cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نماشام
حوالو
زمرو:زميني مظاھرا زمرو:رات زمرو:ڏينھن جا حصا زمرو:رويت
اشرف غني
شروعاتي زندگي
غني شھنشايتِ افغانستان جي لوگر صوبي ۾ شاھ پسند (جيڪو پيشي جي لحاظ کان مُنشي ھُيو) جي گھر ۾ 19 مئي 1949ع ۾ پيدا ٿيو. ھي احمدزئي پشتون قبيلي سان لاڳاپو رکي ٿو.
فارين ايڪسچينج شاگرد طور ھن ليڪ اوسويگو ھائي اسڪول (LOHS)، ليڪ اوسويگو، اوريگون ۾ 1966ع کان 1967ع جي اسڪولي سال ۾ اشرف احمد ۽ اشرف احمدزئي جي نالي سان شرڪت ڪئي. فارين ايڪسچينج ۾ رھڻ لاءِ آمريڪن فيلڊ سروس سندس سرپرستي ڪئي. ھن اسٽوڊنٽ ڪائونسل ۾ بہ خدمتون ڏنيون.
ھن پنھنجي سيڪنڊري درجي جي تعليم ڪابل ۾ پوري ڪئي. ھي پھرين قانون ۾ پڙھڻ گُھري پيو پر پوءِ ھن پنھنجو ڌيان ثقافتي علم الانسان (cultural Anthropology) ڏانهن ڦيرايو.
1973ع ۾ بيروت، لبنان ۾ موجود آمريڪن يونيورسٽي مان بيچلر جي ڊگري حاصل ڪيائين. اُن کانپوءِ سرڪاري اسڪالرشپ تي ڪولمبيا يونيورسٽي مان 1977ع ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪيائين.سوويت يونين جي حمايتي فوجن جي اقتدار تي اچڻ کانپوءِ سندس ڪُٽنب جي ڀاتين جي گھڻائي کي قيد ڪيو ويو. اِھو ڏسندي ھي ڪولمبيا يونيورسٽي ۾ ئي ترسي پيو ۽ 1983ع ۾ پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪري ورتائين. ھي پنھنجي مُستقبل جي گھرواري رُولا سان مليو، جيڪا بہ اُتي ئي پڙھندي ھُئي. ھن جي پي ايڇ ڊي جو عُنوان ھُيو (افغانستان، 1747ع کان 1901ع : پئداوار ۽ تسلط).
تعليمي ڪيريئر
1973ع کان 1977ع تائين بيچلر ڊگري تي ڪابل يونيورسٽي جي فيڪلٽي ۾ خدمتون ڏنائين ۽ 1977ع ۾ آرھوس يونيورسٽي، ڊئنمارڪ ۾ خدمتون ڏنائين. 1983ع ۾ پي ايڇ ڊي جي ڊگري تي ڪئليفورنيا يونيورسٽي، بريڪلي ۽ پوءِ 1983ع کان 1991ع تائين جاھنس ھاپڪِنس يونيورسٽي ۾ پڙھائڻ لاءِ کيس دعوت ڏيئي گُھرايو ويو. ھي ھارورڊ - انسيڊ ۽ ورلڊ بئنڪ - اسٽئنفورڊ گريجوئٽ اسڪول آف بزنسز جي ليڊرشپ تربيتي پروگرام ۾ پڻ شريڪ رھيو. سندس تعليمي اڀياس "رياست کي ٺاھڻ ۽ سماجي تبديلي" تي مُشتمل ھُيو. 1985ع ۾ فُل برائٽ اسڪالر طور "پاڪستاني مدرسن" تي ھڪ سال جي فيلڊ ورڪ واري تحقيق مڪمل ڪيائين.
ورلڊ بينڪ
غني 1991ع ۾ ورلڊ بئنڪ ۾ شامل ٿيو ۽ 1990ع واري ڏھاڪي جي اڌ تائين اوڀر ۽ ڏکڻ ايشيا جي رٿائن تي ڪم ڪيو.
سياسي نظريا
غني جديديت جو حامي آھي ۽ ٻنھي بادشاھن ڪنگ امان الله خان جيڪو 1920ع واري ڏھاڪي جو ترقي پسند افغان بادشاھ ٿي گُذريو ۽ شھنشاھيتِ افغانستان جي اڳوڻي وزيراعظم جنرل سردار محمد دائود خان (جنھن 1970ع ۾ جمھوريہ افغانستان جي پھرين صدر طور خدمتون ڏنيون ) کي پسند ڪندڙ آھي.
10 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
موتي
thumb|موتي مينھن جو قطرو جيڪو سمنڊ ۾ ترندڙ سيپي جي منھن ۾ ھليو ويندو آھي۔
زمرو:سنگ جواھر زمرو:20 کان گھٽ لفظن وارا مضمون
رام پور
دنيا ۾ موجود جڏهن هڪ ئي نالي جي ٻن شهرن جي ڳالهه ٿئي ٿي ته ماڻهو حيران ٿين ٿا ۽ ان حوالي سان ڄاڻڻ چاهين ٿا. جيئن سنڌ جي شهر حيدرآباد ۽ انڊيا جي شهر حيدرآباد جا نالا ساڳيا هئڻ سبب ماڻهو انهن ٻنهي شهرن جي حوالي سان وڌيڪ دلچسپي وٺڻ ٿا. جيئن لنڊن شهر رڳو انگلينڊ ۾ ڪونهي، پر هڪ ٻيو لنڊن شهر، ڪئناڊا جي صوبي آنٽاريو ۾ پڻ آهي. توڻي جو لنڊن، آنٽاريو ۾ اهڙي ڪا خاص ڳالهه ڪونهي، پر ساڳيو نالو هئڻ جي ڪري ڪيترائي ڪئناڊا ايندڙ سياح رڳو لنڊن، آنٽاريو ان ڪري گهمڻ اچن ٿا ۽ ان ۾ دلچسپي وٺن ٿا، ڇو جو ان شهر جو نالو لنڊن آهي. هڪ ئي نالي جا ٻه شهر هئڻ جي ڀيٽ ۾، هڪ ئي نالي جا 32 شهر هئڻ جي ڳالهه ڪجهه وڌيڪ ئي حيراني واري لڳي ٿي، پر اها ڳالهه پنهنجي جاءِ تي حقيقت آهي. ڇو جو انڊيا ۾ نه رڳو هڪ ئي نالي جا 32 شهر موجود آهي بلڪي ان نالي ساڳي نالي سان وڌيڪ چار شهر نيپال، ميانمر ۽ انڊونيشيا ۾ پڻ آهن.
هندوستان ۾ رهندڙ گهڻو ڪري اُتر پرديش جي شهر رام پور، واراناسي (اڳوڻو نالو سورت) ۾ موجود رام پور جي باري ۾ ته ڄاڻن ٿا، پر ان کانسواءِ به هندوستان ۾ رام پور جي نالي سان ٻيا شهر پڻ آهن جي باري ۾ نٿا ڄاڻن ته، هندستان جي رياست راجسٿان جي ضلعي الور، تلنگنا ۽ بهار ۾ پڻ وڌيڪ پنج رام پور شهر آهن. جڏهن ته رياست گجرات ۾ ٽن شهرن جو نالو رام پور آهي. ان کانسواءِ رياست مگهيالا، ميزورام، آسام، اوڀر سڪم، اروناچل پرديش ۽ مني پور ۾ به رام پور نالي جا شهر موجود آهن. ان کانسواءِ به انڊيا جي ٻين ڪيترين ئي رياستن ۾ رام پور نالي جا ننڍا ننڍا شهر ۽ ڳوٺ پڻ موجود آهن.
حوالا
رام پور زمرو:انڊيا جا شهر زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:ڀارت جا شهر
نلي
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جون نئيون
بڙ
220px|thumb|left|Thimmamma Marrimanu
250px|thumb|right|پاڪستان جي پنجاب ۾ ھڪ بڙ جو وڏو وڻ
بڙ ھڪ وڻ آھي جنھن جو نباتاتي نالو فڪوس رليجيوسا آھي. ھي وڻ ايشيا ۽ خاص طور تي ڏکڻ ايشيا ۾ ڪثرت سان ٿئي ٿو. انجير جي خاندان جي ھي وڻ جا پن دل جي شڪل جھڙا ھوندا آھن. ٻڌ مذهب ۾ ھي وڻ مقدس آھي ڇوتہ گوتم ٻڌ ھن وڻ جي ھيٺان نرواڻ ڪيو ھو
هي وڻ عام مشهور آهي. اُن جو ٿُڙ تمام ٿُلهو ٿيندو آهي. اُن جي ٽارين ۾ هيٺئين پاسي تندون نڪرنديون آهن جي وڌي وڃي زمين ۾ کُپنديون آهن ۽ اتي پاڙون کوڙي لڳي پونديون آهن. اُن جا پَن اڪ جي پنن وانگر، پر ڪجهه ننڍا ۽ ٿُلهيرا ٿيندا آهن. ڇوڏي جو رنگ اڇيرو ٿيندو آهي. هن جي ٽارين ۾ کير ٿيندو آهي جو ڪيترين دوائن ۾ ڪم ايندو آهي. اُن ۾ گول ننڍو ڦل ٿيندو آهي جو ڪنهن به ڪم ڪونه اچي. هي وڻ گهاٽو هوندو آهي، جنهنڪري ماڻهو ۽ جانور اُن جي ڇانوَ هيٺ آسائش وٺندا آهن.
[[Image:Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg|150px|thumb|left
اترادي لهجو
اترادي لهجو __ (Upper Sindh Dialect)
سنڌي ٻوليءَ جي ’سري‘ (اُتر) واري لهجي کي ’اترادي لهجو‘ چئبو آهي. سنڌ جو اتر وارو پاسو سنڌو نديءَ جي اڀرندي حصي ۾ خيرپور کان اوٻاڙي تعلقي جي آخري حد تائين ۽ سيوهڻ/دادو کان لاڙڪاڻي ۽ جيڪب آباد ضلعن جي آخر تائين آهي، جنهن کي ’سرو‘ سڏجي ٿو ۽ اتان جي ٻوليءَ جو لهجو، لسانيات جي ماهرن ’اترادي لهجو‘ يا ’سريلي‘ لهجو سڏيو آهي. هن لهجي ۾ ڪي اچار ۽ گرامر جون خاص ڳالهيون ٻين لهجن کان منفرد آهن. هن لهجي تي سَرس دنگئي زبانن بلوچي ۽ سرائڪي زبانن جو اثر پيل آهي. هن لهجي ۾ معياري لهجي کان جيڪي ڳالهيون مختلف آهن انهن ۾ ضمير متڪلم لاءِ ’مان‘ جو استعمال، لفظ جي فاعلي مفعولي، جري ۽ ٻين حالتن ۾ ساڳيو رهندو آهي. زبر وارَن مونث اسمن کي جمع ڪرڻ وقت ’آن‘ پڇاڙي لڳائي ويندي آهي. جيئن کٽ-کٽان وغيره.
حوالا
زمرو:سنڌي ٻولي جا لهجا
محمد علي جناح
محمد علي جناح يا محمد علي جيڻا عرف قائداعظم (Muhammad Ali Jinnah) پاڪستان جو باني، برطانوي هندستان ۾ 25 ڊسمبر 1876ع تي سنڌ جي هاڻوڪي ٺٽي ضلعي جي شهر جھرڪ ۾ ڄائو. هن جي والد جو نالو جناح پونجا هو. جيڪو راجڪوٽ ڪاٺياواڙ جو رهاڪو هو ۽ ڪراچيءَ ۾ چمڙي جو ڪاروبار ڪندو هو. قائداعظم جي پيدائش تي ٻي راء اھا آھي تہ ڪراچي وزير مينشن ۾ پيدا ٿيو ھو. thumb|کاٻو|160px|ڪراچي ۾ وزير مينشن سنڌ جي درسي ڪتابن ۾ پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ ان جي جاء پيدائش جھرڪ ظاھر ڪئي وئي بعد ۾ نصاب ۾ تبديلي آڻي ڪراچي ظاھر ڪئي وئي.
ابتدائي زندگي
جناح ابتدائي تعليم جھرڪ جي سرڪاري اسڪول مان ۽ پوءِ سنڌ مدرسته الاسلام مان پرائي. اعليٰ تعليم لاءِ لنڊن ويو لنڊن تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ 1892 ۾ روانو ٿيو جتان 1894 ۾ آنربل سوسائٽي آف لنڪنس ان (Lincoln's Inn)  مان بئريسٽري جو امتحان پاس ڪيائين ۽ 1896 ۾ ڪراچي موٽي آيو.
قائدِ اعظم جي پئدائش جي جاءِ جهرڪ هاڻي هڪ ننڍڙي ڦٽل وسندي آهي. ڏيڍ ٻه صديون پهرين هتي ننڍڙو بندر هو، جتان سنڌوءَ نديءَ مان ننڍڙا بادباني جهاز توڙي اسٽيمر اچي لنگرانداز ٿيندا هئا. سنڌ مدرسته السلام جو باني خان بهادر حسن علي آفندي به پهريان جهرڪن جي بندر تي انهن اسٽيمرن ۽ جهازن جي اچ وڃ جو حساب رکندڙ منشي هو، اتان پوءِ انگريز سرڪار کيس مئجسٽريٽ ڪري رکيو هو.
ان زماني ۾ جهرڪن جي آبادي به گھڻو ڪري اسماعيلي فرقي جي ماڻهن جي هئي، جيڪي ڪجھ صديون اڳ مصر مان تڙجي ايران آيا پوءِ سنڌ ، هند توڙي افغانستان ۾ اچي آباد ٿيا. وڻج واپار ۾ ماهر هئا، جنهن ڪري هيءُ شهر ان زماني جي سکر يا سَرنديءَ وارن ماڻهن جو شهر سمجهيو ويندو هو. سنڌي شاعريءَ جي شروعات به اسماعيلي داعين جي بيتن جن کي ”گنان“ (Ginaan) چئبو آهي وٽان ٿي.
اسماعيلي فرقي جو روحاني پيشوا آغا خان اول ايران مان لڏي افغانستان جي شهر هرات ۾ اچي آباد ٿيو. سگهو ئي 1839ع ۾ افغانن ۽ انگريزن وچ ۾ جنگ لڳي، هرات ۾ انگريزن افغان امير دوست محمد ّجي پٽ اڪبر خان هٿان شڪست کاڌي ته آغا خان پهريون به اچي سنڌ جي شهر جهرڪن ۾ آباد ٿيو، جتي سندس پوئلڳ اڳ ۾ ئي آباد ٿيل هئا. جهرڪ ان زماني ۾ بندرگاھ ۽ خوشحال ماڻهن جو هڪ وسيل شهر هو آغا خان اول هتي پنهنجي رهائش لاءِ هڪ خوبصورت محل پڻ جوڙايو، جيڪو اڃا تائين سٺي حالت ۾ موجود آهي، پوءِ دريا شاھ پنهنجو رخ موڙيو جنهن ڪري وڻج واپار تي اثر پيو ماڻهو لڏڻ لڳا، جنهنڪري جهرڪن جو جوڀن ساڳيو نه رهيو.
عام طور تي پاڪستان جي درسي ڪتابن ۾ اھو ڄاڻايل آهي ته پاڪستان جو باني محمد علي جناح ڪراچي ۾ ڄائو هو پر حقيقت اھا آهي ته قائد اعظم مسٽر پونجا جيڻا جي گھر 1875ع ۾ جهرڪن ۾ ڄائو هو ۽ پوءِ تاريخ کي مسخ ڪندي درسي ڪتابن ۾ سندس جاءِ پئدائش ڪراچيءَ جي وزير مينشن ٻڌائي ويئي.انجو هڪ سبب اسماعيلي ۽ اثنا عشري کوجن جو اندروني جھيڙو ٻڌايو ويو ته قائدِ اعظم اسماعيلي فرقو ڇڏي کوجه اثنا عشري فرقو اختيار ڪيو.
ڪنهن زماني ۾ جھرڪن ۾ محمد علي جيڻا جي پئدائش وارو گھر به موجود هو. پر اتي يادگار طور هڪ ميوزيم جوڙائڻ بدران ضياءِ دور ۾ ان کي ڊاهي پٽ ڪيو ويو. ڀر ۾ ئي گورنمينٽ پرائمري اسڪول جهرڪ آهي، جيڪو 1870ع ۾ قائم ٿيو ۽ جتي قائدِ اعظم شروعاتي تعليم حاصل ڪئي هئي.
[[فائل:Lincolns Inn 1.jpg|thumb
thumb|کاٻو|160px|جناح بيريسٽر ٿيڻ کانپوءِ
ذاتي زندگي
thumb|کاٻو|جناح ۽ رتنا بائي جو ميريج سرٽيفڪيٽ
ارباب (لقب)
ارباب سما قبيلي جي ڪن خاندانن جو لقب آھي. سمن جي مقابلي ۽ جنگين ۾ سماٽ قبيلن کي گهڻو نقصان پھتو. ان هوندي بہ ڪن قبيلن ۽ گروهن پنھنجو وجود برقرار رکيو. جيئن تہ اُنڙن پنھنجي موجوده اڳواڻ ”ڄام تماچيءَ“ جي روپ ۾، سمن جي شاهي خاندان جي نالي کي قائم رکيو آهي. سمو قبيلو گهڻين نکن ۾ ورهايل هو، جن جي سڃاڻپ پنھنجي سردارن جي نالن سان ٿيندي هئي. جھڙوڪ: ڄام، ارباب، وڏيرا ۽ ڄاموٽ وغيره.
محمد علي جناح
ذاتي زندگي
thumb|300px|جناح جو پاسپورٽ
فيض بخشاپوري
فيض بخشاپوري انگريزي (Faiz Bukhshapuri) (جنم:1922ع- وفات:1992ع) سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر هو جنهن جا سنڌي ۽ فارسي شاعري ۾ ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
727ع
ڊسمبر
زمرو:727ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اتساھ
اتساھ __ (Inspiration):
تخليقي تحرڪ ٻن قسمن جا ٿين ٿا: هڪ ته ليکڪ ڪنهن ٻئي کان متاثر ٿي لکي، ٻيو کيس اهڙو اتساھ پنهنجي اندر مان ملي. ٻين ليکڪن مان اتساهه وٺڻ جو وڏو مثال موجوده دؤر ۾ شيخ اياز آهي، جنهن کان ڪيترا نوان شاعر متاثر ٿي ساڳئي انداز ۾ شاعري ڪرڻ لڳا. شيخ اياز تي وري ڪشنچند بيوس ۽ شاهه لطيف جو اثر هو. سنڌي ڪهاڻيءَ ۾ ڪيترن ڪهاڻيڪارن امرجليل ۽ جمال ابڙي جو اثر قبوليو يا انهن جي تحرير مان اتساهه ورتو آهي. تخليقي قوت، اتساهه ۽ ڏات تي منحصر آهي.
ارباب (لقب)
هالن نون، دڙي، لاکن ۽ ٻَني جا ميمڻ بہ ارباب سڏائيندا آهن.
”ارباب“ عزت وارو لقب آهي، تنھنڪري عام ماڻھن پنھنجي اولاد (پٽن) جو نالو پڻ ارباب رکايو. انھيءَ ڪري ڪن ڳوٺن ۽ ديھن جا نالا بہ انھن ماڻھن جي پٺيان مشھور ٿيا.
محمد علي جناح
وڪالت ۽ سياست
thumb|right جناح (اڳيان کاٻي پاسي) مسلم ليگ جي ورڪنگ ڪاميٽي جي ميمبرن سان لکنو واري ميٽنگ کان پوءِ (آڪٽوبر1937 ۾)
فيض بخشاپوري
وفات
ناميارو شاعر مارچ 1992ع ۾ وفات ڪري ويو.
محمد علي جناح
وڪالت ۽ سياست
thumb|ساڄو|مسلم ليگ جا اڳواڻ جناح سان گڏ لاھور ۾ 1940 ۾ 1937 ۾ مسلم ليگ کي اليڪشن ۾ شرڪت جو مشورو ڏنائين ۽ انھيءَ سال لکنو جي اجلاس ۾ شريڪ ٿي علحده ملڪ جو خيال ڏنائين
thumb|ساڄو|جناح 1938۾ مسلم ليگ جي پٽنا واري اجلاس ۾ خطاب ڪندي thumb|کاٻو|دھليءَ ۾ 1943 ۾ تقرير ڪندي 23 مارچ 1940 لاھور ۾ مسلم ليگ جي اجلاس ۾ مسلمانن لاء علحدہ ملڪ ٺھڻ لاء قرارداد پاس ٿي.
thumb|ساڄو|بمبئيءَ ۾ 1944 ۾ گانڌيءَ سان
thumb|ساڄو|شملا ۾ 1946 ۾ نھرو سان گڏ 1945 ۾ شملہ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪيائين.1946 ۾ لنڊن روانو ٿيو.اپريل 1947 ۾ لارڊ مائونٽ بيٽن سان مذاڪرات ڪيائين.
thumb|جناح 3 جون 1947 ۾ آل انڊيا ريڊيو تان پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ جو اعلان ڪندي
3 جون 1947 تي ھندوستان جي تقسيم جو اعلان ڪيو ويو. 7 آگسٽ 1947 ۾ بطور گورنر جنرل پاڪستان آيو.
[[فائل:Mountbatten Jinnah.jpg|thumb|250px|left|لارڊ لوئيس مائونٽ بيٽن ۽ ان جي زال ايڊوينا (Edwina) سان گڏ 1947 ۾ 9 آگسٽ 1947 ۾ پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي جو افتتاح ٿيو ۽14 آگسٽ 1947 ۾ پاڪستان جو قيام ٿيو.
thumb|آئين ساز اسيمبلي ۾ 14 آگسٽ 1947 تي خطاب ڪندي
پاڪستان جي تحريڪ ۾ مسلمانن جي قيادت ڪيائين ۽ ننڍي کنڊ جي مسلمانن کي هڪ جهنڊي هيٺ گڏ ڪيائين. سندس تحريڪ رنگ لاتو ۽ هن جي ۽ ننڍي کنڊ جي مسلمانن جدوجهد جي سان 14هين آگسٽ 1947ع تي هڪ آزاد ملڪ پاڪستان دنيا جي نقشي نروار ٿيو.
چرچل ڀارت جو مخلف پر قائد اعظم ۽ پاڪستان ٺاهڻ جو حمايتي هو
برطانيا جو وزير اعظم سمجھندو هو ته سيڪيولرازم ۽ ڪميونزم جي طرف وڌندڙ ڀارت جي مقابلي ۾ پاڪستان سان لاڳاپا ٺاهڻ ۽ هلائڻ سولو هوندو. هو قائد اعظم جي نظريئي، سوچ ۽ خيال کي اولھ جي ويجھو سمجھندو هيو ۽ سوشلسٽ ڀارت سان لاڳاپا وڌاڻ جي حق ۾ نه هو.
قائد اعظم محمد علي جناح جو لاڙڪاڻي اچڻ
18 آڪٽوبر 1938ع تي قائد اعظم محمد علي جناح لاڙڪاڻي آيو هو. ان موقعي تي ميونسپالٽي لاڙڪاڻي جي صدر امير علي لاھوري آجياڻو ڏيندي تقرير ڪئي هئي، ان وقت نائب صدر پرتاب راءِ واسومل ھيو. لاڙڪاڻو
پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ
پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ ملڪ جو پهريون گورنر جنرل مقرر ٿيو ۽ موت تائين ان عهدي تي قائم رهيو. پاڪستان جهڙي ملڪ جو تحفو ڏيڻ تي وطن واسين کيس قائد اعظم جو لقب ڏنو.
آخري ڏينهن
thumb|زيارت ريزيڊنسي جتي بيماري واري آخري ڏينھن ۾ رھيو سندس زندگي جا آخري بيماريءَ وارا ڏينهن بلوچستان جي شهر زيارت ۾ گذريا. 11 سيپٽمبر 1948ع تي وفات ڪيائين. سندس مقبرو ڪراچيءَ ۾ آهي جيڪو پڻ ڏسڻ وٽان آهي.
thumb|کاٻو|250px| جناح جو ڪراچي ۾ مقبرو thumb|250px|کاٻو|محمد علي جناح ۽ فاطمہ جناح جا پاڪستان مانيومينٽ جي ميوزيم ۾ رکيل ميڻ جا ٺھيل مجسما
حوالا
زمرو:1876ع جون پيدائشون زمرو:1948ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستان زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سياست زمرو:شخصيتون زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ڀارت زمرو:ڪراچي جا سياستدان
کنڌاني
thumb|کنڌاني کنڌاني انگريزي ٻولي (Khandhani) سنڌ جي دادو ضلعي، جوهي تعلقي ۾ هڪ نئي آهي. هيءَ نئي کيرٿر پهاڙي سلسلي مان وهي ڳوٺ کنڌاني ويجهو ڪاڇي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ڪاڇو هڪ اڀياس موجب هيءَ نئي صرف برساتن ۾ وهي ٿي ۽ آس پاس جو علائقو آباد ڪندي منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جون نئيون
سرءُ
سرء خزان - سرءُ- خريف وڻن جي پنن ڇڻڻ واري مند جنهن کي پن ڇڻ به چئبو آهي. سال جي مُندن مان هڪ مُند جو نالو آهي. اردو ۾ ان کي خزاں ۽ پتجھڑ ۽ انگريزي ۾ فال پڻ سڏين ٿا ڇوتہ ان موسم ۾ وڻن جا پن ڇڻندا رھندا آھن. ڌرتيءَ جي اترئين اڌ گول واري حصي ۾ ھي موسم سيپٽمبر، آڪٽوبر ۽ نومبر وارن مھينن اندر ھوندي آھي ۽ ڊسمبر ۾ سيارو شروع ٿي ويندو آهي ۽ ڏاکڻي اڌ گول ۾ وري مارچ، اپريل ۽ مئي مھينن دوران ٿيندي آهي ۽ جون ۾ سيارو شروع ٿي ويندو آهي. ھن مند ۾ آسمان عام طرح صاف ھوندو آھي ۽ ڏسڻ جوڳائي تمام چٽي ھوندي آھي. سنڌ ۾ سراسري گرمي پد 70 کان 80 ڊگريون فارنھائيٽ وچ ۾ رھندو آھي ۽ روزاني نسبتي گھم 47 کان 50 سيڪڙو تائين ھوندي آھي ۽ ڪل برسات 0.10 انچ پوي ٿي ۽ سال جو خشڪ ترين مھينو نومبر ھوندو آھي.
thumb|سرءُ
اتر آمريڪا ۾ سرء جي شروعات 21 سيپٽمبر کان 24 سيپٽمبر تائين ٿي ويندي آهي ۽ 21 کان 22 ڊسمبر تائين جاري رهندي آھي جنھن بعد سيارو شروع ٿيندو آهي ڏينھن ۽ رات جو گرمي پد گھٽجڻ سبب وڻن جي پنن جو رنگ تبديل ٿي ويندو آهي ۽ اھي ڇڻڻ لڳندا آهن اوڀر ايشيا ۾ سرء 8 آگسٽ کان شروع ٿي 7 نومبر تي ختم ٿيندو آهي. آئرلينڊ جي ريپبلڪ ۾ سرء جا مھينا سيپٽمبر، آڪٽوبر ۽ نومبر آھن
thumb|سرءُ جي موسم ۾ هڪ باغ جو ڏيک
عام طور تي ھن موسم کي لاباري جي موسم پڻ سڏيو ويندو آهي.
1727ع
ڊسمبر
زمرو:سال
12 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
51ع
ڊسمبر
زمرو:51ع
گھڙيال
thumb|300px|ھڪ گھڙيال
گھڙيال يا گھنٽو (سنسڪرت. متغير: گھنٽه) ، ھڪ آلو (وڏي گھڙي) جيڪا وقت ٻڌائڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
پڻ ڏسو
زمرو:گھڙيال زمرو:ساعتيات
728ع
ڊسمبر
زمرو:728ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
انشاءِ عطارد
هيءُ ڪتاب منشي شيوڪرام ”عطارد“ (متوفي 1244هه/1828ع) جو لکيل آهي. منشي عطارد فارسيءَ جو سٺو شاعر هو. سنڌ ۾ هن جو درجو اهو آهي، جيڪو هندستان اندر لاله لڇمي نارائڻ ۽ چندر ڀان -برهمڻ- جو هو. ٺٽي جو باشندو ۽ محسن ٺٽويءَ جو شاگرد هو. مير علي شير قانع سان خاص دوستيءَ جو رشتو هئس. ابتدا ۾ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي دربار ۾ (86- 1170هه/72-1756ع) منشي هو ۽ -ان- کان پوءِ جڏهن ميان سرفراز خان -تخت- نشين ٿيو ته -ان- جو مشير خاص ٿي رهيو. ”ديوان“ ۽ ”مثنوي هير رانجهو“ کان سواءِ هن جي خطن جو هيءُ مجموعو سنڌ جي -تاريخ- لاءِ بيش بها خزانو آهي. البت اسلوب نگارش ۾ تڪلف ۽ عبارت ۾ شيريني ۽ دلاويزي گهٽ اٿس، ليڪن تاريخي لحاظ کان نهايت قيمتي آهي. اِن ۾ ميان غلام شاهه (86- 1170هه/1756-72ع)، ميان سرفراز ڪلهوڙي (89-1186هه/75-1772ع) ۽ مير بجار شهيد (1194هه/1780ع) جي سلسلي ۾ ڪيترا خط تاريخي دستاويز جي حيثيت رکن ٿا. عطارد جو انتقال مير ڪرم علي خان -ٽالپر- جي دؤر (44- 1227هه/28-1812ع) ۾ ٿيو.
اولھه پاڪستان
پاڪستان جي آزادي کان بعد 1971ء تائين ملڪ جي اولاھين حصي جي لاءِ استعمال ٿيڻ وارو اصطلاح۔ 1971ء ۾ اوڀر پاڪستان ملڪ کان علڳ ٿي ڪري بنگلاديش بڻجي ويو ۽ اولھه پاڪستان صرف پاڪستان چورائڻ لڳو۔
انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي
انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جي نالي سان دنيا جي مشهور علمي ادبي ادارن ۾ شمار ٿيندڙ هيءُ ادارو 1963ع ۾ ”سنڌي اڪيڊميءَ“ جي نالي سان، سنڌ يونيورسٽيءَ جي تڏهوڪي وائيس چانسلر ۽ پاڪستان جي مشهور سائنسدان ڊاڪٽر رضي الدين صديقيءَ، سنڌ يونيورسٽيءَ، اولڊ ڪئمپس حيدرآباد ۾ 8x8 سائيز جي هڪ ننڍڙي ڪمري ۾ قائم ڪيو. مشهور تعليمي ماهرن ۽ اديبن مرحوم محمد حنيف صديقي، پير حسام الدين شاهه راشدي ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ۽ تڏهوڪي رجسٽرار محمد حسين ترڪ ۽ سنڌي شعبي جي صدر پروفيسر علي نواز جتوئيءَ، هن اداري جي قائم ڪرڻ ۾، ڊاڪٽر رضي الدين صديقيءَ جي هر ممڪن مدد ڪئي. محمد حنيف صديقي صاحب کي اعزازي ڊائريڪٽر مقرر ڪيوويو ۽ اڪيڊميءَ جي انتظام لاءِ انهن ئي ميمبرن تي مشتمل هڪ صلاحڪار ڪاميٽي ٺاهي وئي. جولاءِ 1964ع ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا، سنڌي اڪيڊميءَ ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان اختيار سنڀاليا ۽ جلد ئي سنڌي عوام جي تعاون سان هيءُ ادارو، ادبي، تعليمي ۽ ثقافتي حوالي سان، ”انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي“ جي نالي سان عالمي سطح تي متعارف ٿيو. 45 سالن جي مختصر عرصي ۾ هن اداري سنڌي ٻولي، ادب، تهذيب ۽ ثقافت جي ميدان ۾ وڏي ڪاميابي ماڻي.
مقصد ۽ تاريخ
انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جي قيام جو مقصد اهو هو ته هن اداري ۾ هڪ اهڙي تحقيقي لائبرري قائم ڪئي وڃي، جنهن ۾ سنڌ متعلق هر قسم جي معلومات ميسر هجي، ته جيئن ڪوبه محقق سنڌ متعلق ڪنهن موضوع تي تحقيق ڪرڻ گهري ته کيس سمورو مواد مهيا ڪري ڏنو وڃي. 1969ع ۾ ڪن تخريبڪارن پاران اداري جي لائبرريءَ کي باهه ڏيڻ جو خوفناڪ حادثو پيش آيو، جنهن ۾ اداري جي لائبرري سڙي رک ٿي وئي. اُن حادثي کي ڏسڻ لاءِ جناب ذوالفقار علي ڀٽو اداري ۾ آيو ۽ تڏهوڪي اسسٽنٽ ڊائريڪٽر، ڊاڪٽر الانا کي آٿت ڏيندي فرمايائين ته ”گهٻرايو نه! آءٌ اقتدار ۾ اچي اوهان کي هن اداري لاءِ اهڙي عمارت ٺهرائي ڏيندس، جنهن کي ڏسي دنيا وارا فخر ڪندا“، ۽ ٿيو به ائين. ڀُٽي صاحب اقتدار ۾ ايندي ئي سنڌالاجيءَ تي توجهه ڏنو ۽ هن اداري لاءِ نئين عمارت جي اڏاوت جو ڪم نيو ڪئمپس ڄامشوري ۾ شروع ٿيو، جنهن جي پيڙهه جو پٿر، سنڌ جي تڏهوڪي وزيراعليٰ جناب ممتاز علي ڀٽي، 10 ڊسمبر 1972ع تي رکيو. ڊاڪٽر غلام علي الانا جي اڻٿڪ ڪوشش، پير حسام الدين شاهه راشدي ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي مدد، هن ننڍڙي اداري کي وڏي ترقي ڏياري، دنيا جي وڏن ادارن جي فهرست ۾ ڳڻايو.''
''1969-70ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر الحاج سيد غلام مصطفيٰ شاهه، سنڌالاجيءَ جي ترقيءَ ۽ واڌاري لاءِ تمام وڏو ڪم ڪيو. حقيقت آهي ته هن اداري جي موجوده مقام ۽ ترقيءَ لاءِ ڊاڪٽر غلام علي الانا ۽ سيد غلام مصطفيٰ شاهه جا نالا هميشه ياد رهندا.
ڪاوشون
شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي خواهش تي سنڌي ٻوليءَ لاءِ عنايت الله عباسيءَ کان سنڌي شارٽ هئنڊ جو پهريون ڀاڱو تيار ڪرايو ويو ۽ شارٽ هئنڊ جا ڪلاس شروع ڪرايا ويا.
شعبا
''سيد غلام مصطفيٰ شاهه صاحب جي دور ۾ موجوده عمارت ٺهڻ شروع ٿي، جيڪا 1977ع ۾ مڪمل ٿي. انهيءَ عمارت ۾ منتقل ٿيڻ کان پوءِ هيٺين شعبن ڪم ڪرڻ شروع ڪيو :''
تحقيقي لائبرري
هن اداري جي شروعات ريسرچ لائبرريءَ جي قيام سان ٿي. آگسٽ 1963ع کان لائبرريءَ جو ڪم شروع ٿيو. هڪ سال اندر 2050 ڪتاب گڏ ڪيا ويا، جن مان 780 ڪتاب سنڌيءَ ۾، 97 فارسي، 23 عربي ۽ باقي ڪتاب انگريزي ٻوليءَ ۾ هئا. 1971ع ۾ باهه جي حادثي، سالن جي ميڙي چونڊي تباهه ڪري ڇڏي، پر هن وقت هيءَ لائبرري پاڪستان جي مثالي لائبررين ۾ شمار ٿئي ٿي، جنهن ۾ هڪ لک کان وڌيڪ ڪتاب، 25000 کان وڌيڪ رسالا ۽ 1854ع کان وٺي اڄ تائين سنڌ مان نڪرندر اخبارن جا سوين جلد موجود آهن. ان کان سواءِ سنڌ جي مشهور شخصيتن پاران ڏنل ڪتابن جا، سندن نالن سان ڪارنر قائم ڪري رکيا ويا آهن، ان کانسواءِ هن سيڪشن ۾ نادر ڪتابن ۽ ٻئي تاريخي اهميت واري مواد کي مائڪرو فلم ذريعي پڻ محفوظ ڪيو ويو آهي. لائبرريءَ ۾ ٻن هزارن کان مٿي قلمي نسخا رکيل آهن.
ائنٿراپالاجيڪل ميوزيم
هن ميوزم جا هيٺيان ڌار ڌار حصا آهن :
thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي
آڊيو وڊيو سيڪشن
''دراصل هيءُ سائونڊ آرڪائيوز جو سيڪشن آهي، جنهن جا ٻه حصا آهن. هڪڙي حصي کي ايٿنولاجيڪل ميوزيڪل انسٽرومينٽس گئلري سڏيو وڃي ٿو. هن سيڪشن ۾ سنڌي راڳ جا مڙئي ساز، جنهن ۾ چڙا، چڙيون، چنگ، بوڙينڊا، نفليون، ڍولڪون، دهل، شرنايون، ٽليون، بانسريون، کڙتال، گهڙا ۽ سارنگيون وغيره رکيون ويون آهن. سنڌي راڳ سان چاهه رکندڙ ماڻهن کي هيءَ گئلري دلچسپ محسوس ٿيندي. ٻئي حصي ۾ رڪارڊنگ اسٽوڊيو سان گڏ سنڌ ۾ ٿيندڙ راڳ ۽ گذريل فنڪارن جي آواز ۾ آڊيو وڊيو ڪئسٽيون، گراموفون ريڪارڊ ۽ وڊيو فلمون وغيره، گڏ ڪري رکيا ويا آهن.''
بيورو آف پراڊڪشن، پبليڪيشن ۽ ٽرانسليشن
''هن سيڪشن جو ڪم اشاعت آهي. هن وقت تائين هن اداري پاران 200 کان وڌيڪ ڪتاب ڇپايا ويا آهن. ’غزلن جو غنچو‘ پهريون ڪتاب هو، جيڪو هن اداري پاران 1965ع ۾ شايع ٿيو هو. ان کان پوءِ ’سائنس مخزن، علمي آئينو‘ ۽ هاڻي ’سنڌي ادب‘ ۽ انگريزي ۾ ’سنڌالاجيڪل اسٽڊيز‘ رسالا ڪڍيا وڃن ٿا.''
نوٽ
''هيءُ ادارو دراصل سنڌي ثقافت، رهڻي ڪهڻي ۽ سنڌي جيوت جي هڪ زندهه تصوير پيش ڪري ٿو. انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ۾ وقت بوقت مقرر ٿيل ڊائريڪٽرن مان ڪي اهم آهن، ڊاڪٽر غلام علي الانا، مهتاب اڪبر راشدي، شوڪت حسين شورو ۽ موجوده ڊائريڪٽر عبدالحميد آخوند جنهن 17 جولاءِ 2009ع تي چارج ورتي.''
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالوجي زمرو:سنڌولاجي زمرو:پاڪستان ۾ تعليم زمرو:پاڪستان ۾ تحقيقي ادارا زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون ۽ ڪاليجون زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ يونيورسٽي
افسانو
افسانو ادب جي نثري صنف آھي. لغت جي اعتبار سان افسانو ڪوڙي ڪھاڻي کي چئجي ٿو پر ادبي اصطلاح ۾ افسانو زندگي جي ڪنھن ھڪ واقعي يا پھلو جي اھا خلّاقانہ ۽ فني پيش ڪش آھي جيڪا عموماً ڪھاڻي جي شڪل ۾ پيش ڪئي ويندي آھي. اھڙي تحرير جنھن ۾ اختصار ۽ ايجاز بنيادي حيثيت رکن ٿا. وحدتِ تاثر ھن جي سڀ کان اھم خصوصيت آھي. ناول زندگي جو ڪل ۽ افسانو زندگي جو ھڪ جز پيش ڪري ٿو. جڏھن تہ ناول ۽ افساني ۾ طوالت جو فرق بہ آھي.
ليجنڊ، مثالي ڪهاڻي
ليجنڊ (Legend) ڪهاڻيون تاريخي طور وڏي اهميت رکنديون آهن، ڇاڪاڻ ته ماڻهن جي ذهنن ۾ هميشه زنده هونديون آهن. اها ڪهاڻي، جيڪا ڪنهن قوم يا گروهه جي نيم تاريخي روايت ٿيندي آهي. تاريخ ۾ ان جو ذڪر ڪونه هوندو آهي يا هوندو به آهي ته تمام مختصر. پر عوامي زبان ۽ ذهن هجڻ جي ڪري ان جي ڪهاڻي ۽ ڪردار امر ٿي ويندا آهن. ليجنڊ مذهبي به ٿي سگهي ٿي ته غير مذهبي به. مثال طور رستم جي بهادري. ليلا مجنون جو عشق، فرهاد جو جبل ٽڪي کير جي نهر وهائڻ، سسئي جو جبل جهاڳڻ، مومل جو ڪاڪ محل وغيره ليجنڊ آهن.
افساني ۽ ڪھاڻي جي ٻين صنفن ۾ فرق
داستان، ناول، ڊرامو ۽ افسانو بنيادي طور تي ڪھاڻي ھجڻ جي باوجود تڪنيڪ جي اصولن ۽ قاعدن جي اعتبار سان ھڪ ٻي کان مختلف آھن. داستان ۾ تخيل ۽ تصور جي رنگيني، ڊرامي ۾ ڪا نہ ڪا ڪش مڪش، ناول ۾ زندگي جي وسعت ۽ گھرائي ۽ افساني ۾ موضوع جي ايڪائي، ھي امتيازي ۽ انفرادي خصوصيتون آھن.
وحدتِ تاثر
افسانو ٻي طرح جي ڪھاڻين کان ان ئي لحاظ سان منفرد ۽ ممتاز آھي تہ ان ۾ واضع طور تي ڪنھن ھڪ شيءِ جي ترجماني ۽ مصوري ھوندي آھي. ھڪ ڪردار، ھڪ واقعو، ھڪ ذھني ڪيفيت، ھڪ جذبو، ھڪ مقصد، مختصر اھو تہ افساني ۾ جيڪو ڪجھ به آھي، ھڪ ھجي. افساني جي ھي خاصيت تہ ھي پنھنجي اختتام تي قاري جي ذھن تي واحد تاثر قائم ڪري ٿو، وحدتِ تاثر چورائي ٿي.
معني ۽ مطلب
افسانو/مختصر ڪهاڻي (Short Story) فارسيءَ ۾ ’فسانہ‘ جو مطلب آهي دليان جوڙيل يا ڪوڙي ڳالھ. جڏھن اسان لفظ افسانو استعمال ڪندا اھيون، تہ ان مان اسان جو مقصد ”مختصر افسانو“ يا ”مختصر ڪھاڻي“ ھوندو اھي. اوڻهين صديءَ عيسوي ۾ افساني لکڻ جو رواج پئجي چڪو ھو ۽ ٿوري عرصي ۾ ھن صنف ايتري ته ترقي ڪئي، جو دنيا جي ادب تي ڇانئجي ويئي.”شاعريءَ وانگر افساني جي ڪا جامع ۽ مڪمل تعريف ناممڪن آھي. بنيادي طور افساني ۾ ڪو هڪ مکيه واقعو رکندڙ پلاٽ هوندو آهي ان کان پوءِ 20 صديءَ ۾ ان ۾ تبديلي ڪئي وئي. چيخوف ان کي عروج تي پهچايو. افسانو انساني مسئلن، جذبن، محبتن، نفرتن، خواھشن وغيره جو ترجمان ھوندو اھي. امريڪي افسانه نگار ايڊگرايل نپو (1809-1889ع) مطابق افسانو اھا ڪھاڻي اھي جا اڌ ڪلاڪ کان وٺي ٻن ڪلاڪن اندر پڙھي سگھجي.“ سر هيوز ڊبليو (1884 – 1941ع) مطابق ”مختصر افسانو مختصر ئي ھئڻ گھرجي، يعني واقعن ۽ حادثن جو مجموعو جنھن ۾ چرپر جي رفتار تيز ھجي. ارتقا غير متوقع ھجڻ ڪري ڪھاڻي ھڪ غير يقيني حالت مان گذرندي عروج تائين پھچي ۽ پڄاڻي تسلي بخش ٿئي.“ سنڌيءَ ۾ افساني جي شروعات 1914ع ۾ ٻن عالمن ڪئي. مرزا قليچ بيگ ”شريف بيگم“ لکي ۽ لعل چند امر ڏنومل ”حر مکيءَ جا“ لکيو. سنڌيءَ ۾ هن وقت افسانو، ڪهاڻيءَ جي نالي سان لکيو وڃي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جا مکيه افسانه نگار جمال ابڙو، غلام رباني، حميد سنڌي، آغا سليم، سراج، اياز قادري، امرجليل، خيرالنساءِ جعفري، نور الهديٰ شاهه ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.
حوالا
زمرو:ادبي صنفون زمرو:لوڪ ڪهاڻي
زرتشت
thumb|150px|right|[[Faravahar, believed to be a depiction of a Fravashi (guardian spirit), to which the month and day of Farvardin is dedicated]] زرتشت/زوروستر (Zoroaster) آڳاٽو فارس (پرسيا يا ايران) جو مفڪر, فلسفي ۽ مذهبي پيشوا هيو، جنهن اسلام کان اڳ، 6هين عيسوي صدي کان اڳ (قبل مسيح) ۾ آڳاٽي فارس جو  هڪ خدا کي مڃيندڙ  مذهب قائم ڪيو هيو. هو پرسيا يا ايران واري پاسي جو مذهبي پيشوا ۽ فلسفي زرتشت هو. هن ابراهمڪ مذهبن جي اچڻ کان به سوين سال اڳ واحد خدا، جنت ۽ دوزخ، آخرت، نمازن، ذڪر ۽ تسبيح، حلال ۽ حرام جانورن، قرباني، عيد، روح ۽ فرشتن جو تصور ڏنو هو ۽ پنهنجي پوئيلڳن کي اهو به ٻڌايو هو ته ڪنهن سان شادي ڪرڻ گهرجي ۽ ڪنهن سان نه.
زرتشت مذهب ۾ معراج جو واقعو (c. 300-400 AD)
ايردا يراف جو ڪتاب (Book of Arda Viraf) پارسي ڌرم جي مکيه ۽ اهم ڪتابن مان هڪ آهي. ان ڪتاب ۾ اردا نالي هڪ پارسيءَ جو واقعو لکيل آهي، جيڪو پنهنجي خدا آهورا مزدا (آحورا مزادا) (Ahura Mazda) سان ملڻ آسمان تي وڃي ٿو. اردا جو اهو سفر جسماني ڪونهي، پر روحاني آهي. هن جو روح سفر تي وڃي ٿو ۽ ڇھ ڏيهاڙن کانپوءِ سندس روح جسم ۾ موٽي اچي ٿو. ان سفر دوران اردا کي پُل چينوت (Chenvat Bridge) يا پُل صرات تان گذرڻو ٿو. ان پُل تان جڏهن نيڪوڪارَ گذرن ٿا ته اها پُل ويڪري ۽ موڪري ٿي وڃي ٿي ۽ جڏهن گنهگار گذرن ٿا ته اها تلوار جي ڌار کان به تيز ۽ تکي ٿي وڃي ٿي ۽ ان تان لنگھندڙ گنهگار وڍجي وڍجي هيٺ دورخ ۾ ڪِري ٿي پيا. ان روحاني سفر ۾ اردا جو ٻانھ ٻيلي اَطر (Atar) نالي هڪ فرشتو آهي. ان سفر دوران اردا کي جنت ۽ دوزخ جي مختلف ڀاڱن جو سير ڪرايو ويو هو. اهو اُتي مختلف ماڻهن سان ملي ٿو جن پنهنجي حياتي ۾ گناھ يا ثواب جا ڪم ڪيا هئا. ان روحاني سفر تان واپس موٽي اچڻ تي کيس خدا (يزادا) جي طرفان هدايت ڏني وڃي ٿي ته زرتشتيت (Zoroastrianism) ئي واحد حق وارو دين آهي، تنهنڪري اهو ڌرتيءَ تي زرتشت مذهب جي واڌاري لاءِ ڪم ڪري ۽ ماڻهن کي ڏينهن ۾ پنج وقت عبادت جي تلقين ڪري.
حوالا
زمرو:مذهب زمرو:تاريخ
729ع
وفاتون
زمرو:729ع
اتھاس
اتهاس لفظ جي اکري معنيٰ آهي ”ائين ٿيو آهي" هندن جا ٻہ مکيہ اتهاس رامائڻ ۽ مهاڀارت آهن، پر اڳي ”اتهاس“ لفظ جي وڏي معنيٰ هئي. ڪؤٽليہ جي ارٿ شاسترن مان معلوم ٿئي ٿو تہ پراڻ، اِتيورت ، تاريخ، اُدهرڻ (تمثيلي اڌرڻ واريون ڪھاڻيون)،  ڌرم شاستر ۽ ارٿ شاستر  انهن سڀني کي گڏي ”اتهاس“ چوندا هئا، ۽ اتر  هندستان جو هرڪو راجڪمار (شهزادو) اتهاسن جو اڀياس ڪندو هو .اتهاس جو مطلب تاريخ يا اڳين واقعن جو احوال يا قديم سورمن جون ڪهاڻيون آهي، جيئن مهاڀارت، رامائڻ ۾ موجود واقعا وغيره.
حوالا
زمرو:سنڌي لغت
ڪشمور تعلقو
ڪشمور تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪشمور جو هڪ تعلقو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ارباب الھجڙيو
ارباب- حاجي الهجڙيو نهڙيو 1862ع ۾ -ارباب- مٺا خان جي گهر ۾ ڳوٺ کيتلاري تعلقي ڏيپلي ضلعي ٿرپارڪر ۾ -جنم- ورتو. سياست جي شروعات 1895ع کان شروع ڪيائين. سياسي ميدان ۾ مسلم ليگ سان ساٿ ڏئي اڳتي وڌيو. -تحريڪ خلافت- ۾ حصي وٺڻ کان سواءِ علامه مشرقي جي 1931ع ۾ قائم ڪيل خاڪسار تحريڪ ۾ مير علي احمد -ٽالپر- ۽ مير رسول بخش -ٽالپر- سان گڏ حصو ورتائين. -آزاديءَ جي تحريڪ- دوران -ارباب- خانصاحب -توڳاچي- ۽ -تاج- محمد'>-ارباب -تاج- محمد- جو -ٻانهن- ٻيلي رهيو. لوڪل بورڊ جو ميمبر به رهيو، کيس جڏهن سياست ۾ ڪوڙ ۽ ٺڳي نظر اچڻ لڳس ته سياست کي خيرآباد چئي -الله- جي اطاعت، عبادت ۽ رياضت ۾ مشغول ٿي انسانيت جي خدمت ڪرڻ لڳو. اسلامي، ديني ۽ علمي معلومات جي -اشاعت- ۽ جهالت کي ختم ڪرڻ لاءِ 1929ع ۾ ستار -آباد- ۾ ”مظهر العلوم“ نالي سان هڪ وڏو ديني مدرسو قائم ڪرايائين، جنهن مان سوين شاگرد عربي، فارسي ۽ قرآن شريف جي -تعليم- حاصل ڪري چڪا آهن. انهيءَ مدرسي جو خرچ هي سخي مرد برداشت ڪندو هو. عالمن ۽ فاضلن سان روحاني ڪچهريون ڪري انهن مان فيض ۽ ذهني سڪون حاصل ڪندو هو. سندس زندگيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڪارنامو، مولوي حاجي احمد ملاح جو سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن مجيد جو منظوم ترجمو پنهنجي خرچ تي ڇپائي، سنڌ جي عوام ۾ مفت تقسيم ڪرڻ هو. -ٿر- جو عوام سندس ديني، مذهبي ۽ سماجي خدمتون ڪڏهن به وساري نه ٿو سگهي. پاڻ 20 -آگسٽ- 1988ع ۾ هن فاني دنيا مان رحلت ڪري ويو. سندس آخري آرامگاهه ٿرپارڪر ضلعي جي ڏيپلي تعلقي ۾ سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاريءَ ڀرسان کيتلاري قبرستان ۾ واقع آهي.
ڌوٻي
ڪپڙا وغيره ڌوئڻ واري ۽ استري ڪرڻ واري شخص کي ڌوٻي چئبو آھي۔
لاکو ڦلاڻي
سنڌ جي سگهڙن لاکي ڦلاڻيءَ کي ’ستن سورهين‘ ۽ ‘ڏهن ڏاتارن‘ ۾ ڳڻيو آهي.
رٻاري سومرن جي شاخ آھي، ۽ اھي سمن جي صاحبيءَ جي خلاف ھئا. سنڌ ۾ ھڪ طرف سمن جي راڄ کي مقامي رٻارين کان خطرو ھو ته ٻئي پاسي وري ارغونن ۽ ترخانن جون سنڌ تي نگاھون ھيون ۽ ھتان جا وڏيرا ۽ اڀرندڙ سج جا سلامي، ارغونن کي سنڌ م آڻڻ لاءِ، اندروني طور گھاٽ گھڙڻ ۽ ھتان جي ديش ڀڳت ۽ غريب عوام کي مارڻ، ڦرڻ ۽ لُٽڻ لاءِ نت نوان طريقا آزمائڻ لڳا، ان ڪري لاکي ڦلاڻي، انھن ديس جي ويرين ۽ عوام جي رت پياڪ ڄؤرن کي ناس ڪرڻ لاءِ “لوڙھيون ھڻڻ” شروع ڪيون. ھيءَ حقيقت آھي ته “ڌاڙيل ۽ ڦورو” سنڌ ۾ ھر دور ۾ پيدا ٿيندا رھيا آھن، پر ڪي ڌاڙيل ٻاھرين جا پٺو بڻجي غريب ماڻھن کي ڦرڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪندا آھن، ۽ ڪي جاگيردار ۽ سرمائيدار ۽ ٻاھران ڪاهه ڪندڙن جا چمچا ٿي، سنڌ کي غلام بڻائڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪندا آھن.
ليکڪ محمد حسين ڪاشف لکي ٿو ته: “ڄام لاکو، سنڌ ڌرتيءَ جو اھو ڪردار آھي، جنھن کي لطيف گھڻي اھميت ڏني آھي. خاص ڪري ھن جي لوڙھين جو عمل، جنھن مان ھن جي بھادري بکندي نظر اچي ٿي. تاريخي حالتن جي بنياد تي، اھا لاکي جي مجبوري ھئي، ڇاڪاڻ جو ھڪ پاسي سَمن سردارن جو گھر ڦِٽل ھو، ڄام جي ڪري سنڌ سان جيڪو حشر ٿيو، اھو تاريخ جي صفحن ۾ ظاھر آھي. ائين پئي لڳو ته ھٿ سان وٺي، سنڌ کي تلف ۽ تاراج ڪرايو پيو وڃي. ان وقت جي وڏيري طبقي، تغلقن، ارغونن ۽ ترخانن کي، ھٿي ڏني ۽ ويل وھايا. ڌارين جي لاڳيتي ڪاھن ۽ حملن ڪارڻ، اقتصادي بدحاليءَ جو دور ھو، جنھن ماڻھن ۾ غير يقيني جي صورتحال پيدا ڪري ڇڏي. ان کي بحال ڪرڻ، ماڻھن ۾ اعتماد پيدا ڪرڻ ۽ انھن جو اقتصادي پورائو ڪرڻ. اھو ئي ڪارڻ آھي جو لاکي پنھنجي تر جي خوشحاليءَ لاءِ لوڙھيون ھنيون ۽ ان جي ورهاست لاءِ ڏن ڏيڻ جو طريقو اختيار ڪيو ته جيئن ماڻھو پنھنجي پيرن تي بيھن ۽ اڳتي پنھنجي زندگي گذارڻ جي طريقي کي سٺي نموني اختيار ڪري سگھن. اھا لاکي جي سياسي بصيرت ھئي، جنھن سخا جي سپر سان، پنھنجي تر جي ماڻھن کي زندگيءَ جي مشڪل دور مان ڪڍي، عام سطح تي آندو، سماجي اڏاوت جي سلسلي ۾ تاريخ جي فلسفي مطابق، “قومي بچاءَ” جي صورت ۾ ڪن طبقن تي اثر پوي ٿو، جيڪو يقيني آھي. لاکي جي پنھنجي اختيار، تر جي جوڙجڪ لاءِ، سنگھارن تي تمام گھڻو اثر پيو، ڇاڪاڻ ته ڪڇ جي راجا کان پوءِ، اھو ئي طبقو ھو، جنھن تي اثر پيو. جن ۾ ريٻاري به اچي ويا.”
لاکي جو ھڪ گڻ ھي ھيو ته ھو ڦُريندو لُٽيندو، وڏيرن ۽ سردارن کي ھو ۽ ماريندو ۽ رت وھائيندو ھو، سدائين ٻاھرين، ديس جي ويرين کي، ارغونن ۽ ترخانن جي پَٺن کي، جيڪي سنڌ ۾ کين آڻڻ لاءِ جاکوڙ ۾ ھئا ۽ تاريخ شاھد آھي ته جڏھن لاکي کي پنھنجن ئي مارايو تڏھن ارغونن سنڌ ۾ اچي جيڪي ويل وھايا، اھي ڪنھن کان به ڳجھا نه آھن. لاکو ڦلاڻي نه رڳو ديس ڀڳت حڪمران ھو پر ھو سورھيه ۽ سخي به ھو. ھو سنڌ جي تاريخ ۾ ستن سورھين ۽ ڏھن ڏاتارن ۾ شمار ٿئي ٿو. جڏھن لاکي، مھر راڻيءَ سان شادي ڪري ڄڃ وٺي، پراڻ ڪنڌيءَ پھتو، تڏھن پراڻ نديءَ جي وڻن، ٽڻن کي، ڪپڙا پھرائي سينگاريائين ۽ چوڻ لڳو ته، ڪنڌيءَ جا اھي وڻ ٽڻ به اسان جا ڄاڃي آھن ۽ جيڪي ڪجھ انھن کي اوڍايو اٿئون، سا ڄڻ ته اسان جي ڏات آھي، اھا وري واپس ڪانه وٺبي.
ظاھر آھي ته، اھڙي سورھيه ۽ سخي سپوت ۽ ڌارين جي اک ۾ ڪنڊو ٿي چڀندڙ سنڌيءَ کي ڪير ٿو برداشت ڪري، ان ڪري ويرين وڏي سازش سان کيس پنھنجي مامي راءِ کنگھار جي ذريعي 1010ع ۾ مارائي ڇڏيو. ان وقت سندس ڄمار 99 سال ھئي.
ڄام لاکي جي سورھيائي ۽ سخاوت اڄ به سنڌ ۾ ضرب المثل طور مشھور آھي ۽ ڪيترائي سگھڙ اڄ به کيس ڳائيندا رھن ٿا. ھن بھادر ۽ دلير پُٽ سنڌ کي ڌارين جي غلامي ۽ ارغونن جي قبضي کان بچائڻ لاءِ پنھنجو سِر قربان ڪيو، پر راڄ ۽ خلق جي دلين ۾ پنھنجي جاءِ قائم ڪئي ۽ اھوئي سبب آھي جو ڀِٽ ڌڻيءَ به کيس ڳايو.
1729ع
ڊسمبر
زمرو:سال
لاکو ڦلاڻي
لاکي ڦلاڻيءَ جو گهراڻو
جيمس ٽاڊ پنهنجي "تاريخ راجستان" ۾ بار بار لاکي ڦلاڻيءَ کي جاڙيجو ڪوٺيو آهي. لاکي ڦلاڻيءَ جا ڪل ڇهه ڀائر ٻڌايا وڃن ٿا. رائچند هريجن، "ڪڇ جو گجراتي اتهاس؟ جي حوالي سان لکيو آهي ته "ڪڇ جي راجا ڄام ڦل کي پنجن راڻين مان ڇهه پٽ ٿيا، ڄام ڌولا راءِ جي ڪنيا مان ساند، چاوڙي راڻيءَ مان سور، سوڍي راڻيءَ مان کينهرو، ڌرن واگهيلي راڻيءَ مان ڌائو (ڳاهو)، ۽ سونل راڻيءَ مان لاکو". هن حوالي ۾ ڇهن مان پنجن ڀائرن جا نالا ڄاڻايا ويا آهن.
لاکو وگڙ رياستن ۾ ڪيراڪوٽ جي راجا ڦل جو پٽ هو ۽ چيو وڃي ٿو ته هن جو جنم ان وقت ٿيو جڏهن سندس پيءُ مولراج خلاف جنگ ۾ غير حاضر هو. جنهن ڏينهن لاکو اٽڪوٽ ۾ ڄائو هو، تنهن ڏينهن سندس پيءُ بابت چيو وڃي ٿو ته هن پٽان تائين ڪاهه ڪئي ۽ ڪجهه دڪان ڦري ويا، جتان هي شعر آهي ته:
انشاءِ ماھرو
هي ملتان جي گورنر عين الملڪ ”ماهرو“ جي لکيل خطن جو مجموعو آهي، -جن- ۾ ڪي خط اهڙا آهن، -جن- ذريعي ڄامن ۽ تغلقن ۾ ٿيل ڇڪتاڻ تي روشني پوي ٿي. سمن جي -تاريخ- جي ابتدائي حصي تي پيل پردا هنن خطن جي اڀياس ذريعي هٽي سگهيا آهن. هيءُ ڪتاب پروفيسر شيخ عبدالرشيد ايڊٽ ڪيو ۽ لاهور مان -ان- کي ريسرچ سوسائٽي آف -پاڪستان- 1965ع ۾ شايع ڪيو آهي.
لاکو ڦلاڻي
لاکي ڦلاڻيءَ جو گهراڻو
جنهن ڏينهن لاکو پيدا ٿيو، آسمان ۽ زمين ٻنهي کي ڏڪڻ لڳو. ان ڏينهن پيران پتن جو قلعو ڪاميابيءَ سان ڦرجي ويو.
ڄام لاکو 1350ع ڌاري ڪڇ جو حاڪم ٿيو. اصل ۾ ڄام جاڙي جي ڀاءُ ويرجيءَ جو پٽ هو ۽ چاچي کيس پٽيلو ڪري پاليو هو. ان ڪري ’جاڙيجو‘ ڪري سڏيو ويو. سندس اولاد به ان نسبت سان اڄ تائين ’جاڙيجا‘ سڏجي ٿو.
لاکي ڦلاڻيءَ جو دور
رائچند هريجن، همير سومري جو دور 1400ع کان 1439ع تائين ٻڌايو آهي، جيڪو بعد جي تاريخي تحقيق مطابق ڪنهن به حالت ۾ 1351ع کان ٽپي نه ٿو سگهي، ڇو ته 1351ع کان سنڌ ۾ هر حالت ۾ سمن جي حڪومت شروع ٿي چڪي هئي.
لاکي ڦلاڻيءَ جو راڄ
لاکو ڦلاڻي ڪڇ ۽ گجرات جي روايتن ۾ تمام گهڻو مشهور سگهارو حڪمران رهيو آهي. سندس نالي ۽ حڪمرانيءَ جي ڇاپ اڄ به ڪڇ، گجرات، مارواڙ ۽ سنڌ جي علائقن تائين پکڙيل آهي. لاکو ڦلاڻي اٽڪوٽ ٺهرايو هو،
لاکي ڦلاڻيءَ جو موت
گجراتي روايتن ۾ اچي ٿو ته لاکو ڦلاڻي، جوناڳڙهه جي حڪمران گرهرپو يا گوراڙو (Graharipu or Garharo) جو دوست هو، ۽ وٽ مولراج سان ٿيندڙ جنگ دوران جڏهن گرهرپو، مولراج سولنگيءَ جي هٿان جهلجي پيو ته ان مهل لاکي ڦلاڻيءَ نهايت جرئت جو مظاهرو ڪندي پنهنجي دوست کي ڇڏائڻ لاءِ سر تريءَ تي رکي مقابلو ڪيو ۽ ان مقابلي ۾ مارجي ويو. ٻئي طرف مارواڙ جا ذريعا ٻڌائين ٿا ته لاکو ڦلاڻي مارواڙ جي راٺوڙ راجا سياجيءَ جي هٿان ماريو ويو هو. ڪرنل جيمس ٽاڊ به پوئين روايت کي ترجيح ڏني آهي. کيس پنھنجي مامي راءِ کنگھار جي ذريعي 1010ع ۾ مارائي ڇڏيو. ان وقت سندس ڄمار 99 سال ھئي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:قومپرستي زمرو:سنڌي_سورما
سنڌ ۽ بمبئي ريزيڊنسي
سنڌ کي بمبيء کان ڌار ڪرڻ واري جدوجهد تي ته تمام گهڻو مواد ملي ٿو پر سنڌ کي بمبي ريزڊنسي سان ڇو ملايو ويو ان لاء ڪو خاص سبب يا حوالو ڪونه ملي ٿو. سنڌ کي بمبئي ۾ شامل هڪ تاريخي ڪارڻ هي به هيو. 1843ع ۾ انگريزن سنڌ فتح ڪئي. هئي. ٻين تمام گھڻين رٿائن سان گڏ هنن هڪ نج سنڌي فوجي دستو به تيار ڪيو هو ۽ انهن جي تربيت ڪري مختلف محاذن تي موڪلڻ لڳا. ان وقت انگريزن جي سامهون پنجاب کي فتح ڪرڻ به هڪ هئو ۽ انلاءِ هنن کي سنڌ جي سرزمين ۽ فوجي وسيلا استعمال ڪرڻ هئا، تنهنڪري انگريزن سنڌين جي فوجي تربيت تي خاص ڌيان ڏنو. ان وقت هڪ قانون هئو ته جيڪڏهن ڪوبه فوجي پنهنجي صوبي کان ٻاهر ويڙھ ڪرڻ ويندو ته ان کي اٺ روپيه واڌو پگهار فارن الاونس جي صورت ۾ ملندي.
1854ع ۾ جڏهن انگريزن پنجاب تي مهم جوئي ڪئي ۽ سنڌ رجمينٽ جا دستا متحرڪ ڪيا ته سنڌ جي فوجين مطالبو ڪيو ته هنن کي قانون مطابق اٺ روپيه واڌو پگهار ڏني وڃي نه ته هو ڊيوٽي تي نه چڙهندا. جيئن ته مرڪزي سرڪار اها رقم خرچ نه پئي ڪرڻ چاهي، تنهنڪري هنن ان جو اھو نبيرو ڪڍيو ته سنڌ کي بمبئي ريزيڊنسي سان ملائجي ته جيئن ان جو علائقو وسيع ٿي وڃي ۽ ڪوبه فوجي يا آفيسر واڌو پگهار جو مطالبو ڪري نه سگهي. اهڙي طرح 1854ع ۾ مرڪزي سرڪار جو حڪم نامو جاري ٿيو ۽ سنڌ ، بمبي سان شامل ڪئي وئي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت زمرو:پاڪستان زمرو:تاريخ زمرو:سياست
بلال ڪالوني
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ليري سينگر
ليري سينجر (پيدائش 16 جولاءِ 1968) هڪ آمريڪي انٽرنيٽ پروجيڪٽ ڊولپر ۽ وڪيپيڊيا جو گڏيل باني آهي. هو شهر زينڊيم جو باني پڻ آهي. هن جو ننڍپڻ الاسڪا جي شهر اينڪرج ۾ گذريو، زندگيءَ جي شروعاتي ڏينهن کان کيس فلسفي ۾ دلچسپي هئي. هن 1991ع ۾ ريڊ ڪاليج مان فلسفي ۾ بي اي ۽ 2000ع ۾ اوهائيو اسٽيٽ يونيورسٽي مان فلسفي ۾ ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي. سندس اڪثر فلسفيانه ڪم علم جي نظريي تي مشتمل آهي.
ڪيهر شوڪت
حالات زندگي
ڪيهر شوڪت 2 فيبروري، 1952ع تي دادو ضلعو، صوبو سنڌ، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو ۔ سندن آبائي ڳوٺ آگاڻي آهي، جيڪو لاڙڪاڻو ضلعو ۾ واقع آهي۔ سندن والد غلام عباس پنهنجي روزگار جي سبب کان دادو ضلعو ۾ رهندو هيو۔
تعلیم
1970ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي مان پاس ڪيو. ايم.اي سنڌي، ايم.اي انٽرنيشنل ريليشنز ۽ ايل.ايل. بي ڪيائين.
ملازمت
شروعات ۾ سنڌي استاد طور ڪراچيءَ ۾ نوڪري ڪيائين. 1990ع م کيس قانون کاتي ۾ سرڪاري وڪيل جي نوڪري ملي ۽ 1998ع ۾ ڊپٽي اٽارني جي عھدي تي ترقي ملي.
ادبي ۽ فني خدمتون
پاڻ ڪھاڻيڪارن سان گڏ ڊراما نويس به هيو، يادگار ڊرامن ۾ انتھا، سج گرهڻ ۽ اڪيلو ماڻهو وغيره شامل آهن. سندس ڇپيل ڪھاڻين جو مجموعو ”پُل تي ويٺل هڪ نوجوان“ هڪ يادگار آهي.
وفات
ڪيهر شوڪت 23 اپريل، 1999ع ڇنڇر ڏينھن 7- محرم 1419 هجري تي ڪراچي، پاڪستان ۾ وفات ڪري ويو۔ هو لاڙڪاڻو ۾ پنهنجي اباڻي ڳوٺ ۾  مٽي حوالي ٿيو۔
حوالا
زمرو:سنڌي مصنف
بحريا آئيڪون ٽاور
بحريا آئيڪون ٽاور هڪ بلند ترين (آسمان ڇهندڙ عمارت) آهي، جيڪا فلحال، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ تعمير هيٺ آهي ۽ اها ٻٽي ٽاور عمارت آهي.
2000 ٽن سيڪشن ۽ 72000 چورس ميٽر جي ڊيڪنگ آرڪلرمٽل پاران فراهم ڪئي ويندي. ان آسمان ڇُهندڙ عمارت لاءِ. ٽاور سنڌي سمنڊ (عربي سمنڊ) جي ڪناري شاهراهه فردوس ، ڪراچيءَ ۾ واقع آهي.
تعمير
تعمير دوران روڊن تي سوراخ کوٽيا ويا هيا جن جي سبب ٽريفڪ جي لاءِ مشڪل پيدا ٿي رهي هئي. ان جي تعمير مڪمل ٿيڻ تي آتشبازيءَ جو مُظاهرو ڪيو ويو.
تڪرار
سنڌ هاءِ ڪورٽ حڪم ڏنو ته ان عمارت تي تعمير بند ڪئي وڃي ڇاڪاڻ ته ان جي اڃان ماحولياتي اثر جي رپورٽ رهيل هئي.
اعزاز
عمارت جي بناوٽ فنِ تعمير جي بناوٽ جو اعزاز حاصل ڪيو سندس ڪشادگيءَ ۽ استعمال لائق هجڻ تي.
13 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
انتباھي گھنٽو
thumb|رسمي انتباھي گھنٽو انتباهي گھنٽو يا آگاهي گھڙيال (alarm clock) ھڪ قسم جو گھنٽو جيڪو مخصوص وقت يا تاريخ تي گھنٽي ڏيندو آھي. ھن قسم جا گھڙيال عام طور تي ماڻھن کي ننڊ مان جاڳائڻ جي لاءِ استعمال ڪيا ويندا آھن. گھڻا دفعا اِنھن جو استعمال ياد ڏياريندڙ (reminder) طور بہ ڪيو ويندو آهي.
پڻ ڏسو
زمرو:آمريڪي ايجادون زمرو:گھڙيال زمرو:ننڊ
لوھار
250px|thumb|جديد زماني جو لوھار پنھنجي ڪم ۾ رڌل
لوھ مان اوزار، يا ٿانو ٺاھيندڙ ڪاريگر كي لوهار چيو ويندو آھي.
حوالو
زمرو:پیشا زمرو:پيشا
انگئي
thumb|انگئي انگئي (Angae) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي ۾ کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي ايندڙ نئي آهي جيڪا ڳوٺ ٽنڊو رحيم خان ويجهو ڪاڇي ۾ داخل ٿئي ٿي. گمان غالب آهي ته نئي جو نالو اگني يعنى آڳ يا باهه جو بگاڙ آهي، ڇاڪاڻ ته نئي انگئي جي ڪناري جبلن تي چٽسالي (Rock carving) ۾ زردشتي مذهب جي ماڻهن جا اهڃاڻ موجود آهن. هيءُ نئي آس پاس جا علائقا آباد ڪندي وڃي منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تاريخي ماڳ زمرو:جاگرافي زمرو:مذهب زمرو:سنڌ جون نئيون
چڪرا ڳوٺ
چڪرا ڳوٺ ڪراچي ٽائون سنڌ پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي هتي بنگالي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پٺاڻ قومن جا ماڻهو آباد آهن .هتي اڪثريت ۾ مسلمان رھن ٿا.هن علائقي ۾ بنگالي ڳالهائڻ وارن جي اڪثريت آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
اٺ سٽا
اٺ سٽا يا مثمن (Musamin) قديم فارسي ۽ عربي نظم مثمن جيڪو سنڌي شاعري ۾اٺن سٽن وارو يا اٺ سٽو جي نالي سان رائج ٿيو سو اٺ سٽو سڏيو ويو ۽ صرف اٺن سٽن تي مشتمل آهي. روايتي سنڌي شاعرن عربي ۽ فارسي شاعري جي تتبع تي ’مثمن‘ نظم لکيا، جيڪي علم عروض جي بحر وزنن تي آڌاريل هئا پر جديد سنڌي شاعرن اٺ سٽي ۾ هيئتي نواڻ آندي آهي. جديد شاعري ۾ صرف ’اٺ سٽا‘ لکيا ويا جيڪي عروض توڙي ڇند تي لکيا وڃن ٿا. اصل ۾ مثمن اهڙو نظم آهي جنهن جو ٿلھ ٻن سٽن تي ۽ هر شعر يا مصرع اٺڻ سٽن تي مشتمل هوندو هو ۽ هڪ مثمن نظم ۾ اٺن سٽن تي مشتمل ڪيترائي بند يا شعر هوندا هئا پر جديد شاعرن صرف اٺ سٽو لکيو ۽ ڪيترن ئي شاعرن اٺ سٽا لکيا آهن. اٺ سٽا ترائيل کان مختلف آهن.
”مثمن“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي، ”اٺن مصرعن وارو شعر“. اصطلاحي معنيٰ موجب، مثمن اهو نظم آهي، جنهن جو هر هڪ بند اٺن مصرعن تي مشتمل هجي ۽ اهي مصرعون پاڻ ۾ هموزن هجن. مثمن جو پهريون بند اڪثر سڄو هم قافيہ هوندو آهي ۽ باقي هر هڪ بند جون پهريون ست مصرعون پاڻ ۾ هم قافيہ ٿينديون آهن، پر اٺين مصرع وري پهرئين بند سان ساڳئي قافيي ۾ ايندي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
1728ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ڦِيٿَ ڪهڪشان
ڦِيٿَ ڪهڪشان (جنهن کي ESO 350-40 طور پڻ سڃاتو ويندو آهي) اسان کان 50 ڪروڙ نوري سال پرتي سنگتراش نالي جھرمٽ ۾ هڪ ٻِہ-گھُٻِيَلَ ڪهڪشان آهي. ان ڪهڪشان کي 1941ع ڌاري فرز زئيڪي دريافت ڪيو. تڏڻي فرز زئيڪي سمجھيو ته اها ڪهڪشان هڪ انتهائي پيچيده جڙت آهي، جنهن جي وضاحت نجمياتي حرڪيات جي بنياد تي ڪرڻي پوندي. [4][5] ان ڪهڪشان جي ويڪر جو تخمينو هڪ لک 50 هزار نوري سال لڳايو ويو، جيڪو کيرائين واٽ جي ويڪر کان ٿورو وڌيڪ آهي.
اوسر
هڪ ويجھڙي ڪهڪشان سان منهن ڀر ٽڪرائجڻ کان اڳ اها بہ کيرائين واٽ وانگي هڪ عام ڪهڪشان هئي. جڏهن ڦيٿَ ڪهڪشان مان ويجھڙي ڪهڪشان پار گذري، تڏهن ٽڪراءُ باعث منجھانئس هڪ جھنجھوڙي ڇڏيندڙ طاقتور لهر ڊوڙي وئي، جيئن ڪنهن پهڻ کي چيڀاٽي مٽيءَ جو ڍير ڪري ڇڏجي.
ڪهڪشان جي مرڪزي حصي جي چوگرد تيز رفتار سان هلندي، ڌماڪي جي ان لهر سموري ڌُوڙ ۽ گيس ٻهاري ڇڏي. جڏهن تہ ڪهڪشان جو مرڪزي حصو جيئن جو تيئن رهيو، جنهن سبب اهو نسبتاً چمڪيلو نظر اچي ٿو ۽ سندس چوگرد هڪ نيرو ڇلو بہ ڏسجي ٿو.
ايڪس ڪرڻڪ ذريعا
thumb|300px|left|[[ناسا جي هبل ڏورويک مان نڪتل ڦِيٿَ ڪهڪشان جي هن اصلي رنگ عڪس ۾ ٻن ڪهڪشائن جو حيرت انگيز منهن ڀر ٽڪر نظر اچي رهيو آهي.]]
حوالا
زمرو:ٻِہ-گھٻيل ڪهڪشائون زمرو:Peculiar galaxies زمرو:ڇلائيون ڪهڪشائون زمرو:سنگتراش جھرمٽ 02248 زمرو:سائنس
Ringgalaxie
شمسي حرارتي قوت گھر
thumb|شمسي حرارتي قوت گھر شمسي حرارتي قوت گھر (Solar Thermal Power Plant/Station) ۾ آئينن جي مدد سان سج جي توانائي جي ذريعي تمام تيز گرمي پد حاصل ڪيو ويندو آھي- آئينن تي موجود حاصل ڪندڙ ۾ ھڪ مايو جيڪو عموماً خاص حرارتي تيل ھوندو آھي، گرم ڪيو ويندو آھي. ھن تيل ۾ موجود حرارت کي حرارتي مبادلن جي ذريعي پاڻي ۾ منتقل ڪري ڇڏيو ويندو آھي- پاڻي بخارن کان ٻاڦ بڻجي ويندو آھي جنھن جي مدد سان ٻاڦي چڪي ھلائي ويندي آھي- پوءِ ھڪ برق پيداور چڪي جي حرڪت کي بجلي ۾ تبديل ڪندو آھي- شمسي حرارتي قوت گھر سڀ کان وڌيڪ توانائي ان وقت پيدا ڪري سگھن ٿا جڏھن ھي دنيا جي شمسي پٽي ۾ واقع ھجن، جھڙوڪ اتر آفريڪا، وچ اوڀر، آمريڪا ۽ آسٽريليا جا ريگستان
الاھي بخش ٻانڀڻ
رئيس الاهي بخش ولد رئيس جلال الدين ٻانڀڻ سنڌ جو ھڪ سياستدان آھي. سندس جنم 1934ع ڌاري ڳوٺ ڪنڊيارِي، تعلقي فيض گنج، ضلعي خيرپور ۾ ٿيو.
سياست جي شروعات
ننڍو کنڊ تي انگريزن جي حڪومت انهن جي ڏاڍ ۽ ڏهڪاءَ خلاف پوري پوري ننڍي کنڊ جي حريت پسندن پوري جاھ ۽ جلال سان منظم ٿي جنگ جوٽي ته هيءُ به انگريزن جي ڪٽر مخالف سيد صبغت الله شاھ ”سورهيا بادشاھ“ جي لشڪر ۾ شامل ٿيو، جنهن جي ڪري کيس جيل جون سخت اذيتون به برداشت ڪرڻيون پيون. ان وقت الاهي بخش ٻانڀڻ ناز هاءِ اسڪول خيرپور ۾ ٻيو درجو انگريزي پڙهندو هو. والد جي وفات کانپوءِ ننڍي عمر ۾ ئي گهر جي ذميوارين جي ڪري وڌيڪ تعليم حاصل نہ ڪري سگهيو. هن سياسي زندگيءَ جي شروعات مسلم ليگ ۾ شموليت اختيار ڪرڻ سان ڪئي. هيءُ صدر ايوب خان جي حڪومت ۾ اولھ پاڪستان (ويسٽ پاڪستان) اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ رهيو. 1970ع واري اليڪشن ۾ آزاد اميدوار جي حيثيت سان پ. پ. پ جي نامزد اميدوار ملوڪ شر کي شڪست ڏئي ميمبر چونڊيو. هيءُ اڳتي هلي پيپلز پارٽي ۾ شامل ٿيو. سنڌ جي مفڪر ۽ قومي اڳواڻ جي. ايم سيد سان ويجهڙائپ ۽ رسول بخش انڙ جي رفاقت کيس قومپرست ڪري ڇڏيو،
52ع
ڊسمبر
زمرو:52ع
پير الاھي بخش
پير الاهي بخش 9 جولاء 18890 ۾ ڀان سيدآباد جي لڳ پير جي ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو، اڃان 9 سالن جو ھيو تہ سندس والد پير نواز علي وفات ڪري ويو ۽ پوءِ کيس مامي پاليو. ھي مخدوم محمد نوح جي پنجين پٽ مخدوم محمد موسي جي اولاد مان ھو
ابتدائي زندگي
ابتدائي تعليم ڀانن جي سنڌي اسڪول ۾ ورتي. پوءِ خيرپور ميرس هاءِ اسڪول (ناز ھاء اسڪول. ) ۾ انگريزي تعليم وٺي 1919ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين ان کان پوءِ وڌيڪ پڙهڻ لاءِ علي ڳڙهه ڪاليج ۾ ويو جتي ٿورو وقت پڙهڻ بعد مولانا محمد علي"جوهر" جي چوڻ تي جن شاگردن 1920ع ۾ قطع تعلقات ڪري ڪاليج ڇڏيو هو انهن مان هيءُ به هو. اتان نڪري هي علي ڳڙهه ۾ نئين برپا ڪيل جامع مليه يونيورسٽي ۾ اچي پڙهڻ ويٺو انهي درسگاهه جو سنگ بنياد مولانا محمودالحسن وڌو هو ۽ حڪيم اجمل خان ان جو چانسلر هو. اها يونيورسٽي پوءِ دهلي ۾ کڄي آئي .جامع مليه اسلاميه ۾ داخلا ورتائين ۽ اتان بي. اي جو امتحان پاس ڪيائين. جنهن بعد هو خلافت تحريڪ جي اڳواڻ طور سنڌ موٽيو. کيس سر شاهنواز -ڀٽي-، ضلع ڪائونسل مان اسڪالرشپ وٺي ڏني ۽ کيس -تعليم- مڪمل ڪرڻ لاءِ علي ڳڙهه يونيورسٽي موڪليائين، جتان هن -اسلامي تاريخ- ۾ ايم. اي ڪئي ۽ قانون جو امتحان پڻ پاس ڪيائين. موٽي اچي هن لاڙڪاڻي ۾ قانون جي پريڪٽس شروع ڪئي. خلافت تحريڪ جهڪي ٿيڻ بعد، هن 1927ع ۾ وري علي ڳڙهه ۾ پڙهڻ شروع ڪيو جتان 1929ع ۾ ايم. اي. ۽ ايل. ايل. بي جا امتحان پاس ڪري موٽي اچي لاڙڪاڻي ۾ وڪالت ڪرڻ لڳو. .
سياسي زندگي
پير الاهي بخش سنڌ يونائيٽيڊ فرنٽ ٺاهيو، جنهن جو مقصد -بمبئي- کان سنڌ جي عليحدگي هو. . 1937ع ۾ سنڌ ليجسليٽو اسيمبلي جون پهريون چونڊون ٿيون ته هي دادو - جوهي تڪ مان خان بهادر يار محمد خان جوڻيجي، پاٽ جي ويٺل، مکيه وڪيل ۽ بااثر ماڻهو جي مقابلي ۾ اسيمبلي جي ميمبري تي چونڊجي آيو. . هو سنڌ اتحاد پارٽي جو ميمبر هو. 1938 ۾ الهه بخش سومرو جي ڪابينہ ۾ روينيو کاتي جو وزير ٿيو. . خانبهادر الهه بخش سومري جي وڏ وزارت ۾ هو وزير -تعليم- ٿيو ۽ ڏهن سالن تائين -ان- عهدي تي فائز رهيو. .پير صاحب الهه بخش وزارت ۾ مارچ 1940ع تائين رهندو آيو. ان کان پوءِ مير بنده علي خان جي وزارت هڪ سال کن رهي. ان وقت هي وزارت کان ٻاهر هو. وري جڏهن 1941ع ۾ الهه بخش وزارت دوباره قائم ٿي ته هي ان ۾ وزير ڪري کنيو ويو. سيپٽمبر 1942ع ۾ خان بهادر الهه بخش ڪانگريسين تي انگريزن جي کنيل سخت قدمن خلاف احتجاج ڪندي پنهنجا لقب ڦٽا ڪيا. ان تي گورنر کيس ڊسمس ڪيو ۽ سر غلام حسين کي وزارت ٺاهڻ لاءِ گهرايائين. پير صاهب ان جي وزارت ۾ شريڪ ٿيو ۽ مسلم ليگ ۾ آيو. .1946ع جي ابتدا ۾، سنڌ اسيمبلي جون چونڊون ٿيون. هي ان ۾ مسلم ليگ ٽڪيٽ تي ميمبر چونڊجي آيو. وري ساڳئي سال سيپٽمبر مهيني ۾، گورنر اسيمبلي ختم ڪري، ڊسمبر ۾ نيون چونڊون ڪرايون. . مسلم ليگ طرفان قاضي محمد اڪبر کي جي ايم سيد خلاف اميدوار بيهاريو ويو. ان ۾ پير صاحب ڀانن جي پولنگ تي بي قانوني ڪرائي جنھن ڪري جي ايم سيد کي اليڪشن ۾ شڪست آئي. جنھن تي ان اليڪشن پٽيشن داخل ڪئي. 1948ع ۾ کهڙي صاحب جو ڪراچيءَ جي سوال تان مرڪزي حڪومت سان اختلاف ٿي پيو. ان ڪراچي کي مرڪزي حڪومت جي حوالي ڪرڻ کان انڪار ڪيو. مرڪزي حڪومت ان کي ڊسمس ڪري، وزيراعليٰ پير صاحب کي بنايو. ان ڪراچي مرڪزي حڪومت جي حوالي ڪئي. 1949ع ۾ جي ايم سيد جي اليڪشن پٽيشن تي فيصلو آيو، جنهن ۾ پير صاحب کي ميمبريءَ کان ڊسڪواليفاءِ ڪرڻ جي سفارش ڪيل هئي. ان ڪري پير صاحب کي وزارت ۽ ميمبريءَ کان ٻاهر نڪرڻو پيو. 4 سيپٽمبر 1950ع تي پير صاحب جي خالي ٿيل ميمبري جي جاءِ ڀرڻ لاءِ نامينيشن فارم ڀريا ويا. ان تي پير صاحب پنهنجو فرزند، شاهنواز اميدوار بيهاريو. قاضي فضل الله وزيراعليٰ هو. کهڙو صاحب سنڌ مسلم ليگ جو صدر هو. انهن وقت جي ڪليڪٽر کان پير صاحب جي فرزند کي نابالغ ٺهرائي ان جو نامينيشن پيپر رد ڪرائي ميان عبداللطيف پنوهر، خان بهادر کهڙي جي سالي، کي بنا مخالفت جي ميمبر چونڊرايو. ان کان پوءِ پير صاحب جي ايم سيد واري گروپ ۾ شامل ٿيو. . 1953ع ۾ سنڌ اسيمبلي جون نئين سر چونڊون ٿيون ان ۾ متحده محاذ طرفان پير صاحب سنڌ اسيمبلي تي چونڊجي آيو ۽ متحده محاذ ۾ اسيمبلي پارٽيءَ جو جنرل سيڪريٽري ٿي رهيو. 9 نومبر 1954ع ۾ ايوب کهڙي طاقت ۾ ايندي پير صاحب جي فرزند کي جيل ۾ وڌو. پوءِ 11 ڊسمبر 1954ع تي حيدرآباد ۾ سنڌ اسيمبلي جو اجلاس سڏائي، سنڌ کي ون يونٽ ۾ شامل ڪرڻ جو ٺهراءُ ميمبرن کان زوريءَ پاس ڪرايو. ان ٺهراءُ جي برخلاف ووٽ ڪندڙن مان پير صاحب هڪ هو. . 19 جنوري 1956ع تي، مغربي پاڪستان اسيمبليءَ جون چونڊن ۾ پير صاحب چونڊجي آيو. مغربي پاڪستان اسيمبلي ۾ متحده محاذ پارٽي جو سيڪريٽري ٿي رهيو. پاڪستان ۾ نيشنل عوامي پارٽي ٺهي ته هي ان جو ميمبر ٿيو. 17 سيپٽمبر 1957ع تي، مغربي پاڪستان اسيمبلي ۾، ون يونٽ ٽوڙڻ جو ٺهراءُ رئيس غلام مصطفيٰ خان ڀرڳڙي، پيش ڪيو، ان جي پاس ڪرائڻ لاءِ پير صاحب گهڻي ڪوشش ورتي. 8- آڪٽوبر 1958ع ۾، مارشل لا ملڪ سان لاڳو ٿيڻ بعد هن کي ٻين مکيه سياستدانن وانگر سياست کان خارج ڪيو ويو. جنھن ڪري وڪالت شروع ڪيائين. مارشل لا پوري ٿيڻ بعد جڏهن وري اسيمبليون قائم ٿيون ته امير حيدر شاهه کي نيشنل اسيمبليءَ ۾ ميمبر چونڊائڻ لاء، هن گهڻي ڪوشش ورتي. .
خدمتون
پير الاهي بخش سنڌي ادبي بورڊ ۽ -ايس ايم ڪاليج- ڪراچيءَ جي بانيڪارن مان آهي. هو سنڌ مدرسته -الاسلام- بورڊ جو صدر پڻ رهيو. پاڪستان- ٺهڻ کانپوءِ ڀارت مان لڏي آيلن جي -آبادڪاري- لاءِ هن 1948ع جي آخر ڌاري ڪراچيءَ ۾ پير الاهي بخش ڪالوني جوڙي. .سنڌ ۾ سندس ايام وزارت جا مکيه يادگار هيٺيان آهن: سنڌ مسلم ڪاليج برپا ڪرڻ، سنڌ يونيورسٽي قائم ڪرڻ، سنڌ ۾ زوري ۽ مفت تعليم ۽ بالغن جي تعليم کي رائج ڪرڻ، موجوده اين. جي وي هاءِ اسڪول ۽ تڏهوڪي سنڌ ايس ٽي ڪاليج لاءِ بلڊنگ ٺهرائڻ، ڪراچي، ۾ ٻن پير الاهي بخش ڪالونين ٺهرائڻ ۾ مدد ڏيڻ، ان کان سواءِ ڪيترن ڪاليجن ۽ تعليمي ادارن جي برپا ٿيڻ ۾ پڻ پير صاحب جو هٿ هو. .
حوالا
زمرو:1890ع جون پيدائشون زمرو:1975ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو
ارباب امير حسن
ارباب امير حسن نهڙيو ”ونگي جي ڄام“ جي نالي سان مشهور آهي. راڄوڻي جوڙ توڙ ۽ برادرين جي فيصلن ڪرڻ جو وڏو ماهر هو.
ارباب امير حسن 1938ع ۾ ڳوٺ کيتلاري تعلقي ڏيپلي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ جنم ورتو. سياست جي شروعات 1960ع کان ڪيائين. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ جڏهن ذوالفقار علي ڀٽي جي نگرانيءَ ۾ پيپلز پارٽيءَ جو جهنڊو ڦڙڪيو ته ان وقت سڄي سنڌ مان هڪ ارباب اميرحسن هو، جنهن آزاد اميدوار طور صوبائي اسيمبليءَ جي تڪ تان پيپلز پارٽيءَ جي اميدوار مير خدا بخش ٽالپر کي شڪست ڏئي ڪاميابي ماڻي هئي. 1980ع ۾ مجلس شورا جو ميمبر رهيو. 1985ع جي عام چونڊن دوران ٿرپارڪر جي قومي اسيمبليءَ جي سيٽ اين. اي 176 تان آزاد اميدوار طور فارم ڀرايائين. جتان ڪامياب ٿي پارليامينٽ ۾ پهتو ۽ محمد خان جوڻيجي جي حڪومت ۾ شامل ٿي ٿر واسين جي خدمت ڪيائين. 1988ع جي اليڪشن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. اهڙي طرح امير حسن'>ارباب امير حسن 1970ع کان 1990ع تائين لاڳيتو 20 سال حڪومت ۾ شامل رهيو، 1990ع واري اليڪشن ۾ سياست تان رٽائر ٿي واڳون پنهنجي ننڍي ڀاءُ ڊاڪٽر ارباب غلام رحيم جي حوالي ڪري کيتلاري ۽ ڍوڍاري جي اوطاقن تي ويهي راڄوڻي فيصلا ڪندو رهيو. سندس زندگيءَ جو وڏو ڪارنامو 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعو قائم ڪرائڻ هو، 15 سيپٽمبر 2007ع ۾ وفات ڪيائين، سندس آخري آرامگاهه سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاري ويجهو، کيتلاري قبرستان ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
انشائي تعليم (ڪتاب)
ھيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. جنهن ۾ -تعليم- جي مسئلن جو ذڪر آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 33 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، بگومل -تلسيداس-، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1916ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جي ساڳئي نالي سان ڇپيل ٻئي ڀاڱي ۾ 64 صفحا آهن -جن- جي قيمت 62 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد ابراهيم ائنڊ برادرس، محمد پريس، شڪارپور مان سال 1965ع ۾ شايع ڪيو. هن ڪتاب جي ساڳئي نالي سان ڇپيل ٽئين ڀاڱي ۾ 88 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان سال 1936ع ۾ ڇپيو.
731ع
ڊسمبر
زمرو:731ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
جاپاني ين
حوالو
زمرو:ڪرنسي زمرو:زر مبادلو