cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1068ع
ڊسمبر
زمرو:1068ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
امير (فلم)
لسٻيله فلمز جي پيشڪش ۾ هيءَ سنڌي فلم 25 مارچ 1983ع تي رليز ٿي. فلم جو هدايتڪار رابرٽ ملڪ، هدايتڪار شڪيل لاسي ۽ موسيقار غلام علي هو. فلم ۾ ريٽا، شهلا قريشي، فاروق سر، لطيف منو، ياسمين، امين مغل، چاندني، احمد علي، ملڪ انوکي ۽ محمود لاسي اداڪار هئا. هيءَ فلم محفل سئنيما ڪراچي، راحت سئنيما ڪراچي، ايمپائر سئنيما لاڙڪاڻي، حفيظ سئنيما سکر، شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري ويئي.
جپسي
ڦهلاءُ
انهن ڳائڻن جي راڳ ايران جي شاهه کي اهڙو ته موهي ڇڏيو، جو کين ايران ۾ رهڻ لاءِ مفت ۾ زمينون، ڍڳا، اناج وغيره ڏنائين، پر جيئن ته ڳائڻا ٻني ٻاري کان اڻ ڄاڻ ۽ خانه بدوش  قبيلن مان هئا، تنهن ڪري اهي مصر ڏانهن هليا ويا، جتان يورپ ۾ پکڙجي ويا.
ڏند ڪٿا
جپسي قوم بابت هڪ ڏند ڪٿا هيءَ به آهي ته اهي هند ۾ رهندا هئا، سڪندر اعظم کين پاڻ سان وٺي ويو، جيڪي ايران ۾ ئي رهيا، پوءِ هڪ هنڌ ٿانيڪا ٿي نه ويٺا ۽ خانه بدوش ئي رهيا. جپسي لوڪن ۾ اڄ به نه فقط ڪيتريون رسمون ساڳيون آهن، پر ٻوليءَ جا گهڻا لفظ به ساڳيا آهن.
ٻولي
اهي ٻوليءَ ۾ جيئن ته ڇُري، بال (وار) ڪَن، نڪ، ڪارو، راءِ، بڊو (وڏو)، ٿانءُ، ماس، پاني (پاڻي، بڙهو (پوڙهو)، چوري، رات، رتُ، تون، سچو، ساري رات وغيره جهڙا لفظ استعمال ڪن ٿا، ان ڪري انهن لفظن مان ظاهر آهي ته جپسين جو گهڻي قدر لاڳاپو سنڌ سان هو. يورپ جي ڪن حصن ۾ هو پاڻ کي ’زنگلي‘ ته ڪٿي ’روسي‘ ته ڪٿي وري ’سنتي‘ سڏائيندا آهن. سنتي لفظ مان ظاهر آهي ته هو سنڌي آهن. لسانيات جي ماهرن ان لفظ جو رشتو سنڌيءَ سان جوڙيو آهي. مشهور يوناني مورخ ڄاڻايو آهي ته: ”سنڌي نالي هڪڙي هندي قوم ڪاري سمنڊ جي ويجهو رهندي هئي، اهو زمانو عيسوي سنه کان ڇهه سئو ورهيه اڳ جو آهي“، چمن لال به لکيو آهي ته: ”پنجاب جي هڪ ايراضيءَ ۾ ’چنگر‘ نالي هڪ پٺتي پيل قوم رهندي هئي، جيڪا سنڌوئي جو هڪ جزو آهي، جن جي ٻولي سنڌيءَ سان واسطو رکندڙ آهي. اها ئي قوم ايران جي اندرين ايراضين تائين ڏسجي ٿي.“ جپسي ٻوليءَ ۾ ايراني ۽ آرمينيا جي ٻولين جا اثر به آهن، جيڪي ڏيکارين ٿا ته هو ڪجهه وقت انهن ايراضين ۾ ضرور رهيا آهن. ايران ۾ جڏهن ساساني حڪمرانن جو راڄ هو، تڏهن ئي هو شايد هند مان لڏي ايران ۾ وڃي رهيا هوندا. هنن پوءِ فرات نديءَ جي ڏاکڻي حصي ۾ ڊاٻو ڪيو ۽ عربن سان گڏجي ملڪن کي فتح ڪرڻ ۾ سندن ساٿ ڏنو، پر عباسي خليفي مامون الرشيد جي موت کان پوءِ هنن ان ملڪ کي ڇڏي ڏنو. آرمينيا مان ٿي هو سيريا (شام) منجهان لنگهي وڃي اتر آفريڪا ۾ پهتا. اتان وري هو ڪجهه يورپ ڏانهن ڦهلجي ويا. سندن نرالين رسمن جي ڪري ملڪ ۾ مٿن ظلم ڪيو ويندو هو. ڪن هنڌن تي ته کين ناس ڪرڻ لاءِ قدم به کنيا ويا، جيئن ٻي مهاڀاري لڙائيءَ ۾ خود جرمنيءَ جي حاڪم هٽلر کين ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ظلم ستم جي باوجود اهي زنده سلامت رهيا ۽ پنهنجي وجود کي قائم رکيو اچن.
ڳائڻ وڄائڻ
جپسي ڳائڻ وڄائڻ ۾ ماهر آهن، انهيءَ ڪري هر هنڌ کين مان پئي مليو. روس جي هڪ راڻي ’ڪئٿرائين‘ ته کين رهڻ لاءِ سرڪاري زمين ڏئي ڇڏي هئي. هن وقت رومانيا، هنگري بلغاريا ۽ چيڪوسلواڪيا ۾ ’جپسي‘ گهڻي تعداد ۾ رهيل آهن. سنڌي قوم لاءِ مشهور آهي ته هوءَ ڳائڻ وڄائڻ ۾ هوشيار آهي. اٺين صدي عيسويءَ جي هڪ جين آچاريه اديوتن پنهنجي ’ڪوليه مالا ڪٿا‘ ۾ سنڌين لاءِ صاف لکيو آهي ته اهي ڳائيندڙ ۽ مرڪندڙ ماڻهو آهن، جپسين کي پنهنجي اصل نسل جو پورو پتو ڪونهي، پر گهڻن کي اهو يقين آهي ته سندن ابا ڏاڏا هند جا ئي رهاڪو هئا، سندن هڪ راجا جو نالو ’زنديلو‘ چيو وڃي ٿو (زندو= سنڌو). جپسي (Gypsy) لفظ مٿن ڪنهن وقت مصر (Egypt) ۾ رهڻ سبب پيو.
ڪوڙهه
thumb|کاٻو|ناروي جو هڪ ماڻهو ڪوڙهه ۾ ورتل ڪوڙهه جنهن کي جذام به سڏجي ٿو ۽ انگريزيءَ ۾ (Leprosy) سا به ٻين بيمارين جهڙوڪ سلهه، مدي جي بخار، ڪالرا وغيره وانگر هڪ بيماري آهي.
سبب
ڪوڙهه جي بيماري هڪ خاص قسم جي جيوڙي مائوڪو بيڪٽريم ليپري (Mycobactrium Leprae) سبب ٿئي ٿي. هي جيوڙو ناروي جي ڊاڪٽر هينسن 1871ع ۾ ڳولي لڌو. ان لحاظ کان هن جيوڙي کي هينسن بيسليس (H. Bacillis) سڏيو ۽ هن مرض کي هينسي مرض به سڏيو ويندو آهي. هن مرض جا جيوڙا شڪل شباهت ۾ سلهه جي جيوڙي سان ڪجهه مشابهت رکن ٿا.
نشانيون
ڪوڙهه جو حملو چمڙي ۽ تنتن تي ٿيندو آهي. حملي جي شروعات ۾ عام طور تي چمڙي جي رنگ کان هلڪو اڇو ۽ ڳاڙهسرو هوندو آهي، جنهن ۾ ڪنهن به قسم جي خارش ۽ سور نه ٿيندو آهي. اهو ئي سبب آهي جو شروعات ۾ مريض اهڙي داغ ڏانهن ڪو به خيال نه ڏيندو آهي، جيڪو پوءِ آهستي آهستي وڌي ويندو آهي. ان داغ واري هنڌ جي هيٺين چمڙي بي حس ٿي ويندي آهي، اهڙي طرح داغ ۾ جيڪڏهن سئي هنئي وڃي ته مريض کي ان جو احساس نه ٿيندو آهي. اهڙا داغ جسم جي ڪنهن به حصي تي ٿي سگهن ٿا. جڏهن ته اهي داغ گهڻو ڪري منهن، ٻانهن ۽ ٽنگن جي مٿين حصن پٺي ۽ چتڙن تي ٿيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن ٺونٺ جي ڀرسان وارين تنتن (ULner Nerves) يا گوڏي جي ڀر وارين تنتن (Politial Nerves) ۾ سخت سور ٿي پوندو آهي، اهي تنتون پنهنجي اصلي حالت کان وڌيڪ ٿلهيون ٿي وينديون آهن ۽ کين ڇهڻ سان سور جي شدت ۾ واڌارو ايندو آهي. ٽئين صورت اها به ٿي سگهي ٿي ته جسم تي بظاهر ڪو به داغ نظر نه ايندو آهي، پر مريض جي چمڙي سرخي مائل ٿلهي ٿي ويندي آهي.
قسم
ڪوڙهه جي بيماريءَ جا ٻه قسم آهن: وچڙندڙ ڪوڙهه جو مريض جيڪڏهن ٽن مهينن کان ڇهن مهينن تائين لڳاتار دوا استعمال ڪندو رهي ته ان جو مرض اڻ وچڙندڙ ٿي ويندو، جيڪو بيماريءَ جي قسم ۽ نوعيت جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهي ٿو. جڏهن ڪو ماڻهو وچڙندڙ قسم جي ڪوڙهه واري مريض سان گڏ رهندو هو ته ان جي مرض جا جيوڙا ٻئي ماڻهن جي جسم ۾ ننڍن ڦٽن، زخمن ۽ رهڙن وسيلي سندس جسم ۾ داخل ٿي سگهن ٿا. وچڙندڙ قسم جي مريض جي کنگهڻ، نڇن ۽ ڇڪن ذريعي هن مرض جا جيوڙا صحتمند انسان جي جسم ۾ داخل ٿي بيماري پيدا ڪري سگهن ٿا. ڪوڙهه جي جيوڙن جو حملو گهڻو ڪري کل ۽ کل جي هيٺيان موجود تنتن تي هوندو آهي.
1069ع
ڊسمبر
زمرو:1069ع
26 آڪٽوبر
26 آڪٽوبر ، عيسوي سال جو 299 هون (ليپ سال 300 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 66 ڏينهن (ليپ سال 67 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:آڪٽوبر
امير آباد (جاگرافي)
هن نالي سان جيڪب -آباد- ۽ شڪارپور ضلعن ۾ ديهه ۽ ڳوٺ -آباد- آهن: ضلعي جيڪب آباد جي تعلقي ڳڙهي خيري جي هڪ ديهه، جنهن ۾ -امير آباد-، لهڻو ڪوٽوهڙ ۽ اميربخش ميرالي نالي ڳوٺ -آباد- آهن. تعلقي ڳڙهي خيري جي ديهه ”-امير آباد-“ ۾ هڪ ڳوٺ، هتي پرائمري اسڪول ۽ اسپتال موجود آهي. ٻيو ڳوٺ تعلقي شڪارپور جي ديهه ”باريءَ“ ۾ آهي، هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول موجود آهن.
1070ع
ڊسمبر
زمرو:1070ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سين
thumbnail|ويٺل بادشاہ [[اورنامو جڏنھن تہ سين چنڊ جي شڪل ۾]]
سين (Sin) (اکدی: Su'en) بين النھرين علم الاساطير ۾ قمري ديوتا ھيو۔
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:زرخیز ھلال زمرو:قمري ديوتا
ٿياينڊرويس
ٿياينڊرويس (Theandrios) يوناني مذھب ۽ علم الاساطير ۾ ھڪ ديوتا ھيو. جنھن جي پوڄا عرب قبل از اسلام شمالي عرب قبيلا ۽ جبل الشيخ(ماونٽ ھيرمون) جي سامھون وارا وارن علائقن ۾ ڪئي ويندي ھئي.
حوالا
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:يوناني علم الاساطير زمرو:تاريخ عرب زمرو:يوناني معبود
جراثيم
جسم
جراثيم، نامياتي جسم آهن، جيڪي جيوگهرڙن تي مشتمل هوندا آهن. خوردبينيءَ سان ئي ڏسي سگهبا آهن. ڪي اهڙا به آهن، جيڪي خوردبينيءَ سان به ڏسڻ ۾ نه ايندا آهن. اهي مختلف جسم رکندا آهن ۽ انهن جون شڪليون به هڪ ٻئي کان ڪافي مختلف هونديون آهن. اهي انسان جي جسم ۾ داخل ٿي بيماريون پيدا ڪندا آهن.
قسم
جراثيم ٽن مختلف گروهن ۾ ورهايل آهن، جراثيم جياپي لاءِ هوا مان نائٽروجن ۽ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جذب ڪندا رهندا آهن. پاڻيٺ جي صورت ۾ واڌ ويجهه ڪندا آهن ۽ خشڪيءَ سان ختم ٿيندا آهن. روشني به انهن کي ماريندي آهي. جراثيم نباتاتي يا ٻوٽن جي پيداوار آهن ۽ ٻوٽن جي گهرڙن مان پيدا ٿين ٿا. اهي هر هنڌ، هوا، مٽيءَ ۽ ٻين جاندارن جي جسم ۾ موجود هوندا آهن، اهي بئڪٽيريا نقصانڪار آهن، ٻوٽن ۽ جانورن جي جسمن ۾ زهريلا مادا پيدا ڪري مختلف بيمارين جو ڪارڻ بڻبا آهن. ڪي بئڪٽيريا ڪارائتا هوندا آهن جيڪي کير مان ڌئونرو، سرڪو ۽ پنير ٺاهڻ ۾ مدد ڏيندا آهن. ڪي بئڪٽيريا هوا ۾ موجود نائٽروجن کڻي مٽيءَ ۾ ملائي ٻوٽن ۽ جانورن کي مهيا ڪندا آهن. بئڪٽريا، نمونيا، مدي جي تپ، سلهه، ڪالرا، ڦٽن ۽ ڦرڙين ۾ پونءِ وغيره پيدا ڪندا آهن. بئڪٽيريا ۾ نسل جي افزائش جو طريقو بائنري فشن (Binary Fission) سان ٿيندو آهي. بئڪٽيريا 20 کان 25 منٽن ۾ هڪ مان ٻن ۾ ورهائجي ٿو ۽ انهي رفتار سان ٿوري عرصي ۾ ايترا ته بئڪٽيريا ٺهي پون ٿا، جو انهن جو مجموعي تعداد هن وايو منڊل کان به وڌي وڃي ٿو. هي پنهنجي مٿان هڪ ٿلهو کوپو يا خول ٺاهيندا آهن جنهن کي اسپور (Spore) چوندا آهن. اهڙيءَ طرح هي سخت گرمي ۽ سردي کان محفوظ رهن ٿا. سازگار حالتون اچڻ تي اسپور مان نڪري وري معمول مطابق زندگي گذارڻ ۽ افزائش ڪرڻ شروع ڪندا آهن. انهيءَ ڪري تمام ضروري آهي ته جيڪي جانور انهن بيمارين ڪري مري ويا هجن، انهن جو پوسٽ مارٽم نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ جو ڪروڙين بئڪٽيريا اسپور ٺاهي زمين تي رهي ۽ بيماري جو ڪارڻ بڻبا آهن.
حوالا
زمرو:انفيڪشن واريون بيماريون
بابلي ديھ
تعلقي شاهبندر ۾ هڪ ديهه جو نالو ”-بابلي-“ آهي.
1071ع
ڊسمبر
زمرو:1071ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
جست
thumb|کاٻو|جست جون حالتون جست هڪ قسم جو ڌاتو آهي، جيڪو سفيد رنگ جو هوندو آهي ۽ قلعي کان ٿورو دير سان پگھرندو آهي. هيءُ هڪ عنصر (Element) آهي، پر خالص حالت ۾ نه ملندو آهي. هي سلفائيڊ آف زنڪ جي صورت ۾ ملي ٿو، انهيءَ ڪري سلفائيڊ آف زنڪ مان جست ٺاهڻ جا ڪارخانا موجود آهن. قديم زماني مٿئين مرڪب کي ٽامي سان ملائي پتل جا ٿانوَ ٺاهبا هئا.
تاريخ
پهريون دفعو حـڪـيـم بارڪـل سوس سوئٽزرلينڊ جي رهاڪو 1541ع ۾ هن کي خالص حالت ۾ ظاهر ڪيو. جست جي استعمال ســان ڪـيــڊمـم شيهي ۽ پاري جو زهر ختم ٿي وڃي ٿو. سنڌ ۾ جست جي ٿانون جو استعمــال اڃــا رائج آهي، جست جي کوٽ سبب ريٽينا (اک جي بناوٽ جو هڪ حصو) جي گهرڙن ۾ ڀڃ ٽوڙ شروع ٿي ويندي آهي. ٻارن کي دست هجن ته ان لاءِ جست ڪم آڻبو آهي. جست کي عربي ۾ شبه، فارسيءَ ۾ جسر، سنسڪرت ۾ شر، بنگاليءَ ۾ دست، انگريزيءَ ۾ Zinc ۽ لاطينيءَ ۾ Zinc Metalicum چيو وڃي ٿو. هن جو مزاج گرم ۽ خشڪ آهي. سنڌ ۾ آڳاٽي وقت ۾ ٺڪر جي ٿانوَن کانسواءِ جست جا ٿانوَ به استعمال ڪيا ويندا هئا، جن ۾ گلاس، ٿالهيون، وٽيون وغيره شامل آهن.
حوالا
زمرو:عناصر
امير بخاري (شاعر)
امير بخاري سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر، ليکڪ، صحافي ۽ مضمون نگار آهي. سندس پورو نالو -امير علي شاهه- ولد جعفر علي شاهه آهي. هو پهرين ڊسمبر، 1941ع تي گهوٽڪي تعلقي جي ڳوٺ -ٻيرڙي- -بخارا- لڳ ماٿيلي، مومل جي ماڙيءَ ۾ پيدا ٿيو. هن سنڌي فائنل سان گڏ مئٽرڪ، اديب فاضل سنڌي، اديب فاضل -اردو- ۽ انٽر ڊرائنگ جي -تعليم- حاصل ڪئي. -امير بخاري- گهڻو وقت پرائمري اسڪول جو -استاد- پڻ رهيو. هن 1965ع کان لکڻ شروع ڪيو. سندس لکڻيون، سنڌيءَ، اردوءَ سرائڪيءَ ۽ پنجابيءَ ۾ ڇپجنديون رهيون آهن، جيڪي نثر توڙي نظم ۾ آهن. مرحوم رشيد احمد لاشاري، مرحوم سردار علي شاهه ۽ مخدوم غلام محمد -امير- بخاريءَ جا -استاد- هئا. هيل تائين مختلف موضوعن تي سندس ست ڪتاب ڇپجي چُڪا آهن، -جن- ۾ هڪ سندس ڪهاڻين جو مجموعو آهي. آخري عمر ۾ مٿس فالج حملو ڪيو، ڪجهه سال بيماريءَ کي منهن ڏيئي، 25 -جنوري- 2007ع تي وفات ڪري ويو. هن گهوٽڪيءَ ۾ ڪيترائي صحافي تيار ڪيا، جيڪي اڄ صحافتي دنيا ۾ موجود آهن، -جن- مان جيوترام، الهورايو -بوزدار- ۽ ٻيا اهم آهن.
1072ع
ڊسمبر
زمرو:1072ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڪرائسٽ چرچ
ڪرائسٽ چرچ (Christchurch) (تلفظ: ; Ōtautahi) نيوزي لينڊ جو هڪ شهر آهي۔ 5 مارچ، 2013ء جي آدمشماري جي مطابق ڪرائسٽ چرچ شهر جي آبادي 352،592 هئي۔
حوالا
ڪرائسٽ چرچ زمرو:نيو زيلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر
لغاري (قبيلو)
لغاري: هيءَ بلوچ قوم، رندن جي شاخ آهي، ۽ رند جلال خان ولد هرين جو وڏو پٽ هو. اهي قلات ۽ سرحد سنڌ ۾ به آهن ۽ حيدرآباد ۽ لاڙڪاڻي ضلعن ۾ به آهن. هنن جا ڪي سردار ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ سندن طرفان جنگين ۾ وڙهيا ۽ پوءِ ميرن ٽالپرن جي ڏينهن ۾ به سندن امير هئا،خصوصاً ولي محمد خان، انهن کي نواب جو لقب هو ۽ اڃا تائين به اهي نواب سڏبا آهن ۽ پالڻ جو ڪم ڪندا آهن ۽ تاجپور ۾ ويٺا آهن ۽ جاگيردار آهن. مغلن جي دؤر ۾ کورادري کان سخي سرور تائين رياست قائم ڪيائون. چوٽي سندن تختگاه آهي. سنڌ جي سرحد گاج جي علائقي ۾ لغاري تمن جا مالڪ هئا. سنڌ ۾ سندن پنج شاخون بوزدار، عالياڻي، برهماڻي، عيساڻي ۽ ڪچائي رهندڙ هيون. پڳ عالياڻين جي مٿي تي هئي، پر بوزدار به سرداري رکندڙ هئا.
حوالا
زمرو:لغاري زمرو:سنڌي ذاتيون زمرو:بلوچ قبيلا
امير بخش ڀٽو
امير بخش ڀٽو، جناب ذوالفقار علي ڀٽي جي سئوٽ ۽ پيپلز پارٽيءَ جي پهرين حڪومت واري دور ۾ مقرر ٿيل سنڌ جي اڳوڻي گورنر ۽ وڏي وزير ۽ سياستدان ممتاز علي ڀٽي جو پٽ ۽ سنڌ نيشنل فرنٽ جو وائيس چيئرمين آهي. هي هڪ دفعو سنڌ اسيمبلي جو ميمبر پڻ رهيو آهي.
تعليم
هن بي اي بڪنگهم يونيورسٽيءَ مان ۽ ايم. فل بين الاقوامي تعلقات ۾ ڪئمبرج يونيورسٽيءَ مان ڪئي. سندس ٿيسز جو عنوان هو ”1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ ۾ سپر پاورس جو ڪردار“. هن مختلف انگريزي سنڌي اخبارن ۾ ڊزن کان وڌيڪ مضمون پڻ لکيا آهن.
حوالا
زمرو:1955ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
قيصر خان نظاماڻي
مشهور ڊراما
زمرو:نظاماڻي زمرو:شخصيتون زمرو:اداڪار
1 جنوري
1 جنوري (January 1)، عيسوي سال جو پهريون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 364 ڏينهن (ليپ سال 365 ڏينهن) باقي آهن.
تاريخ
قرون وسطيٰ ۾ گهڻا عيسائي ملڪ سال جي آغاز کي ڪنهن نه ڪنهن  مذهبي ڏڻ سان ملهائيندا هيا هي ڪيٿولڪ چرچ جي اثر ورسوخ جي وجھ سان هيو جيئن 25 ڊسمبر (ولادت مسيح) ، يا ايسٽر جي طور تي۔ يا يورپ جا اوڀاريان علائقا هن طريقي کان  عليحده رهيا ڇو ته اهي آرٿوڊوڪس چرچ سان لاڳاپيل هئا۔
وڌيڪ ڏسو
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:جنوري
سواع
سواع (Suwa') (عربی: سواع). قرآن ۾ (71:23) ۾ حضرت نوح عليہ السلام جي وقت ۾ ديوتا جي طور تي ذڪر آھي.
قرآن - ﻿وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا۔ سورہ نوح۔ سنڌي ترجمو (حضرت شاه عبد القادر) ۽ چيئون، نہ ڇڏيو پنھنجي معبودن کي، ۽ نہ ڇڏيو ود کي نہ سواع نہ يغوث ۽ يعوق ۽ نسر کي.
زمرو:عربي معبود زمرو:عربي علم الاساطير زمرو:قمري ديوتا
برابر عالمي وقت
thumb|left|250px|Graph showing the difference [[DUT1 between UT1 and UTC (in seconds). Vertical segments correspond to leap seconds.]]
External links
زمرو:وقت پيمانا زمرو:بين الاقوامي برقياتي رابطائي اتحاد سفارشون
امير بخش نظر سنڌي
سنڌي ٻوليءَ جو اهم شاعر نظر سنڌي اصل نالو اميربخش عالماڻي، پهرين -اپريل- 1933ع تي موري جي ڀرسان ڳوٺ جهان خان عالماڻيءَ ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو جان محمد عالماڻي هو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي وڏي -ڀاءُ- کان حاصل ڪيائين. سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪري، 1947ع ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم ٿيو. نظر سنڌيءَ جي غزل ۾ نزاڪت ۽ نازڪ خيالي سمايل آهي. سندس غزل ۾ سنڌ جي ٻين گهڻن شاعرن جي ڀيٽ ۾ فصاحت، سلاست ۽ رواني وڌيڪ آهي. پاڻ سنڌي غزل جو اهم شاعر هو. درس تدريس سان گڏوگڏ شاعريءَ سان جنون جي حد تائين پيار ڪندو هو. نوابشاهه جي ادبي سرگرمين جو اصل باني نظر سنڌي هو ۽ -استاد- شاعر جي حيثيت رکندو هو. سنڌي ادبي سنگت، نوابشاهه جو سرگرم ميمبر هو. مشهور شاعرن بردي سنڌي، نور عباسيءَ ۽ منظور حسين قريشيءَ سان گڏ سنگت جي گڏجاڻين ۾ حصو وٺندو هو. سندس وفات 20 نومبر 1967ع ۾ ٿي.
حامد رضا
صاحبزادو حامد رضا صاحبزادو فضل ڪريم جو پٽ آهي، جيڪو سني اتحاد ڪائونسل جو چيئرمين آهي۔
سج منڊل جا گرهه
اسان جي ڌرتي, سج جي سرشتي, نظام شمسي يا سِجَ منڊل (Solar System) جو هڪ سيارو آهي. سج هڪ “تارو” آهي. تارو ان فلڪِي جسم کي چئجي ٿو، جنهن وٽ پنهنجي روشني يا سوجھرو هجي. ڌرتي هڪ گرهه يا سَيارو آهي. گرهه ان فلڪي جسم کي چئجي ٿو، جيڪو ڪنهن تاري جو محتاج ۽ ان جي چَوڦير ڦرندڙ هجي. اپگرهه يا سيارچو (Satellite) وري ان فلڪي جسم کي چئجي ٿو, جيڪو ڪنهن گرهه جو ڳيجھو ۽ ان چوڌاري ڦرندڙ هجي. جيئن هڪ حساب سان چنڊُ به اسان جي ڌرتيءَ جو اپگرهه آهي. اماڙو (Meteoroid) وري هڪ حد تائين ڇڙواڳ فلڪي جسم آهي. اسان جي سج چوڌاري ڦرندڙ گرهن جي ڳڻپ نَـــوَ آهي، ۽ انهن جي ترتيب هن نموني آهي:
سجَ جي گرهن جا نالا
2. وِهائُو (کِلندڙ، زهره، وينس (Venus))
4.	اڱارو (مَنگل، مرِيخ، مارس (Mars))
5. خميسو (ورهپست، مشترِي، جوپيٽر (Jupiter))
6. ڇنڇر (زُحل، سَئٽرن (Saturn))
8. حَماد (نيپچُون (Neptune))
9.	آهنگر (پلوٽو (Pluto))
زمرو:سولر سسٽم زمرو:سِج منڊل زمرو:نظام شمسي زمرو:گرهه زمرو:سيارا
1073ع
ڊسمبر
زمرو:1073ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سني اتحاد ڪائونسل
سني اتحاد ڪائونسل پاڪستان ۾ هڪ سياسي مذهبي جماعت آهي، جنهن جوھ سربراھ صاحبزادو حامد رضا آهي۔
زمرو:پاڪستان جون اسلامي سياسي جماعتون زمرو:پاڪستان جون سياسي جماعتون زمرو:پاڪستاني سياست زمرو:سياست
1074ع
ڊسمبر
زمرو:1074ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
بابلي مذھب
right|thumb| [[مردوڪ ديوتا ۽ ان جو اژدھا مشوسو]]
بابل جا مذھب بابل- جا ماڻهو گهڻن ديوتائن کي مڃيندا هئا. وڏن شهرن جا ديوتا وڏا سمجهيا ويندا هئا: مثلاً جڏهن بابل سڀني کان وڏي مرتبي وارو هوندو هو ته مردوڪ ۽ -بعل- ديوتائن جو سردار هو. پوڄاري بااختيار هوندا هئا. -بابل- جون شاندار تهذيبي رسمون، -جن- کي اسيريا (عراق) وڌيڪ چمڪايو، خط ميخيءَ جي تحرير ۾ محفوظ ڪيون وينديون هيون. -جن- ۾ آفرينش عالم، عالمگير طوفان، اشتر يا عشتار (ديوي) جي پاتال جو سير، ديوتائن ۽ بهادرن جا قصا هئا. -بابل-، مذهب جي معاملي ۾ سميري -تهذيب- جي اثر هيٺ هو ۽ -ان- جا وڏا وڏا منارا بلند آستانن تي سميرين جي پرستش جي ياد ڏياريندا هئا. بابل جو مرڪزي سرپرست ديوتا مردوڪ ھيو جنھن جي شھر جي مندر ۾ پوڄا ڪئي ويندي ھئي. ھن جي نسبت پاڻي، ساوڪ، فيصلي ۽ جادو سان ڳنڍي وئي. سارپنيت ديوي سندس زال سمجھي ويندي ھئي ھن کي اينڪي ديوتا جو پٽ ۽ انو ديوتا جو وارث سمجھيو ويندو ھو. جنھن جي سميري بہ پوڄا ڪندا ھئا. .
حوالا
زمرو:مذهب
آزاد ڦرڻو گهرڻو
آزاد ڦرڻو گهرڻو (انگريزي: Independent Variable) هڪ اهڙو ڦرڻو گهرڻو جيڪو ڪنهن ٻي ڦرڻي گهرڻي ۾ فرق يا تغير جو سبب بڻجي ۔ انجو مطلب ان عمل، عنصر يا ڪيفيت سان آهي جيڪو تجربو ڪرڻ وارو هي معلوم ڪرڻ جي لاءِ استعمال ڪري ٿو تہ انجو اثر معمول جي ڪردار تي آهي يا نہ۔ هي ڦرڻو گهرڻو ڪوئي محرڪ يا مهيج ٿي سگهي ٿو۔ ڪوئي ڪيميائي عنصر يا ڪائي خاص ڪيفيت يا ڪوئي جديد طريقو۔
زمرو:نفسيات
بابن واھ
بابن واهه/ ٻانڀڻاهه: روايت آهي ته هتي ڪڏهن دلوراءِ جي حڪومت هوندي هئي، يعني اروڙ ۽ محمد طور جي وچ تي. دلوراءِ جي گاديءَ جو هنڌ شهر بابن واهه هو. بابن واهه شايد بانبراهه جي بدليل صورت هجي، جنهن مان مراد -ٻانڀڻاهه- (-برهمڻ آباد-) هجي، عوام ۾ ائين مروج هو. بابن واهه جي آثارن مان هڪ منارو اڃا تائين سرزمين تي موجود آهي. اهو منارو اڃا سوڌو منصوره جي ڦٽل ماڳن مان شهدادپور ضلعي سانگهڙ کان -اٺ- ميل ڏکڻ- -اوڀر- پاسي باقي آهي. اهي آثار جيڪي اصل ۾ منصوره شهر جا آهن، عوام ۾ بانبراهه (-برهمڻ آباد-) جا آثار ليکيا وڃن ٿا.
1075ع
ڊسمبر
زمرو:1075ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
جنگي ڏوهن تي ٻڌل مقدما
جنگي ڏوهن تي ٻڌل مقدما يا وار ڪرائيمس ٽرائلس (War Crimes Trials) ڪنهن به اهڙي قسم جي شخص يا گروهه تي مقدمو هلائڻ واري صورتحال کي چئجي ٿو، جنهن ۾ اهي فرد يا گروهه عالمي جنگي روايتن ۽ قانونن جي ڀڃڪڙيءَ ۾ مُلوث هُجي. ان سان گڏ هي ڪنهن به جنگ ۾ فاتح ڌُر کي حاصل ٿيل اهڙو حق آهي، جنهن ۾ اُها هارايل قوم سان لاڳاپيل مُک ماڻهن کي جنگ جو ذميوار ڄاڻائي کين سزاوار ڪندي آهي. هلندڙ دور ۾ ٻي عالمي لڙائيءَ کانپوءِ دُنيا ۾ ’نيورمبرگ ۽ ٽوڪيو ٽرائلز‘ ذريعي جرمنيءَ ۽ جاپاني اڳواڻن مٿان مُقدما قائم ڪرڻ ۽ سزائون ڏيڻ جي حوالي سان وڏي مشهوري ماڻي. اڳتي هلي بوزنيا ۾ سرب اڳرائي پسندن طرفان مسلمانن جي ڪيل قتلام جي مسئلي تي به خاص عدالتون جوڙي ان قسم جا مقدما هلايا ويا. اڄڪلهه اهڙا مُقدما قائم ڪندي ڏوهارين کي ”امن ۽ انسانيت جا ڏوهي“ به سڏيو ٿو وڃي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا
بابنامو (ديوان ننديرام سيوھاڻي)
هيءُ ڪتابڙو موجوده سنڌي الف- ب جي مقرريءَ کان پوءِ سنڌي لپيءَ ۾ پهريون ڪتاب هو. هن اهم ڪتاب جو ليکڪ ديوان ننديرام سيوهاڻي هو. سر بئرو ايلس جي نگرانيءَ ۾ 29 مارچ 1854ع تي هن ڪتاب جون 1500 ڪاپيون ليٿو ۾ ڇپجي پڌريون ٿيون ۽ في ڪتاب جي قيمت ٻه -آنا- هئي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن، -جن- مان 23 صفحا ’هِجي‘ لاءِ ڪم آيل آهن ۽ باقي ڏهن صفحن ۾ 8 سبق ڏنل آهن، -جن- ۾ ڪل 70 جملا ڏنل آهن، انگريزن جي اوائلي دور ۾ سنڌي ، عربي صورتخطي لکڻ ۽ پڙهڻ سيکارڻ جي شروعات هن ڪتاب کان ئي ٿي.
آگسٽ ڪاميٽ
آگسٽ ڪاميٽ (Auguste Comet) کي فرانسيسي فيلسوفي جو هاڪاري فلسفي جو پيغمبر چيو وڃي ٿو، سندس خيال ۾ سماج جو بنياد پاڻگهرائپ (خود غرضي) تي آهي. سماج ۽ حڪومت هڪ ٻئي لاءِ لازم آهن. هي 1798ع ۾ ڄائو ۽ 1857ع ۾مري ويو. ڪاميٽ سياسيات جي اصولن تي عملي تحقيق لاءِ ٽي اصول پيش ڪيا آهن. مشاهداتي، تجرباتي ۽ تقابلي، پر تاريخي مشاهدي کي به هو سياست جو بنياد سڏي ٿو. هن Course of Positive Philosophy جي نالي سان ڪتاب لکيو.
حوالا
زمرو:1857ع جون فوتگيون زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سماج زمرو:شخصيتون زمرو:فرانس زمرو:فلسفو زمرو:فلسفي جي تاريخ
امير بھادر ثاني
امير -بهادر- ثاني-، -امير- فيروز خان دائودپوٽي جو فرزند هو، پيءُ جي وفات بعد پنهنجي قبيلي جو پڳدار/رئيس بڻيو، -ان- وقت پهرين -ترائي- (ضلعي شڪارپور) ۾ ابڙن سردارن سان سندس ڀائپي ۽ دوستيءَ جي لاڳاپن ۾ ڦيٽاڙو پيو. جنهن اتان ٻئي ڪنهن جڳهه تي سڪون سان رهڻ لاءِ زمين يا -جاگير- حاصل ڪرڻ لاءِ سرگردان رهيو. نيٺ وڏين سياسي ۽ سفارتي ڪوششن بعد -اتر- سنڌ ۾ موجوده شڪارپور واري -جاگير- حاصل ڪري، -ٻيلا- وڍائي هڪ نئين وسندي قائم ڪري ’شڪارپور‘ جو نالو ڏنائين. -امير- -بهادر- ثانيءَ جي شڪارپور واري -جاگير- حاصل ڪرڻ ۾ مورخن ۽ محققن ۾ اختلاف آهي. هڪڙن جو اهو چوڻ آهي ته -امير- -بهادر- خان اها قطع زمين -بکر- جي نواب کان حاصل ڪئي، ٻين محققن جو چوڻ آهي ته -بهادر- ثاني'>-امير -بهادر- ثاني- موجوده شڪارپور واري قطع زمين تڏهوڪي سبيءَ جي گورنر مرزا خان کان ورتي. ناليوارو محقق ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- لکي ٿو ته: ’دائود پوٽن جي -بهادر- خان هن شهر جو بنياد وڌو، هن اورنگزيب -بادشاهه- طرفان ۽ سبي جي ڍاڍر جي نواب مرزا کان سنڌو نديءَ جي ڪناري سان وڏي ايراضي، جنهن ۾ خانپور، -ترائي- ۽ سکر وارا علائقا هئا، مقاطعي تي ورتا. اتي -ٻيلا- ۽ شڪار گاهه هئا، -ان- بعد دائودپوٽن 1026هه/1617ع ۾ شڪارپور شهر جو بنياد وڌو. -امير- -بهادر- خان 1678ع تائين حڪومت ڪري 81 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي ۽ سندس فرزند -امير- مبارڪ خان شڪارپور حڪومت جي گاديءَ تي ويٺو، جيڪو -ان- وقت ننڍو هو.
امير پير جي ڍنڍ
''هي ڍنڍ ضلعي دادوءَ جي تعلقي دادو ۾ آهي، سنڌو درياهه جي کاٻي ڪپ تي آهي. جيتوڻيڪ هن وقت هي ڍنڍ مڪمل سڪي وئي آهي، پر سندس اوج واري دور ۾ هر قسم جي مڇي ۽ پکيءَ جو شڪار ٿيندو هو ۽ ڍنڍ مختلف ڏيهي توڙي پرڏيهي پکين جي آرامگاهه رهي آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌ جو ڍنڍون
بابنامو (ڄيٺانند ھيمنداس)
هيءُ ڪتابڙو ڄيٺانند هيمنداس جو لکيل آهي، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ 16 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان شايع ٿيو. هن ڪتابڙي جو ستون ڇاپو به ساڳيءَ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.
ننڍي ڌرتي، وڏي ڌرتي
left|thumb|350px|Morgan-Keenan spectral classification of stars. Most common star type in the universe are M-dwarfs, 76%. The sun is a 4.6 billion year-old G-class (G2V) star and is more massive than 95% of all stars. Only 7.6% are G-class stars
اسان جنهن ڌرتي تي رهون ٿا، اها ننڍڙي به آهي ته وڏڙي به آهي. اها ڳالهه ٻڌي گھڻن کي تپرس وٺي ويندو ته اهو وري ڪيئن؟ دنيا جي هر شئي جي قد بت، ٿولهه، ويڪر ۽ ڊيگھه وغيره جي اسان کي سُڌ تڏهن پوي ٿي، جڏهن اسين ان جي ڪنهن ٻيءَ شئي سان ڀيٽ ڪيون ٿا. جيڪڏهن ڀيٽ نه ڪبي ته ڪنهن به شئي جي وڏي يا ننڍي هجڻ، ڊگھي يا بندري هجڻ، ٿلهي يا سنهي هجڻ، پراڻي يا نئين هجڻ، آڳاٽي يا هاڻوڪي هجڻ، سهڻي يا ڪوجھي هجڻ، سوادي يا بي سواد هجڻ، وڻندڙ يا اڻوَڻندڙ هجڻ، سياڻي يا اياڻي هجڻ، سڌريل يا اڻسڌريل هجڻ، ڊولائتي يا بيڊولي هجڻ ۽ اهڙن ٻين ڪيترن ئي گُڻن يا اَوگڻن جي ڪا به صحيح سُڌ نه پوندي. هڪ شئي جي ٻي شئي سان ڀيٽ جو اهو اصول اسان جي سِجَ، ڌرتيءَ ۽ ٻين تارن ۽ سيارن تي به لاڳو ٿئي ٿو. ڌرتي به ڪيترين ئي شين جي ڀيٽ ۾ ڏاڍي وڏي آهي، پر ساڳيءَ ئي مهل اها ڪيترين ئي ٻين شين جي ڀيٽ ۾ ڏاڍي ننڍي به آهي. سمجھو ته ڌرتيءَ کي زور ڏئي، دٻائي، سُسائي، سوڙهو ڪري، هڪ مَٽر جي داڻي جيترو ڪيون ٿا ۽ سج تي به اوترو ئي داٻ وڌو وڃي ته سج جو قدبت سمجھڻ لاءِ اسان کي مٽر جا 13 لک داڻا گڏ ڪرڻا پوندا. ان جو مطلب ته سج ڌرتيءَ کان 13 لک ڀيرا وڌيڪ وڏو آهي. ڀيٽ ڪرڻ کانپوءِ هاڻي اسين سوچي سگهون ٿا ته ڌرتي، سج جي ڀيٽ ۾ ڪيتري ننڍڙي آهي. يعني 13 لک ڌرتيون گڏبيون ته اسان جي سج جيڏو گولو ٺهندو پر سج ۾ اسان جي ڌرتيءَ جيان نهراڻ ۽ پاڻياٺ ڪانهي، سج رڳو گئسن جو مجموعو آهي.
حوالا
زمرو:ڌرتي زمرو:سج منڊل زمرو:سائنس زمرو:فلڪيات
حادثاتي جنگ
حوالا
زمرو:سياست
امير بيگم ڀٽو
شيرين -امير بيگم ڀٽو-، اڳوڻي وزيراعظم جناب ذوالفقار علي ڀُٽي جي پهرين گهر واري ۽ سئوٽ هئي. سندن شادي 1951ع ۾ ٿي. جڏهن ڀٽو صاحب 23 سالن جو هو ۽ -بمبئي- ۾ زير -تعليم- هو. جڏهن پاڻ اعليٰ -تعليم- لاءِ لنڊن روانو ٿيو ته هوءَ نئين ديري موٽي آئي ۽ -ان- بعد اتي ئي رهڻ لڳي. کيس ڪو به اولاد نه هو. هن لبنيٰ نالي هڪ ڇوڪريءَ کي گود ورتو، جيڪا هن وقت سعودي عرب ۾ رهي ٿي. جڏهن -ڀٽي- صاحب کي موت جي سزا ٻڌائي ويئي هئي ته -ان- وقت هن 8 ۽ 28 مارچ تي ساڻس راولپنڊي جيل ۾ ملاقات ڪئي هئي. شيرين -امير- بيگم کي بينظير ڀٽو، مرتضيٰ ڀٽو، شاهنواز ڀٽو ۽ صنم ڀٽو سان ڏاڍو پيار هو. 1988ع ۾ جڏهن بينظير ڀٽو پهريون دفعو چونڊون لڙيون ته -تڪ- ۾ ڪيترن هنڌن تي هوءَ ساڻس گڏ ورڪ ڪرڻ به وئي هئي. هوءَ19 -جنوري- 2003ع تي دل جي دوري پوڻ سبب چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج اسپتال ۾ گذاري ويئي. کيس ڳڙهي خدا بخش ۾ -ڀٽي- خاندان جي اباڻي قبرستان ۾ ذوالفقار علي ڀُٽي جي قبر جي ويجهو دفنايو ويو.
1076ع
ڊسمبر
زمرو:1076ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
معراج محمد خان
معراج محمد خان (Meraj Muhammad Khan) اتر پرديش جي ضلعي فرخ آباد ۾ پيدا ٿيو. هو 1949ع ۾ ان وقت تائين ڀارت ۾ رهيو جيستائين سندس گهر کي اويڪيو پراپرٽي قرار نہ ڏنو ويو، جنهن کانپوءِ هو ڪوئيٽا ۾ اچي آباد ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ منهاج برنا پڻ ناليوارو صحافي ۽ مزدور اڳواڻ هو.
معراج محمد خان پاڪستان جو سوشلسٽ اڳواڻ هو، جيڪو شاگرد سياست ذريعي سياست ۾ اڀري آيو هو. 1959ع سندس سياسي زندگيءَ جي ٽرننگ پوائنٽ هئي، جڏهن شاگرد سياست تي پابندي هنئي وئي ۽ معراج محمد خان سميت کاٻي ڌر جي شاگرد تنظيم نيشنل اسٽوڊنٽ فيڊريشن جي ٻين اڳواڻن کي گرفتار ڪيو ويو. هي اُهي ڏينهن هئا، جڏهن آمريڪي صدر جي پاڪستان اچڻ جي موقعي تي کاٻي ڌر جي شاگرد اڳواڻن ۽ صحافين خلاف ڪريڪ ڊائون ڪيو ويو. ان دوران ئي لاهور جي شاهي قلعي ۾ مشهور ڪميونسٽ اڳواڻ حسن ناصر جي مرتئي جو واقعو ٿيو هو.
1960ع ۾ جڏهن کاٻي ڌر جون پارٽيون ماسڪو نواز ۽ چين نواز ڌڙن ۾ ورهائجي ويون ته انهن جو اثر شاگرد تنظيمن تي به ٿيو ۽ معراج محمد خان چين نواز ڌڙي ۾ شامل ٿي ويو.
ايوب خان جڏهن جمهوريت بحال ڪئي ۽ شاگرد تنظيمن تان پابندي ختم ڪئي ته 1962ع ۾ ڪراچيءَ ۾ پولو گرائونڊ ۾ ايوب خان جي حامي مسلم ليگ ڪنوينشن جي ميڙاڪي ۾ شاگرد اڳواڻ داخل ٿي ويا ۽ انهن اسٽيج تي قبضو ڪري پنهنجا مطالبا پيش ڪيا، جنهن کانپوءِ معراج محمد خان سميت ٻارنهن شاگرد اڳواڻن کي لاهور بدر ڪيو ويو ته اها هڪ ملڪ گير تحريڪ بڻجي وئي.
قافلو جڏهن حيدرآباد پهتو ته سڄو شهر اٿلي پيو ۽ تنهنڪري تڪڙ ۾ اتان به کيس ڪڍيو ويو، ايئن هو پنجاب ۾ داخل ٿي ويو، جيڏانهن ويو ٿي اتي ڪاليجن ۾ موڪلون ٿي وينديون هيون، هڪ جوش ۽ جزبو هو، جنهن جي سڀ کان وڏي علامت معراج محمد خان هو. 1965ع ۾ جڏهن پاڪ-ڀارت جنگ ٿي، ان وقت معراج محمد خان جيل ۾ هو، حڪومت کيس گذارش ڪئي ته ماڻهن کي ريڊيو تي خطاب ڪري ۽ قومي يڪجهتيءَ جو مظاهرو ڪري، جيڪو هن ڪيو.
ايوب خان ۽ ذوالفقار علي ڀٽو جي لاڳاپن ۾ جڏهن ڇڪتاڻ پيدا ٿي ۽ ڀٽو استعيفيٰ ڏئي جڏهن ڪراچيءَ پهتو ته اين ايس ايف (NSF) سندس مان ۾ رات جي مانيءَ جي دعوت ڪئي، جتي ڀُٽي سوشلزم کي وقت جي ضرورت قرار ڏنو، جنهن جي ڪري معراج محمد خان، ڀُٽي جي ويجهو ٿيو ۽ پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿي ويو.
ڊاڪٽر جعفر احمد جو چوڻ آهي ته جڏهن پيپلز پارٽي ٺهي ته کاٻي ڌر جا ڪيئي ماڻهو ان ۾ شامل ٿي ويا. ڇو جو ڪميونسٽ پارٽيءَ جي ڪجهه ماڻهن جو خيال هو ته کين پيپلز پارٽيءَ کي پنهنجي اڳين مورچي طور استعمال ڪرڻ گهرجي. تنهنڪري خيال اهو ڪيو وڃي ٿو ته معراج محمد خان ڪميونسٽ پارٽي جي اشاري تي پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو.
تجزيا نگار ڊاڪٽر توصيف احمد جو چوڻ آهي ته ڀُٽي کي اين ايس ايف پليٽ فارم ڏئي، ڪراچيءَ جي مزدورن ۽ شاگردن ۾ تعارف ڪرايو هو.
پيپلز پارٽي جي قيام ۽ نظريي ۾ معراج محمد خان جو اهم ڪردار هو، پيپلز پارٽيءَ جو اٽي، لٽي ۽ اجهي وارو جيڪو بنيادي نعرو هو ان کي عام ڪرڻ ۾ به هن جو اهم ڪردار هو.
پيپلز پارٽيءَ ۾ هن شروعات ۾ تنظيمي ذميواري سنڀالي، پر پوءِ کيس وفاقي وزير جي عهدي تي مقرر ڪيو ويو. پر هن جلد ئي ان عهدي تان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي، سندس اختلافن جو هڪ سبب مولانا ڪوثر نيازي به ٻڌايو وڃي ٿو.
ڊاڪٽر جعفر احمد جو چوڻ آهي ته معراج محمد خان جا جيڪي خيال ۽ نظريا هئا، سي پ پ پ جي سياست سان مطابقت رکندڙ نه هئا، تنهن ڪري هن پارٽي ڇڏي ڏني، جنهن جي ڪري کيس ڀُٽي جي ڪاوڙ کي منهن ڏيڻو پيو ۽ کيس جيل ڀيڙو ڪيو ويو. سياسي پارٽين کي ٺاهه ڪرڻا پوندا آهن، جيڪي نظرياتي سياست ڪن ٿا، تن لاءِ ٺاهه قبول ڪرڻ جوڳا نه ٿا ٿين، تنهن ڪري انهن جو اهڙين پارٽين ۾ هلڻ ڏکيو ٿي وڃي ٿو.
پيپلز پارٽيءَ کانپوءِ هن قومي محاذ نالي پنهنجي الڳ پارٽي ٺاهي ۽ جڏهن ذوالفقار علي ڀٽي جي حڪومت ختم ڪري مارشل لا هنئي وئي ته هو اڳين مورچن تي هو. اهڙي طرح هو جمهوريت جي بحاليءَ واري تحريڪ يعني ايم آر ڊي جو به اهم حصو رهيو.
عمران خان جڏهن تحريڪ انصاف جو بنياد وڌو ته معراج محمد خان پنهنجي سوچ ۽ فڪر سميت ان ۾ شامل ٿي ويو ۽ کيس پارٽيءَ جو سيڪريٽري جنرل بڻايو ويو، تجزيا نگار ۽ صحافي مظهر عباس موجب عمران خان، جڏهن جنرل مشرف جي حمايت ڪئي، تڏهن کان سندس عمران خان سان نظرياتي اختلافن جنم ورتو، عمران خان سان گڏ هو جنرل مشرف سان ملاقات لاءِ هليو ويو.
تحريڪ انصاف ڇڏڻ کانپوءِ هو مزدور ڪسان پارٽيءَ ۾ شامل ٿي ويو پر ان ۾ ڪو به اهم ڪردار ادا ڪري نه سگهيو.
21 جولاءِ 2016ع تي معراج محمد خان ڊگهي بيماريءَ کان پوءِ 77 ورهين جي عمر ۾، اسان کان سدائين لاءِ وڇڙي، هن دنيا ۾ لاڏڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1938ع جون پيدائشون زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:ڪراچي جا سياستدان
وارسا معاهدو
وارسا معاهدو يا وارسا پئڪٽ ھڪ فوجي معاھدي جو نالو ھيو. هن دفاعي معاهدي تي سوويت يونين ۽ اوڀر يورپ جي ڪميونسٽ ملڪن 14 مئي 1955ع تي صحيون ڪيون، ان معاهدي جو بنيادي مقصد اولهه جرمنيءَ طرفان نيٽو ۾ شموليت ۽ اولهه يورپ جي دفاعي اداري ناٽو NATO جي ڪنهن به امڪاني اڳرائيءَ کي منهن ڏيڻ هو. هن ٺاهه تحت ميمبر ملڪن روس، پولينڊ، البانيه، بلغاريه، چيڪوسلواڪيا، رومانيا ۽ هنگريءَ پنهنجون سڀ فوجون هڪ ئي ڪمان تحت رکڻ تي سهمتي ظاهر ڪئي. هن معاهدي جي فوجي حوالي کان وڌيڪ هڪ سياسي اتحاد طور وڏي اهميت هُئي، ڇاڪاڻ جو معاهدي جا ميمبرمُلڪ فوجي لحاظ کان ته اڳ ئي روس جي اثر هيٺ هئا، پر ان کان پوءِ اُهي سياسي طور به سوويت يونين جي ڪنٽرول هيٺ اچي ويا. 1956ع ۾ هنگريءَ هن اتحاد مان نڪرڻ جو اعلان ڪيو، پر سوويت يونين طاقت جي زور تي اهڙي خواهش کي فوجي ڪارروائيءَ جي ذريعي چٿيندي مخالفن کي پيغام ڏنو ته اُهو سوشلسٽ اتحاد کي ختم ڪرڻ جي هر ڪوشش کي سختيءَ سان دٻائي ختم ڪري ڇڏيندو. 1968ع ۾ ڏنل ”برزنيف جي نظريي“ ان تصور کي وڌيڪ هٿي ڏني. هن اتحاد ۾ سوويت يونين کي فيصلائتي برتري حاصل هُئي، اتحادين جو ڪردار فقط سندس طرفان ڪيل فيصلن کي قبولڻ واري حد تائين محدود هو. جولائي 1991ع ۾ ”سرد جنگ“ جي خاتمي کان پوءِ ان معاهدي کي باقاعدا ٽوڙڻ جو اعلان ڪيو ويو. هيءُ معاهدو جيئن ته پولينڊ جي گاديءَ جي هنڌ وارسا ۾ ٿيو، تنهن ڪري انهيءَ شهر جي حوالي سان مشهور ٿيو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا
ڦرڻو گهرڻو (رياضي)
زمرو:حساب زمرو:نحو (منطق) زمرو:الجبرا زمرو:ابتدائي رياضيات زمرو:رياضيات زمرو:نامڪمل
امير پير جي غار
جهمپير کان، پنج ميل ڏکڻ طرف -امير پير جي غار- موجود آهي، -جتي- هر سال نومبر مهيني ۾، -اسماعيلي- خواجن جو ميلو لڳندو آهي. هن جاءِ تي، آغاخان ٻئي، -آغا- علي شاهه جو محلات پڻ ٺهيل آهي.
سوهل
سوهل‎ (گجراتي ٻولي:  સોહિલ   ) گجراتي ٻولي ۾ مرداڻو نالو آهي. هي نالو مغربي هندوستان و پاڪستان ۾ مقبول آهي.
علي بابا
علي بابا جو اصلي نالو علي محمد، سندس والد جو نالو محمد يوسف بلوچ. 1940ع، ڪوٽڙيءَ ۾ سندس جنم ٿيو. سنڌي ٻوليءَ جو هو هڪ ناليوارو ناول نگار ۽ ڊراما نويس هو.
اوائلي زندگي
سندس وڏا بلوچستان کان لڏي پهرين سيوهڻ، پوءِ ڪوٽڙيءَ ۾ رهيا. سندس والد ڪوٽڙيءَ ۾ ريلوي ملازم هو. پاڻ ڇهه درجا انگريزي پڙهيو.
ملازمت
علي بابا پهرين ريلوي ۾ ڪلارڪ طور گهڙيو. هڪ سال نوڪري ڪيائين. پوءِ ٽيڪسٽائيل مل ۾ اسسٽنٽ مئنيجر طور 4 سال گذاريائين. 1965ع کان لکڻ شروع ڪيو اٿائين. اڄ سوڌو قلم هلي ٿو. شايد سنڌ ۾ اهو ئي ليکڪ/ ساهتيڪار آهي، جنهن کي پنهنجي ڪمائيءَ جو وسيلو فقط قلم آهي. ادب سندس پيٽ ڀرڻ جو ذريعو آهي. ڪلاڪار جون گهرجون اتي ڪڏهن ڪڏهن فن سان انصاف ڪرڻ کان روڪين ٿيون. ٻيو رولڙو سندس نصيب ۾ لکيل آهي. ڪٿي به ٿر ٿانءِ نه ٿيو آهي.
ادبي کيتر
علي بابا هڪ سٺو جي لڳ ڀڳ ناٽڪ تخليق ڪيا. ڪھاڻيڪاري سان گڏ هو هڪ ناول نويس پڻ آهي. سندس ناٽڪ ”دنگيءَ منجهه درياهه“ 1981ع ۾ جرمنيءَ جي ناٽڪ واري ميلي ۾ ٽيون نمبر انعام کٽيو، جنهن ۾ هن سنڌو درياهه جي مهاڻن جو ذڪر ڪيو آهي. سندس ناول ”موهن جو دڙو“ ڪنهن مخزن ۾ قسطن ۾ هليل آهي. جيڪو بعد ۾ ڪتابي صورت ۾ ڇپجي چڪو آهي. هن جي لکڻيءَ ۾ ماحول، موضوع ۽ مسئلا گهڻو ڪري سنڌ جا آهن. هو جيڪي لکي ٿو، ڪنهن نه ڪنهن پسمنظر ۽ حقيقت تي مدار رکي ٿو. پنهنجن همعصرن کان بلڪل جدا، نرالو پر ناليوارو. هن جا ڪردار سامهون جيئرا انسان آهن. پڙهندي ڪڏهن همدردي ته ڪڏهن نظام (حڪومت) برخلاف نفرت جو ڀاؤ پيدا ٿيو پوي.
اديبن جا رايا
سنڌ جي هڪ عالم، تاريخ نويس پير حسام الدين راشديءَ علي بابا کي ”سنڌ جي تاريخي عظمت بيان ڪندڙ“ ڪهاڻيڪار سڏيو آهي. تاج جويو لکي ٿو ته منهنجيءَ نظر ۾ هو ”سنڌ جي روح جو پارکو“ ڪهاڻيڪار آهي. تاج کيس امر جليل ۽ نسيم کرل کان پوءِ ٽيون نمبر بهترين ڪهاڻيڪار مڃي ٿو. نبض شناس، وقت جي نازڪ رڳ تي هن جا هٿ رکيل رهن ٿا ۽ دائمي اثر ڇڏين ٿا. سندس ڪهاڻي ”ڪجلا تجلا ماڻهو“..... آمريڪن اسڪالر ليڊي سنڌ جا آرٽس ۽ ڪرافٽ ڏسڻ ٿي گهري. گائيڊ سڀ ڪجهه ڏيکاريندي سنڌ جي آرٽ ۽ ڪلچر کي ڄڻ پرٽي ڇڏي ٿو. مھين جي دڙي (Mohen Jo Daro) جي سڀيتا اکين آڏو آڻي بيهاري ٿو.
حوالا
زمرو:2016ع جون وفاتون زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي مصنف زمرو:ضلعو ڄامشورو جون شخصيتون
احمد خان نظاماڻي
خليفو ميان احمد خان نظاماڻي تيرهين صدي هجريءَ جي مشهور اهل الله ۽ سنڌ جي اولياء ڪرام منجهان هڪ مشهور بزرگ آهي. پاڻ سنڌ جي مشهور نقشبندي بزرگ مخدوم محمد ابراهيم مڏئي واري جو پهريون ۽ وڏو خليفو هو، ۽ مخدوم صاحب سنڌ جي عظيم عالم، محدث ۽ فقيه مخدوم محمد هاشم ٺٽويءَ جو پوٽو هو. خليفه صاحب نظاماڻي قوم مان هيو جيڪا سنڌي بلوچن جي هڪ شاخ آهي.
سندس نسب
سندس سلسلہ نسب نظام فقير بلوچ سان ملي ٿو جيڪو نظاماڻي قبيلي جو باني هو.
طريقت جو شجرو
پاڻ نقشبندي مجددي سلسلي سان تعلق رکندا هئا. سندن طريقت جو شجرو هن ريت آهي
خليفه صاحب عربي، فارسي ۽ ٻين شرعي علمن جي فراغت کان بعد حضرت مخدوم محمد ابراهيم مڏئي مرقد واري جي صحبت اختيار ڪئي ۽ نقشبندي طريقي ۾ بيعت ڪيائون. طريقت جا سبق ۽ مقام طئي ڪرڻ کانپوءِ سندن مرشد کين خلافت عطا فرمائي. روايت ۾ آهي ته پاڻ مخدوم صاحب جا پهريان خليفا هئا. مخدوم صاحب وڏي فيض وارا بزرگ هئا جن جا لاتعداد خليفا هئا. پر خليفه احمد خان جي نالي اهوئي چيو وڃي ٿو ته پاڻ سندن سڀ کان پهريان ۽ سڀ کان پيارا خليفا هئا.
خليفه صاحب پنهنجي مرشد جي مرشد حضرت قيوم جهان شاه صفي الله نقشبندي مجددي سرهندي ڪابلي رحمة الله عليہ جن وٽ پڻ وقت بوقت ڪابل ويندا هئا ۽ اتان کان پڻ فيض پرايائون، ۽ مٿن حضرت شاه صفي الله جن جي خاص نگاه ۽ مهرباني هئي. شاه صفي الله جن جي وڏي نياڻي جيڪا پڻ هڪ ڪامله عارفه ۽ وليه هئي ۽ پنهنجي والد گرامي کان خلافت مليل هيس، تنهنجي پڻ خليفه صاحب تي وڏي نظر هئي.
حضرت خليفه صاحب ڪابلي بزرگن جي خاندان جي تمام گهڻي تعظيم ڪندا هئا. نقل آهي ته پاڻ ڪيترائي ڀيرا پيرين پنڌ ڪابل جو سفر ڪيائون. آخري دفعو جڏهن پاڻ سنڌ کان حلوي سان ڀريل هڪ وڏو ٿانو مٿي تي کڻي ڪابل پهتا ۽ اهو ٿانو حويلي مبارڪ اندر موڪليائون. اندر بيبي صاحبه کي سندن اچڻ جو اڳ ۾ ئي ڪشف ٿي چڪو هو، تنهن پنهنجن فرزندن کي فرمايو ته ٻاهر هڪ سج ۽ چنڊ جهڙو ماڻهو آيو آهي، وڃي ان جو استقبال ڪريو. جڏهن سندن ننڍڙا فرزند ٻاهر نڪتا ته خليفه صاحب کي ڏٺائون جيڪي سنڌ جا رهواسي هئا ۽ ڪابلي ماڻهن جي مقابلي ۾ رنگ جا سانورا هئا. واپس پنهنجي والده وٽ وڃي چوڻ لڳا ته ٻاهر ته هڪ ڪارو ماڻهو سنڌ کان آيو آهي جيڪو نه ته سج آهي نه چند. بيبي صاحبه کين وراڻيو ته ان جي قلب تي الله تعالى جا انوار ۽ تجليون وسي رهيون آهن جنهن ڪري سندس قلب سج ۽ چند وانگي روشن آهي.
نقل آهي ته هڪ ڀيري حضرت مخدوم محمد ابراهيم عليہ الرحمة جن جمعي جي ڏينهن درياھ تي غسل فرمائڻ ويا. غسل ڪرڻ بعد اتي ئي هڪ چادر وڇائي ويهي رهيا ۽ مٿن روحاني ڪيفيت طاري ٿي ويئي. پاڻ اهڙي ته جذب جي ڪيفيت ۾ هئا جو هر فقير غسل کان فارغ ٿي اچيو سندن مجلس ۾ ويهيو رهي. ڪنهن کي به نماز جو هوش نه رهيو. ٻئي طرف جيڪڏهن ڪو مسجد کان نماز لاءِ سڏڻ خاطر آيو ٿي سو به هن روحاني ڪوڙڪيءَ ۾ ڦاسجي اتي ئي ويهي ٿي رهيو. نماز جو وقت به وڃي رهيو هو ۽ ظهر جو آخري وقت ٿي چڪو هو. ايتري ۾ خليفه احمد خان نظاماڻي وجد جي ڪيفيت مان نڪتا ۽ هوش ۾ آيا، ۽ هي شعر پڙهڻ لڳا:
اج تیرے نین نے مسجد میں ہوش لوٹا ہے ہر نمازی کا
حضرت شهيد شاه محمد ضياء الحق المعروف حضرت محفه وارا رحمة الله عليہ خليفه صاحب جي مرشد حضرت شاه صفي الله سرهندي رحمة الله عليہ جا ناٺي ۽ خليفه هئا. پاڻ جڏهن حرمين شريفين جي زيارت لاءِ ويا ته اتي سندن صاحبزادي حاجي عبدالرحيم المعروف حضرت آغا صاحب کين عرض ڪيو ته مون کي پڻ بيعت ڪري هن آبائي روحاني فيض سان فيضياب ڪريو. باوجود ان جي ته حضرت شهيد پاڻ هڪ عارف ڪامل ۽ صاحب اجازت هئا، پر پاڻ کيس فرمايائون ته آئون اوهان کي خليفه احمد خان نظاماڻي سان بيعت ڪرائيندس. واپسيءَ ۾ جڏهن سنڌ پهتا ۽ خليفه صاحب سندن ملاقات لاءِ آيو ته پاڻ کين فرمايائون ته منهنجي هن فرزند کي سلسله عاليه ۾ اوهان بيعت ڪريو. تنهن تي خليفه صاحب عرض ڪيو ته اوهان کيس پاڻ ئي بيعت فرمايو ۽ آئون دعا ۾ شريڪ ٿيندس.
خليفه احمد خان صاحب کين پنهنجي ڳوٺ وٺي آيا ۽ اُتي ڳوٺ جي مسجد ۾ حضرت شهيد پنهنجي فرزند شاه آغا صاحب کي بيعت ڪيو، ساڳي وقت حضرت خليفه صاحب پڻ فيض پهچائڻ ۾ شريڪ رهيا.
هن واقعي مان اندازو ڪري سگهجي ٿو ته مجددي سرهندي خاندان جي بزرگن ۽ مشائخن ۾ حضرت خليفه صاحب جي ڪيتري عظمت مڃيل هئي جو پنهنجي اولاد کي به کانئن بيعت ڪرائڻ ٿي چاهيائون.
حضرت مخدوم ابراهيم عليہ الرحمة جو فرزند مخدوم عبداللطيف ثاني رحمة الله عليہ هو جنهن سلوڪ جي تعليم ۽ تربيت حضرت خواجه شاه صفي الله مجددي رحمة الله عليہ کان حاصل ڪئي ۽ خلافت پنهنجي والد صاحب کان حاصل ڪيائين. جڏهن مخدوم صاحب مڏئي وارن جي وفات جو وقت ويجهو ٿيو ته پاڻ کيس وصيت ڪندي فرمايائون ته ”جي تون گهرين ٿو ته آئون ۽ خدا هڪ هجان ٻيو ڪجھ نه هجي ته خليفي نظاماڻي سان صحبت ڪر، ۽ جي پاڻ ڏانهن خلق جي رجوعات گهرين ٿو ته وسين واري خليفي سان ساٿ سنگت ڪر، ۽ جي اگهاڙي ترار ٿيڻ گهرين ٿو جو جيڪا به بددعا ڪرين يا پٽ پاراتو ڏين سو پورو ٿي وڃي ته کٿي اوڙهيندڙ خليفي وٽ وڃي ويھ.“ ان ارشاد مان ظاهر ٿئي ٿو ته خليفه صاحب جو سندن مرشد جي نظر ۾ ڇا مقام هو.
مخدوم ابراهيم صاحب عليہ الرحمة جي خليفن مان هڪ ڪامل ۽ مڃيل خليفو مولانا محمد امين ڇتراڻي پڻ هو جيڪو نه صرف روحاني مقام جو صاحب هو بلڪه ظاهري علم تي به مڪمل عبور حاصل هيس. پاڻ حضرت مخدوم صاحب کان علاوه خليفه احمد خان کان پڻ فيض پرايائين ۽ سندس ئي چوڻ تي مخدوم صاحب ۽ خليفه صاحب جي سوانح حيات”مناقب مخدومين معظمين“ تحرير ڪيائين جنهن ۾ ٻنهي بزرگن جي حالات ۽ ڪرامات سان گڏ ڪيترائي مڪتوبات شريف پڻ نقل ڪيا اٿس. اهو ڪتاب اڻڇپيل آهي ۽ ٽنڊو سائينداد جي مجددي خاندان جي علمي ڪتبخاني ۾ موجود آهي. پاڻ حضرت مخدوم صاحب توڙي خليفي صاحب ڏانهن خط لکندو هو ۽ چاھ ڀريا غزل پڻ لکندو هو. اهڙي ئي هڪ غزل جو مقطع جيڪو حضرت خليفه احمد خان نظاماڻي جي شان ۾ مشهور آهي، سو هن طرح آهي:
گر نظام کار خواھی رو نظامانی ببین، مصلحت گفتم ”امین“ گر بشنوی گفتار ما
شاعري
خليفه صاحب فارسي ٻوليءَ جا بهترين شاعر پڻ هئا ۽ ”احمد“ تخلص اختيار ڪيو هئائون. تڪمله مقالات الشعراء جو مصنف مخدوم ابراهيم خليل سندن تعريف ڪندي ”ولايت جو مخزن“ ۽ ”ڪرامت جي کاڻ“ جي لقبن سان کين ياد ڪري ٿو. وڌيڪ فرمائي ٿو ته خليفه صاحب جهڙن بزرگن جو بيان ته اولياء الله جي سوانح ۾ سونهين ٿو، پر جڏهن ته حضرت موصوف ڪڏهن ڪڏهن شعر به چوندا هئا ان ڪري هن تذڪري ۾ به سندن نالو درج ڪرڻ مناسب معلوم ٿئي ٿو.
مخدوم خليل سندن باري ۾ روايت ڪري ٿو ته جڏهن خليفه صاحب شعر چوڻ شروع ڪيو ته اڃا گهڻو وقت نه گذريو هو جو هر هنڌ سندن وهواھ ٿي ويئي. شهر جي شاعرن به سندن شاعري ٻڌي عجب ڪيو ۽ پنهنجي هڪ شاگرد کي ساٿين سان موڪليائون ته وڃي ساڻن ملاقات ڪري. ان شاگرد حضرت مخدوم ابراهيم جي خدمت ۾ اچي عرض ڪيو ته اسان ٻڌو آهي ته اوهان جي فقيرن مان ڪو فقير شاعر به آهي، اسين ان بزرگ سان ملڻ چاهيون ٿا. مخدوم صاحب کين خليفه احمد خان نظاماڻي جو نالو ٻڌايو. جڏهن ساڻن مليا ته پاڻ ۾ علمي ۽ ادبي گفتگو ڪرڻ لڳا ۽ هڪ ٻئي کي پنهنجا شعر ۽ بيت ٻڌائڻ لڳا. آخر ۾ خليفه صاحب کين چيو ته هي به منهنجو شعر آهي:
شب فراق ترا گریبان کنم تمثیل، ز تار زلف تو گیرم کہ بس سیاہ و دراز
اهو بيت ٻڌڻ تي اهو شاگرد چوڻ لڳو ته جي ٻهراڙي وارا اهڙو شعر چون ٿا ته پوءِ شهر وارن تي تعجب ٿو اچي.
تڪمله مقالات جي ليکڪ سندن ڪجھ شعر نقل ڪيا آهن جِن مان ڪي هِت پيش ڪجن ٿا.
اے دل بدیں خیال پریشان کیستی، وے دیدہ اشکبار تو حیران کیستی
غیر از فراق نیست نصیب زمان ما، اے روزگار وصل بدوران کیستی
بلقیس وار در رہ شوقت قدم زدم ، لیکن ندامت کہ سلیمان کیستی
هي پڻ سندن اشعار آهن:
بر مسند ملامت نوبت بما رسیدہ، شاھد پئے سلامت ما را کم آفریدہ
ناموس عفتم را خرمن بباد دادہ، دعوائے عصمتم را صد پردہ بردریدہ
بر افتقار احمد رحمے کہ باشد از جاں، جاناں ترا بعالم یک بندہ آفریدہ
هي پڻ سندن شعر آهي:
ترا ھر آنکہ رہ و رسم دلبری آموخت ، مرا ترک دل و جان قلندری آموخت
ذی قعدہ بدو پگاہ ششم کان اختر برج شد گم
دو شنبہ دوازدہ صد و سال کاں باز زدہ از جہان پر وبال
خليفه احمد خان نظاماڻي عليہ الرحمة جي وفات جي تاريخ معلوم نه آهي. سندن مزار نم جي ڳوٺ ۾ آهي جيڪو حيدرآباد ۽ ٽنڊو محمد خان ضلعي ۾ نظاماڻين جو هڪ ڳوٺ آهي.
درويش ميان حاجي محمد اسماعيل نظاماڻي
حضرت خليفه احمد خان جي جمله اولاد جو ته تذڪرو نه ٿو ملي، مگر سندن هڪ فرزند محمد هاشم نالي هيو جنهن کي وري هڪ فرزند حاجي محمد اسماعيل هيو جيڪو مجذوب طبيعت ۽ درويش صفت انسان هيو. پاڻ ستر سال کان وڌيڪ عمر گذاري نيٺ پنهنجي خالق حقيقي سان وڃي مليو ۽ پنهنجي ڏاڏي حضرت خليفه صاحب جي ڀرسان نم جي ڳوٺ ضلع حيدرآباد ۽ ميان جو مقام ضلع ٽنڊو محمد خان ۾ آرامي آهي.
حوالا
زمرو:نقشبندي زمرو:نظاماڻي
بابل
تاريخ
بابلي تاريخ جي شروعات جي پوري خبر نٿي پوي. ڪجهه غير معتبر معلومات ملي آهي جا سن 4000 ق. م تائين پهچي ٿي. ان معلومات مطابق قديم زماني ۾ ڪلده جي رياست ڪيترين ئي خودمختيار شهري حڪومتن ۾ ورهايل هئي. سارغان اول، جو اغاده شهر جو بادشاهه هو، تنهن سڄي ملڪ کي پنهنجي حڪمراني هيٺ آڻي يڪو هڪ ڪيو ۽ پنهنجي ملڪ جون حدون وڌائي ڀونوچ سمنڊ تائين ڪيائين. تقريباً سن 2200 ق. م وارو زمانو حمورابي جو آهي، جو سڄي بئبيلونيا جو بادشاهه هو. اهو پنهنجي متعارف ڪرايل قانون جي ڪري مشهور آهي. آثار قديمه جي کوٽائي ڪندڙن کي ان قانون جو ذري گهٽ سڄو دستور عمل هڪ وڏي يادگار پٿر تي اڪريل مليو آهي. حمورابيءَ جو قانون پنهنجي قسم جو قديم ترين نوشتو آهي ۽ پراڻي زماني جي رسم رواجن جي اڀياس لاءِ بيحد قيمتي آهي ڪجهه صدين گذرڻ کان پوءِ بابلي مهاجرن وڃي جابلو ملڪ وسايو جنهن کي آشوريا ڪوٺيو وڃي ٿو. وڏي مدت تائين هو ڏاکڻي حڪومت جي هٿ هيٺ رهيا. پر آهستي آهستي آشوري خود مختيار ٿيڻ لڳا، ايتري قدر جو آخر ۾ ميسوپوٽيميا وارين قومن جا مالڪ بڻجي ويا. 380px|thumb|[[اشتار ديوي جي مورتي جيڪا بابل ۾ سيڪس ۽ محبت جي ديوي سمجھي ويندي ھئي.]]
جاگرافي
بابل جا کنڊر ھن وقت بغداد شھر جي ڏکڻ واري پاسي 85 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھن. 380px|thumb|بابل شھر جو نقشو جنھن ۾ بابل [[فرات نديء جي ڪناري تي واقع ڏيکاريل آھي]]
380px|thumb|2016 ۾ بابل جي سرن جي اڏاوت وارو ڍانچو
380px|thumb|right|بابل جا کنڊر 1932 ۾.
1077ع
ڊسمبر
زمرو:1077ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
مهران درياهہ
مهراڻ درياھ (Mehran River) اتر ايران جي هرمزگان صوبي ۾ وهڻ وارو هڪ درياھ آهي۔
زمرو:ايران جو درياھ
بابنامو (ٿڌاسنگھ گلوسنگھ)
هيءُ ڪتابڙو ٿڌاسنگهه گلوسنگهه جو لکيل آهي. هيءُ ڪتابڙو 14 صفحن تي مشتمل آهي. ٿڌاسنگهه گلوسنگهه، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتابڙي جو اٺون ڇاپو پوڪرداس ٿانورداس، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1937ع ۾ شايع ڪيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
آمريڪي گهرو ويڙهه
آمريڪي گهرو ويڙهه (American Civil War) يا آميرڪن سول وار 65 – 1861ع جي وچ واري عرصي دوران اُتر آمريڪا ۽ سندس ڏکڻ جي يارنهن باغي رياستن جي وچ ۾ جنگ کي آمريڪي گهرو لڙائي سڏيو وڃي ٿو. هن جنگ ۾ باغي رياستن، اُتر وارين رياستن ۽ سندن حاڪمن سان گڏ نه پئي رهڻ گهريو ۽ هنن پاڻ کي ”ڪنفيڊرل آمريڪي رياستن“ جو نالو ڏنو. 12 اپريل 1861ع تي شروع ٿيل هن جنگ ۾ ٻنهي طرفن کان اٽڪل چاليهه لک فوجين حصو ورتو ۽ 617000 ماڻهو مُئا. جن منجهان اُتر جا 395000 ۽ ڏکڻ جا 248000 ماڻهو مُئا. ان کانسواءِ 075000 زخمي به ٿيا. ان جنگ جي نتيجي ۾ آمريڪي يونين بچي ويئي ۽ آمريڪي آئين ۾ اهم تبديليون آيون. ان جنگ ۾ اُتر جي اڳواڻي ريپبليڪن پارٽيءَ جي آمريڪي صدر ابراهام لنڪن (65-1809) ڪئي ۽ ڏکڻ جي جنرل رابرٽ لي طرفان ٿي. 9 اپريل 1865ع تي ڏکڻ جي فوجن پاران هٿيار ڦٽا ڪرڻ سان لڙائيءَ جو خاتمو ٿيو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:گڏيل آمريڪي رياستون
ڪرائسٽ چرچ، ڊورسٽ
ڪرائسٽ چرچ، ڊورسٽ ( انگريزي: Christchurch, Dorset) برطانيا جو هڪ رهائشي علائقو جيڪو انگلستان ۾ واقع آهي۔
تفصيلون
ڪرائسٽ چرچ، ڊورسٽ جو رقبو 50.4 مربع ڪلوميٽر آهي ۽ ان جي مجموعي آبادي 54,210 فردن تي مشتمل آهي۔
حوالا
زمرو:ڊورسٽ جا شهر
امير پير جي مزار
اسلامي دور جي هيءَ مزار ڳوٺ -اميناڻي-، شهر دادو کان -اٺ- ميل اوڀر- ڏکڻ ڪنڊ تي دادو ڪئنال جي وٽ سان آهي. -امير- پير کي ”راجل وير“ ڪري سڏيندا آھن. پاڪستان ٺھڻ کان اڳ ھن درگاهه تي گھڻو انگ ھندن جو ايندو ھو. درگاهه جو قبو پڪو ٺھيل آھي ۽ وقت به وقت -ان- جي مرمت ٿيندي رهي آھي، -ان- ڪري اصل آثار مٽجي ويا آھن. ھينئر هيءَ گادي اميناڻين جي سيدن وٽ آھي. روايت آھي ته سندس والد جو نالو نواب آٿڙو هو، جنھن جي مزار پڻ دادوءَ شھر جي اولهه ۾ چئن ميلن تي ٿيندي. ذات جو پنھور ڄاڻائجي ٿو.
سنڌ ادبي ميلو
سنڌ ادبي ميلو يا سنڌ لٽريچر فيسٽيول مخفف: ايس ايل ايف  ھڪ سالياني ادبي گڏجاڻي آھي، جنھن کي سنڌ ادبي فائونڊيشن پاران منظم ڪيو ويو ويندو آھي. ايس ايل ايف لفظن جي طاقت، ثقافت، موسيقي، امن ۽ رواداري جو جشن ملهائي ٿو. ان جو مقصد اهو اجاگر ڪرڻ آهي ته سنڌ شاهوڪار ۽ متحرڪ ثقافتن ۽ روايتن جو مالڪ آهي. ايس ايل ايف جو مقصد قائم ڪيل ۽ اڀرندڙ اديبن لاءِ انهن جي پڙهندڙن سان ملڻ ۽ مداحن سان ٽيڪاٽپڻي ڪرڻ جو هڪ جڳهه مهيا ڪرڻ آهي. ايس ايل ايف جي ٽن ڏينهن واري تقريب ۾ صوبي جي ادبي ۽ ثقافتي روايتن کي ڀيٽا پيش ڪئي ويندي آهي.
لائيو ڪوريج سان گڏ، مختلف قسم جون ڪهاڻيون، رپورٽون، پروگرام ۽ تعفا پڻ تيار ڪيا ويا آهن. ڪيترائي ٽي وي چينل ۽ اخبارون خبرون ايس ايل ايف متعلق ڪالم پڻ شايع ڪن ٿيون. ٽن ڏينهن دوران مختلف سيشنن سميت ڪتاب جي رونمائي ۽ مختلف موضوعن تي بحث، ٿيٽر، ميوزڪ ۽ مشاعرا پڻ رٿيل هوندا آهن.
ميلي ۾ ڪيترائي ميڙاڪا رٿيل ھوندا آھن جن جو مقصد ھنن ڳالھين کي نمايان ڪرڻ ھوندو آھي جھڙوڪ: سنڌ جا سماجي مسئلا، سنڌي ثقافت، سنڌي ٻوليء سان لاڳاپيل مسئلا، سنڌي ادب ۾ ٿيندڙ ترقيون وغيره. ان کان علاوه ھٿ جي ھنر جا اسٽال، ڪتابن جا اسٽال ۽ گڏوگڏ لوڪ ڳائڻ ۽ شاعرن جي مشاعرن جو پڻ انتظام ڪيو ويندو آھي. مختلف ڪتابن جو مھورت بہ ميلي جي رونقن جو حصو ھوندو آھي.
ڪيترن ئي ممتاز عوامي شخصيتن پڻ ھن فيسٽيول ۾ شرڪت ڪئي آھي، جن ۾ صوفي ڳائڻي عابده پروين، سيف سميجو، صحافي حامد مير، وسعت الله خان، سياستدان رضا رباني، اياز لطيف پليجو، سسئي پليجو، اعتزاز احسن، اداڪار صنم بلوچ، صبرين ھيسباڻي ۽ ٻيا شامل آهن.
منتظمين
نصير گوپانگ ۽ زوهيب ڪاڪا ٻئي پيشي جي حوالي سان صحافي آهن جيڪي ميلي جا انچارج آهن. ايس ايل ايف جو بنياد نصير گوپانگ رکيو ۽ زوهيب ڪاڪا ميلي جو صلاحڪار ۽ مئنيجنگ ڊائريڪٽر آهي.
2016
ھي ڏڻ پهريون دفعو نومبر 2016ع ۾ بيچ لگزري ھوٽل ڪراچيءَ ۾ منعقد ڪيو ويو. تقريب ۾ صوفي ڳائڻي عابده پروين، سيف سميجو، امب جوڳي، صحافي حامد مير، وست اللھ خان، سياستدان رضا رباني، اياز لطيف پليجو، سسئي پليجو، اعتزاز حسين، اداڪاره صنم بلوچ، صابرين حسباڻي سميت ڪيترن ئي عوامي شخصيتن شرڪت ڪئي.
2017
ٻيو ڀيرو ساڳئي هوٽل بيچ لگزري هوٽل ڪراچيءَ ۾ 27-29 آڪٽوبر کان 2017 ۾ منعقد ٿيو. هي تقريب ڪيترن ئي بيٺڪن تي مشتمل هئي، جنهن جو مقصد سنڌ جي سماجي مسئلن، سنڌي ثقافت، سنڌي ٻوليءَ سان لاڳاپيل مسئلن، سنڌي ادب جي ترقيءَ کي اجاگر ڪرڻ هيو. تقريب دوران ڪتابن جا اسٽال، هٿ جي هنر جا اسٽال، مشاعرا ۽ لوڪ گيتن جا موسيقي جا پروگرام پڻ شامل هيا
2019
ٽيون ڀيرو سنڌ ادبي فائونڊيشن، سنڌ حڪومت جي معلوماتي خاتي ۽ انڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ پاران گڏيل طور تي 22 کان 24 فيبروري 2019 تائين بيچ لگزري هوٽل ڪراچيءَ ۾ گذريل ميلن وانگر ميلو منعقد ڪيو ويو. هن ڀيري ميلي ۾ ثقافت، ٻولي، سياست، تصوف ۽ ادب تي ڪيترائي ميڙاڪا ٿيا. ڪراچي جو ماضي به ان تقريب جي اهم بحثن مان هڪ هو.
2021
مارچ 2020 ۾ ٿيندڙ سالياني گڏجاڻي ڪووڊ 19 جي وبائي سال جي ڪري منسوخ ڪئي وئي، ان کان پوءِ 12 کان 14 مارچ 2021 تائين آرٽس ڪائونسل آف پاڪستان ڪراچي ۾ منعقد ڪئي وئي.
2022
پنجون ايس ايل ايف 18-20 مارچ 2022ع تي منعقد ٿيو، موهن جو دڙو جي کوٽائي کي هڪ صديءَ مڪمل هجڻ جي عنوان هيٺ تقريب آرٽس ڪائونسل آف پاڪستان ڪراچي ۾ ٿي. پنجون سنڌ ادبي ميلو (ايس ايل ايف) 18 کان 20 مارچ 2022 تائين آرٽس ڪائونسل آف پاڪستان، ڪراچي ۾ منعقد ڪيو ويو. اهو ميلو سنڌ ۽ دنيا ۾ وڏي تاريخي اهميت جي هڪ قديم آثار ”موهن جو دڙو جي دريافت جي هڪ صديءَ مڪمل هجڻ جي جشن جي طور“ سان منسوب ڪيو ويو هو، ان موقعي تي سنڌو سڀيتا جي هن قديم شهر موهن جي دڙي جي شان ۾ سنڌي گانو تيار ڪيو ويو، جيڪو مشهور سنڌي شاعر علي آڪاش جو لکيل ۽ موسيقار سعد علوي ترتيب ڏنو. ايس ايل ايف جي افتتاحي تقريب جي شروعات هن گيت سان ڪئي وئي، جنهن کي ڏسندڙ ۽ ٻڌندڙن طرفان خوب داد ڏنو ويو.
پنجين سنڌ ادبي ميلي جي مرڪزي اسٽيج پڻ منفرد انداز ۾ موهن جي دڙي جي اهميت کي اجاگر ڪرڻ لاءِ تيار ڪئي وئي هئي. پنجين ايس ايل ايف ۾ مختلف موضوعن تي 28 ويهڪ ڪرايا ويا، جن ۾ موهن جي دڙي جي شان ۾ هڪ خاص ويهڪ پڻ شامل آهي، جنهن ۾ سنڌ ۽ ٻاهرين ملڪن مان آرڪيالاجسٽن شرڪت ڪئي. ان کان علاوه ٻن رات موسيقي پروگرام ۾ اضافو ڪيو. فيسٽيول ۾ هر عمر جي ماڻهن خاص ڪري عورتن، ٻارن ۽ نوجوانن وڏي انگ ۾ شرڪت ڪئي. تقريب کي پرنٽ، اليڪٽرانڪ ۽ سوشل ميڊيا پاران ڀرپور نموني سان ڪوريج ڪيو ويو.
2023
ايس ايل ايف جي باني نصير گوپانگ ۽ مئنيجنگ ڊائريڪٽر زوهيب ڪاڪا سوشل ميڊيا تي ڇهين سنڌ لٽريچر فيسٽيول جي تاريخن جو اعلان ڪيو. اهو 3، 4 ۽ 5 مارچ 2023 تي ٿيڻو آهي. ڇهين ايس ايل ايف "عالم سڀ آباد ڪرين" جي موضوع تي ڌيان ڏئي رهيو آهي ته جيئن موسمياتي تبديلين بابت عوامي شعور کي وڌايو وڃي. فيسٽيول ۾ ميڙاڪا، موسيقي، آرٽس ۽ ٻيون تهوار شامل ڪيا ويندا.
External links
زمرو:سنڌ ۾ تقريبون زمرو:سنڌ ۾ ٿيندڙ ادبي گڏجاڻيون (فيسٽيول) زمرو:سنڌي ثقافت
اطلاعَ (سلجهائپ)
اطلاعي جو استعمال:
بلوچستان (سلجهائپ)
بلوچستان (بلوچي: بلوچستان ) هڪ خطو آهي جيڪو جنوب مغربي پاڪستان جي مختلف حصن، جنوب مشرقي ايران ۽ جنوبي افغانستان تي محیط آهي۔
بلوچستان جي لاء اوهان هنن کي ڏسي سگهو ٿا۔
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:نالو مقام سلجهائپ صفحا
سنڌي سونھون
سنڌي سونهون __(A Guide to Sindhi text book)
سنڌي ٻوليءَ جي درسي ڪتابن ۾ آيل ڏکين لفظن، اصطلاحن جي معنيٰ ۽ سبقن جي مختصر جائزي وارو ڪتاب.
حاڪميت جو طريقو
حڪمراني، صاحبي يا حاڪميت جو طريقو يا گورننس (governance) جيتوڻيڪ حڪومت يا سرڪار جي تصور سان ڳنڍيل آهي، ان هوندي به اهو سرڪاري اختيار هيٺ ڪنهن خاص قانوني نظام ڏانهن اشارو ڪري ٿو. حڪومت مان مطلب اهڙي سرگرمي آهي ،جيڪا با اختيار فرد/ جماعت طرفان آئيني ۽ قانوني تقاضائن مطابق سرانجام ڏني وڃي. جڏهن ته حڪمراني وڌيڪ وسيع لفظ آهي. اهو اصطلاح رياستي ڪار وهنوار ۾ حڪومتي ادارن طرفان ٿيندڙ فيصلن، عوامي اميدن جي پورائي ۽ حڪومتي ڪارڪردگيءَ سان لاڳاپيل ۽ سماج جو رسمي توڙي غير رسمي ڪاروهنوار هلائيندڙ مختلف عنصرن تي ٻڌل هوندو آهي. جيڪي رياست ۾ جٽاداري کي قائم رکڻ ۽ هاڪاري تبديليءَ/ترقيءَ لاءِ ماحول مهيا ڪن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هي اصطلاح ادارن جي جوڙجڪ ۽ سرڪاري نظام (regime) لاءِ گڏيل طور ڪتب ايندو آهي. اڄڪلهه جي استعمال مطابق، لفظ ’حڪمراني‘ سان گڏ عام ڪري صفت ”سٺي“ (good) جو واڌارو ڪيو ويندو آهي. اهو تصور جمهوريت جي پکيڙ، ادارتي جٽاءُ ۽ آزاد منڊيءَ سان جڙيل آهي. خاص طور عالمي بئنڪ ۽’آئي ايم ايف‘ جي اڀياس موجب، دنيا ۾ جيڪي به سرڪارو ڪرپشن، پنهنجن کي نوازڻ، آمريت ۽ ڪٽرپڻي جو شڪار آهن، سي حڪمرانيءَ جي بهتر ماڊل طور پيش نه ٿيون ڪري سگهجن.
بابنامو (ڀڳوانداس مولچند سکراڻي)
هيءُ ڪتابڙو ڀڳوانداس مولچند سکراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتابڙي ۾ 16 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ايڪيتاليهون ڀوڄراج پوڪرداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتابڙي جو چوئيتاليهون ڇاپو ڀوڄراج پوڪرداس سال 1941ع ۾ ڇپايو ۽ اٺيتاليهون ڇاپو ساڳي پريس مان سال 1946ع ۾ شايع ٿيو.
حاڪميت جو طريقو
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج