cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
يوناني ٻولي
يوناني دنيا جي سڀني پراچين ٻولين مان هڪ آهي. اها انڊو يورپي ٻولين سان واسطو رکي ٿي. هيءَ اُها ٻولي آهي جنهن سائنس ۽ مغربي سڀيتا کي تمام گهڻو اثرانداز ڪيو آهي.ان کانسواءِ، اها انگريزي ٻولي تي پڻ گهرا اثر مرتب ڪري چڪي آهي. جيڪو يوناني قومن سائنس ۾ تمام اهم ڪردار ادا ڪيو آهي ، اڄ جي يوناني سڀ کان. لفظ جديد دوائن ۾ استعمال ڪيا ويا آهن.
ڪٽوھڙي
ڪٽوهڙي (ٻيا نالا: ع. بلخون، ف. بل، ھ. بيل، ڪٺوري، بلاگون ۽ بلڪا وغيرھ) هي ڦر گول داڻا ليمن جي داڻن جيڏا ڀوري رنگ تي ٿيندا آهن.
طب
هن کي سڪائي ڪٽي ڦڪي ڪرائجي تہ دستن کي بند ڪري، سوري، پيچش ۽ مروڙ کي فائدو ڪري، دل، جگر ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿو. آنڊن ۽ رحم جي رطوبت کي خشڪ ڪري، نزلي لاءِ مفيد آهي.
ڪٽوھر
ڪٽوهر (ٻيا نالا: ع. خبث الحديد، ف. ريم، ھ. لوهچون، تفال، زمه ۽ زعفران الحديد)
سڃاڻپ: پراڻو سڙيل لوهه هيڊي رنگ تي ٿيندو آهي. هن کي صفا ڪري پوءِ ايريال جي رس ۾ کرل ڪري ماري ڪشتو ڪري کارائبو ته بواسير جي رت جي گهڻائي، حيض جي گهڻائي، ٻرهل، يرقان، گردن ۽ مثاني جي ڪم طاقتي، پيشاب جي گهڻائي، قوت باهه، منيءَ جي گهاٽي ڪرڻ لاءِ پيچش، رت جي دستن، رحم ۽ دماغ جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
حوالا
زمرو:بلوچ قبيلا
ڪٺ
ڪٺ:
نالا: ع. قسط، ف. ڪوشه، هه. وغيره___ ڪوڻهه، قرشنا، قشنه ۽ ڪست.
سڃاڻپ: ٽيج ڪاٺيءَ جي شڪل تي هڪ پاڙ آهي، جنهن جي ٻاهرين کل ڀوري رنگ تي ڪاراڻ مائل، خوشبودار ٿيندي آهي. (هن جا ٻه قسم آهن هڪ مٺي ٻي ڪڙي)
طب
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي. فالـج، لقوي، عضون جي ڏڪڻي لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري، هن کي ڪٽي مٺي تيل ۾ ملائي دماغ تي مالش ڪرائجي ته دماغ جي سردي، مٿي جي سور، خشڪي، ٻڦي، ڦيري ۽ ٻين دماغي بيمارين کي فائدو ٿيندو.
ڪثوث
ڪثوث (عربي: ڪثوث، فارسي: ڪثوث، هندستاني، وغيره: امرلتہ، طبعتوس، زخول ۽ فرهنج) سڪل گاھ پٽ جي تندن وانگر ٿئي ٿو. هن جو شاخون هيڊي رنگ جون ٿينديون آهن، هن جو ٻج موريءَ جي ٻج جهڙو ٿيندو آهي.
طب
معدي ۽ جگر کي قوت ڏئي ٿو، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. هن کي ڀڄائي پياربو تہ حيض ۽ پيشاب جاري ٿيندو. گرم تپن، ٻرهل، بدن جي خارش کي فائدو ڪري ٿو. شڪنجبين سان گڏي پياربو تہ صفرا لاءِ جلاب جو اثر رکندو. هن کي رڌي لپري ڪري سور واري جاين تي رکجي تہ سور کي گهٽائيندو.
مرزاپور (وارھ)
ديھ مرزاپور سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا حمل تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1914 کان 1940ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ جي سروي ڪانه ٿيل ھئي. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ مرزاپور، ڳوٺ ساکاڻي، ڳوٺ مينھون خان رند ۽ ڳوٺ گاجي خان معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ غيبي ديرو جاگير 6، اوڀر ۾ ديھ چندني جاگير ۽ ديھ ڳاڙهي جاگير، اولھ ۾ ديھ ڪوھستان ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چڪ فريدآباد، ديھ چڪ بشارت ڪاڇڙي، ديھ حمل ڪاڇڙي واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ڪانہ ٿي آهي. ھن ديھ جو اڌ کان بہ وڌيڪ اوڀر وارو حصو حمل ڍنڍ ۾ شامل آھي.
ڪپور ڪچڙي
ڪپور ڪچڙي (عربي: زرنباد، فارسي: نر ڪچور، ھندستاني وغيره: ڪچري، ڪپور، عروق الڪافور، سفراڪ ۽ سالني) ننڍڙيون گول ٽڪيون ڀوري رنگ تي خوشبودار ۽ ذائقي ۾ تيز ٿين ٿيون.
مرزاپور (وارھ)
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,719 ھئي جيڪا 545 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر ضلعي جون ديھون
ڪپور ڪچڙي
طب
دل، دماغ، ۽ معدي کي طاقت ڏين ٿيون، دستن ۽ اُلٽين کي روڪين ٿيون. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪن ٿيون، ڇاتيءَ جي بلغم کي وڃائين ٿيون، کنگھ لاءِ مفيد آهي. وڇون ۽ نانگ بلا جي کاڌل لاءِ ترياق آهي. بدن کي ٿلهو ڪن. سيني ۽ پاسي جي سور، خفقان، سوداوي بيمارين، ماليخوليا ۽ وات جي بدبوءِ وڃائڻ لاءِ مفيد آهي.
ڪچريون
thumb|ڪچريون ڪچريون (نالا: ع. شمام، ف. دستنبويه، هه. وغيره ڪچري، بالڪا ۽ ڪومين ڪاچڪ.)
طب
'خاصيت: ٽوري کي نرم ڪن، پٺن جي سور، سوڄ ۽ سختيءَ کي وڃائين ٿيون، اندرين پردن کي طاقت ڏين ٿيون، فالـج، لقوي، بادي ۽ بواسير لاءِ مفيد آهن. دماغ مان ايندڙ پاڻي ۽ بلغمي رطوبت کي خشڪ ڪن ٿيون.
حوالا
زمرو:پسارڪا وکر
ڪجل
ڪجل:
جين ايڊمز
جين ايڊمز:Jane Addams : (8 سيپٽمبر1860 ۾ پيدا ٿي ۽ 21 مئي 1935 ۾ وفات ڪري وئي) کيس سوشل ورڪ جي ماء سڏيو ويندو هو
ڪجل
نالا: ع. ڪجل، ف. دود، هه. وغيره___ ڪاجل ۽ دودجل.ڪڙو ۽ مٺو تيل ڏئي ۽ ٻاري ڦلو حاصل ڪري اُن مان ٺاهبو آهي. وچولي جون ڪي زالون ڪجل پائڻ کان اڳ جَوَ اک ۾ گهمائينديون آهن، پوءِ ڪجل پائينديون آهن ته اک ڳاڙهي ۽ سهڻي لڳي! ڪجل به گهڻو ڪري پاڻ ٺاهين. چونديون آهن ته ڏياريءَ جي رات وارو ڪجل سٺو ٿيندو آهي. ڏياريءَ جي رات ڇا ڪنديون جو ڪوري ڏيئي ۾ ڳائو گيهه وجهي، ان کي ٻارينديون. ان جي مٿان ڪورو ڍڪڻ ڪجهه ويڇيٽو ڪري رکنديون، ته ڏيئي جي ڪارنهن اچي ڍڪڻ ۾ گڏ ٿيندي. پوءِ اها لاهي ان مان ڪجل جون ڪانبون ٺاهي باڪسن ۾ وجهي رکنديون آهن، ۽ پيون ڏينهن وار تي پائينديون
جين ايڊمز
مشهور فئلسوف سويڊن بورگ لکيو آهي ته ”بنا ڪنهن معاوضي جي ٻين جي خدمت ڪرڻ ئي اصل خدمت خلق آهي.“ جين ايڊمز سچ پچ انهيءَ تعريف جي لائق عورت آهي. هن آمريڪا جي شهر شڪاگو ۾ مستحق ۽ نادار ماڻهن لاءِ ”هل هائوس“ نالي شهر آباد ڪيو جيڪو اڄ تمام گهڻو مشهور آهي. جين پنهنجي سڄي زندگي دولت سک ۽ آرام غريب عوام لاءِ وقف ڪري ڇڏي. اڄ انهيءَ خدمت خلق جي ڪري جين پنهنجي دور جي عظيم عورت ۽ آمريڪا جي مشهور خدمت گذار عورت ليکي وڃي ٿي. جين ايڊمز آمريڪي رياست الي نائس جي شهر سيڊرويل ۾ 1860ع ۾ ڄائي. هوءَ پنهنجن سڀني ڀيڻن ڀائرن کان ننڍي هئي. ننڍپڻ ۾ ئي هن جي ماءُ وفات ڪري وئي. ۽ جين جي پرورش سندس پيءَ مسٽر ايڊمز ڪئي. هو هڪ وڏو ڪاروباري ماڻهو هو. ۽ رياست جي سينٽ جو 16 سالن تائين ميمبر به رهيو. هن پنهنجن ٻارن کي سدائين پاڻ سان گڏ رکيو. جين پيدائشي طور تي ڪمزور ڇوڪري هئي هن جي پٺيءَ جي ڪنڊي ۾ ور هو، هوءَ سڄي عمر انهيءَ مرض ۾ مبتلا رهي. پنهنجي صحت خراب هجڻ جي باوجود هوءَ فطرت جي هر پهلوءَ جو مطالعو ڪندي هئي، ۽ ڏاڍي جوش خروش سان تعليم حاصل ڪرڻ ۾ مصروف رهي. جين اڃا ستن سالن جي مس هئي جو هن محسوس ڪيو ته انساني زندگي سڀني لاءِ هڪ جهڙي ڪانهي کيس ان ۾ گهڻو فرق محسوس ٿيو، پر انهيءَ عمر ۾ غربت جو سبب ۽ نتيجو سمجهي نه سگهندي هئي. هن کي اهو احساس هو ته اها نا انصافي آهي جو ڪو غريب هجي ۽ ڪو امير هجي. جين جو چوڻ هو ته ”مون اهو فرق محسوس ڪيو ته ٻهراڙيءَ ۾ غربت جي باوجود ماڻهو صحت مند آهن. پر ننڍي کان ننڍي شهر ۾ به غربت سان گڏ بيماري گند ۽ غلاظت آهي. مون کي ياد آهي ته مون پنهنجي پيءَ کان اهو سوال پڇيو ته هي ماڻهو انهن ننڍڙن ننڍڙن گهرن ۾ هڪ ٻئي سان گڏو گڏ ڇو ٿا رهن؟ منهنجي پيءَ مون کي ان جو جواب ڏنو هو ۽ مون وڏي اعتماد سان اهو ارادو ڪيو هو ته آءٌ وڏي هوندي، وڏي ۽ سٺي گهر ۾ ضرور رهنديس. پر منهنجو گهر وڏن وڏن گهرن بدران اهڙين بدصورت ۽ گندين جهوپڙين جي وچ ۾ هوندو هو.“ جين اڃا اٺن سالن جي هئي ته پهريون ڀيرو هن جي برابريءَ واري خواهش جي آزمائش ٿي. هن جي پيءُ هڪڙو نيري رنگ جو خوبصورت ڪوٽ هن کي وٺي ڏنو هو. جنهن کي جين تمام گهڻو پسند ڪندي هئي. هڪ آرتوار (موڪل) جي ڏينهن تي هوءَ پنهنجي پيءُ سان هڪڙو مدرسو ڏسڻ پئي وئي ۽ اهو ڪوٽ پاتائين، تنهن تي سندس نيڪ دل پيءُ چيس ته هي نئون ڪوٽ پائي نه هل، ڇو ته اتي ٻيا اهڙا ٻار به هوندا جن وٽ پائڻ لاءِ اهڙا سٺا ڪپڙا ڪونهن، ۽ هنن کي ڏک ٿيندو. جين لکي ٿي ته ”مون اهاڳالهه هڪدم مڃي، پر دل سان نه. ڇو ته منهنجي دل ۾ ان وقت ايترو جذبو پيدا ڪونه ٿيو هو جيڪو قرباني ڏيڻ سان پيدا ٿيندو آهي.“ جين جو پيءُ مسٽر ايڊمز اهڙي صلح پسند عيسائي فرقي ۾ پيدا ٿيو هو. جنهن کي ”ڪويڪر“ ڪري سڏيندا هئا. مسٽر ايڊمز جو خيال هو ته هن جي خيالن ۽ ويچارن جو هن جي اولاد تي اثر هئڻ گهرجي هو آمريڪي صدر ابرهام لنڪن جو دوست به هو. ابرهام لنڪن مسٽر ايڊمز کي جيڪي خط لکيا هئا. انهن به جين تي وڏو اثر وڌو. thumb|Jane Addams as a young woman, undated studio portrait by Cox, Chicago
thumb| Jane Addams, 1906, by [[George de Forest Brush (1855-1941)/National Portrait Gallery, Smithsonian Institution]]
حوالا
زمرو:1860ع جون پيدائشون زمرو:1935ع جون فوتگيون
سئفو
thumb|[[ميونخ جي گلپٽوٽيڪ ميوزم ۾ رکيل عورتاڻي مٿي جي مورتي جنھن لاء خيال آهي تہ اھا سيفو جي مورت آھي جيڪا سيلينيئن چوٿينءَ صدي ق.م. ۾ ٺاھي ]]
thumb|470 ق.م. جي گلدان تي ٺھيل تصوير جنھن ۾ سيفو کي ساز وڄائيندي ڏيکاريو ويو آهي.|alt=
ھن جو وڏي ۾ وڏو چؤسٽو يوناني ديوي افروز ڊائٽيءَ جي عاشقيءَ جي باري ۾ آھي، جا ھُن کي ڪنھن نوجوان ڇوڪري سان ھوندي ھئي. سئفو دنيا جي ڪيترن ئي اديبن تي پنھنجو اثر ڇڏيو آھي، جن ۾ خاص طور ڪئٽلس، اووڊ، سُونِ برن قابلِ ذڪر آھن. جيتوڻيڪ ھوءَ وَڏَ_گھراڻي مان ھئي، پر ھن جي شاعريءَ ۾ اھي پُرتشدد سياسي ٽڪراوَ نه ٿا ملن جن ان وقت جي امير ۽ جابر طبقي ۽ عوام ۾ ھيا، جيئن ان دَور جي ٻي شاعريءَ ۾ ملن ٿا، خاص ڪري الڪيئس جي. بھرصورت سندس مڙس ۽ ڀائرن جي ڪارنامن ڪري ھوءَ ڪجھ وقت جلاوطنيءَ ۾ رھي ۽ ڇھين صدي ق.م ۾ اٽليءَ تائين شھر بندر ٿي ڀٽڪندي وتي. ھوءَ تيستائين زنده رھي، جيستائين ھن کي احساس ٿيو ته پيري اچي وئي آھي ۽ 565ق.م ۾ مري وئي. 1900 صديءَ تائين سئفو جي شاعريءَ جي باري ۾ معلومات فقط اُنھن حوالن مان ملي ٿي جي قديم مصنفن ڏنا آھن، پر ان کان پوءِ ڪيترن ئي ٻين تان ڪيئي ٽڪرا ورتا ويا آھن، اھي نظم ٽن قسمن جا آھن: (1)اھي نظم جن جو ھن جي ذات سان واسطو آهي. (2)اھي نظم جيڪي گھٽ داخلي آھين جي لوڪ گيتن وانگر لڳن ٿا. (3)وواھ جا گيت. انھن ٽڪرن مان زياده تر انھيءَ مڪتب يا مجلس خاني سان واسطو رکن ٿا، جتي ھوليسباس جي وڏ_گھراڻين ڇوڪرين کي موسيقيءَ، راڳ ۽ شائستا ۽ وضعدار زندگيءَ جي تربيت ڏيندي ھئي. انھن ڇوڪرين مان ڪجھ سان ھن جي دوستيءَ جا عشقيه نطم منسوب ڪيل آھن. انھن جي اظھار ۾ ايتري شدت ھئي، جيتري ھنن جي شادي تي مايوسيءَ ۾ ھئي. شاديءَ جا گيت، سئفو جي شاگردياڻين لاءِ لکيا ويا ھئا، يا ته انھن جي شادين تي سندن جدائيءَ ۾ لکيا ويا ھا، جڏھن اُھي سئفو کي ڇڏي ويون ھيون. ڪيئي گيت اھڙا ھا جن ۾ زالون مردن تي ٺٺوليون ڪن ٿيون ۽ انھن ۾ لوڪ گيتن جي سڳنڌ ھئي. پراچين دوؤر ۾ سئفو جي ڏات کي سڃاتو ۽ مڃيو ويو. ھن جي جيڪا به ٿوري گھڻي شاعري فنا جي گھات کان بچي وئي ھئي ڪنھن روحاني قوت سان تجلا ڏئي رھي آھي، جيئن روشن جا ٻه ٽي گيت سنڌي ۾ بچي ويا آھن. مثلاً: ھن دنيا جي ويراني ۾ منزل ملندي يا نه. يا ”او ساٿي!“ وغيره ته انھن ۾ اھا امر جوتي ٻري رھي آھي، جنھن کي ڏات چئبو آھي. ڀلا بيڪس فقير جي به ھڪ سٽ ئي ته امر آھي. ”ساجن سائين سير ڪرڻ لئه آيو ٿي انسان“ ۽ اھا پوري ”ارمغان_حام“ تي ڀاري آھي. سئفو جا تيز ۽ تند رنگ ۽ ڀاوَ، جذبا ۽ جوش ايترا ته گھرا ھيا جو سڌي اظھار کان سواءِ اُھي ٻوليءَ ۾ اچي نه سگھن ھا ۽ انھن جي جسماني ڏيکاري، پيڙا ۾ مورچائپ، سُتجڻ ۽ سُن ٿي وڃڻ، لڇائيندڙ لھر، وجد، بيخودي، اھي سڀ جذباتي تصور جي ڳھ ڳٺي جي جاءِ والارين ٿا جو اتي پيار سان لازمي آھي. ھر قسم جو حسن ھن ۾ لرزش پيدا ڪندو ھو، چاھي اھو انسان ۾ ھجي يا فطرت ۾. ھڪ ٽنڊڻ جي کل تي جا رنگا رنگي آھي، ان کان وٺي، thumb|left|alt=|چارلس مينگن جي 1877 ۾ ٺاھيل تصوير جنھن ۾ سئفو کي ليوڪئڊين نالي پھاڙ تان خودڪشي ڪرڻ وقت جو منظر ڏيکاريل آهي
ھڪ ڦلاريل ڦولَ، سانجھيءَ جي تاري، ھڪ اڪيلي گلابي صوف تائين جو چونڊي کان اُتاھون ھجي. مطلب ھن کي انسان ذات يا فطرت ۾ ھر قسم جو حسن موھيندو ھو. ھن جي شاعريءَ جي موسيقي غلطيءَ کان بعيد ھئي ۽ ان جي بي ساخته رواني ھن تي اھو قول صادق ڪري ٿي ته ھوءَ شاعريءَ جي ”ڏھين ديوي“ ھئي. جي مان چوان ته مون اھڙي ديوي ڏٺي آھي، ته ان ڳالھ ۾ وڌاءُ نه آھي.
ذاتي زندگي
سيفو جي زندگي باب ڄاڻ رڪارڊ تي تمام گھٽ آھي. ھن لاء چيو وڃي ٿو تہ ليزبوس ٻيٽ جي شھر مٽلني جي امير گھراڻي سان تعلق رکندڙ ھئي ۽ کيس ٽي ڀائر هئا.سندس پيءُ جي نالي تي ڪافي اختلاف آهي جن ۾ ڏھ نالن جو ذڪر ملي ٿو پر سڀ کان وڌيڪَ روايتن مطابق سندس نالو اسڪيمينڊرونمس ھيو ۽ ماء جو نالو سيلس ھيس جيڪو نالو بعد ۾ سيفوء پنھنجي ڌي جو بہ رکيو ھيو. سندس جنم اندازي مطابق 630 ق.م ۾ ٿيو 600 ق.م. ۾ کيس سسلي ۾ جلاوطن ڪيو ويو جتي 570 ق.م. تائين زنده رھي. ھن جي باري ۾ سندس ھڪ ٻيڙي واري فائون سان محبت ۽ ان محبت ۾ موت جا قصا مشھور ٿيا ھئا جن لاء چيو وڃي ٿو تہ اھي حقيقت نہ ھيا. سيفو پنھنجي دؤر جي تمام وڏي شاعره ھئي جنھن لڳ ڀڳ ڏھ ھزار شاعري جون سٽون لکيون ھيون جن جي قديم ڪلاسيڪل معاشري ۾ وڏي ھاڪ رھي. ان جو شمار ايٿينز جي تھذيب جي نو عظيم شاعرن ۾ ٿئي ٿو جن جي شاعري کي ڳاتو ويندو هو.
شاعري کان سواءِ ان جي سڃاڻپ عورتن سان پيار ۽ عورتن جي خواهش جي نشاني طور بہ ٿيندو آھي. ھوء ليزبوس ٻيٽ تي رھندي عورتن جي خواهش ۽ محبت ڪري اھڙي عمل لاءِ لزبين ازم جو لفظ متعارف ٿيو جيڪا عورتن جي ھم جنس پرستي سڏبي آھي. ڊاڪٽر فهميده حسين لکي ٿي تہ:سيفو جي زندگيءَ جي ڪهاڻي اصل تاريخي بنياد بدران داستان گوئيءَ واري نموني بيان ڪيل ملي آهي. البت اهو چڱيءَ طرح معلوم آهي ته هوءَ هڪ تمام مشهور شاعر عورت هئي ۽ ڪيتريون ئي ننڍڙيون نينگريون هن وٽ علم حاصل ڪرڻ لاءِ ليسباس ٻيٽ تي اينديون هيون ۽ ايفروڊائيٽ ديويءَ جي لاءِ مخصوص پوڄا ۽ سيوا ۾ به حصو وٺنديون هيون. سيفو جي باري ۾ جيڪا ڳالهه يقيني آهي سا اها ته سندس شاعريءَ جو ڪجهه حصو اڃا موجود آهي جنهن مان وڏن عظيم شاعرن ۾ سندس رتبو معلوم ٿئي ٿو.
سيفو جي شاعري
ڊاڪٽر فهميده حسين پنھنجي ڪتاب دنيا جون شاعر عورتون ۾ سيفو جي شاعري جو سنڌي ۾ ترجمو ڏنو آهي: "ننڍڙا نظم"
- "ماڻهو بيشڪ ڳالهيون ڪن ٿا ۽ ليڊا جي لاءِ چون ٿا ته هن ڪو ڳڀ لڌو هو جيڪو لڪل هو سنبل جي گلن جي جهڳٽي ۾." "توکي جڳهه جي خبر آ – پوءِ ڪريٽ کي ڇڏ، اسان وٽ اچ جتي تنهنجو انتظار آ ٻارين ۾ ورهايل هنن سهڻن وڻن جي جهڳٽن ۾ جي تنهنجي لاءِ مقدس آهن" "قربان گاهه تي اگر ٻرن ٿا صُوفن جي وڻن وچان ٿڌا جهرڻا وهن ٿا جوان گلابن جي پاڇي ۾ ڏڪندڙ مست اکين ۾ ٿڌڙي هير ننڊ اوتي ٿي" "چراگاهن ۾ جتي گهوڙا هري مري ويا آهن اتي بهار جي پِيلن گلن جي خوشبو هوا کي سرهاڻ بخشي ٿي." "اي راڻي، اي سائپرين! پيار ۾ ٻوڙيل مڌ سان اسان جي سُنهري پيالن کي پُر ڪري ڇڏ فوراً" "هو ۽ تون هو ڪنهن سورمي کان به وڌ منهنجي لاءِ ڄڻ ته خدا آهي ها، اهو ئي ماڻهو جنهن کي تنهنجي ڀرسان ويهاريو ويو آهي اهو جيڪو تنهنجا مٺڙا ٻول تنهنجي سس پس ڪَنُ ڏئي پيار مان ٻڌي رهيو آهي اها ئي جادوءَ ڀري کل کلي رهيو آهي جا منهنجي دل جي ڌڙڪَنُ وڌائيندي آهي." "جي توسان اوچتو ملڻ سان ماٺ ٿي وڃان ٿي... سو ان لاءِ ته منهنجي زبان ڄڻ ڦٽجي پئي آهي منهنجي تن اندر ڪائي باهه ٻري وئي آهي ڏسان ٿي، نڪي ٻڌان ٿي بس ڄڻ پنهنجا ئي ڪن وڄن ٿا پگهر ۾ پسي ڏڪان ٿي هيڊي سڪل گاهه جيان هيڊي ٿي وڃان ٿي اهڙي وقت موت مون کان ڪو ايڏو دور ته ناهي" "نياڻيءَ جو ڀاڳ اسين لوڙهيون ٿا هيءَ دکي هن ٻيڙي ۾ انهن اکرن سان ته: ”هن ۾ رک آهي ننڍي نيٽي ٽماس جي جنهن کي پُرسيفون سان زوريءَ پوريو ويو هو، اڻ پرڻيل اونداهي ڪوٺيءَ اندر ۽ هن گهر کان بي گهر جلاوطن ننڍڙي نياڻيءَ خاطر هڪ جيڏين ڏک ۾ تيز تکا بليڊ کڻي پنهنجا سهڻا سندروار ڪوڙي ڇڏيا هئا"
ڪچ ڪوڏيون
ڪچ ڪوڏيون:
نالا: ع. اُم الجلود، ف. ڪلاچڪ، هه. وغيره___ چهوٽي ڪوڙي، طلسيا ۽ ويتس.
سڃاڻپ: ڪوڏين جي نموني تي پر اُنهن کان گهڻيون ننڍيون، هيڊاڻ مائل اڇي رنگ تي ٿينديون آهن.
طب
خاصيت: سنگجراح سان گڏ ماري کارائجن ته رت جي دستن کي بند ڪري. آنڊن جي ڦٽ، پيشاب جي گهڻائي، مثاني جي ڦٽ، پٿري، ٻرهل ۽ يرقان لاءِ مفيد آهن. هن جون گرڙيون وات جي جوش، پچڻ ۽ ڦلڻن کي فائدو ڪن ٿيون.
ڪرٽ
ڪرٽ (نالا: ع. خضف، ف. خربوزه خام، ھ. خام خربوزه، قشم) ول ۾ بيٺل ڪچو گدرو.
طب
هن کي گرم مصالحن ۾ رڌي کارائجي ته پراڻن رت جي دستن کي فائدو ڪندو، پيشاب جاري ڪندو، مثاني جي رائي ۽ پٿريءَ کي پيشاب جي رستي خارج ڪندو. صفرا جي جوش کي گهٽائڻ لاءِ مفيد آهي.
ڪچنار
ڪچنار:
نالا: ع. ولب، چنار، هه. وغيره___ ڪچنار، ڪويدا ۽ ريلطاس.
سڃاڻپ: سوانجهڙي جيڏو وڏو وڻ ٿئي ٿو.
٬==طب== خاصيت: هن جا پن ڪاڙهي پياربا ته صفراوي دستن کي بند ڪندا. معدي جي ڪيڙن کي مارڻ، آنڊن جي ڦٽ، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، مثاني، پرميل، خارش، کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي. هن جا گل سڪائي ڦڪي ڪري استعمال ڪرائڻ سان سلهه، واتان رت جي اچڻ ۽ بواسير کي فائدو ٿيندو. هن جون گرڙيون وات جي جوش، پچڻ ۽ ڦلڻن لاءِ مجرب آهن.
ڪٻر
ڪَٻرسنڌ ۾ ڪَٻر نالي پکي. هن کي انگريزي ۾ Myna چئبو آهي. هن جو سائينسي نالو ''Acridotheres آهي.
هن کي ڪٿي ڪٿي لالي پڻ چوندا آهن، اُردو ۾ مينا چئبو آهي
ڪَٻر جي جِسامت
ڪَٻر (نر) ۽ ڪَٻرِي (مادي) هڪ جھڙا ٿيندا آھن. گھڻو ڪري گاهير ۽ هيٺانهن علائقن ۾ رهي ٿي. رنگ جو چمڪدار ناسي آهي. مُنڍي، پُڇ ۽ پَرن جا پاسڙا ڪارسرا گھرا ناسي هوندا اٿس. پَر جي وچ ۾ اَڇو ٽِڪو ٿئيس. جيڪو اُڏامڻ مهل صاف نظر ايندو آهي. چُهنب هيڊي رنگ ۽ اک جي پويان سُهڻو هيڊو نشان اَٿس. ٽنگون ۽ پير بہ هيڊا هوندا اٿس. پير ۽ چنبا مضبوط ٿين ٿا ۽ پُڇ ڪي قدر ننڍو هوندو اٿس.
کاڌ خوراڪ
ڪَٻر ٻج، ميوا، جيت، ڪينئان ۽ گهريلو اوبر کائي ٿو.
رهائش
هي سنڌ کان علاوه پوري هند اُپکنڊ، افعانستان، ازبڪستان، ترڪمانستان، تاجڪستان، ميانمار(برما)، ملائيشيا، ٿائيلينڊ ۽ چين ۾ پڻ ملي ٿو.
ڪَٻر مقامي پکي آهي، لڏپلاڻ ڪونہ ڪندو آهي. اِن پاڻ ۾ انساني آبادين جي ويجھو رهڻ جي همت پيدا ڪري ورتي آهي ۽ عام طور تي بي خوف آهي.
ڪَٻر وڻ جي پور يا عمارتن ۾ سادو پيالي نما آکيرو ٺاهي ٿو. جيڪو گاھ، پاڙن ۽ تيلين جو هوندو آهي.
سنڌي ادب ۾
سنڌي ادب جي لوڪ ڪهاڻين ۾ بادشاهن جي قصن ڪهاڻين سان ڪَٻرين جو ذڪر پڻ ملي ٿو.
گيلري
thumb|ڪَٻر فصلن ۾ کاڌ خوراڪ حاصل ڪندي.|alt=
طِب
خاصيت: هن جو گوشت خفقان، دل هول ۽ چريائيءَ لاءِ مُفيد آهي، بدن کي ٿُلهو ڪري ٿو. هن جي وِٺ ۽ رت ڪوڙھہ، چِٽي ۽ ڇانئن جي داغن تي مَکجي تہ انهن کي ڇُٽائيندو، اکين جي ڌُنڌ ۽ ڦُلي لاءِ فائديمند آهي..
ڪَٻر جي ٻولي
thumb|Callsهي پکي صُبح جو سوير وڻ تي وَلر ڪري گڏ ٿيندا آهن ۽ زور زور سان ٽِيڪو ڪندا آهن.
نسل جي واڌ ويجھ
thumb|کاٻو|ڪَٻر پنهنجي آکيري ۾|alt= thumb|ڪَٻر جا آنا|alt=هي سڄي عمر لاءِ جوڙو ٺاهيندا آهن. ڪَٻرِي 4 کان 6 آنا لاهيندي آهي. آني جي ديگھ 30.8 ملي ميٽر ۽ ويڪر 21.99 ملي ميٽر عمومي هوندي آهي. 17 کان 18 ڏينهن آرو ڪندي آهي. 22 کان 24 ڏينهن تائين ٻَچي جا پَر نڪري ايندا آھن ۽ اُڏام جي تياري ڪندو آهي.thumb|ڪَٻر ٻئي پکي جا آنا ٽوڙيندي.|alt=
ننڍي ڪَٻر
سنڌي ۾ ننڍي ڪَٻَرِ کي لالي، ڪناري واري ڪَٻر، ۽ کوهي واري ڪٻر نالي سان سڏيو ويندو آهي ، ۽ هن کي انگريزي ۾ بينڪ مانيا (Bank Myna) ۽ اردو ۾ ديائي مينا جي نالي سان سڏيو ويندو آهي.
ننڍي ڪَٻر جي جِسامت
هيءَ ڪَٻر عام ڪَٻر کان ڪجھ ننڍي هوندي آهي. 20 سينٽي ميٽر جِسامت واري هيءَ ڪَٻر ڏسڻ ۾ عام ڪَٻر کان گھڻو مختلف نہ هوندي آهي. اُنڪري اڪثر ماڻهو هن کي بہ عام ڪَٻر سمجھندا آهن. پر ٿورو ئي ڌيان ڏبو تہ هن ڪَٻر جون جدا وصفون ڏسي سگھبيون. هيءَ ڪَٻر رنگ ۾ عام ڪَٻر کان ڪجھ مختلف آهي. قد بت بہ عام ڪَٻر کان ڪجھ ننڍو ٿيندو آهي. بالغ ننڍي ڪَٻر جي اک واري پاپڙي ڳاڙهسري نارنگي ۽ چُهنب به نارنگي ڳاڙهي هوندي آهي. پَرن جي ڪناريءَ وارن کَنڀن تي نارنگي ۽ ڀُورو چِٽو ٿئيس. پُڇ جي پُڇڙي بہ نارنگي ۽ ڀُوري هوندي اَٿس. مٿو ۽ ڳل چمڪيلو ڪارو ناسي اَٿس. ڄڻڪ نقابي ڪَن ٽوپ پاتل هُجيس. جسم ميرانجھڙي سُرمائي ٿيئس. ڳِچي، ڇاتي ۽ باقي اندريان کَنڀ عام ڪَٻر وانگر اَٿس ۽ پيشاني تي ننڍڙو پر تمام نُمايان مُچو ٿئيس ٿو. پُڇ جي هيٺيان ۽ اندريان کَنڀ ڀُورا اَٿس. ٻَچي جو رنگ سادو ۽ ڦِٽل ڦِٽل ٿئي ٿو، مٿو ۽ ڪنپٽي گھري ناسي ٿئيس ٿي.
عام طور تي سياري ۾ وڏن وَڳرن (وَلرن) ۾ گُھمندي آهي.
ننڍي ڪَٻر جي ٻولي
ننڍي ڪَٻر جون ٻوليون عام ڪَٻر جھڙيون اَٿس پر آواز اوترو اُوچو ڪونہ ٿئيس.
ننڍي ڪَٻر جي رهائش
هن جون عادتون به عام ڪَٻر جھڙيون آهن پر عام ڪَٻر کان وڌيڪ گروھ پسند آهي. آباد پوکن ۾ رهندي آهي، واھ جي ڪَپرن، سِم نالن ۽ گِھميل چراگاهن ۾ ۽ اُتي رهي ٿي جِتي مال ۽ ڳوٺ هجن. شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ڏِسبي آهي. هي ڪَٻريون 50 کن جي تعداد ۾ گڏيل ڪالوني ٺاهي رهن ٿيون. آکيرو اُڀ ڪَپرين ڀِڪن ۾ سوراخ کوٽي ٺاهين ٿيون يا وري ڪڏهن ڪڏهن درياھ ، ندي، واھ، بند، يا روڊ جي ڀِڪ ۾ قدرتي ڏرڙ ۾ آکيرو ڪن ٿيون.
سنڌ ۽ پنجاب کان علاوه گُجرات (انڊيا) کان مهاراشٽرا تائين ۽ بنگلاديش ۾ جام ملي ٿي. اڪثر ڪري ساريالن علائقن ۾ تمام گھڻي ٿيندي آهي.
حوالا
زمرو:پکي
ڪچي ڊاک
نالا: ع. حصدم، ف. عوزه، هه. وغيره___ انگور خام، انفانيون ۽ انفانين.
سڃاڻپ: اڃا وڻن ۾ پوري طرح پڪي نه هجي.
خاصيت: هن جو پاڻي نپوڙي، مٺاڻ وجهي پيارڻ سان گرم تپن، الٽين، وبائي دستن، گهڻي اُڃ، جگر جي گرمي، ٻرهل، يرقان، وات جي بدبوءِ ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين، ڦلڻن، مثاني جي ڦٽ، پيٽ جي سور ۽ قولنج کي فائدو ٿيندو. معدي جي ڪيڙن کي ماري ڪڍندو. هن جون گرڙيون ڏندن ۽ مهارن جي سور لاءِ مفيد آهن.
نانگ دڙو
ديھ نانگ دڙو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ميرپور تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
اھا ديھ شروع ۾ ٻن حصن ديھ نانگ دڙو 1 ۽ ديھ نانگ دڙو 2 ۾ ورھايل ھئي. انھن مان نانگ دڙو 1 تپو ميرپور ۾ ۽ نانگ دڙو 2 تپو حمل ۾ واقع ھيا. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1934 کان 1957ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي اترئين ڀاڱي واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ڪوٽ ھر نالي وسندي واقع ھئي. 1934ع واري ديھ نانگ دڙو 2 جي نقشي مطابق ھن ديھ جي ڏاکڻي ڀاڱي م رڳو ھڪ ڳوٺ حاجي خان چانڊيو واقع ھيو. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ سليمان پيرزادو، ڳوٺ پڃيل خان چولياڻي، ڳوٺ خيرمحمد ٻرڙو، ڳوٺ محمد بخش چولياڻي ۽ ڳوٺ محمد صلاح چولياڻي معروف ڳوٺ آھن.
ڪڇون
ڪڇون:
نانگ دڙو
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ حامد واھ، اوڀر ۾ ديھ ڳڙھي ماڪوڙو ، اولھ ۾ ديھ چندني جاگير ۽ ديھ حمل ڪاڇڙي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ ميرپور واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ان جي اوڀرندي حصي مان نصير ڊسٽري وھندڙ آھي.
ڪڇون
سڃاڻپ: پاڻيءَ جو ننڍين ٽنگن ۽ پٿر جهڙي سخت هڏي وارو جانور آهي
نانگ دڙو
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون ديھون
ڪڇون
طب
خاصيت: هن جو گوشت قوت باهه کي وڌائي ٿو. چيلهه کي طاقت ڏئي ٿو. بواسير جي رت ۽ حيض جي رت جي گهڻائيءَ کي روڪي ٿو. هن جو رت ماکيءَ ۾ ملائي کارائجي ته مرگهي، عضون جي سيٽجڻ ۽ سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جي چرٻي سخت سوڄ ۽ ڳوڙهن، لذت النسا، آلت ۽ نبضن جي ڍرائي کي فائدو ڪري ٿي. هن جا آنا نانگ جي زهر،کڻ نانگ جي زهر لاءِ ترياق آهن. هن جو پتو اک جي ناسور، ڦٽ ۽ اک مان ايندڙ پاڻيءَ لاءِ مجرب آهي.
اسلامي ثقافت
ھن مواد کي اڻ ڌريو ڪرڻ جي ضرورت آھي. (جون 2019ع) 225px|thumb|بادشاھي مسجد لاھور اسلامي ثقافت (Islamic Culture)، مسلمانن جو آئينه زندگي آهي اهو سڀني کان اهم سرچشمو الله جي ذات تي ايمان ۽ يقين محڪم آهي. مسلمانن جي ثقافت جا روشن پهلو جهاد ڪرڻ، خلافت جو نظام، بيعت جو رواج، هجرت جو درجو ۽ احڪام نصرت جي لغت جي اهميت، صداقت، ايثار، امانت، خلق جي خدمت، حقوق الوالدين، حقوق العباد، عزيزن جا حق پاڙيسرين جا حق، تبليغ، حلال و حرام جي تفريق اسلامي ثقافت جا شه پارا آهن. انسان کي ساري مخلوقات ۾ مٿانهون مقام حاصل آهي، قوت، فڪر کيس ٻي مخلوق کان امتياز بخشي ٿي. انسان مرد خواھ عورت لاءِ علم لازمي قرار ڏنو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته علم انسان کي اشرف بنائي رشتن جي شڃاڻپ ڪرائي ٿو، جيئن ثقافت ۾ ترجيح رنگ نسل کي ڪونهي، بلڪ عملي ڪردار کي آهي. ثقافت انساني جذبات احساسات جي صحيح ترجمان آهي.
حوالا
زمرو:اسلام
نسبيون
نسبيون:
ڪن جي ھڪ زيور جو قسم. ڇلي جهڙيون ٿينديون آهن، جنهن ۾ چانديءَ جو ڦل ٿيندو آهي، انهيءَ جي مٿان سنهين ڪنگرين سان جڙات ٿيندي آهي.
سيدالنساء بيگم
حوالا
زمرو:زاعفائون زمرو:عورتون
ڪرنگ
ڪرنگ (نالا: عـ. ثمام، فـ. ثما سرخ، ھـ. وغيرہ ڪاث ۽ آت هڙ) اَن جو قسم آهي، جو ڳاڙهي رنگ تي ننڍا داڻا ٿيندا آهن، ذائقي ۾ ڦڪو ٿئي ٿو.
طب
هن جي ماني پچائي کارائجي تہ سيني ۽ جگر جي سور کي فائدو ڪندي. گهاٽي بلغم ۽ ڪچين رطوبتن کي پچائي ٻاهر ڪڍندي. معدي ۽ آنڊن کي تقويت ڏئي ٿي. معدي جي ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪڍي ٿي. هن جي لپري سور ۽ سوڄن لاءِ مفيد آهي.
جيئندڙو
جيئندڙو:
ڪن جي ھڪ زيورجو قسم آھي. ڪن جو بلڪل مٿيون حصو. جئيندڙو هميشه ڪن ۾ رهندو آهي. هن جي بناوت سنهڙي والي جهڙي ٿيندي آهي، جنهن ۾ ٽي ستارا هوندا آهن.
ڇالر
ڇالر ڪن جو ھڪ زيور آھي. ھي پنڙن وانگر ٿين، فرق صرف اهو آهي جو پنڙا وڏا ۽ ڪنگرا ٿين، ۽ هي ننڍا ۽ لسا ٿين. هي ڪن جي سوراخن جيترا ٿيندا آهن، ٽي يا چار. اهي سڀ هڪ ئي ڌاڳي ۾ پوتل ٿين، جيڪي جدا ڪڏهن بہ نہ پائي سگهجن.
حوالا
زمرو:زيور
نواب ڪلھوڙو
ديھ نواب ڪلھوڙو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا  وارھ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1934 کان 1962ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ مير محمد ڪلھوڙو، ڳوٺ رتو ڪلھوڙو، ماڇي ڳوٺ، ڳوٺ گل ٻرڙو، جتن جو ڳوٺ ۽ نواب شاخ لڳ ڳوٺ محمد علي کھاوڙ واقع ھيا. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ ڪلھوڙا ڪلھوڙو معروف ڳوٺ آھي. ان کان علاوه ڳوٺ گل ٻرڙو ھيٺيون ھن ديھ ۾ واقع آهي جڏهن تہ ان ڳوٺ جي نالي سان ديھ گل ٻرڙو جو دنگ ان ڳوٺ جي لڳولڳ واقع آهي جنھن ديھ ۾ ڳوٺ گل ٻرڙو مٿيون واقع آهي. ڳوٺ رتو ڪلھوڙو، ماڇي ڳوٺ ۽ جتن جو ڳوٺ ھاڻي غيرمعروف ٿي يا ڦٽي ويا آهن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڪلر ، اوڀر ۾ ديھ صفر تونيو، اولھ ۾ ديھ گل ٻرڙو ۽ ڏکڻ ۾ ديھ وارھ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي اتر اولھ ۽ اولھ واري دنگ سان گڏ وارھ برانچ وھندڙ آھي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 4,724 ھئي جيڪا 865 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون زمرو: قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون ديھون
بولو
بولو:ڏاندڙو: ھڪ نڪ جو زيور. ٻيءَ _ ٽيءَ تاريخ جي چنڊ جهڙيءَ شڪل جو ٽڪر آهي، جيڪو نڪ جي وچينءَ ڀت ۾ پاتو ويندو آهي، اهڙيءَ طرح، جو اهو هميشه چپ جي مٿان لٽڪيو بيٺو هوندو آهي. هن جا قسم چٽائون، لالائون ۽ بينسري آهن. چٽائون: سون جو اڌ گول ٽڪر، جنهن ۾ سون جي ڪنگريءَ سان چٽسالي ۽ هيٺان ننڍڙي مڇلي ٿئي. لالائون: هي صرف گول سوني تار ٿئي، جنهن ۾ پاسن کان ننڍڙيون مڇليون ۽ وچ ۾ لعل ٿئي. بينسري: بولي جو هي قسم چٽائون جهڙو ٿئي ٿو. فرق صرف اهو آهي جو هن ۾ وچئين حصي تي سوني جاري پوتل هوندي آهي زالون نٿ کان سواءِ نڪ ۾ بولو يا ڏاندڙو به پائينديون آهن، رواج اهو آهي ته ڏانڊڙو ڪنواريون ڇوڪريون پائينديون آهن. بولو نڪ جي ٻنهي چونٽين جي وچ واري بنيي ٽوپائي ان ۾ پائينديون آهن. بولي کي مڪراني زالون پولو چون. مڪراني زالن ۾ فيروزي وڏي ٽڪ سان بولي پائڻ جو رواج عام آهي. لاڙ ڏي ڇوڪريون چانديءَ جا بولا نڪن ۾ جهانءِ سان بولا به پائينديون آهن. ڪي وري بولي جي بدران چانديءَ جي ڇلڙي يا والو پائي نڪ ٻٽيو ڇڏين. چون خيرين سلهين ڀائن جي ڀيڻ ٻٽي نڪ سان ڪيئن هلي.
ولايا ڏيڍا
ولايا ڏيڍا:
ڪن جي ھڪ زيور جو نالو. ھڪ والو جيڪو ڪن جي وچئين حصي ۾ پائبو آهي. اهو گول ۽ لسو ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن انهيءَ تي گلڪاري به ٿيل هوندي آهي، نه ته والي کي وٽ ڏنل هوندا آهن. هي ڪافي خوبصورت لڳندو آهي.
ڪرنو
ڪرنو (نالا: ع. درد نارنج، ف. شگرفه نارنج، هه. وغيره- ڪرنا ۽ سفيد گل.) اڇي رنگ جو خوشبودار گل ٿيندو آهي. گهڻو ڪري هن جو عرق ڪڍي ڪم آڻبو آهي.
طب
دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ، قوت باھ ۽ مني وڌائيندڙ آهي. پيٽ جي سور، قولنج، خفقان، غشي، وسواس ۽ معدي جي طاقت لاءِ مفيد آهي، بک وڌائي ٿو، کاڌي کي هضم ڪري ٿو ۽ وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو.
ڪٺمال
ڪٺمال ڳيچيء جي ھڪ زيور جو چانديءَ جو ٿئي، جيڪو دن کان ٿورو مٿي بيهندو آهي، ۽ ٻه _ ٻه سرون گڏ ٻنهي پاسن ٿين، جن ۾ نهايت خوبصورت گول داڻا ٿين. هر هڪ لڙيءَ ۾ ويھ _ ويھ داڻا هوندا آهن. انهن جي هيٺان هڪ دهلڙي ٿئي، جنهن جي هيٺئين حصي ۾ ٽڪنڊيون جهمٽيون، ۽ پاسن کان ٽي _ چار ننڍڙا گهنگهرو ٿين.
حوالا
زمرو:زيور
ھس
هس:
حوالا
زمرو:زيور
والن جون جھمٽيون
والن جون جهمٽيون ڪن جي زيورن جو نالو. ڪن جي مٿئين حصي کان وٺي ڪن جي پاپڙيءَ تائين گهٽ ۾ گهٽ چار _ پنج واليون پائبيون آهن، ۽ اهي الڳ الڳ نہ پر گڏ پائبيون آهن. هڪ تار ۾ چوڪنڊي چاندي جو ٽڪر ٿئي، جنهن جي مٿان ڪابہ جڙات وغيره نہ ٿيندي آهي ۽ لسو ٿيندو آهي. اڪثر زالون هڪ ئي وقت پنڙا ۽ ڇالر پائين.
حوالا
زمرو:زيور
پيچوھا (وارھ)
ديھ پيچوھا سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا لالو رائنڪ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1911 کان 1957ع تائين واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ پيچوھا، ڳوٺ محبوب خان، ٿيٻن جو ڳوٺ، ڳوٺ ابلداس ۽ مغيرين جو ڳوٺ، لاکي جو مقام ۽ مھتاب شاھ جو مقام واقع ھيا. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ پيچوھا ۽ ڳوٺ جيئند مغيري معروف ڳوٺ آھن باقي ٻيا غيرمعروف ٿي ويا آهن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ حني ، اوڀر ۾ ديھ ياروديرو ۽ ديھ عبيداڻي، اولھ ۾ ديھ لالو رائنڪ ۽ ڏکڻ ۾ ديھ اصحابو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي و مان وارھ وڳڻ روڊ گذرندڙ آھي. ڳوٺ پيچوھا ھڪ وڏو ڳوٺ آهي جنھن ۾ ٻوھيا محلو ۽ پيچوھن جو محلو واقع آھن. ھي ڳوٺ لالو رائنڪ کان ھڪ ڪ م جي فاصلي تي واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 9,174 ھئي جيڪا 1,779 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
تعويذ (زيور)
تعويذ:
ڳيچيء جي زيور جو نالو.چانديءَ جا ٿين، ۽ دن کان اٽڪل اٺ آڱر کن مٿي پائبا آهن. هي مٿي سوڙها ۽ هيٺ ويڪرا ٿين ۽ ڪاري ڌاڳي ۾ پوتل ٿين. ٽي _ چار آڱر ويڪرا ٽي ٽڪر هوندا آهن، جن جي وچ ۾ چانديءَ جو هڪ هڪ داڻو ٿئي، ۽ ان جي مٿان ٿورو چانديءَ جو ڪم ۽ رنگين شيشن جي چٽسالي ٿيندي آهي. انهيءَ جي هيٺان ڇمڪڙيون هونديون آهن، جيڪي ٿورڙيون وڏيرڙيون ٿينديون آهن.
کيرول
کيرول ھٿ جو ھڪ زيور. ڇلي جي مٿان چوڪنڊياري يا بادامي نموني جي ٽڪري سان ٺھيل منڊيءَ کي ”کيرول“ سڏجي. انھيءَ جي مٿان چٽسالي بہ ٿئي. هن جي مٿان ننگ وغيره نہ ٿيندو آهي. مڱڻي جي موقعي تي ڪنوار کي پارائبو آهي.
چندن ھار
چندن هار ڳيچيء جو ھڪ زيور آھي. هي سڀني زيورن ۾ گهڻو وڏو ٿئي. هن جي ويڪر بہ وڏي تہ ڊگهائي بہ وڏي ٿئي. هي ڳچيءَ کان وٺي دن کان ٻہ آڱر کن ڊگهو ٿئي. ۽ ويڪر ٽي آڱر کن ٿئي. هن ۾ هڪ چانديءَ جي زنجير ٿئي، وري جڙات تي چانديءَ جي زنجير اهڙي نموني سان ٽن—چئن آڱرين بعد وري هڪ چانديءَ جو ٽڪنڊو ٽڪر ٿئي، جنھن جي مٿان آرسيءَ وانگيان هڪ خالي ۽ رنگين شيشو ٿئي، جيڪو زيورن ۾ استعمال ٿئي ٿو. اهڙي طرح سڄي چندن هار ۾ ٿيندو، ۽ آخر جو اچي هڪ ننڍڙي دهلڙي ٿئي، جنھن کي ”ڍولڻو“ بہ چئبو آهي.
ڇٽ
ڇٽ:
ھٿ جي ھڪ زيور جو نالو. هي سڀني مٿين شين کان وڏو ٿئي، ايتريقدر جو ٽن آڱرين کي ڍڪي بيهي _ پر پائجي هڪ آڱر ۾. وچ ۾ ڳاڙهي گول ٽڪ ٿئي، ۽ چئني پاسن چانديءَ جي ڄاري. انهيءَ ڄاريءَ ۾ رنگين ٽڪن جي جڙات ڪيل هوندي آهي، ۽ ان جي پاسي کان ٿوري ڪنگري ٿئي.
حوالا
زمرو:زيور
الي
الي مٿي جي زيور جو هڪ قسم آھي. ھن جا ٻہ قسمن ھوندا آھن:
الي، ڏاڻ سوڌي (ڇوڪرين): ھي چنڊ جهڙيءَ شڪل جي ٿئي، ۽ رنگين ٽڪن لڳل ٿئي. هيٺان چانديءَ جون گهنگهريون مينا ۾ لڳنديون آهن. ٻيون اهي ٿين، جن ۾ زنجيري هوندي آهي، جيڪا وارن ۾ لڳي، جنهن ڪري ان کي ڏاڻ سوڌي الي سڏين. هي سنڌي سينڌ جي منهن وٽ يعني پيشانيءَ وٽ لڳائبي آهي.
ٻنهي الين جي ساخت هڪجهڙي ٿيندي آهي.
دنيا جا مشھور شھر
دنيا جا مشھور شھر دنيا ۾ ھزارين شھر آھن ۽ انھن ۾ وقت سان گڏوگڏ واڌارو پڻ ٿي رھيو آھي.
چوٽي ڦل
حوالا
زمرو:زيور
دنيا جا مشھور شھر
وفاق
اسلام آباد
سنڌ جا شھر
ڪراچي،حيدرآباد,سکر,لاڙڪاڻو, خيرپور, جيڪب آباد،نوابشاھ،دادو،بدين،سانگھڙ،ڄامشورو,ڪوٽڙي،ٺٽو،مٺي,شهدادڪوٽ،گھوٽڪي،ڪنڌڪوٽ,ڪشمور،اٻاوڙو،ميرپور ساڪرو،ميرپورخاص,ميرپور ماٿيلو،ٺل ڳڙھي ياسين,ڳڙهي خيرو،نئون ديرو،رتوديرو،ڏوڪري،وارھ،قمبر،ميروخان,باڊھ،محراب پور،پڪا چانگ,ٺري ميرواھ،گمبٽ، راڻيپور،سوڀوديرو،پير جو ڳوٺ،ڪنگري,ڏھرڪي،شڪارپور،خانپور،لکي غلام شاھ،ٽنڊوالهيار,خيرپورناٿن شاھ،ميھڙ،ماتليتلھار،ڪڪڙ،سن،لڪي شاھ صدر، مانجھند ،پيٽارو،جوھينوشهرو فيروز،مورو،نيو جتوئي،ڀريا روڊ،ڪنڊيارو،ھالاڻي،ھالا نئون،ھالا پراڻو،ڀان سيدآباد،نيوسعيدآباد،سيوھڻ،خدا آباد،ٿاڻو بولا خان،اڏيرولال وليج، اڏيرولال اسٽيشنشھداپور،ٽنڊو آدم،ٽنڊو باگو،ٽنڊو محمد خان،گولاڙچي،خانڳڙھ،ٽنڊوڄامتنگواڻي،کھڙا،ڪوٽ ڏيجي،سيٺارجا،ھنڱورجا,چونڊڪو،ڳاڙهي موري (شھر),آريجا,باقراڻي,سجاول جوڻيجو,سجاول،مٽياري,پليجاڻي،ڊگھڙي،ڪوٽ غلام محمد،جھڏو،سنڌڙي،حسين بخش مري،شجاع آباد،دوڙ،قاضي احمد، سڪرنڊ،ٺاروشاھ،مٺياڻي،درازا ،دولت پور،شاھپور جھانيان،نواب ولي محمد ٽائون،ڀٽ شاھقبو سعيد خان,کپرو,جھول,ڄام نواز علي,شاھپور چاڪر،ننگريجا،سنجھورو،ٻيراڻي،کيبراڻي،جھنڊو مريرستم،سلطان ڪوٽ،ڌامراها،ماھوٽا،پنوعاقل،روھڙي,چمبڙ،ٽنڊو غلام حيدر،بلڙي شاھ ڪريم،نئون ڪوٽ،ننگر پارڪر،جيمس آباد،عمرڪوٽ،ڪنري،ساماروگھارو،ڌاٻيجي،نوري آبادڇاڇرو،ڏيپلوڪلوئيڪيٽي بندرگھوڙاٻاڙي،پٿوروجاتي،شاھ بندر
پنجاب جا شھر
لاھورملتان,فيصل آباد,راولپنڊي,ساھيوال,گجرات,گجرانوالا,شيخوپوره،قصور،پاڪ پتن،ديرا غازي خان،ميانوالي،جھلم,بھاولپور,سيالڪوٽ,اٽڪ,ٽيڪسيلا,چڪوال, بھاول نگر،صادق آباد,رحيم يار خان,ڪوٽ عدو،چنيوٽ,احمدپور شرقي،وھاڙي،ڪوٽ مومن،تلہ گنگ،سرگوڌا،راجن پور,ڀڪر،حافظ آباد،جھنگ,خانيوال،خوشاب،ليہ،لوڌران،منڊي بھاؤالدين،مظفرڳڙھ،نارووال،نانڪانا صاحب،اوڪاڙا،ٽوبا ٽيڪ سنگھ،فتح جنگ،حضرو،حسن ابدال,پنڊي گھيب،چشتيان،فورٽ عباس،ھارون آباد،منچن آباد،حاصل پور،خيرپورتاميوالي،يزمان،دريا خان،ڪلورڪوٽ،منڪيرا،ڪلرڪھار،چوئا سعيدان شاھ،لاوا،ڀوانا،تونسہ،سمندري،تاندليانوالا،جڙانوالا,چڪ جھمرا،وزيرآباد،ڪامونڪي،نوشھرہ ويرڪان،خاريان،سرائي عالمگير،جلال پور جاتن،اٺاراھزاري،پنڊ دادن خان،شورڪوٽ,احمدپور سيال،سوھاوا،دينا،ڦول نگر،پتوڪي،ڪوٽ راڌا ڪشن،چونيان،ڇانگا مانگا،جھانيان،ڪبير والا،ميان چنو،نورپور ٿل،قائدآباد،نوشھرہ واديءسون،چئوبارا،ڪروڙلال عيسان،ڀڪر،ڪھرور پڪا،دنياپور،ملڪوال،فاليا،عيسي خيل،پيپلان،علي پور،جتوئي،ظفروال،شڪرڳڙھ،ديپالپور،رينالا خرد،بصير پور،فتح پور،راجووال،حويلي لاکا،ڀيلا گلاب سنگھ,ستگھارا،شير ڳڙھ،گوگيرا،عارف والا,خانپور،ميانوالي قريشيان،لياقت پور,ڪوٽ سبزل،ڄام پور،روجھاڻ,گوجر خان،ڪلر سيدان،ڪھوٽہ،ڪوٽلي ساٽيان,مري،چيچاوطني،ڀيرا،ڀلوال,شاھپور,سلانوالي،فيروزوالا،مريدڪي،شاراق پور،صفدر آباد,داسڪا پسرور،سمبريال،گوجرا،ڪماليا،پير محل,بوري والا,ميلسي،ڪرمپور،جلاجيم،گاگو،
بلوچستان جا شھر
سبي،نصيرآباد ضلعو،جعفرآباد ضلعو،خضدار،تربت،گوادر,لسٻيلو ضلعو،حب چوڪي،ژوب،قلات،جھل مگسي,آوران،بارکان،ڍاڍر،چاغي،ڊيرو بگٽي،ھرنائي،ڊيرا الھيار،خاران،ڪوھلو،چمن،قلعہ سيف الله،اٿل،لورالائي،مستوڻگ،موسي خيل بازار،ڊيرا مراد جمالي،نوشڪي،پنجگور،پشين،شيراني،واشوڪ،زيارت،بختيارآباد،صحبتپور،سوراب،دوڪي،جھل جھائو،ماشڪئي،ڀاگ،مچ،آب گم،کتان،اموري،دالبدين،نڪ ڪنڊي،تفتان،يڪمچ،سئيگنداخہ،جھٽ پٽ,استاد محمد،منگوچر،وڍ،زھري،زرغون,پنجپئي
خيبرپختونخوا جا شھر
ايبٽ آباد،ڊيرو اسماعيل خان،بنون،اپر دير،لوئردير،ميران شاھ چترال،نوشھرہ،لڪي مروت،بٽگرام،بنر،چارسده,ھنگو، ھري پور،ڪرڪ،ڪوھاٽ،داسو،پلاس،ڪلوئي پلاس،مالاڪنڊ،مانسھرہ،مردان،پشاور،صوابي،سوات،الپوري،ٽانگ،جوڊبا،حويليان،ڊوميل،الائي،ڊگر،گاگلا،چملا،چگرزئي،گديزئي،تنگي،شب قدر،مستوج،ڪولاچي،درابان،پروئا پھاڙپور،شرنگال،واري،اڊينزئي،بالم بٽ،کل،لال قلعہ،موندا،ثمر باغ،تمر گارا،ٿل،غازي,خانپور،بنڊا دائود شاھ،تخت نصرتي،لچي،ڪانڊيا،پٽن،درگائي،بفا پاکل،دربند،بالاڪوٽ،اوگي،جھانگيرا،پبي،ٽوپي،لھور,لزار،پوران،بيشم،مرتونگ
آزاد ڪشمير جا شھر
مظفرآباد،ڪوٽلي،ڀمبر،جھلم ويلي،اٿمقام،راول ڪوٽ،فارورڊ ڪھوٽہ،باغ،پالندري،ديال،چڪسواري،فتح پور ٿاڪيالا نڪيال،برنالا,سماھني،ڳڙهي دوپٽا،تيٿوال،ھٽيان بالا,چڪار،ليپا،شاردا،جاگران،ممتاز آباد،خورشيد آباد،ڌيرڪوٽ
گجرات
احمد آباد,ویدودارا,آنند ,ڇوٽا ادئيپور,ماھي ساگر, پانچ محل،گانڌي نگر,آراوالي بناسڪنٿا،ميھسانا،پتن,سبرڪنٿا,راج ڪوٽ،امريلي,ڀاو نگر،ديو ڀومي دوارڪا,گير سومناٿ،جمنا نگر,جھونا ڳڙھ،پوربندر،سريندر نگر،ڪڇ،سورت،ڀروچ,نرمادا,ناوساري,تاپي,ڌولڪاڌنڌوڪا,دسڪروئي,بوديلي,ڄام جوڌپور,لال پور
ايران
تھران,ھمدان,اصفهانشيراز,تبريزذاھدان,ڪرمان, بندر عباس,
ويڙھ
ويڙھ:
ھٿ جي ھڪ زيورجو نالو. چانديءَ جي ڇلي جيان ٿئي. پر ڇلو هڪڙوئي هوندو آهي، ۽ ويڙهه ٽي _ چار وٽ ڏنل ڇلن وانگيان ٿئي، جيئن اسپرنگ جا وٽ ٿيندا آهن. هي هٿ جي ڪنهن به آڱر ۾ پائي سگهبو آهي. اڳي شاديءَ يا مڱڻي جي موقعي تي خاص ڪري استعمال ٿيندو هو.
کٽڻھار
کٽڻھار ھٿ جو ھڪ زيور زيور آھي. گول منڊيءَ وانگر ٿئي، جنهن جي مٿان ننگن ۽ شيشن جي مينا ڪاري ڪيل هوندي آهي.
منگلي
منگلي يا هٿ ڇٽ:
ھٿ جي ھڪ زيورجو نالو. هي پنج منڊيون ٿينديون آهن، جيڪي سنهين زنجيرن سان ڳنڍيل هونديون آهن. اهي زنجيرون وري هڪ ئي پٽي سان مليل هونديون آهن، جيڪو ٻانهن _ پٽو سڏجي. اهو پٽو ڪارائيءَ وٽ ٻڌبو آهي. هي اڄ به مروج آهي.
ڇير
ڇير:
پير جي ھڪ زيور جو نالو. ٽي آڱر کن ويڪري ٿيندي آهي. جوڙي تي به ٿئي، ۽ تڏي جيان به ٿئي. هي گل تي به ٿيندي آهي، جنهن جي هيٺئين حصي ۾ گهنگهرو ٿين. اڳئين زماني ۾ جيستائين ڪنوار ڇير نه پائي، تيستائين اها مڪمل ڪنوار نه ليکبي هئي.
ساٽا(زيور)
ساٽا يا ٽوڙا پيرن جي ھڪ زيور جو نالو. هنن ۾ چانديءَ جون زنجيرون ٿين ٿيون، جيڪي جهالر وانگر پيرن جي مٿان جهڪي بيهنديون آهن. هن حصي ۾ سڀ زنجيرون ٿينديون آهن، ۽ ڪوبہ گهنگهرو وغيره نہ ٿيندو آهي.
حوالا
زمرو:زيور
پازيب
پازيب:
ٿلهي ڪاري ڌاڳي ۾، ڏهه _ ٻارهن يا ضرورت جيتريون، اڌ آڱر جي ڊگهائي ۾ چانديءَ جون قبيون پوتل ٿينديون آهن. انهن گول قبين جي مٿئين حصي ۾ ڪارو ڌاڳو ٿئي، ۽ انهن قبين جي منهن ۾ سنهيون ڏاوڻيون ٿين. اهي آهن پازيب. ڪارو ڌاڳو، پير جي مرئي کان قبيون پيل هونديون آهن، پير جي مرئي کان ورائي، قبين جي منهن ۾ هڪ گول گنبذ ۾ وجهي ڇڏبو آهي. پازيب جڏهن پير ۾ پائبو آهي، ۽ چانديءَ جون ننڍڙيون قبيون جڏهن پير جي مٿان کلي بيهنديون آهن، تڏهن پير جي خوبصورتيءَ ۾ ڪابه ڪسر نٿي رهي. هن جي مٿان نورا خوبصورتيءَ کي دوبالا ڪري ڇڏيندا آهن.
ڏيڍو
ڏيڍو پير جو ھڪ زيور. سنهي چانديءَ جي تار ۾، آڱر جيترو ويڪرو ٿئي، جنھن ۾ ڄاري بہ ٿيندي آهي.
ڇلا
ڇلا ۽ منڊيون:
پير جي زيور جو نالو. چانديءَ مان ٺهن. هٿن جي ڇلن ۽ منڊين وانگر، هنن تي به ٽڪون، شيشا ۽ ننگ وغيرهه لڳائي سگهجن ٿا. هڪ ”ڇٽ“ جهڙي منڊي ٿيندي آهي، جيڪا پير جي آڱوٺي ۾ پاتي ويندي آهي.
نٿ
thumb|right|اڻويھين صديءَ ۾ ڏکڻ ايشيا ۾ سوني نٿ جو نمونو
نٿ : Nosal ring :
نٿ نڪ جو زيور ھوندو آھي. جيئن ته اسان جي رسمن ۽ رواجن ۾ هٿ سهاڳ جي نشاني سمجهي وڃي ٿي، تنهنڪري ان کي ٻين زيورن کان اوليت ۽ اهميت حاصل آهي. اهو ضروري آهي ته سهاڳ جي نشاني قيمتي هجي، تنهنڪري اها هميشه سوني هوندي آهي. نٿون گهڻن قسمن جون ٿين، ۽ مختلف قومون پنهنجي رسم ۽ رواج مطابق استعمال ڪن. مور نٿ، ڇپر نٿ، شورڪي نٿ، جهائينءَ تي ۽ جهالرتي نٿون خاص قسمن جون آهن. مور نٿ ٻن يا ٽن تولن جي ٿئي. ان ۾ نڪ وارو حصو لسو ٿيندو آهي، ۽ نٿ جي هيٺئين حصي ۾ ڳاڙهي لعل، پارڙا، وري پارڙن جي پاسن کان ۽ وچ ۾ لعل. جهالر يا جهائينءَ تي نٿيون به ساڳئي وزن جون ٿين، يا وڌيڪ به ڪري سگهجن ٿيون. هيٺيون حصو سونيءَ جهالر جو ٿئي، ۽ وچ ۾ رنگين ننگن جي چٽسالي، ۽ ان جي پاسي ۾ وري مور ٿئي، جنهن ۾ موتين جي جڙات ۽ مٿئين حصي ۾ سوني لعل ۽ موتيءَ تي سون سان جڙات ٿيل هوندي آهي. نڪ وٽ وري نٿ جي ڦلي ٿئي، جيئن نٿ جي تار نڪ کي تڪليف نه ڏئي. نٿ جي پاسي کان (ڪن جي پاسي) ڏاڻ، يعني سنهڙين پوپٽين سان هڪ پٽو نڪرندو آهي، جيڪو ڪنڍيءَ جي ذريعي وارن ۾ اٽڪايو ويندو آهي. انهيءَ ڏاڻ جي ڪري نٿ مضبوطيءَ سان هڪ پاسي بيٺي رهندي آهي. گهڻن قسمن جون ٿينديون آهن؛ ڪي شورخيون، ڪي جهانءِ سان، ڪي وَرَن سان، ڪي ڇاپرو مور سان،پر هونديون سڀئي سهاڳ جون نشانيون آهن. نٿ کي ڇڪي مٿي بيهارڻ لاءِ زالون ڏانوڻي پائينديون آهن. جن جي پڇاڙيءَ ۾ ڪُنڍي ٿيندو آهي. ڏانوڻي جو هڪڙو پاسو نٿ جي ڳنيءَ ۾ ۽ ٻيو پاسو سينڌ کان ورائي ڪياڙيءَ وٽ وارن ۾ اٽڪائي ڇڏينديون آهن، ته نٿ مٿي بيٺي هجي، ۽ نڪ جو ڳڙک ويڪرو نه ٿئي. اهي ڏانوڻيون ڪاري پٽ يا سٽ جون يا سون جون ٿينديون آهن. ڪي زالون وري نٿ کي سوگهي جهلڻ لاءِ، جيئن نڪ نه ڏکي؛ نٿ جي ٻئي پاسي ڪارو ڌاڳو ٻڌي، ڪن ۾ وراڪي ڇڏينديون آهن. جيئن نٿ لڳي بيهي. ڪي زالون وري نٿ جي بدران وينڊو (سونو) پائينديون آهن.جنهن جو رواج هاڻي ڪونهي. البت اڳئين جُڳ جون سهاڳڻيون ڪڏهن ڪڏهن پائينديون آهن.
ڪرڙ
ڪرڙ   ھڪ وڻ جو نالو آھي جنھن کي علم نباتات ۾ ڪئپارس ڊيسيڊوئا  چوندا آهن. ان کي عربي ۾ شجرالدبيل، فارسي ۾ درخت ڪريڙ، هندي ۽ سنڌي ۾ ڪرڙ چوندا آهن. اھو سنڌ جو عام جهنگلي ٻوٽو آهي. سنڌ ۾ ڪرڙ تمام گهڻو ۽ بلڪل عام ٿئي ٿو. جنهن مان ڏوئرا، پُسي ۽ پڪا گهڻي انداز ۾ ملن ٿا. عام طرح هي ٻوٽو پڪي زمين جو آهي. هن جون پاڙون گهڻو هيٺ وڃن ٿيون ۽ پنهجو ريج زمين مان هٿ ڪن ٿيون. ٿر جي زمين وارياسي آهي، تنهنڪري ڪي ڪرڙ ڪٿي ڪٿي پڪيرڙي زمين تي ٿين ٿا ته به ريج ڪافي نه هئڻ سبب اهڙي واڌ نٿا کائين، جهڙو سنڌ جي پٽ ۾ ٿين ٿا. ان سبب نڪي اهڙا گهاٽا ٿين ٿا، نه وري منجهن ڦر جام ٿئي ٿو.ڪن ڪن هنڌن تي  قضا سان ڪي پڪا اڃا پيدا ئي مس ٿين ته  بلبليون ۽ ٻيا پکي کايو سڃ ڪيو ڇڏين ۽ ماڻهن کي مشڪل ڪي نصيب ٿين ٿا. ڪرڙ جا ٻوٽا اڪثر تران جي آسپاس ٿيندا آهن، جتي زمين ڏاڍي هوندي آهي ۽ ان ۾ تراين سبب ريج به هوندو آهي. ڪن ڪن تراين وٽ خصوصاً 	هڪ ڳوٺ نيڻي سر، جو گوڌيار ۽ مٺيءَ جي وچ تي آهي اتي ڪرڙن جا وڻ اتاهان نظر ايندا آهن هي وڻ ڀٽن تي ڪو ورلي ٿئي. هيٺاهن هنڌن تي نرم زمين ۽ خاص ڪري ڏهرن ۽ تراين جي سخت زمين ۾ ٿئي. مهراڻي، سامروٽي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف گهڻو اُڀري. کائڙ ۽ ڪنٺي ۾ ڪونه ٿئي. سخت زمين تي يڪي تڙ سان به ٿئي ۽ نرم زمين تي هڪ ئي هنڌ گهڻين شاخن جي گڏ اُڀرڻ سان گهاٽا ويڙها ٺاهي بيهي،. هن جي ٽارين مان گهڻيون ٽاريون ڦُٽن ۽ اهڙيءَ طرح وڌندو ويندو. ڪچن گونچن ۾ پڻ تمام ننڍڙا ٿين، جي ڄڻ ڪنهن حساب ۾ ڪونه آهن، اهي به جلد ئي ڇڻيو وڃن. باقي ننڍا ننڍا ڪنڊا جام ٿين. اُن کي گهڻي پاڻي جي ضرورت آهي، تنهنڪري تراين جي ڀرسان ٿلهي ٿُڙ سان وڏا ۽ ڊگها وڻ ٿيندا آهن، باقي زمين جتي پاڻي گهٽ آهي، اتي رواجي طرح ٿين. اونهاري جو اُن ۾ پهريائين پُسي ٿئي، جنهن کي ”ٻاٽو“ به چون، مارو ماڻهو اُن جي ڀاڄي ڪن. پوءِ اُن مان ڪچا ساوا ڦل ٿين جن کي ”ڪيريا“ چون، جي چونڊي ڀاڄي ۽ آچار ڪري ڪم آڻين. پچڻ بعد ڳاڙها ٿيو پون، انهن کي ”پڪا“ چون، جي چونڊي ماڻهو لائيندا آهن، پکي خاص ڪري هُڙيا ۽ ليليون پڪا جام کائيندا آهن، ۽ ڪيترا ته ٺونگا هڻي ڦٽايو ڪيرايو ڇڏين. غريب ماڻهو پُسي، ڪچا ڪيريا ۽ ڏونرا چونڊي آڻي شهرن ۾ وڪرو ڪندا آهن. اُن جي ڪاٺي مضبوط ۽ کاري ٿيندي آهي، جنهن ڪري اُڏوهي ۽ سُرو نه لڳندو آهي، جنهنڪري گهڻي ڪم اچي ٿي، جاين لاءِ پٽيون ڪرڙ کان پوءِ دنگ آهن، اهڙيون مضبوط ٻيءَ ڪنهن به ڪاٺيءَ مان ڪونه ٿين. چونرن، لانڍين ۽ ڇَنن لاءِ کونٽا بلڪل سٺا ٿين. ٿاڌل لاءِ گهوٽا، ننڍن مَنجن جا اُپرا، دروازن ۽ درين جون ٻانهون، درن جا گاٽا، آڏيا ۽ ٻيون به ڪيتريون ئي شيون ٺهن ٿيون.
ٻوٽي طور تڳندڙ وڻ
ڪرڙ پاڻمرادو ٿيندڙ، سخت جانِ وڻ آھي. ھي اھو وڻ آھي، جنھن ۾ پن ڪونہ ٿين، رڳو سنھيون ڏاريون ٿينديون اٿس جيڪي، جيئن، جيئن وڌنديون آھن تيئن، تيئن مچنديون ڏار ٿي وينديون آھن. ڪرڙ جو ظاهر ٺوڙھو وڻ ڏاڍو گهاٽو ٿيندو آھي، تنھنڪري پنن نہ ھوندي بہ ڇانوَ ڏيندو آھي. ھي وڻ ايترو تہ گهاٽو ٿئي ٿو جو پکي بہ مٿان ويھنس پر منجهس اندر وڃيو ڪو نہ سگهن، انڪري ھن ۾ آکيرا پڻ گهٽ ڏسجن؛ البت نوريئڙو سولائيءَ سان چڙھيو، اندر گهڙيو وڃيسِ ۽ آکيرو بہ ٺاھيندو اٿس، ورلي ٻاهرين پاسن کان ڪاريون جهرڪيون بلب وانگر لڙڪندڙ آکيرا پڻ ٺاھينديون اٿس. ھي وڻ پڻ ليارن، پيرن ۽ نمورين وانگي پکين کي خوب خوراڪ پڄائيندو آھي. ماروئڙا ھن جي پُسِيءَ (گلن) مان ٻوڙ رڌيندا آھي، جيڪو ڏاڍو مزيدار ٿيندو آھي. حڪيم ھن جو ڪاٺ ٻاري دوائن جو زھريلو اثر ماريندا آھن. ھن جي ڪاٺيءَ مان ٿاڌل گهوٽڻ جو ڏنڊو پڻ بي مثال ٿئي. ھي وڻ، جيتوڻيڪ اڃ/تاس جو ڏاڍو آھي، تنھنڪري سخت سوڪھڙي ۾ پڻ پنھنجي واڌ ويجھ جاري رکندو آھي؛ جيئن ٻيا وڻ گهٽجي ويا آھن، تيئن ھاڻ ھي وڻ بہ گهڻو گهٽجي ويو آھي؛ ورلي درياھ يا واھن جي ڪنڌيءَ توڙي پراڻن مقامن ۾ ٻوٽي جي حيثيت ۾ تڳي رھيو آھي. ڇاڪاڻ تہ ڌراڙ پنھنوار ان کي ٻارڻ طور ڪم آڻيو ڇڏين ۽ وڌي وڏو ٿيڻ ڏين ئي ڪو نہ.
خاصيتون
هن جي پـُـسي رڌي کائبي ته صفراوي، بلغمي ۽ رت جا دست بند ٿيندا. معدي کي تقويت ڏيندڙ شيءِ آهي. آنڊن ۽ معدي مان ڪيڙن کي ماري ڪڍي ٿي. ڪرڙ جي ڪاٺيءَ جو ٻورو ڪاڙهي پياربو ته کنگهه، جلندر، يرقان ۽ آنڊن جي ڦٽ کي فائدو ٿيندو. رحم ۽ معدي جي رطوبتن کي خشڪ ڪري ٿي. ڪرڙ جي پونگر گهوٽي بواسير ۽ ناسورن جي ڦٽن تي رکائجي ته مفيد ثابت ٿيندي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:وڻ زمرو:نباتات
ماءٌ
thumb|ماءُ ۽ ٻار thumb|کاٻو|Monumento a la Madre[[ميڪسيڪو سٽي ۾ ھن مائرن جي يادگار تي لفظ لکيل آھن تہ:" ان جي ياد ۾ جيڪا اسان جي ڄمڻ کان اڳ بہ اسان سان سان پيار ڪندي آھي".]] هر هڪ انسان هڪ ئي وقت ڪيترن ئي رشتن سان لاڳاپيل رهي ٿو. پٽ به آهي ته ڀاءُ به ڀائيٽيو به آهي ته ڀاڻيجو نه، ماروٽ به آهي ته ماسات به، ساڳيءَ ريت هو هڪ ئي وقت ڪنهن جي اکين جو نور ۽ محبت جو بيڪر آهي ته ڪنهن جي نفرت ۽ حقارت جو ڪارڻ! پر مڙني رشتن ۽ ناتن، لڳ ۽ لاڳاپن ۾ ماءُ جو رشتو هڪ اهڙو رشتو آهي، جيڪو هر حال ۾ بي پناهه محبت جو مجسمو آهي. ماءُ ٻار کي 9 مهينا پيٽ اندر پالي ٿي. پردن اندران سندس هر طرح پرگهور لهي ٿي، رڳن ۽ نسُن جي سهاري کيس کاڌو پهچائي. سرجڻ کان پيدا ٿيڻ تائين سور سهي ٿي. تنهن کان پوءِ راتين جو راتيون نيڻن جي ننڊ حرام ڪري، پنهنجو سک ۽ آرام ڦٽائي، سونهن ۽ سينگار ختم ڪري، اولاد کي هر حال ۾ سکيو ڏسڻ گهري ٿي، ان جي بدلي کيس جيڪي تڪليفون ۽ اهنج عذاب سهڻا پون ٿا، تن کي هوءَ اندر واري اڪير وچان برداشت ڪندي پيئي سُرور محسوس ڪندي آهي.. thumb|سن 1510 جي[[نيدرلينڊ جي پينٽنگ جنھن ۾ميڊوناکي پنھنجي ٻار کي کير پياريندي ڏيکاريو ويو آهي]]
اولاد لاءِ سندس اهڙي شفقت، پيار ۽ پاٻوهه جي ڪري ئي اها چوڻي مشهور ٿي آهي ته ”پيءُ مئي ٻار اڌ ڇورو ٿيندو آهي، پر ماءُ مئي سڄو ڇورو“ ڇاڪاڻ ته پيءُ ، ماءُ جي بنسبت اولاد جو ايترو اونو نه رکي سگهندو آهي. پيءُ ڪيترن ٻين ڪمن کي اولاد کان وڌيڪ ڄاڻيندو آهي. پر ماءُ اولاد جي ڀيٽ ۾ ٻي هر شيءِ قربان ڪرڻ لاءِ به تيار ٿي ويندي آهي. هوءَ پاڻ کي ڏکيو بکيو رکي به اولاد کي هر لحاظ کان سک پهچائيندي رهندي آهي. ماءُ جي اها محبت ئي آهي جا اولاد جي هر موڙ تي رهنمائي ڪري ٿي. محبت جا ٻه قسم ”وجدائي“ ۽ ”ورداتي“ چيا وڃن ٿا. وجدائي يعني اهڙي محبت جا قدرتي طور تي پيدا ٿيندي هجي، جنهن کي ٻين لفظن ۾ نطري محبت به چئجي ٿو اهڙيءَ محبت لاءِ جيئن ٿڌ تيئن وڌ وارو مثال پوريءَ ريت ٺهڪي اچي ٿو. ان کي اول کان آخر تائين بي پناهه خلوص ۽ محبت جو اميري يا عريبي،سونهن يا ڪوجهائيءَ سان ڪو واسطو نه هوندو آهي، نه وري اها ڪا مختلف دورن ۾ وڌبي گهٽبي آهي. هن محبت واري درجي ۾ ماءُ واري محبت شمار ڪئي وڃي ٿي. ماءُ پنهنجي اولاد سان محبت، بغير ڪنن مفاد يا لالچ جي ڪندي آهي، اها محبت جنهن کي ڪيڏا به ڏک ۽ ڏاکڙا، اهنج ۽ عذاب خم ڪري نه ٿا سگهن. بلڪ جڏهن به ڏکن ڏاکڙن مُنهن ڪڍيا آهن ته اها بي لوث محبت ويتر وڌيڪ آزمائش جي گهڙين منجهان گذرڻ لاءِ تيار نظر اچڻ لڳي آهي.
thumb| گني بسائو ۾ ھڪ ماء ٻار سان گڏ 1974 جو ڦوٽو.
سروگيٽ Surrogate ماء
ڪن عورتن ۾ ڳڀيل بيضو fertilized ovum ٺھڻ جي صلاحيت موجود ھوندي آھي پر اھي ٻار جي پيٽ ۾ پرورش جي صلاحيت نه رکنديون آهن تنھن ڪري ٻار ٻي عورت جي پيٽ ۾ پنھنجو ڳڀيل بيضو رکرائي ان جي پيٽ ۾ پرورش ڪرائي ان کان ڄڻائينديون آھن. اھڙي ٻار ڄڻيندڙ ماء عيوضي يا سروگيٽ ماء سڏبي آھي.
ماءُ جو پيار
thumb|ساڄو|ساڄو|[[سڪمجي ھڪ ماء ٻار سان گڏ]] ماء جو پيار انساني ايجاد ناھي پر ھڪ حيواني ورثو آهي ۽ اھو جبلن کان به جھونو آهي.جيئن ارتقا دوران انسان کان اڳ جن حيوانن جي ڀاڱي ۾ پٺيءَ ۾ ڪرنگھو آيو تيئن ماء جو پيار به سندن ڀاڱي ۾ آيو جيڪو ان دؤر جي نشاني آھي.اھو بلڪل ساڳي شئي آھي جيڪو پکين چوپاين ۾ موجود آهي. ڀولڙي جي ماء پنھنجي ٻچي کي انساني ماء جھڙو نفيس پيار ڪري ٿي.جڏھن ڀولڙي جو ڪو ٻچو مري وڃي ٿو تڏھن ھوء ان جو ننڍڙو مئل جسم ڏينھن جا ڏينھن کنيو پئي ھلندي آھي، کائڻ ڇڏي ڏيندي آهي، ۽ گھڻو وقت ماٺ ئي ماٺ، ڏک ۾ ڀري ويٺي ھوندي آھي.پکين جون مائرون اڪثر پنھنجي ٻچن کي بچائيندي پنھنجي جان قربان ڪري ڇڏينديون آهن. بلڪہ ايئن ئي رڇن، شينھن، واڳن ۽ ڪيترن ئي حيواني جنسن جون ماديون ڪنديون آهن. ايئن ڀلا ڇو آھي تہ ننڍڙن جي بچاءَ جي ھي جبلت گھڻي قدر مادي جانورن ۾ رکيل آهي، جيڪي عام طرح سڀني حيواني جنسن ۾ ڪمزور ھونديون آھن. ڪرنگھي وارن جانورن ۾ ته گھٽ ۾ گھٽ نر سدائين مادين کان سگھارا ھوندا آھن، ۽ جسماني طرح ھن بچاء جي ڪم لاءِ پنھنجين مادين کان وڌيڪَ مناسب ۽ لائق ھوندا آھن. قدرت طرفان ھي ڪم نر جانورنجي حوالي ڇو نہ ڪيو ويو آهي؟ ڇا، ھيء جبلت مادي جانورن جي سيني ۾ رکي، جيڪي ان جي پوري ڪرڻ لاءِ ايتريون سگھاريون ناھن،ڪٿي قدرت کان ڪا غلطي تہ ڪانہ ٿي آهي؟ عام طور تي چيو ويندو آهي ته انساني ماء پنھنجي ٻار کي پيءُ کان وڌيڪ پيار ڪري ٿي، ڇاڪاڻ تہ ٻار ماء جي جسم جو ھڪ حصو آهي.پر اھا بلڪل صحيح ناهي. ماڻھن م ماء جو پيار پيء جي پيار کان پختو ان ساڳي سبب ڪري آھي جنھن سبب ڪري ھڪ پکي جي ٻچي جي ماء يا ڪنھن رڇ جي ٻچي جي ماء پنھنجي ٻچي کي ان جي پيءُ کان وڌيڪ پيار ڪري ٿي. ماء ۾ پنھنجي ٻچي لاءِ پيار جي ابتدا زندگي جي انساني شڪل ٺھڻ کان اڳ جي دؤر مان ٿيل آهي۽ حيوانن جي انساني جنس کي اھو اتان کان ورثي ۾ مليو آهي. اوائلي وحشي حالت ۾ جتان ھي ھي جبلت شروع ٿي ماء ئي ٻار جي ڄمڻ مھل موقعي تي موجود رھندي ھئي۽ ان ڪري ماء ئي ٿي سگھي پئي جنھن جي سيني ۾ اھا جبلت ڪارائتي ثابت ٿي سگهي
حوالا
زمرو:انساني نشوونما زمرو:خاندان
خديجہ بنت القيم
خديجہ بنت القيم هيءَ خاتون ، حديث ۽ ادب جي علم ۾ امام ٿي گذري آهي. هوءَ ”حمام قيمي ناطوريءَ“ جي ڌيءُ هئي، جو بغداد جو رهاڪو هو. عالمن هن خاتون کي ”اُمة العزيز“ جو لقب ڏنو هو. هوءَ سنه 608هه (1211ع) ۾ ڄائي هئي. انهيءَ وقت جي رواج موجب، هن کي تمام چڱي تعليم ملي. پهريائين وطن ۾ وڏن وڏن عالمن ۽ استادن جي شاگرديءَ ۾ فيض حاصل ڪيائين. پوءِ سفر ڪري شام جي جدا جدا علمائن وٽ علم پڙهيائين. مصر ۾، ابن حميري ۽ علي بن مختار عامريءَ وٽ، گهڻا ورهيه پڙهڻ ۽ پڙهائڻ جو ڪم ڪيائين. حديث جي علم ۾ هن ڏاڍو نالو ڪڍيو، ۽ تاريخن ۾ اڃا تائين هن جي تعريف هلي اچي. هن سنه 699هه (1299ع) ۾ وفات ڪئي.
فخر النساء شھدہ
فخر النساء شهده، ”ڪاتبه“
هيءَ بيبي، علامه ابو نصر بن فرج بن عمر ابريءَ جي ڌيءُ هئي. انهيءَ علامه جي وڏن مان ڪو درزڪو ڪم ڪندو هو، تنهن ڪري ”ابري“ سڏيندا هئس، جنهن جي معنيٰ آهي سُئي هلائڻ وارو. هن جو اصل وطن”دينور“ هو، جو ايران ۽ عراق جي وچ ۾ هڪڙي جبلن جي قطار ۾ آهي، ليڪن، زماني جي ضرورتن ڪري اهو علامه پنهنجو وطن ڇڏي، اچي بغداد ۾ رهيو هو. انهيءَ هنڌ اها بيبي ”شهده“ سنه 484هه (1091ع) ۾ پيدا ٿي. ضروري تعليم ڏيڻ کان پوءِ، علامه ابو نصر، پنهنجي ڌيءُ کي وقت جي قابل عالمن جي صحبت ۽ شاگرديءَ ۾ ڇڏيو _ جيئن ته عبدالله حسن بن احمد نعماني، ابو الخطاب بطروني، ابوبڪر شارشي وغيره، جي انهيءَ وقت جا مشهور عالم هئا. جڏهن ”شهده“ تمام قابل ٿي، تڏهن پاڻ مدرسو کوليائين، ۽ گهڻن ماڻهن وٽانئنس علم جو فيض حاصل ڪيو. هوءَ تمام خوشخط هئي، ۽ اکر تمام چڱا لکندي هئي، جنهن ڪري ”ڪاتبه“ جو لقب مليس. هن جي شادي علامه ابو نصر جي وڏي شاگرد علي بن محمد بن يحيٰ سان ٿي، جو علم ۽ فضل ۾ زماني جو يڪتا عالم هو. انهيءَ شاديءَ مان پوءِ تمام چڱا نتيجا نڪتا.
بيبي اسماء رضہ
بيبي اسماء”ذات النطاقين“: Asmā' bint Abu Bakr (أسماء بنت أبي بكر), c. 595 – 692 CE,:اسماء پندرهن سالن جي عمر ۾ ابوبڪر صديق جي دعوت تي مسلمان ٿي ھئي .. هن بيبيءَ جو اصل نالو ”اسماء“ هو، ۽ خليفي حضرت ابوبڪر جي وڏي نياڻي هئي. هن کي ذات النطاقين“ جو لقب مليل هو. عربيءَ ۾ ”نطاق“ چون پٽي کي، ۽ عرب جون زالون چيلهه تي ڪپڙي جو پٽو ٻڌنديون هيون. هڪڙي ڀيري حضرت محمد ﷺ جن، هجرت کان اڳي، خليفي جي جاءِ تي آيا، ڪو ڪپڙي ٽڪر گهربل هو. هن بيبيءَ هڪدم پنهنجيءَ چيلهه جو پٽو لاهي پيش ڪيو. پاڻ اهو ڦاڙي، ٻه پٽيون ڪري ڪم آندائون، ۽ بيبيءَ کي چيائون ته ”خدا هن هڪڙي پٽي جي عيوض توکي ٻه ”پٽا“ (نطاقين) ڏيندو.“.
هن جي ”زبير“ سان شادي ٿي، جو وڏو اصحابي هو، جنهن مان هن کي ”عبدالله“ پٽ هو، جو نامور ٿي گذريو آهي. عبدالملڪ بن مروان جي وقت ۾ هن مڪي ۾ نَوَ ورهيه خلافت به ڪئي. نيٺ، مشهور ظالم، حجاج بن يوسف“ کي دمشق کان عبدالله جي برخلاف موڪليو ويو، جنهن مڪي کي اچي گهيرو ڪيو، جو ست مهينا هليو، بک جي ڪري، عبدالله جا ٻارهن هزار سپاهي کيس ڇڏي هليا ويا، رڳو عبدالله سان سندس ماءُ بيبي اسماء ۽ سندس ٻه پٽ حمزو ۽ حبيب هئا، جن سان اهڙي مشڪل وقت ۾ مشورو ڪندو هو. پاڻ ماءُ کان پڇائين ته ”وڃي حجاج سان وڙهان ۽ مران“ يا وڃي پيش پئي پناهه گهرانس؟“ ماڻس جواب ڏنو ته ”ابا، جي تون وسهين ٿو ته وڃي خدا جي واٽ ۾ وڙهه ۽ سر ڏي! ضعف جي ڪري تابع ٿيڻ، اجايو آهي.“ عبدالله چيو ته ”چڱو، آءٌ ائين ٿو ڪريان، ليڪن هو مون سان تنهنجين اکين آڏو سخت عقوبتون ڪندا، سي تون صبر ڪري سهج، ۽ منهنجي حق ۾ دعا ڪج“..
ماءُ _ پٽ جي وچ ۾ انهيءَ بابت گهڻي گفتگو هلي آهي. جا مزي جهڙي آهي، پر لکڻ جي ضرور ڪونه ٿو ڏسجي. آخر، ماءُ ۽ پٽن کان موڪلائي. عبدالله اٿي هليو. ڀاڪر وجهندي، بيبيءَ اسماءَ کي عبدالله جي ڪپڙن جي اندارن زرهه هٿ سان لڳي، تڏهن هن کي چيائين ته ”عبدالله جيڪي خدا جي واٽ ۾ سر ڏيڻ ۽ شهيد ٿيڻ ويندا آهن، سي زرهون ڪين ڍڪيندا آهن!“ تنهن تي عبدالله اُها زرهه لاهي ڇڏي، ۽ وڃي وڙهيو ۽ مارجي ويو. حجاج سندس سسي عبدالملڪ ڏي موڪلي، ۽ ڌڙ، خليفي جي موڪل اچڻ کانپوءِ ماڻس کي ڏنائين، جنهن پوري ڇڏيو. ڪن جو چوڻ آهي ته زبير جو ڌڙ ٻه ورهيه برابر سوريءَ تي لڙڪيو پيو هو، پوءِ دفن ٿيو، سگهوئي پوءِ، بيبي اسماء به وفات ڪئي. سندس عمر سئو ورهين کان وڌيڪ هئي.
اولاد
اسماء کي زبير بن عوام مان اٺ ٻار ھئا:
بادشاھ خاتون
بادشاھ خاتون ڪِرمان جي ”قراختائي“ گهراڻي جي ڇهين حاڪم يا ملڪہ هئي، ۽ ”صفوة الدين“ جي لقب سان مشهور آهي. هوءَ قطب الدين جي ڌيءُ هئي. ڏاڍي فاضل ۽ قابل، شاعره ۽ خوش نويس هئي. هن کان اڳي، سندس ڀاءُ ”سيور غتمش“ بادشاھ هو، مگر سن 603ھ (1206ع) ۾ هيءَ خاتون، پنهنجي ڀاءُ کي ماري پاڻ تخت تي ويٺي، ۽ اٺ سال بادشاهي ڪيائين. نيٺ ”سيور غتمش“ جي زال لشڪر وٺي مٿس ڪاهي آئي، ۽ کيس شڪست ڏيئي، سندس ڀاءُ جي قصاص ۾ قتل ڪيائينس. هيٺيان بيت بادشاھ خاتون جا آهن :
بھروزہ خانم
بهروزه خانم
هوءَ شاهه اسماعيل صفوي پهرئين جي بيبي هئي، جو هجري ڏهين صديءَ ۾ ايران جو بادشاهه هو. هوءَ ڏاڍي بهادر ۽ خبردار زال هئي. ”چالدران“ واري جنگ، جا شاهه اسماعيل ، سلطان سليم خان عثمانيءَ سان ڪئي، تنهن ۾ ”بهرزوه خانم“ بادشاهه سان گڏجي وڙهي، ۽ قيد ٿي پيئي، ڪي تاريخ وارا هن جو نالو ”تاجلي خانم“ ٿا لکن، ۽ شاهه اسماعيل جي سُريت ٿا چون ۽ نه پرڻيل زال.
پريجان خانم
پريجان خانم
هيءَ ايران جي صفوي بادشاهه”طهماسپ“ پهرئين جي ڌيءُ هئي، ۽ ڏاڍي عالي دماغ ۽ حڪومت جي طلب ڪندڙ هئي. بادشاهه جي مرڻ وقت، حرمخاني جا ماڻهو ٻه طرف ٿي پيا. هڪڙا شاهه طهماسپ جي پٽ حيدر مرزا جي پاسي، ۽ ٻيا حيدر مرزا جي ڀاءُ اسماعيل مرزا جي پاسي. جو ”قهقہ“ جي قلعي ۾ قيد هو. ”پريجان خانم“ اسماعيل مرزا جي طرفدار ٿي، ۽ نيٺ، ڪوشش ڪري، انهيءَ کي ايران جو بادشاهه ڪري، تخت تي ويهاريائين. جيسين هو تختگاهه تائين آيو، تيسين هن خانم پاڻ بادشاهي پئي هلائي، جڏهن اسماعيل مرزا تخت تي قائم ٿيو، تڏهن پريجان جو هٿ سرڪاري ڪمن مان ڪڍي ڇڏيائين. جڏهن هو مئو، تڏهن ماڻهن شاهه عباس جي پيءُ، شاهه محمد کي شيراز مان بادشاهيءَ هلائڻ لاءِ گهرايو _ تيسين پريجان خانم زور ڪري حڪومت جي ڪمن ۾ دست اندازي ڪرڻ لڳي. جڏهن شاهه محمد اچي تخت نشين ٿيو، تڏهن هن پريجان خانم کي مارائي ڇڏيو.
بغداد خاتون
بغداد خاتون
هيءَ امير ”چوپان “ جي ڌيءُ هئي، جو مغلن جي بادشاهه سلطان ابو سعيد وٽ امير الامراءَ هو. چوپانين جي بادشاهي چاليهه سال هلي. اُهي چنگيز خان جي اولاد مان هئا. بغداد خاتون ڏاڍي خوبصورت، هوشيار ۽ جرائت واري هئي. هوءَ شيخ ”حسن ڪبير“ جي زال هئي، جو انهيءَ وقت جي بزرگن مان هو. سلطان ابو سعيد هن کي ڏسي مٿس عاشق ٿي پيو، ۽ انهيءَ سان شادي ڪرڻ جو ارادو ڪيائين. تنهنڪري لاچار ٿي، شيخ حسن هُن کي طلاق ڏيئي ڇڏي. چون ٿا، ته چنگيز خاني بادشاهن جو دستور هوندو هو، ته جنهن جي زال ڏي رغبت ڪندا هئا، سو انهيءَ کي طلاق ڏيئي ڇڏيندو هو. سلطان سعيد هن زال کي حڪومت جي ڪم ۾ اهڙو هوشيار ڏٺو، جو بادشاهيءَ جو سڄو ڪم ڪار هن جي حوالي کڻي ڪيائين _ جنهنڪري انهيءَ خاتون کي ”خنڪار“ (يعنيٰ خداونِد ڪار) سڏيندا هئا، جڏهن سلطان سعيد وفات ڪئي، ۽ ”ارپا خان“ سندس جاءِ تي بادشاهه ٿيو، تڏهن هن ”بغداد خاتونءَ تي اها تهمت آندي ته هن سلطان ابو سعيد کي زهر ڏيئي ماريو آهي _ انهيءَ عذر تي کيس مارائي ڇڏيائين.
تندو خانم
تندو خانم
پوشاڪ
thumb|جيڪولين ڪينيڊي جو زردالو واري رنگ جو لباس