cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جهم ڪوٽ
اڏاوت
هي سڄو ڪوٽ ڳاڙهي پٿر جو ٺهيل آهي. ان جو اڏاوتي پٿر لڳي ٿو ته جهمپير جي آسپاس جي ٽڪرين کي ٽڪي ڪتب آندو ويو آهي. ڪوٽ اڏيندڙن شايد پٿر جي معيار جو تمام گهٽ خيال رکيو آهي، جو سمورو پٿر آبهوا جي اثر جي ڪري ڳري سڙي ويو آهي. پٿر جي اهڙيءَ حالت ۾ پهچڻ جو هڪ سبب ان جي وڏي ڄمار به ٿي سگهي ٿي، ڇو ته ڪوٽ اٽڪل تيرهن سؤ سال اڳ چچ جي دؤر ۾ اڏيو ويو هو. اڄ به ڪوٽ ۾ استعمال ٿيل پٿر جي گهڙائي، لسائي، ڪنڊون ۽ پاسا سلامت بيٺا آهن، جنهن کي ڏسي انساني هٿن جي هنر کي ساراهڻ کان رهي نه ٿو سگهجي. پٿر گهڻو ڪري مناسب سائيز ۽ وزن جا هنيا ويا آهن، هن کي ڪنهن مشين جي مدد کانسواءِ چوري سگهجي ٿو. عام پٿر ڏيڍ + اڍائي + ٽي فٽ جو آهي. ڪن هنڌن تي ان کان ننڍا توڙي وڏا پٿر به رکيا ويا آهن. موجوده وقت ماڻهن گهڻا پٿر ٽوڙي قبرن ۾ ڪتب آندا آهن. ڪوٽ جي مکيه دروازي وٽ مندر جي ڀرسان ٿنڀن (Columns)جا بنيادي پٿر پيل آهن. گول شڪر جا اهي بنياد وارا پٿر ڇهه انچ ٿلها، ڏيڍ فوٽ قطر وارا ۽ ڪافي وزندار آهن، جيڪي ٿي سگهي ٿو ته ڪوٽ جي مکيه دروازي جي اڏاوت يا مندر ۾ استعمال ڪيا ويا هئا. انهن گهڙيل خوبصورت پٿرن جي هن وقت به درست حالت ڏسي گمان ٿئي ٿو ته پٿر بعد ۾ دؤر جا مندر جي سونهن ۽ سينگار لاءِ ڪتب آندا ويا هجن. ڪوٽ جي پٿرن جي اوساريءَ ۾ مسالي جو هلڪو تهه ڏنو ويو آهي. چن جي گهڻائيءَ سبب مسالي ۾ ان جو مناسب حصو نظر اچي ٿو. اڄ به مسالو ايترو مضبوط ۽ پختو آهي، جو باوجود ڪوشش جي پنهنجيءَ جاءِ ڇڏڻ لاءِ تيار نه آهي. هونئن به پٿر جي گهڙاوت مهل کانچا ڇڏيا ويا آهن، جنهنڪري پٿر هڪ ٻئي کي مضبوط جهلي بيٺا آهن. جهم ڪوٽ جي اتر واري پٿريلي ديوار جو هڪ ٽڪر چشمن جي ڀرسان سالم حالت ۾ نروار بيٺو آهي، جنهن مان ڪوٽ جي مضبوطيءَ ۽ بناوٽ جو اندازو ڪري سگهجي ٿو. ڪوٽ ۾ ڪن مناسب هنڌن تي سرن جو استعمال به ٿيل آهي. هن جهوني ڪوٽ جي وقت سر جوڳي سار سنڀال نه لهڻ ڪري ڪوٽ جي اڏاوت ۽ خوبصورتي متاثر نه رهي آهي.
ديوارون
هن وچولي سائيز جي ڪوٽ کي چوڌاري 8 فوٽ ٿلهيون ديوارون ڏنل هيون، جيڪي زماني جي ستم ظريفيءَ سبب ڊهي ويون آهن، تنهن هوندي به انهن ديوارن جا نشان ڪوٽ جي سطح کان ڪجهه فٽ اوچا هئڻ ڪري ڪوٽ جي بناوت ۽ ڊزائن جو اندازو ڪري سگهجي ٿو. جهم ڪوٽ پوڻن ٻن ايڪڙن يعني ساڍن ستن هزارن چورس فوٽن ۾ پکڙيو پيو آهي. چوڦير ان جي ديوار جي ڊيگهه يارهن سؤ فوٽ بيهي ٿي. ڪوٽ جون سڀ ديوارون هڪ بي ترتيب ڍير جي شڪل اختيار ڪري چڪيون آهن.
برج
ڪوٽ کي اندازن ڪل ست برج آهن، جن مان صرف ٽي برج اڄ به واضح نظر اچن ٿا. هنن ستن برجن مان چار برج ڪوٽ جي چئن ڪنڊن جا محافظ آهن. جن مان صرف اتر ڪنڊ وارو برج جهُريل حالت ۾ موجود آهي. باقي ڪنڊن وارا ٽي برج ڊهي ويا آهن. ان کان سواءِ ٻه برج جيڪي ڪوٽ جي ڏاکڻئين شاهي دروازي جا رکوالا هئا، تن مان ڪوٽ ۾ داخل ٿيڻ مهل ساڄي هٿ وارو يعني اوڀاريون برج ڊهي آهي. البته کاٻي هٿ واري برج جو وجود محسوس ٿئي ٿو. ڪوٽ جي حالت ڏسي لڳي ٿو ته داخلي دروازي کي شايد زوريءَ ڊاٺو ويو آهي. هي حصو شوَ مندر جي ويجهو هئڻ ڪري شوَ جي ڪنهن خاص ڏڻ تي ميلي وغيره لاءِ کليل ميدان طؤر ڪتب آندو ويندو هو. ڪوٽ جي اترين ديوار ۾ جتان ديوار کي وڪڙ ڏئي اندر آندو ويو آهي، اتي ڪوٽ جو هڪ اضافي ۽ سڀ کان برجستو برج موجود آهي. هن وڏي برج جي ڇانوَ ۾ ئي مندر جا چشما آهن. لڳي ٿو ته هي برج خاص چشمن تي ايندڙ ويندڙ ماڻهن تي نظرداريءَ لاءِ جوڙيو ويو هو. بهرحال ڪوٽ جو هي سڀ کان مٿانهون برج آهي.
ڪنگريون يا مار
ڪوٽ جي ديوار يا برجن جو ڪو به مٿانهون حصو صحيح حالت ۾نه ٿو ملي، ان ڪري چئي نه ٿو سگهجي ته ديوار ۾ ڪيترا ۽ ڪهڙي طرز جا ڳڙکا ۽ منارا هئا، جن ۾ تيرانداز يا بندوق باز مورچا قائم ڪري ويهندا هئا. نه ئي برج اهڙي اوچائيءَ تائين سالم حالت ۾ بيٺا آهن، جن تي منجنيق يا توب وغيره رکڻ جا ڪي اهڃاڻ ملي سگهن. ساڳيءَ طرح اهو به يقين سان چئي نه ٿو سگهجي ته ٻاهرين ديوار يا برجن مٿان ڪي ڪنگريون وغيره هيون يا نه، البته مقامي اديب رسول بخش درس وٽ هن ڪوٽ جو هڪ پٿر محفوظ آهي، جيڪو ڪنول جي گل سان مشابهت رکي ٿو. ٿي سگهي ٿو ته ان طرز جا گل ڪوٽ جي ڪنگرن يا ڪنهن ٻئي هنڌ جي خوبصورتيءَ لاءِ ڪتب آندا ويا هجن.
گهوڙو
فائل:Animhorse.gif
گهوڙو  هڪ خوبصورت چوپايو جانور آهي. گھوڙو ھڪ اھڙو جانور آھي جنھن انسان سان سندس اڄ ڏينهن تائين ڪيل ترقيءَ جي دور دراز منزلن تي نھايت تعريف جھڙي مدد۽ ھمدردي ڪئي آهي.جنگ ۾ يا صلح وقت گھوڙو ھميشہ انسان جو مددگار ۽ دوست رھيو آھي.اسپين جي حملي ڪندڙ فوج جا سپاهي سورھين صدي عيسويءَ جي شروع ۾ جڏھن پنھنجي زرھ پوش گھوڙن تي چڙھي، آمريڪي ريڊ انڊين جي پٺيان پوندا ھئا تہ ريڊ انڊين گھوڙي ۽ سوار کي ھڪ ئي جانور سمجھندا ھيا.ھنن گھوڙي جھڙو شاندار جانور اڳي ڪڏهن نہ ڏٺو ھو گھوڙو شروع ۾ شايد وچ ايشيا ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ پالڻ شروع ڪيو ويو وچ ايشيا جي ڪجھ حصن ۾ اڃان تائين جهنگلي گھوڙا موجود آهن.گھوڙي جو نسل جابلو ماحول۾رھندڙ لومڙ جيڏي ھڪ جانور سان ملايو ويو آهي جنھن کي ھر پير۾ چار آڱوٺا اڳيان۽ ٽي پويان ھوندا ھئا.گھوڙو پنھنجي وڏي آڱوٺي جي اڳئين چوٽي يا ننھن تي زور ڏئي ھلي ٿو.گھوڙي جو سنب قدرت جي عجيب صنعت يا ڪاريگري آهي.اھو پنجي جي ھڪ آڱوٺي بلڪہ ان جي فقط ھڪ ننھن جي بدليل صورت آهي.لوھ جي نعل جو اڄڪلھ عام طرح پاليل گھوڙن جي سنبن ۾ ھنيو ويندو آهي سو اٽڪل سن 400 ۾ يونانين يا رومين ٺاھيو. پاليل گھوڙي جي منھن ۾ جيڪا اڳئين چڳ يا بشڪ آهي، سا به سندس جسماني بناوٽ ۾ تازو اضافو آهي.جھنگلي گھوڙي کي اھا بشڪ ڪانہ ٿئي، ۽ قديم زماني جي گھوڙن جون جيڪي تصويرون مليون آهن تن ۾ بہ اھا نظر ڪانه ٿي اچي.
حوالا
زمرو:پالتو جانور
سنڌ ٽوئر ازم اين آر ڪيالاجيڪل جرني(ڪتاب)
thumb|سنڌ ٽوئر ازم اين آر ڪيالاجيڪل جرني سنڌ ٽوئر ازم اين آر ڪيالاجيڪل جرني انگريزي ٻولي (Sindh Tourism An Archaeological Journey) سنڌ جي تاريخ، قديم آثارن ۽ سياحت بابت انگريزي ٻولي ۾ ڪتاب آهي جنهن ۾ سنڌ جي اهم تاريخي ۽ سياحتي ماڳن بابت ڄاڻ شامل آهي. هيءُ ڪتاب سنڌ حڪومت جي سياحت، ثقافت ۽ نوادرات واري کاتي جي ماتحت اداري سنڌ ٽوئرازم ڊولپمينٽ ڪارپوريشن 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.هن ڪتاب جو ليکڪ عزيز ڪنگراڻي آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:تاريخي ڪتاب
احمداڻي
هڪ ذات جو نالو. چانگن ۽ لغارين جو هڪ مشهور قبيلو آهي.
مولانا محمد عاقل
مولانا محمد عاقل لائبريري مولوي محمد عاقل ولد آخوند الله نواز سومرو، تعلقي لاڙڪاڻي جي ڳوٺ ”عاقل خالد“ ۾، سال 1851ع ڌاري ڄائو. عربي، فارسي ۽ سنڌيءَ ۾ وڏو ماهر هو. اردو، سرائڪي ۽ هندي ٻوليون به ڄاڻندو هو. جوانيءَ ۾ پير ڳوٺ ۾ رهيو ۽ پير حزب الله شاهه جي ڳچ وقت خدمت ڪيائين. شعر چوڻ جو شوق هوس. پهريائين فارسيءَ ۾ ۽ پوءِ سنڌيءَ ۾ طبع آزمائي ڪيائين. سال 1882ع ۾، پير ڳوٺ ڇڏي، لاڙڪاڻي واپس پهتو، ۽ ڍڪ بازار ۾ ڪتابن جو دوڪان کوليائين. نهايت نيڪ ۽ سڌوسنئون مسلمان هو، ۽ تيري ميريءَ مان نه ڄاڻندو هو. اڪثر مطالعي ۾ منهن هوندو هوس ۽ ڪافي ڪتاب لائبريريءَ ۾ جمع ڪيا هئائين. معلوم ٿئي ٿو، ته وٽس ستن - اٺن سون تائين ڪتاب موجود هئا، جن ۾ فارسي ۽ عربي ڪتابن جو ڳاڻيٽو زياده هو. پڇاڙي ۾ مالي پريشانين سببان ڪتاب وڪرو ڪري حياتيءَ جو سفر اڳتي ڪندو رهيو. آخر نوي ورهين جي عمر ۾ تاريخ 6 سيپٽمبر 1941ع تي راهه رباني ورتائين. مولانا صاحب آزاديءَ جي تحريڪ ۾ به سرگرم حصو ورتو. ”الوحيد“ (ڪراچي) ۾ اڪثر سندس شعر ڇپجندو رهندو هو. کيس عبدالفتاح ”عبد“، عبدالحق ”زيب“ ۽ غلام سرور ”سرور“ نالي فرزند ٿيا، جيڪي ٽئي بلند پايه شاعر ٿيا. ”عبد“ ۽ ”سرور“ فوت ٿي ويا آهن، ”زيب“ زنده آهي ۽ حيدرآباد ۾ رهي ٿو ۽ صحافت سان وابسته آهي.
ڍڪ بازار، (شڪارپور)
ڍڪ بازار شڪارپور، هڪ پراچين تاريخي بازار آهي جيڪا شڪارپور شهر ۾ هندو سنڌين  پاران آباد ڪئي وئي. ڍڪ بازار لکي دَر کان شروع ٿئي ٿي ۽ 'اسٽورٽ گنج' وٽ پُوري ٿئي ٿي. هن بازار ۾ اڪثر هندو سيٺين جا دُڪان هوندا هُئا، ۽ سندن واپار سڄِي دُنيا ۾ هَلندو هُيو، ۽ هو ڏيساور مان پڻ شيون آڻي هتي کپائيندا هُيا، جنهن ڪري سَسِتائپ ۽ روزگار جا جُجها ذريعا هوندا هيا. هُنڊيءَ جو رواج (جنهن کي هاڻي بئنڪ ڊرافٽ سڏبو آهي) اهو شڪارپور جي هندو سيٺين جي ايجاد آهي جيڪو پوءِ سڄِ دُنيا ۾ رائج ٿي ويو.
هيءَ بازار شهر جي اُڀرندي ۽ اُلهندي جي وچ ۾ آهي ۽ هڪ مِيل ڊگهي بازار آهي. هيءَ بازار ڪاٺين جي ڪئنچين جي مٿان ٽاٽ رکي ڍڪي وئي هُئي، جنهن ڪري گرمين جي مُند ۾ به ٿڌي رهندي آهي ۽ مينهوڳي مُند ۾ پڻ پاڻيءَ کان محفوظ رهندي هُئي. هن بازار ۾ پِراچين دَوُر جو هر قسم جو سامان ملي ويندو هيو. هن بازا ۾ ’تارا سنگهه جواهريءَ جي پڙي‘ مشهور هُئي، جنهن ۾ بصري جا موتي، رنگون جا ياقوت، برازيل جو پنو، لنڪا جو پکراج، آفريڪا جا هيرا، اٽليءَ جو موڱو جا ٻَڌا واپاري (هول سيل واپاري) هوندا هيا. پاڪستان ٺهڻ کان اڳ هيءَ بازار پنهنجي اوج تي هُئي، جنهن کانپوءِ بي ڌِيانيءَ وِچان هيءَ بازار پنهنجي اوج وڃائي ويٺي آهي.
حسين هارون
نامياري سياستدان حسين هارون جو پورو نالو عبدالله حسين هارون آهي، پر کيس حسين هارون جي نالي جي سڃاڻپ آهي. هن 21 آڪٽوبر 1950ع تي ڪراچيءَ ۾ جنم ورتو. هي مسلم ليگ جي اهم رهنما سر حاجي عبدالله هارون جو پوٽو آهي ۽ ناليواري رهنما حميد هارون جو ڀاءُ آهي. سندس والد ڄاتل سڃاتل سنڌي ڪڇي خاندان سان تعلق رکندڙ هو.
تعليم
هن شروعاتي تعليم ڪراچي جي گرامر اسڪول مان ورتي ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان گريجوئيشن ڪئي اٿس.
سياست
هن پنهنجي سياسي زندگيءَ جو آغاز 1970ع کان ڪيو. شروعات ۾ پاڪستان مسلم ليگ جو 1970ع ڌاري اليڪشن ڪوآرڊينيٽر رهيو، بعد ۾ ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن جو ڪائونسلر منتخب ٿيو، ان ذميواري تي 1979ع کان 1985ع تائين رهيو. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ (KPT) جو 1980ع کان 1982ع تائين ٽرسٽي رهيو. 1985ع کان 1988ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. 1985ع کان 1986ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو اسپيڪر رهيو، جڏهن ته 1986ع کان 1988ع تائين سنڌ اسيمبليءَ ۾ اپوزيشن ليڊر طؤر ڀرپور ڪردار ادا ڪيائين.
ذميواريون
حسين هارون 1988ع کان 1989ع تائين پاڪستان هيرالڊ پبليڪيشن لميٽيڊ (PHPL) جي ڪنسلٽنٽ طؤر به ڪم ڪيو، ساڳئي عرصي ۾ اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ ۾ نمائندي طؤر شرڪت ڪيائين. هيءُ آئي. بي. اي ڪراچيءَ جي بورڊ جو 1996ع کان 1999ع تائين ميمبر رهيو، ان بعد ٻه سال ڪي. اي. ايس. سي (KESC) جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جو ڊائريڪٽر رهيو. 1999ع کان 2005ع تائين گرفٿ ڪاليج، ڪراچيءَ جو چيئرمئن رهيو. ساڳئي عرصي ۾ دوران پاڪ چائنيز بزنس فورم جو صدر رهيو. هي انگلش اسپيڪنگ يونين آف پاڪستان جو صدر به هو. حسين هارون سماجي ڪمن ۾ به اڳڀرو رهيو آهي، صوبائي خودمختياريءَ لاءِ پنهنجو ڀرپور موقف رکندو اچي، ڪالا باغ ڊيم جي مخالفت ۾ پنهنجي موقف تي اٽل رهيو آهي. هن ويجهي ماضيءَ ۾ حڪومت کي صلاح ڏني ته لکين سنڌين کي ڪراچيءَ ۾ آباد ڪري سگهجي ٿو. جولاءِ 2008ع کان حسين هارون کي اقوام متحده ۾ پاڪستان جو مستقل نمائندو مقرر ڪيو ويو آهي.
حوالا
زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻھو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا سياستدان زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
قومي عوامي تحريڪ
200px|thumb|سنڌ ۾ عوامي تحريڪ جو جھنڊو
قومي عوامي تحريڪ (انگريزي ۾ Sindhi People's Movement) پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ هڪ مارڪسي-ليننسٽ-مائوسٽ سياسي پارٽي آهي ۽ ان جي صدر دفتر حيدرآباد ۾ آهي. عوامي تحريڪ جو بنياد 5 مارچ 1970ء تي رسول بخش پليجو وڌو. هن پارٽي جو هيڊڪوارٽر پليجو هائوس،قاسم آباد،حيدرآباد،سنڌ ۾ آهي.
وجود
عوامي تحريڪ 5 مارچ 1970 تي حيدرآباد، سنڌ ۾ رهندر قانون دانن، ليکڪن ۽ دانشورن ٺاهي، هن پارٽي جو پهريون چيئرمين رسول بخش پليجي کي  ٺاهيو ويو.
تاريخ
هن پارٽي سدائين سنڌي عوام جي حقن جي لاءِ جاکوڙ ڪندي رهي آهي هن ماضي ۾ مختلف تحريڪن ۾ حصو ورتو جنهن جا نالا هيٺ ڏنا وڃن ٿا.
نظريو
قومي عوامي تحريڪ سرمائيدار نظام، فوجي حڪومت، سامراجن، آمريت، دهشتگردي، لا قانونيت، ڪرپشن، نسل پرستي هنن جي خلاف هميشه سخت رويو رکيو آهي. عوامي تحريڪ هميشه پاڪستان کي مضبوط ڪرڻ چاهيو آهي هن هميشه هنڌون،عيسائين ء يهوڊين کي هڪ پليٽ فارم تي آڻڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.'''
پارٽي جو صدر
هن پارٽي جو موجوده صدر اياز لطيف پليجو آهي.
سياسي تحريڪ
موجوده دور ۾ عوامي تحريڪ مهاجر صوبو جي مسئلي تي سڃي سنڌ ۽ بين الاقوامي سطح تي سڏ بلند ڪري رهي آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ سماجواد زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
ڊي اين اي
thumb| ٻٽي پيچدار ڌاڳي نما ڊي اين اي جي شڪل جو حصو
ڊي آڪسيربو نيوڪلڪ ائسڊ ، جنھن کي مختصرن ڊي اين اي سڏيو ويندو آهي، ٻن ڌاڳي نما ھڪٻئي سان ويڙھيل لڙھن جو ٺھيل ماليڪيول آهي جيڪو پيچدار شڪل جو ڌاڳي نما نيوڪليائي تيزاب ھوندو آھي،  جنھن منجھ سمورن ڄاتل جاندارن ۽ وائرس جي پيدائش، وڏي ٿيڻ، ڪم ڪرڻ جي طريقن ۽ واڌ بابت جينياتي ترتيب موجود ھوندي آھي. اھو ھڪ ڊگھو ماليڪيول آهي جنھن ۾ ھڪ مخصوص جينياتي ڪوڊ ھوندو آھي. جيڪو کاڌن جي ترڪيبن واري ڪتاب وانگر جسم جي اندر سمورن قسمن جي پروٽين جي ٺاھڻ لاء ھدايتون رکندڙ ھوندو آھي. اھو وراثتي خاصيتن کي والدين کان اولاد ۾ منتقل ڪرڻ جو سبب ٿئي ٿو. 1856 کان 1865 تائين بيان ڪيل مينڊل Mendel جي تجربن سان وراثتي ايڪن جو تصور ٺھڻ لڳو. 1869 ۾ سوئيٽزرلينڊ جي فريڊرڪ مائيسر (Friedrich Miescher) گھرڙن جي مرڪزن ۾ ھڪ اھڙو مادو دريافت ڪيو جنھن ۾ تمام گھڻي نائٽروجن موجود ھئي پر کيس معلوم نہ ھيو تہ اھو ڊي اين اي سڏجندو. 180px|thumb|ڊي اين اي دريافت ڪندڙ [[فريڊرڪ مائيسر]] اھو مادو گھرڙي جي مرڪز مان حاصل ڪيو ويو ۽ مرڪز کي نيوڪليس چئبو آھي. ھن سائٽوپلازم مان نيوڪلس کي ڌار ڪري ان کي الڪلائين جي ڳار سان صاف ڪري ان کي تيزابي شڪل ۾ آندو جنھن کي ھن نيوڪليئن (nuclein) جو نالو ڏنو جيڪو بعد ۾ ڊي اين اي سڏجڻ شروع ٿيو. فريڊرڪ مائيسر اھو تيزابي مادو (دريافت ڪيل ڊي اين اي)  ھڪ مڇي جي پيپ مان حاصل ڪيو. ھن جو خيال ھو تہ ھي مادو جنسي زرخيزي ۽ وراثتي خاصيتن جي منتقلي جو ذريعو ٿي سگهي ٿو. 1895 میں ايڊمنڊ ڪروموسومز (موروثي ڌاڳا) ماء ۽ پي طرفان يڪسان منتقل ھجڻ جي بنياد تي انهن جي وراثت ۾ اھميت جو خيال ظاھر ڪيو. ان کان پھرين والٽر فليمنگ مک مرڪز (nuclein) جي مورثي ڪروموسومز سان ڳانڍاپو محسوس ڪري چڪو ھيو ۽ ان لاء پھريون ڀيرو ڪرومٽن (chromatin) لفظ استعمال ڪيو ھو. پوء ٽائمس غدود ۽ خمير جي گھرڙن تي تجربو ڪندي جرمني جي البرخت ڪوسل اھو دريافت ڪيو تہ نيوڪليئن اصل ۾ ٻہ تيزابي مادا آھن جن ۾ ھڪڙو ڊي اين اي ۽ ٻيو آر اين اي آھي. جاندارن جي اندر اھي ڪيميائي مادا يعني ڊي اين اي جينياتي ترتيبن جا مڪمل مجموعا ٺاھيندا آھن جن کي جينوم سڏيو ويندو آهي انساني جينوم ۾ ٽي ارب بنيادي ايڪن (Base) جا جوڙا ڳنڍيل ھوندا آھن ۽ ان ۾ 23 ڪروموسومن جا جوڙا پڻ شامل آهن. سڀني انسانن ۾ انھن بنيادي ايڪن جو 99 سيڪڙو بنيادن جي ترتيب ھڪجھڙي ھوندي آھي .1953 ۾ جيمز واٽسن، فرانسس ڪرڪ، مئوريس ولڪنس ۽ روزالينڊ فرينڪلن ڊي اين اي جي ٻٽي وڪوڙيل ڌاڳن واري پيچدار ڏاڪڻ واري شڪل (double helix) دريافت ڪئي. واٽسن، ڪرڪ ۽ ولڪنس کي 1962 ۾ ڊي اين اي جي ان ماليڪيولن واري شڪل دريافت ڪرڻ تي طب جو نوبل پرائيز مليو.
ڊي اين اي جي جوڙجڪ
ڊي اين اي ھڪ وروڪڙدار ڏاڪڻ وانگر ٺھيل ھوندو آھي جنھن جا پاسا ڄڻ تہ ٻن ھڪ ٻئي سان وڪوڙيل ڌاڳن وانگر ھوندا آھن جن جي وچ ۾ ڪروڙين ڏاڪا ھوندا آھن. ھر ڏاڪي ۾ ٻہ بنيادي ايڪا (Base) ڳنڍيل ھوندا آھن يعني ھر ڏاڪو ھڪ جوڙو ھوندو آھي جن جو ڏاڪي جي وچ تي سنگم ھائڊروجن بانڊ سڏبو آهي. اھي بنيادي ايڪا ھيٺين چئن قسمن جا ھوندا آھن :
مٿين بنيادي ايڪن جي ترتيب وارو جينياتي ڪوڊ ھر جيو گھرڙي جي مرڪز ۾ موجود ھوندو آھي جيڪو مورثي ھوندو آھي يعني والدين مان ٻارن ۾ منتقل ٿيندڙ آهي. ڊي اين اي ماليڪيولن جو ٺھيل ھوندو آھي جن کي نيوڪليوٽائڊ چوندا آهن. ھر نيوڪليوٽائڊ کنڊ ۽ فاسفيٽ گروپن جو ٺھيل ھوندو آھي جن جا بنياد نائٽروجن ھوندا آھن انھن بنيادن جا چار قسم مٿي بيان ٿيل آھن. انھن چئن بنيادن جي ڊي اين اي جي ڏاڪڻ جي ڏاڪن واري ترتيب کي جينياتي ڪوڊ يا جينياتي مجموعو چوندا آهن.
حوالا
زمرو:ڊي اين اي زمرو:سائنس
خانقاه احمديه سعيديه
خانقاه احمديه سعيديه پاڪستان ۾ نقشبندي طريقت جي هڪ مشهور خانقاه يا درگاهه آهي. هي خانقاه موسيٰ زئي شريف شهر ۾ آهي جو ڊيرا اسماعيل خان ضلعي، خيبر پختونخوا صوبي ۾ واقع آهي.
هن درگاهه جو بنياد حاجي دوست محمد قندهاري نقشبندي وڌو، جيڪو شاه احمد سعيد مجددي مهاجر مدني جو وڏو خليفو هو. پاڻ خانقاه جو نالو پنهنجي مرشد جي نالي پويان رکيائين. کانئس پوءَ هن درگاهه جو انتظام سندس وڏي خليفي خواجه محمد عثمان داماني هلايو، جنهن وصيت ڪري هي درگاهه پنهنجي صاحبزادي خواجه سراج الدين جي حوالي ڪئي.
ويهين صديءَ ۾ سنڌ ۾ نقشبندي طريقي جي علمبردار صوفي بزرگ پير مٺا سائين جو سلسلو به هن درگاهه سان جڙيل آهي. پير مٺا سائين جو مرشد پير فضل علي قريشي خواجه سرج الدين جو خليفو هو.
822ع
ڊسمبر
زمرو:822ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
ايٽلانٽڪ سمنڊ
thumb|ايٽلانٽڪ سمنڊ جو نقشو
ايٽلانٽڪ سمنڊ يا ايٽلانٽڪ وڏو سمنڊ   دنيا جو ٻيون نمبر وڏو سمنڊ آھي جنھن جي پکيڙ 106460000 km2 آهي. ھي سمند زمين جي 20 سيڪڙو سطح مٿان واقع آهي ۽ ڌرتي جي پاڻي جو 29 سيڪڙو ھن سمنڊ ۾ آھي. ھي سمنڊ پراڻي دنيا کي نئين دنيا کان ڌار ڪري ٿو. نقشي ۾ ھي سمند انگريزي اکر S, جي صورت ۾ نظر ايندو آهي جنھن جي ھڪ طرف يورپ ۽ آفريڪا جا کنڊ آھن ۽ ٻئي طرف اتر آمريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا جا کنڊ آھن. ان جي ڏکڻ ۾ اينٽارڪٽيڪا واقع آهي.
نالي جي معنيٰ
thumb|left|فرانس واري 1710 جي آفريڪي نقشي ۾ ايٿوپيائي وڏي سمنڊ جي تصوير
تفصيلي تعارف
دنيا جي وڏن سمنڊن مان هڪ جو نالو ائٽلانٽڪ سمنڊ آهي، جنهن کي عربي ۾ ”بحر اوقيانوس“ سڏيو وڃي ٿو. هي پئسفڪ وڏي سمنڊ کانپوءِ دنيا جو ٻيو نمبر وڏو سمنڊآهي. هن جي پکيڙ 31,830,000 ڪروڙ چورس ميل (166,240,000 چورس ڪلوميٽر) آهي. ان ۾ هن سان لاڳاپيل ٻين سمنڊن جي پکيڙ به شامل آهي. ڌرتيءَ جي 5/1 حصي تي اهو سمنڊ پکڙيل آهي. جڏهن ته دنيا ۾ سامونڊي ايراضيءَ جي لحاظ کان اٽڪل 23.9 سيڪڙو ايراضي والاري ٿو. هن سمنڊ جي وڌ ۾ وڌ ويڪر 8 هزار ڪلوميٽر آهي. جڏهن ته ننڍي ۾ ننڍي ويڪر جيڪا برازيل ۽ آفريڪا کنڊ جي وچ ۾ آهي، سا 2700 ڪلوميٽر اٿس. اتر ۽ ڏکڻ قطب تائين هن سمنڊ جي ڊيگھه 15 هزار ڪلوميٽر آهي. هن سمنڊ تي ائٽلانٽڪ نالو آفريڪا کنڊ جي اتراولهه واري ائٽلس (Atlas) جبل سبب پيو. جيڪو ائٽلانٽڪ وڏي سمنڊ سان لاڳاپيل اوڀر ۾ آهي. جڏهن ته بيفن اُپسمنڊ (Baffin Bay)، هڊسن اُپسمنڊ، سينٽ لارينس نار (Lawrence St. Gulf)، ميڪسيڪو نار ۽ ڪيربين سمنڊ اولهه ۾ اٿس. خط استوا وسيلي، هيءُ سمنڊ ٻن مکيه ڀاڱن يعني اتر ائٽلانٽڪ ۽ ڏکڻ ائٽلانٽڪ ۾ ورهائجي ٿو.
ائٽلانٽڪ سمنڊ جي وڌ ۾ وڌ گھرائي، پورٽيروڪو ٽرينچ (Puerto Rico Trench) وٽ آهي. جيڪا 30,249 فوٽ ٿئي ٿي. هيءُ سمنڊ اوڀر ۾ آفريڪا ۽ يورپ کنڊ ۽ اولهه ۾ ڏکڻ ۽ اتر آمريڪا کنڊن تائين پکڙيل آهي. هن سمنڊ کي دنيا جي سڀني سمنڊن ۾ وڏي اهميت حاصل آهي. هن سمنڊ ۽ ساڻس لاڳاپيل ننڍن ننڍن سمنڊن تي دنيا جا وڏا وڏا تجارتي بندرگاهه موجود آهن. اهي سڀئي بندرگاهه هن سمنڊ وسيلي هڪٻئي سان واپاري ناتن ۾ جڪڙيل آهن. هن سمنڊ ۾ دنيا جا وڏا وڏا ٿڌا ۽ ڪوسا وهڪرا پيدا ٿيندا رهندا آهن، جن جو دنيا جي اڪثر ملڪن جي آبهوا تي اثر پوندو آهي.
ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ جا ننڍا سمنڊَ
ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ اندر کوڙ ننڍا سمنڊَ واقع آھن جن ۾ پکيڙ جي لحاظ کان وڏا ھيٺ ڏجن ٿا  :
پينگئيا جو وچ ايٽلانٽڪ واري جاء کان ڦاٽڻ
زمين جي سڀ کان وڏي کنڊ پينگئيا جي ٽٽڻ جي شروعات وچ ايٽلانٽڪ ۾ اتراولھ آفريڪا ۽ اتر آمريڪا جي وچ تي ٿي هئي جتي ٽرائسڪ واري پوئين دؤر ۽ جيوراسڪ واري شروعاتي دؤر ۾ طاس يا حوض ٺھڻ جي شروعات ٿي چڪي ھئ. ان دؤر ۾ ئي اٽلس جبلن جي قطارن مٿي اڀرڻ شروع ڪيو ھو. انھن جبلن جي اڀرڻ جي وقت بابت اندازا اختلاف وارا آھن زمين جي ڦاٽڻ جي شروعات وچ ايٽلانٽڪ جي مقناطيسي ميدان کان ٿي ھئي.
حوالا
زمرو:سمنڊ
سرد لاش جو سفر
سرد لاش جو سفر امر جليل صاحب جي لکيل ڪهاڻين جو مجموعو آهي. هي ڪتاب 2010ع ۾ ڪاڇو پبليڪيشن پاران ڇاپيو ويو.
حوالا
زمرو:امر جليل جا لکيل ڪتاب زمرو:2010ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
احوال شاھ عبداللطيف ڀٽائي
احوال شاھ عبداللطيف ڀٽائي ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي جيڪو شاھ لطيف جي سوانح ۽ حيات تي سنڌيءَ ۾ لکيل پهريون ڪتاب چيو وڃي ٿو. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد پڪو آهي، جنهن ۾ 182 صفحا آهن ۽ قيمت 5 روپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو چوٿون، ڀٽ شاھ ثقافتي مرڪز طرفان ڇپايو ويو، جيڪو سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو انگريزي ترجمو بہ ڇپيل آهي.
حوالا
زمرو:1972ع م ڇپيل سنڌي ڪتاب
احوال و آثار ملڪ الشعراءِ ابوالفيض فيضي
هيءُ ڪتاب پير حسام الدين راشديءَ جو ترتيب ڏنل آهي. اهو احوال اڳ ۾ پير صاحب پنهنجي تصنيف ”شعراءِ ڪشمير“ جي ٽئين جلد ۾ تفصيل سان آندو هو، جيڪو ٻيهر ڪتابي صورت ۾ 1968ع ۾ مٿئين عنوان سان شايع ڪيائين.
پائيپ مڇي (دريائي)
پائيپ مڇي  سنگنٿيڊاء ڪٽنب جي مڇي جو ھڪ قسم جيڪو درياء ۾ رھندڙ ھوندو آھي ۽ ان کي ايسٽوئرن پائيپ مڇي يا دريائي پائيپ مڇي پڻ سڏين ٿا. ان جو حياتياتي نالو سنگناٿس واٽر ميئيري آهي. اھا جنس رڳو ڏکڻ آفريڪا جي ڪجھ دريائن ۾ ٿورائيءَ ۾ ملندڙ آهي جن ۾ ڪيرئيگا ندي، ڪسوگا ندي، بشمئنس ندي، ايسٽ ڪلينيموڊ ندي شامل آھن. ۽ ان جي جنس نابودي جي خطري ۾ آهي.
اندر جو ڄامڙو
مشهور ڪهاڻيڪار ايشور چندر جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. جيڪو 1984ع ۾ طارق اشرف ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪرائون سائيز ڪتاب جا صفحا 198، قيمت 12 رپيا. ڇپائيندڙ سهڻي پبليڪيشنس، حيدرآباد سنڌ.-اجمير- واسي -ايشور چندر- 1998ع ۾ سرڳواس ٿيو آهي. ريلوي ۾ ملازم هو. سندس ڪهاڻين جا ٽي ٻيا مجموعا ”ڇوڪرو ۽ ڇوڪري“، ”سخت چهري وارو ماڻهو“ ۽ ”ٿڌا چپ“ ڇپيل آهن. ايشورچندر جي هن ڪتاب ”اندر جو ڄامڙو“ ۾ ڏهه ڪهاڻيون آهن: (1) سخت چهري وارو ماڻهو، (2) اندر جو ڄامڙو، (3) ڪمزور نسن وارو گهر، (4) ٻئي ڏاڪي تي رڄندڙ -برف-، (5) وقت جي انتيءَ بعد، (6) هڪ دلشڪستي شخص جو خط، (7) موٽي آيل ماضي،(8) -باهه-، (9) -ان- گهڙيءَ لاءِ...، (10) ملڪيت. طارق اشرف پاران سندس ڇپايل هيءُ ٻيو مجموعو آهي، جنهن مان ليکڪ جي معيار ۽ سنڌيءَ ۾ مقبوليت ظاهر آهي. طارق اشرف جي لفظن ۾ ”ايشور جون ڪهاڻيون پڙهڻ کان پوءِ ائين محسوس ٿيندو ته اها ڪهاڻي ته اسان جي پنهنجي گهر جي آهي، يا اهو واقعو ته اسان جي پنهنجي پاڙي ۾ ٿي چڪو آهي.
مولانا ثناءُالله ثنائي
'''مولانا ثناءُالله ”ثنائي“' مولوي ثناءُالله ”ثنائي“ ولد الله بخش عباسي، تعلقي ڏوڪريءَ جي ڳوٺ ”کوهارا“ ۾، تاريخ 5 ذوالقعد 1312هه مطابق 3 اپريل 1895ع تي ڄائو. عربي، فارسي، اردو ۽ سنڌي زبانن ۾ مهارت حاصل هيس. نعتيه شاعريءَ کان علاوه غزلن تي مشتمل ”ديوان“ به تيار هوس. مزاحيه شاعريءَ ۾ به مـُلڪو رکندو هو. سندس خطبا سنڌ ۾ مشهور آهن. ٻياسي ورهين جي ڄمار ۾، تاريخ 12 صفر المطفر 1398هه مطابق 21 ڊسمبر 1977ع تي وفات ڪيائين. سندس تصنيفات جو تعداد 14 آهي. مولانا تاج محمود امروٽي رح (1844 - 1929ع) جو عقيدتمند هو. مولانا ”ثنائي“ وڏو ڪتبخانو جمع ڪيو هو، جنهن ۾ ناياب ڪتابن کان علاوه ڪيترائي قلمي نسخا به محفوظ هئا. هڪ اندازي مطابق وٽس اڍائي هزارن جي لڳ ڀڳ ڪتاب گڏ ٿيل هئا پاڻ وڏي پايي جو عالم ۽ حاضر جواب هو. افسوس جو پوين ۾ علم جو سوجهرو نه رهيو، جنهن ڪري هي علمي سرمايو فقط اونداهي ڪوٺيءَ ۽ اُڏوهيءَ جو کاڄ بڻيل آهي.
لتا منگيشڪر
سنگيت جو سفر
لتا اڃا 13 سالن جي مس هئي ته سندس پيءَ پرلوڪ پڌاريو. ان بعد هڪ ويجهي عزيز هن خاندان جي سرپرستي ڪئي ۽ لتا کي هڪ گلوڪارھ ۽ اداڪارھ طور ڪم ڪرڻ لاءِ همٿايو. لتا سڀ کان پهريائين هڪ مرهٺي فلم ”ڪيتي هسال“ لاءِ گانو رڪارڊ ڪرايو پر اهو گانو فلم رليز ٿيڻ کان پهرين فلم مان خارج ڪيو ويو. ان بعد هن ڪجه مرهٺي فلمن ۾ ڪم ڪيو. ننڍپڻ ۾ هن جو آواز تمام سنهو هو ان ڪري هن کي ڳائڻ کان منع ڪيو ويندو هو. هن همت نه هاري ۽ محنت جاري رکي ان ڪري آهستي آهستي هن جي سنگيت کي مڃتا ملڻ شروع ٿي. هن پهريون هندي گانو”ماتا اڪ سپوت ڪي، دنيا بدل دي تو“ مرهٺي فلم ”گجا ڀائو“ لاءِ ڳايو. اها فلم 1943ع ۾ رليز ٿي. 1945ع ۾ لتا ممبئي منتقل ٿي وئي جتي هن استاد امان علي خان کان ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي سکيا وٺڻ شروع ڪئي. سندس پهرين هندي فلم ”آپ ڪي سيوا ۾“ هئي جنهن ۾ هن اداڪاره ۽ گلوڪاره طور ڪم ڪيو. هن جي اوائلي فلمن ۾ ”ميرا بائي“، ”ماجهي بال“ ”گجا ڀائو“ بال‘‘، ”ڇمڪلا دنيا“، ”بڙي مان“، ”زندگي سفر“ ۽ ڇتر شيواجي“ شامل آهن. 1948ع ۾ مشهور موسيقار ماسٽر غلام حيدر جي تربيت هيٺ آئي. 1948ع ۾ ماسٽر غلام حيدر هن کي پروڊيوسر سشادر مکرجي وٽ وٺي ويو جيڪو فلم شهيد ٺاهي رهيو هو، پر هن اهو چئي لتا کي واپس ڪري ڇڏيو ته هن جو آواز تمام سنهو آهي ۽ فلمي گيتن لاءِ مناسب ناهي. ماسٽر غلام حيدر ڪاوڙ مان پروڊيوسر کي چيو ته هڪ ڏينهن سڀئي پروڊيوسر ۽ ڊائريڪٽر لتا جي پيرن تي ڪري هن کي سندن فلمن ۾ ڳائڻ لاءِ منٿون ڪندا. ساڳئي ئي سال هن فلم ”مجبور“ جو گانو ”دل ميرا توڙا، مجهي ڪهين ڪا نه ڇوڙا“ رڪارڊ ڪرايو. 1949ع ۾ هن جي ڳايل گاني ”آئيگا آنيوالا“ مقبوليت جا سڀئي رڪارڊ ٽوڙي ڇڏيا ۽ هن جي شهرت آسمان سان ڳالهيون ڪرڻ لڳي.
1950ع واري ڏهاڪي ۾ هن باليوڊ جي وڏن وڏن موسيقارن سان ڪم ڪيو. لتا انهن ڏينهن ۾ اهي شاهڪار گانا ڳايا جيڪي صدين تائين ياد رهندا. 1955ع ۾ هن سريلنڪا جي فلم سيدا سولانگ ۾ سنهالا ٻوليءَ ۾ گانو رڪارڊ ڪرايو. 1956ع ۾ هن تاملي ٻوليءَ ۾ پهريون گيت ڳايو. کيس بهترين خاتون گلوڪاره طور پهريون فلم فيئر ايوارڊ 1958ع ۾ ڳايل فلمي گيت ”آجا ري پرديسي“ جي مڃتا طور ڏنو ويو. اهو گيت هن فلم ”ماڌومتي“ لاءِ ڳايو هو.
1960ع واري ڏهاڪي جي ابتدا هن ”جب پيار ڪيا تو ڊرنا ڪيا“ جهڙي شاهڪار گاني سان ڪيو. فلم ”مغل اعظم“ جي هن گاني جي موسيقي نوشاد ڏني هئي ۽ هيءُ گانو مشهور اداڪاره مڌوبالا تي فلمايو ويو. ساڳئي سال فلم ”دل اپنا اور پريت پرائي“ رليز ٿي. انهيءَ فلم ۾ لتا جو ڳايل گانو ”عجيب داستان هئي يي“ سڄي ننڍي کنڊ جو آواز بنجي ويو. 1961ع ۾ هن ٻه مشهور ڀڄن “اللّٰه تيرو نام“ ۽ ”پرڀو تيرو نام“ رڪارڊ ڪرايا. 1962ع ۾ هن کي ٻيو ڀيرو فلم فيئر ايوارڊ ڏنو ويو. اهو ايوارڊ هن کي مشهور نغمي ”ڪهين ديپ جلي ڪهين دل“ تي ڏنو ويو. انهيءَ نغمي جو موسيقار هيمنت ڪمار هو ۽ فلم هئي ”بيس سال بعد“. 27 جنوري 1963ع تي هن هندستان جي وزيراعظم جواهرلال نهرو جي موجودگيءَ ۾ قومي ترانو ”ائي وطن ڪي لوگو“ ڳايو. چون ٿا ته اهو ترانو ٻڌي وزيراعظم جي اکين ۾ لڙڪ اچي ويا.
لتا هزارين فلمي گيت ڳايا. 1974ع کان 1991ع تائين لتا جو نالو گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊس ۾ سڀ کان وڌيڪ گانا ڳائڻ واري خاتون طور شامل رهيو. 2012ع ۾ لتا ”سوامي سمارٿ مها منتر“ جي نالي سان پنهنجو البم جاري ڪيو جنهن ۾ هن پنهنجي ڀيڻ سان گڏجي ڀڄن ڳايا آهن. 2014ع ۾ ھن پنهنجي بنگالي گيتن جو البم جاري ڪيو. 30 مارچ 2019ع تي هن پنهنجو قومي ترانو ”سگند مجهي اس مٽي ڪي“ جاري ڪيو.
لتا سنڌيءَ ۾ به هڪ گيت ”منهنجا سپرين تو کان وڇڙي“ ڳايو آهي. اهو گيت هن سنڌي فلم ”هل ته ڀڄي هلون“ لاءِ رڪارڊ ڪرايو هو. هن گيت جي موسيقي سي ارجن ترتيب ڏني ۽ پروڊيوسر سترام روهڙا هو.
بحيثيت موسيقار ۽ فلمساز
انهيءَ ۾ ڪوبه شڪ ناهي ته لتا گائڪيءَ جي ميدان ۾ پنهنجا لافاني نقش ڇڏيا آهن پر هن هڪ موسيقار ۽ فلمساز طور به پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنيون. 1960ع کان 1969ع تائين هن پنجن مرهٽي فلمن ۾ موسيقار طور ڪم ڪيو. هن هڪ فلمساز طور چار فلمون ٺاهيون.
انعام ۽ اعزاز
لتا منگيشڪر جي فن ۽ موسيقيءَ جي ميدان ۾ ڏنل خدمتن جي مڃتا طور کيس ڪيترن ئي اعزازن سان نوزيو ويو آهي. انهن اعزازن ۾ ڀارت جو وڏي ۾ وڏو اعزاز ”ڀارت رتنا“، پدما ڀوشن (1969)، پدما وڀوشان (1999)، زي لائيف ٽائيم اچيومينٽ ايوارڊ، دادا صاحب پالڪي ايوارڊ (1989)، مهاراشترا ڀوشن ايوارڊ (1997)،اين ٽي آر قومي ايوارڊ (1999)، ڀارت رتنا ايوارڊ (2001)، ليجين آف آنر (2007)، اي اين آر قومي ايوارڊ (2009)، ٽي قومي فلم ايوارڊ ۽ 15 بنگالي فلم ايوارڊ شامل آهن. 1984ع ۾ مڌيا پرديش سرڪار ۽ 1992ع ۾ مهاراشتر سرڪار ”لتا منگيشڪر ايوارڊ“ جو بنياد وڌو.
لتا ۽ گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊس
1974ع ۾ گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊس لتا منگيشڪر کي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ گانا ڳائيندڙ شخصيت قرار ڏنو ۽ لکيو ته لتا 1948ع کان 1971ع تائين هندستان جي 20 ٻولين ۾ 25000 فلمي گيت ڳايا آهن. هن رڪارڊ تي محمد رفيع اعتراض ڪيو جنهن دعويٰ ڪئي ته هن اٽڪل 28000 گانا ڳايا آهن. محمد رفيع جي وفات کان پوءِ 1984ع ۾ گنيز بڪ لتا کي پهرئين نمبر تي رکيو پر محمد رفيع جي دعويٰ جو به ذڪر لکيو. انهيءَ کان پوءِ وارن ڇاپن ۾ گنيز بڪ لکيو ته لتا منگيشڪر 1948ع ۽ 1987ع وچ ۾ 30000 کان وڌيڪ گانا ڳايا. 1991ع کان گنيز بڪ بنان سبب ڄاڻائڻ جي لتا جو نالو خارج ڪري ڇڏيو. ڪجه ذريعن پاران اها دعويٰ ٿيندي رهي ته لتا 50000 جي لڳڀڳ گانا ڳايا آهن. البت ڪجه ٻين ذريعن مطابق 1991ع تائين هندي فلمن ۾ لتا ڪل 5025 گانا ڳايا. لتا پاڻ چوي ٿي ته هوءَ پنهنجي ڳايل گيتن جو رڪارڊ نٿي رکي ۽ هن کي خبر نه آهي ته گنيز بڪ کي اهو تعداد ڪٿان مليو آهي. 2011ع ۾ گنيز آشا ڀوسلي کي سڀ کان وڌيڪ گانا ڳائيندڙ شخصيت قرار ڏنو ۽ لکيو ته هن 1947ع کان وٺي اٽڪل 11000 گانا ڳايا آهن.
وفات
ننڍي کنڊ جي ھن عظيم گلوڪارھ   06 فيبروري 2022ع تي پرلوڪ پڌاريو. ھوءَ ڪرونا وائرس سبب 11 جنوريءَ کان اسپتال داخل ھئي. وفات وقت سندس عمر 92 سال ھئي.
حوالا
زمرو:1929ع جون پيدائشون زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:مراٺي ماڻهو زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
حاجي خير محمد عباسي
حاجي خير محمد عباسي نقشبندي مجددي بخشي طاهري حيدرآباد جو هڪ صوفي بزرگ هو. پاڻ نقشبندي طريقي سان لاڳاپيل هو ۽ درگاهه الله آباد شريف (ڪنڊيارو) جي باني پير سهڻا سائين ۽ سندس گادي نشين پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. پاڻ 2011 ۾ وفات ڪيائين ۽ حيدرآباد شهر ۾ گاڏي کاتي جي علائقي ۾ حيدر چوڪ جي ويجهو عمر اسلام مسجد ۾ دفن ٿيل آهي. سندس جنازي نماز سندس مرشد سڄڻ سائين عيدگاھ، قاسم آباد ۾ پڙهائي جنهن ۾ هزارين ماڻهو شريڪ ٿيا.
حيدرآباد شهر تعلقو
حيدرآباد شهر تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي حيدرآباد ضلعي جو ھڪ تعلقو آھي جنھن جو صدر مقام حيدرآباد شهر آهي. اھو ضلعي جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو تعلقو آهي. ھي تعلقو حيدرآباد شھر جو مکيہ بزنس مرڪز آھي. حيدرآباد شھر جو پراڻو حصو بہ ھن تعلقي ۾ آهي. شھر جي ھن حصي ۾ پڪو قلعو ، ڪچو قلعو، پاڪ فوج جي گيريزن وارو علائقو،صدر، ڦليلي، حالي روڊ، ٽنڊو ولي محمد، ھيرآباد، ٽنڊو ٺوڙهو، پنياري، بلديہ، گاڏي کاتو، پريٽ آباد، گل سينٽر، سرفراز ڪالوني، پوليس ھيڊ ڪوارٽر ، سول لائنز، ڊفينس، مارڪيٽ، ھالاناڪو، پٺاڻ ڪالوني وغيره ھن تعلقي ۾ واقع آھن، ھي تعلقو حيدرآباد شھر جو سڀ کان وڌيڪ ڳتيل آباديءَ وارو علائقو آهي. لڳ ڀڳ سمورا تاريخي ماڳ ھن تعلقي ۾ واقع آھن جن ۾ قدم گاھ، ميان سرفراز ڪلھوڙو جو مقبرو، ميرن وارا قبا ۽ ميان غلام شاھ ڪلهوڙو جو مقبرو شامل آهن.
ديھون
حيدرآباد شھر واري تعلقي م ڪل 4 ديھون آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
823ع
ڊسمبر
زمرو:823ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
ايزيس
framepx|thumb|کاٻوفطرت جي ديوي۔ ان جي پرستش مصرِ قديم ۾ شروع ٿي ھئي ۽ آھستي آھستي بحيرہ روم جي سامھون وارن تمام ملڪن ۾ رائج ٿي ھئي۔ آئسز جي سامھون ان جي مڙس اوزيريس ( جو ان جو ڀاء بہ ھيو) ۽ ان جي پٽن ھورسن جي پوڄا بہ واجب ھئي۔ ايزيس جي نالي سان گڏ ڪئي ۽ ديوين جون صفتون بہ منسوب ٿي ويو جنھن جي تحت انکي زرخيزي ۽ خوشحالي جي بہ ديوي تسليم ڪريو ويو۔ ان جي ماء آسمان جي ديوي نوت ۽ پيء زمين جو ديوتا گب ھيو۔ ان جو نشان گئون آھي۔ ايزيس کي جادو منتر جي ديوي بہ خيال ڪيو ويندو آھي۔
نگار خانہ
زمرو:زرخيز ھلال زمرو:قديم مصر زمرو:قديم مصري مذھب زمرو:مصري ديومالا زمرو:مصري معبود
اداد
اداد : عداد: ADAD:ھدد: ھداد::Hadad:
ميسوپوٽيميا جي علائقن بابل ۽ اڪادي (Babylonian-Akkadian) جي ماڻھن جو وڏو ديوتا جنھن کي ھوائن ء موسم سان منصوب ڪري پوڄيو ويندو هو. ھن ديوتا جي عبادت جو دور 1900 ق. م کان 200 ق.م تائين رھيو. ھن ديوتا جا ٻيو نالو رامن (Ramman) ھيو جنھن جي معني گاج (thunder) ھئي. سميري تهذيب ۾ ھن ديوتا کي اسڪر (ISˇKUR) جي نالي سان پوڄيندا ھيا. اداد کي مڃيندڙن جو مرڪز ڪارا ڪارا (Karakara) ۽ موجوده شام (Syria) جا علائقا اليپو (Aleppo) ۽ ماري (Mari) ھيا. شام ۽ ميسوپوٽيميا ۾ ڪڏھن ڪڏھن ھن ديوتا کي مقدس شادين جي تقريبن ۾ بہ اھميت ڏني ويندي هئي. لفظ اداد سميري (Sumerian) لفظ اسڪر (Isˇkur) جي نموني مان نڪتل آهي.ھي ديوتا آسمان جي سڀ کان طاقتور ديوتا انو (ANU) جو پٽ سمجھيو ويندو ھو.ھن ديوتا کي زرعي زمينن م زندگي بخشيندڙ سمجھيو ويندو ھو پر اڪثر کيس زبردست طوفان جو ديوتا ڪري مڃيو ويندو ھو. اڪادي (Akkadian) ميخي لکت (cuneiform) ۾ اداد لفظ جي معني گھلندڙ ھوا (wind) آھي. ھن ديوتا جو جانور ڍڳو ھو.انساني شڪل ۾ ھن جي پوشاڪ ۾ سڱن وارو مٿي جو پوش ۽ جھالر وارو جبو جنھن ۾ تارن جا نقش ڏيکاريل آھن.ھن جي ھٿ ۾ (ونگ واري ۽ نوڪ واري پاسي کان ٿلھي) تلوار (scimitar) ھوندي ھئي جنھن ۾ پينٿر جي منڍي جڙيل ھوندي ھئي تلوار جي انبوري (pincers) جھڙي نوڪ تي کنوڻ ڏيکاريل ھئي.
اندر جي اڇل
هي ڪتاب ناول نگار ۽ فيلسوف زان -پال- سارتر جو جڳ مشهور ناول Nausee جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو هن 1938ع ۾ لکيو، جيڪا سندس پهرين لکڻي هئي. -ان- ناول جا دنيا جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجما ٿي چُڪا آهن. سنڌيءَ ۾ انهيءَ ناول جو ترجمو ڊاڪٽر -بدر- اُڄڻ ڪيو آهي. سارتر ناول بابت پنهنجا ويچار ونڊيندي هڪ هنڌ لکيو آهي ته ”خواب ناول“ ڪوڙ ڪٽڻ ۽ غلط بيانيءَ جي ڪري پڙهندڙ کي خوش ڪندو آهي، جڏهن ته ڪو سٺو ناول، ڪنهن خاص مقصد ۽ نظريي تي دارومدار رکندڙ، اڻٽر ادبي ضرورت آهي.“ سارتر جي سنڌي ترجمي تي مشتمل هن ناول جو مهاڳ نامور شاعر ۽ محقق -تاج- -بلوچ- لکيو آهي، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو جون 2005ع ۾ سوجهرو پبلڪيشن پاران شايع ٿيو. هي ڪتاب 286 صفحن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جي قيمت ڪچي جلد ۾ 150 ۽ پڪي جلد ۾ 200 ڄاڻايل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
خپري
خپري (Khepri) قديم مصري مذھب ۾ھڪ ديوتا ھيو.
زمرو:مصري معبود زمرو:قديم مصري مذھب زمرو:قديم مصر
اديڪيا
اديڪيا (Adikia) يوناني ديومالا ۾ نا انصافي جي ديويءَ جو نالو آهي. ڪپسيلوس جي صندوق تي ھن جو بڇڙو چھرو نقش ٿيل آهي جنھن ۾ انصاف جي ديوي ديڪي (DIKE) کي کيس گھٽو ڏيندي ڏيکاريو ويو آهي.
حوالا
زمرو:يوناني ديويون
مولانا غلام حسين ڪلھوڙو
مولوي غلام حسين لاڙڪاڻي جي مکيه عالمن ۾، مولوي غلام حسين ولد مولانا محمد يوسف ڪلهوڙي جو نالو وڏي اهميت رکي ٿو. ابتدا ۾ قرآن پاڪ ناظرن، پنهنجي والد بزرگوار وٽ پڙهيو. اُن کان پوءِ 1305هه (1887ع) ۾ چار درجا سنڌي پاس ڪري، ديني تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪيائين. سال 1332هه (1913ع) ۾ فارغ التحصيل ٿي. ڳوٺ وليد (تعلقو لاڙڪاڻو) ۾ پاڙهڻ لڳو. مولوي صاحب مڪسين طبيعت، سنجيده ۽ نهايت ئي سادگي پسند هو. اڪثر سندس تــَنَ تي سفيد پهرياڻ ۽ نير ٻـُڏل گوڏ ڏٺم. ڪنن کان گهٻرو هو. صوم صلوات جو پابند ۽ عبادت گذار هو. ڪيترائي شاگرد هيس، جن مان ڊاڪٽر عبدالهادي سرهيو جو نالو نمايان آهي. مطالعي جو وڏو شغف هوس، هميشــہ کيس ڪڇ ۾ ڪتاب ڏسڻ ۾ آيو. اِهو پڻ چوڻ ۾ اچي ٿو، ته پاڻ ”درس نظامي“ جا سمورا ڪتاب سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيا هئائين، جيڪي سڀ قلمي صورت ۾ آهين. وڏيءَ محنت سان چئن زبانن، (عربي، فارسي، سنڌي ۽ اُردو) ۾ لغت به تيار ڪئي هئائين. وٽس وڏو ڪتبخانو هو، جيڪو سندس وفات (جمعي جي رات، 15 رمضان المبارڪ 1388هه، مطابق 1968ع) بعد پوين جي حوالي ٿيو. هينئر هن ڪتبخاني جو وارث سندس پوٽو محمد صالح عرف بشير احمد آهي. سندس اهل خانه باخبر آهن. جيڪي هن علمي سرمايي کي سنڀالينديون اچن ٿيون. مصر مان به ڪافي ڪتاب گهرايا هئائين. ڪافي ناياب قلمي ڪتاب وٽس محفوظ هئا.
احياء علوم الدين
ڪتاب احياء علوم الدين جو مصنف اسلامي دنيا جو مشهور عالم امام غزالي آهي، جنهن جو سنڌي ترجمو غلام اصغر ونڊير ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب رايل سائيز ۾ ڇپيل آهي، جيڪو 109 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي قيمت اڍائي رپيا لکيل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي ٻئي جلد ۾ 154 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد، جمالي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو.هن ڪتاب جي جلد ٽئين ۾ 79 صفحا آهن، جنهن جي قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد پنجين ۾ 112 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڇاپو تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد ستين ۾ 120 صفحا آهن، ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو هيءُ جلد بہ تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1962ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:1961ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
مائي الهه وسائي
مائي الهه وسائي انگريزي (Mai Allah Wassai) (جنم:1928ع-- وفات: 29 اپيرل 2003ع) سنڌ پاڪستان جي وڏي مشهور ۽ ڄاتل سڃاتل سنڌي لوڪ ۽ ڪلاسيڪي ڳائڻي هئي جنهن گائڪي جي پنهنجي منفرد انداز ۽ آواز جي ذريعي سنڌ ۾ وڏي مڃتا ماڻي امر بڻجي وئي.
زندگي جو احوال
مائي الهه وسائي برطانوي هندستان ۾ سجاول تعلقو، ٺٽو ضلعو (موجوده سجاول ضلعو) جي ڳوٺ محمد شاھ ڍڍڙ ۾ 1928ع ۾ خمُون مير بحر جي گهر ۾ جنم ورتو.هوءَ سنڌ جي مشهور ڳائڻي جيوڻي ٻائيءَ جي ساهيڙي ۽ همعصر هئي. تڏهن ڪلامن جي رڪارڊنگ گراموفون تي ٿيندي هئي ۽ جيوڻي ٻائي، مائي الهه وسائي، ماسٽر چندر، خان بلوچ'سونا خان بلوچ موسيقيءَ جي دنيا جا وڏا نالا هئا. خمُون مير بحر نڙ ساز جوڙڻ ۽ وڄائڻ جو ماهر هو. مائي الهه وسائي 12 سالن جي ڄمار ۾ راڳ جي سکيا وٺڻ شروع ڪئي ۽ 20 سالن جي ڄمار ۾ باقاعده ڳائڻ شروع ڪيو. مائي الهه وسائي گائڪي جي سکيا استاد حاجي ماڙيچو ۽ استاد فدا حُسين کان ورتي. هن ڍولڪ نواز استاد خميسو چانڊيو سان شادي ڪئي. اٽڪل 300 ڪلام ڳايائين جيڪي سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ تائين مقبول ٿيا. مائي الهه وسائي آخر ۾ گلي جي ڪينسر جهڙي موذي مرض ۾ مبتلا ٿي پئي.
مڃتا
مائي الهه وسائي سنڌ جي هر شهر ۾ ڳائڻ لاءِ ويندي هئي. سندس ڳاتل ڪلام ريڊيو پاڪستان حيدرآباد ۽ پاڪستان ٽيليويزن نيٽ ورڪ ڪراچي سينٽر تان نشر ٿيا. انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو پاران 1999ع ۾ سندس آواز ۾ ڪيسيٽ رڪارڊ ڪري جاري ڪئي وئي. کيس وفات کانپوءِ مڃتا طور حُڪومت پاڪستان 23 مارچ 2007ع تي تمغهء امتياز سان نوازيو ويو. مائي الهه وسائي کي شاهہ عبداللطيف ڀٽائي جي عرس مبارڪ جي موقعي تي منعقد ڪانفرنس ۾ شرڪت ۽ استاد بخاري جي ڪلام “پيار درياھ آ درياھ به لٽجي ٿو وڃي” ڳائڻ تي ثقافت ۽ سياحت کاتي پاران شاھ لطيف ايوارڊ سان نوازيو ويو.
وفات
مائي الهه وسائي گلي جي ڪيسر جي بهاني 29 اپريل 2003ع ۾ فاني جهان مان لاڏاڻو ڪري وئي.
حوالا
زمرو:1928ع جون پيدائشون زمرو:20هين صدي جون پاڪستاني عورت ڳائڻيون زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:راڳي زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ڳائڻيون
مڇر
thumb|مڇر جو خاڪو مڇر ھڪ ننڍڙو اڏرندڙ جيت آھي جيڪو جانورن ۽ انسانن جو خون چوسيندو آھي. مڇر جا ڪيترائي نسل آھن. مڇر ڪُت ۽ مڇر جو هڪڙو نمونو آهي. وڏي ۽ چَڪ هڻڻ واري ڪُت کي مڇر يا مَهو سڏين ٿا. دنيا جي گهڻن ڀاڱن ۾ اُهي آزار مچائي ڏيندا آهن. انهن جا گهڻائي قسم ٿين ٿا. مادي پاڻيءَ ۾ آنا لاهيندي آهي، جي ڊگها بيضوي شڪل جا ٿا ٿين. گهڻن آنن کي چنبڙائي، ڇَٽَ وانگي ننڍڙي ٻيڙي بنائي، پاڻيءَ تي تاري ڇڏيندي آهي. گرم هوا ۾ آنا سگهو ئي ڦُٽن ٿا. ٻچا تمام ننڍڙا ٿا ٿين، مگر ڏاڍا چالاڪ آهن. هو هڪدم ٽُٻي هڻي، پاڻيءَ جي تر تائين وڃن ٿا، وري ساهه کڻڻ لاءِ جهٽ ۾ مٿي نڪريو اچن. هنن جي ساهه کڻڻ جو عضو پُڇ جي ويجهو ٿئي ٿو، تنهنڪري پاڻيءَ ۾ پڇ مٿي ۽ سسي هيٺ ڪري، اُبتو ٽنگجي بيهندا آهن. ٽي- چار ڀيرا کَلَ لاهڻ کان پوءِ، هو آرام جي حالت ۾ اچن ٿا، جا جيتن جي ٽين صورت آهي. انهيءَ منزل تي هو کائڻ بند ڪن ٿا، مگر چُرڻ پُرڻ ۾ پاڻ زياده ڦڙت ۽ چالاڪ ٿين ٿا، پڇ ۽ ٻن پاسن وارن ننڍڙن ونجهن جي وسيلي سان ترندا وتندا آهن. جيتوڻيڪ اڃا به پاڻيءَ ۾ ٽنگيا وتندا آهن، تڏهن به انهيءَ حالت ۾ پڇ هيٺ ٿيندو اٿن، ڇا لاءِ جو ساهه کڻڻ جو عضوو هاڻي ڦري ڇاتيءَ ۾ ٿيندو اٿن. نيٺ کَلَ جو کوپو ٽڙڪين ٿو ۽ ان ۾ جيت ٻيڙيءَ وانگي پيا لُڏن. انهيءَ وچ ۾ کنڀ به پيدا ٿين ٿا، پر اُهي پهرين آلا اٿن، جي پاڻي سانت ۾ آهي ته کنڀ سگهو ئي سُڪي پونن ٿا ۽ سُڪيءَ ڏي وڃن ٿا، پر جي پاڻيءَ ۾ لهر لوڏو گهڻو آهي ته کوپي جي ٻيڙيءَ سميت، پاڻيءَ ۾ ٻُڏي مري وڃن ٿا. ڪُت ۽ مڇرن جا آنا گهڻو ڪري مڇيون کايو کپايو ڇڏين ۽ ٻچن مان به گهڻا ڪامل جيتن جي منزل تي پهچڻ کان اڳيئي مريو وڃن. مڇرن جو ”ڀُون ڀُون“ وارو آواز يا ڀڻڪو سندن جلد کنڀن چورڻ ڪري ٿيندو آهي. هنن جون اکيون وڏيون آهن، جنهنڪري هنن کي اوچتو وٺڻ مشڪل آهي. نر مڇرَ چڪ ڪين وجهندا آهن. هنن جا سڱ بُجن وارا آهن. مڇر جو ڏنگ هڻندا آهن، سو سونڊ سان، جنهن ۾ ننڍڙين ترارين ۽ ڪارائن وانگي نشترون لڳل آهن، جي کَلَ ۾ چڀائيندا آهن، پوءِ انهن سان رت چوسيندا آهن. مڇر جي ڏنگ جي نوڪ اهڙي سنهي ۽ باريڪ آهي، جو جيڪر رڳو انهيءَ جي چڀڻ ڪري ڪو ايذاءُ ڪونه اچي، جيڪو ايذاءُ يا سور ٿئي ٿو، سو هن ڪري، جو ڏنگ سان ڪيل زخم ۾ هو صاف پاڻيءَ جهڙي زهر جو هڪڙو ٽيپو اڇلائي وجهي ٿو. اهي انهيءَ لاءِ ڪندو آهي ته رت ڇِٽو يا پٽڙو ٿئي ته چوسڻ ۾ سولو کڄي .مڇر جي چڪ يا ڏنگ جو چڱو اهو علاج آهي ته اهو هنڌ هڪدم پاڻيءَ سان ڌوئجي. پاڻي زهر سان گڏجي ان کي ڪمزور ڪري ٿو، جي ترت ملي نه سگهي ته وات جي ڦيڻي بس آهي. ٻيا علاج آهن: ليمي جي رس، لوڻ ۽ پاڻي. مڇرن جي تعداد گهٽائڻ جو رستو اهو آهي ته جنهن ڪِني بيٺل پاڻيءَ جي کڏ ۾ هُو آنا ٿا لاهين، سا ڀري ڇڏجي. سرد ملڪن ۾، جتي اونهاري جي موسم ٿوري وقت تائين ٿي هلي، اتي مڇر ڏاڍي تڪليف ڏين ٿا. ڪڏهن ڪڏهن ته ڪڪرن وانگي هوا کي ڪارو ڪري ڇڏيندا آهن! ايترا گهڻا ٿيندا آهن.
ميلادالنبي
عيد ميلاد النبي - هڪ تهوار يا خوشي جو ڏينهن آھي جنهن کي اڪثر مسلمان ملهائيندا آھن۔ هي ڏينهن مسلمان هر سال پنهنجي نبي محمد جي ولادت جي مناسبت سان ملهائيندا آھن۔ هي ربيع‌الاول جي مهيني ۾ ايندو آھي جو اسلامي تقويم جي لحاظ سان ٽيون مهينو آھي۔
روايتون
آمنہ فرمائي پئي تہ ( مان ٽي جھنڊا بہ ڏٺا، هڪ مشرق ۾ ھنيو ويو، ٻيو مغرب ۾ ۽ ٽيون جھنڊو خانہ ڪعبي جي ڇت تي لهرايو وڃي پيو) هيءَ حديث (الوفابا حوال المصطفي) ۾ محدث ابن جوزي جن بہ روايت ڪئي آھي. ان مان ميلادالنبي جي موقعي تي جھنڊا لڳائڻ جي اصل بہ ثابت ٿي۔
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن زمرو:باب اسلام زمرو:جنم ڏينهن زمرو:محمد زمرو:ميلاد
فقير جادو شهيد
thumb|فقير جادو شهيد جو مقبرو فقير جادو شهيد انگريزي (Fakir Jado Shaheed) ميانوال تحريڪ  ڪو ڪارڪن ۽ سپھ سالار هو. فقير جادو شهيد ذات جو ٻبر هو. ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي ڏهاڙن ۾ تحريڪ ۾ نهايت سرگرم ۽ جان نثار سالار هو. جادو فقير تلوار ڌڻي به هو ته نيزي بازي ۾ به پنهنجو مٽ پاڻ هو. ميان نصير ۽ ميان دين محمد ڪلهوڙو جي ڏينهن ۾  ڳوٺ ڳاڙهي ڪلهوڙن جو مرڪزي شهر هو.اٽڪل 1700ع ۾ جڏهن مغل دؤر ۾  ملتان جي شهزادي معيز الدين تڏهوڪي سنڌ جي ڳوٺ گاڙهي تي حملو ڪيو ۽ ميان دين محمد ڪلهوڙو گرفتار ٿيو. ميان يار محمد ڪلهوڙو پيش نه پيو جنهن جي نتيجي ۾ ڪلهوڙن جي لشڪر ۽ مغل لشڪر جي وچ ۾  گاج ندي جي ڪناري وڏي جنگ لڳي جنهن ۾ ٻنهي پاسي جنريل ماريا ويا. هن جنگ جو ذڪر کور جي نالي سان مير علي شير قانع ٺٽوي تاريخ تحفته الڪرام ۾ پڻ ڪيو آهي. هن جنگ ۾ فقير جادو ٻٻر بهادري سان لڙندي شهيد ٿي ويو هو. کيس سندس اباڻي ڳوٺ ٿرڙي جادو ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو جيڪو پوءِ ٿرڙي جادو شهيد سان مشهور ٿيو. سندس مزار موجوده جوهي تعلقو دادو ضلعو جي ڳوٺ ٿرڙي جادو شهيد ۾ اڄ به عام ۽ خاص جي زيارت جو مرڪز آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
1401ع
ڊسمبر
زمرو:1401ع
ڊرگھ بالا
thumb|ڊرگھ بالا شهر جو ڏيک thumb|ڊرگھ بالا ۾ مير الهيار خان ماڻڪاڻي ٽالپور جو قبرستان ڊرگھ بالا انگريزي (Drigh Bala) دادو ضلعو جي  جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ گاج ندي جي ڪناري هڪ قديم ۽ تاريخي شهر آهي. درگھ لفظ ڊرنگ مان ورتل آهي جنهن جي معنى آهي مٿانهين يا ڊرٻ. هڪ ڊرگھ هيٺين آهي ۽ ٻي ڊرگھ مٿين يا بالا. ميان نصير محمد ڪلھوڙو پنهنجي دؤو (1692ع- 1657ع) ۾ ميرن کي ڪاڇو ۾ جاگيرون ڏنيون ته اول ڊرگھ هيٺين وارو ڳوٺ ٻَڌي ويٺا جيڪا موجوده شهر ڊرگھ بالا جي اوڀر ۾ ڇنڊڻ ويجهو آهي. ان کان پوءِ ڊرگهه بالا جو شهر ٻڌائون. ڊرگھ بالا شهر وري ٻه آهن. هڪ پراڻي ڊرگهه بالا ۽ ٻي نئين. ڊرگهه بالا. پراڻي ڊرگھ بالا صفحه هستيءَ تي نه رهي آهي. موجوده ڊرگھ بالا شهر مير سليمان خان عرف مير ڪَڪي ۽ مير صوبدار خان اول ٻڌو هو. مير صوبدار جو مدفن باغو چانڊيو سان گڏ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي قبرستان ۾ آهي ۽ مير ڪڪو سندس پُٽ مير ماڻڪ، مير ڃٽو، مير سائنداد ۽ مير الهيارخان اول ڊرگھ بالا ڀرسان هاڻوڪي مير الهيار خان اول واري قبرستان ۾ دفن ٿيل آهي. ڊرگھ بالا ۾ مير ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي ڏينهن تائين باقاعده رهائش پزير هئا. هيءُ مير ماڻڪاڻي نک سان مشهور آهن. ڊرگھ بالا کان پوءِ ماڻڪاڻي مير ميرپور خاص شهر ۾ لڏي ويا. سندن پونيرن مان مير شهداد خان شهدادپور شهر ٻَڌايو. هت مير اٽڪل 1958ع تائين رهيا.مقامي ماڻهو ٻُڌائن ٿا ته هڪ مير صاحب جوهي ۾ باهوٽه محله واري قبرستان ۾ دفن ٿيل آهي. ڊرگھ بالا ۾ هاير سيڪنڊري تائين تعليم جي سهوليت آهي. ڊرگھ بالا ۾ بوائز هاءِ اسڪول سان گڏ رورل هيلٿ سينٽرا(سپتال) ، گرلز ءَ بوائيز پرائيمري اسڪول پڻ آهن.
ميرن جو ڪوٽ
thumb|ڊرگھ بالا ۾ ماڻڪاڻي ٽالپورن جو ڪوٽ ڊرگھ بالا ۾ذبون حال ميرن جو ڪوٽ آهي. ڪوٽ هن ڪوٽ ۾ سندن رهائش به هوندي هئي ته ڇيڙي نبيريءَ لاءِ اوطاق يا بيٺڪ به هوندي هئي. هن ڪوٽ کي چئني ڪُنڊن وٽ برج جوڙايل آهن. ميرن جي ڪوٽ ۾ ڪجهه وقت پرائيمري اسڪول قائم رهيو.
مولوي سالار جي مسجد
thumb|ڊرگھ بالا ۾ مولوي سالار ڏاهريءَ جي قديم مسجد مولوي سالار پنهنجي دور جو جيّد عالم ۽ عربي فارسيءَ تي مهارت رکندڙ شخص هو. سندس جنم لڳ ڀڳ 1890ع ۾ ٿيو ۽ اٽڪل 92 سالن جي ڄمار ۾ 1982ع ۾ وفات ڪيائين. هن ڊرگھ بالا شهر ۾شاندار مسجد جوڙائي ان ۾ مدرسو پڻ قائم ڪيائين جنهن مان ڪيئي قرآن شريف پڙهيا ۽ عربي فارسي جي علوم مان مستفيض ٿيا. مسجد اڄ به شاندار ڏيک سان قائم آهي.
ڊرگھ بالا شهر جا ڪاريگر
thumb|مير الهيار خان ٽالپور جي قبرستان ۾ ڀتين تي ٿيل چٽسالي آڳاٽي زماني ۾ ڳوٺ ڳاڙهي کان پوءِ ڊرگھ بالا شهر چٽسالي ۽ فن تعمير ۾ مهارت رکندڙ ڪاريگرن جو ڳڙھ رهيو. مقبرن جي تعمير ۽ انهن جي ديوارن تي چٽساليءَ جا شاھ ڪاريگر رهندا هئا. هيءُ ڪاريگر ڪاڇي جي علائقي ۾ جيهي کان شهداد ڪوٽ تائين قبرون ۽ مقبرا تعمير ڪري انهن جي ديوارن تي چٽسالي ڪندا هئا. هيءُ ڪاريگر رنگن ٺاهڻ ۾ به مهارت رکندا هئا. سنڌي اسڪول آف آرٽ آف پينٽنگ جي بانين ۾ شمار ڪجن ته وڌاءُ نه ٿيندو. هيءُ اسلامي آرٽ، گلن ۽ پنن واري اربيسقيُو (Arabesque) آرٽ، ڪئليگرافي، مغل آرٽ کان علاوه راجپوتانه، ڪڇ ۽ هندستان جي ٻين آرٽ آف پينٽنگ کان به واقف هئا.
نارن تي ٿيندڙ فصل
آڳاٽي وقت ۾ ڊرگھ بالا جوهي تعلقي جو اڪيلو شهر هو جتي نارن تي آبادي ٿيندي هئي.نار کوھن تي رکيل هوندا هئا. ٻين فصلن سان گڏ ڊرگھ بالا شهر ترڪاريءَ ۾ سڄي تر ۾ مشهور هو. ڊرگھ بالا ۾ بصرن ۽ پتائي گجرن جون خاص جنسون هونديون هيون جيڪي ٻئي هنڌ نه ٿينديون هيون. اڳي پوري تعلقي ۾ گهورڙيا ڊرگھ بالا جي ترڪاري وڪرو ڪندا هئا.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جا شهر
منهنجو ڏس آسمان کان پڇو
امر جليل صاحب جي ڪهاڻين جو ھڪ مجموعو.
منهنجو ڏس آسمان کان پڇو (ڪهاڻيون) امر جليل
پهريون ايڊيشن _سڳنڌ ڪتاب گهر لاڙڪاڻو طرفان ڇپيو ويو. زيب سنڌي جي نگراني هيٺ ڇپيو.
ٽائيٽل ڊزائين : قيوم منگي
امرجليل جون لکيل ڪهاڻيون
لکليل ڪهاڻيون
زمرو:ڪتاب
اندر جيت لوھاڻو
سڄاڻ ليکڪ، صحافي ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل اندر جيت ولد ڌالومل ’موتي‘ لوهاڻو، 1 فيبروري 1967ع تي ٽنڊي باگي، ضلعي بدين ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي (صحافت) ۽ ايل. ايل. بي اٿس. کيس ننڍپڻ کان علم، ادب سان چاهه رهيو. صحافتي دنيا ۾ هو روزاني ”سنڌ“ ۽ روزاني ”-الک-“ سان وابسته رهيو. جڏهن ته ماهوار ”ششر“ (ٻارن جي رسالي) جو -ايڊيٽر- ۽ پندرهن روزه مخزن ”سنڌ لائين“ جو سب -ايڊيٽر- پڻ رهي چڪو آهي. هن لکڻ جو آغاز ٻارن جي لاءِ شاعري ۽ مضمون نويسيءَ کان ڪيو، سندس لکڻيون ۽ ترجما پڻ شايع ٿيندا رهن ٿا. 1986ع کان 1989ع تائين ”سنڌ ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو صدر، سنڌي ادبي سنگت شاخ ٽنڊي باگي جو 1991ع تائين ميمبر، پيپلز هيومن رائيٽس سنڌ جو 1993ع کان 2000ع تائين مرڪزي پريس ترجمان، هندو پنچائت حيدرآباد جو 1998ع کان 2006ع تائين ميمبر ۽ پريس سيڪريٽري پڻ رهيو. جڏهن ته 2004ع جي مڪاني چونڊن ۾ قاسم -آباد- جي يونين ڪائونسل-3 جو ڪائونسلر پڻ رهيو. اندرجيت قومي تحريڪ ۾ سرگرم هئڻ سبب فوجي عتاب جو شڪار به ٿيو، کيس سيپٽمبر 1992ع کان مارچ 1993ع تائين آرمي ٽارچر سيل ۾ قيد رکي بعد ۾ ڪورٽ مارشل ڪيو ويو. اندرجيت لوهاڻو سٺو وڪيل ۽ سماجي ڪارڪن پڻ آهي. هن وقت سندس رهائش قاسم -آباد-، حيدرآباد ۾ آهي.
محمد عظيم شيدا
محمد عظيم ”شيدا“ تعلقي وارهه جي ڳوٺ ”گــُل ٻــُرڙو“ ۾ مولوي محمد عظيم ”شيدا“ ولد لعل بخش سولنگي، 16 رجب المرجب 1306هه مطابق 8 سيپٽمبر 1886هه تي تولد لٿيو. مخلتف مدرسن مان فارع التحصيل ٿي، 1325هه ( 1905ع) ۾ دستار فضيلت ٻڌائين. هن وقت نصيرآباد ۾ سڪونت پذير آهي. ”شيدا“ صاحب درس تدريس سان گڏ تصنيف و تاليف به ڪندو رهيو آهي. ”سيرت مصطفيٰ“ سندس مثالي ڪتاب آهي. حڪمت سان شوق اٿس. نواب غيبي خان چانڊيو ۽ نواب يوسف علي خان جو خانداني معالج آهي. ادبي دنيا ۾ ”شيدا“ تخلص سان ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. هن وقت نهايت پيرسنيءَ ۾ آهي. وٽس وڏو ڪتبخانو پڻ آهي، جنهن ۾ ٽي هزار کن ڪتاب جمع ٿيل آهن. عربي، فارسي، سنڌي ۽ اُردو زبانن ۾ گڏ ٿيل هيءُ علمي ذخيرو پوري پسگردائيءَ ۾ اهميت رکي ٿو. طب تي به فارسيءَ ۾ ناياب ڪتاب هڪ لائبريريءَ ۾ موجود آهن. ڪتاب، سنڀال هيٺ مناسب ورڇ سا رکيل آهن. چاليهارو کن قلمي ڪتاب به وٽس محفوظ آهن.
1651ع
ڊسمبر
زمرو:سال
نادر شاھ
نادر شاهه جي هند ۽ سنڌ تي ڪاهه
اي مؤلف! هاڻي جڏهن بادشاهه کي ”آسماني آفت“ سڏيو اٿئي ته بهتر آهي ته ان جي وضاحت به ڪر، ته پڙهندرن کي ڄاڻ پوي ته اهڙن سخت لفظن لکڻ جو ڪارڻ ڇا آهي؟ ها، پڙهندرن هيٺين احوال مان، ماده تاريخ مان ۽ (خود نادر شاهه جي) سجع مان ان جو سبب خوبخود سمجهي ويندا. سنڌ ۾ نادر شاهه جي اچڻ جو سال هن مصرع مان نڪري ٿو: ”ياد باد زماني ڪه قيامت است“ ۽ سندس سجع تي به غور ڪيو:
نادرم درملک ايران، قادرم برهرد يار،
لافتيٰ الاعلي، لاسيف الا ذوالفقار. ترجمو: (ايران ۾ نادر جي نالي سان مشهور آهيان ۽ دنيا جي هر هڪ هڪ تي قادر اهيان. حضرت عليءَ کانسواءِ دنيا ۾ ڪو به پهلوان جوان ڪونهي ۽ ذوالفقار کانسواءِ ٻي ڪا به ترار ڪانهي).
1402ع
ڊسمبر
زمرو:1402ء زمرو:سال
نادر شاھ
نادر شاهه جي هند ۽ سنڌ تي ڪاهه
(نادر شاه جي اچڻ سبب هندوستان ۽ [[سنڌ۾ ايڏو گوڙ ۽ شر، خود هراس، بد انتظامي پيدا ٿي، جو ڪنهن به بادشاه، اڳين توڻي پوين بادشاهن جي زماني ۾ نه ٿي هئي. سنڌ ۾ ته اڃا تائين اهو حال آهي جو ڪو به ماڻهو ڪنهن خوف هراس ۾ مبتلا ٿيندو آهي ته هن کي چوندا آهن ته ”ايڏو ڊڄين ڇو ٿو، نادر پٺيان پيو اٿئي ڇا؟“ (Aeddho d'ijjeen tho Naadir putthiyaan payo athaee chha) يا ڪنهن کي ڪو سخت حڪم ڏنو ويندو آهي ته ان کي نادري حڪم (Naadiri Hukum)، سڏيو ويندو آهي.
نادر شاهه ۽ محمد شاهه رنگيلو
قصو ڪوتاهه، نادر شاهه، پهريائين دهليءَ پهتو ۽ محمد شاهه بادشاهه سان ٿوري ويڙهه ڪري، هن جي مٿان عالب پيو، جو ڏاڍو عياش ۽ حڪومت جي ڪاروبار کان بي خبر هو. ان کانپوءِ پاڻ ۾ صلح ڪيائون. ڪن مؤرخن جي قول موجب جڏهن پاڻ ۾ مليا ته هڪ ٻئي سان پڳ مٽائي، ڀائپيءَ جو عهد ڪيائون. محمد شاهه پنهنجو تاج نادر شاهه کي ڏنو، جنهن جي قيمت لکها رپيا هئي ۽ جنهن ۾ ڏاڍا ئي قيمتي هيرا جواهر جڙيل هئا. نادر شاه پنهنجي ڪشميري شال محمد شاهه کي ڏني، جنهن جي قيمت شايد سؤ رپيا کن مس هوندي. نادر شاه هن ”ديني ڀائپي“ ۾ به حڪمت عملي ڏيکاري.
825ع
ڊسمبر
زمرو:825ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
نادر شاھ
نادر شاهه جي ڊپ کان نور محمد ڪلهوڙو ڊڄي اچي عمرڪوٽ ۾ لِڪو
اي مور کمزور ساکن زمين شور چون گور، بلند بيني
بگزار و خودي و خود پسندي از خود دور دار.
بايد و شايد که قمري وار طوق اطاعت درگردن
انداخته، حاضر بشوي، ورنه به سُم سمند ميدان
جڏهن ميان نور محمد مٿئين حڪم سان حاضر نه ٿيو، تڏهن نادر شاهه اڪيلي سر رڳو هڪڙو سونهون ساڻ ڪري جنهن وٽ، هڪ تيز رفتار گهوڙي هو، پنهنجي ڏاڍي ئي تيز رفتار گهوڙي تي چڙهي، لاڙڪاڻي مان نڪتو ۽ عمرڪوٽ جو رستو ورتائين. چيو وڃي ٿو ته نادر شاه جو گهوڙو هڪ ڏينهن رات ۾ سؤ ڪوهه پنڌ ڪندو هو. نيٺ هڪ ڏينهن رات ۾ عمرڪوٽ جي ڀرسان پهچي ويا ۽ اتي نادر شاهه جو گهوڙو هڻڪيو به ۽ پيشاب به ڪيائين.
نادر شاهه سونهين کي چيو ته منهنجو گهوڙو سؤ ڪوهه پنڌ ڪري آيو آهي. سندس هڻڪار ۽ پيشاب ان جي علامت آهي. سونهين عرض ڪيو ته ٿورو ترسڻ گهرجي. جڏهن سج اُڀرندو ته قلعي جا ڪُنگرا ڏسڻ ۾ ايندا. مطلب ته سج اڀرڻ شرط عمرڪوٽ ۾ داخل ٿيا، ايتري ۾ نادر شاهه جو سوڀارو لشڪر به اچي پهتو. نادر شاهه ميان نور محمد کان هڪ ڪروڙ رپيا ڏن ورتو ۽ سندس ٻه فرزند ميان محمد مراد ياب خان ۽ علام شاه خان يرغمال طور پاڻ وٽ جهليائين.
ان کانپوءِ لارڪاڻي موٽيو ۽ ايران واپس وڃن وقت ميان نور محمد جي مٿان ساليانو ويهه لک رپيا شاهي نذرانو مقرر ڪيائين ۽ کيس ”شاهه قلي خان (شاهي غلام) جو خطاب ڏنائين. بکر (Bakkhar) جي قلعي جي اصلي صورت بدلائي، ٻئي نموني سان ٺهرائين ۽ ان ۾ هڪ نواب مقرر ڪيائين (هيءُ پنجون ڀيرو هو، جو بکر جي قلعي ۾ ڦير ڦار ڪرائي وئي) بکر جي قلعي ۽ سنڌو نديءَ جي اوڀر ۾ بکر واري علائقي کي سنڌ کان جدا ڪري ۽ ميان نور محمد جي قبضي مان ڪڍي، افعانستان ۽ ايران جي مملڪت سان سلهاڙي ۽ ڳنڍي ڪري ڇڏيائين. انهيءَ زماني کان وٺي انهيءَ پرڳڻتي کي ”موغلي“ سڏيو ويندو آهي ۽ شڪارپور شهر ۽ ان جي اوسي پاسي واري علائقي کي ۽ سبيءَ جي دائود پوٽن کي، باروزئي افغانن جي حوالي ڪري، ٻئي ورهيه افغانستان موٽي ويو ۽ وڃڻ وقت هيٺين سجع کي پنهنجي پهرئين ۽ اصلي سجع سان شامل ڪيائين:
سکه زد بر هند و سند و طبله زد بر روم و شام،
ثاني سلطان سکندر، شاه نادر زوالفڪرام. ترجمو: (نادر شاهه، جو سلطان سڪندر جو ٿاني ۽ عزت ۽ عظمت وارو بادشاه آهي، هند ۽ سنڌ ۾ پنهنجو سڪو هلايو ۽ روم ۽ شام ۾ ڏونڪو هلائين).
نادر شاه جڏهن موٽي ويو ته سنڌ جا رهاڪو چوڻ لڳو ته ”رسيده بود بلادي ولي بخير گذشت“ (يعني هڪ مصيبت اچي ڪڙڪي هئي پر خير سان ٽري وئي). اميد آهي ته هي احوال ڄاڻڻ کانپوءِ پڙهندڙ، راقم الحروف کي ”آسماني آفت“ جي فقري لکڻ تي ميار نه ڏيندا.
نيٺ اهڙين بي واجبي ڪار گذارين کانپوءِ جمادي الآخر 1120هه ۾ پنهنجي سالي ”علي“ افشار جي هٿان خراسان ۾ قتل ٿي ويو. اڪثر مؤرخن سندس قتل جو واقعو، ڪابل شهر ۾ لکيو آهي. پر تاريخ احمديءَ جي مؤلف سر جان مالڪم لکيو آهي ته ڪابل جي ڀرسان ”فتح آباد“ ۾ قتل ٿيو. انهيءَ زماني جي شاعرن سندس قتل جي تاريخ ڏاڍي چڱي چئي آهي ”رخت بست از تخت هستي شهر يار“ ۽ ”جن خراب شد“. ٻنهي مان ابجد جي حساب سان 1159 ۽ 1160هه جو سال نڪري ٿو، جو 1747 ۽ 1748ع جي مطابق ٿو ٿئي.
نادر شاهه جي قتل کانپوءِ انهيءَ سال ”احمد خان ابدالي“ (Ahmed Shaah Abdaali) جنهن پاڻ کي پوءِ ”احمد شاه دراني“ سڏايو، افغانستان جي تخت تي ويٺو. مٿي لکيو ويو آهي ته نادر شاهه سنڌو نديءَ جي کاٻي ڪپ وارو (اوڀاريون) علائقو سنڌ کان الڳ ڪري ۽ بکر جي قلعي کي نئين نموني ٺهرائي، ان جي مٿان پنهنجي طرفان هڪ نواب مقرر ڪيو ۽ پاڻ افغانستان هليو ويو. تنهنڪري بهتر آهي ته جيئن مٿي هندوستان جي بادشاهن طرفان بکر ۽ ٺٽي لاءِ مقرر ڪيل حاڪمن ۽ نوابن جوا حوال بيان ڪيو ويو آهي، تيئن بکرجي علائقي لاءِ خراسان جي بادشاهن طرفان موڪليل نوابن جو تفصيلي احوال به لکيو وڃي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:ايران زمرو:شخصيتون زمرو:ڀارت زمرو:پاڪستان