cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سي پيڪ
سي پيڪ جو مطلب آهي چين پاڪستان اقتصادي راهداري يا پاڪ-چين واپاري واٽ يا چائينا پاڪستان ايڪانمڪ ڪاريڊور (ChinaPpakistan Economic Corridor, C-PEC).
ترقي ۽ رٿابنديءَ جي وفاقي وزير احسن اقبال ٻڌايو آهي ته بلوچستان ۽ فاٽا ۾ پاڪ چين اقتصادي راهداري جي رستي تي اڳتي هلي ٽي نيون مادر علميون (يونيورسٽيون) کوليون وينديون.
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:اقتصادي سرگرميون
ڳوٺ علي مراد جمالي
ھيءَ ڳوٺ سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي نيوسعيدآباد جي مشھور ڳوٺ بکر جمالي جي ڀرسان ھالا برانچ روڊ تي موجود آھي. زراعت ۽ تعليم جي حوالي سان اُڀرندڙ ھن ڳوٺ جا ماٹھو نھايت محبتي ۽ مھمان نواز آھن. ھن ڳوٺ جا نامور ماٹھو مرحوم حاجي گل محمد جمالي، مرحوم پٽيل علي مراد جمالي، مرحوم پٽيل محمد خان جمالي، پٽيل مولابخش جمالي، زميندار ميھار جمالي، سيٺ رئيس شادي خان جمالي، سرگرم سماجي اڳواٹ جعفر جمالي ۽ علائقي جي تعليم ۽ سڌاري لاءِ پاٹ پتوڙيندڙ سائين جمن جمالي آھن.
هري دلگير
هري دلگير (انگريزي ٻولي:Hari Dilgeer) سنڌ جي لاڙڪاڻي شهر ۾ 15 جون 1916ع ۾ گرڏني مل جي گهر ۾ جنم ورتو.
سوانح
هريءَ دلگير جو والد پڙهيل لکيل ۽ سرڪاري کاتي ۾ مئجسٽريٽ هو. هريءَ جو گهراڻو پڙهيل لکيل هو. سندس پيءُ گرڏنو مل پڻ سنڌي ۽ سرائيڪي صوفياڻي شاعري ڪرڻ سان گڏ روزاني اخبارن ۾ انگريزيءَ ۾ ليک پڻ لکندو هو، تنهن ڪري گهر ۾ ادبي ڪتابن جو هئڻ لازمي هوندو هو، جيڪو هري واندڪائيءَ جي وقت ۾ پيو پڙهندو هو. انهيءَ سان گڏ هري جي والد کي راڳ ويراڳ سان به چاهه هوندو هو، جنهن جي ڪري سندس گهر ۾ به صوفياڻي راڳ جون محفلون ٿينديون رهنديون هيون، جن ۾ روحل فقير، بيدل ۽ بيڪس جو ڪلام ڳايو ويندو هو، جيڪي هو ڌيان ۽ گيان سان ٻڌندو هو.
هريءَ شروعاتي تعليم لاڙڪاڻي ۾ ئي حاصل ڪئي. اڳتي هلي بمبئي يونيوسٽيءَ مان ڊبل گريجوئيٽ، بي ايس سي ۽ بي اي سول ڪيائين. 1942ع ۾ سرڪاري نوڪري ۾ گهڙيو ۽ ايگزيڪيوٽو انجنيئر ٿي 1958ع ۾ نوڪري ڇڏيائين. هري دلگير 1958ع ۾ مختلف سببن جي ڪري، سنڌ مان لڏي هندستان هليو ويو، جتي هو ٻين سرگرمين سان گڏ راجنيتي معاملن ۾ پڻ حصو وٺندو رهيو. 1968ع ۾ ڪانگريس جي ٽڪيٽ تي گانڌيدام (Gandhidham) ميونسپالٽي جو پريزيڊنٽ چونڊيو، پر راجنيتي معاملن مان بيزار ٿي ميمبري جي مدي پوري ٿيڻ کان ٽي سال اڳ ميونسپالٽي مان استعيفا ڏئي ڇڏي. سندس لاڳاپو ”ساهيتيه اڪاڊمي“ ۽ هند سرڪار جي سنڌي صلاحڪار بورڊس، نيشنل بوڪ ٽرسٽ، گجرات ساهيتيا اڪاڊمي، بمبئي ۽ گجرات جي سنڌي يونيورسٽين جي سنڌي بورڊس سان پڻ رهيو.
هري دلگير جو ادبي ڪم
اٺين ڪلاس (ان وقت چوٿون) ۾ پڙهڻ دوران هري دلگير کي ڪشچند بيوس (Kishinchand Bewas) جو ڪلام پڙهڻ جي لاءِ مليو، جيڪو ڪورس طور پڙهايو ويندو هو. ڪشچند جي ڪلام هريءَ جي دل تي گهرو اثر ڪيو. سندس من ۾ شاعر ته اڳ ۾ ئي لڪل هو ۽ بيوس جي ڪلام انهي شاعر کي اچي جاڳايو ۽ هري شاعري ڪرڻ لڳو. هن پنهنجيون شروعاتي ٻه چار ڪوتائون روهڙي ۾ لکيون، ڪنهن پاڙيسرياڻي ڇوڪريءَ تي، ٻي سنڌونديءَ تي، جا هرروز سامهون وهندي ڏسندو هوس. ٽين ڪوتا سردار ڀڳت سنگهه جي ڦاسي تي (انهن ئي ڏينهن کيس ڦاسي تي چاڙهيو ويو هو) تي لکيون پر کيس پنهنجين ئي ڪوتائن مان ڪو خاص مزو نه آيو.
هري جي شاعريءَ جي صحيح معنا ۾ شروعات لاڙڪاڻي ۾ ٿي، لاڙڪاڻو ان وقت نه رڳو سياسي تحريڪن جي حوالي سان مشهور هو، پر اتي مشاعرا به ڏاڍا ٿيندا هئا، جن ۾ شاعر نه رڳو پنهنجو ڪلام اچي ٻڌائيندا هئا، پر ڪجهه ته پوسٽ جي ذريعي پنهنجي شاعري ڏياري موڪليندا هئا، جيڪا انهن مشاعرن ۾ پڙهي ويندي هئي. لاڙڪاڻي ۾ رهڻ دوران هري جي دوستي ’هوند راج دکايل‘ سان ٿي، جيڪو قومي تحريڪ جوسرگرم اڳواڻ ۽ جوشيلو شاعر پڻ هوندو هو، تنهن کان سواءِ هريءَ جي جڏهن بيوس سان ملاقات ٿي ته هو انهيءَ جي رنگ ۾ رڱجي ويو. انهي وقت هري دلگير جي ٻين اهم همعصرن ۾ پرڀو وفا (Pirabhoo Wafa)، رام پنجواڻي (Ram Punjwanni)، گوبند ڀاٽيا (Goband Bhattiya) وغيره هئا. جيڪي پڻ ڪشنچند بيوس کي پنهنجو شعري ۾ استاد ڪري مڃيندا هئا. 1930ع ۾ هري دلگير جو هڪ شعر لاڙڪاڻي جي ڪنهن هفتيوار اخبار ۾ ڇپيو، جيڪو نواز علي ”نياز“ جي نظرن مان گذريو، جنهن هري جي دل کولي همت افزائي ڪئي ۽ هري کائنس شعري فن جي سکيا ورتي. جنهن جو ذڪر ڪندي هري دلگير لکي ٿو ”استاد نواز علي نياز کان مون شعري فن سکيو ۽ بيوس (ڪشچند) کان ڪويتا جي پرک پرايم“.
1940ع ۾ ”سنڌو“ رسالي جي ايڊيٽر بولچند واسو مل راجپال، هري دلگير کي رسالي جي شاعري واري ڀاڱي جو انچارج مقرر ڪيو، جيڪا ذميداري هن اڍائي سال سنڀالي. 1941ع ۾ امر لعل هڱوراڻي سان گڏجي ساقي رسالو ڪڍيائين. اهو رسالو ڪرائون سائيز جي ويهن صفحن تي جيترو هوندو هو ۽ قيمت هڪ آنو هوندي هئي. ان رسالي جون ڇهه هزار ڪاپيون نڪرنديون هيون. سنڌي ٻولي جي امر ڪهاڻي ادو عبدارحمٰن (ليکڪ امر لعل هڱوراڻي) پهرين ”ساقي“ رسالي ۾ ڇپي هئي. هري دلگير 1947ع تائين ٻارن جي رسالي ”گلستان“ جي شاعري جي حصي جو پڻ ايڊيٽر رهيو، جيڪو شيوڪ ڀوڄراج ڪڍندو هو. 1939ع ۾ هري دلگير جي ملاقات فتح چند واسواڻي (Fatah Chand Waaswanni) سان ٿي، جيڪو حيدرآباد مان سنڌي ساهيتيا رسالو ڪڍندو هو. اهو سنڌي جو پهريون رسالو هو، جنهن ۾ ٻين ٻولين جون ڪهاڻيون ترجمو ڪري ڏنيون وينديون هيون. فتح چند واسواڻي ئي هري دلگير جو پهريون شعري مجموعو ڪوڏ 1941ع ۾ ڇپايو. ان ئي سال هري جو ٻيو ڪتاب هرشچندر جيون ڪوتا ڇپيو. انهن ٻنهي ڪتابن تي هري دلگير کي سنڌي ادبي بورڊ جا انعام مليا. هري دلگير شاعري جي شروعات ۾ ڪشچند بيوس کان گهڻو متاثر هوندو هو ۽ پنهنجي پهرين ڪتاب ”هرشچندر جيون ڪوتا“ جو مهاڳ به کائنس لکرايائين. جنهن ۾ هو لکي ٿو: ”منهنجي ڪوي سنگ جي ساٿين مان دلگير به هڪ آهي. ڪوتا جي ميدان ۾ هو پنهنجي حقي نوجوان وهيءَ کان مون کي ويهارو سال رسيلي ”پنڊي پڪو ميوو“ آهي جتان چک اتان رسيل.“
دلگير آسا وادي شاعر
هري دلگير هڪ آشا وادي شاعر هئو ۽ اميد ئي هن جو اصول ۽ سپنو رهيو. ”مان آشا وادي جو جهنڊو کڻي گهمندڙ شاعرن مان آهيان، آشا منهنجو احوال آدرش ۽ سپنو آهي.“
شاڪر خان
شاڪر خان ۱۱۲۳ ھ ۾ ڪجھ مھينا رھيو تہ مھين خان جي ٻيھر مقرري ٿي. .مهين خان کانپوءِ شاڪر خان 1123هه تي ٺٽي جي صوبيداري سنڀالي پر راشدي صاحب مطابق عبدالجليل بلگرامي ان جي عهدي سنڀالڻ جي تاريخ 1124هه ٻڌائي آهي ۽ تبصرة الناظرين ۾ به اها ئي تاريخ آهي
هري دلگير
سحر امداد جي دلگير جي شاعري بابت رائي
دلگير جي شاعري بابت رائي ڏيندي سحر امداد لکي ٿي: ”دلگير هڪ سچو شاعر آهي. هن جي شاعري جو رنگ بنهه نئون نيارو آهي. هن جو نج پنهنجو رنگ آهي، جيڪو ڪنهن کان به اُڌارو ورتل نه آهي. هن جي شاعري جي نواڻ ۽ تازگي پنهنجي پڙهندڙ کي به نواڻ ۽ تازگي عطا ڪري ٿي. هن جي شاعري ۾ موجود من موهيندڙ نغمگي، هن جي شاعري جو نئون ردم، هن جي لفظ لفظ جي جڙ مان ڦٽندڙ ترنم ريزي، هن جي شاعري جو نئون نرالو آڪار-هن جي شاعري ۾ موجود النڪارن جي انفراديت، اهي سڀ شيون ملي هن جي شاعري کي هڪ بنهه نرالو ۽ يڪتا روپ سروب عطا ڪن ٿيون.“
ديهانت
هري درياني دلگير 12-اپريل 2004ع تي ديهانت ڪئي.
حوالا
زمرو:1914ع جون پيدائشون زمرو:2004ع جون وفاتون زمرو:سوانح حيات زمرو:سنڌي ۾ ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪندڙ
گل طرہ
{DISPLAYTITLE:Emilia (plant)}}
گل طُره گل طُرو يا ڦُندڻ گل، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ٽاسل فلائوئر چون ٿا، سو گهڻن باغن ۾ ڏسبو آهي. هي گل سهڻو ننڍڙو، کهنبو ۽ ٽئونر جهڙو ٿيندو آهي. پنهنجي ڇڻيل ٻج مان پاڻهئي ٿيندو آهي. مهينن جا مهينا گل ٽڙيل رهندا اٿس. آڪٽوبر مهيني ۾ هن جو ٻج پوکبو آهي.
عجالت الطالبين في انتقاد الحافظين في بيان الحاديث الموضوعات
عــُـجالته الطالبين في انتقاد الحافظين في بيان الاحاديث الموضوعات مخدوم جعفر بوبڪائي جو لکيل ڪتاب آھي. مخدوم جعفر هيءُ ڪتاب علم حديث ۾ موضوعات، يعني جــُـڙتو روايتن ۽ مشهور ڪــُـوڙين حديثن جي باري ۾ لکيو آهي. اصل ۾ هيءُ ڪتاب علامه محمد بن طاهر پٽنيءَ (المتوفي: 986هه/1578ع) جي ڪتاب”تذڪره الموضوعات“ جو خلاصو آهي. علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ ”المتانـته“ جي مقدمي (ص 34 کان 40) ۾ ان جو ذڪر ڪيو آهي.
جانور
حوالا
زمرو:جانور
وڪي لغت
وڪي لغت وڪشنري يا وڪي لغت يا مختصراً وڪيغت، هڪ آن لائين، کليل مواد گھڻ لساني لغت آهي. وڪشنري وڪيميڊيا فائونڊيشن جو منصوبو آھي، جنھن جو مقصد وڪي ٻوليءَ ۾ تمام ٻولين جي لاءِ آزاد فرھنگ ڏيڻ آھي۔
ٻيون ٻوليون
وڪي لغت جو انگريزي نسخو 12 ڊسمبر 2002ع ميں شروع ٿيو، ان کان بعد فرانسيسي جي نسخي جو آغاز ٿيو۔ پوءِ ٻين ٻولين ۾ وڪي لغت جي ابتدا ٿي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:آن لائن لغتون زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون زمرو:اشتقاقيات زمرو:ميڊياوڪي ويب سائيٽ زمرو:وڪي ذريعات (وڪيميڊيا) منصوبا زمرو:وڪي
2 سيپٽمبر
2 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 245 هون (ليپ سال 246 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 120 ڏينهن (ليپ سال 121 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
سائنس پارڪ
thumb|[[Cambridge Science Park in England]] سائنس پارڪ: science park: ان کي يونيورسٽي ريسرچ پارڪ به چوندا آھن.اصل ۾ سائنس پارڪ ھڪ تنظيم ھوندي آھي جنھن کي پيشورانہ مھارت جا ماڻھو ھلائيندا آھن جن جو مکيہ مقصد نواڻ يا جدت (innovation) جي ڪلچر کي هٿي ڏيندي ۽ پاڻ سان لاڳاپيل ادارن جي وچ ۾ مقابلي کي وڌائيندي پنھنجي برادري جي دولت ۾ اضافو ڪرڻ ھوندو آھي.ان مقصد جي حاصلات لاء سائنس پارڪ ذريعي يونيورسٽين، تحقيقي ادارن، ڪمپنين، ۽ مارڪيٽن ۾ ڄاڻ ۽ ٽيڪنالاجي جي رفتار ۾ اضافو آندو ويندو آھي. سائنس پارڪ نواڻ يا جدت پيدا ڪندڙ ڪمپنين جي قيام ۽ اضافي لاء موافق ماحول پيدا ڪندو آهي. آھي عام بزنس پارڪ کان مختلف ھوندا آھن.يوناٽيڊ ڪنگڊم سائنس پارڪ ايسوسيئيشن مطابق سائنس پارڪ ڌنڌي جي فروغ ۽ ٽيڪنالاجي جي منتقلي لاء ھڪ اھڙو عملي قدم آھي جيڪو ڄاڻ سان لاڳاپيل ، جدت پيدا ڪندڙ ۽ مٿي اڀري ايندڙ ڌنڌن جي قيام جي ھمٿ افزائي ڪري ٿو.اھو ھڪ اھڙو ماحول پيدا ڪري ٿو جنھن ۾ تمام وڏا ۽ بين الاقوامي بزنس ڪندڙ ادارا پنھنجي گڏيل فائدي جي قيام لاء ڄاڻ جي مرڪز، جن ۾ يونيورسٽيون، اعلي تعليم جا ادارا ۽ تحقيق ڪندڙ ادارا شامل آهن، سان مخصوص ۽ قربت وارو تعلق جوڙين ٿا.
.thumb|right|200px|[[Hsinchu Biomedical Science Park in Taiwan]]
سنڌل
سنڌل ھڪ سنڌي ويب بيسڊ لفظن واري راند آھي، جيڪا جاش ورڊل پاران جوڙيل ورڊل جي طرز تي ٺھيل آھي. ھن راند ۾ کيڏيندڙن کي 7 ڪوششن ۾ 4 اکرن وارو لفظ ڳولڻو ھوندو آھي. ھن راند ۾ مختلف رنگن سان کڏيندڙن کي ٻڌايو ويندو آھي تہ انھن جا لکيل اکر سھي جڳھ تي موجود آھن يا نہ. سنڌل کي فيبروري 2021ع ۾ لانچ ڪيو ويو. انگريزي ۽ سنڌي کان سواءِ ھن راند کي اردو سميت مختلف ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آھي.
فتح الدارين
فتح الدارين  مخدوم جعفر بوبڪائي جو لکيل ڪتاب آھي. مخدوم صاحب، فارسي زبان ۾ وظائف ۽ اخلاقيات جي موضوع تي هيءُ هڪ بهترين ڪتاب تاليف ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب ٻن حصن ۾ ورهايل آهي. پهرئين ڀاڱي ۾ حديث نبويءَ جي روشنيءَ ۾ اوراد ۽ وظائف ڏنا ويا آهن ۽ ٻئي ڀاڱي ۾ انساني اخلاق جي سڌاري لاءِ علامه سيوطيءَ جي مشهور ڪتاب ”جامع صغير“ تان چاليهه حديثون ڏنيون ويون آهن. هن ڪتاب جو قلمي نسخو علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي ذاتي ڪتبخاني ۾ موجود آهي.
خواجہ محمد خليل
خواجہ محمد خليلھن جي مقرري نئين بادشاھ معزز الدين جھاندار شاھ ڪئي پر جهاندار شاهه نو مهينا حڪومت ڪري گذاري ويو. خواجا خليل جي ٺٽي ۾ اچڻ جي تاريخ ڪنهن نامعلوم شاعر ”معدلت کعبه رابنا کرده“ 1124هه ڪڍي آهي. .1124هه ۾ خليل خان ٺٽي جي گورنري تي ويٺو پر 9 نون مهينن کانپوءِ ٻارهن سيدن جي مدد سان معزالدين بدران فرخ سير جي مٿي تي بادشاهت جو ڇٽ رکيو ويو.
نن ڪبوتر
نن ڪبوتر يا جرمن نن ڪبوتر (German Nun Pigeon)، ھڪ گھريلو ڪبوتر وانگر پاريھر (Columba livia) يا راڪ پجن (Rock Pigeon) جي نسل مان آھي. اھا ڪبوترن جي تمام پراڻي جنس آھي. ھن ڪبوتر جو ھڪ قسم جيڪو ڪثرت سان جرمني ۾ ملي ٿو ان کي جرمن نن ڪبوتر چون ٿا. ان جنس جي شروعات سترھين صدي عيسويءَ ۾ چوڻ ۾ اچي ٿي. جرمنيءَ مان اھا جنس روس ۾ پڻ آئي جتي ان جو نالو نن (nun) جي بجاءِ مونڪ (monk) رکيو ويو کيس اتي ڪراس مونڪ ٿا سڏن. ھن ڪبوتر جي چنھب 15 کان 17 ملي ميٽر آھي.
خليل عارف سومرو
خليل عارف سومرو (انگريزي: Khalil Arif Soomro) سنڌ، پاڪستان جو سنڌي ٻوليءَ جو جديد شاعر ۽ اديب آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن. سندس سنڌي ادب لاءِ ڳڻپ لائق خدمتون آهن.
نن ڪبوتر
اڏار
نن ڪبوتر گولائي ۾، مخصوص انداز سان هوا ۾ هيٺ اڏرندو آهي، هي گھڻو وقت اڏري نه سگھندو آهي.
خليل عارف سومرو
زندگي ۽ تعليم
عارف جو اصل نالو خليل احمد ۽ قلمي نالو خليل عارف سومرو آهي. هيءُ 18 نومبر 1965ع تي دادو ضلعي جي ڪاڇي واري علائقي جي جوهي شهر ۾ نامياري شاعر احمد خان مدهوش جي گهر ۾ جنم ورتو. هن پرائمري تعليم جوهيءَ جي مين پرائيمري اسڪول مان پرائي. هن بي اي ۽ ايم اي جا امتحان سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو مان پاس ڪيا. هي تعليم کاتي ۾ پرائمري استاد طور مقرر ٿيو.
نن ڪبوتر
پالڻ
ڪبوتر جو هي نسل پالڻ ۾ انتهائي آسان تصور ڪيو وڃي ٿو. هن جا ٻچا به گھڻا ٿين.
خليل عارف سومرو
ادبي خدمتون
خليل عرف سومرو شاعري جي شروعات 1978ع ۾ ڪئي. سندس پهريون شعر سنڌي ادبي بورڊ طرفان ٻارن لاءِ نڪرندڙ رسالي گل ڦُل ۾ 1980ع ۾ پڌرو ٿيو. هيل تائين سندس ڪافي شاعري شايع ٿي آهي ۽ ڪتاب پڻ ڇپيا آهن. احمد خان مدهوش اڪيڊمي جو روح روان آهي ۽ ڪيترائي پروگرام ڪرائي چُڪو آهي.
اوارڊ
خليل عارف سومرو کي ادبي خدمتن عيوض بهترين شاعر طور به ته سندس ڪتابن تي به اوارڊ مليا آهن:
حوالا
زمرو:1965ع جون پيدائشون زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻهو
ھرات
ھرات (پشتو/دري: هرات، انگريزي:  Herat)  اولھہ  افغانستان جو ھڪ نخلستاني شھر ۽ ھرات صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي افغانستان جو آباديءَ جي لحاظ کان ٽيون وڏو شھر آھي. 2020ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 574،276 آھي. ھي شھر افغانستان جي اولاھين حصي ۾ هریرود نديءَ (The Hari River) جي زرخيز ماٿريءَ ۾ اڇن جبلن ( Paropamisus Mountains) جي قطار جي ڏکڻ ۾ آباد آھي. صدين کان وٺي ھي شھر شاھراھ ريشم وسيلي وچ اوڀر، وچ ۽ ڏکڻ ايشيا سان ڳنڍيل رھيو آھي. تاريخي طور تي ھي شھر ايران ۽ فارسي ٻوليءَ جي اثر ھيٺ رھيو آھي ان ڪري ھن کي ”افغانستان جو ننڍڙو ايران“ ڪوٺيو وڃي ٿو.
ھي شھر اَوِستان (Avestan) دور ۾ قائم ٿيو. وچئين دور ۾ ھي خراسان جي اھم شھرن مان ھڪ ھو ۽ ھن کي ”خراسان جو موتي“ سڏيو ويندو ھو. تيمورلنگ جي دور ۾ ھي شھر علم ۽ ادب جو وڏو گھوارو بنجي ويو. ھن شھر جو شان ۽ شوڪت تيمور لنگ جي پونئر شاھ رخ  جي دور ۾ بہ قائم رھيو. تيموري گھراڻي جي بادشاھت ختم ٿيڻ بعد ارڙھين صديءَ ۾ ھي شھر مختلف افغان بادشاھن جي ھٿ ھيٺ رھيو. 1716ع ۾ ھتان جي ماڻھن بغاوت ڪري پنھنجي سلطنت قائم ڪئي جنھن کي ھرات جي سدوزایی سلطنت جو نالو ڏنو ويو. 1732ع ۾ ھي شھر ايران جي افشاريان گھراڻي جي بادشاھت جو حصو بنجي ويو. انھيءَ گھراڻي جي بادشاھ نادر شاھ جي وفات کان پوءِ 1747ع ۾ احمد شاھ درانيءَ ھن شھر کي افغانستان جو حصو بنايو. اوڻويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھي شھر ھڪ آزاد شھري رياست طور پنھنجو وجود برقرار رکندو آيو ۽ ڪيترائي ڀيرا ايراني حڪمرانن جي حملن جو شڪار ٿيو. 1868ع ۾ ھي شھر ٻيھر افغانستان جو حصو بنجي ويو. 2021ع ۾ ھن شھر کي يونيسڪو جو ثقافتي ورثو قرار  ڏنو ويو. 12 آگسٽ 2021ع کان ھي شھر طالبان حڪومت جو حصو آھي.
اوائلي تاريخ
ھرات جو شھر ڪڏھن قائم ٿيو، انھيءَ جو تاريخ جي ورقن تي ڪوبہ رڪارڊ موجود ناھي. اھخامنشي بادشاھت واري دور ۾ ھن شھر جي آسپاس واري علائقي کي پراڻي فارسي ٻوليءَ ۾ ھارائيوا  (Haraiva) سڏيو ويندو ھو. ڪجه دستاويزن ۾ ھن علائقي کي ”آريا“ پڻ لکيو ويو آھي. زرتشت مذھب جي لکڻين ۾ ھن خطي کي ھروئيوا (Haroiva) سڏيو ويو آھي. ھن شھر ۽ ضلعي تي ھرات نالو شايد هریرود نديءَ جي ڪري پيو. اھخامنشي بادشاھت واري زماني ۾ آريا ھڪ صوبو ھو. چوڏھين صديءَ جو مشھور موسيقار ۽ جاگرافيدان حمدالله مستوفى قزوینی لکي ٿو تہ ،  ”ھرات ھڪ سردار ھو جيڪو نريمان جو مريد ھو ۽ ان ئي ھن شھر جو پايو وڌو ھو“. ھي شھر کنڊرن ۾ بدلجي ويو ھو پر سڪندر اعظم ھن کي ٻيھر آباد ڪيو“.
تاريخي ذريعا ٻڌائين ٿا تہ ھن شھر جا اڪثر رھواسي زرتشت مذھب جا پوئلڳ ھئا. 167 ق.م ۾  ھي شھر اشڪاني سلطنت (Parthian Empire) جو حصو بنجي ويو. ساساني دورجون ڪجه لکڻيون نقش رستم وٽان مليون آھن جن ۾ ھن شھر جو نالو ھريو (Harēv) ڄاڻايو ويو آھي، جڏھن تہ پھلوي دستاويزن ۾ ھن شھر جو نالو ھري (Hariy) ٻڌايو ويو آھي. ساساني دور جي آخري ٻن صدين ۾ ساسانين کي چيوني (Chionites) ۽ ھفتالي (Hephthalites) قبيلن سان ڪئين ڀيرا جنگ جوٽڻي پئي. اھي قبيلا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ افغانستان ۾ اچي آباد ٿيا ھئا.
اسلامي دور
سبڪتگين ۽ سندس وڏي پٽ محمود غزنويءَ جي بادشاھت واري زماني ۾ ھرات جو علائقو سامانيان گھراڻي جي ستين بادشاھ نوح ٽئين جي انتظام ھيٺ ھو. ان وقت ھرات جو گورنر فائَق نالي ھڪ مقامي اڳواڻ ھو. فائق پنھنجي بادشاھ جي خلاف بغاوت ڪئي. ھن خراسان جي بوگرا خان کي ھن شھر تي حملو ڪرڻ جي دعوت ڏني. بوگرا خان شھر تي اچي قبضو ڪيو ۽ سامانيان گھراڻي جي حامين کي بيعزتو ڪري شھر بدر ڪري ڇڏيو. 994ع ۾ بادشاھ نوح ٽئين الپتگين ۽ محمود غزنويءَ سان گڏ فائق کي شڪست ڏني ۽ ھرات، نشاپور ۽ طائوس کي پنھنجي بادشاھت جو حصو بنايو.
ھرات واپار جو ھڪ وڏو مرڪز ھو ڇاڪاڻ جو ھي ڀونوچ سمنڊ کان ھندستان ۽ چين وڃڻ واري رستي تي آباد ھو. عباسي خلافت واري دور ۾ ھي ٽيڪسٽائل صنعت جو وڏو مرڪز ھو. ھي شھر ڪيترن ئي عالمن ۽ مشاھير جو مسڪن رھيو جن مان خواجه عبدالله انصاری بہ ھڪ ھو جنھن کي ماڻھو عقيدت ۽ احترام وچان ھرات جو پير سڏيندا ھئا. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھي خطي جو ھڪ آسودو شھر ھو جنھن جي چوڌاري مضبوط ڀت ڏنل ھئي. شھر ۾ اندر ھڪ قلعو ۽ شاھي مسجد ٺھيل ھئي. قلعي جا چار دروازا ھئا ۽ ھر دروازي وٽ ھڪ بازار موجود ھئي. سرڪاري عمارتون شھر کان اٽڪل ھڪ ڪلوميٽر ٻاھر خراسان آباد واري علائقي ۾ تعمير ڪيون ويون ھيون. ھتي عيسائين جو گرجا گھر ۽ زرتشت مذھب وارن جو ھڪ مندر بہ موجود ھو.
862ع ۾ صفارين ھرات واري علائقي تي حملا ڪرڻ شروع ڪيا، ان کان اڳ ھتي طاھري گھراڻي جي بادشاھت قائم ھئي. 873ع ۾ طاھري گھراڻي جي بادشاھت جو خاتمو ٿي ويو ۽ ھي شھر صفوي سلطنت جو حصو بنجي ويو. 998ع ۾ سلطان محمود غزنويءَ ھرات سميت خراسان کي پنھنجي بادشاھت ۾ شامل ڪيو. 1030ع ۾ ھن علائقي تي سلجوقي گھراڻي جي بادشاھت قائم ٿي، ان بعد ھتي غوري گھراڻي جا بادشاھ اقتدار جا مالڪ بنيا. ٻارھين صدي عيسويءِ ۾ غوري گھراڻي جي بادشاھت واري دور ۾ ھن شھر چـڱي ترقي ڪئي. ان دور ۾ ھتي 359 ڪاليج، 12000 دڪان ۽ 6000 غسل خانا موجود ھئا. ان کان علاوہ مسافرخانہ ۽ ڪارخانہ بہ ھتي قائم ھئا. ھن شھر ۾ 444،000 گھر آباد ھئا. ھتان جا اڪثر رھواسي سني مسلمان ھئا جيڪي ھر وقت ھٿيار پاڻ سان گڏ کڻي گھمندا ھئا. 1201ع ۾ ھتي ھڪ شاندار مسجد تعمير ڪئي وئي. انھيءَ دور ۾ ھتان جا ٺھيل جست جا ٿانو ملڪان ملڪ مشھور ھئا.
1221ع ۾ چنگيز خان منگول حملو ڪري ھن شھر کي کنڊرن ۾ بدلائي ڇڏيو. 1244ع ۾ منگولن ھتان جي مقامي اڳواڻ شمس الدين ڪرٽ کي ھن خطي جو گورنر مقرر ڪيو. شمس الدين ۽ سندس پونئرن جي دور ۾ ھن شھر جو اوج ٻيھر موٽي آيو، ھتي ڪيتريون ئي مسجدون ۽ ٻيون عمارتون ٺھيون. ھن خاندان جا حڪمران ادب ۽ فن جا وڏا قدردان ھئا ۽ ھن ئي دور ۾ ھرات کي خراسان جو موتي سڏيو ويو.
1380ع ۾ ھي شھر تيموري سلطنت جو حصو بنجي ويو. تيموري بادشاھت واري زماني ۾ ھن شھر تمام گھڻي ترقي ڪئي. انھي دور ۾ ھرات کي سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو، ھتي ڪئين مذھبي عمارتون ٺھيون ۽ ھي شھر فن، موسيقي، چترڪاري ۽ ثقافتي سرگرمين جو مرڪز بنجي ويو. معاشي طور بہ ھن شھر گھڻي ترقي ڪئي. 1397ع ۾ تيمور جو ننڍو پٽ شاھ رخ ھرات جو گورنر مقرر ٿيو. سندس دور ۾ ھتي ھڪ وڏي شاھي بازار قائم ڪئي وئي ۽ ھي شھر خطي جو ھڪ تمام وڏو واپاري مرڪز بنجي ويو. ھتان جو مشھور گوھر شاد مدرسو بہ انھيءَ دور ۾ قائم ٿيو.
1507ع ۾ ازبڪستان جي فوجن ھن شھر تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر صفوي گھراڻي جي فرمانروا شاھ اسمائيل کين ھن علائقي مان ڀڄائي ڪڍيو. 1510ع ۾  شملو قزلباش کي ھرات جو گورنر بنايو ويو. صفوي گھراڻي جي بادشاھت واري دور ۾ ھن شھر کي ٻيھر صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو ۽ ھن گھراڻي جي ڪيترن ئي شھزادن ھن شھر جي گورنر طور ڪم ڪيو. انھيءَ دور ۾ ھرات ايران جي عظيم شھرن ۾ ڳڻيو ويندو ھو.
جديد تاريخ
ارڙھين صديءَ جي شورعاتي دور ۾ ھتي ابدالي گھراڻي جي حڪومت قائم ھئي. 1747ع ۾ نادر شاھ جي وفات کان پوءِ ھي شھر احمد شاھ درانيءَ فتح ڪيو ۽ ايئن ھي شھر دراني بادشاھت جو حصو بنجي ويو. 1793ع ۾ ھرات ھڪ الڳ رياست جو روپ ڌاريو. 1801ع کان 1837ع تائين تيمور شاھ جي پٽن جي وچ ۾ گھرو ويڙھ ھلندي رھي. 1837ع ۾ ھرات تي ايرانين قبضو ڪيو پر انگريزن جي مدد سان اھو قبضو ڇڏايو ويو. 1856ع ۾ ايران ٻيھر ھن شھر تي قابض ٿيو جنھن جي نتيجي ۾ ايران ۽ انگريزن جي وچ ۾ جنگ لڳي. پيرس ۾ ٿيل ھڪ معادي تحت ايراني فوجن 1857ع ۾ ھرات خالي ڪيو. 26 مئي 1863ع تي دوست محمد خان ھن شھر کي افغانستان جو حصو بنائي ڇڏيو. اوڻويھين صديءَ جي آخر وارن ڏھاڪن ۾ سوويت يونين ھن علائقي تي حملا ڪيا ۽ افغانستان جا ڪجه علائقا سوويت يونين ۾ شامل ڪري ڇڏيا.
1960ع واري ڏھاڪي ۾ ھرات جو ھوائي اڏو قائم ٿيو. 1979ع ۾ سويت فوجون افغانستان ۾ داخل ٿيون ۽ ھي ھوائي اڏو انھن جي استعمال ۾ رھيو. 20 مارچ 1979ع ۾ ھرات ۾ موجود افغاني فوج سوويت يونين جي افغانستان ۾ آمد ۽ مرڪزي حڪومت جي خلاف بغاوت ڪئي. ھزارين ماڻھن مرڪزي حڪومت ۽ روسين خلاف مظاھرا ڪيا ۽ ھنن ھرات ۾ موجود ڪجه روسين ۽ ڪميونسٽن کي شھر نيڪالي ڏئي ڇڏي. نتيجي طور افغانستان جي مرڪزي حڪومت جي فوجن ۽ مقامي ماڻھن جي وچ ۾ خونريز جهڙپون ٿيون جن ۾ ھزارين ماڻھو پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا. 1980ع واري ڏھاڪي ۾ ھرات تي سوويت فوجن ڪيترائي ڀيرا بمباري ڪئي جنھن سبب شھر کي ڪافي نقصان پھتو. انھن ڏينھن ۾ اسماعيل خان ھرات ۾ مجاھدن جو اڳواڻ ھو.
1992ع ۾ افغانستان ۾ ڪميونسٽ حڪومت جو خاتمو آيو. نئين حڪومت ۾ اسماعيل خان کي ھرات جو گورنر مقرر ڪيو ويو. 5 سيپٽمبر 1995ع تي بنان ڪنھن وڏي مقابلي جي طالبان ھن شھر جو انتظام سنڀالي ورتو ۽ اسماعيل خان ھرات ڇڏي ڀڄي ويو. 12 نومبر 2001ع تي آمريڪي فوجن افغانستان تي قبضو ڪيو ۽ اسماعيل خان کي ٻيھرھرات جو اقتدار مليو. 2004ع ۾ ھڪ قاتلانہ حملي ۾ اسماعيل خان جي پٽ ميرواعظ صادق کي قتل ڪيو ويو. انھيءَ حملي جي الزام ھيٺ ڪئين ماڻھن کي گرفتار ڪيو ويو. 12 آگسٽ 2021ع تي طالبان ٻيھر ھن شھر جو انتظام سنڀالي ورتو ۽ ھن وقت ھي شھر سڄي افغانستان سميت طالبان حڪومت جو حصو آھي.
جاگرافي
ھي شھر سامونڊي مٿاڇري کان 922 ميٽر (3026 فوٽ) مٿي آباد آھي.
آبادي
2021ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر ۾ 592,902 مانھو رھن ٿا. ھتان جي رھواسين جي اڪثريت فارسي ٻولي ڳالھائي ٿي. پشتو ھتان جي ٻي وڏي ٻولي آھي. ھتي ڪيترين ئي قومن ۽ قبيلن جا ماڻھو آباد آھن جن ۾ تاجڪ، فارسيوان، پختون، ھزارا، ازبڪ ۽ ترڪمين شامل آھن. شھر جا اڪثر ماڻھو سني مسلمان آھن، ٿوري تعداد ۾ شيعا مسلمان بہ ھن شھر جو حصو آھن.
آبھوا
ھرات جي آبھوا نيم ريگستاني ۽ ٿڌي آھي. مينھن تمام گھٽ وسي ٿو ۽ ٿورو گھڻو سياري ۾ وسي ٿو. اونھاري جي موسم وچٿري رھي ٿي ۽ گھڻي گرمي نٿي پوي. البت سياري جي موسم ۾ سيءُ ڪجه سرس رھي ٿو. مئي کان سيپٽمبر تائين اتر اولھ رخ کان تيز ھوائون لڳن ٿيون. سياري ۾ برفباري ٿئي ٿي پر برف پوڻ شرط ڳري وڃي ٿي.
ڏسڻ جھڙيون جايون
ھتي سياسي، سماجي، واپاري ۽ فوجي لاڳاپن برقرار رکڻ لاءِ  پاڪستان، ھندستان ۽ ايران جون ڪائونسليٽ  آفيسون قائم آھن. شھر ۽ ان جي آسپاس ڪيتريون ئي ڏسڻ جھڙيون جايون موجود آھن جن مان ھيٺيون خاص ڌيان جي لائق آھن:
ڀڳونتي ناواڻي
ڀڳونتي ناواڻي (Bhagwanti Navani) ،سنڌ جي ڪوئل ڪماري ڀڳونتي ناواڻي، 1 فيبروري 1940 تي نصرپور مٽياري سنڌ ۾ پيدا ٿي،پرائمري تعليم ڪراچيءَ ۾ ورتائين پاڪستان ۽ ھندستان جي ورھاڱي کان پوءِ واري لڏپلاڻ جي ڪري ڪماري ڀڳونتي جو خاندان به ھندستان لڏي ويو جتي ممبئي انڊيا ۾ رھائش اختيار ڪيائون، ڀڳونتي ميٽرڪ جي تعليم ممبئي انڊيا ۾ پوري ڪيائين، پاڻ ننڍپڻ کان ئي سر سنگيت سان شوق رکندي هئي ڳوٺن گھرن ۾ شادي جا لاڏا شاھ لطيف، سچل،سامي، اياز،ماسٽر چندر ۽ ٻين سنڌي شاعرن جون شاعري ڳائي ھند ۽ سنڌ ۾ ھڪ جھڙي مقبوليت ماڻي، کيس دبئي لنڊن آمريڪا مان دعوتون اچڻ لڳيون جتي وڃي فن جو مظاهرو ڪيائين، سنڌ مان به دعوتون موڪليون ويون پر ويزا نه ملڻ جي سبب سنڌ نه اچي سگھي سندس ذاتي شوق به ھيو ته سنڌ جي ڳوٺن شھرن ۾ وڃي ڳائي، جيڪا سڪ سندس سڪ ئي رھجي وئي.
ڀڳونتي ڳائڻ سان گڏ فلمن ۽ اسٽيج ڊرامن ۾ به ڪم ڪيو وڏي مڃتا ماڻي،ھندي بنگالي فلمن جون به آڇون اچڻ پر ڀڳونتي انڪار ڪيو،
سندس فلمي ڪيريئر
شيڪسپيئر جو سنڌي ترجمو ٿيل ڊرامو ,آٿيلو، ڏاڍي مڃتا ماڻي،
ھڪ سنڌي فلم٫سنڌو جي ڪناري،۾ به ڪم ڪيو, باقي فلم ۾ پلي بيڪ سنگر طور ڪم ڪيو، وڌيڪ جن فلمن ۾ ھن ڪم ڪيو، تِن جا نالا ھن ريت آھن:
سميت ڪُل 22 فلمون شامل آھن.
ديھانت (وفات)
ڀڳونتي ناواڻي 22 آڪٽوبر 1986ع تي پرلوڪ پَڌاري (وفات ڪري) وئي.
سر (ٻوٽو)
حوالا
زمرو:گاھ زمرو:ٻوٽا
ڪوٽ ڪارڙا
ديھ ڪوٽ ڪارڙا  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپو شھدادڪوٽ ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي ديھن واري 1887ع واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ ڪوٽ ڪارڙا جنھن لڳ ھڪ ڦٽل ڳوٺ، مغيرين جو ڳوٺ ۽ ھڪ غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيو. ان وقت ھي ديھ تپو قطريا ۾ واقع ھئي. ھاڻي اتي هڪڙو ڳوٺ احمد بروهي معروف آھي.
جاگرافي
ھي ديھ ٽڪنڊي نقشي واري آھي. ان جي ڏکڻ ۾ ديھ نورپور ۽ ديھ سيلرا، اتراوڀر ۾ ديھ ڪوٽ نبي بخش ۽ اولھ ۾ قبو سعيد خان تعلقو جون ديھون ھزارواھ، ٻيلاٽي ۽ شاھ وسايو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,113 ھئي جيڪا 191 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
کھنبو
thumb|left|250px|Carthamus tinctoriusthumb|250px|left|Worldwide safflower production thumb|Carthamus tinctorius - [[MHNT]] thumb|left|Safflower at a market
3 سيپٽمبر
3 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 246 هون (ليپ سال 247 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 119 ڏينهن (ليپ سال 120 ڏينهن) باقي آهن.
اِرشاد الصادقين
ارشاد الصادقين مخدوم جعفر بوبڪائي جو لکيل ڪتاب آھي. هيءُ ڪتاب ”تصوف“ جي موضوع تي فارسي زبان ۾ نهايت ئي عمدو ڪتاب آهي. هن ڪتاب ۾ تصوف جا اصول، وظائف، وعظ ۽ وصيتون بيان ٿيل آهن. هن ڪتاب جو قلمي نسخو مولانا عبدالوهاب چاچڙ روهڙيءَ واري جي ڪتبخاني ۾ موجود آهي.
3 سيپٽمبر
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
آرتي (اداڪاره)
آرتي ھڪ ڀارتي فلمي اداڪارہ آهي۔
حوالا
زمرو:1954ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
ڏکڻ آسٽريليا
ڏکڻ آسٽريليا آسٽريليا جي ھڪ رياست جو نالو جيڪا آسٽريليا جي وفاق ۾ شامل آھي جنھن ڪري ان کي فيڊريٽيڊ رياست پڻ چوندا آهن. اھا رياست آسٽريليا جي وچ ۽ ڏکڻ وارو حصي تي مشتمل آهي. آسٽريليا جو سڀ کان وڏو بنجر علائقو ھن رياست ۾ واقع آهي. ڏکڻ آسٽريليا جي پکيڙ 983482 km2 آهي ۽ اھا آسٽريليا جي پکيڙ ۾ چوٿين وڏي ۽ آبادي ۾ پنجين وڏي رياست آهي. رياست جي ڪل آبادي 17,60,000 آھي جنھن جو 77 سيڪڙو گاديءَ واري شھر ايڊيليڊ ۾ رھندڙ آھي جيڪو ھن رياست جو سڀ کان وڏو شھر آھي. رياست جو ٻيون نمبر وڏو شهر مائونٽ گيمبيئر آھي جنھن جي آبادي 28,684 آهي. ھن رياست جون حدون اولھ ۾ اولھ آسٽريليا سان، اتر ۾ نادرن ٽيريٽري سان، اتراوڀر ۾ ڪئينسلينڊ سان، اوڀر ۾ نيو سائوٿ ويلز سان ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ وڪٽوريا سان ملن ٿيون. رياست جي ڏکڻ ۾ گريٽ آسٽريلين اپسمنڊ واقع آهي.
سائوٿ آسٽريليا جو گورنر آئيني بادشاهت جي تابع راڻي ايلزبيٿ ٻين برطانيا جو نمائندو ھوندو آھي ڏکڻ آسٽريليا دولت مشترڪه آسٽريليا جي رڪن رياست آهي. ھن رياست جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آھن جن ۾ ھڪ ھيٺيون ايوان: سائوٿ آسٽريلين اسيمبلي ھائوس؛ ۽ ٻيون مٿيون ايوان: سائوٿ آسٽريلين ليجسليٽو اسيمبلي شامل آهن. پارليامينٽ لاء چونڊ ھر چوٿين سال ٿيندي آهي. گذريل چونڊ 2018ع ۾ ٿي ھئي.
1896ع م ڪالوني واري دؤر ۾ ڏکڻ آسٽريليا آسٽريليا جو پھريون ۽ دنيا اندر نيوزيلينڊ بعد ٻيو نمبر علائقو ھيو جتي عام چونڊن ۾ عورتن کي ووٽ جو حق ڏنو ويو 1887ع کان ھيٺيون ايوان تہ عوام جي ووٽن سان چونڊيو ويندو ھو پر مٿئين ايوان جي چونڊ جي لاء ووٽ جو حق صرف ملڪيت وارن شھرين کي ھو آخرڪار 1973ع ۾ آسٽريليا جي ليبر پارٽي جي ڊان ڊنسٽن جي حڪومت سڌارا آڻي ووٽر لاء ملڪيت ھجڻ جو شرط ختم ڪري ڇڏيو ۽ ان ايوان جي اميدوارن جي چونڊ لاء سموري رياست جي ھڪ تڪ مان ٿيل چونڊ مان متناسب نمائندگي ذريعي ايوان جو چونڊ جو طريقو اختيار ڪيو ويو. ڏکڻ آسٽريليا جو لوڪل گورنمينٽ وارو نظام 74 مڪاني ڪائونسلن تي مشتمل آهي جيڪي سائوٿ آسٽريليا جي پارليامينٽ طرفان نافذ ٿيل فرض سرانجام ڏينديون آهن جن م روڊن جو انفراسٽرڪچر ۽ ڪچري جي شھرن مان نيڪال جا ڪم شامل آهن. ڪائونسلن جي آمدني ملڪيتن تي ٽيڪس ۽ حڪومتي گرانٽن تي مشتمل ھوندي آھي.
پرسياوشان
پَرسياوشان هڪڙو فرن جو قسم آهي، جو وارن جهڙو ٿو ٿئي. پر سياوشان فارسي نالو اٿس. عربيءَ ۾ شعرالارض (يعني زمين جا وار) چونس ٿا. انگريزيءَ ۾ميڊن هيئر (يعني ڪنئاريءَ زال جا وار). ڪتابي نالو آڊيانٿس اٿس. هن جا پنهنجا به ڪيترائي قسم آهن. اهي سڀ آسانيءَ سان پوکي سگهجن ٿا. ڪلڪتي جي سرڪاري باغ ۾ نه هن جا وڌيڪ نه، ته به ستر قسم پوکيل آهن. هن جون ڦريون ٿينديون آهن، جن مان ٻج نڪري ٿو ۽ جو پوکي سگهجي ٿو. پرسياوشان دوا جي ڪم ۾ به ايندو آهي.
اسٽيفن زويگ
جنم
اسٽيفن زويگ (Stefan Zweig) جو جنم آسٽريا جي گادي واري هنڌ ويانا (Vienna) ۾ 28 نومبر 1881ع ۾ ٽيڪسٽائيل جي صنعت سان لاڳاپيل هڪ امير يهودي ڪارخانيدار جي گهر ٿيو.
تعليم
اسٽيفن زويگ فلسفي ۾ ڊگري ويانا يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.
سوانح
هن اٿڻ ويهڻ پنهنجي دور جي وڏين شخصتين سان هوندو هو جن ۾ سگمنڊ فرائيڊ (Sigmund Freud) به شامل هو. ويانا، تن ڏينهن ۾، يورپي تهذيب جو مرڪز هو. ويانا جي آفاقي روايتن، علمي ۽ ادبي ماحول، ٿيئٽر ۾ ٿيندڙ اوپيرا ۽ ڪافي هائوسز ۾ ٿيندڙ ڪچهرين کي اسٽيفن زويگ پنهنجي جنم ڪٿا ڪلهوڪي دنيا ۾ ڏاڍي سٺي نموني سان بيان ڪيو آهي. انهيءَ ڪتاب مان هڪڙو ٽڪرو ولي رام ولڀ پنهنجي ترجمن جي ڪتاب “کير ڌارا” ۾ به ڏنو آهي.
اسٽيفن زويگ پنهنجي دور جو گهڻو پڙهيو ويندڙ ليکڪ هو، جيڪو يورپ، اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا جي کنڊن ۾ پڻ مشهور هو. هُن جي لکڻين ۾، تاريخ، ترجما، تقابلي ادب، جيونيون، ڊراما، آکاڻيون ۽ ناولٽ شامل آهن. سندس ناولٽ پنهنجي موضوعن ۽ سڌي ۽ چهنڊڙي پائيندڙ اسٽائل سبب ڏاڍا مشهور ٿيا. سندس انهن مشهور ناولٽن ۾ اموڪ (Amok)، پوسٽ آفيس واري ڇوڪري (The Post Office Girl)، شطرنج واري راند، اڻڄاڻ عورت وٽان آيل خط (Letter from an Unknown Woman)، رحم مان خبرداري مشهور ٿيا. سندس آکاڻين ۽ ناولٽن تي ڪو 70 کن فلمون به ٺهيون. اهي فلمون نه رڳو جرمن ٻولي ۾، پر فرانسيسي، انگريزي، سوئس، ۽ چيني (مينڊيرين) ٻولين ۾ به آهن. زويگ جي ناولٽ اڻڄاڻ عورت وٽان آيل خط تي ٺهيل چيني فلم ڏاڍي ڀلي آهي ۽ ڏسڻ وٽان آهي. سندس رڳو انهيءَ ناولٽ تي چار مختلف فلمون ٺهيون هيون. اسٽيفن زويگ جون آکاڻيون به پڙهڻ وٽان آهن. انهن مان هڪڙي آکاڻي رشيد ڀٽي انڌي جي ميراث جي نالي سنڌي ۾ ترجمو ڪئي، جيڪا سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپايل دنيا جا عظيم افسانا ۾ شامل آهن.
پنهنجي ڪيريئر جي اوج تي اسٽيفن زويگ وٽ هر شئي هئي، جنهن جي ڪو ماڻهو خواهش ڪري سگهي ٿو. هُو شهرت جي اوچاين تي هو. سندس چاهيندڙن جو هڪ تمام وڏو انگ هو. عورتون ۽ مرد سندس هڪڙو ڏيک ڏسڻ لاءِ سندس گهر جي ٻاهران بيٺا هوندا هئا. وٽس دولت جي ڪا کوٽ نه هئي، جيڪا کيس پنهنجي ڪتابن جي رائلٽي ۽ سندن ڪاروبار مان ملندي هئي. مختلف شهرن ۾ وٽس عاليشان گهر هئا. دنيا جا وڏا ليکڪ، فلاسافر ۽ اداڪار سندس دوست هئا جن ۾ رلڪي، فرائڊ، جيمس جوائس، ييٽس، روڊن به شامل هئا. کيس گهر جو سک هو. پر اهو سڀ تڏهن ختم ٿيڻ لڳو جڏهن هٽلر ۽ سندس نازي پارٽي اقتدار ۾ آئي.
پهرين مهاڀاري جنگ (World War II) کانپوءِ جرمني معاشي طور تي تباهه ٿي ويو ۽ جرمني جو دنيا ۾ اثر ختم ٿي ويو. ايڊلوف هٽلر (Adolf Hitler) جي خيال ۾ انهي ۾ هڪڙو هٿ يهودين جو به هو. هُن انهيءَ ڪري يهودين جي خلاف تحريڪ هلائي وئي. انهي دوران مکيه يهودي ۽ هٽلر مخالف ٻين ليکڪن جي ڪتابن تي بندش وڌي وئي ۽ سندن ڪتاب ساڙيا ويا. رڳو 10 مئي 1933 تي برلن جي شهر ۾ 25000 ڪتاب ساڙيا ويا. جن جا ڪتاب ساڙيا ويا انهن ۾ ڪارل مارڪس، آئنسٽائن، ٿامس مان. سگمنڊ فرائڊ، پرائوسٽ، آندري گدي ۽ اسٽيفن زويگ شامل هئا.
هيءُ اهو دور هو جو زويگ ۽ سندس زال جا تعلقات به خراب هئا. انهيءَ جو سبب اسٽيفن زويگ جي سيڪريٽري هئي، جنهن سان زويگ جو عشق ٿي ويو. هاڻ سندس زال کان به طلاق ٿي وئي. سندس گهر به ويو. ملڪ به ويو. ڪوبه پبلشر سندس ڪتاب شايع ڪرڻ لاءِ تيار نه هو. سندس ڪتابن کي ڪتاب گهرن ۽ لئبريرن ۾ رکڻ به ڏوهه ٿي پيو. رڳو ڪجهه سال اڳ واري دنيا جنهن ۾ هو راڄ ڪندو سا دنيا هاڻ بدلجي وئي ۽ هو مختلف هنڌن تي ڀٽڪڻ لڳو.
اتان کان زويگ جي زندگي جو ڏکويل آخري دور شروع ٿيو. هن جلاوطني جا ڪجهه سال مختلف ملڪن ۾ گهاريا پر پوءِ سندس نئين زال لوتي التمان سان لنڊن ۾ رهڻ لڳو. پر حالتون تڏهن بگڙڻ لڳيون، جڏهن 1939 ۾ پولينڊ تي قبضي کانپوءِ برطانيا، جرمني سان جنگ جو اعلان ڪري ڇڏيو ۽ برطانوي حڪومت جي نظر ۾ زويگ هڪ دشمن ملڪ جو ماڻهو هو. کيس پنهنجا ڪاغذ ۽ شناخت جي پڙتال لاءِ چيو ويو. کيس اها ڳالهه ڪافي ڏکي لڳي. هُو اتان نيويارڪ هليو ويو. جتان وري برازيل ۾ وڃي رهيو. اسٽيفن زويگ، جنهن جو اهو خيال هو ته نازي ازم ۽ جنگ ڪي عارضي مظهر آهن، جيڪي جلد ختم ٿيندا سو هٽلر جي اڀار ۽ جنگ جي تباهه ڪارين کان مايوس ٿي ويو.
هُن لکيو هو ته “رڳو جلاوطني جي بدقسمتي ئي ماڻهو کي دنيا جي حقيقت سمجهائي سگهي ٿي.“ پرجتي ٻين ليکڪن لاءِ جلاوطني سندن اندر هڪ نئين روح ڦڪجڻ جو سبب بڻيي، اتي هن آسودي ۽ حساس ليکڪ لاءِ جلاوطني هڪڙو ڪرب وارو تجربو ٿي آئي. جنهن يورپ تي کيس ناز هو ۽ جنهن يورپ جي قدرن جو هو نمائيندو هو، انهيءَ يورپ ۽ انهن قدرن جي تباهي کيس مايوس ڪري ڇڏيو ۽ نيٺ 22 فيبروري 1942 تي اسٽيفن زويگ ۽ سندس زال برازيل جي شهر ريو ڊي جينرو ۾ ننڊ آڻيندڙ گورين جو گهڻو مقدار ڦڪي خودڪشي ڪري ڇڏي. هُن پنهنجي آتم هتيا واري نوٽ ۾ لکيو؛
ٻئي ڏينهن پوليس کي سندس ۽ سندس زال جو لاش هڪٻئي جي ڀرسان مليو. کيس برازيل ۾ سرڪاري اعزاز سان دفنايو ويو. سندس جنازي ۾ هزارين ماڻهن شرڪت ڪئي ۽ کيس ڀيٽا ڏني.
1945 ۾ ٻي مهاڀاري جنگ ختم ٿي. جرمني کي هارَ ٿي. هٽلر خودڪشي ڪئي. جيتوڻيڪ جو هن جي ڪتابن تان پابندي لاٿي وئي، پر هاڻ اسٽيفن زويگ جا ڪتاب انهيءَ انگ ۽ چاهه سان نه ڇپجڻ لڳا. ۽ نيٺ آهستي آهستي سندس نالو ماڻهن جي دلين تان مسارجي ويو. اهي ڪهڙا سبب هئا جو اسٽيفن زويگ ايترو جلدي ماڻهن کان وسري ويو. انهيءَ جو هڪڙو سبب اهو به هو ته ٻي مهاڀاري جنگ کانپوءِ اها دنيا نه رهي، جنهن کي هُن پنهنجي لکڻين ۾ چٽيو. سندس لکڻيون يورپ جي انهن آفاقي ادبي روايتن جي پسمنظر ۾ هيون جن ۾ ٽالسٽائي، دوستوسڪي، زولا، موپسان ۽ هيوگو جون لکڻيون هيون. پر جنگ کانپوءِ اهي روايتون نه رهيون. جنگ کانپوءِ يورپ تباهه ٿي ويو. انهيءَ تباهي يورپي ذهن کي جهوري وڌو. انهيءَ ڪاوڙ ۽ پيڙا جي نتيجي ۾ هڪڙو ٻيو ادب سرجيو. انهيءَ ماحول ۾ زويگ جي لاءِ ڪا به جڳهه نه هئي. هاڻ اهي پڙهندڙ به نه رهيا هئا. آهستي آهستي سندس ڪتابن جي گهرج ختم ٿي وئي، جيتوڻيڪ جرمن ٻولي ۾ سندس ڪتاب ٿوري انگ ۾ ڇپبا هئا پر انگريزي ٻولي ۽ اڌ صدي تائين سندس ڪتاب ڇپجڻ بند ٿي ويا. ۽ هُو گمنامي ۾ هليو ويو.
هاڻ وري جڏهن پراڻي يورپ ۾ ماڻهن جي دلچسپي وڌي آهي ۽ اصلوڪيون يورپي روايتون بحال ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون پيون وڃن ته اسٽيفن زويگ کي وري مڃتا ملي آهي. سندس ڪتابن جا نوان ترجما اچي رهيا آهن. هڪ دفعو وري مختلف ملڪن ۾ سندس ڪم تي فلمون ٺهي رهيون آهن. سندس لکڻين ۾ ماڻهن جي دلچسپي وڌي رهي آهي. ۽ هڪ دفعو وري اسٽيفن زويگ جو جنم ٿي رهيو آهي.
واڻ
thumb|واڻ واڻ (انگريزي: Waanu) ھڪ قسم جو رسو يا نوڙِي ٿئي ٿي جيڪا کٽن ۽ منجِيُن واڻڻ ۾ ڪتب اچي ٿي. واڻ ٻن قسمن جو ٿيندو آهي. پِيش جو واڻ ۽ مُڃ جو واڻ. پِيش جو واڻ پِيش جو ٻُوٽو مُگلين يا مغرين سان ڪُٽي ٺاهيو ويندو آهي. مُڃ جو واڻ سَرَ يا ڪانهن جي ٻوٽي جي کلن کي ڪُٽي ان منجهان جوڙيو ويندو آهي. واڻ ٺاهڻ جو هنر ٿر، ڪاڇي ۽ سنڌ جي ٻين علائقن ۾ قديم زماني کان رائج آهي. عام يا غريب ماڻهن جي روزگار جو وسيلو آهي. واڻ اڪثر ٻهراڙين ۾ عورتون وٽينديون آهن.
ڪوٽ نبي بخش
ديھ ڪوٽ نبي بخش سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا پٺاڻ  ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1922 واري ديھن جي نقشي مطابق ھي ديھ ٻن حصن م ورھايل ھئي: ڪوٽ نبي بخش نمبر 1 ۽ ڪوٽ نبي بخش نمبر 2. پھرين حصي ۾ ڪوبہ ڳوٺ واقع ڪانه ھيو پر ٻئي حصي ۾ آبادي واقع ھئي. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ محمد حسن بروھي ۽ ڳوٺ فيروزآباد واقع آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ گرگيج، ڏکڻ اوڀر ۾ ديھ پٺاڻ، ڏکڻ اولھ ۾ ديھ نورپور اولھ ۾ ديھ ڪوٽ ڪارڙا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. جن ديھ مان لغاري شاخ گذري ٿي. ديھ جو اوڀر واري دنگ لڳ شھدادڪوٽ ڳڙهي خيرو روڊ واقع آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,120 ھئي جيڪا 516 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
نيو ڪيليڊونيا آزادي لاءِ ريفرينڊم، 2018ع
نيو ڪيلڊونيا ۾ آزادي لاءِ ريفرينڊم 4 نومبر 2018ع تي ٿي گذري. جنهن ۾ ووٽر کي حق ڏنو ويو ته اهي فرانس سان رهن چاهين ٿا يا نيو ڪيليڊونيا آزاد ملڪ هجي.
ريفرينڊم جي شام جو جاري ڪيل نتيجن موجب 56.4 سيڪڙو ماڻهن جي مطابق نيو ڪيليڊونيا فرانس جو حصو هجي جڏهن ته 43.6 ماڻهن ڪيليڊونيا جي آزادي جي حق ۾ ووٽ ڏنو. ٽرن آئون 80 سيڪڙو رهيو. 174،995 اهل ووٽر هئا.
ريفرينڊم کان اڳ فرانس واعدو ڪيو ته هو ريفرينڊم جي نتيجن کي قبول ڪندو، جيتوڻڪ ريفرينڊم ناڪام ثابت ٿي، پر نيوميا مهاعدي تحت 2020ع تي ٻهير ريفرينڊم منعقد ڪري سگھجي ٿو، ۽ جيڪڏهن نيو ڪيليڊونيا جي ڪانگريس جا 75 سيڪڙو رڪن چاهين ته 2022ع تي پڻ ريفرينڊم ٿي سگھي ٿي.
پسمنظر
1953ع تي نيو ڪيليڊونيا، ۽ يورپي اپ ٻيٽ جي علائقن کي فرانس ۾ شامل ڪيو ويو هو. مقامي آبادي جيڪا ڪانڪ ماڻهن تي مشتمل آهي اهي ڪيليڊونيا ۾ اقليت ۾ آهن. 1976ع کان 1988ع تائين فرانس جي حڪومت ۽ ڪيليڊونيا جي آزادي پسندن جي وچ ۾ وڏي ڇڪتاڻ رهي. آزادي لاءِ پهرين ريفرنڊم 1987ع تي منعقد ٿي، جنهن ۾ صرف 1.7 سيڪڙو ماڻهن آزادي جي حق ۾ ووٽ ڏنو جڏهن 98.3 سيڪڙو ماڻهن آزادي جي مخالفت ڪئي، انهي ريفرينڊم جو آزادي پسند جماعت ڪانڪ ۽ سوشلٽ نيشنل لبريشن فرنٽ بائيڪاٽ ڪيو هو، ۽ ٽرن آئوٽ 59.10 سيڪڙو رهيو.
حد بنديون
هن ريفرينڊم لاءِ عام ووٽرن کي ووٽ جو حق نه ڏنو ويو، صرف انهن کي حق ڏنو ويو جيڪي يا ته مقامي ماڻهو هئا يا وڏي عرصي کان نيو ڪيليڊونيا ۾ رهندڙ هئا،
عطر خان
عطر خان شھنشاھ فرخ سير کيس ٺٽي جو گورنر ڪري موڪليو ڪجھ مھينا اتي رھيو پر وفات ڪري ويو .فرخ سير ٺٽي جي حڪومت عطر خان پٽ خان بهادر سعيد جي حوالي ڪئي. عطر خان کي حڪومت هلائڻ جو تجربو نه هو ان ڪري حڪومت جو سڄو ڪاروبار محمد يعقوب ڪشميري هلائيندو هو، جنهن جي ڪري سڄو نظام درهم برهم ٿي ويو ۽ عطر خان کي مير لطف علي خان سان جنگ ڪرڻي پئي ۽ هزار ڪوششن ۽ بهادريءَ جي باوجود به مارجي ويو. مڪلي نامه مطابق عطر خان جي قبر تي هي ڪتبو لکيل آهي: بتاريخ هفتم شهر محرم مرحوم غياث الدين عطر خان عرف سعد بن سعيد خان بگلگونه شهادت رحلت نمود 1126هه.
رسو
رَسو (انگريزي:rope) هڪ قسم جو نوڙ يا نوڙي ٿئي ٿي جيڪا مختلف شين مان ٺهي ٿي. رسو پِيش، سَر، ڪانهن، سِڻي، ڪپھ جي سُٽ، کجيءَ جي ڪاٻار وغيره مان ٺهندو آهي. رسا ٻڪري، رڍ، اٺ جهڙن جانورن جي وارن مان بہ ٺهندا آهن. هاڻ رسو پلاسٽڪ منجهان بہ ٺهي ٿو. رسو مال متاع جي ٻَڌڻ لاءِ ڪم اچي ٿو. کٽڻ جي واڏڻ لاءِ بہ رسو ڪم اچي ٿو. سنڌ ۾ رسن جي استعمال جي نسبت سان مختلف نالا بہ آهن. مهار، ڪڍ، ڇِڪو، ڳارو، واڻ، واڏڻ، گور بند، پينڌ وغيره.
سنجوگيتا
شروعاتي حالتون
سنجوگيتا بابت دهلي ۽ اجمير جا اتهاسڪار خاموش آهن. سنجوگيتا جا تفصيلي حالات يا ابتدائي حالات جي متعلق پڻ شاهديون ۽ تاريخ دستياب ناهي، باقي پهريون ڀيرو هن جي باري ۾ ٻارنهين صدي جي هڪ وڏي هندوشاعر چند باردئي پنهنجي شاعري جي لکڻين پرٿوي راج رس ۾ لکيو آهي. اڃا تائين اتهسڪار ۽ تحقيقدان پرٿوي راج رس نالي ڪتاب کانسواءِ سنجوگيتا جي زندگي جي حالتن ڄاڻڻ لاءِ ٻئي ڪابه ڪتاب يا وسيلو موجود ناهي. سنجوگيتا بابت تفصيل پرٿوي راج رس نالي ان لکڻي ۾ ڪنوج جي تاريخ يعني ’’قنوج کنڊ‘‘ ۾ ملي ٿي. قنوج کنڊ بابت سنجوگيتا حَسِين ناري هُئي. مٿي ذڪر ڪيل شاعر (يعني چند باردئي) اِن ناري کي خوبصورتي جي بنياد تي وشنو جي اوتار قرار ڏئي ٿو (اها ڳالهہ رڳو داستانِ شاعري کي گهڻو حَسِين ترين بڻائڻ جي لاءِ شاعر جي مبالغا آرائي تي ٻڌل آهي). هو حَسِين هئڻ سان گڏگڏ سُلڇڻي (حُسن اِخلاق) ۽ نيڪي جي لاءِ پنهنجي زماني ۾ نارين جي فهرست ۾ ڳڻي ويندي آهي.
خانداني تفصيل
دهلي ۽ اجمير جو آخري هندو حڪمران (راجا) پرٿوي راج چوهاڻ ۽ قنوج جو حڪمران راجا جي چندر، ٻنهين راجپوت قوم سان تعلق رکندو هيو پر پرٿوي راج چوهاڻ چوهاڻ قوم جو سربراهہ هيو ۽ جي چندر راٺور قبيلي جو سربراهہ هيو ۽ اِنهن ٻنهين ۾ ڏاڍي دشمني هلندي ايندي هئي. جڏهن پرٿوي راج چوهاڻ جي قسمت جو ستارو چمڪيو ت تہ هن قديم هندو شاهي رسم اشوميڌ ڪيو ۽ پاڻ حڪمران بڻجي ويو. 1185ع ۾ قنوج ۾ جڏهن جي چندر راجائن ۽ شهزادن کي سنجوگيتا جي شادي لاءِ سوئمبر جي رسم ۾ دعوت ڏني تہ پرٿوي راج چوهاڻ کي باوجود دشمني جي پڻ ڪانڍ ڏنائين. چند باردئي لکيو آهي تہ پرٿوي راج چوهاڻ پڻ سوئمبر ۾ شرڪت ڪرڻ چاهي پيو پر دشمني هوندي نہ وڃي سگهيو. جي چندر پرٿوي راج چوهاڻ جو هڪ سونهري مجسمو ٺهرائي دربار ۾ لڳايو تہ ٻين راجائن کي ٻُڌائي سگهجي تہ سندس دعوت جي باوجود پرٿوي راج چوهاڻ اِن دعوت ۾ شريڪ نہ ٿيو. سنجوگيتا اِن کان اڳ پرٿوي راج چوهاڻ جي دِليري ۽ بهادري جا قصا ٻُڌا هيا، تنهنڪري هو سوئمبر جي رسم  دوران گُلن جي مالها پرٿوي راج چوهاڻ جي مجسمي تي وجهي چُڪي هئي ۽ اُنکي بطور پنهنجو مُڙس پسند ڪيائين. پرٿوي راج چوهاڻ کي جڏهن اها ڳالهہ معلوم ٿي تہ هن قنوج تي پنهنجي بهادر سردارن سميت حملو ڪري سنجوگيتا کي اُن جي شاهي محل ۾ اُن جي پيءُ سامهون کڻي دهلي کڻي آيو. اِن دوران دهلي جي رستي ۾ پان روز تائين لڙائي ٿيندي رهي پر پرٿوي راج چوهاڻ اِن ناري کي پاڻ کان پري نہ ٿيڻ ڏنو.
سنجوگيتا ۽ پرٿوي راج چوھاڻ، دهلي ۾
جڏهن پرٿوي راج چوهاڻ سنجوگيتا کي دهلي کڻي آيو ته اُن جي حُسن جمال اهڙو غالب آيس تہ پاڻ حيران ٿي ويو تہ هي ڪيفيت اهڙي لڳي هيس تہ سلطنت جي ڪاروبار کان بلڪل غافل ٿي ويو. هڪ سال کان وڌيڪ عرصي تائين اهو ئي حال رهيس پر جڏهن وقت هڪ غير ملڪي مسلم حڪمران شهاب الدين محمد غوري هڪ وڏو لشڪر ساڻ وٺي دهلي تي حملي آور ٿيو تہ تڏهن سنجوگيتا  دِل فريبي جو پهرياڻ ڇڏي مردانگيءَ جو لباس پاتو ۽ پنهنجي مُڙس کي عيش منجهان ڪڍيائين ۽ اُن کي قسم ڏئي ڪري ميدانِ جنگ ۾ موڪليائين. قَسم ڏيندي اُن کي چيائين تہ: ’’ميدانِ جنگ ۾، جيئن ٿي سگهي، پنهنجي ملڪ کي مسلمانن جي اِطاعت کان بچاءِ ۽ جيڪڏهن ڪُجھ نہ ٿي سگهي تہ پنهنجي جان ڏئي ڇڏجا ڇو تہ نيڪ نالو سان مرڻ سان سدائين ماڻهو زِندهہ رهندو آهي. هن چئين ڏينهن جي هستي جو ڪجهہ خيال نہ ڪرڻ کپي. وڃُ ۽ دشمن کي پنهنجي تلوار جا جوهر ڏيکار .ٻئي جنم ۾ پڻ آئون تنهنجي زال ٿيندس.‘‘
ٽرائن جي جنگ
1191ع ۾ پرٿوي راج چوهاڻ شهاب الدين محمد غوري جي مقابلي ۾ جنگ جي ميدان ۾ کٽي ويو هيو پر 1192ع ۾ شهاب الدين محمد غوري نئون لشڪر ساڻ وٺي دهلي تي لشڪرڪشي ڪري ڇڏي. سنجوگيتا پرٿوي راج چوهاڻ کي هٿيار پڪڙائيندي سُوَرگ لَوڪ ۾ ملڻ بابت چيو جيڪو پوءِ پورو ثابت ٿيو. پرٿوي راج چوهاڻ جنگ ۾ مارجي ويو.
پرلوڪ پڌار
1192ع ۾ پرٿوي راج چوهاڻ جي قتل جي خبر جڏهن سنجوگيتا ٻُڌي تہ هن تُرت ئي قديمي رسم ستي کي اِختيار ڪيو ۽ سواءِ پاڻي جي ڪوئي ٻيو اَنُ داڻو کائڻ (غذا کاڌي پيتي) جي لاءِ اِستعمال نہ ڪيائين. هن دهلي ۾ مسلم لشڪر جي داخل ٿيڻ کان اڳ پان کي باهه ۾ ويهي ستي ڪري ورتو هيو.
حوالا
زمرو:هندو سورما زمرو:هندستاني شاهي ناري
گلابي اڳتي ويندڙ راھ (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب علي آڪاش جو لکيل آهي جيڪو سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو جي ذيلي اداري انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي طرفان 2019ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيل آهي. 343 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب ۾ هيٺين جڳ مشهور شاعرن جي انگريزي ٻولي ۾ شاعريءَ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ۽ انهن جي سوانح حيات شامل آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب
ڪئلوٽا
ڪئلوٽا سينٽرل چلي جي آڪنڪاگوا نديءَ جي واديءَ ۾  تي واقع ھڪ ڪميون جو نالو جنھن ۾  چلي جي ڪئلوٽا صوبي جي گادي جو هنڌ ۽ صوبي جو سڀ کان وڏو شھر ڪئلوٽا سٽي پڻ آهي. ھي ڪميون اتان جي زراعت جو مرڪز آھي ۽ ايووڪاڊو ۽ چيريمويا(ڪسٽرڊ صوف) جي پوکي جي ڪري بہ مشھور آھي.ھي ڪميون ۾ ڪئلوٽا شھر روڊن رستي ٻين شھرن : لا ڪليرا، لا ڪروز سان ڳنڊيل آھي. ھن جي علائقي جو چارلس ڊارون پنھنجي ڪتاب: بيگل جو بحري سفر ۾ پڻ ڪيو آهي. ھن جي ڀرسان لا ڪمپانا نيشنل پارڪ ۾ ھڪ پٿر جي تي لکيل آھي تہ اھو پارڪ ڊارون جي آمد جي ياد م ٺاھيو ويو آھي.ھي ڪميون ملڪ جي گادي جي هنڌ سانتياگو کان 120 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.
ليسوٿو
ليسوٿو جو سرڪاري نالو ليسوٿو جي بادشاھت آھي. اھو سائوٿ آفريڪا ملڪ جي اندر ھڪ انڪليو آھي. ويٽيڪن سٽي اسٽيٽ ۽ سان مارينو سميت ھي دنيا جو ٽيون ملڪ آھي جنھن جي چوڌاري صرف ھڪ ملڪ جون سرحدون واقع آهن. ملڪ جي پکيڙ 30355 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي 2031348 آھي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ماسيرو آهي. شروع ۾ ھي ملڪ برطانوي ڪالوني ھيو ۽ ان جو نالو باسوٽولينڊ ھيو ۽ 4 آڪٽوبر 1966ع ۾ آزاد ٿيو. ھي ملڪ ھاڻي خودمختيار ۽ گڏيل قومن، ڪامن ويلٿ، ۽ سدرن آفريڪن ڊولپمينٽ ڪميونٽي جو رڪن آهي. ليسوٿو جي معنيَ آهي سيسوٿو ٻولي ڳالھائيندڙن جي سرزمين آھي.
حوالا
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
4 سيپٽمبر
4 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 247 هون (ليپ سال 248 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 118 ڏينهن (ليپ سال 119 ڏينهن) باقي آهن.
لطف علي خان
لطف علي خانفرخ سير طرفان ٺٽي جو صوبيدار مقرر ٿيو ۽ ٽي سالن جي لڳ ڀڳ رھيو .محمد شفيع لطف علي، سيد مير محمد يوسف رضوي بکري جي اولاد مان هو ۽ عطر خان کان 1125هه ۾ ملڪ کسي حڪومت ڪرڻ لڳو. 1127هه ۾ عطر خان جي قتل کانپوءِ ٺٽي جي حڪومت تي خودمختيار ٿي ويٺو ۽ شجاعت خان خطاب ماڻي هڪ سال کان به وڌيڪ عرصي تائين ٺٽي جو گورنر رهيو. مير علي شير قانع مطابق هو وڏو قابل ۽ لکڻ پڙهڻ ۾ پڻ ڀڙ هو، نثر ۽ نظم ۾ سندس تخليقون موجود آهن، جن جو نمونو مقالات الشعراءَ ۾ موجود آهي. شاعري ۾ ”همت“ تخلص استعمال ڪندو هو. مير لطف علي خان 1154هه جي آخر ۾ وفات ڪري ويو ۽ ”آدخله في الجنات“ مان سندس وفات جي تاريخ نڪري ٿي.
بري نظر
بري نظر يا نظر بد ماڻھن جي ھڪ عقيدي جو نالو آهي جنھن مطابق اک جي نظر برائي يا بدبختي پھچائڻ جي طاقت رکي ٿي. اھو عقيدو دنيا اندر کوڙ تھذيبن ۾ ملندڙ آهي. اھو ھڪ قسم جو جادوئي عام خيال آهي جيڪو ماڻھن کي تڪليف ڏيندڙ حادثن، ۽ بيمارين جي واقع ٿيڻ بابت سمجھاڻي پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو .کوڙ معاشرن ۾ ماڻھو جو اھو اعتقاد ھوندو آھي تہ بري نظر سان نڀاڳ ۽ نقصان پھچندو آھي. ۽ اھو تہ طلسم ۽ تعويذ کين ان بدنظري کان بچائيندا آهن. بدقسمتي جي عام نظريي جي برعڪس ھي عقيدو ھميشه مخصوص واقعن تائين محدود ھوندو آھي. ان عقيدي جو ذڪر يھودين جي رھباني لکڻين ۾ گھڻو ملي ٿو. اسلام ۾ مذھبي قدامت پسند اھو عقيدو چئي رد ڪندا آھن تہ اسلام ۾ برو ۽ ڀلو سڀ طئي ڪندڙ خدا جي ذات آھي. جديد سائنسي خيالن جا ماڻھو بري نظر جي عقيدي کي غيرمعقول وھمپرستي سمجھي رد ڪن ٿا. پر جادوئي خيالن کي صحيح سمجھندڙ ماڻھو مصيبتن جو ڪارڻ بد نظري کي سمجھندي ان کي بي اثر ڪرڻ يا ان کان بچڻ لاء ڪجھ نہ ڪجھ ڪرڻ لاء تيار ٿي ويندا آهن پوء ڀلي کڻي مصيبت مان جان کڻي نہ بہ ڇٽي. انھن ماڻھن مطابق بد نظري کان بچڻ لاء احتياطي اپائن ذريعي پنھنجي زندگي ۾ غير متوقع ۽ تڪليف پهچائيندڙ واقعن کي روڪي سگھجي ٿو. دنيا جي کوڙ ھنڌن تي اھڙي خيال سان بد نظري واري عقيدي جي استقامت ۽ قبوليت جي وضاحت ڪئي وڃي ٿي. اسلامي تھذيبن ۾ بد نظري وارو عقيدو مراڪش کان وٺي، رومي سمنڊ جي اوڀر واري سرزمين ۽ عربستان جي اپٻيٽ سميت، انڊيا تائين مسلمان توڻي عيسائي، يھودي ۽ ھندن وغيره ۾ ھڪ عام عقيدو آهي. اسلامي نظريي ۾ بہ بد نظري جو عقيدو موجود آھي جنھن جو بنياد صحيح مسلم جي ڪتاب نمبر 26 جي حديث نمبر 5427 آھي جنھن ۾ بد نظري جي اثر کي حقيقت سڏيو ويو آهي. يھودي رھباني ابراھام اسحاق ڪوڪ مطابق اسان جي اردگرد حسد ۽ ريس جا احساس رکندڙ ماڻھن جي بري نظر اسان لاء اثر ۾ نانگ جي زھر مثل آهي.
بري نظر جو اثر لاء دليل
ڪنھن بہ ماڻھو وٽ ٻار، کير پياريندڙ ماء، ڪارائتي چوپائي مال، نفعي بخش زرعي زمين، سٺو کاڌو، قيمتي سامان جنھن ۾ گاڏيون، يا سھولت ڏيندڙ مشين، ڌنڌو، يا گھر وغيره ھجڻ سان ٻين ماڻھن جي دل ۾ حسد يا ريس جي احساسن کي ڀڙڪائي سگھن ٿا اھڙي طرح ان حاسد يا ريساري جي نظر ان چيز تي پوڻ سان ان کي نقصان پهچائي سگھي ٿي. اھا نظر خاص طور تي ننڍي پٽ کي ڪو بہ حادثو ، نقصان، بيماري ۽ موت بہ رسائي سگھي ٿي. کير پياريندڙ عورت يا ڳئون جو کير گھٽجي يا بند ٿي سگھي ٿو. زمين جي فصل کي نقصان رسي سگھي ٿو. ڪار وغيره جي انجڻ خراب ٿي سگھي ٿي يا حادثو ٿي سگھي ٿو. ڌنڌي يا گھر باھ سان ناس ٿي سگھي ٿو. ان عقيدي مطابق جيڪڏهن ڪو ڪنھن جي شئي جي تعريف ڪري ٿو ته ان ۾ بہ حسد واري نظر شامل ٿي سگھي ٿي پوء ڀلي ان ماڻھو جي نيت سٺي ڇونہ ھجي.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:تھذيب زمرو:رسمون زمرو:وھمپرستي زمرو:لوڪ ڪهاڻي زمرو:ڀاڳ ۽ نڀاڳ
ڪيتڪي
ڪيتڪي گل مشهور آهي. ڏکڻ هندستان ۾ ڪيوڙا چوندا اٿس. انگريزيءَ ۾ رواجي نالو اٿس سڪروُ پائن، ڇالاءِ جو ٿڙ يا ڏانڊيءَ جي چوٽيءَ وارا پن اسڪروءَ وانگي ويڙهيل ٿيندا اٿس، ڪتابي نالو اٿس پانڊينس.
حوالا
زمرو:پولينشين کاڌا
شجاعت علي خان
شجاعت علي خان ڪجھ مھينا صوبيدار رھيو. .
بلاول فقير زرداري
بلاول فقير زرداري :
بلاول فقير 1705ع ۾ ڄائو .هيءُ سنڌ جو درويش صفت ماڻهو هو .بلاول ،شهزادي ميان مرادياب ۽ ميان غلام شاهه سان گڏ رهيو ۽ ميان غلام شاهه جو خاص صلاحڪار به ٿي رهيو .سندس وفات 1754ع ۾ ٿي .بلاول فقير جو مقبرو نوابشاهه کان ٽن ڪوهن تي ،اتر طرف دوڙ روڊ کان هڪ ڪلوميٽر جي مفاصلي تي آهي ،جيڪو هاڻي” بالو فقير جي قبي “جي نالي سان مشهور آهي .هن بزرگ جي نالي تي نواب شاه ۾ بلاول انسٽيٽيوٽ آف ڪلچر اينڊ هسٽري قائم ڪيو ويو آهي.
سارس
سارس (انگريزي :Stork) ھڪ لاڏائو پکي جو قسم آهي. هن جا ڪافي قسم يا رنگ ٿين ٿا. اڇو ۽ ڪارو سارس گهڻو مشهور آهن. سارس آبي پکي آهي. قد ۾ ڪافي وڏو ٿئي ٿو. هن جي چهنب پڻ وڏي ٿيندي آهي. هيءَ پکي ڪونج، بدڪ، ٻگھ ۽ اهڙن ڊگهين چهنبن وارن پکين (Crane birds) جي ڪٽنب ۾ شامل آهي. پاڪستان جي صوبن سنڌ، پنجاب ۽ سرحدي صوبي (خيبر پختونخواھ) ۾ بہ اچي ٿو جتي سندس شڪار ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:پکي
پالي
thumb|350px|مٿين تصوير سنسڪرت جي ديوناگري لکت ڏيکاري ٿي ۽ ھيٺين ۾ پالي ٻولي برمي اسڪرپٽ ۾ لکيل ڏيکاريل آهي
پالي انگريزي (Pali) آڳاٽي دور ۾ سنڌ ۾ رائج ٻولي هئي. سنڌ ۾ خاص طور راءِ گهراڻي يا راء جي سنڌ تي حڪومت کان پرهمڻ گهراڻي تائين توڙي وچئين دور (Medieval Period) تائين ٻڌمت يا ٻڌ ڌرم جي مقدس زبان رهي جنهن ۾ کوڙ لفظ اڄ به سنڌي ٻولي جا موجود آهن. هن ٻوليءَ جو آريائي ٻولين سان تعلق جڙيل آهي.پالي جي لِپِي ديوناگري لِپي يا برهمي لپي وانگر آهي. پالي سنڌ،پاڪستان، هندستان توڙي سريلنڪا جي ڪيترن ئي ٻڌ مندرن ۽ جبلن تي اڪريل ملي ٿي.
حوالا
زمرو:ٻولي زمرو:ٻوليون زمرو:ٻولي خاندان
زرداری خاندان
زرداري زات جو قبيلو سنڌي - بلوچ پاڪستان ۾ سياسي خاندان جي خدمت ڪرڻ. انهن تعلقي سڪرنڊ ضلعي نوابشاهه ۾ خاص طور تي فتول زرداري ۽ بالو جا قبا ڳوٺن ۾ هزارين ايڪڙ زمين جي مالڪ آهن. اهو خاندان زرداري قبيلي جو سربراهه آهي ، جيڪو هڪ سنڌي-بلوچ آهي.
زرداري قبيلي جو سردار
زرداري خاندان گهڻي عرصي کان زرداري قبيلي جو سردار آهي. 1985 تائين زرداري قبيلو 70،000 ماڻهن تي مشتمل هو.
حوالا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:بلوچ ذاتيون زمرو:پاڪستان جا سياسي خاندان
انٽرنيشنل ايئر ٽرانسپورٽ ايسوسيئيشن
آءِ ايَ ٽي ايَ يعني انٽرنيشنل ايئر ٽرانسپورٽ ايسوسيئيشن (International Air Transport Association، IATA) يا بين الاقوامي هوائي اچ وڃ جي برادري آهي. هي ادارو 1945ع ۾ ٺهيو، جيڪو هوائي جهاز جي مسافرن ، جهازين/ جهازن جي مالڪن، ٽريول ايجنٽن ۽ حڪومتن کي پنهنجون خدمتون آڇي ٿو. هيءَ تنظيم هوائي سفر ۾ حفاظت، سٺي معيار (جنهن ۾ سامان، هوائي چيڪنگ، ٽڪيٽ ۽ وزن جا بل شامل آهن) جي سهولت ڏئي ٿي. انهيءَ کان سواءِ بين الاقوامي ڀاڙن کي معياري بڻائڻ ۾ پڻ مدد ڏئي ٿي. تنظيم جو مرڪز سئٽزرلئنڊ جي گاديءَ جي هنڌ جنيوا ۾ آهي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ايئرلائين ٽريڊ ايسوسيئيشنس  زمرو:ڪئناڊا ۾ بنياد پيل بين الاقوامي تنظيمون زمرو:1945ع ۾ قائم ٿيل تنظيمون زمرو:مونٽريال ۾ بنياد پيل تنظيمون
وسڪائونٽ
right|thumb|150px| برطانوي وسڪائونٽ جو تاج right|thumb|150px| برطانيا جي ڇھين وسڪائونٽ ڪلفڊين جو تاج
وسڪائونٽ ( ,(مرد) ) يا وسڪائونٽيس (عورت)viscountess (, for female ) ھڪ لقب آهي جيڪو ڪجھ يورپي ملڪن م نواب جي عيوض استعمال ٿيندو آهي. ڪن ملڪن ۾ تاريخي طور تي اھو انتظامي يا عدالتي ڪمن وارو عھدو غير مورثي ھوندو ھو پر بعد م مورثي بڻجندو ويو. جنھن جي معنيَ آهي وائيس ڪائونٽ يا نائب ساٿي. روم م اھي شاھي درٻار جا رڪن يا معتبر عھديدار ھوندا ھئا
خطاب جي لفظي معني
وسڪائونٽ اصل م پراڻي فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي.
تاريخ
يورپ جي فرئينڪ ڪيرولنجيئن ايمپائر واري دؤر ۾ بادشاھ پنھنجي حڪومت ھلائڻ لاءِ ڪائونٽ يا ڪائونٽن جي مقرري ڪندا ھئا جيڪي صوبن کي سنڀاليندا ھيا ۽ ٻين ننڍڙن علائقن لاءِ گورنر يا فوجي ڪمانڊر مقرر ڪندا ھئا. ڪائونٽ جي مدد لاء وسڪائونٽ جو عھدو ھوندو ھو جيڪي عدالتي معاملا سنڀاليندا هئا. بادشاهن ڪائونٽ ۽ وسڪائونٽ جي عھدن کي پنھنجي بادشاھت کي مضبوط رکڻ خاطر ۽ بغاوتن کي روڪڻ لاء غير مؤرثي ڪري رکيو. نارمنڊي ۾ ان خطاب جو استعمال يارھين صدي عيسويءَ ۾ شروع ٿيو. انھن جو ڪردار نائب وانگر ھيو ۽ اھي ڊيوڪ آف نارمنڊي جي پاران ڪم ڪندڙ ھيا. انھن جي ذمي انصاف ڪرڻ، ٽيڪس ۽ محصولن جي وصولي ڪرڻ ھيو ۽ اڪثر اھي قلعه سنڀاليندا ھيا. نارمنڊي م اھو عھدو اڳتي ھلي مورثي بڻجي ويو. اڳتي ھلي وسڪائونٽ جو عھدو بيلف ۽ سول پروووسٽ جي عھدي م تبديل ٿي ويو. انگلينڊ ۾ وسڪائونٽ جو خطاب اميراڻي رتبن ۾ پھريون دفعو 1440 ۾ متعارف ٿيو جڏهن  ھينري ڇھين جان بئومانٽ کي وسڪائونٽ جو خطاب ڏنو. انگلينڊ ۾ وسڪائونٽ جو عھدو برطانيا جي اينگلو سيڪسن عھدي شائر ريف(شيرف)  جھڙو ھيو. شروع م انگلينڊ ۾ بادشاھ طرفان اھو خطاب ڏنو ويندو ھو جيڪو غير مؤرثي ھيو جيڪو بعد ۾ مؤرثي بڻجي ويو ۽ وسڪائونٽن مورثي زيرنگراني علائقا ٺاھي ورتا ھئا.
شاھين شھر
ھي ايران جو ھڪ نئون شھر آھي جيڪو 1960ع واري ڏھاڪي ۾ قائم ٿيو. آقا محمد خان برومند ھن علائقي جو وڏو زميندار ھو، سندس وفات کان پوءِ ھن جي ڇھن پٽن فيصلو ڪيو تہ سندن پيءُ جي ڇڏيل ھزارين ايڪڙ زمين تي ھڪ شھر آباد ڪجي. ھن علائقي ۾ پاڻي جھجهي مقدار ۾ دستياب ھو ۽ ھي علائقو اصفھان جي ڪافي ويجھو ھو انڪري سندن منصوبي کي ڪاميابي ملي ۽ ڏسندي ئي ڏسندي ھي ھڪ وڏو شھر بنجي ويو. ھنن ڀائرن 500 ايڪڙ زمين اصفھان يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجيءَ جي قيام لاءِ عطيو ڪئي. ان کان علاوہ   ھنن 500 ايڪڙ زمين ايران سرڪار کي ڏني تہ جيئن ھتي ھيليڪاپٽر ٺاھڻ جو ادارو قائم ڪيو وڃي. اڄڪلھ ھن اداري ۾ ھوائي جھاز ۽ انھن جا پرزا ٺاھيا وڃن ٿا. انھن عملن سبب ھن نئين شھر کي عوام ۾ وڏي مقبوليت ملي ۽ ڪيترن ئي ماڻھن ھن شھر ۾ مستقل رھائش اختيار ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ آمريڪا ۽ ٻين ملڪن کان آيل ڪمپنين جا ملازم ھن شھر ۾ رھائش اختيار ڪندا ھئا. سندن حفاظت لاءِ ھڪ مضبوط چوديواريءَ اندر گھر ٺاھيا ويا ھئا. انھيءَ چوديواريءَ جي حفاظت ايراني فوج جي حوالي ھئي.
ھن شھر ۾ تعليم حاصل ڪرڻ جون بھترين سھوليتون ميسر آھن ۽ ھتي ايران جي ڪيترن ئي سرڪاري کاتن جون آفيسون قائم آھن. ھتان جي رھواسين جي اڪثريت وچولي طبقي سان واسطو رکي ٿي ۽ ھتان جا ماڻھو فوج، تيل صاف ڪرڻ جي ڪارخانن، ھوائي جھاز ٺاھڻ واري اداري ۽ ٻين صنعتن ۾ نوڪري ڪن ٿا. ھتي جيڪي تعليمي ادارا قائم ڪيا ويا آھن انھن ۾ ھيٺيان خاص ذڪر لائق آھن:
شھر جي ميونسپالٽيءَ ھن شھر جي مختلف حصن ۾ اسپورٽس ھال ۽ جمنازيم تعمير ڪرايا آھن. شھر ۾ ثقافتي مرڪز پڻ قائم ڪيا ويا آھن.
حوالا
زمرو:ايران جا شهر