گلاب
پوکي
گلاب جي لاءِ نڪي گهميل زمين چڱي آهي، نڪي تمام خشڪ. زمين ٿورو مٿانهين هوندي ته چڱو، جو انهيءَ ٻاري ۾ پاڻي وڌيڪ بيهي نه سگهندو. گرم موسم ۾ البت وڌيڪ پاڻي ڏيڻ جي درڪار ٿيندين. تنهنڪري جلد جلد پاڻي ڏيندو رهجين. اڪثر مارچ جي مهيني ۾ هو سختي ڏسندا آهن. انهن ڏينهن ۾ گهڻو ڪري رات جي وقت پنن کي ڪينئان نقصان ڪري ويندا آهن. باغ جي ڪچري کي باهه ڏئي ساڙجي، پوءِ جيڪا رک يا ڪيري ٿئي، سا گلاب جي پوکڻ لاءِ چڱي آهي. ڊڀ جو گاهه پٽي، ذرا ذرا ڪري، سڪائي،. دانگيءَ تي ڀڃي، پوءِ مٽيءَ ۽ ڳائي پراڻي ڀاڻ سان مِلائي ڏيڻ گهرجي. پنن جو ڀاڻ به چڱو آهي. سڀ ڪنهن سال يا ٻئي سال، هڪڙي هنڌان يا هڪڙيءَ ڪونڊيءَ مان ٽپائي، ٻئي هنڌ يا ڪونڊيءَ ۾ رکڻ مان وڻن کي فائدو آهي. اهو ڪم آڪٽوبر ۾ ڪرڻ گهرجي. انهن وڻن جون پاڙون به اگهاڙيون ڪري ٻن ٽن هفتن تائين هوا ۾ رکجن، پوءِ نئينءَ مٽيءَ سان ڍڪي، ججهو پراڻو ڳائو ڀاڻ ملائي، کڻي ڇڏجي. ڊسمبر ۽ جنوريءَ جي مهينن ۾ زمين جي مٿان وڻن جي پاڙن ۾، ڀاڻ ٻُرڪڻ مان به ججهو ئي فائدو حاصل ٿو ٿئي. پاڙ ۾ فوٽ جيتري چوڌاري مٽيءَ جي ڍِڳي ڪري، پوءِ هيٺانهينءَ ۾ هڪڙي ٽوڪري تازي ڇيڻي جي وجهي، مٿان پاڻي ناري يا نيساري وانگي وجهجي. اهو پاڻي پٽڙي ڀاڻ وانگي زمين مان لنگهي ويندو. مهيني مهيني کانپوءِ تازو ڇيڻو وجهڻ چڱو آهي. ڪونڊين کان کليل زمين ۾ گلاب چڱو زور وٺي ٿو. ٽڪرن وارن مڪانن تي هيٺ واري زمين تي گلاب چڱو ٿو ٿئي. ڇانگ ڪرڻ لاءِ هي قاعدو ياد ڪرڻ گهرجي، ته گهڻي وڌڻ واري کي ٿوري ڇانگ ڪجي ۽ ٿوري وڌڻ واري کي گهڻي ڇانگ ڪجي. زور وارن وڻن کي ڇانگ جي گهرج ئي ڪانهي. رڳو پراڻيون ۽ سڙيل ٽاريون، جي سڪي ڪاٺيون ٿي ويون هجن، سي وڍي ڇڏجن. هلندڙ سال وارن رکلين وڻن کي، سو وڍي وڃي ڇهن يا نَونَ اکين تي ڇڏجي. ضعيف وڻن کي خوب ڇانگجي. رڳو ٻه يا ٽي اکيون ڇڏجن، ٻيون مٿيون سڀ وڍي ڇڏجن؛ سو به هلندڙ ورهيه وارن وڻن جي حالت ۾. ڇانگ ڪرڻ لاءِ چڱو وقت اپريل جو مهينو آهي، جڏهن وڻ وڌن نه ٿا ۽ آرام ۾ آهن. جيڪي قسم هميشھ گل ڪندا آهن، تن جون ٽاريون تڏهن ڇانگجن جڏهن انهن ٽارين وارا گل ڇڻن. مٿي چيو ويو آهي ته گلاب لاءِ زمين ڀلي چڱي آهي. جيئن زمين ۾ وڌيڪ سلفر يا گندرف (گندڪ) هوندو، تيئن چڱو. گلاب جو پاڻي، جوهر ۽ عطر گهڻيءَ خوشبوءِ جي ڪري پسند اچي ٿو. پر حڪيم چون ٿا ته سلفيو ريٽيڊ هئڊروجن گئس، جنهن مان تمام گندي بوءِ نڪرندي آهي، تنهن جي ترڪيب يا بناوت ۽ گلابي عطر جي ترڪيب يا بناوت، هڪجهڙي آهي. ٻنهي ۾ سلفر يا گندرف بوءِ پيدا ٿو ڪري. تنهنڪري جنهن زمين ۾ اها شيءِ پوري ناهي، تنهن تي ٿيل گلن ۾ بوءِ گهٽ ٿي ٿئي. هاڻي لوهه جو سلفيٽ ۽ چن جو سليفٽ، پاڻيءَ ۾ ۽ ڳريل حالت ۾، گلاب جي پاڙن ۾ وجهڻ سان، انهيءَ کي ضرور سلفر موجود ڪري ڏيندو. لوهه جو سلفيٽ ته بازار ۾ وڪامي ٿو؛ يعني هيراڪس. باقي چن جو سلفيٽ هٿ سان ٺاهي سگهجي ٿو. هن بابت اسان مٿي به ڪنهن هنڌ بيان ڏنو آهي. هينئن ڪجي جو هڪڙو وڏي منهن وارو دلو يا مٽ يا چاڏو يا ٺڪر جو ٿانءُ هٿ ڪري، ان جي ٻاهران چڱيءَ طرح تيل جو مَک ڏئي وڃجي. رواجي بازاري ڪڙو تيل بس آهي. اهو انهيءَ لاءِ ٿو ڪجي ته گهڻي سيڪ اچڻ ڪري ٺڪر نه ٽِڙڪي. انهيءَ ٿانو جو ڍڪڻ به هٿ ڪجي. ٿورا سير چن جا ڪنهن سنهي پرڻ ۾ ڇاڻي ڪڻڪ جي اٽي جهڙا ڪجن. اڌ سير سلفر (گندرف يا گندڪ) جو پينهين اٽو ڪجي. هر هڪ چن جي پائونڊ يا اڌ سير لاءِ ٻه آئونس سلفر جا گهرجن. انهيءَ حساب تي سلفر توري ڪڍي، ڪنهن ننڍي ٺڪر جو ٿانوَ ۾ وجهجي ۽ پوءِ ان جي منهن تي ڪاغذ ويڙهي اونڌو ڪري، کڻي تئي يا ٽامي جي ٿالهيءَ تي رکجي. اها ٿالهي وري لنگهائي انهيءَ چاڏيءَ ۾ وجهجي ۽ مٿانئس ٿورو ٿورو ڪري سڀ چن وجهجي ۽ پوءِ ڍڪڻ ڏئي اٽي سان لنبي ڇڏجي. پوءِ اَڳيٺيءَ ۾ باهه ٻارجي جڏهن ٽانڊا ٿين، تڏهن منهن بند ٿيل چاڏي کڻي مٿانئس رکجي. ويهن منٽن جي سيڪ کان پوءِ ڪاٺيون وجهي، ڦوڪي باهه ڏجي. باهه کي پيو ڌَنو جي، جسين ڪ گندرف جي سڙڻ جي باس اچي. پوءِ ڌنوڻ يا پکو هڻڻ کڻي بند ڪجي. پوءِ انهيءَ کي باهه اُجهامڻ ۽ ٿانو ٺرڻ تائين ڇڏي ڏجي. ٺرڻ بعد اندر جو مال ڪنهن تارُن جي جڙيل پرڻ مان ڇاڻي ڪڍجي. اهو ٿيو سلفيٽ آف لائيم (يعني چن جو سلفيٽ). اهو ڪنهن ٺڪر جي ٿانو ۾ وجهي ڍڪي رکي ڇڏجي. اهو گهرج مهل آسانيءَ سان پاڻيءَ ۾ ڳري ويندو. انهيءَ جو هڪڙو آئونس پاڻيءَ جي هڪ گئلن لاءِ بس آهي، تنهن ۾ وري هڪڙو آئونس هيراڪس جو به وجهجي. انهيءَ مصالحدار پاڻيءَ مان هڪڙو پائنٽ، يعني هڪ ٻاٽليءَ جيترو، هر هڪ گلاب جي وڻ لاءِ بس آهي. هڪ نه ٻئي ڏينهن، يا هفتي ۾ ٻه ڀيرا ڪافي آهي، خصوصاًگلن ڪرڻ وارن ڏينهن ۾. اهو مصالحي وارو پاڻي رڳو شام جي وقت ڏجي سلفيورڪ ائسڊ يعني سلفر يا گندرف جي تيزاب جو ضرور ٿئي ٿو. مثلاً جيرينيم گل جي وڻ جا پن ڪسارا آهن ۽ ان جا گل ڳاڙهي ۽کهنبي ۽ ٻين ڦڪن ڳُوڙهن رنگن جا ٿا ٿين. انهيءَ مان سمجهجي ٿو ته رنگ لوهه جي ڪري آهي ۽ کاراڻ گندرف جي ڪري. گلاب جو پن کارو يا ڪسارو ناهي، مگر ان جي ڇوڏي ۽ ٻج جي ڦريءَ ۾ کاراڻ رهي ٿي، جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته ان ۾ لوهه ۽ گندرف ٻنهي جا جزا موجود آهن. جيڪڏهن اسين ڳاڙهي گلاب جي گل جا پن ڪنهن چانديءَ جي چمچي ۾ رکي، ساڙي رک ڪنداسين ته ان ۾ جيڪو گندرف موجود آهي، سو چمڪندڙ چمچي جو رنگ ڦيرائي ڇڏيندو. اهڙي آزمودي سان ڪنهن به نباتاتي شيءِ ۾ گندرف جي هئڻ جي خبر پئجي سگهي ٿي.. صبح جو وري دستور موجب رواجي پاڻي ڏجي، جو چن جا جزا پاڻهئي هيٺ پاڙن ۾ کڻي ويندا.