cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آفندي باغ
حيدرآباد جي قديم پاڙي ٽنڊي آغا لڳ حسن علي آفندي جو باغ هو، جيڪو اڄ آفندي ٽائون جي نالي ۾ تبديل ٿي چڪو آهي. هيءُ باغ سنڌ مدرسي جي باني حسن علي آفنديءَ جي رهائشگاهه پڻ هو. جتي مختلف قسمن جي ميون جا باغ ۽ ڀاڄين جي پوک هوندي هئي. حسن علي آفندي، هيءُ باغ انگريزن جي عملدار ڪرنل تروٽ کان خريد ڪيو هو. آفندي خاندان 80 واري ڏهاڪي ۾ هن ايراضيءَ کي پلاٽن ۾ وڪرو ڪيو ۽ ”آفندي ٽائون“ جي نالي سان آباد ٿيندو ويو.
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:شخصيتون
هاري ݣونارتو
حوالا
زمرو:جامعه زمرو:تعليم
ڊيڪارٽ
ريني ڊيڪارٽ  لاطيني ٻوليءَ ۾ ھن جو نالو ريناٽس ڪارٽيسيس جنھنجي صفت ڪارٽيسيس آھي. ھي 31 مارچ 1596 ۾ پيدا ٿيو ۽ 11 فبروري 1650 ۾ وفات ڪيائين.پاڻ ھڪ فلسفي، رياضيدان ۽ سائنسدان ھيو. فرانس جي بادشاھت جو شھري ھوندي بہ ھن زندگيءَ جا 20 سال (1629 کان 1649 تائين) ھن ڊچ ريپبلڪ ۾ گذاريا جتي ھن ڊچ فوج ۾ بہ نوڪري ڪئي. ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ: ڊيڪارٽ جديد زماني جي داخليت (Subjective) ۽ خياليت (Idealistic) جو ابو هو. سندس فرانسسي پوئلڳن ۽ انگريز دشمنن جي راءِ موجب سندن مرڪزي نڪتو آهي، شعور جي فوقيت يعني سندس خيال آهي ته ذهن پنهنجي پاڻ کي ٻي ڪنهن به شيءِ کان وڌيڪ تيزي سان ۽ سڌي طرح سڃاڻي ٿو. ٻاهرين دنيا بابت ان کي معلومات حَسن (Sensation) ۽ ادراڪ (Perception)  ذريعي ٿئي ٿي. تنهن ڪري فلسفي کي شخصي نفس کان شروعات ڪرڻ گهرجي ۽ هنن لفظن ۾ پهريون دليل پيش ڪرڻ گهرجي ”مان شڪ ڪريان ٿو، تنهن ڪري مان آهيان.“ (Cogito, ergo Sum) شايد هن شروعاتي نقطي ۾ جاڳرتا جي دور جي  انفراديت سمايل هجي، بلڪل ان ۾ آئنده جي فڪر  لاءِ ڪافي خيرو موجود هو. هاڻي علميت (Epistemology) جي عظيم بازي شروع ٿي، جنهن ۾ ليبنيز (Leibnitz)، لاڪ (Loclce)، برڪلي (Berlceley)، هيوم (Hume) ۽ ڪانٽ (kant)  حصو ورتو. ٽن سئو سالن جي فلسفياڻي جنگ شروع ٿي وئي، جنهن جديد فلسفي کي هڪ طرف تحرڪ ۾ آندو، ته ٻئي طرف سندس تباهيءَ جو ڪارڻ بڻي ..
يو سي لطيف آباد 14
يونين ڪائونسل لطيف آباد 14  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي لطيف آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن ۾ ريلوي ڪالوني ۽ ھادي مل وارو پاسو شامل آهن.
يو سي لطيف آباد 15
يونين ڪائونسل لطيف آباد 15  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي لطيف آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن ۾  آمريڪن ڪواٽرز وارو شامل آهي.
تپو سجاول جوڻيجو
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 23,099 ھئي جيڪا 3,709 خاندانن تي مشتمل ھئي
سيد حامد سنڌي
سيد حامد سنڌي
سيد حامد سنڌي پنهنجي دؤر جو ناليوارو عالم هو. پاڻ سيد امير ڪبير قطب الدين جي ملفوظات کي گڏ ڪري ڪتابي صورت ڏنائين. انهيءَ ڪتاب ۾ امير ڪبير جي سنڌ ۾ اچڻ ۽ هندستان ۾ جهاد ڪرڻ جا واقعات بيان ٿيل آهن. .
29 جُولاءِ
29 جُولاءِ ، عيسوي سال جو 210 هون (ليپ سال 211 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 155 ڏينهن (ليپ سال 156 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جُولاءِ
شاهي بازار
هيءَ حيدرآباد جي قديم ترين بازار (Oldest Market Place of Hyderabad) آهي. هيءَ بلڪل سڌي بازار آهي، جيڪا ڪلهوڙن جي دور ۾ قائم ٿي. پڪي قلعي جي مرڪزي دروازي، جنهن کي شاهي دروازو يا هاٿي در چيو ويندو هو، انهي جي بلڪل سامهون هي بازار 17 صديءَ جي شروع ۾ قائم ٿي. مٿس شاهي بازار نالو شاهي دروازي جي سامهون هئڻ ڪري پيو هو. غلام شاهه ڪلهوڙي بازار ۾ واپارين خاص ڪري گلن وارا، حلوائي، ڪپڙي وارا ۽ گهوڙن کي سنوارڻ سجائڻ جا ساز سامان وڪڻڻ وارا هٽ کولرايا.
ٽالپرن جي دور ۾ شاهي بازار جو اوج وڌي ويو. ٽالپرن جي زماني ۾ حيدرآباد ۾ ڪاروباري مرڪز هيءَ هنڌ ئي هو. جيئن جيئن دڪان وڌندا ويا بازار ڊگهي ٿيندي وئي ۽ شهر جي ٻي ڪنڊ تائين وڃي ڇيڙو ڪيائين. پوءِ هن بازار سان ننڍيون ننڍيون ٻيون بازارون گهٽين ۾ ٺهي ويون ۽ شاهي بازار پڪي قلعي کان نولراءِ مارڪيٽ، فقير جو پڙ، کاهي روڊ، ريشم گلي ۽ چوٽڪي گهٽيءَ تائين پکڙجي وئي.
زمرو:سنڌ زمرو:حيدرآباد زمرو:پاڪستان
تپو عرضي ڀٽو
تپو عرضي ڀٽو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ عرضي ڀٽو، ديھ بخشو ساريو، ديھ چانگو ۽ ديھ گل ڪلھوڙو.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 13,081 ھئي جيڪا 2,072 خاندانن تي مشتمل ھئي
1981ع
فوتگيون
زمرو:1981ع زمرو:سال
سُونگل
سُونگل ڪراچيءَ جو ھڪ علائقو آهي، جيڪو گڏاپ ۾ اچي ٿو. شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي ڪلام ۾ موکي ۽ متارا واري لوڪ قصي ۾ موکيءَ سان سونگل جو واسطو هو. موکي جنهن جي هٽ تان متارا شراب پيئڻ ايندا هئا، انهيءَ موکيءَ جون ٻہ ڌيئرون هيون. هڪ صفوران ۽ ٻي سونگل. ٻنهي ڇوڪرين کي شاديءَ کان پوءِ جتي رهڻو پيو، انهن علائقن جا نالا بہ سندن نالن پويان پئجي ويا. صفوران جو علائقو ملير ڪينٽ وٽ آهي جڏهن ته ديھ سونگل سپر هاءِ وي تي نيو سبزي منڊي جي پويان آهي. هي ٻئي علائقا صدين کان آباد آهن، جتي سنڌين ۽ بلوچن جون آباديون رهن ٿيون.
حوالا
زمرو:ڪراچي زمرو:ڪراچي جا گردونواح
17 آڪٽوبر
17 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 290 هون (ليپ سال 291 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 75 ڏينهن (ليپ سال 76 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
گوبند پنجابي
گوبند پنجابي (انگريزي:Gobind PanjabI) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ترقي پسند ۽ جديد ڪهاڻيڪار، ناول نگار ۽ سنڌيڪار هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
گوبند پنجابي سنڌ جي شڪارپور ضلعو جي شڪارپور شهر ۾ 8 اپريل 1918ع تي جنم ورتو.
ساهتي ڪم
گوبند پنجابي جي ذهن ۾ ترقي پسندي واري سوچ  لکڻ جو نئون جذبو پيدا ڪيو. مارڪسي ادب جي اثر هيٺ هن ۾ لکڻ جو شوق جاڳيو. هن ڪراچيءَ ۾ نئين دنيا ڪتاب گهر کوليو. گوبند ڪراچيءَ ۾ 1942ع ۾ ’انڊيا پرنٽنگ پريس‘ خريد ڪري هلائي، هن ڪتاب گهر ۽ پريس وسيلي ڪيترائي ترقي پسند سوچ فڪر جي موضوع تي سنڌيڪاري ٿيل توڙي اصلوڪا شايع ڪيا. ننڍي کنڊ جي ورهاڱي کان پوءِ بمبئيءَ لڏي ويو.هندستان ۾ به لکڻ  جاري رکيائين. اتي ”سنڌي ساهت منڊل“ جي ادبي ڪلاسن ۾ حصو ورتائين. منگهارام ملڪاڻي ۽ گوبند مالهي ءَ، ڪيرت ٻاٻاڻي، اي جي اتم، بهاري لال ڇاٻڙيا، موتي پرڪاش، سُندري اُتمچنداڻي، ڪرشن راهي، موهن ڪلپنا، پوپٽي هيراننداڻيءَ سان گڏ گوبند پنجابي پڻ هنن ادبي ڪلاسن ۾ شريڪ ٿيندو هو. گوبند لڳ ڀڳ 150 ڪهاڻيون لکيون آهن، جيڪي مختلف مخزنن، اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپيل آهن.
ڪتاب
پنجابي جي ڪهاڻين جو پهريون ڪتاب ’سرد آهون‘ 1940ع ۾ شايع ٿيو. سندس ناول 1938ع ۾ ڇپيو.
ديهانت
گوبند پنجابي 9 آگسٽ 2002ع ۾ ممبئي ۾ ديهانت ڪري ويو.
حوالا
زمرو:ليکڪ
يو سي لطيف آباد 16
يونين ڪائونسل لطيف آباد 16  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي لطيف آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن ۾  نارا جيل ، ڳوٺ عدل خان نوناري، ڳوٺ حاجي دريا خان پنھور، ڳوٺ الله بخش بروهي ۽ ڳوٺ صديق ناريجو وارو پاسو شامل آهن.
ڪريٽو ڪامنز
ڪِرِيئَيٽِو ڪامَن مختصرن CC  ھڪ منافعي کان سواء ڪم ڪندڙ آمريڪي تنظيم جو نالو آهي جيڪا تخليقي ڪمن جي دائري کي وڌائڻ جو ڪردار ادا ڪندي انھن کي قانوني طريقي سان ھموار ڪندي عام ماڻھو ۾ ورھائي ٿي. ھن تنظيم عام ماڻھن کي بغير پئسن جي نقل ڪرڻ جي حق جا کوڙ اجازت ناما مھيا ڪري ٿي.
ريپبلڪ
ريپبلڪres publica ھڪ حڪومتي نظام آھي جنھن ۾ ملڪ حاڪمن جي بدران عوام جو ھوندو آھي ۽ ان ۾ اقتدار مورثي نہ ھوندو آھي. ھن نظام جي رياست ۾ رياستي سربراھ بادشاھ نہ ٿي سگھندو آھي. آمريڪي انگريزي ۾ ريپلڪ جي تعريف اھڙي قسم جي حڪومت جيڪا عوام جي چونڊيل نمائندا ادارن ۾ نمائندگي ڪندا آهن. اختيارن جو استعمال قانون جي حڪمراني ۾ آئين مطابق ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:حڪومت جا قسم
يو سي لطيف آباد 17
يونين ڪائونسل لطيف آباد 17  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي لطيف آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن ۾  سچل سرمست ڪالوني، ڳوٺ ميران بخش ڇلگري، بچل شورو، ڳوٺ حسين بخش رند، ڳوٺ دريا خان سولنگي، ڳوٺ ڪارو کوسو، شامل آهن.
عمر ايلداروف
سوويت دور جي رچنا
1942 کان 1945 تائين هن آزم آزمزاده نالي ٿيل آذربائيجان اسٽيٽ آرٽ اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي. 1951 ۾ انسٽيٽيوٽ آف پينٽنگ، اسڪپچيور ۽ آرڪيٽيڪچر مان گريجوئيشن ڪئي. هيءُ اي ٽي ماتيوف، ايم اي ڪرزين، وي بي پنچوڪ جهڙن عظيم ماسٽرن جو شاگرد هو.
1980 ۾ ، کيس دوشنبي ۾ صدرالدين عيني (1979) جي يادگار ٺاهڻ لاءِ يو ايس ايس آر اسٽيٽ انعام ڏنو ويو. عمر الضروف ” آرڊر آف بيج آف آنر “ جو ايوارڊ رکندڙ آهي. کيس باڪو ۾ پي اي زپريدزا (1980) جي يادگار ٺاهڻ لاءِ آذربائيجان سوويت سوشلسٽ ريپلڪ جو رياستي انعام ڏنو ويو. سندس سڀ کان مشهور ڪم بڪي ۾ فزولي (1962) جو يادگار آهي، ٻين مشهور ڪمن ۾ مجسمه ساز ٽوئي محمدوف سان گڏ ، جنهن لاءِ هن کي يو ايس ايس آر اڪيڊمي آف آرٽس جي چانديءَ جو تمغو ڏنو ويو. نتنوان (1960) جي يادگار، باڪو، آرڪيٽيڪٽ اي اِيسائيلوف ۽ ايف ليونٽيف سميت؛ موصل نيازي جي تصوير (1984) ؛ ”کلائيندڙ مزدور جو مٿو“ (1984)؛ ” مهاتما گانڌي “ (1987) ؛ ” ابن سينا “ (1980)؛ رابندرناٿ ٽيگور (1987) ؛ آئلس (1988) ، آتن (1988) جون تصويرون شامل آهن.
تخليقيت (1991 کان هيئنر تائين)
ستار بهلزاده جي پورٽريٽ ٺاهيندڙ، مسلم موگائيف جي تصوير، هوسن جاويد جي يادگار (1993) ، محمد امين رسولزاده جي يادگار (1995) ، عاظم عظمي (2002) ، راشد بهبودوف جي بي راحت (2002) ، نظامي گنجوي صاحب ۾ بسٽ چيڪاوبارسي (2004 ع)، ذرفا اليوف، جي قبرستان حيدر عليئيف ، ڏه-علي گربانوف، توفيق گليوف باڪو، قبر جي نقاشي ۽ جي گلڪاريون متاثرن ۾ عالم سڳورا تدفين جي گلي ۾ عزير حاجيبايوف ۾ ويانا (2005 ع)، نيازي جي گلڪاريون -رليف (2006 ع)، ۾ حيدر عليوف جي يادگار نکچيوان (2006 ع)، کي يادگار احسان دورماسي ۾ ڌرئي (2003 ع)، توفيق گليوف (2006 ع) جي يادگار تختي، حيدر عليئيف ۽ اڪيڊميشن ذريفا اليوفا (2008 ع) جي يادگار پليتون.
2019–20 ڪوروناوائرس مها وبا
سموري دنيا ۾ ھينئر 22 اپريل 2020 تائين ڪوروناوائرس سبب فوت ٿيل ماڻھن جو گڏيل انگُ هڪ لک 66 هزار 235 ٿي ويو آھي.
وبا جي پَکڙجڻ جو مجموعي جائزو
thumb|سموري دُنيا ۾ 4 اپريل 2020 تائين، [[ڪوروناوائرس روڳ 2019|ڪووڊ 19 (CoVID-19) مهاماري وبا پکڙجڻ جو نقشو۔ آگاهہ رهجو تہ جيئن تہ هيءَ تيزيءَ سان اُڀرندڙ صورتحال آهي تنهنڪري، نئي معاملن کي هتي مضمون ۽ نقشو ۾ تُرت طور تي تازي نمائندگي نہ ڪيل ٿي سگهي ٿي. نِڪور تازا معاملن جي معلومات جي لاءِ بنيادي مضمون 2019–20 ڪورونا وائرس وبائي مرض جو اڀياس ڪريو يا عالمي ادارو صحت (ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن ، ڊبليو ايڇ او) پاران تازي صورتحال بابت رپورٽ ڏسو|200px|کاٻو]]
چيني حڪومتي دستاويزن مطابق، 17 نومبر 2019ع تي ان مرض ۾ سڀ کان پهرئين تصديق ٿيل مريض ووهان، هوبئي، چين جو هڪ 55 سال جي ڄمار واروماڻهو هيو. اڳئين مهيني ۾، هوبي ۾ ڪورونا وائرس جي واقعن جو تعداد آهستي آهستي ٻہ ڄڻا ٿي ويو، انکانپوءِ جنوري 2020ع ۾ انهيءَ وبا جي ستائيل مريضن ۾ تيزي سان واڌارو ٿيڻ لڳو. 31 ڊسمبر 2019ع تي، وائرس جي سبب کان صوبو هوبئي جي راڄڌاني ووهان ۾، صيحت کاتو جي آفيسرن کي نامعلوم نمونيا جي واقعن جي اطلاع ملي هُئي، ۽ ان بيماري جي کوجنا (تحقيق) اڳئين مهيني جي مُنڍَ ۾ شروع ٿي وئي. انهن سَتائين مُتاثرن مانهن جي وڌيڪ تعداد جو تعلق، سامونڊري جانورن جي هڪ بازار کان هيو، جتي زندهہ جانورن جو ڪاروبار ٿيندو آهي، انهيءَ سبب کان ئي هينئن ڇيو پيو وڃي تہ وائرس جو ڪارَڻُ زونوٽڪ ( zoonotic) آهي۔
پهرئين مرحلن جي دوران ۾، هر سَت ڏينهن ۾  متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد ٻيڻو ٿيندو ويو. سال 2020 جي مُنڍ ۽ وچ جنوري ۾، چين جي ٻين پُرڳڻن (صوبن) ۾ پڻ هي وائرس پکڙجي ويو، ۽ ان ۾ نئي چيني سال جي اَچڻ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، ڇاڪاڻ ته چيني نئين سال جي ڪري ماڻهو گڏ ٿيڻ سبب مُتاثر مريض منجهان اهو وائرس ٻين ماڻهن ۾ پڻ وچڙندو رهيو، ووهان چين ۾ اَچُ وَڃَ (ٽرانسپورٽ) جو مرڪز ۽ ريلوي جو هڪ اهم مقام آهي، جنهن جي ڪَري متاثر ٿيل ماڻهو تيزيءَ سان سموري مُلڪَ ۾ پکڙجي ويا. 20 جنوري تي، چين هڪ ئي ڏينهن ۾، 140 نوان متاثر تٿيل ماڻهن جي تصديق ڪئي، جن منجهان هڪ ماڻهو بيجنگ جو رهاڪُو ۽ ٻيو شينزين جو رهواسي هيو. انکانپوءِ جي سرڪاري انگ اکرن منجهان پَروڙ ملي ٿي تہ 20 جنوري 2020 تائين 6،174 ماڻهن ۾ ان وَبا جون اڳ ئي نشانيون ظاهر ٿي چُڪِيُون هُيون.
30 جنوري تي، ڊبليو ايڇ او ان وچڙندڙ وبا کي عوامي صحت جي عالمي هنگامي صورتحال جو نالو ڏنو. 13 مارچ تي ڊبلیو ايڇ او يورپ کي وبا جو نئون مرڪز اعلان ڪري ڇڏيو. ، سموري دنيا ۾ مريضن جي سامهون آيل ڳڻپ (تعداد) 159,000 آهي، جن منجهان 5,800 جي موت ٿي چُڪو آهي، جڏهن تہ 75,000 تُندرست (صحت ياب) ٿيا آهن. هاڻي مريضن جي تعداد ۾ واڌاري جي رفتار گهٽ ٿيندي نظر اچي رهي آهي، خاص طور تي اهڙِي معاملن ۾ جن ۾ هلڪيون نشانيون هُجن يا ڪو اُهڃاڻ نہ هُجي.
چين ۾ ڪورونا وائرس
هن وائرس جي شروعاتي اُهڃاڻن (نشانين) جي تصديق 3 هفتا اَڳ 8 ڊسمبر 2019ع ظاهر ٿي هئي، ۽ پهريون شڪي واقعو 31 ڊسمبر 2019 ۾ درج ڪيو ويو. 1
اسپتال جي اَڏاوت
24 جنوري جمعو جي ڏينهن چين جي حڪومت 1000 بسترن جي گنجائش واري هڪ اسپتال 10 ڏينهن ۾ ٺاهڻ جو وعدو ڪيو.
سماچار پهچائيندڙ ادارو روئٽرز زانجيانگ ڊيلي جي حوالي سان نقل ڪيپ تہ ڏهہ بلڊوزر ۽ تيرنهن جي لڳ ڀڳ  کوٽائي ڪندڙ مشينن خميس جي شام 23 جنوري تي ووهان جي نئين اڏاوت ٿيل اسپتال جي جڳهہ تي پهتا۔
حڪم ڏيندڙن (آفيسرن) جي مطابق اميد آهي تہ 3 فيبروري تائين 270،000 چورس فٽ تي اسپتال جي اڏاوت مڪمل ڪئي ويندي.
ايران ۾ ڪورونا وائرس
ايران ايشيا ۾ ڪورونا مها وبا کان متاثر ٿيندڙ ٻيو وڏو مُلڪُ آهي ۽ سموري دنيا ۾ ان مها وبا کان متاثر ٿيل ماڻهو تعداد جي لحاظ کان ان ٽئين درجو تي آهي. 15 مارچ 2020 تائين ايران ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 29،406 آهي، مرنندڙ ماڻهن جو تعداد 2،234 آهي ۽ نئوان ڪيسز جو تعداد 1209 آهي.
ڏکڻ ڪوريا ۾ ڪورونا وائرس
ڏکڻ ڪوريا ايشيا ۾ ڪورونا وبا کان متاثر ٿيندڙ ٽيون وڏو مُلڪُ آهي ۽ سموري دنيا ۾ ان وبا کان مُتاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد جي لحاظ کان چوٿين نمبر تي آهي. 15 مارچ 2020 تائين متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 8162 آهي، مرنندڙ ماڻهن جي ڳڻپ (تعداد) 75 هُئي ۽ نون ڪيسن جو تعداد 76 آهي.
سارڪ مُلڪن ۾ ڪورونا وائرس
سارڪ ڏيهَن ۾ ڪورونا وائرس جو تعداد چين ۽ ايران جي ڀيٽَ ۾ ڪُجهه گهٽ آهي. 15 مارچ 2020 تائين سارڪ مُلڪن ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو ڪُل تعداد 218 رهيو.
جارج گسنگ
ناول نگار گسنگ (Gissing) آخرڪار گمنامي جو موت مري ويو. ان جي زندگي هميشه ٻين کي سمجهائڻ ۽ سڌارڻ ۾ گذري, پر ڪنهن ان جو قدر نه ڪيو. هن ڪيتريون ئي لازوال آکاڻيون لکيون جن مان هڪ ناول حوا جو ڀُنگ (Eve's ransom) آهي. اها آکاڻي هن نموني آهي ته هڪ نوجوان ۽ خوبصورت ڇوڪري يعني هيروئن (اداڪارا) جيڪا هڪ غريب شخص کي اشارن ۽ نخرن سان پاڻ ڏانهن مائل ڪندي آهي ۽ ڪجهه وقت تائين ان سان ڏاڍي محبت ڪندي آهي. ايستائين جو هڪ ڏاڍو دولتمند شخص ان جي زندگي ۾ داخل ٿيندو آهي. ٻئي هڪٻئي جي محبت ۾ گرفتا ٿي ويندا آهن ۽ پوءِ شادي ڪري وٺندا آهن. غريب ماڻهو جي دل ٽٽي پوندي آهي، ان کي هن حقيقت جو ادراڪ ٿي ويندو آهي ته دنيا ۾ دولت ئي سڀ ڪجهه آهي ۽ دنيا ۾ قدر ۽ قيمت انهيءَ جو آهي جنهن وٽ دولت آهي. غريب ماڻهو ڏکارو ٿي دنيا کان پاسيرو ٿي وڃي ٿو ۽ پنهنجي بدنصيبيءَ جي سزا پاڻ کي ائين چئي ٿو ڏئي ته هي پاڻ ان جي حقدار هيو.
حوالا
زمرو:1903ع جون فوتگيون زمرو:ادب زمرو:شخصيتون
تپو حيدر چانڊيو
تپو حيدر چانڊيو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ حيدر ڏيٿو، ديھ ٻيلھارو، ديھ فتوھل چوڍيو، ديھ غلام محمد لغاري ۽ ديھ ڪورائي.
2019–20 ڪوروناوائرس مها وبا
سارڪ مُلڪن ۾ ڪورونا وائرس
هندستان ۾ متاثر ٿيل ماڻهجن جو تعداد 111 آهي.
تپو حيدر چانڊيو
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 14,778 ھئي جيڪا 2,500 خاندانن تي مشتمل ھئي
2019–20 ڪوروناوائرس مها وبا
سارڪ مُلڪن ۾ ڪورونا وائرس
سري لنڪا ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 18 آهي.
بنگلا ديش ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 5 آهي
ڀوٽان ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 1 آهي.
افغانستان ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 16 آهي.
نيپال ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 1 آهي.
اوڀر مرڪزي ايشيا ۾ ڪورونا وائرس
اوڀر مرڪزي ۾ اڪثر ملڪن ۾ ڪورونا وائرس کان متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 15 مارچ 2020 تائين سئو کان وڌي چُڪو آهي. سڀ کان وڌيڪ ڪورونا متاثر ٿيل مانهو قطر ۾ آهن. جن جو تعداد 401 آهي. اسرائيل ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 213 آهي. عراق ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 116 آهي. ڪويت ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 112 آهي. سعودي عرب ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 103 آهي. گڏيل عرب امارات ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 98 آهي. عمان ۾ متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 22 آهي.
اٽلي ۾ ڪورونا وائرس
يورپ ۾ ڪورونا وائرس کان سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيندڙ ملڪ اٽلي آهي. مارچ جي مهيني ۾ اٽالي جي حڪومت پهريون 60 ملين مانهن جي اَچ وَڃ (آمدورفت) بند ڪئي ۽ پوءِ پوري ملڪ جي آزاداڻي اَچ وَڃ تي پابندي لڳائي ڇڏي.
اسپين ۾ ڪورونا وائرس
يورپ ۾ ڪورونا وائرس کان سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيندڙ ملڪ اٽلي کانپوءِ اسپين جو نمبر ٻئي نمبر تي آهي. سموري دنيا ۾ ڪرونا وائرس جي متاثر ٿيل ماڻهن جي حساب سان اسپين جو پنجون نمبر آهي.
جرمني ۾ ڪورونا وائرس
يورپ ۾ ڪورونا وائرس کان متاثر ٿيندڙ ٽيون وڏو ملڪ جرمني آهي.
فرانس ۾ ڪورونا وائرس
يورپ ۾ ڪورونا وائرس کان متاثر ٿيندڙ ملڪن ۾ فرانس چوٿين نمبر تي آهي.
گڏيل آمريڪي رياستن ۾ ڪورونا وائرس
13 مارچ تي امريڪا ۾ صحت ايمرجنسي لڳائي (نافذ) وئي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
Government health agencies
Data and maps زمرو:ڪوروناوائرس مها وبا 2019- 2020
لچي
بائیں|تصغیر|لچي جو ڇليل ميوو ، کل ۽ ٻج ۔
لِچي هڪڙو ننڍو وڻ يا اوڀڙ آهي، جنهن جا پن گهاٽا ۽ سهڻا ٿيندا آهن. اصل هي چين مان آيل آهي. فيبروريءَ جي وچ ڌاري ٻور جهلي ٿو. گل ڦڪا ساوا ٿينس ٿا. اپريل يا مئي ۾ سندس ميون جا وڏا ڇڳا پچن ٿا. ميوو قد ۾ وڏي آلو بخارا جيڏو ٿئي ٿو. کل سنهڙي، گهنجيل ۽ ڳاڙهي ٿئيس ٿي. وڻ مان پٽئي کانپوءِ رنگ ڦري ڀُورو ٿيو پويس. ڳر تمام لذت واري ٿيندي اٿس ۽ وچ ۾ ککڙو رهيس ٿو. جيڪي عمدي قسم جا آهن انهن ۾ ککڙو تمام ننڍڙو ٿو ٿئي. ڪلڪتي، بمبئيءَ ۾ ۽ ٻين هنڌن ۾ هي ميوو چڱو ٿيندو آهي. بمبئيءَ وارو قسم جهنبيارو، واڱڻائي رنگ جو، مٺو ۽ خوشبودار ٿيندو آهي. چون ٿا ته لچي گهڻا کائبا ته بُت تي ڦرڙيون نڪري پونديون. چيني ماڻهو ته هي ميوو سڪائي ٻاهرين ملڪن ڏانهن موڪليندا آهن. اهڙيءَ صورت ۾ لنڊن جي بازار ۾ وڪامندو آهي. پکي هن ميوي جا ڏاڍا شوقين ٿيندا آهن. تنهنڪري اپريل جي شروع ڌاري وڻن جي مٿان ڄاريون وجهي ڇڏيندا آهن. هي وڻ سرديءَ ۾ نٿو ٿئي. پوسل واري آبهوا ۽ ججهو پاڻي گهرجيس. لچي ٻج مان ٿيندا آهن. ٻج رکڻ ڪري خراب ٿي ويندو آهي، تنهنڪري ستت پوکڻ گهرجي، پر گوٽيءَ جي رستي وڻ وڌيڪ لڳي سگهن ٿا. مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري گوٽي هڻجي. ايندڙ سياري ۾ چڪيون ڪونڊين ۾ رکي سگهجن ٿيون ۽ ورنديءَ برسات جي موسم ۾ زمين ۾ رکي سگهجن ٿيون. پيوند ڪرڻ سان به وڻ ٿيندا آهن. لچي جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي هندستانيءَ ۾ آش ڦَل چوندا آهن. اهو جون جي آخر ۾ پيدا ٿيندو آهي. ٻيو به هڪڙو قسم ٿيندو آهي جنهن کي لَٽڪُئا چوندا آهن. لچيءَ جي وڻ کي مينهن جي موسم اچڻ تائين ڏهاڙي پاڻي ڏيڻ گهرجي. سياري ۾ هڪ ڀيرو هفتي ۾ بس آهي. سياري جي ڏينهن ۾ معدني قسم جو ڀاڻ به ججهو ڏيڻ گهرجيس. انهيءَ لاءِ مارچ مهينو چڱو آهي. مٽيءَ چُن يا پراڻي گچ جي چوُري گڏڻ سان ميوو چڱو پيدا ٿئي ٿو.
چوڍيا (شھدادڪوٽ)
ديھ چوڍيا  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 1 جمالي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو جمالي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي ديھن واري 1882ع جي نقشي مطابق ھن ۾ ديھ جي ڏکڻ اوڀر ۾ ديھ عيدن جروار واري دنگ لڳ صرف ھڪ ڳوٺ شاھنواز چوڍيو واقع ھيو. ان کان پوء ھن ديھ م نوان ڳوٺ پڻ قائم ٿيا جن م ڳوٺ غلام حيدر جروار ۽ ڳوٺ سھراب بروھي شامل آهن. ڳوٺ شاھنواز چوڍيو تان ھن ديھ تي چوڍيا نالو پيل آهي.
جاگرافي
ھن ٽڪنڊي ديھ جي اتر ۾ ڳڙهي خيرو تعلقو جي ديھ ملڪ چوڪي ۽ ديھ موچڪي، اوڀر ۾ ديھ عيدن جروار ۽ ڏکڻ ۾ ديھ ڀٽا واقع آهن. ھن ديھ جي سموري زمين زرعي آھي ۽ مڪمل سروي ٿيل آهي. ديھ جي وچ مان اتر کان ڏکڻ پاسي نورپور ڊسٽري گذري ٿي. ھڪ ٻي شاخ حيدر مائنر پڻ ھن ديھ مان گذري ٿي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺ شاھنواز چوڍيو جي ڪل آبادي 1498 ھئي ۽ گھرن جو تعداد 252 ھيو.
نارين جي فٽبال سَڀا
نارين جي فٽبال سَڀا ويمن اسوسيئيشن فٽ بال، عام طور تي مائين جي فٽبال يا عورتن جي فٽ بال طور سڃاتي ويندي آهي، هڪ ٽيم راند آهي، جيڪا ان سان لاڳاپيل فٽبال وانگر آهي، جيڪو رڳو زائفائون ئي کيڏنديون آهن. هي راند پيشي وراڻي سطح تي سموري دنيا جي انيڪ ملڪن ۾ کيڏي ويندي آهي ۽ قومي سطح تي 176 ٽيمون حصو وٺنديون آهن. فٽ بال راند جو هڪ قِسم آهي جيڪو زائفائون کيڏنديون آهن، جيئن عورتن جي ٽينس، يا وري انهن جي جنس لاءِ مخصوص ٿيل ڪرڪيٽ جي راند هوندي آهي. جڏهن تہ ڪيترن ئي ڏيهن ۾ جتي مردن جي فٽ بال ٽيمون موجود آهن، اُتي نارين جي فٽ بال ٽيمون پڻ موجود آهن، تنهن هوندي ڪُجهہ ملڪن ۾ يا تہ ان راند ۾ زائفائن جي ڀاڱيداري تي روڪ وَڌل آهي، يا اهڙيون ڪُجهہ رڪاوٽون اتيت ۾ وِڌل هيون.
نارين جي فٽبال راند جي اتهاس قومي ۽ عالمي سطح تي وڏن وڏن مقابلا ڏٺا آهن. زائفائن جي فٽبال پنهنجي  پوري تاريخ ۾ ڪيتري ئي جدوجهد کي مُنهن ڏيڻو پيو. جڏهن تہ ان جو پهريون سونهري دور 1920 جي ڏهاڪي جي شروع ۾ برطانيا ۾ ٿيو هيو، وڏن وڏن ميڙن کي  لُڀائيندڙ ميچ (هڪ ميچ 50،000 کان وڌيڪ شوقين ماڻيا) ، فٽبال اسوسيئشن 1921 ۾ هڪ پابندي لڳائي هئي، جنهن ۾ نارين جي فٽبال  راند کي ان جي ميمبر ڪلب هيٺ استعمال ڪرڻ کان جهليو ويو هيو.اها روڪ جولاءِ 1971 تائين لاڳو رهي.
مهورتي فيفا ويمن ورلڊ ڪپ سال1991 ۾ چين ۾ ڪرايو ويو. تڏهن کان هن راند کي مقبوليت حاصل ٿي آهي. ڪينيڊا ۾ فيفا ويمنز ورلڊ ڪپ جو فائنل 2015 ۾ آمريڪا جي اتهاس ۾ سڀ کان وڌيڪ ڏٺو ويندڙ فٽبال راند هيو ۽ سموري دنيا ۾ 1.12 بلين کان وَڌيڪ ماڻهن فرانس ۾ ٿيندڙ 2019 فيفا ناريون ورلڊ ڪپ فٽبال راند کي ڏٺو.
جرمني
thumb|[[2007ع ۾ جرمني ۽ چيڪ جمهوريہ جي نارين جي فٽ بال ٽيمون مقابلي کان اڳ آمهون سامهون ڏسي سگهجن ٿيون]] 1971ع تائين جرمن فٽ بال فيڊريشن ( ڊي ايف بي) ٽورنامنٽس ۾ زائفائن جي حصي وٺڻ تي پابندي وِڌي هئي. انکانسواءِ جيڪڏهن اُن دور ۾ ڪوبہ فٽبال ڪلب نارين کي تربيت ڏيڻ يا کيڏڻ جي اجازت ڏيندو هيو تہ ان کي پابندين جو مُنهن ڏسڻو پوندو هيو. 1955ع جي ڊي ايف بي جي هڪ بيان مطابق، ’’هي اڳرائي واري راند عورتن جي فطرت جي مطابق ناهي. بال جي کسڻ جي لڙائي ۾ زائفائن جو نسواني عزت خراب ٿيندي آهي، روح ۽ جسم کي اڻ ٽر هاڃو پهچي ٿو.‘‘ انکانسواءِ عورتن جو چڍو (نيڪر) پائي فٽ بال کيڏڻ پڻ جرمن فٽ بال فيڊريشن لاءِ هڪ مسئلو هيو، هي دعوي ڪيو ويو هيو تہ هي لباس جو ضرورت ’’جسم جي نمائش سليڪو ۽ حيا کي ڌڪ رسائي ٿو‘‘.
تنهن هوندي بہ جديد طور تي جرمني ۾ فٽ بال پڻ عورتن جي هڪ پسنديد واري راند آهي ۽ ان تي ماضي واري سوچ رنڊڪ ناهي.
درشن دَٻو
<Gallery> File:British Ladies Football Club 1895.png|"برٽش ليڊيز فٽبال ڪلب جو پهريون ميچ" (ايڇ. ايم. پاگيت)، مارچ 1895 جو چِٽُ File:丸亀高校４.jpg|جاپاني هاءِ اسڪول جون ڇوڪريون پنهنجي ٽيم سان گڏجي روايتي حڪاما ۾ فٽبال راند کيڏي رهيون آهن. (سال 1920) File:Women's football match Menai Bridge against Penrhos (24622680915).jpg|1959 ۾ ويلش جي مائين جي فٽبال ٽيم تصوير ڪڍرائڻ لاءِ بيهڻ جو ڍنگ (پوز) هڻن پيون File:Mia1997.JPG|ميا هام (کاٻي پاسي) جرمن ٽيم جي بچاءُ ڪندڙ ڪرسٽن اسٽجيمن سان بال کسڻ لاءِ وڙهي رهي آهي File:Women football youth olympic games.JPG|سنگاپور 2010 يوٿ اولمپڪ گيمز فٽبال، ايران سان مقابلو ترڪي (گول ڪيو پيو وڃي) File:FC de Rakt.jpg|ايف سي ڊي ريڪٽ ڊي اي1 (2008/2009) پوز هڻندي
</Gallery>
حوالا
زمرو:فٽ بال
نظام الملڪ
نظام الملڪ سلطان التمش جو وزير ۽ سنڌ جو گورنر ھيو. نظام الملڪ 625 هه (28 ــ 1227) ۾ قباچي کان سنڌ ۽ ملتان جي حڪومت کسي التمش پاران گورنر مقرر ٿيو. . رحيمداد خان مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:سنه 625هه (1228ع) ۾ سلطان التمش ناصرالدين قباچه کان ملتان ۽ سنڌ جي حڪومت فتح ڪئي. سندس پاران نظام الملڪ سنڌ جو والي مقرر ٿيو. هن سنڌ جو دورو ڪري ماڻهن جون دليون هٿ ڪيون. جلال الدين خوارزم شاهه سنڌ جي شهرن کي ويران ڪيو هو، تن کي هن ٻيهر تعمير ڪرايو. سنه 630هه (1232ع) ۾ مالوه فتح ڪرڻ کان پوءِ سلطان هن کي ٻيهر واپس گهرايو. نظام الملڪ جي ڏينهن ۾ ڪمال الدين جنيديءَ جهالاوان ۽ مڪران، دهليءَ جي جهنڊي هيٺ آندا، مگر ستت مغلن ٻيهر مڪران تي قبضو ڪري ورتو. اڳ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ اُچ هو، نظام الملڪ التمش جي حڪم موجب بکر کي تختگاه مقرر ڪيو.
يو سي لطيف آباد 6
يونين ڪائونسل لطيف آباد 6  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي لطيف آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. جنھن ۾ انڙ ميراڻي وارو علائقو ۽ لطيف آباد نمبر 10جا علائقا شامل آهن.
دولت خان لوڌي
دولت خان لوڌي  مغلن جي دؤر ۾ اڪبر اعظم جي حڪم سان خان خانان سنڌ تي حملو ڪيو ۽ مرزا جاني بيگ سان جنگ ڪري کيس اڪبر بادشاهه جي حڪم سان تخت تان دستبردار ڪري پنھنجي نائب دولت خان لوڌي کي ٺٽي جو گورنر يا صوبيدار مقرر ڪيائين.
يو سي قاسم آباد 2
يونين ڪائونسل قاسم آباد 2 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي قاسم آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾ ھادي نگر ۽ عارب ڏونگرو وارا علائقا واقع آهن.
تپو محمد گجراڻي
تپو محمد گجراڻي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 4 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ محمد گجراڻي، ديھ جليل ڪلھوڙو، ديھ ڪلر ۽ ديھ لشڪر خان.
انگلينڊ جا خطا
انگلينڊ جا خطا يا علائقا، جن کي پھرين سرڪاري آفيسن جا خطا سڏبو هو، انگلينڊ جي سڀ کان وڏي انتظامي ورھاست خطن ذريعي ٿيل آهي. 1994 کان 2011 تائين انگلينڊ جي اھا انتظامي ۽ شمارياتي ۽ يورپي پارليامينٽ جي تڪن جي صورت ۾ ورھاست نو خطن ۾ ٿي چڪي آهي. لنڊن واري خطي ۾ چونڊيل ميئر ۽ لنڊن اسيمبلي آھن. ڇھن خطن ۾لوڪل اٿارٽي ليڊرس بورڊ باقي ٻن خطن ۾ ڪوبہ انتظامي ڪم وارو ادارو ڪانھي. پھرين اتي بہ لوڪل اٿارٽي ليڊرس بورڊ ھيا پر بعد ۾ انھن کي منسوخ ڪيو ويو. 1998 ۾ اٺن خطن ۾، لنڊن واري خطي کي ڇڏي، مقامي اٿارٽين کي حڪمت عملي وارا منصوبا ء سفارشون ڏيڻ لاء علائقائي چيمبر قائم ڪيا ويا.انگلينڊ جي خطن جا نالا ۽ تفصيل ھيٺ ڏنل چارٽ ۾ ظاهر ڪجن ٿا:
انگلينڊ جا خطا:
يو سي قاسم آباد 3
يونين ڪائونسل قاسم آباد 3 پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي تعلقي قاسم آباد جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آھي. ھن يونين ڪائونسل ۾ سٽيزن ڪالوني، گلستان سجاد، الرحيم گارڊن، ڀٽائي نگر، ڀٽائي ٽائون وارا علائقا واقع آهن.
جديد ڪهاڻي: فن ۽ موضوع
جديد ڪھاڻي: فن ۽ موضوع (Jadeed Kahani: Fun-o-Mozoo)، سنڌي ليکڪ ۽ ڪھاڻيڪار عباس ڪوريجو جو سنڌي ڪھاڻي جي تاريخ تي تحقيقي ڪتاب آھي. ڪتاب جا ھن وقت تائين ٻہ ڇاپا شايع ٿي چڪا آھن. پھريون ڇاپو 2015ع تي جڏھن تہ ٻيو ڇاپو 2020ع تي چپجي پڌرو ثيو. ھن ڪتاب جي ٻي ڇاپي جي رونمائي تقريب 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات جي رياست دبئي ۾ ٿي، ھن ڪتاب ۾ ليکڪ گذريل ٻن صدين ۾ لکجندڙ سنڌي ڪھاڻي جي تاريخ بيان ڪئي آھي.
حوالا
زمرو:2015ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
سنڌ حڪومت
سنڌ سرڪار يا 'حڪومت سنڌ (Government of Sindh) پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ انتظامي معاملن جي آئيني ذميوار آهي، ان جو هيڊ ڪوارٽر۽ مرڪزي آفيسون صوبي جي گادي واري هنڌ ۽ پاڪستان جي سڀ کان وڏي شهر ڪراچي ۾ آهن. سنڌين کان سميت، صوبو ۾ ٻين قوميت جا ماڻهو پڻ  آباد آهن، جنهن جي ڪري هن صوبي جا شهري علائقا ثقافتي طور تي ڇڪتاڻ وارا آهن. سنڌ صوبو جي اولهه ۽ اتر ۾ بلوچستان صوبو،  اتر ۾ پاڪستاني پنجاب صوبو ۽ اوڀر طرف اتر هندستان آهي. سنڌي سمنڊ (عربي سمنڊ) سنڌ صوبي جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. صوبي جي وڏين ٻولين ۾ سنڌي، بلوچي، سرائيڪي ۽ اردو شامل آهن.
تاريخي پس منظر
سال 1843ع ۾ انگريزن آزاد سنڌ مُلڪ تي قبضو ڪيو ۽ 1847ع ۾ سنڌ کي بمبئي پرڳڻي سان ملائي ڇڏيائون. اپريل 1936ع ۾ سنڌ، بمبئيءَ کان الڳ ٿي ۽ پنهنجي آزاد ۽ خودمختيار اسيمبلي ۽ حڪومت قائم ڪئي، جيڪا 1947ع تائين ننڍي کنڊ جو حصو رهي.
1947ع ۾ ننڍي کنڊ جي گڏيل هندستان کي ٻن ٽُڪرن ڀارت ۽ پاڪستان ۾ ورهايو ويو، ۽ 15 آگسٽ 1947ع تي پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ سنڌ کي پاڪستان جي هڪ صوبي جي حيثيت ملي. صوبو بڻجڻ کانپوءِ به سنڌ ۾ برطانوي حڪومت وارو قانون رائج رهيو، ان نظام هيٺ وفاق ۾ گورنر جنرل، وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا ۽ صوبن ۾ گورنر، وڏو وزير ۽ صوبائي ڪابينا جا نمائندا حڪومتي ڪاروهنوار هلائيندا پئي رهيا آهن. اڳتي هلي وفاق ۾ گورنر جنرل جي پد يا عهدو کي ختم ڪري ان جي جاءِ تي ’صدر‘ جو عهدو رکيو ويو.
انتظامي عهدا ۽ عهديدار
1843ع کان اڳ سنڌ هڪ آزاد ملڪ هيو ۽ ان جو انتظامي سربراهه وزيراعظم هوندو هيو، 1843 کانپوءِ سنڌ تي انگريزن جي ايسٽ انڊيا ڪمپني قبضو ڪري بمبئي پريزيڊينسي يا پرڳڻي سان ملائي چڏيو. 1847 ۾ سنڌ بمبئي پرڳڻي کان ڇوٽڪارو ماڻيو، ۽ بعد ۾ 1947 ۾ پاڪستان ۾ سنڌ کي صوبي جي حيثيت ملي.
سنڌ جا وزير اعظم
اپريل 1936ع تي سنڌ، بمبئي پرڳڻي کان آزاد ٿي ۽ پهرين سنڌ اسيمبلي 1937ع ۾ چونڊي وئي، ان وقت سنڌ صوبي جو اعليٰ منتظم (چيف ايگزيڪٽور)، پريميئر (Premier) يا وزيراعظم هوندو هو. پاڪستان جي ٺهڻ تائين سنڌ جا هيٺيان پريميئر يا وزيراعظم رهيا آهن.
ون يونٽ
سال 1954ع جي پڇاڙيءَ ۾ 14 آڪٽوبر تي سڄي ملڪ ۾ ون يونٽ لڳايو ويو، ۽ ملڪ جي اولهندي علائقي وارن سڀني صوبن کي گڏائي اولهه پاڪستان جو نالو ڏنو ويو، ۽ 1947 ۾ پاڪستان سان شامل ٿيل اوڀر بنگال کي اوڀر پاڪستان صوبي جو نالو ڏنو ويو. ون يونٽ ٿيڻ کانپوءِ 24 آڪٽوبر 1958ع تي جنرل محمد ايوب خان ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪيو ۽ پاڻ ملڪ جو صدر بڻجي ويو. سندس دور حڪمراني 11 سال تائين رهيو، سندس حڪمراني 25 مارچ 1969ع تي ختم ٿي، جنهنکانپوءِ جنرل يحييٰ خان ملڪ جو صدر بڻيو، جنهن پهرين جولاءِ 1970ع تي ون يونٽ جو خاتمو آندو ۽ صوبن جي پراڻي حيثيت بحال ٿي وئي.
سنڌ جا وڏا وزير
پاڪستان ٺهڻ کان اڳ انگريزن جي دور ۾ سنڌ جو گورنر سر غلام حسين هدايت الله بڻيو.
پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ هينئر تائين
پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ سنڌ کي صوبي حيثيت ملي ۽ ان جي صوبائي اعليٰ منتظم (چيف ايگزيڪٽور) کي وڏو وزير يا وزيراعليٰ (چيف منسٽر) سڏيو ويو. هندستان جي ورهاڱي کانپوءِ مـحمـد ايوب کهڙو کي سنڌ جو مُکيا منتري يا وڏو وزير بڻايو ويو.
29 ڊسمبر 1951ع کان 22 مئي 1953ع تائين سنڌ ۾ گورنر راڄ لاڳو رهيو.
12 آڪٽوبر 1999ع تي آرمي چيف جنرل پرويز مشرف، نواز شريف جي حڪومت کي ختم ڪري ڇڏيو، ۽ پاڻ پاڪستان جو پهريون چيف ايگزيڪيوٽو وارو عهدو سنڀاليو. سندس حڪومت دوران ڊسمبر 2002 ع ۾ ملڪ اندر عام چونڊون ٿيون ۽ 17 ڊسمبر 2002ع تي سنڌ صوبي ۾ مڙهيل گورنر راڄ کي به ختم ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:حڪومت سنڌ
جھرم
جُھرَم (انگريزي: Jahrom) ايران جي صوبي فارس جو آباديءَ جي لحاظ کان ٽيون وڏو شھر آھي. 2016ع جي انگن اکرن موجب ھن شھر جي آبادي 141،634 آھي. جھرم ھڪ تاريخي شھر آھي. ھي شھر ھخامنشي سلطنت جي پنجين بادشاھ اخشايارشا اول (Artaxerxes I) قائم ڪيو ھو. ھي بادشاھ 465 ق.م کان 424 ق.م تائين تخت نشين رھيو. فردوسيءَ پنھنجي ڪتاب ۾ ڪئين ڀيرا ھن شھر جو ذڪر ڪيو آھي. ھن شھر ۾ ڪيترائي پراڻا يادگار ۽ ڏسڻ جھڙيون جايون موجود آھن جن ۾ سنگ تراشان غار، جامع مسجد، جھرم مسجد ۽ زرتشت مذھب جي پوئلڳن جو مندر شامل آھن.
جھرم جو شھر فارس جي گاديءَ جي ھنڌ شيراز کان اٽڪل 170 ڪلوميٽر ڏکڻ اوڀر ۾ آباد آھي. شھر جي موسم گرم ۽ نيم ريگستاني آھي ۽ سال ۾ سراسري طور تي 285 ملي ميٽر مينھن وسي ٿو. شھر جو سراسري گرميءَ جو درجو 200C (680F) آھي. ھن شھر جي سامونڊي مٿاڇري کان سراسري اوچائي 1050 ميٽر آھي. شھر جا اڪثر رھواسي شيعا آھن ۽ پارسي قوم سان واسطو رکن ٿا. ھتي ڪيترائي اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ جا ادارا، ميڊيڪل سينٽر، ٻہ اسپيشل زون، ھڪ خشڪ بندر (Dry Port)، ھڪ پيٽروڪيميڪل پلانٽ، ھوائي اڏو ۽ ٻيا اھم ادارا قائم آھن. ھتان جي اھم زرعي پيداوار ۾ کجور ۽ کٽا ميوا شامل آھن. دنيا جي 1.2 سيڪڙو کجور جي پيداوار ۽ 6 سيڪڙو کٽن ميون جي پيداوار ھن شھر مان ملي ٿي ،.
نالو
جھرم لفظ جي معنيٰ ڇا آھي ان بابت ٽي رايا آھن. مشھور فارسي ڪتاب کارنامهٔ اردشیر بابکان ۾ ھن شھر جو نالو ”زرھم“ لکيو ويو آھي. شايد زرھم لفظ جي معنيٰ آھي ”سائو علائقو“. مشھور تاريخ نويس سيد احمد حڪم آبادي تبريزيءَ جي خيال ۾ ھن لفظ جي معنيٰ آھي ”گرم جاءِ“. ڪجه ٻين ماھرن جي راِءِ ۾ ھن لفظ جي معنيٰ آھي ”ھڪ اوچو قلعو جنھن کي ڪير بہ فتح نہ ڪري سگھي“. انھن ٽنھي مان ڪھڙي معنيٰ حقيقت تي مبني آھي ان تي وڌيڪ کوجنا جي ضرورت آھي.
ھن شھر ۽ آسپاس واري علائقي ۾ ناريل جا وڻ جام ٿين ٿا. انھن وڻن جون ٽاريون ھڪ ڇٽيءَ وانگر جھڪيل ھونديون آھن ان ڪري ماڻھو ھن شھر کي ڪوڏاڻي طور ”سائي ڇٽي“ بہ سڏين ٿا. شھر ۾ مومن مسلمانن جي اڪثريت آھي انڪري ھي شھر ”دارالمونين“ طور پڻ سڃاتو وڃي ٿو. ھتي ليمن جا باغ جام آھن ان ڪري شھر کي ”کٽي سون جو شھر“ بہ ڪوٺيو وڃي ٿو. ھن شھر جي اسپاس وارن علائقن کي ”نارنگين ۽ ناريلن جي سرزمين“ بہ سڏيو وڃي ٿو.
تاريخ
مسلمانن ھي شھر 641 يا 644ع ڌاري ھڪ خونخوار جنگ کان پوءِ فتح ڪيو. شھر جي ٻاھران ”شھيدن جي ماٿري“ اڄ بہ موجود آھي جتي اھا جنگ لڙي وئي ھئي. آل بويہ گھراڻي جي بادشاھت ۾ ھتان ٽيڪس جي اڳاڙي ڪري قومي خزاني ۾ جمع ڪرائي ويندي ھئي. صفوي ۽ اوائلي زند بادشاھت واري زماني ۾ شھر ۽ ان جي آسپاس تمام گھڻا وڻ خاص طور تي ناريل جا وڻ پوکيا ويا.
جاگرافي
جھرم جي موسم گرم ۽ نيم ريگستاني آھي. ھتي سال ۾ سراسري طور 250 ملي ميٽر مينھن وسي ٿو. شھر جو سراسري گرميءَ جو درجو 200C (680F) آھي. اونھاري ۾ ھتي وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو 450C (1130F) ٿي سگھي ٿو جڏھن تہ سياري ۾ گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو 50C (230F)- تائين ڪري سگھي ٿو.
2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 141،634 آھي. شھر جي آباديءَ جي گھاٽائي 4754 في چورس ڪلوميٽر ۽ آباديءَ ۾ واڌ جو تناسب 11.38 سيڪڙو آھي. شھر جا اڪثر رھواسي پارسي قوم سان واسطو رکن ٿا جيڪي فارسي ٻولي ڳالھائين ٿا جڏھن تہ بصري ۽ عرب قومن جا ڪجه بدوي قبيلا بہ ھتي آباد آھن. ھتان جا اڪثر رھواسي شيعا مسلمان آھن جڏھن تہ سني مسلمان بہ ٿوري تعداد ۾ ھتي آباد آھن.
معيشيت
جھرم ايران جو ھڪ وڏو زرعي مرڪز آھي. ھن شھر ۽ آسپاس جي علائقن ۾ 350،000 ناريل جا وڻ ۽ 3.5 ملين کٽن ميون جا وڻ آھن. دنيا جي 1.2 سيڪڙو کجور جي پياداوار ۽ 6 سيڪڙو کٽن ميون جي پيداوار ھن شھر مان ٿئي ٿي. ليمن جي پيداوار ۾ بہ ھي شھر ايران جو ھڪ اھم مرڪز آھي. شھر ۾ ٻين بہ ڪيترين ئي شين جا ڪارخانا آھن. ھتان جي کجور بہ ڪافي مشھور آھي. ھتان جا ٺھيل غاليچا، ڪپڙي مان ٺھيل جوتا، ڌاتوئن تي چٽسالي ٿيل کاڌي پيتي جا ٿانو، سامان کڻڻ جون ٽوڪريون، ميون جو رس ۽ مٺايون وغيرھ سڄي ملڪ ۾ مشھور آھن.
تعليم
ھن شھر ۾ ھيٺيان مکيہ تعليمي ادارا موجود آھن:
حوالا
زمرو:ايران جا شهر
وڄون وسڻ آئيون
وڄون وسڻ آئيون (انگريزي:Vijoon Vasan Aaiyoon): شيخ اياز جي شاعريءَ جو ھڪ مشھور ڪتاب جنھن ۾ سندس 1964ع کان نومبر 1968ع واري عرصي ۾ لکيل شاعري جو مجموعو ڇپيل آهي جنھن ۾ وايون، نظم، گيت، غزل، لوڪ گيت، آزاد نظم، لوليون، پروليون ۽ ڇيڄ شامل آهن. اھو شيخ اياز جو شاعريءَ جو ڀؤنر ڀري آڪاس، ڪلھي پاتم ڪينرو ۽ جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي کان پوءِ چوٿون ڇپيل ڪتاب آھي.
ارپنا
ھي ڪتاب شيخ اياز گيتا راج جي نالي ارپيو آهي.
پيش لفظ
ھن ڪتاب جا پيش لفظ محمد ابراهيم جويو جا 15 آگسٽ 1973 ۾ لکيل آهن.
ايڊيشن
ڪتاب جو پھريون ڇاپو 1973ع ۾ زيب ادبي مرڪز حيدرآباد طرفان شايع ڪيو ويو. ٻيون ڇاپو 1989ع ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشن ٽنڊو ولي محمد، حيدرآباد طرفان شايع ڪيو ويو.
سيسر
سيسر (In Romanized Sindhi: Seesar) يا سيسار (In Romanized Sindhi: Seesar) واڳون جو هڪ قسم آهي. هن واڳون جو هي قسم سنڌ مان هاڻي ختم (Extinct) ٿي چڪو آهي. هن قسم جي واڳون سنڌ ۾ هڪڙو ئي بچيو هو، جنهن کي سنڌ ۾ 1953ع ۾ ناٿي پٽيل، ڍوري ناري ڀرسان بندوق هڻي ماري وڌو هيو، ان کانپوء واڳون جو اهو نسل سنڌ مان ختم ٿي ويو.
گِھڙِي گَھڙو هَٿِ ڪري، اِلاهِي تُهارَ! ڄَنگَھ ڄَرڪي واتَ ۾ سِسِيءَ کي سيسارَ؛ چُوڙا ٻِيڙا چِڪَ ۾، لُڙَ ۾ لُڙِهيَس وارَ؛ مِڙيا مَڇَ هزارَ، ڀاڱا ٿِيندِي سُھڻِي. (شاهه)
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:شاعري زمرو:شاهه عبدالطيف ڀٽائي زمرو:تاريخ زمرو:سنڌو رومن سنڌي زمرو:انڊس رومن سنڌي
سنڌي ادب جي تاريخ جو جديد مطالعو
سنڌي ادب جي تاريخ جو جديد مطالعو (قديم دور کان اڄ تائين) مختيار احمد ملاح صاحب جو سنڌي ادب جي تاريخ تي مختصر ڪتاب آھي. ڪتاب ۾ ادب، ادب جي تاريخ ۽ ان جو سماجي ڪارج، سنڌي ادب جا دور ۽ انھن جا ڀاڱيدار راءِ ۽ برھمڻ گهراڻن کان ويندي موجوده دور تائين سلسليوار بيان ڪيا ويا آھن. ڪتاب ۾ سنڌي ٻوليءَ جي بڻ بنياد، سنڌي ادب جي صنفن، خصوصيتن ۽ مشھور ڪتابن جو ذڪر پڻ ڪيو ويو آھي. ڪتاب پھريون ڀيرو 2006ع ۾ نيو ڪاٺيواڙ اسٽورز، اردو بازار ڪراچي پاران شايع ڪيو ويو.
سنڌ انڊسٽريل ائنڊ ٽريڊينگ اسٽيٽ
سنڌ انڊسٽريل ائنڊ ٽريڊينگ اسٽيٽ يا جنهن کي سائٽ پڻ چون ٿا، برطانوي حڪومت جي طرز تيحڪومت سنڌ پاران نومبر 1947ء ۾ صنعتن جي لاءِ قائم ڪئي وئي هئي ۔ هي ملڪ جو پهريون ٽريڊنگ اسِٽيٽ هيو، جنهن سان نئين آزاد ٿيل ملڪ کي معاشي ميدان  ۾ وڌڻ ۾ ڪافي مدد  ملي۔
تاريخ
آزاديءَ جي وقت پاڪستان وٽ  صرف چند هڪ ئي صنعتون هيون، تنهنڪري  حڪومت سنڌ انهيءَ سال نومبر 1947تي سنڌ  ۾ هڪ  باقاعدہ انڊسٽريل ايريا  سنڌ انڊسٽريل ٽريڊنگ اسٽيٽ جي نالي سان قائم ڪيو۔ هتي  سڀ کان وڌيڪ  مشڪل مرحلو بنيادي سهوليتن جو هيو ڇو تہ ڪوئي به صنعت بغير انهن شين جي  هتي لڳائڻ ممڪن نه هيو۔ ان مقصد جي لاءِ حڪومت  جنهن زمين  جي چُونڊ ڪئي ، اُن  ۾  روڊ  تعمير ڪيا، پاڻي، بجلي، گيس، نڪاس ( سيورج)  ۽ ٽيليفون جي سهوليتون ڏنيون ۔ ريلوي  جي  نئين لائن  وڇائي  ۽ بس اسٽاپ بڻايا۔ مزدورن جي لاءِ  نيون  ڪالونيون بڻائيون ۽گودام  بڻايا۔ انهن ڪمن کان پوءِ  سنڌ  ۾ ترقيءَ جو گِراف  وڌيڪ  تيز  کان تيز تر ٿي ويو۔
تنضمي ڍانچو
سائٽ کي مختلف پاليسين جي تحت حڪومت سنڌ تيار ڪيو، جنهن جي لاءِ سنڌ حڪومنت  آرڊر نمبر 24-I.B/47.1 dated June 2, 1947 جاري ڪيو ۽ انجي  حڪومت سنڌ جي  ڊپارٽمنٽ آف سائٽ جي  سپرد ڪري ڇڏيو جيڪو وزارت صنعت ۽ تجارت، حڪومت سنڌ جي  ماتحت آهي۔ ڊپارٽمنٽ بورڊ ڊائرڪٹٽرز جي ذريعي هلندو  آهي، جن کي حڪومت سنڌ  لڳائيندي آهي ۔
هن وقت سنڌ ۾ ڪُل 10  ٽريڊنگ اسٽيٽ آهن۔
ويب سائٽ
زمرو:پاڪستان ۾ 1947ء جون تنصيوبون زمرو:پاڪستاني ڪمپنيون زمرو:سنڌ جي معيشت
پاڪستاني ميڊيا
ميڊيا پاڪستان ۾ ٽيليويزن، ريڊيو، سنيما، اخبارن، ۽ ميگزين جي ذريعي خبرون پھچائي ٿو۔ ويوردق باغي ۽ دانشور نوم چومسڪي ھڪ انٽرويو ۾ چيو "مان پاڪستان ۾ ھڪ ۽ ڀارت ۾ ٽي ھفتا رھيس . منھنجو ھڪ دوست، جيڪو لنڊن ۾ ھو جڏھن ھن انٽرويو ڏنو ته ھن چيو۔ اقبال احمد، مون کي چيو تہ مان ھي محسوس ڪريان ٿو تہ پاڪستان ۾ ميڊيا وڌيڪ آزاد آھي، بنسبت ڀارت جي۔ پھرين اخبار جيڪا ڊان، محمد علي جناح جي طرفان شايع ٿي ۽ سڀ کان پھريان 1941ع ۾ شايع ڪئي وئي، جيڪا ھڪ آزاد پاڪستان کي فروغ ڏيڻ جي لاءِ وقف ڪئي وئي ھئي. پاڪستان ۾ نشريات جا ھيٺ ڏنل ادارا آھن۔
آڌيءَ رات جا ٻار
مڊنائيٽس چلڊرين (سنڌي: آڌيءَ رات جا ٻار، انگريزي: Midnight's Children) سلمان رُشديءَ جو لکيل ناول آهي، جيڪو 1989 ۾ شايع ٿيو. هن ناول ۾ هندستان جي برطانوي بيٺڪيت کان آزادي ۽ هندستان جي ورهاڱي تاڻين هندستان جي تبادلي جي منظر ڪشي ڪيل آهي. کيس بيٺڪيت پڄاڻان، جديديت پڄاڻان ۽ جادوئي حقيقت شناسيءَ جو نرالو نمونو سمجهيو ويو آهي. هن ڪھاڻِيءَ جو هيرو ۽ مکيہ ڪردار سليم سِنائِي آهي. هي ڪھاڻي نج تاريخي واقعن جي تناظر ۾ ٺاھيل آهي. افسانوي حساب سان تاريخ کي سانڍڻ جو انداز پنھنجي مٽ پاڻ آهي.
مڊنائيٽس چلڊرين 1981 ۾ Booker Prize ۽ James Tait Black Memorial Prize ٻئِي انعام کٽيا هئا. هن ناول کي Booker Prize  پنجويھين ۽ چالھين سالگره ملھائڻ جي لاءِ 1993 ۽ 2008 ۾ "Booker of Booker" پرائز ۽ هر سَمھي جو اوگهو انعام يافتہ ايوارڊ سان نوازيو هو. 2003 ۾ هن ناول کي برطانيہ جي "سڀ کان وڌيڪ پسند ڪيا ويندڙ ناولن" جي بِي بِي سِيءَ جي بِگ ريڊ پول جي فھرست ۾ بِ داخل ڪيو ويو هو. کيس وِيھِين صديءَ جي اوگهي ڪتابن جي فھرست ۾ پڻ شامل ڪيو ويو، جنھن کي پينگوئن بُڪس شايع ڪيو هو.
زمرو:فڪشن ۾ هندستان جو ورهاڱو
تپو ڌڱاڻو مھيسر
تپو ڌڱاڻو مھيسر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ ڌڱاڻو مھيسر، ديھ عالم خان گوپانگ، ديھ فتح خان ڌامراھو، ديھ حيات گوپانگ ۽ ديھ محمدي ٽانوري.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 14,752 ھئي جيڪا 2,417 خاندانن تي مشتمل ھئي
ڳوٺ جانارام مالھي
ڳوٺ جانارام مالھي لڳ چيما فارم تعلقي سامارو، ضلعي عمرڪوٽ، ڊويزن ميرپور خاص، سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آھي. ھن ڳوٺ ۾ ھڪ پرائمري اسڪول آھي. ڳوٺ جي آبادي لڳ ڀڳ 250 آھي. ڳوٺ چيما فارم اسٽاپ کان 2 ڪلوميٽر جي پنڌ تي آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
گريگري ڊئوڊ رابرٽس
سوانح
انگريزي ناول شانتا رام (Shantaram) جو ليکڪ گريگري ڊئوڊ رابرٽس جنهن پنهنجو نالو بدلائي ڏهه سال کن ممبئي جي مڪاني ماڻهن سان زندگي گذاري، هو هڪ ڌاڙيل هو، جيڪو پنهنجي وطن آسٽريليا ۾ بئنڪن ۽ امير ڪمپنين جون ڦرون (Robberies) ڪندو رهيو. هيروئن، نشي جو سخت عادي هو. رابرٽس جو ناول شانتا رام فڪشن (افسانو) به آهي ته سندس زندگي جي حقيقت ۽ آتم ڪٿا به، ان ڪري ڪيترا پڙهندڙ هن ناول کي Faction سڏين ٿا، يعني Fiction ۽ Facts جو مڪسچر. رابرٽس لاءِ مشهور آهي ته 1977ع ۾ رڳو ٽن مهينن ۾ هن هٿيارن جي زور تي مختلف بئنڪن، دڪانن ۽ آفيسن مان 24 ڦرون ڪيون. رابرٽس لاءِ چون ٿا ته هو شروع ۾ چرس ۽ هيروئن جي نشي جو عادي نه هو، پر سندس شادي ختم ٿيڻ تي ۽ ڪورٽ طرفان سندس ڌيءَ سندس حوالي نه ٿيڻ تي، هو سخت نشئي ٿي پيو ۽ پوءِ نه چاهيندي به، نشي جي پورت لاءِ، هن کي ڌاڙا هڻڻا پيا ٿي. رابرٽس “جينٽلمئن بئنڊٽ” ۽ “بلڊنگ سوسائٽي بئنڊٽ” جي نالن سان به سڏيو ويو ٿي. جو هن رڳو انهن بئنڪن، دڪانن ۽ بلڊنگ ڪنسٽرڪشن جي آفيسن جي ڦر ڪئي ٿي، جيڪي ويمو (Insuarance) ٿيل هيون. هو سدائين ٿري پيس سوٽ (ڪمپليٽ سوٽ) پائي پوءِ ڦر لاءِ نڪرندو هو ۽ جن ماڻهن کي ڦريو ٿي انهن سان فضيلت سان ڳالهايو ٿي ۽ کين ’پليز‘ ۽ ’ٿئنڪ يو‘ چيو ٿي.
1978ع ۾ رابرٽس جهلجي پيو ۽ کيس آسٽريليا جي بدنام جيل پيٽرج ۾ سخت پورهئي سان 19 سال ٽيپ اچي وئي. هيءَ جيل آسٽريليا جي وڪٽوريا شهر ۾ آهي، جتي وڏا ڌاڙيل ۽ خوني رکيا وڃن ٿا ۽ جتي ڏاڍي سخت سيڪيورٽي جو بندوبست رهي ٿو. رابرٽس اهڙين حالتن جي باوجود 1980ع ۾ ڏينهن ڏٺي جو جيل مان ڀڄي ويو ۽ کيس آسٽريليا جي “موسٽ وانٽيڊ” ڏوهارين مان هڪ قرار ڏنو ويو. پوءِ رابرٽس ٻڌايو ته هو جيل مان هرگز نه ڀڄي ها، پر هن کي جيل ۾ نه رڳو اڪيلو رکيو ويو پر سخت ٽارچر به ڪيو ويو.
جيل مان ڀڄي وڃڻ کانپوءِ آسٽريليا جي پوليس هن اشتهاري ڏوهيءَ کي آسٽريليا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ ڳوليندي رهي ۽ هي نالو ۽ ويس بدلائي ممبئي کان اچي نڪتو. هو دراصل پهرين نيوزيلئنڊ ويو جيڪو ٻيٽ آسٽريليا جي بلڪل ويجهو آهي ۽ جتي آسٽريليا کان نه فقط هوائي جهاز پر پاڻي جا جهاز ۽ ٻيڙيون به اينديون وينديون رهن ٿيون ۽ نيوزيلئنڊ تي به انگريزن جي حڪومت هجڻ ڪري آسٽريليا جي رهاڪن ک نيوزيلئنڊ وڃڻ تي ڪا جهل پل نه هئي ۽ انهن ڏينهن ۾ اميگريشن جا قاعدا قانون ايترا سخت نه هئا.
رابرٽس پنهنجي ناول ’شانتا رام‘ جي اهم ڪردار جي به هوبهو اها ئي آکاڻي لکي آهي ته هو جيل مان ڀڄي لنڊسي فورڊ نالي همراهه جي نقلي پاسپورٽ تي ممبئي آيو.
ممبئي پهچڻ کانپوءِ جلد ئي هن جي ملاقات پرڀارڪر نالي هڪ مڪاني مرهٺي سان ٿي، جنهن کي هو گائيڊ طور پگهار تي رکي ٿو ۽ جلدي هو سٺا دوست ٿي وڃن ٿا. پرڀارڪر ڳوٺ وڃڻ تي هن گوري پرديسيءَ کي به پاڻ سان وٺي وڃي ٿو، جتي هن جي ماءُ پنهنجي پٽ جي انگريز دوست کي هندستاني نالي شانتا رام سان سڏي ٿي. ممبئي موٽڻ وقت رستي تي، رات جي وقت پرڀارڪر ۽ شانتا رام جي ڦر ٿئي ٿي. شانتا رام جو الهه تلهه کسجي وڃي ٿو ۽ هن کي ڪنهن غريب علائقي جي جهڳي پاڙي (Slums)| ۾ رهڻو پوي ٿو. ايتري قدر جو شانتا رام وٽ ان جهونپڙيءَ ۾ رهڻ جي مسواڙ به ناهي ۽ حڪومت طرفان هن کي ان ۾ مفت رهڻ جي اجازت ملي ٿي. جنهن ڏينهن شانتا رام ان جهوپڙيءَ ۾ رهڻ لاءِ اچي ٿو، ان ڏينهن ان علائقي ۾ باهه لڳي ٿي ۽ اتي جي رهندڙ غريبن جو گهڻو جاني ۽ مالي نقصان ٿئي ٿو. شانتا رام اتي جي غريبن جي مدد لاءِ مفت جي ڪلينڪ کولي ٿو، جيئن هو ان غريب ڪميونٽي جي مدد ڪري سگهي. هو ان غربت واري ماحول ۾ اتي رهي پنهنجي زندگي گذاري ٿو. مڪاني ماڻهن جي رسم ۽ رواج ۽ ثقافت کان واقفيت حاصل ڪري ٿو. هو جلدي ئي مرهٺي زبان سکي وٺي ٿو.
اصل زندگي
اصل زندگيءَ ۾ به هن ناول جو ليکڪ رابرٽس ائين ئي ڪندو رهيو. پر اصلي زندگيءَ ۾ نيڪ ماڻهوءَ جي زندگي گذارڻ لاءِ هو سري لنڪا نه ويو پر جرمني ڏي هيروئن اسمگل ڪري رهيو هو، ته فرئنڪفرٽ ايئرپورٽ تي جهلجي پيو. هيءَ سال 1990ع جي ڳالهه آهي. کيس سندس ملڪ آسٽريليا ڏانهن اماڻيو (extradite) ويو، جتي هن کي پنهنجي پراڻي سزا جا ڇهه سال جيل ۾ گذارڻا پيا، جن مان ٻه سال کيس اڪيلي (Solitary Confinement) ۾ رکيو ويو. رابرٽس پنهنجي هڪ انٽرويو ۾ ٻڌايو ته انهن 6 سالن جي جيل دوران هو هڪ ڀيرو وري جيل مان ڀڄڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو هو، پر ٻاهر نڪري هن کي يڪدم احساس ٿيو ته لڪ ڇپ جي زندگيءَ کان بهتر آهي ته سزا جو مدو پورو ڪجي. تنهنڪري پوليس ۽ جيل جي واسطيدار عملدارن کي رشوتون ڏئي پنهنجو پاڻ کي چپ چاپ جيل اندر اسمگل ڪرائين. ڇو جو جيل جو عملو هن جي ڀڄڻ جي واويلا ڪري ها ته ان ڏوهه ۾ کيس وڌيڪ سال ٻه سزا اچي وڃي ها.
آسٽريليا جي جيل ۾ رابرٽس جڏهن ٻيو دفعو آيو ته هن کي هي ناول لکڻ جو خيال پيدا ٿيو. جيل ۾ لکڻ دوران جيل وارڊن هن ناول جي اسڪرپٽ (Manuscript) ٻه دفعا ضايع ڪري ڇڏي. بهرحال جيل مان نڪرڻ کانپوءِ رابرٽس ان کي پورو ڪري “شانتا رام” نالي سان ناول جي صورت ۾ ڇپرايو.
ناول تي فلم
هن ناول تي بالي ووڊ جو ڊائريڪٽر ميرا نير فلم پڻ ٺاهي رهيو آهي، جنهن ۾ اهم ڪردار اميتاڀ بچن کي ڏيڻ جو ارادو آهي.
ممبئي ڏانهن واپسي
شانتا رام ناول جو ڌاڙيل ليکڪ رابرٽس (گريگري ڊئوڊ رابرٽس) باقي پنهنجي سزا آسٽريليا جي جيل ۾ گذارڻ کان پوءِ ڪجهه عرصو ميلبورن (آسٽريليا) ۾ رهيو، ان کان پوءِ جرمني ۽ فرانس ۾ رهڻ رهڻ کانپوءِ ممبئي موٽي آيو ۽ هاڻ ممبئي ۾ ئي رهي ٿو. هن شهر جي غريبن جي صحت جي خيال لاءِ هن هڪ ادارو ٺاهيو آهي. سندس وڇڙي ويل ڌيءَ به هاڻ ساڻس گڏ رهي ٿي. رابرٽس پنهنجي انٽرويو ۾ اهو به ٻڌايو ته “ڌاڙيل ٿيڻ کان اڳ آئون ليکڪ هوس. مون کي ننڍي هوندي کان لکڻ پڙهڻ جو شوق هو.”
انٽرويو
رابرٽس پنهنجي هڪ انٽرويو ۾ بيان ڪري ٿو ته هو هڪ ڌاڙيل هو، هو ڏوهاري هو، پر ممبئي جي دوست ۽ ان جي ماءُ کي اها خبر نه هئي. هنن هن کي شريف ماڻهو سمجهيو ٿي ۽ جڏهن دوست جي ماءُ هن تي شانتا رام “امن جو انسان” نالو رکيو ته رابرٽس ٻڌائي ٿو ته هو ان ڏينهن اڪيلو اڪيلو جنگل ۾ هليو ويو، جتي هن سڏڪا ڀري رنو ته هنن غريب ماڻهن شايد هن ۾ ڪا نيڪي ڏٺي هجي، جنهن جي هن کي ڄاڻ ناهي.
حوالا
زمرو:1952ع جو پيدائشون زمرو:1952ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ريڙهي مياڻ
ڪراچيءَ (Karachi) ۾ ڪورنگي (Korangi) ويجهو صديق خاصخيلي ڳوٺ سان لڳ ابراهيم حيدريءَ (Ibrahim Hyderi) کان ٽي ڪلو ميٽرن جي مفاصلي تي ريڙهي مياڻ جو علائقو آهي.
تاريخ جي حوالي سان ڄاڻ پوي ٿي ته ريڙهي مياڻ سنڌو درياهه جو پهريون ڇوڙ آهي، جتي درياهه سمنڊ ۾ اچي ملندو هو پوءِ وقت سان گڏ درياهه پنهنجو رستو بدلائيندو اڳتي وڌندو ويو. چيو وڃي ٿو ته ريڙهي مياڻ کي انهي ڪري ريڙهي چيو ويو جو هن جا ڪنارا ”ر“ وانگر آهن. عربن جڏهن سنڌ تي حملو ڪيو هو ته محمد بن قاسم جو لشڪر هتان ٿيندو ڀنڀور پهتو هو.
مورڙي ميربحر جو خاندان پڻ ريڙهي مياڻ ۾ آباد هو. هڪ روايت موجب 400 سال اڳ پنجن ڀائرن موسا، وروءُ، قاسو، سيارو ۽ پنجو هتي رهندا هئا. هي ڀائر ذات جا وانگورا هئا. اڄ هتي موساڻي، ورياڻي، قاسماڻي، سياراڻي ۽ پنجواڻي انهن جي پويان سڏجن ٿا.
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:ڪراچي
انسانيت جي خدمت
هر انسان لاءِ ضروري آهي ته هُو هر پل پنهنجي روين جي پنهنجي ضمير مطابق پرک ڪندو رهي. اسان کي ٻين لاءِ به اهو ڪجهه پسند ڪرڻ گهرجي، جيڪو اسين پنهنجي لاءِ چاهيون ٿا. ان ڪري اسان کي اها سوچ نه پئدا ڪرڻ گهرجي ته جيڪا شيءِ اسان کي پسند نه آهي سا ٻين کي پسند ايندي. ان طريقي سان ئي اسين ٻين جي دل ٽوڙڻ کان بچي سگهون ٿا.
جيڪڏهن اسان کي پنهنجي ملڪ ۽ انسانيت سان محبت آهي ته، هي فيصلو ڪرڻو پوندو ته اسان پنهنجي صلاحيتن سان دنيا کي ڪهڙو فائدو پهچائي سگهون ٿا. گهڻائي ماڻهو انسانيت جي خدمت ۽ ڇڱائي جو ڪم ڪرڻ چاهن ٿا. پر چئني پاسي ڏکيائين ۽ چڪتاڻ ۾ ڦاٿل آهن ۽ ڪنهن نتيجي تي ناهن پهچي سگهيا ته شروعات ڪيئن ۽ ڪٿان ڪن. مايوسي انهن کي وڪروڙي وئي آهي. اهي ماڻهو بيوسي ۽ مونجهاري مان نڪري نٿا سگهن. بلڪل اسان جنگ کي بند نٿا ڪرائي سگهون، پر ان لاءِ پنهنجي حڪومت تي زور ته وجهي سگهون ٿا. بين الاقوامي طور تي پنهنجي آواز کي ته پهچائي سگهون ٿا. چڱو، ڇڏيو ان ڳالهه کي، پنهنجو فرض هتان کان ٿا شروع ڪريون ته تعليم جي ميدان ۾ نوان رستا تلاش ڪرڻ گهرجن ۽ انهن سڀني معاشي ۽ معاشرتي معاملن کي سلجهائڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي. جن مسئلن ۾ گهڻيون خرابيون نظر اچي رهيون آهن، انهن جو هن مهل اسان وٽ ڪو به علاج نه آهي. اسان کي هي مڃڻو پوندو ته هيءَ دنيا غلط انداز سان هلي رهي آهي ۽ ويجهي مستقبل ۾ ڪنهن تبديلي جي اميد نه آهي. پر ان جو مطلب هي به ناهي ته اسان هٿ هٿَ تي رکي ويهي رهون. اسان کي ڇا ڪرڻو آهي؟ ان جو فيصلو اڄ ئي ٿئي ته بهتر آهي. جيڪڏهن اسان جي اندر همت ۽ برد باري اچي وڃي ته اسين اهي ڳالهيون سوچي سگهون ٿا ۽ محسوس ڪري سگهون ٿا، جيڪي اسان جي تصور ۾ آهن. سڀ کان پهريان ڪم هي ڪرڻو آهي ته پنهنجي ذهنن مان سموري سوچ مٽائي ڇڏيون ۽ جيڪي ڪجهه اسان کي صحيح لڳي ۽ جيڪي جذبا اسان سمجهون ته دنيا لاءِ لاڀائتا آهن، اهي کڻي اڳتي وڌون. بلند حوصلو ۽ پيش قدمي رکندڙن جي بنيادي طاقت هڪ اهم حيثيت ٿي رکي. اهي ماڻهو ڏاڍا عظيم آهن، جيڪي نيڪ مقصد کڻي اڳتي وڌن ٿا ۽ پنهنجي فرضن تي جان قربان ڪن ٿا. سياسي۽ مذهبي رواداري الڳ الڳ نظريا آهن. بي خوف ۽ بهادر فرد ئي ان ميدان ۾ اڳتي وڌڻ جي همت ڪري سگهن ٿا.
جمهوريت هڪ نظريو آهي، جيڪو پهريون دفعو آڱرن تي ڳڻڻ جيترن فردن ۾ پيدا ٿيو، جن جو تعلق ڪرامويل جي فوج (Cromwell's army) سان هيو. انهن کي آمريڪا پهچايو ويو. جتي انهن آزادي جي جنگ ۾ حصو ورتو. ان فوج ۾ گهڻا ئي فرينچ به هئا. جيڪي لفائيٽ (Lafayette) سڏرائيندا هئا. اهي ماڻهو جڏهن فرانس ۾ آيا ته پاڻ سان گڏ جمهوريت جو نظريو کڻي آيا ۽ هتي جمهوريت جٽاءُ دار ٿي. ان کان سواءِ روسو (Rousseau) جي تعليم ۽ انقلاب کان به متاثر ٿيا.
زمرو:ادب زمرو:تعليم زمرو:سماج
مھتاب (اداڪارا)
ذاتي زندگي
مھتاب مذهب جي لحاظ کان مسلمان هئي پر هن هڪ پارسي سھراب مودي سان سادي ڪئي. سندس شادي 28 اپريل 1946ع تي سندس جنم ڏينھن جي موقعي تي ٿي هئي. انکانپوءِ مھتاب ٻُڌايو تہ گهرڀاتين کيس جي شادي کي قبول نہ ڪيو هيو. ان بعد ھن ٻي شادي ڪئي. پھرئين شادي منجهان کيس 8 سال جو هڪ پُٽ هيو، جنهن جو نالو اسماعيل هيو. مودي ان وقت 46 سال جو هيو ۽ مھتاب کان 20 سال وڏو هيو. مھتاب ۽ مودي جي هڪ ڌيءُ پيدا ٿي جنهن جو نالو ميھيلي رکيو ويو ۽ اها مذهب جي لحاظ کان پارسي هئي. مودي جو موت 28 جنوري 1984ع تي ٿيو ۽ مھتاب جو موت 10 اپريل 1997ع تي ممبئي ۾ ٿيو ۽ کيس ميرين لائنز جي وڏي قبرستان ۾ دفنايو ويو.
ايوارڊ
کيس 8هين سالياني بي ايف جي اي ايوارڊ ۾ فلم پرک جي لاءِ بھترين اداڪارا جو اعزاز ڏنو ويو.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1918ع جون پيدائشون زمرو:1997ع جون فوتگيون زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون زمرو:ڀارتي مسلمان زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
ٽاريڊو روڊ
ٽاريڊو روڊ جنهن کي رڳو ٽارڊيو به سڏين ٿا، ڪراچي زم زما ايوينيو وانگر ممبئيءَ جو رهائشي علائقو به آهي ته ڪمرشل علائقو به. جتي ’ڪراس روڊ‘ نالي ممبئي جو سڀ کان وڏو شاپنگ مال آهي، جتان هر شيءِ خريد ڪري سگهجي ٿي. امپيريل ٽاور نالي ٻه 60 ماڙ اتاهيون عمارتون آهن، جيڪي انڊيا جون ڊگهي ۾ ڊگهيون عمارتون چئي سگهجن ٿيون اهي به هتي ئي آهن. ٽاريڊو روڊ ممبئي جو هڪ اهم روڊ آهي، جيڪو اتر ۾ حاجي علي درگاهه کان شروع ٿئي ٿو ته ڏکڻ ۾ نانا چوڪ تائين هليو وڃي. هن روڊ جو هاڻ سرڪاري نالو پنڊت مدن موهن مال ويا روڊ رکيو ويو آهي، پر ماڻهن جي وات تي اڄ به ٽارڊيو روڊ آهي، جنهن جو ڪارڻ شايد اهو هجي جو نوان نالا ڊگها هجڻ ڪري ماڻهو پراڻن کي ئي چهٽيا پيا آهن.
تپو مستوئي (سجاول جوڻيجو)
تپو مستوئي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي سجاول جوڻيجو تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 7 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ مستوئي، ديھ چاڪر سلطان، ديھ حيدر ڏيٿو، ديھ ڪنڊي، ديھ ڪڙيو اوھا، ديھ ڪور صاحب ۽ ديھ شير خان مستوئي.
آبادي
ھن تپي جي 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 24,975 ھئي جيڪا 3,929 خاندانن تي مشتمل ھئي
انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا
thumb|انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا
انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا (لاطيني لاءِ ”برٽش انسائيڪلوپيڊيا“) (Encyclopædia Britannica) انگريزي ٻولي جو عام ڄاڻ جي لاءِ آن لائن انسائيڪلوپيڊيا آهي. اهو اڳ انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا، انڪارپوريشن ۽ ٻين پبلشرز (اڳوڻي ڇاپي لاءِ) ڇاپيو ويو هو. اهو لڳ ڀڳ 100 ڪُل وقتي ايڊيٽرن ۽ 4،000 کان وڌيڪ ڀاڱيدارن پاران لکيو ويو هو. 2010 وارو 15هون ايڊيشن، جيڪو 32 جلدن ۽ 32،640 صفحن تي ٻَڌل آهي، اهو آخري ڇپيل ايڊيشن هو.
عطيا دائود
چونڊيل ڪم
عطيا دائود هن جي ڪريڊٽ لاء ڪيترائي اشاعت آهن. هوء اڪثر سنڌي ۾ لکي ٿي. هوء انسپائريشن کي ٻهراڙي واريون ننڍپڻ جي تجربن. هن جا سلوڪ ترجمو ڪيا ويا جرمن، انگريزي ۽ اردو. سندس شاعري ان جي اخلاص ۽ جوش لاء آهي.
منتخب ٿيل انعام
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان ناري واد زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ناري ليکڪائون
ڊکڻ(شھدادڪوٽ)
ديھ ڊکڻ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 1 جمالي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو سيال ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي ديھن واري 1931 واري پراڻي نقشي مطابق ھن ۾ ڳوٺ گرگيج، ڳوٺ شاھ بيگ ڊکڻ، ڳوٺ ڪريمداد جلباڻي، ڳوٺ نظر خان بڙدي، ڳوٺ غوثپور ۽ جوين جو ڳوٺ واقع ھيا. لاڙڪاڻي کان جيڪب آباد روڊ ھن ديھ مان گذرندڙ ھيو. ھاڻي پراڻن ڳوٺن مان ڳوٺ گرگيج، جوين جو ڳوٺ غوثپور ۽ ڳوٺ ڪريمداد جلباڻي غيرمعروف ٿي ويا آھن ۽ ڳوٺ بيگ محمد ڀٽي، ڳوٺ نظر محمد جلباڻي نوان قائم ٿيل آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ سيال ۽ ديھ گوپانگ ، اوڀر ۾ ڳڙهي خيرو تعلقو، ڏکڻ ۾ ديھ ڀٽي ۽ ديھ جتوئي ۽ اولھ ۾ ديھ جھرڙ واقع آهن. ھن ديھ مان شھداڪوٽ کان جيڪب آباد ويندڙ روڊ ۽ ريلوي لائين گذرندڙ آھي. ھي ديھ مڪمل سروي ٿيل آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,284 ھئي ۽ گھرن جو تعداد 227 ھيو.