cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زميندار
زميندار ھر اُنھيءَ ماڻھوءَ کي چئي سگھجي ٿو، جيڪو ھڪ سؤ ايڪڙ زرعي زمين کان مٿي پنھنجي زمين  رکي ٿو. سنڌي سماج جي ھن حصي کي سنڌي سماج ۾ تاريخ جي ھڪ ڊگھي عرصي کان وٺي خاص اھميت حاصل رھي آھي. ھي طبقو برطانوي سلطنت جي حڪمرانن پنھنجي مفاد لاءِ ”مالڪاڻا حَق“ ڏيئي پيدا ڪيو هو ۽ پوءِ پنھنجي سرشتي ۾ ھِن طبقي کي سموري سنڌي سماج جي ٻَڌي ڇوڙيءَ جو مالڪ ۽ مختيار بڻايو. نتيجي طور ھي طبقو انتھائي صالح ۽ فرمانبردار اولاد وانگر برطانوي راڄ جا ڪم ڪندو رهيو. ھن طبقي کي ھر دور ۾ سنڌي سماج تي پنھنجو سياسي، اقتصادي ۽ معاشي اَثر برقرار رکڻ لاءِ سرڪار جي طاقت جي ڇَٽيءَ جي ضرورت پوندي رھي آھي پوءِ اُھا سرڪار پنھنجي ھجي يا پرائي، ڇو ته سنڌي سماج ۾ ڪنھن به سرڪاري مشنريءَ جي ڇَٽيءَ کان سواءِ ھيءُ ننڍڙو گروھ ڪنھن به صورت ۾ پنھنجو سياسي، اقتصادي ۽ معاشي غلبو برقرار رکي نٿو سگھي. ان ڪري ھي طبقو ھر دور ۾ ھر حڪومت، ديسي توڙي بديسيءَ جو وفادار چمچو ۽ دلال رھندو پئي آيو آھي ۽ جبر ۽ ڏاڍ جي قوتن سان گڏجي عوام جي ڦرلٽ ڪندڙ ڌرين جي مدد ڪندو آيو آهي. جيئن ته ھيءُ طبقو بنيادي طرح سُست، عياش، بي ڍنگو، جاھل ۽ فَني قوتن کان محروم آھي، ان ڪري ھِن طبقي نين سائنسي ۽ فني قوتن کان ڪم وٺي، سنڌ جي زراعت ۾ ڪو به واڌارو ۽ ترقي نه آندي آهي، بلڪي زمينون وڪڻي، مقاطعن تي ڏيئي، فصل لھڻ کان اڳ فصل ۽ زرعي جنسون وڪڻي پنھنجي عياشيءَ جون ضرورتون پوريون ڪندو رھيو آھي. ھيءُ طبقو سنڌي معاشري جي ڪنگالپڻي جو وڏو سبب آھي. ھيءُ طبقو نه رڳو ھاريءَ، پورھيت ۽ ڌنار جي ڦرلٽ ٿو ڪري، پر سماجي طرح سماجي ڏوھن، ڌاڙن، خونريزين ۽ چورين ۾ شامل آھي ۽ پاڻ به ڪرائي ٿو. ھيءُ طبقو سرڪاري مشنريءَ جي مقامي شاخن ۾ رشوت، بي ايماني ۽ بدانتظامي پيدا ڪري انھيءَ مشنريءَ کي پنھنجي مرضيءَ مطابق ٿو ھلائي. مقامي سرڪاري مشنريءَ ۾ ڊي سي، ايس پي، ميڊيڪل آفيسر، سرجن ۽ انھن کان ھيٺ اي سي، مختيار ڪار، صوبيدار، آرميءَ جا ننڍا آفيسر ۽ پوليس جا عملدار اچي وڃن ٿا. جن سڀني جي آڌار تي اھو پنھنجو سماجي ۽ سياسي اثر ۽ اقتدار برقرار رکي ٿو. ھِن صنعتي ميدان ۾ اڳتي وڌڻ، ڪارخانن لڳائڻ ۽ ٻھراڙيءَ جي عوام کي ڪارخانن سان سلهاڻڻ کان ڄاڻي واڻي لنوايو آھي. ڇو ته ھن طبقي يا گروهه کي خبر آھي ته ھاريءَ تي ڪنٽرول ڪرڻ سولو آھي پر صنعتي مزدور ڪڏھن به سولائيءَ سان قبضي ۾ ڪونه ايندو. اُھو ھاري ئي آھي، جنھن جي آڌار تي اھو آسانيءَ سان پيڙھي به پيڙھي اسيمبلين ۽ وزارتن تائين پھچندو رھيو آھي.
سنڌ جا شهيد
سنڌ جا شهيد:
زميندار
ھڪ پاسي اُھا صورتحال آھي ته ٻئي پاسي سنڌ ۾ ٻاھران آيل سرمائيدار، سمورن اقتصادي ۽ معاشي وسيلن، واپار، ڪارخانن، ٺِيڪن، کاڻين، مارڪيٽن ۽ اڏاوتي صنعت جو مالڪ آھي. انھن سڀني ادارن ۾ ھو افرادي قوت به ٻاھران گھرائي استعمال ڪري ٿو. اھو سرمائيدار، مارڪيٽن ۽ درآمدي برآمدي واپار تي قبضي وسيلي سنڌ جي زرعي جنس جي قيمت به مقرر ڪري ٿو. زميندار جا مفاد، اتي اچي سرمائيدار جي مفاد سان ٽَڪر کائين ٿا، پر زميندار يا جاگيردار ۾ نه اُھو شعور آھي نه اُھا ھمٿ ۽ رِٿابندي، جنھن جي ذريعي ھو پنھنجي مفادن لاءِ پاڻ کان طاقتور ڌُر سان مُھاڏو اٽڪائي ۽ کيس شڪست ڏئي سگهي. اھوئي سبب آھي جو اهو، سرمائيدار جي اڳيان آڻ مڃي ويٺو آھي. ھونءَ به جاگيرداراڻي اخلاقيات موجب، پاڻ کان ڪمزور جي مقابلي ۾ اهي متحد ھوندا آھن، پر پاڻ کان بالاتر ۽ سگھاري طاقت جي مقابلي ۾ ٻَڌي ڪرڻ بدران ھڪ ٻئي جي خلاف سازشون ڪندا آھن. ننڍي کنڊ (برصغير) تي انگريزي قبضي وقت ديسي راجائن، مھاراجائن، نوابن، والين، سلطانن، ميرن ۽ پِيرن جو ڪردار انھيءَ ڳالھ جو ثبوت آھي ته جاگيرداراڻي اخلاقيات ۾ رٿابندي، گڏيل سوچ ۽ طبقاتي مفادن لاءِ گڏيل جنگ ھِن طبقي کان پڄڻي نه آھي.
زمرو:سماجي طبقا زمرو:سنڌ جو سماج
تنقيدي مضمون
اهڙو مضمون، جيڪو ڪنهن ادبي فنپاري تي تنقيدي خيال کان لکيو وڃي، ان کي تنقيدي مضمون چئبو آهي.
مذهب
thumb|320x320px|اهم مذهبن کي ظاهر ڪندڙ دنيا جو نقشو. thumb| مذهب : هڪ ترتيب وار زندگي آهي، جنهن سان معاشري ۾ ماڻهو روحاني زندگي گزاريندو آهي ۽ مغفرت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهندو آهي. پر ڪيترن ءي سببن جي ڪري مذهب کي انساني زندگيءَ جو سڪوم حرام ڪرڻ جو سبب پڻ ڄاڻايو وڃي ٿو.
مذهب جي لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ
مذهب جي لغوي معنيٰ  ”رستو“ آهي، معنيٰ جنهن تي هلجي.
هي عربي لفظ ”ذ ـ ھ ـ ب“ مان نڪتل آهي، جنهن جي مغنيٰ وڃڻ(هلڻ)، گزرڻ يا مرڻ آهي.
في المسئلة إلى كذا : (ڪنهن مسئلي ۾) فلاڻي راء اختيار ڪرڻ المنجد : صفحہ # ٢٦٦
ان جي ڪري ائمه اسلام جي اصطلاح ۾ لفظ مذهب ” راء يا مسلڪ“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي.
مذهب زمرو:ثقافت زمرو:ذاتي زندگي
ادبي تنقيد
تنقيد __(Literary Criticism):
تنقيد لفظ جو بنياد نقد آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’ملھ‘. ادب جي ملھ ڪٿڻ لاءِ ڪيل پرک کي ادبي تنقيد چئبو آهي. ادبي تنقيد جي شروعات يونان کان ٿي، جنهن موجب تنقيد جو مطلب اھي فيصلو يا ”فتويٰ”(Judgment) ڏيڻ هو. تنقيد جي لغوي معنيٰ آهي پرکڻ يعني خامين ۽ خوبين جو بيان ڪرڻ. تنقيد انهيءَ عبارت کي ٿو ڪوٺجي، جنهن مان ڪنهن به ادبي تخليق جي خوبين ۽ خامين کي ڄاتو- سمجهيو وڃي: يا ائين ادبي تنقيد، ڪنهن ادبي ڪاوش کي پڙهڻ کانپوءِ، ان تي سوچي، ويچاري، ان جي ادبي ڪٿ ڪرڻ آهي. تنقيد ۾ باريڪ بيني ۽ دليل وڏي اهميت رکن ٿا. ادبي تنقيد، ادب ۾ تمام وڏو ڪردار ادا ڪري ٿي، سڀ کان پھرين تنقيد وسيلي معياري ادب ۽ غير معياري ادب جي کرق جي خبر پوي ٿي. ادبي تنقيد رستي زبان ۽ ادب جي زوال ۽ قدرن جا سبب معلوم ٿي سگھن ٿا. تنقيد سان ادبي تحريڪون شروع ٿين ٿيون. تنقيد رستي خبر پوي ٿي تہ مختلف دؤرن ۾ ادب ۾ ڪھڙا رجحان ھئا. ادبي تنقيد جي وسيلي ئي سٺا اديب پيدا ڪري سگھجن ٿا.
جھاز پائليٽ
thumb|جھاز_پائليٽ پائليٽ ھوائي جھاز اڏاريندڙ شخص کي چيو ويندو آھي. جھاز ھلائڻ لاءِ پائليٽ کي سخت تربيت مان گذرڻو پوندو آھي.
بنو عباسين جي سنڌ تي حڪومت
زمرو:سنڌ جي تاريخ
1810ع
فوتگيون
زمرو:سال زمرو:1810ع
محمد جمن
استاد محمد جمن- جا وڏا اصل ۾ بلوچستان جي علائقي لسٻيلي جا، ذات جا سخيراڻي هئا. هو ڳوٺ ڪَنڊِ جهنگ ۾ 10 -آڪٽوبر- 1935ع ڌاري حاجي احمد سخيراڻيءَ جي گهر ۾ ڄائو. جنهن کي ’آمن‘ به چوندا هئا. سندس وڏا سُرندو وڄائيندا هئا. هي انهن جي هنج ۾ ويهي سُرندو ٻڌندو هو ۽ سُرندي جا سُريلا آلاپ -ٻڌي- کيس ننڊ وٺي ويندي هئي. -ان- ماحول ۾ هُن هوش سنڀاليو ۽ موسيقيءَ سان لڳاءُ پيدا ٿيس. هن راڳ جي باقاعدي سکيا -استاد- نظر حسين کان ورتي. نظر حسين ملڪه ترنم نورجهان جو -استاد- به هو.
1947ع ۾ جڏهن -پاڪستان- ٺهيو ته -ان- وقت سنڌ ۾ ڪا به ريڊيو -اسٽيشن- ڪا نه هئي. 14 -آگسٽ- 1948ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ريڊيو -اسٽيشن- قائم ٿي، جنهن جي نشريات انٽيليجنٽس اسڪول مان شروع ڪئي وئي. -ان- وقت ريڊيي ڪراچيءَ جو سرواڻ زيد. اي -بخاري- (ذوالفقار علي بخاري) هوندو هو. -بخاري- صاحب ريڊيو -اسٽيشن- ٺهڻ کان ڪجهه مهينا پوءِ لوڪ ڳائڻن جي هڪ ٽولي کي ڪلفٽن تي ٻڌو. انهن ۾ محمد -جمن- به موجود هو. محمد -جمن- جي بينسريءَ سندس من موهي وڌو. اتان ئي -بخاري- صاحب محمد -جمن- کي ريڊيي -اسٽيشن- تي وٺي آيو ۽ ٻه چار منٽ کيس مائيڪروفون تي ٻڌائين. محمد -جمن- کيس راڳ ڪوهياريءَ مان ڌن ٻڌائي، جيڪا ڌن ئي سندس آڊيشن ۽ ٽيسٽ بڻي، جنهن کان پوءِ محمد -جمن- کي -بخاري- صاحب اسٽاف آرٽسٽ جي حيثيت ۾ ريڊيي جو ملازم ڪري رکيو. هن ڪيترن ئي ڪلامن ۾ بينسري وڄائي. خاص ڪري -استاد- محمد ابراهيم جي ڳايل ڪلامن ۾.
هڪ روايت اها آهي ته 1949ع ۾ -استاد محمد جمن- ۽ -استاد- محمد حسن ريڊيي تي آيا ۽ ٻئي گڏجي ڳائيندا هئا. -ان- کان پوءِ زيڊ. اي بخاريءَ کيس بينسري نواز جي حيثيت ۾ ٻڌو ۽ ملازم ڪري رکيو. ٻي روايت اها آهي ته محمد -جمن- 58-1957ع ڌاري -ان- وقت جي پروڊيوسر علي محمد چاڳلا صاحب وٽ، جيڪو پهريون سنڌي پروڊيوسر به هو، ڳائڻ جي آڊيشن ڏني، پر چاڳلا صاحب کيس اهو چئي ناپاس ڪري ڇڏيو ته ”تنهنجو تلفظ ڪچو آهي ۽ تون ڪجهه پڙهي به نه ٿو سگهين“. تنهن کان پوءِ هُن پڙهڻ شروع ڪيو ۽ ٿورن ئي ڏينهن ۾ پهريون درجو اڌو گابرو پڙهيائين ۽ ڪجهه پڙهڻ لکڻ جهڙو به ٿيو ۽ پنهنجو تلفظ به سڌاريائين.
هن شاهه صاحب جي ٻوليءَ کي ڏاڍي سهڻي نموني ڳايو ته ٻين ماڻهن سندس ڪلام -ٻڌي- پنهنجو اچار سڌاريو. هن ريڊيي تي سڀ کان پهريان شاهه سائينءَ جوهيءُ ڪلام رڪارڊ ڪرايو:
’دوست پيهي در آيو، ٿيو ملڻ جو سعيو‘
استاد محمد -جمن- هونئن ته ڪيترائي ڪلام ڳايا، پر هن شاهه سائينءَ جي ڪلام کي -ٺيٺ- سنڌي رنگ ۾ ڳايو. ٻين صوفي بزرگن ۽ جديد شاعرن کي به ڳايائين، ليڪن جيڪو ڪلام سندس سڃاڻپ بڻيو سو آهي، شاهه سائينءَ جو ڪلام:
ان ڪلام جي ڌن -ان- وقت جي مشهور موسيقار ديبو ڀٽاچاريه ٺاهي هئي. اهو ڪلام ايڏو ته مقبول ٿيو، جو هر محفل ۾ -استاد- کان فرمائش ڪئي ويندي هئي. -ان- ڪلام کان پوءِ -استاد محمد جمن- جو ڳايل ٻيو جيڪو ڪلام گهڻو مقبول ٿيو، سو هو بُلي شاهه جو ”انت -بحر- دي ڪل نه ڪائي، رنگيءَ رنگ بڻايا!“.
استاد محمد -جمن- ٻن فلمن لاءِ به ڳايو. هڪ سنڌي فلم ”تنهنجون ڳالهيون سڄڻ“ ۾. مشهور بينجي نواز، -بلاول- -بيلجيم- جي موسيقيءَ ۾ نغما ڳايائين. -ان- فلم جو نغمو ”هو سهڻا يار سڄڻ“، ٻي -اردو- فلم ”ڪالو“، جيڪا ڪراچيءَ جي لياريءَ واري علائقي جي عڪاسي ڪندڙ هئي. -ان- فلم ۾ مشهور اداڪار محمد عليءَ مُک ڪردار ادا ڪيو هو، -ان- ۾ -استاد محمد جمن- شاهه سائينءَ جو هيءُ ڪلام ڳايو:
-استاد محمد جمن- اردو، سرائڪيءَ ۽ سنڌيءَ ۾ ڳايو. سندس ڳائڻ جي خاص ڳالهه اها هئي ته سنڌي راڳ جي خاص انگ کي قائم رکيائين.سندس ٺاهيل ڌنون تمام گهڻو مقبول ٿيون. اهي ڌنون ٻين به ڪيترن ئي فنڪارن ساڳي انداز ۾ ڳايون. هن ڪيترن ئي شاگردن کي سکيا به ڏني، جيئن زرينا بلوچ، زيب النساءِ، علي محمد خاصخيلي، جميلا ناز، شفيع محمد وغيره. اهي فنڪار به پاڻ سنڌي موسيقيءَ جا وڏا نالا آهن. -استاد محمد جمن- حيدرآباد کان پوءِ ڪراچيءَ ريڊيي تي واپس وريو ۽ آخر تائين اُن سان وابسته رهيو. کيس نم جو وڻ تمام گهڻو وڻندو هو. ڪراچيءَ ۾ سندس گهر اڳيان نم جو وڻ هوندو هو، جنهن جي ٿڌيءَ ڇانوَ ۾ ويهي رياض به ڪندو هو ته مهمانن سان ڪچهري به ڪندو هو. هن جو سُرُ ڪوهياريءَ مان ڳايل شاهه لطيف جو هيٺيون ڪلام سندس مشهوريءَ جو سبب پڻ بڻيو:
ڪارون وس ڪيام، لڏي ڏور ويا،
مُئيءَ جو هوت نه موٽيو!
هن ملڪ کان ٻاهر به پنهنجي فن جو مظاهروڪيو. 1962ع ۾ -پاڪستان- جا لوڪ ڳائڻا روس ۽ ڪجهه ٻين ملڪن ڏانهن ويا، انهن ۾ -استاد محمد جمن- سنڌ جي فنڪارن جي رهبري ڪئي. هو هندستان، بنگلاديش، ايران، انڊونيشيا، چين ۽ -افغانستان- به ويو.
استاد محمد -جمن- کي ڪيترائي ايوارڊ جهڙوڪ: پرائيڊ آف پرفارمينس، شاهه لطيف اوارڊ ٻه ڀيرا ۽ حضرت سچل سرمست اوارڊ وغيره مليا.
سنڌي سُر ۽ سنگيت جو تمام وڏو خدمتگار، بهترين موسيقار ۽ فنڪار -استاد- محمد جمن، 24 جنوريءَ 1990ع تي صبح جو پنجين وڳي اسان کان جدا ٿي ويو.
حوالا
زمرو:1990ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
امان الله خان (ناول)
مارچ 1946ع جي هفته وار ”عبرت“ ۾ شايع ٿيل محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هيءُ مختصر ناول اُنهيءَ دور جو ذڪر ڪري ٿو، جڏهن 8 -آگسٽ- 1919ع تي انگريزن (گورنمينٽ آف -انڊيا-) ۽ -امان -الله- خان- جي وچ ۾ ٿيل عهدنامي تحت -افغانستان- کي هڪ آزاد ملڪ طور تسليم ڪيو ويو. ناول ۾ 26 صفحا آهن. سنه 1950ع ۾ اسلاميه درالاشاعت طرفان ڇپايل ٻي ايڊيشن جي قيمت 0.6.0 -آنا- رکيل هئي.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
آڍاڻي ڍنڍ
آڍاڻي ڍنڍ, پاڪستان جي صوبي سنڌ جي دادو ضلعي جي ميهڙ تعلقي جي ڳوٺ آڍاڻي ۾ واقع آهي. هي ڍنڍ گنهيرو ڍنڍ ويجهو آهي. هي ڍنڍ ميهڙ تعلقي جي مشهور ڍنڍ آهي. فشريز کاتي وارا هر سال هن ڍنڍ جي نيلامي ڪندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي ۽ پکيءَ جو شڪار ٿئي ٿو.
زمرو:ڍنڍ زمرو:دادو ضلعو
1240ع
ڊسمبر
زمرو:1240ع زمرو:تيرھين صدي
پائليٽ
پائليٽ مان مراد ٿي سگھي ٿو:
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
جاکي بندر قلعو
thumb|جاکي بندر قلعو جاکي بندر قلعو انگريزي (Jakhi Bandar Fort) سنڌ جي ساحلي پٽيءَ ۾ هڪ قديم ۽ تاريخي بندر گاھ ۽ قلعو آهي. هيءُ بندر ءُ قلعو سنڌ پاڪستان جي ٺٽو ضلعي جي  ميرپور ساڪرو تعلقي جي سامونڊي سرحدن ۾ واقع آهي. ساڪرو جي شهر ليٽ کان ٽي چار ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي درياپير آباد پتڻ کان اٽڪل 10 ڪلوميٽر اندرسمنڊ ۾ ٻيٽ نما ايراضيءَ تي موجود آهي. هن قلعي جو قديم نالو لاهري يا لاڙي بندر آهي. وقت گذرڻ سان مقامي طور جاڪي يا جاکي بندر قلعو سڌجڻ ۾ آيو ۽ هاڻ مقامي طور جاکي بندر جي نالي سان مشهور آهي
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ جا قلعا
گئو مکي
گئو مکي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي علائقي ننگر پارڪر لڳ واقع ھڪ مقام جيڪو سارڌري کان اولھ طرف ميل کن پنڌ پري ٽڪريءَ ۾ آهي. هتي ٻن ٽڪرين جون چوٽيون اچي پاڻ ۾ گڏجن ٿيون. جتان برسات جو پاڻي آبشار جي صورت ۾ ٽيهارو فوٽ هيٺ ڪري ٿو. جبلن جي چوٽين جي گڏجڻ ڪري قدرتي طرح پٿرن مان ڳئون جي شڪل ٺهي پيئي آهي، جنهن جي ٿڻن مان اهو گڏ ٿيل پاڻي سمي سدائين پيو هيٺ وهي. (پٻ جبل ۾ به هڪ هنڌ ڳئون جي ٿڻن جهڙا ڳوڙها آهن جتان چون ٿا ته اڳي کير وهندو هو ۽ هاڻي پاڻي وهي ٿو ) اتي ڪو ميلو ڪونه لڳندو آهي، پر هندو ماڻهو هن کي  تيرٿ سمجهي زيارت (درشن) لاءِ ايندا آهن، جنهن لاءِ ڪو وقت مقرر ٿيل نه آهي .گرنار ۾ آنٻاجي جو ڏهرو آهي، اتان دتاتريه رشي جو آستان هڪ ڪوهه پنڌ تي آهي، جتي هڪ جهرڻو آهي. جنهن جو منهن گانءِ جي منهن جهڙو آهي، جتان هميشہ پاڻي پيو وهي. هن کي به گئو مکي چوندا آهن.
خير النساء جعفري
خير النساءِ جعفريءَ جو جنم 17 آگسٽ 1947ع ۾ ٿيو. گهر ۾ سندس نالو گُڏي هو پر ادبي دنيا ۾ کيس خير النساءَ جعفري جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ نفسيات جي ليڪچرر مقرر ٿي. پاڻ ڪهاڻيون لکڻ جي شروعات 1974ع ڌاري ڪيائين. ڪهاڻين کان علاوه ھن سفرناما، مضمون، مقالا ۽ ڪيترن ئي سنڌي ڪتابن جا مهاڳ، پڻ لکيا. سنڌي ٻوليءَ جي ادب ۾ ڪهاڻي کيتر جي ڪجهه وڏن نالن ماڻڪ، شوڪت شوري ۽ مشتاق شوري سان سندس نانءُ فڪري ڌارا جي ڪهاڻين ۾ ڳڻيو وڃي ٿو. هوءَ سچي ۽ کري ڳالهه منهن تي چئي ڇڏڻ جي عادي هئي، ان ڳالهه جا شاهد سندس ڇپيل انٽرويو ۽ تقريرون آهن.
خير النساءَ جي ڪهاڻي ”حويليءَ کان هاسٽل تائين“ ايتري ته مشهور ٿي جو ان کان پوءِ ايندڙ ڪيترن ئي ليکڪن سندس انداز ۾ ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيون. خير النساءِ جي نظر ۾ ڪنهن ادبي تخليق کي محض ”جنس“ جي ڪري فحش قرار ڏيڻ ادبي نامردي آهي. سندس پسنديده ليکڪ نسيم کرل ۽ آغا سليم رهيا آهن. خير النساءَ جي ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ”تخليق جو موت“ 1978ع ۾ ڇپيو جيڪو جلد ئي مارڪيٽ مان ختم ٿي ويو. جنهن کي ٻيهر ”سنڌيڪا اڪيڊمي“ 1992ع ۾ سندس مهاڳن، انٽرويوز، تقريرن ۽ مقالن سميت شايع ڪرايو.
توڙي جو هوءَ اڄ اسان سان نه آهي پر سندس لکڻيون اڄ به سنڌي ادب ۾ جرڪندڙ ان ستاري جيان آهن جنهن جي روشني يگاني ۽ ڌيان ڇڪائيندڙ آهي. خير النساءَ جعفريءَ جي لکڻين تي دز نٿي ڇانئجي سگهي اهي لکڻيون ڏورانهين مستقبل تائين زنده رهنديون ڇاڪاڻ ته جهڙي بي باڪي سندس لکڻين ۾ آهي اهڙي جرئت اڄ جي دور ۾ به روايت بڻجي نه سگهي آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون
جمال الدين فقير
جمال الدين فقير، سانگهڙ ضلعي جي ڳوٺ ٻوٻي اسٽيشن ۾ 1952ع ۾ مصري فقير جي گهر، ڳوٺ ڇٽڻ وساڻ ۾ ڄائو. هو سنڌ جي تصوف واري جمالي روپ جو گائڪ فقير منش صفت رکندڙ هو. فقير سنڌ جو عوامي راڳي رهيو. پاڻ بيماري وگھي 26 جون 2016 تي انتقال ٿي ويو.
گھرو زندگي
جمال الدين فقير صرف پرائمري تائين تعليم حاصل ڪئي، جمال الدين فقير 25 سالن جي ڄمار ۾ پنهنجي مامي جي گهران شادي ڪئي، کيس پنج پٽ ۽ چئن نياڻين جو اولاد آهي.
راڳ جو سفر
درگاهه منٺار فقير راڄڙ کپري جي مريد مصري فقير، جمال الدين کي سندس ننڍپڻ کان ئي درگاهه تي وٺي ويندو هو، ننڍي هوندي کان ئي درگاهه سان تعلق هئڻ ڪري پاڻ صوفي راڳي طور اڀريا، سندس پهريون پروگرام 1988ع ۾ پي ٽي وي تان نشر ٿيو، ان بعد سندس هڪ انٽرويو ريڊيو پاڪستان تان نشر ٿيو، ان بعد مختلف ريڊيو اسٽيشنن تان پروگرام نشر ٿيندا رهيا. جمال الدين فقير سنڌ جي مشھور صوفي فنڪار سهراب فقير جي انداز ۾ ڪلام پيش ڪندو هئو. هو پاڪستان کان ٻاهر گورنمينٽ ڪلچرل ڊپارٽمينٽ طرفان اٽلي، جنيوا، سوئيٽزرلينڊ، لنڊن، بيلجيم ۽ آمريڪا سميت ترڪي ۾ به پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري چڪو هو. کيس شھرت ڏيندڙ ڪلام، اها مٽي حڪم ڪريندي هزار، آئون نچڻ واري تنهنجي ڀولڙي ۽ هم صنم ڪي در سي شراب پي آئي. انهن ڪلامن کيس عوام ۾ ڏاڍي مقبوليت بخشي. ترڪي جي دوري دوران پڻ هن کي ترڪيءَ ۾رهائش جي آڇ ڪئي وئي پر جمال فقير سنڌ سان ازلي محبت خاطر اهي سموريوبن آڇون ۽ آسائشون ٺڪرائي ڇڏيون. صوفي راڳ جَي راڻي جمال فقير جو چوڻ هو ته منهنجي جنم ڀومي سنڌ آهي، سنڌ امڙ کان سواءِ رهي نه ٿو سگهان.
انعام ۽ ايوارڊ
کيس کوڙ سارا ايوارڊ مليا، جن ۾ شاهه لطيف جا ٻه ايوارڊ، هڪ 2001 ع ۾ ۽ ٻيو 2013ع ۾، هڪ سچل سرمست ايوارڊ به مليو، پي ٽي وي طرفان به ٻه ايوارڊ ڏنا ويا، آمريڪا ۾ سانا ڪنوينشن ايوارڊ ، مصري شاهه ايوارڊ ۽ ٻيا ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻهو
مير غلام محمد خان ٽالپر
ٽنڊو باگو جو هي مير ٽالپرن جي ماڻڪاڻي پاڙي مان هو. وڏيءَ ملڪيت وارو نه هو. ابتدا ۾ سرڪاري نوڪري ڪندو هو ؛ پوءِ نوڪري ڇڏي، محنت ۽ ڪفايت شعاريءَ سان، وڏي زمينداري ۽ پئسو ڪٺو ڪري سگهيو. مير صاحب جي دل انساني درد سان ڀريل رکي هئي، جنهن ڪري پنهنجي پئسي جو مصرف خلق خدا جي ڀلي لاءِ مخصوص ڪري ڇڏيائين. سندس ذاتي خرچ تمام معمولي هوندو هو ؛ سفيد پٽڪو ۽ پهراڻ پهريندو هو، بلند اخلاق، حليم، محبتي، خلق خدا جو خير خواهه انسان هو.مير صاحب کي مسلمانن جي تعليم سان خاص دلچسپي هئي. پهرين ٽنڊي باگي ۾ اي. وي ڪلاس کولرايائين، بعد ۾ ان کي ترقي ڏياري، هڪ لک رپين جي خرچ سان بلڊنگ تيار ڪرائي، هڪ ڪافي رقم اينڊومينٽ فنڊ رکي، هاءِ اسڪول قائم ڪرايائين، ان ۾ بورڊنگ هائوس، ٺهررائي ٻاهرين شاگردن جي رهائش جو انتظام ڪيائين. اول ۾ هن هاءِ اسڪول کي لوڪل بورڊ طرفان گرانٽ ملندي هئي، ٻيو سمورو خرچ مير صاحب پاڻ ڪندو هو. پوءِ سرڪار ان کي هٿ ۾ کڻي، گورنمينٽ هاءِ اسڪول بنايو. پوءِ ڳوٺ ۾ ڇوڪرين جي تعليم لاءِ هڪ اسڪول ٺهرايو، جو پڻ سرڪار پوءِ پنهنجي حوالي ڪيو. ان کان پوءِ به مير صاحب ماسترياڻين جي رهائش وغيره لاءِ جايون ٺهرايائون. زالن لاءِ ٽنڊي باگي ۾ ويم گهر قائم ڪرائي، ان جي ذريعي آسپاس جي داين جي ٽريننگ جو انتظام ڪرايائين، سندس اسڪالرشپن جو فائدو نه صرف مسلمانن تائين محدود هو، بلڪه ان جو فائدو هندو به وٺندا هئا. ڊاڪٽر دائود پوٽي مرحوم کي هن پنهنجي خرچ سان تعليم وٺڻ لاءِ ولايت موڪليو. مير بنده علي خان باوجود پنهنجيءَ ملڪيت هئڻ جي، سندس خرچ تي تعليم لاءِ ولايت ويو. سندس اسڪالرشپن تي ڪيترا شاگرد دهليءَ ۾ طبيه ڪاليج مان پڙهي، سَند يافتا ٿي آيا. تعليم سان سندس محبت جنون جي حد تائين پهتل هئي، بلڪه هر چڱي ڪم لاءِ مدد ڏيڻ ۾ کيس خوشي پئي ٿيندي هئي. مليريا جي موسم ۾، گشتي ڊاڪٽر مقر ڪري، دوائون ڏيئي، کين ڳوٺن ۾ عام ماڻهن جي علاج لاءِ موڪليندو هو. مير صاحب جي زندگي مثالي حيثيت ر کي ٿي. اهڙي قسم جا ٻيا مسلمان ڪي آڱرين تي ڳڻن جيترا ملندا- جهڙوڪ: مرحوم حسن علي آفندي، سيد الهندو شاھ ڊڀري وارو، مسٽر نور محمد وڪيل، سجاول وارو سيد حاجي عبدالرحيم، شاھ ۽ پير صاحب جهنڊي وارو. تعليم جي سلسلي ۾، مخدوم ميان غلام حيدر صاحب هالا وارا بيشڪ وڏيءَ تعريف جي لائق آهن، پر هن مير صاحب جون ڪوششون صرف تعليم طرف ئي راغب نه هيون، بلڪه عام تندرستيءَ ۽ صحت جا معاملا به ان ۾ شامل هئا.مير صاحب 12 فيبروري 1933ع مطابق 15 شوال 1351هه تي وفات ڪئي، کيس ڪو اولاد ڪو نه ٿيو. سندس وارث، سندس چاچي مير حاجي غلام شاھ جو فرزند، مير خدا بخش خان ٿيو، سندس ڏاڏي مير حاجي ولي محمد خان کي پنج فرزند ٿيا. 1. مير محمد خان، 2. مير حسن علي خان، 3. مير محمد حسن خان، 4. مير يار محمد خان، 5. مير حاجي غلام شاھ. مير محمد خان کي هڪ فرزند، خانبهادر مير غلام محمد خان ٿيو، جو لاولد وفات ڪري ويو. مير حسن علي خان کي ٻه فرزند ٿيا: مير حاجي شير محمد خان ۽ مير فيض محمد خان. پهرئين کي مير حاجي نور حسين خان (خاڪسار ڪارڪن) ، مير غلام رسول خان ۽ مير عبدالقادر خان (هاري ڪارڪن) فرزند ٿيا. ٻئي کي مير علي محمد خان فرزند ٿيو، ۽ ان کي مير حسن علي خان ڄائو. مير محمد حسن خان کي مير محمد بخش خان فرزند ٿيو
سنڌ ۾ تعليم جو نئون انتظام
سنن 1843ع ۾ انگريزن سنڌ فتح ڪئي. ٺٽي ۽ روهڙيءَ جي سيدن کي جيڪي لوازما ميرن وٽان ملندا هئا، سي انگريز سرڪار بند ڪيا، ته فارسي جي واڌاري کي ڌڪ اچي ويو. ملن ۽ آخوندن جا ڇهه سؤ کن مڪتب سڄيءَ سنڌ ۾ هئا، تن تي سرڪار نڪو ڪو پنهنجو ضابطو رکيو، نڪا ڪا انهن لاءِ گرانٽ منظور ڪيائين. سنه1845ع ۾ حيدرآباد جو ڪليڪٽر ڪئپٽن راٿيبورن هو، جنهن ااسڪولن کولڻ لاءِ سرڪار کان ٽي هزار رپيا سالياني گرانٽ گهري پر ڪو لائق ماستر ڪونه ملي سگهيو، تنهنڪري ڳالهه اتي رهجي ويئي. تن ڏينهن ۾ ڪراچيءَ جو ڪليڪٽر ڪئپٽن پريڊي هو، جنهن جي نالي پٺيان ڪراچيءَ ۾ هڪ رستو ”پريڊي سٽريٽ“ سڏجي ٿو. هن صاحب خرچ پنهنجي ڳنڍيان ڪري، ڪراچيءَ ۾ هڪ اسڪول کوليو، جنهن ۾ تعليم مفت ۾ ڏني ويندي هئي. سنه 1846ع کان وٺي 1852ع تائين اهو اسڪول هڪ لوڪل ڪاميٽيءَ جي هٿ ۾ هو، ۽ سنن 1853ع ۾ اهو ”چرچ مشن سوسائٽيءَ“ جي حوالي ڪيو ويو. ”متيءَ“ Gospel of St. Matthew جو سنڌيءَ ۾ ترجمو سيرامپور جي پادرين؛ سنن 1825ع ۾ ڪيو هو. ان جو نئون سنئون ترجمو ڪئپٽن جارج سٽئڪ ڪيو، جو ديوناگري اکرن ۾ سن 1850ع ۾ ڇپيو. انهيءَ کان پوءِ ”يوحنا“ Gospel of St. Jhon جو ترجمو برنس صاحب سن 1852ع ۾ عربي- سنڌي اکرن ۾ ڪيو؛ ٻئي سال اهو گرمکي اکرن ۾ به ڇپيو. اُهي خرچ، بمبئيءَ جي ”آگزيليئري بائبل سوسائٽيءَ“ (Bible Society Bombay Auxiliary) ڪيا هئا. پوءِ ته ڪئين عيسائي مذهب جا ڪتاب، ”برٽش ۽ فارين بائبل سوسائٽي، لنڊن“ جي خرچ تي ڇپجي پڌرا ٿيا. ڪراچيءَ واري مشن اسڪول کلڻ کان گهڻو پوءِ حيدرآباد ۽ سکر ۾ مشن اسڪول کليا. انهن ۾ هندو توڙي مسلمان شاگرد ڪلاسن ۾ وڃڻ کان اڳ وچين وڏي صفي (هال) ۾ گڏ ٿيندا هئا. پوءِ پادري توڙي ماستر ۽ شاگرد سڀئي گڏجي ڌڻيءَ کان دعا گهرندا هئا:
”اي اسان جا بابا! تون جو آسمان ۾ آهين، تنهنجو نالو پاڪ هجي وغيره“.
انهيءَ دعا گهرڻ کان پوءِ شاگرد ڪلاسن ۾ ويندا هئا. پادري نهايت لائق انسان هوندا هئا. جهڙوڪ: شرٽ صاحب، جنهن جي سنڌي ڊڪشنري اڄ تائين مشهور آهي. هو سنسڪرت جو ڄاڻو هو ”اکر- ڌاتوُ“ نالي هڪ ننڍو ڪتاب جوڙيو هئائين، جنهن ۾ سنڌي لفظن جا سنسڪرت بنياد ڄاڻايل هئا.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:مذهب زمرو:تعليم
ازدواجي حيثيت
سول حيثيت، يا ازدواجي حيثيت، ڪيترن ئي مختلف اختیارن منجهان هڪ آهي، جيڪو ڪنهن ٻئي سان ڪهن شخص جو تعلق بيان ڪري ٿو. شادي شده، واحد يا اڪيلو (ڇڙو)، طلاق، ۽ بيوه يا وانڍو شهري حيثيت جي مثال آهن.
شهري حيثيت ۽ شادي جي حيثيت سان فارم، اهم رڪارڊ، ۽ ٻين دستايزن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، ته جيئن اهو شخص هن ڳالهه جو اشارو ڪري ٿو ته ڪوئي شخص ڪنهن سان شادي شده يا ڪنوارو آهي.
حوالا
زمرو:وهانءُ زمرو:اهم شماريات
منظور علي خان
سنڌ جي مشهور ڪلاسيڪل گويي استاد منظور علي خان جو اصل نالو محمد خان هو. سندس تعلق گواليار جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي نامور خاندان سان آهي. مهاراجا رنجيت سنگهه جي دؤر ۾ هيءُ گهراڻو پنجاب ۾ اچي آباد ٿيو، جتان بعد ۾ خيرپور جي والي مير مراد علي خان جي خواهش تي، استاد منظور علي خان جو پڙڏاڏو استاد شادي خان سنڌ جي شهر شڪارپور ۾ اچي آباد ٿيو، ۽ اتي ئي 1926ع ۾ استاد منظور علي خان جنم ورتو. استاد منظور علي خان جي والد جو نالو استاد جمال خان هو، جيڪو ’جمالو خان‘ به سڏبو هو. سندس ڏاڏو ڪريم بخش خان به نالي وارو گويو ٿي گذريو هو. جنهن 1911ع ۾ ”جارج پنجين“ جي جشن تاج پوشيءَ جي موقعي تي سنڌ جي موسيقارن جي نمائندگي ڪئي هئي، ۽ کيس حسن ڪارڪردگيءَ جو اعزاز مليو هو. استاد منظور علي خان، موسيقيءَ جي ابتدائي تعليم پنهنجي والد استاد جمال خان کان، ۽ ان کان پوءِ پنهنجي سؤٽ سينڌي خان کان حاصل ڪئي. ان کان سواءِ پنهنجي دور جي ناميارن گوين، بيبي خان جي فن مان فيضياب ٿيو. جڏهن ته استاد بڙي غلام علي خان، عاشق علي خان ۽ استاد اميد علي خان جو صحبتي ۽ همعصر هو. استاد منظور علي خان سڀ کان پهرين اٺن سالن جي عمر ۾ پنهنجي فن جو کليل مظاهرو ڪيو. 1940ع ۾ ڏهن سالن جي عمر ۾ هن شڪارپور ۾ ٿيندڙ موسيقيءَ جي مقابلي ۾ حصو ورتو، ۽ ڪاميابي ماڻيائين. اهڙيءَ طرح 15 سالن جي ڄمار ۾ ئي سندس شمار ناميارن موسيقارن ۾ ٿيڻ لڳو. استاد منظور علي خان 16 سالن جو هو ته سندس والدين شڪارپور مان لڏي اچي ٽنڊي آدم ۾ رهيا ۽ پوءِ استاد منظور علي خان جي سڄي زندگي ٽنڊي آدم ۾ ئي گذري. جون 1947ع ۾ استاد منظور علي خان ۽ استاد بڙي غلام علي خان جي وچ ۾ موسيقيءَ جو هڪ دلچسپ مقابلو ڪراچيءَ ۾ ٿيو، جيڪو ٽن ڏينهن تائين جاري رهيو. موسيقيءَ جي انهيءَ پرلطف مقابلي کي ڏسڻ لاءِ عام خلق کان سواءِ انهيءَ دؤر جا نامور گويا استاد اميد علي خان، استاد عاشق علي خان ۽ استاد بيبو خان وغيره به موجود هئا. انهيءَ مقابلي ۾ استاد منظور علي خان ڪامياب ٿيو. اهڙيءَ طرح هن نوجوان گويي، موسيقيءَ جي ميدان ۾ پنهنجي هڪ مخصوص جاءِ ۽ انداز پيدا ڪري ورتو، جيڪو آهستي آهستي مستحڪم ٿيندو رهيو ۽ اڄ تائين سنڌ جو ڪو فنڪار انهيءَ مقام کي پهچي نه سگهيو آهي. استاد منظور علي خان، استاد مراد علي خان ۽ استاد بيبي خان کان هڪ خاص تان ”سري“ سکي، جيڪا صرف منظور علي خان ئي ڳائي سگهندو هو. 1960ع ۾ مخدوم طالب الموليٰ، استاد منظور علي خان- کي ”بهارِ موسيقيءَ“ جو لقب ڏنو. استاد منظور علي خان جي گائڪيءَ جو هڪ مخصوص ۽ انوکو انداز هو، جيڪو سندس شاگردن ۾ به نمايان رهيو. هن وقت سنڌ ۾ جيڪي به سُٺا ڳائڻا آهن، انهن ۾ اڌ کان وڌيڪ استاد منظور علي خان جا شاگرد يا سندس شاگردن جا به شاگرد آهن. استاد جي ڪجهه مکيه شاگرد ڳائڻن ۾ محمد يوسف، وحيد علي، استاد وزير علي خان، استاد گلزار علي خان دايو، عابده پروين ۽ انور حسين وسطڙو، ذوالفقار علي، مظهر حسين ۽ ميان نذر حسين وغيره قابل ذڪر آهن. سنڌ جو هيءُ ناميارو ڪلاڪار، عظيم گويو ۽ موسيقيءَ جو ماهر، 9 سيپٽمبر 1980ع ۾ وفات ڪري ويو. سندس مزار ٽنڊي آدم جي اسماعيل شاهه قبرستان ۾ آهي.
حوالا
زمرو:1980ع جون فوتگيون زمرو:راڳي زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي زمرو:شخصيتون
ڀيم ڪن
ڀيم ڪن  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگرپارڪر واري علائقي ۾ گئو مکي جي اتر پاسي 25 کن وکن تي پاڻيءَ جو هڪ ڪُن آهي جنهن جي ويڪر 20 فوٽ ۽ ڊيگهه 30 فوٽ کن آهي، جو سدائين پاڻيءَ سان ڀريو پيو آهي. هن کي ”ڀيم گوڏا“ به چوندا آهن. هي تمام اونهو آهي.
ڊرائيور
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
عارف والا
عارف والا تحصيل (انگريزي: Arif Wala Tehsil) پاڪستان جولي صوبي پنجاب  جي ساهيوال ڊويزن جي ضلعي پاڪپتن ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
توريت
توريتآسماني يا الهامي ڪتابن مان هڪ ڪتاب، جيڪو حضرت موسيٰ تي نازل ٿيو. ان کي توريت يا تورات سڏيو وڃي ٿو.. توريت موجوده بائيبل (ڪتاب مقدس) جو هڪ حصو آهي. ڪتاب مقدس جا ٻه اهم حصا آهن: هڪ” عهدنامہ قديم“ ۽ ٻيو ”عهدنامہ جديد“.سڄو بائيبل سڀني عيسائين جو مذهبي ڪتاب آهي، پر يهودين جو بنيادي مذهبي ڪتاب ”عهد نامہ قديم“ آهي.
بحرالعشق
هيءُ ڪتاب صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو رسالو آهي. ڊيمي سائيز ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ 410 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا اٿس. هن رسالي جو پهريون ڇاپو، نٿو پٽ لوڪومل گرناڻيءَ، ڪرائون سائيز ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جي ٻئي ڀاڱي ۾ صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو ڪلام ڏنل آهي. رايل سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 172 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، فقير پير بخش ابڙي، رهندڙ ڳوٺ طيب، تعلقي رتيديري، سال 1952ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڇاپو ٽيون، هرگنداس ولد ڪندن مل، ٽيڪنيڪل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1968ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جڏهن ته هن جو تازو ڇاپو روشني پبليڪيشن پاران 2005ع ۾ ڇپرايو ويو آهي. -ان- کان سواءِ هڪ ڇاپو جيڪب -آباد- جي فتح چند ڪنيا لعل ڪارڙا ڇپايو هو، جنهن کي ٿوريءَ ڦير گهير ۽ نئين ترتيب سان روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران 2005ع ۾، خوبصورت ٽائيٽل سان، ڊيمي سائيز ۾ ڇپايو ويو آهي. هي رسالو 485 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت 200 روپيا آهي.
1241ع
ڊسمبر
زمرو:1241ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ڊرائيوري
ڪنھن بہ قسم جي موٽر گاڏي ھلائڻ جي عمل کي ڊرائيوري چيو ويندو آھي. ڊرائيوري ڪندڙ شخص کي عام طور حڪومت طرفان جاري ٿيندڙ لائسنس وٺڻو پوندو جيڪو ڪنھن بہ خواھشمند جي گاڏي ھلائڻ جي ڪامياب کانپوءِ کيس ڏنو ويندو آھي.
طالب الموليٰ
مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ جو جنم 4- آڪٽوبر 1919ع تي هالا نوان ۾ مخدوم محمد صديقيءَ جي گهر ۾ ٿيو ۽ وفات 11 جنوري 1993ع مطابق رجب 8، 1413 هجري، ڏينهن جمعو تي ٿي. پاڻ مخدوم غلام محمد سائين رحمة اللہ تعاليٰ عليه ، حضرت غوث الحق مخدوم نوح سرور رحه جي پندرهين سجاده نشين جا فرزند آهن ۽ حضرت غوث الحق مخدوم نوح سرور رحمة اللہ تعاليٰ عليه جن جي اولاد مان آهن ، جي خليفه اول حضرت ابوبڪر صديق رضي الله تعاليٰ عنه جي اولاد مان آهن. حضرت مخدوم نوح رحمة اللہ تعاليٰ عليه پنهنجي زماني جا غوث ۽ مجدد هئا. سندن معاشرتي اصلاح، سلسلي ۽ طريقت جي بلاغت جا تجديدي ڪارناما ، سنڌ جي قديم تنصيفات ، حديقته الاوليا، ارشاد الطالبين، دليل الذاڪرين، رساله فتوحات سنڌي عرف رساله فتحي ۽ تحفته الڪرام ۾ تفصيل سان موجود آهن. حضرت غوث الحق مخدوم نوح سرور رحمة اللہ تعاليٰ عليه جو اهو جاري ڪيل سلسلو ، سروري سهروردي سلسلي جي نالي سان ملڪان ملڪ مشهور آهي. ان سلسي سان وابسته تعداد سندن زماني ۾ نو لک شمار ڪيو ويو، ان ڪري هن سلسلي کي نو لکي گودڙي پڻ سڏيو ويو آهي.
اشاعت ـ هن سلسلي جي اشاعت سنڌ جي چئني ڪنڊن ۾ ٿي، بلڪه ان جي حدن کان ٻاهر؛ اتر ۾ بهاولپور، پنجاب، ملتان ۽ بلوچستان تائين؛ ڏکڻ ۾ ڪڇ، ڪاٺياواڙ ۽ گجرات، ان طرح جوڌپور ۽ جيسلمير تائين پکڙيل آهي. ڪيئي گاديون هن درگاه سان لاڳاپيل آهن.
تعليم
اول قرآن ڪريم پڙهيا ان کان پوءِ فارسي جي تعليم ورتائون، سندن تعليم ۽ تربيت سندن والد حضرت غلام محمد سائين جي خدمت ۾ ٿي.
شاعري ۽ راڳ
شاعري ۽ راڳ سان شغف ۽ ادب سان شوق کين ننڍ پڻ کان گويا ورثي ۾ مليو، 1930 ۾ ناري جي سفر تي شاعرانه ذوق تڪميل تي پهتو. اول بيوس پوءِ فراقي ، زمان شاه ۽ پوءِ طالب تخلص ڪيائون. 1949 کان طالب المولى تخلض اختيار ڪيائون.
مخدوم طالب الموليٰ جي هونئن ته سڄي شاعري ئي لاجواب آهي، پر ٻي شاعري وانگر سندس هي ڏاڍو مشهور آهي،
تو دلڙي يار ڌُتاري پوءِ يار ڪا نہ ڪيئي پوئواري
علمي ۽ ادبي خدمتون
1936ع ۾ جڏهن سندن جي عمر اڃا سترهن سال مس هئي ته هالن جي شهر ۾ ”انجمن علم ۽ ادب“ جو پايو وڌائين. هن انجمن جي ذريعي ڪيتريون ئي ادبي ڪانفرنسون ڪوٺايون ويون. علم ۽ ادب جي فرغ لاءِ هالا ۾ الزمان پريس قائم ڪيائون ۽ هفتيوار الزمان ۽ پاسبان اخبارون ڳچ عرصي تائين هليون. 1950 ع ۾ سندن سرپرستيءَ ۾ ماهنامو ”فردوس“، 1952ع ۾ ماستر جمعي خان ”غريب“ جي ادارت ۾ ”طالب المولى“، 1956 ع ۾ رسالو ”شاعر“ نڪتو. 1952 ع کان پاڻ جميعت الشعراء سنڌ جا صدر منتخب ٿيا. پاڻ ريڊيو پاڪستان مشاورتي ڪميٽيءَ جا ممبر به هئا ، مخدوم صاحب علم ۽ ادب جون اڻڳڻت خدمتون ڪيون.
تعليمي خدمتون
ان سلسلي ۾ طالب المولى هاسٽل هالا ۽ طالب المولى هاءِ اسڪول دادو، يادگار آهن.
لکڻيون
۽ ٻيا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن.
اعزاز
سندن علمي ۽ ادبي ملڪي ۽ سماجي خدمتن جي قدر ڪندي پاڪستان سرڪار کيس ”تمغه پاڪستان“ جو اعزاز ڏنو ويو
رحلت
پاڻ 11 جنوري 1993 ۾ هن فانِي دنيا مان لاڏڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1919ع جون پيدائشون زمرو:1993ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعري زمرو:ويهين صدي جا شاعر
توشيع
نظم يا اهڙي لکت، جنهن جي هر سٽ جو پهريون اکر ترتيب سان کڻڻ سان نئون نالو، لفظ، جملو يا شعر ٺهي پوندو آهي.
سنڌيڪا اڪيڊمي
سنڌيڪا اڪيڊميءَ جو بڻياد ٢٦ سيپٽمبر ١٩٩١ع ۾ پيو جنھن جو مقصد هو تہ سنڌيءَ جي مختلف موضوعن ۾ معلومات ۽ تحقيقات جي حوالي سان ڪم ڪرڻ جي حوصلہ افزائي ڪئي وڃي.
اڪيڊميءَ جو بنياد جناب نور احمد ميمڻ وڌو، جيڪو سياسي اڳواڻ ۽ مبصر ۽ پبلشر آهي. هن ڄاتو پئي تہ هڪ اهڙو ادارو جيڪو سرڪاري ڪامورن جي ڀول ڀلين جي ور چڙهيل هوندو سو سنڌي ٻوليءَ جي جوڳي خدمت ڪو نہ ڪري سگهندو جنھن جي هن جديد ۽ ترقي يافتہ دور ۾ ضرورت آهي. تنھنڪري ضروري هو تہ هڪ غير منافع بخش ادارو وجود ۾ آندو وڃي جيڪو ورضاڪاراڻہ بنيادن تي ڪم ڪري، تنھنڪري هيءُ ادارو وجود ۾ آيو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:تعليم زمرو:اشاعت گھر زمرو:ڪتاب
استاد نبي بخش مڱڻھار
ڪلاسيڪل راڳي -استاد- نبي بخش ولد محمد ملوڪ مڱڻهار 1938ع ڌاري ڳوٺ پارو چاچڙ ضلعي گهوٽڪيءَ ۾ ڄائو. 20 سالن جو هو ته راڳ جي تربيت -استاد- مهر علي خان پنجاب واري کان ورتائين، جو -استاد- مراد علي گوالياري جو شاگرد هو. -استاد- نبي بخش راڳ -ايمن ڪلياڻ- ۽ ڀيم پلاس تي عبور رکندو هو. ڄام ساقيءَ کيس ريڊيو حيدرآباد تي آندو، -جتي- عنايت -بلوچ- سندس ست ڪلام رڪارڊ ڪري پيش ڪيا، جيڪي بيحد مقبول ويا. 1986ع ۾ لوڪ ورثه -اسلام- -آباد- پاران سندس محفل جي ڪئسٽ به تيار ڪئي وئي، جيڪا مقبول ٿي. شاهه لطيف، سچل، بلها شاهه، استاد بخاري ۽ -اظهر گيلاني- جا ڪلام خوب ڳائيندو هو. -استاد- نبي بخش جو وڏو پٽ مختيار احمد به سٺو ڳائي ٿو، -باجو- ۽ بينجو به وڄائي ڄاڻي، ٻيا فرزند امانت علي ۽ ممتاز ڍولڪ وڄائڻ جا ڄاڻو آهن، سندس ڀائٽيو محمد شريف به سٺو راڳي آهي. استاد نبي بخش مڱڻهار 2008ع ۾ وفات ڪئي.
انيتا شاھ لڪياري
انيتا شاهه لڪياري، نوجوان اسڪالر، ليکڪا ۽ ڪالم نگار آهي. هوءَ 15 نومبر 1974ع تي حيدرآباد ۾ ڄائي. سندس وڏا اصل خدا آباد ضلعي دادوءَ جا آهن.
تعليم
سندس تعليم ايم.بي.اي (مارڪيٽنگ: 1998ع) ۽ ايم.اي (سوشيالاجي: 2002ع) آهي. ان کان سواءِ انسٽيٽيوٽ آف وومين اسٽڊيز لاهور مان پوسٽ گريجوئيٽ سرٽيفڪيٽ (2000ع) ۽ يونيورسٽي آف ميري لئنڊ ڪاليج پارڪ، آمريڪا مان هيوبرٽ همفيري فيلوشپ (07-2006ع) دوران عورت ۽ سياست، عورت ۽ ميڊيا، فلم ميڪنگ، ويب سائيٽ ڊولپمينٽ ۽ پراڊڪشن، ڪهاڻي ۽ تخليقي لکڻين جي موضوعن تي مختلف ڪورس ڪيل اٿس. سينٽر آف جينڊر اسٽڊيز اسٽريٿ ڪلائيڊ يونيورسٽي گلاسڪو (انگلنڊ) طرفان آڪٽوبر 2005ع کان جنوري 2006ع تائين مختلف موضوعن تي ڪرايل سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ ريسرچ اسڪالر طور شرڪت ڪيائين. ان کان سواءِ غيرت جي نالي تي سنڌ ۾ ٿيندڙ عورتن جي قتلام بابت مونوگراف به لکيل اٿس.
ادبي سفر
هن لکڻ جي شروعات 1994ع کان روزاني ”ڪاوش“ ۾ ڪالمن ذريعي ڪئي. سندس لکڻين جا موضوع خاص طور تي سنڌ جي ڳوٺاڻي عورت جي حوالي سان سماجي ۽ معاشي ترقيءَ بابت آهن. هن سنڌيءَ ۾ 500 کان مٿي ڪالم لکيا آهن.
مهارتي سفر
انيتا شاهه 1997ع کان 1999ع تائين بي.بي.سي انگلش لئنگئيج سينٽر حيدرآباد ۾ لئنگئيج ٽيچر طور پڙهايو آهي. 1998ع ۾ ايم.بي.اي ڪرڻ کان پوءِ ساڳئي انسٽيٽيوٽ ۾ (آڪٽوبر 1999ع کان جنوري 2000ع تائين) ريسرچ ايسوسيئيٽ ۽ انسٽرڪٽر رهي. ساڳئي سال انسٽيٽيوٽ آف ماڊرن سائنس اينڊ آرٽس حيدرآباد ۾ به انسٽرڪٽر رهي. ان بعد مختلف پرڏيهي يونيورسٽين ۽ ادارن ۾ -تعليم- حاصل ڪرڻ سان گڏ فيلوشپ حاصل ڪيائين. مارچ کان جون 2007ع تائين وائيس آف آمريڪا جي پروگرام”بيانڊ دي هيڊلائينز“ جي رپورٽر ۽پروڊيوسر به رهي. ڪمپيئر جي حيثيت ۾ سندس ڪي. ٽي. اين تان مختلف سياسي ۽ سماجي موضوعن تي 50 کان وڌيڪ ٽاڪ شو نشر ٿي چڪا آهن. پي. ٽي. ويءَ تي به ڪم ڪيو اٿس. روزاني ”ڪاوش“ اخبار ۾ ڪالم لکڻ جو سلسلو اڃا به جاري رکيو اچي.
پيشو
هوءَ عورتن جي حقن لاءِ عملي طرح پاڻ پتوڙيندي رهي آهي. سرڪاري نوڪريءَ دوران ثقافت کاتي ۾ سيڪشن آفيسر رهي. مئي 2001ع کان ڪجهه عرصي تائين سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جي ڊپٽي سيڪريٽري رهي. 2004ع ۾ CARE نالي سان هڪ غير سرڪاري سماجي تنظيم جو بنياد وڌائين، جنهن کي پوءِ 2006 ع ۾ ٽرسٽ فار رورل اپ لفٽ ، ڪلچر اينڊ انوائرمينٽ (TRUCE) جي نالي سان رجسٽر ڪرايائين، جنهن جي پاڻ باني ۽ چيف -ايگزيڪيوٽو- آهي. سندس تنظيم، يو. اين. ڊي. پي جي ننڍي گرانٽ واري پروگرام سان گڏجي، مٽياريءَ ۾ هڪ پراجيڪٽ هلائي رهي آهي.2001ع ۾ عورتن جي مسئلن بابت ڀرپور نموني سان لکڻ تي کيس خيرالنساءَ -جعفري- ادبي اوارڊ ۽ خان محمد پنهور اوارڊ ملي چڪا آهن. هن وقت سنڌ گورنمينٽ ۾ ڊي. ڊي. او روينيو حيدرآباد طور (شهباز بلڊنگ حيدرآباد ۾) خدمتون سر انجام ڏئي رهي آهي.
زمرو:سنڌي ماڻھو
1826ع
ڊسمبر
زمرو:1826ء زمرو:سال
صالح پٽ تعلقو
ديھون
صالح پٽ تعلقي ۾ ڪل ديھون واقع آهن.
آڍي خان ، ٻڍي خان جو مقبرو
آڍي خان ، ٻڍي خان جو مقبرو, هي مقبرو ڪلهوڙن جي صاحبيءَ جو آهي. اهو مقبرو ميان نور محمد ڪلھوڙي جي قبرستان ڳوٺ ۽ ديھ ميان نور محمد تعلقو دولتپور، ضلعو نوابشاھ. (هاڻي بينظير آباد) جي ڏکڻ ۾ اٽڪل ھڪ ڪلوميٽر پنڌ تي نم جو ڳوٺ وٽ آھي. ھن جي اوڀر ۾ اٽڪل ھڪ ڪلو ميٽر جي پنڌ تي لنڊڪي ڪئنال وھي ٿو. اولھ ۾ ٻن ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي ڳوٺ مقيم ڏاھري ۽ موري جو شھر، اٽڪل 16 ڪلوميٽر نورمحمد ڪلھوڙي جي قبرستان کان پري آھي. ھي ماڳ اتر ويڪرائي ڦاڪ ″26◦ 32′ 50 ۽ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 68◦ 4′ 8″ ڊگرين تي واقع آھي. ھي مقبرو ڊيگھ ۽ ويڪر ۾ ھڪ جيترو 5.65x5.65 ميٽر آھي، جڏھن ته وڌ ۾ وڌ اوچائي 10 ميٽر ماپي وئي. اڏاوت ۾ پڪيون سرون، گل گـارو، گچ گارو، ڪاشيءَ جون سرون ۽ چن استعمال ٿيل آھي. مقبرو رٿ ۾ چوڪنڊو آھي. چار ڪنڊي ونگائين لنگھ مٿان گھڻ راسيون ونگون پانيلن تي ٺھيل آھن. مھاڙي گھڻ راسين ونگن ۽ مستطيل پانيلن سان ٺھيل آھي. ھر پاسو مستطيل ۽ گھڻ راسين ونگاون پانيلن سان مزين آھي. چار عدد برجيون مھاڙي واري ڀت تي، رنگين ڪاشيءَ جي سرن سان ۽ ٻيڙ ٻنو ڪنگرن سان سجايل آھي. اٺ ڪنڊي ڳچ (drum) جي پلويڙن تي ڪاشيءَ جون ڪنگريون ٺھيل آھن. ڳچ جي مٿان اڌ گول گنبذ رکيل آھي، جنھن جي مٿان ڪوڻيءَ جو ابتو ٿيل گل ۽ ان گل جي مٿان ڪلس ٺھيل آھي، جنھن تي به ڪاشيءَ جو ڪم ڪيل آھي. اندر سڄي سجاوٽ پانيلن ۽ گھڻ راسين جي آھي. محراب جھڙا طاق اندر تي اوڀر کان سواءِ، ھر طرف ڏنل آھن. مقبري جي گنبذي ڇت جو (drum) ڳچ اَٺ ڪنڊو آھي، جنھن جي ھر ڪنڊ تي برجي آھي. مقبرو اندران روغن ٿيل آھي. گنبذ ھن وقت سٺي حالت ۾ آھي. لنگھ وارو دروازو ۽ ڪنگرا ڪٿان ڪٿان ڊھي پيا آھن. ھي مقبرو محڪمه آثار قديم وارن محفوظ ڪيو آھي.
زمرو:مقبرا زمرو:ضلعو بينظير آباد
بيٽري چارجر
بيٽري چارجر بيٽري جي توانائي ختم ٿي وڃڻ کانپوءِ ان ۾ ٻيھر توانائي جمع ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندڙ اوزار آھي.
آڏ اکر ڳجهارت (ڪتاب)
هي ڪتاب جشن لعل سوماڻيءَ لکيو آهي، جيڪو 1988ء ۾ ليکڪ خود ڇپائي، بمبئيءَ مان پڌرو ڪيو آهي. ليکڪ هفتيوار ”هند واسي“ ۾ وقت به وقت ”آڏ اکر ڳجهارتون“ شايع ڪرائيندو رهيو. جنهن کان خوش ٿي مهاراشٽر سرڪار في ڳجهارت جي ڀڃڻيءَ تي 1000 رپيا انعام مقرر ڪيو ۽ هر ڀيري چئن کان پنج سئو ماڻهو هن آڏ اکري ڳجهارت جي مقابلي ۾ حصو وٺندا رهيا. ڪتاب جو ليکڪ مشهور وڪيل اصل لاڙڪاڻي جو جنم واسي ۽ نامياري شاعر ”بيوس“ جو شاگرد رهيو آهي، ليکڪ هنن آڏ اکري ڳجهارتن ذريعي نئين ٽهيءَ ۾ وندر سکيا ۽ جيون ۾ چاهه پيدا ڪرڻ جا کٽامٺا تجربا ڪيا آهن.
زمرو:ڪتاب زمرو:ڳجهارت
چانديء جون تارون(ڪتاب)
”چانديء جون تارون“ سنڌي ٻوليء جي ڪهاڻيڪاره ماهتاب محبوب جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. جيڪو پهريون ڀيرو ”سنڌو اشاعت گهر، ڪراچي پاران ڇپرايو ويو.
انچلشور
انچلشور پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ ھندن جو آستان جيڪو ننگر پارڪر جي اتر- اولهندي طرفن ميلن جي پنڌ تي ٽڪريءَ جي اتاهينءَ جي اڌ پنڌ تي، وچ ۾ هي آستان آهي. هن کي انچلاس به چوندا آهن، جتي مهاديو جو لُنگ ٺهيل آهي. انهيءَ جاءِ تي پاڻيءَ جا لاڳيتو ٽي چشما آهن، جي ڌار ڌار ويجهين ٽن ٽڪرين مان نڪرن ٿا. وڏن پٿرن جي آڏو اچڻ سبب انهن چشمن جو پاڻي پٿرن جي هيٺان وهي ٿو ۽ ٻارهن ئي مهينا وهندو رهندو آهي. انچلاس جي آستان تي ديوان سترامداس عامل رهندڙ حيدرآباد سنڌ جي (جو ننگر پارڪر ۾ سب انسپيڪٽر پوليس هو) هڪ مسافر خانو ٺهرايو هو. جنهن ۾ ساڌو سنت ۽ فقير ماڻهو اچي رهندا آهن ۽ ڀڄن- ڀاو ڪندا آهن. هتي ڦڳڻ چانڊوڪي يارهينءَ جو ميلو به لڳندو آهي، جو هڪ ڏينهن هلندو آهي. هن ٽڪريءَ جي تمام اُتاهين چوٽي ننگر پارڪر شهر جي ڀرسان سڌو ڏکڻ طرف ”صاحب چنگا“ نالي آهي. مٿس ٽريگنا ميٽريڪل جي دڙي ٺهيل آهي، جا ٿلهي وانگر ۽ پڪي چن سان لتل آهي.
1242ع
ڊسمبر
زمرو:1242ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
نباتات جا ڪنڊا ۽ سوئا
نباتات جا ڪنڊا ۽ سوئا ٻوٽن ۽ وڻن کي ماڻھن ۽ جانورن جي نقصان کان بچڻ لاءِ قدرتي طور حفاظت جو ڪم ڏيندا آھن. thumb|ھڪ ٻوٺي جو ڪنڊو
امان الله شيخ
مضمون نويس، ترجمي نگار ۽ سياسي ڪارڪن امان -الله- شيخ-، لاڙڪاڻي جي ڪرما -باغ- پاڙي جي ڪوڪڙي گهٽيءَ ۾، 15 سيپٽمبر 1949ع تي ڄائو. هن شروعاتي -تعليم- گورنمينٽ پرائمري اسڪول دڙي محلي مان ۽ ثانوي -تعليم-، گورنمينٽ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي. ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان بي. -ايس- سي ڪرڻ کان پوءِ، ايم. -ايس- سي ڪميسٽريءَ ۾ ڪرڻ لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ پهتو، -جتي- قومي تحريڪ ۾ سرگرميءَ سان حصي وٺڻ ڪري ريسٽيڪيٽ ڪيو ويو، جنهنڪري ايم. -ايس- سي مڪمل نه ڪري سگهيو. هن ٻوليءَ جي لسٽن، اينٽي ون يونٽ تحريڪ، جيئي سنڌ هلچل ۽ ايم. -آر-. ڊي تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. ڪيترائي ڀيرا جيل ڪاٽيائين. هو جيئي سنڌ نوجوان محاذ، سنڌ يونائيٽيڊ فرنٽ ۽ جساف جو بنيادي ميمبر ۽ پهريون مرڪزي نائب صدر، نئشنل ڊئموڪريٽڪ پارٽيءَ جي مرڪزي ڪاميٽيءَ جو ميمبر، -پاڪستان- نئشنل پارٽيءَ جو مرڪزي آرگنائيزر، (جناب غوث بخش بزنجي جي وفات کان پوءِ، پارٽيءَ جو سربراهه)، پيپلزپارٽي (ش. ڀ) جو مرڪزي اڳواڻ رهيو آهي. هيءُ مقرر، ترجمي نگار ۽ مضمون نويس آهي. هن جا ٽي ڪتاب ڇپيل آهن: (1) ’انقلابن جي -تاريخ-‘ (ايم. اين. راءِ جي ڪتاب جو ترجمو، 1983ع)، (2) ’ڏونگر نيٺ ڏرن‘ (غلام هيروز جو ترجمو، 1985ع)، (3) ۽ ’جيئن جيئن تپي ڏينهن‘ ۽ (ڪالم: 1999ع) ڇپيل آهي. هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي ۽ وڪالت ڪري ٿو.
ٻائن جو ٻيسڻو
ٻائن جو ٻيسڻو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مقام جتي جهوني ڪاسبي جي ڀرسان اوڀر هڪ طرف هڪ پٿر آهي، جنهن جي هيٺيان خال آهي ۽ مٿان ڇٽيءَ وانگر ڇٿ اٿس جنهن جي هيٺيان اٽڪل ويهه کن ماڻهو ويهي سگهن ، جو ٽن پاسن کان بند ٿيل آهي. چون ٿا ته اڳي جڏهن ملڪ ۾ امن امان ڪونه هو ۽ بي بندوبستي هئي. ان وقت ڌاڙا لڳندا هئا، تڏهن ڌاڙيلن کي پريان ايندو ڏسي دهل وڄايو ويندو هو. اهو ٻڌي ڳوٺ جون عورتون پاڻ بچائڻ لاءِ هن پٿر جي هيٺان وڃي لڪنديون هيون ۽ مرد ماڻهو کليل پاسي کان هڪ وڏي پٿر جي ڇپ ڏيئي ڇڏيندا هئا ۽ پاڻ بي اوکا ٿي هٿيار کڻي وڃي ڌاڙيلن جو مقبالو ڪندا هئا.
1821ع
فوتگيون
1821ع زمرو:1953ع زمرو:سال
ٽوپي واري سئي
ٽوپي واري سئي ھٿ سان ڪنھن بہ شيءِ کي سبڻ جا ٽوپڻ ۾ ڪم ايندي آھي. ھي عام طور تي اسٽيل جي ٺھيل ھوندي آھي. ھي مختلف ماپن ۽ ٿولھ ۾ ٿي سگھي ٿي. گڏوگڏ خاص مقصدن لاءِ مختلف شڪلين جون سيون پڻ ٺاھيون وڃن ٿيون. thumb|سئي
ڳُجهي سفارتي لکپڙهه
سفارتي وچور (Sifaaratee wichoor)، ڳُجهي سفارتي لکپڙهه، ڳوٿري يا بئگ (Bag) برطانيا طرفان سفارتي ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اصطلاح آهي، جيڪو ڪنهن به سفارتخاني طرفان حاصل ڪيل معلومات ۽ تفصيلن کي سنواري سڌاري رپورٽن جي صورت ۾ مُلڪي اختيارين کي موڪليو ويندو آهي. سفارتي عملدار ان لک پڙهه کي دستاويزن، خبرن ۽ ٻئي مواد جي شڪل ۾ موجود ٿهي، سان گڏ پنهنجا تبصرا ۽ واڌو رايا لکي، پنهنجي سرڪارن کي ڪاغذي ٿهي يا بنڊل يابئگ جي صورت ۾ مهربند ڪري موڪليندا آهن، جنهن کي رڳو لاڳاپيل مُلڪي آفيس جو عملدار ئي کولي سگهندو آهي ۽ ٻي ڪنهن مقامي يا غير مقامي سرڪار کي انهيءَ ڪاغذي يا دستاويزي ٿيلهي (Bag) کي ڦلهورڻ جي اجازت نه هوندي آهي. اهڙيءَ طرح جنهن خاص ڏينهن تي اهو ”ڳوٿرو“ مُهر بند ڪري ڏيهي حڪومت کي موڪليو ويندو آهي. سفارتي ٻوليءَ ۾ ان ڏهاڙي کي “Bag Day” سڏيو ويندو آهي. ان ڏهاڙي تي هر قسم جو مواد فائينل ڪري سفارتڪار آڏو پيش ڪيو ويندو آهي، جيڪو ان کي پنهنجي ملڪي حڪومت ڏانهن اماڻيندو آهي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياست زمرو:ملڪ
امان الله مفلح
مان -الله- ’مفلح‘ ولد مولوي جان محمد مهر 16 -جنوري- 1916ع تي ڪوٽ عبدالله خان، تعلقي ڳڙهي ياسين، ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڳڙهي ياسين ۾ مولانا محمد ابراهيم وٽ عربي ۽ فارسي -تعليم- حاصل ڪيائين ۽ -ان- جي ئي صحبت ۾ رهي شاعريءَ ۾ طبع آزمائي ڪيائين. 1960ع ۾ هن باقائدي شاعري شروع ڪئي. سنڌيءَ سان گڏ -اردو-، فارسي ۽ سرائڪي ٻولين ۾ به شاعري ڪيائين. هُن نعت، غزل، مولود، نظم، گيت، وائي ۽ ڪافيءَ جي صنفن تي طبع آزمائي ڪئي. مفلح جي شاعريءَ جا ڏهه ننڍا ڪتابڙا شايع ٿي چڪا آهن. -جن- مان: (1) ’گلشن نعت‘ (2) ’گلشن -بهار-‘ (3) ’رازِ محبت‘ (4) ’سازِ محبت‘ (5) ’ثناءِ احمدي‘ (6) ’خيالات وغيره قابلِ ذڪر آهن. امان -الله- ’مفلح‘ نهايت نيڪ ۽ پرهيزگار -انسان- هو. مسجد ۾ پيش -امام- جا فرض به انجام ڏيندو هو ۽ شڪارپور جي اڪثر مشاعرن ۾ شرڪت ڪندو هو. هن 28 -جنوري- 1986ع تي وفات ڪئي.
نير جي بغاوت
صعنتي انقلاب (Industrial Revolution) جي نتيجي ۾ برطانيا جي ٽيڪسٽائيل جي صنعت ۾ نير (Neer) جي کپت تمام گهڻي وڌي وئي هئي. ان ڪري برطانيا نير جي پيداوار وڌائڻ لاءِ پنهنجي قبضي هيٺ آيل ملڪن ۾ مختلف طريقن سان زوريءَ نير جي پوک پوکرائي جنهن جي ڪري هندستان ۾ ڪڻڪ ۽ ٻين جنسن جي کوٽ پيدا ٿي پئي ۽ نتيجي ۾ غربت اڃان وڌي وئي. ماڻهن تنگ اچي نير جي ڪارخانن کي ٻاهه هڻي ڇڏي هئي. ان زماني ۾ اهڙي بغاوت بنگال ۽ بهار ۾ ٿي هئي. ان بغاوت کي نير (نيل) جي بغاوت (Neer jee bag'aawat) جي نالي سان پڻ ياد ڪيو وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سياست زمرو:ڀارت
تاجل بيوس
تاجل بيوس (انگريزي:Tajal Bewas) (جنم:22 سيپٽمبر 1938ع- وفات: 13 ڊسمبر2008ع) سنڌي ٻولي جو ناميارو شاعر ۽ ليکڪ هو.
زندگي جو احوال
تاجل بيوس جو اصل نالو تاج محمد ولد محمد جعفر سمو هو. ھو 22 سيپٽمبر 1938ع تي ڳوٺ درگاھ پير حيات شاھ، تعلقي سوڀي ديري، ضلعي خيرپورميرس ۾ ڄائو. شروعاتي تعليم نورپور ۽ ڀونڀٽ پور اسڪولن مان حاصل ڪيائين، جڏهن تہ ثانوي تعليم گنبٽ هاءِ اسڪول مان ۽ گرئجوئيشن سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري مان ڪيائين. بعد ۾، ايم. اي (اقتصاديات)، سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪرڻ کان پوءِ جپان، ٿائيلينڊ ۽ آمريڪا مان مختلف ڪورس ڪري آيو. تاجل بيوس 1960ع ۾ انگريزي استاد طور ملازمت جي شروعات ڪئي، بعد ۾ سنڌ حڪومت جي ڪيترن ئي ادارن/ڪمپنين ۾ انويسٽيگيٽر، ريسرچ آفيسر، اسسٽنٽ چيف، ڊپٽي چيف، چيف ۽ رجسٽرار جي عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنائين. مرڪزي حڪومت ۾ ايڊيشنل سيڪريٽري رهيو. ڪارپوريٽ لا اٿارٽيءَ ۾ رجسٽرار آف ڪمپنيز جي عهدي تان رٽائر ڪيائين. ان بعد شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ ڪجھ عرصي لاءِ وائيس چانسلر جو صلاحڪار پڻ رهيو. تاجل بيوس ڪجھ عرصو سنڌي لئنگئيج اٿارٽي جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر بہ رهي چڪو آهي. تاجل بيوس شاعريءَ سان گڏوگڏ ڪهاڻيون، ڪالم ۽ مضمون بہ لکيا. سندس هفتيوار ڪالم ”عوامي آواز“ سميت مختلف سنڌي اخبارن ۾ ڇپجندا رهيا.تاجل بيوس جي مشهور ڪلام ”سنڌ منهنجي امان، سُونهن تنهنجي مٿان، ڇا لکِي، ڇا لِکان“ سنڌ توڙي هند ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪئي. هند ۾ ان کي ڊاڪٽر موتي پرڪاش جي تراني ”آنڌيءَ ۾ جوت جلائڻ وارا سنڌي“ وانگر اهميت حاصل آهي. تاجل بيوس کي هند ۽ سنڌ ۾ ڪيترا مڃتا اوارڊ مليا شاعري (سنڌي ٻولي/اردو)، سفرنامن، آتم ڪٿا ۽ مختلف موضوعن تي سندس 44 ڪتاب لکيل آهن.
وفات
سنڌ جي هن شاعر، دماغي نس ڦاٽڻ (برين هيمريج) سبب 13 ڊسمبر 2008ع تي وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاھ چوڪنڊي قبرستان، ڪراچيءَ ۾ آهي.
حوالا
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:2008ع جون وفاتون زمرو:اردو شاعر زمرو:پاڪستاني اردو شاعر زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو زمرو:ويهين صدي جا شاعر
تيرٿ اسٿان
تيرٿ اسٿان __(Religious site):
تيرٿ اسٿان ڪنهن سنت، ساڌو، بزرگ جي نالي منسوب جاءِ يا زيارت گاھ هوندو آهي، ڪيترين حالتن ۾ اهو قدرتي نظارن جو زيارت گاھ بہ هوندو آهي. اهو ڪا ندي، ڪو چشمو به ٿي سگهي ٿو، جتي ياتري اچي اشنان ڪري پاڻ کي پوتر ڪندا آهن.تيرٿ اسٿان ياتريءَ کي زندگيءَ جي سفر ۾ نرواڻ کي حاصل ڪرڻ لاءِ اتساهيندو آهي. هندو ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم وارن وانگر جين ڌرم وارن جا به تيرٿ ٿين ٿا، ان جي ياترا هندو ڌرم وارن کان ڪي قدر مختلف آهي. جين ڌرم وارن جي تيرٿ ياترين کي ’تيرٿنڪرا‘ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:مذهبي اصطلاحون
ڪچريدان
ڪچريدان يا گند ليٽي گند کي جمع ڪرڻ استعمال ٿيندڙ پيٽي کي چيو ويندو آھي. ڪچريدان مختلف نمونن ۽ ماپن جا ٿي سگھن ٿا. ھي ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيرہ مان ٺاھيو وڃن ٿا. thumb|ڪچريدان
1243ع
ڊسمبر
زمرو:1243ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
صدر الدين ھاشواڻي
صدرالدين هاشواڻي 1960ع ۾ قائم ٿيل هاشو گروپ جو سربراه آھي. اڄ هاشو گروپ جي سڄي پاڪستان ۾ مختلف طرح جا ڪيترائي صنعتي گروپ آھن جيڪي سفر ۽ سياحت، جائداد، دوا سازي، انفورميشن ٽيڪنولوجي ۽ تيل ۽ گيس سان لاڳاپيل سرگرمين ۾ مصروف آھن. هاشو گروپ سڄي پاڪستان ۾ ميريٽ ھوٽل ۽ پرل ڪانٽي نينٽل هوٽلز جا مالڪ آھن.
آتم ڪھاڻي
صدرالدين هاشواڻي جي پنھنڪي ڪتاب سچائي ڪا سفر ۾ ھن پنھنجي زندگي جي نشيب ۽ فراز جو ذڪر ڪرندي پاڪستان جي ڪرپٽ ليڊرن جو ذڪر ڪيو آهي. روزنامه جنگ ڪراچي 8 نومبر 2014 جي خبر ڪي مطابق ھو ٻڌائن ٿا تہ:
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:1940ع جون پيدائشون زمرو:اسلام آباد جا ماڻھو زمرو:پاڪستاني ارب پتي زمرو:پاڪستاني اسماعيلي فرد زمرو:پاڪستاني صنعتڪار زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:گجرات (ڀارت) جا ماڻھو زمرو:گجراتي ماڻھو زمرو:گجراتي نسل جا پاڪستاني ماڻھو زمرو:مھاجر ماڻھو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو زمرو:ڪراچي جا ڪاروباري ماڻھو
ممتاز ڀٽو
ممتاز ڀٽو (28 نومبر 1933ع) ڳڙهي خدابخش، لاڙڪاڻو ۾ ڄائو، هو ذوالفقار علي ڀٽو جو سوٽ آھي. ھو 1 مئي 1972ع کان 20 ڊسمبر 1972ع تائين سنڌ جو اٺون وڏو وزير رھيو. ھن جو ان زماني ۾لاڳاپو پاڪستان پيپلز پارٽي سان ھيو ۽ ان جي شروعاتي اڳواڻن مان ھو، ھاڻي پنھنجي سياسي جماعت سنڌ نيشنل فرنٽ جي اڳواڻي ڪري ٿو، ھو وفاقي وزير ۽ گورنر سنڌ بہ رھيو. هو ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي پارٽي سنڌ نيشنل فرنٽ کي ٽوري پاڪستان مسلم ليگ به شامل رهيو. پر پوءِ نواز شريف طرفان کيس ڪو وڏو عهدو نه ملڻ تي پاڪستان مسلم ليگ کي ڇڏي وري ٻيهر پنهنجي پارٽي سنڌ نيشنل فرنٽ کي بحال ڪيو اٿائين.
حوالا
زمرو:1933ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني وڪيل زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا گورنر زمرو:سنڌ جا وڏا وزير زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:لاڙڪاڻو جا ماڻهو زمرو:ڀٽو خاندان
امانت ۽ خيانت (ڪتاب)
هيءُ مشهور ڊراما نگار اديب خانچند درياڻيءَ جي ڊرامن جو ڪتاب آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 75 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا آهي. ڇاپو پهريون، اين. ايڇ. پنجابي ڪمپنيءَ، امپائر پرنٽنگ پريس، ورهاڱي کان اڳ ڪراچيءَ مان ڇپرايو.
401ع
ڊسمبر
زمرو:401ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
1822ع
ڊسمبر
زمرو:1822ء زمرو:سال
سرفراز راڄڙ
سرفراز راڄڙ (Sarfaraz Rajar) ضلعي سانگهڙ جي کپري تعلقي ۾ سنڌ جي صوفي شاعر منٺار فقير راڄڙ رحه جي گهراڻي حاجي نور محمد راڄڙ جي گهر کاڻي راڄڙ ۱۹۵۲-۰۳-۰۱ تي ڄائو. هو شاعر ۽ اديب آهي. هن مهل هو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ اعزازي چيئرمين طور ڪم ڪري رهيو آهي.
ننڍپڻ ۽ تعليم
پاڻ پرائمري جا پنج درجا ۽ ميٽرڪ، کپرو مان پاس ڪرڻ بعد، انٽر مسلم ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائون ۽ ۱۹۸۳ع ۾ ماسٽرس سنڌي ادب ۽ سنڌ يونيورسٽي مان پاس ڪئي.
ادبي سفر
لکڻ ۽ پڙهڻ سان چاهه هئڻ ڪري پاڻ هن وقت تائين ۳ ڪتاب مارڪيٽ ۾ آڻي چڪو آهي. جنهن ۾ ڪتاب؛ نينهن ساڳيو، نگاهون ساڳيون، سنڌي ٻولي ۾ لکيائون ۽ هڪ اردو ٻولي ۾ ايک سفر اور پڻ لکيو اٿن. جڏهن ته هڪ ڪتاب انگريزي ٻولي ۾ شهيد راڻي محترمه بينظير ڀٽو تي لکيل آهي. اڃا ٻه ڪتاب ڇپائي جي مرحلي ۾ آهن. جن ۾ هڪ ڪتاب؛ ”ڳالهيون پيٽ ورن ۾“ ۽ ٻيو ڪتاب سندس لکيل ڪالمن تي مبني آهي، جيڪي جلد مارڪيٽ ۾ اچڻ وارا آهن.
سياسي سفر
سرفراز راڄڙ سياست جي شروعات ميٽرڪ جي زماني کان ڪئي. ان وقت کپري جو پهريون شخص ھو جنهن صدر ايوب خلاف تحريڪ هلائي ۽ شاگردن کي باقاعده هڪ پيلٽ فارم تي گڏ ڪيو ۽ احتجاجي مظاهرا ڪيا. جنهن بعد جڏهن ذوالفقار علي ڀٽو پيپلز پارٽي جو بنياد وڌو هو. ان وقت پاڻ پيپلز پارٽي جو سانگهڙ ضلعي ۾ بنياد وجهندڙن مان هو ۽ کپرو تعلقي جو پهريون جنرل سيڪريٽري ٿيو هو. جنهن بعد ۱۹۷۱ع جوائنٽ سيڪريٽري پ پ ضلعي سانگهڙ ٿيو. ان بعد ذوالفقار علي ڀٽي کيس جنرل سيڪريٽري پيپلز پارٽي سانگهڙ رکيو. سال ۱۹۹۸ع ۾ محترمه بينظير ڀٽو، سرفراز راڄڙ جي ڪيل محنتن ۽ وفادارين کي ڏسي پاڻ وٽ گهرائي، پ پ ڪلچر سنڌ جو صدر مقرر ڪيو. پاڻ سانگهڙ ضلعي جو قائم مقام پ پ صدر به رهيا. سرفراز راڄڙ ۱۹۹۰ع پيپلز پارٽي جي ٽڪيٽ تي کپرو جي صوبائي سيٽ تي اليڪشن لڙيو ۽ ٻه ڀيرا ۲۳۵ اين اي سانگهڙ تي پ پ جي ٽڪيٽ تي قومي اسيمبلي جي سيٽ تي چونڊ پڻ وڙهيو. سرفراز راڄڙ جون پيپلز پارٽي لاءِ وڏيون قربانيون آهن ۽ پاڻ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ 15-5-2015 کان 14-10-2016 تائين اعزازي چيئرمين رهيو.
نوٽ بڪ
نوٽ بڪ ليڪيل (يا الاھي دفعا اڻ ليڪيل) ڪاغذن جي مجموعي (جيڪو جلدبند ٿيل ھوندو آھي) کي چيو ويندو آھي. نوٽ بڪ کي شاگرد ۽ ٻيا ماڻھو لک پڙھ لاءِ استعمال ڪندا آھن. مختلف مقصدن لاءِ مختلف ماپن ۽ نمونن جا نوٽ بڪ استعمال ڪيا وڃن ٿا. thumb|نوٽ بڪ
انيتي ڍنڍ
هيءَ ڍنڍ تعلقي خيرپورناٿن شاهه ۾، وسائي ڳوٺ جي ڀرسان خانپور شهر جي -اوڀر- ۾ آهي. ”وسايو ڳوٺ“ اُتان ڪڏهن وهندڙ پراڻ درياهه جو ڄڻ ته -بندر- هو. قاضي برهان الدين وارو مقام، جنهن کي ’قاضي برهڻ‘ جو مقام به چوندا آهن، هن ڍنڍ جي اولهه ۾ ويجهو آهي. هيءَ ڍنڍ تمام پراڻي آهي، جيتوڻيڪ هاڻي ايراضيءَ ۾ -ٿوري- -بچي- آهي، پوءِ به چڱي ڍنڍ آهي ۽ فشريز کاتي مان ٺيڪي تي کڄندي آهي. سياري ۾ جڏهن پرديسي پکي سنڌ ۾ ايندا آهن ته هن ڍنڍ -تان- به ڀيرو ڪندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي به سٺي مرندي آهي.
بجلي
لفظ
لفظ بجلي اصل ۾ بِجر يا وِجر يا وِڄَ آهي، جنھن کي اسان کنوڻ بہ چوندا آهيون. هندي ڏند ڪٿائن ۾ وڄ (وِجر) اندر ديوتا جو خاص هٿيار آهي، جنھن سان هن ڪيئي راڪاس ۽ اسر ماريا. سائنسي لحاظ کان بجلي توانائيءَ جو هڪ قسم آهي جيڪو قدرتي ۽ هٿرادو ذريعن مان حاصل ٿئي ٿو. هاڻُوڪي اصطلاح ۾ اها طاقت، جيڪا مصنوعي طرح ڊائنامو جي ذريعي پيدا ڪئي ويندي آهي. ان جي طاقت سان ضرورت جون شيون هلايون وڃن ٿيون.
تاريخ
بجلي ٺاهڻ يا گڏ ڪرڻ جو تصور تہ انسان وٽ قديم دور کان موجود هو، جيڪو هن ۾ وڄ يا کنوڻ کي ڏسي پيدا ٿيو هو، پر اهو خواب ارڙهين صدي عيسويءَ جي پھرئين ڏهاڪي ۾ پورو ٿيو، جڏهن ايڊيسن تار واري تند سان جهڙالي ۾ لغڙ اڏايو، جيڪو ڪڪرن ۾ وهندڙ بجليءَ (وڄ) کي پسيل ڏور جي ذريعي ايڊيسن تائين کڻي آيو. ان کان پوءِ بجلي ٺاهڻ ۽ ان کي محفوظ ڪرڻ تي تجربا ٿيندا رهيا. اڄ بجلي سڄيءَ دنيا جي اهم ضرورت آهي. ايتري قدر جو ان کان سواءِ هاڻي جياپي جو تصور ناممڪن آهي. هن زمين تي پاڻيءَ جي وجود ۾ اچڻ سان گڏ بجليءَ جو نظام غيرمحسوس طريقي سان شروع ٿي ويو. ڌرتيءَ تي ڪا اهڙي شيءِ ناهي، جنھن ۾ بجليءَ جو وجود نہ هجي. جيئن بجليءَ جي ماپ جي اِڪائي کي ’اليڪٽران‘ جو نالو ڏنو ويو آهي. بجليءَ ۾ بہ خصوصيت آهي، اُها بہ پاڻيءَ وانگر وهندي آهي.