cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد حسين پنهور
تحقيق
محمد حسين ولد حاجي خان پنهور. 25 ڊسمبر 1925ع تي ضلعي دادوءَ جي ڳوٺ ابراهيم پنهور ۾ ڄائو. 1969ع ۾ اين. اي. ڊي انجنيئرنگ ڪاليج، ڪراچيءَ مان مڪئنيڪل ۽ اليڪٽريڪل ۾ بي. اي ڪيائين. 1953ع ۾ پرڏيهه مان زرعي انجنيئرنگ ۾ ايم. -ايس-. سيءَ جي ڊگري ورتائين. 1953ع ۾ پاڻ سرڪاري نوڪريءَ ۾ گهڙيو. پهريون سنڌ ۾ زرعي انجنيئر ٿيو، بعد ۾ سنڌ ۽ -بلوچستان- جو سپريٽينڊنگ انجنيئر ٿيو. 1969ع ۾ سرڪاري نوڪري ڇڏيائين، جنهن کان پوءِ پنهنجي مدد پاڻ تحت سنڌ جي -تاريخ-، جاگرافيءَ، قديم آثارن، معدنيات ۽ پاڻياٺ تي -تحقيق- ڪرڻ ۾ مشغول رهيو. هن زير زمين پاڻيءَ (Underground water) تي 13 ڪتاب لکيا آهن، جيڪي سنڌ ۽ -بلوچستان- جي علائقن سان تعلق رکن ٿا. پنهور صاحب، پنهنجي شعبي ۾ ڄاتل سڃاتل عالم ۽ محقق هو. سندس ذاتي لائبرريءَ ۾ سنڌ بابت مواد تي 6000 ڪتاب آهن. لڳ ڀڳ ايتروئي تعداد، انجنيئرنگ، زراعت، جانورن ۽ مڇين بابت ڪتابن جو اٿس. -ان- کان سواءِ سندس لائبرري ۾ تقريباً 3000 کن نقشا پڻ موجود آهن. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ صلاحڪار انجنيئر طور ڪم ڪري چڪو آهي. -ان- کان سواءِ سون جي تعداد ۾ سندس عالمانه مقالا لکيل آهن. پاڻ مهراڻ يونيورسٽيءَ جو وزيٽنگ پروفيسر به رهيو. سندس تصنيفن مان ڪجهه مکيه ڪتاب هيٺيان آهن: (1) ’مسلمان عورت‘ (1945ع)، (2) ’سنڌ ۾ آبپاشيءَ جا پنج هزار سال‘، (3) Ground Water in Hyderabad and Khairpur Division (1964). Material on Sindh (1977). (4) . Sindh Cutch Relation (1980) (5) . Heroic Struggle of Sindh Against Freedom, 1500-1843 (1979) (6) Causes of Decline of Persian in Pakistan (1975). (7) (8) Chronological Dictionary of Sindh (1983). (9) Soowra Dynesty سنڌ جو هي هونهار پٽ 2008ع ۾ گذاري ويو. سندس پٽ سني پنهور، جيڪو ڪيليفورنيا -آمريڪا- جو وڏو واپاري آهي، محمد حسين پنهور جي سموري ملڪيت تي مشتمل هڪ ٽرسٽ ذريعي سندس نالي ”-ايم ايڇ پنهور- چيئر“ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم ڪرائي رهيو آهي، جنهن لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ ٽي سئو -ايڪڙ- زمين ڏني آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
انور ضياء عباسي
انور ضياءُ عباسيءَ ميهڙ ۾ 1952ع ڌاري جنم ورتو. متحرڪ سياسي ورڪر بہ رهيو. هو شاعر ۽ نثر نگار طور ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. سندس شعري مجموعو ”ڀنڀٽ ڀنڀٽ شعلا شعلا“، ”ڪلهوڙا ۽ سنڌ“ (ٻہ جلد)، ڪهاڻين جو مجموعو ”ٻاٽ ۾ لاٽ“ ۽ ڊرامو ”روپلو ڪولهي“ تمام گهڻو مشهور ٿيا. مخدوم بلاول پبليڪيشن بہ قائم ڪيائين، جنهن پاران: دل جو ديوتا، ماءُ جي محبت ۽ تاريخ ڪنهن کي معاف نہ ڪندي ۽ ٻيا ڪتاب ڇپرايائين. 6 مارچ 2001ع تي لاڏاڻو ڪيائين. 10 مجموعن کان وڌيڪ قلمي مواد سندس پونيرن وٽ محفوظ آهي.
حوالا
زمرو:1952ع جون پيدائشون زمرو:2001ع جون وفاتون
ڪاروبار
thumb|ڪاروبار
ڪاروبار: ڌنڌو: بزنس: Business: انسان جي زندگي ۽ معاشري جو سفر جنهن دور کان شروع ٿيو آهي، اهو محدود ضرورتن جو دور هيو، جنهن ۾ شايد غذا جي ضرورت ئي هڪ وڏي ضرورت هئي، ڇو ته ماڻهن جي رهڻ لاء جبل ۽ ميداني علائقا هوندا هئا ۽ ڪپڙي جي تي جانورن جو کلون ڪم ۾ اينديون هيون. غذا جي لاءِ ماڻهو زمينن تي پوکيل فصل مان اناج ۽ ميوو حاصل ڪري پنهنجي زندگي گذاريندا هئا. ڪاروبار ھڪ وسيع اصطلاح آهي جنھن م جملي سموريون پيداواري سرگرميون شامل ٿين ٿيون. ھر اھا سرگرمي جيڪا پيداوار، شين جي ھڪ جاء کان ٻي جاءِ تي منتقلي، ويمو، يا شين جي مارڪيٽ ۾ وڪري يا واپار جي متعلق ھر سرگرمي يا ڪامرس سڀ ڪاروبار جو حصو آهن. ان ۾ کاڻيون کوٽڻ جو ڪم، تعميرات، ماھيگيري به ڪاروبار جو حصو آھن.
ڪاروبار جي تعريف
ڪاروبار ان سڀني سرگرمين ۽ فعلن جو نالو آهي، جنهن جو لاڳاپو شين جي پيداوار، انهن جي وٺڻ، وڪڻڻ ۽ ان جي اهڙي ورهاست جنهن سان نه صرف فائدو ٿي بلڪي معاشري جو فائدو بہ ٿئي.
ڪاروبار جي اهميت
ڪاروبار نه رڳو روزگار جا موقعا پيدا ڪري ٿو پر اهو انسان جي معاشري جي ترقي ۽ خوشحالي ۾ هڪ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿو. ڪاروبار معاشري ۾ تعليم ۽ ترغيب جو سبب پڻ بڻجي ٿو، جنهن سان ملڪ جون معاشي ۽ دفاعي حالتون به سڌرن ٿيون. زمرو:ڪاروبار
ماس واري مک
ماس واري مک سارڪافيجيڊاءخاندان سان تعلق رکندڙ مکين جو نالو آهي. سارڪافيجيڊاء يوناني ٻوليءَ جي لفظن سارڪا (sarco-) ۽ فيجي (phage) مان نڪتل آهي جن مان سارڪا جي معنيَ گوشت يا ماس آھي ۽ فيجي معنيَ کائڻ آھي. سارڪافيجيڊاء جي معنيَ گوشت کائيندڙ يا ماس کائيندڙ مکيون آھي.اھو نالو انھن مکين تي مردار جانورن جو گوشت کائڻ جي ڪري پيو. ھي مکيون عام مکين کان مختلف ھونديون آھن ۽ انھن جو پيدائش جو طريقو اووووائوپئرٽي(Ovoviviparity) وارو ھوندو آھي جنھن ۾ انڊا جسم ۾ اندر رکي ڦٽڻ وقت مادي ٻاھر ڪڍندي آهي يا انڊن بدران ڪيڙن جي صورت ۾ ٻچا ڇيڻن، جاندارن جي مردن، کير پيئندڙ جاندارن جي خراب ٿيل ڦٽن ۾ لاھيندي آھي جتي پلجي وڏا ٿيندا آهن. ھن مکين جا ڪجھ قسم اھڙا آھن جن جا ٻچا (larvae) ٻين جيتن جي جسمن ۾ مفت خور جاندارن (parasites) جي صورت ۾ پلجندا آھن ان جو ھڪ مثالآرٿوپٽيرا (Orthoptera) آھي. جوان مکيون جانورن جي جسم مان وھندڙ پاڻياٺ، گلن جي رس، مٺن کاڌن، جانورن جي ڇيڻن جي پاڻياٺ وارن مادن ۽ ٻين نامياتي مادن تي گذران ڪنديون آهن.
پنو عاقل تعلقو
پنو عاقل تعلقو (اُچار: پَنُو آڪِل تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سکر جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام پنوعاقل شھر آھي.
ديھون
پنوعاقل تعلقي ۾ ڪل 96 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
سوچيتا ڪرپلاڻي
سوچيتا ڪرپلاڻي (انگريزي: Sucheta Kriplani) (شادي کان اڳ': مجُمدار، 25 جون، 1908ع – پھرين ڊسمبر 1974ع ) ھڪ ڀارت جي آزاديءَ جي مجاھد ۽ سياست دان ھئي. ھو ڀارت جي پهرين عورت وڏي وزير ھئي. ھن 1963ع کان 1967ع جي وچ ۾ اتر پرديش ۾ حڪومت جي اڳواڻي ڪئي ھئي.
ابتدائي زندگي
سوچيتا جي پيدائش امباله، پنجاب (ھاڻي هرياڻه ۾) ھڪ بنگالي برهمو خاندان ۾ ٿي. هن اندراپرسٿ ڪاليج ۽ پنجاب يونيورسٽي مان تعليم مڪمل ڪئي. ھو بنارس هندو يونيورسٽي ۾ دستوري تاريخ جي پروفيسر بڻي. 1936ع ۾ ھن آچاريه ڪرپلاڻي سان شادي ڪئي جيڪو ھن کان ويھ سال وڏو ھيو ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس جو قائد ھيو. ھن شادي سان ٻئي خاندانن ۽ خود موهن داس گانڌي ناخوش ھيو، حالانڪه ھو بعد ۾ پنھنجي موقف تان پوئتي ٿي ويا.
تحريڪ آزادي ۽ آزادي جو دور
پننجي معاصر ارونا آصف علي ۽ اوشا مهتا وانگر هندستان ڇڏيو تحريڪ ۾ اڳ اڳري ھئي. بعد ۾ مهاتما گانڌي سان ويجھڙي هندستان جي ورھاست جي دوران ٿي فرقه واراڻه دنگن کي بند ڪرڻ جو ڪام ڪيو ۽ گانڌي جيي مصاحبت ۾ نواکالي ضلعي جو 1946ع ۾ دورو ڪيو. ھو دستورساز مجلس جي لاءِ چونڊيل ڪجھ عورتن ما ھڪ ھئي. 14 آگسٽ 1947ع جي ڏينھنن هن دستورساز مجلس جي افتتاحي اجلاس ۾ وندي ماترم گايو، جنھن جي فوراََ بعد جواهر لال نهرو پنھنجي مشهور ٽريسٽ ويڌ ڊيسٽيني تقرير ڪئي. ھو آل انڊيا مهيلا ڪانگريس جي باني به ھئي جيڪا 1940ع ۾ وجود ۾ آئي.
آزاديءَ کان پوءِ
thumb|ڪرپلاڻي [[الا لنڊسٽرام، باربرا ڪاسٽل، ڪيرين ولسن ۽ ايلينور روزويلٽ سان گڏ 1949ع ۾.]]
آزادي کانپوءِ سوچيتا ڪرپلاڻي سياست سان ڳنڍيل رهي. پهرين لوڪ سڀا چونڊون 1952ع ۾ ھو نئي دهلي مان ڪي ايم پي پي ٽڪٽ تي وڙھي جيڪا ان جي مڙس جي قائم مختصر مدت جي جماعت ھئي جنھن جي پوئين سال تاسيس ٿي ھئي. ھو ڪانگريس اميدوار منموهني سهگل ڪي شڪست ڏئي ڪري ڪامياب ٿي. پنجن سالن کانپوءِ، ھو انئي حلقي مان ٻيپھر چونڊي وئي، پر ھن ڀيري ھڪ ڪانگريسي اميدوار جي طور تي. ھو لوڪ سڀا جي لاءِ ھڪ آخري ڀيرو 1967ع ۾ گونڊ حلقي مان اترپرديش ۾ منتخب چونڊي وئي.
ھو سياست کان 1971ع ۾ ڪناره ڪشي اختيار ڪئي ۽ 1974ع ۾ پنھنجي وفات تائين زاويه نشيني جي زندگي جيئندي رھي.
حوالا
زمرو:1908ع جون پيدائشون زمرو:1974ع جون فوتگيون زمرو:1974ع جون وفاتون زمرو:اترپرديش جا وڏا وزير زمرو:امبالا کان ماڻهو زمرو:بنگالي سياستدان زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ويھين صديءَ جا ڀارتي سياست دان زمرو:ٻين مھاڀاري جنگ جو ڀارتي شخصيتون
حسن علي آفندي
ڪيريئر
تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ پهريائين پندرهن ويهن روپين تي ”جهرڪ“ ڳوٺ جي ويجهو، راڄي نظاماڻي ڳوٺ وٽ درياءَ جي پتڻ تي ”ڏاڪ منشي“ مقرر ٿيو. ان وقت درياءَ جي مختلف پتڻن تي ڪاٺيون گڏ ڪري، ٻيڙين رستي جدا جدا شهرن ڏانهن موڪليون وينديون هيون. انهن ڪاٺين کي ”ڏاڪ“ سڏيو ويندو هو. جلد ئي نوشهروفيروز جي ڊپٽي ڪليڪٽر جي آفيس ۾ ويهن پنجويهن روپين پگهارتي منشي مقرر ٿيو. اتي جي ڪلارڪ کان واندڪائيءَ واري وقت ۾ انگريزي سکيائين. جلد ئي انگريزي لکڻ، پڙهڻ ۽ ڳالهائڻ جهڙو ٿيو. انهن ڏينهن ريلوي ڪانه هئي، ۽ سکر ۽ ڪوٽڙيءَ جي وچ ۾ ”“انڊس فلاٽيلا“ نالي جهاز هلندو هو. ميان مرحوم کي ڪجهه وڌيڪ پگهار سان ان جهاز جي ڪوٽڙيءَ واري آفيس ۾ ڪلارڪي ملي ويئي. اتي هن پنهنجي لياقتن ۽ صلاحيتن سبب چڱو نالو ڪڍيو، ۽ انگريزيءَ ۾ به وڌيڪ مهارت حاصل ڪيائين. سندس لياقت ۽ محنت کي ڏسي، ڪراچيءَ جو جج مسٽر ملٽن کائنس ڏاڍو متاثر ٿيو، ۽ کيس ڊسٽرڪٽ ڪورٽ ڪراچي جو سرشتيدار ۽ ترجمان مقرر ڪيائين. ڪورٽن ۾ هن وڪيلن جي ڪارڪردگي ڏٺي، ۽ قانوني موشگافيون ٻڌيون. ان مان گهڻو ڪجهه پرايائين، ۽ محنت ڪري انگريزيءَ ۾ به هڻي مهارت حاصل ڪيائين. قانون ۾ ايتري قدر ته ڄاڻ حاصل ڪيائين، جو مسٽر ملٽن، امتحان پاس ڪرڻ کان سواءِ کيس وڪالت جي سند ڏني، ۽ هو حيدرآباد ۾ وڪالت ڪرڻ لڳو .نهن ڏينهن ۾ مسلمان وڪيل اصل ڪونه هوندا هئا. ۽ جوابدار اڪثر مسلمان هوندا هئا. انهيءَ ڪري حسن علي مرحوم کي تمام گهڻا ڪيس ملڻ لڳا. هن به ڪيسن تي خوب محنت ڪري، وڪالت ۾ چڱو نالو ڪڍيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو سرڪاري وڪيل يا پبلڪ پراسڪيوٽر ۽ گورنمينٽ پليڊر مقرر ڪيو ويو. آخر ڪراچيءَ ۾ اچي رهڻ لڳو، ۽ اتي پنهنجي آفيس قائم ڪيائين. انهيءَ عهدي تي 13-14 سال ڪم ڪيائين. انهن ڏينهن ۾ ڪيترائي جج آيا، جن سڀني کيس سٺا سرٽيفڪيٽ ڏنا، ۽ سندس هوشياريءَ جي تعريف ڪئي. مسٽر مئڪفرسن، جڊيشنل ڪمشنر کيس سمال ڪاز ڪورٽ جي جج جي آڇ ڪئي، پر هن اها قبول نه ڪئي. وڪالت ۾ هن چڱو ناڻو ڪمايو، ۽ مئڪلوڊ روڊ تي بنگلو ٺهرائي، خوشحال زندگي گذارڻ لڳو، پنهنجي خوش اخلاقيءَ سبب معاشري ۾ به پاڻ کي ڏاڍو مقبول بنايائين، جنهن ڪري عام توڙي خاص کيس عزت ۽ احترام جي نظر سان ڏسڻ لڳا.
خدمتون
انهن ڏينهن ۾ مسلمان، جديد تعليم ۾ ڏاڍو پوئتي پيل هئا. کيس مسلمانن جي ترقي ۽ واڌاري جو سدائين اونو رهندو هو. هن جو خيال هو، ته مسلمان پڙهي پون، ته جيئن ٻين قومن سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي، زماني جي حالتن موجب زندگيءَ جي ڊوڙ ۾ حصو وٺي سگهن. اهو مقصد سامهون رکي، هن مسٽر ڏيارام ڄيٺمل سان گڏجي ”سنڌ سڀ“ ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، پر هن محسوس ڪيو ته ان مان مسلمانن کي خاصو فائدو نه ٿو ملي. اتفاق اهڙو ٿوي جو انهن ڏينهن ۾ ڪلڪتي جي ”محمدن ائسوسئيشن“ جو باني، مشهور اهل قلم ۽ بيريسٽر امير علي ڪيس جي سلسلي ۾ سنڌ ۾ آيو، ان جي صلاح سان حسن علي مرحوم ڪوشش وٺي ڪراچي ۾ ”محمدن ائسوسئيشن“ قائم ڪئي، پهريائين اهو ادارو ڪراچيءَ واري انجمن جي شاخ هئي، پر جلدئي پوءِ خودمختيار اداري جي حيثيت ۾ ڪم ڪرڻ لڳو. حسن علي آفندي مرحوم ان جو صدر ٿيو، ۽ ڪراچي، حيدرآباد ۽ ٻين شهرن جا مک ماڻهو ان جا ميمبر ٿيا. ڪراچيءَ کان سواءِ حيدرآباد ۽ ٻين شهرن ۾ به ان جون شاخون قائم ڪيون ويون. انهيءَ انجمن سنڌ جي مسلمانن جا اهنج دور ڪرڻ ۽ مسلمانن جي تعليم جي سڌاري ۽ واڌاري جي سلسلي ۾ تمام گهڻي ڪوشش ورتي. سنڌ انڪمبرڊ اسٽيٽ ائڪٽ، انهيءَ انجمن جي ڪوشش سان جاري ٿيو. حسن علي آفندي مرحوم محسوس ڪيو، ته مسلمانن جي تعليم جي حصول لاءِ هڪ جدا اسڪول جي ضروت آهي، جنهن ۾ ديني تعليم جو به معقول بندوبست هجي. ان سان گڏ بورڊنگ به هجي، جتي سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ جا شاگرد اچي رهن. انهيءَ رٿ کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ وڏي جدوجهد ڪيائين. سڄي سنڌ گهمي چندا گڏ ڪيائين، ۽ سڀني ميونسپالٽين ۽ لوڪلبورڊن کان به رقمون ڇڏايائين. نه فقط ايترو پر ان ڪم لاءِ هندستان جي ٻين شهرن جهڙوڪ: بمبئي، ڪلڪتو، مدراس، حيدرآباد دکن جا دورا به ڪيائين. مخالف ڌر سندس ڪم ۾ اٽڪاءُ وجهڻ جي ڪوشش ڪئي، پر هن هر ڳالهه کي مڙس ٿي منهن ڏنو. آخر سندس ڪوششن رنگ لاتو، ۽ 1885ع ۾ بولٽن مارڪيٽ جي سامهون ”سنڌ مدرسته الاسلام“ جاري ٿيو. ان جو پهريون پرنسپال مولوي عمرالدين مقرر ٿيو. جو پنجاب کان آيل هو. ان کان پوءِ حسن علي آفندي جو فرزند ولي محمد 1887ع کان 1897ع تائين پرنسپال رهيو. هو ان کان اڳ ۾ شڪارپور هاءِ اسڪول جو پرنسپال هو سال 1881ع ۾ حسن علي آفندي مرحوم ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ڪائونسلر ٿيو. سال 1891ع ۾ سنڌ جي جاگيردارن ۽ زميندارن پاران بمبئيءَ جي گورنر جي ڪائونسل جو ميمبر ٿيو. انهن عهدن تي رهي به هن تعريف جوڳا ڪم ڪيا. اهوڏسي سرڪار به سندس عزت ڪرڻ لڳي. سندس حسن خدمتيءَ سبب سال 1888ع ۾ کيس سرڪار ”خانبهادر“ جو خطاب ڏنو .سال 1875ع ۾ روس، بين الاقوامي معاهدن جي خالف ورزي ڪندي، ترڪيءَ سان جنگ جوٽي. ترڪن جي زخمي سپاهين جي مدد لاءِ حسن علي مرحوم چندو گڏ ڪري اوڏانهن موڪليو، انهيءَ ڪري ترڪي سلطان طرفان کيس ”مجيدي“ تمغو ۽ ”آفندي“ جو خطاب مليو. ان سان گڏ کيس ڪراچي ۾ ترڪي حڪومت جو سفير مقرر ڪيو ويو.
سنڌيڪا انسائيڪلوپيڊيا جو بيان
ان وقت سنڌ ۾ انگريزن جو نئون نئون دؤر هو. پراڻي نظام جي جاءِ تي هڪ نئون نظام متعارف ٿي رهيو هو. سندس پٽ علي احمد ۽ اڪبر وڏا ٿيا ته کين عليڳڙهه ڪاليج ۾ داخل ڪرائڻ لاءِ اتي وٺي ويو، جتي سندس ملاقات سر سيد احمد خان سان ٿي. ٻنهي جي وچ ۾ خيالن جي ڏي وٺ ٿي. ان ملاقات جي ئي اثر هيٺ، حسن علي آفنديءَ 1885ع ۾ ”نئشنل محمدن ائسوسيئيشن“ جي قائم ڪيل بورڊ تحت ”سنڌ مدرسة الاسلام“ جو بنياد وڌو. ائسوسيئيشن جو بنيادي مقصد، سرڪاري ادارن ۾ مسلمانن جي مناسب نمائندگي حاصل ڪرڻ هو. ائسوسيئيشن جو مڪمل انتظام حسن علي آفنديءَ جي حوالي هو. سندس محنتن سان ائسوسيئيشن، مختلف پليٽ فارمن تان مسلمانن جي حقن جي حاصلات جو هڪ مؤثر وسيلو بڻجي وئي. ”سنڌ مدرسة الاسلام“ جي عمارت تعمير ڪرڻ لاءِ هن سر سيد احمد خان جي نقشِ قدم تي هلندي، پوري هندستان جو دورو ڪري، چندو گڏ ڪيو ۽ هيءُ مدرسو مستحڪم بنيادن تي ترقي ڪندو رهيو. هن مدرسي مان مشهور هستين، قائداعظم محمد علي جناح، سر شاهنواز ڀُٽي، ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي، محمد ابراهيم جويي، رسول بخش پليجي ۽ ٻين تعليم پرائي. حسن علي آفندي، نه صرف تعليمي ميدان ۾ پاڻ پتوڙيو، پر هن ميونسپل ڪائونسلر بمبئي، اسيمبلي ميمبر ۽ نئشنل محمدن ائسوسيئيشن جي صدر جي حيثيت سان پڻ، مسلمانن جي حقن جي حفاظت لاءِ جدوجهد ڪئي. سندس اعليٰ انساني خدمتن جي مڃتا طور، کيس ”خانبهادر“ جو خطاب مليو. ترڪيءَ ۽ روس جي جنگ دوران، پوري هندستان مان چندو گڏ ڪري، ترڪيءَ جي مدد ڪرڻ سبب کيس ترڪيءَ طرفان ”ترڪي قونصل“ جو اعزاز ڏنو ويو. ترڪيءَ جي سلطان طرفان ”تمغه مجديي“ ۽ 1889 ۾ ”اَفندي“ جو لقب پڻ مليس.
فلورينس نائيٽ انگل
فلورنس نائٽنگيل ھڪ انگريز سماج سڌارڪ ، شمارياتدان ۽ جديد نرسنگ جو بنياد رکندڙ عورت ھئي. ھئ ڪرائيميا جي جنگ ۾ نرسن جي سکيا ڏيندڙ ۽ مينيجر ھئي ۽ ان وقت زخمي فوجين جي منظم نموني سان تيماداري ۾ ھن جو نالو مشھور ٿيو. ھن جي ڪوششن سان نرسن کي ھڪ ھمٿ ڏياريندڙ شھرت ملي ۽ اھي وڪٽوريائي ثقافت جو نشان بڻجي ويون. . 1860 ۾ فلورنس پيشورانہ نرسنگ جو بنياد رکندي لنڊن جي سينٽ ٿامس اسپتال ۾ نرسنگ اسڪول کوليو جيڪو دنيا جو پھريون سيڪيولر نرسنگ اسڪول ھيو جيڪو ھن وقت ڪنگز ڪاليج لنڊن جو حصو آهي
حسن علي آفندي
وفات
- مرزا قليچ بيگ
حوالا
زمرو:1830ع جون پيدائشون زمرو:1895ع جون وفاتون زمرو:حيدرآباد ضلعو، پاڪستان جا ماڻھو زمرو:سنڌي سُورما زمرو:شخصيتون
پلاسٽڪ سرجري
thumb|کاٻو|پلاسٽڪ سرجري دوران
تاريخ
پلاسٽڪ سرجري پراڻي وقت کان هلندڙ آهي. 2000 ق. م جي هندستان ۾ به ڪٽيل نڪ کي ٺيڪ ڪرڻ لاءِ آپريشن ڪيا ويندا هئا. ان دور ۾ نڪ ڪـٽـڻ هـڪ ســزا هئـي. قـديـم رومي ۽ يـونانـي مقالن ۾ به ان قسم جي سرجريءَ تي بحث ٿيل ملي ٿو. سورهين صديءَ تائين ان سلسلي ۾ ڪا ذڪر جوڳي اڳڀرائي نه ٿي. ويهين صديءَ ۾ ٻي عالمي جنگ کانپوءِ نـفـسيـاتـي عــلاج ۾ پلاسٽڪ سرجري جي اهميت ثابت ٿي وئي. جنگ ۾ زخمي ٿيندڙن جا متاثر عضوا بحال ڪيا ويا ۽ ڪاسميٽڪس جي لحاظ کان به انهن کي بهتر بڻايو ويو.
استاد سينڌو خان
استاد ھدو خان جو پٽ -استاد سينڌو خان- به پنهنجي پيءُ وانگر سنگيت جي دنيا جو مقبول گائڪ هو. هو 1897ع ۾ پيدا ٿيو ۽ 1948ع ۾ وفات ڪيائين. سينڌو خان پنهنجي والد سميت سيٺ وشنداس مانجهوءَ واري وٽ رهندو هو. سيٺ وشنداس جي صحبت سبب هو به شاعري ڪرڻ لڳو ۽ چڱو شعر جوڙي سگهندو هو. صاحب -بياض- هئڻ سان گڏ بهترين خطاط هو. موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ -استاد هدو خان- کان حاصل ڪري سنگيت جي دنيا ۾ ڪافي مشهوري حاصل ڪيائين. سندس گائڪي دهلي انداز جي هئي. جنهن تي گوالياري وڌيڪ پر تلونڊي اثر به هو. سينڌو خان خيال جي گائڪيءَ ۾ به اوچي مقام جو گويو هو. ستار سندس دل پسند ساز هو، جنهن تي کيس مڪمل ڪمال حاصل هو.
پلاسٽڪ سرجري
زيبائش
اڄڪلهه آرائش ۽ زيبائش جي لاءِ به پلاسٽڪ سرجري انتهائي اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي، اهو به پلاسٽڪ سرجريءَ جو ڪمال آهي، جو انسان هڪ دفعو ٻيهر جوان ٿيو پوي. پلاسٽڪ سرجريءَ ذريعي جڳ مشهور پاپ گلوڪار مائيڪل جيڪسن به پنهنجي ڪاري رنگ کي ڀوري رنگ ۾ تبديل ڪرائي پنهنجا نقش تبديل ڪرايا هئا.
شام جو هي پهر
تعارف
شام جو هي پهر برقت عليءَ جو ڳايل هڪ مقبول گيت آهي، جيڪو پهرين سنڌي اپگرهي چينل ڪي ٽي اين امانت مغل ۽ ريحانه تبسم تي فلمايو آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت
انور عباسي
محمد -انور- ولد حبيب -الله- عباسي، 8 سيپٽمبر 1934ع تي خيرپور ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي ۽ بي. ٽي اٿس. پاڻ -استاد- آهي. سندس تصنيفون (1) ’سڪندراعظم‘، ۽ (2) عشق رسول‘ (3 حصا آهن.)
دعا
دعا ، عربي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي لغوي معنيٰ ته التجا ۽ سڏ جي آهي پر مذهبي مفهوم ۾ هن مان مراد الله کان عام طور تي عبادت جي دوران ڪائي فرياد ڪرڻ يا ڪجهه طلب ڪرڻ آهي۔ ڪجهه آيتن جي ورد کي به دعا شمار ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪنهن شخص جي لاء نيڪ تمنا ۽ ڀلائي جي خواهش جي اظهار کي به دعا چيو ويندو آهي۔ اهل اسلام جي نزديڪ خدا کان دعا گهرڻ عبادت ۾ شامل آهي۔ خدا خود به ڪجه دعائون ٻڌايون آهن ته بندن کي هن طريقي يا لفظن ۾ دعا ڪرڻ گهرجي۔ اگڙي طرح ڪجه پيغمبرن جيڪي دعائون ڪيون آهن انهن جو به قرآن ۾ ذڪر آهي ته جيئن عام مسلمان به ان موقعن تي اهي ئي دعائون گهرن۔ حديث ۾ به ڪجهه دعائن جو ذڪر آهي جيڪي حضرت محمد صلي الله علیہ وسلم جم ڪجهه موقعن تي گهريون يا جن جي گهرڻ جو حڪم ڏنو۔ زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:نماز
عبدالواحد آريسر
عبدالواحد آريسر (جنم: 11 آڪٽوبر 1949ع ۽ وفات: 3 مئي 2015) ھڪ عالم، ليکڪ، محقق ۽ سنڌي قومپرست سياستدان ۽ جيئي سنڌ تحريڪ جو ھڪ اڳواڻ جيڪو شروع ۾ جيئي سنڌ محاذ جو چيئرمين  ۽ بعد م جيئي سنڌ قومي محاذ جو چيئرمين رھيو جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ سندس بشير خان قريشي سان تمام گهڻا اختلاف ٿي پيا ھئا ھن پوري زندگي سنڌ جي ماڻھن جي قومي حقن لاء پاڻ پتوڙيو.
زندگي جو احوال
عبدالواحد،آريسر 11 آڪٽوبر 1949ع تي، ڳوٺ انڙآباد لڳ ھاسي سر ريلوي اسٽيشن، تعلقي عمرڪوٽ ۾ ڄائو .ڊان اخبار مطابق سندس والدين سرحد پار عزيزن سان ملڻ ويا ھئا تہ ان وقت آريسر جو جنم انڊيا ۾ ٿيو ھو. سندس والد جادو آريسر پيشي جي لحاظ کان ھاري ھيو. ابتدائي تعليم ھن پرائمري اسڪول ساڀو ۾ ۽ پوء، ڀينڊو شريف، ۾ حاصل ڪئي. بعد م مدرسه ھاشميه سجاول ۾ داخل ٿيو، ان بعد مدرسة مفتاح العلوم حيدرآباد ۽ پوء شاھ ولي الله اڪيڊمي حيدرآباد ۽ پوء 1968ع ۾ اورينٽل ڪاليج حيدرآباد مان تعليم مڪمل ڪري  مولوي عربي جو امتحان پاس ڪيائين جيڪو گريجوئيشن جي برابر هو. علامه غلام مصطفي قاسمي پڻ سندس استاد رھيو. سندس شادي قيصر سان ٿي جنھن مان کيس ھڪ نياڻي ڄائي جنھن جو نالو اندرا آهي.
ھي حيدرآباد جي ميمڻ محلي جي مسجد ۾ پيش امام ٿي نماز پڙھائيندو ھو. ڪجھ وقت حيدرآباد جي سلاوٽ محلي م ماڻھن کي ديني تعليم ڏيڻ جو ڪم ڪيو. حيدرآباد جي ڊومڻ واھ روڊ واري حنفيہ مسجد م خطيب رھيو. 1969ع ۾ جميعت طلباء اسلام ۾ شامل ٿيو ھو. 18 جون 1972 م سائين جي ايم سيد جيئي سنڌ تحريڪ جو بنياد وڌو تہ کائنس متاثر ٿيندي ان ۾ شامل ٿي ويو. ھن پيغام رسالي ۾ لکڻ شروع ڪيو پر ذوالفقار علي ڀٽو جي دور م پيغام رسالي تي بندش پئجي وئي. 1973ع م وزير اعليَ ممتاز علي ڀٽو جي دؤر م سندس ڇپيل مضمون "سنڌ جو ڏھيسر دھشتگردن جي حضور تي " نالي مضمون لکڻ تي سندس خلاف گرفتاري جو وارنٽ جاري ٿيڻ تي ھن مسجد ڇڏي ڪل وقتي سياست شروع ڪئي. ڊسمبر 1977ع ۾ جيئي سنڌ محاذ جي تنظيمي ڪميٽي جو سربراھ يا مرڪزي آرگنائيزر ٿيو ۽ 1990ع تائين ان عھدي تي فائز رهيو. ذوالفقار علي ڀٽو جي ء جنرل ضياءَ الحق جي دور ۾ ھن مقدمن کي منھن ڏنو ۽ مختلف وقتن تي جيل م رھيو. نواز شريف جي پھرين دور حڪومت م ھي اٺ مھينا گم ڪيل ماڻھن م شامل رھيو. 1995ع ۾ سائين جي ايم سيد جي وفات بعد ھن بشير خان قريشي، گل محمد جکراڻي، شفيع محمد برفت سان گڏجي جيئي سنڌ قومي محاذ جو بنياد وڌو جنھن جو ھي ھڪڙو مدو چيئرمين رھيو ان بعد بشير خان قريشي چيئرمين ٿيو ۽ آريسر صاحب ان جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. 2006ع م اختلافن پيدا ٿيڻ ڪري جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ پنھنجي نالي سان ڌڙو ٺاھي الڳ ٿي ويو. سندس وفات بعد ان ڌڙي جي قيادت اسلم خيرپوري جي ھٿ ۾ آئي.
جيل ياترا
ھن پنھنجي زندگي جا جملي پنج سال جيل ۾ گذاريا. پھريون ڀيرو اپريل 1975ع ۾ ٽن مھينن لاء ميرپورخاص جيل م رھيو. وري اپريل 1976ع کان سيپٽمبر 1977ع تائين وري جيل ۾ رھيو. وري آگسٽ 1977ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ۾ مجيب الرحمان ء بنگلاديش جي حمايت م تقرير ڪرڻ جي ڪري گرفتار ٿيو ۽ ٽي سال جيل م رهيو. جولاءِ 1981ع ۾ آزاد ٿيو. آڪٽوبر 1992 ۾ کيس گم ڪري نامعلوم ھنڌ تي حراست م رکي پوء مارچ 1993ع ۾ آزاد ڪيو ويو. 11 آگسٽ 1999ع ۾ آخري ڀيرو ھڪ ھفتي لاء جيل ۾ وڌو ويو.
سياسي ۽ ادبي سفر
لکڻ جي شروعات ھن مذھبي اسڪول دوران ڪئي ھئي جڏھن ھن 1966ع ۾ ڪنگوري مدرسي م ربيع الاول جا چار چنڊ نالي سان پھريون مضمون لکيو جيڪو ھفتيوار ھمدرد ميرپورخاص ۾ ڇپيو. سندس ٻيو مضمون 1968ع م ماھوار بادل حيدرآباد ۾ ڇپيو جنھن م ھن ڊاڪٽر الانا جي ڪتاب سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بنياد تي ڪيل مخدوم غلام حيدر صديقي جي ڪيل تنقيد جي جواب ۾ لکيو. تي ڪيل  ھي مولانا ابوالڪلام آزاد جي شخصيت کان. ڏاڍو متاثر ٿيو ھو ۽ ھميشه پنھنجي تقريرن ۾ ان جي قولن جو ذڪر ڪندو هو. جيئي سنڌ محاذ جي چيئرمين عبدالخالق جوڻيجو مطابق آريسر صاحب عربي ۽ فارسي جي ڪيترن ئي ڪتابن جو مطالعو ڪيو هو. آريسر جيئي سنڌ قومي محاذ (آريسر) جو سربراه آهي. جي ايم سيد سان هن جي گهري وابستگي رهي آهي. پاڻ ڪيترائي ڪتاب لکيائين جن سنڌ جي نوجوان طبقي کي متاثر ڪيو. ويجهي ماضيءَ ۾ سندس تقريرون ايتريون ته پراثر هونديون هيون جو ٻڌندڙ پاڻ مرادو خاموش ٿي سندس دانشمندانه ڳالهيون غور سان ٻڌندا هئا. سندس مشهور ڪتابن مان هڪ ”سائين جي ايم سيد“ آهي جيڪو ڪتاب جي ايم سيد جي ذاتي ۽ سياسي زندگيءَ متعلق لکيل آهي. عبدالخالق جوڻيجو مطابق عبدالواحد آريسر پھريون شخص ھيو جنھن جيئي سنڌ تحريڪ کي تعليمي ادارن کان ٻاھر شھرن ۽ ڳوٺن جي گھٽين ۽ محلن تائين پھچايو جنھن سان جيئي سنڌ محاذ جو سياسي بنياد پيو. آريسر صاحب جو لکڻ، پڙهڻ ۽ سياسي جدوجهد اڃا تائين جاري آهي. پاڻ اڃا تائين جي ايم سيد جي ڏنل سنڌ جي آزاديءَ واري پروگرام سان سلهاڙيل آهي. ان کان علاوه سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن. آريسر پنھنجي زندگي ۾ سڀ کان وڌيڪَ مولانا ابوالڪلام آزاد، سائين جي ايم سيد، مولانا عبيدالله سنڌي ۽ مولانا حسين احمد مدني کان متاثر رھيو. سندس پھريون ڪتاب 1970ع ۾ مولانا ابوالڪلام آزاد جي قولن وارو جواھر آزاد اردو م ڇپيو. 1972ع م ماھوار پيغام جاري ڪيائين.
وفات
آريسر صاحب بڪين جي فيل ٿيڻ ڪري حيدرآباد جي نجي اسپتال م داخل ڪرايو ويو جتان کيس ڳڻتي جوڳي حالت ۾ ڪراچي جي نجي اسپتال ۾ منتقل ڪيو ويو جتي 3 مئي 2015 تي 65 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪئي. سندس مڙھ ڪراچي مان انڊيا پاڪستان واري سرحد لڳ ڇوڙ ڪينٽونمينٽ لڳ واقع انڙ آباد وٽ اباڻي ڳوٺ ائوري منتقل ڪيو ويو جتي سومر جي ڏينهن تي قبرستان م سندس تدفين ٿي. ليکڪ واحد ڪانڌڙو سندس سوانح ٿر جو ماڻھو جي عنوان سان لکي. سندس وفات تي سنڌ جي ھر مڪتبه فڪر جي ماڻھن گھري ڏک جو اظهار ڪيو. سندس آخري سفر م ھزارن م سياسي ڪارڪنن، ھمدردن ۽ دوستن شرڪت ڪئي. ڄام ساقي ڏک جو اظهار ڪندي چيو تہ "آريسر جي وڇوڙي سان مونکي اھا ساڳي دلي تڪليف ٿي جيڪا شيخ اياز جي وڇوڙي ۾ ٿي ".
ڇپيل ڪتاب
عبدالواحد آريسر جا هن وقت تائين 35 ڪتاب ڇپجي چُڪا آهن. آريسر جي ٻولي ۾ رهاڻين جو رَس هوندو آهي. سندس تخليق ۾ پوري دنيا جا حوالا شامل هوندا آهن ۽ ڪنهن به اهم نُڪتي کي ثابت ڪرڻ لاء هو ڪيترائي دليل ڏئي سگهي ٿو، اهو وٽس نرالو ڏانء آهي، جيڪو سنڌ جي ادبي حلقي ۾ صرف ٻن ماڻهن وٽ هو، هڪڙو شيخ اياز ۽ ٻيو عبدالواحد آريسر. ٻنهي جو نثر ڪمال جو آهي ۽ ٻنهيء لاء نصير مرزا لکيو آهي ته: جديد سنڌي نثر جا باني عبدالواحد آريسر ۽ شيخ اياز آهن.
حوالا
زمرو:1949ع جون پيدائشون زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
صادق علي خان (راڳي)
استاد صادق علي خان به جيسلمير جو رهاڪو هو ۽ -استاد- بخشي خان سان گڏ سنڌ ۾ آيو هو ۽ ساڻس گڏ ڳائيندو هو. هو به رياست خيرپور جي مير صاحبن جي ڪوٺ تي آيو هو ۽ ڪجهه وقت خيرپور ۾ رهڻ کان پوءِ مستقل طرح حيدرآباد ۾ رهائش اختيار ڪيائين. -استاد صادق علي خان- تي به ساڳيو -استاد- بخشي خان وارو رنگ چڙهيل هو ۽ دهلي گائڪيءَ ۾ ڪرناٽڪي گائڪيءَ کي ملائي ڳائيندو هو.
1227ع
ڊسمبر
زمرو:1227ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ٽنڊو آدم
ٽنڊو آدم (TandoAdam) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي. هن کي دڙن جو شهر پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته هِن جا مختلف هنڌن تي اَٺ دروازا آهن، هي شهر اڳ ۾ ضلعي نوابشاھ (هاڻوڪي ضلعي شهيد بينظيرآباد) جو حصو هو ۽ پوءِ 1955عيسويءَ ۾ سانگھڙ ضلعي جو حصو بڻيو. ٽنڊوآدم جو بُنياد مِير آدم خان مرِي وِڌو. ٽنڊوآدم ڪارخانن ۽ زراعت جي ڪري پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ٽنڊوآدم جي آس پاس ۾ انب، ڪيلا، ڪمند، ڪڻڪ ۽ ڪپهه جا فصل آهن.
مٿاڇرو
هِي ضلعي سانگهڙ جو مشهور شهر ۽ تعلقو، جيڪو حيدرآباد شهر کان اوڀر_اُتر پاسي 50 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي، مين ريلوي لائين تي واقع آهي. هن شهر جو بنياد 18 عيسوي صديءَ ۾ مير آدم خان مري رکيو. هن شهر ۾ ڪيتريون ئي صنعتون آهن جنهن ڪري شهر جي آبادي ۽ رونق وڌي وئي آهي. انهن صنعتن ۾ ڪپڙي جا ڪارخانا، ماچيس فيڪٽريون، ڪپهه ٽاڻڻ ۽ برف جا ڪارخانن سميت هڪ دوائن جو ڪارخانو به آهي. ٽنڊوآدم شهر ۾ هڪ ڀاڄي مَنڊِي آهي جِتي سانگهڙ ضلعي جي مختلف علائقن مان ڀاڄيون ۽ ميوا خريد ۽ وڪرو ڪيا وڃن ٿا، شهر ۾ هڪ مال پِڙِي به آهي جيڪا هرهفتي ڇنڇر جي ڏينهن لڳندي آهي، جِتي سِنڌ جي مختلف علائقن مان آندل جانورن جو وڪرو ۽ خريد ٿئي ٿِي. هتان جو پڪل گوشت ”رانون“ (جَن کي سَجِّي چيو وڃي ٿو) ملڪان ملڪ مشهور آهن. نيوعلي ڳڙهه ڪاليج ۽ جامعيه مليه هائي اسڪول هتان جا معروف ۽ تاريخي تعليمي ادارا آهن. ٽنڊوآدم ۾ ملڪ جي ڪنهن به شهر وڃڻ لاءِ ريلوي جنڪشن آهي. سنڌ جو مشهور ڪلاسيڪل راڳي استاد منظورعلي خان سميت محقق عبدالله خان ورياھ  جو تعلق ٽنڊوآدم سان هو. ٽنڊوآدم تعليم جي ميدان ۾ پڻ اڳتي آهي، ٽنڊوآدم ۾ ٻه ڊگري ڪاليج ۽ هڪ مونوٽيڪنيڪل ڪاليج ، 10 هاءِ اسڪول، پنج مڊل اسڪول ۽ ڪيترائي پرائمري ۽ ڪي.جِي (KG) اسڪول آهن.
آبادي
1998 جي آدمشماري مطابق ٽنڊوآدم جي آبادي 104,907 آهي، جنهن ۾ 80% مُسلمان، 15% هندو ۽ 5% عيسائي آهن. قومي آڌار تي 50% سِنڌي، 30% مهاجر، 10% پنجابي، 8% پٺاڻ (پشتو)، 2% ٻيون قومون رهن ٿيون. مُهاجر ۽ پنجابي 1947 جي آزادي واري لڏپلاڻ ۾ هِن علائقي ۾انڊيا مان لڏي آيا. شهر جِي سرڪاري ٻولي سنڌي آهي، شهر ۾ ٻيون به ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون جَن ۾، سرائڪي، اردو، بلوچي، پنجابي، مارواڙي قائمخاني شامل آهن. شهر ۾ سنڌي ٻولي واپاري رابطي جو ذريعو آهي.
سماجي زندگي
ٽنڊوآدم جي ماڻهن ۾ سرڪاري ۽ غيرسرڪاري ملازمن کان علاوه مزودر، هارِي پڻ آهن. هِتي جا مزدور ڀاڄي منڊي، ڪارخانن ۽ رازن، واڍن وٽ ڪم ڪري پنهنجو گُذر سفر ڪَن ٿا.
صحت
ٽنڊوآدم شهر ۾ لڳ ڀڳ 100 دوائن جا دُڪان (ميڊيڪل اسٽور)، 26 ننڍيون وڏيون اسپتالون آهن ۽ لڳ ڀڳ 7 رت جون ليباريٽريون (بلڊ بئنڪ) آهن.
ميڊيڪل اسٽور
شهرجا مشهور ميڊيڪل اسٽور هِيٺ ڏِجن ٿا.
اسپتالون
شهر جُون وڏيون اسپتالون هِي آهن ۽ اُن کان علاوه هوميوپيٿڪ ڪلينڪ پڻ هِتي آهن. شهر ۾ اسپتالن کان علاوه عورتن لاءِ ويم گھر پڻ جھجھي تعداد ۾ موجود آهن.
اسلام ۾ مقدس ڪتاب
الله تعاليٰ طرفان پنھنجن نبين تي وحيءَ ذريعي لاٿل ڪتابَ، جن ۾ انسانن لاءِ ديني توڙي دنيوي زندگيءَ لاءِ ھدايتون ڏنل آھن. مسلمانن جي عقيدي موجب وڏا آسماني ڪتاب چار آھن: توريت، زبور، انجيل ۽ قرآن پاڪ. توريت حضرت موسيٰ عليه السلام تي، زبور حضرت دائود عليه السلام تي، انجيل حضرت عيسيٰ عليه السلام تي ۽ قرآن پاڪ حضرت محمد مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم تي نازل ڪيو ويو. قرآن مجيد سڀ کان آخري آسماني ڪتاب آھي. دنيا ۾ قرآن شريف ئي هڪ اهڙو مقدس الهامي ڪتاب آهي، جنهن ۾ ڪنهن تحريف ڪرڻ جو ته سوال ئي پيدا نٿو ٿئي، ايتري قدر، جو زير زبر يا شد ۽ مد جي ڦير گهير جو به ڪو امڪان ناهي. خود -الله- تعاليٰ قرآن شريف جي حفاظت جو ذمو پاڻ تي کنيو آهي. جيئن قرآن پاڪ ۾ ارشاد ٿيل آهي ته: ”اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذّکرَ وَ اِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ“ (سورة الحجر:9) يعني بيشڪ، اسان ئي نصيحت (قرآن) کي نازل ڪيو آهي ۽ اسان ئي -ان- جي ضرور حفاظت ڪندڙ آهيون.“
امام بري
مشهور بزرگ -امام- بريءَ جو اصل نالو شاهه عبداللطيف -بري- هو، هن ضلعي جهلم (پنجاب) ۾ 1617ع ۾ -جنم- ورتو، سندس والد جو نالو شاهه محمود هو. -امام بري- ننڍي هوندي کان عبادت ۽ رياضت ۾ مشغول رهندو هو. خاندان جي ڪجهه مخالف ماڻهن جي ڪري شاهه محمود پنهنجو اباڻو ڳوٺ ڇڏي -باغ- ڪلان علاقه گولڙا راولپنڊيءَ ۾ اچي رهائش پذير ٿيو، -جتي- هن پنهنجي فرزند -امام- بريءَ جي -تعليم- -جاري- رکي. -امام بري- عرفان ۽ علم حاصل ڪرڻ کان پوءِ حج ۽ مقدس زيارتن لاءِ روانو ٿيو. واپس اچڻ کان پوءِ موجوده -اسلام- -آباد- واري علائقي ۾ اچي رهائش اختيار ڪيائين ۽ اتي رهي رشد ۽ هدايت جو آغاز ڪيائين، سندس علم ۽ ڄاڻ مان لکين ماڻهو فيضياب ٿيا. سندن ڪوششن سان ئي هتي جي ٻن قبيلن ڍونڊن ۽ رسين -اسلام- قبوليو. سندس ڳوٺ ”چورپور“، هاڻي ”نورپور“ جي نالي سان مشهور آهي. ”حديقته الاولياءَ“ جو صاحب لکي ٿو ته: ”شاهه لطيف -بري- پنجاب جي بزرگن مان هڪ هو، سندس هزارين ڪرامتون مشهور آهن. هو وڏو عابد، زاهد، متقي، گوشه نشين ۽ هڏ ڏوکي هو. سندس هزارين مريدن مان وڏيون بزرگ هستيون ٿيون. سندس علم ۽ عرفان ڪمال درجي تي پهتل هو“. هن عظيم بزرگ هستيءَ پنهنجي ڳوٺ ۾ 964 هه/1556ع ۾ وفات ڪئي. سندس مقبرو آبپاره اسلام آباد ۾ موجود آهي، -جتي- اڄ به هر خاص ۽ عام زيارت لاءِ ايندا آهن.
اسلام ۾ مقدس ڪتاب
آسمان تان لٿل (آيل) پاڪ مذهبي ڪتاب، جيڪي هر قوم تي الله تعاليٰ طرفان، پيغمبرن تي نازل ٿيا. الله تعاليٰ انسان جي هدايت لاءِ، وقت به وقت دنيا تي پنهنجا پيغمبر موڪليندو رهيو آهي. انهن پيغمبرن تي سندس طرفان جيڪي ڪتاب نازل ٿيا آهن، تن کي ”الهامي ڪتاب“ سڏجي ٿو. قرآن شريف مٿي ڄاڻايل سمورن ٽنهي ڪتابن جي تصديق ڪئي. ڪن ڪتابن ۾ زرتشين جي مقدس ڪتاب ”زند اوستا“ کي به الهامي ڪتاب طور ڳڻايو ويو آهي. قرآن شريف کان سواءِ، مٿي ڄاڻايل باقي ٽن ڪتابن لاءِ مشهور آهي، ته انهن ۾ تحريف ڪئي وئي آهي. ايتري قدر، جو هن وقت انهن ڪتابن کي منسوخ ٿو سمجهيو وڃي. مٿي ڄاڻايل الهامي ڪتابن کان سواءِ، ڪي ڪتاب اهڙا به آهن، جن کي صحيفو چئجي ٿو. حضرت ابراهيم عليه السلام ۽ حضرت موسيٰ عليه السلام تي صحيفا پڻ نازل ٿيل آهن.
امام بري
حوالا
زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان
اسلام ۾ مقدس ڪتاب
زمرو:ڪتاب
ٽنڊو آدم
ڪارخانا
ٽنڊوآدم ۾ ڪَپَهه ، جُوس، اٽو، تيل (گيهه)،ماچيس کان علاوه ٻين قسمن جا ڪارخانا به موجود آهن، جَن مان ڪُجهه هيٺ ڏِجن ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
2017 اتر ڪوريا جو جوهري تجربو
ملڪ: اتر ڪوريا
تجربي جو هنڌ: پنگي ري جوهري هنڌ                                 ڪلجو ڪائونٽي
ڊيموڪريٽڪ پيپول ريپبلڪ آف ڪوريا ڇهون جوهري تجربو 3 سيپٽمبر 2017 تي ڪيو. ذريعن موجب اهو پهريون دفعو ٿرمو نيو ڪليئر ( هائڊروجن بم ) جو تجربو هيو. آمريڪا جي ارضياتي سروي مطابق تجربي کان پوء زلزلي جي شدت 6.3 رڪارڊ ڪئي وئي. جڏهن تہ ڏکڻ ڪوريا جي ذريعن موجب بظاهر اهو زلزلو هٿرادو هو جڏهن تہ آمريڪي ارضياتي سروي ۽ چين جي زلزلي جي نيٽ ورڪ سينٽر موجب اهو زلزلو حقيقي هو
آکاٽي
آکاٽي لفظ جو لغوي مفهوم آهي: ”اکن/ داڻن وجھڻ جا ٽي ڏينهن“. هي -ٿري- ماڻهن جو موسمي ڏڻُ (تهوار) آهي، جيڪو هندي ويساک مهيني جي -ٽين- -تاريخ- تي هند ۽ سنڌ جا هندو هاري وڏي اهتمام سان ملهائيندا آهن. هن تهوار کي ’هارين جو پرٻ‘ به چيو ويندو آهي. جڏهن ويساک جي مهيني ۾ -بادل- وسڻ جا ويس ڪندا آهن ته -ٻار- صبح جو -اسر- ويل گهران نڪري خوشيءَ ۾ ڇيريون -پائي-، پاڻ سان ننڍا هر -ٻڌي-، اٺن وانگر کيڙي ڪندا آهن، اهي شام تائين ائين زمين کي کيڙيندا رهندا آهن. ڏينهن جي ماني وغيره به ميدان ۾ گڏجي کائيندا آهن. ڳُڙ مان ٺهيل ڳُڙداڻي هن تهوار جو خاص طعام ليکيو وڃي ٿو. هن ڏينهن تي ڳوٺ جا سڀ مرد هڪ هنڌ گڏ ٿي، -ٿر- ۾ -آباد- ٿيندڙ جنسون گڏ ڪري، دائري جي صورت ۾ ويهندا آهن. هو تيستائين ويٺا هوندا آهن، جيستائين ڪو ماڪوڙو اچي ڪنهن جنس جي داڻي کي کڻي وڃي. پوءِ -ان- عقيدي هيٺ -ان- سال اها ئي جنس وڌيڪ ڪندا آهن. ٻئي ڏينهن وري ڪي جهونا -ان- جون اڪثر جنسون کڻي، -ان- جا داڻا ڳڻين، پوءِ جنهن جنس جا ڪڻا (داڻا) اِڪيءَ ۾ ٿين، -ان- پوک لاءِ سٺي اميد رکن. اهڙيءَ طرح آخري ڏينهن تي وري ننڍا وڏا، -ٻانڀڻ- يا -پٽيل- وٽ مِڙي، چار مٽيءَ جا ٿانوَ (ڪُنڙيون) ٺاهي انهن ۾ -پاڻي- وجھي، نالا رکندا. -آکاڙ-، سانوڻ، -بڊو- ۽ اَسو. پوءِ جيڪا ڪنڙي اڳ ۾ وهي هلندي ته سمجھندا ته -ان- نالي واري مهيني ۾ گهڻي -برسات- پوندي. -ٿر- جا سوڳني (سنئوڻ جاچڻ وارا) ماڻهو هن ڏڻ تي جهنگ ۾ وڃي سنوڻ ٻولائيندا آهن، ائين انهن کي سُڪار يا ڏُڪار بابت سال جي اڳواٽ ئي خبر پئجي ويندي آهي. -ٿر- جا مسلمان به هندن جي هن خوشيءَ ۾ برابر جا ڀاڱي ڀائيوار ٿيندا آهن. -آکاٽي- جي عيد، جيڪڏهن پيرن يا سڱرن جي مند ۾ ايندي، ته هو هڪٻئي کي وٽَ (سوکڙي) ڏيڻ وٺڻ کي به سٺو سنوڻ سمجھن.
شخص هڪڙو ياد آيو شام جو
شخص هڪڙو ياد آيو شام جو پهرين سنڌي اپگرهي چينل ڪي ٽِي اين جي وڊيو گيت جا ٻول آهن. گيت حنيف لاشاريءَ ڳايو آهي ۽ هدايات نبيل شيخ ڏنيون آهن، جڏهن تہ پرفارم نگھت ڪيو آهي. اهو گيت انٽرنيٽ ذريعي يُو ٽيوب تي ڏسي سگھجي ٿو.
آکاٽي
زمرو:ڏڻ زمرو:تقريبون بلحاظ مڪمل چنڊ
شخص هڪڙو ياد آيو شام جو
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت
آسڻ (لفظ)
آسڻ ويھڻ جي جاءِ، گدي، بيٺڪ، پاٿاري. آستانو، تڪيو. فقيراڻو تڪيو، گيان ڌيان جو ھڪ طريقو. آسڻ کي ’آشرم‘ بہ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:اصطلاح
آدم هڱورجو
ميان آدم هڱورجو جاتي تعلقي جو ويٺل هو. سندس والد هاري هو، جيڪو پنهنجي پٽ کي تعليم نہ ڏياري سگهيو. ميان آدم فقط ٽي درجا سنڌي ۽ ناظره قرآن تائين پڙهي سگهيو، پر سندس ڪلام تي نظر ٿي وجهجي تہ سندس ڪلام اعليٰ ۽ پختو نظر اچي ٿو. هو ٻهراڙيءَ جو رهاڪو هو. پر سندس ڪلام ۾ پختگي، رواني ۽ ميٺاج آهي. سندس ڪلام ۾ رسالت جي ذڪر سان گڏ زماني جي لاهين چاڙهين بابت ناصحانه ڪلام شامل آهي. سندس ڪلام تي لاڙ جي شاعر مولوي احمد ملاح جو ڪافي اثر آهي.
سندس ڪلام لاڙ جي ماڻهن ۾ گهڻو مقبول آهي، جيڪي گهڻو ڪري مولود چوندا ۽ ٻڌندا آهن. سندس ڪلام سليس سادو، نصيحت آموز ۽ رندي خيالن جو اعليٰ نمونو آهي. پاڻ زمينداري پيشي سان واسطي ۾ هئڻ جي باوجود ادبي تنظيمن سان تعلق ۾ رهندو هو. هو مغلڀين ادبي سوسائٽي جاتيءَ، سجاول ادبي سوسائٽيءَ، ٺٽو هسٽاريڪل ۽ ڪلچرل سوسائٽيءَ، رهبر ادبي سوسائٽيءَ ۽ تنظيم فڪر ونظر سنڌ جو ميمبر هو. 63 سالن جي عمر ۾ 1989ء ۾ وفات ڪيائين.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻهو
آسن داس
زمرو:شخصيتون
پلڙا
thumb|کاٻو|پلڙا
پَلڙَا (Acacia Pods) ٻَٻُر جي وڻ جون ڦَريون. انهن ڦرين ۾ اندر ”ٻٻر“ جو ٻج چيچڪن جي صورت ۾ هوندو آهي. سُڪل توڙي آلا پلڙا چوپايو مال، ٻڪريون، رڍون، ڳئون، مينهون ۽ اُٺ چاهه سان کائيندا آهن. پلڙن جو ٻج (چيچڪا) عورتون ڪارا وار ڪرڻ لاءِ مٿي ۾ به وجهنديون آهن. پلڙن ۾ خاص قسم جي رس ٿيندي آهي، جيڪو جانورن جي کَلُن صاف ڪرڻ ۽ رڱڻ ۾ ڪم ايندي آهي. شيخ اياز جي شاعريءَ ۾ به پلڙن جو ذڪر آهي:<BR> ڪنڊيءَ نه سڱري، ٻٻر نه پلڙو،<BR> سائو نه سلڙو، ڇانگو نه ڇيلڙا،<BR> مارو اڪيلڙا! <BR>
سهڻي تو سوا
تعارف
سهڻي تو سِوا پهرين سنڌي اپگرهي چينل ڪي ٽِي اين جي وڊيو گيت جا ٻول آهن. گيت ٻالڪ سنڌيءَ ڳايو آهي، ايڊيٽ نديم ميراڻيءَ ڪيو آهي، جڏهن ته هدايات به نديم ميراڻيءَ ڏنيون آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت
سنگ مرمر
left|380px|thumb|مرمر۔ left|380px|thumb|سنگ مرمر سان ٺهيل خوبصورت تاج محل سنگ مرمر :(Marble) : هڪ قسم جو پٿر آهي۔ هي پٿر، ڪيلشیم ڪاربونيٽ، ڪاربن، ۽ آڪسیجن جو مرڪب آهي۔). هي پٿر مجسمه تراشي ۽ جڳهن جي اڏاوت ۾ بيشمار استعمال ڪيو ويندو آهي ۔ زمرو:پٿر
نالا: ع. حجرالرخام، ف سنگ سفيد، هه. وغيره___ سپيد پٿر ۽ اسطوطليس.
سڃاڻپ:
هي مشهور پهڻ اڇي رنگ تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن کي گلاب جي پاڻيءَ ۾ گـَـهي پيارڻ سان، ڦڦڙن مان يا واتان رت جو اچڻ، بواسير خونيءَ جو رت، حيض ۾ گهڻو رت بند ٿيندو. هن جو ٻورو نوشادر ۽ ميڻ سان ملائي مرهم ڪري ڦٽن، ناسورن، ڪوڙه ۽ چٽيءَ جي داغن تي لڳائبو ته انهن کي ڇٽائيندو. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو ۽ کل جي بيمارين ۾ مفيد آهي.
پير علي بخش شاھ
پير علي بخش شاھ عرف ”علڻ سائين“ شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو ستو سجادہ نشين ھو ۽ شاھ عبدالڪريم بلڙيءَ وارو جي اولاد مان ھو. سندس والد جو نالو پير لطف علي شاھ ھيو. سندس نسب جو سلسلو حضرت امام موسيٰ ڪاظم عليه السّلام سان ملي ٿو.
زندگي جو احوال
پاڻ 1871ع ڌاري ڄائو هو. سنڌي ۽ فارسي تعليم ميان محمد ڀٽيءَ وٽ حاصل ڪيائين. مٽياري سيدن جي جرار پوٽا خاندان مان، سندس والد 1317هه مطباق 1899ع ۾ وفات ڪئي ۽ وڏي فرزند هئڻ ڪري هي سجاده نشين ٿيو. هي فقير طبع ۽ شاهه جي ڪلام جو سوز سان ڳائيندڙ هو. اڪثر جمعي رات جي راڳ وقت پاڻ به فقيرن سان گڏ ڳائيندو هو، شاعر به هو، ليڪن سندس ڪلام گڏ ٿي نه سگهيو آهي. پنھنجي وقت جي سجاده نشينن وانگر، هي به راڳ ۽ ملاکڙي ۾ دلچسپي وٺندڙ هو. خاندانن سان لاڳاپن وڌائڻ ۾ چڱو بهرو ورتائين، راڳ جي ڄاڻ هوندي هيس. سنڌ جا اڪثر مکيه ڳائڻا ۽ طوائفون راڳ ڳائڻ لاءِ وٽس ايندا هئا ؛ جنهن ڪري کيس مختلف راڳڻين، وڄت ۽ تال جو پورو پتو هوندو هو. درگاهه ۽ مسجد جي اڪثر تعمير سندس دؤر ۾ ٿي. ملاکڙي ۾ ڪافي دلچسپي ورتائين. ڄام مٺا خان جوڻيجو، درگاهه جي خاص معتقدن مان هو. هو ملهن کي انعام ڏيڻ ۾ خاص شهرت حاصل ڪري چڪو هو. ڀٽ شاهه جي ميلي تي پير صاحب ۽ ڄام صاحب جي ڪوششن سان ملاکڙو زور وٺي ويو، جنهن ڪري ماڻهن جي آمد ۾ به اضافو ٿيو ۽ ميلو وڌي ويو. پير صاحب کي عمدن گهوڙن ڌارڻ جو خاص شوق هوندو هو. هزارين رپيا خرچ ڪري گهوڙا وٺندو هو، هن صاحب جو اهل تشيعت طرف گهڻو لاڙو هو، ماتم کي سوز ۽ گداز وڌائيندڙ سمجهي، هنن ماتم حسين کي روحاني ترقيءَ لاءِ ضروري ڄاتو ٿي. شاهه عبدالڪريم بلڙي ۽ شاهه لطيف جي خليفن، انهيءَ ڪري، سندن دستار جو رنگ ڪارو ڪيو هو. محرم جي ڏينهن ۾ هو ماتم ڪندا هئا.
شاديون ۽ اولاد
پير ميان علڻ سائينءَ ٽي شاديون ڪيون هيون: پهرين شادي،شڪارپور جي سيدن مان ڪيل هئي، جنهن مان علي اڪبر شاھ، ڏنل شاھ، بچل شاھ ۽ يار محمد شاھ پيدا ٿيا ؛ ٻي کوکرن جي سيد بقا دار شاھ ميرڻ پوٽي جي نياڻيءَ سان ڪيل هيس، جنهن مان وڏو فرزند شاھ ڏنو شاھ ۽ امام علي شاھ پيدا ٿيا ؛ ۽ ٽين شادي،  سالاري جي سيدن مان ڪئي هئائين، جنهن مان غلام شاھ ٿيو، سندس ننڍو ڀاءُ جڙيل شاھ عرف گهوٽ سائين آهي، جنهن کي اولاد نه آهي. ميان شاھ ڏنو 1894ع ۾ ڄائو هو. محبتي، روزي نماز جو پابند، طبع جو حليم ھو. ان کي ٽي فرزند ٿيا، جن مان وڏي جو نالو ميان غلام شبير شاھ عرف الله بخش شاھ آهي. ميان شاھ ڏني شاھ کي ”شاهن سائين“ به ڪري سڏيندا آهن. ان ٻه شاديون ڪيون آهن، هڪ بيچانجيءَ جي پٺاڻن وٽان، جنهن مان ميان غلام شبير شاھ آهي ۽ ٻي شادي مرزا غلام حسين حيدرآباد واري وٽان ڪيل اٿس، جنهن مان الطاف حسين شاھ ۽ غلام محمد شاھ آهن.
وفات
پير علڻ سائينءَ 18 مئي 1933ع مطابق ۱۴ محرم ۱۳۵۲ھ تي وفات ڪئي. هن کان پوءِ سندس جاءِ تي ان جو وڏو فرزند ميان شاهه ڏنو شاھ گادي نشين ٿيو.
سنڌي ادب جي مختصر تاريخ (ڪتاب)
ڪتاب جو نالو: سنڌي ادب جي مختصر تاريخ
ليکڪ: عبدالجبار جوڻيجو
ڇپرائيندڙ: روشني پبليڪيشن، ڪنڊيارو، سنڌ
بچو بادشاھ ۽ پيرو وزير
هن نالي سان شهيد صبغت -الله- شاهه گورنمينٽ ڊگري ڪاليج سانگهڙ جي پروفيسر مبين وساڻ هڪ مڪمل ڪتاب لکي 2007ع ۾ ڀيڄ پاڳار پبليڪيشن سانگهڙ پاران ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڊيمي سائيز جي ڪتاب جا 219 صفحا آهن ۽ -ان- جي قيمت 150 رپيا آهي. پهريون ڀيرو مبين وساڻ، -بچو بادشاهه- بابت -تاريخ- ۽ عوامي روايتن مان ملندڙ مواد کي ڇنڊي ڇاڻي هن ڪتاب ۾ پيش ڪيو آهي ۽ هن وڏي -تحقيق- سان -بچو بادشاهه- جو هڪڙو ڌنڌلو فوٽو پڻ هٿ ڪيو، جنهن کي سانگهڙ جي نوجوان مصور اسماعيل مهديءَ نئين سِر پينٽ ڪري تيار ڪيو. جيڪو ڪتاب جي سرورق تي داخل آهي ۽ -تاريخ- ۾ اڳتي -بچو بادشاهه- جي اها ئي واحد -تصوير- رڪارڊ ۾ رهندي.
اووووائوپئرٽي
thumb|350px| مادي ڏيڏر جي پيٽ جي ڦڙڦڙائيندڙ حرڪت جيڪا ان جو پيٽ سان ھجڻ ظاھر ڪري ٿي
حوالا
زمرو:جانورن ۾ نئين سر پيدائش
امام ترمذي
امام ترمذي (206ھ/821ع) ۾ ايران جي ’بوغ‘ نالي هڪ ڳوٺ ۾ ڄائو. محدث امام ترمذيءَ جو نالو فقہ جي وڏن عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو. هن جو اصل نالو محمد بن عيسيٰ بن سوده بن موسيٰ بن ضحاڪ هو ۽ سندس ڪنيت ابوعيسيٰ هئي. ترمذ ۾ رهائش سبب ترمذي مشھور ٿيو.
امام ترمذي، امام بخاريءَ جو شاگرد هو. بعد ۾ امام مسلم، امام ابودائود ۽ ٻين ڪيترن ئي عالمن ۽ استادن کان علمي استفادو حاصل ڪيائين. حديث جي طلب ۾ ڪيترن ئي علمي مرڪزن جو سفر ڪيائين ۽ حديثن جو هڪ مجموعو مرتب ڪيائين، جيڪو ”جامع ترمذيءَ“ جي نالي سان مشھور آهي ۽ حديث جي ڇهن مستند ڪتابن: ”صحاح ستہ“ ۾ شامل آهي. جامع ترمذيءَ کان علاوه هن ”شمائل ترمذي“ بہ لکيو. ”جامع ترمذيءَ“ جون 17 شرحون آهن ۽ ”شمائل ترمذي“ جون 14 يا 15 شرحون آهن.
امام ترمذيءَ جي باري ۾ اها بہ روايت آهي تہ پاڻ پيدائشي نابين هو. ٻيءَ روايت موجب، خدا جي خوف جي ڪري مسلسل روئڻ سبب نابين ٿي ويو هو. 17 رجب 279ھ/13 آڪٽوبر 892ع تي وفات ڪيائين.
آسڻ (قديم آثار)
آسڻ سنڌ جا ڪيترائي ماڳ مڪان ۽ تڪيا، انھن فقيراڻن آسڻن جي ڪري، انھن فقيرن جي نالن پٺيان اڄ بہ سڏجن ٿا، جيئن ڀٽ شاھ وغيره.
”ڪوڙين ڪن سلام، اچيو آسڻ ان جي“ (شاھ)
حوالا
زمرو:قديم آثار
آسمان
250px|right|thumb|ڪڪرن کان مٿان آسمان
آسمان: آڪاش:آڪاس:اسڪاء:اڀ:sky:
تفصيلي تعارف
سج جي روشني ڏسڻ ۾ اڇي لڳندي آهي پر اصل ۾ ان اندر سڀ انڊلٺ جا رنگ موجود ھوندا آھن جڏھن روشني ڪرسٽل بلور يا پرزم مان گذرندي آهي ته ان جا رنگ ورھائجي ويندا آهن. روشني عام طرح سڌي لڪير وانگر سفر ڪندي آھي ايستائين جو ڪا رڪاوٽ درپيش اچي .پاڻي ۾ روشني جي توانائي لھرن جي صورت ۾ گذرندي آهي ۽ ھر رنگ جي روشني جي لھر ساڳي ناھي ھوندي. سڀ کان گھڻو لھري فرق نيري ۽ ڳاڙهي رنگ جي روشني ۾ ھوندو آھي. ڳاڙھي رنگ جون لھرون سڀ کان ڊگھيون ھجڻ ڪري ان جا لھري وڪڙ ھلڪا ھوندا آھن ۽ نيري رنگ جون لھرون سڀ کان ننڍيون ھجڻ جي ڪري ان جا لھري وڪڙ وڏا ھوندا آھن.روشني آئيني سان ٽڪرجندي موٽ کائيندي آهي، بلور ۾ مڙي ويندي آهي پر جڏهن گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرجندي آھي تہ ڦھلجي ويندي آهي.فضا زمين تي موجود گئسن جو تھ آهي جيڪو ماحول جوڙي ٿو. جڏھن سج جي روشني خلا مان گذري زمين جي فضا ۾ داخل ٿيندي آھي تہ ھر قسم جي گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرجندي ھر طرف ڦھلجي ويندي آهي. گئسن جي ماليڪيولن سان ٽڪرڻ جي ڪري اھا پنھنجي انڊلٺي رنگن جي صورت ۾ مختلف نمونن جي لھرن ۾ تبديل ٿي ويندي آهي ۽ سڀ کان ننڍيون لھرون نيري رنگ جي روشني جي ڪرڻن جون ھونديون آھن يعني ھر وڪڙ جي ڊيگھ ننڍي يا سوڙھو ھجڻ ڪري اونچ نيچ زياده ھوندي آھي تنھنڪري نيري رنگ جا روشنيءَ جا ڪرڻا فضا ۾ ٻين : ڳاڙھن، ساون ،نارنگي، پيلن ڪرڻن جي ڀيٽ ۾ زيادہ ڦھلجندا آھن ڇوته اھي ننڍين لھرن جي ڪري آھستي ھلندا آھن جنھن ڪري ڏينھن جو آسمان يا زميني فضا جو روشني وارو حصو نيرو نظر ايندو آھي. آسمان جو رنگ افق وٽ بلڪل ھلڪو نيرو يا وري سفيد ٿي ويندو آهي. سج جي روشني اسان کي بلڪل مٿان ايندي ۽  آسمان جي ھيٺين پاسن کان يا افق جي ويجھو وارن پاسن کان بہ ايندي آهي  انھن مان مٿان واري پاسن وارين جي ڀيٽ ۾ گھٽ ھوا مان گذري پھچندي آھي پر پاسن ۾ افق ويجھو ھوا زيادہ ھجڻ ڪري بلو ڪرڻا ھوا ۾ بار بار مختلف رخن ۾ ڦھلجندا آھن ۽ آھي زمين جي سطح تي به ٻين رنگن جي ڪرڻن سان گڏ ٽڪرجڻ واري حالت ۾ به ھوندا آھن ان ڪري افق وٽ فضا اڇي يا تمام ھلڪي بلو رنگ ۾ نظر ايندي آهي. جڏھن سج افق طرف ھيٺ لھي ايندو آهي تہ سج جي روشني اسان تائين پھچندي فضا جي نسبتن گھڻي حصي مان گذري چڪي ھوندي آھي جنھن حصي ۾ روشني جا نيرا ڪرڻا پھرين کان وڌيڪ ڦھلجي چڪا ھوندا آھن جنھن ڪري روشني جي ڳاڙھن ۽ نارنگي ڪرڻن کي اسان تائين پھچڻ جو دڳ ملي ويندو آھي ان ڪري ان وقت آسمان ڳاڙھو يا نارنگي نظر ايندو آھي
thumb|آسمان
زمين جي مٿان ظاھري گنبذ، جيڪو فلڪي نظام ۽ ھوا جي گولي جي حادثن جو پس منظر آھي. آسمان جي نيري رنگ سبب ھوا جي گولي ۾ مٽيءَ ۽ ٻاڦ جي ننڍن ننڍن ذرڙن مان روشنيءَ جي لھرن جو گذر ٿئي ٿو. ڪرڻن جون وڏيون لھرون (ڳاڙھيون ۽ پيليون) انھن ذرڙن مان سولائيءَ سان لنگھي وڃن ٿيون، پر ننڍڙيون لھرون منتشر ٿي پکڙجي وڃن ٿيون. اھوئي ڪارڻ آھي جو آسمان ان وقت گھڻو نيرو نظر ايندو آھي، جڏھن ھوا ۾ مٽيءَ جا ذرڙا گھٽ ۽ تمام سنھڙا ھوندا آھن. آڳاٽي زماني ۾ ماڻھو ائين ڀائيندا ھئا ته آسمان دنيا جي ڇت آھي ۽ تارا آسمان ۾ جڙيل بتيون آھن. ته وري ڪن ماڻھن جو خيال ھو ته آسمان جي ٻئي پاسي جنت آھي. انھن ماڻھن جو اھو به خيال ھو ته تارا اصل آسمان ۾ ٺھيل سوراخ آھن، جن مان جنت جي روشني نظر اچي ٿي. جڏهن سج ۾ هائيڊروجن جا ائٽم هيئليم ٺاهڻ لاء وگهرندا آهن ته ان وقت فوٽان ۽ نيوٽران جا گاما ڪرڻا ٺهي سج جي چوڦير سفر ڪندا آهن جيڪي فوٽان روشني جا ذرڙا هوندا آهن. اها روشني ستن رنگن مان ٺھيل هوندي آهي، جنهن ۾ ڳاڙهو ڳري ۾ ڳرو رنگ آهي ۽ نيرو هلڪي ۾ هلڪو رنگ آهي جڏهن روشني جون لهرون زميني وايومنڊل تائين پهچن ٿيون ته اتي ان کي ڏاڍن ننڍن ذرڙن جيڪي روشني جي واولينٿ کان ننڍا آهن سان ڇٽاڀيٽي ٿئي ٿو. اسان جي زمين جو وايو منڊل ننڍڙن گئس جي ذرڙن جو ٺهيل آهي، اهي ذرڙا گهڻو ڪري نائٽروجين ۽ آڪسيجن جا آهن. جيئن ته اهي ذرڙا روشني جي واولينٿ جي ڀيٽ ۾ ڌاڍا ننڍا آهن انڪري روشني سان ٽڪرائڻ وقت پوري نموني روشني کي روڪي نه ٿا سگهن، ڳاڙهو رنگ ان مان گذري زمين تائين پهچي ٿو، جڏهن ته نيرو رنگ جيڪو انهن جي ڀيٽ ۾ هلڪو آهي گذري نه ٿو سگهي موٽي هيڏي هوڏي وايومنڊل ۾ پکڙجي وڃي ٿو ۽ اڀ اسان کي نيرو نظر اچي ٿو. اهڙا ذرڙا جيڪي روشني جي واولينٿ کان ننڍا هجن ۽ روشني سان ٽڪرائجي ان کي ڇڙوڃڙ ڪن ته ان ڏڦيڙ کي Rayleigh scattering چئبو آهي. پر اهي روشني ته ڪڪرن سان به ٽڪرائي ٿي اهي ڇو اڇا نظر اچن ٿا؟ ان جو جواب هي آهي ته ڪڪرن جي ڦڙن جو قطر 20 مائڪروميٽر يا ان کان وڌيڪ هوندو آهي. اهڙا ذرڙا جيڪي وڏي سائيز وارا هجن ته انهن سان روشني جڏهن ٽڪرائيندي آهي ته اهي اڇي روشني اهي هر پاسي پکيڙي ڇڏيندا آهن، جنهن جي ڪري ڪڪر اسان کي آسماني نه پر اڇا نظر ايندا آهن. اهڙن ذرڙن ۽ روشني جي ٽڪراء ۽ نيتيجي ۾ روشني جي ان ڦوٽ کي Mie scattering چئبو آهي. جنهن به شيءِ کي روشنيءَ جا ڪرڻا لڳي موٽي اچي اسان جي اک تائين پهچندا، ان کي ڏسي سگهنداسون. پراهين پنڌ واري شيءِ جيترو اسان کان پري هوندي، اوترو ننڍي نظر ايندي. جيڪڏهن روشنيءَ ڪرڻا رنڊائي موٽائڻ، اولڙو ڪرڻ واري شيءِ وچ تي نه هوندي ته نظرون پولار ۾ پيهي ڪٿي نه ڪٿي کٽي وينديون، اسان کي ڪجهه به نظر نه ايندو ۽ اهو هنڌ اونداهو يا ڪارو نظر ايندو. جيڪڏهن اونداهي ڏاڍي ڊگهي ڪمري ۾ وچ تي اڌ-ڍڪيو بلب رکيو هجي، ان جو روشن پاسو اوهان طرف هجي ته ان جي اونداهي پاسي اوهان کي ڪارهه کان سواءِ ڪجهه به نظر نه ايندو، پر جيڪڏهن بلب اڌ-ڍڪيو نه هجي ته پوءِ اوهان کي هلڪو ڌنڌ پيو محسوس ٿيندو. اهو ان ڪري ٿئي ٿو جو بلب جي تيز روشني اک جي ماڻڪيءَ کي سسائي ڇڏي ٿي ۽ جڏهن ماڻڪي سسيل هجي ۽ روشني گهٽ ته صاف نظر نه ايندو. وشال، اڻکٽ ڪائنات ۾ سج اسان جي ويجهو ۽ ڏاڍو روشن آهي، ان ڪري اسان جي نظر جتي کٽي ٿي اتي آسمان نظر اچي ٿو ۽ اسان ان کي اڀ يا آسمان سمجهون ٿا. آسمان جي هيءَ سڄي حقيقت اسان سائنس جي نعمتن جي ڪري ڄاڻون ٿا. آڳاٽو قديم انسان ڪا اڄ جهڙي سائنسي ڄاڻ نه رکندو هو، ان ڪري هو ان کي دونهاٽيل، جهڙالي ۽ ٺوس ڇت سمجهي ويٺو ۽ اهڙيءَ طرح اڀ بابت لوڪ ڪٿائون ۽ ڏند ڪٿا انساني تاريخ جو حصو بڻجي ويون. اڄوڪي سائنس ڏسڻ جا اهڙا ته اوزار ٺاهي ورتا آهن جو لکين نوري سالن جي پنڌ تي نگاهه وجهي سگهجي ٿي.
عيسائيت ۽ يھوديت وارو تصور
حضرت عيسيٰ مسيح واري دؤر ۾ انسانن جو اھو پختو خيال ھو ته آسمان ۾ جنڊ جي پڙن وانگر ست پڙ آھن، جن ۾ تارا جڙيل آھن. سج ۽ چنڊ پڻ آسمانن ۾ جڙيل آھن. انھيءَ ڪري ئي ستن آسمانن وارو تصور انسان جي ذھن ۽ علم ادب ۾ موجود آھي. ماڻھن سمجھيو ته جيڪڏھن آسمان ست آھن ته لازمي طرح زمينون به ست ھونديون، اھڙيءَ طرح ستن آسمانن ۽ ستن زمينن جي تصور وجود ورتو.
سنڌي ادب جو مختصر جائزو )ڪتاب(
ڪتاب جو نالو : سنڌي ادب جو مختصر جائزو
آسمان
قرآن ۽ حديث وارو تصور
قرآن ۾ سورة البقرہ جي آيت نمبر 29 ۾ بيان ٿيل آهي تہ: هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ ۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿٢٩﴾ ترجمو:اُھو (الله) آھي جنھن توھان (جي فائدي) لاءِ جيڪي (شيون) زمين ۾ آھن سي مڙيئي پيدا ڪيون، وري آسمان ڏانھن متوجہ ٿيو پوءِ انھن کي ست آسمان ڪري برابر بھاريائين، ۽ اُھو (الله) سڀ ڪنھن شئي کي ڄاڻندڙ آھن ھن آيت جي تفسير ۾ مولانا ابوالاعلي مودودي تفھيم القرآن ۾ لکيو آهي تہ ستن آسمانن جي حقيقت ڇاهي ان جو تعين مشڪل آهي.انسان ھر دؤر ۾ آسمان لاءِ مختلف تصور پنھنجي مشاھدن ۽ قياس جي بنياد تي قائم ڪيا آھن جيڪي بدلجندا رھن ٿا تنھن ڪري انھن کي بنياد بڻائي قرآن ۾ ڏنل لفظ آسمان جو تعين ڪرڻ صحيح نہ ٿيندو. وڌيڪ لکي ٿو تہ زمين کان مٿي جيڪا ڪائنات آهي ان کي الله محڪم طبقن ۾ تقسيم ڪري رکيو آهي يا زمين ڪائنات جي جنھن حصي ۾ واقع آهي اھو حلقو ستن طبقن تي مشتمل آهي.
سنڌي ادب جو مختصر جائزو )ڪتاب(
ليکڪ: اڪبر لغاري
ڇپرائيندڙ: روشني پبليڪيشن، ڪنڊيارو، سنڌ
1228ع
ڊسمبر
زمرو:1228ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
جان رسڪن
جان رسڪن ( 8 فيبروري 1819 ۾ ڄائو ۽ 20 جنوري 1900 ۾ وفات ڪيائين). thumb|رسڪن جو ننڍپڻ ڏيکاريندڙ پينٽنگ جيڪا جيمز نارٿڪوٽ ٺاھيو
زندگي
سن 1857ع ۾ مئنچيسٽر ۾، فن جي سياسي اقتصاديات (Political Economy of Art) جي موضوع تي تقريرون ڪيائين، جي بعد ۾ ”اي جاءِ فار ايور“ (A joy for Ever) (دائمي مسرت“ جي عنوان سان شايع ٿيون. هنن ليڪچرن مان سندس  سماجي خدمت جي ابتدائي رجحان جو پتو پوي ٿو، ۽ اُنهيءَ سماجي خدمت جي جذبي سندس زندگيءَ جي باقي حصي تي بلڪل گهرو اثر ڪيو. کيسز انسانذات لاءِ ايترو ته انس محبت هئي، جو سندس ذهن مان پوءِ خالص فن جو خيال تقريباً هميشه لاءِ موڪلائي ويو. 1860ع ۾، هن جي حياتيءَ ۾ نمايان تبديلي آئي، ۽ آنٽ دس لاسٽ (Unto This Last) وارا مضمون ڪارن هول مخزن (Cornhill Magazine)  ۾ ڇپرائي، سياسي اقتصاديات جي ماهرن جو توجهه ڇڪايائين. هن انهن کي نهايت زوردار نموني للڪاريو  ۽ پنهنجي چئلينج کي مرڻ گهڙيءَ تائين واپس نه ورتائين. نه رڳو ايترو پر وقت بوقت انهيءَ چئلينج کي وري وري وڌيڪ زور سان پنهنجي تحريرن، تقريرن ۽ پڻ عملي ڪارگذارين جي صورت ۾، دهرائيندو رهيو. سندس اهو خيال هو ته عمدي فن جو واڌارو فقط انهيءَ قوم ۾ ممڪن آهي، جا قوم اخلاقي طرح ممتاز آهي. 1849ع ۾ سئٽزرلينڊ ۽ اٽليءَ جي ڪاشتگارن جي پست هالت جي دردناڪ خبرن سندس دل کي نهايت غمگين ڪيو. ورڪنگ مينس ڪاليج ۾، مذڪور مسئلن تي ليڪچر ڏيندي، کيس انهيءَ ڏس ۾ وڌيڪ چٽي ۽ گهري معلومات ملي ۽ 1859ع ۾ جيڪا معمارن جي هڙتال ٿي هئي، تنهن ڪارن هل مخزن ۾ هن ڪتاب وارن مقالن جي ڇپجڻ لاءِ تڪڙو موقعو پيدا ڪيو. هڪ هنڌ پاڻ چيو اٿس ته ”هنن انجڻين ۽ حريص تجارت جو غلبو موجوده وقت ايترو ته قبضي کان ٻاهر نڪري ويل ڏسان ٿو، جو نه فقط عمارتسازيءَ جي مطالعي کي ترڪ ڪري ڇڏيو اٿم ۽ ائين سمجهان ٿو ته دشمن جي گهيري هيٺ آيل هڪ شهر ۾ بند ڪيو ويو آهيان ۽ پنهنجو فرض ٿو سمجهان ته ان شهر جي بيشمار باشندن لاءِ کاڌ ۽ خوراڪ جي هٿ ڪرڻ جا رستا سوچيان.“ thumb|[[John Ruskin (painting)|John Ruskin painted by the Pre-Raphaelite artist John Everett Millais standing at Glenfinlas, Scotland, (1853–54). ]]
thumb|The grave of John James Ruskin in the churchyard of St John the Evangelist, Shirley, Croydon thumb|Inscription on John James Ruskin's memorial
حوالا
زمرو:1900ع جون فوتگيون
بچو بادشاھ و پيرو وزير
پروفيسر محمد مبين وساڻ جي، هن عنوان واري ڪتاب جو -اردو- ترجمو ڊاڪٽر غفار براهويءَ ڪيو آهي، جيڪو روضي ڌڻي چيئر شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور، جون 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ حُر تحريڪ جي مشهور مجاهدن ’ٻارهن ٻهروٽين‘ مان ٻن -بادشاهه- ۽ پيرو وزير'>-بچو -بادشاهه- ۽ پيرو وزير- (بچو فقير خاصخيلي ۽ پيرو وساڻ) جي احوال سان گڏ پير پاڳارن جي خاندان ۽ حر تحريڪ جو پسمنظر به ڏنو ويو آهي. ڊيمي سائيز جي 144 صفحن تي مشتمل، هن ڪتاب جي قيمت 300 روپيا آهي.
امام حنيفه رحہ (ڪتاب)
''امام حنيفه جي سوانح بابت هيءُ ڪتاب گل محمد ”آزاد“ صوفيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 216 صفحا آهن ۽ قيمت 4 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1965ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مدينه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1966ع ۾ شايع ڪيو.''
حوالا
زمرو:1965ع جا ڪتاب
سنڌي ٻولي )ڪتاب(
ڪتاب جو نالو: سنڌي ٻولي
ليکڪ: سراج
ڇپرائيندڙ: سنڌي ٻولي اٿارٽي، حيدرآباد
خيرپور
<font face="MB Sindhi Web" size="3">خيرپور سنڌ جو ٻارهون وڏو شهر آهي. خيرپور شهر، هاڻوڪي ضلعي خيرپور ۽ اڳوڻي خيرپور رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي.
<font face="MB Sindhi Web" size="5">تاريخ
<font face="MB Sindhi Web" size="3">خيرپور ميرس، جيڪو کارڪن لاءِ مشهور آهي، هن شهر ملڪ جا ڪيترائي شاعر، سياستدان، فنڪار ۽ اديب پيدا ڪيا. مير علي نواز، محمد عالم زيدي، استاد حامي، عطا محمد ڀنڀرو، ڊاڪٽر تنوير عباسي ،مختيار ملڪ، سميع بلوچ، مظهر ابڙو، سرمد سنڌي، استاد گلزار (اميد خيرپوري)، عاجز ميرواهي، مرتضيٰ جوڳي، ذولفقار جوڳي‚رحيم داد جوڳي ۽ محمد علي حداد انهن مان ڪجھ مشهور شاعر ۽ اديب آهن.
سنڌ جي سياست جي ميدان ۾ هن شهر جو اهم ڪردار آهي ۽ پاڪستان جي وڏين پارٽين جا صوبائي اڳواڻن جو تعلق هن ضلعي سان آهي جنهن ۾ پير پاڳارو، سيد غوث علي شاه، سيد قائم علي شاه وغيرہ شامل آهن.
پڻ ڏسو
سنڌ
لاڙڪاڻو ڊويزن
لاڙڪاڻو
شڪارپور
جيڪب آباد
گھوٽڪي
خيرپور
نوشهروفيروز
نواب شاهه
حيدرآباد
دادو
بدين
ٺٽو
ميرپور خاص ڊويزن
سانگهڙ
عمرڪوٽ
ٿر پارڪر
ڪراچي ڊويزن
ڪراچي
ڪراچي ڏکڻ
ڪراچي اولهه
ڪراچي اوڀر
ڪراچي ملير
ذريعو
سنڌي ٻولي اٿارٽي
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:خيرپور ضلعو زمرو:سنڌ جا شهر زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:شهر
رياضت
thumb|190px|1860 واري ڏھاڪي ۾ نڪتل بينگال جي ھڪ عارف مسلمان صوفي فقير جي تصوير
رياضت: جنھن کي عربي ۾ ذھد چوندا آھن.اھو ھڪ اخلاقي نظريو آهي جيڪو ڪمال تي پھچڻ لاء نفساني لذتن کي گھٽائڻ خاطر روحاني مشقن وارو طريقو ٻڌائي ٿو. ذھد خواھش ۽ دنيا لاء حرص جو ابتڙ آهي. ان ۾ طرحين طرحين مذھبي مشقون شامل ھونديون آھن جن وسيلي جسم ۽ خواھشن تي ضابطو حاصل ڪيو ويندو آهي تہ جيئن ذھني ۽ روحاني ڪيفيت جي تسڪين ٿئي. انگريزي لفظ اسيٽسزم يوناني لفظ ايسڪيسس (askesis) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي تربيت يا مشق. رياضت جو تصور ھندو مت ، ٻڌ ازم ، عيسائيت ۽ محدود نموني اسلام ۾ بہ ملي ٿي. پر اسلام ۾ ان جي انتھا ۽ غيرشادي شدہ زندگي گزارڻ جي ترديد ملي ٿي ڇوتہ اسلام اعتدال تي زور ڏئي ٿو. رياضت جي شروعات انھن ڪوششن سان ٿئي ٿي جيڪي انسان ڪجھ اھم مقصد يا منزل حاصل ڪرڻ لاءِ ڪندو آهي. انھن مقصدن ۾ پنھنجي نفس جي تڪميل، انسانيت، نظريا،  خودي، يا ڪا ھنر واري فني مھارت شامل آھن. قديم دؤر جا اسرائيلي جنگ تي وڃڻ کان اڳ جنسي ميلاپ کان پرھيز ڪندا ھيا. جيڪو پڻ رياضت جو ھڪ مثال آهي.