cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آدمشماري
ورهاڱي کان اڳ ڪراچي عملي طور تي هڪ سنڌي شهر ۽ ضلعو هئو. ڪراچي ضلعي جي 1941ع جي آدم ڳڻپ موجب ان وقت ڪراچي ضلعي جي ڪُل آبادي 713،900 هئي، جنهن ۾ 406،050 سنڌي ڳالهائيندڙ هئا. جڏهن ته اردو ڳالهائيندڙ آبادي رڳو 30 هزار هئي.
پاڪستان قائم ٿيڻ وقت سنڌ پرڳڻي جي آبادي 70 لکن تائين ھئي، جيڪا 1981ع جي آدمشماريءَ موجب وڌي ھڪ ڪروڙ 90 لکن تائين پھچي ويئي. 1998ع ۾ سڀني ضلعن جي رپورٽن مطابق سنڌ صوبي جي آدمشماري ٽن ڪروڙن کان مـٿي ٿي چــڪي آهي. جــڏهن ته پاڪستان جي آبادي ميڊيا جي انگن اکرن موجب 20 ڪروڙ کان به وڌي وئي آهي. هن وقت سرڪار طرفان سال 2017ع ۾ آدم ڳڻپ (Census) لاءِ تياريون ڪيون پيون وڃن.
پنجن وڏين بيمارين جي ڊيٽا گڏ ڪرڻ جي رٿ
مارچ 2017ع ۾ رٿيل نئين آدم ڳڻپ (آدمشماريءَ) جي حوالي سان صحت يا چڱڀلائي جي حوالي سان ڪم ڪندڙ تنظيمن حڪومت کي ان آدم ڳڻپ ۾ پنجن وڏين بيمارين جي حوالي سان ڊيٽا گڏ ڪرڻ جي رٿ ڏني آهي.
حوالا
زمرو:آبادي زمرو:آدم شماري زمرو:شماريات زمرو:پاڪستان زمرو:آدم ڳڻپ زمرو:سنڌ
آکيرا آڪاس ۾
آکيرا آڪاس ۾ دبئيءَ ۾ رهندڙ رام بخشاڻيءَ جي انگريزيءَ ۾ لکيل آتم ڪھاڻيءَ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي، جيڪو سنڌ جي نامور ليکڪ ۽ ڪهاڻيڪار قمر شهباز ڪيو آهي. سنڌي اڪيڊمي دهليءَ پاران اپريل 2005ع ۾ ڇپيل هن ڊيمي سائيز ڪتاب جا صفحا 394 آهن ۽ قيمت 200 رپيا آهي. رام بخشاڻيءَ جي آتم ڪٿا دلچسپ آهي، جنهن ۾ ليکڪ نہ رڳو زندگيءَ جي سمورن رخن کي ظاهر ڪيو آهي. پر ان ۾ هندستان جي سنڌي جاتيءَ جي اڻٿڪ محنت، اورچائي ۽ جدوجھد جو انوکو داستان آهي. پنهنجي جنم ڀوميءَ ۾ گذاريل سرهن ڏينھن کان وٺي ورهاڱي جي وحشت تائين ڪئمپن جي زندگي، ايشيا جي ٻين ملڪن دبئي ۽ جپان جي ترقيءَ ۾ سنڌين جي محنت، واپار ۽ خيراتي نيتي، سنڌي عورتن جي جدوجهد ۽ سنڌيت کي بچائڻ جي دلچسپ تاريخ بيان ڪيل آهي.
حوالا
زمرو:2005ع جا ڪتاب
ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ
ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ (Dada Lekkhraaj) حيدرآباد ﺟﻮ ﻋﺎﻣﻞ ﻫﻮ. ﻫﻦ ﮐﻲ ڪﻨﻴﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﻫﻴﮣﻲ ﺣﺎﻝ ﺗﻲ ڪﻬﻞ ﺁﺋﻲ. اوم ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ (Om mandilee/ओम मंडली) ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﻫڪ ﺍﺩﺍﺭﻭ ﮐﻮﻟﻴﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ۾ ڏﻳﺘﻲﺀَ ﻟﻴﺘﻲﺀَ ﺟﻲ ﺳﺘﺎﻳﻞ ﺷﺎﺩﻱﺀَ ﮐﺎﻥ ﻧﺎﺍﻣﻴﺪ ﮀﻮڪﺮﻳﻦ ﮐﻲ ﭘﺎﮠ ﻭٽ ﭘﻨﺎﻫﻪ ڏﺋﻲ ﮐﻴﻦ ﺑﺎﻗﻲ ﻋﻤﺮ ﮄﻳﺎﻥ ﮔﻴﺎﻥ ۽ ﮔﻬﺮﻳﻠﻮ ﻫﻨﺮﻥ ۾ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺭﮐﮡ ﺟﻮ ﺑﻨﺪﻭﺑﺴﺖ ڪﻴﺎﺋﻴﻦ. ﮔﻬٽ ۾ ﮔﻬٽ، ﻇﺎﻫﺮﻱ ﻃﺮﺡ ﺗﻪ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﺎ ﺍﺻﻮﻝ ﺍﻫﻲ ﺑﻴﺎﻥ ڪﻴﺎ ﭤﻲ ﻭﻳﺎ. ﻣﻨڊﻟﻲ ﭤﻮﺭﻥ ﺋﻲ ڏﻳﻨﻬﻦ ﺍﻧﺪﺭ ﻋﻮﺭﺗﻦ ۾ ڏﺍﮂﻱ مشهور ﭤﻲ ﻭﺋﻲ. ﻭڏﻱ انگَ ۾ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻮﻥ اڻپرڻيل ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﮔﻬﺮﻥ ﻣﺎﻥ ﭜﭵﻲ ﻭﭸﻲ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﺭﻫﮡ ﻟﮙﻴﻮﻥ ۽ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﺷﺮﻱ ۾ ﻭڏﻭ ٽاڪﻮڙﻭ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﻳﻮ. ﻭﺍﻳﻮ ﻣﻨڊﻝ ﺍﻫڙﻭ ٿيو ﺟﻮ، ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﮀﻮڪﺮﻱﺀَ ﺗﻲ مائٽن ﺟﻮ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﺭﻫﻴﻮ. ﺟﻴڪﻲ ﺍﭸﺎ ﻧﻪ ﭜﭵﻲ ﺳﮕﻬﻴﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﺗﻦ ﻻﺀِ ﺑﻪ ﺍﻫﻮ ﭤﻲ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ ﻭﻳﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﭲ ﻧﻪ ﺳﭝﺎڻ ﺿﺮﻭﺭ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ۾ ﻭﭸﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﻭﭠﻨﺪﻳﻮﻥ ۽ ﻣﺎﺋٽن ﻻﺀِ ﺑﺪﻧﺎﻣﻲﺀَ ﺟﻮ ڪارڻ ﺑﮣﺒﻴﻮﻥ.
ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﺟﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﻭڏﻱ ﺷﻲﺀِ ﻫﻮﻧﺪﺍ ﻫﺌﺎ. ﻋﻠﻢ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺍﻗﺒﺎﻝ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺍﺛﺮ ۽ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺗﻦ ﺍﻥ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﮐﺎﻥ بچڻ ﺧﺎﻃﺮ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ۽ ﺳﻨﺪﺱ ﻣﻨڊﻟﻲ ﺧﻼﻑ ﻭڏﻭ ﻃﻮﻓﺎﻥ اٿاري ڇڏيو.
ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻣﻮﺟﺐ، ﭘﻬﺮﻳﺎﻥ، ﻫﻨﺪﻭ ﺍﺧﺒﺎﺭﻭﻥ، ﺟﻴڪﻲ ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ هٿ هيٺ ۾ ﻫﻮﻧﺪﻳﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ۾ ﺁﻳﻮﻥ. ﻃﺮحين ﻃﺮحين ﺟﺎ ﺍﻟﺰﺍﻡ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺗﻲ هڻڻ ﻟﮙﻴﻮﻥ. ڄئي: ” راجا اِندر (Raja Indir) ﺑﮣﻴﻮ ﺁﻫﻲ، ﺍﻧﺪﺭﺳﭝﺎ ﻗﺎﺋﻢ ڪﺌﻲ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﻣـُـﺮﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻣﺪﺩ ﺳﺎﻥ ﮔﻮﭘﻴﻮﻥ (Gopiyoon) ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ، ﺑﻨﮕﻠﻲ ﺍﻧﺪﺭ ﺗﻼﺀُ ﭠﻬﺮﺍﻳﻮ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﮔﻮﭘﻴﻦ ﮐﻲ ﻟﺒﺎﺱ ﺟﻲ ﺑﺎﺭ ﮐﺎﻥ ﺁﺟﻮ ڪﺮﻱ ﭘﺎﮠ ﺳﺎﻥ ﮔڏ ﭘﻴﻮ ﺗـُـڙﮘﺎﺋﻲ، ﺳﻨﻴﺎﺳﻴﻦ وٽان ﻃﺎﻗﺖ ﺟﺎ ڪـُـﺸﺘﺎ ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ.
ﭔﺌﻲ ﻧﻤﺒﺮ ۾ ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺳﺮڪﺎﺭ ﺗﻲ ﺩﭔﺎﺀُ ﻭﺟﻬﮡ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﻥ ﺍﺩﺍﺭﻱ ﮐﻲ ﺧﻼﻑ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﭠﻬﺮﺍﺋﻲ ﺑﻨﺪ ڪﺮﻱ. ﭘﺮ ﺍﻥ ۾ ڪﺎﻣﻴﺎﺑﻲ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ. ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺟﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﺍﺻﻮﻝ ﻫﻮﻧﺪﻭ ﻫﻮ. ﭔﮅﻳﻦ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﻳﺎ ﺍﺧﺒﺎﺭﻱ ﭘﺮﻭﭘﻴﮕﻨڊﺍ ﺟﻲ ﺁﮄﺍﺭ ﺗﻲ ﻫﻮ ﻫڪ ﺷﻬﺮﻱﺀَ ﺟﻲ ﭼﻮﺩﻳﻮﺍﺭﻱﺀَ ﺟﻲ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﮐﻲ ﻣﺠﺮﻭﺡ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﺗﻴﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﻨﺪﻭ ﻫﻮ. ﺟﻴﺴﺘﺎﺋﻴﻦ ڪﻤﺸﻨﺮﻱ ﺭﺍﭲ ﻫﻮ ۽ ﺳﻨﮅ ﺑﻤﺒﺌﻲﺀَ ﮐﺎﻥ ﺟﺪﺍ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ ﻫﺌﻲ، ﺳﺮڪﺎﺭﻱ ﻃﺮﺡ ڪﻮ ﻗﺪﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﮐﭵﻴﻮ. ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﭰﮡ ڪﮃﻳﻮﻥ ﻭﻳﭡﻮ ﺭﻫﻴﻮ. نيٺ ﺗﻨﮓ ﭤﻲ ﻋﺎﻣﻠﻦ ” ڊﺋﺮﻳڪٽ ﺍﻳڪﺸﻦ “ ﮐﮣﮡ ﺟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻮ ڪﻴﻮ.
ڪﺴﺮﺕ ﺷﺎﻻﺋﻦ ﺟﻮ ﺭﻭﺍﺝ ﭘﺌﺠﻲ ﭼڪﻮ ﻫﻮ. ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﻫﻨﺪﻭ ﺻﺒﺢ ﻭﻳﻠﻲ ﺍﺕ ﻭﭸﻲ ﺗﻴﻞ ﻣﺎﻟﺶ ڪﺮﺍﺋﻲ ﺑﺪﻥ ﮐﻲ ﭔﻠﻮﺍﻥ ٿيڻ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ڪﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ ۽ ﻟﭡﻴﻦ، ﮔـٰـُﻬﻮﺷﻦ ۽ ﮔﻬﻮﭔﺎٽن ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ڪﺮﮠ ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﺑﻪ ﻭﭠﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ. ڪﻮﭞ ﻭﻳﻦ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺟﺎﺗﻲﺀَ ﺧﺎﻃﺮ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺗﻲ ﺣﻤﻠﻮ ڪﺮﻱ ﺍﻥ ﭼﻨڊﺍﻝ ﭼﻮڪڙﻱﺀَ ﮐﻲ ﺯﻭﺭ ﺳﺎﻥ ﺑﻨﺪ ڪﺮﺍﺋﻴﻦ. ﺍﻫﺎ ﺧﺒﺮ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﺍﺭﻥ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﻪ ﻭﭸﻲ ﭘﻬﺘﻲ ﺗﻪ ﺣﻤﻠﻲ ﺟﻲ ﺗﻴﺎﺭﻱ ﭤﻲ ﺭﻫﻲ ﺁﻫﻲ. ﺍﻧﻬﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺩﻓﺎﻋﻲ ﺣڪﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺍﮘﻮﺍٽ ﺳﻮﭼﻲ ﻭﺭﺗﻲ، ﺟﻴڪﺎ ﻫﻦ ﻃﺮﺡ ﻫﺌﻲ: ﺩﺍﺩﺍ ﺻﺎﺣﺐ، ﻓﻮﺟﻲ ﺟﻨﺮﻝ ﻭﺍﻧﮕﺮ، ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ڪﺌﻤﭗ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ﮐﺎﻥ ﭘﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻨﺪ ڪﻤﺮﻱ ۾ ﺭﮐﻲ ﺍﺗﺎﻥ ﻭﻳﻬﻲ ﺭﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ڪﻨﺪﻭ. ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ۾ ﻣﻨڊﻟﻲ ۾ ﺭﻫﻨﺪڙ ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ پاڻ ﻭﭸﻲ ڪاهه ڪندڙن ﺟﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻮ ڪﻨﺪﻳﻮﻥ. ﻫﭥﻴﺎﺭ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ۾ ﺍﮖ ۾ ﺋﻲ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻫﺌﺎ، ﻳﻌﻨﻲ : ﭔﻮﻫﺎﺭﺍ، ﮔﻨﺪ ﺳﺎﻥ ﭜﺮﻳﻞ ﮀﭳ، ﺑﻮﺗﻠﻦ ۾ ﺑﻨﺪ ﺑﺪﺑﻮﺩﺍﺭ ﭘﺎﮢﻲ، ڪﺎﻏﺬﻱ ﭘـُـڙﻥ ۾ ﻭﻳڙﻫﻴﻞ ڪﻦ ڪﭽﺮﻭ، ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺭﻧﮕﻦ ﺳﺎﻥ ﭘـُـﺮ ﭘﭽڪﺎﺭﻳﻮﻥ، ﺭﻧﮅﮢﻦ ﺟﺎ ﭼﻤﭽﺎ ۽ ﭔﻴﺎ ﭤﺎﻧﻮ، ﭘﺮﺍﮢﻴﻦ ﺟـُـﺘﻴﻦ ﺟﺎ ﭘﺎﺩﺭ، ﻭﻏﻴﺮﻩ ﻭﻏﻴﺮﻩ. ﺷڪﺮ ﭤﻴﻮ ﺟﻮ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺟﻮ ﺭَﺕُ ﺍﭸﺎ ﻣﻬﺎﻧﮕﻮ ﻫﻮ، ﮀﺮﺍ ۽ ﭼﺎﻗﻮ ﻣﻘﺒﻮﻝ ﻋﺎﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﺎ ﻫﺌﺎ. ﻗﺎﻧﻮﻥ جيئرو ﻫﻮ، ڪورٽ سڳورين ﺟﻲ عزت ﻫﺌﻲ. تنهنڪري اهنسا يا ﻋﺪﻡ ﺗﺸﺪﺩ ﺟﻲ ﺍﺻﻮﻝ ﮐﻲ آڏو ﺭﮐﮣﻮ ﭘﺌﻲ ﭘﻴﻮ.
منڊليءَ تي ڪاهه ﺟﻮ ڏﻳﻨﻬﻦ ﺁﻳﻮ. ڪاهه ٿي، ﺳﺆ ﭘﻨﺠﺎﻫﻪ رضاڪار، ﺟﻦ ﺳﺎﻥ ﭘﻨﺞ ﭼﺎﺭ ﺍﺧﺒﺎﺭﻥ ﺟﺎ ﺧﺎﻃﻮ ﺑﻪ ﺳﺎﮠ ﻫﺌﺎ، ﺍُﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﮔﻴٽ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﭘﻬﭽﻲ ﺩﺭ ﮐﻲ ﮄڪﺎ ڏﻳﮡ ۽ ﻟـُـڙ ﻣﺎﻧﮅﺍﮠ ڪﺮﮠ ﻟﮙﺎ. ﺍﻧﺪﺭﺍﻥ ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ ﺑﻪ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﻫﭥﻴﺎﺭﻥ ﺳﺎﻥ ﻟﻴﺲ ﭤﻲ ﮔﻴٽ ﮐﻲ ﻣﻨﻬﻦ ڏﺋﻲ ﺑﻴﻬﻲ ﺭﻫﻴﻮﻥ. ﻣﻌﺎﻣﻠﻮ ﺷﺮﻭﻉ ﭤﻴﻮ. رضاڪارن ﻣـُـڪﺎ ڏﻳﮑﺎﺭﻳﺎ، ﻋﻮﺭﺗﻦ ﭔﻮﻫﺎﺭﺍ ڏيکاريا، ﻫﻨﻦ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺟﻲ ﺣﻖ ۾ ﺯﺑﺎﻧﻲ ﮔﻨﺪ ﻣـَـﻴﻮ، ﻫﻨﻦ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﮔﻨﺪ ﻣﭥﻦ ﺍﮀﻼﻳﻮ، ﻫﻨﻦ ﺩڙڪﺎ ڏﻧﺎ، ﻫﻨﻦ ﺑـُـﺠﺎ ڏﻳﮑﺎﺭﻳﺎ، ﻫﻨﻦ ﻣﻬﺎ ﺳﭝﺎﺋﻲ ﻟﻴڊﺭ ” ﻭﻳﺮ ﺳﺎﻭﺭڪﺮ ﺟﻲ ﺟﺌﻲ “ ﺟﺎ ﻧﻌﺮﺍ ﻫﻨﻴﺎ، ﻫﻨﻦ ” ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺟﻲ ﺟﺌﻲ “ ﺟﺎ ﺁﻭﺍﺯ ڪﺴﻴﺎ. ﮔﻬڙﻱ ﺳﻮﺍ ﺍﻫﻮ چهچڻو ﻫﻠﻴﻮ. ﺍﺻﻠﻲ ڪﻢ ﮔﻨﺪ ﺟﻲ ﭘـُـڙﻥ ﺧﺮﺍﺏ ڪﻴﻮ. ﭘـُـڙﻭ ﻟﮙﻮ، ﻣـُـﻨﻬﻦ ﻳﺎ ﮀﺎﺗﻲﺀَ ﺗﺎﻥ ﺷـُـﮅ ﮐﺎﮄﻱﺀَ ﺟﻲ ڪﭙڙﻥ ﺗﻲ ڪـِـﻦُ ﮘڙﻳﻮ ۽ ﺟﻮﺍﻥ ﭜﮙﻮ. ﺍﭸﺎ ﺑﻮﺗﻠﻦ ۾ ﭜﺮﻳﻞ ﻣﺎﻝ ﺟﻲ ﻭﺭﮐﺎ ﺟﻮ ﻭﺍﺭﻭ ﺋﻲ ڪﻮ ﻧﻪ ﺁﻳﻮ ﻫﻮ ﺗﻪ والنٽيئر ﭜﭵﮡ ﻟﮙﺎ. ﮔﻴٽ ﭘﮁﺎڙﻱﺀَ ﺗﺎﺋﻴﻦ ڪﻮ ﻧﻪ ﮐــُـﻠﻴﻮ، ﭔﺎﻫﺮﺍﻥ ﺋﻲ ﭔﺎﻫﺮﺍﻥ ﻓﻴﺼﻠﻮ ﭤﻲ ﻭﻳﻮ. ڪاهه ڪﺎﻣﻴﺎﺏ نه ٿي. ﺍﺻﻞ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﻫﻲﺀَ ﻫﺌﻲ ﺗﻪ ﺍﻥ ﺩﺅﺭ ﺟﺎ ﻏﻨڊﺍ ﺍﭸﺎ ترقي ڪيل ڪﻮ ﻧﻪ ﻫﺌﺎ، اهنسا يا ﻋﺪﻡ ﺗﺸﺪﺩ ۾ ﻭﺷﻮﺍﺵ ﻫﻮﻧﺪﻭ ﻫﺌﻦ، ﺯﺑﺎﻧﻲ ﺟﻤﻊ ﺧﺮﭺ ﺗﻲ ﭜﺎڙﻳﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ.
ﭔﻴﻮ ﭜﻴﺮﻭ ﻫﻦ ڪﺮﻱ ” ﺳﮅﻭ ﻗﺪﻡ “ ﮐﭵﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻴﻮ، ﺟﻮ ﻫﻲءَ ﺍﻓﻮﺍﻫﻪ پکڙجي وئي ﺗﻪ ﭔﺌﻲ ﺣﻤﻠﻲ ﮐﻲ موٽائڻ ﻻﺀِ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻋﻮﺭﺗﻦ ﺍﮖ ﮐﺎﻥ ﺑﻪ ﻭﮄﻳڪ انتظام ڪﺮﻱ ﺭﮐﻴﺎ ﺁﻫﻦ. مثال طور : ڪﭙڙﻱ ﺟﻲ ﻧﻨﮃڙﻳﻦ ﮘﻨﮃڙﻳﻦ ۾ ڪڪڙﺍ ۽ ڪﭙﺎﻫﻪ ﻭﺟﻬﻲ ﺭﮐﻴﺎ ﺍﭤﻦ، ﺟﻴڪﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ﻭﻗﺖ ﮔﺎﺳﻠﻴٽ ۾ ﭔﻮڙﻱ، ﺗﻴﻠﻲ ڏﻳﺌﻲ، ﺣﻤﻠﻲ ﺁﻭﺭﻥ ﺗﻲ ﺍﮀﻼﺋﻴﻨﺪﻳﻮﻥ، ﺟﻨﻬﻦ ﺑﻪ والنٽيئر ﺗﻲ ﺍﻫﺎ ﭔﺮﻧﺪڙ ﮘﻨﮃڙﻱ ڪﺮﻧﺪﻱ ﺗﻨﻬﻦ ﮐﻲ ﺑﺎﻫﻪ ﻭﭠﻲ ﻭﻳﻨﺪﻱ. ﻭڏﻱ ﺟﻮﮐﻢ ﺟﻮ ڪﻢ ﭤﻲ ﭘﻴﻮ.
نيٺ ﭘﺌﻨﭽﻦ ﻓﻴﺼﻠﻮ ڪﻴﻮ ﺗﻪ ﺭﺍﺕ ﻭﮘڙﻱ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺗﻲ ﭘﭥﺮﻥ ۽ ﺳـِـﺮُﻥ ﺟﺎ ﻭﺳڪﺎﺭﺍ ڪﺠﻦ، ﺟﻴﺌﻦ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﺭﻫﮡ ﻭﺍﺭﻥ ۽ ﻭﺍﺭﻳﻦ ﺟﻮ ﻭﻳﻬﮡ ﻭﻫـُـﻪ ﭤﻲ ﭘﻮﻱ. ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﺍﺭﻥ ﻫﻨﺪﻭ ﭘﻮﺭﺑﻴﺎ ﭼﻮڪﻴﺪﺍﺭ ﺭﮐﻴﺎ. ﭘﺮ اتفاق سان ڪﻨﻬﻦ ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﭘﻮﺭﺑﺌﻲ ﭼﻮڪﻴﺪﺍﺭ ﮐﺎﻥ ﻟﭽﺎﺋﻲ ﭤﻲ ﻭﺋﻲ، ﺟﻨﻬﻨڪﺮﻱ اڳتي ﻻﺀِ ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﮐﻲ ﻧـَـﺮ ﭘﮑﻲﺀَ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﺭﻫﻴﻮ. ﺗﻨﮓ ﭤﻲ ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﻣﺎﻥ ﻣﻨڊﻟﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ڪﺮﻱ ڪراچي ﻧﺪﺍﺋﻴﻦ. ڪﻠﻔٽن ﭘﺎﺳﻲ ﻫڪ ﻭڏﻭ ﺑﻨﮕﻠﻮ ﻭﭠﻲ ﺍﻥ ﺟﻲ ﭼﻮﮄﺍﺭﻱ ﻭڏﻭ ڪﻮٽ ڪﮃﺭﺍﺋﻲ ﮀڏﻳﺎﺋﻴﻦ. ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﺟﻲ ﺑﻼ ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﻣﭥﺎﻥ ﺍﭼﻲ ڪڙڪﻲ. ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﺟﻲ ﻫﻨﺪﻥ ۾ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﮅﺍﮠ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﻳﻮ. ﺧﻄﺮﻱ ﺟﺎ ﮔﻬﻨڊ ﮔﻬڙﻳﺎﻝ ﻭﮘﺎ. ﺍﺧﺒﺎﺭﻥ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﻦ ﮐﻲ ﺧﺒﺮﺩﺍﺭ ڪﻴﻮ ﺗﻪ ﮔﻬﺮ ﭜﺎﺗﻴﻦ ﺗﻲ ڪـَـﺮڙﻱ ﻧﻈﺮ ﺭﮐﻦ، ﮔﻬﺮﻥ ﺗﻲ ڪڙﺍ ڪﻠﻒ ﭼﺎڙﻫﻴﻦ، ﭘﺎﭘﻲ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﭘﻬﭽﻲ ﻭﻳﻮ ﺁﻫﻲ.
ﺟﻴﺴﺘﺎﺋﻴﻦ ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺍﺻﻠﻲ ﺣﺎﻟﺖ ۾ ﻫﻮ، ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﮐﻲ ڪﻮﺳﻮ ﻭﺍﺀُ ڪﻮ ﻧﻪ ﻟﮙﻮ، ﭘﺮ 1937ﻉ ۾ ﻧﻮﺍﻥ ﺳﮅﺭﺍ ﺁﻳﺎ، 1938ﻉ ۾ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﺨﺶ ﺟﻲ ﻭﺯﺍﺭﺕ ﭠﻬﻲ، ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻮ ﻣﺪﺍﺭ ﻭﭸﻲ ﻫﻨﺪﻭ ﻭﻭٽن ﺗﻲ ﭤﻴﻮ. ﻫﻨﺪﻥ ﻣﭥﺲ ﺯﻭﺭ ﺁﻧﺪﻭ ﺗﻪ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﮐﻲ ﺧﻼﻑ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻗﺮﺍﺭ ڏﺋﻲ ﺣڪﻤن ﺑﻨﺪ ڪﻴﻮ ﻭﭸﻲ. ﮔﻮﺭﻧﺮ ﺍﭸﺎ ﺑﻪ ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﻫﻮﻧﺪﻭ ﻫﻮ، ﺗﻨﻬﻦ ﺍﻫڙﻱﺀَ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺩﺍﺩﺍﮔﻴﺮﻱﺀَ ﺟﻲ ﺍﺟﺎﺯﺕ ڪﺎ ﻧﻪ ڏﻧﻲ. ﻭﺯﺍﺭﺕ ﮐﻲ ﭼﻴﺎﺋﻴﻦ ﺗﻪ ﭘﻬﺮﻳﺎﻥ ﻫﺎﺀِ ڪﻮﺭٽ ﺟﻲ ﺟﺞ ﮐﺎﻥ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ڪﺮﺍﺋﻲ، ﺍﻥ ﺟﻲ ﺭﺍﺀِ ﻭﭠﻲ، ﭘﻮﺀِ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻗﺪﻡ ﮐﮣو. ﻫﺎﺀِ ڪﻮﺭٽ ﺟﻮ ﺟﺞ ﺑﻄﻮﺭ ٽربيونل ﻣﻘﺮﺭ ﭤﻴﻮ. ﺍﻥ ڪﻬڙﻱ ﺭﭘﻮﺭٽ ڏﻧﻲ، ﺗﻨﻬﻦ ﺟﻲ ﺧﺒﺮ ڪﺎ ﻧﻪ ﭘﺌﻲ. ﭘﺮ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﮐﻲ ﺑﻨﺪ ڪﺮﮠ ﺟﺎ ﺣڪﻢ ﺟﺎﺭﻱ ﭤﻲ ﻭﻳﺎ. ﻫﻨﺪﻥ ﺗﺎﻥ ته ڪﻮﭖ ﻟﭥﻮ. ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺟﻮ ﺍﻥ ﮐﺎﻥ ﭘﻮﺀِ ڪﻬڙﻭ ﻟﻴﮑﻮ ﺭﻫﻴﻮ، ان جو وڌيڪ احوال نه ٿو ملي.
حوالا
زمرو:1876ع جون پيدائشون زمرو:1969ع جون فوتگيون زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:مذهب
بحالڪاڻي ديھ
جيڪب آباد- ضلعي جي تعلقي ڪنڌڪوٽ جي هڪ ديهه، جنهن ۾ ’-بالاچ-‘ ۽ ’سليم -بجاراڻي-‘ ڳوٺ -آباد- آهن.
جمال ابڙو
سندس پهرئين ڪتاب ”پشو پاشا“ افسانن جو مجموعو هئي. پاڻ سنڌي افسانا نگاري کي نون رجحانن سان روشناس ڪرايو. جمال ابڙي جو شمار جديد سنڌي افساني جي بانين ۾ ٿئي ٿو. ان جي ڪجھ افسانن جو ترجمو انگريزي، اردو، روسي ۽ جرمن ٻولين ۾ بہ ٿي چڪو آهي. جمال ابڙو جو شمار انهن اديبن ۾ ٿئي ٿيو جن سنڌي ادب ۾ ترقي پسند خيالن جي نہ صرف روشن ڪرايو بلڪ ان مقصد لاءِ عملي ڪم ۽ تنظيم سازي بہ ڪئي. پاڻ سنڌي اديبن جي ترقي پسند تنظيم سنڌي ادبي سنگت جي بانين مان هئا. هن تنظيم سنڌ ۾ سياسي فڪر جي ترقي ۽ واڌاري ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. جمال ابڙي کي ادب کان علاوه سنڌ جي تاريخ ۽ ثقافت تي بہ دسترس حاصل هئي. ترقي پسند فڪر رکڻ وارو ابڙو عمر جي آخري حصي ۾ مذهب ڏانهن راغب ٿيو. سندس انتقال 80 سالن جي عمر ۾ ٿيو. سندس پٽ بدر ابڙو سنڌ جو ممتاز اديب ۽ محقق آهي.
احوال
جمال ابڙي 2 مئي 1924ع تي ميھڙ شھر جي ڀرسان ڳوٺ سانگي ديھ منگواڻي ۾ علي خان ابڙي جي گھر ۾ جنم ورتو. علي خان ابڙو پنھنجي وقت جو ھڪ ناميارو تعليمدان، اديب ۽ ليکڪ ٿي گذريو آھي.
تعليمي، ملازمتي ۽ ادبي سرگرميون
جمال ابڙي شروعاتي تعليم ڳوٺ منگواڻيءَ جي اسڪول مان حاصل ڪئي. سيڪنڊري تعليم ميونسپل ھاءِ اسڪول لاڙڪاڻي ۽ نور محمد ھاءِ اسڪول حيدرآباد مان حاصل ڪيائين. جڏھن تہ ھن ڪاليج جي تعليم بهاءُ الدين ڪاليج جھونا ڳڙھ ۽ ڊي جي ڪاليج ڪراچيءَ مان حاصل ڪئي. 44 1943ع ۾ بنگال ۾ آيل ڏڪار دوران رضاڪار طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ بنگال ويو. ھن اين اي ڊي (NED) انجنيئرنگ ڪاليج ڪراچيءَ ۾ داخلا ورتي، پر پوءِ انجنيئرنگ ڇڏي ”لا“ (Law) ڪرڻ جو فيصلو ڪيائين. جمال ابڙي ڪجھ عرصي تائين خاڪسار تحريڪ ۾ ڪم ڪيو ۽ پوءِ سنڌ ھاري ڪاميٽيءَ ۾ شامل ٿيو، ان کان علاوه ھو ٻين مزدور تنظيمن جو بہ ميمبر رھيو. سندس والد وٽ ھڪ سٺي لائبريري ھئي، جنھنڪري ھن ننڍپڻ ۾ ئي ٽئگور، منشي پريم چند، ٽالسٽاءِ ۽ ٻين ليکڪن جا ڪتاب پڙھي ڇڏيا ھئا. ھن پھرين ڪھاڻي ”ھو حر ھو“، 25 سالن جي عمر ۾ 1949ع ۾ لکي، 24 سالن جي عمر ۾ 1948ع کان لاڙڪاڻي ۾ وڪالت شروع ڪيائين. ھو بعد ۾ 1949ع ۾ شھدادڪوٽ جو پوليس پراسيڪيوٽر مقرر ٿيو، جتي 1951ع تائين رھيو. 1952ع ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري سول جج کپرو مقرر ٿيو، جنھن کان پوءِ ساڳئي حيثيت ۾ سکر، لاڙڪاڻي، خيرپور ميرس، سجاول، ٽنڊي الھيار ۽ حيدرآباد ۾ پنھنجون خدمتون سرانجام ڏيندو رھيو. بعد ۾ کيس سيشن جج جي عھدي تي ترقي ڏني وئي ۽ ترقي ڪندو 1972ع ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو سيڪريٽري مقرر ٿيو ۽ ان عھدي تي 1978ع تائين رھيو. 1978ع کان 1980ع تائين ليبر ڪورٽ جو جج، 1981ع کان 1982ع تائين فيڊرل سروسز ٽربيونل اسلام آباد جو ميمبر، 1984ع کان 1985ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو سيڪريٽري ۽ 1985ع کان 1986ع تائين اينٽي ڪرپشن ڪاميٽيءَ جو چيئرمئن رھيو. 10 اپريل 1986ع تي سرڪاري ملازمت تان رٽائرمينٽ حاصل ڪيائين. جمال ابڙو شيخ اياز جي سنڌ يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر ھجڻ دوران سينڊيڪيٽ جو ميمبر ۽ سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر رھيو. سندس شاھڪار ڪھاڻين جو مجموعو ”پشو پاشا“ ھو، جيڪو تمام گھڻو مشھور ٿيو. ھن ضياءَ جي مارشل لا دور ۾ ”مارشل لا ۽ اسلام آباد“ جي عنوان سان ڪھاڻي لکي. اھا ڪھاڻي بعد ۾ ”فرشتو“ جي عنوان سان ’برسات‘ ۾ ڇپي. جمال ابڙي جي ڪهاڻين مان ”پِشو پاشا“،”پيراڻي“، ”مان مرد“، ”بدتميز“، ”شاھ جو ڦر“، ”بدمعاش“، ”منھن ڪارو“، ”ڪارو پاڻي“، ”مھرباني“، ”خميسي جو ڪوٽ“، ”لاري“، ”سينڌ“، ”فرشتو“، ”ماءُ جي جھولي“، ”لاٽ“ ۽ ٻيون اهم آھن. سندس ڪھاڻين ۾ سماجي مسئلن جي اپٽار آهي. ھن ڪيترائي شاھڪار مضمون پڻ لکيا، جن ۾ ”شاھ محض صوفي نه ھو“، ”پاڪستان ٺھراءُ، اصل حقيقتون“، ”عورت جي اسلام ۾ عزت ۽ آزادي“ ۽ ٻيا اهم آھن. ان کان سواءِ ھن سراج جي ناول ”پڙاڏو سو ئي سڏ“ جو مھاڳ لکيو ۽ فهميده حسين جي ڪهاڻين جي مجموعي ”هڪ حوا ڪئين ڪهاڻيون“ جو پڻ مهاڳ لکيو. جمال ابڙي جي ڪھاڻين جا ترجما اردو، انگريزي ۽ جرمن ٻولين ۾ ٿي چڪا آهن. ھن 1974ع ۾ روس ۾ ٿيندڙ بين الاقوامي ڪانفرنس ۾ پڻ شرڪت ڪئي. سندس آتم ڪٿا جا پنج جلد: 1” ڏسي ڏوھ اکين سين“ 2 ”اونهي ڳالهه اسرار جي“، 3 ”ٿوهر ۾ ڳاڙها گل“، 4 ”ايندو نہ وري هي وڻجارو“ ۽ 5 ”مَر پيا مينهن وسن“ شايع ٿيل آھن.
وفات
جمال صاحب 30 جون 2004ع ۾ 80 سالن جي عمر ۾ دل جي تڪليف سبب ڪراچيءَ ۾ لاڏاڻو ڪيو، جتي کيس گذريءَ جي قبرستان ۾ دفنايو ويو.
حوالا
زمرو:1924ع جون پيدائشون زمرو:2004ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:تحريڪ پاڪستان زمرو:سنڌي ماڻھو
بڇيري ڳوٺ
بڇيري-، نواب شاهه تعلقي جو اهم ڳوٺ، بلڪه ننڍو شهر آهي. هتي زرداري، سهتا، عباسي، -بروهي-، رند ۽ ٻيون ذاتيون رهن ٿيون. بڇيريءَ ۾ هاءِ اسڪول، گرلس مڊل اسڪول، ۽ آسپاس پرائمري اسڪول گهڻا آهن. واپار به چڱو هلندڙ آهي. هن ڳوٺ کي اسپتال، واٽرسپلاءِ نظام ۽ بجليءَ جون سهوليتون پڻ مليل آهن. نوابشاهه ۽ پڊعيدن جي وچ تي ريلوي -اسٽيشن- پڻ آهي. بڇيريءَ جو موجوده شهر -اسٽيشن- جي سهوليت سبب ريلوي لائين ويجهو جڙيو، نه ته اصل ڳوٺ کي هينئر پراڻي -بڇيري- چيو وڃي ٿو، جيڪو موجوده شهر کان -اتر- اولهه طرف ڏيڍ ڪلوميٽر کن جي پنڌ تي آهي. جتان اڳ ۾ درياهه وهندو هو. -ان- کان سواءِ انگريزن جي دؤر ۾ پوليس -ٿاڻو- ۽ ڪورٽ جي بلڊنگ موجوده شهر ويجهو ٺاهي وئي هئي، -ان- ڪري ماڻهو آهستي آهستي موجوده شهر ۾ اچڻ لڳا ۽ پراڻي بڇيريءَ ۾ فقط هڪ مسجد وڃي -بچي- آهي، جيڪا سم جي پاڻيءَ جي وچ ۾ اڃا تائين بيٺل حالت ۾ آهي. -ان- کانسواءِ هڪ درويش سيد لهري شاهه جي درگاهه پڻ موجود آهي. پراڻي بڇيريءَ ۾ تمام وڏا واريءَ جا دڙا آهن، جيڪي شاهدي ڏين ٿا ته سنڌو درياءُ ڪنهن زماني ۾ هتان وهندو هو. هڪ مقامي روايت موجب هيءُ ڳوٺ درياهه جي ڪنهن ڇاڙهه جي پُڇڙيءَ ۾ -آباد- هو، اُن ڪري ’پُڇڙيءَ‘ مان بدلجي ’-بڇيري-‘ بڻيو. پر عقل اها ڳالهه تسليم نه ٿو ڪري، -ان- جو پسمنظر ڪو ٻيو هوندو، جنهن تي -تحقيق- جي ضرورت آهي.
امام علي شاھ
سيد امام علي شاھ ولد ڏنل شاھ، ڳوٺ لاڙڪ، تعلقي ڪنڊياري جو ويٺل هو. سال 39-1938ع ڌاري گذاري ويو. راڻيپور جي پير صالح شاھ صاحب جو مريد هو. شاعريءَ ۾ محمد فقير کٽياڻ ۽ فقير خيرمحمد هيسباڻيءَ کان متاثر نظر اچي ٿو. سندس ڪلام جو مضمون اڪثر سادو آهي. سنڌي ادبي بورڊ جي ڇپايل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.
تڪبندي
تڪبندي __(Tukabandi):
”تڪبندي “ نظم يا نثر قلمبند ڪرڻ وقت لفظن جي چونڊ کي چئبو آهي. چونڊ اڪثر ساڳين (هم آواز) لفظن جي ڪبي آهي. اهڙي قسم جي تڪ ۾ تڪ (ها ۾ ها) ملائڻ کي ”تڪبندي“ سڏيو آهي. عموماً تجنيس حرفي ۾ نظم جي نموني کي تڪبندي سڏيو آهي، پر اڄڪلهه تڪبندي، خيال ۽ مقصد کان سواءِ بيڪار تصور ڪئي ويندي آهي. نثر جي سلسلي ۾ مقفع نثر (قافيہ بندي) وارو نمونو تڪبندي ۾ شمار ڪري سگهجي ٿو.
اردن
اردن ايشيا جو اسلامي ملڪ آهي، جيڪو وچ اوڀر ۾ واقع آهي.
تعارف
هن ملڪ جو سرڪاري نالو ”اللمملڪة العربية الاردنية الهاشمية“ آهي. اردن جي اتر ۾ شام، اتر اوڀر ۾ عراق، اوڀر ڏکڻ ۾ سعودي عرب، اولهه ۾ اسرائيل جهڙا ملڪ آهن. اردن جي پکيڙ 37297 چورس ميل، يعني 97740 چورس ڪلوميٽر آهي. اردن جي انهيءَ ايراضيءَ ۾ اُهو حصو به شامل آهي، جيڪو 1947ع واريءَ جنگ دوران اسرائيل پنهنجي قبضي ۾ آندو هو. اردن جي 2007ع جي آدم ڳڻپ موجب اردن جي آبادي 5967000 ماڻهون آهن. اردن جي گاديءَ واري هنڌ جو نالو ’عمان‘ آهي. اردن ۾ عربي ٻولي ڳالهائي ويندي آهي ۽ هتي جي سڪي جو نالو ’اردني دينار‘ آهي. هتي 94 سيڪڙو مسلمانن جي آبادي آهي، جڏهن ته 4 سيڪڙو عيسائي ۽ ٻين مذهبن جا ماڻهو رهن ٿا. اردن کي انگريزيءَ ۾ ”جارڊن“ چئبو آهي. اردن جو سڪو دينار آهي، جنهن ۾ هڪ هزار فلس هوندا آهن. اردن جا اهم شهر عمان، اقبال، زرقا، اربيد ۽ ڪارڪ آهن. اهم زراعت ۽ ميوا، ڪڻڪ، جَوَ، پٽاٽا، بصر، ڪيلا، زيتون ۽ انگور آهن. thumb|اردن جي سرڪاري مهر
تاريخ
اردن گهڻو وقت اڳ يوناني ۽ رومي بادشاهتن جو حصو رهيو هو. ستين صدي عيسويءَ ۾ عربن اردن تي قبضو ڪيو. سورهين صدي عيسويءَ کان پهرين مهاڀاري جنگ ختم ٿيڻ تائين -اردن-، سلطنت عثمانيه جو حصو رهيو هو، پر سلطنت عثمانيه جي ٽٽڻ کان پوءِ اردن ترڪيءَ جي قبضي کان آزاد ٿيو. اقوام متحده پاران ”مينڊيٽ سسٽم“ جوڙيو ويو، جنهن جو مقصد آزاديءَ جي لائق ملڪن جي مدد ڪرڻ هو، ان ڪري 1922ع ۾ اردن برطانيه جي هٿ هيٺ ڏنو ويو. برطانيه سڀ اصول ٽوڙي، اردن تي پنهنجو قبضو ڄمائي ورتو ۽ 24 سالن تائين پنهنجي مرضي هلائي. ٻي مهاڀاري لڙائيءَ کان پوءِ 1946ع ۾ اردن آزاد ٿيو. اردن جو پهريون سربراھ امير عبدالله بڻيو. 1948ع ۾ برطانيا، آمريڪا ۽ ٻين مغربي ملڪن اسرائيل نالي نئون ملڪ قائم ڪيو ۽ اڳتي هلي اردن ۽ اسرائيل جي وچ ۾ جنگيون شروع ٿيون. اردن جي ڪجھ علائقن تي قبضو ڪيو ويو. 1951ع ۾ امير عبدالله کي يروشلم ۾ قتل ڪيو ويو ۽ سندس پٽ طلال تخت نشين ٿيو، ان کانپوءِ 1952ع ۾ سندس پٽ شاھ حسين تخت تي ويٺو، 1955ع ۾ اردن گڏيل قومن جو ميمبر بڻيو. 1967ع ۾ عرب اسرائيل جنگ لڳي. اسرائيل يروشلم سميت الهندي ايراضيءَ تي قبضو ڪري ورتو. 26 آڪٽوبر 1994ع تي اردن ۽ اسرائيل ۾ ٺاهه ٿيو، جنهن ۾ 50 سالن کان هلندڙ دشمنيءَ جو خاتمو آيو. 1999ع کان شاھ حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ شاھ عبدالله تخت تي ويٺو. اردن جو 12 سيڪڙو حصو زراعت جي لائق آهي. باقي حصو ويران آهي. هتي ميوو ۽ سائي ڀاڄي چڱي مقدار ۾ ٿئي ٿي. اردن مان فاسفيٽ ۽ پوٽاش جهجهي انداز ۾ نڪرن ٿا.
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ
ملڪ وحيد
ملڪ وحيد (انگريزي ٻولي:Malik Waheed) سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ۽ ليکڪ آهي.
تعليم
ملڪ وحيد پرائمري کان انٽر ميڊيئيٽ تائين تعليم دادو ۾ حاصل ڪئي. ايم اي سنڌي ادب ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين.
ادب
ملڪ وحيد ادبي دنيا ۾ 2000ع ۾ قدم رکيو. هن شاعريءَ جي ٻين صنفن سان گڏ غزل جي صنف تي وڌيڪ طبع آزمائي ڪئي آهي. سنڌي ادبي سنگت شاخ دادو جو سيڪريٽري به چونڊيو ويو آهي.
انفرا ريڊ
thumb|ھڪ ڪوڙي رنگجي ٻن ماڻهن جي تصوير جيڪا انفرا ريڊ روشني جي ڊگھي لھرن وسيلي نڪتل آهي thumb|right|انفرا ريڊ خلائي دوربيني جي ھڪ تصوير جنھن ۾ (ڪوڙا رنگ) نيرا، ساوا ۽ ڳاڙھا جيڪي 3.4 ، 4.6 ۽ 12[[µm لھرن سان ٺھڪندڙ آھن]]
ملڪ وحيد
حوالا
زمرو:شاعر
انفرا ريڊ
انفرا ريڊ تابڪاري يا (IR) جنھن کي انفرا ريڊ ھڪ برقي مقناطيسي تابڪاري (electromagnetic radiation) آھي جنھن جي روشني جون لھرون عام روشني جي لھرن کان ڊگھيون ھونديون آھن ۽ انساني اک سان ڏسي نہ سگھبيون آھن. جيتوڻيڪ ڪن حالتن ۾ 1050 نينو ميٽرن تي پلس واري ليزر مان نظر اينديون آهن. انفرا ريڊ لھرون نظر ايندڙ شعاعي لھرن جي ڳاڙهي رنگ جي ڪناري تي 700 نينو ميٽرن کان (430 ٽيرا ھرٽز جي فريڪئنسي) ھڪ ملي ميٽر (300 گيگا ھرٽز) وڌنديون آهن. ڪمري جي گرمي ۾ شين مان نڪرندڙحرارتي تابڪاري (thermal radiation) گھڻي ڀاڱي انفرا ريڊ ئي ھوندي آھي ڇوتہ سموري برقي مقناطيسي تابڪاري ۾ انفرا ريڊ روشن توانائي کڻندي آهي ۽ اھا ساڳي وقت روشني جي لھر ۽ ڪوانٽم ذرو يعني ڦوٽان ھوندي آھي. انفرا ريڊ تابڪاري 1800 ۾ فلڪياتي ماھر سر وليم ھرشيل دريافت ڪئي. ھن شعاعي لڪيرن  ۾ نظر نہ ايندڙ تابڪاري لڌي جيڪا ٿرماميٽر تي اثر وجھڻ ۾ ڳاڙهي رنگ جي ڀيٽ ۾ گھٽ توانائي واري ھئي. سج جي زمين تي پھچندڙ توانائي جو اڌ کان ٿورڙو وڌيڪ توانائي انفرا ريڊ جي صورت ۾ ھوندي آھي. جذب ٿيل ۽ ٻاھر نڪرندڙ انفرا ريڊ تابڪاري جي توازن جو زمين جي آبهوا تي تمام وڏو اثر ھوندو آھي. انفرا ريڊ تابڪاري ماليڪيولن ذريعي ان وقت ٻاھر نڪرندي ۽ جذب ٿيندي آھي جڏھن ماليڪيولن جي ڦيري واري لرزش جي حرڪت ۾ تبديلي ايندي آهي.انفرا ريڊ مالڪيولي ڊائپول واري گھڙي (moment) کي بدلائي ماليڪيولن جي لرزشي حالت کي تيز ڪندي آهي انفرا ريڊ تابڪاري استعمال صنعتي، سائنسي، فوجي ۽ طب ۾ ٿيندو آهي. رات جو اوندھ ۾ ڏسڻ وارن اوزارن ۾ انفرا ريڊ جو استعمال ٿيندو آهي. انفرا ريڊ فلڪياتي دوربيني جنھن ۾ سينسر لڳل ھوندا آھن ۽ ان دوربيني جي مدد سان خلا جي اندر ڌوڙ وارين جاين جھڙوڪ ماليڪيولي ڪڪرن ۾ شيون يا گرھ ڏسي سگھجن ٿا.
آکيراج
ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺيءَ ۾ هڪ ديهه ۽ ڳوٺ جو نالو. هن ديهه ۾ 9 ڳوٺ -آباد- آهن. ڳوٺ -آکيراج- ۾ 700 ماڻهو رهندڙ آهن. ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول آهي.
زمرو:سنڌ جون ديهون
1803ع
ڊسمبر
زمرو:سال
غوث بخش بروهي
thumb|غوث بخش بروهي ۽ الغوزو thumb|غوث بخش بروهي ۽ بانسري
غوث بخش بروهي (انگريزي:Ghous Bux Brohi) سنڌ جو ناميارو الغوزو نواز ۽ بانسري نواز آهي. کيس مڃتا طور صدارتي اوارڊ تمغه حسن ڪارڪردگي سان گڏ ڪيترائي اوارڊ مليل آهن.
زندگي جو احوال
غوث بخش بروهي پٽ عطا محمد بروهي جو جنم 1943ع ۾ ڳوٺ کڏڙو سانگهڙ ضلعو ۾ ٿيو. سندس وڏڙا اصل سرهاڙي ڳوٺ ۾ ويٺل هئا جيڪي پوءِ کڏڙو ۾ آباد ٿيا. هي صرف پرائمري تائين تعليم حاصل ڪري سگهيو.
فني خدمتون
غوث بخش بروهي فني سفر جي شروعات 1965ع ۾ ڪئي. هن شروع ۾ پنهنجي سوٽ استاد محمد صالح بروهي کان بانسري وڄائڻ جو فن سکيو. بعد ۾ استاد مصري خان جمالي جي شاگرد حاجي خان چانڊيو کان سُر ۽ لئي جو هنر سکيو. پوءِ بانسري سان گڏ الغوزو وڄائڻ شروع ڪيائين. کيس ڪلاسيڪي موسيقي جي بهترين ڄاڻ آهي جنهن ڪري بانسري يا الغوزي تي موسيقي جا سر وکيري ٿو. هن اول نجي محفلن ۾ فن جو مظاهرو ڪيو پوءِ ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن تي به فن جي مظاهري جو کيس موقعو مليو ۽ شهرت ماڻيائين. هن سنڌ، پاڪستان کان سواءِ ڪوريا، اٽلي،لنڊن،فلپائين،جرمني،هالينڊ ۽ ٻين ملڪن ۾ فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي. 1999ع ۾ سندس سي ڊي رليز ٿي. هيءُ لوڪ ورثه طرفان 2012ع ۾ اسلام آباد ۾ منعقد ٿيل ثقافت ميلي ۾ به فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي. هن وقت هيءَ ناميارو فنڪار ڪافي عرصي کان اکين جي بيماري ۾ مبتلا آهي. هن جي الغوزا نوازي سنڌ، پاڪستان جي ٻين فنڪارن سان گڏ جپسي يا روما ۽ سنتي جي موسيقي ۽ ثقافت جي ڏهاڙي تي انٽر نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽريڊيشنل موزڪ پاران برلن جرمني ۾ 1992ع ۾ رڪارڊ ڪئي وئي.
اوارڊ
غوث بخش بروهي کي مڃيا طور 1984ع ۾ شهباز گولڊ اوراڊ ڏنو ويو. کيس 1995ع ۾ شاھ عبداللطيف ڀٽائي اوارڊ مليو. کيس 2009ع ۾ صدارتي اوارڊ پرائيڊ آف پرفارمنس سان نوازيو ويو.
حوالا
زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:لوڪ فنڪار زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
بڊو ھل اسٽيشن
بڊو ھل اسٽيشن (بڊو جبل ھل اسٽيشن طور پڻ سڃاتي ويندڙ) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي دادو ضلعي، ۾ ھڪ ھل اسٽيشن آھي. ھي اسٽيشن سيھوڻ شھر کان 65 (40 ميل) ڪلوميٽرن جي پنڌ تي اتر اولھ ۾ 300 فٽن (914 ميٽر) جي اوچائي تي کيرٿر جابلو سلسلي ۾ آھي. ھي جڳھ ڪيترن ئي مٿانھن ميدانن ۽ کيرٿر جبل جي سلسلي جي ويجھو ھئڻ، خوبصورت چوگردائي ۽ وڻندڙ موسم جي ڪري قدرت سان چسھ رکڻ وارن لاءِ ڇڪيندڙ جڳھ آھي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون زمرو:دادو ضلعو زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون زمرو:سنڌ ۾ جبل ۽ ٽڪريون زمرو:سياحت
فرج
فرج ھڪ برقي مشين آھي جيڪا شيون جھڙوڪ پاڻي، سبزي، ميون وغيره کي ٿڌو ۽ تازو رکڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آھي. برف ڄمائڻ لاءِ پڻ فرج کي استعمال ڪيو ويندو آھي.
thumb|فرج
اٺاڻي ٽپال
08 آگسٽ 1854ع تي انگريز سرڪار ڪراچي ۽ ملتان جي وچ ”ڪئيمل ٽرين“ (Camel Train) جي شروعات ڪئي. اُٺَ سيوهڻ، لاڙڪاڻي، شڪارپور، سکر، ڪوٽ سبزل ۽ ڀاولپور کان ٿيندا ملتان ٽپال کڻي ويندا هئا. حيدرآباد، ڪوٽڙي ۽ جيڪب آباد ۾ هن اُٺاڻي ڪافلي جون شاخون هونديون هيون. هر ٻارنهن ڪوهن کان پوءِ اُٺَ مٽايا ويندا هئا.
آديسي
ھندو فقيرن جو ھڪ خاص فرقو يا گروھ، جيڪي ”آديس گرو“ ڪن، گروءَ جو سلام ڪن ۽ حڪم مڃين. عام معنيٰ ۾ ”آديس“ جوڳين ۽ ٻين فرقن جو سلام آھي.
عليم فقير مڱريو، جيڪو 1920ء ڌاري يا ان کان اڳ، ھندستان کان ايندڙ جوڳين فقيرن سان گڏ سڄا ٽي سال اوڀر سنڌ، جيسلمير ۽ جوڌپور طرف گڏ ھليو ھو، تنھن جي چوڻ مطابق ”اھي فقير ٽولن ۾، سياري ۾ ايندا ھئا. صبح جو سوير اٿندا ھئا ۽ ھٿ منھن ڌوئي ماٺ ڪري ڌڻيءَ جي ڌيان ۾ ويھندا ھئا. مانيون پچائي، گيھه ۽ کنڊ ۾ ڀوري، ڪٽِي ڪري ھڪ وقتو کاڌو ڍؤ ڪري کائيندا ھئا. سڄو ڏينھن ھل ھلان ۾ ھوندا ھئا ۽ وچينءَ جي وقت سج لٿي کان اڳ جتي به ھوندا ھئا، اتي (شھر ۽ ڳوٺ کان ٻاھر) منزل ڪري ويھي رھندا ھئا، ۽ ڪجھه کائي پي سمھي رھندا ھئا“.
سنڌ ۾ چوھاڻ ذات جا مسلمان جوڳي فقير آھن، جيڪي لاڙ جي ٺٽي ۽ بدين ضلعن ۾ ۽ پڻ سيوھڻ طرف رھندا آھن. انھن مان محمد فقير، قادربخش فقير ۽ مٺو فقير مرلي وڄائڻ جا ملوڪ ھئا. انھن مان ٻيا جيڪي نانگ بلائون جھليندا ھئا، تن ۾ محمد ھاشم مـُک ھو. مٺي فقير ھن پوئين دور ۾ سنڌ جي جوڳين، ڪاپڙين ۽ سنياسين جي سڃاڻپ ھن طرح ڪرائي: ''”مسلمان جوڳي، ذات چوھاڻ، گيڙو ويس ڪن، الفي ڳچيءَ ۾ وجھن، ڪنن ۾ والا پائين، ڳاڙھو بصر ڪونه کائين. رات جو جاڳن، مرلي وڄائين، نانگ جھلين ۽ نانگن بلائن جا منتر ڪن.“''
صادق فقير صوفيءَ جي بيت جي ھڪ سٽ آھي آديسي اڄ مـــر، سڀان مرندو سڀڪو.
زمرو:فقير
لعل خان گڪو
استاد- لعل خان سرزمين سنڌ جو فرزند ۽ شهر -ٺٽي- جو رهاڪو هو. سندس پيدائش ۽ -تعليم- ۽ تربيت -ٺٽي- ۾ ئي ٿي. پاڻ قد جو تمام ننڍو ۽ -بت- ۾ ڀريل هو جنهنڪري کيس گُڪو سڏيو ويندو هو. هن ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ وڏي مهارت حاصل ڪئي ۽ نالو ڪڍيو. سندس آواز ڏاڍو سُريلو ۽ درد ڀريو هوندو هو، جنهنڪري عوام ۾ ڏاڍو مقبول هو. درٻاري، مالڪوس ۽ للت سندس پسنديده راڳ هئا ۽ انهن تي کيس مڪمل عبور حاصل هو.
آسو رام
صوفي ۽ ويدانتي شاعر صوفي آسو مل پٽ ڏاندو مل عرف صوفي آسو رام هالا پراڻا جو رهاڪو هو. سندس جنم 1824ع ڌاري اتي ئي ٿيو. سندس اصل نالو آسومل هو، پر فقيراڻي ويس ڍڪڻ کانپوءِ کيس ’صوفي آسورام‘ يا ’ساڌو آسو رام‘ سڏيندا هئا. صوفي آسورام جي پاڙي ۾ هڪڙو درويش سيد فقير علي شاهه رهندو هو، جيڪو معذور هوندي به اعليٰ درجي جو نبض شناس ۽ حڪيم هوندو هو.هن ننڍپڻ ۾ سيد فقير علي شاهه وٽ، جيڪو اکين کان وڏو هو، نبض شناسي ۽ حڪمت جي علم جي سکيا ورتي ۽ هن جي ئي صحبت ۾ آسو صوفي بڻيو. آسو رام کي جوانيءَ ۾ عشق جي چوٽ لڳي، پر مائٽن جلد ئي سندس شادي ڪرائي ڇڏي. آسو مل ان صوفي درويش جي حاضري ڀريندو هو، جنهنڪري تصوف جو اثر سندس شخصيت ۾ نمايان هو، آسو رام تي هڪڙي پاسي ڌرم شاسترن جي مطالعي، ٻئي پاسي آخونداڻي تعليم ٽئين پاسي تصوف بابت پارسي ڪتابن جي مطالعي ۽ چوٿين پاسي فقير علي شاهه جهڙي درويش جي صحبت جي اثر ساڌو آسو رام جي دل کي سچي مذهب ۽ انسانيت جي واٽ تي هلڻ لاءِ بي قرار ڪيو. آسو رام جوان ئي هو ته مجازي عشق جي رمز ۾ رڱجي ويو. اهو ئي سبب آهي جو مجازي عشق ۾ گمراهه ٿيڻ بدران حقيقت جي واٽ اختيار ڪيائين، اڳتي هلي کيس مصري شاهه امام جي صحبت مان فيض ۽ قرار حاصل ٿيو، جنهن جو ذڪر هن پنهنجي ڪلام ۾ به ڪيو آهي. ان کانسواءِ صوفي آسو رام جي جهوڪ شريف جي درويشن مان ملاقات ٿي. جنهن صحبت جو مٿس آخر تائين اثر هو ۽ هڪ سچي صوفيءَ واري زندگي گذاريائين. سنڌ جي ان وقت جي صوفي شاعرن جي ڪلام تي نظر وجهجي ٿي ته معلوم ٿئي ٿو ته ڪنهن به ٻئي صوفي شاعر جو ايترو گهڻو ڪلام ڪتابي صورت ۾ موجود نه آهي، جيترو صوفي آسو رام جو ملي ٿو. صوفي آسو رام جي ڪلام جا ٽي وڏا ڪتاب: ’ديوان آسو‘، ’رساله آسو‘ ۽ ’پريم نغمه‘ شايع ٿيل آهن. صوفي آسو رام ’ديوان آسو‘ 1897ع ۾ لکيو هو، جيڪو سندس حياتيءَ ۾ ئي ڇپيو، جنهن کي ويڙهي مل کٽڻ مل، پبلشر، بُڪ سيلر لاڙڪاڻي واري ڇاپي پڌرو ڪيو. صوفي آسو رام جا هٿ اکرين لکيل ٻه ڪتاب سندس وارثن وٽ موجود رهيا.
آسو رام کي سنڌي، فارسي ۽ ٻين ٻولين جي سٺي ڄاڻ هئي. هن حق جي تلاش ۾ ويهن ورهين جي عمر اندر قرآن مجيد ۽ انجيل جو مطالعو ڪيو، انهيءَ دوران هو پرائمري ماستر مقرر ٿيو. نارمل اسڪول حيدرآباد مان تربيت حاصل ڪري، نصرپور ۾ ماستر مقرر ٿيو، جتي هن کي مصري شاهه جهڙي عظيم هستيءَ جي صحبت نصيب ٿي، جنهن هن ۾ تصوف جو وڌيڪ چاهه پيدا ڪيو ۽ هن کي شاعريءَ جو شوق ڏياريائين. جلد آسورام اتان وري جهوڪ هليو ويو، جتي هن جي من جي مراد پوري ٿي.
صوفي آسورام ’آسو‘ گهڻو ڪلام چيو. محمد صديق ميمڻ ’تاريخ سنڌي ادب‘ ۾ لکي ٿو ته: ”سنڌ جي شاعرن ۾ ٻئي ڪنهن به شاعر جو ايترو ڪلام ڪتابي صورت ۾ موجود نه آهي، جيترو صوفي آسورام جو لکيل آهي“. سندس تصنيفن ۾: 1. ديوان آسو، 2. رساله آسو، 3. پريم غنچه شامل آهن. آسو رام ’ديوان آسو‘ 1897ع ۾ لکي پورو ڪيو پر انا کانسواءِ باقي ٻه ڪتاب شايع نه ٿي سگهيا. آسورام هڪ سچو صوفي هو، هن جي من ۾ مذهبي نفاق ۽ اوچ نيچ جو تصور ئي ڪو نه هو. هو حق جو طالب هو ۽ اها طلب سندس سموري ڪلام ۾ موجود آهي. هن جي ڪلام ۾ تصوف جو نظريو تمام گهڻو موجود آهي. هي پهريون هندو سنڌي غزل گو شاعر آهي، جيڪو تصوف ۾ ٻڏل آهي، هن جي غزلن ۾ مزاح آهي ئي ڪو نه، صرف تصوف آهي. هن ويدانيت ۽ تصوف جي خيالن کي ملائي هڪ ڪري پيش ڪيو آهي. آسو رام جي ڪم آندل ٻوليءَ بابت محمد صديق ميمڻ لکي ٿو ته: ”ٻوليءَ جي لحاظ کان آسو رام جي سموري ڪلام کي ٻن ڀاڱن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. هڪڙو اهو ڪلام اٿس، جنهن ۾ يوگ وديا ۽ ويدانيت سان خاص تعلق رکندڙ اهڙا ڏکيا سنسڪرتي لفظ ڪم آندا اٿس، جن جي معنيٰ ڪو به مسلمان ته سمجهي ڪو نه سگهندو، پر سڀ ڪو هندو به ڪنهن ڪوشش يا ڊڪشنريءَ کانسواءِ سمجهي نه سگهندو. ان کانسواءِ تصوف سان تعلق رکندڙ ۽ ٻيا اهڙا ڏکيا عربي لفظ پڻ ڪم آندا اٿس، جن جي معنيٰ ڪو به هندو سمجهي ڪو نه سگهندو، پر سڀ ڪو مسلمان به لغت کانسواءِ پروڙي نه سگهندو“. هن صوفي صفت درويش 1897ع ڌاري وفات ڪئي.
زمرو:شخصيتون
تلاوت
تلاوت __ (Recitation):
قرآن شريف جو پڙهڻ يا دؤرڪرڻ. عقيدو آهي ته هر مسلمان لاءِ پاڪ صاف ٿي روزانو تلاوت ڪرڻ وڏي ثواب وارو عمل آهي، جنهن سان قلبي سڪون ملي ٿو. سُر، مٺي آواز سان تلاوت ڪرڻ کي قرئت چيو ويندو آهي.
امام بخش ڳاھو
رئيس امام بخش خان ڳاھو جي وڏن جو تعلق اصل  ٽنڊو الهيار ضلعي جي   ديھ ڳاهڪيءَ جي ڳوٺ ڪامل ڳاهو سان ھو. اتان ڪلهوڙن جي حڪومت جي آخر ۽ ٽالپرن جي شروعات ڌاري لڏي، گھوڙا ٻاري تعلقي ۾ پنهنجو ڳوٺ ٻڌي اچي ويٺا. سندن پڙڏاڏي جي نالي سان ديھ حيات ڳاهو، ديھ پتڻ حيات ڳاھو ۽ ديھ ٻيلو حيات ڳاهو اڃا تائين يادگار آهن. ميرن جي دؤر حڪومت ۾ هن قبيلي مان ڪيترا ميرن جا ڪارندا ٿي رهيا، جن مان رئيس ڪامل خان ڳاهو خاص هو، جنهن کي فرزند رئيس حيات خان ڳاھو پيدا ٿيو، جنهن جي نالي تي اھي ٽي ديھون قائم آھن. رئيس حيات خان کي رئيس نور محمد خان نالي فرزند پيدا ٿيو، جنهن کي چار فرزند ٿيا: 1. رئيس آگيڏنو خان، 2 رئيس صاحبڏنو خان، 3. رئيس ڪامل خان ۽ 4. رئيس يار محمد خان موجوه ڳوٺ تي نالو انهيءَ آگيڏني خان جي ڪري پيو. رئيس آگيڏني خان کي ست فرزند ٿيا، جن مان ميان علي بخش خان کي ٻه فرزند ٿيا: رئيس امام بخش خان ۽ رئيس الهڏنو خان. رئيس امام بخش خان 4 جنوري 1902ع تي ڄائو. ابتدا ۾ قرآن شريف پڙهيائين، پوءِ ستين درجي تائين سنڌي پڙهي، سڪندر نامي تائين فارسي پڙهيائين، انهيءَ تعليم حاصل ڪرڻ بعد، هن زمينداري ڪم ۾ دلچسپي وٺي، زمين سڌاري ۽ ملڪيت وڌائي. سال 1928ع ۾، ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جو ميمبر ٿيو ۽ ٽيهن سالن تائين لاڳيتو ميمبر چونڊيو آيو. ڪجهه وقت تعلقي گهوڙا ٻاريءَ جو پريزيڊنٽ ۽ 1933ع ۾ ضلعي لوڪل بورڊ جو وائيس پريزيڊنٽ ٿيو، سنڌ جي عام زميندار ڪلاس وانگر، هي ڪامورن  سان لاڳاپي ۽ طاقتور گروهه سان دوستي رکڻ جو اختيار ڪندو آيو، جنهن ڪري کيس 1931ع ۾ ڪمشنر صاحب جي درٻار جي ڪرسيءَ جي سند ملي. 1943ع ۾ وائسراءِ هند کان، قيصر هند جو تمغو انعام مليس. ان کان سواءِ کيس ٻيا ڪيترا آفرين ناما به عطا ٿيا. سال 1942ع ۾ کيس ’خان صاحب‘ جو لقب مليو. انهيءَ وقت کان جي پي به ٿيو. ضلعي لوڪل بورڊ ڪراچيءَ ۾ جڏهن منهنجو مسٽر گبسن ڪليڪٽر ڪراچيءَ سان اختلاف ٿي پيو، تڏهن هي صاحب قاضي عبدالرحمان، چيف آفيسر لوڪل بورڊ، جي سرڪاري گروهه جو سرگرم رڪن ٿي رهيو. جڏهن سنڌ جدا ٿيڻ کان پوءِ، [[مسلم ليگ ][جماعت زور وٺڻ لڳي، تڏهن هي ان ۾ داخل ٿي ويو. هڪ وقت تعلقي مسلم ليگ جو پريزيڊنٽ ۽ صوبي مسلم ليگ جو ميمبر ٿي رهيو. آخر ۾ جڏهن چڱو اثر ۽ رسوخ حاصل ڪري ويو، تڏهن ڳاهن گڏجي، کيس سرداريءَ جي پڳ ٻڌائي.
هن اڪثر طاقت ۾ آيل ماڻهن سان دوستاڻا تعلقات رکڻ جي ڪوشش پئي ڪئي آهي. وڏيرو محمد عثمان سومرو ۽ قاضي عبدلرحمان سندس شخصي دوستن مان هئا، ازانسواءِ سردار واحد بخش خان ڀٽي ۽ خانبهادر محمد ايوب کهڙي سان به چڱا تعلقات هئس، جن کي انهيءَ حد ۾ زمين به خريد ڪرائي ڏنائين. کيس چار فرزند آهن: آگيڏنو خان، نور محمد خان، پير محمد خان ۽ محمد حيات خان.
1232ع
ڊسمبر
زمرو:1232ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
استاد گلزار علي خان
استاد گلزار علي خان جو اصل نالو گلاب هو، پر سندس مرشد مهدي شاهه مٿس گلزار علي نالو رکيو. -ان- وقت گلزار عليءَ جي عمر 10 سال هئي. گلزار علي خان، محمد مراد خان دايي جي گهر ۾ 1934ع ڌاري ضلعي نوشهروفيروز جي شهر خانواهڻ ڀرسان ڳوٺ ديهات ۾ ڄائو. هن پرائمري -تعليم- ديهات مان ئي پرائي. سندس پيءُ مراد خان دايو به ڳائيندو هو. هن راڳ جي سکيا پهريان پنهنجي پيءُ کان، پوءِ ماسٽر مهر علي لاڙڪاڻي واري کان ورتي. تڏهن هو پندرهن سورهن سالن جو هو. بعد ۾ -استاد منظور علي خان- کان سکيا ورتائين. -ان- وقت هن جي عمر 25 سال هئي. هو -استاد منظور علي خان- جي پيارن شاگردن مان هو. 1955ع ۾ ريڊيو حيدرآباد ٺهيو ته گلزار علي خان -ان- سان لاڳاپجي ويو. ڪيترن سالن تائين هو اتي خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. وري جڏهن مارچ 1983ع ۾ ريڊيو خيرپور شروع ٿيو ته اتي هو هڪ موسيقار جي حيثيت ۾ ڪم ڪرڻ لڳو. ريڊيي تي اچڻ کان پوءِ هو ٽي ويءَ تي به ڳائڻ لڳو. ٽي ويءَ تي کيس پروڊيوسر -اعجاز- عليم عقيليءَ متعارف ڪرايو. سندس ڪيتريون آڊيو ڪيسيٽون به رليز ٿيون آهن. هن ٽيهه پنجٽيهه سال ريڊيي ۽ ٽي ويءَ وسيلي فن جي خدمت ڪئي. 1985ع کان بيمار رهڻ لڳو، ڊاڪٽرن کيس نه ڳائڻ جي صلاح ڏني، پر -ان- جي باوجود هو ڳائيندو رهيو، مٿس ٻه ڀيرا -اڌ رنگ- جو حملو به ٿيو، جنهن ۾ سندس دل ۽ -بڪيون- متاثر ٿيون. 1990ع کان پوءِ سندس حالت وڌيڪ خراب ٿي وئي. مختلف اسپتالن ۾ سندس علاج ڪرايو ويو، پر هو زندگيءَ جي -جنگ- هارائي ويو. 22 سيپٽمبر 1992ع ۾ اڱاري جي ڏينهن 3 وڳي دم ڌڻيءَ سائينءَ حوالي ڪيائين. سندس پونيئرن ۾ ٻه پٽ ۽ چار نياڻيون شامل آهن. هو تقريباً سڀ ساز جهڙوڪ: باجو، طبلو، ڍولڪ، بينجو، ستار، تانپورو، وائلن وغيره مهارت سان وڄائي ويندو هو. استاد گلزار علي خان لاڙڪاڻي شهر ۾ راڳ سيکارڻ جو اسڪول به کوليو هو. -جتي- ڪيترن ئي ڳائڻن کي سکيا ڏنائين. هن جي شاگردن ۾ عبدالغفور سومرو، غلام شبير سمو، حنيف لاشاري، عبدالحميد راڄپر، سڄڻ سنڌي، نجم علي مڱڻهار، عبداللطيف مهر، غلام قادر ۽ مختيار علي خشڪ وغيره شامل آهن.
مريداڻي جمالين جو قبرستان
thumb|مريداڻي جمالين جو قبرستان مريداڻي جمالين جو قبرستان انگريزي (Muridani Jamali's Graveyard) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ جوهي شهر کان اترڏاولهه طرف ڪاڇو جي علائقي ۾ واقع آهي هيءُ قبرستان سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي دور  جي حڪمراني جو آهي. مريداڻي جمالي مريد خان جمالي جو پونير آهن جنهن ڪري مريداڻ سڏجن ٿا. هن قبرستان ۾ ڪيترائي مقبرا آهن جيڪي ذبون حال آهن. هن قبرستان ۾ مقبرن جي ديوارن تي ٿيل چٽسالي مغل، اسلامي ۽ نج سنڌي آرٽ جو فن ڪم آيل آهي. مقبرن جي ڀتين تي چٽسالي خوبصورت ٿيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:دادو ضلعو
1802ع
ڊسمبر
زمرو:سال
ايئر ڪنڊيشنر
ايئر ڪنڊيشنر جنھن کي عام طور تي اي.سي پڻ چيو ويندو ھڪ برقي مشين آھي جيڪا جڳھن کي ٿڌو يا گرم رکڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آھي.
thumb|ايئر ڪنڊيشنر
آکيرو
thumb| پکي پنهنجي اجهي لاءِ ڪکن، تيلَن ۽ سنهي گاهه وغيره سان وڻن ۾ آکيرا ٺاهيندا آهن. جڏهن ٻچن ڪرڻ جي موسم ايندي آهي ته هر پکي پنهنجي ضرورت ۽ حالتن مطابق آکيرو ٺاهيندو آهي. پکي پنهنجو آکيرو جوڙڻ لاءِ ڪک، گاهه جا پن، سينور ۽ تيليون يا ڪاٺيون گڏ ڪرڻ لڳندا آهن. ڪي پکي آنا لاهڻ لاءِ زمين يا واريءَ ۾ ’کڏڙيون‘ کوٽيندا آهن. ڪي پکي پنهنجو آکيرو ٺاهڻ بدران ٻئي پکيءَ جي ٺاهيل آکيري تي قبضو ڪري، ان ۾ آنا لاهيندا آهن، جن مان ٻچا پڻ ڦٽي پوندا آهن، جيئن ڪوئل، جيڪا ڪانءَ جي آکيري ۾ آنا لاهيندي آهي.
حوالا
زمرو:پکي
آديسي اٿي ويا
نامور اديب ڊاڪٽر نواز علي شوق جي تصنيف ٿيل هن ڪتاب ۾ سنڌ جي انهن مشهور شاعرن زندگي جو ذڪر ۽ سندن ڪلام جون خوبيون ۽ خاميون بيان ڪيل آهن، جيڪي اڪثر غزل جا شاعر آهن ۽ پنهنجي دؤر جا مشهور شاعر رهيا آهن. انهن ۾ محمد عاقل عاقلي، مولوي احمد ملاح، حافظ حيات شاهه، محمد صديق مسافر، لعل چند مجروح، ڪشنچند بيوس، حافظ عبدالله ’بسمل‘، آغا غلام نبي صوفي، حيدر بخش جتوئي، لطف الله بدوي، حڪيم فتح محمد سيوهاڻي، خليفو محمد اختر هالائي- ۽ ٻيا شاعر شامل آهن. ڊاڪٽر صاحب هي ڪتاب بشير حامد ناز، پريس مان ڇپرائي، ڪافي پبليڪيشن، C-71 اسٽاف ٽائون ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پڌرو ڪيو. 112 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت پنج روپيا آهي ۽ 1981ء ۾ شايع ٿيو.
زمرو:ڪتاب
ليپٽاپ
ليپٽاپ یا آغوشیو ذاتي ڪمپيوٽر جو ھڪ قسم آھي. جنھن کي آساني سان ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تائين کڻي وڃي سگھبو آھي. ليپٽاپ مختلف نمونن ۽ ماپن جو ٿيندو آھي. thumb|ليپٽاپ
امام علي مرزا
ميرزا امام علي بيگ افسر ولد ميرزا امداد علي ٽنڊي آغا (حيدرآباد) جي علمي، ادبي ۽ مذهبي ميرزا گهراڻي ۾ 14 آگسٽ 1960ع ۾ جنم ورتو.
تعليم
ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ کانپوءِ مئٽرڪ 1977ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول مان، انٽر سچل سرمست آرٽس ڪاليج مان 1979ع ۾ پاس ڪيائين. بي.اي ۽ ايم.اي (سنڌي) سٽي آرٽس ڪاليج مان پاس ڪري ’سنڌ جي عزاداري‘ جي عنوان سان سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1996ع ۾ پي.ايڇ.ڊي (سنڌي) جي سند حاصل ڪيائين.
ملازمتي خدمتون
عملي زندگيءَ جي شروعات 1978ع کان جيل کاتي کان شروع ڪيائين. ريڊيو حيدرآباد ۽ سنڌالاجيءَ ۾ پڻ ملازمت ڪيائين ۽ آخر ڪميشن جو امتحان پاس ڪري ليڪچرر جي عهدي تي سٽي آرٽس ڪاليج ۾ مقرر ٿيو. ترقيءَ جون منزلون طئي ڪندو هن وقت ريجنل ڊائريڪٽر آف ڪاليجز حيدرآباد جي عهدي تي فائز آهي. ايران جو ٽي دفعا سير ڪيائين.
ادبي خدمتون
علمي ادبي ماحول جي پرورش سبب کيس ننڍپڻ کان ئي نثر ۽ نظم لکڻ جو شوق هو. سندس پي. ايڇ.ڊي جي ٿيسز ’سنڌ جي عزاداري‘ شايع ٿي چڪي آهي ۽ ان جو اردو ترجمو پڻ شايع ٿيل آهي. ان کانسواءِ ’سنڌي مرثيي جي تاريخ‘، ’مرثين جو مجموعو‘، ’دينيات جا ٽي ڪتاب‘ پڻ شايع ٿي چڪا آهن. سندس ڪجھ ڪتاب ڇپائي جا منتظر آهن. ميرزا افسر جا ڪيترائي تحقيقي مقالا ۽ مضمون نئين زندگي، پيغام، اظهار، مهراڻ، پنجتني اخبار ۽ ٻين رسالن ۾ پڻ شايع ٿي چڪا آهن. عزاداري جي ڏهاڙن ۾ ميرزا افسر مرثيہ ۽ سلام پڻ پڙهندو آهي. ۽ مختلف نعتيه محفلن ۾ نعت خواني پڻ ڪندو آهي. شاعري جي شروعات پڻ ننڍپڻ کان شروع ڪيائين. شاعري جي صنفن ۾ مرثيه، سلام، غزل، قصيدو، قطعہ تاريخ ، رباعي ۽ نوحي جي صنفن تي پڻ طبع آزمائي ڪندو آهي. ٽنڊي آغا جي قديم ۽ مشهور امام بارگاهه علي آباد ۾ منعقد ٿيندڙ هر طرحي مشاعري ۾ پڻ شرڪت ڪري داد حاصل ڪندو آهي.
ڌرتيءَ جو ڏينهن
هر سال فلسطين جا رهواسي 30 مارچ تي ڌرتيءَ جو ڏينهن (Dharti'a jo ddheenhun) يا لئنڊ ڊي (Land Day) ملهائيندا آهن. هيءُ ڏهاڙو اسرائيل طرفان 1967ع ۾ فلسطينين جي زمينن تي ٿيل قبضي خلاف احتجاج طور ملهايو ويندو آهي. پهرئين سال هن ڏينهن جي سلسلي ۾ ٿيل احتجاج ۾ اسرائيلي فوجن جي هٿان 6 فلسطيني مارجي ويا هئا ۽ سوين زخمي ٿيا هئا.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:ملڪ زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:مذهب
وڏو سمنڊ
سمنڊ. وڏو ۽ ڳنڍيل پاڻيءَ جو سڀ کان وڏو علائقو، جيڪو اصل ۾ دنيا جي سڄيءَ زمين جو 70 سيڪڙو آهي. سهوليت لاءِ اُن کي ائٽلانٽڪ سمنڊ، پئسفڪ سمنڊ ۽ هندي وڏي سمنڊ ۽ ٻين الڳ الڳ نالن سان سمنڊن ۾ ورهايو ويو آهي. سمنڊ جي پاڻيءَ ۾ حرارت موجود آهي، جنهن کي پاڻيءَ جون ويرون ۽ هوائون ورهائينديون آهن. بحري -پاڻي- هميشه حرڪت ڪندو رهندو آهي. ويرون پاڻيءَ کي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ ڏانهن کڻي وينديون آهن. سمنڊ جي سراسري گهرائي 500، 12 فوٽ آهي. هر 33 فوٽن جي گهرائيءَ تي فضا جو دٻاءُ 15 -پائونڊ- هڪ ڪيوسڪ فوٽ تي وڌي ويندو آهي. اڄ تائين معلوم ٿيل سمنڊ جي وڌ کان وڌ گهرائي 800، 35 فوٽ پئسفڪ وڏي سمنڊ (بحرالڪاهل) جي ’سارياناس‘ ۽ ’نيروڊيب‘ وارن هنڌن تي آهي. بحري يا سامونڊي پاڻيءَ جي ڪثافت عام پاڻيءَ کان وڌيڪ آهي. خيال آهي ته هن پاڻيءَ ۾ دنيا جا سڀ عنصر حل ٿيل حالت ۾ موجود آهن. البت ڪلورين، سوڊيم، -تيزاب- ۽ مئگنيشيم جو مقدار وڌيڪ آهي. سامونڊي جانور گهاٽي ۽ لڙاٽيل پاڻيءَ ۾ گهٽ ويندا آهن. اُهي اهڙي پاڻيءَ ۾ رهن ٿا، -جتي- آلودگي ۽ دٻاءُ گهٽ هجي ۽ روشني پهچي سگهي. -ٽن- وڏن سمنڊن کان علاوه ڪي ٻيا سمنڊ به مشهور آهن: ’-اتر- وڏو سمنڊ‘، ’ڏکڻ وڏو سمنڊ‘، ’اڇو سمنڊ‘ (روس جي اُتر ۾)، ’ڳاڙهو سمنڊ‘، (عربستان ۽ آفريڪا جي وچ ۾)، ’ڀُونوِچ سمنڊ‘ (يورپ ۽ آفريڪا جي وچ ۾) ۽ ’ڪارو سمنڊ‘ (ڪئسپين ڍنڍ، جيڪا روس جي ڏکڻ ۾ آهي).
آکيرو (ديهه)
هن نالي سان ڪنڌڪوٽ تعلقي ۾ هڪ ديهه ۽ تعلقي ڏوڪريءَ ۾ هڪ ڳوٺ آهي. ڪنڌڪوٽ تعلقي جي ديهه ۾ 8 ڳوٺ آباد آهن.
زمرو:سنڌ جون ديهون
آديسي اسـتـاد (ڪتاب)
استاد بخاريءَ جي شخصيت ۽ فن تي لکيل هن اهم ڪتاب جو ليکڪ علي دوست عاجز آهي. رنگين ٽائيٽل پڪي جلد ۽ ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 253 صفحا آهن. روشني پبليڪيشن ڪنڊياري طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 2005 ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 250 رپيا ڄاڻايل آهي.
1233ع
ڊسمبر
زمرو:1233ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
شرناءِ
180px|thumb|شرناءِ thumb|شرناءِ شرناءِسنڌ جو قديم ساز آهي جيڪو شادي يا خوشي جي ٻين موقعن تي وڄايو ويندو آهي. شرناءِ ٻٻر جي پراڻي ڪاٺ مان جوڙي ويندي آهي ۽ ڪنگور جي پتي سان وڄائي ويندي آهي. شرناءِ ۾ مٿان سڌا اٺ سوراخ ۽ نائون سوراخ هيٺ ٿئي ٿو، جيڪو ‘ٻاٻيهو’ سڏجي ٿو. شرناءِ ڪک کان وڄندي آهي. ‘ڪک’ واري جاءِ اڪثر ڪري ٽڪنڊي ٿئي ٿي جتي ڪوڙي ڪنگور جي توتري وجهبي آهي جنهن کي زور سان ڦوڪ ڏبي آهي ته شرناءِ وڄندي آهي. انهيءَ ڪک جي مٿان ريشم يا ڪپھ جو چارو ٻڌبو آهي ته جيئن ڪک سوگهو رهي. ڪک وري ڪنهن چپر ذريعي نليءَ سان اٽڪيل ٿئي ٿو، جيڪا ڪنهن هڏيءَ جي جُڙيل هوندي آهي. اها گول ۽ سنهي ٿئي جنهن کي چپن ۾ جهلي، اتان ڦوڪ ڏبي آهي. ڪک ۽ چپر وري هڪ نليءَ سان ڳنڍيل هوندا آهن. اها ‘توتاريءَ جو آواز’ آواز واري خول ۾ پهچائي ٿي جنهن کي ‘ناري’ سڏن ٿا. جڏهن ته شرناءِ جي اٺن سوراخن کي ‘تارا’ ۽ هيٺئين سوراخ کي ٻاٻيهو سڏن ٿا. شرناءِ ۾ گول توتاري جهڙو منهن ٿئي ٿو جنهن منجهان آواز نڪري ٿو. گول توتاري  کي ڳانن ۽ ڌاڳن سان سينگاريندا آهن.
امام غزالي جا خط (ڪتاب)
ڪرائون سائيز ۾ ڇپيل هيءُ ڪتاب حافظ محمد قاسم علويءَ، هالن واري، ترجمو ڪري ڇپايو. ڪچي جلد سان، 33 صفحن جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1953ع ۾ شايع ٿيو.
علي مردان خان لغاري
سڪرنڊ جو رئيس علي مردان خان ولد رئيس غلام شاھ لغارين جي سيرڪاڻي قبيلي مان هو، جي ديري غازي خان جي طرف کان ميرن جي صاحبيءَ ۾ لڏي اچي، خيرپور ۾ ويٺا هئا، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان هن جي ڏاڏي رئيس سعيد خان کي سبزل ڪوٽ جو نواب مقرر ڪيو هو. ان جي فرزند ميان مير خان کي ميرن طرفان سڪرنڊ جي ڀر ۾ جاگير ملي، جنهن ڪري هن اتان لڏي اچي سڪرنڊ جي ڀر ۾ سندس نالي سان ڳوٺ ٻڌو، جو اڃا تائين مير خان لغاري ڳوٺ جي نالي سان سڏجي پيو. رئيس مير خان کي بختيار خان نالي فرزند پيدا ٿيو، جنهن جا ٻه پٽ ٿيا: ميان مير خان ۽ ميان غلام شاھ، رئيس علي مردان خان، رئيس غلام شاھ جو ڏاڏي پوٽيءَ گهر واريءَ مان فرزند هو. ان کان سواءِ کيس هڪ داشته مائيءَ مان به ٻه فرزند ٿيا: ميان هادي بخش خان ۽ ميان رسول بخش خان، ميرن هن خاندان کي جملي ٽي جاگيرون ڏنيون، جن ما ٻه خيرپور ناٿن شاھ طرف، هڪ ”ڪرڪٽ“ ۽ ٻي ”گوزو“ جاگيرون هيون ۽ ٽين جاگير پاٺي تعلقي سڪرنڊ ۾ هئي. حمل خان لغاري، سنڌ جو مشهور شاعر، رئيسن جو استاد هو. رئيس علي مردان جي شادي ميان قادر بخش خان ناريجي جي نياڻيءَ سان ٿي، جو سرائي ڪوڙي خان جي اولاد مان هو، جنهن جي نالي اڃا حيدرآباد ۾ چاڙهي سڏبي اچي. ان گهر مان رئيس علي مردان خان کي رئيس فتح محمد خان نالي فرزند ڄائو. رئيس صاحب 12 رجب 1345هه، مطابق 16 جنوري 1927ع تي وفات ڪئي.
امام علي نازش
پاڪستان ۾ ڪميونسٽ تحريڪ جو آدرشي اڳواڻ ۽ پاڪستان، ڪسان مزدور پارٽيءَ جو چيئرمئن، ڪامريڊ امام علي ’نازش‘ 4 آگسٽ 1922ع تي، ڀارت جي شهر دهليءَ ڀرسان ”امروهي“ ۾ پيدا ٿيو. پاڻ ڪميونسٽ تحريڪ جي بانيڪارن مان هو. ننڍي هوندي، سندس والد کيس ’مجتهد‘ بنائڻ ٿي چاهيو، انڪري کيس ’ناظميا‘ موڪليو ويو ته جيئن فقہ ۽ حديث جو علم حاصل ڪري سگهي. اُتي ئي هن فاضل ۽ اديب جا امتحان پاس ڪيا. بعد ۾ لکنئو يونيورسٽيءَ ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ويو، جتي هو ”مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن“ سان لاڳاپيل رهيو ۽ ٿوري عرصي بعد سندس خيال مارڪسي فلسفي ڏانهن آيا، جيڪي کيس ترقي پسند، ڪميونسٽ تحريڪ ڏانهن وٺي ويا.
انور ابڙو
انور ابڙو (انگريزي:Anwar Abro) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ناميارو ناول نگار، ڪهاڻيڪار، ناٽڪ نويس ۽ صحافي آهي. سندس ڪيترائي ئي ڪتاب ڇپيل آهن.
زندگي جو احوال
انور ابڙي جو پورو نالو انور علي ابڙو آهي. هيءُ علي گل ابڙو جي گهر ۾ پهرين جنوري 1965ع تي لاڙڪاڻو ضلعو جي تعلقو ڏوڪري (هانباقراڻي تعلقو)  جي ڳوٺ لالي جا ڀاڻ ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
آنور ابڙو پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڏوڪري منجهان پاس ڪيائين ۽ 1985ع حيدر بخش جتوئي سائنس ڪاليج ڏوڪري مان انٽرميڊئيٽ ڪيائين، 1991ع ۾ مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالوجي، بي اِي (ميٽلرجيڪل انجنيئرنگ) جي ڊگري ڄامشورو مان حاصل ڪيائين. جڏهن  تہ فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس اينڊ سائنس، ڪراچي مان ايم. اي (صحافت) جي ڊگريون حاصل ڪيائين. هن گڏوگڏ آغا خان يونيورسٽيءَ مان ڊپلوما اِن اسڪول مئنيجمينٽ ڪئي.
ادبي علمي خدمتون
انور ابڙو ننڍپڻ کان لکڻ شروع ڪيو.انور ابڙي جا ڪهاڻي، ناول ۽ ڊراما لکيا آهن. هن شاعريءَ سان گڏ ڪالم نگاري ۽ ترجمي نگاري به ڪئي آهي. سنڌي ۽ اردو ٻولين ۾ ڪجهه ڊاڪيومينٽريز به لکيون ۽ انهن جي هدايتڪاري به ڏني. هو سنڌ جي اهم ادبي رسالن جو ايڊيٽر به رهيو آهي. صحافي ۽ ليکڪ جي حيثيت ۾ هن مختلف سنڌي، اردو ۽ انگريزي اخبارن لاءِ علمي، ادبي ۽ سماجي موضوعن تي ڪيترائي ليک لکيا آهن. هو ماهوار ’سنڌ سجاڳ‘ ڪراچي، ماهوار ’روح رهاڻ‘ ڪراچي، ’مڊويڪ‘ ميگزين، روزنامه ’جنگ‘ ڪراچي، روزاني ’پڪار‘ ڪراچي، ماهوار ’معمار‘ مهراڻ يونيورسٽي ڄامشورو، ماهوار ’سارس‘، ماهوار ’سوڀ‘ ڪراچي، هفتيوار ‘ڪاوش دنيا‘ ۽ ڪاوش ‘مڊويڪ مئگزين‘ ۾ اعزازي طور مختلف عهدن تي ڪم ڪري چڪو آهي.انور ابڙي مختلف ٽي. وي چئنلن لاءِ ڊراما، سيريل ۽ سولو پلي پڻ لکيا، جيڪي پي ٽي وي تان نشر ٿي چڪا آهن، جن ۾: ’ڪشالا‘ (سيريل)، ’سيج‘ (سيريل)، ’باک جي آس‘ (سولو پلي)، ’ڳوڙهن سندا گل‘ (سولو پلي)، ’عروج‘ (سولو پلي)، ’پهرين عيد‘ (سولو پلي) مشھور آهن. هن مختلف ٽي وي چئنلن لاءِ انٽرويو پڻ ڪيا. هو هن وقت ڪراچي ۾ رهي ٿو. انور ابڙو 1995ع ۾ ڪجهه عرصو پاڪستان اسٽيل ملز ۾ انجنيئر طور ڪم ڪيو. ان بعد هن 1995ع ۾ سنڌ مدرسته الاسلام ۾ ملازمت حاصل ڪئي، جتي هن 2012ع تائين مختلف عهدن تي ڪم ڪيو. 2012ع ۾ جڏهن سنڌ مدرسي کي يونيورسٽيءَ جو درجو مليو ته انور ابڙو پي آر ڊپارٽمينٽ ۾ اول پي آر او، ان بعد ڊپٽي ڊائريڪٽر ۽ پوءِ ڊائريڪٽر ٿيو. سنڌ مدرسي ۾ هو ٽه ماهي رسالي ”سنڌ مدرسه ڪرانيڪل“ جو ايڊيٽر رهيو، جتي بهترين ڪارڪردگيءَ تي کيس ڪجهه اوارڊ به مليا.
امام علي نازش
1951ع ڌاري ”پنڊي سازش ڪيس“ ٺهيو ۽ 1954ع ڌاري ڪميونسٽ پارٽيءَ تي بندش لڳي. اُن بعد ڪامريڊ نازش ڪيترائي ڀيرا جيل ويو؛ ائين ڏهه سال جيل اندر ڪاٽيائين. پاڻ جيل ۾ سائين جي. ايم. سيد سان گڏ رهيو ۽ کانئس ئي سنڌي سکيائين. ڪميونسٽ پارٽيءَ تي بندش لڳڻ کان پوءِ، هيءُ روپوش ٿي ويو. تقريباً 25 سال روپوشيءَ جي زندگي گذاريائين. 1982ع ڌاري هن سوويت يونين، ڪيوبا ۽ ٻين ملڪن جا دؤرا ڪيا. 1998ع ۾ ڪامريڊ نازش، پهريون دفعو روپوشي ختم ڪري عوام اڳيان ظاهر ٿيو ۽ لاڙڪاڻي ۾ شهيد نذير عباسيءَ جي ورسيءَ تي خطاب ڪيائين. 1990ع کان وٺي آخري دم تائين ڪميونسٽ پارٽي جو چيئرمئن به رهيو. 7 مارچ 1999ع تي اوجها سينيٽوريم ڪراچيءَ ۾ ڊگهي علالت بعد لاڏاڻو ڪيائين.
انور ابڙو
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:ناول نگار زمرو:صحافي زمرو:سنڌي ماڻھو
پلنگ
پلنگ سمھڻ استعمال ٿيندڙ ھڪ آرامدہ قسم جو بسترو آھي. پلنگ عام طور تي ڪاٺ ۽ لوھ مان جوڙيو ويندو آھي. ان کي آرامدہ ڪرڻ لاءِ ان جي مٿان گدو وڇايو ويندو آھي. thumb|پلنگ
سڌي ڳاله
سڌي ڳاله مهراڻ ٽي وي جو هڪ پروگرام جيڪو موجوده حالتن تي بحث ڪندو آهي هن پروگرام جو مهمان غلام نبي مورائي ء رئوف چانڊيو آهي.هي پروگرام ٽي ڏينهن اربع کان جمعو وقت 10:10 تي نشر ڪيو ويندو آهي
تماشائي
thumb|right|250px|فٽبال راند جا تماشائيراند ڏسندي thumb|right|250px|ڪرڪيٽ جا تماشائي سڊني۾ راند ڏسندي
تماشائي __(Spectator):
’تماشائي‘ جي لفظي معنيٰ آهي ڏسندڙ. ڊرامي جو اصل مقام اسٽيج آھي ۽ اسٽيج تماشائين کان سواءِ ڪجھ بہ نہ آھي. ڊراما ھميشہ تماشائين جي سوچ، فڪر ۽ پسند مطابق لکيا ۽ اسٽيج ڪيا ويندا اھن. تماشائي ھميشہ ھڪ جھڙا نہ ٿيندا اھن. اھي پنھنجي پنھنجي خيالن، جذبن، سيرت ۽ سوچ ۾ مختلف ھوندا آھن. اھڙيءَ ريت شھري تماشائي ڳوٺ وارن تماشائين کان مختلف ھوندا اھن. تماشائي/ ڏسندڙ ھميشہ مختلف ھوندا اھن. اُهي پنھنجي جذبات، سيرت ۽ خواھش ۾ بہ مختلف ھوندا آھن. ڪڏھن ڪو مزاحيہ ڊائلاگ ڪنھن کي کلائي کيرو ڪري وجھندو اھي تہ ڪڏھن ڪنھن کي مسڪرائي بہ نہ سگھندو اھي. ڪڏھن اھو ساڳيو مڪالمو ڪنھن کي سخت ناگوار لڳندو اھي. ان حساب سان ڊراما ھميشہ ڏسندڙن جي پسند موجب پيش ڪيا ويندا آهن. اھو تماشائي ئي آهن، جن جي ڪريٿئيٽر آباد رھن ٿا.
آڪارو
”اڪ“ جي وڻ جا تاندورا جيڪي اڪ جي ڇڙين مان ڪڍبا آھن، اڪ جي تندن مان ٺھيل رسيءَ کي به آڪارو چئبو آھي. آڪاري سان ٺھيل کانڀاڻيون، ھاري پسند ڪندا آھن. آڪاري جون کانڀاڻيون وڏو ٺڪاءُ ڪنديون آهن ۽ مضبوط ٿينديون آهن. آڪاري مان رسيون به ٺاهيون وينديون آهن. (نئين جامع سنڌي لغات، جلد پهريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد-2004ع)
انور قنبراڻي
انور قنبراڻي (انگريزي: Anwar Qanbrani) سنڌي ٻولي جو مقبول عوامي شاعر هو.
لاڏاڻو
انور قنبراڻي 10 آگسٽ 2018ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو
علم عروض
علم عروض  (Arabic Prosody) يا علم عروض شاعري ۾ موسيقي آڌارڻ جو جو علم آهي. عروض ان علم کي چئبو آهي، جنهن جي وسيلي شعر ۾ موسيقي قائم ڪئي ويندي آهي ۽ ان جي جوڙجڪ تحت شعر چئي سگهجي. علم عروض جا مقرر ڪيل پيمانا، جن جي وزن ۾ شعر چئي سگهجي. عروض جا مروج بحر خليل بن احمد عروضيءَ (وفات 175هه/791ع) جا ايجاد ڪيل آهن. ڪن استادن ۽ شاعرن ان کانپوءِ نوان بحر به ايجاد ڪيا آهن. غزلن، قصيدن ۽ قطعن لاءِ 19 بحر، مثنويءَ لاءِ 9 بحر رائج آهن، جڏهن ته هاڻي غزل، عروضي وزنن کان سواءِ ڇند تي به لکيو وڃي ٿو. عام مشهور اوڻيهه بحر آهن: ’بحر طويل‘، ’بحر مزيد‘، ’بحر بسيط‘، ’بحر ڪامل‘، ’بحر وافر‘، ’بحر هزج‘، ’بحر رجز‘، ’بحر رمل‘، ’بحر مُنسوح‘، ’بحر مضارع‘، ’بحر مقتضب‘، ’بحر مُجتث‘، ’بحر سريعُ‘، ’بحر جديد‘، ’بحر قريب‘، ’بحر خفيف‘، ’بهر مشاڪِلُ‘، ’بحر متقارب‘ ۽ ’بحر متدارڪ‘. بحر (Meter) شعر جي ارڪانن ۽ وزنن جي مجموعي کي ڪوٺيندا اھن. ”بحر“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي، ”سمنڊ. اصطلاحي معنيٰ موجب، اهو مقرر ڪيل تُڪن جو نظام، جنهن سان شعر جو وزن پورو ڪري بيهارجي. ”بحر“ جي مقرر تُڪن کي عربيءَ ۾ ”ارڪان“ چئبو آهي. اهي ارڪان شعر جي وزن جا ماپا آهن. مطلب ته شعر جي وزن واري ماپي يا تارازيءَ کي علم عروض جي قاعدي موجب ”بحر“ چئبو آهي. عام طور شعر ٻن مصرعن جو ٿيندو آهي ۽ هر هڪ مصرع ۾ چار رڪن هوندا آهن. اهڙيءَ طرح ٻن مصرعن ۾ ڪل اٺ رڪن ٿين ٿا، جن مان هڪ ”بحر“ جڙي ٿو. جيڪو ’سالم‘ يا ’مثمن‘ هوندو آهي. بحرن ۾ ارڪانن جو انداز گهٽ وڌ به ٿيندو آهي، ان حوالي سان انهن بحرن کي محذوف ۽ مقصور به چوندا آهن. عربي ۽ فارسيءَ ۾ شعر جا مکيه بحر 19 آهن، جن مان عام مروج 11 آهن، جن مان ڇهه بحر ’رجز‘، رمل، ڪامل، متدارڪ، متقارب ۽ هزج آهن ۽ ٻيا 5 بحر، خفيف، سريع، محبتث، مضارع ۽ منسرخ آهن. ا.
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:ادب زمرو:شخصيتون
گدو
پلنگ ۽ صوفن کي آرامدہ بڻائڻ انھن تي گدو ھنيو ويندو آھي. گدو مصنوعي پلاسٽڪ يا ڪپھ وغيرہ ماڻ ٺاھيو ويندو آھي.
روهڙي تعلقو
روهڙي تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن  جي ضلعي سکر جو هڪ تعلقو آهي جيڪو سنڌو ندي تي واقع آهي. تعلقي جو صدر مقام روھڙي شھر آھي. ھن تعلقي ۾ اروڙ جو ڦٽل شھر واقع آهي.
ديھون
روھڙي تعلقي ۾ ڪل 67 ديھون واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
آڪاس نروار
''جاگرافيءَ جي موضوع تي لکيل هن ڪتاب جو مترجم ميران محمد شاهه آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هو. ليٿو ۾ ڇپيل هن ڪتاب ۾ 61 صفحا آهن ۽ قيمت چار آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب 1856ع ۾ هندو پريس، ڪراچيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو.''
زمرو:ڪتاب
نواب شاهه
ﻨﻮﺍﺑﺷﺎﻫ ﺸﻬﺮﺴﻨﺗ ﺼﻭﺒﺊ ﻢ ﺁﻫﻲ.ﻫﻲ ﺸﻬﺮ ڪﺮﺍﭼﻲ  ﻜﺎﻦ ﺍﺘﺮﺍﻮﭜﺮڪﻨﺑ  ﺗﻲ ﭽﺌﻦ ڪﻼڪﻦ ﺠﻲ ﭙﻨﮄ ﺘﻲ ﺁﻫﻲ. ﻨﻮﺍﺑﺷﺎﻫ ﻢ ﭼﺎﺮﺘﻌﻠﻘﺎ ﺁﻫﻦ. ﺸﻬﺮ ﻢ ﺮﻴﻟﻮﻱ ﺍﺴﭨﻴﺸﻦﺑ ﺁﻫﻲ. ﻨﻮﺍﺑﺷﺎﻫ ﺠﻮﭙﻨﻬﻧﺠﻮ FM ﺮﻴﺑ ﻴﻮ ﺍﺴﺘﻴﺸﻦ ,ﺴﭽﻞ وغيره. More about nawabshah زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
پڻ ڏسو
شڪارپور
جيڪب آباد
سکر ڊويزن
سکر
گھوٽڪي
خيرپور
نوشهروفيروز
پراڻو نواب شاهه نئون بينظير آباد
آذر زوبي (عنايت الله)
آذر زوبي 28 آگسٽ 1922ع ۾ قصور ۾ پيدا ٿيو. هي مشهور نامور مصور، مجسمه ساز، ڊيزائينر، اديب، مصنف ٿي گذريو آهي. هن کي اهو اعزاز به حاصل آهي ته هو آرٽس اينڊ ڪرافٽس انسٽيٽيوٽ ڪراچي ۽ اسڪول آف ڊيڪور ڪراچي جو باني ۽ پرنسپل رهيو. ان کانسواءِ ريپلڪا اسٽوڊيو ۽ رسالي ”شعور“ ڪراچي جو باني پڻ هو. هن 1 سيپٽمبر 2001ع تي وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه ڪراچي ڊفينس قبرستان ۾ آهي.
نواب شاهه
پڻ ڏسو
حيدرآباد ڊويزن
حيدرآباد
آذر زوبي (عنايت الله)
زمرو:شخصيتون زمرو:مصور زمرو:اديب
نواب شاهه
پڻ ڏسو
دادو
بدين
ٺٽو
ميرپور خاص ڊويزن
ميرپور خاص
عمرڪوٽ
ڪراچي ڊويزن
ڪراچي ڏکڻ
ڪراچي اولهه
ڪراچي اوڀر
ڪراچي ملير
ذريعو
سنڌي ٻولي اٿارٽي
استاد لغاري
استاد لغاريءَ جو پورو نالو لقمان ولد محمد عالم آهي، 21 نومبر 1956ع تي ڳوٺ مولوي خير محمد احمداڻي ضلعي سانگھڙ ۾ پيدا ٿيو.
تعليم ۽ خدمتون
1968ع ۾ پرائمري ۽ ديني تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ ۽ انٽر کپري (سانگهڙ) مان ۽ ايم. اي 1991ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان مڪمل ڪيائين. 1983ع ۾ مسجد اسڪول استاد 1991ع ۾ جي. ايس. ٽي ۽ 2001ع ۾ ايڇ. ايس. ٽي مقرر ٿيو. انهيءَ دوران، پي. ٽي. سي، سي. ٽي ۽ بي. ايڊ جا ٽريننگ ڪورس سال 2000ع ۾ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان مڪمل ڪيائين.
ادبي خدمتون
باقاعده لکڻ جي شروعات 1980ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيائين. 1981ع ۾ سنڌي ادبي سنگت جو يونٽ قائم ڪري سيڪريٽري مقرر ٿيو. ساڳئي سال ”پڪار پبليڪيشن“ کپرو جو بنياد وڌائين، ان پليٽ فارم تان ڪتابي سلسلو جاري ڪيائين، جنهن جو پهريون ڪتاب ”آيو آيو سوجھرو“ جون 1982ع ۾ شايع ٿيو. ساڳي پبليڪيشن پاران، ٻيا چار ادبي پرچا ’سچي دنيا‘ جي نالي سان 1986ع ۾ کپري مان شايع ٿيا. اهڙي طرح 1990ع واري ڏهاڪي اخباري سائيز جو هڪ ادبي پرچو ’ڪاروانِ بهار‘ ۽ ٽي ٻيا ادبي پرچا ”ڀاڳ“ جي نالي سان کپري مان شايع ڪيائين. 1983ع ۾ ماٽا (مسجد اسڪول ٽيچرس ايسوسيئيشن) جو بنياد وڌائين ۽ ان جو پهريون مرڪزي صدر منتخب ٿيو. سندس ذاتي لائبريريءَ ۾ هن وقت ٻين ڪتابن کان علاوه شاھ جي رسالن جو قيمتي ذخيرو موجود آهي. خصوصاً قلمي، ليٿو، عڪسي، فوٽو اسٽيٽ، پرنٽنگ پريس ۽ ڪمپيوٽر لکائي تي مشتمل، سنڌي، سرائيڪي، انگريزي، عربي، اردو ۽ پنجابي ٻولين ۾ شاھ جا رسالا موجود آهن. سندس نمايان ادبي ڪم شاھ جي رسالي جو منظوم سرائڪي ترجمو ڪرڻ آهي. جنهن کي ”شاهه دا رسالا“ جي عنوان سان مهراڻ اڪيڊمي شڪارپور پاران 2010ع ۾ شايع ڪيو ويو. استاد لغاريءَ شاھ جي رسالي جو رنگين قلمي نسخو پڻ لکيو آهي، جيڪو هن 2011ع ۾ لکي پورو ڪيو. هن وقت سندس ترتيب ڏنل چار شاهه جا رسالا ۽ ٻه تحقيقي ڪتاب ”موکي متارا“ ۽ ”مخزن تصوف“ بياض جي صورت ۾ لائبرري ۾ موجود آهن. سندس مشهور مقالن ۾ موکي متارا، ڪلام گرهوڙي جو نئون هٿ آيل قلمي نسخو ۽ شاھ جي رسالن جي مختصر تاريخ شامل آهن.
ھن وقت
استاد لغاري هن وقت گورنمنٽ هاءِ اسڪول کپري ۾ ايڇ. ايس. ٽي طور ڪم ڪري رهيو آهي.
حوالا
زمرو:1956ع جون پيدائشون