cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد عمر جوڻيجو ڏيپلائي
مولوي صاحب جون تعليم لاءِ خدمتون
ڏيپلو ۾ مدرسہ جو باني حاجي صاحبڏنو هو. جنهن کان بعد 1958ع ڌاري هڪ ڀلاري ۽ سڳوري عورت ، جيڪا صحابيات جي نقش قدم تي هلڻ واري هئي، يعني امان مريم مٺواڻي (وفات 1979ع)هيءَ نيڪ بخت هئي ته عورت ذات، پر گوءِ گهڻن مردن کان کڻي ويئي. دين جي محبت ۽ سچي جذبي سان سرشار هئي. انهيءَ سچائي ۽ اورچائي اهو ڏينهن به آندو جو پنهنجا ذاتي زيور وڪرو ڪري مدرسہ دارالحديث و القرآن جو بنياد وڌائين. سندس ديني ڀاءُ مولوي محمد عمر جوڻيجو تا وفات صدر مدرس رهيا، انهيءَ مدرسي لاءِ ناقابل فراموش خدمتون مولانا عبدالخالق نهڙي، سائين محمد احمد سمون، سائين حافظ محمد کٽي، سائين مولوي عبدالغني پسايو ۽ مرحوم عبدالرحيم لوڊو جون به آهن. امان مريم جي وفات کان بعد سندس لائق فرزند ادا مشتاق احمد مٺواڻي انهيءَ اداري جي متولي طور پنهنجيون خدمتون سرانجام ڏنيون. افسوس جو پاڻ اڻ مندائتي وڇوڙي سبب 29_ فيبروري 2008ع تي جدائيءَ جو داغ ڏئي هميشه لاءِ اسان کان موڪلائي ويا. پاڻ روڊ حادثي جو شڪار ٿيا. جنهن ۾ ساڻن گڏ سندن اهليه ۽ سالي به وڃي پنهنجي خالقِ حقيقي سان مليون شال الله تعاليٰ کين غريقِ رحمت ڪري ۽ سندن بشري لغزشون معاف ،اڄ به اهو مدرسو قائم آهي. شال الله تعاليٰ انهيءَ کي تادير قائم رکي ۽ انهن نيڪو ڪار هستي لاء نجات جو ذريعو ۽ صدقه جاري جو سبب بنائي. آمين!
اسلام لاءِ مولوي صاحب جون ڪيل خدمتون
مولوي صاحب جنهن زماني ۾ ڏيپلو اچي وسايو، ان زماني ۾ سنڌ مان قرآن حديث جي تعليم ناپيد هئي. شرڪ ۽ بدعت جو دور دوره هو، بي علمي ۽ جهالت جا ڪڪر ڇانيل ۽ ملڪ شرڪ ۽ ڪفر جي ور چڙهيل هو. انسانيت تقليد جي طوقن ۽ پيري مريدي جي انڌيرن ۾ غرق هئي. اهل توحيد جو نالو ۽ نشان نه هئڻ جي برابر هو. اهڙين حالتن ۾ الله تعاليٰ جي رحمت جوش ۾ آئي ۽ توحيد جي للڪار جو پڙاڏو ٿر جي بيابان ۽ صحرائن کان گونجندي سنڌ واسين تائين پهتو، نتيجي ۾ شرڪ ۽ ڪفر جي ڪارنهن هيٺ آيل سينا صاف ۽ اجاگر ٿي، توحيد ۽ سنت جي نور سان منور ٿيا. جهڙي نموني عرب جي سرزمين تي محمد بن عبدالوهاب نجدي ۽ سندس رفقاءَ توحيد ۽ سنت جي جهنڊي کي ڦرڪايو، اهڙيءَ طرح ٿر ۽ سنڌ تائين توحيد واري جهنڊي کي بلند ڪرڻ جو سهرو داعي توحيد مولانا عبدالرحيم پڇمي، حافظ قرآن مولانا محمد عمر جوڻيجو، مولانا حاجي احمد ملاح، مولوي گل محمد هنڱورجو، مولوي علي محمد جوڻيجو، حاجي صاحبڏنو، امان مريم ۽ سيد بديع الدين شاهه راشدي جي حصي ۾ اچي ٿو.
مولوي صاحب پنهنجي ساري حياتي توحيد ۽ سنت جي پرچار ۽ دين جي دعوت ۽ تبليغ لاءِ وقف ڪري ڇڏي. ڏيپلي جا ماڻهو بت پرست، قبرن جا پوڄاري مقامن تي جاٽون ۽ ميلا لڳائيندا هئا. پاڻ ۽ سندن ساٿي حاجي صاحبڏني تعلقي ڏيپلي جا دورا ڪري اهي ميلا وغيره بند ڪرايا. اهڙيءَ طرح مٺي تعلقي ۾ به سندن تبليغ وڏو ڪم ڪيو ۽ ڪافي ڳوٺن ۾ ديني شعور ۽ انقلاب آيو ۽ انهيءَ جي ترجماني ڪندي مولوي گل محمد چوي ٿو:
<b> مهراڻي جا ماڻهو شرارت ۾ شيطان
عمر جي علم ڪيو انهن ۾ ايمان
</b> ڪفر جا اهي نشان مٽائڻ ۾ سندن حڪمت عملي ۽ مصلحت ۽ امن پسندي ڪارائتي ثابت ٿي. پاڻ انهيءَ وقت جي با اثر شخصيت جي ڀرپور تائيد ۽ حمايت حاصل ڪئي. شال الله تعاليٰ انهن کي غريق رحميت ڪري. انهن ۾ ارباب حاجي الجهڙيو (وفات 1988ع) ارباب تاج محمد (هي صاحب به نهايت پاڪباز رهڻ وارو ۽ تهجد گذار شخص هو) ۽ مير صاحب خان کڏاري وارو شامل آهن. ٿر ۾ توحيد جي دعوت جيئن ئي زور ورتو ان جي مخالفت ۾ مشرڪن ۽ بدعتين وڏو طوفان کڙو ڪيو. مولوي علي محمد ڏونجهائي ته بلڪل پنهنجي استاد پڇمي صاحب جي نقش قدم تي دعوت جو ڪم ڪيو. حق ۽ سچ چوڻ ته ڪير هن شخص کان اچي سکي. جرات ۽ بهادري ۽ ديني غيرت ۾ پنهنجو مثال پاڻ هو. ڪافي عرصو مٺي هاءِ اسڪول ۾ عربي ٽيچر به ٿي رهيو. اتي به توحيد جي دعوت مقصدِ اول رهيس، جنهن ڪري ڪافي شاگردن سندن اثر ورتو ۽ انهن اڳتي هلي مسلڪ اهلحديث جي وڏي پيماني تي پرچار ڪئي. مولوي محمد عمر جوڻيجو سندن خدمات جو ذڪر ڪندي چوندو هو ته: ” مولوي صاحب جي علم کان ته آئون واقف هئس، پر جڏهن کان پڇميءَ جو پاڇو پيس ته رچي لال ٿيو ۽ مڙني کان گوءِ کڻي ويو.“
اهو دور اهل حق جي لاءِ آزمائش جو دؤر هو. طرح طرح جي لقبن سان کين نوازيو ويو. ڪڏهن وهابي، ڪڏهن نجدي ته ڪڏهن بي دين سڏيو ويو. ڪنهن مسجد ۾ نماز پڙهيائون ته ان کي ڌوتو ويو. نفرت ۽ ڌڪار جي روش به انتها تي پهتل هئي. نالي جا مسلمان پنهنجن ٿانون ۾ کاڌو کارائڻ پسند نه ڪندا هئا، ڪنهن هندو کان به ايتري نفرت نه ڪئي ويندي هئي، جيتري هنن توحيد ۽ سنت جي شيدائين کان هوندي هئي. تاريخ انهيءَ ڪشمڪش کي فيصله ڪن موڙ تي آندو. جو مولوي علي محمد جي بدعتين کي للڪارڻ سبب مخالف مجبور ٿي. مناطري جو مطالبو ڪرڻ لڳا ته جيڪڏهن توهان حق ۽ سچ تي آهيو ته پنهنجا عالم گهرايو ۽ اسين به پنهنجا عالم ٿا گهرايون، پوءِ ڏسون ته ڪير ٿو کٽي؟ نيٺ مناظري جو چئلنج منظور ڪيو ويو ۽ اهل توحيد ۽ اهل بدعت جي درميان ڳوٺ ڏونجهه ۾15-16 ڊسمبر 1943ع مطابق 16-17 ذوالحج 1362هه تي هڪ مناظرو ٿيو. انهيءَ مناظري جو مقامي طرح سڄو انتظام مولوي علي محمد رحمہ الله ڪيو هو. جنهن ۾ توحيد جو پرچم پڇمي عبدالرحيم، مولانا محمد عمر جوڻيجو، عبدالعزيز عرب ۽ ٻين عالمن جي هٿ ۾ هو ۽ مخالفن جي سرواڻي پير غلام مجدد شڪارپوري ۽ ٻيا ملان مولوي ڪري رهيا هئا. انگريز سرڪار جا بالا آفيسر ڪليڪٽر تائين امن امان کي قائم ڪرڻ لاءِ موجود هئا. چند مسئلن تي فريقين جون تقريرون ٿيون. هڪ ٻئي جي دلائل کي توريو ۽ پرکيو ويو. آخر فتح حق جي ٿي. پڇمي ۽ عرب به تقريرون ڪيون. مولوي محمد عمر بيشمار قرآني آيتون پيش ڪري مخالفن کي لاجواب ڪري ڇڏيو، جن مولوي صاحب جون تقريرون ٻڌيون هيون، اهي سندن علمي قابليت ڏسي دنگ رهجي ويا. بيشڪ مولوي صاحب مناظري جو شهسوار هو.
انهيءَ مناظري سٺا اثر ڇڏيا ۽ ماڻهن جا ذهن کلي پيا ته اسان گمراهيءَ ۾ هئاسون. پر هي قرآن حديث جي ڳالهه ڪن ۽ حق چون ٿا. حاجي صاحبڏنو ميمڻ انهيءَ مناظري ۾ خود شريڪ ٿيو ۽ سڄي ڪارروائي قلمبند ڪيائين، جيڪا بعد ۾ ”مناظره ڏونجهه“ جي نالي سان شايع ٿي. انهيءَ مناظري ۾ مولوي گل محمد شريڪ نه ٿي سگهيو هو، پر جڏهن ان جي تحرير وٽس پهتي ته سائين مولوي صاحب کي خراج تحسين پيش ڪندي چيائين پڙهيم ڪالهه ڪاپي مناظري سندي، راڻي ويرو ويو جنهن ۾ وک وڌي،
يارهن آيتون پيش ڪيائين پير کي، هٽايائين بدعت جي وير کي.
</b> مولوي صاحب پنهنجي زندگي دين لاءِ وقف ڪري ڇڏي هئي. تنهن ڪري هڪ طرف تبليغ جو سلسلو جاري رهيو، ته ٻئي طرف ديني تعليم به ڏيندا رهيا، جنهن ڪري ڪافي شاگرد تيار ٿيا، جن به پنهنجو فرض نڀايو. جتي ضرورت مناظري جي ٿي ته اهو ميدان به خالي نه ڇڏيائون. انهيءَ طريقي سان انهيءَ دؤر ۾ سنڌي زبان ۾ ديني لٽريچر ۽ ديني ڪتاب نه هئڻ جي برابر هئا. پاڻ اها ضرورت محسوس ڪندي حديث جي مشهور ڪتاب مشڪوٰة المصابيغ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ۽ تشريح لکڻ شروع ڪيائون. سنت جي شيدائي حاجي صاحبڏني جي دولت، پاڪ پيغمبرﷺ جي حديثن کي ڇپائڻ لاءِ هر وقت وقف هئي. انهيءَ ڪري 1953ع ۾ مشڪوٰة جا ابتدائي ٻه جلد شايع ٿيا. اڄ اڌ صديءَ جي تيز و تند تبديلين ۽ زماني جي لاهن چاڙهن کان پوءِ وري به ان ڪتاب جي ٻيهر ڇپائي جي سعادت حاجي صاحبڏني جي لائق فرزند ۽ دين جو درد رکندڙ هستي حاجي عبدالرحيم عالياڻي ۽ مولوي صاحب رحمہ الله جي اولاد جي حصي ۾ آئي آهي، دين جي عالم ۽ سنت جي خادم ڏيپلي ۾ زندگي گڏ گذاري، اڄ انهن جو اولاد حيدرآباد ۾ هڪ ٻئي جو پاڙيسري ۽ جامع مسجد خالد بن وليد اهلحديث قاسم آباد جي وڏي جذبي سان سنڀال ڪن پيا. شال الله تعاليٰ اها خدمت قبول فرمائي.
مولوي صاحب ڏيپلو جي جامع مسجد جا بنا ڪنهن معاوضي جي 40 سال پيش امام ٿي رهيا. سندن دوست ۽ تعليم کاتي جو آفيسر ۽ سنڌ جو نالي واور اديب محمد اسماعيل عرساڻي پنهنجي ڪتاب ” سکر سيئي ڏينهن“ ۾ سندن ذڪر ڪندي لکيو:
”مولوي محمد عمر جوڻيجي سان خاص دوستي ٿي ويئي. هو هڪ باعمل عالم هو ۽ ساڳئي وقت پنهنجي علم تي ڪوبه غرور نه هيس. ڏاڍو نهٺو ۽ همه صفت موصوف ڏسڻ ۾ آيم. جامع مسجد جو پيش امام به هو. جمعي جي ڏينهن خطبو به پاڻ ڏيندو هو ۽ پنهنجي ٿري تلفظ ۾ اهڙي ته تقرير دلپذير ڪندو هو. جنهن کان مان ڏاڍو متاثر ٿيندو هئس.“
جنهن جامع مسجد کي مولوي صاحب پنهنجي زندگيءَ جا چاليهه سال ڏيئي، ان جي منبر ۽ محراب کي زينت بخشيائون انهيءَ جي مصلي کان قرآن وسنت جي پرچار سبب کين زبردستي الڳ ڪيو ويو ۽ نه چاهيندي به انهيءَ کي الوداع چيائون. جنهن ڪري اهلحديث جماعت مجبور ٿي جدا مسجد ٺهرائي، جنهن ۾ مولوي صاحب تاحيات امامت ۽ خطابت جي منصب تي جلوه گر رهيا. مولوي صاحب کي قرآن سان وڏي محبت هئي، انهيءَ ڪري 1938ع ۾ نون مهينن جي قليل وقت ۾ حفظ مڪمل ڪيائون. قرآن شريف جو دور هر هفتي ۾ پورو ڪندا هئا. رمضان جي مهيني ۾ تراويح نماز ۾ ختم ڪڍڻ زندگيءَ جو معمول رهيو. انهيءَ دوران حنفي جماعت مٽياريءَ مان مولوي عبدالخالق ميمڻ کي گهرائي سندن جاءِ تي جامع مسجد جو پيش امام مقرر ڪيو. جنهن صاحب ”تحفةالحديث“ نالي ڪتاب شايع ڪيو، جنهن ۾ سائين بديع الدين شاه راشدي ۽ مولوي محمد عمر جوڻيجو  جي فاتحه خلف الامام، رفع اليدين، تراويح ۽ وتر بابت ڏنل دليل کي رد ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي وئي ۽ ٻنهي بزرگن کي نازيبا لفظن سان ياد ڪيو ويو. ميمڻ صاحب جي ڪمزور دليلن جي حيثيت ڪوريئڙي جي ڄار کان وڌيڪ نه هئي. تحفة الحديث جو مختصر جواب علامه راشدي مرحوم 25 شعبان 1395هه مطابق 3-سيپٽمبر 1975ع تي ” تقرير لاجواب“ سان ڏنو. جيڪا بعد ۾ شايع ٿي ۽ تفصيلي جواب راشدي صاحب جن ” تمييز الطيب من الخبيث بجواب رسالہ تحفة الحديث“ جي نالي سان لکيو ۽ اهو بعد ۾ شايع ٿيو.
مولوي صاحب کي الله تعاليٰ خوابن جي تعبير ۾ وڏي ڄاڻ ڏني هئي. شهر ۽ ٻئي پاسي کان ماڻهو اچي وٽس تعبير پڇندا هئا. ان کان علاوه برسات ڄاڻ ۾ پنهنجو مٽ پاڻ هئا. هوائن، ڪڪرن موسم جي ڄاڻ ايتري وسيع هئن جو برسات ڏسي پري پري تائين ٻڌائيندا هئا ته فلاڻي هنڌ تي وسي پئي ۽ فلاڻي هنڌ تي ڦرو به مينهن جو ڪونهي. اهو علم پنهنجي مامي شير خان کان سکيا هئا.
مولوي صاحب جي شاگردن ۾ مولوي محمد هاشم نهڙي، مولوي نصير الدين نهڙي ۽ سندن فرزند مولوي عبدالله نهڙي، مولوي عنايت الله هنڱورجو، مولوي جان محمد نهڙي، سندن فرزند عبدالرحمٰن نهڙي، مولوي علي محمد جوڻيجو، مولوي محمد حيات کورم، مولوي عبدالرحيم عرف دريا خان راهمون، مولانا عبداللطيف ساند، عبدالمجيد ساند، مولوي محمد رمضان لنجو، مولانا عبدالعزيز راڄڙ، مولوي قادر بخش لنڊ، سائين حافظ محمد کٽي، سائين مولوي عبدالغني پسايو، مولوي صاحب جو فرزند ڊاڪٽر فاضل الدين جوڻيجو، مولوي عبدالرحيم لوڊو، مولوي عبدالخالق نهڙي، مولا بخش محمدي، حافظ عبدالمجيد هنڱورجو، الهرکيو بجير، تونجهه جا جوڻيجا ڦانٽ فارم جا سما، پيلوڙي جا سمان، پانيلي جا لنڊ ۽ سينهري کوهي جا نهڙي ۽ ٻيا انيڪ شاگرد شمار ٿين ٿا.
وفات
مولوي صاحب جي صحت تمام سٺي رهي، ڪنهن وڏي بيماري ۾ مبتلا نه رهيا. ٿوري ڏڍ جي شڪايت رهندي هين. حياتيءَ جا آخري ڏهه ڏينهن بيمار رهيا. ابتدا هلڪي بخار سان ٿي، پوءِ جگر جي سائي وڪوڙي وئي،جيڪا موت جو سبب بني. ڏيپلي ۾ بيمار ٿيا، جتان کين حيدرآباد سندن وڏي فرزند حاجي غلام محمد جوڻيجو جي رهائش گاهه ”دارالدين“ تي علاج لاءِ آندو ويو. وڏا وڏا ماهر ڊاڪٽر علاج لاءِ ايندا رهيا.
چوي ٿو راقم الحروف ته جيئن ئي مون کي سندن بيماريءَ جي خبر پئي ته آئون ۽ منهنجو ننڍو ڀاءُ محمد زمان 24 ڊسمبر شام پنهنجي محسن، مربي ۽ مشفق استاد کي ڏسڻ لاءِ آياسين انهيءَ ڏينهن طبيعت ڪافي سڌرندڙ هئي، پنهنجي ٻنهي شاگردن ڏانهن شقفت ۽ محبت واري نگاه سان ڏسي ڏاڍو خوش ٿيو. پٽن کي چيائين ته ”علم وارا آهن، انهن جو خيال ڪجو، هنن کي بسترا ۽ کٽون سٺي نموني ڏيو“ اسان ٻنهي ڀائرن لاءِ ٻه سؤ روپيه خرچي ڏنائين. ٻئي ڏينهن به طبيعت بظاهر ڪافي بهتر ڏسڻ ۾ آئي، ليڪن ڪمزوريءَ سبب ڳالهائڻ جو ست نه رهيو هئن.
بيماري ۽ شفا ته ڌڻي جي وس آهي، باقي سندن اولاد، پٽ ۽ ڌيئرون مٿن پر گهور ٿي رهيا هئا. هر وقت، هڪيا تڪيا حاضر، خدمت ۽ فرمانبرداريءَ جو حق ادا ڪيائيون. ليڪن اجل مهلت نه ڏني ۽ طبابت امر الاهي اڳيان عاجز رهي ۽ پاڻ، پٽ ۽ پوٽا، ڌيئرون ۽ ڏهٽا ۽ وڏو خاندان، عزيز و اقارب ۽ شاگردن جو وڏو تعداد پويان غمخوار ڇڏي 28 ڊسمبر اربع شام 1983ع تي ” دارالدين“ جي اڱڻ تي دم ڌڻيءَ حوالي ڪندي هميشه لاءِ ابدي آرامي ٿيا. لاڏاڻي کان چند گهڙيون اڳ هي بيت جهونگاريندا رهيا:
<b> نه خبر نه خواب نڪو اوٺي آيو
هئا جي هت ڪنهن نه ڏنو جواب
هميرن حساب ڪوهه ڄاڻا ڪهڙو ٿيو.
</b> سندن وفات جي خبر سنڌ ۽ ٿر ۾ باهه وانگر پکڙجي وئي. سندن جسد خاڪي کي 29 ڊسمبر تي حيدرآباد کان 12 بجي منجهند جو ڏيپلي ۾ آندو ويو. ماڻهن جا هشام ۽ انبوهه گڏ ٿي چڪا هئا. سارو شهر ۽ پري پري کان عزيز قريب احباب ۽ دوست پنهنجي سائين، استاد، مربي ۽ مهربان جي آخري ديدار لاءِ جمع ٿيا هئا. جنازي نماز سندن تلميذ رشيد حافظ محمد کٽي پڙهائي، ڏيپلي جي تاريخ جو وڏي ۾ وڏو جنازو هو. حافظ قرآن ۽ تهجد گذار عالم جي جدائي سبب ڏيپلو پنهنجون رونقون ۽ بهارون وڃائي چڪو هو.
<b> ڪيڏو شهر ڪلاچ جو مادر مون ڏٺو!
هاڻي ائين ڦِٽو جيئن لڳي باهه ڀنڀور کي.
</b> مولوي محمد عمر رحمہ الله سرزمين سنڌ جو جيد عالم، تفسير، حديث فقهه، معقولات ۽ منقولات جو جتي ماهر هو، اتي سنڌي لوڪ ادب تي ايترو ته سندس دسترس هو جو هُن جي رهاڻ هيرن جو کاڻ هوندي هئي.
”قيافه شناسي“ ۽ ”علم الانساب“ ۾ مون پوري حياتي لائق احترام استاد محترم مولوي محمد هاشم نهڙيو ۽ مولوي محمد عمر جوڻيجو جهڙو پارکو ۽ ڄاڻو ڪوبه نه ڏٺو.
مولوي محمد عمر اسان ٿر واسين کي ڇا ڏنو؟ ان کي توري تڪي پوءِ اسان کي سندس شخصيت بابت راءِ ڏيڻ کپي. هن مثالي ماڻهوءَ جتي انيڪ جاهلن ۽ نادانن جي سينن کي علم جي جوت سان منور ڪيو، اُتي پنهنجي اولاد کي تعليم جي زيور سان آراسته ڪري ثابت ڪيو ته علم جو دروازو هر هڪ لاءِ هڪ جيترو لاڀائيتو آهي. تدريس ۽ تعليم ۾ هن جو پورو ٿر هڪ لحاظ سان شاگرد آهي. اسڪول ۾ لسان العربي سان گڏ مدرسہ ۾ به آخري گهڙين تائين خصوصاً نياڻين جي دامن کي علم جي املهه سرمايه سان پُر ڪيائون. هُن جي خوش الحاني، زبان جي ميٺاج، تقرير جي خوشي بياني، لب ولهجه جي رواني، بي عيب ۽ با محاوره زبان و بيان، روز مره جا مثال، پهاڪن سان جتي سنڌ سونهاري جي سينڌ سينگاري ويا، اتي هن قلم ۽ قرطاس جي ڌڻي سنڌ واسين لاءِ ”مشڪوٰة المصابيح“ جهڙي مقبول عام ڪتاب جو ترجمو ۽ تفهيم سلوڙي سنڌي ۾ سنڌ واسين کي ڏئي ويا. ههڙي مرد مانجهيءَ لاءِ آئون الفاظن جي ڀيٽا ڏيندي شايد انصاف ڪري ڪونه سگهندس. ان لاءِ پنهنجي الفاظ علامه اقبال جي هنن دعائيه الفاظن سان ختم ڪندس:
زندگانی تھی تیری مہتاب سے تابندہ تر
مثل ایوان سحر مرقد فروزاں ہو تیرا
نور سے معمور یہ خاکی شبستان ہو تیرا
</b>
ڻاڻيون
ڻاڻيون لفظ، ھندو سنڌي اکرن ۾ ”ڻ“ جو نالو آھي.
اوٺا ڊھو ديھ
ٿرپارڪر ضلعي جي تعلقي ڏيپلي ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ 15 ڳوٺ -آباد- آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
امرڪس واھ
امرڪس واهه، جيڪو روهڙيءَ جي ڀرسان هو، -ان- لڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي پٽن ميان غلام شاهه ڪلهوڙي سان -جنگ- ڪئي.
ڀارت جي ترقيءَ جو سچو رستو
ڀارت جي ترقيءَ جو سچو رستو ھي ڪتاب گرڏنومل ٽھلسنگ ميرپورخاص جي گزيٽ پريس مان 1917ع ۾ ڇپرايو. ڪتاب جن ٽوٽل ڪاپيون 1000 ۽ قيمت ھڪ آنو رکي وئي.
بم گولو
بارود جو گولو، بارود سان ڀريل گولو، جيڪو پهريون ڀيرو 724هه/ 1324ع ۾ هٿيار طور غرناطه جي شاهه اسماعيل عيسائين جي لشڪر تي استعمال ڪيو. هي گولو نفط جي ذريعي قلعي جي برج تان عيسائين جي لشڪر تي اڇليو ويو هو. جڏهن گولو ڦاٽو ته -ان- مان ڦوهاري وانگر چڻنگون پکڙجي ويون ۽ گهيري ۾ آيل لشڪر جي وچ ۾ وڃي ڪريو. انهن مان کين ايترو ئي نقصان پهتو، جيترو بجليءَ جي گولي مان پهچي سگهي ٿو. هن وقت بهترين جنگي هٿيار ”بم گولو“ آهي، جيڪو دشمن کي تمام گهڻو جاني نقصان پهچائي ٿو.
زمرو:ھٿيار
وچن مالھا
وچن مالھا. ھي ڪتاب حيدرآباد جي ڀيرومل مهرچند آڏواڻي]] 1908 يا 1907 ۾ قيصريه پريس حيدرآباد مان ڇپرايو. ڪتاب جا جملي صفحا 32 ۽ ڪاپيون 1000 ڇپرايون. ڪتاب جي قيمت 6 پايون رکي وئي.
اسلام ۽ آريه سماج (ڪتاب)
هن ڪتاب جو مصنف محمد بخش ”واصف“ آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 19 آهن ۽ قيمت هڪ آنو اٿس. ڇاپو ۽ ناشر ڄاڻايل ناهن. هيءُ ڪتاب ڪرائون پريس، حيدرآباد مان سنه 1928ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
بندوق
بَندُوقَ هڪ قسم جو بارودي هٿيار، جنهن ۾ گوليون يا ڪارتوس وجهي ڇوڙجن. پهريون ڀيرو بارودي بندوقن واري دستي (جامڪي دار بندوقن) جي تشڪيل (جنوري 1517ع) شام ملڪ جي مملوڪ حڪومت ۾ نظر اچي ٿي. ان وقت ان هٿيار جو نالو ”البندُوق الرصاص“ مشهور ٿيو هو. دستي بندوق يعني بندوقيہ ۽ لفظ ”رصاصہ“ يعني گولي يا ڪارتوس واري بندوق. ان کان پوءِ بُندقيہ ۽ بندقيات جا لفظ گهڻو استعمال ٿيا. مملوڪين بندوق جو استعمال 1490ع ۾ ڪيو، ليڪن يورپ ۾ دستي بندوق جو استعمال 1365ع ۾ شروع ٿي ويو هو. چئن صدين تائين بندوق جي استعمال تي ڪڏهن گهٽ ته ڪڏهن وڌ ڌيان ڏنو ويو، فقط آلِ عثمان، بندوقن جي استعمال ۽ ان جي سپاهه کي وسيع پيماني تي تربيت ڏئي فوج جو اهم حصو بنائي ڇڏيو. جڏهن ته مملوڪين ۽ عالم اسلاميءَ جي ٻين فرمانروائن ان کي نظرانداز ڪري ڇڏيو. نتيجي طور اولهه ايشيا ۽ مصر جي مستقبل تي وڏو اثر پيو. صرف اڍائي سالن (آگسٽ 1514ع کان جنوري 1517ع) ۾ عثمانين، صفوين کي شڪست ڏيئي مملوڪين جي سلطنت کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پنهنجي سلطنت ۾ قديم اسلامي دنيا جا علائقا شامل ڪري ڇڏيا، جن تي انهن جو قبضو 20 صديءَ ۾ سندن سلطنت جي زوال تائين برقرار رهيو. مختلف ماخذن موجب پهريائين 1422ع کان وٺي 1450ع تائين عثماني سلجوقين جنگين ۾ بندوق کان ڪم ورتو. عثماني پنهنجي زيردست ملڪن مان بارود لاءِ لوهه، شيهو، ٽامو، گندرف ۽ اعليٰ قسم جي شوري جو خام مال حاصل ڪندا هئا، جيڪو جنگ لاءِ ضروري هوندو هو. ان بعد سڄي يورپ ۾ بارود، بندوقن ۽ توپن ٺاهڻ جا ڪارخانا کلي ويا ۽ ملڪن جي سرحدن تي بارودي بندوقن جو رواج عام ٿي ويو، ويندي اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ تائين اهو سلسلو جاري رهيو. سنڌ ۾ پهريون ڀيرو محمد بن قاسم، سنڌ جي راجا ڏاهر جي خلاف روغن نفط استعمال ڪيو، جيڪو سادو آتشين هٿيار هو. تاريخ فرشته جي لکڻ موجب، محمود غزنويءَ هتي جنگ ۾ شوري (تيزاب) جو استعمال ڪيو. اڪبر جي دور ۾ سڄيءَ سنڌ ۽ هند ۾ جامڪي دار بندوقون شروع ٿي چڪيون هيون. بارودي هٿيارن جي سکيا لاءِ اورنگزيب پنهنجي لشڪر جي سپاهين جي تربيت لاءِ ترڪن، عربن ۽ پورچوگيزن کي به ملازم رکيو. هن وقت دنيا ۾ بندوقن جا جيڪي نمونا هلندڙ آهن، تن ۾ هڪ نال واري بندوق ،دُنالي بندوق، ريپيٽر، ڪلاشنڪوف ۽ ٻيا قسم مشهور آهن.
چمپا
thumb|کاٻو|ڇمپا جا گل چمپا (Plumeria /Temple Tree) هڪ سدا بهار ٻوٽو آهي، جنهن کي چنپئو، چنپيو، سن، چمپڪ وغيره به سڏيو وڃي ٿو. هن جا گل خوشبودار ۽ خوبصورت ٿيندا آهن.
ٻوٽو
هن جا گل نارنگي رنگ جا ٿيندا آهن. هن ٻوٽي جون ڪاٺيون اڇيون ٿينديون آهن. هن جا گُل دِل کي فرحت ۽ سرور بخشيندا آهن. انهن مان عطر به ڪڍيو ويندو آهي. چمپا جا ڇوڏا واري جي تپ لاءِ سفوف طور ڪتب آندا وڃن ٿا ۽ هن جا گونچ پاڻيءَ ۾ پُسائي، اکين جي بيماريءَ لاءِ استعمال ڪرائيندا آهن. هن جي پاڙ ڦَٽَن ۽ ڳڙن تي لڳائڻ سان آرام اچي وڃي ٿو.
اسلام ۽ اليڪشن
هيءُ ڪتاب علي خان ابڙي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن. ڪچي جلد جو ڇاپو پهريون، ويڙهي مل کٽڻ مل، لاڙڪاڻي مان ڇپايو، سن ڄاڻايل ڪونهي.
چمپا
قسم
چـمـپـا جـا پـنج قـسـم ٿـيـن ٿـا:
عطرسازي
انـگـريــزيءَ ۾ چمپا کي ’پلوميريا‘ چوندا آهن. سترهين صديءَ جي مشهور ماهر حيات چارلس چمپا ۽ ٻين گلن ۽ ٻوٽن تي نمايان ڪــم ڪـيـو هــو. فرانس ۾ چمپا مان ’چمپا پرفيم‘ ٺاهي وڃي ٿي. چمپا ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جو مشهور ٻوٽو آهي. هندستاني ۽ ملائي قديم ادب ۾ چمپا جو ڪارج اهو بيان ڪيو ويو آهي ته ان جي پنن جي خوشبوءِ سان جن ڀوت ڀڄي ويندا آهن. چمپا جا گل هندن ۽ ٻڌن جي مندرن ۽ وهارن ۾ مذهبي رسمن ادا ڪرڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. چمپا جي گل ۾ رنگ، خوبصورتي ۽ هٻڪار ٽي خوبيون آهن، پر عجب آهي هن تي ماکيءَ جون مکيون نه ويهنديون آهن.
طب
نالا: عربي - فاغرو، هندي ۽ اردو - چمپا، سنسڪرت- چمپڪا، بنگالي- چانپا، انگريزي- (Michelia Champaca). سڃاڻپ: هي هڪ سدا بهار ٻوٽو آهي، جنهن جا گل خوشبودار ۽ خوبصورت ٿيندا آهن. رنگ: گل نارنگي، ڇوڏا - خاڪستري، ڪاٺيون - اڇيون،. ذائقو: گل ڦڪا، ڇوڏا ڪوڙا. مزاج: ڇوڏا ٻئي درجي ۾ گرم خشڪ ۽ گل سرد تر. مقدار خوراڪ: ڇوڏا پنجن کان پنڌرهن رتين تائين. پيدائش: هماليه جي وچولي ڀاڱي، نيپال، بنگال، آسام ۽ برما وغيره ۾ ٿئي ٿي. خاصيت: هن جا گل دل جي فرحت ۽ سـُـرور لاءِ عجيب آهن، جن مان عطر به ڪڍيو ويندو آهي. ڇوڏا نوبتي وغيره بخار لاءِ سفوف طور ڪتب آندا وڃن ٿا. اکين جي تقويت لاءِ هن جا گونچ پاڻيءَ ۾ پسائي اکين لاءِ استعمال ڪرائيندا آهن. هن جي پاڙ ڏهيءَ ۾ ملائي ڦٽن ۽ ڳڙهن تي لڳائجي ته آرام اچي وڃي ٿو. ،
جنگ ڪوسووو
200px|جنگ ڪوسووو جنگ ڪوسووو (Battle of Kosovo) (سربيائي: Косовска битка, ترڪي: Kosova Meydan Savaşı) سربيائي شھزادي لازار ھربلجانوچ (Lazar Hrebeljanović) ۽ سلطنت عثمانيہ جي سلطان مراد اول جي وچ ۾ 15 جون 1389 تي وڙھي وئي۔
زمرو:تاريخ ڪوسووو زمرو:محاربو قرون وسطي
ظفرنامو
ظفر نامو ھي ڪتاب حيدرآباد جي چنديرام ڏيئومل 1908ع ۾ مفيد عام پريس لاهور ذريعي  ڇپرايو .ان جا 54 صفحا ھيا ۽ ڪاپيون 500 ھيون. ھن جي قيمت 6 آنا ھئي.
جماليات
جمالياتي نظريو
’جماليات‘ لفظ ’جمال‘ سونهن مان نڪتل آهي. ’جماليات‘ کي ‘Aestheticism’ سڏيو وڃي ٿو. Aestheticism هڪ يوناني لفظ مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي”اُهي شيون، جيڪي حواسن سان ماڻي سگهجن.“ 1750ع ۾ اي. ٽي. بامگرٽن هڪ دستاويز ”ايسٿيٽيڪ “ نالي شايع ڪيو، جنهن ۾ ”لذت يا ذائقي“ کي فلسفياڻو نظريو سمجهڻ تي تنقيد ڪئي وئي هئي. آهستي آهستي اهو اصطلاح خوبصورتي يا لذت جي نظريي بابت تنقيد سان لاڳاپجي ويو. ادبي تنقيد ۾ وري هي نظريو ادب يا آرٽ جي ظاهري سونهن بابت تصورسبب هيئتي (formalistic) عنصر رکي ٿو. هڪ aesthete اُهو آهي جيڪو آرٽ، موسيقيءَ ۽ ادب ۾ ”حُسن“ تلاش ڪري ۽ ان سان وابسته ٿئي. هتي ’جماليات‘ اُن مفهوم سان وابسته آهي.
جمالياتي وڇوٽي
جماليتي وڇوٽي (Aesthetic distance) : ڪنهن ادبي يا فني ڪارنامي جي فني ڪاميابيءَ لاءِ مشاهدي ڪرڻ واري کي فن جي غير واقعي هجڻ جو احساس هجي. ان احساس جي ڪري مشاهدو ڪرڻ وارو فني ڪارنامي کان پري ٿي وڃي. مثال طور ڪنهن ڊرامي ۾ ڪوبہ بدمعاش هيروئن جي مدد نه ڪندو آهي، ڇو جو هن وٽ جمالياتي سگھ جي کوٽ هوندي آهي. ان طرح سان فن ۽ مشاهدي جي وڇوٽيءَ واري رويي کي نفسياتي اصطلاح ۾ ”جمالياتي وڇوٽي“ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:بشريات
ابو دلف
ابو دلف- مسعر -بن- مهلهل بينوعي هڪ مشهور ۽ وڏو عرب سياح ٿي گذريو آهي. هي پهريون سياح آهي، جيڪو سنڌ ۽ هند ۾ خشڪيءَ جي رستي داخل ٿيو. هو -بغداد- کان ترڪستان آيو ۽ شاهه -بخارا-، نصر سامائي سان مليو. اتان هڪ چيني سفير سان گڏ چين ويو، اتي ڪجهه عرصو رهڻ بعد ترڪستان، ڪابل، -تبت- ۽ ڪشمير کان ٿيندو ملتان سنڌ آيو. سنڌ مان ٿي ڏکڻ هندستان جي ڪولم ٻيٽ تائين ويو. سندس سنڌ ۾ اچڻ جو زمانو 331هه/942ع کان 377هه/987ع تائين آهي. هن -ان- سفر دوران هڪ ڪتاب لکيو، جنهن ۾ هن سفر دوران پيش ايندڙ ڳالهين کي ڪتابي صورت ڏني، جنهن ۾ هن سنڌ جي -ان- وقت جي حالتن جو به عڪس ڏنو آهي. سندس -ان- ڪتاب جا ڪجهه حصا برلن ۾ 1845ع ڌاري لاطيني ٻوليءَ ۾ ڇپيا، -ان- کانسواءِ سندس هن سفر نامي جا ڪجهه خلاصا ابن ندام جي ڪتاب ”الفهرست ياقوت حموي“ جي ڪتاب ’موجهه البلدان‘ ۽ قرويني جي”آثار البلاء“ ۾ ڏنل آهن. -ابو دلف- پنهنجي سفرنامي ۾ سنڌ جي هڪ صوبي ملتان جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته ”هتان جي -جامع مسجد- -بت- خاني جي قبي سان مليل آهي. ملتان ۾ اسلامي شان و شوڪت آهي.“ -ابو دلف- ملتان کان ٿي منصوره آيو هو. منصوره -ان- وقت سنڌ جو دارالخلافه، مشهور تجارتي شهر ۽ علم جو مرڪز هو. هت -امير- خاندان طرفان ناظم مقرر ٿيل هو. -ابو دلف- لکي ٿو ته: ”منصوره سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ اموي خليفو هت رهي ٿو، هو پنهنجي نالي جو خطبو به پڙهي ٿو ۽ شرعي حدود به -جاري- ڪري ٿو ۽ سڄي سنڌ جي اڇي ڪاري جو مالڪ آهي. سنڌ ۾ مٽيءَ جا اهڙا خوشبودار ٿانَوَ ٺهن ٿا، جيڪي اسان جي ملڪ ۾ چيني ڄاڻائي وڪامجن ٿا ’پر اهي اصل ۾ چيني نه آهن‘ ڇو ته چين جي مٽي هتان جي مٽي کان سخت ٿئي ٿي ۽ -باهه- -ان- کي گهڻي حد تائين پچائي نه ٿي سگهي. هتان جي مٽيءَ جي ٿانوَن جو رنگ اڇو ۽ ٻين رنگن وارو هوندو آهي. -ابو دلف- جي سفرنامي ۾ سنڌ متعلق جيتوڻيڪ گهٽ معلومات ملي ٿي. پر اها بنيادي ۽ معياري ضرور آهي. گهٽ مواد ملڻ جو اهو به سبب آهي، جو سندس سفرنامي جو احوال ٻين سياحن جي ڪتابن ۾ گڏجي ويو آهي. سنڌ جو هي عرب سياح پنهنجي -ٿوري- احوال ۾ سنڌ بابت گهڻيون ڳالهيون ڪري ويو آهي، -جن- ۾ اسان جي -تاريخ- جو چڱو مواد موجود آهي.
جميعت شعراء سنڌ
جميعت الشعراءِ (سنڌ):
سنڌي شاعرن جي هيءَ جماعت ورهاڱي کان اڳ 1946ع ۾ باقاعدي قائم ڪئي وئي. هن جماعت سنڌ جي مختلف شهرن ۾ ادبي ڪانفرنسن ۽ مشاعرن جو انعقاد ڪرائي علم ادب ۽ عروضي شاعريءَ کي عام ڪيو. هن جماعت جي بنياد وجهندڙ ڪجهه شاعرن جا نالا: ڊاڪٽر شيخ ابراهيم خليل (1900-1982ع)، عبدالله ”عبد“ (1910-1973ع)، رشيد احمد لاشاري (1922-1970ع) وغيره.
جملو
جملو ___(Sentence):
”جملو“ عربي لفظ ”جملةُ“ تان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي، ”اهو ٻن يا ٻن کان وڌيڪ لفظن يا ’فقرن جو مجموعو، جنهن مان پورو مقصد يا خيال ظاهر ٿئي‘. مطلب ته، جدا جدا لفظ پاڻ ۾ ملي، هڪ جملي جي صورت اختيار ڪن ٿا. جملو ’گفتگوءَ جو ايڪو‘ به چئي سگهجي ٿو. جڏهن ٻه يا وڌيڪ لفظ پاڻ ۾ ملي معنيٰ دار فقرو يا گفتگو ۽ ڳالهائڻ جو مفهوم دار لفظي ميڙ بنائين، ته انهن کي لفظن جو ميڙ يا جملو چئبو. اهو لفظن جو ميڙ، جملو به ٿي سگهي ٿو ۽ جملي جو هڪ ڀاڱو به، جهڙوڪ: ڪالھ ڏينهن ڏٺي جو، شهر ۾ ڦُر ٿي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
ٻاٽيٻڙ
ٻاٽيٻڙ جون ٽنگون ڊگهيريون ٿينديون آهن. صبح ۽ شام جو ٿڌي وقت ۾ ڳوٺن جي ڀرسان سخت زخمين وارن سنون ميدانن تي گهُمندي ڏسبو آهي. هي اڪيلو نہ هوندو آهي، ٻہ – چار گڏجي گهُمندا آهن. هن جو شڪار بہ ڪبو آهي.
يوناني
زمرو:سلجھائپ صفحا
صادق آباد، پنجاب
صادق آباد پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي رحيم يار خان جو شھر ۽ صادق آباد تحصيل جو صدر مقام آھي جيڪو سنڌ پنجاب سرحد تي واقع آهي.
1857ع
فوتگيون
زمرو:1857ع زمرو:سال
اوٺيئڙو
اوٺيئڙو (شاعري)
(Othearo):اوٺيئڙو ٿري لاڏي جو قسم آهي، ڀٽن تي ٻي سواري نه هئڻ ڪري اٺن تي پاکڙا وجهي ماڻهو/ مسافر ڀاڙي تي پري پري سفر ڪندا آهن ۽ جيڪو گيت ڳائيندا آهن، تنهن کي ”اوٺيئڙو“ سڏبو آهي.
حرمکيء جا
حرمکيء جا ھي ڪتاب حيدرآباد جي لعلچند امرڏنومل جڳتياڻي حيدرآباد لکيو ۽ ساهت پرچارڪ ڪمپني 1913ع ۾ اسٽينڊرڊ پريس حيدرآباد مان ڇپرايو. ان جا 18 صفحا ھيا ۽ 1000 ڪاپيون ھيون. قيمت آنو رکي وئي.
محمد مٺل جسڪاڻي
thumb|مٺل جسڪاڻي حيدرآباد لٽريچر فيسٽيول ۾ محمد مٺل جسڪاڻي، ليکڪ جو جنم، 15 جنوري 1961ع ۾ ڳوٺ ٽئونر جسڪاڻي، ضلعي حيدرآباد ۾ ٿيو.
تعليم
سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان پلانٽ پيٿالاجيءَ ۾ ايم. ايس. سي ڪيائين.
ملازمت
مٺل جسڪاڻي اتي ئي 1984ع تائين کُنڀين جي هٿرادو پوک متعارف ڪرائڻ واري پهرئين تحقيقاتي پروجيڪٽ ۾ ريسرچ آفيسر مقرر ٿيو، 1989ع کان باغبانيءَ واري تحـقـيـقـاتـي اداري مـيـرپـورخـاص ۾ اسسٽنٽ پلانٽ پيٿالاجسٽ ۽ 1994ع کان زرعي تحقيقاتي اداري ٽنڊي ڄام ۾ اسسٽنٽ ريسرچ آفيسر طور ڪم ڪري رهيو آهي. هيءُ هڪ ليکڪ جي حيثيت سان زرعي معلوماتي مضمون به لکندو رهي ٿو.
تحقيقون
هن جا زرعي ۽ ادبي موضوعن تي 100 کان وڌيڪ مضمون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. هيءُ ماهوار ’جديد زرعي کوجنا‘ جو ايڊيٽر آهي.
مائونٽ ايوريسٽ
تبت ۽ نيپال جي سرحد وٽ، هماليه -جبل- تي دنيا جي بلند -ترين- چوٽيءَ جو نالو، جنهن جي اوچائي 8848 ميٽر (29028 فوٽ) آهي. مائونٽ -ايوريسٽ- کي -پار- ڪرڻ لاءِ سڀ کان پهرين جنرل چارلس بروس جي اڳواڻيءَ ۾، 1922ع ۾، مهم جوئي ڪئي وئي. سندس ساٿين مان صرف ٻه ڄڻا، 8323 ميٽرن (27300 فوٽ) جي بلنديءَ تائين پهچي سگهيا. هن چوٽيءَ تي چڙهڻ لاءِ ٻي ڪوشش 1924ع ۾ ڪئي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ برطانيه جا ٻه رهاڪو، جارج لي ميلوري ۽ اينڊريو آئروائن پنهنجيون حياتيون وڃائي ويٺا، جڏهن ته سندس ساٿين مان ٻه ڄڻا، نارٽن ۽ سمرويل پوري ڪوشش ڪرڻ جي باوجود فقط 8536 ميٽرن (28200 فوٽ) جي اوچائيءَ تائين پهچي سگهيا. -ان- کان سواءِ دنيا جي هن اوچي چوٽيءَ کي -پار- ڪرڻ لاءِ 38- 1933ع ۾ پڻ ڪوششون ڪيون ويون، پر ڪوبه هن چوٽيءَ کي -پار- ڪري نه سگهيو. هن چوٽيءَ تي پهچڻ لاءِ 1951ع ۾، برطانيه جي -ايرڪ- شپٽن ۽ 1952ع ۾، سوئزرلئنڊ جي هڪ رهاڪو، چوٽيءَ تي ڏکڻ- اولهه طرف کان، پنهنجي پنهنجي -ٽيم- سان چڙهڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اُهي به -ايوريسٽ- جي آخري بلنديءَ واري هنڌ تي نه پهچي سگهيا. آخرڪار 1953ع ۾، برطانيه جي سر جان هنٽ تاريخي رڪارڊ قائم ڪري، هن چوٽيءَ کي -پار- ڪيو. هن پوري خبرداريءَ سان چوٽيءَ تي چڙهڻ دوران ارڪٽڪ ۽ ٻين مختلف هنڌن تي ڪئمپون لڳايون. هن آخري ڪئمپ، چوٽيءَ کان هيٺ 335 ميٽرن جي مفاصلي تي هنئي هئي. سر جان هنٽ کان پوءِ 29 مئي 1953ع تي، نيوزيليئنڊ جي ايڊمنڊ هليري ۽ ٽينزنگ نارگي به هن چوٽيءَ کي -پار- ڪيو. کانئن پوءِ به مختلف ملڪن جي مختلف شخصيتن طرفان هن چوٽيءَ تي چڙهڻ لاءِ ڪامياب ڪوششون ڪيون ويون، -جن- ۾ جاپان جو جونڪوتبي ۽ نيپال جي اينچ ٽسيرنگ شامل آهن. اينچ ٽسيرنگ، دنيا جي عورتن مان پهرين عورت آهي، جنهن 1975ع ۾، -ايوريسٽ- جي چوٽيءَ کي -پار- ڪيو.
ٽيلي ڪميونيڪيشن
thumb|A satellite communication antenna at the biggest facility for [[:en:satellite communication|satellite communication in Raisting, Bavaria, Germany]]thumb|Visualization from the [[:en:Opte Project|Opte Project of the various routes through a portion of the Internet.]]
ڏور ربطيات ڪيبل،تار،ٽيليفون يانشريات جي ذريعي هڪ فاصلي کان پري ٻه يا ٻن کان وڌيڪ ادارن،وجودن يا شين مواصلات جي درميان لفظن،آواز، يا تصويرن جي طور تي معلومات جي مٽاسٽا ان وقت ٿيندي آهي جڏنهن انهن ۾ ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال شامل هجي اهڙي مواصلات ٿيڻ جي ان عمل کي ڏور ربطيات (Telecommunication) چئجي ٿو. برقياتي ذريعا ۽ وسيلا استعمال ڪندي پَرَانهَنِ يا ڏورانھن ھنڌن تي رابطو ڪرڻ جي علم کي ڏور ربطيات چئجي ٿو. اھڙو رابطو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وسيلن ۽ ذريعن کي پڻ مجموعي طور ڏور ربطيات چئجي ٿو. اطلاع ٽيڪنالاجي معلومات منتقل ڪرڻ لاءِ چينلز جو استعمال برقي سگنل جي طور تي ڪري ٿو ياته هڪ وچولي جسماني وسيلي جهڙوڪ سگنل ڪيبلز جي ذريعي يا وري برقي لهرن جي شڪل ۾. لفظ اڪثر ڪري جمع ”ڏور ربطياتون“ جي شڪل ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو ڇاڪاڻ ته اهوڪيترئين ئي مختلف ٽيڪنالاجيز تي مشتمل آهي
اشتقاق
لفظ ٽيلي ڪميونيڪيشن فرانسيسي زبان مان اُخذ ڪيو ويو آهي ،جيڪو ٻن لفظن ( يوناني اڳياڙي ٽيلي (τηλε-) مطلب ڏُورِ يا پَري ۽ لاطيني ڪميونيڪيئر معنيٰ ورهائڻ يا پکيڙڻ ) کي ملائي ڪري، هڪ مُرڪب لفظ ٺاهيو ويو آهي؛ جيڪو 1904ء ۾ فرانسيسي انجنيئر ۽ ناول نگار ايڊورڊاستاوُني طرفان پيش ڪيو ويو.
خارجي ڳنڍڻا
ٹیلیفون
زمرو:ربطيات زمرو:ريڊيو جي تاريخ زمرو:سائنس زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي زمرو:ميڊيا ٽيڪنالوجي زمرو:نقل و حمل ۽ افاديت جي صنعتن جي معاشيات زمرو:ٽيلي وزن جي تاريخ زمرو:ٽيڪنيڀياس زمرو:ڏور ربطياتن جي تاريخ ڏور ربطياتون
اسلام ۽ انسانيت (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب عبدالعزيز ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز وارو هيءُ ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي، جنهن ۾ 194 صفحا ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، مسلمان پبليڪيشن، ڪراچيءَ طرفان ڇپايل آهي.
اوٽن جو دڙو
اسلامي دور جو هيءُ ماڳ ديهه سيهرات، تپي ماتلي- ماتلي کان ڦلڪار ويندڙ رستي تي بدين ضلعي ۾ آهي. ھيءُ دڙو زمين جي سطح کان ٥ فوٽ کن مٿي آھي. مٿاڇري تي ٺڪراٺو عام آھي، جيڪو گھڻو ڪري اسلامي دور سان واسطو رکي ٿو. ھينئر اتي قبرستان آھي. سانوڻ فقير بيتن جو وڏو شاعر به اتي دفن ٿيل آھي. مٿي وچ ۾ ھڪ مسجد جا آثار نظر اچن ٿا. دڙو کوٽائي ٿيل ڪونه آھي. چون ٿا ته ھي ڏاڍو ستابو شھر ھو.
امر جليل
سنڌي ٻوليءَ جو مشهور ڪهاڻيڪار، نثر نويس، ڪالم نگار ۽ ٽي ويءَ جو ڊرامانگار، امر جليل 8 نومبر 1936ع تي سنڌ جي مشهور شهر روهڙيءَ ۾ ڄائو. سندس اصل نالو عبدالجليل ولد عبدالغني قاضي آهي. پاڻ ابتدائي تعليم، ڪراچيءَ جي رتن تلاءُ پرائمري اسڪول مان ورتائين. وڌيڪ بي. اي. تائين تعليم نوابشاهه مان ورتائين. پوءِ ٻيهر ڪراچي آيو ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ ايم. اي ڪيائين. ان کان سواءِ ايم. اي هسٽري به آهي. ان دوران هن ڪرڪيٽ راند ۾ به نالو ڪڍيو. اسڪول، ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ ۾ ٽيمن جو ڪپتان رهيو. سنڌ جو ناميارو مصور ظفر ڪاظمي ۽ امرجليل ڪراچيءَ ۾ گڏ ڪرڪيٽ کيڏندا هئا.
ادبي خدمتون
هن کي ننڍپڻ کان ئي لکڻ جو چاهه هو. 1956ع ۾ سندس پهرين ڪهاڻي ”اندرا“ جي عنوان سان نوابشاهه مان نڪرندڙ سنڌي رسالي ”ادا“ ۾ ڇپي. 1963ع ۾ سندس پهريون اسٽيج ڊرامو ”انسان“، ”نئشنل ٿيئٽر، ڪراچيءَ ۾ پيش ڪيو ويو. هن جو ريڊيو لاءِ لکيل پهريون ڊرامو ”درياءُ توتي دانهن“ 1967ع ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان نشر ڪيو ويو. 1968ع ۾ هن جي پهرين لکيل فلم ڪهاڻي ”نوري ڄام تماچي“ هئي. ”تنهنجون منهنجون ڳالهيون“ جي عنوان سان سندس پهريون اخباري ڪالم 4 مئي 1972ع تي روزاني هلال پاڪستان ۾ ڇپيو. ساڳئي نالي سان سندس ڪالمن جو مجموعو پڻ ڇپيل آهي. ان کان سواءِ سندس ڪالمن جو ٻيو مجموعو ”سنڌو منهنجي ساهه ۾“ پڻ ڇپيل آهي. سندس اردوءَ ۾ پهريون ڪالم ”ڪڇ سچ ڪڇ جهوٽ“ اپريل 1974ع ۾ هفتيوار ”الفتح“ ۾ ڇپيو. سندس ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ”دل جي دنيا“ آهي، جيڪو پهريون دفعو 1968ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جا ڪيترا ايڊيشن ڇپجي چڪا آهن. اهو ڪتاب ٻين ٻولين ۾ به ترجمو ٿيو آهي. امر جليل کي ان ڪتاب تي ادبي انعام به مليل آهي. سندس ڪهاڻين جا ڪيترائي مجموعا ڇپيل آهن ، جن ۾
وغيره ذڪر لائق آهن. هر مجموعي جا ڪيترائي ڇاپا ڇپجي چڪا اٿس. هن جي ناول ”نيٺ گونگي ڳالهايو“ اشاعت ۽ وڪري جا رڪارڊ ٽوڙي ڇڏيا، جنهن جون 10 هزار کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون.
اسلوب ۽ نتيجا
امرجليل جي تحرير جو اسلوب بيان نهايت دلڪش ۽ بي مثال آهي. “ امرجليل پنهنجين تخليقن جي سلسلي ۾ ڪيترائي انعام ۽ اعزاز حاصل ڪري چڪو آهي. پاڻ گهڻو ڪري سنڌ جي پيرن، زميندارن ۽ وڏيرن کي پنهنجي قلم سان نشانو بڻائيندو رهيو آهي. ماضيءَ ۾ پنهنجي انقلابي تحريرن سبب اڪثر ڪري حڪومت جي نظر ۾ معتوب رهيو آهي. امر جليل جو ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ جي ملازمت ڇڏڻ به ان سلسلي جي ڪڙي آهي، جتي پاڻ ريجنل مئنيجر هو. مشهور ’سهڻي‘ رسالو سندس ڪهاڻي ”سرد لاش جو سفر“ ڇپجڻ سبب، پابنديءَ هيٺ رهيو. سختين هوندي به امر لکڻ نه ڇڏيو. هو اڄ به لکندو رهي ٿو. ٽي ويءَ تان سنڌي ۽ اردوءَ ۾ ڊراما پڻ چڱي خاصي مقدار ۾ پيش ٿي چڪا اٿس.
دفتري خدمتون ۽ مڃتا
27 سالن تائين اسلام آباد ۾ رهيو، جتي علامه اقبال اوپن يونيورسٽيءَ جي ”انسٽيٽيوٽ آف ايڊيوڪيشنل ٽيڪنالاجيءَ“ جو باني ڊائريڪٽر رهيو. پاڻ ڪجهه وقت لاءِ انهيءَ يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر به رهي چڪو آهي. امرجليل اليڪٽرانڪ ميڊيا ۽ ايڊيوڪيشنل ٽيڪنالاجيءَ جو وڏو ماهر آهي. امر پاڻ کي ”اروڙ جو مست“ سڏائيندو آهي ۽ دوستن جي وڏي حلقي ۾ انهيءَ لقب سان مشهور آهي. انگريزي اخبار ”ڊان“ ۾ مسلسل ڪالم لکندو رهيو آهي. هڪ مختصر عرصي لاءِ سنڌي لئنگويج اٿارٽيءَ جو، سال 1997ع ۾ چيئرمئن به رهيو. اٿارٽيءَ جي بورڊ آف گورنرز جو ميمبر پڻ رهيو آهي، کيس سنڌي ادبي سنگت سنڌ پاران ”لائيف ٽائيم اچيومينٽ اوارڊ“ ڏنو ويو آهي. ويجهڙائي ۾ شاهه لطيف چيئر پاران سندس مڃتا ۾ وڏي تقريب ڪراچيءَ ۾ ڪوٺائي وئي جنهن ۾ سنڌ جي اڪثر ادارن کيس مڃتا شيلڊون ڏنيون.
حال
سندس ڪهاڻين جو هڪ انگريزي ڪتاب انڊيا ۾ ڇپيو آهي، هاڻي مستقل طرح اسلام آباد ڇڏي، ڪراچيءَ جي ’ڪلفٽن‘ جي علائقي ۾ رهائش پذير ٿيو آهي ۽ اڄڪلهه سنڌ ٽي. ويءَ تان ’ڪلاس روم‘ نالي پروگرام ڪندو رهندو آهي.
خارجي ڳبڍڻا
زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني ناول نگار زمرو:پرائيڊ آف پرفارمنس حاصل ڪندڙ زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:مختصر ڪھاڻيون لکندڙ پاڪستاني مرد زمرو:ڪراچيءَ جا ليکڪ
ابو زيد حسن سيرافي
ھيءُ -ٽين- صدي ھجري جو سياح ۽ تاجر آھي. ۽ خليج جي مشھور بندرگاھ سيراف جو رھندڙ ھو، سيراف ۾ ھن جي ملاقات مشھور مورخ ۽ سياح مسعوديءَ سان ٿي ھئي. ھيءُ سيراف کان ھندستان ۽ چين جي وچ ۾ بحري ۽ تجارتي سفر ڪندو رھندو ھو. ھن سليمان تاجر جي سفر نامي جو 25- 30 سالن کان پوءِ تڪلمه لکيو، جنھن ۾ ھندستان جي رسم رواج، تمدن ۽ معاشرت، مذھبي اعتقادات، -بت- خانن ۽ راجائن جي حالتن وغيره جو ذڪر ڪيو آھي. ھن جي معلومات جو بنياد ذاتي ھو يا مشرق جو سفر ڪندڙ ٻين سوداگرن جا بيان آھن. ھن جو ھي تڪلمه به سليمان جي سفر نامه سان گڏ پھريون دفعو پيرس مان سن 1845ع ۾ ڇپيو. ابوزيد حسن سيرافي ايراني نار جي بندر”سيراف“ جو رهاڪو هو، جنهن ڪري سيرافي سڏيو ويو. هن سليمان تاجر جو سفر نامو پڙهي،ان جو تڪمله الڪتاب الثاني؟جي نالي سان لکيو. سندس ڪتاب ۾ 264هه سن ملي ٿو.
پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن
پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن یا يوم استقلال هر سال 14 آگسٽ تي پاڪستان ۾ آزادي جي ڏينهن جي نسبت سان ملهايو ويندو آهي۔ هي اهو ڏينهن آهي جڏهن پاڪستان 1947ع ۾ انگلستان کان آزاد ٿي ڪري وجود ۾ آيو. 14 آگسٽ جو ڏينهن پاڪستان ۾ سرڪاري سطح تي قومي ڏڻ جي طور تي وڏي ڌوم ڌام سان ملهايو ويندو آهي پاڪستاني عوام هن ڏينهن پنهنجو قومي جهنڊو هوا ۾ بلند ڪندي پنهنجي محسنن کي ڀيٽا پيش ڪندو آهي ۔ سڄي ملڪ ۾ اهم سرڪاري عمارتن تي چراغان ڪئي ويندي آهي۔اسلام آباد جيڪو پاڪستان جودارالحڪومت آهي، ان کي خاص طور تي سجايو ويندو آهي، ان جا منظر ڪنهن جشن جو ماحول پيدا ڪري رهيا هوندا آهن۔ ۽ هتي هڪ قومي حيثيت جي حامل تقريب ۾ صدر پاڪستان ۽ وزيراعظم قومي جهنڊو بلند ڪندي ان ڳالهه جو عهد ڪندا آهن ته اسان هن جهنڊي وانگر هن پياري وطن کي به عروج ۽ ترقي جي بلندين تائين پهچائينداس۔ انهن تقریبن کان علاوہ نه صرف صدارتي ۽ پارلياماني عمارتن تي قومي جهنڊو لهرايو ويندو آهي پر سڄي ملڪ ۾ سرڪاري ۽ نيم سرڪاري عمارتن تي به سائو چنڊ وارو جهنڊو شان ۽ شوقت سان بلندي جو نظارو پيش ڪري رهيو هوندو آهي۔ يوم اسقلال جي ڏينهن تي ريڊيو، ٽيليويزن ۽ انٽرنيٽ تي سڌوسئون صدر ۽ وزيراعظم پاڪستان جي تقریرن کي نشر ڪيو ويندو آهي ۽ اهو عهد ورجايو ويندو آهي ته اسان سڀني کي ملي ڪري هن پياري وطن کي ترقي، خوشحالي ۽ ڪاميبن جي بلند سطح تي پهچائڻو آهي.
ڪاري چڙي
ڪاري چِڙِي: هي ننڍڙي ڪاري رنگ جي ٿيندي آهي. پُڇ ڊگهو ٿيندو اٿس ۽ ٿڌي وقت ۾ ڏسڻ ۾ ايندي آهي. ازان سواءِ پيئر، ٻوڙِي، ٻوگهريو، ڪانئيرو، ڪار ڪڇڻي ۽ بيا قسم به پکين جا ٿيندا آهن.
پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن
سرڪاري طور تي يوم آزادي ڏاڍي شاندار طریقي سا ملهائيندي اعليٰ عهديدار پنهنجي حڪمت عملين جو ذڪر ڪندي پنهنجي عوام سان اهو عهد ڪندا آهن ته اسان پنهنجي تن من ڌن جي بازي لڳائي به پياري وطن کي ترقي جي راهه تي گامزن رکنداس ۽ سدائين پنهنجي رهنما قائداعظم محمد علي جناح جي قول "ايمان، اتحاد ۽ تنظيم" جو خيال رکنداسين.
زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:تحريڪ پاڪستان
جسڪاڻي (ذات)
جسڪاڻي (ذات) وارن جو تعلق بلوچ قبيلي سان تعلق رکي ٿي.
روايتون
روايتون آهن ته ’بلوچ خان‘ نالي هڪ بلوچ سردار جي پٽ جو نالو ’جسڪ خان رند‘ هو، هنن جو اولاد جسڪاڻي سڏجڻ لڳو، جنهنجو شجرو ڪتبا ’بلوچ قوم اور ان ڪي تاريخ‘ ۾ ’چاڪر اعظم، سپه دار خان، مير رند، بلوچ خان، جسڪ خان، جسڪاڻي رند بلوچ‘. ان مان واضح ٿئي ٿو ته هن ذات جا ماڻهو رند قبيلي منجهان آهن. ان سان گڏوگڏ هيءَ ذات ٻين قبيلن جهڙوڪ: ’گورچاڻي، جتوئي، دريشڪ، ڊومڪي، جو پاڙو آهي، جتن جي قبيلي جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ جسڪاڻي آهي، جيڪي سماٽ سڏجن ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
479ع
ڊسمبر
زمرو:479ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ايوڌيا ڪانڊ
''ايوڌيا ڪانڊ، هيءُ ڪتاب وسڻمل جئرام داس جو لکيل آهي. هن رايل سائيز ڪتاب ۾ 535 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 4 آنا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، وديا ساگر پريس، حيدرآباد مان سال 1900ع ۾ ڇپيو.''
حوالا
زمرو:1900ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
مريض
thumb|213x213px|هڪ مريض رت جي زور جي معائني دوران مريض ان شخص کي کي چيو ويندو آهي جيڪو طبي طوجهه، نگراني، ڏيک واٺ يا علاج حاصل ڪندو آهي.
مريض عام طور تي بيمار يا زخمي هوندو آهي جنهن کي طبي ماهر کان علاج جي ضرورت هوندي آهي، پر، ڪنهن ماهر وٽ عام معائنو ڪرائڻ جي لاء ويندڙ شخص کي به مريض چيو ويندو آهي.
حر ڪئمپ جوهي
thumb|حر ڪئمپ جوهي جو اوڀرندو مُک دروازو حر ڪئمپ جوهي انگريزي (Hur Camp Johi) سنڌ پاڪستان جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي شهر جوهي کان اٽڪل 5 يا 6 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اتر طرف ڦلجي جوهي روڊ لڳ واقع آهي ۽ جوهي بئراج منجهان نڪرندڙ ستين شاخ ويجهو آهي. هن کي حرن جو لوڙهو به چيو ويندو آهي. برطانوي هندستان ۾ انگريز جي راڄ وقت حرن کي اٽڪل 1940ع کان 1941ع ۾ ڪٽنبن سميت قيد ڪيو ويو هو.پير صبغت الله شاهه راشدي ثاني عرف عام سورهيه بادشاهه جي ڏينهن ۾ اٽڪل 1930ع ۾ حر تحريڪ زور ورتو. پير صاحب کي 1936ع ڌاري گرفتار ڪيو ويو ۽ 1939ع آزاد ٿيو پر شرش پرپا ڪرڻ ڪري کيس ٻيهر گرفتار ڪري شهيد ڪيو ويو ته حرن بغاوت جو جهنڊو بلند ڪيو جنهنڪري کين ڪٽنبن سميت گرفتار ڪيو ويو. هي ڪئمپ اٽڪل ويهارو کن ايڪڙن تي پکڙيل آهي. هن ڪئمپ کي ڪوٽ به آيل هو. هت سرڪاري طرح جيل ۽ ٿاڻو به هوندو هو جيڪو حرن تي ڪڙي نظر رکڻ لاءِ قائم ٿيل هو. ٻوڏن کان بچاءُ لاءِ ڪئمپ کي چوڦير بند به آيل هوندو هو. حُرن جي جي ڪٽنبن سميت حاضري ٿيندي هئي. حرن کي مختلف پورهين سان لڳايو ويو هو. سرڪاري ڪارندن جو پگهار به حرن جي مزدوري يا پورهئي مان ڪاٽي ويندي هئي. جيڪڏهن ڪنهن حر کان ڪو نقصان سرزد ٿيندو هو ته کين ڪڙي سزا به ملندي هئي ته کانئن نقصان به ڀرايو ويندو هو، واهي پانڌي کان اولهه ۾ کيرٿر جبلن ۾ نئي نلي جو هڪ حر ڍورو آهي جيڪو به ممڪن آهي ته باندي حرن سان منسوب هجي يا حرن کي اذيت ڏيڻ لاءِ اُتي رهايو ويو هجي جنهن کان پوءِ حر ڍوري طور مشهور ٿيو هجي. حر ڪئمپ جوهي ٻن حصن ۾ قائم هئي. وڏي حصي ۾ ڪٽنبن سميت حر جهوپڙين ۾ واڙيل هئا ءُ ٻيو حصو سرڪاري عملدارن جي رهائش لاءِ هوندو هو. حر ڪئمپ واري جيل ۽ ٿاڻي ۾ ورهاڱي کان پوءِ اسڪول قائم ڪيو ويو هو. حرمجادن کان زراعت جو ڪم به ڪرايو ويندو هو ته مختلف سرڪاري کاتن ۾ اجرت تي به رکيو ويو هو. ڪن کي چوپايو مال چارڻ لاءِ ڏنو ويو هو. حر مجاهد ملهه پهلوان به هوندا هئا جيڪي مڪامي ميلن ملاکڙن ۾ ملهه وڙهندا هئا. حر مجاهد اٽڪل 1951ع يا 1952ع ۾ واپس پنهنجي پڊن ڏانهن منتقل ڪيا وياهئا.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
جنتري
thumb|left|MS. 8932. Medieval folding almanac (15th century)
جنتري ___(Almanac):
ساليانو خاڪن يا خانن تي ٻڌل ڪتاب، جنهن ۾ مهينن ۽ ڏينهن جو ڪئلينڊر هوندو آهي. جنتريءَ ۾ ستارن جي علم جي آڌار تي پيش گويون به ٿيل هونديون آهن.
اوٽو
واريءَ، ڇيڻي ۽ مٽيءَ ملايل گاري مان ڏنل ليپو. وونئڻاٺين يا ڪانن جي پترن مان ٺهيل لانڍيءَ (گهر) کي مضبوط ڪرڻ لاءِ ليپو ڏبو آهي، جيڪو واري، ڇيڻو ۽ مٽي ملائي ٺاهيل گاري مان ڏبو آهي. گاري جي انهيءَ هٿ کي ’-اوٽو-‘ چوندا آهن. صفي جي اڳيان اڱڻ ۾ ٺهيل ٿلهي کي به ”-اوٽو-“ چوندا آهن.
1862ع
جنوري
23 جنوري مشھور جرمن رياضي دان ڊيوڊ ھلبرٽ جي پيدائش۔
ڊسمبر
زمرو:1862ء زمرو:سال
ابو سعيد قاضي
ابو سعيد پٽ رين بکري پنهنجي دؤر جو وڏو عالم ٿي گذريو آهي. سيوهڻ ۾ سندس مدرسو هو. جنهن ۾ پاڻ درس ۽ تدريس جو ڪم ڪندو هو. سنڌ جي ڪيترن نامور عالمن سندس درس مان فيض پرايو هو. هن 958هه /1551ع ۾ سيوهڻ ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
اسلام ۽ ترقي (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب علي خان ابڙي چئن جدا جدا حصن ۾ لکيو ، -جن- مان -ٽن- دستياب ڀاڱن جو تفصيل هن ريت آهي:
بابا دل
بابا دل ھڪ سنڌي ڪتاب جو نالو آهي جيڪو شمس العلماءُ مرزا قليچ بيگ لکيو ۽  شڪارپور جي پوڪرداس شايع ڪري  1914ع ۾ ايڊورڊ پريس سکر مان  ڇپرايو .ان جون 2000 ڪاپيون ڇپايون. رکي وئي.
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي ادب زمرو:مرزا قليچ بيگ
حقيقي زندگي
حقيقي زندگي اصل ۾ تمام وڏو تصور ٿيندو آهي، جنهن ۾ روحاني رمزن سان گڏ دنوي طور به ڳالهيون ٿينديون آهن.
مذهبي حيثيت
مذهبن ۾ حقيقي زندگيءَ جو تصور حيات بعد الموت جي ٿيندو آهي، جنهن تصور ۾ اهو مڃيو ويندو آهي ته هي جهان جنهن ۾ اسان رهون ٿا اهو درحقيقت فاني آهي، پر حقيقي زندگي ٿيندي ئي موت کان پوءِ آهي.
دنوي حيثيت
زماني ۾ دهر جي حساب سان حقيقي زندگي روز مره جي زندگيءَ کي سڏبو آهي، جنهن ۾ مادي طور تي جاندار اٿي ويهي، گھمي ڦري ٿو، جتي ڪنهن به قسم جو ڪو خيالي واهمو ناهي ٿيندو. هن تصور جي چٽائي ائين به هوندي آهي ته هڪ ماڻهو جيڪو _سي، وائسي، چکي، سنگھي مطلب ته پنهنجي پنجن حواسن سان محسوس ڪري ٿو اهو حقيقي زندگيءَ جو مظهر ٿيندو آهي. ان کي ائين به سمجھي سگھجي ٿو ته صبح کان وٺي رات تائين ماڻهوءَ جي مصروف زندگيءِ کي حقيقي زندگي چئبو آهي.
سرگوڌا
سرگوڌا پاڪستان جي صوبي پنجاب جي سرگوڌا ڊويزن جي سرگوڌا ضلعي جو شھر ۽ ڊويزنل ۽ ضلعي صدر مقام آهي. ھي شھر آبادي ۾ پاڪستان جو ٻارھون نمبر وڏو شهر آهي. ھي شھر پاڪستان جي تيزي سان وڌندڙ شھرن ۾ شامل آھي.
شھر جي تاريخ ۽ جاگرافي
thumb|سرگوڌا ۾ اوڻويھين صدي جو ھڪ گھر thumb|شاھ شمس شيرازي جو مقبرو
ھي شھر 1903 م انگريزن ڪينال ڪالوني طور ٺاھيو ۽ شروع م ان جو نالو سرگودا ھيو. 1903 ۾ پنجاب ۾ پلاگ جي بيماري ڦھلي جنھن جو ڪجھ اثر 1904 ۾ ھن شھر تي پڻ پيو شروع ۾ اھو ھڪ ننڍڙو شھر ھيو پر ان جي علائقائي اھميت جي ڪري برٽش رائل ايئر فورس اتي ھڪ ھوائي اڏو ٺھرايو. ھي شھر موٽروي ایم 2 کان 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي لاھور ۽ اسلام آباد روڊ واري رخ تي سرسبز ميداني علائقن ۾ سامونڊي سطح کان 190 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي. جھلم ندي ان جي اتر اولھ کان ۽ چناب ندي ان جي اوڀر پاسي وھن ٿا. ھتي جي موسم اونھاري ۾ سخت گرم ۽ سياري ۾ وڇولي ٿڌ واري ھوندي آھي
آبادي
ھتان جي آبادي پنجابي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي. 1998 جي مردم شماري مطابق ھن شھر جي آبادي 458400 ھئي.
تعليم ۽ صحت
thumb|پي اي ايف پبلڪ اسڪول سرگوڌا
thumb|[[يونيورسٽي آف لاھور سرگوڌا ڪيمپس]]
ھتي تعليمي ادارن جو چڱو تعداد آهي جن ۾ يونيورسٽي آف سرگوڌا، يونيورسٽي ڪاليج آف سرگوڌا، يونيورسٽي آف لاھور سرگوڌا ڪيمپس، سرگوڌا ميڊيڪل ڪاليج، آرمي پبلڪ ڪاليج، سرگوڌا، ڪارنيليوئس لا ڪاليج، لاگڪس ڪاليج، قائداعظم لا ڪاليج، سرگوڌا انسٽيٽيوٽ آف ھيلٿ سائنسز، سرگوڌا انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، سپيريئر ڪاليج سرگوڌا، ريڊر ڪاليج سرگوڌا، پنجاب ڪاليج آف سائنس، ڊويزنل پبلڪ ڪاليج ۽ ڪيترائي اسڪول پڻ شامل آھن. </re
1876ع
ڊسمبر
زمرو:1876ء زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
480ع
ڊسمبر
زمرو:480ع زمرو:پنجين صدي
ڦاروا (ميوو)
فاروه هڪ ٻوٽي جو نالو آهي جنهن جي ميوي کي به فاروه چيو ويندو آهي.
ڏسو پيج««ڦاروا»»
ڀائي ڪوٽ
ڀائي ڪوٽ (انگريزي: Bhai Kot) پاڪستان جو هڪ ڳوٺ  جو قصور ضلعو ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:قصور ضلع جون آباد جڳھون
مزور
thumb|مزور مزور روزي ڪمائڻ جي لاء اهڙو ڪم ڪندو آهي جنهن ۾ بغير مهارت وارا هٿ جا پيشا شامل آهن۔
اليڪٽرانڪس
هٿرادو برقي شين ۾ ريڊيو، ٽيليويزن ريفريجريٽر، استري، پنکا، ايئرڪنڊيشنر، واشنگ مشينون، برقي چُلها، ڪٽليون، جوسر، بلينڊر ۽ ٽوسٽر وغيره اچي وڃن ٿا. برقي شين کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو آهي. هڪڙيون ڳريون برقي شيون ۽ ٻيون هلڪيون برقي هٿرادو شيون. ڳرين برقي شين ۾ اليڪٽريڪل ڪمپليڪس، ٽرانسفارمر ۽ بجليءَ جا ٻيا وڏا سامان اچن ٿا. هلڪين برقي شين ۾ بجليءَ جون موٽرون، پنکا، واشنگ مشينون، فرج ۽ ننڍا ٽرانسفارمر وغيره شامل آهن. بجليءَ جون ڪيتريون هٿرادو شيون پاڪستان ۾ تيار ٿينديون آهن، جن ۾ موٽرون، پنکا، بلب، ٽيوب لائيٽون، ڪيبل تارون، واٽر ڪولر، وولٽيج ريگيوليٽر، اسيبلائيزر، استريون، هيٽر، ٽيبل لئمپ، بَزر، گهنٽيون، ٽوسٽر ساڪيٽ، پلگ، هولڊر ۽ سئچ وغيره کان سواءِ وڏين برقي شين جا ننڍڙا ننڍڙا پرزا ۽ اوزار شامل آهن. پاڪستان ۾ بجليءَ جون تارون ۽ ڪيبل بنائڻ جا ڪيترائي ڪارخانا آهن. گجرات ۾ پنکن جي صنعت آهي، جتي هر قسم جا پنکا تيار ڪيا ويندا آهن. ان کانسواءِ ڊيزرٽ ڪولر خالص پاڪستاني صنعت آهي. برقي هٿراڌو شين جي وڏي مارڪيٽ ڪراچيءَ ۾ آهي. ان کان سواءِ سنڌ جي سڀني شهرن، پنجاب ۽ بلوچستان ۾ پڻ مارڪيٽون آهن. ڊيزرٽ ڪولر جا ڪارخانا ڪراچي، لاهور، گجرات ۽ گجرانوالا ۾ آهن. بجليءَ جي بلبن ۽ ٽيوب لائيٽن ۾ پنج واٽ کان ويندي 1500 واٽ جا بلب، ٻن فوٽن ۽ چئن فوٽن جون ٽيوب لائيٽون، وڌيڪ روشنيءَ ۽ طاقت جا مرڪيوري بلب ۽ گاڏين ۾ استعمال ٿيندڙ گهٽ وولٽيج جا بلب شامل آهن. پاڪستان ۾ ننڍا ۽ وڏا ٽرانسفارمر ٺاهڻ جا اَٺ ڪارخانا آهن. ان کان سواءِ پاڪستان ۾ پلاسٽڪ مان ٺهندڙ برقي شيون، جن کي بيڪرلائيٽ چيو ويندو آهي، به تيار ٿينديون آهن. بجليءَ جو موٽرون ۽ واشنگ مشينون ٺاهڻ جا به ڪيترائي ڪارخانا پاڪستان ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. اڄ جي جديد دؤر ۾ بجلي رڳو گهرن کي روشن ڪرڻ لاءِ نه، پر سڄي گهر کي هلائڻ جي ذميداري کڻي چڪي آهي. بجليءَ جي شين، اڄ ”گهر“ جو تصور ئي بدلائي ڇڏيو آهي.
مولانا
مولانا عربي جو لفط آهي جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”اسانجو آقا يا مالڪ“ هن مان مراد عالمِ دين آهي۔ هي لفظ زياده تر وچ ايشيا ۽ ننڍي کنڊ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
احمدخان ڀرڳڙي
احمدخان ڀرڳڙي 10 جنوري 1972ع ۾ ڄائو.
ڌنڌو/پيشو
استاد، سنڌي ڪمپيوٽنگ، سوشل ورڪر.
دلچسپيون/ادبي دنيا
سنڌي ڪمپيوٽنگ
جڏهن ته احمد خان ڀرڳڙي کي شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي بيتن جي چڱي پرک آهي، ڪافي شاعرن جي شاعري ياد اٿس. احمد خان ڀرڳڙي ڏيک، ويک ۾ تمام سادو انسان آهي. سدائين مصروف زندگي گذاريندڙ احمد خان ڀرڳڙي تعليم کاتي ۾ استاد بہ آهي.
حوالا http://www.sindhsalamat.com/threads/47235/
ايوڌيا
ايوڌيا يا اجوڌيا ڀارت ۾ هڪ ڌرمي اهميت وارو شھر آهي، جيڪو فيض آباد کان ڇهہ ڪلوميٽر پري آهي، جنھن جي آبادي اٽڪل پنجاھ هزار ماڻھن تي مشتمل آهي. اها هندن جي هڪ وڏي تيرٿ يا زيارت گاھ طور مشھور آهي، ڇو تہ اهو نہ صرف شري رام جي جنم ڀومي آهي، پر خود رامائڻ ۾ ذڪر ڪيل ڪيترن واقعن سان لاڳاپيل آهي. اٿرويد ۾ ايوڌيا کي ديوتائن جو اڏيل شھر ۽ سرڳ (جنت) جھڙو شاهڪار سڏيو ويو آهي، پر موجوده دور ۾ اهو هڪ غريباڻو شھر آهي، جنھن ۾ مندرن جي گهڻائي آهي. ان کانسواءِ هتي باندر بہ گهڻائيءَ ۾ ڏسڻ ۾ ايندا آهن. هن شھر کي ان وقت وڏي شھرت ملي جڏهن اتي موجود بابري مسجد کي اهو چئي شھيد ڪيو ويو تہ بابر بادشاھ اها مسجد 500 سال اڳ شري رام جي جنم واري جاءِ تي اڏائي هئي.
حوالا
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
اسلام ۽ زمينداري (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب احمد صديق سونڊويءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 131 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آفتاب پريس، حيدرآباد مان 1950ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
جان وئائيٽ
جان ونسينٽ وئائيٽ 29 ڊسمبر 1938 ۾ ڄائو، پاڻ آمرڪي اداڪار آهي ۽ ھڪ دفعو اڪيڊمي ايوارڊ کٽي چڪو آهي، ۽ چار دفعا ان ايوارڊ لاءِ ھن جو نالو چونڊيو ويو آهي. چار دفعا گولڊن گلوب ايوارڊ کٽي چڪو آهي. اداڪاره اينجلينا جولي ۽ اداڪار جيمز ھيون جو پيءُ آهي. ھن کي فلمن ۾ مشھوري 1960 جي ڏھاڪي جي پوئين حصي ۾ جو بڪ جي ڪردار سان ملي. ستر جي ڏھاڪي ۾ ھي ھالي ووڊ جو ستارو بڻيو. 1978 جي فلم ڪمنگ ھوم لاءِ کيس بھترين اداڪار طور اڪيڊمي ايوارڊ مليو. ھي پيء جي خاندان طرفان سلوويڪ ۽ ماء جي خاندان واري پاسي کان جرمن آھي. مذھب جي لحاظ کان ھي ڪيٿولڪ آهي
فلموگرافي
{| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" |Notes امپاسيبل]]'' وانٽيڊ]]'' دي جنرل
آ ڊاگ آف فلئنڊرس
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
شهزادي (اداڪارا)
شهزادي، ڄيڪا ”وڏيري“ جي نالي سان پڻ سڃاتي ويندي هئي، سا سنڌ جي ڪلاڪار هئي. ٽي وي ، فلم ۽ ريڊيو جي مشهور فنڪارا_شهزادي ٻن ڏهاڪن تائين سنڌي فلم ۽ ٽي وي ڊرامن جي دنيا تي راڄ ڪندي رهي. هوءَ هڪ اهڙي اداڪارا هئي جنهن هيروئڻ جي مرڪزي ڪردارکان وٺِي ڪريڪٽر ايڪٽريس تائين ۽ بدمعاش ولن جي ڪردارن ۾ پڻ  ڀرپور طريقي سان پاڻ ملهائيو.
ٽي وي
شهزاديءَ پنهنجي فن جي شروعات ريڊيو ڊرامن مان ڪئي، جنهن کانپوءِ هن فلم ۽ ٽي ويءَ تي پڻ ڪم ڪيو. هن هڪ هزار کان وڌيڪ سنڌي،اردو ڊرامن ۾ ڪلاڪاري ڪئي. سندس پهريون ٽي وي ڊرامو “زينت“ هيو، جنهن جو پيشڪش ڪار پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر جو پروڊيوسر عبدالڪريم بلوچ هيو.اهڙيءَ ريت هن عبدالقادر جوڻيجو ۽ نورالهُديٰ شاهه جي شهرِآفاق ٽي وي سيريل ”جنگل“،”ديوارين“، ”راني ڪي ڪهاني“ ۽ اردوءَ جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو.
فلم
شهزادِيءَ ڪيترئين ئي سنڌي فلمن ۾ هيروئڻ جو ڪردار ادا ڪيو، جِن ۾ پنو عاقل ۽ پَروُ چانڊيو وغيره شامل آهن. هوءَ سنڌي فلمن ۽ شوبز جي دنيا ۾ “وڏيري“ يعني وڏيءَ جي نالي سان مشهور ٿي.
آخري عمر
شهزاديءَ پنهنجي زندگيءَ جا آخري ڏينهن ڪمرپسيءَ ۾ گذاريا، بيماريءَ کان پهرئين هِن گهر جو بورچيخانو هلائڻ لاءِ ڪپڙن جو دڪان کوليو ۽ يونيورسٽي روڊ تي ڪراچيءَ ۾ هر آچر جي ڏينهن لڳندڙ بازار پِڙيءَ ۾ ڪپڙي جو اسٽال لڳائيندي رهي.حڪومت پاران سندس ڪا بہ مدد نہ ڪئي وئي، معدي جي ڪينسر جي ڪارڻ هِن جو انتقال ٿيو.
حوالا
زمرو:اداڪارا زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:پاڪستاني ماڻهو زمرو:شوبز
481ع
ڊسمبر
زمرو:481ع زمرو:پنجين صدي
1871ع
ڊسمبر
زمرو:1871ع
عجيب طلسم
عجيب طلسم ، ٻاراڻي ادب جو ھڪ سنڌي ڪتاب جو نالو آهي جيڪو حيدرآباد جي مرزا قليچ بيگ لکيو ۽ خود 1914ع ۾ شايع ڪرائي 1000 ڪاپيون اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان ڇپرايون.
حوالا
زمرو: ڪتاب زمرو: سنڌي ٻاراڻو ادب زمرو: مرزا قليچ بيگ
اوٿارو
خواب يا ننڊ مان ڇرڪ ڀري اُٿڻ. ڪن ماڻهن کي اوٿاري جي بيماري ٿيندي آهي، جنهن ۾ ماڻهو پهريائين ننڊ ۾ ڳالهائيندو، ڀُٽ ڀٽ ڪندو يا ڪنهن نامعلوم خوف سبب ڇرڪ ڀري اُٿندو آهي. ان وقت سخت خوفزده هوندو آهي ۽ سڄو جسم پگهريو پيو هوندو اٿس. ڪن ماڻهن کي ننڊ ۾ ائين لڳندو آهي ڄڻ جاڳن پيا ۽ پوءِ ڪنهن ڊپ واري حالت ۾ آهن. اٿڻ چاهين ته اٿي نه سگهن، هٿ چورڻ چاهين ته چوري نه سگهن. آخر ۾ ڇرڪ ڀري اٿندا ته معلوم ٿيندن ته اهو ڪو خواب هو. اهڙي ڪيفيت کي به اوٿارو چون.
هندن ۾ ڪو مرندو آهي ته ٻارهين ڏينهن هن جو اوٿارو (Othaaro) ڪندا آهن. اهو دستور پارسين ۾ به آهي. پارسي لوڪ (Paarsi community) اوٿارو بدران چون اُٿمان (Day of resurrection) هي ٻئي لفظ ”اُٿڻ“ مان ٺهيا آهن. ٻارن ٻچن، گهر ۽ ڌن دولت وغيره ۾ موهه هئڻ سبب پهريائين ٿورا ڏينهن پراڻيءَ جو واسو دنوي شين ۾ رهي ٿو؛ ۽ اوٿاري ڏينهن هو اُٿي. جم جاترا تي نڪري ٿو. اهي آهن هندن ۽ پارسين جا عقيدا. هندن وانگر پارسي به ڏهاڪي جو ڪرم ڪندا آهن، ۽ چانورن جي اٽي جو پيڙو ٺاهي ڪانون کي ڏيندا آهن. هنن ۽ ٻين اهڙين ڳالهين مان ڪيترن يوروپي عالمن کي ائين وسهڻ لاءِ سبب ٿيو آهي ته هندو ۽ پارسي هڪ ٻئي جا ويجها سؤٽ آهن، ۽ ڌرم ڪرم بنهه هڪڙو ئي هئن. اهي ساڳين ديوتائن کي ساڳين هندڪن نالن سان سڏيندا هئا، سا ڳالهه هيٺين حقيقتن مان هيڪاري وڌيڪ روشن ٿيندي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
اسلام ۽ عقليات
هيءُ ڪتاب حاجي نوراحمد ابوالبشير جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 270 صفحا آهن ۽ قيمت ٻه رپيا پنجهتر پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، حافظ محمد -الياس- -بن- عبدالله ميمڻ ۽ ساٿين حيدرآباد مان 1965ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
ھير رانجھو
thumb|ھير رانجھي جي مزار thumb|رانجھي جي قبر
ھير رانجھو ھڪ مشھور پنجابي لوڪ ڪھاڻي آھي۔ ڪيترن ئي مصنفن ۽ شاعرن ھي ڪھاڻي لکي آھي, پر انھن مان سڀ کان مشھور وارث شاھ جي لکيل ھير وارث شاھ آھي۔ جيڪا 1776ع ۾ پنجاب لکي وئي۔ اھڙي طرح جون وڌيڪ ڪھاڻين ۾ سسئي پنھون، سھڻي ميھار وغيره شامل آھن۔