cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موهنداس ڪرمچند گانڌي
فائل:Mkgandhi.ogg موهنداس ڪرم چند گانڌي جنھن کي رابندر ناٿ ٽئگور مھاتما گانڌي سڏيو ۽ ان نالي سان مشھور ٿيو.1915ع ڌاري ڏکڻ آفريڪا کان موٽڻ بعد گانڌي ڀارت جي سياست ۾ شامل ٿيو. ان وقت سڄي هندستان تي انگريزن جي حڪومت هئي. گانڌي هڪ خلوص دل انسان، قابل سياستدان ۽ اهنسا جو پرچارڪ هو. سندس جنم 2 آڪٽوبر 1869ع ۾ ٿيو. ڪاٺياواڙي راجڪوٽ رياست جو شهر پوربندر سندس جنم ڀومي آهي. موهن داس يعني غلام ڪرشن جي باري ۾ اهو به چيو وڃي ٿو ته سندس وڏا اصل ۾ ننگر پارڪر کان 12 ميل پري پاري نگر جا رهواسي هئا. هن انگلينڊ مان 1891ع ۾ بيريسٽري پاس ڪئي ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ وڃي رهائش اختيار ڪئي. هن اُتي مئي 1894ع ۾ انڊين نيشنل ڪانگريس جي شاخ قائم ڪئي.
1818ع
ڊسمبر
زمرو:1818ء زمرو:سال
موهنداس ڪرمچند گانڌي
جليانوالا باغ ۾ انگريزن طرفان ڪيل خون ريزي کان پوءِ ھن هندن ۽ مسلمانن کي گڏجي آزاديءَ جي جنگ ۾ حصو وٺڻ لاءِ تيار ڪيو. جڏهن سڀني جماعتن جا اجلاس گڏ ٿيڻ لڳا ته گانڌي جي حيثيت ۾ وڌيڪ اضافو ٿي ويو ۽ اهڙي طرح هو مسلمانن توڙي هندن جو محبوب رهنما بڻجي اڀريو. 1922ع ڌاري کيس ڇهن سالن لاءِ جيل موڪليو ويو پر سندس طبيعت خراب ٿيڻ ڪري ٻن سالن اندر آزاد ڪيو ويو. 1930ع ۾ هن جڳ مشهور لوڻ جي قاعدي ٽوڙڻ جي هلچل هلائي. ان دوران ٻه ڀيرا کيس گرفتار پڻ ڪيو ويو. اهڙي طرح سياست ۾ سرگرمي سان بهرو وٺندو رهيو.
مولانا عبيدالله سنڌيءَ جي مهاتما گانڌي اپيل
مائونٽ بيٽن (Mountbatten)، گانڌي لاءِ ڪا سٺي راءِ نه رکندو هو. پنهنجي ذاتي رپورٽ ۾ L/PO/6.123:ff155-62 هن (مائونٽ بيٽن )لنڊن ۾ موجود اعلئ اختيارين کي لکيو ته: ".....مون کيس (گانڌي کي ) چئي ڏنو هو ته هو هڪ مدي خارج پوڙهو ۽ خطرناڪ ٽراٽسڪائسٽ آهي" ۽ ائين هن گانڌي کي سڄي ان منظرنامي يعني اختيارين جي منتقلي مان مکڻ مان وار وانگر ڪڍي ڇڏيو. گانڌي ۽ مولانا ابوالڪلام آزاد برطانوي راڄ لاءِ ڄڻ ته اک جو ڪنڊو بڻجي چڪا هئا. تنهنڪري انهن ٻنهي مان جند ڇڏائڻ لاءِ هر قسم جا حربا استعمال ڪيا ويا. جن ۾ مکيه قومي رهنمائن سان ڌڪار وارو ورتاءُ شامل هو.ايتريقدر جو ٻيو ته ٺهيو پر ونسٽن چرچل (Winston Churchill) جهڙو ماڻهو به انهي مرضي کان نيارو نه هو. چرچل کي ته گانڌي جي لباس تي به اعتراض هو. هڪ ڀيري چئي ڏنائين : " هي وڪيل جيڪو ڪنهن وقت ڪنهن مندر جو ٻائو هو. هاڻي ڦري هڪ فتني باز ساڌو بڻجي ويو آهي...۽ هليو آهي شهنشاهه سلامت جي نمائندي سان برابري جي بنياد تي صلح سانت جون ڳالهيون ڪرڻ.
حوالا
زمرو:1948ع جون فوتگيون زمرو:سنڌ زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:ڀارت زمرو:ڀارتي قومپرست
مادي ۾ چرپر
هر مادي شئي ۾ چرپر موجود آهي. چرپر جون ڌار ڌار شڪليون، طبعي، ڪيميائي، مشيني، حياتياتي، سماجي وغيره آهن ۽ مادو چرپر کان سواءِ يا چرپر مادي کان سواءِ ٿي نه ٿي سگهي. راهه ۾ پٿر پيل آهي ته اهو جيتوڻيڪ ظاهري طرح ڪا به چرپر ڪو نه ٿو ڪري، پر حقيقت اها آهي ته ان ۾ مشيني ۽ ڪيميائي چرپر جون ڪيتريون ئي حالتون موجود آهن. پٿر ڌرتيءَ تي آهي، تنهنڪري اهو ڌرتيءَ واري چرپر جو حصو ٿي پوي ٿو يعني ڌرتيءَ جي پنهنجي محور (وچ) چوڌاري لاٽونءَ جهڙي چرپر ۽ ڌرتيءَ جي سج چوڌاري چرپر، ۽ سج وري ڌرتيءَ ۽ پنهنجن ٻين سيارن سميت ڪائنات ۾ گس جي حصي طور ڦرندو رهي ٿو. پٿر مختلف قسمن جي ايٽمن يا ماليڪيولن جو ٺهيل آهي، تنهنڪري ايٽمي، اليڪٽراني وغيره چرپر ان اندر موجود آهي ۽ ان جي ڪري پٿر ڳار، ڀور جو شڪار ٿئي ٿو. ڌرتيءَ تي رهندڙ هر ساهواري ۾ اهي سڀ چرپرون ته موجود آهن، پر ان ۾ ساهه ڀريون، حياتيءَ ڀريون، جيوَ ڀريون، يا جاندار چرپرون به موجود آهن جن ۾ ساهه کڻڻ، دل ڌڙڪڻ، سوچڻ، عضون ۽ غدودن جا ڪم، رت جو وهڪرو، جيو-گهرڙن جو ڀڄڻ ۽ ٺهڻ، کُٽڻ ۽ وڌڻ، گئسن جو آڪسيجن، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ وغيره جي صورت ۾ جذب ۽ نيڪال ٿيڻ وغيره شامل آهن.
حوالا
زمرو:حياتيات زمرو:مادو زمرو:چرپر زمرو:سائنس
ڏھر (ٿر)
ڏھر (ٿر جو علائقو) ٿر آهي وارياسو ملڪ، جتي واريءَ جون ڀٽون به آهن ته ڪٿي ڪٿي ڀٽن جي وچ ۾ سنئين زمين به آهي، جا ڪٿي نرم ته ڪٿي سخت آهي. ڪٿي ٿوري مفاصلي ۾ ۽ ڪٿي گهڻي مفاصلي ۾. جتي گهڻي مفاصلي ۾ سنئين زمين آهي، ان کي ”ڏهر“ چئبو آهي، اتي چراگاهه ۽ آباديءَ لاءِ ٻنيون هونديون آهن. اهڙا ڏهر ننڍا وڏا گهڻائي آهن. خاص ڪري ڪنٺي ۽ ڍاٽ ۾ بلڪل گهڻا ۽ وڏا ڏهر آهن، ساروٽي ۾ گهٽ، کائڙ، مهراڻي ۽ ونگي ۾ ڪونه آهن .ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. .
غلام رباني آگرو
ناميارو سنڌي اديب ۽ ڪهاڻيڪار، غلام رباني آگرو، (Ghulam Rabaani Aagro) تعلقي ڪنڊياري جي ڳوٺ ’محمد خان آگري‘ ۾ 5 نومبر 1933ع تي ڄائو. شروعاتي تعليم پنهنجي پيءُ کان ورتائين، جيڪو ان وقت تعليم کاتي ۾ استاد هو ۽ تعليم کاتي نوابشاهه ۾ انسپيڪٽر مقرر ٿيو. رباني صاحب 1951ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان نوشهري فيروز مدرسي هاءِ اسڪول مان پاس ڪرڻ کان پوءِ حيدرآباد هليو آيو، جتي گورنمينٽ ڪاليج ڦليليءَ ۾ ٻه سال تعليم ورتائين. ان کان پوءِ پاڻ ڪراچيءَ هليو آيو، جتي آرٽس ۾ بي. اي ڪيائين.
ٿيسارس
150px|right|thumb|[[پيٽر مارڪ روجي(Peter Mark Roget)جو ڦوٽو جنھن سڀ کان پهرين جديد ٿيسارس لکي ]]
غلام رباني آگرو
ادبي سفر
رباني صاحب لکڻ جي شروعات 54-1953ع ڌاري ڪئي. اول ماهنامي ’نئين زندگيءَ‘ ۾ جوائنٽ ايڊيٽر ٿيو ۽ پوءِ 1959ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. 5 سالن کانپوءِ 1976ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو پرو وائيس چانسلر مقرر ٿيو، تڏهن شيخ اياز وائيس چانسلر جي عهدي تي هو. 1980ع ۾ رباني صاحب واپس سنڌي ادبي بورڊ موٽي آيو، جتي هن پنهنجي عهدي سنڀالڻ سان گڏ روزاني هلال پاڪستان ۾ ”سنڌي ڪلچر: پس منظر ۽ پيش منظر“ جي سلسلي جا مضمون لکيا. سندس 1954ع کان 1960ع تائين لکيل آکاڻيون، ’آبِ حيات‘ (Aab e Hayaat) جي نالي سان ٽي دفعا ڪتابي صورت ۾ شايع ٿي چڪيون آهن. 1984ع جي آخر ۾ هو اڪادمي ادبيات پاڪستان، اسلام آباد جو ڊائريڪٽر جنرل مقرر ٿيو، جتي 6 سالن کان پوءِ کيس چيئرمئن جي عهدي تي ترقي ڏني وئي. انهيءَ عرصي دوران کيس لاهور ۾ مرڪزي ادبي بورڊ (جنهن کي هاڻي اردو سائنس بورڊ چيو وڃي ٿو) ۽ اسلام آباد ۾ نئشنل انسٽيٽيوٽ فار ڪلچر ائنڊ ريسرچ ادارن جون اضافي ذميواريون پڻ ڏنيون ويون. رباني صاحب، اسلام آباد ۾ چيئرمئن اڪيڊمي آف ليٽرس رهڻ کان پوءِ، فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر مقرر ٿيو ۽ 1996ع ۾ اتان رٽائر ڪيائين. کيس حڪومتِ پاڪستان طرفان ’تمغه امتياز‘ جو اوارڊ ڏنو ويو ۽ صدر پاڪستان کيس الڳ ’حسنِ ڪارڪردگيءَ‘ جو اوارڊ پڻ ڏنو. رباني صاحب، سارڪ ملڪن جي ڪلڪتي ۾ ٿيندڙ ڪانفرنس ۽ ڍاڪا ۾ پاڪستان-ڍ جي وفدن جي قيادت ڪري چڪو آهي، ۽ ٻه دفعا چين ۾ ۽ ٻه دفعا ايران ۾ پاڪستاني اديبن جي وفدن جي پڻ قيادت ڪئي اٿس. رباني صاحب جي ڪن ڪهاڻين جا، هندستان ۽ پاڪستان جي مکيه ٻولين مثلاً: اردو، هنديءَ، مرهٽيءَ، پنجابيءَ ۽ گجراتيءَ کان سواءِ انگريزيءَ، چيني ۽ جرمن زبانن ۾ به ترجما ٿي چڪا آهن. چيئرمئن اڪيڊمي آف ليٽرس جي زماني ۾ سندس پاڪستان جي مکيه اديبن ۽ شاعرن سان ملاقاتون ٿيون. سنڌ جي مکيه اديبن ۽ عالمن جي خاڪن تي مشتمل سندس ڪتاب ’جهڙا گل گلاب جا‘ (Gul Gulaab Jaa)، سنڌي ادبي بورڊ، ٻن جلدن ۾ شايع ڪيو آهي. ان کان سواءِ پاڪستان جي ٽن برگزيده شخصيتن ۽ اهل الله ،قلندر لعل شهباز رح، پير سائين محمد راشد روضي ڌڻيءَ رح ۽ غوث بهاءُ الحق ملتاني رح جي سوانح ۽ تعليمات تي مشتمل سندس ڪتاب ’سنڌ جا بر، بحر ۽ پهاڙ‘ ٽي سال اڳ سنڌي ادبي بورڊ شايع ڪيو آهي. سندس انٽرويو چين جي ممتاز اخبار ’پيپلز ڊيليءَ‘ ۾ شايع ٿيا آهن، جڏهن ته ڪجهه ٻيا انٽرويو ريڊيو وائيس آف آمريڪا تان پڻ نشر ٿيا. انگلينڊ جي مشهور محقق ڊيوڊ چيئرمن، ڪئناڊا جي محقق ڊاڪٽر مئڪلين ۽ جرمنيءَ جي عالم خاتون ڊاڪٽر ائينيمري شمل پنهنجي لکيل ڪتابن ۾ رباني صاحب جي ڪتابن جا حوالا ڏنا آهن. رباني صاحب ڪجهه سال اڳ ٻيهر سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري رهيو ۽ آخري وقت ۾ حيدرآباد ريجنل آفيس جو محتسب هو.
ٿيسارس
ٿيسارس __(Thesaurus):
غلام رباني آگرو
وفات
هن 18 جنوري 2010ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪئي ۽ کيس اباڻي ڳوٺ دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1933ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
ٿيسارس
هم معنيٰ ۽ ساڳئي تصور وارن لفظن جي فهرست تي مشتمل ڪتاب يا لغت. ٿيسارس ھڪ ريفرنس بڪ آھي جنھن ۾ لفظن جي لسٽ ۾ ساڳئي گروپ وارا ھم معني لفظ (synonymous) ۽ ڪڏهن ڪڏهن لفطن جا ضد (antonymous) پڻ ڏنا ويندا آهن. لفظن جي اھا لسٽ الف ب واري ترتيب ۾ ھوندي آھي .ان ھوندي بہ اھا ڊڪشنري کان مختلف ھوندي آھي جنھن ۾ صرف لفظن جي معني يا تعريف ڏنل ھوندي آھي.پيٽر مارڪ روجي ھن جديد ريفرنس بڪ جو خالق آهي. تاريخ ۾ ٿيسارس نموني ڪتاب جو ذڪر ٻين صدي عيسويءَ ۾ موجوده لبنان جي قديم شھر ببلاس (Byblos) ۾ ملي ٿو جتي يوناني ٻوليءَ جي گرامردان ھيرينئس فلان (Herennius Philon) ان جيان ڪتاب لکيو. چوٿين صدي عيسويءَ ۾ سنسڪرت ٻوليءَ ۾ امراسمھا نالي اسڪالر امراڪوش (Amarakosha) نالي سان اھڙو ڪتاب لکيو. پر جديد ٿيسارس روجي واري آھي جيڪا 1805 ۾ پيٽر مارڪ روجي Peter) (Mark Roget ۾ لکي ۽ 1852 ۾ شايع ڪئي وئي ۽ ان سال کان پوءِ لاڳيتو اڄ تائين ڇپجندي پئي اچي ۽ اھا دنيا۾ انگريزيءَ جي اڄ به مشھور ٿيسارس آھي.
ميان عبدالجبار
ميان عبدالجبار، ميان عبدالرحمان جو ننڍو ڀاءُ ۽ حافظ محمد يعقوب جو پٽ هو. هي 17 سيپٽمبر 1883ع تي، ڪراچيءَ ۾ ڪچهري روڊ تي سندن والد جي رهائش واريءَ جاءِ ۾ ڄائو هو. ابتدائي ۽ سيڪنڊري تعليم سنڌ مدرسي ۾ ورتائين. پوءِ ڪجهه وقت لاءِ سنڌ مدرسي ۾ ماستر ٿي رهيو، جتي مرحوم ميان نور محمد وڪيل، قاضي عبدالقيوم، مير مقبول خان لسٻيلي وارو ۽ ٻيا ڪيترا صاحب هن وٽ پڙهيا، جي پوءِ کيس استاد ڪري سڏيندا هئا. سال 1908ع ۾ بمبئي هاءِ ڪورٽ جي وڪالت جو امتحان پاس ڪري، حيدرآباد شهر ۾، پنهنجي ڀاءُ مسٽر عبدالرحمان جي 1909ع ۾ ولايت وڃڻ وقت، رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ جي فرم ۾ وڪالت جي پرئڪٽس شروع ڪيائين. ٿوري وقت گذرڻ بعد 1911ع ڌاري نور بلڊنگ حيدرآباد ۾ پنهنجي جدا آفيس کوليائين، ۽ وڪالت ۾ ڪافي شهرت حاصل ڪيائين. 1919ع ۾ جڏهن خلافت تحريڪ شروع ٿي ته ميان عبدالجبار ان ۾ نمايان حصو ورتو، ۽ 1920ع ڌاري پاڻ خلافت ڪاميٽيءَ جي جنرل سيڪريٽريءَ جي عهدي تي پهچي چڪو هو. جڏهن خلافت ۽ ڪانگريس طرفان سرڪار سان عدم تعاون جي هلچل شروع ٿي ته هن مولانا محمد عليءَ جي حڪم موجب، پنهنجي وڪالت جي سند جڊيشنل ڪمشنر سنڌ کي موٽائي ڏني. پوءِ گذر معاش لاءِ مختلف ڌنڌا ڪندو رهيو ان کان پوءِ هو خلافت ۽ ڪانگريس جو سرگرم ڪارڪن ٿي ڪم ڪرڻ لڳو. انهيءَ سلسلي ۾ 1921ع ۾ هو چند مهينن لاءِ جيل به ويو هو. 25-1924ع ۾ جڏهن خلافت ۽ ڪانگريس تحريڪون هندو- مسلم اختلافن ۽ ٻين  سببن ڪري سرد پئجي ويون ته هن وري  وڪالت شروع ڪئي ۽ 1940ع تائين وڪالت ڪندو رهيو. هو آل انڊيا خلافت ڪميٽيء ۽ آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽيءَ جو ميمبر به رهي چڪو هو، ۽ انهيءَ سلسلي ۾ کيس ڪيترا دفعا هندستان جي مختلف جاين تي ٿيندڙ اجلاسن ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ وڃڻو پيو هو ۽ ڪيترن ئي وڏن قومي ڪارڪنن سان واقفيت ٿي هيس. ڪجهه وقت هو صوبي سنڌ ڪانگريس ڪميٽيءَ جو صدر به رهيو هو. جڏهن ڪانگريس وارن کي لوڪل باڊيز ۾ گهڙڻ جي اجازت ملي ته مسٽر عبدالجبار 1926ع ۾ حيدرآباد ڪئنٽونمينٽ بورڊ جو ميمبر چونڊجي ڪم ڪرڻ لڳو ۽ 1932ع ڌاري ان جو وائيس پريزيڊنٽ ٿيو- پريزيڊنٽ ملٽري عملدار هوندو هو. 1933ع ۾ هڪ سال لاءِ حيدرآباد ميونسپالٽيءَ جو به ميمبر ٿي ڪم ڪيائين. 1943ع ڌاري جڏهن مسلم ليگ جي هوا زور وٺڻ لڳي ته سندس ساٿي پير غلام مجدد سرهنديءَ سان گڏ مسلم ليگ ۾ داخل ٿي ڪم ڪرڻ لڳو. 1947ع ۾ جڏهن پاڪستان قائم ٿيو ۽ ان جي نتيجي ۾ لکين پناهگير سنڌ ۾ اچڻ لڳا ته ميان عبدالجبار، حاجي سيد علي اڪبر شاھ ۽ ٻين سان گڏ، حيدرآباد ۾ ”جامع عربيه“ قائم ڪرڻ ۾ حصو ورتائين. اول ان جي عمارت ٻاهر ميونسپل باغ حيدرآباد جي پٺيان هئي ۽ پوءِ تلڪ چاڙهيءَ وٽ ٿي. 1948ع کان، طبيعت ٺيڪ نه رهڻ سبب هو رٽائر ٿي خاموش زندگي گذارڻ لڳو. 17 ڊسمبر 1949ع مطابق، 25 صفر 1369هه تي ميان عبدالجبار حيدرآباد شهر ۾ وفات ڪئي. کيس پنج پٽ: 1. ميان عبدالجليل، 2. ميان شاڪر مصطفيٰ، 3 ميان محمد يعقوب، 4. صابر مصطفيٰ، ۽ 5. ميان لطف الله ۽ ٽي نياڻيون ٿيون. ميان عبدالجليل 24 نومبر 1912ع تي حيدرآباد شهر ۾ ڄائو هو، جتي پڙهي، 1940ع ۾ ايل. ايل. بي پاس ڪري وڪالت ڪرڻ لڳو. 5 سيپٽمبر 1965ع تي وفات ڪيائين. هو هڪ تجربيڪار وڪيل ۽ حيدرآباد جي ”سنڌ لا ڪاليج حيدرآباد“ جو پرنسپال هو. ميان شاڪر مصطفيٰ پاڪستان جي انفارميشن کاتي ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر رھيو. ميان محمد يعقوب ۽ صابر مصطفيٰ زمينداري ۽ تجارت ڪئي ۽ ميان لطف الله کي حيدرآباد ميوسنپالٽيءَ ۾ نوڪري ھئي. سندس هڪ نياڻي قاضي عبدالرحمان، چيف آفيسر لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جي گهر ۾ ۽ ٻي قاضي يار محمد ولد محمد روشن هالن واري جي گهر ۾ هيون. سندن شادي 18 ۽ 19 اپريل 1929ع تي ٿي.
مير انيس
مير ببر علي انيس 1220هه مطابق 1805ع ۾فيض -آباد- ۾ پيدا ٿيو. سندس والد مير خليق (مرثيه گو شاعر) ۽ جدِ اعليٰ مير حسن دهلوي هو. مير انيس لکنؤ ۾ -تعليم- حاصل ڪئي، عربيءَ ۽ فارسيءَ ۾ ڪامل دسترس حاصل ڪرڻ کانپوءِ فنِ شاعريءَ ۾ ڪمال حاصل ڪيائين. شروع ۾ غزل گوئيءَ جو شوق هوس مگر شفيق پيءُ جي نصيحت تي غزل گوئي ڇڏي سلام، نوحه، مرثيه ۽ رباعيون چوڻ شروع ڪيائين. مير انيس کي -ٻه ڀائر- هئا، مير نواب مونس (صاحب ڪليات) ۽ مير مهر علي ’انس‘ (صاحب ڪليات)، مير انيس جا ٻئي ڀائر پنهنجي دور جا مشهور مرثيه گو ۽ سلام گو شاعر هئا، ليڪن انيس جو درجو اعليٰ هو. اها حقيقت آهي ته مرثيه گوئيءَ جي شروعات سنڌ مان ٿي، اردوءَ ۾ مرثيي کي مير انيس ۽ ميرزا سلامت علي دبير اوج تي رسايو ۽ سنڌيءَ ۾ ’سيد ثابت علي شاهه‘، ’ميرزا فتح علي بيگ‘، ’مير حسن علي خان -ٽالپر-‘ ۽ ’ميرزا ٻڍل بيگ مرثيي کي عروج تي رسايو. -اردو- جي مرثيه گو شاعرن ۾ ’ميرزا دبير‘ ۽ ’مير انيس‘ کي اهو مقام حاصل ٿيو، جيڪو وري ڪنهن کي به نه مليو. مير انيس 29 شوال 1291هه مطابق 9 ڊسمبر 1874ع ۾ لکنؤ ۾ وفات ڪئي. مير انيس جو سنڌ سان گهرو تعلق آهي. سندس مرثيا ۽ سلام سنڌ ۾ عزاداريءَ جي ڏهاڙن ۾ -پڙهيا- ويندا آهن ۽ سندس -اردو- مرثين جا منظوم ترجما سنڌ جي ڪجهه مرثيه گو شاعرن ڪيا آهن. مير انيس جو تقريباً سڄو ڪلام شايع ٿي چڪو آهي، ليڪن سنڌ ۾ به ڪافي ڪاتبن ميرزا دبير ۽ مير انيس جا مرثيا نقل ڪيا آهن، انهن ۾ -آخوند محمد عالم-، ميرزا ٻڍل بيگ، ميرزا قاسم علي بيگ، ميرزا قربان علي بيگ ۽ ميرزا -امام- علي بيگ جا نالا قابل ذڪر آهن. انهن جي -بياض- ۾ مير انيس، ميرزا دبير ۽ ٻين -اردو- شاعرن جا اڻ ڇپيل لاتعداد مرثيا قلمي صورت ۾ موجود آهن.
حوالا
زمرو:1874ع جون فوتگيون
گلشن اقبال تعلقو
گلشن اقبال تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي اوڀر جو هڪ تعلقو آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
گيدوڙي
گيدوڙِي ھڪ وڻ جو نالو آهي. اهو وڻ جهنگن ۾ ڪونه اڀري. ننگر پارڪر شهر ۽ ان جي آسپاس گهڻو ٿيندو آهي. اُن ۾ ڦل ٿيندو آهي جو لعابدار ٿيندو آهي، جنهن کي گيدوڙا چون، جي سوادي ۽ وڻندڙ ٿيندا آهن، جنهنڪري ٻار شوق سان کائيندا آهن. اُن جي ڪاٺي مضبوط آهي جا ڇَنن جي لاءِ ٿوڻين، آڏورين ۽ ڪاين جي ڪم اچي سگهي ٿي، پر وڻن جي عام نه هئڻ ڪري اڻلڀ آهي.
گلزار هجري تعلقو
گلزار هجري تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي اوڀر جو هڪ تعلقو آهي.
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:ڪراچي جا گردونواح
غلام مصطفيٰ ابڙو
سنڌ جو هي فنڪار، غلام مصطفيٰ ابڙو شاھپورچاڪر ۾ پيدا ٿيو، 12 - 13 سالن جي عمر ۾ سنڌ جي قديمي ساز گھڙي (گھاگھر) وڄائڻ ۾ تمام گھڻي مھارت حاصل ڪئي. هن گهڙي وڄائڻ جو فن مرحوم علي بخش ڪوريءَ کان حاصل ڪيو. سندس چوڻ هو ته وڄت ۾ ”لئي“ رکڻ وڏي اھم ڳالھه ٿئي ٿي. وڄت جا ڪيترائي ”-تار-“ مشھور آھن، -جن- مان ”ڪلواڙو“ وڄائڻ سولو ۽ ”ڌادرو“ ۽ ”تين -تار-“ ڏکيو آھي، مگر ھو انھن تارن کي به وڄائي ويندو آهي، ھن سنڌ جي ناميارن ۽ سريلن ڳائڻ سان گڏ گھڙو وڄايو آھي، -جن- مان -استاد منظور علي خان-، عابده پروين، وحيد علي، مصري خان -جمالي- ۽ -جلال چانڊيو- قابل ذڪر آھن.
ڪيوبا ميزائيل گهوٽالو
ڪيوبائي ميزائيل گهوٽالو يا ڪيوبن ميسل ڪرسز (Cuban Missile Crisis) اصل ۾ انقلابي اڳواڻ فيڊيل ڪاسترو پاران 1 جنوري 1959ع تي ڪيوبا جي حڪومت جون واڳون سنڀالڻ کانپوءِ، سوويت يونين سان سندس حد کان وڌيڪ ويجهڙائپ ۽ ڪيوبا ۾ آمريڪي ڪمپنين کي قوميائڻ وارن قدمن جي ڪري، آمريڪا ڪاسترو کي ڪيوبا جي صاحبي ڪرڻ تان هٽائڻ جي ڪوشش ڪئي. سيپٽمبر 1962ع ۾ آمريڪي جاسوسي ادارن کي پتو پيو ته ڪجهه سوويت يونين جا ائٽمي ميزائيل ڪيوبا ۾ رکيا پيا وڃن. سو جڏهن ڪي سوويت جهاز وچولي درجي جا ائٽمي ميزائيل کڻي ڪيوبا جي سمنڊ جي ڪپر تي پهتا ته آمريڪي بحري ٻيِڙي انهن جي ناڪابندي ڪري ڇڏي. هيءُ واقعو 24 آڪٽوبر 1962ع تي پيش آيو. هن گهوٽالي جي ڪري سوويت يونين ۽ آمريڪا جا لاڳاپا ايترا ته خراب ٿي ويا، جو ٽين عالمي جنگ لڳڻ جو خطرو پئدا ٿي پيو هو ۽ تڏهوڪي آمريڪي صدر جان ايف ڪينيڊي اهڙي جنگ جون ڌمڪيون به ڏنيون هيون. معاملي جي سنگينيءَ کي پرکيندي سوويت يونين جي تڏهوڪي سربراهه خرو شچيف (Nikita Khrushchev) اهي ميزائيل واپس سوويت يونين گهُرائي ورتا.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:ملڪ
علامه علي خان ابڙو
سندس والده جو نالو -بصره- خاتون هو. عمر فقير صوفي منش، عقل فهم جو مالڪ هو، پر شريعت ۽ روزي نماز کان پاسيرو هو، ’دوزخ کي دڙڪو ۽ -بهشت- کي دلاسو‘ سمجهندو هو. هن پنهنجن سڀني پٽن کي پڙهائڻ جو فيصلو ڪيو. -ان- طرح علي خان ابڙو اسڪول وڃڻ لڳو ۽ ٻارهن ورهين جي عمر ۾ 1901ع ۾ سنڌ مدرسي ۾ داخل ٿيو. 1906ع ۾ سنڌ مدرسي مان مئٽرڪ ڪيائين، پرنسپال وائنس صاحب جي همت افزائيءَ سان جهونا ڳڙهه ۽ بمبئيءَ مان -تعليم- ورتائين ۽ فيلو ٿي رهيو. 1912ع ۾ ايم. اي ڪيائين. هو تعليمي ڪيريئر ۾ مئٽرڪ کان ايم. اي تائين سڄي -بمبئي- يونيورسٽيءَ ۾ پهريون نمبر ايندو رهيو. مرحوم دلي چاهه سان سوچي ويچاري -تعليم- کاتي کي پسند ڪيو ۽ تعليمي خدمتن جو آغاز -اين جي وي هاءِ اسڪول- ۾ ماستريءَ سان ڪيائين. رات ڏينهن ڪتابن جي انبار ۾ غرق رهيو، ادب، مذهب، -تاريخ- ۽ يورپي مفڪرن جا هزارين ڪتاب شوق سان پڙهيائين. مولانا حاليءَ جو مسدس پڙهڻ کان پوءِ -اسلام- ڏانهن علمي رغبت ۾ اضافو ٿيس. -ان- وقت شايد ئي ڪو اهڙو -انگريزي-، فارسي يا -اردو- زبان ۾ شايع ٿيل ڪتاب سندس مطالعي کان رهجي ويو هجي. خاص دلچسپي وٺي عربيءَ ۾ مهارت حاصل ڪيائين ۽ قرآن شريف جي سڀني مشهور تفسيرن جو مطالعو ڪيائين. -ان- کان پوءِ هن -اسلام- ۽ -الله- تعاليٰ جي جمالياتي پهلوئن تي لکيو ۽ وقت جي ڪن پيرن، گادي نشينن، مجاورن ۽ مولوي صاحبن جي دنياوي عملن کي بنياد بنائي ’رسومات تباهي‘ نالي ڪتاب لکيو. -ان- کان پوءِ تڏهوڪن مولوين ۽ پير صاحبن، مٿس ’ڪافر‘ هجڻ جون فتوائون -جاري- ڪيون. هن نه رڳو قلم پر مباحثن ۽ تقريرن ۾ هر جاءِ تي تمام نهٺائيءَ سان پنهنجو موقف رکيو. سندس چوڻ هو ته ”-اسلام- ملائيت، فرعونيت ۽ قارونيت کي ختم ڪرڻ لاءِ آيو آهي“، سندس آخري اڌوري مضمون (-آگسٽ- 1953ع) جون ڪجهه سٽون آهن ته ”جيڪو به ٻئي تي حڪومت ٿو هلائي، سو پاڻ کي خدا ٿو سڏائي ۽ جيڪو به ٻئي جي غلامي ٿو ڪري، سو به خدا کي ڇڏي ٻين جي پوڄا ٿو ڪري“. سندس عقيدو هو ته ’-انقلاب- جو بنياد اخلاق‘ آهي. .
تصنيفون
علي خان ابڙي جي ڪجهه ڪتابن جو تفصيل هن ريت آهي:
پويون دؤر
1930ع ۾ مستقل لاڙڪاڻي لڏي آيو ۽ شهر جي ڪرمان -باغ- پاڙي ۾ رهائش اختيار ڪيائين. -تعليم- کاتي ۾ مختلف اسڪولن ۾ پرنسپال جي حيثيت سان ملازمت ڪيائين، -جن- ۾ مدرسو هاءِ اسڪول ميرپور خاص به شامل هو. 1944ع ۾ رٽائر ڪيائين. تعليمي خدمتن جي مڃتا طور -انگريز- سرڪار ابڙي صاحب کي خانبهادر جو لقب ڏيڻ چاهيو، پر هن اهو قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. بعد ۾ نواب غيبي خان چانڊئي ابڙي صاحب کي پنهنجي پوٽي سلطان احمد خان جو اتاليق مقرر ڪيو، جيڪو پوءِ چانڊين جو نواب ٿيو. علي خان صاحب 1945ع ڌاري قرآن پاڪ جو -تفسير- ۽ ترجمو لکڻ شروع ڪيو ۽ -جُون- 1954ع ۾ مڪمل ڪيائين. اهو ”-تفسير- المنير“ اٽڪل 1200 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو 1998ع ۾ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران شايع ٿيو،. .
امداد حسين مڱڻھار
موسيقار -امداد حسين- ولد -امير- علي مڱڻهار 1930ع ۾ جمال شاهه جي پڙ حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- قاضي عبدالقيوم اسڪول مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ حُسين بخش عرف حسڻا خان جو شاگرد ٿيو. هن طبلي ۾ -استاد- غلام محمد خان ڏگي کان سکيا ورتي. موسيقيءَ جو سفر ڍولڪ ذريعي ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد کان شروع ڪيائين. هن ميوزڪ ڊائريڪٽرن اي حميد، طلعت محمود، غلام نبي عبداللطيف، ديبو بٿا سان موسيقيءَ ۾ اسسٽنٽ طور ڪم ڪيو. سنڌي فلم انڊسٽريءَ جي بنياد پوڻ وقت پهرين سنڌي فلم ”عمر ماروي“ جا مڪمل گانا ڍولڪ تي پلي ڪيائين. اُن کانپوءِ ’پرديسي‘ ’آگ ڪا دريا‘، ’استادون ڪي -استاد-‘ فلمن ۾ ڍولڪ تي ريڪارڊنگ ڪرايائين. 1974ع ۾ پهريون ڀيرو موسيقار جي حيثيت ۾ سنڌي فلم ’گهونگهٽ لاهه ڪنوار‘ جي موسيقي ترتيب ڏنائين. جنهن ۾ ’منهنجي پريت نئين منهنجو پيار نئون‘ ’اي هوا آءٌ ڇو نه کلان، مون کي پيار مليو.‘ ’آيو سانوڻ آيو رم جهم...‘ هڪ سرائيڪي گانو ’تيڏي خدائي واه سرڪار اي‘ ۽ ڌمال ’ڪُل دي -آس- پڄاوين، جيوين لال سدائين‘ رڪارڊ ڪيائين. جنهن کانپوءِ امدادحسين وٽ فلم پروڊيوسرن جون قطارون لڳي ويون. ٻي مقبول فلم ’-بادل-‘ جي ميوزڪ پڻ هن ترتيب ڏني، جنهن جو پروڊيوسر اسماعيل ميمڻ ۽ فلم جو ڊائريڪٽر غلام حيدر صديقي هو، فلم جا مشهور ڳانا ”هي ناز هي ادا، خدا خير ڪري.“ ”ڇو ٿي ڄڻيئه اهڙيون ڌيئر امان...“، ”آ ساٿي گڏجي ڳايون“ هن ترتيب ڏنا. سنڌي فلمي دنيا جي بحران کانپوءِ -امداد حسين-، عبدالڪريم -بلوچ- جي دؤر ۾ پي. ٽي. وي تي آيو ۽ سنڌ سينگار، پرک، مهڪار ۽ ٻيا پروگرام ميوزڪ وسيلي ڪيائين. سندس شاگرد، انيتا رياض، مجاهد علي، وحيد زمان شاهه، نياز حسين سائل آهن. -امداد حسين- 21 فيبروري 2000ع تي وفات ڪئي، سندس -تدفين- ٽنڊي يوسف جي اباڻي قبرستان ۾ ٿيل آهي.
علامه علي خان ابڙو
اولاد
سندس اولاد ۾ شمس الدين ابڙو وڪيل لاڙڪاڻي جي مشهور ۽ قانوندان شخصيت ٿي رهيو، ٻيو نمبر پٽ ناميارو ليکڪ -جمال ابڙو- عدليه جي شعبي سان وابسته رهيو ۽ ٽيون نمبر پٽ انجنيئر ڪمال الدين ابڙو هو. .
حوالا
زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:سنڌي ماڻھو
1819ع
ڊسمبر
زمرو:1819ء زمرو:سال
مزيم سانهجا
مزيم سانهجا M'Zem Sanhaja هڪ ننڍو ڳوٺ آهي، جيڪو مراڪش جي تانسيف الحوز ۾ آهي. 2004ع جي آدمشماري موجب، مزيم سانهجا جي ڪل آبادي 9253 آهي.
آڪسيجن ۽ هئڊروجن
آڪسيجن (Oxygen) ۽ هئڊروجن (Hydrogen) گئسون هڪ خاص حالت ۾ ملي، ڪيميائي عمل يا چرپر ڪري پاڻي (H2O) ٺاهين ٿيون. ٻنهي گئسن جي خوبين ۽ پاڻيءَ جي خوبين ۾ ڏينهن رات جو فرق آهي. هئڊروجن گئس پاڻ ٻري ٿي، آڪسيجن ٻرڻ ۾ مدد ڏي ٿي، پر پاڻي (Water) عام حالت ۾ باهه وسائي ڇڏي ٿو. آڪسيجن جا ٻه ۽ ڪاربان جو هڪ ايٽم هڪ خاص ماحول ۾ ملي ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ گئس ٺاهين ٿا. آڪسيجن عام حالت ۾ جياپي لاءِ اهم آهي ۽ ڪاربان بي اثر، جڏهن ته ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ زهريلي، پر جيڪڏهن آڪسيجن جو هڪ ۽ ڪاربان جو هڪ ايٽم ملي پون ته ڪاربان مونو آڪسائيڊ گئس ٺهي پوندي، جيڪا ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ کان به وڌيڪ زهريلي ۽ ماريندڙ گئس آهي.
زمرو:سائنس زمرو:ڪيميا زمرو:آڪسيجن زمرو:ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ زمرو:پاڻي زمرو:ڪيميائي عمل
علامه مستانو سيھواڻي ابڙو
ابڙي علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو اصل نالو رحمت الله ابڙو آهي، جنهن محمد صديق ابڙي جي گهر ۾ ڳوٺ پياري واهڻ، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ 12 مئي 1947ع تي جنم ورتو. هي پوليٽيڪل سائنس ۾ بي. اي (آنرس) ۽ ايل.ايل. بي هو. پوليس کاتي ۾ نوڪري ڪيائين. 1950ع کان وٺي شعر، ڪهاڻيون، مضمون، مزاحيه ڪالم، مقالا، -تنقيدون ۽ تبصرا لکيائين، جيڪي سنڌي، اردو ۽ انگريزي اخبارن ۾ ڇپيا. هن پورا ويهه (20) سال (1961ع کان 1984ع) قلمي نالي ’علامه مستاني سيوهاڻي‘ سان مختلف اخبارن: عبرت، سنڌ نيوز، عبرت مئگزين ۽ رسالن ۾ مزاحيه ڪالم لکيا. هي صحافي ۽ فنڪار هئڻ سان گڏ علم موسيقيءَ جو ڄاڻو به هو. هن جي لکڻ جو اسلوب منفرد، وٽس معاشري جي براين کي مزاحيه رنگ ۾ پيش ڪرڻ جو فن هو. هن جو هڪ ناول ”ٻير جي ڍنگهري“ عنوان سان مشهور شاعر اسحاق راهي، سرمد پبليڪيشن ميهڙ پاران 1982ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. علامه مستاني سيوهاڻي 27 اپريل 1982ع ۾ وفات ڪئي. علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو نالو مزاحيه ادب جي حوالي سان سنڌي ادب جي تاريخ ۾ سدائين ياد رهندو.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌ
ناٽڪ گھر
thumb|250px| ناٽڪ گهر thumb|250px|رايل ٿئيٽر،لنڊن 1821 ٿيئٽر يا ناٽڪ گهر (Theatre)، ٿيئٽر يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معني آهي ’ڏسڻ‘ يا ’نظارو پسڻ. ناٽڪ جي جاءِ. جيئن تہ حقيقت ۾ ڊرامو، اسٽيج تي عملي طور پيش ڪرڻ لاءِ لکيو ويندو اھي، انھيءَ ڪري اھا جاءِ جتي ڊراما اسٽيج ٿيندو آهي، ان کي ”ٿئيٽر“ سڏيو ويندو آهي. منگهارام ملڪاڻي لکيو آهي تہ ”يادہ کڻ گهرجي تہ ناٽڪ فن، ٻين فنن وانگر پاڻ ۾ ئي پورو نہ آھي، جنھن کي صرف ڪتب خاني ۾ ويھي مطالعو ڪجي. ناٽڪ جو اخري مآصد تڏھن پورو ٿيل سمجهبو، جنھن ناٽڪ گهر (Theatre) ۾ اھو ڪري ڏيکاريو وڃي ۽ رنگ ڀوميءَ (Stage) تي اداڪاري (Acting)، چترڪاري (Painting)، وسترڪاري (Construing)، سنگيت (Music) ۽ ناچ (Dancing) جي ان کي پوري پوري واھر وٺڻي ٿي پوي.“
thumb|300px|ويانا ۾ ٿئيٽر جي اسٽيج
مشنري ڊيٽنگ
حوالا
زمرو:ڊيٽنگ
ٽپو
ٽپو __(Tapo):
ٽپو، پشتو شاعري جي مشهور صنف آهي. هن شاعريءَ ۾ پختون زندگيءَ جي ثقافتي، تاريخي ۽ سماجي عڪاسي ٿيل هوندي آهي. هي شاعري سينه به سينه قديم دؤر کان هلندي پئي اچي. هڪ مثال: ماءُ، منهنجا وار نه ڪتر، ڇو ته ڀڳل ڏارن وارن وڻن تي پکي آکيرا ٺاهي نه ويهندا آهن (ترجمو)
قربان جيلاني
قربان جيلاني، ريڊيو ۽ ٽيليويزن جو مشهور اداڪار، 1938ع ڌاري حيدرآباد ۾ ڄائو.
فني سفر
سال 1959ع کان هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد کان پنهنجي فني زندگيءَ جي شروعات ڪئي. ترت پوءِ ريڊيو ڪراچيءَ تي ڊرامن ۾ صداڪاري ڪرڻ لڳو. ريڊيو تي مصطفيٰ قريشي ۽ محمد علي جهڙا وڏا آرٽسٽ سندس هـمعـصـر هئـا. جيـئـن ئـي پـاڪـستان ٽيليويزن ڪراچيءَ جي شروعات ٿي ته قربان جيلانيءَ به اردو ۽ سنڌي ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. سندس شمار پهرين جوڙ جي اداڪارن ۾ ٿيڻ لڳو. سندس گهر واري عذرا شيرواني به ساڻس ڪيترن ئي ارود ڊرامن ۾ گڏ ڪم ڪيو. نامور ڊراما نگارن عبدالقادر جوڻيجي جي ڊرامي ’ڇوٽِي سِي دُنيا‘ ۽ حسينه معين جي ’انڪل عرفي‘ ۾ سندس ڪردار ساراهڻ جوڳا آهن. قربان جيلانيءَ سنڌيءَ کان وڌيڪ اردو ڊرامن ۾ ڪم ڪيو آهي. فلمي دنيا جو به معروف اداڪار رهيو آهي.
فلمي دنيا
هن 16 فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ 7 سنڌي، 8 اردو ۽ هڪ پنجابي فلم شامل آهن. قربان جيلانيءَ جي خاص ڊرامن ۾ ’هيلو هيلو‘، ’انتظار فرمايي‘، ’شمع‘، ’رات ڪي آنکين‘، ’ديوارين‘، نادان ناديه‘، ’الجهن‘ وغيره اچي وڃن ٿا،
سنڌي فلمون
جڏهن ته سنڌي فلمن ۾ ’چانڊوڪي‘ (1969ع)، ’جيجل‘ (1973ع)، ’غيرت جو سوال‘ (1974ع)، ’البيلي‘ (1974ع)، ’رت جا رشتا‘ (1975ع)، ’شهزور‘ (1976ع)، ’رت جي راند‘ (1976ع) وغيره شامل آهن.
وفات
قربان جيلانيءَ 30 آڪٽوبر 1996ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪئي. سندس پٽ عدنان جيلاني پڻ فني دنيا ۾ پنهنجو نالو روشن رکيو آهي.
ريح
گندرف (Sulfur) ۽ آڪسيجن (Oxygen) جا ايٽم خاص حالتن ۾ هڪ ٻي سان ملي گندرف جو تيزاب ٺاهين ٿا. گندرف، آڪسيجن ۽ گندرف جي تيزاب مان ٽنهي جي خاصيتن ۾ ڪا به هڪجهڙائي ناهي.
ماڻهو صاف سٿرو کائي ٿو، جنهن ۾ ڪيتريون ئي شيون اهڙيون ٿين ٿيون، جيڪي جسم جي گهرج ناهن، اهي ڦوڳ جي صورت ۾ نڪري وڃن ٿيون، پر ڦوڳ سان گڏ پيٽ مان هوا، گئس، ٽٽ، ڦوس يا ريح به خارج ٿئي ٿي، جنهن ۾ ڏاڍي ڌپ هوندي آهي، ان گئس جو نالو آهي سلفر ڊاءِ آڪسائيڊ (Sulfur dioxide) ۽ اها پيٽ ۾ ٿيندڙ ڪيميائي عملن (Chemical reactions) جو نتيجو هوندي آهي. وڏي ڳالهه اها ته سلفر ڊاءِ آڪسائيڊ (SO2) ۽ سلفر (گندرف) جي تيزاب جي بناوت ۾ رڳو ٻن آڪسيجن جي ايٽمن جو فرق آهي.
زمرو:ڪيميا زمرو:سائنس زمرو:ڪيمائي عمل
غلام مصطفيٰ خان
ڊاڪٽرغلام مصطفيٰ خان ، (پيدائش: پھرين جولاءِ، 1912ّع - وفات: 25 ستمبر،2005ع) پاڪستان جي ممتاز روحاني شخصيت، محقق، ماهر لسانيات، عالم دين، مترجم، ماهر تعليم ۽ سنڌ يونيورسٽي ۾ پروفيسر ايمريطس ھيو. ھو ناگپور يونيورسٽي، ڀارت ۽ سنڌ يونيورسٽي جي اردو ڪشعبي جي صدر جي عهدي تي فائز رهيا.
تعليم
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان ابتدائي تعليم جبل پور، برطانوي هندستان مسن حاصل ڪئي. ان کان بعد وڌيڪ تعليم جي لاءِ پاڻ علي ڳڙھ مسلم يونيورسٽي ويا ۽ ايل ايل بي، ايم اي (اردو)، ايم اي (فارسي) ۽ 1947ع ۾ ٻارھين صدي جي مشهور فارسي شاعر سيد حسن غزنوي - حيات و ادبي ڪارنامي جي عنوان سان مقالو لکي ڪري پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. 1959ع ۾ ناگپور يونيورسٽي، هندستان مان پاڻ ڊاڪٽر آف لٽريچر (ڊي لٽ) جي ڊگري حاصل ڪئي.
ملازمت
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان ملازمت جي شروعات ڪنگ ايڊورڊ ڪالج امراوتي، هندستان مان بحيثيت ليڪچرار ڪئي. 1936ع کان 1948ع تائين ھو ناگپور يونيورسٽي هندستان جي اردو شعبي سان واڳيل رهيا. پاڪستان جي ٺھڻ کان بعد ھن پھريان ڪراچي ۾ رھائش اختيار ڪئي ۽ 1950ع ۾ باباءِ اردو جي درخواست تي اردو ڪالج ڪراچي جي اردو شعبي جي صدر جي عهدي تي فائز ٿيا. بعد ۾ ھو علامه آءِ آءِ قاضي ۽ ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جي اصرار تي سنڌ يونيورسٽي سان لاڳاپجي ويا جتي سندن کي اردو شعبي جي صدر جون ذميداريون ڏنيون ويون. ھو ان عهدي تي 1976ع تائين فائز رهيا. 1988ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ۾ سندن جي علمي، ادبي ۽ تحقيقي خدمتن جي طور تي سندن کي پروفيسر ايمريطس جي درجي تي فائز ڪيو ويو. . سندن جي شاگردن ۾ ابن انشا، ڊاڪٽر ابوالليث صديقي، ڊاڪٽراسلم فرخي، ڊاڪٽر جميل جالبي، ڊاڪٽر فرمان فتح پوري، ڊاڪٽر معين الدين عقيل، ڊاڪٽر ابوالخير ڪشفي، ڊاڪٽر الياس عشقي ۽ قمرعلي عباسي شامل آھن.
ادبي خدمتون
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان پنھنجي محنتن جرئي جن حوالون سان ڄاتا وڃن ٿا انھن ۾ معتبر ترين حوالو سندن جي تحقيق آھي. ۽ ان حوالي سان پاڻ اھي حيرت انگيز ڪم سرانجام ڏنا آھن جيڪي ھن وقت تائي تشنه تحقيق ھيا. لسانيات کان وٺي ڪري شخصيتن تائين سندن جا تحرير ڪيل مقالن ۽ مضمونن اردو ادب جي لاءِ فڪر جا نوان نوان دريچا وا ڪيا آهن. ھڪ ٻي ڳالھ جيڪا ڊاڪٽر صاحب جي تحقيقي نثر کي ٻين سڀني ماڻھن کان منفرد ۽ ممتاز ڪري ٿي اھا ان تحرير جي رواني ۽ نرم روي آھي. موضوع ڪيترو ئر خشڪ ۽ بي روح ڇو نہ ھجي. سندن جي قلم جي زد ۾ ايندي ئي پاڻي ٿي ويندو ھو. ۽ بحث ھڪ درياھ وانگر روان دوان قاري جي نظر مان ٿيندي ان جي ذهن ۾ ھليو ويندو آھي. .
پاڻ اردو، عربي، فارسي ۽ انگريزي ۾ 100 کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ۽ تاليف ڪيائون. سندن جي ڪتاب اقبال اور قرآن تي سندن کي اقبال ايوارڊ ڏنو ويو. ان کان علاوه ادبي جائزي، فارسي پر اردو ڪا اثر، علمي نقوش، اردو-سنڌي لغت، سنڌي-اردو لغت، حالي ڪا ذهني ارتقا، تحرير و تقرير، حضرت مجدد الف ثاني، گلشن وحدت، مڪتوبات سيفيه، خزينۃ المعارف، مڪتوبات مظهريه، مڪتوبات معصوميه، اقبال اور قرآن، معارف اقبال، اردو میں قرآن و حديث ڪي محاورات، فڪر و نظر ۽ همه قرآن در شان محمدؐ جا نالا سرفهرست آهن. .
اعزاز
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان جي ادبي ۽ تعليمي خدمتن جي صلي ۾ پاڪستان حڪومت صدارتي اعزاز براءِ حسن ڪارڪردگي ۽ ستاره امتياز سان نوازيو. ان کان علاوه نقوش ايوارڊ، اقبال ايوارڊ ۽ انجمن ترقي اردو جي طرفان نشان سپاس جا اعزازات بہ ڏنا ويا.
تصنيفون
ديوانِ مرزا مظهر و خريطه جواهر
ناقدن جي راءِ
مصنف مظهر شيراني ڊاڪٽر غلام مصطفي خان جي باري ۾ لکن ٿا تہ: ڊاڪٽر غلام مصطفي خان قبلي جي نظر صحيح معنا ۾ ڪيميا اثر ھئي. ھن جي تصرف جو ھڪ واقعو ڊاڪٽر اسلم فرخي جي حوالي سان ھتي لکان ٿو. 1988ع ۾ جڏھن ڊاڪٽر صاحب کي انجمن ترقي اردو جي طرف کان "نشان سپاس" پيش ڪيو وڃڻو ھو، انھن ڏينھن ۾ انجمن جو صدر نور الحسن جعفري ھيو. ھو پاڪستان حڪومت جي معتمد ماليات جي عهدي تان لٿل ھو ۽ 'صاحب' ماڻھو ھو. ھن ڊاڪٽر صاحب جي اعزاز ۾ جلسي جي اجازت تہ ڏني پاڻ ان ۾ شرڪت کان معذرت ڪري ڇڏي. بهرحال انجمن جي ٻين ڪار دوستن جي اصرار تي نور الحسن جعفري جلسي جي صدارت تي راضي ٿي ويا. مختلف تقريرن کانپوءِ آخر ۾ جعفري صاحب صدارتي ڪلما چوڻ لاءِ مائيڪ تي آيا تہ بجاءِ ڪجھ چوڻ جي زار و قطار روئڻ لڳا. پوءِ ھٿ ٻڌي ڪري چيائون حضرت ڊاڪٽر غلام مصطفي خان صاحب، مون کي معاف ڪري ڇڏيون. مان اوھان جي ظاهري مقامن ۽ باطني مرتبن کان بالڪل بي خبر ھيس. ڊاڪٽر صاحب اٿي ڪري ھنن کي سيني سان لڳايو ۽ تسلي ڏني تڏھن ڪٿي وڃي ڪري کين قرار آيو.
وفات
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان 25 سيپٽمبر 2005ع تي حيدرآباد پاڪستان ۾ وفات ڪري ويا.ھو مسجد غفوريه نزد ٽول پلازه سپر هائي وي بائي پاس حيدرآباد جي احاطي ۾ مٽيءَ ماءُ حوالي ٿيل آھن. .
حوالا
زمرو:1912ع جون پيدائشون زمرو:2005ع جون وفاتون زمرو:اردو تنقيد نگار زمرو:اردو عالم زمرو:اردو محقق زمرو:اقباليات جا ماھر زمرو:پاڪستان جا سني عالم زمرو:پاڪستاني ادبي نقاد زمرو:پاڪستاني سرڪاري ملازم زمرو:پاڪستاني صوفي زمرو:پاڪستاني فلسفي زمرو:پاڪستاني لغت نگار زمرو:پاڪستاني محقق زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون زمرو:پاڪستاني معلمين زمرو:پشتون شخصيتون زمرو:تعليم جا پاڪستاني ماھر زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي حاصل ڪندڙ زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو زمرو:حيدرآباد، سنڌ جو شخصيتون زمرو:ستارۂ امتياز زمرو:سنڌ يونيورسٽيءَ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:مھاجر شخصيتون
قرضن جي ادائگيءَ جوگهوٽالو
قرضن جي ادائگيءَ جوگهوٽالو يا ڊيٽ ڪرائسز (Debt Crisis) اصل ۾ نون اُُسرندڙ صنعتي ملڪن طرفان عالمي ادارن کان اڏاوتن ۽ ترقيءَ لاءِ ورتل اهڙو قرض، جيڪوغلط معاشي رٿابنديءَ سبب مٿانئن بار بڻجي وڃي ۽ اُهي ورتل قرض لاهڻ يا انهن جي مقرر ادائگي ڪرڻ جي جاکوڙڙ ۾ سخت ۽ ڊگهي معاشي دٻاءَ جو شڪار ٿي وڃن. 1970ع جي ڏهاڪي ۾ تيل جو ملهه وڌڻ، ڏيساور سامان موڪلڻ ۾ گهٽتائيءَ، ورتل قرضن تي وياجن جي ڳري شرح، قرضن جي واڌو فراهميءَ ۾ رنڊڪن، حڪومتي ڪرپشن ۽ گهرو خرچن ۾ واڌ سبب هن قسم جي گهوٽالي جنم ورتو، جنهنڪري 1980ع جي ڏهاڪي ۾ اهڙن قرضن جو بار 1 ٽرلين ڊالرن کان به وڌي ويو. اهڙن معاشي گهوٽالن جو شڪار ٿيڻ کانپوءِ گهڻائي ملڪ ڏيوالي کان بچڻ لاءِ وڌيڪ سخت شرطن تي قرض کڻندي يا قرضن جي ادائگيءَ جو نئون طريقو (Debt Re-structuring) طئي ڪندي اڃا وڌيڪ دٻاءُ جو شڪار ٿين ٿا. انهيءَ ڪري اهڙن ملڪن کي پنهنجي خودمختياريءَ تي سمجهوتو ڪري، قومي مفادن جي اُبتڙ ۽ قرض ڏيندڙ ادارن جي مرضيءَ موجب فيصلا ڪرڻا پون ٿا، جن جي نتيجي ۾ وڏا وڏا سياسي بُحران جنم وٺن ٿا ۽ حڪومتي تبديلين سميت، بغاوتون ۽ وڳوڙ ٿين ٿا. عام طرح ٿوري مُدي وارا بانڊ ، ناڻي جي مُلهه ۾ گهٽتائي، رٿابنديءَ جي اڻاٺ ڪارڻ قرضن وارا گهوٽالا هن قسم جي صورتحال کي جنم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:معاشيات زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:ڪامرس زمرو:اقتصاديات
انيل ڪن
انيل ڪن هنگلاج مندر آڏو ”چوراسي -جبل-“ تي آهي. انيل، هوا ديوتا جو ٻيو نالو آهي، جڏهن ته ڪن جي معنيٰ آهي، -تلاءُ-. -ان- ريت -انيل ڪن- جي معنيٰ ٿي ”هوا ديوتا جو -تلاءُ-“. هن ماڳ تي انهيءَ نالي پوڻ جو -ان- کانسواءِ ٻيو ڪو به سبب ڪونهي ته پاڻيءَ جو اهو -تلاءُ- -جبل- تي مٿانهينءَ تي آهي. ٻيا سڀ تلاءَ هيٺانهن هنڌن تي، مختلف اوچاين تي آهن. هن ڪُن ڏانهن وڃڻ جو رستو آساپورا وٽان آهي. ميل کن چڙهائيءَ کانپوءِ لهڻو پوي ٿو، -جتي- ميدان آهن. جي جي ڊيگهه ويڪر عام پير جيتري آهي. اڳواڻ هتي اڌ ڪلاڪ کن ترسي ٿو ۽ ياتري ڀڄن پڙهن ٿا. هتان اڌ فرلانگ تي گورک ناٿ جي ڌوڻي آهي. هتي به ياتري ترسن ٿا ۽ پٿرن جا ننڍڙا ننڍڙا گهر ٺاهين ٿا. عقيدي موجب جيڪو هتي گهرڙو ٺاهيندو. -ان- کي سرڳ ۾ محل ملندو. اڳتي ٽي وڏا کوهه (تلاءَ) آهن، -جن- کي -انيل ڪن- چئجي ٿو. هڪ ڪن يا تلاءَ جي گولائي 12 فوٽ کن آهي ۽ انهن مان -پاڻي- ٻڙڪي نڪري ٿو. ساڳيو -پاڻي- چئن ميلن جي ٽٻيءَ کان پوءِ ڪٿي ڪٿي ظاهر ٿي نيٺ هنگلاج ديويءَ جي مندر وٽان لنگهي ٿو. ياتري هن تلاءَ جو -پاڻي- پيئندا به آهن ته بوتلن ۾ ڀري گهر به کڻي ويندا آهن. هن کوهه تي ياتري هٿ منهن ڌوئي پاڪائي ڪندا آهن. هن ڪن ۾ جيڪي -تري- ڄاڻن سي هڪ ڇپ مٿان بيهي -ٽپو- ڏيندا آهن ۽ وَنگ جهڙي هڪ لنگهه مان ٻئي پاسي پهچندا آهن. ائين ڪرڻ سان سمجهيو ويندو آهي ته -ان- سان گناهه ڌوپجي وڃن ٿا ۽ ماڻهو پاڪ پوتر ٿئي ٿو. هڪ عقيدي موجب -انيل ڪن- ۾ سنان ڪرڻ سان -انسان- چوراسي لک جنمن جي چڪر کان مڪتي حاصل ڪري ٿو. شايد -ان- ڪري ئي هن -جبل- جو نالو ”چوراسي“ آهي. هندو ياتري هتي به ناريل سان پوجا ڪن ٿا يا پاڻيءَ ۾ زور سان ناريل اڇلائين ٿا. جيڪڏهن پاڻيءَ جا ٻڙڪا چڱيءَ مقدار ۾ اڀريا ته اهو فرد سمجهندو ته سندس گناهه معاف ڪيا ويا.
تيلگو ٻولي
فائل:Telugu.svg
تيلُگو  يا  تيلو گو  ، ڏکڻ هندوستان جي رياست آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا جي سرڪاري ٻولي آهي۔ ڏکڻ هند جي چار دراوڙي زبانن منجهان هڪ آهي۔ پر هي وچ وسطي يارت جي زبانجي نالي سان ، ماهرين لسانيات ۾ ڄاتي سنڃاتي ويندي آهي۔ هِن زبان تي آريائي ٻولي سنسڪرت جو غلبو ڏسي سگهجي ٿو ۔ ڀارت ۾ هندي ٻولي - اُردو ٻولي کان بعد گهڻو ڳالهائي ويندڙ ٻولي  تيلگو  آهي۔
حوالا
زمرو:آنڌرا پرديش زمرو:امتزاجي ٻوليون زمرو:بحرين جون ٻوليون زمرو:تامل ناڊو جون ٻوليون زمرو:دراوڙي ٻوليون زمرو:سري لنڪا جون ٻوليون زمرو:فاعلي مفعولي فعلي ٻوليون زمرو:قطر جون ٻوليون زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون زمرو:موريشس جون ٻوليون زمرو:يارت جون سرڪاري ٻوليون زمرو:ٻوليون زمرو:ڀارت جون روائتي ٻوليون زمرو:ڀارت جون ٻوليون زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون زمرو:ڪويت جون ٻوليون
کنوڻ ۽ ڪڙڪو
جُهــڙ يا ڪڪرن ۾ گهميل دُونهي يا آبي بخان کان سواءِ ڪجهه ناهي، پر ان جي اڳيان پٺيان، هيٺان مٿان پکڙيل ذرڙا جڏهن هڪ ٻي سان ٽڪرائجن ٿا يا گاٺ کائن ٿا، تڏهن آبي بخارن موجود اليڪٽرانس هڪٻئي سان ٽڪرائجڻ تي نه رڳو کنوڻ يا وڄ ۽ گاج يا ڪڙڪو پيدا ٿئي ٿو ۽ پاڻي ٺهي ٿو پر ڳڙو ۽ برف به ٺهي پون ٿا.
زمرو:سائنس
1820ع
فوتگيون
1820ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
عبدالمطلب
عبدالمطلب، هاشم جو صاحبزادو هو، جيڪو 287ء ۾ پيدا ٿيو هو.
ڪنيت
عبدالمطلب جي ڪُنيت (ابو حارث ۽ ابو البطحا) هُئي۔
حليو
هو تمام خوبصورت ، قد جا ڊگها ، دانشور ، ۽ فصاحت و بلاغت ۾ مشهور هُئا۔
دين
هُو (دين ابراهيم ع) موجب عبادت ڪندڙ هُئا۔ رمضان جو پورو مهينو (ڪوه حرا) تي گُذاريندا هُئا۔
اخلاق
غريبن ، مسڪينن، ايستائين جو جهنگلي جانورن ۽ پکين کي خوراڪ کارائيندا هُئا۔
حرام کان پرهيز
هُو شراب پيئڻ، مُحرم عورتن سان نڪاح ڪرڻ ، ڇوڪرين کي جيئرو دفن ڪرڻ خلاف هُئا.
عزت ۽ مقام
حطيم ۾ سندن ويهڻ لاءِ هڪ غالچو وڇايو ويندو هو۔ جنهن ته ساڻن علاوه ڪير به نه ويهندو هو.
اولاد
عبدالمطلب جي ٻاره پُٽن مان پنج پُٽن جن اسلام ِيا ڪُفر جي خصوصيتن جي ڪري شهرت ورتي هُئي اُهي
ابولهب ، ابو طالب عليه السلام ، عبدالله عليه السلام، حضرت حمزه عليه السلام ، حضرت عباس عليه السلام۔ ابو لهب گورو ۽ باهه جهڙي ڳلن جيان چمڪندڙ ۽ چهري وانگر هو اُن ڪري والد کيس اهو نالو ڏنو هو۔ عبدالمطلب جي ٻين پُٽن جا نالا هي هُئا۔ ضرار ، قُثم ، زُبير ، مقوم ، حارث ، عبدالڪعبه ۽ غيداق۔
آب زم زم جي تلاش
عبد المطلب : جيئن ته شيبه جي پرورش سندس چاچي مطلب ڪئي اُن ڪري اُن نسبت سان سندس نالو عبدالمطلب (مطلب جو غلام) پئجي ويو۔ سندن وڏي ۾ وڏو ڪارنامو اهو هو ته (چاه زم زم) جيڪو هڪ مُدت پهرئين واري ۾ دفن ٿي گُم ٿي ويو هو پاڻ انهن جي کوج ڪئي ۽ کوه کوٽارائي اُن کي نئي نموني جاري ڪرايو ۔
وفات
سندن وفات 578ء يا 579ء ۾ ٿي۔ تاجدار فارس (نوشيروان عادل) جي وفات ع ۾ ٿي هُئي۔
ٽہ سريون
ٽہ سريون (Three Melodies)، ٽہ سريءَ ۾ ٽي سٽون/ مصرع ٿينديون آهن، جن ۾ رديف قافين جي ڪا پابندي ناهي هوندي ۽ هن کي ڪنهن بہ وزن تي لکي سگهجي ٿو.
ٽريالاجي
ٽريالاجي __(Triology):
هي اصطلاح ابتدا ۾ يوناني ڊرامن لاءِ استعمال ٿيندو هو ۽ هن وقت خاص طور ناولن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ڪوبه ناول ٽن حصن ۾ لکيل هجي ۽ ان جو هر حصو مڪمل ناول هجي، ۽ انهن ٽنهي حصن ۾ ڪهاڻيءَ جو تسلسل هجي ته ان کي ناول جي ”ٽريالجي“ چئبو آهي. سنڌيءَ ۾ بهترين مثال سراج ميمڻ جو ناول “پياسي ڌرتي رمندا بادل” آهي، جيڪو ٽن حصن: (1) ”منهنجي دنيا هيڪل وياڪل“، (2) ”تنهنجي دنيا سڀ رنگ سانول“، (3) ”منهنجي دنيا مرگهه ترشنا“ تي مشتمل شايع ٿيل آهي.
ڪانڪھ
هي وڻ ٿر ۾ گهڻو ڪونه ٿئي. ڪٿي ڪٿي ڏسبو آهي، سو به ڏهرن جي سخت زمين ۾ ڪونه اُڀري، پر ننڍن ننڍن دڙن تي نرم ريٽائينءَ زمين ۾ ٿئي. اُن جا پن ننڍا، ساوا ۽ گهاٽا ٿيندا آهن ۽ اُن جا ٿڙ ۽ ٽاريون پاڻ ڳُتيون پيون هونديون آهن، تنهنڪري گهاٽو ٿئي. اُن ۾ پيرُن جيڏو هڪ قسم جو ڳاڙهيري رنگ جو ڦل ٿيندو آهي، جو پکي، ٻڪريون ۽ اُٺ کائيندا آهن. اُن جي ڪاٺي مضبوط هوندي آهي، مگر ڏنگي پنگي ڦُڏي هئڻ ڪري ڪنهن به خاص ڪم ڪانه اچي. اُن کي ونگو به چوندا آهن.
محمد سليمان سليم ابڙو
مولانا محمد سليمان ولد ابڙو فقير ڳوٺ ملان ابڙا تعلقي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. ھن ديني -تعليم- مولانا غلام عمر جتوئيءَ وٽ ”مدرسه دارالفيض“ مان حاصل ڪئي، پاڻ مولانا جتوئيءَ جو پيارو شاگرد ھو. ھن جون صادر ڪيل فتوائون پڻ تحرير ڪندو ھو. مولانا محمد سليم -جتوئي- صاحب جي ڪتب خاني مدرسه دارالفيض جو انچارج به ٿي رھيو ۽ ديني -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ھو ڳوٺ ڪارڙن واري مسجد ۾ قائم ڪيل مدرسي ۾ مدرس مقرر ٿيو. مولانا محمد سليمان ابڙو پنھنجي وقت جي سياسي ۽ سماجي ڪمن ۾ وڌي چڙهي شرڪت ڪندو ھو، -تحريڪ خلافت- دوران لاڙڪاڻي ڪانفرنس ۾ حصو ورتائين. پاڻ سٺو شاعر ھو ۽ ”سليم“ تخلص ھيس. مولانا سليمان ”سليم“ جي شاعري غزلن، مولودن ۽ ڪافين تي مشتمل آھي، سندس تحرير ڪيل ديني ڪتاب ۽ شعري مجموعو قلمي صورت ۾ سندس ڀائيٽي محمد احسان ولد محمد حسن وٽ موجود آھي.
جيمس آباد
جيمس آباد ضلعي ميرپورخاص جو شھر ڪوٽ غلام محمد جو پراڻو نالو.
جاگرافي
ميرپورخاص کان 45 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقع هيءُ شهر مشهور انگريز جيمس برنس اوڻيهين صديءَ ۾ جوڙايو. 1920ع ۾ هن کي تعلقي جي حيثيت ملي. هن شهر ۾ هڪ ٽائون ڪميٽي پڻ جوڙي وئي آهي. روڊ رستي هيءُ شهر ميرپورخاص سان ڳنڍيل آهي. هن وقت جيمس آباد کي سنڌ جي محب وطن سياستدان، غلام محمد ڀرڳڙيءَ جي نالي ’ڪوٽ غلام محمد ڀرڳڙي‘ سان سڏيو وڃي ٿو. شهر جي ڀرسان ملڪ جو وڏي ۾ وڏو خانگي فروٽ فارم ’ڪاڇيلو فارم‘ پڻ موجود آهي.
امرتسر
امرتسر هندستان جي رياست پنجاب جو هڪ مشهور شهر آهي. هن شهر ۾ سک مت وارن جو مقدس ۽ مذهبي مرڪز ”گولڊن ٽيمپل“ موجود آهي. هن شهر جو بنياد سکن جي چوٿين گرو رامداس (-اڪبر بادشاهه- جي دور ۾) طرفان ڏنل زمين جي -ٽڪر- تي رکيو ويو. -ان- کان پوءِ رامداس جي جاءِ نشين گرو -ارجن-، هتي هڪ عاليشان گرد وارو/ درٻار صاحب (Golden Temple) ٺهرايو، جنهن کي سکن جي وڏي عبادتگاهه جو درجو حاصل آهي. هن گولڊن ٽيمپل جو سنگ بنياد مشهور صوفي بزرگ ميان مير سنڌي سيوهاڻي وڌو، جنهن جي مزار لاهور ۾ آهي. امرتسر ۾هڪ پَوِتر -تلاءُ- به ٺهيل آهي. هن شهر تي ’امرتسر‘ نالو به هن تلاءَ جي نسبت سان پيو.گرو گوبند سنگهه، سکن جي سڀني فرقن کي ذات -پات- جي امتياز کانسواءِ انهيءَ تلاءَ ۾ وهنجڻ جو حق ڏنو هو. 1762ع ۾ گرد وارو ۽ تلاءَ، تباهه ڪيا ويا هئا، پر ڪجهه عرصي کان پوءِ سکن -تلاءُ- ۽ مندر ٻيهر تعمير ڪرائي، مذهبي رسمون ادا ڪرڻ شروع ڪيون. راجا رنجيت سنگهه جي دور ۾ هن گردواري ۾ ڪافي سڌارا آندا ويا، جنهن کان پوءِ نه رڳو هن شهر جي اهميت وڌي وئي، پر هي شهر ’-اڪالي- تحريڪ‘ جو مرڪز بڻجي ويو. هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ دوران جليان والا -باغ- ۾ جنرل اوڊائر جي ڪرايل فائرنگ واري خوني واقعي کان پوءِ هن شهر کي سڄيءَ دنيا ۾ وڏي شهرت حاصل ٿي. 1983ع ڌاري ڀارت جي وزيراعظم اندرا گانڌيءَ سکن جي سورش ختم ڪرڻ لاءِ گولڊن ٽيمپل تي فوجي چڙهائيءَ جي اجازت ڏني هئي، جنهن ۾ ڪيترا سک مارجي ويا ۽ گولڊن ٽيمپل کي به وڏو نقصان پهتو، انهيءَ واقعي کان پوءِ -اندرا گانڌي- تڪراري بڻجي وئي، هن واقعي بعد گردواري جي مرمت ڪرائي وئي. امرتسر شهر جي -آدمشماري- 22 لک کان وڌيڪ آهي.
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
ٽڪرو
ٽڪرو (Passage) ٽڪرو بنيادي طور ڪنهن عبارت جي ڪنهن حصي کي چئبو آهي. ان کي اقتباس بہ سڏبو آهي.
اڻ وسرندڙ ڪھاڻيون
سهڻي پبليڪيشن جي ”آڳاٽي ادب“ سلسلي جو ٻيو ڪتاب، طارق اشرف، سهڻي پبليڪيشن، الهندي ڪچي حيدرآباد مان 1972ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪرائون سائيز جي 106 صفحن تي مشتمل هن ٻئي ڇاپي جي قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا آهي. هنن ڪهاڻين جو پهريون ڇاپو 1944ع ۾ نامياري ڪهاڻيڪار گوبند پنجابيءَ ”ريگستاني ڦول“ عنوان سان ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن ۾ 13 اصلوڪيون ڪهاڻيون شامل آهن.
مجموعي جا ليکڪ: رام پنجواڻي، آنند گولاڻي، رميش چندر، ڀڳوان لعلواڻي، نارائڻ ڏيوناڻي، جيوت نرياڻي، سوڀو گيانچنداڻي، ليلو رُچنداڻي، ڪشن مسرور، ڪرشن کٽواڻي، موهني چنديراماڻي، شيخ عبدالستار ۽ گوبند مالهي آهن.
بلديا ٽاؤن تعلقو
بلديا ٽاؤن تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي اولهه جو هڪ تعلقو آهي. زمرو:سنڌ جا تعلقا
عبدالله
حضرت عبدالله عبدالمطلب جو پٽ آهي
حضرت عبدالمطلب جي منت
'''اُٺن تي قرا نڪرڻ سان عبدالله قرباني کان بچي ويا ته حضرت عبدالمطلب جن کي سندن شادي جو فڪر ٿيو ۽ پاڻ قبيلي بنون زهره جي رئيس وهب بن عبدالمناف جي ڌي آمنه سان سند شادي ڪرائي ڇڏي ۔ خود عبدالمطلب به وهب جي هڪ ٻي نياڻي (هاله) سان نڪاح ڪيو۔ جنهن مان حضرت حمزه رضه جن پئدا ٿا۔ ائين حضرت حمزه رضيه جن نبي سائين صلعم جي چاچي هُئڻ سان سندن ماسات به آهن۔ '''
شادي
هڪ روايت موجب حضرت آمنه جي شادي وقت حضرت عبدالله جي عُمره 17 سالن کان ڪُجهه مٿي هُئي هو واپار سانگي شام ويا هُئا ته واپسي وقت يثرب ۾ بيمار ٿي پيا ۽ وفات ڪري ويا۔ پاڻ وراست ۾ اُٺ، ٻڪريون ۽ هڪ ٻانهين ڇڏي ويا هُئا جنهن جو نالو (برڪه) ۽ رُڪنيت (اُم ايمن) هُئي۔ حضرت عبدالله جي وفات کان هڪ مهنو پو بمُطابق 9 ربيع الاول مطابق 22 اپريل 571ع(تاريخ ۾ اختلاف آهن) ۾ حضرت آمنه رضه جي بطن مان نبي سائين صلي الله عليه وسلم جن پيدا ٿيا
نسيم کرل
نسيم کرل (انگريزي:Naseem Kharal) سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ڪهاڻيڪار ۽ نثر نويس هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
نسيم کرل جو پورو نالو نسيم احمد کرل هو. نسيم ضلعي خيرپور جي تعلقي گمبٽ جي ڳوٺ عبدالڪريم کرل ۾ حاجي عبدالڪريم کرل جي گهر ۾ 29 جون 1939ع ۾ جنم ورتو.
تعليم
نسيم کرل پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي اسڪول مان 1948ع ۾ پاس ڪيائين. ناز پائليٽ سيڪنڊري اسڪول هاء اسڪول، خيرپور مان ميٽرڪ پاس ڪيائين. ۽ سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچيءَ مان 1969ع ۾ گريجويشن ڪيائين.
ادبي خدمتون
ڪهاڻيڪار نسيم کرل پنهنجي ڪهاڻين ۾ جتي اپرڪلاس سوسائٽيء جي ماڻهن جي نفسيات جي ترجماني ڪئي آهي. اتي ئي وچئين طبقي جي ماڻهن جي مسئلن جي بہ خوب چترڪاري ڪئي آهي. ۽ ان سان گڏوگڏ هن پنهنجي ڪهاڻين ۾ جاگيرداري سماج هٿان پيڙهيل هيٺاهين طبقي جي ڏکن ۽ اهنجن کي بہ بيان ڪيو آهي.
ڪتاب
3.ڊمي (ڪهاڻيون)
4.نسيم کرل جون ڪهاڻيون (ڪهاڻيون)
وفات
ڪهاڻيڪار نسيم کرل کي ذاتي دشمني سبب 14 جولاء 1978ع تي قتل ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1939ع جون پيدائشون زمرو:1978ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو
خلافت راشده
اهلسنٽ والجماعت جي عقيدي موجب اسلام خلافت يا اسلامي سلطنت ۾ جيڪي پهريان چار خليفا رهيا انهن جي خلافت جي دور کي خلافت راشده چعبو آهي.
خلافت راشده جو دور
خلافت راشدو جو دور حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي دنيا مان پردون ڪري وڃڻ کان پوءِ شروع ٿيو جنهن جو پهريون خليفو ابوبڪر،ٻيو عمر،ٽيون عثمان ء آخري حضرت علي آهي. جنهن کان پوء اسلامي خلافت حضرت امام حسن تائين پهتي.
نور
250px|thumb|نور
thumb|نور
نور (سائنسي نالو:  Helogale parvula), ھڪ ننڍڙو جانور آھي. ھن جو انگريزي نالو, (منگوز) آھي. هي ٻلين سان ملندو جلندو آھي ۽ دنيا جي گرم علائقن ۾ ملندو آھي. نور ھي ڳالھ عام طور تي ياد ڪئي ويندي آھي تہ ان جي ۽ نانگ جي دشمني ڏاڍي مشھور آھي ۽ اڪثر جوڳين ان جي ۽ نانگ جي ويڙھ ڪرائي ماني ڪمائيندا آھن. ھي نانگ کي تيزي سان ماري سگھي ٿو ۽ حيرت انگيز طور تي ھن تي نانگ جي زھر جو اثر ناھي ٿيندو
نگار خانو
زمرو:ايشياء جا مماليا زمرو:حيوان زمرو:مماليا زمرو:حيوانيات
ڳڀيل بيضو
ڳڀيل بيضو يوڪيريئوٽ جيو گھرڙو ھوندو آھي جيڪو ٻن تخمن (gametes) جي ميلاپ (fertilization) سان ٺھندو آهي جيڪو واڌ ڪري ڪچي ٻچي (embryo)  جي صورت اختيار ڪندو آهي. ڳڀيل بيضو پيدائش جي مرحلي جي بلڪل شروعات ۾ جنم وٺندو آهي. انگريزي لفظ زائگوٽ (zygote) يوناني ٻوليءَ جي لفظ زائگوٽس (zygōtos) مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي ڳنڍڻ يا جوٽجڻ.
نجم الدين ابڙو
نجم الدين ولد ولي محمد ابڙو 4 -اپريل- 1944ع تي ڳوٺ کنڊو تعلقي وارهه ۾ ڄائو. هو ايم. اي سان گڏ قانون جي به ڊگري رکندڙ آهي. پيشي جي لحاظ کان زميندار ۽ وڪيل آهي، 12 سال کن -تعليم- کاتي ۾ به نوڪري ڪيائين. قانون جي ڊگري حاصل ڪرڻ بعد سرڪاري نوڪري ڇڏي 1969ع ۾ پ پ ۾ شامل ٿيو. هن 2002ع ۽ 2008ع جي چونڊن ۾ قمبر-شهدادڪوٽ جي -تڪ- 42 تي چونڊ کٽي. تعليم، قانون ۽ انساني حقن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي. سندس مستقل رهائش ڳوٺ لکنو ۽ قمبر ۾ آهي.
اڻڄاتل شھر جو نقشو
هي نامياري ڪهاڻيڪاره ۽ ڪالم نگار شبنم گل جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جنهن ۾ ڪل ٻارنهن ڪهاڻيون شامل آهن، -جن- جو وچور هن ريت آهي: (1) خوشبوءِ جو موت، (2) ساحلن جي هوا، (3) خالي رستي جو ڏک، (4) وڃائجي ويل پَل، (5) -اڻڄاتل شهر جو نقشو-، (6) لڙاٽيل شام، (7) ليکڪ، -اکيون- ۽ انتظار، (8) سيڪنڊ چوائس، (9) لهندڙ سج جو منظر، (10) ساحل جي تمنا، (11) رُڃ ۾ گلاب ۽ (12) ڪوتا ڪهاڻي. ڪتاب بابت ولي رام ولڀ جا تاثر شامل آهن. ليکڪا ڪتاب جي ارپنا پنهنجي والد محترم ڊاڪٽر -بشير احمد- لاشاريءَ جي نالي ڪئي آهي. 204 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، ڊسمبر 1995ع ۾، نيوفيلڊس حيدرآباد پڌرو ڪيو. ڪتاب جي قيمت ڪچي جلد ۾ 70 ۽ پڪي جلد ۾ 95 روپيا ڄاڻايل آهي.
ٽلو ناچ
ٽلو ناچ (Tiloo Dance) عورتن (زالن) جو هڪ مخصوص ناچ آهي، جيڪو اڪثر مڪراني عورتون، خوشيءَ جي موقعن تي دهل تي تاڙي وڄائي ڪنديون آهن. ناچ سان گڏ گيتن جا ٻول بہ چونديون آهن ۽ وراڻي بہ ڏينديون رهنديون آهن. انهن وراڻين ۾ ”ٽلو“ لفظ ضرور استعمال ٿيندو آهي. شادي جي سرگس ۾”ٽلو ناچ“ هڪ سٺو سنوڻ سمجهيو ويندو آهي. نموني طور ٽلو گيت جا ڪجھ بند هيٺ ڏجن ٿا. ”ٽلو! ڊومني آچار....ٽلو! ڊومني آچار، لئي لئي لاڙھ...ٽلو! لئي لئي لاڙھ هست بڊوڪو، ڙي،... ٽلو! هست بڊوڪو! ”ٽلو! ڊومني آچار....ٽلو! ڊومني آچار.
حوالا
زمرو:ناچ
ڏاکڻ اوڀرايشيائي گهوٽالو
ڏاکڻو اوڀرايشيائي گهوٽالو يا ايسٽ ايشين ڪرائسز (East Asian Crisis) اصل ۾ ڏاکڻي اوڀر ايشيا جي مُلڪن ۾ جولاءِ 1997ع کان شروع ٿيل مالي گهوٽالو، جنهن سڄي دنيا کي پنهنجي اثر هيٺ ۾ آڻي ڇڏيو. ان جي شروعات ٿائيلئنڊ کان ٿي، جڏهن اُتان جي حڪومت پنهنجي سڪي ’ڀات‘ جو مُلهه آمريڪي ڊالر جي ڀيٽ ۾ گهٽائي، پراپرٽيءَ جي ڪاروبار ۾ آيل بُحران تي بند ٻڌڻ جي ڪوشش ڪئي. ڏسندي ئي ڏسندي ان قدم جا اثر ڏاکڻي اوڀر ايشيائي ملڪن ۽ جاپان تي پوڻ لڳا ۽ سندن ملڪي سڪي جو ملهه گهٽجڻ سميت ملڪي قرض ۾ واڌارو ۽ اثاثن جي ملهه ۾ لاٿ اچي وئي .ٿائيلنڊ، ڏکڻ ڪوريا ۽ انڊونيشيا هن گهوٽالي جي سخت وڪڙ ۾ آيا، جڏهن ته هانگ ڪانگ، ملائيشيا، فلپائين ۽ لائوس کي به مالي جهٽڪا لڳا. ساڳئي گهوٽالي جا اثر چين، ڀارت، تائيوان، سنگاپور، برونائي ۽ ويٽنام ۾ به ڏٺا ويا. ان صورتحال کي ٻُنجو ڏيڻ لاءِ ’آئي ايم ايف‘ 40 بلين ڊالر سيڙائي لاڳاپيل ملڪن کي گهوٽالي مان ٻاهر ڪڍڻ جي رٿا جوڙي. ان جي نتيجي ۾ 1998ع کان متاثر ٿيل ملڪن ۾ چڱائي جي صورتحال پيدا ٿي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:فنانس زمرو:ڪامرس زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:آءِ ايم ايف زمرو:ملڪ
1251ع
ڊسمبر
زمرو:1251ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
پاٺو
پاٺو (Paperboard) شين کي رکڻ ۽ ويڙھڻ ۾ ڪم ايندڙ مواد آھي. ان مان دٻا بہ ٺاھيا ويندا آھن. پاٺو پلاسٽڪ وانگر ماحول لاءِ نقصانڪار نہ آھي ڇو تہ ھي جلد ڪري وڃي ٿو ۽ جيڪڏھن ڪو جانور کائي تہ ان لاءِ بہ وڏو نقصان ناھي. زمرو:فن مواد
پير غلام مجدد سرهندي
مٽياري جي ھن صاحب جا وڏا افغانستان کان 1214هه ڌاري لڏي اچي مٽيارين جي  ڳوٺ ۾ رهڻ لڳا. سندن خاندان جا مريد اڳي ئي سنڌ ۾ هئا. پهرين هو سنڌ ۾ اچي، گشت ڪري، نذرانا وٺي، موٽي واپس ويندا هئا، پر افغانستان ۾ حالتون سازگار نه ڏسي، سنڌ ۾ هميشھ لاءِ لڏي آيا. سندن خاندان جو مفصل احوال ”عمدة المقامات“ ۾ ڄاڻايل آهي. ميان غلام مجدد، 6 رجب 1300هه مطابق، 13 مئي 1883ع تي، مٽياري شهر ۾ ڄائو هو. هن ديني تعليم مولوي حاجي حسن الله صاحب پاٽائيءَ کان مٽيارين ۾ ورتي ۽ ان وٽ ئي تحصيل ڪري، دستاربندي ڪيائين.ان کان پوءِ، 1321هه مطابق، 1904ع ۾، حج بيت الله ۽ زيارت نبوي لاءِ حجاز ويو، ۽ خيريت سان موٽي آيو. سندس والد، خواجه عبدالحليم مجددي، 1331هه مطابق، 1913ع ۾ وفات ڪئي، جنهن کان پوءِ وڏي فرزند هئڻ ڪري کيس سجاده نشينءَ جي دستار ٻڌائي ويئي. ابتدائي زماني ۾ پاڻ مذهبي احڪام جي تبليغ ۽ تعليم جي اشاعت ۾ وقت گذارڻ لڳو، جڏهن 1920ع ۾ خلافت تحريڪ شروع ٿي، ته ان ۾ دلچسپي وٺن شروع ڪيائين ۽ خلافت ڪانفرنس ۾ وڃي تقريرون ڪندو هو. هڪ ٻه ڪانفرنس پاڻ وٽ به سڏائي هئائين. پير سرهنديءَ کان علاوه، ان وقت سنڌ جي مکيه پيرن مان پير صاحب جهنڊي وارو، ڪي راشدي پير، مولانا تاج محمد امروٽي، مولوي غلام احمد صاحب ملڪاڻي ۽ ڪاماري شريف ورا پير، انهيءَ هلچل ۾ حصو وٺي رهيا هئا. خوب جوش خروش سان تقريرون ٿينديون هيون، ان ڪري ڪيترا ڪارڪن جيلن ۾ ويندا هئا. انهيءَ سلسلي ۾ پهرين جن سنڌي پيرن کي گرفتار ڪري مٿن ڪيس هلايا ويا، سي پير محبوب شاھ ، (جهنڊي واري سائين رشدالله جو ننڍو ڀاءُ)، ۽ پير تراب علي شاهه راشدي هئا. سندن گرفتاريءَ ڪري ملڪ ۾ ڏاڍو گوڙ پيدا ٿيو ؛ ليڪن هنن معافي وٺي، پير گروهه جي وقار کي ڌڪ هڻي ڇڏيو هو. ٻيا پير ته مولوي فيض الڪريم جي جاري ڪيل فتويٰ تي- ته خلافت تي ترڪن جو حق ڪو نه هو- صحيحون ڪري، وڏي بدناميءَ جو باعث بڻيا هئا. ليڪن سنڌي پيرن مان هي پهريون هو، جنهن 8 کان 10 جولاءِ 1921ع تي، ڪراچيءَ ۾ مولانا محمد علي ”جوهر“ جي صدارت هيٺ ڪوٺايل خلافت ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿي، ان ۾ پاس ڪيل هن  ٺهراءَ کي ٽيڪو ڏنو هو ته مسلمانن کي انگريزي  فوج ۾ ڀرتي نه ٿيڻ گهرجي. انهيءَ سلسلي ۾، هن کي مولانا محمد علي ”جوهر“ ، مولانا شوڪت علي، مولانا حسين احمد مدني، مولانا نثار احمد ڪانپوري،ڊاڪٽر سيف الدين ڪچلو، شنڪر آچاريا ۽ تيرٿداس وينڪمرامن سان گڏ، ٻه سال جيل جي سزا ڪاٽڻي پيئي. جنهن استقلال سان هن رتنا گري جيل ۾ اها سزا ڪاٽي، تنهن هن کي آل انڊيا شهرت جو مالڪ بڻائي ڇڏيو. جيل ۾ هن قرآن شريف ياد ڪيو. ان کان پوءِ هي مختلف سياسي ۽ سماجي تحريڪن ۾ حصو وٺندو رهيو. جڏهن ڪانگريس کان ڪي سياسي ڪارڪن علحده ٿيا ته هي به جدا ٿي وڃي مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. آخر وقت ۾ حيدرآباد ۾ رهندو هو ۽ سيد علي اڪبر شاھ سان گڏجي، جامعہ عربيه مدرسو برپا ڪرايائين. پير صاحب عربيءَ جو وڏو عالم هو. خلق جي خدمت پنهنجي زندگيءَ جو مقصد ڪري ڇڏيو هئائين. 16 جمادي الثاني 1377 هه، مطابق 9 جنوري 1958ع تي وفات ڪيائين. .
ٻيٽ
thumb|300px|[[فجي جي ويجھو هڪ ننڍڙو ٻيٽ]] ٻيٽ خشڪي جو اهڙو ٽڪرو جيڪو چئني طرفن ڪان پاڻي سا گھريل هجي. ٻيٽن جا ٻہ قسم هوندا آهن هڪ کنڊن وارا ٻيٽ ۽ ٻيا سامونڊي ٻيٽ. کنڊن وارا ٻيٽ اهي هوندا آهن جيڪي جيڪي ٻيٽ جي تختي (Continental Shelf) تي هجن، مثال طور تي گرين لين، برطانيا، سماترا ٻيٽ، جاوا، نيوگني وغيره. سامونڊي ٻيٽ اهي ٻيٽ آهن جيڪي ڪنهن کنڊ جي تختي تي نہ هجن. انهن ۾ آتش فشاني ٻيٽ اڪثريت جا حامل آهن. زمين تي هٿرادو ٻيٽ ٻہ ملن ٿا. ٻيٽن جي مجوعي کي  (Archipelago سمنڊ ۾ جزيرن جو سلسلو) چئبو آهي. انکان علاوه ڪجھ  ٻيا ٻيٽ بہ آهن جن کي گرم ٻيٽ (Tropical Islands) چئبو آهي جن ۾ مالديپ، ٽونگا ۽ پولينيشيا وغيره مشهور آهن.
خارجي ڳنڍڻا
coastal geography ساحلي جاگرافي
زمرو:ساحلي ۽ سامونڊي لينڊفارمز زمرو:سيلابي لينڊ فارمز زمرو:بحري جاگرافيائي اصطلاح
اڻڄاڻ (ڪتاب)
مشهور قومي اڳواڻ ۽ اديب قاضي فيض محمد جو ناول ”-اڻڄاڻ-“، سندس ٽيون نمبر ناول آهي. هن کان اڳ سندس ٻه ناول ”-جنسار-“ ۽ ”-ٻاويهه سؤ ٻاويهه-“ ڇپجي مقبوليت ماڻي چڪا آهن. هي ڊيمي سائيز جي 123 صفحن تي مشتمل ڪتاب، سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد، -اپريل- 1993ع ۾ ڇپايو آهي، جنهن جي قيمت 40 رپيا آهي. هن ناول جو بنيادي نقطو اهو آهي ته انساني ارتقا ۾ سڄي دنيا جي سماج ۾، شروع کان -انسان- جو ڪهڙو ڪردار رهيو آهي ۽ سنڌ وارن ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو آهي. سنڌ وارن جيڪو امن ۽ محبت جو پيغام ڏنو آهي، اهو به هن ناول ۾ موجود آهي ته هن سنڌ ۽ سنڌين مان ڪهڙيون اميدون رکيون آهن، -ان- جون جهلڪيون به هن ناول ۾ ڄاڻايل آهن.