cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاڪستان جو سينيٽ
تاريخ
آزادي بعد پھرين آئيني اسيمبلي ڊسمبر 1947 ۾ چونڊي وئي ۽ ان کي آئين ٺاھڻ جو ڪم سونپيو ويو. 12 مارچ 1949 ۾ ان اسيمبلي قرارداد مقاصد منظور ڪئي جنھن ۾ بنيادي اُصول وضع ڪيا ويا جيڪي پھرين آئين جو حصو بڻيا پر ان آئين جي ٺھڻ کان اڳ ئي گورنر جنرل آئين ساز اسيمبلي کي آڪٽوبر 1954 ۾ ٽوڙي ڇڏيو. مئي 1955 ۾ گورنر جنرل ٻي آئين ساز اسيمبلي جو اجلاس سڏايو جنھن پھريون آئين تيار ڪيو جيڪو 29 فبروري 1956 ۾ پاس ٿيو ۽ 23 مارچ 1956 کان ملڪ ۾ لاڳو ڪيو ويو. اھو آئين پارلياماني نظام ۽ ھڪ ايواني پارليامينٽ وارو ھو.ان پھرين آئين جي نفاذ کان اڳ ملڪ 1935 واری انڊيا ايڪٽ تحت ھليو.7 آڪٽوبر 1958 ۾ پاڪستان ۾ مارشل لا لڳائي آئين کي منسوخ ڪيو ويو. فوجي حڪومت فبروري 1960 ۾ آئيني ڪميشن مقرر ڪري ان کي نئون آئين ٺاھڻ جي ذميداري سونپي جنھن 1962 جو آئين تيار ڪيو جنھن ۾ صدارتي نظام ۽ ھڪ ايواني پارليامينٽ ڏنا ويا. اھو آئين 25 مارچ 1969 ۾ منسوخ ڪيو ويو.ڊسمبر 1971 ۾ سول حڪومت 1970 واري اليڪشن جي بنياد تي قائم ڪئي وئي جنھن 1972 ۾ عبوري آئين ڏنو ۽ نئين آئين ٺاهڻ جي تياري ڪئي. اسيمبلي 12 اپريل 1973 ۾ نئون آئين پاس ڪيو جيڪو 14 آگسٽ 1973 ۾ نافذ ڪيو ويو.ھن آئين م پارلياماني نظام ۽ ٻہ ايواني پارليامينٽ ڏنا ويا.اھڙي طرح ھن آئين تحت پاڪستان جي تاريخ ۾ پھريون دفعو مٿيون ايوان سينيٽ جي نالي سان وجود ۾ آيو.شروعات ۾ سينيٽ جا 45 ميمبر رکيا ويا جيڪي 1977 ۾ وڌائي 63 ڪيا ويا. وري 1985 ۾ وڌائي 87 ڪيا ويا 2002 ۾ پرويز مشرف ليگل فريم ورڪ آرڊر ذريعي تعداد وڌائي 100 ڪيو.وري 2011 ۾ پيپلزپارٽي جي حڪومت آئين جي 19 ترميم ذريعي 4 صوبن جا 4 اقليتي ميمبر شامل ڪري تعداد وڌائي 104 ڪيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ
محمد نجيب الله
محمد نجيب الله احمدزئي (06 آگسٽ 1947ع - 27 سيپٽمبر 1996ع) ، عام طور تي نجيب الله يا ڊاڪٽر نجيب طور سُڃاتو ويندڙ، افغان سياستدان جنھن پيپلز ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف افغانستان جي جنرل سيڪريٽري طور خدمتون ڏنيون. ھڪ پارٽي طور حُڪومت ڪندڙ ڊيموڪرٽڪ ريپبلڪ آف افغانستان جو 1986ع کان 1992ع تائين سربراھہ رھيو، ساڳئي طرح 1987ع کان 1992ع ۾ مجاھدن جي ڪابل تي قبضي ڪرٹ کان ٿورو ئي پوءِ استعيفيٰ ڏيٹ تائين افغانستان جو صدر رھيو. انڊيا ڏانھن وڃٹ ۾ ناڪام ٿيٹ کانپوءِ ھي ڪابل ۾ ئي رھيو. اُن کانپوءِ تيستائين گڏيل قومن جي ڪابل ۾ موجود ھيڊڪورٽر ۾ ئي رھيو جيستائين طالبانن جي ھٿان سندس موت واقع نہ ٿي ويو، جن جو شھر تي مڪمل قبضو ٿي چُڪو ھو.
عزت خان
عزت خان غضنفر خان پوءِ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ 1080هه تائين رهيو. .تحفته الڪرام مطابق ٻيو ڀيرو ۱۰۸۴ ھ ۾ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ ڇهه سال رهيو.
تفصيل
عالمگير پنهنجي حڪومت جي ڏهين سال عزت خان عرف عزت پير کي 1077هه تي بکر جي فوجداري کان بدلي ڪري ٺٽي جو صوبييدار ڪري رکيو. هو دارا شڪوه جي ويجهو هو، تنهن ڪري ان جي سفارش تي کيس شاهجهان طرفان عزت خان خطاب ۽ ملتان جي گورنري ملي. شاهجهان پنهنجي حڪومت جي اڪٽيهين سال عزت خان کي بهادر خان جي جاءِ تي لاهور جو گورنر ڪيو. جڏهن عالمگير ۽ دارا شڪوه جو پاڻ ۾ جهيڙو شروع ٿيو ته عزت خان دارا شڪوه سان ملي ويو ۽ ان سان گڏ لاهور ۽ ملتان ۾ ڀٽڪندو رهيو. دارا شڪوه ملتان مان تڙجي جڏهن بکر پهتو ته عزت خان کانئس الڳ ٿي عالمگير وٽ وڃي حاضر ٿيو ۽ ٽي هزاري ۽ پنج سؤ منصب سان نوازجي محمد شجاع سان جنگ ڪيائين. عالمگيري حڪومت جي چوٿين سال هو سنجر خان جي جاءِ تي بکر جو فوجدار ٿيو ۽ ڇهن سالن کانپوءِ غضنفر خان جي وفات ڪرڻ بعد ٺٽي جو صوبيدار ڪيو ويو ۽ 1080هه تائين پورا ٻه سال ان عهدي تي رهيو.
ڊيرڪون
جهاز تي سامان لاهڻ يا چاڙهڻ لاءِ بندرگاهه تي ڪرينون (Cranes) ٿين. ڪن بندرگاهن ۾ اهي نه ٿين ۽ جهاز تي لڳل ڪرينن ذريعي سامان لاٿو وڃي ٿو. جهاز جي Cranes کي ڊيرڪ Derrick سڏجي ٿو.
زمرو:سمنڊ زمرو:جهازراني
شائستہ خان
شائستہ خانغضنفر خان پوءِ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ 1086هه تائين رهيو. .ٻيو ڀيرو ۱۱۰۱ ھ ۾ کيس ٺٽي جي صوبيداري ملي ۽ ٻه سال ۽ ڪجهه مهينا انهيءَ عهدي تي رهيو.
پاڪستان ۾ فوجي حڪومتون
پاڪستان ۾ فوجي حڪومتون:
ڪلر (شھدادڪوٽ)
ديھ ڪلر سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 2 لغاري جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا لغاري  ۾ واقع آهي
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ سنجر ڀٽي ، اوڀر ۾ ديھ ڀٽي ۽ ديھ جھرڙ، ڏکڻ ۾ تعلقو سجاول جوڻيجو جي ديھ گل شاھ ۽ شھدادڪوٽ تعلقي جي ديھ کوسا ۽ اولھ ۾ ديھ لغاري ۽ ديھ ميروخان واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ھن ديھ جو نالو ڪلر ان جي زميني مٿاڇري جي حالت جي آڌار تي رکيو ويو آهي.
گل طوطو
گل طوطو گل اصل آسٽريليا کان آيل آهي. هي ننڍو ٻوٽو ٿو ٿئي. ڦِڪا ساوا پن ٿا ٿينس. گل سهڻا کهنبا، ڪارا ۽ ڪڏهن اڇا ڪري ٿو، جي شڪل ۾ چتونءَ يا طوطي جي چهنب جهڙا آهن. هي تمام نازڪ ٿو ٿئي. هندستان ۾ گهڻو ٿو ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڪليانٿس چون ٿا. آڪٽوبر ۽ نومبر ۾ پوکبو آهي. کليل ڪنارن سان پوکي سگهجي ٿو. هن کي ٽپائڻ مان حرڪت پهچندي آهي. جي ڪونڊين ۾ پوکجي ته ٽي ٻج هڪ ڪونڊيءَ ۾ وجهجن. پاڻي خبرداريءَ سان ڏيڻ گهرجي.
لائي فاءِ
لائيَ فاءِ (Li-Fi) هڪ اهڙي ٽيڪنالاجي آهي، جيڪا اڳتي هلي، ڳنڍڄار (Internet) جي رفتار کي هاڻوڪي واءِ فاءِ جي ڀيٽ ۾ سئو سيڪڙو وڌيڪ تيز ڪري ڇڏيندي. هڪ فرانسيسي ڪمپني اوليڊڪوم هن وائرليس ٽيڪانالاجي کي ٺاهيو آهي، جيڪا ايل اي ڊيءَ تي ڪم ڪري ٿي ۽ اهو به ايڏي ته تيز رفتاري سان جو ليبارٽري ۾ ان حوالي ٿيل ٽيسٽ جي دوران ڳنڍڄار يا انٽرنيٽ 224 جي بي في سيڪنڊ جي رفتار سان هلائڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. هن ڪمپني جي ٺاهيل ايل ايِ ڊي لائٽ بلبس جي ذريعي ڏاڍي تيز رفتاري سان ڊيٽا کي 200 گيگا بائٽس في سيڪنڊ جي رفتار سان ٽرانسمٽ ڪيو وڃي ٿو. هن رفتار جي تيزيءَ جو اندازو اوهان ائين لڳائي سگهو ٿا ته هن جي مدد سان اوهان اَک ڇنب ۾ 23 ڊي وي ڊيز فلمون ڊائون لوڊ ڪري سگهو ٿا.
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:ٽيڪنالاجي
ساهيوال
ساھيوال پنجاب جو ھڪ مشھور شھر ۽ ساھيوال ضلعي جو صدر مقام آھي.
تفصيلي تعارف
ھي شھر لاھور کان 180 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. شھر جي آبادي 1998 جي مردم شماري مطابق 207388 آھي. ھي شھر پکيڙ ۾ پنجاب جو چوڏھون وڏو شھر ۽ آبادي ۾ ٻاويھون وڏو شھر آھي. ساھيوال شروع ۾ لاھور ڪراچي ريلوي لائين تي ھڪ ننڍڙو ڳوٺ ھوندو ھو جنھن تي 1865 ۾ پنجاب جي ليفٽننٽ گورنر سر رابرٽ مونٽگومري جو نالو ڏنو ويو. اھڙي طرح مونٽگومري شھر قائم ٿي ويو. بعد ۾ ان کي ضلعي درجو مليو. ھتي راجپوتن جي کرل قبيلي جي ھڪ شاخ ساھي جا ماڻھو ڪثرت سان رھندا آھن جنھن ڪري 1967 ۾ ھن مونٽگومري شھر جو نالو تبديل ڪري ساھيوال رکيو ويو.راوي ۽ ستلج جي وچ ۾ واقع ھي شھر گھاٽي آبادي وارو علائقو آھي. ھتان جا مکيہ فصل ڪڻڪ، ڪپھ، تماڪ پٽاٽو, ڦريون ۽ تيلي ٻج آھن.
تاريخ
ساھيوال کان 35 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي 2600 ق م جي قديم آثارن جي موجودگيءَ مان ظاھر ٿئي ٿو تہ ھي علائقو ھڙاپا دور کان وٺي آباد آھي. علائقو ڏکڻ ايشيا جي شاھي حڪومتن جو حصو رھيو آھي ۽ انھن تي وچ ايشيا کان ايندڙ حملو ڪندڙن جو ھڪ رستو پڻ رھيو آھي.مغلن جي ڪمزورٿہڻ ڪري ھي شھر ڏکن جي ڪنٽرول ۾ آيو. انگريزن جي دؤر ۾ ھن علائقي ۾ ثرانس راوي علائقو شامل ڪري ان کي وڌايو ويو ۽ 1852 ۾ ضلعي صدر مقام گوگيرا ۾ ڪيو ويو. جڏھن ريلوي لائن وڇائي وئي تہ ان لڳ ھڪ ڳوٺ جو نالو مونٽگومري رکيو ويو جنھن کي 1865۾ ضلعي جو صدر مقام بڻايو ويو 1857 جي بغاوت ۾ ساھيوال جي مسلمانن بہ آزادي جي جنگ ۾ حصو ورتو ۽ اتر ستلج وٽ بغاوت ڪئي. مئي 1857 جي پڇاڙيءَ کان پھريان دھليءَ کان نڪتل ھڪ سفارتي وفد جڏھن ھريانا ۾ ندي پار ڪري سيرسا ۽ حصار مان گذريو تہ کرل ۽ ٻين قبيلن جي حملن جي زد ۾ اچي وہو. ضلعي جي اختياري کين منھن ڏيندي پئي آئي. 26 آگسٽ 1857 تي جيل ٽوڙڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ء ساڳي وقت گوگيرا ۾ قيد ٿيل ليڊر آحمد خان کرل حراست مان ڀڄي ويو پر کيس وري گرفتار ڪيو ويو ۽ بعد ۾ کائنس سڪيورٽي وٺي آزاد ڪيو ويو. 16 سيپٽمبر تي بغاوت زور ورتو ۽ ڪوٽ ڪماليہ تي حملو ٿي ويو ۽ ميجر چيمبرلين (Major Chamberlain) ملتان مان ھڪ ننڍي فوجي دستي سان مدد لاءِ روانو ٿيو جنھن کي به چيچاوطني ۾ راوي وٽ گھيريو ويو. حالات تمام خراب ٿي ويا ان وچ ۾ لاھور مان ڪرنل پاٽن (Colonel Paton) وڏي نفري سان پھچي باغين تي حملو ڪري پسپا ڪيو ۽ باغي ٻيلن ۾ ڀڄي ويا ۽ نيٺ کين شڪست ملي جنھن بعد برطانوي فوجين باغي قبيلن کي سخت سزائون ڏنيون، انھن جا ڳوٺ ڊاٿا ويا ۽ انھن جو چوپايو مال ضبط ڪيو. پاڪستان ٺھڻ بعد 1966 ۾ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جي رڪن مفتي ضياء الحسن جي ڪوششن سان مونٽگومري شھر جو نالو تبديل ڪري ساھيوال رکيو ويو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب (پاڪستان) جا آباد مقام زمرو:پنجاب جا شھر زمرو:ساهيوال ضلعو زمرو:ساهيوال ضلعي ۾ آباديون جڳهيون
ھروگيٽ
ھروگيٽ ( انگلينڊ جي  نارٿ يارڪ شائر ڪائونٽي جو ھڪ شھر آھي جيڪو ھڪ سياحتي مرڪز آھي. 2013 کان وٺي ھي شھر بي حد خوش ماڻھن جو شھر سمجھيو ويندو آھي.    ھتي ھڪ معدني چشمو پڻ آهي جنھن جي پاڻي ۾ لوھ، گندرف ۽ لوڻ شامل آھي. اھو چشمو سورھين صدي عيسويءَ ۾ دريافت ٿيو ۽ پوء ھتي شھر آباد ٿيو. ان کي جارجين دؤر م انگلش چشمو سڏيو ويندو هو. 2001 ۾ ھن شھر جي آبادي 71,594 ھئي.
right|thumb|ھوٽل ميجيسٽڪ ھروگيٽ جي اندر ڪانفرنس جي صنعت آھي
ڪولمبو
1960ع ۾ ڪولمبو (Colombo) سياحن ۽ جهازين (Sailors) لاءِ جنت هوندو هو. دنيا جي هر شيءِ ملندي هُئي ۽ تمام سستي اگھه تي. ٻاهرين ملڪن کان ڪولمبو گھمڻ لاءِ مسافرن جي پيهه لڳل رهندي هئي. يورپ کان آسٽريليا ويندي، آمريڪا، نيوزيلنڊ يا ڏور اوڀر جي ملڪن طرف ويندي، هر مسافر ڏينهن ٻن لاءِ هتي منزل ضرور ڪندو هو. گھمندو ڦرندو هو. مندرن ۽ پگوڊائن کي ڏسندو هو. ڪولمبو جي خاص رونق وارا علائقا هاءِ اسٽريٽ، پيٽا، بوريلا، فورٽ ۽ گال روڊ آهن.
هي ٻيٽ جنهن کي ڪنهن زماني ۾ ٽئپروبين (Taprobane) پڻ چوندا هُئا، هندستان جي ڏکڻ ۾ آهي، جنهن جي ايراضي پنجويهه هزار کن چورس ميل آهي. خط استوا واري پٽي (اتر اڌ گول ۾ ڇهه ڊگريون ويڪرائي ڦاڪ تي ڪولمبو شهر آهي) تي هجڻ ڪري ٻارهوئي هڪجهڙي گرم ۽ گھميل موسم ٿئيس. رڳو ڊسمبر ۽ جنوريءَ جا ٿورا ڏينهن هلڪي ٿڌڪار ٿئي. ڪولمبو پڻ ٻين خط استوا جي ملڪن وانگر وسڪاري لاءِ مشهور آهي. گھڻي برسات ڪري گھاٽا ٻيلا ۽ ساوڪ جام آهي. ٻيلا ۽ ساوڪ، پکين ۽ جانورن کي وڌڻ ويجھڻ ۾ مدد ڪن ٿا. ان ڪري سلون خوبصورت پکين، جانورن، انهن جي کلُن ۽ عمارتي ڪاٺ کان مشهور آهي.
زمرو:سريلنڪا زمرو:سياحت
سعادت خان
سعادت خان سعادت خان جي صوبيداريءَ جو ذڪر صرف تحفته الڪرام ۾ ملي ٿو. .لب تاريخ سنڌ ۾ آهي ته ابو نصرت (شائسته خان) کان پوءِ سعادت خان 1084هه ۾ ٺٽي جو گورنر ٿيو ۽ هتي وفات ڪيائين. مڪلي ۾ سندس قبر مٿان هي ڪتبو لکيل آهي. "بگفتا بي حجاب از غيب هاتف، سعادت جاوداني يافت پي پي."
دنيا جا ملڪ
ڳوٺ عمرجمالي بدين سيراڻي روڊ
سنڌي لاءِ ساهتيه اڪيڊمي ايوارڊ ماڻيندڙن جي فهرست
هيءَ سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪم لاءِ ساهتيه اڪيڊمي انعام ماڻيندڙن جي  فهرست  آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ادب
سومناٿ مندر
سومناٿ مندر يا سومناٿ مندر (انگريزي: Somnath Temple ؛ گجراتي: سومناتھ مندر ؛ سنسڪرت: سومناٿ مندر) ، گجرات ، هندستان جي اولهه واري ڪناري تي واقع آهي.
سومناٿ تي محمود عزنوي جي ڪاهه
مخلتف ريسرچ اسڪالر ۽ تاريخ جي ڇنڊڇاڻ ڪندڙ تحقيقدان ان ڳالهه يا دعوا جي پڪن ثبوتن، سچائين ۽ مظبوط حقيقتن جي بنياد تي چيلينج ڪري رهيا آهن ته محمود غزنوي ڪو سومناٿ تي ڪاهه ڪئي هئي. ڇو جو سومناٿ، افغانستان کان گهڻو پَري، انڊيا جي رياست گجرات جو ان زماني ۾ هڪ عام ڳوٺ هو ۽ ان زماني ۾ سومناٿ جي ڪا جاگرافيائي، سياسي يا اقتصادي اهميت ڪو نه هئي. ان زماني ۾ اتي ڪجهه عام مندر هئا، پر اهڙا ڪي به ثبوت نٿا ملن ته ان زماني ۾ اتي ڪو اهم مندر هو.
سوال اهو آهي ته جيڪڏهن اتي ڪو اهم مندر هو ۽ سومناٿ ڪو اهم شهر هئو ته پوءِ هندو پنهنجي روايتن موجب ان مندر يا شهر ڏانهن ياترا لاءِ ڇو نٿا وڃن، جيئن اهي پاڪستان جي ڪٽاس راڄ مندر يا سنڌ ۽ بلوڇستان جي حد تي هنگلاج ۾ نانيءَ جي مندر ڏانهن وڃن ٿا يا جيئن هندو بنارس ياترا يا ڪشمير ۾ ٿيرٿ ياترا يا گنگا اشنان وغيره تي وڃن ٿا. تنهنڪري لڳي ائين ٿو ته مسلمانن محمود عزنويءَ کي زوري عظيم مسلم هيرو ۽ جرنيل ظاهر ڪرڻ لاءِ سومناٿ جي سوڀ جو فرضي قصو گهڙيو هو، جنهن جو حقيقت سان ڪو به لاڳاپو نظر نٿو اچي.
سوچڻ جي ڳالهه آهي ته محمود عزنوي، لڳ ڀڳ هڪ هزار سال پهرين سڄو پنجاب پار ڪري، سنڌ جي ريگستاني علائقي ۽ پوءِ ڌٻڻن واري علائقي مان گذري، سفرن ۽ منزلن جا سور سهي وڃي گجرات تائين رسيو ۽ سندس رستي ۾ ڪنهن سان جنگ جي به ڪا شاهدي نٿي ملي. ڇا محمود عزنوي ۽ سنڌس هيڏي ساري لشڪر ڪا سليماني ٽوپي پائي رکي هئي جو اهو ڪنهن کي به نظر نه آيو ۽ سدو وڃي سومناٿ پهتو.
حقيقت اها آهي ته ان زماني ۾ زرعي حوالي سان خوشحال ۽ سَرهي رڳو سنڌ هئي (ان زماني ۾ ڪشمير تائين جو علائقو لڳ ڀڳ سنڌ ئي سڏجندو هو)، اهي ئي ڪارڻ هئا جو سڀئي ٻاهريان ڦورو رخ سنڌ ڏانهن ئي ڪندا هئا. ان زماني ۾ سنڌو نديءَ جي ڪري، سنڌ ۾ ڪڻڪ، خوراڪ، وهٽن، ميون ۽ ڀاڄين جي گهڻائي جي هوند اصل ۾ ڦوروئن ۽ ڌاڙيلن کي سنڌ تي ڪاهي اچڻ لاءِ انهن جي دل ۾ اِڇا يا خواهش پيدا ڪندي هئي. اهو ئي سبب هو جو محمود عزنوي سترانهن ڪاهون رڳو سنڌ ۽ پنجاب تي ڪيون ۽ پوءِ نيٺ ان سڄي پرڳڻي کي پنهنجي سلطنت يعني هاڻوڪي افغانستان ۾ ضم ڪري ڇڏيو.
محمود عزنوي کي عظيم مسلمان سپهه سالار ظاهر ڪرڻ رڳو سياسي مقصدن لاءَ هو. ان جو حقيقتن يا سچائي سان ڪو لاڳاپو نه هئو. ڇو جو محمود عزنوي جي پنهنجي علائقي يعني باميان، افعانستان ۾ گوتم ٻڌ جا وڏا وڏا بُت موجود هئا، جيڪڏهن محمود عزنوي اهڙو ئي سچو بت شڪن هئو ته پوءِ ان افغانستان کان هزارين ميل پَري گجرات ۾ وڃي بُت ڇو ڀڳائين، هن سومناٿ ۾ موجود بتن کان به وڏا بُت جيڪي سندس علائقي ۾ موجود هئا سي ڇو نه ٽوڙيا. تنهنڪري اها ڳالهه ته محمود عزنوي پاران سومناٿ تي ڪاهه اسلام جي واڌاري لاءِ ڪئي وئي هئي جو حقيقتن سان پَري پَري تائين ڪو  لاڳاپو نظر ڪو نه ٿو اچي. بلڪي محمود عزنوني ته پاڻ ايران، خراسان جي مسلمان رياستن تي ڪاهون ڪري انهن کي تباهه ۽ برباد ڪيو هئو.
محمود غزنوي ۽ قرامطه
محمود غزنوي مالدار واپارين تي پهريائين قرامطي ملحد چئي انهن تي الزام لڳرائيندو هو ۽ پوءِ کانئن وڏي رقم وٺي سندن قرامطي يا قرامطه نه هئڻ جي شاهي سند جاري ڪندو هو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:مذهب زمرو:مذهب زمرو:سياست
جوهان سباستين باخ
thumb| جوهان سيبسٽين باخ 1746 [[فائل:Johann_Sebastian_Bach_signature.svg|مرڪز|frameless| باخ جي دستخط]] thumb| "JSB" جوهان سباستين باخ (21 مارچ ، 1685 - 28 جولائي ، 1750) باروڪ دور جو ھڪ جرمن موسيقار ھو. هن کي وڏي پيماني تي مغربي تاريخ جي عظيم موسيقارن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. باخ موسيقارن کي متاثر ڪيو جهڙوڪ موزارٽ ، بيٿوون ۽ برهمز ، ۽ موسيقيءَ کي بلند ڪيو اعليٰ درجي جي عظمت ۽ تڪميل تائين. باخ مغربي تاريخ جي وڏن فنڪارن مان ھڪڙو آھي ، ۽ سندس موسيقي پوري دنيا ۾ ڪئي ويندي آھي. زمرو:موسيقي
محمد سلطان
شھزادو محمد سلطانخان خانان لکيو آهي ته عالمگير شهزادي محمد سلطان کي ٺٽي جو صوبيدار ڪري کيس حڪم ڏنو ته ڪفايت خان کي پنهنجي نائب جي صورت ۾ اوڏانهن موڪلي، انهيءَ سال شهزادي سلطان وفات ڪئي پوءِ خبر ناهي ته ڪفايت خان ٺٽي ويو يا نه. .
مد (آ)
سنڌي ٻوليءَ جي اعراب زبر جو مٿانهون يا وڏو سُر آهي.مثال: آب، آهي
ڳوٺ مريد ديرو
ڳوٺ مريد ديرو (انگريزي:Village Mureed Dero) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ مريد خان اول جمالي آباد ڪيو هو جيڪو ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي دور جو هو ۽ سندس ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. مريد خان اول جو قبرستان ڳوٺ کان اولھ طرف واقع آهي. قبرستان ۾ مريد خان جي مقبري ۽ ٻين مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي پڻ شاندار ٿيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
تماڪ
تماڪ:
هيءَ عام ٻنيءَ جي پوکي آهي، پر ھن جا گل نازڪ سهڻا ۽ کهنبن وارا آھن. تماڪ جا گهڻا ئي قسم آهن. سورهن ته لکيا اٿن. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکي سگهجي ٿو. پن وڏا اٿس جي سڪائي ڇڪيندا آهن. هن جي پوک مشهور آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ ٽوباڪو چوندا آهن.
ڪفايت خان
ڪفايت خان ھي شھزادي محمد سلطان جي بطور سنڌ جي گورنر جي مقرري تي سندس نائب بڻجي ۱۰۸۲ ۾ ٺٽي آيو ساڳي سال شھزادو سلطان وفات ڪري ويو.نئين صوبيدار جي مقرري تائين برقرار رھيو. .
مخدوم عبدالله جو مدرسو
مخدوم عبدالله ڀٽي، جيسلمير جي هندو راجا جو نوجوان پٽ هو. سندس اصل نالو راجڪمار ارجن پٽ وريو هو. ڪنهن درويش جي صحبت ۾ رهي مسلمان ٿيو. کيس روحاني فيض حضرت بهاءُ الدين زڪريا ملتاني کان حاصل ٿيو. هالن پراڻن (هالا ڪنڊي) ۾ اچي پنهنجي ديني مدرسو کوليائين. جنهن ۾ نه رڳو ظاهري علم جو درس ڏيندو هو، پر باطني علم سان به نوازيندو هو. هالن پراڻن جا مخدوم، هن بزرگ (ارجن عبدالله ڀٽي) جو اولاد آهن ۽ منجهن ڪيترائي وڏا عالم مدرس ۽ فاضل ۽ فقيهه پيدا ٿيا. هن بزرگ ستين صدي هجري جي آخر ۾ هالن پراڻن ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:مذهب زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:اسلام
يورپي برادري
يورپين ڪميونٽي (European Community - EC) يا يورپي برادري اصل ۾ 1958ع ۾ قائم ٿي هئي. هيءَ تنظيم علائقائي سطح تي ڪسٽم ڊيوٽي ۽ ٻين واپاري رڪاوٽن کي ختم ڪرڻ لاءِ جوڙي وئي، جڏهن تہ ٻين ملڪن ۾ ٻاهريان ٽيرف لاڳو ڪري ٻيا لاڳاپيل اپاءُ وٺڻ بہ شامل ڪيا ويا، جنهن ۾ زراعتي پاليسيءَ ۽ سرمائي کي يورپ جي آزاد ملڪن جو تحفظ حاصل آهي. تنظيم جا بنيادي ميمبر بيلجيم، فرانس، اولھ جرمني، اٽلي، لڪسمبرگ ۽ هالينڊ هئا، جڏهن ته ڊينمارڪ، آئرلينڊ ۽ برطانيا 1973ع ۾ ميمبر ٿيا. يونان 1981ع ۾ اسپين ۽ پورچوگال 1986ع ۾ ميمبر ٿيا. يورپي برادري جو اصطلاح ٽن مختلف تنظيمن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪي مختلف معاهدن تحت ڪم ڪن ٿيون. انهن ٽن تنظيمن يعني ’يورپين ڪول ۽ اسٽيل ڪميونٽي‘ (1952ع)، ’يورپين اٽامڪ انرجي ڪميونٽي‘ (1958ع)، يورپين اڪنامڪ ڪميونٽي (1958ع) جي ٺهڻ کانپوءِ 1967ع کان يورپين يونين چئن عوامي پارلياماني ادارن ۾ خدمتون ڏئي رهي آهي، جن ۾ يورپين ڪميونٽي ڪميشن، يورپين ڪميونٽي ڪائونسل، يورپين پارليامينٽ ۽ ڪورٽ آف جسٽس آف يورپين ڪميونٽي شامل آهن.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:معاشيات زمرو:سياست زمرو:ملڪ زمرو:ڪامرس
ڍولر پکي
ڍولر پکي هي ميداني پکي آهي. هي منجهند جي وقت سج جي گرمي کي برداشت نه ڪري سگهڻ سبب وڻن ۾ هليو وڃي ٿو، هي صبح ۽ شام جي وقت يا رات جي چانڊوڪين ۾ هلندي، ٽپڪا ڏيندي يا اڏامندي نظر ايندو آهي. هي يڪساهي ڊگهي مفاصلي تائين اڏامي نه سگهندڙ پکي آهي. هي پکي ڏاڍو حساس ۽ گهڻي چرپر ڪندڙ پکي آهي. هي پکي پڻ هوائن جي رخن، هوا ۾ موجود آبي بخارن ۽ فضا ۾ پکڙيل خوشبوئن کي محسوس ڪندي، موسمن بابت اڳواٽ ڄاڻ رکندڙ پکي آهي ته جيئن انهن جي ناڪاري اثرن کان پاڻ کي بچائي سگهي. اهو ئي سبب آهي جو هي پکي مختلف موسمن ۾ پنهنجي چرپر، ٻولين ۽ رهڻ جي جڳهين کي پڻ بدلائيندو رهي ٿو. چوماسي جي مند ۾ هن جي جنسي هارمنن ۾ واڌارو اچي ويندو آهي، ڇو جو اها هن جي لڳ ڪرڻ جي موسم آهي. جيئن ته هر پکي پنهنجي نسل جي بقا ۽ آنن کي محفوظ رکڻ جو احساس رکي ٿو، بلڪل ساڳي نموني ڍولر پکي پڻ پنهنجي آنن لاهڻ وقت هوائن جي رخن، گهربل گرمي ۽ دشمن کان بچاءَ جي بنياد تي سڀني حفاظتي ضرورتن کي نظر ۾ رکندو آهي ته جيئن ايندڙ موسمي اثرن کان پنهنجن آنن کي محفوظ رکي سگهي.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا پکي
زرينا وهاب
زرينا واهاب (17 جولاء 1959 ع) ۾ هڪ هندستاني اداڪار آهي ، جنھن گهڻو ڪري هندي ۽ مالايوي فلمن ۾ ڪم ڪيو. 1970 ع ۾ بالڪل ۽ گوپال ڪرشنا ۾ ڪشمير جي شروعاتي ڪردارن لاء مشهور ۽ بالاچاري جي شروعات 1980 ۾، مدنولواام ، چامامام ، پينلال ۽ آدمي مڪر ابو وانگر پاڻ ۾ مالايالم سنيما ۾ قائم ٿي.
شروعاتي زندگي
وهاب Visakhapatnam، ع ۾ ڄائو هو آنڌرا پرديش هڪ ۾ مسلمان خاندان. هوء ٽيلگو ۾ رواني آهي، اردو (سندس مادري زبان)، هندي ۽ انگريزي. هوء انڊيا جي فلم ۽ ٽيلي ويزن انسٽيٽيوٽ (ايف ٽيئيئيئر)، پونئي تي تربيت ڪئي وئي. فياض ٽي ڀينر ۽ هڪ ڀاء آهي.
زرينا واهاب جيون
زرينا واهب هندي سنيما جي هڪ باصلاحيت فلم آهي. جيتوڻيڪ هوء ڪيترين ئي فلمن ۾ ڪم نه ڪيو پر هن جي موجودگي فلمز ۾ هن جي شاندار پرفارمنس ذريعي آئي. زرینہ واحب 17 جولاء 1959 تي، آندھرا پرديش ۾ ويسباپاتمم ۾ پيدا ٿيو. اداڪار آرٽ آرٽ سکيا جو پني جي فلم ۽ ٽيليويزن انسٽيٽيوٽ (ايف ٽيئيئيئر) ۾ ادا ڪيو. زرينا واه ڪيترائي ٻولين سان ڳالهائي سگهي ٿو. هوء ٽيلوي، اردو، هندي ۽ انگريزي ۾ رواني آهي. هوء شاديڪار آيتيت پينچولي سان شادي ڪئي آهي ۽ هڪ پٽ ۽ هڪ ڌيء آهي. زرينا هڪ ​​اڳيان ڇوڪري جو هڪ درجي نظر هو، تنهن ڪري هوء ڪيترا ڀيرا هڪ سادي وچين ڪلاس جي حيثيت سان اڇلائي هئي. هن جي يادگار ڪردار 1976 ۾ بسم چترجي جي 'چيت چاور' ۾ امول پاليڪر، 1977 ۾ 'ڳنڌا' ۽ 'گوپال ڪرشن' ۾ 1979 ۾. هن کان پوء هن ڪيترين ئي تيلوي، تامل ۽ مالايالم فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. هوء هندي سينما ۾ ظاهر ٿيو ته ٻيهر شاه رخ خان جي 'منهنجو نالو خان ​​آهي'. هوء هن فلم ۾ شاهراخ جي ماء ادا ڪئي. زرينا هن وقت ڪيترائي فلمون ۽ ٽي ويزن سيريز جي پراڻن ڪردار ۾ نظر اچن ٿا.
سنڀاليندڙ
فلم پروسيسر راج ڪپور کان سندس ظاهر بابت بابت منفی تاثرات حاصل ڪرڻ کان پوء، واحاب کي پنهنجي ظاھر شکل تي ڪم ڪيو ۽ فلمن جون جماعتون ۽ واقععات ۾ شرکت جي. هوء آخرڪار محسوس ٿي ۽ فني طور تي وڌا هوء آخرڪار محسوس ٿي ۽ فني طور تي وڌائين
واهاب 2009 ع ۾ ڪئلينڊر سان مالاوي فلمون ڏانهن موٽڻ لڳو. هوء ملائيشيا جي فلمن ۾ ڪم ڪرڻ جاري رکي ٿي، جيڪا انتهائي طور تي معياري آدميت ميڪان ابو ۾ ٽينر ڪردار ادا ڪري رهي آهي. هوء منهنجو نالو خان خان ۾ رضوان خان جي نالي سان ظاهر ٿيو ( شاهه رخ خان جي ڪردار).
گهڙي جوڙي
زمرو:1954ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون زمرو:ڀارتي مسلمان زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
راڻي جو چچ تي عاشق ٿيڻ
چچ برهمڻ، هڪ خوبصورت، سهڻن عضون، سٺي هاٺي ۽ لال ڳلن وارو نوجوان هو. راڻيءَ جڏهن سندس سهڻي صورت ۽ قد ڏٺو ته مٿس جان ۽ دل سان عاشق ۽ ديواني ٿي پيئي، ۽ سندس سونهن ، صورت ۽ پوشاڪ تان حيران ٿي، سندس وڻندڙ لفظن تي دل ڦـُـرائي ويٺي. چچ جي محبت سندس دل ۾ گهر ڪيو، عشق جو سلو، راءِ جي زال جي دل واري زمين ۾ وڌي وڻ ٿيو. راجا کي ٻار پيدا ڪرڻ جي لياقت ڪانه هئي، تنهن ڪري راڻيءَ کي منجهانئس ڪو به فرزند ڪونه هو. آخر هڪ ڪراڙي ڌوتيءَ هٿان پيغام موڪليائينس ته: اي چچ! تنهنجي پنبڻين جي تير منهنجي دل کي ڦٽي وڌو آهي، ۽ تنهنجي جدائي جو زنجير هر وقت منهنجي ڳچيءَ جو ڳٽ ٿي پيو آهي، مون کي اميد آهي ته تون پنهنجي وصال جي دواخاني مان منهنجو علاج ڪندين، ۽ همدرديءَ جي هٿ سان اهو ڳٽ منهنجي ڳچيءَ مان کوليندين، ۽ پنهنجي محبت جي هار ۽ ٻانهپ جي واليءَ سان منهنجي ڳچيءَ ۽ ڪنن کي سينگاريندين ۽ جيڪڏهن تون منهنجو هي عرض قبول نه ڪندين ته مان پاڻ کي خون ڪري ڇڏينديس.
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:سياست زمرو:پيار
سُڳنڌ
سُڳنڌ, خوشبو جو استعمال ڪنھن بہ تھذيب جي دلڪشي ۽ شائستگي جو پيمانو ھوندو آھي. خوشبو انساني جذبات تي بہ اثرانداز ٿيندي آھي. سٺي خوشبو ۾ مسرت ۽ خوشي جا احساس پيدا ٿيندا آهن. تھذيبي ترقي سماجاندر خوشبوءِ جي استعمال ۾ واڌارو ڪيو. ڊاڪٽر مبارڪ علي لکي ٿو تہ "خوشبوءِ جي بابت ھڪ 550 ق.م. جو مسودو مصر مان ھٿ آيو آھي جنھن مان خبر پئي ٿي ته مصر جا ماڻهو مختلف ٻوٽن، جڙي ٻوٽين ۽ ميون مان عرق ڪڍي خوشبوئون تيار ڪندا ھئا جن جو استعمال مذھبي رسمن ۾ بہ ٿيندو ھو ۽ سماج جا مختلف طبقا بہ ان جا شوقين ھوندا ھئا." روم ۾ به خوشبو جا تمام گھڻا دڪان ھيا.ھندوستان ۾ گلن جي ڪثرت ھوندي ھئي ان ڪري آھن مان خوشبو جي تياري زياده ٿيندي ھئي۽ خوشبوئن لاء گلن جا ھار پائڻ جو به رواج ھيو.ھندوستان ۾ مھمان جي آجيان به گلن جي ورکا سان ٿيندي هئي. ڊاڪٽر مبارڪ علي لکي ٿو تہ ايران ۾ گلاب جو گل خوشبو جي تياري ۾ ڪثرت سان استعمال ٿيندو ھو ان ڪري گلاب جي پوک اتي گھڻي ٿيندي ھئي خاص طور تي ايران جي فارس وارو علائقو ان پوک جو مرڪز ھو. شيراز جي گلاب جو عرق تمام گھڻو مشھور ھو. عباسي خلافت ۾ رڳو بغداد ۾ خوشبو جا 50 دڪان ھئا. يارھين ۽ تيرھين صديءَ جي صليبي جنگن ۾ شرڪت ڪندڙ يورپين عربن جي خوشبو تيار ڪرڻ واري دف نوازان کي پاڻ سان يورپ کڻي ويا. وچئين دور جي يورپ جي ماڻھن ۾ و جي نج جي عادت گھٽ ھجڻ ڪري جسم م بدبو رھندي ھئي ان ڪري انھن ۾ خوشبو جي استعمال ۾ اضافو ٿي ويو. ڊاڪٽر مبارڪ علي لکي ٿو تہ يھوديت ۾ خوشبو عورتن لاءِ منع ڪئي وئي ھئي ۽ ان جي استعمال ڪندڙ عورتن جي ڀيٽ طوائفن سان ڪئي وئي ھئي.يھودي ان خيال جا ھئا تہ خوشبو جو استعمال عورت جو ڪردار خراب ڪري ٿو ۽ اھا طوائفن جا انداز اختيار ڪري ٿي. انگلينڊ م جڏھن پيوريٽن (Puritans) جي حڪومت ھئي تہ انھن عورتن جي خوشبو جي استعمال تي پابندي لڳائي ، انھن جو خيال ھو تہ خوشبو جي استعمال سان عورتون مردن تي اثرانداز ٿين ٿيون ۽ کين گناھ طرف مائل ڪن ٿيون. مسلمانن ۾ به اھڙا اعتراض ٿيا تہ عورتون خوشبو لڳائي پبلڪ وارن ھن«ن تي نہ وڃن ڇوتہ ائين آھي مردن جو ڌيان پاڻ ڏي ڇڪائڻ ٿيون. مگر ڊاڪٽر مبارڪ علي مطابق مذھبي ۽ سماجي پابندين سان عورتن تي ان سختي جو نتيجو اھو نڪتو تہ اڄوڪي دؤر ۾ خوشبو جو سڀ کان وڌيڪَ استعمال عورتون ڪن ٿيون. فرانسس ڪينرٽ (Francos Kennert) پنھنجي ڪتاب خوشبو جي تاريخ ۾ لکيو آهي تہ ھڪ دفعي سڪندراعظم مندر ۾ پوڄا ڪندي ديوتا جي سامھون خوشبو وارو کوئنر (frankincense) گھڻي مقدار ۾ ساڙي ڇڏيو تہ سندس استاد کيس چيو تہ ايڏو سارو خوشبو وارو کوئنر ساڙي تون فصول خرچي ڪئي آهي ايئن تون تڏھن ڪرين سگھين ٿو جڏھن تو ان سرزمين کي فتح ڪرين جتي اھو کئونر ملندو آهي.چوڻ ۾ اچي ٿو تہ جڏهن سڪندراعظم عريبيہ فتح ڪيو ته ھن خوشبو واري کئونر (frankincense) جو جھاز ڀرائي پنھنجي ان استاد ڏي اھو نياپو ڏئي اماڻيو تہ ديوتا جي نذر ڪري ۽ ان جي مقدار جي پرواهه نہ ڪري. سامي يا ابراھيمي مذھبن کان اڳ وارن مذھبن ۾ مندرن ۾ مذھبي رسمن ۾ خوشبو لڳائڻ يا دونھين ذريعي خوشبو ڪرڻ جو رواج عام ھيو. ڊاڪٽر مبارڪ علي لکي ٿو تہ سامي مزھب جڏھن پيدا ٿيا تہ انھن عبادتگاهن ۾ خوشبو جي استعمال تي پابندي لڳائي ڇڏي ڇوتہ ان رسم جو تعلق ان مذھبن سان ھو جيڪي ڪافرانہ ۽ مشرڪانہ ھيا.ھاڻي انھن جي عبادتگاهن ۾ بت نہ ھيا جن لاءِ خوشبو ڪئي وڃي.يھوديت ۽ عيسائيت بت پرستي ۽ خوشبو جي استعمال کي برو سمجھيو.
هنشين ٽائيگرز
هنشين ٽائيگرز هڪ جاپاني بيس بال ٽيم آهي.
جائزو
جاپان ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور بيس بال ٽيم،ڪيترائي مداح بال پارڪ ڏانھن وڃو. جڏهن توهان چيمپيئن شپ کٽيندا، اوترو وڌيڪ جاپاني معيشت بهتر ٿيندي، توهان وڌيڪ پرجوش ٿي ويندا. شوفو اوڪاڊا نالي هڪ شخص مئنيجر آهي ۽ رانديگرن کان وڌيڪ مشهور آهي.ميچ کانپوءِ بيان هن ٽيم جي هڪ خاصيت آهي.
ٽھلياڻي
ٽهلياڻي اصل ۾ لُهاڻا آهن ،جيڪي” ٺٽ “تعلقي نوشهري فيروز ۾ رهندا هئا .ٽهلياڻي لهاڻا 1812-1811ع ڌاري ڪڇ ،ڪاٺياواڙ ۽ راجپوتانا طرف پيل سخت ڏڪار کان متاثر ٿي ،ٻين ڪيترين ذاتين برهمڻن ،کترين ،ڀاٽين ۽ لهاڻن وانگر لڏي سنڌ آيا ۽ اچي ٺٽ ۾ رهيا .اتي زمينون خريد ڪري پوک ڪرڻ لڳا .ساهتي پرڳڻي ۾ ٽهلياڻين جون زمينون درياهه جي ڀرسان هيون ۽ سندن ويجهو” ٺٽ “جو ڳوٺ ڪافي اڳ آباد هو .ٺٽ ،درياهه جي تر وٽ ٻڌل ڳوٺڙي کي چئبو آهي ،جتان پتڻاڪري پار ٿبو آهي. 1855ع ڌاري درياهه جي ٻوڏ سبب ٺٽ،مٺياڻي ،تڳر ،ڪمال ديرو ۽ ٻيا درياهه جي ڀر وارا ڪيترا ڳوٺ ٻڏي ويا هئا ،انعلائقي جي زميندارن کي پنهنجي ٻنين کان پري رهڻ پسند نه آيو ،تنهنڪري وري ساڳئي هنڌ اهي ڳوٺ وري آباد ڪيائون .1858-1857ع ڌاري وري اهي سڀ ڳوٺدرياهه جي اٿل سبب ٻڏي ويا .سيٺ ٽهلئي مل جي مربي پٽ سيٺ لکومل جي پٽ سيٺ هوتچند ،نئين” ٺٽ “ٻڌي ،جيڪا سندس نالي پٺيان” ٺٽ هوتچند “سڏجڻ ۾ آئي .اهڙي ريت ميان ڀاوڻي ڳوراهي به ڌار ڳوٺ ٻڌو ،جيڪو” ٺٽ ڳوراهو “سڏيو ويو .چاليهه ورهيه سانده هي ٻئي” ٺيٽون “سلامت هيون ،پر 1890ع ڌاري آبڪلاڻيءَ جي موسم ۾ درياهه اهڙي دڙلائي ،جو ٻئي” ٺيٽون “ٻڏي ويون ،پر وري ساڳين نالن سان ٻئي ڳوٺ ته ٻڌا ويا پر ٽهلياڻن مان سيٺ ڀوڄراج وري ڌار ڳوٺ ٻڌرايو ،جيڪو” ٺٽ ڀوڄراج “مشهور ٿيو .ٺٽ ڳوراهو ۽ ٺٽ ڀوڄراج هڪ ٻئي کان سڏ پنڌ تي مٺياڻيءَ کان سوا ميل کن مفاصلي تي آهن .اهي ٽئي ٺيٽون ،1900ع ڌاري ٻڌيون هيون .مٺياڻي به ساڳئي وقت جي ٻڌل چئي وڃي ٿي .جڏهن 1922ع ۾ ٺارو شاهه کان سڪرنڊ تائين ريل جو رستوجاري ٿيو ته ٺارو شاهه کان پوءِ ٻياسٽيشن” ٺٽ هوتچند “ٿي. سيٺ ٽهليي مل جو اولاد ٽهلياڻي سڏيا ،انجو سئوٽ جوتومل کانس ننڍو هو ،انڪري سندس نسل وارا به پاڻ کي ٽهلياڻيسڏائيندا هئا .ٽهلياڻين مان پهريون ديوان تولارام هو ،جو حيدرآباد وڃي انگريزيپڙهيو ۽ مئٽرڪ پاس ڪري نوشهري فيروز جي انگريزي اسڪول ۾ ماستر ٿيو .بعد ۾ ماستري ڇڏي روينيو کاتي ۾ گهڙيو ۽ ترقي ڪري مختيارڪار ٿيو .هن پنهنجي ڳوٺ” ٺٽ ڀوڄراج “۾ هڪانگريزي اسڪول کولرايو ۽ مٺياڻيءَ جيانگريزي اسڪول جي واڌاري لاءِ مالي ۽ اخلاقي مدد ڪيائين ۽ پينشن بعد تپيداري ٽريننگ اسڪول جو هيڊ ماستر ٿيو .هن جي ريس ۾ ٻيا ٽهلياڻي به پڙهيا ۽ اعليٰتعليم حاصل ڪري سٺن عهدن تي پهتا.
انيلا ناز سومرو
ڊاڪٽر انيلا ناز سومرو (انگريزي:Dr. Anila Naz Soomro) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙسنڌي ٻوليءَ جي شاعر، ڪالم نگار ۽ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ پروفيسر آهي.
زندگي جو احوال
انيلا ناز سومرو سنڌ جي ضلعي دادو جي جوهي شهر ۾ جوهي شهر جي ادبي ۽ سماجي شخصيت ڊاڪٽر علي نواز سومرو جي گهر ۾ 8 جنوري 1975ع تي جنم ورتو.
تعليم
ڊاڪٽر انيلا پرائيمري تعليم پنهنجي شهر جي اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان 1990ع ۾ پاس ڪيائين. انٽر گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج دادو مان 1992ع ۾ ڪيائين. بي ايس  آنرس فريش واٽر بايولوجي ۾ فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين ۽ ايم ايس سي جي ڊگري فريش واٽر بايولاجي ۽ فشريز ۾ 1999ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن ۾ حاصل ڪيائين. انيلا ايم ايس/ايم فل جي ڊگري 2008ع ۾ ڪاگوشيما يونيورسٽي جاپان مان حاصل ڪئي. هن 'جهينگي مڇيءَ جي دريائي ماحوليات, تنوعي تحفظ, سوانح ۽ لڏپلاڻ جي حڪمت عملي' جي تحقيقي موضوع تي پي ايڇ ڊي جي ڊگري  پڻ جاپان جي شهر ڪاگوشيما ۾ قائم ڪاگوشيما يونيورسٽي مان 2011ع ۾حاصل ڪئي آهي.
علمي ادبي خدمتون
انيلا ناز سومرو ننڍپڻ کان لکڻ شروع ڪيو. هن جو لاڙو شاعري توڻي نثر ڏانهن رهيو. تعليم سان گڏ هن لکڻ واري شوق کي به جاري رکيو.انيلا ناز سومرو سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ اول 2001ع ۾ ليڪچرار مقرر ٿي. بعد ۾ ترقي ماڻي اسسٽنٽ پروفيسر، ايسوسيئيٽ پروفيسر ٿي ۽ هاڻ 2018ع کان پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏئي رهي آهي ۽ سندس نگراني ۾ اسڪالر ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي ڪري رهيا آهن. انيلا  سومرو سٺي شاعر ۽ ڪالم نگار پڻ آهي. سندس ڪيترائي ئي ڪالم ماحوليات ۽ ٻين موضوعن تي مختلف اخبارن ۽ معياري رسالن ۾ شايع ٿيل آهن ۽ شايع ٿين پيا. شاعري ۾ هن غزل ۽ نظم جي صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. ڊاڪٽر انيلا امر سنڌو ۽ عرفانه ملاح سان گڏ عورتن جي حقن واري تنظيم سان پڻ لاڳاپيل رهي آهي. ڊاڪٽر انيلا مٺي پاڻي جي ماحوليات جي ماهر پروفيسر آهي. سندس ڊاڪٽريٽ جو مقالو  مٺي پاڻي جي دريائي ماحولياتي نظام ۾ جهينگي جي نقل مڪاني  جي طريقي ڪار, تحفظ يا بچاءُ، ماحوليات  ۽ مقدار يا ان جي آبادي جي مطالعي تي منحصر  آهي. ان حوالي سان مٺي پاڻي ۾ جيوت جي ماحوليات ۽ ان جي بچاءُ جي سلسلي ۾ ڊاڪٽر انيلا خاص مهارت رکي ٿي. سندس تحقيق جو مرڪز سنڌ ۾ مٺي پاڻي جي جيوت جي ماحولياتي نظام  جو مطالعو ۽  آبادي ۽ تبديل ٿيندڙ ماحولياتي نظام جو مڇيءِ جي جيوت تي اثر رهيو آهي. هيءُ سنڌو درياھ جي جيوت جي نقل مڪاني ۽ سنڌو درياھ جي هيٺاهين وهڪري جي پاڻي جي جيوت جي نقل مڪاني تي پوندڙ  اثرن  تي پڻ ڪم ڪري رهي آهي. هن تازي پاڻي ۾ ٻُلهڻ ۽ ڪميءَ  جي ماحولياتي تحفظ بابت به ڪم ڪيو آهي. سندس 30 کان مٿي تحقيقي مقالا قومي توڻي ٻين الاقوامي سطح تي معياري ۽ مڃيل رسالن ۾ ڇپيل آهن.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:ليکڪ
ڪائونٽي
ڪائونٽي ڪجھ ملڪن اندر انتظامي يا ٻين مقصدن خاطر ھڪ جاگرافيائي علائقو آهي. لفظ ڪائونٽي پراڻي فرينچ ٻوليءَ جي لفظ 'ڪونٽي (conté يا cunté) مان نڪتل آهي جنھن جو مطلب اھڙو علائقو آهي جيڪو ڪائونٽ (Count) يا ارل (Earl) يا وسڪائونٽ (Viscount) جي اختيار ۾ ھجي. جڏھن نارمن ماڻھن انگلينڊ فتح ڪيو تہ اھو لفظ انھن انگلينڊ ۾ آندو. سيڪسن نسل جي ماڻھن اڳواٽ انگلينڊ ۾ ضلعا ٺاهي چڪا ھيا جيڪي نارمن فاتحن جي اچڻ بعد تاريخي ڪائونٽيون ٿي ويون جن کي شائر جو نالو شامل ڪري سڏڻ لڳا. ڪافي ڪائونٽين تي شھرن جا نالا پيا جن ۾ شائر لفظ جو اضافو ڪيو ويو جيئن گلؤسيسٽر شھر مان گلؤسيسٽر شائر (ڪائونٽي) ، وارسيسٽر مان وارسيسٽر شائر (ڪائونٽي) وغيره. شائر ۾ ايندڙ علائقو بادشاھت جي ورھاست لاءِ استعمال ٿيندو ھيو. اڳتي وفاق جي يونٽن جي ذيلي انتظامي ورھاست لاء بہ علائقا ٺاهڻ جي ضرورت پيدا ٿي. اھڙي طرح ڪائونٽيون ٺھنديون ويون. آمريڪا ۽ جرمني ۾ به ذيلي انتظامي ورھاست ڪائونٽين ذريعي ٿيل آهي. ڪائونٽيون وري ضلعن ۾ ورھايل ھونديون آھن. انگلينڊ م ضلعن کي بورا (Borough) پڻ چون ٿا. ضلعن ۾ وري ننڍا وڏا شھر، سول ٽائون شپ، ٻيا انتظامي علائقا ۽ ڳوٺ ھوندا آھن.
حوالا
زمرو:پرڳڻا
ڙھ
سنڌي ٻولي ۾ 'ڙ' اکر سان وسرڳ 'ھ' ملي 'ڙھ' وسرڳ جوڙي ٿو. مثال: پڙھ، چڙھ، ڏاڙھون
گرگ
هن مان مراد ايران، ڪئناڊا ۽ نارٿ پول وارن برفاني علائقن جا بگهڙَ (Wolf) آهن. گهڻي برفباري سببان شڪار نه ملڻ ڪري بگهڙ بکن ۾ پاهه ٿي نٻل ٿي ويندا آهن. تنهنڪري رات جي وقت برف تي گول دائرو ٺاهي هڪ ٻئي کي غور سان خونخوار نظرن سان گهوريندا رهندا آهن. جيئن ئي بک ۽ ڪمزوري سببان گول دائري ۾ ويٺل بگهڙن مان ڪو بگهڙ غافل ٿي، ننڊ جو جهوٽو کائيندو آهي ته باقي بگھڙ ان تي حملو ڪري پنهنجي ئي نسل جي ان بگهڙ جون ٻوٽيون ٻوٽيون ڪري کائي ڇڏيندا آهن. بگهڙن جي ان عمل کي گرگ آشتي به چيو وڃي ٿو.
تنهنڪري سنڌي ٻولي ۾ محاوري طور چيو ويندو آهي ته فلاڻو وڏو گرگ آهي. معنا ته ڪنهن به صورت ۾ نه ڇڏيندو يا نقصان پهچائيندي دير نه ڪندو، يا اهڙو بي رحم ۽ چالاڪ شخص جنهن جو ڪو دين ايمان ئي نه هجي ۽ پنهنجو مفاد ماڻڻ لاءِ ڪنهن به غريب غربي تي به رحم نه کائي.
چوندا آهن ته پنج ئي آڱريون برابر ڪو نه آهن. سٺا ۽ خراب ماڻهو هر هنڌ آهن. ساڳي نموني هر ملڪ، قوم ۽ سماج ۾ اهڙا ڪيترائي گرگ به موجود هوندا آهن. تنهنڪري غافل ٿيڻ جي بدرآن احتياط طور سدائين اک کليل رکڻ گهرجي ۽ خبر پوڻ کان پوءِ اهڙن ماڻهن کان پري رهڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي ته جيئن پهنجو پاڻ کي اهڙن گرگن کان بچائي سگهجي.
زمرو:ايران
روشن عطا
تعارف
روشن عطا سنڌ جي وڏن آرٽسٽن مان هڪ هئي ۽ سندس خال ڀرجڻ مشڪل آهي. سنڌي فلم، ٽي وي، اسٽيج ۽ ريڊيو جي تاريخ ۾ مرحوما روشن عطا جون فني خدمتون هميشه نمايان رهنديون، هن فنون لطيفه جي انهن سڀني شعبن کي هڪ ماءُ وانگر پاليو، ۽ هر فنڪار ۽ پروڊيوسر کي پنهنجي اولاد وانگر سمجهيو. سنڌي فلمون جيتريون به ٺهيون، تقريبا گهڻين ئي سنڌي فلمن ۾ پاڻ ڪئين يادگار ڪردار ادا ڪيائين. جيئن ته هوءَ وڏي ملنسار، مهمان نواز ۽ خوبصورت پڻ هوندي هئي، ان ڪري فن جي شعبي جي هر فرد سان هن جو پيار هوندو هو. هوءَ جڏهن ڪراچي شفٽ ٿي آئي ته اتي به ريڊيو، اسٽيج ۽ سنڌي فلمن ۾ ڪئين يادگار ڪردار ادا ڪيائين. بليڪ اينڊ وائيٽ فلمن ۾ به ڪريڪٽر ايڪٽر جا رول، اڪثر روشن عطا کي ئي نصيب ٿيندا هئا. هزارن جي تعداد ۾ ڪراچي ٽيليويزن جي اردو سنڌي ڊرامن ۾ ڪم ڪيائين. جڏهن ته سندس، پنھنجي همعصر فنڪارائن اداڪارا مرحومه شهزادي، قمرالنساءِ هڪڙو، بينا (نجما ڪاوش جي والدا)، ممتاز ڪنول وغيرھ سان فني مقابلو پڻ هوندو هو. ساڳئي وقت جڏهن ٽي وي جا پرائيويٽ ڊراما شروع ٿيا ته هن به پنهنجو پروڊڪشن هائوس کوليو. ان جي ذريعي ڊراما ٺاهڻ جون ڪوششون پڻ ڪندي رهي. جيڪي پڻ اڻ پوريون رهجي ويون. پاڻ ڪافي سالن تائين ڪئين ڪردار ادا ڪيا، پي ٽي وي ايوارڊ يافتا روشن عطا، هڪ اسڪول ۽ هڪ ادارو هئي. هوءَ هر نئين ايندڙ فنڪار ۽ فنڪارا جي بي حد همت افزائي ۽ پذيرائي پڻ ڪندي هئي، اڪثر فنڪارن جي مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ سندن ڀرپور ساٿ پڻ ڏيندي هئي. ساڳئي وقت جڏهن به ڪراچي جي فنڪارن جو ڪو احتجاج هوندو، هو ته هوءَ هر جدوجهد ۾ ساڻن گڏ هوندي هئي. روشن عطا جيتوڻيڪ سنجيدا چهري جي مالڪ هئي پر منهنجي مزاحيا خاڪن جي پروگرامن ”رس چس“ ۽ ”کل ڀوڳ“ ۾ جيڪا خوبصورت اداڪاري ڪيائين سا اڄ به رڪارڊ تي موجود آهي. سندس جوڙي گهڻو ڪري نور محمد لاشاري، انور سولنگي ۽ يعقوب ذڪريا سان بي حد مقبول هوندي هئي. اڄ به هر پروڊيوسر ۽ هر اداڪار کي مرحوما جي ڪمي هر وقت محسوس ٿيندي رهندي آهي. جيڪڏهن سندس ڄمڻ کان مرڻ تائين جدوجهد، فني سفر، نامور ڪردارن جو ذڪر ڪجي ته سندس اڻ کٽ محنت جو حق ادا ئي نه ڪري سگهبو. جيئن ته مرحومه، اسانجي سنڌي فن جي تاريخ جو هڪ اهم باب هئي، جيڪڏهن ڪراچي ٽيليويزن ۽ ثقافتي ادارا، مرحوما جي فني پورهيي تي ڪي پروگرام پيش ڪن، ۽ ڪا سندس ورسي ملهائين، ته اڄ جي ڏسندڙن ۽ فنڪارن کي مرحوما جو فني پورهيو، ڪنهن اسڪول ۽ يونيورسٽي کان گهٽ ڏسڻ ۾ نه ايندو. زمرو:1940ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو
ميڊونا (ڳائڻي)
ميڊونا لوئيز چڪوني آگسٽ جي 16 تاريخ تي 1958 ۾ مشيگن رياست جي شھربي سٽي پيدا ٿيندڙ ھي عورت آمريڪا جي مشهور ڳائڻي، گيتڪار ۽ اداڪارہ آهي جيڪا روچيسٽر ھلس م جوان ٿيڻ بعد 1978 ۾ نيويارڪ سٽي ۾ پنھنجي ڪيريئر جي تلاش ۾ نڪري آئي ۽ ماڊرن ڊانس جي چونڊ ڪيائين ۽ ان سان گڏوگڏ بريڪ فاسٽ ڪلب ۾ راڪ موسيقي وارن دستن ۾ ڊرم، گٽار   وڄائڻ سان گڏ گلوڪار بہ ھئي.1982 ۾ سائر رڪارڊنگ سان معاھدو ڪندي ھن پنھجو پھريون البم پنھنجي نالي سان جاري ڪيو ۽ ڪاميابي سان لاڳاتار پنھجا  گانن جا نوان البم جاري ڪيا جن ۾ 1984 جو جاري ڪيل البم ورجن، 1986 ۾ جاري ڪيل البم ٽرو بليو، 1998 ۾ گرئمي ايوارڊ کٽيندڙ البم ري آف لائيٽ۽ 2005 جو مشھور البم ڪنفيشنس آن آ ڊانس فلور شامل آهن.
فلموگرافي
ميڊونا جون فلمون • A Certain Sacrifice (1979)
• Shanghai Surprise (1986)
• Who's That Girl (1987)
• Bloodhounds of Broadway (1989)
• Dick Tracy (1990)
• Madonna: Truth or Dare (1991)
• A League of Their Own (1992)
• Body of Evidence (1993)
• Dangerous Game (1993)
• Evita (1996)
• The Next Best Thing (2000)
• Swept Away (2002)
• Die Another Day (2002)
• I'm Going to Tell You a Secret (2005)
• Arthur and the Invisibles (2006)
Films directed
حوالا
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ميسوپوٽيميا
upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل
ميسوپوٽيميا:Mesopotamia: ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري عراق، ڪويت، اتر سعودي عرب، شام جو اوڀر وارو حصي، ترڪي جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ ايران عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي. دجلا۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان عربي سمنڊ تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. زراعت جو آغاز به ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ قانون جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان اسڪول کليا، دنيا جو پراڻيون لائبريريون به ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا به ھن علائقي ۾ لکيا ويا وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.
حوالا
thumb|کاٻو|نقشي ۾ دجله ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل
زمرو:تاريخي علائقا زمرو:تهذيبون زمرو:شام جي جاگرافي زمرو:عراق جي جاگرافي
ڌاتورو
ڌاتورو هي ٻوٽو عام نه ٿيندو آهي، پر ماڻهو پنهنجن گهرن ۾ پوکي سنڀال ڪندا آهن. هي قد ۾ پنج – ڇهه فوٽ کن ٿيندو آهي. هن جي ڏانڊي سائي ڀوري رنگ جي هوندي آهي. اُن جا پن وڏا، چهچ ساوا نه، پر ٿورا اڇاڻ تي مائل هوندا آهن. هي گهاٽو ۽ وڻندڙ ٿيندو آهي. پهريائين اڇا گل توتاري جي شڪل جهڙا ڪڍندو آهي، جن ۾ گول ڏينا ٿيندا آهن. انهن جي مٿان ٻُر ٻُر وارا ڪنڊڙا ٿيندا آهن ۽ اندر ٻج هوندو آهي، جي ننڍا ڇپڙا داڻا هوندا آهن. ڏينا پهريائين ساوا ۽ پچڻ بعد ناسي خاڪي رنگ جا ٿيندا آهن. جيڪڏهن ماڻهوا هو ٻج کائي ته ڪافي وقت هوش کان خطا ٿيو وڃي، يعني خوفناڪ آهي، پر ان سان گڏ ڪمائتبو به آهي. ڪنهن هنڌ بدن ۾ سور هجي ته ڌاتوري جا پن مٿس ٻڌجن ته فائدو ٿي پوندو. دم ڪشيءَ جي حالت ۾ ڏينا ڀوري حُقي ۾ وجهي پيئڻ سان فائدو ٿيندو آهي. هن کي چريو ڌاتورو به چيو ويندو آهي. ڌاتوري کي ٻيو ڪو جانور ڪو نه کائي، پر ٻڪري کائيندي آهي. هڪ دفعو اُڀرڻ کانپوءِ ٽن سالن تائين هلندو آهي، ان بعد سڪي ويندو آهي وڻ مشهور آهي. مگر ولايت ۾ هن جا وڌيڪ قسم آهن. هي وڏا سهڻا ۽ اڇا گل ڪندو آهي. ڪن ۾ ڪناري سان واڱڻائي ليڪو ٿيندو آهي. ڪن جا گل پيلا ۽ خوشبودار ٿيندا آهن. ٻج جولاءِ ۾ پوکجي ٿو. هي وڻ ٻئي سال تائين به رهي سگهي ٿو، پر بهتر آهي ته گلن ڪرڻ کانپوءِ ان کي ناس ڪري ڇڏجي. اڪثر باغن ۾ ڪين پوکيندا آهن. هن جو ڦر گول ڪنڊن وارا ڏينهون آهن. انگريزيءَ ۾ ڊاٽورا به چونس ۽ ٿارن ايپل (يعني خاردار صوف) به چونس، ڌاتوري جي ڦر کي سنڌيءَ ۾ ڏينهون سڏيندا آهن.
خانہ زاد خان
خانہ زاد خانڳي ٿو ته هي حميد الدين ولد مرزا ابو سعيد آهي، جنهن کي عالمگير خان زاد خان خطاب ڏئي ڪري قابل جي قلعه داري عطا ڪئي ۽ پوءِ اتان بدلي ڪري ٺٽي موڪليو .نواب خانه زاد خان تمام سٺو شاعر هو، ٺٽي جي گورنري جو فرمان 1090هه ۾ جهانگير پنهنجي حڪومت جي ٻاويهين سال ڏنس ۽ راشدي صاحب مطابق هو پنج سال انهيءَ عهدي تي رهيو.
گھايل لغاري
گھايل لغاري (انگريزي:Ghayal Laghari) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.
تعليم
گھايل لغاري مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان پاس ڪئي. انٽر سائنس گورنمينٽ ڪاليج جوهي ۽ بعد ۾ بي اي پاس ڪيائين.
شاعري
گھايل لکڻ ۽ شاعري جي شروعات 1990ع کان ڪئي. سندس شاعري ٽماهي مهراڻ ۽ سنڌ جي ٻين اهم رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن. گهايل سنڌي ادبي سنگت شاخ جوهي جو سيڪريٽري ۽ سنڌي ادبي سنگت ضلعي دادو جو رابطه سيڪريٽري بہ رهيو آهي. شاعري جي گڏيل ڪتاب وڻ وڻ منجهان واس ۾ پڻ سندس شاعري شامل آهي.
ٻهارا
ٻهارا (انگريزي ٻولي: Buhara) سنڌ پاڪستان جي ٺٽو ضلعو جي قديمي شهرن مان هڪ آهي. هي شهر ميرپور ساڪرو تعلقو جي هڪ يونين ڪائونسل آهي. ٻهارا شهر جي آبادي لڳ ڀڳ پندرهن هزار ٿيندي. ٻهارا شهر ۾ رهندڙ قومون سيّد، سومرا، ملاح، خاصخيلي، ڪنڀار، دَلَ، گندرا، مغل، سميجا، شيخ، قمبراڻي، عمراڻي، عارفاڻي ۽ سمان آهن.
گھايل لغاري
اوارڊ
سيڪريٽيريٽ نان گزيٽيڊ ويلفيئر ايسوسيئيشن ڪراچي سنڌ طرفان 1996ع.
ٻهارا
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
نواب شاه تعلقو
نوابشاھ
گھايل لغاري
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو
ڪلھوڙا (شھدادڪوٽ)
ديھ ڪلھوڙا سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 2 لغاري جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا مرکنڊ ۾ واقع آهي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1880ع واري ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ جو نالو رکيو ڪلھوڙو ڏيکاريل آهي.
لهہ
لهہ وسرڳ آهي. مثال:ملهہ
ڪلھوڙا (شھدادڪوٽ)
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ سکر جروار ۽ ديھ لغاري، اوڀر ۾ ديھ ڌڱ ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چانڊيا ۽ اولھ ۾ ديھ گرگيج ۽ ديھ پٺاڻ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ڳوٺ غلام شاھ ڪلھوڙي ۾ رھندڙ ڪلھوڙا ذات وارن ماڻھن تان ھن ديھ تي نالو رکيو ويو.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 2,803 ھئي جيڪا 456 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ايڪويهون صبح (ڪتاب)
ايڪويهون صبح ڪتاب جديد سنڌي شاعريءَ جي اهم ۽ منفرد شاعر علي آڪاش جي شاعري جو مجموعو آهي جنهن ۾ نظم شامل آهن. هيءَ ڪتاب ڪنول پبليڪيشن پاران 2021ع ۾ شايع ٿيو آهي. هيءُ ڪتاب 184 صفحن تي مشتمل آهي.
ڪابل
ڪابل (انگريزي: Kabul) افغانستان جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي افغانستان جي ڪابل صوبي ۾ آباد آھي ۽ 2021ع وارن انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 4.6 ملين آھي. ھن شھر کي افغانستان جو سياسي، ٿقافتي ۽ معاشي مرڪز چئجي تہ غلط نہ ٿيندو. ھي شھر سامونڊي مٿاڇري کان 1790 ميٽر (5873 فوٽ) اوچائيءَ تي ھندوڪش جبلن ۽ ڪابل نديءَ جي وچواري ماٿريءَ ۾ وسيل آھي. تاريخي طور ھي شھر 3500 سالن کان بہ وڌيڪ پراڻو آھي ۽ اھخامشي سلطنت جو حصو رھيو. جيڪڏھن ويٽنام جي شھر ھنوئي کان ترڪيءَ جي شھر استنبول تائين سفر ڪجي تہ ھي شھر بلڪل وچ تي ايندو. جڳ مشھور ريشم شاھراھ ھن شھر وٽان گذري ٿي. اھا شاھراھ ڏکڻ ايشيا کي مرڪزي ايشيا سان ملائي ٿي. صدين کان ھيءَ شاھراھ سنڌو ماٿريءَ کان وٺي افغانستان، ايران ۽ وچ ايشيا جي رياستن وچ ۾ واپاري لاڳاپن جو اھم ذريعو رھي آھي. ھن شھر تي مختلف گھراڻن جي بادشاھن حڪومت ڪئي. سورھين صدي عيسويءَ ۾ ھي اونھاري جي موسم ۾ مغل سلطنت جي گاديءُ جو ھنڌ رھيو. جڏھن ايران جي بادشاھ نادر شاھ ھندستان تي ڪاھ ڪئي تہ ڪابل بہ  سندس سلطنت جو حصو بنجي ويو. 1747ع ۾ ھتي دراني گھراڻي جي بادشاھت قائم ٿي. 1776ع ۾ تيمور شاھ درانيءَ ھن شھر کي افغانستان جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو. اوڻويھين صديءَ ۾ ھي شھر انگريزن جي ھٿ ھيٺ آيو پر ٿوري ئي عرصي ۾ انگريزن کي ھي شھر ڇڏڻو پيو.
ڪابل پنھنجي تاريخي باغن، بازارن ۽ عظيم الشان عمارتن جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھن شھر کي ”وچ ايشيا جو پئرس“ سڏيو وڃي ٿو. ڪابل جي قسمت جو ستارو 1979ع کان گردش ۾ آھي. 1979ع ۾ سوويت يونين جي فوجي بوٽن ھن شھر جي امن ۽ سونھن کي داغدار بنائي ڇڏيو. 1990ع ۾ مختلف قبيلن جي پاڻ ۾ لڙاين ھن شھر کي تباھيءَ جي ڪناري تي پھچائي ڇڏيو. 2001ع ۾ آمريڪا ۽ انھن جون اتحادي فوجون ھتي ڪاھي آيون. 2021ع کان ھتي طالبان حڪومت ڪري رھيا آھن.
اسلام کان اڳ وارو دور
اھا خبر نہ پئجي سگھي آھي تہ ھي شھر ڪنھن ۽ ڪڏھن آباد ڪيو. اھو بہ پڪ سان نٿو چئي سگھجي تہ ڪابل نالي جي معنيٰ ڇا آھي ۽ اھو نالو شھر تي ڪيئن پيو. مشھور ڪتاب رگويد 1500 ق.م کان 1200 ق.م جي وچ ۾ لکيو ويو، انھيءَ ڪتاب ۾ بہ ڪابل ندي ۽ ان جي ڪناري تي ڪڀا (ۡKubha) نالي ھڪ وسنديءَ جو ذڪر ٿيل آھي. شايد ڪُڀا ڪابل جو پراڻو نالو آھي. تاريخ ٻڌائي ٿي تہ 678 ق.م کان 549 ق.م اولھ ۽ اتر ايران واري علائقي ۾ ماد سلطنت (Median Empire) قائم ھئي جنھن ۾ ڪابل سميت افغانستان جا ڪجه علائقا بہ شامل ھئا. 549 ق.م ۾ سائرس اعظم ھن سلطنت کي پنھنجي اھخامنشي سلطنت جو حصو بنائي ڇڏيو. ان زماني ۾ ڪابل جا ماڻھو زرتشت مذھب جا پوئلڳ ھئا، بعد ۾ ھتي ٻڌ ۽ ھندو مذھب متعارف ٿيو. اھخامشي بادشاھ دارا اعظم (the Great Darius ) جي مقبري تي ھڪ پٿر تي لکيل آھي تہ ڪابل اھخامشي سلطنت جي 29 ملڪن مان ھڪ آھي. اھخامشي سلطنت جي خاتمي کان پوءِ ڪابل سڪندراعظم جي قبضي ۾ آيو جنھن جي وفات کان پوءِ سندس جنرل سيليوسس  (Seleucus) بادشاھ بنيو ۽ ايئن ڪابل سيليوسڊ (Seleucus) سلطنت جو حصو بنجي ويو. 305 ق.م ۾ ھن سلطنت جون حدون سنڌو ماٿريءَ تائين ڦھليل ھيون.
230ع ۾ ھي شھر ساساني سلطنت جو حصو بنجي ويو. ان دور جي ڪجه لکڻين ۾ ھن شھر جو نالو ”ڪاپل“ (Kapul) ڄاڻايو ويو آھي. ڪاپل جي معنيٰ آھي ”شاھي پل“. انھيءَ زماني ۾ ڪابل نديءَ تي ھڪ پل ٺھيل ھئي تہ جيئن اوڀر وارن علائقن جا ماڻھو نديءَ جي اولھ طرف وڃي سگھن. 420ع کان پوءِ ھتي مختلف قبائلي بادشاھتون قائم ٿيون.
اسلام اچڻ کان پوءِ وارو دور
ڪابل واري علائقي ۾ اسلام 642ع ڌاري پھتو جڏھن عبد الرحمن بن سمرة جي ھٿ ھيٺ 1200 ماڻھن اسلام قبول ڪيو. 870ع ۾ یعقوب لیث صفاری ھتي پھرين اسلامي رياست جو بنياد رکيو. ان کان پوءِ ھتي ساماني، غزنوي، غوري، خوارزمي، خلجي ۽ ٻين گھراڻن جون بادشاھتون قائم ٿيون. تيرھين صدي عيسويءَ ۾ منگولن ھن علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ھتان جي ھزارين ماڻھن کي قتل ڪري ڇڏيو. منگولن جي قتل عام کان بچڻ لاءِ ڪجه خاندان ھندستان طرف لڏي ويا جتي ھنن پنھنجن گھراڻن جون حڪومتون قائم ڪيون. چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ تيمور لنگ جي بادشاھيءَ ۾ ھن شھر خاطرخواھ ترقي ڪئي. 1504ع ۾ مغل گھراڻي جي پھرئين بادشاھ بابر ڪابل تي قبضو ڪيو. ڪابل ايندڙ ٻہ سو سالن تائين مغلن جي ھٿ ھيٺ رھيو. 1738ع ڌاري ھن شھر تي نادر شاھ قبضو ڪيو.ھن قبضي جي نائين سال نادر شاھ کي سندس ئي ساٿين قتل ڪري ڇڏيو ۽ 1747ع ۾ احمد شاھ ابداليءَ پنھنجي بادشاھت قائم ڪئي. 1776ع ۾ احمد شاھ ابداليءَ جي پٽ تيمور شاھ ڪابل کي پنھنجي سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو. تيمور شاھ ۽ سندس پونئر زمان شاھ جي دور ۾ ڪابل ترقيءَ جون تڪڙيون منزلون طئي ڪيون ۽ ھتي ڪيتريون ئي مسجدون ۽ ٻيون عمارتون ٺھيون. عالمن، مفڪرن، اديبن ۽ بزرگن جي ھمت افزائي ڪئي وئي تہ ھو ھن شھر ۾ اچي رھائش اختيار ڪن.
1826ع ۾ دوست محمد خان ھتان جو حڪمران بنيو پر انگريزن جي مدد سان شجاع شاھ دراني اقتدار حاصل ڪري ورتو. 1842ع کان 1845ع تائين اڪبر خان ۽ ان بعد دوست محمد خان حڪومت جون واڳون سنڀاليون. 1879ع ۾ شير علي خان اقتدار ۾ آيو جنھن انگريزن کي ڪابل مان ڀڄائي ڪڍيو.
ويھين صديءَ جي شروعات ڪابل جي ترقيءَ سان ٿي. 1916ع ۾ ھتي چمڙي ۽ ٽيڪسٽائل جون صنعتون قائم ٿيون. حبيب اللّٰہ خان 1901ع ۾ افغانستان جو امير مقرر ٿيو. ھن جي دور ۾ ھتي بجلي، ٽيليفون ۽ ٽپال جو سرشتو قائم ٿيو. 1903ع ۾ ھتي حبيبيہ نالي ھڪ جديد اسڪول کليو. 1919ع ۾ ٽي انگريز افغان جنگ کان پوِءِ امير امان اللّٰہ خان افغانستان جي آزاديءَ جو اعلان ڪيو. 1920ع واري ڏھاڪي ۾ ڪابل ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا کليا. 1933ع ۾ افغانستان جو آخري بادشاھ ظاھر شاھ مسند تي ويٺو. 1932ع ۾ ڪابل يونيورسٽي قائم ٿي. 1932ع ۾ ڪابل ريڊيو جو افتتاح ٿيو. انھن ئي ڏينھن ۾ ھتي ٽيڪسٽائل ملون، بجلي گھر، فرنيچر ۽ قالين ٺاھن جا ڪارخانا ۽ ٻيون صنعتون قائم ڪيون ويون. 1940 ۽ 1950ع وارن ڏھاڪن ۾ ھتي وڌيڪ ترقي ٿي. انھيءَ دور ۾ ھوائي اڏو، سيمينٽ فيڪٽري، ڪابل کان سوويت يونين جي سرحد تائين پڪو رستو ۽ ڊيم وغيرہ تعمير ٿيا. 1967ع ۾ ڪابل جي چڙيا گھر جو افتتاح ٿيو. 1960ع ۽ 1970ع وارن ڏھاڪن ۾ سياحت ترقي ڪئي ۽ ڪيترائي يورپي ھي شھر گھمڻ لاءِ اچڻ لڳا. انھن ڏينھن ۾ ھي شھر ”وچ ايشيا جو پئرس“ سڏجڻ لڳو. 1973ع ۾ ظاھر شاھ جو تختو اونڌو ڪيو ويو ۽ ايئن افغانستان مان بادشاھت جو خاتمو ٿي ويو.
28 اپريل 1978ع تي صدر دائود ۽ سندس گھر ڀاتين کي ڪابل جي صدارتي محل ۾ قتل ڪيو ويو ۽ نور محمد ترڪي ۡحڪومت جون واڳون سنڀاليون. ھن خانگي ادارن کي قومي ملڪيت ۾ ورتو ۽ ملڪ ۾ روسي طرز جو تعليمي سرشتو نافذ ڪيو. 14 فيبروري 1979ع تي آمريڪي سفير ايڊالف ڊبس کي قتل ڪيو ويو. 24 ڊسمبر 1979ع تي روسي فوجين ڪابل جو ڪنٽرول سنڀالي ورتو. نتيجي طور آمريڪا جي مدد سان روس خلاف جھاد شروع ٿي ويو. 1992ع ۾ ڪابل ۾ ريسي فوجن سان مھاڏو اٽڪائيندڙ مجاھد ڪابل ۾ داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. طالبان جي حڪومت کي گلبدين حڪمتيار تسليم نہ ڪيو انڪري ڪابل سميت ملڪ جي مختلف حصن ۾ گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي. انھيءَ ويڙھ جي نتيجي ۾ ڪابل ۾ وڏي تباھي آئي ۽ شھر جو وڏو حصو تباھيءَ بجي ڪناري تي پھچي ويو. 27 سيپٽمبر 1996ع تي ڪابل ۾ باقائدھ طالبان جي حڪومت قائم ٿي وئي. نومبر 2001ع ۾ آمريڪا ۽ اتحادي فوج افغانستان تي قبضو ڪيو. ھڪ ڊگھي جدوجھد ۽ بدلجندڙ عالمي سياست جي وايومنڊل جي نتيجي ۾ 2021ع ۾ طالبان ھڪ ڀيرو ٻيھر افغانستان جي حڪومت حاصل ڪرڻ ۾ ڪاميا ب ٿي ويا.
جاگرافي
ھي شھر ھندوڪش جبل ۽ ڪابل نديءَ جي وچ ۾ ھڪ سوڙھي ماٿريءِ ۾ آباد ٿيل آھي. پراڻي شھر جي ڏکڻ ۾ پراڻي شھر جي ڀت ۽ شير دروازا جبل ڌسي سگھجي ٿو. ان کان اوڀر ۾ بالاحصار قلعو موجود آھي جنھن جي پٺيان ڪول حسمت خان ڍنڍ موجود آھي. ھي شھر چئن ئي طرفن کان جبلن سان گھيريل آھي. ڪجھ جبل شھر جي وچ ۾ بہ آھن جن تي آباديون قائم ٿي ويون آھن. شھر جي ڪل پکيڙ 1023 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ ھي افغانستان جو پکيڙ جي لحاظ کان وڏي ۾ وڏو شھر آھي.
ڪابل جي موسم ٿڌي ۽ نيم ريگستاني آھي. مينھن گھڻو ڪري سياري ۾ پوندو آھي. اونھاري ۾ موسم خوشگوار رھي ٿي ۽ گھڻي گرمي نٿي پوي. سرءُ جي مند ۾ ڏينھن گرم ۽ راتيون ٿڌيون ٿين ٿيون. سياري ۾ ٿڌ پوي ٿي ۽ جنوريءَ جي مھيني ۾ سراسري گرميءَ جو درجو 2.30C  (27.90F)- رھي ٿو. ھن شھر جو ساليانو گرميءَ جو درجو 12.10C (53.80F) آھي.
ھن شھر جي رھواسين جي اڪثريت پختون، تاجڪ ۽ ھزارا قبيلن سان واسطو رکي ٿي. ان کان علاوھ ھتي ازبڪ، ترڪ، ڪوچي، قزلباش، ھندو، سک ۽ ٻين قومن جا ماڻھو بہ آباد آھن. دري ۽ پشتو ھتان جون اڪثريتي ٻوليون آھن. شھر جا اٽڪل 68 سيڪڙو رھواسي سني مسلمان آھن، جڏھن تہ 30 سيڪڙو شيعا آھن. باقي 2 سيڪڙو آبادي ھندو، سک ۽ عيسائي مذھب سان واسطو رکي ٿي.
ھي شھر ڪابل ضلعي جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي. ھن ضلعي کي ڪابل ميونسپالٽيءَ طرفان نتظامي طور وڌيڪ 22 ميونسپل ضلعن ۾ ورھايو ويو آھن.
معيشيت
ڪابل ۽ ان جي اسپاس وارن علائقن جي اھم پيداوار ۾ تازا ۽ خشڪ ميوا، شربت، افغاني قالين، چمڙو ۽ چمڙي مان ٺھيل شيون، فرنيچر ۽ ڪپڙا وغيرھ شامل آھن. 1978ع کان ڪابل ۾ بدامني ۽ سياسي عدم استحڪام معيشيت تي اُگرا اثر ڇڏيا آھن ۽ سياحت بنھ ختم ٿي وئي آھي، پر انھيءَ جي باوجود شھر جي بازارن جي رش گھٽ نہ ٿي آھي ۽ مقامي بازان ۾ سٺو ڪاروبار جاري آھي.
سردار خان ٻيون
سردار خان ٻيون۱۰۹۵. ۾ آيو ٽي سال ٺٽي جو صوبيدار رھيو. تاريخ سنڌ مطابق:خبر ناهي ته هي سردار ڪير آهي، ڇاڪاڻ ته ان مهل ٽي سردار هئا. .
ھنزا ندي
200px|left|دریائے ہنزہ 200px|left|دریائے ہنزہ پر ایک پل
ھنزا ندي: درياءَھنزا: Hunza River:دریائے ہنزہ : اھا ندي پاڪستان جي اترئين علائقن ۾ واقع آهي ۽جيڪا اتر کان ڏکڻ طرف قراقرم جبلن مان گذرندي وھي ٿي گلگت بلتستان ھجي اھم ندي آھي. ھي ندي خنجراب ۽ ڪلڪ Kilik جي سنگم سان ٺھي ٿو جن ۾ پاڻي برفاني گليشيئرن مان اچي ٿو .اڳتي ھلي ھيء ندي گلگت ندي ۽ نالتر Naltar ندين سان ملي ڪري درياء سنڌ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. قراقرم ھاء وي يا شاھراھ ريشم به ھن ندي تان ھنزا ۽ نگر Nagar وارين وادين کان ھن مٿان گذري ٿي.
ھنزا زمرو: گلگت بلتستان زمرو:قراقرم زمرو:گلگت بلتستان جا دریاء
گرانڊ ڊيموڪريٽڪ الائينس
گرانڊ ڊيموڪريٽڪ الائينس يا مُک جمهوري اتحاد ، سنڌ جي سياسي جماعتن جي چونڊ اتحاد جو نالو آهي، جيڪا 2018ع جي چونڊن وقت جوڙي وئي هئي.
هن اتحاد جو مُک سبب، پاڪستان پيپلز پارٽي جي ڳڙهه يعني سنڌ ۾ کيس چونڊن ۾ شڪست ڏيڻ هو. هن اتحاد جي مُک جماعت مسلم ليگ فنڪشنل هئي؛ جنهن 2013ع جي صوبائي چونڊن ۾ سنڌ جي ٻهراڙي جي ٻي نمبر وڏي پارٽي هئي، جنهن ان چونڊن ۾ 12 سيڪڙو ووٽ کنيا. هن اتحاد کي 2018ع جي چونڊن ۾ پ پ پ لاءِ وڏي چيلنج طور ڏٺو پي ويو. پر هن اتحاد صرف 15 سيڪڙو ووٽ حاصل ڪيا.
بناوٽ
هيٺ ڏيکاريل تنظيمون ۽ فرد جي ڊي اي جو حصو آهن:
عام چونڊون، 2018
2018ع جي چونڊن ۾ جي ڊي اي سنڌ ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف سان 10 کان وڌيڪ سيٽن تي اتحاد ڪيو، جيئن پ پ پ کي شڪست ڏئي سگھجي. چونڊن ۾ جي ڊي اي سنڌ اسيمبلي ۾ صرف 13 سيٽون ۽ 2 سيٽون قومي اسيمبلي ۾ حاصل ڪيون. حاصل ڪيل ووٽ 15 سيڪڙو هئا.
گل سرمون
thumb|Nicandra physalodes - [[MHNT]]
گل سرمون هي هڪڙو ساليانو ول وانگي وڌڻ وارو ٻوڙو آهي، جو وڏا پياليءَ جي شڪل جهڙا سرمائي يا آسماني رنگ جا گل ڪندو آهي. سندس پياليءَ جو ترو اڇو ٿيندو آهي، جنهن ۾ پن ڪارا ٿيندا آهن. هي جهنگلي به ٿيندو آهي، پاڻيءَ جي ڪنارن سان. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو اٿس. هن کي انگريزيءَ ۾ نائڪانڊرا يا ڪائٽ فلاوئر (يعني سِرڻ گل) چوندا آهن.
مهہ
سنڌي الف ب جو وسرڳ آهي. مثال: سمهہ
شاھ پسند
شاھ پسند جا ٻه چار قسم آهن. هن جو ٻوڙو ول وانگي پکڙندڙ آهي. وڏا سهڻا ۽ ڦڪا واڱڻائي رنگ جا گل ڪندو آهي. ڪي تمام اڇا گل ڪندا آهن، جن ۾ خوشبوءِ به ٿيندي آهي. هن گل جي اها خاصيت آهي ته رات جو کُلندو ۽ بوءِ ڪندو آهي. پچو پچو شبو گل هن کي چئي ٿو سگهجي. مگر چوندا شاهه پسند اٿس. انگريزيءَ ۾ مون فلائوئر (يعني چنڊ گل) يا مڊنائيٽ لِلي (يعني آڌيءَ رات وارو سوسن) چوندا اٿس. ڪالونِڪشن سندس ڪتابي نالو لکيو اٿن.
طب
شاهه پسند: مقدار خوراڪ: ٽن کان پنجن ماسن تائين.
نهہ
سنڌي آئيويٽا جو وسرڳ آهي. مثال: ٻانهون، سنهون