cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
معصوم شاهه جو منارو
هن ميناري جي تعمير جي شروعات مير محمد معصوم بکري 1003ھ ۾ ڪئي جنهن کي مير صاحب جي وفات کان بعد سندن جي فرزند مير بزرگ  1027ھ ۾ مڪمل ڪرايو۔ هي مينار ٽڪري تي واقع آهي هن مينار تي پڪيون سرون ۽ چوني جو پٿر استعمال ٿيو آهي۔ هي مينار بنياد کان 84 فٽ ويڪرو آهي، ديگھ به 84 فٽ آهي ۽ گولائي ۾ ڏاڪڻ جي ڏاڪن جي تعداد به 84 آهي۔ مينار جي چوٽِ گنبد نما آهي ۔مناره هڪ اوچي ٽڪريءَ تي جڙيل آهي ۽ منجهس پڪيون سرون ۽ چن ڪم آندل آهي. سرون تمام پڪيون آهن ۽ هينئر گاٺ ڪري چمڪڻ لڳيون آهن. آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا نمبر 2 جي دوران ۾ مناره جي ماپ وغيره ڪرائي وئي آهي ۽ ان رپورٽ مان معلوم ٿئي ٿو ته پيڙهه وٽ منارو 84 فوٽ ويڪرو آهي. ڊگهائي ۾ به 84 فوٽ ۽ سندس ڦيردار ڏاڪڻ کي به 84 ڏاڪا آهن. اهو هڪ عجيب حساب آهي. ڏاڪڻ ڦيريدار ئي اندران وئي آهي. مناره جي چوٽي گنبذ نما آهي، جنهن تي ماڻهو چڙهي وڃي پري پري جو نظارو ڏسي سگهن ٿا. چوٽيءَ کي ميونسپالٽي چوڌاري پنڃرو هڻائي ڇڏيو آهي، ورنه اڳ ڪيترا ماڻهو مٿان ٽپ ڏئي خودڪشي ڪندا هئا. عام روايت آهي ته مناره لاءِ سرون اروڙ جي قديمي عمارتن مان پٽرائي آنديون هئائون ۽ ڪن جو خيال آهي ته شڪارپور کان گهرايل هيون. پر ان زماني ۾ شڪارپور هئي ئي ڪا نه – ڇو ته شڪارپور جو شهر دائود پوٽن پوئين زماني ۾ ٻڌايو هو. مناره ۾ هينئر ڪجهه ڦڏائي نظر اچي ٿي. 300px|thumb|مناري جو منظر اي – ڊبليو هيوز صاحب مولف سنڌ گزيٽئر، ان باري ۾ لکي ٿو ته ”تعجب انگيز ڳالهه هيءَ آهي ته مناره سڌائي کان ڪجهه مڙيل آهي، پر خبر پئجي نه ٿي سگهي ته اهو حساب عمداً ان جي تعمير ۾ ئي ڪيو ويو آهي، يا پوءِ سندن پيڙهه جي هڪ پاسي جهنوي وڃڻ ڪري مڙي پيو آهي،“ يا ڪنهن ڪاريگر جي غلطي سببان ان جي تعمير ۾ ابتدائي ڪجهه ڪجي واقع ٿي ويئي، يا وري پوءِ ڪنهن وقت زمين جي ڌڏڻ ڪري اهو فرق ٿي پيو آهي. هن کان اڳ به سنڌ ۾ گهڻائي دفعا نهايت شديد نموني ۾ ڌرتي ڌٻڻ جا واقعا ٿيندا رهيا آهن، 1828ع ۾ به ڌرتي اهڙي ڌٻي، جو ڏکڻ سنڌ جي طبعي جاگرافي تبديل ٿي وئي هئي. مناره ڪنهن جنگي مقصد لاءِ ٺهرايو ويو هو، يا نظاري بازي ۽ يادگار قائم ڪرڻ جي خيال سان، تنهن تي ڪو به يقيني رايو قائم ڪري نه ٿو سگهجي. ڪتبه مان البت معلوم ٿئي ٿو ته، يادگار قائم ڪرڻ جي خيال، ٺهرائيندڙ جي ذهن ۾ ٻين ڳالهين کان وڌيڪ ويٺل هو، توڙي جو برٽن صاحب پنهنجي ڪتاب ”سنڌ ريوزيٽيڊ“ ۾ مناره تان چڙهي سندس نظارن وٺڻ جو دل کولي بيان ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
برادري
برادري (فارسي برادر: ’’ڀاء‘‘؛ انگريزي: fraternity) مان مراد ڪو ڀائي چارو (brotherhood) آهي، پر هي اِصطلاح ڪنهن عام تنظيم ۽ خفيه سماج (secret society) جي طرف به اِشارو ڪندي آهي.
thumb
تفصيل
''ڀائيچاري، عزازت، هڪ ڪُڙم. هيءُ اصطلاح وسيع معنيٰ ۾ ڪم ايندو آهي، جنهن ۾ عزازت ۽ مٽي مائٽي به شامل آهي، پر ساڳيءَ ذات وارن يعني شريڪن جي لاءِ به استعمال ٿيندو آهي. شريڪ اُهي، جن سان رت جو رشتو ڳنڍيل نه هجي، فقط ذات ڀائي هجن. اوڙي پاڙي ۾ رهندڙ، جن سان مرڻي پرڻي جي سڏ صلح وارو وهنوار هجي، اهي به برادريءَ ۾ اچي ويندا آهن. اهڙيءَ طرح ساڳئي ڳوٺ ۾ رهندڙ به برادريءَ جا شريڪ آهن. ساڳئي پورهيي يا ڌنڌي وارا به برادريءَ ۾ لکيا ويندا آهن، مثلاً لوهار، لوهار جي سڏ تي وڃي، ڪنڀار ڪنڀار جي تڏي تي وڃي وغيره. اڄڪلهه برادري لفظ، انگريزي لفظ ڪميونٽي (Community) جي معنيٰ ۾ به ڪم ايندو آهي، جهڙوڪ: ميمڻ برادري ۽ خواجه برادري وغيره.''
حوالا
زمرو:سماج
1190ع
ڊسمبر
زمرو:1190ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
355ع
ڊسمبر
زمرو:355ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
بخشو لغاري ديھ
''بخشو لغاري، تعلقي حيدرآباد ۾ هڪ ديهه. جنهن ۾ هي ڳوٺ آباد آهن، ’دودو ملهاڻي‘، ’وڏل شاهه‘، ’بخشو لغاري‘، ’گل حسن سريوال‘، ’منگهيو‘، ’نياز علي بروهي‘، ’ڪولهين جا گهر‘، ’عبدالرحمان ٽالپر‘، ’سکيو بروهي‘، ’گل حسن لنڊ‘، ’امام بخش لنڊ‘، ’علي بخش بروهي‘، ’لغارين جا گهر‘ ۽ ’سريوالين جا گهر‘. هتي جي آبادي هزارن ۾ آهي ۽ هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا اسڪول آهن. بخشو لغاري ڳوٺ ۾ مشهور قومي ڪارڪن چاچو محمد علي لغاري رهاڪو آهي. بخشي لغاريءَ ڳوٺ ڀرسان ”گڙنگ“ جا مشهور ماڳ آهن، جن کي ڀٽائيءَ به ڳايو آهي'' : چيهو چکيءَ ۾ ٿيو، ٿيا گڙنگ مٿي گُل
(شاهه)
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
اسيموري
اسيموري، ھي ننڍين ڇوڪرين جو لوڪ- ناچ آهي. هن ۾ ٻه ڇوڪريون هڪٻئي سان هٿ ملائي ٻانهون ڊگھيون ڪري گول ڦيرا پائينديون آهن ۽ هيٺيون لوڪ گيت به ڳائيندون آهن: ”اَيـسـي ڏي مـور ڏي، لال ڪـٽـوري ڏي، بـابــل کـي ڌن ڏي، گھــرڙي ۾ اَن ڏي، پيــنگهي ۾ ڀـاءُ ڏي، ڏولـيءَ ۾ ڀاڄائي ڏي“ ھي ٽپڙيءَ جو شروعاتي دؤر آهي. هي اصل ۾ سنڌ جا لوڪ ناچ آهن. ورهاڱي بعد سنڌي هندن جي هندستان وڃڻ کان پوءِ، ڪن سنڌي بستين ۾ پهريان ٽي لوڪ ناچ ”ڇيڄ، جھمر، ٽپڙو“ اڃا سوڌو موجود آهن. -بهراڻي- ڪڍڻ وقت خاص طور ڇيڄ ناچ ڪيو ويندو آهي. شادين ۾ ڄڃ جي اڳيان به اهو ناچ ٿيندو هلندو آهي جھمر ناچ هر سنڌي گهر ۾ خوشيءَ جي موقعي تي ٿيندو رهندو آهي. باقي ٽپڙو هوليءَ جي ڏينهن ۾ ئي ڪيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:لوڪ سنڌي ناچ زمرو:ناچ
اوھڙا مار ديھ
تعلقي ڇاڇري، ضلعي ٿرپارڪر ۾ هڪ ديهه جو نالو. ساڳيءَ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول موجود آهي.
356ع
ڊسمبر
زمرو:356ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
اسين جيئرا آھيون
برطانوي ليکڪ پئيرز -پال- ريڊ جي ڪتاب ”Alive“ جو سنڌي مترجم محمود مغل آهي. ڊيمي سائيز،رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 316 آهن. ناري پبليڪيشن حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو -اپريل- 1992ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 75 رپيا ڄاڻايل آهي.
رزميہ مثنوي
رزميه مثنوي ___(Epic Masnavi):
هن قسم جي مثنويءَ ۾ ڪنهن لڙائيءَ يا جنگ جو مفصل احوال يا ڪو دکدائڪ واقعو بيان ڪيو ويندو آهي، جنهن جي پڙهڻ يا ٻڌڻ سان ان جو سمورو نقشو اکين اڳيان پيو ڦرندو آهي ۽ ازخود زبان مان غم ۽ غصي جا آواز اُڌمو کائي ٻاهر نڪرندا آهنرزميه مثنوي
بدخشان
''بَدَخشان افغانستان جي اُتر ۾ هڪ پرڳڻو، جيڪو ياقوتن ۽ لعلن جي ڪري مشهور آهي. فيض آباد ان جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اُن جي اُوڀر ۽ اتر ۾ تاجڪستان ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ پاڪستان آهي. هن ۾ دامان به شامل آهي، جيڪو چين جي صوبي سنڪيانگ تائين وڃي ٿو.''
مشھوري
''ھي پهاڙي علائقو آهي ۽ معدنيات جي لاءِ مشهور آهن، جهڙوڪ سون، لوهه، لاجورد ۽ گندرف وغيره. هتي جون لَعلُون ۽ ياقوت سڀ کان وڌيڪ لاجواب آهن. زرعي پيداوار کان علاوه اُن ۽ کَلون به هتي جي پيداوار ۾ شامل آهن. هتي پستا به پيدا ٿين ٿا. هتي ريشم جا ڪينئان پالي ريشم به حاصل ڪيو ويندو آهي. سنڌ جي شاعرن بدخشان جي سرخ لعلن جو پنهنجن شعرن ۾ ذڪر ڪيو آهي.''
حوالا
زمرو:تاجڪستان جي جاگرافي زمرو:تاريخي علائقا
اوھ
کير ڏيندڙ مادي جانور جي ٿڻن جو مٿيون حصو، جنهن ۾ کير گڏ ٿيندو آهي.
رديف
رديف (Radeef) عربي ٻوليءَ جي لفظ ردف منجهان نڪتل آهي جنھن جي لغوي معنيٰ آهي، ”ٻٽو“ يا ”ٻيلهہ سوار“. اصطلاحي معنيٰ موجب، اهو لفظ يا لفظن جو مجموعو، جيڪو غزل جي مصرع ۾ قافيي جي پڇاڙيءَ ۾ گڏ ۽ پٺيان ٻِٽو اچي. هر هڪ شعر ۾ رديف جو هجڻ لازمي نہ هوندو آهي. ڪي شاعر پنهنجي ڪلام ۾ رديف نہ بہ آڻيندا آهن ۽ ڪي وري پنھنجي ڪلام ۾ رديف جو آزاديءَ سان استعمال ڪندا رهندا آهن.جنھن شعر ۾ فقط قافيو آھي، رديف ڪونھي، تنھن کي مقفيٰ ٿا چون ۽ جنھن ۾ رديف اھي. انھيءَ کي مردف چئبو آھي.
اوھان جي پڄاڻان
هيءُ ڪتاب مشهور سياستدان ۽ قلمڪار رسول بخش پليجي جي شاعريءَ جي طبعزاد ۽ ترجمو ڪيل شاعريءَ جو مجموعو آهي. ڊيمي سائيز جي 160 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد جي مالڪ ناز سنائيءَ 1991ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. پهرئين ڇاپي جي قيمت 40 رپيا ۽ ٻئي ڇاپي جي قيمت 100 روپيا آهي.
ڳوڙهو
thumb|300px|ڳوڙهن جي نظام جي هڪ تشريحي تصوير ڳوڙهو اکين مان خارج ٿيڻ وارو مادو آهي، جنهن جي وهڻ سان اک جي اندرين جهلي صاف ۽ آلي رهندي آهي۔ ڳوڙهن جي وهڻ جي عمل کي روئڻ به چيو ويندو آهي، جيڪو عام طور تي ڪنهن صدمي يا غم جي صورت ۾ جذبات بي قابو ٿي وڃڻ سان ٿيندو آهي جڏهن ته ڪجهه وقتن ۾ خوشي جي موقعي تي به اکين مان ڳوڙها وهي ويندا آهن۔ اوٻاسي ڏيڻ وقت به اکين مان پاڻي وهي ويندو آهي۔ سڀ مئمل جانورن جي اکين مان پاڻي اکين کي صاف ڪرڻ لاء وهندو آهي پر انسان وٽ اها صلاحيت آهي ته هو پنهنجي جذبات کي ظاهر ڪرڻ لاء ڳوڙها وهائيندو آهي.
اوھان جي پڄاڻان
هن ڪتاب جو مهاڳ مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار خاتون نور الهديٰ شاهه لکيو آهي، جنهن ۾ هن لکيو آهي ته ”پليجي صاحب جا هي ترجما ۽ سندس پنهنجا ڪجهه نظم ذهن جي سوڪهڙي تي -برسات- جي شروعاتي بوندن جيان ڪرن ٿا“.
ڳوڙهو
زمرو:اک زمرو:سائنسي اصطلاح
اوھان جي پڄاڻان
هن ڪتاب ۾ پليجي صاحب پنهنجي شاعريءَ ۽ پشتو ٽپن جي ترجمن سان گڏ عربي شاعري، جپاني شاعري، فارسي شاعريءَ جا ترجما خاص ڪري روميءَ، حافظ ۽ خيام جا ترجما شامل ڪيا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي شاعري جا ڪتاب
اوھريا جي عميق ڏي
اوھريا جي عميق ڏي ڪتاب مشھور مصنف الطاف شيخ جو سفرنامو، جنھن ۾ سنگاپور، انڊونيشيا ۽ ملائيشيا جي سفر جو احوال موجود آهي. هن ڪتاب ۾ شيخ صاحب انھن ملڪن جي پاڪستان ۽ دنيا جي ٻين ملڪن سان ڀيٽ ڪئي آهي. هن ڪتاب جو ملھ 50 رپيا آهي. ڪتاب ۾ 206 صفحا آهن ۽ اُن جو ڇاپو پھريون، جون 1992ع ۾ ”نيو فيلڊس پبليڪيشن“ ٽنڊي ولي محمد، حيدرآباد مان نيو فيمس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپجي پڌرو ٿيو.
ايس. آر. رائو
ايس-. -آر-. راءُ، ڀارت جو جديد -آثار قديمه- جو ماهر ۽ وڏو محنتي شخص هو. هن سڄي عمر قديم آثارن جي کوجنا ۽ کوٽائي ڪئي. هن لوٿل ۾ سنڌو سڀيتا بابت هڪ ڪتاب تيار ڪيو. -ان- کان سواءِ هن ڪرناٽڪ جي قديم مصوريءَ تي به معياري -تحقيق- ڪئي. هن هندستان جي سامونڊي ڪنارن وارن قديم آثارن تي به کوجنا ڪري هڪ بهترين ڪتاب تيار ڪيو. سندس هڪ ڪتاب Decipherment of Indus Script وڏي اهميت رکي ٿو. هن رکل داس کان پوءِ موهن جي دڙي تي ڪم ڪيو. -ايس-. -آر- راءُ جي اها دعويٰ آهي ته هو موهن جي دڙي مان لڌل مهرن تي لکيل اکر پڙهي سگهيو آهي. هن جو خيال آهي ته سنڌي -ٻولي- آرين جي ٻوليءَ کان وڌيڪ پراڻي آهي ۽ سنڌي -ٻولي- دراوڙي ٻوليءَ سان بلڪل واسطو نٿي رکي. هن جو هڪ ضخيم ڪتاب “Dawn and Devolutions of the Indus Civilization”1991ع ۾ دهليءَ مان شايع ٿيو. اُن ڪتاب جي هڪ باب جو ترجمو محترم عطا محمد ڀنڀري ”سنڌو لکت ۽ -ٻولي-“ جي عنوان سان ڪيو، جيڪو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ سال 1994ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن جي راءِ آهي ته سنڌو لکت، براهمي ۽ سامي لکت کان آڳاٽي آهي. هن اهو به چيو آهي ته براهمي لکت سنڌي تصويري آئيويٽا -تان- ورتل آهي. هن کوجنا ڪري ٻڌايو آهي ته 17 نشآنيون اهڙيون آهن، جيڪي سامي ۽ سنڌو لکت ۾ ساڳيون آهن ۽ 16 نشانيون اهڙيون آهن، جيڪي سنڌو ۽ -برهمي- لکت سان هڪجهڙائي رکن ٿيون.
اوھريا جي عميق ڏي
حوالا
زمرو:سنڌي سفرناما
ايس. آر. رائو
حوالا
زمرو:1922ع جون پيدائشون زمرو:ڪاناڊا ماڻهو
آب گم ريلوي اسٽيشن
آب گم بلوچستان، پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن جو نالو آهي۔ ان کي 1886ء ۾ قائم ڪيو ويو. هي چلتن جبل جي سامهون ۽ ڪوئٽا کان قريبا 50 ڪلوميٽر جنوب ۾ آهي۔
آب گم فارسي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جو مطلب آهي پاڻي گم ٿي ويو۔ ان علائقي جو نالو ان لاء آب گم آهي جو پاڻي جو هڪ چشمو هتي اچي زمين ۾ گم ٿي ويندو آهي۔
زمرو:پاڪستان ۾ پٽڙي اچ وڃ زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون زمرو:بلوچستان
نڪ
زمرو:نڪ زمرو:ساھ جو نظام
1181ع
ڊسمبر
زمرو:1181ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
احمد پور شرقيه
احمد پور شرقي پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاولپور جو ھڪ شھر ۽ تحصيل صدر مقام جو نالو آهي جتي مشھور تاريخي صادق ڳڙھ محل واقع آهي. ھي شھر آبادي ۾ پاڪستان جو 38ھون وڏو شھر آھي. ماضي ۾ ھي شھر بھاولپور رياست جو گادي جو هنڌ پڻ رھيو آھي ان وقت صادق ڳڙھ محل رياست جو مرڪز ھيو. شھر جو نالو نواب صادق محمد خان پھرين جي ماسات احمد خان پٽ گھپا خان پارجاڻي جي نالي تي پيو جيڪو نواب مبارڪ خان جي دعوت تي پنهنجي خاندان ۽ قبيلي ۽ مددگارن سميت ھتي لڏي اچي ويٺو ۽ اھڙي طرح ھي شھر آباد ٿي ويو.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
357ع
ڊسمبر
زمرو:357ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
لاوا (شھر)
لاوا يا لاوہ: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چڪوال جو ھڪ شھر ۽ لاوا تحصيل جو صدر مقام آهي. پھرين ھي شھر تلہ گنگ تحصيل جو حصو ھيو بعد ۾ ان کي تحصيل جو درجو ڏنو ويو. ميانوالي ضلعي ۾ واقع نمل ڪاليج ھن شھر کان 15 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھن شھر جي آبادي جي اڪثريت اعواڻ برادري سان تعلق رکندڙ آھي. ھن شھر ۾ ھر سال مارچ جي مھيني ۾ جشن نيزہ بازي منعقد ٿيندو آهي.
قسطنطنيہ
هي مضمون قديم شهر قسطنطنيه جي قيام سان ترڪ جمہوريه جي قيام تائين جي تاريخ جي باري ۾ آهي۔ جديد شهر تي مضمون جي لاءِ ڏسو استنبول thumb|بازنطيني دور جي قسطنطنيه جو نقشو قسطنطنيه (Constantinople) سن 330ء کان 395ء تائين رومي سلطنت ۽ 395ء کان 1453ء تائين بازنطيني سلطنت جي گادي جو هنڌ رهيو ۽ 1453ء ۾ فتح قسطنطنيه کان بعد کان 1923ء تائين سلطنت عثمانيه جو دارالخلافو رهيو۔ فتح قسطنطنيه کان بعد سلطان محمد فاتح هن شهر جو نالو اسلام بول رکيو جيڪو آهستي آهستي استنبول ۾ تبديل ٿي ويو۔ شهر يورپ ۽ ايشيا جي سنگم تي شاخ زرين ۽ بحيره مرمره جي ڪناري واقع آهي ۽ قرون وسطيٰ ۾ يورپ جو سڀ کان وڏو ۽ امير ترين شهر هيو۔ ان زماني ۾ قسطنطنيه کي Vasileousa Polis يعني شهرن جي ملڪه چيو ويندو هو۔
حڪيم الامت علامه محمد اقبال پنهنجي ڪلام جي مجموعي بانگ درا جي مشهور نظم بلاد اسلاميه ۾ قسطنطنيه کي ملت اسلاميه جي دل قرار ڏنو آهي ۽ هنن لفظن ۾ هن شهر کي خراج تحسين پيش ڪيو آهي:
‍خطۂ قسطنطنيہ يعني قيصر ڪا ديار مهديِ امت ڪي سطوت ڪا نشانِ پائيدار صورتِ خاڪِ حرم يي سرزمين ڀي پاڪ هي آستانِ مسند آرائي شہِ لولاڪ هي نڪهتِ گل ڪي طرح پاڪيزه هي اس ڪي هوا تربتِ ايوب انصاري سي آتي هي صدا اي مسلمان! ملت اسلام ڪا دل هي يي شهر سيڪڙون صديون ڪي جشت و خون ڪا حاصل هي شهر
مختلف نالا
تاريخ ۾ قسطنطنيه ڪيترائي نالا اختيار ڪيا جن مان بازنطين، نيو روم (نووا روما)، قسطنطنيه ۽ استنبول مشهور آهن۔
بنياد
thumb|قرون وسطي ۾ قائم ڪيل شهر جي فصيل 667 قبل مسيح ۾ يونان جي وسعت جي ابتدائي ڏينهن ۾ شهر جو بنياد وڌو ويو۔ ان وقت شهر کي ان جي باني بائزاس جي نالي تي بازنطين جو نالو ڏنو ويو 11 مئي 330ء تي قسطنطين جي طرف کان هن جڳھ تي نئين شهر جي تعمير کان بعد انکي قسطنطنيه جو نالو ڏنو ويو.
363ء کان رومي سلطنت جي ٻن حصن ۾ ورهاست جي ڪري قسطنطنيه جي اهميت ۾ وڌيڪ اضافو ٿيو۔ 376ء ۾ جنگ ادرنه ۾ رومي فوجن جي گوٿ جي هٿان بدترين شڪست کان بعد ٿيوڊوسس شهر کي 60 فٽ اوچي ٽن فصيلن ۾ بند ڪري ڇڏيو.ان فصيل جي مضبوطي جو اندازو هن ڳالھ مان لڳائي سگھجي ٿو ته بارود جي ايجاد تائين انکي ڀڃي نه ٿي سگھجيو.ٿيودوسس27فيبروري 425ء ۾ شهر ۾ يونيورسٽي به قائم ڪئي۔
7 صدي ۾ آوارز ۽ بعد ۾ بلغار قبيلن بلقان جي وڏي حصي کي تباھ ڪري ڇڏيو ۽ اولھ کان قسطنطنيه جي لاءِ وڏو خطرو بڻجي ويا۔ ان ئي وقت اوڀر ۾ ساسانين مصر، فلسطين، شام ۽ آرمينيا تي قبضو ڪري ورتو۔ ان مو قعي تي هرقل اقتدار تي قبضو ڪري سلطنت کي يوناني رنگ ڏيڻ شروع ڪيو ۽ لاطيني جي جڳھ يوناني قومي ٻولي قرار ڏني وئي۔ هرقل ساساني سلطنت جي خلاف تاريخي مهم جو آغاز ڪيو ۽ انهن کي عظيم شڪست ڏني ۽ 627ء ۾ تمام علائقا واپس وٺي ڇڏيا۔
اوھيرو
مينهَن جا زوردار ڇوها، جيڪي هوا جي زور تي لڳن. اوهيرن ۾ بوندن جو وسڪارو اهڙو هوندو آهي، جو سامهون ڪجهه به نظر نه ايندو آهي.
قسطنطنيہ
مسلمان فوجن جا گھيراءَ
عربن ٻه ڀيرا 674ء ۽ 717ء ۾ قسطنطنيه جو ناڪام گھيراءُ ڪيو۔ ٻيو گھيراءُ زميني ۽ سامونڊي ٻنهي رستن سان ڪيو ويو۔ ان ۾ ناڪامي سان قسطنطنيه کي نئين زندگي ملي ۽ عيسائي انکي اسلام جي خلاف عيسائيت جي فتح تصور ڪندا آهن۔
يارهين صدي جي بازنطيني سلطنت بتدريج زوال جي طرف گامزن رهي خصوصاً جنگ ملازڪرد ۾ سلجوقي حڪمران الپ ارسلان جي هٿان حيران ڪن شڪست کان بعد رومي فرمانروا رومانوس چوٿون کي گرفتار ڪيو ويو ۽ چند شرطن تي آزاد ڪيو ويو۔ واپسي تي رومانوس کي قتل ڪيو ويو ۽ نئين حڪمران مائيڪل اٺين؟ستين ڊوڪاس سلجوقرن کر خراج ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو۔ جنهن جي جواب ۾ ترڪ فوجن چڙھائي ڪندي اناطوليه جو وڏو حصو فتح ڪري ورتو ۽ بازنطيني سلطنت کر 30 هزار چورس ميل رقبي کان محروم ڪري ڇڏيو۔
صليبين جي هٿان تباهي
thumb|صليبين جو قسطنطنيه ۾ گهرڻ، از يوجين ڊيلاڪروئڪس، 1840ء صليبي جنگ جي دوران 13اپريل 1204ء تي صليبي فوجن پنهنجي ئي شهر قسطنطنيه تي قبضو ڪري ورتو ۽ شهر کي شديد نقصان پهچايو۔ 1261ء ۾ بازنطیني فوجن مائيڪل اٺون پيلولوگس جي زير نگراني لاطيني حڪمران بالڊوين ثاني کان قسطنطنيه واپس حاصل ڪري ورتو.
فتح قسطنطنيه
مڪمل مضمون جي لاءِ ڏسو فتح قسطنطنيه
29 مئي 1453ء تي سلطنت عثمانيه جي فرمانروا سلطان محمد فاتح جي هٿان بازنطيني سلطنت سان گڏ قسطنطين يازدهم جي حڪومت جو به خاتمو ٿي ويو ۽ قسطنطنيه ملت اسلاميه جي قلب جي طور تي اڀريو۔ شهر جي مرڪزي گرجا اياصوفيه کي مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ شهر ۾ عيسائين کي پرامن طور تي رهڻ جي کليل اجازت ڏني وئي۔ فتح قسطنطنيه تاريخ اسلام جو هڪ سنهري باب آهي جڏهن ته عيسائي انکي "سقوط قسطنطنيه" جي نالي سان ياد ڪندا آهن۔
لاڳاپيل مضمون
بازنطيني سلطنت
سلطنت عثمانيه
سلطان محمد فاتح
استنبول
اتاترڪ
خارجي ڳنڍڻا
قسطنطنيه جون يادگار اڏاوتون
اياصوفيه جي ڪاشي ڪاري
نقشو، دلچسپ جڳهن جي نشاندهي سان گڏ
زمرو:تاريخ زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
ايڙڪ
هڪ قسم جو جهنگلي -ٻڪر-.
1182ع
ڊسمبر
زمرو:1182ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
سلطنت ورسنجلي
thumb| کنڊر, لاس قري سلطنت ورسنجلي (Warsangali Sultanate) (صومالي: Saldanadda Warsangeli، عربص: سلطنة الورسنجلي) اتر اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر صوماليه جي ڪجھ حصن ۾ مرڪوز صومالي شاهي خانداني سلطنت هئي۔
زمرو:آفريقا جا اڳلا ملڪ زمرو:صوماليه جي تاريخ زمرو:سلطنتون زمرو:صومالي سلطنتون
لکت
رسم الخط يا لپي (Script) مان مطلب هوندو آهي تہ ”لکت جو رواج.“ ھر سڌريل ٻوليءَ کي ھڪ مخصوص، مناسب ۽ ٺھڪندڙ رسم الخط (Script) ضرور ھوندو آھي. جن ٻولين وٽ رسم الخط جي نعمت نہ آھي، اھي لکيل ادب کان خالي زبانون سڏبيون آھن ۽ انھن جي حيثيت صرف ڳالهائڻ واري زبان (Spoken language) تائين محدود ھوندي آھي.مطلب تھ ھر مھذب ۽ سڌريل ٻوليءَ کي مستقل تحرير ھيٺ آڻڻ لاءِ ھڪ رسم الخط ھئڻ ضروري آھي. 1853ع ۾ جيستائين سنڌي لاءِ موجوده معياري رسم الخط (عربي-سنڌي رسم الخط) منظور نہ ٿي ھئي تيستائين سنڌي زبان ڪيترن ئي مختلف رسم الخطن ۾ لکي ويندي ھئي.مثال طور: گرمکي، ديوناگري، عربي، خداوادي، لھاڻڪي، ميمڻڪي، خوجڪي، ٺٽائي، گجراتي، شڪارپوري، ساکرو، ونگائي، سيوهاڻي، ڀاٽيائي. اھڙي طرح ويهين صديءَ جي آخر ۾ سنڌ ۾ حليم بروھي (1935-2010ع)، سراج (11933-2013ع) ۽ ٻين سنڌيءَ لاءِ رومن اسڪرپٽ جي تجويز بہ ڏني، جيڪا اُلٿي (ٽرانليٽريشن) جي حد تائين استعمال ٿئي ٿي.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
پاڪستان اولمپڪس ۾
پاڪستان سڀ کان پهريان لنڊن ۾ 1984ء گرمائي اولمپڪس ۾ شرڪت ڪئي، ۽ ان کان پوء هر گرمائي اولمپڪ راندين جي مقابلن ۾ کلاڙي موڪليا آهن، سوائي 1980ء گرمائي اولمپڪس ۾ جنهن ۾ امريڪي قيادت بائيڪاٽ جي يجهه سان ڪيترن ملڪن اولمپڪس ۾ شرڪت نه ڪئي هئي۔
عبدالغفور ميمڻ
ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ ولد محمد اسماعيل ميمڻ لاڙ جي شهر دڙي ضلعي ٺٽي (هاڻوڪي ضلعي سجاول) ۾ 25 آگسٽ 1962ع ۾ جنم ورتو، پاڻ ليکڪ ۽ محقق آهن، سندن 6 ڪتاب ڇپجي چڪا آهن. سنڌي ادب ۾ پي_ايڇ_ڊي ڪرڻ کانپوءِ پاڻ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي جا سربراھ رهيا ۽ هن وقت سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري ۾ چيئرمين جي عهدي تي فائز آهن.
تعليم
ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي شهر مان حاصل ڪئي. پاڻ سنڌيونيورسٽيءَ مان پوليٽيڪل سائنس ۾ بيچلر ڪرڻ کانپوءِ 1992ع ۾ اُتان ئي سنڌي ادب ۾ ماسٽرس جي ڊگري حاصل ڪيائون، انکانپوءِ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان 2001ع ۾ پي ايڇ ڊي (سنڌي ادب جو فڪري پسمنظر) جي ڊگري حاصل ڪيائون.
ادبي سفر
ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ جا ست ڪتاب لکيل آهن، جيڪي هيٺ ڏجن ٿا.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون
اشا ڪال يا مرھٽا جيون پرڀات
هيءُ ڪتاب هري نارائڻ آپٽيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي. هن ۾ 374 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سندر ساهتيه پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ، سال 1947ع ۾ ڇپايو.
358ع
ڊسمبر
زمرو:358ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
ايس. جي. ڀاڳيا
'''ايس. جي. ڀاڳيا''' (انگريزي:S. G Bhagia) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر ۽ نثر نويس آهي جنهن جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
تعليم
باڳيا پرائمري تعليم پنو عاقل جي گورنمينٽ مين پرائمري اسڪول مان حاصل ڪيائين ۽ مئٽرڪ ڊي سي هاءِ اسڪول مان 1976ع ڌاري ڪيائين.
علمي ۽ عملي زندگي
وسيع مطالعو رکندڙ -ايس. جي. ڀاڳيا پني عاقل ۾ ڊراميٽڪ سوسائٽي جو بنياد وڌو ۽ ڪيترائي ڊراما اسٽيج پڻ ڪيائين. پاڻ انهن ڊرامن ۾ ڇوڪرين جا ڪردار به خوب نڀايائين. سنڌي ادبي سنگت سان سندس تعلق 1977ع کان رهيو آهي ۽ هن وقت تائين -ان- جو سرگرم ساٿي ڪارڪن آهي. سنڌي ادبي سنگت مرڪز جي چونڊن ۾ به حصو وٺندو رهيو آهي ۽ پني عاقل شاخ جو ڪيترا ڀيرا سيڪريٽري رهي چڪو آهي. هو مهراڻ ايڊيوڪيشنل سوسائٽي جو سيڪريٽري پڻ آهي. جنهن جي پليٽ فارم -تان- اسڪول، ڪاليج ۽ ميڊيڪل سينٽر هلي رهيا آهن. -ايس- جي -ڀاڳيا- 1977ع ۾ سياست ۾ به حصو ورتو. شروع کان ئي کاٻي ڌر سان وابسته رهيو. بنيادي طور تي ڪميونسٽ -پارٽي- آف -پاڪستان- سان تعلق هئس، جڏهن ته عوامي نيشنل پارٽيءَ ۽ بي اين پي ۾ به ڪم ڪيائين ۽ هاڻ -پاڪستان- پيپلزپارٽي سان همدرديون اٿس. هن ايم آر ڊي تحريڪ ۾ به ڀرپور حصو ورتو. قومي، عوامي جدوجهد ڪندي ٻه ڀيرا جيل به ڪاٽيائين. 1985ع ۾ پني عاقل ۾ هڪ شاندار ”100 ساله جشن ڪنور -ڀڳت-“ منعقد ڪرايائين. سندس شاعري ۽ ڪالم ڪيترن ئي اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿين ٿا.
ميڻ
thumb|ميڻ مان ٺاهيل هڪ ميڻ بتي بنيادي طور تي ۽ تاريخي تصور جي لحاظ سان ته ميڻ هڪ اهڙو مادو آهي جيڪو ما کي جو مکيون پنهنجي  گھر يا ڇتي کي ٺاهڻ لاء پنهنجي جسم مان ڪڍنديون آهن۔ پر اصل ۾ اڄڪلهه هن مادي کي صرف ماکي جي مکين جي ڇتي مان ئي نه بلڪه مصنوعي طور تي ڪارخانن ۾ به تيار ڪيو ويندو آهي انکان علاوه هي ڪجهه ٻوٽن (جيئن carnauba)  ۽ (petroleum) مان به حاصل ٿيندو آهي جنهن کي (paraffin) چيو ويندو آهي۔
ايزڪ
ايزڪ سنڌ جي ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي رسم رواج موجب، کير سانداريءَ ۾ ڄمائين ۽ سانداريءَ ۾ ئي ولوڙين. انهيءَ سانداريءَ کي ”ايزڪ“ چون. باقي پاڻيءَ واري سانداريءَ کي ”اوئي“ چون.
ايس (ڪاٺي)
ايس کٽ جي پاسي واري ڊگهي ڪاٺي، کٽ جي ٻانھين کي چيو ويندو آھي. کٽ جي چوکٺ ۾ چار ڪاٺيون ٿينديون آهن، جيڪي پاون سان جڙيل هونديون آهن. انھن ڪاٺين مان ٻہ ڪاٺيون ڊگهيون ٿين ۽ ٻہ ڪاٺيون ننڍيون. ڊگهين ڪاٺين کي ايسُون چوندا آهن ۽ ننڍين ڪاٺين کي اوپريون يا سيرون چون. ايس کي ٻانھين بہ چوندا آهن.
359ع
ڊسمبر
زمرو:359ع زمرو:چوٿين صدي
1183ع
ڊسمبر
زمرو:1183ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايلسا قاضي
''ايلسا قاضي:Elsa Kazi (1884–1967): علامه قاضي جي گهر واري جرمن خاتون آهي. پاڻ سنڌي ادب ادن جي انگريزي ۾ کوڙ ساري خدمت ڪئي اٿس.''سندس پيدائشي جرمن نالو گرٽروڊ لئش(Gertrude Loesch) ھيو. سنڌ م ۾ عام طور تي کيس "Mother Elsa" : امڙ ايلسا جي نالي سان سڃاتو ويندو آھي.
زندگيءَ جو احوال
''ايلسا گرٽ، جنهن کي سنڌ ۾ ”مدر ايلسا“ چيو ويندو آهي، سا جرمن نسل جي هڪ مشفق ۽ غريب پرور عورت هئي. سندس ولادت جرمنيءَ جي روڊل اسٽاٽ نالي هڪ ننڍڙي شهر ۾، 13 آڪٽوبر 1884ع تي ٿي. سندس والد هڪ موسيقار هو. ايلسا جو ننڍپڻ کان ئي مصوريءَ ۽ شاعريءَ ڏانهن لاڙو هو. 19 صديءَ جي آخر ۾ هيءُ خاندان جرمنيءَ مان لڏي اچي انگلنڊ رهيو، جتي هن جي ملاقات علامه آءِ. آءِ قاضي صاحب سان ٿي. هنن ٻنهي جي هڪ ٻئي ذهني ۽ دلي هم آهنگي ٿي ۽ ٻنهي جي پاڻ ۾ محبت ٿي وئي. تنهن کانپوءِ 1910ع ۾ علامه صاحب ايلسا سان شادي ڪري پنهنجي محبت کي ازدواجي رشتي ۾ تبديل ڪيو. شاديءَ کان پوءِ، علامه صاحب جي صلاح سان ايلسا قاضيءَ انگريزيءَ ۾ شاعريءَ ۽ تصنيف تاليف جو ڪم شروع ڪيو. سال 1911ع ۾ هوءَ علامه صاحب سان گڏ، سنڌ ۾ آئي ۽ حيدرآباد ۾ اچي رهي، جتي سندس شعر انگريزي اخبارن ۾ ڇپجڻ لڳا. تنهن کان پوءِ سندس شعرن جو مجموعو، حيدرآباد جي اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس جي مسٽر آڏواڻيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن جي انگريزي ڪتابن ۾'' ''اچي وڃن ٿا. اهو ايلسا جو پهريون ڪتاب هو. شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي چونڊ ڪلام جو انگريزي ترجمو، “Risalo of Shah Abdul Latif (Selections)” سندس آخري ڪتاب آهي. علامه قاضي صاحب ۽ ايلسا زندگيءَ جا 60 سال گڏ گذاريا. سندن محبت مثالي محبت هئي.''
علامہ آء آء قاضي سان شادي
ھُنن ٻنھي جي پھرين ملاقات 1908ع ۾ انگلينڊ جي شھر لنڊن ۾ ھڪ ٽرين ۾ سفر ڪندي ٿي ھئي. آمھون سامھون سيٽن تي ويٺل اوڀر جي ھُن ڳڀرو نوجوان جي چھري تي حجابن جا ڪيترائي انڊلٺي رنگ ڏسي، اولھه جي ھن شاعره ۽ چترڪار کان رھيو ڪونه ٿيو ۽ اُمالڪ کانئس پڇي ورتائين ته سندس اَباڻڪو ملڪ ڪھڙو آھي ۽ ھو ھتي ھن ملڪ (انگلينڊ) ۾ ڇا ٿو ڪري ۽ جڏھن اوڀر جي ھن لڄاڙي نوجوان کيس ٻڌايو ته 1907ع کان ھتي اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ آيل آھي. ڳالھه تعليم جي موضوع کان وڌي شاعري، ادب، فلسفو، ٿياسافي، آرٽ ۽ ٻين انيڪ علمي موضوعن کان ٿيندي ھڪ ٻي ملاقات جي وعدي واري پڄاڻيءَ تي پھتي، اھڙي ئي ھڪ ملاقات ۾ سنڌي پريمڪائن وانگر ھن اولھه جي چترڪار، شاعره ۽ ليکڪ ھڪ وڏي رومال تي ڀرت ڀري سندس نانءُ سان گڏ ”تنھنجي ايلسا سيپٽمبر 1908ع“Your’s”) (Elsa Kazi September 1908 سوکڙيءَ طور ڏنو ھو، اھي ملاقاتون 1910ع ۾ شاديءَ جي مقدس ٻنڌڻن ۾ بدلجي ويون. پروفيسر جتوئي لکي ٿو تہ:ولايت ۾ علامہ شادي هڪ جرمن خاتون محترمه ايلسا سان ٿي، جنهن کي اسان علامه صاحب جا شاگرد مدر (Mother) ڪري سڏيندا هئاسون. اِها هڪ نهايت فضيلت ڀري خاتون هئي. سندن باري ۾ هڪ دفعي علامہ فرمايو تہ ”هن مون کي بنايو ۽ مون هن کي بنايو.“ ٻئي هڪ طبيعت هئا، فرق فقط هيءُ هو ته مدر لطيف فنن جي مالڪياڻي هئي ۽ قاضي صاحب جن ’علامه‘ هئا. مدر، قاضي صاحب جن کان پري گهڻو وقت رهي نه سگهندي هئي. لاچار ڊيوٽيءَ وارو وقت سندن دوري برداشت ڪندي هئي. شل نه علامه صاحب جن جي طبيعت ٿورڙو به ناساز ٿئي، پوءِ ڪنهن کي به علامه صاحب جن سان ملڻ نه ڏيندي هئي. چاڪائيءَ ۾ به کين گهڻو ڳالهائڻ نه ڏيندي هئي ۽ اسان کي چوندي هئي ته توهان به ڳالهايو ته کين ڳالهائڻ کان وقفو ملي.
وفات
thumb|The tombstone of Mother Elsa Kazi
ھن 28 مئي 1967ع تي وفات ڪئي ۽ ڄامشوري ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي حدن اندر دفن ڪئي وئي.
احترام
سندس خدمتن جي احترام ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي اولڊ ڪئمپس تي ايلسا قاضي ڪئمپس نالو رکيو ويو آهي.
پڻ ڏسو
زمرو:1884ع جون پيدائشون زمرو:1967ع جون فوتگيون زمرو:1967ع جون وفاتون زمرو:20ھين صديءَ جا شاعر زمرو:پاڪستان ۾ جرمن جلاوطن فرد زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:پاڪستاني مسلمان زمرو:جرمن مسلمان زمرو:جرمن نسل جا پاڪستاني ماڻھو زمرو:حيدرآباد ضلعو، پاڪستان جا ماڻھو زمرو:حيدرآباد ضلعي، پاڪستان جا ماڻھو زمرو:روڊولسٽٽ جا ماڻهو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ٻوليءَ جا شاعر زمرو:لنڊن جا ماڻھو زمرو:ويهين صدي جا شاعر
اوھين سڀ ننگا نڪتا آھيو
هيءُ ڪتاب سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار ۽ -ترقي- پسند اديب ۽ سنڌيت جي سڄاڻ دانشور ڪيرت ٻاٻاڻيءَ جو لکيل آهي. 14 ننڍين ڪهاڻين تي مشتمل، ڊيمي سائيز جي 148 صفحن ۽ خوبصورت ٽائيٽل وارو هيءُ ڪتاب، مشهور اديب ۽ ڪونج رسالي جي -ايڊيٽر- هري موٽواڻيءَ جي نظرداريءَ ۾ شري بي. ڪي. ارون، -انقلاب- پرنٽنگ پريس، الهاس نگر 3 (ڀارت) مان ڇپائي، سورٺ پبليڪيشن ¾ آدرش نگر، بمبئيءَ مان پڌرو ڪيو آهي.
پنجاب صوبائي اسيمبلي
پنجاب جي صوبائي اسيمبلي (Provincial Assembly of the Punjab) پاڪستان ۾ پنجاب جو قانون ساز ايوان آھي جيڪو لاھور ۾ واقع آھي۔ ھي آئين پاڪستان جي آرٽيڪل 106 جي تحت قائم ڪئي وئي۔ ھن ايوان جون 371 نشستون آھن جن مان 305 تي سڌي سنئين چونڊون منعقد ٿينديون آھن جڏھن ته 66 نشستون عورتن ۽ غير مسلم اقليتن جي لاءِ مخصوص آھن۔
پڻ ڏسو
پنجاب حڪومت
1184ع
ڊسمبر
زمرو:1184ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايريو
ايريال-‘ جي رس مان ٻڏل ڪاري رنگ جي ٽُڪر (جيڪو -ايريال- جي رس کي سُڪائي جوڙيندا آهن. ڪن جي خيال ۾ جزيرن جي پيداوار آهي). سُٺو -ايريو- اهو آهي، جيڪو ساواڻ مائل تي هجي. طبي خاصيت مطابق ڪيترين بيمارين ۾ مفيد آهي.
360ع
ڊسمبر
زمرو:360ع زمرو:چوٿين صدي
سنڌ صوبائي اسيمبلي
سنڌ جي صوبائي اسميبلي (Provincial Assembly of Sindh) سنڌ ۾ پاڪستان جو قانون ساز ايوان آھي جنھن جو گادي جو ھنڌ ڪراچي ۾ واقع آھي۔ ھي آئين پاڪستان جي آرٽيڪل 106 جي تحت قائم ڪئي وئي۔ ھن ايوان جون 168 نشستون آھن جن مان 130 تي سڌي سنئين چونڊون منعقد ٿينديون آھن جڏھن ته 38 نشستون عورتن ۽ غير مسلم اقليتن جي لاءِ مخصوص آھن۔
پاڪستان جو ٺھراء
3- مارچ 1943ع تي سنڌ قانون ساز اسيمبليءَ ”پاڪستان ٺهراءُ“ منظور ڪيو، جيڪو اسيمبليءَ ۾ جناب جي - ايم - سيد پيش ڪيو هو. اسيمبليءَ جي ميمبرن جي وچ ۾ ان ٺهراءُ تي جيڪا گفتگو ٿي هئي ۽ موافق ۽ مخالف ميمبرن ان جي حق ۾ ۽ ان جي خلاف جيڪي دليل ڏنا هئا، ان سڄي ڪاروائي بابت سرڪاري رپورٽ ”سنڌ قانون ساز اسيمبليءَ جي ڪاروائي“ جي عنوان سان جلد 17، نمبر 6 ۾ گورنمينٽ پريس ڪراچيءَ مان شايع ٿي هئي. رپورٽ ۾ ڄاڻايل تفصيل مطابق اسيمبليءَ جي گڏجاڻي 3- مارچ 1943ع تي اربع ڏينهن اسيمبلي هال ڪراچيءَ ۾ 3 بجي مانواري صدر مسٽر جي. فريزر جي اڳواڻيءَ هيٺ ٿي. ان گڏجاڻيءَ ۾ اسيمبليءَ جا جيڪي ميمبر حاضر هئا، انهن جا نالا الف - بي وار هيٺ ڏجن ٿا : عبدالمجيد شيخ، آکجي رتنسنگ سوڍو، علي گوهر خان مهر، الله بخش خدا داد خان گبول، الله داد خان، امام بخش خان ٽالپور، امير علي ٺارو خان لاهوري، ارباب توڳاچي مير محمد، بندهه علي خان مير، ڏيئل مل دولترام، غلام علي بنده علي خان ٽالپور، غلام الله خان مير، غلام حسين هدايت الله، غلام محمد اسراڻ، غلام مرتضيٰ شاهه، غلام نبي شاهه، گوبندرام پريتمداس، گوڪلداس ميولداس، هيمنداس روپچند واڌواڻي، هوسيڪ ليفٽيننٽ ڪرنل ڊبليو بي، هوتچند هيرانند، الاهي بخش پير، جان محمد جوڻيجو، جينو ٻائي غلام علي الانا، قيصر خان، غلام محمد خان، لولو مل ريواچند، ماهن ڪرنل ايڇ جي، محمد علي شاهه سيد، محمد ايوب کهڙو، محمد هاشم گزدر، محمد خان نواب غيبي خان چانڊيو، محمد عثمان سومرو، محمد يوسف خان چانڊيو، نهچلداس ڇتو مل وزيراڻي، نور محمد شاهه سيد، پرتاب راءِ خير سکداس، رسول بخش خان انڙ، شمس الدين خان بارڪزئي ۽ سهراب خان سرڪي. ڪارروائيءَ جي شروع ۾ اسيمبليءَ جي ميمبرن واسطيدار وزير کان صوبائي مسئلن بابت سوال پڇيا، جن جا هنن جواب ڏنا. ان کان پوءِ غير سرڪاري ڪم شروع ٿيو، جنهن ۾ پهرين جناب جي.ايم.سيد، اسپيڪر جي اجازت سان ”پاڪستان ٺهراءُ“ پيش ڪندي چيو ته : "پاڪستان لاءِ قرارداد"
- ”هيءُ ايوان سرڪار کي سفارش ڪري ٿو ته هزايڪسيلنسي وائسراءِ جي معرفت هزمئجسٽي جي سرڪار تائين هن صوبي جي مسلمانن جون خواهشون ۽ جذبا پهچايا وڃن، ته جيئن ته هندستان جا مسلمان هڪ جدا قوم آهن، جن جو پنهنجو مذهب، فلسفو، سماجي رسمون، ادب، روايتون، سياسي ۽ اقتصادي نظريا آهن، ۽ جيڪي هندن کان بلڪل علحيده آهن، تنهنڪري کين حق پهچي ٿو ته هڪ قوم ٿي رهن، جن جون پنهنجون آزاد قومي رياستون هجن، جيڪي هندستان جي ننڍي کنڊ جي انهن علائقن مان ٺاهيون وڃن، جتي اهي (مسلمان) اڪثريت ۾ آهن. تنهنڪري، اهي پرزور اعلان ٿا ڪن ته کين اهڙو ڪو به آئين قبول نه هوندو، جيڪو مسلمانن کي هڪ اهڙي مرڪزي حڪومت هيٺ رکي، جنهن تي ٻي قابض هجي ۽ جيئن ته ايندڙ وقت ۾ کين پنهنجي اصولن مطابق آزاديءَ سان پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻو پوندو، تنهنڪري هنن لاءِ ضروري آهي ته سندن پنهنجون آزاد قومي رياستون هجن ۽ اهڙيءَ ريت جيڪڏهن هندستان جي مسلمانن کي هڪ مرڪزي حڪومت جي رعيت ڪري رکيو ويو ته ان جي ڪري خوفناڪ ۽ ڏکائتن نتيجن واري گهرو جنگ يقيني آهي."
جناب جي. ايم. سيد جي انهيءَ ٺهراءُ کي اسيمبليءَ جي اسپيڪر ورجايو، جنهن تي نهچلداس وزيراڻيءَ رول 91 جي پئرا ’الف‘ ۽ ’د‘ هيٺ اعتراض اٿاري چيو ته ان ٺهراءُ کي پيش ڪرڻ جي اجازت نه ڏجي. ان لاءِ هن اهو دليل ڏنو ته هڪ ته ايوان جا سڀ هندو ارڪان ايوان ۾ موجود ڪونهن ۽ ٻيو ته ان ٺهراءُ جو تعلق صوبائي حڪومت سان ڪونهي، ڇاڪاڻ ته ٺهراءُ مطابق، هندستان جي مسلمانن کي مرڪزي حڪومت هيٺ رهڻ لاءِ مجبور نه ڪيو وڃي، جو هنن جو مذهب، روايتون وغيره جدا آهن. هن اهو به اعتراض ڪيو ته اهو ٺهراءُ 5- تاريخ (مارچ) تي پيش ڪيو وڃڻو هو. مسٽر نهچلداس وزيراڻيءَ جي اعتراض تي سر غلام حسين هدايت الله (جيڪو ان وقت سنڌ جو وڏو وزير هو)، اسپيڪر کي مخاطب ٿي چيو ته ٽي ڏينهن اڳ مون معزز ايوان کي آگاهه ڪيو هو ته اهو ٺهراءُ 3 تاريخ تي پيش ڪيو ويندو ۽ نه 5 تاريخ تي، ڇاڪاڻ ته معزز ميمبر موڪلن ۾ وڃڻ گهريو ٿي. هن ٺهراءُ تي پنهنجي راءِ ڏيندي چيو ته ان ۾ هڪڙو ئي مسئلو کنيل آهي ته مسلمان هڪڙي مرڪزي حڪومت جي هيٺ رهڻ نٿا گهرن، پر آزاد علائقن جي صورت ۾ رهڻ گهرن ٿا.
ان مرحلي تي مانواري اسپيڪر ٺهراءُ کي قبول ڪرڻ جي سلسلي ۾ ايوان جي راءِ ورتي، جنهن مطابق ”پاڪستان ٺهراءُ“ جي جن ميمبرن حمايت ڪئي، اهي هئا: شيخ عبدالمجيد سنڌي، خانبهادر الله بخش ڪي. گبول، خانبهادر حاجي امير علي لاهوري، ارباب توڳاچي، مير بنده علي خان ٽالپور، مير غلام علي خان ٽالپور، سر غلام حسين هدايت الله، خانبهادر غلام محمد اسراڻ، سيد غلام مرتضيٰ شاهه، خانبهادر سيد غلام نبي شاهه، پير الاهي بخش نواز علي، نواب حاجي ڄام جان محمد، بيگم جينو ٻائي جي. الانا، سردار بهادر سردار قيصر خان، سيد محمد علي شاهه، خانبهادر محمد ايوب کهڙو، حاجي محمد هاشم گزدر، محمد عثمان سومرو، محمد يوسف چانڊيو، سيد نور محمد شاهه، رئيس رسول بخش خان انڙ، جناب علي گوهر خان مهر، جناب شمس الدين خان بارڪزئي ۽ خانصاحب سهراب خان سرڪي. جن ميمبرن ٺهراءُ جي مخالفت ڪئي، اهي هئا: راءِ صاحب گوڪلداس ميولداس، ڊاڪٽر هيمنداس آر. واڌواڻي ۽ مسٽر لو لـُـو مل آر. موٽواڻي. اهڙيءَ ريت ٺهراءُ جي حمايت ۾ چوويهه ميمبر هئا ۽ مخالفت ۾ ٽي ميمبر. اهڙيءَ ريت سنڌ صوبائي اسيمبليءَ 3- مارچ 1943ع تي ”پاڪستان ٺهراءُ“ منظور ڪيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جون صوبائي اسيمبليون زمرو:حڪومت پاڪستان زمرو:حڪومت سنڌ
اويس قرني
مشهور تابعي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ڪتابن ۾ درج ٿيل آهن. ڪن ڪتابن ۾ ڄاڻايل آهي، ته حضرت قرني جو پورو نالو خواجا اويس -بن- عامر قرني هو. جڏهن ته ڪي ڪتاب وري ٻڌائين ٿا، ته سندس نالو عبدالله ۽ ابن عبدالله هو. ڪٿي وري سندس نالو عبدالله -بن- عامر ڄاڻايل آهي ۽ سندس والده کيس ”اويس“ جي نالي سان سڏيندي هئي. سندس وطن يمن هو ۽ بني مراد قبيلي سان تعلق هوندو هئس. حضرت اويس، پاڻ سڳورن جي حياتيءَ ۾ ئي اسلام قبول ڪيو هو. ليڪن پاڻ سڳورن سان سندس ملاقات ٿي نه سگهي هئي. پر حضرت اويس پاڻ سڳورن سان غائباڻو عشق رکندڙ هو. سن 17 هه مطابق 638ع ۾ يعني حضرت عمر فاروق رضه جي خلافت واري وقت ۾، يمن کان مديني شريف آيو. -جتي- حضرت عمر رضه سان ملاقات ڪيائين. -ان- کان پوءِ ڪوفي هليو ويو. حضرت اويس قرنيءَ بابت هڪ مشهور روايت ڪتابن ۾ درج ٿيل آهي، ته جڏهن حضرت اويس قرنيءَ کي ”احد واري -جنگ-“ دوران، رسول -الله- صلي -الله- عليه وسلم جي هڪ ڏند مبارڪ جي شهيد ٿيڻ جي خبر پئي ته هن جي دل تي -ان- واقعي جو ايڏو ته گهرو اثر پيو، جو -ان- ڏک ۾ پنهنجا سڀئي ڏند ڀڃي ڇڏيائين. ڇاڪاڻ جو کيس اندازو ئي نه پئي ٿي سگهيو، ته پاڻ ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو ڪهڙو ڏند مبارڪ شهيد ٿيو هو. حضرت اويس قرني، -تقويٰ- ۽ عبادت جي لاءِ ڏاڍو مشهور هو. چون ٿا ته صفين واري -جنگ-، پاڻ حضرت علي عليه السلام جي طرفداريءَ ۾ وڙهيو هو ۽ -ان- -جنگ- ۾ ئي شهيد ٿيو هو. حضرت اويس بابت پاڻ سڳورن فرمايو ته، ”اويس قرني، تابعين ۾ سڀ کان بهتر آهي.“ اهو ئي سبب آهي، جو کيس ”سيد التابعين“ جو لقب مليل هو.
سچل سرمست
خاندان
سچل سرمست جو خاندان حضرت عمر فاروق رضه جي اولاد مان ھجڻ ڪري فاروقي سڏبو ھو. حضرت عمر رضه جن کي حضرت عبدالله بن عمر رضه مان شيخ شھاب الدين فاروقي نالي پوٽو ھيو جيڪو حجاز مان لڏي عراق آيو ۽ سنڌ جي فتح وقت پلٽڻ صوبيدار جي حيثيت ۾ عرب فوج ۾ شامل ھيو ۽ سيوھڻ جو گورنر ٿيو ۽ ٻن سالن بعد ۹۵ ھ ۾ وفات ڪيائين. هُن کان پوءِ هن جو پٽ شيخ محمد باقي، تنهن کان پوءِ ان جو پٽ شيخ عبدالطيف ۽ ان کان پوءِ ان جو پٽ شيخ محمد اسحاق سيوهڻ تي لڳاتار حڪومت ڪندا رهيا. اهڙيءَ طرح هن فاروقي خاندان جي سيوهڻ تي برابر سوا سؤ سال کن يعني 617 هجريءَ تائين حڪومت رهي. سندن آخري حاڪم شيخ محمد بن شيخ محمد اسحاق فاروقي هو، جنهن کي سلطان محمود غزنويءَ لاهي سندس وظيفو مقرر ڪيو. شيخ محمد فاروقيءَ رمضان سنه 221 هجريءَ ۾ وفات ڪئي. سندس خاندان سيوهڻ مان خداآباد ۽ خدا آباد کان ٿرپارڪر هجرت ڪئي. شيخ محمد فاروقيءَ جي اوڻيهين پيڙهيءَ ۾ ھڪ وڏو عالم مخدوم نور الدين سنڌ ۾ وڏو نالو ڪيو. سندس شجرو ھيئن ھيو: مخدوم نورالدين ولد مخدوم رضي الدين ولد مخدوم عبدالعزيز ولد مخدوم محمود ولد مخدوم ابوالفتح ولد محمد اسماعيل ولد محمد يوسف ولد سليمان ولد محمد ولد ابو سعيد احمد ولد برهان الدين ولد عبدالعزيز ولد عبدالوهاب ولد عبدالمطلب ولد برهان الدين ولد احمد ولد عبدالله ولد يونس ولد شيخ محمد فاروقي. مخدوم نورالدين جي پٽن مان مخدوم ميان ابو سعيد لڏي اچي راڻيپور جي لڳ ويٺو ۽ خليفي جّمار جي ذريعي شيخ بهاءَالدين زڪريا ملتانيءَ جو مريد بڻيو. تنهن کان پوءِ خيرپور جي حاڪم مير سهراب خان (وفات سنه 1830ع) جي اهلڪار جي حيثيت ۾ هن خاندان جي هڪ فرد نالي ميان احمد کي سندس وفاداريءَ جي عيوض وڌيڪ زمينون عطا ٿيون. مٿي ذڪر ڪيل مخدوم ابوسعيد جي نائين پيڙهيءَ ۾ خواجه محمد حافظ عرف ميان صاحب ڏنو سنه 1101 هجريءَ ۾ پيدا ٿيو جيڪو سچل سرمست جو ڏاڏو هو جيڪو پڻ شعر ۽ سخن جو صاحب ھو. جنھن کي ٻه فرزند ميان عبدالحق پهريون (ولادت 1120 هجري ۽ ميان صلاح الدين .خواجه محمد حافظ 91 ورهين جي ڄمار ۾ سنه 1192 هجريءَ ۾ وفات ڪئي    سندس وڏي پٽ ميان صلاح الدين کي سنه 1152 هجري مطابق 1739ع ۾ هڪ فرزند ڄائو، جنهن جو نالو سندس پڙڏاڏي جي پٺيان ”عبدالوهاب“ رکيو ويو، پر سندس چاچو ميان عبدالحق پهريون کيس پيار وچان سچيڏنو، سچل يا سچو سڏيندو هو ۽ اڳتي هلي پاڻ ”سچل“ جي ئي نالي سان مشهور ٿيو.
ننڍپڻ، تعليم ۽ تربيت
سچل ڇهن ورهين جو هيو، ته سندس پيءُ خواجا صلاح الدين گذاري ويو. جنهن جي قبر سچل جي درڳاهه جي دروازي جي ٻاهران ساڄي هٿ طرف آهي. پيءُ جي وفات کانپوءِ سچل جي پالنا سندس ڏاڏي خواجا محمد حافظ ڪئي ۽ ان جي وفات کان پوءِ سندس چاچي خواجا عبدالحق ڪئي. جڏهن سچل ستن سالن جو هو، ته کيس شاهه عبدالطيف ڀٽائيءَ ڏٺو. . چيائين ته: "”اسان جيڪو ڪُنو چاڙهيو آهي، تنهن جو ڍڪڻ هيءُ نينگر لاهيندو !“"
شادي ۽ اولاد
سچل سائينءَ جي شادي سندس انهيءَ ئي مرشد چاچي ميان عبدالحق جي نياڻيءَ سان ٿي، جنهن مان پُٽ به ڄائس، جنهن جو نالو نياز علي يا مؤجود علي چيو ٿو وڃي. هي ڪِڪو ننڍي هوندي ئي گذاري ويو.شاديءَ کان ٻن سالن کان پوءِ سندس گهر واري به گذاري ويئي ۽ تنهن کان پوءِ سڄيءَ زندگيءَ ۾ ٻي شادي نه ڪيائين. اهڙيءَ طرح سندس ڪوبه اولاد زندهه ڪونه رهيو.
سچل جي شاعري ۾ ڏنل فڪر
سچل سرمست جي پيدائش سنڌ جي روايتي مذھبي گھراڻي ۾ ٿي. پر ھنن پنھنجي شاعري ۾ پنھنجي خانداني ۽ ان وقت جي مذھبي روايتن کي ڀڃي ڪري پنھنجي محفلن ۾ ھندو مسلم جو فرق مٽائي ڇڏيو. ھن جي عقيدتمندن ۾ ڪيترائي ھندو به شامل آهن. سچل سرمست تصوف ۾ وحدت الوجود جو قائل ھو.
"ثابت سچل سچاري، يارن جي ياد ياري وحدت جنين وساري، تِن تَن مٽي اڻاسي"
- سچل
شاهه عبداللطيف ڀٽائي ۽ سچل سرمست جي زندگين ۾ ستر ورھن جو فاصلو آھي۔ سچل ستر سالن کانپوءِ جڏھن صوفياڻي شاعري ۾ آيو ته ان جي وجدانیت به منفرد ھئي. ھنن سان گڏ صوفي ازم جي موسيقي به سرمستي جو سفر ڪيو ۽ شاھ ڀٽائي جي ڀيٽ ۾ نرم لھجي واري فقيرن سان سچل جي فقيرن جو اندازِ يبان منفرد ۽ بيباڪ ھيو۔ سچل سرمست سنڌ جي ڪلھوڙا ۽ ٽالپر حڪمرانوں جي اھڙي دورِ اقتدار ۾ زندگي گذاري، جڏھن مذھبي ڪٽرپڻو پنھنجي عروج تي ھو. ھنن پنھنجي آس پاس مذھبي نفرتن کي ڏسي ڪري سنڌي ۾ چيو:
"مذھبن ملڪ ۾ ماڻھو منجھايا، شيخي پيري بيحد بڀلايا."
جنھن جو سادو ترجمو هي آھي تہ مذھبن ملڪ ۾ ماڻھن کي مايوس ڪيو ۽ شيخي، پيريءَ انھن کي ڀل ۾ وجھي ڇڏيو آھي۔ سنڌ جي جاگيردارانه نظام ۽ مذهبي پيشوائيت يعني ٿياڪريسيءَ جي سنگم ۽ اتحاد کان پوءِ جا ذهني ۽ فڪري بغاوت پيدا ٿي، انهن باغين مان سچل به هڪ آهي. سچل، منصور ۽ عطار جو مداح به آهي، ۽ پوئلڳ به آهي. ’عطار‘ لاءِ ته ايتري قدر به چوي ٿو ته "عطار نه بود آن که خدا بود خدا ٻود! خير."
سچل سائين ”هم اوست“ جي فلسفي ۾ رتل هو. اهوئي سبب هو جو پاڻ پنهنجو چڱو موچارو ڪلام پنهنجن ئي هٿن سان برباد ڪري ڇڏيائين. وجد ۾ اچي ڪڏهن ڪڏهن اهڙيون ڳالهيون چئي ڇڏيندو هو، جو جڏهن انهيءَ جي وضاحت ڪرڻ لاءِ چيو ويندو هوس ته جواب ڏيندو هو : ,".... چوڻ واري چيو هوندو، اسان کي ته ڪا خبر ڪانهي!"
سچل سائينءَ جو آخري زمانو ميرن جي صاحبيءَ ۾ ٿو اچي. ميرن جي صاحبيءَ ۾ سرڪاري ٻولي فارسي هوندي هئي. سچل جو فارسيءَ ۾ تخلص ”آشکار“ ۽ ”خدائي“ آهي. سندس فارسي ڪلام جو هڪ مجموعو ”ديوان آشکار“ آهي، مير علي مراد خان جي ڪوشش سان شايع ٿيو.
سچل جو لکيل ڪلام
سچل جي فقيرن سندن ڪلام گڏ ڪري ڪتابي صورت ۾ آندو. هن ڪتابن مان ڪيئي پاڻ ساڙائي ۽ ٻوڙائي ڇڏيا ته متان ماڻهو گمراهه ٿي شريعت کان منهن نه موڙين ۽ وڃي ڪفر۾ نه پون. سندس وفات وقت سندس ڪل بيت 936400 هئا. سچل سرمست جو ڪلام سنڌي43، اردو، عربي، فارسي ۽ سرائيڪي ۾ موجود آھي. سچل جو ڪلام عربي، فارسي، هندي، سرائيڪي، سنڌي ۽ لتاني ۾ موجود آهي. ۽ سندس ڪلام، دنيا جي وڏن وڏن شاعرن فردوسي، هومر ۽ ڪاليداس پارن جي بيتن کان به ججهو آهي. سندس ڪلام جا بيت 9 لک 36 هزار 6 سو ۽ 6 آهن! سچل پنهنجي دور جي بي روح مذهب ۽ بي مغز نظام جي خلاف بغاوت ڪئي، ورنه هو قرآن جو حافظ به هو ۽ صوم و صلواة جو پابند به هو، ۽ وحدانيت ۽ رسالت جو قائل به.
280px|thumb|درگاھ جو ٻاھريون ڏيک
سندس عقيدتمند علي اڪبر درازيءَ کيس هفت زبان شاعر سڏيو آهي، پر سچل سرمست پنجن زبانن: سنڌي، سرائڪي، هندي، اردو ۽ فارسيءَ ۾ شاعري ڪئي آهي، جڏهن ته ڄاڻ ستن زبانن جي رکندو هو، جنهن ۾ عربي ۽ پنجابي زبانون شامل آهن. پنجاب جي ڪن محققن سچل جي سرائيڪي شاعريءَ کي پنجابي قرار ڏنو آهي.
سچل جا ھم عصر شاعر ۽ عقيدتمند
جي همعصرن ۾ نانڪ يوسف، صديق فقير سومرو، شاهن فقير، غلام علي فقير، خليفو ڪرم الله، خليفو گل محمد هالائي، آخوند عزيز الله، صوفي دلپت ۽ ٻيا اعلى پايي جا شاعر شامل هئا. سچل جي زماني ۾ مير سهراب خان سنڌ جو حڪمران هو
وفات
سچل سائين گهڻيءَ رياضت جي باوجود آخر عمر تائين نهايت تندرست رهيو. پڇاڙيءَ ۾ خلوت نشيني اختيار ڪري چڪو هو ۽ فرمائڻ لڳو: "”برائي سلام سرڪار دو عالم تياري مي کنم!“"
- سچل
اهڙيءَ طرح آخرڪار 14 رمضان المبارڪ سن1242 هجريءَ (1829ع) ۾ وفات پاتائين. سچل سرمست جي وفات وقت عمر 90 سال ھئي.
280px|thumb|سچل جي مزار
پاڻ پنهنجي ڏاڏي خواجه محمد حافظ، پنهنجي مرشد چاچي خواجه عبدالحق ۽ سخي ميان قبول محمد سان گڏ هڪ ئي مقبري ۾ مدفون آهي. هي مقبرو رياست خيرپور جي واليءَ مير رستم خان ٺهرايو. تنهن کان پوءِ سخي ميان قبول محمد جي ڏينهن ۾ گنبذ تي نيل ۽ چئن ئي ڪنڊن تي نيلون ۽ ڪاشيءَ جو سمورو ڪم سردار محمد بخش جي اهتمام سان ٿيو.
سچل جو عُرس
سچل سرمست جو عُرس هر سال 13 رمضان تي شروع ٿيندو آهي. ٽن ڏينھن جو عُرس دارازا شريف، راڻينپور ڀرسان شروع ٿيندو ۽ 15 رمضان تائين جاري رھندو آھي. هن جي شاعري تي لاڳاپيل موسيقي ڪنسَرٽِ، ادبي ميڙاڪو (ڪانفرنس)، عُرس جو حصو آهي.
280px|thumb|مزار اندر سندس قبر
حوالا
زمرو:1739ع جو پيدائشون زمرو:1829ع جون فوتگيون زمرو:1829ع جون وفاتون زمرو:پاڪستان ۾ تصوف زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:پاڪستاني صوفي زمرو:سرائيڪي شاعر زمرو:سنڌ جا بزرگ زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:صوفي شاعر زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو زمرو:مغليه سلطنت زمرو:ڀارتي صوفي زمرو:ھندستاني شاعر
1185ع
ڊسمبر
زمرو:1185ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ناچ
ناچ/رقص (Dance)انسان جي جذبي جو سندس جسم جي عضون ۾ تحرڪ، چُر پر ۽ هلچل رستي اظهار. رقص جي مُراد آهي خيالن ۽ جذبن جو جسم ذريعي اظهار ڪرڻ. هر جسماني چُرپُر ۽ عمل ۾ ڪنهن نه ڪنهن خيال ۽ جذبي جو اظهار هوندو آهي. فني لحاظ کان فرق فقط اهو آهي ته جنهن کي رقص سڏجي ٿو، سو هڪ بار ترتيب ۽ با اصول فن آهن، جنهن جا پنهنجا اصول ۽ قاعدا ٿين ٿا. حقيقت ۾ رقاص جي هر تحرڪ ۽ چُرپُر ۾، عضون جي اشارن واري انداز ۾ امنگن جو اظهار لڪل رهي ٿو، جنهن کي فني صلاحيتن جا ڄاڻ رکندڙ ئي سمجھي سگهن ٿا.
حوالا
زمرو:ناچ
سلطنت سور
سوري سلطنت (پشتو:د سوريانو ټولواکمني) هندستان جي مسلمانن جي هڪ سلطنت هئي جنهن تي پشتون سور قبيلي جا حڪمران هيا۔ان حڪومت جي گادي جي هنڌ دهلي هئي ۽ ٻوليون پشتو ۽ فارسي هيون۔سور سلطنت جو بنياد شير شاهه سوري  ان وقت رکيو جڏهن هن جنگ چونسا (پٽنا جي ويجھو) مغل شهنشاهه همايون کي شڪست ڏني ۽ مغل سلطنت کي سور سلطنت ۾ تبديل ڪري ڇڏيو۔هي سلطنت سورنهن سال (1540ء؁ کان 1556ء؁ ) تائين قائم رهي ۽ هن تي ست سلطان فائز رهيا ان کان بعد 1556ء ۾ هن سلطنت جو خاتمو ٿيو ۽ مغل سلطنت وري وجود ۾ آئي۔
پڻ ڏسو
سلطنت سور زمرو:ايشياء جا اڳلا ملڪ زمرو:بنگال جي تاريخ زمرو:بنگلا ديش جي تاريخ زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:هندوستان جي تاريخ
361ع
ڊسمبر
زمرو:361ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
سيد ثابت علي شاھ
ثابت علي شاه
ولد: مدار علي شاھ
ڄم جو سال 1740ع
حوالا
زمرو:1810ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي شاعر
رقيب
رقيب __(Rival/Antagonist)
سنڌي ۾ ان کي ‘کر’ چيو وڃي ٿو. ڪنهن ڊرامي، فلم يا افساني ۾ هيرو جو مخالف. عشقيه ڪهاڻين ۾ ڪردارن جي ٽڪنڊي ۾ هڪ ڪردار، جيڪو عاشق ۽ معشوق جي وچ ۾ رنڊڪ بنجي..
ايريال
ايريال، جهنگلي ٻوٽو آهي، جنهن ۾ رڳو ڊگها پن وارا ڦڙها ٿين ٿا، پنن جا پاسا ڪنڊن وارا ٿين. هن -ٻوٽي- کي ڪنوار -ٻوٽي- به چوندا آهن. طبي لحاظ کان -ايريال- ڪيترين بيمارين کي فائدو پهچائي ٿو. سخت سوڄ تي -ايريال- جا ڦڙها چيري، گرم ڪري، هئڊ مکي، ٻڌندا آهن.
ايرينگ
ايرينگ ڪنن ۾ پائڻ جو ڳھ. هي فئشني زيور ليکبو آهي، جيڪو ميناڪاريءَ، ڇِلائيءَ، ڄاريءَ جي جڙاءَ سان جڙندو آهي. جست، نِڪل، سون ۽ چانديءَ مان بہ جوڙيو ويندو آهي. ڪوڏين، مڻڪن ۽ موتين مان بہ جوڙيو وڃي ٿو. هن زيور تي ايرينگ نالو انگريزيءَ جي ٻن لفظن “Ear-Ring”جي ڪري پيو، جنھن جي لفظي معنيٰ آهي ”ڪن جو ڇلو“. سنڌ ۾ اهو نالو ايرينگ تہ استعمال ۾ آيو ۽ مروج ٿي ويو، پر ان زيور جي شڪل مخصوص نموني جي متعارف ٿي، جيڪا ٻين ڪنن جي زيورن کان بلڪل مختلف آهي. ايرينگ ’رائيدار‘ بہ ٿين تہ ’واٽائين‘ وارا بہ جڙن. ايرينگ مختلف نمونن جا جوڙيا ويندا آهن. پر انھن جي خاص نشاني اها ٿئي تہ ڪَن ۾ پائڻ لاءِ منجهن ڪُنڍو لڳل هوندو آهي ۽ ٻي نشاني اها تہ ايرينگ کي پاپڙيءَ ۾ ننڍو موتي ۽ هيٺ سڌائيءَ ۾ ٻڙن جي جهالر لڙڪيل ٿيندي آهي. ڳيچن، سھرن ۽ لوڪ گيتن ۾ پڻ ايرينگن جو ذڪر اچي ٿو.
1186ع
ڊسمبر
زمرو:1186ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
پاڪستان پيپلز پارٽي
thumb|جماعت جو باني - [[ذوالفقار علي ڀٽو|قائد عوام]] پاڪستان پيپلز پارٽي پاڪستان جي ھڪ سياسي جماعت آھِ ۽ ھن وقت پاڪستان جي ٻين وڏي جماعت آھي۔
پيپلز پارٽي جو بنياد ذوالفقار علي ڀٽو رکيو۔ ھن پارٽي 1970 جون چونڊون اولھه پاڪستان ۾ واضع اڪثريت سان کٽي ورتيون۔
فوج جڏھن اڪثريتي پارٽي عوامي ليگ کي اقتدار ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ته اسنجو نتيجو اوڀر پاڪستان جي عليحدگي جي شڪل ۾ نکتو۔ ھن مشڪل صورت حال ۾ پيپلز پارٽي ذوالفقار علي ڀٽو جي قيادت ۾ ملڪ جي بڄ ڊڪ سنڀالي۔ 1977 ۾ فوج ماضي کان سبق حاصل ڪئي بغير ٻيھر اقتدار تي قبضو ڪري ورتو ۽ ھڪ فرضي مقدمي ۾ پاڪستان جي تاريخ جي مقبول ترين وزيراعظم کي موت جي سزا ڏني وئي۔ تمام تر رياستي بندوبست جي باوجود پيپلز پارٽي کي ختم نہ ڪري سگھيو ويو۔ محترمہ بينظير ڀٽو جي قتل کان بعد ھن جي قيادت عملاََ آصف علي زرداري جي ھٿ ۾ آھي۔ پاڪستان پيپلز پارٽي ھاڻي به پاڪستان جي وڏي جماعت آھي۔
موروثي
جماعت کي موروثي جائيداد جي طور تي ھلايو ويندو آھي ۽ جماعت جي اندر چونڊن سان رھنما چونڊڻ جو جمھوري طريقو نہ اپنايو ويندو آھي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
آمڻ ٻير
آمڻ ٻير ھڪ قسم جو وڻ ۽ -ان- جو ڦر، ھن جو -ٿڙ- ٿلھو ۽ ٽاريون وڏيون ٿينديون آھن. نومبر مھيني ۾ ھن ۾ ٻور ٿيندو آھي ۽ -ان- کان پوءِ -ٻير- جھليندو آھي، جيڪي بيحد مٺا ھوندا آھن. ھن وڻ جي ڪاٺي به سگھي ٿيندي آھي، تنھنڪري انھيءَ مان کٽن جا -پاوا-، ايسون ۽ اوپرا، اٺن جا پاکڙا، گھوڙن جا ھنا ۽ گڏھن جا ’جنڊا“ به ٺھندا آھن. -ٿر- ۾ سنڌي ٻيريون گھٽ آھن، البت -آمڻ ٻير- -جام- ٿئي ٿي، جيڪا ماڻھو گھرن ۾ پوکيندا آھن، -ٿري- ماڻهو ٻيرن کي ميوي طور استعمال ڪندا آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا وڻ
ڇپائڻ
اشاعت (Publishing): ڪنهن مواد، ڪتاب، رسالي ۽ اخبار وغيره کي شايع ڪرڻ، ٻين لفظن ۾ ”اشاعت“ مان مراد ”ڪنهن -تصنيف- کي موزون صورت ۾ تيار ڪري، مؤثر طريقي سان ڇپائي گهڻن کان گهڻن ماڻهن تائين، واپارين جي ذريعي يا سڌوسنئون پهچائڻ واري نظم نظام کي -اشاعت- چئبو آهي. مسودن کي ڪتابي صورت ۾ آڻڻ ۽ وڪڻڻ جو فن، قديم يوناني کان شروع ٿيو. سلطنت روم ۾ ته هي ڪم باقاعدي ڪاروبار جي شڪل اختيار ڪري چُڪو هو. وچئين دور ۾ مسودن کي تحرير ڪرڻ جو ڪم جيئن ته فقط راهبن تائين ئي محدود هو، تنهنڪري نشر ۽ -اشاعت- جو اُهو سلسلو -ٿورو- ماٺو ٿي ويو. البت ٻيهر يورپ جي سجاڳيءَ واري دؤر ۾ اهو ڪجهه اڳتي وڌيو، پر وسيع پيماني تي تصنيفن جو نقل تيار ڪرڻ، -ان- وقت ممڪن نه ٿي سگهيو. پندرهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ جڏهن يورپ، ٽائيپ جي اکرن کان واقف ٿيو، تڏهن ڇپائيءَ جي ڪم ۾ تيزيءَ آئي. -ان- جي ترقيءَ ۾ گرجا جي مذهبي مناظري بازي به مددگار ثابت ٿي، جنهنڪري سلسلي وار ڪتاب لکجڻ شروع ٿيا، ۽ جلد ئي -اشاعت- ۽ ڇپائيءَ جا الڳ الڳ ڪم شروع ڪيا ويا. عام خيال آهي ته پهريون -اشاعت- گهر ”الزوير گهراڻي“ جو هو، جنهن 1583ع ۾ -اشاعت- جو ڪم شروع ڪيو، پر -ان- هوندي به طابع، ناشر ۽ ڪتاب وڪڻندڙ ۾ صحيح فرق اوڻويهين صديءَ کان پهرين واضح ٿي نه سگهيو، ۽ هينئر به اڪثر حالتن ۾ انهن جي ڪم ۾ فرق ڪرڻ مشڪل ٿئي ٿو.
ناشر
ناشر (Publisher) ڪتاب جو ڇپائيندڙ، شايع ڪندڙ. ان سلسلي ۾ ادارا قائم ٿياآهن، اهي ادارا سرڪاري توڙي غير سرڪاري آهن، هڪڙا درسي ڪتاب شايع ڪندا آهن، ٻيا ادبي، صحافتي ۽ ٻيءَ نوعيت جا ڪتاب وغيره شايع ڪندا آهن.
حوالا
اشاعت زمرو:ادب زمرو:ميڊيا انڊسٽري
362ع
ڊسمبر
زمرو:362ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
رڪن (شاعري)
رڪن (Dactyl)، ”رڪن“ جمع ”ارڪان“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”ٿنڀ“. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪنهن مقرر بحر جو اهو ”حصو يا تڪ“، جنهن سان شعر ۾ ڏنل لفظن جي تقطيع (ورهاست) ڪجي يا ان کي توري ۽ ماپي سگهجي. ارڪان ڪنهن بحر ۾ اٺ هوندا آهن تہ ڪنهن ۾ ڇھ ۽ ڪنهن ۾ وري چار ٿيندا آهن، جيئن بحر واري باب ۾ ڏنا ويا آهن، اهي ارڪان شعر کي موزون يا ترتيبوار بڻائڻ لاءِ هڪ قسم جا ماپا يا وٽ آهن. ارڪان اصل ۾ ڪل اٺ آهن؛ جهڙوڪ: procedure ”فعولن- فاعلن- فاعلاتن- مفاعيلن- مفاعلتن – متفاعلن- مفعولات- مستفعلن“؛ پر علم عروض جي باني خليل بن احمد بصريءَ (718-791ع) انهن ۾ ڪجهه ردوبدل ڪري پنهنجا پندرهن (15) بحر جوڙي پيش ڪيا، جنهن کان پوءِ ٻين شاعرن انهن ۾ وقت به وقت اضافو پئي ڪيو آهي. اهي 39 کن آهن.
رمزيت
رمزيت ۽ اشارت __(Symbolic Meaning)؛
رمزيت مان مراد لفظن جو اهڙو استعمال آهي، جيڪو ان جي مفهوم ۾ سطحي معنيٰ کان علاوه هڪ نئين معنيٰ لاءِ بحث جو سبب بڻجي. جيئن ڪنهن عبارت يا شعر ۾ لفظن جي حيثيت اشارن سان ظاهر ٿيندي آهي، جيڪا معنيٰ ۾ اعليٰ يا لطيف تر سطح جي طرف اشارو ڪري ته ان کي رمزيت ۽ اشاريت به چئبو آهي.
مومل راڻو
مومل راڻي جو قصو ”مومل راڻي“ جي قصي ۾ مومل مکيه ڪردار هئي. هي قصو سومرن جي دَور حڪومت سان تعلق رکي ٿو. پندرهين صدي جي شروعاتي وقت ۾ گجر ذات جو راجا نند، ميرپور ماٿيلي جو حاڪم هيو، جنهن کي نَو ڌيئر هيون، جِن  ۾ مومل سدنرتا ۾ سڀني کان سرس هئي. مومل جي وڏي ڀيڻ سومل سياڻپ ۾ سرس هئي. مومل جي داستان سان واڳيل ڪاڪ محل آهي.
”مومل راڻي جو قصو“ ڏهون ڀيرو سن 1947ع ۾ ”پوڪرداس ائنڊ سنس پبلشر ۽ بڪ سيلر شڪارپور“ ڇپائي پڌرو ڪيو.
سنڌ جي لوڪ ڪهاڻي مومل راڻو تي شاهه لطيف هڪ پورو سُر مومل راڻو لکيو جيڪو شاهه جو رسالو ۾ موجود آهي.
مومل راڻو جي حوالي سان ٿرپارڪر ۾ هڪ لوڪ گيت راڻو سنڌ جي مشهور رومانوي داستان ’مومل راڻي‘ تي ٻَڌل آهي، جيڪو مينهوڳي مُند ۾ چوڏس ساوڪ ٿيڻ کانپوءِ مالوند ڀٽن تي مال کي چاريندا آهن ته اهو گيت گونجاريندا آهن.
حوالا
زمرو:پاڪستاني ادب زمرو:سنڌي لوڪ ڪهاڻي زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ڪتاب زمرو:لوڪ ادب زمرو:تاريخ زمرو:سنڌي ادب
363ع
ڊسمبر
زمرو:363ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1187ع
ڊسمبر
زمرو:1187ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايرڪ (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو انگريزيءَ مان ترجمو ڪيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد پڪو آهي، جنهن ۾ 449 صفحا آهن ۽ قيمت 4 رپيا 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1961ع ۾ ڇپايو.
آمڻ سير
آمڻ سير ھڪ قسم جو پسارڪو وکر اھي جيڪو جبل جي پيدائش آھي. ھي ٻن قسمن جو ٿيندو آھي: (1) ھيڊي رنگ تي ڦٽڪيءَ وانگر ڳنڍ، (2) ٿوري ھيڊاڻ ۽ اڇاڻ تي اٽي وانگر چلڪيدار. طبي لحاظ سان ڏندن جي سور ۽ ڦٽن ڦرڙين صاف ڪرڻ ۽ ڌوئڻ جي ڪم ايندو آھي. نوشادر ۽ پاري وغيره سان ملائي صنعتي ڪم ۾ به ڪتب آڻيندا آھن.
حوالا
زمرو:طب
ٽنڊو الهيار قلعو
thumb|ٽنڊو الهيار قلعو ٽنڊو الهيار قلعوانگريزي (Tando Allahyar Fort) سنڌ جي شهر ٽنڊوالهيار ۾ واقع آهي. هيءُ قلعو ماڻڪاڻي ٽالپر مير الهيار خان ثاني1790ع ۾ جوڙايو هو. هيءُ قلعو وڏي ايراضي تي جوڙايل هو پر نيست نابود ٿي ويو آهي. قلعي جي چئني ڪنڊن تي برج يا مورچا جوڙايل هئا. سڄو قلعو ڪچو تعمير ٿيل هو. برجن وٽ تير اندوزي ۽ بندوق بازي لاءِ سوراخ ٺهيل آهن جيڪي دشمن تي نظر رکڻ ۽ حملي وقت جوابي ڪارروائي ڪرڻ لاءِ جوڙايا ويا هئا. ٽنڊو الهيار قلعي جو مُک دروازو ڏکڻ پاسي تعمير ٿيل هو. هاڻ قلعو سالم حالت ۾ موجود نه آهي.
آمهون سامهون (ڪتاب)
بابي تحريڪ جي پس منظر ۾ لکيل هن ڪتاب جي اصل ليکڪ جميله هاشمي آهي. ڪتاب جو هيءُ سنڌي ترجمو لطيف -اياز- -ابن حيات پنهور- جو ڪيل آهي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن. ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي ساهت گهر طرفان 2008ع ۾ شايع ڪيو. جنهن جي قيمت 150 رپيا ڄاڻايل آهي.
زمرو:ڪتاب
1188ع
ڊسمبر
زمرو:1188ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
364ع
ڊسمبر
زمرو:364ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
بدر چشمو
بَدَر مڪي ۽ مديني جي درميان حجاز جو مشهور چشمو، جيڪو مديني منوره کان تقريباً 80 ميل پري آهي.
تاريخ
''هن هنڌ عهد نبويءَ جو پهريون اهم غزو پيش آيو. جاهليت واري دور ۾ هن جي اها اهميت هئي، جو پهرين ذوالقعد کان اٺن ڏينهن تائين هتي هر سال وڏو ميلو لڳندو هو، جتي گيهه، کَلون، روغن، اُٺ، ٻڪريون ۽ اوني عبائون واپار لاءِ اينديون هيون. بدر جي جوءِ اُچن پهاڙن جي وچ ۾ اڻانگي هنڌ تي گهيريل آهي، ليڪن اڻلڀ هنڌ تي پاڻيءَ جي موجودگيءَ جي ڪري شام ڏانهن ويندڙ قافلن جي منزل ٿي رهيو آهي. اسلام کان اڳ هتي بنوضمره آباد هئا، جن جي هڪ شاخ بَنو غفار هئي، جن جي اصلاح لاءِ حضرت ابوذر غفاريءَ کي مقرر ڪيو ويو هو. بدر بيضوي شڪل جو ساڍا پنج ميل ڊگهو ۽ ساڍا چار ميل ويڪرو ميدان آهي. اُتي چوڌاري اُوچا پهاڙ آهن. مڪي، شام ۽ مديني وڃڻ واريون واٽون ڏکڻ، اتر ۽ اوڀر کان اچي بدر جي ميدان ۾ ملن ٿيون.''
حوالا
زمرو:سعودي عرب جا چشما
روايت
روايت/روايتون __(Tradition)
هر معاشري ۾ روايتون موجود هونديون آهن. انساني زندگيءَ ۾ ڪجهه اهڙا، تصور، قدر ۽ طور طريقا هوندا آهن، جن تي سڀ ماڻهو متفق هوندا آهن ۽ جڏهن عام ماڻهو اهڙن قدرن، ريتن ۽ رسمن، طور طريقن کي پنهنجو آدرش (Ideal) سمجهي وٺن، تڏهن اهي روايتون ٿي پونديون آهن. ادب جون هر دَور جون ڪي مخصوص روايتون هونديون آهن، جن کي يڪدم ترڪ ڪرڻ بدران انهن جو تسلسل ۽ رفته تبديليءَ جو عمل صحتمند ۽ نين روايتن کي جنم ڏيندو آهي.
حوالا
زمرو:لوڪ ڪهاڻي