cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انڙ
اُنڙ پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پٽ اوڍر پٽ نوتيار پٽ نيٽ، جيڪو هسپت جو پوٽو هو. اُنڙ جي پيءُ لاکي کي ٻه گهر واريون هيون. ”بٺي چاره“ نالي گهر واريءَ مان کيس اُڍو، مُهڙ ۽ ٻه ٻيا پٽ ٿيا. ٻيءَ گهرواريءَ مان اُنڙ، ڇُٽو، ڦل لاکو ۽ مناهي ٿيا. سنڌ ۾ سمن جو پهريون حاڪم ڄام فيروزالدين انڙ هو، جنهن جو اولاد ڪافي وڌيو ۽ سنڌ ۾ پکڙيو. سندس نالي جي ئي نسبت سان، پوءِ سنڌ ۾ ”انڙ“ قبيلو مشهور ٿيو. هن وقت هي قبيلو قديم لاکاٽ پرڳڻي (موجوده سڪرنڊ ۽ دولت پور صَفَن تعلقن) ۾، اڪثريت سان رهي ٿو. ”انڙ“ قبيلي جي دعويٰ آهي ته اُهي سموري ”سماٽ“ برادريءَ جو سردار قبيلو آهن، اُن ڪري اڄ تائين انڙ ”ڄام“ لقب اختيار ڪيو اچن. سنڌ ۾ هلندڙ دؤر ۾ انڙ قبيلي جا ڪيترائي مشهور ماڻهو ٿيا، جن ۾ رئيس علي نواز خان انڙ، رئيس رسول بخش انڙ، حاجي غلام حسين انڙ (سابق ايم پي اي)، بيگم گلزار انڙ (سابق ايم پي اي)، رسول بخش انڙ وڪيل، الطاف حسين انڙ، بهاول خان انڙ ، ڄام تماچي انڙ (موجوده ايم. پي. اي) وغيره شامل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ
2006ع
فوتگيون
زمرو:2006ع زمرو:سال
85 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
باگڙ ديس
ڪننگهام پنهنجي ڪتاب ”ائنشنٽ -انڊيا-“ (Ancient India) جي صفحي 247 تي بيان ڪيو آهي ته ”جنهن ملڪ جي راڄڌاني هاڻي بيڪانير آهي، اُن کي قديم زماني ۾ ”باگڙديس“ سڏيو ويندو هو، جنهن جو مطلب آهي باگڙين يا ويڙهاڪن جو ديس. سندن اڳواڻ باگڙ راءِ هوندو هو.
865ع
ڊسمبر
زمرو:865ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
86 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
امام ابو حنيفه
قرآن ۽ حديث کي مسلمانن لاءِ زندگي گذارڻ جو منشور بڻايو ويو. قرآن شريف جي جمع ٿيڻ کانپوءِ حديث شريف کي جمع ڪرڻ ڪري ان کي اسلامي عقيدن ۽ عملن جي لاءِ ترتيبوار شڪل ڏيڻي هئي. ان کا علاوه قرآن ۽ حديث جي روشنيءَ ۾ کوڙ سارن دنياوي مسئلن جي لاءِ قانون ۽ طريقا تيار ڪرڻا هئا. اهو سمورو ڪم حديث ۽ فقه جي وڏي عالمن ڪيو، جن مان ابو حنيفه ۽ امام حنبل جو ڪوشسون ۽ ڪارناما نه وسرڻ جهڙا آهن.
اصل نالو نعمان -بن- ثابت، جيڪو پنهنجي ڪنيت ’ابوحنيفه‘ سان مشهور آهي، اسلامي دنيا جو وڏو عالم ٿي گذريو آهي. پاڻ جيئن ته فقه حنفيءَ جو باني هو، تنهنڪري -امام- حنيفه جي نالي سان عالمِ -اسلام- ۾ مشهور ٿيو، کيس -امام اعظم- به سڏيو ويو آهي. سندس نسبت ڪن ايراني نسل سان ته ڪن سنڌي نسل سان ڄاڻائي آهي. سندس والد اتي واپار ڪندو هو. سندس -جنم- ’ڪوفي‘ ۾ 80هه/699ع ۾ ٿيو. -اول- علمِ ڪلام پڙهائين، پوءِ فقه جي -تعليم- پنهنجي -استاد- حماد -بن- ابي سلمان کان حاصل ڪيائين. نهايت ذهين هو. سندس مسلڪ ۾ پهريائين قرآن شريف ۽ سنت هئا، پوءِ اصحابن جا اقوال، -ان- کان پوءِ -اجتهاد-. خليفي ابوجعفر منصور کيس قاضيءَ جو عهدو پيش ڪيو، جنهن کان انڪار ڪرڻ تي خليفي کيس قيد ۾ وڌو. -جتي- 150هه/767ع ۾ وفات ڪيائين. قيد دوران -امام- ابو حنيفه کان -امام- محمد -تعليم- حاصل ڪئي، جيڪو اڳتي هلي حنفي فقه جو وڏو ڄاڻو بڻيو. -امام- ابو حنيفه کي اهو به شرف حاصل آهي ته پاڻ قرآن پاڪ جي ٻيءَ ٻوليءَ ۾ ترجمي ڪرڻ جي جائزيت جي فتويٰ ڏنائين. ڪن روايتن ۾ آهي ته -امام- ابو حنيفه جا وڏا اصل سنڌ جا هئا، پر -ان- جو تصديقي حوالو نٿو ملي.
امام ابو حنيفه جو اصل نالو تعمان هو ۽ سندن والد جو نالو ثابت هو. هو 80 هه مطابق 699ع ۾ ڪوفي ۾ پيدا ٿيو. شروع ۾ سندس لاڙو پيءُ وانگر واپار طرف هو. جيڪو ڪوفي ۾ هڪ قسم جو ريشمي ڪپڙو خز ٺاهيندو ۽ ان جو واپار ڪندو هو. جامع مسجد جي ڀرسان سندن ڪارخانو ۽ دڪان هو. سندن عمر تڏهن لڳ ڀڳ ارڙهن اوڻويهه سال هئي. ته هڪ واقعو رونما ٿيو؛
هڪ دفعي پاڻ بازار پئي ويو ته ڪوفي جي مشهور امام شعبي جي گهر وٽان لنگهيو. امام شعبي جڏهن ڏٺو ته سمجهيائين ته ڪو نوجوان شاگرد آهي. کين پاڻ وٽ گهرائي پڇيائين ڪيڏانهن ٿا وڃي؟ هن ڪنهن سوداگر جو نالو کڻي جواب ڏنو ته اوڏانهن وڃي رهيو آهيا. امام شعبي معلوم ڪيس ته توهان پڙهو ڪنهن وٽ ٿا وراڻيائين ڪنهن وٽ به نه امام شعبي چيس مون کي توهان ۾ قابليت جا جوهر نظر اچن ٿا، توهان عالمن جي صحبت ۾ ويهندا ڪريو.
امام حماد ڪوفي جو مشهور امام هو. ابو حنيفه هڪ حديث ٻڌي ۽ پوءِ حماد وٽ پڙهڻ لاءِ ويٺو. عمر جي آخري ڏهاڙن ۾ بيمار ٿي پيو. ڇهه ڏينهن بيمار رهڻ کان پوءِ لاڏاڻو ڪيائين. سندن وفات جو سال 150هه بمطابق 767ع آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
ميداني روسي عقاب
ميداني روسي عقاب(Steppe eagle سائنسي نالو:Aquila nipalensis). هي عقاب رنگ جو گهرو يا هلڪو ناسي ٿئي ٿو، پرن تي بہ ٻہ هلڪيون پٽيون هونديون اٿس، پڇ ننڍو ٿئيس ٿو، جيڪو ويٺل حالت ۾ ويڙهيل پرن کان نڪتل ڪونہ هوندو آهي.
ادب ۽ تنقيد
حوالا
زمرو:1949ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ابوالحسن ڏاهري
ﺩﺭﮔﺎﻫـ ﺍﺑﻮﺍﻟﺤﺴﻦ؛ ﺳﻨﮅﻱ ﺭﺳﻢ ﺍﻟﺨﻂ ﺟﻮ ﺑﺎﻧﻲ ﻣﺨﺪﻭﻡ ﺍﺑُﻮﺍﻟﺤﺴﻦ ﺳﻨﮅﻱ ڏﺍﻫﺮﻱ ﺑـ ﺩﻭڙ ﭜﺮ ﺳﺎﻥ ﺁﺭﺍﻣﻲ ﺁﻫﻲ. ﺳﻨﺪﺱ ﺩﺭﮔﺎﻫـ، ‏(ﺩﺭﮔﺎﻫـ ﺍﺑُﻮﺍﻟﺤﺴﻦ‏) ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﺍﭲ ﺑـ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺁﻫﻲ. ﺳﻨﺪﺱ ﺋﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﻣﻨﺴﻮﺏ ﺩﻳﻬـ ﺍﺑﻮﺍﻟﺤﺴﻦ، ﺟﻴڪﺎ ﭘﮡ ﺍﭴڪﻠﻬـ ﺗﻌﻠﻘﻲ ﺩﻭڙ ﺟﻲ ﺣﺪ ۾ ﺁﻫﻲ. ﻣﻠﻴﻞ ﭴﺎﮠ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺩﺭﮔﺎﻫـ ﺍﺑﻮ ﺍﻟﺤﺴﻦ ﺟﻮ ﻗــﺒﺮﺳﺘﺎﻥ ﻣـڪﻠـﻲ ﮐﺎﻧﭙﻮﺀِ ﭔﻴﻮ ﻧﻤﺒﺮ ﻭڏﻭ ﻗﺒﺮﺳﺘﺎﻥ ﺁﻫﻲ
87 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
ڪارل ساگان
حوالا
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:1996ع جون وفاتون
866ع
ڊسمبر
زمرو:866ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
1451ع
ڊسمبر
زمرو:1451ء زمرو:سال
2008ع
فوتگيون
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال زمرو:2008ع
آسماني گولو
آسماني گولو : آسمان ۾ ستارن جي بيھڪ کي ظاھر ڪندو آهي. انھن بيھڪن سان گولي جي سطح تي ستارن جون جھرمٽون پڻ واضع ٿي پونديون آهن. ان ۾ سج ، چنڊ ۽ نظام شمسي جا سيارا ڏيکاريل ناھن ھوندا ڇوته انھن جي بيھڪ ستارن جي نسبت ۾ تبديل ٿيندڙ ھونديون آھن. تنھن ھوندي به سج جي حرڪت ۾ انھن جي گرھڻن کي ڏيکاريو ويندو آهي. قديم يونان ۾ پڻ اھڙا ڪجھ گولا ٺاھيا ويا هئا. چوڻ ۾ اچي ٿو تہ اھڙو پھريون گولو سڀ کان اول ٿيلس آف مليٽس (Thales of Miletus) ڇھين صدي قبل مسيح ۾ ٺاھيو ھيو. محفوظ ٿيل گولن ۾ ھن وقت سڀ کان قديم نيپلز جي نيشنل آرڪيالاجيڪل ميوزيم ۾ رکيل آھي جيڪو ٽين صدي قبل مسيح جي دؤر سان تعلق رکندڙ آهي جنھن ۾ ستارن جون جھرمٽون ڏيکاريون ويون آھن.
سرحدي علائقو ڊيرا اسماعيل خان
حوالا
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا
پاٽ شريف
پاٽ شريف(انگريزي:Pat Sharif) سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو ۾ سنڌو درياھ جي ساڄي ڪناري قديم شهر ۽ پراڻي زماني کان اسلامي علم ۽ ادب جي لحاظ کان اهم ۽ علامن، فقيهن جو مرڪزي شهر رهيو آهي.
تاريخ
پاٽ شريف سنڌو درياھ جي ڪناري تي انهيءَ هنڌ قائم آهي جتي قديم زماني ۾ گاج ندي (نئي گاج) درياھ ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. درياھ ۽ گاج جو وهڪرو زمين پَٽي ويندو هو، اتي آباد ٿيل ڳوٺ تي نالو ان ڪري پاٽ پيل ڀانئجي ٿو. پاٽ ڀرسان “کاٽ” ڳوٺ پڻ آهي. کاٽ اُتي آباد آهي جتي درياھ کاٽ هڻي وهي ٿو. پاٽ شريف سنڌ ۾ مغل دؤر کان به اڳ صفحه هستيءَ تي موجود هو پر ترخان، ارغون ۽ مغل دور ۾ شهر جي قائم هجڻ جي تاريخ تصديق ڪري ٿي. مرزا قليچ بيگ لکيو آهي تہ:"پاٽ ۾ مشهور حيدر هروي هو. جنهن جو لقب ڪليجه هو. جو اوائل ۾ ڪليجه يعني زيرانڊيون رڌي وڪڻندو هو. اهو وڏو شاعر ٿي گذريو. سندس ديوان آهي مرزا شاهه حسن جي ڏينهن ۾ هرات کان سنڌ ۾ آيو ۽ اچي رهيو ۽ اتي ئي وفات ڪيائين."
علم ادب
پاٽ شريف آڳاٽي وقت کان علم ادب جو مرڪز رهيو آهي. پاٽ شريف جا مدرسا ۽ عالم ۽ فقيه سجڄي سنڌ ۾ مشهور رهيا آهن. علامه آءِ آءِ قاضي جا وڏا پاٽ شريف سان تعلق رکن ٿا. مشهور محقق ۽ اديب حبيب الله صديقي به پاٽ شريف سان تعلق رکي ٿو. تحفته الڪرام جو مصنف، مير علي شير قانع ٺٽوي لکي ٿو ته پاٽ سيوستان (سيوهڻ) پرڳڻي جي آس پاس هڪ ڳوٺ آهي. حيدر هروي نالي شاعري جي هڪ “ديوان” جي مالڪ شاعر جو تعلق پاٽ سان آهي. مرزا شاھ حسن جي ڏينهن ۾ سنڌ ۾ آيو ۽ هميشه لاءِ پاٽ ۾ رهيو ۽ گذاري ويو. پاٽ شريف قاضين، عارفن ۽ فقيهن جو شهر رهيو آهي. ڪلهوڙن جي دور تائين پاٽ شريف جو شهر علم ادب جي حوالي سان مشهور رهيو.
موجوده آبادي ۽ علم
هن وقت به پاٽ شريف علم ادب جو مرڪز آهي. پاٽ شريف ۾ هاءِ اسڪول تائين تعليم جو بندوبست آهي. هن وقت پاٽ شريف جي آبادي 30 هزار جي لڳ ڀڳ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جا شهر
88 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
ادب ۽ مروت
ڪتاب ادب ۽ مروت اُڌنمل سترامداس سڏاڻيءَ ۽ جڳتراءِ ايسرداس گڏجي لکيو. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 128 آهن ۽ قيمت 10 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ميشرس اڌنمل ۽ جڳتراءِ حيدرآباد وارن اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.
حوالا
زمرو:1929ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
1452ع
ڊسمبر
زمرو:1452ع
باگڙجي
ي: سکر ۽ -بدين- تعلقن ۾ هڪ ديهه جو نالو. شڪارپور ضلعي جي تعلقي لکيءَ جي هڪ ديهه. جنهن ۾ هيٺ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’-باگڙجي-‘، ’گهمرا‘، ’ڪلهڙي‘، ’ريلوي -اسٽيشن- -باگڙجي-‘، ’مزار گنج علي‘، ’صبا‘ ۽ ’پيارو خروس‘. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول آهن. هتي ڇوڪرين لاءِ مڊل اسڪول ۽ ڇوڪرن لاءِ هاءِ اسڪول به آهي. هتي اسپتال موجود آهي. سنڌ جو مشهور تعليمدان -آغا- -تاج- محمد اصل هن ڳوٺ جو رهاڪو هو. ضلعي سانگهڙ جي تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه جو نالو به -باگڙجي- آهي.
فياض جتوئي
فياض جتوئي (انگريزي ٻولي:Fayaz Jatoi) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر آهي.
زندگي جو احوال
فياض جتوئي جو پورو نالو فياض حسين جتوئي آهي. هيءُ پهرين مارچ 1991ع تي حاجي بشير احمد جتوئي جي گهر ۾ سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ڏوڪري تعلقي جي ڳوٺ شادڻ جتوئي ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
فياض جتوئي پرائمري تعليم ڳوٺ ۾ پرائي ۽ 2001ع ۾ 5 درجا پاس ڪيائين. هن مئٽرڪ جو امتحان 2006ع ۾ گورنمينٽ هائير پائلٽ سيڪنڊري اسڪول لاڙڪاڻي منجهان پاس ڪيو. انٽر سائنس جي تعليم 2008ع ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي ۾ حاصل ڪيائين. فياض جتوئي ڪمپيوٽر سائنس ۾ ايم ايس سِي جي ڊگري شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور منجهان 2012ع ۾ مڪمل ڪئي ۽ استاد جي پيشي سان واڳجي ويو.
شاعري
فياض جتوئي شاعري جي شروعات سال 2013ع ۾ ڪئي پر ٿوري عرصي ۾ محنت ۽ مشقت سان پاڻ مڃائي ورتو. هن تخليقي سگھ وسيلي ادبي حلقن ۾ پنهنجي جڳھ جوڙي ورتي آهي ۽ نهايت منفرد شاعر طور سڃاڻپ حاصل ڪري ورتي آهي. سندس شاعري ڪاوش ۽ ٻين معياري اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپيل آهي. هن سنڌي شاعريءَ جي ٻين صنفن جي ڀيٽ ۾ غزل تمام گهڻو لکيو آهي. سندس غزل ئي وڌي سڃاڻپ آهي. فياض جتوئي ڪن شاعرن تي نثري تاثر پڻ لکيا آهن.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:شاعري زمرو:سنڌي ماڻھو
فقير ناٿو لنڊ
فقير ناٿو لنڊ جنم: 7جون 1926ع شيخاڻي گھاڙي بدين پرائمري تعليم سيراڻي مان حاصل ڪئي فقير غلام حسين لنڊ جي گهر ۾ 7 جون 1926 ۾ جنم وٺندڙ فقير ناٿو لنڊ 90 سالن جي ڄمار وارو شخص چاچو ناٿو لنڊ اڄ بـ پنهنجي هن عمر ۾ بـ سندس ڳوٺ شيخاڻي گهاڙي ۾ رھندو آھي. فقير ناٿو لنڊ مهمان جي آڌر ڀاءُ ڪرڻ سان گڏ سندس اوطاق جي ڄار جي وڻ هيٺ هڪ ٿانون پاڻيءَ سان ڀريل پکين لاءِ بـ رکندو آهي نـ رڳو خالي پکين لاءِ پاڻي رکندو آهي پر پکين جي چوڳي لاءِ ان جا داڻا بـ رکندو آهي. فقير ناٿي لنڊ جو ڳوٺ شادمان لنڊ شيخاڻي گهاڙي ۾ آهي.
فقير ناٿو لنڊ هن وقت هن ڏکڻ سنڌ جي هن ولاسي جو هڪ اهڙو ڪردار آهي.
http://www.sindhsalamat.com/threads/47259/ زمرو: سنڌي شخصيتون زمرو: سگھڙ
ايوڊيڪاٽس
thumb|right|[[عربيس کي ٽي پولن ڪولپاء ھوندا آھن]]
ايوڊيڪاٽس يا ايوڊيڪاٽيڊاء يا ايوڊيڪاٽائليڊونس گلن وارن ٻوٽن جو بڻ (clade) آھن جن کي پراڻن ليکڪن ٽرائڪولپيٽز يا نان-ميگنوليئڊ ڊڪوٽس سڏيو ھو. اھي نباتاتي لفظ علم نباتات جي ماھر جيمز اي. ڊوييل 1991 ۾ متعارف ڪرايا ٽرائڪولپيٽز  يا نان-ميگنوليئڊ ڊڪوٽس کان مختلف ثابت ٿيڻ تي  لفظ ايوڊيڪاٽس جو علم نباتات (Botony) ۾ گھڻي ڀاڱي اينجيوسپرمس يا مونوڪاٽس ۽ ميگنوليئڊس لاءِ اختيار ڪيو ويو. دنيا جا کوڙ ٻوٽا ايوڊيڪاٽس آهن جن م عام کاڌي وارا ٻوٽا يا وڻ ۽ سونھن وارا ٻوٽا شامل آهن جن م سورج مکي فرگيٽ مي ناٽ، ، بند گوبي ۽ ٻيا شامل آهن.
89 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
ادب اشاعت گھر
ادب اشاعت گهر علمي ادبي ڪتابن/ رسالن جي اشاعت جو هي ادارو 1995ع ۾ سنڌي ادب جي شاعر گل ڪونڌر قائم ڪيو. هن اداري پاران ادب/ اديب رسالو شايع ٿيندو هو، جيڪو تمام گهڻي عرصي تائين جاري رهيو ۽ 138 پرچا شايع ٿيا. ان کان علاوه هن اداري پاران 10 کان وڌيڪ مختلف صنفن تي ڪتاب بہ شايع ڪيا ويا آهن.
867ع
ڊسمبر
زمرو:867ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
2009ع
فوتگيون
زمرو:2009ع زمرو:سال
ڪُڪُڙ
thumb thumb|Gallus gallus ڪُڪُڙ (Indian red jungle fowl سائنسي نالو:Gallus gallus). سنڌ جو عام گهريلو ڳاڙهو يا اصيل ڪُڪُڙ اڄ کان گهٽ ۾ گهٽ 5000 سال اڳ سنڌو ماٿريءَ ۾ نيم-پالتو (ڌاريل) پکيءَ وانگر رهندو هو. ان کان پوءِ اهو مسافرن ۽ سوداگرن جي معرفت سڄي دنيا ۾ پکڙجي ويو ۽ هن وقت ڌرتيءَ تي سڀ کان گهڻي تعداد ۾ گهريلو پکيءَ جي حيثيت ۾ ملي ٿو.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست زمرو:سنڌ جا پکي زمرو:ڪڪڙ
سنڌ جي هاڪڙا وادي
اڇڙي ٿر (Achhirro Thar) ۽ ناري جي ميداني پَٽ جي ڳنڍ تي، نارا ڪئنال جي آخري ريگيوليٽر فرش موري کان رڳو ڏيڍ ڪلوميٽر اوڀر طرف ۽ عمرڪوٽ ضلعي جي شھر ڍوريناري کان اڍائي ڪلوميٽر اُتر ۾ ان هاڪڙو ويلي جي هڪ قديم شھر کُڻهار جو ڀِڙو صدين کان موجود آھي، ساڳئي تاريخي وهڪري تي ٻين شھرن رتي ڪوٽ کان اٽڪل 20 ڪلوميٽر هيٺ ۽ ڏکڻ، همير جي ڀڙي کان 10 ڪلوميٽر ۽ نهٽي کان اٽڪل 60 ڪلوميٽر مٿي ۽ اتر ۾، اڇڙين ڀِٽن ۽ ساون فصلن ۽ انبن ۽ چڪوءَ جي باغن جي وچ ۾ موجود هن قديم شھر بابت هن کان اڳ ناليواري تاريخدان معمور يوسفاڻي پنهنجي هڪ ڪتاب ۾ مختصر ذڪر ڪيو آھي، رتي ڪوٽ ۽ نُھٽي جي آثارن جي زمين تي ايراضي کان ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ ايراضي تي پکڙيل هن شھر بابت سمجهيو وڃي ٿو ته هي ان هاڪڙو تهذيب جي قديم شھرن مان هڪ آھي، جيڪا هاڻوڪي اوڀر پنجاب، هريانا، اولھ پنجاب جي ڪجھ حصن ۽ سنڌ جي اوڀر واري ڀاڱي تي ٻڌل رهي آھي، جتان اهو درياءُ وهندو اچي ڪڇ جي رڻ وٽ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. جيتوڻيڪ اهو درياءُ ته هاڻ زمين تي ناهي رهيو پر هاڪڙي جي ڄاڻايل ڊگهي دريائي وهڪري ۽ ان جي اوڀر ۾ هندستان جي ڇمبل ندي (Chhambal Nadi) جي اولھ واري سموري خطي کي گڏي ڏسبو ته انهن ۾ پنجاب، سنڌ ۽ راجستان جي تهذيبن جو هڪ گڏيل انڊلٺي رنگ نظر ايندو، هن خطي ۾ مسلمان، هندو، سک ۽ ڪجھ عيسائي مذهب کي مڃڻ وارا به رهن ٿا پر 4 مختلف مذهب هوندي به ضروري مذھبي رسمن ۽ روايتن کي ڇڏي باقي ٻيون ڪيتريون ئي ريتون رسمون حيرت انگيز حد تائين ساڳيون آھن، جن ۾ پوشاڪ، ٻولي، ثقافتي ريتون رسمون ۽ ٻين معاملا شامل آھن، مردن جي مٿي تي پڳ، پڳڙي، پَٽڪو، ڦينٽو، بدن تي پهراڻ ۽ هيٺ ڌوتي، لانگوٽي ۽ گوڏ ۽ پيرن ۾ پائڻ واري جانورن جي کل مان ٺھيل جتي به ٿوري گهڻي فرق سان ساڳئي آھي، ماين جي پوشاڪ ۾ بدن تي ڀرت ڀريل گج ۽ هيٺ پَڙو، سون ۽ چاندي جا زيور ۽ ٻانهن ۾ چوڙيون، چوڙين پائڻ سان مائي جي ازدواجي حيثيت جي سڃاڻپ به ساڳئي نموني ڪري سگهبي آھي، جنهن مائيءَ کي سندس ٻانهن جي صرف ٺُونٺ ۽ ھٿ جي وچ واري حصي تي چوڙيون پاتل آھن ته اها ڪنواري يا اڻ پرڻيل هوندي، جنهن کي ڪلهي کان هٿ تائين سموري ٻانهن تي چوڙيون پاتل هونديون آھن ته اها شادي شده يا پرڻيل هوندي آھي، جنهن مائي جون ٻانهون چوڻين کان خالي هونديون ته اها بيوه هوندي آھي، نڪ ۾ ڦُلڙي ۽ ٻين زيورن سان به ساڳئي طرح ماين جي ازدواجي حيثيت جي سڃاڻپ ڪري سگهبي آھي، جڏھن ته هاڪڙي ۽ ڇمبل ندي جي ان وچ واري ڄاڻايل خطي ۾ پنجابي، سرائيڪي، بيڪانيري، جيسلميري، مارواڙي، ڍاٽڪي ۽ ڪڇي سميت ٻولين جا ٻيا به ڪيترائي لهجا ڳالهايا وڃن ٿا، انهن تي غور ڪرڻ سان حيرت ٿئي ٿي جو انهن ۾ اڌو اڌ (اٽڪل 50 سيڪڙو) لفظ، لوڪ قصا، گيت، آکاڻيون ۽ چوڻيون به ساڳيون آھن ٻئي طرف شاديءَ جون رسمون، سوڻ ساٺ ۽ ٻيون ڪيتريون، هڪجڙايون ملن ٿيون.
ورهاڱي کان اڳ انگريز دور ۾ سڄي هندستان جي قديم آثارن تي وڏو ڪم ٿيو هو، جنهن دوران سنڌ ۾ موئن جو دڙو ۽ ٻيا قديم آثار دنيا کي ڏيکاريا ويا ان ئي دور ۾ 1941ع ۾ قديم آثارن جي ماهرن سر اورل اسٽين ۽ هينري فيلڊ جي اڳواڻي ۾ هاڪڙي جي تهذيب تي پهرين تحقيقي رٿا شروع ڪئي وئي هئي، ورهاڱي کان اٽڪل اڍائي ڏھاڪا پوءِ شھيد ڀٽو جي حڪومتي دور ۾ 1974ع کان 1977ع تائين ساڳئي رٿا تي قديم آثارن جي تڏھوڪي هڪ ماهر ڊاڪٽر رفيق مغل جي سرواڻي ۾ ان ڪم کي ڪنهن حد تائين اڳتي وڌايو ويو ھو ۽ 2012ع کان لاهور جي پنجاب يونيورسٽي جي قديم آثارن واري شعبي جي سربراھ ڊاڪٽر فرزند مسيح جي سربراهي ۾ ماهرن جي هڪ ٽيم يونيسڪو جي جاري ڪيل فنڊن سان هاڪڙا تهذيب کي سهيڙڻ ۽ ان تي تحقيق جي ڪم سان لڳل آھي، اهي اڳوڻيون توڙي هاڻوڪي رٿا به اڃا تائين رڳو ڏکڻ ۾ ڪم ڪنديون رهيون آھن، ڊاڪٽر فرزند مسيح موجب سندن ٽيم اڳ ٿيل تحقيق جي بنياد تي اڳتي ڪم ڪري رهي آھي، هاڪڙي جي وهڪري جي ٻنهي پاسن تي 32 کان 24 ڪلوميٽرن جي مفاصلي اندر ان شاهوڪار هاڪڙا تهذيب جا اٽڪل 2400 اهڙا قديم آثار لڌا ويا آھن جن ۾ قلعا، ڪوٽ، شھر ۽ ٻيون آباديون شامل آھن، انهن ۾ ڪيترائي 2000 کان 2500 قبل مسيح واري دور جا به شامل آھن“
هندن جي ڌرمي ڪتاب رگ ويد ۾ جنهن سرسوتي ندي (Sarswati Nadi) (सरस्वती) جو ذڪر ملي ٿو، ان کان سواءِ تاريخ ۾ گهگهر نالي هڪ ندي جو ذڪر ملي ٿو، روايتن موجب ھاڪڙي سميت اهي 3 مختلف نالن وارا درياءُ يا نديون مختلف دورن ۾ هن ئي خطي مان وهنديون رهيون آھن، جيڪي چولستان، اڇڙي، ٿر ۽ انهن جي آس پاس وارن علائقن کي آباد رکنديون رهيون آھن پوءِ جڏھن اهي نديون سڪي ويون ته ان جي ڪنارن وارا علائقا چولستان ۽ ٿرن ۾ بدلجي ويا. هاڻوڪي دور ۾ نارا ڪئنال جي وهڪري کي انهن ندين جي ڦِٽل شڪل سمجهيو وڃي ٿو جيڪو سکر کان وهندو عمرڪوٽ ضلعي جي ڍورونارو شھر وٽ پنهنجي آخري ريگيوليٽر وٽ ختم ٿيڻ باوجود اتان هيٺ همير جي ڀڙي، نبي سر، نهٽي، ونگي پتڻ ۽ علي بندر وٽان اوڀر سنڌ جو دريائي ۽ برساتي ٻوڏ جو پاڻي ڇڪيندو ڪڇ جي رڻ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ
روسڊس
روسڊس گلن وارن ٻوٽن جو ھڪ وڏي گروھ مونوفائلي يا مونوفائليٽڪ جي ھڪ بڻ (clade) جو نالو آهي جنھن ۾ 70000 جنسون شامل آهن جيڪي سمورن اينجيوسپرمس جي چوٿين حصي کان بہ وڌيڪ آهن. اھو بڻ 16 کان 20 ترتيبن ۾ ورھايل آھن ۽ انھن ترتيبن جا وري 140 خاندان آھن
90 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه
روسي سوويت فيڊريٽي سوشلسٽ ريپبلڪ (Russian Soviet Federative Socialist Republic)، جيڪو اڳ ۾ روسي سوويت ريپبلڪ ۽ روسي سوشلسٽ فيڊريٽو سوويت ريپبلڪ جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ان سان گڏوگڏ غير رسمي طور تي سوويت روس، روسي فيڊريشن يا صرف روس جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، 1917 کان 1922 تائين هڪ آزاد وفاقي سوشلسٽ رياست هئي، ۽ ان کان پوءِ 1922ع کان 1991ع تائين سوويت يونين جي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪز (يو ايس ايس آر) جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو حصو، سوويت يونين جو خودمختيار حصو بڻجڻ تائين 1990ع ۽ 1991ع ۾ يونين سطح جي قانون سازي تي روسي قانونن کي اوليت ڏني وئي، آخري ٻه. يو ايس ايس آر جي وجود جا سال
تحفته الڪرام
تحفته الڪرام (Tuhfatul Kiram) ڪتاب 1767ع ۾ لکيل فارسي ٻوليءَ ۾ ٽن جلدن تي مشتمل آهي جيڪو ڪلھوڙن جي دور جي قادرالڪلام شاعر، مؤرخ ۽ مصنف مير علي شير قانع ٺٽوي جو لکيل آهي. سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو پاران هن ڪتاب جو سنڌي توڙي اردو ٻولين ۾ ترجمو ڪرايو ويو آهي. سنڌي ڇاپي جو مترجم مخدوم امير احمد ۽ مرتب ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ آهي.
متن
هن ڪتاب ۾ سنڌ جي تاريخ سان گڏ مشهور قديم شهرن ۽ ڳوٺن، عالمن، فقيهن، شاعرن، بزرگ شخصيتن ۽ ولين جو احوال به شامل آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جي تاريخ
1453ع
ڊسمبر
زمرو:1453ء زمرو:سال
حاجي غلام حسين انڙ
سنڌ جو مشهور سياستدان حاجي غلام حسين -انڙ- -اپريل- 1948ع ڌاري ڳوٺ علي -آباد-، تعلقي ڏوڪري ضلعي لاڙڪاڻي ۾ زميندار گھراڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس والد وڏيرو غلام عمر خان -انڙ- تر جو ناليوارو سياستدان ۽ زميندار ٿي گذريو آهي. سندس ڏاڏو فقير محمد خان -انڙ- به سياسي حوالي سان تر جو مشهور ماڻهو هو، جنهن کي -انگريز- دور ۾ ”خانبهادر“ جو لقب مليو هو. حاجي غلام حسين -انڙ- ابتدائي -تعليم- نوابشاهه ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي. گريجويشن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. شروع کان وٺي سياسي ۽ سماجي سرگرمين ۾ دلچسپي وٺندو هو. هن سياسي ڪيريئر جي شروعات بلدياتي چونڊن ۾ ڪائونسلر چونڊجڻ سان ڪئي. 1983ع ۾ تعلقي ڪائونسل جو چيئرمئن ٿيو. 1985ع جي غير جماعتي چونڊن ۾ پهريون دفعو سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1988ع ۽ 1990ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي ايم.پي.اي چونڊيو. انهن ئي سالن ۾ ضلعي ڪائونسل لاڙڪاڻي جو بنا مقابلي چيئرمئن به ٿيو. 1992ع ۾ مسلم ليگ (فنڪشنل) جي -ٽڪيٽ- تي ايم. پي. اي لاءِ چونڊ وڙهيو، پر پ پ پ اميدوار کان هارائي ويو. 1992ع ۾ هو مسلم ليگ (فنڪشنل) لاڙڪاڻي ضلعي جو صدر چونڊيو. هن ضلعي سطح تي سياست ڪرڻ ۽ ضلعي جا مسئلا حل ڪرڻ لاءِ ”لاڙڪاڻو -اتحاد-“ قائم ڪيو. جنهن کي پ پ مخالف محاذ تصور ڪيو ويو. 1990ع ۾ هو مشهور ”-انڙ- ڪيس“ ۾ گرفتار ٿيو. ڄام صادق علي جي نگران وزير اعليٰ ٿيڻ بعد سندس حمايت سان آزاد ٿيو. 22 مارچ 1994ع تي کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ۽ 22 مهينا قيد رهيو. 22 ڊسمبر 1995ع تي آزاد ٿيڻ کانپوءِ 25 -جنوري- 1996ع تي وفات ڪيائين. سندس -ڀاءُ- الطاف -انڙ- به مشهور سياستدان آهي، جيڪو اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ صوبائي وزير رهي چڪو آهي. سندس فرزند شفقت حسين -انڙ- ڏوڪريءَ جو اڳوڻو تعلقي ناظم رهي چڪو آهي، هينئر سندس سياسي وفاداريون -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهن.
سلطنت برطانيا
thumb|left|سلطنت برطانيا 1921ء ۾ سلطنت برطانيه (British Empire) پنهنجي ويڪر جي اعتبار سان تاريخ جي سڀ کان وڏي سلطنت هئي ۽ ڪافي عرصي تائين هي هڪ عالمي طاقت رهي۔ 1921ء تي پنهنجي طاقت ۽ ويڪر جي انتها تي هي 33 ملين چورد ڪلوميٽر رقبي تي پکڙيل هئي ۽ ان جي حڪمراني هيٺ 45 ڪروڙ 80 لک ماڻهو هيا جيڪي ان وقت جي عالمي آبادي جو هڪ ڀاڱي چار ٿين ٿا۔ هي ايتري ويڪري هئي جو هن جي باري ۾ چيو ويندو هو ته سلطنت برطانيا تي ڪڏهن سج لهندو نه هيو. هي دنيا جي پنجن ئي آباد کنڊن تي موجود هئي۔
هن جي شروعات آئرلينڊ ۾ 1541ء کان ٿي۔ 1607ء ۾ آمريڪا ۾ جيمز ٹائون پهرين انگريز آبادر هئي۔ 1707 ۾ اسڪاٽ لينڊ ۽ انگلستان متحد ٿين ٿا۔ برطانوي نيون آباديون اتر آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا، آفريڪا، آسٽريليا ۽ ايشيا ۾ پکڙجنديون وڃن ٿيون۔ هن دوران گڏيل آمريڪي رياستن جي آزادي ۽ سلطنت برطانيا کان عليحدگي هڪ علائقائي نقصان ته هيو پر تجارتي ۽ معاشي تعلق بدستور قائم رهيق۔ thumb|left|لارڊ ڪلائيو جنگ پلاسي ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني سلطنت برطانيا جي ڦهلاء ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو۔ انجي ابتدا 1600ء ۾ ملڪه ايلزبٿ پهرين جي دور ۾ بحيثيت هڪ تجارتي ڪمپني جي ٿي۔ هن جو مقصد هندستان  سان تجارت هئي۔ مغل سلطنت جي زبون حالي طاقت جو خال پيدا ڪيو جيڪو ايسٽ انڊيا ڪمپني  پورو ڪيو. 1857ء تي ننڍو کنڊ مڪمل طور تي سلطنت برطانيا جو حصو بڻجي چڪو هو۔
سلطنت برطانيه پاڪستان ۾
هندستان جي ورهاست 15 آگسٽ 1947ء کان بعد ٻئي ملڪ ڊومِنِيَن چورايا۔ پاڪستان تي عملي طور تي گورنر جنرل جي حڪومت قائم هئي، پر باقاعده عملي و اِختياري آزادي 23 مارچ 1956ء تي عمل ۾ آئي جڏهن پاڪستان جو پهريون آئين منظور ٿيو۔  آگسٽ 1947ء کان فيبروري 1952ء تائين شاهه انگلستان جارج ڇهون جي ۽ فيبروري 1952ء کان مارچ 1956ء تائين ملڪه ايلزبٿ ٻين جي حڪمراني قائم رهي۔۔ هي سڄو عرصو " ڈومِنِيَن آف پاڪستان " يعني "مملڪت پاڪستان"جي نالي سان مشهور آهي۔  هن دوران پاڪستان ز۾ چار گورنر جنرل [قائداعظم محمد علي جناح، خواجه ناظمُ الدين، ملڪ غلام محمد، جنرل اسڪندر مرزا]  ۽ چار ئي وزير اعظم [خان لياقت علي خان، خواجه ناظمُ الدين، محمد علي بوگره، چوڌري محمد علي] ٿيا۔
868ع
ڊسمبر
زمرو:868ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
آب شمار
آب شمار پاڻي جي ماپ ڪرڻ وارو اوزار، جيڪو P.W.D ۽ پاڻيءَ سان واسطو رکندڙ ٻين کاتن وٽ ٿيندو آهي.
استعمال
''پاڻيءَ جي ماپ لاءِ درياهن، بئراجن ۽ واهن تي ماپ پٽيون لڳل هونديون آهن، جن تي فوٽ ۽ انچ ڇپيل ٿيندا آهن. پاڻي مٿي چڙهندو آهي ته انگ آهستي آهستي ٻڏي ويندا آهن. جڏهن پاڻي لهندو آهي ته وري ٻڏل انگ ظاهر ٿي پوندا آهن. پاڻيءَ جي ٽانڪين ٻاهران به اهڙيون پٽيون لڳل ٿينديون آهن، جن تي هڪ تير مثل اوزار لڳل هوندو آهي. ٽانڪي پاڻيءَ سان ڀريل هوندي، ته تير هيٺ ٿيل هوندو آهي. پر ٽانڪي خالي هوندي آهي ته اهو تير وري مٿي ٿي ويندو آهي. ايئر ۽ روم ڪولرن ۾ وري ڊائل لڳل ٿيندو آهي، ان وسيلي خبر پوندي آهي ته ايئر يا روم ڪولر ۾ ڪيترا لٽر پاڻي بچيو آهي. پاڻيءَ جي ماپ جا اهڙا ڊائل ڪارخانن ۽ فيڪٽرين ۾ به لڳل ٿيندا آهن. بئراجن ۽ ڊيمن مان پاڻيءَ جي نيڪال جي ماپ ڪيوزڪس Cusecs مان ورتي ويندي آهي. هن کي آب پيما به چئبو آهي.''
حوالا
زمرو:آبي اوزار
پنھنجي پاسي گول
ڪنھن راند ۾ مرد يا عورت کلاڙي کان پنھنجي ئي خلاف گول ڪرڻ۔ اھڙو عام طور تي حادثاتي ٿيندو آھي۔
حوالو
زمرو:انگريزي جملا زمرو:راند جس حادثا
باگڙي ٻولي
باگري / -باگڙي- (Bagri) (-ٻولي- ):هيءَ -ٻولي- -باگڙي-، باگڙيا، بورياس ۽ بهگڙي جي نالن سان سڃاتي وڃي ٿي. هن ٻوليءَ جو 62 سيڪڙو لهجو هندي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو هريانوي ٻوليءَ سان، 66 سيڪڙو مارواڙي ٻوليءَ سان، 75 سيڪڙو سنڌي ٻوليءَ سان، 76 سيڪڙو شيخاوتي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو ڌنواري ٻوليءَ سان، 47 سيڪڙو گڊواري ٻوليءَ سان، 60 سيڪڙو ميواتي ٻوليءَ سان، 70 سيڪڙو جند واري ٻوليءَ سان هڪجهڙائي رکي ٿو. هيءَ هڪجهڙائي لفظي، لهجاتي ۽ وياڪرڻي آهي. هي -ٻولي- هندوستان جي پنجاب، فيروزپور ضلعن، راجستان، هنومان ڳڙهه، شري گنگا نگر، هريانه، سرسا، هسار، مڌيه پرديش کان سواءِ -پاڪستان- جي سنڌ صوبي جي -ٿر- واري حصي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي لاڏائو قبيلن جي -ٻولي- آهي، -ان- ڪري اتان جي مقامي زبانن جو مٿس گهڻو اثر رهي ٿو. هي قبيلا گهڻو ڪري هندو مذهب سان تعلق رکن ٿا. ڪي ڪي انگريزن جي سنڌ ۾ صاحبيءَ کان پوءِ عيسائي به ٿيا آهن، پر ثقافتي طور هو هندو مذهب سان لاڳاپيل آهن. سندن پيشو زراعت آهي. 2000 جي آدمشماريءَ جي انگن اکرن موجب هندوستان ۾ هن ٻوليءَ جي ڳالهائيندڙن جو تعداد 1899000 هو. هيءَ -ٻولي- هند- يورپي، هند ايراني، هند آريائي راجستاني ٻولين جي خاندان مان آهي. هن ٻوليءَ جي ڪابه لپي ڪانه ملي آهي. مذهبي -جنتر- منتر علائقي جي حساب سان اتان جي لپيءَ ۾ لکيا وڃن ٿا. گهڻو ڪري ديوناگري لپيءَ جو استعمال ٿئي ٿو.
91 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
ڳڙهي خيرو تعلقو
ڳڙهي خيرو تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ تعلقو آهي.
يونين ڪاؤنسلون
ڳڙهي خيرو تعلقي ۾ 10 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
گڏيل جنسي تعليم
گڏيل جنسي تعليم يا گڏيل تعليم يا ڪو-ايجوڪيشن  يا (Mixed sex education) يا (Co-education) تعليم جو ھڪ اھڙو نظام آھي جنھن ۾ ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون گڏجي تعليم حاصل ڪندا آهن. يونائيٽيڊ ڪنگڊم يا برطانيا ۾ ان نظام لاء مڪسڊ لفظ استعمال ٿيندو آهي. اڻويھين صدي عيسويءَ کان پهرين دنيا ۾ ھڪ جنسي تعليمي نظام وڌيڪ مروج ھيو جنھن بعد مغرب ۾ مخلوط تعليمي نظام ھڪ معيار بڻجي ويو. ھڪ جنسي تعليمي نظام اڪثر مسلمان ملڪن ۾ قائم رھيو. دنيا جو قديم مخلوط تعليمي نظام وارو اسڪول آرچبشپ ٽينيسن واري چرچ جو انگلينڊ ھاء اسڪول آھي جيڪو 1714ع ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي شھر ڪروئيڊن ۾ قائم ٿيو جتي اڄ تائين مخلوط تعليمي نظام جاري آهي. دنيا جو سڀ کان پراڻو بورڊنگ وارو مخلوط تعليمي نظام وارو اسڪول ڊالر اڪيڊمي اسڪاٽلينڊ جي ڊالر نالي پارش ۾ واقع آهي جيڪو 1818 ۾ قائم ٿيو ۽ جتي 1250 کن 5 کان 18 سالن تائين عمر جا ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون پڙھن ٿا. دنيا جي پھرين مخلوط تعليم واري ڪاليج اوبرلن ڪاليجيئيٽ جي انسٽيٽيوٽ آھي جيڪا آمريڪا جي رياست اوھيو جي شھر اوبرلن ۾ 3 ڊسمبر 1933 ۾ قائم ٿي. . برطانيا جي پھرين مڪسڊ تعليم واري يونيورسٽي  برسٽل يونيورسٽي ھئي جيڪا 1876 کان مخلوط تعليم ڏئي رھي آھي جنھن کي شروع ۾ يونيورسٽي ڪاليج، برسٽل سڏيندا هئا. .
تاريخ
سورھين صدي عيسويءَ ۾ رومن ڪيٿولڪ چرچ جي اٽلي جي شهر ٽرينٽو ۾ ٽرينٽ واري ڪائونسل ٻارن جا مفت پرائمري اسڪول قائم ڪيا جتي ھر طبقي جي ٻارن کي گڏيل تعليم ڏني وئي. اصلاحتن بعد اولھ يورپ ۾ مخلوط يا گڏيل تعليم متعارف ٿيڻ شروع ٿي. ان وقت پروٽيسٽنٽ عيسائين ڇوڪرن سان گڏوگڏ ڇوڪرين کي بہ بائيبل پڙھائڻ تي زور ڏنو. اھا روايت اتر انگلينڊ ۾ زور وٺي وئي ۽ گڏوگڏ اسڪاٽلينڊ ۽ انگلينڊ جي ٻيٺڪن ۾ پڻ گڏيل تعليم کي فروغ مليو. آمريڪا ۾ پڻ انقلاب بعد چرچ طرفان قائم ڪيل تعليمي ادارا گڏيل تعليمي نظام وارا ھيا. 1900 تائين آمريڪا جا پبلڪ ھاء اسڪول اڪثر گڏيل تعليمي نظام وارا ھيا. ويھين صديءَ جي شروعات ۾ گڏيل تعليمي نظام دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ جاري ٿي چڪو ھيو. فرانس ۾ 1957 ۾ مخلوط تعليم ملڪ جي سمورن پرائمري اسڪولن ۾ لازمي ڪئي وئي ۽ 1975 ۾ اھا ملڪ جي سموري يونيورسٽين ۾ پڻ لازمي ڪئي وئي آمريڪا جي پھرين مڪسڊ تعليم واري سرڪاري يونيورسٽي 1855 ۾ قائم ٿي جنھن جو نالو يونيورسٽي آف آئيووا آهي. .
92 (سلجهائپ)
__DISAMBIG__
پلاسٽڪ
پلاسٽڪ ڪيترن ئي اصلي يا نقلي  آرگينڪ اموفس شين جو نالو آھي۔ جنھن کي مختلف شین ٺاھڻ جي لاء  استعمال ڪيو ويندو آھي۔ پلاسٽڪ جي ھڪ وڏي خاصيت اھا آھي ته ان کي  مختلف شڪلين ۾ ڏاڍي سولائي سان تبديل ڪري سگھجي ٿو۔ اهو ئي ڪارڻ آھي ته دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ گھريلو شيون پلاسٽڪ سان ٺاھيون وينديون آھن۔
پروگريسو يوٿ الائنس
انساني تاريخ طبقاتي ڪشمڪش سان ڀريل آھي۔ ھر دور ۾ حڪمران طبقن محڪوم عوام تي ظلم ۽ ستم جا پھاڙ ڪيرايا آھن۔ ڪيئي ھزار سالن کان انسانن جي اڪثريت سسڪي سسڪي ڪري زندگي گزاري رھيا آھن۔ پر ظلم ۽ ستم ۽ بربادين جي ھر دور کان پوءِ انقلابي دور ايندا آھن۔ جڏھن مظلوم ماڻھو ظالمن اڳيان اُٿي بيھندا آھن ۽ پنھنجي مٿان ٿيندڙ ظلمن جو حساب وٺندا آھن ۽ پنھنجن گذريل نسلن جي ڏکن ۽ دردن جو انتقام وٺندا آھن۔ اڄ اسان ھڪ سرمائيداراڻي سماج ۾ زندگي گزاري رھيا آھيون پر غلام داري ۽ جاگيرداريءَ سميت ماضيءَ جي سڀني نظامن وانگر سرمائيداري به ڪائي ازلي ۽ ابدي سچائي ڪونھي۔ ٻن عالمي جنگين سان ڀريل پوئين صديءَ جي تاريخ بالخصوص واضح اشارو ڏئي ٿي ته سرمائيداراڻو نظام تاريخي طور تي ختم ٿي چڪو آھي ۽ انسانيت جي وڏي اڪثريت کي آسودگي ۽ خوشحالي ڏيڻ کان قاصر آھي۔ 2008ء ۾ عالمي معاشي بحران جي آغاز کان پوءِ انساني سماج ھڪ نئي مرحلي ۾ داخل ٿي چڪو آھي۔عالمي سرمائيداري 1929ء جي ’گريٽ ڊپريشن‘ کان پوءِ ھڪ وڏي ’بريڪ ڊاؤن‘ جو شڪار ٿي آھي۔ عدم استحڪام، انتشار ۽ عوام جي زندگيءَ جي معيار ۾ لڳاتار گراوٽ ھن دور جو معمول آھي۔ سرمائيداريءَ جا پنھنجا دانشور ۽ معيشت دان ھن نظام جي مستقبل جي باري ۾ وڌيڪ پُراميد ڪونه آھن۔ اڪانومسٽ ۽ فنانشل ٽائمز سميت سرمائيداري نظام جا تقريباً تمام سنجيدہ ۽ وڏن رسالن ۾ ھڪ ٻئي معاشي ڪريش جون پيشن گوئيون ڪيون وڃي رھيون آھن۔ چين ۽ پوءِ پوري دنيا ۾ اسٽاڪ مارڪيٽن جو ھاڻوڪو ڪريش ان جي واضح علامت آھي۔ اڄ ھي نظام اُھي سڀ سھولتون ۽ مراعتون واپس کسي رھيو آھي جيڪي پوئين ڪئي سو سالن ۾ پورھيت طبقي ڊگھي جدوجھد کان پوءِ حاصل ڪيون ھيون۔ عام سوچ تحت خوشحال ۽ ترقي يافتہ سمجھي ويندڙ يُورپي ملڪن ۾ صورتحال ڪجھ مختلف ڪانه آھي۔ ٻئي عالمي جنگ کان پوءِ قائم ڪئي ويندڙ ’فلاحي رياست‘ کي آھستي آھستي ٽوڙيو وڃي رھيو آھي۔ يونان جون حالتون سڀ آڏو آھن جٿي معيشت 2007ء کان پوءِ تقريباً 30 فيصد سڪڙجي چڪي آھي، اوسط اجرت ۽ پينشن 50 فيصد تائين گھٽ ٿي چڪي آھي ۽ نوجواننن ۾ بيروزگاريءَ جي شرح 60 فيصد کان مٿي ٿي چڪي آھي۔
انھن حالتن ۾ جتي پورھيت طبقي تي لڳاتار معاشي حمله پوري دنيا ۾ جاري ھجن ۽ اُتي نوجوانن کان انھن جو حال ۽ مستقبل به کسيو وڃي رھيو آھي۔ ماضيءَ ۾ سرمائيداراڻي نظام ۾ اصلاحن جي گنجائش ڪنھن حد تائين موجود ھيون. نه صرف يورپ بلڪه پاڪستان جھڙن ٽئين دنيا جي ملڪن ۾ به رياستيون ڪنھن حد تائين مفت تعليم فراھم ڪرڻ جي قابل ھيون۔ اڄ ھيءَ گنجائش بلڪل ختم ٿي چڪي آھي۔ تعليم جي نظام جي نجڪاري ڪئي پئي وڃي ۽ تعليم کي سرمائيدارن جي منافعي جو ذريعو بڻايو ويو آھي۔سرڪاري تعليمي ادارن کي ڄاڻي واڻي برباد ڪيو وڃي رھيو آھي ته جئين انھن کي ٽڪن جي مُلھ وڪتو وڃي سگھي۔ برطانيه ۾ گذريل ڪجھ سالن اندر سرڪاري يونيورسٽين جي فيس ٻيڻيءَ کان ٽيڻين ٿي چڪي آھي۔ آمريڪا ۾ شاگرد فيسون ادا ڪرڻ لاءِ بئنڪن کان قرض وٺڻ تي مجبور آھن ۽ ھڪ اوسط شاگرد 25 ھزار ڊالر جو قرضي ٿي ڪري يونيورسٽيءَ کان پاس آؤٽ ٿيندو آھي۔ ٻين مغربي ملڪن ۾ به مفت يا سستي تعليم جي سھولت آھستي آھستي ختم ڪئي وڃي رھي آھي۔
حاجي محمي قائم
”تحفته الڪرام“ (Tuhfatul-kiraam) ۾ لکيل آهي ته حاجي محمي قائم (Haaji Mahimi Qaaim) ’عالم اڪمل و فاضل افضل، مجموعاءِ علم معقول و منقول هو. وقت جي عالمن سان سندس بحث ٿيندا هئا ۽ حاجي محمي گهڻو ڪري انهن بحثن ۾ مٿاهون رهندو هو. هر روز عصر جي نماز کان پوءِ حديث جو درس ڏيندو هو. هڪ ڀيري حج ڪري واپس موٽي آيو؛ ٻئي ڀيري ويو ته مديني منور ۾ امامت اختيار ڪيائين ۽ پوءِ اتي ئي 1157هه ۾ وفات ڪيائين، ۽ جنت البقيع (Janatul Baqi) ۾ دفن ٿيو. ملا محمد باقر واعظ ۽ مخدوم نور محمد نصرپوري حاجي صاحب جا شاگرد هئا.
مقالات الشعراء“ (Maqalaat-e-Shuiraa) ۾ آهي ته حاجي قائم حديث جي علم ۾ وڏي اعتماد وارو ڄاتو ويندو هو. حافظي جو هيءُ حال هئس، جو جن مسئلن ۽ مقدمن کي ٻيا عالم وڏي تحقيق کان پوءِ بيان ڪندا هئا، حاجي قائم بروقت انهن تي نه رڳو پنهنجي راءِ ڏيندو هو، پر ان سان گڏوگڏ هر ڪتاب جي بابن ۽ صفحن جو حوالو به ڏيندو هو. پهرين ڀيري جڏهن حج جو ارادو ڪيائين ته سفر ۾ ايندي ويندي جتي به ويو ٿي اتي ماڻهن سندس وڏي عزت ڪئي ٿي ۽ آجياڻو ڏنو ٿي، خاص ڪري سورت ۾ عقيدتمندن سندس آجياڻو اهڙي شان سان ڪيو، جنهن جو بيان ڪرڻ ڏکيو آهي. ورهيه 1154هه ۾ حرمين جي سفر تي روانو ٿيو ۽ اهو ئي فيصلو ڪري نڪتو ته مديني ۾ مقيم ٿيندس.
پروگريسو يوٿ الائنس
ان ئي طرح جيڪي نوجوان ڪاليج يا يونيورسٽيءَ ۾ تعليم حاصل ڪرڻ جي سگھ رکندا به آھن انھن لاءِ تعليمي ادارن کي جيل خانو بڻايو ويو آھي۔ اداري جي مئنيجمنٽ ۾ شاگردن جي مرضي ۽ منشا صفر (zero) آھي۔ انتظاميه جي بي وجه ڏاڍ، شاگردن جي تذليل، ڳالھ ڳالھ تي جرمانه، حاضري ۽ ٻين معاملات ۾ خوامخواہ جي سختين جھڙا جبري قدم ناقابلِ برداشت ٿي چڪا آھن۔ پاڪستان ۾ شاگرد يونين تي پوئين ٽيھ سالن کان پابندي لڳل آھي۔ ضيا آمريت جي ان قدم کان پوءِ ڪنھن به نام نھاد ’’جمھوري حڪومت‘‘ ان کي ختم ناھي ڪيو ڇوته اڄ به سياست تي ضياءُ الباطل جا سياسي ۽ نظرياتي وارث ئي ويٺل آھن۔ سرمائيدارن ۽ جاگيردارن جي انھن سياسي گماشتن باقاعدا منصوبه بنديءَ تحت شاگردن کي پنھنجي حقن جي جدوجھد ۽ سياست کان بيگانو ڪيو آھي ته جئين سياست تي حڪمران طبقه ۽ انھن جون اچڻ وارين نسلن جي اجاريداري لڳاتار رھي ۽ بغاوت جي ڪائي چڻنگ ئي نه ڀڙڪي سگھي۔
اگر اسين شاگرد سياست جي تاريخ جو جائزو وٺون ته عالمي سطح تي ان جي زوال پزيري 1980ء جي ڏھائيءَ ۾ شروع ٿي ھئي۔ ان کان پھريان شاگرد تحريڪ ھڪ ٺوس سياسي ۽ سماجي قوت جو درجو پوري دنيا ۾ رکندي ھئي۔ خاص ڪري 1960ء ۽ 70ء وارن ڏھائين ۾ شاگرد سياست جوعروج واري دور جو درجو رکندي ھئي۔ ھن دور ۾ مضبوط ٽرِيڊ يونينز ۽ مزدور تحريڪ موجود ھئي ۽ پوري دنيا ۾ انقلابي تحريڪون اُڀري رھيون ھيون۔ ڪيوبا، شام، مصر، يمن، ايٿوپيا، موزمبيق ۽ ٽئين دنيا جي ڪئي ملڪن ۾ انقلاب برپا ٿي رھيا ھئا ۽ سامراج مخالف کٻي ڌر جون ڪيتريون ئي قوتون اقتدار ۾ آيون۔ جنگ ويت نام ھن دور جي ڪردار جي علامت جو درجو رکندي آھي۔ سامراج خلاف ھيءَ جنگ صرف ويت نام جي جنگ ۾ ئي نه پر آمريڪا جي رستن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ به وڙھي وئي ھئي۔ آمريڪي رياست جي بد ترين تشدد ۽ جبر جي باوجود به شاگردن جنگ مخالف تحريڪ جاري رکي ۽ سامراج کي گوڏن ٽڪڻ تي مجبور ڪيو۔ 1968ء جي انقلابِ فرانس جي شروعات ئي شاگردن ڪئي ھئي جنھن ۾ بعد ۾ پورھيت طبقو به شامل ٿي ويو۔فرانس جون فيڪٽرين، دفترن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين تي پورھيتن ۽ نوجوانن قبضا ڪري ڇڏيا، انتظامي ڪمن لاءِ ڪميٽيون منتخب ڪيون ويون ۽ رياست کي مفلوج ڪيو ويو۔ پر روايتي ٽريڊ يونين قيادت جي غداريءَ ان انقلاب کي وڃائي ڇڏيو جيڪو يورپ ۽ سڄي دنيا جو نقشو بدلائي ڇڏي ھا۔ پاڪستان ۾ به 1968-69ء جي انقلاب جي شروعات شاگردن ئي ڪئي ھئي۔ پاڪستان ۾ اُن وقت نيشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن (NSF) ۽ پيپلز اسٽوڊنٽس فيڊريشن (PSF) جھڙين کٻي ڌر جي وڏين شاگرد تنظيمن جو اُڀار ٿيو جن جون نوجوانن ۾ وڏيون بنيادون ۽ حمايت موجود ھئي۔ بعد ۾ رياستي جبر ۽ قومي استحصال خلاف بلوچ اسٽوڊنٽس آرگنائزيشن (BSO) جي جدوجھد جي به ڊگھي تاريخ آھي۔
حاجي محمي قائم
شعر پڻ چوندو هو- ’استخراج تحويل شمس‘ جي فن ۾ هڪ قطعو لکيو هئائين، جيڪو ”مقالات“ ۾ درج ٿيل آهي ۽ ان ۾ استخراج جي علمي قاعدي کي نهايت سهڻي انداز ۾ پيش ڪيو ويو آهي.
پروگريسو يوٿ الائنس
پيپلز پارٽي جي پھرين حڪومتي دور ۾ تعليم جي بجٽ ۾ ڪئي دفعا اضافو، مفت تعليم جي يقين ڌھاني، شاگردن کي ٽرانسپورٽ جي ڪراين ۾ معافي ۽ نجي تعليمي ادارن جي نيشنلائزيشن ان ئي انقلاب جا ثمر ھئا جنھن ۾ شاگردن سڀ کان پھريون ڪردار ادا ڪيو۔
1978ء ۾ چين ۾ سرمائيداريءَ جي بحالي ۽ 1991ء ۾ سوويت يونين جي خاتمي سان مزدور تحريڪ سان گڏوگڏ شاگرد تحريڪ کي به شديد دھچڪا لڳا۔ 1989ء ۾ چيني افسر شاھيءَ تيانامن اسڪوائر ۾ چيني شاگردن جي عظيم الشان تحريڪ کي رت ۾ ٻوڙي ڇڏيو۔ پوري دنيا ۾ روايتي کٻي ڌر ٽٽي ڪري بکڙجڻ لڳي، ٽريڊ يونينز کي ڪچليو ويو ۽ پورھيت طبقو پسپائيءَ جو شڪار ٿي ويو۔ ’’سوشلزم جي خاتمي‘‘ جي زھريلي پروپيگنڊي جي لشڪرڪشي سامراج ۽ حڪمران طبقي پوري دنيا ۾ ڪئي ۽ انقلابي مارڪسزم جي قوتون تمام محدود ٿي ويون۔ انھن تلخ ۽ معروضي حالتن جا نوجوانن تي اثر لازم ھئا۔ پورھيت عوام ۾ ڦھلجڻ واري مايوسيءَ جو فائدو حڪمران طبقي سٺو ورتو ۽ آئي ايم ايف جھڙن سامراجي مالياتي ادارن جي بنياد تي پوري دنيا ۾ نجڪاريءَ جو سلسلو شروع ڪيو ويو۔ سماجي ۽ سياسي جمود ۽ نيو لبرل ازم سرمائيداريءَ کي وقتي طور تي ڪجھ آڪسيجن ضرور مھيا ڪئي پر تاريخي طور تي ختم ٿيل نظام جي تضادن کي وڌيڪ عرصي تائين دٻائي نٿو سگھجي۔
حاجي محمي قائم
لاڏاڻو تاريخ وفات ”في جناتِ تجري“ مان 1157ع نڪري ٿي.
پروگريسو يوٿ الائنس
2008ء وارو معاشي ڪريش ثابت ڪري ٿو ته سرمائيداري نظام انسانيت کي ترقي، آسودگي ۽ خوشحالي ڏيڻ کان قاصر ٿي چڪو آھي۔
حاجي محمي قائم
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:مذهب زمرو:اسلام
پروگريسو يوٿ الائنس
پر ٻن ڏھائين کان پوءِ اڄ مايوسي، جمود ۽ پراگندگيءَ جو دور ماضيءَ ۾ بدلجي رھيو آھي ۽ ھڪ نئون دور اُڀري رھيو آھي جيڪو ڌماڪا ڪندڙ واقعن ۽ انقلابي تحريڪن سان ڀريل آھي۔ پوئين ڪجھ سالن اندر تعليم جي نجڪاري ۽ فيسن ۾ اضافي خلاف فرانس، چلي، سپين، يونان ۽ برطانيه ۾ شاگردن جي طاقتور ايجي ٽيشن، آمريڪا ۾ آڪيو پائي وال اسٽريٽ تحريڪ ۽ 2011ء ۾ پوري مشرقِ وسطيٰ کي لوڏائي ڇڏڻ واري عرب انقلاب جھڙا واقعا ثابت ٿا ڪن ته پورھيتن وانگي نوجوان به پوري دنيا ۾ اُٿڻ لاءِ ڪَرَ ڀڃي رھيا آھن ۽ تاريخ جي ميدانِ عمل ۾ لھي رھيا آھن۔ ھن نظام وٽ ڏيڻ لاءِ جھالپ، بيروزگاري، ذلت، محرومي ۽ غربت کان سواءِ ڪجھ به ڪونھي۔ سرمائيداريءَ جو بحران گھٽ ٿيڻ بجاءِ لڳاتار وڌندو ۽ حڪمران طبقو وڌيڪ زوردار معاشي حملا ڪندو۔ وڙھڻ کان سواءِ ڪوئي چارو ناھي پر ڪاميابي تڏھن ممڪن آھي جڏھن ان ويڙھ کي انقلابي مارڪسزم جي نظرين تحت طبقاتي بنيادن تي بيھاريو وڃي۔ پاڪستان ۾ جمود جو ھي دور ھميشه ڪونه ھلندو۔ نوجوانن لاءِ حالات برداشت کان ٻاھر ٿي چڪا آھن۔ ھُو بغاوت ڪندا ۽ بغاوت جي تياري ھاڻي سان انھن جي نظرياتي تربيت ۽ تنظيم سازيءَ جي ذريعي ڪرڻ اڄ جو تاريخي ڪم آھي جنھن کي ادا ڪرڻ لاءِ پروگريسو يوٿ الائنس (PYA) سڄي ملڪ ۾ نوجوانن جي ترقي پسند رجحانن ۽ شاگرد تنظيمن کي ھڪ پليٽ فارم تي ڪٺو ڪرڻ ۾ سرگرم آھي ۔
شاگردن جا حق، مسئلا ۽ جدوجھد
شاگرد حقن جو حصول ۽ تحفظ PYA جي جدوجھد جو محور آھي. شاگرد ڪنھن به سماج جو ھر اول، حساس ۽ باشعور حصو ھوندا آھن جيڪي سماج ۾ ٿيندڙ ناانصافين، ظلم ۽ استحصال کي سڀ کان پھريان محسوس ڪندا آھن ۽ ان خلاف احتجاج ۽ بغاوت جو آغاز به عموماً شاگرد ۽ نوجوان ئي ڪندا آھن۔ ان ڪري PYA جو ھي سڀ کان پھريون فرض آھي ته ھُو شاگردن ۽ نوجوانن جي بنيادي سياسي ۽ جمھوري حقن جي حصول جي جدوجھد سان گڏوگڏ نوجوانن ۽ شاگردن جي انقلابي تربيت جو به اھتمام ڪري۔ اگر موجودہ دور ۾ شاگردن ۽ نوجوانن جي مسئلن کي ڏٺو وڃي ته انھن ۾ سرِ فھرست شاگرد يونين جي بحالي، طبقاتي ۽ فرسودہ تعليمي نظام جو خاتمو، ھر سطح تي آباديءَ جي تناسب سان جديد تعليمي ادارن جو قيام، شاگردن کي تعليم جي مفت فراھمي ۽ روزگار جي ضمانت سان گڏو گڏ راند، ٽرانسپورٽ ۽ ثقافتي سرگرمين تائين پھنچ شامل آھن۔ PYA شاگرد سياست ۾ غنڊا گردي، اسلحي ڪلچر ۽ جنوني دھشت گرد عنصرن جي شديد مخالفت ڪندي آھي ۽ ان خلاف جدوجھد جي علمبردار آھي۔ جئين ته حڪمران طبقا شاگرد اتحاد کي ٽوڙڻ لاءِ شعوري طور تي شاگرد سياست ۾ دھشتگردي ۽ غنڊا گردي جھڙي گھناؤني ڪلچر کي پنھنجي پالتو بنياد پرست ۽ انتھاپسند تنظيمن جي ذريعي اُڀاريندا آھن ته جئين شاگردن کي غير ضروري ويڙھين ۾ الجھائي ۽ ھُو پنھنجي حقن جي جدوجھد نه ڪري سگھن۔ اسين سمجھون ٿا ته ھر شھريءَ کي مفت تعليم، مفت علاج ۽ روزگار فراھم ڪرڻ رياست جي اولين ذميداري آھي۔ انھن حقن جي حصول لاءِ سڀني شاگردن کي متحد ٿيڻو پوندو ته جئين پنھنجي مسئلن جي حل جي جدوجھد کي اڳتي وڌائيندي محنت ڪش طبقي جي مسئلن جي جدوجھد سان گڏ ڳنڊي ڪري ھن نظام جي خلاف وڙھجي۔ شاگرد حقن تي ھن رياست جي سڀ کان وڏي ڦر شاگرد يونين تي پابندي آھي۔ شاگرد يونين جيڪا شاگردن جي حقن جي جدوجھد جو سڀ کان منظم ادارو ھو جنھن جي ذريعي سڀ شاگرد پنھنجي ووٽ جي ذريعي قيادت چونڊيندا ھئا جيڪي تعليمي ادارن جي انتظامي ۽ ٻين معاملن ۾ شاگردن جا حقيقي نمائندا ھوندا ھئا۔ تعليمي ادارن جي فيسن ۾ اُن وقت تائين ھڪ روپئي جو اضافو به ممڪن نه ھوندو ھو جيستائين شاگرد يونين اُن جي اجازت نه ڏئي۔ حڪمرانن شاگرد يونين تي پابندي ھڻڻ کان پوءِ تعليمي ادارن جي فيسن ۾ حد کان وڌيڪ اضافو ڪري ڇڏيو جنھن سبب غريب ۽ پورھيت طبقي جي نوجوانن لاءِ معياري تعليم جو حصول ھڪ خواب بڻجي ويو۔ ھن رياست ۽ نظام جو ٻيو وڏو جرم بي روزگاري آھي۔ انھن سڀني مشڪلات کي پار ڪندي نوجوان تعليمي ادارن کان فارغ ٿيڻ بعد ڊگريون ھٿن ۾ کڻي اکين ۾ خواب سجائي روزگار جي تلاش ۾ فيڪٽرين، صنعتن ۽ ٻين سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارن ۾ دربدر ڀٽڪندا آھن، پر اُنھن کي روزگار نه ملي سگھندو آھي۔ بيروزگاريءَ جي لڳاتار اذيت جو شڪار ٿي ڪري نوجوان مسئلن جي حل لاءِ يا ته جرم جو رستو اختيار ڪندا آھن يا وري مايوسي ۽ بددلي جي اندھيرن ۾ ٻڏي ڪري منشيات جو سھارو وٺي ڪري فرار جو رستو اختيار ڪندا آھن ۽ برباديءَ جي راھ تي نڪرندا آھن۔ روزگار جي تلاش ۾ نوجوانن جو ھڪ وڏو انگ مشرقِ وسطٰي،يورپ ۽ آمريڪا ۾ انتھائي ذلت ڀريل زندگي گذارڻ تي مجبور آھن۔ نوجوانن جي سڀني مسئلن جو حل ھن نظام جي خاتمي سان ڳنڊيل آھي ۽ PYA ۾ جڙيل نوجوانن ۽ شاگرد تنظيمن جو ھي عزم آھي ته ھُو انھن مسئلن ۽ ھن نظام جي خاتمي جي نظرئي ۽ پروگرام  جي بنياد تي نوجوانن ۽ شاگردن کي منظم، متحد ۽ متحرڪ ڪندي آخري فتح تائين جدوجھد جاري رکندا.
پروگرام ۽ مطالبا
موجودہ دور ۽ PYA جي ڪارڪردگي
عالمي منظر نامو ۽ اسان جو مؤقف •	اسين عالمي سامراج کي ڌرتيءَ تي ناسور تصور ڪريو ٿا ۽ پوري دنيا ۾ عالمي سامراج جي خلاف سرگرم قوتن سان گڏي ڪجھتيءَ جو اظھار ڪريون ٿا۔ اسين سمجھون ٿا ته سامراجيت سرمائيداريءَ جو لازمي نتيجو آھي جنھن جو وجود ئي پوري دنيا ۾ بک، ننگ، افلاس، قحط، جنگ، استحصال، ظلم، جبر، بربريت ۽ سماجي نا انصافيءَ جو سبب آھي۔ انڪري اسين عالمي سامراج کي نيست ونابود ڪرڻ خاطر پوري دنيا ۾ شاگردن، مزدورن ۽ ھارين جي اتحاد جي جھنڊي ھيٺان جدوجھد جا خواھشمند آھيون. •	اسين غير متزلزل يقين رکون ٿا ته سوشلزم ئي دنيا کي نااميديءَ ۽ رياست جي اڻ کُٽندڙ اندھيرن کان ڪڍي سگھي ٿو۔ سوشلزم ئي انسانيت جي بقا جو ضامن آھي۔ انڪري اسين عملي طور تي سوشلزم جي جدوجھد جي حمايت ڪريون ٿا ۽ پنھنجو پاڻ کي عالمي سوشلسٽ انقلاب برپا ڪرڻ لاءِ ڪئي ويندڙ جدوجھد جو نه ٽٽندڙ حصو سمجھون ٿا۔ •	سڀئي نام نھاد غير جانبدار عالمي ادارا (آئي ايم ايف، ورلڊ بئنڪ وغيرہ) عالمي سامراج جا ھٿيار آھن. انڪري عالمي سطح تي انھن ادارن بجائي پورھيت طبقي جي انقلابي تحريڪن سان جڙت ٺاھيندي سوشلسٽ انقلاب کي جاري رکڻ اسين پنھنجو بين الاقوامي فرض سمجھون ٿا۔
دستور شق نمبر 1: ھن دستور جو تعلق پروگريسو يوٿ الائنس (PYA) جي سڀني ممبرن، عھديدارن ۽ اتحادي تنظيمن تي ھوندو آھي۔ شق نمبر 2: ھر اُھو شاگرد، نوجوان يا تنظيم جيڪا PYA جي بنيادي نظرين، تناظر، پروگرام، ڪارڪردگيءَ ۽ طريقي ڪار سان متفق آھي، PYA جي نظرين کي ٻين تائين پھنچائي ۽ PYA جي سرگرمين ۾ ڀرپور ڪردار ادا ڪري اُھو PYA جو ممبر ھوندو۔ شق نمبر 2 ھيٺيون شق نمبر (i) بنيادي نظريو: PYA جو بنيادي مقصد تعليم جي واپار، مذھبي بنياد پرستي، بيروزگاري، رياستي جبر، انتظاميه جو ڏاڍ، جنسي تفريق ۽ جمھوري حقن جي صلبي خلاف جدوجھد جي لاءِ شاگردن ۽ نوجوانن کي سياسي طور تي گڏ ۽ متحرڪ ڪرڻ آھي۔ اسين سمجھون ٿا ته ھي مسئلا آخري تجزئي ۾ تاريخي طور تي ختم ٿيندڙ سڙيل کڙيل سرمائيداري نظام جي پيداوار آھن جنھن جو خاتمو سوشلسٽ انقلاب جي ذريعي ئي ڪيو وڃي سگھجي ٿو۔ انڪري سائنسي سوشلزم جي بنيادن تي شاگردن ۽ نوجوانن کي نظرياتي، سياسي ۽ تنظيمي طور ٿي گڏ ڪرڻ ئي PYA جو بنيادي نظريو آھي۔
شق نمبر 2 ھيٺيون شق نمبر (ii) تناظر: موجودہ دور جي تقاضن مطابق نوجوانن ۽ شاگردن جي طاقتور اتحاد جي تعمير ڪرڻ لاءِ ضروري آھي ته سائنسي بنيادن تي حالات ۽ واقعات کي سمجھيو ۽ پرکيو وڃي ۽ ان کان پوءِ ھڪ تناظر تخليق ڪرڻ وقت ھڪ مناسب حڪمت عملي اختيار ڪئي وڃي۔ انڪري ھر سال PYA جي مرڪزي بيورو جي طرفان ھڪ دستاويز ڇپائي ڪري سڀني ممبرن ۽ ممبر تنظيمن ۾ ورھائي وڃي جنھن ۾ سماجي تبديليءَ جو تناظر واضح ڪيو وڃي۔ شق نمبر 3: PYA جو حصو صرف اُھي شاگرد تنظيمون ۽ نوجوان بڻجي سگھن ٿا جيڪي ان جي بنيادي نظرين ۽ تناظر سان متفق ھجن۔ شاگرد تنظيمن کي PYA سان گڏجڻ لاءِ پنھنجي مرڪزي ڪميٽيءَ کان منظوري وٺڻي پوندي۔ گڏجڻ کان پوءِ ان تنظيم جي ممبرن کي ڪنوينشن ۾ PYA سان گڏجڻ جو اعلان ڪرايو ويندو۔ ھي الائنس ’ھڪ جو ڏک۔ ۔ ۔ سڀ جو ڏک‘ جي نعري تي ڪم ڪندي سڀني ممبر تنظيمن جي حقن جو دفاع ڪندو۔
شق نمبر 3 ھيٺيون شق نمبر (i) الائنس جي مرڪزي ڪميٽيءَ کان وٺي سڀني ھيٺين ادارن ۾ سڀ ممبر تنظيمن جي نامزد اميدوارن کي متناسب نمائندگي ڏني ويندي۔ الائنس جي ممبر تنظيمون ھر سال باقاعدگيءَ سان پنھنجن سڀني ممبرن جي تعداد جي پوري مڪمل فھرست جمع ڪرائڻ جون پابند ھونديون۔ فيصلي ڪرڻ جي عمل خاص ڪري ملڪ گير احتجاجي مظاھرن ۽ تعليمي ادارن ۾ ھڙتال جھڙن اھم فيصلن ۾ جي ووٽنگ جي نوبت آئي ته مرڪزي ڪميٽي کي ممبر تنظيمن جي ممبرن جي انگ جي بنياد تي ووٽنگ ڪرائڻ جو حق حاصل ھوندو۔ شق نمبر 3 ھيٺيون شق نمبر (ii) PYA جي ھر ممبر ۽ عھديدار جي عمر 30 سالن کان گھٽ ھئڻ گھرجي۔
شق نمبر 4: عھديدارن جو مدو ٻه سال ھوندو ۽ ٻن سالن کان پوءِ سڀني سطحن تي جمھوري طريقي ڪار جي ذريعي نوان عھديدار چونڊيا ويندا۔ شق نمبر 5: فيصلي ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل اصول واضع ڪيا وڃن ٿا۔ (i) سڀني ادارن جي اندر ڪنھن اختلافي نقطه نظر کي حل ڪرڻ لاءِ نظرياتي ۽ سياسي بحث ڪئي وڃي۔ ووٽنگ جي عمل کان بچڻ لاءِ آخري حد تائين ڪوشش ڪئي وڃي ۽ گڏيل فيصلو قابل ترجيح ھوندو۔ (ii) اگر ووٽنگ لازمي ٿئي ته اقليت کي اڪثريت جو فيصلو تسليم ڪرڻو پوندو ۽ پوري دلجمعي سان گڏ ان فيصلي تي عمل ڪرڻو پوندو۔ (iii) ڪنھن به ھنٺين اداري جي لاءِ لازمي ھوندو ته ھُو پنھنجي مٿين ادارن جي فيصلن تي عملدرآمد کي يقيني بڻائي۔ (iv) ڪنھڻ ھڪ ممبر يا عھديدار جي خلاف اگر تاديبي ڪاروائي ضروري ٿي وڃي ته اُن لاءِ اُن اداري جي ممبرن جي اڪثريت گھربل ھوندي۔ ان ڪاروائيءَ جي خلاف اُھو شخص PYA جي مرڪزي بيورو يا مٿين سطح جي ڪنھن باڊيءَ کي اپيل ڪرڻ جو حق رکي ٿو۔ (v) ڪنھن به ھيٺين ۽ مٿين اداري جي وچ ۾ اختلاف جي صورت ۾ مٿين اداري جي فيصلي کي وڌيڪ حيثيت حاصل ھوندي۔ (vi) اگر ڪنھن به مٿين اداري جي اندر اختلاف ھجي ته ان کي بحث ذريعي حل ڪيو وڃي۔ شق نمبر 7: PYA جا تنظيمي ڊانچه ھيٺينءَ ريت ھوندا۔ ۱۔ مرڪزي ڊانچو (i) صدر (ii) سينئير نائب صدر(iii) نائب صدر (iv) سيڪريٽري جنرل (v) سيڪريٽري انفارميشن ۽ نشر و اشاعت (vi) اسٽڊي سرڪل انچارج (iiv) فنانس سيڪريٽري ۲۔ ڊويزنل، ضلعي ۽ تحصيل جا ڊانچه به مرڪزي ڊانچي وانگر ھوندا۔ ۳۔ ھر تعليمي اداري يونيورسٽيءَ، ڪاليج، اسڪول ۾ به اداري جي سطح تي اھي ئي ڊانچا ان ئي طرح جا ھوندا۔ شق نمبر 8: ھر سال ضلعي ڪنوينشن جو انعقاد ضلعي عھديدارن جي ذميداري ھوندي۔ شق نمبر 9: ھر ٻن سالن کان پوءِ PYA جي مرڪزي ڪنونشن جو انعقاد مرڪزي عھديدارن جي ذميداري ھوندي۔ شق نمبر 10: ھيٺيون شق نمبر (i) PYA جو نشان پنج ڪنڊن وارو ستارو ھوندو جيڪو انسانيت جي سوشلسٽ مستقبل کي ظاھر ڪري ٿو۔ ستاري ۾ ڪاري رنگ جو مڪوسرمائيداري نظام خلاف بغاوت جي علامت آھي جنھن جي ھيٺان ’پروگريسو يوٿ الائنس‘ لکيل ھوندو۔ شق نمبر 10: ھيٺيون شق نمبر(ii) PYA جو جھنڊو ڳاڙھي رنگ جو ھوندو جنھن تي PYA جو نشان واضح ھُوندو۔
1454ع
ڊسمبر
زمرو:1454ء زمرو:سال
869ع
ڊسمبر
زمرو:869ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
ايڊنبرا
ايڊنبرا (انگريزي: Edinburgh، )  اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ آھي ۽ ھيءُ اسڪاٽلينڊ جي 32 ڪائونسل ايراضين (Council Areas) مان ھڪ آھي. تاريخي طور ھي مڊلوٿيان (Midlothian) ڪائونٽي جو حصو ھو. ھيءُ شھر لوٿيان واري علائقي ۾ فرٿ آف فورٿ (Firth of Forth) جي ڏاکڻين ڪنڌيءَ تي آباد آھي. ھن شھر کي 15ھين صدي عيسويءَ ۾ اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ مقرر ڪيو ويو. اسڪاٽش حڪومت، اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ ۽ سپريم ڪورٽ ھن شھر ۾ قائم آھن. ھوليروڊھائوس محل (Holyroodhouse Palace) برطانيا جي راڻيءَ جي سرڪاري رھائشگاھ آھي. ھيءُ شھر تعليم جو وڏو مرڪز رھيو آھي ۽ ھتي ميڊيڪل، سائنس، انجنيئرنگ، قانون ۽ فلاسافيءَ جي تعليم ۽ کوجنا جون سھولتون موجود آھن. ھتي جي شاندار تاريخي ۽ ثقافتي ورثي کي ڏسڻ لاءِ دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ مان لکين ماڻھو ھي شھر گھمڻ اچن ٿا. 2016ع جي انگن اکرن موجب اٽڪل 1750000 سياح ھر سال ھتي اچن ٿا.
ھيءُ آباديءَ جي لحاظ کان اسڪاٽلينڊ جو ٻيو نمبر وڏو شھر ۽ برطانيا جو ستون نمبر وڏو شھر آھي. جاگرافيائي لحاظ کان ھيءُ اسڪاٽلينڊ جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۾ آباد آھي. ھتي ڪيترائي قومي ادارا قائم آھن جن ۾ قومي عجائب گھر، قومي لائبرري ۽ قومي گئلري خاص ذڪر جي لائق آھن. ايڊنبرا يونيورسٽي 1582ع ۾ قائم ٿي جيڪا جن وقت دنيا جي 20 سڀ کان ساک وارين يونيورسٽين مان ھڪ آھي. چرچ آف اسڪاٽلينڊ جي جنرل اسيمبليءَ جو ساليانو ميڙ بہ ھن ئي شھر ۾ منعقد ٿئي ٿو. ايڊنبرا ساليانو بين الاقوامي ميلو ھر سال آگسٽ ۾ منعقد ٿئي ٿو جنھن ۾ دنيا جي ساک وارن ادارن پاران موسيقي، راڳ رنگ، ناچ گاني ۽ اھڙين ٻين تقريبن جو اھتمام ڪيو وڃي ٿو. ھتان جي تاريخي جاين ۾ ايڊنبرا جو قلعو، ھوليروڊ ھائوس محل، سينٽ گائيل جا گرجاگھر ۽ ٻيون قديم عمارتون شامل آھن. ايڊنبرا جو نئون ۽ پراڻو شھر يونيسڪو جي ثقافتي ورثن ۾ شامل آھن.
تاريخ
ھڪ اندازي مطابق، اٽڪل 8500 ق م ۾ ھتان جي جبلن تي پھريون انساني آباديون قائم ٿيون. ھتي پتل ۽ لوھ واري دور جي انساني وسندين جا اھڃاڻ ملن ٿا. پھرين صدي عيسويءَ ۾ رومي ھن علائقي ۾ پھتا. ان وقت ھتي ھڪ سيلٽڪ (Celtic) قبيلو موجود ھو. رومين ان قبيلي کي ووتاديني (Votadini) قبيلو سڏيو. اوائلي وچئين دور ۾ اھو قبيلو گوڊوڊين سلطنت (Gododdin Kingdom) جو حصو بنجي ويو. ايڊائن (Eidyn) ھن سلطنت جو ھڪ ضلعو ھو جنھن جو مرڪز موجودہ ايڊنبرگ قلعي واري علائقي ۾ ھو. لفظ ”ايڊائن“ اڳتي ھلي ”ايڊنبرا“ بنجي ويو. 638ع ۾ نارٿمبريا (Northumbria) جي سلطان اوسوالڊ (Oswald) ھن سلطنت تي قبضو ڪيو ۽ ھيءُ علائقو اينگلس (Angles) قوم جي ھٿ ھيٺ اچي ويو. اينگلس لڳڀڳ ٽي صديون ھتي قابض رھيا. 950ع ڌاري ڌارين ھن ڌرتيءَ تان پنھنجا پير پٽيا ۽ ھيءُ علائقو اسڪاٽس (Scots) جي ڪنٽرول ھيٺ آيو.
ٻارھين صديءَ جي شروع ۾ ايڊنبرا کي رائل برگھ (Royal Burgh) جو درجو ڏنو ويو. اسڪاٽلينڊ ۾ رائل برگھ ھڪ اھڙي ننڍي شھر کي چيو وڃي ٿو جنھن جي چوڌاري ھڪ ڪوٽ ڏنل ھجي ۽ جنھن جي انتظام ھلائڻ لاِءِ حڪومتي سرپرستيءَ ۾ باقائدہ قاعدا ۽ قانون ٺھيل ھجن. چوڏھين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري يا پندرھين صديءَ جي شروع ۾ ھيءُ شھر اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ بنجي ويو. 1544ع ۾انگريزن ھن شھر کي تباھ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر ٿوري ئي عرصي ۾ ھن شھر ھڪ ڀيرو ٻيھر اسڪاٽلينڊ ۾ اھميت اختيار ڪري ورتي.
1603ع ۾ اسڪاٽلينڊ جي بادشاھ جيمس ڇھين اسڪاٽلينڊ ۽ انگلينڊ کي ملائي ھڪ گڏيل حڪومت قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو پر اسڪاٽلينڊ ھر لحاظ کان خودمختيار ئي رھيو. اسڪاٽلينڊ جا ماڻھو ھن گڏيل حڪومت مان گھڻو خوش نہ ھئا، ان ڪري ملڪ گهڻِي بييچينيءَ ۽ بي يقينيءَ جو شڪار رھيو. آخرڪار 1650ع ۾ ھتي انگريزي فوجن قبضو ڪري ورتو.
1706ع ۽ 1707ع ۾ ھڪ معاھدي تحت اسڪاٽلينڊ ۽ انگلينڊ کي ملائي عظيم برطانيا جي بادشاھت (ۡKingdom of Great Britain) قائم ڪئي وئي. ھيءَ نئين بادشاھت 1 مئي 1707ع ۾ قائم ٿي. اسڪاٽلينڊ جي پارليمينٽ کي انگلينڊ جي پارليامينٽ ۾ ضم ڪري عظيم برطانيا جي پارليامينٽ (Parliament of Great Britain) جو بنياد رکيو ويو ۽ ان جون آفيسون ويسٽمنسٽر (Westminster) لنڊن ۾ قائم ڪيون ويون. اسڪاٽلينڊ جا عام ماڻھو ھن ميلاپ مان خوش نہ ھئا ۽ ايڊنبرگ سميت اسڪاٽلينڊ جي ٻين شھرن ۾ وڳوڙ ٿيا.
ڪاري ڳچيءَ وارو چنچل
thumb|ڪاري ڳچيءَ وارو چنچل ڪاري ڳچيءَ وارو چنچل(Blackthroated Thrush سائنسي نالو:Turdus Ruficollis Atrogularis). 25 سينٽي ميٽر جسامت واري هن پکيءَ جي نر جي پُٺي سرمائي ناسي هوندي آهي. پيٽ وارو حصو اڇو ٿئيس ٿو. سياري ۾ ڇاتي ۽ ڳچي ڪاري ۽ پاسڙن تي اڇا چٽڙا هوندا اٿس. مادي ناسي رنگ جي هوندي آهي.
ايڊنبرا
تاريخ
سترھين ۽ ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھتان جي آدمشماري تيزيءَ سان وڌي ۽ ھيءُ شھر برطانيا جو سڀ کان وڌيڪ ڳتيل آباديءَ وارو شھر ليکجڻ لڳو. رھائش جون ضرورتون پرويون ڪرڻ لاءِ ھتي ڪيتريون ئي گھڻماڙ عمارتون ٺاھيون ويون. ارڙھين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ مقامي دانشورن، سماجي ڪارڪنن ۽ سياستدانن جي ڪوششن سان ھن شھر ترقيءَ ۽ خوشحاليءَ طرف وکون کڻڻ شروع ڪيون ۽ ھيءُ شھر دنيا جي جديد ۽ خوشحال شھرن ۾ شمار ٿيڻ لڳو. ھيءُ شھر پنھنجي تاريخي ۽ خوبصورت عمارتن ۽ بھترين تعليمي ادارن سبب ”اُتر جو اٿينس“ (Athens of North) سڏجڻ لڳو. 1770ع ۽ ان کان پوءِ وارن سالن ۾ ماڻھو پراڻي شھر جي ڳتيل آباديءَ مان نڪري شھر ۾ نيون وسنديون قائم ڪرڻ لڳا ۽ ڏسندي ئي ڏسندي ايڊنبرا جو نئون شھر پراڻي شھر جي مقابلي ۾ تيزيءَ سان ترقي ڪرڻ لڳو.
ڪاري ڳچيءَ وارو چنچل
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ايڊنبرا
تاريخ
اسڪاٽلينڊ ۽ برطانيا جي ٻين شھرن جي ڀيٽ ۾ ھتي صنعتي ترقي گھٽ ٿي آھي. ھتي شراب ٺاھڻ، رٻڙ ۽ انجيئرنگ جي سامان جا ڪارخانا آھن پر گلاسگو ۾ وڌيڪ صنعتون قائم ٿيڻ سبب 1821ع کان وٺي گلاسگو جي آبادي ايڊنبرگ کان وڌيڪ آھي. ھن وقت گلاسگو آباديءَ جي لحاظ کان اسڪاٽلينڊ جو پھريون نمبر ۽ ايڊنبرا ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.
1998ع ۾ اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ ٻيھر بحال ٿي ۽ ان جون آفيسون ايڊنبرا ۾ قائم ڪيون ويون آھن. 2007ع کان اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ کي اسڪاٽلينڊ جي حڪومت (Scottish Government) ڪوٺيو وڃي ٿو. بچاءُ، پرڏيھي معاملن ۽ ٽيڪسيشن کي ڇڏي اسۡڪاٽلينڊ جي باقي سمورن انتظامي معاملن جو سمورو اختيار ھن حڪومت کي حاصل آھي.
انتظام
شھر جا انتظامي معاملا ھتان جي مقامي ڪائونسل جي سپرد آھن. ايڊنبرگ جو ڪاروھنوار 58 چونڊيل نمائندا ھلائين ٿا. مقامي ڪائونسل جي سرواڻي لارڊ پرو ووسٽ (Lord Provost) ڪري ٿو. اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ ۾ ايڊنبرا شھر جون ڇھ سيٽون آھن. ان سان گڏوگڏ ٽي وڌيڪ سيٽون شھر جي آسپاس وارن علائقن جي نمائندگيءَ لاءِ آھن. برطانيا جي گڏيل پارليامينٽ ۾ ايڊنبرا جون پنج سيٽون آھن.
تعليم
ايڊنبرا يونيورسٽي 1583ع ۾ قائم ٿي ۽ ھيءَ اسڪاٽلينڊ جي پراڻين يونيورسٽين مان ھڪ آھي. اسڪاٽلينڊ ۾ سينٽ اينڊريوز، گلاسگو ۽ ايبرڊين يونيورسٽيءَ کان پوءِ ھيءَ چوٿون نمبر پراڻي يونيورسٽي آھي. ھن يونيورسٽيءَ جو شمار دنيا جي 20 ساک وارين يونيورسٽين ۾ ٿئي ٿو.
ھيريوٽ واٽ يونيورسٽي (Heriot-Watt University) ايڊنبرا جي اولاھين حصي ۾ قائم ڪئي وئي آھي. تاريخي طور تي 1821ع ۾ ھتي ھڪ ٽيڪنيڪل ڪاليج ٺاھيو ويو جنھن کي 1966ع ۾ يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو ويو. ھن يونيورسٽيءَ تي اھو نالو اسڪاٽلينڊ جي مشھور سائنسدان جيمس واٽ ۽ مشھور سماجي اڳواڻ جارج ھيريوٽ جي ياد ۾ رکيو ويو. ھن يونيورسٽيءَ جا ڪئمپس اورڪني ٻيٽ، گڏيل عرب امارات ۽ پتراجايا ملائيشيا ۾ قائم ڪيا ويا آھن. برطانيا ۽ اسڪاٽلينڊ اندر ھيءَ يونيورسٽي بہ ساک وارين يونيورسٽين ۾ شمار ٿئي ٿي.
ھن شھر ۾ علم جي اڃ اجھائڻ لاءِ ڪيترائي ڪاليج پڻ قائم ڪيا ويا آھن. انھن ۾ ”ايڊنبرا ڪاليج“، ”رائل ڪاليج آف سرجنس آف ايڊنبرگ“ (Royal College of Surgeons of Edinburgh)، ”رائل ڪاليج آف فزيشينس وف ايڊنبرگ“ (Royal College of Physicians of Edinburgh ) ۽ ”ايڊنبرا ڪاليج آف آرٽس“ (Edinburgh College of Art) خاص اھميت رکن ٿا. ان کانسواءِ ٻيا بہ ڪيترائي سرڪاري ۽ خانگي ڪاليج آھن.
ھن وقت شھر ۾ 18 نرسري، 94 پرائمري ۽ 23 سيڪنڊري اسڪول ڪم ڪري رھيا آھن. ھتي جو ”رائل ھاءِاسڪول“ نه رُڳو اسڪاٽلينڊ پر دنيا جي سڀ کان پراڻن اسڪولن مان ھڪ آھي. آگسٽ 2013ع ۾ ھتي گئلڪ ٻولي ڳالھائيندڙ ٻارن لاءِ پھريون اسڪول کوليو ويو آھي.
ميلا
ھتي سڄو سال مختلف قسمن جا ميلا لڳندا رھن ٿا. جن مان ڪجھ خاص ميلن جو ذڪر ھيٺ ڏجي ٿو: