cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گاجي کھاوڙ ديھ
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ٽي ڳوٺ گاجي کھاوڙ، سلطان جتوئي ۽ دوست محمد جتوئي واقع ھيا. ھاڻي گاجي کھاوڙ شھر ۾ تبديل ٿي چُڪو آهي ۽ جتوئين جا مٿيان ٻئي ڳوٺ جوناڻي واري روڊ جي ٻنھي پاسن کان ڪجھ فاصلي تي قائم آھن. ھڪ نئون ڳوٺ ڇٽل ڀنڀل پڻ قائم ٿي چڪو آهي.
شورو
نالا: ع. ابقر، ف. شوره، هه. وغيره___ چهاچاڪاره، يسو، شورج، تلاتيسين ۽ کهيوخته. اڇي رنگ جا قلمن وانگر ٽڪر ٽڪر ٿيندا آهن. ڪلراٺي زمين جي پيدائش آهي.
گاجي کھاوڙ ديھ
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ بشارت کھاوڙ ۽ ديھ ڳڙھي ماڪورو، ديھ ، اوڀر ۾ نصيرآباد تعلقي جي ديھ جلباڻي، اولھ ۾ ديھ جوڳي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ جوڳي ۽ ديھ آھون واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ھن ديھ جي ڏکڻ اوڀر واري ڪنڊ تي گاجي کھاوڙ شھر واقع آهي. ھن ديھ مان نواب شاخ گذرندڙ آھي. گاجي کھاوڙ وارھ کان 9 ڪ م، نصيرآباد سان 9 ڪ م ۽ ميھڙ سان 20 ڪ م جي فاصلن تي الڳ روڊن ذريعي ڳنڍيل آهي.
شورو
طب
خاصيت: گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي. ڪچن خلطن کي پچائي ڪڍي ٿو. معدي، آنڊن ۽ اندرين پردن جي رطوبت کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿو. کنڊ سان ملائي کارائبو ته حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪندو. مثاني جي ڦ ٽ، مثاني جي پٿري، پرميل، جلندر، ٻرهل، چيلهه جي سور، قولنج، اکين جي ڌنڌ، خارش، ۽ کاڌ لاءِ مفيد آهي.
گاجي کھاوڙ ديھ
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ٻھراڙيءَ واري ڪل آبادي 4,717 ھئي جيڪا 780 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ديھ جي شھري آبادي گاجي کھاوڙ شھر ۾ رھندڙ آھي جيڪا 15,470 ھئي ۽ 2,948 خاندانن تي مشتمل ھئي. ديھ جي ڪل شھري ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي 20,587 ھئي جيڪا 3,728 خاندانن تي مشتمل ھئي.
شورو
حوالا
زمرو:طب
ٽوني موريسن
200px|thumb|right|Toni Morrison in 2013
ٽوني موريسن: Tony Morrison: 1993ع جو نوبل ادبي پرائيز حاصل ڪندڙ ٽوني موريسن (Toni Morrison) هڪ افريڪن_امريڪن ليکڪا آهي، جنهن کي 1993ع جو ادبي نوبل وپرائيز سندس ڪتاب 'An essential Aspect of American Reality' 	(امريڪي جي سچائيءَ جو هڪ اهم ڏيک) تي مليو آهي. ٽوني وريسن پاڻ ڪاري ورڪنگ ڪلاس ۾ پيدا ٿي آهي. هي اٺين عورت آهي، جنهن کي ان سال نوبل پرائيز مليو آهي. جيڪو 2.7 ملين جي ماليت ۽ سويڊش 2.7 ڪروڙ ماليت جو آهي. ٽوني موريسن يونيورسٽي آف پرسيٽن، نيو جرسي ۾ انسانيت جي شعبي جي پروفيسر آهي. هن چهه ناول ۽ 	ڪيترائي مضمون لکيا آهن.
صابڻ
صابڻ: نالا: ع. صابون، ف. صابن، هه. وغيره___ صابون، سقونيا، حنين ۽ سوپ. مشهور شيءِ آهي، جيڪا تيل ۽ کار جي پاڻيءَ کي ملائي ٺاهيندا آهن، ڪپڙن ڌوئڻ جي ڪم ايندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو مرهم بادفرنگ، آتشڪ، ناسورن جي ڦٽن ۽ زائد گوشت وارن ڦٽن کي فائدو ڪري ٿو. حمل واري عورت کائي يا ان جو شافو ڪري رکي ته ٻار ڪري پوندو. حيض جاري ڪري ٿو. آنڊن جا ڪيڙا ماري ٿو. هن جو شافو ننڍڙن ٻارن کي قبضيت ۽ سدن ڪڍڻ لاءِ حقني جي صورت ۾ ڪمائتو آهي. زهر قاتل آهي.
صحت ڪندرو
صحت ڪندرو:
نالا: ع. ڪندر، ف. ڪندرورد، هه. وغيره___ ڪندرو، ڪهر سفيروس، بستجر ۽ ساليڪا. مصطگيءَ وانگر هيڊي رنگ تي ذائقي ۾ ڪڙو کؤنر جو قسم آهي.
طب
خاصيت: روح، معدي، جگر، دماغ ۽ حواسن کي طاقت ڏئي ٿو. وائي باديءَ کي تحليل ڪري، بواسير ۽ حيض جو رت بند ڪري، رت جي دستن، معدي ۽ رحم جي رطوبت کي سڪائي ٿو. کنگهه، دمڪشي، ويسر، ڏندن جي سور ۽ مهارن جو سور، انهن جي مضبوطيءَ لا”، پيشاب جي گهڻائي ۽ اکين جي بيمارين ۾ مفيد آهي.
شمشاد
شمشاد فارسي ٻولي جو لفظ آهي جنھن کي عربي ۾ بقس يا شمشاد ، ھندي ۾ 'شنشو ۽ لوطوس''  ۽ انگريزي ۾ باڪس ٽري  سڏيو ويندو آهي. ان جو نباتاتي نالو بڪسس آھي. اھو ھڪ وڏو وڻ ٿيندو آهي. ان جا پن ڏاڙهون جي پنن جهڙا، گل اڇي رنگ جو ۽ ٻج ڪاري رنگ جو ٿئي ٿو. انگريزي ۾ ان جي ڪاٺي کي باڪس ووڊ چوندا آهن. ھي وڻ ايشيا ۾ چين ملائيشيا، فلپائن، ڪوريا ۽ جاپان ۾ گھڻو ملندو آهي. ان کان علاوه آفريڪا ۽ اتر آمريڪا جي ملڪن ۾ پڻ ان جون مختلف جنسون ملن ٿيون. ھن وڻ جو عربي ۽ فارسي نالو: شمشاد عام طور تي مردن ۽ عورتن جو اسلامي نالو پڻ آھي. ھن وڻ جي تشبيھ صنوبر جي وڻ سان ڪئي ويندي آهي.
طب
هن جا پن مينديءَ سان ملائي مٿي تي پني ڪري رکائڻ سان گرميءَ کان پيل مٿي جو سور لاهيندا ۽ وارن کي کسجڻ کان محفوظ ڪندا. هن جو ٻج قابض آهي، جيڪو دستن، رت جي دستن، سوري، پيچش، آنڊن ۽ معدي جي رطوبت ۽ وات مان گهڻي پاڻيءَ جي اچڻ لاءِ مفيد آهي.
ھماليہ جا رھاڪو
thumb|right|Map of the Himalaya
هماليا جا رهاڪو: همالي ماڻهو بلند پهاڙي علائقي ۾ رهن ٿا. سندن جابلو زندگي ڪيترن ئي ڳالهين جي ڪري عام ماڻهن جي رهڻي ڪهڻيءَ کان مختلف آهي. هماليه ۾ اٽڪل 20 ملين ماڻهو آباد آهن، اهي ننڍن ڳوٺن ۾ سوڙهن گهرن ۾ زمين ۽ پهاڙن جي وچ ۾ رهن ٿا. شڪل شبيهه جي لحاظ کان همالي ماڻهو قد جا ننڍا ۽ جسم ۾ مضبوط ٿين ٿا، سندن وار ڪارا لسا، اکيون ڪاريون ۽ رنگ ناسي ٿئي ٿو،جابلو ماڻهو مڪئي کان علاوه ٻيا به ڪيترائي فصل پوکين ٿا. اٻاريل ۽ تريل پٽاٽا سندن پسنديده کاڌو آهي. سندن معيشت جو ذريعو زرخيز زمين، وسيع ٻيلا ۽ چراگاهه آهن، معدني زخيرن جي کوٽائي ۽ پاڻيءَ مان بجلي پيدا ڪرڻ جو ڪم سخت برفاني پهاڙي علائقن جي ڪري اڃا تائين ٿي نه سگهيو آهي. وڏو جبل هماليه 30 جبلن جي قطار تي مشتمل آهي جنهن مان ڪجهه 24،000 	فٽ سمنڊ جي سطح کان مٿانهان آهن. همالي قطار ۾ ”نانگا پربت“ ڄمون ۽ ڪشمير ۾ آهي، اوڀر کان  ”نامچا باروا“ تبت ۾ آهي. 229،500 اسڪوائر ميل هماليه جبل جي پکيڙ آهي. پهاڙي علائقي مان 19 	وڏيون نديون نڪرن ٿيون، جن مان ”سنڌو ندي“ ۽ برهمپترا ندي“ تمام وڏيون آهن. هماليه لفظ سنسڪرت ٻوليءَ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي؛”برف جو گهر.“ ياڪ، Yak (هڪ گهريلو جانور آهي) مينهن جهڙو جانور آهي. هيءُ پهاڙي علائقي جو پسنديده ۽ تمام ڪارائتو جانور آهي. ياڪ مان کير سان گڏ گوشت به حاصل ٿئي ٿو. هن جانور کي هاري هر ڪاهڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا. ۽ اهو سواريءَ جو ڪم به ڏئي ٿو. ياڪ جي کل گرم ڪپڙن ۽ بوٽن ٺاهڻ جي ڪم ايندي آهي. ان جي سڱن مان موسيقيءَ جا ساز ٺاهيا ويندا آهن. ياڪ جو گوشت تازو يا سڪل به کاڌو ويندو آهي. هي جانور همالي ماڻهن لاءِ غنيمت آهي. اهو ئي سبب آهي جو اهي هن کي ان وقت تائين نه کائيندا آهن جيستائين اهو زنده رهي سگهي ٿو ۽ ان کي گوشت لاءِ 	ذبح نه ڪندا آهن، جيستائين تمام ضعيف نه ٿي وڃي. ياڪ جي کير مان پنير ۽ مکڻ ٺاهيو ويندو آهي. ياڪ جي مکڻ ۽ لوڻ مان ٺهيل چانهه هر عمر جا ماڻهو استعمال ڪندا آهن. همالين جا گهر پٿر جا ٺهيل آهن، جن ۾ ڪجهه دريون به هونديون آهن، گهرن جون ڇتون سڌيون ۽ لسيون ٿينديون آهن. گهر ننڍا آهن پر ٻن يا ٽن منزلن تي مشتمل آهن، جن مان ٽين منزل گاهه ۽ کاڌي رکڻ جي استعمال ۾  ايندو آهي. گهڻو ڪري کاڌو ۽ ڪاٺ پهرين منزل تي جمع ٿيل هوندوآهي ۽ سياري جي مند ۾ مال بيهارڻ جي وٿاڻ طور استعمال ٿيندي آهي. ٻي منزل تي هڪ وڏو ڪمرو ٺهيل هوندو آهي جنهن ۾ ڪٽنب جا ڀاتي رهندا آهن. سردين ۾ سڀئي گهر جا ڀاتي باهه جي چوڌاري ويهن ٿا، جتي پاڻ کي گرم رکن ٿا ۽ کاڌو به اتي ئي پچائين ٿا. پر باهه سڄي ڪمري کي دونهين سان ڀري ڇڏي ٿي ڇاڪاڻ ته همالين جي گهرن ۾ 	منگهه ناهن ٿيندا. اها خبر ناهي ته همالين جي گهرن 	۾ منگهه ڇو نه آهن. شايد اهي اڃا تائين آلودگيءَ جي نقصان کان اڻ ڄاڻ آهن.
ڳڙھي ماڪورو
ديھ ڳڙھي ماڪورو يا ديھ ڳڙھي ماڪوڙو  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا گاجي کھاوڙ تپي ۾ واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,010 ھئي جيڪا 566 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
صوفي ٻير
صوفي ٻير:
نالا: ع. ڪنار ڪبار، ف. ڪنار ڪلان، هه. وغيره___ صوف ٻير ۽ سرد القتامي. صوف جي رنگ تي ٻيرن کان ڊگها ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: رت ۽ صفرا جي جوش ۽ گهڻي اُڃ کي گهٽائين ٿا، معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي مارين ٿا. سيني ۽ دماغ جي رطوبت کي مفيد آهن. ڪچي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍن ٿا.
طباشير
طباشير:
نالا: ع. طباشير، ف. تپاشير، هه. وغيره___ بنسلوچن، روسن، حورهِ البقر ۽ لوچن. بانس جي وڻ مان نڪرندو آهي، جو اٽي وانگر يا ننڍڙن ٽڪرن ۾ ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو. معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، جگر جي گرمي ۽ اُڃ جي گهڻائي کي گهٽائي ٿو، صفرا ۽ رت جي دستن کي بند ڪري ٿو. خفقان، گرم تپن، اُلٽين، دستن، وات جي پچڻ، ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي. دماغ ۽ رحم جي رطوبتن کي سڪائي ٿو. مهارن جو سور لاهي ۽ انهن کي مضبوط ڪري ٿو
اسٽونيا
thumb|کاٻو|alt=ٽومپيا وارو قلعو جيڪو ھن وقت پارليامينٽ :Riigikogu جي بلڊنگ طور استعمال ۾ آھي. thumb|اسٽونيا 2021 اسٽونيا:Estonia : ( Eesti, ) جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف اسٽونيا آھي. (Eesti Vabariik ), ۽ جيڪو اتر يورپ جو هڪ خودمختيار ملڪ آهي
حوالا
زمرو:اوڀر يورپي ملڪ زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
عرق
عرق:
نالا: ع. ______، ف. ______، هه. وغيره___- عرق. اثر: جدا جدا. سڃاڻپ: ڪنهن به شيءِ کي چڪائي ٻاڦ حاصل ڪري ٺارجي ته پاڻيءَ جهڙو دوا جي اثر موجب خوشبودار ٿي بيهندو. خاصيت: سؤنفن، ڪانول پيرن، ۽ ڪاسنيءَ جو عرق صفراوي، گرم تپن ۽ اُلٽين کي فائدو ڪري ٿو. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ۽ هاضمو پيدا ڪري ٿو.
عقر قرحو
عاقرقرحو (ٻيا نالا: ع: عودالقريح، ف: عاقرقرحہ، ھ/ا، وغيرہ: اڪر ڪرا ۽ اڪلڪہ) ڪاري رنگ تي، ذائقي ۾ تيز ٽيج ڪاٺيءَ جھڙي هڪ پاڙ آهي.
طب
خاصيت: فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، عزاز، سنڌن جي سور، سيني جي سور، عرق النسا ۽ هڏين جي سور لاءِ مفيد آهي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. سرد مزاج وارن جي قوت باھ وڌائي ٿو. هن کي سرڪي ۾ ڪاڙهي، ڏندن ۽ مھارن جي سور لاءِ گرڙيون ڪرائبيون آهن. خراب ناسورن جي گوشت کي کائي صفا ڪري ٿو. زبان جي اٽڪ لاءِ هن جي ڪاٺي چٻاڙجي هن جي قوت ست سال رهي ٿي.
عشبو
عشبو (ٻيا نالا: عربي: عشبہ النار، فارسي: عشبہ مغربي، ھندي ۽ ٻيا: عشبہ رس، سرينہ ۽ نونہ) ڀوري ۽ ڳاڙهي رنگ جون سنهيون ڪاٺيون، ويڙهين جي شڪل ۾ ملندو آهي.
طب
دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو. مٿي جي سور، سنڌن جي سور، عرق النسا، گڙدي، مثاني، رحم جي بيمارين، آتشڪ، جذام، کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. پگهر ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو، معدي ۽ ڦڦڙن جي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو.
عقاب
عقاب:
نالا: ع. عقاب، ف. قرقو، هه. وغيره___ عقاب، فتحا، شغوا ۽ قراڪيده. هي پکي سرڻ کان وڏو ۽ چٽڪمرو ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو گوشت فالـج، لقوي، سنڌن جي سور، قولنج لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. هن جو پتو اک جي ڌنڌ، ڦلي، خارش ۽ پنبڻين جي کاڌ کي فائدو ڪري ٿو. هن جي وِٺ ماکيءَ ۾ ملائي ڪوڙهه، چٽيءَ ۽ رحم جي ڦٽن تي مکجي ته اُهي ڇٽي ويندا.
حوالا
زمرو:پکي
ڪنگڊم فورس
ڪنگڊم فورس (Kingdom Force) هڪ ڪينيڊين سي جي آئي آهي متحرڪ ٻارن جو ٽيليويزن سيريز آهي جيڪو متي فرنينڊس پاران ٺاهيل آهي. سيريز هڪ جانورن جي سپر هيمو ٽيم جي مہم سان آهي. پنجن مختلف بادشاهتن مان گهرايو ويو ، هيرو پنج بچاءُ وارا گاڏيون جيڪي وشال روبوٽ ٺاهي رهيا آهن - الفا ميچ.
ڪهاڻي
اهو وقت آهي ڪنگڊم فورس کي سڏڻ جو: تيز ترين ، صحيح ۽ تمام هيرو ریسکيو يونٽ جيڪو توهان ڪڏهن ڏٺو آهي. امپيرل ڪور 5 هيرو جي مشاهدي جي پيروي ڪري ٿو جيڪي پنج خاص جانورن جي سلطنتن جي دفاع لاءِ دلچسپ ۽ هيرو ڪارناما سرانجام ڏين ٿا. لوڪا ، بي خوف وڪري جي اڳواڻي ڪندي ، ٽيم حيران ڪندڙ طور تي خطرناڪ حالتن ۾ شامل ٿي وئي ، پر ڪو ڪم ناهي جيڪو اهي وڏي بچاءُ واري روبوٽ ، الفا روبوٽ جي مدد سان حل نه ڪري سگھن. چاهي ڪيترو به پريشاني هجي ، نن يا وڏو ، هي هيرو هڪ گڏجاڻي ۾ اچن ٿا ۽ شاهي ڪور ٻيهر متحد ٿي وڃن ٿا.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:انگريزي زبان جا ٽيليويزن شو
عقيق
عقيق:(وڻ) نالا: ع. شجرهِ التسبيح، ف. امدريان، هه. وغيره___ جياپيپ، لوع ۽ تسبيح کان جھاڙ. پوري پني قد جو هڪ وڻ آهي، جيڪو باغن ۾ ٿيندو آهي. هن ۾ گول داڻا ڪاري رنگ تي چڻن جيڏا ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: هن جا سڪل پن کارائجن ۽ ڪاڙهو ڪري پيارجي ته جگر جي سور، ٻرهل ۽ سيني جي سور کي فائدو ڪندا. پيشاب جاري ڪن ٿا، بدن جي خارش، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، معدي ۽ جگر جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جي داڻن مان تسبيحون ٺاهيندا آهن
عنبر
عنبر (عربي: عنبر، هندستاني، وغيره: عنبر، عافطاه، ۽ عافطر. شاھ ٻوٽي) ڳوڙهن ۾ ٻڌل ڀوري ۽ ڪاري رنگ تي ميڻ وانگر خوشبودرا ٿيندو آهي. دريائي جانورن جي پيدائش آهي. (ڪي چون ٿا تہ جبل جي پيدائش آهي.)
عقيق(پٿر)
عقيق پهڻ: نالا: ع. عقيق، ف. سنگرخ، هه. وغيره___ عقيق. ڳاڙهي رنگ جو هڪ پهڻ آهي.
گل ٻرڙو
ديھ گل ٻرڙو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حامد واھ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1935 کان 1962ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ تپي حمل ۾ واقع ھئي پر بعد م ان کي نئين تپي حامد واھ جو حصو بڻايو ويو. 1962ع تائين ھن ديھ م رڳو ھڪ ڳوٺ گل ٻرڙو واقع ھيو.ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ گل ٻرڙو مٿيون معروف آھي.
عناب
عناب:
گل ٻرڙو
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ کنڊو ۽ ديھ ڪلر، ديھ ، اوڀر ۾ ديھ نواب ڪلھوڙو، ديھ جوناڻي ۽ ديھ وارھ، اولھ ۾ ديھ ڳڙھي جاگير ۽ قمبر تعلقي جي ديھ ڪاروھر جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ حامد واھ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ھن ديھ مان ڪنور شاخ وھندڙ آھي.
عناب
نالا: ع. عناب، ف. شمدانه،هه. وغيره___ بير سرخ، دفيرف، سنجد ۽ خراساني. ٻير کان ڪجهه وڏيرڙا ڳاڙهي رنگ جا ٿوري ڊگهائيءَ سان داڻا ٿين ٿا
طب
. خاصيت: گهاٽي رت کي صفا ڪن، بدن جي خارش لاهين، کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين کي ڇٽائين. گهاٽن خلطن جو منضج آهي. کنگهه، دمڪشي، سيني ۽ جگر جي سور، نڙي جي سور ۽ آواز صفا ڪرڻ لاءِ، سوڄن، سورن ۽ تپن ۾ مفيد آهي. دستن کي دفع ڪري ٿو، سيني ۽ ڦڦڙن ۾ ڄميل گهاٽي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو.
گل ٻرڙو
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,018 ھئي جيڪا 340 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
حمل ڪاڇڙي
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ مرزاپور جاگير ۽ ديھ چندني جاگير، ديھ ، اوڀر ۾ ديھ نانگ دڙو ۽ ديھ ميرپور، اولھ ۾ ديھ مرزاپور جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چڪ بشارت ڪاڇڙي ۽ چڪ فريدآباد 1 واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ان جو اوڀر وارو وڏو ڀاڱو حمل ڍنڍ جو حصو آهي. اھا ديھ حمل ٿاڻو جي حدن م واقع آهي. ٿاڻو ديھ جي آخري اوڀر ۾ ڪينال جي ڪپ تي واقع آهي ان جو سڀ کان معروف ڳوٺ گاھي آھي جيڪو روڊ رستي حمل ٿاڻي کان 4 ڪ م جي فاصلي تي واقع آهي.
عنبير
عنبير (نالا: ع. عنبير، ف. عنبير خوش، هه. وغيره) اٽي وانگر ڳاڙهي رنگ تي خوشبودار ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو. هن جو بخور مٿي جي سور، ڦيري، جگر ۽ معدي جي تقويت لاءِ مفيد آهي. رت جي دستن کي بند ڪري ٿو، معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٿو. هن جو مرهم موڪن ۽ بواسير کي فائدو ڪري ٿو.
لادينيت
لادينيت (Irreligion) مذهب جي غير موجودگي، مذهب کان لاپرواهي يا رد مذهب آهي. دنيا جي 16 سيڪڙو آبادي سيڪيولر آهي.
عنبر بيد
عنبر بيد: نالا: عربي - جعده رومي، فارسي - عنبر بيد. هي هڪڙي گاهه جو قسم آهي، جو بهار جي موسم ۾ درياه جي ڪلنڀر تي پيدا ٿيندو آهي. رنگ: پن ساوا ڪارا، گل اڇا ۽ بوءِ ناگوار. ذائقو تلخ ۽ تيز رکندڙ آهي.
طب
خاصيت: هن ۾ ترياقي طاقت رهي ٿي، پيشاب کوليندڙ، ريح وڃائيندڙ ۽ دست آڻيندڙ آهي. سڀني عضون جا سدا کولي ٿي، خون صاف ڪندڙ ۽ وڇون جي ڏنگ جو آزار مٽائيندڙ چيو وڃي ٿو. نوٽ: ڪـِـن فاضل مصنفن هن کي مـُـر سرهي (بالچهڙ) ۽ ڪي ڀنگرو لکن ٿا، جي ٻئي ڳالهيون غلط آهن.
عود ڪاٺي
عود ڪاٺي:
نالا: ع. عود غرقي، ف. عود، هه. وغيره___- اگر، انجوع، دالي ۽ مرهان. ڪاري رنگ تي خوشبودار ڪاٺي ٿيندي آهي.
طب
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي، جگر، معدي، دماغ ۽ اندرين پردن کي طاقت ڏئي ٿي. کنگهه، دمڪشي، خفقان، ماليخوليا، ٻرهل، جلندر، مثاني، گردن جي رحم جي جاين کي فائدو ڪري ٿي. وائي بادي کي وڃائي ٿي، قوت باهه وڌائي ٿي، طعام کي هضم ڪري ٿي، ڏندن ۽ مهارن جي مضبوطي ۽ وات جي خوشبوءِ پيدا ڪرڻ لاءِ مفيد آهي
عود صليب
عود صليب:
نالا: ع. عود الريح، ف. غاوانيا، هه. وغيره___ عود سليب. کهبايا ۽ عودالحمير. بادامي جي داڻن جيڏا ڪاري رنگ تي ذائقي ۾ ڪڙا ۽ ڪسارا داڻا ٿين ٿا.
حامد واھ
ديھ حامد واھ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حامد واھ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1934 کان 1962ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ساماڻو، ڳوٺ غلام محمد، جليل جا گھر ۽ ھڪ غيرمعروف واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ م جليل وارا گھر ڳوٺ جليل چولياڻي ۾ تبديل ٿي ويا آهن. غيرمعروف ڳوٺ قاسم خان چولياڻي سڏجي ٿو. باقي ڳوٺ الھ رکيو چولياڻي ۽ ڳوٺ بچل خان چولياڻي واقع آھن. ھي ديھ 1962 کان پوء ڪڍي حمل تپي مان حامد واھ تپي ۾ شامل ڪئي وئي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ گل ٻرڙو، اوڀر ۾ ديھ جوڻاڻي، اولھ ۾ ديھ چندني جاگير ۽ ڳاڙھي جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ نانگ دڙو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,749 ھئي جيڪا 321 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
عاقنامو
عاق يا لادعويٰ جو اسلامي تصور ڪجھ ھن ريت آھي: قرآن ۽ سنت ۾ اولاد کي عاق ڪرڻ جو رائج طريقه ڪار جو تصور موجود ناھي. ان ڪري اھڙي عاق نامي جي ڪا وقعت ڪانھي ۽ عاق نامي جي باوجود بہ اھو شخص وراثت مان پنھنجي حصي جو حقدار بڻبو.
فادزھر حيواني
فادزهر حيواني: نالا: ع. حجرالبقر، ف. سنگ گاؤ، هه. وغيره___ گاروهن، گوڪالوچن ۽ مرگاو. زردي رنگ جا سنها گول داڻا آهن جي ڍڳين ۽ ڪن ٻين جانورن جهڙوڪ: شينهن وغيره جي اوجهريءَ مان نڪرن ٿا، سخت پهڻ وانگر ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: ترياق آهي وڇون ۽ نانگ جي زهر جو، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، بدن کي ٿلهو ڪري ٿو، قوت باهه کي وڌائي ٿو، حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. مثاني ۽ گردي جي رائي ۽ پٿريءَ کي ڀڃي ٻاهر ڪڍي ٿو. چٽي، ڪوڙه ۽ منهن ۾ پيل ڇانئن جي داغن تي هن جو ليپ فائدو ڪندو.
فالودو
فالودو: نالا: ع. فالوذج، ف. پالوده، هه. وغيره___ پالودا ۽ فالوذق. مشهور غذا آهي، جا نشاستي، گيهه ۽ کنڊ مان جوڙبي آهي.
طب
خاصيت: ضعيف مريضن لاءِ مقوي غذا آهي، دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو، سيني جي سور لاءِ مفيد آهي. سيني ۽ ڦڦڙن جي بلغم کي کانگهارن رستي ٻاهر ڪڍي ٿو، رت جي دستن ۽ صفراوي دستن لاءِ مفيد آهي.
شريمتي راڻي ڪرن
شريمتي راڻي ڪرن:
راڻي ڪرڻ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائي ۽ هند جي مها گروئن نرت آچاريا نارايڻ پرساد پنڊت سندر پرساد ۽ برجو مهاراج کان نرت ڪلاجي سکيا ورتائين. راڻي ڪرڻ انهن پهرين مکيه ڪلاڪارن مان هڪ آهي، جن ڪٿڪ ناچ ۾ مهارت حاصل ڪئي. راڻي ڪرڻ کي جئپور ۽ لکنو گهراڻن جي عظيم روايتن ۽ رس ڀاءُ سان جڙيل هئڻ جي ناتي ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. هيءَ پنهنجي ڪلا ۾ ست ڪوين سورداس ۽ ڪوي رابندر ناٿ ٽئگور جي رچنائن کي پوئيو آهي. ان ريت هن ساهت، سنگيت ۽ نرت جو سنگم ڪيو آهي، هن جي پيش ڪيل نورسما ليڪا، ورهه ملڻ رس، آنند ڌارا، پڄارڻ، وت پراوا، هوري کيلا ۽ وينوناد کي تمام گهڻو ساراهيو ويو. دهلي يونيورسٽيءَ جي پروفيسر ايس ڪي سڪسينا جي سهڪار سان ڪٿڪ جي رس ڀاءُ تي سندس ڪيل ڪم وڏي مڃتا ماڻي آهي. هوءَ ڪلڪتا ميوزڪ اسڪول جي 1978ع کان 1993ع تائين اڳواڻ رهي. اهانا جي ڊانس ڊپارٽمينٽ جي باني ۽ اڳواڻ پڻ رهي. سنگيت ۽ نرت پنگ ارويندا ڀون ڪلڪتا جي 1980ع کان 1987ع تائين ڊائريڪٽر رهي. تازو سمسڪر تڪي، شيريسڪار ڊانس، اڪئڊمي به سندس ڊائريڪٽرشپ ۽ رهنمائيءَ هيٺ قائم ڪئي وئي آهي. پاڻ ڪيترائي ايوارڊ حاصل ڪيا اٿائين. 1955ع ۾ پريزيڊنٽ گولڊ ميڊل، ڪٿڪ ناچ راڻي، ايوارڊ آف ڊسٽنڪشن 2002ع، سنگيت ناٽڪ اڪئڊمي ايوارڊ 1997ع، اکل ڀارتيه سنڌي ٻولي ۽ ساهتيه سڀا پاران راڻي ڪرڻ جي خدمتن تي کيس جس ۽ واڌايون ڏنيون ويون آهن. حيدرآباد سنڌ ڄائي شريمتي راڻي ڪرڻ سڄي دنيا جي جن ملڪن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري چڪي آهي سي آهن جپان، هانگ ڪانگ، لائوس، برما، نيپال، پاڪستان، افغانستان، يو ايس ايس آر، يوگوسلاويا، رومانيا، بلگاريا، اٽلي، فرانس، هالئند، لڪسمبرگ، سوئيٽزرلئنڊ، سوئيڊن، فن لئنڊ ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم.
فرفيون
فرفيون (عربي: حافظ الاطفا، فارسي: فريون، هندستاني، وغيره: ابربيون، اوميون، فلته ۽ اڪل بنفشه) هڪ کؤنر جو قسم آهي، جيڪو هيڊي ۽ خاڪستري رنگ تي ٿيندو آهي.
طب
سودا ۽ گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي. فالـج، لقوي ۽ عضون جي استرخاءِ، مرگهي، سڪتہ، جلندر، قولنج ۽ مٿي سور، سنڌن ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهي، حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو.
فراسيون
فراسيون: نالا: عربي - علقمه، فارسي - افغان سر. هڪڙي قسم جو گاهه آهي، جنهن جا پن گلابي ۽ گل واڱڻائي رنگ تي ٿين ٿا. ذائقي ۾ تلخ ۽ ناگوار بوءِ سان ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: هي جگر ۽ طحال جا سدا کولي ٿو، منجهس ترياقي قوت رهي ٿي. هن جي رس ڪن جو سور لاهي ٿي. ماکي ملائي اک ۾ وڌو وڃي ته اکين تان يرقان جي ساوڪ لهي وڃي ٿي. اکين جي ڌنڌ، موتي پاڻي وغيره لاءِ مفيد آهي. شربت بنفشي سان پيارجي ته کنگهه، سيني ۽ ڦڦڙن جي زخمن ڇٽائڻ ۾ دير نٿو ڪري. انجير سان کنگهه ۽ دمه لاءِ فائديمند ٿئي ٿو. ايرسا سان رحم جو تنقيو ڪندڙ، حيض کوليندڙ، ويم سؤلو ڪرائيندڙ ۽ مئل ٻار ڪيرائيندڙ آهي. غليظ ريح دفع ڪرڻ لاءِ نهايت ڪارآمد آهي.
ناسٽراڊيمس
ميخائيل ڊي ناسٽراڊيم:'Michel de Nostredame:' (21December 1503) – (July 1566)- نالو لاطيني ٻوليءَ ۾ ناسٽراڊيمس بڻجي ويو ھي فرانس جو طبيب ھو پر اڳڪٿين جي ڪري مشھور ٿي ويو جيڪي ھن پنھنجي ڪتاب ۾ شاعري ۾ لکيون.
تفصيلي تعارف
ناسٽراڊيمس 14 ڊسمبر 1503ع يعني سورهين صديءَ جي شروعات ۾ فرانس ۾ پيدا ٿيو. سندس اصلي نالو مائيڪل ڊي ماسٽي ڊيمي هو پر جڏهن هو يونيورسٽي ۾ لاطيني زبان ۾ تعليم حاصل ڪرڻ ويو ته هن پنهنجو نالو مٽائي ناسٽراڊيمس رکيو. هو نسلي لحاظ کان يهودي هو پر سندس ڄمڻ کان پهرين سندس مائٽن عيسائيت قبولي ورتي هئي. ان ڪري سندس تربيت ڪيٿولڪ ماحول ۾ ٿي. هن عبراني ٻولي ”علم نجوم“ فلسفي ۽ طب ۾ تعليم حاصل ڪئي. انهيءَ زماني ۾ فرانس ۾ طاعون جي وبا پکڙيل هئي ۽ هڪ طبيب جي حيثيت ۾ هن ڪاميابيءَ سان بيمارن جو علاج ڪيو. پر ان موتمار وبا سندس دل تي وڏو اثر ڇڏيو ۽ انساني زندگيءَ جي بي بقائي ڏسي هن ڪيمياگري، جادو ۽ مخفي علمن جي باري ۾ ڪتاب ڳولي ڳولي پڙهڻ شروع ڪيا. اهڙيءَ طرح هن علم نجوم ۽ اڳڪٿين ڪرڻ واري علم تي عبور حاصل ڪري ورتو. ۽ سال 1550ع ۾ پهرين جنتري ڇپايائين، جنهن ۾ سڄي سال جون اڳڪٿيون ٿيل هيون، جيڪي حرف بحرف صحيح ثابت ٿيون. ان ڪتاب سان ماڻهن ۾ هن جي مقبوليت وڌي ويئي. آخرڪار هن کي خيال ٿيو ته ڪو وڏو ڪارنامو سرانجام ڏيان ۽ ان لاءِ سورهين صديءَ کان وٺي ايندڙ ٽن هزار سالن تائين جون اڳڪٿيون ڪرڻ جو ارادو ڪيائين جيئن ته سورهين صديءَ جو دور اهڙن ماڻهن جو دور نه هو، جن جا ذهن علم جي وسعت سان روشن ۽ کليل هوندا آهن ان ڪري هن سوچيو ته نثر بجاءِ نظم ۾ اڳڪٿيون لکيون وڃن ۽ قطعي جي صنف کي چونڊيائين. هن اڳڪٿين لکڻ وقت ڳجهارتن، تشبيهن ۽ استعارن جو استعمال ڪيو ته جيئن هر ڪو انهن کي نه سمجهي سگهي، نه رڳو ايترو پر هن سنن جي حساب سان اڳڪٿيون نه ڪيون پر بي ترتيب ڪيون. سندس اهي اڳڪٿيون سن 1555 ۾ بون مان پهريون ڀيرو ڇپيون، ماڻهن کي سندس اڳڪٿين سان هر دور ۾ دلچسپي رهي آهي، هر پنجاهه سالن کان سندس اڳڪٿين جا نوان شارح پيدا ٿيندا رهيا آهن. سندس اڳڪٿيون هميشه صحيح ثابت ٿينديون رهيون آهن. هن پنهنجي اڳڪٿين ۾، پنهنجي دور کان هزارين سال پوءِ واري دنيا کي تشبيهن ۽ ڳجهارتن واري ٻوليءَ ۾ ائين چٽيو آهي جو حيرت ٿئي ٿي. سندس اڳڪٿين ڪرڻ واري طريقي بابت سندس ئي هڪ قطعو آهي:
رات جو اڪيلائيءَ ۾ غيب جو علم ڄاڻڻ لاءِ پتل جي ٽپائي تي هڪ چڪمدار شعلو اڀري ٿو ۽ مون کي سمجهائي ٿو ته آئون چوان جيڪو بي معنيٰ نه آهي. هن جي منجهيل ڳجهارت نما پيشگوئين جا مختلف شارح شرحون ڪندا آيا آهن. تاهم سڀ کان اهم ڪم ڊاڪٽر ميڪس ڊي فوٽبرن ڪيو آهي. سندس ٺاهيل شرح 1938 ۾ ڇپي. ناسٽراڊيمس سن 3797ع کي دنيا جي خاتمي جو سال قرار ڏنو آهي.
فطراساليون
فطراساليون:
طب
خاصيت: حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. بک وڌائي ٿو، کاڌي کي هضم ڪري ٿو، بدن کي ٿلهو ڪري ٿو. سوري، پيچش ۽ صفراوي دستن کي بند ڪري ٿو. هن جي لپري پاسي جي سور تي ٻڌبي ته فائدو ٿيندو.
حسن ھوري
ديھ حسن ھوري سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا وڳڻ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ٻہ ڳوٺ واقع ھيا جيڪي ڳوٺ ابراهيم وڳڻ ان سان لڳولڳ ڳوٺ ماڏو تونيو ھيا. ھاڻي ان ديھ جي معروف ڳوٺن ۾ ڳوٺ ملوڪ تونيو ۽ ڳوٺ خيرو خان جتوئي شامل آهن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ وڳڻ ۽ ديھ ياروديرو، ديھ ، اوڀر ۾ ديھ چؤديرو، اولھ ۾ ديھ عبيداڻي ۽ ديھ بند جاني ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چؤديرو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. وڳڻ نصيرآباد روڊ ھن ديھ جي وچان گذرندڙ آھي. ڪور ھاشم ڊسٽري ھن ديھ مان وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 835 ھئي جيڪا 141 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
فندق
فندق: نالا: ع. جلوز، ف. بندق، هه. وغيره___- بادام ڪشميري قار دونا ۽ فيطيفا. هي گول داڻا بادامي رنگ تي، زردالو جي بادامين جيڏا ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: هن جو مغز ماکيءَ ۾ گڏي کارائبو ته بدن کي ٿلهو ڪندا، قوت باهه ۽ منيءَ کي زياده ڪن ٿا، کنگهه، دمڪشي، گڙدن، مثاني جي هيڻائي، پيشاب جي ساڙي، مثاني جي پٿري، دماغ ۽ رحم جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ، وار چري، دماغ، آنڊن ۽ اندرين پردن کي تقويت ڏئي ٿو، هن جو تيل بلغمي کنگهه، سيني جي سور جگر جي سور لاءِ مفيد آهي.
جکر
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ قمبر تعلقي جي ديھ پنا ۽ ديھ بوھڙ، اوڀر ۾ ديھ ملڪاڻي، اولھ ۾ ديھ ڪلر ۽ ڏکڻ ۾ ديھ بڪيجاڻي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. پنا ڊسٽري ۽ وارھ برانچ ھن ديھ مان وھندڙ آھن. ھن ديھ ۾ واقع ڳوٺن جا نالا ڳوٺ جکر، ڳوٺ نھال تونيو، ڳوٺ بستي ھاجران، ڳوٺ نورپور، ڳوٺ بستي ھميدان، ڳوٺ بابوصابو، ڳوٺ حاجي محمد زمان ۽ ڳوٺ بستي صغرانا آهن. ڳوٺ جکر ۾ تاجل پير جو مقبرو آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 10,717 ھئي جيڪا 1766 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
فولاد
طب
خاصيت: هن کي ڄمونءَ جي ڇوڏن جي رس جي هڪ پاءُ ۾ کرل ڪري سڪائي لغدو ڪري بوتي ۾ رکي مٿان گلحڪمت ڪري ان کي سڪائي، ڏهن سيرن ڇيڻن جي باهه ڏجي. (اهڙيون چار باهيون ڏجن) ته فولاد تمام چڱو مري ويندو. اهو تيار ٿيل ڪشتو، قوت باهه، طعام جي هضم ڪرڻ، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، گڙدن، مثاني ۽ جگر جي بيمارين لاءِ مفيد آهي.
فيروزا
فيروزا____فيروزو: نالا: ع. فيروزج، ف. فيروزه، هه. وغيره___ فيروزه، صافرون، قواس ۽ سفير. جبل جي پيدائش جواهر جو قسم، سائي رنگ تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن جو خميرو دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي، خفقان، ماليخوليا، سوداوي خلطن ۽ آنڊن جي زخم لاءِ مفيد آهي. گڙدي ۽ مثاني جي پٿريءَ کي ڀڃي ٻاهر ڪڍي ٿو. هن جو سرمون اک جي ڦلي ۽ نظر جي واڌاري لاءِ فائديمند آهي.
قمري
قمري، (نالا: ع. قمري، ف. طرقدار، هه. وغيره___ قمري، توتره ۽ ساق حر.) خاڪي رنگ ۽ ڪٻر جي قد تي هڪ پکي آهي، جنهن جي ڳچيءَ ۾ رنگارنگي ڳانو ٿئي ٿو، مٺو آواز ڪندڙ آهي.
طب
خاصيت: هن جو گوشت فالـج، لقوي، رعشي، رحم ۽ نزلي جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. بلغم کي تحليل ڪري ٿو. هن جا آنا ننڍن ٻارن کي کارائبا ته جلد ڳالهائيندا. هن جي وٺ ۽ رت ماکيءَ ۾ ملائي سرمون ڪري پارائجي، ته اک جي بيمارين جهڙوڪ: ڌنڌ، ڦلي، خارش کي فائدو ڪري، هن جو ليپ آلت جي تقويت ۽ طرفين جي لذت لاءِ مجرب آهي.
حوالا
زمرو:پکي
قنبيلو
قنبيلو: نالا: ع. قنبيل، ف. ڪنبيلا، هه. وغيره___ مڪيله، طين الجلود ۽ طلحام. زرداڻ مائل ڳاڙهي رنگ تي هڪ قسم جي مٽي آهي.
طب
خاصيت: هن کي ڀڃائي کارائجي ته گهاٽين رطوبتن کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو، معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٿو، هن کي زيتون جي تيل ۾ ملائي مکڻ سان بدن جي خارش، ٻڦي، مٿي جي ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ٿيندو.
وصيت
وصيت: (Bequest) قرآن مجيد ۾ وراثت جو قانون مقرر ڪرڻ سان گڏو گڏ ماڻھوءَ کي مرڻ کان اڳ پنھنجي ملڪيت مان وصيت جي به ھدايت ڏنل آھي. ڪوبه عاقل بالغ شخص پنھنجي منقوله يا غيرمنقوله ملڪيت جي باري ۾ وصيت ڪري سگھي ٿو، جيڪا زباني يا تحريري صورت ۾ ٿي سگھي ٿي. وصيت ڪرڻ وقت ٻه مسلمان عاقل ۽ بالغ مڙد يا ھڪ مڙد ۽ ٻن عورتن جي موجودگي بطور شاھد ضروري آھي. البت موت وقت جيڪڏھن مسلمان شاھد موجود نه ھجي ته اھل ڪتاب مان عادل ۽ عاقل ۽ بالغ ٻن مڙدن جي وصيت ضروري آھي. فرمان نبوي موجب وصيت جي اجازت رڳو ھڪ ڀاڱي ٽئين حصي تائين محدود آھي. ۽ رڳو انھن ماڻھن جي حق ۾ جائز آھي جيڪي وارثن جي فھرست ۾ شامل نه ھجن. ھن اصول تحت والدين جي موجودگيءَ ۾ ڀيڻ، ڀاءُ ۽ ڏاڏي ۽ ڏاڏيءَ جي حق ۾ وصيت ٿي سگھي ٿي. ڇو ته مائٽن جي موجودگيءَ ۾ ھي وارث جي حق ۾ يا ڪنھن غير وارث جي حق ۾ ٽئين حصي کان وڌيڪ جائداد جي وصيت کي ڪورٽ ۾ چئلينج ڪري سگھن ٿا ۽ ٽئين حصي کان وڌ وصيت کي منسوخ ڪرائي سگھن ٿا.
رگ ويد
قديم هندن ۾ لکيل وصيت (Will) ڪرڻ جو رواج هئو ئي ڪونه، سموري ملڪيت جو مالڪ پيءُ هوندو هو. پيءُ کان پوءِ سندس سڀ ملڪيت سندس پٽن جي ٿيندي هئي. ڪنهن کي پٽ نه هوندو هو، ته سندس سموري ملڪيت سندس ڏهٽن کي ملندي هئي، نه ڌيئن کي. اڄ به اهو ئي قائدو آهي. رواجي طرح ڀاءُ پنهنجي ملڪيت مان پنهنجيءَ ڀيڻ کي حصي ڏيڻ لاءِ ٻڌل ڪونه هوندو هو (رگ ويد، منڊل ٽيون، 31، 2). انهيءَ هوندي به جيڪڏهن ڪنهن ڇوڪريءَ کي سندس دل وٽان گهوٽ نه ملندو هو، يا ڪنوارو رهڻ پسند ڪندي هئي، يا ڪنهن مرض ۾ مبتلا هئڻ سبب سڄي عمر ڪنواري رهندي هئي ۽ اهڙيءَ حالت ۾ پيءُ جي ملڪيت مان حصو گهرندي هئي، ته ملندو هوس (منڊل ٻيون، 7، 17) انهيءَ ريت ڀائر پنهنجا ڀال ڀلائيندا هئا. ته ڀيڻ عزت آبروءَ سان سکي سهنجي جيوت ڪاٽيندي هئي ۽ ڪنهن ٻئي جي محتاجي ڪڍڻي ڪانه پوندي هيس. جيڪڏهن اباڻي ملڪيت ماڳهين خير ڪا هوندي هئي، ته پوءِ ڇوڪري لاچار ٿي، ڪا ڪرت ڪار وڃي ڪندي هئي، ۽ وقتي لالچن ۾ ڦاسندي هئي. جنهن ڇوڪريءَ جو اوهي نڪو واهي هوندو هو، تنهن جي پٺيان لفنگا پوندا هئا، ۽ ڪي ته آخر کليو کلايو بد پيشو اختيار ڪنديون هيون (رگ ويد، منڊل پهريون، 124، 7، چوٿون، 5، 5).
جوڳي (وارھ)
ديھ جوڳي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا جوڳي تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1931 کان 1963ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ مراد ڀٽي، ڳوٺ واحد بخش، ڳوٺ محمدي، ڳوٺ قالم گورو، ڳوٺ غلام محمد کھاوڙ ۽ ھڪ غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيا. ديھ م ھاڻي ڳوٺ ڀاڻ ۽ ڳوٺ ڀنڀو خان گاڏھي معروف ڳوٺ آھن.
قلعي
طب
ترڪيب ڪشتي ڪرڻ جي: قلعي ٻن دُڪن کي ٽيهه دفعا تيل ڪڙي ۾ ٽوٻا ڏيئي صاف ڪجي پوءِ هڪ تولو پارو ملائي پگهارجي، ٺرڻ تي ڪٽي ذرا ذرا ڪري مينديءَ هڪ پاءُ جو فرش ڪري مٿان اهي ذرا رکي، اڳڙيءَ ۾ ويڙهي ڏهن سيرن ڇيڻن جي باهه ڏجي ته ڦلي پوندي. خاصيت: اهو ڪشتو قوت باھ کي وڌائي ٿو، منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو، مثاني جي ڦٽ، پرميل، رحم ۽ آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
جوڳي (وارھ)
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ گاجي کھاوڙ ۽ ديھ ڳڙھي ماڪورو، اوڀر ۾ ديھ آھون، اولھ ۾ ديھ ميرپور ۽ ديھ چڪ آباد ۽ ڏکڻ ۾ تعلقو ميھڙ جون ديھون گلاب پور ۽ بندگاھي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي ڏاکڻي حصي مان ڌامراھو برانچ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,386 ھئي جيڪا 1,012 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
قناصرو
قناصرو:
نالا: ع. قند تيغال، ف. شڪر بسته، هه. وغيره___ شڪر سخت ۽ خزو ڪلڪ. هي کنڊ جو قسم ڳوڙهن ۾ ٻڌل ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: جگر ۽ معدي کي تقويت ڏئي ٿو. ڇاتي جي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو، نڙيءَ جو آواز صفا ڪري ٿو. کنگهه کي مفيد آهي. هن جو شربت رت ۽ صفرا جي جوش ۽ گرم تپن کي فائدو ڏئي ٿو
قھوو
قهوو: نالا: ع. قهوه، ف. قهوه، هه. وغيره___ قهوبن. زرداڻ تي مائل ڪارا داڻا ذائقي ۾ تيز ۽ ڪڙا ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: هنن کي ڪاڙهي پيارڻ سان کنگهه، دمڪشي، مٿي جي سور، نزلي جي رطوبت، معدي ۽ آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي، گهاٽي بلغم کي تحليل ڪري ٿو، گهاٽي رت جي جوش کي گهٽائي ٿو، معدي کي تقويت ڏئي ٿو، ننڍين ڦرڙين، ماتا ۽ اُرڙيءَ جي داڻن کي دفع ڪري ٿو. پيشاب جاري ڪري ٿو، معدي جي بخارن کي دماغ تي چڙهڻ کان روڪي ٿو، دستن جي بند ڪرڻ لاءِ فائديمند آهي.
قھو
قهو جنھن کي عربي ۾ مشط الغول، فارسي ۾ درخت شانه، ھندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ کهيگئي، ڪيڪه ۽ قهغب سڏيندا آهن. هي وڏو وڻ ٿئي ٿو، هن جا پن موريءَ جي پنن جهڙا ٿين ٿا. ھي سنڌ ۾ پڻ ملندو آهي. ان جي ڪاٺي ڏاڍي مضبوط ھوندي آھي.
طب
هن جا پن ۽ پاڙون ڪاڙهي پيارڻ سان پراڻي کنگهه، دمڪشي، سيني جي سور، خوني ۽ بادي بواسير، پرميل، مثاني جي ڦٽ، سرد تپن ۽ سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. ڪچي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍندو ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. هن جو ٻج رت جي دستن، رواجي دستن، سوري، پيچش ۽ جلندر کي فائدو ڏئي ٿو
جوڻاڻي
ديھ جوڻاڻي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا گاجي کھاوڙ تپي ۾ واقع آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ وارھ ۽ ديھ گل ٻرڙو، اوڀر ۾ ديھ ٿاڻو، اولھ ۾ ديھ حامد واھ ۽ ڏکڻ ۾ ديھ ڳڙھي ماڪورو ء ديھ بشارت کھاوڙ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي اولھ واري دنگ تي نصير ڊسٽري ۽ وچ مان نواب ڊسٽريوھندڙ آھن. جوڻاڻي م درگاھ جوڻاڻي شريف واقع آهي. ھاڻي ھن ديھ جي معروف ڳوٺن ۾ شامل آهن: ڳوٺ جوڻاڻي، ڳوٺ رمضان گاڏھي، ڳوٺ صاحب خان ۽ ڳوٺ الھ جڙيو سرويئري.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,308 ھئي جيڪا 986 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
قنطوريون صغير
قنطوريون صغير (فارسي: ڪريون، اردو: قنطوريون، لاطيني: Polycapra Crymbosa) ٻاهرين ملڪ جي پيداوار آهي. ڦودني جئان ٻوٽو ٿئي ٿو، جنهن جا گل نيرا ڳاڙها ۽ ٻج ڪڻڪ جئان ٿين ٿا. ذائقي ۾ تلخ ۽ بوءِ ۾ تيز ٿئي ٿو.
طب
حيض ۽ پيشاب کي کوليندڙ ۽ بلغم خارج ڪندڙ آهي. بلغمي مواد دستن ذريعي نيڪال ڪري ٿو. جگر جي سختي هن جي ڪم آڻڻ سان لهي وڃي ٿي. هن جي ٻئي قسم کي ”قنطوريون ڪبير“ چيو وڃي ٿو جو به هڪڙي قسم جو گاهه آهي. سندس پن ڏندن سان گول، گل سرمائي ۽ پاڙ ٿلهي وزندار ٿيندي آهي. ذائقي ۾ ٿورو ترش ٿئي ٿو. هي ننڍي کان وڌيڪ مؤثر آهي، بلغمي قولنج ۾ هن جي حقني (Enema) سان سٺو فائدو رسي ٿو. باقي خاصيتون قنطوريون صغير جئان رکندڙ آهي.
ڪاٻار
ڪاٻار:
نالا: ع. ليف، ف. رشته نارجيل، هه. وغيره___ ڪنجار قارليفلا.__ هي ناريل ۽ کجين جي تندن وانگر هڪڙي قسم جو گاهه آهي.
طب
خاصيت: هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي، اهو ڪاڙهو پيارڻ سان يرقان، جلندر، ٻرهل، بواسير جي رت جي گهڻائي، بلغمي ۽ سوداوي دستن کي بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. هن کي سڪائي چڪني سوپارين سان گڏي ڪٽي ڏندن جي سور لاءِ سنون ڪري استعمال ڪجي ته فائدو ڏيندو.
ڪلر (وارھ)
ديھ ڪلر سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڪلر تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ھڪ ڳوٺ سيد ۽ ان جي لڳ مقام سيد ۽ ديھ جي ٻين حصن ۾ ڪجھ مقام واقع ھيا. پر بعد م ھي ديھ آباد ٿيڻ شروع ٿي ء ڪافي ڳوٺ ٻڌجي ويا. ھاڻي اتي ڳوٺ نورل گاڏھي، ڳوٺ بدرالدين ابڙو، ڳوٺ ڍوليو، ٻرڙو، ڳوٺ شجاع الدين ابڙو، ڳوٺ انور آباد ۽ مائد شھيد ڳوٺ ھن ديھ جا معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ قمبر تعلقي جي ديھ ڪنور، اوڀر ۾ ديھ جکر، اولھ ۾ ديھ پوٺو ۽ ديھ کنڊو ۽ ڏکڻ ۾ ديھ نواب ڪلھوڙو، ديھ صفر تونيو ۽ ديھ گل ٻرڙو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. وارھ برانچ ۽ ڪنور ڊسٽري ھن ديھ منجھان وھندڙ آھن.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,613 ھئي جيڪا 1118 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪاھو جو آفيم
ڪاهو جو آفيم (اردو: افيون کاهو، انگريزي: Salad Lotuce (opium of) باغن ۾ پيدا ٿيندڙ ڪاهوءَ جي ٿڙن کي چير ڏئي رس ڪڍي ويندي آهي، جنهن کي ڄمائي ڪتب آڻيندا آهن. هي آفيم رنگ ۾ ڀورو مزي ۾ ڪوڙو ۽ بوءِ ۾ عام آفيم جئان ٿئي ٿو.
طب
مزاج: سرد خشڪ 4 درجي ۾. مقدار خوراڪ: ٻن چانورن کان هڪ رتي تائين.
هي بہ عام آفيم جئان نشو آڻيندڙ (Anaesthetic) سور وڃائيندڙ ۽ ننڊ آڻيندڙ ٿئي ٿو. مگر هن جو تاثير هن کان ڪي قدر گهٽ ڏٺو ويو آهي. هن جي استعمال کان خشخاش واري آفيم جئان نہ تہ قبض پيدا ٿئي ٿي، نه وري هاضمي تي ڪو خراب اثر پوي ٿو. تجربي مان ثابت ٿيو آهي، تہ (ڪاهو جو آفيم) هـُـن آفيم کان هر حال ۾ (سواءِ مقوي تاثير جي) گهٽ نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ تہ هن جي کائڻ سان يا ان کان پوءِ بدن جي سستي ۽ ڪمزوري پيدا نٿي ٿئي، نہ وري رئيس عضوا ايڏو ڪمزور ٿين ٿا.
ڪائپتي جو تيل
ڪائپتي جو تيل:
نالا: اردو - ڪايا پٽي ڪا تيل، بنگالي - الائچي ڪا تيل، انگريزي- (Oil of Cajuput). سڃاڻپ: هي ڪائي ٻوٽيءَ جي پنن مان ڪڍيو وڃي ٿو، جنهن جي پيدائش الجزائر وغيره ۾ ٿئي ٿي. سندس تيل جاوا مان ايندو آهي. رنگ ۾ شفاف هيڊي چٽ تي ۽ ذائقي ۾ تلخ ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: هي اندروني طور پسينو آڻيندڙ، گرمي ڪندڙ ۽ ريح وڃائيندڙ آهي. اختناق الرحم (Hysteria) ۽ تشنج (Convulsion) لاءِ  پتاشي ۾ رکي ڏنو وڃي ٿو. پيٽ جي آڦري، هڏڪي ۽ قولنج ۾ مفيد آهي. بيروني طور: کل ۾ ڦوڙو پيدا ڪندڙ آهي، تنهن ڪري سنڌن جي سور لاءِ مالش طور ڪتب اچي ٿو. بنگالي ڪبيراج (معالـج) هن کي هيٺين ريت ڪتب آڻين ٿا: روغن ڪائپتي هڪ حصو، روغن ارنڊي ٻه حصا روغن زيتون نو حصا ملائي رکيو وڃي ٿو. هي ٻنڌين جا مڙئي آزار ۽ درد دفع ڪندڙ آهي. هي مرڪب مالش طور ڪتب اچي ٿو.
کنڊو (وارھ)
ديھ کنڊو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڪلر تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1880 کان 1935ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ڳوٺ کنڊو ۽ ابڙن جو مقام واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ کنڊو ۽ ڳوٺ غلام علي شابراڻي معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ پوٺو، اوڀر ۾ ديھ ڪلر، اولھ ۾ ديھ ڪاروھر جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ گل ٻرڙو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,330 ھئي جيڪا 1,021 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪبابو
ڪبابو: نالا: عربي - فاغره، اردو - ڪبابه خندان، فارسي - ڪبابه شگفته، ڪاغاني - نمبر. سڃاڻپ: هي ڪباب چينيءَ کان ٿورو وڏو ٻج آهي، هن جو منهن کليل ٿئي ٿو. خوشبوءِ وغيره ساڳي رکندڙ آهن.
طب
ذائقي ۾ تکا ۽ لڳندڙ ٿين ٿا. مزاج: گرم خشڪ ٻئي درجي ۾. خاصيت: هي هڪ نهايت خوشبودار دوا آهي. هن جو سنگهڻ ۽ کائڻ دل ۽ دماغ کي طاقت رسائي ٿو. سرد معدي ۽ جگر جي تقويت، هاضمي، ريح جي خراب ۽ اهڙين ٻين معدي ۽ جگر جي تڪليفن لاءِ ڪارآمد آهي. قابض هئڻ سبب دستن کي بند ڪندڙ تاثير رکي ٿو. سرد بيمارين جهڙوڪ لڪنت، ٻاتاڻ (Stammering) ۽ استرخاءِ (شل ٿيڻ Paralysis) ۾ مستعمل آهي. خون جي صفائي ۽ وات جي بدبوءِ هٽائڻ لاءِ بهترين شئي آهي.
ڪرملي
ڪرملي (عربي: حاشيش، اردو: حسن يوسف، هندي: تخم ڪرملي) خشخاش کان بہ ننڍا ۽ سخت داڻا ٿيندا آهن، رنگ ۾ اڇا ۽ ذائقي ۾ تکا ۽ ڦڪا ٿين ٿا.
طب
گرم خشڪ 4 درجي ۾
ڪچالو
ڪچالو (ٻيا نالا: عربي: قلقاش، بنگالي: گري، اردو: اروي، هندي: گهٽيان، گجراتي: الوٽي، انگريزي: ڪولو ڪيشيا انٽي ڪوئرم، C. Antiquorum) ھڪ سبزي آهي. پٽاٽن جئان زمين اندر ٿئي ٿي. هن جا پن وڏا ۽ سڻڀا ٿيندا آهن. رنگ ٻاهران ڀورو ڇلرن سان، اندران اڇو کير وانگي. ذائقو ڦڪو، ڪچي کائڻ سان نڙيءَ ۾ خارش پيدا ڪندڙ آهي.
طب
مزاج: سرد خشڪ. ڪن گرم تر ۽ ڪن سرد تر به لکيو آهي.
خاصيت: هي مني ۽ قوت باھ وڌائيندڙ آهي، بدن جي طاقت ۽ ٿولهه لاءِ ڪارگر بيان ڪيل آهي. لعابدار هئڻ سبب کائڻ سان کنگهہ ۽ سيني جي خشڪيءَ لاءِ مفيد آهي. هن جا ڇلر دست بند ڪن ٿا. سندس پن، پيشاب کولڻ لاءِ گهوٽي پياريا ويندا آهن، هن سان گڏ ليمون کائڻ ضروري آهي. هن ۾ نشاستيدار جزا، معدني لوڻ ۽ وٽامن سي موجود آهي. (دير هضم ۽ بادي آهن).
ڪپ ڪچور
ڪپ ڪچور (ٻيا نالا: فارسي - زرنباد، بنگالي - ٿٽي، هندي - پياڪچورد، سنسڪرتڻ- ڪچور، انگريزي - Long Zedoary) هڪڙي قسم جي پاڙ آهي، جا هيڊ جئان ٿئي ٿي. هيءَ نر ۽ ماد ٻن قسمن جي ٿيندي آهي، جن مان هڪ کي نرڪچور ۽ ٻيءَ کي ڪپ ڪچورو سڏيو وڃي ٿو. ڪپ ڪچور کي ڪچيءَ ۾ ٽهڪائي سڪايو وڃي ٿو ۽ نرڪچور صرف سڪائي، ٽڪرا ڪري هلائي وڃي ٿي. رنگ ۾ ڀوري، ذائقي ۾ تيز ۽ تلخ ٿئي ٿي.
طب
پيدائش: هماليه جي اوڀر وارن علائقن ۾ هن جو ٻوٽو قدرتي طرح پيدا ٿيندو آهي.
خاصيت: هيءَ اُلٽي هٽائيندڙ، ريح وڃائيندڙ، وات کي صاف رکندڙ، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏيندڙ آهي. بلغم کي خارج ڪري ٿي، بک وڌائي ٿي. هاضمي جي اصلاح ڪرڻ لاءِ مختلف معجونن ۾ شامل ڪئي ويندي آهي. نڙيءَ جي خارش ۽ وات جي بدبوءِ ڪارڻ مفيد ٿئي ٿي. خوشبودار ۽ کل جي سطح کي صفائي ڏيندڙ هئڻ سبب مختلف غازن ۾ ڪتب آندي وڃي ٿي. خون جي بگاڙ کي پيدا ڪندڙ کل جي بيمارين لاءِ شافي اثر رکي ٿي. هنن جو ڪاڙهو دارچيني ۽ مٺي ڪاٺيءَ سان ڏنو وڃي، تہ نزلي، زڪام، کنگھ ۽ بخار ۾ فائدو ٿئي ٿو.
ڪرمرو
ڪرمرو: نالا: بنگالي - ڪرمچا، گجراتي - ڪرندا، سنسڪرت - ڪرمرو، مرهٽي- ڪروند، انگريزي - (ڪورينڊا Corinda). سڃاڻپ: هي هڪڙي ڪنڊن واري وڻ جو ڦر آهي، جو عناب ۽ ٻير وانگي ٿئي ٿو ۽ ڇڳن جي حالت ۾ هوندو آهي. سندس وڻ جا پن چوڙا ۽ چڪنا ٿيندا آهن.
طب
پيدائش: يو پي، (انڊيا). خاصيت: هي اڃ هٽائيندڙ، هاضمو ۽ بک وڌائيندڙ آهي. صفرا جي جوش ۽ پياس ۾ تسڪين آڻي ٿو. قوت باهه لاءِ نقصانڪار ۽ بادي ٿئي ٿو. هن مان تيار ڪيل مربو ۽ آچار لذيذ هئڻ کان علاوه مفيد ٿئي ٿو.
مدي جو تپ
مدي جو بخار (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test  ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.
لالو رائونڪ
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1880 کان 1961ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ميان نورو، ڳوٺ لالو رائنڪ، ولايت شاھ جو مقام، ڳوٺ ڊنگل ماڇي، ڌڱاڻو کٽياڻ جو مقام، بوھڙن جو مقام، ڳوٺ عرضي مرکنڊ، وڪن جو ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ لالو رائنڪ ھاڻي شھر بڻجي ويو آهي ۽ ان سان لڳولڳ بستي قيصراڻي واقع آهي، وڪن جو ڳوٺ ھاڻي خير محمد وڪو سڏجي ٿو. ديھ جي بعد ۾ قائم ٿيل ڳوٺن ۾ ڳوٺ گنھور خان مغيري ۽ ڳوٺ ساٿياڻي مغيري معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ھني ۽ ديھ بوھڙ، اوڀر ۾ ديھ پيچوھا، اولھ ۾ ديھ ملڪاڻي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ بڪيجاڻي ۽ ديھ اصحابو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ان ديھ منجھ نصير برانچ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 16,857 ھئي جيڪا 2,649 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪرس
ڪرس: نالا: اردو - بوٽي فريد، هندي - جامتي ڪي بيل، سنسڪرت - پاتال گرڙي، انگريزي (پيڊيليم موريڪس Pedalium Murex). سڃاڻپ: هيءَ رسي جئان ٿلهي ول آهي، جنهن جا پن ڏيڍ انچ کن ڊگها ٿين ٿا. هي ٽڪنڊا ۽ گول ڪنڊن سان هوندا آهن. هن جو ڦر ڇوڏي وانگي ٿئي ٿو، جنهن جي اندران ٻج نڪرن ٿا. رنگ: ڦر گهرو ڳاڙهو ۽ پن ساوا.
طب
خاصيت: هن جا پن مروڙي پاڻيءَ ۾ وڌا وڃن ته گهاٽو ۽ لعابدار ٿي پوي ٿو. چون ٿا ته شيخ فريدالدين جو گذارو انهي پاڻيءَ تي هوندو هو. هن جا پن مٺي تيل ۾ ساڙي، اهو تيل ڦٽن ٺارڻ لاءِ ڪتب آندو وڃي ٿو. پاڻيءَ ۾ زياده عرصي تائين ڪم ڪرڻ سان هٿ پير ڳري پوندا آهن، تنهن لاءِ هن جي پنن جو پاڻي لائجي ته ڪافي آرام ملي ٿو. ڪٿي ڪٿي هن کي ملين طور ۽ صفرا جي زور گهٽائڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.
مڪلاڻي
ديھ مڪلاڻي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا جکر  تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1904 کان 1935ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ماڇين جو ڳوٺ، ڳوٺ پير بخش جت، جوڻيجن جا گھر پنھنجا، ڳوٺ سومر چولياڻي، ڳوٺ ھرچو مل، ٻه غيرمعروف ڳوٺ ۽ ھڪ ڦٽل ڳوٺ واقع ھيا ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ پيرو جج، سنجر ڳوٺ، شافي ڳوٺ، ڳوٺ بنجار، ڳوٺ مصري جج، ڳوٺ سومر چولياڻي، ڳوٺ پنھل بليدي ۽ ڳوٺ جمال چانڊيو معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ بوھڙئ، اوڀر ۾ ديھ لالو رائنڪ، اولھ ۾ ديھ جکر ۽ ڏکڻ ۾ ديھ بڪيجاڻي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,947 ھئي جيڪا 994 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪڪروندو
ڪڪروندو: نالا: هندي - ڪڪرونده، عربي - ڪمافيطوس، پنجابي - ڪڪڙ ڇدي، بنگالي - ڪڪرمتا، انگريزي (ڊاگ بـُـش Dog Bush). سڃاڻپ: هڪڙي قسم جي بدبودرا ٻوٽي آهي، جنهن جا پن ڪاسني جئان ٿين ٿا. هي ٻوٽي پشمدار هئڻ سبب سفيد ڏسڻ ۾ ايندي آهي. هن جا گل پيلا ٿين ٿا، هن ۾ ڪافور جو جزو ٿئي ٿو. ذائقي ۾ تلخ آهي.
طب
پيدائش: قبرستان ۽ هيٺاهين زمينن ۾ سردي جي موسم ڌاري پيدا ٿيندڙ آهي. (هندي ۽ رومي ٻن قسمن جو ٿئي ٿو.) خاصيت: اکين اٿڻ لاءِ هن جي پنن جي رس مفيد آهي. رس مان ڪپهه ٻوڙي، ٻارن جي مقعد ۾ رکائي وڃي ته سندن پيٽ جا ڪينئان مري وڃن ٿا. خوني بادي بواسير لاءِ کارائي ويندي آهي. هن جي ڪتب آڻڻ جو بهترين طريقو هي آهي ته هن جي پنن جي رس باهه تي ڪاڙهي گهاٽي ڪري ان ۾ ڪارا مرچ ڪٽي ملائي گوريون بڻايون وڃن.
مڱڻيجا (وارھ)
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1881 کان 1938ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ مڱڻيجا، ڪلھوڙن جو ڳوٺ، کٽياڻن جو ڳوٺ، ڳوٺ محمد لاشاري، ڳوٺ ڀورو گوگاڻي واقع ھيا. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ پير بخش مڱڻيجا، ڳوٺ امام بخش بروھي، ڳوٺ مڱڻيجا ڳوٺ محمد کٽياڻ ۽ ڳوٺ ڌڱاڻو کٽياڻ معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ بڪيجاڻي، اوڀر ۾ ديھ اصحابو، اولھ ۾ ديھ صفر تونيو ۽ ڏکڻ ۾ ديھ آباد واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,901 ھئي جيڪا 1,060 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪماذريوس
ڪماذريوس: نالا: عربي - بلوط الارض، فارسي ۽ اردو - ڪماذريوس. سڃاڻپ: هڪڙي قسم جو گاهه آهي، جو گرانٺ اوچو ۽ ننڍن پنن سان بلوط وانگي ٿئي ٿو. وڏف جهڙا ننڍا ٻج ڪندو آهي. رنگ: پاڙ ڳاڙهي، گل نيرا. ذائقو: تلخ.
طب
خاصيت: هي سدن ۽ مسامن (Pores) کي کولي ٿو. حيض ۽ پيشاب جاري ڪندڙ ۽ کنگهه ۾ مفيد آهي. بدن کي گرم ڪري ٿو ۽ سخت سوڄن ۾ نرمي آڻي ٿو. غير سمي آهي. ڪي ماڻهو هن کي منڊي ٻوٽي سمجهن ٿا جا ڳالهه بلڪل غلط آهي.
ڪريات
ڪريات: نالا: هندي - مهاٽيٽا، سنسڪرت - ڪالميگهه، بنگالي - ڪريات، انگريزي- ڪريٽ (Creat) لاطيني - (Andegvathis Paniculata). سڃاڻپ: هڪڙو ٻوٽو آهي، جو باغن ۾ لڳايو وڃي ٿو. هن جا پن ۽ پاڙ دوا ۾ ڪتب اچن ٿا. ذائقي ۾ سخت ڪوڙو هوندو آهي. پيدائش: لکنو کان آسام تائين ميداني علائقن ۾ ٿئي ٿو.
ڪشمور بند
ڪشمور بچاء بند سنڌ ۾ سنڌوندي جي ساڄي ڪپ واري پاسي ڪشمور ضلعي م واقع  ٻوڏ جي امڪان کي روڪڻ لاءِ ھڪ بچاء بند آھي  جنھن جي ڊيگھ 73 ميل (117.47 ڪ م) آهي. ان کي ڪي ڪي بچاء بند پڻ سڏين ٿا.
ڪمرک
ڪمرک: نالا: فارسي - ڪمرخ، مرهٽي - ڪرمر، بنگالي - ڪمرڪ، هندي - ڪمرک، انگريزي - (Averrhoa Carambola ايويروا ڪرمبلا). سڃاڻپ: هي هڪ وچولي قد واري وڻ جو ڦر آهي، جو ڇڪنڊو ۽ اڌ گرانٺ ڊگهو ٿئي ٿو. رنگ ۾ پڪل هيڊو، ڪچو سائو ۽ گل ڳاڙها. هن کي ميوي، ڀاڄي ۽ آچار نموني ڪتب آندو وڃي ٿو. ذائقو کٽو ۽ مٺو.
سکر بيگاري بند
سکر بيگاري بچاء بند سنڌ ۾ سنڌوندي جي ساڄي ڪپ واري پاسي سکر ضلعي ۾ واقع  ٻوڏ جي امڪان کي روڪڻ لاءِ ھڪ بچاء بند آھي  جنھن جي ڊيگھ 46.5 ميل (74.83 ڪ م) آهي. ان بند جو 0 کان 4 ميل تائين وارو حصو سکر شھر جو ٻوڏ کان بچاء ڪري ٿو.
وراثت جو اسلامي قانون
وراثت جو اسلامي قانون:اسلامي نظام ۾ ورثي ۽ وراثت جي ورھاست کي وڏي اھميت حاصل آھي. ورثي لاءِ اصول ۽ قائدا قرآن پاڪ ۾ موجود آھن جڏھن ته انھن جي تشريح سنت نبويءَ ۾ ڪئي وئي آھي. قرآني حڪم مطابق وراثت جي صحيح طريقي سان ورھاست ڪرڻ گھرجي جنھن جو تفصيل ملڪي قانونن ۾ درج آھي.
وراثت جي ورھاست جا بنيادي اصول
وارث، منقوله ۽ غير منقوله جائداد مان حصي وٺڻ لاءِ حقدار بڻيا. وارثن ۽ سندن حصن جو تعين شرعي حڪمن موجب ڪيو ويندو. وارثن ۾ پھرئين درجي وارن وارثن کي Sharers يا ذوي الفروض ڪوٺيو ويندو آھي. ھي اھي وارث آھن. جن جا حصا شريعت مقرر ڪيا آھن. ھي تيرنھن فرد آھن يعني پيءُ، ڏاڏو، ماءُ شريڪ ماٽيلو ڀاءٌ، ڀيڻ، مڙس، زال، ماءُ، ڌيءُ، پوٽي، سڳي ڀيڻ، پيءُ شريڪ ماٽيلي ڀيڻ ۽ ڀاءُ ڏاڏي ۽ ناني. متوفي جي خوني يعني رت جي مٽيءَ وارا مائٽ جن جو تعلق پھرئين درجي يعني Sharers سان ھوندو آھي. اھي ٻئي ۽ ٽئين درجي جي وارثن کي وراثت کان محروم ڪري ڇڏيندا آھن. نسل ۾ ويجھا مائٽ، ڌيءُ ۽ پٽ ان بعد پوٽا پوٽي ۽ پوءِ سندن ولاد، جڏھن نسب ۾ نزديڪ ترين ماءُ پيءُ آھن. پوءِ ڏاڏو، ڏاڏي ۽ ان کان مٿي. متوفيءَ جا وارث اھي ئي هقدار ھوندا جيڪي جيئرا ھوندا آھن. ورٿي جي ورھاست متوفي جي مذھب ۽ فرقي مطابق ٿيندي ۽ نه وارث جي مذھب ۽ فرقي پٽاندر.
سني مڪتب فڪر موجب وارثن جو تفصيل
ذوي الفروض (Sharers) عصبات (Residuaries) ذوي الارحام (Uterine Relations)
شيئررس يا ذوي الفروض
اسلامي قانون وراثت ۾ ذوي الفروض ۾ اُھي وارث شامل آھن، جيڪي ڪن مخصوص حالتن ۾ مقرر ٿيل ورٿي جي رقم وصول ڪندا آھن.
عصبات (Residuaries)
عصبات ۾ اھي وارث شامل ھوندا آھن جن جا حصا قرآن ۽ سنت ۾ مقرر نه ھوندا آھن. پر ھو Sharers جا مقرر حصا ڪڍڻ کان پوءِ بچيل ورثي جا حقدار ھوندا آھن ۽ قرآني حڪم مطابق ھڪ حصو عورت کي ملندو آھي ۽ ٻه حصا مڙد کي ، عصبات جي تفصيل ڪجھ ھن ريت آھي
ذوي الارحام (Uterine Relations)
ذي الارحام ۾ اھي وارث شامل آھن جن جو تعلق گذاري ويندڙ سان ڪنھن عورت جي ناتي سان ھجي ۽ انھن کي ملڪيت مان حصو فقط ان صورت ۾ ملندو آھي، جڏھن Sharers يا Residuaries منجھان ڪو به وارث موجود نه آھي. جيڪڏھن نانو يا پڙنانو نه ھجي ته مامو ۽ ماسي پر جي اھي به موجود نه آھن ته سندن اولاد.
يتيمن جو وراثت ۾ حق
مسلم عائلي قانون 1964ع جي ايڪٽ چار تحت جيڪڏھن گذاري ويندڙ جو پٽ يا ڌيءَ سندس حياتيءَ ۾ ئي گذاري وڃن ته سندس وفات کان پوءِ سندس پوٽا ۽ پوٽيون، ڏھٽا ۽ ڏھٽيون، ماءُ پيءُ جي قائم مقام ھئڻ جي صورت ۾ ان جو حصو وٺندا ۽ کين ڏاڏي ۽ ناني جي وراثت مان اوترو ئي حصو ملندو. جيڪو کيس سندن والدين جي حياتيءَ جي صورت ۾ ملڻو ھئو. ذڪر ڪيل ايڪٽ چار ۾ ترميم لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل سفارش ڪيل آھي، ته جيڪڏھن ڪنھن ماڻھوءَ جي حياتيءَ ۾ سندس ڌيءُ يا پٽ فوت ٿي وڃن ۽ ٻيو پٽ يا ڌيءُ سندس وفات وقت جيئرا ھجن ته ان ڌيءُ ۽ پٽ جو اولاد پنھنجي ناني ۽ ڏاڏي جي وراثت مان ايترو حصو کڻندو، جيتري جي وصيت سندس ناني يا ڏاڏي سندن حق ۾ ڪئي ھوندي. بشرطيڪ اھا وصيت مجموعي طور تي ميت جي ابتدائي واجبات ادا ڪرڻ بعد ڪل ورثي جي ٽئين حصي کان وڌ نه ھجي. البت جيڪڏھن ڏاڏي يا ناني، ذڪر ڪيل اولاد جي حق ۾ وصيت ناھي ڪئي ته ان ڏاڏي يا ناني جي وارثن تي لازم آھي ته ذڪر ڪيل اولاد کي ايترو نفقو ادا ڪن جيترو عائلي عدالت متعلقه ڪمن تي غور ڪرڻ کان پوءِ اسلامي شريعت مطابق انھن لاءِ تجويز ڪيو آھي. قرآن فرمائي ٿو ته: "وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا ترجمو: "۽ جڏھن ورھاڱي مھل مائٽيءَ وارا ۽ يتيم ۽ مسڪين حاضر ٿين تڏھن اُن (مال) مان اُنھن ماڻھن کي (ڪجھ) ڏيو ۽ اُنھن کي مٺي ڳالھ چئو""
- سورہ النساء: 8
ھن آيت ۾ ميت جي وارثن کي خطاب آھي ۽ کين ھدايت ڪئي وئي آهي تہ ميراث جي تقسيم وقت خاندان م غريب۽ مسڪين، ۽ يتيم ٻار اچن تہ کين بہ ڪجھ نہ ڪجھ ڏيو توڻي اھي وارث نہ بہ آھن پوءِ بہ انھن سان تنگدلي نہ ڪيو. حديث ۾ اچي ٿو ته جنگ احد کان پوء حضرت سعد بن ربيع جي زال پنھنجي ٻن ڌيئن کي وٺي نبي جي خدمت ۾ حاضر ٿي ۽ عرض ڪيائين تہ "يا رسول الله! ھي سعد جون ڌيئرون آھن جيڪو توهان سان گڏ ھو ۽ احد ۾ شھيد ٿي ويو. انھن جي چاچي پوري ملڪيت تي قبضو ڪري ڇڏيو آھي ۽ انھن لاء ھڪ داڻو بہ نہ ڇڏيو آهي. ھاڻي ھنن ڇوڪرين سان ڪير نڪاح ڪندو ". ان موقعي تي سورہ النساء جي مٿين آيت نمبر 8 نازل ٿي.
وراثت مان محروميءَ جا سبب
عام طرح ھيٺ بيان ڪيل ڪنھن وارث کي وراثت جي حق محروم ڪري سگھجي ٿو. غير مسلمان شخص، مسلمان جو وارث نه ٿو ٿي سگھي. قاتل کي مقتول جي حصي مان ورثو نه ملندو، مثال ڪو پٽ پيءُ کي قتل ڪري ته ان پٽ کي ورثو نه ملندو. حرام النسب (بنا نڪاح جي پيدا ٿيندو اولاد) پنھنجي مائٽن جي ورثي جو وارث نه ٿو ٿي سگھي.
عورت جي وراثت لاءِ قانوني تحفظ
ڪنھن به شخص جي وفات کان ھڪدم پوءِ، سمورا وارث سندس ملڪيت جا حقدار بڻجي ويندا آھن، جن کي ڪنھن به حالت ۾ پنھنجن حصن کان محروم نه ٿو ڪري سگھجي. سپريم ڪورٽ جي ڏنل فيصلي (پي ايل ڊي 1990 صفحو1) مطابق ڀاءُ، ڀيڻ، زال يا ڌيءُ کي زندگيءَ ۾ ڏنل تحفن يا ٻين خرچن باعث کين سندن ورثي جي حق کان محروم نه ٿو ڪري سگھجي. اھڙي طرح ڌيءُ جي شاديءَ تي ٿيندڙ خرچ، ڏاج ۽ ٻيا تحفا، ورثي جي حق جو نعم البدل ناھن ۽ نه زال کي مھر جي ادائگي کيس سندس ورثي جي حق کان محروم ڪري سگھي ٿي يا متاثر ڪري سگھي ٿي. ملڪي قانون مطابق اھا متعلقه ادارن جي ذميواري آھي ته گذاري ويندڙ جي جائداد جي سڀني وارثن پوءِ توڙي اھي مڙد ھجن يا عورتون انھن جي نالي منتقلي ٿئي. جائداد يا ملڪيت جي منتقليءَ کان پوءِ ڪو وارث پنھنجو حصو وڪڻڻ چاھي يا گفٽ طور ڏيڻ چاھي ته اھو کيس اختيار آھي. پر وارث جي نالي جائداد جي منتقليءَ کان سواءِ، گفٽ ۾ ملڪيت ڏيڻ کي مشڪوڪ تصور ڪيو ويندو. اسلامي نظرياتي ڪائونسل تجويز ڪري ٿي ته نمبردار، چئرمن، يونين ڪائونسل علائقي جي ڪائونسل جي ذميواري آھي ته ٽيھن ڏينھن اندر گذاري ويل جي ملڪيت ۽ وارثن جو تعين ڪري بئنڪ اڪائونٽ جي صورت ۾ فيصلي کان اڳ ڪفن دفن لاءِ گھٽ ۾ گھٽ ھڪ وارث کي گھٽ ۾ گھٽ ڏھ ھزار رپيا عدالت جي فيصلي کان سواءِ بئنڪ مينيجر، شاھدن جي تصديق سان ڏئي ته جيئن وارثن کي تڪليف نه ٿئي. قرآن فرمائي ٿو ته : "لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَفْرُوضًا ترجمو: "مردن جي لاءِ سن مال مان حصو آھي جيڪو پيء ماء يا رشتيدارن ڇڏيو ھجي، ۽ عورتن جي لاء بہ ان مال مان حصو آهي جيڪو پيء ماءُ ۽ رشتيدارن ڇڏيو ھجي، توڻي ٿورو ھجي يا گھڻو، ۽ اھو حصو (الله جي طرفان) مقرر آھي.""
- سورہ النساء: 7
مٿين آيت مان واضح طور تي پنج قانوني حڪم ڏنا ويا آهن: