cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هسرت موهاني ڪالوني
هسرت موهاني ڪالوني ڪراچي ٽائون سنڌ پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي هن جو نالو اردو ٻولي جي شاعر مولانا حسرت موهاني جي نالي تي رکيو ويو آهي. هتي سنڌي، اردو، پنجابي، پٺاڻ قومون آباد آهن.هتي اڪثريت ۾ مسلمان رهن ٿا. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
منظور ڪوهيار
منظور ڪوهيار ڪھاڻين جي ڪتابن کان علاوه ڪيترا ئي اسٽيج ڊراما، ٽي وي ڊراما، ادبي ڪالم ۽ ڊاڪيومينٽريز ۽ سفرناما لکيا آهن. ۽ هن کي مڃتا طور ڪيترا ئي ايوارڊ ملي چڪا آهن. اسٽيج ڊرامن ۾ ”جنرل شاهه بھارو“، ”جهڪر“، ”آواز“، ”رسمن جي انگاس تي“ وغيره ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ ”ڪارا ڪڪر“، ”وفائون منتظر آهن“ ”سياست“، ”رَوشِ“، ”رواج“ ۽ ”تپش“ مشھور آهن.
زمرو:1955ع جون پيدائشون
ڪڪڙاني
thumb|ڪڪڙاني نئي ڪڪڙاني (Kukrrani) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ برساتي نئي آهي. کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي ڪاڇو جي ميداني علائقو ۾ داخل ٿيئي ٿي. هن نئي وٽ ڪڪڙاني ڊيم به جوڙيو ويو آهي جنهن ۾ نئي ڪڪڙاني جو پاڻي گڏ ڪيو ويندو آهي ۽ وقت سر پيئڻ لاءِ ڪم ۾ آندو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:جاگرافي
الاھي بخش ڀٽي
زرعي ماهر الاهي بخش ولد محمد ڀٽيءَ جا وڏا اصل خيرپور رياست جا هئا، بعد ۾ ڪوٽڙيءَ ۾ اچي رهيا. سندس والد سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ملازمت ڪندو هو، جنهن کيس اعليٰ -تعليم- ڏياري. -الاهي بخش ڀٽي- سنڌ زراعت کاتي ۾ زرعي تحقيقي شعبي جو ڊائريڪٽر جنرل ۽ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام جو اڍائي سالن تائين وائيس چانسلر ٿي رهيو، -جتي- هن ڪيترائي زرعي تجربا ڪيا، زرعي ماهر هئڻ ڪري کيس دنيا جا ڪيترائي ملڪ گهمڻ جو موقعو مليو. هن ڪيترن ملڪن ۾ نوان تجربا متعارف ڪرائي سنڌ جو نالو روشن ڪيو. کيس ڪيترن ئي ملڪن اعزازي ڊگريون به ڏنيون ۽ سندس قابليت عيوض عالمي شخصيتن جي ڊائريڪٽري Who is Who ۾ پڻ سندس نالو شامل ڪيو ويو. زراعت تي ڪافي ڪتاب سنڌي، -اردو- ۽ انگريزيءَ ۾ لکيل اٿس، جيڪي يورپي ملڪن ۾ به مختلف ٻولين ۾ ڇپيا آهن. هن وقت ڪوٽڙيءَ ۾ رهائش پذير آهي.
ارباب انور
ٿرپارڪر جي -ارباب- خاندان سان تعلق رکندڙ -ارباب انور- نهڙيو، 4 -اپريل- 1977ع تي ڳوٺ کيتلاري، تعلقي ڏيپلي ضلعي ٿرپارڪر ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- اباڻي ڳوٺ ۾ وٺڻ بعد سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان گريجوئيشن ڪيائين. 2000ع کان سياست جي ميدان ۾ پير رکيائين. 2003ع ۾ ضلعي ٿرپارڪر ۾ پبلڪ سيفٽي ڪميشن جو چيئرمئن ٿيو ۽ 2005ع تائين انهيءَ عهدي تي رهيو. -ان- کانپوءِ مڪاني چونڊن دوران 2005ع ۾ ٿرپارڪر جو ضلعي ناظم چونڊيو ويو ۽ 2008ع تائين ٿرپارڪر جو ضلعي ناظم رهيو.
1730ع
ڊسمبر
زمرو:سال
14 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
محمد علي حداد
محمد علي حداد، مشهور اديب ۽ محقق 14 آگسٽ 1939ع تي خيرپور ميرس ۾ جنم ورتو.
تحقيقي سفر
هن کي حضرت سچل سرمست ۽ خيرپور رياست جي تاريخ سان ابتدا کان وٺي لڳاءُ رهيو. هن 1981ع کان سچل سرمست بابت ڇپيل مضمونن ۽ ڪتابن جي ببليوگرافي لکڻ شروع ڪئي ۽ 1982ع ۾ ’سچل جي ببليوگرافي‘ عنوان سان سندس ڪتاب ڇپيو، جنهن تي کيس 1983ع ۾ ’سچل اوارڊ‘ ڏنو ويو. هن ڪجهه وقت خيرپور جي تاريخ تي ڪم ڪيو ۽ خيرپور ضلعي سان وابسته ماڳن مڪانن، عمارتن وغيره جا فوٽو به گڏ ڪيا، پر اهو ڪم سندس وفات تائين مڪمل ٿي نه سگهيو. 1981ع کان سچل يادگار ڪميٽيءَ پاران ميلي جي موقعي تي ’سرمست‘ رسالو نڪرڻ شروع ٿيو، جنهن جو ايڊيٽر ۽ مرتب ڊاڪٽر تنوير عباسي هو. پهرئين پرچي کان وٺي اياز گل، تنوير عباسيءَ جو ٻانهن ٻيلي ٿي ڪم ڪيو، جڏهن ته ٻارهين پرچي (1992ع) کان وٺي زندگيءَ جي آخري پساهن (1999ع) تائين ان جو مرتب رهيو.1988ع ۾ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور پاران ’سچل چيئر‘ قائم ٿي. جنهن جي ڊائريڪٽر ڊاڪٽر نيلوفر شيخ ۽ صلاحڪار ڊاڪٽر تنوير عباسي مقرر ٿيو. ڊاڪٽر تنوير، محمد علي حداد کي پاڻ وٽ ڊيپوٽيشن تي گهرائي ورتو ۽ سچل چيئر پاران جڏهن ’آشڪار‘ رسالو شروع ڪيو ويو ته ان جو ايڊيٽر اياز گل ۽ ٻانهن ٻيلي محمد علي حداد بڻيو. چئن پرچن (مارچ 1993ع) تائين محمد علي حداد هن رسالي جو ٻانهن ٻيلي رهيو. 1994ع ۾ ڊاڪٽر تنوير عباسي سچل چيئر تان استعيفا ڏئي هليو ويو ته ترت پوءِ محمد علي حداد به ڊيپوٽيشن ختم ڪرائي ’ناز هاءِ اسڪول، خيرپور‘ ۾ وڃي استاد ٿيو. 1995ع جي شروعات ۾ محمد علي حداد ڪجهه عرصو ڊپٽي ايجوڪيشن آفيسر به ٿيو. محمد علي حداد، ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ سان گڏجي سچل سيمينارن، ادبي ڪانفرنسن ۽ سرمست ۽ آشڪار رسالي جي ترتيب ۾ وڏو مددگار رهيو. ڊاڪٽر تنوير عباسي، محمد علي حداد کي هميشه تحقيقي ڪم ۾ پاڻ سان گڏ رکيو، خاص ڪري سچل جو مستند ۽ معياري رسالو ترتيب ڏيڻ لاءِ ڊاڪٽر صاحب جيڪو تحقيقي ڪم ڪيو، ان ۾ محمد علي حداد مختلف رسالن ۾ موجود بيتن ۽ انهن جي پڙهڻين جي ڀيٽا ۾ سندس وڏي مدد ڪئي. هن رسالي جي مستند متن جو 80 سيڪڙو ڪم ٿي چڪو هو، پر ٻنهي (تنوير ۽ حداد) جي وفات سبب اڻپورو رهجي ويو.
علمي پورهيو
محمد علي حداد جو علمي پورهيو هن ريت آهي:
وفات
محمد علي حداد، آگسٽ 1999ع ۾ تعليم کاتي مان رٽائر ڪيو. جنهن کان ٻه مهينا پوءِ 7 آڪٽوبر 1999ع تي وفات ڪري ويو.
53ع
ڊسمبر
زمرو:53ع
الاھي بخش خميساڻي
سنڌ جي نامور قانوندان الاهي بخش خميساڻيءَ 10 فيبروري 1914ع تي خيرپور ۾ -جنم- ورتو. 1955ع ۾ سنڌ صوبي جو قائم مقام ايڊوڪيٽ جنرل، 1957ع ۾ اولهه -پاڪستان- جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل ۽ 1958ع کان 1969ع تائين اولهه -پاڪستان- جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل رهيو. هن 2 -جنوري- 1969ع ڌاري خيرپور
دي گاڊ فادر
thumb| دي گاڊ فادر 15 مارچ 1972ع تي رليز ٿيل دي گاڊ فادر جڳ مشهور هدايتڪار فرانسس فورڊ ڪپولا پاران فلم بينن لاءِ هڪ عظيم تحفو هئي. ماريو پيوزو جي ناول گاڊ فادر تي ٺهيل هن جو اسڪرين پلي ڪپولا پيوزو گڏ لکيو هو.
موسيقي
فلم جي موسيقي مينو روٽا ترتيب ڏني هئي جڏهن ته فلمي ستارن جي هڪ عظيم الشان سٿ هن فلم ۾ اداڪاري ڪئي هئي نيويارڪ ۽ ڀرياسي ۾ ٿيندڙ شو ٽنگ ۾ مارلن برانڊو. البڪينو. جيمس ڪين. رچرڊ ڪاسٽيلانو. رابرٽ ڊووال. اسٽرلنگ هيڊن. جان مارلي. رچرڊ ڪانٽي. ۽ ڊيانا ڪيٽن. اداڪاري ڪئي هئي.
زمرو:آمريڪي فلمون زمرو:انگريزي ٻولي جون فلمون زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
732ع
ڊسمبر
زمرو:732ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
اثباتيت
اثباتيت ___ (Positivisim):
اهڙي تحريڪ، جنهن جو مقصد مابعد الطبعيات (Metaphysics) ختم ڪرڻ آهي. هيءَ فلسفيانه تحريڪ قديم فلسفياڻه ۽ مذهبي مسئلن ۽ قدرن کي فضول ۽ بي معنيٰ قرار ڏئي ٿي. ان جو اصل بانيڪار اگسٽڪو مٽي (1798 – 1857ع) آهي. هن مڪتب فڪر وارن جو خيال آهي ته: ”Truth is objective, knowable, separate from human thought“ (سچ خارجي شيءِ آهي، جنهن کي ڄاڻي سگهجي ٿو ۽ اهو انسان جي سوچ کان ڌار حيثيت رکندڙ آهي.) يعني سچو علم ٻاهرين شين جي مشاهدن ۽ تجربن مان ڄاڻي سگهجي ٿو، ان ۾ انسان جي سوچ، فڪر يا وجدان کي ڪوبه دخل نه آهي.
اثباتيت پڄاڻان
’اثباتيت پڄاڻان‘ (Post-Positivism) وارو نظريو سائنسي ۽ مقداري تحقيق کي رد ڪري ٿو. ڊونالڊ ڪيبمل جو چوڻ آهي ته: ”All research has a qualitative granting“ هن علم جي تحقيق وارن جو چوڻ آهي ته هر تحقيق ۽ اڀياس ۾ داخليت موجود آهي جنهن کي قبول ڪيو وڃي، ڇو ته ’خالص خارجيت‘ نالي ڪابه شيءِ نه ٿيندي آهي.
حوالا
زمرو:سائنس جو فلسفو زمرو:فلسفي جي تاريخ
اپ ڀرنش
اپ ڀرَنش __ (Apbhransha):
ٻوليءَ جي معيار کان گھٽ ٻوليءَ کي لساني ماهرن ’اپ ڀرنش‘ سڏيو آهي. انهن جو چوڻ هو ته: ’ٻين لفظن ۾ کريل يا بگڙيل ٻولي.‘ پراڪرت ٻولين مان بگڙيل ٻولي يا ٻوليون ’اپڀرنش‘ آهن. انهن هڪ عرصي تائين سنڌي ۽ اردو ٻولين کي وراچد اپ ڀرنش مان نڪتل ڄاڻايو آهي، جيڪو نظريو اڄڪلهه رد ٿي چڪو آهي.
حوالا
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
آتم رامائڻ (ڪتاب)
هن ڌرمي ڪتاب جو مترجم ويرومل ملاڻي آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا لکيل آهي، هيءُ ڪتاب، ڪوڙي مل سنڌي ساهتيه منڊل، حيدرآباد طرفان پيپلز پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان سال 1937ء ۾ ڇپيو.
زمرو:ڪتاب
آنٽالاجي
آنٽالاجي: فلسفي جي ھڪ شاخ آھي جيڪا وجود يا ھستيءَ يا مظھر يا حقيقت جي نوعيت ۽ ھستيءَ جي بنيادي درجن ۽ انھن جي باھمي تعلق متعلق علم ڏئي ٿي.
زمرو:علم موجودات زمرو:مابعد الطبعيات
سو ڪوارٽر
سو ڪوارٽر ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي هتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پٺاڻ قومن ماڻهو رهن ٿا. هتي اڪثريت ۾ مسلمان رهن ٿا. هن علائقي کي مختلف حصن ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي، جيئن اي ايريا، بي ايريا، سي ايريا. هي علائقو بجلي جي چار وڏن ٿنبن هجڻ ڪري مشهور آهي. هن علائقي ۾ جمعو ڳوٺ اچي ٿو.
عزيز الله ٻوهيو
مولانا عزيز الله ٻوهيو ١ جنوري ١٩٥٨ نوشهرو فيروز سنڌ ۾ ڳوٺ خير محمد ٻوهيو ۾ ڄائو. هڪ سنڌي مذهبي اسڪالر، سياسي، سماجي شخصيت ۽ ”سنڌ ساگر پارٽيء“ نالي هڪ سنڌي سياسي ۽ سماجي پارٽيء جو باني ۽ چيئرمين هيو. مولانا ٻوهيو مذهب، سياست ۽ ٻين اڪيچار موضوئن تي ڪيترن ئي ڪتابن جو مصنف به هيو. هو مذهبي انتها پسنديء جو وڏو سخت مخالف هيو. سندس وصيت هئي ته مرڻ کان پوء کيس ڀيلن ۽ باگڙين جي قبرستان ۾ دفنايو وڃي ته جيئن مذهبي هم آهنگي پيدا ٿئي. سندس اها وصيت سندس مرڻ تي مذهبي ۽ سياسي ڌرين ۾ بحث جو موضوع پڻ بڻي. ٢ نومبر ٢٠٢١ع تي مولانا ٻوهيو دل جا وال بند ٿيڻ سبب هن دنيا مان گذاري ويو.
ميان غلام صديق
ميان غلام صديق انگريزي (Mian Ghulam Siddique ) (جنم: 1844ع-وفات: 1905ع)سنڌ جو بزرگ ٿي گذريو آهي.
زندگي جو احوال
ميان غلام صديق ذات جو ميڪڻ هو. پاڻ ميان نور محمد ميڪڻ جي گهر 1844ع ۾ ڳوٺ ڪنڊو (بلوچستان)۾ جنم ورتائين. پوءِ سندس وڏا شهدادڪوٽ شهر، هاڻوڪو قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ۾ لڏي اچي ويٽا. شدادڪوٽ ۾ رهڻ جي ڪري 'شهدادڪوٽي' سڏجڻ لڳو.الله لوڪ هجڻ ڪري سندس ڪيتريون ئي ڪرامتون بيان ڪيون وڃن ٽيون قرآن شريف جي تعليم سان گڏو گڏ فارسي تعليم به حاصل ڪيائين. سندس مزار شهدادڪوٽ شهر ۾ عام ۽ خاص جو مرڪز آهي.
وفات
هي بزرگ شخصيت 1905ع شدادڪوٽ ۾ وفات ڪري وئي.
نگھت چوڌري
حوالا
زمرو:1959ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني عورت ڊانسر زمرو:پنجابي شخصيتون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ناچ زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
دُنيا
thumb|عالمي سامونڊي ڪنارن جو نقشو
دنيا ھڪ سيارو زمين آهي جنھن ۾ سمورا جاندار ۽ انساني تھذيب شامل آهن. Merriam-webster.com فلاسافيڪل مفھوم مطابق سموري جسم رکندڙ ڪائنات کي دنيا چئبو آهي يا وري ڪنهن فرد جي وجود يا ھستي تي مشتمل دنيا يا ڪنھن فرد جي آنٽالاجيڪل دنيا. مذھبي يا ديني مفھوم مطابق دنيا ھڪ اھڙو جسم رکندڙ يا بيجان گولو آھي جيڪو آسماني، روحاني، خيالي ۽ مقدس ناھي. thumb| نيري پٿر مان ٺھيل دنيا جي گولي جو نمونو
فلاسافي
thumb|300px|زميني آسودگي وارو باغ
جان محمد جوڻيجو
جان محمّد خان جوڻيجو (Jan Muhammad Khan Junejo، پيدائش: 1886ع)سنڌ جو ٻيون ۽ لاڙڪاڻي جو پھريون بئريسٽر ، ۽ لا، جنهن کي رئيس المهاجرين پڻ چيو وڃي ٿو، سنڌي سياستدان هو، جنهن خلافت تحريڪ جي حق ۾ ۽ برطانوي حڪومت خلاف جدوجهد ۾ سرگرم رهيو. پاڻ افغانستان جي انجمن مهاجرين هند جا پڻ سربراهه هئا.
دُنيا
مذھب ۽ ڏندڪٿائون
thumb|کاٻو|300px|جرمني جي نورسي ٻولي جي ھڪ يگدراسي ڏند ڪٿا مطابق دنيا جي بيھڪ جنھن م زير زمين دنيا پڻ ڏيکاريل آهي. زمين کي ھڪ گولي وچ ۾ پليٽ وانگر ڏيکاريو ويو آهي
جان محمد جوڻيجو
ننڍپڻ ۽ تعليم
رئيس جان محمد ولد رئيس ڪريم بخش خان جوڻيجو تاريخ 2 جنوري سال 1888ع (1304 ھ) تي پنهنجي اباڻي ننڍڙي ڳوٺ ڌامراهن تعلقي ۽ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. .سندس والد بزرگ، حاجي ڪريم بخش خان، شهر جو معزز زميندار ۽ دولتمند ماڻهو هو ان زماني ۾ خوشحال خاندان پنهنجي اولاد کي ننڍپڻ ۾ فارسي ۽ عربي تعليم پنهنجي گهر ۾ ڏيارڻ لازمي سمجهندا هئا ۽ جان محمد جوڻيجي به خانگي طرح عربي فارسي تعليم ڳوٺجي مدرسي ۾ جنوري 1893ع ۾ حاصل ڪرڻ بعد 1903ع ۾ چار درجا سنڌي سنڌ مدرسو اسڪول لاڙڪاڻو (هاڻوڪو گرلس ڪاليج) ۾ پڙهڻ بعد 13 آگسٽ 1907ع تي سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچي ۾ داخلا ورتي ۽ 1909ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين.اتي مسٽر عبدالرحمان حسن علي بئريسٽر ۽مسٽر علي گوهر ڀُٽي  سان صحبت هوندي هيس. مسٽر علي گوهر جي ولايت وڃڻ ڪري مٿس به ولايت وڃڻ جو شوق ٿيو. سال 1910ع ۾ اعليٰ تعليم لاءِ انگلينڊ روانو ٿيو. هو ان وقت تعليم جي گهٽ سهولتن سبب 21 سالن جي عمر ۾ مئٽرڪ پاس ڪري سگهيو. هو سنڌ مدرسي ڪراچي وارن ڏينهن ۾ تقريرن ۾ گهڻو حصو وٺندو هيو ۽ سنڌ مدرسو ڊبيٽنگ سوسائٽي جو سيڪريٽري به رهيو. سال 1913ع ۾ بار ايٽ لا پاس ڪري ٻه سال لنڊن ۾ بئريسٽري پريڪٽس ڪيائين پر سال 1915ع ۾ پنهنجي وطن واپسي وريو ڪراچيءَ ۾ ميٽريڪيوليشن جي امتحان ۾ شريڪ ٿيڻ کان پوءِ هُو پنھنجي خيال سان ڪليڪٽر کان پاس وٺي في الحال خرچ راهه ٻه هزار رُوپيا هٿ ڪري ولايت ڏانھن قانون جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ تيار ٿيو جو تقريباً هو سال 1910ع ۾ انگلينڊ ڏانھن بئرسٽري جي امتحان لاءِ سنڌ مان روانو ٿي ويو. اُن کانپوءِ ولايت جي سفر ۽ اتي رهڻ ۽ تعليم جي خرچن جو سمورو بار سندس والد بزرگ جي ذمه هيو. بئرسٽري جي امتحان پاس ڪري   پهريان ڪراچي ۾ پوءِ وري لاڙڪاڻي ۾ وڪالت شروع ڪيائين. .سندس پوين جي چوڻ موجب پهريائين مرحوم کي في الحال وطن ڏانهن موٽڻ جو خيال ڪونه هو، ان ڪري سندس والدين سخت پريشان ٿي پيا. هڪ دفعي خواب ۾ ڏٺائين ته پاڻ لنڊن شهر جي هڪ بازار ۾ گهمي رهيو آهي، ته اوچتو هڪ فقير ڳل تي چماٽ وهائي ڪڍيس ۽ چيائينس ته ’پٺيان عزيز روئي رهيا اٿيئي، ۽ تون هتي گهمي رهيو آهين!‘ هڪدم سجاڳ ٿي پيو، ۽ ڳوٺ ورڻ لاءِ نهايت پريشان ٿي پيو – پوءِ جلد ئي اچي ڳوٺ پهتو.
دُنيا
مذھب ۽ ڏندڪٿائون
زمرو:دنيا زمرو:زمين زمرو:فلسفو
جان محمد جوڻيجو
ھارين جي خدمت
سنڌي مسلمانن ۾ غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ کان هي ٻيو نمبر نوجوان هو، جنهن بئريسٽريءَ جو امتحان پاس ڪيو. سندس بلند اخلاقيءَ جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو، جو انگلينڊ کان موٽڻ بعد سندس آزاد طبيعت ۾ ڪنهن به قسم جو فرق نه آيو. آزمودي وڌائڻ لاءِ، ڪجهه وقت پهريائين ڪراچيءَ ۾ رهيو، پر پوءِ لاڙڪاڻي ۾ اچي مستقل طرح وڪالت جو ڌنڌو اختيار ڪيائين. ٿوري ئي عرصي ۾ سندس والد بزرگوار وفات ڪئي، جنهنڪري زمينداري ڪاروبار به سندس سر تي اچي ويس. انهيءَ زماني ۾ هارين نارين سان ڏاڍا سهنج ڪري، مقروض هارين کي قرض کان آجو ڪيائين. ان کان سواءِ، ٻيون به هر قسم جون سهوليتون ڏنائين انهيءَ ڪري ڪڙمي کيس ڏاڍو ڀائيندا هئا .پيءُ جي وفات کان پوءِ هن لاڙڪاڻي ۾ پنھنجي رهڻ ۽ وڪالت جي آفيس لاءِ هڪ دُو منزله بنگله جو بنياد وجهرايو جو اهو بنگلو اڳتي هلي خلافت ڪميٽي ۽ هجرت ڪميٽيءَ جي دفترن لاءِ وقف ٿيو ۽ لاڙڪاڻي ۾ وڪالت وارن ڏينھن ۾ هن وٽ روزانه سوين ماڻهو سندس آفيس ۾ موجود رهندا هئا .هن انهيءَ زمانه ۾ 2 مسلمان وڪيل پگهار تي ڀائيوار رکيا هئا جي اُن جي غير حاضري يا ٻين حالتن ۾ سندس هدايت موجب ڪيس هلائيندا هئا.
هارين جي سرپرستي ڪئي ۽ هڪ هاري ميوي خان جي پٽ ڪامريڊ عبدالقادر کوکر (جيڪو اڳتي هلي سنڌ ۾ هاري تحريڪ جو باني اڳواڻ بڻيو.) کي پنهنجي خرچ تي سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچي ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليو. هن جاگيرداري دور ۾ پنهنجن هارين مٿان تمام اڳوڻا قرض معاف ڪري کين آزاد ڪيو ۽ هر هڪ هاري جي اسڪول ۾ پڙهندڙ اولاد کي وظيفا ڏنا. .
مسلم ليگ ۾ شموليت
برصغير هند ۾ جڏهن مسلم ليگ وجود ۾ آئي ته رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙي جي ڪوشش سان سال 1917ع ۾ ڪراچي ۾ مسلم ليگ جي شاخ قائم ٿي ۽ سنڌ جي پهرين چند باني مسلم ليگ ميمبرن ۾ جان محمد جوڻيجي جو نالو شامل آهي. هتان ئي سندس ذهن قومي لاڙي ڏانهن منتقل ٿيو. . 1917ع ۾، جڏهن مرحوم غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ جي ڪوشش سان ڪراچيءَ ۾ مسلم ليگ جي شاخ کُلي، تڏهن پهريائين جيڪي چند ميمبر ٿيا، تن ۾ رئيس به هو. اتان کان سندس قومي زندگي شروع ٿي، ۽ ٿوري ئي عرصي ۾ ’فنا في القوم‘ کي وڃي پهتي.
تعليمي جي واڌاري لاءِ خدمت
مارچ 1918ع ۾، شيخ عبدالعزيز صاحب سنڌ ۾ ”عربي – انگريزي اسڪول“ جي قيام لاءِ سکر ۾ هڪ تعليمي ڪانفرنس سڏائِي، ان ۾ جان محمد خان فراخدليءَ سان حصو ورتو ۽ رٿيل اسڪول ۾ ٻن شاگردن لاءِ اسڪالرشپون ڏيڻيون ڪيائين. –
خلافت تحريڪ ۾ ڪردار
ترڪي سلطنت جي ورهاڱي جي سوال تي پهريائين پهريائين لکنؤ ۾ هڪ آل انڊيا مسلم ڪانفرنس سڏائي ويئي هئي، جنهن ۾ هيءَ رٿ پاس ڪئي ويئي ته 17 آڪٽوبر 1919ع تي ننڍن وڏن شهرن ۾ ترڪي جي سلطنت جي بقا لاءِ دعا گهري وڃي: انهيءَ ڏينهن کي ’پهريون يوم خلافت‘ سڏيو وڃي ٿو. انهيءَ وقت اهڙو ڏينهن ملهائڻ سٿرو نه هو؛ پر اسان جي رئيس، حضرت پير تراب علي شاهه جي مدد سان، سر ٽوڙ ڪوشش وٺي، پنهنجي بنگلي جي سامهون عيدگاهه ۾ ڌام ڌوم سان هڪ عام جلسو ملهايو. نومبر 1919ع ۾ آل انڊيا خلافت ڪانفرنس دهليءَ ۾ سڏائي ويئي،جتي اهو ٺهراءُ پاس ڪيو ويو ته ’ايندڙ صلح – جشن، جو نومبر جي 13 کان 16 تاريخ تائين ٿيڻو آهي، ان جي خلاف بائيڪاٽ ڪيو وڃي‘- جنهن جي تصديق ’جميعت العلماء هند‘ به ڏني.17 آڪٽومبر 1919ع تي هن مسئلي بابت دهلي ۾ آل انڊيا خلافت ڪانفرنس منعقد ٿي، سنڌ مان مولانا تاج محمود امروٽي، سيٺ عبداللہ هارون، پير تراب علي شاهه راشدي، شيخ عبدالعزيز ۽ بئريسٽر جان محمد جوڻيجي شرڪت ڪئي. هن موقعي تي سڄي هند ۽ سنڌ ۾ ترڪي جي بقا لاءِ ”يوم خلافت“ ملهائڻ جو فيصلو ڪيو ويو. آل انڊيا مسلم ڪانفرنس پڻ لکنو اجلاس ۾ تائيد ڪئي. . ڪانفرنس ۾ سنڌي ليڊرن جي وفد مان لاڙڪاڻي ضلعي جي هلچل سندس ذمي ڪئي ويئي. هن موٽي اچي پير تراب علي شاهه جي رفاقت سان زبردست هلچل هلائي. ”صلح-جشن-ڏينهن“ تي لاڙڪاڻي مان ڪارن جهنڊن سان سرگس ڪڍي ويئي، ۽ هڙتال پڻ ڪئي ويئي. . تاريخ 4 جنوري 1920ع تي حيدرآباد سنڌ ۾ پهريون دفعو خلافت جو جلسو ٿيو، جنهن ۾ رئيس مرحوم لاڙڪاڻي ضلعي جي ظلمن متعلق هڪ ولوله انگيز تقرير ڪئي. تاريخ 6-7-8 جون تي وري سندس سرٽوڙ ڪوشش سان لاڙڪاڻي ۾ ٻي خلافت ڪانفرنس، زير صدارت پير صاحب جهنڊي واري جي، منعقد ٿي، جنهن جي استقباليه ڪاميٽيءَ جو سيڪريٽري پاڻ هو. هن ڪانفرنس ۾ مولانا شوڪت علي، مولانا محمد علي، مولانا عبدالجبار لکنوي، مولانا آزاد، رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙي، سيٺ عبدالله هارون، مولانا امروٽي،مهاتما گانڌي، ڊاڪٽر ڪچلو، وغيره جن شرڪت ڪئي. ڪانفرنس جي آخري ڏينهن تي فيصلو ٿيو ته سنڌ جو هڪ وفد بمبئيءَ وڃي، سنڌ ۾ ڪامورن جي ٿيل ظلمن بابت گورنر جو ڌيان ڇڪائي. انهيءَ فيصلي مطابق، هڪ سفارت تيار ٿي بمبئيءَ ويئي، جنهن ۾ پير صاحب جهنڊي وارو، مولوي دين محمد ”وفائي“ ۽ ٻيا ڪيترا معزز شريڪ هئا. ان سفارت جو لسان الوفد رئيس صاحب هو. بمبئيءَ ۾ ڇويهن ڏينهن جي رهڻ کان پوءِ به گورنر کين ملاقات جو موقعو نه ڏنو، ليڪن سندن وڃڻ مان هڪ ٻيو فائدو ٿيو جو کين آل انڊيا خلافت ڪانفرنس جي اجلاس (جو غلام محمد خان ڀرڳڙيءَ جي زير صدارت منعقد ٿي رهيو هو) ۾ شريڪ ٿيڻ جو موقعو مليو. اپريل 1920ع ۾، سيوهڻ ۾، مولانا عبدالڪريم ”درس“ جي زير صدارت، خلافت جلسو ملهايو ويو هو، جنهن ۾ رئيس مرحوم ۽ ٻين زوردار تقريرون ڪيون. هجرت بابت ٺهراءُ پاس ڪيو ويو، جنهن جيڪب آباد واريءَ ڪانفرنس ۾ عملي صورت اختيار ڪئي. جيڪب آباد واريءَ ڪانرنس ۾ رئيس مرحوم پهريائين پهريائين قطع تعلقات جو سوال اٿاريو. جيڪب آباد۾، ساڳئي ئي سال، مولانا تاج محمود امروٽيءَ جي زير صدارت، خلافت جلسو منعقد ٿيو. جلسي ۾ تقرير ڪندي رئيس صاحب اعلان ڪيو ته ”مان سرداريءَ جي ٻيو نمبر ڪرسي، ميونسپل ڪمشنري، لوڪلبورڊ جي ميمبري، بئريسٽريءَ جي ڊگري – سڀ ترڪ ڪريان ٿيو ۽ ڍل ڏيڻ کان به انڪار ڪريان ٿو!“ سندن تقرير جو اهو اثر ٿيو، جو ”ترڪ موالات“ جو جوش اهڙو ته ڦهلجي ويو جو ڪيترن ماڻهن حيثيت سارو انگريزن سان قطع تعلقات جا اعلان ڪيا.
ڪورنگي سيڪٽر 33
ڪورنگي سيڪٽر 33 ڪراچي، سنڌ ،پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي هتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پٺاڻ قومن جا ماڻهو آباد آهن.هتي اڪثريت ۾ مسلمان رهن ٿا. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
جان محمد جوڻيجو
افغانستان ڏانهن هجرت
انهيءَ کان پوءِ، هجرت جي سانباهي لاءِ باقاعدي هجرت – ڪاميٽي مقرر ٿي، جنهن جو صدر پير تراب علي شاهه، ۽ سيڪريٽري رئيس مرحوم چونڊيا ويا. ڪيترن ماڻهن ڪابل ڏانهن هجرت ڪرڻ لاءِ دفتر ۾ نالا داخل ڪرايا. سندن بنگو هجرت – ڪاميٽيءَ جو دفتر ڪيو ويو. مئي مهيني جي 24 تاريخ، حيدرآباد ۾ پير تراب علي شاهه جي زير صدارت جلسو منعقد ٿيو، جنهن ۾ رئيس مرحوم جي صحيح سان بمبئيءَ جي گورنر جي پوليٽيڪل سيڪريٽريءَ ڏانهن تار به ڪئي ويئي. ان کان پوءِ حڪومت سندن ٻنين کي پاڻي ڏيڻ بند ڪري ڇڏيو، پر رئيس صبر ڪري هجرت جي تياريءَ ۾ لڳو رهيو. ساري هندستان ۾ هي پهريون سنڌي مجاهد هو، جنهن هجرت ڪئي. مٿس سنڌ ۽ سنڌي جيترو به ناز ڪن، اوترو ٿورو آهي. جولاءِ 1920ع تي پهريائين پهريائين لاڙڪاڻي شهر مان، اسپيشل ٽرين ڀاڙي ڪري، ساڍن ستن سون مهاجرن جو ساٿ ساڻ ڪري، افغانستان روانو ٿيو. ضلعي خلافت ڪانفرنس جو اٺون اجلاس، جو زير صدارت رئيس الاحرار مولانا شوڪت علي صاحب جي 2، مارچ 1924ع سکر ۾ منعقد ٿيو، ان ۾ ضلعي سيڪريٽريءَعبدالستار آدم جيڪا رپورٽ پيش ڪئي (جا پوءِ ڇپائي ويئي)، ان جي صفحي 9 تي سيڪريٽريءَ رئيس جي هجرت کي هن طرح ساراهيو آهي: ”هجرت جو معاملو؛ جنهن گورنمينٽ کي هڪدم پريشان ڪري ڇڏيو، انهيءَ جي ڪاميابيءَ جا سهرا سڄي هندستان ۾ جنهن هستيءَ جي سر تي سونهن ٿا، سو رئيس المهاجرين نواب مرحوم جان محمد خان جوڻيجو هو، جو سنڌ مان پهرين مهاجرن جي اسپيشل ٽرين وٺي ويو“. مهاجرن کي لاڙڪاڻي کان روهڙيءَ تائين سڀني اسٽيشنن تائين هزارن ماڻهن الوداع ڪئي. سنڌ کان ٻاهر پڻ هنن مهاجرن جي بلڪل چڱيءَ طرح مرحبا ٿي. هي قافلو 19 جولاءِ جلال آباد ۾ پهتو. افغان سرڪار کين سهوليتون ڏنيون، مگر پوءِ گهڻن مهاجرن وڃڻ ڪري بي بندوبستگي ٿي پئي. آڪٽوبر مهيني ۾ رئيس المهاجرين هڪ وفد ساڻ ڪري اول مقصد سرانجام ڪرڻ لاءِ مولانا محمد علي ”جوهر“ جي ملاقات لاءِ روانو ٿيو. مولانا انهن ڏينهن ۾ ”ترڪ موالات“ جِي ڪاليج جي شاگردن ۾ تبليغ ڪري رهيو هو، ته رئيس صاحب به وڃي ساڻن شريڪ ٿيو؛ ۽ ان بعد مولانا صاحب سان گڏجي هندوستان جي گهڻن شهرن جو گشت ڪيائين. نومبر جي پوين تاريخن ۾ الله آباد واري ڪانگريس اجلاس ۾ شرڪت ڪري، لاڙڪاڻي موٽي آيو ته کيس سنڌ جي جڊيشنل ڪمشنر جو نوٽيس پهتو، جنهن ۾ حڪم مليو هو ته ڪراچي اچي ۽ جيڪب آباد وارين تقريرن بنسبت جواب ڏي؛ پر رئيس صاحب وڃڻ جي بجاءِ کين هي جواب موڪليو ته ”جيئن ته مان افغانستان جي بادشاهه جي رعيت آهيان ۽ انجمن مهاجرين هند جي طرفان موڪليل آهيان، تنهنڪري جيڪڏهن انهن جو حڪم ايندو ته ايندس، نه ته نه“. نيٺ بمبئيءَ ويو، جتي کيس ”بمبئي خلافت ڪاميٽيءَ“ طرفان پنجاهه لک روپيا بروقت امداد ڏني ويئي، جا هڪدم ڪابل رواني ڪيائين، ۽ پنجن لکن رپين ڏيڻ جو واعدو ٿيو. ڪابل ويندي کيس سرحد تي روڪيو ويو، جتي کيس ويهه ڏينهن لڳا. پشاور ۾ فارسيءَ ۾ تقرير ڪيائين، جنهن ۾ پاڻ کي افغان رعيت ڄاڻايائين، ۽ وڃڻ کان روڪڻ جو اظهار ڪندي انگريز حڪومت کي خوب ننديائين. پشاور مان به کيس نڪري وڃڻ جو نوٽيس مليو، جنهنڪري لاهور آيو ۽ اتان لکنو ۽ ائوڌ خلاف ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿي فارسيءَ ۾ تقرير ڪيائين.
وفات
مولانا محمد علي ”جوهر“ جي سنگت ۾ اجمير جي خلافت ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ آيو. اتي کيس ٿورو بخار ٿي پيو ۽ جلسي ۾ اچي نه سگهيو، پر پنهنجي فارسيءَ ۾ لکيل تقرير پڙهڻ لاءِ موڪليائين. سندس بخار وڌي وڃي خوفناڪ بيماريءَ جي صورت اختيار ڪئي – تان جو 27 رجب المرجب 1339هه، برابر 16 اپريل 1921ع تي، مسافر ۽ مهاجر جي حالت ۾، حضرت ولي الهند خواجه معين الدين چشتي، غريب النواز، جي درگاهه اجمير شريف ۾، صبح جي وقت وفات ڪري ويو. 33 سالن جي ڄمار ۾ 16 اپريل 1921ع تي اجمير هندستان ۾ وفات ڪئي ۽ کيس وصيت مطابق اجمير شريف جي درگاهه ڀرسان دفن ڪيو ويو. سندس وفات بابت پڻ مختلف رايا آهن. ڪي خبرون آهن ته خلافت تحريڪ جي ناڪامي سبب دلبرداشته ٿي بيمار ٿي پيو ۽ ڪي خبرون آهن ته کيس زهر ڏنو ويو هو. .
حوالا
زمرو:1886ع جون پيدائشون زمرو:1921ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو
نڪوٽين
نڪوٽين      Nicotine
”اصغر ساگر“
ٽنڊو رحيم خان
ٽنڊو رحيم خان (Tando Rahim Khan) سنڌ پاڪستان جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ ڪاڇو جي علائقي ۾ قديم شهر آهي. هيءُ شهر جنگو جمالي جي نک سان تعلق رکندڙ رحيم خان جنگواڻي ٻڌرايو هو جنهن ڪري سندس نالي سان سڏجي ٿو. هيءَ شهر ڪاڇي جي علائقي جو واپاري مرڪز آهي. هاءِ اسڪول ۽ اسپتال به هن شهر ۾ آهي. هن شهر جي آبادي 30 هزار جي لڳ ڀڳ آهي. آثار قديمه جي بنگالي ماهر اين. جي. مجمدار هن شهر ڀرسان قديم آثار ڳولي لڌا هئا جن جو ذڪر پنهنجي ڪتاب ايڪسپلوريشنس ان سنڌ ۾ ڪيو اٿائين.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
نڪوٽين
تماڪ کي چٻاڙڻ يا ڇڪي پيئڻ اڪثر ڪري تماڪ نوشي کان گهڻي نڪوٽين جسم ۾ آڻين ٿيون. نڪوٽين جا انساني جسم ۽ دماغ تي ڪيترائي گھرا اثر پيدا ٿين ٿا. نڪوٽين جسم ۾ نہ رڳو چمڙي، نَڪَ ۽ وات جي لعابي استر رستي داخل ٿئي ٿي تہ ڦڦرن ذريعي بہ جذب ٿي سگهي ٿي. جڏهن تہ سگريٽ رستي ڇڪجندڙ نڪوٽين کي دماغ تائين پھچڻ ۾ رڳو ڏهن سيڪنڊن جيترو وقت لڳي ٿو. ان جي ڀيٽ ۾ سِگار ۽ پائيپ ڇڪيندڙ جيئن تہ عام طور دونھون نٿا ڳھن، ان سبب جسم ۾ نڪوٽين وات جي لعابي استر رستي وڌيڪ آهستگيءَ سان پهچي ٿي. نڪوٽين کي ھيروئن وانگر ڇڏي نٿو سگهجي. نڪوٽين جا منفي اثر دل ۔ ھارمون ۽ معدي ۽ آنڊي جي سرشتي Gastrointestinal system کي متاثر ڪن ٿا. ڪجھ تحقيقن مطابق نڪوٽين ياداشت ۽ مرڪزي توجھ Concentration کي وڌائي ٿي. ھي اڏورڻن جي گهڻاڻ The rush of adrenaline جسم کي اڀار ڏئي ٿي ۔ تسڪين ڏئي ٿي ۽ جلدي گلوڪاڻ Glucose
کي ڪڍي ٿي ۽ ساھ Respiration ۔ بي پي Bp ۽ دل جي ڌڙڪي Heart rate کي وڌائي ٿي. نڪوٽين لبلبي جي ٻاھرين انسولين کي دٻائي ٿي ۽ تماڪ نوشين ۾ ڪجھ ڪثير شڪري Hyperglycemic پيدا ڪري ٿي.
نڪوٽين جو جسم تي اثر :-
نڪوٽين مسڪن (سڪون ڏيندڙ) sedative ۽ متحرڪ (تحريڪ ڏيندڙ) stimulant آھي. جڏھن جسم ۾ نڪوٽين اچي ٿي تہ ھڪ جهٽڪو Cick لڳي ٿو. اھو اڏور غدود adrenal glands جي ڪري ٿئي ٿو جنھن جو نتيجو اڏورڻي (اڏور ھارمون) adrenaline جي نيڪال سان نڪري ٿو. اڏورڻي (اڏور ھارمون) adrenaline جي واڌ سان جسم ۾ تحريڪ اچي ٿي جلدي گلوڪاڻ Glucose
وڌي ٿي ۽ دل جو ڌڙڪو heart rate ۽ بي پي Bp وڌي ٿو. نڪوٽين جي ڪري لبلبي Pancreas ۾ انسولين Insulin گهٽ ٺھي ٿي ۽ رت ۾ شڳر  Blood sugar يا گلوڪاڻ Glucose وڌي وڃي ٿي. اڻ سڌي طرح نڪوٽين دماغ جي خوشي ۽ حوصلاافزائي واري جڳھ مان ڏوپن Dopamine جي نيڪال جو سبب ٿئي ٿو. ساڳو اثر ٿئي ٿو جڏھن ماڻھو ڪوڪين Cocaine يا ھيروئن Heroin پيئندا آھن. نشائي کي نڪوٽين مان ساڳي خوشي واري حس Pleasurable sensation ملندي آھي. نڪوٽين گهڻي پيئڻ سان اڃان وڌيڪ ڊوز جي ضرورت پوي ٿي. ڏوپن Dopamine دماغي ڪيميائي Brain chemical  مادو آھي جيڪو جذبن Emotions ۔ چرپر Movements ۔ خوشي جي حس Sensations of pleasure ۽ ڏک جي حس Sensations of pain تي اثر وجهي ٿو. جيڪڏھن توھان جي ڏوپن Dopamine جي حد وڌي ٿي توھان جو اطمنياني احساس Feeling of contentment وڌي ٿو. نڪوٽين جي ڊوز تي ھوندو آھي فرد ڪيتري نڪوٽين واپرائي ٿو اوترو ان جو تنتي سرشتو اڀار کائي ٿو. نڪوٽين مسڪن (سڪون ڏيندڙ) پڻ Sedative وانگر ڪم ڪري ٿي.
چانھن جو جيتري قدر تعلق آھي ان ۾ تمام گهٽ نڪوٽين ٿئي ٿي جيڪا جسم تي نہ جھڙوڪر اثرانداز ٿئي ٿي 3 ڪلو چانھن ۾ 1 مائڪروگرام نڪوٽين ٿئي ٿي جيڪا گهٽ کان تمام گهٽ آھي پر چانھن کي گهڻي دير ڪاڙهڻ سان ان ۾ نڪوٽين جو ڪجھ مقدار وڌي ويندو آهي ان ڪري چانھن کي گهٽ ڪاڙھڻ کپي ۽ ڪڙڪ ڪري پيئڻ نہ کپي.
نڪوٽين ۽ ڪافي جو تعلق :-
ڪافي بابت خيال ڪيو ويندو آھي تہ ان ۾ نڪوٽين موجود آھي پر ھن مھل تائين سائنسي تحقيقن مان ثابت ٿيو آھي تہ ڪافي ۾ نڪوٽين جي موجودگي ناھي.
تماڪ کي ڇڏي ڪري ٻين شين ۾ نڪوٽين جي موجودگي قدرتي طور تي بھتر اثر مرتب ڪري ٿي جيڪڏھن انهن قدرتي شين کي محدود بنياد تي کاڌو وڃي. ھي رت کي عضون ڏانهن وڌائي ٿي. قدرتي شين ۾ ھن جي محدود مقدار واپرائڻ سان رت جي گردش بھتر رھي ٿي ۽ دل ۾ فعاليت رھي ٿي.
نڪوٽينيا تماڪ                Nicotiana tabacum
نائيٽ شيڊ خاندان             Nightshade family
زھريليون گئسون               Toxic gases
معدي ۽ آنڊي جي سرشتي   Gastrointestinal system
اڏورڻن جي گهڻاڻ              The rush of adrenaline
گلوڪاڻ                           Glucose
دل جي ڌڙڪي                  Heart rate
نڪوٽين مسڪن (سڪون ڏيندڙ)      Sedative
اڏور غدود                       Adrenal glands
جهٽڪو                           Cick
اڏورڻو (اڏور ھارمون)       Adrenaline
لبلبو                                Pancreas
انسولين                           Insulin
رت ۾ شڳر                       Blood sugar
ڏوپن                               Dopamine
خوشي واري حس           Pleasurable sensation
خوشي جي حس              Sensations of pleasure
ڏک جي حس                  Sensations
اطمنياني احساس             Feeling of contentment
ڪولتار                           Tar
ڪثير شڪري                 Hyperglycemic
ارباب تاج محمد
ارباب -تاج- محمد-، سنڌ جي اڳوڻي وڏي وزير ڊاڪٽر -ارباب غلام رحيم- جو والد هو. سياست جي شروعات 1936ع ۾ بي. ڊي جي اليڪشن سان ڪيائين. ڳچ عرصو ضلعي ٿرپارڪر جو وائيس چيئرمئن ٿي رهيو، هڪ سماجي تنظيم ’-ٿر- ويلفيئر سوسائٽيءَ‘ جو 1937ع ۾ بنياد وڌائين ۽ -ان- تنظيم جو صدر ٿي رهيو. هن تنظيم جي پليٽ فارم -تان- -ٿر- جي عوامي ڀلائي ۽ ترقيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رهيو، گهڻو ڪري ضلعي هيڊ ڪوارٽر ميرپورخاص ۾ ئي رهندو هو ۽ ضلعي جي آفيسرن سان ملاقاتون ڪري، -ٿر- جي عوام جا مسئلا حل ڪرائيندو هو. پنهنجي وڏي -ڀاءُ- -ارباب- خانصاحب توڳاچيءَ سان گڏجي محمد علي جناح سان تحريڪ آزاديءَ لاءِ ڀرپور جدوجهد ڪيائين. کيس صدر محمد -ايوب خان- ’خدمت خلق‘ جو -تمغو- ڏنو. 1976ع ۾ وفات ڪيائين. سندس آخري آرامگاهه اباڻي قبرستان کيتلاري، تعلقي ڏيپلي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ آهي.
733ع
ڊسمبر
زمرو:733ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
54ع
ڊسمبر
زمرو:54ع
12 رمضان
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:رمضان
آتم رس (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب ڌرمداس سڌاڻيءَ جو لکيل آهي. ڌرمي نوعيت جي هن ڪرائون سائيز جي ڪتاب ۾ 66 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سناتن ڌرم سڀا طرفان، اسٽيم پريس، لاهور مان، 1911ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1911ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب زمرو:ڪتاب
1731ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ڪارگل جنگ
ڪارگل جنگ ، ، (اردو: ) يا ڪارگل ڇڪتاڻ يا ٽڪراءُ پاڪستان ۽ هندوستان جي وچ ۾ هڪ جنگي ڇڪتاڻ کي چيو ويندو آهي، جيڪا 1999ع جي مئي ۽ جون جي مهينن ۾ ڪشمير جي ضلعي ڪارگل ۽ لائين آف ڪنٽرول جي علائقن ۾ وڙهي وئي. هندوستان ۾ هن تنازعي يا جنگ کي آپريشن وجي (سوڀ) جي نالي پڻ سڏيو ويندو آهي، هي آپريشن هندوستان ڪارگل جي علائقن کي خالي ڪرائڻ لاءِ شروع ڪيو هو.
هن جنگ جو سبب، پاڪستان جي فوجي سپاهين (شروع ۾ انهن کي ڪشمري مجاهدين چيو ويو) پاران لائين آف ڪنٽرول ٽپي ڪارگل ۾ هندوستان جي فوجي چوڪين تي قبضو ڪرڻ هو. جنگ جي شروعات ۾، پاڪستان پاران موقف اختيار ڪيو ويو ته وڙهندڙ ڪشيمري مجاهد آهن، آپريشن وجي کان پوءِ مئل فوجين، ۽ پاڪستان جي وزير اعظم ۽ پاڪ فوج جي سربراهه جي بيانن مان ڳالهه واضع ٿي ته وڙهندڙ پاڪستان جي فوج جا اهلڪار هئا،  جن جي اڳواڻي جنرل اشرف رشيد ڪري رهيو هو. هندوستان جي فوج، هندوستاني هوائي فوج جي مدد سان، پاڪستان پاران قبضو ڪيل ڪيترن ئي جڳهن کي خالي ڪرايو، عالمي ۽ سفارتي دٻاءُ سبب پاڪستاني فوجين رهيل علائقن کي پاڻ خالي ڪري ڇڏيو.
ويجهي ماضي ۾ مٿاهين جبلن تي وڙهي ويندڙ جنگ جو هي مثال آهي، جنهن ۾ ٻنهي پاسن کان اهلڪارن کي رسد پهچائڻ ۾ دشواريون آيون. هي پنهنجي نوعيت جي انوکي جنگ هئي، جتي ٻه ائٽم بم رکندڙ ملڪ هڪ ٻئي سان سڌي جنگ ۾ مصروف هئا. انڊيا پاران 1974ع ۾ پهريون ائٽمي تجربو ڪيو ويو. پاڪستان پاران ڳجهي نموني انهي ئي وقت کان ائٽم بم ٺاهڻ جون تياريون پڻ شروع ڪيون ويون ۽ 1998ع تي هندوستان پاران ٻيهر ائٽمي تجربي جي ٻن هفتن کان پوءِ پاڪستان پڻ پهرين ائٽم بم جو ڪامياب تجربو ڪيو.
جنگ جو هنڌ
1947ع تي، برصغير جي ورهاڱي کان اڳ، ڪارگل بلتستان، ضلعي لداخ جو حصو هئي. جنهن جي آبادي مختلف ٻولين، مذهبي ۽ نسلي گروهن ۾ ورهايل هئي، جيڪي سڄي دنيا کان اڳ مٿاهين چوٽين تي آباد هئا. پهرين ڪشمير جنگ (1947 کان 48) سبب لائين آف ڪنٽرول جو جنم ٿيو، جنهن ۾ بلتستان ضلعو ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو، ۽ لداخ سب ڊويزن ڪارگل ضلعو هندوستان جي انتظام هيٺ آيو. 1971ع جي جنگ ۾ پاڪستان جي شڪت بعد شملا مهادو ٿيو، جنهن ۾ ٻئي ڌريون راضي ٿيون ته اڳي لائين آف ڪنٽرول جو احترام ڪندي، اتي ڪا جنگ نه ڪئي ويندي.
هندوستان جي قومي شاهراه (اين ايڇ 1 ڊي) جيڪا سرينگر ۽ ليهه کي ڳنڍي ٿي، سا ڪارگل وٽان گذرندي آهي. جنهن جاءِ تي هندوستاني سرحدن تي مداخلت ڪئي وئي، اها 160 ڪلوميٽر ڊگھي جابلو پٽي هئي، جتان سرينگر ۽ ليهه کي گڏائيندڙ روڊ هو. انهي روڊ تي هندوستاني فوج جون چوڪيون 16 کان 18 هزار فوٽ اوچائي تي قائم هيون.
ڪارگل جي پوسٽن تي قبضو ڪرڻ جو مقصد مٿاهين چوٽين تي وهي رهڻ هو، ڇو ته مٿاهين چوٽين تي وٺيل فوجين کي جنگ دوران وڌيڪ موقعا ملندا آهن. اهڙي جنگ ۾ پاڪستان کان وڌيڪ هندوستان کي فوجي گھربل هئا جيئن انهن مٿاهن علائقن کي خالي ڪري سگھن. ڪارگل پاڪستان جي شهر اسڪردو کان 173 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقعي آهي، جتان پاڪستاني فوج کي مدد ملڻ پڻ آسان هو. اڳئي ڪارگل ۽ اسڪردو جي وچ ۾ هڪ روڊ پڻ واقعي هو، جيڪو 1949ع تي بند ڪيو ويو.
پسمنظر
1971ع واري جنگ کان پوءِ، تمام گھٽ واقعا پيش آيا جتي هندوستان ۽ پاڪستان جو فوجين سڌو جنگ ڪيو هجي. انهن مان 1980ع جي ڏهاڪي هڪ محدود جنگ سياچن گليشير لاءِ وڙهي وئي ته جيئن مٿاهين چوٽين تي چيڪ پوسٽون قائم ڪجن، 90 جي ڏهاڪي ۾ ڪشمير جي علحدگي پسند تحريڪ جي سبب ڪافي ڇڪتاڻ رهيو، جنهن کي پاڪستان پاران مدد ڏني پئي وئي، ان کان سواءِ ٻنهي ملڪن 1998ع تي ائٽم بم جا ڌماڪا پڻ ڪيا، جنهن سان ماحول اتنهائي پيچيدا ٿي ويو. انهي ڇڪتاڻ کي گھٽائڻ لاءِ ٻنهي ملڪن 1999ع تي لاهور مهادي تي صحيون ڪيون، جنهن ۾ ڪشمير جي مسئلي جو پرامن حل ڳولڻ جو چيو ويو.
1998 ۽ 99ع ڌاري پاڪستاني فوج جي ڪجهه عنصرن مهاجدن جي روپ ۾ پاڪستاني فوج جي سپاهين کي هندوستان جو سرحد ٽپايو، ان کي آپريشن بدر جو نالو ڏنو ويو. هن آپريشن جو مقصد ڪشمير ۽ دلاخ جي وچ وارو رستو ڪٽي ڇڏڻ هو، ته جيئن هندوستاني فوج سياچن گليشير خالي ڪري ۽ ڪشمير سان لاڳيل سرحدي تڪرار جي حل لاءِ هندوستان تي دٻاءُ وڌو وڃي. ان آپريشن سبب پاڪستان جو خيال هو ته ان سان ڪشيمر مسئلو عالمي برادري جي سامهون وڌيڪ نمايان ٿي ايندو، ۽ ڏهاڪن کان ڪشيمر ۾ وڙهندڙن جو مورال پڻ بلند ٿيندو.
ماهر جي مطابق اڳ کان سوچيل پلاننگ کي پرويز مشرف پاران آڪٽوبر 1998ع تي آرمي چيف ٺاهڻ وقت ٻهير کوليو ويو. ڪارگل جنگ کان پوءِ نواز شريف پاران چيو ويو ته هو جنگ کان بي خبر هو، ۽ هن کي جنگ جي خبر ان وقت پئي جڏهن کيس اٽل بيهاري واجپائي ڪال ڪئي. نواز شريف هن جنگ جي زميواري مشرف ۽ سندس ڪجهه ساٿين کي قرار ڏنو. پاڪستاني ليکڪن مطابق ان جنگ جي باري ۾ صرف مشرف کان سواءِ ٽن جنرلن کي خبر هئي. مشرف جي بقول نواز شريف کي 20 فيبروري تي واجپائي جي پاڪستان اچڻ کان اڳ 15 ڏينهن اڳ ان مسئلي تي بريفنگ ڏني وئي هئي.
واقعا بلحاظ ڏينهن
ڪارگل جنگ جا ٽي مُک مرحلا هئا. پهريون، پاڪستان جي فوج پاران هندوستاني ڪشمير جي علائقن ۾ داخل ٿيڻ هو، جيئن اين ايڇ 1 کي آرٽلري ذريعي نشانو بڻائي سگھجي. ٻيو مرحلو هندوستان جي فوج کي پاڪستان فوج مداخلت جي سڌ پوڻ ۽ ان جي جواب ڏيڻ لاءِ پنهنجي فوج کي متحد ڪرڻ ته جيئن ان جو جواب ڏجي. ٽيون مرحلو هندوستان پاران ڪارگل ۾ آيل پاڪستاني فوجين خلاف جنگ ڪري سڄو علائقو خالي ڪرائڻ هو، جنهن تي هندوستان جي فوج ڪامياب وئي.
پاڪستان پاران قبضو
1999ع جي فيبروري ڌاري پاڪستان جي فوج لائين آف ڪنٽرول جي هندوستاني پاسي تي ڪجهه هندوستاني چوڪين تي قبضي لاءِ اهلڪار روانا ڪيا. اهلڪارن ۾ 4 کان 7 بٽالين شامل هئا ان سان گڏ ايس ايس جي جا خاص ڪمانڊو پڻ هئا. ڪجهه رپورٽن مطابق اهلڪارن کي ڪشمير ۽ افغانستان جي جنگ جوئن جي مدد پڻ حاصل هئي. ويد پرڪاش ملڪ جي مطابق اپريل 1999ع تي پاڪستاني فوجين مداخلت ڪئي. پاڪستاني فوجين مشڪوهه وادي، دراس جي مارپولا رگڊ لائين، بٽالاڪ سيڪٽر، چوربٽالا سيڪٽر، جي مٿانهين چوٽين تي قبضو ڪيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا جي تاريخ زمرو:مسئلو ڪشمير زمرو:نواز شريف انتظاميا
مصطفي تاج ڪالوني
مصطفي تاج ڪالوني ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائيندڙ قومون آباد آهن.هتي اڪثريت ۾ مسلمان رهن ٿا. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
سورة انشراح
قرآن مجيد جي 94 هين سورة، جنهن ۾ هڪ رڪوع ۽ -اٺ- آيتون آهن. هي سورة مڪي ۾ نازل ٿي. هن سورة جي ابتدا ۾ انهن -ٽن- نعمتن جو ذڪر آيل آهي جيڪي آلله تعاليٰ، حضور اڪرم صلي -الله- عليه وسلم کي عطا ڪيون هيون.(1) -الله- پاڪ اوهان جو سينو کولي ڇڏيو آهي، اوهان هر شيءِ کي پرکي سگھو ٿا. (2) جيڪو بار نبوت کان اڳي اوهان تي هو، اهو ختم ڪيو ويو آهي. (3) اوهان جو ذڪر سڀني کان بلند ۽ افضل ڪيو ويو آهي. ان کان سواءِ نبي ڪريم صلي -الله- عليه وآله وسلم کي اطمينان ڏياريو ويو آهي ته هي دؤر جنهن مان اوهان گذري رهيا آهيو ڊگھو ناهي، هن تنگيءَ جي دؤر سان گڏ ئي آسانيءَ وارو دؤر اچڻ وارو آهي. هن سورة جي آخر ۾ حضور اڪرم صلي -الله- عليه وآله وسلم کي اهو ٻڌايو ويو آهي ته انهن مشڪلاتن جو مقابلو ڪرڻ جي لاءِ جيڪي هن وقت اوهانکي پيش اچي رهيون آهن، توهان انهن مسئلن کان فارغ ٿي عبادت ۽ رياضت ۾ لڳي وڃو.
حوالا
زمرو:قرآن
ٿر جي انتظامي ورهاست
ٿرپارڪر ضلعو سرڪاري نموني انتظامي لحاظ کان ڇهن تعلقن ۾ ورهايل آهي. اهي تعلقا هي آهن.
حوالا
زمرو:ٿر زمرو:جاگرافي
734ع
ڊسمبر
زمرو:734ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
سيد جلال الدين شير شاھ سرخ پوش بخاري
سيد جلال الدين شير شاھ سرخ پوش بخاري (جنم: 1192ع- وفات 1291ع) برصغير جو مشهور صوفي بزرگ ٿي گذريو آهي، جنهن جو 15 پيڙهين کان پوءِ شجرو حضرت علي رضه سان ملي ٿو. پاڻ هميشه ڳاڙهو لباس پهريندا هئا جنهن ڪري سرخ پوش سڏجڻ لڳا. برصغير جا بخاري خاندان سندس پونيَرن ۾ ليکجن ٿا. پاڻ اُچ شريف ۾ مدفون آهن.
حوالا
زمرو:1192ع جون پيدائشون
16 ڊسمبر
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
اٽڪوٽ
تاريخ
جنهن ڏينهن لاکو پيدا ٿيو، آسمان ۽ زمين ٻنهي کي ڏڪڻ لڳو. ان ڏينهن پيران پتن جو قلعو ڪاميابيءَ سان ڦرجي وي
13 رمضان
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:رمضان
بلوچستان ۾ ڳالهايون ويندڙ ٻوليون
بلوچستان ۾ هڪ کان وڌيڪ ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون.
بلوچي
بلوچستان ۾ بلوچيءَ جا ٻه لهجا آهن. جن مان هڪ اولهه وارو يا مڪراني لهجو آهي. بلوچي جو هي لهجو سڌو سنئون پهلوي ۽ سيٺي ٻولين جي پاڻ ۾ گڏجڻ سان وجود ۾ آيو آهي. هن لهجي ۾ گهڻو ڪري خالص عربي اکر ڪونهن، جيڪا پهلوي ٻوليءَ جي خاصيت آهي. هن لهجي ۾ خو جي جاءِ تي و ڪتب آندو ويندو آهي ۽ جن لفظن ۾ ح يا خ ايندو آهي انهن جي جاءِ تي ح کي سنهو ڪري يا آواز کي ڪيرائي پوءِ ڪڍيو ويندو آهي يا ح جي بدران ننڍي ه استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال جي طور تي خواب کي واب ۽ خان کي وان چيو ويندو آهي.
بلوچيءَ جو ٻيو لهجو اوڀر وارو لهجو سڏجي ٿو. جنهن کي گهڻو ڪري خالص بلوچي سمجهيو وڃي ٿو، پر ان ۾ به سنڌي، پنجابي ۽ پشتو جا گهڻا ئي ٻولَ شامل آهن. جنهن جي ڪري ان ۾ هڪ نموني جي سختي اچي وڃي ٿي. جنهن تحت ان ۾ شروعاتي بندشي اکر ک، پ، ت ۽ ٽ هڪ خاص سختيءَ يا زورائتي نموني سان ڳالهايا ويندا آهن. هي هندستاني بندشي اکرن کان گهڻا مختلف ۽ الڳ آهن، پر پوءِ به ٻنهي ۾ گهڻو فرق به ڪونه آهي ۽ بلوچ هڪٻئي جي ڳالهه سمجهي ويندا آهن.
ان کان سواءِ رخشاڻي، مڪراني بلوچن کان الڳ نموني جي ٻولي ڳالهائيندا آهن، جيڪا رخشاڻي بلوچي سڏجندي آهي.
پشتو
بلوچستان ۾ پشتو خاص ڪري اوڀر واري بلوچيءَ ۾ ڳالهائي ويندي آهي. ان جا به ڪيترا ئي لهجا آهن. انهن مان سبيءَ جي بلوچي سنڌي گاڏڙ ۽ مَري قبيلي جا پٺاڻ جيڪي بلوچ قبيلي ۾ شامل آهن بلوچي گاڏڙ پشو ڳالهائيندا آهن. غلزئين ۽ ڪاڪڙن جي پشتو ۾ پڻ فرق آهي. اهڙي نموني دڪي، بوري، ترنيائو ان جا مخلتف لهجا آهن ۽ سبيءَ جي علائقي ۾ سنڌي گاڏڙ پشتو پڻ ڳالهائي ويندي آهي.
سنڌي ۽ ٻيون ٻوليون
بلوچستان ۾، جاٽڪي, ڪڇي لهجي ۾ ڳالهائي ويندي آهي. ان کي ڄاٽ ۽ ڪجهه بلوچي قبيلا ڳالهائين ٿا. ڪٿراڻي ۽ '''جدگالي سڄي اولهه بلوچستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي سنڌي زبان جي هڪ شاخ آهي ۽ جڳدالي ۽ سنڌي زبان ۾ رڳو لهجي جو فرق آهي'''.
تلنگانا
تيلنگانا يا تلنگانا{{ٻيا نالا|انگريزي=  Telangana}  انڊيا جي ڏاکڻي حصي جي وچ تي دکن واري مٿاھين ميداني علائقي ۾ واقع ھڪ رياست جيڪا انڊيا جي پکيڙ ۽ آبادي ۾ ٻارھين وڏي رياست آھي. ھن رياست جي پکيڙ 112077 km2 آھي ۽ 2011 جي مردم شماري مطابق آبادي 35,193,978 اٿس. تاريخ 2 جون 2014 ۾ آنڌرا پرديش رياست جي اتر اولھ حصي کي ڌار ڪري ھي انڊيا جي 29 ھين رياست طور قائم ڪئي وئي ۽ حيدرآبادکي ان جو مستقل گادي جو هنڌ بڻايو ويو. ھن رياست جا ٻيا وڏا شھر وارانگل، نظام آباد، کمام۽ ڪريم نگر شامل آهن. ھن رياست جون حدون اتر م مھاراشٽر، اوڀر ۾ ڇتيس ڳڙھ، اولھ ۾ ڪرناٽڪا، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ آنڌرا پرديش سان ملن ٿيون. ھن رياست جي زمين پھاڙن، جابلو قطارن ۽ ٻيلن تي پڻ مشتمل آھي.2019 جي انگ اکرن مطابق رياست جي پکيڙ ۾ 27,292 چورس ڪلوميٽر زمين ٻيلن تي مشتمل آهي. رياست انتظامي طور تي 33 ضلعن ۾ ورھايل آھي.
بلوچستان ۾ ڳالهايون ويندڙ ٻوليون
سنڌي ۽ ٻيون ٻوليون
ساڳي نموني لاسي جيڪا لس ٻيلي ۾ ڳالهائي ويندي آهي، اها به سنڌي زبان جي ئي هڪ شاخ آهي يا لهجو آهي ۽ ان کي براهوي يا بروهي جدگالي به چيو ويندو آهي.
'''دهواري، فارسيءَ جي بگڙيل شڪل آهي ۽ هن جا مصدر براهوي مان ٺاهيل آهن ۽ اها به بنيادي طور تي سنڌي ٻوليءَ جو ئي لهجو آهي. ان کان سواءِ هڪ ٻيو لوهري لهجو به آهي جنهن کي مڪا چيو وڃي ٿيو'''.
تلنگانا
نالو
تيلنگانا يا تلنگانا نالي جي معني آهي ٽن لنگن وارو ديس. اھو نالو ان ڪري پيس جو اتي ٽي شواتي يا شو ڀڳوان واريون زيارتون واقع آهي جن ۾ ڪاليشورام، سري سائلام ۽ دراڪشاراما شامل آهن. آنڌرا پرديش جي اورينٽل مينيواسڪرپٽس لائبريري اينڊ ريسرچ سينٽر جي اڳوڻي ڊائريڪٽر جيانڌير ٿرومالا رائو مطابق تلنگانا لفظ گونڊي ٻولي جي لفظ تيلنگاڌ مان نڪتل آهي جنھن جي معني ڏکڻ آھي.
بلوچستان ۾ ڳالهايون ويندڙ ٻوليون
سنڌي ۽ ٻيون ٻوليون
ان کانسواءِ بلوچستان ۾ اهڙي به ڪيتري ئي آبادي رهي ٿي جن جي زبان فارسي آهي. ان جا به ٻه لهجا آهن. هڪ افغاني ۽ ٻيو ايراني، جيڪا گهڻو ڪري مڪران جي علائقي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ان کانسواءِ بلوچستان ۾ دري، تاجڪ، سنڌي، پنجابي ۽ سرائيڪي ٻوليون به وڏي انگ ۾ ماڻهو ڳالهائين ٿا.
تلنگانا
تاريخ
ھن علائقي جي تاريخ مطابق ھتي چولاس گھراڻي، موريا گھراڻي، ستاواھانا گھراڻي، چالوڪيا گھراڻي، ڪاڪاٽيا گھراڻي، دھلي سلطنت، بھامني سلطنت، گولڪنڊا جي قطب شاھي گھراڻي جي حاڪميت رھي. سورھين کان سترھين صدي عيسويءَ ۾ مغلن جي حاڪميت ۾ رھيو. ارڙھين صدي م ھتي حيدرآباد جي نظامن جي حاڪميت رھي.1823 ۾ نظامن کان آنڌرا واري ساحلي پٽي جو قبضو ايسٽ انڊيا ڪمپني کسي وئي ۽ رايالسيما ضلعو بہ کين ڪمپني سرڪار جي حوالي ڪرڻو پيو. حيدرآباد جي رياست 1948 م پولو آپريشن نالي فوجي ڪاروائي جي نتيجي ۾ انڊيا ۾ شامل ٿي ھئي ۽ 1956 ۾ ھنان رياست کي اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ايڪٽ تحت ٽوڙيو ويو ۽ تيلگو ٻولي جي بنياد تي تيلنگانا وارو حصو آنڌرا پرديش رياست ۾ شامل ڪيو ويو جيڪا خود برٽش دور م مدراس جو حصو ھئي. ان انضمام بعد ھن علائقي جي ھارين تلنگانا جي آنڌرا پرديش کان ڌار ڪرڻ جي تحريڪ 1950 واري ڏھاڪي م ئي شروع ٿي وئي جيڪا لاڳيتو ھن نئين رياست جي قيام تائين جاري رھي. اھڙي طرح 2 جون 2014 تي ھي نئين رياست وجود ۾ آئي.
بلوچستان ۾ ڳالهايون ويندڙ ٻوليون
سنڌي ٻوليءَ جو بلوچي ۽ پشتو تي اثر
92- ويدن واري زماني کان وٺي سنڌ ۽ گنڌار (قنڌار) جي ماڻهن جي پاڻ ۾ گهڻي لڙهه وچڙ هئي. انهيءَ کان پوءِ به هندن جي صاحبيءَ ۾ افغانستان ۽ بلوچستان جا ڪجهه ڀاڱا سنڌ جي حڪومت هيٺ هئا. انهن ڪارڻن جي ڪري سنڌيءَ جو بلوچي ۽ پشتو تي گهڻو اثر ٿيو، جو ضميمي ٽئين ۽ چوٿين ۾ ڄاڻايو ويو آهي.سنڌي ٻولي اڄ تائين لسٻيلي (بلوچستان) ۾ ڳالهائڻ ۾ اچي ٿي ۽ اها سنڌي ٻوليءَ جي هڪ اپڀاشا يا ننڍو لهجو (Dialect) ليکجي ٿي.
حوالا
زمرو:بلوچستان زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌي زمرو:لسانيات
تلنگانا
معيشت
تلنگانا جي معيشت انڊيا جي رياستن جي جي ڊي پي جي لحاظ کان انڊيا جي اٺين وڏي معيشت آھي ان جي ٽوٽل جي ڊي پي inr 8660000000000 پائونڊ آھي. ۽ في ڪس inr 206000 پائونڊ آھي. انساني ترقي جي اشاريي جي لحاظ کان انڊيا جي رياستن ۾ ھي رياست سورھين نمبر تي آهي. ھي رياست دفاع جي صنعت ۽ سائنسي تحقيق جو پڻ مرڪز آھي. ھتي ڀارت ڊائنامڪس لميٽيڊ، ڊفينس ميٽلرجيڪل ريسرچ ليبارٽري، ڊفينس ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن ۽ ڊفينس ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ ليبارٽري  پڻ واقع آھن
تنگواڻي تعلقو
تنگواڻي تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪشمور جو هڪ تعلقو آهي. تنگواڻِي ضلعي ڪشمور ائٽ ڪنڌڪوٽ ۾ آھي. اھو شھر ڳهڻو شاخ/ واھ مٿان اڏيل آهي. ڳهڻو شاخ، شاهي واهه مان نڪري ٿي. گڊو بئراج مان نڪرندڙ اهو واهه، سنڌ - بلوچستان جي حد تي وهي ٿو. ان جي ٺهڻ کان اڳ، تنگواڻيءَ جي ڀرپاسي واريون زمينون، پاڻي جي اڻاٺ سبب، ايتريون آباد نه هيون. هُرلن ذريعي زمينن تي پاڻي چاڙهبو هيو. فصل گهٽ ٿيندا هئا ۽ ماڻهن ۾ غربت ڏاڍي هوندي هئي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ
تلنگانا
انتظامي ورھاست
رياست 33 ضلعن ۾ ورھايل آھي. ,جيڪي ضلعا وري 68 روينيو ڊويزنن ۾ ۽ اھي وري 584 منڊلن ۾ ورھايل آھن. ضلعن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:
الاھي بخش سومرو
الاهي بخش سومرو- خانداني سياستدان آهي، شڪارپور جي سومرا خاندان سان تعلق رکي ٿو ۽ سنڌ جي پراڻي سياستدان حاجي مولابخش سومري جو پٽ ۽ احمد ميان سومري جو -ڀاءُ- آهي. اصل ۾ انجنيئر آهي. اين. اي. ڊي انجنيئرنگ ڪاليج ڪراچيءَ جو پرنسپال ۽ ڪراچي ترقياتي اداري جو ڊائريڪٽر جنرل به رهي چڪو آهي. شهيد ذوالفقار -ڀٽي- جي حڪومت واري زماني ۾ ، -برطانيا- ۾ پاڪستاني سفارتخاني ۾ سفير ٿي رهيو. جنرل ضياءُ -الحق- جي حڪومت واري زماني ۾ پهريون ڀيرو وفاقي وزير ٿيو. 1985ع جي چونڊن ۾ بنامقابلي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 29 مئي 1988ع ۾ جڏهن جنرل ضياءُ -الحق- ، محمد خان جوڻيجي جي حڪومت برطرف ڪري ، نگران ڪابينا ٺاهي ته -ان- ۾ کيس کي وفاقي وزيراطلاعات ۽ نشريات بنايو ويو. 1990ع ۾ ، ۽ پوءِ 1997ع ۾ مسلم ليگ جي -ٽڪيٽ- تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر پڻ رهيو آهي.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سومرو خاندان
ناصر ڪالوني
ناصر ڪالوني ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي ڪورنگي ٽائون جو هڪ علائقو آهي جيڪو ڪورنگي ڏيڍ نمبر تي آهي هتي سنڌي، اردو، پنجابي، پشتو ڳالهائيندڙ قومون آباد آهن. هتي اڪثريت ۾ مسلمان رهن ٿا. ناصر ڪالوني ۾ وڏيون مسجدون، هڪ چرچ ۽ هڪ وڏو فٽبال گرائونڊ آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
55ع
ڊسمبر
زمرو:55ع
ٽين دُنيا
ٽين دُنيا يا ٿرڊ ورلڊ (Third World) جو علائقو جاگرافيائي حوالي سان انهن ملڪن تي ٻڌل آهي، جيڪي آفريڪا، ايشيا (جاپان کانسواءِ) ۽ پئسفڪ (آسٽريليا ۽ نيوزيلئنڊ کانسواءِ) ٻيٽن تي ٻڌل آهن ۽ گذريل ٻن صدين دوران بيٺڪي راڄ هيٺ رهيا آهن. هيءُ خيال فرانس جي مشهور مُفڪرن ’جارج بلانڊيئر‘ ۽ ’الفريڊ ساوي‘ Tiers Monde جي مفڪرن 1950ع جي ڏهاڪي وارن تصورن منجهان ورتل آهي. جيتوڻيڪ اڄڪلهه ٽين دُنيا بيٺڪي راڄ جي ڪيترين نشانين کي مٽائي چڪي آهي، پر پوءِ به جاگرافيائي ۽ سماجي حوالن سان مٿس پيل پُراڻا اثر اڃا واضح شڪل ۾ موجود آهن. اسرائيل، ڏکڻ آفريقا۽ چين ٽين دُنيا جون ڪيتريون نشانيون رکندي به، بهرحال ٽين دُنيا جي ڪلاسيڪي تصور ۾ نٿا اچن. هن اصطلاح جو بُنياد ”سرد جنگ“ جي شروع ٿيڻ کان پوءِ پيو. عام حوالن سان هي اصطلاح آمريڪي ۽ سوويت بلاڪن کان ٻاهر رهندڙ ملڪن ۽ ويهين صديءَ جي پنجين ڏهاڪي ۾ بيٺڪي راڄ کان آزادي ماڻيندڙ قومن سان لاڳاپيو ويندو آهي. اڳتي هلي دُنيا جي اُسرندڙ ۽ صنعتي طور پوئتي پيل ملڪن کي به ”ٽين دُنيا“ (Ttieen Dunya) جي دائري ۾ ڳڻيو ويو.
حوالا
زمرو:سماج زمرو:سياست زمرو:سياسي اصطلاح زمرو:ملڪ
الاھي بخش شيخ
الاهي بخش ولد مولابخش شيخ، پهرين مارچ 1939ع تي روهڙي، ضلعي سکر ۾ ڄائو. بي. اي ۽ ايل. ايل. بيءَ جون ڊگريون حاصل ڪيائين. ”دانائن جا قيمتي قول“ ۽ ”لطيف جي دنيا“ سندس تصنيفون آهن.
برگر بادشاھ
"برگر بادشاهه" بين الاقوامي بين الاقوامي کاڌي جي ايجنسي هئي جيڪا وڪرو ڪيو ويو ص s. ان جي پهرين پراڻي دڪان 1954، मियामी، फ्लोरिडा.
برگر جي سڄي دنيا جي هڪ خاص خوبين مان هڪ آهي هيمبرگر، جيڪو "وپپر" سڏيو ويندو آهي.
جڏهن برگر بادشاهه فيصلو ڪيو ته آسٽريليا ۾ پنهنجا ڪم وڌائي، انهن ڄاڻيو ته انهن جو ڪاروبار ننڍڙي کائڻ واري خوراڪ جي دڪان جي ڀائيواري سان تجارت جي نشاندهي ڪئي وئي هئي. حقيقت ۾، پهريون ڀيرو آسٽريليا جي برگر بادشاهه ڪرپنسي جو بنياد، پرٿ ۾ قائم ڪيو ويو، غلط طور تي 'Matelaina Jack' 'جو نالو ڪڍيو ويو، نام جي نالي سان ۽ فرنچائز جي احساس جائي ڪاوڙ. پڪ ڪريو ته جيو موجوده موجوده برگر جي درجي کي وڪرو ڪري ٿو، ۽ انهي کان علاوه هڪ آسٽريليا جي ماهر، برگر آسري. هي برگر هڪ آسٽريليا پسند مڇي ۽ مساج جي ذخيري تي مشتمل آهي، جنهن ۾ هگاس، باڪس، پیاز ۽ بيئٽروٽ ۽ گوشت، چاس، ۽ ٽماٽو شامل آهن.
نريندر مودي
نريندر مودي (پُورو نالو:نريندر دامودر داس مودي) (Narendra Modi)  (پيدائش  سيپٽمبر 17، 1950) ڀارتي سياست دان ۽ 2014 کان موجودہ وزيراعظم آهي. ان کان اڳُ مودي 2001 کان 2014 تائين گجرات (ڀارت) جو وڏووزير (وزيراعليٰ ) رهيو ۽ وارانسي پارليامنٽ جو ميمبر آهي. مودي ڀارتيا جنتا پارٽي (بي جي پي) ۽ راشٽريا سويم سيوڪ سنگھ (آر ايس ايس) جو رڪن آهي، جيڪا هڪ هندو قومپرست رضاڪار تنظيم آهي. هيءُ انڊين نيشنل ڪانگريس کان ٻاهرئين طرف جو پهريون وزيراعظم آهي، جنهن کي لاڳاتار پوري اڪثريت سان ٻنهي ڀيرا ڪاميابي ملي ۽ اٽل بهاري واجپائي کانپوءِ آفيس ۾ پنجن سالن تائين اقتدار سنڀاليندڙ ٻيون حڪمران آهي.
برگر بادشاھ
زمرو:فاسٽ فوڊ ريسٽورنٽ
آتم ڦلواڙي (ڪتاب)
هن نالي سان ٻيو هڪ ننڍو ڪتاب پرمانند جو لکيل آهي، جنهن ۾ ڇپائيءَ جو سال ڄاڻايل ناهي، ۽ قيمت ڏيڍ رپيو لکيل آهي. هيءُ ڪتاب سنت ڌرم پريس مان ڇپيل آهي.
نريندر مودي
شروعاتي زندگي
موديءَ جي پيدائش 17 سيپٽمبر 1950 تي اُتر گجرات جي مهسانہ ضلعي ۾ وادي نگر جي هڪ ننڍي غريب خاندان ۾ ٿي هُي.هن جو پيءُ دامودر داس ريلوي اسٽيشن تي چانهہ وڪڻدو هيو ۽ ماءُ هيرا بين گزارو ڪرڻ ۾ سهائتا (مدد) ڪرڻ جي لاءِ ماڻهن جي گهرن ۾ ڪم ڪار ڪندي هئي. مودي ننڍپڻ (ٻالڪپڻ) ۾ پنهنجي پيءُ سان گڏ گڏجي ٽرينن ۾ چانھ وڪرو ڪندو هيو. ننڍي ڄمار ۾ رٿيل شادي جي سبب هن هاءِ اسڪول جي تعليم پُوري ڪرڻ کانپوءِ گهر ڇڏي ڏنو ۽ ٻہ سال تائين هڪ شهر کان ٻئي شهر رمندو (گهمندو) رهيو. گجرات واپس موٽڻ کان اڳ هي ڪيترن ئي مذهبي مرڪزن جي زيارت ڪري چُڪو هيو. سال 1971 ۾ هي سنگھ جو مڪمل رڪن بڻجي ويو.
هن جي سوانح نگار (بايوگرافي لکندڙ) جي مطابق ننڍپڻ ۾ هن جي ذهن ۾ سنياسي (جوڳي، يوڳي) بڻجڻ جو خيال پڻ آيو هيو ۽ هي ڪُجھ ڏينهن راماڪرشن مشن ۾ پڻ ويندو رهندو هو. 17 سال جي عمر ۾ جشودا بين سان هن جو پرڻو(شادي) ٿيو، پرَ ٻئي زال مڙس ڪڏهن بہ گڏجي نہ رهيا.
مودي جو سياسي سفر سال 1984 ۾ شروع ٿيو، جڏهن آر ايس ايس يعني راشٽريا سويم سيوڪ سنگھ پنهنجي چند رُڪنن کي ڀارتيا جنتا پارٽي ۾ موڪليو، انهن ۾ مودي پڻ شامل هيو. هن لال ڪرشن آڏواڻي جي سومناٿ – ايوڌيا ياترا ۽ مرلي منوهر جوشي جي ڪنياڪماري کان– ڪشمير ياترا ۾ حصو ورتو. سن 1995 ۾ هن گجرات ۾ چُونڊُن جي پرچار جي ذميداری نڀائي. اَٺ سال جي ڄمار ۾ هن آر ايس ايس سان پنهنجو واسطو ڳنڍيو. وڳوڙي صورت حال جي دوران هن کي روپوش ٿيڻو پيو. 1985 ۾ آرايس ايس طرفان هن کي بي جي پي ۾ شامل ڪيو ويو ۽ 2001 تائين هي پارٽيءَ ۾ ڪيترن ئي عهدن تي رهيو.
راشٽريا سويم سيوڪ سنگھ ۾ شموليت
سال 1967 ۾ هندو نظرياتي تنظيم آر ايس ايس ۾ شامل ٿيو ۽ 70 واري ڏهاڪي کان پرچارڪ يا تنظيم جو اڳواڻ طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيائين.
الزامَ ۽ تنقيد
نريندر دامودر داس مودي تڪراري شخصيت سمجهيو ويندو آهي. مودي جي مخالفن کيس ويڇا (تفرقا) پيدا ڪندڙ شخصيت سمجهندا آهن. سال 2002 جي گجرات وڳوڙن (فسادن) دوران مودي گجرات جو وڏووزير (وزيراعليٰ) هيو، جنهنڪري هن تي الزام لڳايو ويندو آهي تہ هي پردي پويان (پس پردو ) انهن وڳوڙن ۾ ملوث هيو.
لکڻيون
نريندر موديءَ سن 2008 ۾ پنهنجي هڪ ڪتاب گجراتي ٻولي ۾ ’جيوتي پونج ‘ لکي هُئي، جنهن ۾ هن هندو نظرياتي تنظيم راشٽريا سويم سيوڪ سنگھ يعني آر ايس ايس جا گمنام رهندڙ ڪارڪنن بابت لکيو آهي.
سورة انشقاق
قرآن پاڪ جي 84 هين سورة، هن جو نالو پهرين -آيت- مان ورتل آهي. هن ۾ 25 آيتون آهن. ۽ سورة مڪي شريف ۾ نازل ٿي، هن جي پڙهڻ سان خبر پوي ٿي ته هيءَ -اسلام- جي ابتدائي دؤر جي سورة آهي، جڏهن اڃا ظلم ۽ ستم شروع نه ٿيو هو، البته قرآن پاڪ جي دعوت کان انڪار ڪيو ويو هو ۽ ماڻهو اهو مڃڻ کان انڪاري هئا ته قيامت ايندي. پهرين پنجن آيتن ۾ قيامت جي ڪيفيت بيان ڪيل آهي، ته -ان- ڏينهن -آسمان- ڦاٽي پوندو ۽ زمين پنهنجون سڀ شيون ٻاهر ڪڍندي، اڳين ڏهن آيتن ۾ ٻڌايل آهي ته -انسان- شعوري ۽ لاشعوريءَ طور اوڏانهن وڃي رهيو آهي، جڏهن ته هڪ ڏينهن -ان- کي مالڪ جي اڳيان پيش ٿيڻو آهي، پوءِ سڀئي -انسان- ٻن گروهن ۾ ورهائجي ويندا، هڪڙا اهي -جن- کي سندن اعمال نامو سڄي هٿ ۾ ڏنو ويندو ۽ اهي معاف ڪيا ويندا، ۽ ٻيا اهي، -جن- جو اعمال نامو کاٻي هٿن ۾ ڏنو ويندو، اهي چاهيندا ته هاڻي وري مري وڃون، پر کين جهنم ۾ ڦٽو ڪيو ويندو. اهڙا ماڻهو جيڪي قرآن پاڪ جا انڪاري آهن انهن لاءِ دردناڪ عذاب جي خبر ڏنل آهي.
حوالا
زمرو:قرآن
اپويد
اپويد (Upved) ثانوي علم. چئن ويدن جا ضميما. پُراڻ. ويدن جي ضميمن کي ’اپ ويد‘ چيو ويندو آهي. شانڪ چرناويا چئن اپويدن جو ذڪر ڪيو آهي:
اُپويد (Subsidiary Vedas) چئن ويدن کان سواءِ چار اُپيد آهن. اهي ويدن سان لاڳو آهن، تنهن ڪري ويدڪ ساهت جي دفعي ۾ ليکجن ٿا، پر شريتون ڪري نٿا ليکجن، جو اهي ماڻهن جا جوڙيل آهن. ازان سواءِ انهن جو لاڳاپو دنوي ڳالهين سان آهي، تنهن ڪري ويدن کان انهن جو درجو گهٽ ليکيو ويو آهي. ”اُپويد“ لفظ جي اکري معنيٰ ئي آهي ”گهٽ درجي وارو علم“ (Inferior Knowledge) ايترو چئبو ته انهن اُپويدن مان چٽيءَ ريت سڌ پوي  ٿي ته قديم ويدڪ زماني ۾ ئي آڳاٽن هنڌن ڪيترن دنوي علمن ۾ چڱي ترقي ڪئي هئي. اُهي عدم هي آهن.
حوالا
زمرو:هندو لکتون
ارباب خانصاحب توڳاچي
ارباب- خانصاحب -توڳاچي-، -ارباب- خاندان جي مشهور سخي مرد -ارباب- مير محمد جو پٽ هو. -ارباب- خانصاحب -توڳاچي- سياست جي شروعات 1925ع کان ڪئي. راڄوڻي فيصلن جو ماهر هو. 1936ع کان 1956ع تائين ليجسليٽو اسيمبليءَ جو ميمبر (M.L.A) رهندو آيو. 1936ع ۾ پهريون ڀيرو خانصاحب عطا محمد پلي سان مقابلو ڪيائين ۽ کيس شڪست ڏئي اڪثريت سان ڪامياب ٿي ۽ M.L.A بڻيو. 1941ع جي اليڪشن ۾ غلام نبي شاهه کي شڪست ڏئي ٻيو ڀيرو ايم. ايل. اي بڻيو. 1946ع جي اليڪشن ۾ مير ملڪ محمد -ٽالپر- کي هارائي ٽيون ڀيرو ايم. ايل. اي طور ڪامياب ٿيو. 1956ع جي اليڪشن دوران سندس مقابلي لاءِ لطف علي دل ميدان ۾ لٿو، جنهن کي به ڪاميابي حاصل نه ٿي. -ٿر- جي عوام وڏي اڪثريت سان خانصاحب توڳاچيءَ کي ووٽ ڏئي پنجون ڀيرو ايم. ايل. اي طور ڪامياب ڪيو. -ارباب- توڳاچيءَ جي راڄوڻي -جوڙ توڙ-، ڏاهپ ۽ -ٿر- جي عوام لاءِ رات ڏينهن پاڻ پتوڙي خدمتن ڪرڻ عيوض -انگريز- سرڪار کيس ”خانصاحب“ جو لقب ڏنو. 1943ع ۾ جڏهن سنڌ اسيمبلي قرارداد -پاڪستان- جو ٺهراءُ منظور ڪيو ته -ان- وقت -ارباب- خانصاحب توڳاچيءَ به پنهنجو قيمتي ووٽ قرارداد جي حق ڏئي ٿرواسين جي نمائندگي ڪئي. خانصاحب -توڳاچي- 1971ع ۾ لاڏاڻو ڪيو. سندس آخري آرامگاهه ڏيپلي تعلقي ۾ سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاريءَ جي قبرستان ۾ واقع آهي.
سفري پروانو
سفري پروانو، راهداري يا پاسپورٽ (Passport) ڪنهن به حڪومت طرفان پنهنجي شهريءَ جي حق ۾ جاري ڪيل سرڪاري دستاويز، جيڪو سندس شهريت جي پَڪَ ڏيندي پرڏيهي سرڪارن کي سندن حدن ۾ محفوظ راهداري ڏيڻ، قانوني امداد ۽ تحفظ ڏيڻ لاءِ آهي. هن دستاويز ملڻ کان پوءِ عالمي سطح تي طئي ٿيل حقن حاصل ڪرڻ لاءِ ٿئي ٿي ۽ ڪوبه شهري پرڏيهه ۾ بنيادي انساني حقن جو تحفظ ماڻي سگهي ٿو، سفارتڪارن کي جاري ٿيندڙ هن قسم جي دستاويز کي Passport Blue جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، جنهن سبب کين خاص سفارتي سهولتون مليل هونديون آهن.
حديقه ڪياني
فني سفر
هن 1995ع کان ڳائڻ جي شروعات ڪئي. سندس پهريون البم ’راز‘ انٽرنيشنل اوارڊ لاءِ چونڊيو ويو.. هيءَ ٽن سالن جي هئي ته سندس والد وفات ڪري ويو، سندس ماءُ هڪ مقامي اسڪول جي پرنسپال هئي. هن کي ننڍي هوندي کان ئي ڳائڻ جو شوق هو. ماءُ سندس شوق کي ڏسي کيس پاڪستان نيشنل ڪائونسل آف آرٽس ۾ داخل ڪيو. سڀ کان اول هن ’لياقت ميموريل پنڊي هال‘ ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو.