cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آرين جا خاندان ۽ بيٺڪون
يدو آريا
ٻين آرين جون بيٺڪون: يدو ۽ تروسو آرين کانسواءِ ٻيا ”يرو“ آريه لوڪ هئا. نهايت قديم زماني ۾ انهن مان ڀرت نالي هڪ ناميارو راجا ٿي گذريو آهي، جو راجا دشينت ۽ شڪنتلا جو پٽ هو، جنهن جي نالي پٺيان سارو ڀارت کنڊ سڏجي ٿو. پرو آرين مان ڪي پنهنجي انهيءَ وڏي ڏاڏي جي نالي پٺيان پاڻ کي ”ڀرت“ آريه لوڪ سڏائيندا هئا. رگ ويد واري زماني ۾ منجهانئن ڪي شتدري (ستلج)، ته ڪي سرسوتي نديءَ جي ڪناري تي رهندا هئا. ”پنج جنن“ مان چوٿان ”آنو“ آريه لوڪ هئا، جي ”انو“ يعني راجا انوءَ جو اولاد سڏبا هئا. رگ ويد واري زماني ۾ اهي پرشني نديءَ جي ڪناري تي رهندا هئا، جا پوءِ ”اراوتي“ يعني تازگي بخشيندڙ يا فرحت ڏيندڙ سڏبي هئي. ۽ هاڻ اچار ڦري ”راوي“ ٿيو اٿس.
پنج جنن مان پنجاب ”درهيو“ آريه لوڪ هئا، جي آنو آرين جا ويجها سوٽ هئا. انهن درهيو آرين مان هڪ جو نالو گنڌار هو، جو هاڻوڪي پشاور ۽ ان جي آسپاس وارن هنڌن ۾ راڄ ڪندو هو. سندس جيڪو گاديءَ جو هنڌ هو، سو سندس پٺيان ”گانڌار-گنڌار“ سڏ بو هو، جنهن جو اچار پوءِ ڦري ”قنڌار“ ٿيو. اهي درهيو آريه لوڪ پشاور ۽ ان جي آسپاس سنڌونديءَ جي ڀرتي ڪندڙ ندين (ڪابل ندي وغيره جي ڪنارن تي رهندا هئا. مطلب ته آڳاٽا آريه لوڪ اول رڳو سنڌ، پنجاب ۽ اتر-اولهه سرحد علائقو والاري ويٺا هئا، ۽ اهوئي رگ ويد واري زماني جو هندستان ليکيو ويو آهي. جيئن مٿي اڳيئي چيو ويو آهي. ان وقت سنڌ جون حدون ڪهڙيون هيون، سو پتو ڪونهي. پر سڀيتا سڀني هنڌ ساڳي هئي.
آرين جون بيٺڪون
رگ ويد مان ڄاڻ ٿئي ٿي، ته آڳاٽا آريا لوڪ جدا جدا خاندانن ۾ ورهايل هئا، جن مان پنجن ڪلن وارا مکيه هئا، جنهنڪري ’پنج جن‘(Five folks or Five people) لفظ رگ ويد ۾ گهڻا گهمرا ڪم آيل آهي، جنهن جي اکري معنا آهي ’پنج ڄڻا‘. انهن مان هڪڙا پروُ، ٻيا آنوُ، ٽيان درهيوُ، چوٿان يدوُ ۽ پنجان تروسوُ هئا. تازين کوجنائن موجب چون ٿا ته سڀ آريا لوڪ وچ-ايشيا کان ايران واري واٽ وٺي، اتر-هندستان ۾ آيا، باقي دوُ ۽ تروسوُ آرين بابت ته پاڻ رگ ويد ۾ لکيل آهي، ته اهي سمنڊ جي رستي آيا هئا ۽ اِندر ديوتا کين سلامتيءَ سان آڻي پهچايو هو. وڌيڪ کوجنائن سان يوروپي لوڪن کي يقين ٿيو آهي،ته ها هي يدوُ ۽ تروسوُ بابل يا بئبلان کان سمنڊ جي رستي اچي، اول سنڌ ۾ رهيا هئا، انهن کوجنائن جا بيان رايل ايشياٽڪ سوسائٽيءَ جي جرنل ۾ ڏنل آهن، جن مان ٿورو مضمون سن 1910ع ۾ سنڌ ڪاليج مسيلني ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو هو. يوروپي عالمن جو چوڻ آهي ته آڳاٽن آرين جي بئبلان (بابل) سان لهه وچڙ هئڻ ڪري، انهيءَ طرف ڪي لفظ سنسڪرت ۾ اچي ويا، مثلاً ’مَڻ‘ (سنسڪرت ’من‘-40 سير) بئبلونيا جو لفظ آهي، جو فارسيءَ ۾ به اچي ويو آهي. اهڙو ٻيو لفظ ’ڪنس‘ آهي جنهن جو اُچار سنڌيءَ ۾ آهي ’ڪنجهو‘(ساڳيءَ طرح ’هنس‘ جو اُچار ڦري ٿيو ’هنجهه‘-هنج پکي).ڀانئجي ٿو ته ڪنجهي جي باسڻ جوڙڻ جو رواج ئي بئبلونيا طرف جي ماڻهن وٽان سکيا آهيون.
رگ ويد ۾ سڀني ڪلن جي آرين بابت ڄاڻايل آهي،ته اهي ستن ندين جا ڪنارا پاڻيءَ جي سهنج ڪري والاري ويٺا هئا، جن مان پنج نديون پنجاب واريون هيون، ڇهين سرسوتي ۽ ستين سنڌو، جنهن ۾ سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ نديون(ڪابل ندي وغيره) به ليکيون وڃن ٿيون. انهن ستن ئي ندين کي گڏي ’سپت سنڌو‘ يعني ست درياء سڏيندا هئا، جنهن جو اُچار پارسين جي زنداويستا ۾’هپت هندو‘ لکيل آهي. * انهيءَ ايراضيءَ ۾ سنڌ، پنجاب ۽ گنڌار (هاڻوڪو پشاور ۽ ان جو آسپاس وارو ملڪ) اچي ٿي ويا. هندستان جي ٻين ڀاڱن (بينگال وغيره ۾) اڻ آريا قومون رهنديون هيون.
رگ ويد جي پهرين ئي پهرين منڊل مان معلوم ٿئي ٿو، ته انهيءَ قديم زماني ۾ سنڌ جو راجا سونيا ڀاويا (Svanya Bhavaya) هو، جنهن جي راڻيءَ جو نالو ”روماسا“ هو. اهو راجا ڪروي (Krivi) آرين مان هو، جي پوءِ ”پنچال“ سڏجڻ ۾ آيا. انهن سان ڪي اسڪني (چناب) نديءَ جي ڪناري تي، ته ڪي سنڌونديءَ جي ڪناري تي رهندا هئا. سندن سؤٽ ’پروُ‘ آريه لوڪ هئا، جن مان ڪي شتدري (ستلج) ته ڪي سرسوتي نديءَ جي ڪناري تي رهندا هئا. اهي سنڌ ۽ پنجاب وارا آريه لوڪ هئا. جن اڻ آريه لوڪن يعني دراوڙن وغيره سان جنگيون جوٽي، پنهنجو دڳو ڄمايو ۽ پنهنجي سنسڪرت ٻوليءَ پکيڙيو ۽ وڌايو، جنهن مان پوءِ سنڌي، هندي وغيره ٻوليون پيدا ٿيون.
آرين جي ٻوليءَ ۾ ڦير
آڳاٽن سڀني آرين جي مادري زبان سنسڪرت هئي؛ پر هندستان ۾ اچڻ کان اڳ گهڻن هنڌ ڀٽڪيا ٿا ڏسجن ۽ جدا جدا هنڌن جي قومن سان لهه وچڙ ۾ آيا ٿا ڏسجن. هندستان ۾ اچڻ کانپوءِ به منجهانئن ڪي سنڌ ته ڪي پنجاب ته ڪي اتر – اولهه سرحد علائقي ۾ ته ڪي ٻين هنڌ رهندا هئا. انهن ڳالهين جو پهريون ۽ مکيه اثر سندن ٻوليءَ تي ٿيو. هن وقت سڄو هندستان چندرو ونسي گهراڻي جي راجا ڀرت جي نالي پٺيان ڀارت کنڊ سڏجي ٿو، تنهنڪري جيڪو ائين سمجهجي ته اهي ڀرت آريه لوڪ، جي پرو آرين جي شاخ مان هئا، سي پنج جنن ۾ برک هئا؛ ۽ سندين ئي ٻولي ٺيٺ هئي؛ پر رگ ويد ۾ ٻين آرين کين سڏيو آهي. ”مڌ رواچ“ (Mrdhra – Vacha) يعني جن جي ٻولي پوريءَ ريت سمجهڻ ۾ نه اچي (رگ ويد، منڊل ستون 13،18) ۽ منڊل ڏهين (5،23) ۾ اڻ آريه قومن لا3 به ڪم آيل آهي. هن مان ظاهر آهي ته ٻين آرين کان پرو (ڀرت) آريه لوڪ اڻ آريه قومن سان گهڻو لهه وچڙهه ۾ آيا هئا، جنهنڪري ٻيا آريه، جي جيتوڻيڪ سندن ڏورانهان سوٽ هئا، تن کان سندين ٻولي وڌيڪ ڦريل هئي، جنهنڪري اهي ”مرڌ رواچ“ سڏيا نويا آهن.
ڌرم ڪرم ۾ ڦير
آرين جي نه رڳو ٻوليءَ ۾ ڦير هو، پر ڌرم ڪرم ۾ به ڦير هو. مثلاً سري ڪرشڻ جا ابا ڏاڏا، جي يدو آريه (جادؤ ونسي) هئا، ۽ سندن ويجها سوٽ جي ”تروسو“ آريه سڏبا هئا، تن کي رگ ويد ۾ ٻين آرين ڪار وچان ”داس“ سڏيو آهي، جو اهي ڪجهه وقت ويدن کي ڪين مڃيندا هئا – (رگ ويد، منڊل ڏهون). پوڄا ۾ به ڦير هئن. جيڪي آريه ويدڪ ڌرم جا هئا، سي اندر ديوتا جي پوڄا ڪندا هئا. جيڪي ويدڪ ڌرم جا نه هوندا هئا، سي اندر پوڄا جي برخلاف هوندا هئا. اهي وري لنگ جا پوڄاري هوندا هئا، ۽ ”شيشنه“ ۽ ”شيشنه ديوا“ سڏبا هئا يعني جن جو ”اِشٽ ديو“ (Chosen Deity) ”شيشنه“ (لنگ(Phalus هجي. ويدڪ ڌرم وارا لنگ جي پوڄا جي بنهه برخلاف هوندا هئا، جنهنڪري رگ ويد ۾ لنگ جي پوڄارين لاءِ ڌڪار ظاهر ڪئي اٿن، ۽ کين ”اَڪرمن“ (ڪريا ڪرم کان رهت (Riteless)، ”ابراهمڻ“ (Without devotion) ، ”آديويه“ (In different to Gods) ، ”آيجنيه“ يعني يگيه نه ڪندڙ (Not Sacrificing) ۽ ٻين اُگرن نالن سان سڏيو اٿن. مطلب ته لنگ جي پوڄارين جو ڌرم ڪرم اندر جي پوڄارين کان بنهه علحدو هو.**
ڏنگيون
ڏنگيون __(Brackets):
لکيل يا ڳالھايل لفظن (Quotations) ۾ جيڪڏھن ڪا سمجھاڻي ڏيڻي هوندي آهي تھ اھا ڏنگين ۾ لکبي آهي. ڪنھن جملي ۾ ڪو اھڙو لفظ ھجي، جنھن جي وضاحت ضروري سمجھجي، تھ ان جي معنيٰ ڏنگين ۾ لکبي. مثال: ڪالھه سينيٽ (يونيورسٽيءَ جي) جي ميٽنگ ھئي. جملي ۾ ڪا رقم انگن ۾ لکيل ھجي تھ اکرن ۾ اھا ڏنگين ۾ لکبي، ۽ جي اکرن ۾ ھجي تھ انگ ڏنگين ۾ لکبا. مثال: ھن کان 100 (سئو) رپيا مليا. جيڪڏھن ڪنھن لکڻيءَ ۾ ڪو حوالو اتي جو اتي ڏيڻو ھجي، تھ اھو بھ ڏنگين ۾ لکبو.مثال: مزدورن کي سال جون 25 موڪلون ڪرڻ جو حق حاصل اھي. (ليبر لاز، صفحو......) ڏنگيون  ( انگریزی : Brackets) جڏھن ڪنھن جملي مان ھڪ ئي مقدار مراد ھوندي آھي تہ ان کي ڏنگين ۾ بند ڪيو ويندو آھي۔ ڏنگي جون علامتون، ننڍي ڏنگي ، وچئين ڏنگي { }، وڏي ڏنگي [ ] آھن۔ ڪڏھن ڪڏھن ڪنھن جملي کي ڏنگين جي اندر بند ڪرڻ جي بجاءِ ان تي خط عرض ٺاھيو ويندو آھي۔
حوالا
زمرو:رياضيات
عنصر
عنصر مان مراد ٿي سگھي ٿو:
فقير غلام علي مسرور
فقير غلام علي “مسرور”  فقير غلام علي “مسرور” ولد حاجي رحيم بخش بدوي (جنم : 1893ع ، وفات : 1952ع) جو شمار انهن صوفي شاعرن ۾ ٿئي ٿو، جن فڪر ۽ فقر کي شعار بڻائي سنڌي ادب ۾ ناماچار ڪڍيو. هو ڪنهن به رسمي تعارف جا محتاج نه آهن. پاڻ نه رڳو هڪ پخته گو شاعر هئا، پر اعليٰ پايه جا نثر نويس به هئا. سندن تصنيفات ۾ “مسدس مسرور” عرف “هيرن جو هار”، “راڳ جي شرعي حيثيت”، مثنوي هير رانجهو”، “دشمن”، “من - مستي”، “سلطاني سهاڳ” کان علاوه “فقير واليڏنو شڪارپوري” جو ڪلام پڻ شامل آهن. پاڻ روهڙي شريف جي صوفي شاعر ۽ بزرگ حضرت بيدل سائين رحه جي فڪر جو گهرو اثر قبول ڪيائون ۽ اهوئي سبب آهي جو سندس ڪلام ۾ مرشد جي ناصحانه ڪلام جي جهلڪ نظر اچي ٿي. شڪارپور شهر ۽ ماحول جي عڪاسي هيٺين ريت نظم ڪئي اٿن.
"عجب ماڻهو اڄوڪي ٽاڻي رهن - ڪرن ٿا شڪارپور ۾، مزي سان پنهنجي ڪمين وهاڻي اچن - وڃن ٿا شڪارپور ۾. لچا لفنگا اڇن وڳن سان، وڏا وڏيرا وڏن پڳن ۾، مزور واندا گهٽين دڳن سان گهمن - ڦرن ٿا شڪارپور ۾. چڱي مٺي جا ٻه - چار نوڪر، ڏُڪر جي جن کي لڳي نه ٺوڪر، ٻيا سڪولي غريب ڇوڪر نچن - ڪڏن ٿا شڪارپور ۾. ملي نه لهڻو رهيل ڪمايل سدا سڃن جا سوين ستايل، ٻيا گهڻا مون جيان دکايل مرن - جيئن ٿا شڪارپور ۾. گهڻائي ڪال و نچال وارا گهڻائي خارج خصال وارا، تڏهن به خاصي خيال وارا اُٿن - ويهن ٿا شڪارپور ۾. ڏسي هي حالت ڏڪي وڃان ڪجهه مگر نه دل جو ڀرم ڀڃان ڪجهه، گهڻا ويا گهر ڊهي اڃان ڪجهه ڪِرن - ڊهن ٿا شڪارپور ۾. وڌيڪ “بدوي” نه ڪر حڪايت اها حڪايت چون شڪايت، گهڻائي اهڙا ذليل عادت هڻن - کڻن ٿا شڪارپور ۾."
لانگفورڊ ڪائونٽي ڪائونسل
لانگفورڊ ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 18 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.
مرڪب
مرڪب: ڪمپائونڊ :  Compound:
جڏھن ٻہ يا ٻن کان وڌيڪ عنصر ڪيميائي طور تي ڪنھن خاص نسبت تي پاڻ ۾ ملي وڃن تہ انھن جي ميلاپ مان حاصل ٿيندڙ شئي کي مرڪب چئبو آهي.پر جي ڪيميائي تبديلي نہ اچي تہ پوءِ ان کي مڪسچر چئبو.
فھرست لاڙڪاڻي جا پارڪ ۽ باغ
ھي لاڙڪاڻي جي پارڪن ۽ باغن جي ھڪ فھرست آھي۔
فيض محمد سيال
ديھ فيض محمد سيال سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا باگو ديرو تپي ۾ واقع آهي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1962ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ باگوديرو، اوڀر ۾ ديھ آبڙي، ڏکڻ ۾ شريفاڻي ۽ اولھ ۾ ديھ ڏيرا واقع ھئا ۽ ھاڻي تائين اھي حدون قائم آھن پر وقت ھي ديھ تپو قمبر ۾ واقع ھئي. ان نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ جوڻيجا، ڳوٺ جمعو ڏھوٽ واقع ھيا. جيڪي اڃان تائين قائم آھن 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,562 ھئي جيڪا 415 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ديھ جي اولھندي پاسي قمبر وڳڻ روڊ گذرندڙ آھي. اوڀر پاسي واري دنگ کان نورنگ واھ وھندڙ آھي.
پيمائش
ڪنھن بہ جسم جي جسامت، نوعيت يا قسم ۽ بناوٽ کي ڪنھن پيماني يا اسڪيل جي مدد سان ماپڻ کي پيمائش چئبو آهي. ڪو به ڪيميائي عمل يا رد عمل پيدا ڪندڙ شيون ۽  حاصل ڪيل شين products جا مقدار ڪيڏا به ننڍڙا ڇونہ ھجن انھن جي پيمائش جو بلڪل درست ھجڻ ضروري آهي. ڪنھن بہ ڪيميائي عمل جي عرصي کي گھڙيءَ جي مدد سان ٺيڪ ٺيڪ ماپڻ وقت جي  پيمائش سڏبو آهي. پيمائش جي اظھار لاءِ ھميشہ پيمائشي ايڪن جي ضرورت پوندي آهي ڇوتہ پيمائش عددن سان ظاھر ٿيندي آھي ۽ جيستائين انھن عددن سان مقدار معلوم ڪرڻ وارو ايڪو شامل نه ڪبو تيستائين پيمائش کي ظاھر نہ ڪري سگھبو.اھڙي طرح پيمائش بنيادي ايڪن سان ظاهر ٿيندي`ھي.
بنيادي ايڪا
مادي جي مقدار، وسعت ۽ وقت جا ايڪا پيمائش جا بنيادي ايڪا سڏبا آهن. ڪوبہ جسم، واقعو ۽ تجربو انھن ٽن بنيادي ايڪن ( يعني مقدار، وسعت۽ وقت) کانسواءِ بيان نہ ٿو ڪري سگھجي ايڪن يا يونٽن جي بين الاقوامي نظام يا سسٽم مطابق بنيادي ايڪن جو تعداد وڌائي ھاڻي ست ڪيو ويو آهي.
تمتع
تمتع حج جو ھڪ قسم آھي. ان جي لغوي معنيَ آهي ڪجھ وقت جي لاءِ فائدو حاصل ڪرڻ ۽ اصطلاح ۾ تمتع جو حج ھي آھي تہ ماڻھو حج ۽ عمرو گڏ ڪري، ليڪن اھڙي طرح جو ٻنھي جو الڳ الڳ احرام ٻڌي ۽ عمرو ڪرڻ کان پوءِ احرام کولي انھن سڀني شين منجھان فائدو وٺي سگھي ٿو جيڪي احرام جي حالت ۾ منع ٿي ويون ھيون ۽ پوء حج جو احرام ٻڌي رڪن ادا ڪري. جيئن تہ اھڙي طرح عمري ۽ حج جي وچ۾ ڪجھ وقت لاء احرام کولي حلال ٿيڻ جو فائدو حاصل ڪرڻ جو موقعو ملي وڃي ٿو. ان ڪري ان کي تمتع حج چون ٿا ۽ اھڙي شخص کي متمتع چوندا آهن.
تمليڪ
تمليڪ جي معني آھي مالڪ ٿيڻ وارو حق. زڪوات جي ادائيگي صحيح ٿيڻ جو ھڪ شرط اھو بہ آھي تہ زڪوات جو مال جنھن جي حوالي ڪيو وڃي ان کي مالڪ بڻائي ڇڏي تہ اھو جيئن چاھي ان کي خرچ ڪري.
آسرنھن
380px|thumb|Willow tree جنھن کي سنڌيءَ ۾ آسرنھن چوندا آهن
پاڪستان ۾ يونيورسٽين جي فھرست
پاڪستان ٺهڻ وقت ملڪ ۾ فقط هڪ ’پنجاب يونيورسٽي‘ ڪم ڪري رهي هئي، جيڪا 1882ع ۾ قائم ٿي هئي. هن جديد دؤر ۾ پاڪسان ۾ لڳ ڀڳ 132 يونيورسٽيون تعليمي ميدان ۾ خدمتون آڇين پيون. مُک يونيورسٽين ۾ هيٺيون يونيورسٽيون ملڪ ۾ هر سطح تي تحقيق جي ميدان ۾ ڪم ڪري رهيون آهن:
آسرنھن
آسرنھن:
پاڪستان ۾ يونيورسٽين جي فھرست
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جون فهرستون
مولا بخش مسڪين
مولا بخش “مسڪين” مولا بخش “مسڪين” ولد عبدالمجيد ڀٽو، (جنم 1 – مارچ 1893ع وفات 24 سيپٽمبر 1953ع) ڪنهن به رسمي تعارف جو محتاج نه آهي، سندس ڪلام تي سنڌ جي لاثاني شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائي رحه جي فڪر ۽ فن جو گهرو اثر نظر اچي ٿو. سندس ڪلام ابيات، نعت شريف ۽ ڪافين جي صورت ۾ ملي ٿو. هن هيٺ شڪارپور جي تعريف ۾ سندس ابيات پيش ڪجن ٿا:
"شڪارپور سندي شهر ۾ عجب آهه اسرار، ماڻهو سندس محبتي سهڻو ڪن سينگار، حسن سندو هٻڪار، آهه بره سندي بازار ۾. ___ لقو مان لکي در تي عالم اچي ٿو، محبتي ماڻهن جو ميڙو مچي ٿو، عجب رنگ رچي ٿو، مهر مان “مسڪين” چئي. ___ مهر جو “مسڪين” چئي آهه “هزاري درَ” هَل، “هاٿيدر” جي هٻڪار جو مور نه آهي مُل، بره ڏسي نا ڀل، خوشي مان “خانپوري در” جو. ___ خوشيءَ مان “خانپوري” ڇڏي “سوي در” ڏي سُر، “اسٽور” ۾ اچي ڪري، “واڳڻي در” ور، ڪامل کڻي ڪر، گهمج “باغ وڪيل” جو. ڏسي باغ رڙهي هلج لاڳاپا لاهي، “صديق ماڙي” کان سري “ڪرن در” ڪاهي، “نوشهرو” نالي وڃي ڏس “شاهي باغ” کي. ___ وڃي ڏس “شاهي باغ” کي گهمي گهٽيون گهيرا، ڏئي چڪر چمن جا ڏي چاهه منجهان ڦيرا، ڳٽ - ڳٽ ڪن ڳيرا، ويهي وڻن وچ ۾. ___ ويهي وڻن وچ ۾ ٿا طوطا تنوارين، ڪري مٺيون لاتيون دليون ڌتارين، قمريون ڪوڪارين، محبت مان “مسڪين” چئي."
اچواچ
اچواچ (گل)_(Erides):
رمل
رمل: طواف جي پھرين ٽن چڪرن ۾ ڪلھا لوڏيندي تيز تيز ھلڻ کي رمل چوندا آهن. نبي جن ۷ ھجري ۾ اصحابين سان گڏ عمرو ادا ڪرڻ جي ارادي سان مڪي شريف ويا تہ اتي جي ماڻھن پاڻ ۾ چيو تہ ھنن جو ڪھڙو تہ حال ٿي ويو آهي! دراصل مديني جي آبھوا جي خرابي جو اثر ھو ۽ سڀئي ڪمزور ٿي ويا هئا. جڏھن نبي ڪريم  جن کي ان ڳالهه ٻولهه جي خبر پئي تہ پاڻ  جن حڪم ڏنو ته طواف جي پھرين ٽن چڪرن ۾ ماڻھو رمل ڪن، يعني تيز چال سان ھلن، ۽ قوت ۽ طاقت جو مظاهرو ڪن.
جمع خان ”غريب“
جمع خان ”غريب“ سنڌ جو مشھور شاعر ھيو پاڻ 15 جنوري 1885ع تي ڳوٺ مريد خان لاکير تعلقو ميھڙ ضلعي دادو ۾ پيدا ٿيو. غلام محمد گرامي لکي ٿو تہ سندس ابتدائي زندگي علمي ماحول ۾ شروع ٿي، اسڪولي تعليم سان گڏ فارسي، اردو ۽ سنڌي جا ادبي ڪتاب مطالع ڪندو رھيو، ۽ سنڌ جي مشھور شاعر ۽ اديب مرحوم ” بلبل“ جي صحبت ۽ علمي تربيت سان شاعريءَ جي فن ڏانھن متوجھ ٿيو، ۽ مرحوم بلبل جي اصلاح ۽ اشاري سان چڱو ڪلام چوڻ شروع ڪيائين. مرحوم ”غريب“ ھڪ بھترين ۽ مثالي استاد جي حيثيت سان زندگي شروع ڪئي. ماستريءَ سان گڏ قاضي عبدالوھاب  شڪارپوريءَ کان طب جي تحصيل ڪري سند ورتائين. سندس شعر ۾ سوز ۽ اصليت ۽ سلاست موجود آھي. ھو ھڪ انفرادي طرز ڪلام جو موجد ھو. سندس شعر جي اصلاح مخلص مرحوم ۽ محمد صديق مسافر پڻ ڪئي آھي. ”گل نوبھار“ سندس ڪلام جو معياري انتخاب آھي، جو ھاءِ اسڪول لاءِ ڪورس طور منظور ڪيو ويو ھو. سنڌ جي سڀني بزم مشاعرن ۽ ادبي مجلسن سان سندس علمي تعلق رھندو آيو. سندس ادبي ذوق کيس اڳتي ھلي رسالي ”اديب سنڌ“ جو ايڊيٽر ۽ ”مسلمان“ جو مدير معاون ۽ رسالي ”طالب الموليٰ“ سيتا روڊ جو ايڊيٽر بنايو. پينشن تي 1940ع ۾ لٿو، ۽ پوءِ سارو عرصو ادب ۽ حڪمت جي خدمت ۾ گذاريائين. قطع تاريخ جي فن ۾ ”غريب“ صاحب جو پايو بلند آھي. ھزارين تاريخي مادا ڪڍيا اٿس، ۽ علمي ۽ فني طور نباھيا اٿس. ان فن جا ڄاڻندڙ ھن وقت آڱرين تي ڳڻڻ جيترا مس آھن. جميعت الشعراءِ سنڌ ۽ مجلس علم و ادب ھالا جو سرگرم رڪن ٿي ڪم ڪندو رھيو. سندس پٽ جو نالو رسول بخش ”دوست“ آھي..
ڪيميائي نشاني
ڪنھن عنصر جو اھو نالو (Chemical symbol) جيڪو ان جي سڄي نالي بدران مختصر ڪري ڏنل ھجي ان مختصر نالي کي ان عنصر جي نشاني يا علامت چئبو آهي. نشاني يا علامت ھيٺ ڏنل اصولن تحت تجويز ڪئي وئي.
جمع خان ”غريب“
وفات
شاعر جمع خان ”غريب“ 17 آگسٽ 1953ع تي وفات ڪئي.
ملاوٽ
مڪسچر: محلول: آميزش: Mixture:
جڏھن ٻہ يا ٻن کان وڌيڪ عنصر بغير ڪنهن تناسب  جي طبعي طور تي پاڻ ۾ ملن ۽ انھن جي ملڻ سان ڪابہ ڪيميائي تبديلي عمل ۾ نہ اچي تہ ان کي آميزش، محلول  مڪسچر يا ملاوت چئبو آهي. پر جي ڪا ڪيميائي تبديلي عمل ۾ اچي تہ ان کي مرڪب چئبو زمرو:ڪيميا
فتوحل واھ
ديھ ڦتوھل واھ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو ڦتوھل واھ تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ واقع آهن. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1978ع تائين واري ھن ديھ جي نقشي مطابق. ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ وارياسو جاگير، اوڀر ۾ ديھ محبت خان بليدي ۽ ديھ کاھي مينھون، ڏکڻ ۾ ديھ ڦولري ۽ اولھ ۾ ديھ نوزمان جاگير واقع ھئا ۽ ان ديھ ۾ ڳوٺ علي خان چانڊيو، ڳوٺ گاڌو گڊہ، ڳوٺ ھمير چانڊيو ۽ ڳوٺ قائم خان شيخ واقع ھيا جيڪي اڃان تائين قائم آھن. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,448 ھئي جيڪا 379 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي.
حاجي شير محمد شيرل چغدو
حاجي شير محمد ”شِيرل“ چغدو شير محمد شيرل ولد حاجي محمد صالح چغدو، 9 نومبر 1880ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. مختلف تعليمي سندون حاصل ڪري 27 فيبروري 1900ع تي پرائمري استاد مقرر مقرر ٿيو. ملازمت جو ڪافي عرصو همايون ۾ گذاريندي حضرت مولانا عبدالغفور مفتون همايوني جي صحبت ۾ رهيو. 10 اپريل 1919ع تي ڳڙهي ياسين ميونسپل اسڪول جو هيڊ ماستر ٿيو ۽ 1932ع ڌاري ڊپٽي انسپيڪٽر جي عهدي تي رهندي رٽائرڊ ڪيائين. شعروشاعريءَ سان جواني کان لڳاءُ هيس، سندس شمار شڪارپور جي ناميارن شاعرن ۾ ٿيندو هو. پاڻ 14 آڪٽوبر 1963ع تي شڪارپور ۾ وفات ڪري ويو. هن جي هيٺ شڪارپور متعلق سندر ڪويتا پيش ڪجي ٿي: "مشهور شهر آهي سهڻو شڪارپور، موزون ملڪ آهي جلوو شڪارپور. حسن سندي آ هلچل سهڻن وٽ مڪمل، سودو حسن جو آهي هوڪو شڪارپور. رفتار سهڻن جي سان اٿي خاڪ اڪثر، ڪجل الجواهر ڀائين هرڪو شڪارپور. غمزه ۽ ناز سان پڻ هِنِ نازنين مشهر، نيڻن جا تير جهلي سڀڪو شڪارپور. گفتار سهڻن جي مان شڪر ٽمي ٿي چپن، وه وا ٺهي مٺائي حلوو شڪارپور. ڪيڏي گذاري شيرل عمر هتي اجائي، پرين جي پياس ۾ ٿيو پوڙهو شڪارپور."
فقير غلام علي ”مسرور“
فقير غلام علي ”مسرور“ ھڪ صوفي اديب ۽ شاعر ھو. پاڻ شڪارپور جي بدوي خاندان ۾ پيدا ٿيو جتي سندس پرورش ٿي. پاڻ ننڍيءَ عمر کان وٺي ذھين ۽ شاعراڻي طبيعت جو ماڻھو ھو. طبعي طور سندس لاڙو ”فقر“ ڏانھن رھيو. سندس صوفياڻي طبيعت ان وقت جي ڪن صوفين کان اھڙو متاثر ٿي، جو پنھنجا سڀ علمي مشغلا ۽ تعليمي مسئلا ڇڏي بيدل فقير جو طالب بنيو ۽ سندس درگاھ تي وڃي اعتڪاف ۾ ويٺو ۽ ذڪر فڪر جي نعمتن، حال ۽ واردات جي ڪيفيتن کان مستفيد ٿيو. 1908ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين، ۽ پوءِ سنڌ مدرسي ۾ ڪجھ وقت رھيو. وري شڪارپور موٽي اچي بيدل فقير جي درگاھ تي ٽيھارو سال سندس سلوڪ ۽ طريقت جي پنڌ ۾ صرف ڪيا. ان وچ ۾ پنھنجي چاچي فقير حاجي امام بخش خادم جي صحبت ۾ شعر و شاعريءَ جو فيض حاصل ڪيائين.مولانا گرامي لکي ٿو تہ 1918ع کان پوءِ مٿس سماع ٻڌڻ ڪري جذب جي ڪيفيت طاري ٿيندي ھئي. ان جذب ۽ استغراق، منجھس سوز ۽ درد پيدا ڪيو، ۽ سندس شاعراڻي ساز تي مضراب جو ڪم ڪيو. آخري زندگيءَ ۾ سنڌي صوفين جي پيروي ڪري ھڪ صوفيانہ اوتارو بنايائين، جتي موسيقي ۽ سماع جي مجلسن کان سرور حاصل ڪندو ھو، ڳائڻا ۽ موسيقار ايندا ويندا ھئا. ان عرصي ۾ تپيدار ٿيو، 1948ع ۾ رٽائر ڪري ڳوٺ آيو، ۽ وري خانگي ملازمت اختيار ڪيائين. مولانا گرامي وڌيڪ لکي ٿو تہ سندس ڪلام پختو آھي، ۽ فني ڪمالات سان ڀريل، فن عروض تي پورو، ان سان گڏ درد ۽ سوز سان ٽمٽار. سندس ڪلام اڃا غير مطبوع آھي. سنڌي ادبي بورڊ، ان جي تاليف ۽ ترتيب ۽ اشاعت جو ڪم پنھنجن ھٿن ۾ کڻي چڪو آھي.
وفات
فقير غلام علي 19 آگسٽ 1953ع تي ٽنڊو آدم ۾  وفات ڪري ويو.
ٽيٽم ٻولي
ٽَيٽُم ٽيٽم ٻولي ۾ ٽَيٽُون (Tetun)، ھڪ آسٽرونيشيائي ٻولي آھي جيڪا تيمور ٻيٽ ۾ اوڀر تيمور ۽ انڊونيشيا جي ويسٽ تيمور جي بيلو ريجنسي ۾ ڳالھائي ويندي آهي. اھا اوڀر تِيمَور جي پورچوگيزي ٻولي سان گڏ ٻين سرڪاري ٻولي آھي. ھن ٻولي جا ٻہ قسم آھن:
سعي
سعي:لغت ۾ سعي جي معني آهي چڱي طرح ھلڻ، ڊڪڻ يا ڪوشش ڪرڻ. اصطلاح ۾ سعي مان مراد حج جو اھو عمل آهي جنھن ۾ حرم جي زيارت ڪرڻ وارو صفا ۽ مروہ نالي ٻن ٽڪرين جي وچ ۾ ڊوڙندو آهي. اڄ ڪلھ انھن ٻنھي ٽڪرين جا معمولي نشان باقي آھن. صفا ۽ مروہ جي وچ ۾ سعي واجب آهي.
ماليڪيول
ماليڪيول یا سالمو (Molecule) جڏھن ٻہ يا ٻن کان وڌيڪ ائٽم پاڻ ۾ ملندا آھن تہ سالمو ٺھندو آهي. مثال: ڪلورين (Cl) جا ٻہ ائٽم ملي ڪلورين سالمو (Cl2 ) ٺاھيندا آھن.
زمرو:سائنسي موضوع زمرو:ڪيميائي شيون
ذوالفقار گاڏهي
ذوالفقار گاڏهي (انگريزي:Zulfiqar Gadehi) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي.
زندگي جو احوال
ذوالفقار گاڏهي جو پورو نالو ذوالفقار علي گاڏهي آهي. هن پهرين سيپٽمبر 1966ع تي امداد علي گاڏهي جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس اباڻو ڳوٺ شير محمد گاڏهي ، سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾ آهي.
ادبي خدمتون
ذوالفقار گاڏهي لکڻ جي شروعات 1990ع ۾ ڪئي. هيءُ منفرد شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ نثر نويس آهي. سندس ڪهاڻيون، شاعري ۽ مضمون ڪيترين ئي سنڌي اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. هن اردو ۾ پڻ لکيو آهي.اردو ۾ پڻ سندس ڪتاب ڇپيل آهن. هيءُ هميشه منفرد موضوعن لي ڇُهي لکي ٿو. رومانس سندس لکڻين جو روح آهي. ذوالفقار گاڏهي سنڌي ادبي سنگت سان به سلهاڙيل رهيو آهي ۽ ان جو مرڪزي اڳواڻ به رهيو آهي.
ائٽمن جو بانڊ
ائٽمن جي بانڊ (atomic bond) اھا قوت يا ڪشش جيڪا ائٽمن کي پاڻ ۾ ملائي رکندي آهي، کي چئبو آهي.
ذوالفقار گاڏهي
ڪتاب
ذوالفقار جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن جن ۾ موکي مٽ اپٽيا، مان اُماس ۽ چنڊ، هينئڙو ٻيڙي جان ، ھڪ وک جو سفر۽ اردو ۾ دریچہ بے صدا ڇپيل آهن.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:ڪهاڻيڪار
جميلا افغاني
جميلا افغاني ( پيدائش 1976 ڪابل ۾) ھڪ فيمينسٽ ۽ افغانستان ۾ عورتن جي حقن ۽ تعليم لاءِ سرگرم ڪارڪن آھي. هوءَ باني ۽ ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر آهي نور ايجوڪيشنل اينڊ ڪيپيسٽي ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن (NECDO). هوءَ امبريلا تنظيم ، افغان وومين نيٽ ورڪ (AWN) جي ايگزيڪيوٽو ميمبر پڻ آهي.
سوانح عمري
هڪ ٻار جي حيثيت ۾ ، افغاني کي پوليو هو ۽ بيماريءَ جي پيچيدگين جي ڪري لازمي طور تي هلڻ لاءِ هڪ ڪنگڻ استعمال ڪرڻ گهرجي. جڏهن هوءَ چوڏهن سال جي هئي ته هن کي سر ۾ گولي لڳي وئي سوويت جنگ دوران.
افغاني 1990 جي ڏهاڪي ۾ ڪابل لڏي ويا افغان گهرو ويڙهه دوران پشاور ۾ اچي آباد ٿيا. افغاني پشاور يونيورسٽي مان بيچلر ۽ ماسٽر ڊگريون حاصل ڪيون. افغانين جي پھرين نوڪري پاڪستان ۾ افغان پناهگيرن جي ڪئمپن ۾ سماجي ورڪر جي حيثيت ۾ ھئي. هوء پڻ ڪئمپ بڻجي ۾ عورتن جي مدد جو ڄاڻو ذريعي Qur'anic تعليم طبقن.
افغاني چيو آهي ته عورتن جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ هڪ وڏي رڪاوٽ عورت استادن جي کوٽ آهي. 2001 ۾ ، افغاني NECDO قائم ڪيو ، انھيءَ مقصد سان ته عورتن ۽ ٻارن کي تعليمي موقعا ملي سگھن. NECDO پڻ سيکاري ٿو. طبقن ۾ تڪرار جي حل ۽ صنفي مسئلن بابت. NECDO ڃاتو وڃي ٿو جديد طريقا ٺاھڻ لاءِ عورتن ۽ .ڇوڪرين تائين پھچڻ لاءِ. مثال طور ، اين اي سي ڊي او ڇوڪرين لاءِ لائبريري ٺاهي ، پر انهن ڇوڪرن کي ڀرتي ڪيو ته ڇوڪرين کي لائبريري جو دورو ڪرائين ، ڇوڪرن کي انعام ڏنا ويا هر پنجن ڇوڪرين لاءِ جيڪي اهي کڻي آيا. هن جي تنظيم تقريبن 50،000 عورتن جي 22 صوبن ۾ خدمت ڪري ٿي.
افغانين جو ڪم سڌو سنئون ان غلط فهميءَ کي چئلينج ڪري ٿو ته اسلام عورتن جي خلاف تشدد جي حمايت ڪري ٿو. هن پهريون ٺاهيو ”صنف حساس تربيت افغانستان ۾ امامن لاءِ“. هن پروجيڪٽ شروع ڪيو دلچسپي وارن امامن کي ڳولڻ لاءِ معلومات کي ڏسڻ لاءِ جيڪا هن ۽ ين تيار ڪئي هئي. امامن نئين مواد جي تبليغ ڪرڻ شروع ڪئي ، جيڪي عورتن جي حقن کي اسلامي نقطه نظر کان ، فوري طور تي شامل ڪن ٿا. 2015 ۾ ، هن وٽ تقريبن 6،000 امام هئا پروگرام سان ڪم ڪندڙ. ڪابل ۾ ، ان جي پروگرام ”نتيجي ۾ شھر جي بااثر مسجدن مان ويھ خطبن (جمعي جي خطبن) جو سلسلو شروع ٿيو. افغاني پنھنجي ڪم ذريعي دريافت ڪيو آھي ته ”عورتن جا وات بند ٿي ويندا آھن جڏھن انھن وٽ اسلامي جواز ناھن“ Afghanو ته افغاني ڪلچر تمام مذھبي ۽ قدامت پسند آھي. هن جي صنفي تربيت مردن تي مضبوط اثر ڏيو آهي جن کي اهو احساس نه هو ته اسلام عورتن جي حقن جي اجازت ڏني آهي ۽ مردن کي عورتن جي وڪيلن ۾ تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي آهي. افغاني چيو آھي ته ”پروگرام پنھنجي قسم جو انقلاب آھي ڏٺو ته مذھبي ا ڳواڻ جيڪي عورتن تي ظلم ڪرڻ لاءِ سڃاتا ويندا ھئا ھاڻي انھن لاءِ انصاف جي فروغ لاءِ قرآن جا لفظ استعمال ڪن ٿا.
هوءَ پڻ ڪم ڪري ٿي ته افغانستان ۾ سرپرستي ڪندڙ قبائلي نظام حڪومت کي چئلينج ڪري. هوءَ افغانستان سان هڪ مسئلو اهو آهي ته شهري ”اسلام ، ثقافت ۽ سياست“ جي وچ ۾ فرق کي سمجهڻ کان قاصر آهن. هوءَ ڃاڻي ٿي ته هن کي ڪجهه افغانين پاران خطرو آهي جيڪي هن جي تعليم جي خلاف آهن ۽ اسلام جي پرامن تشريح کي فروغ ڏئي رهيا آهن.
افغاني کي 2008 ۾ تنينبوم امن سازي ۾ ايڪشن ايوارڊ سان نوازيو ويو. 2017 ۾ هوءَ فائنل ۾ شامل هئي نامزد ٿيل اورورا پرائز بيداري انسانيت لاءِ.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:1974ع جون پيدائشون زمرو:مضمون جن ۾ فارسي ٻولي جو متن شامل آھي زمرو:افغانستان جون عورتون زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ زمرو:سرگرم ڪارڪن عورتون
ويسٽ ميئٿ ڪائونٽي ڪائونسل
ويسٽ ميئٿ ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 20 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.
مڱڻهار
منڱڻھار ھڪ ذات جو نالو آهي ھي ذات سنڌ ۾ رھندڙ آھي عام طور انھن جي ڪرت ڌول وڄائڻ آھي پر اڄ جي جديد دور ۾ منڱڻھار ذات پنھنجي ڪرت کان ڏور ٿيل نظر اچي ٿي. منڱڻھار ذات سماٽ قبيلن مان نقتل آھي جنھن کي سما سمجو/سمجا به سڏيو وڃي ٿو.
زمرو:سنڌي ذاتيون
قادر بخش "بشير"
قادر بخش "بشير"مرحوم ماستر قادر بخش”بشير“ سنڌ جو ھڪ سادھ دل، خاموش طبع شاعر ۽ اديب ھو، ۽ 14 مارچ 1954ع تي 58 ورھين جي ڄمار ۾ وفات ڪيائين.مولانا گرامي لکي ٿو تہ قادر بخش مرحوم، سنڌي ماستر جي حيثيت سان زندگي شروع ڪئي، ۽ ھڪ مقبول عام اديب ۽ شاعر جي حيثيت ۾ وفات ڪئي. سندس ڪلام سليس، دلڪش ۽ اصلاحي آھي. شاعريءَ جي مختلف انواع ۽ اصناف تي طبع آزمائي ڪئي اٿس. سنڌ جي سڀني روزانہ اخبارن، ھفتيوار پرچن، ماھوار رسالن ۾ سندس ڪلام ڇپبو آيو آھي، ۽ تحسين حاصل ڪري چڪو آھي. سندس ڪلام جو ڪو مجموعو اڃا شايع نہ ٿيو آھي. اخبارن ۽ رسالن ۾ ڪافي مواد منتشر صورت ۾ موجود آھي. ھڪ المناڪ حادثي کان متاثر ٿي، فن شاعريءَ ڏانھن رجوع ڪيائين، ۽ پنھنجي حسرتن ۽ پريشانين ۽ نااميدين کي شاعريءَ جي رنگين دنيا ۾ وندرائيندو رھيو. عشقيہ غزل بہ چيائين، تہ مذاقيہ ڪلام بہ چيائين، وطني حب جا ترانا بہ ڳايائين تہ بيوفا دنيا لاءِ مرثيا بہ پڙھيائين. ھاري ۽ مزدور، ماستر ۽ زميندار متعلق بہ لکيو اٿس. رسالن ۽ اخبارن جي جمع ڪرڻ جو کيس تمام گھڻو شوق ھوندو ھو. ھڪ دفعي ذڪر ڪيو تہ: ”الوحيد جا شروع ٿيڻ کان اڄ تائين مڪمل فائيل مون وٽ موجود آھن.“ ان مان پتو پوي ٿو تہ سنڌ جو علمي سرمايو وٽس ڪافي موجود رھندو پئي آيو..
جُبيري ميمڻ
تعارف
جُبيري ميمڻ ، به (ميمڻ قوم) جي هڪ (سب ڪاسٽ) آهي ، جيڪا 711ع کان عرب مان هجرت ڪري سنڌ ۾ آباد ٿي. جيئن ته دُنيا ۾ اڪثر (ميمڻ قومون) سب ڪاسٽ سان ئي سُڃاتيون وڃن ٿيو، ۽ توهانجي مشاهدي ۾ به آيو هوندو جيئن (سنڌي ميمڻ، ڪچي ميمڻ، اوکائي ميمڻ، هالاري ميمڻ، ونٿلي ميمڻ) وغيره.
تواريخ
ته تواريخي اعتبار کان به (جُبيري ميمڻ) اُنهن ئي (عدن مُلڪ جي يمن شهر مان ايندڙ اُنهن 72 يمني خانا بدوش خاندان) مان ئي هڪ خاندان آهي جيڪو 711ع ۾ واپار سانگي برصغير ويو پئي ته ته ديبل بندر (سنڌ) ويجهو هن کي سمندري قزاڪن (ڊاڪن) لُٽيو ۽ ڦُريو ۽ پوءِ انهن 72 يمني خانا بدوشن خاندان کي چچ گهراڻي جي حاڪم (راجا ڏاهر) وٽ وڪيو  هو، جيڪو کين قيد ڪري  سنڌ ۾ تڏنهن کان رائج رسم (ونگار) يعني (مُفت پورهيو) وٺندو هو ۽ گڏو ظلم ڪندو هو.
(جُبيري ميمڻ قوم) ۽ ٻين (ميمڻ قومن) ۾ صرف (عقيدي) جو نمايان فرق آهي، ڇو جو (جُبيري ميمڻ قوم)  ئي اها (واحد قوم) بچي آهي جيڪا اڄ به صرف ۽ صرف مڪي ۽ مديني جي مرڪزن مان پرڇار ٿيندڙ (توحيدي دين اسلام) جي پرچار ڪري ٿي ۽ انُ مُحمد عربي (صلي الله عليه وسلم) ، خُلفاءِ راشدين، تابعين، تبع تابعين جي سيکاريل (توحيد دين اسلام )کي کڻي اڳتي هلي پئي صرف (۽ قرآن، حديث) جي روشنيءَ ۾ نبي صلعم جي (سُنتن) کائي قائم ڪندي اچي. اهو دين جيڪو (مڪي ۽ مديني جي مرڪزن مان) نڪتو هو ۽ 711ع ۾ سنڌ آيو ۽ جنهن سنڌ کي (باب الاسلام سنڌ) بڻائي ڇڏيو.
حقيقت
جڏنهن ته ٻيون (ميمڻ قومون (سب ڪاسٽ سان سُڃانپ رکڻ واريون) پوءِ يعني (محمد بن قاسم)  جي  پنهنجي وطن (واپسي ۽ شهادت) کان پوءِ پوئتي سنڌ ۾ ايل مذهبي حالتن جو مُقابلو ڪري نه سگهيون ۽ هٿيار ڦٽا ڪري هندستان هلي ويون هُيون ۽ پوءِ مُڪمل (شرڪ و بدعت) مزار پرستي، مُقبرا ۽ خانگاهون پرستي ۽ قبرپرستيءَ ۾ جڪڙجي ويون جو سنڌ ۾ (عجمي ڪاهن ڪندڙن) جي عجمي مذهبن جو  شڪار بڻجي ويون هُيون ۽  انهيءَ ڪري هڪ تسلسل سان (پيري مُريدي، قبر پرستي) ۽ ٻين (شرڪ و بدعت)  جهڙين شين جو حصو بڻجي ويون هُيون. حالانڪه (جُبيري ميمڻ قوم) مٿان به اهي اڳيون مصيبتون  آيون هُيون ۽ پر هن قوم به سنڌ ڇڏي پوءِ هندستان جو شهر (ڀُڄ) وڃي وسايو هو پر همٿ ڪانه هاري ۽ (مڪي ۽ مديني) واري (توحيدي دين اسلام)  تي قائم رهي.  سنڌ تي ڪاهون ڪندڙ  (عجمين) پوءِ سنڌ تيي قبضو ڪري ورتو اهي عجمي (ايران، بغداد، تُرڪستان  وغيره) آيا هُئا.
حالتون
سچايون
پوءِ جڏنهن هندستان مان وري لڏ پلاڻ ڪري اهي (مومن) ڇاپ سان سڏجندڙ عرب قومون (ميمڻ) سنڌ واپس آيون ته جنهن هندستان جي علائقي، مان وريون يا جنهن ڪاروبار، يا لباسي شخصيت سان سنڌ آيون ته (اصلي سنڌيت) ڇڏي  کين پوءِ سنڌ جي ماڻهن (سب ڪاسٽ سان) متعارف ڪرڻ شروع ڪيو يعني جيڪو (رڻ ڪڇ ) مان وريو (ڪڇي ميمڻ) ٿيو، جيڪو هندستان جي شهر (اوک) مان وريو ته (اوکائي ميمڻ) ۽ جيڪو (گُجرات) مان آيو (گُجراتي ميمڻ) بڻيو ۽ هلندو بترتيب هالاري ميمڻ ، ونٿلي ميمڻ وغيره سڏجندو رهيو.
جُبيري ميمڻ
آڪسفورڊ ڊڪشنري حوالي لاءِ
۽ پوءِ اهي (ميمڻ) ڪيئن سڏيا ويا. درحقيقت جڏنهن ڪاروباري رُجهان رکندڙ (ايسٽ انڊيا ڪمپني) جيڪا برطانوي راڄ  هُئي ۽ هندستان ۾ واپار سانگي آئي ته اُنهن جو اُن وقت جي (مُتحده هندستان) ۾  لڏي ويندڙ سنڌ جي  مومن واپارين (ميمڻ) سڏجندڙن سان ڪاروباري له وچڙ ٿيندي هُئي ۽ ٻوليءَ ڪري هُنن جي وتان مومن لفظ غلط اُچارجي  (Mammon) اُچارجي ويو هو، اهو لفظ ۽ اُن جي معنيءِ حوالي جي تصديق لاءِ توهان آڪسفورڊ جي ڊڪشنريءَ ۾ ڳولي پڙهي سگهو ٿا.
سندن ماءُ ٻولي جيڪا درحقيقت عربي هُئي جيڪا پوءِ سنڌي بڻجي وئي ۽ بل آخر هجرتون ڪندي ڪندي (ميمڻي يا گُجراتي) بڻجي وئي جيڪا به درحقيقت (تڪڙي ڳالهائجندڙ ۽ واول نڪتل) سنڌي ئي آهي يعني ڪُرو حال آهي (ڪهڙو حال آهي مان)، ڪڏانه وڃو ٿا (ڪيڏانهن وڃو ٿا) ، ڪِن چُيو (ڪنهن چيو) نه ڙي با آئون ڪين ڪريان (نه ڙي ڀاءُ آئون ڪونه ڪندس) وغيره. اهريءَ طرح انگريزي اسپيلنگ ۾ به (mammon) شارٽ ٿي (memon) بڻجي ويو.
نيوسعيدآباد ۽ جُبيري ميمڻ
جُبيري ميمڻن جي هندستاني شهر(ڀُڄ) کان سنڌ جي شهر (ڪراچي) ۽ پوءِ نئون شهر (نيوسعيدآباد) آباد ڪرڻ جا سبب ۽ ڪارڻ.
مُنهنجا عزيزئو ! ان کان اڳ جو توهان پاڻ سان هن پليٽ فارم تي (رابطا ڪري) ڪچهريون ڪريو ۽ پنهنجي مٽي مائٽيءَ جا رستا ڳوليو، اچو ته آئون توهانکي پنهنجي گهراڻي (جُبيري ميمڻ) جي بُڻ بُڻياد کان متعارف ڪريان جيئن توهان کي ۽ ايندڙ اسانجي نسل کي به آگاهي هُئڻ گهُرجي ته اسان ڪير آهيون، ڪهڙي مٽيءَ ماءُ سان جوڙيل آهيون. اهو ان ڪري به لازمي آهي جو اسان پنهنجا (اباڻا ڪک ۽ قبرون) ڇڏي دُنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ رچي بسي ويا آهيون. ته عزيزئو هي تواريخ ۽ حساب (جيڪاومون ٻالڪپڻ کان) هڪ ليکڪ هوندي جمع ڪيو هو ۽ (صندل تي ويٺل) پنهنجن ڏاڏن (حاجي محمد بچل ۽ حاجي مُحمد جُمن) کي زور ڏيندي حاصل ڪيو هو توهان سان به شيئر ڪريان ٿو. خاص طور (اُنهيءَ نئين ٽهيءَ سان) جيڪي پنهنجي اباڻي ڪکن ۽ قبرن) کان ناواقف آهن.
https://www.facebook.com/newsaidabad/?fref=ts
عزيزئو ! اسانجو (پڙ ڏاڏاڻون، ڏاڏاڻون ۽ اباڻون) گهر شهر (نيوسعيد آباد) آهي، جتي وڏڙن جون قبرون آهن ۽ هو اُتي به هڪ (خاص ايريا ۾) جُڙي مدفون اهن. نيوسعيدآباد اُهو شهر آهي، جنهنجو پهريون بُنياد وڌو هو انهن ٻنهين (گُجراتي ۽ ڪڇي) ماءُ ٻولي ڳالهائيندڙ (دوستن) الحاج (حاجي مُحمد هاشم شيخ) ۽ الحاج (حاجي عبدالڪريم ميمڻ) ۽ هي ٻئي گهراڻا مُتحده هندستان جي شهر (ڀُڄ) مان لڏي پهرين (ڪراچيءَ ۾ )اچي وسيا هُئا ۽ پوءِ مذهبي فڪر ۽ سوچ رکندي، وقت جي (پيري مُريديءَ) کي اپنائي، راشدي خاندان (جهنڊي وارن) يعني (علامه مُحب الله شاه راشدي ۽ علامه ابو مُحمد بديعُ الدين شاه راشديءَ ) جي وڏڙن ڪري (ڪراچي شهر ڇڏي (نيو سعيدآباد) شهر آباد ڪيائون. ته اهي هُئا هُئا ٻن (گُجراتي ۽ ڪڇي ڪُتنب) جا ٻه سربراهه (حاجي محمد هاشم شيخ) ۽ (حاجي عبدالڪريم ميمڻ) ۽ مشهور ٿيا (جُبي وارا) ميمڻ. هتي لڏي آيا ۽ مين روڊ (نيشنل هاءِ وي تي هڪ نئون شهر بنام (نيوسعيدآباد)، پيو هو.
ته اهي ٻئي مُسلمان واپاري، پير جهندِ جي مشهور و معروف مدرسي جا شاگرد به هُئا جتي (مولانا عُبيدالله سنڌي) به اچي پڙهيو هو. ته هي ٻه (گُجراتي ۽ ڪڇي ماءُ ٻولي ڳالهائيندڙ) ڪراچي شهر جا مشهور واپاري باشندا، هتي جهنڊي وارن پيرن جي (مُريدي ۽ عقيدت) ۾ ڪراچي شهر ڇڏي ، نيشنل هاءِ وي تي هڪ نئين شهر جو قيام عمل ۾ آڻي ترسيا هُئا، جنهنکي اڄ (مخدوم ميان محمد سعيد) جي نالي سان ئي نيوسعيدآباد سڏيو وڃي ٿو. ۽ پوءِ ڪراچيءَ مان هجرت ڪري ايندڙ انهن واپارين، پنهنجا گهر روڊ تي ئي شهر جي وچ ۾ جوڙي ويٺا. ۽ (ميان، ڪلهوڙا،عباسي يا قريشي) سڏجندڙن جي قبرستان ڀرسان ٺهيل (مسجد اول) کان پوءِ هنن (ڪراچيءَ جي واپارين) ٻن ٻين (جامع مسجد) جي تعمير ڪيائون، جيڪي ڪُجه فاصلي تي روڊن جي ٻنهين پاسي آهن. (جامع مسجد ۽ مسجد مُحمدي يا اهل حديث مسجد).
ته ثابت ٿيو ته سعيد آباد ۾ ٽئي دئور ۾ درياءُ پار (لاکا، ڀان سعيدآباد، ۽ سن شهر) کان ايندڙ ڪُٽنب بنام (لاکائي يا ڪاسائي ميمڻ، سنائي ميمڻ، گھُلاڻڪا ميمڻ،) وغيره ئي اچي وسيا هُئا جيڪي اڳ ۾ ئي پاڻ به (مخدوم ميان مُحمد سعيد) جا خاص الخاص مُريد هُئا، تڏنهن پاسي کان وهندڙ (درياءَ سنڌ) ۾ پااڻي چاڙهه ۽ ٻوڏ جي خطري سبب گهڻي تعداد ۾ اهي ڪُٽنب هجرت ڪري هتي (پُراڻي سعيدآباد) آيا هُئا. ۽ پوءِ هالن پُراڻن جا ميمڻ به هتي اچي آباد ٿيا جن کي (باڪري يا گولاڻا يا گولاڪڻا ميمڻ) چئجي ٿو. باڪر يعني بڪر يعني وکر يعني ڪريانا جا دُڪان ۽ ڀاڄين جي دُڪان جو ڪاروبار ڪندڙ. باڪري يا گُلاڻڪا ميمڻ نيوسعيدآباد ۾ ئي اچي وسيا هُئا. هڪ ٻي ڳالهه ڪندو هلان ته پُراڻي سعيدآباد شهر جا اصل رهواسي جيڪي هن وقت نئين سعيدآباد ۾ شيخن جي نالي سان مشهور آهن به درحقيقت ميمڻ ئي آهن. هي زميندار خاندان آهي ۽ جيئن ته (نيوسعيدآباد) شهر اڳئي جُبيري ميمڻن جي سهر سان مشهور هو، جيڪي پاڻ به وڏا زميندار ۽ واپاري هُئا پر فرق اهو هو ته هو انتهائي مذهبي ماڻهون هُئا، جنهن ڪري پُراڻي سعيدآباد جي انهن ميمڻن هن شهر نيوسعيدآباد ۾ لڏي اچي رهڻ کان پوءِ پاڻ کي(شيخ فيملي سڏرايو، هاشم شيخ ۽ حاجي سُليمان شيخ، يا محمد علي سيخ يا ڊاڪٽر شريف ميمڻ جي نالي سان هي ڪُٽنب به هتي مشهور آهي جن پوءِ پُراڻي سعيدآباد مان ل_ي نيوسعيدآباد ۾ اچي شيخن جو پاڙو ٺاهيو هو.
الغرض ته حاجي عبالڪريم ميمڻ المعروف (جُبي وارو ميمڻ)، پوءِ (مخدوم ميان محمد سعيد) جي ميلي تي ايندڙ هڪ ڪٽنب (سنائي ميمڻ فيمليءَ) ۽ هڪ ءئي ڪٽنب (لاکا ۽ ڀان سعيد آباد) جي (ڪاسائي ميمڻن) جي اچ وڃ سان هي ٽئي خاندان جوڙي (مٽي مائٽي) ۾ اچي ويا. ۽ حاجي عبالڪريم ميمڻ پاڻ به ٻي شادي (ڪاسائي ميمڻن مان ڪئي، جنهن مان کيس (حاجي شفيع مُحمد ميمڻ) جو اولاد ٿيو هو.
جيئن ته پهرين جڏنهن (حاجي عبالڪريم ميمڻ) المعروف (جُبيري ميمڻ) پنهنجي وڏي پُٽ (حاجي الله بچايو ميمڻ ) کي (سنائي ميمڻن) مان پرڻايو هو پرهن پنهنجي ٻئي (پُٽ حاجي محمد جُمن ميمڻ) جي شادي پنهنجي اباڻي شهر ڪراچي شهر مان ئي ڪرائي هُئي جڏنهن ته هُن پنهنجي ٽئي پوٽ (حاجي مُحمد بچل ميمڻ) جي شادي پنهنجي ڪراچي مان گڏ ايندڙ ساٿي (حاجي محمد هاشم شيخ) جي نياڻيءَ سان ئي ڪرائي هُئي جيڪي پڻ ڪراچيءَ جا گُجراتي ۽ ڪڇي ماءُ ٻولي ڳالهائيندڙ ڪُٽنب هُئا.
ڪراچيءَ جي واپاري (حاجي مُحمد هاشم شيخ) جنهنجو اولاد هو مُحمد صديق شيخ، ڊاڪتر عبدالمجيد هاشمي، حاجي عبدالشڪور شيخ، ۽ سيڪشن افيسر مُحمد امين شيخ ۽ اخبارن وارو مُحمد اسماعيل شيخ (هندستان ۽ پاڪستان جي گوجراتي، سنڌي، اڙدو ۽ انگريزي اخبارن نمائندو ۽ ايجنٽ) جو والد هو.
هي پهريون لڏي ايندڙهندستان جي شهر( ڀُڄ) جو خاندان پهرين هندو هو ۽ پوءِ مسلمان ٿي پهرئين ڪراچي ۽ پوءِ نيوسعيدآباد ۾ اچي رهيو هو. ۽ هن خاندان ئي دراصل (نيشنل هاءِ وي) تي ٻڌل نيوسعيدآباد شهر آباد ڪيو هو. ۽ نيوسعيد آباد جي وچ شهر ۾ ٻه مسجدون (جامع مسجد) ۽ (اهل حديث مسجد محمدي) هن ڪُٽنب جي ديندار شخص بنام (حاجي محمد هاشم شيخ) اڏائي هُئي. ۽ پوءِ آهستي اهستي ٻهراڙين مان ٻيون قومون لڏي اچي هن شهر ۾ ويٺيون هُيون. (سي پاڻهين نيوسعيدآباد جا شهري بڻجڻ جي پنهنجي تواريخ ٻُڌائينيون).
هن شهر جي ٽئين بانين مان هڪ مذهبي ميمڻ گروپ هو جنهن کي (جُبيري ميمڻ) سڏيو وڃي ٿو. هي گروپ (جُبيري) اُن ڪري سڏيو وڃي ٿو جو هنن جي پوشاڪ (عربي جُبو) هوندي هُئي ۽ خاص طرح جڏنهن هن ميمڻ گروپ جا وڏا حج مان موٽي نيوسعيدآباد ايندا هُئا ۽ جڏنهن سندن استقبال شهر جا ماڻهون (مولودن) سان ڪندا هُئا ته هي به گهڻي ڀاڱي پنهنجي پوشاڪ (عربي جُبو) ئي رکندا هُئا. هي ميمڻ خاندان به مذهبي عقيدي طور سعودي عرب واري عقيدي (توحيدي دين اسلام) کي قبول ڪندو هو تنهنڪري هي به علامه سيد مُحب الله شاه راشدي ۽ علامه سيد ابو مُحمد بديع الدين شاه راشديءَ جي تعليم کي لبيڪ ڪري اڳيان وڌيا هُئا.
هن گروپ جي ميمڻن جي هڪ پاڙي جو تعلق پڻ (ڀان سعيدآباد يا سن شهر) سان هو تن جڏنهن هتي جي رهندڙ ڪراچيءَ جي گروپ (گُجراتي ۽ ڪڇين) وٽان شاديون ڪيون، ته هي جبيري ميمڻ گوروپ به هتي جو ٽيو اهم گروپ بڻجي ويو. اهڙي طرح اهو گروب ڪاسائي ميمڻن جي هڪ پاڙي سان تعلق ته رکندو هو پر پوءِ بجاءِ ڪاسائي ميمڻن جي هي هتي مذهبي عقيدي جي ڪري(جُبيري ميمڻ) سڏجڻ لڳو هو. سڪرنڊ جا سنائي ميمڻ هنن جا سئوٽ آهي. اهڙيءَ طرح نواب شاه جو ڊاڪتر دين محمد يا ڊاڪٽر سڄڻ يا محرابپور، شاه پور چاڪر، شهدادپور جا ميمڻ هي سڀ پاڻ ۾ سوٽاڻي سئوٽ آهن. هنن ۾ اختلاف به مذهبي عقيدي جي ڪري پيو جو جُبيري ميمنن پيري مُريدي *۽ قبرپرستي ڇڏي ڏني هُئي ۽ شادين تي دُهل جو ڀت ڪونه کائيندا هُئا، جڏنهن ته اونهن جي سنائي ۽ ٻين سئوٽن ۾ پيري مُريدي ۽ قبرپرستي هلندي پئي آئي ته اهي جاني جُدا ٿي ويا هُئا. حلانڪ هڪ ڏاڏي جي اولاد مان آهن. حاجي سفيع محمد سنائي سڪرنڊ وارو ۽ حاجي محمد بچل ۽ حاجي محمد جُمن نيوسعيدآباد وارو پاڻ ۾ سڳا سئوٽ هُئا.
مُنهنجي معلومات مُطابق جيڪا مون شهر (نيوسعيدآباد) جي مختلف قومن جي وڏڙن وٽان بشمول پنهنجي (ڏاڏاڻن ۽ ناناڻن وٽان) حاصل ڪئي هُئي هتي پيش ڪريان ٿو، جنهن کي توهان وٽان ملندڙ معلومت سان به پرکي اپ ڊيت ڪيو ويندو.
https://www.facebook.com/groups/695475433953113/permalink/695531830614140/
مواصلات جي تاريخ
مواصلات جي تاريخ مواصلات عام طور تي ھڪ جديد خيال تصور ڪيو ويندو آهي پر حقيقت ۾ ان جي ھڪ تاريخ آهي جنھن تحت منزلون طئي ڪندي اڄ انٽرنيٽ تائين پھتي آھي.ان جي ابتدائي شڪل ٽيليگرافي ھئي.
ٽيليگراف جي ابتدا آپٽيڪل ٽيليگراف سان ٿي جنھن ۾ دونھين جا سگنل يا جبلن جي چوٽين تي باھ ٻاري سگنل ڏيڻ سان ٿي ھئي اھو رابطي جي قسم قديم دؤر ۾ مروج ھيو. بندرگاھن تي منارن ذريعي باھ جا سگنل، اڳتي ھلي ريلوي نظام ۾ بتي ذريعي اشارا ڏيڻ وغيره آپٽيڪل ٽيليگراف ۾ شامل آهن.
1792 ۾ فرانس جي ڪلاڊ چيپ سيمافور ڪميونيڪيشن ايجاد ڪئي جيڪا 1846 تائين استعمال ۾ رهي. اھو بہ اشارتي مواصلات جو نظام ھيو جنھن جو استعمال نيپولين بونا پارٽ فوج ۾ ڪيو ۽ اھو يورپ کان آمريڪا تائين استعمال ۾ آيو. آخري استعمال سويڊن جي ڪمرشل سيمافور لنڪ ذريعي 1890 ۾ ڪيو ويو.
1832 ۾ بيرن شلنگ برقي مقناطيسيت وارو ٽيليگراف ايجاد ڪيو جنھن جو سڀ کان اول ڪمرشل استعمال سر چارلس وھيٽ اسٽون ۽ سر وليم فوٿرگل ڪڪ گريٽ ويسٽرن ريلوي ۾ ڪيو. اھو استعمال 13 ميلن جي فاصلي تي ٻن ريلوي اسٽيشنن:پيڊنگٽن اسٽيشن ۽ ويسٽ ڊريٽن، جي وچ ۾ 9 اپريل 1839 ۾ ٿيو. ھن قسم جي ٽيليگراف جو حق محفوظ ۾ رجسٽريشن 1837 ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ۾ ٿي. ھن برقي مقناطيسي ٽيليگراف کان پوءِ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ سموئيل مورس بہ 1837 ۾ برقي ٽيليگراف حق محفوظ ۾ رجسٽر ڪرايو جنھن مورس ڪوڊ پڻ متعارف ڪرايو جنھن سان ھن الفابيٽ جي استعمال ڪندي پنھنجي مددگار الفرڊ وائل سان رابطو ڪري ڏيکاريو، جنھن بعد ايندڙ ويھن سالن ۾ ھي نظام تيزي سان مروج ٿي ويو. 27 جولاءِ 1866 ۾ پھرين اينٽلانٽڪ سمند کي پار ڪندڙ ٽيليگراف ڪيبل جو ڪم ڪاميابي سان مڪمل ڪيو ويو جنھن سان آمريڪا ۽ يورپ وچ ۾ مواصلاتي رابطن جي شروعات ٿي. ان کان اڳ 1857 ۽ 1858 ۾ سمنڊ ھيٺ تار وڇائي وئي پر اھو رابطو صرف چند ڏينھن رھيو ۽ پراجيڪٽ ناڪام ويو.ان بعد تار کان سواءِ ٽيليگرافي ، ٽيليگرام، ريڊيو، ٽيليويزن ۽ انٽرنيٽ جو دؤر شروع ٿيو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو: مواصلات
شمشير الحيدري
سوانح
شمشير الحيدري جو مامون ڪامريڊ نذير حسين حيدري سياست ۾ ڪافي سرگرم هو. پهرين مسلم ليگ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ پاڪستان جي تحريڪ جي سلسلي ۾ جيل ۾ پڻ ويو. تنهن کان پوءِ پيپلز پارٽي ٺهي ته انهيءَ جوبنيادي ميمبر بنيو. تنهن کان سواءِ هاري ڪميٽي ۾ پڻ هو ۽ انهيءَ جي پولٽ بيورو جو ميمبر هو. هو وڏو هڏ ڏوکي، شاعر، خطيب، مقرر ۽ حڪيم هو، شمشيرالحيدري ننڍي هوندي کان ئي ان کان گهڻو متاثر رهيو ۽ سندس صحبت ۾ حڪمت جو ڌنڌو سکيو. هونئن شمشير جو ڏاڏو ۽ والد به سٺا حڪيم هئا ۽ هنن حڪمت ۾ خوب نالو ڪمايو. انهيءَ حڪمت جي ڌنڌي سبب ماڻهو شمشير کي ”ڊاڪٽر“ سڏيندا هئا. ڪامريڊ نذير حسين حيدري انهيءَ وقت بدين مان ”اعلان حق“ جي نالي سان اخبار ڪڍندو هو. شمشير صحافت جون پِڪون اُتان پيتيون. اڳتي هلي سالن کان پوءِ 1992ع ۾ شمشير اها اخبار ٻيهر جاري ڪئي ۽ انهيءَ جا ڪجهه پرچا ڪڍيا.
سنڌ مدرسي ۾ پڙهڻ جي دوران شمشير اُتان جي ماحول کان ڪافي متاثر ٿيو ۽ پاڪستان ٺهڻ دوران جيڪي مارا ماريون ٿيون، تن کي اکين سان ڏٺائين. پاڻ انهيءَ زماني ۾ ”پاڪستان اسٽوڊنٽس فيڊريشن“ بدين شاخ جو بنياد رکيائين ۽ ان جو جنرل سيڪريٽري ٿيو، جنهن جو نتيجو اهو نڪتو جو کيس اسڪول مان ڪراچي وڃي پڙهڻ جي لاءِ سرٽيفڪيٽ مليو.
سنڌ مدرسي ۾ پڙهڻ جي دوران، پهرين سال هو خوب محنت ڪري پڙهيو، پر تحريڪي دماغ هئڻ سبب اُتي به ماٺ ڪري نه ويٺو ۽ 1956ع ۾ ”سنڌي ادبي سنگت“ جي مرڪزي تنظيم جو پايو وڌائين، جنهن جون شروعاتي گڏجاڻيون مدرسي جي سينيٽوريم هال ۾ ٿينديون هيون. اڳتي هلي ’سنگت سنڌ‘ جي مرڪزي چونڊن ۾ 17 آڪٽوبر 1956ع تي اياز قادري سيڪريٽري جنرل ۽ شمشيرالحيدري جوائنٽ سيڪريٽري مقرر ٿيا. اپريل 1957ع ۾ اياز قادريءَ جي استعفى کان پوءِ شمشميرالحيدري سنڌي ادبي سنگت جو سيڪريٽري جنرل مقررٿيو. پاڻ 1957ع کان وٺي 1966ع تائين سنگت جو سيڪريٽري جنرل رهيو، جڏهن ته خزانچي موتيرام ۽ آڊيٽر ع.ق شيخ هئا. سنڌ مدرسي ۾ پڙهڻ جي دوران پهرين شمشير ’سنڌي بزم ادب‘ قائم ڪئي ۽ محمد ابراهيم جويي کي انهيءَ جو صدرمقرر ڪيو ويو.
شمشير الحيدري پهرين نوڪري 1950ع ڌاري پاڪستان رائيس مل ۾ منشي جي حيثيت سان شروع ڪئي. تنهن کان پوءِ پي-ڊبليو-ڊي ۾ ملازمت ڪيائين. اڳتي هلي ”بدين ڪو آپريٽو بئنڪ“ بدين جومئنيجر مقرر ٿيو. 1964ع ۾ بئنڪ بند ٿي ته شمشير به نوڪريءَ کان واندو ٿيو.
شمشير الحيدريءَ جي زندگيءَ جو وڏو حصو صحافت ۾ گذريو. سندس صحافتي ڪيريئر جي شروعات ”هلال پاڪستان“ کان ٿي، جيڪا مرحوم عبدالڪريم منشي ڪڍي هئي. پاڻ سڀ کان پهرين انهيءَ جو اسسٽنٽ ايڊيٽر مقرر ٿيو، تنهن کان پوءِ نيوز ايڊيٽر ٿيو. 1955ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ پاران ”مهراڻ“ رسالي جو نئين سر جاري ڪيو ويو. انهيءَ وقت محمد ابراهيم جويو ”سنڌي ادبي بورڊ“ جو سيڪريٽري هو. جنهن سان شمشير جي ”سنڌ مدرسي“ واري زماني کان واقفيت هئي. تنهن کيس 1956ع جي شروعات ۾ بورڊ ۾ ڪلارڪ ڪري رکيو. سندس ڪم پروف پڙهڻ ۽ ڪتابن جي بنڊلن تي ايڊريسون لکڻ هوندو هو. ڪجهه وقت کان پوءِ سندس محنت ۽ ڪم کان متاثر ٿي کيس ”مهراڻ“ جو اسسٽنٽ ايڊيٽر ڪري رکيو. اهو دور شمشير جي صلاحيتن جي نکرڻ جو دور هو. شمشيرالحيدري ”سنڌي ادبي بورڊ“ ۾ يارهن سال نوڪري ڪئي ۽ 1966ع ۾ اها ڇڏيائين.
1966ع ۾، پبلڪ سروس ڪميشن جي ذريعي مرڪزي اطلاعات ۽ نشريات جي وزارت جي ڊائريڪٽوريٽ آف فلمس اينڊ پبليڪيشن جي سنڌي شعبي جو سربراهه ۽ ماهوار رسالي ”نئين زندگي“ جو ايڊيٽر مقرر ٿيو. ”نئين زندگي“ جو اهو دور سنڌي ادب ۾ زبردست تحريڪي ۽ تنظيمي دور ثابت ٿيو. شمشير پنهنجي عادت موجب ”نئين زندگي“ کي هڪ ادبي مشن ۽ جذبي تحت هلايو ۽ ڪئين نوان ليکڪ پيدا ڪيا، جن اڳتي هلي سنڌي ادب ۾ وڏو نالو ڪڍيو. شمشيرالحيدري جي ايڊيٽري واري دور جا ”نئين زندگيءَ“ جا پرچا کڻي ڏسبا ته اهي هر حوالي سان جامع نظر ايندا. نئين زندگيءَ جي ڪيترن ئي يادگار رسالن کان سواءِ جڏهن ون يونٽ ٽٽو ته شمشير نئين زندگيءَ جو يادگار ”سنڌ نمبر“ پڻ ڪڍيو. شمشير اتي يارهن سال رهيو. پوءِ جڏهن پيپلزپارٽي جي دور ۾ مرڪزي مواصلات کاتي پاران ”ڪميونيڪيشن انفارميشن سيل“ کوليو ويو، جنهن جو ڪم مواصلات جي مختلف کاتن بابت فلمون ٺاهڻ، انگريزي رسالو جاري ڪرڻ ۽ اخبارن کي اشتهار ورهائڻ هو. ته شمشير نئين زندگيءَ جي ايڊيٽريءَ تان استعفى ڏيئي انهي کاتي ۾ ڊپٽي مئنيجر بنيو. پر ڏيڍ سال کان پوءِ ڀٽي صاحب جي حڪومت ختم ٿي ته اهو کاتو ٽوڙيو ويو ۽ شمشير کي 19هين گريڊ ۾ سرپلس ٺهرايو ويو. ائين يارهين سالن کان پوءِ وري پي پي گورنمينٽ ۾ کيس ”يُوٿ انويسٽمينٽ پروموشن سوسائٽي“ ۾ سينيئر ڊپٽي ڊائريڪٽر ڪري مقرر ڪيو ويو. جتان پاڻ 1989ع ۾ رٽائرڊ ڪيائين.
مٿي ذڪر ٿي آيو آهي ته شمشيرالحيدري هلال پاڪستان کان صحافت جي شروعات ڪئي. تنهن کان پوءِ ڪافي وقت تائين ”خادم وطن“ ۾ پڻ اسسٽنٽ ۽ نيوز ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. 1983ع ۾ کيس حيدرآباد مان نڪرندڙ ”مهراڻ“ اخبار جو ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. اها پير صاحب پاڳاري جي اخبار هئي. جيڪا انهيءَ وقت حُر جماعت جي بليٽن طور فقط ٻارهن سئو ڪاپيون شايع ٿيندي هئي. شمشير اڃا ادارت سنڀالي مس، جو 14 آگسٽ 1983ع ۾ ايم آر ڊي جي مارشلا خلاف، جمهوريت جي بحالي جي تحريڪ شروع ٿي ويئي. شمشير کليو کلايو تحريڪ جا تفصيل شايع ڪرڻ شروع ڪيا ۽ اخبار کي ضيائي مارشل لا خلاف هٿيار طور استعمال ڪرڻ شروع ڪري ڏنو. اخبار جا ڪيترائي ڪالم ۽ ايڊيٽوريل مارشل لا جي خلاف ۽ جمهوريت جي بحاليءَ جي حق لکيا. نتيجي ۾ اخبار جي سرڪيوليشن ٻارهن سئو ڪاپين مان وڌي ٻاويهه هزارن تائين پهتي. نيٺ 82 ڏينهن کان پوءِ کيس اخبار کان ڌار ڪيو ويو.
اڳتي هلي 1986ع ۾ کيس ”هلال پاڪستان“ ڪراچيءَ جو ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. اتي به ساڳئي 1983ع واري صورتحال ٺهي. 1986ع جي تحريڪ شروع ٿي ويئي ۽ شمشير جو قلم ۽ اخبار جا ڪالم جمهوريت پسند ۽ عوام دوست ڌرين جي حق ۾ هلڻ لڳا. مٿس ڪافي دٻاءُ وڌو ويو ۽ حڪومت پنهنجي ئي اخبار جي اشهتار بند ڪري ڇڏيا. نتيجي ۾ شمشير اخبار کي بند ٿيڻ ۽ نقصان کان بچائڻ لاءِ ايڊيٽري تان استعفى ڏيئي ڇڏي. اُتي پاڻ فقط 43 ڏينهن اخبار جو ايڊيٽر رهيو. پوءِ 1989ع ۾ پي پي پي جي حڪومت آئي ته کيس بيگم نصرت ڀٽو ٻيهر اخبار ”هلال پاڪستان“ جو ايڊيٽر مقرر ڪيو. پاڻ اخبار کي وڌائڻ ۽ ويجهائڻ لاءِ ڪافي محنت ڪيائين ۽ ڪئين نوان شعبا کوليائين.
ادبي خدمتون
شمشير الحيدري جي پهريون شعري مجموعو ”لاٽ“ 1962ع ۾ ڇپيو، جيڪو طارق اشرف ڇپرايو. تنهن کانسواءِ سندس ڪجهه ننڍا ننڍا ٻيا به ڪتابڙا ڇپيل آهن. شمشيرالحيدري ڪيترائي ريڊيو ۽ ٽي وي ناٽڪ ۽ ڊراما پڻ لکيا آهن ۽ ٽي وي لاءِ پهريون ڊرامو ٽن قسطن شمشيرالحيدري جو لکيل هو، جيڪو مرزا قليچ بيگ جي ناول ”زينت“ جو ناٽڪي روپ هو. مٿين ڪم کان سواءِ شمشيرالحيدري ڪيترائي اهم ڪتاب سنڌي ۾ ترجمو پڻ ڪيا آهن. شمشيرالحيدري جي شاعريءَ تي نظر وجهندي ”مهراڻ شاعر نمبر“ ۾ گرامي صاحب لکي ٿو: ”حيدري جي فن کي تنقيدي نقطه نظر سان ڏسڻ کان پوءِ آءٌ ان راءِ تي پهتو آهيان ته حيدري جي تخليقي قوت، فڪري ۽ اڀياس پنهنجي همعصر ۾ منفرد آهي.“ شمشير الحيدري ءَکي سندس سنگت ۽ سنڌي ادب جي خدمت جي مڃتا طور 6 جون 2010ع تي ”سنڌي ادبي سنگت ـ سنڌ“ پاران لائيف ٽائيم اچيومينٽ ايوارڊ ڏنو ويو.
وفات
شمشيرالحيدري 11 آگسٽ 2012ع ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1932ع جون پيدائشون زمرو:20هين صدي جا مرد ليکڪ زمرو:ادب زمرو:بدين ضلعو کان ماڻهو زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعري زمرو:شخصيتون زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
ويلنسي
ڪنھن عنصر جي ڪنھن ٻئي عنصر سان ملي وڃڻ جي صلاحيت کي ويلنسي چوندا آهن. ٻين لفظن ۾ ڪنھن ائٽم ۾ غير جوڙيدار اليڪٽران کي ويلنسي چيو ويندو آهي. مثال: ڪلورين جي ويلنسي ھڪ ھوندي آھي ڇوتہ ان جي ائٽم ۾ جوڙن کان ٻاھر صرف ھڪ اليڪٽران ھوندو آھي .آڪسيجن جي ويلنسي ٻہ ھوندي`ھي ڇوتہ ان جي آئٽم ۾ غير جوڙيدار اليڪٽران ٻہ ھوندا آھن
پپر
پپريا پپل ھڪ وڻ جو نالو آهي. ٿر ۾ هن کي هندو پوڄيندا آهن. هن جا پَن وڏا ۽ چوٽيءَ سان ٿين. ڇانوَ سٺي آهي پر ان سان گڏ پَنن ڇاڻڻ واري موسم ۾ پَنن جو گند ڪچرو به گهڻو ٿيندو آهي. اُن ۾ گول گول ڦل ٿئي پر ڪم ڪنهن به ڪونه آهي. اُن جو ٿُڙ ٿلهو ٿيندو آهي پر ڪاٺ ڪَچي هئڻ سبب ڪنهن به ڪم ڪونه اچي.
220px|thumb|ميون جو نمونو
پاڪستان ۾ صحت
پاڪستان جي آئين مطابق هر فرد جي صحت جي سنڀال ۽ مفت علاج وغيره حڪومت جي فرضن ۾ شامل آهي. پاڪستان جي ٽئين پنج سالا منصوبي مطابق حڪومت اهو عزم ڪري ڇڏيو هو ته 1985ع تائين ملڪ جي سموري آباديءَ کي صحت جا بنيادي لوازمات مهيا ڪيا ويندا ۽ ڪو به شخص طبي مراعات کان محروم نه رهندو. طبي سهولتن جي فراهمي صوبائي صحت کاتي جي ذمي آهي. مرڪزي حڪومت جو ڪم آهي صحت جي پروگرامن جي رهنمائي ڪرڻ. قيام پاڪستان وقت صحت جو قومي معيار نهايت خراب هو. ملڪ ۾ سنديافته ڊاڪٽرن جو تعداد گهٽ هو. اسپتالون نه هيون. دوائن ٺاهڻ جا ڪارخانا نه هئا. هن وقت ضلعن جي صدر مقامن (شهرن) ۾ وڏيون اسپتالون آهن، جيڪي صحت جي سلسلي ۾ ناڪافي آهن. 1961ع ۾ مليريا جي مرضن ۾ ورتل ٻه ڪروڙ ماڻهو رڪارڊ ڪيا ويا هئا. هڪ اندازي مطابق هن وقت به هڪ لک ماڻهو سلهه جي مرض ۾ مبتلا آهن، پر هن وقت سلهه (ٽي. بي) جو علاج ممڪن ۽ آسان آهي، جيڪو اٺن مهينن جي ڪورس تي مشتمل هوندو آهي ۽ هر تعلقي اسپتال ۾ ٽي. بيءَ جي مريضن کي رجسٽرڊ ڪري مفت ۾ علاج جي سهولت ڏني وئي آهي. انهيءَ جي علاج لاءِ مرڪزي حڪومت جي امداد سان ضلعي بالاڪوٽ ۾ 50 بسترن جو شفاخانو آهي. مرض پيدا ڪرڻ ۾ سڀ کان وڌيڪ دخل ماحول ۾ گندگيءَ جو آهي. 1966ع ۾ صفائيءَ جي هڪ مهم هيٺ صفائيءَ جو پرچار ڪيو ويو، جنهن ۾ تازي هوا، صاف پاڻي ۽ متوازن غذا جي اهميت کان ماڻهن کي روشناس ڪرايو ويو هو. هن وقت پاڪستان سميت پوري سنڌ ۾ جگر جي بيماري هيپاٽائيٽس عام ٿي وئي آهي. جنهن جو سبب ڊاڪٽرن جي چوڻ موجب آلوده (گدلو) پاڻي، انجيڪشنن ۽ بليڊن جو بار بار استعمال ۽ متاثر ٿيل رت جي منتقلي آهي. ان بيماريءَ جا ٽي قسم عام آهن. جن مان اي، بي ۽ سي جي علاج لاءِ حڪومت انتظام ڪيا آهن ۽ هر سرڪاري اسپتال ۾ هينئر ”هيپاٽائٽس ڪنٽرول پروگرام“ تحت مريضن جي مفت ٽيسٽ ۽ علاج ڪيو وڃي ٿو. جڏهن ته ٻارن کي حفاظتي ٽڪن جو قومي پروگرام، ماءُ ۽ ٻار جي صحت بابت قومي پروگرام ۽ قومي ايڊز ڪنٽرول پروگرام به صحت کاتي جي ترجيحي سرگرمين ۾ شامل آهن. تنهن کان سواءِ عالمي صحت واري اداري جي تعاون سان ملڪ ۾ پوليو خلاف ڪيترن سالن وئڪيشن ٻارن کي فراهم ڪيون پيون وڃن.
خانداني منصوبه بندي
پاڪستان ۾ وڌندڙ آبادي هڪ مسئلو بڻجي ويو آهي. اقتصاديات جي ماهرن، اقتصادي ترقيءَ جي هر پهلوءَ تي غور ڪيو. هنن جي رٿا موجب تيزيءَ سان وڌندڙ ڄم جي روڪ به اقتصادي خوشحاليءَ جو هڪ حصو آهي. ان جو مقصد اهو هو ته پاڪستان جي آباديءَ ۾ عمر جي ناهمواريءَ کي ختم ڪيو وڃي. 1970ع تائين خوراڪ جي معاملي ۾ ملڪ کي خود ڪفيل بنايو وڃي. نه فقط موجوده آمدنيءَ کي برقرار رکجي، بلڪه منصوبه بنديءَ هيٺ آمدنيءَ ۾ اضافو ڪيو وڃي. هن وقت آهستي آهستي شهر توڙي ٻهراڙيءَ جي ماڻهن خانداني منصوبه بنديءَ جي فائدن کي سمجهيو آهي. هن وقت به سرڪار پاران ليڊي هيلٿ ورڪرز جي ذريعي گهر گهر ماڻهن ۾ خانداني منصوبه بنديءَ بابت آگاهي ڏيڻ جو سلسلو جاري آهي.
ڳڙهي خيرو
'ڳڙهي خيرو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ شهر ۽ تعلقي جو صدر مقام آهي. روڊ رستي ھي شھر جيڪب آباد ، شھدادڪوٽ ۽ استاد محمد سان ڳنڍيل آھي. شھر جي آبادي سنڌي ۽ بلوچ ذاتين وارن ماڻھن تي مشتمل آهي جن ۾ جمالي، بليدي ، ، لغاري ڪثرت ۾ آھن. ھتي ڪافي ھندو خاندان بہ رھن پيا. ھي ھڪ ننڍو ۽ معاشي طور تي پوئتي پيل شھر آھي جتي بنيادي سھولتن جو ڏاڍو فقدان آھي. شھر جي جاگرافيائي بيھڪ ڊگري اتر طرف 28° 4' 0" 67° 59' 0 ڊگري اوڀر طرف آھي.ھتان جي آبهوا اونھاري ۾ انتھائي گرم 48 سينٽي گريڊ کان بہ وڌيڪ ھوندي آھي ۽ سياري ۾ سرد ۽ خشڪ .2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ پيپلز پارٽي شھر جي ستن مان ڇھ وارڊن تي چونڊ کٽي سياسي طور تي ھن شھر جي سنڌ اسيمبلي واري تڪ تي مير شاھنواز جمالي جي شاھلياڻي خاندان جا فرد چونڊجندا رھيا آھن جن ۾ سندس پٽ مير غلام محمد شاھلياڻي ۽ مير گوھر شاھلياڻي ۽ پوٽي مس سائره شاھلياڻي شامل آهن.
نالو
ڳڙھي ڳڙھ مان نڪتل آهي. ڳڙھ جي معنيَ ڪوٽ يا قلعو آھي. ڳڙھي جي معنيَ ننڍڙو ڪوٽ آھي. خيرو اصل ۾ ذات جو جمالي ھيو. نالي جي معنيَ آهي خيري جمالي وارو ڪوٽ. بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1880 وارن ديھن جي نقشن ۾ ھن شھر کي ڳڙھي خيرو جمالي جي نالي سان ظاھر ڪيو ويو ھو.
آدمشماري
ڳڙهي خيرو تعلقي جي آدمشماري 1 مارچ 1998 ۾ 117,207 ھئي جيڪا 15 مارچ 2017 جي آدمشماري ۾ وڌي 158,360 ٿي وئي جنھن مان شھر جي ٽائون ڪميٽي جي آدمشماري 12,632 آهي باقي145,728  ٻھراڙيءَ۾ رھندڙ آھي.
شيخ مراد علي "ڪاظم"
شيخ مراد علي ”ڪاظم“جیڪو سنڌ جي معياري ۽ غزل گو شاعر روھڙيءَ ۾ 10 مئي 1901ع ۾ ڄائو ۽ ھڪ غريب خاندان مان ترقي ڪري، سنڌي علم و ادب ۾ وڏي مقام تي پھتو. سندس ڪلام نھايت رنگين، پختو ۽ برجستو آھي. سندس تغزل جي فني حيثيت مسلم آھي. مولانا گرامي لکي ٿو تہ مرحوم سنڌيءَ سان گڏ، فارسي ڪلام بہ چيو آھي. سندس فارسي ڪلام جو داد، بلبل ھند سروجني نيڊو جھڙي اديبہ ۽ عالمہ بہ ڏنو ھو، جنھن جي ھدايت ۽ نصيحت تي ئي ھن ڌارين ٻولين ۾ طبع آزمائيءَ کي ڇڏي پنھنجي مادري زبان سنڌيءَ ۾ شعر چوڻ شروع ڪيو. مرحوم روھڙيءَ ۽ خيرپور ميرس ۾ تعليم ورتي ۽ 1919ع ۾ سنڌ مدرسہ ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين. ان عرصي ۾ فارسي ۽ ڪجھھ عربي پڙھيائين، ۽ چڱو استعداد پيدا ڪيائين. ھندستان جو سير بہ ڪيائين، ۽ اردو زبان ۾ خاصي مھارت حاصل ڪيائين.خيرپور جي مفتي سعيد الله وٽ ديوان حافظ فارسي باقاعدي مطالع ڪيائين. 1919ع کان 1923ع تائين، سنڌي شعر چوندو رھيو. مولانا گرامي مطابق 1923ع ۾ ھڪ سنڌي ديوان شايع ڪرڻ لاءِ مرتب ڪيائين، پر افسوس جو اھو گم ٿي ويو. مرحوم پنھنجي حياتيءَ جو ڳچ حصو ڪراچيءَ ۾ گذاريو، ۽ اتي ملازمت ڪندو رھيو. اوائلي دور کان لاڙڪاڻي ۽ حيدرآباد جي ادبي حلقن سان وابستہ رھيو، ۽ پوئين دور ۾ ڪراچيءَ ۾ رھي، ادبي خدمت ڪندو رھيو. سندس ڪلام سنڌ جي سڀني معياري ۽ علمي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيندو رھيو آھي پاڻ آڪٽوبر 1954 ۾ وفات ڪيائين..
حافظ عبدالله "بسمل"
حافظ عبدالله ”بسمل“ وڏو عالم، فاضل، اديب، شاعر ۽ سخن شناس ماڻھو ھو. سندس تعلق ٽکڙ جھڙي مردم خيز ۽ علمي مرڪز سان آھي. مولانا گرامي لکي ٿو تہ سندس علمي زندگي اگرچ ھڪ علمي درسگاھ مان ٿي، پر اڳتي ھلي ھي سنڌ جو بھترين شاعر ۽ اديب ليکجڻ ۾ آيو. سندس ڪلام جو ڪو خاص مجموعو نہ ڇپجي سگھيو آھي. سندس سارو ڪلام سنڌ جي اخبارن ۽ ۽ رسالن  ۾ محفوظ آھي، فقط مثنوي محمدي ڇپيل آھي. سنڌي ادبي بورڊ جي طرفان بسمل صاحب جي ”ڪلام“جي اشاعت جو انتظام ٿي چڪو آھي..