cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عظيم دائودپوٽو
ايئرمارشل محمد عظيم دائودپوٽو: شمس العلماءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي جو وڏو فرزند، 14 سيپٽمبر 1933ع تي ڪراچيءَ ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- سينٽ پئٽرڪ هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين. ڊي. جي. سنڌ ڪاليج مان پري انجنيئرنگ ۾ انٽرميڊيئيٽ پاس ڪيائين. 1950ع ۾ -پاڪستان- ايئرفورس ۾ شامل ٿيو. چئن سالن جي تربيت لاءِ رايل آسٽريلين ايئرفورس ۾ موڪليو ويو، جتان فلائنگ انسٽرڪٽر ۽ فايرليڊر جا سرٽيفڪيٽ ورتائين. وطن واپس اچي سرگوڌا ۽ پسرور ۾ جنگي اسڪواڊرن جي اڳواڻي ڪيائين. کيس 1965ع ۾ پاڪ ڀارت-جنگ ۾ ”ستاره جرات“ جو اعزاز مليو. 1970ع ۽ 1971ع ۾ -پاڪستان- جي هوائي صلاحڪار جي حيثيت ۾ نئين دهليءَ ۾ مقرر ٿيو. وطن واپس اچي هوائي بچاءَ جي ڪمانڊر جي حيثيت سان ڊائريڪٽر آف آپريشن ۽ ريسرچ مقرر ٿيو. 1975ع ۾ رايل ڪاليج آف ڊفينس اسٽڊيز، لنڊن ۾ شرڪت ڪيائين. 1976ع ۾ پاڪستاني فضائي فوج جي رفيقي ايئربيس (شور ڪوٽ) جو بيس ڪمانڊر ۽ پوءِ سرگوڌا جو ڪمانڊر رهيو. ايئر هيڊ ڪوارٽر، -پشاور- ۾ اسسٽنٽ چيف آف ايئر، ۽ پوءِ چڪ لالا ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنائين. 1981ع ۾ ايئر وائيس مارشل بڻايو ويو ۽ سول ڊفينس جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو. 1982ع ۾ زمبابوي جي هوائي فوج جي ڪمانڊر ۽ چيف آف ايئراسٽاف طور -ٽن- سالن تائين خدمتون سرانجام ڏنائين. کيس زمبابوي جو ”آرڊر آف ميرٽ“ مليو. 31 -جنوري- 1986ع تي پي. آءِ. اي جو چيئرمئن مقرر ٿيو، تنهن کان پوءِ رٽائر ٿيو. حڪومت -پاڪستان- طرفان ”ستاره امتياز“ سان نوازيو ويو. ايئرمارشل محمد عظيم دائودپوٽي کي 18 -آڪٽوبر- 1999ع تي سنڌ صوبي جو گورنر مقرر ڪيو ويو. گورنريءَ جي عهدي تي فائز ٿيڻ کان اڳ هڪ پرائيويٽ ڪمپنيءَ ۾ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان ڪم ڪري رهيو هو. 24 مئي 2000ع تي گورنر جي عهدي -تان- استعيفا ڏنائين. هن وقت ڪراچيءَ جي ڪلفٽن واري علائقي ۾ رهائش اٿس.
حوالا
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:سنڌ جا گورنر
اشرف شاھ ڪامارائي
پير محمد اشرف شاهه ڪاماري وارو سال 1214هه/1799ع ڌاري ڳوٺ ڪرم خان جمالي، تعلقي ٽنڊي باگي ۾ ڄائو. هيءُ شيخ -بهاؤالدين- ذڪريا ملتانيءَ جي اولاد مان هو. سندس ڏاڏو مخدوم شيخ محمد اشرف، سنڌ ۾ اچي رهيو. ننڍي هوندي کان ئي پير محمد اشرف جو فقيري ۽ شعر و شاعريءَ ڏانهن لاڙو هو. سندس چيل مداحون، مولود، مناقبا ۽ ڪافيون رسالي جي صورت ۾ موجود آهن.
پير اشرف شاهه قريشي، بعد ۾ بُڪيرن مان لڏي اچي ڪاماري شريف ۾ رهيو. پير صاحب ٻارهين مهيني مُلتان ويندو هو، سفر دؤران جتان جتان به سندس گذر ٿيندو هو، اُتان سندس هزارين معتقد ۽ مُريد آجيان ڪندا هئا. رياست -بهاولپور- جو نواب، صادق محمد خان عباسي (اول) سندس وڏو معتقد هو. سندس فرزند شيخ محمد غوث کي ڳوٺ ”راڄي خاناڻيءَ“ ۾ ڪن شرير، ماڻهن ڏينهن ڏٺي جو قتل ڪري ڇڏيو. انهيءَ واقعي جو مٿس گهڻو اثر پيو، پر جڏهن قاتل سندس پيرن تي اچي ڪريا، ته کين معاف ڪري ڇڏيائين.
پنهنجي پُٽ جي وفات کان پوءِ، پاڻ گهڻو وقت عبادت ۾ گذاريندو هو. آخر 14 ربيع الاول 1277هه/ -جولاءِ- 1860ع ڌاري ڳوٺ ڪاماري شريف، تعلقي ٽنڊي الهيار ۾ وفات ڪيائين، -جتي- سندس مزار تي عاليشان مقبرو تعمير ٿيل آهي.
فيڊريسيانم
thumb| فيڊريسيانم
فيڊريسيانم يا فريڊريسيانم جرمني جي ڪاسل ۾ واقع ھڪ ميوزيم جو نالو آهي جيڪو 1779 ۾ ٺھيو ۽ اھو ھن وقت يورپ جي سڀ کان پراڻن پبلڪ ميوزمن مان ھڪ آھي. 1955 کان اتي ھر پنجين سال ڊاڪيومينٽا جی نالي سان ھڪ تقريب ٿي ٿيندي آهي جيڪو ھڪ سؤ ڏينھن جاري رھندي آھي. نمائش واري عمارت جي 1982 ۾ پوري مرمت ٿي ھئي. ھيسي ڪاسل جي نواب فريڊرڪ II پنھنجي اميرن جي مدد سان اھو دنيا جو پھريون پبلڪ ميوزيم تعمير ڪرايو جيڪو ڪاسل جي تازو پريڊ چوڪ واري جاء تي اڏيو ويو. ان کي سائمن لوئيس ڊيو ري نالي آرڪيٽيڪٽ ڊزائين ڪيو ۽ ان کي 1797 ۾ ماڻھن لاءِ کوليو ويو. فيڊريسيانم ۾ ھڪ لائبريري پڻ موجود آهي 100000 ڪتابن جا جلد رکيل آهي.
383ع
ڊسمبر
زمرو:383ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1006ع
ڊسمبر
زمرو:1006ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
گل محمد کتري
گل محمد کتري سنڌ جو اهو فنڪار آهي جنهن شاھ عبداللطيف جي بيتن جي پس منظر ۾ انتهائي خوبصورت ۽ پُر اثر خاڪا ڪڍيا، جن ذريعي شاھ جي ڪلام جو عام ماڻهن تي اثر وڌيڪ ٿيڻ لڳو، ڇاڪاڻ تہ گل محمد کتريءَ جي خاڪن ۾ شاھ جي ڪلام کي انتهائي واضع نموني ظاهر ڪيو ويو آهي.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
ابو الڪلام آزاد
خاندان
مولانا آزاد جو خاندان شھنشاھ بابر جي دؤر ۾ ھرات، افغانستان مان انڊيا لڏي آيو. هي صديقي خاندان مان هو. سندس والد خيرالدين، مولانا محمد افضل جي ننڍي صاحبزادي محمد هاديءَ جو فرزند هو. محمد هادي مغل بادشاهه شاهجهان جي دور ۾ آگري ۾ سرڪاري ملازم هو. مولانا آزاد جو والد خيرالدين ديني عالم ھيو ۽ سندس پي جي وفات بعد ھي دھلي ۾ پنھنجي ناني مولانا منور الدين سان گڏ رھندو ھو ۽ 1857 جي بغاوت جي ڪري هندستان جون حالتون سازگار نه ڏسي، پنهنجي ناني سان گڏ مڪي معظمه ويو، جتي شيخ محمد بن طاهر وتري جي ڀاڻيجيءَ سان 1862ع ڌاري شادي ڪيائين. کيس آگسٽ 1888ع ۾ مڪي شريف ۾، باب سلام جي ويجهو، قدوه محلي ۾ محي الدين احمد نالي فرزند ڄائو، جيڪو اڳتي هلي عالم اسلام جو جيد عالم ٿيو ۽ ابوالڪلام آزاد جي نالي سان مشهور ٿيو. سندس پيءُ ھندوستاني ۽ ماء عرب ھئي جيڪي ھن جي پيدائش بعد مڪي کان ڪلڪتي لڏي آيا. سندس پيءُ خيرالدين 1831 ۾ ڄائو ۽ 1908 ۾ وفات ڪئي. سندس پيءُ مولانا خيرالدين الحسيني 12 ڪتاب لکيا ۽ سندس کوڙ مريد ھيا. مولانا آزاد جي والدہ جو نالو شيخہ عاليہ بنت محمد ھو جيڪا مديني جي ھڪ عالم شيخ محمد بن ظاھر الوتري جي نياڻي ھئي. مولانا جڏهن يارھن سالن جو ھيو تہ سندس ماءُ وفات ڪري وئي. مولانا آزاد جي زليخا سان شادي 13 سالن جي عمر ۾ ٿي.
تعليم ۽ تربيت
مولانا آزاد پنجن سالن جي عمر ۾ تعليم وٺڻ شروع ڪئي. سندس والد 1895ع ۾ علاج لاءِ ڪلڪتي آيو ۽ اتي ئي رهي پيو. مولانا آزاد عربيءَ ۽ فارسيءَ جي تعليم والد وٽ ورتي، پوءِ مختلف استادن وٽ پڙهي، 1902ع ۾ تحصيل ۽ تڪميل ڪيائين، تعليم کي پڪي ڪرڻ لاءِ ڪجهه وقت شاگردن کي پڙهائيندو رهيو. خيرالدين دھلوي مذھبي ماڻهو ھيو ۽ ھن پنھنجي پٽ کي ديني تعليم گھر ۾ ئي ڏني .ھي تمام ذھين شاگرد ھيو ۽ سرسيد احمد ي جديد تعليم واري خيال کان گھڻو متاثر ھيو. 1903ع ڌاري طب ۾ تعليم ورتائين. انهيءَ زماني ۾ شعر به چوڻ لڳو. مطالعي جو گهڻو شوق هئس. اردو مصنفن مان مولانا حالي، مولانا شبلي، ڊاڪٽر نذير احمد ۽ سر سيد احمد خان جا ڪتاب شوق سان پڙهيائين. 1905ع کان 1910ع تائين مذهبي ڪتابن جو پورو اڀياس ڪيائين. هن علامه ابن رشد، امام غزالي، مولوي محمد حسين آزاد ۽ ٻين عالمن جو پڻ مطالعو ڪيو.
صحافت ۽ سياحت
250px|thumb|وگنام ڪالا ڀون ۾ دوري دوران
اخبار نويسيءَ جو شوق 11 سالن جي عمر کان هئس. 1899ع ۾ ’نيرنگ خيال‘ رسالو ڪڍيائين، جيڪو 8 مهينا هليو. 1900ع ۾ ’المصباح‘ رسالو ڪڍڻ لڳو. 1903ع ۾ ’احسن الاخبار‘ ۾ مضمون لکيائين. ساڳئي سال نومبر 1903ع ۾ ’لسان الصدق‘ نالي ماهوار رسالو ڪڍيائين. 1904ع ۾ انجمن حمايت اسلام جي سالياني اجلاس ۾ تقرير ڪيائين. انهيءَ سال جي آخر ۾ والد سان گڏ حجاز ويو. ٻئي سال موٽڻ بعد، هن جي مولانا شبليءَ سان بمبئيءَ ۾ واقفيت ٿي، جنهن پنهنجي رسالي ’الندوه‘ جي ايڊيٽري هن جي حوالي ڪئي. ان کان پوءِ 1906ع ۾ اخبار ’الوڪيل‘ امرتسر ۾ ڪجهه وقت ايڊيٽر ٿي ڪم ڪيائين. اتان واپس ڪلڪتي اچڻ بعد اربندو گهوش ۽ ٻين انقلابي ڪارڪنن سان واقفيت ٿيس. 15 آگسٽ 1908ع تي والد جي وفات کان پوءِ مولانا آزاد مسلمان ملڪن جي سير تي ويو. عراق، شام، مصر ۽ ترڪي گهمڻ کان پوءِ فرانس ويو، جتان موٽي وطن آيو. 1909ع جي سفر ۾ هن مسلمان ملڪن جي سياسي تحريڪن ۽ آزاديءَ جي هلچل جو مطالعو ڪيو ۽ ڪيترن ئي قومپرست ۽ مذھبي اصلاح پسند ليڊرن سان ملاقات ڪئي. جن سان ھن جي مذھبي خيالن ۾ ڪافي تبديلي آئي. واپس اچڻ بعد 13 جولاءِ 1912ع تي هن مشهور اردو رسالو ’الهلال‘ ڪڍيو، جنهن ۾ هن مذهبي، ادبي ۽ سياسي مضمون لکي، پنهنجي قابليت جو سڪو هندستان تي ويهاري ورتو .ان رسالي ۾ ھن انڊيا جي مسلمانن کي ٻين ھندوستاني ماڻھن سان گڏجي آزاديءَ جي عدم تشدد واري تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ لاء ھمٿايو .۽ ھندو مسلم ڀائيچاري لاء لکندو رهيو.
250px|thumb|سر اسٽيفورڊ ڪرپس سان گڏ
سياست
thumb|250px|کاٻو|مولانا آزاد، پٽيل ۽ گانڌي آل انڊيا نيشنل ڪانگريس جي 1940 واري بمبئي ۾ ٿيل اجلاس ۾
1913ع ۾ هن مسلم ليگ ۾ حصو وٺي، سر وزير حسين جي مشوري سان، ان جي مقصدن ۾ تبديلي ڪرائي، يعني مسلم ليگ سان گڏجي آزاديءَ لاءِ ڪوشش ڪرڻ جو ٺهراءُ پاس ڪرايائين. 1914ع ۾ پهرين مهاڀاري لڙائي لڳي، ڪانگريس ۽ مسلم ليگ، لڙائيءَ دوران انگريزن سان وفاداري ڏيکارڻ جي پاليسي ڏيکاري، پر هن ديوبندي عالمن سان گڏ اها پاليسي اختيار ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ ’الهلال‘ ۾ آزادانه مضمون لکندو رهيو. 14 ۽ 21 آڪٽوبر 1914ع جي ’الهلال‘ تي پابندي مڙهي وئي. ۽ مولانا آزاد 18 نومبر 1914ع کان ’الهلال‘ کي پاڻ ئي بند ڪري ڇڏيو. 12 نومبر 1915ع ۾ هفتيوار رسالو ’البلاغ‘ شروع ڪيائين. نئين سرڪار، کيس رانچي (بهار) ۾ 30 مارچ 1916ع تي نظربند ڪري رکيو. نتيجي طور کيس ’البلاغ‘ رسالو به بند ڪرڻو پيو. رانچيءَ ۾ نظربنديءَ دوران ’ترجمان القرآن‘ لکڻ شروع ڪيائين، جنهن ۾ زماني حال جي تقاضائن مطابق قرآن پاڪ جي تشريح ڪيائين. 1919ع ۾ ڪتاب ’تذڪره‘ لکيائين. 1920 ۾ ساڍا ٽي سال جيل ۾ بند رھيو جنھن بعد مھاتما گانڌي سان گڏجي خلافت تحريڪ ۾ شامل ٿي ويو ۽ پوء سموري زندگي ڪانگريس جو اڳواڻ رھيو ۽ ھندو مسلم ڀائيچاري جو ڪم ڪيو. 1 جنوري 1920ع ۾ آزاد ٿيو. ان وقت آزاديءَ جي هلچل ۽ خلافت تحريڪ جو زور هو، جنهنڪري سموري هندستان جو سير ڪيائين. فيبروري 7 8 9 10، 1920ع تي لاڙڪاڻي شهر ۾ پير رشدالله شاهه جهنڊي واري جي صدارت ۾ ٿيل صوبه سنڌ خلافت ڪانفرنس ۾ تقرير ڪيائين. 15 16 17 فيبروري 1920ع تي، بمبئيءَ ۾ رئيس غلام محمد ڀرڳڙيءَ جي صدارت ۾ ٿيل خلافت ڪانفرنس جي اجلاس ۾ شريڪ ٿيڻ بعد 20 فيبروري 1920ع تي ڪلڪتي ۾ خلافت ڪانفرنس جي اجلاس جي صدارت ڪيائين.مولانا آزاد، مهاتما گانڌيءَ سان ملي، حڪيم اجمل خان جي همراهيءَ ۾، ناگپور ۾ آل انڊيا ڪانگريس جي سالياني اجلاس ۾ سرڪار سان عدم تعاون جو ٺهراءُ پاس ڪرايو. ان زماني ۾ هندو مسلم اتحاد جو اوج هو، ان ڪري مسجدن ۽ مندرن ۾ هندو ۽ مسلمان سياستدان ۽ عالم گڏجي تقريرون ڪرڻ لڳا. مولانا سڄي هندستان جو سير ڪري تقريرون ڪيون. مارچ 1921ع ۾ لاهور جي بادشاهي مسجد ۾ سرڪار جي جاري ڪيل منعنامي جي خلاف ورزي ڪندي زوردار تقرير ڪيائين. سرڪار 7 8 9 19 جولاءِ 1921ع تي مولانا محمد عليءَ جي صدارت هيٺ سڏايل خلافت ڪانفرنس ڪراچيءَ ۾ ڪيل تقريرن تي ڇهن ليڊرن کي سيپٽمبر ۾ گرفتار ڪري ڪيس هلايو، جنهن ۾ مٿن الزام هو ته هنن ملٽريءَ کي بغاوت لاءِ آماده ڪيو هو. مولانا آزاد عوامي گڏجاڻين ۾ اهي ٺهراءَ ورجائڻ لڳو. نومبر 1921ع ۾ پرنس آف ويلس هندستان آيو، جنهن جو سمورين سياسي تحريڪن بائيڪاٽ ڪيو. نتيجي طور مولانا کي 10 ڊسمبر 1921ع تي 124 اي قلم هيٺ ڪيس هلائي، هڪ سال سزا ڏني وئي. مولانا ان موقعي تي تاريخي بيان ڏنو، جيڪو ’قول فيصل‘ جي نالي سان ڪتابي صورت ۾ ڇپيل موجود آهي. thumb|ساڄو|250px|وارڌا ريلوي اسٽيشن تي[[آچاريا ڪرپلاڻي، سردار پٽيل ۽ سڀاش چندر بوس سان گڏ]] ان وچ ۾ هندو مسلم ڇڪتاڻ وڌي وئي. سيپٽمبر 1923ع ۾ ڪانگريس جو خاص اجلاس مولانا جي صدارت ۾ ٿيو، ڪو خاص نتيجو نه نڪتو، پر مولانا ڪوشش ڪندو رهيو. ان کان پوءِ مسلمان ٻن گروهن ۾ ورهائجي ويا: (1) قومپرست گروهه (2) فرقي پرست گروهه. مولانا قومپرست گروهه سان رهيو. 1925ع ۾ ڪانپور ۾ آل انڊيا خلافت ڪاميٽيءَ جي اجلاس ۾ صدارت ڪيائين. 1930ع ۾ سول نافرمانيءَ جي تحريڪ ۽ لوڻ جي قانون ٽوڙڻ واري تحريڪ ۾ 6 مهينا سزا ڪاٽيائين. 1931ع ۾ جميعت العلماءِ هند جي آل انڊيا ڪانفرنس (ڪراچيءَ) جي صدارت ڪيائين. 1940ع ۾ رامڳڙهه واري ڪانگريس اجلاس ۾ آل انڊيا نيشنل ڪانگريس جو صدر چونڊيو ويو ۽ 1946 تائين ان عھدي تي فائز رهيو. thumb|کاٻو|200px| 1946 ۾ شملا ڪانفرنس ۾ [[راجندر پرساد، محمد علي جناح، رام گوپال آچاريا سان گڏ]]
ھن ھميشه ننڍي کنڊ جي ورھاڱي جي مخالفت ڪئي. ھن 1905 ۾ بينگال جي ورھاست جي بہ مخالفت ڪئي.
ننڍي کنڊ جي ورھاڱي کان پوء
ان کان پوءِ ڀارت جي آزاد حڪومت ۾ وزير تعليم ٿي رهيو ھي انڊيا جو پھريون وزير تعليم ھيو. ھي 1947 کان 1958 ۾ وفات تائين ان وزارت تي رھيو. 1952 ۾ اتر پرديش جي رامپور ضلعي مان پارليامينٽ جو ميمبر چونڊجي آيو. انڊيا جي يونيورسٽي گرانٽس ڪميشن ھن جي ڪوششن سان قائم ٿي.
تصنيفو ۽ ورثون
250px|thumb|نئين دھلي ۾ سندس ھڪ مجسمو ’ترجمان القرآن‘، ’تذڪره‘، ’غبار خاطر‘، ’آزاديء هند‘، ’انسانيت موت ڪي دروازي پر‘۽ سندس ٻيون تصنيفون شاهڪار حيثيت رکن ٿيون. ھن جو سڀ کان اھم مذھبي ڪم قرآن شريف جو تفسير ترجمان القرآن ھيو جيڪو ھن 1931 ۾ جيل ۾ لکيو ۽ اھو تفسير ٻن جلدن تي مشتمل ھيو جنھن ۾ ھن قرآن جو اردو ۾ ترجمو پڻ ڪيو. مولانا آزاد اعليٰ پايي جو اديب، بيڊپو، قربانيءَ جو مجسمو، بلند پايي جو مفڪر، روح اسلام جو ڄاڻو ۽ ارادي جو پختو انسان هو. thumb|1988 ۾ انڊيا ۾ جاري ڪيل مولانا جي تصوير واري پوسٽ واري ٽڪلي مائونٽ بيٽن نهرو ۽ مينن کي رڳو اهو چئي شملي گهرايو ته " اسان جا مهمان بڻجو Just to keep us company انهي مهمان نوازي دوران مائونٽ بيٽن نهرو ۽ پٽيل کي اهڙيون ته ڪي پٽيون پڙهايون جو اهي سندس ڳالهه مڃڻ لاءِ راضي ٿي ويا. ايڊوينا انهي سلسلي ۾ پنهنجو ڪم ڏاڍي سٺي نموني سان سرانجام ڏنو ۽ مولانا آزاد کي صفا هيڪلو ڪري ڇڏيو ويو. هن سان رڳو ان وقت رابطو ڪيو ويو، جڏهن سڀ معاملا طئي ٿي چڪا هئا. واعدا وچن ٿي چڪا هئا.تنهن کان پوءِ نهرو مولانا آزاد ڏي ويو وضاحت پيش ڪندي چيائينس : ".......اهو منهنجي لاءِ سياڻپ وارو ڪم نه هو ته معاملي تي آئون لارڊ مائونٽ بيٽن جي مخالفت ڪريان کيس مسئلي جي اخلاقي يا جذباتي پاسي يا رخ جي ڪا به پرواهه نه هئس. هن کي اختيار منتقل ڪرڻا هئا ۽ تاريخ ۾ پنهنجو نالو آخري برطانوي وائسراءِ ۽ هندستان جي پهرئين گورنر جنرل طور لکرائڻو هو ۽ بس"
مولانا آزاد جا ويچار
مولانا ابوالڪلام آزاد ڪانگريس ۽ مسلم ليگ جي اهڙي ڳٺ جوڙ تي پنهنجي راءِ ڏيندي لکيو ته "".....ڪانگريس جنهن سدائين ملڪي ايڪتا ۽ وطن جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪئي آهي سان هاڻي مسلم ليگ جي مرضي سان هندستان جي ورهاڱي بابت فيصلو ڪرڻ لاءِ باضابطا هڪ ٺهراء آڻڻ جو سوچي رهي آهي.... منهنجي لاءِ اها ٿيڻ جوڳي ڳالهه ئي نه هئي ته آئون ڪانگريس پاران پنهنجي موقف تان اهڙي ڪريل طريقي سان هٿ کڻڻ واري عمل کي برداشت ڪيان..""
مولانا آزاد اڳتي لکي ٿو: ""....حقيقتن ڏانهن سندس اهڙي عجيب انڌپڻي جو جيڪو واحد ڪارڻ منهنجي سمجهه ۾ ئي نٿو اچي, سو اهو آهي ته ڪروڌ يا نراسائي سندن سوچن تي عقل تي پردو وجهي ڇڏيو هو. ٿي سگهي ٿو ته هنن تي (نهرو ۽ جناح) ڪوبه طلسم طاري ڪيو ويو هو, جو لارڊ مائونٽ بيٽن ڪجهه کين چيو ٿي, هنن اکيون پوري ڪنڌ ڌوڻ ٿي ڪئي""
ھن 2 سيپٽمبر 1946 ۾ لاھور جي دھلي دروازي جي ٻاھران ھڪ تاريخي تقرير ڪندي مسلم ليگ وارن کي مخاطب ٿيندي ھيٺيان لفظ چيا ھيا جيڪي سندس دورانديشي ۽ حڪمت کي ظاھر ڪن ٿا: "منهنجي ڳالهه ياد رکو، جيڪڏهن مسٽر جناح پنهنجي هوڏ تي اڙيو رهيو ته پوءِ هندوستان جو ئي ورهاڱو ڪو نه ٿيندو، پر اڳيان هلي جلد ئي پاڪستان به ورهائجي ويندو. امرتسر تائين جو علائقو هندوستان کڻي ويندو ۽ پاڪستان تي هوريان هوريان اهي ئي ماڻهو قابض ٿي ويندا, جيڪي اڄ به انگريزن جا نمڪ خوار آهن. پاڪستان اشرافيا (عمرائن) جي جنت هوندو، پر نانوي سيڪڙو عوام جي لاءِ اهي ئي ساڳيا ڏينهن رات هوندا جتي اسلام هڪ مسافر وانگر هوندو.
مسلم ليگ وارئو! توهين هندوستان جي مسلمانن جي مسئلي جو حل پاڪستان ٻڌايو ٿا. منهنجو نقطه نگاهه آهي ته توهان جي ان ورهاڱي واري ڏنل حل سان اهو مسئلو ڪڏهن به حل نه ٿيندو. ها ان سان مسلمان ٽن ڀاڱن ۾ ورهائجي ويندا."
- 1946 ۾ لاھور ۾ خطاب
هن سن 1913ع ۾ الهلال ۾ لکيو هو ته: ”ملڪن ۽ قومن جي تاريخ ۾ هڪ وقت اچي ٿو، جنهن ۾ انسانن لاءِ زندگيءَ جي خواهش رکڻ گناهه ٿي پوي ٿو ۽ زندهه رهڻ کان وڌيڪ ڪو به جرم نٿو ٿئي... اهڙو وقت هر قوم ۽ ملڪ تي اچي ٿو ۽ قومن جي اٿل پٿل ۽ انقلاب مان هڪ قدرتي قانون تحت گذري وڃي ٿو. پوءِ بربادي ۽ تباهيءَ جو هر اهو ٻج جيڪو زمين ۾ پوکيو ويو هو سو نئين رُت جي شروع ٿيندي ئي زندگي ۽ نه زوالجندڙ حياتي جو ميوو ڏيڻ لڳي ٿو. “ مذهب ۽ سائنس جي اختلاف ۽ فرق کي مولانا هن طرح بيان ڪن ٿا: ”فلسفو شڪ جو دروازو کولي ڇڏي ٿو ۽ وري بند نٿو ڪري سگهي. سائنس ثبوت ڏئي ٿي پر عقيدو نٿي ڏيئي سگهي پر مذهب عقيدو ڏئي ڇڏي ٿو، ثبوت نٿو ڏي. هت زندگي گذارڻ لاءِ صرف ثابت ٿيل حقيقتن جي ضرورت ناهي پر عقيدي جي به ضرورت آهي. اسين صرف انهن ڳالهين تي قناعت نٿا ڪري سگهون جن کي ثابت ڪري ٿا سگهون ۽ مڃي ٿا وٺون. اسان کي ڪي ڳالهيون، اهڙيون به گهرجن جن کي ثابت نٿا ڪري سگهون، پر انهن کي قبول ڪريون ٿا .“ ترجمان القرآن جي مقدمي ۾، جيڪو رانچي ۾ نظربندي دوران لکيو ويو پر سن 1931ع ۾ شايع ٿي سگهيو هو. مولانا فرمائين ٿا: ”قرآن حڪيم پنهنجي طرز اسلوب، انداز بيان، خطاب ۽ استدلال جي طريقي، مطلب ته پنهنجي هر ڳالهه ۾ اسان جي گهڙيل ۽ جڙتو طريقن جو پابند ناهي ۽ نه ان کي پابند هئڻ گهرجي. هو پنهنجي هر ڳالهه ۾ نرالو طريقو رکي ٿو ۽ اهو ئي بنيادي فرق آهي، جيڪو نبين سڳورن جي هدايت جي طريقن کي علم ۽ حڪمت جي هٿرادو طريقن کان ممتاز ڪري ٿو. قرآن جڏهن نازل ٿيو ته هن جي مخاطبن جو پهريون گروهه به اهڙو ئي هو. تمدن جي گهڙيل ۽ جڙتو طريقن جو رنگ مٿن نه چڙهيو هو ۽ انهن جو دماغ فطرت جي سنئين سڌي فڪري حالت تي قائم هو .“
مسلمانن جي مذھبي تڪرارن تي تبصرو ڪندي لکيائين ته: "پنجاهه سال ٿيندا، شام ۾ مسلمانن جي هڪ گروهه ٻئي گروهه جي گهرن کي رڳو هن ڪري باهه ڏني هئي جو، هڪ جي خيال ۾ ‘حضرت شيخ عبدالقادر جيلاني رحمته الله عليه سڀ کان وڏو ولي آهي’ ۽ ٻئي جو چوڻ هو ته، ‘نه شيخ احمد رفاعي.’ هندستان جو حال هي آهي، جو اڄ تائين مون وٽ نهايت سنجيده لکڻين ۾ خط ايندا رهن ٿا. ”زيد چوي ٿو ته وڏي پير صاحب کان مٿي ڪو به ناهي. عمرو چوي ٿو ته حضرت مجدد الف ثاني کان مٿي ڪو به ناهي. نماز ڪنهن جي پٺيان جائز آهي؟“ هڪ ڀيري دل ۾ خيال آيو ته لکي ڇڏيان ته، ”ٻنهي جي پٺيان نه!“ جڏهن چار ئي فقهي مذهب ترتيب ڏنا ويا ۽ اُهي ڪافي مشهور به ٿي ويا ته انهن جي بنياد تي شخصي تقليد جو سبب پيدا ٿي پيو. تنهن وقت سوال پيدا ٿيو ته، انهن چئني امامن ۾ افضل ڪير آهي؟ حضرت امام ابوحنيفه يا امام شافعي؟ هاڻي بحث شروع ٿيو ۽ ان بحث جنگ جهيڙي ۽ رتوڇاڻ جي صورت اختيار ڪئي. هلاڪو خان کي اسلامي ملڪن تي حملي ڪرڻ جي همت خراسانين جي ان جهيڙي کان ٿي. حنفين شافعين جي ضد ۾ اچي پيغام موڪلي ڦاٽڪ کولي ڇڏيو. پوءِ جڏهن تاتارين جي تلوار هلي، ته ان نه شافعي کي ڇڏيو، نه حنفيءَ کي."
اياز امر شيخ
نوجوان شاعر -اياز امر شيخ- جو -جنم- 5 فيبروري 1977ع تي ڳوٺ گاهي خان شيخ، تعلقي سجاول، ضلعي -ٺٽي- ۾ ٿيو. ابتدائي -تعليم- سجاول ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن بي.-ايس-.سي سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان ڪئي. -اياز امر شيخ- لکڻ جي شروعات 1996ع کان ڪئي. سندس شمار نئين ٽهيءَ جي سٺن شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندس ٽي ڪتاب (1) سونهن موڙيون آرسيون (شاعري-2005ع)، (2) سنڌ جو چنڊ (شاعري-2008ع) ۽ (3) ٽٽل ٽڪرا وجود جا (نثري ٽڪرا-2009ع) ڇپجي چڪا آهن. -اياز امر شيخ- جو پيشو زمينداري آهي ۽ سجاول ۾ رهي ٿو، کيس سنڌي ادبي سنگت طرفان شاعريءَ جو اوارڊ به مليل آهي.
ابو الڪلام آزاد
حوالا
زمرو:1888ع جون پيدائشون زمرو:1958ع جون فوتگيون زمرو:1958ع جون وفاتون زمرو:اسلام زمرو:انڊين نيشنل ڪانگريس زمرو:پاڪستان زمرو:پيشنگويون زمرو:سنڌ زمرو:سياست زمرو:سياسي شخصيتون زمرو:شخصيتون زمرو:ڀارت زمرو:ڀارتي قومپرست زمرو:ڀارتي مسلمان زمرو:ڪولڪتا کان ليکڪاري
زبر
زبر __(A diacritical sign):
هر ٻوليءَ ۾ ڪي ڊگها ته ڪي ننڍا سُر/آواز هوندا آهن، جن کي لکت ۾ ظاهر ڪرڻ لاءِ نشانيون مقرر هونديون آهن، جن کي ’حروف علت‘ (vowels) چئبو آهي. ڊگها سُر ظاهر ڪندڙ حروف علت ا، و ۽ ي آهن. جڏهن ته ڇوٽا سُر ظاهر ڪرڻ لاءِ ڏنل نشانين کي ’اعرابون‘ چئبو آهي. جيڪڏهن سُر جو آواز ’اَ‘ هجي ته الف تي ’زَبر‘ ڏبي آهي. اهڙو ساڳيو سُر ڪنهن حرف صحيح/وينجڻ مٿان ايندو ته ان کي پڻ زبر سان ظاهر ڪبو، جيئن ب+ر= بَ.
اشرف علي ٻرڙو
استاد اشرف علي ولد احمد علي ٻرڙو 20 -آگسٽ- 1945ع تي قنبر شهر ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- 1956ع ۾ مين پرائمري اسڪول قنبر مان؛ 1962ع ۾ مئٽرڪ، ميونسپل هاءِ اسڪول قنبر مان، 1975ع ۾ انٽر، گورنمينٽ شاهه لطيف آرٽس ڪاليج قنبر مان، 1978ع ۾ بيچلر آف آرٽ (بي.اي) ۽ 1984ع ۾ ماسٽر آف آرٽس (ايم.اي) گورنمينٽ ڊگري ڪاليج رتيديري مان پاس ڪيائين. -ان- کانسواءِ ميونسپل اسڪول قنبر مان 67- 1966ع ۾ ميوزڪ اينڊ سانگس (ڪلاسـيـڪ)۾ پهرين پوزيشن ۽ اعظم طبيبيه ڪاليج حيدرآباد مان فاضل طب و الجراحت جو امتحان 1990ع ۾ پاس ڪري حڪمت جي سند حاصل ڪيائين. هو موسيقيءَ ۽ راڳ ۾ وڏو ماهر هو. -استاد- اشرف عليءَ موسيقي ۽ راڳ جي بنيادي سکيا پنهنجي والد -استاد- -احمد علي خان- -ٻرڙي- کان حاصل ڪئي، جڏهن ته سندس -استاد- ماسٽر حضور بخش خان هو، جيڪو خان صاحب -امير- خان پٽيالا جي گهراڻي جو شاگرد هو. -استاد- اشرف علي هارمونيم، -جلترنگ-، سر منڊل، پياني، سائيڊ ڊرم، بينجي، نغاري کانسواءِ ڪيترائي ساز بهترين انداز سان وڄائيندو هو. هن 10 ورهيه حيدرآباد ريڊيو -اسٽيشن- -تان- ۽ 8 ورهيه خيرپور -اسٽيشن- تي پنهنجا فرض سرانجام ڏنا ۽ پنهنجو آواز عوام تائين رسايو. سندس ڪيترائي ڪلام سڌيءَ ريت نشر ڪيا ويا، هاڻي به ڪڏهن ڪڏهن سندن ڪلام نشر ڪيا وڃن ٿا. سندس اڪثر ڪلام پنهنجي وڏي -ڀاءُ- -استاد- محرم علي -ٻرڙي- سان ڳايل آهن، جيڪو به موسيقيءَ ۽ راڳ جو وڏو ڄاڻو آهي. موسيقيءَ ۽ راڳ ۾ سندس ڪيترائي شاگرد آهن.
موتي لال جوتواڻي
سنڌ جي نامياري اديب ۽ اسڪالر ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي جو پورو نالو موتي لال واڌومل جوتواڻي آهي. سندس جنم 13 جنوري 1936ع تي سکر، سنڌ ۾ سندس ناناڻن جي گهر ۾ ٿيو.
زندگيءَ جو احوال
سندس ٻالڪ پڻو چئن شهرن، روهڙي، سکر، جيڪب آباد ۽ ڪراچيءَ ۾ گذريو. ننڍپڻ جو وڏو حصو هن ڏاڏاڻي گھر روهڙيءَ ۾ گذاريو، روهڙيءَ ۾ هن جو گھر ٽڪر محلي ۾ هو. موتي لال جوتواڻيءَ جو ڏاڏو ۽ وڏا ماما حلوائي هئا، سندس ڪٽنب ۾ فقط هن جو والد ئي هو. جيڪو مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. نه صرف ايترو، پر سندس والد ديس جي آزاديءَ جي هلچل ۾ به خوب حصو ورتو. موتي لال جي والد روهڙيءَ ۾ شام جي وقت ’راتڙي پاٺشالا‘ هلائي، قومي سکيا ڏيڻ جو فرض نڀايو. اتي هندي ۽ انگريزي سيکاري ويندي هئي. بعد ۾ سندس والد کي جيڪب آباد ۾ شيوارام اسڪول ۾ استاد مقرر ڪيو ويو ۽ پوءِ ڪي جي کلناڻي هاءِ اسڪول ۾ تعليمدان طور خدمتون سرانجام ڏنائين. انهن ٽنهي شهرن ۾ موتي لال جوتواڻيءَ به تعليم حاصل ڪئي. موتي لال کي شروع کان ئي ادب ۽ ٻولين سان لڳاءُ هو. هيءُ جڏهن يارهون درجو پڙهندو هو، تڏهن کيس مرهٽي زبان سکڻ جو شوق ٿيو، پر سندس اهو شوق اڌورو رهجي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس والد جي بدلي لجپت نگر اڪيڊمي نئين دهليءَ ۾ ٿي ۽ کيس اوڏانهن وڃڻو پيو. موتي لال مئٽرڪ جو امتحان دهليءَ جي گورنمينٽ هاءِ اسڪول مان پهرين ڪلاس ۾ پاس ڪيو. سندس والد 1976ع ۾ گذاري ويو. موتي لال جي شادي 21 مئي 1961ع ۾ ٿي. سندس گهر واريءَ جو نالو راج آهي. شاديءَ وقت راج جي عمر 19 سال ۽ موتي لال جي عمر 25 سال هئي. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي شروعاتي دور ۾ 1962ع تائين اسڪول ۾ استاد طور خدمتون سرانجام ڏنيون. 1962ع کان 1965ع تائين آل انڊيا راجڪوٽ ۾ سروس ڪيائين. 1965ع ۾ ديش بندو ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ساڳئي ڪاليج ۾ پروفيسر ٿيو. ۽ ان ئي عهدي تان رٽائر ٿيو. موتي لال کي وزيٽنگ اسڪالر طور برٽش ميوزيم لنڊن ۽ هارورڊ يونيورسٽي آمريڪا ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ جو موقعو پڻ حاصل ٿيو. هن هانگ ڪانگ، ٽوڪيو، هلائي ۽ سيول ۾ هندستاني ادب تي ليڪچر ڏنا. کيس ٽي پٽ ٿيا، جن مان وڏي ۾ وڏو پٽ 29 سالن جي عمر ۾ 13 اپريل 1993ع تي گذاري ويو. جنهن جو غم هو آخر تائين وساري نه سگھيو.
ادبي سفر
ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي پنهنجو ادبي سفر ڪهاڻين لکڻ سان شروع ڪيو. سندس پهرين ڪهاڻي ’وير ارجن‘ جي نالي سان ڇپي، سندس ٻي ڪهاڻيءَ جو نالو ’مڪتي‘ هو. ان زماني جا مسئلا سنڌي جاتيءَ جا اهم مسئلا هئا. هو هڪ ئي وقت ڪهاڻيڪار، ناول نگار، مضمون نگار ۽ محقق هو. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ جا ٽي ڊزن کن ڪتاب ڇپيل آهن. سنڌي، هندي ۽ انگريزيءَ ۾ ڇپيل سندس ڪتابن تي گھڻي ٽيڪا ٽپڻي به ٿي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ ”شاھ لطيف هز لائيف اينڊ ورڪس“ عنوان تي پي. ايڇ. ڊي ڪئي.
ڊاڪٽر جوتواڻي جي آتم ڪھاڻي ’آتم ڪٿا جي نالي‘ سان 2006ع ۾ ڇپي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ کي 2002ع ۾ ڀارت جو وڏي ۾ وڏو صدارتي اوارڊ پدم شري ڏنو ويو، جيڪو کانئس اڳ پروفيسر رام پنجواڻيءَ کي به مليو هو. ڊاڪٽر صاحب 2004ع ۾ سنڌ سرڪار جي ثقافت کاتي جي دعوت تي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي عرس جي موقعي تي ٿيندڙ ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ سنڌ آيو. ڀٽ شاھ تي ادبي ڪانفرنس ۾ صدارت ڪيائين. سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي جي چيئرپرسن ڊاڪٽر نور افروز خواجا جي دعوت تي سنڌي شعبي ۾ ’شاهه ۽ سنڌيت‘ تي ليڪچر ڏنائين. جتي کيس ۽ سندس گهرواريءَ کي وڏو مان مليو. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي هڪ اهڙو ليکڪ شاعر ۽ اسڪالر هو، جنهن تي سنڌ ۽ هند واسي فخر ڪن ٿا.
ايڇ. ايم. خواجہ
سنڌ جو ناميارو -استاد- ۽ تعليمد -ان- حاجي خان، مهر علي خواجه، 11 -آڪٽوبر- 1907ع تي سنڌ جي تاريخي شهر ملاڪاتيار ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- حيدرآباد ۾ ۽ ثانوي -تعليم- ٽنڊي باگي جي مير غلام محمد مدرسي مان ورتائين. مئٽرڪ نورمحمد هاءِ اسڪول، حيدرآباد مان ڪيائين. 1932ع ۾ ڊي. جي سنڌ ڪاليج، ڪراچيءَ مان بي. اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. 1936ع ۾ -بمبئي- يونيورسٽيءَ مان بي. ٽيءَ جو امتحان پاس ڪيائين. لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص ۾ ملازمت ڪرڻ کان پوءِ خواجه صاحب 1936ع ۾ لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول، نوابشاهه جو هيڊماستر مقرر ٿيو. 1972ع تائين انهيءَ عهدي تي قائم رهيو. نوابشاهه ضلعي ۾ تعليمي درسگاهون قائم ڪرڻ ۾ خواجه صاحب جو وڏو هٿ آهي. پاڻ 1972ع کان پوءِ بورڊ آف انٽرميڊيئيٽ ائنڊ سيڪنڊري ايڊيوڪيشن، حيدرآباد جو چيئرمئن به ٿي رهيو. سيڪنڊري بورڊ جي جِمنازيم ۽ مهراڻ آرٽس ڪائونسل جون عمارتون سندس محنت جون يادگار آهن. خواجه صاحب وڏو تعليمي ماهر ٿي گذريو آهي. هن جون تعليمي خدمتون سنڌ وساري نه سگهندي. سنڌ ۾ هزارن جي تعداد ۾ سندس شاگرد آهن. 20 سيپٽمبر 1999ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪيائين.
موتي لال جوتواڻي
وفات
هن جنوري 2008ع ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:2008ع جون وفاتون زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
بدمعاش (ڪتاب)
''هي ڪتاب جمال ابڙي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي جيڪو مجموعي ۾ شامل هڪ ڪهاڻي ’بدمعاش‘ جي عنوان سان پاڪيٽ سائيز ۾ ڪچي جلد سان شايع ٿيو. هن ڪتاب ۾ ’پشو پاشا‘ واري مجموعي ۾ ڏنل سڀ ڪهاڻيون موجود آهن. هن ڪتابڙي جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، اشرف آرٽ پريس حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ ڇپايو.''
حوالا
زمرو:ڪتاب
زحاف
زحاف (Zahaf) عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي، اصليت کان پري هٽي وڃڻ“ يا ”تير جو نشان خطا ٿي وڃڻ“. علم عروض ۾ زحاف سان سالم ارڪان ۾ ڦير ڦار ايندي آهي ۽ هڪ بحر مان ٻيو بحر جڙي ويندو آهي.
384ع
ڊسمبر
زمرو:384ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1008ع
ڊسمبر
زمرو:1008ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
آنند ٽهلراماڻي
سنڌ جو ناميارو ليکڪ ۽ هدايتڪار آنند ٽهلراڻي 15 آگسٽ 1932ع تي ميهڙ، ضلعي دادو ۾ ڄائو، سندس تعليم ايم. اي، ايل.ايل.بي ۽ ڊي.ايل.پي هئي. سندس ڇپيل ڪتاب هي آهن آنند ناٽڪن جي هدايتڪاري پڻ ڪئي ۽ بڙودي مان ماهوار رسالو ”سنگيتا“ ڪڍندو رهيو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
ايڇ. اي. جي. ريسرچ انسٽيٽيوٽ آف ڪيمسٽري
ڪراچي يونيورسٽيءَ سان لاڳاپيل علم ڪيميا جو وڏو تحقيقي ادارو. هن اداري جي رٿا حڪومت پاڪستان 1976ع ۾ هڪ ڪروڙ 18 لک روپين جي لاڳت سان منظور ڪئي هئي، جنهن ۾ جرمنيءَ جي حڪومت طرفان 88 لک رپين جي برابر، پرڏيهي ناڻو عطيي طور شامل هو. جرمنيءَ جو اهو عطيو پروفيسر وولٽيئر جي ذاتي ڪوششن جو نتيجو هو. ڪراچيءَ جي صنعتڪار لطيف ابراهيم جمال پنجاهه لک روپين جو عطيو ڏنو هو. اهو عطيو -ان- وقت، -پاڪستان- جو وڏي ۾ وڏو عطيو هو، تنهنڪري اداري جو نالو سندس وڏي -ڀاءُ- حسين ابراهيم جمال جي نالي تي رکيو ويو. ادارو پنهنجي نئينءَ عمارت ۾ 1978ع ۾ منتقل ٿيو. اداري جي ٺهڻ کان پوءِ جڏهن ڊاڪٽر سليم الزمان صديقيءَ، ڊاڪٽر وقارالدين احمد، ڊاڪٽر ظفر ايڇ زيديءَ ۽ ڊاڪٽر عطاءُ الرحمان جي غيرمعمولي ۽ مخلص ڪوششن سان ڪيميائي -تحقيق- جي هن اداري عالمگير شهرت حاصل ڪئي، ته -برطانيا-، جاپان، جرمنيءَ ۽ ٻين ملڪن کان به وڏا عطيا ملڻ لڳا. هن وقت هيءُ ادارو ڪيميائي -تحقيق- جي شعبي ۾ -ٽين دنيا- ۾ سڀ کان وڏو ادارو آهي. هن اداري جي اهتمام هيٺ ڪيترائي مذاڪرا ۽ ڪانفرنسون ٿيون آهن، -جن- ۾ نوبل -انعام- يافته ممتاز ڪيميادانن به شرڪت ڪئي آهي. -ان- کان سواءِ هتي دنيا جي ٻين ملڪن جي سائنسدانن سان گڏجي، گڏيل تحقيقي منصوبن تي به ڪم ٿيندو رهيو آهي، جنهن جا نتيجا پوريءَ دنيا جي فائدي لاءِ مستند ۽ معياري سائنسي رسالن ۾ شايع ٿيندا رهيا آهن.
فهرست لاڙڪاڻو جا پارڪ ۽ باغ
هي لاڙڪاڻي جي پارڪن ۽ باغن جي هڪ فهرست آهي۔
حوالو
زمرہ:لاڙڪاڻي جا پارڪ
زرد صحافت
زرد صحافت (Yellow Journalism)، اشتعال انگيز صحافت جو بنياد جوزف پليٽزا 1880ع ۾ وڌو. پيلي پني تي رنگين اشاعتن جو تجربو ڪيو ويو، جنهن ۾ رنگين تصويرون بہ شامل ڪيون ويون جيئن وڪري ۾ اضافو ڪري سگهجي. ان عمل سان پيلي صحافت جو بنياد پيو.
حوالا
زمرو:سياسي اصطلاح
ايٿ
هڪ تارو، جيڪو بڊي مهيني جي پهرين ڏهن ڏينهن ۾ اڀري ٿو (-آگسٽ- جي 17 کان 27 -تاريخ-). ڪن جي چوڻ موجب بڊي جي پوين تاريخن يا اڃا به اَسُوءَ جي پهرين تاريخن ڌاري اُڀري ٿو. پهريائين اَسُر وقت اُڀري ۽ جيئن پوءِ تيئن اڳ ۾ اُڀري، -تان- جو آڌيءَ ڌاري اُڀرندو آهي. ڏکڻ -اوڀر- ڪنڊ کان اُڀرندو ۽ ڏاکڻي اُفق تي ئي رهندو. عام خيال موجب ايٿ اُڀري درياهه جي پاڻيءَ ۾ ڇينهرو آڻيندو. مال جو کير سُڪائيندو، ٻِرن کان ٻاهر جيڪي جيت هوندا، -تن- کي ماريندو، -ان- وقت چمڙو رڱبو ته خوشبوءِ ڪندو.
بدمعاشن جي ٽولي
بدمعاشن جي ٽولي ڪتاب ماستر هاسي مل ناٿاڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ 136 صفحا آهن. هن جي قيمت 8 آنا آهي. ڇاپو پهريون، هريسنگھ ائنڊ سنز، سال 1936ع ۾ ڇپايو.
حوالا
زمرو:1936ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ڪاسل
ڪاسل جرمني جي رياست نادرن ھيسي (northern Hesse ) ۾ فولڊا ندي جي ڪناري تي واقع ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو جرمني جو ضلعو پڻ آهي ۽ ان جي ڊسمبر 2015 ۾ آبادي 200507 آهي. ھي شھر ڊاڪيومينٽا جي ڪري مشھور آھي. ھن شھر ۾ ھڪ يونيورسٽي پڻ آهي جنھن ۾ 25000 شاگرد تعليم پرائيندڙ آھن.
thumb|يونيورسٽي آف ڪاسل
حوالا
زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
آنگاس
وڏي جهنڊي يا عَلَم کي -آنگاس- چئبو آهي. اڳئين دور ۾ ڪنهن سردار جي شامياني يا رهائشگاهه جي اڳيان لڳل جهنڊي (جيڪو اڳواڻ جي شهر ۾ موجودگيءَ جو اهڃاڻ هوندو هو.) يا امام بارگاهه جي اڳيان، يا ڪنهن پِڙَ ۾ نشانيءَ طور لڳل جهنڊي کي -آنگاس- سڏبو آهي. سنڌ ۾ عام طرح -اهل- تشيع جي اوتارن، مڪانن، مزارن ۽ -امام- بارگاهن جي اڳيان وڏو اوچو جهنڊو لڳل هوندو آهي، جنهن کي ”-آنگاس-“ چوندا آهن. شيعن جي چوڻ موجب اهو نشان حضرت عباس علمدار جو آهي. سنڌ ۾ -آنگاس- جو رواج آڳاٽو آهي. اوتارن ۽ پڙن (-امام- بارگاهن) جي اڳيان وڏا وڏا -آنگاس- لڳل هوندا آهن. پِڙن ۾ عام طرح نغارن جون گهٽ ۾ گهٽ ٻه جوڙيون رکيل هونديون آهن. ذوالحج واري عيد ڏهاڙي نماز عصر کان پوءِ هر -امام بارگاهه- ۾ نقارن جو واڄو ٿيندو آهي، -ان- واڄي کان پوءِ شيعا محرم الحرام جون سڀئي تياريون شروع ڪري ڏيندا آهن. اهو ڄڻ محرم مهيني جو اعلان آهي. -ان- کان پوءِ مؤمن آنگاسن لاهڻ جي تياري ڪندا آهن ۽ پهرين محرم کان اڳ علم تي رنگ روپ ڪري علم چاڙهيندا آهن. پوءِ پهرين عشري جا ڏهه ئي ڏينهن روزانو شام جو نغارن جو واڄو ٿيندو آهي، گهوڙا (ذوالجناح) نڪرندا آهن، سيج جي رات ۽ عاشورن جي ڏينهن عصر جي وقت تائين عزاداري ٿيندي آهي،
ماتم ٿيندو آهي، مؤمن سينا ڪوبي ڪندا، زنجيرون هڻندا ۽ سج لٿي کان پوءِ شامِ غريبان جي مجلس ٿيندي آهي. -ان- کان علاوه شيعا روزانو صبح جو ڪم ڪار تي وڃڻ وقت -آنگاس- کي هٿ لائي شهيدن کان دعا گهرندا، يا جنهن به وقت موقعو مليو، -آنگاس- کي ڇُهي عقيدت جو اظهار ڪندا. -آنگاس- تي هار گُل ٽنگيندا ۽ اگربتيون ٻاريندا آهن. -آنگاس- ۾ لڳل ڪپڙي کي ”بيرڪ“ چوندا آهن، انگاس لهڻ کان پوءِ عقيدتمند -ان- ڪپڙي جا -ٽڪر- تبرڪ طور کڻي ويندا آهن. -آنگاس- جي جيتري ڪاٺي ڊگهي هوندي، اوتري قدر -ثواب- وڌيڪ ٿيندو، ائين مڃتا آهي، سنڌ ۾ هن وقت قديم -ترين- علم پاڪ ٻه آهن هڪ سائين قلندر شهباز جي روضي تي ۽ ٻيو ٽنڊي -آغا- جي قديم -امام بارگاهه- ”علي -آباد-“ ۾ لڳل آهي. سنڌ ۾ علم پاڪ جي رواج کي عام ڪرڻ جو سهرو سنڌ جي آخري تاجدار مير محمد نصير خان ٽالپور -جعفري- تي آهي ۽ علمن ۾ خوبصورتي لاءِ چونڪ مدنن ۽ ڊيلن جو رواج ٽنڊي -آغا- جي رهواسي ميرزا -امام- علي بيگ وڌو. ميرزا -امام- علي بيگ نقاشي جي فن کان واقف هو.
زمرو:جھنڊا
اشرف علي سمون
ليکڪ ۽ محقق اشرف علي ولد حاجي عباس سمون، 5 جنوري 1971ع تي ڳوٺ ’پيلوڙي سما‘ تعلقي مٺي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڏيپلي مان ۽ مئٽرڪ جو امتحان هاءِ اسڪول جهڏي مان 1987ع ۾ پاس ڪيائين. انٽرميڊئيٽ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج مٺيءَ مان ۽ گريجوئيشن ڊگري ڪاليج ماتليءَ مان ڪيائين. اشرف علي سمي اٺين ڪلاس کان لکڻ جي شروعات ڪئي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”ٿر هڪ تشريحي ببليوگرافي“ (2004ع) ۽ ”تاريخ سنڌ“ (مولانا عبدالحليم شرر: ترجمو)، 2007ع شامل آهن. هن وقت گورنمينٽ پرائمري اسڪول اسلام ڪوٽ ۾ پرائمري ماستر جي حيثيت سان ملازمت ڪري رهيو آهي. سندس ذاتي لائبريري ”شهيد مخدوم بلاول سمون لائبريريءَ“ ۾ پنج هزار کان وڌيڪ ڪتاب رکيل آهن. اشرف سمون ڪجھ عرصي لاءِ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي بورڊ آف گورننس جو ميمبر بہ رهيو.
385ع
ڊسمبر
زمرو:385ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
سنڌ ڌرتي جي جوڙجڪ، زندگي ۽ تهذيب جو تاريخ وار چارٽ
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'>
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:جاگرافي
1009ع
ڊسمبر
زمرو:1009ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
آنند درٻار (ڪتاب)
سنڌي ٻوليءَ جي مشهور عالم ۽ اديب جيٺمل پرسرام جڳ مشهور عالم ڪرشنا مورتيءَ جي ڪتاب The Kingdom Happiness جو ترجمو آنند درٻار جي نالي سان ڪيو هو، جيڪو بلئو ٽسڪي پريس حيدرآباد مان 1927ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، هن ۾ ڪرشنا مورتيءَ جون هالنڊ، اومين ۽ اراڊا جي قلعي ۾ ڏنل تقريرون آهن. هن ڪتاب جو مختصر مهاڳ ناليواري ٿياسافسٽ عورت ائني بسنت لکيو آهي، جنهن جي نالي سان حيدرآباد ۾ بسنت هال پڻ ٺهيل آهي.
ڪوٽ سبزل
ڪوٽ سبزل يا سبزل ڪوٽ يا سبزل ڳڙھ : پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي رحيم يار خان جو هڪ ننڍڙو شھر آھي ۽ سنڌ-پنجاب سرحد جي قريب اين-5 نيشنل ھاءِ وي تي واقع آهي.
تاريخ
سنه 1218هه (سنه 1803ع) ۾ جڏهن مير غلام علي خان سنڌ جي گاديءَ تي هو، تڏهن اچ جي هڪڙي آبروءَ واري سيد ذوالفقار علي شاه کي دادپوٽن جي سردار محمد صادق خان ستايو ۽ تڪليف ڏني ۽ هو مير وٽ دانهين آيو. ميرن کي سيدن سان گهڻي محبت هئي، تن هن جي سفارش خان ڏي لکي؛ پر خان پاڻ اُچ جي سڀني سيدن کي اڳي کان زياده تڪليف ڏني. تنهن تي مير ڪاوڙجي طاهر خدمتگار کي وڏي لشڪر سان بهاولپور تي چاڙهي موڪليو. هن بهاولپور جي حد اندر گهڻا ڳوٺ ورتا ۽ خان کي اهڙو تنگ ڪيو، جو هن صلح ڪيو، ۽ سيدن کي جيڪا جاگير اڳي مليل هئي، سا هنن کي ڏنائين، ۽ سبزل ڳڙهه جو قلعو ۽ ان جي آسپاس وارو پرڳڻو مير کي ڏنائين ۽ خان جو پٽ بهاول خان اول ۾ ڏنائين، جو حيدرآباد وٺي آيا. انهيءَ کي ميرن گهڻو مان ڏنو. ڪي ڏينهن رکي پوءِ هن کي موٽائي موڪليائون. انهيءَ وقت کان وٺي سبزل ڪوٽ ميرن جي هٿ ۾ رهيو ۽ پوءِ خيرپور وارن ميرن جي حصي ۾ آيو..
زرعي شعور
زرعي شعور __(Agrarianism:)
ادبي دنيا ۾ هي اصطلاح زرعي زندگيءَ سان وابسته آهي. سڀ کان اڳ آمريڪي اديبن، انڊسٽريءَ بجاءِ کيتي ٻاڙي ڏانهن ورڻ جي ترغيب ڏني هئي. سنڌ جيئن ته هڪ زرعي ملڪ رهيو آهي، ان ڪري سنڌ جو اديب به زرعي شعور سان لاڳاپيل آهي.
1010ع
ڊسمبر
زمرو:1010ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
2015ع حج ڀڄ ڊڪ
24 سيپٽمبر 2015ء تي خميس جي صبح مني ۾ جمرات پل جي سامهون شارع العرب (شارع 204) تي حج جي دوران ڀڄ ڊڪ ٿيڻ تي717 کان وڌيڪ حاجي شهيد، جڏنهن ته 863 زخمي ٿيا، ان َ وڌيڪ تعداد عورتن ۽ سن رسيده شخصن جو آهي۔ هي حادثو ان وقت پيش آيو جڏنهن حاجي جمره عقبه جي طرف رمي جمار جي لاء وڃر رهيا هيا۔ هي 1990ء جي ٿيڻ واري ڀڄ ڊڪ کان پوء سڀ کان وڏيون هلاڪتون آهن۔
2006ء ۾ انهي طرح ٿيڻ واري ڀڄ ڊڪ ۾ 346 فردَ جان بحق ٿيا هيا، جنهن کان پوء سعودي حڪومتَ وڌيڪ اصلاحتون ڪيون هيون۔ نيز انهي سال حج جي دوران 11 ستمبر کو 118 فردَ مڪو ڪرين حادثو ۾ نذر ٿيا۔
پس منظر
250px|thumb|منٰي ۾ [[جمره کي ڪنڪريون ماريندي]] حج جيڪو هر مسلمان تي زندگي ۾ هڪ دفعو فرض آهر۔هڪ حاجي حج جر مختلف منسڪن کي پورا ڪندو آهي، ان منسڪن مان هڪ رمی جمار (شيطان کي ڪنڪريون هڻڻ) آهي ۔رمي جمار جو منسک منٰي ۾ پورو ڪيو ويندو آهي جيڪو سعودي عرب جي صوبي مڪي هڪ ضلعو آهي ۔ اڪثر ماڻهون حج جي ان منسڪ کي خطرناڪ سمجهندا آهن ڇو ته شروع ۾ جمره ننڍو هيو ۽ حاجين جي تعداد گهڻي هئي، ماڻهون جيئن ئي جمره کي پٿر مارڻ وڃن ته جڳهه گهٽ هئڻ جي سبب سان بڄ ڊڪ شروع ٿي ويندي سوين حاجين جي لاء جان ليوا ٿي ويندو هيو۔ 2006ء ۾ ان ئي جڳهه تي ڀڄ ڊڪ شروع ٿي جنهن سان 346 فردَ جان بحق ٿيا، ان کان علاوه به ڪيترا ئي دفعا منٰي ۾ اهڙا واقعا سامهون آيا آهن، انهي واقعن جي پيش نظر سعودي حڪومتَ منٰي شهر ۾ اهڙن واقعن کان بچڻ لاء قدم وڌايا، پر حاجين جي هڪ وڏي تعداد جي سبب هڪ دفعو ٻيهر 24 سيپٽمبر 2015ء تي ڀڄ ڊڪ جو هي واقعو سامهون آيو جنهن ۾ 763 فردَ جان بحق ۽ 1000 کان وڌيڪ زخمي ٿي ويا جن ۾ ڪن جي حالت نازڪ آهي۔
واقعو
350px|250px|thumb|نقشي ۾ اها جڳهه جاٿي ڀڄ ڊڪ ٿر۔ ڀڄ ڊڪ جو هي واقعو منٰي جي جڳهه تي پيش آيو جيڪو مڪي مڪرم کان پنج ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آهي۔ حاجي منٰي ۾ هڪ رڪن رمي جمرات جي ادائي لاء ويندا آهن،سعودي عرب جي محڪمة شهري دفاع جي ترجمان جي مطابق هي حادثو ان وقت پيش آيو هيو جڏنهن حاجي جمرات تي ڪنڪريون اڇلڻ جي لاء شارع نمبر 204 ۽ 223 جي دوراهي تي موجود هيا۔ان وقت ان پُل تي حاجين جي وڏي تعداد جي هڪ جڳهه تي موجودگي جي وجه سان ڀڄ ڊڪ ٿي جنهن جي نتيجي ۾ ڪيترائي حاجي زمين تي ڪري پيا ۽ چيڀاٽجڻ جي سبب جان بحق ٿي ويا۔
الا اسوفو جيڪو هن  حادثي جو عيني  شاهد  آهي ان جو چوڻ آهي ته:
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:2015 ۾ سعودي عرب زمرو:سعودي عرب ۾ آفتون زمرو:حج
ابوجھل
ابو جهل نسبت ۾ پاڻ سڳورن جو چاچو هو. سندس اصل نالو عمرو -بن- هشام -بن- المغيره ۽ ڪنيت ”ابوالحڪم“ هئي. قريش قبيلي جي مشهور بنو مخزوم خاندان سان تعلق رکندو هو.
احوال زندگي
سندس والده جو نالو ”ام الجلاس اسما بنت مخربته“ هو. عرب ۾ قريش جو هي قبيلو نهايت ممتاز ليکيو ويندو هو. قصي -بن- ڪلاب کان پهريائين قريش جا اختيار هن قبيلي جي هٿ هيٺ هئا. ابو جهل 570ع ڌاري ڄائو. سندس ماءُ مسلمان ٿي ۽ 14 هه / 635ع کان پوءِ به حيات هئي. هجرت کان ڪجهه عرصو اڳ -ابوجهل-، الوليد -بن- المغيره جي جاءِ تي بنو مخزوم ۽ -ان- جي مددگار قبيلي جو سردار هو. الوليد جي مقابلي ۾ -ابوجهل-، پاڻ سڳورن حضرت محمد صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو وڏو دشمن هو، انهيءَ لحاظ کان -اسلام- جي سخت -ترين- دشمنن مان هو ۽ نهايت ئي گمراهيءَ جي راهه تي گامزن هو. اهو ئي سبب هو جو کيس ”-ابوجهل-“ (جهالت، نادانيءَ جو ابو) سڏيو ويو، هي پڇاڙيءَ تائين مسلمان نه ٿيو. هڪ دفعي پاڻ سڳورا صه صفا ۾ موجود هئا. -ابوجهل- به اتي اچي پهتو ۽ رسول خدا صلي -الله- عليه وسلم کي (نعوذ باالله) گهٽ وڌ ڳالهائڻ لڳو. ايتري قدر جو -اسلام- تي وڏي واڪي ٺٺوليون شروع ڪيائين. پاڻ سڳورن کيس جواب ۾ هڪ لفظ به نه چيو. عبدالله -بن- جدمان التميميءَ جي آزاد ڪيل ٻانهيءَ، صفا ۾ پنهنجي جاءِ ۾ ويٺي اهو رنگ ڏٺو. -ابوجهل- ته واپس هليو ويو، -ٿوري- دير بعد پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو چاچو -امير- حمزورضه شڪار -تان- واپس ٿيندي، ڪمان ڪلهي تي رکيو، اتان لانگهائو ٿيو، نهايت دلير، باهمت ۽ طاقتور هو. قريش ۾ سندس وڏو ڌاڪو هو. جڏهن انهيءَ ٻانهيءَ جي گهر وٽ پهتو ته ٻانهيءَ رڙ ڪري چيس ته ”اي ابو عماره! ڪاش! توهان -ٿورو- اڳ اچو ها! ابو الحڪم (ابو جهل) توهان جي ڀائٽي محمد صلي -الله- عليه وسلم سان گستاخي پئي ڪئي، مگر محمد صلي -الله- عليه وسلم اف به نه چيس.“ امير حمزهرضه اهو -ٻڌي- غصي ۾ اچي ويو. پوءِ تڪڙي وک وڌائي، ڪعبة -الله- شريف ۾ داخل ٿيو. جيئن ئي سندس نظر -ابوجهل- تي پئي ته سڌو وٽس پهچي، ڪمان سان مٿي تي زوردار ڌڪ هنيائينس. -ابوجهل- رتوڇاڻ ٿي پيو. پوءِ -ابوجهل- جا موجود ساٿي جهيڙي لاءِ اٿي بيٺا، مگر -ابوجهل- پنهنجو ڏوهه باسيو، تنهن بعد ماٺار ٿي. ابوجهل -بدر جي جنگ- ۾ هڪ نوجوان مسلمان جي هٿان -تاريخ- 2 رمضان المبارڪ سن 2هه مطابق مارچ 624ع تي مارجي ويو. حضرت بيبي عائشه الصديقه رضه کان روايت آهي ته ”پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم جي ارشاد مطابق مشرڪن (ڪافرن) جي لاشن کي کوهه ۾ ڦٽو ڪيو ويو“. اهڙيءَ طرح ڪافرن جا سرڪرده عتبه -بن- ربيع، شيبه -بن- ربيع، اميه -بن- خلف ۽ -ابوجهل- -بن- هشام کوهه ۾ اڇلايا ويا. حضرت انس -بن- مالڪ کان روايت آهي ته: -اصحاب- سڳورن، پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم -جن- کان آڌيءَ رات اهو آواز ٻڌو ”اي کوهه ۾ اڇلايل! جيڪو وعدو توهان جي رب توهان سان ڪيو هو، اهو توهان پورو ڏٺو. بيشڪ اهو سچو وعدو هو، جيڪو مون سان -الله- تعاليٰ ڪيو هو! -ان- تي -اصحاب- سڳورن کين عرض ڪيو ته يا رسول -الله- صه، توهان اهڙن لاشن سان ڳالهائي رهيا آهيو، جيڪي ڳري سڙي ويا آهن! -ان- تي پاڻ فرمايائون ته ”جيڪو ڪجهه مان چئي رهيو آهيان، اهي توهان کان وڌيڪ چٽو -ٻڌي- رهيا آهن، البته انهن ۾ جواب ڏيڻ جي طاقت باقي نه رهي آهي“. ابوجهل ٻه شاديون ڪيون، ام مجالد مان حضرت عڪرمرضه، پيدا ٿيو ۽ اروي مان ٻه ڌيئر بريهرضه ۽ حنفارضه ٿيون. اهي ٽئي پوءِ مسلمان ٿيا. ابوجهل/عمرو -بن- هشام علمي حوالي سان وڏو ڄاڻو هو، هن جا عربيءَ ۾ قصيدا ملن ٿا، جيڪي گنگارام سمراٽ پنهنجي ڪتاب ۾ ڏنا آهن. پر راهه راست تي نه اچڻ سبب سندس نالو ’-ابوجهل-‘ (جهل جو ابو) -اسلامي تاريخ- ۾ رقم ٿي چڪو آهي.
ڪجھ تاريخي حقيقتون
مڪي شھر ۾ ھڪ ادارو دارالندوہ جي نالي سان قائم ھيو جيڪا مڪي جي بزرگن جي مشاورتي ڪائونسل ھئي جنھن لاء لازم ھيو تہ ڪائونسل جو رڪن پنجاھ سالن جي عمر کان گھٽ نہ ھجي، پر عمرو بن ھشام يا امر بن ھشام کي سندس غير معمولي ذھانت ۽ مشاورتي سنجيدگيءَ جي ڪري پنجويهه سالن جي عمر ۾ رڪنيت ڏني وئي. حديثن ۾ ھڪ متفقہ روايت آھي تہ مڪي واري زندگي دوران جڏهن مسلمانن تي سختيون وڌي ويون ھيون تہ مدد لاءِ پيغمبر صلي الله عليه وسلم جن دعا گھري ھئي تہ عمرو بن ھشام يا عمر بن خطاب مان ڪو ھڪ مسلمان ٿئي. دعا ۾ عمرو بن ھشام جي چونڊ ان جي شخصيت ۽ مڪي ۾ اھميت کي ظاھر ڪري ٿي.
زمان
زمان(Tense) عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي، ”وقت“، ”زمانو“ يا ”ساعت“. گرامر جي علم موجب فعل جي زمان مان ڪم ڪندڙ جي وقت يا حالت بابت اها ڄاڻ ملي ٿي ته ڪم ٿي ويو آهي، ٿئي ٿو يا ٻين لفظن ۾ ائين چوڻ بہ درست ٿيندو ، تہ زمان وسيلي فعل جا مختلف زمان ، جدا جدا وقت جي معنيٰ ڏيکارين ٿا. زمان جا مکيه ٽي قسم آهن ’زمان ماضي‘ (گذريل وقت)، ’زمان حال‘ (هلندڙ وقت) ۽ ’زمان مستقبل‘ (ايندڙ وقت).
386ع
ڊسمبر
زمرو:386ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1951ع
فوتگييون
زمرو:ويهين صدي زمرو:1951ء زمرو:سال
اشرف منصور دائودپوٽو
محمد اشرف دائودپوٽو تعلقي سيوهڻ جي تاريخي شهر ٽلٽيءَ ۾ 5 -اپريل- 1932 تي ڄائو. شمس العلماء ڊاڪٽر عمر -بن- محمد دائودپوٽو سندس سوٽاڻي سوٽ ٿئي. پرائمري ۽ انگريزيءَ جا چار درجا ٽلٽيءَ ۾ پڙهي علامه دائودپوٽي جي صلاح تي پنجون درجو انگريزيءَ جو نور محمد هاءِ اسڪول حيدرآباد ۽ اتان وڃي 1948ع ۾ سندس مدرسي ڪراچي پڙهڻ لاءِ ويٺو. علامه صاحب جيتوڻيڪ سندس مالي مدد ڪرڻ چاهي پر مسڪينيءَ ايترو مجبور ڪيس جو -تعليم- اڌ ۾ ڇڏي ڳوٺ موٽي اچي پرائمري ماستر ٿيو. 1949ع ۾ فائينل ڏنائين. 56-1955 ۾ مٺياڻي ڪاليج مان ٽريننگ ورتائين. 1971ع ۾ بي ايڊ، 1973ع ۾ ايم اي پاس ڪيائين ۽ 1979ع ۾ ايم فل ڪيائين. سندس مقالي جو عنوان هو ”دادو ضلعي جا غزل گو شاعر“. علامه دائودپوٽي جي صحبت ۾ رهندي شاعري ۽ ادب جو چشڪو لڳس، اڳ ۾ به سندس خاندان ۾ يعقوب فقير، نظام فقير ۽ -بچل- فقير وقت جا سٺا شاعر ٿي گذريا هئا. -ان- لاءِ شاعري ڄڻ سندس ورثو هئي. ابتدا ۾ ڪافيون، ڪلام، -بيت-، ڏوهيڙا ۽ سه حرفيون لکيائين. 56-1955 ع کان حافظ احسن چنا کان -اصلاح- ورتائين. 1969ع ۾ احمد مجتبيٰ، غالب ملڪاڻي سجاده نشين درگاهه ملڪاڻي شريف کان -اصلاح- ورتائين. 1971ع ۾ سندس ڪلام جو پهريون مجموعو ”دارو رسن“ ڇپيو. 1973ع ۾ ”مشيڪ ختن“، 1985ع ۾ ”نوادر الڪرامات“ حضرت ملڪاڻي جي ڪرامتن تي ڪتاب ڇپايائين. -ان- کان سواءِ به ڪيترو ڪلام اڻ ڇپيل صورت ۾ موجود آهي. پاڻ گورنمينٽ هاءِ اسڪول -ٽلٽي- جو هيڊ ماستر ٿي رٽائر ٿيو. هن وقت -ٽلٽي- ۾ رهي ٿو، سندس پٽ ڊاڪٽر اڪرم دائودپوٽو به شاعري ڪري ٿو.
ايٺ
ايٺ/ اَئٺَ: ڇهن يا اٺن مهينن جي ڄمار جي ٻڪري (جيڪا اڃا لڳي نه هجي)، پَٺَ.
بگڙو تتر
بگڙو تتر يا ڀورو تتر 28 کان 32 سينٽي ميٽر قد بت واري هن پکي  ۾ نر ۽ ماد لڳ ڀڳ هڪجهڙا ٿين ٿا. سرمائي ناسي ڀورو ۽ اخروٽي رنگ جي پٺي ۽ پرن تي ناسي رنگ جي کرڙي ڪجهه وڌيڪ ٿئي ٿي. پيٽ ۽ ڇاتيءَ جو رنگ ڪجهه هلڪو هوندو اٿس. ڳچيءَ وارو حصو ڪاري ليڪ سان ميرانجهڙو هيڊو هلڪو ٿئس ٿو. چهنب ڪاري ۽ پير ڳاڙها ٿينس ٿا. سٺو ٻوليندڙ آهي. ٻوليندو آهي ان کي"ڪِيڙو ڪِيڙو" چوندا آهن. هن تتر جي نر ٻوليءَ کي "ٺهڪو" چئبو آهي ۽ مادي جا ساڻس سر جھلائيندي آهي ان کي "کيتو" چئبو آهي. پنهنجي رنگ سبب پٿريلي ۽ ٻُوڙن سان ڀريل ماحول ۾ چڱيءَ طرح لڪي وڃي ٿو. سڄي هندستان ۾ سري لنڪا تائين موجود آهي. خشڪ کليل ميدانن ۽ ڇڏن ٻيلن ۾ رهي ٿو. تتر ڊوڙ جو سٺو هوندو آهي. انڪري خطري مهل اڏامڻ بدران ڊوڙ کي ترجيح ڏيندو آهي ۽ پوءِ پر تي ڀڙڪو ڏيئي اڏامي پري وڃي لهندو ۽ غائب ٿي ويندو آهي يا وري خطري وقت ٻوڙن ۾ لڪي ويندو آهي پر جيڪڏهن خطرو سڌو ٻوڙن طرف اچي ته پوءِ ولر جي صورت ۾ ڀڙڪو ڏيئي اڏرندو ۽ زمين سان هيٺاهين اڏام اڏامندو پري هليو ويندو آهي. ڀورو تتر ماڻهو سان جلدي هري ويندو آهي انڪري عام طرح پاليو به ويندو آهي۽ هنن کي پاڻ ۾ وڙهائيندا آهن.
فولڊا ندي
فولڊا ندي جرمني جي رياستن ھيسي ۽ سيڪسني ۾ واقع ھڪ ندي جو نالو آهي جنھن جي ڊيگھ 220.4 ڪلوميٽر آهي.ايڊر ندي سان ملڻ کان پوءِ اتر ۾ ڪاسل تائين سڌو وھي ٿي پوء اتر اوڀر طرف وڃي ٿي ۽ لوئر سيڪسيني ۾ ويرا نالي مقام تي ختم ٿئي ٿي جتان فلوڊا ندي ۽ ويرا پاڻ ۾ ملي ويسر ندي بڻجي اڳتي وھن ٿيون.
دٻاء
زور __(Stress)؛
هي اصطلاح لسانيات جي علم ۾ استعمال ٿيندو آهي. ٻولي ڳالهائڻ دوران مختلف هنڌن تي زور (Stress) ڏئي معنيٰ ۾ ڦيرو آڻي سگهبو آهي، جنهن ۾ اها تصوير ڪجهه مبهم ڌنڌلي نظر ايندي آهي ڇو جو ان ۾ ڪا گهٽتائي رهجي ويندي آهي. پر هڪ ذوق وارو پڙهندڙ پنهنجي ذاتي تخيل ۽ تصور جي تحرڪ ۾ اُن تصوير کي چٽو ڪري وجهندو آهي، ان وقت جو نالو “زور” آهي.
جمائما گولڊ سمٿ
جمائما گولڊ سمٿ (Jemima Goldsmith) برطانوي پاڪستاني صحافي ۽ مهم جوءِ آهي. هيءَ دنيا جي نوي امير ترين شخصن مان هڪ سر گولڊ سمٿ جي ڌيءَ آهي. توڻي جو اها يهودي گهراڻي ۾ ڄائي هئي، پر پاڻ ذاتي طور تي سيڪيولر ذهن رکندڙ انسان آهي. هن 1995ع ۾ عمران خان سان پرڻو ڪيو هو. 2004ع ۾ ٻنهي ۾ طلاق ٿي وئي. جمائما، عمران خان جي ٻن پُٽن جي ماءَ پڻ آهي.
حوالا
زمرو:برطانيا زمرو:پاڪستان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سياست زمرو:گولڊسمٿ خاندان
ايبڪ
ايبڪ غلام گهراڻي جي پهرئين -بادشاهه-، قطب الدين جو لقب، قطب الدين -ايبڪ- هو، جنهن هندستان تي 1206ع کان 1210ع تائين حڪومت ڪئي هئي.
اياز ڏوھي آھي
هي ڪتاب شيخ اياز جي شاعريءَ ۽ شخصيت بابت آهي، جنهن ۾ ڪل پنجويهه مقالا شامل آهن. هن ڪتاب جو ليکڪ مشهور شاعر مرحوم ڊاڪٽر ملڪ نديم آهي، جنهن انهن مقالن ۾ -اياز- متعلق پنهنجا تاثرات ظاهر ڪيا آهن. هي ڪتاب -اپريل- 2006ع ۾ ڊاڪٽر ملڪ نديم اڪيڊمي خيرپور/ڪنڌ ڪوٽ پاران شايع ٿيو. ڪتاب جو ٽائيٽل سندس فرزند سڪندر مهراڻ ڊزائن ڪيو آهي. پڪي جلد سان 142 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 100 روپيا آهي.
زير
زير __(A diacritical sign):
ڪنهن به حرف جي اچارڻ ۾ ڇوٽو سُر ’اِ‘ جو آواز ڏي ته ان حرف کي هيٺان ليڪ ڏبي آهي، جنهن کي ’زير‘ جي اعراب چئبو آهي.
1011ع
ڊسمبر
زمرو:1011ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ائٽ
ايٽُ يا اَئٽُ: ائٽ سُٽ ڪٽڻ جي قديم گهريلو ڪَلَ آهي، جنهن جا لڳ ڀڳ سمورا عضوا/پرزا ڪاٺ مان ٺهيل ٿين ٿا. اڳتي هلي جيئن جيئن -ترقي- ٿي ۽ ضرورت محسوس ٿي، تيئن تيئن ڪي پرزا لوهه جا به استعمال ٿيڻ لڳا. ائٽ جو روايتي نمونو ڪجهه -ان- ريت آهي ته -ان- ۾ ڪاٺ جو هڪ وڏو چرخو ۽ -ان- کي ڦيرائڻ لاءِ هٿيو ٿئي ٿو. وڏو چرخو ڏوريءَ جي ذريعي هڪ ننڍي چرخيءَ سان ڳنڍيل ٿئي ٿو. جڏهن هٿئي سان وڏو چرخو ڦيرائبو ته ڏوريءَ جي وسيلي ننڍي چرخي تيزيءَ سان ڦِرڻ لڳندي. اها ننڍي چرخي سُٽ مان ڌاڳو تيار ڪندي آهي. هاڻي، صنعتي ترقيءَ کان پوءِ روايتي ائٽ ذري گهٽ ختم ٿي ويو آهي. هيءَ قديم ڪل نه رڳو سنڌ ۽ هند پر سڄي دنيا ۾ يورپ کان وچ -اوڀر- ۽ چين تائين استعمال ۾ رهي آهي. خيال آهي ته سڄي دنيا ۾ چرخي جي ابتدا سنڌو ماٿريءَ کان ٿي، ڇاڪاڻ جو هتي ڪپهه جي پوک ٿيندي هئي، ڪپهه مان ڪپڙو ٺهندو هو، جيڪو ’سنڌڻ‘ جي نالي سان مشهور هو. سنڌ جي ٺهيل ململ مصر ڏانهن ويندي هئي، جنهن مان مصر جي فرعون بادشاهن جو لباس ٺهندو هو. اهو به ثابت ٿيو آهي ته مصر جي اهرامن مان هٿ آيل مَميُن جو ڪفن پڻ سنڌ جي ململ مان ٺاھيندا هئا. اوڄي جي فن ۾ چرخو ڪتڻ ڪپڙي اڻڻ جو پهريون ڏاڪو هو.
آڱوٺو
thumb|آڱوٺي جو هي مخصوص نشان جيڪو ڪافي تهذيبن ۾ تائيد جي علامت سمجھيو ويندو آهي آڱوٺو انساني پنجي جو نهایت اهم جزو آهي۔ آڱوٺو گھڻو ڪري انساني هٿ ۾ موجود سڀ کان پهرين آڱر جيڪا ٻين آڱرين جي نسبت ۾ ٿوري موٽي ۽ ننڍي هجڻ جي باوجود نهایت مضبوط ۽ شيون پڪڙڻ ۾ انتهائي اهم هوندي آهي۔ هٿ جي پنجن آڱرين مان سڀ کان ڌار بيٺل آڱر، جنهن کان سواءِ ڪا شيءِ جهلڻ ممڪن نه آهي. اصطلاحي طور ’آڱوٺو ڏيکارڻ‘ بنهه جواب ڏئي ڇڏڻ کي چئبو آهي. ان-لاءِ ٻيو لفظ ’ٺـٺيو‘ به استعمال ٿيندو آهي. سنڌ ۾ ان جو استعمال ناڪاري معنيٰ رکي ٿو، جڏهن ته يورپ ۾، خاص ڪري انگلنڊ ۾ آڱوٺو ڏيکارڻ معنيٰ ’ها‘ يا مثبت جواب. آڱوٺو ڏيکاري لفٽ ورتي ويندي آهي. آڱوٺي جو رخ هيٺ ڪري اشارو ڪرڻ جو مطلب آهي ’ڪم ڪونه ٿيو يا خراب ٿيو‘. اڻپڙهيل ماڻهو صحي ڪرڻ بدران ڪاغذ تي آڱوٺو هڻندا آهن، ان ڪري اڻ پڙهيل ماڻهوءَ کي ’آڱوٺي ڇاپ‘ به چوندا آهن.
حوالا
زمرو:آڱريون زمرو:اساسي طبي علم زمرو:تشريح انسان
آنند هندوجا
آنند هندوجا 1937ع ۾ جنم ورتو. هن پاڻ کي ڪهاڻيءَ جي صنف ۾ مڃارايو. خاص ڪري پيار جون ڪهاڻيون سندس سڃاڻپ رهيون، جيڪي ”زندگيءَ جو مرڪز“ نالي سان 1993ع ۾ ڇپجي پڌريون ٿيون. اهي ڪهاڻيون نوجوانن لاءِ خاص توجهه ۽ دلچسپيءَ جو مرڪز رهيون آهن.
زمرو:شخصيتون
آنند مٽائي
آنند مٽائي 1930 ۾ ڄائو. ورهاڱي کان پوءِ 44 سي، آرام ڪوآپريٽو سوسائٽي واڪولا، سانتاڪروز (ايسٽ)، بمبئي ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سڃاڻپ اداڪار، هدايتڪار ۽ اسٽيج ڪنٽرولر طور اٿس.
فني خدمتون
اداڪار طور ”ناٽڪ ۾ ناٽڪ“، ”گستاخي معاف“، ”نمي ڏس“، ”پئسي جا رنگ“ ۽ ”رات جو يارهين بجي“ ۽ هدايتڪار طور ”پيار ڪري ڏس“، ”ضرورت آهي جوءِ جي“، ”پلئُہ پلي“ ۽ ٻين انيڪ ناٽڪن جھڙوڪ: ”ڏس پئسي جا رنگ“، ”طلاق“، ”هڪ ٻہ ٽي“، ”ماءُ تہ منھنجي“، ”واھ ڙي زمانا“ ۽ ”هيءَ يا هوءَ“ وغيره ۾ لائيٽنگ ڏنل. سنڌي رنگ منچ کان سواءِ هندي، مرهٽي ۽ گجراتي ناٽڪن ۾ پڻ لائيٽنگ ڏني اٿس. گجراتي سنسٿا آءِ. اين. ٽيءَ جي گهڻو ڪري سڀني ناٽڪن ۾ لائيٽنگ ڏنائين.
اعزاز
مھاراشٽر راجيہ ناٽڪ چٽاڀيٽيءَ ۾ بھترين لائيٽنگ لاءِ انعام حاصل ڪيا اٿس. دهليءَ جي نئشنل اسڪول آف ڊراما مان ٽن سالن جو ڊراما ڪورس پاس ڪري، پھرئين سنڌي هجڻ جو شرف حاصل ڪيائين.
حوالا
زمرو:1930ع جون پيدائشون
1952ع
فوتگيون
1952ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال زمرو:ويهين صدي
سورة بينة
قرآن مجيد جي 98 هين سورة، جيڪا مڪي ۾ نازل ٿي. هن ۾ -اٺ- آيتون آهن. هن سورة ۾ رسول -الله- صلي -الله- عليه وسلم جي شريعت کي روشن دليل چيو ويو آهي ۽ ماڻهن کي نماز پڙهڻ، زڪوات ڏيڻ ۽ نيڪ ڪم ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي ته جيئن اهي -آخرت- ۾ -الله- تعاليٰ جي نعمتن جا حقدار ٿين.
حوالا
زمرو:قرآن
اشرفي
سون جو هڪ سِڪو. مُهر، رَتو ٽَڪو. جدا جدا ملڪن ۽ حڪومتن ۾ اشرفيءَ جي -تور- مختلف رهي آهي. سنڌ ۾ عام طرح -انگريزي- دور واري ”گِني“ هلندڙ هئي، جنهن جي -تور- ڏهه ماسا ليکي ويندي آهي.
1953ع
فوتگيون
زمرو:1953ع زمرو:سال
اياز حسين ابڙو
ناليوارو مصور -اياز- حسين ولد يار محمد خان ابڙو، 20 مئي 1946ع تي ڳوٺ جيئڻ ابڙي تعلقي قنبر ۾ ڄائو. سندس والد فارسيءَ جو ڄاڻو ۽ شاعريءَ جو شوق رکندو هو، جنهن ڪري هن جو به فنون لطيفه ڏانهن لاڙو ٿيو. هن ابتدائي -تعليم- پرائمري اسڪول جيئڻ ابڙي ۾ ورتي، مئٽرڪ هاءِ اسڪول قنبر مان ڏني ۽ -ان- کانسواءِ هن 1962ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪئي. -انور- ابڙو -اسڪائوٽنگ- ٽريننگ، معلم قرآن ڪورس ۽ پرائمري ٽريننگ ڪورس ڪري پهرين فيبروري 1972ع تي پرائمري -استاد- ٿيو ۽ 31 ڊسمبر 1998ع تي هيڊ ماستر جي عهدي -تان- رٽائر ٿيو. اياز حسين، مصوريءَ جي سکيا قنبر جي ناليواري مصور محمد عالم ابڙي کان ورتي، جنهن کان پوءِ مسلسل رنگن سان منظر چٽيندو رهيو. خاص طور هن ڪلچرل ۽ منيئيچر پينٽنگن ٺاهيون، -جن- ۾ گلن، پوپٽن، زميني منظرن ۽ جانورن وغيره جون پينٽنگس شامل آهن. هن پکين جا مٽيءَ ۽ پلاســٽر آف پئرس مان ڪيترا عمدا ماڊل پڻ ٺاهيا. -اياز حسين ابڙو- مصور سان گڏ موسيقار به هو. سارنگي، بانسري، سرندو، وائلن، بينجو، هارمونيم ۽ ڪي بورڊ وغيره مهارت سان وڄائيندو هو. جڏهن ته وائلن، سرود، سرندي، سارنگيءَ ۽ مرنا واري يڪتاري جهڙا ساز خود ٺاهيندو هو. -اياز- مصوريءَ ۽ موسيقيءَ کان سواءِ شاعري به ڪندو هو.. هن جا هيٺيان ڪتاب -اشاعت- هيٺ آهن: (1) -بحر- فراق (شاعري)، (2) بيان ساز (سازن بابت الف - ب وار ڄاڻ) ۽ (3) راڳ وديا (هنديءَ مان ترجمو). هن نامور مصور 2002ع ۾ وفات ڪئي.
ڊچ ايسٽ انڊيز
The Dutch East Indies (or Netherlands East-Indies; Nederlands(ch)-Indië; Hindia Belanda) was a Dutch colony consisting of what is now Indonesia. It was formed from the nationalised colonies of the Dutch East India Company, which came under the administration of the Dutch government in 1800.
During the 19th century, the Dutch possessions and hegemony were expanded, reaching their greatest territorial extent in the early 20th century. This colony was one of the most valuable European colonies under the Dutch Empire's rule, and contributed to Dutch global prominence in spice and cash crop trade in the 19th to early 20th century. The colonial social order was based on rigid racial and social structures with a Dutch elite living separate from but linked to their native subjects. The term Indonesia came into use for the geographical location after 1880. In the early 20th century, local intellectuals began developing the concept of Indonesia as a nation state, and set the stage for an independence movement.
Japan's World War II occupation dismantled much of the Dutch colonial state and economy. Following the Japanese surrender in August 1945, Indonesian nationalists declared independence which they fought to secure during the subsequent Indonesian National Revolution. The Netherlands formally recognized Indonesian sovereignty at the 1949 Dutch–Indonesian Round Table Conference with the exception of the Netherlands New Guinea (Western New Guinea), which was ceded to Indonesia 14 years later in 1963 under the provisions of the New York Agreement.
387ع
ڊسمبر
زمرو:387ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
برخيز بده ساقي
برخيز بده ساقي! جو مطلب آهي، اُٿ اي ساقي! فارسيءَ جي هن اصطلاح کي شاھ عبدالطيف پڻ پنھنجي شاعري جي سُر يمن ڪلياڻ ۾ ڪتب آندو آهي. جيئن شعر آهي تہ، گُهٽن ۾ گهٽڪن؛ وٽيون پين وِهَ گاڏيون. “برخيز بده ساقي!“ پيار کي پرين؛ پڪين نہ پرچن؛مٽ تڪيائون منجهان. (شاهہ عبداللطيف ڀٽائي)
شعر جي سمجهاڻي
پياڪن کي گُهٽن ۾ گهٽڪا ۽ گهڪا پيا اچن ،ڇو تہ هو ذھر گڏيل پياليون پيا پين، اي ساقي! اُٿُ اٿي دوستن کي پيار، هو سرڪين تي راضي نہ ٿا ٿين، هو اندر ئي اندر ۾ مَٽن کي پيا تڪين.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:اصطلاح زمرو:فارسي