cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رحيمداد خان مولائي شيدائي
خاندان
مير رحيمداد خان (مولائي شيدائي)، بن شير محمد خان، بن مير رحيمداد خان، بن مير محمد جمع خان، اصل بلوچستان ۾ مستونگ جي ويجهو هڪ ڳوٺ جو رهاڪو آهي. اتي مير محمد جمع خان (سندس تڙ ڏاڏو) کي انعاماتي زمين مليل هئي، جنهن تي سندن گذر سفر هوندو هو. سن 1839ع ۾، پهرين افغان جنگ وقت، انگريزن، ڪابل فتح ڪرڻ کان پوءِ، جنرل قلشائر کي توبخاني سميت قلات تي چاڙهي مڪو. ان لڙائيءَ ۾ مير محراب خان ثاني، ٽيپو سلطان وانگر وڙهندي ”ميريءَ“ تي شهيد ٿيو، ۽ انگريزن مير شاهنواز خان کي ناجائز طور تخت تي ٿاڦيو. انگريزي فوجن، ويندي ۽ ايندي، بلوچستان کي ايتريقدر ته لٽيو جو قلات علائقي جي اقتصادي حالت نهايت خطري ۾ پئجي ويئي: امير سُڃا ٿي ويا، ۽ سڃا بکن ۾ ساهه ڏيڻ لڳا. انهيءَ ايتريءَ ۽ افراتفريءَ سببان، ڪيترا بلوچ ۽ بروهي، قلات ڇڏي، روزگار جي تلاش لاءِ سنڌ ڏانهن روانا ٿيا. مولائي صاحب جو ڏاڏو مير رحيمداد خان پڻ وطن مالوف کي خيرباد چئي سنڌ ڏانهن آيو، ۽ اچي سيوهڻ جي شهر ۾ وارد ٿيو. اهڙيءَ طرح، قدرت هڪ مايه ناز هستي قلات کان سنڌ موڪلي ڏني. اتي ڪجهه وقت اتان جي عباسي قاضين وٽ مهمان ٿي رهڻ کان پوءِ، ڪوٽڙيءَ جي ڀرواري ڳوٺ ”نانگي جي لين“ ۾ اچي قيام ڪيائين. اتي اڳيئي ڪي بروهي رهندا هئا، جن منجهان هڪ عورت سان شادي ڪري ويهي رهيو. مولائي صاحب بروهين جي شهواڻي(1) سهري زئي قبيلي جو فرد آهي. مولائي صاحب جو والد بزرگوار، مرحوم مير محمد خان، ’نانگي جي لين‘ ۾ ڄائو هو. جڏهن انگريزن سن 1843ع ۾ سنڌ فتح ڪئي، تڏهن مير رحيمداد خان بلوچي پلٽڻ ۾ ڀرتي ٿيو، ۽ مولائي صاحب جو نانو مير سردار خان پڻ ’اُٺ – ٻاتري‘ (Camel-corps) ۾ ڀرتي ٿيو. سنڌ ڏانهن هجرت ڪري اچڻ سبب کين هڪڙو فائدو هيءُ به حاصل ٿيو، جو مولائي صاحب جو والد ماجد اسڪول جي تعليم حاصل ڪرڻ لڳو، ۽ تعليم مليل هئڻ سبب، جڏهن ڪراچيءَ کان ڪوٽڙيءَ تائين ريلوي لائين شروع ٿي، تڏهن هن کي لوڪوشيڊ ۾ فائرمئن جي نوڪري ملڻ ۾ ڪو نه اٽڪاءُ ڪو نه ٿيو. ان عرصي ۾، مير رحيمداد خان به حوالداريءَ جي عهدي تي پهچڻ کان پوءِ فوج مان رٽاير ٿي ويو هو. ٻي افغان ويڙهه وقت جڏهن ريلوي لائين ڪوئٽيا تائين پهچي وئي هئي، تڏهن مولائي صاحب جو والد بزرگوار مير شير محمد خان فائرمين مان ترقي ڪندي وڃي انجن ڊرائيور جي عهدي تي پهتو. ان کان پوءِ، جڏهن ريلوي لائين کي ملتان سان ڳنڍيو ويو، تڏهن مير شير محمد خان کي بدلي ڪري سکر جي انجن شيڊ ۾ رکيو ويو. کيس خداتعاليٰ ان وقت ٻه پٽ عطا ڪيا هئا، پر اهي طفليءَ ۾ ئي فوت ٿي ويا. ان اندوهناڪ حادثي کان پوءِ مير شير محمد خان گهڻو مغموم ۽ پريشان رهندو هو، ۽ اڪثر پيرن فقيرن کان اولاد لاءِ دعائون گهرندو وتندو هو.
پيدائش ۽ ننڍپڻ
رحيمداد خان انگريزي (Rahimdad Khan) (پيدائش: 1894ع – وفات: 12 فيبروري 1978ع) المعروف مولائي شيدائي سنڌ پاڪستان جو ممتاز مورخ، تاريخدان، محقق ۽ نثر نويس هو جنهن سنڌ ۽ بلوچستان جي تاريخ تي سنڌي ۽ اردو ۾ مستند ڪتاب لکيا. مير رحيمداد خان مولائي شيدائي، سنڌ جي پوڙهي مؤرخ، سن 1894ع ۾، سکر ۾ هڪ ٻروچڪي جهوپڙيءَ اندر جنم ورتو. پر، جيئن ته ستن مهينن جو ڄاول هو، تنهنڪري تمام نحيف ۽ ڪمزور هو ۽ اڃا اکيون به ڪو نه کوليون هئائين – ايتريقدر جو هن کي ڪپهه ۾ ويڙهي کڻندا هئا.
نالو
”مولائي شيدائي“ نالو ڪيئن پيو. ريلوي گارڊيءَ جي زماني ۾، مولائي صاحب پنهنجي فرصت جون گهڙيون سکر جي اخبار ”ستاره سنڌ“ جي آفيس ۾ پير علي محمد شاهه راشديءَ وٽ گذاريندو هو، جو ان اخبار جو ايڊيٽر هو. هڪ دفعي ”ستاره سنڌ“ جي آفيس ۾ مولائي صاحب جڏهن پير علي محمد شاهه راشدي، پير حسام الدين شاهه راشدي ۽ مولانا دين محمد صاحب وفائي مرحوم سان ڪچهري ڪري رهيو هو، ته ڳالهين ڳالهين ۾ پير علي محمد شاهه راشديءَ، مولائي صاحب کي صلاح ڏني ته جيئن ته هو هڪ سرڪاري ملازم هوندي اخبارن ۾ مضمون لکي رهيو آهي، جا ڳالهه حڪومت جي نظر ۾ ڪنهن حد تائين اعتراض جوڳي آهي، تنهنڪري وقت جي تقاضا اها آهي ته هو پنهنجي اصلي نالي سان اخبارن ۾ طبع آزمائي ڪرڻ بدران ڪو فرضي نالو اختيار ڪري. وقت جي نزاڪت کي ڏسندي، جيئن ته راشدي صاحب جي اها تجويز نهايت ئي معقول هئي، تنهنڪري مولائي صاحب قبول ڪئي، ۽ ان سان گڏ کين پنهنجي لاءِ ڪو فرضي نالو تجويز ڪرڻ لاءِ پڻ استدعا ڪيائين. ان تي پير علي محمد شاهه راشديءَ، سندس فقيرانه ۽ دلچسپ طبيعت کي مدنظر رکي، هن لاءِ ”مولائي“ جو تخلص تجويز ڪيو؛ پير حسام الدين شاهه راشديءَ جو خيال هو ته هن لاءِ ”شيدائي“ تخلص وڌيڪ موزون رهندو؛ مگر هڪڙو مولانا دين محمد وفائي مرحوم ئي هو، جنهن جي دماغ ۾ گهڻي ويچار ڪرڻ کان پوءِ به مولائي صاحب لاءِ ڪو ٻيو موزون تخلص نه آيو. هوڏانهن وري راشدي برادران ڪنهن به هڪ تخلص تي متفق ٿيڻ لاءِ تيار نه هئا، ۽ هرهڪ پنهنجيءَ جاءِ تي هوڏيو بيٺو هو، تنهنڪري ان تنازعي کي طي ڪرڻ لاءِ مولانا دين محمد صاحب وفائي مرحوم پنهنجي طرفان رٿ پيش ڪئي ته ’ڇونه ٻئي اختيار ڪيا وڃن – بعنيٰ ”مولائي شيدائي“‘. اها رٿ سڀني ڌرين کي پسند آئي، ۽ ان ڏينهن کان مير رحيمداد خان جو قلمي نالو ڦري ”مولائي شيدائي“ ٿي ويو.
زندگي جو احوال
رحيمداد خان مولائي برطانوي هندستان ۾ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شهر سکر ۾ 1894ع ۾ شير محمد خان شهواڻي بروهيءَ جي گهر ۾ پيدا ٿيو. سندس وڏڙن جو تعلق بلوچستان جي شهر مستونگ سان هو جيڪي بعد ۾ لڏي اچي سکر ۾ رهائش پذير ٿيا. مولائي شيدائي ابتدائي تعليم مولائي تعليم سکر شهر ۾، مولانا خدا بخش ابڙي جي مدرسي مان حاصل ڪئي. مولائي شيدائي انگريزي جي چوٿين درجي ۾ پڙهندو هو ته پنهنجي استاد ڄيٺانند هميراجاڻي وٽ سندس گهر ۾ تاريخ جا ڪتاب پڙهندو هو ۽ سکيا حاصل ڪندو هو جنهن سبب سندس لاڙو تاريخ ۽ تحقيق ڏانهن وڌيو. اهڙيءَ طرح ڊرائنگ جو فن پنهنجي استاد جهامنداس ڀاٽيه کان سکيائين. مولائي شيدائي شايد ملي حالتن جي ڪري مئٽرڪ تائين به تعليم جاري رکي نه سگهيو ۽ اسڪول ڇڏي روزگار جي تلاش ڪيائين.
تعليم
مولائي صاحب جي والده جي مرضي هئي ته سندس سڪيلڌو فرزند ’مولوي‘ ٿئي؛ ڇو ته انهن ڏينهن ۾ ملن ۽ مولوين کي وڏي قدر ۽ عزت جي نگاهن سان ڏٺو ويندو هو. ان ڪري، مولائيءَ کي غريب آباد سکر ۾ آخوند خدابخش ابڙي جي مدرسي ۾ داخل ڪيو ويو، جتي هن ”قاعده بغدادي“ پورو ڪيو. پر جيئن ته آخوند صاحب جلد ئي وفات ڪري ويو، تنهنڪري مولائي کي پوءِ آخوند عبدالحڪيم ڀُٽي جي مدرسي ۾ داخل ڪيو ويو، جيڪو ان وقت غريب آباد جي مشهور ’اڇي مسجد‘ سان شامل ۽ ملحق هوندو هو. اتي قرآن شريف جا ڏهه سيپارا ختم ڪري، اڃا ”ڪريما“ ۽ ”پندنامہ عطار“ مس شروع ڪيو هئائين، جو سندس والد هن کي اتان ڪڍي اچي سنڌي اسڪول ۾ ويهاريو؛ ڇو ته سندس والد بزرگوار ويچارڻ کان پوءِ اهو ئي بهتر سمجهيو ته ڇوڪري کي جديد تعليم ڏيارجي. جيئن ته سندس والد مذهبي تعليم جو پڻ حامي هو، تنهنڪري پاڙي جي هڪ پوڙهيءَ عورت کي مقرر ڪيائين، جا روز اچي مولائيءَ کي قرآن حڪيم جي تعليم ڏيئي ويندي هئي. جيئن ته مولائي هاڻي عربي ۽ فارسي زبان مان ڪي قدر واقف ٿي چڪو هو، تنهنڪري سنڌي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ هن کي ڪا به رنڊڪ نه ٿي.
ملازمت
رحيمداد خان مولائي شيدائي جاکوڙ کان پوءِ برطانوي هندستان جي ريلوي کاتي ۾ ڪلينر طور ڀرتي ٿيو ۽ جان افشاني سان خدمتون سرانجام ڏيندي گارڊ جي عهدي تي مقرر ٿيو. 20 سال نوڪري ڪري 1939ع ۾ کاتي مان رٽائرمينٽ ورتائين ريلوي جي ملازمت. سن 1913ع ۾، ڇهه درجا انگريزي پڙهڻ کانپوءِ، مولائي صاحب، اسڪول کي خيرباد چئي، وڃي روهڙيءَ جي انجن شيڊ ۾ فائرمئن ڀرتي ٿيو، جتان هن کي ستت ئي ترقي ڏيئي ريلوي ٽرئفڪ کاتي ۾ ٽرين – ڪلارڪ مقرر ڪيو ويو. مولائي صاحب جيئن ته جسماني طور مضبوط ۽ خوبصورت نوجوان هو، تنهنڪري ڪجهه عرصي گذارڻ کان پوءِ ڊسٽرڪٽ ٽرئفڪ آفيسر کيس اڃا به ترقي ڏيئي، روهڙي اسٽيشن تي 56 روپين پگهار سان يارڊ – فورمئن مقرر ڪيو. اهڙي نموني، وقت گذرڻ سان گڏوگڏ مولائي صاحب نوڪريءَ ۾ به ترقي ڪندو رهيو، ۽ يارڊ – فورمئن مان سيڪنڊ گارڊ، ۽ پڇاڙيءَ ۾ سيڪنڊ گارڊ مان وڃي گارڊ جي عهدي کي رسيو. مولائي صاحب جنهن صورت ۾ پاڻ به هڪ مزدور مان وڌندي وڃي ان حيثيت کي پهتو هو، ۽ جيئن ته هو مزدورن جي مسئلن مان چڱيءَ پر واقف هو ۽ انهن جي تڪليفن جو هن کي احساس هو، تنهنڪري پنهنجي ملازمت جي سموري عرصي ۾ کيس ريلوي جي مزدورن ۽ ٻين هيٺانهين درجي ملازمن سان دلي همدردي رهي. هو انهن جي وقتي ضرورت کي پوري ڪرڻ کان هرگز ڪين ڪيٻائيندو هو، ۽ انهن جي هر طرح امداد ۽ دلجوئي ڪرڻ پنهنجو اولين فرض تصور ڪندو هو. ايتريقدر، جو انهن کي درخواستون به پاڻ هٿ سان لکي ڏيندو هو. نه صرف اهو، پر انهن جي سفارش ۽ وڪالت ڪرڻ لاءِ بالا آفيسرن وٽ بنا ڪنهن ڊپ ڊاءَ جي پاڻ ڌوڪي ويندو هو، ۽ مراد برثواب نه ٿيڻ جي حالت ۾، ڪڏهن ڪڏهن ته انهن سان چوٽون به کائي ويهندو هو. ان باري ۾ سندس دوست کيس گهڻو ئي سمجهائيندا هئا، پر مولائي مڙس آهي هڪ خاص قسم جي مٽيءَ جو ٺهيل، سو ڪٿي ٿو مُڙي! سندس اها روش ملازمت جي سڄي عرصي ۾ نه بدلي. مولائي صاحب ريلوي جي مزدورن ۾ ايترو ته معزز ۽ مقبول رهيو، جو هو جنهن به اسٽيشن تي پهچندو هو ته ريلوي جا هڙئي مزدور هلي اچي سندس آجيان ڪندا هئا. باقي، ريلوي جا اڪثر بالا عملدار سندس جولاني طبيعت سبب سندس مخالف هوندا هئا – پر کانئس خائف رهڻ سبب اُهي ان جو کليل اظهار به نه ڪندا هئا. اهڙي نا اتفاقيءَ هوندي به ريلوي جي عملدارن ۾ مولائي صاحب ڪمال عزت سان ڏٺو ويندو هو، ۽ کين مٿس پورو پورو اعتماد رهيو. جڏهن انگلنڊ کان ڪو وفد يا شاهي خاندان جو ڪو فرد هندوستان ايندو هو، ته ريلوي اختياري وارا انهن جي اسپيشل ٽرين ۾ خاطر خواهه ۽ معقول انتظام رکڻ لاءِ مولائي صاحب کي به ضرور صلاحڪار ڪري کڻندا هئا – مثلاً، لائڊ بيراج کلڻ وقت گورنر جي اسپيشل ٽرين سان مولائي صاحب کي ئي لڳايو ويو؛ هندوستان جو وائسراءِ لارڊ اِرون جڏهن جهجها عباسيان (رياست بهاولپور) ۾ شڪار کيڏڻ آيو، ته سندس اسپيشل ٽرين سان مولائي صاحب کي لڳايو ويو؛ پرنس آف ويلس (جو پوءِ ايڊورڊ اٺين جي نالي سان تخت تي ويٺو) جڏهن راولپنڊيءَ ۾ رايل ٽورنامينٽ کيڏڻ آيو، ته ان جي اسپيشل ٽرين سان مولائي صاحب گڏ هو؛ ۽ وري جڏهن سائمن ڪميشن ڪراچي پهتي ته سندن اسپيشل ٽرين سان به مولائي صاحب کي ئي لڳايو ويو. انهن ٿورڙن مثالن مان واضح ٿي وڃي ٿو ته ريلوي اختياريءَ وارن کي مولائي صاحب تي ڪيتريقدر اعتماد هو، ۽ سندس لياقتن ۽ اهليتن کان اهي ڪيتريقدر متاثر هئا.
شادي
شادي. مولائي صاحب، سن 1919ع ۾، جڏهن هو اڃا يارڊ – فورمئن جي عهدي تي هو، شادي ڪئي. ان شاديءَ مان کيس جملي ڇهه ٻار ٿيا، پر رب جي رضا سان اهي سڀ هڪٻئي پٺيان فوت ٿي ويا. ڪجهه عرصي کان پوءِ سندس گهر واريءَ به چالاڻو ڪيو. ان کان پوءِ مولائي صاحب ٻي شادي ڪئي، جنهن مان هڪ نياڻي پيدا ٿي، جا خدا جي فضل سان حال حيات آهي؛ باقي نرينو اولاد ڪو نه ٿيو. البت کيس ٻه اڳ – ڄاوا فرزند آهن، جي ٻئي لائق فائق ۽ تمام چڱن عهدن تي فائز آهن؛ مولائي صاحب سان سندن ورتاءُ نهايت ئي فرمانبردارانه ۽ بر خوردارانه آهي.
آبي پکي
thumbnail thumbnail thumbnail thumbnail هنن پکين ۾ قاز، هنج، بدڪون، ٻگهه، ٽيٽ، تُور، سانهه، ڪانهرا، لاکا، ٽوٻا، آبي ڪڪڙيون، پيهوڙي، کيڻاٺي، ڪهنگ، آڙي وغيره شامل آهن. انهن مان اڪثر پکي سياري ۾ مهمان ٿيندا آهن، پر ڪافي جنسون سنڌ جون مقامي به آهن. هنن کي پاڻيءَ جا پکي يا ڍانڍي پکي به چئبو آهي. هي ٻن قسمن جا ٿين ٿا. ھڪڙن جي پيرن ۾ پردا ٿيندا آھن ۽ پردن سان آڱريون ڳنڍيل ھونديون اٿن. اھي گھڻي ڀاڱي بدڪ جي نسل ۾ شمار ڪيا وڃن ٿا ۽ مڇي ڪونه کائين. سندن کاڌو گاھ تي چڙھيل سينور، ننڍڙا ڪوڏ ۽ ساريون آھي. گاھ جي مٿان سينور کائڻ مھل صفا ننڍڙي مڇي وات ۾ اچي ويندي اٿن ته ڳھي ويندا آھن. بدڪ جي نسل جا ڪيترائي پکي سياري جي موسم ۾ درياهن، تلائن ۽ ڍنڍن ۾ ايندا آھن، جهڙوڪ نـِيرڳ، ڊگوش، ڪرڙو، چِـِيکلو، سرخاب (ڪنواچو)، دھلاري (ڳـِھڻو)، ھنجھر، رتنبو ۽ ٽھڙ وغيره.
زمرو:پکي
اڱاريا
هي بلوچن جو قبيلو ۽ ذات آهي ۽ لس ٻيلي جي قبيلن مان تعداد ۾ سڀني کان وڏو قبيلو آهي. لاکڙي ۽ لياري جي علائقن ۾ ’لاکڙو‘، ’هاڙهو‘، ’ٻهار‘، ’ڊگهو‘، ’کڙڪيرو‘، ’ڦور‘ ۽ ’هڱور‘ اڱارين جون خاص بستيون آهن. اڱارين مان هڪڙا ”ذڪري“ فرقي ۾ شامل آهن ۽ ٻيا سُني مسلمان آهن. ’راڌا‘ سندن سردار گهر آهن. اڱاريا ڪلمتي بلوچن جو قبيلو آهي. سندن وڏو مَلڪ طوطو ڪرمتي هو، جنهن کي ٻه پٽ ٿيا، راڌو ۽ سومار. راڌي جو اولاد، جيڪو سنڌ ۾ سڪونت پذير آهي، سو پڻ پهريائين لس ۾ رهندو هو. لس جي هيٺئين ڀاڱي ۾ ”گهاڙيون“ يا -پٿر- جون چٽن گلن واريون قبرون ڪلمتي بلوچن جي قبيلي جي آڳاٽين ستين جون يادگار آهن. اڪثر گهاڙين تي -بلوچ- بهادرن جا نالا ۽ گهوڙا اڪريل آهن. راڌي جي اولاد مان سنڌ ۾ ’مَلڪ‘ آهن، جيڪي ميرپورساڪري جي ’راڄ ملڪ‘ ۾ رهن ٿا ۽ ٻيا جاتيءَ وارا ملڪ آهن، جيڪي -جت- قبيلن جا سردار آهن.
1497ع
فوتگيون
زمرو:1497ع زمرو:سال
شيخ
عربن ۾ شيخ ڪنھن بزرگ يا وليءَ کي يا پير مرد يا پرئي مڙس کي چوندا آھن. ھند ۽ سنڌ ۾ ھندن ۽ ٻين مذھبن وارن کي مسلمان ٿيڻ تي اھو آبرو وارو نالو ڏيندا آھن.
دادو، پاڪستان
دادو حيدرآباد ڊويزن جو شهر ۽ ضلعو آهي. دادو تعلقو پڻ آهي. دادو شهر سنڌو درياھ جي ساڄي پاسي انڊس ھاء وي (اين 55) تي اسلام آباد شھر کان 900 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.
thumb|left|upright=0.8|سول اسپتال دادو
thumb|left|upright=0.8|علامہ آء آء قاضي لائبريري دادو
thumb|left|upright=1|گرلس ڪاليج روڊ دادو
دادو جي معنى
دادو لفظ سنڌي توڙي هندي ۾ ڀاءُ جي معنى ۾  پڻ ڪم اچي ٿو. ڪن مؤرخن قاضي قاضن جي ويجهي ۾ ويجهي صحبتي، گورگ نات پنٿ جي پوئلڳ صوفي شاعر دادو ديال (1603ع-1544ع) کي مڃيندڙ  دادو ونسي سنت ڏييو رام (1906ع-1836ع) ۽ سنت ڀڳت رام جو ذڪر ڪيو آهي جيڪي سامتاڻي کان لڏي اچي دادو ويٺا ۽ مندر جوڙيائون جنهن ۾  اوتار جڳتناٿ جي پوڄا ٿيندي هئي. دادو ديال جي هت اچڻ جي به روايت ملي ٿي. هند سنڌ مان پوڄاري به ايندا هئا. انومان آهي ته انهن دادو ونسي سنتن ۽ سندن مندر سبب يا دادو ديال جي اچڻ سبب دادو ونسي مندر وارو شهر سڏيو ويو هجي ۽ پوءِ ڦري دادو ئي سڏجڻ ۾ آيو هجي.
دادو جي تاريخ
تاريخي طور دادو بابت ڪو مستند مواد نه ٿو ملي. دادو شهر ڪيترو قديم آهي؟ ان بابت به ڪا تاريخي تصديق موجود نه آهي. تاريخ سنڌ ڪلهوڙا دؤر جلد 2 ۾ درج آهي ته ميان يار محمد ڪلهوڙو (1701ع کان پوءِ) زِيدي بلوچستان کان موٽي منڇر ڍنڍ ڪناري سانوه ( موجوده ساوڙو، جوهي تعلقو) کان اچي قيصر پنهور کان ڳوٺ سامتاڻي کسيائين ۽ پوءِ ڳوٺ ڳاها (جوهي تعلقو) ۾ ويهي عقيدتمند گڏ ڪيائين. بعد ۾ خداآباد، مرکپور ۽ فتحپور فتح ڪيائين. هن بيان مان لڳي ٿو ته هن وقت دادو شهر جو محلو مرکپور دادو کان قديم آهي. دادو ان وقت موجود هجي ها ته مرکپور بجاءِ دادو جو ذڪر ضرور ملي ها. ڪن جو چوڻ آهي ته دادو شاھ هو پر ان جي دادو شهر توڙي ضلعي ۾ ڪٿي مزار يا قبر نه ٿي ملي. دادو اولهندي ناري جي اوڀر ۾ ۽ سنڌُو درياھ جي اولهه ۾، درياھ منجهان نڪرندڙ ننڍي واھ جي ڪناري آباد هو. اهو واھ هاڻوڪي دادو جي مؤندر ناڪي واري پاسي کان وهندو، نيو چؤڪ، سئينيما چؤڪ ۽ گرلس هاءِ اسڪول کان ٿيندو ڏکڻ طرف ويندو هئو ۽ وري درياھ ۾ وڃي پوندو هو.دادو ۾ هاڻ انهيءَ واھ جو وجود ئي نه رهيو آهي. دادو اول ڪراچي ضلعي ۾ هو. 1900ع کان پوءِ لاڙڪاڻي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو. سال 1931ع ۾ دادو کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو ، جنهن ۾ جوهيءَ، ميهڙ، ڪڪڙ شهر (هاڻ خيرپور ناٿن شاھ) سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان تعلقي طور شامل ڪيا ويا. بعد ۾ 2004ع دادو ضلعي کي ٽوڙي الڳ ضلعو ڄامشورو جوڙيو ويو جنهن ۾ سيوهڻ، مانجهند، ڪوٽڙي، محال ڪوهستان (ٿاڻي بولا خان. ٿاڻي احمد خان ۽ ڪرچات وارو علائقو) تعلقا شامل ڪيا ويا. 1980ع واري ڏهاڪي تائين دادو شهر ڪا خاص ترقي نه ڪئي هئي پر پوءِ آهستي آهستي ترقي ڪري سنڌ جو اهم ضلعو بڻيو.
تعليم
دادو ۾ بھتر تعليم لاءِ آرمي پبلڪ اسڪول، ٽي گورنمينٽ بوائز ھاء اسڪول، گورنمينٽ ڊگري ڪاليج، گورنمينٽ گرلس اسڪول ، گورنمينٽ گرلس ڪاليج، سنڌ يونيورسٽي جو ڪيمپس ۽ لا ڪاليج مصروف عمل آھن. [[فائل:Government K.G. Girls High School Dadu - panoramio.jpg|thumb|left|upright=1
صحت
ھتي صحت جي سھولت لاء سول ھاسپيٽل موجود آهي. [[فائل:Laboratory - Collection Unit of Dadu (Agha Khan University Hospital) - panoramio.jpg|thumb|left|upright=1
آمدورفت
دادو شھر انڊس ھاء وي (اين 5) تي واقع ھجڻ جي ڪري ڪراچي کان پشاور تائين درياء سنڌ جي ساڄي ڪپ وارن ڪيترن ئي شھرن سان ڳنڊيل آهي. ان سان گڏو گڏ لڳ ڀڳ 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي دادو مورو پل ذريعي درياء جي کاٻي ڪپ واري پاسي کان نيشنل ھاء وي سان ڳنڊيل آهي. ھي شھر ريلوي لائين ذريعي پڻ ڪراچي ۽ روھڙي سان ڳنڊيل آهي. شھر م ھڪ ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي جيڪا برٽش دؤر ۾ قائم ٿي ھئي
thumb|left|upright=2|دادو جي ريلوي اسٽيشن
دادو جون ادبي شخصيتون
علامہ احمد مجتبیٰ غالب ملڪاڻي، استاد بخاري، تاج صحرائي، عبدالله مگسي، حافظ احسن چنه، عزيز ڪنگراڻي، اڪبر جسڪاڻي، فاروق سولنگي، شمس سومرو، محمد بخش سميجو، عثمان ميمڻ، حاڪم علي شاھ بخاري، منظور سخيراڻي ، انور قنبراڻي، محمد فقير مسخرو شبير شاهاڻي رجب آزاد سولنگي,،ماڻڪ ڪنگراڻي ۽ ٻيا دادو ضلعي جي ادب، شاعري ۽ ڪلا جا اهم نالا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_شهر_۽_ڳوٺ زمرو:سنڌ_جا_شهر
ويلنٽائن ڏينهن
thumb|Shrine of St. Valentine in Whitefriar Street Carmelite Church in Dublin, Ireland thumb|[[Saint Valentine|Saint Valentine of Terni and his disciples]] thumb| thumb| ويلنٽائن ڏينهن (Saint Valentine's Day) جنهن کي ويلنٽائن ڊي (Valentine's Day) ۽ سينٽ ويلنٽائن جي دعوت (Feast of Saint Valentine) پڻ چيو وڃي ٿو هڪ خاص عالمي ڏينهن آهي جيڪو هر سال 14 فيبروري تي ڪجهه اولهه ۽ سيڪيولر ملڪن ۾ سرڪاري  ۽  غير سرڪاري طور تي ملهايو ويندو آهي۔ هِن ڏينهن نوجوان ڇوڪرا ڇوڪريون پنهنجي محبت جو اظهار ڪندا آهن۔ 120px|سينٽ ويلنٽائن سينٽ لوسيلا کي [[بيپٽزم|Baptism ڏيندي]]
ابتدا
ويلٽائن ڊي ڇا آهي ۽ ان جي ابتدا ڪهڙي طرح ٿي ؟ ان جي باري ۾ ڪيتريون ئي روايتون ملن ٿيون تنهن هوندي به انهن ۾ هي ڳالهہ هڪ جهڙي آهي :
سينٽ ويلنٽائن
سينٽ ويلنٽائن هڪ عيسائي راهب هيو۔ ان سان بہ ويلنٽائن ڊي جي حوالي سان ڪجهہ ڳالهيون ڳنڍيل آهن۔ انکي عاشقن جي ڏڻ جي طور تي ڇو ملهايو ويندو آهي؟ ۽ سينٽ ويلنٽائن سان هن جي ڇا نسبت بڻجي ٿي ، ان جي باري ۾ بڪ آف ناليج جو ذڪر ڪيل ٽڪرو توجهہ جي لائق آهي : "”ويلنٽائن ڊي جي باري ۾ يقين ڪيو ويندو آهي تہ هن جو آغاز هڪ رومي ڏڻ لوپر ڪاليا (Luper Calia) جي صورت ۾ ٿيو۔ قديم رومي مرد هن ڏڻ جي موقعي تي پنهنجي دوست ڇوڪرين جا نالا پنهنجي قميصن جي ٻانهن تي لڳائي هلندا هيا۔ ڪڏهن ڪڏهن هي جوڙا تحفن جو تبادلو بہ ڪندا هيا۔ بعد ۾ جڏهن هن ڏڻ کي سينٽ ’ويلن ٽائن‘ جي نالي سان ملهايو وڃڻ لڳو تہ ان جي ڪجهہ روايتن کي برقرار رکيو ويو. انکي هر اب فرد جي لاء اهم ڏينهن سمجھيو وڃڻ لڳو جيڪو رفيق يا رفيقہ حيات جي تلاش ۾ هجي۔ سترهين صدي جي هڪ پراُميد دوشيزه سان هي ڳالهہ منسوب آهي تہ هن ويلنٽائن ڊي واري شام تي سمهڻ کان پهرين پنهنجي وهاڻي سان پنج پتا ٽاڪي ڇڏيا هن جو خيال هو تہ ايئن ڪرڻ سان هو خواب ۾ پنهنجي ٿيڻ واري مڙس کي ڏسي سگهندي۔ بعد ۾ ماڻهن تحفن جي جڳهہ ويلنٽائن ڪارڊز جو سلسلو شروع ڪري ڇڏيو۔“ ۔" 14 فيبروري جو هي ’يومِ محبت‘ سينٽ ويلنٽائن سان منسوب ڇو ڪيو ويندو آهي؟ ان جي باري ۾ محمد عطاء الله صديقي رقم طراز آهي : "”هن جي متعلق ڪو مستند حوالو تہ موجود ناهي البتہ هڪ غير مستند خيالي داستان ملي ٿي تہ ٽين صدص عيسوي ۾ ويلنٽائن نالي جو هڪ پادري هيو جيڪو هڪ راهبہ (Nun) جي زلف گره گير جو اسير ٿيو۔ جيئن تہ مسيحيت ۾ راهبن ۽ راهباڻين جي لاء نڪاح منع ٿيل هو۔ ان ڪري هڪ ڏينهن ويلنٽائن صاحب پنهنجي معشوقہ جي تشفي جي لاء انکي ٻڌايو تہ انکي خواب ۾ ٻڌايڳ ويو آهي تہ ۱۴ فيبروري جو ڏينهن اهڙو آهي ان ۾ جيڪڏهن ڪو راهب يا راهبہ صنفي ميلاپ به ڪري وٺن تہ انکي گناھ نہ سمجھو ويندو۔ راهبہ ان تي يقين ڪيو ۽ ٻئي جوشِ عشق ۾ هي سڀ ڪجھ ڪري گذريا۔ ڪليسا جي روايتن جون هيئن ڌجيون اُڏائڻ تي ان جو حشر اهو ئي ٿيو جيڪو عموماً ٿيندو آهي يعني انهن کي قتل ڪري ڇڏيو ويو. بعد ۾ ڪجھ منچلن ويلنٽائن صاحب کي’شهيد ِمحبت‘ جي درجي تي فائز ڪندي هن جي ياد ۾ ڏينهن ملهائڻ شروع ڪري ڇڏيو۔."
ويلنٽائن جو ڏوھ قبوليت مسيح
قديم رومي پنهنجي مشرڪاڻہ عقيدن جي اعتبار سان خدائي محبت  جون محفلون ڄمائيندا هيا ، ان جو آغاز تقريباً 1700 سال اڳ رومين جي دور ۾ ٿيو جڏهن تہ ان وقت رومين ۾ بت پرستي عام هئي ۽ رومين پوپ ويلنٽائن کي بت پرستي ڇڏي ڪري مسيحيت اختيار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ موت جي سزا ڏني هئي پر جڏهن خود رومين مسيحت کي قبول ڪيو تہ هنن پوپ ويلنٽائن جي موت جي سزا جي ڏينهن کي يوم شهيد محبت چئي ڪري پنهنجي عيد بڻائي ڇڏيو.
ويلنٽائن جو ڏوھ شادي ڪرائڻ
ان جي تاريخ عيسائي راهب ولنٽينس يا ويلنٽائن سان ايئن ڳنڍي آهي تہ جڏهن رومي بادشاھ ڪلاوديوس کي جنگ جي لاء لشڪر تيار ڪرڻ ۾ مشڪل ٿي ته هن ان جي وجهن جو پتو لڳايو ، بادشاھ کي معلوم ٿيو تہ شادي شده ماڻهو پنهنجي اهل و عيال ۽ گھر ٻار ڇڏي ڪري جنگ ۾ هلڻ جي لاء تيار نہ آهن تہ هن شادي تي پابندي لڳائي ڇڏي پر ويلنٽائن هن شاهي حڪم نامي جي خلاف ورزي ڪندي نہ صرف خود خفيہ شادي رچائي ڇڏي ، بلڪہ ٻين ماڻهن جون شاديون بہ ڪرائڻ لڳو. جڏهن بادشاھ کي معلوم ٿيو تہ هن ويلنٽائن کي گرفتار ڪيو ۽ 14 فيبروري تي انکي ڦاهي ڏئي ڇڏي.
يوناني ديو مالا
هي ڏينهن يعني 14 فيبروري جو ڏينهن رومي ديوي  يونو  (جيڪا يوناني ديوي ديوتائن جي ملڪہ ۽ عورتن ۽ شادي وهانءَ جي ديوي آهي) جو مقدس ڏينهن مڃيو ويندو آهي جڏهن تہ 15 فيبروري جو ڏينهن انهن جي هڪ ديوتا  ليسيوس  جو مقدس ڏينهن آهي ( هن جي عقيدي جي مطابق ليسيوس هڪ رڍ هئي جنهن ٻن ننڍڙن پيارن ٻارن کي کير پيئاريو هو جيڪي اڳتي هلي ڪري روم شهر جا باني ٿيا) ۔
سيڪيولرز حضرات جا ويلنٽائن ڊي جي حق ۾ دليل
ويلنٽائن ڊي جي باري ۾ سيڪيولر ۽ آزاد خيال دانشور طبقي جي راءِ هي آهي تہ ويلنٽائن ڊي خوشيون ۽ محبتون ورهائڻ جو ڏينهن۔ ورلنٽائن ڊي جي حوالي سان هن طبقہ فڪر جي راءِ هي آهي :
اسلامي نقطہ نظر
اسلام ۾ غیر مردن ۽ غير عورتن جو هڪ ٻئي سان ملڻ ۽ محبت جو اظهار ڪرڻ جي جهل آهي.
سڄي دنيا ۾ تقريبون
اڄ ڪالھہ يورپ ۽ آمريڪا ۾ ويلنٽائن ڊي ڪيئن.ملهايو ويندو آهي، ان جي تفصيلن کي ڄاڻڻ جي لاءِ محترم صديقي جو پيش ڪيل هيٺ ڏنل واقعو پڙهو فرمايو: ”اسان جو هڪ فاضل دوست جيڪو نہ صرف آمريڪا کان بين الاقوامي قانون ۾ پي ايڇ ڊي ڪري آيو آهي بلڪي اتي هڪ معروف يونيورسٽي ۾ پڙهائڻ جو اعزاز بہ رکي ٿو، هن پنهنجي اکين ڏٺل واقعن جي روشني ۾ ان جو پسمنظر بيان ڪيو تہ هاڻوڪن سالن ۾ آمريڪا ۽ يورپ ۾ هن ڏينهن کي جوش ۽ خروش سان ملهائڻ وارن ۾ هم جنس پرستي ۾ وڪوڙي نوجوان ڇوڪرا (Gay) ۽ ڇوڪريون پيش پيش هيا. هو بيان ڪري ٿو ٿہ هن سان فرانسسڪو ۾ ويلنٽائن ڊي جي موقعي تي هم جنس پرست عورتن ۽ مردن جا برهنہ جلوس ڏٺا۔ جلوس ۾ شرڪت ڪندڙن پنهنجي سينن ۽ خاص عضون تي پنهنجي محبوبن جا نالا چنبڙائي رکيا هئا۔ اتي اهڙو ڏينهن سمجھيو ويندو آهي جڏهن ’محبت‘ جي نالي تي آواره مرد ۽ عورتون جنسي هوسناڪي جي تسڪينن جي شغل ۾ غرق رهن ٿا۔ جنسي انارڪي جو بدترين مظاهرو هن ئي ڏينهن ڪيو ويندو آهي۔ “ (ايضاً: ص۳ تا ۴) پاڪستان ۾ گذريل ٻن ٽن سالن کان هن کي ڪهڙي انداز ۾ ملهايو پيو وڃي ان جو اندازو ۱۴ فيبروري کان هڪ ٻہ ڏينهن اڳ پو جي ڪنهن بہ قومي اخبار تي سرسري نگاھ وجهي ڪري ڪري سگهجي ٿو ۔ هڪ واقعو ملاحظہ فرمايو: راقم جي هڪ دوست ٻڌايو تہ ۱۴ فيبروري ۲۰۰۴ء(ڇنڇر) تي جڏهن مان پنهنجي ڪم کان واپس گھر اچي رهيو هيس تہ رستي ۾ هڪ جڳهہ مان ڏٺو تہ ۲۵،۳۰ نوجوان جن ڳاڙهيون قميصون/ شرٽوب پهري رکيون آهن ۽ هٿن ۾ گلاب جا گل اٿن، هڪ ساده مزاج همراھ کي ڪٽي رهيا آهن۔ مان انهن کي سمجھائڻ ۽ روڪڻ جي ڪوشش ڪئي تہ هو مونکي بہ ڌڪا ڏيڻ لڳا۔ تحقيق ڪرڻ تي معلوم ٿيو تہ هي نوجوانن/ مستانن جي ٽيم ويلنٽائن ڊي ملهائڻ جي شوق ۾ راھ ويندي عورتن کي تنگ ڪرڻ ۽ گل پيش ڪرڻ جو مظاهرو ڪري رهي هئي۔ ان شخص انهن کي اهڙيون فحش حرڪتون ڪرڻ کان منع ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي جنهن جي نتيجي ۾ هي سڀ ان تي مڇرجي پيا۔ هن چيو:” مان سوچيو تہ پوليس کي فون ڪئي وڃي پر ويجهو ڪٿي فون جي سهولت ميسر نہ هئي ۔ پوء مان هن معمولي واردات کي نظر انداز ڪري اڳتي وڌيس۔“ جيتوڻيڪ ظاهري طور تي هي واقعو ننڍو هو پر حقيقت ۾ ايئن نہ آهي ڇو تہ سرڪاري سطح تي جيڪڏهن اهڙن قدمن جي روڪ ٿام نہ ڪئي وئي تہ آئنده چند سالن ۾ جنسي انارڪي ۽ اباحيت جي هڪ نہ بيهندڙ ٻوڏ هن معاشري جا رهيل سهيل اسلامي قدر وهائي کڻي ويندي.
اسلامي ملڪ ۽ سياسي جماعتن سان ٽڪراءُ
ڪجھہ اسلامي ملڪن ۾ هن ڏينهن هن رسم جي خلاف مهم بہ هلائي ويندي آهي۔
پاڪستان
پاڪستان ۾ ويلنٽائن ڊي جو تصور نوي جي ڏهائي جي آخر ۾ ريڊيو ۽ ٽي وي جي خصوصي نشريات جي وجهہ سان مقبول ٿيو۔ پاکڍڪستان جي سياسي جماعت، جماعت اسلامي جو هي مطالبو رهيو آهي تہ انکي ملڪ ۾ بين ڪيو وڃي۔ ان جي باوجود شهري علائقن ۾ انکي جوش ۽ خروش سان ملهايو ويندو آهي۔ گلن جي وڪري ۾ ڪيترائي سيڪڙو اضافو ہو ٿي ويندو آهي۔ اهو ئي حال ڪارڊز جي وڪري جو هوندو آهي۔.
سعودي عرب
2002 ۽ 2008 ۾ سعودي پوليس ويلنٽائن جي حوالي سان ڪنهم بہ شيء جي وڪري تي پابندي لڳائي ڇڏي ۔ان پابندي اتي هڪ ڪاري بازار (بليڪ مارڪيٽ) بڻائي ڇڏي جتي ويلنٽائن جي گل ۡ ٻيون شيون ملنديون هيون ۔ 2012 ۾ مذهبي پوليس 140 مسلمانن کي هي تهوار ملهائيندي پڪڙيو ۽ دوڪانن تي وڪرو ٿيندڙ سڀ گل قبضي ۾ وٺي ڇڏيا ۔ سعودي عرب ۾ مسلمان هي تهوار نٿا ملهائي سگهن جڏهن تہ غير مسلم گھرن ۾ انکي ملهائي سگهن ٿا
علوي
علوي: جي معني آهي عليءَ وارا يا عليءَ مان. اھا ھڪ ذات ۽ مذھبي گروھن جو نالو آهي جن جي نسبت حضرت علي ڪرم الله وجهه سان آھي.
ويلنٽائن ڏينهن
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:مسيحي تهوار
علوي
ذات
حضرت عليءَ جو اولاد حضرت محمد صلي الله عليه وآله جن جي نياڻيءَ مان يعني امام حسن ۽ امام حسين جو اولاد سادات يا سيد سڏجي ٿو؛ مگر حضرت عليءَ جو اولاد ٻين زالن مان علوي سڏجي ٿو. سنڌ ۾ اھيشڪارپور جي پاسي آھن ۽ ڪن ٻين ھنڌن تي به
مذھبي گروھ
تاريخ ۾ اھڙن کوڙ گروھن جو ذڪر ملي ٿو جن کي علوي سڏيو ويو. تاريخ ۾ حضرت عليءَ جي خلافت لاء شيعہ سياسي حمايت ڪندڙن کي بہ علوي سڏيو ويو .ٻہ اھڙا مذھبي گروھ بہ آھن جيڪي قدامت پسند سني عقيدي ھجڻ باوجود حضرتِ علي جا شيدائي آھن ۽ کيس ان جي تاريخي حيثيت سان نہ پر آفاقي ۽ الوھيت واري حيثيت ۾ مڃيندا آھن جنھن ڪري کين عتاب جو شڪار پڻ ڪيو ويندو آهي. انھن گروھن ۾ ھڪ گروھ شام ، لبنان ۽ ڏکڻ ترڪيءَ جا عرب علوي آھن جن کي نصيري پڻ چون ٿا. ٻيو گروھ وري ترڪيءَ جي ترڪ ۽ ڪرد علوين جو آھي جن کي قزلباش پڻ سڏيو ويندو ھو. اھي مختلف رسمون پڻ ادا ڪندا آهن جن ۾ صوفياڻہ ڪلام ڳائجن ٿا ۽ روحاني رقص ڪيا وڄن ٿا. انھن جو تعداد لکن ۾ آھي.
شاھي خاندان
حضرت علي جي بيبي فاطمه رضه مان اولاد مان جيڪي شاھي خاندان طور حاڪم رھيا تن کي بہ علوي سڏيو ويو. انھن مان ھن وقت مراڪش جو علوي شاھي خاندان مثال آهي جيڪو سترھين صدي عيسويءَ کان وٺي مراڪش جو حاڪم خاندان آھي.
صوفي سلسلو
قرآن جي باطني تشريح ڪندڙ صوفين جي سلسلن مان ڪجھ پاڻ کي حضرت ابوبڪر سان ڳنڍين ٿا جيڪي باڪري سڏجن ٿا جن ۾ نقشبندي سلسلو شامل آهي. اھڙي طرح ڪجھ صوفين جا سلسلا پاڻ کي روحانيت ۾ حضرت علي سان ڳنڍين ٿا انھن کي علوي سڏين ٿا انھن ۾ حضرموت يا يمن وارا علوي ۽ الجيريا جا دارقوي سلسلي وارا صوفي شامل آهن.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:سنڌي ذاتيون زمرو:عرب شخصيتون
کونگهرا
”کونگهرا          Snoring“
”اصغر ساگر“
کونگهرا ھڻڻ اھڙي بيماري آھي جنھن ڏي عام طور تي ڪنھن جو ڌيان نٿو وڃي پر سمهڻ واري سان گڏ ماڻھو وڏي ڪوفت کڻي ٿو. ھي بيماري گهر وارن جي ننڊ کي متاثر ڪري ٿي ۽ کونگهرن ھڻڻ واري شخص جي ڀرسان سمھڻ ڏکيو ھوندو آھي. کونگهرا ھڻڻ کي بيماري تسليم ڪيو ويو آھي پر ھن بيماري ڏي ڪڏھن بہ سنجيدگي سان ڌيان نہ ڏنو ويو آھي.
کونگهرا ھڻڻ ھڪ خطرناڪ عادت آھي جنھن سان ساھ ۾ خلل پوي ٿو ۽ ھن سان دل جي بيمارين جا عارضا وڌن ٿا. کونگهرن جي شدت دماغ تي اثر مرتب ڪري ٿي جنھن سان اڳتي ھلي فالڄ ۔ دل جي دوري ۔ ذھني ڇڪتاڻ ۽ ٻين مرضن جا خطرا وڌي سگهن ٿا.
بارٿي، پنجاب
حوالا
زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعي جون آباد جڳهيون زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعي جون يونين ڪائونسلون
کونگهرا
نڪ بند ٿيڻ.
نڪ جي ھڏي وڌڻ.
ٿولھ.
ايلرڄي.
نڪ ۾ گوشت وڌڻ.
زڪام.
تماڪ نوشي.
ساھ جا مسئلا.
کونگهرن کان بچڻ لاء اپاء :-
رات جو گهٽ کائجي :-
سمھڻ کان پھرين گهڻي کائڻ کان پرھيز ڪجي ڇوجو جيڪڏھن معدو کاڌي سان ڏٽيل ھوندو تہ ساھ جي رڌم تي منفي اثر پوندا ۽ کونگهرن وڌڻ جو خطرو وڌي ويندو ڇوجو جسم کي گهڻي کاڌي ھضم ڪرڻ لاء وڌيڪ ھوا جي ضرورت پوي ٿي نتيجن کونگهرا شروع ٿي ويندا آھن ان ڪري کونگهرن واري کي رات جو گهٽ کاڌو کائڻ کپي جيئن ساھ جو عمل صحيح رھي.
وٽامن سي جو استعمال :-
کونگهرن جي ڪري ناسن جي ھوا تي اثر پوي ٿو. وٽامن سي ساھ جي نظام جي لاء بھترين جز آھي. وٽامن سي نڪ کي صاف رکڻ ۾ مدد ڪري ٿي. وٽامن سي ۾ ليمو ۔ مالٽو ۔ پپيتو ۔ اسٽرابيري ۽ ٻيون شيون اچي وڃن ٿيون.
رات جو کاڌي کان پوء چھل پھل ڪرڻ :-
رات جو کاڌي کائڻ کان پوء ضرور چھل پھل ڪجي ائين سمهڻ وقت کونگهرن ۾ گهٽتائي ٿيندي.
سمهندي دوران پاسو مٽائجي :-
جيڪڏھن سمهڻ دوران کونگهرا اچن تہ پاسو ورائجي ائين ڪرڻ سان کونگهرن جي شدت ۾ گهٽتائي ايندي.
سمهڻ وقت وھاڻو ٿلهو رکڻ :-
سمهڻ وقت وھاڻو ٿلهو رکجي جيئن سمهڻ وقت مٿو پورو مٿي رھي، ائين ڪرڻ سان زبان ڳلي کي بلاڪ ڪري نہ سگهندي ساھ واري نلي کليل رھندي ۽ کوگهرن کي موقعو نہ ملندو.
سمهڻ وقت نڪ صاف ڪرڻ :-
سمهڻ کان پھرين نڪ کي صاف ڪجي. نڪ جا ڦوڳر ساھ جي گذرگاھ ۾ رنڊڪ اچي وڃي ٿي جنھن جي ڪري وات مان ساھ کڻڻو پوي ٿو جيڪو کونگهرن جو سبب بنجي ٿو.
ٻاڦ وٺڻ :-
جيڪڏھن ڳلي ۾ خشڪي محسوس ٿئي تہ پاڻي کي ڪاڙھي ان جي ٻاڦ وٺجي ۽ ساھ جي رڳن ۾ تراھٽ اچي ويندي ۽ ساھ کڻڻ آسان ٿي پوندو ھي طريقو ان وقت بہ ڪارگر آھي جڏھن نزلو ۔ زڪام يا ايلرڄي ھجي.
بستر جون سڀ شيون مٽائيندو رھڻ :-
ٿولھ گهٽائڻ :-
تماڪ نوشي کان پرھيز :-
سگريٽ نوشي جي ڪري ڳلي جون جهليون سڄي وڃن ٿيون. ھڪ تحقيق مطابق تماڪ نوشي ڪندڙ 24 سيڪڙو ماڻھو کونگهرا ھڻڻ جا عادي ٿين ٿا. تماڪ نوشي ڇڏڻ سان کونگهرن کان نجات ملي سگهي ٿي.
علاج :-
دن ۾ تيل ھڻڻ :-
قديم دور کان سچو گھ بيمارين ۾ استعمال ٿيندو رھيو آھي. دن ۾ روز تيل ھڻڻ کونگهرن کان نجات ڏياري سگهي ٿو ۽ ان کان سوا ھڪ يا ٻہ ڦڙو نڪ ۾ وجهجي.
زيتون جي تيل کي کونگهرن کي ختم ڪرڻ لاء استعمال ڪيو وڃي ٿو. روز زيتون جي تيل کي تارون مٿان ھڻجي ائين کونگهرن وارو مرض دور ٿيندو ويندو.
ڦودني جي چانھن :-
ڦودني جي چانھن ڦڦڙن جي چپچپاھٽ ختم ڪري ٿي ۽ ان جو مينٿول ساھ جي سوزش کي ختم ڪري ٿو.
ليمو :-
ليمو واحد ميوو آھي جيڪو حرارن کي ڳاري ٿو ۽ وٽامن سي ھئڻ ڪري بي پي ھٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ليمو ٿولھ کي گهٽائي ٿو ۔ کونگهرن کان بچائي ٿو ۽ جسم مان نمڪيات کي خارج ڪري بي پي کان محفوظ رکي ٿو.
ليمو روز پاڻي گلاس ۾ نپوڙي پيئجي. بھتر فائدو پوندو.
تلسي يا نازبو جا پن :-
ماهرن مطابق تلسي يا نازبو جا پن رت کي ڇٽو ڪرڻ ۽ بلغم کي گهٽ ڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿين ٿا، اهي رت جي داٻ کي وڌڻ کان بہ روڪيندا آهن ۽ جيڪڏهن ان کي کاڌي ۾ استعمال ڪيو وڃي تہ اهي تمام گهڻا فائديمند آهن.
تلسي يا نازبو جا 8 پن روز کاڌا وڃن تہ رات جو کونگهرن جو دٻاء گهٽبو ويندو ۽ طبيعت تي خوشگوار اثر پوندو.
https://mydiaryasgharsagar.blogspot.com/2018/12/snoring.html
آبيانو
سرڪاري واهن مان پاڻي کڻڻ تي مقرر ٿيل هڪ قسم جي ڍل، جيڪا سڀئي آبادگار ۽ زميندار ادا ڪندا آهن.
گنبد صخره
گنبد صخره (انگريزي: Dome of the Rock هيبرو: כיפת הסלע‎ Kippat ha-Sela عربي: قبة الصخرة) قديم بيت المقدس ۾ مسجد اقصي جي ويجهو هڪ تاريخي جبل تي، سوني قبي سان تعمير ٿيل هڪ اسلامي عمارت جو نالو آهي. عيسائي ۽ يهودي هن کي ڊوم آف راڪ چوندا آهن.
حوالا
زمرو:اسلام
1701ع
ڊسمبر
زمرو:سال
اڳتي تاڻ امنگ جي
هي ڪتاب مضمون ۽ خاڪن تي مشتمل آهي، ڪتاب جو مصنف، نامور شاعر ۽ ليکڪ راشد مورائي آهي، ڪتاب جو مهاڳ مشهور اديب ۽ تعليمي ماهر نذير قاضي لکيو آهي، جڏهن ته بيڪ ٽائيٽل تي مير محمد پيرزادي، عبدالحڪيم ارشد، تاج جويي، رکيل مورائي، الهه بخش راٺوڙ ۽ محمد مريد لنڊ جا ويچار شامل آهن، پڪي جلد سان ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، المهراڻ فائونڊيشن سانگھڙ پاران -جنوري- 2006ع ۾ شايع ٿيو، 184 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 130 روپيا آهي.
الجامع القِبْلي
'''الجامع القِبْلی مسجد اقصي جي جنوب جي طرف جي هڪ عمارت آهي مسجد جو اهو حصو قبلي جي طرف کان ايندو آهي ان جي ڪري هن جو نالو الجامع القِبْلی پيو.هي هڪ وڏي عمارت آهي هن تي ڪاري رنگ جو هڪ گنبد آهي.پوري مسجد ۾ الجامع القِبْلی هي پوري نماز ادا ڪرڻ جي جڳه آهي. هتي هي مسجد جو امام خطبو پڙهڻ لا بيهندو آهي ء هتان ئي نماز پڙاهائي وندي آهي.. '''
تعمير
چيو وڇي ٿو ته هي مسجد يعني الجامع القِبْلی عين ان جڳه تي تعمير ٿي جتي بيت المقدس جي فتح جي (15 هجري) ۾ حضرت عمر نماز پڙهي.هن جڳه جو بنياد اموي خليفي عبدالمالڪ مروان وڌي.
جزائر ڪينٽن و اينڊربري
200px|thumb|جزائر ڪينٽن و اينڊربري
جزائر ڪينٽن و اينڊربري (Canton and Enderbury Islands) سطي بحر الڪاھل ۾ ھوائي جي جنوب ۾ 1،850 ميل (3،000 ڪلوميٽر) جي فاصلي تي جزيرا ڪينٽن جي مرجاني جزائر ۽  جزيرا اينڊربري تي مشتمل آھي جيڪو جزائر فينڪس جو شمال مشرقي حصو آھي۔۔
زمرو:جزائر فينڪس (ڪيريباتي)
اڌڪ
وڌيڪ اڌ مهينو جيڪو 15 ڏينهن جو ٿئي، جيڪو سنبت ۾ هر ٽئين سال، شمسي سال سان برابر ڪرڻ لاءِ -آکاڙ- ۽ ساوڻ مهينن جي وچ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. اُن مهيني کي ڌرمائو مهينو به چوندا هئا. پاڪستان کان اڳ ڀارت جي جدا جدا صوبن ۽ رياستن ۾ ڌرمي ڏينهن ملهائڻ ۾ يڪسانيت نه هئي، تنهنڪري 1954ع ۾ هند سرڪار جنترين ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪرڻ لاءِ معياري -جنتري- رائج ڪئي. 23 مارچ 1954ع کي هندي سنبت جي چيٽ مهيني جي پهرين -تاريخ- مقرر ڪئي. هن جنتريءَ ۾ مهينن جا ڏينهن هيٺينءَ طرح مقرر ڪيا ويا: چيٽ 30 ڏينهن، ويساک 31 ڏينهن، ڄيٺ 31 ڏينهن، -آکاڙ- 31 ڏينهن، ساوڻ 31 ڏينهن، -بڊو- 31 ڏينهن، -اسو- 30 ڏينهن، ڪتي 30 ڏينهن، ناهري 30 ڏينهن، پوهه 30 ڏينهن، مانگهه 30 ڏينهن ۽ ڦڳڻ 30 ڏينهن اهڙي طرح چنڊ جي حساب وارن مهينن جي کوٽ ڀري ويئي. هاڻي هندي سال ۾ ”اَڌڪ“ مهينو ڳنڍيو نه ويندو آهي.
1499ع
ڊسمبر
زمرو:1499ء زمرو:سال
اڌوري تصوير
وجوان ليکڪ شوڪت چاچڙ جو لکيل ڪتاب، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ طرفان نومبر 2008ع ۾ شايع ٿيو ۽ ”ڪُل سنڌ ٻالڪ ميلي“ جي موقعي تي پڌرو ڪيو ويو. هن ڪتاب ۾ هاءِ اسڪول سطح جي ٻارن جي دلچسپي ۽ -اصلاح- تي مشتمل 9 بهترين ڪهاڻيون شامل آهن. روايتي انداز کان هٽي ڪري هنن ڪهاڻين ۾ جدت ۽ دلچسپ مڪالمن جو سٺو استعمال ڪيو ويو آهي -جن- ۾ دوستي، سماجي اوڻاين، -تعليم-، استادن ۽ بزرگن جي قدر کي پڻ موضوع بڻائي واقعن ۽ خوبصورت ڊائلاگن سان بيان ڪيو ويو آهي. 76 صفحن جي چار رنگي ٽائيٽل سان ڇپيل هن ڪتاب جي قيمت 75 رپيا لکيل آهي.
يورينس
يورينس URANUS (سنڌي:وار وڻي گِرَهَ، ھرشل، يؤرينس) جديد زماني جو دريافت ٿيندڙ ھي پھريون گرھ آھي. ان کان پھرين قديم اسٽرونومرز رڳو مرڪري، زھرہ ، مريخ ، مشتري ۽ زحل تي ڳالھائيندا ھئا ۽ انھن تي ريسرچ ڪندا ھئا.
يورينس جي کوجنا اسان جي نظام شمسي جي حدن کي اڳيان وڌائي ڇڏيو جيڪي مشتري تائين محدود ھو.
ھي گرھ 13 مارچ 1781ء ۾ سر وليئم مارشل دريافت ڪئي. ھي ٽيلي اسڪوپ ذريعي دريافت ٿيندڙ پھريون گرھ پڻ آھي. جيتوڻيڪ ھن کي پراڻي زماني ۾ ڪڏھن به گرھ نه مڃيو ويو. ڇو ته ھي گھٽ چمڪندو آھي ۽ ھن جو چڪر پڻ آھستي آھي. ڏسڻ ۾ ھي صفا ستارن وانگي نظر ايندو آھي.
شروع ۾ ھرشل به ھن کي ستارو سمجھندو رھيو. ھرشل کان علاوه به ڪئي علم نجوم جي ماھرن ھن کي ستارو سمجھندا رھيا. سويڊش علم نجوم جي ماھر Anders John Lexell ھن جي مدار تي ريسرچ ڪيائين ۽ ان کي سياري وانگي ڏٺائين. ھن ٻڌايو ته ھرشل جو دريافت ڪيل آسماني جسم درحقيقت ھڪ گرھ آھي جيڪو ٻين گرھن وانگي سج کي مدار ۾ پڻ ڦري ٿو.
ھن جو نالو King George 3 رکيو ويو پر ھي نالو قبول عام نه ڪيو ويو. ٻين گرھن وانگي ھن جو نالو به رومن ميٿالوجي جي تحت يورينس رکيو ويو. ھن کي قبول عام ڪيو ويو. جيڪو رومن ميٿالوجي ۾ زحل جو پي ۽ مشتري جو ڏاڏو آھي. رومين جو آسماني ديوتا پڻ آھي.
يورينس اسان جي نظام شمسي جو ستون گرھ ۽ وزن ۾ چوٿون وڏو گرھ آھي. ھي سج کان ٽي بلين ڪلو ميٽر پري آھي. سج جي روشني ھن تائين پڄڻ ۾ اڍائي ڪلاڪ لڳن ٿا. گھڻو پري ھئڻ ڪري سج جي روشني زمين جي مقابلي ۾ 400% سيڪڙو گھٽ پڄي ٿو.
يورينس سج جو چڪر 84 زميني سالن ۾ مڪمل ڪندو آھي. پنھنجي مدار ۾ ھي ھڪ چڪر 17 ڪلاڪ چوڏھن منٽن ۾ پورو ڪندو آھي. ھن چڪر دوران ھن تي رات ڏينھن ناھن ٿيندا. ڇو ته ھي 90 ڊگري تي جھڪيل آھي. ڪجھ وقت لاء ھن تي رات ڏينھن وارو ڦيرو ٿئي ٿو. اسان لاء ھي اڃان راز آھي ته ائين ڇو آھي.
يورينس جسم ۾ نيپچون کان ٿورو وڏو آھي. ھن جا 27 چنڊ آھن. يورينس کي چوڌاري تيرنھن کن گول دائرا زحل وانگي پڻ آھن. جيڪي پٿر ۽ برف جا ٽڪڙا آھن. اھي رنگ اسان مشتري ، زحل ، نيپچون تي پڻ ڏٺا آھن. ھن جي چنڊن جا نالا پوپ ۽ شيڪسپيئر جي ڪردارن مان ورتل آھن.
20 آگسٽ 1977 تي موڪليل وائجر 24 جنوري 1986 ۾ يورينس جي سسٽم داخل ٿيو. وائجر 2 يورينس ڏانھن موڪليل پھرين ۽ آخري اسپيس ڪرافٽ آھي.
ھن جي درجه حرارت ڪاٽو 224 ڊگري آھي. جيڪو اسان جي نظام شمسي جو سڀ کان ٿڌو گرھ آھي. ان لاء ھن کي Ice Giat برفاني پربت چئبو آھي. ھن تي ھوا جي اسپيڊ 560 ميل في ڪلاڪ تائين ھجي ٿو.
حوالا
زمرو:نظام شمسي
ساڊو ندي
thumb
ساڊو ندي: ڏکڻ پورچوگال م واقع ھڪ ندي جو نالو آهي جيڪا ملڪ جي سڀ کان وڏين ندين ۾ شامل آهي جيڪا اتر طرف وھي ٿي ۽ ان جي ڊيگهه 175 ڪلوميٽر آهي. اھا ائورق جبلن جي چشمن کان نڪري ٿي ۽ اينٽلانٽڪ سمنڊ ۾ سيٽوبال شھر لڳ ڇوڙ ڪري ٿي. ھي ندي ۾ باٽل نوز ڊالفن گھڻي ملندي آهي. ھن ندي جو پاڻي چانورن ، مڪئي ء مختلف ڀاڄين جي پوک م استعمال ٿئي ٿو.
1702ع
ڊسمبر
زمرو:سال
12 آگسٽ
12 آگسٽ ، عيسوي سال جو 224 هون (ليپ سال 225 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 141 ڏينهن (ليپ سال 142 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
رياض حجازي
رياض عبدالماجد الحجازي (1919–1967) هڪ مصري ماهر ارضيات هيو۔
چنڊ تي موجود دورسم حجازي بونددار پٽي جيڪا قريب 60 ڪلوميٽر وسيع و عريض علائقن تي محيط آهي، ان ئي نالي سان موسوم آهي۔
زمرو:1919ع جون پيدائشون زمرو:1919ء جون پيدائشون زمرو:1967ع جون فوتگيون زمرو:1967ء جون وفاتون
1500ع
ڊسمبر
زمرو:1500ء زمرو:سال
1494ع
ڊسمبر
زمرو:1494ء زمرو:سال
ڪلھوڙا
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي ذاتيون زمرو:سنڌي ماڻھو
اسپيشل رليٽوٽي جو نظريو
اسپيشل رليٽوٽي جو نظريو ڊاڪٽر يوسف سومرو انسٽيتوٽ آف فزڪس، يونيورسٽي آف سنڌ، ڄامشورو سنڌ، پاڪستان
ڊاڪٽر يوسف سومرو انسٽيتوٽ آف فزڪس، يونيورسٽي آف سنڌ، ڄامشورو سنڌ، پاڪستان
ڏوڪري تعلقو
آبادي
ڏوڪري تعلقي جي 1 مارچ 1998 ۾ آدمشماري 169,033ھئي. 15 مارچ 2017 جي آدمشماري جي نتيجي مطابق اھو تعداد وڌي 225,294 ٿي ويو.جنھن مان شھرن ۾ رھندڙ آبادي 62,410 آهي ۽ باقي 162,884 ماڻھو تعلقي جي ٻھراڙيءَ ۾ رھن ٿا جيڪي تعلقي جي ڪل آبادي جو 72.3 سيڪڙو آھن. شھري آبادي مان 22174 ماڻھو ڏوڪري شھر جي ميونسپل حدن ۾ ۽ 40236 ماڻھو باڊھ شھر جي ميونسپل حدن ۾ رھن ٿا. اھڙي طرح 2017 جي آدمشماري مطابق باڊھ تعلقي ڏوڪريءَ جو آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو شھر آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو زمرو:لاڙڪاڻو ضلعو
اڍا
سمن جي هڪ شاخ يا ذات. اُڍن جو نسب نامو هن ريت آهي: اُڍو پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پت -اوڍر- پٽ نوتيار پٽ گجپت پٽ هسپت، جيڪو سنڌ جي سمن جو ڏاڏو هو. اُڍا هن وقت سڄيءَ سنڌ ۾ موجود آهن. سندن دؤر ۾ -بدين- ۾ ٻه مشهور ڪوٽ هئا.
مغل
مغل اصل ترڪ ۽ تاتاري هئا، جن کي اڳي منگول به چوندا هئا. دهليءَ جا شهنشاهه انهن مان هئا،جن کي چنگيز خان يا تيموري يا بابري مغل چوندا آهن، ارغون ۽ ترخان به مغل هئا، جن جو بيان مٿي آيو آهي. انهن جو اولاد به سنڌ ۾ آهي، جو دهليءَ ۽ ٻين پاسن کان سنڌ ۾ آيو ۽ گھڻن هنڌن تي رهي ٿو ۽ اهي اڪثر مرزا سڏائيندا آهن. حيدرآباد، شڪارپور،هالا ۾ ۽ لاڙ ۾ به آهن. اڪثر اُهي شیعہ آهن. زمرو:سنڌ جون ذاتيون
آپ بيتي جڳ بيتي
آپ بيتي جڳ بيتي ڪتاب سنڌ جي نامور محقق، زرعي ماهر، تاريخدان ايم. ايڇ پنهور جي آتم ڪٿا ”آپ بيتي جڳ بيتي“ سنڌي ادب ۾ هڪ بي بها واڌارو آهي. هيءَ آتم ڪٿا اصل ۾ انگريزيءَ ۾ هئي، جنهن جو سهڻي سنڌيءَ ۾ ترجمو، نامياري آرڪيالاجسٽ سيد حاڪم علي شاهه بخاريءَ ڪيو آهي. هيءَ آتم ڪٿا نرالي اسلوب، معيار، سچائي ۽ بيان جي جرئت سان گڏ پنهنجي دور جي تاريخ آهي. پنهور صاحب جي هن آتم ڪٿا ۾ نه خود پسندي آهي، نه ”مان“ جو اولڙو ۽ نه پنهنجن وڏڙن جي ڪن”اڌارن“ اکرن سان تعريف آهي. حاڪم علي شاهه بخاريءَ چواڻي ”هيءَ آتم ڪهاڻي مواد ۽ انداز بيان جي خيال کان منفرد آهي ۽ بنيادي طرح سڀ کان وڌيڪ ساراهه لائق هي نقطو آهي، جو ان جي ورق ورق ۾ جرئت جو اظهار نمايان نظر ايندو.“
ڪتاب جي مهاڳ ۾ نامور اديب ۽ دانشور محمد ابراهيم جويي پنهنجي شاگرد ۽ همعصر جي آتم ڪهاڻيءَ جي اهميت، ڪارج ۽ انفراديت تي بحث ڪندي، آخر ۾سڀني ڳالهين جو تت نهايت ئي باريڪ بيني ۽ پوري مطالعاتي سگهه سان بيان ڪندي لکيو آهي ته:
”آپ بيتي جڳ بيتي“ پنهور صاحب جي زندگيءَ جي شروعاتي ڏهن سالن جي آتم ڪٿا آهي. جيڪو ڄڻ ته سندس آتم ڪهاڻيءَ جو پهريون ڀاڱو آهي، جيڪو هن ڏهه سال اڳ انگريزيءَ ۾ لکيو هو، پر ڇپائي ۾ دير سبب ساڻس حياتيءَ وفا نه ڪئي ۽ هو ٻيا رٿيل ڀاڱا لکي نه سگهيو.
ڊيمي سائيز جي رنگين ٽائيٽل سان ڇپيل هن ڪتاب جي قيمت 300 رپيا آهي، جيڪو فينڪس بوڪ ۽ ايم. ايڇ. پنهور ٽرسٽ پاران ڇپائي 2007ع ۾ پڌرو ڪيو ويو.
زمرو:ڪتاب
اڌي سنگھ جھونجھار
ڪارونجهر ۾ انگريزن سان مهاڏو اٽڪائيندڙ هي ڪردار روپلي ڪولهيءُ سان گڏ وڙهيو هو. روپلو اڪيلو جهونجهار نه هو، جنهن انگريزن سان مهاڏو اٽڪايو. روپلي کان سواءِ انگريزن سان ساڪريءَ جو ورڻ ذات جو مهاسنگهه -ٺاڪر- ، کارسر جو راجو چوهاڻ -ٺاڪر- ، ويرا واهه جو ٺَڪر اُڌي سنگهه ۽ ڪلياڻ سنگهه به وڙهيو. لاڌوجي، ڪاپڙي خان، راڻو ڪرم سنگهه جيل ۾ پيا، -جن- کي اُدي سنگهه جيل ڀڃي ڪڍيو. ان واقعي مهل تروٽ نگر -پارڪر- ۾ لاڌو سنگهه مينگهواڙ جي گهر ۾ لڪي ويو هو، سندس فوج -ان- مهل واڌڙائيءَ ۾ هئي. پوءِ تروٽ هتان رات جو ڀڄي ويو ۽ واڌڙائيءَ مان وڃي فوج آندائين. اُڌي سنگهه -ان- وقت تائين وڙهندو رهيو، جيستائين مارجي نه ويو، -ان- کانپوءِ تروٽ ننگر -پارڪر- تي ٻيهر قبضو ڪري ورتو. وڏو سوڀ ڪولهي مارجي ويو، ليمبو به مارجي ويو، ٻيا ڪيئي مارجي ويا پر سڀ کان بهادريءَ سان روپو وڙهيو، جيڪو انگريزن جي پهري هوندي به قلعو ٽپي، تهه خاني مان -بارود- ڪڍڻ آيو ۽ جهلجي پوڻ کان پوءِ سچي نه ڪيائين. روپلي ۽ سندس ساٿين کي جهونجهار (سورهيه سپوت) ڪري چيو وڃي ٿو. ”جهونجهار“ -ٿر- ۾ اهڙي سورهيه کي چئبو آهي، جيڪومرڻ کان پوءِ به ويڙهه -جاري- رکي.
شاهه مردان شاهه ثاني
حضرت پيرسائين سيد شاه مردان شاه ثاني پير پاڳارو ستون حافظ عبدلقيوم مهر ذاتي زندگي ولادت حضرت پير سائين سيد شاه مردان شاه جن 22 نومبر 1928 مطابق 7 جمادي الاخرى 1347 هجري  تي حضرت پير سائين سورهيه بادشاه جي گهر پيرجو ڳوٺ درگاه شريف تي پيدا ٿيا.
1703ع
ڊسمبر
زمرو:سال
شاهه مردان شاهه ثاني
نالو ۽ نسب حضرت سيد شاه مردان شاه ثاني سندن خانداني نالو آهي ، جيڪو سندن ڏاڏي شمس العلماءِ حضرت پير سائين ڪوٽ ڌڻي ﷥ جي نسبت سان رکيو ويو، ۽ سيد سڪندر علي شاه سندن عرفي نانءُ آهي. پاڻ پنجن واسطن سان حضرت پير سائين روضي ڌڻي ۽    واسطن سان حضرت نبي ڪريم ﷺ  جن سان سلسله نسب ۾ ملن ٿا. پاڻ اٺن سالن جي ڄمار ۾ پنهنجي خانداني مرشد گهراڻي جي سجاده نشين سيد محمد شاه ثاني گيلاني جي هٿ ٿي بيعت ڪري سلسلي قادري ۾ شامل ٿيا. ٻين سلسلن ۾ نقشبندي ۽ سنوسي طريقن ۾ به سندن بزرگ بيعت هيا، پنهنجي خانداني روايت موجب اجازت صرف قادري طريقي جي ڏيندا هيا.
لقب ٻين پاڳاره بزرگن کي جيئن جماعت لقب ڏنا هئا ، ايئن پير سائين جن کي به جماعت ” ڇٽ ڌڻي“ جي لقب سان ياد ڪندي آهي ، جو پاڻ پنهنجي بزرگن جي مزار مٿان روضو تعمير ڪرائي مٿس سونو ڇٽ لڳرايو هو، محسنِ ملت “ جو خطاب به سندن سياسي ، مذهبي ۽ دفاعي خدمتن جي ڪري مليل هو.
تعليم ميان احمد فقير مهر گهوٽڪي واري ۽ استاد امام بخشن باقراڻي واري کين ابتدائي تعليم ڏني ، ان کان پوءِ سندن عظيم والد ماجد سورهيه بادشاه جي گرفتاري سبب سڄو سلسلو رڪجي ويو، سورهيه سائين گرفتار ٿيو ۽ سندن خاندان کي نظر بندي ڪري ڪراچي آندو ويو، 20 مارچ 1943 ع تي سورهيه سائين کي شهيد ڪيو ويو، سندن صاحبزادن حضرت پير سائين سيد شاه مردان شاه ۽ ميان حزب الله شاه عرف نادر علي شاه کي تعليم جي بهاني علي ڳڙه آندو ويو، پير سائين جن جي بقول ته:
”ڪراچي مان اسان کي برقعا پارائي علي ڳڙه آندو ويو، اتي پهچڻ کان پوءِ اسان ڪيترن ڏينهن بعد آزاد فضا ۾ ساه کنيو، علي ڳڙه ۾ ٻي تعليم سان گڏ سندن درخواست تي برطانوي حڪومت پراسيڪيوٽنگ انسپيڪٽر صدرالدين کي قرآن پاڪ پڙهائڻ لاءِ مقرر ڪيو جيڪو ڪڏهن ڪڏهن اچي کين سبق ڏيندو هو، علي ڳڙه ۾ ڪو خاص انتظام ڪونه هو، پوءِ 1946 جي جون مهيني ۾ سامونڊي جهاز ذريعي کين ليور پول ( انگلينڊ) پهچايو ويو، جتي ڪنهن پبلڪ اسڪول ۾ داخل ڪرڻ جي بجاءِ هيرو جي ويجو پنر Pinner نالي ٻهراڙي جي ڳوٺ ۾ هڪ ريٽائرڊ فوجي ميجر سي ڊيوس جي اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو،اتي سندن ٽيوٽرمسٽر پلفورڊ ۽ نگران برطانوي پروفيسر ٽرنر هو. ان اسڪول جي شاگردن جو تعداد هميشه 10 _ 12 ئي رهيو، ۽ اهي سڀ ڪيترن ئي ملڪن جي باغي اڳواڻن جي اولاد يا رشتيدار هئا ، جن ۾ ٿائيلينڊ ، روڊيشيا ، آئس لينڊ ،عراق، ايران ۽ حبشه ( ايٿوپيا) جا هئا. انهن مان حبشه جي بادشاه ” هيل سلاسي “ جو ويجهومائٽ مسٽر ”زوڊي“ اسان جي ويجهو هو ، اسڪول جو ايڏو ته سخت ماحول هو جو ڪنهن کي پنهنجي خاندان متعلق ڳالهائڻ جي اجازت نه هئي ، ان اسڪول ۾ مضمونن جي چونڊ به شاگردن جي مرضي وٽان نه هئي ، ايستائين جو امتحانن جي تياري دوران عيسائيت جو مضمون Divity      ( خدائي ) به پڙهايو ويندو هو، پاڪستان جي حڪومت قائم ٿيڻ تائين اهو سلسلو هلندو رهيو، پوءِ مڌيا پرديش جي ڊاڪٽر رحمان جي توجه ڏيارڻ بعد حڪومت پاڪستان نوٽيس ورتو ، ان کان کان پوِءِ اهو ڪورس تبديل ڪيوويو. انهيءَ سان گڏ کين لاطيني ۽ ميان نادرعلي شاه کي فرانسيسي جي تعليم ڏني ويندي هئي ، پاڪستان اچڻ بعد مولانا مفتي تقدس علي خان بريلوي سندن اتاليق بڻيو، جنهن اسلامي تعليم ڏني.
نظر بندي سن 1942۾ سورهيه سائين جن کي انگريزن گرفتار ڪري ڪراچي آندو ۽ پويان سندن معصوم صاحبزادن کي گهروارن سميت حراست ۾ وٺي ڪراچي آڻي ، بندر روڊ تي ماما پارسي اسڪول جي ويجهو ميرخدابخش ٽالپر جي بنگلي ۾ نظر بند ڪري مٿن پوليس جو پهرو لڳايو ويو. حضرت پير سائين جي بقول : ” ڪنهن سان ملڻ جي اجازت نه هئي ، اسان سان گڏ جيڪي اسان جا چارپنج ملازم هئا انهن کي به ٻاهر وڃي ڪنهن سان ڳالهائڻ جي اجازت نه هئي ، يعني اهي به اسان وانگي قيدي هئا ، اسان سان گڏ ٻه مرد ملازم هئا ، انهن مان هڪڙي کي اسان وڃڻ تي مجبور ڪيو ۽ وڏي مشڪل سان اهو ملازم راضي ٿيو ، ڇاڪاڻ ته هو اسانکي ڇڏڻ لاءِ تيار نه هو. حقيقت ۾ اسان لاءِ اهو ڏاڍو مشڪل وقت هو. نظربندي کان سواءِ ڪافي ٻيون ڪافي تڪليفون هيون ، اسان کي ڪنهن به قسم جي طبي امداد نه ڏني ويندي هئي ، ان ڪري اسان ڪنهن بي قصور ملازم کي انهيءَ مصيبت ۾ گڏ ڏسڻ نٿي چاهيو پر هنن اسان سان گڏ رهڻ کي اهميت ڏني انهن ڏينهن ۾ اسان جي والد محترم پيرسيد صبغت الله شاه شهيد تي حيدراباد جي جيل ۾ خصوصي مارشل لا تحت مقدمو هلايو ويو ، ڪيس هليو ، انگريزن هن کي شهيد ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.“ سورهيه سائين جي شهادت بعدپوليس جي هڪ آفيسر مسٽر محمود حسين جي نگراني ۾ کين علي ڳڙه موڪليو ويو.
جلاوطني 1946 ۾ وڌيڪ تعليم ڏيارڻ جي بهاني سان کين پنهنجي برادر ميان نادر علي شاه سان گڏعلي ڳڙه کان ، انگلينڊ اماڻيو ويو، اتي ڪهڙن حالتن ۽ ماحول ۾ رهيا ان جو پيرائتو ذڪر ٿي چڪو آهي.
پاڪستان جي آزادي 14 آگسٽ 1947 ع تي پاڪستان جي قيام جو اعلان ٿيو، آزادي جي جو پرچم لهرايو ويو ، سڀ آزاد ٿي ويا ان نئين ملڪ جي خوشي ۾ سڀني کان آزادي جي عظيم سالار سورهيه بادشاه جا صاحبزادا ۽ سندن حر وسري ويا، جن آزادي لاءِ ڪشالا ڪيا، دربدريون ، جلاوطنيون برداشت ڪيون، جن جا اجها ساڙيا ويا ، جن جا ٻچا ڪٺا ويا، مال متاع جائيدادون ۽ گهر ۽ زمينون ضبط ٿيون، جن شهادتون ڏنيون ، جن سَر جو لقب وٺڻ بجاءِ سِر جو نذرانو ڏنو، انهن آزادي جي پرچم لوڙهن ۽ قيد جي سلاخن پويان بيهي ڏٺو ۽ يا وري سندن مرشد جي صاحبزادن وطن کان دور نئين وطن جو اعلان ٻڌو. ها پاڪستان آزاد ٿي ويو، جن جي طفيل آزاد ٿيو سي اڃان به قيد ۽ جلاوطن.
گادي جي بحالي لاءِ ڪوششون حضرت پير سائين جن جي بقول : ” 1949 ع ۾ پاڪستان جو پهريون وزير اعظم نوابزاده لياقت علي خان، لنڊن جي دوري تي آيو ، برطانيه۾ مقرر پاڪستان جي هاءِ ڪمشنر ابراهيم رحمت الله جي ڪوششن بعد ، نوابزادي مونکي ۽ منهنجي ننڍي برادر ميان نادر علي شاه کي پنهنجي رهائشگاه ” ڪليرجز“ هوٽل تي گهرايو، آزادي جي تحريڪ ۾ اسان جي خانداني جدوجهد کي خراجِ تحسين پيش ڪندي چيو ته حڪومت پاڪستان اسان جي گادي جي بحالي پنهنجو فرض سمجهي ٿي. ان پنهنجي زبان سان اهو فيصلو ٻڌايو، ۽ اها ڳالهه اسان لاءِ قابلِ فخر آهي. 1949 ع ۾ گادي جي بحال ڪرڻ جي فيصلي باوجود ان تي 1952 ع ۾ تعميل بابت سندن جي زباني آهي ته ٿي سگهي ٿو اسان جا اهي مهربان ، جيڪي پيرصاحب شهيد جي زماني ۾ انگريزن جا دستِ راست ۽ معاون خصوصي هئا، سي اسان جي وطن واپسي کان پريشان  هجن، ۽ اهي اسان کان خوفزده هئا ، جنهن جو اظهار به مختلف جاين تي ڪري چڪا هئا، اسان جي واپسي جي ڪري انهن سوچيو هو ته حر انهن کي ڳولي ڳولي پلاند ڪندا.
جماعت 51 ع تائين حڪومت جي نيت کي ڏسندي رهي، ٻيو ته اڃان لوڙهن ۾ هئي انڪري ڪا ڪوشش به نه پئي ٿي سگهي ، جڏهن ڪا اميد نظر نه آئي ته پوءِ پير سيد افضل شاه گيلاني ( چناه شريف) سيد محمد علي شاه ڄاموٽ ، پير محمد قاسم مشوري ، پير عبدالخالق ڀرچونڊي ، استاد مولانا محمد صالح ، علي بخش لغاري ، محمد حيات جوڻيجو، محمد موسى وساڻ ،فقير محمد بچل خاصخيلي، ملوڪ فقير مهر ، محمد رحيم مهر جماعت جي خليفن ، معززن ۽ ٻين بزرگن مختلف وقتن تي وفدن جي صورتن ۾ گورنر دين محمد ڪشميري سان ملاقاتون ڪري گادي جي بحالي لاءِ زور ڀريو، گورنر جون به همدرديون خانقاه سان هيون. جڏهن پاڻ انگلينڊ مان پهتا ته ڇهه ڏينهن اڳ نوابزاده لياقت علي خان شهيد ٿي چڪو هو، پاڻ سندن گهر تعزيت لاءِ ويا ، هيڏانهن برطانوي حڪومت جي پاليسي تي هلندڙ سنڌ حڪومت کين گادي جي بحالي کان اڳ ڊگهن شرطن جي فهرست موڪلي ڏني، ته هي به نه ڪرڻو آهي ، هو به نه ڪرڻو آهي پر پاڻ اهي شرط قبول نه ڪيا. پوءِ گورنر دين محمد ئي غير مشروط طور گادي بحال ڪئي.
تاجپوشي صاحبزادن جي واپسي جماعت جي اندر هڪ خوشي جي لهر پيدا ڪئي ، انهن کي اميد جوڏيئو روشن ٿيندي نظر آيو پوءِ ڏهن سالن جي ڊگهي وقفي کان پوءِ درگاه شريف جي رونقن ۾ ٻيهر رنگ ڀرجڻ شروع ٿي ويا، 4 فيبروري 1952 تي درگاه شريف جي جامع مسجد جي منبر جي مٿان سورهيه سائين جو نوجوان صاحبزادو رونق افروز هو ، جماعت جي اکيون آسائتيون ان منظر ڏسڻ لاءِ بي تاب هيون ، جڳ مشهور اسڪالر ، علي ڳڙه جي ساٿي ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ستين پير پاڳاري طور سيد شاه مردان شاه ثاني جو اعلان فرمايو، درگاه شريف جي فضا گهڻي وقت کان پوءِ ڀيڄ پاڳارا جي نعري جي گونج ٻڌي، چناه شريف جي سجاده نشين سيد افضل شاه گيلاني، سندن برادر ميان نادر علي شاه ، سيد علي شاه راشدي  پهريون ور ڏنو ان بعد راشدي سادات ، ٻين معززن دستار جا ور ڏنا. جماعت جي مکن غازي فقير منڱريو ( چونڪي جيسلمير) ، فقير خالقڏنو ڪيريو ( چونڪي نارو ) ، ملوڪ فقير پهوڙ ( چونڪي بان) ، ڪمال فقير راڄڙ ( چونڪي اڇڙو ٿر) ، عيدل فقير نهڙي ( چونڪي کاهوڙ) ، الهبچايو فقير وڪيو ( چونڪي ڪليان ) ، فقير عبدالحميد انڙ ( چونڪي شهدادپور) ، فقير فتح محمد ڇڇر ( چونڪي کِتو) ، حضوربخش ڳاهو ( چونڪي ڳاهڪي )، فقير ولي محمد گاڏيوان ( چونڪي لاڙ) ، فقير مير محمد ڀيو ( چونڪي پار)، احمد فقير لغاري ( سنگت ورياماڻي ) ، سرائي سانوڻ خان نظاماڻي ( سنگت نظاماڻي) ، ملوڪ فقير مهر ( سنگت يوسفاڻي ) ۽ خليفو عبداللطيف سلاوٽي ( سنگت سلاوٽ ) ۽ بين مان رئيس محمد حيات جوڻيجو ، رئيس علي مراد خان سنجراڻي ، مير راڄ محمد ٽالپر ، علي خان سنجراڻيپنهنجون پڳون پيش ڪيون. آگم اکڙين ۾ ، موهن روپ ملار منهن مهتابان اڳرو ، ڪڪر ڪارا وار دلهن ڌنڪبان کي ، سينگاريو سو وار قاسم ! پايل پير جي ، گجي منجهه غبار جڏ سيج چڙهيو سردار، تڏهن عالم آسودو ٿيو. شاديون مخدوم الملڪ غلام ميران شاه جي گهران 1953 ع ۾ ٿي ، جنهن مان ٽي صاحبزادا پير سيد صبغت الله شاه راشدي ، پير سيد علي گوهر شاه راشدي، پير سيد صدرالدين شاه راشدي ۽ ٻه نياڻيون آهن. ٻئي شادي سيد محمود شاه راشدي جي گهران 1996 ع ۾ ٿي ، جنهن مان هڪ صاحبزادو پير سيد حزب الله شاه راشدي ۽ ٻه نياڻيون آهن. حج ۽ عمري جي سعادت سن 1968 ع ۾ پاڻ جج فرض جي ادائيگي لاءِ ويا، ڀلي پار پهچڻ بعد سندن عبادت ۾ اخلاص ۽ تقوى جي شاهدي سندن رفيق ڏيندا .1991 ۾ پاڻ عمري شريف جي لاءِ ويا. خدمتون لوڙهن جو ختم ٿيڻ جماعت جي مٿان حر تحريڪ جي دوران ڏکيا ڏينهن آيا ، تن جو بيان ڪندي به لڱ ڪانڊارجي وڃن ٿا ، پر هنن حريت پسندن پنهنجي مرشد جي حڪم تي لبيڪ چوندي اسلام ۽ پاڪستان لاءِ اهڙيون ته بي مثال قربانيون ڏنيون جنهن جو تاريخ جي اندر ٻيو مثال نٿو ملي. پاڪستان جي آزادي بعد پنجن سالن تائين لوڙهن ۾ قيد رهيا جو انهن جو سالار شهيد ٿي ويو، سندن صاحبزاد جلاوطن هئا، 1952 ع ۾ سندن آمد ٿي ته حرن لوڙهن ۾ خوشيون ملهايون ، کين يقين ٿي ويو ته هاڻي ڌڻياتا آهيون ، پوءِ درگاه جي گادي بحال ٿيڻ کان ستت پوءِ 1 اپريل 1952 ع ۾ حضرت پير سائين سردار جن جي مهرباني سان رات جو ٻارهين وڳي حرن جي آزادي جو اعلان ٿيو ، لوڙها لٿا، هر هڪ پنهنجي ماڳن ڏي موٽيو. تعمير جي ابتدا جماعت تان لوڙها لاهي نئين ملڪ ۾ انهن کي بهترمقام ڏيارڻ لاءِ پير سائين وڏي دانائي ۽ دانشمندي سان ماضي جي تلخ يادن کي وساري مستقبل جو نقشو تيار ڪيو، ان لاءِ لوڙهن جي ختم ٿيڻ بعد پاڻ جماعت جي علمي ترقي واسطي خانقاه جي ديني اداري جيڪو سندن هم نام ڏاڏي حضرت پير سائين ڪوٽ ڌڻي جاري ڪيو هو، ۽ اهو سورهيه سائين جي دور ۾ ٻين سلسلن جيان منقطع رهيو هو ، ان کي بنا دير جي مئي 1952 ۾ نئين سر جاري فرمائي ، جماعت ڏانهن ان علمي اداري سان تعاون جو حڪم مبارڪ روانو فرمايو. اڄ کان 60 سال اڳ جاري ڪيل سندن فرمودي جو نمونو ملاحظه فرمايو.
مريد درگاه صداقت آگاه سچي ويساه واراجمله سالم ۽ فرق جماعت سلامت بعد سلامن سنت واضح هجي ته عام جماعت جي بي علمي ۽ جهالت جو خيال ڪري اسان درگاه مبارڪ جي قديمي مدرسي کي ” جامعه راشديه “ جي نالي سان جاري ڪيو آهي ، جنهن ۾ في الحال ٽي عالم مقرر آهن، جيڪي قرآن ، حديث، فقه وغيره ديني تعليم عربي، فارسي، اردو۽ سنڌي زبان ۾ ڏيئي رهيا آهن.۽ هن مدرسي جي لاءِ عبدالغني ڪلهوڙو کي سفير مقرر ڪيو ويوآهي توهان جماعت مان مخير حضرات پنهنجون زڪواتون ، صدقات ۽ خيرات هن مدرسي لاءِ ڏيئي رسيد وٺندا ته لائق دعا موچاري جا ٿيندا. مُهرمبارڪ ( حضرت پيرصاحب پاڳارا)