cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاڻي
پاڻيءَ جو نظام
ڪنهن ملڪ جي تهذيب ۽ تمدن جي معيار کي ان جي پاڻيءَ واري نظام مان جاچيو وڃي ٿو. وڏن شهرن لاءِ پاڻي انهن سمورن مقصدن لاءِ مهيا ڪيو ويندو آهي، جيڪي زندگيءَ سان هر وقت لاڳاپيل رهن ٿا. روءِ زمين تي مٺي پاڻيءَ جو ڪل مقدار سمنڊ جي پاڻيءَ واري حصي جي برابر آهي، جيڪو ٽي سؤ ملين ڪعب ميل آهي. شروعاتي زماني ۾ جڏهن انسان تهذيب ۽ تمدني نظام کان واقف نه هو، تڏهن هو پاڻيءَ جي سهوليت لاءِ ندين ۽ چشمن جي ڪنارن تي رهڻ لڳو. اڍائي هزار سال اڳ، رومن پهريان ماڻهو هئا، جن 60 ميل ڊگهي نهر ذريعي روم تائين پاڻي پهچايو. جڏهن ڪنهن ڳوٺ يا وسندي لاءِ پهريون ڀيرو پاڻي پهچائڻ جي اسڪيم ٺاهي ويندي آهي، تڏهن في ڪس پاڻيءَ جو مقدار مقرر ڪرڻ لاءِ انهي آباديءَ جي رهڻي ڪهڻي، گهريلو ۽ عوامي ضرورتن سان گڏ، ڪارخانن جي ضرورت کي به آڏو رکندي گذريل تجربن کي به نظر ۾ رکيو ويندو آهي. هر ماڻهوءَ کي پاڻي مهيا ڪرڻ ۽ محفوظ رکڻ جو دارومدار پاڻيءَ واري جاءِ ۽ جاگرافيائي حالتن تي ٿئي ٿو. ٿڌن ملڪن ۾ 120 ڏينهن کان 250 ڏينهن لاءِ پاڻي گڏ ڪرڻ ڪافي سمجهيو وڃي ٿو. گرم ملڪن ۾ انهيءَ مقدار کي ٻيڻو ٽيڻو ڪرڻو پوي ٿو. پاڻيءَ جو مقدار جيڪو ضايع ٿئي ٿو، ان کي روڪڻ ناممڪن آهي، پر ان تي ڪنهن حد تائين ضابطو آڻي سگهجي ٿو.
پاڻيءَ جون خاصيتون
thumb|کاٻو|مادي جي حساب سان پاڻيءَ جون ٽئي حالتون... ٺوس، گئس ۽ نهري حالت ۾
پاڻيءِ جا طبي فائدا
پاڻيءَ جو دوا طور استعمال تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. طبي لحاظ کان درياهه جو پاڻي چڱو ۽ وڻندڙ ٿئي ٿو. کوهه جو پاڻي جلد هضم ٿيندڙ آهي. سٺو پاڻي مينهن جو آهي. صاف پاڻي گهڻو پيئڻ سان پيشاب جاري ٿئي ٿو، سياري ۾ گرم پاڻيءَ سان غسل ڪبو ته مسام کلندا. گهاٽي رت کي صفا ڪندو آهي. روح کي فرحت ۽ تقويت ڏئي ٿو سوڄ گهٽائڻ لاءِ پاڻيءَ جي مسلسل ڌار هڻبي آهي. گهڻي بخار جي صورت ۾ مغز تي ٿڌي پاڻيءَ يا برف جون پٽيون رکيون وينديون آهن. ان سان بخار لهي ويندو آهي. تيل کي گرم پاڻيءَ ۾ ملائي ٻاڦارو ڏنو ويندو آهي ته اهو زڪام ۽ نڙيءَ جي مٿئين حصي جي سوڄ لاءِ نهايت ئي فائديمند آهي. 1200F تي پاڻي رت بند ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ٿڌو پاڻي آنڊن ۽ بڪين جي حرڪت کي تيز ڪري ٿو. ڊسٽلڊ واٽر (آٺريل پاڻي) هر قسم جي دوائن جي تيارين ۾ ڪم اچي ٿو. فطرت جي نظام ۾ پاڻيءَ کي ئي زندگيءَ جو سرچشمو قرار ڏنو ويو آهي. سڀني الهامي ڪتابن ۾ زمين سميت سڄي ڪائنات پاڻيءَ جي حوالي سان بيان ڪئي وئي آهي. انهيءَ حقيقت جو اندازو انهيءَ مان لڳائي سگهجي ٿو ته ڌرتيءَ جي گولي جو مُنو حصو پاڻي آهي ۽ فقط چوٿون حصو خشڪي آهي. جمادات، نباتات ۽ حيوانات جي ترقيءَ جو دارومدار به پاڻيءَ تي ئي آهي. هر جاندار جي ترڪيبي جزن ۾ پاڻي ضروري شامل هوندو آهي. دنيا ۾ پاڻيءَ جا جيڪي ذريعا آهن، سي سڀئي قدرتي آهن.
پاڻيءَ جي طبعي خاصيت
خالص پاڻي شفاف ۽ بي بوءِ پٽڙو مادو آهي، ان جو وزن مخصوص گرمي پد سان ڪجهه قدر بدلجي ٿو ۽ 4(39 ف) تي گهڻي کان گهڻو ٿئي ٿو. دٻاءَ جي وڌڻ سان ڄمڻ جو نقطو گهٽجي ٿو ۽ ٽهڪڻ جو درجو وڌي ٿو. هن جو وزن معمولي پد تي هڪ گرام في مڪعب سينٽي ميٽر ٿئي ٿو. پاڻيءَ ۾ معمولي لڳلاڻ (Viscosity) يعني کونئر به ٿئي ٿي، جنهن سان ڪنهن متحرڪ جسم کي پاڻيءَ ۾ چرپر ڪرڻ جي طاقت گهربل آهي، جتي پاڻيءَ جي وڏي مقدار جو استعمال عمل هيٺ اچي ٿو، اتي پهرين ذخيري ڪرڻ ۽ نيڪال جو انتظام ٿئي ٿو.
پاڻيءَ جا ذريعا
پاڻيءَ جي حاصلات جا جيڪي ذريعا آهن، انهن ۾ کوهه، نلڪا، پاڻيءَ جا تلاءَ، ڍنڍون، نديون، چشما ۽ برسات قابل ذڪر آهن. جيڪو پاڻي کوهن ۽ چشمن مان حاصل ڪيو ويندو آهي، ان کي وڏن حوضن ۾ محفوظ ڪيو وڃي ٿو، جيئن ڪجهه عرصي لاءِ پاڻيءَ کي ذخيري ڪري رکي سگهجي. پاڻيءَ کي ڇاڻڻ کان اڳ اهو عمل نهايت ضروري آهي. ان جي گنجائش گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڏينهن جيتري هئڻ گهرجي. اڻ ڇڻيل پاڻيءَ ۾ ڄميل مادو جيڪو امونيا جو سلفيٽ هوندو آهي، ملايو ويندو آهي، ان کان پوءِ چئن کان ڇهن ڪلاڪن تائين ان کي ڇڏيو ويندو آهي ته جيئن پاڻيءَ جو بيڪار مادو تري ۾ رهجي وڃي.
پاڻيءَ جي فراهمي ۽ ذخيرا اندوزي
هن ۾ پاڻيءَ جو مقدار ۽ ذخيري جو هنڌ غور جوڳا هوندا آهن، جڏهن ته پاڻي (برسات وغيره ذريعي) جي فراهميءَ واري شرح مستقل نه ٿي ٿئي ۽ پاڻيءَ جي استعمال جي رفتار به بدليل ٿئي ٿي. پاڻيءَ جو وهڪرو: پاڻيءَ جي ڌار جا ٻه قسم ٿين ٿا. هڪ قسم جي حرڪت واضح ۽ مقرر ڪيل ويرن ۾ ٿئي ٿي، يعني ڪنهن خاص هنڌ ۽ وقت تي ان جي طرف ۽ رفتار سان ٿئي ٿي، ان کي مستقيم حرڪت چئجي ٿو ۽ ٻيو قسم اهو، جنهن ۾ حرڪت واضح مقرر ڪيل نه ٿي ٿئي ۽ ڪنهن خاص هنڌ ۽ وقت تي ان طرف رفتار جي اڳڀرائي سوچيل نه ٿي ٿئي، ان کي غير مستقيم حرڪت چئجي ٿو.
تعميراتي ڪم ۾ استعمال
تعميراتي ڪمن ۾ صرف پيئڻ لائق پاڻي استعمال ڪرڻ گھرجي. اھڙو پاڻي تيزابيت، لوڻ، کنڊ، چانيھي (Alkali) ۽ ٻين نباتاتي مادن وغيره کان پاڪ ۽ صاف ھئڻ  گھرجي. شڪ جي حالت ۾ پاڻيءَ کي تجربيگاھھ (Laboratory) ۾ برطانيھ تشخيص نمبر 3148 (British Specification No. 3148) مطابق چڪاس ڪرائڻ گھرجي.. استعمال لائق پاڻيءَ ۾ ٺوس مادن (Solids) جو مقدار ھيٺ ڄاڻايل اندازي کان وڌيڪ نھ ھئڻ گھرجي: {|- (Alkali chlorides) }
زراعت
زراعت (Agriculture) معيشت جو اهو شعبو آهي جنهن جو تعلق زمين مان پيداوا حاصل ڪرڻ آهي، جيئن ڪپهه، ڪڻڪ، ڪمند وغيره جي پيداوار. زراعت ذريعي فصل پوکڻ لاء زمين تي کيتي ۽ چوپائي مال جي افزائش ڪئي ويندي آهي
زراعت ٻوٽا پوکڻ ۽ چوپائي مال جي افزائش جي سائنس ۽ آرٽ جو نالو آهي. زراعت انساني تھذيب جي آغاز ۾ اھم ڪردار ڪيو. ان جي مدد سان کاڌن جي جنسن جي پوکي سان ملندڙ واڌو پيداوار ماڻھن جي شھرن ۾ رھڻ کي آسان بڻائي ڇڏيو. انسان اٽڪل 105000 سال اڳ ٻيلن يا جھنگ  مان اناج ميڙي گھرن ۾ رکڻ جي شروعات ڪئي ۽ 11500 سال اڳ ان جي ٻجن کي پوکڻ سکيو.
نالا
زراعت کي انگريزي ۾ ايگريڪلچر چون ٿا جيڪو لاطيني ٻولي جي لفظ ايگريڪلچرا (agricultūra) مان نڪتل آهي. جيڪو اصل ۾ ٻن يوناني لفظن اگير (ager) جنھن جي معني آهي زمين۽ ڪلچرا (cultūra) جنھن جي معني آهي پوکي. زمين تي پوکي انسان سان گڏ جاندارن ذريعي پڻ ٿيندي آهي.
thumb|هڪ ڀارتي هارياڻي ٻني ۾ ڪم ڪندي زمرو:زراعت
تخت سليمان (پاڪستان)
پاڪستان جي سلسلي ڪوھ سليمان ۾ واقع ھڪ چوٽي جو نالو تخت سليمان آھي۔
زمرو:سلسلو ڪوھ سليمان
11 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
پير پاڳارا خاندان
پاڳارا پير، سنڌ جو هڪ معروف گهراڻو آهي. سندن شجره نسب حضرت امام حسين عليه السلام سان ملي ٿو.
تاريخ
سندن وڏي سيد علي مڪي هاشميرح پنجينءَ  صديءَ هجريءَ ڌاري عباسي خلافت واري دور ۾ اسلامي لشڪر سان سنڌ جي والي راجا دلوراءِ سان جنگ ڪري کيس شڪست ڏني هئي. ان بعد هو سيوهڻ شريف جي اتر طرف ڀڳي ٽوڙي جبل ويجهو لڪيءَ جي مقام ’چشمه هارون‘ وٽ اچي رهيو. ڳچ وقت عبادت ۽ رياضت کان پوءِ پنهنجي وطن عرب موٽي ويو، پر سندس چار فرزند هتي رهيا. سندس اولاد مان سيد محمد شاهه عرف ’شاهه صدر‘، ولايت جي اعليٰ درجي تي پهتو، ان لاءِ روايت آهي ته خواجه معين الدين چشتي اجميريءَ (متوفي 633هه/ 1235ع) به ساڻس ملاقات ڪئي هئي. شاهه صدر سان اها روايت به منسوب آهي ته هن حضرت شهباز قلندر کي سيوهڻ شريف ۾ مستقل رهڻ لاءِ راغب ڪيو هو. ’شاهه صدر‘ جي پوٽي (سيد غازي شاهه جي خليفي) جي فيض مان سنڌ جا تمام گهڻا ماڻهو فيضياب ٿيا. شاهه صدر لڪياريءَ جي فرزندن مان سيد محمود شاهه لڪياري هڪ عارف ۽ ڪامل شخص ٿي گذريو آهي، جنهن جي اولاد مان غالباً ڏهين پيڙهيءَ مان سيد خدا بخش شاهه عرف سيد کٽڻ شاهه پيدا ٿيو، جيڪو پوءِ لڪي شاهه صدر مان لڏي ضلعي خيرپور جي ڳوٺ رسول پور عرف سائدي ننڍي، ديهه گاگڙي (تعلقي گمبٽ) ۾ اچي رهيو. سيد کٽڻ شاهه کي ست فرزند ٿيا، جن مان سيد عثمان شاهه علم ۽ عرفان ۾ مرتبي وارو بزرگ ٿيو. ان بزرگ جي اولاد مان اڳتي هلي سيد امام شاهه لڪياريءَ جي اولاد مان سيد محمد بقا شاهه شهيد عرف ’پٽ ڌڻي‘ رشد ۽ هدايت، علم ۽ ادب ۾ وڏو مقام ماڻيو.
حب الوطني
هن خاندان سر زمين سنڌ ۽ برصغير ۾ توحيد ۽ رسالت جي تعليم کي عام ڪرڻ سان گڏ حب الوطنيءَ جي تاريخ ۾ به وڏو ڪردار ادا ڪيو. انگريزن کان آزاديءَ جي تحريڪ ۾ جاني ۽ مالي قرباني ڏيڻ ۾ هن خاندان جو وڏو مقام آهي. هن خاندان جا مريد ۽ پوئلڳ جيسلمير، راجسٿان ۽ سنڌ ۾ لکن جي تعداد ۾ موجود آهن. هن خاندان جي خليفن جو تعداد هر دور ۾ 12 هوندو آهي، جن جي مٿان هڪ وڏو خليفو مقرر هوندو آهي. خليفن وٽ ٻارهن ئي مهينا هڪ هڪ مهيني جي حساب سان پوري جماعت ۽ درگاهه جو انتظام ورهايل هوندو آهي. جماعت جي فيصلن لاءِ هڪ چيف جسٽس (جج) به مقرر هوندو آهي: هن درگاهه جي ڪيترن خليفن جو روحاني فيض ۽ علمي حوالي سان وڏو نالو آهي، جهڙوڪ: پير ڳوٺ درگاهـه تي هر سال چار وڏا اجتماع ٿين ٿا، جن ۾: هنن موقعن تي سنڌ سميت پاڪستان جي ڪنڊ ڪڙڇ مان لکين مريد اچي گڏ ٿيندا آهن. خاص ڪري 27 رجب تي درگاهه تي قائم جامعه راشديه ۽ ان جي شاخن مان فارغ التحصيل عالمن ۽ حافظن جي دستاربندي ٿيندي آهي. هن عظيم الشان اجتماع ۾ لکين مريدن سان گڏ، پاڪستان جي ڪنڊ ڪڙڇ مان سوين عالم، مشائخ، فاضل، اديب، شاعر ۽ نعت خوان شريڪ ٿيندا آهن. جامعه راشديه هڪ خالص ديني درسگاهه آهي، جنهن ۾ ڪيترائي عالم درس ۽ تدريس جي عمل ۾ مصروف رهندا آهن. انهن استادن ۽ شاگردن جي رهائش ۽ کاڌ خوراڪ جو سمورو انتظام هن درگاهه جي ذمي آهي. جامعه راشديه پاران هڪ عظيم الشان لائبرري قائم ڪئي وئي آهي، جتي جديد ۽ قديم موضوعن تي هزارين ڪتابن جو ذخيرو موجود آهي. ان کان سواءِ قلمي نسخن ۽ نوادرات جو وڏو انگ به هن لائبرريءَ ۾ محفوظ آهي. جماعت جي رهائش لاءِ وڏي پئماني تي هڪ وڏو جماعت خانو تعمير ڪيل آهي، جنهن ۾ لنگر ۽ ٻيون سموريون گهربل ضرورتون مهيا ڪيل هونديون آهن، جتي هڪ ئي وقت 10 لکن کان مٿي جماعت رهي سگهي ٿي. هن درگاهه جا مريد، عالم، فاضل، فقير، اديب، شاعر، بهادر، جانباز ۽ مجاهد هئڻ جي باوجود، قانون جا پابند، امن پسند، فرقيواريت، جهيڙي ۽ فساد کان پري آهن. وطن جي حفاظت لاءِ مرشد جي حڪم تي هر قدم کڻڻ لاءِ تيار هوندا آهن. هن جماعت جا هزارين فرد فوجي تربيت ورتل آهن ۽ حاضر/غير حاضر ڊيوٽيءَ تي موجود آهن. پير صاحب جي مريدن جي جماعت ’حر جماعت‘ سڏجي ٿي ۽ حر جماعت جو دلپسند ۽ مخصوص نعرو ’ڀيڄ پاڳارا‘ آهي. جماعت اندر رڇ، ڪتي ۽ ڪڪڙن جي ويڙهن ۽ ٻين ان قسم جي غلط ڪارين جي منع آهي. جامعه راشديه ۽ ان جي شاخن مان فارغ التحصيل عالمن کي ’سڪندريءَ‘ جو لقب ملي ٿو، جيڪو موجوده پير پاڳاري جي اسم گرامي، سيد سڪندر علي شاهه جي نسبت سان آهي. انهن عالمن جي هڪ جدا تنظيم ’جمعيت علماءِ سڪندريه‘ قائم آهي، جيڪا سنڌ ۽ پاڪستان ۾ اسلامي تعليم، تدريسي، تبليغي ۽ اشاعتي سرگرمين ۾ مصروف آهي. هنن عالمن کي پير صاحب پاڳارو سَنَد ڏيندو آهي.
خليفو
خلافت ۾ سربراهه مملڪت کي خليفو چيو ويندو آهي، شريعت جي مطابق اُمتِ مسلمه جي حاڪم يا رهنما کي به خليفو چيو ويندو آهي۔ خليفه )خليفو (عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي نمائندو يا جانشين۔ خليفه واحد آهي جمع جي لاء لفظ خلفاء جو استعمال ڪيو ويندو آهي۔
خليفو کي انگريزي ۾ ڪئلف (Caliph)چوندا آهن. مولانا مودودي تفھيم القرآن ۾ لکي ٿو ته خليفو ان ماڻھو کي چئبو آهي جنھن کي مالڪ پنھنجي ملڪيت کي سنڀالڻ لاءِ اختيار ڏئي ان ڪري خليفو مالڪ نه پر نائب ھوندو آھي ۽ ان جا اختيار ذاتي نہ ھوندا آھن پر مالڪ جا عطا ڪيل ھوندا آھن. خليفو ملڪيت جي سنڀال ۾ پنھنجي مرضيءَ سان ڪم ڪرڻ جو حق ناهي رکندو پر مالڪ جي مرضيءَ پوري ڪندو آھي. . قرآن ۾ انساني پيدائش جو مقصد خدا جي عبادت يا بندگي ٻڌايو ويو آھي ان ڪري کيس زمين تي خدا جو خليفو سڏيو ويو آهي. آدم جي پيدائش واري قصي ۾ آدم کي بطور انسان زمين جي لاءِ خدا جو خليفو چيو ويو آهي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
سلطان
ڪنهن صوبي يا رياست جي مرد حڪمران کي سلطان چئي سگهجي ٿو۔ پر عام طور تي هي اصطلاح مسلمان حڪمران جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي۔ عورت حڪمران سلطانه سڏرائيندي آهي۔
ڳڻپيوڪر يا ڪمپيوٽر
هن سنڌي پيڊيا تي ڪمپيوٽر بجاءِ لفظ ڳڻپيوڪر استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي، جنهن به ائين ڪيو آهي ان کي سندس ڳالھ مڃرائڻ ۽ درست ثابت ڪرڻ لاءِ ان ڳالھ جا حوالا ڏيئڻا پوندا ڇاڪاڻ تـ سنڌيءَ جا هزارين ڪتاب لکيل آهن جن ۾ لفظ ڪمپيوٽر استعمال ڪيو ويو آهي. ان ڪري ضروري آهي ته من گهڙت ۽ ذاتي سوچ کان پاسو ڪندي انگريزي پيڊيا جي مڪمل پاليسين تي عمل ڪيو وڃي. جيڪڏهن مضمون نگار وٽ ڳڻپيوڪر جي باري ۾ حوالا آهن ته پيش ڪري ٻي صورت ۾ اسان ان کي سنڌي پڙهندڙن لاءِ وڌيڪ منجهارو تصور ڪيون ٿا. يا ان ڳالھ تي ووٽنگ ڪرائي وڃي يا وري انهن سنڌي ڪتابن جا حوالا ڏئي عام استعمال واري لفظ يعني ڪمپيوٽر کي سنڌي پيڊيا تي استعمال ڪيو وڃي ـ (ڳڻپيوڪر لفظ استعمال ڪندڙ دوست به آزاد آهي جيڪڏهن وٽس اسان کان وڌيڪ حوالا هجن) ـ Alixafar 21:22, 20 نومبر 2011 (UTC)
عبدالرحيم گرهوڙي
شيخ عبدالرحيم گرهوڙي (Abdul Raheem Girhorri) سنڌ جو صوفي بزرگ، ليکڪ ۽ شاعر ٿي گذريو آهي.
ولادت
گرهوڙي صاحب جي ڄم جي تاريخ پوري نموني خبر ناهي، پر جنهن صورت ۾ سندس شهادت سن 1192 هجري / 1139 عيسوي ۾ واقع ٿي ۽ ان وقت سندس عمر چاليهه سال هئي، تنهن صورت ۾ خيال آهي ته سندس ولادت سن 1152 هجري / 1778 عيسوي ۾ ٿي. ڪٿي ڄائو ڪٿي نپيو تنهن جو به پورو پتو ڪو نه ٿو پوي، ٻڌ سڌ مان ڄاڻ ملي ٿي ته سندس جنم خيرپور رياست جي مشهور شهر راڻي پور ۾ ٿيو هوندو. سندس والد جو نالو سعدالله هو، ان کان وڌيڪ ٻيو ڪو احوال ڪو نه ٿو ملي. سندس ماءُ سندس لاڏاڻي تائين تائين جيئري هئي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي هڪ انگريزي مقالي مان ملي آهي ته بزرگ گرهوڙي کپري تعلقي جي ڳوٺ واڙ ۾ ڄائو هو.
عبدالرحيم گرهوڙي جون اڳڪٿيون
پنڌ کٽندا، سنگ ٽٽندا، مند نه وسندا مينهن،
ادب ويندو، حيا ويندو، لڄ نه رهندي ليهه،
راجا راڪاس ٿيندا، گولا پيئندا گيهه،
تون آهين ته شينهن پر؛ تو کي سلام ڪرڻو پوندو سهي کي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعري زمرو:عبدالرحيم زمرو:مذهب زمرو:نقشبندي
ڄام نواز علي تعلقو
ڄام نواز علي تعلقو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڄام نواز علي شھر آھي.
ديھون
ڄام نواز علي تعلقي م ڪل 51 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڀُون نگارڪ اطلاعت سرشتو
ڀُون نگارڪ اطلاعت سرشتو (انگريزيءَ ۾ Geographic Information System)
اليعقوبي
مشهور سياح ۽ ليکڪ احمد -بن- ابي يعقوب -بن- جعفر -بن- وهب -بن- واضع الڪاتب هو، جنهن جي جواني آرمينيا ۾ گذري. -ان- کانپوءِ خراسان ۾ درٻار ظاهري سان وابسته ٿيو. عباسي سلطنت ۾ انشناءَ جو آفيس عملدار هو. سنڌ، هند ۽ ٻين ملڪن جو سير سفر ڪيائين. هيءُ پهريون مؤرخ آهي، جنهن سڄي دنيا جي قومن جي -تاريخ- عربي ۾ لکي. -ان- سان گڏ هن مسلمانن جي جنگين ۾ فتحن جو تفصيل سان ذڪر به ڪيو آهي. سندس ڪتاب ۾ مسلمانن جي انهن حملن جو به ذڪر آهي. جيڪي هنن سنڌ تي ڪيا. سندس لکيل ڪتاب ”ڪتاب التاريخ“ 1883ع ۾ ٻن جلدن ۾ لنڊن مان شايع ٿيو. هن ڪتاب ۾ انهن سڀني ڪتابن جو به احوال ڏنو آهي، جيڪي سنڌ ۽ هند جي عالمن جا ڇپيل هئا ۽ پوءِ عربيءَ ۾ ترجمو ٿيا. -ان- کانسواءِ يعقوبي جاگرافي بابت به هڪ ڪتاب لکيو، جنهن ۾ تاريخي مواد ملي ٿو. -اليعقوبي- پهريون سياح آهي، جنهن هند سنڌ جي فلسفي، حڪمت، طب علم ادب ۽ علم نجوم بابت تفصيل سان بحث ڪيو. -اليعقوبي- پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته: ”هند سنڌ جا ماڻهو عقل وارا، سوچ ويچار جا ڪوڏيا آهن ۽ اهي انهيءَ حيثيت ڪري سڀني قومن ۾ اڳرا آهن. -جوتش- ۽ نجوم ۾ سندن ڳالهيون سڀ کان وڌيڪ صحيح نڪرن ٿيون. -اليعقوبي- سنڌ ۾ لکيل ڪتابن جو تفصيل سان ذڪر ڪيو آهي. ’سڌانت‘ سنڌين جو مشهور ڪتاب آهي، جنهن مان سڀني علمن جون شاخون نڪرن ٿيون. طب ۾ به هنن جا دليل ۽ بحث سڀ کان اڳرا آهن. -اليعقوبي- جي لکيل ڪتاب مان سنڌي شهرن بابت ڪافي تاريخي ڄاڻ ملي ٿي. سندس هيءُ ڪتاب -ان- دؤر جي -تاريخ- جو عڪاس آهي، جيڪو اڄ به هڪ تاريخي حيثيت رکي ٿو. هو آخر ۾ مصر ويو، -جتي- 284هه/897ع ۾ وفات ڪيائين.
وزير مينشن
وزير مينشن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر ڪراچي جي علائقي کارادر ۾ واقع ھڪ عمارت جو نالو جتي سرڪاري طور تي قائداعظم محمد علي جناح جي پيدائش جي دعویٰ ڪئي وڃي ٿي ۽ ان عمارت ۾ سندس پيدائش متعلق ھڪ عجائب گھر واقع آهي. ان لاء چيو وڃي ٿو ته 1860 کان 1870 عيسويءَ جي عرصي دوران تعمير ٿيو. 14 جولاء 1953 تي ان کي حڪومت پاڪستان محفوظ يادگار قرار ڏنو ۽ 16 آگسٽ تي گورنر جنرل ملڪ غلام محمد جي حڪم تي ان کي عام ماڻھن جي لاءِ کوليو ويو.
بتيلائي
بُگٽي ۽ مزاري بلوچن جو هڪ قبيلو.
بڀاس (راڳڻي ماروا ٺاٺ)
بڀاس راڳڻيءَ جا کوڙ اصول آهن، جن تي ڳائجي ٿي. ماروا ٺاٺ ۾ سمپورن آهي. اترانگ تي گهڻو زور اٿس. گنڌار، پنچم ۽ مڌم، ڌيوت جي سنگت رهي ٿي. هن کي بلمپت لئي ۾ ڳائڻ گهرجي. هڪ شاستر ۾ پنچم جو سُر نياس ڏيکاريل آهي. مڌم ۽ نکاد ورج ۽ مڌم نکاد جي سنگت ڏيکاريل آهي. پر انھيءَ مت سان راڳڻيءَ کي جيت کان الڳ ڪري ڪو نہ سگهبو. پور وانگ ۾ گوري ۽ اترانگ ۾ ديسڪار ملائڻ سان بڀاس جو روپ ٺھي ٿو.
هن راڳڻي جي خاص تان:پا گي پا- پا ڌي- مي ڌي مي گي - پا گي را سا- ني را گي گي پا گي را سا- پا پا گي را سا آهي.
هن جي آروهي: سا ر اسا- گي پا ڌي پا - ڌي سا، ۽
امروھي: ساني ڌي پا- مي گي- پا گي- پا گي را سا آهي، جڏهن تہ وادي سُر ڌيوت ۽ سموادي سُر گنڌار آهي.
مئوئر
مئوئر انگريزيءَ ۾ Mauir جرمنيءَ جي ڏکڻ اولھ ۾ بيڊن ورٽمبرگ رياست جي ضلعي ريئن نيڪر ۾ واقع ھڪ ڳوٺ جو نالو آهي.
بڀاس (راڳڻي ماروا ٺاٺ)
هن راڳڻيءَ جو ذڪر راڳ ساگر ۾ ماروا ٺاٺ جي زمري ۾ ڪيل ڪو نہ مليوآهي.
آخوند عبدالقادر بيدل
آخوند عبدالقادر ”بيدل“ ولد محمد پناهه ڀٽو، پنهنجي وقت جو اهم شاعر ٿي گذريو آهي. سندس جنم 1837ء ۾ ٿيو، هن شڪارپور جي مشهور عالم خليفي عبدالله کان عربي ۽ فارسيءَ جي تعليم حاصل ڪئي. شمس الدين ”بلبل“ جي ديوان تي سندس لکيل قطع تاريخ مان معلوم ٿئي ٿو ته پاڻ پنهنجو خانگي مدرسو هلائيندو هو. بيدل صاحب خليفي قاسم جي دور کان وٺي ميان محمد علي قادري صاحب جي دؤر تائين زنده رهيو، سندس شاعرن سان سٺا ناتا رهيا. ڪڏهن ڪڏهن ’بزم مشاعره‘ ۾ شريڪ ٿيندو هو. 1921ء ۾ پهرين ادبي ڪانفرنس، لاڙڪاڻي ۾ به شريڪ ٿيو هو. سندس وصال 7 فيبروري 1932ء تي ٿيو.
مياڻي جي جنگ
مياڻي جي جنگ 16 فيبروري 1843ع تي مياڻي وٽ سنڌي فوجن جو لشڪر ڪٺو ٿيو، جنهن جو انگ ٻاويهه هزار هو. سنڌين وٽ پندرهن توپون هيون. چارلس نيپئر وٽ اٺاويهه سئو سپاهي ۽ ٻارهن توپون هيون. چانڊيا قبيلي جو سردار ڪجهه پنڌ تي ڏهه هزار لشڪر سان انگريزن کي مدد ڏيڻ جي ارادي سان تيار بيٺو هو. 17 فيبروري تي صبح جو سويل جنگ جو طبل وڳو. هڪڙو گولو ٽالپرن جي بارود خاني تي ڪرڻ ڪري سڄو بارود سڙي ويو. ميرن جي توبچي هاويل جي غداري ڪري سموري توپخاني تي دشمن قبضو ڪري ورتو. آهستي آهستي ميرن جي لشڪر ۾ ڀاڄ پئي. مير نصير خان يارهن سئو سوار وٺي واپس حيدرآباد جي قلعي ۾ پهتو. مياڻي جي جنگ جو ذڪر ڪندي ڪيپٽن پوسٽنس پنهنجي تصنيف ’پرسنل آبزرويشن آف سنڌ‘ ۾ لکي ٿو ته: ” سنڌي فوجي انگريز حملي آورن خلاف ايئن وڙهيا، جيئن ڪو ماڻهو پنهنجي زندگي کان به بدرجها عزيز ڪنهن شيءِ لاءِ وڙهندو آهي.“ 18 فيبروري 1843ع تي مير نصير خان پنجن ميرن سان گڏ پنهنجون تلوارون ڇوڙي، انگريز فاتح اڳيان پٽ تي رکيون..
آخوند عبدالقادر بيدل
حوالا
زمرو:شاعر
مياڻي جي جنگ
هيءَ جنگ 17 فيبروري 1843ع تي صبح جو سج لهڻ سان ئي شروع ٿي. thumb|مياڻي جي جنگ ۾ مملوڪ شيدي گھوڙي سوار حملو ڪندي
مياڻي جي جنگ 17 فيبروري 1843 ع تي حيدرآباد سنڌ جي شهداداڻي ٽالپور گهراڻي جي حاڪم، مير نصير خان ٽالپور غازي، ۽ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي جنرل چارلس نيپيئر وچ ۾ ڦليلي واهه جي ڪناري لڳي. هن فيصلو ڪندڙ جنگ ۾ چارلس نيپئر دوکي سان ٽالپور ميرن جي بلوچ فوج کي هارائي حيدرآباد سنڌ تي قبضو ڪيو.
تجويد
تجويد (Tajveed) تجويد لغت ۾ بهترين پڙهڻي کي چيو ويندو آهي. قرآن شريف جي حرفن کي صحيح اچار سان پڙهڻ جي فن کي ”تجويد“ چئجي ٿو. هن فن جون ٽي صورتون آهن. (1) ترتيل، (2) حذر، ۽ (3) تدوير. ترتيل ۾ لفظن کي آهستگيءَ سان مطلب سمجهندي ادا ڪبو آهي. حذر جلدي ۽ تيزيءَ سان پڙهڻ کي چيو ويندو آهي ۽ تدوير جو مطلب آهي اعتدال سان يعني وچٿري نموني سان پڙهڻ ، جنهن ۾ نہ تيزي هجي ۽ نہ ئي آهستگي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
تحت اللفظ
تحت اللفظ __(Verbatim):
حرف بحرف پڙهڻ يا حرف به حرف ترجمو ڪرڻ. شعر يا مرثيي کي سُر سان نه پر لفظي طرح لس پڙهڻ جي حالت. سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ ۾ معياري سنڌي صورتخطي ٺھڻ کان اڳ آخوند عزيز الله ميمڻ (1746-1872ع) قرآن پاڪ جو تحت اللفظ ترجمو ڪيو. ھي ترجمو پراڻي عربي سنڌي آئيويٽا ۾ آھي، پر عربي-سنڌي رسم الخط جي لحاظ کان بنيادي حيثيت رکي ٿو. .
پري-رومن آئرن دؤر
right|200px|thumb|The Pre-Roman Iron Age of Northern Europe, fourth to first century BC
پري رومن آئرن دؤر  انگريزيءَ ۾  Pre Roman Iron Age:ھي دؤر اسڪينڊينيويائي لوھ واري دؤر جو شروع وارو حصو آھي جيڪو لڳ ڀڳ پنجين يا چوٿين قبل مسيح صديءَ کان شروع ٿي پھرين صدي قبل مسيح تائين ھليو. ھن کان اڳ اتي نارڊڪ برانز يا ڪانسيء جو دؤر ھيو
يورپي رابن
يورپي رابن، جنھن جو حياتياتي نالو اريٿاڪس روبيڪولا اھي، ۽ جنھن کي برطانيا ۾ عام طور تي رابن يا رابن  ريڊ بريسٽ سڏين ٿا ، ھڪ جيتخور جھرڪي جي جنسن مان ھڪ جنس آھي. اھو ماپ ۾ پنج کان ساڍا پنج انچ ڊگھو آھي ھن پکي جي نر ۽ مادي جو رنگ ھڪجھڙو ھوندو آھي. انھن جو سينو نارنگي ۽ منھن ڪي ڀوريون لڪيرون، مٿيون حصو ناسي ۽ اڇڙو پيٽ ھوندو اٿن ھي پکي سموري يورپ، اوڀر کان اولھ سائبيريا ۽ ڏکڻ کان اتر آفريڪا ملندڙ آھي. رابن نالي ٻيا بہ پکي آھن جن ۾ آمريڪي رابن ۽ آسٽريليائي رابن شامل آهن.
thumb|left|رابن لوڙھي جي تاڪي تي ويٺل
حوالا
زمرو:پکي
سنڌ تي عربن جا حملا
سنڌ جي آڳاٽي سنڌو سلطنت تي عربن  پاران پنهنجي سامراجيت کي وَڌائڻ لاءِ ڪيترائي حملا ڪيا ويا هيا. راءَ گهراڻي وارن اٽڪل 495 کان وٺي 632ع تائين حڪومت ڪئي. سندن صاحبيءَ جي شروعات ۾ ايرانين سنڌ ۾ اچي ڦرلٽ ڪئي. هن گهراڻي جي پوئين حاڪم جي وقت ۾ چچ نالي، هڪ برهمڻ چالاڪي ڪري سنڌ جي حڪمراني جون واڳون پنهنجي هٿ ۾ ڪيون، ۽ برهمڻ گهراڻي جو بنياد وڌائين. کانئس پوءِ ڀاڻس چندرا ٻڌ ڌرم کي مڃڻ لڳو، پر ست سال تڳيو. هن کان پوءِ راجا چچ جو پٽ راجا ڏاهر گاديءَ تي ويٺو، جنهن جي صاحبيءَ ۾ عربن سنڌ تي ڪاهه ڪئي.
سن711ع ۾ عربن سنڌ فتح ڪئي ۽ 13-712ع ڌاري ملتان به ورتائون. انهيءَ وقت ڪيترا هندو، مسلمان ٿيا ۽ ڪي مسلمان ٻين هنڌان اچي سنڌ ۾ رهيا. انهيءَ ريت سنڌ ۽ ملتان ڏي عربي ٻوليءَ جو واهپو ٿيو. عربي تاريخ نويس اصطخري، پنهنجي ڪتاب ’مسالڪ الممالڪ‘ ۾ ڄاڻايو آهي، ته منصوره، ملتان ۽ انهن جي ڀرپاسي وارن شهرن ۾ عربي ۽ سنڌي ٻوليون چالون هيون. اهو ڪتاب هجري سنه 240 يعني 950ع جو لکيل آهي. منصورا جو شهر هاڻوڪي شهدادپور تعلقي ۾ برهمڻ آباد (Birhmannaabaad) جي ويجهو هو، ۽ ان وقت ملتان به سنڌ جي صاحبي هيٺ هو. انهيءَ سموري ايراضيءَ ۾ عيسوي ڏهين صديءَ ۾ وراچڊ اپڀرنش چالو هئي. اها ئي سنڌ جي ٻولي هئي: تنهنڪري اصطخري ۽ ٻين عربي تاريخ توڙي جاگرافي نويسن انهيءَ کي ”سنڌي“  يعني سنڌ جي ٻولي سڏيو آهي- عربن کان پوءِ غزنوي گهراڻي جي حڪومت 1025ع کان وٺي هلي؛ پوءِ سگهو ئي سومرن جي صاحبي ٿي.
هون لوڪ، جن سنڌ ۾ راءَ گهراڻي جو بنياد وڌو. تن جي اچڻ جي وقت کان وٺي عربن جي ڪاهه تائين جيڪي ٿيو، تنهن جو مختصر ذڪر بيمس صاحب پنهنجي ٺاهيل ڏيهي آريا ٻولين جي گرامر ۾ پڻ ڪيو آهي:
سنڌ تي قبضو ڪرڻ سان عربن کي ٿيل فائدو
عرب تاريخدانن موجب سنڌ تي قبضو ڪرڻ سان عربن کي ڇھ ڪروڙ درهم ڪمائي ٿي. اها رقم اڄوڪي حساب سان اربين ڊالر ٿئي ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
آخوند عزيزالله ميمڻ
آخوند عزيزالله ولد آخوند نورالله ذات ميمڻ، مٽيارين جو رهاڪو هو، سندس جنم 22 شوال 1160هه بمطابق 16 آڪٽوبر 1747ء تي ٿيو. سندس وڏا ٺٽي جا رهاڪو هئا، پوءِ اچي مٽيارين ۾ ويٺا. آخوند عزيزالله ابتدائي تعليم مولوي محمد عثمان وٽ ورتي. عربيءَ ۾ مهارت حاصل ڪيائين. حديث، تفسير، فقهه، تصوف ۽ معقولات ۾ مهارت حاصل ڪرڻ کان پوءِ درس ۽ تدريس جون خدمتون انجام ڏنائين. آخوند عزيزالله جو وڏو ڪارنامو اهو ليکجي ٿو ته پاڻ سنڌي نثر ۾ تحت اللفظ قرآن پاڪ جو ترجمو ڪيائين، جيڪو سنڌي نثر ۾ نظماڻي نثر جو مثالي نمونو ليکجي ٿو. آخوند عزيزالله لنواريءَ وارن بزرگن جو عقيدتمند هو. درس ۽ تدريس جي لحاظ کان سندس شاگردن جو تعداد تمام گهڻو رهيو. هن 77 ورهين جي ڄمار ۾، 13 رمضان المبارڪ 1240هه بمطابق 3 مئي 1825ء تي وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه مٽياريءَ ۾ آخوندن جي مُقام ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
امير
250px|thumb|[[محمد عالم خان، امير بخارا]]
امير (Emir) (عربي: أمير; نسائي: أميرة) مسلم دنيا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي اعليٰ دفتري لقب آهي جيڪو عموماََْ امارت جي سربراهه جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي۔
عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو سپهه سالار، حاڪم ۽ فرمانروا جي مفهوم ۾ ڪم آيل آهي. قرآن شريف ۾ ”-اولي الامر-“ جي -ترڪيب- موجود آهي، ليڪن حديث ۾ اهو لفظ گهڻيئي ڀيرا آيو آهي، ۽ اهو اصطلاح بنيادي طور اسلامي آهي. اجتماع جي تعلق سان روايتن ۾ لفظ ”-امير-“، امت اسلاميه جي سربراهه اعليٰ جي معنيٰ ۾ آيو آهي. خلافت مديني دوران فوج جي سالارن کي به ”-امير-“ چيو ويندو هو. بنو اُميه جي دور ۾ اميرن کي عموماً انتظامي ۽ مالي، مڪمل اختيار مليل هئا. اُهي نماز ۾ امامت ڪندا هئا، عدالت ڪندا هئا ۽ معاهدن جي نگراني به ڪندا هئا. عباسين، انتظامي امور ۾، بنو اُميه جي روايتن تي عمل -جاري- رکيو. -امير- حڪومت جي نظام ۾ اهم حيثيت جو مالڪ هو، ليڪن چوٿين صدي هجريءَ ۽ -ان- کانپوءِ آهستي آهستي فوجي حڪومتون قائم ٿيڻ لڳيون، جنهنڪري امن امان ۽ ٻين اهڙن معاملن ۾ -امير- جي بدران بادشاهه/ حاڪم مسئلن ۽ معاملن جو مرڪز بنجي ويو. سنڌ جي -ٽالپر- حڪمرانن کي پڻ ’-امير-‘ سڏيو ويندو هو. جيڪو لفظ پوءِ ڦري ’مير‘ ٿيو.
13 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
روٽيءَ جا پڪوڙا
ترڪيب
هيٺيون گھربل شيون تيار ڪري رکو:
طريقو
زمرو:رڌ پچاءُ
اميرالمومنين
اميرالمومنين (عربي: أمير المؤمنين; اطالوي: Miramolino; هسپانوي: Miramolín; پرتگيزي: Miramolim; بازنطيني يوناني: ἀμερμουμνῆς) مسلمانن جي خلفاء جو خطاب آهي۔ هي خطاب ٻيا آزاد خود مختيار مسلم حڪمران به استعمال ڪندا آهن۔
آخوند فضل عليءَ وارو دستخط نسخو
شاھہ عبداللطيف ڀٽائيءَ جي ڪلام جو ھيءُ قلمي نسخو، تاريخ 17 ذوالحج 1269ھ مطابق 21 سيپٽمبر 1853ع تي آخوند فضل علي ولد محمد حافظ نصرپوريءَ لکي پورو ڪيو. ھن نسخي ۾ ”سر بسنت“ ڏنل نه آھي، باقي 35 سرن ۽ آخر ۾ ٽيهہ اکريءَ تي مشتمل ھن مڪمل نسخي ۾ 2909 بيت ۽ 220 وايون شامل آھن. ھن نسخي ۾ ”سر سھڻيءَ“ تائين ھر داستان کي جدا عنوان سان نروار ڪيو ويو آھي، جھڙوڪ: ”سر ڪلياڻ“ کي ”دويم در داستان اگھي اگھائي“؛ ”سر جمن“ کي ”پنجم در داستان قرب ڪبريا“؛ ”سرود سوھڻيءَ“ کي ”ششم در داستان ساھڙ جا سينگار“ وغيره. ”سر ڪلياڻ“ سان شروع ٿيندڙ رسالن ۾، سنہ 1269ھہ بمطابق 1853ع جو لکيل ھيءُ رسالو، ٻئي نمبر طور آڳاٽو شمار ڪيو ويندو آھي.
سنگل بورڊ ڪمپيوٽر
thumb|[[رازبري پاء (Raspberry Pi) گھٽ لاڳت وارو سنگل بورڊ ڪمپيوٽر آھي جيڪو ڪمپيوٽر سائنس سيکارڻ لاء استعمال ٿيندو آهي. ]]
سنگل بورڊ ڪمپيوٽر يا ھڪ تختي وارو ڪمپيوٽر يا (SBC)  ھڪ ڇڙي سرڪٽ بورڊ تي ٺھيل ھڪ مڪمل ڪمپيوٽر ھوندو آھي جنھن ۾ مائڪرو پروسيسر،  ريم، ان پٽ/ آئوٽ پٽ، ۽ ٻيا حصا شامل ھوندا آھن. سنگل بورڊ ڪمپيوٽر تعليمي نظامن لاء عملي نمائش طور استعمال ٿيندا آهن. گھرن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪمپيوٽرن ۾ سڀ ڪم جون شيون سرڪٽ بورڊ ۾ لڳل ھونديون آھن. ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر ۾ ۽ سنگل بورڊ ڪمپيوٽر ۾ فرق اھو آھي تہ ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر ۾ ڪم واري سامان جو اضافو ممڪن ھوندو آھي ۽ ان جي صلاحيت کي سامان لڳائي وڌائي سگھجي ٿو جيڪو اضافو سنگل بورڊ ڪمپيوٽر ۾ نہ ٿو ڪري سگھجي.
ملوڪ والي
ملوڪ والي (Malook Wali) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گهوٽڪي ضلعو، ميرپور ماٿيلو جي اتر طرف واقع آھي.
حوالا
زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
والي
250px|thumb|[[محمد علی پاشا والی مصر]] والي (wāli) (والي) خلافت ۽ سلطنت عثمانيه جي دوران انتظامي ورهاست ولايت جي نامزد منتظم يا گورنر کي لقب هيو. هي عرب يا مسلم ثقافت کان متاثر ڪجهہ ملڪن ۾ استعمال ۾ هاڻي بہ آهي.
بتيلو
ٻيڙيءَ جو هڪ قسم. ننڍي -ٻيڙي-، جنهن ۾ پنج ست ماڻهو ويهي سگهن. بَتيلو 8 کان 12 فٽ ڊگهو ٿئي، جنهن جي اڳيان چُهنب، وچ ويڪرو ۽ ڇَيڙو 3 / 4 فوٽ ويڪرو ٿئي ٿو. اِن ٻيڙيءَ جي اڳين ۽ پُٺين پاسن تي، مٿان ڪاٺ سان ٻَڌل -تخت- ٿين ۽ وچ وارو باقي حصو خالي رهي ٿو. اڳئين -تخت- کي ”آڳل“ يا ”آڳيل“، پوئين -تخت- کي ”پاڇل“ ۽ وچ واري خالي جاءِ کي ”لَڪ“ سڏين ٿا. خالي لَڪ جي مٿان آڳل واري پاسي هڪ ٿلهي چورس گهڙيل ڪاٺي ٿئي، جنهن کي ميربحر ”اَڏو“ چون. اڏي جي مٿان، ٻنهي طرفن ڪاٺ جا ٻه وڏا ۽ ٿلها ٽُڪر ٿين، -جن- کي ”گُٽڪا“ چئبو آهي، -جن- سان چَپا يا هاليسا (بَتيلي کي هلائڻ واريون شيون) -ٻڌي-، -ٻيڙي- هلائبي آهي. هن قسم جا بتيلا عام طرح مڇي ۽ پَلي مارڻ جي ڪم اچن ٿا. ڪن بتيلن تي سِڙَهه به رکن ۽ هوا هئڻ جي صورت ۾ هاليسن يا چپن سان -ٻيڙي- ڇِڪڻ بدران سِڙَهه کڻي، منزل ڏانهن ڪَهندا آهن.
لکتي اسلوب
لکتي اسلوب (Writing style) لکڻ جو ڍنگ، مضمون نگاريءَ جو طريقو.
حوالا
زمرو:افسانو
بٺ ڪارو ڪوٽ
ڪاري ڪوٽ واري -ٽڪري- جنهن کي ”-بٺ ڪارو ڪوٽ-“ به چيو وڃي ٿو، اها پپراسر کان اڌ ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ 67° 14′ 62″اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۽26° 36′ 86″ اتر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. -ٽڪري- تي اولهه ڏکڻ کان مٿي چڙهڻ جو رستو آهي، مٿي چڙهڻ دوران محسوس ڪري سگهبو ته آڳاٽن ماڻهن هن ٽڪريءَ کي ڪافي هيٺ کان ئي پوريءَ طرح قلعي -بند- ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ۽ -ان- ٽڪريءَ جي ڪنڌين سان موڪريون ۽ مضبوط ديوارون بيهاريون اٿن. ڪوٽ جي اندر ڪمرا ۽ اڏاوتون آهن، پر انهن ۾ ڪا خاص ترتيب نظر نه ٿي اچي. هتي ڪافي ٺڪراٺو موجود آهي، جيڪو -تاريخ- کان آڳاٽو ۽ ٻڌڪي دور جو آهي. هي ٻنهي دورن ۾ وڏي بيٺڪيت رهي آهي، ٿي سگهي ٿو ته هتي ڪو -ٻڌ- وهار (ٻڌڪو مندر) قائم هجي.
بُٺي
جوهي، دادو ۽ ميرو خان تعلقن ۾ ديهن جو نالو.
15 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
اليگزينڊر برنس
حوالا
زمرو:1841ع جون فوتگيون
حيدرآباد جي جنگ
220px|thumb|دٻي جي جنگ جي پينٽنگ حيدرآباد جي جنگ يا دُٻي جي جنگ ميرن واري سنڌ ۽ ايسٽ انڊيا ڪمپني وچ ۾ ٻين ۽ آخري جنگ ھئي جيڪا حيدرآباد جي ٻاھران دٻي واري ميدان تي وڙھي وئي. مير شير محمد خان ماڻڪاڻي، چارلس نيپيئر جي جگر ۾ اڃان ڪنڊي جيان پئي چڀيو. هو حيدرآباد کان ڇهن ميلن جي مفاصلي تي پنجويهه هزارن جي لشڪر سان ڇانوڻي هنيو ويٺو هو. نواب احمد خان لغاري ۽ هوش محمد قمبراڻي مياڻي جي جنگ مان بچي اچي شير محمد سان مليا هئا. نيپئر به پنج هزار لشڪر سان ڦليلي وٽ پهتو. 24 مارچ 1843ع تي ٽي ڪلاڪ جنگ جاري رهي. هوش محمد ”مر ويسون مرويسون پر سنڌ نه ڏيسون“ جا نعرا هڻندي آخري دم تائين وڙهندو رهيو. نيٺ هڪ آئرش سپاهي هٿان شهيد ٿيو.. جنگ حيدرآباد لڳ دُٻي جي ميدان ۾ لڳي. thumb|کاٻو| ڪمپني جي فوج جو تيار ڪيل جنگ جي ميدان جو نقشو
حوالا
زمرو:حيدرآباد واري جنگ زمرو:چارلس نيپيئر زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ ۾ برٽش دؤر زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ زمرو:مير شير محمد ٽالپور زمرو:ميرن جو دؤر زمرو:ھوش محمد شيدي
بکر
بکر جو جزيري نما قلعو، بکر ۽ روهڙيءَ جي درميان، نديءَ جي وهڪري جي وچ ۾ چُن جي ٽَڪرين جي هڪ ڪڙي آهي، جي هت سنڌو نديءَ کان گذر ڪن ٿيون، ۽ ڏکڻ طرف اٽڪل پنجاھ ميلن ۾ وڃن ٿيون. هي ظاهر آهي ته اٺين صديءَ جي وچ ڌاري، سنڌو نديءَ پنهنجو پراڻو رستو وساري، الور کي اُجڙ ڪري، ٽڪرين جي قطار کي هتان (بکر کان) اچي ڪَٽيو. پر بکر وٽ پختيءَ زمين کاڌ کان نديءَ جي پاڻيءَ جو مقابلو ڪيو ۽ بکر جو مقام پسگردائيءَ جي حاڪمن لاءِ تمام اهم ۽ مرڪزي ثابت ٿيو. بکر ڪئين ٻيٽ ٿيو، سکر Sukkur کان ڳچيءَ ڌرتيءَ طرح ڪيئن ظاهر ٿيو، ان جو علم ناهي. بکر جي قلعي جو ڪڏهن بنيا دپيو، ان باري ۾ صاحب ’لب تاريخ‘ جو بيان آهي ته سنه 333هه ۾ عباسي خليفن جي ڏينهن ۾ مهراڻ جي ٻن شاخن جي وچ ۾ تعمير ٿيو. ’تحفة الڪرام‘ ۾ سندس اڳوڻو نالو ’فرسته‘ ڏنل آهي. هندو راڄ جي زماني ۾ سندس نالو نشان ڪونه هو. الور جي ويرانيءَ کان پوءِ اتي جا رهاڪو لڏيندا بکر ۽ سندس پسگردائيءَ ۾ وڃي رهڻ لڳا. چون ٿا ته سيد محمد مڪي رحه جڏهن صبح جو هن ٻيٽ ۾ داخل ٿيو، تڏهن فرمايائين: ”جعل الله بکر تي في بقعته المبارکته“ ”يعني ته الله تعاليٰ منهنجو صبح برڪت واري هنڌ تي ڪيو.“ مٿئين بيان موجب بکر الور جي ويرانيءَ کان اڳ آباد ٿيو ۽ مٿس هجري ستين صديءَ ۾ بکر نالو پيو. هجري اٺين صديءَ ڌاري ابن بطوطا لکي ٿو ته، شهر جي وچ ۾ هڪڙي خانقاه آهي، جت غريبن کي کاڌو ملي ٿو. هت سندس ملاقات قاضي ابو حنيفه، شمس الدين محمد شيرازي ۽ شيخ شمس الدين سان ٿي، جن مان پوئين بزرگ جي عمر هڪ سؤ ويهه ورهيه هئي. سفرنامه ابن بطوطا‘: جلد-2، ص- 19-20. ابن بطوطا جن بزرگن سان ملاقات ڪئي تن جو مفصل احوال موقعي سر ڏبو. نوٽ: چون ٿا ته شيخ الشيوخ حضرت بهاءُ الدين زڪريا ملتاني رحه التمش کي ناصرالدين جي بد ارادن کان واقف ڪيو هو. ناصرالدين جي ٻڏي وڃڻ کان پوءِ ملڪ سنان الدين حبثي ديبل جي واليءَ، التمش جي آڻ مڃي.
تاريخ معصومي ۽ تحفته الڪرام۾ بکر جو قديم نالو فرسته آهي. مشهور مورخ ائبٽ پنهنجي ڪتاب ”سنڌ“ ۾ لکيو آهي ته بکر عربن جي ڪاھ وقت يا فتح وقت تاريخ جي صفحن تي نمودار نه آهي. چچ نامو يا عربي سندون ان جو حوالو نٿيون ڏين. غزنوي سلطانن جي ڏينهن ۾ به هن جو ذڪر نه آهي. تيرهين صديءَ جي اوائل ۾ بکر جو نالو ڪن پيو آهي. اڪبر جي دور ۾ هي گاديءَ جو هنڌ هو. ”تاريخِ معصومي“ مان بکر جي سرسبز ڳوٺن، شهرن جي معلوميت ٿئي ٿي. جڏهن بکر جو اسان تي تسلط ٿئي ٿو، سڄي هند جي قطعي ۾ هن جي هاڪ آهي. هي ڪڏهن به فتح ڪري نٿو سگھجي. اهڙو ڪوبه رڪارڊ ڪونهي ته هن قلعي کي غزني، غوري، يا دهليءَ جي تغلق حاڪمن سر ڪيو. ٺٽي جي قبضي وقت شاھ بيگ ارغون بکر هڪڙي عهدنامي تحت هٿ ڪيو، *۽ هن جي وقت ۾ بکر ۾ ڪيئي ويڙهيون ٿيون. ڌاريجن سيدن کان بکر وٺڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي؛ 1540ع ۾ سلطان محمود جي خلاف هن کي ڪاميابيءَ سان پنهنجي هٿ ۾ رکيو.
سر ائبٽ جو مذڪور احوال درست نه آهي
اسين بکر جي تاريخي حيثيت ظاهر ڪريون ٿا، جنهن مان معلوم ٿيندو ته غزنوي حاڪمن کان وٺي بکر صفحهء تاريخ تي چٽو لکيل آهي.
سومرن جو دور
هيءُ شهر به سومرن جي زماني ۾ وڏو علم جو مرڪز هو. وڏا وڏا جيد عالم ۽ فقيـﮧ هن شهر ۾ رهندا هئا. شيخ محمد مڪي ۽ ان جا فرزند شيخ صحرائي ۽ سيد جلال سرخ بخاري هن شهر جا جيد ۽ بلند مقام بزرگ ۽ عالم ٿي گذريا آهن
خارجي ڳنڍڻا
روهڙي جي ويب سائيٽ
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
16 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
رهجي ويل منظر
رهجي ويل منظر هڪ ناول آهي جنهنجو مصنف طارق عالم ابڙو صاحب آهي. هي ناول پهريون دفعو 1984 ۾ ڇپيو.
زمرو:سنڌي ناول
آخوند فقير محمد عاجز
آخوند حاجي فقير محمد ولد آخوند محمد موسيٰ قريشي، 9 مارچ 1846ء 4 شوال 1263هه تي حيدرآباد جي شيراڻي محلي ۾ ڄائو. سندس وڏا اصل مسقط (گڏيل عرب امارات) جا هئا، جيڪي عربن جي دؤر ۾ سنڌ ۾ لڏي آيا ۽ پوءِ ٺٽي ۾ اچي رهيا.
آخوند فقير محمد، عربي، فارسي ۽ سنڌيءَ جي تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ مير حسن علي خان ٽالپر جي معرفت تپيدار ٿيو، پر سرڪاري نوڪريءَ ۾ دل نه لڳڻ سبب جلد ئي استعيفا ڏئي مطالعي ۾ عالمن ۽ اديبن سان وقت گذارڻ لڳو. سندس سموري زندگي درس ۽ تدريس ۾ گذري. پاڻ بهترين شاعر ۽ مضمون نگار هو. مير عبدالحسين خان ”سانگيءَ“، سيد غلام محمد شاهه، ”گدا“، مرزا قليچ بيگ، حافظ حيات شاهه، محمد بخش ”واصف“ ۽ ٻين سان ڪچهريون ڪيائين، جن جو پنهنجن غزلن ۾ به ذڪر ڪيو اٿس. شاعريءَ ۾ هڪ ديوان ۽ هڪ مثنوي سندس يادگار آهن. ان کان سواءِ پاڻ، حافظ شيرازيءَ جي ڪجهه غزلن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو به ڪيو اٿس. نثر ۾ سندس ڪتاب ”داستان گلشن بهار“ هڪ شاهڪار حيثيت رکي ٿو. آخوند صاحب 16 جنوري 1918ء بمطابق 28 ربيع الاول 1336هه تي وفات ڪئي.
زمرو:شخصيتون
پاناما دستاويزون
پس منظر
2015ء ۾ هڪ جرمن اخبار زيتوشي زائتونگ کان هڪ نامعلوم شخص رابطو ڪيو ۽ ان "موزيڪ فونيسڪا" نالي مشهور لا فرم جي انتهائي ڪلاسيفائيڊ ڊاڪومنٽس ڏيڻ جي پيشڪش ڪئي۔ جرمن اخبار  هي تمام ڊاڪومنٽس " انٽرنيشنل ڪنسورشيم آف انويسٽي گيٽو جرنلسٽس" (ICIJ) جي حوالي ڪري ڇڏيا جيڪي ان کان پهرئين انهيءَ اخبار  سان گڏ آف شور ليڪس، لڪس ليڪس ۽ سوئس ليڪس تي ڪم ڪري چڪو هوا۔
ان ۾ وڏي وڏي ڪي ٽيم، برطانوي اخبار گارڊين، فرانسيسي اخبار لا موند، ارجنٽائن جي اخبار لا نيسيون شامل هيون۔
ان تحقيق تي ڪم ڪندڙ ٽيم جو پهريون اجلاس واشنگٽن، ميونخ، لنڊن ۽ للهيمر ۾ ٿيو، جنهن ۾ تحقيق جي دائرۂ ڪار جو تعين ڪيو ويو۔
پورو هڪ سال ان ڊاڪومنٽس تي تحقيق ڪئي ۽ بالآخر پتو لڳايو ته اُهي تمام ڊاڪومنٽس باڪل اصلي ۽ درست هيا۔
تحقيق جو طريقۂ ڪار
موساڪ فونسيڪا هر شيل ڪمپني جي لاءِ هڪ فولڊر بڻايو هيو جنهن ۾ ڪمپني جي اي ميلز، رابطا، ڳالهه ٻولهه، ٽهيڪي ۽ ان جي سڪين شدہ دستاويزون شامل هيون۔ سڀ کان پهرئين تحقيق ڪارن سڄي ڊيٽا کي بهترين ڪارکردگي واري ڪمپيوٽرن تي چڙهايوجنهن جي نتيجي ۾ فائلن کي پڙهڻ ۾ آساني ملي ۽ انهنکي ترتيب ڏنو ويو جنهن جي نتيجي ۾ صحافين کي ان سڄي ڊيٽا کي گوگل جي سرچ جي طرح کنگالڻ ۾ مدد ملي۔
چند منٽن ۾ سڄي ڊيٽا کي سڌارڻ کان بعد ان تي تحقيق جو ڪم شروع ٿيو جنهن ۾ هر سامهون ايندڙ نالي جي باري ۾ سوال سامهون آندا ويا ته انهن ڪمپنين ۾ ان فرد جو ڇا ڪردار آهي؟ پيسا ڪٿان کان اچي رهيا آهن؟ پيسا ڪٿي وڃي رهيا آهن؟ ڇا اسٽرڪچر قانوني آهي؟
اجراء
جرمن اخبار ان پوري ڊيٽا جي خلاصي رپورٽ جي شڪل ۾ اپريل 2016ء تي جاري ڪري ڇڏيو ۽ انکي "پاناما پيپرز ليڪ"  جو نالو ڏنو۔ ان وقت تائين ٿيندڙ تمام ليڪس ۾ هي تاريخ جو سڀ کان وڏي ليڪ هئي جنهن ۾ تقريباً سوا ڪروڙ ڊاڪومنٽس آهن جنهن جو مقدار 2 اعشاريہ 6 ٽيرا بائيٽس آهي۔ان ۾ ٻه لک 14 هزار فرد، ڪمپنيون، ٽرسٽ ۽ فاؤنڊيشن جي تفصيلات آهن۔
انهن دستاويزات جي مطابق سربراهه مملڪت ۽ ٻين سياستدانن جي 60 جي قريب رشتيدار ۽ رفقا جا نالا پڻ آيا آهن۔
فائلز ۾ روسي صدر پيوٽن جي قريبي رفقا، چينی صدر جي ڀيڻئي، يوڪرين جي صدر، ارجنٽينا جي صدر، برطانوي وزير اعظم ڊيوڊ ڪيمرون جي آنجهاني والد، ۽ وزير اعظم پاڪستان جي چئن منجهان ٽي ٻارن جو ذڪر آهي۔
فائل مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪهڙي طرح موساڪ فونسيڪا جي گراهڪن ڪيئن مني لانڊرنگ ڪئي، پابندين کان بچڻ ۽ ٽيڪس چوري ڪئي۔
ایک کیس میں اس لا کمپنی نے ایک لکھ پتی کو جعلی ملکیتی حقوق کے دستاویزات دیے تاکہ حکام سے دولت چھپا سکے۔ یہ بین الاقوامی ریگلولیشن کی خلاف ورزی ہے جو منی لانڈرنگ کو روکنے اور ٹیکس چوری کو روکنے کے لیے ہے۔
آئی سی آئی جے کے ڈائریکٹر جیرارڈ رائل کہتے ہیں کہ یہ دستاویزات پچھلے 40 برسوں میں موساک فونسیکا کی روزمرہ کی سرگرمیوں کا احاطہ کرتی ہیں۔ انھوں نے کہا: ’میرے خیال سے یہ انکشافات ’آف شور‘ دنیا کو پہنچنے والا سب سے بڑا صدمہ ثابت ہوں گے۔
تقابلي جائزو
پاناما دستاویزات کے ڈیٹا کے حجم کا اندازہ اس بات سے لگایا جا سکتا ہے کہ یہ وکی لیکس کی سفارتی کیبلز، آف شور لیکس، لکس لیکس، سوئس لیکس کے سارے ڈیٹا سے زیادہ ہے جس میں 4804618 ای میلز، 3047306 ڈیٹا بیس کی اقسام ، 2154264 پی ڈی ایف فائلیں، 1117026 تصاویر، 320166 تحریری دستاویزات اور 2242 دیگرجس میں موساک فونسیکا کے اندرونی ڈیٹا بیس کا حصہ بھی شامل ہے جو 1970ء سے 2016ء تک پھیلا ہوا ہے۔
شڪوڪ ۽ شبهات
اس تمام دستاویزات میں کسی بھی امریکی شخص کا نام نہیں ہے حالانکہ امریکا میں سالانہ اربوں ڈالر محصول چوری ہوتا ہے۔ یہ بات ان سارے معاملات پر سوالیہ نشان ہے۔ دیگر یہ کہ جس نامعلوم شخص نے اتنا زیادہ ڈیٹا مہیا کیا ہے اس شخص نے اس کے عوض کچھ مالی فائدہ طلب نہیں کیا محض اپنی حفاظت پر اپنے تحفظات بیان کر کے ضمانت لی تھی۔
ٻئي قسط
9 مئی 2016ء کو انٹرنیشنل کنسورشیم آف انویسٹیگیٹو جرنلسٹس کی جانب سے پاناما پیپرز کی دوسری قسط جاری کی گئی جس میں مزید دو لاکھ آف شور کمپنیوں میں امراء کی دولت کی تفصیلات موجود تھیں۔
9 مئی بروز پیر کی شب انٹرنیشنل کنسورشیم آف انویسٹیگیٹو جرنلسٹس یعنی آئی سی آئی جے موساک فونسیکا کے لیک کی جانے والی دستاویزات کی مزید تفصیل گرینویج کے معیاری وقت کے مطابق شام چھ بجے شائع کی گئیں۔
ان دستاویزات میں تقریباً دو سو پاکستانی سیاستدانوں، تاجروں اور دیگر افراد کے نام بھی شامل ہیں۔ آئی سی آئی جے کی ویب سائٹ پر شائع کیے جانے والے ڈیٹا میں تین پاکستانی آف شور کمپنیاں اور 150 سے زائد پاکستانیوں کے پتے شامل تھے۔
یہ دستاویزات offshoreleaks.icij.org پر دستیاب ہیں۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:بدعنواني زمرو:معاشيات ۾ 2016ء زمرو:2016 جا اسڪينڊل زمرو:معاشي اسڪينڊل زمرو:ليڪ خبرون زمرو:پاناما دستاويزات زمرو:بين الاقوامي تعلقات ۾ 2016ء زمرو:پاناما ۾ 2016ء
نيو شوانسٽائن
thumb|300px|left|نروشوانسٽائن
نيو شوانسٽائن (Neuschwanstein) جرمني بلڪہ دنیا جو خوبصورت ترين قلعو آھي۔ ھي جنوبي جرمن صوبي باويريا ۾ آسٽريا جي سرحد تي الپس جي جابلو سلسلي ۾ آھي۔ ھي اھا جرمن عمارت آھي جنھن جون سڀ کان وڌيڪ تصويريون ڪڍيون ويون آھن۔ جرمني ۾ سیاحن جي ڌيان جو ھي سڀ کان وڏو مرڪز آھي.
نالو
جرمن ٻولي ۾ ھن جو پورو نالو شلاس نيوشوانسٽائن (Schloss Neuschwanstein) آھي۔ شلاس (قلعو)، نيو (نئون)، شوان (ھنس) ۽ سٽائن (پٿر)۔ هن جو نالو مشھور جرمن موسيقار ويگنر جي هڪ اوپيرا سان ڳنڍيل آھي۔
تعمير
ھن قلعي کي 19 صدي ۾ باويريا جي بادشاھ لڊوگ دوئم اڏرايو. لڊوگ کي چريو بہ قرار ڏنو ويندو ھيو. قلعي جي تعمير مڪمل ٿيڻ کان پھريان ئي ھن کي اقتدار کان الڳ ڪريو ويو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:جرمني
محمد يعقوب خان
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> محمد يعقوب خان ( 1849 نومبر 15، 1923) 21 فيبروري کان 12 آڪٽوبر 1879 تائين افغانستان جو امير رهيو. هو اڳوڻي حاڪم شير علي خان جو پٽ هو.
ٻي اينگلو-افغان جنگ 1878ع ۾ شروع ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شير علي خان افغانستان جي راڄڌاني مان ڀڄي ويو، ۽ آخرڪار ملڪ جي اتر ۾ فيبروري 1879ع ۾ مارجي ويو. شير علي جي جانشين جي حيثيت ۾، يعقوب مئي 1879 ۾ برطانيه سان گنڊامڪ جي معاهدي تي دستخط ڪئي، افغانستان جي خارجي معاملن جو واحد ڪنٽرول برطانوي سلطنت جي حوالي ڪيو. هن معاهدي جي قيادت جي خلاف هڪ بغاوت ايوب خان جي ساڳئي سال آڪٽوبر ۾ استعيفيٰ يعقوب خان ڏني. سندس جاءِ تي نئون حڪمران امير ايوب خان آيو.
گنڊامڪ جو معاهدو
کاٻو|thumb|300x300 عڪسلون| گندمڪ ، [[افغانستان مئي 1879ع ۾. کاٻي کان ساڄي ويٺي: انگريز آفيسر مسٽر جينڪنز ۽ ميجر ڪاوگناري ، امير يعقوب خان (وچ ۾)، جنرل دائود شاهه ۽ حبيب الله مصطفيٰ.]] ٻي اينگلو-افغان جنگ دوران ، انگريزن امير شير علي جي لشڪر کي شڪست ڏني، سياري ۾ جلال آباد ۾، نئين امير يعقوب خان جي سندن شرطن کي قبول ڪرڻ جو انتظار ڪري رهيا هئا. ڳالهين ۾ اهم شخصيتن مان هڪ پيئر لوئس نيپولين ڪاوگناري هو ، جنهن ايسٽ انڊيا فوج سان پهرين بنگال فيوزليئرز ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ پوءِ سياسي خدمت ۾ منتقل ٿي، پشاور ۾ ڊپٽي ڪمشنر ٿيو، ۽ کيس وائسراءِ لارڊ لٽن طرفان سفير مقرر ڪيو ويو. 1878ع جو مشن ڪابل ويو، جنهن کي افغانين اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو. اهو انڪار انهن واقعن مان هڪ هو جنهن جي ڪري ٻي افغان جنگ شروع ٿي. thumb| امير يعقوب خان مستنفي حبيب الله خان مئي 1879ع ۾ يعقوب خان جلال آباد کان ٻاهر هڪ ڳوٺ گنڊامڪ جو سفر ڪيو ۽ ڪاوگناري سان ڳالهيون ڪيون جنهن جي نتيجي ۾ گنڊامڪ جو معاهدو پڻ ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ امير انگريزن کي علائقا ڏنا ۽ ڪابل ۾ انگريزن جو سفير قبول ڪيو. ڪاوگناري جولاءِ 1879ع ۾ ڪابل ۾ برطانوي سفير جو عهدو سنڀاليو. هو سمجھدار جي بجاءِ لاپرواهي ۽ مغرور طور سڃاتو ويندو هو ۽ سفير جي حيثيت ۾ سندس ڪردار کي ڪجهه انگريز به بي انصافي سمجهندا هئا. ڪابل ۾ حالتون خراب ٿي ويون ۽ آخر ۾ ڪجهه افغان سپاهين جن کي امير طرفان معاوضو نه ڏنو ويو هو بغاوت ڪئي ۽ ريزيڊنسي تي حملو ڪيو، سيپٽمبر 1879 ۾ ڪاواگناري ۽ سندس مشن کي قتل ڪيو. معاهدي جي باوجود جنگ ختم نه ٿي هئي ۽ برطانوي فوجن کي جبلن تان واپس گهرايو ويو ته جيئن ڪابل تي قبضو ڪيو وڃي، ان کي محفوظ ڪيو وڃي ۽ افغانن خلاف سزاوار ڪارروائي ڪئي وڃي. يعقوب خان تخت تان دستبردار ٿي، انگريزن جي ڪئمپ ۾ پناهه ورتي ۽ پوءِ ڊسمبر ۾ هندستان موڪليو ويو.
مشهور ثقافت ۾
محمد يعقوب. خان ايم ايم ڪي جي 1978 جي ناول The Far Pavilions ۾ نظر اچي ٿو. هن ناول کي 1984 ۾ هڪ ننڍي سيريز ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن ۾ اتل ٽنڊن خان جو ڪردار ادا ڪيو.
حوالا
زمرو:1923ع جون فوتگيون زمرو:1849ع جون پيدائشون زمرو:مضمون جن ۾ پشتو ٻولي جو متن شامل آھي زمرو:افغانستان جا سياستدان زمرو:افغانستان جا ماڻهو
طارق عالم ابڙو
ليکڪ، شاعر ۽ مصور طارق عالم پٽ محمد عالم ابڙو 10 اپريل 1958 تي قمبر )ضلعو لاڙڪاڻو( ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم پرئڪٽسنگ اسڪول، )ٽريننگ ڪاليج فارمين( مان، مئٽرڪ جامعه عربيه )اڳوڻو ڪندنمل گرلز هاءِ اسڪول( مان ۽ بي - اي سنڌي ادب سچل آرٽس ڪاليج، حيدرآباد سنڌ مان پاس ڪئي.
ساهت ۾ شروعات شاعريءَ سان ڪئي ۽ سندس پهريان شعر ماهوار ماروئڙا )1975( ۾ ڇپيا. سندس پهرين ڪهاڻي پائلي ماهوار تحريڪ ۾ 1978ء ۾ ڇپي. هن وقت تائين 20 ڪهاڻيون ڇپجي چڪيون اٿس. ڪهاڻين جو هڪڙو مجموعو رات، سانت ۽ سوچون )1981ء( ۾ پبلش ٿيو هو. ۽ ٻيون  سڃاڻپ جي ڳولا ۾ جي عنوان هيٺ شايع ٿيل آهن.
سندس لکيل ڊراما پڻ مختلف سنڌي چئنلن تي نشر ٿيا آهن. 1978ء ۾ سندس پهريون ٽيلي ناٽڪ  چنڊ رهين ٿو ڏور جيڪو سندس هڪ ڪهاڻيءَ تان ترجمو ٿيل هو سو ڪراچي ٽيليويزن تان ٽيليڪاسٽ ٿيو. هيل تائين نو ٽيلي ناٽڪ ڪاسٽ ٿي چڪا اٿس.
کيس مصوري ۽ فوٽو گرافيءَ سان گهڻي دلچسپي آهي. سنڌي ادبي بورڊ ۾ ملازمت دوران هو ٻارن جي ماهوار رسالي ”گل ڦل“ جو -ايڊيٽر- رهيو آهي ۽ هن وقت ٽماهي ”مهراڻ“ مخزن جو سب -ايڊيٽر- آهي. سندس شايع ٿيل ڪتابن ۾ ”رات، سانت“ ۽ ”سوچون“ (ڪهاڻيون: 1981ع)، ”رهجي ويل منظر“ (ناول: 1985ع) (ڪيترائي ڇاپا)، ”مورن اوچا ڳاٽ“ (هائيڪا- شاعري: 1990ع)، ”لنڊن تنهنجا ڪيڏا روپ“ (سفرنامو: 1991ع)، ”سڃاڻپ جي ڳولا“ (ڪهاڻيون 1998ع). هن 11 جون 2011ع تي گڙدن ۽ جگر جي بيماريءَ سبب وفات ڪئي. کيس سنڌ يونيورسٽيءَ جي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:شخصيتون
حب الوطني
thumb|left|حب الوطني جو مجسمو جيڪو [[ميڊرڊ ۾ اسپين جو ھڪ يادگار آھي ۽ 1840 ۾ فرانسسڪو پيريز ڊيل وئلي نالي سنگتراش ٺاهيو ھيو]]
حب الوطني يا (national pride) وطن جي لاءِ محبت جي احساس، ان جي ارپنا ۽ ان لاءِ لڳاء جي احساس جو نالو آهي ۽ ساڳي احساس سان ٻين شھرين سان لاڳاپو رکڻ جيڪي پڻ ساڳيو احساس رکن تہ ان کي بہ حب الوطني چئبو آهي. حب الوطني قومپرستي جي ويجھو ھوندي آھي. انگريزي لفظ پيٽرياٽ ازم جي معني آھي فادر لينڊ (fatherland) سان محبت. يورپي جاڳرتا جي مفڪرن ۾ جين جيڪز روسو حب الوطني جو وڏو حامي ھو پر سموئيل جانسن ان جذبي جو مخالف ھيو.7 اپريل 1775 ۾ ھن ھڪ مشھور جملو چيو ھو تہ:"حب الوطني لچن يا بدمعاشن جي آخري پناھگاھ آهي". حب الوطني جي انتهاپسندي کي شاون ازم (chauvinism) پڻ سڏيو ويو آهي. چرچ حب الوطني جي خلاف ھيو .مارڪسزم حب الوطني جي خلاف ھيو. ڪارل مارڪس چيو ھو تہ :"مزدور جو ڪوبہ وطن نہ ھوندو آھي " ٽراٽسڪي ازم بہ ھن جذبي جي خلاف ھيو پر اسٽالن ازم ۽ مائوازم حب الوطني جي حق ۾ رھيا آھن انھن نظرين سوشلسٽ حب الوطني متعارف ڪرائي جنهن جو بنياد ھڪ ملڪي سوشلزم ھيو.
حوالا
زمرو:سياسي اصطلاح
سياستدان
سياستدان (Politician) ان شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو سياست ۾ حصو وٺي ڪري عوام جي خدمت ڪندو آهي.
زمرو:سياستدان زمرو:سياست
بٺي ٿاڻو عارب
ڌاتو پاھڻي دور جو ھي ماڳ ٿاڻي عارب خان (-تعلقو- بولا خان، ضلعو ڄامشورو) جي ڀرسان ھڪ ڍوريءَ تي، جيڪا نئن بارڻ سان ملي ٿي. -اتر- ويڪرائي ڦاڪ 25037\'06\'\' ۽ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ 67050\'56\'\' تي موجود آھي. ھن وقت زمين/ هنڌ جو گھڻو حصو زرعي زمين ھيٺ اچي چڪو آھي. ۽ ڪافي حصي تي قبرستان ٺھي چڪو آھي. نظر ڪبي ته ھڪ -ٺلهه- نما مٿاھين جو گھيرو 60 ميٽر، مٿان وارو قطر 8 ميٽر اونچائي 11 ميٽر اٿس. ھن دڙي جي ماپ 250x250 ميٽر باقي وڃي -بچي- آھي. ھن دڙي کي -اين جي مجمدار- کوٽيو ھو، جنھن ھن دڙي کي ڌاتو پاھڻي دور جو ڪري لکيو آھي. ھتي کوٽيل -ٽن- تجرباتي کڏن مان جيڪي وٿون مليون، -تن- ۾ -آمري- -ثقافت- سان لاڳاپيل ٺڪراٺو، مڻڪا، -پٿر- جا گولڙا، ٽامي جي ڇيڻي، -پٿر- جي روھي/ سيراڻ (Hone)، -پٿر- جا پتا ۽ کرچڻا شامل آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون نئيون
ڀنڀور
ڀنڀور، ڪراچيءَ کان 65 ڪلوميٽر اوڀر واري طرف تاريخي ڦٽل شهر ڀنڀور موجود آهي. ڪن تاريخن مطابق هن شهر کي ديبل به سڏيو ويندو آهي، پر تاريخدانن وٽان اڄ تائين ان ڳاله جو تسلي بخش يا طئي ٿيل جواب نه ملي سگهيو آهي ته اهو شهر واقعي ڪنهن دور ۾ ديبل به هو يا نه. چچ نامو جي جلد 2 مطابق جتي هن وقت ميرپور ساڪرو ۽ گهوڙا ٻاري تعلقا آهن، اتي هڪڙي قديم هندو رياست هئي، جيڪا محمد بن قاسم کي جزيه ڀري ڏيڻ سان قائم رهندي آئي. انهيءَ رياست جو مشهور حاڪم راجا ڀنڀو راءِ هو، جنهن ڀنڀور جو شهر پنهنجي نالي پٺيان ٻڌايو هو. ڀنڀور شهر خليفي هارون رشيد عباسيءَ جي خلافت وارن ڏينهن ۾، سنه 171 هه (سنه 787ع) ۾ زمين ڌٻڻ ڪري ناس ٿي ويو. ڦٽل شهر جي حالت ڏسڻ مان ثابت ٿئي ٿو، ته ڀنڀور تمام وڏو ۽ وسندڙ شهر، سنڌو نديءَ جي هڪڙيءَ شاخ تي بندر هو.
تاريخ
thumb|کاٻو|ڀنڀور عجائب گھر ۾ رکيل ڀنڀور مان مليل ھٿ جو ٺاھيل شيون. هينري ڪزنس ۽ ڪنگهم لکن ٿا ته ڀنڀور 1250ع ڌاري تباھ ٿيو. ڀنڀور جي ٿيل کوٽائي مان جيڪي نشان مليا آهن، انهن مان چئن قديم تهذيبن جا آثار ظاهر ٿين ٿا. جيڪي مسلمانن جي اميه ۽ عباسي دور، هندو ساساني ۽ سٿيو پارٿي دورن تي مشتمل آهن. سڀ کان پهريان ڀنڀور جي کوٽائي 1929ع ۾ مجمدار صاحب ڪرائي. ان کوٽائيءَ مان هڪ ديوار جي ڀرسان عرب دور جا ٽامي جا سڪا ۽ ڪجھ ڪاشي جو سامان هٿ آيو. 1951ع ۾ مسٽر الڪاڪ هتي جي ڪجھ وڌيڪ کوٽائي ڪرائي.
آرڪيالاجي کاتي ايف اي خان جي اڳواڻي ۾ 1958ع کان 1965ع تائين کوٽايون ڪرايون جنهن مان ڪجھ ٻيا ثقافتي تھ ظاهر ٿيا. کوٽائيءَ ۾ ظاهر ٿيل پهريون تھ 12_10 صدي عيسوي تائين جو آهي. 750ع کان 892ع تائين جو عباسي دور. ان جي تهن مان ڪافي تعداد ۾ سڪا مليا آهن. هندو دورن جي نشانين ۾ شو مندر ۽ شو لنگم به گهڻي مقدار ۾ مليا آهن. هندو ساساني دور هيٺان سٿيو پارٿي پاڇيون به مليون آهن. ان دور جا مليل ٿانو يوناني ٿانون سان ملندڙ جلندڙ آهن. مرزا قليچ بيگ لکيو آهي ته:ڀنڀور هڪڙو جهونو شهر ڦٽل گهاري جي ڪناري تي اتر پاسي آهي، جو ميرپور ساڪري تعلقي ۾ آهي. هڪڙو ڦٽل قلعو به آهي. شڪ ناهي ته سندر بادشاهه جي ڏينهن ۾ سندس سردار جهازن تي درياهه جي رستي اتي آيو هو. شايد قديم ديبل بندر به اتي هو. جنهن تي محمد بن قاسم ثقفي ڪاهه ڪئي هئي. هيءُ شهر به زمين ڌٻڻ ڪري ناس ٿيو. جيئن برهمڻ آباد ٿيو هو. سسئي پنهونءَ جي قصي ۾ جو ڀنڀور چيل آهي، سو به اهو آهي، جنهن ۾ اهو ڌوٻي رهندو هو، جنهن وٽ سسئي پلجي وڏي ٿي هئي. اميرالبحر اسڪائلس (514-517 ق.م) جو پشاور کان سنڌو درياء جي منهن تائين بحري سفر ۽ اُتان کان ڳاڙهي سمنڊ جي سري تائين سامونڊي سفر، سڪندر جي اميرالبحر (524-525 ق.م) جو پٽالا کان فرات درياء تائين سفر، مصر جي بادشاهه ٽالمي I سارٽر (285-3177 ق.م) جو فرعون نيڪو II جي واهه کي ٻيهر جاري ڪري نيل نديءَ کي ڳاڙهي سمنڊ سان ڳنڍڻ ۽ سندس زماني جي جهازران فلپ جي ڳاڙهي سمنڊ ۾ تفتيش ڪرڻ، ٽالمي II فلاڊيلفس جي طرفان آرسنس ۽ برنس جا بندر ٺهرائڻ ۽ ٽالمي III يوريجيٽس II (246-1777 ق.م) جي حڪم مطابق يوڊڪسز جو مصر کان ننڍي کنڊ تائين سفر ڪرڻ جي ڪري، يوناني سلطنت توڙي اڀرندڙ رومي سلطنت جا واپاري ناتا ننڍي کنڊ سان شروع ٿي ويا. جيئن ته جهازن کي سمنڊ جي ڪناري سان لڳ سفر ڪرڻو پوندو هو، تنهنڪري ننڍي کنڊ جي ويجهي ۾ ويجهو بندر باربريڪان (ڀنڀور) ترقي ڪري سڄي ايشيا جي واپاري شين جو هڪ تمام اهم تجارتي گذرگاهه ٿي پيو،جتي وچ ايشيا، چين (سنڪيانگ جي رستي) ۽ اتر - اولهه ننڍي کنڊ مان ان سامان جا ڀريل جهاز اچي لنگر هڻندا هئا. گنگا نديءَ جي ماٿر مان پڻ تجارتي سامان خشڪيءَ رستي ستلج نديءَ مان پار ڪري جهازن ۾ سنڌو درياءَ جي رستي باربريڪان ڏانهن آندو ويندو هو، باربريڪان ۾ گرم مصالحو ملبار بندر تان آندو ويندو هو، جتي ڪيترن ئي ملڪن جا ماڻهو رهندا هئا. اهو ئي سبب آهي جو ان شهر کي پرديسين جو شهر سڏيو ويندو هو، جيئن ان جي نالي مان ظاهر ٿئي ٿو. ان زماني ۾ سنڪيانگ جو شهر کوٽان (Khotan) خاص ڪري چيني ريشمي ڪپڙي جو هڪ اهم تجارتي مرڪز ٿي پيو هو. کوٽان مان واپاري سامان بڪٽيريا (بلخ) اُماڻبو هو، جتان اهو اليگزينڊرو پولس (قنڌار) مان ٿيندو، خشڪيءَ رستي باربريڪان ايندو هو. اهو رستو سنڌ جي ڪاڇي مان ٿي جهانگارا کان جبل جو رستو وٺي جهمپير رستي ڀنڀور تائين رائج هو.
گهاري وارو وهڪرو ۽ ڀنڀور
ميڪمرڊو لکي ٿو، گهاري واري وهڪري، جنهن تي ڀنڀور آباد هئو، اهو سُڪي وڃڻ کان پهرين جهاز هلائڻ جي لائق نه رهيو هو. 1250 تائين ڀنڀور ۽ ديبل ويران ٿي چڪا هئا ڇو جو سنڌو درياءَ جي لَٽَ ان کي ڀري ڇڏيو هو. جڏهن 1336 ۾ ابن بطوطا لاڙي بندر ڏسڻ آيو ته اهو هڪ وڏو بندر هئو، جيڪو ديبل جي ويران کان پوءِ آباد ٿيو هو.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:ٺٽو ضلعو زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان
17 ذوالحج
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالحج
ڪڻڪ
ڪڻڪ(انگريزي :Wheat) سڄي دنيا ۾ پوکيو ويندڙ فصل آهي. یهي گاه جي خاندان سان تعلق رکي ٿي. هڪ اندازي جي موجب 2007ع ۾ سڄي دنيا ۾ ڪڻڪ جي پيداوار 607 ملين ٽن هئي. هي مڪئي ۽ چانورن کان بعد دنيا جو ٽيون وڏيو فصل آهي. ڪڻڪ جي فصل جو ٻج خوراڪ جي لاء استعمال ٿيندو آهي ۽ ان کي پيهي اٽو تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن مان ماني، ڊبل روٽي، ڪش، پاسته، بسڪٽ،ڪيڪ، نوڊل وغيره تيار ٿيندا آهن ڪڻڪ جو ٻج جي خمير مان نشاستو،بيئر، شراب ۽ ٻارڻ به تيار ڪيو ويندو آهي. ڪڻڪ جي ٻوٽن جو استعمال پالتو جانورن جي چاري طور بہ استعمال ڪيو ويندو آهي. thumb|200px|ٿريشر لاء تيار خسڪ ڪڻڪ.
تاريخ
ڪڻڪ جي پوک تاريخ جي زماني کان گهڻو آڳاٽي آهي قديم سنڌي ٻوليءَ۾ ڪڻڪ ’ڪيڪيه‘ چوندا هئا. ڪافي ثبوت مليا آھن تہ دنيا ۾ پهريائين پهريائين ڪڻڪ سنڌ ۾ پيدا ٿي.مستر ’انگرڪي‘ ڪڻڪ جا داڻا، داشور جي پرئمڊ ۾، هڪ سير ۾ ڏٺا. ۽ ان جي تاريخ 3359 قبل مسيح قائم ڪئي. چيني ماڻهو، ڪڻڪ کي بهشتي سوغات سڏيندا آهن ۽ اها ڪڻڪ هو پاڻ وٽ (2700 سو سال) قبل مسيح کان پوکيندا هئا. جيئن اسين شتانا (Shatana ) پوکيندا آهيون تيئن هو جڏهن پجانا (Pajana)  پوکيندا آهن تڏهن ان ۾ ڪڻڪ بہ وجهندا آهن. اهو رواج هنن ۾ ’شين ننگ‘ يا ’چن نانگ‘ شهنشاھ کان شروع ٿيو. ٻيا چار انءَ آهن. چانور، سور گم، سيتارنا (ايکئليڪا) ۽ سوءَ. باقي اها تصديق نہ ٿي سگهي آهي تہ ملڪ تي نالو پوک تان پيو يا پوک تي ملڪ تان پيو. پر مان بہ وسهان ٿو ته ملڪ تي ئي نالو پوک تان پيو هوندو، ڇو تہ اڄ تائين بہ جنهن ديش جو ’ڪيڪيہ‘ نالو هو تنهن ۾ ڪڻڪ ساري ملڪ ۾ سڀني کان سٺي ۽ گهڻي انداز ۾ پيدا ٿي ٿئي. غلام رباني آگرو لکي ٿو تہ اڳي اسان وٽ ڪڻڪ جون ٻه مکيه ديسي جنسون هونديون هيون: هڪ ڪَهڻي ۽ ٻي ٺوڙهي. ڪهڻيءَ جي ماني ڏاڍي نرم، پر، ٺوڙهيءَ جي مانيءَ ۾ اهو ساءُ ڪونه هو. تڏهن به ٺوڙهي زور وٺي وئي، ڇو ته انهيءَ جي پوک مان حقدار ۽ هاريءَ ٻنهي کي مالي فائدو گهڻو ٿيندو هو. آهستي آهستي ڪهڻي تہ غائب ٿي وئي، پر، ٺوڙهيءَ جو به نالو نشان ڪونه رهيو. پوءِ ته ڪيئي نيون ولائتي جنسون آيون، جن جا نالائي عجيب آهن: مثلاً سوناريڪا. آگرو صاحب کي ھڪ ھاري ٻڌايو ھو تہ:
حوالا
زمرو:فصل زمرو:زراعت زمرو:اناج
ڪچرڪ جبل
ڪچرڪ کيرٿر جبل جي پهاڙي سلسلي جو حصو آهي جيڪو نئين گاج جي اتر اولهہ طرف واقع ،  انفراديت ۽ اھميت جو حامل آهي.
سياحت لاءِ دلڪش نظر ۽ محو بصر ڪچرڪ پنهنجي اندر ڪيئي رازَ ظاهر ۽ پوشيدہ رکي ٿو، ڪچرڪ سنڌ جي سياحتي ماڳن مان ھڪ آھي.
18 ذوالحج
وفات
۳۵ھ - جمعي جي ڏينھن حضرت عثمان رضي الله عنه جي شھات ٿي.