ ڄاوا. شروعاتي -تعليم- ڪراچيءَ ۾ ئي حاصل ڪيائون. سندن والد صاحب جو نالو حاجي عبدالرحمان قادري هو، جيڪو هڪ ديندار ماڻهو هو ۽ هڪ اداري ۾ ملازمت ڪندو هو. پاڻ ننڍا هئا ته سندن والد صاحب حج تي ويو، -جتي- منيٰ ۾ لُڪَ لڳڻ سبب وفات ڪري ويو. اصل ۾ سندس وڏا ڪڇ جي ”ڪُنڀار“ شهر جا رهاڪو هئا. قيام پاڪستان جي لڏپلاڻ دؤران پهريائين حيدرآباد ۾ قيام فرمائون، پوءِ اُتان وري ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير ٿيا. پاڻ خليفه اعليٰ سيدي قطب مدينه حضرت علامه مولانا ضياءُ الدين احمد مدني قادري رضويءَ جا مريد آهن. کين چئني سلسلن جي خلافت حاصل آهي، پاڻ هڪ ديني ”عاشقان رسول صلي اللہ عليه وآله وسلم جن جي مدني تحريڪ“ جو آغاز 1401هه/1982ع ۾ ڪرڻ فرمايائون، جيڪا ڏسندي ڏسندي دنيا جي 100 کان وڌيڪ ملڪن تائين پکڙجي وئي. هن تحريڪ جو نالو دعوت اسلامي رکيو ويو. دنيا ۾ سندن لکين مريد آهن. هن جماعت جو ساليانو اجتماع ملتان ۾ ٿيندو هو، جنهن ۾ لکن جي تعداد ۾ ماڻهو شرڪت ڪندا هئا. کين نعتيه شاعريءَ سان ڪافي لڳاءُ آهي. سندن ڪافي تصنيفون آهن، -جن- ۾ ’فيضان سنت‘ ، جنهن جو دنيا جي 15 زبانن ۾ ترجمو ٿيل آهي. ’آداب طعام‘، ’فيضانِ رمضان‘، ’پردي جي باري ۾ سوال جواب‘، ’رسائل عطاريه‘، ’نماز جا احڪام‘، ’رفيق الحرمين‘، ’چندي جي باري ۾ سوال جواب‘، ’مدني پنج سوره‘، `ڪفريا ڪلمات جي باري ۾ سوال جواب` ’عقيقي جي -باري- ۾‘، ’خودڪشيءَ جو علاج سوال جواب‘، ’امام حسين جون ڪرامتون‘، ’40 روحاني علاج‘، ’گهريلو علاج‘ مشهور آهن. ’مغلانِ مدينه‘ ’ارمغانِ مدينه‘۽ وسائل بخشش سندن نعتيه شاعريءَ جا ڪتاب آهن. پاڻ 2008ع ۾ هڪ اسلامي چينل شروع ڪيائون جنهن جو نالو مدني چينل آهي. جيڪو سڄي دنيا ۾ ڏٺو ويندو آهي۔
حوالا
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
حياتيات
حياتيات يا بائيولاجي  (ٻيا نالا:بائلاجي, علم حياتيات) (Biology)  جياپي جو اڀياس (زندگيءَ يا حياتيءَ) جي علم کي چئجي ٿو. هيءُ هڪ وسيع ۽ گهڻ رخو علم آهي، جيڪو ڪائنات جي سمورن ساهوارن سان لاڳاپيل آهي. علم حياتيات، زندگيءَ جي بنيادي ايڪي، جيوگهرڙي ۽ زندگيءَ جي ارتقا کان وٺي هن دور جي جديد ڄاڻ تائين ڦهليل آهي، جنهن ۾ جاندارن جي قسمن، واڌويجهه، کاڌخوراڪ ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جا سمورا عنصر شامل آهن. زندگيءَ جي ابتدا جو جديد نظريو اصل ۾ ڪيميائي ارتقا تي زور ڏئي ٿو، ۽ اُها ارتقا زمين جي تاريخ ۽ شروعاتي ماحول جو ڏس ڏئي ٿي.
مذهبي نظريو
قرآن شريف ۾ به ان ڳالهه جون شاهديون ۽ گواهيون ملن ٿيون: وَجَعَلنَا مِنَ المَآءِ کُلَّ شَيءِ حَيٍّ اَفَلَا يُؤمِنُونَ (سورة الانبياء- آيت 30) ’۽ سڀ ڪنهن جيئري شيءِ کي پاڻيءَ مان پيدا ڪيو سون، ۽ پوءِ ڇو نه ايمان آڻيندا آهن.‘ (حوالو: القرآن الڪريم سنڌي ترجمو ڪنز الايمان) زندگيءَ جي شروعات، مادي ۾ تبديليءَ جو مظهر آهي ۽ زندگي ڪيميائي تبديليءَ ۽ ارتقا جي عمل وسيلي ظاهر ٿي. وجود بعد حياتي مختلف قسمن جي جاندارن ۾ ورهائجي وئي ۽ انسانذات جي صورت تائين وڃي پهتي. قرآن شريف ۾ فرمايل آهي ته: وَاللهُ خَلَقَ کُلَّ دَآبَّةٍ مِّنْ مَّاءٍ-ج فَمِنْهُمْ مَّنْ يَّمْشِىّ عَلىٰ بَطْنِهٖ ج وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّمْشِىْ عَلىٰ رِجْلَيْنِج وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّمْشِىْ عَلٰٓى اَرْبَعٍ ط يَخْلُقُ اللهُ مَا يَشَآءُ ط اِنَّ اللهَ علىٰ ڪُلِّ شَىْءٍ قَدِيۡرٌ. (سورة النور- آيت 45) [ترجمو: ۽ الله تبارڪ و تعاليٰ سڀڪو جاندار پاڻيءَ مان بڻايو آهي، پوءِ انهن مان ڪجهه ٻن پيرن تي هلندا آهن، ۽ منجهانئن ڪي چئن پيرن تي هلندا آهن. الله تعاليٰ جيڪو گهُرندو آهي، سو پيدا ڪندو آهي، ڇو ته الله تعاليٰ سڀ ڪنهن شيءِ تي وس وارو آهي.] (حوالو: القرآن الڪريم سنڌي ترجمو: ڪنز الايمان) هيءَ ڪائنات ’ڪُن فيڪون‘ جو ازلي عمل آهي، هيءُ اهو دور آهي، جڏهن ’الست بربڪم‘ جو ناد عالمِ ارواح ۾ گونجيو، ۽ ’قالو بَليٰ قلب سين‘ چئي لکين ڪروڙين اربين ڪهاڻين جنم ورتو، ڪائنات ۽ ان جي ڪهاڻي جو خالق الله تعاليٰ آهي.