cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪرڪيٽ
ڪجهه خاص رنگس
انهن سان مراد اهي رنگس آهن جيڪي اوور ٺرو يا باءِ يا ليگ باءِ جي ڪري وجود ۾ اچن.
وڊيوز
زمرو:ڪرڪيٽ
باديجي ديھ
تعلقي روهڙيءَ ۾ هڪ ديهه جو نالو -باديجي-.
لسٻيلو ضلعو
لسٻيلو ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
اندازو ۽ خيال اهو ئي آهي ته راجا ڏاهر (Raja Ddhahir) جي آخري دور ۾ هڪ سنڌي قبيلو ڪانٺيو (ۡKaanthhiyo) ڪن سببن يا ڪارڻن جي ڪري لسٻيلي سنڌ مان لڏي ڪڇ ڏي هليو ويو. هن قبيلي اوڀر ڪڇ ۾ سن 725ع کان پوءِ 740ع ڌاري پنهنجي حڪومت قائم ڪئي ۽ ڪنٺ ڪوٺ کي تختگاهه ٺاهيو. هي قبيلو پوءِ هتان لڏي ۽ پوءِ وڃي ڪاٺياواڙ کي وسايو. ياد رهي ته ڪاٺيا قبيلو اڄ به سنڌ ۾ آباد آهي.
لس ٻيلو ( Lasbbelo /Lasbela) صدين کان سنڌ جو حصو رهيو آهي. سنڌ جي سمن جي راڄ ۾ اچڻ کان پوءِ لس جي قبيلن سُک جو ساهه کنيو ۽ سياسي طور کين اُسرڻ جو وجهه ملي ويو. 1024–1351ع سومرن ۽ پوءِ سمن جي دور ۾ لس ٻيلو سنڌ جو مُک ڀاڱو هيو. سنڌ جا سما گهڻي انگ ۾ وڃي لس ٻيلي ۾ رهيا. ان زماني ۾ لس ٻيلي ۾ رونجها قبيلي جي حڪمراني هئي. رونجهن جو لاڳاپو سنڌ جي سماٽ قبيلن سان آهي. ڪاڪي ڀيرو مل جي تحقيق پٽاندڙ رونجها (Ronjha) ڄام انڙ (Jam Unarr) جي ڪٽنب منجهان هئا. انهن مان هڪ حاڪم سٻڙ ياسخي ڄام سپڙ جي نالي سان ٿي گذريو آهي. رونجهن 13 هين صدي جي وچ ڌاري پنهنجو راڄ قائم ڪيو ۽ اهو راڄ يا حڪومت سترهين صديءَ جي اخر ۾ پڄاڻيءَ تي پهتي. رونجهن کان پوءِ گونگها حڪومت ۾ آيا. ان کان پوءِ سمن جي برفت قبيلي هتي حڪومت ڪئي.
ان کان پوءِ سمن جي برفت قبيلي هتي راڄ ڪيو. مَلڪ پاهڙ خان برفت (Malak Paahurr Khan Burfut) سان تڪرار ۽ ڏڦيڙ ٿيڻ تي ميان يار محمد ڪلهوڙي ۽ پاهڙ خان ۾ 1117 هه / 1705ع ۾ ويڙهه ٿي، جنهن ۾ پاهڙ خان برفت هارايو ۽ وري ڪلهوڙن حاڪمن سان کنئونس نه ڪيائين.
ان کانپوءِ وري ڪوريجا (Koreja) قبيلي سن 1742ع ڌاري پنهنجو راڄ (حڪومت) قائم ڪئي. ڪوريجا حاڪمن ڄام جو لقب اختيار ڪيو. هن خاندان جو آخري والي 1956ع تائين پنهنجو حڪم هلائيندو رهيو. ون يونٽ ٺهڻ وقت لس ٻيلو ڪراچي سان سلهاڙيل هو.
پاڪستان جي مرڪزي حڪومت 1964ع ۾ سنڌ جا گهڻائي علائقا سنڌ مان ڪڍي جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، تعلقو اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار، مراد جمالي وغيره بلوچستان ۾ شامل ڪري ڇڏيا. لسٻيلو پڻ ون يونٽ قائم ٿيڻ کان پهرين سنڌ جي شهر ڪراچي جو حصو هئو. پوءِ جڏهن ون يونٽ ختم ڪيو ويو تڏهن لسٻيلي کي واپس سنڌ جي شهر ڪراچيءَ ۾ شامل ڪرڻ جي بدران بلوچستان ۾ شامل ڪري ڇڏيو ويو هئو.
سردار چاڪر ڊومڪي
1987ع ۾ بلوچستان اسيمبليءَ ۾ سردار چاڪر ڊومڪيءَ (Sardar Chaakur Domki) هڪ رٿ تي ويچارن جي ڏي وٺ ڪندي ٻڌايو هئو ته بلوچستان ۾ سنڌي ڳالهائيندڙ ڪل آباديءَ جو چوٿون حصو آهن. هن بلوچستان سرڪار تي زور ڀريو هئو ته ڪوئٽا ريڊيو ۽ ٽي وي تان سنڌي پروگرام هلايا وڃن. ان وقت جي وڏي وزير ڄام غلام قادر، ان رٿ جي حمايت ڪئي هئي ۽ چيو هئو ته اهو ان معامري تي وفاقي سرڪار سان ڳالهائيندو.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:ڪراچي زمرو:بلوچستان زمرو:تاريخ زمرو:سنڌي ٻولي []
درينا
250px|thumb|[[يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو - محمد پاشا سوڪولويچ پل ويشيگراد، بوسنيا و هرزيگووينا]]
درينا (Drina) (سربيائي سيريلي: Дрина, ) هڪ 346 ڪلوميٽر (215 ميل) ڊگهو بين الاقوامي درياء آهي، جيڪو بوسنيا و هرزيگووينا ۽ سربيا جي سرحد جو هڪ ڊگهو حصو بڻائيندو آهي۔
حوالو
زمرو:بوسنيا و هرزيگووينا جا درياء زمرو:سربيا جا درياء زمرو:بوسنيا و هرزيگووينا جا سياحتي مقام زمرو:بوسنيا و هرزيگووينا ۾ تحفظ زمرو:جاگرافي بوسنيا و هرزيگووينا زمرو:يورپ جا بين الاقوامي درياء
سبي ضلعو
سبي ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
اتر (اتر جو واءُ)
سنڌ ۾ اُتر طرف جو واءُ سياري ۾ لڳندو آهي ۽ سيءَ کي آڻيندو آهي، (جنهن ۾ ٻيڙياتا ٻيڙا هاڪاري سفر تي اُسهندا آهن). ساوڻيءَ جو مينهن پڻ سنڌ ۾ اُتر اوڀر کان ايندو آهي، تنهنڪري پکي پکڻ ۽ ماڻهو، سڀ کي اُتر جي مينهن جي اُڪنڊ هوندي آهي. ”لڳي اُتر واءُ، ته ڪينجهر هندورو ٿئي!“ (شاھ) شاهه جي ڪن ڄاڻن جي راءِ آهي ته اُتر واءَ جي اها معنيٰ نه آهي، پر اُتر معنيٰ ’سوايو واءُ‘ آهي، ڇو ته سوايي واءَ سان ڪينجهر ۾ لهرون پيدا ٿين ٿيون، ان جي شاهديءَ شاهه جو ٻيو بيت ڏنو وڃي ٿو: هيٺ جر، مٿي مڃر، ڪنڌيءَ ڪونئر ترن، ورئي واهوندن، ڪينجهر هندورو ٿئي! واهوندا، ڏکڻ اولھ جا واءَ، سوايا واءِ هوندا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جي موسم
انب جوڳي
انب جوڳي، (جنم 1974ع، وفات 14 جولاءِ 2022) ڍولڪ نواز ھيو. انب خان ولد بيکو خان -جوڳي- 1974ع ۾ ٽنڊي الهيار ۾ -جنم- ورتو. سندس ڏاڏو ڪانجي -جوڳي- پڻ ناليوارو ڍولڪ نواز ٿي گذريو آهي. -انب- -جوڳي- ننڍپڻ کان ئي ڍولڪ وڄائڻ جو شوق رکندو هو، جنهنڪري شروع ۾ اڪثر ڊالڊا جو خالي دٻو گڏ کڻندو هو. هن شروعاتي سکيا پنهنجي پڦاٽ راڳي سوڍي جوڳيءَ کان حاصل ڪئي. -ان- کانپوءِ -برادي- فقير کان شاگرديءَ جو سڳو ٻڌايائين ۽ پوءِ ڪلاسيڪل انگ ۾ ڍولڪ وڄائڻ جي سکيا لاءِ -استاد- نذر خان جو شاگرد ٿيو. ڪلاسيڪل انگ واري سکيا ۾ کيس ست سال لڳي ويا. -انب- کي 1988ع ۾ريڊيو -پاڪستان- ۽ شاهه عبداللطيف ڪانفرنس ۾ -استاد- -امير- عليءَ متعارف ڪرايو. -ان- کانسواءِ پي ٽي وي تي پڻ انهيءَ دور ۾ پرفارم ڪيائين. انب خان سنڌ جي ڪيترن ئي فنڪارن سان گڏ محفل ڪئي آهي، -جن- ۾ حميرا چنا، فوزيه سومرو، -الله- ڏنو جوڻيجو، ديبا سحر، شمن علي ميرالي، -احمد مغل-، رازده پروين شامل آهن. -انب- خان خانگي ٽي وي چينل تي پڻ پرفارم ڪيو آهي ۽ ڇهه دفعا دبئي پڻ ويو آهي. پهريون ڀيرو ڪي. ٽي .اين طـرفـان هڪ پروگرام ۾ دبئيءَ ويو، -جتي- هن صادق فقير، احمد مغل، سجاد يوسف، ديبا سحر ۽ طفيل سنجراڻيءَ سان سنگت ڪئي ۽ ٻئي دفعي -برڪت علي ڀٽ-، ثمينه، ڪنول، ضامن علي ۽ -انڊيا- جي مهيش چندر (ماسٽر چندر جي پٽ) سان سنگت ڪئي.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
باڊڻِ
باڊڻِ جوئر جو هڪ قسم. ڀنگ جو هڪ قسم. ”باڊڻ کان مون بس ڪئي، ههڙي جڏي جُوارِ“ (ڄام خان)
933ع
ڊسمبر
زمرو:933ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
انب چور
انب چُور/امچور: انبڙيءَ جي سُڪل ڦارن جو چورو، جنهن کي کٽاڻ طور پڪوڙن ۽ ٻوڙ وغيره ۾ استعمال ڪبو آهي.
ڪرسي
thumb|150px|ڪرسي ڪرسي ويھڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ بناوت آھي. ڪرسي مختلف موادن مان ٺاھي وڃي ٿي جھڙوڪ ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيره.
حوالا
زمرو:فرنيچر
اطھر منگي
اطهر منگي سنڌي ٻوليءَ جو مڃيل شاعر آهي. هن جو اصل نالو علي نواز منگي آهي. 28 -اپريل- 1948ع ۾ هن لاڙڪاڻي ضلعي هاڻوڪي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي تعلقي نصيرآباد جي ڳوٺ واسو ڪلهوڙي ڳوٺ ۾ -جنم- ورتو، 60 واري ڏهاڪي ۾ سندس والدين دادو شهر جي جڳت -آباد- محلي ۾ اچي رهيا، هن جي -تعليم- ايم. اي ۽ بي. ايڊ آهي. هو 1984ع کان پي ٽي وي ڪراچيءَ تي اسسٽنٽ پروڊيوسر مقرر ٿيو. بعد ۾ 1989ع ۾ ڪوئيٽا سينٽر ۾ مقرر ٿي آيو، هن پي. ٽي. وي اڪيڊمي -اسلام- -آباد- طرفان پراڊڪشن جا مختلف ڪورس ڪيا، -ان- کان سواءِ اليڪٽرانڪ گرافڪس ۾ مهارت حاصل ڪيائين. پي. ٽي. وي ڪوئيٽا تي بلوچي، پشتو ۽ براهويءَ ۾ ٻارن جا پروگرام، ڊراما ۽ ڊاڪومينٽريون پيش ڪيون، -ان- کان سواءِ ڪيترو وقت ايڊيٽنگ جي شعبي ۾ رهيو. -پاڪستان- -ٽيليويزن- ڪوئيٽا -تان- سينيئر پروڊيوسر طور رٽائر ڪيو اٿس. سٺو شاعر، ڪهاڻيڪار، ڪالم نگار ۽ نقاد آهي. شاعريءَ ۾ غزل سندس پسند جي صنف آهي. سندس سنڌي شاعريءَ جا ٻه مجموعا ”ڪومل جذبا سهڻيون سوچون“، ”گيت سحر جا“ ڇپائيءَ لاءِ تيار آهن، هن -اردو- شاعري پڻ ڪئي آهي، سندس -اردو- شاعريءَ جا -ٻه ڪتاب- ”دهوپ ڪِي تمازت“ ۽ ”خواب جزيره“ پڻ ترتيب هيٺ اٿس. هن وقت ڪوئيٽا ۾ رهائش پذير آهي.
1917ع
پيدائش
7 نومبر ھيلن سوزمن، ڏکڻ آفريقا جي سياست دان 19 نومبر اندرا گانڌي، هندوستان جي وزير اعظم
ڊسمبر
زمرو:1917ء زمرو:سال
چڪور
thumb| Alectoris chukar falki
چڪور هڪ پکي آهي۔ هن جو نالو سنسڪرت ٻولي مان اخذ ٿيل آهي۔ هي پاڪستان جو قومي پکي آهي.
چنڊ - چڪور
چوندا آهن ته هي پکي، چنڊ سان تمام گهڻي محبت ڪندو آهي، ۽ اڏري ڪري چنڊ کي جهپڙڻ چاهيندو آهي ۔ پر هميشه ناڪام ئي رهندو آهي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:عراق جون قومي علامتون زمرو:ايشيا جا پکي زمرو:يورپ جا پکي زمرو:ترڪي ۾ پکي زمرو:يوڪرين ۾ پکي زمرو:جمهوريه آذربائيجان ۾ پکي زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون زمرو:پکي
سليمان تاجر
'سليمان تاجر: هن عرب سياح ھو جنھن سنڌ جو پڻ سفر ڪيو. پنهنجو سفر نامو ”سلسه التواريخ“ سنه 23هه (851ع) ۾ لکيو.
اترادي ٻولي (ڪتاب)
سنڌ جي اتر واري علائقي جي حدن ۾ مروج خاص لهجي جي ڇنڊ ڇاڻ ۽ اڀياس تي مشتمل ’اترادي ٻولي‘ ڪتاب جو پھريون ڇاپو، مارچ 1995ع ۾ سنڌي ٻوليءَ اٿارٽي شايع ڪيو. هيءُ ڪتاب لسانيات جي موضوع تي ڊاڪٽر هدايت پريم جو تصنيف ڪيل آهي، جنھن ۾ هن سنڌي ٻوليءَ جي اترادي لھجي جو تعارف ڪرايو آهي. هن صاحب اترادي لھجي جي صوتيات، صرفيات، نحويات ۽ انھيءَ لھجي تي ٻين پاڙيسري ٻولين بلوچيءَ ۽ براهويءَ وغيره جا اثر ڏيکاريا آهن ۽ پڻ اترادي لھجي جا پھاڪا، چوڻيون ۽ اصطلاح بيان ڪيا آهن.
برکان ضلعو
برکان صلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
اتراڻي
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
934ع
ڊسمبر
زمرو:934ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
بوٽ
thumb|بوٽ بوٽ پيرن ۾ پائڻ لاءِ ھڪ قسم جي جتي ھوندي آھي. بوٽ کي مختلف قسم جي اثرن کان بچڻ جي لاءِ پاتو ويندو آھي.
حوالا
زمرو:بوٽ
آرام شاهه
آرام شاھ (1210 - 1211) قطب الدين کان پوءِ آرام شاه نالي هڪ شخص حڪومت تي ويٺو هي دهليءَ جي حڪومت هلائي نه سگهيو ۽ اميرن جي چوڻ تي شمس الدين التمش جيڪو ان وقت بدايون جو صوبيدار هو، آرام شاھ کي دهليءَ جي ڀرسان شڪست ڏئي پاڻ دهليءَ جي تخت تي ويٺو.
زمرو:دهلي
انب شيدي
سنڌ جو مشهور ملهه پهلوان، جيڪو ”انب کارائي“ جي نالي سان به مشهور هو. ٺٽي ضلعي جي کاري واري علائقي ميرپورساڪري جو رهاڪو هو. 1950ع ڌاري، جڏهن 28 30 سالن جو هو، حيدرآباد ضلعي ۾ ٽنڊي قيصر ۾ لڳندڙ مراد شاهه جي مشهور ميلي ۾، سنڌ جي پهرئين جوڙ جي پهلوان شير ميربحر کي پوئين ملهه ماري هئائين. اُن ملهه تي تماشبينن انب شيديءَ تي رپين (نوٽن ۽ رپين) جو ڄڻ ته مينهن وسائي ڇڏيو هو ۽ ان کان پوءِ سندس نالو ٿيو.
935ع
ڊسمبر
زمرو:935ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
ڳُجهو اتحاد
ڳُجهو اتحاد ، هڪ عالمي اتحاد جو قسم آهي، جنهن تي دستخط ڪندڙ ڌريون ان ڳالهه جون پابند هونديون آهن ته اتحاد جي باري ۾ يا ان جي تت جي باري ۾ عام ماڻهن يا ٻين ملڪن کي ڄاڻ نه پوي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
ڦڳڻ
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو ٻارهون ۽ آخري مهينو آهي جيڪو مانگهه ۽ چيٽ جي وچ ۾ آهي.
12 فيبروري کان 13 مارچ تائين هوندو آهي. ڦڳڻ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي ستڀشا ( شتتارڪا ) ۽ پورواڀا درپدا ، نکٽن جا اثر رهندا آهن.
تلسي پوڄا ڦڳڻ ۾
هـنـدسـتـان ۾ تلسي جي وڻ کي پوتر (پاڪ) سمجهيو ويندو آهي. ان کان عورتن ،جانورن ۽ فصلن کي ڦـردار بنائڻ جون دعائون پنيون وينديون آهن. ڦڳڻ جي مهيني جي يارهيـن تـاريـخ انـهـي وڻ جي پاڙ ۾ پاڻي جو نذرانو پيش كيو ويـنـدو آهـي. هـنـدن جـي خـيـال مـوجـب ويشـنـو مقدس وڻ آهي. هو ان کي ديوتا جو درجو ڏين ٿا. عـورتـون ان جـي پـاڙن ۾ کـيـر هـاري پوڄا كن ٿيون ۽ ان وڻ جو طواف كن ٿيون. ان جي ٹارين ۾ رنگين ڌاڳا ٻـڌي اولاد لا دعائون گهرن ٿيون. سنڌ ۾ بڑ ۽ پپر جي وڻن کي پڻ اهڑي حيثيت حاصل آهـي. ي
ڦڳڻ بابت چوڻيون
مطلب؛ مانگهه مهيني ۾ پوکيل اناج جي مندائتي فصل جو داڻو ٿلهو ۽ صحت مند ٿئي ٿو ۽ ڦڳڻ مهيني ۾ پوکيل پاڇاٽي فصل جو داڻو ماريل ۽ ڪمزور ٿئي ٿو ۽ ٻاڪري جي ڦولهرين وانگر ٿيندو آهي..
مطلب؛ ڦڳڻ مهيني جي خاصيت اها آهي ته ڏينهن جو ٺيڪ ٺاڪ گرمي ۽ خوشگوار موسم هوندي، پر سج لٿي کانپوءِ رات جو ٿڌڪار، سيءَ جي شدت ۽ صبح سوير خشڪ سردي سبب باقاعدي سيارو محسوس ٿيندو آهي، ان دوران سنڌ ۾ باغن اندر نئين سال لاءِ انبن ۾ پيدا ٿيل ٻُور ڦُولهارجڻ شروع ٿيندو آهي، ان ڪري هي مثال ڏنو ويندو آهي ته ”ڦڳڻ ڦُلهاريو رات سيارو ڏينهن اونهارو“ ان انبن جي ٻُور جي عجيب خوشبوءِ ڀرپاسي ۾ صبح ۽ شام جو محسوس ٿيندي آهي
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
مهاجر صوبو
2014ع ۾ سنڌ جي سياست جو سڀني کان گرم اشو “مهاجر صوبي” جو رهيو، جيڪو اردو ڳالهائيندڙن جي نمائنده پارٽي ايم ڪيو ايم الطاف حسين پاران سال جي پهرين مهيني کان وٺي آخري مهيني تائين هلندو رهيو. الطاف حسين پاران سنڌ ٽوڙڻ واري تقرير کانپوءِ سنڌ جي قومپرست پارٽين، ادبي تنظيمن، سماجي ۽ مذهبي ڌرين پاران سخت رد عمل آيو. 4 جنوري تي هڙتال ڪئي وئي. احتجاج ڪيا، مظاهرا ڪيا، ريليون ڪڍيون ۽ مطالبو ڪيو ته الطاف پنهنجي بيان کي واپس وٺي ۽ سنڌي قوم کان معافي گهري.الطاف حسين پاران مطالبن مڃڻ بدران رد عمل جي رد عمل ۾ اڃا به سنڌ ٽوڙڻ وارو بيان آيو پر ٻئي طرح جو سنڌ ۾ رهندڙ اردو ڳالهايئندڙن کي هر شعبي ۾ سنڌين جي برابر حصو ڏيڻ جو مطالبو پڻ ڪيو.الطاف حسين پاران مطالبن مڃڻ بدران رد عمل جي رد عمل ۾ اڃا به سنڌ ٽوڙڻ وارو بيان آيو پر ٻئي طرح جو. هن چيو ته سنڌ ۾ رهندڙ اردو ڳالهائيندڙن کي نئون صوبو نٿو ڏنو وڃي ته “سنڌ ون” ۽ “سنڌ ٽو“ بڻايو وڃي.
پاڪستان پيپلز پارٽي جي مخالفت
الطاف حسين جي خطاب کانپوءِ سماجي رابطن واري ويب سائيٽ تي پيپلزپارٽي جي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري پاران  “مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون ‎” جو نعرو لڳايو ويو.
جسمم جي مخالفت
25 جنوري تي جيئي سنڌ متحدا محاذ پاران سنڌ ۾ هڙتال ڪئي وئي ۽ الطاف کي پنهنجو بيان واپس وٺڻ جو مطالبو ڪيو ويو.هڙتال دوران سڄي سنڌ ۾ 48 ڪريڪرن جا ڌماڪا ٿيا ۽ جسمم جا ڪيترائي ڪارڪنن گرفتار ڪيا ويا.
سنڌ ترقي پسند پارٽي جي مخالفت
9 فيبروري تي سنڌ ترقي پسند پارٽي پاران گلشن حديد کان وٺي تبت سينٽر تائين احتجاجي ريلي ڪڍي وئي جنهن ۾ هزارين ڪارڪنن سنڌ ٽوڙڻ خلاف بينر ۽ پمفليٽ کڻي سڄي ڪراچي شهر ۾ سنڌ جي حق ۾ نعرا هڻندا رهيا. ريلي کي خطاب ڪندي قادر مڱسي چيو ته سنڌ جو ورهاڱو ڪنهن به قيمت تي قبول ناهي. متحده نسل پرستي کان پسو ڪري ته بهتر رهندو. اسان جي ريلي امن لاءِ آهي اردو ڳالهائيندڙن کي گهرجي ته اهڙين سازشن کان خبردار رهن. آڌر همارا، آڌا تمهارا” وارا نعرا نفرتن کي جنم ڏيندا آهن.
جسقم جي مخالفت
23 مارچ تي جسقم پاران ڪراچي ۾ آزادي مارچ ڌرڻو لڳايو ويو. هن ڌرتي کان ٻه ڏينهن اڳ بشير قريشي جي ڀاءُ مقصود قريشي ۽ سلمان وڌو کي شهيد ڪيو ويو پر پوءِ به پروگرام ملتوي ڪو نه ڪيو ويو. ريلي کي خطاب ڪندي صنعان قريشي چيو ته سنڌ سڄي دنيا کي ٻڌائي ڇڏيو آهي ته؛ برداشت، رواداري ۽ برابري سان جيئو ۽ جيئڻ ڏيو واري پاليسي اختيار ڪرڻ سان انسان ذات لاءِ امن ۽ اتحاد آهي. سنڌ کي ورهائڻ جي سوچ به نه رکڻ گهرجي. اسان انچ انچ جي حفاظت ڪنداسين.
ويهن صوبن جو مطالبو
چار مهينا متحده پاران سنڌ جي ورهاڱي تي ڪجهه به نه ڳالهايو ويو پر 15 سيپٽمبر تي الطاف حسين بيان جاري ڪيو ته ملڪ ۾ 20 صوبا ٺاهيا وڃن. آبادي جي لحاظ سان وڌيڪ صوبا ٺاهڻ ضروري ٿي پيا آهن. الطاف جي بيان کان فوري پوءِ سڄي سنڌ مان رد عمل اچڻ شروع ٿي ويو. ايس يو پي سربراهه جلال محمود شاهه چيو ته متحده آمراڻي سوچ جي ڪري اردو ڳالهائيندڙن کي اڪيلو ڪري ڇڏيو آهي. سنڌ ترقي پسند پارٽي پاران سڄي سنڌ ۾ ڪارڪن رستن تي نڪري آيا، الطاف خلاف نعرا لڳڻ شروع ٿي ويا. متحده کي ٻنجون ڏيڻ لاءِ اڳواڻن پاران حڪومت کان گهر ٿي وئي.
16 سيپٽمبر تي الطاف بيان ڏنو ته فوج نوان صوبا ٺاهڻ ۾ مدد ڪري، صوبن واري بيان تي قومپرستن کي جواب ڪو نه ڏيندس. وڙهڻ وڙهائڻ جي ڳالهه ٺيڪ ناهي.
رسول بخش پليجي ء قادر مڱسي جو بيان
17 سيپٽمبر جي ڏينهن قادر مڱسي بيان ڏنو ته پاڪستان جي سلامتي سنڌ سان مشروط آهي، اسان 30 ورهيه اڳي چيو هو ته ايم ڪيو ايم ٺهي سنڌ جي ورهاڱي لاءِ آهي. قومي عوامي تحريڪ جي سربراهه رسول بخش پليجو چيو ته برطانيه الطاف جي بيان جي خطابن تي پابندي وجهي، جنهن کي سنڌ جو نقشو پسند ناهي اهو هتان هليو وڃي..
الطاف ء فارق ستار جي بيانن تي رد عمل
19 سيپٽمبر تي اسلام آباد ۾ قومي اسيمبلي ۾ ايم ڪيو ايم جي پارلياماني ليڊر فاروق ستار چيو ته سنڌ ۾ انتظامي يونٽن کي ٺاهڻ گهرجي. سنڌ سرڪار انتطامي يونٽ نٿي ٺاهي جنهن تي آئون واڪ آئوٽ ٿو ڪريان.
انهي تاريخ تي سنڌ جي ٻن ورحاني پيشوار ئن مخدوم امين فهيم ۽ پير پاڳاري جي ملاقات ٿي جن گڏيل طور تي ميڊيا آڏو اچي چيو ته “اسان سنڌ جي ورهاڱي خلاف آهيون. ايڪي ۽ ٻڌي کي فروغ ڏيڻ واري ماحول تي يقين رکون ٿا. “
قومي عوامي تحريڪ جو احتجاج
23 سيپٽمبر تي ڪراچي ۾ قومي عوامي تحريڪ پاران اي پي سي منعقد ڪئي وئي حقيقت ۾ سنڌ جي پارلياماني، مذهبي، قومپرستن، سماجي ۽ علمي ادبي ڌرين ايم ڪيو ايم پاران سنڌ جي ورهاڱي يا انتطامي يونٽن ٺاهڻ کي رد ڪري ڇڏيو.
جماعت اسلامي جي مخالفت
26 سيپٽمر تي سنڌ ترقي پسند پارٽي سڄي سنڌ ۾ الطاف حسين جي سنڌ ورهائڻ جي مطالبي خلاف ڦيٿا روڪ هڙتال ڪئي. سڄي سنڌ سراپا احتجاج بڻجي وئي. الطاف حسين کي مطالبو واپس وٺڻ لاءِ چيو ويو ۽ سنڌ ۾ نفرتون پکيڙڻ کان روڪيو ويو.
ساڳئي تاريخ تي حيدرآباد ۾ جماعت اسلامي جي امير سراج الحق جماعت جي ميڙاڪي کي خطاب ڪندي چيو ته سنڌ جي تاريخي وحدت آهي، ورهاڱو ممڪن ناهي. چار صوبا ڏکيائي سان پيا هلن ته 20 صوبا ڪيئن هلندا.
سنڌ رائٽرس اينڊ ٿنڪرز فورم جو احتجاج ء الطاف جي منافقت
27 سيپٽمبر ۾ سنڌ رائٽرس اينڊ ٿنڪرز فورم جي سڏ تي ڪلفٽن ڪراچي جي علائقي ۾ ٽن تلوارن چوڪ تي سنڌ جي ورهاڱي خلاف احتجاجي ڌرڻو ڏنو ويو جنهن ۾ سنڌ جي اديبن، دانشورن، صحافين ۽ سماجي اڳواڻن شرڪت ڪئي. دانشورن خطاب ۾ چيو ته الطاف لنڊن ۾ ويهي پاڪستان ۾ سنڌ ٽوڙڻ جي ڳالهه ٿو ڪري، لنڊن پوليس کي انهي جو نوٽيس وٺڻ گهرجي. نوان صوبا ٺاهڻ پاڪستان ٽوڙڻ جي سازش سمجهي وڃي.
ساڳئي تاريخ تي الطاف حسين لنڊن مان ٽيلي فونڪ خطاب دوران چيو ته سنڌ جا قومپرست ايجنسين جي پيرول تي آهن. اسان سنڌ ٽوڙڻ جي ڳالهه ناهي ڪئي بلڪه نوان انتظامي يونٽ ٺاهڻ جي ڳالهه ڪئي آهي.
سڄي سنڌ ۾ احتجاجن جو نه کٽنڊڻ سلسلو
28 سيپٽمبر تي لاڙڪاڻو، سکر ۽ لکي غلام ۾ سيرت النبي صه ڪانفرنس کي خطاب ڪندي ۽ پوءِ صحافين سان ڳالهائيندي جي آيو آءِ سنڌ جي جنرل سيڪريٽري ڊاڪٽر خالد محمود سومري چيو ته سنڌ کي ٽڪرا ڪرڻ وارا پاڻ ٽڪرا ٿي ويندا، جيڪڏهن سنڌ جو ورهاڱو ٿيو ته پوءِ پاڪستان به ڪو نه بچندو ۽ ٽڪرا ٽڪرا ٿي ويندو.
انهيءَ ڏينهن پ پ ڀ ش پاران سڄي سنڌ ۾ ڌرڻا لڳايا ويا ۽ اڳواڻن چيو ته سنڌ جي ورهاڱي جي ڳالهه ڪندڙ مڪلي جي قبرستان مان سبق حاصل ڪن. ايم ڪيو ايم سنڌ ٽوڙڻ وارو موقف واپس ڪري نه ته سندس خلاف احتجاج جو دائرو وڌندو ويندو.
سنڌ ترقي پسند پارٽي پاران “سنڌ منهنجي امان” ريلي مختلف شهرن ۾ روزانو نڪرندي رهي. بدين، ٺٽو، حيدرآباد سميت سنڌ ورهائڻ خلاف ستپ جي ريلي ۾ هزارين ماڻهو شريڪ ٿيا.
زوب ضلعو
زوب ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ٻھارو
thumb|100px|ٻھارو ٻھارو صفائي ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ اوزار آھي. ٻھارو ڪيترن ئي شين مان ٺاھيو وڃي ٿو جھڙوڪ ڪانو، پلاسٽڪ، ڪپڙو وغيره.
حوالا
زمرو:ٻھارو
يونيسڪو
يونائيٽيڊ نيشنز ايجوڪيشنل سائنٽيفڪ ڪلچرل آرگنائيزيشن جنھن کي يونيسڪو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو </ref يونيسڪو (انگريزي :UNESCO) (عربي : منظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة)؛ گڏيل قومن جي تعليمي، علمي ۽ ثقافتي تنظيم گڏيل قومن جي هڪ شاخ آهي، هي عموماََ ثقافتي معاملن ۾ مصروف رهندي آهي۔ هن جو دارالتنظيم فرانس جي گادي جي هنڌ پيرس ۾ موجود آهي۔ thumb|
936ع
ڊسمبر
زمرو:936ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
قطب الدين ايبڪ
(قطب الدين ايبڪ 1206ع کان 1210ع تائين)
هيءُ ترڪي نسل جو هو ۽ ترڪستان ۾ پيدا ٿيو هو، ننڍپڻ ۾ هن کي ڪنهن اغوا ڪري نيشاپور جي قاضيءَ وٺ وڃي وڪيو، جنهن هن کي پنهنجي ٻارن کان گڏ مذهبي ۽ جنگي سکيا ڏني، قاضي صاحب جي وفات کانپوءِ سندن پٽن هن کي هڪ واپاري کي وڪيو جنهن هن کي وڃي محمد غوري وٽ مهانگي اگهه ۾ وڪيو. جيتوڻيڪ هن خوبصورت نه هو، پر پنهنجي بهادري جفاڪشي ۽ سخاوت جي ڪري پنهنجي مالڪ کي ڏاڍو وڻيو، مالڪ سان وفاداري ڪري هو فوج جو سپهه سالار بڻيو، ننڍي کنڊ جي جنگين ۾ هن محمد غوريءَ کي هن ايترو ته متاثر ڪيو، جو هن ترائن جي جنگ کانپوءِ کيس سمورن علائقن جو حاڪم مقرر ڪيو.
سوڀون
1192ع ۾ هن اجمير ۽ ميرٺ جي بغاوت کي دٻائي ڇڏيو، 1194ع ۾ پنهنجي مالڪ سان گڏجي هن قنوج جي حاڪم جئي چند تي حملو ڪري، هن کي شڪست ڏئي 1197ع ۾ گجرات ۾ انهلواڙا جي راجا ڀيم ديو سولنڪيء کي شڪست ڏني، 1199ع ۾ هن مالوه فتح ڪيو، 1202ع ۾ بنديل کنڊ ۾ ڪالنجر جي قلعي کي گهراءُ ڪيو ۽ قلعو فتع ڪري ڪافي دولت هٿ ڪئي.
تخت نشيني
محمد غوريءَ جي شهادت کان پوءِ ان جو ڀائيٽو غياث الدين محمد غور جو حڪمران ٿيو هن قطب الدين کي سلطان جو لقب ڏنو ۽ غلاميءَ کان آزادي ۽ حڪومت جي اخيار جو پروانو ڏنو محمد غوريءَ جي مرضي جي مطابق، هو ننڍي کنڊ جي اسلامي حڪومت جو بادشاهه بڻيو ۽ هن جي تاجپوشي جي رسم 24 جون 1206 تي لاهور ۾ ٿي ۽ مسجد جي ممبر تي هن جي نالي جو خطبو پڙهيو ويو، ۽ سندس نالي جو سڪو جاري ڪيو ويوسلطنت ۾ جن پاڻ کي حصيدار ٿي سمجهيو، هن تن سان مائٽي قائم ڪري انهن سان خوشگوار ناتا قائم ڪيا.
وفات
قطب الدين 1210 ۾ لاهور ۾ پولو راند کيڏندي گهوڙي تان ڪري پيو ۽ فوت ٿي ويو.
امروٽي انسائيڪلوپيڊيا (ڪتاب)
امروٽي انسائيڪلوپيڊيا هيءُ ڪتاب حاجي عبدالحميد سومري مرزا پوريءَ جو لکيل آهي. ڪتاب ۾ مختلف عنوانن هيٺ سوالن جوابن جي صورت ۾ مولانا تاج محمود امروٽيءَ بابت ڄاڻ ڏني وئي آهي، جنهن ۾ مولانا تاج محمود جي شجري، ولادت، تعليم، تبرڪات، سياست، اخلاق، تبليغ ۽ ادبي خدمتن جي تفصيلي ڄاڻ ڏنل آهي. ڪتاب جو مهاڳ حزب الله آءِ سومري لکيو آهي، جڏهن ته ڊاڪٽر گلزار احمد سومري ۽ پروفيسر عبدالرحمٰن جتوئيءَ جا رايا پڻ هن ڪتاب ۾ شامل آهن. 92 صفحن تي مشتمل، ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت ڄاڻايل نه آهي. هيءُ ڪتاب ليکڪ 2002ع ۾ پنهنجي خرچ سان شايع ڪرايو.
رڪن الدين فيروز
رڪن الدين فيروز (1236)
التمش مرڻ وقت نصيحت ڪئي هئي ته سندس جانشين هن جي ڌيءَ رضيه بيگم ٿئي، پر اميرن ان نصيحت جي پرواهه نه ڪندي هن جي پٽ فيروز الدين کي تخت تي ويهاريو، پر هو نا اهل ثابت ٿيو. اميرن فيروز الدين کي قيد ۾ وڌو. ۽ رضيه سلطانه کي تخت نشين ڪيو.
انباھ شريف
درگاهه -انباهه شريف-، ضلعي شڪاپور جي لکي تعلقي ۾ چڪ جي اوڀر- -اتر- طرف آهي، جيڪو اصل ۾ صوفي درگاهه نوشهري فيروز جي صوفي شاعر شاهه نصير الدين -اول- جو صحبتي، همعصر ۽ طالب هو ۽ هن درگاهه جو سلسلو اڄ تائين شاهه نصير جي درگاهه سان قائم آهي. هن درگاهه جو پهريون گادي نشين سائين -تاج- محمد شاهه -اول-، ٻيو سائين بگن شاهه -اول- ۽ ٽيون داتا ولايت علي شاهه هو. کانئن پوءِ بگن شاهه دوم چوٿون گادي نشين ٿيو ۽ هن وقت پنجون گادي نشين سائين جان محمد شاهه آهي. جيئن ته هيءَ درگاهه ڪچي جي ڀرسان درياهه جي بند/ جهلي -بند- لڳ آهي، -ان- ڪري درياهه ۾ جڏهن به چاڙهه ايندو هو ته -بند- اندر رهندڙ ڪچي جا ماڻهو ۽ مال انبوهن جي صورت ۾ هتي اچي آجهاپ ڪندا هئا. اهو لفظ ’انبوهه‘ غلط العام ٿي ”انباهه“ ٿي ويو ۽ اڄ هن درگاهه کي ”-انباهه شريف-“ سڏيو وڃي ٿو. هتي هر سال 11 شوال تي سائين فيض درياهه شاهه جو وڏو عُرس ۽ ميلو لڳندو آهي -ان- کانسواءِ ٻيا ننڍا ميلا لڳندا آهن، جنهن ۾ سڄيءَ سنڌ مان عقيدتمند هتي اچي حاضري ڀريندا آهن.
نصف النهار درجو 51
نصف النہهر درجو 51 هنن ٻن نصف النهار سان ڳنڍيل ٿي سگهي ٿو:
937ع
ڊسمبر
زمرو:937ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
2015ع شڪارپور خودڪش ڌماڪو
شڪارپور لکي در جي علائقي ۾ امام بارگاهه ۽ مسجد ۾ ڌماڪي جي نتيجي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 60 فردَ فوت 50 جي لڳ ڀڳ زخمي ٿي ويا۔
حوالو
زمرو:2015ع ۾ بم ڌماڪا زمرو:2015ع ۾ پاڪستان زمرو:2015ع ۾ پاڪستان ۾ دهشت گردي زمرو:2015ع ۾ دهشت گردي زمرو:پاڪستان ۾ خودڪش ڌماڪا زمرو:پاڪستان ۾ شيعا سني فرقي واراڻه تشدد زمرو:پاڪستان ۾ شيعه مسلمانن تي تشدد زمرو:شڪارپور ضلعو
انباھ ۾ آڙاھ (ڪتاب)
هي ڪتاب درگاھ انباھ شريف جي ٽئين نمبر سجاده نشين داتا ولايت علي شاھ جي چونڊ ڪافين جو مجموعو آهي. جيڪو نوجوان شاعر ۽ محقق سيد مھدي شاھ فياضيءَ مدئجيءَ واري ترتيب ڏئي 1990ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 106 صفحن تي مشتمل ڊيمي سائيز جي ڪتاب ۾ 100 ڪافيون شامل آهن. جڏهن ته داتا سائينءَ جي درگاھ تي موجود قلمي نسخي ۾ 371 ڪافيون، 48 بيت ۽ سہ حرفيون شامل آهن. جن مان پهرين ڪڙيءَ طور 100 ڪافين جو ڪتاب ”انباھ ۾ آڙاھ“ (يعني انباھ ۾ عشق جو آڙاھ) ترتيب ڏئي ڇپايل آهي. انهن ڪافين کي راڳ وار ترتيب ڏنو ويو آهي ۽ سدا سهاڳڻ ڀيرويءَ کان روپ آسا تائين هر راڳ جي ڳائڻ واري مقرر وقت مطابق رکيو ويو آهي. ان کان سواءِ هر راڳ يا روپ ۾ جيڪي ڪافيون شامل آهن، تن کي الف ب وار ترتيب ڏني وئي آهي. هن ڪتاب جي قيمت 20 روپيا آهي ۽ داتا فيض درياھ اڪيڊمي ڊکڻ ضلعي شڪارپور پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي.
معزالدين بهرام
معزالدين بهرام (1240ع کان 1242ع)
التمش جا ڪيترائي امير ترڪ غلام هئا، جيڪي پاڻ کي ”چهلگاني“، يعني چاليهه امير چوائيندا هئا، معزالدين بهرام هنن اميرن جي طاقت ۽ اثر کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، نه هنن هڪدم بغاوت ڪئي، ۽ 10 مئي 1242ع تي کيس قتل ڪري ڇڏيو.
هفتي جا ڏينهن
سنڌي ٻوليءَ ۾ هفتي جي ڏينهن جا مختلف نالا ٿيندا آهن. عام طور پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ هيٺيان نالا استعمال ٿيندا آهن.
سنڌ جا هندو ۽ ڀارت جا سنڌي هفتي جي ڏينهنَ کي هيٺين نالن سان سڏيندا آهن.
تاريخي پس منظر
هفتي جي ڏينهن جا نالا پهرين ۽ ٻين صدي ۾ رکيا ويا.
ان کان پهرئين ابراهيمي مذهبن ۾ آچر لاءِ هڪ ۽ اهڙي ترتيب سان جمعي کي پنجون ڏينهن سڏيو ويندو هو ۽ ڇنڇر جنهن کي السبت خدا جي عبادت لاءِ خاص مقرر هو. عربي ۽ عبراني (هبرو) ٻولي اڄ تائين ڇنڇر کي السبت سڏيو وڃي ٿو.
سيڪسنس Saxons نالي ماڻهن جو قبيلو يورپ ۾ رهندو هو. جن جي ٻولي انگريزي ٻولي جو اولائي ٻولي جو روپ هئي. جن پنهنجن خدائن نالي سان ڏينهن جا نالا رکيا.
سنڌي ۾ ڏينهن جا نالا سنسڪرت مان گرهن جي نالن ۾ نڪتا آهن. {| class="wikitable" cellspacing="1" style="width:100%;" ! style="width:12%;" | ! style="width:12%;" | Sunday the Sun (Aditya, Ravi) ! style="width:12%;" | Monday the Moon (0'Soma, Indu) ! style="width:12%;" | Tuesday Mars (Mangala) ! style="width:12%;" | Wednesday Mercury(Budha) ! style="width:12%;" | Thursday Jupiter (Guru) ! style="width:12%;" | Friday Venus (Shukra) ! style="width:12%;" | Saturday Saturn (Shani) ! سنسڪرت ! هندي Ravivār Somavār Mangalavār Budhavār Guruvār Shukravār Shanivār ! نيپالي Aaitabar Sombar Mangalbar Budhbar Bihibar Sukrabar Sanibar ! مراٺي Ravivār Somavār Mangaḷavār Budhavār Guruvār Shukravār Shanivār ! بنگالي Robibar Shombar Monggolbar Budhbar Brihôshpotibar Shukrobar Shonibar ! اردو ! ڪشميري Aath'var Tsander'var Bom'var Budh'var Bres'var Jummah Bat'var ! گجراتي Ravivār Somvār Mangaḷvār Budhvār Guruvār Shukravār Shanivār ! پنجابي etvār sōmvār mangalvār búdvār vīrvār shukkarvār shaniccharvār ! دويهي Aadheettha Homa Angaara Budha Buraasfathi Hukuru Honihiru ! ڪناڊا Bhanu Vaara Soma Vaara Mangala Vaara Budha Vaara Guru Vaara Shukra Vaara Shani Vaara ! اوڙيا Ravivār Somavār Mangalavār Budhavār Guruvār Shukravār Shanivār ! تيلوگو Aadi Vāram Soma Vāram Mangala Vāram Budha Vāram Bestha/Guru/Lakshmi Vāram Shukra Vāram Shani Vāram ! تامل nyāyirrukizhamai thingatkizhamai chevvāi kizhamai budhan kizhamai viyāzha kizhamai velli kizhamai sanikkizhamai ! مليالم Nhāyar Tingal Chovva Budhan Vyāzham Velli Shani ! خمير ! لاؤ ! ٿائي Wan Āthit Wan Chan Wan Angkhān Wan Phut Wan Phruehatsabodi Wan Suk Wan Sao ! منگولي ! جاوي ! بالي ! سنهالا Iridaa Sandudaa Angaharuwaadaa Badaadaa Brahaspathindaa Sikuraadaa Senasuraadaa
رونا ليلي
thumb|رونا ليليٰ رونا ليلي (انگريزي:Runa Laila) سنڌ پاڪستان ۽ بنگلاديش جي مشهور ڳائڻي آهي.
احوال
رُونا ليليٰ بنگلاديشِي اوريجن جي مقبول گائڪه آهي. هن 17 نومبر 1952ع ۾ بنگلاديش ۾ جنم ورت. جيتوڻيڪ پنهنجي اباڻي ملڪ ۾ سندس شهرت پاپ سانگس جي ڪري آهي، مگر باقي ڏکڻ ايشيا ۾ هوءَ تمام سٺي غزل گو گائڪه طور سڃاتي ويندي آهي. هن بنگلاديش، ڀارت ۽، بنگلاديش جي آزاديءَ کان اڳ پاڪستان ۾ ڪيترين ئي فلمن لاءِ گيت ڳاتا آهن. هوءَ پنهنجي ڳاتل ڌمال "دمادم مست قلندر"، جي ڪري پڻ مشهور آهي، جيڪا ڪيترن ئي گائڪن ڳاتي آهي.
سنڌ ۾ سندس مقبوليت جو سبب طالب الموليٰ جو ڪلام آهي، جيڪو ڳائي رونا ليليٰ سنڌ جي ماڻهن جون دليون کٽي ورتيون. رُونا ليليٰ سنڌي فلمي گيت پڻ ڳاتا آهن.
ذاتي زندگي
رُونا ليليٰ ٻه شاديون ڪيون آهن. هن ٻي شادي 2006ع ۾ بنگالي اداڪار عالمگير سان ڪئي. رونا ليليٰ جي ڀيڻ دينا ليليٰ پڻ گائڪه هئي، جنهن پڻ سنڌي گيت ڳاتا آهن. رونا ليلا جا ڪيترائي سنڌي فلمي گيت مشهور ٿيا.
حوالا
زمرو:1952ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي زمرو:شخصيتون زمرو:شوبز زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون Laila, Runa Laila, Runa Laila, Runa Laila, Runa Laila, Runa
قمر شهباز
قمر شھباز جو اصل نالو قمرالدين ٻگهيو هو. پاڻ 13 اپريل 1938ع تي محمد مقبول ٻگهئي جي نوابشاهه واري گهر ۾ ڄائو. سندس والد زميندار هو. ابتدائي تعليم ايڇ. ايم. خواجا اسڪول نوابشاهه مان ورتائين. 1962ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪري، عملي زندگيءَ جي شروعات ميرپورخاص جي گورنمينٽ ڪاليج ۾ ليڪچرار جي حيثيت سان ڪيائين. مختلف ڪاليجن ۾ پڙهائڻ کان پوءِ ليٽرل انٽري (Lateral Entry) ۾ سي. ايس. ايس جو خاص امتحان پاس ڪري وفاقي حڪومت جي ملازمت ۾ شامل ٿيو ۽ گيهه ڪارپوريشن جي ايم. ڊي جي عهدي تان ريٽائر ڪيائين.
ادبي خدمتون
قمر شهباز ڪاليج جي زماني کان ئي ادب جي دنيا ۾ پير پاتو. هن ڊراما، ڪهاڻيون، ڪالم، خاڪا لکيا ۽ شاعري به ڪئي. قمر شهباز، ريڊيو ۽ ٽيليويزن لاءِ سوين ڊراما لکيا، جن مان ڪجهه ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيا ته ڪجهه وقت جي وهڪري ۾ ضايع ٿي ويا. ون يونٽ جي ٽٽڻ کان پوءِ جڏهن ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر تان سنڌي پروگرام نشر ٿيڻ شروع ٿيا ته ريڊيو توڙي ٽيليويزن تان هر هفتي ڊراما به نشر ٿيڻ شروع ٿيا، پر سنڌي ٻوليءَ ۾ پيشه ور ليکڪ نه هئڻ ڪري پروڊيوسرن کي ڪافي ڏکيائي پيش ايندي هئي. ڪجهه اديبن کان اردو ڊراما سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري هلائڻا پوندا هئا. ان دؤر ۾ به سنڌي ڊراما نگار قمر شهباز ۽ شمشيرالحيدري اڳتي وڌيا ۽ هنن پيشه ور ڊرامي نگار جي حيثيت ۾ پنهنجو ڪردار خوبصورت نموني نباهيو. ريڊيو پاڪستان کي قمر شهباز جهڙو نه فقط بهترين ڊراما نگار ملي ويو، پر قمر هڪ بهترين صداڪار پڻ ثابت ٿيو. پنهنجي ڊرامن ۾ هڪ بهترين صداڪار جو ڪردار پڻ خوبصورت نموني ادا ڪندو هو. ظاهر آهي، جڏهن ڪردارن جو خالق ئي پاڻ هجي ته پوءِ ان ڪردار جي ادائگيءَ ۾ ته اصليت جو حقيقي رنگ ڀرجي ٿي آيو. سندس ڊراما واچوڙن ۾ لاٽ 1986ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا. ڊراما نگاريءَ ۾ قمر شهباز جو انداز ۽ اسٽائيل پنهنجي همعصرن کان بلڪل منفرد ۽ نرالو آهي. قمر شهباز پنهنجي دؤر جو بهترين ڪهاڻيڪار پڻ رهيو آهي. سندس ڪالم ۽ ڪهاڻين جو مجموعو ’اٺون گهر‘ 1988ع، ’قمر شهباز جون چونڊ ڪهاڻيون‘ 1983ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا، جڏهن ته ’ضمير جو موت‘ 1992ع ۽ ’جي پيار هجي ها پاڇولو‘ 2010ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ورسٽي پبليڪيشن پاران ڇپرايو ويو. سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ’چنڊ رهين ٿو دور‘ 1988ع ۾ ۽ ’بهارن کي چئجو‘ 2010ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ورسٽي پبليڪيشن پاران ڇپرايا آهن. سندس شاعري ريڊيو ۽ ٽيليويزن تي پڻ ڳائي ويئي. قمر شهباز پنهنجي دؤر جو بهترين ڪالم نگار به رهيو آهي. سندس ڪالم مختلف دورن ۾ مختلف اخبارن ۾ ڇپبا رهيا آهن. ڪالم نگاريءَ جي شروعات پاڻ طنز ۽ مزاح وارن ڪالمن سان ڪيائين، جيڪي سندس ڪتابن ’ضمير جو موت‘ ۽ ’اٺون گهر‘ ۾ شامل آهن. پر نوي جي ڏهاڪي ۾ مختلف اخبارن ۾ ڇپجندڙ سندس ڪالمن ۾ ملڪ جي سياسي سرشتي، ڀوتارن جي ڏاڍائي، معاشرتي براين، ڪارو ڪاري، سنڱ چٽي، قبائلي جهيڙن ۽ نفسانفسي جي موضوعن کي پنهنجايو آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
پاروس
پاروس (Paros) (تلفظ؛ ; Πάρος بحيرہ ايجيئن ۾ ھڪ يوناني جزيرو آھي۔ ھي مجموعہ الجزائر سيڪلاديز ۾ جزيرو ناڪسوس جي سامھون واقع آھي۔
پاروس زمرو:قديم يوناني شھر زمرو:گريسي جا ٻيٽ زمرو:يونان ۾ سياحت
ڪڙو ڪاٺي
نالا: ع. اصل القطرون، ف. بيخ قطرون، هه. وغيره___ ڪروا، قسطس، ۽ درسمار.
ٽيج ڪاٺيءَ جي شڪل تي، ذائقي ۾ ڪڙي هڪ پاڙ آهي.
938ع
ڊسمبر
زمرو:938ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
جعفر آباد ضلعو
جعفر آباد ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
فيض احمد فيض
ننڍپڻ ۽ تعليم ۽ ڪيريئر
سندس پيء ھڪ وڪيل ھيو جيڪو افغانستان جي بادشاھ امير امان اللہ خان جو چيف سيڪريٽري پڻ رھيو ، جنھن امان الله خان جي آتم ڪٿا پڻ لکي ھئي. فيض جي ماء جو نالو فاطمه ھيو. فيض شاعري لکڻ جي شروعات اسڪاچ مشن اسڪول، سيالڪوٽ ۾ ڏھين درجي ۾ پھچندي ڪئي.ھن گريجوئيشن گورنمينٽ ڪاليج لاھور مان ڪئي ۽ ساڳي ڪاليج مان 1932 ۾ انگريزي ادب ۾ ايم اي جي ڊگري حاصل ڪئي. 1935 ۾ محمدن اينگلو اورينٽل ڪاليج،امرتسر ۾ انگريزي ۽ برطانوي ادب جو ليڪچرار مقرر ٿيو. ھن 1936 ۾ سجاد ظھير ۽ صاحبزرادي محمود الظفر سان ملي انجمن ترقي پسند مصنفين جو بنياد وڌو.1942 ۾ فوج ۾ ڪيپٽن جي حيثيت سان ملازم ٿيو ۽ ان جي مقرري عام تعلقاتن جي شعبي ۾ جنرل اڪبر خان رھي. پاڻ 1943 ۾ ميجر ۽ 1944 ۾ ليفٽيننٽ ڪرنل جي عھدي تي فائز رهيو. 1947 ۾ استعفي ڏئي لاھور ۾ رھائش اختيار ڪندي پاڪستان ٽائيمز اخبار جي ايڊيٽر ٿيو ۽ ساڳي سال سجاد ظھير، جلال الدين عبدالرحيم ۽ ٻين سان گڏجي پاڪستان جي ڪميونسٽ پارٽي جو بنياد وڌو. 1948 ۾ پاڪستان ۾ ٽريڊ يونين فيڊريشن جو نائب صدر چونڊيو ويو
ازدواجي زندگي
1941 ۾ ھن برطانوي شھري ايلس جارج سان سرينگر ۾ شادي ڪئي .ھنن جو نڪاح شيخ محمد عبدالله پڙھايو ۽ انھن ھني مون ڪشمير جي مھاراجا ھري سنگھ جي پري محل ۾ ملھايو.
راولپنڊي سازش ڪيس
لياقت علي خان آمريڪا جي دوري کانپوءِ ڪميونسٽ پارٽي ۽ پاڪستان سوشلسٽ پارٽيءَ تي بندش لڳائي ڇڏي جنھن بعد 23 فيبروري 1951 ۾ ميجر جنرل اڪبر خان جي گھر تي ھڪ خفيہ ميٽنگ ٿي ان ۾ ٻيا فوجي عملدار ، فيض احمد فيض ۽ سجاد ظھير بہ شريڪ ٿيا ۽ انھن تي الزام لڳو تہ ان ميٽنگ ۾ لياقت علي خان جي حڪومت کي ڪيرائڻ جي منصوبي تجويز ڪئي وئي. اھڙي طرح ان الزام ھيٺ گرفتاريون ٿيون ۽ ڪيس داخل ڪيو ويو جيڪو راولپنڊي سازش ڪيس جي نالي سان مشھور ٿيو. ان ڪيس ۾ فيض کي 9 مارچ 1951 ۾ گرفتار ڪري چار سال سرگوڌا، ساھيوال، حيدرآباد، ۽ ڪراچي جيلن ۾ رکيو ويو جتان 2 اپريل 1955 ۾ آزاد ٿيو.زندان نامہ جا اڪثر نظم ان عرصي ۾ لکيا ھئائين.جيل کان آزادي کان پوءِ لنڊن ھليو ويو ۽ اتي خاندان سميت رھائش اختيار ڪيائين.1964 ۾ لنڊن کان واپس ٿي ڪراچيءَ جي عبدالله هارون ڪاليج ۾ پرنسپال مقرر ٿيو
آخري دور ۽ وفات
1972 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو کيس وزارت ثقافت ۽ تعليم ۾ صلاحڪار مقرر ڪيو. 1979 ۾ ملڪ ڇڏي بيروت ۾ رھائش اختيار ڪيائين پر 1982 ۾ لبنان ۾ خانہ جنگي جي ڪري واپس موٽي آيو. 1984 ۾ لاھور ۾ وفات ڪري ويو thumb|ماڊل ٽائون، بلاڪ-جي، لاھور جي مقام ۾ فيض جي آخري آرامگاهه
اردو ادب جي ڪجھ دانشورن جي اڳيان، فيض احمد فيض (13 فيبروري 1911ع کان 20 نومبر 1984ع)، غالب ۽ اقبال کان پوءِ اردو جو سڀ کان وڏوعظيم شاعر آھي. پاڻ ھند جي ورھاڱي کان پھريون 1911ع ۾ سيالڪوٽ ۾ پئدا ٿيا. پاڻ انجمن ترقي پسند مصنفين تحريڪ جا سرگرم رڪن ۽ ھڪ عظيم اِشتراڪيت پسند ڪميونسٽ ھئا.
حوالا
زمرو:1911ع جون پيدائشون زمرو:1984ع جون فوتگيون زمرو:اردو شاعر زمرو:پاڪستاني اردو شاعر زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون زمرو:ويهين صدي جا شاعر
اظھار حقيقت
هيءُ ڪتاب مولوي غلام محمد جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 32 آهن ۽ قيمت هڪ آنو آهي. ڇاپو پهريون، مولوي غلام محمد، حيدرآباد مان سن 1936ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. پريس جو نالو ڄاڻايل ناهي.
شمس الدين التمش
شمس الدين التمش 1211ع کان 1236ع تائين
التمش ترڪ نسل جو هو ننڍي هوندي ڀائرن هن کي هڪ سوداگر جي هٿ وڪڻي ڇڏيو، آخر ۾ هن کي دهليءَ جي حڪمران قطب الدين ايبڪ ڪافي رقم جي بدلي خريد ڪيو، التمش کوکرن جي بغاوت دٻائڻ ۾ پنهنجا جوهر ڏيکاريا، جنهن جي بدلي ۾ قطب الدين هن کي آزاد ڪري ڇڏيو ۽ کيس امير الامراءَ جو خطاب ڏنو. پنهنجي ذهانت ۽ قابليت جي ڪري هن بدايون جي صوبيداري حاصل ڪئي، ۽ قطب الدين ايبڪ پنهنجي ڌيءَ جي شادي التمش سان ڪرائي. التمش تخت تي ويهڻ شرط مشڪلاتن ۾ گهيرجي ويو پر هن همت نه هاري ۽ مشڪلاتن جو مردانگي سان مقابلو ڪيو. سڀ کان پهرين هن دهليءَ ويجهو فوجي بغاوت کي دٻايو، ان کان پوءِ هن پنجاب جي حڪمران تاج الدين يلدوز تي حملو ڪيو، ڇاڪاڻ ته هن پنهنجي خودمختار حڪومت قائم ڪرڻ ٿي چاهي. 1216ع ۾ ترائن جي ميدان ۾ هن کي شڪست ڏني. يلدوز جي مارجي وڃڻ کانپوءِ قباچه لاهور تي قبضو ڪيو. التمش هن کي 1217ع ۾ لاهور مان هن کي ڀڄائي ڪڍيو ۽ هو اُچ طرف هليو ويو. التمش 1227ع ۾ هن تي حملو ڪري اُچ فتح ڪيو ته هيءُ وري بکر طرف فرار ٿي ويو. التمش بکر تي حملو ڪيو ۽ قباچه بدحواس ٿي ڀڳو ۽ جان بچائيندي ٻيڙيءَ جي حادثي جو شڪار ٿي مري ويو. خلجين بنگال جي صوبيدار کي ماري، حسام الدين کي پنهنجو حڪمران بناي، اوڌ جي صوبيدار التمش جي اجازت سان بنگال تي حملو ڪيو، ۽ حسام الدين کي اسيرن سميت گرفتار ڪيو، ۽ بنگال کي دهليءَ جي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو.
منگولن جو حملو
1221ع ۾ چنگيز خان جي اڳواڻيءَ هيٺ منگولن ڏکڻ ايشيا تي حملو ڪيو. منگول جتان به ويندا هئا، ته شهرن جا شهر ويران ڪندا هئا، ۽ ماڻهن جو قتل عام ڪندا هئا. منگولن شاهه خوارزم جلال الدين تي حملو ڪيو، هو فرار ٿي التمش وٽ پناهه وٺڻ لاءِ آيو، پر التمش هن کي پناهه ڏيڻ کان نٽائي ويو، اهڙي طرح ڏکڻ ايشيا منگولن جي حملي کان بچي ويو، ۽ منگول فقط سنڌ ۽ پنجاب کي لٽي واپس پنهنجي وطن ويا.
سوڀون
التمش 1226ع ۾ رنٿمبور جي قلعي تي وري قبضو ڪيو. 1230ع ۾ هن منڊور (مارواڙ) به فتح ڪيو. 1231ع ۾ گواليار جو گهيرو ڪري، اتان جي حڪمران ملايا ورماديو کي شڪست ڏني. 1234ع ۾ مالود تي حملو ڪري اجپن ۽ پلسا کي فتح ڪيو.
واپار
حوالا
واپار زمرو:بزنس زمرو:معاشرو زمرو:ڪامرس
بابر بادشاهه
thumb|بابر بادشاھ بابر بادشاهه ظهير الدين بن عمر شيخ مرزا جي ولادت 6 محرم 888 هه/ 14 فيبروري 1483ء تي ٿي ۽ 6 جماد الاول 937هه/26 ڊسمبر 1530ء تي وفات ٿي. بابر ڏاڏاڻي نسب کان تيموري ۽ ناناڻي نسب کان چغتائي چنگيزي هو. هيءُ 8 جون 1494ء ۾ 11 سالن جي عمر ۾ فرغانه جو حاڪم ٿيو. پيءُ جي وقت ۾ ئي بابر جون چاچن ۽ مامن سان لڙايون شروع ٿي چڪيون هيون جيڪي بدستور جاري رهيون ۽ خود بابر کي پڻ ڏهن سالن تائين شڪست ۽ فتح جي نشيب ۽ فراز ڏسڻ بعد وطن ڇڏڻو پيو. بابر جو چاچو محمد مرزا، سمرقند جو حاڪم هو. ان جي وفات ۽ بابر جي سئوٽن جي باهمي نا اتفاقيءَ جو فائدو وٺي سمرقند تي قبضو ڪيائين. 1499ء ۾ شادي ٿيس. 1504ء ۾ بلخ ۽ ڪابل به فتح ڪيائين. ان سان گڏ سياسي ۽ فوجي قوت به وڌايائين. 1507ء ۾ ارغونن کان اقتدار حاصل ڪيائين. 1511ء تائين سڄو افغانستان هن جي قبضي هيٺ اچي ويو. 1524ء ۾ دولت خان لوڌيءَ جي دعوت تي لاهور آيو ۽ ديپالپور پڻ فتح ڪري ورتائين. 1526ء ۾ ابراهيم لوڌيءَ کي شڪست ڏيئي (پاڻيپٽ جي پهرين لڙائي) دهلي ۽ آگري تي قبضو ڪيائين. پوءِ هڪ طرف راجپوتن کي ڪانواهه ۾ شڪست ڏنائين. (1527ع). ٻئي طرف سلطنت جي اڀرندي سرحد بنگال تائين پهچائي ڇڏي. بابر بادشاهه 26 ڊسمبر 1530ء تي آگري ۾ وفات ڪئي ۽ هن کي ”باغ بابر“ (ڪابل) ۾ دفن ڪيو ويو. جهانگير هن جي قبر تي سهڻو مقبرو اڏايو. هي مغليه خاندان جو اهو حڪمران هو. جيڪو وڏي حوصلي وارو، بلند نظر، جفاڪش، بهادر ۽ مشڪلات ۾ ڪڏهن به گهٻرائڻ وارو نه هو. عزم ۽ استقلال ۾ ڪڏهن فرق نه آيس. تمام گهڻو رحمدل ۽ فياض هو. هميشه سادي زندگي بسر ڪيائين. طاقتور اهڙو هو، جو ٻن ماڻهن کي ڪڇن ۾ دٻائي قلعي جي ديوار تي ڀڄندو هو. بابر ترڪي ۽ فارسي ٻوليءَ جو سٺو شاعر هو. بابر جي خود نوشت سوانح عمري ”تزڪ بابري“ (بابر نامه) هن جي گهري نظر، صاف دلي ۽ صاف گوئي جو روشن دستاويز آهي. ’تزڪ بابري‘ جو سنڌيءَ ۾ به ترجمو ٿيو آهي.
ڪمال اتاترڪ
مصطفي ڪمال اتاترڪ ، جيڪو 1934 تائين ڪمال اتاترڪ  ۽ 1935 کان مصطفي ڪمال پاشا جي نالي سان سڏبو ويندو هو. ھي خلافت عثمانيه جي فوج ۾ ڀرتي ٿيو ۽ جنرل جي عھدي تائين پھتو ۽ پھرين مھاڀاري جنگ ۾ وڏي مشھوري ماڻي. ترڪي جو فيلڊ مارشل، سيڪيولر سڌارا آڻيندڙ اڳواڻ ۽ ترڪي جو پھريون صدر ھيو. ھن ترڪي کي غيرملڪي اختيار کان آزاد ڪرائي ترڪي کي سڌارن ذريعي ي مغربي ملڪن جي طرز تي ھڪ جديد ملڪ بڻايو.
خاندان ۽ ننڍپڻ
thumb|250px |کاٻو|ڀيڻ مقبوله ۽ ماء زبيده سان گڏ تصوير
سندس ڏاڏي جو نالو حافظ احمد آفندي ھيو جنھن کي 1839 ۾ علي رضا نالي پٽ ڄائو جيڪو ھڪ ھاري ھيو ۽ ان جي رھائش مقدوينہ جي شھر ڊيبري ۾ ھئي جنھن جي شادي زبيده حانم ڌيءَ ابراھيم فيض الله آفندي سان ٿي جنھن جو خاندان اناطوليہ کان لڏي ٿياسلونڪي جي اولھ طرف لنگازا ۾ رھڻ لڳو. شادي وقت زبيده جي عمر 14 سال ھئي. انھن کي 1881 ۾ موجوده يونان جي شھر ٿيسالونڪي (ان وقت عثماني خلافت) ۾ ھڪ پٽ ڄائو. جنھن جو نالو مصطفي رکيو ويو. جڏھن اسڪول ۾ ھيو تہ ھن پنھنجو نالو ڪمال رکيو. جڏھن ترڪي جو صدر ٿيو تہ کيس اتاترڪ جو لقب ڏنو ويو جنھن جي معنيَ آهي ترڪن جو ابو. کيس ھڪ ڀيڻ ھئي جنھن جو نالو مقبولي ھيو. مصطفي جا ٻہ ڀائر احمد، عمر ۽ ٻہ ڀينر فاطمه ۽ نيشا ننڍي ھوندي ئي فوت ٿي ويا هئا. سندس پيءُ ماءُ ۾ سندس تعليم لاء اختلاف ٿيو ھيو. ماء چاھيو پئي تہ پٽ حافظ محمد آفندي جي مدرسي ۾ پڙھي پر سندس پيءُ سيڪيولر خيال جو ھيو. جنھن ايئن ٿيڻ نہ ڏنو ۽ پٽ کي سيمسي آفندي اسڪول ۾ داخل ڪرايو. ڪمال اتا ترڪ ان فيصلي تي پاڻ کي پيء جو احسانمند سمجھندو ھيو. 1888 ۾ سندس پيءُ وفات ڪري ويو ۽ سندس ماء ٿياسلونڪي جي ھڪ ڪسٽم آفيسر رجب سان ٻي شادي ڪئي.
تعليم ۽ عھدا
thumb|عثماني خلافت اڪيڊمي ۾ 1901 ۾ نڪتل گروپ ڦوٽو
ساڄو|thumb|طرابلس واري جنگ دوران- ميجر مصطفي ڪمال بدوي مجاھدن واري فورس کي پنھنجون لکت واريون ھدايتون ڏيندي
ترڪي جي قيام لاء جوجھد
جڏھن 1919 ۾ خلافت سرڪار برطانيا آڏو پيش پئي تہ ھن سرڪار سان اختلاف رکندي استنبول کي ڇڏي فوج گڏ ڪري اناطاليه ۾ مزاحمتي تحريڪ جي شروعات ڪئي ۽ انقرہ کي صدرمقام ڪندي اتي 1920 ۾ گرينڊ نيشنل اسيمبلي قائم ڪئي. 1921 ۾ اولھ اناطاليه تي يوناني فوج جڏھن حملو ڪري گھري آئي تہ سندس قيادت ۾ ترڪ قومپرست فوج ان کي شڪست ڏئي پنھنجي طاقت ايتريقدر مڃائي جو سيورا واري معاهدي کي رد ڪرڻ جي پوزيشن ۾ اچي وئي. جنھن معاھدي تحت عثماني خلافت کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري ورھايو ويو ۽ ترڪي پڻ ورھائجي ويو ھو. يوناني فوج کي شڪست ڏيڻ تي کيس غازي پاشا جو لقب مليو.
سندس صدارت وارو دؤر
1923 ۾ سوئيٽزرلينڊ جي شھر لئوسان ۾ ڪيل نئين معاھدي تحت ترڪي جي نيون سرحدون طئي ڪيون ويون ۽ ترڪي جي ريپبلڪ جو قيام ٿيو جنھن جو پھريون صدر مصطفي ڪمال بڻيو. ھن ترڪي جي نئين سر جديد ويسٽرن طرز تي تعمير ڪئي ۽ ان کي ھڪ سيڪيولر قوم بڻايو. 1924 ۾ ھن خلافت کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ ملڪ جا سڀ مذھبي مدرسا ۽ خانقاھون بند ڪري ڇڏيون. مذھبي لباس تي بندش وڌي ۽ ھڪ نئون ديواني ڪوڊ لاڳو ڪيو جنھن تحت عورتن کي برابري وارا حق ڏنا. ھن عربي صورتخطيءَ کي ختم ڪري لاطيني صورتخطي مروج ڪئي ۽ ٻولي مان عربي فارسي لفظ ختم ڪري ترڪ ٻولي جي لفظ کي مروج ڪيو ۽ نوان ترڪ ٻولي جا لفظ پڻ ايجاد ڪرائي عربي فارسي جي اثر کي ختم ڪري ڇڏيو. 1934 ۾ ھن قانون منظور ڪري اتاترڪ جو لقب اختيار ڪيو. ملڪ جو چار مدن تائين صدر رھيو. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق :1923ع ۾ ترڪيءَ مان عثماني خلافت جي خاتمي جو اعلان ڪيائين ۽ ترڪيءَ ۾ -جمهوريت- جو اعلان ڪيائين ۽ ائين پاڻ ترڪيءَ جو صدر بڻيو ۽ عصمت -پاشا- وزيراعظم. 1934ع ۾ -ترڪ- قوم کيس اتاترڪ جو لقب ڏنو جنهن جي معنيَ آهي ”-ترڪ- قوم جو ابو “ هن جي دور حڪومت ۾ هن -ترڪي- ٻوليءَ کي عربي رسم الخط جي جاءِ تي رومن رسم الخط ڏنو، قرآن شريف کي پڻ عربي ٻوليءَ بدران ترڪيءَ ۾ رائج ڪيائين. نماز ۾ خطبو به عربيءَ بدران ترڪيءَ ۾ ڏيڻ جو حڪم ڪيائين. هجري سن بدران عيسوي سن رائج ڪيائين. ائين هن -ترڪي- قوم پرستيءَ کي رواج ۾ آندو. ڪمال اتا -ترڪ- 1938ع ۾ وفات ڪئي.
پوهُه
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو ڏهون مهينو آهي جيڪو ناهري ۽ مانگھ جي وچ ۾ آهي.
14 ڊسمبر کان 12 جنوري تائين هوندو آهي. پوھ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.
ٻيا نالا
پوشا
پوش
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي پورو اشاڍا ۽ اتر اشاڍا نکٽن جا اثر رهن ٿا.
پوھ سنڌي چوڻيون
پڇي وت ڪريندا ٻڪري ۽ وَتُ ڪريندا ڏاند.
مطلب؛ پوهه جو مھينو، خاص ڪري ٻاڪري مال لاءِ سخت ٿيندو آهي. هن موسم ۾ ٻڪرين ۾ کنگهڻ واري بيماري ٿيندي آهي. گاهه به گهٽجي ويندو آهي، تنھن ڪري سگهي کان سگهيون ٻڪريون به اگهيون ٿيو پون.
سنڌي شاعري ۾
جن آگ مٿان ھٿ سيڪيا ھا.
جن گڏجي پوھ گذاريا ھا.
ٿا پل پل ٿد م ياد پون.
ھو وڇڙي پوء به نه وساريا ھا.(اياز)
سي ، سوڙ جا اوسيڙا،
ڳولا ڪن ٿا روز “اياز“
ڪنهن جي تنهنجا اوسيڙا.
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
اتم ديارام هنڱوراڻي
اُتم ديارام هنڱوراڻي 12 جون 1923ع تي ڀِرين (ضلعي نوشهري فيروز) ۾ ڄائو. سنڌي ۽ -انگريزي- ٻولين جو وڏو ماهر هو. سنڌيءَ ۾ ٽيهارو سالن کان وٺي ڊراما لکندو رهيو آهي. سندس ڊراما سنڌي زبان ۽ ادب جا شاهڪار آهن. ورهاڱي کان پوءِ سندس رهائش ڀارت جي شهر -احمد آباد- ۾ هئي.
چيني رسم الخط
تاريخ
چين جي تاريخ ٻڌائي ٿي ته چين جي شروعاتي بادشاهه ”فوهسي“ چينين کي مهذب بڻائڻ جي لاءِ پنهنجي روشن دماغ راڻي جي مدد سان ڇهه قسمن جا اکر ٺاهيا، جيڪي چيني رسم الخط جي بنياد بڻيا. چين جي قديم آثارن مان جيڪي شيون مليون آهن انهن جي لکت پنهنجي انداز ۾ لکت سان سان هڪجهڙائي رکي ٿي۔ ايئن لڳي ٿو ته قديم زماني کان چيني ٻولي ۽ ان جي لکت جي صورت ۽ ڪيفيت هڪ ئي رهي آهي ٽن هزار سال ۾ چيني خط ۾ تمام گهٽ فرق آيو آهي۔ بس تصويري خط ۾ ڪجهه وڌيڪ صوتي نشانن جو اضافو ٿيو آهي۔
چيني زبان جي انفراديت
thumb|چيني خط جا 12 اسٽروڪ چيني ٻولي دنيا جي سڀني ٻولين کان مختلف هئي ۽ آهي، هن زبان ۾ نه الف بي وار ترتيب وارا اکر آهن نه هِجي، نه قائدا ۽ نه ئي لفظن جي ورهاست هڪ ئي لفظ سياق و سباق، مضمون ۽ لَهجي جي اعتبار کان اسم ذات، اسم صِفتِ، فعل ۽ حال ٿي سگهي ٿو۔ پر هڪ ”هڪ هجّائي“ لفظ چئن کان نَو لهجن تائين ادا ڪري سگهجي ٿو ۽ جنهن لمحي ۾ اهو ادا ٿيو آهي ان لحاظ کان ان جي معنيٰٰ ۾ به فرق هوندو آهي ان جي لکڻ جو انداز به عجيب آهي، سِٽون افقي جي بدران عمودي هونديون آهن.
چيني زبان ۾ عام ڳالهه ٻولهه جي لاءِ ٻن کان ٽِن هزارن تائين لفظ استعمال ٿيندا آهن، اخبار يا ڪتاب پڙهڻ لاءِ ساڍا ٽي هزار نشانين جو ڄاڻڻ ضروري آهي، هڪ يونيورسٽيءَ جي شاگرد کي ڇهه هزار نقشا سکڻا پون ٿا، جڏهن ته هڪ چيني ٽائپ رائٽر ۽ ڳڻپيندڙ ۾ پندرنهن کان ويهه هزار علامتون ڪم اچن ٿيون.
چيني زبان لکڻ جي لاءِ هر لفظ منجهيل آڏين لڪين سان ملي ڪري ٺهي ٿي جِن کي اسٽروڪ (Stroke) چيو وڃي ٿو، بنيادي طور تي چيني لپيءَ ۾ 12 اسٽروڪ استعمال ٿينداآهن.
مرڪب علامتون
thumb|مرڪب علامتون چيني ٻوليءَ جي هڪ ٻئي خاص ڳالهه هيءَ آهي ته هزارين سال پهرئين جيڪي نشان استعمال ٿيندا هئا هينئر تائين انهن ۾ ڪو به واڌارو ناهي ٿيو۔ چيني ٻوليءَ ۾ ڪو به نئو لفظ ايندو آهي ته ان جي لاءِ نئون اکر ناهي ٺاهيو ويندو، بلڪي پراڻن اکرن کي ملائي نئون مرڪب اکر ٺاهيو ويندو آهي۔ ان جو مثال هيئن وٺو ته مرڪب لفظ سنڌيءَ ۾ به موجود آهن، مثلاً لفظ خرگوش، خر (گڏهه) ۽ گوش (ڪَن) جو مجموعو آهي، گڏهه وانگر ڊگهن ڪنن جي سبب ان کي خرگوش چيو وڃي ٿو۔
درشڻ خانو
چيني رسم الخط زمرو:ثقافت اوڀر ايشياء زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط زمرو:چين زمرو:چيني حروف زمرو:خطاطي زمرو:رسم الخط زمرو:ٻوليون
1921ع
فوتگيون
زمرو:1921ء زمرو:سال
939ع
ڊسمبر
زمرو:939ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
جمعو ڳوٺ
جمعو ڳوٺ ڪورنگي 51-B ڪراچيءَ ۾ واقع آهي.
تعليم جو تناسب
اسڪولن کان وڌيڪ مدرسن سان چاھ پيري مريدي جا پوڄاري ۽ اڪثريت اڻ پڙهيلن جي آهي.
هڪ پرائمري اسڪول آهي جنهن ۾ پنجاھ کن شاگرد تعليم حاصل ڪن ٿا ۽ پنج استاد آهن.
مذهب
مسلمانن ۾ سني، شيعا ۽ ديوبندي رهن ٿا ۽ ڪجھ غير مسلم بہ رهن ٿا.
ٽي بي اسپتال
هي 1992ع ۾ رينجرز جو هيڊ ڪوارٽر رهي جنهن وچ ۾ سنڌي ۽ مهاجرن جا فساد لڳا، پوءِ هن کي ٽي بي هسپٽال جو درجو ڏنو ويو 2006 ۾ هن کي پرائيويٽ ڪمپني جي نالي ڪيو ويو جنهن کا پوءِ اسپتال ۾ ڪجھ تبديلي وجود ۾ آئي هن کي مختلف وارڊن ۾ تبديل ڪري ڳوٺاڻن کي سهولت ڏني وئي.
شيطان چوڪ
نالي سان ئي ظاهر آهي تہ هتي شيطاني ڪم ٿيندا آهن.چرس، شراب ۽ جوا خانا موجود آهن.
هتي پنج کن قتل جا واقعا پڻ ٿي چڪا آهن.
سياسي جماعتون
هتي پي پي پي ،مسلم ليگ نون جي وچ ۾ اليڪشن وڙهيا ويندا آهن 2015 جي اليڪشن ۾ حڪيم محمد بلوچ ڄاموٽ ڪاميابي ماڻي.
فلاحي تنظيمون
پاڪستان فشر فوڪ فورم، ڪسوا، انڊس، امن ۽ مائي ڪلاچي نالي تنظيمون فلاحي ڪمن ۾ حصو وٺن ٿيون.
رانديون
ڪنهن وقت هتي ڪرڪيٽ ۽ فٽ بال جا ميدان (گرائونڊ) هوندا هئا جنهن کي قبضا گروپن قبضو ڪري پلاٽنگ ڪرائي ڪرڪيٽ ۽ فٽ بال جو خاتمو ڪيو.
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
آزاد سفارتڪاري
آزاد يا عارضي سفارتڪاري مان مراد اها آهي ته جيڪي ملڪ ڪنهن پيشيور ۽ مستقل سفارتڪار جون خدمتون حاصل ڪرڻ جي حيثيت ۾ نه هوندا آهن، ته اهي عارضي بنيادن تي ادائگيءَ يا ڪانٽريڪٽ جي بنياد تي محدود مقصدن لاءِ ڪنهن لاڀائتي شخص جون خدمتون وٺندا آهن. هن قسم جي ذميواري طئي ٿيل مقصدن جي حاصلات تي ٻڌل هوندي آهي ۽ عام طور ڪاروباري يا محصولياتي معاملن کي حل ڪرڻ لاءِ ڏني ويندي آهي. هن قسم جي سفارتڪاريءَ لاءِ دنيا ۾ مختلف ادارا ۽ حلقا قائم ٿي چڪا آهن، جيڪي ’لابنگ‘ سميت ڏنل ذميواريون پروفيشنل انداز ۾ پوريون ڪن ٿا. دنيا ۾ اڳوڻي آمريڪي صدر جمي ڪارٽر، برطانيائي سفارتڪار’ڪيئن راس‘ ۽ مشهور عالمي واپاري سفير’ڪولن ايونس‘ جا نالا ان ڏس ۾ تمام گهڻي اهميت رکن ٿا.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سفارتڪاري جون قسمون زمرو:سياست
اتم سنگهه نک (چچڙا)
هي اصل حيدرآباد جي لالواڻي ديوانن جا سئوٽ ليکبيا هئا ۽ پاڻ کي سڏائيندا ئي لالواڻي هئا، بلڪه گهر به لالواڻي گهٽيءَ ۾ هوندا هئن. نک به ساڳي لالواڻين واري اٿن. 1915ع ڌاري معلوم ٿيو ته لالواڻين جي شجري ۾ سندن -آڪهه- جو نالو به ڪونهي ۽ سندن پيڙهي ٻين لالواڻين سان لڳيئي نه ٿي. انهيءَ وقت کان هو پنهنجي پتا ديوان اُتم سنگهه جي نالي پٺيان پاڻ کي سڏائڻ لڳا. ديوان اُتم سنگهه کي نوَ پٽ هئا، ماستر عيدن مل، ديوان وزير مل سب جج، ماستر ڪشنچند ۽ ٻيا. سندن اولاد به پاڻ کي ”اُتم سنگهه“ سڏائيندو اچي. ساڳيءَ ريت ديوان روچيرام جي -آڪهه- وارا پاڻ کي لالواڻي سڏائيندا هئا. انهن جي پيڙهي به لالواڻين جي وڏي ڏاڏي لالچند تائين ڇڪجي نه ٿي سگهي، تنهن ڪري هو پاڻ کي ”گرڌاري ملاڻي“ سڏائين ٿا.
940ع
ڊسمبر
زمرو:940ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اظھار قاضي
پاڪستاني فلم انڊسٽريءَ جي مشهور اداڪار اظهار قاضيءَ 1957ع ڌاري ڪراچي ۾ -جنم- ورتو. هن ابتدائي -تعليم- -جامعه- ڪراچي مان حاصل ڪئي ۽ -اسٽيل- مل ڪراچيءَ ۾ ملازم ٿيو. اداڪاريءَ جي شروعات 1984ع ڌاري -پاڪستان- ٽيلي ويزن جي ڊرامي ’ٿڪن‘ سان ڪيائين. -ان- کانپوءِ 1985ع ۾ هن هدايتڪار نظر شباب جي فلم ”روبي“ ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. جنهن کانپوءِ هن ڪيترين ئي فلمن ۾ ڪم ڪيو -جن- ۾ 30 فلمون -اردو- ۾، 26 فلمون پنجابي ۾، 3 فلمون پشتو ۾ ۽ هڪ سنڌي فلم به شامل آهن. سندس آخري فلم ”-ايشيا- ڪي ٽائيگر“ هئي. هن 24 ڊسمبر 2007ع تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1955ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
لوهاڻا
اس کی واپسی کا وہانا ارین مین جیسے نسلی گروپ اور بھارت میں کاروباری برادری. بھارت میں مرکزی گجرات میں رہائش گاہ, ممبئی اور ملک کے دوسرے حصوں میں ہے. ان تمام علاقوں میں پھیل گیا ہے. ماضی میں سندھ میں ہیں, پنجاب اور افغانستان. سندھ میں کچھ رہے ہیں, وہ اس کی واپسی وہانا سندھی ہیں.
1922ع
فوتگيون
زمرو:1922ع زمرو:سال
ڪسوٽي(پٿر)
ڪسوٽي:
نالا: ع. حجرالمحڪ، ف. سنگ آزمايش، هه. وغيره___- ڪسوٽي ۽ حجرالعراق.
ڪاري رنگ جو پهڻ آهي، هن تي سون کي لڳائي هن جي تکائي ۽ مٺائيءَ جي آزمائش وٺندا آهن.
طب
خاصيت: هن کي طباشير سان گڏ گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پياربو ته گردي جي سور ۽ دمڪشيءَ کي فائدو ٿيندو. هن جو سرمون اک جي روشنائي ۽ خارش لاءِ مفيد آهي.
منٺار فقير راڄڙ
واديءِ مهراڻ جو مردم خيز خطو ازل کان ئي افضل رهندو آيو آهي اهڙا هيرا ۽ جواهر پيدا ڪيا اٿس جو ڪوبه انهن جو مُلھ ڪٿي نٿو سگهي. سائين منٺار فقير راڄڙ به انهن مان هڪ آهي.
راڄڙ قوم جي مختصر تاريخ
راڄڙ قوم سنڌ جي قديم سمان قوم جي هڪ شاخ آهي شجري موجب 14 هاشم سان 20 راڄڙ سان 29 لاکي ڦلاڻي سان(مشهور سخي ڏاتار) سمي سان ملي ٿي.
فقير صاحب جا وڏا
فقير صاحب جا وڏا اصل جيسلمير رياست جا رهندڙ هئا ، پاڻ ڀاڳيا مالوند ماڻهو هئا ، سندن گذر سفر مال تي هو جيئن ته جيسلمير وارياسو علائقو آهي لاڳيتن مينهن نه پوڻ ۽ خشڪ سالي جي ڪري پنهنجي مال متاع سميت اچي سنڌ ۾ آباد ٿيا. (اهو وقت ميرن جي صاحبي وارو هو) ۽ موجوده ڳوٺ کاڻي راڄڙ ۾ اچي آباد ٿيا. فقير صاحب جن جا وڏا اصل کانئي ، قبله حضرت مخدوم نوح رحمت الله عليه جا مريد هئا ، انهن مان ٻه فقير وڏا درويش اڳ به ٿي گذريا آهن مهراڻ فقير راڄڙ ڪنگور جيسلمير انڊيا ،۽ ٻيو سائين منٺار فقير راڄر.
انگريزن جي دور ۾
مهراڻ فقير راڄڙ ڳوٺ ڪنگور جو رهندڙ هو شروعات ۾ مشهور ڌاڙيل هو هڪ رات ڌاڙو هڻي موٽيو ، ڏسي ته هڪ ( لڏو) يعني مسافر فيملي پاڻي نه ملڻ ڪري اڃ جي شدت کان بيحال آهي ۽ انهن مان ٻه ماڻهوڪجھ ٺيڪ حالت ۾ هئا. پاڻ انهن کان پڇيائين ته توهين ڪير آهيو، انهن ٻڌايو ته اسين ڀيل آهيون پاڻي نه ملڻ ڪري تنگ ٿي پيا آهيون. پاڻ انهن کان سانداري ” مشق “ وٺي کين هڪ ويجهو تڙ ”کوه“سجھندو هوئن ان تان پاڻي ڀري اچي ، سڄي لڏي کي پياريئون ۽انهن کي چيائون ته مونکي دُعا ڪريو لڏي وارن چيو ته اسان جون دُعائون توساڻ آهين. پاڻ اتان روانا ٿيا ، اڳتي وڃي اهو خيال آين ته آئون هڪ لڏي کي پاڻي پياري انهن جي جان بچايم ، ۽ ٻين ڪيترن ئي بيگناهن جو مال ڪاهيو پيو وڃان. اهو خيال ڪري پوئتي موٽيا ته اڌ پنڌ تي اها واهر گڏين پاڻ سڀ مال انهن کي ڏئي انهن کان معافي ورتائين. ۽ پاڻ اتان سڌو جبل ڏي هليا جتي هڪ درويش رهندو هو ان وٽ پهتا. زمين سروي ٿي ته فقير صاحب جي وڏن کي به ڪافي زمين ملي. فقير صاحب جن جو والد وڏيرو قبول محمد پنهنجي راڄ جو چـڱون مڙس هو ، فقير صاحب جن جي ولادت باسعادت ، منٺار فقير جي ولادت کان اڳ وڏيري قبول محمد کي ٻه فرزند هئا هڪ ميان پرچي ٻيو ميان حافظ. ان کان پوءِ وڏيري قبول محمد کي ٻيو ڪوبه نرينه اولاد ڪون هو. هڪ دفع حضرت مخدوم امين محمد ” پکن ڌڻي “ رحمته الله عليه ناري جي سفر تي نڪتا ۽ کاڻي راڄڙ ۾ وڏيري قبول محمد جي دعوت تي تشريف فرما ٿيا. اُن کين چيو ته هتي ڪجھ ڪونه ٿيندو توهان پنهنجي مرشد وٽ وڃو، چيائين ته منهنجو مُرشد ڪٿي آهي ، هُن چيو اولھ طرف ڏي ، هو وڻ ڏسين ٿو اهي هالن جون نمِون اٿئي پوءِ مهراڻ فقير هالا شريف وٺي ويو ۽ فيض پرايائين.
منٺار فقير ڪنگور وارو هي مهراڻ فقير جو پوٽو هو وڏو درويش ٿي گذريو آهي جنهن جي چونڪي اڄ تائين مشهور آهي. اڃا تائين ڀاڳيا ماڻهو وڃايل يا جهنگ ۾ رهجي ويل مال جي لاءِ هيئن چوندا آهن. ته کين پنهنجو مال سلامت ملندو آهي هونئن به ماڻهو چوڪي ڏيندا آهن
941ع
ڊسمبر
زمرو:941ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
منٺار فقير راڄڙ
انگريزن جي دور ۾
فقير منٺار تنهنجي چوڪي آهي چوڌار لوھ جو ڪڙو رُڪ جي واڙ
منٺار فقير ڪنگور واري جي وصال جو سال ۽ منٺار فقير کاڻي واري جي ولادت جو سال ساڳيو آهي ته الله سائين نيڪ ۽ صالح فرزند ڏي. سندن دُعا جواثر ٿيو ۽ پوءِ جلد ئي فقير صاحب جن تولد ٿيا ۽ سندن نالو منٺار رکيو ويو ، فقير صاحب جي ولادت جو سن متفق روايتن موجب 1865ع آهي