cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالرزاق ٿهيم
عبدالرزاق، جسٽس (ر ):گهڻ رخي شخصيت جي مالڪ جسٽس (رٽائرڊ) عبدالرزاق ٿهيم، 8 آڪٽوبر 1927ع تي جيڪب آباد ضلعي جي ڳوٺ شيرانپور ۾ جنم ورتو. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ئي 1967ع ڌاري ايم. اي (سنڌي) پهرين پوزيشن سان پاس ڪئي. هو سنڌ ۽ بلوچستان بار ڪائونسل جو وائيس چيئرمئن رهيو، جولاءِ 1983ع ۾ هو سنڌ هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو، سيپٽمبر 2004ع کان مارچ 2007ع تائين بلديات ۽ ڳوٺاڻي ترقياتي کاتي جو وفاقي وزير مقرر ٿيو. جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم پيشوراڻا صلاحيتن سبب بلديات جو وزير پڻ رهيو، جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم علم، ادب ۽ تحقيق سان به دلچسپي رکندو هو. جسٽس عبدالرزاق ٿهيم 2010 ۾ وفات ڪَئي.
تعليم
ڪراچي يونيورسٽيءَ مان 1955ع ۾ بي. اي ڪيائين ۽ اتان ئي هن ايل. ايل. بي جي ڊگري حاصل ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪئي. 1961ع کان 1970ع تائين هو يونين ڪائونسل محمدپور جو چيئرمئن ۽ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جيڪب آباد جو ميمبر رهيو. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ئي 1967ع ڌاري ايم. اي (سنڌي) پهرين پوزيشن سان پاس ڪئي.
مسند
هاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت دوران هو ڊسٽرڪٽ بار ايسوسيئيشن، جيڪب آباد جو 1962ع کان 1968ع تائين سيڪريٽري رهيو ۽ پوءِ 1973ع تائين ان جو صدر منتخب ٿيو. 1974ع کان 1978ع تائين هو سنڌ ۽ بلوچستان بار ڪائونسل جو وائيس چيئرمئن رهيو، سنڌ بار ڪائونسل جو 1979 کان چونڊيل ميمبر رهيو. 1982ع ۾ کيس سپريم ڪورٽ ۾ وڪيل طور نامزدگي حاصل ٿي ۽ 1981ع کان 1983ع تائين مجلس شوريٰ (فيڊرل ڪائونسل) جو ميمبر ۽ پوءِ ڊپٽي چيئرمئن رهيو. جولاءِ 1983ع ۾ هو سنڌ هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو، جتان آڪٽوبر 1989ع ۾ رٽائر ڪيائين. جسٽس عبدالرزاق رٽائرمينٽ کان يڪدم پوءِ وفاقي شرعي عدالت جو جج مقرر ڪيو ويو، اها ذميواري 28 آڪٽوبر 1991ع تائين نڀايائين. هو ڊسمبر 1991ع کان آڪٽوبر 1992ع تائين وفاقي محتسب جو صلاحڪار به رهيو. سندس خدمتن ۽ صلاحيتن سبب کيس آڪٽوبر 1992ع کان جولاءِ 1997ع تائين فيڊريل سروسز ٽربيونل جو چيئرمئن مقرر ڪري کيس مملڪتي وزير جي حيثيت ڏني وئي. جسٽس عبدالرزاق ٿهيم 1987ع کان 1989ع واري عرصي ۾ اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان ، فيڊرل رويوُ بورڊ ۽ پراونشل رويو بورڊ جو ميمبر رهيو، ان کان سواءِ ’ٽوڙهي ڦاٽڪ‘ واقعي ۽ سکر جيل ٽوڙ سازش جي ٽربيونل جي چيئرمئن طور ذميواري به احسن طريقي سان نڀائي. ان کانسواءِ هو ڪيترن ئي تعليمي ادارن ۽ سماجي تنظيمن ۾ به مختلف حيثيتن سان سرگرم رهيو. هن اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ جي ڪيترن ئي اجلاسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي پڻ ڪئي، جڏهن ته مختلف ملڪن جا دؤرا پڻ ڪيائين ۽ اهم موضوعن تي سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪيائين.
ايوارڊ
جسٽس ٿهيم کي ڪيترائي ايوارڊ ۽ اعزاز به مليا، جن ۾ صدر پاڪستان طرفان ’علامه اقبال سينچري گولڊ ميڊل‘، خدمتن جي اعتراف طور ’گورنرس ڪلاس I، سَنَد‘، رياست قطر جي امير طرفان ’ميڊل‘ ۽ سنڌ مدرسي طرفان ’سينچري گولڊ ميڊل‘ قابل ذڪر آهن. هو ’سنڌ مدرسه بورڊ‘ جو تاحيات ميمبر به رهيو.
سياسي سفر
عدل انصاف ۽ سماجي خدمتن کان سواءِ هن سياست ۾ به دلچسپي رکي. 2003ع کان 2006ع تائين سينيٽ جو ميمبر (سينيٽر) به منتخب ٿيو ۽ سيپٽمبر 2004ع کان مارچ 2007ع تائين بلديات ۽ ڳوٺاڻي ترقياتي کاتي جو وفاقي وزير مقرر ٿيو. هڪ دفعو ٻيهر فنڪشنل ليگ جي پليٽ فارم تان 2006ع کان 2012ع تائين سينيٽر منتخب ٿيو ۽ کيس ساڳي وزارت جو قلمدان ڏنو ويو. جڏهن مڪاني حڪومتن وارو نظام ٽوڙي ، ان ۾ ترميمن ذريعي سڌارا آڻي ٻيهر اليڪشن تائين ضلعي ۽ تعلقي سطح تي ائڊمنسٽريٽر مقرر ڪيا ويا. ان ڏس ۾ جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم کي پيشوراڻا صلاحيتن سبب بلديات جي وزارت تي برقرار رکيو ويو.
ادب ۾
جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم علم، ادب ۽ تحقيق سان به دلچسپي رکندو هو. هن سنڌ ۾ عربن جي آمد ۽ ٿهيم ذات بابت تحقيقي ڪتاب به لکيا. سندس تصنيفون هن ريت آهن:
وفات
هو 1 سيپٽمبر 2010ع تي وفات ڪري ويو.
خوشاب
خوشاب: Khushab پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي خوشاب جو ھڪ وڏو شھر ۽ ضلعي صدر مقام سان گڏوگڏ تحصيل خوشاب جو پڻ صدر مقام آهي. لفظ خوشاب جي معني آهي مٺو پاڻي. ھي شھر جھلم ندي جي ڀر ۾ واقع ھجڻ ڪري مٺي پاڻي جي ڪري مشھور ٿي وڃڻ ڪري ان نالي سان سڏجڻ شروع ٿيو. ھتي نيوڪليئر ڪامپليڪس پڻ واقع آهي. جيڪو پاڪستان جي ھٿيارن جي پروگرام جو ھڪ حساس حصو آهي
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
ٿڌڙيءَ جو ڏڻ
ٿڌڙي هي ڏڻ هندو ڌرم ۾ مشهور ڏڻ آهي. هي ڏڻ سنبت وڪرمي /سنڌي سال جي سانوڻ جي مند پوري ٿيڻ جي خوشيءَ ۾ آگسٽ جي مهيني ۾  ملهايو ويندو آھي. ٿڌڙي جي ڏينهن کان مند مٽجڻ شروع ٿيندي آهي، جنھن کان ٻہ ڏينھن پوءِ ھندن جي اٺين اوتار شري ڪرشن جو جنم ڏينھن جنم اشٽمي ملھايو ويندو آھي، جنم اشٽمي جو چنڊ رات جو 1 بجي يا 2 بجي نڪرندو آهي. هن ڏينهن تي سڄو ڏينهن ورت رکي رات جو بہ روزو نہ کولبو آهي، پر وري ٻئي ڏينهن کائبو آهي. انهي دوران بک لڳڻ تي کير ۽ ڏھي (ڌئونرو) پيئڻ جي اجازت آهي، پر سج لهڻ کان پوءِ هو نہ ڪجھ کائيندا آهن، ۽ نہ ئي وري پاڻي پيئندا آهن ۽ پوءِ رات جو چنڊ نظر اچڻ جو انتظار ڪندا آهن چنڊ نڪرڻ کان پوءِ هو چنڊ کي ارگ ڏئي پنهنجو ورت کوليندا آهن. هن ڏڻ لاءِ هڪ ڏينهن اڳ ۾ ئي مٺيون ۽ چهريون شيون ٺاهي رکبيون آهن، جيڪي ٿَڌِڙِيءَ واري ڏينهن تي مٽن مائٽن ۽ پاڙي وارن ۾ ورهائيون وينديون آهن. ٿدڙي واري ڏينهن تي گهڻو ڪري چُلھ ڪا نہ ٻرندي آهي، يعني تازا ۽ گرم کاڌا کائڻ کان پرهيز ڪبو آھي. هن ڏينهن تي مندرن ۽ گهرن ۾ پوڄا پاٺ ڪئي ويندي آهي.
ٿڌڙيءَ واري ڏينهن کان چار يا ڇھ ڏينھن اڳم هڪ خاص رسم آهي، جنھن ۾ ”ڀيڻون پنھنجي ڀائرن کي رکڙي ٻڌنديون آھن جنھن کي راکي ٻڌڻ“ سڏيو ويندو آھي. ان ڏينهن تي ڀيڻون ڀائرن جي وڏيءَ عمر لاءِ دعائون گهرنديون آهن. ڀائر وري ڀيڻن کي خرچيون ڏيندا آهن ۽ مرڻ گهڙيءَ تائين سندن حفاظت جو وچن ڪندا آهن. هن کي هندي ۾ راکي بنڌن تهوار بہ چيو وڃي ٿو.
سانوڻ ۾ ستئن آئي، آئي ڪرشڻ پَڪشي،
مـان سـيـتلا پـوڄيـان، پـُٽـن وچ ڪــــري.
تــو در نـِـواڻـِــي، مـيــري ويــنتــي سـُــڻيـج.
ڏيـج آٺ – ساٺ (هرشٽ پرشٽ تندرستٻار)
لاکڙو، ساکڙو، هنبسرو، دٻسرو، ننڍي مائي،
وڏي مائِي، لنگهي پيا پار، سَتِي سيتلا جي آڌار.
حوالا
زمرو:مذهب زمرو:ٿڌڙي
1103ع
ڊسمبر
زمرو:1103ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
هولي
هي ڏڻ به هندو ڌرم جو هڪ اهم ڏينهن آهي. هوليءَ (Holi) جو هي ڏڻ، سنبت وڪرمي سال جي ڦڳڻ مهيني ۾ ملهايو ويندو آهي. هوليءَ (होली) کي هڪٻئي تي رنگ هڻي ملهايو ويندو آهي. هن ڏڻ تي ڀڄن ڀاو، ڪيرتون ۽ ستوئيون ڪيون وينديون آهن ۽ خوشبوئون پکيڙيون وينديو آهن. باهه جا مچ ٻاري هونڪار راڪشش کي ساڙيو ويندو آهي.
زمرو:مذهب زمرو:هولي
ڇلڙو
ڇلڙو __(Chhalro):
’ڇلو‘ هٿ جو زيور آهي، جيڪو ڪهڙي به آڱر ۾ پائي سگھجي ٿو، پر خصوصاًعورت چيچ ۾ پائيندي آهي. ڇلو لوهه، پتل، ٽامي، چاندي، ۽ سون جو ٿيندو آهي. دوست هڪٻئي کي سوکڙيءَ طور ڇلو ڏيندا آهن، پر ٻهراڙيءَ ۾ اڃا تائين ’ڇلي‘ کي نينهن جي نشاني سمجھيو وڃي ٿو. ڇلو = هندي ڇلا، سن. ڇَل=منڊيءَ جو قسم لوڪ شاعريءَ ۾ جانب جي جدائيءَ ۾ ڇلو ئي روح ريجھائيندڙ ۽ تسڪين قلب ڏيندڙ چيز آهي. ڇلڙو اهو گيت، جنهن ۾ ڇلي جو ذڪر هجي.مفهوم جي خيال کان شعر ۾ محبت جون ميارون، قرب جون پچارون ۽ نوري نشانيون ڄاتو آهي. سٽاءَ جي لحاظ کان ٿلهه کان علاوه هر مصرع ڏيڍ سٽي به ٿئي ٿي.”ڇلي“ جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو: ائي منهنجو ڇلڙو ڙي ڪري پيو کوهه ۾ ڙي کوهه جي نار ۾ ڙي لوٽن مان ٿي وريو ادي منهنجو ڇلڙو - ”ڀلا يار جاني! آهيان تنهنجي ٻانهي، ڇلا روڙي روڙي ، ڪم قادر جوڙي، لکيو ڪونه موڙي.
ٿوم
حوالا
زمرو:مصالحا
شينھن ٻڪري راند
شينهن ٻڪري: هي راند واريءَ تي ڪک سان يا اوٽي تـي ڪاٺيءَ يا اڱر سان ليڪا ڪڍي ٻــه ڄڻا ڪندا آهن. هن ۾ هڪ ڄڻي وٽ ٻه شينهن ۽ ٻئي وٽ ست ٻڪريون ٿينديون آهن، جن جي ڪوڏين، ڪکن، ٺڪرن، ڀترن، ڦولهڙين مان پورت ڪندا آهن. هڪ ڄڻو وٺندو ٻه شينهن، ٻيو ست ٻڪريون. هرهڪ ٻڪري، واري تي خانن ۾ رکندو ويندو ته ٻيو شينهن رکڻ بعد ساريون خانن ۾ چوريندو ويندو. شينهن جي سامهون ٻڪري آئي ۽ اڳيون خانو خالي هوندو ته شينهن کي اُن ٻڪريءَ مٿان ٽپائي، اڳئين خالي خاني ۾ رکبو ۽ اوها ٻڪري مُئي، جي ڪڍي ٻاهر رکبي. جي ٽي چار ٻڪريون ماري وڌائين ته راند کٽائين، پر جي ٻڪرين وارو اهڙي طرح ٻڪريون رکي، جيئن شينهن کي چُرڻ لاءِ ڪو خانو نه بچي، ته راند کٽيائين. هي راند اڪثر جهنگ ۾ مالدنار واندڪائي وقت ۽ ڳوٺن ۾ ننڍا ڇوڪر ڪندا آهن.
ايليا ڪازان
ايليا ڪازان ( انگريزي: Elia Kazan) (ولادت:9 سيپٽمبر، 1909ء، قسطنطنيه، سلطنت عثمانيه موجوده استنبول، ترڪي - وفات: 28 سيپٽمبر، 2003ء، مين هيٽن، نيويارڪ شهر، رياست نيو يارڪ، آمريڪا) هاليوڊ جو معروف فلم ساز، هدايت ڪار، اداڪار ۽ فلم نويس هيو۔ ۔ايليا ڪازان جو تعلق هڪ يوناني خاندان سان هيو۔ جڏهن هن جي عمر چار سال هئي ته هن جا والدين آمريڪا ۾ رهڻ اچي ويا۔ ايليا ڪازان پنهنجو ڪيريئر براڊوي تي اسٽيج ڊرامن جي هدايتڪاري سان شروع ڪيو۔ 1948ء ۾ هن کي هن جي فلم ’جينٽل مينز ايگريمينٽ‘ جي لاء بهترین هدايتڪار جو آسڪر ايوارڊ ڏنو ويو۔ هن فلم جو اهم اداڪار گريگري پيڪ هيو ۽ فلم جو موضوع آمريڪي معاشري ۾ يهودين جي خلاف تعصب هيو۔
شينھن ٻڪري راند
حوالا
زمرو:رانديون
ايليا ڪازان
ڇهن سالن بعد هن کي ’آن دا واٽر فرنٽ‘ جي لاء پھر بهترين هدايتڪار جي آسڪر ایوارڊ سان نوازيو ويو۔ هن فلم ۾ مارلن برانڊو بهترين اداڪاري ڪئي ۽ هي ڊاڪ يارڊ مافيا جي خلاف مزدورن جي مزاحمت جي ڪهاڻي هئي۔ ايليا ڪازان جي هڪ ٻي مشهور فلم ’ايسٽ آف ايڊن‘ هئي جنهن ۾ جيمز ڊين يادگار ڪردار ادا ڪيو۔
90 سالن جي عمر ۾ هن کي فلم اڪيڊمي جي طرفان ايوارڊ سان به نوازيو ويو۔ ايليا ڪازان جي فلمن آمريڪا ۾ سماجی ۽ خانداني مسئلن کي انتهائي حقيقت پسند ۽ مضبوط انداز ۾ بيان ڪيو.
زمرو:1909ع جون پيدائشون زمرو:1909ء جون پيدائشون زمرو:2003ء جو وفاتون زمرو:آمريڪي فلم اداڪار زمرو:هاليوڊ هدايتڪار
سنڌي شاگرد سٿ
سنڌي شاگرد سٿ، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گادي جي هنڌ ڪراچي ۾ واقعي سڀ کان وڏي سرڪاري مادرعلمي ڪراچي يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ سنڌي شاگردن جي هڪ سماجي ۽ ثقافتي تنظيم آهي۔ جنهن جو بنياد سيپٽمبر 2012ع ۾ پيو۔ سنڌي شاگرد سٿ جو مقصد ڪراچي يونيورسٽي اندر ثقافتي، تعليمي ۽‌ ادبي پروگرام ڪرائڻ آهي۔ هي تنظيم داخلا وقت نون آيل شاگردن جي داخلا جي مرحلي ۾ تمام گهڻي مدد ڪندي آهي۔ ۽ نون شاگردن جي مان ۾ آجياڻو پڻ ڏيندي آهي۔ هن وقت سنڌي شاگرد سٿ جي ٽين چونڊيل ڪابينا جنرل سيڪريٽري عبدالرحمان ڪهيري جي سربراهي ۾‌ پنهنجون ذميواريون نڀائي رهي آهي۔
نو کڻي راند
نوکُڻي راند اوٽي تي اڱر يا ڪاٺيءَ يا واريءَ تي ڪاٺي سان ليڪا ڪڍي پوڙها ۽ جوان، ٻہ ڄڻا ڪندا اهن. هن ۾ سمجھ جي ضرورت اهي تنهنڪري ننڍا ٻار ڪري نہ سگهندا آهن. هن ۾ هڪ هڪ وٽ نَو – نَو ساريون هونديون آهن، جن کي ڪڪِريُون چوندا اهن، جن جي ڪک، ٺڪر، ڀتر، ڦولهڙين مانپورت ڪندا آهن. پوءِ واري تي سڀڪو ڪڪري رکندو ايندو. جي ڪو ٽي ڪڪڙيون سڌائي سان رکي ويو تہ ٻئي جي هڪ ساري ماريندو ۽ اها ڪڍي ٻاهر رڱکندو، تنهنڪري سڀڪو اها ڪوشش ڪندو تہ آءٌ ڪڪريون اهڙيءَ طرح رکان جيئن منهنجيون ٽي ڪڪريون اڳ ۾ سڌائي ۾ اچن ۽ ٻئي جون سڌائي ۾ نہ اچن. آخر جيڪو گهڻيون ڪڪريون ماري ويو، تنهن راند کٽي.
حوالا
زمرو:رانديون
1881ع
ڊسمبر
زمرو:1881ء زمرو:سال
اينڊي
گڏهه جي پُٺيءَ تي رکڻ جي گدي، جيڪا ڪکن ڪانن سان ڀريل هوندي آهي، -ان- کي ”-ٻني-“ به چئبو آهي.
اينچي
اينچي نڙَ يا گوءِ جي پوري ڪاٺيءَ کي چئبو آهي.
اينگلو ورنيڪيولر اسڪول سکر
هيءُ اسڪول سکر شهر جو پهريون -انگريزي- اسڪول هو، جيڪو 60- 1859ع ڌاري ميونسپل هال ۾ کوليو ويو هو. -ان- ۾ پهريائين چئن درجن تائين -تعليم- ڏيڻ شروع ڪئي وئي. بعد ۾ ملٽري کاتي جي هڪ بلڊنگ ۾ -ان- اسڪول کي شفٽ ڪيو ويو، -جتي- ڇهن درجن تائين -تعليم- وڌائي وئي. 1911ع ڌاري -ان- اسڪول کي هاءِ اسڪول جو درجو ڏنو ويو. 1920ع ۾ اسڪول تي ”-تلڪ- هاءِ اسڪول“ نالو پيو ۽ بعد ۾ سکر جو وڏو اسڪول بڻيو، جنهن کي هاڻي ”گورنمينٽ هاءِ اسڪول سکر“ چيو ويندو آهي، جيڪو سکر ۾ منارا روڊ تي آهي. -ان- جي هڪ پاسي اوريئنٽل ڪاليج آهي ته ٻئي طرف -ٿورو- پرڀرو معصوم شاهه جو منارو آهي.
ڇھ سٽا
ڇھ سٽو (Sestet) ڇهن سٽن تي مشتمل شعري صنف قديم روايتي شاعريءَ ۾ ’مسدس‘ ڇهن سٽن جي بندن تي مشتمل نظم هوندو هو. ’ڇھ سٽا‘، ’مسدس’ کان هٽيل شعري صنف آهي. مسدس واري گهاڙيٽي ۾ طويل نظم ٿين ٿا. جڏهن تہ ”ڇھ سٽا“ جي صنف ۾ طويل توڙي الڳ الڳ نظم بہ لکيا وڃن ٿا. سنڌيءَ ۾ شيخ اياز (1923-1997ع)جي شاعريءَ جي مجموعي ”رڻ تي رم جهم“ ۾ ڇھ سٽي جي گهاڙيٽي ۾ طويل نظم به موجود آهي. جڏهن تہ انفرادي ڇھ سٽا بہ ملن ٿا.
ڇند وديا
ڇَند وِديا (Hindi Prosody) هندي يا سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي وزن جي علم کي ڇنڊ وديا چئبو. هيءُ شاعري ۾ موسيقي آڌارڻ جو علم آهي. ”هندي ڇند وديا“ ۾ دوها ڇند، سورٺا ڇند ۽ ٻيا ڪيترا ڇند ٿيندا آهن. ”دوها ڇند“ ٻن مصرعن تي مشتمل آهي. هر هڪ سٽ ۾ ٻہ پد يا چرڻ ٿين. پھرئين پد ۾ 13 ۽ ٻئي پد ۾11 ماترائون ٿينديون آهن. ’سورٺا ڇند‘ اصل ۾ ابتو دوهو آهي، جنھن ۾ قافيي وارين ماترائن (11) جون بند وچ ۾ ايندو آهي، ۽ ٻيو پد (13 ماترائن وارو) سٽ جي آخر ۾ ايندو آهي.”دوها - سورٺا ڇند“جديد شاعرن مٿين ڇند وديا جي اصولن ۾ ڀڃ گهڙ ڪري هڪ سٽ دوهي جي تہ ٻئي وري سورٺي جي ڪتب آندي آهي. ان کي دوها سورٺا ڇند چئبو آهي. ڇند جا ٻيا بہ کوڙ قسم آهن. ڇند وديا شاعريءَ جي مخصوص وزن جي نظام (Prosodic System)کي چئبو آهي؛ جيڪو ان ۾ موسيقيت ۽ نغمگي پيدا ڪري ٿو، ان ڪري شعر ٻڌڻ وقت متاثر ڪري ٿو. هن علم ۾ اهي سڀ اصول، قاعدا، قانون اچي وڃن ٿا، جيڪي قديم دؤر کان هندي شاعريءَ ۾ هلندڙ آهن.
1882ع
ڊسمبر
زمرو:1882ء زمرو:سال
اين. ڊبليو. ڪئنال
هيءُ واهه سکر بئراج جي ساڄي ڪناري کان نڪري ٿو. هن ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو پنج هزار 52 ڪيوسڪ آهي ۽ هن ذريعي 7 لک، 73 هزار، 656 -ايڪڙ- زرعي زمين -آباد- ٿئي ٿي. واهه جي ڊيگهه 36 ميل ۽ 1 وال، ويڪر 165 فٽ ۽ اونهائي 2 ء 10 فٽ آهي.
کٽ کٽاڻي راند
کٽ کٽاڻي: ٻه، ٽي ڇار يا وڌيڪچوڪر گڏجي ڪندا آهن. هولي، ٿڌڙي ۽ شوراتڙيءَ تي ننڍيون ڇوڪريون ۽ زالون بهڪنديونآهن. هرهڪ ڇوڪر پنهنجي هڪ هڪ ڪوڏي وجهندو. اُهي سڀيئي گڏي هڪڙو چڻو داءُ لاءِ پٽ تي اپلائيندو. جنهن جو داءُ پوندو سو پنهنجي ڪوڏيءَ سان ٻين ڪوڏين کي ٺوڪ سان چُٽيندو، جيڪي چُٽي سگهيو سي هن کٽيون. وري هڪ هڪ گڏي يا جن جون کٽي ويئون، سي هڪ هڪ گڏيندا، پوي وري کٽڻ وارو سڀيئي ڪوڏيون گڏي پٽ تي داءُ لاءِ اڇلائيندو.
سکر ضلعو
سکر ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. ان جو صدر مقام سکر شهر آهي. هن ضلعي ۾ 5 تعلقا واقع آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_ضلعا زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
عبدالحق (اردو عالم)
ڊاڪٽر مولوي عبدالحق جنھن کي بابائي اردو پڻ چيو ويندو آهي ، مارچ 1870ع ۾، ميرٺ جي ننڍڙي ڳوٺ ۾ ڄائو، ۽ 15- آگسٽ 1961ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪيائين. سڄي عمر شادي نه ڪيائين. چيائين، ’مون اردوءَ سان شادي ڪئي آهي! منهنجو اولاد اردوءَ جو اهل زبان آهن!‘ ”انجمن ترقيء اردو“. پاڪ و هند، سندس بهترين يادگار آهي.
حوالا
زمرو:1961ع جون فوتگيون
ڇيڄ
ڇيڄ ___(Marriage Dance):
شاعريءَ جو هڪ قسم، جيڪو سادو ۽ وڻندڙ هوندو آهي. ان ۾ سونهن جي ڀيٽ به ڪئي ويندي آهي. شيخ اياز پرينءَ جي سونهن جو بيان هن ”ڇيڄ“ ذريعي ڪيو آهي. ان ڇيڄ تي نرتيه به ڪري سگهجي ٿو. اڙي چنڊ، اڙي چنڊ، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس روپ سندس رنگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي رات اڙي رات، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس وار سندس ونگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي ڦول اڙي ڦول، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس رنگ سندس انگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي هير اڙي هير، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس ساٿ سندس سنگ، ائين آهه جِئين تون!
خالد محمود عارف
'''جنرل. ڪي. ايم. عارف يا خالد محمود عارف'''، سنه 1949ع ۾، پاڪستان جي فوج ۾ سيڪنڊ ليفٽيننٽ مقرر ٿيو. ڪمانڊ ائنڊ اسٽاف ڪاليج، ڪوئٽيا، نيشنل ڊفينس ڪاليج، راولپنڊي، آمر اسڪول فورٽ ناڪس، ڪينٽڪي، آمريڪا ـــ ـــ ٽنهي مان گريجوئيشن ڪيائين. هو گهڻن ئي اعليٰ عهدن تي رهي چڪو آهي، جن ۾ ڊئريڪٽر مليٽري آپريشنس ۽ جي. ايڇ. ڪيو ۾ مليٽري سيڪريٽريءَ جا منصب به شامل آهن. سنه 1984ع ۾، جنرل عارف کي ’فور اسٽار جنرل‘ جي عهدي تي ترقي ڏني ويئي، ۽ ’وائيس چيف آف آرمي اسٽاف‘ مقرر ٿيو. مارچ 1987ع ۾، هن انهيءَ اعليٰ عهدي تان رٽاير ڪيو. دراصل، پاڪستاني فوج جي عملي طرح ’ڪمانڊر‘ ئي هو، ڇو ته ’چيف آف آرمي اسٽاف‘ جا اختيار پڻ کيس سونپيا ويا هئا. جنرل عارف باوقار شخصيت جو مالڪ آهي. سندس لفظ وڏو وزن رکي ٿو،انڪري نه رڳو روزانه ڊان ۽ ٻيون انگريزي اخبارون، سندس مضمون شايع ڪنديون رهنديون آهن، پر، B.B.C. قومي اهميت جي نازڪ مسئلن تي ’سندس بيان ۽ تاثرات‘ نشر ڪندي رهندي آهي.جنرل عارف کي ادب سان گهري دلچسپي آهي. پاڻ باڪمال شاعر آهي. سندس اردو ڪلام جا به مجموعا شايع ٿي چڪا آهن ۽ ٽيون زير طبع آهي. انگريزيءَ ۾ ڪن اهم ڪتابن جو منصف آهي. هن ملڪ جي ممتاز اداري ”پاڪستان ايڪيڊمي آف ليٽرس“ کي صحيح معنيٰ ۾ ”قومي ادارو“ بنائڻ لاءِ منجهس صوبائي ٻولين جي اديبن کي شريڪ ڪرڻ ضروري سمجهيو. سندس حڪم جي پيرويءَ ۾ ئي وزارت تعليم حڪومت پاڪستان صوبي سرحد مان خاطر غزنوي صاحب کي ۽ سنڌ مان غلام رباني آگري صاحب کي ايڪيڊميءَ ۾ اعليٰ عهدن تي مقرر ڪيو هو.
حوالا
زمرو:1931ع جون پيدائشون زمرو:2020ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستاني جنرل زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو
ايڪڙ
ٻہ -جريب- زمين جو -ٽڪر-. هي زرعي زمين جي ماپ جو -ايڪو- آهي. قديم زماني ۾ -برطانيا- ۾ اهڙي ٻنيءَ کي ’-ايڪڙ-‘ چوندا هئا، جنهن ۾ جوڙو ڍڳن جو صرف هڪ ڏينهن ۾ هر هلائي سگهي. هڪڙي -ايڪڙ- ۾ 220 فوٽ ڊيگهه ۽ 198 فوٽ ويڪر هوندي آهي، جنهن جي ڪل ايراضي 43560 چورس فوٽ يا 4840 چورس وال هوندي آهي. سنڌ ۾ زرعي زمين جي ماپ ايڪڙن ۾ ڪئي ويندي آهي.
آبادي جي لحاظ کان ملڪن ۽ تابعداررياستن جي فهرست
وڌيڪ ڏسو: فهرست ملڪ بلحاظ آبادي 2005، فهرست ملڪ بلحاظ آبادي 1907
thumb
هي آبادي جي لحاظ سان دنيا جي ملڪن جي فهرست آهي۔ هن فهرست ۾ دنيا جي آزاد ملڪن ۽ ٻين ملڪن جي زير انتظام اهي علائقا شامل آهن جنکي داخلي خودمختياري حاصل آهي۔ جتي به ممڪن ٿيو، انگ اکر ملڪن جي پنهنجي مردم شماري جي ادارن جي تازه ترين تخمينن مان حاصل ڪيا ويا آهن ۔ ٻي صورت ۾، گڏيل قومن جي 2007ء جي آبادي جو تخمينو درج ڪيو ويو آهي۔
ملڪ ۽ انهن جي ماتحت علائقن جي آبادي جي لحاظ سان فهرست
زمرو:ملڪن جون فهرستون بلحاظ کنڊ
سنڌڙي
سنڌڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جو ھڪ شھر جيڪو سنڌڙي تعلقي جو صدر مقام آهي. ماضي ۾ ھي شھر ٿرپارڪر جو حصو ھيو. ھي شھر اڳوڻي وزيراعظم محمد خان جوڻيجو جو اباڻو ڳوٺ آھي
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
نيئنگ
سيوهڻ کان 30 ڪلو ميٽر اولهه طرف، ڀت جبل جي دامن ۾، نئينگ جو تاريخي ڳوٺ آهي. هن وقت ’مائي روهي‘ جي نالي سان سڄي ملڪ ۾ مشهور آهي، هي ڳوٺ لاهوت جي چوٿين منزل آهي ۽ هر نئون لاهوتي ”مائي روهي“ جي نالي تي روٽ پچائي هتي ورهائي ٿو. نئينگ ۾ ڏند ڪٿائي ادب جو وڏو ذخيرو موجود آهي. ”مائي روهي“ لاءِ چيو وڃي ٿو ته لکمير ڪافر جي ڀيڻ هئي، جيڪا مسلمان ٿي هئي. سندس ڀاءُ لکمير ڪافر هو ۽ ظالم بادشاهه هو. اها پڻ هڪ ڏند ڪٿا آهي ته حضرت علي صه هڪ پوڙهي عورت جي فرياد تي مديني کان نئينگ ۾ اچي، لکمير ڪافر سان جنگ ڪئي هئي. ڀت جبل ۾ ڪيترن ئي ميلن کان نظر ايندڙ اڇو گول نشان هن وقت موجود آهي، جنهن کي چون ٿا: ”علي سائينءَ جي تري.“ سيدن جي مقبري جي ٻاهران ڇهه فوٽ اڀي پيل ـــ پٿر کي چون ”مائي روهي جو بت.“ قديم دور جي قلعي جي ٺهڻ لاءِ گڏ ڪيل پٿر کي ”ڪافر جون ڌيئرون“ يا ”ڪافرن جون جهوليون“ چون ٿا. هڪ اسٽوپا نما چبوترو ”لکمير ڪافر جو تخت“ سڏجي ٿو ۽ آمري دور جي هڪ اتاهين دڙي کي ”لکمير جي ماڙي“ ڪوٺيندا آهن. لکمير ڪافر جي ماڙيءَ هن وقت تائين کوٽائي ڪانه ٿي آهي. هنيري ڪزنس پنهنجي جڳ مشهور ڪتاب ”سنڌ جا قديم آثار“ ۾ ان جو ٿورو ذڪر ڪيو آهي. نئينگ جي تاريخ جو پهريون دفعو ذڪر يوسف ميرڪ 1044 هه ۾ پنهنجي ڪتاب ”تاريخ مظهر شاهجهاني“ ۾ ڪيو آهي. نئينگ وارو علائقو اوائلي ارتقا واري دور سان واسطو رکي ٿو. هن علائقي ۾ ڪيترائي پراڻا دڙا يا ڪوٽ ۽ انهن جون قديم غارون ۽ لکين سال اڳ جا پنڊپهڻ موجود آهن. ڏند ڪٿائي ادب جا ماهر چون ٿا ته ڏند ڪٿائن جي پويان ڪجهه حقيقتون ضرور آهن. جيڪڏهن آثار قديمه وارا هتي اچي مواد گڏ ڪن، ته ڪجهه نه ڪجهه حقيقتون ظاهر ٿي پونديون. جيڪڏهن سائنسي انداز سان ڏند ڪٿائن تي کوجنا ڪجي، ته ’لکمير ڪافر‘ وارو قصو به چٽو ٿي پوندو ۽ ڏند ڪٿائي ادب مان تاريخ نڪري ايندي
1884ع
فوتگيون
1884ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
ايني بيسنت
thumb|ايني بيسنت
جنم
مشهور ٿياسافسٽ ايني بيسنت (Annie Besant) آڪٽوبر 1847ع ڌاري لنڊن (انگلينڊ) ۾ ڄائي. سندس پيءُ جو نالو ”پيچ وُڊ“ ۽ ماءُ جو نالو ”ايميلي“ هو.
سوانح
1867ع ۾ هڪ ڪرسچن پادري ”فرئنڪ بيسنت“ سان ويهن ورهين جي ڄمار ۾ سندس وِهانءُ ٿيو، جنهن مان کيس ٻه پٽ ٿيا، پر ذهني هم آهنگي نه ٿيڻ سبب ڇهن سالن جي عرصي ۾ ٻئي هڪ ٻئي کان ڌار ٿي ويا. پادري ڪٽر خيال هو ۽ ايني بيسنت آزاد خيال هئي. ايني بيسنت انگلينڊ، فرانس ۽ جرمنيءَ ۾ تعليم حاصل ڪئي. هن مڙس کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ ٻارن جي تربيت لاءِ مزدوري ڪري وقت گذاريو ۽ ايئن کيس مزدور طبقي جي مشڪلاتن جو احساس ٿيو. 1874ع ڌاري هن جي انگلينڊ جي نامور اڳواڻ ۽ پارليامينٽ جي ميمبر چارلس براڊلا سان ملاقات ٿي ۽ هوءَ سندس اخبار ”نيشنل رفارمر“ جي ڪيترو وقت اسسٽنٽ ايڊيٽر به ٿي رهي. هن ساڻس گڏجي ٽريڊ يونين سرگرمين ۾ حصو ورتو. مسٽر براڊلا ۽ ايني بيسنت مظلومن جا حامي هئا، ان ڪري اقتدار جا ڌڻي سندن قلم ۽ تقريرن کان ڪؤ کائيندا هئا. ان ئي زماني ۾ هنن ٻنهي گڏجي ”برٿ ڪنٽرول“ (ڄم روڪ) بابت هڪ ڪتابڙو لکيو، جنهن انگلينڊ جهڙي قدامت پسند ملڪ ۾ ٻڙڌول مچائي ڇڏيو. مٿن ڪيس هليو ۽ کين هڪ سال سزا ملي، پر پوءِ اپيل تي آزاد ٿيا. ايني بيسنت بنيادي طرح سوشلسٽ خيال هئي، جڏهن ته مسٽر براڊلا سوشلزم کي شخصي آزاديءَ لاءِ ڇيهي ڪار سمجهيو ٿي، -ان- ڪري سندن اختلاف ٿي پيا. ايني بيسنت سوشل خيال ”فيبن سوسائٽي“ ۾ 14 سال ڪم ڪيو ۽ سوشلزم جي حمايت ۾ ڪيترا رسالا ڪڍيا، هن ئي پارٽيءَ اڳتي هلي ”ليبر پارٽيءَ“ کي جنم ڏنو.
ايني بيسنت 2 مئي 1889ع تي مئڊم بلئوٽسڪيءَ جي ”ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ“ جي ميمبر رهي. سوسائٽيءَ جي خواهش تي 16 نومبر 1893ع تي ٽيو ٽيڪورن (مدراس) ۽ -ان- کانپوءِ 15 مارچ 1894ع تي ممبئيءَ پهچي هندستان ۾ ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ لاءِ ڪم شروع ڪيائين. هوءَ غير معمولي صلاحيت جي مالڪ ۽ بهترين مقرر هئي. هن ڪيترائي ڪتاب لکيا، -جواهر لعل نهرو- سندس تقريرن جو معترف هو ۽ مهاتما گانڌي سندس بي بها خدمتن جو قائل هو ۽ سڀاش چندر بوس کيس مشرق ۽ مغرب جو سنگم سمجهندو هو.
ٿياسافيڪل سوسائٽي جي صدر ڪرنل الڪاٽ جي وفات (17 فيبروري 1907ع) کان پوءِ ايني بيسنت دنيا جي ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي صدر چونڊي وئي ۽ ان منصب تي وفات (20 سيپٽمبر 1933ع) تائين 26 سال ڪم ڪيائين. هن انڊين بواءِ اسڪائوٽ ايسوسيئيشن پڻ قائم ڪئي.
ايني بيسنت هفتيوار ”ڪامن ويلٿ“ سان گڏ ”مدراس اسٽينڊرڊ“ کي خريد ڪري ان جو نالو بدلائي روزاني اخبار ”نيو انڊيا“ جاري ڪئي. هن 1917ع ۾ هوم رول تحريڪ هلائي، جنهن دوران نظربندي ۾ رهي. هوءَ انڊين نيشنل ڪانگريس جي ميمبر پڻ رهي ۽ هندستان جي مکيه سياسي، سماجي ۽ تعليمي تحريڪن جي رهبر رهي.
ايني بيسنت ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي صدر هئڻ دوران سوسائٽيءَ جي پليٽ فارم -تان- ”نيشنل ايجوڪيشن موومينٽ“ شروع ڪئي، جنهن جو مقصد هندستان جي سماجي ۽ تعليمي -ترقي- هئي. ان تحريڪ نيشنل ايجوڪيشنل ٽرسٽ قائم ڪري تعليمي ادارا قائم ڪيا، جيئن ته سوسائٽيءَ جو هيڊ ڪوارٽر مدراس ۾ هو، -ان- ڪري هن اتي ”مدن -پالي- ڪاليج“ قائم ڪيو، جيڪو اڳتي هلي سينٽرل هندو يونيورسٽيءَ ۾ تبديل ٿيو. هن ٽرسٽ مختصر عرصي ۾ -بنارس- گرلس ڪاليج، ڪانپور هاءِ اسڪول، بانڪيپور هاءِ اسڪول، گورکپور هاءِ اسڪول، ڀاون نگر هاءِ اسڪول ۽ ٻيا 19 تعليمي ادارا قائم ڪيا.
ايني بيسنت جو سنڌ جي تعليمي ترقيءَ ۾ تمام اڳڀرو ڪردار آهي. موجوده گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد (سنڌ نيشنل ڪاليج) جو قيام ان جو مثال آهي. هن ڪاليج لاءِ حيدرآباد جي دانوير شخص پرتاب راءِ سنگهه پنهنجي زمين ”ڪاري ڦڙدي“ (ڪاري موريءَ) ڀرسان ڏني ۽ سنڌ جي اهم ٿياسافسٽ عالمن ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي، ديوان هيرانند سنتو ڪرام، ديوان سندر داس منگهارام وڪيل، جهمٽ مل جگتياڻي ۽ ڏيارام گدومل جي مدد سان هي ڪاليج قائم ٿيو. جڏهن سيپٽمبر 1917ع ۾ -ايني بيسنت- حيدرآباد سنڌ ۾ آئي ته مٿين ٿياسافسٽ عالمن سان گڏجي هن موجوده ريڊيو پاڪستان حيدرآباد ڀرسان بيسنت لاج يا بيسنت هال جو بنياد رکيو. ان موقعي تي ديوان بولچند جي گهر ۾ مٿئين ڪاليج لاءِ رٿا جڙي ۽ ايني بيسنت پهرين -آڪٽوبر- 1917ع تي پنهنجي 70 هين سالگرهه تي هن ڪاليج جو پنهنجي هٿن سان بنياد رکيو ۽ -ان- جو نالو ”سنڌ نيشنل ڪاليج“ تجويز ڪيو ويو. هن ڪاليج جي استادن ۾ ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي ۽ ڪلياڻ آڏواڻي به شامل رهيا آهن.
ديهانت
ايني بيسنت هندو ڌرم جو به وسيع مطالعو ڪيو ۽ ڀڳوت گيتا جو انگريزيءَ ۾ ترجمو به ڪيو هئائين. هن جون ڪيتريون يادگار تصنيفون آهن. پاڻ 20 سيپٽمبر 1933ع تي لاڏاڻو ڪيائين. سندس ميت کي هندومت جي رسمن موجب اديار (مدراس) ۾ اگني سنسڪار ڪيو ويو.
1105ع
ڊسمبر
زمرو:1105ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
گل راند
حوالا
زمرو:رانديون
نانڪ شاھي ڪيلنڊر
بڪرمي تقويم جيڪا ھڪ شمسي تقويم آھي ننڍي کنڊ ۾ صدين کان رائج آھي۔ نانڪ شاھي ڪيلنڊڊر يا نانڪ شاھي تقويم (Nanakshahi calendar) (پنجابی: ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ) جنھن کي سک ڪيلنڊر بہ چيو ويندو آھي ۽ بڪرمي تقويم ۾ بنيادي فرق ھي آھي تہ نانڪ شاھي ڪيلنڊر ۾ مھينن جي  شروعات ۽ سهيڙڻ کي گريگورين تقويم (عيسوي تقويم) جي مطابقت سان رکيو ويو آھي۔
نانڪ شاھي ڪيلنڊر جا مھينا
نانڪ شاھي ڪيلنڊر جا مھينا ھيٺ ڏنل آھن۔
ايشيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فھرست
هيٺ ايشيا جا تمام ملڪ، انهن جا جهنڊا، گاديءَ جو هنڌ، ايراضيءَ جي لحاظ کان پکيڙ ۽ آبادي داخل آهي.بحرحال قازقستان، آذربائيجان، انڊونيشيا، روس، اوڀر تيمور، ترڪي ۽ اهي سمورا ملڪ ٻن کنڊن ۾ واقع آهن انهن جو صرف ايتري پکيڙ ۽ آبادي ظاهر ڪئي وئي آهي جيتري انهن ملڪن جي پکيڙ ۽ آبادي ايشيا ۾ آهي۔
زمرو:ملڪن جون فهرستون بلحاظ کنڊ زمرو:ايشيا ۾ ملڪن جون فهرستون زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:فهرستون ايشيا زمرو:فهرستون زمرو:جاگرافي زمرو:ايشيا
1885ع
ڊسمبر
زمرو:1885ء زمرو:سال
ميرپور خاص
مير پور خاص: شهر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ميرپورخاص ڊويزن جي ضلعي ميرپورخاص جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع ھڪ شھر ۽ ڊويزنل، ضلعي، سب ڊويزنل ۽ تعلقي جو صدر مقام آهي. هي شهر انبن جي ڪري مشهور آهي. اڄڪلهه هي شهر سنڌ ۽ هند جي وچ ۾ هلندڙ ريل گاڏي جي مکيه اسٽيشن جي ڪري پڻ مشهور آهي.‎‎ thumb|ميرپورخاص جي ريلوي اسٽيشن ميرپور لفظ جي معني آهي ميرن جي سرزمين. اھو سنڌ جو پنجون وڏو شهر آهي، جنهن جي آدمشماري اٽڪل 488,590 آهي. هي شهر خاص طور انبن جي ڪري مشهور آهي، هتي هر سال انبن جو ميلو لگندو آهي جنهن کي مينگو فيسٽيول سڏيو ويندو آهي. جنهن ۾ هزارين قسمن جي انبن جي نمائش ٿيندي آھي.
280px|thumb|سترھين صدي جو تاريخي چتوڙي قبرستان
تاريخ
هن شهر جو بنياد مير ٺارو ٽالپور ۽ سندس فرزند، مير علي مراد ٽالپور سن 1806 ع ۾ رکيو ۽ سندن رياست جو تختگاهه بڻايو. مرزا قليچ بيگ مطابق، "ميرپورخاص ڪو گهڻو جهونو شهر ناهي. سنه 1806ع ۾ مير علي مراد خان ٽالپر ماڻڪاڻي ٻڌو ۽ اڃا انهيءَ جو اولاد اتي ٿو رهي. مير شير محمد خان جنهن دٻي وٽ انگريزن سان جنگ ڪئي، سو به انهن مان هو ۽ اتي جو ويٺل هو، سندس ڪوٽ هاڻي ڊهي ويو آهي. شهر کان اڌ ميل پنڌ تي ٻڌن جو قديم ڦٽل مندر آهي. جنهن کي ڪاهو جو دڙو چوندا آهن، ڇهين عيسوي صديءَ جو جڙيل ٿو ڏسجي." ايم ايڇ پنهور وري ان خيال جو ھو تہ ان شھر جو بنياد ڪلھوڙن جي دور ۾ پيو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو: ”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز، خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “ سن 1806ع ۾ منڪاني ٽالپر پنهنجي شهر مان لڏي ميرپورخاص ۾ آيو ۽ هڪ تنظيم هلايائين جيڪا مير علي مراد ٽالپر جي اڳواڻي ۾ هلي. آخر ۾ سنڌ بمبئي جو حصو ٿي وئي ۽ ميرپور خاص ٿرپارڪر ضلعي جو حصو ٿي ويو ۽ ان ضلعي جو صدر مقام عمر ڪوٽ کي بڻايو ويو. سن 1900ع ۾ جمڙائو ڪينال ٺهيو ۽ 1906ع ۾ ميرپور خاص کي ضلعي صدر مقام بڻايو ويو. جڏهن ويهين صدي شروع ٿي تڏهن ميرپورخاص جي آدمشماري 2،787 هئي. ميرپورخاص جي ڪپھ جي صنعت ملڪ جي ڪاٽن انڊسٽري ۾ اھميت رکي ٿي.
تعليم
ميرپورخاص ۾ ڪيترا ئي اعليٰ تعليمي ادارا آهن.
زيبسٽ ڪاليج
گورنمنٽ ماڊل ڪاليج
پبلڪ اسڪول ميرپورخاص
گورنمنٽ ابن رشد گرلس ڪاليج
محمد علي ميڊيڪل ڪاليج جمالی
آبهوا
ميرپورخاص جي آبهوا تمام سٺي آهي هتي چارئي مندُون ٿينديون آهن.
آمدورفت
ميرپورخاص کي روڊ ۽ ريلرستي رسي سگھجي ٿو. .
بنو اميه
thumb|left|upright=2|بنو اميه خلافت جو جھنڊو
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
سنڌ1
بنو اميه
اصل ۾ حضرت عثمان رضه جي شهادت کان پوِءِ حضرت عثمان رضه جي قصاص جو معاملو روز پڪڙي ويو. امير ماويا جيڪو حضرت عثمان جو مائٽ هو ۽ شام جو گورنر هو، ان حضرت عثمان رضه جي قاتلن جي گرفتاريءَ جي گُهر حضرت علي رضه کان ڪئي، جيڪو حضرت عثمان جي شهادت کانپوءِ خليفو ٿيو هو. بيبي عاعشه به حضرت عثمان جي قتل جي قصاص جي گُهر ڪئي. حضور صلعم جا صحابه سڳورا به بيبي عاعشه جو ساٿ ڏيڻ لڳا ۽ حضرت علي رضه ۽ بيبي عاعشه جي وچ ۾ جنگ ٿي، جنهن کي جنگ جمل سان ياد ڪيو وڃي ٿو. بيبي عاعشه جڏهن اُٽ تي ويٺي ته ان جون ٽنگون تلوار سان ڪٽي ڇڏيون ويو ۽ بيبي عاعشه جو پاکڙو ڪري پيو، جنهن تي اها ويٺي هئي. بيبي عاعشه کي باندي ڪري يا ڪن روايتن جي مطابق رنجيرن ۾ جڪڙي حضرت علي جي درٻار ۾ پيش ڪيو ويو. حضرت عثمان جا قاتل گرفتار نه ٿيڻ تي امير ماويه بغاوت ڪري ڇڏي ۽ دمشق ۾ پنهنجي خلافت جو اعلان ڪري ڇڏيو. تنهن تي حضرت علي رضه لشڪر وٺي امير معاويه سان جنگ لاءِ روانو ٿيو ۽ امير ماويه ۽ حضرت علي رضه جي وچ ۾ جنگ ٿي، جنهن ۾ روايتن مطابق ٻنهي طرف جا لڳ ڀڳ نوي هزار مسلمان شهيد ٿيا. ان جنگ کي جنگ صفين جي نالي ياد ڪيو وڃي ٿو.
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
لاڙڪاڻو ڊويزن
بنو اميه
مسلمانن جي هڪ ٻئي گورهه، جنهن کي خارجي چيو وڃي ٿو فتوا ڏني ته امير معاويه ۽ حضرت علي رضه ٻئي ڪافر ۽ مرتد آهن ۽ مسلمانن جا قاتل آهن، تنهنڪري ٻئي واجب القتل آهن ۽ ان گروهه طرفان ٻنهي کي قتل ڪرڻ لاءِ جٿا مقرر ڪيا ويا ۽ صبح جي نماز جو وقت مقرر ڪيو ويو. انهن طرفان حضرت علي رضه شهيد ڪري ڇڏيو ويو. ٻئي دمشق ۾ امير معاويه مسيت ۾ نماز لاءِ نه آيو هو، تنهنڪري اهو بچي ويو.
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
لاڙڪاڻو
جريب
جريب زمين جي ماپ جو هڪ درجو آهي جيڪو اڌ ايڪڙ جي برابر آهي، يعني هڪ ايڪڙ ۾ ٻه جريب هوندا آهن. اهڙيءَ طرح هڪ جريب ۾ 20 گُهنٽا هوندا آهن.
بنو اميه
حضرت علي جي شهادت کانپوءِ امام حسن اڳيان هلي خلافت جي حق تان هٿ کڻي ويو ۽ امير معاويه بيت المال مان حضرت امام حسن ۽ حسين جو وظيفو مقرر ڪري ڇڏيو، جيڪواهي وٺندو رهيا ۽ حضرت امام حسن ڪيترائي ڀيرا پنهنجو وظيفو وڌائڻ جي گُهر به ڪئي. امير معاويه پنهنجي پُٽ حافظ يزيد کي خلافت جو جانشين مقرر ڪيو ۽ حافظ يزيد، امير معاويه جي لاڏاڻي کان پوءِ خليفو ٿي ويو. جيستائين حضرت امام حسن حيات هو، تيستائين وظيفو وٺندو رهيو.
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
شڪارپور
جريب
فارسي ٻوليءَ ۾ جريب ايڪڙ کي ئي چئبو آهي. پر سنڌيءَ ۾ هن لفظ جو استعمال اڌ ايڪڙ لاءِ ٿئي ٿو.
بنو اميه
حضرت امان حسن رضه جي رحلت کانپوءِ ڪوفو، جيڪو حضرت علي عليه السلام جي خلافت جي گادي جو هنڌ هئو، اتان جي شهرين خطَ لکي مديني پاڪ ڏانهن حضرت امان حسين عليه السلام کي اُماڻيا. مديني پاڪ جي شهرين حضرت امام حسين کي روڪيو ته ڪوفي وارن تي اعتبار نه ڪري، ڇو جو انهن اوهان جي والد حضرت علي عليه السلام کي به شهيد ڪيو هو. حضرت امام حسين عليه السلام پنهنجي ويڳي ڀاءُ حضرت عقيل رضه کي ڪوفي ڏانهن اُماڻيو ته اهو ڪوفين جو حال ڄاڻي کيس احوال ٻڌائي. حضرت مسلم بن عقيل جي ڪوفي وارن ڏاڍي خدمت چاڪري ڪئي ۽ ان حضرٽ امام حسين کي خط لکيو ته حالتون ٺيڪ آهن، اوهان اچو. ياد رهي ته مديني وارن امام حسين جو صحيح نموني سان ساٿ نه ڏنو هو، ان ڪري حضرت امام حسين مدينو ڇڏي مڪي پاڪ هليو ويو هو. حضرت مسلم بن عقيل جا خط ملڻ کانپوءِ حضرت امام حسين روانو ٿيو ته ڪوفي ۾ اها ڳالهه پکڙجي وئي ته امام عليه السلام اچي رهيو آهي. ان وقت ڪوفي جو گورنر ابن ذياد هو، جيڪو پهريان حضرت علي رضه جي فوج جو ڪمانڊر به رهي چڪو هو. پر هاڻي يزيد جي طرفان ڪوفي جو گورنر هو ته ڪوفي جي شهرين تي سختي شروع ڪئي، تنهنڪري ڪوفي وارا حضرت مسلم بن عقيل کان ڦِري ويا. حضرت مسلم بن عقيل، حضرت امام حسين رضه کي خط لکيو ته ڪوفي وارا اسان کان ڦِري ويا آهن، تنهنڪري اوهان هتي نه اچو، پر حضرت امام حسين عليه السلام اڳ ۾ روانو ٿي چڪو هو. حضرت مسلم بن عقيل هڪ گهر ۾ پناهه ورتي پر ڪوفي وارن ابن زياد کي ان باري ۾ اطلاع ڏئي ڇڏيو ۽ حضرت مسلم بن عقيل کي شهيد ڪري ڇڏيو ويو.
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
جيڪب آباد
بنو اميه
حضرت امام حسين رضه کي جڏهن حضرت عقيل جي شهادت جي ڄاڻ ملي ته ڪوفي وڃڻ جي بدران ٻيو رستو ورتو ۽ فرات نديءَ جي هڪ شاخ جي ويجهو هڪ غير آباد ميدان ۾ پنهنجا خيما کوڙي ڇڏيا ۽ رات جو حڪم ڏنو ته جيڪڏهن ڪير واپس وڃڻ چاهي ته ضرور واپس وڃي. جيڪي ماڻهو هئا رات جي اونڌاهه اهي سڀئي هليا ويا ۽ صبح جو رڳو ستر ڄڻا وڃي بچيا. ابن زياد کي ڄاڻ ملي ته حضرت امام حسين درياءِ فرات جي ڪناري تي اچي خيما کوڙيا آهن ته ان پنهنجي لشڪر سان حضرت امام حسين عليه السلام جي خيمن جو گهيراءُ ڪري ورتو. پوءِ ان مقام تي هڪ اهڙو واقعو ٿيو، جنهن کي دنيا ڪرب و بلا يعني ڏک ۽ الم جو نالو ڏنو. جنهن کي دنيا يوم عاشور جي نالي سان ملهائي ٿي. حضرت امام حسين عليه السلام امن ۽ صبر پيڪر هو. هن جنگ ۾ حضرت امام حسين دشمن تي نه ڪو وار ڪيو ۽ نه ئي ان سان وڙهيو. ڪجهه روايتن ۾ اهو به آهي ته پاڻ امن خاطر يزيد سان ملڻ لاءِ چيو ۽ ڪن روايتن ۾ آهي امام عليه السلام، ابن زياد کي چيو ته اهو سنڌ يا سيوستان وڃڻ ٿو چاهي.
1106ع
ڊسمبر
زمرو:1106ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
جريب
پراڻي سنڌي درجه بندي نظام تحت هڪ جريب 150 فوٽ کي چورس ڪرڻ سان ٺهندو هو، يعني 22,500 چورس فوٽ. هاڻوڪي جديد نظام تحت هڪ ايڪڙ 43,560 چورس فوٽن جو ٿيندو آهي، تنهنڪري هڪ جريب 21,780 چورس فوٽن جي برابر آهي.ھڪ جريب ۾ 2023.4282112 چورس ميٽر، 5 اسڪوائر چين، 2420 چورس گزن جي برابر آهي.
بنو اميه
امام حسين عليه السلام جي شهادت کانپوءِ به يزيدي نظام هلندو رهيو. اتان کان ئي حقيقت معنا ۾ بنو اميه جي خلافت جي شروعات هئي. حضرت علي عليه السلام کانپوءِ خلافت جون واڳون امير معاويه جي هٿ ۾ آيون. جنهن تحت عرب خليفن جي خاندان 661ع کان 750ع تائين حڪومت ڪئي. معاويه کانپوءِ سندس پٽ يزيد خلافت سنڀالي ۽ حڪومت سنڀاليندي ئي حضرت امام حسين عليه السلام کي سندس عزيزن ۽ دوستن سميت ڪربلا جي ميدان ۾ شهيد ڪرائي، سندن فرزند امام زين العابدين عليه السلام ۽ پاڪ بيبين کي قيد ڪرايائين. يزيد کان پوءِ سندس پٽ معاويه ثاني تخت تي ويٺو. جيڪو رڳو ٽي مهينا خليفو رهيو. ان کانپوءِ عبدالملڪ ايڪيهه سال، وليد ڏهه سال ۽ ان کانپوءِ سليمان بن عبدالملڪ ۽ پوءِ عمر بن عبدالعزيز، پوءِ يزيد ثاني، هاشم بن عبدالملڪ، وليد بن يزيد، يزيد ثالث ۽ ابراهيم بن وليد حڪمران ٿيا. بنو اميه جو آخري خليفو مروان بن محمد ٿيو، جنهن 132هه (750ع) تائين خلافت ڪئي. اهڙي طرح بنو اميه جي نوي ورهين جي حڪمرانيءَ دؤر ۾ ڪل چوڏهن خليفا ٿي گذريا. بنو اميه جي عهد کانپوءِ 132هه (750ع)۾ بنو عباس (عباسيه) گهراڻي جو دؤر حڪومت شروع ٿيو. بنو عباس جي گهراڻي 656هه (1258ع) تائين حڪومت ڪئي.
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
سکر ڊويزن
سکر
بنو اميه
حوالا
زمرو:شخصيت زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:اسلام زمرو:مذهب زمرو:سياست زمرو:خلافت
ميرپور خاص
پڻ ڏسو
گھوٽڪي
خيرپور
نوشهروفيروز
حيدرآباد ڊويزن
حيدرآباد
دادو
بدين
ٺٽو
ميرپور خاص ڊويزن
ميرپور خاص
سانگهڙ
عمرڪوٽ
ٿر پارڪر
ڪراچي ڊويزن
ڪراچي
ڪراچي ڏکڻ
ڪراچي اولهه
ڪراچي اوڀر
ڪراچي ملير
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
اسلام ڳڙھ جو قلعو
مٺيءَ کان ٢٨ ميل پري هي قلعو ميرن جي دور ٩٥- ١٧٩٠ع مير فتح خان جي وقت جو آهي. ھي قلعو مير فتح علي خان ٺھرايو. تعمير تي ١٢ لک خرچ آيو. قلعي جي چئني ڪنڊن تي پھڻ استعمال ڪري -ٺلهه- ٺاھيا ويا. انھن پھڻن جي ڊيگهه گھٽ ۾ گھٽ ڏيڍ فوٽ، وڌ ۾ وڌ ٣ فوٽ آھي. قلعي جي ڊيگهه ١٢٠ فوٽ ۽ ويڪر ١٠٠ فوٽ آھي. سرحد کي ويجھو ھئڻ سبب ڀتيون مضبوط آھن. روايت آھي ته قلعي اندر سوا سؤ سپاھين جي مستقل رھڻ جون جايون ٺھيل ھيون. -ان- کان سواءِ -بارود- خانو الڳ ۽ ھڪ جيل به ٺھيل ھو. کوٽائيءَ دوران (١٨٨٤ع) توبن ۽ بندوقن جا ڀڳل ٽڪرا ھٿ آيا. ديوارون ٣٠ فوٽ اوچيون ۽ ڪنڊن تي -برج- ٺھيل هئا. ھڪ -برج- تي گيٽ به ٺاھيو ويو ھو. گيٽ -اوڀر- طرف ھو. مير صوبدار خان پنھنجي چاچن جي خلاف -بغاوت- ڪئي، تڏھن اسلام ڪوٽ ۾ ويھي جنرل ھوش محمد جي معرفت لشڪر گڏ ڪرڻ لڳو. ١٩٣٢ع ۾ کوسن ڪوٽ کي ڦريو. وري ١٩٢٢ع ۾ ميرخان کوسي هن قلعي يا ڪوٽ کي لٽيو. ھاڻي -اسلام ڪوٽ- جو اسڪول ھن ھنڌ ٺھيل آھي.
ٻلاڙو راند
ٻلاڙو: ٽي چار ڄڻا گڏجي پُٺا اٽڪائي چوڌاري مُنهن ڪري بيهندا ٻيا به اوترا سنگتي چوڌاري پرڀرو بيهندا. ٻاهريان اندرين کي ڌڪ هڻي ڀڄڻ جي ڪوشش ڪندا، ته هو کين جهلڻ جي ڪوشش ڪندا. جي ڪو جهلي وڌائون ته ان کي ”کانچيَل“ چوندا ۽ اهو ٻاهريون سنگتي ويهي رهندو، پر جي ڀڄي ويو ته اندريون سنگتي کانچيل ٿيو، جو نڪري ٻاهر ويهندو. اهڙيءَ طرح راند ڪندا رهندا. پوءِ جي ٻاهريان سنگتي سڀ جهلجي رهيا يعني کانچجي پيا، ته اندرين راند کٽي. جي اندريان سڀ کانچجي ويا ته ٻاهرين راند کٽي.
حوالا
زمرو:رانديون
ميربحر
ميربحر، ملاح يا مھاڻا، سنڌ جي قديم ذات آھي، جنھن جو گذران صرف دريائن، ڍَنڍن ۽ ڍورن ۽ سامونڊي ڪنارن تان مڇي مارڻ تي آھي. سنڌي سماج جو اُھو جزو مھاراجا ڏاھر کان به اڳ ۾ سنڌ جي انھن ھنڌن تي آباد ھو. خاص طور تي مغل دور ۾ ھمايون جي حملي کان وٺي اعظم خان جي گورنريءَ تائين سنڌ جي انھيءَ ذات وڏي جدوجھد ڪئي آھي، مير بحرن جي ان جاکوڙ جي جھلڪ تاريخ مظھر شاھجھاني ۽ تاريخ طاھريءَ ۾ ملي ٿي. انھن وٽ تاريخ جي ھر دور ۾ گھر تڙ ۽ ذاتي ملڪيت جي حالت ۾ ھيءُ سامان ھو. ھڪ ٻه ٻيڙيون، رَڇَ، ڪُڙھيون، ڪنڍيون وغيره. اھوئي سامان اڄ به وٽن موجود آھي.
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
1886ع
فوتگيون
زمرو:1886ع
يئنگي رباط
يئنگي رباط (Yangirabad) ازبڪستان جو هڪ ڳوٺ آهي، جيڪو Khatyrchi District ۾ آهي. 1989ع جي آدمشماري موجب هن ڳوٺ جي آبادي 11364 فرد ۽ 2004ع جي آدمشماري موجب 15،200 آهي.
ڇيد
ڇيد ___( Analysis of Sentence):
”ڇيد“ ۽ ”تفريق“ هڪ شيءَ جا ٻه نالا آهن. ”ڇيد“ اصلوڪو سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”ڀڃڻ، ٽوڙڻ، جدا جدا ڪرڻ“ ۽ ”تفريق“ عربي زبان جي لفظ ”فرق“ مان جڙيو آهي، جنهن جي پڻ لغوي معنيٰ اهي ”فرقا فرقا ڪرڻ، ٽڪرا ٽڪرا ڪرڻ، ڌار ڌار ڪرڻ،“ وغيره.”ڇيد“ يا ”تفريق“ جملي جو ٿيندو آهي، جو ٻن يا وڌيڪ لفظن جو مجموعو ٿئي ٿو ۽ منجهانئس پورو مطلب نڪري ٿو.جملي ۾ اڪثر ٽي شيون هونديون آهن؛ مثال: مون ماني کاڌي. مٿئين مثال ۾ مون (فاعل)، ماني (مفعول) ۽ کاڌي (فعل) آهي. ”فاعل“ جي معنيٰ آهي ”ڪم جو ڪندڙ؛“. سنڌي جملن ۾ ”فاعل“ جملي جي شروعات ۾ ايندو آهي. ”مفعول جي معنيٰ آهي ”جنهن تي ڪم ٿئي“.مفعول“ جملي جي وچ ۾ هوندو آهي. ۽ ”فعل“ جو مطلب آهي ”جيڪو ڪم ڪيو وڃي“.”فعل“ جملي جي پڇاڙيءِ ۾ ٿيندو آهي. تمام مختصر جملا رڳو ٻن شين (فاعل ۽ فعل) تي مشتمل هوندا آهن. انهن مختصر جملن جو ڇيد ڪرڻ وقت، هر هڪ جملي کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويندو آهي، جنهن مان پهرئين حصي کي ”مبتدا“ ۽ ٻئي حصي کي ”خبر“ چئبو آهي. ”مبتدا“ جي معنيٰ آهي ”ڪنهن ڪم جي ابتدا يا شروعات ڪندڙ“. جملي ۾ ڪم جي ابتدا ڪندڙ کي ”فاعل“ چئبو آهي، جو ڇيد ڪرڻ وقت مبتدا واري خاني ۾ رکبو آهي. ڇيد جو ٻيو حصو آهي ”خبر“. فاعل جيڪو ڪم ڪري ٿو، ان جي وضاحت ڪندڙ لفظ انهيءَ ”خبر“ واري خاني ۾ رکبا آهن. اهي لفظ فعل جي صورت ۾ هوندا آهن.ڪنهن به جملي جي ڇيد ڪرڻ وقت پهريائين ان جو فاعل معلوم ڪبو آهي، جنهن لاءِ ان جملي ۾ پيل فعل کان ”ڪير“ يا ”ڪنهن“ جو سوال پڇبو آهي؛ ۽ مفعول معلوم ڪرڻ لاءِ وري انهيءَ فعل کان ”ڇا“ جو سوال ڪبو آهي. اهڙي نموني سان جملي ۾ آيل ”فاعل“، ”مفعول“ ۽ ”فعل“ چڱيءَ طرح سان معلوم ڪري سگهبا آهن.
حاشيو
حاشيو ___(Annotation):
حاشيو ڪتاب جي ورق جي چئني پاسن کان ڇڏيل اهو حصو هوندو آهي، جنهن تي ليکڪ، مرتب يا مترجم وغيره ڪتاب جي متن تي پاسي کان وضاحت لکندا آهن. پير حسام الدين راشدي ڪيترن ئي فارسي ڪتابن کي ايڊٽ ڪري، حواشيا لکي شايع ڪرايو. سندس وڏو ڪمال اهو هو ته هن پنهنجي وسيع ڄاڻ سان فارسي ڪتابن جا ترجما به ڪيا ۽ مواد ۽ متن تي حاشين ۾ پنهنجا رايا به ڏنا ۽ سنڌ جي تاريخ جو اصلي چهرو صاف ڪري ڏيکاريو.
دولت پور
دولت پور پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي نوشهرو فيروز جو ھڪ شھر جيڪو شاھپور جھانيان۽ قاضي احمد جي وچ ۾ واقع آهي.
ليه
thumb|راجن شاھ جي مزار
ليہ: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي  ليہ جو وڏو شھر ۽ ان ضلعي جي صدر مقام ھجڻ سان گڏوگڏ تحصيل ليہ جو پڻ صدر مقام آهي.
تاريخ
ھن شھر جو بنياد 1550 جي لڳ ڀڳ ڊيرہ غازي خان جي بنياد وجھندڙ غازي خان ميراڻي جي اولاد مان ڪمال خان ميراڻي رکيو. 1610 جي لڳ ڀڳ جسڪاڻي بلوچن جي شھر ميراڻين کان کسيو ۽ 1787 تائين ان تي قابض رھيا. ان کان بعد تيمور شاھ دراني جو گورنر عبدالنبي سرائي ٽي سال ھن شھر جو گورنر رھيو جنھن بعد محمد خان سدوزئي جي گورنري ھيٺ آيو جنهن وري گادي مانڪيرا منتقل ڪري ڇڏي. ان بعد ھي شھر سکن جي حڪومت ۽ پوء برٽش انڊيا جي سرڪار جي قبضي ھيٺ رھيو ۽ انتظامي ڊويزن جو مرڪز رھندو آيو پر برٽش انڊيا سرڪار ان جي حيثيت گھٽائي تحصيل تائين محدود ڪري ان کي ڊيرا اسماعيل خان ضلعي جو حصو بڻائي ڇڏيو. 1875 ۾ ھن شھر ۾ ميونسپلٽي جو قيام عمل ۾ آيو. 1901 ۾ تحصيل ليہ کي ميانوالي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو ۽ پوء کيس مظفرڳڙهه جو حصو بڻايو ويو. 1982 ۾ ان کي ضلعي جو مقام ڏئي مظفرڳڙهه کان ڌار ڪيو ويو ۽ کيس ٽي تحصيلون : تحصيل ليہ، تحصيل ڪرور ۽ تحصيل ڇئوبارا ڏنيون ويون.
اسلام ۽ علم جي ڳولا
هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 42 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، مسلم ادبي سوسائٽي حيدرآباد، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1937ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
گرامري حالت
گرامري حالت مختلف لفظن جي فقري يا جملي ۾ حالتن موجب شڪليون بدلائڻ کي چئجي ٿو. مثال طور ڪو اسم فاعل طور استعمال ٿئي تہ ان جي حالت فاعلي چئبي، جيڪڏهن مفعول طور ڪتب اچي تہ حالت مفعولي ٿيندي. پر جي ان کانپوءِ حرف جر اچي تہ حالت جري ٿيندي. جيئن ڇوڪرو (فاعلي)، ڇوڪرَي (مفعولي).
حوالا
زمرو:گرامري حالتون
1107ع
ڊسمبر
زمرو:1107ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
گهنٽو
گهنٽو (اُچار: گُهنٽو) ويسو پکيڙ ۽ زمين جي سطح جي ماپ جو هڪ درجو آهي. هڪ جريب ۾ 20 گُهنٽا يا ويسا ٿيندا آهن ۽ هڪ ايڪڙ ۾ 40 گهنٽا يا ويسا. هڪ گهنٽي يا ويسي ۾ 5 پُرھ ٿيندا آهن.
جديد درجه بندي نظام تحت هڪ ايڪڙ ۾ 43,560 چورس فوٽ ٿيندا آهن، تنهنڪري هڪ گهنٽي يا ويسي ۾ 1,089 چورس فوٽ ٿيندا. جڏهن ته پراڻي سنڌي درجه بندي تحت هڪ ايڪڙ ۾ 45 هزار فوٽ هئا ۽ هڪ گهنٽو 1,125 چورس فوٽن جي برابر هو.
1108ع
ڊسمبر
زمرو:1108ع زمرو:ٻارھين صدي
اسلام منھنجو اباڻو مذھب
هيءُ ڪتاب هز رائل هائينيس سر سلطان محمد شاهه -آغا خان- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 56 آهن. ڇاپو پهريون، اسماعيليه ائسوسيئيشن ڪراچيءَ، پاڪستان، سال 1957ع ۾ ڇپايو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
ڪٻڏي راند
ڪَٻَڏي راند: هي راند، جوان ۽ ننڍا ڇوڪرا ڪندا آهن. ٻه ڍڳيون واريءَ جون ستن اٺن فوٽن جي وڇوٽي تي ٺاهي، ٻه جوڙيون سنگين جون هرهڪ پاسي جدا جدا بيهنديون. هر هڪ پاسي کان واري سان هڪڙو هڪڙو، ڍڳوين جي وچان لنگهي ٻين جي حد ۾ ويندو ۽ انهن مان ڪنهن کي هٿ لائي واپس اچڻ جي ڪوشش ڪندو ته اُهي وري کيس جهلڻ جي ڪوشش ڪندا. جي جهلي وڏائون ته اُهو ”کانتو“، ۽ ويهي رهندو، پر جي ڀڄي ويو ته جنهن کي هٿ لڳو، اُهو کانٽو ۽ ويهي رهندو. اهڙيءَ طرح جنهن پاسي جا سنگتي اڳ ۾ کانچجي ويا، انهن راند هارائي ۽ ٻئي پاسي کٽيو. پوءِ وري پاسا بدلائي نئين سر شروع ڪندا. جنهن پاسي کٽيو، اهي چوندا ته اسان جو هڪ ”لنڊو“ اوهان تي چڙهيو، پوءِ جي ٻئي پاسي وارن کٽيو ته چڙهيل لِندو لٿو. جي هارايو ته ٻيو به لنڊو چڙهيو.
حوالا
زمرو:رانديون
ڪائونٽ
thumb|برطانوي ڪائونٽ يا ارل جو تاج
thumb|اسپيني ڪائونٽ جو تاج
ڪائونٽ عورت لاءِ  ڪائونٽيس يورپ ۾ حڪمرانن جو هڪ طبقو هوندو هو، جيڪو بادشاهه جي ماتحت هوندو هو. جنهن کي ڪائونٽ سڏيو ويندو هو. ڪائونٽ يورپ ۾ نوابن ہا جاگيردارن وانگر ھڪ طبقو جيڪو بادشاھن جي ويجھو ھوندو ھو. انگلينڊ ۾ ڪائونٽ نوابي ۾ وچولي حيثيت رکندو ھو. ڪائونٽ لفظ انگريزي م فرينچ ٻوليءَ مان آيو. ان جي لفظي معنيَ ساٿي آھي ، اڳتي ھلي ان جو مطلب بادشاھ جو ساٿي ٿي ويو. ڪائونٽ جي اختيار واري علائقي کي ڪائونٽي سڏيو ويندو هو جيڪا ھاڻي مختلف ملڪن م ھڪ انتظامي ذيلي ورھاست آھي. ويسٽرن رومڻ ايمپائر ۾ ڪائونٽ فوجي ڪمانڊر کي سڏيندا ھيا. عثماني خلافت م ان جي برابر فوجي ڪمانڊر کي سردار سڏيو ويندو هو.
دارالعلوم ديوبند
دارالعلوم ديوبند  انڊيا جي رياست اتر پرديش جي ضلعي سھارنپور جي شھر ديوبند جي ھڪ اسلامي يونيورسٽي جو نالو آهي. 1857ء جي جنگ آزادي ۾ شڪست کان ڏھ سال بعد 1867 ۾ هي مدرسو ان وقت جي برک اسلامي عالمن ديوبند شھر ۾ قائم ڪيو. انھن عالمن ۾ مولانا محمد قاسم نانوتوي (1832-1877) پڻ شامل ھيو جيڪو شاھ ولي الله جي سلسلي وارن عالمن جو شاگرد هو ۽ ھن مدرسي جو پھريون پرنسپال ٿيو .هن مدرسي جو بنياد 31 مئي 1866 عيسوي ، 15 محرم 1283ء انارن جي هڪ وڻ جي هيٺ رکيو ويو.پر ان جي رسمي شروعات ڏھ سال پوءِ ٿي.
قيام جو مقصد
ھن مدرسي جي قيام جو مقصد ھندوستان ۾ مسلمانن جي شرعي ۽ روحاني رھنمائي لاء عالمن جو ھڪ نئون حلقو پيدا ڪرڻ ھيو تہ جيئن ھدايت لاء وچ اوڀر مان عرب عالمن جي ضرورت نہ پئي. ان جي قيام جو ھڪ ٻيو مقصد عيسائي تبليغي جماعتن جي وڌندڙ اثر کي روڪڻ پڻ ھيو
مدرسي جو نصاب
ھن مدرسي جو نصاب حنفي مڪتبه فڪر جو آھي ۽ اھو فقه جي مٿين سطح وارو آھي. ھي مدرسو ڦھلجي 8000 اسڪولن ۽ ادارن جو مرڪز بڻجي ويو آهي جن کي ھر قسم جون ھدايتون ڏيندو آهي. دھلي، لکنؤ ۽ خيرآباد ۾ وڏا اسلامي مدرسا ڪم ڪري رهيا هئا. دھلي واري اداري ۾ قرآن جي تفسير ۽ حديث جو علم پڙھايو ويندو ھو. لکنؤ واري ڪيمپس ۾ فقه پڙھائي ويندي ھئي ۽ خيرآباد ۾ دينيات ۽ فلسفو پڙھايو ويندو هو. ھن مدرسي انھن سڀني کي ملائي ھڪ نصاب شاھ ولي الله جي تعليم جي روشنيءَ ۾ نصاب جوڙيو. ديوبند جو نصاب پوري ھندوستان ۾ ھڪ معياري نصاب آھي. مدرسي جي شروعاتي ستن سالن جي نصاب ۾ عربي ٻولي، سيرت حضرت محمد ، قرآن جي تلاوت ۽ فقه شامل آهن. اٺين ۽ آخري سال ۾ رڳو حديث جو علم شامل ھوندو آھي.
مدرسي جون ڊگريون
ھن مدرسي ۾ ماسٽرز جي ڊگري فقه، قرآن جي تفسير، دينيات ۽ ادب ۾ ڏني ويندي آهي.
مدرسي جا استاد
هن مدرسي جا پهريان استاد مولانا محمود صاحب ء محمودالحسن هو جيڪي بعد ۾ تاريخ ۾ شيخ الهند مولانا محمودالحسن جي نالي سان مشهور ٿيا .ھن مدرسي جا وائس چانسلر ۽ پرنسپال وڏا ناليوارا عالم رھي چڪا آهن جن ۾ شيخ الھند مولانا محمود الحسن (1851–1920), مولانا محمد انور شاھ ڪشميري (1875–1933) ۽ مولانا سيد حسين احمد مدني (18791957) شامل آهن.
1110ع
ڊسمبر
زمرو:1110ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
1888ع
فوتگيون
1888ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
حرف
حرف __(Letter):
”حرف“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ به عام مروج آهي. سنڌي زبان ۾ حرف کي ”اکر“، سنسڪرت ۽ هنديءَ ۾ ”اڪشر“ چيو ويندو آهي. ”حرف“ جو مطلب آهي ”آواز کي ظاهر ڪرڻ يا اچارڻ وارو نشان“. ٻين لفظن ۾ ائين چئجي ته هر هڪ آواز جي لکيل صورت کي ”حرف“ چئبو آهي. دراصل ”حرف“ جي بنيادي معنيٰ آهي ڪنارو يا پاسو“ڇاڪاڻ ته اهو ڪنارو يا پاسو وٺي بيهي ٿو. مطلب ته ڪنهن به سمجهڻ جهڙي آواز جي بدران ڪا به مقرر ٿيل نشاني جيڪا ڪم آڻجي ٿي، تنهن کي ”اکر“ يا ”حرف“ چئبو آهي.
خيرپور ناٿن شاھ
خيرپور ناٿن شاھ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادوءَ جي چئن تعلقن ميهڙ، جوهي ۽ دادو مان ھڪ آهي. شهر خيرپورناٿن شاہ پنهنجي تعلقي جو صدر مقام پڻ آهي. ھن شھر جو جاگرافيائي مقام 27.1° اتر الٽيٽيوڊ, 67.73° اوڀر لانگيٽيوڊ آھي. ھي شھر سمنڊ جي سطح کان 29 ميٽر يعني 87 فوٽ اوچو آهي. 1998ع جي مردم شماري جي مطابق تعلقي جي ڪل آبادي 2,80,000 هئي ۽ هن وقت 2017 جي مردم شماري جي انگن اکرن مطابق    3،34،258 آھي. آبادي جو وڏو انگ اڄ به شھر جي برعڪس ٻھراڙيءَ ۾ رھي ٿو. ھن تعلقي جا مکيه ۽ ننڍا وڏا ڳوٺ جن ۾ ڪڪڙ (هي شهر برطانوي هندستان جي دور ۾ تعلقي جي حيثيت ۾ پنهنجيون خدمتون سرانجام ڏئي رهيو هئو)، گوزو، سيتا اسٽيشن (ضياء آپيشاهي جي حڪومتي دور ۾ هن شهر کي شهر ۾ مدفون ٿيل بزرگ هستي ملا رحماني جي نالي سان جوڙيندي سيتا کي ميساري رحماني ننگر رکيو ويو پر عوامي سطح تي هي شهر اڄ به پنهنجي اصلي نالي پويان سڏجي ۽ پڪارجي ٿو)، خانپور، چوکنڊي، ميرحسن اچي وڃن ٿا هي سڀئي وستيون ۽ وسنديون اڄ به شهر سان سلهاڙيل آھن.
خيرپور ناٿن شاهه ضلعي دادو جو ٻيون نمبر وڏو تعلقو به آهي.هن جي اولهه ۾ ڪاڇي وارو علائقو ۽ صوبو بلوچستان آهي، اتر-اوڀر ۾ تعلقي ميهڙ سان گڏ ضلعي قمبر-شهداد ڪوٽ جي تعلقي قمبر جو دنگ به لڳي ٿو. ڏکڻ-اولهه ۾ تعلقو جوهي ۽ اوڀر ۾ تقريبن 20 ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي سنڌو درياءَ آهي.
تاريخ
ايم ايڇ پنهور مطابق ھن شھر جو بنياد ڪلھوڙن جي دور ۾ پيو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو: ”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز، خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “ اول هيءُ ننڍو ڳوٺ هو جنهن ۾ بزرگ ناٿن شاھ جي مزار هئي جنهن جي نسبت سان خيرپور ناٿن شاھ سڏبو هو. برٽش انڊيا واري دؤر ۾ وري ڪڪڙ شھر تعلقو ھيو ۽ ھي شھر ان تعلقي جو حصو ھيو پر دادو ضلعي جي قيام وقت ھن شھر کي تعلقو بڻائي ڪڪڙ کي ان جو حصو بڻايو ويو. هيءُ دادو ضلعي جو تمام پراڻو شهر آهي. جڏهن تہ عزيز ڪنگراڻي جي تحقيق موجب خيرپور ناٿن شاھ تمام قديم شهر آهي. ان تي خيرپور ناٿن شاھ نالو بعد ۾ پيل آهي. خيرپور ناٿن شاھ جي وستيءَ جو اول نالو صرف "ناٿن" هو جيئن خيرپور ناٿن شاھ شهر ويجهو ويرناٿ جي وستي اڄ بہ موجود آهي جنهن کي پوءِ ويرل شاھ سڏيو ويو. ناٿن وستي ناٿن واھ ڪناري قائم هئي. ناٿن سان شاھ جو لقب پوءِ ڳنڍيو ويو جنهن جو اصل تعلق گرو گورک ناٿ جي ناٿ پنٿ سان هئو ۽ هيءَ علائقو ناٿ پنٿ جو ڳڙھ هو. گهڻو پوءِ ناٿن مان ناٿن شاھ ۽ خيرپور ناٿن شاھ سڏيو ويو.
شھر جو نالو
هڪ روايت مطابق انگريز سرڪار جڏهن ٽپال جي نظام کي آندو ۽ سرڪار کي جڏهن هي ڄاڻ پئي ته سنڌ پرڳڻي ۾ خيرپور جي نالي پويان ٽي چار شهر وجود رکن ٿا. خط و ڪتابت جي لاءِ ساڳي نالي سان ٻن ٽن شهرن جي هجڻ واري مونجهاري کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي ھن شھر جي نالي کي ھڪ صوفي بزرگ سيد ناٿن شاھ لڪياري جي نالي سان منسوب ڪري ڇڏيو ته جيئن ٽپال کي لاڳاپيل شهر ڏانهن صحيح سلامت اماڻي ۽ آڻي سگهجي. سيد ناٿن شاهه لڪياري جي مزار ھن شھر جي مشهور نهر نالي ڪڏڻ واهه (هاڻي پراڻي ڪڏڻ واهه) جي ڀر ۾ واقع آهي. سنڌو درياءَ جي مٺي پاڻي کي شهر ۾ آڻڻ جي لاءِ ڪڏڻ واهه اها واحد نهر هئي جنهن جي ذريعي خيرپورناٿن شاهه جي اوسي پاسي وارين ٻنين کي چئن پنجن ننڍن وڏن واهن جي مدد سان نه صرف پاڻي مهيا ڪيو ويندو هئو پر هي نهر شهر ۾ هنڌين هنڌين موجود پئيڻ جي مٺي پاڻي وارن کوهين ۽ کوهن کي زيرِ زمين پاڻي پهچائڻ جو ڄڻ قدرتي وسيلو پڻ هئي. انهن ننڍن وڏن واهن ۾ هڪ واهه شهر جي مشهور قبرستان يقين شاهه جي قبرستان سان لڳو لڳ اتر واري طرف کان موجود هئو، ٻيو شهر جي ٿاڻي سان لڳو لڳ ان جي ڏکڻ طرف تي هئو، ٽيون شهر جي وچون وچ ميرحسن ڳوٺ ويندڙ رستي سان گڏ و گڏ موجود هئو. هي ۽ ٿاڻي وارو واهه شهر جي اندر موجود هڪ وڏي تلاءَ المعروف ميرن واري کڏ ۽ ٻالن واري کڏ ۾ ڇڙيي پاڻي داخل ڪرڻ جا مک وهڪرا هئا. هڪ ٻيو واهه جيڪو سيتا واري بس اسٽاپ کان نڪرندي شهر جي بازار ۾ داخل ٿيڻ سان گڏ مٿي مک بس اسٽاپ يعني ميهڙ ۽ دادو تعلقي واري بس اسٽاپ جي طرف کان گولي مار واري علائقي ڏانهن ويندو هئو جتي اڄڪلهه سرڪاري گدام قائم ٿيل آهن. ڪڏڻ سميت هي هڙئي واهه، سڀئي تلاءَ ۽ کڏو ۽ ماڳ مڪان هاڻي ماضي جو قصو ٿي ويا آهن ڇاڪاڻ جو هڙئي واهه هاڻي گندن نالن ۽ بيمار نالين ۾ تبديل ٿي چڪا آهن. آبادي جي وڌڻ ۽ قبضن جي سبب سڀئي تلاءَ لٽجي چڪا آهن. شهر جي زمينن ۽ عوام کي مٺي پاڻي پهچائڻ جا هي سڀ انساني ۽ قدرتي ذريعا هاڻي نه صرف زمينن کي بنجر بڻائي رهيا آهن پر بيمارين جو مک سبب پڻ بڻجي رهيا آهن.
قبيلا
ھن شھر ۾ مختلف ذاتين يا قبيلن جا ماڻهو رھن ٿا جن ۾ کوسا، جتوئي ، لغاري، شيخ ، جمالي، سيد ، بروھي، چانڊيا، قاضي، جوکيا وغيره شامل آھن. ھي شھر انڊس ھاء وي تي واقع آھي. روڊن جي ڄار ذريعي ميھڙ، ڪڪڙ، سيتا، گوزو وغيره سان ڳنڍيل آهي.
ملين
ملين (اُچار: مِليَن، انگريزي: Million) هڪ انگ آهي جيڪو جديد انگريزي ڳاڻيٽي ۾ استعمال ٿئي ٿو. هڪ ملين هڪ هزار هزار جي برابر آهي. اهڙيءَ طرح ڏهه ملين هڪ ڪروڙ جي برابر ۽ هزار ملين هڪ ارب جي برابر آهن.
ٽويوٽا
left|thumb|Toyota Pavilion at the Expo in Aichi لسٽ
جاپان:
ھينو موٽرز (57.21سيڪڙو)
ٽويوٽا فنئنشل سروسز
ٽويوٽا موٽرز ايسٽ جاپان
انڊس موٽرز ڪمپني
ٽويوٽا موٽرز نارٿ آمريڪا
ثويوٽا ڪرلاسڪر انڊيا (89%)
ٽويوٽا ڪئناڊا انڪارپوريشن (51%)
ٽويوٽا موٽرز سيلز يو ايس اي انڪارپوريشن
ٽويوٽا موٽر يورپ
اين. جي. وي. ھاءِ اسڪول
هيءُ اسڪول 1855ع ۾ قائم ٿيو ۽ ڪراچيءَ ۾ قائم ٿيڻ وارو چوٿون اسڪول هو. شروع ۾ هن جو نالو ”ورنيڪيولر ميڊيم انگلش اسڪول“ هو، جنهن جو مقصد آباديءَ کي سنڌي زبان جي ذريعي -انگريزي- زبان سان واقف ڪرڻو هو. هن اسڪول جو نالو بعد ۾ هڪ -استاد- نارائڻ جڳن ناٿ جي نالي پٺيان ”نارائڻ جڳن ناٿ هاءِ اسڪول“ يعني اين. جي. وي. هاءِ اسڪول رکيو ويو. 1888ع ۾ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ۾ 391 شاگرد هئا، جنهن ۾ 276 هندو، 93 -پارسي-، 17 مسلمان ۽ 3 يهودي هئا. هن اسڪول جي معيار کي آڏو رکي، -ان- کي ٻن شفٽن ۾ هلايو ويو. هيءُ اسڪول 1947ع ۾ پنهنجي نئين عمارت ۾ منتقل ٿيو. -پاڪستان- جي قيام کان پوءِ سنڌ اسيمبليءَ جي پراڻي عمارت کي -پاڪستان- جي قومي اسيمبليءَ جي عمارت ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ اين. جي. وي هاءِ اسڪول جي نئين عمارت ۾، هيٺينءَ منزل تي سنڌ -اسيمبلي- قائم ڪئي وئي. سنڌ يونيورسٽيءَ پنهنجي شروعاتي قيام واري عرصي کان وٺي حيدرآباد منتقل ٿيڻ (1951ع) تائين، هن اسڪول جي اولهه واري حصي ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. هن وقت هيءُ اسڪول، ايم اي جناح روڊ (اڳوڻي -بندر- روڊ) تي سعيد منزل ويجهو، پنهنجي انهيءَ بلڊنگ ۾ هلندڙ آهي ۽ ڪراچيءَ جي مشهور اسڪولن ۾ شمار ٿئي ٿو. هن ۾ هاڻي به ٻه شفٽون آهن -جن- مان هڪ ڇوڪرن لاءِ ۽ ٻي ڇوڪرين لاءِ آهي، هن وقت هن اسڪول جي اڌ عمارت ڪجهه سرڪاري دفترن کي ڏنل آهي، باقي اڌ ۾ اسڪول هلندڙ آهي.
ٽويوٽا
ٽويوٽا جي.بي.