cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاروڇاڻ شهر
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
اوريڪ
اوريڪ طوفان سان گڏ سخت مينھن، هوا سان گڏ برسات جو سخت وسڪارو. طوفان سان گڏ زوردار هوا ۽ اهڙو مينھن، جو رڳو برسات جي اڇ نظر اچي ۽ رکي رکي هوا جا ڇوها لڳن، جيڪي مينھن جي وسڪاري ۾ لھريون پيدا ڪن ۽ مينھن بند ٿيڻ جو نالو ئي نہ وٺي.
آرٽِي
آرٽِي يا آرٽڙِي ڦٽين مان ڪڪڙا ڪڍڻ جي ڪَلَ. ڪاٺ جو فريم، جنهن ۾ ڪاٺيءَ جا ٻه ويلڻ هوندا آهن، جن جي وچ ۾ ڦٽيون اينديون ته چِپ سان ڪڪڙا هڪڙي پاسي نڪري ويندا ۽ صاف ڪپهه ٻئي پاسي گڏ ٿيندي ويندي.
زمرو:اوزار
اڙيائي لپي
اڙيائي لپي، اوڊيا يا اوريا اسڪرپٽ هيءَ پدي حرفي نموني جي لکت آهي، جنهن ۾ وينجنن کي سڀاويڪ حرف علت / لاڪنو ”اَ“ گڏيل هوندو آهي ۽ ٻيا لاڪنا مختلف اعرابون ڏئي ظاهر ڪيا ويندا آهن. حرف علت/ لاڪنا (vowels) الڳ اکري صورت ۾ ٿين، هيءَ لپي اصل ۾ برهمي خط مان نڪتل آهي. جنهن جي پهرين صورت بنگالي آهي. ان مان اوريائي لپي به نڪتي آهي. بنگالي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي اتر وارين ٻولين جي سٿ مان آهي. هن لکت جا اکر (Characeters) خاص نموني جا آهن. هيءَ لکت گهڻو وقت کجيءَ جي وڻ جي پنن تي لکي وئي هئي، جنهنڪري اکر گول ۽ سوڙها ٿي ويا آهن.
هن لپيءَ کي ٽن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو.
1- برهمي لکت، جيڪا گهڻو ڪري کجيءَ ۽ ناريل جي پنن تي لکي ويندي هئي.
323ع
ڊسمبر
زمرو:323ع زمرو:چوٿين صدي
اڙيائي لپي
2- ڪراني: هي لکت جو نمونو اڄڪلهه رواج هيٺ آهي.
هيءَ لپي دراوڙي ديس اوڙيسا يا اوڏر ديس ۾ لکي وڃي ٿي. هن لکت جا نشان 12 صدي عيسويءَ کان ملن ٿا ۽ اڄ تائين لکي وڃي ٿي. هن لپيءَ ۾ وينجنن جو تعداد 46 آهي، جڏهن ته حرف علت/ لاڪنا (Vowels) 10 عدد آهن. لپيءَ جو نمونو هي آهي:
حوالا
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط زمرو:صورتخطيون زمرو:لپيون زمرو:ٻوليون زمرو:ڀارت
دستاويزي فلم
دستاويزي فلم __(Documentary):
ڳاڙهو شهر
ڳاڙهو شهر انگريزي (Garho Town) سنڌ پاڪستان جي ٺٽو ضلعو گهوڙاٻاري تعلقو ۾ قديم شهر آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
اسلامي ھدايت نامو (ڪتاب)
ڪتاب جو مترجم مولوي فضل احمد غزنوي آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- 25 پئسا ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.
ديوار مهرباني
ديوار مهرباني ايران ۾ شروع ڪيل هڪ ايثار جو هڪ نئون قسم آهي، ۽ سرديءَ جي موسم جو لباس سميت متفرقہ مفيد شين کي عطيو ڪرڻ جي لاءِ ماڻهن جي حوصلي افزائي ڪئي وئي. اها مُهم هڪ گمنام ايراني شخص پاران شروع ڪئي وئي هئي ، ۽ ڏسندي ڏسندي تمام تيزيءِ سان سڄي ملڪ ۾ ڦهلجي وئي. هڪ گُمنام سَخي انسان سڄي ملڪ ۾ ڀتين تي “ديوار مهربانی” لکي ڇڏي ۽ ٽنگڻين (هينگر) جي قطار لڳائي ڇڏيائين، ڀرسان گذرندڙن کي دعوت ڏنل هئي ته جيڪڏهن انهن وٽ بچيل هجن ته هو پنهنجا گرم ڪپڙا هتي ڇڏي وڃن يا کين ڪپڙن جي ضرورت آهي ته هتان کڻي وڃن. هن مُهم جو نعرو ٻه جملا آهن، جيڪي هنن ڀتين تي چٽيل آهن، "ڦٽو ڪيو جيڪڏهن توهانکي ضرورت ناهي" (نیاز نداری بگذار) ۽ "کڻو [اهو] جيڪڏهن توهانکي ضرورت آهي" (نیاز داری بردار).
خاص ڪري هي ايران جي گاديءِ جي هنڌ، تهران جي بي گهر ماڻهن جي لاءِ هي عمل سندن ماڻهن جي ضرورت جي لاءِ خدمت جو موقعو ڏئي ٿو. سماجي رابطن (سوشل ميڊيا) جي جواب ۾، ماڻهن جو وڏو تعداد ان مُهم ۾ حصو وٺي رهيو آهي، ۽ سرد سياري جي مند ۾ ان مُهم مان ڪيترن ئي بي گهر ۽ ضرورتمند ماڻهن کي فائدو پيو آهي.
پاڪستان جي ديوار مهرباني
پاڪستان ۾ پڻ اهڙي مُهم شروع ڪئي وئي، جنهن تحت 16 جنوري 2016 تي ڪراچيءَ ۾ اهڙي ديور شروع ڪئي وئي ، جيڪا پشاور جي مُک روڊ تي پڻ لڳائي وئي. چين ۾ پڻ 29 جنوري 2016 تي اهڙي مُهم شروع ڪئي وئي.
External links
"Iranians set up ‘wall of kindness’ to help homeless in winter", in Daily Times
زمرو:خيرات زمرو:ايثار زمرو:ايران ۾ خيرات زمرو:پاڪستان ۾ خيرات زمرو:چين ۾ خيرات
1144ع
ڊسمبر
زمرو:1144ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
بخش علي لاکو
''مشهور سماج سڌارڪ، بخش علي لاکو، مهر علي لاکي جو فرزند آهي. سندس جنم 15 ڊسمبر 1941ع تي، ڳوٺ لاکا وڏا، تعلقي گنبٽ، ضلعي خيرپور ميرس ۾ ٿيو.''
تعليم
''ابتدائي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول ٺٽيءَ (تعلقي گنبٽ) ۾ ورتائين. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول گنبٽ مان ڪيائين. ان کان پوءِ حيدرآباد آيو، جتان سچل سرمست ڪامرس ڪاليج حيدرآباد مان بي. ڪام ڪيائين. ان کان پوءِ 1963ع ۾ انٽر چارٽرڊ اڪائونٽنسي لاهور مان پاس ڪيائين.''
خدمتون
''لاکي وڏو عرصو انڊسٽريز ۽ ڪمپنين ۾ نوڪري ڪئي. هو ريزيڊنٽ ڊائريڪٽر گيهه ڪارپوريشن ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر اي. ايم آئل ملز ۽ انڊسٽريز ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر مقبول ڪمپني لميٽڊ ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر وزير علي انڊسٽري حيدآباد، مئنيجنگ ڊائريڪٽر آصف انڊسٽريز شڪارپور، چيف اڪائونٽس آفيسر ڪراچي ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن، ڊائريڪٽر فنانس سنڌ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن ڪراچي، پروجيڪٽ اڪائونٽنٽ سئيگل گروپ آف انڊسٽريز ۽ ٻين ڪيترن وڏن عهدن تي رهيو. 1998ع کان احمد ويجيٽيبل آئل ائنڊ ملز سکر ۾ جنرل مئنيجر جي عهدي تي ڪم ڪري 2001ع ۾ رٽائر ڪيائين. هن ڪيتريون ئي پروفيشنل قسم جون تربيتون پڻ حاصل ڪيون. هو سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن جي بنياد وجهندڙن مان آهي. سگا جو 1972ع کان فنانس سيڪريٽري ۽ 1994ع کان 2000ع تائين چيئرمئن رهيو. اهڙيءَ طرح لاکا ويلفيئر ائسوسيئيشن، پاڪستان ريڊ ڪرسينٽ کان سواءِ ٻين ڪيترن ادارن جو ميمبر ٿي رهيو. لاکو صاحب سنڌ يونيورسٽيءَ جي انسٽيٽيوٽ آف بزنس اسٽڊيز جو اعزازي وزٽنگ پروفيسر به آهي. مهراڻ ايڊيويڪيشن فائونڊيشن جي بورڊ آف گورنرز جو چيئرمئن پڻ رهيو آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:خيرپور ميرس ضلعي جون شخصيتون
آرزوءِ دل (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب اسلم اي. ميمڻ ”مسافر“ نندائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت پوڻا ٻه رپيا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، نندي شهر ضلعي بدين مان سال 1959ع ۾ ڇپيو.
زمرو:ڪتاب
اسلاميات (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب ميان عبدالرحيم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 212 آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سال 1957ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
ڇڄ
thumb|کاٻو|سارين جو ڇڙڻ، ڇڄ سان ڇڄ، مختلف قسمن جا اناج ڇنڊي صاف ڪرڻ لاءِ گهرن ۾ استعمال ٿيندو آهي. ڇڄ سر جي تيلين مان ٺهندو آهي، جنهن کي لاڙ ۾ سُپ به چوندا آهن. ڇڄ جي قسمن کي ڀير چون گهاگڙو(وڏو) ڪونڊو(اونهون) سڌو، تاسرو ۽ ٻاراڻو ڇڄ جا ڀير آهن.
رسم ۽ رواج ۾ اهميت
ڇڄ ساٺن سوڻن جي ويل ڪم اچي. گل چُٽن، تر مئڻ يا مٺ کولائڻ لاءِ آندل کارڪن ۽ ڪاج جو ٻيو وکر، پتاشا، نباتون، لونگ ۽ ڦوٽا وغيره به ڇڄ ۾ کڻي ريت ڪن ان کانسواءِ ٻڪي جي رسم ۾ پڻ ڇڄ اڳڀرو ئي نظر ايندو.
شڪل
ڇڄ عام طور اٽڪل هڪ فوٽ جي پٺ ۽ سوا فوٽ مهاڙيءَ ۽ ايتري ئي ڊيگهه وارو ٿيندو آهي، جنهن جي پٺئين ۽ سوڙهي پاسي اٽڪل 4 انچ اُڀي گوني ڪنڊ تي جهل هوندي آهي، جيڪا صاف ٿيندڙ اَن کي پوئتي هارجڻ کان روڪيندي آهي. ڇڄ جو اڳيون ۽ ويڪرو حصو ٿورو لڪدار ٿيندا آهن. ان ڪري اُن جا پاسا ٿورا مُڙيل ٿيندا آهن. جنهنڪري پاسن کان اَن هارجڻ جو امڪان نه هوندو آهي. ڇڄن جون تيليون هڪٻئي سان جُڙيل رکڻ لاءِ چمڙي جي سنهي ڪهيءَ سان وراڪيل هونديون آهن. اڄڪلهه هي ڪم نائلون وغيره جي تندن سان به ڪيو وڃي ٿو. پُٺ واري اُڀي ڪناريءَ ۽ مُنهن واري ڪناريءَ تي گهڻو ڪري ڪپڙو هنيو ويندو آهي ته جيئن کلي نه پون.
ڇڄ جو استعمال
اڻ صاف اَن جو مناسب مقدار ڇڄ ۾ وجهي، ان کي ٻنهي پاسن کان (آڱريون ٻاهران، آڱوٺو اندران) هٿن ۾ جهلي، ساڄي کاٻي ٻه چار لوڏا ڏبا ۽ پوءِ هڪ ڀيرو ان کي مٿي هوا ۾ اُڇل ڏبي، جـنهـن سـان هـلـڪـو ڪچرو ڇنڊڪي سان ڪناري تي اچي ويندو آهـي ۽ اَن ڳـرو هـئـڻ ڪري ڇڄ جي وچ تي ڪِرندو آهي. ان طرح ڪناري تي جمع ٿيل ڪِچرو هٿ سان پري ڪبو آهي يا ڇڄ لوڏي ڪيرائبو آهي. اهو عمل به ٻه چار ڀيرا ورجائڻ سان ان صاف ٿي ويندو آهي. سنڌي ڪلاسيڪي ۽ جديد شاعريءَ ۾ ڇڄ لفظ استعمال ٿيو آهي. مثال طور:<BR> هجان مان جهرڪ، ويهان پرينءَ جي ڇڄ تي<BR> (اسحاق آهنگر)<BR> لاڙي وينگس ڇڄ ڇڙي ٿي<BR> ڪانوَ تڙي ٿي! (اياز)<BR> اهڙيءَ طرح سنڌيءَ ۾ هڪ پهاڪو ’ڇائيءَ جا ڇڄ پائڻ‘ به آهي، جنهن جو مطلب خواري حاصل ڪرڻ آهي.
ڇڄ جي تياري
گهڻو ڪري ٽي چار سگهڙيون رلجي ويهي ڇڄ جوڙين پر ڇڄ به ڪو سولو ڪين جڙي. ڪيترن ئي مرحلن مان نبرجي پوءِ وڃبو ڇڄ جڙيو راس ٿئي. ڇڄ گهڻو ڪري کوکر، شڪاري،گرگلا، ميربحر ۽ جت ٺاهين پر ڪي ٻيون به ذاتيون ان هنر ۾ ڀڙ آهن. سنڌي سگهڙ نارين مان لاڙي ناري جت سنهي سئي سان نازڪ ۽ نفيس ڀرت ڀري ٿي. اُت ڪانين کي ڇلي ڇانڀي ڳر لاهي ڇڄ به جوڙي.
وکر جر ورڇ
سڀ کان پهرين وکر جي ورڇ ٿئي. وکر جي سَر جون ڪانيون، ڄارين جون ڇوڪڻيون، چمڙي جون تندون ۽ رنگن روپن لاءِ ڳاڙهو سائو رنگ ۽ ٽونئر ٽانڪڻ لاءِ ريشم جا ڏورا شامل آهن. .
ڇل
سَر جون ڪاٺيون ڇِلي ڇانڀي هڪ ساريکيون ڪن. پوءِ ڇوڪڙين کي ناسي رنگ ۾ پسائي رکن جيئن موڙڻ مهل ۽ ڇوڪڙيون ڇڄي نه پون.
پٽ لائڻ
هن مرحلي ۾ ڇليل ڪانين کي پکيڙي هڪ ساريکو ڪري ۽ ڪانين کي پاڻ ۾ ملائڻ لاءِ پٿر تي پٿرائين جنهن کي پٽ لائڻ ڪري ڪوٺين.
مڙهڻ
هن مرحلي ۾ ڪانين کي ڪٽي ڇوڪڙين سان ملائي سيبا ڏين. سيبا سوئي سان اچن جنهن کي سبڻ، ڳنڍڻ يا مڙهڻ چون.
ڇڄ ٻانهيون
هاڻي سگهڙيون ڇڄ ٻانهيون تيار ڪنديون جيڪي وري ڇڄ جي تاسري تري سان ملايون وينديون آهن. ڇڄ ٻانهن ۾ پڻ ڪانيون، ڇوڪڙيون ۽ چمڙي جون تندون سيبي لاءِ ڪم اچن.
گل چٽڻ يا رنڱڻ
ڪاني ۾ ڪپهه يا ڪپڙو ٻڌي پسيل رنگ سان ٻوڙي ڇڄ تي چٽ چٽين ۽ پوءِ سڪائڻ لاءِ رکن.
تونئر ٽانڪڻ
وهانءُ جي رسم لاءِ جوڙيل ڇڄ تي ٽونئر، ٽڪون، پشم، چمڙي جي تندن سان ٽانڪين.
بخشاپور
''بخشاپور تعلقي ڪشمور ۾ هڪ ديهه ۽ شهر جو نالو، جتي مشهور شاعر ”فيض بخشاپوري“ رهندو هو. هيءُ ڪشمور جيڪب آباد لائين تي ريلوي اسٽيشن پڻ آهي. هتان جو نوجوان سياستدان گل محمد جکراڻي ضمني چونڊن ۾ پ. پ جو ايم. اين. اي چونڊيو آهي.''
دستخط
دستخط__ صحي __ سگنيچر _(Signature):
thumb|300px|آمريڪي آزاديء جي پڌرنامي تي [[جان ھين ڪاڪ جي صحي ھين ڪاڪ جو نالو دستخط جي علامت سمجهيو ويندو آهي ]]
بخشاپور
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر''
دستخط
signature سگنيچر هٿ جي لکت، هٿ اکر، صحيءَ جو نشان. هيءَ مختصر مگر اهم نشاني چئي سگهجي ٿي. سرڪاري ۽ مالياتي وهنوار ۾.
حوالا
زمرو:لکت
دعائيہ شاعري
دعائيه شاعري
اها شاعري، جنهن ۾ ڌڻي تعاليٰ کان پنهنجي مسئلن، رهنمائي، نيڪي، مدد وغيره لاءِ دعا گهريل هجي. مثال طور شاهه جو بيت هيٺ ڏجي ٿو: جيڏو تنهنجو نانءُ ٻاجهه به اوڏيائي مڱان ري ٿنبي ري ٿوڻيي، تون ڇپر تون ڇان ڪياڙو ڪهان، توکي معلوم سڀڪي.
1145ع
ڊسمبر
زمرو:1145ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ٻگهاڻ
ٻگهاڻ (انگريزي: Baghan)  سنڌ، پاڪستان ۾  ٺٽي ضلعي جي ڪيٽي بندر تعلقو ۾ هڪ قديم شهر آهي.
تعارف
ٻگھاڻ سنڌ جي ڪجھ خوبصورت شھرن مان هڪ آهي. ٻگھاڻ جي تاريخ ۲۰ سال پراڻي آهي. ٻگھاڻ ۾ تقريبن ٪۹۰ سنڌي ماڻهن رھندا آھن.ڳاڙھو پڻ ھن شھر ڀرسان واقع آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
اوزار
thumb|اوزار اوزار انسانن کي روزمره جي مختلف ڪمن ۾ ڪم ايندڙ شين جو نالو آھي. جھڙوڪ ڇري، ھٿوڙي، سوٽي، سئي وغيره
تاريخ
تاريخ جي دور کان اڳ انسان پٿر جا اوزار استعمال ڪندا هئا. جهڙوڪ: پٿر جا ٺهيل مترڪا ۽ ڪهاڙا وغيره. ان کان پوءِ لوهه جو دور آيو ته انسان بيشمار اوزار ايجاد ڪيا. جهڙوڪ: ڇُري، ڪئنچي، ڏاٽو، بيلچو، ڪهاڙي، ڪوڏر، واهلو ۽ کُرپي وغيره. اُهي هٿ سان استعمال ٿيندا هئا ۽ هاڻي به انهن جي اهميت اهائي آهي. ان کان سواءِ هاڻوڪي دؤر ۾ بجليءَ جا اوزار به ايجاد ڪيا ويا آهن، جن سان انسان جي توانائي، پئسو ۽ وقت بچي ٿو.
موجوده دور ۾ ھلندڙ اوزار
اهڙيءَ طرح موٽرن، ريڊين، ٽي وي وغيره هر هڪ ڪم جا جدا جدا اوزار ٿيندا آهن.
حوالا
زمرو:اوزار
325ع
ڊسمبر
زمرو:325ع زمرو:چوٿين صدي
سلطنت اڪد
سلطنت اڪد (Akkadian Empire) هڪ سلطنت هئي جنهنجو مرڪز اڪد شهر هيو هي قديم بين النهرين جي چوڌاري علائقن ۾ قائم هي۔
چمبل ندي
300px چمبل ندي جو ڍولپور، راجھستان وٽان ھڪ منظر
چمبل ندي وچ انڊيا ۾ جمنا نديءَ جي ھڪ شاخ جيڪا گنگا نديءَ جي نيڪال واري نظام جو حصو بڻجي ٿي. ھي ندي اتر ۽ اتر اوڀر کان شروع ٿي راجھستان کان ٿيندي مڌيا پرديش کان گذري اتر پرديش ۾ داخل ٿي جمنا نديءَ سان ملي ٿي. ھن ندي جو ذڪر قديم ڪتابن ۾ بہ ٿيل آھي. ھن جي شروعات ڏکڻ ۾ مھائو (Mhow) شھر ، مني پور، اندور جي ڀرسان کان ٿئي ٿي جتي ونڌيا جبلن جي قطار جي ڏاکڻي لاھي آھي. ھي مدي مڌيا پرديش جي اتر اولھ ۾ مالوا واري خطي مان گذري ٿي جتان بناس ندي جي صورت ۾ ان جي ھڪ شاخ راجھستان جي اراوالي جبلن مان وھي ھن نديءَ سان ملي ٿي. چمبل ندي جو ڇوڙ اتر پرديش ۾ ڀاريھ ويجھو ڀنڊ (Bhind) ۽ اٽاوا (Etawah) ضلعن جي سرحدن تي پاچندا (Pachnada) جي مقام تي پنجن ندين جي سنگم تي ٿئي ٿو جن ۾ چمبل ندي، ڪواري ندي، جمنا ندي، سنڌ ندي ۽ پھوج ندي شامل آهن.چمبل ندي جو شمار گدلاڻ کان پاڪ ندين ۾ ٿئي ٿو. ھن ۾ موجود دريائي جاندارن ۾ واڳن جا مختلف قسم جنھن ۾ مڱر، گھڙيال ، تازي پاڻيء وارين ڪمين جا اٺ قسم, لسي کل وارو لڌڙو (otter), گنگا نديءَ واري ڊالفن شامل آهن.
300px|انڊيا جو دريائي نقشو
پلاڻ
thumb|پلاڻ پلاڻ  انگريزي (Saddle) اُٺ يا ڏاچي جي پٺيءَ تي رکي سواري ڪرڻ يا بار کڻڻ لاءِ ڪم ايندو آهي. سنڌ جي ڪن علائقن ۾ هن کي پلڻ به چون ٿا. پلاڻ جي اڳين لڳل ٿلهين ڪاٺين کي ڪتب چئبو آهي ۽ پوئين ٽيڪ واري حصي کي ڪُوٽي چئبو آهي.پاسي ۾ لڳل لٺين کي بَج چئبو آهي. پلاڻ جانورن جي وارن مان جڙيل چادر يا ڳوڻ جهڙي چادر مان جُڙندو آهي جنهن ۾ ڪَک ڀريا ويندا آهن. ڪي وري پلاڻ کي سينگارڻ لاءِ ڪاوا، ڪچ ڪوڏيون به ڪم آڻيندا آهن ته سُٽ مان ٺهيل گلن سان به سنواريو ويندو آهي. پلاڻ سڄي سنڌ سان گڏ ٿر توڙي ڪاڇي ۾ اُٺن تي بار کڻڻ لاءِ ڪم ايندا آهن.
326ع
ڊسمبر
زمرو:326ع زمرو:چوٿين صدي
لاڙڪاڻو
200px|thumb
اسلاميه پرنٽنگ پريس
محمد عثمان ڏيپلائي هن پريس جو پايو سن 1948ع ۾ وڌو. ڏيپلائي صاحب ۽ ٻين ڪيترن اديبن ۽ عالمن جي تحريرن جي ڇپائيءَ جو اهتمام اسلاميه پرنٽنگ پريس ۾ ٿيو، -جن- ۾ سائين جي ايم سيد، محمد خان ”مجنون“، شمس العلماءِ مرزا قليچ بيگ، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، مولانا حاجي احمد ملاح، ابن حيات پنهور وغيره شامل آهن. سنڌي ادبي بورڊ پنهنجا ڪتاب 1957ع کان اسلاميه پريس ۾ ڇپائڻ شروع ڪيا. انهن ڪتابن ۾ ”زينت“، ”چچ نامه“، ”فيروز دل افروز“ ۽ ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- جا مرتب ڪيل لوڪ ادب سلسلي جا ڪتاب وغيره شامل آهن. -ان- کانسواءِ ماهوار ”انسان“ هفته وار ”انسان“، ماهوار، هفته وار ۽ روزنامه ”عبرت“، ماهوار ”پرهه ڦٽي“، روزنامه ”سنڌ ٽائيمز“ ۽ ماهوار ساڻيهه ڊائجيسٽ پڻ هتان شايع ٿيندا هئا. هن پريس ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ۽ ٻين ادارن جا ڪتاب به ڇپبا رهندا هئا. هن پريس کي سن 1973ع ۾ ٿيل لساني فسادن ۾ متعصب فسادين -باهه- جو نشانو بنايو، جنهن ۾ گهڻو رڪارڊ تلف ٿي ويو.
لاڙڪاڻو
لاڙڪاڻو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي لاڙڪاڻي جو ھڪ شهر جيڪو ڊويزنل، ضلعي، سب ڊويزنل ۽ لاڙڪاڻي تعلقي جو صدر مقام آهي. هن کي پھرين آگسٽ 1901ع ۾ ضلعي جو درجو مليو. هتي جو مشهور ماڳ موئن جو دڙو ۽ مشهور ميوو زيتون، ۽ مشهور شخصيتون ذوالفقار علي ڀٽو شهيد بينظير ڀٽو آهن. 200px|thumb|left اھو پاڪستان جو سترھون وڏو شھر آھي. ھن شھر کي سڀ کان پھريون ڪلھوڙن جي دور م اھميت ملي.
تاريخ
ھن شھر جو نالو لاڙڪ قبيلي جي ماڻھن تان پيو ھو. ان کان اڳ ان کي چانڊڪو پرڳڻو يا چانڊين جو پرڳڻو ۽ پوء چانڊڪا سڏيندا ھيا. آدم شاه ڪلهوڙو، ڪلهوڙن جو ڏاڏو، جو جونپور جي بزرگ ميران محمد جي گاديءَ تي ويٺو، سو چانڊڪي ۾ اچي رهيو. آدم شاه جو پوٽو ميان الياس چانڊڪي جي ويجهو دفن ٿيل آهي. سنه 896ھ (سنه 1490ع) ۾ ڄام نظام الدين سمي جي وقت مرزا شاه حسن کي مغل قنڌار کان وٺي چانڊڪيءَ ۽ ڪن ٻين شهرن تي آڻي ڪاهه ڪئي، پر ڄام نندي دريا خان جي هٿ هيٺ لشڪر موڪليو، جنهن مغلن کي وڃي شڪست ڏني ۽ انهيءَ لڙائي ۾ شاه حسن جو ڀاءُ ابو محمد مرزا مارجي ويو. سنه 927هه (سنه 1520ع) ۾ مرزا شاه بيگ جي راڄ ۾ مرزا سيوهڻ کان پوءِ چانڊڪي ۾ اچي رهيو. اتي بکر جي فساد جو ٻڌي اوڏي روانو ٿيو. سنه 928هه (سنه 1521ع) ۾: مرزا شاه بيگ بکر مان موٽي چانڊڪي ۾ آيو ۾ مير فاضل ڪوڪلتاش جي مرڻ ڪري هن جي لاش کڻائي بکر ڏي موڪليائين ۽ پاڻ به اوڏانهن ويو ۽ پوءِ اتان گجرات روانو ٿيو. سنه 998هه (سنه 1589ع) ۾ جڏهن اڪبر بادشاهه سنڌ ۾ آيو، تڏهن مير معصوم شاه بکر وارو وٽس ويو ۽ بادشاهه کيس چانڊڪي جو پرڳڻو ۽ درٻيلو جاگير ڪري ڏنا. مرزا قليچ بيگ لکي ٿو تہ:”هي شهر ڪو گهڻو جهُونو نه آهي، ٻن سَون ورهين جو مس آهي. لاڙڪاڻو نالو لاڙڪ قوم جي ماڻهن کان پيو اٿس، جي آسپاس رهندا هئا. پر گهڻا چانڊيا ٻروچ اُتي رهندا هئا، جنهن ڪري اُنهيءَ کي چانڊوڪو پرڳڻو چوندا هئا. اُنهن جو سردار ولي محمد هو، جنهن کي انگريز سرڪار جي مدد ڪري وڏي جاگير ملي. سندس پٽ غيبي خان هو. رند ۽ جمالي ۽ لغاري ۽ کوسا جاگيردار به آهن. پهرين ڪلهوڙا هتي آيا ۽ زمينون هٿ ڪيائون. پوءِ لڏي خداآباد ۾ وڃي ويٺا، جو تخت شهر ٿيو ۽ اُهو لاڙڪاڻي کان ٽيهارو ڪوهه ڏکڻ ڏي هو. پوءِ چانڊوڪي ۾ هڪڙو نائب رکيائون، جنهن جو نالو شاهه بهارو هو ۽ جنهن جي قبر اڃا اُتي آهي. جڏهن نور محمد ڪلهوڙي، اِنهيءَ پاسي ملڪ وڌايو، تڏهن چانڊڪو يا لاڙڪاڻو وڏو شهر شمار ۾ اچڻ لڳو ۽ ٽالپرن جي وقت ۾ به زور هو، جو توبخانو اُتي رهندو هو. هڪڙو جهونو قلعو به اُتي هوندو هو، جو ڪلهوڙن جوڙايو هو، جنهن ۾ ٽالپرن جو توبخانو رهندو هو، جتي انگريز سرڪار پوءِ اسپتال، جيل ۽ چرين جي اسپتال ٺهرائي هئي، جا سن 1871ع ۾ ڪڍي گدوبندر وٽ ڪيائون. مٿيون شاهه بهارو ميان نور محمد جو وزير نائب هو ۽ ڏهه هزار ماڻهو سندس هٿ ۾ هوندا هئا. سن 1199 هجريءَ (1773ع) ۾ وفات ڪيائين، جو سال سندس قبي تي لکيل آهي. اِهو قبو ميان غلام شاهه ڪلهوڙي ٺهرايو هو.
بمبئي سرڪار پنهنجن ٻن حڪم نامن هر هڪ نمبر 4942 (بامبي روينيو ڪوڊ 1870 جي سيڪشن 7 تحت) ۽ 4942.1 (انڊين رجسٽريشن ايڪٽ 3 آف 1877 جي سيڪشن 5 تحت) ذريعي پهرين آگسٽ 1901ع کان لاڙڪاڻو ضلعو قائم ڪيو ۽ ان لاءِ شڪارپور ۽ ڪراچي ضلعن مان هيٺيان تعلقا ڪڍي لاڙڪاڻي ضلعي کي ڏنا ويا. ضلعي شڪارپور جا تعلقا، لاڙڪاڻو، قمبر، رتوديرو، لب مهرڻ (ڏوڪري)، ڪڪڙ، ميهڙ ۽ نصيرآباد. ضلعي ڪراچيءَ جا تعلقا، جوهي، دادو ۽ سيوهڻ. اهي حڪم ناما بمبئي سرڪار جي چيف سيڪريٽري جي. ڊبليو. پي ميوئر مڪنزئي جي صحي سان جاري ٿيا. 18 آڪٽوبر 1938ع تي قائد اعظم محمد علي جناح لاڙڪاڻي آيو هو. ان موقعي تي ميونسپالٽي لاڙڪاڻي جي صدر امير علي لاھوري آجياڻو ڏيندي تقرير ڪئي هئي، ان وقت نائب صدر پرتاب راءِ واسومل ھيو.
جاگرافي
لاڙڪاڻو 24 56 00 ليٽيٽوڊ 67 11' 00 لانگيٽيوڊ تي اپر سنڌ جي اتر اولهه ۾ واقع آھي.'.
لاڙڪاڻو شھر گھاڙ واھ تي واقع آهي. رائس ڪينال پڻ شھر منجھان گزري ٿو. شھر جي ٻاھران دادو ڪئنال پڻ لاڙڪاڻي ضلعي مان گذري ٿو. ھي شھر ريلوي جنڪشن پڻ آھي. شھر کي ريلوي لائين ٻن حصن م ورھائي ٿي. اوڀر پاسي پراڻو شھر آھي جنھن ۾ لاھوري محلو، سول لائنز جنھن ۾ سرڪاري آفيسون ء سرڪاري رھائشگاھون واقع آهن. ريلوي پٽڙين جي اولھ طرف نئون شھر واقع آهي. شھر ۾ وڏين بازارن م شاھي بازار، بندر روڊ، ريشم ڳلي، جيلس بازار، ڪينيڊي مارڪيٽ، اناج منڊي، ثريا پڌر، گجڻ پور چوڪ، ريلوي اسٽيشن روڊ، پاڪستاني چوڪ، ڀرڳڙي مارڪيٽ، گلف مارڪيٽ شامل آهن. شھر ۾ کوڙ باغ واقع آهن جن م جناح باغ، ذوالفقار باغ، شاھنواز چلڊرين پارڪ شامل آهن. ھتي جي مشھور عمارتن م ڊي سي جي آفيس، سنڌ ھاء ڪورٽ جي عمارت، اسٽيٽ لائيف انشورنس بلڊنگ، عيدگاھ مسجد، سر شاھنواز ڀٽو ميموريل لائبريري، ٿري پي چوڪ، اتاترڪ چوڪ، بينڪ اسڪوائر، سمبارا ان ھوٽل وغيره شامل آهن.
آبادي
alt=x|thumb|سَمبَارا اِن ھوٽل لاڙڪاڻي تعلقي جي 2017 جي آدمشماري مطابق آبادي 7,38,069 ھئي جنھن مان 2,47,561 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 4,90,508 ماڻھو لاڙڪاڻي شھر ۾ رھندڙ آھن. آبادي جو 99 سيڪڙو ماڻھو سنڌي ڳالھائيندڙ آھن. 90 سيڪڙو کان مٿي مسلمان آهن.
موسم
لاڙڪاڻي هڪ چوماسي وارو آبهوائي علائقو آهي. اونھاري ۾ انتهائي گرم آهي، ۽   گرميءَ جو درجو 53 ° C  تي پهچي وڃي ٿو ۽ سياري -2 تائين پھچي ٿو. 26 مئي، 2010 تي درجه حرارت 53.4° C تائين پھتو هو، جيڪو لاڙڪاڻي جي تاريخ جي سڀ کان وڏي گرمي ھئي. 31 مئي، 1998 ع تي درجه حرارت 52.7 ۽ سي. 18 مئي 2013 ع تي لاڙڪاڻي ۾ شهر جي درجه حرارت 50 درجا سينس تائين رهيو.چوماسي يا مون سون يا سانوڻ جون برساتون جولائي ۽ ڪڏھن ڪڏھن اڳواٽ جون ۾ شروع ٿينديون آهن
لاڙڪاڻي جون لائبريريون
جائلس لائبرري اُڻويهين صديءَ جي آخر ۾، ”جائلس“ لاڙڪاڻي جو ڪليڪٽر ٿي گذريو آهي. سال 1884ع ۾، سندس نالي پٺيان ”تجر باغ" ۾ هڪ وڏي لائبرري قائم ٿي، جيڪا لاڙڪاڻي شهر ۾ عمدي لائبرري سڏبي هئي. لائبرري، تجر باغ (موجوده نالو ”جناح باغ“) جي تاريخي عمارت ”تجر“ ۾ قائم ڪيل هئي. هيءَ عمارت ٽالپرن جي وزير، نواب ولي محمد خان لغاريءَ جي امانت طور رکيل لاش مٿان اڏائي وئي هئي. لائبرريءَ سان گڏ ريڊنگ روم به هئي، جنهن ۾ ڪيتريون ئي اخبارون اينديون هيون. لاڙڪاڻي واسين ۾ قومي شعور ۽ سياسي سجاڳي پيدا ڪرڻ ۾ هن لائبرريءَ جو اهم ڪردار رهيو آهي. ســُـلجهيل ماڻهو اخبارون ۽ رسالا پڙهي، باغ اندر بينچن تي ويهي، ملڪي صورتحال تي بحث مباحثا ڪندا هئا. لاڙڪاڻي جي ڀائيبندن به منجهانئس خوب لاڀ حاصل ڪيو . ورهاڱي کان اڳ لائبريريءَ ۾ نهايت معياري رسالا به ايندا هئا. انهن ڏينهن ۾ Modern Review”“ ڪلڪتو)، ”New Times“ (ڪراچي) ۽ ”ٽربيون“ (لاهور) - برصغير جون مشهور تحريڪون اُڀاريندڙ رسالا ۽ اخبارون ليکيون وينديون هيون، ۽ باقاعده ٽپال رستي هن لائبرريءَ ۾ پهچنديون هيون. شوقين ماڻهو اخبارن جي پهچڻ سان لائبرريءَ ۾ انبوهه جي صورت ۾ گڏ ٿي ويندا هئا. اُنهن ڏينهن ۾ هن لائبرريءَ ۾ انگريزي، اُردو، هندي ۽ سنڌي ڪتابن جو وڏو تعداد موجود هو. خاص ڪري انگريزيءَ جا چونڊ ڪتاب هن لائبرريءَ ۾ جمع ٿيل هئا. سال 1974ع ۾ ”پاڪستان نيشنل سينٽر“ قائم ٿيڻ سان، هيءُ قديم لائبرري اُن ۾ ضم ٿي وئي.
ڪينيڊي مارڪيٽ
1966 ۾ لاڙڪاڻي جي شاھي بازار ۾ باھ لڳي وئي ۽ ويھ پنجويھ دڪان سڙي ويا.ذوالفقار علي ڀٽي دورو ڪيو ۽ چندي لاءِ اپيل ڪئي، پاڻ به ڏنائين ، سرندي وارن کان به ورتائين ۽ سرڪار کان بہ ورتائين. ايترو فنڊ گڏ ٿي ويو جو شاھي بازار بہ ٻيھر ٺھي ويئي، دڪاندارن کي معاوضو به ملي ويو پوء به پئسا بچي پيا جنھن لاء ڀٽي صاحب جي چوڻ تي ھڪ ٽرسٽ ٺاھيو ويو، پوء بولس باغ واري ھنڌ تي جان ايف ڪينيڊي مارڪيٽ ٺاھي وئي.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_شهر_۽_ڳوٺ زمرو:سنڌ_جا_شهر زمرو:لاڙڪاڻو
بهادر ڳڙه
بهادر ڳڙه (انگريزي: Bahadur Garh) پاڪستان جو هڪ پاڪستان جون يونين ڪائونسلون  جو ڊيرا غازي خان ضلعو ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
بهادر ڳڙه جي مجموعي آبادي  116 ميٽر سطح سمنڊ کان مَٿانهينءَ تي واقع آهي.
حوالا
زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعي جون آباد جڳهيون زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعي جون يونين ڪائونسلون
دنيوي علم
دنيوي علوم __(Worldly Science):
اهي علم جيڪي مادي دنيا جي حقيقت بابت هجن. انهن علمن جو دائرو مادي دنيا تائين محدود هجي. سڀئي سائنس مضمون ۾ دنيوي علمن جي زمري اچن ٿا.
مسلمان
مسلمان ( عربي : <font face="traditional arabic, times new roman">مسلم، مسلمة ) ، فارسي: مسلمان، انگريزي:Muslim ) مان مراد اهو شخص آهي جيڪو دينِ اسلام تي يقين رکندو هجي۔ اگرچه مسلمانن جي عقيدي مطابق اسلام خدا جو دين آهي ۽ هي دين حضرت محمد صلي اللہ عليه وآله وسلم کان پهريان به موجود هيو ۽ جيڪي ماڻهو اللہ جي دين تي عمل ڪندا رهيا اهي مسلمان آهن۔ مثلاً قرآن جي مطابق حضرت ابراهيم عليه السلام به مسلمان هيو۔ پر اڄڪلهه مسلمان مان مراد انکي ورتو ويندو آهي جيڪو حضرت محمد صلي اللہ عليه وآله وسلم جي آندل دین تي عمل ڪندو هجي ۽ يقين رکندو هجي۔ left|thumb|260x260px|دنيا ۾ مسلمان آبادي جو تناسب تفھيم القرآن مطابق مسلم اھو آھي جيڪو خدا آڏو پنهنجو سر جھڪائي، ان کي پنھنجو مالڪ، آقا، حاڪم معبود مڃي ۽ پاڻ کي خدا جي سپرد ڪري، ۽ خدا جي ڏنل ھدايت مطابق پنھنجي زندگي گذاري.ان عقيدي طرز عمل جو نالو اسلام آھي.
بنيادي اسلامي عقيدا
سٿ کان اڳ جيڪي ماڻهو مسلمان ٿيا اهي هن ڳالهه  جو اقرار ڪندا هيا ته اللہ وحدہ لا شريڪ آهي ۽ حضرت محمد اللہ جو رسول آهي۔ ان طريقي سان ڪو به شخص اسلام جي دائري ۾ داخل ٿيندو آهي۔ جڏهن ڪو حضرت محمد  کي اللہ جو رسول مڃي ڇڏي ته ان تي واجب ٿي ويندو آهي ته هو انهن جي هر ڳالهه تي  ايمان رکي ۽ عمل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري۔ مثلاً انهن فرمايو ته مونکان بعد ڪو به نبي نه ايندو ۽ هي  ته هو خدا جو آخري رسول آهي ته هن ڳالهه تي ايمان رکڻ اسلام جي واجبات ۾ شامل آهن۔ اسلام جا بنيادي عقيدا جن تي مسلمانن جا ڪنهن فرقي ۾ ڪو اختلاف نه آهي، هيٺ ڏنل آهن مٿين ڳالهين تي ايمان رکڻ واري کي مسلمان چيو ويندو آهي۔
حوالا
زمرو:مسلمان زمرو:اسلام
پاکڙو
thumb|پاکڙو پاکڙو انگريزي (Riding Saddle for camel) ڪاٺ جو ٺاهيل جيڪو خاص طور اٺ جي پٺيءَ تي سواري ڪرڻ لاءِ ڪم ايندو آهي. پاکڙي جا ويهڪ لاءِ ٻه حصا يا خانا ٿين ٿا. سڄي سنڌ ۾ اٺ تي پاکڙو رکي سواري ڪرڻ جو رواج هو ۽ اڄ به آهي. ٿر ۽ ڪاڇي ۾ هن جو رواج گهڻو رهيو آهي. پاکڙن کي گلن چٽن ۽ ڪاون سان به سينگاريو ويندو آهي.
بخشڻ خان چانڊيو
فـقـيـر بخشڻ خان ولد محمد رحيم چانڊيو 1860ع ڌاري ڳوٺ رحيم آباد (هيءُ ڳوٺ هن وقت ٽنڊي ڄام شهر جو غريب آباد نالي سان محلو آهي) ضلعي حيدرآباد ۾ ڄائو.
شوق
''هي نڙ جو شهنشاهه وڄائيندڙ ٿي گذريو آهي. ننڍپڻ ۾ مال چارڻ دوران کيس نڙ وڄائڻ جو شوق ٿيو، پوءِ الهه بخش نائچ کان باقاعدي سکيا ورتائين ۽ نڙ تي راڳ جي سکيا حاجي محمد صوفي رند ناري واري کان حاصل ڪيائين. فقير بخشڻ خان جي ڍير وارن صوفي فقيرن سان گهڻي صحبت هئي، جنهن ڪري پاڻ اڪثر ٿر ڏانهن گهڻو ويندو هو. فقير بخشڻ پير پاڳاري سيد صبغت الله شاهه ثاني جو مريد هو. صوفين جي صحبت ۾ تمام گهڻو سير ۽ سياحت ڪري زندگي گذاريائين.''
وفات
هو 1940ع ڌاري وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
حسن ابدال
حسن ابدال: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جو ھڪ شھر جيڪو حسن ابدال تحصيل جو صدر مقام آهي ۽ اسلام آباد کان اتر اولهه طرف 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي  سکن جي ھڪ مقدس زيارت گاہ گرودوارو پنجا صاحب پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي. ھن شھر ۾ کوڙ جايون اڪبر بادشاھ جي وقت جون آهن جن ۾ واھ وارا مغلن وارا باغ، حاڪمن جو مقبرو، لالا رخ جو مقبرو شامل آهن.
thumb|upright|حاڪمن وارو مقبرو جيڪو 1589 ۾ ٺاھيو ويو thumb| لالا رخ جو مقبرو سترھين صدي عيسويءَ ۾ ٺھيو ۽ خيال آهي ته ان م اڪبر بادشاھ جي ڌيءَ لالا رخ دفن ٿيل آهي. حسن عبدال ، اٽڪ علائقو ، هڪ تاريخي شهر آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي پنجاب جي اترين سرحد جي ويجهو واقع آهي ۽ سال 1757 ع ۾ حسن نيڪا نورزئي عرف حسن عبد قائم ٿيو. حسن عبدالله ۽ ان جو قبيلو ۽ ھن جي س theirي ڪوشش حسن عبدالقبيل جي فتح لاءِ ڪئي وئي ۽ آخر ۾ حسن عبد کي فتح ڪيو ويو. . شروعاتي طور تي جي ٽي روڊ تي مرڪزي قراقرم روڊ تي واقع آهي. شهر راولپنڊي کان تقريباً 40 ڪلوميٽر اتر ۾ واقع آهي ۽ هن وقت 50،000 کان وڌيڪ آبادي آهي. پنهنجي خوبصورت تاريخي ماڳن ۽ گردواره پنجا صاحب جي ڪري ، حسن عبدالله سکھ مذهب جي عبادت جو هڪ اهم مقام آهي. گوردوارا پنجا ۾ هر سال دنيا جي مختلف حصن مان هزارين حاجاڻ پنهنجون مذهبي تقريبون ڪندا آهن. ٻين تاريخي ماڳن ۾ ، اهو منگولن ، لال رخ ۽ هجرا بابا حسن عبدالله جي مقبري سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو. مزار هڪ چوڪور ۽ مٺي پاڻي جي چشمي سان ٺهيل آهي. حسن عبدالله جو شهر ٽڪري جي ڀر ۾ واقع آهي. مقامي ماڻهن جو چوڻ آهي ته هن مقدس ٽڪري ۾ سڀ کان بلند پهاڙي حسن نڪا سڏجي ٿو. تاريخي ذريعن موجب هن شهر جو اصل نالو ولي الله بابا حسن عبدال آهي ۽ هن شهر جو نالو به هن کان ورتو ويو آهي. [1]
تبديلي جي تاريخ هي شهر (جيڪو هاڻ هڪ شهر ۾ تبديل ٿي چڪو آهي) آهي حسن نکڪا الياس (حسن عبدل) ، جنهن جو نالو حسن گرگ (نورزئي) آهي ، جيڪو افغانستان جي شهنشاهه احمد شاهه عبدلليءَ جو سربراه آهي. اليپيٽررا قديم صدي ، پاڪ چشمي ، حسن عبدالله جي موجوده ماڳ تي ، ٽيڪسيلا کان 70 ميل اتر اولهه ۾ واقع آهي. [2] - هن شهر کي شاه يا اڪبري چيو وڃي ٿو. علاؤالدين هتي پنهنجي لاءِ آرام واري جاءِ ٺاهي هئي ، جنهن ۾ بابا ابو فاتح دفن ٿيل آهي. اهو پڻ ياد آهي ته اڪبر پاڻ هتان کان ڪشمير موٽي آيو هو. [2] وليم فنچ پنهنجي هندستان جي سفر جو حوالو ڏيندي ، خوبصورت سال 1808 ۽ 1821 کي هڪ درياه سان خوشگوار شهر قرار ڏنو جيڪو هن ذريعي وهندو هو ۽ صاف پاڻيءَ جي چشمي ۾ ترڪي پاڻيءَ جي چشمن ۾ سونهري نظارو. . .  پاڻي ايترو واضح هو ته چشمي جي تري ۾ هڪ ڪوئو به واضح طور تي ڏسي سگهجي ٿو [1]. پنهنجي جڳه جي وضاحت ۾ ، هو پاڻيءَ جي هڪ تمام صاف ۽ تازي چشمي جو ذڪر ڪري ٿو جيڪو هڪ نن hillڙي ٽڪري جي پاڙي کان وهندو هو [1]. ٻُڌايو ويو آهي ته مختلف منگول بادشاهن پنهنجي رستي تي پاڻ طرفان ڪشمير ڏانهن سفر ڪيو. [3] سک مذهب جو باني گرو نانڪ ، 1521 ۾ حسن عبدالله پهچي ويو. بعد ۾ هڪ گردوارو هن جي رهائشگاهه ۾ يادگيري طور ٺاهي ويو. گردوارا ۾ پٿر تي هڪ هٿ سان لکيل لکت آهي ، جنهن کي بابا گرو نانڪ جي معجزي جو نتيجو چيو ويندو آهي [3].
آرڙ جي ڍنڍ
آرُڙَ ڍنڍ ديهه ”ٻليدائيءَ“، تپي ٻليدائيءَ، تعلقي ميهڙ جي اتر ۾ ۽ ڌامراهه واهه جي اورئين پاسي تي آهي. نقشي مطابق آرُڙ َٽن ديهن تي پکڙيل آهيِ: (1) ديهه ٻليدائي، (2) ديهه وارياسو ۽ (3) ديهه ڪاملپور. هيءَ ڍنڍ هر سال نيلام ٿيندي آهي. ڍنڍ جي اوڀر ۾ ”ٻلهڙا“ ڳوٺ آهي، جيڪو ڍنڍ جي ڪناري تي آهي. هن ڳوٺ ۾ ٻه ذاتيون رهنديون آهن. (1) ٻلهڙا ۽ (2) ٻَٻر، اهي لاڙڪاڻي ضلعي جي اسراڻ زميندارن جي پوک ڪندا آهن. هيءَ ڍنڍ ملاحن کي ٺيڪي تي ڪانه ملندي آهي، پر سولنگي ذات جا ماڻهو ٺيڪي تي کڻندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي به چڱي مرندي آهي ۽ سيپٽمبر کان مارچ مهيني تائين پکي به جام مرندو آهي. ميهڙ ۽ نصيرآباد جي مارڪيٽ ۾ آرُڙَ ڍنڍ جو پکي جام پهچندو آهي، جتان دادو شهر جا پکين جا واپاري به پکي کڻي ويندا آهن. بندوق جو شڪار آفيسر ۽ زميندار ڪندا آهن، نه ته هتي پکين جي اهڙي شڪار تي بندش پيل آهي. مقاطعيدار پاڻ آڏين ۽ ونجهرن ۾ پکي مارائيندا آهن. آڙي خاص ڪري ”پئوَن“ ۾ ڦاسائي مارائيندا آهن. مڇي پکين جي موسم کان پوءِ هر روز ڪافي تعداد ۾ مرندي آهي. آرُڙَ ڍنڍ جو هڪ پاسو ٻه ڪلو ميٽر ٿي ويندو. هيءَ هن دؤر ۾ ميهڙ تعلقي جي وڏي ۾ وڏي ۽ تمام پراڻي ڍنڍ آهي. هن ڍنڍ جي ڪنارن سان پَنِ تمام گهڻي ٿئي، انڪري وڏي مڇي سياري ۾ پَن ۾ لڪي ويندي آهي. پوءِ به مڇي مارڻ وارا هن ڍنڍ ۾ روز رڇ لاهي پهريِ ڪندا آهن. ڍنڍ جي مڇيءَ لاءِ وڏي ۾ وڏي مارڪيٽ ميهڙ شهر آهي، جتان مڇي ريل رستي باڊهه کان ۽ ٽرڪن رستي راڌڻ ۽ ملڪ جي ٻين صوبن ڏانهن به ويندي آهي. آرُڙَ ڍنڍ تي اهو نالو به آڳاٽي دور جو آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
اوزون تھ
thumb
اوزون  گئس، آڪسيجن جي ٽن ائٽمن جي ملڻ سان ٺهي ٿي. اوزون جو تھ، اوزن گئس جو ٺهيل هوندو آهي. اوزون جو وڌ ۾ وڌ مقدار ڌرتيءَ جي مٿاڇري کان 15 کان 60 ڪلو ميٽر مٿي، ڌرتيءَ جي چؤگرد ڇَٽَ جي صورت ۾ موجود آهي، جنهن کي ”اوزونو اسفيئر“ (Ozonosphere) سڏيو ويندو آهي.
دريافت
اوزون جو تھ سڀ کان پهرين هڪ فرانسيسي، علمِ طبعي جي ماهر ”چارلس فئبري“ 1913ع ۾ لڌو. هوا جي هڪ ملين حصي ۾، اوزون هڪ حصي جي حساب سان موجود ٿئي ٿي، ايتري تڇ مقدار ۾ موجود هوندي به سج جي ساڙيندڙ الٽرا وايو ليٽ ڪرڻن کي اثرائتي نموني جذب ڪري، زمين تي پهچڻ نٿي ڏئي. قدرتي طور جڏهن سج جا الٽرا وايوليٽ ڪرڻا وايومنڊل ۾ موجود آڪسيجن سان لڳن ٿا، تڏهن ”اوزون“ پيدا ٿئي ٿي. سج جي روشنيءَ ۽ وايومنڊل ۾ قدرتي طور موجود نائٽرس آڪسائيڊ جي مختصر مقدار کان سواءِ ڪن ڪيميائي مادن جي موجود هجڻ سبب گهڻو وقت جٽادار رهي نٿي سگهي، ائين قدرتي وايومنڊل ۾ ”اوزون“ جي ٺهڻ ۽ ڊهڻ جو عمل ۽ نفيس توازن برقرار رهي ٿو. اوزون جو ڇَٽ سج جا 99 سيڪڙو ڪرڻا جذب ڪري ڇڏي ٿو، جيڪي هونئن انسانن، جانورن ۽ ٻوٽن لاءِ موتمار ثابت ٿي سگهن ٿا، جڏهن ته منجهانئس سج جا انفراريڊ ترورا ٽپي، زمين کي گرمائش پهچائين ٿا.
تھ کي ٿيندڙ نقصان ۽ ان جا اثر
ايئر ڪنڊيشنرن ۽ ريفريجريٽرن کان سواءِ اسپري دٻن، جهڙوڪ: وارن جي اسپري، خوشبوءِ پکيڙيندڙ ۽ ايئرفريشنرن ۾ استعمال ٿيندڙ فيران گئس، اوزون جي تھ کي ڳاري ڇڏي ٿي. ڏھ سال اڳ جي هڪ اندازي موجب هن گئس جا لڳ ڀڳ 17000,000,00 پائونڊ هر سال وايومنڊل ۾ خارج ٿين ٿا. ’اوزون‘ جي تھ ۾ وڌ ۾ وڌ اوزون، قطبن وٽ ۽ گهٽ ۾ گهٽ خط استوا وٽ موجود آهي.
اوزون جي تھ ۾ جيتري وڌيڪ ڇڊاڻ ٿيندي، اوترا سج جا الٽرا وايوليٽ ڪرڻا وڌيڪ مقدار ۾ ڌرتيءَ تي پهچندا ۽ اوتريون بيماريون جهڙوڪ، چمڙيءَ جي ڪئنسر ۽ اک جي موتئي پاڻيءَ جون بيماريون وڌنديون ۽ جانورن سميت ٻوٽا متاثر ٿيندا. هڪ اندازي موجب اوزون جي تھ ۾ صرف 5 سيڪڙو ڇڊاڻ سبب سڄيءَ دنيا ۾ هر سال رڳو چمڙيءَ جي ڪينسر ۾ 50 لکن کان وڌيڪ ماڻهو مبتلا ٿي سگهن ٿا.
حوالا
زمرو:اوزون تھ
انسٽا گرام
انسٽاگرام جي اهم خاصيت اها آهي ته هِن ۾ وڊيوز ۽ تصويرون موڪلي سگهجن ٿيون جيڪي مختلف فلٽر سان ايڊٽ ڪري چاڙهي سگهبا آهن. پوسٽ ڪرڻ مهل پنهنجو ڊجيٽل پتو ۽ حوالا پڻ ڏيئي سگهجن ٿا. هِن ۾ کاتو هلائيندڙ پوسٽون عام عوام سان يا پنهنجي فالوئرز سان ڳنڍي سگهي ٿو. هِن کي استعمال ڪندڙ ٻين جا پوسٽ ٽيگ ذريعي ڳولهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙ ٻين جا پوسٽ پسند، انهن تي رايا ۽ انهن کي ٻين سان پڻ شيئر ڪري سگهي ٿو.
شروعات ۾ هِن سوفٽوير تي صرف 1:1 اسيپيڪٽ ريشو فريم ۽ 650 پگزل سان تصويرون شيئر ڪيون وينديون هيون. 2015ع کان پوءِ انهن تصويرن جي پگزل جو مقدار وڌائي 1080 پگزل ۾ تبديل ڪيو ويو. بعد ۾ پيغام حاصل ڪرڻ ۽ موڪلڻ جو سهولت پڻ مهيا ڪئي وئي. پيغام فيچر متعارف ڪرائڻ کانپوءِ انسٽاگرم جي هڪ پوسٽ ۾ وڌيڪ تصويرون ۽ گڏوگڏ وڊيوز ۾ چاڙهي سگهبو آهي.
حوالا
زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر زمرو:ونڊوز فون سافٽ ويئر
2017 لاس ويگس فائرنگ
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> لاس ويگس فائرنگ (Las Vegas Strip Shooting)، پهرين آڪٽوبر 2017ع، تي وڏي پيماني تي فائرنگ جو واقعو روٽ 91 هارويسٽ ملڪي ميوزڪ فيسٽيول لاس ويگس پٽي پيراڊئيس نيواڊا آمريڪا ۾ ٿيو. جنهن ۾ هڪ هٿيار بند اسٽيفن پَيڊاڪ 32 ماڙ منڊالي بي ريسورٽ ۽ ڪيسنو ماڙيءَ تان گوليون هلائڻ شروع ڪري ڏنيون. جڏهن جونسن الڊين جو ميوزڪ ڪاڄ ختم ٿي رهي هئو. حملو ڪندڙ جي سڃاڻپ 64 ورهين جي اسٽيفن پيڊاڪ جي نالي سان ٿي. جيڪو ميسڪيٽ نيواڊا جو رهاڪو هو. جنهن فائرنگ کان پوءِ هوٽل جي ڪمري ۾ پنهنجي ئي هٿيار سان آپگھات ڪري ڇڏيو. جنهن ۾ 59 ماڻهو مئا، جنهن ۾ حملو ڪندڙ پڻ شامل آهي. هي گوليون هلائڻ جو واقعو 2016ع اُورينڊو نائيٽ ڪلب فائرنگ کان بہ وڌيڪ ڏهڪائيندڙ ثابت ٿيو.
حوالا
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستون زمرو:واقعا
1147ع
ڊسمبر
زمرو:1147ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
327ع
ڊسمبر
زمرو:327ع زمرو:چوٿين صدي
دؤر
دؤر __(Period) :
تاريخن کي مختلف د ؤرن ۾ ورهايو ويندو آهي. اهڙي طرح ادب جي تاريخ کي به مختلف دورن ۾ ورهائبو آهي. ان کان پوءِ وري دؤرن ۾ لاڙا ۽ ادبي تحريڪون ۽ منزلون به اچي وينديون آهن. سنڌي ادب به مختلف دورن ۾ ورهايل آهي. ستيش روهڙا صاحب پنهنجي ڪتاب ڇنڊ ڇاڻ ۾ سنڌي ادب جا هيٺيان دور، منزلون ۽ ڌارائون ڄاڻايون آهن.
آرسڻ
ڪورين جي اصطلاح ۾ تاڃيءَ کي ڳريل ميٽ، سوڍا، کار ۽ مصالحي يا وري پيڄيءَ ۾ تيل ۽ مصالحي ۾ پسائي، سڪائڻ جو عمل، اھو عمل تاڃيءَ کي مضبوط ڪرڻ ۽ اوڄيءَ ۾ آسانيءَ لاءِ ڪندا آھن. اصل مراد آھي تندن کي سنواري سڌو ڪرڻ، جيڪو گھوڙين تي تاڃي پٿاري، سونھاري سان تندن تي پيڻ چاڙھڻ ۽ سڪائڻ وارو عمل آھي.
حوالا
زمرو:اصطلاح
سنڌ ندي
انڊيا ۾ ساوا ماڌوپور جي مقام تان سنڌ نديءَ جو منظر
سنڌ ندي جمنا ندي جي ھڪ شاخ جو نالو جيڪا مڌيا پرديش کان وھي اتر پرديش داخل ٿي جمنا ندي سان ملي ٿي. ھن ندي جي شروعات مڌيا پرديش جي اتر ۽ اتر اوڀر ۾ وديشا ضلعي ۾ مالوا جي زميني ميدان مان ٿئي ٿي ۽ اھا مڌيا پرديش جي گونا، اشوڪ نگر شوپوري، داتيا، گواليار، ڀنڊ ضلعن مان وھي اتر پرديش جي جالائون ضلعي ۾ جمنا ندي ۾ چمبل ندي واري سنگم لڳ ڇوڙ ڪري ٿي.ھن ندي جي ڊيگھ 470 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 461 ڪلوميٽر مڌيا پرديش ۾ ۽ 9 ڪلوميٽر اتر پرديش ۾ آهي.
250px جمنا ندي۽ ان جون سنڌ ندي سميت شاخون
اوسارا
پار- ڪڍڻ يا ماتم ڪرڻ. سنڌ ۾ جڏهن ڪنهن گهر ۾ مرتيو ٿيندو آهي ته تڏي تي ٻه عورتون، -جن- مان هڪ مرڻ واري جي ويجهي مائٽياڻي هوندي آهي ۽ ٻي راڄ ڀاڳ واري، اُهي پاڻ ۾ ڳراٽڙي -پائي-، -پار- ڪڍي -اوسارا- ڏينديون آهن ۽ ٻيون چار عورتون وراڻيءَ ۾ اوڇنگار ڪندي ورجاءُ ڪنديون آهن. سنڌي لوڪ شاعريءَ ۾ -اوسارا- پڻ هڪ صنف جي حيثيت رکن ٿا. ريتين رسمن ۾ مٽ مائٽ جي مرڻ تي ۽ محرم جي ماتمي مجلسن ۾ پڙ سان گڏ يا ماتمين سان گڏ -اوسارا- ڏيڻ جو رواج آهي. اوسارن ۾ وڇڙي ويل جون صفتون ۽ ڳڻ ساريا ويندا آهن ۽ پنهنجي قربت جي اهميت جو پڻ بيان ڪيو ويندو آهي. خاص ڪري جڏهن ڪنهن نوجوان مرد، جيڪو غيرشادي شده يا شادي شده هجي، -ان- جي مرڻ تي اوسارڻ جو انداز هانءُ ڏاريندڙ هوندو آهي. محرم ۾ حضرت قاسم -بن- حسن عليه السلام جي لاءِ پڻ اهڙي ئي قسم جا -اوسارا- اوساريا ويندا آهن. مثال طور: ”موڙن ويلي ماريس ڙي واڍوڙيل وري آءُ!“ ”الا هاءِ هاءِ، -جن- جي عرش مٿي اوڇنگار“.
دؤرائو
دؤرائو __(A Couplet):
شاعريءَ جو قسم، جنهن ۾ٻن جدا معنائن يا مرادن وارو هنر- بيت شامل هوندا آهن.
1148ع
ڊسمبر
زمرو:1148ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
328ع
ڊسمبر
زمرو:328ع زمرو:چوٿين صدي
دوھو سورٺو
دوهو سورٺو __(Doho Sortho):
ھن قسم جي بيت ۾ اڪثر ائين ٿيندو اھي تھ پھرين سٽ ۾ قافيو آخر ۾ ۽ ٻي سٽ ۾ قافيو وچ ۾ ايندو اھي. يا وري ائين بھ ٿيندو اھي تھ پھرين سٽ ۾ قافيو وچ ۾ ايندو اھي ۽ پوئين سٽ ۾ اخر ۾ ايندو اھي. مثال: ھاڪ وھندو ھاڪڙو، ڀڄندي ٻنڌ اروڙ، بھھ مڇي ۽ لوڙھھ، سمي ويندا سوکڙي. (ماموئي فقير)
ماني مت
پارس جي مذهبن ۾ زرتشت کانپوءِ جنهن مذهب تمام گهڻي مقبوليت حاصل ڪئي اهو ماني (Mani) مذهب هو. ماني مذهب پنهنجي بانيءَ جي حوالي سان ماني سڏجي ٿو. ماني 216 عيسويءَ ۾ بابل ۾ پيدا ٿيو هو. ٻارانهن ورهين جي ڄمار ۾ ان تي فرشتو ”تو“ نازل ٿيو ان کان پوءِ لاڳيتو وحي ايندي رهي ۽ چويهه ورهين جي ڄمار ۾ کيس رسالت ۽ وحيءَ جو حڪم مليو. تنهنڪري شاپور اول جي تاجپوشيءَ جي ڏهاڙي هن پنهنجي نبوت جو اعلان ڪيو ۽ ماڻهن کي خدا جي دين ڏانهن سڏيندي دعوا ڪئي ته خدا کيس فرشتي جي ذريعي ٻڌايو آهي ته اهو کانئس اڳواٽ آيل سڀني نبين جهڙوڪر زردشت، حضرت عيسا، مهاتما ٻڌ جي رسالت کي پورو ڪرڻ آيو آهي ۽ پاڻ (ماني) آخري نبي آهي. مانيءَ مٿان وحيءَ جي ذريعي هڪ ڪتاب به لاٿو ويو، جنهن کي ماني خدا جو ڪلام سڏيندو هو.
مانوي مذهب جي تعليمَ
بت پرستي نه ڪيو، ڪوڙ نه ڳالهايو، بخل نه ڪيو، ڪنهن جاندر جي جان نه وٺو، زنا نه ڪيو، چوري نه ڪيو، حيلي سازي ۽ جادوگريءَ کان بچو، مذهبي معاملن ۾ شڪ کي جاءِ نه ڏيو، ڪمَ ۾ سُستي نه ڪيو، ڏينهن رات ۾ ست يا چار ڀيرا عبادت ڪيو. سال ۾ هڪ ڀيرو روزا رکو.
مانوي عقيدي جي مطابق جڏهن ڪو نيڪ مانوي مري وڃي ٿو ته ان کي جنت ملي ٿي. جنهن ۾ ۾ سڀني عيش جي سهولتن سان گڏوگڏ حورون به شامل آهن. ماني سڀني انسانن کان سٺو آهي يعني ”خير الناس“ آهي ۽ انسانيت کي ظلم جي اونڌاهه ۽ ڏاڍ کان بچائڻ آيو آهي ۽ جيڪي ماڻهو ان ڳالهه تي يقين نٿا رکن اهي سچائي کان وانجهيل آهن يا حقيقت جو رڳو ڪجهه حصو ڄاڻن ٿا (يعني ٻين نبين کي مڃڻ وارا).
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:ايران زمرو:مذهب
بخشڻ شاھ
''بخشڻ شاهه ڪافي گو شاعر هو، جيڪو 22- 1920ع ڌاري ٿي گذريو آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.''
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر
چيچہ وطني
چيچہ وطني (انگريزي: Chichawatni) پاڪستان جي هڪ وسندي آھي جيڪا ساھيوال ضلعي ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
چيچہ وطني جي مجموعي آبادي 72,261 ماڻهن تي مشتمل آهي.
حوالا
زمرو:ساهيوال ضلعو زمرو:ساهيوال ضلعي ۾ آباديون جڳهيون
1149ع
ڊسمبر
زمرو:1149ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اولهه آفريڪا
اولھ آفريڪا آفريڪا کنڊ جي آخري اولھ واري حصي جو نالو آهي. اولھ آفريڪا جي گڏيل قومن جي تعريف مطابق 16 ملڪ شامل آهن جن جا نالا: بينن،بورڪينا فاسو،ڪيپ ورڊي،گيمبيا،گھانا ،گني،گني بسائو,آئيوري ڪوسٽ،لائبيريا،مالي، مارطانيا، نائيجر، نائجيريا، سينيگال، سيراليون، ٽوگو آھن. انھن ملڪن سان گڏوگڏ ھڪ خطو يونائيٽيڊ ڪنگڊم جو سمنڊ پار خطو سينٽ ھيلينا، اسينشن اينڊ ٽرسٽئن ڊا ڪونھا شامل آهن اولھ آفريڪا جي آبادي 2017ع ۾ 381,981,000 جن ۾ 189,672,000عورتون ۽ 192,309,000 مرد ھئا.
ماريطانيا کان علاوه مٿي ڏنل سڀ ملڪ اولھ آفريڪي رياستن جي اقتصادي جماعت جا رڪن آهن۔ گڏيل قومن جي تعريف ۾ برطانيه جي ماتحت ائٽلانٽڪ وڏي سمنڊ جو ٻيٽ سينٽ هيلينا به هن خطي ۾ شامل آهي۔
جاگرافي
هن خطي جون اولاهيون ۽ ڏاکڻيون سرحدون ائٽلانٽڪ وڏي سمنڊ سان ملن ٿيون جڏهن ته صحارا ريگستان اترين سرحدن تي واقع آهي۔ نائجر ندي کي هن جو سڀ کان اتريون خطو سمجھيو ويندو آهي۔ اوڀاريون سرحدون واضع طور تي بيان نه آهن پوء به بينيو ٽرف ۽ ڪجھ ماهر ڪوہ ڪيمرون کان چاڊ ڍنڍ تائين فرضي خطي کي سرحد مڃيندا آهن۔ اولھ آفريڪا جي پکيڙ 6140000 چورس ڪلو ميٽر آهي۔ هن خطي جو گھڻو حصو ميداني آهي جيڪو سمنڊ جي سطح کان 300 ميٽر مٿي آهي پر ڏاکڻين ڪنارن سان مختلف ملڪن ۾ ڪجھ مٿاهيون جڳهون به موجود آهن۔ اولھ آفريڪا جو اتريون علائقو نيم ريگستاني علائقو ڪنارو تي مشتمل آهي جيڪو صحارا ريگستان ۽ بلاد سوڊان جي وچ ۾ واقع آهي۔ جهنگ ڪنارن ۽ انهن ميدانوں جي وچ ۾ 160 کان 240 ڪلوميٽر ويڪر علائقي تي مشتمل آهن۔
تاريخ
هن علائقي جي تاريخ کي پنج حصن ۾ ورهائي سگھجي ٿو جن ۾ پهريون دور قبل از تاريخ جو دور آهي جڏهن قديم ترين انسان هتي آباد ٿيا ۽ زراعت کي هٿي ملي ۽ انهن اتر ۾ رومي سمنڊ سان گڏ واقع تهذيبن سان رابطه ڪيا۔ ٻيو دور لوھ جو دور جيڪو سلطنتن جو هيو جن واپار کي فروغ ڏنو ۽ مرڪزي رياستون قائم ٿيون۔ 8 صدي ۾ سلطنت گھانا قائم ٿي جيڪا بعد جديد ماريطانيه ۾ ڪومبي صالح جي حڪومت به قائم ٿي جنهن 1052ء ۾ دولت مرابطين جي هٿان شڪست تائين خطي جي گھڻي علائقي تي حڪومت ڪئي۔ مشهور آفيڪي حڪمران منسا موسي جي سلطنت مالي به هن ئي علائقي سان تعلق رکي ٿي۔ سونگھائي سلطنت جي عظيم بادشاهه اسڪيائي اعظم جو تعلق به هن خطي سان هيو۔ مسلمانن جي عروج جي دور ۾ هي علائقو دنيا جي خوشحال علائقن ۾ شمار ٿيندو هيو۔ ان کان بعد 18 ۽ 19 هين صدي ۾ يورپي نئين آبادياتي دور جي شروعات ٿي۔ چوٿون دور اهو ئي نئين آبادياتي دور هيو جنهن ۾ فرانس ۽ برطانيا پوري خطي تي قبضو ڪري ورتو۔ پنجون ۽ آخري دور بعد از آزادي جو دور آهي جنهن ۾ موجوده ملڪ تخليق ٿيا۔ 19 هين صدي جي اوائل ۾ بلاد سودان ۾ فولاني تحريڪ جو آغاز ٿيو جنهن جي اهم ترين شخصيت فولاني سلطنتجو عثمان دان فوديو هيو۔ ٻي مهاڀاري جنگ کان بعد اولهه آفريڪا ۾ قوميت جون تحريڪون مضبوخ ٿي ويون ۽ 1957ء ۾ گھانا هن خطي جو پهريون آزاد ملڪ بڻيو۔ 1974ء تائين خطي جا سڀ ملڪ خود مختيار ٿي ويا۔ بعد از آزاديهن علائقي جا ڪافي ملڪ سياسي عدم استحڪام، بد عنواني ۽ گھرو ويڙھ جو نشانو بڻجي ويا جن ۾ نائجيريا، سيراليون، لائبيريا ۽ آئيوري ڪوسٽ جر گھري ويڙهه خانہ ۽ گھانا ۽ برڪيناا فاسو ۾ فوج جو اقتدار تي قابض ٿيڻ قابل ذڪر آهن۔ ڪافي ملڪ اهم معدنر ذخيرن جي ڪري پنهنجي معيشت کي ترقي ڏيڻ ۾ ناڪام رهيا جن ۾ نائجيريا اهم آهي۔ هن خطي جو هڪ ٻيو مسئلو ايڊز آهي جيڪو آئيوري ڪوسٽ، لائبيريا ۽ نائجيريا ۾ وڏي پيماني تي پکڙيل آهي۔ اتر مالي ۽ نائجر قحط کان متاثر ٿيندا رهندا آهن۔
329ع
ڊسمبر
زمرو:329ع زمرو:چوٿين صدي
اولهه آفريڪا
علائقائي تنظيمون
ايڪانامڪ ڪميونٽي آف ويسٽ آفريڪن اسٽيٽس 1975ع ۾ لاگوس معاھدي تحت قائم ٿي جنھن جو مقصد خطي جي اقتصاديات کي بھتر بنائڻ آهي. ان 1999ع ۾ اولھ آفريڪا جي تعريف ھيٺين 15 ملڪن واري علائقي طور ڪئي آھي: ھن تنظيم موريطانيا کي اولھ آفريڪا ۾ شامل. ناھي ڪيو.
اسلم آزاد (سماجي ڪارڪن)
سماجي، سياسي ورڪر، ليکڪ ۽ ڊاڪٽر اسلم آزاد 30 آگسٽ 1965ع تي جاتيءَ ۾ جنم ورتو. جاتيءَ مان ميٽرڪ پاس ڪري، سجاول جي ڪاليج مان انٽر ڪيائين. جنھن کان پوءِ ايم.بي.بي.ايس جي ڊگري لياقت ميڊيڪل ڪاليج (هاڻوڪي يونيورسٽيءَ) مان حاصل ڪري، اتي ئي هائوس جاب ڪرڻ لڳو. ادبي دنيا ۾ هن 1981ع کان سنڌي ادبي سنگت جي پليٽ فارم تان آغاز ڪيو. سنگت ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو. کيس ادب کان سواءِ حالات حاضره سان گهڻي دلچسپي رهي ۽ صحافت ۾ بہ اڳڀرو رهيو مختلف تنظيمن ۾ رهيو. شخصيتن کان انٽرويو ورتائين، ڪالم لکيائين. هن ڄامشوري مان پندرهن روزه اخبار ”آواز“ بہ جاري ڪئي هئي، جنھن جو پاڻ چيف ايڊيٽر هو، 1991ع ۾ هائوس جاب دوران هڪ فلاحي اداري جي مدد سان ڪنھن ڳوٺ ۾ طبي ڪئمپ لڳائڻ جي سلسلي ۾ ساٿين سان گڏ ويو، واپسيءَ ۾ تڙ خواجا کان سجاول ڏانھن ايندي ٽرئفڪ حادثي ۾ سندس ڪرنگهي جي هڏي ٽٽي پئي، جنھن جو علاج هن ملڪ جي وڏين اسپتالن مان ڪرايو. پر پوريءَ طرح ٺيڪ ٿي نہ سگهيو آهي ۽ اڄ تائين وڏيءَ همت سان ان تڪليف سان منھن ڏيندو پيو اچي. مطالعي جو ذوق رکندڙ ڊاڪٽر اسلم آزاد هن وقت سجاول ۾ رهائش پذير آهي ۽ اتان جي سماجي، ادبي توڙي سياسي پروگرامن ۾ پاڻ کي وِيل چيئر تي بہ کڻائي شرڪت ڪندو رهي ٿو. کيس ڏسي انسان جي عظمت ۾ پڪو يقين ٿي وڃي ٿو.
اولهه آفريڪا
علائقائي تنظيمون
Map of West AFrica.gif رياستون;
اسلم آزاد (سماجي ڪارڪن)
حوالا
زمرو:1965ع جون پيدائشون
اولهه آفريڪا
علائقائي تنظيمون
]]
حوالا
زمرو:آفريڪا زمرو:اولهه آفريڪا زمرو:آفريڪا جا خطا
اوڙاھ
اونهو پاڻي. درياهه يا سمنڊ جي تمام اونهو ۽ اجهاڳ پاڻيءَ وارو هنڌ. ڪُنُ.
دويت
دويت ___دوئي ___ ٻيائي __(Dualism):
فلسفي جي دنيا ۾ هر نظرئي ۾ هر صورت جي لحاظ کان ٻه اصول عمل پيرا ٿيندا آهن. مثال طور خيال ۽ مادو ، هيئت ۽ شڪل وغيره. يوناني ڏاهن دويت جي نظرئي کي متعارف ڪرايو، خاص طور تي افلاطون (424-347 ق-م) ان ۾ وڏو ويساه رکندو هو. ان جو ضد “ادويت” آهي. تصوف ۽ ويدانت ۾ وحدت جو تصور آهي، جنهن ۾ شرڪ يا دويت جي نفي هوندي آهي.
راڙھي
راڙهي جاتي تعلقي ۾ هيءُ هڪڙو جهونو شهر آهي ۽ مغلڀينءَ کان اٺن ڪوهن تي آهي. راڙهيءَ جو شاهوڪار ضرب المثل آهي. يعني جو پنهنجا پئسا اجايا وڃائي. اتي ڪي قبرون آهن. جن مان هڪڙي نور شاهه جي قبر آهي. جو خواجن جو پير هو. اتي هڪڙي ڦٽل ڳوٺ جا به نشان آهن
حوالا
زمرو:قديم آثار
پڌرنامو
سفارتي ٻوليءَ ۾ ”پڌرنامي“ يا اعلان يا ڊڪليئريشن (Declaration) جو اصطلاح ٻن معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي (1) ڪنهن به رياست پاران پڌرو ڪيل اهڙو هڪ طرفو موقف، جنهن ۾ لاڳاپيل رياست پنهنجي اڳ اختيار ڪيل موقف يا راءِ کان هٽي واضح طور ٻي رياست خلاف جنگ جو اعلان ڪندي آهي. (2) ٻه يا ٻن کان وڌيڪ رياستن يا ملڪن طرفان اتفاق راءِ واري موقف جي اظهار ۽ ڪنهن به معاهدي تي شامل هر ڌر طرفان عمل ڪرائڻ جي پڪ ڏنل هوندي آهي. پوئين معاملي ۾ لاڳاپيل رياستون ڌار ڌار هڪ ڌر طور پنهنجي رضامنديءَ جو اظهار ڪنديون آهن، يا سندن متفق ٿيڻ کي معاهدي جو حصو ٺاهيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري
اوستو (ذات)
هڪ ذات جو نالو. -اوستا- پاڻ کي سومرن جي شاخ ظاهر ڪن ٿا، -جن- جي ماضيءَ ۾ ڪرت، تعميرات ۽ عمارت سازي رهي آهي. جيڪب آباد تعلقي ۾ -اوستا-، وڏين زميندارين جا مالڪ رهيا آهن. سندن چوڻ آهي ته انگريزن جي دور ۾ اوستي ڀليڏني خان کان انگريزن گهڻو ئي تعميراتي ڪم ڪرايو ۽ ڪيتريون ئي عمارتون جوڙايون هيون. موجوده ڪپڙا مارڪيٽ ۽ گهنٽا گهر به انهن ۾ شامل آهن. انهن جي عيوض ۾ انگريزن اُستي ڀليڏني کي زرعي زمين عطا ڪئي. هُن ڀليڏني -آباد- جو شهر -ٻڌي- زمينون -آباد- ڪيون، جتان سندس پويان زميندار بڻيا. بعد ۾ اوستي ڪريم ڏني خان مسجد ٺهرائي ۽ اُن سان گڏ ديني مدرسو قائم ڪيو. انهيءَ کان سواءِ 500 -جريب- زمين جا خيراتي ڪمن لاءِ وقف ڪيا، -جن- جي اپت مان هر سال ڪيترائي مستحق ماڻهو حج تي اماڻيا ويندا هئا، -ان- جي نياڻي درمحمد خان اوستي سان پرڻيل هئي، جيڪو ون يونٽ دور ۾ ۽ -ان- کان پوءِ سنڌ جو -تعليم- وارو صوبائي وزير بڻيو. اڳ اُوڍن جي بيان ۾ چيو ويو آهي ته -اوستا- ۽ -اوڍا-، اوڍي بزرگ جا مريد هئا، -تن- کي هن تر جي وڏي زميندار مرکياڻيءَ، ڌيءَ پرڻائي ملڪيت جو اٺوڳ ڏنو هو، سا ملڪيت اوستي محمد خان کي ملي هئي، تنهن وڃي اوستي محمد جو شهر وسايو. -ان- کان علاوه اوڍي بزرگ جي خليفي هئڻ ناتي اوستو تلفظ ڦيرائي -اوستا- ڪوٺجڻ لڳا. هن وقت -اوستا- جيڪب -آباد- کان وڌيڪ شڪارپور ۾ -آباد- آهن، پر وڏيون ملڪيتون جيڪب -آباد- ۾ اٿن. عام معنيٰ ۾ ”اوستو“، اُستاد، ڪاريگر کي چيو ويندو آهي.
بخشڻ سومرو
درزڪو ڪم
''استاد بخشڻ شڪارپور جو ويٺل هو، پر درزڪي ڪم ۾ سندس استاد هڪ پنجابي ماستر ڪرم الاهي هو. استاد بخشڻ سان گڏ ٻيو به هڪ شاگرد عنايت الله مغل ساڳئي استاد وٽ ڪم سکندو هو، جنهن پوءِ ڪراچيءَ ۾ بندر روڊ تي ”مغل ٽيلرز“ نالي سان وڏو نالو ڪڍيو. استاد بخشڻ پنهنجو جدا دڪان پهرين ڪوئيٽا ۾ کوليو، پر زلزلي کان پوءِ حيدرآباد شهر ۾ اچي درزڪو دڪان کوليائين. ان وقت سنڌ جو تعلق بمبئيءَ سان هو. استاد بخشڻ جي هاڪ پري پري تائين هئي، انهيءَ ڪري نه صرف سنڌ جي ٻين شهرن مان، پر بمبئيءَ مان به اُتي جا وڏا آفيسر ۽ هندو ديوان وٽانئس ڪپڙا سبائيندا هئا. سندس گراهڪن ۾ شهيد الله بخش سومرو، مخدوم طالب الموليٰ، مير غلام علي خان، مير بنده علي ٽالپر، پيرزادو عبدالستار، مير رسول بخش ۽ مير علي احمد خان ٽالپر، حاجي مولابخش سومرو، رحيم بخش سومرو، سيد غلام مصطفيٰ شاهه، غلام دستگير پانڌياڻي، قاضي عابد، خان بهادر محمد صديق ميمڻ وغيره جا نالا مشهور آهن.''
شاگرد
''استاد بخشڻ جا پنهنجا شاگرد به مشهور ٿي گذريا آهن، جيئن استو مولابخش ابڙو، غلام حيدر ابڙو ۽ استو خدابخش جيڪو 85 سالن جي عمر ۾ سال 2000ع تائين معلومات موجب حيات هو ۽ تلڪ چاڙهيءَ تي پنهنجو دڪان ”آئيڊيل ٽيلرز“ جي نالي هئس. هو به وڏو درزي هو.''
وفات ۽ اولاد
''استاد بخشڻ 1967ع ۾ وفات ڪئي. کيس شڪارپور ۾ دفنايو ويو. هن پنهنجي اولاد جي بهترين تربيت ڪئي. سندس ٽيئي پٽ اعليٰ تعليم يافته آهن. جيئن ته وڏو پٽ ڊاڪٽر عطامحمد سومرو، شروع ۾ آرمي ۾ ڊاڪٽر ٿيو ۽ پوءِ سعودي عرب (رياض) ۾ 30 سالن کان ملازم آهي. ٻيو پٽ ڊاڪٽر سعيد احمد سومرو، تنهن ڊاڪٽريٽ جي ڊگري انگلينڊ مان حاصل ڪئي. سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيالاجي ڊپارٽمينٽ مان پروفيسر طور رٽائر ٿيو.''
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
سلطنت ڪانم
سلطنت ڪانم (Kanem Empire) هاڻوڪي چاڊ، نائجيريا۽ لبيا جي ملڪن ۾ واقع هئي۔ پنهنجي عروج  جي دور ۾ هي نه صرف چاڊ بلڪه ڏکڻ لبيا (فزان)، اوڀر نائيجر، اتر اوڀر نائجيريا ۽ اتر ڪيمرون جي علائقن جو احاطو ڪندي هئ
ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ
آءِ سي سي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ هر چئن سالن کانپوءِ ٿيندو آهي. هر دفعي الڳ الڳ ملڪن جي ميزباني ۾ ٿيندو آھي. ڪرڪيٽ راند جو دنيا جو مشھور ترين ورلڊ ڪپ آھي.
زمرو:ڪرڪيٽ زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ
ايلاچي ديھ
تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه جو نالو.
1150ع
ڊسمبر
زمرو:1150ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
330ع
ڊسمبر
زمرو:330ع زمرو:چوٿين صدي
سير گندا
سير گندا (سنڊو بندر) مغلڀينءَ کان ٻن ڪوهن تي سنڊو ڳوٺ آهي ۽ سير جي ڪناري تي هئڻ ڪري بندر ٿو چئجي. اتي ٻيڙيون بيٺل آهن. اُتي ان جو گهڻو واپار هلندڙ هو.
مڱرين جو دڙو
مڱرين جو دڙو جيڪو ڪڙئي گنهور کان تقريباً ٻن ميلن جي فاصلي تي ڏکڻ طرف آهي. اتان موريا گهراڻي جي وقت جي مليل مورتيءَ جهڙي مورتي ٽيڪسيلا جي عجائب گهر ۾ پڻ موجود آهي.
جي آء ايف
گرافڪس انٽرچينج فارميٽ جيڪو مختصر صورت ۾ جي آء ايف چئبو آهي ھڪ تصويري فائيل جو ھڪ فارميٽ يا نمونو آهي جنھن کي آن لائين سروس مھيا ڪندڙ ڪمپيو سرو (CompuServe) ٽيم ھڪ آمريڪي ڪمپيوٽر جي سائنسدان اسٽيو ولھائيٽ (Steve Wilhite) جي نگرانيءَ 15 جون 1987 ۾ ۾ تيار ڪيو. جلد ئي www تي مقبول ٿي ويو. ھي فارميٽ ۾ عڪس جو في پڪسيل اٺ بٽ جي ٽيڪ وارو آھي جيڪو اڪيلي عڪس کي 24 بٽ آر جي بي رنگن جي جاءِ مان 256 تائين مختلف رنگن جي چونڊ ڪري ھڪ جدا تختيجي صورت ڏيندو آهي. اھو تصويرکي متحرڪ ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو ۽ 256 رنگن تائين جدا تختين کي ھڪ فريم ۾ آڻڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.
ترقي يافته
ترقي يافته مان مراد هر اها شيء آهي جيڪا ترقي ڪري چڪي هجي ۽ هلندڙ وقت ۾ به ترقي ۾ هجي.
لاڙ
لاڙ لاڙ جي ايراضي گنجي ٽڪر جي ڏاکڻي ڇيڙي کان شروع  ٿئي ٿي ۽ بدين ضلعي جي پراڻ درياءَ جي اورئين ڀر تائين سڄو بدين ضلعو، ٽنڊو محمد خان ضلعو ۽ ٺٽو ضلعو ان ايراضي ۾ شامل آهن. لاڙ جي ڪل ايراضي يارنهن هزار پنج سو اڻانوي چورس ميل آهي سن 1998ع جي آدم شماري موجب لاڙ جي ڪـُـل آبادي ڇويهه لک ٻاهتر هزار، ٽي سؤ اڻٽيهه (329، 72، 26) آهي .پيٿاوالا لکي ٿو ته: ”لاڙ، ايشيا ۽ يورپ جي واپاري منڊي هو .“ سنڌو تهذيب انهيءَ لاڙ واري علائقي جي سامونڊي ڪنارن کان نڪري ٻين کنڊن تائين پهتي. سنڌي ملاح، وڻجارا ۽ پڻي لوڪ ڏيساورن کان مال آڻيندا ۽ سنڌ جو طرح طرح جو ڪپڙو، خوشبو، اگر، مسالا، چمڙي جو سامان ۽ ٻيو وکر پرڏيهه نيندا هئا. . لاڙ جي زمين هموار ۽ هوا به نه سخت گرم ۽ نه سخت سرد آهي. پراڻ درياءَ ۽ ان جا ڦاٽ، يعني ساگرو درياءَ، جيڪو ٽنڊي باگي جي نزديڪ وهندو هو. پٽيهل درياءَ ۽ ريڻ درياءَ تي به ڪيترائي شهر آباد هئا ۽ واپاري مرڪز پڻ هئا. آبپاشي جو نظام بهتر هو. جوڻ ۽ فتح باغ جو ذڪر، گل بدن بيگم، ”همايون نامه“ ۾ ڪيو آهي جيڪو پڻ درياء جي قريب ھيو .لاڙ هڪ تمام خوبصورت علائقو آهي. سمن جي دور ۾ ٺٽي ۾ تمام وڏا باغ هئا، جن ۾ طرح طرح جا ميوا، ڏاڙهون، انگور وغيره پيدا ٿيندا هئا. هتي جي جابلو علائقن جون نئيون ساوڻيءَ ۾ تمام سهڻو نظارو پيش ڪنديون آهن. جنگ شاهيءَ وارن جبلن مان نئن ڍانگ، نئن اڌ ۽ نئن رورئياري ڪينجهر سان اچيو لانئون لهن. جڏهن ته نئن ڍورو لوڙئيو ۽ نئن سورجي اچي سونهريءَ ۾ ڀاڪرين پوي. جڏهن ته لاڙ جي انهيءَ علائقي ۾ سوين ڍورا ۽ ڍنڍون آهن، جتي سياري جي مند ۾ سائبيريا جا پکي ايندا آهن، اتي مڇي به جام ٿئي. ان کان علاوه ڍنڍن ۾ بهه، قم، ڪوڻيون، پن وغيره جام ٿين، اهو ذڪر لطيف سائين پنهنجي لازوال شاعريءَ ۾ پڻ ڪيو آهي
قاضي اسلم اڪبر
ناميارو صحافي محمد اسلم نامياري سياستدان قاضي محمد اڪبر جو پٽ آهي، هو حيدرآباد ۾ ڄائو، سندس -تعليم- ايم. اي (معاشيات) آهي، -تعليم- مڪمل ڪرڻ بعد هن بينڪنگ شعبي ۾ دوها (قطر) ۽ لنڊن ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. 1976ع کان وٺي صحافتي پيشي سان وابسته آهي، پهريان روزانه ”سنڌ نيوز“ ۽ -انگريزي- -اخبار- ”سنڌ آبرزروَر“ جو -ايڊيٽر- رهيو. بعد ۾ روزاني ڪاوش، 1990ع ۾ -جاري- ڪيائين، جيڪا هن وقت سڄي سنڌ ۾ مقبول -اخبار- آهي. قاضي اسلم هن وقت ڪاوش جو چيف -ايڊيٽر- آهي. اسلم قاضي پنهنجي ٻن ڀائرن محمد ايوب قاضي ۽ محمد علي قاضيءَ سان گڏ روزانه ”ڪاوش“ ۽ -ان- گروپ تحت نڪرندڙ اخبارن ”روزانه ڪوشش“، ”روزانه شام“، پهريون سنڌي ٽي وي چئنل ”ڪي ٽي اين“ ۽ تفريحي سنڌي چئنل ”ڪشش“ جو مالڪ آهي. سندس گروپ ميڊيا جي دنيا ۾ سنڌي، -اردو- ۽ -انگريزي- اخبارن، سنڌيءَ ۾ ڊائجسٽ ۽ ڪتاب -جاري- ڪرڻ جا مختلف تجربا ڪيا. سندس -ڀاءُ- علي قاضي -ايڊيٽر- آهي. جيڪو پڻ سٺو تجزيا نگار ۽ ليکڪ آهي. -اسلم اڪبر قاضي- ڪيترائي پرڏيهي دورا پڻ ڪيا آهن. هو هن وقت ”آل -پاڪستان- نيوز پيپرس سوسائٽي“ (A.P.N.S) جو سيڪريٽري جنرل آهي، -ان- کان اڳ هوُ -ان- جي ايگزيڪٽو ڪاميٽيءَ جو به ڪيترا ڀيرا ميمبر رهيو آهي. -ان- کان سواءِ هو پي. بي. اي -پاڪستان- براڊ ڪاسٽرس ائسوسيئيشن جو وائيس چيئرمين به آهي.
ايلاچو
هڪ قسم جو رنگين ريشمي پٽاپٽي ڪپڙو، جنهن تي ايلاچين جهڙا گل -ٻوٽا- ڇپيل هوندا آهن. آڳاٽي وقت ۾ هن ڪپڙي جو چالامان هوندو هو ۽ وڏ گهراڻيون عورتون هن ڪپڙي کي پسند ڪنديون هيون. هي ڪپڙو سوداگر ولايت مان آڻيندا هئا. خاص ڪري هي ڪپڙو چين ملڪ مان ايندو هو.
ننڍو ڦوٽو
ننڍو ڦوٽو. هڪ قسم جو خوشبودار -ٻج-، جيڪو مصالحي ۽ دوا طور ڪم ايندو آهي. اڳي هيءُ ٻوٽو ڀارت ۽ سريلنڪا ۾ ٿيندو هو، پر -پاڪستان- کان پوءِ هن -ٻوٽي- تي ڪامياب تجربا ڪري، سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي آبهوا ۾ پوکيو ويو آهي، تنهنڪري هاڻي ائين چئي سگهجي ٿو ته هي ٻوٽو سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي پيداوار آهي.
thumb|ڦوٽي جا ٻج
ڦوٽو: الائچي:ڪارڊمم:Cardamom : يا ڪڏھن ڪڏھن cardamon يا cardamum لکبو آھي. اھو ھڪ مصالحي جو قسم آھي جيڪو ٻوٽن جي زنجيبريسياء جنسن ايمامم  Amomum  ۽ ايلٽيريا Elettaria مان ملندو آهي. اھي ٻئي جنسون ڏکڻ ايشيا جي ڀوٽان ۽ نيپال سميت انڊونيشيا ۾ عام آھن.