cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابوالقاسم محمود
ابو القاسم محمود: 49 ــ 1048ع ۾ سلطان مودود پنهنجي پٽ ابوالقاسم محمود کي سنڌ جو گورنر بڻائي لاهور روانو ڪيو. ساڳي سال سلطان مودود جو ڪوتوال (پوليس جو بالا آفيسر) ابو علي سنڌ، ملتان، پشاور ۽ ڪشمير جي باغين کي سيکت ڏئي غزني موٽيو.
وڌيڪ تفصيل
24 رجب 441 هه (50 ــ 1049ع) ۾ سلطان مودود الله کي پيارو ٿي ويو ۽ ان جي جاءِ تي سندس ٽن سالن جي صغير پٽ کي تخت تي ويهاريو ويو پر پوءِ سلطان علي بن مسعود کي پڳ پارائي ويئي، جنهن پشاور کان وٺي ديبل واري علائقي تائين قبضو ڪري ورتو..
يو.سي.ڀان
يو سي ڀان  يا ڀان سعيدآباد يونين ڪائونسل   پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جي ھڪ يونين ڪائونسل جنھن جو صدر مقام ڀان سيدآباد شهر آھي.
عامل شيون
عامل شيون ( انگريزي: Reactants) شروعاتي شيون آهن جيڪي ڪيميائي عمل ڪري نيون شيون ٺاهين ٿيون.
پيداواري شيون
پيداواري شيون (انگريزي: chemical products) ڪيميائي عمل جي نتيجي ۾ ٺھندڙ شين کي چيو ويندو آهي.
سمجهاڻي
thumb|ساڄو|180px| بليڪس لا ڊڪشنري ۾ لفظن جون تعريفون
سمجهاڻي___( Definition)
ڪنهن لفظ، نالي، نقطي، اصطلاح يا جملي جي معنيٰ ۽ سمجهاڻي جي سهي ۽ مناسب نموني ۾ سمجهاڻي، وضاحت، سمجهاڻي، وصف، بيان، سڃاڻپ، واقفيت، واکاڻ، ساراھ.. ڪنهن به موضوع يا شيءِ جي وصف، ان جي گڻن، خامين ۽ استعمال کي کولي بيان ڪرڻ. ٻين لفظن ۾ هر شيءِ، جيڪا عملي يا عقلي آهي، اها وضاحت طلب آهي. ان جي بيان کي تعريف چيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:رياضياتي اصطلاح زمرو:لغت نويسي
پراڪسيلا
پراڪسيلا جي شاعري
پراڪسيلا جي شاعري اڪثر ڪجھ ٽڪرن ۾ محفوظ ٿيل آهي. ڊاڪٽر فهميده حسين ڪجھ شعرن جو سنڌي ۾ ترجمو ھيٺين ريت ڪيو آهي
"”اڊونس“ (مان هڪ ٽڪرو)"
- اڊونس، مرندي؛ ”پنهنجي پويان جيڪي ڇڏي وڃان ٿي تنهن ۾ منهنجو ”سج“ پاڻ به آهي ان کان سواءِ ڪيترا ٽمڪندڙ ”تارا“ آهن ۽ امڙ ”چنڊ“ جو سهڻو چهرو آهي ۽ سڀ سوادي مندائتا ميوا صوف، ناسپاتيون ۽ ونگا سڀ هت ڇڏيو ٿي وڃان.“ ڌيان ڪر منهنجي پياري هر هڪ پٿر هيٺان هت هڪ وڇون ويٺل آهي دريءَ مان مون ڏانهن نهاريندڙ اي پياري سهڻي نينگر ڪنوار جي سندر روپ ۾ تنهنجو منهن لڳي ٿو ڪيڏو پوتر!
رڍ
رڍ گھريلو سطح تي پاليو ويندڙ ھڪ چوپايو جانور آھي، جيڪو جگالي ڪندو آھي. ان کي گوشت، اُنَ ۽ کير جي لاءِ پاليو ويندو آھي. دنيا ۾ رڍن جي پيداوار جو ڪم 11 ھزار قبل مسيح کان شروع ٿيو موجوده دور ۾ رڍن جا 800 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا ھي جانور دنيا جي ھر خطي ۾ پاليو وڃي ٿو۔ گرم، ٿڌن، سرسبز يا غيرآباد، جابلو، ريگستاني ۽ دريائي علائقن ۾ ھي جانور ھر جڳھ کي پنھنجو مسڪن بڻائي ڇڏي ٿو۔ دنيا جي 168 ملڪن ۾ ھن کي پاليو وڃي ٿو۔ انھن ملڪن ۾ چين، پاڪستان، ڀارت، عرب ملڪ، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، سوڊان، مليشيا ۽ انڊونيشيا شامل آھن ۔08-2007ع جي انگن اکرن مطابق دنيا ۾ 9 ڪروڙن جي لڳ ڀڳ رڍن جي تعداد ملي ٿي۔ ھي جانور گوشت، ان، کل ۽ کير حاصل ڪرڻ لاءِ نھايت اھم آھي۔
زمرو:سبزي خور حيوان زمرو:پالتو جانور زمرو:رڍ زمرو:قرباني جا جانور
هولو گرام ٽيڪنالوجي
ھولوگرام ٽيڪنالوجي يا ھولوگرافي
اوهان سائنس فڪشن فلمون تہ ڏٺون هونديون جنھن ۾ آئرن مين جون فلمون بہ ڏٺيون هونديون جنھن ۾ نہ صرف هڪ لوھ جي سوٽ جا ڪارناما ان ۾ ڏٺا هوندا پر ٽوني اسٽارڪ طرفان ھولو گرام ٽيڪنالاجي ۽ جاسوسي جو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو فلم کي هڪ سائنس فڪشن کان ڪجھ وڌيڪ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي جيئن تہ ھولو گرافي ٿري ڊي تصوير کي ئي چئبو آهي پر ڇوجو اڄڪلھ ڪجھ ماڻھو ست ڊي استعمال ڪندا آهن تہ اهو چيو ويندو تہ ان فلم ۾ ست ڊي هولو گرافڪ ٽيڪنالوجي جو استعمال ڪندي ڏيکاريو ويو آهي تہ غلط نہ ھوندو
پر هي ھولوگرام يا ھولوگرافي آخر ڇا هوندي آهي ۽ ڪيئن ڪم ڪندي آهي
سڀ کان اڳ ھولوگرام يا ھولوگرافي جي باري ۾ ڄاڻڻ کان پهريان سمجھو ٿا تہ اسان ڪنھن شيء کي ڏسي ڪيئن سگھندا آهيو ڇوجو انجو واسطو ڏسڻ سان ئي آهي اسان ڪنهن شيء کي تڏهن ڏسي سگهندا آهيون جڏهن لائٽ ريفليڪٽ ٿي ڪري اسانجي اکين تائين ايندي آهي بنا روشني جي اسان ڪنھن شيء کي ناهيون ڏسي سگھندا انڪري جڏهن اوهان ڪنھن اونڌاهي واري جڳھ تي ويندا آهيو تہ اتي اوهان ڪنھن بہ شيء کي ناهيو ڏسي سگھندا
ھولو گرافي کي 1940ع ۾ هنگرين ڊينس گيلبر نالي سائنسدان ايجاد ڪيو جنھن جي ڪري سندن کي 1971ع ۾ نوبل پرائز بہ ڏنو ويو انکان پوءِ ان ۾ اڳڀرائي تڏهن آئي جڏهن 1960ع ۾ ليزر ايجاد ٿيو ڇوجو ھولو گرافي بہ ليزر تي ئي ڪم ڪندي آهي جنھن ۾ ليزر بيمز جو ڪجھ ان طرح سان استعمال ڪيو ويندو آهي جو ان مان هڪ هلندڙ ڦرندڙ ٿري ڊي تصوير ٺهي ويندي آهي جنھن کي اوهان ڪيترين ئي فلمن ٽي چينلن ۾ ڏٺو هوندو ربورٽ روشني جي شڪل ۾ پاڻ کي ظاهر ڪندو آهي ۽ ڳالھ ٻول پڻ پر انجي آر پار بہ ڏيکاربو آهي جنھن ۾ هٿ آر پار  بہ ٿي ويندو آهي اها هڪ ٿري ڊي تصوير هوندو آهي جنھن کي ڪمپويٽر اندر ريڪارڊ ڪيو ويندو آهي ۽ اها اهڙي وقت پوڻ تي ليزر بيمز جو استعمال ڪري ظاهر ڪندو آهي ۽ پنھنجو مقصد حاصل ڪندو آهي يعني روشني کي ان طرح بند ڪيو ويندو آهي ۽ رفليڪشن جي قانونن کي استعمال ڪندي روشني کي ائين موڙيو ويندو آهي جو اها هڪ اهڙي تصوير ٺاهي ڇڏيندي آهي جيڪا حقيقت جي ويجھو هوندي آهي
هاڻي ھولو گرافي جو مطلب ڇا آهي ھولو مطلب هول يا سوراخ ۽ گرافي جو مطلب آهي سولي اکرن ۾ ڪنھن جڳھ ڪمري مان ورتل ڊيٽا کي ريڪارڊ ڪري رکي ڇڏڻ ۽ واپس انھي سوراخ يا ڪمري مان ڏسڻ، هاڻي ان مان مراد پروجيڪٽر مان بہ ورتي وڃي سگھجي ٿي پر پروجيڪٽر ون ڊي يا ون ڊمنشنل هوندو آهي يعني انکان نڪرڻ واري روشني کي صرف سامھون کان ئي ڏسي سگهجي ٿو پر ھولو گرافي ٿري ڊي تصوير ٺاھيندي آهي جنھن سان سامھون کاٻي ساڄي پاسي کان ڏسڻ اها هڪ جهڙي تصوير پيش ڪندي آهي يعني جيڪڏهن انسان ھولو گرافي جو استعمال ڪري ٿو تہ اهو سامھون کان نظر اچڻ سان گڏوگڏ انجو جسم پويان ۽ کاٻي ساڄي پاسي کان بہ نظر ايندو. هاڻي ھولو گرافڪ تصوير ورتي ڪئين ويندي آهي تہ ان جي لاءِ عام ڪيمري جيان ليزر جو استعمال ناهي ڪيو ويندو ۽ نہ ئي جنھن شي جو ھولو گراف ايمج ورتو ويندو آهي ڊائريڪٽ ان تي ليزر وڌو ويندو آهي بلڪ ان ۾ روشني مختلف فريمز کان گذري ڪري سبجيڪٽ جي تصوير وٺندي آهي پهرين مرحلي ۾ روشني ليزر مان نڪري ڪري هڪ ريفرينس فريم ٺاھيندي آهي جنھن لاءِ سبجيڪٽ کي وچ ۾ بيهاريو ويندو آهي جڏهن تہ سبجيڪٽ جي ٻئي فريم سبجيڪٽ بيم جي نالي سان ٺهندو آهي پوءِ هي روشني رفليڪٽ ٿي ڪري سبجيڪٽ تي پوندي آهي ۽ آخر ۾ ٽيون فريم ٺهندو آهي جنھن ۾ ان سبجيڪٽ جي حرڪتن کي ريڪارڊ ڪيو ويندو آهي يا ائين چئجي تہ ٽين فريم ۾ سبجيڪٽ جو عڪس ٺهي ويندو آهي
ائين هڪ ٿري ڊي تصوير ٺھي ويندي آهي جيڪا سبجيڪٽ جون سڀ خاصيتون گڏ ڪيل هوندي آهي هاڻي جڏهن بہ چاهيندي ان تصوير کي واپس هلائي ڪري ان سبجيڪٽ کي پنھنجي سامھون محسوس ڪري سگھجي ٿو جهڙو اهو اوهان سان گڏ ئي هجي پنھنجي اصل حالت ۾ انکان سواءِ ڪمپويٽر جي طرف بہ ھولو گرافڪ ايميجز ٺاهيون وينديون آهن جيئن ڪنھن جانور يا مشين کي ھولو گرافي، ان ٽيڪنالوجي جي فائدن جي ڳالھ ڪئي وڃي تہ انجا ڪيترائي فائدا آهن جيئن چين پاران ان تي ڪيترا ئي ٽيسٽ ڪيا ويا هئا جنھن ۾ انھن زميني مٿاڇري ڏا هڪ هلندڙ شهر ڏيکاريو هيو
ھولو گرافي جو استعمال اسپيس مشنن ۾ ڪري سگھجي ٿو جنھن سان تصويرن کان سواءِ وڊيو کان سواءِ ٻين سيارن جي خيالن کي زمين تي ويهي ڪري ڏسي سگهجي ٿو ۽ ٻين ڪيترين شين تي پڻ جيئن مختلف ڪمپنيون ھولو گرام موبائل فون پڻ ٺاهي رهيون آهن
خطن جو ڳانڍاپو
خِطن جو ڳانڍاپو بين الاقومي برادريءَ ۾ سهڪار ۽ ويجهڙائپ جو عمل، جنهن ذريعي مختلف رياستون سياسي، نظرياتي، مذهبي يا نسلي بنيادن ۽ معاشي/ علائقائي فائدن کي نظر ۾ رکندي، لاڳاپيل سرڪارن ذريعي هڪٻئي سان ڳنڍجي وڃن. اهو سهڪار وڌڻ جي صورت ۾ الڳ الڳ جاگرافيائي وجود رکندي بہ نيون سياسي وحدتون قائم ٿين ٿيون، جڏهن تہ سهڪار گهٽ ٿيڻ جي نتيجي ۾ اهڙي گڏيل معيشيت، قانون ۽ واپار وغيره جهڙن خاص شعبن تائين هجي ٿي. اهڙي طرح سياسي ڳانڍاپو سياسي سرشتي کي سگهارو ڪري سٺن فيصلن ڪرڻ سان گڏ سياسي برادري جوڙڻ ۾ مددگار ٿئي ٿو. ان جي نتيجي ۾ علائقائي تنظيمن ۽ گهڻ- قومي سهڪاري فورمن جي جڙڻ سان تڪراري ماحول پڄاڻيءَ تائين پهچائڻ ۾ سولائي ٿئي ٿي. ان حوالي سان سارڪ، عرب ليگ، آفريقي اتحاد تنظيم ۽ يورپي يونين سميت ٻيا گهڻا ئي مثال ڏئي سگهجن ٿا.
چولستان
فائل:Cholistan desert location.jpg ڳاڙهي رنگ۾ ڏيکاريل چولستان رڻ پٽ
چولستان: Cholistan Desert :صحرائے چولستان:چولستان روہی: Rohi:روہی: ھڪ رڻ پٽ جو نالو جيڪو پاڪستان جي صوبي پنجاب جي شھر بھاولپور کان 19 ميل يا 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي ۽ انجي پکيڙ 16000 چورس ڪلوميٽر يا 6200 چورس ميل آهي. اھو ٿر رڻ پٽ سان سنڌ ۽ انڊيا جي پاسن کان ملي ٿو. ھتي جي موسم گرم ۽ خشڪ ھوندي آھي برسات تمام گھٽ پوي ٿي.
رھڻي ڪھڻي
پاڻي ۽ چاري جي قلت جي ڪري ھتان جا ماڻھو نيم خانہ بدوش زندگي گذاريندڙ آهن.ھتي چوپايو مال جنھن ۾ رڍون،ٻڪريون، اٺ وغيره ماڻھن جي زندگيءَ جو حصو آھي جن کي گھرن ۽ واڙن ۾ ماڻھو پاليندا آھن اجڙي ويل ھاڪڙي درياء جو خشڪ پيٽ بہ ھتان گزري پيو جيڪو قديم دور ۾ ھن ڌرتيءَ کي سيراب ڪندو هو مقامي ماڻھو ان کي گھاڪڙو درياء چوندا ھيا ھتي ماڻھو جي زندگي ڏاڍي مشڪل حالتن ۾ گذرندي آهي.عورتون پاڻي تمام ڊگھو پنڌ ڪري مٽن ۾ ڀري اينديون آهن. ھتي جي ماڻھن جي ڪرت عام طور تي مال چارڻ آهي ۽ عورتون گھرن ۾ سئيءَ جو پورھيو ڪنديون آهن. ذات کان ٻاھر شادي ڪرڻ جو رواج بہ تمام گھٽ اٿن ۽ شادي جو سمورو خرچ گھوٽيتا ڪندا آهن. ھتي سالياني جيپن جي ريلي پڻ ٿيندي آهي جيڪو پاڪستان ۾ موٽر اسپورٽس جو وڏو مقابلو ھوندو آھي
نالو
لفظ چولستان ترڪي ٻولي جي لفظ چول مان نڪتل آهي جنھن جي معني رڻ پٽ آھي
آبادي
ھتان جي ماڻھن جي مادري ٻولي سرائيڪي آهي ۽ ھتي مختلف قبيلن جا ماڻهو رهن ٿا سڀ کان گھڻي آبادي مھر ذات وارن جي آھي ۽ ٻئين نمبر تي ڀٽي آھن.
جھنگلي جيوت
ھتي گرمين ۾ نانگ عام جانور آهي جنھن جا خطرناڪ قسم ھتي ملندا آهن. مقامي ماڻهو انھن کي پڪڙي شھرن ۾ کڻي ماڻھن کي ڏيکاري پيسا ڪمائيندا آھن. ھتي ھرڻ ، تلور، تتر، ٻٽيرو بہ ڪثرت سان ملن ٿا
قلعا ۽ ڪوٽ
ھتي پراڻن قلعن جا آثار پڻ آھن.فورٽ عباس جي ويجھو واقع ڦولڙا وارو ڦٽل قلعو چون ٿا تہ ڪنھن ڦول ڪماري ٺھرايو ھو.ھن رڻ پٽ ۾ ٻيا موجود قلعا ولر، موج ڳڙھ شامل آهن
صادق (قبو سعيد خان)
ديھ صادق سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ھزارواھ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1922ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ شھدادڪوٽ تعلقي جي تپو شھدادڪوٽ ۾ واقع ھئي. ان وقت ھن ديھ ۾ واليڏنو وارو ڦٽل ڳوٺ، دلھاري مگسي وارو ڦٽل ڳوٺ ۽ ديھ سندو جي دنگ تي ھڪ غيرمعروف ڳوٺ شايد ڳوٺ صادق  واقع ھيو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڪوبه معروف ڳوٺ نه آھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ شاھ وسايو، اوڀر ۾ ديھ سندو، اولھ ۾ ديھ فالئي ۽ ديھ پتوجا ۽ ڏکڻ ۾ ديھ بھرام مٿيون واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھن ديھ مان عيدن واھ گذرندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 666 ھئي جيڪا 71 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
چابھار
چابھار (فارسي: چابهار, بلوچي: چھبار, انگريزي: Chabahar) ايران جي سيستان ۽ بلوچستان صوبي جو شھر ۽ بندرگاھ آھي. ھي ايران جو سڀ کان آخري ڏاکڻيون شھر آھي ۽ سيستان ۽ بلوچستان صوبي جو آباديءَ جي لحاظ کان چوٿون وڏو شھر آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 106,739 آھي. ھي شھر پاڪستان جي شھر گوادرکان اٽڪل 170 ڪلوميٽر اولھ ۾ موجود آھي. شھر جا اڪثر رھواسي بلوچ آھن جيڪي بلوچي ٻولي ڳالھائين ٿا البت فارسي ٻولي پڻ ھتي ڳالھائي وڃي ٿي. ايراني سرڪار پاران ھن شھر ۽ بندرگاھ کي مفت واپاري ۽ صنعتي علائقو (Free Trade and Industrial Zone) قرار ڏنو ويو آھي. ھن بندرگاھ تي وڏن سامونڊي جھازن تي سامان چاڙھڻ ۽ لاھڻ جي سھولت موجود آھي انڪري ھي علائقي جو ھڪ اھم بندرگاھ ليکيو وڃي ٿو. ھتان نہ فقط ايران بلڪ افغانستان، ترڪمنستان، ازبڪستان، تاجڪستان، قرقيزستان ۽ قزاقستان ٻاھرين ملڪن سان پنھنجو واپار جاري رکن ٿا. بندرگاھ کان علاوھ چابھار ۾ ڪيترائي دل کي ڇھندڙ تاريخي ۽ قدرتي ماڳ موجود آھن جيڪي ھن شھر جي خوبصورتيءَ ۾ واڌارو آڻين ٿا.
نالي جو مطلب
چابھار اصل ۾ بلوچي لفظ ”چھار بھار“ مان ورتل آھي جنھن جي معنيٰ آھي ”چار بھارون“. يعني ھي اھو علائقو آھي جتي سال جون چارئي موسمون بھار جي موسم وانگر آھن ،. ھن شھر کي پراڻي زماني ۾ ”بھشتي بندر“ پڻ ڪوٺيو ويندو ھو.
تاريخ
اٽڪل 2500 ق.م ۾ ھاڻوڪي چابھار بندر کان سڏ پنڌ تي طيس (Tis) نالي مھاڻن جو ھڪ ڳوٺ آباد ھو. يوناني تاريخن ۾ انھيءَ ڳوٺ جو نالو طيز (Tiz) لکيو ويو آھي. فارسي ٻوليءَ جي مشھور ليکڪ افضل الدين ڪرمانيءَ 584ھ (1188ع) ۾ طيز کي ايران جو ھڪ بندرگاھ ۽ واپار جو مرڪز ڄاڻايو آھي. نامياري عالم ۽ تاريخ نويس البيروني لکيو آھي تہ (گڏيل) ھندستان جو سامونڊي ڪنارو طيز بندر کان شروع ٿئي ٿو ، ھي ھڪ چڱوخاصو وڏو بندرگاھ ھو جنھن کي منگولن حملو ڪري نيست ۽ نابود ڪري ڇڏيو. طيز بندر جا ڪجه کنڊر اڄ بہ چابھار شھر جي ويجھو موجود آھن. پورچوگيز پھريان يورپي ھئا جن مڪران جي ساحل تي حملو ڪري چابھار ۽ طيز واري علائقي تي قنضو ڪيو. ھو 1621ع تائين ھتي قابض رھيا.
1970ع ۾ رضا شاھ پھلويءَ جي حڪم سان ھن شھر کي ميونسپالٽيءَ جو درجو ڏنو ويو ۽ ھن بندرگاھ کي ترقي وٺرائي وئي. ھندي وڏي سمنڊ ۾ ايران کي ھڪ وڏي طاقت بنائڻ لاءِ ھتي بحري ۽ ھوائي اڏا قائم ڪيا ويا. آمريڪا جي گڏيل رياستن ۽ ٻين ملڪن جي مدد سان ھن بندرگاھ کي ھڪ جديد بندرگاھ بنائڻ لاءِ ڪئين منصوبا شروع ڪيا ويا. 1979ع واري اسلامي انقلاب کان پوءِ ٻاھرين ملڪن جون اڪثر ڪمپنيون ھن بندرگاھ جي ترقياتي رٿائن مان ھٿ ڪڍي ويون، جنھن ڪري مقامي ڪمپنين انھن رٿائن کي پورو ڪرڻ جو ڪم پنھنجي ھٿ ۾ کنيو. ايران ۽ عراق واري جنگ ھن بندرگاھ جي اھميت کي گھڻو وڌائي ڇڏيو. 1980ع واري ڏھاڪي دوران ايراني سرڪار ملڪ جي اوڀر۽ ڏکڻ وارن علائقن کي ترقي وٺرائڻ لاءِ ھن بندرگاھ تي موجود سھوليتن کي بھتر بنائڻ لاءِ اھم قدم کنيا. 1992ع ۾ چابھار کي مفت واپاري ۽ صنعتي علائقو قرار ڏنو ويو انڪري ھتي واپاري سرگرميون وڌي ويون.
سفري سھولتون
چابھار تائين سولي رسائي حاصل ڪرڻ لاءِ ايراني سرڪار ھوا، سمنڊ ۽ خشڪيءَ رستي سفري سھوليتون مھيا ڪرڻ لاءِ جوڳا قدم کنيا آھن. ھتان جي ڪنارڪ ھوائي اڏي تان تھران، زاھدان، مشھد، شيراز ۽ بندرعباس تائين ھوائي سفر جي سھولت موجود آھي. ھن ھوائي اڏي تان دوھا، دبئي ۽ مسقط طرف بہ ھوائي جھاز اڏامون ڀرين ٿا. چابھار کان بندرعباس، ايرانشھر، ڪرمان، زاھدان، مشھد ۽ ٻين ايراني شھرن طرف روڊ رستي سفر ڪري سگھجي ٿو. ھتان افغانستان ۽ پاڪستان طرف روڊ وسيلي سفر ڪرڻ جي سھوليت بہ موجود آھي. چابھار کان زاھدان تائين ريل جي پٽڙي وڇائڻ جو ڪم 2020ع ۾ شروع ٿي چڪو آھي. ھيءَ ريلوي پٽڙي مارچ 2022ع تائين مڪمل ٿيڻ جي اميد آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
اسٽيريا
اسٽيريا آسٽريا جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع ان جي ھڪ رياست جو نالو آهي جنھن جي پکيڙ 16401 km2 آھي ۽ اھا آسٽريا جي پکيڙ ۾ لوئر آسٽريا کان پوءِ ٻين وڏي رياست آهي. ھن رياست جون حدون ڏکڻ ۾ سلووينيا سان ۽ باقي آسٽريا جي رياستن ڪارنٿيا، سلزبرگ، اپر آسٽريا، برجنلينڊ ۽ لوئر آسٽريا سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گادي جو هنڌ گراتس (Graz) آھي. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 49.6 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي ڪل جي ڊي پي جو 12.9 سيڪڙو ھئي. ھي رياست 13 ضلعن ۾ ورھايل آھي جن مان ھڪ ضلعو رياستي شھر آھي.
ستار بهلزاده
thumb|300x300 عڪسلون| آذربائيجاني مُهرون ستار بهلزاده جي تصويرن سان ٺهيل
ستار بهلزاده ( Səttar Bəhlulzadə  ؛ ، 15 December 1909    - 14 آڪٽوبر 1974) آذربائيجان جي روان زميني منظرنگاري (لينڊسڪيپ پينٽنگ) جو باني هو.
جنم ساکي(بايوگرافي)
ستار پنهنجي ملڪ - آذربائيجان - جي سونهن ڳولهڻ لاءِ گھمڻ (سيرسپاٽو ڪرڻ) پسند ڪندو هو. هڪ دفعي هن چيو هو، ”مون کي گوگين وانگر ٽاهٽي وڃڻ جي گُهرجَ نه آهي. منهنجو اُتساهه، منهنجي اباڻي ملڪ ۽ ماڻهن مان اچي ٿو.
بهلولزادي پنهنجي فن لاءِ ڪيترائي انعام حاصل ڪيا. هن 1960 ۾ ريپبلڪ آف آذربائيجان جي اعزازي آرٽ ورڪر جو لقب حاصل ڪيو ۽ 1963 ۾ پيپلز آرٽسٽ جو نالو ڏنو ويو.
ستار جي ورثي ۾ انيڪ ڪارناما شامل آهن جيڪي آمريڪا ، انگلينڊ ، ترڪي ۽ روس ۾ ذاتي نمائش سميت سڄي دنيا ۾ نمائش لاءِ پيش ڪيا ويا آهن. هن لڳ ڀڳ 30 اسڪيچ ڊائريز به ٺاهيا جيڪي زندگي ۽ فن تي هن جي فڪر تي ٻَڌل آهن.
ھن جا اڪثر ڪم آذربائيجان جي عجائب گھر (ميوزيم) ۾ نمايان آھن خاص طور تي باڪو ، گنجا ۽ ناکچيوان جھڙن شھرن ۾. هن جا ڪجه عظيم ڪارناما آهن:
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1974ع جون فوتگيون زمرو:1909ع جون پيدائشون
والٽئر
فرينڪوئي ميري اروٽ (Voltaire) (21 نومبر 1694 - 30 مَئي 1778ع) پيرس  ۾ پيدا ٿيو، بعد ۾ هِن جو نالو والٽئر رکيو ويو، هي پنهنجي ڏاهپ سبب فرانسيسي روشن خيال ليکڪ، تاريخدان ۽ فلسفي طور مشهور ٿيو، هي بهترين تنقيدنگار ٿي گذريو، پاڻ عيسائيت، خاص طور تي ڪيٿولڪ چرچ مٿان تنقيد، دين کان آزاديءَ، اظهار جي آزادي، مذهب ۽ سياست کي الڳ لڳ ڪرڻ جو حمايتي هو. والٽئر هڪ مستحڪم ۽ اهميت رکندڙ ليکڪ هيو، هِن تقريبن ادبي روپ سان گڏوگڏ بيت، ناول، مضمون، تاريخي، ۽ سائنسي ڪم پڻ ڪيا. هِن 20،000 هزار کان وڌيڪ خط ۽ 2000 کان وڌيڪ ڪتاب ۽ پمفليٽ لکيا، هِي سماج جي آزادي جو بااختيار وڪيل پڻ هيو، ڳالهيون اهڙيون هونديون هيس جو ماڻهو هِن جي ڳالهين تي چڙندا هُئا پر سچ هجڻ ڪري ان کي نندي به نه سگهندا هيا.
زندگي بابت
والٽئر جڏهن اسڪول ڇڏيو، هن فيصلو ڪيو ته هو ليکڪ ٿيندو، جيڪو هِن جي پيءُ جي خواهشن جي سخت خلاف هيو، هُن جو چوڻ هيو ته والٽئر وڪيل ٿئي، هن جي پيءُ کي ان ڳالهه جي پهرين ئي خبر هئي ته والٽئر ننڍي هوندي کان ئي لکڻ طرف راغب آهي، جڏهن هِن کي خبر پئي ته والٽئر پنهنجو گھڻو وقت پيرس ۾ نوٽس ۽ شاعري کي ڏيندو آهي ته هن والٽئر کي زبردستي قانون پرهائڻ لاءِ موڪليو پر پوءِ به والٽئر لکڻ جاري رکيو، هِن ڪيترائي مضمون ۽ تاريخي اڀياس لکيا، 1713ع ۾ هن جي پيءُ جڏهن هِن کي سفارتي نمائندي جي طور هالينڊ موڪليو، پر هن اتي سفارتي ضابطن کي ٽوڙي ڇڏيو، هن کي هالينڊ جي شهر هيگ ۾مظاهرو ڪندڙ فرانسيسي پناهگير ڇوڪري ڪيمٿين الاولپپ ڊيوور سان زندگيءَ ۾ پهريون عشق ٿيو، هن چاهيو پئي ته شادي کان سواءِ پنهنجي محبوبا کي فرانس وٺي وڃڻ ۾ ڪامياب ٿئي پر سفارتي سطح تي جڏهن اها خبر عام ٿي ته هن کي ڏاڍو خوار ۽ خراب ڪيو ويو ۽ هن کي تمام وڏي ذلت سان وطن واپس موڪليو ويو. thumb|بيسٽل جيل جتي والٽئر کي قيد ڪيو، هن فرانس اچي وري لکڻ پڙهڻ شروع ڪيو، هن هڪ سچي قلمڪار جي حيثيت سان اهو ڪجهه لکيو جيڪو ان وقت جي حڪومت لاءِ پريشاني جو سبب بڻيو، والٽئر جي شروعاتي زندگي گھڻو ڪري پيرس جي چوڌاري گذري، شروعات کان وٺي والٽئر جي تنقيدي لکڻين حڪومت کي مصيبت ۾ وجهي ڇڏيو، ان جي نتيجي ۾ هِن کي ٻه ڀيرا جيل جي سزا ٻڌائي وئي، والٽئر جي دوستن هِن کي آزاد ڪرائڻ لاءِ ڀڄ ڊوڙ شروع ڪئي ۽ انهن کي والٽئر کي آزاد ڪرائڻ ۾ يارهن مهينا لڳي ويا، جڏهن فرانس جي ان وقت جي سڀ کان وڏي اداڪارا ايڊرني ليڪوريٽر سڪرات جي حالت ۾ هئي تڏهن والٽئر کي خبر پئي ته پادري هن کي ان ڳالهه تي مجبور ڪري رهيا آهن ته هوءَ مرڻ کان اڳ پنهنجي فن کي گند سڏي خدا کان معافيءَ جي طلبگار ٿئي جيئن ان جي روحاني ڇوٽڪاري لاءِ دعا گهري سگهجي. ان زماني ۾ ڪلاڪارن سان ائين ٿيندو هيو ته مرڻ وقت انهن کي پنهنجي ڪلاڪار طور گهاريل زندگيءَ کي گناهه قرار ڏئي معافيءَ تي مجبور ڪري انهن کان اهو اقرار ڪرايو ويندو هيو ته واقعي انهن پنهنجي زندگي گناهن ۾ بسر ڪئي آهي جنهن لاءِ ڇوٽڪاري جي دعا گهري وڃي. سڪرات جي حالت ۾ به سخت لفظن ۾ ان ڳالهه مڃڻ کان انڪار ڪيو ته ڪو هن جي زندگي ڪنهن گناهه جو حصو هئي. هن جي اها ڳالهه ٻڌي پادري هن جي روحاني ڇوٽڪاري جي دعا گهرڻ بنا ائين ئي هليا ويا ۽ پوليس ان جي لاش کي دفن ڪرڻ کان اڳ زوريءَ کڻي وڃي هڪ کڏ ۾ اڇلائي مٿان چوني جو ليپو ڪرائي ڇڏيو. والٽئر جي دل ۾ ان ڏينهن کان مذهب خلاف نفرت پيدا ٿي ۽ مذهب خلاف هن جي اها نفرت نه ڪو فرانس ۽ مسيحت تائين محدود رهي، پر هر اهو ظلم جيڪو پروٽسٽنٽ فرقي کان ٿيندو هيو يا ڪيٿولڪ فرقي کان، فرانس ۾ ٿيندو هيو يا فرانس کان ٻاهر، والٽئر ان ظلم خلاف هڪ آواز بڻجي اٿندو هيو. هو چوندو هيو ته ”جيڪو شخص مونکي ائين چوي ٿو ته منهنجي عقيدي تي ايمان آڻ نه ته خدا توکي تباهه ڪري ڇڏيندو، اهو دراصل ائين چوي ٿو ته منهنجي عقيدي تي ايمان آڻ نه ته مان توکي تباهه ڪري ڇڏيندس“. جڏهن ٻئي دفعي گرفتار ڪري ڪجهه وقت کان پوءِ هن کي ان شرط تي ڇڏيو ويو ته فرانس کي ڇڏي ڪنهن ٻئي ملڪ هليو ويندو. هن کي تمام مجبوريءَ جي حالت ۾ فرانس ڇڏي برطانيه روانو ٿيڻو پيو.
برطانيه جو سفر
1726ع ۾ هو هڪڙي ”ديٽ سنڊي“ جي ڏينهن برطانيا پهتو ۽ هن ٽيمز درياهه وارو مشهور جشن ڏٺو. پنهنجي برطانوي زندگيءَ ۾ هو ويسٽ منسٽر ايبي ۾ سر آئزڪ نيوٽن جي دفنائڻ واري منظر کان ڏاڍو متاثر ٿيو، اهو ان ڪري جو ان وقت فرانس نه ته ڪنهن سائنسدان کي نائٽ جو اعزاز ڏنو هيو ۽ نه ڪنهن کي اهڙي پروقار طريقي سان دفنايو ويو هيو. هو انگريز قوم جي ان ڳالهه کان تمام متاثر ٿيو ته انگريز قوم جيئرن شاعرن ۽ دانشورن کي به اهڙي ئي عزت ۽ احترام سان ڏسي ٿي، جيئن ملٽن ۽ شيڪسپيئر کي. برطانوي پارليامينٽري نظام جي قوت ۽ آزادي کي ڏسي هن کي اتان گهڻو ڪجهه پرائڻ جو موقعو مليو، برطانوي انصاف ۽ عدالتن جي طور طريقن کي ڏسي هن کي حيرت ٿي ته فرانس جي مقابلي ۾ برطانوي سماج ڪيترو نه حقيقت تي مبني ۽ اتان جي عوام جو ڪنهن حد تائين ترجمان آهي. جتي والٽئر برطانيه جي پارليامينٽري ۽ عدالتي نظام کان متاثر ٿيو اتي هن برطانوي سرمائيڪاريءَ جا جديد گر به سکيا. هن محسوس ڪيو ته برطانيه جو سرمائيدار ۽ ڪاروباري ماڻهو ڪيترو نه ذهين ۽ پنهنجي ڪاروباري وسعت لاءِ صحيح اڳڪٿي ڪندڙ آهي، هن برطانوي سرمائيڪاري نظام کان اهو ڪجهه پرايو جو هن کي فرانس واپس اچڻ کان پوءِ پاڻ کي مالي طرح مستحڪم ڪرڻ ۾ ڪا به ڏکيائي محسوس نه ٿي.
1729ع ۾ جڏهن والٽئر پنجٽيهن سالن جو هو ته هن کي فرانس واپس اچڻ جي اجازت ملي ۽ جڏهن هو فرانس واپس پهتو ته هن کي ڪنهن به مالي دشواري جو منهن نه ڏسڻو پيو، جڏهن هن کي هڪ رياضي دان کان اها خبر پئي ته هن سال سرڪاري خزاني جي سربراهه کان قومي لاٽريءَ جي ٽڪيٽن جي جاري ڪرڻ ۾ غلطي ٿي آهي ته والٽئر هڪ سنڊيڪيٽ تشڪيل ڏني جنهن سمورين ٽڪيٽن کي خريد ڪري ورتو. جڏهن قومي خزاني جي سربراهه کي پنهنجي غلطيءَ جو احساس ٿيو ته هن لاٽريءَ جي رقم ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو پر والٽئر ان خلاف عدالت ۾ ڪيس داخل ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ هن کي اڍائي لک ڊالرن جيڏي وڏي رقم ملي وئي. ايتري عقلمندي دنيا جي ڪنهن اديب يا شاعر ۾ مشڪل سان نظر ايندي پر والٽئر اهو سڀ برطانوي ڪاروباري نظام مان پرايو هيو. ان وڏي رقم مان هن هندستان، آمريڪا ۽ دنيا جي ٻين ملڪن ڏانهن مال موڪلڻ واري ڪاروبار جي شروعات ڪئي.
1734ع کان 1749ع تائين هو ايملي مارڪوئيس سان گڏ رهيو جيڪا هڪ نواب جي طلاق ڏنل زال هئي. هن جي دوستن ۾ حسين اداڪارا ليڪوئر کان وٺي ويندي هڪ ڇوڪريءَ سان پڻ تعلقات هيا جنهن کي هو پيار مان ”ملن“ سڏيندو هيو. والٽئر انسان ذات جي آزادي ۽ ان جي ڪرتوتن ۽ عملن کي ناجائز ذريعن سان دٻائڻ جي خلاف هيو پر هن جون ڪجهه ڪمزوريون به هيون، هو پاڻ پڏائڻ ۾ فخر محسوس ڪندو هيو. هر ٿوري ڳالهه تي هو جذباتي ٿي ويڙهه تي لهي ايندو هيو، جڏهن جان ڇڏائڻ لاءِ ڪو چاڙهو نه ڏسندو هيو ته ڪوڙ ڳالهائڻ ۾ به دير نه ڪندو هيو. جڏهن اهڙي خطري ۾ وڪوڙجي ويندو هيو جنهن مان جان بچائڻ جي اميد نه هوندي هيس ته پوءِ اتان ڀڄڻ ۾ به دير نه ڪندو هيو. ڪڏهن ڪنهن اڻ وڻندڙ صورت حال کان بچڻ لاءِ پاڻ کي بيمار تصور ڪندو هيو يا ڪوڙ ۾بيمار ٿي پوندو هيو. ان جي باوجود والٽئر جو اخلاقي تصور انهن ماڻهن کان گهڻو مٿي هيو جيڪي هن جي ڪردار کي ننديندا هيا.
سئزرلينڊ جو سفر
1755ع ۾ هن پيرسن فلسفيءَ دنيا جي هڪ آزاد جمهوري ملڪ سئزرلينڊ ۾ پناهه ورتي. هن هر ايندڙ ملاقاتيءَ جو فرشتن جهڙي مرڪ سان استقبال ڪيو. ڪافيءَ جا دور هلندا ها ۽ والٽئر راتين جو دير تائين انهن محلفن ۾ جيڪي يورپ ۾ مثالي تصور ڪيون وينديون هيون، ماڻهو ٽي ڏينهن رهڻ لاءِ ايندا هيا ۽ ٽي ٽي مهينا ٽڪي پوندا هيا. ”خدا مون کي منهنجي دوستن کان محفوظ رکي“. والٽئر ٿڌو ساهه کڻي چوندو هيو، ”دشمنن سان ته مان پاڻ ئي نبري پوندس“. thumb|نيوتون جي فلسفو جي عناصر، 1738ع جي تصوير هن جون سخاوتون هن جي مهمان نوازيءَ جي بنسبت لڪل هونديون هيون. ڪيترائي غريب ۽ مسڪين، سياسي يا مذهبي جنون جو شڪار ٿي هن جي در تي ايندا هيا، والٽئر اهڙن ماڻهن لاءِ باقاعدي گهر اڏائڻ شروع ڪيا ۽ ڏسندي ئي ڏسندي اتي هڪ ڳوٺ آباد ٿي ويو. هن ڳوٺ جي ماڻهن کي انهن جي صلاحيتن مطابق ڌنڌا کولي ڏنا، انهن ۾ گهڻا ماڻهو گهڙي سازيءَ جو ڪم ڄاڻيندا هيا، والٽئر جلد گهڙي سازيءَ جي ڪاروبار جو سيلز ايجنٽ بڻجي ويو، هو پنهنجي ماڻهن جون ٺاهيل گهڙيون ٻين جي مقابلي ۾ ٽين حصي جيتري رقم جي رعايت سان وڪڻندو هيو، جنهن ڪري هن جو اهو ڪاروبار ڄمي هلڻ لڳو، انهن گهڙين جا اشتهار هو پاڻ لکندو هيو، جيڪڏهن اڄ اهو اشتهار ڪنهن وٽ محفوظ آهي ته اهو بي بها آهي.
والٽئر چاهي ها ته پنهنجي پيريءَ جا ڏينهن ڏاڍي آرام سان گذاري ها، هو دنيا جو امير ترين ماڻهو هيو پر هن جي حق لاءِ وڙهندڙ طبيعت هن کي هڪ دفعو وري سڪون سان ويهڻ نه ڏنو.
1762ع ۾ جڏهن ٽونور جا مذهبي جنوني ان شهر ۾ چار هزار ماڻهن جي قتل جي ٻه سوئين ورسي ملهائي رهيا هئا جن کي مذهبي جنون تحت قتل ڪيو ويو هيو ته هڪ نوجوان شخص کي ڦاسيءَ تي لٽڪيل ڏٺو ويو. هر طرف اهي ئي چئمگويون گشت ڪري رهيون هيون ته اهو نوجوان رومن ڪيٿولڪ هيو جيڪو پروٽسٽنٽ ٿيڻ چاهي پيو. مذهبي جنونين ان ڳالهه کي غلط نموني سان پيش ڪيو، انهن راءِ ڏني ته ان نوجوان کي پنهنجي پيءُ زان ڪيلاس جيڪو هڪ ڪمزور ۽ شريف ماڻهو هيو ڦاسي ڏني آهي، جنهن کان پوءِ زان ڪيلاس تي گهڻو تشدد ڪيو ويو. جڏهن ته هن ان ڳالهه کي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ته ڪو هن پنهنجي پٽ کي ڦاسيءَ جي تختي تي چاڙهيو آهي تڏهن به هن کي ناحق موت جي سزا ڏني وئي، نه صرف ايترو پر پوري زان ڪيلاس گهراڻي کي تشدد جو نشانو بڻايو ويو.
والٽئر ان معاملي ۾ دلچسپي ورتي ۽ قانون جا بخيا اڊيڙڻ شروع ڪيا. هن تعزيراتي قانونن جي حقيقت کي بي نقاب ڪري ڇڏيو، جيڪا نه صرف فرانس پر پوري يورپ ۾ رائج هئي. انهن قانونن جي تحت جيوريءَ جو ڪو به تصور نه هيو. ملزم کي پنهنجي صفائي پيش ڪرڻ لاءِ وڪيل جو حق نه هيو. ان جي حمايت ۾ ڪا به شهادت قبول نه ڪئي ويندي هئي. الزام لڳائڻ وارا لڪيل طريقي شهادت ڏيندا هيا. والٽئر کي اهو به معلوم ٿيو ته گهڻا فوجداري قانون لکت ۾ موجود نه آهن، اهي صرف وڪيلن جي حافظي تائين محدود هيا ۽ اهي جڏهن ڪنهن کي سزا ڏياريندا هيا ته پنهنجي حق ۾ انهن قانونن جي تشريح ڪندا هيا. ان زماني جي سرمائيدار ۽ اثر و رسوخ واري طبقي کي اهڙن قانونن جي دهشت گردين جو ڪو به علم نه هيو، اهي ان مان مطمئن هيا ۽ سمجهندا هيا ته غريب جن کي سزائون ملن ٿيون اهي قدرتي طور ڏوهي آهن، والٽئر پنهنجي تمام اثر رسوخ ۽ دولت جي زور تي ان معاملي کي پنهنجن هٿن ۾ کنيو. ٽن سالن تائين بقول هن جي هن کي مرڪڻ جيتري مهلت به نه ملي. هن جي راتين جي ننڊ حرام ٿي وئي، هن جي هر گهڙي قانون جي ماهرن، ڪليسيا جي وارثن ، بادشاهن ۽ يورپ جي پريس تي ان مطالبي ۾ گذرندي هئي ته زان ڪيلاس جي مقدمي کي ٻيهر هلايو وڃي، عوام جو ان تي وڏو ردعمل ٿيو ۽ نيٺ بادشاهه مجبور ٿي والٽئر جو اهو مطالبو منظور ڪيو. زان ڪيلاس جي موت کان پوءِ جڏهن ان جي مقدمي جي ٻيهر شروعات ڪئي وئي ته والٽئر عدالت کان اهو تسليم ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو ته زان ڪيلاس بي ڏوهي هيو ۽ ٽائوس جي عدالت جنهن زان ڪيلاس کي موت جي سزا ڏئي ڦاهي تي لڙڪايو هيو، هڪ وڏي شرمندگيءَ سان همڪنار ٿي وئي.
جيئن ئي زان ڪيلاس جو مقدمو کٽيو ويو، اهي سڀ ماڻهو والٽئر وٽ اچي گڏ ٿيا جن سان قانوني ناانصافيون ٿيون هيون، والٽئر انهن سڀني کي پنهنجا حق وٺرائي ڏنا. هن کي سڀ کان وڌيڪ ڪاوڙ ان ڳالهه تي ايندي هئي ته ڪليسا کي اهڙا اختيار ڇو آهن، جن تحت اهي ڪليسائي قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙ ماڻهوءَ کي عذاب پهچائڻ کان وٺي ويندي ڦاسي چاڙهڻ تائين خودمختيار هيا. هن مطالبو ڪيو ته مذهب کي سياست ۽ قانون کان الڳ ڪيو وڃي. مذهب جو ڪم صرف روحاني اصلاح تائين محدود ڪيو وڃي، جيستائين گناهن جو تعلق آهي ته انهن جي سزا مذهبي طرح خدا وٽ هجڻ گهرجي، ڪليسا کي خدائيءَ جو حق نه ٿو پهچي، جيستائين قانون جو تعلق آهي ته هر ڪنهن کي قانون سان محبت هئڻ گهرجي ۽ جيڪو شخص ان جي ڀڃڪڙي ڪري ٿو ان کي پنهنجي ڌرتيءَ سان محبت نه آهي.
فرانس ۾ واپسي
ڊسمبر 1777ع ۾ هڪ ڏينهن پئرس جي هڪ محصول چوڪيءَ وٽ هڪ آفيسر ڪنهن گاڏي کي چڪاس لاءِ روڪيو. هن ان گاڏيءَ ۾ اهو ڏسڻ جي ڪوشش ڪئي ته ڪا ناجائز شيءِ ته ان ۾ موجود نه آهي. گاڏيءَ جي اندران هڪ ڪمزور ۽ جهيڻو آواز آيو.”هن گاڏيءَ ۾ مون کان سواءِ ڪا به ناجائز شيءِ موجود نه آهي“. چنگيءَ جي آفيسر گاڏيءَ جي دريءَ مان ليئو پائي اندر ويٺل پوڙهي شخص کي نهاريو ۽ هن جي ذري گهٽ رڙ نڪري وئي. ”توهان موسيو والٽئر؟“ ان آفيسر چيو، والٽئر جو پوڙهو منهن هاڻي ڪنهن لاءِ به اڻ ڄاتل نه رهيو هيو، لکين ماڻهو ان شڪل کي ڏسي سڃاڻي ويندا هيا ته اهو پوڙهو آزاديءَ جو ڪرڻو والٽئر آهي.
پئرس جا لکين ماڻهو پنهنجي محبوب رهنما جي آجيان لاءِ گڏ ٿي ويا. اها ئي نيشنل اڪيڊمي جنهن روايتن جي پابندي ڪندي والٽئر کي نظرانداز ڪري ڇڏيو هيو، هن لاءِ عزت جا دروازا کولي ڇڏيا ”ڪوميڊي فرانسيسي“. جي عمارت ۾ هن عظيم ڊرامانگار جي آجيان ڪرڻ لاءِ پوري ڪاسٽ جمع ٿي وئي ۽ هن جو آخري ڊرامو اتي ئي پيش ڪيو ويو، جنهن جو اڀ ڏاريندڙ نعرن سان اختتام ٿيو. thumb|گهر جتي والٽئر جو موت ٿيو مئي 1778ع ۾ والٽئر هن دنيا مان لاڏاڻو ڪيو. ڪليسا جي پادرين هن جي لاش کي دفن ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو، ٿي سگهي ٿو هن جي لاش سان به اها ئي حالت ٿي ها جيڪا مشهور اداڪارا ليڪوريٽر جي لاش سان ٿي هئي، پر والٽئر جا دوست هن جي لاش کي ڪجهه اهڙي نموني سنڀاليندا کڻي هليا ويا جو سپاهين کي اهو دوکو ٿيو ته والٽئر جيئرو آهي. شهر کان ٻاهر تڪڙ ۾ پروقار طريقي سان والٽئر کي دفن ڪيو ويو.
والٽئر مري چڪو هيو پر نظرياتي طرح هو فرانس جي عوام ۾ جيئرو هيو. هن جي ان نعري نيٺ پنهنجو اثر ڏيکاريو ته ”اي انسانو سجاڳ ٿيو ۽ پنهنجا زنجير ٽوڙي ڇڏيو.
1791ع ۾ فرانس ۾ انقلاب رونما ٿيو ته والٽئر جو لاش کوٽي ڪڍي ان کي عزت ۽ احترام سان پئرس آندو ويو ۽ پوري رات بيسٽل جي کنڊرن تي فاتحانا انداز ۾ رکيو ويو. اڍائي لکن جي عوامي جلوس گهوڙن تي سوار ۽ پيدل فوجي دستن سان گڏ فرانس جي هن عظيم انقلابي کي پوري رات سلامي پيش ڪئي ۽ پوءِ هن جي لاش کي پيانٿيال ۾ دفن ڪيو ويو، جتي فرانس جون عظيم هستيون دفن آهن.
نوشنگين
نوشنگين: انهيءَ زماني ۾ عبدالرزاق بن مهمندي جنهن کي سلطان مودود سيستان جو گورنر ڪيو هو، عبدالرشيد بن محمود کي جيڪو بست قلعي ۾ قيد هو. آزاد ڪري غزني جي تخت تي ويهاريو. 52 ـ 1051ع ۾ سلطان عبدالرشيد هندستان ۽ سنڌ جي حڪومت نوشتگين ڪرخي جي حوالي ڪري ڇڏي..
رسول حمزه توف
رسول حمزه توف: Rasul Gamzatovich Gamzatov: داغستان جي آوار avar ٻوليءَ جو عظيم شاعر 8 سيپٽمبر  1923 ۾ اتر اوڀر ڪوھ قاف جي اوچن پھاڙن ۾   داغستان جي  ضلعي خنزاخسڪي جي ھڪ  ڳوٺ زيڊا ۾ پيدا ٿيو.سندس پيءُ جو نالو حمزه ھيو.سندس تعلق داغستان جي 36 قوميتن مان ھڪ قوميت آوار سان ھيو.پاڻ سويت يونين جو برک شاعر هو.داغستان ۾ آوار ٻولي ڳالهائيندڙن جو تعداد 170000 ھيو ۽ ھن پنھنجي ان ٻوليءَ ۾ شاعري ڪئي.
زندگي
ننڍپڻ ۾ ڪھاڻيون ۽ بيت ٻڌڻ جو شوقين ھوندو ھو. بيت ياد ٿي ويندا ھيس. پاڙيسري کان ھڪ ڪھاڻي ٻڌڻ جي عيوض ٽي ڏينھن ان جو گھوڙو چاريندو هو. ھن جو پيءُ حمزه قصا ڳائيندڙ شاعر (bard) ھيو. رسول حمزه توف پھريون نظم يارھن سالن جي عمر ۾ لکيو جيڪو ٻارن بابت ھيو جيڪي جھاز جي لھڻ واري جاء ڏي ڊڪندا پئي ويا. ھن جو شاعريءَ ۾ پھريون استاد سندس پيءُ ھيو. داغستان سان ھن جي بي پناه محبت ھئي جنھن جو اظھار ھن پنھنجي آتم ڪھاڻي منھنجو داغستان ۾ ڪيو آھي. کيس 1952 ۾ اسٽالن پرائيز ۽ 1963 ۾ لينن پرائيز مليو.
thumb|250px|2013 ۾ روس ۾ جاري ڪيل پوسٽ واري ٽڪلي thumb|250px| ماسڪو ۾ پيوٽن رسول حمزه توف جي مجسمي جو افتتاح ڪندي
thumb|250px|مخنچلا ۾ رسول حمزه توف جو يادگار
عمر جي پوئين حصي ۾ مخچڪلا (Makhachkala) شھر ۾ ڪئيسپن سمنڊ جي ڪناري تي واقع گھر ۾ پنھنجي ٽن ڌيئرن زرينہ (Zarema),فاطمہ (Patimat) ۽ زليخا (Salikhat) سان گڏ رھندو ھو. 3 نومبر 2003 ۾80 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:20هين صدي جا مرد ليکڪ
خاش
خاش (انگريزي: Khash) ايران جي صوبي سيستان ۽ بلوچستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو خاش شھرستان (County) جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي. ھن شھر جو پراڻو نالو واش ھو جيڪو رضا شاھ پھلويءَ جي بادشاھت واري زماني ۾ بدلائي خاش رکيو ويو. واش بلوچي ٻوليءَ جو ھڪ لفظ آھي جنھن جي معنيٰ آھي ”مٺو ۽ خوش“. ڪن ماھرن مطابق خاش جي معنيٰ ”خوشگوار موسم“ آھي. 2016ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي آبادي 56,584 آھي ۽ ھي صوبي جو آباديءَ جي لحاظ کان ڇھون وڏو شھر آھي.
موجودھ خاش شھر پراڻي خاش شھر کان ٿوري مفاصلي تي آباد ڪيو ويو آھي. نادر شاھ جي بادشاھت کان اڳ ھن شھر۾ ڏوھاري ماڻھن جون سرگرميون وڌي ويون ھيون ۽ ھن شھر جا ماڻھو عدم تحفظ جو شڪار ھئا. نادر شاھ ھن شھر کي ڦورو ۽ لٽيرن کان پاڪ ڪيو. بعد ۾ ھتي قلعا تعمير ڪيا ويا جنھن ڪري امن امان قائم ٿي ويو ۽ ھن شھر ۾ خوشحالي موٽي آئي. ھتان جا اڪثر رھواسي بلوچ (سرحدي ۽ مڪراني) آھن. شھر ۾ بلوچي ۽ فارسي ٻولي ڳالھائي وڃي ٿي. شھر جا 95 سيڪڙو ماڻھو سني ۽ 5 سيڪڙو شيعا آھن. ھن شھر ۾ پاڪستان مان ھجرت ڪري آيل بلوچن جو بہ چڱو تعداد آباد آھي. ھي شھر سامونڊي مٿاڇري کان 1400 ميٽر (4596 فوٽ) اوچائيءَ تي موجود آھي.
ھي شھر تفتان جبل جي ڏکڻ ۾ آباد آھي. تفتان ھڪ ٻرندڙ جبل آھي جنھن جي اوچائي 4000 ميٽر آھي. ھن جبل تي چڙھڻ لاءِ ڪيترائي ڪوھ پيما خاش شھر ايندا آھن ۽ ھتان کان پنھنجي مھم جي شروعات ڪندا آھن.
16 اپريل 2013ع تي شھر ۽ آسپاس جي علائقن ۾ رڪٽر اسڪيل تي 7.8 ميگنيٽيوڊ جو زلزلو آيو پر ڪو خاص جاني يا مالي نقصان نہ ٿيو. ھن شھر جي موسم گرم ريگستاني آھي پر تفتان جبل جي دامن ۾ ھجڻ سبب ھي شھر آسپاس جي علائقن کان ڪنھن حد تائين ٿڌو آھي.
ھن شھر ۾ َقاجار دور جي آخري زماني جو ھڪ قلعو تعمير ٿيل آھي جنھن کي حيدرآباد قلعو سڏيو وڃي ٿو. ھي قلعو ھتان جي حڪمران حيدر علي ڪرد تعمير ڪرايو ھو جيڪو پنھنجي ٻارن ٻچن سان گڏ ھن قلعي ۾ رھندو ھو. جڏھن انگريزي فوج جنرل ڊائر جي اڳواڻيءَ ۾ ھن علائقي ۾ داخل ٿي تہ ھنن ھن قلعي کي پنھنجا ھٿيار ۽ کاڌي پيتي جو سامان رکڻ لاءِ استعمال ڪيو. ھن قلعي اندر خوبصورت قسم جا منارا ۽ محرابيون ٺھيل آھن. تازو ايراني ثقافت واري اداري ھن قلعي جي مرمت ڪرائي آھي. خاش شھر ويجھو ديھ قليح ڳوٺ ۾ ھڪ ٻيو قلعو بہ موجود آھي جيڪو شايد قاجار دور يا ان کان بہ پھرئين زماني جو ٺھيل آھي. مقامي ماڻھو ھن قلعي کي ايرندگان قلعو سڏين ٿا. ھتي ھڪ بزرگ مرتضيٰ عليءَ جي مزار بہ عقيدتمندن کي پاڻ ڏانھن ڇڪي ٿي. ھيءَ مزار تيموري يا صفوي دور ۾ تعمير ٿي ھئي. خاش جي جامع مسجد ۽ شھر جي ٻاھران موجود قدرتي غار سياحن جي دلچسپيءَ جو مرڪز آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
واهي پانڌي ۾ قديم قبرون
thumb|واهي پانڌي ۾ قديم قبرون thumb|واهي پانڌي ۾ قديم قبرن جي پٿر تي لفظ بحادين اڪريل thumb|واهي پانڌي ۾ قبرن ۾ ڪالم نماقبر واهي پانڌي ۾ قديم قبرون انگريزي (Ancient Graves in Wahi Pandhi) قديم قبرون آهن جيڪي واهي پانڌي شهر لڳ کيرٿر جبل جي اولهندين ٽڪرين تي نئي نلي جي ڪناري سان جوهي تعلقي، دادو ضلعي، سنڌ پاڪستان ۾ واقع آهن. هيءُ قديم قبرون خاني ڌار يا ڪالمن جي نموني پٿرن جي وڏن سليبن سان جڙيل آهن. قبرون پاسن توڙي مٿان پڻ پٿرن جي بلاڪن سان ڍڪيل آهن. قبرن ۾ مڙھ قبرن اندر رمين تي ٺهيل پٿرن جي فرش تي ظاهر رکيا ويندا هئا. انهن جي اندر ظاهر پيل هڏا سولائي سان ڏسي سگهجن ٿا. هڪ قبر تي لفظ بحادين (Behdin) اڪريل آهي. انڪري اهو يقين سان چئي سگهجي ٿو ته هيءُ قديم قبرون زردشتي مذهب وارن جون آهن. ڇاڪاڻ ته لفظ بحادين (Behdin) جو مطلب سٺي يا تازي مذهب وارو آهي جيڪو زرتشت جي پوئلڳ مذهب وارن سان لاڳاپيل يا منسوب ڪيل آهي.
تاريخ
نئي نليءَ جي ٻنهي ڪنارن سان ٻه الڳ قبرستان آهن جن ۾ هيءُ قديم قبرون موجود آهن. مقامي طور رومين جون قبرون سڏجن ٿيون. ٻئي قبرستان مختلف دؤرن سان تعلق رکن ٿا. ڳوٺ هليلي ڀرسان نئي هليلي جي ڪناري مقامي طور سماعيل فقير سان مشهور جي ڇٽي تمام وڏن گهڙيل پٿرن جي ٿنڀن سان جوڙيل آهي جيڪا ڪاڇو ۾ زردشتي آثارن جو نادر نمونو آهي. ٿنڀن يا ڇٽي ۾ گھڙيل ڳرا پٿر چيرولي يا گِل وغيره توڙي ڪنهن ٻئي مصالحي کان سواءِ سٿيل يا بيهاريل آهن. ڇٽيءَ جي ڇت جي اندر نهايت شاندار اُڪر ٿيل آهي جنهن ۾ سج جي شعاعي لڪيون جهڙي اُڪر ٿيل آهي. قبرن جي پٿرن تي ڪيترائي نالا يادگار طور اڪريل آهن جيڪي يقينن ڪوفي يا فارسي زبان ۾ اُڪريل آهن. اهو ڀروسي سان چيو وڃي ٿو ته هيءُقديم قبرون رومي فاتح سڪندر اعظم جي 327 قبل مسيح ۾ سنڌ تي حملي جي دؤر سان تعلق رکن ٿيون. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته هيءُ قبرون بلوچ قبيلي جون آهن پر سوال پيدا ٿئي ٿو ته ڪهڙي بلوچ قبيلي وٽ وڏن گهڙيل پٿرن جي سليبن منجهان ڪالم نما کليل قبرن ۾ ظاهر ظهور يا ٻاهر مڙھ رکڻ جي روايت هئي؟ ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي هنن قبرن کي زردشتي قبرون قرار ڏئي ٿو. سنڌ ۾ ايران جي قبضي ۽ حڪمراني جو تاريخي ذڪر دارا اول کان ملي ٿو. سن 637ع ۾ جنگ قادسيه يا قدسيه مسلمانن ايران فتح ڪيو. زردشتين کي مسلمانن گبر مطلب ناستڪ ڪوٺيو ان جي رد عمل ۾ زردشتين پاڻ کي بحادين سڏيو.ڪيترائي گبر بند کيرٿر جبل جي نئين آڏو يا کيرٿر جابلو سلسلي ۾ گبر بند جوڙيل آهن جيڪي زردشتين جي ياد تازي ڪن ٿا. زردشتي يا پارسي اڄ به سنڌ، پاڪستان توڙي هندستان ۾ موجود آهن. تاريخي تذڪرن ۾ واضع لکيل آهي ته زردشتين ايران کان سنڌ ۽ پنجاب، پاڪستان ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.
محل وقوع
هيءُ قديم قبرون واهي پانڌي کان اٽڪل 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه طرف نئي نلي جي ساڄي ۽ کاٻي ڪناري سان مٿاهين ٽڪرين تي هڪٻئي جي اتر ڏکڻ ۾ آهن جيڪي زرتشتين جي ٽاور آف سالينس جي نموني جو ڏيک ڏين ٿيون.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ ۾ زردشتي آثار زمرو:ضلعو دادو جاقديم ماڳ
سرينام ۾ علامتي اسرائيلي رياست
سورهين صدي عيسوي (Sixteenth century) جي منڍ ۾ اسپين ۽ پورچيگال جي عيسائي ڪٽرپسند رياستن يهودين کي ڏاڍ جي زور تي عيسائي ٺاھڻ شروع ڪري ڏنو. ان ڏاڍ جي نتيجي ۾ ڪيترن ئي يھودين پنھنجي جان بچائڻ جي لاءِ پنھنجا ڪيٿولڪ نالا رکي ڇڏيا ۽ موقعو ملڻ تي انھن ڪٽر رياستن مان لڏپلاڻ شروع ڪري ڏني ڇڏي.
ان ئي سلسلي جي ڪڙيءَ طور وڏي انگَ ۾ يهودين هالينڊ ڏانھن لڏپلاڻ پڻ ڪئي هئي. جتي ولنديزي بادشاھ انھن کي پاڻ وٽ پناھ ڏني هئي. ائين يهودين جو چڱو خاصو انگ ايمسٽرڊيم ۾ اچي آباد ٿيو هو. جنھن علائقي ۾ يهودي اچي آباد ٿيا اھو اھو علائقو جورڊن (اردن) سڏجي ٿو. سيفارڊڪ يهودين جو هڪ طبقو زراعت سان لاڳاپيل هو. جنهن وقت سرينام برٽس ڪالوني هئي. ان وقت انگريزن ڪمند جي پيداوار جي لاءِ سيفارڊڪ ۽ اشڪنازي يهودين کي سرينام جي دريا جي ڪناري آباد ڪيو. انھن يهودي آبادڪارن مقامي ۽ آفريڪي غلامن جي ذريعي ان علائقي جي زمين کي آباد ڪيو هو.
سرينام جي گھاٽن جھنگن ۾ پناھ ورتل علام/باغي (آزادي پسندَ)، يهودي آباديءَ تي لڳاتار ڪاھون ڪندا رھندا ھئا ته پوءِ برطانوي ۽ پوءِ ڊچ نوآبادياتين انھن يهودين کي ملئيشيا قائم ڪرڻ جي اجازت ڏني هئي.
سرينام (Suriname) ۾ آباد ڪيل يهودين پوءِ اُتي سيناگوگ قائم ڪيو. پنھنجون شرعي عدالتن جو نظام قائم ڪيو ۽ سرينام ۾ پھريون اسڪول ۽ پھريون شهر (تورا ريڪا) جو بنياد وڌو. تنھنڪري کي ان کي دنيا جي پھرين علامتي يهودي رياست به چئي سگھجي ٿو. پر يهودين جي ان پھرين رياست علامي يهودي رياست ۾ فرقي واريت به تمام گھڻي هئي. سيفارڊڪ ۽ اشڪنازي يهودي هڪ قبرستان ۾ به دفن ٿيڻ پسند نه ڪندا هئا ۽ نه ئي پاڻ ۾ وھانءَ (شاديون) ڪندا هئا.
حوالا
زمرو:تاريخ
يو سي قاسم آباد 1
يونين ڪائونسل قاسم آباد 1 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي قاسم آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾ قاسم آباد فيز 1، قاسم آباد فيز 2، سحرش نگر،  مسافر خاني وارو ڳوٺ، پيئان ڪالوني ، پٺاڻ ڳوٺ پڻ واقع آهن.
سليمان استالسڪي
سليمان استالسڪي:
سويت يونين جو قومي شاعر ھيو. رسول حمزه توف پنھنجي ڪتاب منھنجو داغستان ۾ لکي ٿو تہ اھو وڏو دانشمند ھيو جنھن ھڪ دفعو چيو ھو تہ نہ مان ليزغن شاعر آھيان، نه داغستاني، نه قفقازي پر مان سويت شاعر آھيان ۽ ان پوري وسيع سرزمين جو مالڪ آھيان. حمزه توف مطابق سليمان کي پورو عرفان حاصل ھيو.
ھيلي وارو پڇڙ تارو
هيلي جو پڇڙ تارو:
اونداهي ڌرتي روشن هٿ
هن ناول ۾ آغا سليم (Agha Saleem) تاريخي ڪردارن ۽ واقعن کي هڪ نئين روپ ۾ پيش ڪيو آهي. هن ناول ۾ آغا جي فني طرز ۽ شعور جو وهڪرو خاص طور تي ورجينيا وولف ۽ قرت العين حيدر جي ناول آگ ڪا دريا تان متاثر ٿيل لڳي ٿو، پر هن ۾ ٽيڪنيڪ جو استعمال آغا جي پنهنجي ڪاوشن ۽ اصلي محسوس ٿئي ٿي. هن ناول ۾ انساني تهذيب ۽ تاريخ جي شعور, جذبن ۽ احساسن جي ترجماني، مشاهدي جي قوت، تجربي ۽ تخيل جي مضبوطي، ڪردارنگاري ۾ جوڀن ۽ اسلوب جي روشني آغا جي هن لکڻي کي ڪمال بخشيو آهي.
زمرو:شخصيتون زمرو:ادب زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي ناول
ھيلي وارو پڇڙ تارو
ایڊمنڊ ھیلي کي پڇ وارن تارن سان ڏاڍي دلچسپي ھوندي ھئي ۽ اھا سندس خوشقسمتي ھئي تہ سندس حياتيءَ ۾ 1682ء ۾ پڇ وارو تارو ظاھر ٿيو. ھن پاران ان جي دريافت تي ان جو نالو ھيلي جي نالي سان منصوب ڪيو ويو. فلڪياتي رڪارڊ جي جاچ پڙتال مان اھو ظاھر ٿيو ته جيڪو پڇ وارو تارو ان ڏٺو ھو ساڳيو ئي ھيو 1530 ۽ 1606 ۾ ظاهر ٿيو ھو ۽ ٽنھي جي تاريخن ۾ 76 سال ۽ 10 ڏينھن جو فرق ھيو جنھن ڪري ان جي نمودار ٿيڻ واري مدي جو يقين ٿي ويو. ايڊمنڊ ھيلي جي اڳڪٿي مطابق اھو تارو وري 1758ء – 1834ء – 1910ء ۽ 1986ء ۾ ظاھر ٿيو هي ٿيندو. اڳڪٿي مطابق آخري ڀيرو اھو پڇڙ تارو 1986 ۾ ڏٺو ويو ۽ وري اھو 28 جولاءِ 2061 ۾ ظاھر ٿيندو ھي تارو سج جي چوڌاري بيضوي مدار تي گول چڪر لڳائيندو آهي. اھو تارو برف جو ٺھيل ھوندو آھي ۽ گرمي لڳڻ جي ڪري ان مان بخار نڪرندا آھن جنھن سان ان جو ڊگھو پڇ ٺھي ويندو آهي.
زمرو:پڇ وارا تارا
ميان جو ڪوٽ
thumb|ميان جو ڪوٽ ميان جو ڪوٽ انگريزي (Mian Jo Kot) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي قديم شهر واهي پانڌي ويجهو کيرٿر جابلو سلسلي ۾ نئي نلي جي ڪناري سان واقع آهي. تاريخ ڪلهوڙا دور ۾ لکيل آهي ته هيءَ ڪوٽ ميان نصير محمد ڪلهوڙي ٺهرايو هو پر هن ڪوٽ جو تاريخ مظهر شاهجهان ۾ نيرون ڪوٽ قلعي ۽ پرڳڻي طور تفصيل سان ذڪر ڪيل آهي جنهن جو ذڪر ڪتاب ڪاڇو هڪ اڀياس ۾ به الڳ بيان موجود آهي. سادن پٿرن سان تعمير ٿيل هيءُ ڪوٽ اٽڪل چار ايڪڙن جي ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ سندس وچان نئي نلي جو پاڻي پڻ وهي ٿو جيڪو ڪوٽ جي ايراضي اندر پوکي راهي لاءِ ڪم آندو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:قديم آثار
آڀير
آڀيرَ، اوائلي سنڌ جو ھ ڪ حصو
آڀير: اِھو نالو مھاڀارت جي ”سڀا پروَ ۽ ڀيشم پروَ“ ٻنھي ۾ ملي ملي ٿو. جنھن بابت اھو ذڪر ملي ٿو تہ اھو صوبو سنڌ ۾ سرسوتي نديءَ جي ڪناري تي ھيو. جديد سنڌ صوبو پھرين عربي سمنڊ جي ٻئي طرف بہ پکڙيل ھو ۽ اُن صوبي جا سڀ رھواسي آڀير سڏائيندا ھئا.
اھي سڀ مھاراج يڌشٽر جي ماتحت ھئا ۽ مارڪنڊيہ پُراڻ جي مطابق ان حصي جا مليچ ڀارت تي بہ حڪمراني ڪندا. اڳتي ھلي ڪري اھو درست ثابت ٿيو، جيئن پوليندَن سان ٿيو. پوليندَن جي طرف کان سڪندراعظم ڀارت کي فتح ڪيو ۽ آڀيرن جي طرف کان محمد غوري ڀارت تي سوڀ حاصل ڪئي. اھي آڀير لوڪ (ماڻھو) پھرين براھمڻي تھذيب ۾ ڪشتريہ ھئا، پر بعد ۾ انھن ان سان پنھنجو لاڳاپو ٽوڙي ڇڏيو. جيڪي ڪشتريہ پرشُورام کان ڊڄي ڪاڪيش جي جابلو خطن ۾ لِڪي ويا ھئا، بعد ۾ اھي ئي آڀير سڏيا ويا ۽ جنھن جڳھ بہ اھي رھيا، اھو آڀير ملڪ سڏيو ويو.
طفاتگين
طفاتگين: عبدالرشيد بن محمود غزني تي چار سال حڪومت ڪئي. ان کان پوءِ فرخ زاد ابن مسعود ڇهن سالن تائين انهيءَ ڪرسيءَ تي ويٺو رهيو. ۽ 89 ــ 1088ع ۾ وفات ڪرڻ کان پوءِ سندس پٽ مسعود بن ابراهيم حڪومت جون واڳون سنڀاليون. سلطان مسعود طفاتگين کي پنجاب ۽ سنڌ جي ذمينواري سونپي، جنهن گنگا کان هن پار حملو ڪري تمام گهڻو سامان هٿ ڪيو. 1114ع ۾ سلطان مسعود بن ابراهيم لاڏاڻو ڪري ويو.
واڍيلا جدگال
واڍيلا جيڪي مختلف وڍن جا رھاڪو آھن، انھن وڍن مان ھڪ وڍ ريمدان آھي جنھن کي ڪي رھيم دان تہ ڪي رحيم خان سڏين ٿا. ريمدان گوادر کان الھندي ايران واري رستي تي آھي جتي ھن وقت ايراني چيڪ پوسٽ 250 آھي، ان سموري علائقي کي لَڪُڙ جو وڍ ۽ جدگالي زبان ۾ لڪڙ جو مڙھو سڏيندا آھن. ان کان سواءِ مختلف جاين تي ٻيا بہ ڪئي وڍ آھن جھڙوڪ ڀائو ۽ دشتياريءَ جا وڍ. ان جي معنيٰ آھي اُھا زمين جتي برسات کان پوءِ گاھ ۽ ٻوٽا مُرندا يا ڄمندا ھُجن. انھن ۾ جانورن کي چاري لاءِ بہ ڇڏيندا آھن. جيئن سنڌ ۾ جانورن جي چاري لاءِ زمين جا ڪي ٽڪرا ”رک“ ڪري رکندا آھن ۽ جڏھن برسات کان پوءِ گاھ ڦٽندا آھن تہ ان ۾ مال جي چاريو ويندو آھي. اھڙي ريت مڪران ۾ جيڪي وڍ آھن تن جي رھواسين کي واڍيلا سڏيو وڃي ٿو ۽ سندن ٻولي جدگالي آھي.
انھن وڍن جا رھواسي جيڪي ڪراچيءَ جي علائقي نوان لين يا ملير جي علائقي گڏاپ ۽ درساڻي ڇني يا ٺٽي ۾ ڳاڙھي واري علائقي توڻي ڪلر شاخ ۾ عثمان شاھ جي ھُڙيءَ ۾ رھن ٿا تن ۾ گھڻا ڀائو جي علائقي جا آھن ۽ ڀائو مرڪزي علائقو ھو. ھن وقت بہ سندن زمينون ڀائو جي ريڪارڊ ۾ بہ موجود آھن ۽ سندن مرڪزي ڳوٺ شاھبيگاڻي ”شاھ بيگ زئي“ ھو، ھن وقت سندن ڇڏيل زمينيون گھڻو ڪري کوسن ۽ نوحانين وٽ آھن. ڇو جو 18 صديءَ جي آخر ۽ 19 صديءَ جي شروعات ۾ جدگالن ۽ ايرانين جي لڳاتار جنگين سبب ملڪ ۾ ڏڪار پوڻ ڪري مختلف قبيلن سنڌ ڏانھن ھجرت ڪئي، انھن ۾ واڍيلا بہ شامل ھئا ۽ مختلف جاين تي آباد ٿيڻ کان پوءِ مختلف قبيلن سان سڱاوتي ڪري پاڻ ۾ ھڪ ٿي ويا. مثال طور درساڻي ڇني ۾ رھندڙ اڳوڻي ايم پي اي حڪيم بلوچ جو ڏاڍو حاجي چاڪر اصل ڀائو جو رھاڪو ۽ ذات جو رونجھو ھو، سندس ھڪ گھرواري واڍيلي ھئي جنھن مان حڪيم صاحب جو والد پيدا ٿيو، ان مائيءَ جي وفات کان پوءِ ٻي شادي باھو جي ميرن مان ڪيائين جنھن مان کيس سيٺ يارمحمد پيدا ٿيو. اڳ ۾ اِھي پاڻ کي جدگال سڏائيندا ھئا پر سيٺ حاجي چاڪر جي پٽ مرحوم قاسم پنھنجي وڪالت جي ڊگريءَ ۾ پنھنجي ذات واڍيلو لکرائي ڇو جو ھڪ تہ سندس واڍيلن سان ويجھي مائٽي ھئي ۽ ٻيو خضدار واري علائقي ۾ سردار عطاءَ اللہ مينگل سان سندن گھري دوستي ۽ مڪران روٽ تي سندن بسون ھلنديون ھيون. اھڙيءَ ريت واڍيلن ۾ مختلف برادريون پاڻ ۾ گڏجي ھڪ ٿي ويون آھن. جنھن جو ڪارڻ اِھو آھي تہ واڍيلا ھڪ وڏو ۽ قدري طاقت ور قبيلو آھي.
ھن وقت سنڌ اندر مختلف وڍن جا واڍيلا ھڪ متحد قبيلي جي صورت ۾ جدا جدا ھنڌن تي رھن ٿا، جن مان ڪي لياريءَ جي علائقي نوان لين ۾ تہ ڪي ملير جي ملا عيسيٰ ڳوٺ، ڪونڪر يا گڏاپ ۽ درساڻي ڇني ۾ آباد آھن تہ ڪي ٺٽي ضلعي جي ڳاڙھي واري علائقي ۾ رھن ٿا. جن جو تعلق مختلف جاين ۽ ھنڌن سان ھئڻ باوجود پاڻ ۾ متحد ۽ ھڪ ٻئي سان رابطي ۾ آھن ۽ پاڻ کي واڍيلي سان گڏ جدگال ۽ بلوچ بہ سڏرائين ٿا. مثال طور مرحوم ايم پي اي حاجي غلام مرتضيٰ پاڻ کي بلوچ سڏائيندو ھو پر سندس وڏو ڀاءٌ حاجي انور پاڻ کي جدگال سڏائي ٿو.
واڍيلا ھڪ وڏو قبيلو آھي. جيڪو سنڌ ۽ بلوچستان جي مختلف علائقن ۾ پکڙيل آھي ۽ ڀائو ۽ دشياريءَ ۾ کين جدگال سڏيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:ڪراچي زمرو:بلوچستان زمرو:تاريخ زمرو:ايران
يو سي قاسم آباد 4
يونين ڪائونسل قاسم آباد 4 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي قاسم آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ڳوٺ نورخان چانگ، علي آباد ڪالوني، صحافي ڪالوني، ڳوٺ سنگر ميربحر، ٻڍو پالاري، محمد علي سمون، گلاب خان لغاري، ڳوٺ اسماعيل چنڊ،  ڳوٺ ملان فراش، ڳوٺ محمد خان باگراڻي، حاجي ڄام شورو، ڳوٺ ڪرن شورو پڻ واقع آهي.
ماحولياتي سياست
ماحولياتي سياست يا انوايورنمينٽل پاليٽڪس (Environmental Politics)، سياست ۽ زندگيءَ جي ٻين شعبن ۾ ماحوليات واري رخ يا پاسي جي هڪ اهم عالمي معاملي، ۽ محرڪ طور اڀرڻ سبب ان جو بين الاقوامي معاملن تي گهرو اثر پيو آهي. انهيءَ ڪري هي موضوع هڪ ڌار شعبي طور نمايان ٿيو آهي. جنهن ۾ خاص ڪري ماحول سان لاڳاپيل نظرين ۽ متن جو اڀياس ۽ سياسي جماعتن توڙي سماجي طور اِن موضوع ۾ دلچسپي وٺندڙ گروهن جو جائزو ورتو وڃي ٿو. انهن سڀني ڌرين لاءِ ضروري آهي ته اُهي ڪنهن به فورم تي پاليسي جوڙڻ دوران، عوامي ڀلي جو خيال رکڻ وارن معاملن کي اهميت ڏين ۽ وايو منڊل کي انساني صحت مطابق رکڻ لاءِ تجويزون ڏين. ماحولياتي سياست عام طور تي چئن رُخن ۾ اڀياس ڪرڻ تي زور ڏئي ٿي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:پوليٽڪل سائنس زمرو:سماج زمرو:سياست
سمندر (قبو سعيد خان)
ديھ سمندر سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا قبو سعيد خان تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڪوبه ڳوٺ واقع نه ھيو. ان جي اتر ۾ قلات رياست ھئي. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ صوبدار، ڳوٺ نظام الدين ۽ ڳوٺ نورمحمد کوسو معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ بلوچستان، اوڀر ۾ ديھ اسحاق ۽ ديھ قبو سعيد خان، اولھ ۾ ديھ ڍوري ۽ ڏکڻ ۾ ديھ سير جمالي ۽ ديھ درمحمد واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,104 ھئي جيڪا 548 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
يو سي حيدرآباد سٽي 1
يونين ڪائونسل حيدرآباد سٽي 1 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد سٽي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾ بئراج ڪالوني، ممتاز ڪالوني، اسلاميہ ڪالوني، غريب آباد ۽ سينٽرل جيل پڻ واقع آهن.
فڻس
thumb|LEFT|فڻس جي تصوير
گدا خاصخيلي
گدا خاصخيلي (انگريزي:Gada Khaskheli) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر آهي.
فڻس
ڦَڻَس هن وڻ جي ميوي جيڏو ٻيو ميوو شايد دنيا ۾ ڪو نه هوندو. شڪل جو بيضوي آهي، مگر بيڊولو ۽ بدشڪل آهي. ان جي ڳَرُ نرم تندن واري آهي، جا ننڍي نارانگيءَ جي رنگ ۽ قد جيڏن ڳپلن ۾ هيڏي هوڏي رکيل آهي. منجهس تمام گهڻي بوءِ ٿي رهي جا ڪيترن ماڻهن کي پسند ايندي آهي، ڪيترن کي نه وڻندي آهي. ڳر سواد ۾ تمام مٺي ٿيندي آهي. اها ڪڍي تازي کير ۾ ڪاڙهي، ڇاڻي، کائيندا آهن. جڏهن کير ٺري بيهندو آهي، تڏهن ماکيءَ جهڙو گهاٽو ۽ نارنگي رنگ جو ٿي بيهندو آهي ۽ منجهس گدري جهڙي بوءِ ٿيندي آهي. ماڻهو ان کي گهڻو کائيندا آهن. ڦڻس جا مکيه ٻه قسم آهن: هڪڙو نرم ٻيو سخت، سخت قسم وارو وڏو به ٿيندو آهي ۽ عمدو به ٿيندو آهي. ٻاهرين کل لسي ٿي ٿئيس ۽ اندريون ٻج ننڍو ٿو ٿئيس. نرم قسم وارو اُن جي اُبتڙ ٿو ٿئي. 200px|thumb|بنگلاديش ۾ فڻس جي وڻ ۾ ان جو ميوو ڏيکاريل ڦڻس ٻين ميون وانگي وڻ جي ٽآرين جي چوٿين ۾ ڪين ٿيندو آهي، پر ٿڙ مان نڪتل ٿلهين پاڙن يا ٽارين ۾ لڳل رهندو آهي. حقيقت ڪري اهڙو وڏو ۽ ڳرو ميوو جيڪر وڻ ۾ ٻئي هنڌ بيهي به ڪين سگهي. انهيءَ ميوي جي بيهڻ جي جاءِ، وڻ جي عمر موافق ڦرندي رهندي آهي. پهرين ٽارين ۾ ٿو ٿئي پوءِ تمام جهونن وڻن ۾ ٿڙ تي ۽ پاڙن تي، جيڪي پاڙن ۾ ٿا ٿين سي زمين ڦوڙي نڪرن ٿا. اهي سڀ کان عمدا ٿا ٿين. 200px|thumb|left|فڻس جي اندرين ڳر هي وڻ نومبر مهيني ۾ ٻُور کولي ڦر جهلي ٿو، جو مارچ مهيني تائين هلي ٿو. جڏهن گل ڀريندي ٽڙن ٿا تڏهن منجهن مٺي وڻندڙ بوءِ ٿئي ٿي. وڻ به وڏي قد جو ٿو ٿئي ۽ هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿئي ٿو، خاص ڪري هيٺين بنگال ۾. پنجاب ۾ البت گهٽ آهي. 200px|thumb|گجرات ۾ فڻس جو وڻ. ميجر ”ڊُروري“ لکي ٿو ته ”جيڪڏهن هي وڻ پهڻن واريءَ زمين ۾ ٿيندو ته قد جو ننڍو ۽ گهاٽو ٿيندو؛ جي وارياسيءَ زمين ۾ هوندو ته ڊگهو ۽ پکڙيل ٿيندو ۽ جي سندس پاڙون هيٺ وڃي پاڻيءَ سان لڳنديون ته وڻ ۾ ڦر ڪو نه ٿيندو.“
گدا خاصخيلي
زندگي جو احوال
گدا خاصخيلي جو پورو نالو گدا حسين ولد رمز علي خاصخيلي آهي. هن 1950ع ۾ ڳوٺ سائين بخش خاصخيلي، تعلقو مورو نواب شاهه ضلعو هاڻ نوشهرو فيروز ضلعو ۾ جنم ورتو.
فڻس
هن وڻ سان ڏيهي ماڻهو اڪثر هيءَ هلت ڪندا آهن: ڳر سوڌو ٻج کڻي پوکيندا آهن. جڏهن سلو نڪري تڏهن بانس جو ٽڪر اڌ مان چيري، وچ وارو بند ڀڃي سارو پورو ڪري، سلي جي مٿان ٻڌي ڇڏيندا آهن. اهو بانس جو ٽڪر اٽڪل ٽي چار فوٽ ڊگهو هوندو آهي. سگهو ئي ڦڻس جو سلو بانس جي چوٽيءَ کان اچي منهن ڪڍندو آهي. پوءِ بانس جا ٽڪر ڪڍي ڦٽا ڪندا آهن ۽ سلو، جو اڳڙيءَ جهڙو نرم ٿيندو آهي، تنهن کي زمين تي پاڙ جي چوڌاري نانگ وانگي ور ڏئي، مٿانئس مٽي وجهي ڇڏيندا آهن. سلي جي چوٽي پاڻهئي زمين مان وري منهن ڪڍندي ۽ مٿي هلندي ايندي آهي. اٽڪل پنجن ورهين ۾ اهو سلو مچي وڏو وڻ ٿيندو آهي ۽ اهي هيٺان زمين ۾ پوريل ور به زور وٺي ٿلها ٿيندا آهن. انهن تي ميوو نڪري بيهندو آهي، جو قد جو به تمام وڏو ٿيندو آهي ۽ خاصيت ۾ به عمدو ٿيندو آهي. ٽَڪرن تي هي وڻ ڪين ٿيندو آهي، جو اتي سردي هوندي آهي ۽ هي وڻ گرم هوا ۾ ٿيندڙ آهي. هن جو هڪڙو قسم جاوا ۽ ٻين ٻيٽن ۾ ٿيندو آهي. انهيءَ جي کَلَ چهڪن واري ٿيندي آهي. هي وڏي گدري جيڏو ٿيندو آهي، منجهس ٻج به ڪو نه ٿئي ۽ بوءِ به ڪا نه ٿئي. هي قسم بمبئيءَ ۽ دکن جي ڪن ٻين ڀاڱن ۾ به ٿيندو آهي، مگر بنگال کاتي ۾ ڪين ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ جاڪ فروٽ چوندا آهن.
گدا خاصخيلي
خدمتون
گدا بهترين شاعر آهي. هن جي شاعري ڪيترن ئي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. سندس شاعري ڪيترن فنڪارن پڻ ڳاٽي آهي. هن وقت به سندس شاعري ڇپجي ٿي. هن شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جي سُرن بابت پڻ مقالا لکيا آهن جيڪي سنڌي ٻولي جو بااختيار ادارو طرفان ڇپيل آهن.
حوالا
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:شاعر زمرو:نوشهرو فيروز ضلعو
ٽوبياس اولڊرڪ
ٽوبياس اولڊرڪ (ڊچ: Tobias Oelderik) ھڪ ڊچ اداڪار آھي. هن پنهنجي اداڪاري ڪيريئر جي شروعات 2014ع ۾ ڪئي.
هن ميڊيا ڪاليج ايمسٽرڊيم ۾ فلمي اداڪار طور تربيت ڪئي.
شاھ ميل
شاھ ميل Shamil، داغستان جو ھڪ مشھور بزرگ جيڪو 1798ع ۾ پيدا ٿيو. ھن امام ھجڻ جي دعوا ڪندي مقامي جاگيردارن ۽ روسي زارشاھي جي خلاف داغستان ۾ پنھنجي مريدن سان گڏجي ھٿياربند بغاوت شروع ڪئي. ھن ۾ رھنمائي جي صلاحيت ۽ فوجي دورانديشي ھوندي بہ گونيب ڳوٺ ۾ پنھنجي وڃڻ کانپوءِ 1809 ۾ ھٿيار ڦٽا ڪيا. ڪجھ عرصو ڪالوگا شھر ۾ قيد رھيو ۽ 1870 ۾ مڪي ھليو ويو جتي 1871 ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1871ع جون فوتگيون
صيهونيت
زمرو:تاريخ زمرو:مذهب زمرو:سياست
يو سي حيدرآباد سٽي 2
يونين ڪائونسل حيدرآباد سٽي 2 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي حيدرآباد سٽي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾  سلاوٽ پاڙو  واقع آهن.
ڪنارڪ، ايران
ھن شھر جي موسم عام طور تي گرم ۽ گھميل رھندي آھي البت اونھاري ۾ سانوڻي ھوائون ھن شھر جي موسم کي خوشگوار بنائين ٿيون. ايران جو ھي اھو شھر آھي جيھن جي موسم سياري ۾ بہ ڪنھن حد تائين گرم رھي ٿي. ھتي ڪيترائي فصل ٿين ٿا جن ۾ ڪينو، زيتون، پپيتا، چيڪو، ڪيلا، انب، بادام, گدرا ۽ ٻيا فصل شامل آھن. شھر جي آسپاس وارن علائقن ۾ ڪيترن ئي قسمن جا گل ۽ ٻوٽا ماحول کي من مھڻو بنائين ٿا. ھتي پيدا ٿيندڙ ڪجه ٻوٽا ۽ جڙي ٻوٽيون دوائون ٺاھڻ جي بہ ڪم اچن ٿا.
ھن شھر ۾ گئس جو ھڪ پاور پلانٽ قائم ڪيو ويو آھي جيڪو ھن خطي جي توانائيءَ جون گھرجون پوريون ڪري ٿو. ھن شھر ويجھو ايراني جا بري، بحري ۽ فوجي اڏا موجود آھن. ھتي ھڪ ھوائي اڏو بہ موجود آھي.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
برکا دت
برکا دت (Barkha Dutt) ڀارتي صحافي ۽ ليکڪا آهي. برکا اين ڊي ٽي وي سان 13 سال تائين لاڳاپيل ڪم ڪندي رهي، ۽ جنوري 2017 ۾ ان کان الڳ ٿي وئي. ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ۾ ڪارگل جنگ 1999 جي رپورٽنگ کانپوءِ برکا صحافت جي ميدان ۾ اُڀري. ڀارت جو چوٿون وڏو شهري انعام پدم شري کانسواءِ برکا کي ڪيترن ئي پرڏيهي ملڪن ۽ بين الاقوامي تنظيمن پاران انعام مليا آهن. برکا انهن ڪجهہ اهم صحافين منجهان هڪ آهي، جن جو واسطو راڊيا ٽيپ تڪرار سان آهي. اين ڊي ٽي وي تي برکا هفتيوار شو وي دي پيپل (We The People) ۽ روزانو پرائم ٽائم شو دي بڪ سٽاپس هيئر (انگريزي: The Buck Stops Here) جي هوسٽ هئي.
ذاتي زندگي
برکا نئي دهلي ۾ 18 ڊسمبر 1971 تي ايس۔پي دت ۽ پرڀا دت جي گهر ۾ جنم ورتو هيو. برکا جو پيءُ ايس۔پي دت ايئر انڊيا جو هڪ آفيسر هيو، ۽ ماءُ هندستان ٽائمز سان واڳيل هڪ صحافڻ هئي. برکا پنهنجي صحافت سان لاڳاپيل صلاحيتن جي واسطي پنهنجي ماءُ جون مهربانون مڃيندي آهي. برکا جي ننڍي ڀيڻ بهار دت پڻ هڪ ٽيلي ويزن صحافي آهي. ۽ سي اين اين آءِ بي اين سان واڳيل آهي. مذهبي خيالن جي حوالي کان برکا پاڻ کي لاادري قرار ڏيندي آهي. برکا يونيفارم سول ڪوڊ جي حامي آهي. برکا ٽن طلاقن جي خلاف پڻ پنهنجا ويچارَ ونڊيا آهن.