cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هل پارڪ
thumb|هل پارڪ، ڪراچي جو هڪ منظر هي پارڪ ڪراچي جي مشهور شاهراهه شهيدملت روڊ تي واقع آهي.بنيادي طور تي هي هڪ جابلو ٽڪرو آهي جنهن کر خوبصورتي سان هڪ پارڪ جي شڪل ڏني وئي آهي.هتي هڪ ڀوت بنگلو به موجود آهي جيڪو شوقينن جي توجهه جو مرڪز بڻيو رهي ٿو.
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام زمرو:ڪراچي جون تفريحي جڳهون زمرو:ڪراچي جون سياحتي جڳهون
ادب جو نوبل انعام
ادب جو نوبل انعام (Nobel Prize in Literature، سويڊش: Nobelpriset i litteratur) سوئيڊن پاران ڏنو ويندڙ ادبي اعزاز آهي. الفريڊ نوبل جي وصيعت موجب، ادب لاءِ بهترين خدمتن عيوض، 1901ع کان هر سال اهو انعام ڏنو ويندو آهي. انعام ڏيڻ لاءِ ڪڏهن ڪنهن مخصوص ادبي ڪم کي اهم ليکيو ويندو آهي، پر اڪثر ليکڪ جي سڄي زندگي جي ادبي ڪم کي ڏسي ان کي انعام سان نوازيو ويندو آهي. ڪنهن به ملڪ جي ليکڪ کي انعام ڏيڻ جو فيصلو سوئيڊش اڪيڊمي ڪندي آهي ۽ اڪيڊمي هر سال آڪٽوبر جي شروعات ۾ ان جو اعلان ڪندي آهي. ان انعام سان گڏ چار ٻين شعبن جي ماهرن کي پڻ، 1895ع تي الفريڊ نوبل پاران ڪيل وصيعت موجب انعام سان نوازيو ويندو آهي.
رنگ دي بسنتي
رنگ دي بسنتي (هندي: रंग दे बसंती) ڀارت جي هڪ فلم آهي جيڪا 26 جنوري 2006ء تي نمائش جي لاء پيش ڪئي وئي۔ هن جي هدايتڪاري راڪيش اوم پرڪاش مهرا ڪئي جڏهن ته عامر خان، سوها علي خان، آر ماڌون، ڪنول ڪپور، سڌارت نارائن، شرمن جوشي، اٽل ڪلڪرنر، برطانوي اداڪاره ايلس پيٽن، وحيدہ رحمٰن، اوم پورر، ڪرن کير ۽ انوپم کير هن فلم جا اهم اداڪار هيا۔ فلم جي موسيقي اي آر رحمٰن  ترتيب ڏني جنهن خوب شهرت ماڻي۔ فلم دنيا ڀر ۾ تمام گهڻو پسند ڪئي وئي۔ گولڊن گلوب ۽ 79 هين اڪيڊمي ايوارڊ جي لاء ڀارت هن فلم کي نامزد ڪيو پر هي حتمي مقابل تائين پهچڻ ۾ ناڪام رهي۔ پر هي فلم برٽش اڪيڊمي آف فلم اينڊ ٽيليويزن "بافٽا" ايوارڊز جي لاء نامزد ٿي پر حريف فلم جي مقابلي ۾ نه کٽي سگهي۔ عالمي ايوارڊز جي حاصل ڪرڻ ۾ ناڪامي جي باوجود رنگ دي بستي 2007ء فلم فيئر ايوارڊز ۾ بهترين فلم جو اعزاز حاصل ڪيو۔
حوالو
زمرو:2006ء جون فلمون زمرو:هندي فلمون زمرو:پنجابي فلمون زمرو:ڀارتي فلمون
ادب جو نوبل انعام
الفريڊ نوبل پاران، انعام جي لاءِ مقرر ڪيل معيار واضع ناهن، ان لاءِ نوبل ڪاميٽي پاران اهي معيار مختلف وقتن تي تبديل ٿيندا رهن ٿا، هاڻوڪي سالن ۾ انعام جي معيار جو لاڙو انساني حقن لاءِ لکندڙن ڏانهن وڌيڪ آهي.
فئنٽسي
فئنٽسي، ادبي ۽ باقي فنون لطيفه جي هڪ اهڙي صلاحيت آهي، جنهن سان هڪ ليکڪ يا مصور خيالي دنيا جون تصويرون ٺاهيندو آهي يا خيالي ۽ علامتي تخيل پيش ڪندو آهي. ليکڪ جي بڻايل تصوير هن جي ذهن جي پيدائش هوندي آهي، پر اهي عملي زندگي ۾ ناممڪن هونديون آهن. فئنٽسي ڪڏهن خيالن، تصورن سان جوڙي ويندي آهي ۽ ڪڏهن وري سائنسي افسانويت سان به پيش ڪئي ويندي آهي، انگريزي ادب ۾ اسپينسر (1552-1599ع) جي The Fairie Queen ۽ جان ملٽن جي Camas بهترين مثال آهن. لوڪ ڪهاڻين ۾ ڪيئي اهڙا داستان آهن، جيڪي خيالي تصوراتي آهن. مومل راڻي جو طلسمي ڪاڪ محل، ڏند ۾ خزاني جو راز وغيره تصوراتي نظر اچي ٿو. انگريزن جي دور ۾ سنڌي جديد ڪهاڻين ۾ فئنٽيسي جا اهڃاڻ ملن ٿا. پر ورهاڱي کان پوءِ خاص طور تي عبوري دور جي ڪهاڻين ۾ فئنٽسي جو رجحان ڪافي اهميت رکي ٿو. هن قسم ڪهاڻين/ افسانن ۾ اهڙو ماحول ۽ ڪردار تخليق ڪيا ويا، جيڪي حقيقت ۾ موجود نه هوندا آهن. غلام رباني آگري جي ڪهاڻي ’آبحيات‘، جمال رند جي ’ماني ڳڀو‘، امر جليل جي ’ڪپيل ٻانهن جو وارث‘ وغيره سنڌي فينٽسي ڪهاڻين جا بهترين مثال آهن.
5 آڪٽوبر
5 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 278 هون (ليپ سال 279 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 87 ڏينهن (ليپ سال 88 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
270ع
ڊسمبر
زمرو:270ع زمرو:ٽين صدي
مارگلہ هل نيشنل پارڪ
مارگلہ هل نيشنل پارڪ هماليہ جي دامن ۾ واقع هڪ خوبصورت پارڪ آهي. اسلام‌آباد جي ويجهو واقع هن پارڪ ۾ شڪر پڙياں پارڪ ۽ ڪيترائي ٻيا سياحتي مقام آهن. پارڪ ۾ ڪيترن ئي قسمن جا جانور ۽ پکي ملن ٿا.
خنجراب نيشنل پارڪ
thumb|right|250px|[[برفاني چيتو، جيڪو خنجراب نيشنل پارڪ ۾ ملي ٿو]] خنجراب نيشنل پارڪ، اترين علائقن ۾ بالائي ھنزه، پاڪستان ۾ واقع آهي۔ دنيا ۾ بلند ترين مقامن ۾ ملڻ وارو هي پارڪ تمام ئي ناياب جنگلي جيوت جو مسڪن آهي۔
271ع
ڊسمبر
زمرو:271ع زمرو:ٽين صدي
فيبل
فيبل/جانورن ۽ پکين جون ڪهاڻيون _(Fables):
فيبل هڪ اهڙي آکاڻي آهي، جيڪا منظوم يا غير منظوم هوندي آهي. جنهن ۾ انسانن کان علاوه جانورن، جيتن ۽ بي جان شين کي به انساني خصلتون ڏئي گفتار ڪرائي ويندي آهي ۽ ڪردار ڏئي انسانن جي طرز عمل تي روشني وجهرائي ويندي آهي. پکين ۽ جانورن جون ڪهاڻيون ٻڌائڻ جو رواج اسان وٽ آڳاٽي دور کان موجود آهي. پکي ۽ جانور انسان جي زندگيءَ جو اهم حصو آهن ۽ اهي انساني زندگيءَ تي اثر انداز به ٿين ٿا. سنڌي ۾ ترجمو ٿيل ”ايسپ جون آکاڻيون“، ”الف ليليٰ“، ”طوطي نامو“، ”ڪليله و دمنه“ وغيره به بهترين مثال آهي.
فلاسافر
فيلسوف (Philosopher) فلسفي جي علم کي ڄاڻيندڙ کي چئبو آهي. فلاسافر/فيلسوف، ان کي چئبو آهي، جيڪو پنھنجي علم ۽ تجربي جي آڌار تي ڏاهپ ۽ دانائيءَ جون ڳالھيون ڪري يا لکي، نئون فلسفو بيان ڪري يا اڳين فلسفن ۾ ترميم ۽ تبديل ڪري. اڳي زماني جي لحاظ کان فلاسافر ان کي چيو ويندو هو، جيڪو زندگيءَ جي باري ۾ پيدا ٿيندڙ سوالن کي اڀاري. موجوده دَور مطابق، فلاسافر اهو آهي، جيڪو مختلف زندگيءَ سان لاڳاپيل علمن تي گھرائيءَ سان دسترس رکندڙ هجي ۽ دانائي ۽ تجربي جي آڌار تي ڳالھيون ڪري.
فيبل
حوالا
زمرو:لوڪ ڪهاڻي
رابندرناٿ ٽئگور
رابندرناٿ ٽئگور: بنگالي زبان جي عظيم شاعر، فلسفي ۽ تعليمدان رابندرناٿ ٽئگور 7 مئي 1861ع تي ڪلڪتي (هندوستان) ۾ هڪ بنگالي ڪٽنب ۾ جنم ورتو. سندس پيءُ ديوندر ناٿ ٽئگور، برهمو سماج جي ٻن ڌڙن مان هڪ ڌڙي جو رهنما هو. لفظ ’ٽئگور‘، ٺاڪر جي بگڙيل صورت آهي.
ٽيگور جي ذاتي زندگي
thumb|ساڄو|upright|alt=Black-and-white photograph of a finely dressed man and woman: the man, smiling, stands with the hand on the hip and elbow turned outward with a shawl draped over his shoulders and in Bengali formal wear. In front of him, the woman, seated, is in elaborate dress and shawl; she leans against a carved table supporting a vase and flowing leaves. |ٽيگور پنھنجي زال مرناليني ديوي سان گڏ 1883 جي نڪتل تصوير۾
بچپن ۾ ئي سندس ماءُ فوت ٿي وئي ۽ پيء وري اڪثر ڊگھا سفر ڪندو ھو۽ گھر کان ٻاھر ھوندو ھو جنھنڪري ٽيگور جي پرورش نوڪرن جي سنڀال ۾ ٿي. ھن جو خاندان بينگال جي جاڳرتا ۾ ھر اول صف ۾ ھو. ٽيگور جي والد پنھنجن ٻارن کي ھندي ڪلاسيڪل موسيقي سيکارڻ لاءِ پيشاور ڌروپد موسيقار گھرائي گھر ۾ رھائيندو ھو. ٽيگور جو وڏو ڀاءُ دويجيندر ناٿ ھڪ فلاسفر ۽ شاعر هو، ٻيو ڀاءُ ستيندرناٿ پھريون ھندوستاني ھو جيڪو انڊين سول سروس ۾ آفيسر ٿيو. ھڪ ٻيو ڀاءُ جيوتيرندرناٿ موسيقار، ڪمپوزر۽ ناٽڪ نويس ھيو. ھن جي ڀيڻ سوارنا ڪماري ناول نويس ھئي ھن جي ڀاڄائي جيوتيرندرناٿ جي زال ڪادمبري ديوي ٽيگور کان عمر ۾ ٿوري وڏي ھئي پر ھن جي پياري دوست ھئي جنھن جو ٽيگور جي زندگيءَ تي تمام گهڻو اثر رھيو۽ ان جي 1884 ۾ اچانڪ خودڪشيءَ ھن جي زندگيءَ کي ڪيترائي سال بي حالي ۾ ڌڪي ڇڏيو ھي گھڻي ڀاڱي اسڪول وڃڻ کان پاسو ڪندو هو ۽ اڪثر بولپور ، پانيھٽي ۾ زمينون گھمڻ ويندو ھو سندس ڀاء ھميندرناٿ ھن کي ترڻ، ڪرتب، جوڊو ۽ ڪشتي جي سکيا ڏني. ھن ڊرائنگ، ايناٽامي، جاگرافي، تاريخ، ادب، رياضي، سنسڪرت ۽ انگريزي پڻ سکي ھن کي تعليمي ادارن جي رسمي تعليم کان بيزاري ٿيندي هئي.ھي پريزيڊنسي ڪاليج ۾ داخل ٿيو پر اتي رڳو ھڪ ڏينھن پڙھڻ لاءِ ويو.بعد ۾ ھن اظھار ڪيو تہ حقيقي تعليم شين جي وضاحت نہ ڪندي آهي پر تجسس پيدا ڪندي آهي. فبروري 1873 ۾ جڏھن يارھن سالن جي عمر جو ٿيو ھو تہ پيء سان گڏجي ڪلڪتي کان انڊيا جي مختلف پاسن جي ڊگھي سفر تي نڪتو جنھن ۾ ھنن کي ڪافي مھينا لڳا. ان سفر ۾ ھن پيءُ جي شانتي نڪيتن واري جائداد ۽ امرتسر، دالھوسي واري ھماليہ جي ھل اسٽيشن شھر پڻ گھميو.ان سفر دوران ھن تاريخ، علم نجوم، جديد سائنس، سنسڪرت ۽ ڪاليداس جي ڪلاسيڪي شاعريءَ جو مطالعو ڪيو 1873 ۾ امرتسر ۾ قيام جي پھرين مھيني دوران پيء سان گڏ گولڊن ٽيمپل ويندو ھو جتي مڌر يا ترنم واري گرباني ۽ نانڪ باني راڳن کان ڏاڍو متاثر ٿيو جنھن جو ذڪر 1912 ۾ پنھنجي ڪتاب My Reminiscences ۾ پڻ ڪيو اٿائين. ھن ڏک ازم تي 6 نظم لکيا ۽ بينگالي ٻارن جي رسالي ۾ کوڙ مقالا سک ازم تي لکيا ڪلڪتي واپس موٽي 1877 ۾ ھي ڪافي لکي چڪو ھو جن ۾ مائٿيلي ٻوليءَ ۾ ودياپتي نظم پن شامل ھو.
thumb|کاٻو|upright| شيلائداھا (Shelaidaha) [[بنگلاديش ۾ ٽيگور خاندان جو گھر]]
دبيندرناٿ جي خواھش ھئي تہ رابندر بئريسٽر ٿئي. 1878 ۾ ھي انگلينڊ جي ايسٽ سسيڪس(East Sussex,) ، برگٽن (Brighton) پبلڪ اسڪول ۾ داخل ٿيو. انگلينڊ ۾ برگٽن(Brighton) ۽ ھوو(Hove) جي ڀرسان مدينہ ولاز ۾ ٽيگور خاندان جو ذاتي گھر ھيو جتي ڪافي مھينا رهيو. 1877 ۾ ھن جي ڀاء ستيندرناٿ جو پٽ سورين ۽ ڌيء اندرا ديوي چوڌراني ۽ انھن جي ماء بہ اتي اچي ھن سان گڏ رھڻ لڳا ھي ٿورڙو وقت يونيورسٽي ڪاليج لنڊن ۾ قانون پڙھيو پر جلد ئي ڪاليج ڇڏي ڏنائين ۽ پاڻمرادو شيڪسپيئر جا ناٽڪ ڪاريولينس(Coriolanus )،اينٽوني اينڊ قلوپطرہ(Antony and Cleopatra) ۽ ٿامس برائون Thomas Browneرليجيو ميڊيڪ ([Religio Medici).زندگي سان ڀرپور انگريزي، آئرش ۽ اسڪاٽش لوڪ ڌنن ٽيگور کي ڏاڍو متاثر ڪيو ھي 1880 ۾ ڊگري حاصلڪرڻ کان سواءِ بينگال موٽي آيو ان خيال سان تہ برھمو ريتن ۽ انگريزي نواڻ کي ملائي ان بھترين انتخاب ڪري بنگال ۾ ھن باقاعده نظم، ڪھاڻيون ۽ ناول شايع ڪرڻ شروع ڪيا جن جي بينگال ۾ تہ مشھوري ٿي پر پوري ھندوستان ۾ ايڏي توجھ حاصل ڪري نہ سگھيا ھن 1883 ۾ شادي ڪئي ان وقت سندس زال جي عمر ڏھ سال ھئي. مرناليني ديوي(1873–1902) ڀاباتارني (Bhabatarini) ۾ پيدا ٿي. رابندر ناٿ کي ان مان پنج ٻار جن مان ٻہ ننڍپڻ ۾ مري ويا
thumb|پدما نالي سان ٽيگور خاندان جو ذاتي ٻيڙو 1890 ۾ ھن موجوده بنگلاديش جي علائقي شيلائداھا (Shelaidaha) ۾ پنھنجي زرعي زمين سنڀالڻ شروع ڪئي جتي 1898۾ ھن جي زال ۽ ٻار بہ ساڻس گڏ رھيا. 1890 ۾ مناسي نظم جاري ڪيا thumb |کاٻو|upright|alt=Posed group black-and-white photograph of seven Chinese men, possibly academics, in formal wear: two wear European-style suits, the five others wear Chinese traditional dress; four of the seven sit on the floor in the foreground; another sits on a chair behind them at centre-left; two others stand in the background. They surround an eighth man who is robed, bearded, and sitting in a chair placed at centre-left. Four elegant window are behind them in a line|سنگوئا(Tsinghua) يونيورسٽيءَ ۾ 1924
1901 ۾ ٽيگور شانتي نڪيتن ۾ رھائش اختيار ڪئي۽ اتي ھڪ آشرم جو بنياد وڌو جنھن ۾ سنگمرمر جي فرش وارو عبادت لاءِ وڏو ھال، ھڪ تجرباتي اسڪول، وڻن جون گھاٽيون، باغ ۽ ھڪ لائبريري ٺھرائي. ھن جي زال ۽ٻہ ٻار بہ اتي گذاري ويا.19 جنوري 1905 ۾ ھن جو پيءُ بہ وفات ڪري ويو. وراثت ۾ ماھوار ادائگيون ۽ مھاراجہ [تريپورہ]] کان ھن جي خانداني زيورن ۽سمنڊ ڪناري پوري واري بنگلي جي وڪري جو حصو مليو
thumb|ساڄو|upright|جرمني ۾ ، 1931
thumb|1941 ۾ نڪتل ٽئگور جي آخري تصوير مئي 1932 ۾ ٽئگور عراقي رڻ پٽ ۾ بدو قبيلن جي ڪئمپ جو دورو ڪيو جتي ھڪ بدو سردار کيس حديث ٻڌائي تہ سچو مسلمان اھو آھي جنھن جي زبان۽ ھٿ کان ڪنھن ٻئي مسلمان کي ڪو نقصان نہ ٿئي. ٽئگور انھن لفظن تي پنھنجي ڊائري ۾ لکيو آهي تہ: "انھن لفظن ۾ مون کي حقيقي انسانيت جو خيال ذھن ۾ آيو "
نوبل پرائيز ۽ خطاب
thumb|1930 ۾ آئن اسٽائن سان گڏ thumb|ساڄو|alt=Group shot of dozens of people assembled at the entrance of an imposing building; two columns in view. All subjects face the camera. All but two are dressed in lounge suits: a woman at front-center wears light-coloured Persian garb; the man to her left, first row, wears a white beard and dark-coloured oriental cap and robes.|ايراني پارليامينٽ يا مجلس ايران، تھران ۾ 1932 ۾
نومبر 1913 ۾ ٽيگور کي خبر پئي تہ کيس سوڊيش اڪيڊمي ادب جو نوبل انعام ڏنو آهي جيڪو کيس سندس ڪتاب گيتا انجليءَ تي مليو جنھن جو 1912 ۾ انگريزي ۾ ترجمو ٿيو ھو. 1915 ۾ ڪنگ جارج پنجين جي جنم ڏينھن تي کيس سر جو خطاب (knighthood) مليو جيڪو ھن 1919 ۾ جليانوالا باغ واري قتل عام تي واپس ڪري ڇڏيو. کيس 1913ع ۾ سندس شاعري جي ڪتاب ”گيتانجلي“ جي انگريزي ترجمي تي نوبل انعام ڏنو ويو هو. هن ڪتاب جو انگريزي ترجمو پاڻ ڪيو هئائين.1915ع ۾ ئي جليانوالا قتل عام تي احتجاج طور انگريزن کي موٽائي ڏنو.
اوسر ۽ خدمتون
200px|thumb|کاٻو|[[رابندرناٿ ٽئگور۔]] ٽئگور بنيادي طور برهمڻ هو، جن وٽ علم ۽ دانش جي هڪ ڊگھي روايت موجود رهي آهي. کيس گهرو ماحول ئي اهڙو مليو، جنهن ۾ هن جو ذهن اعليٰ قدرن واري سماج ڏانهن راغب ٿيو ۽ سندس سوچ اعليٰ شعور جي روپ ۾ اُسري. مغربي دنيا ۾ ٽئگور فلسفيءَ کان وڌيڪ شاعر جي حيثيت ۾ ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. ٽئگور بنگالي ادب ۾ ڪلاسيڪي سنسڪرت بجاءِ عوامي ٻولي بنگاليءَ جو استعمال ڪيو ۽ هندستاني معاشري جي ڪن خاص پهلوئن کي مغرب سان متعارف ڪرايو. ٽئگور جو فڪر مذهب ۽ فلسفي جي ميلاپ مان وجود ۾ آيل آهي. سندس ادبي سرمائي ۾ شاعريءَ جو وڏو حصو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ ٻن هزارن کان مٿي گيتن تي مشتمل آهي ۽ سندس گيتن کي بنگالي ادب ۾ خاص جاءِ ڏني ويئي ۽ انهن گيتن کي ’رابندر سنگيت‘ جو نالو ڏنو ويو. پوءِ به هن ناول، افسانا، سفرناما، ڊراما ۽ ٻيا کوڙ مضمون لکيا آهن. رابندر ناٿ ٽئگور جو ڏاڏو دوارڪا عربي ۽ فارسي دانيءَ ۾ پنهنجي وقت ۾ ڏاڍو مشهور هو. سندس خاندان ۾ سنسڪرت ۾ لکيل قديم ڌرمي ڪتابن سان گڏ اسلامي روايتن ۽ فارسي ادب سان گھري دلچسپي قائم رهندي آئي. اهو ئي سبب آهي، جو ٽئگور جي لکڻين ۾ ننڍي کنڊ جي مختلف ڌرمن ۽ تمدني روايتن جون جھلڪيون چٽيون نظر اچن ٿيون. سندس نثر ۾ سماجي سوالَ، سياسي خيال ۽ تعليمي تصورن سان گڏ عالمي ڀائيچاري جي جھلڪ ملي ٿي، جڏهن ته سندس شاعريءَ ۾ مذهب ۽ روحانيت سان گڏوگڏ فطرت ۽ زندگي جي سُرور جو عڪس موجود آهي. سندس شاعريءَ جون جڙون حب الوطني ۽ عالمي ڀائيچاري ۾ کتل نظر اچن ٿيون. ادبي تاريخ ۾ ٽئگور جي اهميت جو اندازو ان حقيقت مان لڳائي سگھجي ٿو ته هندوستان ۽ بنگلاديش ٻنهي ملڪن سندس گيتن کي پنهنجي قومي تراني ۾ شامل ڪيو آهي. سندس ڪارنامن ۾ هڪ وشوا ڀارتي (Vishva-Bharti) يونيورسٽيءَ جو قيام ۽ ٻيو مغربي بنگال ۾ ”شانتي نڪيتن“ آشرم جو قيام آهي، جيڪو ادب، سنگيت، مصوريءَ ۽ سنگتراشيءَ جي علم جو وڏو مرڪز رهيو آهي. شانتي نڪيتن جهڙي درسگاهه جي قيام ۾ سندس پيءُ جو ساڻس وڏو ساٿ رهيو، جو هن پنهنجي وسيع جاگير مان زرعي زمين جو ڪافي حصو هن اداري لاءِ وقف ڪيو. هن اداري جي شاگردن مان 1922ع جي آسڪر ايوارڊ يافته فلم ساز ستيه جيت راءِ، 1998ع ۾ نوبل انعام حاصل ڪندڙ امرتاسين ۽ اڳوڻي هندوستاني وزيراعظم اندرا گانڌي کان سواءِ سنڌ جو مشهور سياستدان ۽ دانشور سوڀو گيانچنداڻي شامل آهن.
ڪتاب
(1)ڪبي ڪهني (1878:A poets tale)، (2)سنڌيا سنگيت (1882ع)، (3)پرڀات سنگيت (1883ع)، (4) راجشاهي (1887ع)، (5) راجا اوراني (1889ع)، (6) وسرگان (1890ع)، (7) مناسي (نظم:1890ع)، (8) چتر لگدا (ڊراما:1892ع)، (9) يورپ جاتر ڊائري (93-1891ع)، (10) والميڪي پرتيا (1893)، (11) سونارتاري (شاعري: 1894ع)، (12)ڪٿا (1900ع)، (13) ڪلپنا (1900ع)، (14)نئه وديا (1901ع)، (15) نشتنير (ٽٽل آکيرو-1901ع)، (16)شرڻ (1902ع)، (17) ڇوڇر بالي (اک سور: 1905ع)، (18) گورا(ناول: 09-1907ع)، (19)گال پگوڇا (ڪهاڻيون: 1912ع)، (20) چناپترا (1912ع)، (21)گيتانجلي (نثري نظم:1912ع)، (22) جبان سمرتي (1912)، (23) ڊاڪ گهر (1912ع)، (24)دي ڪريسنٽ مون ( The Crescent Moon )، (1913) (25)گلمپسز آف بينگالي لائيف، ،(Glimpses of Bengali Life)، (1913)، (26)د ھنگري اسٽونز اينڊ اڌر اسٽوريز، The Hungry stones and other) stories), ,(1913)، (27)چترا (1914ع)، (28) سڌنا(1914ع)، (29)چترنگا (1916)، (30) اسٽوريز فرام ٽيگور ,( Stories from Tagore) ، (31) جپان جاتري (1919ع)، (32)گريٽر انڊيا ,( Greater India), (1921)، (33)ليٽرز فرام ابراڊ ,(Letters from Abroad ), ,(1924)، (34)بروڪن ٽائز اينڊ اڌر اسٽوريز، (Broken ties & other stories)، ،(1925)، (35) رابندر ناٿ ٽئگور: 22 پوئمز (Rabindranath Tagore:22 poems), (1925)، (36) ناتر پوجا (1926ع)، (37)ليٽرز ٽو آ فرينڊ٫ (Letters to a friend )٫ (1928)، (38) شيشر ڪويتا (1929ع)، (39) جاتري (1929ع)، (40) ياگا يوگ (1929ع)، (41)د ريليجن آف مئن, ( The religion of man ), (1940)، (42)مھاتمائي اينڊ ڊپريسڊ ھيومنٽي (Mahatmahi and Depressed Humanity) (1932)، (43)دي گولڊن بوٽ (The Golden Boat) (1932)، (44) چار اڌيايہ (1934ع)، (45) شيش سپتڪ (1935ع)، (46) پترا پُوت (1936ع)، (47)ڪليڪٽيڊ پوئمز اينڊ پليز Collected Poems and Plays ( 1936)، (48) سيمجوتي (1938ع)، (49) پرانتڪ (1938ع)، (50) سياما (1939ع)، (51) آڪاس پرديپ (1939ع)، (52) نباجاتڪ (1940ع)، (53) جنم دني (1941ع)، (54) لاسٽ پوئمز (Last Poems), (1941)، (55)ڪرسس ان سولائيزيشن (Crisis in Civilization) (1950)، (56)مور اسٽوريز فرام ٽيگور (More Stories form Tagore) (1951)، (57)آ ٽيگورس ٽيسٽمينٽ(A Tagores’ Tastement) (1955)، (58)ونگز آف ڊيٿ (Wings of Death) (1960)، (59)آن آرٽ اينڊ ايسٿيٽڪس (On Art and Aesthetics (1961)، (60) رابندر رچنا بلي (27 جلدن ۾ ) (37-1934ع)، (61) رابندر ناٿ ٽئگور: سليڪٽيڊ پوئمز (Rabindranath Tagore: Selected Poems) (1985)، (62)سليڪٽيڊ شارٽ اسٽوريز: رابندر ناٿ ٽئگور(Rabindranath Tagore Selecte Short Stories) (1991).
رابندرناٿ جو سمورو شعري ذخيرو، ڪيترا ناول ۽ ڪهاڻيون ورهاڱي کان اڳ سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿي چڪيون هيون. ٽئگور جا شعري مجموعا ”گيتانجلي“ ۽ ”پريت جا گيت“ منگهارام ملڪاڻي جهڙي عالم منظوم سنڌي ترجمو ڪيا هئا، جيڪي 41-1940ع ۾ ڇپيا. سندس ڪيترا ناول جن ۾ ’گورا‘ ۽ ’اک‘ سور شامل آهن، نه رڳو ورهاڱي کان اڳ پر پوءِ به سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿي ڇپيا آهن. ’اک سور‘ ته ساهتيه اڪادمي دهليءَ ڇپايو آهي. سنڌيءَ جي وڏي شاعر ڪشنچند بيوس ٽئگور جي شاعريءَ جي اڀياس لاءِ انگريزي سِکي ۽ ڪيترن سالن تائين لاڙڪاڻي ۾ ٽئگور ڪلاس هلايا. ٽئگور جي شعر ۽ نثر جو سنڌي ادب تي وڏو اثر آهي.
مڃتا
thumb|جواھر لال نھرو سان گڏ
بنگالي ادب جي هزار سالا تاريخ ۾ ٽئگور جھڙو قدآور شخص نظر ڪونه ٿو اچي. سندس گيتن کي اڄ به لکين بنگالي جيءَ ۾ جايون ڏيندا آهن. مارچ 1913ع ۾ گيتانجليءَ جو انگريزي ترجمو لنڊن مان ڇپيو هو. نومبر ۾ ان کي انعام جو مستحق قرار ڏنو ويو. انهي وچ ۾ ان جا ڏهه ڇاپا ڇپجي چڪا هئا. ٽئگور وٽ ماڻهن جي آزاد زندگيءَ ويچارن کي وڏي اهميت رهي آهي. ٽئگور، هندستان جي عظيم رهنما گانڌيءَ جو وڏو پرستار هو، هن ڪڏهن به گانڌيءَ جي قوم پرستيءَ کي شڪ جي نظر سان نه ڏٺو. سندس گانڌيءَ سان ڪيترن نڪتن تي اختلاف به رهيو، پر هو گانڌيءَ جي سياسي صلاحيتن جو هميشه متعرف رهيو. هن ئي گانڌيءَ کي ”مهاتما“ جو لقب ڏنو ۽ ان کي مقبول بنايو. زندگيءَ جي آخري گھڙين ۾ هو هندوستان جي مستقبل مان مايوس ٿي چڪو هو.
ٽئگور ۽ سنڌ
ٽئگور ۾ حيرت انگيز جامعيت هئي. سندس فن ۾ مشرق ۽ مغرب جو حسن و جمال سمايل هو. ٽئگور شاعر هو، اديب هو، مصور هو، صوفي هو، رقاص هو، انشاپرداز هو، افسانه نگار هو، ليڊر هو، رفارمر هو: مڪمل طرح هڪ آدرشي انسان هو. سندس ”شانتي نڪيتن“ دل ۽ دماغ، جسم ۽ روح جي زندگيءَ ۽ تربيت جو جڳ مشهور مثالي ادارو آهي، ۽ سندس تحريرون انساني وحدت ۽ عرفانءِ خوديءَ جون اهي سدا حيات نهرون آهن، جي اڄ به روان آهن، ۽ اڃايل روحن کي سيراب ڪري رهيون آهن. ٽئگور فطرت جي حسن و جمال جو عاشق، ڪائنات جي مترنم ۽ نغمه ريز ڪَلا جو نقاش، حسن ۽ حق جو متلاشي، عالمگير محبت جو مبلغ، ۽ سونهن ۽ ورونهن جو پريمي هو. ٽئگور جو روح، مولانا روميءَ جي روح وانگر، ’فراق‘ جو پيغامبر هو. سندس روح ۾ ڪا ازلي اُڃ هئي. سندس روح هن شر ۽ فساد جي پيچ درپيچ ۽محدود دائرن ۾ ائين پَرَ هڻي رهيو هو، جيئن پرندو ڪنهن رنگين ۽ حسين پڃري ۾ ڦاسي، وسيع ۽ آزاد دنيا لاءِ پيو واجهائي ۽ پَرَ ڦڙڪائي. ٽئگور پنهنجيءَ وجدآور ۽ قربائتيءَ شخصيت سان پوريءَ دنيا کي موهي وڌو. مغرب سندس سنگيت ۽ مصوريءَ ۾ پنهنجي فن جو ڪمال ڏٺو؛ مشرق سندس حسن آفرين ۽ نغمه ريز انشا ۽ تحريرن ۾ الهام جو رنگ مطالع ڪيو. ٽئگور اسلام ۽ ان جي صوفيانه نقطه نظر، خاص طور وحدت الوجود جي فلاسافيءَ کي گهڻو ساراهيو آهي، ۽ ان کي انساني وحدت لاءِ هڪ بهترين وسيلو قرار ڏنو اٿس؛ هندو ويدانت، خاص طور اُپنشد فلاسافيءَ جو شائق هو. ٽئگور سنڌ ۾ به آيو. حيدرآباد ۾ به پير پاتائين ۽ هت تقريرون به ڪيائين. گدو بندر تي سج اڀرڻ جو نظارو ڏسي چيائين: ”سج جي اڀرڻ جو ههڙو نظارو ٻيو ڪٿي به ڪين نظر آيو اٿم!“ سنڌ ۽ سنڌي قوم، سنڌي سنگيت ۽ شاعريءَ جو دل کولي داد ڏنو اٿس
وفات
هن 17 آگسٽ 1941ع تي ڪلڪتي ۾ وفات ڪئي. ھن جي زندگيءَ جا آخري پنج سال سخت بيماري ۽ سور ۾ گذريا. 1937جي پوئين دؤر ۾ بيماري جي ڪري ڪجھ وقت ڪوما وانگر بيھوشي ۾ ھليو ويو ۽ مرڻينگ ٿي ويو. وري ٻيھر 1940 جي پڇاڙي ۾ ڪوما ۾ ھليو ويو ھوش ۾ تہ پوء اچي ويو پر صحتياب نہ ٿي سگھيو اھڙي طرح جوراسنڪو حويليءَ جي پھرين منزل جي ھڪ ڪمري ۾ 17 آگسٽ 1941 ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1861ع جون پيدائشون زمرو:1941ع جون فوتگيون زمرو:1941ع جون وفاتون زمرو:ادب جو نوبل انعام زمرو:بنگالي ادب زمرو:بنگالي ماڻهو زمرو:بنگلاديش جو قومي ترانو زمرو:شخصيت زمرو:ڀارت جو قومي ترانو
قادرالڪلامي
زبان ۽ بيان تي عبور حاصل ڪرڻ کي قادر الڪلامي چيو ويندو آهي. قادر الڪلامي جي اصطلاح ۾ فڪري گهرائي، جدت خيال ۽ بلند مضمون جهڙيون فني خوبيون اچي وڃن ٿيون.
272ع
ڊسمبر
زمرو:272ع زمرو:ٽين صدي
بااثر حلقا
بااثر حلقا، باخبر حلقا يا اَٽينٽِو پبلڪ (Attentive Public) جو اصطلاح اصل ۾ عام ِراءِ جي ڇيڻاڀور ڪرڻ ۾ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي. هيءُ اصطلاح، عام طور تي پاليسيءَ جي جوڙجڪ ۾ رياست اندر علمي، ڳردار ۽ ڄاڻ ڀريو ورتاءُ رکندڙ حلقي جي اهميت بيان ڪري ٿو. هن حلقي ۾ سماج جو مٿيون حصو، جيڪو مملڪتي ڪاروبار هلائي ٿو، يا هيٺيون حصو (عوام) جنهن جو موقف ۽ سلوڪ وقت بوقت تبديل ٿيندو رهي ٿو، شامل نه آهي. عام طرح سان اولھ جا ميڊيائي حلقا، اُن سان لاڳاپيل مضمون نويس، ڪالم نگار ۽ عوامي راءِ تي اثر انداز ٿيندڙ مُختلف فرد/ ادارا ”باخبر حلقا“ سڏجن ٿا. اهي حلقا گهرو توڙي پرڏيهي معاملن تي ٽيڪاٽپڻي ڪندي، عوامي راءِ جوڙڻ ۽ عوامي راءِ کي حاڪم طبقن تائين پهچائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. توڻي سندن پهچ ۽ انگ محدود هُجي ٿو. خاص ڪري ڪن مبصرن جي راءِ آهي ته پرڏيهي يا رياستي معاملن ۾ خاص مفاد رکندڙ گروھ (Interest Groups) ۽ سياسي جماعتون فيصلا سازيءَ ۾ وڏي اهميت رکن ٿا. پر ”باخبر حلقا“ بظاهر ان قسم جي دلچسپي نه رکندي به، فيصلا-سازيءَ واري عمل سان اثرانداز ٿين ٿا ۽ سياسي قيادت جي فراهميءَ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. اولھ جي مُلڪن يا خاص ڪري آمريڪا ۾ عوام طرفان سياسي معاملن ۽ پاليسي سازيءَ واري عمل ۾ گهَٽيل دلچسپيءَ کي ذهن ۾ رکندي، با خبر حلقا ”طاقت جي مرڪزن“ تائين، نه رڳو عوامي خواهشن کي پهچائين ٿا، پر گڏوگڏ سندن سرواڻي ڪندي کين مُختلف مرحلن تي سولايون به ڏين ٿا.
موسيقي
موسيقي عربي مان اخذ ٿيل آهي. انگريري: Music) فن جي هڪ شڪل آهي، جنهن ۾ آواز ۽ خاموشي کي وقت ۾ اهڙي ترتيب ڏني ويندي آهي ته جيئن اُن سان سُر پيدا ٿيندا. سرن ۽ سازن جي اهڙي سنگم کي موسيقي سڏجي ٿو ، جيڪا ٻڌندڙ جي ذهن ۽ دل کي موهي. ان کي هڪ لطيف احساس ۽ اڻ ڏٺي يا عجيب غريب خوشي محسوس ٿئي. مؤسيقي جي سازن ۽ آوازن سان گڏ ٻڌندڙ جهومن ۽ انگ جهومڻ لڳن. شاعريءَ جو هڪ بنيادي جز موسيقي به آهي، جيڪا لفظن جي آوازن جي صورت ۾ هوندي آهي. شيڪسپيئر چيو هو ته ”موسيقي روح جي غذا آهي .“ گانو وڄائڻ جي علم کي به موسيقي چيو ويندو آهي .ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:آواز مان نغمو پئدا ٿيو جيڪو لازمي طرح محبت سان لاڳاپيل آهي. (جيتوڻيڪ مذهب ۽ جنگ ان کي ڪي قدر چورايو آهي) نغمي مان ناچ پئدا ٿيو جيڪو محبت جي هڪ رسم آهي ۽ نغمي ۽ ناچ موسيقيءَ مان جنم ورتو. ان عشق واري ابتدا جي ڪري موسيقي تمام پري تائين پهتي ۽ موسيقيءَ، جنهن عشق مان جنم ورتو آهي اها ان سان اڃا تائين لاڳاپيل آهي ۽ ڪابه ڇوڪري ان کانسواءِ محبت ڪري نٿي سگهي. اها ڇوڪري جيڪا موسيقيءَ جي ذريعي محبت جو اظهار ڪندي آهي شاديءَ کانپوءِ ٻه ٽي سال پيانو جي ويجهو نه ويندي آهي، جڏهن هڪ حيوان قبضي ۾ اچي چڪو هجي ته ان کي وڌيڪ مسحور ڪرڻ مان ڪهڙو فائدو؟ مرد پنهنجي محبوبه آڏو وڏي آواز ۾ گيت ڳائيندو هو. شاديءَ جي سخت ذميوارين جي بار هيٺان دٻجي هو موسيقيءَ جون صلاحيتون وڃائي ڇڏيندو آهي، ۽ رڳو مجبوريءَ جي ڪري اسٽراونسڪي، شوئن برگ ۽ رچرڊ اسٽراؤس جي سنگت ۾ ويهندو آهي. پر رڳو محبت ٻڌڻ واري حسن جي انهن پاسن جي تشريح ڪري نٿي سگهي. مٺي آواز جو مزو هڪ خودمختيار جزو آهي. ساهه جو اچڻ وڃڻ، دل جو دهڪو، ايستائين جو جسم جو ٻه طرفو توازن اسان کي آواز جي ترنم جي هيٺاهين مٿاهين ڏانهن ڇڪي ٿو ۽ رڳو محبت جو جذبو ئي نه پر سمورو روح ان مان تسڪين حاصل ڪري ٿو. اسان گهڙيءَ جي ٽڪ ٽڪ ۽ قدمن جي باقاعدي آواز ۾ ترنم ڳولهي لهندا آهيون، اسان جهولڻ، شعر، ناچ ۾ اُبتي چڪر، تضادن ۽ انتهائن کي پسند ڪندا آهيون. موسيقي پنهنجي ترنم سان اسان کي آٿت ڏيندي آهي ۽ پنهنجي لورين سان اسان کي انهن دنيائن ۾ وٺي ويندي آهي جيڪي هن دنيا کان گهٽ ظالم آهن. موسيقي ڏک ختم ڪري سگهي ٿي. هاضمي کي بهتر ڪري سگهي ٿي، محبت لاءِ تحرڪ پئدا ڪري سگهي ٿي ۽ ڀڄي ويل چرين کي جهلڻ ۾ مدد ڏيئي سگهي ٿي. موسيقيءَ وسيلي پيراگوئي جي عيسائين انڊين غلامن ۾ ڪم وڌارو ۽ ڪم جي تڪليف کي گهٽايو. هن جي ذريعي هڪ سپاهي سريلي تسڪين سان موت جي منهن ۾ وڃي سگهي ٿو. هائيڊين ڪنهن جرنيل کان وڌيڪ هيلپس برگ خاندان جي خدمت ڪئي ۽ ان جي ڪنهن کي خبر ڪانهي ته روس جي زار جي فوجن جي همت روس جي عظيم قومي تراني ڪيئن وڌائي. ٿُورو جو خيال هو ته موسيقي کان وڌيڪ انقلاب پئدا ڪرڻ واري ڪا شيءِ ڪانهي. هو حيران هو ته اسان جا ٻيا ادارا ان کان اثرانداز ڇو نٿا ٿين، ٿورو هڪ انقلابي هو. موسيقي اسان کي بي عملي ۾ آڻي سگهي ٿي ته اسان ۾ عمل جو جذبو به پئدا ڪري سگهي ٿي. ٽالسٽاءِ گورڪيءَ کي چيو هو. تون جتي غلام رکڻ چاهين اُتي توکي وڌ کان وڌ موسيقي پهچائڻ گهرجي ڇاڪاڻ جو موسيقي ذهن کي مڏو ڪري ڇڏيندي آهي. هي پوڙهو روسي پيوريٽن، افلاطون سان اتفاق ڪري ها، جنهن جي زميني تصوراتي جنت ۾ ڪوبه شخص سورهن ورهين جي عمر کان پوءِ موسيقيءَ مان مزو وٺي نه ٿي سگهيو.
تجارت
موسيقي جي صنعت موسيقي جي تخليق ۽ وڪرو سان سلهاڙيل آهي۔
موسيقيت ۽ ترنم
(Music and Melody):موسقيت ۽ ترنم جديد سنڌي شاعريءَ جي اهم خوبي آهي. ترنم ۽ موسيقي شاعريءَ جو روح ٿيندا آھن، ڪو زمانو ھو جڏھن شاعري ۽ موسيقي روحاني اظھار جي ھڪ ئي فڪري چشمي جون پر اثر ڌارائون ھيون. ھڪ ئي وقت شاعر سرجڻھار بہ ھو تہ موسيقار ۽ فنڪار بھ. ان لاءِ اوائلي لوڪ گيت (سھرا، جمالا، کيچ ۽ ھمرچا) شاعري، موسيقي ۽ گائڪيءَ جي فن جو خوبصورت امتزاج آھن. مثال طور نياز ھمايونيءَ جي ھيءَ مصرع ڏسو: تنھنجي دنيا سڀ رنگ سانول، مون وٽ روپ نڪو ٻھروپ الا ! تنھنجي دنيا چيٽ جا ميلا، منھنجي دنيا ھيکل ويا ڪل!
چترال گول نيشنل پارڪ
thumb|Right|200px| چترال جي جبلن ۾ جنگلي حيات جي ناياب نسل موجود آهي پاڪستان جي ضلعي چترال ۾ "چترال گول نيشنل پارڪ" جي نالي سان ڇترار گول جي مقام تي هڪ نيشنل پارڪ واقع آهي جنهن ۾ جنگلي جيوت جي چڱي تعداد موجود آهي-
زمرو:ضلعو چترال
قدامت پسند
قدامت پسند __(Conservative)
قدامت پسند اهو شخص هوندو آهي، جيڪو پنهنجي ذهني جمود جي ڪري دنيا ۾ ايندڙ سياسي ۽ سماجي زندگيءَ ۾ آيل تبديلن جي مخالفت ڪندو آهي.
274ع
ڊسمبر
زمرو:274ع زمرو:ٽين صدي
273ع
ڊسمبر
زمرو:273ع زمرو:ٽين صدي
قافيو
قافيو (Rhyme) شعر جي ھر بند جي پڇاڙيءَ ۾ ساڳئي وزن وارو لفظ، مختلف معنيٰ سان، رديف کان اک ڪم ايندو آهي. جيئن تہ: ظلم ايڏو تہ چشم يار نہ ڪر، قتل ھڪ وار سان ھزار نہ ڪر، هن شعر ۾ يار ۽ هزار قافيو آهي. قافيي جو پويون اکر جيڪو وري وري اچي ٿو تنھن کي ”حرک روي“ چئبو آهي. مٿين ڏنل مصرعن ۾ ”ر“ اکر روي آھي. ڇاڪاڻ تہ ٻنھي مصرعن جي قافين جي آخر ۾ رديف ”نہ ڪر“ کان اڳ آيو آهي، ۽ قافيہ جو مدار ان تي آهي. سنڌي بيت ۾ قافيو ڪڏهن بيت جي پھرين سٽ ۾ ايندو بہ آهي، پر بيت جي آخري سٽ ۾ لازمي طرح وچ ۾ ايندو آهي.
قسط
قسط __(Episode)
ڊگهن ڊرامن کي هڪ سلسلي ۾ هلائڻ ، اسٽيج ڪرڻ يا نشر ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. ان ڪري انهن کي قسطن ۾ ورهائي سلسليوار ڏيکاريو ويندو آهي. هر هڪ قسط کي ڌار به هوندي آهي ته ان ۾ سلسلو به هوندو آهي. .
محدود اتحاد
محدود اتحاد يا لميٽيڊ الائنس (Limited Alliance) جنگ ۽ امن جي ڏينهن ۾ ٻن کان وڌيڪ رياستن وچ ۾ ڪن محدود مقصدن جي پورائي لاء ٿيندڙ ٺاھ کي ”محدود اتحاد“ چئجي ٿو. ان قسم جي اتحادن ۾ عام طور سياسي، واپاري ۽ اقتصادي معاملا شامل هوندا آهن. جهڙوڪ آسيان (ASEAN) ۽ سارڪ (SAARC) وغيره. انهن تنظيمن جي ميمبر مُلڪن جي وچ ۾ ٿيندڙ ٺاهه محدود معاملن تي اتحاد کي جنم ڏيندا آهن. هي اتحاد خاص معاملن جي نبيري ۽ حاصلات لاءِ قائم ڪيا ويندا آهن ۽ انهن ۾ سياسي اختلافن کي پرڀرو رکيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري
عقيقو
عقيقو يا جهُنڊ لهرائڻ هيءَ رسم تڏهن ادا ڪبي آهي، جڏهن ڇوڪر جي عمر ٽن مهينن کان هڪ سال تائين ٿيندي آهي. ڪن هنڌن تي ماڻهو انهيءَ جشن ۾ هڪ بي عيت ٻڪري يا دُنبي جي قرباني ڪندا آهن. دُنبو شرعي اصولن مطابق حلال ڪيو ويندو آهي. پوءِ گوشت مان هڏا خبرداريءَ سان ڪڍندا آهن ته جيئن ڀڄي نه پون. گوشت مان عالمن، عزيزن ۽ فقيرن لاءِ کاڌو تيار ڪندا آهن. جڏهن حجام ٻار جا جهنڊ لاهيندو آهي، تڏهن اها دُنبي جي هڏن سان گڏ کل ۾ وجهي، ڪنهن مقام يا در جي چانئٺ هيٺان پوري ڇڏيندا آهن. اهڙن ماڻهن جو چوڻ آهي ته قيامت جي ڏينهن اهي شيون گهوڙي جي صورت وٺي اٿينديون ۽ ٻار کي پلصراط جي مٿان ٽپائي بهشت ۾ ڇڏينديون. چئن ورهين ۽ چئن مهينن جي ڄمار ۾ ڇوڪر کي اسڪول ۾ ويهاريندا آهن. انهيءَ موقعي تي استاد کي خرچي يا ڪا سوکڙي ڏيندا آهن ۽ ٻي ڪا خاص شيءِ ڪانه ڪبي آهي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
275ع
ڊسمبر
زمرو:275ع زمرو:ٽين صدي
مراٺي سينيما جي اداڪارائن جي فهرست
مراٺي سينيما جون اداڪارائون
thumb|200px|[[اشوني ڀاوي]] thumb|200px|[[سلڀا ديش پانڊي]] thumb|180px|[[سمتا گوندڪر]]
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:مراٺي سينيما زمرو:مراٺي سينيما جون اداڪارائون زمرو:ڀارتي اداڪارائن جون فهرستون
276ع
ڊسمبر
زمرو:276ع زمرو:ٽين صدي
گورمينٽ بوائز پرائمري اسڪول محمد بچل ڀاڻپوٽو
گ.ب.پ اسڪول محمد بچل ڀاڻپوٽو يونين ڪائونسل ميان نور محمد جا قبا(اڳوڻي يو سي کڙ) ۾ موجود آھي، ھي اسڪول ڳوٺ جي فقير صفت ماڻھوءَ جي نالي تي ٺھيل آھي ۽ ڳوٺ جو نالو بہ ساڳيو آھي محمد بچل ڀاڻپوٽو.
ھي اسڪول ۱۹۹۲ ع ۾ منظور ٿيو ۽ اڄ تائين عمارت ڪون ملي اٿس ھن اسڪول ۾ گھڻا معزز ۽ تر جا معتبر ۽ مان وارا استاد پڙھائي ويا آھن، ڪجھ سال اڳ ھي اسڪول بند ٿي ويو ھو لڳ ڀڳ ۹ سال استاد نہ ھو ۽ ڪاغذن۾ اسڪول کليل ھئو ، پوءِ ۲۰۱۵ ۾ نيشنل ٽيسٽنگ سروس ذريعي ڪميشن پاس استادن جي ڀرتي ٿي ان کيپ منجھان استاد ھن اسڪول ۾ موڪليا ويا، انھن استادن اسڪول جو نقشو ئي مٽائي ڇڏيو آھي ھيل ￼ تائين اسڪول تر ۾ سڀ کان وڌيڪ سٺي ڪارڪردگيءَ وارو اسڪول آھي، ٻار ڏاڍي چاھ سان پڙھي رھيا آھن ۽ استاد محنت ۽ سچائيءَ سان پنھنجو فرض نڀائي رھيو آھي
مُڪمل سرسي
مُڪمل سرسي يا ائبسوليوٽ ايڊوانٽيج (Absolute advantage) هڪ ڌُر يا مُلڪ طرفان ساڳي لاڳت ذريعي ڪنهن به وکر کي ٻين مُلڪن يا ڌُرين جي ڀيٽ ۾ جهجهي مقدار ۾ پيدا ڪرڻ واري صلاحيت کي چيو وڃي ٿو. هي اصطلاح سڀ کان اڳ اسڪاٽلئنڊ جي معاشي ماهر ’آدم ايڊم سمٿ‘ (1790-1723) بين الاقوامي واپار جي حوالي سان ڪتب آندو هو. واپار ۾ ”مُڪمل سرسي“ تڏهن ملي سگهي ٿي، جڏهن ڪو به مُلڪ سستي پورهيي، گهٽ مواصلاتي خرچ ۽ بهتر ٽيڪنالاجيءَ ذريعي، مقابلي ۾ آيل ٻين ڌُرين کي پوئتي ڇڏي ڏئي ٿو. اهڙي طرح منڊيءَ ۾ خاص وکر/ خدمت ۽ پيداوار جي حوالي سان سندس هڪ هٽي قائم ٿي وڃي ٿي. هي اصطلاح بچاءُ ۽ معاشي حوالي سان ، ڪنهن ڌُر يا رياست کي ٻين رياستن مٿان مليل برتريءَ کي پڻ واضح ڪندو آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
کيرٿر نيشنل پارڪ
حوالا
زمرو:پاڪستان جا نيشنل پارڪ زمرو:سنڌ
لاڳاپيل سَرسي
لاڳاپيل يا نسبتي سَرسي يا ڪامپريٽو ايڊوانٽيج (Comparative Advantage) بين الاقوامي واپار ۾ هلندڙ اصطلاح آهي، جنهن مطابق، ڪنهن به هڪ شخص، ڌُر يا مُلڪ کي ڪنهن خاص وکر يا خدمت جي پيداوار/ صلاحيت گهٽ کان گهٽ مُلهه تي، منڊيءَ ۾ پهچائڻ جو گُڻ هوندو آهي. انهيءَ گُڻ تحت وڌ کان وڌ صلاحيتون استعمال ڪندي معيار ۽ مقدار جي لحاظ کان ٻين ڌُرين ۽ ملڪن کي ڌڪ پھچائي ڪو به وکر/ خدمت مُهيا ڪندي سرسي حاصل ڪئي ويندي آهي. هي اصطلاح ڪنهن هڪ ڌر جي واپاري رتبي کي منڊيءَ ۾ سگهارو ڪندي، کيس بين الاقوامي سياست ۾ به اهميت ڏياري ٿو، ڇاڪاڻ ته اُها ڌُر پنهنجي گھرجن کي پورو ڪندي، پيدا ڪيل واڌو وکر کي امداد، قرض يا ٻين رُخن ۾ استعمال ڪري پنهنجي سياسي ايجنڊا کي اڳتي وڌائي ٿي.
277ع
ڊسمبر
زمرو:277ع زمرو:ٽين صدي
قصيدو
قصيدو __(Eulogization)
”قصيدو“ عربي لفظ ”قصد“ مان نڪتو آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”ارادو ڪرڻ، بيان ڪرڻ يا ساراھ ڪرڻ. اصطلاحي معنيٰ موجب اهڙو شعر جيڪو ڪنهن جي ساراھ ۾ چيل هجي. هيءُ صنف سنڌي شاعري ۾ عربي شاعري کان آيل آهي. قصيدي ۾ هڪ سئو کان وڌيڪ شعر هوندا آهن. اهي هڪ سئو کان وڌيڪ هم وزن شعر، جن مان پهرئين شعر يعني ٿلھ جون ٻئي سٽون پاڻ ۾ هم قافيه هجن ۽ ٻين شعرن جي فقط پوئين سٽ پهرئين شعر يعني ٿلھ جي ٻنهي سٽن سان هم قافيه هجي. قصيدو ان نظم کي چيو ويندو اھي جنھن ۾ ڪنھن جي تعريف ڪئي وڃي. ان سان گڏ قصيدي ۾ بھار جو ذڪر بھ ايندو اھي. ھن ۾ شعرن جو تعداد مقرر نھ ھوندو اھي، قصيدي ۾ تمهيد، تشبيب ۽ تحقير به ٿئي. تمهيد شروعاتي شعر، تشبيب ساراھ ۽ تحقير ۾ شخص جي گهٽ وڌائي بيان ٿيل هوندي آهي. قصيدي جي حوالي سان مير عبدالحسين سانگي (1851-1942ع)، مرزا قليچ بيگ (1853-1929ع)، محمد ھاشم مخلص (1860-1924ع) وغيره جا نالا اچي وڃن ٿا. .
بھاولپور
بھاولپور پاڪستان جي صوبي پنجاب جي بھاولپور ضلعو جو شھر ۽ ضلعي ۽ ڊويزنل صدر مقام آھي، ۽ پاڪستان جي يارھين وڏي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن آھي جنھن جي آبادي   798,509 آھي. شھر جو بنياد 1748 ۾ پيو. ھي شھر بھاولپور جي پرنسلي اسٽيٽ جو گاديءَ جو هنڌ ھيو 1955 تائين عباسي خاندان جا نواب ان رياست جا حاڪم رھي جن جو فن تعمير بھاولپور جو وڏو تاريخي ورثو آھي. 7 آڪٽوبر 1947 ۾ نواب صادق محمد خان پنجون بطور پرنسلي اسٽيٽ جي سربراهه جي بھاولپور کي پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جي منظوري ڏني.
تعليم
1971 ۾ شھر ۾ قائداعظم ميڊيڪل ڪاليج قائم ٿي
تاريخ
ھن شھر جو بنياد نواب بھاول خان پھريون 1748 ۾ وڌو. ان وقت ھي شڪارپور کان اچ جي علائقي ۾ لڏي آيو ھو اھڙي طرح نئين شھر جو بنياد وڌائين. دراوڙ کان پوءِ بھاولپور گاديءَ جو هنڌ بڻيو. افغانستان ۽ وچ انڊيا جي واپاري دڳ تي ھجڻ ڪري شھر واپاري ٺڪاڻو بڻجي ويو. 1785 ۾ سنڌ جي ميان عبدالنبي ڪلھوڙي جي چوڻ تي دراني سلطنت جي ڪمانڊر سردار خان ھن شھر تي حملو ڪري تباه ڪيو. حاڪم خاندان شھر ڇڏڻ تي مجبور ٿي دراوڙ قلعي ۾ اچي پنھنجو دفاع ڪيو نيٺ سٺ ھزار روپيا خراج ۽ قلعي جي سپردگي جي عيوض بھاول خان کي راجپوت رياستن ڏانهن وڃڻ جي اجازت ملي پر جي اچ کان ڦري پنھنجو قلعو واپس وٺڻ ۾ ڪامياب ٿي بھاولپور ٻيھر حاصل ڪري ورتو. نواب محمد بھاول خان ٻيون 1802 ۾ دراني ايمپائر جي خاتمي بعد بھاولپور جي پرنسلي اسٽيٽ قائم ڪئي thumb|upright|left|[[صادق محمد خان پنجون بھاولپور جو آخري نواب ھيو ]] thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور جي حاڪم عباسي خاندان جي طاقت جو مرڪز ھيو thumb|بھاولپور جي مرڪزي لائبريري جيڪا پرنسلي اسٽيٽ ۾ قائم ٿي thumb|بھاولپور جو ڦوهارو چوڪ
سک ايمپائر جي حملي جي خدشي سبب نواب محمد بھاول خان ٽيون برٽش انڊيا سان 22 فيبروري 1833 ۾ معاھدو ڪيو جنھن ۾ نواب جي ۽ بھاولپور جي خودمختياري جي پرنسلي اسٽيٽ جي شڪل ۾  ضمانت ڏني وئي. 1874 ۾ شھر کي ميونسپلٽي جو درجو مليو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا شهر زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
قلمي نالو
قلمي نالو __(Pen Name)
ڪجهه اديب پنهنجو اصلي نالي بجاءِ تخلص استعمال ڪندا آهن ۽ ادبي نالو اختيار ڪندا آهن، ان کي قلمي نالو چيو ويندو آهي، جيئن سنڌي ۾ تنوير عباسي جو اصل نالو نور نبي هو. استاد بخاريءَ جو اصل نالو احمد شاهه بخاري هو وغيره. .
ايروڪواس قبيلن جون نياتون
رتَ جي رشتن تي ٻڌل مٽين مائٽين واري نظام هيٺ قديمي ڪٽنبي سرشتي کي نئين ترتيب ڏئي بيهارڻ وارو ڪارنامو، مارگن حقيقي مثالن ڏيڻ ڪري ڏيکاريو ثابت به ڪري ڏيکاريو آهي ته: (1) آمريڪي انڊين قبيلن ۾ رتَ جي رشتن تي ٻڌل مٽين مائٽين وارا گروھ جن کي سڃاڻپ لاءِ جانورن جا نالا ڏنا ويندا هئا. پنهنجي انهيءَ نظام جي ڍانچي، روح ۽ جوهر ۾ سندن نظام به قديم يوناني ۽ رومن نياتن سان بلڪل ٺهڪي اچي ٿو. (2) ته آمريڪي انڊين نياتون به خود قديمي عالمي نظام جو اصلوڪو سچو روپ آهن. (3) ته يوناني ۽ رومن نياتون پڻ ڄڻ ته انهن وانگر پيدا ٿيل يا سندن نقل ڪيل روپ هيون. (4) ته قديم زماني ۾ سمورن يوناني ۽ رومن سماجي سرشتن يعني ڪٽنبن، نياتن، برادرين ۽ قبيلن ۾ ساڳيو آمريڪي انڊين قبيلن وارو نظام موجود هوندو هو. (5) ته جيتري تائين اسان جا ڄاڻ ذريعا ڪم ڪن ٿا، اهو ساڳيو نياتي قسم وارو نظام سمورن اڻسڌريل معاشرن ۾ سندن سڌرڻ واري دور ۾ داخل ٿيڻ واري دور تائين هڪڙي ئي قسم جو هوندو آهي ۽ ان کانپوءِ وارن زمانن ۾ پڻ ساڳيو رهندو آيو آهي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:سماج زمرو:معاشرو
قوت مھميزہ
قوت مهميزه __(Self control):
شاعرن جي اصطلاح ۾ قوت مهميزه مان مراد اها قوت آهي، جنهن جي روڪڻ ٽوڪڻ سان بي لگامي، بي قاعدگي بي اعتدالي ۽ شعر ۾ ڪچائي کان بچائي سگهجي ٿو. .
278ع
ڊسمبر
زمرو:278ع زمرو:ٽين صدي
قطعو
قطعو' (Qat'o or Maqta) عربي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ”ڪپيل يا وڍيل ٽڪرو“. اصطلاحي معنيٰ موجب، اهو نظم يا شعر جو ٽڪرو، جو چئن هموزن مصرعن، سِٽُن يا ٻن شعرن تي مشتمل هوندو آهي ۽ منجهس هر ٻيو نمبر مصرع قافيي واري ٿيندي آهي.قطعي ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻہ شعر يا انهيءَ کان وڌيڪ شعر بہ آڻي سگهجن ٿا. هن ۾ ڪڏهن ڪڏهن غزل وانگر پهريون شعر يعني ”مطلع“ بہ ايندو آهي، جنهن جي ٻنهي مصرعن ۾ قافيو ۽ رديف هوندو آهي ۽ اُن سان باقي شعرن جي هر ٻيو نمبر مصرع قافيہ دار يا ساڳئي رديف ۾ ايندي آهي. قطعي ۾ قافيي سان گڏ رديف ملائڻ يا رڳو قافيو آڻڻ، شاعر جي مرضيءَ تي ڇڏيل هوندو آهي. هن ۾ ڪنهن مقرر بحر يا وزن جو قيد آهي ئي ڪونہ، جنهن ڪري ڪنهن بہ بحر يا وزن تي چئي سگهجي ٿو. قطعي ۾ اڪثر هڪ مضمون يا هڪ خيال مسلسل پيش ڪيو ويندو آهي. هن ۾ گهڻو ڪري عشق ۽ محبت جا راز ۽ ڪڏهن ڪڏهن اخلاقي نڪتا بہ سمجهايا ويندا آهن.
”مقطع“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي، ”وڍيندڙ يا ڪاٽيندڙ“. اصطلاحي معنيٰ ۾ غزل يا قصيدي جو اهو آخري ٻن مصرعن وارو بند، جنهن تي سڄو نظم اچي پورو ٿئي. مقطع ۾ شاعر اڪثر پنهنجو تخلص آڻيندا آهن. پوءِ اهو شاعر تي منحصر آهي تہ، هو انهيءَ ۾ پنهنجو تخلص پيش ڪري يا نہ، جنهن لاءِ ڪا بہ پابندي نہ آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
ڍل
ڍل
اھا زمين تي سرڪار پاران لڳايل ٽيڪس جو نالو آهي.
279ع
ڊسمبر
زمرو:279ع زمرو:ٽين صدي
سجاول
سجاول (سُجاوَل) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڏکڻ ۾ سجاول ضلعي جو هڪ شهر آهي. ھي سجاول ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر آھي.
خدا آباد (ثاني)
خدا آباد ثاني کي تخت گاھ بنائيندڙ سرفراز ڪلھوڙو ئي هو. اھڙي ڪابہ ثابتي نہ ملي آھي تہ: هن خدا آباد شهر وٽ ميان سرفراز ڪلهوڙي جي تختگاھ بنائڻ کان پھريائين به ڪا وسندي آباد هئي، ڇو ته ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ به هن شھر جو ذڪر مائي گلان جي حوالي سان ملي ٿو. ميان نورمحمد جي وفات 1753ع ۾ ٿي آهي. جيئن ته ميان غلام شاهه ڪلهوڙو، نور محمد ڪلهوڙي ۽ مائي گلان جو پُٽ هو. ميان غلام شاهه 1153هه- 1740ع ۾ يرغمال ٿي پنهنجن ڀائرن سميت نادر شاهه سان ايران ويو، جتي اٺ سال گذاري 1163ھ (1749ع) ۾ واپس وريو. ميان نور محمد جي وفات بعد ميان غلام شاهه 1762ع ۾ سنڌ جو حاڪم ٿيو ۽ 1772ع ۾ وفات ڪيائين. اهڙيءَ طرح رڳو غلام شاهه جو ايران وڃڻ ۽ مرڻ وارو عرصو ٻٽيهه سال بيهي ٿو. جيئن ته خدا آباد شهر جو بنياد غلام شاهه جي مرڻ کان ٻه سال پوءِ 1774ع ۾ رکيو ويو، جنهن ڪري غلام شاهه جو ايران وڃڻ ۽ خدا آباد جو تختگاهه بنجڻ وارو عرصو چوٽيهه سال بيهي ٿو. ان مهل تائين مائي گلان جيڪڏهن جيئري هجي ها ته اها پيريءَ ۾ پير پائي چُڪي هجي ها. گلان کي ايتري وڏي عمر ۾ خدا آباد تخت بنجڻ يعني 1774ع کان پوءِ اُتي ڪوٽ ٺهرائڻ جي ڪهڙي ضرورت هئي. ان مان لڳي ٿو ته هتي اڳ ئي ڪو شهر آباد هو. مائي گلان ان کي سرفراز ڪلهوڙي جي تخت گاهه بنائڻ کان اڳيئي ڪوٽ جوڙايو ويٺي هئي.هونئن به ارضيات جا ماهر هن علائقي کي سترهين صدي جي شروعات کان وٺي زرخيز  ۽ آبادي وارو سڏين ٿا. ارضيات جا ماهر 1550ع کان وٺي 1700ع کي ٿڌ وارو زمانو چون ٿا. ان دور ۾ هماليه جبل تي برف ڳرڻ ۾ رڳو پندرهن کان ٽيهه ڏينهن دير ٿي وئي. تنهنڪري درياهن ۾ پاڻي گهٽجي ويو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو: ”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز، خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “ ارضيات جي ڄاڻن جي ان راءِ مان ظاهر آهي ته ان دور ۾ درياهه سنڌ ۾ گهڻي پاڻي جي موجودگيءَ ڪري سنڌ ۾ پيدا ٿيندڙ اناج ٻيڻو ٿي ويو. ساڳئي وقت ان عرصي دوران سنڌ جي آدمشماري به ٻيڻي ٿي وئي. جنهن ڪري ڪلهوڙن کي نوان شهر آباد ڪرڻا پيا. جنهن ۾ خدا آباد نيئن به شامل آهي. هاڻوڪي وقت ۾ به هالن جي ڀرسان خدا آباد ثاني شهر جا ڦٽوڙا ڪوٽ جا آثار ۽ قبرون خدا آباد جي تاريخي اهميت ٻڌائين ٿيون. ان تاريخي شهر جي باقي بچيل آثارن جي باري ۾ مختلف محققن پنهنجو اظهار هن ريت ڪيو آهي.
خدا آباد جا کنڊر
هي کنڊر ڪيپٽن ووڊ 36 -1835ع ڌاري ڏٺا هئا. هو ٻڌائي ٿو ته: خدآباد جا کنڊر هالا کان اتر-اولهه طرف اٽڪل ٽن ميلن ۾ پکڙيل آهن. هي جڳهه ٽالپرن جي دلپسند رهائشگاهه هئي ۽ منجھس ڪيترن ئي ٽالپري حڪمراني جو پايو وجھندڙ فتح علي خان ۽ سندس ڀاءُ غلام علي خان دفن ٿيل آهن. ڀر واري مزار ۾ بهرام، بجار ۽ صوبدار ٽالپر گھراڻي جا مک دفن ٿيل آهن، جن ڪلهوڙن جي پوئين حڪمران جا بي انتها انتقامي ظلم سٺا. مير فتح علي جو مقبرو ننڍو پر صاف آهي ۽ ڳاڙهي رنگ جي پٿر سان جوڙيل آهي. سنگ مرمر جو ڪم دعا واري جاءِ تي قبر جي سامهون ٿيل آهي. ٻيا مقبرا هن کان وڌيڪ سادا آهن. ٽي سردار هڪ ساڳئي قلعي تي دفن ٿيل آهن. سندن قبرن کي ٺُلهن واري جاءِ تي ٺهيل رانڪن سان ڍڪيو ويو آهي. خدآباد ۾ مٿي ڄاڻايل رانڪون ئي بچي ويون آهن.باقي ٻي اهڙي ڪا به جاءِ نه آهي، جيڪا سڄي ساري سلامت رهي هجي. ٽيهارو سال کن کان گذريو آهي، (هاڻي هڪ سو پنجويهه سال ) جو هي آدم شماري ۽ پکيڙ جي لحاظ سان حيدرآباد جي مقابلي جو شهر سمجھڻ گھرجي. سنڌ جون عمارتون ڏاڍيون جلد ۽ تباه ٿيندڙ آهن. اليگزينڊر برنس، ليفٽيننٽ ليچ، ڊاڪٽر لو ۽ ، ليفٽيننٽ ووڊ 1835ع کان 1837ع تائين هندستان جي باري ۾ برٽش انڊيا کي رپورٽون پيش ڪندو رهيو. انهن رپورٽن کي نظر ۾ رکي ايڊورڊ ٿارنٽن هڪ گزيٽيئر 1844ع ۾ شايع ڪيو. جنهن ۾ خداآباد جو احوال هن انداز سان ڪيو آهي : "حيدرآباد کان ٽيهه ميل اتر ۽ سنڌوءَ کان ڏهه ميل اوڀر ۾ هڪ اجڙيل شهر آهي. ٽيهن سالن کان ٿورو اڳ هن شهر پکيڙ ۽ آدم شماري ۾ حيدرآباد سان ڪُلهو ٿي هنيو. هاڻي هڪ به وسندڙ آباد گھر ڪونهي. کنڊر ٻن چورس ميلن ۾ پکڙيل آهي." ٿارنٽن اڳتي لکي ٿو ته: "1844ع ۾ ڪا به عمارت رهڻ لائق ڪانه رهي هئي. مير فتح علي خان جو مقبرو ڪنهن به طرح ننڍڙو ڪونه آهي. اهو حيدرآباد ۾ مير ڪرم علي خان جي مقبري جيترو ۽ ڪاشيءَ جي خوبصورت سرن سان سينگاريل آهي."
ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي 1923ع کان خداآباد جو حال ٻڌائي ٿو ته: 1814ع تائين هي نئون شهر اهڙو وسيل هو، جهڙو حيدرآباد جو شهر انهي سال هو. پر 1844ع ڌاري هن خداآباد جو اهڙو حال ٿيو جو منجهس نالي لاءِ هڪ گھر به نه بچيو. هن وقت (1923ع کان اڳ) خدا آباد جو شهر ماٺيڻن جو قبرستان هو. مولائي شيدائي به خدا آباد ثاني جي تختگاهه ٿيڻ ۽ کنڊرن ۾ تبديل ٿيڻ جو ذڪر ڪيو آهي: هالن کان ڏهه ميلن جي مفاصلي تي خدا آباد جو شهر هو،جيڪو ميان سرفراز خان اباڻي تختگاهه جي يادگار طور تعمير ڪرايو هو. مير بجار خان جڏهن مڪي کان موٽيو هو ته ان زماني ۾ ٽالپر هن شهر ۾ رهندا هئا. ٿارنٽن جو بيان آهي ته خدا آباد جو وڏو شهر هو، جيڪو 1814ع ۾ ويران ٿي ويو. سندس نشان ٻن چورس ميلن ۾ اڃا تائين بيٺل آهن. اسان کي برطانيا سرڪار جي مختلف رپورٽن مان خبر پئي ته انگريز جڏهن سنڌ ۾ آيا،ان وقت خدا آباد شهر ۾ رڳو هڪ سو گھر آباد هئا. ٽالپر امير به لڏي اچي هن شهر ۾ رهڻ لڳا. پروفيسر محبوب علي چنه خدا آباد ثالث جي قبرستان جو احوال ڪندي پڇاڙي ۾ ڪوٽ لاءِ ٻڌايو آهي، ته هن مقام جي اتر اولهه ۾ سڏ ٻن جي پنڌ تي ’گلان جو ڪوٽ‘ جا نشان بيٺل آهن،جنهن ۾ سنڌ جي روحل راڻي وڏي ناز ۽ انداز سان پنهنجا شاهاڻا ڏينهن گھاريندي هئي. ”معلوم ٿيو آهي ته مقبري توڙي ڪوٽ جي سنڀال لاءِ پوين مير صاحبن پنهنجي هڪ جھوني وفادار شيدياڻي مائي زهره کي مقرر ڪيوهو، جنهن پنهنجن پوين پساهن تائين اتي رهي وفاداري ۽ صداقت جو ثبوت پڻ ڏنو. مرزا عباس علي بيگ به خدا آباد نئين جو احوال هن ريت ڪيو آهي؛ ميان سرفراز خان ڏيڍ ميل جي مفاصلي تي اتر طرف خدا آباد جو نئون شهر ٻڌائي ان کي پنهنجو تختگاھ مقرر ڪيو هو. هي شهر ستن سالن جي ايراضي ۾ هو ۽ ان وقت ٺٽي کان پوءِ هي ٻيون نمبر وڏو شهر هو. ٽالپر امير به لڏي اچي هن شهر ۾ رهڻ لڳا.هي شهر 1772ع ۾ تعمير ٿيو ۽ 1814ع ۾ ويران ٿيو.سندس کنڊر ٻن چورس ميلن ۾ آهن.
تباھي جا ڪارڻ
ايتري ٿوري عرصي ۾ خدا آباد شهر جي تباهه ٿيڻ جا ڪارڻ جتي گھرو لڙايون ۽ ٻاهرين جا حملا هئا، اتي اقتصادي ۽ قدرتي عنصرن به ان شهر کي ويران ڪرڻ ۾ حصو ورتو. جيئن ته سترهين ۽ ارڙهين صدي دوران سنڌوندي پنهنجي هالن جي ويجھو پراڻو رُخ تبديل ڪرڻ شروع ڪيو هو، جنهن رستي تي اهو پنج سؤ سالن تائين وهيو هو. ان تبديلي ڪري هالن جي آسپاس لکين ايڪڙ زمين غيرآباد ٿيڻ شروع ٿي. ايم.ايڇ. پنهور ان لاءِ لکي ٿو ته: 1758ع ۾ درياءِ پنهنجو وهڪرو بدلايو ته ڏهه لک ايڪڙ زمين غير آباد ٿي. گھرو ويڙهه شروع ٿي وئي، جيڪا پنجويھ سالن تائين جاري رهي. ڪلهوڙن کان ٽالپرن حڪومت کسي ورتي، پر وري ٿڌ وڌڻ ڪري درياءَ ۾ پاڻي گھٽ رهيو ۽ رڳو ٿورا نوان واھ ٺهيا ۽ نئين زمين جي آبادي ۾ معمولي اضافو ٿيو. اهڙي طرح خدا آباد نئين جي آسپاس به زمينون ويران ٿيڻ ڪري ماڻهن لڏپلاڻ شروع ڪئي ۽ آهستي آهستي هڪ وسيل شهر ڀڙڀانگ ٿي ويو.
کنڊرن جو خاتمو
اسان جڏهن خدا آباد ثانيءَ شهر جا ڪي به آثار ڪافي ميسارجي چڪا آهن. ماڻهن ڪلهوڙن جي ان تخت گاهه کي ڀڃي ڀوري پوکي شروع ڪئي آهي. ان پراڻي خدا آباد شهر جي ڀرسان هڪ نئون ڳوٺ ساڳئي نالي سان آباد ٿي ويو آهي. خدا آباد جو اوائلي ڳوٺ هاڻوڪي وستي کان ڪجهه قدر اوڀر طرف آهي. هاڻوڪو واهڻ ڪافي بعد ۾ آباد ڪيو ويو آهي. مڪاني ماڻهو خدا آباد شهر جي آثارن جي باري ۾ احوال ڪن ٿا ته اُتي ڪافي انگ ۾ جايون جڙيل هيون. اڄ کان پنجاهه سال کن اڳ به انهن جاين جي اُهڃاڻن جو وجود هو. بعد ۾ ڳوٺاڻن باقي بچيل آثارن کي به ڊاهي اتي پوکي راهي شروع ڪئي. ڪافي مڪاني بزرگن پنهنجو ننڍپڻ ياد ڪندي ٻڌايو ته: اُتي گهڻيون جايون ڪچيون ۽ اوڏڪيون هيون، جتي اسان ڇوڪراڻي وهي ۾ لڪ لڪوٽي ڪندا هئاسين. اُتان جي جهونن کان اها به ڄاڻ ملي ٿي ته هاڻوڪي ڳوٺ جي اوڀر ڏکڻ پاسي تي ميان سرفراز ڪلهوڙي ۽ مائي گلان جون وڏيون ماڙيون پڻ هيون. جيڪي سندس (مڪاني بزرگ) سانڀر ۾ تباهه ٿي ويون. خدا آباد شهر ۾ انهن ماڙين، مڪانن ۽ بازارن وغيره جا کنڊر ته زمين تان غائب ٿي ويا آهن.
قلندري طريقو
قلندري طريقو قلندر، حقيقت ۾ صوفياءِ ڪرام جو وضع ڪيل اصطلاح اھي. قلندر ان کي چيو ويندو اھي، جيڪو پنھنجي ارادن، خواھشن ۽ تمنائن کي ترڪ ڪري، راضي بھ رضا الاھي رھي؛ ۽ ان ۾ ئي دلي سڪون حاصل ڪري. يعني دل جي روحاني جذبن کي سموري توجھھ جو مرڪز ۽ محور بنائڻ قلندري طريقي جي خصوصيت اھي. انھيءَ لحاظ کان قلندري طريقي جو بنياد ٻن کالھين تي اھي: زھد ۽ محبت. مطلب تھ فقط ھڪ جو ٿي رھڻ، ۽ ٻين کي ترڪ ڪرڻ ۽ انھن سان ڪوبھ لڳ لاڳاپو نھ رکڻ. ان طريقھ ڪار جي ڪيفيت جو نالو مستي اھي، ۽ مستي ئي قلندري طريقي جي سڃاڻ اھي. قلندر دنياوي ٻنڌڻن کان آزاد هوندو آهي.
280ع
ڊسمبر
زمرو:280ع زمرو:ٽين صدي
281ع
ڊسمبر
زمرو:281ع زمرو:ٽين صدي
قلمي نسخو
قلمي نسخو__مينيو اسڪرپٽ __(Manuscript):
قلمي صورت ۾ ڪتابت ٿيل ڪتاب، جڏهن اڃا پرنٽنگ پريس جو اجراءُ نه ٿيو هو، تڏهن ڪتاب هٿن سان لکيا ويندا هئا. اهڙين تحريرن جي لکندڙن کي ’ڪاتب‘ چيو ويندو هو. انگريزن جي دور کان اڳ سنڌ ۾ ڇپائيءَ جون مشينون ڪونه هيون. ان ڪري ڪتاب قلمي صورت ۾ جوڙيا ويندا هئا. انگريزن جي اوائلي دؤرجي عالم رچرڊ برٽن (1821-1890ع) جو چوڻ هو ته انگريزن جي دؤر کان اڳ جي ادب لاءِ ايترو چوڻ ڪافي آهي ته ”جڏهن انگريزن هندستان ۾ پير پاتو، تڏهن ڪنهن به پرڏيهي ٻوليءَ ۾ ايترو علم ۽ ادب موجود ڪونه هو ، جيترو سنڌيءَ ۾ موجود آهي، پر ان جي شاهوڪاري عربي ترجمن ۽ مذهبي ڪتابن تي منحصر آهي. ڪتابن جي پوري ڪٿ نٿي ڪري سگهجي ، پر ايترو يقين آهي ته ٻه ٽي سو قلمي نسخا ڪٺا ڪري سگهبا.“ (وڌيڪ ڏسو ’سنڌ ۽ سنڌوءَ ماٿري ۾ وسندڙ قومون‘)شاهه جي رسالي جا 50 کن قلمي نسخا لکيا ويا. اهڙي طرح شاعري ۽ نثر جا قلمي مسودا اڄ تائين لکيا وڃن ٿا. .
282ع
ڊسمبر
زمرو:282ع زمرو:ٽين صدي
گريناڊا
گريناڊا :  ويسٽ انڊيز جي ڪيريبئن سمنڊ ۾ گريناڊائيننز واري ڏاکڻي ٻيٽن جي لڙھ ۾ ھڪ خودمختيار رياست آھي. ملڪ گريناڊا ٻيٽ ۽ ان جي اتر م واقع ڇھ ننڍن ٻيٽن تي مشتمل آهي. ھي ملڪ ٽرينيڊاڊ اينڊ ٽوباگو جي اتر اولھ، وينزويلا جي اتر اوڀر سينٽ ونسينٽ اينڊ گريناڊائينز جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع آهي. ان جي پکيڙ 348.5 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي جولاء 2018 ۾ لڳ ڀڳ 112200 ھيس. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ سينٽ جارجز آھي. ھن ملڪ کي جائفل ۽ جاوتري جائتري مصالحن جي وڏي پيماني تي پيداوار جي ڪري مصالحن جي سرزمين پڻ سڏيو ويندو آهي. اھو انھن مصالحن جو دنيا ۾ سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ پڻ آهي. ملڪ جو قومي پکي گريناڊائي ڳيرو آھي جنھن جو نسل دنيا ۾ ناپيد ٿيڻ جي خطري ۾آهي.
تاريخ
يورپين جي آمد کان پھريان گريناڊا ۾ ھتان جا آرواڪ اصل رھاڪو آباد ھيا، ان بعد ھتي آئلينڊ ڪيريب پڻ اچي آباد ٿيا. ڪرسٽوفر ڪولمبس ھن ٻيٽ کي پنھنجي آمريڪا ڏانهن ٽئين بحري سفر ۾ 1498 ۾ ڏٺو هو. ھتان جا آئلينڊ ڪيريب نالي رھاڪو يورپين جي اچڻ تي سخت مزاحمت ڪري کين روڪيندا رھيا پوء بہ سڀ کان اول 1650 ۾ فرانس ھتي ڪالوني ٺاھڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو ۽ ھڪ سؤ سال کان مٿي اتي قابض رھيو. 10 فيبروري 1763 ۾ پيرس واري معاھدي تحت گريناڊا کي برطانيا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ پوء 1974 تائين ھتي برطانيا قابض رھيو. 1958 کان 1962 تائين گريناڊا ويسٽ انڊيز جي وفاق جو حصو رھيو جيڪا برطانوي بيٺڪن جو وفاق ھيو ۽ گھڻو وقت قائم رھي نہ سگھيو. 3 مارچ 1967 ۾ گريناڊ کي مڪمل داخلي آزادي ڏئي کيس ايسوسيئيٽيڊ رياست جو درجو ڏنو ويو. ملڪ کي ايرڪ گيئري جي اڳواڻي ۾ خودمختياري ڪامن ويلٿ ۾ رھندي 7 فيبروري 1974 ۾ ڏني وئي جيڪو ھن ملڪ جو پھريون وزيراعظم ٿيو ۽ رياست جي سربراھ ملڪہ ايلزبيٿ ٻين برقرار رھي. thumb|right| ايرڪ گيئري
انتظامي ورھاست
گريناڊا ڇھن پئرشن ۾ ورھايل آھي :
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
283ع
ڊسمبر
زمرو:283ع زمرو:ٽين صدي
قوالي
قوالي __(Qawali):
قوالي، اردو ۽ پنجابيءَ ۾ مذهبي شاعريءَ جو درجو رکي ٿي. قواليءَ ۾ پيغمبر رسول الله صلي الله عليه وسلم ، اصحاب سڳورا، ۽ الله جي ولين جي ثنا ، تعريف ۽ ڪرامتون بيان ڪيون وينديون آهن. امير خسرو (1253-1325ع) اسلامي تعليمات کي گيتن جي صورت ۾ پيش ڪيو هو ته انهيءَ کان بعد اهو سلسلو جاري رهيو جيڪو اڄ ڪلهه (قوالي) جي صورت ۾ آهي. سيد علي هجويري رحمت الله عليه (990-1077ع) پنهنجي مشهور ڪتاب (ڪشف المحجوب) ۾ قواليءَ جا ڪجهه شرط بيان ڪيا. اڄڪلهه اردو توڙي سنڌيءَ ۾ مزاحيه قوالين جو رواج پيو آهي، جنهن ۾ ملڪي حالتن کان ويندي سياستدانن ۽ آفيسرن تي طنز ٿيل هوندي آهي. اهڙيون مزاحيه قواليون ٽي-وي تي مزاحيه ڊرامن ۾ پيش ڪيون وينديون آهن. .
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:پاڪستان ۾ اسلام زمرو:پاڪستان ۾ تصوف زمرو:پاڪستاني ثقافت
جاتي
جاتي (جاتِي، اردو: جاتی، انگريزي: Jaati) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي بلڪل ڏکڻ ۾ واقع هڪ ننڍو شهر آهي. هي شهر سجاول ضلعي جو هڪ تعلقي جاتي جو صدر مقام آهي ۽ سجاول شهر کان ڏکڻ اوڀر طرف آهي. ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ 73060 آهي. ھي شھر سامونڊي سطح کان 17 ميٽر بلندي تي واقع آھي. شھر روڊن رستي بدين، سجاول ۽ چوھڙ جمالي سان ڳنڍيل آهي. شھر جو بلدياتي نظام ھڪ ٽائون ڪميٽي تي مشتمل آهي جنھن جو سربراھ چيئرمين آھي. زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
انڊروميڊا ڪهڪشان
انڊروميڊا ڪهڪشان (Andromeda Galaxy) کي M31 جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو. ھي ڏاڍي دلچسپ ڪھڪشان آھي. هي ڪھڪشان اسان جي مِلڪي وي يا کرائين واٽ کان 25،000،00 نوري ورهين جي پند تي آھي. اسان جي ڪھڪشان جي سڀني کان ويجھي ۾ ويجھي گليڪسي انڊروميڊا ئي آھي. انڊروميڊا اسان جي لوڪل گروپ آف گليڪسي ۾ سڀني کان وڏي ۾ وڏيي ڪھڪشان آھي.
انڊروميڊا ڪھڪشان 2،20،000 نوري ورهين جي پنڌ تي پکڙيل آھي. جڏھن ته اسان جي ھي کيرائين واٽ ڪھڪشان 1،80،000 نوري ورهين جي پنڌ تي پکڙيل آھي.
انڊروميڊا ڪھڪشان جي پھرين ڳولھا 1612ع ۾ جرمن اسٽرانومر Simon Marius سائمن ميريئس ڪئي هئي. 1764ع ۾ چارلس ميسيئر ھن ڪھڪشان جو نالو M31 رکيو. ھي گليڪسي اگھاڙين اکين سان نظر اچڻ باوجود ھن جي لڀڻ جو سهرو سائمن کي ڏانهن وڃي ٿو. 1880ع وليئم فاشنس ھن پھرين تصوير ٺاھڻ ۾ ڪامياب ويو.
2006ع ۾ ھبل ٽيلي اسڪوپ ذريعي خبر پئي ته ھن ڪھڪشان ۾ هڪ Trillion stars يا ھڪ ھزار ڪروڙن کان به وڌيڪ تارا آھن. جيڪي اسان جي کيرائين واٽ يا ملڪي وي کان گهڻا آھن. اسان جي ملڪي وي ۾ چار سئو billion star چاليھ کرب تارا موجود آھن.
انڊروميڊا کي اگھاڙين اکين سان صاف آسمان ۾ ڏسي سگھئون ٿا. فلڪيات جي ڄاڻن جي تحقيق موجب انڊروميڊا ۽ ملڪي وي گليڪسي لڳ ڀڳ ساڍا چار کرب ورهين کان پوءِ پاڻ ۾ ٽڪرائجي ويندا ۽ ھڪ نئين گليڪسي وجود ۾ ايندي. انڊروميڊا لڳ ڀڳ ڏھ ارب ورهيه اڳ وجود ۾ آئي هئي. منڍ ۾ انڊروميڊا ۽ ٽرائينگلر گليڪسيون پاڻ ۾ ويجھا هيون تنهنڪري انڊروميڊا، ٽرائينگلر کي پنھنجي اندر ضم ڪري وڏي ٿي وئي.
حوالا
زمرو:سائنس
ڳوٺ هليلي
ڳوٺ هليلي (انگريزي: Goth Haleli) جوهي تعلقي، دادو ضلعي، سنڌ ۾ نئي هليلي جي ڪناري آباد آهي. هيءُ تمام قديم ڳوٺ آهي جيڪو ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي دور ۾ جنگو خان جمالي ٻَڌرايو هو. هاڻ مراد جمالي بہ سڏجي ٿو. هت جنگو خان جمالي جو تاريخي قبرستان بہ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
284ع
ڊسمبر
زمرو:284ع زمرو:ٽين صدي
ڪاتب
ڪاتب (Scribe) ڪتابت ڪندڙ، خوش نويس، قديم سنڌ ۾ ڪتابن جي اشاعت جو بندو بست نه هوندو هو، تڏهن ڪاتب ڪتابن جي تحرير قلم ۽ مس سان ڪندا هئا.
مراڪش
بربر
حسني عربي انگريزي اسپيني
باقي ٻيا 1% 1912 1956 ( سرڪاري) }} مراڪش يا موراڪو (المغرب جنھن جو سرڪاري نالو اولھ جي بادشاھت آھي. اھو اتر آفريڪا جي اولھ ۾ واقع ھڪ اسلامي ۽ عرب ملڪ آھي جنھن جي اتر ۾ رومي سمنڊ ۽ اولھ ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ واقع آهي. ھن ملڪ اسپين جي رومي سمنڊ ۾ واقع سيوٽا (عربي ۾ سبته) ٻيٽن،  مليلا  ٻيٽن ۽  غميرا ٻيٽن جو داعويدار آهي. ھن ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ رباط آھي  ۽ سڀ کان وڏو شھر  ڪيسابلانڪا اٿس.  ملڪ جي پکيڙ 710,850 چورس ڪلوميٽر ۽ آبادي ساڍا ٽي ڪروڙ کان مٿي آهي. مراڪش وحداني رياست تي مشتمل ھڪ آئيني بادشاهت آھي جنھن م پارليامينٽ کي عوام چونڊيندو آهي.  ملڪ ۾ رياستي ۽ حڪومتي سربراھ بادشاھ آهي جنھن کي وسيع انتظامي ۽ قانونسازي جا اختيار آهي. بادشاھ جو حڪم قانون سمجھيو ويندو آھي ۽ کيس پارليامينٽ کي ٽوڙڻ جا اختيار پڻ آھن پر ان لاء ھن جي وزيراعظم ۽ آئين ڪورٽ جي سربراهه سان مشاورت لازمي آهي. ملڪ جو مذھب اسلام ء سرڪاري ٻولي پھرين رڳو عربي ھئي پر 2011 م  بربر ٻولي کي پڻ سرڪاري ٻولي جو درجو ڏنو ويو. مسلمانن جي ھن علائقي ۾ ستين صدي عيسويءَ ۾ آمد کان اڳ بربر ٻولي ھتان جي اصل مقامي ٻولي ھئي. ھن ملڪ جي عربي جو لھجو مختلف آھي جنھن کي مراڪشي عربي لھجو چون ٿا. ھتي فرينچ ٻولي پڻ عام ڳالھائي ويندي آهي. ھي ملڪ گڏيل قومن، عرب ليگ، آفريڪي يونين، يونين فار ميڊيٽرينين ۽ اسلامي ملڪن جي تنظيم جو پڻ رڪن آھي.