cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انوار سھيلي
''انوار سھيلي فارسي ٻوليءَ ۾ اخلاقي ۽ ادبي ڪتاب، جيڪو جانورن جي دلچسپ ۽ سبق آموز ڪهاڻين جو مجموعو آهي. هن ڪتاب جو مؤلف ملا حسين واعظ ڪاشفي (910هه/1504ع) هو. هيءُ ڪتاب نظام الدين امير شيخ احمد سهيليءَ جي خواهش تي لکيو ويو. ڪتاب لکندڙ جو بظاهر مقصدُ ابوالمعاليءَ جو ڪتاب ”ڪليله دمنه“ کي مڪمل فارسيءَ ۾ لکڻ ۽ ان مان عربي شعر ۽ مثال ڪڍڻ هو، پر هو ان ۾ ڪامياب ٿي نه سگهيو، البت هن ”ڪليله دمنه“ مان ڪيترو ئي حصو حذف ڪري، ان جي جاءِ تي پنهنجي طرفان مقدمو لکيو ۽ ان سان گڏ مثنوي مولانا روم، گلستان سعدي ۽ ٻين ڪتابن جي حڪايتن جا حوالا آڻي، ڪتاب ٺاهيو، ۽ ان کي امير احمد سهيليءَ جي نالي پٺيان ”انوار سهيليءَ“ جو نالو ڏنو. هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي.''
حوالا
زمرو:فارسي ادب
اجيت سنگھ يادو
اجيت سنگھ يادَو ، (پيدائش 05 سيپٽمبر 1993ع)، ھندوستاني پيرا ايٿليٽ آھي. جيڪو ايف ڇائيتاليھ ڪيٽيگري جي مردن جي نيزو اُڇلائڻ ۾ مُقابلو ڪري ٿو. ھي اولمپڪ پوڊيم اسڪيم جي ٽارگيٽ ھيٺ حڪومتِ ھندوستان جي اسپورٽس اٿارٽي ۾ شامل رھيو آھي. ھي ايل اين آءِ پي اِي گواليار مان جسماني اڀياس ۽ راند ۾ پي ايڇ ڊي ڪري رھيو آھي. ھن ٻہ ڀيرا ورلڊ پيرا ايٿليٽڪس گرانڊ پِرڪس ۾ انڊيا جي نُمائندگي ڪندي 2019ع بيجنگ، چين ۾، ۽ 2021ع دبئي ۾ ايف ڇائيتاليھ ڪيٽيگري جي نيزو اڇلائڻ ۾ سونو ٻلو (Gold medal) کٽيو.
شروعاتي زندگي
اجيت سنگھ 1993ع ۾ ايتاواھ (انگريزي: Etawah) اُتر پرديش ۾ پيدا ٿيو. ھي گواليار، مڌيا پرديش ۾ پڙھي رھيو آھي. 2017ع ۾ دوست کي بچائيندي ساڻس خطرناڪ ريل هاڃو ٿي پيو، جنھن ۾ ھن ٺونٺ کان ھيٺ پنھنجي کاٻي ٻانھن وڃائي ڇڏي. حادثي جي چار مھينن کانپوءِ جڏهن اڃا سندس ٻانھن جي بحالي ھلي رھي ھُئي، ھن پنچڪولا، ھريانہ ۾ ٿيندڙ پيرا ايٿليٽڪ سينيئر نيشنل 2018ع ۾ حصو ورتو.
اسان جو پيارو آقا
هيءُ ڪتاب محمد صالح ۽ محمد ابراهيم -ڀٽي- جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت تي مواد آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 99 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس پاڪ -جامعه- عربيه پريس حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو.
مھيش چندر
مھيش چندر (ڄائو 30 سيپٽمبر 1945) هڪ سنڌ ڄائو هندستاني ڳائڻو، ڪمپوزر ۽ گيت ليکڪ ۽ پراڻي سنڌي سنگيتڪار ماسٽر چندر جو پٽ آهي. مهيش چندر ساهتي پرڳڻي جي ”نارنگين جي شهر“ سڏجندڙ شهر ٺاروشاھ ۾ ڄائو ، جنهن کان پوء پنهنجي پيء ۽ ڪٽنب سميت بمبئي ۾ ويو. هن وقت هو ڀارت جو نالي چڙهين سنگيتڪارن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو، جنهن بالي وڊ فلمن ۾ پڻ آواز جو جادو جڳايو آهي ۽ ڪيترائي ايوارڊ کٽيا آهن. کيس اردو غزل ۽ ڪلاسيڪل هندستاني سنگيت تي غير معمولي مهارت آهي. مهيش چندر ماڊرن سنڌي سنگيت ۾ بي انتها واڌارو ڪيو آهي. سندس آواز جو وزن ۽ ماپو ساڳيو سندس پيء جهڙو ئي آهي. مهيش چندر راڳ جي سکيا پيء کان ورتي جڏهن ماسٽر چندر کائنس ”هز ماسٽر وائيس“ اسٽوڊيو ۾ ننڍڙي وهيء ۾ گيت رڪارڊ ڪرايو هيو. هڪ ”انٽرنيشنل فنڪار“ طور هو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ پرفارم ڪري چڪو آهي.
الھوسايو نظاماڻي
سنڌ ڌرتي جتي دنيا کي سيوهڻ شهر جو رهواسي عالم چنا جِهڙو دراز قد انسان ۽ هوسڙي شهر جي ڪائونسلر حاجي خان جهڙو ننڍڙي قد وارو ماڻهو ڏنو، اتي هن الهه وسائي شيديءَ جهڙي گهڻ کائو انسان کي به جنم ڏنو آهي، جيڪو پنگريي، ضلعي بدين جو رهاڪو آهي. الهه وسايو شيدي، ڌار ڌار وقتن تي هڪ مڻ ونگا، ڏهه سير گدرا، ڏهه سير انگور، سائي گاهه جون ڏهه ويڙهيون، 30 ڪڪڙيون، 6 ڪلو گوشت، 100 ڪوپ چانهه ۽ 50 کن بوتلون (گڏي) کائي ۽ پي سگهندو هو! اخبارن موجب هن کي هزارين ماڻهن پنهنجي اکين سان ايترو کائيندي ڏٺو. تازو وفات ڪري ويو آهي.
سينٽ پيٽرڪ جو ڏينهن
thumb|upright|ھڪ روايت مطابق سينٽ پيٽرڪ آئرلينڊ جي ماڻهن کي پاڪ ٽرينٽي سمجھائڻ لاء شيمراڪ جي ٽن پنن جو استعمال ڪيو
سينٽ پيٽرڪ جو ڏينهن  يا سينٽ پيٽرڪ جو ڏڻ 17 مارچ تي ملھائجندڙ ھڪ مذھبي ۽ ثقافتي ڏڻ آهي. اھا تاريخ روايتي طور تي سينٽ پيٽرڪ جي وفات جي تاريخ سمجھي ويندي آهي. سينٽ پيٽرڪ آئرلينڊ جي چرچ جو سرپرست عيسائي بزرگ ھيو جيڪو 385 عيسويءَ ۾ ڄائو ۽ 17 مارچ 461 عيسويءَ ۾ وفات ڪيائين. ھي رومن ڪيٿولڪ برطانيا جي دؤر ۾ بشپ ھيو جنھن آئرلينڊ ۾ اچي عيسائيت کي ڦھلايو. سترھين صدي عيسويءَ ۾ ھن ڏينھن کي آئرلينڊ جي ڪيٿولڪ چرچ ۽ چرچ آف آئرلينڊ مذھبي تھوارن جي ڏينھن ۾ شامل ڪيو ھو. ھي ڏينھن ريپبلڪ آف آئرلينڊ جو نادرن آئرلينڊ جو, ڪئناڊا جي نيو فائونڊ لينڊ ۽ ليبراڊور صوبي جي صوبائي حڪومت جي ملازمن جو ۽ ڪيريبئن سمند ۾ برطانيا جي زير نگراني خطي مائونٽ سيرٽ ۾ موڪل جو ڏينھن آھي.
thumb|ڊبلن ۾ ھي ڏينھن ملھائيندي ڪيل ھڪ نمائشي گشت
الھورايو نظاماڻي
149 ورهين جو سگھڙ قاضي -الهورايو نظاماڻي- 27 سيپٽمبر 1857ع تي ڄائو، هن جي پيدائش جي -تاريخ- ڪنهن ڊائري يا رجسٽر بدران سندس گھر آڏو بيٺل کجيءَ جي ڦرهي تي فارسيءَ ۾ لکيل آهي، ڇاڪاڻ ته سندس پيدائش وقت سنڌي رسم الخط جو اڃا رواج نه هو. -بدين- ضلعي جي هڪ ڳوٺ مير محمد نظاماڻي عرف قاضيءَ جو ڳوٺ ۾ رهندڙ، ڏيڍ صديءَ جيتري ڄمار حاصل ڪندڙ سنڌ جي هن مشهور سگھڙ کي، سنڌي، عربي، فارسي، هندي، سرائڪي ۽ -براهوي- ٻولين تي مهارت حاصل هئي. انهن مڙني ٻولين ۾ ڳجھارتون، پروليون، گرچيلو، ڏٺ، -بيت-، سينگار، ڏور، ۽ دوها پڻ لکيا اٿائين. جڏهن ته عشق، عقل ۽ بخت بابت مشهور/ڪلاسيڪل قصن کي پنهنجي شاعريءَ ۾ ڏاڍي سٺي نموني پيش ڪيو آهي، هونئن ته سندس شاعريءَ جا ڪيترائي رسالا موجود آهن، پر انهن مان سندس هڪ ڪتاب ’سالڪ جي سمجهه‘ سڄي سنڌ ۾ مشهور آهي. هن کي گهر ۾ سندس پيءُ صرف فارسي پڙهائي، باقي ٻيون ٻوليون مختلف مدرسن مان سکيو. جڏهن ته مختلف مدرسن ۾ عربي ۽ فارسيءَ جو -استاد- پڻ رهي چڪو آهي. حمل فقير، سانوڻ فقير، سمن سرڪار ۽ سيد ميران محمد شاهه -اول- هن جا گھاٽا دوست هوندا هئا. جنهن مان سانوڻ فقير سان هن جي تمام گھڻي ويجھڙائپ هئي. هوٽلن ۾ ڪانڀ -ٻڌي- چانهه جون چسڪيون ڀريندڙ انهن جهونن کي اڄ به چاچي الهورائي جو مشهور پروگرام ”فتح خان سان شام“نه وسريو هوندو. فتح خان سان شام پروگرام لاءِ پي ٽي وي وارا هر مهيني هن سگهڙ کي گهرائيندا هئا. هن ريڊيو تي به پروگرام ڪيا. آخري گھڙين تائين کيس ڀٽائيءَ جي رسالي جو وڏو حصو برزبان ياد هو. 1952ع ۾ هڪ ڀيري ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- هڪ سگهڙ هٿان شاهه سائينءَ جا 11 ڏکيا -بيت- کيس ڏياري موڪليا ته انهن جي معنيٰ ٻڌائي. هي فقير منش بزرگ ٽنڊي قيصر ۾ وڃي ڊاڪٽر صاحب سان مليو ۽ کيس بيتن جي معنيٰ ٻڌايائين، هي 18 سالن جو هو ته مغل -بادشاهه-، -بهادر شاهه ظفر- جي انگريزن جي قيد ۾ لاڏاڻي جي خبر -ٻڌي- هئائين. -ان- دؤر ۾ -اخبار- يا ريڊيو ته هوندا نه هئا، -ان- ڪري خبر چار جو وسيلو ماڻهو ئي هئا. -جن- کي لڪڙ -تار- چيو ويندو هو، 1890ع ۾ چارلس نيپئر پاران ٽنڊي محمد خان کان -بدين- تائين ريل جي پٽڙي وڇرائڻ واري ڪم ۾ هن شخص مزدوري ڪئي هئي جنهن جو اجورو کيس -ٽن- سڪن ۽ هڪ ڪسيري جي صورت ۾ مليو هو. سڪي کي -ان- دؤر ۾ دمڙي چيو ويندو هو، ٻن دمڙين عيوض هڪ ٻڪري خريد ڪبي هئي. هن شخص جي خوراڪ عام طور ٻاجھر جي ماني ۽ لسيءَ جو گلاس هو. ڀاڄين جو شوقين هو. چانهه سڄي زندگي نه چکيائين جڏهن ته مڇي شوق سان کائيندو هو، يوناني حڪيمن جي دوائن تي ويساهه رکندڙ هن شخص کي ڪابه وڏي بيماري نه ٿي.
بيگ ٽسي
thumb|روسي شھر [[اولان اودي ۾ 2011 ۾ ٽسام ماسڪ جي نمائش]]
سلطان باھو
پنجابي ۽ سرائڪي شاعر، بزرگ ۽ عالم سلطان باهو 1038هه/1628ع ڌاري شور ڪوٽ (جهنگ) پنجاب ۾ پيدا ٿيو. سلطان باهو پنهنجي هڪ ڪتاب ”عين الفقر“ ۾ پنهنجي والده جو شڪريو بجا آندو آهي، جو -ان- سندس نالو ”باهو“ رکيو. هن پنهنجي نثري ڪتابن جي شروعات ۾ پنهنجو تعارف ”فقير باهو“ جي نالي سان ڪيو آهي. سندس پيءُ جو نالو محمد بازيد هو جيڪو، حافظ قرآن، فقيهه ۽ عالم هو، سندس ابا ڏاڏا ”سون“ واديءَ جا ”-اعواڻ-“ هئا. جيڪي حجاز کان هرات جي رستي سون سڪيسر اچي -آباد- ٿيا. هن جو نسب هاشمي علوي هو ۽ شجره نسب حضرت علي ابن ابي طالب عليه السلام سان ملي ٿو. سلطان العارفين سلطان باهو ڪنهن کان به ظاهري طور علم حاصل نه ڪيو پر قدرت جي طرفان کيس علم لدني عطا ٿيو، جنهن جي ڪري هي حافظ قرآن هجڻ سان گڏ حديث، فقهه، -تصوف-، فلسفي ۽ منطق جي علمن تي پڻ کيس عبور حاصل هو. علم لدني جي تصديق سندس ڪتاب ”نورالهديٰ“ مان ٿئي ٿي. سلطان باهو رح اڃان ننڍو هو ته سندس والد لاڏاڻو ڪري ويو، ابتدائي -تعليم- پنهنجي والده کان حاصل ڪيائون پر ڪڏهن به ڪنهن مدرسي يا مڪتب ۾ نه پڙهيو. هن پنهنجي زندگي هميشه نهايت سادگيءَ سان گذاري.دنياوي ڪاروبار کي وڌائڻ جي هرگز ڪوشش نه ڪيائون. اباڻيون ٻه جاگيرون قلعي شورڪوٽ ۽ قلعي قهرگان ۾ هيون جيڪي هن صاحب علم غريبن ۾ ورهائي ڇڏيون. سندس پيغام جو مقصد نفس جي -اصلاح- آهي. سندس تصنيفن جو تعداد تحقيقي روايتن مطابق هڪ سئو چاليهه آهي پر هن وقت تائين جيڪي به ڪتاب ميسر ٿي سگهيا آهن انهن جا نالا هي آهن: (1) ديوانِ باهو، (2) تيخ برهنه، (3) گنج اسرار، (4) ڪليد التوحيد، (5) محبت الاسرار، (6) مجالسته النبيصه، (7) اورنگ شاهي، (8) رساله وحي، (9) اميرالڪونين، (10) محڪ الفقراء خورد، (11) محڪ فقراءَ ڪلان، (12) ڪشف الاسرار، (13) حجت الاسرار، (14) فضل اللقاء، (15) توفيق الهدايت، (16) طرفته العين، (17) نور الهديٰ ڪلان، (18) ڪليد -جنت-، (19) جامع الاسرار، (20) محم الفقراء، (21) مفتاح العارفين، (22) اسرار قادري، (23) عين الفقراء، (24) عقل بيدار، (25) قرب بيدار، (26) نور الهديٰ، (27) شمس العارفين ۽ (28) ابيات باهو (سه حرفي يا -ٽيهه اکري-). سلطان العارفين سلطان باهو پنهنجي نثري توڙي نظمي تصنيفن ۾ نفس جي -اصلاح- جو سبق پڙهائي ٿو ۽ اهو ڄاڻائي ٿو ته نفس جي -اصلاح- کان سواءِ -انسان- بيڪار آهي. خود شناسي ۽ خدا شناسي جي -تلقين- ڪري ٿو، دنيا ۽ عقبيٰ جون منزلون فقر ڪامل جي اڳيان هيچ آهن. سندن بيتن ۾ صوفياڻي خيالن جو فلسفو پڻ ملي ٿو. سندن قول مطابق عرفان، نفس ۽ پنهنجي ذات کي سڃاڻڻ جو درس آهي. سلطان باهو معرفت، طريقت ۽ ڪرامت جو وڏو صاحب هو. هن ماڻهن لاءِ پنهنجي فيض کي عام ڪري ڇڏيو. هي تمام وڏو شاعر هو. هي سڄي عمر پنهنجي شهر شورڪوٽ ۾ رهيو ۽ اتي ئي 1102 هه/1690ع ۾ وفات ڪيائين. سندس مقبرو اڄ تائين هر خاص و عام لاءِ وڏي بابرڪت جاءِ آهي.
سلطان باهو جو نسب
سلطان العارفين حضرت سلطان باهو رحمته الله عليه قدس سرهه امير المومنين اسد الله الغالب حضرت علي المرتضيٰ بن ابي طالب رضي الله عنه جي اولاد مان آهن. توهان جو تعلق قبيلي اعوان سان آهي. سڀ کان پهريون امير شاهه ولد قطب شاهه اعوان جي لقب سان مشهور ٿيو. ان جي وجهه هي آهي ته جڏهن خراسان جا سادات حادثن ۾ مبتلا هيا ۽ سادات عظام صرف گوشه نشيني ۾ پنهنجا ڏينهن جاٽي رهيا هئا. ته امير شاهه والي هرات سادات بني فاطمه جي اعانت ۽ مدد ڪئي. جنهن جي وجهه سان اعوان سڏيو وڃڻ لڳو. تاريخ ۽ سير ڪتابن مان آخر اهڙي قدر تحقيق ٿي ته قبيلو اعوان حضرت قطب شاہ عليه الرحمته جو نسل آهري. جن جو نسب امير المومنين حضرت عليٰ مرتضيٰ رضي الله عنه سان وڃي ملي ٿو.
حوالا
زمرو:پنجابي ماڻهو
آغا غلام نبي پٺاڻ
آغا غلام نبي پٺاڻ، 18 جولاءِ 1911ع تي سلطان ڪوٽ ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. شروعاتي تعليم سکر، ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪيائين. بي. ايس سي جي ڊگري مسلم يونيورسٽي علي ڳڙھ مان حاصل ڪيائين، جتي سندس ملاقات قائداعظم سان ٿي. پوءِ هُن جي چوڻ تي واپس سنڌ آيو ۽ مسلم ليگ کي منظم ڪيائين. تحريڪ پاڪستان جو ڪارڪن هو. 1938ع ۾ سنڌ صوبائي مسلم ليگ جو جوائنٽ سيڪريٽري ٿيو. پوءِ 1951ع تائين مسلم ليگ جي جنرل سيڪريٽريءَ جي عھدي تي ڪم ڪندو رهيو. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ بنا مقابلي سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي آيو. جنوري 1950ع ۾ صوبائي ڪابينه ۾ شامل ڪيو ويو. 1956ع ۾ اولھ پاڪستان اسيمبلي (ون يونٽ) جو ميمبر ٿيو. ڊاڪٽر خان صاحب کان پوءِ جڏهن عبدالرشيد صوبائي ڪابينا ٺاهي تہ آغا صاحب ان ۾ شامل هو. ڪجهہ وقت کان پوءِ آغا صاحب ائنٽي ون يونٽ فرنٽ ۾ شامل ٿيو، جنھن جو صدر ايوب کھڙو هو ۽ ٻين ميمبرن ۾ جي. ايم. سيد، پيرپاڳارو، مخدوم طالب الموليٰ، مير غلام علي ٽالپر، قاضي فضل الله، عبدالستار پيرزادو، مولابخش سومرو، غلام محمد وساڻ ۽ شيخ عبدالمجيد سنڌيءَ جھڙا اڪابر شامل هئا. ايوب خان جي مارشل لائي دؤر ۾ آغا صاحب تي ’ايبڊو‘ هيٺ سياسي گرمين ۾ حصي وٺڻ تي پابندي هنئي وئي، انھيءَ دوران محترمہ فاطمه جناح جي چونڊ مھم شروع ٿي ته آغا صاحب انھيءَ مھم ۾ وڌي حصو ورتو. 1973ع ۾ پاڪستان جي پھرين سينيٽ جو ميمبر ٿيو ۽ 1977ع تائين سينيٽر هو. 1977ع ۾ پيپلزپارٽيءَ جي ٽڪيٽ تي سکر مان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. آغا صاحب 2 جولاءِ 1997ع تي وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1911ع جون پيدائشون زمرو:1997ع جون وفاتون
الھيو بندر
الھيو بندر ماڳ، ڦٽل بندر جا نشان اسلامي دور جا آهن ۽ تعلقي جاتيءَ ۾ ڪلڪان ڇاڻيءَ کان ارڙھن ڪلو ميٽر ڏکڻ ۾ آهن. ھي بندر الھيي خواجي جي نالي پٺيان سڏجي ٿو. جيڪو ديرائي خواجن مان ھو. ھو ھڪ وڏو واپاري ھو، سندس واپار بحرين، مسقط ۽ بمبئيءَ سان ھلندو ھو. اھو بندر اورنگا بندر کان اٽڪل پنجاھ سال اڳ تائين آباد ھو. جتان مقامي مال ٻاھر موڪليو ويندو ھو. ھاڻي دڙن جي صورت ۾ آھي.
انوپ ڳڙھ (قديم آثار)
انوپ ڳڙهه1 (Anup Garh I ):سنڌو تهذيب جي پوئين دور (Late Harappan Period) سان واسطو رکندڙ ماڳ 26° 15\' 38.4\" ڊگريون -اتر- ويڪرائي ڦاڪ ۽ 76° 20\' 28.2\" ڊگريون -اوڀر- ڊگهائي ڦاڪ تي ڳوٺ انوپ ڳڙهه، ضلعي جند ۾ موجود آهي. هن دڙي کي مقامي طور کيرا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. ٻن هيڪٽرن (4.94 ايڪڙن) جي ايراضيءَ ۾ پکڙيل هن دڙي جو وڏو حصو پوکيءَ هيٺ اچي چڪو آهي. مٿاڇري -تان- ملندڙ ٺڪراٺو ۽ ٻيون وٿون سنڌو -تهذيب- جي پوئين دؤر سان ڀيٽڻ جهڙيون ملن ٿيون.
انوپ ڳڙهه 2 (Anup Garth II ):هي ٻيو دڙو آهي جيڪو ڳوٺ انوپ ڳڙهه (هريانه) کان 2 ڪلو ميٽر -اتر- ۾ هڪ واريءَ جي ڊرينهن تي آهي جيڪا زميني سطح کان 4 ميٽر اوچي آهي. هي دڙو 29°15\'58.9\" ڊگريون اکر ويڪرائي ڦاڪ 76°20\'49.9\" -اوڀر- ڊگهائي ڦاڪ تي هريانه صوبي جي شهر/ڳوٺ انوپ ڳڙهه ۾ پراڻي مينار کان 500 ميٽرن جي فاصلي تي موجود آهي. ماڳ جو وڏو حصو پوکائي هيٺ اچي چڪو آهي. جڏهن باقيات 2.5 هيڪٽرن جي ايراضيءَ ۾ ڦهليل آهن. هتان سنڌو -تهذيب- جي اوج واري دؤر (Calture Harappan period) جا نوادرات مليا آهن. ٿانون ۾ ڳنائين -ٿالهي- (Dish.on.stand) جنهن جي منهن جا ڪنا ٻاهر نڪتل آهن. هڪ ڪَنو، ڪنهن ٿانون جو -پاسو-، پيالا، پاٽيون ۽ ٻيو -ٺڪر- جو سامان مليو آهي.
رائن
thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو -->
جاگرافي
thumb
پاڪستان جي ھوائي اڏن جي فھرست
هيٺ پاڪستان جي هوائي اڏن جي فهرست ڏنل آهي .پاڪستان جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو, جناح بين الاقوامي هوائي اڏو ڪراچي آهي.جيڪو هڪ ئي وقت 30 هوائي جهازن جو انتظام سنڀالي سگهي ٿو.
thumb|350px|کاٻو|پاڪستان جا ايئرپورٽ، فوجي اڏا ۽ بندرگاھون
پاڪستان جي ايئرپورٽن ۽ فوجي ھوائي اڏن جو جملي تعداد 139 آھي وڏا بين الاقوامي ايئرپورٽ ڪراچي ، لاھور ۽ اسلام آباد ۾ آھن باقي ٻيا ننڍا بين الاقوامي ايئرپورٽ پشاور، ملتان، سيالڪوٽ، فيصل آباد، ڪوئٽه، رحيم يار خان، تربت، گوادر ۽ ڊيرا غازي خان شھرن ۾ واقع آهن. پاڪستان جا عام ملڪي ۽ غيرملڪي شھرين لاء ايئرپورٽن جي نگراني شھري ھوابازي وارو ادارو ڪندو آهي جنھن جو نالو سول ايويئيشن اٿارٽي آھي. فوجي ھوائي اڏن جي نگراني پاڪستان ايئرفورس وٽ آهي پر راولپنڊي جي ھڪ اڏو آرمي ايويئيشن ايئر بيس ۽ تربيلا آرمي ايويئيشن بيس پاڪستان آرمي جي نگراني ۾ آهي
فھرست
ٿلھن اکرن ۾ لکيل نالن مان مراد آهي تہ انھن ايئرپورٽن تي ڪمرشل ايئرلائين جون اڏامون شيڊول ۾ آھن
خارجي ڳنڍڻا
پاڪستان جا هوائي اڏا زمرو:ايشيا جا هوائي اڏا زمرو:هوائي اڏن جي فهرست بلحاظ ملڪ
اسان جو پيارو دين
هيءُ ڪتاب شيخ محمد حاجن جو لکيل آهي، جنهن ۾ دين اسلام بابت ڄاڻ ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 25 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، محمد يوسف ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1965ع ۾ شايع ڪيو. هن نالي سان ٻيو ڪتاب مولوي محمد مدنيءَ ۽ ٻين جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 125 آهن. ڇاپو پهريون، عجائب اسٽور سکر، سال 1962ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ٽيون ڪتاب غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 129 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. شيخ غلام علي ائنڊ سنز حيدرآباد، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نيوگرين پريس مان سال 1971ع ۾ شايع ڪرايو. هن نالي سان چوٿون ڪتاب مخدوم -امير- احمد جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 72 آهن ۽ قيمت 54 پئسا ڄاڻايل آهي. دين دنيا بوڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو يارهون ڇاپو، نوراني پريس مان سال 1969ع ۾ ڇپيو.
اسان جو پيارو رسول
هيءُ ڪتاب محمد بخش ”واصف“ جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت جو ذڪر آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ صفحا 200 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ حيدرآباد طرفان ڪتاب جو پهريون ڇاپو اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپيو.
آغا گل
ڊاڪٽر گل آغا 1957ع ۾ ڄائو، سندس وڏا اصل شڪارپور جا ۽ ناناڻا حيدرآباد جا هئا. سندس والد پھريون سول سرونٽ هو، جنھن ورهاڱي وقت ڊسٽرڪٽ مئجسٽريٽ طور فرائض انجام ڏنا. سندس والده ڊاڪٽرياڻي هئي. هوءَ سنڌ جي انھن چند عورتن مان هئي، جن ان دور ۾ ڊاڪٽري پاس ڪئي، ڇاڪاڻ جو تڏهن ننڍي کنڊ ۾ ڇوڪرين لاءِ واحد ميڊيڪل ڪاليج دهليءَ ۾ هو. ڊاڪٽر آغا الينئاءِ (Ilinois) يونيورسٽي ۾ لسانيات جي پروفيسر ڊاڪٽر جنيفر ڪول سان شادي ڪئي. جنھن مان کيس ٽن ڌيئرن جو اولاد آهي. ڊاڪٽر آغا پرائمريءَ جا ٻہ سال حبيب اسڪول ڪراچيءَ ۾ پڙهيو، جنهن بعد ڪجهه سال شڪارپور ۽ پوءِ حيدرآباد ۾ رهڻ بعد ميٽرڪ حبيب اسڪول مان ۽ انٽر ڏيارام ڄيٺمل ڪاليج (ڊي جي ڪاليج) مان ڪيائين. هو 1973ع ۾ ڪراچي جي هائر سيڪنڊري تعليمي بورڊ ۾ ٻيو نمبر آيو، بعد ۾ هن ڪيليفورينا انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجيءَ ۾ داخلا ورتي، ڪيلٽيڪ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد هو مشي گن يونيورسٽيءَ ويو، جتان ڪمپيوٽر سائنس ۽ ڪميونيڪيشن سائنسز ۾ پي ايڇ ڊي ڪيائين. ان بعد هو آمريڪا جي مختلف يونيورسٽين ۾ پڙهائيندو رهيو. 2009ع تائين هن 175 تحقيقي مقالا لکيا، جيڪي عالمي سطح جي ناميارن رسالن ۾ ڇپيل آهن. ڊاڪٽر آغا دنيا جي 25 ملڪن ۾ ٿيندڙ سائنس بابت ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪري چڪو آهي. کيس آمريڪا ۽ يورپ جي مختلف ادارن وٽان ڪيترائي اوارڊ مليل آهن. هو هن وقت آمريڪا ۾ آهي. ”ورلڊ پريس“ ويب سائيٽ تي سنڌي سندس بلاگ سائيٽ آهي، جتي هو مختلف سياسي، ادبي، سماجي معاشي معاملن تي باقاعدگي سان لکندو رهندو آهي.
حوالا
زمرو:1957ع جون پيدائشون
ياسر قاضي
ناميارو شاعر، ليکڪ، ڪمپئر، ريڊيو ۽ ٽي وي براڊڪاسٽر، آرٽسٽ ۽ راڳِي، ياسرقاضي 17 جنوريءَ تي، ضلعي لاڙڪاڻي جي شهر رتيديري ۾، سنڌ جي نامياري شاعر، نثرنويس، ڪالم نگار، ٻارن جي اديب، صحافيءَ،  ۽ حضرت سچل سرمست رحه جي شارح، مقصُودگُل جي گهر ۾، جنم ورتو. هُن پرائمري تعليم ۽ سيڪنڊريءَ جي ٽن ڪلاس جي (اٺين ڪلاس تائين) تعليم، مڪاني طور رتيديري ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، نائين ڪلاس ۾ پبلڪ اسڪُول ميرپُورخاص ۾ داخلا ورتي، جتان 1993ع ۾ ميٽرڪ ۽ 1995ع ۾ انٽر (پري انجنيئرنگ) ۾ امتيازي نمبرن ۾ پاس ڪئي ۽ ”رول آف آنر گولڊ ميڊل“ حاصل ڪيو. جنهن کان پوءِ هن 1996ع ۾، مهراڻ يُونيورسٽي انجنيئرنگ ڪاليج نوابشاهه ۾ داخلا ورتي، جنهن کي ان ئي سال يُونيورسٽيءَ جو درجو مليو. ياسرقاضيءَ 2001ع ۾ قائدِ عوام انجنيئرنگ يُونيورسٽي نوابشاهه مان اليڪٽريڪل انجنيئرنگ ۾ گريجُوئيشن جي ڊگري حاصل ڪئي. جنهن کان پوءِ هُن ادب سان دلچسپيءَ سبب، شاهه عبداللطيف يُونيورسٽي خيرپُور مان فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن، سنڌي ادب ۾ ماسٽرس جي ڊگرِي حاصل ڪئي ۽ ”وائيس چانسيلرس گولڊ ميڊل“ ماڻيو. 2010ع ۾ هُن نيشنل يُونيورسٽي آف ماڊرن لئنگئيجز ڪراچيءَ مان اردُو ادب ۾ ماسٽرس جي ڊگرِي حاصل ڪئي ۽ اڄڪلهه هُو وفاقي اردُو يُونيورسٽي ڪراچيءَ مان سنڌيءَ ۾ پي.ايڇ.ڊي. ڪري رهيو آهي، جيڪا ڪجهه ئي عرصي ۾ تڪميل تي پهچڻ واري آهي. صحافت جي تعليم جي سلسلي ۾ هُن 2014ع ۾ امريڪا جي رياست ”هوائِي“ جي يُونيورسٽي آف هوائِي ۾ قائم ”ايسٽ ويسٽ سينٽر“ ۽ امريڪي رياست ”مِزُورِي“ جي شهر ڪولمبيا ۾ قائم ”يُونيورسٽي آف ڪولمبيا“ مان ڊپلوما ڪيو.
ياسرقاضِيءَ عملي زندگيءَ جو آغاز 2002ع ۾ ڪراچيءَ ۾ صحافت سان ڪيو. هُو سنڌ جي نامياري اخبار، روزاني ، ”سنڌ سجاڳ“ ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج رهيو. هُن جي روزاني ”عوامي آواز“ جي ايڊيٽوريل صفحي ۽ انگريزي رسالي ”انڊس“ سان خاص رپورٽر طور به ڳچ عرصو وابستگي رهي. هن ”عوامي آواز“ جي ٻارن جي صفحي توڙي ادبي صفحي لاءِ سوين اسڪيچ، السٽريشنز ۽ ڪيليگرافيُون ڊزائن ڪيوُن.
ياسرقاضِي، ڪراچي يُونيورسٽِيءَ جي  شاهه عبداللطيف ڀٽائي چيئر ۾ ٻه سال (2002ع کان 2004ع تائين) ”ريسرچ آفيسر“ رهيو، جتي هُن چيئر جي ٽماهي ريسرچ جرنل ”ڪلاچي“ جي سب ايڊيٽر جي حيثيت سان پڻ پنهنجيُون خدمتُون انجام ڏنيُون ۽ ”ڪلاچيءَ“ جي بيڪ ٽائيٽل لاءِ ڀٽائيءَ جي مُختلف بيتن جي ڪيليگرافي پڻ ڪئي. 2002ع کان 2004ع تائين هُو وفاقي اردُو يُونيورسٽي ڪراچيءَ ۾ سنڌيءَ جو اُستاد رهيو. 2007ع کان 2001ع تائين هُو وفاقي سرڪار جي ثقافتي ادارَي، پاڪستان نيشنل ڪائُونسل آف دي آرٽس (پِي اين سِي اي) جو پهريان ”پروگرام ايگزيڪٽو“ (Program Executive) ۽ بعد ۾ ڊائريڪٽر رهيو ۽ پاڪستان خاص طور سنڌ جي ثقافتي طائفن جي ڪيترن مُلڪن ۾ سرواڻي ڪيائين. 2012ع کان 2013ع تائين هُو محترمه بينظير ڀُٽو شهيد جي ٺاهيل اداري، ”شهيد ذوالفقار علي ڀُٽو انسٽيٽيُوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي (SZABIST)“ ڪراچيءَ ۾ اُستاد ۽ مُحقق جي حيثيت سان وابسته رهيو، جتي هُن سوشل سائنسز ۽ ميڊيا سائنسز جي شاگردن کي ”سنڌ جي موسيقيءَ“ ۽ ”براڊڪاسٽنگ“ جي تعليم ڏني. ياسر اڄ به سنڌ جي مختلف سرڪاري ۽ خانگي يُونيورسٽين ۾ مختلف وقتن تي ”مهمان مُقرر“ (Guest Speaker) طور ميڊيا، صحافتي رواتين توڙي ان سان لاڳاپيل موضُوعن بابت ليڪچر ۽ ميڊيا جي تربيت ڏيندو رهندو آهي.
ٽن ٻولين ۾ مهارت رکندڙ ريڊيي ۽ ٽي وِيءَ جي ڪمپئر، ياسرقاضِيءَ، پهرين آڪٽوبر 1995ع تي، انٽر پاس نؤجوان جِي حيثيت سان، سنڌي ڪمپيئر طور، ريڊيو جي دُنيا ۾ پيرپاتو ۽ ريڊيو پاڪستان لاڙڪاڻي تان پنهنجي سفر جي شرُوعات ڪئي، جتي کيس خواجه امداد عليءَ ۽ ڪوثر ٻُرڙي مُتعارف ڪرايو. سندس پهريون ريڊيو پروگرام ”رُوح رهاڻ“ هو، جيڪو هُن ڳچ عرصو ڪيو. 1995ع کان 2002ع تائين هُن لاڙڪاڻي سان گڏوگڏ ريڊيي پاڪستان خيرپُور، حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ جي مائڪروفون تان پڻ ”مهمان ڪمپئر“ طور مختلف پروگرامن جي ميزباني ڪئي. 2002ع کان 2010ع تائين هُو ايف ايم 101 ريڊيو ڪراچيءَ جو پريزنٽر ۽ ”ڊسڪ جوڪي“ (DJ) رهيو. 2010ع کان 2013 تائين هُو ”ايف ايم 94.6 ڪراچيءَ“ تي پروڊيُوسر ۽ ريڊيو جوڪي (آر جَي) جي حيثيت سان پروگرام پيش ڪندو رهيو. مارچ 2013ع کان هُو پاڪستان جي وڏي ۾ وڏي ايف ايم ريڊيو نيٽورڪ، هاٽ ايف ايم 105 تي ”نيشنل پروگرام مينيجر“ طور پنهنجيُون خدمتُون انجام ڏئي رهيو آهي.
ٽيليويزن جي دُنيا ۾ ياسرقاضِيءَ، سنڌي ٻوليءَ جي پهرين سيٽلائيٽ چينل، ”ڪي ٽِي اين“ جي پهرين مرد ڪمپئر طور فني سفر جو آغاز ڪيو، جڏهن هُن پهرين آڪٽوبر 2002ع تي ”ڪي ٽِي اين“ جي نشريات جي پهرين ڏينهن، ”محفل“ جي عُنوان سان پنهنجو پهريون پروگرام ڪيو. ياسر کي سنڌي ٻوليءَ جي پهرين ميُوزڪ چينل، ”ڪشش“ ٽِي وِيءَ ۽ پهرين نيُوز چينل، ”ڪي ٽِي اين نيُوز“ جي پڻ ”پهرين ميزبان“ هجڻ جو شرف حاصل آهي. ياسرقاضِي، پاڪستان ٽيليويزن تان به 2004ع کان مُسلسل پروگرام ڪري رهيو آهي. کيس ٻه ڀيرا ”بهترين ڪمپئر“ طور ”ڪي ٽِي اين ايوارڊ“ ۽ هڪ دفعو ”پِي ٽِي وِي ايوارڊ“ پڻ ملي چُڪو آهي. ياسر قاضِيءَ ڪي ٽي اين تان محفل کان سواءِ ”فن ـ تارا“، ”نگر نگر ۾ گيت“، ”پرُوڙ“، ”بيت بازي آن لائن“، ”اِٽس آور شو“ جهڙا مقبُول ۽ يادگار پروگرام ڪيا. ڪشش ٽي ويءَ تان سندس مقبُول پروگرامن ۾ ”ڳاءِ بانورا ڳاءِ!“ ۽ ڪي ٽِي اين نيُوز تي سندس مقبُول پروگرامن ۾ ”اسپاٽ لائيٽ“ شامل آهي، جيڪو اڄڪلهه هر آچر جي شام 8 لڳي نشر ٿيندو آهي. پي ٽِي وِيءَ تان هُن ”سي آيتُون آهين“، ”سنڌ سنگيت“، ”لوڪ رنگ“، ”پرک“ ۽ ”سنڌ صدين کان“ جهڙن انيڪ يادگار پروگرامن جي ميزباني ڪئي ۽ ٻارن جي پروگرام ”روشن تارا“ لاءِ ڪيترا ئي گيت ڳايا. مجمُوعي طور ياسرقاضي لڳ ڀڳ 3000 کان مٿي ٽي ويءَ جي پروگرامن جي ميزاني ڪري چُڪو آهي. ساڳئيءَ رِيت هُو 10 هزارن کان وڌيڪ ريڊيي جي پروگرامن جي ميزباني ۽ پيشڪش پڻ ڪري چُڪو آهي. ياسرقاضِيءَ جي ريڊيي جي مشهُور پروگرامن ۾ سنڌيءَ کان وڌيڪ اردُوءَ جا پروگرام شامل آهن، هُو اردُو حلقن ۾ پڻ سنڌي حلقن جيان مشهُور آهي. هُن لاتعداد انگريزي پروگرامن جي پڻ ميزباني ڪئي آهي. سندس ريڊيي جي مقبُول پروگرامن ۾ ”رُوح رهاڻ“، ”ماڻڪ موتي“، ”هڪ شعر ـ هڪ نغمو“، ”شعله سا لپڪ جائي هي“، ”گيت غزل ٽائيم“، ”بيت بازي آن لائن“، ”ايف ايم 101 هاٽ ڪيڪ“، ”ارائُونڊ دي ورلڊ“، ”مان! تُجهي سلام“، ”رهنمائي سُخن“، ”فريش مارننگ وِد ياسرقاضِي“، ”دهليزِ شب“، ”مِيٺاڪم، پتي تيز“، ”مڌُر يادين“، ”سُورج شاخُون ڪڍيُون“، ”بُڪ شيلف“، ”ريڊيومينٽري“، ”چمنزار“ وغيره شامل آهن.
ياسرقاضِيءَ جو اسٽيج سان تعلق تمام پُراڻو آهي. هُو پنهنجي والد صاحب جي همت افزائيءَ سبب پهرين ڪلاس جي شاگرديءَ کان وٺي مختلف ادبي اسٽيجن، سيمينارن توڙي ڪانفرنسن ۾ مشهور شاعرن جا شعر پڙهندو رهيو. ٽئين ڪلاس کان وٺي هُن تقريري مُقابلن ۾ شرڪت ڪرڻ جو آغاز ڪيو. سيڪنڊري اسڪُولنگ کان وٺي هُو شعلا بيان مُقرر جي حيثيت سان صُوبائي ۽ قومي سطح جا مُقابلا پوزيشن سان کٽندو رهيو. اسٽيج ڪمپيئرنگ جي تربيت جو آغاز نائين ڪلاس کان ٿيس، جڏهن پبلڪ اسڪُول ميرپُورخاص ۾ ”يومِ والدين“ ۽ اين سِي سِي پاسنگ آئُوٽ پيريڊس جهڙين تقريبن ۾ ڪمپيئرنگ ۽ نائيٽ ڪرڪيٽ ٽورنامينٽس ۾ سنئي سڌي ڪامنٽري ڪرڻ سان سندس ڳالهائڻ جي چڱِي تربيت ٿي. نوابشاهه يُونيورسٽيءَ ۾ منعقد ٿيندڙ ادبي ۽ سماجي تقريبُن توڙي يُونيورسٽي گرانٽس ڪميشن پاران مُنعقد ٿيندڙ مُباحثن جي مُقابلن، سندس ڪمپئر ۽ مُقرر جي حيثيت سان چڱي خاصي تربيت ڪئي. ڪي ٽي اين جي آغاز کان پوءِ، ”ڪي ٽي اين“ جي ابتدائي ڏينهن ۾ سنڌ جي مُختلف شهرن ۾ مُنعقد ٿيندڙ ميگا ميُوزيڪل شوز ۾ لکن جي ميڙ آڏو هُن پنهنجي مُنفرد ڪمپيئرنگ جا جوهر ڏيکاريا ۽ پاڻ مڃايو. 2003ع کان لاڳيتو، هُو حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ، حضرت سچل سرمست ۽ حضرت لال شهباز قلندر جي ساليانن عُرسن جي موقعن تي مُنعقد ٿيندڙ موسيقيءَ جي ميڙاڪن ۽ ادبي ڪانفرنسن جي ڪمپيئرنگ جا فرض نڀائي رهيو آهي. کيس 2017ع ۾ ”لطيف ايوارڊ“ ۽ ٻه ڀيرا ”شهباز ايوارڊ“ سان نوازيو ويو آهي. ياسرقاضِي، پاڪستان جي چئني صُوبن کان سواءِ برطانيه، دُبئيءَ، ترڪيءَ، انڊونيشيا ۽ ڀارت سميت ڪيترن ئي مُلڪن ۾ سنڌيءَ سان گڏ اردُوءَ ۽ انگريزيءَ ۾ ڪيترن وڏن ميڙاڪن جي ڪمپيئرنگ پڻ ڪري چُڪوآهي. هن وقت ڪراچيءَ کان ڪشمور ۽ ڪِينجهر کان ڪارُونجهر تائين، سنڌ جي سمُورن اهم ادبي ۽ ثقافتي ميڙاڪن جي ڪمپيئرنگ لاءِ ياسرقاضِيءَ کي خاص طور دعوت ڏني ويندي آهي.
ياسرقاضِيءَ جِي ادبي دُنيا ۾ سُڃاڻپ هڪ شاعر، نثرنويس، مترجم، ڪالم نگار، منظُوم سوانح نگار توڙي ٻارن جي شاعر جي حيثيت سان آهي. سندس 7 ڪتاب ڇپجي ادبي دُنيا ۾ مڃتا ماڻي چُڪا آهن. سندس پهريون گڏيل تحقيقي ڪتاب ”سنڌي ڪلاسيڪي شاعرن جي ڊڪشنري“ هو، جيڪو شاهه عبداللطيف چيئر، ڪراچي يُونيورسٽِيءَ پاران ڇپيو، جنهن ۾ ياسر سان گڏ ٻين مُحققن پڻ سب ايڊيٽر طور تحقيقي خدمتُون انجام ڏنيُون. ياسر قاضِيءَ جو پهريون انفرادي ڪتاب، ٻارن لاءِ شاعريءَ جو مجمُوعو ”ٻيڙِيءَ ۾ چنڊ“ هو، جيڪو 2012ع ۾ ڇپيو. سندس ٻيون ڪتاب ”اُٺ ماما گوگڙُو“ هو، جنهن جو پهريو ڇاپو 2014ع ۾، ٻيو ڇاپو 2016ع ۾ ۽ ٽيون ڇاپو تازو 2018ع ۾ ڇپيو آهي. ان کان سواءِ ”گُل ڇنو گِرنار جو“ ياسرقاضِيءَ جو پنهنجي والد، مقصُود گل بابت ڪالمن ۽ تعزيتي تاثرات تي مشتمل ڪتاب آهي، جڏهن ته ”جيون بحر شهباز جو“، ياسر پاران حضرت لال شهباز قلندر رحه جي منظُوم سوانح تي ٻڌل ڪتاب آهي، جيڪو 2018ع ۾ ڇپيو آهي. سندس ٻارن لاءِ لکيل ٽنهي ڪتابن کي سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد پاران ۽ هڪ ڪتاب کي ”انسٽيٽيُوٽ آف سنڌالاجي، ڄامشوري“ پاران ”سال جي بهترين ٻارن جي ڪتاب“ جو ايوارڊ ملي چُڪو آهي. ياسرقاضِيءَ جي ايندڙ ڪتابن ۾ ڏيارام گدُومل جي لکيل انگريزي ڪتاب ”دِي گريٽيسٽ پوئِٽ آف سنڌ“ جو سنڌي ترجمو “سنڌ جو وڏي ۾ وڏو شاعر” ۽ سچل سرمست رحه جي منظُوم سوانح شامل آهن، جيڪي جلد منظرِعام تي اچڻ وارا آهن. ياسرقاضِي هن وقت سنڌيءَ جي ٻن اهم اخبارن ۾ حالاتِ حاضره جي مناسبت سان روزانو چؤسٽو لکي رهيو آهي. ان کان سواءِ هڪ اردُو اخبار ۾ ”اگر،مگر،مُباديٰ“ جي عُنوان سان سندس هفتيوار ڪالم پڻ ڇپجي رهيو آهي.
منھنجي... لوليتا
هيءُ اليزي جو مقبول ترين هيڪلو گيت آهي.
انود ڪاسائي
انود ڪاسائي روايت ۾ آيل آڳاٽي وقت جي هڪ ظالم ڪاسائيءَ جو نالو، جيڪو سيوهڻ جي قلعي ۾ رهندو هو ۽ ماڻھو ڪھي ان جو گوشت، جانورن جي گوشت ۾ ملائيندو هو. ’انود ڪاسائيءَ جي کڏ‘ محاورو عام طور ان وقت استعمال ڪبو آهي جڏهن ڪي گهڻيون شيون گم ٿي وڃن تہ چئبو ڪيڏانھن ويون؟ انود ڪاسائيءَ جي کڏ تہ ڪانھي.
الوحي الوفي
هن ڪتاب جو مصنف مولانا درمحمد ”خاڪ“ صديقي ڪانڌلوي آهي. ڪتاب جي قيمت 2 رپيا آهي. ڪچو جلد، صفحا 86، ڪرائون سائيز ۾، منظور احمد صديقيءَ ڇپايو. پهريون ڇاپو، حيدري پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپيو.
امامت
امامت شیعہ مذهب ۾ اصول دين ۾ شمار آهي امامت سان مراد حضرت محمد صه جي نبوت کان پوءِ ڪوبه نبي ڪونه ايندو اوهان جي وفات کان پوءِ انسانن کي سيدهي رستي تي هلائڻ لاءِ ڪنهن اهڙي شخص جو هجڻ ضروري آهي جيڪو مسلمانن جو حاڪم هجي ء رهبر هجي جيڪو انسانن کي هدايت ڏي جنهن ڳالهين تي مسلمان پاڻ ۾ اختلاف رڪهن انهن کي ختم ڪري اهڙي عقيدي کي امام چعبو آهي
ٻاره امام
شيعه تعيمات ۽ عقائد جي مطابق خاندان پيغمبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم مان 12 افراد آهن آنحضرت صه کان پوءِ (هڪ کان بعد ٻيو) پاڻ صه جا جانشين آهن ۽ پاڻ صه کان پوءِ اسلامي معاشري جا امام ۽ سرپرست آهن. جيڪي علم الاهي ۽ مقام عصمت جا مالڪ ۽ حق شفاعت جا حامل آهن. انهن سان توسل ڪري سگهجي ٿو ۽ انهن جي وسيلي سان الله جي قربت ڪري سگهجي ٿو.
ع 1 سا مراد ربيع الاول، ج 1 سان مراد جمادي الاول
ع 2 سا مراد ربيع الثاني، ج 2 سان مراد جمادالثاني
ذق سا مراد ذي قغد ء ذج سا مران ذي حج
ه سا هجري سال
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
پوتاموس تو ڪامپو
پوتاموس تو کامپو ( لاطینی: Potamos tou Kampou) قبرص کا ایک human settlement  جو ضلع نیکوسیا میں واقع ہے۔
تفصیلات
پوتاموس تو کامپو کی مجموعی آبادی 669 افراد پر مشتمل ہے۔
حوالہ جات
{{حوالہ
اسان جو پيارو نبي
هيءُ ڪتاب قاضي عبدالرزاق جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول پاڪ جي زندگيءَ ۽ حسن اخلاق جو ذڪر آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 184 ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، مدينه دارالاشاعت آئوٽرام روڊ ڪراچيءَ وارن سال 1959ع ۾ شايع ڪيو.
سري لنڪا
سريلنڪا هڪ ايشيائي ملڪ آهي. ھي ملڪ ھندي وڏي سمنڊ ۾ ڀارت جي ڏاکڻي حصين کان ڌار پاڻي سان گھريل ھڪ ٻيٽ آھي.
تعارف
سريلنڪا يا شري لنڪا کي سلون بہ سڏيندا آهن. پر ان جو اصل نالو ’لنڪا‘ هو. جيڪو وري سرڪاري طرح رکيو ويو آهي. هندن جي مذهبي ڪتابن راماين وغيره ۾ پڻ هن کي لنڪا سڏيو ويو آهي. شاھ لطيف پڻ سُر سامونڊيءَ ۾ هن لنڪا جو ذڪر ڪيو آهي.
کاري کيڙائو، مٿي مِٺي موٽيا سودو ڪن سون جو وڏا وهائو موتي جي مهراڻ جا، تن جا طاماعو سامونڊي سائو، لنڪا لوپي آيا. (شاھ)
دنيا جي نقشي ۾ سريلنڪا ڏسبو تہ محسوس ٿيندو تہ Pearl ’مڻئي‘ جي شڪل جهڙو ٻيٽُ آھي. نقشي ۾ سريلنڪا کي ڏسبو تہ سريلنڪا جو ٻيٽ فقط اتر ۾ هندستان سان ٿورو لاڳو آهي (يعني هڪ سنهو ’پلڪہ‘ نالي ڳچي سمنڊ اٿس) ۽ هندستان جو ڪورو منڊل سامونڊي ڪنارو اتر سلون کان پنجويھ ميل کن پري ٿيندو. باقي سلون جي ڏکڻ پاسي پري پري تائين ڪنارو ناهي.
سريلنڪا جي شھر ڪولمبو جي اولھ ۾ هزار ٽي سؤ پنجاھ ميل پري مگديشو (سومالي لئنڊ) آهي. وچ ۾ ننڍن مالديو ٻيٽن کان سواءِ سمنڊ ئي سمنڊ آهي. ۽ اوڀر ۾ هڪ هزار اٺ سؤ پنجويھ ميلن کان پوءِ سنگاپور ٿو اچي. دنيا کان ايترو ڇڄيل هجڻ جي باوجود سريلنڪا ٻن هزار سالن کان دنيا ۾ مسالي، قيمتي پٿرن، هيرن جواهرن، لعلن ياقوتن کان مشهور آهي ۽ جهازن لاءِ سڻائو، وڻندڙ ۽ دلچسپ تڙ (Port) پئي رهيو آهي. پراڻي زماني ۾ جڏهن سجُ، چنڊُ تارن ۽ هوائن کان سواءِ ٻيو ڪوبه Navigational Aid يا جهازرانيءَ ۾ مدد ڪندڙ اوزار نہ هو، تڏهن بہ يوناني، رومن، عرب، چيني، پورچوگيز، ڊچ وغيره سڀُ سلون کان ڀلي ڀت واقف هُئا. سنڌباد جا سفر تہ سنڌ ۾ بہ مشهور آهن. هو پنهنجي روايتي سفرن دوران سريلنڪا ۾ پڻ ٻہ دفعا آيو.
جاگرافي
پليني (جيڪو رومن هو) تنهن سلون جو پهريون نقشو، پهرين صديءَ عيسويءَ ۾ تيار ڪيو. تيرهينءَ صدي عيسويءَ ۾ مارڪوپولو دنيا (يورپ، آفريڪا ۽ ايشيا) جو چڱو سفر ڪيو. هن پنهنجي ڪتاب ۾ سريلنڪا جو گھيرو ٻہ هزار چار سؤ ميل لکيو آهي. انگريزيءَ جي مشهور شاعر ملٽن پڻ جنهن جو (Paradise lost) نالي ڪتاب تمام گھڻو مشهور آهي، ان ڪتاب ۾ سريلنڪا جو ذڪر ڪيو آهي ۽ سلون جو يوناني نالو تئپروبين (Taparobane) استعمال ڪيو آهي.
نالو
برٽش عالم ايمرسن ٽينٽ سريلنڪا بابت ٻن جلدن تي ڪتاب لکيو آهي جيڪو 1859ع ۾ ڇپيو. ان ۾ ڄاڻايل آهي تہ ٽئپروبين سنسڪرت جو بگڙيل لفظ آهي، جنهن جي معنا ’وڏو حوض‘ يا ’ڳاڙهن ڪنول جي گُلن سان ڍڪيل تلاءُ‘ آهي. سريلنڪا بابت ڪيترائي ڪتاب لکيل آهن. هڪ ٻيو ڪتاب (Ceylon- Pearl of the East) نالي هئري وليمس جو لکيل آهي. ان ۾ هن ڄاڻايو آهي تي اهو ٽپروبين نالي پالي زبان (جيڪا آرين ويدن جي ٻولي هُئي ۽ اڳتي هلي ٻڌُ ڌرم جي پوتر زبان ٿي) مطابق تامباوانا (معنا ٽامي جي رنگ جهڙو) آهي. اهو نالو شايد سريلنڪا جي ڳاڙهسري ڌرتيءَ ڏي اشارو آهي، جتي راجا وجيہ سان گڏ ٻيا بہ آريا عيسوي سن کان پنج سؤ سال اڳ پهتا هُئا. سندن پهريون گاديءَ جو هنڌُ تمبا پاني نالي شهر هو ــ جنهن پُٺيان ٻيٽ جو نالو مشهور ٿيو.
پٽولمي ٻي صديءَ جو مشهور جاگرافر ٿي گُذريو آهي. تنهن سريلنڪا کي سموندو (پاڪ قانون جو مک) سڏيو آهي. ان کان سواءِ سلون لاءِ ٻيو نالو ’سلائيق‘ سڏيو آهي. جو ”سنهالا“ لفظ جي بگڙيل صورت ٿو ڏسجي، هونءَ سنهالا لفظ کي (جنهن جي معنا ’شينهن جي رهڻ جي جڳھ‘ آهي) اتر هندستان کان لڏي آيل وڌيڪ اوليت ڏني آهي.
سريلنڪا بابت هڪ ڪتاب Ceylon- the Resplendent Land جنهن جو ليکڪ آرگس نالي هڪ آمريڪن آهي. ان ۾ آهي سنهالا جو شينهن وجيہ گھراڻي (سلون جو پهريون حاڪم) جو نشان آهي ۽ اها ڪٿا مشهور آهي تہ وجيہ جي ڏاڏيءَ بنگال جي هڪ شينهن سان شادي ڪئي، جنهن مان وجيہ جو پيءُ ڄائو. اڄُ بہ سلون جي جھنڊي تي سلون جو شينهن اسٽائيل ۾ بيٺل نظر اچي ٿو. سندس مٿي ڪيل اڳئين پير ۾ خنجر جھليل آهي.
رچرڊ برٽن جي خيال موجب سلون جو لفظ سيهالا سنسڪرت مان نہ پر پالي زبان مان ورتل آهي، جنهن جي معنى ’جواهرن جي جڳھ‘ آهي. ’سنهالا‘ يا ’سيهالا‘ اڳتي هلي ’سينديوا‘ ۽ ’سلانديوا‘ ٿيندو عربن جي زبان مطابق ’سرنديپ‘ سڏجڻ لڳو ۽ ان کي ڪرونڍڙو ڪري پورچوگيزن ’سيلائو‘ سڏيو. زيئلان (Zeilan) يا (Ceilan) ڊچن سڏيو ۽ ان کانپوءِ انگريزن سيلان (Ceylon) نالو رکيو، جيڪو اڃا تائين هلندو اچي ۽ اسان وٽ سنڌ ۽ هند ۾ سلون ٿو سڏجي. سندس پراڻو سنسڪرتي نالو ’لنڪا‘ (معنى چمڪندڙ) وري ويجھڙائيءَ ۾ رکيو ويو آهي. ڇو ته سيلان انگريزن جو نالو رکيل آهي. ان مان شايد غلاميءَ جو تاثر ملي ٿو، ان ڪري ان جو جھونو نالو سريلنڪا رکيو ويو آهي.
تاريخ
پُراڻي زماني کان سريلنڪا (سلون) سونهن، ساوڪ ۽ پيار جي علامت پئي رهيو آهي. نه رڳو ننڍي کنڊ جي شاعرن ۽ اديبن ان جو ذڪر ڪيو آهي پر يورپي شاعرن ملٽن کان اووڊ تائين پنهنجي شاعريءَ ۾ سريلنڪا (سلون) هڪ ڏورانهين سحر انگيز ۽ موهيندڙ ملڪ جي حيثيت ۾ لکيو آهي. انجيل مقدس (Holy Bible) ۾ طارشش نالي هڪ شهر جو ذڪر ٿيل آهي, جتان حضرت سُليمان جا جهاز ٽن سالن ۾ هڪ دفعو ”چاندي عاج، ڀولڙا ۽ مور کڻي ايندا هُئا“.
سلون جي ڏکڻ اولھ ڪناري تي هڪ شهر گال (Galle) آهي. ٽيننٽ جو تہ اهو يقين آهي تہ بائيبل مقدس ۾ ذڪر ڪيل مٿيون شهر طارشش اهو سلون جو شهر گال آهي. جتيوڻيڪ اڄُڪلھ جا ماڊرن جاگرافر اهو ٿا چون تہ اهو بائيبل ۾ ذڪر ڪيل طارشش جو شهر اسپين ۾ آهي. پر ان ۾ تہ ڪو شڪ ناهي ته سلون ۾ چاندي، ڀولڙا، مور ۽ هاٿين ڪري عاج تمام گھڻو آهي ۽ نہ ڪي اسپين ۾. ڪيترن ئي بائيبل جي عالمن ۽ عيسائين جو اهو عقيدو آهي تہ حضرت نوح جي ٻيڙي طوفان کان پوءِ سرنديپ وٽ اچي بيٺي.
گهڻن ئي مسلمانن جو اهو عقيدو آهي ته حضرت آدم ۽ بيبي هوا جنت مان نڪرڻ کان پوءِ پنهنجي زندگي ڌرتيءَ تي سريلنڪا (سلون) جي عدن باغ جي ڀر ۾ گُذاري، جيڪا بيشڪ هڪ خوبصورت جڳھ آهي.
شروعاتي سياحن مان (جيڪي سلون ۾ آيا) هڪ تمام مشهور سياح ابن بطوطا آهي. هي ٽئنجير جو مُور (مسلمان حبشي) هو ۽ سلون ۾ 1347ع ۾ آيو هو. انهيءَ زماني ۾ عربن دال چينيءَ کان دنيا کي واقف ڪرائي ڇڏيو هو. ابن بطوطا کان اڳ ڪنهن به دال چينيءَ جو ذڪر نه ڪيو آهي ۽ نه تيسين دال چيني مشهور ٿي هُئي. ابن بطوطه هڪ مسلمان جي حيثيت ۾ آدم جي چوٽيءَ (Adam’s Peak) تي پڻ زيارت لاءِ ويو, جيڪا سنهالي زبان ۾ سري پادا سڏجي ٿي (يعني پاڪ پير جو نشان) جتي چيو وڃي ٿو ته حضرت آدم عليه السلام جي پير جو نشان آهي. هي جبل صدين کان ٻُڌن، هندن، مسلمانن ۽ عيسائين لاءِ زيارت گاهه رهندو اچي. هن جبل جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو پٿر آهي, جنهن تي پير جو نشان آهي، جيڪو ٻُڌ ڌرم جي اٺين سال (ٽيو دفعو) جڏهن گوتم سلون ۾ آيو هو ته اتي اچي بيٺو هو يعني شهزادي وجيہ جي سلون اچڻ کان ڪجھه سال اڳ جي ڳالھ آهي.
هندو چون ٿا ته اهو شيوا جو نشان آهي ۽ مسلمان ۽ عيسائين جي عقيدي مطابق اهو حضرت آدم جي پير جو نشان آهي ۽ زمين تي لهڻ وقت ان جڳهه تي حضرت آدم عليه السلام هڪ پير تي هڪ هزار سال بيٺو هو. ڪجھه عيسائين جو اهو به چوڻ آهي ته اهو پير سينٽ ٿامس جو آهي. جبل جي چوٽيءَ تي هر سال سلون جا ۽ ٻاهران آيل ٻُڌ تيرٿي (زيارتي) هزارين اچن ٿا ۽ ٻُڌن لاءِ پاڪ ڏند کان پوءِ سلون ۾ ٻيو نمبر عزت ۽ احترام جي جڳهه سري پادا (پاڪ پير) آهي.
ٽيننٽ پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو آهي تہ هن آدم جبل جي چوٽيءَ کان شروعاتي چيني مسافر ۽ جهازي پڻ متاثر هُئا ۽ سلون ۾ ايندي وقت سمنڊ تي رستو ڳولهڻ لاءِ ان جبل جي چوٽيءَ جي Bearing وٺندا هُئا. تڏهن جا چيني پڻ ان چوٽيءَ تي زيارت لاءِ ويندا هُئا. هنن جو عقيدو اهو هو ته اها دنيا جي پهرين پيدا ٿيندڙ ماڻهوءَ جنهن کي هو پان ڪو سڏين ٺاهي هُئي ۽ سلون جا هيرا جواهر ان پهرين پيدا ٿيل انسان پان ڪو جي اکين جا ڳوڙها آهن، جيڪي سُڪي ٺوٺ ٿي هيرا ٿي پيا آهن. چين ۾ ٻُڌ ڌرم پکڙڻ سان سلون کي وڌيڪ اهميت ملي ۽ گوتم ٻُڌ جي مورتين جي ضرورت وڌڻ لڳي، جيڪي سلون جا سنهالي آرٽسٽ ٺاهيندا هُئا. ان ڪري چينين جي سلون ۾ اچ وڃُ شروع ٿي وئي ۽ سلون وڻج واپار، خوبصورتي، وڻڪار ۽ ڪلچر کان تڏهن کان مشهور ٿي ويو هو.
مارڪوپولو چين کان جڏهن واپس وري رهيو هو تہ رستي تي سريلنڪا (سلون) ۾ 1291ع ۾ ترسيو هو. هن انهن ڏينهن ۾ سلون ۾ آفريڪي مسلمان حبشين کي واپار ڪندي ڏٺو. همراهه سلون جي هيرن جواهرن کان ڏاڍو متاثر ٿيو. خاص ڪري هڪ رُبي (لعل) کان. ”ماڻهن جي ٻانهن جيڏو ياقوت“، پاڻ پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو اٿس، ”جنهن تي ڪو به داغ ناهي ۽ جنهن کي خريد ڪرڻ لاءِ قبلائي خان سڄو شهر ٿي ڏنو پر بادشاهه ڏيڻ کان انڪار ڪيو.“ پراڻن سياحن ۽ ليکڪن جون ڳالهيون اهو ظاهر ڪن ٿيون ته سلون جو ٻيٽ ماضيءَ ۾ به خوبصورت ۽ مشهور رهي چُڪو آهي. وڻج واپار کان. گھمڻ ڦرڻ کان. قصن ڪهاڻين کان. مذهبن ۽ ماڻهن کان.
سريلنڪا يعني لنڪا شريف ۾ مهاوامسا تواريخ مطابق وجي نالي هڪ هندو شهزادو عيسوي سن کان به ڇهه سؤ سال اڳ هندستان کان آيو ۽ پهريون سنهالي بادشاهه ٿيو ۽ حڪومت قائم ڪيائين. اهو شهنشاهي راڄُ هلندو ئي رهيو تان جو اوڻهينءَ صديءَ ۾ انگريزن ڪئنڊيءَ جي راڄ تي قبضو ڪيو.
1905ع ۾ پورچوگيزن اوڀر ۽ ڏکڻ وارن ڪنارن تي پنهنجون بيٺڪون ٺاهيون. پورچوگيز پهريان يورپي هُئا جن پنهنجي سامونڊي طاقت تي آفريڪا کنڊ لتاڙي ڪيپ آف گُڊ هوپ (Cape of Good Hope) اڪري اچي ننڍي کنڊ جي ڪناري وارن علائقن تي قبضو ڪيو. 1612ع ۾ انگريز جڏهن سنڌ ۾ آيا ته هنن پورچوگالي استادن کي اڳهين اتي ڏٺو! ۽ انگريزن کان گھٽ ۾ گھٽ سٺ ستر سال اڳ هي پورچوگيز سنڌ ۾ آيل هئا، ڇو ته 1555ع ۾ ارغونن ۽ ترخانن جي وچ ۾ لڳل گھرو جنگ ۾ پڻ پورچوگيزن حصو ورتو هو ۽ تاريخ طاهري مطابق شاھ حسن ارغون جي غير حاضريءَ ۾ پورچوگيزن ٺٽي کي لُٽيو ۽ ساڙيو هو. انگريزن جي لاري بندر (ٺٽي) جي سرزمين تي قدم رکڻ کان اڳ هنن پورچوگيزن جو ايراني نار، گُجرات ۽ گوا سان واپار ڄميل هو ۽ لاري بندر ۾ ٺٽي وٽ ڪليسا پڻ ٺهرايل هو.
تجريدي نظم
تجريدي نظم اصطلاحي طور ان نظم کي چئبو آهي، جنهن ۾ڪو به موضوع اهڙيءَ طرح بيان ڪيو وڃي، ڄڻ ته اهو بي ربط خيال هجي. هي هڪ راز ڀريو نثراڻو نظم هوندو آهي، جنهن ۾ بيان هڪڙو ۽ مقصد ٻيو هوندو آهي. تجريدي نظم، شاعريءَ جو هڪ قسم آهي. سنڌي زبان ۾ڊاڪٽر ملڪ نديم جي تجريدي نظمن جو پهريون ڪتاب ”تجريدي نظم“ عنوان سان ڇپيل آهي.
سري لنڪا
تاريخ
سلون ۾ پڻ پورچوگيز پهرين آيا ۽ سترهين صديءَ جي وچ ڌاري ڊَچ آيا. پوءِ 1796ع ۾ برطانوي راڄُ سلون ٻيٽ تي فتحيابي حاصل ڪئي ۽ کيس مدراس پريزيڊنسيءَ ۾ ملائي ڇڏيو. 1802ع ۾ سلون کي هندستان کان ڌار ڪيو ويو ۽ سلون (Crown Colony) ٿي رهيو، هانگ ڪانگ سندن هٿ ۾ هو، جيڪو 1 جولاءِ 1997ع تي چين کي واپس ڪيو ويو.
ھن وقت
سريلنڪا اڄڪلھ آزاد ملڪ ۽ ڪامن ويلٿ جو ميمبر آهي. سريلنڪا کي آزادي هندستان ۽ پاڪستان کي آزادي ملڻ کان پوءِ سگھو ئي ملي ۽ ان وقت کان سلون کي پنهنجي حڪومت آهي. پهريان چار سال مسٽر ڊي. ڊبليو سينانائڪي پهريون پرائيم منسٽر ٿي رهيو. ان کان پوءِ مسٽر بندرانائڪي (جيڪو پوءِ 1959ع ۾ قتل ڪيو ويو) ۽ 1960ع ۾ سندس زال مسز بندرانائڪي پرائيم منسٽر ٿي.
سريلنڪا جي نوي سيڪڙو آبادي ٻُڌ آهي. دنيا جا ڪيترائي وڏا پگوڊا سريلنڪا ۾ آهن ۽ ٻُڌ ڌرم سريلنڪا جو هڪ قسم جو سرڪاري مذهب آهي، ان مذهب جي پاڪ ڏينهن تي موڪلون ٿين. هر مهيني جي چوڏهين تاريخ (سڄي چنڊ جي رات) ٻُڌ گُل کڻي پگوڊائن ۾ عبادت لاءِ ويندا آهن ۽ گوتم جي مورتي اڳيان ڀينٽ رکن. هر مهيني جي چوڏهين تاريخ سڄي سلون ۾ موڪل ٿئي. ان ڏينهن کي پويا ڊي (Poya Day) سڏين.
ريڊيو سريلنڪا جيڏي طاقتور ۽ مشهور اسٽيشن آهي ان جي مقابلي ۾ عمارت ننڍي اٿس. ريڊيو سلون جي ڪهاڻي به عجيب آهي. هڪ سلوني صحافي وٽاچي تارازي جي لکيل ڪتاب (The Brown Sahib) موجب، ٻي جنگ عظيم کان اڳ ريڊيو سلون تمام ننڍي ريڊيو اسٽيشن هُئي جا سلون ۾ به مس ٻُڌڻ ۾ ايندي هُئي، پوءِ لارڊ مائونٽ بيٽن ڏکڻ اوڀر جي ملڪن سان ريڊيو ذريعي بين الاقوامي رابطو قائم رکڻ لاءِ هڪ طاقتور ريڊيو اسٽيشن تيار ڪرائي ۽ 1947ع ۾ ننڍو کنڊ ڇڏڻ وقت انگريزن سلونين کي سستي اگھه تي وڪڻڻ چاهي ٿي. تن ڏينهن ۾ سلون جي گورنر جنرل سر اوليور کي خبر پئجي وئي ته انگريزن کي اها اتي ئي ڇڏڻي پوندي جو ان کي پٽرائي واپس انگلنڊ کڻي وڃڻ تي کين ان جي قيمت کان ٻيڻو خرچ ڪرڻو پوندو. سو انگريزن جي اها سستي آڇ بہ قبول نہ ڪيائين.“ ائين اها اسٽيشن مفت ۾ سريلنڪا کي ملي وئي. سريلنڪا جي حڪومت ان طاقتور ٽرانسميٽر کي واپاري لائين تي هلائڻ شروع ڪيو ۽ اڄُ ڏينهن تائين هلندي اچي پئي.
سريلنڪا جا ماڻهو
سلون آدم ڳڻپ جي حساب کان هندستان کان به وڌيڪ ڳُتيل آهي. سلون ۾ ستر سيڪڙو ماڻهو سنهالي آهن، جيڪي پراڻي زماني مان اتر هندستان کان آيا هُئا. انهن جي سنهالي زبان سنسڪرت مان نڪتل آهي. تامل زبان ڳالهائيندڙ دير سان هندستان کان لڏي هتي آيا. سنهالين مان ڪي تامل ڳالهائيندڙن سان سڱا بندي ڪري ملي ويا آهن. پر ڪئنڊين (Kandyen) سنهالي پنهنجي انفراديت قائم رکندا اچن ۽ تامل ۽ يورپين جي هن ٻيٽ تي اچڻ وقت مقابلو هو. سنهالي گھڻو ڪري سڀُ ٻُڌ (هنيانا ٻُڌ) آهن ۽ ڪي ايڪڙ ٻيڪڙ ڪرسچن پڻ آهن. سنهالي ماڻهن جو مٿو وڏو ۽ ويڪرو، چپ مڙيئي ٿلها ٿين، طبيعت جا سادا، سٻاجھا، دوست مزاج، ماٺيڻا ۽ صلح پسند آهن. جيتوڻيڪ ڪاوڙ جا به تکا آهن. سندن وار ڪارا ۽ ٿورا گھنڊيدار، اکيون ڪاريون ۽ نڪُ سوڙهو ۽ ڊگھو آهي. سندن رنگُ مشڪي آهي. ڪي ڪڻڪ رنگا به آهن. سندن نالن جي آخر ۾ ’اي‘ ۽ ’آ‘ جا اُچار اچن. جيئن ته بندرانائڪي، سينانائڪي، هولو گالي، جاياماني، واراڌانا وغيره. ڪن ڪن سنهالين جا پورچوگالي ذاتين وارا نالا پاڻ آهن. مثلاً ڊي سلوا، پريرا ۽ فرنانڊو.
ڏکڻ هندستان جا تامل ماڻهو انگريزن مزدوريءَ لاءِ سلون، ملايا، سنگاپور ۾ آندا هُئا ۽ اڄڪلهه سلون جي سڄي آدمشُماري ۾ پنجويهه سيڪڙو کن ٿيندا. اهي گهڻو ڪري مزدوريءَ وارا ڪم ڪن. ڪنهن زماني سلون ۾ سنهالي ۽ تامل پاڻ ۾ پيار محبت سان رهندا هئا پر پوءِ آهستي آهستي ٻنهي ڌرين ۾ ڌڪار وڌڻ لڳي، جنهن جو نتيجو 1958ع واري ايمرجنسي آهي جنهن ۾ ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ خون خرابو ٿيو. ڪيترا اهڙا به تامل آهن، جيڪي ويجھڙائيءَ ۾ ڏکڻ هندستان کان لڏي هتي سريلنڪا ۾ آيا. هتي اڳيئي آدمشُماري، ڏُڪار ۽ بيروزگاري وڌيل آهي. نتيجي طور سلون جي حڪومت انهن کي رکڻ لاءِ تيار نه آهي نه انهن جي اولاد کي هتي جي (Citizenship) ملي ٿي ۽ ساڳئي وقت هاڻ هندستان به انهن کي پاڻ وٽ موٽائي نٿو رکڻ چاهي. تامل درويدن جي زبان آهي ۽ سنهالي زبان کان بلڪل نرالي آهي. ٻئي مختلف زبانون (جن جي لکڻي به مختلف آهي) آزاديءَ تائين بنا ڪنهن ڇيڙڇاڙ جي هلنديون رهيون ۽ قومي زبان انگريزي هُئي. پر انگريزن جي وڃڻ کان پوءِ قومي جذبي هيٺ ڪن سياستدانن 1956ع ۾ سنهالي کي سرڪاري زبان جو درجو کڻي ڏنو ۽ ان ڳالهه تان ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ خونريزيءَ جي حد تائين جھڳڙا ٿيا.
تامل ماڻهو سنهالين کان وڌيڪ ڪارا آهن ۽ ٻنهي جي وچ ۾ جھٽ پٽ سڃاڻپ ڪرڻ ايترو ئي ڏکيو آهي جيترو چينين ۽ تائيوان جي ماڻهن جي وچ ۾ يا ڪورين ۽ جپانين جي وچ ۾. سندن نالن جي آخر ۾ گھڻو ڪري ’م‘ ’مي‘ ’نون‘ يا ’راجا‘ جهڙا اُچار اچن. مثال طور: پارا راجا، سنگھام، ڪومارا سوامي، وائٿياناٿن، وگني راجا وغيره. تامل ڳالهائيندڙ گھڻو ڪري هندو مذهب جا آهن. ڪي عيسائي ۽ مسلمان پڻ آهن. سنهالين ۽ تاملن کان علاوه ٻيون به ڪجھ قومون، ذاتيون ۽ فرقا سريلنڪا ۾ مشهور آهن. مثال طور مور، برگر، ويدا، بورا، کوجا وغيره، مور عرب واپارين ۽ آفريقا جي حبشي مسلمانن جو اولاد آهن. جن جا وڏا واپار سانگي سلون ۾ آيا ۽ ڪن پاڻ سان زالون آنديون، ڪن هتي اچي شادي ڪئي. اهي سڀُ مسلمان آهن ۽ سريلنڪا جي اوڀر واري ڪناري ۽ ڪولمبو شهر ۾ گھڻا رهن ٿا. زبان گھڻو ڪري تامل ڳالهائين. مدراس ۽ بمبئي کان سواءَ پاڪستان کان آيل بلوچ، پٺاڻ ۽ پنجابي پڻ ڪولمبو ۾ آهن. ورهاڱي کان اڳ ۽ پوءِ جا آيل سنڌي هندو واپاري سنڌي سڏجن ۽ ڪولمبو ۽ ڪئنڊي شهرن ۾ گھڻا آهن. ڊچن ۽ ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ ۾ ڪم ڪندڙ يورپين جو اولاد برگر سڏجي ٿو. انهن جي اولاد مان گھڻن سنهالين سان شادي ڪري، ملي جُلي ويا آهن پر ڪيترن پنهنجو پاڻ کي الڳ رکيو آهي. هنن جي ڪنهن زماني تائين، خاص ڪري غلاميءَ وارن ڏينهن ۾ وڏي لئه هُئي ۽ پاڻ کي ٻين کان وڌيڪ برتر ۽ اتاهون سمجھندا هُئا پر آزاديءَ کان پوءِ قومي جذبي جاڳڻ تي سندن اها عزت ڪانه رهي آهي. نتيجي طور ڪيترا ته نيوزيلينڊ ۽ آسٽريليا لڏي ويا آهن ٻيا وڃڻ جي تيارين ۾ آهن ۽ ڪُجھ هتي جي لوڪل ماڻهن سان رلي ملي ويا آهن. برگر گھڻو ڪري پروٽيسٽنٽ (ڪرسچن) آهن ۽ ڪُجھ ڪئٿولڪ پڻُ. سلون ۾ ڪُجھ بمبئيءَ جا واپاري، گواني، چيني ۽ آفريقا کان گھرايل مزدور شيدي جيڪي ’ڪافر‘ سڏائين ۽ ڏکڻ هندستان جا ڪجھ تيلگو ۽ مليالم زبان ڳالهائيندڙ پڻ آهن.
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون زمرو:سريلنڪا
سنجهورو تعلقو
سنجهورو تعلقو (اُچار: سِنجهورو تالُڪو) : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جوضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام سنجھورو شھر آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
انور سولنگي
انور سولنگي (1944–2008) پاڪستان ٽي وي ۽ ريڊيو جو ڪلاڪار هو. هن جو جنم سال 1944 ۾ نوابشاهه ڀرسان شهدادپور، سنڌ ۾ ٿيو. 1960 جي ڏهاڪي ۾ هن پنهنجي ڪلاڪاري واري ڪيرئير جي شروعات ريڊيو پاڪستان تان ڊراما آرٽسٽ ۽ ميزبان (اينڪرپرسن) طور ڪئي، ۽ کيس مقبوليت 1974 ۾ پاڪستان ٽيليويزن جي ناٽڪَن وسيلي ملي. سندس پهريون مقبول ناٽڪ رنگ انڪوائري آفيسر هيو. ديوارين ڊرامي ۾ هن جو ڪردار مکڻ خان هيو. سندس خدمتن جي عيوض کيس 2010 ۾ پاڪستان جو سول ايوارڊ پرائڊ آف پرفارمنس مليو هيو.
مشهور ٽيليويزن ڊراما
هن ٽي وي ۽ ريڊيو تي انيڪ ڊرامن ۾ ڪم ڪيو. سندس مشهور ناٽڪن ۾ سنڌي ۽ اردو ڊرامن ۾
حوالا
زمرو:1944ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
تجريديت
thumb|220px|[[وئسلي ڪئنڊنسڪي پھرين واٽر ڪلر تجريدي آرٽ پينٽنگ]]
تجريديت __( Abstract Art):
بظاهر بي معنيٰ، خيالي يا تصوراتي فن، جنهن جي پس پرده ڪو مقصد هجي يا اهڙو فن جيڪو فطري هوندي تصوراتي وڌيڪ هجي، جنهن سان اندر جي جذبن ۽ احساسن جو اظهار ڪرڻ لاءِ غير رواجي اظهار ڪيو وڃي. اهڙو فن جيڪو غير موضوعي هجي جنهن ۾ هيئت ۽ حقيقي رنگ سڃاڻپ لائق شين سان هڪجهڙائي رکندڙ نه هجن، جنهن جي ڏسڻ يا پڙهڻ سان لڪل راز يا صورت متعلق سوچي پس پرده حقيقي شڪل تائين رسجي. اڪثر نقاد عڪسيت/محاڪات جي ٺوس يا تجريدي هئڻ بابت پڻ اهو اصطلاح استعمال ڪندا آهن. شاعريءَ ۾ تجريديت کان وڌيڪ مقرر روپ کي وڌيڪ بهتر سمجهيو ويو آهي.
thumb|220px|رابرٽڊلائوني___پريميئر ڊسڪ.
پورٽ قاسم
175px|left
محمد بن قاسم بندرگاھ عربي سمنڊ تي ڪراچي کان 35 ڪلوميٽر اوڀر جي طرف واقع آھي۔ ڪراچي کان بعد ھي پاڪستان جي ٻين سڀ کان وڏي بندرگاھ آھي۔ ھتان کان سالانہ 1.7 ڪروڙ ٽنن جي سامان جي تجارت ٿيندي آھي جيڪا پاڪستان جي ڪل تجارتي حجم جو تقريباً 35% آھي۔
ان کي 1970ع جي ڏھاڪي ۾ ڪراچي جي بندرگاھ تي رش کي گھٽائڻ جي غرض سان تعمير ڪيو ويو۔ بندرگاھ جو نالو اٺين صدي عيسويءَ جي مسلم فاتح محمد بن قاسم جي نالي تي رکيو ويو آھي جنھن ھي علائقو 712ع ۾ فتح ڪري مسلم مملڪت ۾ شامل ڪيو ھو۔ بندرگاھ سنڌو درياھ جي ڊيلٽا ا۽ پاڪستان اسٽيل ملز جي ويجھو تعمير ڪئي وئي۔
مقامي ماڻھو انکي عموماََ ھن جي مختصر نام پورٽ قاسم سان سڃاڻن ٿا۔
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ساحلي شھر ۽ قصبا زمرو:ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪومت زمرو:ڪراچي زمرو:پاڪستان جون بندرگاھون زمرو:ڪراچي ضلعو
اسان جو جسم
”علم بدن“ جي موضوع تي هيءُ ڪتاب حافظ احسن جو لکيل هو، جيڪو ”اردو سائنس بورڊ“ جي ڇپرايل ڪتاب ”همارا جسم ڪيسي ڪام ڪرتا هي“ جو آسان سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي. سنڌي ادب ۾ سائنسي ڪتابن جي لکڻ ۽ شايع ڪرائڻ واري رٿا هيٺ هيءُ ڪتاب اصل اردو ڪتاب -تان- ٻيهر -بدر- رضوان عباسيءَ ترجمو ڪيو ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ڇپايو. هن ڪتاب ۾ -انساني جسم- جي مختلف عضون، انهن جي جوڙجڪ ۽ ڪم ڪرڻ جا طريقا ڄاڻايل آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ بنيادي سائنس جي حوالي سان هيءُ ڪتاب سٺي اهميت رکي ٿو. ڪتاب جو تفصيل هن ريت آهي: صفحا 36 ڇپيندڙ آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي، مُلهه 20 روپيا، ڇاپو پهريون، مارچ 1996ع، تعداد هڪ هزار ڪاپيون.
آغا نورمحمد پٺاڻ
ريزيڊنٽ ڊائريڪٽر، اڪادمي ادبيات پاڪستان، ڪراچي، آغا نورمحمد پٺاڻ، 15 اپريل 1955ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو آغا دوست محمد پٺاڻ هو. آغا نورمحمد، اسلامڪ ڪلچر ۽ اقتصاديات ۾ ڊبل ايم. اي آهي. سندس ادبي حيثيت ڪھاڻيڪار، نقاد ۽ مترجم واري آهي. ’پاڪستان جا صوفي شاعر‘، ’پنجاھ چونڊ افسانا‘، ’سنڌ جا سماجي ۽ اقتصادي مسئلا‘، ’سنڌي ڇپيل ڪتابن جو پنج سالہ جائزو 1985ع کان 1990ع، ۽ 2000 1999ع تائين ڇپيل ادبي رسالن تي تبصرو‘، ’سنڌي لوڪ ادب‘، ٺٽي ضلعي جا چونڊ شاعر‘ ڪتابن جو مصنف آهي. اڪادمي ادبيات جي پلئٽفارم تان 1990ع کان 2009ع تائين سوين ادبي پروگرام، سيمينار، مشاعرا، ادبي نشستون، ڪچھريون، ڪتابن جون مھورتون، اديبن سان رهاڻيون ۽ شامون، ادبي ڪانفرنسون ڪرائي چڪو آهي. 1999ع ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي اديبن جي قافلي کي پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جو دورو ڪرايائين. 10 جون 2009ع تائين پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جي نامور اديبن کي سنڌ جو ۽ سنڌ جي ادبي ادارن جو دورو ڪرائي چڪو آهي. 10 جولاءِ تي انهن اديبن کي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ بہ آجياڻو ڏنو هو. هيءُ 57 ملڪن جي اديبن جي وفدن جي پنھنجي اداري پاران آجيان ڪري چڪو آهي. ڪراچيءَ ۾ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ، سنڌي ادبي سنگت، ثقافت کاتي ۽ ٻين سنڌي ۽ اردو زبان جي ادبي ادارن جي سھڪار سان اڪثر پروگرام ڪرائيندو رهي ٿو.
حوالا
زمرو:1955ع جون پيدائشون
اسان جو عشق اڻپورو
هي ڪتاب سعيد ميمڻ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. پنهنجي ٽهيءَ جو هي پختو شاعر، ڪيترين نين تشبيهن ۽ استعارن جو خالق آهي، 129 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب ۾ سعيد ميمڻ جا -بيت-، هائڪا، غزل، نظم، پنجڪڙا ۽ -ترائيل- شامل آهن، ڪتاب جو مهاڳ نوجوان ناول نگار ۽ شاعر منير چانڊيي لکيو آهي. ڪتاب جي قيمت 150 رپيا آهي، جيڪو ’سليٽ‘ -اشاعت- گهر، دانش گاهه منصوريه ٽنڊي قيصر پاران 2010ع ۾ ڇپايو آهي.
پسيمولوفو
پسيمولوفو ( لاطيني: Psimolofou) قبرص جو هڪ human settlement  جيڪو ضلعو نيڪوسيا ۾ واقع آهي۔
الولڪ
هڪ قسم جو ڳهه، جيڪو ڪنن جي پاپڙين ۾ پائبو آهي. اهو ڳهه گهڻو ڪري چانديءَ جو جُڙي، پر ڪي سرنديءَ وارا اِهو ڳهه سون مان به جوڙائيندا آهن.
تجزياتي تنقيد
تجزياتي تنقيد __(Analytical Criticism):
برفاني دور
thumb|300px ''برفاني دؤر (ice age)، موجوده وقت جي سائنسدانن ۽ ارضيات جي ماهرن جو چوڻ آهي ته دنيا ۾ گهٽ ۾ گهٽ چار برفاني دؤر اچي چڪا آهن. هر دؤر سراسري طور اڍائي لک سال هليو، جنهن ۾ هڪ لک سال تمام ٿڌي ۽ هڪ لک سال معتدل موسم هوندي هئي. انهن دؤرن ۾ ڌرتيءَ تي ڪئين ميل ٿلها برف جا تهه چڙهي ويندا هئا. سائنسدان پهرين برفاني دؤر واري زماني کي 10 لک سال اڳ ڪري ٿا ڄاڻائين. برفاني دؤر جو آخري واقعو اڄ کان 11 هزار سال اڳ ٿي گذريل ٻڌايو وڃي ٿو.ان کان پوءِ گرم وقفي وارو دؤر هلي رهيو آهي، پر ماهرن جو خيال آهي ته هڪ وڌيڪ برفاني دؤر اچڻو آهي.''
تاريخ
''ارتقا جي ماهرن انهيءَ زماني کي پليسٽوسين زمانو “Pleistocene Epoch” يعني انسان جو زمانو ڪري سڏيو آهي. انهيءَ زماني ۾ ڌرتيءَ تي تمام گهڻي برف باري ٿي هئي. ايتري قدر جو ڌرتيءَ جا چار حصا برف سان ڍڪجي ويندا هئا. ارتقا جا ماهرن پڻ سائنسدانن ۽ ارضيات جي ماهرن سان اتفاق ڪندي، قبول ٿا ڪن ته برف جي انهن دؤرن وچ ۾ گرم وقفا به ايندا رهندا هئا. جنهن ڪري برف رجي ويندي هئي. آبهوا ۾ فرق اچي ويندو هو ۽ اها قابل برداشت ٿي ويندي هئي. اهڙن برفاني دؤرن ۾ حيواناتي ۽ نباتاتي زندگي تمام گهڻي متاثر ٿيندي هئي. حيواناتي زندگيءَ ۾ اٿل پٿل ۽ لڏ پلاڻ شروع ٿي ويندي هئي. ان کان سواءِ ڪيترائي اوائلي ٿڻائتا جانور Mammals مري ويا.''
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:آبھوا جي تاري زمرو:Glaciology زمرو:Geological history of the Great Lakes زمرو:سائنس جي تاريخ
آخوند سانوڻي
هالا پراڻا ۾ اولهه طرف سنڌوءَ درياهه جي ڀر ۾ رهندڙ هڪ ديني ۽ علمي خاندان جي نُک (Sub caste) جو نالو آخوند سانوڻي آهي، جتي سندن نالي پويان سندن وسنئن ”آخوند سانوڻي ملن جو پاڙو“ موجود آهي، ”مشاهير سنڌ“ موجب هن خاندان جو تعلق حضرت عقيل بن ابي طالب عليه السّلام سان آهي. جيڪي پاڻ کي عقيلي سڏائين ٿا. عقيلي نسب جا هي قريشي سنڌ جي اوائلي عرب دور ۾ عراق کان ننڍي کنڊ، افغانستان، بلوچستان ۽ سنڌ ۾ هالن پراڻن ۾ اچي آباد ٿيا، جنهن ڳوٺ مان عربي، فارسي ۽ سنڌي ٻوليءَ جا ڪيترائي شاعر ۽ عالم، مفتي ۽ قاضي پيدا ٿيا. جن مان حاجي متين الدين (پهريون)، آخوند عبدالغفور هالائي، آخوند عبدالسميع هالائي (مغل دور)، آخوند متين الدين (ٻيو)، آخوند اميد علي ”سها“ (وفات: 15 ربيع الاول 1298هه بمطابق 1881ء)، آخوند احمد سانوڻي هالائي (وفات 1317هه بمطابق 1898ء)، مفتي محمد رفيق هالائي (وفات 1182هه بمطابق 1768)، آخوند محمد قاسم هالائي، آخوند نور محمد سانوڻي هالائي (وفات 2 ذوالحج 1281هه بمطابق 1864)، آخوند عبدالصمد سانوڻي (وفات 22 محرم 1272هه بمطابق 1855ء)، حافظ نصرالله سانوڻي هالائي، آخوند حسيب الله (وفات 1353هه/1934)، خليفو حاجي لطف الله سانوڻي هالائي، آخوند رحمت الله سانوڻي هالائي (وفات 15 جمادي الثاني 1304هه بمطابق 1886ء)، خليفو گل محمد ”گل“ (ديوان گل جو مصنف وفات 1862هه) مشهور آهن، ذڪر مولانا دين محمد وفائي پنهنجي ڪتاب ”مشاهير سنڌ“ ۾ ڪيو آهي.