cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سهولت ڀري ادائگي
سهوليت ڀري ادائگي ”لئنڊليز ايڪٽ“ 1914ع ۾ ٻي مهاڀاري جنگ واري زماني ۾ آيو هو، جنهن مطابق اتحادي ملڪن (برطانيا، فرانس ۽ آمريڪا وغيره) وچ ۾ هڪ ٻئي جي مدد ڪندي، واپار ۾ رعايتون ڏيڻ تي سهمتي ٿي. انهيءَ سهمتيءَ هيٺ، گڏجي جنگ وڙهندڙ ملڪ جيڪڏهن هڪٻئي کان خريد ڪيل سامان جي ادائگيءَ ۾ دير ڪن ته سامان ڏيندڙ ملڪ، مٿانئس ڪنهن به نموني جي سختي نه ڪري، ۽ کيس واڌو سهولت ڏئي. هي طريقو ’فرينڪلن ڊي رُوز ويلٽ‘ (اڳوڻو آمريڪي صدر) ٻين عالمي جنگ جي خاص حالتن کي نظر ۾ رکندي، دُنيا آڏو پڌرو ڪيو. رُوز ويلٽ لاڳاپيل سياسي صورتحال جو جائزو وٺندي، واپار جي اندر ”قسطن ۾ ادائگي“، ”سولي نموني جي اوڌر“ يا ”رهتون معاف ڪري ڇڏڻ“ جهڙيون رعايتون ڏيڻ ضروري سمجهيو. انهيءَ ڪري 1941ع کان 1945ع تائين آمريڪا مختلف ملڪن کي پنجونجاهه بلين ڊالر اهڙين رعايتن تحت ڏنا. انهيءَ پاليسيءَ جو وڏي ۾ وڏو فائدو برطانيا ۽ سوويت يونين کي ٿيو، ڇاڪاڻ جو جنگ هلندي آمريڪا طرفان واپار جي صورت ۾ مُختلف وکر، سڀ کان وڌيڪ هٿيار، کاڌ خوراڪ، ڪچو مال، مشينري ۽ پئسا انهن ٻنهي ملڪن کي ملندا رهيا. انهن ٻنهي مُلڪن، خاص طور برطانيا طرفان آمريڪي رعايتن جي عيوض اتحادي زمين تان آمريڪا کي فوجي مهمون شروع ڪرڻ ۽ فوجي اڏا قائم ڪرڻ جي سهولت ملي. ٻي عالمي جنگ کانپوءِ ”لئنڊليز ايڪٽ“ جي پاليسين سوويت يونين ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ”سرد جنگ“ کي هٿي ڏني.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:ملڪ زمرو:تاريخ
1801ع
ڊسمبر
زمرو:سال
تمثيل
تمثيل __(Allegory):
تمثيل جي لغوي معنيٰ ٿيندي ’ڪنهن شيءِ جھڙو ٿي وڃڻ‘. مشابهت يا نظير. نثر ۽ شاعريءَ ۾ شين، ماڻهن ۽ واقعن تي تمثيلي انداز ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. تمثيل ۾ ڪردار انساني خصوصيتن جي نمائندگي ڪندا آهن. شاھ عبداللطيف ڀٽائي لوڪ ڪهاڻين جي سورهين ۽ سورمين کي تمثيلي طور ڪتب آندو آهي. جان بنيان (1626-1688ع) جو ڪتاب “Pilgrim’s Progress” هڪ مشهور تمثيل آهي، جنهن جو ترجمو پرڀداس ڀيرومل “سالڪ جو سفر” سان ڪيو آهي.
فلاح آخرت
فلاح آخرت مهراڻ ٽي وي جو هڪ پروگرام جيڪو قرآن مجيد جي ترجمي ء ان جي ڃاڻ بابت معلومات هلائينڊو  آهي هن پروگرا۾ ۾ ماڻهو ڪال جي ذريعي سوال ڪندا آهن. هن پروگرام جو مهمان مفتي شفيع محمد لاکو آهي.هي پروگرام  جمعي جي ڏينهن شام جو 5:10 منٽن  تي نشر ڪيو ويندو آهي
بحر الڪاھل
پئسفڪ وڏو سمنڊ، جيڪو ايشيا ۽ -آمريڪا- جي وچ ۾ آهي، دنيا جي هن وڏي ۾ وڏي سمنڊ، تقريباً 7 ڪروڙ سال ق. م ۾ وجود ورتو، هن جي ڊيگهه، 7 هزار ميل ۽ ويڪر 11 هزار ميل آهي. هن جا گهڻا ٻيٽ ڏکڻ- اولهه ۾ هڪ ئي هنڌ آهن. هي سمنڊ سراسري طور 14 هزار فوٽ ۽ وڌ ۾ وڌ 36،198 فوٽ اونهو آهي. سورهين صديءَ ۾ -اسپين- ۽ پورچوگال کي هن سمنڊ تي بالادستيءَ جو اختيار هو. انگريزن ۽ ولنديزين جا قدم سترهين صديءَ ۾ ڄميا. فرينچن ۽ روسين ارڙهين صديءَ ۾، -جرمني-، جاپان ۽ -آمريڪا-، اوڻيهين صديءَ ۾ واپار جي بهاني سان پئسفڪ وڏي سمنڊ ذريعي اثر وڌايو. موجوده دور ۾ هن سمنڊ کي هر لحاظ سان غيرمعمولي جنگي اهميت حاصل آهي. هيءُ سمنڊ ٻين سمنڊن جي ڀيٽ ۾ ماٺو هئڻ ڪري ”ڪاهل“ يعني سست سڏيو ويو آهي.
1804ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
1234ع
ڊسمبر
زمرو:1234ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
انور منصور مڱريو
محمد انور علي ولد محمد پريل ” بيدار “ مڱريي جو ادبي نالو ” -انور منصور مڱريو- “ آهي ، سندس -جنم- 19 -جنوري- 1973ع تي ڳوٺ سنگرار تعلقي روهڙي ، ضلعي سکر ۾ ٿيو. سندس -تعليم- B. E -اليڪٽرانڪس- ۽ ايم. اي سنڌي ادب آهي. سندس شاعري ۽ تحقيقي مقالا سنڌ جي مختلف علمي ادبي رسالن ۾ شايع ٿيندا رهن ٿا. ” شيخ -اياز- جي بيتن جو فني ۽ فڪري اڀياس “ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ ايم. فل ڪري رهيو آهي. بردي سنڌيءَ جي فن ۽ فڪر بابت ” توکي ساهه سنڀاري “ نالي هڪ ڪتاب ڇپائي جي مرحلن ۾ اٿس. سنڌ پروفيسرس ليڪچررس ايسوسيئيشن ضلعي نوابشاهه جو صدر ۽ جنرل سيڪريٽري رهيو آهي. هن وقت سپلا حيدرآباد ريجن جي ايڊيشنل سيڪريٽري طور ڪم ڪري پيو. پنهنجي والد محمد پريل ” بيدار “ مڱريي جي نالي سان نوابشاهه ۾ ادبي فورم به قائم ڪيو اٿس. -ان- پليٽ فارم -تان- ڪجهه ادبي پروگرام به ڪرايل اٿس. هن وقت نوابشاهه جي ڊگري ڪاليج ۾ ليڪچرر طور پنهنجون خدمتون انجام ڏئي رهيو آهي.
صبح مهران
صبح مهراڻ مهراڻ ٽي وي جو هڪ پروگرام جيڪو هڪ مورننگ شو آهي هن پروگرام جي مهمان انم سمون آهي.هي پروگرام سومعر  کان جمعو وقت صبح  10:00 کان شام 12:00 تي نشر ڪيو ويندو آهي
برقي تار
برقي تار بجليءَ جي رسد لاءِ استعمال ٿيندڙ ڌاتوئي تار آھي جيڪا مختلف ڌاتوئن جھڙوڪ ٽامي، جست، لوھ وغيره مان ٺاھي ويندي آھي.
سيد شاھ مردان شاھ ثاني
سيد شاه مردان شاه ثاني پير پاڳارا اٺون حُر جماعت جو روحاني پيشوا ھو.
نالو
سيد شاه مردان شاه ثاني المعروف سيد سڪندر علي شاه سيد شاه مردان شاه ثاني، سندن خانداني نالو ھو، جيڪو سندن جد امجد شمس العلماء پير سيد شاه مردان شاه اول ڪوٽ ڌڻيءَ جي نسبت سان رکيو ويو، سيد سڪندر علي شاه سندن عرفي نالو آھي، پر پير پاڳارو جي نالي سان ڄاتا ويندا ھيا.
نسب
پير صاحب پاڳارو اٺون، ننڍي کنڊ جي عظيم روحاني خانقاه امام العارفين سيد محمد راشد شاه صاحب الصوم (روزي ڌڻي) جا اٺان سجاده نشين، تحريڪ آزادي جا عظيم مجاهد، سيد صبغت الله شاه شهيد سورهيه بادشاه جي وڏا صاحبزادا، سندن نسب جي سلسلي ۾ پنج واسطن کان راشدي خاندان جي جد امجد پير سيد محمد راشد روزي ڌڻي سان ۽ امام علي رضا، امام موسي ڪاظم ، امام حسين، حضرت علي المرتضي ۽ بي بي فاطمه جي توسل سان ايڪيتاليھ واسطن سان حضور جان عالم نبي اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم سان ملن ٿا۔
پيدائش
22 نومبر 1928ع بمطابق 7 جمادي الثاني، پير جو ڳوٺ ضلعو خيرپور ميرس (سنڌ) ۾ پيدا ٿيا.
لقب
ھن خانقاه جا متوسل، مرشدن جي نالي جي بجاءِ لقبن سان ياد ڪندا آھن، ٻين بزرگن وانگر، سيد شاه مردان شاه جو لقب "ڇٽ ڌڻي" ھو، ان جو مطلب آھي سائبان. پاڻ بزرگن جي مزارن تي روضو تعمير ڪرائي ان تي سون جو گنبد لڳرايو، ان جي ئي نسبت سان بہ چوندا آھن.محسنِ ملت، پيڪرحريت، اعليٰ حضرت جا لقبن سان بہ جماعتي (مريد ۽ معتقد) ياد ڪندا آھن.
تعليم ۽ تدريس
احمد فقير مهر نالي گھوٽڪي جي ھڪ بزرگ ۽ حافظ امام بخش باقراڻي واري ابتدائي تعليم ڏني. ان کان بعد تحريڪ آزادي ۾ مصروف سندن والد گرامي سورهيه بادشاه جي گرفتاري ۽ خاندان جي نظر بندي جي ڪري تعليم بيھجي وئي، 20 مارچ 1943ع تي سورھيہ بادشاه کي شهيد ڪيو ويو، سندن صاحبزادن پير سيد شاه مردان شاه ۽ ميان حزب الله شاه المعروف نادر علي شاه کي، تعليم جي بهاني انگريزن علي ڳڙھ طرف موڪليو۔
وفات
تاريخ 10 جنوري 2012ع مطابق 16 صفر المظفر 1433ھ تي رات 23:30 تي لنڊن جي اسپتال ۾ وصال فرمايائون۔ پير جو ڳوٺ خيرپور سنڌ ۾ بزرگن جي ڀر ۾ مدفون ٿيا.
حوالا
زمرو:1928ع جون پيدائشون زمرو:2012ع جون وفاتون زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ف) جا سياستدان زمرو:پاڪستاني سني زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني صوفي زمرو:پاڪستاني مذھبي اڳواڻ زمرو:پير جو ڳوٺ جا مشائخ زمرو:پيرپاڳارو زمرو:حر جماعت زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ جا رانديگر زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ڪراچي جا سياستدان زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
آڌائون
اڌ سال يعني چيٽ ۽ ڪتيءَ وارو، ٽيون فصل. آڌائين جو فصل مارچ، اپريل ۽ مئي مهينن ۾ ٿئي، جنهن ۾ گدرا، گوار، جُوار،هنداڻا وغيره ٿين.
حوالا
زمرو:زراعت
هيلن ڪيلر
هيلن ڪيلر (Helen Adams Keller) آمريڪا جي رياست اتر الاباما جي ٽسڪومبيا نالي ڳوٺ ۾ 27 جون 1880ع جنم ورتو. سندس والد آٿر ايڇ ڪيلر دفاعي فوج ۾ ڪيپٽن هو. ٻيئن سالن جي عمر ۾ ننڍڙي هيلن سخت بيمار ٿي پئي. جنهن ۾ هوءَ ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جي صلاحيت وڃائي ويٺي. علاج لاءِ ڪيترن ئي ڊاڪٽرن کي ڏيکاريو ويو. ليڪن سندس طبيعت ۾ ڪا خاص بهتري ڪونہ آئي. ليڪن جڏهن هوءَ ستن سالن جي ٿي ته هن جي زندگي اچانڪ تبديل ٿي وئي. هيلن جي والد هڪ عورت مس سيلوان کي پنهنجي نابين ٻارڙي جي سنڀال لاءِ چيو. جنهن هيلن کي سيکارڻ شروع ڪيو. هڪ ڏينهن هوء هيلن کي درياهه جي ڪناري تي وٺي وئي. ۽ هن جو هٿ پاڻي ۾ وڌو پوءِ آهستي آهستي واري تي لفظ پاڻي لکيائين. هن هيلن کان آها مشق ڪيترائي دفعا ڪرائي. جنهن سان هيلن سکيو ته لفظ پاڻي ڪيئن لکجي. آهستي آهستي هن هيلن کي جبلن، درياهن، تاريخ ۽ جاگرافي بابت سيکاريو.
جڏهن هوءَ اٺن سالن جي ٿي ته هن کي اسڪول موڪليو ويو. هن کان وسري ويو هو ته ڪيئن ڳالهائجي. پر استادن هن جي مدد ڪئي. هو هيلن جو هٿ پنهنجي چپن تي رکندي هئي. هيلن کي چپن جي چرپر محسوس ڪرائيندي هئي. هيلن اهڙيون ڪيتريون ئي مشقون ڪيون.
آخر ڏهن سالن جي ڄمار ۾ هيلن ٻيهر ڳالهائڻ شروع ڪيو. آهستي آهستي هن ڪتاب پڙهڻ سکيا. اهي ڪتاب اڀريل نقطن سان ڇپيل هوندا هئا.
هوء ڪاليج ۽ پوءِ هارورڊ يونيورسٽي وئي. هن يونيورسٽي مان گريجويشن ڪئي.
هن پنهنجي سڄي ڄمار انڌن ۽ ٻوڙن انسانن جي خدمت ڪندي گذاري. هي عظيم عورت 1 جون 1968ع وفات ڪري وئي. پر اڄ تائين ڪيترن ئي ملڪن ۾ سندس حياتي جي احوال کي نصابي ڪتابن ۾ سبق طور پڙهايو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:1880ع جون پيدائشون زمرو:1968ع جون فوتگيون
بنت حوا
بنت حوا پهريون سنڏي ميڊيا جو پروگرام آهي جنهن جي ميزبان هڪ عورت آهي هي مهراڻ ٽي وي جو هڪ پروگرام جيڪو عورتن جي مسعلن تي  بحث ڪندو آهي هن پروگرام جي  ميزبان زاهد تاج ابڙوآهي.هي پروگرام ٽي ڏينهن آچر جي ڏينهن شام جو  7:10 تي نشر ڪيو ويندو آهي
بدر ابڙو
برک ڪهاڻيڪار جمال ابڙي جي فرزند ۽ علامه علي خان ابڙي جي پوٽي نامياري ليکڪ، صحافي، لغت نويس ۽ محقق بدر ابڙو جو جنم 19 ڊسمبر 1953 تي لاڙڪاڻي ۾ ٿيو.
ادب ۾ اچڻ
''ادبي گهراڻي سان تعلق سبب 1973ع کان مختصر ڪهاڻيون لکڻ سان آغاز ڪندي، سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جي گڏجاڻين ۾ دلچسپي سان شريڪ ٿيندو رهيو. ان دور ۾ انور پيرزادو، فقير محمد لاشاري، عبدالرحمان نقاش، مشتاق باگاڻي، بيدل مسرور، هدايت بلوچ ۽ ٻيا دوست سنگت ۾ سرگرم هئا، تاج بلوچ، شمشير الحيدري، بدر قريشي ۽ تاجل بيوس سندس سينيئر ساٿي هئا.''
سياسي ڪردار
''1980ع ۾ ضياءَالحق جي مارشل لا واري عرصي ۾ ڪميونسٽ پارٽيءَ خلاف ڪارروائيءَ ٿي ته بدر ابڙو پنهنجي دوستن پروفيسر جمال نقوي، ڪامريڊ امر لال، سهيل سانگيءَ، شبير شر ۽ ڪمال وارثيءَ سميت گرفتار ڪيو ويو. ڪميونسٽ پارٽيءَ جي دوستن تي خاص فوجي عدالت ۾ ڪيس هليو، جيڪو ”ڄام ساقي ڪيس“ جي نالي سان مشهور ٿيو، ان ڪيس ۾ ملڪ جا اهم ترين سياستدان محترمه بينظير ڀٽو، خان ولي خان، مير غوث بخش بزنجو، مولانا شاهه محمد امروٽي ۽ ٻيا کوڙ صاحب بچاءَ جي شاهدن طور پيش ٿيا. بدر ابڙو چئن سالن تائين جيل ۾ رهيو. کيس ايمنسٽي انٽرنيشنل پاران ’ضمير جو قيدي‘ قرار ڏنو ويو.''
صحافت ۽ ڪتابت
''ان بعد هن صحافت جو پيشو اختيار ڪيو. 1985ع کان هلال پاڪستان ڪراچيءَ ۾ ڪم ڪرڻ لڳو، 1990ع ۾ روزاني ”پڪار“ سکر جو ايڊيٽر ٿيو. بعد ۾ ”پڪار“ ڪراچيءَ مان ڇپجڻ لڳي ته اتي به سندس ايڊيٽر هو. 1993ع ۾ هن ادبي، سياسي ۽ سماجي مخزن ”روح رهاڻ“ جاري ڪئي، جنهن جا نوَ (9) پرچا اچي سگهيا. 1997ع ۾ پاڻ ”برسات“ جو ايڊيٽر مقرر ٿيو. هن وقت تائين بدر ابڙي جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن، جن ۾ ”تنقيد نگاري“ (1985ع)، ”رني ڪوٽ“ (1989)، ”هنگلاج ۽ لاهوت“ (تحقيق: 1992ع ۾)، ”رياست جهنگل جي آکاڻي“ (ڪهاڻيون: 1992)، ”جيل جي ڊائري“ (1994)، ”سنڌوءَ جو سفر“ (1994)، ڀڳوانن جي ڀونءِ (نيپال جو سفر نامو) 1996، ”رني ڪوٽ“ (اردوءَ ۾: 1997ع)، ”ماڻهو“ (1998)، ”سنڌ جو شاهه“ (2000ع) شامل آهن. ان کان علاوه سندس تحقيقي سفرناما به ڇپائيءَ هيٺ آهن، جن ۾ ”کيرٿر جو سفر“ جا پنج جلد، ”ڪوهستان جو سفر“، ”سنڌ ۾ پٿرن تي قديم نقاشي“، ”منڇر گاج دنيا“ ”ڪُتي جي قبر ڏانهن“ ۽ ”سيوهڻ جي تاريخ“ شامل آهن. ان کان سواءِ هن موضوع وار انسائيڪلوپيڊيا لاءِ به اهم معلومات تي مبني ڪتاب تيار ڪيا آهن، جن مان تازو ”سنڌ جي جهنگلي جيوت“ بابت ڪتاب سنڌي لئنگئيج اٿارٽي طرفان (2009ع) ۾شايع ٿيو آهي، ان کان سواءِ هن اداري پاران ڇپجندڙ انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جي عنوان سان تيار ٿيندڙ انسائيڪلوپيڊيا جي پهرئين جلد جي تياريءَ ۾ به سندس اهم ڪردار آهي. جڏهن ته سندس اڻ ڇپيل ڪتابن ۾ ”خواب ۽ خيال“ (شاعري) ۽ صوفياڻي فلسفي تي ٻڌل تحريرن جو مجموعو ”پيهي جان پاڻ ۾“ شامل آهن. بدر ابڙي مختلف اخبارن ۾ ڪيترائي سلسليوار ڪالم، ايڊيٽوريل ۽ مضمون به لکيا، جن ۾ ”هيءَ سين“ جي سري هيٺ هلال پاڪستان ۾ ”زندگي جدوجهد، اڻٿڪ سفر“ (هلال پاڪستان). ”سنڌ باد“ (هلال پاڪستان) ”وتايو فقير سوچي ٿو“، (برسات)، ”آئينو“. (سنڌ، ڪاوش ۽ خبرون اخبارن ۾). دلچسپي جي ڳالهه ته هن هڪ درجن کن فرضي نالن سان پڻ ڪالم لکيا، جن ۾ ڪڏهن ”شهباز لطيف“ ڪڏهن ”مترش“، ”احسان الله“، ”بشير عباسي“، ”آديسي“، ”تمر لاهوتي“ ۽ ’سنڌ باد‘ جهڙا نالا استعمال ڪيا.''
مڃتا
''کيس مڃتا طور APNS اوارڊ 1987ع ۾ مليو. آرٽس ڪائونسل مان مجسمي سازيءَ جو ڪورس ڪيائين جنهن سال هن کي سڄي ڪراچيءَ ۾ پهرين پوزيشن حاصل ٿي. 1986ع ۾ بدر ابڙي شاهه لطيف جو خيالي مجسمو پڻ ٺاهيو. سندس زندگيءَ جو هڪ اهم پهلو مهم جوئي پڻ آهي. هن 1989ع ۾ ڪابل نديءَ کان ڪراچيءَ تائين ٻيڙين ذريعي سنڌوءَ جو سفر ڪيو ۽ لڳ ڀڳ سڄو کيرٿر ڏسڻ کان پوءِ ڪتابَ لکيائين.''
ھن وقت
''بدر ابڙي ويجهي ماضيءَ کان آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ڪراچيءَ ۾ پڻ فرض نڀايا آهن، جتي پروجيڪٽ ايڊيٽر جي حيثيت سان اهم انگلش سنڌي ڊڪشنرين جي تياريءَ ۾ ڪردار ادا ڪيو اٿس. بدر ابڙو تحقيق ۽ آرڪيالاجيءَ سان دلچسپيءَ سببِ مختلف ماڳن جا سفر ڪندو رهي ٿو. هن وقت سندس رهائش ڪراچيءَ ۾ آهي.''
حوالا
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون زمرو:1953ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي صحافي زمرو:سنڌي شخصيتون
1235ع
ڊسمبر
زمرو:1235ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
آڪاش واڻي
آڪاش واڻي هندي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ”آسماني واڻي، غيبي آواز يا اِلهامي آواز“. هي ڀارت جي سرڪاري ريڊيي جو سرڪاري نالو آهي ۽ هر شهر سان لاڳاپيل ريڊيو اسٽيشن آهي. آڪاشواڻي ريڊيو جو مترادف لفظ آهي. مثال طور: آڪاش واڻي ڀڄ، آڪاش واڻي احمد آباد يعني ريڊيو ڪڇ، ريڊيو احمد آباد.
آڪاش انصاري
الهه بخش ”آڪاش“ انصاري، 25 ڊسمبر 1956ع ۾ بدين لڳ ڳوٺ ’ابل جي وسيءَ‘ ۾ ڄائو. شروعاتي ۽ ثانوي تعليم بدين مان حاصل ڪيائين، جڏهن ته ايم. بي. بي. ايس، لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشوري مان ڪيائين. سندس شاعريءَ جو مجموعو ’ڪيئن رهان جلاوطن‘ چار ڀيرا ڇپجي ادبي حلقن ۾ وڏي مقبوليت ماڻي چُڪو آهي. سندس شاعريءَ جو ٻيو ڪتاب ”اڌورا اڌورا“ عنوان سان گلشن پبليڪيشن حيدرآباد ڇپايو آهي. سندس شاعريءَ ۾ رومانويت سان گڏ مزاحمت جو رنگ نمايان آهي، خاص طور تي سندس نظم، نوجوانن ۾ انتهائي مقبول آهن. پاڻ صحافت وارو پيشو پڻ اختيار ڪيائين. روزاني ’سوال‘ اخبار جو چيف ايڊيٽر به رهيو آهي. ان جي بند ٿيڻ کان پوءِ هن وقت بدين ۾ ڊاڪٽري ڪرڻ سان گڏ هڪ NGO سان لاڳاپيل آهي. شاهه لطيف تي چڱي ڄاڻ رکي ٿو ۽ علمي ادبي ميڙ ڪرائڻ جو شوقين آهي.
شگفته شاھ
شاعره، ڪهاڻيڪاره شگفته شاھ جو جنم 24 اپريل 1965ع تي حيدرآباد ۾ ٿيو.
تعليم ￼￼: هن ابتدائي تعليم محمدي اسڪول حيدرآباد، ميٽرڪ گورنمينٽ حمايت اسلام گرلز هاء اسڪول حيدرآباد، انٽر زبيده گرلز ڪاليج حيدرآباد، ايم. اي سنڌي ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان حاصل ڪئي. تنهن کان سواءِ ايم. ايڊ ۽ انگريزي ۾ ڊپلوما پڻ ڪئي اٿائين.
عملي زندگي : هن عملي زندگيءَ جي شروعات انٽر کانپوءِ استاد طور ذميواريون نڀائڻ سان ڪئي. هن وقت پبلڪ اسڪول حيدرآباد جي گرلز سيڪشن ۾ سنڌي شعبي جي انچارج آهي.
ادبي خدمتون : شگفته شاھ شاعري جي شروعات 1989ع کان ڪئي. جنهن بعد هن ڪهاڻيون، ناول ۽ سفرنامو پڻ لکيا. ان سان گڏوگڏ هوء مصور پڻ آهي.
ڪتاب
جڏهن ٽڙندا ڳاڙها گل (ناول)
واجھائيندي ورهيه ٿيا (ڪهاڻيون)
خالي ڪينواس (شاعري)
درد آشنا ( اردو ناول)
حوالا== ==
تاج محمد ابڙو
ڪامريڊ تاج محمد ابڙو، سنڌ جي اھم سياسي شخصيت ٿي گذريو آھي، سندس جنم ضلعي لاڙڪاڻي جي اڳوڻي تعلقي شھدادڪوٽ ۾ 1924ع ۾ ٿيو.
ٽعليم
ڪامريڊ تاج محمد ابڙي قنبر، لاڙڪاڻي ۽ ڪراچيءَ ۾ تعليم ورتائين.
سياسي سفر
سياست سان شروع کان ئي دلچسپي رھيس، ان وقت ھندستان جا اڪثر مسلم شاگرد، پاڪستان تحريڪ ۾ ھئا. 1947ع ۾ لاڙڪاڻي مان وڪالت شروع ڪيائين. گھڻو ڪري فوجداري ڪيس کڻندو ھو، دوستي ياري نڀائيندي ڪيترا ڪيس مفت ۾ کڻندو ھو ۽ سندس ڪمائيءَ جو وڏو حصو مھمان نوازيءَ ۾ ھليو ويندو ھو.
بحيثيت جج
شهيد ذوالفقار علي ڀٽي کيس سيشن جج مقرر ڪيو. ھن ڪنھن به لالچ ۾ اچي، ڪڏھن به فرض ادائيءَ ۾ ڪوتاھي نه ڪئي،سندس دامن ھميشه صاف رھيو.
خڊمتون ۽ خيال
تاج محمد ابڙو بنيادي طرح سوشلسٽ ۽ جمھوري خيالن جو حامي ھو ، اھو ئي سبب ھو، جو ھاري ڪميٽيءَ ۽ ٻين ترقي پسند جماعتن ڏانهن ھليو ويندو ھو. اقتدار جي سياست ۾ تاج محمد ابڙي جي دؤر ۾ محمد ايوب کھڙو، قاضي فضل الله ۽ شھيد ذوالفقار علي ڀٽو اعليٰ مقام تي رھيا، پر تاج محمد ابڙي کانئن ڪڏھن به پنھنجي ذات لاءِ فائدو نه طلبيو. تمام ٿورن ماڻهن کي خبر آهي ته حيدرآباد جي مير برادران مير علي احمد ٽالپر ۽ مير رسول بخش ٽالپر کي پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ تاج محمد ابڙي ۽ جمال ابڙي ذوالفقار علي ڀُٽي صاحب جي خواهش تي راضي ڪيو هو.
وفات
10 مارچ 1986ع دل جو دورو پوڻ سبب وفات ڪيائين. سندس يار دوست کيس عام طرح ”ڪامريد تاج محمد ابڙي“ جي نالي سان ياد ڪندا آھن.
انور ھالائي
محمد شفيع ولد احمد خان ابڙو ”شيدا“، 15 ڊسمبر 1925ع تي هالا ۾ ڄائو. سنڌي ٻوليءَ جو سٺو شاعر هو. شاعريءَ جي اصلاح انجم هالائيءَ ۽ اختر هالائيءَ کان وٺندو هو. انهن جي ئي صحبت ۾ ”انور هالائي“ طور سڃاتو ويو. بزم طالب الموليٰ سنڌ جي سيڪريٽري جنرل جي حيثيت سان زندگيءَ جو وڏو حصو، ادبي خدمتن ۾ گذاريائين. سنڌي ادبي بورڊ جي ٻارن جي رسالي ”گل ڦل“ جو ڪيترا سال ايڊيٽر رهيو. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”چنڊ جون ڪلائون“ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپيل آهي. سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن، هن جو ترتيب ڏنل ڪتاب ”ٻارن جو شاھ“ پڻ ڇپايو آهي، جنهن ۾ هن ٻارن جي سمجھ وارا شاھ جا بيت شامل ڪيا هئا. هن ڪتاب جو پيش لفظ محمد ابراهيم جويي جو لکيل آهي. انور هالائي، 12 جنوري 1994ع تي دل جي دؤري سبب وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1925ع جون پيدائشون زمرو:1994ع جون وفاتون
سلائي مشين
سلائي مشين ڪپڙن کي سبڻ لاءِ استعمال ٿيندي آھي. سلائي مشين ھٿ ۽ بجلي تي بہ ھلندڙ ٿي سگھي ٿي. thumb|سلائي مشين
آڪري
هيءُ ڳوٺ تعلقي سيوهڻ جي ديهه ”آڪري رعيتي“ ۾ آباد آهي. هن ڳوٺ جي آبادي 100 جي لڳ ڀڳ آهي. هتي پرائمري اسڪول به آهي.
بحر وڇاڻي
لاڙ جي چئن مشهور درويشن (ابراهيم ناگوراڻي ۽ ساٿين) مان هڪ درويش جو نالو.
عمران هاشمي
thumb|عمران هاشمي عمران ھاشمي بالي ووڊ جو ﻫﻲ ﻤﺸﻫﻮﺮ اداڪار 08 ﺁﮔﺴٽ 1979 ﺗﻲ مڌيا پرديش ۾ پيدا ٿيو. ﺴﻨﺪﺲ سندس پي جو نالو اندور ۽ ماءَ جو نالو ماهيرا آهي. ﻋﻤﺮﺍﻦ هاشمي درجن کن ڪامياب فلمن ۾ ڪم ڪري چڪو آهي.
فلمن جا نالا
01. فٽ پاٿ (2003)
02. مرڊر (2004)
03. تم سا نھين ديكا (2004)
04. زھر (2005)
05. عاشق بنايا آپ ني(2005)
07. ڪليوگ (2005)
08. جواني ديواني (2006)
09. اڪثر (2006)
10. گنگسٽر (2006)
11. دي ڪلر (2006)
12. دل ديا هي(2006)
14. آواراپن (2007)
15. دي ٽرين (2007)
16. جنت (2008)
17. راز 2 (2009)
18. تم ملے (2009)
19. ونس اپان اي ٽائيم ان ممبئي (2010)
21. دل تو بچا هے جي (2011)
22.مرڊر 2 (2011)
آڌڙيءَ جو ٻيلو
ضلعي ڄامشوري جي شهر لڪي شاهه صدر کان ڏکڻ طرف ٺيٻاٺ ڳوٺ کان سنڌو درياهه ٻه درياهي ڪري هڪ نئون وهڪرو ٺاهي وري وڃي اصل درياهه سان ملندو هو، اهو وهڪرو پنج ميل هوندو هو. اڳتي هلي درياهه وري نئون پيٽ ڇڏي ويو ۽ ان هنڌ آمري ڍنڍ ۽ آڌڙيءَ ٻيلي وجود ورتو. هن وقت آڌڙي ٻيلو موجود آهي، جنهن ۾ ڪجهه سال اڳ ڌاڙيلن اچي قبضو ڪيو هو. هن ٻيلي سان لاڳو آمري پتڻ به هوندو هو، پر اهو ٻيلي جي ڪري گهڻو ختم ٿي ويو آهي.
عمران هاشمي
فلمن جا نالا
23. دي ڊرٽي پڪچر (2011)
آڌڙيءَ جو ٻيلو
زمرو:ضلعو ڄامشورو
عمران هاشمي
فلمن جا نالا
25. شنگھائي (2012)
26. راز 3 ڊي (2012)
27. رش (2012)
28. ايڪ ٿي ڊائين (2013)
29. گھنچڪر (2013)
30. راجا نيٽور لال (2014)
31. اُنگلي (2014)
32. ميسٽر ايڪس 3 ڊي (2015)
زمرو:1979ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:شوبز زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ڀارتي مسلمان
حميد ابڙو
هن ليکڪ جو نالو عبدالحميد ابڙو آهي، 2 اپريل 1973ع تي ٺل تعلقي جي ڳوٺ حاجي شاهنواز ڏيئي ۾ علي محمد ابڙي جي گهر ۾ -جنم- ورتائين. پرائمري -تعليم- ڳوٺ مان، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ٽريننگ ڪاليج حيدرآباد مان، انٽر ۽ گريجوئيشن سچل سرمست ڪامرس ڪاليج حيدرآباد مان ۽ ايم اي اڪانامڪس سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. حميد ابڙي 1992ع کان اخبارن ۽ رسالن ۾ پروف ريڊر، ڪمپوزر ۽ سب -ايڊيٽر- طور ڪم شروع ڪيو جنهن دوران سندس ادب ڏانهن دلچسپي وڌي ۽روزاني عبرت، خادم وطن، عبرت مئگزين، ماهوار هزار داستان، سنڌ رنگ ڊائجسٽ ۽ هفتيوار سنڌو ۾ سندس ڪهاڻيون ۽ مضمون ڇپجندا رهيا. حميد ابڙي ڪهاڻين ۾ سماجي قدرن، ديس واسين سان محبت ۽ غريب طبقي جي مسئلن کي اجاگر ڪيو آهي. کيس سندس ٽي وي ڊرامي ”درياهه جو درد“ تي 2004ع ۾ بهترين ڊرامه رائيٽر جو اوارڊ ڏنو ويو. -ان- کانسواءِ 2009ع ۽ 2005ع ۾ -انيس انصاري- اڪيڊمي پاران سندس ڪهاڻي ”مٽي“ ۽ ”سُکا“ تي اوارڊ ڏنا ويا.
ضمير حسين گهمرو
بئريسٽر ضمير گهمرو، هڪ قانوندان، وڪيل آهي. هن 1966ع ۾ خيرپور ميرس ۾ جنم ورتو.
شروعاتي زندگي ۽ تعليم
ضمير گهمرو شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مان 1991ع ۾ ’بين- الاقوامي تعلقات‘ ۾ ماسٽرس ڪري گولڊ ميڊل حاصل ڪيو ۽ ساڳئي مضمون لاءِ اتي ليڪچرر طور هڪ سال پڻ پڙهايائين. 1992ع ۾ هن چٽاڀيٽيءَ وارو امتحان پاس ڪري، سول سروسز اڪيڊمي، -پشاور- مان سب ڊويزنل مئجسٽريٽ جي تربيت ورتي، بعد ۾ هو مختلف وقتن ۾ -ايس-. ڊي. ايم، سٽي مئجسٽريٽ، ڊسٽرڪٽ مئجسٽريٽ، اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ ايڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر طور 2001ع تائين مختلف هنڌن تي ذميواريون نڀائيندو رهيو. هن 2003ع ۾ لنڊن جي سٽي يونيورسٽيءَ مان ايل. ايل. بي ڪئي ۽ 2005ع ۾ يونيورسٽي آف ويلز، -انگلنڊ- مان ايل. ايل. ايم جا چار يونٽ مڪمل ڪيا.
پيشو
بئريسٽر ضمير، سنڌ سرڪار ۾ ڊپٽي سيڪريٽري طور مقرر هو, جتان هن جولاءِ، 2005ع ۾  ان سرڪاري ذميواري تان استعيفا ڏيئي ڇڏي. جنهن کانپوءِ هن جو قانون ڏانهن لاڙو ٿيو ۽ هو هاءِ ڪورٽ جي وڪيل طور به نامزد ٿي چڪو هو، موجودهه وقت ’ضمير گهمرو اينڊ ايسوسيئيشن‘ نالي قانوني معاونت جو فرم سنڀالي رهيو آهي، سماجي کيتر ۾ هن انساني حقن جي تنظيم سان گڏجي سنڌ جي ڪجهه نجي جيلن مان زميندارن وٽ ناحق قيد ڪيترين ئي هارين کي آزاد ڪرائڻ ۾ ڀرپور ڪردار ادا ڪيو. مختلف انگريزي ۽ سنڌي اخبارن ۾ سماجي جاڳرتا ۽ حالات حاضره بابت تحقيقي ۽ تجزياتي ڪالم به لکندو رهي ٿو. پاڻ هن وقت ’سنڌ دوست رابطا ڪائونسل‘ (SDRC) جو سربراهه آهي، جنهنجي پليٽ فارم تان هو قومي حقن، خود مختياري ۽ انساني حقن بابت جاکوڙي رهيو آهي.
آڌيءَ رات (ڪتاب)
ڪتاب آڌيءَ رات محمد سومار شيخ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد مان، سال 1956ع ۾، شايع ڪيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
ضمير حسين گهمرو
پڻ ڏسو
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:قانوندان
گيزر
thumb|left|Diagram showing a natural gas storage water heater گيزر پاڻي کي گرم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ مشين آھي. ھي بجلي ۽ قدرتي گيس تي ڪم ڪندو آھي.
خير محمد چانڊيو
لاڏيون ، شاھ بندر جي خانبهادر خير محمد خان ولد رئيس ڏتل خان چانڊيو جا وڏا اصل غلام محمد خان خاصي چانڊين جي ڳوٺ (تعلقي دادو) جا ويٺل هئا، جتان سندن وڏو ڏاڏو رئيس باگو خان، مائٽن سان ڪن ڳالهين تي اختلاف ٿيڻ ڪري، لڏي اچي ٽنڊي محمد خان جي ڀر ۾ ڳوٺ ٻڌي ويٺو. ان کي ٽي پٽ ٿيا. هر هڪ رئيس صوڀو خان، رئيس گل محمد خان ۽ رئيس خير محمد خان، ڪجهه وقت اتي رهڻ بعد، ميرن جي صاحبيءَ ۾، هو اتان لڏي اچ سجاول جي ڳوٺ ۾ ويٺا، جتي چڱي زمين هٿ ڪيائون. رئيس گل محمد خان اتي ئي رهجي ويو، ليڪن رئيس صوڀو خان ۽ خير محمد خان اتان لڏي اچي شاهبندر تعلقي ۾ لاڏين جي ڀر ۾ پنهنجو ڳوٺ، صوڀي خان چانڊئي جي نالي، ٻڌي ويهي رهيا. رئيس صوڀي خان کي ٽي فرزند ٿيا: رئيس چاڪر خان، رئيس ڏتل خان ۽ رئيس امام بخش خان، صوڀي خان جي ڀاءُ خير محمد خان کي صرف هڪ نياڻي ٿي، جا سندس سؤٽ رئيس ڏتل خان کي پرڻائي ويئي. رئيس ڏتل خان کي چار فرزند ٿيا: رئيس صوڀو خان، رئيس محمد علي خان، رئيس خير محمد خان ۽ رئيس محمد حسن خان. رئيس ڏتل خان جي اولاد مان خانبهادر خير محمد خان ٽيون نمبر فرزند هو : ليڪن سندس والده رئيس خير محمد خان وڏي جي نياڻي هئي، جنهن ڪري کيس ناناڻي ملڪيت به ملي. پاڻ محنت ۽ سرجوشيءَ سان زمين سڌاريائين ۽ يورپين آفيسرن سان لاڳاپا رکي، طاقت وٺي ويو. ان وقت جا يورپين عملدار جنهن سان لاڳاپو رکندا هئا، ان کي ورسائي ڇڏيندا هئا ؛ جنهن ڪري سرڪاري زمين کيس سستي مالڪاڻي تي ملي ويئي. آهستي آهستي سيڪنڊ ڪلاس آنرري مئجسٽريٽ مقرر ٿيو. اول ۾ کيس خان صاحبيءَ جو لقب مليو، پوءِ هو خانبهادر ٿيو. هي ڪراچي ضلعي لوڪل بورڊ جو ميمبر، 1921ع کان 1937ع تائين هلندو آيو. ٻيءَ جنگ جي زماني ۾ ڪراچي ضلعي لاءِ کيس نيشنل وار فرنٽ جو ليڊر نامزد ڪيو ويو. تعليمي هاسٽلن، اسڪولن، اسپتالن وغيره جي خير جي ڪمن ۾ هن آفيسرن جي چوڻ تي ڪافي پئسو ڏنو. پر ميان ڀلڻ شاهه نورائيءَ واري سان سندس معتقداڻو ۽ دوستاڻو رستو هو. ڪو به ڪم، باهمي مشوري کانسواءِ نه ڪندا هئا، جيڪڏهن ڪن ماڻهن کي پير صاحب ۾ ڪم پوندو هو ته خانبهادر ذريعي کيس چوائيندا هئا. اهڙيءَ طرح، خانبهادر کي پير صاحب ذريعي ڪم لاءِ چوائڻ ضروري ليکيو ويندو هو. نواب غيبي خان ڏانهن، قومي سردار هئڻ ڪري، سندس گهڻي مراد هوندي هئي، جنهن لاڙ جي چانڊين جو، پنهنجي طرفان، خانبهادر کي چڱو مڙس ۽ نائب مقرر ڪيو ھو. خانبهادر 9 جولاءِ 1954ع تي وفات ڪئي. پنهنجي بنگلي واريءَ مسجد جي ڀر ۾ مدفون ٿيل آهي، کيس پنج فرزند آهن: رئيس محمد يوسف خان، رئيس خان محمد خان، رئيس حاجي الهڏنو خان، رئيس بچل خان ۽ رئيس باگو خان،. سندس پهريون نمبر فرزند ابتدائي تعليم ڳوٺ مان وٺي، پوءِ ڪراچيءَ جي سنڌ مدرسي ۾ انگريزي پڙهي، مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان سواءِ، وڃي زمينداري ڪم سان مشغول ٿيو. ڪيترا سال ضلعي لوڪل بورڊ ڪراچي ۽ ٺٽي جو ميمبر، پريزيڊنٽ ۽ لوڪل بورڊ اسڪول جو چيئرمين ٿي رهيو. سنڌ بمبئي کاتي کان علحده ٿيڻ بعد هو سنڌ اسيمبليءَ ۾ ميمبر چونڊجي آيو. پهرين شيخ عبدالمجيد سنڌيءَ جي ”آزاد سنڌ پارٽي ءَ“ جو ميمبر هو، پوءِ جدا جدا پارٽين جو ميمبر ٿي رهيو. سمورو وقت سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. ون يونٽ ٿيڻ بعد، مغربي پاڪستان اسيمبلي ءَ جو به ميمبر چونڊيو. هن وقت هو نيشنل اسيمبليءَ جو ميمبر آهي، سنڌ اسيمبليءَ ۾ پارليامينٽري سيڪريٽري، چيف پارليامينٽري سيڪريٽر ۽ پيرزادي عبدالستار جي وزارت ۾ وزير به ٿي رهيو آهي. ڪجهه وقت نيشنل اسيمبليءَ ۾ پارليامينٽري سيڪريٽري هو. کيس محمد موسيٰ نالي هڪ فرزند آهي.
هريڪن ارما
هريڪين ارما' (Hurricane Irma) سامونڊي طوفان نهايت ئي طاقتور ۽ تباھي مچائيندڙ طوفان هو. جيڪو ڪيپ ورڊي هريڪن کان شروع ٿيو، اهو ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ تباهي ڦهلائيندڙ قرار ڏنو ويو ، ڊين (Dean) کان بعد ۾ جيڪو 2007ع ۾ آيو. اهو اٽلانٽڪ هريڪن شديد ترين طوفان هيو جنهن آمريڪا تائين پنهنجو اثر ڇڏيو، ان كان اڳ ڪيٽرينا 2005ع ۾ اهڙي تباهي آندي هئي. جڏهن تہ هن وڏي پيماني تي ڊيگهي عرصي لاء تباهي آندي ۽ ڪيريبئن سمنڊ  ۾. هريڪن ارما ڪيپ وردي ٻيٽ جي ڀتسان 30 آگسٽ 2017.
شاھنواز ڀٽو
شاھنواز ڀٽو (1888–1957) برطانوي راڄ ۾ لاڙڪاڻي، سنڌ، ھاڻوڪي پاڪستان سان تعلق رکندڙ ھڪ سياستدان ھو۔
ابتدائي زندگي
سر شاهنواز ڀٽو (ذوالفقار علي ڀٽو جو والد) غلام مرتضيٰ خان جي گهر ۾ ڳوٺ ڳڙهي خدا بخش خان ۾ 2 مارچ 1888ع تي ڄائو هو. .جيئن ته شاهنواز خان جي والد غلام مرتضى مٿان هڪ ڪيس قتل جو داخل ٿيو هيو. ان ڪري هو جيل ۾ رهيو ۽ آزاد ٿيڻ کان پوءِ پنجاب، افغانستان جلاوطن ٿي ويو. ان ڪري شاهنواز ۽ سندس ڀاءُ علي گوهر خان جي پرورش سندن چاچي رسول بخش خان ڀٽو ڪئي. ٿوري ابتدائي تعليم ڳوٺ ۾ وٺي، پوءِ انگريزي تعليم لاءِ سنڌ مدرسي ۽ سينٽ پيٽرڪ اسڪول ڪراچيءَ ۾ پڙهڻ لاءِ ويٺو. سندس ڏاڏي 1896ع ۾ وفات ڪئي. ان کانپوءِ سگهوئي سندس والد غلام مرتضيٰ خان به جوانيءَ ۾ اڪٽيهه سالن جي عمر ۾، 1899ع ڌاري وفات ڪري ويو. ان ڪري وڌيڪ پڙهڻ ڇڏي، هو ملڪيت جي سنڀال لاءِ واپس ڳوٺ آيو. کين لاڙڪاڻي ۽ جيڪب آباد ۾ زمين هئي. .شاهنواز خان کي کيڏڻ بدران ميٽرڪ ۾ پنهنجا ڪتاب بند ڪري ڪراچي کان واپس لاڙڪاڻي اچي پنهنجي لاڙڪاڻو جيڪب آباد واري زمين سنڀالڻي پئي. هو صرف 11 سالن جو هيو ته سندس والد انتقال ڪري ويو. پوءِ زمينداري جي ذميواري سندس ڪلهن تي اچي پهتي. هن پنهنجي جواني جوش جذبن کي زمينن سنوارڻ سنڀالڻ ۽ وڌائڻ ڏانهن ارپي ڇڏيو. شروع ۾ هن وڏي محنت ڪري پنهنجي زمينداري کي مضبوط ۽ منظم ڪيو، سنڌ جي نوابن، سردار ۽ جاگيردارن ۾ اٿڻ ويهڻ شروع ڪيو. صدين کان سنڌ جي سماج ۾ نوابن، سردارن، جاگيردان جي روز مره جي زندگي جو جائزو ورتو. هن ٻاويهه سالن جي عمر ۾ ملڪي معاملي ۾ دلچسپي وٺڻ شروع ڪئي. اهو سنه 1910ع جو زمانو هو. پهرين هو ضلعي لوڪل بورڊ لاڙڪاڻي جو ميمبر ٿي ڪم ڪرڻ لڳو. انهن ڏينهن ۾ لوڪل بورڊ جا پريزيڊنٽ ڪليڪٽر هوندا هئا. انهيءَ زماني کان وٺي هن حڪومت جي آفيسرن سان سٺا لاڳاپا رکڻ شروع ڪيا. ان کانسواءِ پنهنجي زمين به سڌاريائين. لاڙڪاڻي ۾ بنگلا ڀٽو ڪالونيءَ ۾ ٺهرايائين. جن مان ڪيترن بنگلن ۾ سرڪاري عملدار مسواڙ تي رهندا هئا.
لاڙڪاڻي جي خدمت
سڀ کان اول 1910ع ۾ ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ لاڙڪاڻو جو ميمبر ٿيو. هي اهو دور آهي جڏهن انگريز ڪليڪٽر ضلعو لوڪل بورڊ جو صدر هوندو هيو. شاهنواز خان 1920ع ۾ ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ جو پهريون سنڌي عوامي چونڊيل صدر منتخب ٿيو ۽ کيس لڳاتار 13 سالن يعني سال 1933ع تائين انهيءَ عهدي تي رهڻ جو اعزاز حاصل آهي. لاڙڪاڻي ضلعي جي سياست ۾ لڳاتار 13 سالن تائين عهدا ماڻڻ منتخب ٿيڻ سندس مقبوليت ۽ عوام ۾ عزت احترام ظاهر ڪري ٿو. بحيثيت صدر ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاڙڪاڻو هن انگريزي تعليم سنڌين ۾ عام ڪرڻ تي گهڻو توجه ڏنو هيو. هي اهو دور رهيو جو سنڌ ۾ سنڌ مدرسة الاسلام هاءِ اسڪول ڪراچي، نور محمد هاءِ اسڪول حيدرآباد ۽ سنڌ مدرسو لاڙڪاڻو سنڌ جي شاگردن لاءِ انگريزي تعليم حاصل ڪرڻ جا واحد مرڪز رهيا. لاڙڪاڻي ضلعي سطح تي تعليمي اصلاحات نافذ ڪيائين ۽ سنڌ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو ڪنهن هاءِ اسڪول جي تمام خرچن جو انتظام ضلعي لوڪل بورڊ حوالي ڪيائين. سنڌ مدرسي اسڪول لاڙڪاڻي جي تاريخي اسڪول جي بلڊنگ، عاليشان هاسٽل جو انتظام ۽ شاگردن کي سهولتون ڏيڻ کان علاوه بهترين انتظام هلائڻ لاءِ زبردست ايڊمنسٽريشن، هاسٽل ۾ رهندڙ شاگردن ۾ سخت ڊسيپلين، ورزش صحت جو علاج ۽ صفائي تي خاص طرح ايتري ته توجه ڏني ويندي هئي جو ڪنهن انگريز ملڪ جو پبلڪ اسڪول محسوس ٿيندو هيو. .سر شاهنواز خان ضلعي ۾ ڪو آپريٽو سوسائٽي لاءِ تمام گهڻو ڪم ڪيو. هن ڏس ۾ خان بهادر عظم خان سندس ڀرپور ساٿ ڏنو. کيس لاڙڪاڻو ڊسٽرڪٽ ڪو آپريٽو سوسائٽي بينڪ جو چيئرمين چونڊيو ويو. . سکر بئراج اسڪيم سنڌ لاءِ منظور ڪرائڻ شاهنواز خان جو وڏو ڪارنامو هيو. سکر بئراج اسڪيم سنڌ لاءِ دهلي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل کان منظور ڪرائڻ لاءِ هن تمام گهڻيو ڪوششون ورتيون. محنت ۽ جدوجهد ڪندي ڪاميابي حاصل ڪيائين. هن پاڻ سڀ کان اول ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ لاڙڪاڻو پاران هڪ قرارداد پاس ڪرائي، سنڌ جي پهرين بئريسٽر رئيس غلام محمد ڀرڳڙي سکر بئراج بابت صوبائي ڪانفرنس ڪوٺائي ڪيس جي ڀرپور وڪالت ڪئي.زميندار ۽ جاگيردارن طرفان اِمپيريل ڪائونسل دهليءَ ۾ چونڊجي ويو. جتي 1920ع تائين هو. 1920ع ۾ ضلعي لوڪل بورڊ لاڙڪاڻي جو پريزيڊنٽ چونڊيو ويو، جنهن عهدي تي هو مسلسل 1933ع تائين چونڊبو آيو. مانيٽگو چيمسفوڊ رفارمس بعد، 1921ع جي شروعات ۾، هيءُ لاڙڪاڻي ضلعي مان بمئي ڪائونسل تي چونڊجي ويو، جنهن تي 1936ع ۾ سنڌ جي جدا ٿيڻ تائين رهندو آيو..
سکر بيراج جي منظوري
سنڌ جي زمينن کي آباد ڪرڻ لاءِ سکر بئراج جي اهميت بابت 7 جنوري 1916ع تي سر ميٿر سول انسپيڪٽر جنرل ايريگيشن ٽيڪنيڪل نوٽ هنيو ۽ جولائي 1923ع ۾ لڳاتار ستن سالن جي جدوجهد بعد بمبئي سرڪار ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ لاڙڪاڻو جي ٺهراءُ تي عمل ڪندي بئراج جو آرڊر جاري ڪيو ۽ سفارش ڪئي ته بئراج تي سر جارج لائڊ گورنر بمبئي جو نالو رکيو وڃي. افتتاحي تقريب ۾ بمبئي جي گورنر سرجارج لائڊ گورنر جي تقرير ۾ بئراج جي قيام ۾ ڪوشش لاءِ ڪيل محنت بابت سر شاهنواز خان کي خراج عقيدت مان ثبوت ملي ٿو. بئراج لاءِ هڪ صلاحڪار ڪميٽي جوڙي وئي، جنهن ۾ جمشيد اين آر مهتا چيئرمين ۽ سر حاجي عبدا﷢ هارون، سر شاهنواز ڀٽو، درشن سنگهه ۽ ايڇ ايس بيگ ٺارو مل حسين ڀائي ۽ ادول ڀائي کي ميمبر کنيو ويو ۽ سندس ڪوششن سان هي عظيم منصوبو مڪمل ٿيو. .
سنڌ جي نمائندگي
1919ع کان 1920ع تائين هڪ سال لاءِ سنڌ جي جاگيردارن ۽ زميندارن پاران اميپريل ڪائونسل دهلي لاءِ نمائندو چونڊيو ويو. سال 1921ع کان 1936ع تائين مسلسل 15 يا 16 سال بمبئي ڪائونسل تي ميمبر چونڊيو ويو، جيڪو ڪنهن سنڌي يا سنڌ جي مسلمان لاءِ وڏو اعزاز آهي. . سنه 1925ع ۾ سنڌ محمون اسوسيئيشن جو پريزيڊنٽ چونڊيو ۽ ان جماعت تي، انهيءَ حيثيت سان، 1933ع ۾ بمبئي سرڪار ۾ لوڪل سيلف گورنمينٽ جي وزير ٿيڻ تائين رهندو آيو. سنڌ مان بمبئي ڪائونسل جي مسلمان ميمبرن جو، 1925ع کان وٺي هو ليڊر چونڊيو ويو، جنهن عهدي تي هو سنڌ جدا ٿيڻ تائين رهيو. هن ڪوآپريٽور تحريڪ جي زور وٺائڻ لاءِ، خانبهادر عظيم خان سان گڏجي گهڻي ڪوشش ورتي. گهڻ وقت تائين هو لاڙڪاڻي ڊسٽرڪٽ ڪوآپريٽور بئنڪ جو چيئرمين چونڊبو آيو. سرڪار طرفان هن کي 1920ع ۾، فرسٽ ڪلاس اَنرري اسپيشل ماجسٽريٽ مقرر ڪيو ويو، جنهن جاءِ تي هو 1930ع تائين ڪم ڪندو آيو. . بمبئي علائقي طرفان سائمن ڪميشن کي مدد ڪرڻ لاءِ، جا ڪميٽي مقرر ٿي هئي، ان جو هن کي چيئرمين مقرر ڪيو ويو. ان ۾، سنڌ جي جدائيءَ واري سوال تي ووٽ نه ڪرڻ تي، سنڌ ۾ گهڻو چؤٻول پيدا ٿيو. عام راءِ جو احترام ڪندي، هن پوءِ سگهوئي پنهنجو رخ بدلايو، ۽ سنڌ محمدن ايسوسيئيشن طرفان ٺهراءُ پاس ڪرائي، سنڌ جي جدائيءَ لاءِ طلب ڪرايائين. نومبر 1930ع ۾، لنڊن ۾ ڪوٺايل گول ميز ڪانفرنس تي هن کي سرڪار طرفان سنڌ جو نمائندو مقرر ڪيو ويو. اتي سنڌ جي سوال تي غور ڪرڻ لاءِ برطانيا سرڪار طرفان لارڊ رسل جي چيئرمينيءَ هيٺ هڪ ڪميٽي مقرر ڪئي ويئي، جنهن تي سنڌ مان سر غلام حسين هدايت الله ۽ سر شاهنواز خان ڀٽو ميمبر هئا. ان ڪميٽيءَ ۾ هن سنڌ جي جدائيءَ لاءِ پرزور تقرير ڪئي. تڏهوڪي بمبئيءَ جي گورنر جي هڪ تقرير مان ائين معلوم ٿئي ٿو ته سکر براج اسڪيم کي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل دهليءَ کان منظور ڪرائڻ ۾ به، سر شاهنواز خان جو وڏو هٿ هو. 1932ع ۾، سنڌ جي جدائيءَ لاءِ حيدرآباد ۾ علامه يوسف عليءَ جي صدارت هيٺ "سنڌ آزاد ڪانفرنس" ڪٺي ٿي. هيءُ ان جو استقباليه ڪميٽيءَ جو چيئرمين هو. اتي "سنڌ آزاد ڪانفرنس" نالي سان قائم ڪيل جماعت جو هن کي صدر چونڊيو ويو، جنهن جو ميران محمد شاهه سيڪريٽري ٿي ڪم هلائيندو هو. 1924ع ۾ هن کي بمبئي سرڪار جو وزير چونڊيو ويو ۽ کيس لوڪل سيلف گورنمينٽ جو کاتو ڏنو ويو. انهيءَ عهدي تي هي 1936ع جي مارچ تائين رهيو. ان کانپوءِ هڪ سال لاءِ سنڌ جو گورنر جو صلاحڪار ٿي رهيو. .انگريز گورنر سر لئن سيلا گرهام 1937ع ۾ کيس سنڌ لاءِ پنهنجو ايگزيڪيوٽو ايڊوائيزر مقرر ڪيو. .
بمبئي کان جدائيءَ کان پوءِ جي سنڌ
11 اپريل 1935ع تي سنڌ جي آزاد صوبي ٿيڻ کان پوءِ سنڌ جي سياست ۾ جوش جذبو پيدا ٿيو. سنڌ ۾ ٻه نيون سياسي پارٽيون وجود ۾ آيون، دراصل اڳ ٻه سياسي گروپ هيا جنهن ۾ هڪ سر شاهنواز خان ڀٽو جو ۽ ٻيو سر غلام حسين هدايت ا﷢ هيا. سر شاهنواز خان ڀٽو سان اثر واريون شخصيتون خان بهادر الهه بخش سومرو، سيد ميران محمد شاهه، محمد هاشم گزدر، خانبهادر غلام نبي شاهه، محترم جي ايم سيد، مخدوم صاحب آف هالا هيا. جڏهن ته مخالف گروپ ۾ پير صاحب پاڳارو، سردار عبدالرحيم خان کوسو، خانبهادر محمد ايوب کهڙو، مسٽر نور محمد وڪيل ۽ سيد محمد عامل شاهه شامل هيا. 31 آڪٽوبر 1936ع تي ”سنڌ اتحاد پارٽي“ قائم ٿي جنهن جو ليڊر سر شاهنواز خان ڀٽو ۽ ڊيوٽي ليڊر سر عبدا﷢ هارون چونڊيا ويا. جڏهن ته ٻي سياسي پارٽي ”مسلم پوليٽيڪل پارٽي“ نالي غلام حسين هدايت ا﷢ جي قيادت ۾ ٺهي، سر شاهنواز ڀٽو جي اتحاد پارٽي غير فرقيوار رنگ نسل ۽ مذهب جي تنگ نظرين کان آزاد روشن خيال ۽ لبرل سوچن تي عمل ڪندڙ پارٽي هئي، جڏهن ته سر غلام حسين هدايت ا﷢ جي مسلم پوليٽيڪل پارٽي هڪ مڪمل فرقيوار ۽ مسلمانن جي حمايت ۾ جماعت اسلامي جي انداز واري پارٽي هئي. سر شاهنواز جي سنڌ اتحاد پارٽي جو نعرو سنڌ ۾ رهندڙ سڀني فرقن ۽ مذهبن وچ ۾ ڀائيچارو ۽ سهڪار هيو. جڏهن ته مسلم پوليٽيڪل پارٽي جو نعرو هندو مسلم فرقيواريت هيو. ٻنهي پارٽين وچ ۾ سنڌ جي تاريخ ۾ اليڪشن جو وڏو مقابلو ٿيو. نتيجي ۾ سر شاهنواز خان ڀٽو جي سنڌ اتحاد پارٽي وڏي اڪثريت ساڻ فتح حاصل ڪندي 42 سيٽون کٽيون پر پارٽي جو ليڊر سر شاهنواز خان ڀٽو فرقيواريت جو شڪار ٿي ويو ۽ هڪ مذهبي مسلمان ٿيندڙ اڳواڻ شيخ عبدالمجيد سنڌي کان هارائجي ويو. سندس ڊيوٽي ليڊر سر عبدا﷢ هارون به هارائجي ويو. قائد جي شڪست بعد پارٽي اقتدار ليڊر ۽ چونڊيل ميمبر سائين محترم جي ايم سيد پنهنجي سيٽ خالي ڪري ڏيڻ جي آڇ ڪئي پر گورنر ۽ سر شاهنواز خان اصولن جي آڌار تي اها آڇ ۽ ڳالهه قبول نه ڪندي فرقيوار سياست واري لاڙن جي بالادستي سبب سياست مان 49 سالن جي عمر ۾ رٽائرمينٽ جو اعلان ڪيو، ڇاڪاڻ ته هو صاف سٿري سياست ۾ يقين رکندو هيو. اقتدار حاصل ڪرڻ خاطر مذهب کي استعمال ڪرڻ خلاف هيو. .
جھونا ڳڙھ جو ديوان
4 اپريل 1937ع تي، هيءُ پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر مقرر ٿيو، ۽ 1945ع تائين اُتي ميمبر طور ڪم ڪندو رهيو. 1945ع کان هيءُ جهونا ڳڙهه اسٽيٽ ۾ ديوان مقرر ٿيو، اتي 1948ع تائين رهندو آيو. جڏهن جهونا ڳڙهه اسٽيٽ تي هندستاني قبضو ٿيو ۽ نواب جهونا ڳڙهه پاڪستان آيو، ته هيءُ به ان سان گڏجي هتي آيو. ڪجهه وقت تائين هتي به هو ديوان رهندو آيو، پر پوءِ صحت جي خرابيءَ ڪري، ان تان استعيفيٰ ڏنائين. .سندس ڊپلوميسي، انتظامي ۽ سياسي ڏاهپ صلاحيتن ۽ ڪاميابين کي ڏسندي سال 1945ع ۾ رياست جونا ڳڙهه جي نواب مهابت خان جي کيس جونا ڳڙهه رياست جو ديوان مقرر ڪيو، هي عهدو وزيراعظم جو هيو، جنهن منصب تي 1948ع تائين رهيو. جڏهن هندستان سرڪار جونا ڳڙهه رياست تي قبضو ڪيو تڏهن هو نواب مهابت خانجي راجا آف جونا ڳڙهه رياست سان پاڪستان موٽي آيو. هتي اچڻ مهل پاڻ صحت جي لڳاتار خرابي سبب سياست تان ڪناره ڪش رهيو ۽ پنهنجي خاندان سان وقت گذارڻ لڳو.
شاديون ۽ اولاد
هن ٻه شاديون ڪيون هيون. پهرينءَ مان امداد علي خان، ۽ ٻيو سڪندر علي خان فرزند ٿيس. پهريون سندس حياتيءَ ۾، اپريل 1950ع ۾، انتقال ڪري ويو. ٻئي 28 آڪٽوبر 1962ع تي وفات ڪئي. ٻيءَ شاديءَ مان ذوالفقار علي خان فرزند 5 جنوري 1928ع تي ڄائس، جو پڙهي، ولايت مان بئرسٽريءَ جو امتحان پاس ڪري آيو. 1958 کان جولاءِ 1966ع تائين ذوالفقار علي خان پاڪستان حڪومت ۾ وزير جي عهدي تي متمڪن رهيو. پوين سالن ۾ هو پاڪستان جو پرڏيهي وزير پڻ ٿي رهيو. .
وفات
جهونا ڳڙهه کان واپس اچڻ بعد، هو اڪثر گوشه نشينيءَ ۾ رهيو. هـُـن 19 نومبر 1957ع تي، لاڙڪاڻي ۾ وفات ڪئي. .
حوالا
زمرو:1888ع جون پيدائشون زمرو:1957ع جون فوتگيون زمرو:1957ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ڀٽو خاندان
بحرالدين سگھڙ
بحرالدين ولد ڪؤڙو خان شنباڻي، تخلص ”-بحر-“، 1950ع ۾ ڳوٺ درياءُ خان شنباڻيءَ (ضلعي خيرپور) ۾ ڄائو. اڻ پڙهيل آهي. سندس ڌنڌو هارپو آهي. بهترين سگهڙ آهي. ڳوٺ -جسڪاڻي-، تعلقي ڪوٽ ڏجيءَ، ضلعي خيرپور ۾ رهي ٿو.
عبدالحڪيم، پاڪستان
عبدالحڪيم، پاڪستان (انگريزي: Abdul Hakeem, Pakistan) پاڪستان جو هڪ انساني آبادڪاري  جو خانيوال ضلعو ۾ واقع آهي.
بحر العميق (ڪتاب)
بحر العميق (سيد چيزل شاهه صوفي القادري جو ڪلام)، سيد چيزل شاهه رح، سجاده درگاهه فتح پور، بلوچستان جي ڪلام جو هيءُ مجموعو (قافيون ۽ بيت)، هن درگاهه جي پشت به پشت معتقدن ۽ مريدن فتح چند ۽ گرڌاري لعل جيڪب آباد وارن پنهنجي مرشد سيد چيزل شاهه رح سان بيحد عقيدت جي اظهار طور 1987ع ۾ ڇاپائي پڌرو ڪيو. مرحوم سيد چيزل شاھ سنه 1984ع ۾ 72- ورهين جي عمر ۾ وفات ڪئي. سلسلي طريقت ۾ قادري طريقي جو خانوادو آهي. کيس معرفت جي موج پنهنجي والد سيد رکيل شاهه قادري کان ملي، جيڪو شاهه عنايت الله شهيد جهوڪ واري جي سلسلي مان حضرت عبدالستار شاهه رح کان فيضياب ٿيو. سيد رکيل شاهه رح پاڻ مشهور اهل دل ۽ وڏو شاعر هو، جنهن جو ڪلام ”بحر العشق (رسالو: حضرت سيد رکيل شاهه صوفي القادري) جي نالي سان آڳاٽو ڇپيل آهي. سيد چيزل شاهه پڻ سلوڪ ۽ طريقت جي راهه واريون منزلون طيءِ ڪري الاهي انوار جو مشآهدو ماڻي چڪو هو، تنهن پنهنجي ڪيفيت ۽ تصوف جي نڪتن جي اُپٽار ۽ اظهار قافين ۽ بيتن ذريعي ڪيو، ۽ انهيءَ ڪلام جو نالو پڻ پنهنجي والد جي رسالي جي مطابقت سان ”بحر العميق“ رکيائين.
اڪثر راڳ جي محفلن ۾ سائين چيزل شاهه جو رندي ڪلام محفل کي مست ڪري ڇڏيندو هو، پر افسوس جو اهو ڪلام دستياب نه هو. ”بحر العميق“ جي ڇپجڻ سان هڪ طرف اها ڪمي پوري ٿي آهي، ته ٻئي طرف ڪلام جي مهڙ ۾ چيزل شاهه جي سوانح عمريءَ ۾ نسبتي سلسلي توڙي طريقت جي سلسلي بابت ڏنل معلومات نهايت ئي مفيد آهي. خصوصاً چيزل شاهه رح جي شاعري، حق ۽ حقيقت، روح ۽ نفس، قلب ۽ تنقيح، اسم ۽ جسم، عروج ۽ نزول، حسد ۽ لاحد، مڪان ۽ لامڪان، علم ۽ حلم، نفي ۽ اثبات، قرب ۽ بعد، اسرار ۽ مسائل ۽ ٻيا تصوف جا نڪتا، جيڪي طالبن جي طرفان پڇيا ويا ۽ سيد چيزل شاهه مرشداڻي مام ۾ سولي نموني سان سمجھايا آهن، سي سالڪن ۽ طالبن جي لاءِ چڻ ته راهه هدايت آهن.
سائين چيزل شاهه جو ڪلام روايتي انداز سان جدا جدا سُرن ۽ راڳڻين جي عنوانن هيٺ ورڇيل آهي، سندس ڪلام ۾ هيٺين راڳڻين تي ڪلام شامل آهي: شام ڪلياڻ، تلنگ، پيلو، ضلعو، ڪلنگڙو، ڀيروي، جوڳ، ڪونسيو، سهڻي، ڪوهياري، بلاولي، راڻو، سورٺ، لوڙائو، مانجھ، پهاڙي، آسا، صبوحي، ٽوڙي، ڌناسري ۽ بسنت. انهن راڳڻين هيٺ جملي 188 قافيون شامل آهن. ان کان سواءِ مختلف عنوانن هيٺ 70 بيت به شامل آهن، جن ۾ هڪ ٽيهه اکري به آيل آهي.
البت قافين جي فهرست مناسب طريقي سان نه ڏني وئي آهي. هيءُ ديوان ڪونهي جنهن جي نموني سان الف- ب وار ترتيب سان قافيون نروار ڪجن. جيئن ڪتاب ۾ قافيون راڳڻين جي عنوان سان ڇپيل آهن، انهيءَ سلسلي سان فهرست رکجي ها ته بهتر ٿئي ها.
مجموعي طور سان ”بحر العميق“ پنهنجي ڪلام، سوانح عمري، شاعري ۽ فرمودات (تصوف جي نڪتن جي اُپٽار، مڪالمي جي انداز ۾) جي مواد سان سنڌي ادب ۾ هڪ قابل قدر ۽ سهڻو اضافو آهي.
استاد مبارڪ علي خان
استاد- مبارڪ علي خان سنڌ جي نامياري گائڪ استاد گامڻ خان جو فرزند هو ۽ شڪارپور جي شهر ۾ ڄائو نپنو. فن موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ کان حاصل ڪري هن فن جي بلنديءَ تي پهتو. کيس ’خانصاحب مبارڪ علي خان‘ جي لقب سان سڏيو ويندو هو. مرحوم رئيس ضياءُ الدين بلبل، -استاد- مبارڪ علي خان جو اهو واقعو قلمبند ڪري چڪو آهي، جنهن ۾ سندس ملهار ڳائڻ تي مينهن وسي پيو هو. ملهار ڳائڻ لاءِ حاضرين -استاد- مبارڪ عليءَ کي فرمائش ڪئي هئي. سنڌ جو هي ممتاز گويو سيٺ وشنداس وٽ ڪجهه عرصو رهيو هو ۽ -ان- کان پوءِ سيٺ صاحب جي قائم ڪيل وشن نگر (ٽنڊي آغا) حيدرآباد ۾ فن موسيقيءَ جي سکيا ڏيندو هو. هن سال 1961ع ۾ وفات ڪئي. سندس اولاد مان قدرت -الله- خان ۽ عاشق علي خان سٺا گويا ٿي گذريا آهن. سندن ”راڳ سکيا گهر“ اڄ بہ ڪڪري گرائونڊ، کارادر، ڪراچي، سنڌ ۾ موجود آهي. -جتي- سندس پوٽو -استاد- ظفر علي خان اڄ به ابن ڏاڏن جي ڪِرت کي -جاري- رکيو ويٺو آهي. -استاد- مبارڪ عليءَ جي شاگردن ۾ -استاد- بيبو خان، بڙي غلام علي خان ۽ ڪيترائي وڏا وڏا ناميارا گويا رهيا آهن، -استاد نياز حسين- ۽ -استاد- فدا حسين به کانئس سکيا. ريڊيو -پاڪستان- ڪراچيءَ جي افتتاح جي رِبن بہ -استاد- مبارڪ علي خان ڪٽي هئي.
انور وسطڙو (راڳي)
انور- وسطڙي جو -جنم- 1940ع ڌاري ڳوٺ مچر ضلعي نوشهري فيروز ۾ ٿيو. شروعاتي -تعليم- ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان ورتائين. نائين جماعت هاءِ اسڪول ٺاروشاهه ۾ پڙهيو. پوءِ پڙهڻ ڇڏي ڏنائين. اسڪول ڇڏڻ کانپوءِ ٻيڙين ٻڌڻ جو ڪم ڪرڻ لڳو ، اهو ڌنڌو سندس پيءُ ۽ ڀائر به ڪندا هئا. ٻيڙين ٻڌڻ دوران محمد رفيع ۽ چندر جا ڪلام ٻڌندو هو ۽ انهن کي جهونگاريندو هو. اتان کيس ڳائڻ جو شوق پيدا ٿيو ۽ -استاد- محمد صالح خاصخيليءَ جو شاگرد ٿيو ۽ -ترت- پوءِ -استاد منظور علي خان- کان ڌاڳو ٻڌايائين. 1976ع کان هن ريڊيو ۽ ٽي وي تي ڳائڻ شروع ڪيو ، ڪيترين فلمن ۾ پڻ ڳاتائين. پنجابي فلم ” وفاياران دي “ سنڌي فلم ” پرديسي ۽ پيار “ ” پرو چانڊيو “ جا گانا ڳاتائين. هن ڪجهه عرصو اداڪاري به ڪئي. هن سنڌ اندر مختلف ثقافتي ۽ ادبي ڪانفرنسن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو آهي. مصري شاهه اوارڊ ۽ لطيف ايورڊ مڃتا طور مليا اٿس.
تمدن
تمدن يا مدنيت عربي زبان جو لفظ آھي، جنھن جي لغوي معنيٰ ”شهريت“ آھي. هي لفظ ’مدن‘ يعني شهر مان ورتل آهي.”شھريت يا شھري زندگي .” انسان سمجھ ۽ شعور وارو جانور اھي. مختصر طور تمدن جي تعريف اها ٿيندي ته ھر قوم کي پنھنجيون مخصوص، تاريخي، سماجي، ثقافتي ۽ مذھبي روايتون ٿينديون اھن. سندن ضرورتون ۽ روحاني تمنائون هونديون اھن، جنهن ڪري ڪا قوم انفرادي ۽ اجتماعي طور ترقي ڪندي آهي. هر قوم جون مختلف سياسي، مذھبي ۽ معاشرتي جماعتون ۽ ادارا، فن، نقش نگاري، شعر،راڳ ۽ ناچ جا طور طريقا مختلف رواج رسمون هوندا آهن. تمدن انساني فطرت جي ٽن مکيہ جبلتن سان تعلق رکي ٿو، جيڪي آهن: (i) پنھنجو بچاءُ ڪرڻ، (ii) ھم جنس سان تعلق ۾ رھڻ ۽ (iii) اولاد جي پيدائش، پالنا ۽ پرورش ڪري، انساني نسل کي بقا ڏيڻ مدنيت کي شھريت يا تمدن پڻ چوندا آهن.
نالا ۽ اشتقاق
مدنيت لفظ مدينو مان نڪتل آھي ۽ مدينو لفظ جي معني شھر آھي. مدنيت جي معني شھريت آهي جنھن کي انگريزي ۾ سوڪس چون ٿا. سوڪس (civics) لاطيني ٻولي جي لفظ سوس civis مان نڪتل آهي جنھن جو ڌاتو سوٽس civitas آھي .انھن ٻنھي جي معني  ترتيبوار شھري ۽ شھر آھي.
علم تمدن
رياست جي قديم صورت شھري رياست واري ھئي ۽ قديم يونان ۾ ھر شھر جو درجو رياست وارو ھيو ۽ ھر شھر جا پنھنجا قانون ھيا جن مطابق انھن جو انتظامي ڌانچو ڪم ڪندو هو ۽ شھرين جا حق ۽ فرض طئي ٿيل ھيا. يونان جي انھن رياستن ۾ جمھوري نظام ھيو. ھر اھو شخص جيڪو رياست جي قانوني ۽ انتظامي معاملن ۾ شريڪ ھوندو ھو ان کي رياست جو شھري سڏيو ويندو هو. تنھنڪري مدنيت جي علم ۾ شھري جو مقصد رياست جو رھاڪو نہ پر رياست جي قانون ۽ نظم و نسق جي معاملن ۾ شريڪ ھجڻ آهي شھري ھجڻ جو اھو خيال ارسطو جو ڏنل آھي.اڄوڪي دور جي رياست جي بناوٽ شھري ناھي بلڪہ اھا پنھنجي اندر ڪيترائي شھر رکي ٿي ۽ ان م رھندڙ سڀ ان جا شھري سڏبا آهن.رياست جي دائري وسيع ٿيڻ سان ان جي شھرين جي حقن ۽ فرضن جو دائرو به وسيع ٿي ويو آهي. شھريت يا مدنيت جو علم رياست جي شھرين جي انھن حقن ۽ فرضن متعلق علم آھي ۽ اھو انھن جي رياست سان تعلق رکندڙ سرگرمين جو بہ جائزو وٺي ٿو.اھو رياست ۽ شھري جي تعلق بابت آگاهي ڏئي ٿو.ھي علم رياست جي شھري جي معاشرتي، نفسياتي،  معاشي،اخلاقي،  سياسي ۽ مذھبي زندگي جي بابت ڄاڻ ڏئي ٿو. ھي علم شھري زندگيءَ ۽ ان جي مسئلن تي روشني وجھي ٿو
رضي الدين صديقي
پيدائش: 1908ع
پاڪستاني تعليمي ماھر. رياضيدان ، سائنس دان ، عثمانيہ ، ڪيمبرج ، گوٽنجن ، لائپزگ ۽ پرس جي يونيورسٽين ۾ تعليم حاصل ڪئي. 1931ع کان 1950ع تائين عثمانيہ يونيورسٽي ۾ پروفيسر رياضي، ڊائريڪٽر آف ريسرچ ۽ وائس چانسلر رھيو. 1950ع ۾ پشاور يونيورسٽي ۽ 1959ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جو وائس چانسلر مقرر ٿيو. 1961ع کان 1973ع تائين پاڪستاني اڪيڊمي آف سائنسز جو صدر ۽ 1965ع کان 1973ع تائين اسلام آباد يونيورسٽي جو وائس چانسلر رھيو. بعد ۾ صدر جي سيڪريٽريٽ جر سائنسي ۽ تڪنيڪي تحقيقاتي شعبي جو جائنٽ سيڪرٽري انچارج مقرر ٿيو. طالب علمي جي زماني ۾ ئي دنيا جي سائنسي حلقن ۾ متعارف ٿي ويو ھو. انگلستان ۽ بعد ۾ جرمني ۽ فرانس ۾ ايٽمي توانائي ۽ اضافت جي نظريي تي تحقيقاتي ڪم ڪيو ۽ اضافت جي نظريي تي مقالو لکي ڪري پي ايچ ڊي جي ڊگري ورتي. رياضي ۽ سائنس کان علاوہ ادب سان بہ دلچسپي رکن ٿا.
زمرو:1908ع جون پيدائشون زمرو:1998ع جون فوتگيون زمرو:1998ع جون وفاتون زمرو:برنامج نوياتي اسلحو پاڪستان زمرو:پاڪستاني تعليم جا ماھر زمرو:پاڪستاني سائنسدان زمرو:پاڪستاني عالم زمرو:پاڪستاني محقق زمرو:پاڪستاني طبيعيات دان زمرو:تعليم جا ماھر زمرو:حيدرآباد، ڀارت جا ماڻھو زمرو:رياضي دان زمرو:ستارۂ امتياز زمرو:فاضل جامعہ عثمانيہ زمرو:قائد اعظم يونيورسٽي فيڪلٽي زمرو:منصوبو-706 زمرو:مھاجر ماڻھو زمرو:نشان امتياز زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪيمبرج يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ھلال امتياز
1236ع
ڊسمبر
زمرو:1236ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ڏاڙھي
ڏاڙھي مردن جي منھن واري وارن کي چيو ويندو آھي جيڪي گھڻا ڳٽن جي ھيٺان ھوندا آھن. thumb|ڏاڙھي
1806ع
ڊسمبر
زمرو:سال
مائيَ براهيم
مائيَ براهيم (My Brahim) مراڪش جو رهائشي علائقو آهي. جيڪو تانسيف آسفي، الحوز صوبي ۾ آهي. 2004ع جي آدمشماريءَ جي ڳڻپ مطابق ان جي آبادي 3,273 آهي.
انور شاھ (شاعر)
انورشاهه ڪافي گو شاعر هو. هن جي ڪافين ۾ فقيراڻو رنگ آهي. 30- 1920ع ڌاري ٿي گذريو آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.
آڌي سون
زمرو:زيور
اسلام ۽ تثليث
اسلامي روايتن جي مطابق جڏنهن حضرت عيسيٰ عليه السلام الله وٽ ويو ته مسيحين ۾ اختلاف پيدا ٿي ويا- ڪجهه ماڻهون چوڻ لڳا ته عيسي "الله جو بندو ۽ رسول" هيو- جڏنهن ڪجهه ماڻهون چوڻ لڳا ته "هو خود رب هيو"  ۽ ڪن جو چوڻ هو ته " '''الله جو پٽ هئو۔
زمرو:انڪار تثليث
آڪسفورڊ يونيورسٽي
آڪسفورڊ (Oxford)، انگلينڊ جو مشهور شهر آهي، جيڪو ”آڪس درياھ“ جي ڪناري تي ٻڌل آهي. هن اانگريزي لفظ جي لغوي معنيٰ آهي: ”آڪس درياھ جو گھاٽ (ڪنارو).“ انگلينڊ جي هِن مشهور شهر ۾، دنيا جي قديم ترين درسگاھ ”آڪسفورڊ يونيورسٽي“ واقع آهي، جنهن جو شمار دنيا جي تمام وڏن تعليمي ادارن ۾ ٿئي ٿو. هن درسگاھ جو بنياد تہ قديم زماني کان رکيل آهي، پر ان ۾ باقاعده تعليم جو سلسلو 1133ع کان شروع ٿيو. 1163ع ۾ هن درسگاھ جو درجو وڌائي ”يونيورسٽي“ ڪيو ويو. هن وقت ٽيھ ڪاليج ساڻس لاڳاپيل آهن. پڙهائيءَ جو طريقو ڪاليجن توڙي يونيورسٽيءَ ۾ هڪ جهڙو آهي، جيڪو صرف ”ليڪچرن“ تائين محدود آهي. اتان جا استاد پنهنجي رهائشگاهن تي بہ تعليم ۽ تربيت ڏين ٿا. ”آڪسفورڊ يونيورسٽي“ جي مشهور ”بوڊيلين (Bodielian) لائبرري“ پوري دنيا ۾ مشهور ۽ وڏي لائبرري آهي. سال 1946ع ۾ واڌارو ڪري، هن لائبرري ۾ پنجاھ لک ڪتابن جي گنجائش رکي وئي هئي.
حوالا
زمرو:درسگاھون
ڪيلو
480px|thumb|ڪيلن جا چار مختلف قسم ڪيلو هڪ مشهور ميوي ۽ ان جي وڻ جو نالو آهي. هن جو ٿڙ ٿلهو ۽ نرم هوندو آهي، جيڪو پنن جو ٺهيل هوندو آهي. هن جا پن تمام ڊگها ۽ ويڪرا هوندا آهن. پڪل ڪيلو ميوي جي طور ۽ ڪچو سبزي جي طور استعمال ٿيندو آهي. left|380px|thumb|وڏي ٻج وارو جنگلي ڪيلا
ڪيلي کي سنڌيءَ ۾ ڪيوڙو بہ چيو ويندو آهي. ڪيوڙي کي هندستانيءَ ۾ ڪيلا، فارسيءَ ۾ موز ۽ انگريزيءَ ۾ پلانٽين يا بنانا سڏيندا آهن. هن جا بيشمار قسم آهن جي قد، رنگ، خوشبوءِ، لذت ۽ ٻين ڪن ڳالهين ۾ تفاوت رکن ٿا.
چڱي ڪيوڙي يا ڪيلي جي لاءِ تمام ڀلي زمين گهرجي. ڪيلا هڪٻئي کان ڇهن يا اٺن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي، هڪڙيءَ ڪسيءَ ۾ پوکڻ گهرجن، جا ڪسي هڪ فوٽ يا وڌيڪ اونهي ۽ ٽي فوٽ ويڪري هئڻ گهرجي ۽ انهيءَ ۾ وقت بوقت ججهو پاڻي ۽ تازو ڳائو ڀاڻ وجهڻ گهرجي. هر هڪ وڻ ۾ ٽڻ ٽڙن کان وڌيڪ ٿڙَ رهڻ نه ڏجن. جيڪي اکيون پاڙ مان نڪرنديون وڃن سي هڪدم ڪڍي ڇڏڻ گهرجن. جيڪو ٿڙ هڪڙو ڀيرو ڦر ڪري، تنهن کي پاڙ کان مٿڀرو زمين جي سنوت ۾ وڍي ڇڏڻ کپي، جو اهو وري ٻيو ڦر نه ڪندو. وڍيل پاڙ کي زمين ۾ تيستائين ڇڏجي، جيستائين ڪا ان جي تازي اک اها جاءِ واري بهتر آهي ته ٻئي يا ٽئي ورهيه ڪيوڙو ڪڍي نئين زمين ۾ رکجي، جو هو جنهن زمين ۾ رهي ٿو انهيءَ کي ٿڪايو ڇڏي. چوندا آهن ته ساڳئي ٿڙ ۾ ٻن قسمن جو ڦر پيدا ڪرائي ٿو سگهجي. هيئن ڪجي جو ٻن قسمن جي ڪيلن جون هڪ جيڏيون اکيون ڪڍي، تکي ڪپ سان اڌ مان چيري، هڪڙي جو اڌ ٻئي جي اڌ سان ملائي، ٻڌي، زمين ۾ هڻي ڇڏجي. سگهو ئي اهي ٻئي اڌ ملي هڪ ٿي ويندا ۽ ڏينهن پُني هڪڙي ٿڙ مان ٻنهي قسمن جو ميوو پيدا ٿيندو. ڪيلي کي گهڻي سردي ساڙيندي آهي. ڪيلي جي لاءِ زمين لوڻائتي بهتر آهي.
اخذ ٿيل
ڪيلي جو لفظ پراڪرت مان اخذ ٿيل آهي. left|thumb|365x365px|ڪيلي جو وڻ left|thumb|250x250px|ڪيلي جي پيداوار اسلامي دورن ۾(700-1500 AD).
بيت الخلا
بيت الخلا کي پيشاب ۽ پائخانو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. ڪجھ بيت الخلائن ۾ صرف پيشاب ڪرڻ جي سھولت ھوندي آھي. جڏھن تہ ڪجھ ۾ غسل ڪرڻ جي سھولت ھوندي آھي. thumb|بيت الخلا
ڪيلو
حوالا
زمرو:ميوا
امام غزالي
سندس نالو ”محمد“ ۽ ”حجت الاسلام“ لقب هو. پاڻ خراسان جي پرڳڻي جي ’طوس‘ شهر جي هڪ ڳوٺ طبران ۾ 450 هه /1058ع ۾ ڄائو. سندس پيءُ سُٽ ڪتڻ ۽ وڪڻڻ جو ڪم ڪندو هو، جنهنڪري پاڻ ’غزاليءَ‘ جي نالي سان مشهور ٿيو.
امام غزاليءَ جي پيءُ جو نالو به ”محمد“ هو، تنهن پنهنجي وفات کان ٿورو اڳ کيس ۽ سندس ڀاءُ ننڍي”احمد“ کي تعليم ڏيارڻ لاءِ پنهنجي هڪ دوست جي حوالي ڪيو، جنهن کيس هڪ مدرسي ۾ داخل ڪرايو، جتي فقہ جي شروعاتي تعليم کانپوءِ ’جرجان‘ ۾ وڃي ابونصر اسماعيليءَ وٽ علم جي تحصيل ڪيائين. امام غزاليءَ جو علمي مايو انهيءَ حد کي پهتو، جو معمولي عالم سندس اُڃ اُجهائي نه سگهيا. انهن ڏينهن ۾ نيشاپور ۽ بغداد جا مدرسا سڀ کان گهڻو مشهور هوندا هئا، جو اتي امام الحرمين عبدالملڪ ۽ علامه ابواسحاق شيرازي تعليم ڏيندا هئا، تنهنڪري پاڻ نيشاپور وڃي امام الحرمين جي نگرانيءَ هيٺ تعليم مڪمل ڪيائين.
سندس خلوت وارو عرصو ڏهن سالن جو رهيو. ڏهن سالن جي رياضت ۾ اونداهيءَ جا مڙئي پردا هٽائي پري ڪيائين ۽ شين جون اصلي حقيقتون سندس اڳيان کلي ظاهر ٿي پيون. ڏٺائين ته دنيا مذهب کان منحرف ٿي رهي آهي ۽ عقل ۽ فلسفي خلاف ڪات ڪهاڙا کڻي مذهب جي پٺيان ڪاهي پيا آهن، تنهنڪري وقت جي گهرج اها آهي ته گوشه نشيني ڇڏي، تبليغ جو ڪم جاري ڪيو وڃي. هوڏانهن وري درس تدريس جي ڪم کي جاري رکڻ لاءِ سلطان طرفان کيس تاڪيدي حڪم پهتو. آخر نيشاپور ۾ اچي اهو ڪم ٻيهر شروع ڪيائين، پر اتان به ٿوري عرصي گذرڻ کانپوءِ پنهنجي ڳوٺ طوس موٽي آيو، جتي جمادي الآخر 505هه/ 1111ع ۾ وفات ڪيائين. سندس هيٺيون تصنيفون مشهور آهن:
’المنقذ من الضلال‘، ۾ پنهنجي ذهني حالت ۽ حقيقت پٺيان جدوجهد جي شرح بيان ڪئي اٿس. فلسفي ۾ سندس ٻيو ڪتاب ’تهافت الفلاسفہ‘ آهي، جنهن ۾ يوناني ۽ اسلامي فيلسفوفن کي رد ڏنو اٿس. منطق ۾ ’معيارالنظر‘ ۽ اخلاق ۾ ’ميزان العمل‘ ڪتاب اٿس، پر سندس ناميارو ۽ وڏو ڪتاب ’احياءِ علوم الدين‘ آهي، جنهن ۾ مسلمانن جي ڇوٽڪاري جا رستا ٻڌايا اٿس ۽ عقيدن جي حقيقت کولي سمجهائڻ سان گڏ معاملات ۽ عبادات کي مفصل طور بيان ڪيو اٿس. -تصوف- ۽ اخلاق ۾ سندس تصنيف ’ڪيميائي سعادت‘ گهڻي مشهور آهي. جنهن جو سنڌيءَ ۾ به ترجمو پروفيسر غلام حسين خاصخيليءَ ڪيو آهي ۽ سنڌي ادبي بورڊ ڇپايو آهي. انهن ڪتاب کان سواءِ سندس ٻيا به اسي کن ڪتاب آهن، جيڪي پنهنجي نموني ۾ بينظير آهن.
حوالا
زمرو:1050ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون زمرو:اسلام زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب
هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو
هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو يا برٽش انڊين اوشين ٽيريٽري (Biritish Indian Ocean Territory - BIOT) اصل ۾ هندي وڏي سمنڊ ۾ چارلس ٻيٽن، جي نالي وارو انڊونيشيا جي ڀرسان برطانيائي قبضي هيٺ آيل علائقو، جيڪو 60 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. انهن مان گهڻو مشهور ٻيٽ ”ڊيگو گارشيا“ آهي، جتي آمريڪي ۽ برطانيائي فوجي اڏا آهن. اتان مڪاني ماڻهن کي ڪڍي 4 هزارن جي تعداد ۾ فقط آمريڪي ۽ برطانيائي فوجي رکيا ويا هئا. 1965ع ۾ هندي وڏي سمنڊ ۾ پنهنجن مفادن جي حاصلات ۽ بچاءَ لاءِ برطانيائي ۽ آمريڪي سرڪارن فوجي اڏا قائم ڪرڻ ۾ هڪ ٻئي سان سهڪار ڪيو، جنهن کي BIOT جي مخفف سان ياد ڪيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:جاگرافي زمرو:تاريخ
خدا بخش ابڙو
حوالا
زمرو:1957ع جون پيدائشون