cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪاڇو
جاگرافيائي بيهڪ
جاگرافي جي حوالي سان هينئر ڪاڇي جو صحرا وڏي پکيڙ تي ڦهليل آهي. ڪاڇي جي اولهه ۾ کيرٿر جبلن جي قطار، ڏکڻ ۾ منڇر ڍنڍ. اوڀر ۾ ٻوڏن کان آيل بچاءُ بند ۽ اتر ۾ جيڪب آباد ضلعي ۽ بلوچستان جي ڪڇيءَ وارا صحرائي علائقا آهن.
اهم نئيُون
کيرٿر جبلن مان ڪاڇي ڏانهن وهي ايندڙ نئيون جيڪي ڪاڇي کي سيراب ڪن ٿيون سي ڪيتريون ئي آهن. انهن ۾ اهم مولا نئي، جهل مگسي, سوري نئي،سالاري نئي، گاج يا گاج ندي، سول،تڪي، نلي، ڪڪڙاني، هليلي، کنڌاني، انگئي. نئيگ،مکي نئيدلان نئي،سيتا نئيسائين نئي ۽ ٻيون ننڍيون وڏيون نئيون اچي وڃن ٿيون.
زراعت ۽ معيشت
ڪاڇي جي صحرا جي معيشت جو دارومدار ٻن وسيلن تي آهي. هڪ بارشون ۽ ٻيو واڻ وٽڻ. بارشون پونديون آهن ته نئيون وهي اينديون آهن جن سان ڪاڇي جا پٽ ڀربا آهن ۽ جام فصل ٿيندا آهن. سڄو ميداني علائقو سرسبز ۽ شاداب بڻجي ويندو آهي. برساتون پون ته ڪاڇو امير بڻجي ويندو آهي. چوڏس سڪار جون سُرهڻون ۽ خوشحالي جون هوائون گهلي پونديون آهن. بارشون نه پون ته ڪاڇي جو صحرا ڏڪار جي ور چڙهي ويندو آهي. ان ڪري هڪ چوڻي مشهور آهي ته “ڪاڇو وسي ته امير نه ته غريب جو غريب.” ڪاڇي جو ٻيو ذريعه معاش واڻ وٽڻ آهي جيڪو صدين کان هلندو اچي. واڻ ڪاڇي جي هر ڳوٺ ۾، خاص طور جوهي تعلقي واري علائقي ۾ ته تمام گهڻو واڻ وٽيو ويندو آهي. واڻ پيش جي ٻُوٽي کي ڪُٽي ان مان ٺاهيو ويندو آهي جيڪو اڪثر کٽون واڻڻ ۾ ڪم ايندو آهي. واڻ وٽڻ جو ڪم اڪثر عورتون ڪنديون آهن. چند سالن کان ڪاڇي ۾ جتي جر جو پاڻي مٺو آهي اتي ٽيوب ويلن ذريعي به آبادي ڪئي وڃي ٿي. برساتن تي ٿيندڙ فصلن ۾ جوئر، سرنهن، ڄانڀو ۽ گوار جام پوکيا ويندا آهن.
لاهيارڪي زندگي
آڳاٽي زماني ۾ جڏهن ڪاڇي ۾ بارشون نه پونديون هيون ۽ ڪاڇو ڏڪار جي ورچڙهي ويندو هو ته ڪاڇي جي صحرا جا ماڻهو پنهنجا پڊ ڇڏي بئراج ايريا ۾ اچي جهوپڙيون اڏي اُجرت تي لاهيارا بڻجي ڪڻڪن جا لابارا ڪندا هئا جنهن جي نتيجي ۾ کين اجرت ۾ ان ملندو هو. ان داڻو گڏ ڪري وري واپس پنهنجي پڊن تي ويندا هئا. ڪي ته شهرن ۾ مزدوري به وڃي ڪندا هئا. شاه عبداللطيف ڀٽائي انهيءُ زندگيءَ ۽ هڪ عورت جي لاهيارا بڻجي ويل مائٽن لاءِ اڪير ۽ روڳ کي هڪ بيت ۾ هن طرح بيان ڪيو آهي: سنگهارن ساري، ساٿي ڏيج سنيهڙا، هيڪل ٿي گهاري، مُنڌ ڪاڇي ڪنڌئين، (شاهه)
ڪاڇي جو لوڪ گيت سَمَهُہ
سمهہ اصل سماع جو بگاڙ آهي. سمهہ وارو لوڪ گيت هڪ قسم جي دعا آهي جيڪي آڳاٽي زماني ۾ ڪاڇيلا ڳائنيدا هئا. جڏهن بارشون نه پونديون هيون تڏهن ڪاڇي جا ماڻهو ڌڻيءَ جي بارگاھ ۾ مينهن لاءِ ٻاڏائيندي ڳائيندا هئا. ڪنهن پڌر تي گول دائرو جوڙي سَمَهُہ چوندا هئا. هڪ چوندو هو “سَمَهَہ ۾ سردار، ڪاڇو ڪوڏ وسائيندو هو هان هو” ۽ ٻيا گڏيل آواز ۾ وراڻيءَ ۾ ورجائيندا هئا “هوهان هو...هوهان هو”. ڪاڇيلن جو عقيدو رهيو تہ هيءَ لوڪ گيت ڳائڻ سان رب راضي ٿيندو ۽ مهر جو مينهن وسائيندو تہ ڪاڇو سرسبز ٿي ويندو. هن گيت جو موجوده دؤر ۾ رواج نہ رهيو آهي.
جهنگلي جيوت ۽ نباتات
ڪاڇي جي جهنگلي جيوت ۽ نباتات هن وقت جهڙوڪر ختم ٿي وئي آهي. ڪاڇي ۾ تتر، پٽ تتر، ڳيرا، ڪبوتر، سرھ، هرڻيون، گڊ، گدڙ، لومبڙ، سيڙھ ٻيا جانور ۽ پکي اڄ به آهن. نباتات ۾ ڄار يا ڄال، ڪرڙ، ٻٻر، ڪنڊي، ڪتڻ يا ڪترڻ، ڳم، کپ، ٻُو، لاڻو، لاڻي، اڪ. کبڙ، ڳنڍير وغيره جام ٿين ٿا. هاڻ وڻن جي واڍي ڪاڇي جي جيوت تباھ آهي. هڪ طرف برساتون گهٽجي ويون آهن ته ٻئي طرف موسم ۾ گرمي جي شدت وڌيل آهي ۽ پاڻي جي کوٽ سان گڏ ان جي سطح پڻ ڪري پئي آهي. کوھ سڪي ويا آهن. ماڻهو توڙي مال متاءُ پئڻ جي پاڻي لاءِ پريشان آهن.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا صحرا زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ
1422ع
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:1422ع
وڪيميڊيا فائونڊيشن
ٻيا منصوبا
thumb|left|وڪيميڊيا ساٿي منصوبا
اڪبر نظير نمائي
اديب ۽ شاعر سيد غلام اڪبر شاهه، ادبي نالو ”نظير“ نمائي. 16 -اپريل- 1950ع تي ڳوٺ نِمون يار علي شاهه لڳ اڏيرو لال ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي ۽ ايم. ايڊ ڪري -تعليم- کاتي سان وابسته ٿيو ۽ هن وقت اسسٽنٽ پروفيسر، ڪاليج آف ايجوڪيشن حيدرآباد ۾ آهي. سندس تصنيفن ۾ ”تعليمي عمرانيات (1996ع)، ”هالا هيرن کاڻ“ (1997ع)، ”يا نصيب“ (شاعري، 1998ع) ڇپيل آهن. هو هن وقت حيدرآباد ۾ رهندڙ آهي.
ماچيس
thumb|150px|ماچيس ماچيس تيلين کي رکڻ ۽ ان کي ٻارڻ لاءِ ھڪ ننڍڙي دٻي کي چيو ويندو آھي.
1671ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ماچيس
حوالا
زمرو:ماچيس
باک
عموماً اصطلاح آهي ’باک ڦُٽڻ‘، معني‘ ڏينھن جي روشنيءَ جو ڦوٽهڙو، صبح صادق جو اُهاءُ، سج جي ڪرڻن جي پکيڙ وغيره. ان مھل کي ”پرھ ڦٽيءَ“ بہ چوندا آهن.
1672ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ماچيس جي تيلي
حوالا
زمرو:ماچيس
1423ع
ڊسمبر
زمرو:1423ء زمرو:سال
برقيو
برقیو ھڪ بنيادي ايٽمي ذرو آھي جيڪو ڪاٽُو ھڪ برقي بار رکي ٿو۔ هي ايٽم ۾ نويو (nucleus) جي چوڌاري ڦرندو رهندو آهي۔
837ع
ڊسمبر
زمرو:837ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
قصبو، جوهي
قصبو،جوهي انگريزي (Qasbo,Johi) دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ گاج ندي ڪناري يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم شهر آهي جيڪو ڪاڇو ۾ واقع آهي. قصبي شهر ۾ پرائيمري اسڪول ۽ بنيادي صحت مرڪز پڻ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
دراوڙ
سنڌ ۾ موجود ماڱر يا ماڃر جيڪي ذات جا مهاڻا آهن اهي پڻ سنڌ جي آڳاٽن دراوڙن جو اولاد آهن. شاه لطيف پڻ پنهنجي هڪ بيت ۾ مهاڻن کي ماڱر سڏيو آهي: تون سمون، آءُ گندري، مون ۾ عيبن جوءِ، پسي راڻين روءِ، متان ماڱر مٽين. (شاه)
سجاول وارو پاسو هاڻ تائين ”ماڃر“ سڏجڻ ۾ اچي ٿو. سجاول طرف ”ماڱر“ بدران ”ماڃر“ چون ٿا. اهو اصل ۾ دراوڙي لفظ آهي جنهن جو مطلب آهي، ”ڄار رکندڙ يا مهاڻو.“ سجاول واري پاسي ”ماڃر“ نالي هڪ ڍنڍ پڻ مشهور آهي.
دراوڙن جي سنڌ اچڻ بابت تاريخ ۾ مختلف رايا آهن. انهن مان ٻن راين کي اهم سڏي سگهجي ٿو. هڪڙن مطابق دراوڙ اصل ۾ ڏکڻ هندستان جا رهاڪو هئا، اهي تڏهن آيا جڏهن اهو پاسو خشڪيءَ رستي اڃا آسٽريليا سان ڳنڍيل هو. ويجهڙائي وارين کوجنائن مطابق ٻيو رايو آهي ته اهي ڀونوچ سمنڊ طرف رهندڙ قومن منجهان هئا پوءِ عربن ۽ ٻين سميٽڪ قومن کين اتان تڙِي ڪڍيو. جنهنڪري اهي بلوچستان واري واٽ کان ٿيندا هندستان آيا. جن مان ڪي سنڌو نديءَ واري ماٿري ۾ رهي پيا.
بلوچستان جي بروهين جي نحوي بناوٽ دراوڙي ٻولين جهڙي آهي. اهڙي مشابهت سبب عالمن ائين پئي سمجهيو آهي ته بروهي ۽ دراوڙ ٻئي وچ ايشيا مان آيا هئا. هڪڙي راءِ اها به آهي ته دراوڙ ڀونوچ سمنڊ طرف رهندڙ قومن منجهان نه هئا بلڪه اصل هندستان جا رهواسي هئا جتان پوءِ اهي لڏي ڀونوچ سمنڊ طرف ويا ۽ پنهنجي تهذيب جو ڦهلاءَ يورپ تائين ڪيائون.
اڪبر آشرم لاڙڪاڻو
هيءُ ادارو مشهور صوفي، ويدانتي شاعر ۽ اديب امرت راءِ جئه سنگهاڻي ’سام‘ 9 اپريل 1930ع تي قائم ڪيو. هن اداري پاران ماهوار رسالو ’رهاڻ‘ جاري ڪيو ويو. ان کان سواءِ هن اداري پاران امرت راءِ جئه سنگهاڻي ’سام‘ جا ڪجهه ڪتاب: ’پينو جي سوغات‘، ’اتم باغ‘، ’ديوان سام‘، ’دل جو جام‘، ’ايئا جو آواز‘، ’تون ۽ مان‘ پڻ ڇپايا ويا. ان کان علاوه سام جي ڌرم پتني ڊاڪٽر سرلا ديويءَ جي ڊائري ’جيتامڙي جي ڊائري‘ صوفي ڌڻي بخش ۽ ڊاڪٽر سرلا ديوي جو لکيل ’سام سان گڏ ٻه ٽي گهڙيون‘ ۽ ڌڻي بخش سهاڳ جو ’اڪبر آشرم ٽرئڪٽ‘ 1943ع ۾ ڇپايا ويا. سام جا ڪجهه انگريزي ڪتاب به هن اداري ڇپايا آهن.
ثقافت
thumb|ثقافت جا اھڃاڻ
ثقافت(CULTURE) جي معنيٰ اھي ڪنھن شيءِ يا انسان جي جسماني ۽ ذھني نشونما ۽ سڌارو. اصطلاح طور ثقافت مان مراد ”انسان جي ذاتي ۽ اجتماعي نشونما جا سمورا پھلو“ ورتي وڃي ٿي. ڪنھن معاشري جي رهاڪن جي عقيدن، علم، رھڻي ڪھڻي، ٻوليءَ ريتن رسمن، زندگيءَ جي وھنوار، ۽ حرڪت وغيره کي گڏي ثقافت ڪوٺيو وڃي ٿو. ثقافت ئي ڪنھن قوم جي سڃاڻپ ھوندي اھي. ثقافت ان قوم جو اھو مشترڪ قدر اھي، جنھن سان نہ فقط ان جي پنھنجي سڃاڻپ ٿئي ٿي، بلڪہ ٻين سماجن کان الڳ حيثيت جي مڃتا ٿئي ٿي. ثقافت يا ڪلچر جي باري ۾ مفڪرن جا مختلف رايا آھن. ميٿيو ارنلڊ جو چوڻ اھي تہ ”ثقافت فرد جي مڪمل جوڙجڪ جي ڪوشش ڪندي اھي، جا خوبصورتي، ذھانت ۽ روشني تي مرتب اھي.“ ثقافت ترقي ۽ ڪمال جو ٻيو نالو اھي ۽ اها تبديل پذير ٿئي ٿي. ثقافت ڪنھن معاشري ۾ موجود انھن رسمن ۽ رواجن کي چيو ويندو آهي جن تي اتان جا تمام رھاڪو گڏيل طور تي عمل ڪندا هجن.
ثقافت (Saqaafat) ھڪ اڻ کُٽ اظھار خيال، جذبي ۽ عمل جو نالو آھي. جھڙي طرح سج جي روشني سڄي انساني حيات لاءِ ضروري آھي، اھڙي طرح ڪلچر به انسان ذات جي اندروني ۽ ظاھري اصلاح لاءِ ضروري آھي. جھڙيءَ سڄي انسان ذات بنيادي طور تي ھڪ جنس آھي، پر سڃاڻپ ۽ نظام لاءِ قبيلن ۽ قومن ۾ ورھايل آھي، اھڙي طرح آخري طور تي سڃي انسان ذات جو ڪلچر به ھڪ ٿيڻو آھي. پر ھر مُلڪ ۽ قوم وٽ ھزار ورھين جي تجربي، ڄاڻ، ماحول جي اثرن، نسلي رجحانن ۽ گڏل ميلاپ کانپوءِ ڪلچر به وڌي ويجھي ٿو ۽ خاص صورت وٺي ٿو ۽ قومن قومي ورثو ٿي پوي ٿو. جنھن کي قيمتي ذخيرو سمجھي محفوظ رکندا آھن. اڳتي ھلي جڏھن جدا جدا قومن جي ثقافتن مان انسان ذات جو ھڪ ڪلچر ٺهڻو آهي ته اُن ۾ صلاحيت وارا ڪلچر تاڃي پيٽي جو ڪم ڏيندا ۽ اَڀاڳا ڪلچر ڦٽا ڪري ڇڏيا ويندا.
زنده قومن لاءِ يا ايندڙ نسلن لاءِ ثقافت جو هجڻ ائين لازمي آهي، جيئن جسم ۾ دل جو هجڻ ضروري آهي. هڪ اولھ (مغربي) ليکڪ جو خيال آهي: ”ثقافت جي لفظي معنا آهي عقيدتمند هجڻ، نيڪ هجڻ، روحاني خواهشات، لطف جذبن ۽ احساسن جي آنند جي ذريعن ۽ وسيلن کي ثقافت چئجي ٿو.“ ثقافت سان گڏ ٻي لاڳاپيل شئي تهذيب آهي، جهڙيءَ طرح روح ۽ جسم گڏجي زندگيءَ کي وجود ڏين ٿا، اهڙيءَ طرح تهذيب ۽ ثقافت سماج جا بنيادي ذريعا آهن. انهن کانسواءِ زندگي صحيح رنگ ۾ اڳيان نٿي اچي سگهي. ثقافت اسانجو تخليقي سرمايو آهي. اُهي قومون يا نسل سدائين دنيا ۽ تاريخ جي سنهري ورقن تي جيئرا آهن، جن پنهنجي پاڪ ۽ پوتر سوچن کي سدائين قائم رکڻ لاءِ پنهنجي ثقافت کي ”جيئرو“ رکيو آهي. تهذيب ۽ ثقافت اسان کي ذهني پستيءَ جي غارن مان ڪڍيو آهي. پر انهيءَ سان گڏ ڏٺو وڃي ته تهذيب ۽ ثقافت هڪٻئي سان ڳنڍيل ۽ لاڳاپيل به آهن، پر سندن نقطه فڪر ۾ جدا جدا حيثيت پڻ آهي. ثقافت جو لاڳاپو باطني زندگيءَ سان، احساسن ۽ جذبن سان هوندو آهي. جڏهن ته مادي ضرورتن جي وسيلن ۽ ذريعن جي پورائي کي تهذيب چئبو آهي. تهذيب متاثر به ڪري ٿي ۽ اثر به قبول ڪري ٿي. ثقافت انهن معيارن جو مجموعو آهي، جيڪي ڪنهن کي قوم کي ورثي ۾ مليون آهن. انهنجو جو دائرو وسيع آهي ان ۾ انسان جي جذبن ۽ احساسن جي جهلڪ نظر اچي ٿي. ثقافت پردو آهي، ثقافت حجاب آهي، ثقافت سونهن آهي، صفائي ۽ پويترتا آهي. جيئرو رهڻ لاءِ ، ڀرپور زندگي مثل آهي. ثقافت، انسانيت سان پيار ڪرڻ جو نانءُ آهي، ثقافت، سرهاڻ آهي، ان سان حُسن ۽ زندگيءَ جو لاڳاپو قائم ٿئي ٿو، ثقافت عڪس آهي، ۽ ايندڙ نسلن لاءِ آئينو آهي..
انڊلٺ
thumb|left|400px|Double rainbow and supernumerary rainbows on the inside of the primary arc. The shadow of the photographer's head on the bottom marks the centre of the rainbow circle ([[antisolar point).]]left|thumb|470px|Rainbow after the rain. Grodno, Belarus.
انڊلٺ (Rainbow، (دھنک)) فطرت جو هڪ مظهر آهي۔جنهن ۾ بارش يا مينهن (برسات) کان بعد فضا ۾ موجود پاڻيءَ جا قطرا هڪ منشور جيطرح ڪم ڪندا آهن۔ جڏهن انهن منجهان سج جون شعائون گزرنديون آهن ۽ اهي گزرڻ هي بعد ست رنگن ۾ بدلجي ويندي آهي ۽ ائين آسمان جي مٿان هڪ سترنگي ڪمانَ يا انڊلٺ (مُڙيل) دھنڪ بڻجي ويندي آهي۔ انکي قوس و قزح به ڇوندا آهن۔
انڊلٺ جا هي ست رنگ سرخ يا ڳاڙهو (Red)، مالٽائي, گيڙو يا نارنگي (Orange)، پيلو يا ڦِڪو (Yellow)، سائو (Green)، نیرو (Blue)، ڄامنئي (Indigo) ۽ گهاٽو نیرو (Violet) شامل آهن۔
انڊلٺ اس وقت نظر آتی ہے جب بارش کے قطرے فضا میں ہوں اور سورج کی روشنی دیکھنے والے کے پیچھے سے چھوٹے زاویے سے آرہی ہوں۔ زیادہ خوبصورت دھنک اس وقت بنتی ہے جب آدھے آسمان پر بادل ہوں اور آدھا آسمان صاف ہو اور دیکھنے والے کے سر پر بھی آسمان صاف ہو۔ دھنک کے آبشاروں اور فواروں کے گرد بننے کے مواقع زیادہ ہوتے ہیں۔ شعاع کا قطرے میں داخل ہونا، مڑنا، منعکس ہونا، پھر مڑنا اور سات رنگوں میں بٹنا
دھنک اس وقت بنتی ہے جب سورج کی روشنی کی شعاع پانی کے ایک قطرے میں داخل ہوتی ہے یہ قطرہ مثلثی منشور کی طرح کام کرتا ہے۔ پانی کے قطرے میں داخل ہونے کے بعد یہ شعاع مڑتی ہے قطرے کے آخر میں پہنچ کر یہ شعاع منعکس ہوتی ہے اور واپس مڑتی ہے قطرے سے باہر نکلتے ہوئے یو دوبارا مڑتی ہے اور سات رنگوں ميں تبدیل ہو جاتی ہے۔
دھنک آسمان پر عملی طور پر موجود نہیں ہوتی بلکہ یہ ایک نظری مظہر ہے۔ جس کا مقام دیکھنے والے کی جگہ پر منحصر ہوتا ہے۔ تمام قطرے سورج کی شعاعوں کو موڑتے اور منعکس کرتے ہیں۔ لیکن چند قطروں کی روشنی ہی دیکھنے والے تک پہنچتی ہے۔
قوس و قزاح ۾ رنگن جو تعداد
قوس و قزاح ۾ رنگن جو تعداد ست رنگ آهن ، جِن ۾ سرخ يا ڳاڙهو (Red)، مالٽائي, گيڙو يا نارنگي (Orange)، پيلو يا ڦِڪو (Yellow)، سائو (Green)، نیرو (Blue)، ڄامنئي (Indigo) ۽ گهاٽو نیرو (Violet) شامل آهن۔
وضاحت
روشني ستن رنگن جي ميلاپ سان ٺهيل هوندي آهي، تيز رفتاريءَ جي ڪري هڪڙي رنگ م ڏسبي آهي ۽ جڏهن بارش پوندي آهي ته پاڻيءَ جا ننڍڙا ننڍڙا ذررا جيڪي هوا ۾ موجود هوندا آهن اهي هڪ پرزم جو ڪم ڏيندا اهن ۽جڏهن روشني انهن ذرڙن مان ٽپندي آهي ته پنهن جي اصلي رنگن ۾ ٽٽي ويندي آهي ۽ ان جا ستئي رنگ پنهن جي اصلي واٽ تي نظر ايندا آهن جنهن کي اسين انڊ لٺ چوندا آهيون۔ اهوئي قدرت جو ڪمال آهي
برسات- کان پوءِ -آسمان- ۾ ظاهر ٿيندڙ ستن رنگن وارو آسماني -پٽو-. انڊلٺ ۾ ترتيبوار ست رنگ ٿيندا آهن: واڱڻائي، نيرو، اڇو، سائو، پيلو، ترنجي ۽ ڳاڙهو. واڱڻائي رنگ مٿان ۽ ڳاڙهو رنگ هيٺيان ٿيندو اٿس. ٻيا رنگ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندا آهن. -انڊلٺ- جي سائنسي جوڙجڪ هيٺينءَ ريت آهي: مينهن وسڻ کان پوءِ وايومنڊل ۾ مينهن جي سنهي بوندار رهجي ويندي آهي، پوءِ جڏهن سج مان ايندڙ سفيد روشني، انهن سنهين بوندن مان لنگهندي آهي ته اُن جا ست رنگ الڳ الڳ ٿي ويندا آهن. مينهن جون بوندون گول هونديون آهن، تنهنڪري -انڊلٺ- جي شڪل به گولائيءَ ۾ هوندي آهي ۽ اها ڪمان جي صورت ۾، اڌ گول وانگر نظر ايندي آهي. انڊلٺ عام طور تي -ان- صورت ۾ نظر ايندي آهي، جڏهن سج پٺئين طرف ۽ پاڻيءَ جي ڦڙن جو ميڙ اکين جي سامهون هوندو آهي. -انڊلٺ- ظاهر ٿيڻ لاءِ اهو لازمي آهي ته مينهن وسڻ کان پوءِ يڪدم سج نڪري اچي. حقيقت ۾ -انڊلٺ-، سج جي ڪرڻن يعني روشنيءَ جي قدرتي ستن رنگن جي تقسيم آهي. انڊلٺ کي هنديءَ وارا ”اندر ڌنش“ چوندا آهن. فارسيءَ ۾ هن کي ”قوس قزح“ ۽ انگريزيءَ ۾ ”رين بو“ (Rainbow) سڏيندا آهن.
انڊ لٺ جو تمام بهترين نظارو تمام خوبصورت ونڊ
مختلف انڊلٺون
مرڪب يا ڪيترن ئي حصن تي مشتمل انڊلٺون
چانڊوڪيءَ هيٺ انڊلٺون
چاندني ،چنڊ جي روشني
افقي مُحیط ۽ چوڌاري اَوج قوس
نقطہ عروج،سمت الراس
سج ديوتا تي انڊلٺون
دیو پیڪر سورج دیوتا تي انڊلٺون ٺهنديون آهن جيئن چنڊ ، زحل وغيره تي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:رنگ
سنٿالي ماڻھو
حوالا
زمرو:آدي واسي زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ
ٿاڻو بولا خان تعلقو
ٿاڻو بولا خان تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ٿاڻو بولا خان شھر آھي. ھتان جي آبادي جي اڪثريت ھندو آھي.ھن تعلقي جي آدمشماري 1998 ۾ 103826 ھئي جيڪا وڌي 2017 ۾ 145450 تي پھتي آھي. تعلقي جي پکيڙ 5367 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ھتي جي آبادي جي گھاٽائي 27.1 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آھي. ڪل آبادي مان 130492 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 14958 ماڻھو شھر ۾ رھن ٿا.
مردم نگاري
پاڪستان اسٽيٽسٽڪس بيورو جي مطابق ھن تعلقي جي آدمشماري پھرين مارچ 1998 ۾ 103826 ھئي. ان بعد 15 مارچ 2017 جي آدمشماري مطابق وڌي 145450 ٿي وئي. تعلقي جي ڪل پکيڙ 5367 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ ان نسبت سان ھن تعلقي ۾ آبادي جي گھاٽائي 27.10 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آهي. 130492 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھن ٿا ۽ 14958 شھري آبادي آهي جيڪا ٿاڻو بولا خان شھر ۾ رھائش پذير آهي.
ديھون
ٿاڻو بولا خان تعلقي ۾ ڪل 28 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
بشريات
thumb|فلسفي [[افلاطون ]] بشريات (Humanities) ۾ انساني عادتن ۽ طورن ۽ انساني سرگرمين جي مختلف پهلوئن جو مطالعو ڪيو ويندو آهي. بشريات جي زمري ۾ ڪيترائي شعبا شامل آهن. جھڙوڪ، لسانيات، ادب، تاريخ، فلسفو، فنيات، موسيقي، جلوہ گاہ، مذهب، قانون، علم الآثار، انسانيات ۽ سياسيات وغيره.
زمرو:درسي علم زمرو:بشريات زمرو:نظريو
اختر علي جي قاضي
اختر علي ولد غلام مصطفيٰ قاضي 17 سيپٽمبر 1936ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. پاڻ ماهر قانون ۽ سماجي خدمتگار هو. کيس ٻہ ڀيرا سنڌ جو وزيراعليٰ ٿيڻ جو اعزاز حاصل ٿيو، سندس والد ڪليڪٽر (ڪمشنر)، سيڪريٽري ۽ آبادڪاري ڪمشنر جهڙن اهم عهدن تي رهي چڪو هو.
تعليم
اختر علي، مئٽرڪ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ڪراچي مان پاس ڪئي ۽ گريجوئيشن ايس. ايم آرٽس ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪئي. پاڻ شاگرد يونين جو جنرل سيڪريٽري پڻ رهيو. هن ايس ايم لا ڪاليج مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ ايم. اي اڪنامڪس ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ڪئي.
وڪالت جون خدمتون
ھن 1957ع ۾ لاڙڪاڻي ۾ وڪالت شروع ڪئي. هو هڪ بهترين وڪيل هو ۽ بار ايسوسيئيشن جي ڪيترن ئي اهم عهدن تي رهيو. هو لاڙڪاڻي جي لا ڪاليج جو باني پرنسپال رهيو، هن لاڙڪاڻي ۾ آرٽس ۽ ڪامرس ڊگري ڪاليج جو پايو وڌو. ان کان علاوه هو سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ”لا فيڪلٽي“ جو ڊين پڻ رهيو.
سياست
اختر علي هڪ نوجوان جي حيثيت ۾ تحريڪ پاڪستان ۾ بہ حصو ورتو. هن گڏيل قومن ۾ پاڪستان جي ٻہ ڀيرا 1980ع ۽ 1985ع ۾ نمائندگي ڪئي. هو 1985ع جي چونڊن ۾ وارهه ضلعي لاڙڪاڻي مان سنڌ اسيمبلي جو ميمبر چونڊجي آيو ۽ سنڌ اسيمبليءَ جي ڊپٽي اسپيڪر جي عهدي تي بنا مقابلي چونڊجي هڪ سال تائين رهيو. ان کان پوءِ فيبروري 1986ع ۾ کيس سنڌ ڪابينا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ کيس تعليم، قانون، پارلياماني معاملا، ناڻو، ٽرانسپورٽ، مڪاني ادارا، ڳوٺاڻي ترقي ۽ راندين جا کاتا سونپيا ويا. 1988ع ۾ غوث علي شاهه جي استعيفيٰ کان پوءِ سنڌ اسيمبليءَ جي ڪوٺايل خاص اجلاس ۾ 10 اپريل 1988ع تي واضح اڪثريت سان ايوان جو اڳواڻ چونڊيو ۽ ٻئي ڏينهن سنڌ جي وزيراعليٰ جو حلف کنيو، پر سگهو ئي 29 مئي 1988ع تي جنرل ضياءَ طرفان اسيمبليون ٽوڙڻ سبب سندس حڪومت ختم ٿي وئي، ليڪن ٽن مهينن کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان کيس ٻيهر 31 آگسٽ 1988ع تي سنڌ جو نگران وزيراعليٰ مقرر ڪيو ۽ چونڊن ٿيڻ تائين پاڻ ان عهدي تي فائز رهيو.
حوالا
زمرو:1936ع جون پيدائشون زمرو:1944ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي سياستدان
1673ع
ڊسمبر
زمرو:سال
آئزن هاور
آئزن هاور (Eisenhower) آمريڪي جنرل ۽ مدبر، آمريڪا جو چوٽيهون صدر رهيو. هو 1890ع ۾ ڊيني من (ٽيڪساس) ۾ پيدا ٿيو.''
سفر
1915ع ۾ فوج ۾ ڀرتي ٿيو. ٻي جنگ عظيم شروع ٿي ته آمريڪي چيف آف اسٽاف، جنرل مارشل جي آفيس ۾ برگيڊيئر جنرل جي حيثيت سان جنگي منصوبه بنديءَ جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. جون 1942ع ۾ يورپ ۾ آمريڪي فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو. نومبر 1942ع ۾ اتر آفريڪا تي اتحادي فوجن جي حملي جي اڳواڻي ڪئي. جنوري 1943ع ۾ مغربي يورپ ۾ اتحادي فوج جو سپريم ڪمانڊر بڻايو ويو. 1944ع ۾ جنرل جي عهدي تي فائز رهيو. 6 جون 1946ع ۾ فرانس تي حملو ڪيائين ۽ پوءِ وري مغربي يورپ ۽ جرمنيءَ تي حملن جي ڪمان سنڀاليائين. 1945ع کان 1948ع تائين آمريڪي فوج جو چيف آف اسٽاف رهيو. ان کانپوءِ رٽائرڊ ٿي ڪولمبيا يونيورسٽيءَ جو صدر ٿيو. 1951ع ۾ نيٽو فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو.''
سياست
1952ع ۾ ري پبلڪن پارٽيءَ طرفان صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين. ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اميدوار کي شڪست ڏئي ڪامياب ٿيو. 1956ع ۾ ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين ۽ پنهنجي مخالف ايڊلائي سيٽونسن کي ٻيو ڀيرو شڪست ڏئي صدر چونڊجي ويو. 1961ع ۾ سياست تان رٽائرمينٽ ڪيائين. آئزن هاور ويٽنام ۾ ايٽمي هٿيارن جي استعمال جو زبردست حامي هو. هو 1969ع ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1890ع جون پيدائشون زمرو:1969ع جون فوتگيون زمرو:1969ع جون وفاتون زمرو:20ھين صديءَ جا آمريڪي سياستدان زمرو:Dwight D. Eisenhower School for National Security and Resource Strategy زمرو:Dwight D. Eisenhower School for National Security and Resource Strategy alumni Dwight D. Eisenhower Dwight D. زمرو:Grand Cordons of the Order of Glory (Ottoman Empire) زمرو:Grand Croix of the Légion d'honneur زمرو:People from Denison, Texas زمرو:People from Gettysburg, Pennsylvania زمرو:Recipients of the Croix de guerre (Belgium) زمرو:Recipients of the Croix de guerre 1939–1945 (France) زمرو:Recipients of the Distinguished Service Medal (United States) زمرو:Recipients of the National Order of Merit (Malta) زمرو:Recipients of the Order of Abdon Calderón زمرو:Recipients of the Order of Aeronautical Merit (Brazil) زمرو:Recipients of the Order of Military Merit (Brazil) زمرو:Recipients of the Order of Suvorov, 1st class زمرو:Recipients of the Order of the Cross of Grunwald, 1st class زمرو:Republican Party (United States) presidential nominees زمرو:United States presidential candidates, 1952 زمرو:United States presidential candidates, 1956
رفيق احمد جمالي
thumb|رفيق احمد جمالي
رفيق احمد جمالي انگريزي (Rafiq Ahmed Jamali) اردو (رفیق احمد جمالی ) 1 جنوري 1967ع تي جنم وٺندڙ پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز سان لاڳاپيل سنڌ پاڪستان جو سياستدان آهي جيڪو موجوده وقت ۾ قومي اسيمبلي پاڪستان جو ميمبر پڻ آهي.
شروعاتي زندگي
رفيق احمد جمالي 1 جنوري 1967ع تي سردار محمد بخش جمالي جي گهر ۾ ڳوٺ بهاولپور جوهي تعلقو، دادو ضلعو سنڌ ۾ جنم ورتو.. شروعاتي تعليم ڳوٺ ۾ حاصل ڪيائين. سيڪنڊري ۽ هاير سيڪنڊري جي تعليم دادو شهر ۾ حاصل ڪيائين جڏهن ته گريجوئيشن سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان 1992ع ۾ حاصل ڪيائين. سندس والد سردار حاجي محمد بخش جمالي پڻ مڃيل سياستدان رهيو جنهن قومي اسيمبلي پاڪستان جي تڪ اين.اي 178-دادوII- لاءِ 1988، 1990ع، 1993ع ۽ 1997ع تائين قومي اسيمبلي پاڪستان جو رڪن رهيو..
سياسي شروعات
رفيق احمد جمالي سياسي ڪيريئر جي شروعات 2002ع کان ڪئي. پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز جي ٽڪيٽ تان قومي اسيمبلي پاڪستان جي تڪ اين.اي-232 دادII- تان عام چونڊن ۾ ميمبر قومي اسيمبلي چونڊيو ويو. هيءُ ٻيهر 2008ع ۾ ساڳي تڪ تان ميمبر قومي اسيمبلي چونڊيو ويو. هيءُ سيپٽمبر 2009ع ۾ خوراڪ ۽ زراعت کاتي پاڪستان جو فيڊرل وزير بڻايو ويو. ۽ فيبروري 2011ع تائين عهدي تي رهيو. 2013ع ۾ جي عام چونڊن ۾ ساڳي تڪ تان وري ميمبر قومي اسيمبلي چونڊجي ويو. 2013ع ۾ گورک هل اسٽيشن ڊولپمينٽ اٿارٽي جو چيئرمن پڻ چونڊيو ويو.. پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز جي ٽڪيٽ تان هميشه وڏي مارجن تان عام چونڊن ۾ ڪامياب رهندو آيو آهي.. پاڪستان پيپلز پارٽي دادو ضلعي جو صدر پڻ رهندو آيو آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو
عھد
عھد:ميثاق: ھڪ معاھدي وارو اقرارنامو يا انجام آھي جيڪو ان ۾ شامل ڌرين جون باھمي ذميداريون ۽ حق ظاھر ڪندو آهي. ابراھيمي مذھبن يعني اسلام ، عيسائيت ۽ يھوديت ۾ ان جي ھڪ خاص ۽ ديني اھميت ھوندي آھي. ڪڏهن ڪڏهن مقدس مذھبي تاريخ ۾ اھو خدا ۽ انسانن جي وچ ۾ تعلق جو اظھار پڻ ڪندو آهي. قرآن ۾ لفظ عھد جو ذڪر 46 دفعا 17 سورتن جي 36 آيتن۾ ٿيو آهي. لفظ عھد عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معني (سورة 2).124, 177; (سورة 9).75, 111;(سُورة 23).8; (سُورة 70).32 آيتن ۾ انجام ڪرڻ يا واعدو آھي، (سُورة 19).78, 87 آيتن ۾  معاھدو ڪرڻ ( سُورة 2.)177 آيت ۾ عھد يا اقرار (covenant), ٻين جاين تي (سورة 16).91, 95; (سُورة 17])34 جي معني قسم ، ([[سُورة 2.)125; سُورة 20.)115 ۾ سفارش يا تعريف جي معني ۾  استعمال ٿيو آهي. قرآن ۾ ٻيو عھد سان ملندڙ جلندڙ لفظ ميثاق استعمال ٿيو آهي جنھن جو ذڪر 23 دفعا 9 سورتن ۾ ٿيو آهي. سورة 2 جي آيت 27 ۽ سُورة نمبر 13 جي آيتن نمبر 20 ۽ 25 ۾ عھد ۽ ميثاق  جو ذڪر ساڳي معني ۾ ٿيل آهي. قرآن ۾ قرآن ۾ ٻن قسمن جي عھد جو ذڪر ٿيل آهي ھڪ ڪائنات جي پيدا ٿيڻ کان اڳ روحن جو عھد ، جڏهن خدا روحن کان سوال ڪيو ھيو تہ : الست بربکم ؟ (ڇا مان ناھيان توھان جو رب ) ۽ روحن جواب ڏنو تہ ھا اسان اقرار ٿا ڪيون. بظاهر ان آيت ۾ لفظ عھد يا ميثاق جو ذڪر ناھي پر ان جي عبارت مان ان جو مطلب اھو ڪڍيو ويو آهي تنھنڪري ان واقعي کي انسان جو پھريون اقرار (covenant) سڏيو ويندو آهي. ٻيو عھد جيڪو آدم عليه السلام کان وٺي محمد صلي الله عليه وسلم تائين سڀني نبين ذريعي ورتو ويو.ان ٻئي عھد ۾ خطاب آدم جي اولاد، بني اسرائيل، ابراهيم ، اسماعيل جي اولاد، محمد جي پوئلڳن ذريعي ٿيل آهي. باقي استعمال معاھدي, واعدي  وغيره جي صورت ۾ ٿيل آھي جيئن موسي کي فرعون سان بني اسرائيلن جي نڪرڻ لاء معاھدي ڪرڻ جو چيو ويو يا جيئن محمد صلي الله عليه وسلم مؤمنن کان لڙائي لاء ساڻس وفاداريءَ جو عھد پنھنجي ھٿ تي انھن جو ھٿ رکائي ورتو يا جنگ دوران ڀڄي نہ وڃڻ جو عھد ورتو.
حوالا
زمرو:مذهبي اصطلاحون
روبيلا
گلابي ٻڙن واري بيماري،روبيلا (Rubella)، ھڪ بيماري آھي.
ان بماري ۾ لاکڙو يا اُرڙي وانگر جسم تي ريش نڪرندا آھن
حوالا
زمرو:بيماريون
1424ع
ڊسمبر
زمرو:1424ء زمرو:سال
838ع
ڊسمبر
زمرو:838ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
اڪبر اديب
اصل نالو غلام اڪبر ولد غلام محمد منگي، پيدائش 4 فيبروري 1946ع، ضلعو جيڪب آباد، -تعليم- بي. اي اٿس. سندس تصنيفون هيٺينءَ ريت آهن: ’روڳن جي مالها‘ (ڪهاڻيون) ۽ ’سنڌي ڪهاڻيون‘ هيءُ شاعر، نثر نويس، اسٽيج ڊرامن جو ليکڪ ۽ ڪهاڻيڪار آهي.
1674ع
ڊسمبر
زمرو:سال
لينس ٽورويلڊس
لينس ٽورويلڊس (Linus Torvalds) جي شهرت جو سبب لينڪس عملیاتی نظام جو موجد هجڻ جي سبب آهي۔ فنلينڊ جو سويڊن نژاد باشندو۔ هاڻِي آمريڪا ۾ مقیم آهي۔ 28 ڊسمبر 1969 تي هلينسڪي ۾ پیدا ٿيو۔سندس پيءُ ريڊيو سان وابستا هيو ۽ ماءُ صحافت سان لاڳاپيل هيس۔ زال جوڊو ڪراٽو جي ماهر اٿس۔
thumb|کاٻو|160px|[[لينس ٽورويلڊس, لينڪس عجمہ جو موجد]]
گاجي کهاوڙ جو قبرستان
thumb|گاجي کهاوڙ جو قبرستان گاجي کهاوڙ جو قبرستان انگريزي (Gaji Khuhawar Jo Qabarustan)سنڌ جيقمبر شهدادڪوٽ ضلعو جيوارهه تعلقو جي شهرگاجي کهاوڙ کان 3 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اتر اولهه ۾ واقع آهي. گاجي کهاوڙ ميان گاجي کهاوڙ سان به مشهور آهي. گاجي کهاوڙ ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. هن قبرستان ۾ کهاوڙ قبيلي کان علاوه کوکر قبيلي جا پڻ مقبرا آهن. مقبرا ڪلهوڙن جي دور جي تعميراتي فن جي ياد تازي ڪن ٿا. مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي ٿيل آهي جيڪا مقبرن جيان زبون حال ٿي وئي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:تاريخ
تمغاءِ خدمت
تمغاءِ خدمت ، پاڪستان جو فوجي اعزاز آهيم جيڪو اهلڪارن کي خدمتن جي بدلي ڏنو ويندو آهي. هي اعزاز پاڪستان حڪومت جو پنجون وڏو اعزاز آهي، جيڪو، فوجي توڙي شهري اهلڪارن کي عطا ڪيو ويندو آهي. هي تمغو ڪميشن ڪيل ۽ بغير ڪميشن جي انهن اهلڪارن کي ڏنو ويندو آهي، جن جون خدمتون اعلي نوعيت جو هجن.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا شهري اعزاز ۽ علامتون زمرو:پاڪستاني فوجي اعزاز
1425ع
ڊسمبر
زمرو:1425ء زمرو:سال
1675ع
ڊسمبر
زمرو:سال
سنڌ ترقي پسند پارٽي
'''سنڌ ترقي پسند پارٽي کي عام طور تي جيئي سنڌ ترقي پسند پارٽي سڏيو ويندو آهي.ايس ٽي پي سنڌ جي هڪ قوم پرست سنڌي پارٽي آهي هن جو چيئر مين قادر مڱسي آهي. '''
582ع
ڊسمبر
زمرو:582ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
839ع
ڊسمبر
زمرو:839ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
1426ع
ڊسمبر
زمرو:1426ء زمرو:سال
ماتا (بيماري)
ماتا ‘يا مائي (smallpox) هڪ وچڙندڙ بيماري هئي جيڪا ٻن وائرس واريولا وڏي ۽ واريولا ننڍي جي مختلف قسمن مان هڪ جي ڪري ٿيندي آهي. واريولا وائرس (VARV) جو ايجنٽ Orthopoxvirus نسل سان تعلق آھي.
حوالا
زمرو:بيماريون
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
مسافر جي نماز ۽ روزي جو حڪم: مسلمان ھجڻ لاء اسلام تي ايمان ضروري آهي، ءِ اسلام جو هر حڪم، مسلمانن لاء چراغ جي مثل آهي، تنهنڪري جيڪڏهن مسلمانن کي اسلام جو ڪوئي حڪم سمجھ ۾ نه اچي  يا اهو حڪم ڏکيو لگي تڏهن به اھي ان جي اڳيان سر خم ڪندا آهن ۽ ھر اسلامي حڪم کي تسليم ڪن ٿا  ڀلي کڻي اهي کين  سمجھ ۾ نه اچن يا کين عيبدار لڳن ءِ ائين به نه آهي ته اسلام ۾ اهڙا قانون هجڻ کپن جيڪي فقط ظاهري لحاظ کان ڀلا لڳندا هجن ڇو ته اسلام ماڻھن جي تابع نه آهي بلڪه مسلمان اسلام جي تابع آهن  پر اسان جي معاشري ۾  ان جي ابتڙ عمل ڪيو وڃي ٿو ، انهن عملن منجهان ڪجھ مسافرن جي لاء نماز ۽ روزي جا حڪم پڻ شامل آهن.
اهڙا ٻيا به گهڻا ئي مثال اسان جي معاشري ۾ موجود آهن جن ھڪ مثال بدعت آھي. اِهي حضرات اهي بدعتون اهو سمجهندي انجام ڏيندا آهن ته اسان آلله جي وڌيڪ ويجهو ءِ نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم جا بهترين امتي ٿينداسين پر نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم انهن لاء فرمايو آهي ته اهي منهنجي امت منجهان ئي نه آهن ! جيئن (صحيح سند سان) پاڻ فرمايائون:
"من رغب عن سنتي فليس مني
جنهن به منهنجي سنت کان منهن ڦيرايو اهو مون منجهان نه آهي."
- حديث
ائين ئي(صحيح سند سان) حضرت عثمان رض کي فرمايائون:
اي عثمان! مون کي رهبانيت جو حڪم نه ڏنو ويو آهي، ڇا تو منهنجي سنت کان منهن موڙيو آهي؟ عثمان چيو نه يا رسول الله، پاڻ فرمايائون: منهنجو نماز پڙهڻ ءِ سمهڻ، روزو رکڻ ءِ کائڻ، نڪاح ڪرڻ ءِ طلاق ڏيڻ منهنجي سنت منجهان آهي ( يعني اهڙن ڪمن ۾ جيئن مان ڪريان توهان به ائين ئي ڪريو) پوء جنهن به منهنجي سنت کان منهن ڦيرايو اهو مون منجهان نه آهي....."
وري(صحيح سند سان) فرمايائون:
"أما والله إني لأخشاكم لله وأتقاكم له ، لكني أصوم وأفطر ، وأصلي وأرقد ، وأتزوج النساء ، فمن رغب عن سنتي فليس مني.
الله جو قسم! مان توهان تي الله خاطر ڊڄان ٿو، ليڪن مان روزو رکان ٿو ءِ کاوان ٿو(روزو نه ٿو رکان) مان نماز پڙهان ٿو ءِ آرام ڪريان ٿو، ءِ عورتن سان شادي ڪريان ٿو پوء جيڪو نه منهنجي سنت کان منهن ڦيريندو اهو مون منجهان نه آهي."
انھن حڪمن جي روشنيءَ ۾ مسلمانن کي ڪابه عبادت پنهنجي طرفان نه پر سنت نبوي جي مطابق ڪرڻي پوندي آهي.
مسافر جي لاء روزي جو حڪم
اسلام جي سڀني فرقن جو ان ڳالھ تي اتفاق آهي ته سفر ۾ ءِ مرض جي حالت ۾ روزو رکڻ واجب نه آهي، پر اختلاف ان ڳالھ ۾ آهي ته ڇا سفر ۾ روزو نه رکڻ عزيمت آهي يا رخصت ؟
عزيمت جي تعريف: السقوط عزيمة : هو الواجب أو المستحب الذي يسقط عن وجوبه أو استحبابه مع عدم جواز الإتيان به
عزيمت، اهڙو واجب يا مستحب حڪم، جنهن جو وجوب يا استحباب ختم ٿي چڪو هجي جڏهن ته ان حڪم کي انجام ڏيڻ جائز نه هجي.
رخصت جي تعريف: السقوط رخصة: هو كل واجب أو مستحب سقط وجوبه واستحبابه مع بقاء الجواز بالإتيان به.
اهڙو واجب يا مستحب حڪم، جنهن جو وجوب يا استحباب ختم ٿي چڪو هجي جڏهن ته ان حڪم کي انجام ڏيڻ جائز هجي
اھل تشيع جو نظريو
اهل تشيع جو نظريو آهي ته سفر ءِ مرض جي حالت ۾ روزو عزيمت (نه رکڻ ضروري) آهي. مريض ءِ مسافر جو روزو رکڻ صحيح نه آهي، ڇو الله پاڪ سفر ءِ مرض جي ڪري روزي جي قضا ڪرڻ کي واجب ڪيو آهي. امام رضا عليه السلام، اسلام خالص ءِ ان جا احڪام جي موضوع تي عباسي خليفي مامون ڏانهن هڪ خط موڪلييائون ان ۾ لکيائون: جڏهن سفر ڪرين ءِ نماز اڌ (قصر) پڙهين، ضروري آهي ته روزو به افطار ڪر(يعني روزو نه رک)  جنهن جو به سفر شرعي هجي(گناه جي لاء نه هجي) ءِ روزو رکي ته ان جو روزو باطل آهي ءِ ضروري آهي ته اهو روزو وري پنهنجي وطن ۾ رکي ڇو ته سفر ۾ روزو باطل آهي.
اهل سنت جو نظريو
اهل سنت ان ڳالھ تي متفق آهن ته مريض ءِ مسافر لاء روزو رخصت(فقط نه رکڻ جي اجازت اٿن باقي رکڻ چاهين ته انهن جو روزو صحيح آهي) پر اختلاف ان ۾ اٿن ته ان حالت ۾  روزو رکڻ بهتر آهي يا نه رکڻ بهتر آهي؟ ان ۾  ٻه نظريه آهن.
1. سفر ءِ مرض ۾ روزو رکڻ يا نه رکڻ برابر آهي.
2. سفر ءِ مرض ۾ روزو رکڻ نه رکڻ بهتر آهي.
هن مختصر مقالي ۾ اسان جو مقصد اهو ثابت ڪرڻ آهي ته سفر ءِ مرض ۾ روزو رکڻ جائز آهي يا نه؟ اهل سنت پنهنجي دعوى تي قرآن مجيد جي آيت ءِ ڪجھ حديثن منجهان استدلال ڪندا آهن.
"يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
اي مؤمنؤ جيئن اوھان کان اڳين تي (روزا) فرض ڪيا ويا ھئا تيئن اوھان تي (به) روزا فرض ڪيا ويا آھن ته جيئن اوھين پرھيزگار ٿيو."
"ايَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ (روزا) ڳڻيل ڏينھن آھن، پوءِ اوھان مان جيڪو بيمار (ھجي) يا مسافريءَ تي ھجي (تنھن تي) ٻـين ڏينھن مان ڳڻي رکڻ (لازم) آھن، ۽ جيڪي روزي تي پنهنجي سگھ ڏئي وٺي بيهن ٿا تن تي(روزو نه پر) ھڪ مسڪين جو کاڌو فديه ڏيڻ لازم آھي، پوءِ جيڪو چڱائي خوشيء ساڻ ڪندو تنھن لاءِ اُھا ڀلي آھي، ۽ جيڪڏھن عِلم وارا آھيو (ته اوھين سمجھي چڪا ھوندؤ) اوھان جو روزو رکڻ اوھان لاءِ ڀلو آھي."
- القرآن
"عن عائشة أنها اعتمرت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم من المدينة إلى مكة حتى إذا قدمت مكة قالت يا رسول الله بأبي أنت وأمي قصرت فأتممت وأفطرت فصمت قال أحسنت يا عائشة وما عاب علي
840ع
ڊسمبر
زمرو:840ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
اهل سنت جو نظريو
بي بي عائشه کان روايت آهي : بي بي نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم سان گڏ عمره ڪرڻ لاء مديني کان مڪي آئي ءِ جڏهن مڪي پهتي ته چيائين: يارسول الله! منهنجا پيء ءِ ماء توهان تي قربان ٿين، توهان نماز قصر ڪري پڙهي ته مان پوري پڙهي ءِ توهان روزو نه رکيو ته مان روزو رکيو تنهن تي پاڻ فرمايائون: شاباس اي عائشه! ءِ منهنجي عيب نه ڪڍيائون."
- حدیث
قرآن ءِ حديث ۾ مطابق
آيت جوجواب: اهل سنت، آيت جي هن حصي(وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) منجهان اهو ثابت ڪن ٿا ته ڀلي جو سفر ۾ اها اجازت آهي ته روزو نه رکو پر وري به روزو رکڻ بهتر آهي.
اختلاف جو سبب، آيت جي هن حصي ۾ اختلاف هجڻ آهي، اهل سنت جو چوڻ آهي ته آيت جي ان حصي جو تعلق، مسافر ءِ مريض ساڻ آهي جڏهن ته اهل تشيع جو چوڻ آهي ته ان حصي جو تعلق مريض ءِ مسافر ساڻ نه پر خود روزن جي واجب ٿيڻ سان آهي يعني الله پاڪ روزا ان ڪري واجب ڪيا آهن جو انهن ۾ انسان ذات لاء ڀلائي آهي. ان تي اهل تشيع وٽ ٽي دليل آهن.
1_الله پاڪ هڪ ٻي جڳھ تي به ائين ئي فرمايو آهي:
انْفِرُواْ خِفَافًا وَثِقَالاً وَجَاهِدُواْ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
(ھر حال ۾) ٿوري سامان ۽ گھڻي سامان سوڌا (جھاد لاءِ) نڪرو ۽ پنھنجن مالن ۽ پنھنجين جانين سان الله جي واٽ ۾ جھاد ڪريو، جيڪڏھن ڄاڻو ته پوء اھو اوھان لاءِ ڀلو آھي.
2_ آيت ۾ آهي ته (فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَر) يعني اهو جملو (فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ) جواب آهي ته جيڪو به مريض يا مسافر هجي ته اهو ايترا ڏينهن رمضان کان علاوه ٻين ڏينهن ۾ رکي يعني پوء ڇاهي سفر ءِ مرض ۾ به رکي يا نه رکي ان کي ٻين ڏينهن ۾ رکڻا آهن. پر جيڪڏهن سفر ءِ مرض ۾ رکڻ جي اجازت هجي ها ته آيت هن طرح هجي ها: توهان منجهان جيڪو به مريض هجي يا سفر تي هجي ءِ روزا نه رکي ته اهو ٻين ڏينهن ۾ ايتائي ڳڻي رکي، پر آيت هن طرح آهي جيڪو به مرض ءِ سفر ۾ هجي اهو روزا قضا ڪري رکي.
حديث_1: "كان رسول الله صلى الله عليه وسلم في سفر ، فرأى زحاما ورجلا قد ظلل عليه ، فقال : ما هذا . فقالوا : صائم ، فقال : ليس من البر الصوم في السفر.
نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم ڪنهن سفر ۾ هئا ته هڪ اجتماع ڏٺائون ان ۾ هڪ سخض کي ڏٺائون جنهن تي ڇانو ڪئي پئي وئي ته پاڻ پڇيائون: هي سڀ ڪجھ ڇا آهي؟ تنهن تي ماڻهن جواب ڏنو: روزيدار، پوء پاڻ فرمايائون: سفر ۾ روزو رکڻ نيڪ ڪم نه آهي."
- النسائي
حديث_2: "ليس من البر الصوم في السفر
سفر ۾ روزو رکڻ نيڪ ڪم نه آهي."
انهن جهڙيون ٻيون پڻ گهڻيون ئي حديثون صحيح سند سان موجود آهن.
حديث_3: "أن رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج عام الفتح إلى مكة في رمضان . فصام حتى بلغ كراع الغميم . فصام الناس . ثم دعا بقدح من ماء فرفعه . حتى نظر الناس إليه . ثم شرب . فقيل له بعد ذلك : إن بعض الناس قد صام . فقال : " أولئك العصاة. أولئك العصاة ". نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم فتح مڪه واري سال رمضان جي مهيني ۾ مڪي جي روانه ٿيا ته روزي ۾ هئا ايسيتائين جو ڪراع الغميم(مڪه ءِ مديني جي وچ ۾ هڪ مقام جو نالو آهي) تي پهتا ءِ صحابه به روزي جي حالت ۾ هئا پوء پاڻ پاڻي جو گلاس گهرايائون ءِ مٿي ڪري سڀني کي ڏيکاريائون ايسيتائين جو سڀني ڏٺو پوء پيتائون. ان کان پوء نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم کي ٻڌايو ويو ته ڪجھ ماڻهو اڃان به روزي جي ساڻ آهن ته پاڻ فرمايائون: اهي گنهگار آهن اهي گنهگار آهن."
ياد رهي ته جيڪڏهن انهن صحابن کي سفر ۾ روزي نه رکڻ جي خبر نه هجي ها ته نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم انهن کي گنهگار نه چون ها!
حديث_4: "عنه صلى الله عليه وسلم أنه لما أفطر في السفر وبلغه أن قوماً صاموا قال: أولئك العصاة. نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم جي حديث آهي: جڏهن پاڻ سفر ۾ روزو روزو کولي ڇڏيائون ءِ سندن اها خبر پئي ته صحابن منجهان ڪجھ اڃان به روزيدار آهن ته فرمايائون: اهي گنهگار آهن!"
انهن روايتن منجهان صاف ظاهر آهي ته (ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) جو تعلق مريض ءِ مسافر سان نه ٿو ٿي سگهي جيتوڻيڪ ان جو تعلق خود رمضان جي روزن(كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ) سان آهي.
بي بي عائشه رض واري حديث جو جواب:
2_ امام الجرح و تعديل علامه ذهبي ان حديث کي منڪر ءِ ضعيف قرار ڏيندي لکن ٿا: (لم يعتمر رسول الله صلى الله عليه وسلم في رمضان أبدا) نبي پاڪ ڪڏهن به رمضان المبارڪ م عمره انجام ڏنو ئي نه هيو.
مشهور اعتراض ءِ ان جو جواب
اڳ جي زماني ۾ سفر ڏکيا هوندا هئا ان ڪري سفر ۾ روزا معاف هئا پر هن دور ۾ سفر بلڪل آسان ٿي ويو آهي ان ڪري هن دور ۾ روزا معاف نه آهن!
جواب:
ان آيت ۾ فقط سفر ءِ مرض جو ذڪر آهي جڏهن ته ان ٻيو ڪوبه شرط نه آهي ته اگر سفر پيادل هجي ته ان کان روزو معاف آهي يا جنهن تي سفر ڏکيو گذري ان کان روزو معاف آهي يا آيت ائين نه ٿي ڇوي ته مسافر کان روزو معاف آهي پر جيڪڏهن هودي جي ڇانو ۾ سفر ڪري ته ان کان معاف نه آهي يعني اهڙي ڪنهن به قسم جو شرط نه آهي جيتوڻيڪ مٿين حديثن جي مطابق نبي پاڪ بغير ڪنهن ڏکيائي جي رکيل روزو به سفر ۾ کولي ڇڏيندا هئا ءِ روزي رکڻ کي گناه سمجهندا هئا. قرآن ءِ سنت جي مطابق، حقيقت هيء آهي ته مرض ءِ سفر ۾ روزو نه رکڻ عزيمت آهي (يعني روزو نه رکڻ واجب آهي).
مسافر جي لاء نماز جو حڪم
ٻيو مسئلو اهو هيو ته مسافر سفر ۾ به پوري نماز پڙهندا آهن جڏهن ته اسلام کين اها آساني ڏني آهي ته سفر ۾ نماز، پوري نه پر اڌ پڙهن. ان مسئلي ۾ به سڀني مسلمانن جو اتفاق آهي ته سفر ۾ اڌ نماز پڙهي سگهجي ٿي پر اختلاف ان ڳالھ ۾ آهي ته اڌ (قصر) نماز پڙهڻ رخصت آهي يا عزيمت؟ يعني اسان کي اختيار آهي ته سفر ۾ نماز پوري پڙهجي يا اڌ پڙهجي، يا سفر ۾ فقط قصر(اڌ) نماز ئي پڙهبي جڏهن ته پوري نماز پڙهڻ سان نماز باطل آهي ؟
اهل تشيع جو نظريو
اهل تشيع جو اتفاق آهي ته قصر پڙهڻ، عزيمت آهي يعني سفر ۾ فقط قصر(اڌ) نماز ئي پڙهبي جڏهن ته پوري نماز پڙهڻ سان نماز باطل آهي.
اهل سنت جو نظريو
انهن ۾ اختلاف آهي، بعض اهل سنت جو نظريو آهي ته رخصت آهي ءِ بعض جو نظريو آهي ته عزيمت آهي.
قرآن ءِ سنت جي مطابق
"وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُواْ مِنَ الصَّلاَةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُواْ لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا
۽ جڏھن اوھين زمين ۾ مسافري ڪريو تڏھن جيڪڏھن ڊڄو ٿا ته ڪافر اوھان کي پريشان ڪندا ته نماز مان ڪجھ گھٽائڻ ۾ اوھان تي ڪو گناہ ڪونھي، ڇوته ڪافر اوھان جا پڌرا دشمن آھن."
گورنمينٽ آف انڊيا ائڪٽ
گورنمينٽ آف -انڊيا-، پنهنجي رياستن جي لاءِ، جيڪي قاعدا قانون جوڙيندي هئي، اهي ”-انڊيا ائڪٽ-“ جي نالي سان منسوب ٿيندا هئا. اهي قاعدا قانون ملڪي نظام هلائڻ جي سلسلي ۾ هوندا هئا. ڪي -ائڪٽ- سڄي -انڊيا- لاءِ هوندا هئا ته ڪي جدا جدا رياستن لاءِ خاص ڪري سنڌ پرڳڻي جي لاءِ جيڪي قاعدا قانون ٺهندا هئا، اهي گورنمينٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي، سڀني محڪمن کي موڪليا ويندا هئا. سال 1872ع کان وٺي گورنمنٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيل -انڊيا ائڪٽ.
گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
- القرآن
گورنمينٽ آف انڊيا ائڪٽ
The term Government of India Act refers to any one of a series of Acts passed by the Parliament of the United Kingdom to regulate the government of British India, in particular: Government of India Act 1833 or Saint Helena Act, created the post of Governor-General of India Government of India Act 1858, established India as a nation consisting of British India and princely states. Government of India Act 1909 or Indian Councils Act 1909, brought about a limited increase in the involvement of Indians in the governance of British India Government of India Act, 1912, modified the Indian Councils Act 1909 and undid the Partition of Bengal (1905) Government of India Act, 1915, a consolidation into a single Act of most of the existing Acts of Parliament concerning Indian government Government of India Act 1919, passed to expand participation of Indians in the government of India Government of India Act 1921 or Round Table Conferences, a series of conferences to discuss constitutional reforms in India Government of India Act 1935, never fully implemented, served as part of the constitutional basis of India and Pakistan
1676ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
1_اهل سنت علماء جو اقرار آهي ته آيت وهم کي دور ڪرڻ آئي آهي جيئن جار الله زمشخري پنهنجي کتاب ۾ لکن ٿا ته ڪجھ ماڻهو پوري نماز پڙهڻ سان مانوس ٿي ويا هئا ءِ اڌ نماز پڙهڻ کي پنهنجي لاء نقصان ءِ عيب پيا سمجهن، تنهن ڪري هيء آيت نازل ٿي ته سفر ۾ اڌ نماز پڙهڻ ۾ ڪوبه گناه نه آهي.
گورنمينٽ آف انڊيا ائڪٽ
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
2_اهڙي قسم جي وهم دور ڪرڻ لاء قرآن پاڪ ۾ ٻيو مثال به آهي: "إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ اللّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ.
صفا ۽ مروہ (جبل) الله (جي عبادت) جي نشانين منجهان آھن، پوءِ جيڪو بيت الله جو حج ڪري يا عمرو بجاءِ آڻي تنھن کي ٻنھي جي طواف(سعي) ڪرڻ ۾ ڪو گناھ نه آھي، ۽ جيڪو خوشيء سان چڱائي ڪندو (تنھن جي الله قبول ڪندو) ڇو ته الله قبول ڪندڙ ڄاڻندڙ آھي."
ان آيت ۾ اهل تشيع ءِ اهل سنت جو اتفاق آهي ته اها آيت حڪم کي بيان ڪرڻ لاء نه پر وهم کي دور ڪرڻ لاء آئي آهي، ڇو ته ان جبل تي مشرڪن بت رکي ڇڏيا هئا جنهن جي ڪري ڪجھ مسلمانن کي اهو وهم ٿيو ته بتن جي ڪري متان سعي قبول نه  ٿئي تنهن تي اها آيت نازل ٿي. ياد رهي ته هيء آيت تڏهن نازل ٿي هئي جڏهن مسلمان چار رڪعتون پڙهڻ جا عادي ٿي ويا هئا پر سفر ۾ ٻن رڪعتن جو حڪم ته چئن رڪعتن جي حڪم کان به پهريان نازل ٿيو هيو. جيئن حديثن جي روشني ۾ اڳتي بيان ٿيندو، تنهن ڪري اهو چوڻ درست نه ٿيندو ته سورت نساء جي آيت 101 قصر نماز جي حڪم کي بيان ڪرڻ لاء آئي آهي.
حديث _1 "عن عائشة رضي الله عنها قالت : الصلاة أول ما فرضت ركعتين ، فأقرت صلاة السفر ، وأتمت صلاة الحضر.
بي بي عائشه رض کان روايت آهي: نماز پهريان ٻه رڪعتون فرض ڪيون ويون هيون پوء سفر ۾ اهي ئي ٻه رڪعتون باقي رهيون ءِ حضر(وطن ءِ قيام) جي نماز پوري (چار رڪعتي) ٿي."
- صحيح بخاري
حديث _2 "فرض الله الصلاة على لسان نبيكم صلى الله عليه وسلم في الحضر أربعا ، وفي السفر ركعتين ، وفي الخوف ركعة.
الله پاڪ توهان جي نبي جي زبان مبارڪ تي حضر(وطن ءِ قيام) ۾ چار رڪعتون فرض ڪيون ءِ سفر ۾ ٻه رڪعتون ءِ خوف ۾ هڪ رڪعت فرض ڪئي."
صحيح سند سان
"أخبرنا محمد بن علي بن الحسن بن شقيق قال أبى أنبأنا أبو حمزة وهو السكري عن منصور عن إبراهيم عن علقمة عن عبد الله قال صليت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في السفر ركعتين ومع أبي بكر ركعتين ومع عمر ركعتين رضي الله عنهما.
عبدالله کان روايت آهي: مان نبى پاڪ صلي الله عليه وآله وسلم سان سفر ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون ءِ حضرت ابوبڪر سان ٻه رڪعتون پڙهيون ءِ حضرت عمر سان ٻه رڪعتون پڙهيون."
- النسائي
اختر مينگل
thumb|اختر مينگل سردار اختر مينگل انگريزي ٻولي (Sardar Akhtar Mengal) بلوچستان جو اڳوڻو وڏو وزير ۽ بلوچستان نيشنل پارٽي جو صدر ۽ نامياري سياستدان عطاءُ الله مينگل جو پٽ آهي. سيپٽمبر 2008ع ۾ اختر مينگل کي اٽڪل 700 ڪارڪنن سميت گرفتار ڪيو ويو هو، ڇاڪاڻ جو هو مشرف حڪومت خلاف لانگ مارچ جي تياري ڪري رهيو هو. 9 مئي 2008ع ۾ پيپلز پارٽيءَ حڪومت ۾ اچڻ تي کين آزاد ڪيو ۽ سندس خلاف سمورا الزام واپس ورتا ويا.
سردار اختر مينگل بلوچستان نيشنل پارٽي(مينگل گروپ) جو چيئرمين پڻ آهي. هيءُ 1997ع ۽ 1998ع جي وچ واري عرصي ۾ بلوچستان جو وزير اعلي پڻ رهيو آهي.
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
"عن أنس بن مالك أنه قال صلى لنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بمنى ركعتين وأبو بكر الصديق رحمة الله عليه بمنى ركعتين وصلى لنا عمر بن الخطاب بمنى ركعتين وصلى لنا عثمان بن عفان ركعتين صدرا من خلافته فلما كان آخر خلافته أتم الصلاة بمنى أربعا.
اختر مينگل
زندگي جو احوال
پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي خضدار ضلعو جي وڍ تعلقو جي شهر وڍ ۾ سردار عطاءُ الله خان مينگل جي گهر ۾ پيدا ٿيو جيڪو به هڪ سياسي رهنما ۽ بلوچستان جو وزير اعلي رهيو آهي. اختر مينگل 2018ع جي اليڪشن ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو.
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
انس بن مالڪ کان روايت آهي: نبى پاڪ صلي الله عليه وآله وسلم اسان جي سامهون مِنى ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون ءِ ابوبڪر صديق اسان جي سامهون مِنى ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون ءِ عمر بن خطاب اسان جي سامهون مِنى ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون ءِ عثمان بن عفان پنهنجي خلافت جي پهرين زماني ۾ اسان جي سامهون مِنى ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون پوء پنهنجي خلافت جي آخري وقت ۾ مِنى ۾ چار رڪعتون پڙهيون."
- النسائي، مسلم، بخاري
اختر مينگل
حوالا
زمرو:1962ع جون پيدائشون زمرو:بلوچ شخصيتون زمرو:بلوچ ماڻھو زمرو:بلوچستان زمرو:جيئرا ماڻهو
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
سڀئي صحابي سفر ۾ اڌ نماز پڙهندا هئا پر فقط بي بي عائشه رض ءِ حضرت عثمان پوري نماز پڙهندا هئا.
"عن عائشة رضي الله عنها قالت : الصلاة أول ما فرضت ركعتين ، فأقرت صلاة السفر ، وأتمت صلاة الحضر . قال الزهري : فقلت لعروة : ما بال عائشة تتم ؟ قال : تأولت ما تأول عثمان.
دوري جدول
frameless|upright=1.5|left
دوري جدول جنهن کي عنصرن جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي سا ڪيميائي عنصرن جي جدولي پيشڪش آهي. ھي ائٽمي نمبر، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ  ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
بي بي عائشه رض کان روايت آهي: نماز پهريان ٻه رڪعتون فرض ڪيون ويون هيون پوء سفر ۾ اهي ئي ٻه رڪعتون باقي رهيون ءِ حضر(وطن ءِ قيام) جي نماز پوري (چار رڪعتي) ٿي، زهري عروه کي چيو: بي بي عائشه جو ڪهڙو خيال آهي جو ان (سفر ۾ به) پوري نماز پڙهي! عروه چيو: بي بي به تاويل ڪئي آهي جيئن حضرت عثمان تاويل ڪئي!"
- بخاري
ان روايت منجهان صاف ظاهر آهي ته سفر ۾ اڌ نماز پڙهڻ، سنت نبوي ءِ سنت صحابه آهي.
"أن عائشة كانت تصلي في السفر أربعا
بي بي عائشه رض سفر ۾ چار رڪعتون (پوري نماز) پڙهندي هئي."
- الفتاوي
ءِ ٻي به صحيح روايت آهي ته: بي بي عائشه رض سفر ۾ روزو به رکندي هئي ءِ چار رڪعتون (پوري نماز) پڙهندي هئي."
- سنن
صحيح سند سان روايت آهي:
- النسائي، بخاري، مسلم
باقي ٻيا سڀئي صحابي اڌ نماز پڙهندا هئا
1_صحيح سند سان روايت آهي:
"صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم بمنى ركعتين . وأبو بكر بعده . وعمر بعد أبي بكر . وعثمان صدرا من خلافته . ثم إن عثمان صلى ، بعد ، أربعا . فكان ابن عمر إذا صلى مع الإمام صلى أربعا . وإذا صلاها وحده صلى ركعتين.
1677ع
ڊسمبر
زمرو:سال
مسافر جي نماز ءِ روزي جو حڪم
قرآن ءِ سنت جي مطابق
نبي پاڪ صلى الله عليه وآله وسلم مِنى ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون، نبي پاڪ کان بعد ۾ حضرت ابوبڪر به ٻه پڙهيون ان کان بعد حضرت عمر به ٻه پڙهيون ءِ حضرت عثمان به پنهنجي خلافت جي شروعاتي زماني ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون، حضرت عثمان ان کان بعد چار رڪعتون پڙهيون، پوء حضرت عبدلله بن عمر جڏهن پيش نماز سان گڏ پڙهندو هيو ته چار رڪعتون پڙهندو هو ءِ جڏهن اڪيلو پڙهندو هيو ته ٻه رڪعتون پڙهندو هيو!"
- مسلم
"رواه الطبراني في الصغير ورجاله موثقون. وعن مورق قال سألت ابن عمر عن الصلاة في السفر فقال ركعتين ركعتين من خالف السنة كفر. رواه الطبراني في الكبير ورجاله رجال الصحيح.
علامه طبراني اها روايت آندي آهي ءِ ان روايت جا سڀ راوي ثقه آهن ءِ مورق کان روايت آهي ته مون عبدلله بن عمر کان سفر جي نماز جي باري ۾ پڇيو ته چيائين ٻه ٻه رڪعتون آهي جنهن به سنت جي مخالفت ڪئي اهو ڪافر(سنت جو منڪر)آهي."
- الزوائد
عبدالله بن عمر چوندو هيو مسافر جي نماز ٻه رڪعتون آهي جيڪو به سنت جي مخالفت ڪندو اهو ڪافر (سنت جو منڪر) آهي."
- المبسوط
"صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم ، حين سافر ركعتين ، وحين أقام أربعا ، قال : فقال ابن عباس : فمن صلى في السفر أربعا كمن صلى في الحضر ركعتي
يعني جيئن حضر ۾ ٻه رڪعتون پڙهڻ، بدعت آهي ائين ئي سفر وري چار رڪعتون پڙهڻ بدعت آهي ءِ ضروريات مذهب جي خلاف آهي.
سفر ءِ مرض جي حالت ۾ روزو رکڻ وارو قرآن ءِ سنت جي نگاه ۾ گنهگار آهي ءِ ان جو روزو رکڻ صحيح نه آهي.نماز به سفر جي حالت ۾ اڌ پڙهڻ واجب آهي ءِ پوري نماز پڙهڻ وارو بدعتي ءِ سنت جو منڪر آهي. قرآن ءِ سنت منجهان ثابت هجڻ ڪري سڀني شيعه عالمن جو اتفاق آهي ته روزو، مرض ءِ سفر جي حالت ۾ باطل آهي. اهڙي طرح سفر جي حالت ۾ نماز به قصر(اڌ) پڙهڻ واجب آهي ءِ پوري پڙهڻ سان نماز باطل ٿي ويندي.
حوالا
زمرو:نماز زمرو:روزو زمرو: اسلام زمرو: فقه زمرو:سنت
1427ع
ڊسمبر
زمرو:1427ء زمرو:سال
850ع
ڊسمبر
زمرو:850ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
شام (ڏينھن جو حصو)
شام ، ڏينهن پوري ٿيڻ جي وقت کي چيو ويندو آهي، جيڪو اڪثر 6 بجي شامل کان سمهڻ تائين جو وقت هوندو آهي. هي هڪ فلڪياتي لقاءُ جو نالو آهي، جيڪو ڏينھن جي وقت ۽ رات جي شروعات ۾ مختلف وقتن تي رونما ٿيندو آهي. شام جي شروعات ۽ خاتمي لاءِ ڪو مقرر وقت ناهي، پر عام طور سج لٿي يا شفق کان ڪجهه وقت اڳ واري وقت کي شام ڪوٺيو ويندو آهي.
اختر ھالائي
خليفو محمد عمر ولد خليفو حافظ عبدالرحمان ميمڻ، 27 ڊسمبر 1917ع تي، هالا ۾ ڄائو. سندس پهريون تخلص ”مجرم“ هو، جيڪو 1940ع ۾ بدلائي ”-اختر هالائي-“ اختيار ڪيائين. پاڻ مڪتبن ۾ پڙهيو. -اردو-، فارسي ۽ عربي پنهنجي وڏي -ڀاءُ-، مولوي ميرمحمد ”مداح“ وٽ پڙهڻ ۽ لکڻ سکيو. شروع ۾ گربيون ۽ سوسيون اڻندو ۽ اڻائيندو هو. پوءِ خانداني پيشو، يوناني حڪمت اختيار ڪيائين. هوميوپئٿڪ ۾ به عبور حاصل ڪيائين. شاعريءَ ۾ سندس -استاد- سندس مامو محمد يعقوب ”مهمان“ هو. سندس ڪلام ”فردوس“، ”نئين زندگيءَ“، ۽ ٽماهي ”مهراڻ“ رسالن ۾ اڪثر شايع ٿيندو هو. 1951ع ۾ هفتيوار ”تعمير“ -اخبار- ڪڍيائين. -ان- تي بندش پوڻ کان پوءِ 1953ع ۾ هفتيوار ”ڪوثر“ -جاري- ڪيائين. ڪوثر جي مناسبت سان پنهنجي حڪمت خاني جو نالو به ”چشمهءِ ڪوثر“ رکيائين. پاڻ جيتوڻيڪ ڪيترائي اصلاحي، اخلاقي ۽ سياسي نظم به لکيائين، پر بنيادي طور هو غزل گو شاعر هو. سنڌ جي متعدد ادبي ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪيائين. -اختر- هالائيءَ 27 -آڪٽوبر- 1959ع تي وفات ڪئي.
موجوده دور ۾ سنڌ جي لاڙ وارو ڀاڱو
سنڌ جي آزاديءَ لاءِ هلندڙ ڪوششون 1591-92ع واري جنگي مهم تائين ختم ٿي ويون. سنڌ جي لاڙ وارو ڀاڱو به اتر سنڌ جيان ملتان صوبي جي سرڪار بڻجي ويو. مرزا غازي بيگ ولد مرزا جاني بيگ کي گورنر مقرر ڪيو ويو، هن شهنشاه اڪبر جون قنڌار ۾ خاص خدمتون سر انجام ڏيندي، سنه 1627ع ۾ وفات ڪئي. چيو ويندو آهي ته خسرو خان چرڪس جي پٽ کيس ذاتي دشمني سبب زهر ڏئي ماريو هو. ان کان هڪ سو ڏهن سالن تائين دهلي سرڪار طرفان ٺٽي تي گورنر مقرر ٿيندا آيا. ان کان پوءِ سنڌ جي قبيلي مان هڪ ماڻهوءَ کي سنڌ جو گورنر مقرر ڪيو ويو، جنهن پنهنجي ليکي هڪ ڏچو پيدا ڪري وڌو هو. اهو قبيلو سنڌ ۾ گهڻي وقت کان وٺي آباد هو.