cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رياضت
اسلام ۾ رياضت : ذھد
اسلام ۾ 30 ڏينھن روزا رکي انھن م کائڻ پيئڻ ۽ جنسي خواھشن پوري ڪرڻ کان پرھيز ڪرڻ ۽ حج جي دوران پاڻ تي مختلف پابنديون لڳائي پاڪ رکڻ, رات جي وقت جاڳي عبادت ڪرڻ وغيره رياضت جا مثال آھن. اسلام ۾ رياضت ۾ مھارت عارفاڻي راھ تي ھلندڙ صوفين کي آھي. خيال آهي ته لفظ صوفي صوف (suf) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ ان جو ٺھيل جبو آھي جيڪي ذاھد يا رياضت ڪندڙ پائيندا ھيا. صوفين جي دعوا آھي تہ اھي محمد صہ ۽ اسلاف جي نمونن يا طريقن تي ھلندڙ آھن. جيڪڏهن تاريخي طور تي ڏسجي ته آھي اسلام کان اڳ جي وچ اوڀر ۽ ايشيا جي مذھبن کان متاثر ٿيل آھن. محمد صہ پنھنجي زندگي نھايت سادگيءَ سان گذاري ۽ باقائدگي سان تھجد پڙھندڙ ھو ۽ نفساني ضابطو رکندڙ ۽ ڪثرت سان روزا رکندڙ  ھيو. ان بعد مسلمانن جڏھن دنيا فتح ڪرڻ شروع ڪئي ته ذھد جي رستي تي ھلندڙ حسن بصري جھڙن شخصن مسلمان حاڪمن جي دولت سان چاھ ۽ عيش عشرت واري زندگي کي رد ڪري ڇڏيو. سندن خيال ھو تہ دنيا جو چاھ ماڻھن کي خدا کان ۽ ان جي فرمانبرداري کان ۽ جنت جي حاصلات کان ھٽائي ڇڏي ٿو. انھن غريبي واري روحاني زندگيءَ کي چونڊيو. انھن جي سلسلن تي ھلندڙ فقير سڏبا ھئا جنھن جي معني غريب ماڻھو ھئي. فارسي ۾ فقير لاء درويش لفظ استعمال ٿيندو آهي. انھن صوفين رياضت جا طريقا اپنايا تہ جيئن پنھنجي نفس جي خواھشن ۽ اڌمن تي ضابطو ڪري سگھن. روحاني تڪميل جي راھ ۾  غربت، توبھ، ترڪ دنيا، پرھيزگاري، تياڳ،  ۽ جسماني بک منزلون سمجھيون ويون .سفيان ثوري چيو ھو تہ دنيا ۾ ذھد ھڪ ننڍڙي اميد آهي. ھن جو ھڪ ٻيو قول آهي تہ ذھد يا رياضت دنيا ۾ ھڪ اميد جو محل آھي. ابن المبارڪ جو قول آهي تہ ذھد خدا تي ڀروسو ڪندي غريبي سان محبت ڪرڻ جو نالو آهي. ابو سليمان الداراني جو قول آهي تہ ذھد ھر ان شئي کي ترڪ ڪرڻ جو نالو آهي جيڪا خدا جي رستي کان ھٽائي ٿي. جنيد بغدادي جو قول آهي تہ دنيا کي حقير سمجھي ان جا آثار دل مان مٽائڻ جو نالو ذھد آھي.
حوالا
زمرو:مذهبي اصطلاحون
انور علي سرھيو
ليکڪ ۽ استاد انور علي سرهيو ولد محمد اسماعيل سرهيو دادو شھر ۾ 10 نومبر 1945ع تي ڄائو. 1962ع ۾ گورنمينٽ پائلٽ اسڪول دادوءَ مان ميٽرڪ ۽ 1966ع ۾ ڊگري ڪاليج دادو مان بي. اي ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي مان ايم. اي (اقتصاديات) ڪيائين. ان دوران ’شارٽ هينڊ ٽائيپ‘ ۾ ڊپلوما پڻ ڪيائين ۽ 1970ع ۾ گورنمينٽ ڪمرشل ٽريننگ انسٽيٽيوٽ دادوءَ ۾ انسٽرڪٽر طور عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. جتي اڳتي هلي ساڳي اداري جو پرنسپال بڻيو، ان وچ ۾ 1986ع کان 1998ع ۾ گورنمينٽ ڪمرشل انسٽيٽيوٽ سيوهڻ جو انچارج رهيو ۽ آخر ۾ دادو واري ٽريننگ انسٽيٽيوٽ مان رٽائر ڪيائين.
انور علي سرهيي پھريون ڀيرو 1981ع ۾ ٽائيپ رائيٽنگ جو تدريسي ڪتاب تيار ڪيو، جيڪو سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايڊيوڪيشن ڪراچيءَ طرفان ڇاپيو ويو. 2002ع ۾ سنڌ حڪومت طرفان گورنمينٽ ڪمرشل ٽريننگ انسٽيٽيوٽ دادو جي ڪارڪردگي تي کيس گورنر سنڌ طرفان انعام ۽ سندس ٻن شاگردن کي گولڊ ميڊل پڻ مليا. ان امتحان ۾ سندس ٽريننگ انسٽيٽيوٽ پھريون نمبر ماڻيو. 2003ع ۾ هو اي. ڊي. او لٽريسي ۽ تعليم بالغان جي عھدي تي پڻ رهيو. پاڻ سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايڊيوڪيشن جي گورننگ باڊي جو ٻہ سال ميمبر رهيو. 1975ع کان وٺي ”سگا“ دادو شاخ جو ميمبر هئڻ سان گڏ هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جو ميمبر پڻ آهي. هن وقت سندس رهائش دادو شھر ۾ آهي.
حوالا
زمرو:1945ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون
آسڻ (واپار)
آسڻ دڪاندار جنھن جاءِ تي ويھي وکر جو وھنوار ڪري، ان جاءِ کي به ’آسڻ‘ چوندا آھن. واپاري آسڻ تي ويھڻ کان اڳ ناريل، گلاب يا عطر جي ڇٽڪار ڪندا آھن، پر ڪي واپاري پاڻيءَ جي ڇٽڪار ڪري ڪاروبار جي شروعات ڪندا آھن. مسلمان واپاري آسڻ تي ويھڻ کان اڳ اگربتيون ٻارين، قرآن پاڪ جي تلاوت ڪن ۽ برڪت جون دعائون پڙھن ۽ آسڻ تي ويھڻ وقت ٻھراڙين ۾ لاکي جي صدا ’دعا‘ طور پڻ ھنئي ويندي آھي.
حوالا
زمرو:واپار
مرڊر
left|thumb|250px left|thumb|250px
تعارف
هڪ هندستاني (بالي ووڊ) فلم جو نالو آهي. هن فلم جون هدايات اَنُوراگ باسُو ڏنيون آهن، جڏهن ته ڪهاڻيءَ جو ليکڪ مهيش ڀٽ آهي. سموري ڪهاڻي بينڪاڪ ۾ فلمائي وئي آهي. هيروئن جو ڪردار مَلِڪه شيراوَت ادا ڪيو آهي ته هيرو جو ڪردار عمران هاشميءَ ادا ڪيو آهي. فلم جو ٻيو مک اداڪار اشمت پٽيل آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:شوبز
استاد عاشق علي خان
استاد عاشق علي خان ڪلاسيڪي موسيقيءَ جو بادشاهه گويو دهليءَ جي تان رس خان واري انداز جي گائڪيءَ جو ماهر هو. سندس اصل وطن پٽيالا هو، هو پٽيالا گهراڻي جو سرواڻ هو. مگر سنڌ ۾ موسيقارن جي قدردانيءَ جي واکاڻ ٻڌي، هتي ڪهي آيو ۽ جڏهن پاڻ سنڌين جي فراخ دلي، مهمان نوازي ۽ سخاوت جو مشاهدو ڪيائين ته هميشه لاءِ هتان جو ٿي ويو. استاد عاشق علي خان، نامياري موسيقار فتح علي خان جو پٽ ۽ استاد امير خان جو ڀاڻيجو هو، موسيقيءَ ۾ سندس تربيت به استاد امير خان ڪئي هئي. خيال جي گائڪيءَ ۾ سندس مرتبو نهايت اوچو هو. ڳائڻ وقت سرتال ۾ اهڙو گم ٿي ويندو هو، جو کيس پنهنجي وجود جي به خبر نه رهندي هئي. سندس خاص ڪارنامو هي آهي ته هن ڪافيءَ کي به سولي ۽ آسان نموني ڪلاسيڪي انداز ۾ پيش ڪيو، جنهن کي هتان جي عوام ۾ مقبوليت جو درجو مليو. سندس ڪافي ’جادو لائي ويا جيءَ ۾‘ اڃا تائين ماڻهن کان نه وسري آهي. استاد عاشق علي خان ڪافين کي ڪلاسيڪي نموني ڳائڻ ۾ مهارت حاصل ڪئي ۽ ڏاڍو نالو ڪڍيو. سندس ٻي مقبول ڪافي آهي، ”دلبر ملسين ڪهڙي وار“، سندس ايجاد ڪيل هن انگ کي استاد اميد علي خان- توڙي استاد منظور علي خان به قائم رکيو ۽ مشهوري ماڻيائون. استاد بڙي غلام علي خان ۽ استا اميد علي خان ٻئي وڏا گويا هئا، مگر سندس بي انتها عزت ڪندا هئا. ڪڏهن ڪڏهن ساڻس گڏ ڳائيندا به هئا. استاد بڙي غلام علي ته سندس شاگردي به قبول ڪئي ۽ ان ۾ فخر محسوس ڪندو هو. استاد نٿو خان به سندس پرستارن مان هو، استاد بڙي غلام علي خان جا ٽيئي ڀائر استاد برڪت علي خان، استاد امانت علي خان سندس شاگرد هئا. فريده خانم، شمشاد ٻائي ۽ زاهده پروين به سندس شاگردياڻيون هيون. استاد فتح علي خان پٽيالا گهراڻي وارو پڻ سندس شاگرديءَ تي فخر محسوس ڪندو هو. استاد عاشق علي خان ڪجهه وقت هز هائنيس مير علي نواز خان وٽ خيرپور ۾ رهيو ۽ مٽيارين جي سيد محمد زمان شاهه وٽ پڻ. هو هڪ آزاد طبيعت فقير منش ۽ قلندري قسم جو ماڻهو هو، گهڻو ڪري فل سوٽ ۽ فيلٽ هيٽ ۾ ملبوس رهندو هو ۽ لٽي ڪپڙي پائڻ جو شوقين هو، مگر ڪڏهن اهڙو خيال به اچي ويندو هئس، جو گودڙي پايو گهمندو وتندو هو. دل جو سخي مرد به اهڙو، جو اڪثر بدن جا ڪپڙا به لاهي خيرات ۾ ڏئي ڇڏيندو هو. سنڌ جو هي ناميارو موسيقار سال 1948ع ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:شخصيتون
عبدالحڪيم شاھ
عبدالحڪيم شاھ ٽنڊو محمد خان ضلعي جي تعلقي بلڙي شاھ ڪريم جي وسندي ٽکڙ ۾  ميان الھ بخش شاھ جي  گھر ۾ 19 جون 1864ع مطابق ۱۴ محرم ۱۲۸۱ ھ تي پيدا ٿيو. سندس وڏا مٽياري سيدن جي جرار قبيلي جي منعمائي پاڙي مان ھئا. جيڪي علم، همت، سياسي شعور ۽ لڳ لاڳاپي ڪري چڱي حيثيت پيدا ڪري ويا هئا. سيد ميان الھ بخش شاھ جا پنج پٽ ھيا؛ 1. سيد حاجي عبدالحڪيم شاھ، 2. سيد حاجي اسدالله شاھ، 3. سيد حاجي علي اصغر شاھ، 4. سيد حاجي غلام شاھ ۽ 5. سيد حاجي محمد حافظ شاھ. سيد حاجي عبدالحڪيم شاھ سڀ کان وڏو هو جنھن تعليم مڪاني استادن وٽ حاصل ڪئي، سندس والد 9 ذوالحج 1310هه، مطابق 5 جولاءِ 1893ع تي وفات ڪئي. خاندان جي وڏي هئڻ ڪري، زمينداري ڪاروبار، شهر ۽ راڄن جا فيصلا، لڳ لاڳاپن قائم رکڻ جو سمورو بار اچي سندس ڪلهن تي پيو. کيس شهر ۽ آسپاس ۾ سيد وڏي جي نالي سان سڏيو ويندو هو. رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ جي خاص مددگارن ۽ دوستن مان هو. ھن خلافت تحريڪ ۾ چڱو بھرو ورتو. جڏهن خانبهادر نبي بخش محمد حسين، ان وقت اسسٽنٽ ڪمشنر سنڌ، جي اشاري تي، مولوي فيض الڪريم مورائيءَ، مڪي جي شريف حسين کي خليفو تسليم ڪرڻ ۽ ترڪن خلاف سندس ڪيل بغاوت کي جائز قرار ڏيڻ لاءِ فتويٰ لکائي، حڪومت طرفان ان تي صحيحون پئي ورتيون، ته ڪيترن مکيه گادي نشينن ۽ وڏن خاندانن ان تي صحيحون ڪيون ؛ پر عبدالحڪيم شاھ۽ل ۽ سندس ڀائرن ان کان انڪار ڪيو. هن ميان ستار ڏني شاھ راهوٺ واري جي نياڻيءَ سان شادي ڪئي هئي، جنهن مان کيس هڪ فرزند فتح علي شاھ پيدا ٿيو ۽ ٻيو پٽ سيد ملوڪ شاھ عرف محمد سليم شاھ اڳينءَ شاديءَ مان هوس. پاڻ 11 ذوالقعد 1353هه، مطابق 15 فيبروري 1935ع تي وفات ڪيائين، سندس وفات کان پوءِ جڏهن اڪثر سيد ۽ ٻيا معزز ماڻهو ٽکڙ مان لڏي وڃي ٻين ڳوٺن ۾ سڪونت پذير ٿيا، ته سندس ٻئي فرزند ٽکڙ ۾ ويٺا هئا.
آکاڙ
آهاڙُ ڏيهي سال يا سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (بڪرمي ڪيلينڊر) جو چوٿون مهينو آهي جيڪو ڄيٺ ۽ سانوڻ جي وچ ۾ آهي. 15 جون کان 15 جولائي تائين هوندو آهي. آکاڙ 31 ڏينھن جو مهينو آهي.
آکاڙ جا ٻيا نالا
آکاڙ ٻيا نالا آهن؛
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب، هن مهيني جي موسم تي پنوراسا ( وڏو وايو ) ۽ پشيه ( ننڍو وايو ) نکٽن جا اثر هوندا آهن.
آکاڙ بابت ٿري مڃتا
ٿري چوندا آهن ته؛
آکاڙ سان ڳنڍيل پروليون
ڀڃڻي: نيموري (نِموري)
آکاڙ ۾ اُڏيري لعل/ جهولي لعل جوچاليهو
سنڌ توڙي هند ۾ سنڌي هندو اُڏيري لعل/ جهولي لعل جوچاليهو ڌوم ڌام سان ملهائيندا آهن.
آکاڙ ۾ ٽيڙو جو اڀرڻ
ٽيڙو( تارا) جي اڀرڻ بابت ڪن جو چوڻ ته ’ٽيڙو‘ آکاڙ مهيني جي چنڊ کان پوءِ اڀرن ٿا. يعني آکاڙ مهيني ۾ اڀرن ٿا. ٻي راءِ ته ڪتي جي اڀرڻ کان پوءِ ٽيڙو 17 تاريخ سانوڻ جي اڀرندا. انوقت ڏينهن جي مدت ۾ ڪتر پوندي، يعني ڏينهن گهٽجڻ شروع ٿيندا.
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
سنڌي ماڻهن جو عربي ۽ فارسيءَ لاءِ چاهه
Learned Musalmans read Arabic and Persian. Hindus the latter, or Punjabi and Hindhi. The speech they learn at their mother’s breasts weas thought only fit for clowns. Yet I am confident the Sindhi will to the philologist prove a more interesting study than that of many of the other Indian dialects. The habit of affixing signs to words in lieu of the Pronouns and the Prepositions governing them the regular form of the Passive Voice, the use of Impersonals, the reduplicated Causal Verbs, and other points which the learner will mark as he proceeds, give to it beauties distinct from most Indian tongues.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:پاڪستان زمرو:ٻوليون زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:سنڌي زمرو:لسانيات
حاجي دائود آدمجي
حاجي دائود 30 جون 1880ء تي گجرات (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس تعلق ميمڻ برادريءَ جي باواني خاندان سان آهي. سندس والد جو نالو حاجي دائود ۽ والده جو نالو حنيفه ٻائي هو. سندس تعليم محدود هئي ۽ کيس پنهنجي انهيءَ گهٽتائيءَ جو احساس هميشه رهيو، جنهن جي ازالي لاءِ هن بهترين تعليمي خدمتون سرانجام ڏنيون. آدمجي 15 سالن جي عمر ۾ برما هليو ويو، جتي هڪ فرم ۾ 25 روپيا ماهوار معاوضي تي ملازم ٿيو. 18 سالن جي عمر ۾ شاديءَ کان پوءِ پنهنجي والد جي ڪاروبار ۾ مدد ڪرڻ لڳو. 1899ء ۾ هن ”حاجي دائود بيگ محمد“ جي نالي پنهنجي ذاتي فرم کولي. 1912ء ۾ پنهنجي ڀاءُ عبدالستار جي تعاون سان ڪاروبار وڌايائين ۽ رنگون ۾”اي. ايس. آدمجي ائنڊ ڪمپنيءَ“ جي نالي سان هڪ نئين ڪمپني کوليائين. 1933ء ۾ ”ميمڻ ايڊيوڪيشنل ائنڊ ويلفيئر سوسائٽي“ قائم ڪيائين.
تحريڪ پاڪستان جي حوالي سان سر آدمجيءَ کي وساري نٿو سگهجي. مسلمانن جي مالي مدد ۾ پئسو پاڻيءَ وانگر وهايائين. 1946ء ۾ جڏهن مسلم ليگ اعلان ڪيو ته مسلمان پنهنجا سرڪاري خطاب واپس ڪن ته سر آدمجيءَ به پنهنجو ”سَر“ جو خطاب انگريز سرڪار کي واپس ڪري ڇڏيو. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ آدمجي لڏي ڪراچيءَ آيو، ۽ اچڻ سان ئي ”ڌمي ٻائي گرلز اسڪول“ جي عمارت ٽن لکن روپين ۾ خريد ڪري، ”ميمڻ ايڊيوڪيشنل ائنڊ ويلفيئر سوسائٽيءَ“ کي بورڊنگ هائوس لاءِ وقف ڪيائين. پوءِ ”مسلم ڪمرشل بئنڪ“ قائم ڪيائين. ”آدمجي سائنس ڪاليج“ به سندس ڪوششن جو نتيجو آهي. 27 جنوري 1948ء تي وفات ڪري ويو. ڪراچيءَ ۾ مدفون آهي.
زمرو:شخصيتون زمرو:ميمڻ زمرو:ادارن جا باني
بُچي رڍ
هيءُ رڍن جو نسل چولستان، -بهاولپور-، مظفرڳڙهه ۽ ملتان ۾ به ملي ٿو، اُتر سنڌ ۾ -ٿوري- انداز ۾ نظر ايندو آهي. وچولي قد -بت- وارو، رنگ جو اڇو، مٿو ۽ ڪنڌ ڀوري يا گهري ناسي رنگ جا ٿيندا اٿس، ٽنگون ڊگهيون ۽ ڪن ننڍا ٿيندا اٿس. ڪڏهن ڪڏهن ڪنن جي چوڌاري ڪارو ڇلو به ٿيندو اٿس. پڇ ڪجهه وڏو هوندو اٿس. هن نسل جا جانور سخت جان آهن. منجهن خوراڪ ۽ پاڻيءَ جي گهٽتائيءَ کي برداشت ڪرڻ جي سگهه موجود آهي، سندن اڇي رنگ جي اُن ڊگهي، سڻڀي ۽ گهنڊيدار ٿيندي آهي. سراسري طور منجهانئن هڪ پَهرو ساليانو 2 ڪلو گرام -ان- ڏيندو آهي. نر جانور جو سراسري وزن 35 ڪلوگرام ۽ مادي جو وزن 30 ڪلو گرام ٿيندو آهي.
اضعف ھالائي ابڙو
اضعف ابڙو ھالائي نالو جان محمد ولد عبدالرئوف ابڙو، 14 آگسٽ 1897ع تي ڄائو. تعليم سنڌي فائنل پاس ڪيائين. پرائمري ماستر ھو، سندس تصنيفن ۾: ’احوال محمدي‘ (1922ع) ۽ ’واٽون ويھ ٿيون‘(1973ع) شامل آھن. 8 مارچ 1979ع تي وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1897ع جون پيدائشون زمرو:1979ع جون وفاتون
سرنهن
thumb|250px|بنگلاديشي سرنھن جا ٻوٽا
سرنهن (Mustard) هڪ زرعي طور پوکيو ويندڙ ٻوٽي جو نالو آهي. هن جا گل ننڍا ۽ ڦڪي رنگ جا هوندا آهن. سرنهن چاري جي لاء پوکي ويندي آهي. هن جي پنن ۽ ڳنرن مان ساڳ پچايو ويندو آهي. سرنهن جي ٻج مان تيل ڪڍيو ويندو آهي، جيڪو جسم تي هڻڻ، کاڌي پچائڻ ۽ مشينن ۾ استعمال ٿيندو آهي.
سرنهن کي آڪٽوبر ۾ پوکيو ويندو آهي. فيبروري جي مهيني ۾ هن جا گل اچڻ بسنت جي علامت آهي. ان جي ڪري هر طرف ڦڪو ۽ سائو رنگ نظر ايندو آهي.
بچو بادشاھ
بچو بادشاهه- پهرين حُر تحريڪ جو هيرو هو، جيڪا انگريزن خلاف 1870ع کان 1898ع تائين هلي هئي. هو حر تحريڪ جي ويڙهاڪ وريام فقير خاصخيليءَ جي گهر ۾، موجوده سانگهڙ ضلعي جي مٺڙائو ڳوٺ ۾ ڄائو هو. -بچو بادشاهه- پنهنجي ساٿين سان گڏجي مکي ٻيلي جي ڀرپاسي واري علائقي ۾ انگريزن جي عملداريءَ کي مڃڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ اهو سڄو علائقو موجوده دؤر جي زبان ۾ ڄڻ ته انگريزن لاءِ ’نو گو ايريا‘ (No Go Area) بڻجي چڪو هو. هُن پنهنجي ساٿي، پيرُو ڪاسائي عرف پيرو وزير (جيڪو ناري، خيرپورميرس جو رهاڪو هو) سان گڏجي انگريزن خلاف زبردست ڪارروائيون ڪيون ۽ مقامي ماڻهن کي هدايت ڪئي ته اهي انگريزن کي ڍل ۽ ٻيا -ٽيڪس- نه ڏين. -انگريز- سرڪار پير حزب الله شاهه ’ڪوٽ ڌڻي‘ تي دٻاءُ وڌو ته هُو باغين کي پيش پوڻ لاءِ مجبور ڪري. انگريزن بچوءَ جي ڏاڍي ڳولا ڪئي، سندس پيءُ وريام کي گرفتار ڪيو، جيڪو قيد جي تشدد ۾ گذاري ويو. بچو بادشاهه اڳتي هلي، مرشد جو حڪم مڃي، 1896ع ۾ هٿيار ڦٽا ڪري پيش پيو. کيس عيسيٰ ڏاهريءَ سان گڏ ميرپورخاص موڪليو ويو، جتي ڪيس هلائي کيس ڦاسيءَ جو حڪم ڏنو. سندس گرفتاريءَ جي هڪ مهيني کان پوءِ کيس سانگهڙ ۾ سرِ عام ڦاسي ڏني ويئي. کيس سرِ عام ڦاسي ڏيڻ جو ڪارڻ تاريخدانن اهو ڄاڻايو آهي ته انگريزن چاهيو ٿي ته ٻيا باغي پيش پون ۽ سبق سکن. ڦاسيءَ ڏيڻ کان پوءِ سندس لاش اُن هنڌ جي ڀرپاسي ۾ دفنايو ويو. سانگهڙ شهر ۾ هن وقت هن بهادر سورمي جي نالي سان ’بچو بادشاهه چوڪ‘ پڻ آهي.
سوانح
بچو، ضلعي سانگھڙ جي ڳوٺ مٺڙائو جو رھندڙ ھو، سندس سڄو نالو الھ بچايو خاصخيلي ھو. سندس پيءُ وريام فقير، پير صاحب پاڳاري جو مريد ھو. بچي پنھنجو ٻالپڻ ان ماحول ۾ گذاريو جنھن ۾ انگريز حڪومت، پير صاحب مخالفانه پاليسي رکي، ۽ حرن کي شڪ جي نگاھ سان ڏسندي رھي ۽ پنھنجا ڇاڙتا ڇڏي، انھن کان خبرون وٺي حرن کي ڪچليندي رھي. اھا حالت ڏسندي، بچو جواني کي پھتو. ھو قد جو پورو پنو ۽ رنگ جو ڳورو ھو. سندس ڏاڙھي گھاٽي، شھپر وڏا ۽ وار ٻٽوان ھئا. ھو بدن جو ٿورو شيشو باشو ۽ طاقت ۾ ٻين کان گھٽ ھو، پر بندوق ڇوڙڻ جو بلا ھو.
برطانوي راڄ خلاف جاکوڙ
بچو، برطانوي راڄ خلاف پنھنجي جنگ جي شروعات، 1896ع ۾ ڪئي ۽ مکي ڍنڍ کي مرڪز بڻايو. مکي ڍنڍ، سانگھڙ جي ڀر ۾ اڌ ڪوھ پنڌ تي آھي. ان جي ويڪر 16 ڪوھ، ڊيگھ 32 ڪوھ ۽ ڪل ايراضي 512 چورس ڪوھ آھي. ڍنڍ جي چوڌاري، ڪانھن، ليون، ڪانڊيرا ۽ بھڻ ٻارھوئي ٿئي. سانوڻ ۾ پاڻيءَ جي گھڻائيءَ ڪري، منجھس پٻڻ، لوڙھ ۽ بھ کوڙ ٿين. پاڻي لھڻ کان پوءِ ڪڻڪ، ڄانڀو، چڻا ۽ مُڱ ٿين ۽ جوئر به پوکجي. مڇي به ھت جام مري. پاڻيءَ جي وچ ۾ بي انداز ٻيٽاريون ۽ ٻيلاٽيون آھن، جن ۾ گھاٽا ٻيلا ھئا، ان ڪري بچي ھت اچي واسو ڪيو. بچي جي ٽولي ۾ ھونئن ته گھڻا ئي ھئا پر ٻارنھن ڄڻا مشھور ھئا، جنھن کي عوامي ٻوليءَ ۾ ٻارھڻ ٻھروٽيا چئبو ھو. بچو، جنھن کي بادشاھ سڏيو ويو، پيرو وساڻ، جنھن کي وزير چيو ويو، تڳيو چانگ، گلو موچي، ڀلو ڳاھو، مصري ڳاھو، فتلو قاضي ۽ راڻو وساڻ. ھنن ٻارھن ڄڻن جي جوڙَ ۾ ٻيا به گهڻائي مجاھد ھئا. ھنن آزاديءَ جي تحريڪ جاري رکي ۽ برطانوي راڄ ڪنداڙ سرڪار کي پريشان ڪيو.
انگريزن جا وڏا آفيسر ھن تحريڪ کي ختم ڪرڻ لاءِ سنڌ ۾ آيا. برطانوي راڄ فوج کي گهرايو ڪيو ويو، پر ڪجھ به نه ٿيو. حرن پنھنجون ڪاروايون جاري رکيون. آخرڪار برطانوي راڄ فوج، مکي ٻيلي جو گھيرو ڪيو، پر پوءِ به، اھا اندر وڃڻ کان گھٻرائي رھي ھئي. ان دوران، برطانوي حڪومت، سيد علي گوھر شاھ کي، حيدرآباد جيل ۾ نظربند ڪيو. مٿس دٻاءُ وڌو ۽ گُهر ڪئي ته، پاڻ سندن مريدن کي، ان تحريڪ کي ختم ڪرڻ لاءِ حڪم ڪري. آخر پير صاحب مريدن کي حڪم ڪيو ته “يا ته ھو ھٿيار ڦٽا ڪن، يا وڙھي سِر ڏين.” حرن سِر ڏيڻ کي ترجيح ڏني ۽ اھڙي طرح، ھنن پنھنجون سرگرميون وڌائي ڇڏيون. ھر طرف باھ ٻري ويئي. جھرجھنگ ويڙھ شروع ٿي ويئي. بارود جي باھ ۾ سنگينن سان ۽ ڦاھيءَ جي ڦندن ۾ سنڌين کي لٽڪائي کين غلاميءَ طرف ڌڪڻ شروع ڪيو ويو. بچو بادشاھ ھن زماني ۾ برطانوي راڄ سرڪار جي ھمدردن، انھن جي ڇاڙتن، خابرن، ٿاڻن ۽ سرڪاري آفيسن تي حملا ڪيا. بچوءَ پھرين هلان انگريزن جي پٺو، مير علي مراد خان ٽالپور تي ان مھل ڪئي، جڏھن ھو پارٽيءَ ۾ موجود ھو. ھن اتان 21 ھزار روپين جو سامان لٽيو، جنھن ۾ گهڻو ڪري ھٿيار ۽ زيور ھئا. ان کان ڪجھ ڏينھن پوءِ ھڪ ٻئي حملي ۾، ھڪ لک روپين جو سامان لٽيو.
ھيءَ حقيقت آھي ته، بچو يا ٻيا حر ڦريندا انھن کي ھئا جن کين ستايو ھو يا غريبن جا حق ڦٻائي، مفت جا مال ميڙي وڏا سيٺيا بڻجي ويا ھئا. غريبان مار وٽن ڪانه ھئي. مسڪينن ۽ محتاجن کي، پاڻ ھڙؤن ڏيندا ھئا. اھوئي سبب آھي جو باوجود، ان جي ته انگريز آفيسرن، ھن تحريڪ کي چند ڌاڙيلن جي لاقانونيت سان ڀيٽيو،پر عوام ھن کي برطانوي سامراج خلاف، ھڪ اھڙي گوريلا جنگ قرار ڏنو، جنھن جو مقصد صرف، انگريزن جي ڊسيپيلن کي ھيٺ مٿي ڪري، ھتي جي عام ماڻھن کي آزادي ڏيارڻ ھو. ھنن جي مرشد کين “آزاد سنڌ” جو پيغام ڏنو ھو. تاريخدان لکن ٿا ته بچو بادشاھ برطانوي راڄ سرڪار خلاف، وڏي گوريلا جنگ هلائي ۽ انگريز حڪومت جي سرڪاري ٿاڻن ۽ آفيسن کي نشانو بڻايو. اوچتي حملي ڪري، پوليس ۾ ھراس پئجي ويو. سرڪار پنھنجي روايتي ڊپلوميسي ۽ جاسوسي کان ڪم وٺي، حرن جي رھڻ جي ھنڌن تي پھتي ۽ پوليس ۽ فوج جي مدد سان حرن کي ڪچلڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ ڪيترن کي ماريو ويو، ڪيترن کي ڦاھي چاڙھيو ويو. حرن کي پنھنجي وطن واسين کان اھا شڪايت ھئي ته، اسان کي برطانوي راڄ سرڪار سان وڙھڻ ڏيو ۽ اوھان وچ ۾ نه اچو ته جيئن اسان ديس واسي پاڻ ۾ نه وڙھون. جيڪڏھن اوھان اسان جي مدد نٿا ڪريو ته گھٽ ۾ گھٽ اڻ ڌريو رھي دشمنن جي ساهتا نه ڪيو. پر لوڀي ۽ وطن جا ويري، انگريزن جا جاسوس بڻجي حرن سان ملي ويندا ھئا ۽ سندس راز وٺي، غير ملڪي آقائن کي پھچائي، انعامن ۽ جاگيرن وٺڻ ۾ خوشي محسوس ڪندا ھئا. حرن جون ھي گوريلا جنگيون ڏاڍيون خطرناڪ ھيون، جن اسان جي تاريخ جو رُخ موڙي ڇڏيو. نيٺ پنھنجي ئي ديس دروھين، بچوءَ جي ٽولي کي شھيد ڪرائي ڇڏيو. بچوءَ کي به جيئرو گرفتار ڪري، مٿس ڪيس ھلائي، ڦاھي چاڙھي ڇڏيو. ڊاڪٽر بلوچ صاحب لکي ٿو ته “جڏھن ھنن، ڀرطانوي راڄ سرڪار جي عملدارن سان مقابلا شروع ڪيا، ته عوام نفسياتي طور، ھنن سورھين جي جوڙ کي ڌارين جي مقابلي ۾، ھڪ باغي حڪومت تسليم ڪري، سندن اڳواڻن کي بادشاھ ۽ وزير جا لقب ڏيئي ڇڏيا. انگريزي شھنشاھيت ڊاٻي واري دور ۾، بچو بادشاھ ۽ پيرو وزير جا ويچار لاڳو ڪرڻ، ڌارئين حڪومت خلاف، نفسياتي جنگ کان گھٽ ڪون ه ھو.” اھوئي سبب آھي جو عوام بچوءَ کي، پنھنجو ھيرو مڃي ٿو ۽ عوامي شاعرن حڪومت جي سخت مخالفت ھوندي به ور ور ڳايو. چئي: بچو وڏو بھادر ھو، جھڙا چئنچل ڪي چئجن، وٺايو تنھن وير کي، قضا جي ڪرمن، ھڪ مرشد مٿي مامرو، ٻي روڪ مٿي راڄن، پوءِ انھن اولانڀن، نڪري اچي نروار ٿيو. ٻي جاءِ تي ھڪ عوامي شاعر چيو: ڏيھ ڏڪائي ڏيا سان، ڪيائون زير زبر، اک نه ھين انگريزن تي، ٻيو ڪنھن نه مٿي ڪلٽر، ماري سؤ سپاھين جا، ٿي لوڙھيائون لشڪر، ڏسي ھيبت حرن کي، ٿي گھڻن ڇڏيا گھر، پوءِ اٿي ويا افسر، ان جي ٿاڻن پئي ٿُڪون جھليون.
ھنن بيتن مان، سنڌ جي عوام جي بچو ۽ حرن سان عقيدت ۽ محبت پڌري آھي. سمجھڻ جي ھيءَ ڳالھ آھي ته حر اسان جي تاريخ جو ابتڙ باب آھن. ڪن کين ڌاڙيل، ڦورو ۽ آتنڪ واد سڏيو، ته ڪن کين محب وطن، سورما ۽ آزاديءَ جا ڪوڏيا سڏيو. رڳو سمجھ جو ڦير ۽ ۽ پنھنجي پنھنجي راءِ جو سوال آھي. ڪرنل فلپ جي چوڻ موجب پير صبغت الله ٻئي “حر تحريڪ کي آزاد سنڌ وطنيت تي ٻڌل تحريڪ سڏيو” ۽ حرن، ان کي، پنھنجي مرشد سان بي پناھ محبت جو ثبوت ۽ حب الوطني جي جذبي جي پاس خاطري ڪندي، سر تريءَ تي رکي، ميدان ۾ لھي آيا. ھڪ مورخ جي لفظن ۾ ته “ اوھان غور ڪري ڏسو ته، ايڏي وڏي سلطنت سان، لاڳيتو ھڪ صديءَ تائين، مھاڏو اٽڪائڻ ڪيڏي نه بھادري، ۽ جذبي جو جو ڪم آھي. ڏک ان ڳالهه جو آهي ته، اريخ ۾، انھن جو ڪٿي به ذڪر نٿو ملي. اسان اھڙن سورمن جي قرباني کي، سلام ڪيون ٿا، جن آزاديءَ لاءِ پنھنجون جانيون ڏنيون ۽ پٺيان ايندڙن لاءِ نقش ڇڏيا.“
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
پاڪستان جي شھرن جي فھرست
This is a list of cities in Pakistan. پاڪستان ۾ شھرن جي ھيءَ ھڪ فھرست آھي
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جي شھرن جي فھرست زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون
آسو (شخصيت)
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
امام ڏنو فقير
معروف شرناءِ نواز فنڪار -امام ڏنو فقير- 1950ع ڌاري ٽنڊي مير محمود، حيدرآباد ۾ ڄائو. سنڌ ۾ شرناءِ وڄائيندڙ فنڪارن ۾ کيس ملڪو حاصل هو. ڪلاسيڪل توڙي سر سوز مهارت سان وڄائي ڄاڻندو هو. ڪيترائي ڀيرا شاهه عبداللطيف ڀٽائيرحه جي ميلي جي تقريبن ۾ مهمانن جي آمد وقت شرناءِ وڄايائين. هيءُ ڍڍ وڄائڻ ۾ به ماهر هو. حيدرآباد ۾ محرم الحرام جي ڏينهن ۾ پڙن توڙي ماتمي جلوسن ۾ به سوز وڄائيندو هو. هن پنهنجي سُنگ لاءِ الڳ ڊريس به تيار ڪرائي، جنهن ۾ پيازي رنگ جا ڪپڙا، زري واري صدري ۽ -پٽڪو- شامل هئا. هن پنهنجي سُنگ سان ڪيترين ئي محفلن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. هن جا ڪيترائي شاگرد هئا. هن ثقافتي پروگرامن جي سلسلي ۾ امريڪا، فرانس، ڪئنيڊا ۽ دبئي ۾ پڻ فن جو مظاهرو ڪيو، -جن- مان اڪثر دورا حميد آخــونـد ۽ مـمـتاز مرزا جـي اڳــواڻـيءَ ۾ ڪيائين. کـيـس شـاهه لـطـيـف اوارڊ (2003ع)، لال شهباز قلندر اوارڊ ۽ صوفي ميوزڪ اوارڊ پڻ مليا. هن 26 -اپريل- 2012ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪئي. هن کي -ٽن- پٽن ۽ -ٽن- نياڻين جو اولاد آهي. کيس جڙيل شاهه قبرستان ٽنڊي -آغا- ۾ دفنايو ويو.
تقطيع
تقطيع __(Taqtee’a):
”تقطيع“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو بنياد يا اشتقاق آهي، قَطعَ=وڍڻ، ٽڪرا ٽڪرا ڪرڻ. ”تقطيع“ جي لفظي معنيٰ ٿيندي ”وڍيل“ يا ”ٽڪرا ٽڪرا ڪيل“. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪنهن شعر جي مصرعن ۾ ڪم آندل لفظن کي، مقرر بحر وزن جي ارڪانن ۾ توري، کين جدا جدا ڪري بيهارڻ کي ”تقطيع“ چئبو آهي. شعر جي بحر جا اهي ارڪان، خود لفظن آهن ۽ ڪن آوازن (اُچارن) جا ٺهيل آهن.
اگھام ابڙو
ملڪ جي ڪيترن سخين ۽ ڏاتارن ۾ -پارڪر- جو ڄام ابڙو به شامل آھي، جيڪو سماٽ قوم جي دل شاخ مان اگھام نک جو ھو، ابڙي اگھام جي رھائش -پارڪر- جي ”چوٽاڻ جي پٽ“ ۾ ھئي، جيڪو رھائش جي لحاظ کان بهترين علائقو ھو، انھيءَ دؤر ۾ -پارڪر- جو پٽ زرعي پيدائش جي لحاظ کان مشھور ھو، -اوڀر- کان ايندڙ ندين جون شاخون ھن پٽ کي سيراب ڪنديون رھيون ٿي. -ٿر- جي -پارڪر- واري حصي ۾ سخاوت ۽ ڏاتارپ ڄڻ ته اتان جو ورثو ھئي.
انور علي شاھ
سيد -انور علي شاهه- 1906ع ڌاري ڳوٺ جهانپور شريف تعلقي گهوٽڪيءَ ، ضلعي سکر ۾ ڄائو. سندس شجرو اٺن واسطن کان پوءِ عبدالڪريم شاهه سبيءَ واري ۽ چوڏهن واسطن کان پوءِ جهانيان جهان گشت سان ملي ٿو. جڏهن کيس اسڪول ۾ پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو ته -ان- طرف ڪوبه ڌيان نه ڏنائين. مجبور ٿي مائٽن کيس گهر ۾ ويهاري ڇڏيو. پيءُ جي وفات کان پوءِ سندس تربيت جو ذمو سندس چاچي بهادرشاهه کنيو ، جيڪو پاڻ عالم ۽ حافظ قرآن هو. -انور- شاهه کي جڏهن قرآن شريف پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو ته هڪ مهيني ۾ پڙهي پورو ڪيائين. ڪجهه وقت لاءِ -جامع مسجد- ۾ امامت به ڪيائين. نهايت سخي هوندو هو. ڳوٺ ۾ هڪ آشيانو به اڏيائين ، -جتي- عقيدتمند ۽ مريد وٽس گهڻي انداز ۾ اچڻ لڳا. انهيءَ وقت کان شاعري پڻ شروع ڪيائين. سندس شاعري سنڌيءَ ، اردوءَ ، سرائيڪيءَ ۽ فارسيءَ ۾ آهي. 5 -جولاءِ- 1962ع تي وفات ڪيائين. سندس مزار تي هر سال 21 محرم تي ميلو لڳندو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا بزرگ
رومن سنڌي اسڪرپٽ
اڳ ۾ اسان سنڌي لفظَ يا ٻولَ باقائدي زير زبر، پيش، مخرج يا اعيراب ڏئي لکندا هئاسين. پر هاڻي وقت بچائڻ لاءِ عام طور تي زير، زبر ۽ پيش نٿا ڏيون. پر پوءِ به اسان جڏهن ڪو جملو پڙهندا آهيون يا ڳالهائيندا آهيون يا ڪو ٻول يا لفظ اُچاريندا آهيون ته اسان ان کي زير زبر يا پيش ڏئي اُچاريندا آهيون. ڇو جو زير، زبر، پيش، الف مند (آ)، الف (ا)، و، ي ۽ همدو (ء) وغيره سنڌيءِ ٻوليءَ ۾ لڳ ڀڳ سَر يا واو (Vowel) آوازن وانگر ڪم ڪن ٿا ۽ سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪجھ نيارن لفظن (ايڪسيپشنز) کي ڇڏي، باقي گهڻو ڪري هر سنڌي لفظَ تي مٿي بيان ڪيل سَر آواز ضرور اَچن ٿا.
جيئن ته رومن يا انگريزي صورتخطيءَ ۾ زير، زبر يا پيش وغيره ڪونهن، ان ڪري انهن جي جاءِ تي واو آواز يعني a e i o u يا سيمي واو آوازن تحت واءِ يا وائے وغيره ان مقصد لاءِ ڪتب اچن ٿا.
اهو ئي ڪارڻ آهي جو رومن سنڌي ۾ زير، زبر ۽ پيش جي ڏاڍي اهميت آهي، ڇو جو هاڻوڪي گاڏڙ عربي فارسي ٽٻڪن واري ٻاونجھائي صورتخطيءَ ۾اعيرابَ رومن سنڌي ۾ واو Vowel آوازن وانگر ڪم اچن ٿا يا ڪم ڪن ٿا ۽ انهن کان سواءِ ڪو به سنڌي ٻول، رومن سنڌيءَ ۾ لکي نٿو سگهجي. رومن سنڌيءَ ۾ لفظ جي اُچار، آواز، بيهڪ، گهڙت، ۽ گهرج آهر زَبرَ لاءِ گهڻو ڪري اَيَ (A) ڪتب اچي ٿي، پر ڪن خاص حالتن يا صورتن ۾ رومن سنڌي ۾ ايڪسيپشن (نيارپ) جي طور تي زبرَ لاءِ ”يو“ به ڪتب آڻي سگهجي ٿي. ساڳي نموني رومن سنڌيءَ ۾ زير لاءِ آءِ (I) ڪتب اچي ٿي، پر ڪن خاص حالتن يا صورتن ۾ ايڪسيپش جي طور تي زير لاءِ (E) به ڪتب آڻي سگهجي ٿي. ساڳي نموني رومن سنڌي ۾ پيش ڏيڻ يُو (U) ڪتب اچي ٿي. رومن سنڌي ۾ لفظَ لکڻ مهل جيترو اسان زير، زبر ۽ پيش يا واوز (Vowels) جو خيال رکنداسين، اوترو ئي رومن سنڌي صحيح ۽ سٺي لکجندي. اندس رومن سنڌي يا سنڌو رومن سنڌي بلڪل ساڳي سنڌي ٻولي ئي آهي، رڳو لکڻ جي لپيءَ جو فرق آهي ۽ رومن سنڌيءَ لپي يا صورتخطيءَ ذريعي ڪير به سنڌي ٻولي ڏاڍي سوالائي سان لکي ۽ پڙهي سگهي.
رومن سنڌي ۾ ڪن خاص صورتن ۾ زبر ڏيڻ جون نيارپون (ايڪسيپشنز)
هونئن ته اسان کي خبر آهي ته رومن سنڌي ۾ زبر لاءِ اَيَ (A) ڪتب آڻيون ٿا. پر رومن سنڌي ۾ زَبرَ ڏيڻ جي حوالي سان هڪ نيارپ (ايڪسيپشن) آهي اها نيارپ هي آهي ته ڪن خاص صورتن ۾ اکر جي آخر ۾ زبر (اي) ڏيڻ جي بدران اکر جي منڍ ۾ زبر (اي) ڏيڻي هوندي آهي. مثال جي طور تي اسان جڏهن سنڌي ۾ (تي) لکندا آهيون ته هن ريت (ت ي زبر تيَ) هِجي ڪري لکندا آهيون. هاڻي اسان جيڪڏهن هن نموني يا ڍنگ سان تيَ (Te) لکون ٿا ته ان ۾ زَبرَ جو آواز ظاهر نٿو ٿئي ۽ (Te) مان خبر نٿي پوي ته اها (ت ي زير تيِ) آهي يا (ت ي زبر تيَ) آهي. جيڪڏهن اسان (Te) ۾ زَبرَ ڏيکارڻ لاءِ اَيَ (a) هڻون ٿا ته انگريزيءَ جي ٽي (Tea) يا چانھ ٿي پوي ٿي. رومن سنڌيءَ ۾ (ي) جا مختلف آواز ڏيکارڻ لاءِ (e, i & y) ڪتب اچن ٿا. هاڻي جيڪڏهن اسان هن نموني تيَ (Ty) لکون ٿا ۽ زبر ڏيکارڻ لاءِ واءِ کانپوءِ زبر لاءِ (a) ڏيون ٿا ته پوءِ اهو تيا (Tya) ٿي پوي ٿو. تنهنڪري رومن سنڌي ۾ اهڙين خاص صورتن ۾ اکر کان پهرين زبر (a) ڏيڻ جي اجازت آهي. تنهنڪري ڪري رومن سنڌي ۾ جڏهن اسان (ت ي زبر تيَ) لکندا آهيون ته هن ريت (Tay) لکندا آهيون. يا جڏهن اسان لفظ (خير) رومن ۾ لکندا آهيون ته هن ريت (Khair) لکندا آهيون. اوهان هن اسپيلنگ ۾ ڏسندئو ته خ جي لاءِ (Kh) ۽ ي جي لاءِ آءِ (i) ۽ ي يعني آءِ کي زبر ڏيڻ لاءِ (a) اصل ۾ (آءِ) کانپوءِ ڏيڻ جي بدران (آءِ) کان پهرين ڏنل آهي.
رومن سنڌي ۾ زِير، زَبرَ ۽ پيش
Roman Sindhi’a mein zabar laai "A" katab achay thee, par kin khaas haalatin yaa sooratin mien exception jay tour tay zabar laai "U" pinn katab aannann jee ijaazat aahay.
چار چُوسڻا آوازَ
سنڌي صورتخطيءَ جا چار چوسڻا آواز (Chaar Choosinna Aawaaz) يا اکر هي آهن:
رومن سنڌي ڊڪشنريءَ جو ڳنڍڻو
رومن سنڌي آن لائين ڊڪشنري انٽرنيشنل گلوسبي ڊڪشنريز
رومن کان سنڌي يا سنڌي کان رومن جو پروگرام
سنڌي ٻوليءَ کان رومن لپي ۽ رومن لپيءَ کان سنڌي لپيءَ ۾ الٿي /ٽرانسلٽريشن ڪندڙ هي پروگرام پي ايڇ پي ۽ ماءِ ايس قيو ايل ۾ ڪوڊنگ ٿيل آهي هن پروگرام جي خاصيت اها آهي ته هن ۾ ڀلي کڻي ک آواز لاءِ ۽ خ آواز لاءِ ساڳيو رومن متبادل KH استعمال ٿيل هجي پر هي پروگرام KHORAAKA جي الٿي خوراڪ ۽ KHOKHAR جي الٿي يا ٽرانسلٽريشن کوکر ئي ڪندو. در اصل ڪوڊنگ ذريعي پروگرام ڳوليندو ته لفظ KHORAKA جا سنڌي آوازي متبادل ڪهڙا ٿي سگهن ٿا مثال طور تي خوراق، کوراق، کوراڪ ۽ خوراڪ هاڻي پروگرام ڏسندو ته سنڌي ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظن جي ڊيٽابيس يا ٽيبل ۾ ڪهڙو لفظ محفوظ ٿيل آهي ظاهر آهي ڪمپيوٽر کي لفظ خوراڪ ئي ملندو اهڙي نموني مخرجن جا مسئلا يعني ويجھن آوازن جون ڌار ڌار نشانيونبه حل ٿي وڃن ٿا. ان سان گڏ لفظ سنڌ کي سُر ڏئي لکڻ سان ڊيٽابيس ۾ سِنڌ محفوظ ٿيندو پر ڪير هن پروگرام ۾ بغير اعرابن جي سنڌ ائين ئي لکندو ته پروگرام ان جي الٿي sindh يعني انگريزي سُرن سان درست ئي ڪندو. https://sourceforge.net/projects/sindhi-to-roman-transliterate/ ويب پروگرام https://fahad-memon.com/sindhi%20transliteration  هن ويب سائيٽ تي وڃي سنڌي لفظن کي اعراب يا زير زبر پيش ڏيندا رهو ان سان ٽرانسلٽريشن جي بهتريءَ ۾ ڪافي اضافو ٿي ويندو عڪس https://a.fsdn.com/con/app/proj/sindhi-to-roman-transliterate/screenshots/diagram.png/max/max/1
حوالا
6- https://fahad-memon.com/sindhi%20transliteration
زمرو:انڊس رومن سنڌي اسڪرپٽ زمرو:رومن سنڌي الفابيٽ زمرو:رومن سنڌي چارٽ زمرو:رومن سنڌي لپي زمرو:سنڌو رومن سنڌي زمرو:سنڌي زمرو:سنڌي ٻولي
مائلي سائرس
مائلي سائرس (انگريزي؛ Miley Cyrus پئدائشي نالو ڊيسٽني هوپ سائرس (Destiny Hope Cyrus): ٽيويهه نومبر 1992) هڪ آمريڪي اداڪارا ۽ رڪارڊنگ فنڪارا آهي.
سيد ميان ٻڍل شاھ
سيد ميان ٻڍل شاھ  مٽياري سيدن جي سنائي شاخ جي اميناڻي پاڙي مان هو. سندس جنم نوابشاھ ۾، 1894ع ڌاري ٿيو. ابتدائي تعليم مقامي اسڪول ۾ ورتائين، کيس سيد غلام حيدر شاھ نالي ڀاءُ هو. هي ننڍا ئي هئا ته 1904ع ڌاري سندن والد وفات ڪري ويو. انهيءَ زماني ۾ نوابشاھ طرف جون زمينون اڃا پوريءَ طرح آباد نہ ٿيون هيون پر پوء سدا واھ ۽ ناري واھ جي نڪرڻ ڪري، هي خطو سر سبز ۽ آباد ٿي ويو ۽ انهيءَ ڪري سندن ملڪيت ۽ پيدائش به وڌي ويئي، نوابشاھ شھر ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر ٿيو. اهو شهر سندس والد سيد ميان نواب شاھ جي نالي تي ٻڌل آهي. وڏي ٿيڻ کان پوءِ هن آسپاس جي زميندارن سان دوستاڻا تعلقات وڌايا. سندس بنگلو سدائين مهمانن سان ڀريو پيو هوندو هو، ٿوري وقت اندر سندس سنگت جو هڪ وڏو گروھ بنجي ويو، جنهن ۾ وڏيرو خان محمد کڏهري ،وڏيرو الهه اوڀايو ڪيريو، وڏيرو علي خان ڪيريو، ميان محمد معصوم کنيارن وارو، هسو خان گپچاڻي، وڏيرو محمد فاضل لاکو، شھمير خان راهو، دين محمد جويو ۽ ٻيا ڪيترا ماڻھو شامل هئا. ضلعي لوڪل بورڊ جو ميمبر، تعلقي لوڪل بورڊ نوابشاھ جو پريزيڊنٽ ۽ پهرين جولاءِ 1940ع کان 10 فيبروري 1942ع تائين، نوابشاھ ميونسپالٽيءَ جو پريزيڊنٽ ٿي رهيو. سن ۾ 1924ع مارچ ڌاري سڏايل مٽياري سيدن جي ڪانفرنس ۾، پنهنجي پاڙي جي مڙني سيدن سميت شرڪت ڪئي هئائين. سندس طبيعت ذيابيطس ڪري ٺيڪ نه رهڻ لڳي ۽ اٺيتاليھ سالن جي عمر ۾، 22 جنوري 1942ع مطابق ۲۲ محرم ۱۳۶۱ھ تي وفات ڪيائين، کيس هڪ فرزند ميان نواب شاھ نالي ٿيو، ليڪن اهو مستانو هو. ھن جو ڀاءُ ميان غلام حيدر شاھ نوابشاھ ميونسپالٽيءَ ۽ تعلقي لوڪل بورڊ نوابشاھ جو پريزيڊنٽ رهي چڪو هو، نوابشاھ ميونسپالٽيءَ جو، هڪ دفعي 13 آگسٽ 1947ع کان 10 آڪٽوبر 1949ع تائين، ٻئي دفعي 21 ڊسمبر 1952ع کان 20 ڊسمبر 1957ع تائين، پريزيڊنٽ رهيو. 1953ع کان ون يونٽ ٿيڻ تائين، سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿي رهيو. ڀاءُ جي گذرڻ کان پوءِ، هن جي طبيعت به ٺيڪ نه رهي. اڪثر بيمار گذاريندو هو. نيٺ 11 فيبروري 1963ع، مطابق 15 رمضان 1382هه تي، نوابشاھ ۾ وفات ڪيائين. کيس ٽي فرزند آهن؛ ميان غلام رسول شاھ، امير حسن شاھ ۽ نواز علي شاھ.
بڇڙو ديھ
ضلعي جيڪب -آباد- جي تعلقي ٺل جي هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ -آباد- آهن: ’-بڇڙو-‘، ’سڪندر -آباد-‘، ’حاجي اٽل بنگلاڻي‘، ’الاهي بخش ڪندراڻي‘، ’-تاج- محمد ڪندراڻي‘، ’خيرمحمد ٻرڙو‘، ’گلاب ٻرڙو‘، ’حاجي رحيم بخش‘، ’-ڀائي خان- کوسو‘، ’راضي ڪندراڻي‘ ۽ ’لالومل‘.
آکاڙو
آکاڙو اُها نرم زمين جتي پھلوان ملهہ يا ڪُشتي جو مقابلو ڪن. ڪڪڙن جي ويڙھ ٿئي، ان کي آکاڙو چئبو آهي. (نئين جامع سنڌي لغات، جلد ھهريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد2004ع)، پر جيئن تہ وڏ ڪٻل ۽ ٻيلهاڙي راند ۾ چؤطرف تماشبين گول دائري ۾ بيهي يا ويھي ڏسندا آهن، انهيءَ ڪري ان کي خاص ڪري ”دائرو“ بہ چوندا آهن. ڪشتيءَ جي ميدان کي بہ آکاڙو چوندا آهن. ملاکڙو لفظ خود ملهہ + آکاڙو مان نڪتل آهي، يعني ملهن جو آکاڙو. پھلوانيءَ جي مظاهري لاءِ آکاڙي جو وجود تمام آڳاٽو آهي. خاص ڪري قديم بادشاهن جھڙوڪ روم، يونان، ايران، چين، جپان، منگولن، ترڪن ۽ قديم هندستان ۾ فوجي تربيت لاءِ جسم مضبوط ڪرڻ ۽ داءُ پيچ سکڻ سيکارڻ لاءِ هن شعبي کي گهڻي اهميت ملي، اڪثر بادشاهن ۾ بادشاھ پھلوانيءَ جي مظاهري لاءِ ٻن پھلوانن يا غلامن جو خوني مقابلو ڪرائيندا هئا. ڪن جنگجو رياستن ۾ غلامن کي شينھن، ڪتن يا ٻين جهنگلي جانورن جي مقابلي ۾ آکاڙي اندر لاٿو ويندو هو جنھن جي چوڌاري اسٽيڊيم وانگر ڪوٽ، ديوارو ۽ ويھڻ جو انتظام هوندو هو. هندستان ۾ ملهہ جي آکاڙن جو احوال مھاڀارت ۾ بہ ملي ٿو. ملهہ جي مقابلي کي ”مل يُڌ“ چوندا هئا، جن ۾ کترين جو هڪ طبقو مھارت حاصل ڪندو هو. پوءِ اهي ’مل‘ (ملهہ) سڏيا ويا. ’ملهہ يڌ‘ شري ڪرشن ۽ راجا ڪڻس جي وچ ۾ بہ ٿي، مھاڀارت ۾ ملهہ جو ٻيو ذڪر شري ڪرشن ۽ راجا جامنت جي وچ ۾ مقابلي جي حوالي سان ملي ٿو. اهي واقعا دوارڪا، ڪڇ ۽ گجرات واري علائقي جا لڳن ٿا.
حوالا
زمرو:رانديون
استاد ڪريم بخش خان
استاد- شادي خان جو فرزند ۽ استاد احمد خان جو ننڍو -ڀاءُ- ڪريم بخش خان شڪارپور شهر ۾ پيدا ٿيو هو ۽ پنهنجن بزرگن جي نقش قدم تي هلي پنهنجي اباڻي فن موسيقيءَ ۾ مهارت حاصل ڪيائين. موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ کان حاصل ڪيائين ۽ انهيءَ رنگ ۾ ڳائيندو هو. خيال جي گائڪيءَ تي به کيس عبور حاصل هو. نهايت سٺو ۽ مقبول موسيقار هو. سندس وفات شڪارپور ۾ ٿي ۽ اتي دفن ٿيو.
زين العابدين
حضرت امام علي زين العابدين عليه السلام، حضرت -امام- حسين عليه -اسلام- جو فرزندِ ارجمند ۽ چوٿون -امام- 38 هه / 658ع ۾ پيدا ٿيو. واقعي ڪربلا (60 هه / 680ع) ۾ حضرت -امام- حسين عليه -اسلام- پنهنجي عزيز و اقارب ۽ اصحابن سان گڏ شهيد ٿي ويو ۽ اهلبيت عصمت و طهارت سان گڏ صرف -امام- علي -بن- الحسين عليه السلام بچيو. هن واقعي کانپوءِ سڄي عمر مديني ۾ رهائش اختيار ڪيائين. پاڻ وڏو عالم، زاهد، عابد، شجاع ۽ متقي پرهيزگار هو. پاڻ خدا جي عبادت ۾ ايڏو ته مشغول هوندا هئا جو کين ”سيد الساجدين“ (يعني سجدي ڪندڙن جو سردار) ۽ ”زين العابدين“ (يعني عبادت ڪندڙن جي زينت) جا القاب ڏنا ويا. -امام- زين العابدين عليه السلام جون لاتعداد تصنيفون آهن، -جن- ۾ سڀ کان مشهور ”صحيفئه ڪامله“ لاجواب دعائن ۽ تعقيبات جو شاهڪار ڪتاب آهي. جنهن کي ”صحيفهءِ سجاديه“ به چيو وڃي ٿو، -ان- کان سواءِ استخاري لاءِ اڪثر عالم -امام- صاحب جو ”استخاره سجاديه“ جهڙو لاجواب ڪتاب استعمال ڪندا آهن. -امام- زين العابدين عليه السلام کي ڪربلا جي واقعي کانپوءِ وري وقت جي ظالم حاڪم حجاج -بن- يوسف گرفتار ڪرايو. -امام- عليه السلام -جن- 95 هه / 714ع ۾ رحلت ڪئي.
صوفو
صوفو ويھڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ قسم جي ڪرسي آھي. جيڪا عام ڪرسين کان وڌيڪ آرامدہ ھوندو آھي. thumb|صوفي جو خاڪو
تقليد
تقليد __(Emulation):
ادبي اصطلاح ۾ انفراديت يا امتياز قائم رکڻ کان سواءِ ڪنهن وڏي اديب، فنڪار جي پوئواريءَ کي تقليد چيو ويندو آهي. سنڌي ۾ صوفي شاعريءَ ۾ تمثيلن ۽ علامتن جي تقليد قاضي قادن (1463-1551ع) کان ڪئي وئي. عشقيه، رومانوي ۽ نيم تاريخي داستانن جي سورمين کي علامتي اظهار طور ڪتب آڻڻ جي شروعات شاهه لطيف کان اڳ مختصر طور نظر اچي ٿي، پر شاهه لطيف ان کي ڪمال تي پهچايو. جديد دور جي شاعرن گهڻي ڀاڱي شيخ اياز جي تقليد ڪئي، افساني ۾ ڪيترن ليکڪن جمال ابڙي، امرجليل وغيره جي تقليد ڪئي آهي.
ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 1999
حوالو
زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 1999 زمرو:1999 ۾ ڪرڪيٽ زمرو:1999 ۾ راند زمرو:انگلستان ۾ ڪرڪيٽ زمرو:انگلستان ۾ ڪرڪيٽ جا عالمي مقابلا زمرو:انگلستان ۾ راندين جا عالمي مقابلا زمرو:اسڪاٽ لينڊ ۾ ڪرڪيٽ زمرو:اسڪاٽ لينڊ ۾ ڪرڪيٽ جا عالمي مقابلا زمرو:اسڪاٽ لينڊ ۾ راندين جا عالمي مقابلا زمرو:آئرلينڊ ۾ ڪرڪيٽ زمرو:آئرلينڊ ۾ ڪرڪيٽ جا عالمي مقابلا زمرو:آئرلينڊ ۾ راندين جا عالمي مقابلا زمرو:نيڌرلينڊز ۾ ڪرڪيٽ زمرو:نيڌرلينڊز ۾ ڪرڪيٽ جا عالمي مقابلا زمرو:نيڌرلينڊز ۾ راندين جا عالمي مقابلا
امام ضامن
امام موسيٰ رضا جو لقب. -امام ضامن- جو رپيو، ويساهه وارا، -امام ضامن- جي نالي تي باسي تعويذ طور -ٻانهن- ۾ ٻڌندا آهن، اهو سِڪو يا رپيو مسافر جي سلامتيءَ سان سفر پوري ڪرڻ جي سوڻ طور -ٻانهن- ۾ ٻڌجي ٿو، جيئن انهيءَ جو -امام- موسيٰ رضا، ضامن هجي. جڏهن مسافر سفر -تان- واپس آيو، تڏهن اهو سڪو يا رپيو ڪنهن مستحق کي خيرات ۾ ڏيئي ڇڏبو آهي يا ڪنهن خير جي ڪم تي لڳائبو آهي. اها رسم فقط شيعن ۾ آهي.
جيڪب آباد ضلعو
جيڪب آباد ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام جيڪب آباد شهر آهي. هن ضلعي ۾ ٽي تعلقا شامل آهن.
تاريخ
1843ع م جڏھن ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي سرڪار سنڌ تي قبضو ڪيو تہ ان وقت خيرپور ميرس الڳ رياست ھئي ۽ باقي سنڌ کي ڪمپني سرڪار ٽن ضلعن م ورھايو جن م ڪراچي، حيدرآباد ۽ شڪارپور شامل ھئا. موجوده لاڙڪاڻو ضلعو ، قمبر شھدادڪوٽ ضلعو، جيڪب آباد ضلعو، ڪشمور ضلعو، سکر ضلعو، دادو ضلعو شڪارپور ضلعي جا حصا ھيا. بعد ۾ 1901ع ۾ شڪارپور ضلعي کي ختم ڪري سکر ضلعو قائم ڪري ان جو حصو بڻايو ويو ۽ پوء جيڪب آباد کي پڻ الڳ ضلعو بڻايو ويو جنھن ۾ موجوده ڪشمور ضلعو ء بلوچستان جو شھر استاد محمد ء ٻيا علائقا پڻ شامل ھيا. استاد محمد بعد ۾ بلوچستان ۾ شامل ڪيو ويو ۽ 13 ڊسمبر 2004 ۾ ڪشمور ۽ ڪنڌڪوٽ تعلقا پڻ ھن ضلعي کان ڌار ڪري الڳ ڪشمور ضلعو قائم ڪيو ويو. جيڪب آباد جو پراڻو نالو خانڳڙھ ھيو. ان جو نالو جيڪب آباد انگريز فوجي آفيسر ڪرنل جان جيڪب جي نالي تي آهي جنھن نئين شھر جو بنياد وجھي ان جي ترقيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيو اھڙي طرح ھن شھر انگريزن جي دؤر ۾ ضلعي جو درجو حاصل ڪيو. سنڌ جي سرحد تي ھجڻ ڪري ان کي ڪرنل جيڪب پنھنجو ھيڊ ڪوارٽر بڻائي سنڌ بلوچستان جي سرحدي باغي قبيلن تي ڪنٽرول ڪيو. ڪرنل جيڪب جي قبر پڻ جيڪب آباد شھر ۾ واقع آهي.
جيڪب آباد جا تعلقا
هي ضلعو ھيٺين ٽن تعلقن تي مشتمل آھي جن مان جيڪب آباد تعلقي جو درجو ھڪ سب ڊويزن وارو آھي.
يونين ڪاؤنسلون
ھن ضلعي ۾ 44 يونين ڪاؤنسلون واقع آهن. شھرن جون يونين ڪاميٽيون الڳ آھن.
ديھون
ھن ضلعي ۾ ڪل 211 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
ڪيسني - هائيجنس
مشن جو قسم: ڪيسني زحل جي چوگرد چڪر لڳائيندڙ هائيجنس ٽيٽان تي قدم رکڻ لاء
فدا حسين خان
استاد فدا حسين خان (گويو ):-استاد- فدا حسين خان، نامور ڪلاسيڪي گويي استاد بيبي خان جو ٻيو نمبر پٽ، نياز حسين جو ننڍو -ڀاءُ- ۽ -استاد منظور علي خان- جو سوٽ هو. -استاد- فدا حسين جو اصل نالو خدا بخش هو. ڪنهن بزرگ جي چوڻ تي سندس والد هن جو نالو تبديل ڪري فدا حسين رکيو. سندس -جنم- حيدرآباد ۾ ٿيو. هيءُ چوٿين درجي ۾ هو ته کيس مدي جو -بخار- ٿي پيو. بيماريءَ مان اٿڻ بعد سندس دل پڙهائيءَ کان ڀڄي پئي ۽ گهر ۾ پنهنجي والد -استاد- بيبي خان وٽ ڳائڻ جو رياض ڪرڻ لڳو. -استاد- بيبي خان نياز حسين کي -باجو- (هارمونيم) ۽ فدا حسين کي طبلو هٿ ۾ ڏئي، سندس باقاعدي تربيت ڪئي. هيءُ گهٽ پڙهيل هو، پر ننڍپڻ کان ئي -استاد عاشق علي خان-، -استاد بڙي غلام علي خان- ۽ -استاد- -امير- خان (اندور والي) جهڙن بزرگ گوين جي صحبت ۾ رهيو ۽ موسيقيءَ جي هر رنگ جي ڄاڻ باقاعدي حاصل ڪيائين. موسيقيءَ سان واسطو رکندڙ گهراڻن ۾ اها روايت موجود آهي ته ڪو به گويو، ڪلاڪار ۽ راڳي پنهنجي پيءُ جو شاگرد نه ٿو چوائي سگهي، -ان- ڪري -استاد- بيبي خان هڪ محفل ۾ پنهنجي -ڀاءُ- مراد علي خان کي چيو ته فدا حسين کي سڳو -ٻڌي- شاگرد ڪر. -استاد- مراد علي خان، فدا حسين کي باقاعدي شاگرد بڻايو ۽ اڳڪٿي ڪئي ته هيءُ اسان جي خاندان جو نالو روشن ڪندو. مارچ 1982ع ۾ پيءُ جي وفات مٿس گهرو اثر ڇڏيو. ڪجهه عرصي بعد موسيقيءَ جي وڌيڪ -تعليم- لاءِ -استاد- خان صاحب مبارڪ علي وٽ ڪراچيءَ ويو، ٻه سال رهڻ بعد موٽي آيو. سنڌ ۾ ڪافي ڳائڻ جو جيڪو انداز بيبي خان متعارف ڪرايو، -ان- کي اڳتي وڌائڻ ۾ -استاد- فدا حسين خان جو وڏو ڪردار آهي. -استاد- فدا حسين، حضور اڪرم صلي -الله- عليه وسلم جي ولادت (عيد ميلاد النبيصه) کانسواءِ ڪڏهن به خوشيءَ جو ڪو ڪلام نه ڳايو. حيدرآباد جي اڪثر محفلن ۾ هن کي آخر ۾ وارو ڏيندا هئا ۽ کيس وڏو ملهه سڏيندا هئا. وٽس ننڍا توڙي وڏا فنڪار سکڻ، موسيقيءَ جي مسئلن جي ڄاڻ وٺڻ ۽ صحيح راڳ جي معلومات وٺڻ ايندا رهندا هئا، -جن- ۾ عابده پروين، وحيد علي، سينگار علي سليم، صادق علي، ظفر علي، مظهر حسين، ذوالفقار علي ۽ ٻيا ڪيترا شامل آهن. -استاد- فدا حسين جي شاگردن ۾ جمعو فقير مڱڻهار، پپو فقير، عنايت -الله- عباسي، ياسين فقير رنگ، چوڻُ، مانجهي، يار محمد چانڊيو، راجو، غلام حسين، محمد يوسف، مٺو ڪڇي، مائي -الله- وسائي، آفتاب -بلوچ-، علي نواز، ذوالفقار علي ۽ حسين جا نالا شامل آهن. -استاد- فدا حسين 4 نومبر 1994ع تي 52 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪئي.
ويد
ويد __(Ved):لفظ ويد جو مصدر ’ود‘ آهي، جنهن جي معني آهي ’عقل‘، ’ڄاڻڻ‘، ’سوچڻ‘، ’سمجهڻ غور فڪر ڪرڻ‘، ’موجود هئڻ‘ ۽ ’حاصل ڪرڻ‘ وغيره. ’ويد‘ جو لفظ خود ’ويدن‘ ۾ استعمال نه ڪيو ويو آهي، پر تقريبا 2000 سالن جي عرصي ۾ هندن علمن ۽ رسمن متعلق جيڪو مواد گڏ ڪيو آهي. ان کي ’ويد‘ جو نالو ڏنو ويو بعد جا سڀ هندو مصنف انهن جو حوالو ڏيندا ۽ انهن کي مستند سمجهندا رهيا آهن. هندومت جي قديم الهامي صحيفن جي مجموعي جو نالو آهي جيڪو لڳ ڀڳ پندرهين يا پنجين قبل مسيح جي دوران ظابطئه تحرير ۾ آندو ويو. هندن جي مقدس ڪتابن جا ٻه بنيادي قسم آهن يعني، شروتي ۽ سمرتي ۾ ويدن کي سڀ کان پهريون داخل سمجھيو وڃي ٿو. اپنيشدن جي توحيدي ۽ فليسوفياڻي جي برخلاف ويدن جو مرڪزي خيال منتر، هون، مذهبي رسمون باهه ۽ برهمڻن جي تقديس ۽ قرباني جي اهميت آهي.
حوالا
زمرو:سنسڪرت لکتون زمرو:هندو لکتون
روهڙا راڄ
روهڙا راڄ يا روهڙا شاهي گهراڻو يا روهڙا خاندان (Ror dynasty) سنڌ ۾ اروڙ (عربي: اَل ــ رُور) نالي جگهہ تي حڪومت ڪندڙ هڪ راڄ هُيو.اِنَ خاندان جو زوال (489 عيسوي) ۾ ٿيو، جنهن کان اڳتي راءِ گهراڻو يا راءِ سلطنت جي شروعات ٿئي ٿي. روهڙا شاهي گهراڻو ڏکڻ ايشيائي (انڊئن سب ڪانٽيننٽ) طاقت ور خاندان هيو، جنهن اڄڪلهه واري ڏينهن ۾ سنڌ ۽ 450 مسيح کان اڳ (ق.م) ڌاري اتر اولهه وارو انڊيا جو حصو تي حڪمراني ڪئي. . روڙا يا روڙ خاندان روڙي جنهن جو هاڻوڪو نالو روهڙي تان حڪمراني ڪئي روڙي يا روهڙي شهر هڪ روڙ ڪشتريا ڍچ ، روڙ ڪمار پنجين صدي قبل مسيح BCE ۾ اڏاوت ڪرايو هيو. روڙي روهڙي قديم زمانو کان روڙوڪا ۽ روڙڪ جهڙن نالن سان سڃاتي ويندي آهي.سائورا بادشاهت جي راڄڌاني حيثيت سان، روڙوڪا اوائلي ٻُڌسٽ ساهتيا (ٻُڌ ادب) ۾ ھڪ اھم واپاري مرڪز طور ذڪر ڪيل آھي. ٻُڌسٽ جاتڪا ڪهاڻيون روڙڪا جي بادشاه رودرايان ۽ مگاڌا (مگڌا) جي بِمِسارا بادشاه جي وچ۾ هڪٻئي سان تحفن جي ڏِي وَٺ بابت ڳالهيون ٻُڌائين ٿيون. ٻڌمت اتهاس (ڪرانيڪل ) ديوياودانا، جي مطابق، رور (روڙ) تاريخي طور تي پاتاليپوترا سان سياسي اثر جي لحاظ سان مقابلو ڪيو هيو. اسڪالر ٽي.ڊبليو رائس ڊيوڊز 7 صدي قبل مسيح (BCE) ۾ روروڪا (روڙڪا) کي هندستان (انڊيا) جو سڀ کان اهم شهر طور ذڪر ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌ جي تاريخ
استاد گامڻ خان
استاد گامڻ خان- اصل ۾ فتح ڳڙهه چوڙيان مشرقي پنجاب جو باشندو ۽ -استاد- شادي خان جو ننڍو فرزند هو. مگر سنڌ جي سڳنڌ ۽ هتي جي مڻيادار ماڻهن جي قرب جي هاڪ ٻڌي، هتي ڪهي آيو، ۽ اهڙو قابو ٿي ويو، جو کيس اصل وطن به وسري ويو. آخر مٽي به سنڌ جي ماڻيائين. مشهور گائڪ شادي خان جو هي لائق پٽ، پنهنجي ڦوهه جوانيءَ واري زماني ۾ هتي آيو هو، سندس آواز ڏاڍو سُريلو ۽ ميٺاڄ ڀريل هو. سندس گائڪيءَ جو انداز ڌرپڌي هو. هي -استاد- بني خان جو شاگرد هو، ۽ خيال جي گائڪي کانئس سکيائين. هن شڪارپور شهر کي پنهنجي مستقل رهائش لاءِ منتخب ڪيو ۽ اتي ئي وفات ڪيائين.
تقدير
تقدير يا لکيو يا قسمت تقدير اھڙي طاقت آهي جيڪا ھڪ خيال مطابق دنيا جي اندر ٿيندڙ واقعن جو اڳواٽ تعين ڪري ٿي. اھا حادثي ۽ موقعي واري خيال کي رد ڪري ٿي ۽ اڪثر ان کي دنيا ۽ آخرت ۾ ماڻھن جي قسمت سمجھيو ويندو آھي. تقديري جبريت ھڪ عقيدو آهي جنھن مطابق تقدير جا مقرر ڪيل واقعن اڏو انسان بي وس آھي ٻين لفظن انسان پنھنجي يا ٻين جي تقدير کي تبديل نہ ٿو ڪري سگهي.
قديم مذھبن ۾ تقدير
قديم ميسوپوٽاميا ۾ ماڻھن جو خيال هو تہ قسمت انھن ديوتائن جي ھٿ ۾ آهي جن جي خدمت لاء انسانن کي پيدا ڪيو ويو ھو. قديم يونان م تقدير کي ٽن عورتن جي صورت ۾ ڏيکاريو ويو ھو يا چيو ويندو ھو تہ قسمت زيوس ديوتا جي ھٿ وس ھئي. قديم سميري ۾ ماڻھو. جي قسمت لاء خدائي تقدير جو عقيدو ھيو بابل جي مذھب جي عقيدي ۾ نابو ديوتا لکت جو ديوتا ھيو ۽ اھا انساني تقدير اڪريندو ھو جيڪا اشوري ۽ بابلي مندرن وارا ديوتا، خاص طور تي انوناڪي ديوتا، انسانن سان منصوب ڪندا ھئا.
عيسائيت ۾ تقدير
عيسائي مفڪرن تقدير متعلق قديم خيالن جي نئين سر تشريح ڪندي کين خدائي ڪارسازي (Divine Providance) سان ملايو جنھن ۾ انسان کي بہ چڱي ۽ بري وچ ۾ چونڊ ڪڻ جو اختيار پڻ ڏيکاريو ويو. عيسائي دينيات خدا جي قدرت کي انساني آزاد اختيار سان ٺھڪندڙ عقيدي جي حق ۾ مصروف رھي آھي.
اسلام ۾ تقدير
اسلام کي اڪثر جبريت واري مذھب طور پيش ڪيو ويو آهي. خدا جي جوڙيل تقدير ۽ انساني اختيار جي آزادي متعلق مسلمانن ۾ ٻہ مختلف فڪري رجحانن فروغ ورتو. انھن ۾ ھڪ خيال تقديري جبريت جو آھي ۽ ٻيو خيال انساني اختيار وارو آھي. ان موضوع تي مسلمانن جي انھن پاڻ ۾ ٽڪرائجندڙ فڪري رجحانن جا بنياد قرآن جي آيتن ۾ آھن جن ذريعي اھي پنھنجي پنھنجي موقف جي حمايت ڪن ٿا. خدا جي اڻ مٽ شان ۽ قدرت تي قرآن ٻڌائي ٿو تہ: ".... الله جنھن کي گھري ٿو تنھن کي گمراھ ۽ جنھن لاء وڻيس تنھن کي ھدايت ڏئي ٿو"
۽ اھو تہ: "....۽ جڏهن ڪوئي ڪم ڪندو آهي تڏھن ان کي رڳو چوندو آهي ته ٿيءُ، تہ اھو ٿي پوندو آهي"
- سورة البقرہ، 117
- التوبہ، 51
ان فڪر وارن مسلمانن مطابق اھا آيت ٻڌائي ٿي تہ انساني تقدير ھڪ خدائي ڪتاب يا ڪتبي ۾ اڳواٽ لکي وئي آهي. قرآن ٻڌائي ٿو ته ھر پيدا ڪيل چيز جي وجود جو ھڪ مدو مقرر ڪيل آھي جنھن کي اجل سڏيو ويو آهي. ايتري قدر جو ماڻھن جو موت بہ مقرر ٿيل آهي. خدا پاران ھر واقعي يآ ھر چيز جي اڳواٽ مقرر يا طئي ڪرڻ وارو خيال سني دينيات جو ۽ خاص طور تي اشعري مڪتبه فڪر جو عقيدو آهي جنھن کي اسلام جي شروعاتي دؤر جي حاڪمن کان پڻ مڃتا مليل ھئي جيڪي پنھنجي اخلاقي ڪمزورين باوجود ان خيال سان پنھنجي اقتدار کي ان دليل سان تحفظ ڏئي رھيا ھيا تہ اھو اقتدار کين خدا جو عطا ڪيل آھي. غير جبريت پسند آزاد اختيار جا حامين انسانن کي پنھنجي زندگي گذارڻ ۽ پنھجي قسمت پاڻ ٺاھڻ جي وڏي ذميداري رکي آھي. ان خيال وارا پڻ دليل طور قرآن جون کوڙ آيتون ٻڌائندا آھن جن ۾ خدا جي حتمي فيصلي جي ڳالھ ڪيل آھي ۽ اھو پڻ ٻڌايل آهي تہ خدا جو اھو فيصلو تڏهن ٿيندو جڏهن انسان تقدير جي بدران پنھنجي اختيار سان نيڪ يا گنھگار ٿيندو. ھڪ آيت مطابق فرمايو ويو آهي تہ: "۽ چؤ تہ (اھو سخن) اوھان جي پالڻھار وٽان (آيل ) سچ آهي، پوء جنھن کي وڻي سو ايمان آڻي، ۽ جنھن کي وڻي سو نہ مڃي. اسان ظالمن لاءِ باھ تيار ڪئي آھي.... بيشڪ جن ايمان آندو۽ چڱا ڪم ڪيا تہ جنھن چڱو ڪم ڪيو آهي تنھن جو اجر اسين نه وڃائيندا سون."
- الڪھف، 29,30
خواجه حسن بصري (وفات:728ع) انساني اختيار واري خيال جو حامي هو. ھن بنو اميه جي 685ع کان 705ع تائين خليفي رھندڙ عبدالملڪ بن مروان کي ان خيال جي سمجھائڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي ھئي. سندس دليل اھو ھو تہ خدا صرف نيڪي جو حڪم ڏنو آهي ۽ بدي انسانن ۽ شيطان جي ڪري ٿيندي آهي. عراق ، شام، عربستان، يمن ۾ ھن جھڙا ٻيا ھن سميت قادري سڏيا ويندا آھن. قادري جو مطلب اھي ماڻھو آھن جيڪي انسان جي خوداراديت واري خيال جا حامي آهن. اسلامي مذھبي فڪر ۾ ان شروعاتي رجحان اسلامي دين ۾ متعزلي روايت کي فروغ ڏنو ۽ سني دين جي اشعري مڪتبه فڪر جي رد ۾ شيعن جي دين ۾ عقليت پسند فڪر جي قيام جو سبب بڻيو. اوڻوھين صدي کان وٺي مستشرقن، عيسائي مشنري، اتر آمريڪا ۽ يورپ جي سياحن مطابق بيمارين جي سببن ۽ بدقسمتي واري تقدير جي جبريت وارو خيال مسلمانن جي عام ھئي. انھن مطابق ڪجھ مسلمانن صحت جي انتھائي لازمي سنڀال کان اھو چئي انڪار ڪيو ته مريض جي قسمت خدا جي وس ۾ ھوندي آھي. تقديري جبريت جي اھڙي عقيدي باوجود مسلمان معاشري ۾ مرضن جا علاج ڳوليا ويا پر جڏھن اميد ختم ٿي ويندي ھئي تہ ان تقديري جبريت کي قبول ڪيو ويندو ھيو. اھا بہ حقيقت آهي ته مسلانن ۾ سعودي عرب جي وھابين وانگر قدامت پسند تقديري جبريت وارا خيال غالب ھجڻ باوجود اھو نہ وسارڻ گھرجي تہ اسلام جي وچولي دؤر واري تھذيبن ۾ طب جي سائنس جو سڀ کان گھڻو استعمال ٿيندو ھو. ھاڻوڪي دؤر ۾ جديد اسلامي اصلاح پسند مسلم دنيا ۾ آزاد اختيار واري فڪر کي فروغ ڏئي رھيا آھن جن جي خيالن سان سني اسلام جي اشعري مڪتبه فڪر جي ٺاھيل تقديري جبريت جي قدامت پسند خيال جي گرفت ڪمزور ٿي رھي آھي ۽ مسلمانن ۾ مثبت ترقي پسند سوچ ۾ اضافو ٿي رهيو آهي.
تقدير ۽ ادب
تقدير ۽ تدبير- ٻئي عام اصطلاح آهن. تقدير، قدرت تي ڀاڙڻ جو تصور آهي ۽ تدبير انساني عمل جي مترادف آهي. يوناني ادب ۾ عام طور چيو ويندو هو ته انسان جي ڀوڳنا سندس تقدير جي ڪري آهي. اڳتي هلي شڪسپيئر جي ڊرامن ذريعي فلسفو تبديل ٿيو ته انسان جي سزا جو نصيب سندس عمل آهن. تقدير جو فلسفو صدين کان ڊرامن، ناولن ۽ ڪهاڻين جو موضوع رهيو آهي.
فلسفو
رواقي عقيدي م خدائي تقديري جبريت وارو نظريو موجود ھيو. رواقي عقيدو فلاسافر زينو رواقي  جي نالي سان منصوب آھي. ايپيڪيورين فلسفو ان خدائي تقديري جبريت جي نفي ڪندڙ ھو. ان مطابق جيستائين انسان جا عمل ارادي وارا آھن تيستائين اھي معقول آھن.
سنڌ تي بختر جي يونانين جي ڪاهه
مهاراجا اشوڪ جي وقت ۾ سنڌ ۾، ڪن هنڌ ”سٽوپا“ (Stupa) ٺهيا ۽ اهي تيرٿن جا هنڌ ليکجڻ ۾ آيا. ان وقت ٻڌ ڌرم هيڪاري زور ورتو ۽ پالي ٻوليءَ به ترقي ڪئي. مهاراجا اشوڪ، عيسوي سنه کان 227 ورهيه اڳي گذاري ويو. کانئس پوءِ عيسوي سنه کان 180ع کن ورهيه اڳي، بختر (بئڪٽريا) طرف جا ڪي يوناني لوڪ پنجاب تي ڪاهي آيا ۽ پوءِ سنڌ جي به فتح ڪيائون. سندن وقت جي نشاني، بختي، بغدي، ۽ بلغاري لفظ آهن.
بغدي بلوچن جا اَٺ ويهون اُٺن،
ڌاڙي خاطر ڌاريا، مهري ملوڪن.
ٽنگن ڊگها، وڃن سگها، جن جا چيريا چپ چُرن،
ڪنڌن ڪارا، پڇ ٻاهرا، جن جا کر نه کڙڪو ڪن،
نڪ ۾ نوڙي، وڃن ڊوڙي، بختي بلوچن،
منزل مارڻ، پوءِ نهارڻ، اهو عيب اُٺن،
وڃي واءِ چڙهن، ته به ڪنبن ڪين ’ڪبير‘ چوي.
آکاڻي
آکاڻيءَ مان مراد واقعن جو تسلسل ٿئي ٿو، جنهن ۾ منظر، ڪردار ۽ واقعا شامل هجن. آکاڻي انساني زندگيءَ ۾ پيش ايندڙ مختلف وارداتن، مشاهدن ۽ تجربن جي ترجمان آهي. آڳاٽي دؤر ۾ سنڌ ۾ آکاڻين جي رواج رهيو آهي، جيڪي مذهبي نوعيت جون ۽ سورمن جي ڪردارن تي مبني هيون. جنن، ديون ۽ پرين جا قصا آکاڻيون ليکجن ٿيون. جديد زماني ۾ آکاڻي يا ڪهاڻي افساني کي چوندا آهن، جنهن ۾ ڪوبه واقعاتي قصو بيان ڪيل هجي. اصطلاحي طور آکاڻي اهو قصو آهي، جيڪو ٻاراڻي زندگيءَ ۽ ٻاراڻي دلچسپيءَ پٽاندر ڪردارن تي مبني تصوراتي افسانوي ليک هجي. آکاڻي ٻڌائڻ جو سلسلو تڏهن کان شروع ٿيو جڏهن انسان ڳالهائڻ سکيو، ان ريت ڪن شروع ۾ پاڻ سان يا قبيلي وارن سان پيش آيل واقعن کي ياد ڪري ٻين تائين پهچائڻ شروع ڪيو. پوءِ جڏهن اهي ٻڌل واقعا هڪ شخص کان ٻئي شخص تائين ۽ هڪ نسل کان ٻئي نسل تائين منتقل ٿيا ته انهن افسانوي رنگ به اختيار ڪيو. ان ريت اهي قصا ڪهاڻيون ماضيءَ جي واقعن ۽ تجربن جو ذخيرو ٿيندا ويا. اڳتي هلي ڪي ماڻهو اهي قصا ياد ڪرڻ ۽ ڊرامائي انداز ۾ بيان ڪرڻ جا ماهر ٿي ويا. ان ريت آکاڻي جو فن اسريو ۽ دنيا جا بهترين قصا جهڙوڪ رامائڻ، مهاڀارت، الياد، اوديسي وغيره لکيا ويا. ”آکاڻي“ جي معنيٰ آهي”ڳالهه“. آکاڻيءَ کي هندي ٻوليءَ ۾ ”ڪهاني“، عربيءَ ۾ ”قصه“، فارسيءَ ۾ ”داستان“ ۽ سنڌيءَ ۾ ”ڳالهه“ چوندا آهن.
سنڌ تي بختر جي يونانين جي ڪاهه
بغدي معنا بلغ (بلغ- بخارا) جو اُٺ؛ بختي معنيٰ بختر(بئڪٽريا) جو اُٺ – اهي ٻيئي يوناني لفظ آهن. بئڪٽريا (بڪتر – بختر) جو قديم فارسيءَ ۾ اُچار’باختري‘ ۽ ”باخدي“ هو، ۽ اهو هاڻ ’بلخ‘ (بلغ) سڏجي ٿو*. انهن نالن مان ’بغدي‘ ۽ ”بختي“ لفظ ٺهيا آهن. اهي اُٺ ٻن ٿُوهن سان هئا ۽ پنڌ جا تکا هئا، تنهنڪري ٻنهي جي هاڻ معنيٰ آهي ’ڀلو مهري اُٺ‘.
آکاڻي
حوالا
زمرو:ادب
سنڌ تي بختر جي يونانين جي ڪاهه
(الف) بولغار جو شهر وولگا نديءَ جي ڪناري تي آهي. اتي جي نانگ جي ورن وانگر حُقن جا نڙ سنڌ ۾ عام ٿيا. ته اهي ’بلغاري‘ يعني بولغار جا سڏجڻ ۾ آيا: انهن نڙن سان ڦوڪ سٺي ڀري سگهجي ٿي، تنهنڪري پوءِ ’بلغاري‘ معنا ٿي سٺي متل چلم يا چڱو متل حقو.
تڪبند شاعر
تڪبند شاعر
شاعرن کي ڏات وديعت ٿيل هوندي آهي. کين تصور جي قوت زياده هوندي آهي. پر اهو شاعر جنهن وٽنفسياتي بصيرت، نزاڪت،  احساس ۽ لطيف جذبن جي گهٽتائي هجي، رڳو ڪنهن موضوع تي شاعري ڪري وٺي، جنهن ۾ نه گهرائي هجي نه وري لفظن جي چاشني ته اهڙي شاعريءَ کي تڪبند شاعري ۽ شاعر کي“تڪبنديءَ وارو شاعر” چيو ويندو آهي.
نوابشاهه
سنڌ جو مشهور شهر آﻫﻲ. ﻫﻲءُ شھﺮ ڪﺮﺍﭼﻲءَ کان اتر اوڀر ۾ تقريباَ 400 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي سنڌو درياءَ جي کاٻي ڪپ تي واقع آهي. نوابشاهه ضلعي جو 2008ع ۾ نالو مٽائي شھيد بينظير آباد رکيو ويو آهي. هن ۾ چار تعلقا آهن.
آمدورفت
شهر ۾ ريلوي اسٽيشن به آﻫﻲ.
برقياتي ذريعات
نواﺑﺷﺎهه ۾ هڪ خانگي FM ريڊيو اسٽيشن، ﺴﭽﻞ FM 105 جي نالي سان ﺁﻫﻲ.
خارجي ڳنڍڻا
www.sachalfm105nawabshah.com
1231ع
ڊسمبر
زمرو:1231ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
1800ع
ڊسمبر
زمرو:1800ء زمرو:سال
حڪيم سولن
دنيا ۾ پهريون چڪلو قائم ڪندڙ حڪيم سولن هئو، جنهن يونان ۾ در در وڃي فحاشي کي روڪڻ خاطر انهيءَ چڪلي جو بنياد وڌو. هن جنسي طور تي جسم وڪڻندڙ عورتن کي هڪ جاءِ تي گڏ ڪيو جن جي صحبت ۾ يونان جو هر ٻيو شخص شامل رهندو هو.
حوالا
زمرو:تاريخ
ميرزا امام علي بيگ
ميرزا -امام- علي بيگ ”علي“ ولد ميرزا قاسم علي بيگ 1881ع ۾ حيدرآباد ۾ تولد ٿيو. پاڻ قرآن مجيد جي -تعليم- پنهنجي والد ميرزا قاسم علي بيگ کان حاصل ڪري، -آخوند-، علي محمد جي مدرسي مان درسي -تعليم- حاصل ڪيائين. مولانا ابوالحسن لکنويءَ کان ديني -تعليم- جو به درس وٺندو هو. شاعريءَ سان گڏ خوشنويسي، مصوري ۽ زردوزي قدرت کيس ورثي ۾ عطا ڪئي هئي. هِزهائينيس مير حاجي نور محمد سان گڏ ٻه ڀيرا عراق ۽ -ايران- جون زيارتيون ڪيائين. پير سيد علي اصغر شاهه راشدي جڏهن به حيدرآباد ايندو هو ته وٽس رهندو هو ۽ سندس فن ۾ ڪماليت ڏسي کيس ”نقاشِ ازل -اول-“ جي لقب سان سڏيندو هو. ڊاڪٽر علي احمد قاضي، ميرزا صاحب جي مصوريءَ جي تمام گهڻي تعريف ڪئي آهي. سندس ڪلام مرثين، سلامن، غزلن، قصيدن، مناجات ۽ نعت تي مشتمل آهي. فاتح سنڌ مير فتح علي خان -ٽالپر- جي ٺهرايل تعزيه جي خوبصورتيءَ ۾ اضافو ڪرائڻ لاءِ -ابرق تي نقاشيءَ جو ڪم- ڪري تعزيه تي زري هنئي هئائين. پاڻ 4 سيپٽمبر 1955ع تي وفات ڪري ويو.
آدمشماري
thumbnail|دنيا جي مختلف ملڪن ۾ آخري ڀيرو ٿيل آدم ڳڻپ جي لحاظ سان نقشو آدمشماري (ماڻھن جي ڳڻپ). (ملڪ ۾ رھندڙ ماڻھن جي سرڪاري طور ڳڻپ جيڪا ھر ڏھين سال ٿيندي آھي). پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ 1951ع، 1961ع، 1972ع ۽ 1981ع ۾ آدم ڳڻپ ٿي. انھيءَ کان پوءِ حڪومت طرفان 1991ع ۾ آدم ڳڻپ ڪرائي وئي، پر ان جي نتيجن کي نه مڃيو ويو، جنھنڪري عام ماڻھن ۾ بيچيني پيدا ٿيڻ لازمي امر ھو. ڇو ته صوبن جي ضرورتن، ترقياتي ڪمن، نوڪرين، روزگار وغيره جو دارومدار آدمشماريءَ جي انگن اکرن تي ئي ھوندو آھي. آدمشماريءَ جي عمل کي لاڳيتو پوئتي ھٽائڻ تي گهڻن احتجاج کان پوءِ نيٺ مارچ 1998ع ۾ آدمشماري ٿي.