cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روزانه ڪاوش
پسمنظر
26 مارچ 1989ع تي پهرين شام وارا اخبار خادم وطن شايع ٿي، اپريل 1989ع تي پهرين دفعي خادم وطن جي مُک صفحي تي ڪاوش جو اشتهار شاعيو ٿيو، جنهن کان پوءِ ماڻهن پهرين دفعي ڪاوش جو نالو ٻڌو. اخبار 22 جُولاءِ 1990ع تي مارڪيٽ ۾ اچڻي هئي، پر ڪاوش سٿ جي اهم رُڪن نياز پنهور جي تازي شادي ٿيڻ سبب اهو مصروف ٿي ويو ۽ ائين ڪاوش جو پهريون شمارو 3 آگسٽ 1990ع تي مارڪيٽ ۾ آيو. صدر غلام اسحاق خان پاران بنظير جي حڪومت جي خاتمي کان پوءِ ڪاوش جو اجلاس جي ميٽنگ گھرائي وئي جتي فيصلو ڪيو ويو ته ڪاوش جي ڪم جي نئين سر پاليسي جوڙي وڃي ڇو ته ڄام صادق جي دور ۾ اخبار کي آزاد پاليسي تحت هلائڻ انتهائي مشڪل ڪم هوندو. 1991ع ڌاري ڪاوش جي ڪُل سرڪيوليشن 50 هزار تائين پهچي وئي هئي. اها سرڪيولشن سنڌ ۽ پنجاب تي مشتمل هئي. ڪاوش اخبار جي شروعاتي قيمت ڏيڍ رپيو هئي.
ڪاوش تي پابنديون
ڪاوش جي شروعاتي ست سالن تائين سرڪاري اشتيهارن تي پابندي هئي، جنهن جي ڪري ڪي به سرڪاري اشتهيار هن اخبار کي نه ڏنا ويندا هئا.
تنقيد
شروع واري دور ۾ ڄام صادق جي حڪومت دوران ڪاوش مٿان الزام لڳا ته ڪاوش پ پ پ جي ڌر ٿي ڪم ڪري ٿي ۽ پ پ پ جو ڪاوش جي مينيجمنٽ ۾ حصيداري پڻ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي اخبار
ابن ھشام
بن هشام- عربي ٻوليءَ جو تمام وڏو تاريخدان، سيرت نگار ۽ حديثون لکندڙ ٿي گذريو آهي. سندس پورو نالو عبدالملڪ -بن- هشام الحميري هو. هو بصري ۾ ڄائو. هن حضور اڪرم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي زندگيءَ تي هڪ ڪتاب لکيو. حديث ۽ -تاريخ- جي موضوع تي سندس لکيل ڪتاب ’سيرة -ابن هشام-‘ ڏاڍو مقبول ٿيو. هُن 218هه/833ع ۾ قاهره ۾ وفات ڪئي.
دوھو
دوھو ھندي لفظ دوھا مان نڪتو اھي، جنھن جي معنيٰ اھي ٻن مصرعن يا سٽن وارو بيت.”ڏوهيڙو“ سنڌي شاعريءَ جو هڪ قديم فن آهي، جنهن سمن ۽ سومرن جي دور ۾ ترقي ڪرڻ شروع ڪئي. هندي زبان ۾ هن فن کي ”دوهرو“ يا ”دوهو“ چوندا آهن. دوھي جي حساب سان شيخ حماد جماليءَ (وفات 1368ع) کي سنڌيءَ جو پھريون شاعر چيو ويندو اھي. جي پڇڻا سي نه منجهڻا، جي پڇن سي وير، جو لکڻ منجهه ماڙوئين، سو مکڻ منجهه کير. (شاهه عبدالڪريم)
اسرول
اسرول/آسرول (ٻوٽي): هن ٻوٽيءَ جو ٻوٽو ٽي فوٽ اوچو ٿيندو آهي. پن ٻه ٽي -انچ- ڊگها ۽ هڪ -انچ- ويڪرا ٿيندا اٿس، جيڪي ڳاڙهن مرچن جي پنن سان ملندر جلندڙ هوندا آهن. هن جون ڪيتريون ئي شاخون ٿينديون آهن ۽ هر شاخ جي چوٽيءَ تي گلن جو گهاٽي نارنگي رنگ جو ڇڳو هوندو آهي، جنهن ۾ ڪاري رنگ جو مٽر جي برابر -ٻج- سرجندو آهي. -ان- -ٻوٽي- جي پاڙ زمين ۾ اونهي هوندي آهي ۽ اها دوا طور استعمال ٿيندي آهي. -ان- جو سواد ڪڙو هوندو آهي. حڪيمن وٽ هيءَ -ٻوٽي- چريائي ۽ ديوانگيءَ جي خاص دوا آهي. جيڪڏهن پاڳل ماڻهو ڀڄندو ڊڪندو ۽ گوڙ مچائيندو يا ٻين کي ماريندو هجي ۽ بلڪل نه سمهي، ته -ان- دوا جي چند خوراڪن جي استعمال سان ننڊ اچڻ لڳندي اٿس، اجيڪڏهن مريض کي مستقل ننڊ نه ايندي هجي ته ننڊ ڏيارڻ لاءِ به -ان- دوا کي استعمال ڪيو ويندو آهي.
شڪارا آرڪيٽيڪچر
شڪارا آرڪيٽيڪچر (Shikhara architecture)، يورپ جي رومن، گريڪ، گاٿڪ، رينيسنس ۽ بارڪ کان جدا نموني جو آهي. شڪارا آرڪيٽيڪچر يا طرز اڏاوت، اصل برصغير جي آهي. اهو به گھڻو ڪري اترين يا پهاڙي علائقن جي. شڪارا جي سنسڪرت ٻوليءَ ۾ معني به پهاڙ جي چوٽي واري آهي. هن طرز تعمير ۾ ٻه قسم آهن، لاطينا شڪارا، جنهن ۾ ٻاهرين شڪل وڪڙن واري، يا گول هوندي آهي ۽ ان تي مختلف پرت يا سليبس رکيا ويندا آهن. جيڪي آهستي آهستي سوڙها ٿي ويندا آهن، ۽ فماسانا شڪارا ۾ ٻاهرين شڪل ڪنڊن واري هوندي آهي ۽ مٿان گھنڊ جيان قبو هوندو آهي. شڪارا آرڪيٽيڪچر، چائنيز، تبتين ۽ نيپالي اسٽائيل جو مرڪب آهي.
زمرو:شڪارا آرڪيٽيڪچر زمرو:آرڪيٽيڪچر زمرو:نيپال
1846ع
ڊسمبر
زمرو:1846ء زمرو:سال
چوويهون تصوراتي ليڪو
چوويهون تصوراتي ليڪو (Choweehoon taswiraati leeko) يا ٽوئنٽي فورٿ پئريلل (Twenty fourth Parallel) جاگرافيءَ جي ماهرن طرفان گھڙيل هڪ تصوراتي ليڪو، جيڪو زمين جي ڪجهه علائقن جي بيهڪ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو. اهو تصوراتي جاگرافيائي ليڪو اڳتي وڌي ايشيا، هندي وڏي سمنڊ، آفريقا، پيسيفڪ يا سانتيڪي سمنڊ، اُتر آمريڪا ۽ ايٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪجھ حصي تائين پکڙجي وڃي ٿو. پاڪستان جي علائقي رڻ ڪڇ مان پڻ لنگهندڙ اها زميني پٽي پاڪستان ۽ ڀارت وچ ۾ سرحدي ليڪي طور وجود رکي ٿي. ورهاڱي کان پوءِ ان علائقي تي ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ تڪراري دعوائون هليون هيون.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:جاگرافي زمرو:دنيا
ھرڪشن سنگھ سرجيت
کاٻو|thumb|ھرڪشن سنگھ سرجيت ھرڪشن سنگھ سُرجيت مارڪسي ڪميونسٽ پارٽي آف انڊيا يعني سي پي ايم جو اڳوڻو جنرل سيڪريٽري ۽ معروف سياسي رھنما ھو۔
ڀگت سنگھ
ھرڪشن سنگھ سرجيت جي پيدائش صوبي پنجاب جي جالنڌر جي بسّي جاٽ خاندان ۾ ٿي ھئي۔  ھن پنھنجي سياسي زندگي جو آغاز ڀگت سنگھ جي نوجوان ڀارت سڀا سان ڪيو۔ ننڍپڻ ۾ سرجيت، بگت سنگھ کان ڪافي متاثر رھيا ۽ انھن بگت سنگھ جي ڦاھي جي ڏينھن ھوشيار پور جي عدالت ۾ ھندستاني جھنڊي کي لھرايو۔ ان جي لاءِ ھن کي سزا ملي۔ جڏھن ھن کي عدالت ۾ پيش ڪيو ويو ته ھن پنھنجو نالو ’لنڊن توڙ سنگھ‘ بڌايو ھو۔
ڪميونسٽ پارٽي
1936ع ۾ ھو ڪميونسٽ پارٽي جو رڪڻ بڻيو۔ ھو پنجاب ۾ ھاري سڀا جو بنياد رکڻ وارن مان آھي۔ ٻين مھاڀاري جنگ جي دوران ھن  ’دُکي دنيا‘ ۽ ’ چنگارر‘ جي اشاعتڪئي۔ ھرڪشن سنگھ سرجيت جو شمار نہ صرف ھڪ عظيم رھنما جي طور تي ڪيو ويندو ھو بلڪه ھن کي ڀارتيہ جنتا پارٽي جھڙي ھندو نواز سياسي جماعتن جي فرقہ واراڻہ نظريي جي ھڪ اھم مخالف جي طور تي به سڃاتو وڃي ٿو۔  ھن 1990ع جي وچ ۾ کاٻي محاذ جي حمايت کان مرڪز ۾ ھڪ مخلوط حڪومت جي قيام کي سر انجام ڏنو ھو۔ ۽ 2004ع جي لوڪ سڀا چونڊن کان بعد پيدا شده سياسي صورتِ حال ۾ به ھن ھڪ ’ڪنگ ميڪر‘ جو ڪردار ادا ڪيو ھو۔ ھرڪشن سنگھ سرجيت 1992ع کان 2005ع تائين سي پي ايم جي جنرل سيڪريٽري ۽ 1964ع کان 2008ع تائين پولٽ بيورو جو ممبر رھيو۔ 92 ورھن جي عمر ۾ پھرين آگسٽ 2008ع تي ھنن جو انتقال ٿيو۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1916ع جون پيدائشون زمرو:پنجابي ماڻهو
جمعو
جمع هفتي جو پنجون ۽ ڇنڇر کان پهريان ۽ خميس کان پوءِ ايندو آهي.
هي هفتي هفتي جي ستن ڏينهن مان هفتي جو ڇهون ڏينهن آهي.
لفظ جمعو
جمعو = هن ڏينهن جو نالو پڻ عربي زبان جي لفظ الجمعة مان ورتو ويو آهي. جنهن جي معني گڏ ٿيڻ يا گڏجاڻي آهي. اسلام ۾ هن کي ڏينهن جو سردار چيو ويو آهي. جمع مسلمانن لاءِ وڏي اهميت وارو ڏينهن آهي.
عربن کان پهريان هن ڏينهن کي سنڌي ماڻهو ٿانور چوندا هئا.
هندن وٽ هن ڏينهن جي ديوي شُڪرا آهي. هن ڏينهن. هندي ۾ان مناسبت سان شُڪروار چوندا آهن.
انگريزي Friday
جرمنيڪ ديوگ Freya جنهن ٻيا نالا ( Frea / Frija / Frigg / Frige ) جي نالي پٺيان Friday سڏجي ٿو. جيڪا فياض ۽ حڪمت جي ديوي آهي.
گيلري
زمرو:هفتي جا ڏينهن
لنپ
لَنپ هي گاھ مٺي نَهَور زمين ۽ خاص ڪري سنون پوٺن تي جام ۽ گهاٽو ٿيندو آهي. هن کي لنب بہ چون. ڊيگهه ۾ فوٽ ڏيڍ کن ٿيندو آهي. اُن جي تيلي سنهي ٿيندي آهي. گهاٽي اُڀرڻ ڪري ان جو مٿاڇرو لسو پيو معلوم ٿيندو آهي. هوا تي جهُولڻ ڪري وڻندڙ پيو لڳندو آهي. هن جا پن سنها ۽ چوٽي وٽ تکا ٿيندا آهن. هن جي کائڻ ڪري مال ۾ کير جام ۽ گهاٽو ٿيندو آهي، جنهن ڪري مکڻ ججهو لهندو آهي، ان ڪري چوندا آهن تہ ”لنب مکڻ چنب“، يعني لنب جي کائڻ ڪري هر هڪ ڍڳيءَ مان چنبي جيترو مکڻ لهندو آهي. هنجي پاڙ زمين اندر ٿوري ٿئي ٿي. ڍڳين جي تہ خاص خوراڪ آهي، پر مينهون، گهوڙ ۽ گڏھ بہ جام کائيندا آهن. سڪڻ بعد پيلو ٿي پوندو آهي ۽ پري کان سج جي روشنائيءَ ۾ پيو چلڪندو آهي. هن جي تيلي ڏاڍيري، پر ٻَڙڪِڻي، يعني زور ڏيڻ سان ڪڙڪو ڪري ٽڪر ٿيو پوي، جنهن ڪري سڪڻ بعد مَال جي لَتاڙ ڪري ڀڄي ڀُري زمين تي سٿا ٿيو پيو هوندو آهي. هي اهڙو تہ گهاٽو اُڀرندو آهي جو سڪڻ بعد جي اتفاق سان باھ لڳي تہ پوءِ اها وڌندي ويندي ۽ ائين بعضي ڏهرن جا ڏهر ناس ٿيو وڃن. لَنب ته سڙي پر وچ ۾ بيٺل وڻ، ٻوٽا ۽ گاھ بہ ناس ٿيو وڃن. انهيءَ حالت کي ”ڏؤ“ لڳڻ چئبو آهي. هن ۾ سنهڙو ان ٿيندو آهي، جو غريب ماڻهو ڏڪار وقت کاڌي لاءِ ڪم آڻيندا آهن.
447ع
ڊسمبر
زمرو:447ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
1292ع
ڊسمبر
زمرو:1292ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
روزانه ڪوشش
روزانہ ڪوشش هڪ سنڌي اخبار آهي جنهن جو مرڪز حيدرآباد، سنڌ آهي هي اخبار سن 1998ع کان شائع ٿي رهي آهي. زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون
شاستا ڪائونٽي، ڪيليفورنيا
شاستا ڪائونٽي، ڪيليفورنيا (انگريزي: Shasta County, California) يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا جي اُتريئين حصي ۾ آهي.
تفصیل
2010ع جي آدمشماري جي مطابق، هن ڪائونٽيءَ جي آبادي 177،223 آهي.
سنگيت ناٽڪ (اوپيرا)
alt=سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جو ٿيٽر|thumb|سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جو ٿيٽر اوپيرا (Opera ):ناٽڪ جو هڪ قسم، جنهن ۾ موسيقيءَ جو عنصر گھڻو شامل هوندو آهي. -اوپيرا- ۾ سڄو متن ۽ گفتگوءَ جو ڳچ حصو سازن جي ميلاپ سان ادا ڪيو ويندو آهي. سڀ کان اڳ ۾ اٽالين -اوپيرا-، جنهن جي شروعات 16 هين صدي عيسويءَ کان ٿي ۽ رڳو يوناني ۽ لاطيني لوڪ ڪهاڻين کي -اوپيرا- لاءِ چونڊيو ويندو هو ۽ سڀني سُريلن ايڪٽرن کي پنهنجا جوهر ڏيکارڻ جو موقعو ڏنو ويندو هو. موجوده -اوپيرا- 16هين ۽ 17هين عيسوي جي عڪاسي ڪري ٿو، اهو يورپ جي نئين جاڳرتا/ نشاة ثانيه (Reuaissances) جو دؤر هو، جنهن ۾ ماڻهو ٻهروپ ڌاري، ڳوٺن ۽ شهرن ۾ سازن ۽ پنهنجي آوازن سان ماڻهن کي وندرائيندا هئا. انهيءَ زماني جو -انگريزي- ٻوليءَ جو -اوپيرا- (The beggar Opera)، -جرمني- ٻوليءَ جو Sings Piel، فرينچ ٻوليءَ جو Yaudeville وغيره ماڻهن کي وڻندا هئا. -ان- کانپوءِ خاص طور تي انگريزيءَ ۾ جيڪي -اوپيرا- لکيا ويا، -تن- ۾ گفتگوءَ کان وڌيڪ سازن جي ڌُن ذريعي مطلب ادا ڪرڻ کي وڌيڪ اهميت حاصل هوندي هئي. اوپيرا ۾ عشق ۽ محبت جي داستانن کي سُريلي گفتگو جي انداز ۾ آرڪيسٽرا جي ڌن سان پيش ڪيو ويندو هو، -ان- کان پوءِ بئليٽ ناچ کي پڻ -اوپيرا- جو هڪ حصو بڻايو ويو. ڇاڪاڻ جو بئليٽ ناچ پڻ يورپ ۾ مشهور ٿيو هو. بئليٽ ناچ جي ڪري، -اوپيرا- ۾ ڪهاڻيءَ جو تسلسل برقرار رکي نه سگھبو هو. -ان- کانسواءِ اداڪارن جا تاثرات به مڪالمن مطابق قائم رکي نه سگهبا هئا. -اٽلي-، روس ۽ فرانس ۾ مشهور -اوپيرا- نويس پيدا ٿيا. پر انهيءَ زماني جي -اوپيرا- هائوسن ۽ موجوده وقت جي -اوپيرا- هائوسن ۾ وڏو فرق اچي ويو آهي. برطانيه ۾ به وقفي وقفي سان پيش ڪيل ڪجهه -اوپيرا- ناٽڪن کان سواءِ ٻيا وڌيڪ مقبول ٿي نه سگھيا. دنيا جي ڪيترن ئي شهرن ۾ وڏا وڏا ۽ خوبصورت -اوپيرا- هائوس موجود آهن. پر آسٽريليا جي شهر سڊنيءَ ۾ ٺهيل، گرانڊ -اوپيرا- هائوس جيڪو 1973ع ۾ جڙي راس ٿيو، -ان- کي به دنيا جي جديد عجائبات ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. هن -اوپيرا- هائوس کي -ٽن- پاسن کان سامونڊي -پاڻي- وڪوڙيو بيٺو آهي يا ائين کڻي چئجي ته هڪڙي ننڍي اُپ ٻيٽ تي اڏيل اهو -اوپيرا- هائوس، بلڪل -ان- جاءِ تي آهي، -جتي- 1788ع ۾ برطانوي آبادڪار پهريون دفعو اچي لٿا هئا. انهيءَ -اوپيرا- هائوس جو نقشو، ڊينمارڪ جي انجينئر جورين اٽزان (Joern Utzon) سن 1957ع ۾ تيار ڪيو هو. هي -اوپيرا- هائوس -ٽن- وڏن هالن تي مشتمل آهي ۽ اٽڪل پنجن ايڪڙن جي ايراضي تي پکڙيل آهي.
حوالا
زمرو:ناچ
جنوري
عيسوي سال جو پهريون مهينو جنوري آهي. هن مهيني تي اهو نالو رومين جي هڪ ديوتا “جينس” (Janus) جي نالي تان رکيو ويو آهي, اهو جنگ جو ديوتا هو، جيڪو ڏند ڪٿا موجب هڪ ئي وقت، اڳيان ۽ پويان ڏسي سگهندو هو، رومين جو خيال هو ته هن ديوتا وانگر هو به پنهنجي ماضي ۽ حال جو جائزو وٺي سگهن ٿا. جنهن سبب هنن هن مهيني جو نالو جنوري رکيو. جنوري شمسي سال جو پهريون مهينو آهي. هن مهيني ۾ 31 ڏينهن ٿيندا آهن.
حوالا
جنوري زمرو:تاريخ زمرو:مهينا زمرو:وقت
راڌا ڪرشن
زمرو:ڪرشنا زمرو:مذهب زمرو:تاريخ
ابو اسحاق ابراھيم بن سنان
ابو اسحاق ابراهيم بن سنان تمام وڏو رياضي دان ۽ علم هيئت جو ڄاڻو ۽ ماهر هو. 96-295ھ/907-908ع ۾ بغداد ۾ پيدا ٿيو. ابو اسحاق ابراهيم بن سنان بابت مشهور آهي ته هن بطليموس جي ڪتاب ’مجسطي‘ جي شرح لکي. هن جو وڏي ۾ وڏو ڪم پئرابولا (Parabola) تي تحقيق آهي. پئرابولا متعلق هن اهڙا مسئلا حل ڪيا، جيڪي هاڻوڪي دؤر ۾ صرف انٽيگرل ڪئلڪيوليس جي مدد سان حل ڪيا وڃن ٿا. هن سورج گهڙين تي پڻ هڪ رسالو لکيو. ابواسحاق ابراهيم بن سنان 35-334ھ/945-946ع ۾ وفات ڪئي.
ڳنڍير
ڳَنڍير: هي ڏاڍي زمين ۾ ٿئي، جنهن ڪري ڏهرن ۾ جام هوندو آهي. ڀٽن، دڙن ۽ وارياسي زمين ۾ ڪونه اُڀري. هن گاهه جي تندن جي هيٺئين ڀاڱي ۾ ڳنڍين ڳنڍيون ٿينديون آهن، جي زمين تي لڳي اُڀرنديون آهن ۽ مٿان سنگ ڪڍنديون آهن، جو ڦاڪن سان جهيرڻي جهڙو ٿيندو آهي. اهڙيءَ طرح تندون ٿي چوڌاري زمين تي اُڀرندو پکڙجندو ويندو آهي. تندون سنهيون، مضبوط ۽ سائي رنگ جون ٿينديون آهن. سڪڻ بعد پيلو ڏسبو آهي. هي گاهه ڍڳيون ۽ مينهون خوب کائينديون آهن. ٿر ۾ هن کي ”گَنٺِيو“ چوندا آهن. هي گاهه پوک لاءِ نقصانڪار آهي. ڏهر جي ٻنيءَ ۾ جي گنٺيو هوندو ته آبادي نه ٿيندي. جي هڪ دفعو هن جو ٻوٽولڳي ويو ته وري جلدي ناس به نه ٿيندو آهي. هاري ڇا ڪندا آهن جو اونهاري جو جڏهين سڪي ويندو آهي، تڏهين پهريائين باهه ڏيئي مٿيون حصو ساڙيندا آهن، پوءِ ڪوڏر سان کوٽي پاڙان ڪڍبو آهي ۽ وري ٻني پوکڻ مهل ٻه - ٽي دفعا هر ڏيئي بنياد ئي پٽي پوءِ آبادي ڪندا آهن.
پيلا صفحا
پيلا صفحا __(Yellow Pages):
ٽيليفون ڊائريڪٽريءَ ۾ تجارتي ۽ ٻين ادارن جا نمبر ڏيڻ لاءِ پيلي رنگ جا پنا. واپارين جي ڄاڻ لاءِ مخصوص صفحا، جيڪي زرد يا پيلي رنگ جي پنن تي شايع ڪيا ويندا آهن.
1293ع
ڊسمبر
زمرو:1293ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ڪھاڻي
پلاٽ بغير ڪهاڻي
(Plotless Story): ڪيترن نقادن جي راءِ آهي ته پلاٽ کانسواءِ ڪهاڻي ڪجهه به نه آهي، ڇو ته پلاٽ ڪهاڻيءَ جي جان هوندو آهي. باقي جزا ضمني حيثيت رکندا آهن. پر جديد ادب ۾ نوان تجربا ڪيا ويا آهن ۽ نوان رجحان پيدا ٿيا آهن. ڀارت جي جديد اديبن ڪهاڻيءَ جي هڪ قسم کي ’ اَڪهاڻي‘ سڏيو آهي. ’اَڪهاڻي‘ ۾ ڪهاڻي نه هوندي آهي. اهڙي ڪهاڻي، رٿا (Plot) کانسواءِ لکي وڃي ٿِي. امر جليل جي لفظن ۾ ”اهڙا افسانا، خيالن جي ڪڙيءَ ۾ ڪڙي Association of thoughts جي آڌار تي لکيا ويندا آهن. پلاٽ ليس افسانو ويهين صديءَ جي ايجاد آهي جنهن جا علمبردار، ارنيسٽ هيمنگوي (1899-1961)، وليم سرويان (1908-1981)، ارسڪن ڪالڊ ويل (1903987ع)، البرٽو وغيره آهن. سنڌي ۾ آنند کيماڻي، لعل پشپ، وشنو ڀاٽيا، منير ماڻڪ، نسيم پارس گاد، مشتاق شوري ۽ ڪن ٻين اَڪهاڻيون لکيون آهن.
1847ع
ڊسمبر
زمرو:1847ء زمرو:سال
ڪھاڻي
تاريخي ڪهاڻيون
(Historical Stories) :ماضي يا ان دور جي حالتن ۽ واقعن کي تاريخوار سهيڙي انساني جذبن ۽ احساسن سان ڍڪي ڪهاڻيءَ ۾ پيش ڪيو وڃي ٿو ۽ ائين محسوس ٿئي ڄڻ پڙهندڙ پاڻ اتي موجود آهي ته اهڙيون ڪهاڻيون تاريخي ڪهاڻيون سڏبيون آهن. محمد صديق ”مسافر“، محمد عثمان ڏيپلائي، ڌرمداس ۽ ميلا رام واسواڻي ڪيتريون تاريخي ڪهاڻيون لکيون.
تعليم پرچارڪ ڪهاڻيون
اهڙيون نصيحت آموز ڪهاڻيون، جيڪي تعليمي پرچارڪ واري مقصد کي آڏو رکي لکيون وڃن. هي پرچاري ڪهاڻيون يا آکاڻيون خاص ڪري ٻارن لاءِ لکيون وينديون آهن.
طلسماتي ڪهاڻيون
(Magical Stories):ٻاراڻي ادب ۾ هن قسم جي ڪهاڻين ۾ جادو، سائنس، تجسس، خوف و هراس وغيره اهم جزا هوندا آهن. هن قسم جون ڪهاڻيون وڏي چاهه سان پڙهيون وينديون آهن.
خوف/دهشت ڪهاڻي
(Horror story):افسانوي انداز ۾ اهڙي ڪهاڻي جنهن ۾ خوف ظاهر ڪندڙ ماحول ڏيکاريو وڃي. فلمن جي دنيا ۾خوف ڏياريندڙ ڪهاڻيون تمام عام آهن. انگريزي فلمن جون اڪثر ڪهاڻيون خوف ڏياريندڙ ڪهاڻين تي مبني هونديون آهن. هنن ڪهاڻين ۾ جن ڀوت، دهشت گردي، خوف ، قتل، جاسوسي، پوليس ۽ هراس وغيره خاص جزا هوندا آهن .اڄ ڪلهه سائنس فڪشن جي ڪري به اهڙيون ڪهاڻيون عام ٿي ويون آهن.
سماجي ڪهاڻيون
(Social Stories)جن ڪهاڻين ۾ سماج جي ڪنهن مسئلي کي ڀرپور نموني پيش ڪيو وڃي. هن قسم جي ڪهاڻين ۾ سماجي حقيقت نگاري جو هجڻ اهم هوندو آهي.
علامتي افسانو (Symbolic Story)
علامتي افسانو، اها ڪهاڻي آهي جنهن ۾ ڪردار، واقعات ۽ مڪالما وغيره ٻٽي معنيٰ رکندڙ هجن. يعني ڪهاڻيءَ ۾ هڪ ظاهر ظهور معنيٰ هجي ۽ ٻي معنيٰ علامتي طور پنهان هجي. هن قسم جون ڪهاڻيون/ناول ان دور ۾ لکيا ويندا آهن، جڏهن اظهار جي آزادي تي پابندي هجي، سياسي حالتون ليکڪن لاءِ هموار نه هجن. ان سلسلي ۾ امرجليل جا ’اسٽار سرڪس جو جوڪر‘ ۽ ’ڇتي ڪتي جو موت‘ اهم افسانا آهن.
ڪرداري ڪهاڻيون
(Character Stories):هن قسم جي ڪهاڻيءَ ۾ مرڪزي تاثر ڪنهن ڪردار جي خوصوصيت سان چٽو ڪيو ويندو آهي. ..
لوڪ ڪهاڻيون (Folk Stories)
لوڪ ڪھاڻيون لوڪ ادب جو اھم حصو اھن، جن ۾ انساني گروھھ جون مجموعي طرح دنيا جي سڀني قومن جي پراڻن اثارن جا داستان ۽ دستاويز ھوندا اھن. ڇاڪاڻ تھ انھن سان انسان ذات جي ڪنھن زماني جي ريتن رسمن، رواجن، ڀرمن، وسوسن ۽ نفسياتي لاڙن ۽ انھن جي ذھني ارتقا جي تاريخ جي خبر پوي ٿي. سنڌي لوڪ ادب عشقيھ، نيم عشقيھ، رزميھ ۽ دنيا جي ٻين بھ لوڪ ڪھاڻين سان مالا مال اھي. سسئي پنھون، عمر مارئي، ليلا چنيسر، سھڻي ميھار، مومل راڻو، دودو چنيسر، مورڙو ميربحر ۽ مانگر مڇ وغيره سنڌ جون لوڪ ڪهاڻيون آهن. .
موضوعاتي ڪهاڻيون
(Subjective Stories):جن ڪهاڻين ۾ ليکڪ جي داخلي ڪيفيتن جو اظهار وڌيڪ هجي ۽ اندر جي اڌمن ۽ ذات جي حوالي سان موضوع تمام گهڻو اڀريل هجي. هن قسم جي ڪهاڻين ۾ داخليت تي زور ڏيڻ سبب فني خاميون رهجي وينديون آهن.
نفسياتي ڪهاڻيون
(Psychological Stories):هن قسم جي ڪهاڻين ۾ هڪ ڪردار جي نفسياتي ڇنڊ ڇاڻ ڪئي ويندي آهي ۽ نفسياتي نڪتا پيش ڪيا ويندا آهن.
ويرتا جون ڪهاڻيون
(Tales of Bravery):هي ڪهاڻيون سياڻپ ۽ شجاعت ۾ شمار ٿين ٿيون، جن ۾ سورهين، بهادرن، سياڻن، دانائن جون آکاڻيون بيان ڪيل هونديون آهن. ان ۾ رزميه قصا به هوندا آهن ته نصيحت آموز سبق به.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:افسانو زمرو:سنڌي ادب
اسڙي ڇانئڙي
اسڙي ڇانئڙي ٻاراڻي راند آهي، جيڪا اونھاري جي سھاين راتين ۾ رچائي ويندي آهي. هن راند ۾ چانڊوڪيءَ کي اُس ۽ اونداهيءَ کي ڇانو سمجھيو ويندو آهي. هن راند ڪرڻ مهل ٻار ٻہ ٽوليون ٺاهيندا آهن. هڪ ٽولي ڇانوَ ۾ ۽ ٻي ٽولي اُس ۾ بيھندي آهي. جڏهن ٻئي ٽوليون باقاعدي پنهنجي پنهنجي حدن ۾ بيھي وينديون آهن، تڏهن اُس ۾ بيٺل ٽولي ڪوڪ ڪندي آهي، جنھن جو مطلب هوندو آهي تہ هاڻي ڇانوَ واري ٽوليءَ کي اجازت آهي تہ هوءَ ڀلي اُس ۾ بيٺل ٽوليءَ جي ٻار کي جهلي. اُس ۾ بيٺل ٽولي جي رانديگرن مان هر هڪ جي ڪوشش هوندي آهي تہ هو ڪنهن بہ نموني سان پاڻ بچائي ڇانوَ واري ايراضيءَ ۾ پھچي وڃي، جتي کيس ڪير بہ پڪڙي نٿو سگھي. چانڊوڪيءَ يا اُس ۾ بيٺل ٻارن جون بچڻ جون ڪوششون ۽ ڇانوَ واريءَ ٽوليءَ جي رانديگرن پاران کين جهلڻ لاءِ ڪيل اٽڪلون ۽ محنتون راند ۾ ڏاڍو چس پيدا ڪنديون آهن. جيڪڏهن ڪو رانديگر چانڊوڪيءَ واريءَ ايراضيءَ ۾ پڪڙجي پيو تہ اهو ويھي رهندو. جڏهن اُس واري ٽوليءَ جا رانديگر جھلجي ويندا ۽ باقي هڪ ڄڻو وڃي بچندو، تڏهن اهو بہ از خود جھليل سمجھيو ويندو. ان کانپوءِ ڇانوَ ۾ بيٺل ٽوليءَ کي وارو ملندو تہ اُس ۾ بيھن ۽ راند ساڳئي نموني سان شروع ڪن.
حوالا
زمرو:رانديون
روزانه مهراڻ
روزانه مهراڻ هڪ سنڌي اخبار آهي جنهن جو مرڪز حيدرآباد سنڌ آهي هي اخبار سن 1957ء کان شائع ٿي رهي آهي.
زمرو:اخبارون زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ ماس ميڊيا
ڪوٽ غلام محمد
ڪوٽ غلام محمد ڀرڳڙي يا ڪوٽ غلام محمد پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جو ھڪ شھر ۽ تعلقي ڪوٽ غلام محمد جو صدر مقام آهي. ھن شھر جو پراڻو نالو جيمس آباد ھيو پر پوء نالو تبديل ڪري بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي جي نالي تي ڪوٽ غلام محمد ڀرڳڙي رکيو ويو. شھر ميرپورخاص جي ڏکڻ اوڀر ۾ 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ، سامارو جي اولھ ۾ ۽ ڊگھڙي جي اتر ۾ واقع آهي. هيءُ شهر مشهور انگريز جيمس برنس اوڻيهين صديءَ ۾ جوڙايو. 1920ع ۾ هن کي تعلقي جي حيثيت ملي. هن شهر ۾ هڪ ٽائون ڪميٽي پڻ جوڙي وئي آهي. روڊ رستي هيءُ شهر ميرپورخاص سان ڳنڍيل آهي. هن وقت جيمس آباد کي سنڌ جي محب وطن سياستدان، غلام محمد ڀرڳڙيءَ جي نالي ’ڪوٽ غلام محمد ڀرڳڙي‘ سان سڏيو وڃي ٿو. شهر جي ڀرسان ملڪ جو وڏي ۾ وڏو خانگي فروٽ فارم ’ڪاڇيلو فارم‘ پڻ موجود آهي.
امداد علي سرائي
فقير -امداد علي سرائي-، لطيفيات جو وڏو ڄاڻو هو. هن فقير عالم خان ڪاٺيي جي گهر ۾ ڪاٺياواڙ محلي، نصيرآباد، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ 4 سيپٽمبر 1936ع تي -جنم- ورتو. ابتدائي -تعليم- نصيرآباد مان ۽ مئٽرڪ ڪراچيءَ مان ڪيائين. سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (سنڌي) ۽ ايل. ايل. بي ڪيائين. -ٺٽي- ۾ روينيو کاتي ۾ ڪلرڪ طور ملازمت ڪيائين. بعد ۾ اسسٽنٽ مختيارڪار، انچارج مختيارڪار ۽ آفيس سپرنٽينڊنٽ ڪمشنر حيدرآباد ڊويزن رهيو. هن -ٺٽي- ۾ نوڪري -ان- ڪري ورتي، جو کيس ننڍي هوندي کان شاهه جي رسالي سان لڳاءُ هو ۽ سندس چواڻي رسالي جي 70% -ٻولي- لاڙي آهي. شاهه جي رسالي جي ابتدائي سکيا ۽ -تعليم- مرحوم فقير طيب -جت- کان ورتائين، جيڪو لطيف سائينءَ جي 130 حاضري فقيرن مان نهيٽي فقير -جت- جو -تڙ- پوٽو هو. -ان- کان سواءِ فقير عبدالله ميمڻ، فقير حاجي صديق فقيراڻي -جت- (ڪيٽي -بندر-)، فقير حاجي خميسي چانڊيي ۽ فقير رمضان -جت- جو صحبتي رهيو. فقير رمضان -جت- جو والد فقير احمد -جت-، ڊاڪٽر دائودپوٽي سان رسالي جي ترتيب ۾ ڪافي وقت مددگار رهيو هو. سرائي اميد عليءَ، شاهه جي ڪلام جي -تحقيق- ۽ اڻ ڇپيل ڪلام هٿ ڪرڻ جي سلسلي ۾ ٻه ڀيرا رڻ ڪڇ، ٻاڙمير، آدي پور، گانڌيدام، -احمد آباد-، ڪلياڻ ڪئمپ (الهاس نگر) ۽ ممبئيءَ جو سفر ڪيو، -جتي- هن جون ملاقاتون حاجي بصريي -جت-، آگي -جت-، آدم -جت-، سيد محمد شاهه نابين ۽ مائي مٺان سان ٿيون. هن شاهه جي قدمن جي سلسلي ۾ نارائڻ سر، ڪوٽيسر مندر، ڏيڻو در -جبل- (تعلقي نکراٽي)، لوڻيا ڳوٺ ۽ هبي توڙي ٻين قديم تاريخي ڳوٺن جو چڪر هنيو. فقير امداد علي سرائيءَ جا هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن: (1) ’املهه اڻ توريا‘، (شاهه جا اڻ ڇپيل -بيت-)، (2) ’قدم ڪاپڙين جا‘، (3) ’ڪشتي منجهه ڪڻا‘. کيس ’ڪشتي منجهه ڪڻا‘ ڪتاب تي 10 هزار روڪ ۽ 5 تولا سون جو اوارڊ مٽياري ساداتن کان مليو. هن 16 سيپٽمبر 2002ع تي وفات ڪئي.
ابو البقا ملا ٺٽوي
ابو البقا ملا ٺٽوي-، فارسيءَ جو عالم ۽ مدرس ٿي گذريو آھي. شاعريءَ ۾ وڏي ڪمال جو مالڪ ھو، شيخ سعدي عليه رحمت جي ”گلستان“ کي ”-بوستان-“ جي -بحر- ۾ نظم ڪيائين سال 1148ھ\\1735ع ۾ وفات ڪيائين، سندس ڪجھ شعر مقالات شعراء ۾ ملن ٿا.
پيلي پوش وارا ناول
پيلي پوش وارو ناول __(Yellow-Backs):
اڳي انگريزي ادب ۾، پيلي پوش ۾ سستا ناول شايع ڪيا ويندا هئا، جيڪي پيپر ۽ پاٺي جي لحاظ کان سادا هوندا هئا.
انساني حقن جو عالمي پڌرنامو
انساني حقن جو عالمگير پڌرنامو يا انساني حقن جو عالمي پڌرنامو (يو ڊي ايڇ آر) (Universal Declaration of Human Rights) هڪ تاريخي دستاويز آهي، جنهن کي 10 ڊسمبر 1948 تي فرانس جي شهر پيرس ۾ پيليس ڊي چيلوٽ وٽ ٿيل گڏيل قومن جي جنرل اسيمبليءَ پنهنجي ٽئين اجلاس ۾ هڪ قرارداد 217  طور منظور ڪيو هيو. گڏيل قومن جي ان مهل جي 58 ميمبرن منجهان 48 ميمبرن ان جي حق ۾ ووٽ ڏنو، ان جي خلاف ڪوبہ ووٽ نہ آيو، ۽ ٻن ميمبرن ووٽ نہ  ڏنو.
پڌرنامو (اعلان) ۾ ڪنهن فرد جي حقن جي پَڪ (تصدیق) ڪندڙ 30 مضمونَ (آرٽيڪل) شامل آهن، جيتوڻيڪ ڪنهن فرد تي قانوني طور پابند ناهي، جيڪي بين الاقوامي ٺاهن (معاهدن)، معاشي مٽاسٽا، علائقائي انساني حقن جا  دستاويز، قومي راڄ ريتي (دستور- آئين)، ۽ ٻين قانونن جي وضاحت ڪيل آهي. اهو پڌرنامو انساني حقن جي بين الاقوامي بل (انٽرنيشنل بل فار هيومن رائٽس) کي رُوپ ڏيڻ واري عمل جو پهريون قدم هيو، جيڪو سن 1966 ۾ مڪمل ٿيو هيو، ۽ سال 1976 ۾ ان تي عمل ٿيو هيو، جنهن کانپوءِ ڪيتري ئي تعداد ۾ مُلڪن ان جي پَڪ (توثيق، منظوري ڏني) ڪئي هئي.
ڪُجھ قانوني اسڪالرز دليل ڌنا تہ "ڇاڪاڻ ته مُلڪَ 50 سال کان لاڳاتار ان پڌرنامو جي حمایت ڪندا آيا آهن، تنهنڪري هي رواجي بين الاقوامي قانون (customary international law) جو هڪ لازمي (بائنڊنگ) حصو بڻجي ويو آهي". تنهن هوندي، گڏيل آمريڪي رياستون، جي سوسا ڀيٽ الواريز-مچين (2004) ۾ سپريم ڪورٽ هي نتيجو ڪڍيو (اخذ ڪيو) آهي تہ هي پڌرنامو "انٽرنيشنل قانون جي معاملي طور پنهنجي ذميدارين تي لازمي فرض لاڳوُ نٿو ڪري. "ٻين مُلڪن جي عدالتن پڻ اهو نتيجو ڪڍيو آهي تہ هي پڌرنامو گهريلو قانون (ڊوميسٽڪ لا) جو ڀاڱو (حصو) ناهي.
جوڙجَڪ ۽ مَوادُ
عالمگير پڌرنامو جو بنيادي ڊول (گهڙت) ان جي ٻئي مسودي ۾ پيش ڪيو ويو هيو، جنهن کي رين ڪيسين تيار ڪيو هو. ڪيسين پهرِئين مسودي کان ڪم شروع ڪيو، جيڪو جان پيٽرز همفريءَ  تيار ڪيو هيو.اها گهڙت (بناوت) ڪوڊ نيپولين کان متاثر ٿيل هُئي، جنهن ۾ هڪ ديباچو ۽ تعارفي عام اصول پڻ شامل هُيا. ڪيسين طرفان يوناني پورٽيڪو هيڪل مندر سان ان پڌرنامو جي ڀيٽَ ڪئي وئي هئي، جنهن جو بنياد، قدم، چار ڪالم ۽ هڪ پيڊيمنٽ آهي.
ان پڌرنامي ۾ هڪ ديباچو (پيش لفظ) ۽ ٽي مضمونَ (آرٽيڪلز) شامل آهن:
اُهي مضمونَ (آرٽيڪلز) فرد جو معاشري ڏانهن خدمت (فرض- ڊيوٽي) ڪرڻ ۽ حقَن جي استعمال بابت گڏيل قومن جي تنظيم (يواين) جي مقصدن جي ڀڃڪڙين (خلاف ورزين) جي روڪَ سان لاڳاپيل آهن.
پس منظر
ٻئي عالمي جنگ دوران، اتحادين جنگي مقصدن لاءِ پنهنجي بنيادي چارِ آزاديون هرهڪ، تقرير جي آزادي (فريڊم آف اسپيچ)، مذهب جي آزادي، ڊَپَ يا خوف کان آزادي ۽ آزادي جي خواهش اختيار ڪيون. گڏيل قومن جو عهدنامو، خاص حق "بنيادي انساني حقن، ۽ انسان جي عزت ۽ لائق قدر تي اعتماد جي توثيق ڪئي آهي" ۽ سمورن ميمبر مُلڪن کي نسل، جنس، ٻولي، يا مذهب فرق بنا سڀني لاءِ انساني حقَ ۽ بنيادي آزادين جي لاءِ عالمي سطح تي احترام، ۽ ان جي مشاهدي کي فروغ ڏيڻ جو پَڪو پَهہ ڪيو آهي".
رَچنا (تَخلِيقَ) ۽ مسودو نويسي
جون 1946 ۾، گڏيل قومن جي اقتصادي ۽ سماجي ڪائونسل انساني حقَن جي لاءِ ڪميشن قائم ڪئي، جنهن ۾ مُختلف قوميتن ۽ سياسي پسمنظر سان واسطورکندڙ 18 رُڪن (ميمبرَ) شامل هُيا. اها ڪميشن، گڏيل قومن جو هڪ مستقل ادارو هُئي، جنهن کي شروع ۾ انساني حقَن جي بين الاقوامي بل طور تصور ڪيل تياري جو ڪم شروع ڪرڻ جي لاءِ جوڙيو ويو هيو.
قبوليت (ايڊوپشن)
ڊسمبر 10، 1948 تي پيرس، فرانس، جي پيلس ڊي چيلوٽ، ۾ ٿيندڙ گڏيل قومن جي ٽئين جنرل اسيمبلي جي اجلاس ۾ عالمگير پڌرنامو کي قرارداد 217 طور منظور ڪيو هيو هو. گڏيل قومن جي ان وقت 58 رڪنن (ميمبرز) منجهان 48 ميبرن ان بل جي حق ۾ راءِ (ووٽ) ڏنو، ان بل جي خلاف ڪوبہ ووٽ نہ آيو، هنڊوراس ۽ يمن ووٽ وجهڻ ۾ ناڪام يا ووٽ ڏيڻ کان حصو نہ ورتو. گڏجاڻي جو رڪارڊ بحث جي باري ۾ مڪمل پرک ڏئي ٿو.ڏکڻ آفريڪا پنهنجي نسلي متڀيد سرشتو جي بچاءُ جي ڪوشش طور، پڌرنامو ۾ ڪيترن ئي آرٽيڪلز جي چٽيءَ ريت ڀڃڪڙي ڪئي. سعودي عرب جو وفد بنيادی طور پڌرنامو جي ٻن مَضمونن (آرٽيڪلز): آرٽيڪل 18، جنهن ۾ لکيل آهي تہ هر ماڻهوءَ کي "پنهنجو عقيدو يا مذهب کي تبديل ڪرڻ جو حق آهي"، ۽ آرٽيڪل 16، شادي جا برابري حقَ، ڏيڻ کان پاسيرو رهيو. ڇھ ڪميونسٽ مُلڪن پاران ووٽ وجهڻ کان پاسيرو رهڻ جو سبب هي هيو تہ اهو پڌرنامو فاش اِزم ۽ نازي اِزم جي مُذمت ڪرڻ ۾ ڪافي حد تائين اڳتي نٿو وَڌي. الينور روزويلٽ سوويت بلاڪ جي مُلڪن پاران نظرانداز کي آرٽيڪل 13 سان ڳنڍيو، جنهن تحت شهرين کي پنهنجا مُلڪ ڇڏڻ جو حَق ڏنو ويو آهي.
thumb|Voting in the plenary session: Green countries: voted in favour; Orange countries: abstained; Black countries: failed to abstain or vote; Grey countries: were not part of the UN at time of voting
پڌرنامو جي حَقَ ۾ ووٽ وجهندڙ اُهي 48 مُلڪَ هيٺئين ريت آهن:
• مملڪت افغانستان
• ارجنٽائن
پيش لفظ
پيش لفظ ،ڪنهن ڪتاب يا ادبي تصنيف جي شروع ۾ لکيل مضمون کي چئبو آهي. پيش لفظ اڪثر ليکڪ کان سواءِ ڪو ٻيو ڪتاب جي باري ۾ لکندو آهي. پيش لفظ لکندڙ ڪتاب جي ليکڪ جي وچ ۾ ڪتاب بابت ڳالهه ٻولهه کي لکندو آهي. جيڪڏهن ڪتاب جو نئين ايڊيشن اچي ته ان ۾ ممڪن آهي نئون پيش لفظ هجي جيڪو اڳي کان مختلف هجي، ۽ نئون پيش لفظ پهرين لڳايو ويندو آهي ۽ پوءِ پراڻو پيش لفظ لڳايو ويندو آهي.
انساني حقن جو عالمي پڌرنامو
قبوليت (ايڊوپشن)
• آسٽريليا
پيش لفظ
جيڪڏهن پيش لفظ ليکڪ خود لکڻ چاهي ته ان ۾ انهن جا ٿورا مڃيندو آهي جن جي مدد سان ڪتاب ممڪن بڻيو، ديباچي ۾ ليکڪ جي صحيح جي ضرورت ناهي پر جيڪڏهن ليکڪ پاڻ پيش لفظ لکي ته صحيح ڪرڻ لازمي آهي.
ڪتاب جي شروعات ۾ پيش لفظ، ديباچو، يا ارپنا جي صفحن کي ڪتاب جي صفحن سان نه ڳڻيو ويندو آهي اهڙي صفحن جي هيٺ صفحو نمبر رومن انگن ۾ ڏنل هوندو آهي ۽ باقي سموري ڪتاب جي صفحن کي عربي انگن سان ڏيکاريو ويندو آهي. جيڪڏهن ڪتاب ۾ ديباچو ۽ پيش لفظ موجود هجن ته پهرين پهرين پيش لفظ جو صفحو هوندو آهي پوءِ ديباچو، ان کان اڳ جيڪو صفحو ايندو آهي ان کي ڪتاب جو تعارف چيو ويندو آهي.
انساني حقن جو عالمي پڌرنامو
قبوليت (ايڊوپشن)
• برازيل
پيش لفظ
حوالا
زمرو:ادب زمرو:ڪتاب ڊزائين زمرو:ڪتابي اصطلاعون
انساني حقن جو عالمي پڌرنامو
قبوليت (ايڊوپشن)
• برما
• ڪئناڊا
• چلي
• ريپبلڪ آف چائنا
• ڪولمبيا
• ڪوسٽا ريڪا
• ڪيوبا
• ڊينمارڪ
• ڊومينيڪن جمهوريا
• مصر
• ايل سيلواڊور
• ايٿوپيا
• فرانس
• گوئٽي مالا
• هيئٽي
• آئس لينڊ
• انڊيا
• ايران
• عراق
• لبنان‎
• لائبيريا
• لڪسمبرگ
• ميڪسيڪو
• نيدرلينڊز
• نيڪاراگوا
• مملڪت پاڪستان
• پاناما
• پيراگوائي
• پيرُو
• فلپائنز
• سيام ٿائلينڊ
• سويڊن
• سيريا شام
• تُرڪي
• گڏيل بادشاھت
• يونائيٽيڊ اسٽيٽس
• يوراگوائي
• وينزويلا
اَٺَ مُلڪَ ووٽ وَجهڻ کان پاسيرا رهيا: • چيڪوسلوواڪيا
• پولينڊ جو پُراڻو مُلڪ
• سوويت يونين
• بيلاروسي سوويت سوشلسٽ جمهوريا
• يوڪريني سوويت سوشلسٽ جمهوريت
• ڏکڻ آفريڪا
• يوگوسلاويا
قانوني اثر
جڏهن تہ هي پڌرنامو پاڻ هڪ معاهدو نہ هيو، گڏيل قومن جي چارٽر ۾ "بنيادي آزادين" ۽ "انساني حقن" جي لفظن جي معني جي وضاحت جي مقصد لاءِ هي پڌرنامو چِٽيءَ ريت قبول ڪيو ويو، جيڪو سمورن ميمبر مُلڪن تي لاڳو (پابند) ٿئي ٿو.انهيءَ ڪري، انساني حقن جو آفاقي پڌرنامو (منشور، دستور) گڏيل قومن جي هڪ بنيادي جُزو دستاويز آهي. انکانسواءِ، ڪيترن ئي بين الاقوامي وڪيلَن جو خيال آهي تہ هي پڌرنامو روايتي بين الاقوامي قانون جو هڪ حصو بڻجي ٿو ۽ جيڪو بہ مُلڪ ان جي ڪنهن بہ آرٽيڪل جي ڀڃڪڙي ڪري ٿو تہ ان پڌرنامو وسيلي حڪومتن تي سُفارتي ۽ اخلاقي دٻاءُ وجهڻ جي لاءِ هڪ سگهارو ذريعو آهي. believe that the Declaration forms part of customary international law
اسلامي مُلڪَ
ترڪي جيڪو هڪ سيڪيولر رياست آهي، جنهن ۾ مسلمانن جو وڏو آبادي آهي، تنهن 1948 ۾ اِنَ پڌرنامي تي دستخط ڪيا. تنهن هوندي، ساڳئي سال، سعودي عرب ان پڌرنامو تي توثيق جي حق راءِ ڏيڻ (ووٽ) کان پاسيرو (پرهيز) رهيو، ۽ هيءَ دعويٰ ڪيائين تہ ان سان شرعي قانون جي خلاف ورزي ٿئي ٿي. پاڪستان — جنهن پڻ ان پڌرنامو تي دستخط ڪيا هيا، تنهن سعودي موقف سان اختلاف ۽ تنقيد ڪئي. پاڪستاني وزيراعظم محمد ظفراللہ خان مذهب جي آزادي کي شامل ڪرڻ جي حق ۾ سختي سان اثرائتا دليل ڏنا. سال 1982 ۾، گڏيل قومن ۾ ايران جي نمائندي، سيد راجيئي۔خراساني چيو تہ پڌرنامو "يهودي - عيسائي روايت جي سيڪيولر تفهيم" آهي، جنهن کي شريعت سان تنازعو جي بغير مسلمان نافذ نٿا ڪري سگهن. جون 30, 2000 تي، اسلامي ڪانفرنس (هاڻي تنظيم اسلامي تعاون تنظيم) جي رڪنن اسلام ۾ انساني حقن بابت قاهرہ پڌرنامو کي باضابطا (آفيشلي) طور تي عزم ڏيکاريو، هڪ متبادل دستاويز جنهن ۾ چيل هيو تہ "ماڻهن کي آزادي ۽ هڪ باوقار زندگي جو حق حاصل آهي، اسلامي شريعا جي مطابق، ڪنهن فرق کان بغير "نسل، رنگ، ٻولي، جنس، مذهبي عقيدو، سياسي وابستگي، معاشرتي حيثيت يا ٻيا تحفظات" جي بنياد تي حق آهن.
"مارڻ کان انڪار ڪرڻ جو حق"
ايمنسٽي انٽرنيشنل ۽ وار ريزسٽرز انٽرنيشنل جهڙن گروپن عالمگير پڌرنامو ۾ شامل "مارڻ کان انڪار ڪرڻ جو حَق" جي وڪالت ڪئي آهي.
آمريڪن اينٿروپولوجيڪل ايسوسيئيشن
آمريڪن اينٿروپولوجيڪل ايسوسيئيشن يوڊي ايڇ آر UDHR کي تنقيد جو نشانو بڻايو، جڏهن هي مسودو تياري جي عمل ۾ هيو.
بينڪاڪ پڌرنامو
1993 ۾ منعقد ٿيل انساني حقن بابت عالمي ڪانفرنس جي اڳواڻي دوران، ايشيائي رياستن جي ويزن بينڪاڪ پڌرنامو کي هنج ورتو (ايڊوپٽيڊ)، ۽ گڏيل قومن جي چارٽر جي اصولن ۽ انساني حقن جي عالمي پڌرنامو جي باري ۾ پنهنجي حڪومتن جي عزم جي توثيق ڪئي.
موت جي سزا
پڌرنامو ۾ موت جي سزا بابت ڪوئي چٽو (واضح) مؤقف ناهي ورتو ويو. آرٽيڪل 5 ۾ چيل آهي تہ: "ڪنهن تي بہ تشدد (ٽارچر) يا ظالماڻو، غير انساني يا بدنام ڪرڻ يا هيٺانهون ڏيکارڻ وارو سُلوڪ يا سزا جو نشانو نہ بڻايو ويندو."
آڊيو ويزيوئل مٽيريل
زمرو:1948ع ۾ قانون زمرو:گڏيل قومون
سنڌو ديش لبريشن آرمي
سنڌوديش لبريشن آرمي، (انگريزي:Sindhudesh Liberation Army) جيڪا سنڌ لبريشن آرمي يا ايس. ايل. اي نالي سان پڻ سڃاتي وڃي ٿي، اها بلوچستان لبريشن آرمي جي طرز جي هڪ ويڙهاڪ تنظيم آهي، جيڪا پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪري رهي آهي. سنڌوديش لبريشن آرمي جو نالو پهريون دفعو 2010ع ۾ سامهون آيو، جڏهن هن تنظيم حيدرآباد لڳ ريلوي پٽڙين تي ٿيندڙ ڌماڪن جي زميواري قبول ڪئي. هن تنظيم جي اڳواڻي، چيف ڪمانڊر دريا خان ڪري رهيو آهي، پاڪستان جي ميڊيا مطابق هن تنظيم کي جيئي سنڌ متحدا محاذ جو چيئرمن شفيع محمد برفت ڪابل مان هلائي رهيو آهي.
1848ع
فوتگيون
1848ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
سنڌو ديش لبريشن آرمي
دهشتگرد تنظيم قرار ڏنل
مختلف وقتن تي پاڪستان جي ميدِيا ۽ قانون لاڳو ڪندڙ ادارن پاران چيو ويو آهي ته سنڌوديش لبريشن آرمي هڪ دهشتگرد تنظيم آهن. پاڪستان مسلسل الزام لڳائي رهيو آهي ته هن تنظيم کي انڊيا جي مدد حاصل آهي. پر هڪ چوپڙي ۾ ڪمانڊر دريا خان پاڻ کي ڌرتي جو پٽ ڪوٺيو آهي.
سنڌي قومپرستي ۾اُڀار
گذريل ڪجهه سالن کان سنڌ اندر ننڍي ساخت جي بم ڌماڪن ۾ واڌ آئي آهي. 2012ع کان پوءِ سنڌ ۾ هن تنظيم پاڪستان جي قومي بينڪ جي برانچن تي ڌماڪا يا آهن. سنڌوديش لبريشن آرمي هڪ ئي ڏينهن ۽ هڪ وقت ۾ لڳاتار ڌماڪا ڪرڻ جي لاءِ پڻ سڃاتي وڃي ٿي.
حوالا
زمرو:قوم پرست سياست زمرو:پاڪستان پاران دهشتگرد قرار ڏنل تنظيمون زمرو:پاڪستان جون عليحدگي پسند تحريڪون
30 سيپٽمبر جو واقعو
30 سيپٽمبر 1988ع تي سنڌ جي ٻئي وڏي شهر حيدرآباد ۾ هڪ قيامت جو منظر پيش ڪندڙ واقعو پيش آيو. جنهن ۾ اٽڪل 250 کان مٿي راهه ويندڙ بيگناهه ماڻهو ڪجهه منٽن جي اندر موت جي ور چڙهي ويا. مرڻ وارن کي خبر ئي نہ پئي تہ انهن کي ڪھڙي ڏوھ جي سزا ملي. مرڻ وارن ۾ سنڌ ۾ رهندڙ مختلف فرقن، مذهبن ۽ ٻولين سان لاڳاپو رکندڙ ماڻهو شامل هئا. انهي قيامت اتي بس نہ ڪئي پر ٻئي ڏينهن پهرين آڪٽوبر 1988ع تي صبح جو سوير ڪراچي ۾ ساڳئي ڪاروائي ڪئي وئي ۽ سنڌي ڳالهائيندڙن کي ڳولي ڳولي ماريو ويو، انهي ۾ 80 کان مٿي ماڻهو پنهنجي زندگي بيگناھ وڃائي ويٺا. ٻئي ڏينهن سنڌ جي تاريخ ۾ ناڪاري ۽ ڪارا ڏينهن آهن انهن واقعن سنڌ جي سياسي ۽ سماجي زندگي تي ڏاڍا ناڪاري اثر وڌا.
مليل ڄاڻ موجب ايم ڪيو ايم جي وفد ميئر جي مسئلي تي پارٽي سان ڳالهائڻ لاء وقت گهريو. ڳالهيون هلندي جيئي اسٽوڊنٽس فيڊريشن (Jeay Sindh Students' Federation) جو نمائيندو عرفان مهدي ٻاهر هليو ويو ۽ موٽي اچي چيائين تہ جيڪو بہ فيصلو ڪرڻو آهي هتي ڪيو ۽ اڄ ڪيو. اسان وڌيڪ وقت ڏيڻ لاء تيار نہ آهيون، انهي تي ايم ڪيو ايم جي وفد پنهنجي مجبوري ڏيکاري ۽ ڳالهيون بنا نتيجي جي ختم ٿي ويون. 17 جولاء 1988ع تي آفتاب شيخ تي حملو ٿيو، پر هو بچي ويو ۽ انهي ڏينهن حيدرآباد مان 8 سنڌين جا لاش حيدرآباد کان ٻاهر ويا ۽ ائين اها ڇڪتاڻ وڌندي رهي. 22 جولاء تي جي ايم سيد سنڌ ۾ امن امان هي خراب صورتحال تي ڳالهائيندي چيو تہ اها حڪومت جي ناڪامي آهي ۽ انهي لاء حڪومت ۽ الطاف ٻئي ذميدار آهن. انهي بيان اچڻ کان پوء ٻئي ڏينهن الطاف حسين جي ايم سيد سان ملڻ لاء پاڻ حيدر منزل آيو ۽ ٻنهي ڌرين ۾ غلط فهمين کي ختم ڪرڻ تي اتفاق ڪيو ويو. ٻن وڏن جي ملاقات بہ سنڌ ۾ لساني ٽڪراءُ نہ روڪرائي سگهي ۽ نيٺ 30 سيپٽمبر جو واقعو پيش آيو. اهڙي طرح سنڌ ۾ سنڌ جي ٻن آبادين جي وچ ۾ قومي هڪجهڙائي (اهم آهنگي) ڏڦيڙ جو شڪار ٿي وئي. انهي واقعي لاء ڪير ذميدار آهي. ان لاء يقين سان ڪجھ نٿو چئي سگهجي، پر ان زماني جي ڄاڻو ۽ باخبر صحافتي حلقن ان جو ذميوار قادر مگسي ۽ الطاف حسين جو ايجنسين جي هٿان کيڏجي وڃڻ ڄاڻايو هو.
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ٽيهه سيپٽمبر ۽ پهرين آڪٽوبر وارن ٿيل انهن ڏکوئيندڙ واقعن تي سنڌي، اردو ۽ انگريزيءَ جي مشهور صحافي ۽ شاعر حسن مجتبا پنهنجي شاعري ذريعي پنهنجو ڏک هن ريت ونڊيو هو. <font color="#E00000"> ٽيهه سيپٽمبر فرسٽ آڪٽوبر ڪائي ڳالهه خوشِي جي ناهن ڄڻ جيون کي گاريون آهن ۽ ماڻهو کي ڀونڊا آهن هي، هو، قومي هيرا ناهن غونڊا آهن۔ حسن مجتبا
مني هولوڪاسٽ
بي بي سي اردوءَ جي بلاگر حسن مجتبا، بي بي اردو ويبسائيٽ تي لکيو آهي ته، 30 سيپٽمبر جي ان شام اڃان بتيون ٻرڻ واريون ئي هيون جو بجلي هلي وئي. ڏسڻ وارن ڏٺو ته تيزي سان ايندڙ ڪارن ۾ ويٺل هٿياربندن ڪلاشنڪوفن ۽ رائيفلن سان ماڻهن تي گوليون هلائڻ شروع ڪري ڏنيون. اها ڏهڪائيندڙ ڪاروائي سڄي حيدرآباد شهر جي مختلف هنڌن تي هڪ ئي وقت ڏاڍي منصوبابنديءَ سان سرانجام ڏني وئي. هن واقعي جي اکين ڏٺن شاهدن مان ڪجهه ٻڌايو ته ريشم گهٽي ۽ ٻين هنڌن تي انهن ٻن ٻن ڪلاشنڪوف بردارن کي ڪارن مان لهي پُٺ سان پُٺ ملائي عام راهه ويندڙ ماڻهن تي گوليون هلائيندو ڏٺو هو. رپوٽ جي مطابق لڳ ڀڳ اڍائي سئو کان وٺي ٽي سئو تائين بي گناهه انسان ماريا ويا. توڙي جو ٻئي ڏينهن اها خبر رڳو روزآني جنگ ۾ آئي هئي، جنهن ۾ الزام لڳايو ويو هيو ته حيدرآباد جي ٽيهه سيپٽمبر واري قتل عام ۾ قادر مگسي ۽ سندس ساٿي شامل آهن. پر اڻڄاتل ذريعن مطابق اها ڳالهه 30 سيپٽمبر واري شام ئي حيدرآباد جي سنڌي وسندين ۾ پکڙجي چڪي هئي ته اها ڪاروائي اصل ۾ ڪنهن ڪئي آهي. الزام طور ان قتل عام ۾ شامل جن ماڻهن جا نالا ورتا ويا هئا انهن ۾ قادر مگسي، جانو آرائين، نور جان مگسي، حسن چانڊيو، لائق چانڊيو ۽ ٻين جا نالا پڻ شامل هئا.
پهرين آڪٽوبر تي ٿيل سنڌي جو قتل عام
چيو وڃي ٿو ته ٽيهه سيپٽمبر جي واقعو ٿيڻ کانپوءِ رات جو الطاف حسين جي صدارت ۾ ايم ڪيو ايم جي مرڪزي ڪاميٽيءَ جو اجلاس ٿيو هو، جيڪو حيدرآباد واري واقعي جي جواب ۾ پيدا ٿيندڙ ردعمل کي روڪڻ لاءِ سڏايو ويو هو، پر الطاف حسين جي سمجهائڻ ۽ ردعمل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪرڻ جي صلاح جي باوجود ايم ڪيو ايم جي وڌيڪ ڪٽرپسندن جي زور ڀرڻ تي نيٺ ٻئي ڏينهن پهرين آڪٽوبر تي ردعمل ڏيڻ جي مجبورن منظوري ڏني وئي. جوابي ڪاروائي طور ٻئي ڏينهن پهرين آڪٽوبر تي ايم ڪيو ايم ۽ ٻين مهاجر هٿياربند گروپن ڪراچي ۽ حيدرآباد جي مختلف علائقن ۾ چونڊي چونڊي لڳ ڀڳ اسي کان وٺي سئو تائين سنڌين کي قتل ڪيو. جنهن جو لزام ايم ڪيو ايم جي اڳواڻن سليم شهزاد ۽ اشفاق چيف تي لڳو هو ته انهن جي هدايتن هيٺ پهرين آڪٽوبر جي ڪاروائي ٿي هئي. حيدرآباد ۽ ڪراچي ۾ بيگناهه انسانن جو ٿيل اهو قتل عام ڪنهن به صورت مني هولوڪاسٽ کان گهٽ نه هو.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال) زمرو:حيدرآباد، سنڌ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سياست زمرو:شاعري زمرو:شخصيتون زمرو:واقعا
449ع
ڊسمبر
زمرو:449ع زمرو:پنجين صدي
فيبروري
عيسوي سال جو ٻيو مهينو فيبروري (February) آهي. هن مهيني جو نالو به هڪ رومي ديوتا “فيبرا“ (FEBRUA) جي نالي تي رکيو ويو آهي. هي ديوتا مذهبي خوشي جي علامت هو. گهڻو وقت اڳ رائج روما ڪلينڊر ڏهن مهينن جو هوندو هو، پر پوءِ جو ليس سيزر ان ڪيلينڊر ۾ فيبروري جي مهيني جو واڌارو ڪيو. فيبروري شمسي سال جو ٻيو مهينو آهي. هي مهينو ٽي سال 28 ڏينهن جو ۽ هڪ سال (يعني ليپ سال ۾) 29 ڏينهن جو هوندو آهي. فيبروري لاطيني لفظ فيبرم مان ورتو ويو آهي جنهن جي معني آهي پاڪائي ڪرڻ.
حوالا
فيبروري زمرو:تاريخ زمرو:مهينا زمرو:وقت
1294ع
ڊسمبر
زمرو:1294ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ابو الفضل ۽ فيضي مع حل لغات (ڪتاب)
ھيءُ ڪتاب حڪيم فتح محمد سيوھاڻيءَ جو لکيل آھي، جنھن ۾ اڪبر بادشاھ جي درٻار جي ٻن رتنن ابو الفضل ۽ فيضيءَ (جي ٻئي ڀائر سنڌي ھئا) جي سوانح حيات کانسواءِ سندن علميت ۽ قابليت جو ذڪر ڪيو آھي. ھن ڪتاب ۾ 124 صفحا آھن. ھن ڪتاب جو پهريون ڇاپو ميشرز پوڪرداس ائنڊ بڪ سيلرز پبلشرز ڪراچيءَ پاران 1936ع ۾ شايع ڪيو ويو، ھن ڪتاب جو هڪ ٻيو ڇاپو 1993ع ۾ سنڌ تحقيقي بورڊ حيدرآباد، ذڪي آرٽ پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.
اسفند يار ولي
اسفند يار ولي خان، سرحد صوبي ھاڻي خيبر پختونخوا جي هاڪاري سياسي گهراڻي مان آهي ۽ هن وقت عوامي نيشنل پارٽي (اي اين پي) جو سربراھ آهي. سندس والد خان عبدالولي خان ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ملڪ جي قومپرست ۽ ترقي پسند سياست تي ڇانيل رهيو. سندس ڏاڏو خان عبدالغفار خان برصغير جي صف اول جو سياستدان ۽ ڪانگريسي هو، کيس ”سرحدي گانڌي“ سڏيو ويندو هو. خان عبدالغفار خان پنهنجي صوبي ۾ سرخپوش تنظيم ٺاهي هئي. ولي خان ۽ اسفند يار ولي ان تنظيم جي بنياد تي ئي سياست ڪندا رهيا.
اسفند يار ولي 19 فيبروري 1949ع تي باغ ولي ضلعي چارسده صوبي سرحد ۾ ڄائو. هن ايم. بي. اي تائين تعليم حاصل ڪئي. هو 1990ع ۾ صوبائي، 1993ع ۾ قومي اسيمبلي، 1997ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 2005ع ۾ سينيٽر رهيو آهي. هو 2008ع جي چونڊن ۾ پڻ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. اسفند يار ولي وقت پختون قومپرستيءَ واري سياست ڪري ٿو ۽ سندس پارٽي اي اين پي جي سرحد صوبي ۾ حڪومت 2008ع کان 2013ع تائين حڪومت بہ رھي ۽ وفاق ۽ سنڌ صوبي ۾ پيپلز پارٽيءَ سان اتحاديءَ طور حڪومت ۾ شامل رھي.
حوالا
زمرو:1949ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
مارچ
مارچ (March)، شمسي سال جو ٽيون نمبر مهينو آهي. مارچ تي رومن ديوتا مارس جي نالي پٺيان نالو رکيو ويو آهي. هن مهيني ۾ 31 ڏينهن هوندا آهن. رومنز، مارس ديوتا کي جنگ جو ديوتا چوندا آهن. هي ڏاڍو خطرناڪ ديوتا هو. روم وارن جو عقيدو هو ته ڪڪر، برسات، بجلي سڀ مارس ديوتا جي هٿ وَس آهن.
حوالا
مارچ زمرو:تواريخ زمرو:مهينا زمرو:وقت
1849ع
ڊسمبر
زمرو:1849ء زمرو:سال
پيئروڊي
پيئروڊي __(Parody):
پئروڊي مضحڪه خيز (کل جوڳي) نقل کي چئبو آهي. شاعريءَ جي ڪنهن به صنف تي لکيل ڪنهن به شعر کي ساڳيءَ صنف ۾ پر طنزيه ۽ مزاحيه طور پيش ڪرڻ ۽ ساڳي وزن ۽ بحر ۾ پيش ڪرڻ کي پئروڊي چيو ويندو آهي.مطلب ته ان شعر جي حرف به حرف ٻين لفظن ۾ طنز يه نقل ڪيو وڃي. سنڌ ۾ رند ڪيفيءَ انهيءَ رجحان کي عام ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. رشيد ڀٽيءَ جو به هن ڏس ۾ تمام وڏو نالو آهي. شمشير الحيدري ۽ نياز همايوني پئروڊيءَ جا بي مثال شاعر رهيا آهن.
جي ايم مهڪري
جي ايم مهڪري جي باري ۾ وڌيڪ تفصيل
ڊاڪٽر جي ايم مهڪري انگريزي اخبار ڊان ۽ ان جي مشهور مئگزين ’سنڌ ڪوارٽرلي‘ جو مستقل ڪالم نويس هو. هن جي تمام گهڻي مشهوري ماڻيندڙ ڪتاب جو نالو Sorrows of Sindh آهي. جنهن ۾ هن سنڌ جي دردن ۽ سورن جي باري ۾ لکيو آهي ۽ انهن جو تجزيو ڪيو آهي. هن ريپبليڪن پارٽيءَ جي نالي سان هڪ پارٽي به ٺاهي هئي. پر جيئن ته جي ايم مهڪري ڪو سياستدان نه هو ۽ نه ئي کيس سياستدانن وارا آڏا اُبتا سُبتا گُر ۽ چالاڪيون اينديون هيون، ان ڪري سندس پارٽي ڪا گهڻي سياسي حمايت حاصل نه ڪري سگهي. <br style="font-family: MB Lateefi;"> جي ايم مهڪريءَ جي سوشيالاجي ۽ سائيڪالاجي ۾ ڄاڻ ۽ علم جي حوالي سان سنڌ جون ڪيتريون ئي علمي ۽ ادبي شخصيتون هن جي علمي حيثيت ۽ لياقت جون قدردان هيون، جن ۾ ابراهيم جويو، شيخ اياز، غلام رباني آگرو، ، مظهر يوسف، خيرالنساءِ جعفري، مولانا غلام مصطفيٰ قاسمي وغيره جھڙيون علمي و ادبي شخصيتون به شامل آهن. <br style="font-family: MB Lateefi;"> منظور ڪوهيار پنهنجي ڪتاب ”ڪي ڪي ماڻهو وديا ساگر“ ۾ لکي ٿو ته؛ منير چانڊيو ۽ مان (منظور ڪوهيار) ابراهيم جويي سان 24 آگسٽ 2010ع تي ملڻ وياسين ته اتي ڪچهري ڪندي، جي ايم مهڪري جو ذڪر نڪتو، ته ابراهيم جويئي مهڪريءَ جي شخصيت جي باري ۾ رائيَ ڏيندي چيو ته: ”جي ايم مهڪري سنڌ ۽ سنڌي قوم جو عاشق هيو، هن کي مهاجر لفظ کان چڙ هئي، هو چوندو هو ،”آئون سنڌي آهيان، ان ڪري جو آئون سنڌ ۾ پنهنجي مرضي سان آيو هئس، نڪي مجبوريءَ مان.“ <br style="font-family: MB Lateefi;"> منظور ڪوهيار پنهنجي ڪتاب ۾ مهڪري صاحب جي باري ۾ لکي ٿو ته؛ يونيورسٽي ۾، گهڻو ڪري استاد، شاگردن جون تارون رک سان کڻائي ڇڏيندا ها ۽ الٽين جهڙا نوٽس پيا لکرائيندا ها. انهن جي ڀيٽ ۾ مهڪري وري علم جو اَمرت پيو اوتيندو هو. ڳالهائيندو هو ته ڄڻ ساڃاهه جو ساگر پيو ڇلڪندو هو. سندس ليڪچر جي دؤران ڪا جهل پل نه هوندي هئي، ڪير ڪهڙي به ڊپارٽمينٽ جو هجي، ڪهڙي به مڪتبِ فڪر جو هجي. ڪڏهن ته ڪي علم جي واڌاري جي لاءِ به اچي سندس ليڪچر ٻُڌاندا هئا. <br style="font-family: MB Lateefi;"> 1977ع ۾ جي ايم مهڪريءَ کي سندس هڪ ليڪچر ”مذهب هڪ سماجي ادارو“ جي موضوع تي ڳالهائڻ سبب ڪٽر مذهبين جي تنقيد کي به منهن ڏيڻو پيو هو.
مهڪري جي شخصيت
ڊاڪٽر مهڪري جي شخصيت جي باري منظور ڪوهيار لکي ٿو ته ڪن شخصيتن جي باري ۾ تاثر کي بيان ڪرڻ ڏاڍو ڏکيو هوندو آهي. منظور ڪوهيار موجب ڊاڪٽر مهڪري پنهنجي فڪر ۾ سيڪيولر، انسان دوست ۽ علمي لحاظ کان بحر بيڪران هيو. منظور ڪوهيار، سنڌ جي هن دمقراط ۽ سقراط جھڙي قدآور شخص جي انگريزي اخبارن ۾ لکيل مضمونن کان متاثر ٿي، انهن جو ترجمو ڪري ، ’مهڪري جا مضمون‘ جي عنوان سان هڪ ڪتاب پڻ ڇپرايو آهي.
وفات
سنڌ ڌرتيءَ جو هي گهڻ گهريو 15 آگسٽ 1995ع اسان کان سدائين لاءِ وڇڙي ويو.
حوالا
زمرو:شخصيتون
450ع
ڊسمبر
زمرو:450ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
1295ع
ڊسمبر
زمرو:1295ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
پانڊو ۽ ڪورو
مهاڀارت ۽ ڀڳوت گيتا (Bhagavad Gita) ۾ ڪرشا (Krishna) جو ذڪر ملي ٿو. خاص ڪري پانڊون (Pandavas) ۽ ڪورن جي وچ ۾ جنگ (Kurukshetra War)، جوا ۾ ارجن (Arjuna) جي گھر واري دروتي (Draupadi) جي ڪري لڳي. ان جنگ ۾ ڪرشن پانڊون جي پاسي هو ۽ ارجن جو رٿبان هو، انڪري سندس ڪافي بت ۽ تصويرون ان پوز ۾آهن، جن ۾ هو رٿ تي سوار آهي ۽ اڳواڻي ڪري رهيو آهي.
جيئن ته پانڊو ۽ ڪورو پاڻ ۾ سوٽ هيا. هڪ موقعي تي ارجن جنگ ڪرڻ کان لنوايو پئي، پر ڪرشن هڪ ڊگھو ڀاشڻ حقَ ۽ باطل جي جنگ تي ڏنو، جيڪو ڀڳوت گيتا ۾ آهي. جنهنڪري ڪرشن هڪ شڪتي جو به اُهڃاڻ آهي. ڪرشن، وشنو جو ڏهون اوتار آهي.
پڻ ڏسو
زمرو:مذهب زمرو:ڪرشنا زمرو:ڀڳوت گيتا زمرو:مهاڀارت
ڊامڻ
ڊامَڻ: هي گاهه ڏهرن واري سخت زمين ۽ ڀٽن جي لاهن تي ڏرڙن جي ڪناري واري سخت زمين تي ٿيندو آهي. اُن جي ڊيگهه ٻه فوٽ کن ٿئي ۽ پن ڊگها ۽ نوڪدار ٿين. ڏانڊيءَ مان تيليون نڪرن، هرهڪ تيليءَ جي ڇيڙي تي ننڍو ٽي انچ سنهون سنگ ٿيندو آهي، جنهن ۾ بند ٿيل پوشن اندر داڻا داڻا هوندا آهن. هي گاهه ڍڳيون، مينهون، گهوڙا ۽ گڏهه کائيندا آهن. گانيون ڊامڻ کائڻ ڪري ججهو ۽ گهاٽو کير ڏينديون آهن، جنهن مان مکڻ گهڻو حاصل ڪبو آهي.
ڊڀ
ڊَڀ (نباتاتي نالو: Desmostachya bipinnata) هي گاھ سخت زمين يعني ڏهرين ۾ ٿيندو آهي. ان جي پاڙ هيٺ اونھي ويندي آهي، تنھنڪري هڪ دفعو ڪٿي اُڀريو تہ پوءِ اتي چوڌاري پکڙبو ويندو. هي هيٺان ٿٻ وانگر ٿيندو آهي ۽ پن چڀڙا ڊگها ٽي – چار فوٽ کن ٿيندا آهن.وچ وچ ۾ سنهيون سنهيون ڏانڊيون ٿينديون آهن، جن جي ڇيڙن ۾ ننڍا سنگ ٿيندا آهن. پوک لاءِ نقصانڪار آهي. هڪ دفعو ڪنهن ٻنيءَ ۾ اُڀريو تہ پوءِ اُها ٻني آباديءَ کان ڇُٽي. هن جا ٿُٻ سدائين ساوا بيٺا هوندا آهن، جي برسات پوڻ سان وڌي ايندا آهن. هن کي ناس ڪرڻ لاءِ هاري ويچارا ڏاڍا حيلا ڪندا آهن: اونھاري جي ڪوڏر سان کوٽي سڄا ٿُٻ ڪڍندا آهن تہ پوءِ برسات پوڻ وقت ٻہ – ٽي هر ڏيئي پوءِ آبادي ڪندا آهن. ائين ڪرڻ سان هي ٻوٽو بعضي ناس ٿي ويندو آهي، نہ تہ بہ گهٽبو ضرور آهي. هي بلڪل ڪمائتو گاھ آهي. جڏهين وڏو ٿيندو آهي، تڏهين ماڻھو ڏاٽي سان وڍي ان مان ڪيترا ڪم وٺندا آهن، جيئن تہ پاکڙي جي ٿَڙَهَن جي اندر وجهي ڀرتي ڪندا آهن. اُن مان نوڙين وٽي غريب ماڻهو کٽولا واڻيندا آهن، ان جي سنهي ڪُتر ڪري مٽيءَ جي گاري سان گڏي جاين کي راڳو ڏيندا آهن تہ نہ ڪو ڦٽندو ۽ نہ ڪو برسات جي ڪري ترت لھندو ۽ گهڻو وقت جٽاءُ ڪندو آهي. سائو هوندو آهي، تڏهين ڍڳيون، مينھون ۽ گڏھ کائيندا آهن. ڪمائتي هئڻ ڪري غريب ماڻهو ڊڀن جون ڀريون ڪري شھرن ۾ وڪڻي روزگار ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
شب قدر
شب قدر هڪ رات آهي جيڪا رمضان جي مهيني ۾ ايندي آهي
'شب قدر جي فضيلت'
قال رسول الله صلى الله عليه وآله: قَد جاءَكُم شَهرُ رَمَضانَ؛ شَهرٌ مُبارَكٌ ... فيهِ لَيلَةُ القَدرِ خَيرٌ مِن ألفِ شَهرٍ، مَن حُرِمَها فَقَد حُرِمَ
سُئِلَ رَسولُ الله‌ِ صلى الله عليه وآله عَن لَيلَةِ القَدرِ، فَقالَ: «هِيَ في كُلِّ رَمَضانَ
پيغمبر خدا (ص) کان شب قدر جي باري ۾ سوال ڪيو ويو ته پاڻ فرمايائون : شب قدر هر رمضان ۾ حاصل ڪئي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن زمرو:رمضان
1850ع
ڊسمبر
زمرو:1850ء زمرو:سال
ھندو
لفظ هندو (Hindu) نه ته سنسڪرت جو لفظ آهي ۽ نه ئي ڀارت ۽ پاڪستان جي ڪنهن ٻوليءَ ۾ اهو لفظ آهي. هندو ڪنهن مذهب يا ڌرم جو نالو ناهي. ڇو جو ڪنهن به پراڻي ويد ۾ لفظ ”هندو“ جو ڪو ذڪر ئي ٿيل ناهي. سنسڪرت ۾ سنڌو ندي جي لاءِ ”سنڌو“ لفظ آهي. فارسي (پارسي) زبان ۾ لفظن جي شروع ۾ اکر ”س“ کي ”هه“ سان بدلائڻ جو لاڙو رهيو آهي. تاريخدانن پهريون دفعو لفظ ”هندو“ سنڌو دريا جي لاءِ ڪتب آندو. زنداوستا ۾ به ان کي هندو دريا سڏيو ويو آهي ۽ ان جي ڪناري تي رهڻ وارن کي به سنڌي جي بدرآن ”هندو“ سڏيو ويو آهي.
517 قبل مسيح ۾ جڏهن فارس جي شاهه دارا (داريوس) اول جڏهن پنهنجي سلطنت سنڌو دريا تائين پهچائي ورتي ته سنڌ جا رهاڪو به ان جي فوج ۾ ڀرتي ٿي ويا، جن کي اهي ”هندو“ چوندا هئا. ان کان پوءِ يونانين ۽ آرمينيائي تاريخدانن پڻ اهو اُچار جيئن جو تيئن ئي رکيو. ٿر جي پار واري علائقي کي ڀارت چيو ويندو هو. ويدن جي مڃڻ وارن کي ڪڏهن به هندو نه سڏيو ويو آهي. انهن کي سنتنا ڌرما سڏيو ويو آهي. ڇو جو هندو رڳو سنڌو دريا جي ڪناري رهڻ وارا سڏيو ويندو هئا.
يڌهشٽر
هندو ڌرم جي پَوِتر بزرگ يڌهشٽر لاءِ روايت آهي ته، سندس سچائيءَ ڪري سندس رٿ (گهوڙي گاڏي) زمين کان مٿي هلندي هئي.
حوالا
زمرو:ايران زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي زمرو:مذهب زمرو:ڀارت زمرو:ھندو
دلير مھندي
حوالا
زمرو:1967ع جون پيدائشون زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:هندستاني سک زمرو:هندستاني مرد راڳي
ابو القاسم شڪر الاھي ٺٽوي
ابوالقاسم -ٺٽي- جو مشهور شاعر ۽ عالم ٿي گذريو آهي. نقشبندي طريقي سان واسطو رکندو هو. هن جو پورو نالو سيد ابوالقاسم سراج الدين محمد ولد مير ولي هو. هو 1138هه/1725ع ۾ -ٺٽي- ۾ ڄائو. شڪر -الله- جي خاندان مان هجڻ ڪري کيس ابوالقاسم شڪر الاهي سڏيو ويندو هو. هو ٻارهن ورهين جو هو ته سندس پيءُ فوت ٿي ويو. -ٺٽو- تنهن زماني ۾ علم ۽ ادب جو مرڪز هو، -ان- ڪري ابوالقاسم به شعر چوڻ لڳو. سنڌ جي -تاريخ- بابت لکيل مشهور ڪتاب ’تحفته الڪرام‘ جو ليکڪ مير علي شير ”قانع‘ ٺٽوي، سندس همعصر هو. ميان مرادياب خان ڪلهوڙو جڏهن سنڌ جي -تخت- تي ويٺو ته ٻنهي نعتيه ڪلام چيو، جيڪو -تاريخ- متعلق هو. سيد ابوالقاسم شڪر الاهي ”مقالات الشعراءَ“ جي لکجڻ، يعني سن 1169هه تائين زنده هو. هي صاحب شايد انهيءَ صديءَ جي آخر يا 13 صدي هجري جي اوائل ۾ رحلت ڪري ويو.
اپريل
هي مهينو شمسي سال جو چوٿون مهينو آهي. هن مهيني ۾ ڏينهن جو تعداد 30 آهي. عيسويءَ سال جي چوٿين مهيني جو نالو. اپريل (April) لاطيني لفظ ’اپرلز‘ مان جڙيو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’ڦٽڻ‘، حقيقت به اها آهي ته اپريل ۾ وڻ ٽڻ ۽ وٽا ڦٽندا آهن ۽ نوان گؤنچ ڪڍندا آهن. هن مهيني جي پهرينءَ تاريخ تي ’اپريل فول‘ (April fools) ملهايو ويندو آهي، جنهن کي ’آل فول‘ به چيو ويندو آهي.
عيسوي سال جو چوٿون مهينو اپريل آهي. هن مهيني جي معنيٰ آهي “کولڻ وارو” هن مهيني ۾ جئين ته بهار جي موسم ايندي آهي. ان ڪري هن جو نالو ڪنهن ديوتا ديوي جي بجاءِ بهار موسم تي رکيو ويو آهي.
حوالا
اپريل زمرو:تواريخ زمرو:مهينا زمرو:وقت
جيئنداڻي
جيئنداڻي هڪ ذات آهي، جنھن لاءِ مختلف روايتون آهن، جن موجب هن ذات جا ماڻھو ٺوڙها بہ سڏبا هئا، هن ذات جا مير ٽالهي خان جي پٽ مير جيئند خان جو اولاد آهن. نواب مير محمد خان ٺوڙهو، جيڪو مير جيئند خان جي پنجين پيڙهيءَ مان هو ۽ جنھن کي مٽياري، حيدرآباد ۽ ڪراچي ضلعن ۾ جاگيرون هيون، سو سڄي سنڌ اندر بااثر مير هو. هن ذات وارا سندس نالي پويان سڏجن ٿا. لسٻيلي جي ڄاموٽن جي هڪ پاڙي جو نالو ۽ نوتياڻين جي سرياڻي شاخ مان هڪ پاڙي جو نالو بہ جيئنداڻي هو، جڏهن تہ ڪتاب ’بلوچ اور پاڪستان‘ جي مصنف موجب جيئنداڻي ميرواڻي بروهين جو هڪ پاڙو آهن، جن جو وڏو بزرگ جيئند هو. هڪ روايت مطابق جيئنداڻي اوٺار جتن جو پاڙو آهي، جنھن جا ماڻھو بگهاڙ جي مڪان جا رهاڪو آهن ۽ ميين شاھ ڪريم جا مريد ۽ فقير  آهن. جڏهن تہ ڪرمتين جي ڀئوا شاخ ۽ راڌا اڱاريا شاخ جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ جيئنداڻي آهي.
حوالا
زمرو:ذاتيون
قطب نما
ڪمپاس compass چڪرو ڇو هوندو آهي ۽ اهو ڪيئن ڪم ڪندو آهي ڪنھن بہ مقناطيس چقمق جا ٻہ قطب poles هوندا آهن
اُتر North ڏکڻ South زمين جي اندريون حصو ڪور Core ۾ موجود لوھ ڪارڻ اسانجي زمين هڪ وڏي مقناطیسي جي طرح آهي جنھن جي پنھنجي Magentic field چقمقي مقناطيسي ميدان آهي زمين جي جنھن خطي کي اسان جغرافيائي جي لحاظ سان اتر North چوندا
جتي آئيسلينڊ ۽ گرين لينڊ آهن اهو زمين جو مقناطیسي ڏکڻ South آهي ان طرح زمين جي جنھن خطي کي اسان جغرافيائي جي لحاظ کان ڏکڻ South چوندا آهيون جتي Antarctica موجود آهي اهو زمين جو مقناطیسي اتر North آهي ان لاءِ اسان ڪو بہ عام مقناطیس وٺي ڪري ڪنھن طرح ٽنگي ڇڏيو تہ ان مقناطیس اتر North قطب پول Pole زمين جي مقناطیسي جنوبي قطب pole جي طرف ڇڪندو attract ٿيندو يعني آئيسلين واري سمعت ۾ ۽ ان لاءِ ان مقناطیس کي جنوبي قطب pole زمين جي مقناطیسي شمالي قطب pole جي طرف attract ٿيندو يعني Antarctica جي سمعت ۾ تہ ان طرح اسان هڪ عام مقناطیس کي ڪنھن طرح ٽنگي ڪري سمعت جو اندازو لڳائي سگھجي ٿو Compass چڪر هڪ اهڙو گول ڊوائيس آهي جنھن ۾ هڪ مقناطیسی سوئي ڪجھ ان طرح مقرار ڪيو ويندو آهي تہ جيئن freely آزادي سان گھمي سگھي ۽ انجي ذريعي اسان سمعت جو اندازو لڳائي سگھون ٿا ڇوجو اهو ہمیشہ ڏکڻ ۽ اتر جي سمعت ۾ ئي اشارو ڪندي آهي.
1296ع
ڊسمبر
زمرو:1296ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال