cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آسواڻي
آسواڻي ”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ موجب گچيري تعلقي موري جا ويٺل آهن. مير فتح علي خان ٽالپر جي صاحبيءَ ۾ حيدرآباد ۾ واپار سانگي آيا، جتي پوءِ هميشہ لاءِ رهي پيا. انھن گچيراين مان هڪ آڪھ وارا پنهنجي وڏي ڏاڏي ڀائي آسو مل جي نالي پٺيان پاڻ کي ”آسواڻي“ سڏائين ٿا. حيدرآباد ۾ گچيراين جي پنچائت ئي ڌار آهي، ۽ وقت بوقت پنھنجيءَ پھر مان ڪو معزز چونڊي، کيس پنهنجو مکي ڪندا آهن. آسواڻين مان ڪي پڙهي پيا آهن، نوڪرين ۾ آهن، مگر ٻيا عام طرح اڄ تائين ڌنڌو ڌاڙي ڪن ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون زمرو:سنڌي ذاتيون
تلا شاهه جو قبرستان
thumb|تلا شاهه جو قبرستان thumb|سسئي پنهون جي ڪهاڻي جي نقش نگاري تلا شاھ جو قبرستان انگريزي (Tilla Shah graveyard) سنڌ جي ضلعي سانگهڙ جي ڄام نواز علي تعلقي ۾ ننڍڙي ڳوٺ نئون آباد جي پرسان پنهنجي شاندار تاريخ سان موجود آهي.
محل وقوع
هيءُ ماڳ ڄام نواز علي شهر کان اٽڪل 6 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي موجود آهي. ماڳ ڏانهن هڪ لنڪ روڊ وڃي ٿو جيڪو تباهه حال آهي.
فريسڪو نقش نگاري
تلا شاهه جي قبرستان ۾ ليلى مجنون، سسئي پنهون جون ڪهاڻيون ديوارن تي سينگاريل آهن. ان کان علاوه مقبرن جي ديوارن تي اشاندار گلڪاري، اسلامي ۽ مغل آرٽ جي اثر هيٺ سنڌي اسڪول آف آرٽ ذريعي مهارت سان فريسڪو پنٽنگ جون ڊزائنون ۽ ڪليگرافي سينگاريل آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:تاريخي ماڳ زمرو:سنڌ جي تاريخ
احمد خان گلزار
احمد خان، تخلص ’گلزار‘ ذات پليجو ويٺل ڳوٺ جنگشاهي، ضلعو -ٺٽو-، 17 -اپريل- 1927ع تي ڄائو. ٻن سالن جو هو ته سندس والد وفات ڪري ويو. ڇهن سالن جي عمر ۾ کيس ڳوٺ جي ملا مڪتب ۾ داخل ڪرايو ويو، جتان قرآن شريف ۽ سنڌيءَ جا ٻه درجا پاس ڪرڻ بعد -ٺٽي- جي مشهور محدث ۽ جيد عالم مولوي محمد حسين ٺٽويءَ وٽ دينيات جو فارسي ڪورس مڪمل ڪيائين. اڃا زير -تعليم- هو ته سندس والده جو انتقال ٿي ويو. قلبي فڪر ۽ ذهني پريشانيءَ جي ڪري گلزار اڳتي پڙهي نه سگهيو ۽ -تعليم- -ترڪ- ڪري گذر سفر لاءِ ڪيتريون ئي سرڪاري خواه غير سرڪاري ملازمتون ڪيائين. 1949ع ۾ تپيداريءَ جو ڪورس پاس ڪري تپيدار ٿيو ۽ آخر تائين انهيءَ ملازمت ۾ رهيو. شاعريءَ ۾ سندس -استاد- پير محمد ’پياسي‘ هو. سندس ڪلام ۾ غزل، گيت، ڪافيون، -بيت-، مرثيا ۽ قصا وغيره شامل آهن. 1969ع ۾ گذاري ويو.
وڳر ڪيو وتن پرت نه ڇنن پاڻ ۾
left|frameless|Koonj هي شاه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي بيت جي هڪ سٽ آهي.
طبعي ڄاڻ
اوهان ڄاڻو ٿا ته ڪُونجون وڳر ڪري ڇو اُڏامنديون آهن. ڇو جو اهو طريقو انهن لاءِ وڌيڪ پُر اَثر ۽ فائدي وارو آهي. هر دفعي جڏهن ڪُونج پنهنجا پَرَ ڦڙڦڙائي ٿي ته اها پنهنجي پَرَن جي ويجهو هوا جو هڪ گولائي وارو ڪُن، واچوڙو يا ڀنور ٺاهي ٿي، جيڪو ڪونج جي پٺيان چڪر کائي، ڪونج کي اڳيان دڪيندي، پٺيان ٿيندو ويندو آهي. پُٺيان ايندڙ ڪونج هوا ۾ رهڻ لاءِ هر هر پَرَ هلائڻ جي بدرآن اڳين ڪُونج طرفان ٺاهيل هوا جي گولائي واري زورَ، دٻاءَ يا ڀنور جي ڪناري تي پنهنجو پاڻ کي رکي ٿي. اڳين ڪونج طرفان هوا جو هي ٺاهيل ڪُن يا ڀنور هڪ اهڙو هنڌ يا نقطو هوندو آهي، جتي هوا هڪ ننڍڙي واچوڙي وانگر چڪر کائي مٿي وڃي ٿي. هوا جو اهو ئي مٿي ڏانهن ويندڙ جهوٽو يا دٻاءُ پٺيان ايندڙ ڪونج کي اُڏام ۾ مدد ڏيندو آهي. ان جو مطلب هي ٿيو ته وڳر جي نموني اُڏامڻ سان، پٺيان ايندڙ ڪُونجن کي هوا ۾ اُڏامڻ لاءِ گهٽ کان گهٽ طاقت استعمال ڪرڻي پوي ٿي، تنهنڪري اهي وڳر جي صورت ۾ اُڏامي پنهنجي منزل تي پهچن ٿيون.
حاصل مقصد
گڏجي سڏجي ڪم ڪرڻ سان تڪڙا نتيجا به ملندا آهن ۽ تڪليفن کان به نجات ملي ٿي، ان سان گڏ ماڻهن ۾ پيار، سڪ ۽ برداشت جو مادو به وڌندو آهي.
گيلاني ريلوي اسٽيشن
''گيلاني ريلوي اسٽيشن ھڪ بند پيل ريلوي اسٽيشن آھي ڪراچي سرڪيولر ريلوي تي گلشن اقبال، ڪراچي، پاڪستان جي لائين تي. ماضيءَ ۾، پاڪستان ريلوي ھڪ منصوبي تحت اتي ڪراچيءَ لاءِ ھڪ مرڪزي اسٽيشن ٺاھڻ ٿي چاھي. 1990 جي ڏھاڪي ۾ ڪجھ عرصي لاءِ اھا تيز رائو جي لاءِ ھڪ ٽرمينس ھئي ۽ چناب ايڪسپريس جي لاءِ ھڪ اسٽاپ ھئي.''
ممڪنه کلڻ
جيڪڏھن ڪراچي سرڪيولر ريلوي کي تڪڙي اچ وڃ جي لاءِ ٺاھيل اسڪيم کي اڳتي وڌايو ويو ته, اسٽيشن ممڪنه طور تي کلي سگھي ٿي.
1601ع
هن سال انگريزن جي هڪ قافلي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي بنياد ڀارت ۾ وڌي.
ڊسمبر
زمرو:سال
1984ع
فوتگيون
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال زمرو:1984ع زمرو:سال
احمد خان سھاڳ
''احمد خان سهاڳ، سنڌي ٻوليءَ جو سُگهڙ ۽ اديب آهي. هن 21 سيپٽمبر 1959ع تي ڳوٺ الهرکيي سهاڳ، تعلقي ۽ ضلعي دادوءَ ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم اباڻي ڳوٺ ۾ حاصل ڪري، مئٽرڪ گورنمينٽ طالب الموليٰ هاءِ اسڪول دادوءَ مان ڪيائين. سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1988ع ۾ سوشيالاجيءَ ۾ ايم. اي ڪيائين. ڪنھن وقت گورنمينٽ هاءِ اسڪول غريب آباد ۾ سائنس ٽيچر (H.S.T) ھيو. ھاڻي سال 2017 جنوري ۾ پنھنجي پيشي تان رٽائرمينٽ ورتي.''
ادبي خدمتون
''احمد خان سُهاڳ جو ڳوٺ، سنڌ جي سُگهڙن جي امام حضرت جلال کٽيءَ جي مدفن ڳوٺ پير ترهي کان ٻن ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي آهي ۽ سندس ڳوٺ جو نالو ڳوٺ الھرکيو سھاڳ آھي کيس ننڍڙي هوندي کان وٺي سگهڙپائيءَ واري فن سان لڳاءُ رهيو آهي. اڄڪلهه هي نوجوان سنڌ ۾ سگهڙپائيءَ واري فن کي سهيڙڻ جو ڪم ڪري رهيو آهي. هرسال ڳوٺ پير ترهي ۾ آل سنڌ سگهڙ ڪانفرنس ڪرائيندو آهي، ان کان سواءِ ڏهن ٻارهن سالن تائين قلندر شهباز جي ميلي تي سگهڙن جون ڪچهريون ڪرايائين. عظيم سگهڙ جلال کٽيءَ ۽ سنڌ جي مشهور نڙ بيتاين عبدالرحيم ڏاهريءَ ۽ عمر فقير بروهيءَ جي فن تي ڪتاب ترتيب هيٺ اٿس. استاد بخاري اڪيڊمي دادوءَ جو سيڪريٽري به آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:1959ع جون پيدائشون زمرو:دادو ضلعي جون شخصيتون
لائوس
فائل:Animated-Flag-Laos.gif
لائوس ھڪ زمين سان گھيريل سوشلسٽ رياست آھي جيڪا ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ انڊو چائنا اپٻيٽ جي وچ ۾ واقع آهي ء ان جون سرحدون ميانمر ۽ چين سان ملن ٿيون
1580ع
ڊسمبر
زمرو:1580ء زمرو:سال
عزيز ڪنگراڻي
عزيز ڪنگراڻي انگريزي (Aziz Kingrani) جو اصل نالو عزيزالله ولد سومار خان ڪنگراڻي آهي. ھي سنڌ جو ناميارو ليکڪ ڪهاڻيڪار ، ڊرامه نگار ، شاعر ، محقق ۽ مؤرخ آھي. ھن ڪيترائي سنڌي اردو ڊراما لکيا جيڪي پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ ڪراچي سينٽر ۽ نجي سنڌي چينلن تي ٽيلي ڪاسٽ ٿيا. هن قلمڪار جي شاعري، ڪهاڻين، تاريخ ۽ تحقيق بابت سنڌي ۽ انگريزي ۾ ڪتاب شايع ٿيل آهن.
شروعاتي زندگي ۽ تعليم
ع. ڪنگراڻي 4 جنوري 1958ع تي سنڌ جي جوهيءَ تعلقي، ضلع دادوءَ ، جي ننڍڙي ڳوٺ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻيءَ ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڀرواري ڳوٺ گل محمد گنب جي پرائيمري اسڪول مان 1971ع ۾ حاصل ڪيائين. سيڪنڊري تعليم گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهيءَ مان 1977ع ۾ مڪمل ڪيائين. گورنمينٽ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادوءَ مان انٽر ميڊيئيٽ 1979ع ۾ ۽  بي ايس سي جي ڊگري 1982ع ۾ حاصل ڪيائين. سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان بي ايڊ 1989ع ۽ ايم اي اسلامڪ ڪلچر 1985ع ۾ ٻئي ڊگريون  فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. جڏهن ته سنڌي ادب ڏانهن لاڙي سبب 1987ع ۾ سنڌيءَ ۾ ايم اي سنڌ ۾ پهرين پوزيشن  ۾ پاس ڪيائين جنهن تي کيس سنڌ يونيورسٽي پاران ميڊل ڏنو ويو.
پيشو
هن نوڪري جي شروعات سول اسپتال دادو ۾ ويڪسينيٽر طور اپريل 1981ع ۾ ڪئي. مئي 1981ع کان پرائيمري استاد مقرر ٿيو. آڪٽوبر 1984ع ۾ جي ايس ٽي استاد طور مڊل اسڪول مانجهند ۾ مقرر ٿيو ۽ 1985ع ۾ مڊل اسڪول حاجي خان ۾ بدلي ٿي آيو ۽ 1986ع کان گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهيءَ ۾سائنس ٽيچر (ايڇ ايس ٽي) طور مقرر ٿيو. 1993ع ۾ ليڪچراريءَ لاءِ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان ڏنائين. اسلامڪ ڪلچر ۽ سنڌيءَ جي ٻنهي مضمونن ۾ چٽاڀيتيءَ وارو امتحان پاس ڪيائين پر سنڌي جي مضمون جي چونڊ ڪري 1993ع ۾ ڊگري ڪاليج جوهيءَ ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو، جتي ترقي ماڻي اسسٽنٽ پروفيسر طور ڊسمبر 2012ع تائين مقرر رهيو. جنوري 2013ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج واهي پانڌي، جوهي تعلقو، دادو ضلعو ۾ پرنسپال طور مقرر ٿيو. مئي 2017ع ۾ اسوسيئيٽ پروفيسر ٿيو.
تخليقون
هن ادب لکڻ جي شروعات اٺين ڪلاس ۾ پڙهڻ دوران 1974ع ۾ ڪهاڻي لکڻ سان ڪئي. سندس پهرين ڪهاڻي”ايماندار هاري” 1974ع ۾ روزانه هلال  پاڪستان ڪراچي جي ٻاراڻي صفحي ۾ ڇپي. 1983ع کان شاعري پڻ شروع ڪيائين ته تنقيدي مضمون نگاري به لکڻ لڳو. سندس شاعري، ڪهاڻيون، تاريخي، تنقيدي ۽ تحقيقي مضمون نگاري سنڌ جي مڃيل سنڌي اخبارن، رسالن ۽ مئگزينن ۾ شايع ٿيڻ لڳي. اخبارن ۾ روزانه هلال پاڪستان، روزانه عبرت، روزانه سنڌُو ۽ روزانه آفتاب ذڪر لائق آهن. رسالن ۾ سنڌي ادبي بورڊ حيدرآباد پاران نڪرندڙ رسالن ٽه ماهي مهراڻ، گل ڦل، سرتيون ۽ ثقافت کاتي سنڌ پاران نڪرندڙ رسالي نئين زندگي ۽ عبرت مئگزين ۾ سندس مواد شايع ٿيڻ لڳو. 1987ع کان پاڪستان ٽيليويزن ڪراچيءَ جي پروگرام مخزن جي مشاعرن جي نشستن ۾ شرڪت شروع ڪيائين.
شاعري ۽ ناٽڪ(ڊراما)
1989ع کان ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان سندس شاعري ۽ ڊرامه نشر ٿيڻ لڳا. سندس پهريون ريڊيو ڊرامو “پنجوڙ“  ريڊيو حيدرآباد تان1989ع ۾ ڪامران ڀٽيءَ پيش ڪيو. ان کان پوءِ سندس ڊرامه ريڊيو پاڪستان ڪراچي ۽ خيرپور تان پڻ نشر ٿيڻ لڳا. جڏهن ته 1990ع کان ٽي وِي ڊرامه لکڻ جي شروعات ڪيائن. سندس پهريون ڊرامو “اولڙا ۽ عڪس” محمد بخش سميجو جي پيشڪش ۾ پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي تان ٽيليڪاسٽ ٿيو. 1991ع کان تاريخي ۽ تحيقيقي مضمون لکڻ جي شروعات ڪيائين. سندس ڪهاڻيون، شاعري، تاريخي، تحقيقي ۽ تنقيدي مضمون روزانه عوامي آواز ڪراچي، روزانه جاڳو ڪراچي، روزانه ڪاوش حيدرآباد، روزانه ڪوشش حيدرآباد، روزانه سنڌ حيدرآباد، اردو روزانه جنگ ڪراچي،  انگريزي روزانه ڊان ڪراچي ، ۽ ٻين ڪيترين سنڌي اخبارن کان علاوه ٽه مهراڻ، سارنگا حيدرآباد  رسالن ۽ جريدن ۾ شايع ٿيڻ لڳا ۽ اڄ تائين شايع ٿيندا رهن ٿا. سندس شاعري پاڪستان ٽيليوزن ڪراچي ۽ ريڊيو حيدرآباد تان مختلف فنڪارن جي آواز ۾ پڻ نشر ڪئي وئي آهي. هيل تائين سندس ٽيهن (30) کان مٿي سنڌي ۽ اردو ريڊيو ڊرامه ريڊيو ڪراچي، حيدرآباد ۽ خيرپور ميرز تان نشر ٿي چُڪا آهن. ٽي وي ڊرامه لکڻ جي شروعات پاڪستان ٽيليويزن ڪراچيءَ تان 1990ع کان ڪيائين. سندس پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي تان 13 کان مٿي انفرادي ڊرامه ٽيليڪاسٽ ٿيل آهن جن ۾ وسڪاري کانپوءِ، شفق، زندگيءَ جو امر گيت، سمنڊ تي لڪير ، ڇاند، محبتُن جو الميو، پاڻي تي ليڪا ذڪر لائق آهن. پي ٽي وي ڪراچي تان اردو ۽ سنڌيءَ ۾ لکيل سندس اردو ڊرامه سيريل، جيت، جلتي سورج ڪي نيچي ۽ سنڌي سيريل ڪونج، ڪنارو، ڇوٽڪارو ۽ وفائن کانپوءِ مقبوليت ماڻي. جڏهن ته نجي سنڌي چئنل ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي تان سندس ڪيترائي انفرادي ڊرامه توڙي سيريل ٽيليڪاسٽ ٿيل آهن جن وڏي مقبوليت ماڻي. انهن ۾ ڳاڙهي، ڪارو گلاب، زنجيرون، آڙاھ، خزائن کانپوءِ،ڪڏهن ته ملنداسين، ڪارو سج، خالي هٿ، دام، هوءَ منهنجي نه هُئي، پيار گرهڻ، ڪا سار ته لهبي آ، عشق آتش، وڇوٽي جي لڪِير, ۽ ٻيا ڪيترائي ڊرامه شامل آهن.
ڪتاب
سندس سنڌي ۽ انگريزيءَ ۾ 15 ڪتاب ڇپيل آهن ۽ هڪ سهڪاري مرتب طو رشايع ٿيل آهي. سندس ڪتاب سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو، انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، سنڌ ثقافت ۽ سياحت کاتي، روشني پبليڪيشن حيدرآباد، نئون نياپو اڪيڊمي ڪراچي ۽ ٻين ادارن پاران ڇپايل آهن.
ايوارڊ
کيس ادبي ۽ تاريخي ڪم تي سرڪاري توڙي غيرڪاري ادارن پاران مڃتا طور 20 ايوارڊمليل آهن.
جنوري 2018ع تائين گورنمينٽ ڊگري ڪاليج واهي پانڌيءَ (ضلع دادو) ۾ پرنسيپال طور رهيو آهي ۽ تخليقي طرح سندس قلم اڄ به ڪهاڻي، تنقيد، شاعري، ڊرامه ۽ تحقيق جي ميدان ۾ جنبش ۾ آهي.
لائوس
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
باغ ۽ باغباني
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي، جنهن ۾ باغبانيءَ جي فن جي ڄاڻ ڏنل آهي. هن رايل سائيز ڪتاب ۾ 272 صفحا آهن. پهريون ڇاپو، گورنمينت سينٽرل بوڪ ڊيپو ڪراچيءَ طرفان سال 1897ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، سنڌي ادبي بورڊ، ڪراچي بورڊ جي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1960ع ۾ ڇپايو، جيڪو ڊيمي سائيز ۾ 414 صفحن تي مشتمل آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
ڇاتين جو سرطان
thumb|کاٻو
thumb|ارهن جي ڪينسر ۾ ٻنڊ ابت سبت ٿيڻ ۽ چمڙي جو سوڪهڙو. ڇاتي يا ارهه جو سرطان، (Breast Cancer/ Carcinoma) عورتن ۾ ٿيندڙ هڪ مهلڪ مرض آهي. سڄيءَ دنيا ۾ هن بيماريءَ سبب فوت ٿيل عورتن جي شرح ٻين مرضن جي بنسبت وڌيڪ آهي. آڳاٽي زماني ۾ هيءَ بيماري اڪثر اهڙين عورتن کي ٿيندي هئي، جيڪي پنهنجي ماهواريءَ بند ٿيڻ واري عمر ۾ Menu pause کي پهچنديون هيون، پر هاڻي هيءَ بيماري ڪيترن سببن ڪري عورت کي عمر جي ڪنهن به حصي ۾ ٿي سگھي ٿي. ڪيتريون نوجوان ڇوڪريون جيڪي اڃا بالغ ٿينديون آهن ته اهي به هن موذي مرض ۾ وٺجي وينديون آهن. اڃا تائين هن بيماريءَ جو ڪو خاطر خواهه علاج نه لڌو ويو آهي ۽ نه ئي سرجريءَ سان هن مرض کي ختم ڪري سگهجي ٿو، ڇو ته متاثر ارهه جو اهو حصو يا سڄو ارهه ڪٽڻ جا تجربا به ڪيا ويا، پر بيماري ختم ٿيڻ بجاءِ بگڙيل صورت ۾ ٻيهر ٿي پوندي آهي. ڪپي ڪڍڻ (Mastiodectomy) کان پوءِ وري انهن ڦٽن ۾ روڳ وڌي ويندو آهي ۽ ڦٽن ۾ وِرُ ٿي پوندو آهي. پوءِ ان وِرُ مان پونءِ نڪرندي آهي ۽ پوءِ مرض ڇاتيءَ سان لاڳاپيل عضون ڏانهن پکڙجي ٿو، جيڪو ‘Mestastasis’ سڏجي ٿو. ان ۾ ٻئي ارهه، ڪَڇُن ۽ سيني وارين هڏين متاثر ٿيڻ جو خدشو رهندو آهي.
تاريخ
هـن بيمـاريءَ جـي تـاريـخ تـمـام قـديـم آهـي. 2500 سال اڳ رومـي ۽ يوناني حڪيمن ڇاتيءَ جي ڪيترين بيمارين مان ڪينسر ۽ ڇاتيءَ ۾ طبعي تبديلين بابت ڄاڻ ڏني هئي. دنيا ۾ حڪيم بُقراط (Hippocrates) اهو پهريون يوناني حڪيم هو، جنهن ڇاتيءَ ۾ ٿيندڙ مهلڪ طبعي تبديلين (Physiological Changes) ۽ غير فطري روڳي واڌ بابت تفصيل سان بيان ڪيو آهي ۽ هن ان غير فطري واڌ کي (Skiros Karkinoma) يعنيBreast Carcinoma (Cancer) جو نالو ڏنو، جيڪو نالو اڄ تائين ميڊيڪل سائنس ۾ قائم آهي. اٽڪل 500 ق. م ڌاري ڪيترن رومي ۽ يوناني حڪيمن، ڇاتيءَ جي هن مهلڪ بيماريءَ تي گھڻن رخن کان وڌيڪ تجربا ڪيا. بيماريءَ کي يوناني حڪيمن سامونڊي کيکڙي (Sea-crabs) جي شڪل سان مشابهت ڏني، جنهنڪري هن بيماريءَ کي سرطان چيو ويندو آهي. هن بيماريءَ جو سبب اهو آهي ته جڏهن ڇاتيءَ جي صحتمند جيوگھرڙن جي فعل ۾ گھڻن سببن جي ڪري بگاڙ ٿئي ٿو ته ڇاتيءَ جي اوڄن ۾ پڻ نئين غير فطري واڌ ٿئي ٿي، جنهن کي اسين ڇاتيءَ جو ڪينسر چئون ٿا. بيماريءَ جا قسم (Types of Disease): ڇاتيءَ جي هن غير فطري واڌ کي بيماريءَ جي روڳي هجڻ يا نه هجڻ جي خاصيت کي ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي، ڇو ته هر هڪ واڌ ڪينسر ناهي هو ندي: ٻيو قسم بي ضرر واڌ آهي. ان واڌ جا به ڪيترا قسم ٿين ٿا. مثال: جيئن رت جي ڳوڙهي يا شريانين واري رسولي (گومڙ: Angioma)، تاندورن وارو گومڙ (Fibroma Tumor)، چرٻي وارو گومڙ (Lipoma/ Lypoma)، لڪل ڌاڳن وارين مشڪن جو گومڙ (Leiomyoma) ۽ هڏين جو گومڙ (Osteoma) وغيره اچي وڃن ٿا. بي ضرر قسم جا سڀئي گومڙ سدائين ڳنڍيندڙ اوڄن (Connective Tissues) سان ئي اُڀرن ٿا.
مهلڪ (سرطاني) واڌ جا قسم
آپريشن کان پوءِ جيڪڏهن هن قسم جي سرطان جي واڌ ساڳئي هنڌ ٿي پئي ته ڪن حالتن ۾ اها ايتري ته وڏي هوندي آهي، جو اها ٽن ڇاتين جيڏي ٿي پوندي آهي، تنهنڪري ٻيهر بيماري هيٺ آيل ڇاتيءَ وارو حصو وڏو ڏسڻ ۾ ايندو آهي ۽ ڀوائتو لڳندو آهي.
ڇاتيءَ جي ڪينسر ٿيڻ جا سبب
ڇوڪرين جي مناسب وقت تي شادي ڪرائڻ سان ارهه جي ڪينسر ٿيڻ جو خطرو بلڪل گھٽ ٿئي ٿو. ان کانسواءِ جلدي شادي ڪرڻ کانپوءِ عورت جو جلدي حاملا ٿيڻ پڻ ارهه جي ڪينسر کان بچاءُ جو وڏو ذريعو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ٻيجڻي ۽ ڳڀيرڻ جي گھڻين مهلڪ بيمارين، خاص ڪري ٻيجڻي (Ovary) ۽ ڳڀيرڻ جي ڪينسر جي صورت ۾ ٻيجڻي ۽ ڳڀيرڻ کي آپريشن ڪري ڪڍيو ويندو آهي ته ڪينسر جي صورت ۾ آپريشن دوران يا آپريشن کانپوءِ ڪينسر جا جيوڙا رت جي ناڙين وسيلي رت جي وهڪري ذريعي ٻيجڻين يا ڳڀيرڻ کان پکڙجي Metastasis بيمار عورت جي ڇاتي تائين پهچي کيس ڇاتيءَ جو ڪينسر ڪري وجھندا آهن. ڇاتين جي سرطان جي ٻين سببن مان ڪجهه هي آهن: کاڌي ۾ پوٽيشم جي گهٽتائي، پوٽيشم عام طؤر ڳڙ ۾ گهڻو ٿئي ٿو، جيڪڏهن ذيباطيس نه هجي ته ڪڏهن ڪڏهن ٿوري مقدار ۾ ڳڙ جو شربت پيئڻ سان پوٽيشم حاصل ٿئي ٿي. ان کان سواءِ دٻن ۾ پيڪ ٿيل کاڌن/ فاسٽ فوڊ وغيره يا سوڊا جهڙا ڪيميڪل گهڻو واپرائڻ به بيماريءَ جو ڪارڻ ٿين ٿا، جڏهن ته فارمي مرغيءَ جي هڏين کي ڪُرٽي کائڻ کان به پرهيز ڪجي، ڇو ته مرغين جي خوراڪ ۾ زهريلا ڪيميڪل به استعمال ٿيندا آهن، جڏهن ته گهڻي مقدار ۾ ڪافي يا چانهه جو استعمال، گهڻي تماڪ نوشي، سدائين ڳڻتين ۾ رهڻ ۽ وڏي گوشت جي گهڻي استعمال سان به ڇاتين جي سرطان جو خدشو وڌي سگهي ٿو.
بيماريءَ جي تشخيص ۽ علامتون
هن بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ ان کي ٻن حصن ۾ ورهائجي ٿو: (1) بيماريءَ جون ظاهري علامتون، (2) الٽرا سائونڊ ۽ ليبارٽري ٽيسٽون وغيره. ائين زبان جو چهچ ڳاڙهو ٿي وڃڻ جو مطلب اهو آهي ته مريض جي رت جو نظام درست ناهي ۽ رت ۾ آڪسيجن جي آميزش (ملاوٽ، گھٽ ٿي وئي آهي. جڏهن ته زبان جو رنگ ڳائي گوشت جي رنگ جھڙو هجڻ جو مطلب اهو آهي ته ڪينسر جي بيماريءَ سان گڏ مريض جو هاڻي ٻين عضون (خاص ڪري بڪين) جو فعل به ناڪاره ٿيندو ٿو وڃي ۽ ڪينسر جو مرض ٻين عضون ڏانهن وڌندو (پکڙبو: Metastasis) پيو وڃي، جيڪا بيماريءَ جي مهلڪ صورت هوندي آهي، ان صورت ۾ ڪنهن سُٺي ڊاڪٽر کان تپاس ڪرائي وڃي. ڊاڪٽر بيماريءَ جي تشخيص لاءِ مختلف ليبارٽري ٽيسٽون ۽ ڇاتين جي الٽراسائونڊ ذريعي پتو لڳائين ٿا.
سرطان جا ڏاڪا
ڇاتين جي سرطان جا مختلف ڏاڪا ٿين ٿا، جن کي ڊاڪٽر هيٺين شڪلين جي صورت ۾ ورهائيندا آهن.
احتياط وارا اپاءَ
ڪينسر جي مريضه کي هر صورت ۾ رڌ پچاءُ نه ڪرڻ ڏجي، ڇو ته باهه جي تاءَ سبب مرض اڃا به وڌي ويندو آهي. ائين علاج ڪرائڻ کانپوءِ جڏهن مريضه صحتمند ٿئي ته به کيس هڪ سال تائين باهه جي ويجھو نه وڃڻ گھرجي، نه ته مرض وري ٻيهر اٿلي سگھي ٿو. باهه جي لهس تي هي مرض وڌندو ۽ وري ٻيهر موٽندو به آهي. ڪينسر جي مريضه کي اس کان به بچائڻ گھرجي نه ته ٻيءَ صروت ۾ هيءُ مرض تڪڙو وڌي ويندو آهي. صحتياب ٿيڻ کانپوءِ به هڪ سال تائين هر حال ۾ اُس تي گھٽ نڪرجي، خاص ڪري اونهاري واري موسم جي اُس ۾ گھٽ نڪرڻ گھرجي. ڪينسر جي مريضه کي گرم پاڻيءَ سان وهنجڻ نه گھرجي. سياري ۾ به نهن سوسڙي پاڻيءَ سان وهنجڻ گھرجي. مرض ڇڏي وڃڻ کانپوءِ به هڪ سال تائين احتياط ڪرڻ گھرجي.
حوالا
زمرو:نسوانيات زمرو:سرطان جا قسم زمرو:امراضيات زمرو:پستان
شهزيب حسن
[[فائل:شهزيب حسن.jpg|thumb|شهزيب حسن جو عڪس
شهزيب حسن خان پاڪستاني ڪرڪٽ ٽيم جو رانديگر آهي.گهريلو ٽيم ڪراچي زيبرا آهي.پنهجو پهريون ميچ 2008 ۾ شروع ڪئي.2009 جي آئي سي سي ٽي ٽوينٽي عالمي ڪپ (en:ICC World Twenty20) جي اسڪواد ۾ جڳهه بڻايائين.
زمرو:1989ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي بليوز جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪرڪيٽر
ميرپور بٺورو تعلقو
ميرپور بٺورو تعلقو (مِيرپور بَٺورو تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سجاول ضلعي جو تعلقو آهي. هن تعلقي ۾ 8 يونين ڪاؤنسلون آهن.
يونين ڪاؤنسلون
ميرپور بٺوري تعلقي ۾ 8 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن.
زمرو:سنڌ جا تعلقا
محمد اسماعيل عرساڻي
محمد اسماعيل عرساڻي ولد ميان محمد هاشم ميمڻ 17 سيپٽمبر 1906 ع تي هالا نوان ۾ ڄائو. پاڻ مشهور تعليمي ماهر، اديب ۽ شاعر ٿي گذريو آهي. محمد اسماعيل عرساڻيءَ ابتدائي تعليم هالن مان ۽ ثانوي تعليم حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ جي اسڪولن مان ورتي. عرساڻي صاحب هڪ تعليمي ماهر هوڻ سان گڏ سٺو شاعر ۽ نثر نويس پڻ هو. سندس مشهور ڊرامو بدنصيب ٿري جنهن تي کيس ڪئين انعام ۽ ايوارڊ مليا. سندس ٻيو شاهڪار سير ريگستان آهي. محمد اسماعيل عرساڻي فدا نومبر 1986ع ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
اسٽاڪ هوم
اسٽاڪهوم (اُچار: سۡٽاڪۡ هوم، سويڊش: Stockholm) سويڊن جو سڀ ڪا وڏو شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي، جيڪو سويڊن جي اڀرندي ڪناري تي آباد آهي. هن شهر جي آبادي ويھ لکن جي لڳ ڀڳ آهي. هي شهر چوڏهن ٻيٽن تي ٻڌل آهي جيڪي هڪ ڍنڍ ۽ بالٽِڪ سمنڊ جي ميلاپ سان ٺهيا آهن. زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
ناروي
فائل:Animated-Flag-Norway.gif
ناروي: يورپ جي خطي اسڪينڊينيويا جو ھڪ ملڪ جنھن جي گاديءَ جو ھنڌ اوسلو آھي. زمرو:يورپي ملڪ
1602ع
ڊسمبر
زمرو:سال
علي مراد جو دڙو
thumb|علي مراد جو دڙو علي مراد جو دڙو انگريزي (Ali Murad Mound) قديم آثارن وارو ماڳ آهي جيڪو ڳوٺ علي مراد شاهاڻي ۽ بهليل شاھ جي وچ تي جوهي تعلقو، دادو ضلعو، سنڌ پاڪستان ۾ واقع آهي. هن ماڳ کي برطانوي هندستان جي قديم آثارن جي ماهر اين. جي. مجمدار ڳولي لڌو ۽ علي مراد نالي سان ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ ڪتاب ۾ درج ڪيو. هيءُ ماڳ دادو شهر کان 20 ميلن جي مفاصلي تي ڏکڻ-اولهه ۾ آهي. هيءُ ماڳ غازي شاهه جو دڙو کان 8 ميل اتر ۽ 14 ميل جوهيءَ شهر کان ڏکڻ-اولهه تي اڄ به موجود آهي. دڙي جي چوٽيءَ تي محلات کي آيل پٿرن سان جوڙيل ڪنگرن وارو بچاءُ لاءِ آيل ڪوٽ به دريافت ڪيو ويو هو. قديم آثارن جي ماهر ويلر مطابق سنڌو تهذيب جو ٺڪراٺو،ڍڳي ۽ سُوئر جا مجسمه،گھڙيل پٿر،رُڪ يا ڪنجھي جي ننڍي ڪهاڙي،ابرق ۽ عقيق جي مختلف رنگن جا مڻيا ۽ ٺڪراٺي جا ٻيا قديم آثاردريافت ڪيا ويا. هت محلات يا ڳوٺ جا آثار مليا جنهن کي ڪنگرن ۽ برجن وارو ڪوٽ ڦيريل هو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري زمرو:تاريخي ماڳ زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
ھريپور ضلعو
هري پور ضلعو (اُچار: هَرِي پُر زِلو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. ھری پور تعلقو غازي تعلقو۽ خان پور تعلقو ھن جا تعلقا آھن۔
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ڳوٺ محمد بچل
ڳوٺ محمد بچل کپرو تعلقو، سانگهڙ ضلعو جو اهم ڳوٺ آهي جنهن جي آبادي اٽڪل1000جي لڳ ڀڳ آهي.
1604ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ابابدا
فائل:Ababda.jpg
ابابدا:Ababda: (Ababa): سوڊان ۾ رھندڙ بيجا (Beja) قبيلي جي ھڪ شاخ جو نالو. ھي ماڻھو سوڊان جي ڳاڙھي سمند سان ملندڙ ڪناري لڳ رھندا آھن.
1581ع
ڊسمبر
زمرو:1581ء زمرو:سال
موناڪو
فائل:Animated-Flag-Monaco.gif
پلاسٽڪ ڳوٿري
پلاسٽڪ ڳوٿري مان مراد اھي ڳوٿريون ٿي سگھن ٿيون جيڪي مختلف مقصدن ۽ مختلف سامان رکڻ يا کڻي وڃڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آھن. ھي پلاسٽڪ مان ٺاھيون وينديون آھن. ھي عام طور تي ھلڪيون ۽ سستيون ھونديون آھن، پر ماحول دوست نہ ھجڻ ڪري ان تي دنيا جي مختلف ملڪن ۾ پابنديون وڌيون پيون وڃن. thumb|پيرس ۾ گند جمع ڪرڻ لاءِ رکيل ڳوٿري
موناڪو
مناڪو: ھڪ ننڍڙي خودمختيار يورپي ملڪ جو نالو آهي. زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون زمرو:يورپي ملڪ
احمد خان ماڙي جو مقبرو
احمد خان ماڙي جو مقبرو ڳوٺ خالي ڀٽ عمرڪوٽ کان 14 ميل پري واقع آهي. هي مقبرو ميرن جي دور سان تعلق رکي ٿو. ان جي ماپ 16x16 فوٽ ۽ اوچائي 30 فوٽ آهي. مقبري جي چوڌاري ڪوٽ ڦريل ھو. مقامي سردار ھو. مقبرو پڪ سرائون چن سان اوساريل آھي.
شِو
شِو ديوتا تمام قديم آهي، شِو جو مطلب آهي ”شُڀ“ جيڪا عام طور استعمال ۾ اچي ٿي ٻيون معنائون آهن، مهربان، نيڪ دل، شفيق، روشن ۽ مسرور وغيره. شِو ديوتا هندن جي ٽمورتي (تريمورتي) جو حصو آهي. ان ٽمورتي ۾ ٽي ديوتا شامل آهن، برهما، وشنو ۽ شِو. ٽمورتي ۾ وشنو ۽ شِو جي گڏ هجڻ باوجود هندن ۾ هڪڙا وشنوپرست آهن ته ٻيا شِوپرست. شِو ديوتا جي قديم دور ۾ سنڌ، پنجاب، خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان جي واديءَ ۾ پوڄا جو عام رواج هو. انهيءَ دور ۾ شِو زرخيزي جو ديوتا ڪري ڪوٺيو ويندو هو. ان وقت شِو جو خطاب هو ”پسوپتي“ يا حيوانن جو مالڪ ۽ پالڻهار. آدجڳاد کان نانگ کي پڻ زرخيزي جي علامت تصور ڪيو ويندو آهي. تنهنڪري شِو ديوتا کي عام طور نانگ سميت ظاهر ڪيو ويندو آهي.
واديء سنڌ جي قديم آثارن مان شِو جي علامت ڍڳو پڻ ڏيکاريل آهي. ڍڳي مان صاف ظاهر آهي ته ان جو تعلق پوکيءَ سان هو. آرين جي حملن کان اڳ سنڌ جا ماڻهو زراعت سان وابسته هئا. هندن وٽ لنگ يا لنگم پوڄا آرين کان اڳ موجود هئي، جيڪا پڻ شِو سان وابسته هئي. ان مان پيدائش جو تعلق شِو سان واضع ٿئي ٿو.
رگ ويد جي ديوتا جي حيثيت ۾ شِو جو نالو نٿو ملي. بهرحال رگ ويد ۾ هڪ قبيلي جو نالو ”شِو“ ملي ٿو. اهو قبيلو سنڌو درياھ جي آسپاس رهندو هو. اهو شِو قبيلو ٻين قبيلن سان گڏجي آرين خلاف وڙهيو.
هندن جي مذهبي ڪتابن مطابق جڏهن برهما ديوتا پنهنجي ڌيءُ سان جنسي ميلاپ ڪيو ته ديوتائن ردر (شِو) کي درخواست ڪئي ته هن کي سزا ڏئي. ان تي ردر برهما جي پنجين منڍي ڪٽي ڇڏي. اپڻشدن ۾ ردر (شِو) جي  فضيلت ۽ درجو وڌيل آهي. رامائڻ ۾ هن کي عظيم تر ديوتا مڃيو ويو آهي. مهاڀارت ۾ شِو جو مقام سڀ کان اوچو آهي.
هندستان ۾ شِو جي پوڄا لڳ ڀڳ ٽي سو قبل مسيح ۾ ملي ٿي. سندس اڪيلي طور پوڄا جو رواج تمام گهٽ هو. عام طور ان جي عبادت لنگ يا لنگم جي صورت ۾ ۽ ان جي زال جي پوڄا يوني جي صورت ۾ ٿيندي هئي. يوني عورتاڻي توانائي جي علامت آهي. شِو جي مٿي تي نانگ ۽ ڳچيءَ ۾ کوپڙين جي هار جي موجودگي سندس تشدد واري صفت کي ظاهر ڪن ٿا. شِو جي خاصيتن ۾ گهڻو شراب پيئڻ، پنهنجي زال پاروتي ديويءَ سان گڏ نچڻ پڻ شامل آهي. شِو جو هڪ خاص ڪائناتي رقص ٽانڊوا سڏبو آهي. هي ناچ تخليق ۽ دنيا جي تباهيءَ جو ناچ ليکبو آهي.
برهما ۽ وشنو وٽ رهائش لاءِ آسمان جون وسعتون آهن، پر شِو پنهنجي آسمان کان محروم آهي. هن جو ٺڪاڻو هماليائي سلسلو ڪيلاش پربت آهي. روايتن مطابق آخر ۾ شِو کي هڪ آسمان حاصل ٿي ويو هو. اهو آسمان ڪيلاش پربت تي آهي اُتي گنگا آسمان مان لٿي هئي. شِو ديوتا جو مقام اوچو ۽ پالڻهار وارو آهي هو گنگا هٿان ايندڙ تباهيءَ کي روڪڻ سان گڏ انسان جي ان اُپاج لاءِ آسانيون پيدا ڪندو رهندو آهي.
حوالا
زمرو:هندو ديوتا زمرو:هندوڌرم ۾ ديوتائن جا نالا
باغ آئينہ
شهنشاھ همايون، جڏهن (1542ع ۾) تباھ حال ٿي، ٿورن رفيقن ۽ عيال سميت اچي عمرڪوٽ پهتو، تڏهن عمرڪوٽ جي حاڪم راڻي ’ويرسال‘ سوڍي سندس آجيان ڪئي ۽ کيس پنهنجو ڪوٽ خالي ڪري ڏنائين. هن ئي ڪوٽ ۾ 14 آڪٽوبر 1542ع (رجب مهيني جي آچر ڏينهن 949ھ) تي شهنشاھ جلال الدين اڪبر ڄائو. عمرڪوٽ ۾ ڪجھ وقت رهڻ کان پوءِ همايون موجوده بدين ضلعي جي ’جوڻ‘ شهر ۾ اچي رهيو، جتي جي باغن ۾ ميون کان سواءِ سلامتيءَ ۽ سڪون وارو ماحول ڏسي پنهنجي حرم کي عمرڪوٽ مان گهرائي، ’جوڻ‘ ۾ باغ آئينہ ۾ اچي رهايائين. اهو تاريخي باغ پوءِ بہ ٻہ صديون آباد هو، جنهن جا انب، هر سال اڪبر بادشاھ کي دهليءَ ۾ موڪليا ويندا هئا.
لياقت علي جتوئي
لياقت علي جتوئي ولد عبدالمجيد جتوئي 1948 تي ٻيٽو جتوئي، تعلقي ميهڙ ضلعي دادو ۾ پيدا ٿيو. پاڻ معروف سياسي شخضيت آهي.
لياقت علي جتوئي تعليم مقامي اسڪولن مان حاصل ڪئي. سنڌ يونيورسٽي مان سياست مان ايم اي ڪري سنڌ يونيورسٽي ۾ ئي ليڪچرار مقرر ٿيو. ڪجهہ وقت کان پوءِ نوڪري ڇڏي عملي طور سياست ۾ داخل ٿيو.
ڄام صادق علي جي وزارت ۾ سنڌ جو وزير خزانہ ۽ ايڪسائيز جو وزير پڻ رهيو. جڏهن نواز شريف پاڪستان جو وزير اعظم ٿيو تہ هن لياقت جتوئي کي سنڌ جو وزير اعلى مقرر ڪيو.
پاڻ سگهو ئي بجلي ۽ پاڻي جو وفاقي وزير جو عهدو پورو ڪيو.
زمرو:1948ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻهو
نواب احمد خان لغاري
نواب احمد خان لغاري 1207ھ/1792ع ۾ ڄائو. ٽالپر حڪومت جي مشهور وزير اعظم نواب ولي محمد خان جو وڏو فرزند هو. پنھنجي والد جي نظر هيٺ عربي ۽ فارسي جي تعليم حاصل ڪيائين، پوءِ باقاعدي وزارت جي تربيت حاصل ڪري ٽالپرن جي درٻار ۾ داخل ٿيو. انگريزن ۽ ٽالپرن جي عھد نامن دوران نواب احمد خان ايلچي رهيو. پاڻ باهمت انسان هو، سندس عوام ۽ راڄن سان دلي محبت هئي. هو سندن ڀلائي ۽ بھبود خاطر هميشہ ڪوشان رهندو هو. همت ۽ مردانگيءَ سان گڏ سندس طبيعت ننڍي هوندي کان فقيريءَ ڏانھن مائل هئي، جنھنڪري ٺٽي جي درويش شاھ بلاول جو مريد ٿيو، جيڪو بعد ۾ لڏي ڀين ۾ آيو ۽ ڀين وارو صاحب سڏجڻ لڳو.
حوالا
زمرو:1792ع جون پيدائشون زمرو:1870ع جون وفاتون
ابام
ابام:Abam: نائيجيريا جا رھاڪو جيڪي اگبو(Igbo) نسل سان تعلق رکندڙ ماڻھن جو ھڪ گروھ جيڪي نائيجيريا جي ڏکڻ اوڀر ۾ رھندا آھن.
سنڌيڪااڪيڊيمي
اڪيڊيمي سنڌ جو رجسٽرڊ ۽ مڃيل پبلشنگ ادارو آهي جيڪو مختلف موضوعن تي ڪتاب شايع ڪندو رهي ٿو.
1582ع
ڊسمبر
زمرو:1582ع
پرو چانڊيو
پريل چانڊيو انگريزي ٻولي Parro Chandio جنهن کي پرو چانڊيو به چيو ويندو هو. پريل عرف پرو چانڊيو جنهن کي فوجين 1983ع ۾ مقابلو ڪري ماريو ، ان جي لاءَ مشهور هو ته غريبن جو هڏ ڏوکي هو. هو وڏيرن جو پاليل نه هو پر وڏيرن جو دشمن هُيو ۽ وڏيرن وٽان ڌاڙا هڻي غريبن ۾ ورهائيندو هُو. پرو چانڊيو ڪيترن ئي غريبن ماڻهن جي نياڻين جي شادين لاءَ سمورو ڏاج جو سامان مدد طور ڏيندو هُو ۽ فوجي مارشلا ۾ هو فوجين خلاف به ڪاروايون ڪندو هُو.
ڌاڙيل ٿيڻ جو سبب
پريل کي حالتن ڌاڙيل ڪيو هو. وڏيرن جي ظلم ۽ ڏاڍ سبب هُن هٿيار کنيا. پر هُن مقامي ماڻهن ۽ غريبن کي ڪڏهن به تنگ نه ڪيو ۽ نه ئي وري عورتن سان بدسلوڪي ڪئي. هُن ڪيترائي معاملا نياڻين ميڙ تي ختم ڪيا. نياڻين کي ست قران جي حيثيت سمجهي هُن مخالفن کي، معاف به ڪيو. اُن دور ۾ پريل هڪ واردات پاٽ شريف مان نامياري ليکڪ نصير ميمڻ جي والد سائين محمد بخش ميمڻ کي اغوا واري ڪئي هُئي. اُن لاءِ به کيس خبر پئي هُئي ته سائين جي پُٽن مان ڪير رُڪڻ ٿاڻي تي اطلاع ڪري پوليس کي کيس جي رستن تان گُذرڻ جا اطلاع ٿو ڏئي. پر پوءِ وچ ۾ چئن چڱن جي پوڻ تي سائينءَ کي پريل ڇڏي ڏنو هو. پريل تر جي ڪنهن به ماڻهو سان بي واجبي نه ڪئي.
مقابلو
جڏهن ته ايجنسين ماڇي چانڊيا تڪرار کڙو ڪرايو هو، ڇاڪاڻ ته خود آرمي ۽ رينجرس پريل کي ماري سگهڻ ۾ ناڪام ويون هُيون انهن چاهيو پئي ته ماڇين هٿان پريل کي مارائجي. ان حد تائين جو اُن قبائلي تڪرار ۾ هڪ پاسي مقامي وڏيرا، ماڇي، رينجرس، پوليس ۽ فوج هُئي ته ٻئي پاسي پريل ۽ اُن جا ساٿي هُئا. جڏهن ته اُن قبائلي تڪرار جي باهه ۾ پوءِ ته مقامي طور سمورا چانڊيا لهي پيا. اُن ۾ چانڊين جو نقصان ته ٿيو هو پر سڄو ايريا پاٽ کان وٺي ميهڙ تائين جا سمورا ڳوٺ جنگ جو ميدان بڻجي پيا هُئا. پريل سان نه رُڳو خوف سبب عام ماڻهو محبت ڪندو هو پر هُن جي سماجي ڪردار خاص طور غريبن جو لحاظ ڪرڻ ۽ عورتن جو احترام ڪرڻ سبب ماڻهو کيس روايتي ڌاڙيل تصور نه ڪندا هُئا. ٻيو ته هُو تمام گهڻو بهادر هو. اهڙا ماڻهو گهٽ ٿيندا آهن هاءِ اسڪول پاٽ ۾ پڙهندڙ شاگرد پاٽ شريف جي ٻاهران وهندڙيءَ وٽ فوج شاگردن کي روڪي پُڇندي هُئي ته “ آپ جانتي هين ڪي پري ڪهان رهتي هي” شاگردن کي اردو ته سمجهه ۾ نه ايندي هُئي پر کين چوندا هُئا ته اها ٻيلي ۾ رهندي آهي. ان حد تائين جو سڄي سرڪاري مشينري ڪچي جي بند کان هيٺ نه لهندي هُئي ۽ انهن جي دلين تي پريل جي خوف جو پاڇو پيل هو.
پريل جو موت
جڏهن پريل کي مارڻ ۾ سڀ ناڪام ٿيا ته پريل جي ساٿين کي ئي استعمال ڪري سازش تحت پريل کي شاھ پنجو سُلتان ۽ باليشاھ واري سخي سعيدي موساڻي پاسي ويندڙ رستي تي ريلوي ڦاٽڪ وٽ مقابلي ۾ ماريو ويو. مارڻ کان پوءِ به سوين گاڏين ۾ چڙهيل ورديءَ وارا مري ويل پريل جي ويجهو وڃڻ لاءِ تيار نه هُئا. سندن دليون ايتريون ڪمزور هُيون جو هُنن کي خوف هو ته متان پريل جيئرو نه هُجي. ان دور جا پوليس آفيسر اڄ به پريل جي بهادريءَ تي کيس داد ڏيندا رهندا آهن.
ڪنارا ڪاڍ
ڪنارا ڪاڍ جو مقصد ڪنهن عددي عڪس اندر موجود ڪن به ٻن شين يا وَٿُن درميان دنگ ليڪڻ هوندو آهي؛ مطلب ته انهن نڪتن يا عڪسلُن جي نشاندهي ڪرڻ هوندو آهي، جن تي ڪا هڪ شَي ختم ٿي ٿِي ۽ ٻي شَي شروع ٿي ٿِي. اهڙين عڪسلُن تي عڪس جي رنگ يا روشنائيءَ ۾ هڪ نمايان تبديلي رونما ٿيل هوندي آهي. عڪس اندر روشنائي، رنگ يا ڪنهن ٻي خاصيت ۾ نمايان تبديلي ڪنهن اهم واقعي يا تبديليءَ ڏانهن اشارو سمجھي ويندي آهي. ڪنارا ڪاڍ، عڪس پردازڪاري ۽ نقش ڪاڍ اندر هڪ تحقيقي کيتر آهي.
ڪنارن جون خصوصيات
ڪنارا نقطه نظر تي آڌاريل ٿِي سگھن ٿا - اهي اهڙا ڪنارا آهن جيڪي نقطه نظر بدلجڻ سان بدلجي وڃن ٿا ۽ نوعاً منظر جي ڀونماپ جي نمائندگي ڪن ٿا، اهو ظاهر ڪن ٿا ته ڪا هڪ شي ٻي شي سان ڍڪي پئي (لڪل) آهي وغيره وغيره، يا وري ڪنارا.
ڪنارا ڪڍڻ
ڪنارن کي ڪيترين ئي عڪسلُن اندر روشنائيءَ جِي تبديلي ڄاڻندي، ڪنارا ڪاڍ الخوارزميون روشنائيءَ جي اهڙي تبديليءَ جو مشتق لهنديون آهن.
ھ اگر یک لبه را به عنوان تغییر در شدت روشنایی که در طول چند پیکسل دیده می‌شود در نظر بگیریم، الگوریتم‌های آشکارسازی لبه به طور کلی مشتقی از این تغییر شدت روشنایی را محاسبه می‌کنند. برای ساده‌سازی، به آشکارسازی لبه در یک بعد می‌پردازیم. در این نمونه، داده‌های ما می‌تواند یک تک‌خط از شدت روشنایی پیکسل‌ها باشد. برای نمونه بین پیکسل‌های چهارم و پنجم در داده‌های 1-بعدی زیر به روشنی می‌توان لبه‌ای را آشکار کرد
پهريون مشتق لهڻ
تعداد زیادی از عملگرهای آشکارسازی لبه بر پایه مشتق اول شدت روشنایی کار می‌کنند، یعنی با گرادیان شدت روشنایی داده‌های اصلی سروکار داریم. با این اطلاعات می‌توانیم تصویری را برای قله‌های گرادیان روشنایی جستجو کنیم.
اگر I(x) نماینده شدت روشنایی پیکسل x، و I′(x) نماینده مشتق اول(گرادیان شدت روشنایی) در پیکسل x باشد، بنابراین داریم:
برای پردازش تصویر با عملکرد بهتر، مشتق اول را می‌توان(در یک بعد) با پیچش دادن دادن با ماسک زیر بدست آورد:
ٻيون مشتق لھڻ
برخی دیگر از الگوریتم‌های آشکارسازی لبه بر اساس مشتق دوم شدت روشنایی کار می‌کنند که در واقع نرخ تغییرات گرادیان شدت روشنایی است و برای آشکارسازی خط‌ها بهترین است، زیرا بدانگونه که در بالا گفتیم هر خط یک لبه دوگانه است، بنابراین در یک سوی خط یک گرادیان روشنایی و در سوی دیگر گرادیان مخالف آن دیده می‌شود. پس می‌توانیم منتظر تغییر بسیار زیاد در گرادیان شدت روشنایی در محل یک خط باشیم. برای یافتن خط‌ها می‌توانیم گذر از صفرهای تغییر گرادیان را در نتایج جستجو کنیم.
اگر I(x) نمایشگر شدت نور در نقطه x و I′′(x) مشتق دوم در نقطه x باشد:
اینجا نیز بیشتر الگوریتم‌ها از یک ماسک پیچش برای پردازش سریع داده‌های تصویر سود می‌برند:
حد ٻڌڻ
هنگامی که مشتق را حساب کردیم، گام بعدی اعمال یک آستانه برای کشف نقاطی که بخشی از یک لبه هستند است. هر چه آستانه کمتر باشد، خط‌های بیشتری آشکارسازی می‌گردند و نتایج بیشتر نسبت به نویز، و ویژگی‌های نامرتبط تصویر حساس می‌شوند، از سوی دیگر یک آستانه زیاد ممکن است خط‌های ضعیف یا بخش‌هایی از خط‌ها را از دست بدهد.
یک مصالحه معمول آستانه‌گیری با پسماند است. این روش از چندین آستانه برای جستن لبه‌ها سود می‌جوید. با آستانه بالایی جستجو را برای پیدا کردن ابتدای خط‌ها آغاز می‌کنیم. هنگامی که یک نقطه آغاز داریم، مسیر لبه را درون تصویر پیکسل به پیکسل با نشانه‌گذاری پیکسل‌هایی که از آستانه پایینی بالاترند پی می‌گیریم و تنها هنگامی که مقدار از آستانه پایینی پایین‌تر رود آن را پایان می‌دهیم. این رهیافت بر اساس این گمان است که لبه‌ها به احتمال زیاد در مسیرهای پیوسته قرار دارند و دنبال کردن بخش ضعیفی از لبه‌ای که از پیش دیده‌ایم ممکن می‌کند، بدون آنکه پیکسل‌های نویزی را به عنوان لبه نشانه‌گذاری کنیم.
ڪنارا ڪاڍ عملگر
اکنون، عملگر کنی و پس از آن مار-هیلدرث بیشترین کاربرد را دارد. عملگرهای زیادی تاکنون منتشر شده‌اند اما هیچیک برتری قابل ملاحظه‌ای بر عملگر کنی در شرایط کلی نداشته‌اند. کار بر روش‌های چندمقیاسی هنوز بیشتر در آزمایشگاه‌هاست.
اخیراً عملگر جدیدی منتشر شده که اجازه جداسازی لبه‌ها را با دقت زیرپیکسل می‌دهد، چیزی که آن را از عملگر کنی نیز بهتر می‌سازد. برای اطلاعات بیشتر مقاله زیر را ببینید:
(استجر, 1998)An Unbiased Detector of Curvilinear Structure
حوالا
زمرو:ٽيڪنيڀياس
يار محمد ڪلهوڙو
250px|thumb| ميان يار محمد ڪلھوڙي جو خدا آباد ۾ واقع مقبرو
ميان يار محمد ڪلهوڙو انگريزي (Yar Muhammad Kalhoro) سنڌ ۾ ڪلھوڙن جو دور جو پهريون ليکيو ويندڙ حڪمران، پنهنجي ڀاءُ ميان دين محمد ڪلهوڙو کان پوءِ 1701ع ۾ ميانوال تحريڪ ۽ ڪلهوڙا خاندان جي ورثي جو گادي نشين ٿيو. اٽڪل 1799ع ۾ ان وقت جي ملتان جي گورنر معزالدين ڪلهوڙن جي مرڪزي ڳوٺ ڳاڙهيءَ تي حملو ڪيو. گاج ندي ڪناري تي وڏي جنگ لڳي جنهن ۾ ٻنهي پاسي جا جنرل ماريا ويا. ميان دين محمد ڪلهوڙو گرفتار ٿيو ۽ ملتان جيل ۾ ماريو ويو. ميان يار محمد ڪلهوڙو زيدي رستي قلات بلوچستان هليو ويو. ڪجھ عرصي کانپوءِ اٽڪل 1701ع ۾ ميان يار محمد ڪلهوڙو بلوچستان کان واپس منڇر ڍنڍ ڪناري ڳوٺ سانوه (موجوده ساوڙو، جوهي تعلقو) کان ٿيندي قيصر پنهور کان ڳوٺ سامتاڻي کسي, ڳوٺ ڳاها ( هاڻ جوهي تعلقو) ۾ ويهي ميانوال تحريڪ کي سرگرم ڪيائين شڪارپور پنهورڪِي (هاڻ خدا آباد)، مرکپور ( هاڻ دادو شهر جو محلو) ۽ فتحپور جا ڳوٺ قبضي ۾ آندائين. جھوڪ شريف جي جنگ کان پوءِ مغل سلطنت جي پرواني ۽ خدايار خان جي لقب ملڻ بعد شڪارپور پنهورڪِي جو نالو خدا آباد رکي ان کي گاديءَ جو هنڌ بڻايائين. هن اٽڪل 1701ع کان 1719ع تائين حڪومت ڪئي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
ڪوھاٽ ضلعو
ڪوهاٽ ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
جاتي تعلقو
جاتي تعلقو (جاتِي تالُڪو، اردو: تعلقہ جاتی، انگريزي: Taluka Jaati) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سجاول ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. هن جو مرڪز جاتي شهر آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
سنڌي قوم پرستي
سنڌي قومپرستي (المعروف سنڌي قومپرستي يا سنڌي قومي تحريڪ) (Sindhi nationalism) سنڌ ۾ جديد قومپرستيءَ جو باني سائين جي ايم سيد کي سمجهيو ويندو آهي. موجوده وقت ۾ ڪيتريون ئي قوم پرست تنظيمون سنڌ ۾ سرگرم آهن. جي ايم سيد قوم پرستيءَ کي نئين دڳ لاتو ۽ 1972ع ۾ جيئي سنڌ محاذ جو بنياد وڌو ۽ سنڌوديش جو خيال پيش ڪيو، سنڌين لاءِ هڪ آزاد ملڪ. جي ايم سيد کي جديد سنڌي قومپرستيءَ جو باني مڃيو وڃي ٿو.
سنڌي قوم پرست
نظرياتي طور تي سنڌي قوم پرستن جا ٻه اهم گروه آهن. هڪ عليحدگي پسند قوم پرست آهن، جيڪي سنڌوديش جا حامي آهن. جن ۾ جست، جسقم، جسم، جسمم ۽ ٻيون ڪيتريون ئي تنظيمون ان جو مثال آهن. ٻيا گروه پاڪستان سان عليحدگيءَ جا مخالف آهن. انهن ۾ ايس ٽي پي، سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي ۽ قومي عوامي تحريڪ شامل آهن. عام طور تي جڏهن سنڌ ۾ قوم پرستي جو ذڪر ڪيو ويندو آهي، ته ان منجهان پهريون گروه ڏانهن اشارو ڪيل هوندو آهي.
نظريا
عليحدگي پسند سنڌي قوم پرست بنيادي طور تي سيڪيولر آهن. انهن جي مطابق سنڌ هڪ تاريخي وطن آهي، جنهن کي پنهنجي الڳ تهذيب، ثقافت، ٻولي ۽ جاگرافيائي حدون آهن. سنڌ سان گڏ پنجاب (پاڪستان)، پاڪستان جي نالي تي ناانصافي ڪري رهيو آهي. ان لاءِ هاڻي سنڌ کي هڪ آزاد ۽ خودمختيار ملڪ ٿيڻ گهرجي. ان ڳاله جو ذڪر سائين جي ايم سيد جي ڪتاب سنڌ جا سورما ۾ ڏسي سگهجي ٿو.
اسلام بابت نظريو
مٿي ذڪر ڪيل ڀاڱي (سيڪشن) جي روشنيءَ ۾ سنڌي قومپرستن جو هي گروه جي ايم سيد جي نقطي نظر تي هلندو آهي. سيد جا اسلام جي باري ۾ نظريا ان جي لکيل ڪتاب جيئن ڏٺو مون ۾ ڏسي سگهجن ٿا. جي ايم سيد اسلام کي هڪ فرسوده ۽ سست رفتار مذهب قرار ڏنو آهي جيڪو سندس پنهنجو نظريو رهيو آهي. ان جي هيئن به تشريح ڪئي وئي آهي ته اسلام اڄ جي دور جي ضرورتن کي مڪمل نٿو ڪري سگهي. جي ايم سيد اسلام کي الهامي دين مڃڻ کان به انڪار ڪري چڪو آهي. جيئن ڏٺو مون ڪتاب سبب عالمن پاران سندس خلاف فتوي! جاري ٿي. عليحدگي پسند قوم پرستن پڻ اسلام بابت ان سندس ئي سوچ جا حامي آهن. اسلام موجب جي ايم سيد جا ڪيترائي پيروڪار ملحد سمجهيا وڃن ٿا.
حوالا
زمرو:ملڪ يا خطو موجب قوم پرستي زمرو:پاڪستان ۾ قوم پرستي زمرو:سنڌ زمرو:ايشيا ۾ قوم پرست تحريڪون زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال)
1606ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:1606ع
ھوائي گدلاڻ
ھوائي گدلاڻ گداڻ جي ٽن وڏن قسمن مان ھڪ آھي. ھي گدلاڻ ھوا ۾ ھاڃيڪار گئسن ۽ ذرڙن جي، مختلف سببن جي ڪري، وڃڻ جي ڪري ٿئي ٿي. ھن گدلاڻ جا انساني، حيواني ۽ نباتاتي زندگيءَ تي ڪيترائي نقصاندہ اثر پون ٿا.
مٿيون ڪوھستان ضلعو
مٿيون ڪوهستان ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي جيڪو 2014 ۾ وجود ۾ آيو. اڳوڻي ڪوهستان ضلعي کي 2014 ۾ ٽوڙي مٿيون ڪوهستان ۽ هيٺيون ڪوهستان نالن سان ٻه ضلعا ٺاهيا ويا.
ارم (شداد جي جنت)
باغ ارم- يمن جي -بادشاهه- ”شداد -بن- عاد“ جو ٺهرايل -باغ-، جنهن ۾ داخل ٿيڻ سان شداد گذاري ويو. (اهو استعاري طور ”-باغ ارم-“ يعني -بهشت- جو باغ سڏبو آهي). شداد ظالم -بادشاهه- هو. مخالفن کي برداشت ڪري نه سگهندو هو، جيستائين مخالف جيئرا هوندا هئا، تيستائين کين عذاب ڏيندو رهندو هو. آخري گهڙيءَ تائين به کين معاف نه ڪندو هو. انهيءَ ڪري سنڌي معاشري ۾ شداد ڪافر جي نالي سان اصطلاح ”شداد ڪافر وارو وير رکڻ“ رائج آهي.
حوالا
زمرو:عربي علم الاساطير
پرنٽر (ڪمپيوٽنگ)
ڪمپيوٽنگ ۾، پرنٽر ھڪ پيريفيرل اوزار آھي، جيڪو انسان پاران ڪاغذ تي مسلسل پڙھي سگھجندڙ لکت يا عڪاسي کي ٺاھيندو آھي.
حوالا
زمرو:ڪمپيوٽر پرنٽر زمرو:دفتري سامان زمرو:طباعت زمرو:نيٽورڪ جا اوزار زمرو:جاپاني ايجادون
ڪرائميا
ڪرائميا  يا ڪرائميائي اپٻيٽ  اوڀر يورپ ۾ ڪاري سمنڊ جي اترئين ڪناري تي واقع ھڪ اپٻيٽ آھي. ان جي اتر اوڀر واري حصي ۾ ازوف سمنڊ ۽ باقي سمورو اپٻيٽ ڪاري سمنڊ سان گهيريل آهي. ڪرائميا جي اتر ۾ يوڪرين جو اوبلاسٽ يا صوبو خيرسون واقع آهي، اوڀر ۾ روس جي وفاق م شامل ڪراسنودار واري سرزمين واقع آهي جيڪا ڪرچ واري پاڻي جي لنگھ ذريعي ڪرائميا کان الڳ ھوندي 2018ع کان پل ذريعي ان سان ڳنڍيل آهي. ڪرائميا جي اولھ ۽ ڏکڻ ۾ ڪارو سمنڊ آھي جنھن جي ٻئي پار اولھ طرف رومانيه ۽ ڏکڻ طرف ترڪي واقع آهي. 1783ع ۾ ڪرائميا کي روسي ايمپائر روس۽ ترڪي واري خلافت جي جنگن (1768 کان 1774 تائين) جي نتيجي بعد پنھنجي حڪومت ۾ شامل ڪري ڇڏيو هو. 1917ع واري انقلاب کان پوء ان کي ڪرائميائي آٽونامس سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جو درجو ڏئي سوويت يونين ۾ شامل ڪيو ويو. ٻين جنگ عظيم دوران ان جو درجو گھٽائي ڪرائميائي اوبلاسٽ ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ اتان جي تاتار نسل جي آبادي کي مڪمل طور تي وچ ايشيا منتقل ڪيو ويو. 1954ع ۾ ڪرائميائي کي يوڪريني سويت سوشلسٽ ريپبلڪ ۾ شامل ڪيو ويو 1991ع ۾ سويت يونين جي خاتمي وقت يوڪرين پڻ خودمختياري حاصل ڪئي تہ ڪرائميائي اپٻيٽ کي ڪرائميائي آٽونامس ريپبلڪ جو درجو ڏنو ويو ۽ ان جي شھر سيواستوپول کي يوڪرين ۾ خاص درجو ڏنو ويو. 1997 ۾ اڳوڻي سوويت ڪاري سمنڊ واري بحري ٻيڙن جي ورھاست معاھدي تحت ٿي لل۽ معاھدي جي شرطن مطابق روس کي اتي بحري اڏي قائم رکڻ جي اجازت ملي ھئي، اھڙي طرح روسي ٻيڙي ۽ يوڪريني ٻيڙي جا صدر مقام سيواستوپول ۾ رکيا ويا. ڪرائميا جي موجوده حيثيت تڪراري آهي. يوڪرين ان جو دعويدار آھي ۽ گڏيل قومن يوڪريني دعوا کي تسليم ڪيو آهي پر ان تي راڄ روس جو آھي. فيبروري 2014 ۾ ڪرائميا روسي فوج ۽ ان جي حامين جي فوجي مداخلت بعد روس سان الحاق ڪري ھڪ تڪراري ريفرنڊم ذريعي روسي وفاق ۾ شامل ٿي ويو. .
1583ع
ڊسمبر
زمرو:1583ء زمرو:سال
ٻولي
ٻوليء هڪ اهڙو ٻولي سرشتو آهي جيڪو مواصلات جي منجھيل نظام جي ترقي، حصول، بحالي ۽ استعمال، خاص طور تي ايئن ڪرڻ جي انساني قابليت يا صلاحيت تي مشتمل آهي؛ ٻولي اهڙي ريت هڪ سرشتي جو ڪوئي مخصوص مثال آهي. ٻوليء جي سائنسي اڀياس کي لسانيات(linguistics) سڏيو ويندو آهي.لفظن جو مجموعو ۽ انهن کي ملائڻ جو طريقو (يعني گرامر) جيڪو ڪوئي گروه سمجهي ۽ انکي رابطي طور استعمال ڪري ته انکي ٻولي چيو ويندو آهي.
ٻوليءَ کي هنديءَ ۾ ڀاشا چيو ويندوآهي. هندستان جا سنڌي اديب اڪثر ٻوليءَ جي جاءِ تي عام طور ”ڀاشا“ جو لفظ ڪتب آڻيندا آهن. ڇاڪاڻ جو اهو لفظ ’مڪمل زبان‘ وارو مفهوم رکي ٿو. جڏهن ته ڪن ماهرن جي راءِ ۾ ٻولي صرف ڳالهايل زبان لاءِ ڪتب آڻڻ گهرجي. ڀاشا معنى ٻولي ۽ اپڀاشا معنى ٻوليءَ جو ننڍو دفعو (Dialect). البت سنڌيءَ ۾ لفظ ’ٻولي‘ مڪمل زبان واري معنيٰ رکي ٿو. ٻولي اوچتو پئدا نه ٿي آهي ۽ نه ديوتائن وٽان مليل سوکڙي آهي. پر اظهار جو هي وسيلو صدين جي ڪوششن کان پوءِ حاصل ٿيو آهي. ان جي شروعات مرد جي پنهنجي ماديءَ کي سڏڻ وارن آوازن سان ٿي ۽ انهن آوازن ارتقا جون منزلون لنگهي، شاعريءَ جي شڪل اختيار ڪئي. لفظن يا شَيِن جي نالن کان سواءِ جن سان ذهن ۾ خاص تصور ٿا اچن، شين جا اجتماعي تصور قائم ٿي نه سگهن ها. ۽ عقل ڪڏهن به وحشي پڻي جي منزل کان اڳتي وڌي نه سگهي ها. لفظن کان سواءِ فلسفو، شاعري، تاريخ ۽ نثر سڀ ناممڪن هئا. لفظن کان سواءِ ڪڏهن به آئن اسٽائن ۽ اناطول فرانس جي ذهنن جون باريڪيون حاصل ٿي نه سگهن ها. لفظن کان سواءِ نه مرد مرد هجي ها ۽ نه عورت عورت.
حوالا
ٻولي زمرو:لسانيات زمرو:ٻوليون
راڄڙ
راڄڙ سنڌ جي سماٽ ذات آهي ، جيڪو اٽڪل سڄي سنڌ ۾ آباد آهي.
راڄڙ سنڌ جي آڳاٽي ذات آهن ،خاص طور ڄامشوري ضلعي ۾ هن ذات وارن جي وڏي آبادي رهائش پذير آهي .راڄڙن لاءِ اهو به چيو وڃي ٿو ته سندن ڏاهري قبيلي سان به واسطو آهي .ان کانسواءِ سانگهڙ ضلعي ۾ به راڄڙن جو وڏو تعداد رهي ٿو ۽ سندن ڪيترا ڳوٺ آهن. راڄڙ ذات جا ڪيترائي ڳوٺ بدين ،عمرڪوٽ ،ٿرپارڪر ،سانگھڙ ،خيرپور ۽ ڄامشوري ضلعن ۾ آهن.
پاڙا
راڄڙن جون هيٺيون نکون آهن:( 1 )ٻنڀا،( 2 )کارڪ،( 3 )ڪوراڙ،( 4 )ڪهر،( 5 )ڀاڻو،( 6 )ڪاڪا،( 7 )لهڻيجا،( 8 )خانجا،( 9 )ڌاريجا،( 10 )سرميجا،( 11 )رامجا،( 12 )عاليجا،( 13 )باجيد،( 14 )اگھم،( 15 )راڄپار،( 16 )ڏهر،( 17 )ابو پوٽا،( 18 )تڳاچي،( 19 )ڌيرڻ،( 20 )ڪِڻ،( 22 )ساهيو،( 23 )بيڍاڻي،( 24 )ڪومونجا ۽( 25 )پاتو وغيره.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ٽاڪرو ٻڪرو
thumbnail|ٽاڪرو ٻڪرو ٽاڪرو ٻڪرو، جنهن کي انگريزيءَ ۾ Sindh Ibex چون ٿا، جبل جا ماڻهو ڪٿي ڪٿي هن کي سرهه به چون ٿا.
قد ڪاٺ
''ٽاڪرو ٻڪر جو رنگ اڪثر ڀورو خاڪي ٿئي ٿو، مگر سندس رنگ سدائين هڪ جهڙو نه ٿو ٿئي، مند ۽ عمر آهر ان ۾ تبديلي ٿيندي رهي ٿي، جيئن ته سياري ۾ رنگ ڦڪائڻ ڏانهن مائل ٿئيس ٿو ۽ ٻڍن ٻڪرن جو رنگ بلڪل جهڪو ٿي وڃي ٿو. گرم موسم ۾ وري بدن تي جيڪي ڪارا پٽا اٿن سو گهڻو ڪري گم ٿي وڃن ٿا. نر جي منهن جو رنگ دونهاٽيل بلڪه ڪارو ٿئي ٿو. ڳچيءَ ۽ ڇاتيءَ تي به ساڳيو ڪارسرو رنگ نظر ايندو. گلي جي چوگرد هڪ ڪارو پٽو ٿئي ٿو. اهڙو ئي ڪارو پٽو سندس پٺيءَ جي ڪنڊي تائين، پڇاڙيءَ تائين به ٿئي ٿو.''
''ٻڪر کي ننڍي موچاري ڏاڙهي به ٿئي ٿي، جيڪا کاڏي کان هيٺان پئي لڙڪندي آهي. ماديءَ کي ڏاڙهي ڪا نه ٿئي. نر جا سڱ وڏا خنجر مثل ۽ پوئتي وريل ٿين ٿا. اهي نرڙ وٽان شروع ٿين ٿا، مگر جيئن ئي مٿي وڌن ٿا، تيئن هڪ ٻئي کان پنهنجو پاڻ پري رکن ٿا.''
''اهي اڪثر ساڍا 3 فوٽن کان 5 فوٽن تائين ڊگها ٿين ٿا. سندس چوٽي اڪثر جبلن سان گسڻ ڪري ان ۾ ڳنڍ ڳنڍ ٿين ٿا. ماديءَ جا سڱ ننڍا ٿين ٿا ۽ اٽڪل فوٽ کن ڊگها ٿين ٿا. نر جي پيٽ جو رنگ اڇيرو ٿئي ٿو ۽ پاسن کان ناسي رنگ جا پٽا ٿين ٿا. جيڪي پرين ٽنگن تائين هليا وڃن ٿا. ماديءَ جو رنگ نر کان هميشه جهڪيرو ٿئي ٿو.''
رھائش ۽ سڀاءُ
''ٽاڪرو ٻڪر اڪثر ڪري جبلن جي چوٽين تي رهي ٿو، سمنڊ جي مٿاڇري کان هڪ هزار فوٽن جي اوچائي کان هيٺ ورلي ڏسڻ ۾ ايندو آهي. سنڌ ۾ هميشه ۽ مکيه رهائش جو هنڌ پٻ جبل آهي. بلوچستان، افغانستان، ايران ۽ ايشيا مائينر تائين سندس اصل نسل قائم آهي. بيشڪ قدرت کيس جبلن جي ڏانو تي ٺاهيو آهي. ٽڪرن تان ٽپن ڏيڻ ۾ حيرت انگيز نمونا اختيار ڪري ٿو. مٿان ٽپو ڏيئي جنهن هنڌ تي پير کپندس اتان هڪ انچ به نه ٿڙندو، جيئن ئي ٽپا ڏيئي بس ڪندو ۽ هڪدم بيهي ويندو. اڪثر جبلن جي چوٽين تي رهندو آهي. جيستائين ٿڌڪار لاچار نه ڪندي اٿس، تيستائين هيٺ نه لهندو آهي، جبلن تي ڀڄڻ ۽ گوهين ۾ اهڙو آهي، جو پڪڙڻ ئي نه ڏئي، باقي پڌري پٽ جو تکو نه آهي، ٽڪرن تي مٿي وري ائين چڙهندو آهي جو اک ڇنڀ ۾ وڃي چوٽي تي پهچندو''.
''ٽاڪرو ٻڪر سڀاءُ جو ڊڄڻو، مگر سدائين خبردار آهي، جيڪڏهن نماز مهل (اسر جو) اڪيلو وڃي جبل جي چوٽيءَ تي پهچبو ته پوءِ ڪٿي ڪٿي نظر ايندو. ڏينهن جو آرام جي طلب ٿيندي اٿس ته ڳولي ڳولي اوچي چوٽيءَ تي وڃي ليٽندو. سانجهيءَ جو چاري لاءِ ماٿري ۾ هيٺ لهندو ۽ جلد ئي وڃي مٿانهين ماڳ ٿيندو. ٽاڪر ٻڪر جو گوشت لذيذ ٿئي ٿو، مگر جيئن ته اڻ لڀ آهي ۽ سندس نسل جو قدرت ۾ قائم هئڻ زيبدار آهي، تنهن ڪري هن کي شڪار ڪرڻ نه گهرجي، سندس کلون تمام ڪارائتيون آهن. سندس سڱ پينو فقير کڻي گهمندا آهن ۽ هن کي وڄائيندا پڻ آهن. سندس پيٽ ۾ بي زهر (Zoar-Be) ٿئي ٿو، جو هڪ سائي پٿر جو مثل آهي، هن جو ملهه مهانگو ٿئي ٿو، ڇوته نانگ جي زهر لاءِ علاج طور ڪم ايندو آهي.''
حوالا
زمرو:Capra زمرو:ٻڪر زمرو:پاڪستان جا مئمل زمرو:سنڌ جا مئمل زمرو:جانور
ملتان
ملتان پاڪستان جي صوبي پنجاب جو ھڪ شھر جيڪو درياء چناب جي ڪناري تي واقع آھي. ھي شھر ملتان ڊويزن ۽ ملتان ضلعي جو صدر مقام پڻ آهي ۽ آبادي جي لحاظ کان پاڪستان جو ستون نمبر وڏو شهر آهي  ھي شھر ڏکڻ پنجاب جو سڀ کان وڏو معاشي ۽ ثقافتي مرڪز آھي. قديم دؤر ۾ ھتي سج جي ديوتا جو مندر ھوندو ھو. ان مندر واري شھر جو سڪندراعظم بہ محاصرو ڪيو ھو. يارھين ۽ ٻارھين صدي ۾ ھي شھر اوليائن جو مرڪز بڻجي ويو جنھن ڪري ھن شھر تي اوليائن جي شھر جو نالو پئجي ويو. سنڌ ۾ سومرن جي دور (1353ع-1050ع) ۾ سنڌ ۾ شامل هو.ھڪ روايت مطابق ملتان تي مالي (مالهي) قبيلي پٺيان نالو پيو. اول ماليتان سڏبو هو پر پوءِ بدلجي ملتان پڻجي ويو.
عربن جو دؤر
رحيمداد خان مولائي شيدائي مطابق: ملتان اڳ منصوره جي ماتحت هو، بعد ۾ هجري 3 صديءَ جي وچ ڌاري، آزاد رياست جي صورت اختيار ڪيائين. ملتان جي اسماعيلي عرب اميرن ماتحت هڪ ڳوٺ هئا ۽ شهر جي مندر بيت اللذهب مان هئي جي اميرن کي گهڻي آمدني هئي. جڏهن ڪو هندو راجا شهر تي ڪاهه ڪرڻ جو ارادو ڪندو هو ته، عرب امير بتخاني کي ڊاهڻ جي ڌمڪي ڏيندا هئا. غازي محمد بن قاسم هت جيڪا مسجد تعمير ڪرائي هئي، جا اموي يادگار هئي، ان کي جعلم بن شيبان بند ڪرائي ڇڏيو هو. بتخانو، جومحمد بن قاسم جي ڏينهن کان موجود هو، تنهن کي جعلم ڪيرائي هڪ جامع مسجد تعمير ڪرائي هئي، جنهن ۾ هن فاطمي خطبو جاري ڪيو هو. قنوج ۽ ديپالپور به هن رياست اندر هئا. جيئن اندلس ۾ عربن جي باهمي جنگين ڪري ڪجهه وت المراطين ۽ الموحدين حڪومتون ڪيون هيون، تيئن سنڌ تي به ڪجهه وقت پوئين زماني ۾ هبارين، بنو ڪنده ۽ بنو منبه وارن حڪومتون ڪيون.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
جھوڪ شريف
جهوڪ شريف انگريزي (Jhok Sharif) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سجاول ضلعو ۾ هڪ ننڍو ۽ قديم ڳوٺ آهي جيڪو صوفي شاهه عنايت جي ڪري تمام گهڻو مشهور آهي. ٺٽي ڏانهن اچڻ، وڃڻ جو رستو به سمن جي دور حڪومت تائين هتان هو، جو مهدي جونپوري گجرات کان ٺٽي ويندي هتان گذريو آهي ۽ ڪجهه وقت لاءِ جهوڪ شريف ۾ ترسيو هو، ان کان پوءِ جهوڪ کي ’جهوڪ ميرانپور‘ جي نالي سان به سڏيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ٺٽو ضلعو
ھوا
ھوا گئس جي مُرڪبن مان ھڪ مُرڪب آھي، جنھن ۾ گھڻي ڀاڱي نائٽروجن، آڪسيجن، ۽ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ گئسون ھونديون آھن. thumb
1607ع
ڊسمبر
زمرو:1607ع
سنڌو واديءَ جو ڏيڏر
thumb|سنڌو واد يءَ جو ڏيڏر سنڌو واديءَ جو ڏيڏر (Indus Valley toad) (سائنسي نالو: Bufo stomaticus) پاڪستان، افغانستان، نيپال، ايران ۽ ننڍي کنڊ ۾ ملندڙ ڏيڏر جو هڪ قسم آهي. زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
انٽيل ڪميونيڪيشنز حيدرآباد
انٽيل ڪميونيڪيشنز حيدرآباد، هڪ اشاعتي مرڪز آهي، جيڪو 1997ع ۾ قائم ٿيو. هن اداري پنهنجي قيام کان هن وقت تائين مختلف موضوعن تي مختلف شخصيتن ۽ ادارن جا 600 کان مٿي ڪتاب، رسالا ۽ سووينئر ڇپايا آهن. -جن- ۾ -تحقيق-، شاعري، فڪشن (ناول، ڪهاڻيون)، سفرناما، لغتون، -ٻولي- ۽ ٻيا موضوع اچي وڃن ٿا. هن اداري جو بانيڪار ۽ چيف ايگزيڪيوٽِو موهن ’مدهوش‘ آهي. جنهن پنهنجي ٽيڪنيڪي ۽ تخليقي صلاحيتن موجب ڪتابن، رسالن وغيره جي ڇپائيءَ ۾ جدت ۽ معيار کي قائم رکيو آهي. ڪويتا پبليڪيشن جي ساٿ سان هن اشاعتي مرڪز هن وقت تائين سنڌ جي هيٺين نامور شاعرن، اديبن ۽ محققن جا ڪتاب ڇپايا آهن: شيخ اياز، ولي رام ولڀ، ڊاڪٽر غلام لاکو، عطا محمد ڀنڀرو، ڊاڪٽر قاضي خادم، عبدالقادر جوڻيجو، ماهتاب محبوب، اياز گل، -تاج- جويي، -اشتياق انصاري-، ريٽا شهاڻي، گوبند خوشحالاڻي، گورڌن گهايل، نصير مرزا اچي وڃن ٿا. هي ادارو سنڌ جي ٻين اهم پبلشنگ ادارن سنڌيڪا، روشني، نيو فيلڊس، سنڌي ساهت گهر وغيره جي مالها جو هڪ موتي آهي. انٽيل ڪميونيڪيشنز جي آفيس حيدر چوڪ، حيدرآباد ويجهو 9- ربي چيمبرز ۾ آهي.
باغ پئي ديھ
ضلعي سکر جي پني عاقل تعلقي ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ موجود آهن: ’-باغ پئي-‘، ’ڏاتر ڏنو ڪلهوڙو‘، ’ماڻڪ -جتوئي-‘، ’ورايو موچي‘، ’محمد جنگوئي‘، ’ڪرم علي -جتوئي-‘، ’پير ڦُل ڪلهوڙو‘ ۽ ’واحد بخش ڪلهوڙو‘.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
محمد علي ڪلي
محمد علي ڪِلي يا محمد علي (پيدائش بطور ڪيسيئس مارسيلس ڪِلي جونيئر  (پيدائش: 17 جنوري، 1942ء - وفات : 3 جون 2016ء) يونائٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا جو هڪ اڳُوڻِو مُڪي باز (باڪسر) هيو، جيڪو 20 هين صدي جو عظيم ترين رانديگر قرار ٿيو۔ هِن ٽي ڀيرا مڪي بازي جي دنيا جو سڀ کان وڏو اعزاز "ورلڊ هيوي ويٽ باڪسنگ چيمپئن شپ" کٽيو ۽ اولمپڪ ۾ سون جو تمغي کان علاوہ اُتر آمريڪي باڪسنگ فيڊريشن جي چيمپيئن پڻ کٽي۔ هي ٽي ڀيرا ورلڊ هيوي ويٽ باڪسنگ چيمپيئن شپ کٽڻ وارو پهريون مڪي باز هيو۔
ابتدائي زندگي
وہ امریکی ریاست ڪنٽڪي کے شہر لوئسويل میں پیدا ہوئے اور اپنے والد کیسیئس مارسیلس کلے سینئر کے نام پر کیسیئس مارسیلس کلے جونیئر کہلائے۔
کیسیئس کلے نے 12 سال کی عمر سے ہی ایک مقامی جمنازیم میں باکسنگ کرنی شروع کر دی۔
6 فٹ تین انچ (1.91 میٹر) قد کے حامل محمد علی مکے بازوں کے عام انداز (ہاتھ چہرے پر رکھ کر اس کا دفاع کرنا) کے برخلاف ایک منفرد انداز کے حامل تھے۔ انہوں نے 29 آڪٽوبر 1960ء کو آبائی قصبے لوئسويل میں پہلا مقابلہ جیتا۔ 1960ء سے 1963ء تک نوجوان کیسیئس نے 19 مقابلے جیتے اور ایک میں بھی شکست نہیں کھائی۔ ان مقابلوں میں سے 15 میں اس نے مدمقابل کو ناک آؤٹ کیا۔
شُهرت جو آغاز
لیکن تمغا جیتنے کے بعد جب محمد علی اپنے شہر واپس آئے تو وہ نسلی امتیاز کا شکار ہوگئے۔ ایک ریستوران میں انہیں اس لئے نوکری نہ مل سکی کیونکہ وہ سیاہ فام تھے اور اس واقعے کے نتیجے میں انہوں نے اپنا سونے کا تمغا درياهه اوهائيو میں پھینک دیا تھا۔
لیکن ان واقعات کے باوجود ان کی کامیابیوں کا سلسلہ چلتا رہا۔ اکھاڑے میں کیسیئس کلے کا کردار غیر معمولی رہا۔ وہ اپنے مخالفین کو کھلا چیلینج دیتے رہے، باکسنگ کے مقابلے جیتتے رہے، اور عوام نے ان کو عقیدت کی نظروں سے دیکھنا شروع کردیا۔
عالمي اعزاز
thumb|علي ۽ لسٽن جي مقابلي جو هڪ منظر، لسٽن زمين بوس آهي
فيبروري 1964ء میں کیسیئس کلے نے باکسنگ میں اس وقت کے عالمی چیمپیئن سوني لسٽن کو کھلا چیلنج کیا اور انہیں ایک مقابلے کے چھٹے راؤنڈ میں شکست دی۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل سات مقابلوں میں اس وقت کے مایہ ناز مکے بازوں کو زیر کیا۔
اس فتح کے بعد انہوں نے نيشن آف اسلام میں شمولیت اختیار کرلی اور اپنا نام محمد علی رکھ لیا۔ محمد علی کا کہنا تھا کہ کیسیئس کلے ایک غلامانہ نام تھا۔
جنگ ويٽ نام ۽ سزا
جنگ ويٽ نام کے دوران محمد علی نے امریکی فوج میں شامل ہونے کے عہد نامے پر دستخط کرنے سے انکار کردیا جس کے نتیجے میں انہیں ان کے اعزاز سے محروم کردیا گیا اور 5 سال کی سزا سنائی گئی۔ بعد میں سپریم کورٹ نے عوامی احتجاج کو مدنظر رکھتے ہوئے انہیں سزا سے مستثنٰی قرار دیا۔
بعد ازاں جب محمد علی پھر سے میدان میں اترے تو ان کی باکسنگ میں وہ کشش نہیں تھی اور جو فریزیئر نے انہیں شکست دیدی لیکن دوسال کے بعد انہوں نے بدلہ چکالیا۔
عالمي اعزاز جو ٻيهر حصول
thumb
پھر اکتوبر 1974ء میں انہوں نے جارج فورمين کو شکست دیکر ایک بار پھر اپنا کھویا ہوا وقار اور شہرت حاصل کرلی۔ اس وقت محمد علی کی عمر صرف 32 سال تھی اور وہ اس اعزاز کو پھر سے جیتنے والے دوسرے شخص تھے۔
اسی سال منيلا، فلپائن میں پھر سے محمد علی کا مقابلہ جو فريزيئر سے ہوا جن کا کہنا تھا کہ انہیں محمد علی سے نفرت ہونے لگی ہے۔ 14 راؤنڈ کے بعد محمد علی نے فتح حاصل کی اور شہرت کی بلندیوں پر پہنچ گئے۔
لیکن فروری 1978ء میں علی کو ایک زبردست دھچکا لگا جب وہ ليون اسپنڪس نامی اس شخص سے ہار گئے جو ان سے 12 سال کم عمر تھا۔ 8 ماہ بعد ایک مقابلے میں ایک نیا عالمی ریکارڈ قائم ہوا اور کروڑوں لوگوں نے اس مقابلے کو دیکھا۔ اس بار محمد علی نے اسپِنکس کو شکست دی اور تاریخ میں پہلی بار کسی کھلاڑی نے تیسری بار عالمی اعزاز جیتا۔ اس وقت ان کی عمر 36 سال تھی۔
رٽائرمينٽ ۽ بيماري
40 سال کی عمر میں انہوں نے ریٹائرمنٹ کا اعلان کیا۔ 1980ء ان کی صحت کے بارے میں خدشات نے جنم لینا شروع کردیا اور ڈاکٹروں نے انہیں "پارڪنسنس سنڊروم" (رعشہ) کا شکار پایا۔
thumb|1996ء جي اولمپڪ راندين ۾ استعمال ٿيڻ واري اُها مشعل جنهن جي ذريعي محمد علي راندين جو افتتاح ڪيو