cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاڪستان-چين لاڳاپا
چين آمريڪا تعلق جي بھتري ۾ پاڪستان جو ڪردار
جب 1949ع ۾ چين آزاد ٿيو تو آمريڪا ۽ چين ڪي تعلق اتني بہتر نہين تھي بلڪہ ڪشيدگي جي طرف مائل تھي ليڪن پاڪستان جي ڪئي سالون پر مشتمل مسلسل ڪوشش ۽ مخلصانہ جدوجہد ڪي نتيجہ ۾ اُس وقت ڪي امريجي وزير خارجہ ہنري ڪسنجر ني چين ڪا دورہ جيا. اس طرح آمريڪا ۽ چين ڪي تعلق بہتر ہونا شروع ہوگئي ۽ چين ڪا عالمي برادري ۾ ايڪ مقام پيدا ہونا شروع ہوگيا. چين ڪو گڏيل قومن جي مستقل رڪنيت مل گئي ۽ چين ڪو اقوام متحدہ ۾ ويٹو پ۽ ڪا حق مل گيا. پاڪستان ڪي اِس ڪردار جي وجہ سي چين جي نظر ۾ پاڪستان ڪا وقار بہت بلند ہو گيا ۽ چين ۽ پاڪستان جي دوستي مثالي ۽ ڪوهہ هماليا سي بھي بلند سمجھي جاني لگي ۽ پاڪستان ۽ چين جي دوستي دُنيا جي نظرون ۾ ايڪ قابل رشڪ دوستي بن گئي.
اسلحہ سازي ۽ ايٽم بم ۽ چين
چين ھر موقع ۽ ہر مرحلي پر پاڪستان ڪي ساتھ اپني دوستي ڪو نبھايا ہي. چين ني آٹيم بم بناني ۾ پاڪستان جي دُنيا جي تمام مخالفتون ڪي باوجود مدد جي اس ڪي علاوہ چين ني پاڪستان ۾ ٽينڪ سازي ۽ طيارہ سازي ۾ بھرپور مدد جي جس جي وجہ سي پاڪستان جي اسلحو سازي جي صنعت ني بہت ترقي جي اس ڪي علاوہ چين، پاڪستان جي مختلف دفاعي منصوبہ جات ۾ بھرپور مدد ڪر رہا ہي جس جي وجہ سي چين ۽ پاڪستان ڪي تعلق ۾ ڏينهن دوگني ۽ رات چوگني ترقي ہو رہي ہي.
پاڪ چين دوستي ھماليہ جبل کان بہ اوچي
پاڪستان ۽ چين جي دوستي ڪو ڪوهہ هماليا سي بھي بلند سمجھا جاتا ہي جيونڪہ دونون ملڪون جي طرف سي اِس دوستي ڪو اِس مقام تڪ پہنچاني ۾ جس سچائي، مخلصي ۽ محبت ڪا مظاہرہ جيا گيا ہي شايد ہي اِس جي پوري دُنيا۾ ڪوئي مثال ہو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ٻه طرفا تعلقات زمرو:پاڪستان جا ٻہ طرفا تعلق زمرو:چين جا ٻه طرفا تعلقات زمرو:چين جا ٻہ طرفا تعلق زمرو:چين–پاڪستان تعلق زمرو:چين–پاڪستان تعلقات
اوڀارا
اوڀارو ٻوڙ يا ٻاڙوڌو ٻوڙ وهڻ. نار يا هرلي جي وهُڪ. نار جو اُهو چڪرو، جنهن کي ”ڀانڊو“ چوندا آهن، ان جي مالھہ ۾ پاڻي ڪڍڻ لاءِ لوٽا يا ڪنگريون ارڙين ۽ رسن سان ٻڌل هونديون آهن، لوٽا جيڪڏهن تڙ واري پاڻيءَ ۾ فوٽ ٻہ فوٽ ٻُڏي وهندا آهن، تہ ان حالت ۾ چوندا تہ هُرلو ”ٻاڙوڌو“ يا ”ٻاتڙ ٻوڙ“ پيو وهي، پر جيڪڏهن پاڻي گهٽ ٿي هُرلي جي ڀانڊي کي ڇڏي هيٺ لهي ويندو تہ پوءِ چوندا تہ نار ”ڇاڙهو“ يا ”ٽنگڙ“ ٿي پيو وهي. ڇاڙهي يا ٽنگڙ جي حالت ۾ نارُ پاڻي بہ گهٽ ڪڍندو ۽ وَهڪ ۾ بہ ڳرو ٿي پوندو آهي. ان جي برعڪس هرلو ٻاڙوڌو يا ٻاتڙ ٻڌو پيو وهندو تہ اهو وهڻ ۾ بہ هلڪو ٿي پوندو ۽ پاڻي بہ گهڻو ڪڍندو. جيئن تہ هرلو ٻاڙوڌو صرف انهيءَ صورت ۾ وهي سگهندو، جنهن صورت ۾ پاڻي گهڻو هوندو ۽ ان جي سطح مٿي هوندي، تنھنڪري ”اوڀارو ٻوڙ“ يا ”ٻاڙوڌو ٻوڙ“ جو اصطلاح گهڻائيءَ ۽ افراط جي معنيٰ ۾ ڪم ايندو آهي. اهڙيءَ طرح ”پاڻيءَ سانگهارو ڪيو“ يعني پاڻيءَ جي گهٽتائيءَ جي ڪري، اُن جي سطح هيٺ لھي وئي تہ پوءِ هرلو ڇاڙهو وهندو ۽ ان طرح ”سانگهارو ڪرڻ“ جي اصطلاح جي معنيٰ ”ٿورائي، گهٽتائي ۽ ڪمي“ ٿيندي.
ملازم
هڪ زماني ۾ گهريلو مددڪارن کي نوڪر چيو ويندو هو، پر اڄڪلهه انهن کي به ملازم چوڻ ادب جي لحاظ کان موزون سمجهو وڃي ٿو. اهو ڳالهه ضروري آهي ته هڪ ملازم کي ڪنهن قسم جي مالي اجرت ڏني وڃي، مثال طور ماهانا پگهار وغيره.
علم جوتش
زمرو:تاريخ زمرو:اسٽرونامي زمرو:علم فلڪيات
جٽ لائن
گارڊن ايسٽ ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي.
هتي سنڌي،مهاجر،پٺاڻ،بوهري،اسماعيلي،ميمن،ڪشميري رهندا آهن.
هتي جي هڪ اندازي موجب آبادي 100000 آهي.
هتي جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندر آهي.
حوالا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ڀيل قبيلي جو شڪاري قبيلو
ڀيرو مل مهر چند آڏواڻي پنهنجي ڪتاب ”قديم سنڌ“ ۾ لکي ٿو ته، ”هاڻوڪا ڀيل مارواڙ يا راجسٿان مان اچي سنڌ ۾ آباد ٿيا هئا. هنن جو تهذيب جو ڪهڙن قبيلن سان لاڳاپو آهي، وائلڊ ٽرائبس آف آنڊيا جو انگريز ليکڪ ران ڀيلن جو وطن مارواڙ لکيو آهي ، جتي اهي ٻين علائقن ۾ پکڙجي ويا. ڀيل قبيلي جون ڪيتريون ئي ذاتون آهن، جن مان ڪيتريون راجپوتن جون آهن. ڀيلن جو شڪاري قبيلو محنتي ۽ بهادر آهي ۽ انهن جو گذازو شڪار تي هو، ان ڪري انهن کي شڪاري به چيو وڃي ٿو.
ڀيلن جي هن شڪاري قبيلي جي لاءِ اهو به چيو وڃي ٿو ته هي آرين کان به پهرين جو قبيلو آهي، جنهن جو ذڪر رامائڻ ۾ به ملي ٿو. جڏهن هندو ديوتا رام سزا جي طور تي جهنگ ۾ ڀٽڪي رهيو هو تڏهن هڪ ڀيل مائي کيس ٻير کائڻ لاءِ ڏنا هئا. شڪاري قبيلي سان مرهٽن ۽ مسلمانن به سٺو سلوڪ نه ڪيو. ڪجهه مغل بادشاهن شڪاري قبيلي وارن کي پنهنجي فوج ۾ به ڀرتي ڪيو هو. ڀيلن جو هي شڪاري قبيلو ڏاڍو دلير ۽ بهادر هو، تنهنڪري مرهٽن انهن تي ڏاڍا ظلم ڪيا. سنڌ جي اڇڙو ٿر ۾ به هن قبيلي جا گهڻائي گهر آهن. انهن جو ڳوٺ دڳائون جي ويجهو آهي. دڳائون، هن ريگستان جي سرحدي علائقي کي چيو ُوڃي ٿو ۽ هتان ڀارت جو سرحد گهڻو پري ڪونهي.
ڀيلن جو هي شڪاري قبيلو، ٻين ڀيل قبيلن کان سماجي طور تي الڳ ۽ جدا ائين آهي جو هن قبيلي جي فردن جا نالا مسلمانن جهڙا آهن ۽ اهي پاڻ کي مسلمانن جي گهڻين رسمن سان ڳنڍين ٿا. ڀيلن جو هي قبيلو هولي ۽ ديوالي ڪو نه ملهائيندو آهي. هي قبيلو گهڻو ڪري مسلمان آبادين جي ويجهو رهندو آهي ڇو جو هندو ڌرم جي ذات پات ۽ ڀيد ڀاءُ نظام کين پنهنجو ڪرڻ جي بدران تڪليف پهچائي ٿو. ڌرمي طور تي هي قبيلو هندو هئڻ جي باوجود شڪاري قبيلي وارا مسلمانن جون ٻئي عيدون به ملهائيندا آهن. پر هي قبيلو ڀيل ۽ هندو هئڻ جي باوجود ڀيلَ هنن کي ڀيل ۽ هندو هنن کي هندو نٿا مڇين. عيد واري ڏينهن هن قبيلي وارا مسيت يا عيدگاهه جي ٻاهران اچي انتظار ڪندا آهن جڏهن عيد ختم ٿيندي آهي ته هي عيد پڙهي ايندڙن سان عيد ملندا آهن. شڪاري قبيلي وارا پنهنجو وهانءُ (شادي) نڪاح ذريعي ڪندا آهن. جيڪڏهن نڪاح کان پوءِ دعا ڪرڻ لاءِ ڪنهن کي قراني آيتون ياد ناهن هونديون ته نڪاح شاهه عبدالطيف جي شاعري پڙهي پڙهايو ويندو آهي. شڪاري قبيلي وارا مندر ڪو نه ويندا آهن ۽ نه ئي مورتي جي اڳيان مٿو ٽيڪيندا آهن. پنهنجي ان انفرادي سڃاڻپ ڪارڻ هي قبيلو اڄ به پنهنجي سڃاڻپ جي ڳولا ۾ آهي.
حوالا
زمرو:قبيلا زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:مذهب
چليا
چليا، سنڌ جو هڪ قديم شهر آهي، جيڪو ٺٽي شهر کان ڏهه ڪلوميٽر اوڀر طرف سنڌوءَ جي ساڄي ڪپ واري ٽڪريءَ تي ڪينجهر ڀرسان آباد آهي.
شروعات
هن شهر جي شروعاتي اڏاوت سنڌو درياهه جي بلڪل ڪپ تي ’سُهڻي لَٺِ‘ واري ٽڪريءَ جي چؤ طرف هئي. چِليا جي آڳاٽي شهر جا اڄ به ڪيترا آثار موجود آهن، جن جو گھڻو حصو درياهه جي پيٽ ۾ اچي ويو آهي. جڏهن درياهه جو چاڙهه لهي ويندو آهي تڏهن انهيءَ ٺڪراٺي مان سومرا دؤر ۽ مغليه دؤر جا سِڪا لڀندا آهن. هن ٺڪراٺي جي ڏکڻ واري حصي ۾ انگريزن جي دور جو هڪ ڊاڪ بنگلو ۽ اريگيشن کاتي وارن جا بنگلا ڦِٽل حالت ۾ موجود آهن. ٺڪراٺي جي اتر واري حصي ۾ اڌ ايڪڙ جي اوچي ٽڪريءَ تي هڪ ڊگھو ٻارهن فوٽن جو گھڙيل پٿر کُتل آهي. جنهن کي ’سُهڻيءَ جي لَٺ‘ سڏيو وڃي ٿو. آڳاٽي وقت ۾ چِليا وڏو پتڻ هو، جنهن جي سونهن لاءِ ٿلهو جوڙايو ويو هو.
پکيڙ
هن شهر جي اتر طرف هڪ وڏو ۽ قديم قبرستان آهي. ڪجهه قبرون تمام ڊگهيون اٽڪل ٻارهن فوٽ به آهن. ڪن قبرن تي سيرانديءَ کان اٺن کان ڏهن فوٽن جا ڊگھا پٿر کتل آهن. ڪن قبرن مٿان رکيل پٿرن تي مختلف نشان ۽ نقش اڪريل آهن. هن قبرستان ۾ مشهور شاعر ۽ درويش مورئي فقير جي به مزار آهي. جنهن تي ساليانو ميلو لڳندو آهي. سنڌ جي سورهيه ۽ غيرتمند ڪردار شهيد ليمي مهاڻي جي قبر به هن قبرستان ۾ آهي. هن شهر جي ڦٽي وڃڻ کان پوءِ شهر جي آثارن کان اتر طرف ۽ نيشنل هاءِ وي کان هڪ ڪلوميٽر ڏکڻ طرف ڪلهوڙن جي دؤر ۾ هيءُ شهر هڪ دفعو وري آباد ٿيو هو، جنهن جي ويجھو ئي ڪلري واهه وهي ٿو.
ورهاڱي کان اڳ
ورهاڱي کان اڳ ۾ هن شهر جي آبادي گھڻي هئي. هتي وڏي تعداد ۾ دڪان، جڳهيون، مسجدون ۽ مندر هئا، جن جا ڊٺل آثار اڄ به موجود آهن. هتي هڪ وڏي مساڻ جا آثار به ملن ٿا. هن هوادار ٽڪريءَ جي ڏکڻ اوڀر ۾ تفريخ خاطر هڪ باغ هوندو هو، جيڪو هن وقت بلڪل ختم ٿي چڪو آهي. موجوده دور ۾ هن شهر جي آبادي 1000 کان مٿي ٿيندي. هتي هڪ پرائمري اسڪول، گرلس اسڪول، ضلعي ڪائونسل جي ڊسپينسري ۽ پوسٽ آفيس آهي. هتان ڊولومائيٽ پٿر ۽ جڳهين لاءِ تمام سٺي قسم جو پٿر نڪري ٿو. هتي جي رهندڙ ماڻهن جو گھڻو گذر به پٿرن ڪڍڻ ۽ مڇيءَ جي پالنا تي آهي.
ڍنڍون
چِليا جي اتر اولهه طرف هڪ ڪلوميٽر جي مفاصلي تي کوهي ڍنڍ آهي، جيڪا سورهن چورس ڪلوميٽر پکيڙ ۾ آهي. هن ڍنڍ ۾ پکي، مڇي، پٻڻ، لوڙهه وغيره جام ٿئي، جڏهن ته هتان ٻن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي سنڌ جي مشهور ڪينجهر ڍنڍ آهي، جنهن جي آسپاس ميربحر، ماڇي، سما، سيد، شورا، جاکرا، عباسي، بروهي، چوهاڻ، درس، جوڳي، ڪلهوڙا، ڀنڀرا، هيجب، ڀٽي ۽ چليا ذاتين جا ماڻهو آباد آهن. هتان نڪرندڙ پٿرن مان مختلف شيون ٺاهيون وينديون آهن. هن شهر کي ڍنڍون ويجھيون هئڻ جي ڪري. هتي پنِ ۽ ڏِير گھڻي ٿئي ٿي. جنهن مان تڏا ۽ تؤنريون ٺاهيون وينديون آهن. هتي مڇي به جام ٿئي ٿي. چليا جو ڏنڀروڪافي مشهور آهي.
ديرو
محمد نامدار خان بوزائي لکي ٿو تہ:ڪلھوڙن جو مذھبي عقيدو سندن تاريخ جو اڻ ٽٽ حصو آھي. سندن عقيدو سياسي طاقت جو سرچشمو ھو. اُن کان انڪار اوندھه ۾ لٺين ھڻڻ جي برابر ٿيندو. سنڌ جي عام ماڻھن سندن پاسو اُن وقت ورتو، جڏھن پاڻ فقيري ۽ اڻھوندي واري حالت ۾ ھئا. سندن مريدن جو وڏو حلقو ھو، جنھن ۾ ڪيئي قبيلا ڏسجن ٿا. اُنھن جي مذھبي پاليسي ۾ پيرڀائي واري خاصيت کي مولانا ابوالڪلام آزاد ڏاڍو ساراھي ٿو: ”ھي ماڻھو عجيب غريب عادتن سان رھندا ھئا، جيئن صحابه ڪرام جو طور طريقو ھو.“ (تذڪره، ص 41، جاويد بردارس لاھور)، ص 54تي وڌيڪ لکي ٿو ته: گهڻي معلومات ”تذڪره الواصلين“ ۾ شيخ دائود واري باب ۾ آھي. ھي معلومات عجيب ۽ دل کي وڻندڙ آھي ، جنھن ۾ تعجب خيز تجربن جو ذڪر ملي ٿو. دل چوي ٿي ته اُنھن سچار ماڻھن جي ڳالھه پئي ڪجي ۽ ٻُڌجي.“ وڌيڪ لکي ٿو ته: ”صديون گذري ويون آھن پر اڄ به اُنھن جو ذڪر ٿئي ٿو ته دل چوي ٿي ته ڪاش اسين اُن دور ۾ ھجون ھا ته اسان جي دلين تي ڪھڙو اثر ٿئي ھا.“ ھي ماڻھو شھرن ۽ آبادين کان پري پنھنجين مخصوص ڪالونين ۾ رھندا ھئا، جنھن کي پاڻ ”دائرو“ سڏيندا ھئا. مقامي لساني اثرن جي ڪري ھي لفظ ’ديرو‘ يا ’ديره‘ ۾ تبديل ٿي ويو آھي، پر اڄ به ڪٿي ڪٿي اھي لفظ اصل صورت ۾ موجود آھن. لاھور ۾ دائره لنگر خان، ڪوٽ ادو ۾ دائره دين پناھه، دائره دراز (جو ھاڻي دراز سڏجي ٿو، جتي سچل سرمست جي درگاھه موجود آھي)، تربت ۾ دائره گرگي بالگٽور، وغيره. ھن ڏس ۾ نئون ديرو (لاڙڪاڻو) ته پنھنجي اصليت جي بنھه چٽائي ڪري ٿو ۽ ان طرح سان دائره بستي، جو ملتان کان ٻاھر آھي. ديره اسماعيل خان ۽ ديره غازي خان به دائره آھن، ڇو ته اُھي مھدوي آباديءَ سبب گهڻو مشھور آھن.
حوالا
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
گوئڙ
گوُئڙ: ڪي اڇي رنگ جا ۽ ڪي ڪارسري رنگ جا ٿين. ڳوٺن جي آسپاس پسگردائيءَ ۾ ڪرفتي تي ڏسبا آهن.
اوڀارو
درياھ جو اُبتو وَهڪرو. ڪٿي ڪٿي درياهه ۾ گهنڊيءَ يا ور جي ڪري وهندڙ -پاڻي- ڪپر سان ٽڪرجي وري پوئتي ورندو آهي، جيتوڻيڪ اُن جي وَهڪ اڳتي هوندي آهي. اهڙي غيرمعمولي اُبتي وهڪري کي ”-اوڀارو-“ چئبو آهي. ”-اوڀارا-“ ترڻ وارن جي لاءِ تڪليف جو باعث بڻبا آهن، ڇاڪاڻ جو اوڀاريءَ وهڪ جي ڪري ڪڏهن ڪڏهن درياهه ۾ ڪُنَ به ٿي پوندا آهن، تنهنڪري اهڙن اوڀارن ۾ ٻڏڻ جو خطرو به ٿي سگهي ٿو.
ميان آدم شاھ ڪلھوڙو
تحفة الڪرام موجب سن 1592ع ۾ مغل ڪمانڊر عبدالرحيم خانخانان سنڌ جي فتح وقت ميان آدم شاھه وٽ دعا لاءِ آيو ھو. خانخانان بزرگ جي لنگر خاني لاءِ چانڊڪي ۾ جاگير ڏني ھئي، ليڪن اڳتي ھلي مغلن ۽ آدم شاھه ۾ تصادم ٿيو. ميان صاحب کي ملتان ۾ کڻي ويا، جتي کيس ڦاسي ڏنائون.
ابو حنيفہ بکري قاضي
بو حنيفه بکري قاضي: سنڌ ۾ حنفي مذهب جو قاضي، وڏو عالم، زماني جو شيخ ۽ (انهيءَ دور جي) مشاهيرن مان هو. سلطان محمد -تغلق- جي زماني ۾ هن جي پاران -بکر- جو قاضي هو. جڏهن دنيا جو سياح محمد -ابن بطوطه- -بکر- ۾ (734هه) ۾ پهتو. تڏهن ساڻس ملاقات ڪيائين، جنهن جو ذڪر پنهنجي سفر نامي ۾ ڪيو اٿس.
پگهار
thumb|Hik Hamrah Paghara Wathi rahyo ahy پگهار اهڙي مدتي ادائگي کي چئبو آهي جيڪا ڪم وٺندڙ پاران ملازم کي ڏني ويندي آهي، جنهن کي ڪم ڪرڻ جي معاهدي ۾ مقرر ڪيو ويندو آهي. پگهار لفظ پگهر مان ٺھيو آھي جنهن جي معني آھي. پگهر جو اجورو يعني محنت جي آمدني يا اجرت.
ابو جعفر طوسي
ابو جعفر محمد نصير الدين طوسي اسلامي دنيا جي وڏن مفڪرن مان هو. هو دنيا جي مختلف علمن جي ڄاڻ رکندو هو ۽ وڏو محقق هو. هن جون مختلف علمن ۽ فنن بابت ڪيتريون ئي لافاني تصنيفون موجود آهن. هن کي فلڪيات، رياضي، سائنس، نوريات، جاگرافي، طب، فلسفي، منطق، موسيقي، اخلاقيات، دينيات وغيره علمن تي عبور حاصل هو. ابو جعفر طوسي 15 جمادي الاول 598 هه/ 10 فيبروري 1202ع ۾ خراسان جي مشهور شهر طوس ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم اتي ئي مڪمل ڪيائين ۽ هن جو خاص استاد ڪمال الدين ابن يونس هو. ابو جعفر طوسي علم نجوم بابت پڻ وڏي شهرت ماڻي. اسماعيلي گورنر ناصر الدين عبدالرحمان هن کي اغوا ڪرائي الموت طرف روانو ڪيو، جتي کيس مجبوراً رهڻو پيو. 654 هه/ 1256ع ۾ منگول فاتح هلاڪو خان طوسيءَ کي آزادي ڏياري. ان بعد طوسي، هلاڪو خان جو خاص صلاحڪار مقرر ٿيو ۽ سڄي زندگي ساڻس گڏ رهيو. 656/1258ع ۾ جڏهن هلاڪو خان بغداد فتح ڪيو ته طوسي هن سان گڏ هو ۽ هي بغداد جي ڪتب خانن، مقدس مقامن ۽ مسلمانن کي منگولن جي حملن کان محفوظ رکڻ ۾ ڪامياب ٿيو. هلاڪو خان تي علامه طوسيءَ جو وڏو اثر هو ۽ هو ڪو به ڪم سندس مشوري کان سواءِ نه ڪندو هو. نصير الدين طوسي مراغه ۾ فلڪيات تي ڪامياب تحقيق ڪري هڪ ڪتاب ”تذڪره الناصره“ 654/1256ع ۾ ٻن جلدن ۾ لکيو هو. مشرقي ۽ مغربي ٻولين ۾ هن ڪتاب جي ترجمن کان سواءِ ان جون ڪيتريون تشريحون ۽ تبصرا به لکيا ويا آهن. هلاڪو خان جي انتقال کان پوءِ سندس جانشين ابڪه خان جي دور ۾ به طوسيءَ جو اثر رسوخ ساڳيو جاري رهيو. وقت جا ڏيهي توڙي پرڏيهي عالم هن جي علمي حيثيت مڃيندا هئا. بغداد ۾ نائين صدي عيسويءَ ۾ عباسي خليفي مامون رشيد جو ”بيت الحڪماء“ ۽ يارهين صدي عيسويءَ ۾ فاطمي خليفي الحڪيم جو ”دارالحڪماء“ فلڪياتي رسدگاهه (اهو هنڌ جتي سيارن جي گردش وغيره جو مشاهدو ڪجي) مشهور هئا. جن کان پوءِ مراغه (ترڪستان) ۾ طوسيءَ هڪ فلڪياتي رسدگاهه جو بنياد رکيو، جيڪو 657هه/1259ع ۾ تيار ٿيو، جنهن جا آثار اڄ به موجود آهن، ان ۾ هڪ وسيع ڪتب خانو به موجود هو، جنهن ۾ چئن لکن مان مٿي ڪتاب هئا.
طوسي کي ”ترڪيوٽ“ جو باني مڃيو وڃي ٿو. پندرهين ۽ سورهين صدي عيسويءَ ۾ هي اوزار مغرب ۾ گهڻو مقبول ٿيو. مراغه ۾ جيڪا خالص فلڪياتي تحقيق ٿي، ان جي نتيجي ۾ ”الزج والخاني“ وجود ۾ آئي، جنهن کي خاني تقويم به چيو وڃي ٿو، جيڪا مشرقي ملڪن خاص ڪري چين ۾ گهڻي مشهور ٿي. طوسيءَ اها تقويم ٻارهن سالن جي محنت کان پوءِ 671 هه/ 1272ع ۾ مرتب ڪئي. هي شاعر به هو. هن 30 ذوالحج 673هه/ 26 جون 1274ع ۾ بغداد ۾ وفات ڪئي. علامه حلي پنهنجي استاد طوسيءَ کي هميشه ”استاد بشريت“ جي نالي سان ياد ڪندو هو. سندس مشهور تصنيفون هيٺ آهن:
(1) تحرير اقليدس ، (2) الرسالة الشافية عن الشڪ في الخطوط المتوازبة ، (3) تحرير مجسطي، (4) تحرير مالا وس في الاشڪال الڪروية، (5) تحرير ماخوذات ارشميدس، (6) تحرير المناظر اقليدس، (7) تحرير ظاهرات الفلڪ اقليدس، (8) تحرير ابسقلاوس في المطالع، (9) تحرير المفروضات ارشميدس، (10) ڪتاب ارسطرخس في جرمني النيرين و بعديهما، (11)، تحرير ڪره واسطوانه ارشميدس، (12) تحرير ڪتاب امعطيات، (13) ترجمه ثمرة الفلڪ، (14) ڪتاب انعڪاسات الشعاعات (15) تذڪره نصيريه درحيات، (16) ترجمه صور الڪواڪب، (17) رساله در شعاع، (18) بيست باب در معرفت اسطر لاب، (19) سي فصل در حيات و معرفت تقويم، (20) رساله در حساب و جبرو مقابله، (21) زبدة الادراڪ في حيات الافلاڪ، (22) مدخل في علم النجوم، (23) استخراج قبلة تبريز، (24) اخلاق ناصري، (25) اوصاف الاشراف، (26) جواهر الفرائض در فقه، (27) آداب المتعلمين در تربيت، (28) معيار الاشعار در عروض، (29) اساس الاقتباس، (30) تجريد المنطق، (31) حل مشڪلات اشارات، در فلسفه، (32) رساله بقاء النفس بعد فناء الجسد، (33) رساله در ڪيفيت صدور موجودات، (34) رساله در نفي و اثبات، (35) رساله العلل و المعلولات، (36) فصول نصيريه، (37) مصارع المصارع، (38) رساله در جبر و اختيار، (39) رساله اثبات واجب، (40) رساله در امامت وغيره.
نصير الدين الطوسي: Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan al-Tūsī ((جيڪو 18 فيبروري 1201 ۾ پيدا ٿيو ۽ 26 جون 1274 ۾ وفات ڪيائين) اڪثر نصير الدين الطوسي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۽ کيس مختصر نالي الطوسي سان بہ سڏيندا آهي
ذاتي زندگي
فارسي نسل جو شاعر، رياضيدان، فلسفي، طب ، ۽ سائنسي علمن جو ماھر پولي ميٿھيو. ھي 1201 عيسويءَ ۾ خراسان جي شھر طوس ۾ شيعا خاندان ۾ پيدا ٿيو. ھن طوس ۽ ھمدان جي مدرسن ۾ قرآن، حديث، منطق، فلسفو، رياضي، جعفري فقہہ طب ۽ فلڪيات جي تعليم حاصل ڪئي.. والد جي وفات کان پوءِ ھي نيشاپور وڃي فلسفي ۽ رياضي جي تعليم حاصل ڪئي. نيشاپور ۾ ھن جي صوفي ازم ہ پرچارڪ عطار سان ٿي.موصول ۾ ھن ڪمال الدين يونس کان رياضي ۽فلڪيات جي تعليم حاصل ڪئي جيڪو شرف الدين طوسي جو شاگرد هو. چنگيز خان جي حملي کان پوءِ ھن جي ديس ۾ نظاري اسماعيلي حڪومت قائم ٿي ۽ ھن کي اتي نوڪري ملي وئي ۽ ھن سائنس جي واڌاري ۾ ڪردار ادا ڪيو. ھي بعد ۾ منگولن ھٿان گرفتار ٿيو. 1274 ۾ وفات ڪيائين.
خدمتون
ھن 150 ڪتاب لکيا جن مان 25 فارسي ۽ باقي عربي ۾ لکيا ۽ ھڪ ترڪي ٻولي ۾ thumb|left| اصفهان ۾ طوسي جو [[آسٽروليب(Astrolabe)تي لکيل ڪتاب]]
thumb|left|طوسي وارو جوڙو left|thumb|200 px|[[Tusi couple]] ھن پنھنجي ڪتابن ۾ مذھب ۽ سيڪيولرزم ٻنھي کي اھميت ڏني. ھن جو خيال ھو تہ انسان جو تعلق سادي قسم وارن جاندارن جي جنسن سان آھي.ھن ارتقا جي نظام جو تصور پيش ڪيو.ھن دعوا ڪئي تہ ڪائنات ڪنھن زماني ۾ ھڪ جھڙن عنصرن تي مشتمل ھئي جيڪي آھستي آھستي ھڪٻئي کان ڌار ٿي ويا ۽ انھن مان ڪجھ معدنيات بڻجي ويا ۽ باقي عنصرن تيزيءَ سان تبديل ٿي ٻوٽن ۽ جانورن جي شڪل اختيار ڪئي. ھن اخلاقيات تي لکيل پنھنجي ڪتاب اخلاق ناصري ۾ زندگي جي شڪلين کي درجي بندي ۾ ڏيکاريو آهيجن ۾ حيوانن جو درجو نباتات کان مٿي ڏيکاريو آهي ۽ انسانن جو درجو جانورن کان مٿي ڏيکاريو آهي. ھن حيوانن جي شعوري ارادي کي انساني ضمير طرف ھڪ قدم سڏيو آھي.ھن جي خيال مطابق حيوان ايترا قابل آھن جو شعوري طور تي کاڌي جي تلاش۾ متحرڪ آھن ۽ ايئن آھي نيون ڳالھيون سکي سگھن ٿا. سکڻ جي ان صلاحيت کي الطوسي فھم ۽ ادراڪ جي صلاحيت قرار ڏنو آھي. ھن جي خيال مطابق ھڪ تربيت يافتہ گھوڙو يا ھڪ شڪاري باز حيواني دنيا ۾ ترقي جي اعلي درجي تي آھن.ھن جو ان مثال تي وڌيڪَ خيال ھو تہ انساني ڪمال جا شروعاتي قدم اتان کان شروع ٿين ٿا. الطوسي جو خيال هو تہ جسماني مظھر وقت سان گڏوگڏ تبديل ٿيا آهن ۽ ان تبديل جي اڳڀرائي ڪمال طرف آھي. ھن جي مطابق انسان ارتقا جي وچولي درجي تي پهتل آهي ۽ ھن مطابق انسان ۾ اھا بنيادي قوت آهن جيڪا کيس ڪمال جي اعلي درجي ڏي وٺي وڃي ٿي.ھي پھريون ماڻھو ھو جنھن ٻڌايو تہ نہ رڳو جسماني مظھر وقت سان گڏ تبديل ٿيا پر زندگيءَ جا سمورا دائرا ان وقت کان ارتقائي مرحلن ۾ ھيا جڏهن اڃان زندگي وجود ۾ نه آئي ھئي.
ڀالو
هي عام ۽ سادو جنگي هٿيار آهي. ڪاٺ جي لٺ وانگر ڊگهو ٿئي ٿو، جنهن جو منهن نوڪدار هوندو آهي، جنهن کي ڦر چوندا آهن. اها نوڪ گهڙبي به آهي، ڪنهن ڌاتوءَ جي به ٺاهي لڳائبي آهي. هن جي چهنب تکي ٿئي ٿي، جنهن شيءِ کي لڳندي، -ان- کي ڦاڙي وجهندي آهي. هن هٿيار جو ذڪر شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي شاعريءَ ۾ به ڪيو آهي: هـڻ ڀالا، وڙهه ڀاڪرين، آڏي ڍال مَ ڍار، مٿـان تيـغ تـرار، مـار ته موچارو ٿئين.
هوجمالو
هو جمالو سنڌ جو مشهور ۽ دلپسند لوڪ گيت آهي جيڪو شادين، جشن يا خوشي جي موقعن تي سنڌ ۾ ڳاتو ويندو آهي. جنهن جي ڳائڻ وقت ناچ ٿيندو آهي، جنهن کي ”جمالو ناچ“ چوندا اهن. لفظ جمالو لاء اديبن جي مختلف راين مطابق خيال آهي ته اهو ڪنهن شخص جو نالو هو، جيڪو ڪنهن سبب گهر کان ٻاهر ويل هو ۽ جڏهن واپس ايو تہ سندس اچڻ جي خوشيءَ ۾ گيت ڳايا ويا. جمالو گيتن مان معلوم ٿئي ٿو تہ هو پهلوان ۽ قداور هو، جيئن: ”جنهن جا پير پنج سير ”هو جمالو“. سنڌ جي لوڪ گيتن ۾ هو جمالي کي وڏي اهميت حاصل آهي. هيءُ گيت سنڌ جي قومي ۽ ثقافتي اهڃاڻ جي حيثيت رکي ٿو ۽ هن گيت جي ڌن تي قومي رقص ڪيو ويندو آهي. هيءُ گيت سنڌي ماڻهن جي نفسيات سان جڙيل آهي. جَمالَي ۾ ڪيترن شاعرن وقت به وقت نيون ڳالهيون به شامل پئي ڪيون آهن، جهڙوڪ ’جيڪو سکر واريءَ پل تي، هو جمالو‘ وغيره. هڪ روايت مطابق ’جمالي‘ جو واقعو ميرن جي دور جو آهي. پروفيسر حاجي محمد اسماعيل آغا مطابق : "گول پڙ ٺاهي، وچ ۾ سازنده بيهاري، باجماعت يا گروپ جي صورت ۾ اهو رقص ڪيو ويندو آهي، جيڪو هر ڪنهن جي وس کان ٻاهر آهي. مگر ڳوٺاڻن جي سـُـتيءَ ۾ اهو رقص پيل هوندو آهي، تنهن ڪري ڳوٺاڻن جي رڳ رڳ ۾ رچيل آهي. جن ڏاڏن، پڙڏاڏن کان پئي ان جي مشق ڪئي آهي. جيئن ئي ڀير تي ڏونڪو لڳو، ”هوجمالو“ جي تال وڄت ۾ آئي، ان جي صدا ڪن پئي ته ڳوٺاڻا پاڻ مرادو ٿڙڪڻ شروع ٿيو وڃن ۽ رقص جاري ٿيو وڃي. بلا مبالغه چئي سگهجي ٿو ته هو جمالو سنڌي عوام جي مزاج ۽ فطرت سان هم آهنگ رقص آهي“ ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي موجب ته :”جمالو آڳاٽي وقت ۾ ڪو ڪوپو ،اڙٻنگ شخص هو ،جيڪو گهر کان ٻاهر ويل هو ،جنهن جي موٽي اچڻ تي خوشيءَ ۾ سندس ئي نالي سان گيت ڳايائون ،جنهن بعد ان لوڪ گيت کي پذيرائي ملي .“اهڙيءَ ريت ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ موجب ته :”هيءُ لوڪ گيت هميشه خوشيءَ جي موقعي تي ڳايو ويندو آهي .هن گيت جا مضمون جمالي جو جدا ٿيڻ ،سندس وڇوڙي تي افسوس ،جمالي جو موٽي اچڻ ۽ سندس اچڻ تي خوشي ۽ سندس ڳڻن جو تذڪرو آهي .“ڊاڪٽر بلوچ وڌيڪ لکي ٿو ته ’جمالو ‘نالي هڪ شخص هو ،جيڪو پنهنجي ساٿين کان وڇڙي ڪي سال لاڙ وڃي رهيو ۽ جتن سان گڏ گذاريائين ۽ جڏهن ڪجهه عرصي بعد موٽي آيو ،تڏهن سندس ساٿين توڙي سڪ ۽ حب وارن ناچ ڪيا ۽ سندس نالي سان گيت به ڳايائون ۽ پوءِ اهو گيت اڳتي هلي سنڌ جي ثقافتي ورثي جي اهم وٿ بڻجي پيو “.جيئن ته جمالو لوڪ گيت آهي.
هو جمالو ٻول
وقت گذرڻ سان هن گيت ۾ واڌارا ٿيندا رهيا آهن: منهنجو جمالو جتن سان..... هو جمالو! منهنجو لڙي ويو لاڙ ڏانهن ... هو جمالو ! منهنجو کٽي آيو خير سان .... هو جمالو ! اهڙيءَ ريت جمالي گيت ۾ ’جمالي ‘جي سونهن ،ڏندن ،چپن ،اکين ،پڳ ،منڊيءَ ،لڪڻ ۽ جتيءَ وغيره جي تعريف واريون مصرعون به سڄي سنڌ ۾ مشهور آهن .باقي هن گيت ۾ ماضي قريب جا ڪي اهڃاڻ به ملن ٿا ’منهنجو سکر واري پل تي ‘يا ڪي اهڙيون ٻيون مصرعون وقت سر وڌنديون رهن ٿيون ،جيڪي سماجي تبديليءَ ڏانهن نشاندهي ڪن ٿيون.
هيٺ ’جمالي‘ گيت جون ڪجه مصرعون ڏجن ٿيون: "منهنجو جمالو جتــــن سـان، هو جمالو! جنهن جا پــــــير پنج ســــير الا، هو جمالو! جنهن کي سوني منڊي چيچ ۾، هو جمالو! جيڪو لڙي آيو لاڙ مان، هو جمالو! جنهن جون اکيون  رب رکيون، هو جمالو! جنهن جا وار گهــــنڊيدار الا، هو جمالو! جنهن جا هٿ ميندِي رتــڙا، هو جمالو!"
جيڪو سکر واري پل تي
سکر واري پل جو هن لوڪ گيت ۾ ذڪر سکر جي لينسڊائون پل متعلق آهي. هن پل جي خاصيت هئي ته ان ۾ ڪوبه ٺله ڪونہ هيو جنهن ڪري هڪ لوڪ ڪهاڻي جنم ورتو ۽ روايت ۾ اچي وئي. ڪهاڻي مطابق جڏهن هيء پل تيار ٿي تہ ٺله نہ هجڻ ڪري ريل جي ڊرائيورن ڊپ جي ڪري هن پل تي ريل هلائڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو جنهن ڪري انگريزن کي مشڪل پيش آئي ۽ انتظاميه ان کي حل ڪرڻ جو انوکو منصوبو جوڙيو. سکر جيل جي جمالو نالي موت جي سزا جي قيدي کي ٽرين هلائڻ سيکاري معاهدو ڪيو تہ پل تان ريل کي پار ڪندو تہ کيس معافي ڏني ويندي اهڙي طرح جمالو پل تان ريل کي پار ڪري ڏيکاريو ۽ ان جي زال مڙس جي ڪاميابي جي خوشي ۾ هو جمالو نالي گيت ڳايو اهڙي طرح ان لوڪ گيت جي ابتدا ٿي. ان روايتي ڪهاڻي جي اڃان ڪٿان ثابتي ڪانہ ٿي آهيref name =" مولائي شيدائي " > ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ سکر :مصنف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي ؛ڇاپو:  پهريون سال؛ 1992ع ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ.
جمال بلوچ وارو قصو
هڪ روايت مطابق هو جمالو جي ابتدا جمال بلوچ جي واقعي سان ٿي هئي جنهن جو تعلق اتر سنڌ سان هو. ان جي علائقي تي دشمن چڙهائي ڪري آيا هئا ۽ ان ڳوٺاڻن سان گڏجي دشمنن سان مقابلو ڪري ويڙه کٽي هئي. جڏهن اهو واپس ڳوٺ موٽي آيو تہ ان جي استقبال م عورتون نڪري آيون ۽ هو جمالو منهجو کٽي آيو خير سان ڳائڻ شروع ڪيو.
عمر میمڻ جي هوجمالو ڊاڪيومينٽري
هو جمالو تي انگلينڊ ۾ رهندڙ عمر ميمڻ جي ٺاهيل هڪ وڊيو ڊاڪيومينٽري مشهور آهي. بي بي سي اردو جي هڪ رپورٽ مطابق هو جمالو لوڪ گيتن م پهريون گيت آهي جنهن تي دنيا جي 120 ملڪن جا ماڻهو ناچ ڪري چڪا آهن.
پنجابي لوڪ گيت لڊي هي جمالو
پنجابي ٻولي م پڻ هڪ لوڪ گيت لڊي هي جمالو پا مشهور آهي جنهن تي پڻ جمالو رقص ڪيو ويندو آهي. ان جا ٻول هيٺ ڏجن ٿا:
حوالا
زمرو:سنڌي لوڪ ڪهاڻي زمرو:سنڌي موسيقي زمرو:ناچ
جمالياتي چونڊ
جمالياتي چونڊ (Aesthetic Choice) اهڙي چونڊ، جنهن ۾ چونڊيندڙ (نبيريندڙ) سبب ڄاڻائڻ بدران تجربيگاھ ۾ تجربو ڪرڻ چاهي تہ اهڙي چونڊ کي ’جمالياتي چونڊ‘ چئبو آهي.
محمد آباد (Karachi)
گارڊن ايسٽ ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي.
هتي سنڌي،مهاجر،پٺاڻ،بوهري،اسماعيلي،ميمن،ڪشميري رهندا آهن.
هتي جي هڪ اندازي موجب آبادي 100000 آهي.
هتي جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندر آهي.
سگري
سُگرِي پکي پنهنجو آکيرو ڊڀ جي تندن مان اهڙي نموني ٺاهيندو آهي جو وڻ جي ٽاريءَ ۾ پيو لٽڪندو آهي. پاسي کان اندر وڃڻ لاءِ دروازو ٺاهيندو آهي، ان مان لنگهي اندر ويندو آهي، پوءِ آکيرو هوا ۾ پيو جهولندو آهي ڄڻ تہ هندورو پيو لُڏي. اُن ۾ آنا ڪندو آهي. ماڻهو اهو آکيرو هٿ ڪري گيھ ۽ کير ڇاڻڻ جي ڪم آڻيندا آهن.
حوالا
زمرو:پکي
اسڪول ۽ تعليم جو نظام (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ۽ پڪي جلد واري ڪتاب ۾ صفحا 188 آهن. قيمت 5 روپيا اٿس. محمد اسماعيل عرساڻيءَ ۽ سيد قادربخش شاهه بخاريءَ، پهريون ڇاپو، فردوس پريس، حيدرآباد مان سال 1970ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
ميوو
thumb|356x356px| هڪ گل جو ميوي ٿيڻ جي تصويري تشريح ميوي جو اصطلاح انهن نباتاتي شين جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو غذائي ضرورتون پوريون ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي۔ نباتيات جيڪا ٻوٽن جي تحقيق جو سائنسي علم آهي، ان جي تعريف موجب ميوو گلن وارن وڻن جي گلن جي بالغ شڪل آهي.
زمرو:ميوا زمرو:ميوات
476ع
ڊسمبر
زمرو:476ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
تلوار
تلوار يا ترار هيءُ هڪ قسم جو مشهور جنگي هٿيار آهي، جيڪو تاريخ جي دؤر سان گڏ هلندو آيو آهي ۽ اڄ ڏينهن تائين، باوجود بارودي هٿيارن جي ايجاد جي، تلوار کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. دنيا جي سڀني لڙاين ۾ تلوار جو ڪردار اهم رهيو آهي. دنيا جي سڀني ملڪن ۾، ڌار ڌار وقتن تي، مختلف قسمن جون تلوارون استعمال ٿينديون رهيون آهن. يورپ وارن جون تلوارون سڌيون ۽ ٻِه ڌاريون هونديون آهن؛ سنڌ جي تلوار هڪ ڌاري ۽ ڏنگي ٿيندي آهي. عام طرح تلوار جي چُهنب تيز ۽ تِکي هوندي آهي، پر جاپاني ۽ هندي تلوار (کڙڳ) جو منهن ويڪرو هوندو آهي. آڳاٽي وقت ۾ بادشاهه يا حاڪم سان وفاداريءَ جو قسم تلوار پيش ڪري کڻايو ويندو هو. تلوار يا ترار کي فارسيءَ ۾ ’شمشير‘ ۽ عربيءَ ۾ ’سيف‘ جي نالن سان به سڏيو ويندو آهي. آڳاٽي وقت جي لڙاين ۾ تلوار جو وڏو ڪردار رهيو آهي.
تلوار جا قسم
ڪيتريون ئي لڙايون تلوار بازيءَ جي فن ۾ مهارت سبب کٽيون ويون آهن. سنڌ ۾ صدين کان وٺي تلوار استعمال ٿيندي رهي، ان ڪري سنڌ ۾ تلوارن جا جُدا جُدا قسم ۽ جُدا جُدا نالا آهن، جهڙوڪ: کَنو، کڙڳ، سيف، تيـغ، تـبر، ســانگ، ڪرماڻي، اصفهــاني، ڪُمي، سروهي/سرواهي، آواري، ڇڳاڙي، روپهري ۽ سونهري وغيره. آڳاٽي زماني ۾ تلوار جا گهڻائي قسم، مڪاني طور اسلحه خانن ۾ ٺاهيا ويندا هئا ، جيئن:
کنو
تلوار جو هي قسم، عام تلوار کان ٿورو وڏو ۽ موڪرو ٿيندو آهي. نهيءَ تلوار کي سنڌ جا ڪاريگر ئي ٺاهيندا هئا.
سانگ
هيءَ تلوار سڌي ٿيندي آهي ۽ ان جا ٻئي پاسا وهندا آهن، يعني ٻه ڌاري تلوار آهي. هيءَ تلوار هڪ وڏي لوهي لَٺ ۾ جَڙي ويندي هُئي ۽ اُن سان گهوڙي سوار تلوار باز آسانيءَ سان مخالفن کي زير ڪري سگهندو هو. اڳاٽي زماني ۾ اهڙيون تلوارون هڪ کان وڌيڪ تعداد ۾، هڪ لٺ ۾ جڙبيون هيون. سنڌ جي عظيم سپوت دودي سومري پڻ، علاؤالدين خلجيءَ جي فوجن سان وڙهندي، سانگ استعمال ڪئي هئي. لطيف سائينءَ پڻ چيلهه ۾ چئن ترارن ٻڌڻ جو ذڪر، سُر ڪيڏاري ۾ ڪيو آهي، اهو سنڌ جو رواج هو: چار ترارون چيلهه ۾، پڙ ۾ پاڳڙياس، جت سانگين جي سٽ وهي، اُت وک وڌندي پاءِ
سروهي يا سرواهي
هيءَ تلوار، سنڌ جي سرحد سان لاڳو راجسٿان جي شهر ”سروهه“ ۾ ٺهندي هُئي ۽ سڀني تلوارن ۾ اعليٰ قسم جي تلوار ليکي ويندي هُئي. سون ۽ رويي جي جڙوات واريون تلوارون به مڪاني طور ٺهنديون هيون، جيڪي خاص طرح سردار ۽ بادشاهه ٺهرائيندا هئا. اهڙين تلوارن تي سون ۽ چانديءَ جي اکرن سان نالا يا شعر اُڪريل هوندا هئا.
احلوال
احلوال (انگريزي: Ahlowal) پاڪستان جو هڪ قصبو  جو پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي.
تلوار
سروهي يا سرواهي
سنڌ ۾ تلوارن جي مٿين قسمن کان سواءِ، جُدا جُدا ملڪن جون ٺهيل تلوارون پڻ لڙائين ۾ استعمال ٿينديون هيون ۽ اُهي پنهنجن پنهنجن ملڪن جي نالن سان مشهور هونديون هيون، جيئن ”حلب“ جون ٺهيل ”حلبي تلوارون“.
احلوال
حوالا
زمرو:قصور ضلع جون آباد جڳھون
تلوار
کڙڳ
هندي تلوار کي چيو ويندو هو، جيڪا کني کان وڏي ۽ ويڪري ٻِه ڌاري تلوار هئي. ”کڙڳ“ جو ذڪر شاهه لطيف پڻ ڪيو آهي: بهادر گڏيا بهادرين، کڙڳ کِلول ڪن
ڪِرماڻي
ڪرماڻي يعني ڪِرمان جي ٺهيل تلوار.
اصفهاني
اصفهاني يعني اصفهان (ايران) جي ٺهيل تلوار وغيره.
تلوار باز پهلوانن جا نالا ۽ لقب
تلوار باز پهلوانن کي پڻ جُدا جُدا نالن ۽ لقبن سان سڏيو ويندو هو، جيئن: ڪونڌر، طُريل، انگيرا، اڻيارا، ڪُوپا، ڪُڙها، سارڌو، سائو/ ساهو وغيره.
اڻيارا
اُهي، جيڪي ڪُنڊن تان اُسري حملا ڪن.
ڪُڙها
ڪُڙها ۽ ”سارڌو“ يعني شينهن جهڙا جوان.
سائو
سائو اُهي بهادر، جيڪي وڏي صبر سان بيهي وڙهن ۽ موت قبول ڪن، پر نه مڙن ۽ نه موٽن: ”سائو يا ساهُو“، جيڪي اڪيلي سر وڙهن ۽ سوڀ حاصل ڪن. لطيف سائينءَ پڻ ”سائو“ لفظ بهادر لاءِ ڪم آندو آهي: سانگيون ”سائن“ هٿ ۾، ڪلهنئون نه لاهين
جنگ جا جهونجهار، جن کي موت جو ڊپ ئي نه هوندو هو، سي پنهنجن هٿيارن تي ”ويڻ“ لِکائي ڇڏيندا هئا. ٽالپرن جي دؤر ۾ جڏهن ڪابلي افغانن سان سنڌ جي سورهين جا مقابلا ٿيندا هُئا ته پريان ڪُڏندي ۽ پلٿو ڪندي ڏسبا هئا ته ڌمڪن ڌماڪن واري ٽور ۽ ترار جي کيڏ ۾ اڳئين کان اڳرا ڀاسندا هئا.
پلٿو
تلوار بازيءَ جو هڪ داءُ آهي، جنهن جي نوعيت هن ريت هوندي آهي: پلٿي بازي ڪندڙ پهلوان کي مُرين تائين سوڙهن پانچن سان شلوار پاتل هوندي هئي. پلٿو ڪندر پهلوان، مقابل جي چؤگرد تڪڙو تڪڙو ڦيري پائيندو ۽ چوڌاري ڦرندو ته سندس شلوار هوا ۾ ڦوڪجي ويندي، تنهنڪري زمين کان ٿورو مٿي کڄي ويندو، يا پاڻ کي اُڇل ڏيئي، مٿي ڪري، مقابل جي ڳچيءَ تي تلوار جو وار ڪري، سِسِي لُڻي وٺندو. آڳاٽي زماني ۾ پلٿي باز جنگ جي ٽور جا تماشا ڪندا هُئا، قدم کي قدم ساڻ ڀريندا هئا، ٽلندا ۽ ٽيلو ڪندا هُئا. اهڙي سمي دُهلن ڌمامن، شرناين ۽ قرناين جو هڪ خاص تالُ وڄندو هو، جنهن تي ’چُلتو‘ ۽ ’چالي‘ ڪندا هئا، يعني قدم قدم، ڌماڪي واري ٽور ۽ لوڏ، توڙي تالَ تي ترار جي پلٿي بازي ڪندا هُئا. وطن لاءِ وڙهڻ جوان مردن جو ناز هو، بلڪه مانجهي مڙسن جو ڏاج هو. ڄڻ ته بانڪن بهادرن جي پوک هُئي ۽ پهلوان پنهنجي اهڙيءَ کيتيءَ جي راهه به ”رُڪ“ (ترارين) سان ورهائيندا هُئا. لطيف سائينءِ به چيو آهي: هڻڻ، هڪلڻ، ٻيلي سارڻ، مانجهيان ايءُ مرڪ، وجهـن تـان نـه فـرق، ”رُڪ“ وهــندي رانـد ۾!
حوالا
زمرو:ھندستاني تلوارون زمرو:ڏکڻ ايشيائي تلوارون زمرو:ھڪ ڪنڊيون تلوارون زمرو:پاڪستاني تلوارون زمرو:مغل ھٿيار زمرو:تلوارون
اوڀڙ
وڻن، ٻوٽن، گاهه وغيره جي واڌ. ٻوٽن جو ڦوٽهڙو. وڻ، -ٻوٽا-، گاهه وغيره جيئن ته زمين مان اُڀرندا آهن، تنهنڪري مجموعي طور انهن سڀني کي گڏي ”-اوڀڙ-“ چوندا آهن.
امام ابو دائود
امام ابو دائود- هڪ بلند پايي جو محدث ٿي گذريو آهي. هيءُ سيستان ( ايران) ۾ 202هه/817ع ۾ پيدا ٿيو. پاڻ -امام- بخاريءَ جو هم سبق هو. سندس جمع ڪيل حديثن جو تعداد ڪافي آهي. علم حديث جي -تحقيق- ۾ هن ڪيترائي ڪشالا ڪاٽيا ۽ وڏا سفر ڪيا. سندس گڏ ڪيل حديثن جي مجموعي ۾ تقريباً پنج هزار روايتون شامل آهن. هن عقيدن وغيره متعلق روايتون هڪ جدا مجموعي ۾ ڪٺيون ڪيون آهن، -جن- کي ’جامع ابو دائود‘ ڪوٺيو وڃي ٿو. ابو دائود 73 سالن جي ڄمار ۾ 275هه/888ع ۾ وفات ڪئي.
بھاول نگر
بھاول نگر پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۾ واقع هڪ شھر ۽ بھاول نگر ضلعي جو صدر مقام آھي. ھن شھر جو پراڻو نالو روجھان والي/اڀا (Rojanwali/Ubbha) ھيو 1904 ۾ ان جو نالو تبديل ڪري بھاولپور جي پرنسلي اسٽيٽ (جيڪا موجوده بھاولپور، بھاول نگر۽ رحيم يار خان ضلعن تي مشتمل ھئي) جي حاڪم نواب بھاول خان چوٿون جي نالي تي بھاول نگر رکيو ويو. شھر لاھور کان ڏکڻ طرف 192 ميلن جي ۽ بھاولپور کان اوڀر طرف 120 ميلن جي مفاصلي تي واقع آهي. شھر جي اتر طرف 6 ميلن تي ستلج ندي وھي ٿي.
تاريخ
ھي شھر جيڪو روجھان والي سڏبو ھو. شروع ۾ ھڪ ننڍڙي آبادي تي مشتمل ھيو. اڄ بہ روجھانوالي نالي سان ڳوٺ شھر جي اسٽيشن کان ڏيڍ ميل تي واقع آهي.اسثيشن جو قيام 1895 ۾ بھاول نگر جنڪشن ريلوي اسٽيشن جي نالي سان عمل ۾ آيو. اھا بھاول نگر ۽ ڀاٽنڊا جي وچ ۾ جنڪشن ھئي. ڪراچي کان دھليءَ تائين ريلن جو گذر ھن اسٽيشن کان ٿيندو ھو. شروع ۾ ھتي ڪجھ جھوپڙيون ھونديون ھيون ۽ پوء اسٽيشن جي ڪري دڪان ۽ گھر ٺھندا ويا. فورڊواھ ڪئنال جي ٺھن کان پوءِ علائقي ۾ وڏي زرخيزي آئي.1900 يا 1901 ۾ ھن شھر جي پھرين پوليس پوسٽ قائم ٿي ۽ 1902 يا 1903 ۾ پھريون پرائمري اسڪول قائم ٿيو. 1906 ۾ شھر جي پنچائت ڪميٽي قائم ٿي.1914 ۾ ھن شھر کي تحصيل بنائڻ جي سفارش ٿي.1922 ۾ ھتي ميونسپل ڪميٽي قائم ٿي.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
سرشٽي
برهمانڊ، سرشٽي، ڪائنات (لاطيني:universalus) سموري جڳهه ۽ وقت ۽ ان ۾ شامل ٻيون شيون، جهڙوڪ گرھ، ستارا، ڪهڪشائون ۽ مادو ۽ توانائي جا ٻيا سڀ روپ شامل آهن.
آسڪو پارپولا
آسڪوپارپولا: Asko Parpola فنلئنڊ جو انڊولاجسٽ ۽ سنڌالاجسٽ ۽ يونيورسٽي آف ھيلنسڪي جو پروفيسر جيڪو انڊس اسڪرپٽ جو ماھر آھي.
تفصيلي تعارف
سڪو پارپولا (Aasko Parpola ): سنڌو لکت جو ماهر آسڪو هيڪي سيجي فرائيڊ پارپولا، هيلسنڪي يونيورسٽي فن لينڊ ۾ هندستان شناسيءَ جو ايمريٽ پروفيسر آهي. سندس -جنم- 12 -جولاءِ- 1941ع تي ٿيو. سندس والــد جــو نالـو آتـو ڪـلـيـروو پـارپـولا (Aatto Kalervo) هو. هن جي ڏاڏي ڪارلو ارڪي -جپان- ۾ عيسائي مشنرين سان ڪيترائي سال گڏجي ڪم ڪيو. هن جو چاچو ارمس سيلونين (Armas Salonon) هيلسنڪي يونيورسٽي فن لينڊ ۾ اسيريا شناسيءَ (Assyriology ) جو پروفيسر هو. سندس -ڀاءُ- سيموئل (Semo) پارپولا، پنهنجي چاچي جي رٽائر ٿيڻ کانپوءِ اتي ئي اسيريا شناسيءَ جو پروفيسر مقرر ٿيو. آسڪو پارپولا 1959ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪئي. ڪلاسيڪل -تعليم- حاصل ڪرڻ لاءِ هو انڊولاجيءَ (هندستان شناسي) جي شعبي ۾ هيلسنڪي يونيورسٽيءَ ۾ داخل ٿيو. هن 1963ع ۾ هندستان شناسي ۾ ايم. اي ڪئي. 1966ع ۾ ايم. فل ۽ 1968ع ۾ ڊاڪٽريٽ جي ڊگري ورتائين. 1972ع ۾ سينٽرل انسٽيٽيوٽ فار نارڊسڪ (Central Institute for Nordisk) ڪوپن هيگ ۾ ريسرچ فيلو مقرر ٿيو. 1981ع ۾ هندستان شناسيءَ جي شعبي جو چيئرمئن مقرر ڪيو ويو. هن پنهنجي سڄي قابليت سنڌو لکت جي ڀاڃ تي صرف ڪئي ۽ 30 سالن جي طويل عرصي تائين سنڌو لکت جي ڀڃڻي جي ڪم ۾ سرگرم رهيو. -ان- ڏس ۾ هن 1994ع ۾ هڪ ڪتاب ’سنڌو لکت جي ڀڃڻي‘ (Deciphering the Indus Script) شايع ڪرايو، جيڪو سنڌو لکت جي حوالي سان پنهنجي نوعيت جو بنيادي ڪتاب آهي. 1968ع کان انهيءَ نُڪتي تي زور ڏيندو رهيو آهي ته سنڌو -تهذيب- ۽ لکت دراوڙي -تهذيب- ۽ لکت آهي. هن انڊولاجيءَ ۾ تمام گهڻي شهرت حاصل ڪئي ۽ -ان- حوالي سان سنڌو -تهذيب- ۽ لکت تي کيس وڏي دسترس حاصل آهي. هن هندستان جي قبل از -تاريخ-، ڏکڻ -ايشيا- جي مذهبن جي چڱو اڀياس ڪيو آهي، جنهن ۾ سنڌو -تهذيب-، سنڌو لکت ۽ مذهب، سنڌو لکت جي مهرن جي ڀاڃ، ويد، ويدي، سماج، هندو ڌرم، -تامل- ناڊو ۽ ڪرناٽڪ جي ٻولين: سنسڪرت، ملايالم، -تامل- وغيره تي -تحقيق- اچي وڃي ٿي. -ان- کانسواءِ هن ڏکڻ -ايشيا- جي -تاريخ- کان اڳ جي آرڪيالاجي ۽ وچ -ايشيا- ۾ آرين جي آمد تي به گهڻو ڪم ڪيو آهي. هن سنڌو -تهذيب- واري لکت کي قديم -تامل- -ٻولي- سان ڀيٽي -تحقيق- جي دائري کي وسيع ڪيو، سندس سنڌو لکت واري -تحقيق- کي عالمانه نظر سان ڏٺو وڃي ٿو. سندس سنڌو -تهذيب- جي لکت ۽ مهرن تي ”Corpus of Indus Seals and Inscriptions“ نالي سان ٻه جلد يونيسڪو طرفان ڇپايا ويا آهن، -جن- ۾ سنڌو لکت جي ڀاڃ ڏني وئي آهي. ٻنهي جلدن ۾ سنڌو -تهذيب- جي لکتن جي مهرن جا عڪس پڻ ڏنل آهن. سندس هي ڪم سنڌو لکت جي سلسلي ۾ سڄيءَ دنيا ۾ پنهنجي نوعيت جو اهم تحقيقي ڪم مڃيو وڃي ٿو، آسڪو پارپولا سٺ جي ڏهاڪي کان اڪثر -پاڪستان- ايندو رهيو آهي ۽ اڪثر ڪري سنڌ جي مشهور اديب سراج ميمڻ جو مهمان ٿي رهيو آهي ۽ سنڌو لکت جي حوالي سان سنڌي عالمن سان خيالن جي ڏي وٺ ۽ بحث ڪري پنهنجي راءِ جو اظهار ڪندو رهيو آهي. کيس 23 جون 2010ع تي ڪيليگنر ايم ڪرونانيڌي ڪلاسيڪل اوارڊ سان نوازيو ويو. -ان- کان علاوه هندستان سرڪار پاران کيس، خدمتن جي مڃتا طور ”پدم ڀوشن“ جي ممتاز اعزاز سان پڻ نوازيو.
تصنيفون
هن جون ڪيتريون ئي لکڻيون مختلف زبانن جهڙوڪ: فنش (Finsh)، سوئيڊي (Swedish)، آڳاٽي سنڌي لپي ۽ سنڌو ماٿري -تهذيب- جي مليل آثارن ۽ نوادرات تي ٻين ماهرن ۽ محققن جي سهڪار سان لکيل سندس ڪتابن ۽ رپورٽس (Reports) جي فهرست هن ريت آهي :
حوالا
زمرو:1941ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
منظور ڪالوني
منظور ڪالوني ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، اردو، پٺاڻ، بوهري، اسماعيلي، ميمڻ ۽ ڪشميري آباد آھن. هتان جي آبادي ھڪ اندازي موجب 100000 جي لڳ ڀڳ آھي. اڪثريت اسلام سان تعلق رکندڙ آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
جمالياتي حس
جمالياتي حِس __(Aesthetic Sense):
جمالياتي حِس مان مراد اها فطري صلاحيت آهي، جنهن جي بدولت خير ۽ شر ۾ فرق ڪرڻ جي تميز ڪرڻ يا خوبصورت ۽ بدصورت ۾ فرق ڪرڻ يا سونهن جي پرک هئڻ کي ”جمالياتي حِس“ چئبو آهي.
يقين
يقين جو مطلب الله جي ذات تي مڪمل ڀروسو ۽ اطمينان آهي۔ ڪو به شخص خواه ڪنهن به مذهب جو هجي انجو پنهنجي معبود تي يقين ئي ان جي مذهب کي جاري رکندو آهي۔ اسلام دين جا مڃڻ وارا الله جي ذات تي يقين رکندا آهن۔ڪائنات جي تخليق کان وٺي ان جي هر شيء کي علم، زندگي ۽ موت ڏيڻ واري هڪ ئي الله جي ذات آهي۔ اسانجي زندگي جو نظام هو ئي هلائي رهيو آهي، هن زندگي گذارڻ جي لاء پنهنجو ڪتاب قرآن مجيد نازل ڪيو۔ پنهنجا نبي عليه السلام موڪليا۔ اگر انسان قدرت جي مظهرن تي غور ڪري ته ڪا شيء بي فائدا نه آهي ۽ نه ئي ڪا شيء خودبخود وجود ۾ اچي سگهي ٿي ۽ نه ڪنهن کي ڪو فائدو ڏئي سگهي ٿي۔ هي اهو ئي غور آهي جيڪو انسان کي الله جي سڃاڻپ ڪرائيندو آهي پوء انسان جي هي سڃاڻپ يقين ۾ تبديل ٿي ويندي آهي ان طرح سان هن جي مذهبي زندگي اڳتي وڌندي آهي.
ريواتي
ريواتي ھي ڪتاب حيدرآباد جي ڪوڙومل چندنمل لکي 1903ع ۾ ڇپايو. ڪتاب جا ٽوٽل صفحا 9  ھيا. قيصريه پريس حيدرآباد ۾ ڇپيو
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:سنڌي ادب
امداد حسيني
thumb|امداد حسيني امداد حسيني (انگريزي:Imdad Hussaini) برطانوي هندستان ۾جنم وٺندڙ سنڌ پاڪستان جو سنڌي ٻولي جو مشهور شاعر ۽ ليکڪ آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
امداد حسيني جو پورو نالو سيد امداد علي شاه ولد سيد فضل محمد شاھ آهي. هيءُ 10 مارچ 1940ع تي شهر ٽکڙ ، حيدرآباد ۾ ڄائو. سندس ادبي نالو امداد حسيني يا سانول اٿس. پاڻ موجودو دؤر جو سرموڙ سنڌي شاعر آهي. ابتدائي تعليم ڳوٺ مان ۽ باقي سنڌ يونيورسٽي مان. امداد مسلسل لکندو پيو اچي هن سڀني جديد صنفن تي طبع آزمائي ڪئي آهي. سندس نظم جديد انداز ۾ آهي. سندس ڪلام ڪيترن ئي سٺن فنڪارن ڳايو آهي.
خدميون
شاگرديءَ واري عرصي ۾ سنڌي ڊڪشنري آفيس ۽ سنڌي لوڪ ادب رٿا ۾ نوڪري (پارٽ ٽائيم) ڪيائين، پوءِ سنڌي ادبي بورڊ ۾ لائبريرين مقرر ٿيو. 1970ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ۾ ريسرچ فيلو مقرر ڪيو ويو. 1973ع ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ۾ سبجيڪٽ اسپيشلسٽ (سنڌي) مقرر ٿيو. اتي نوڪريءَ دوران 1977ع کان 1979ع تائين ٽه- ماهي ”مهراڻ“ جو -ايڊيٽر- مقرر ٿيو. 1992ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ جي سيڪريٽريءَ طور خدمتون سرانجام ڏنائين. حيدرآباد جهڙي ثقافتي مرڪز ۾ پليو نپنو ءِ هاڻڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي. امداد حسينيءَ جي خاندان ۾ وڏا عالم، اديب ۽ شاعر ٿي گذريا آهن. سندس ڏاڏو علامه اسدالله شاهه ”فدا“ پنهنجي دور جو جيد عالم ۽ سنڌي، فارسي ۽ عربيءَ جو شاعر ٿي گذريو آهي. امداد جي شاعريءَ جو هڪ مختصر مجموعو، ”-امداد آهي رول-“ 1976ع ۾ سنڌي اڪئڊمي حيدرآباد پاران ڇپيو. سندس طويل نظم ”شهر“ (1988ع ۾ لکيل ’شهر آشوب‘) مارچ 2000ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس شاعريءَ جو ٽيون مجموعو ”هوا جي سامهون“ روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران 2000ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. سندس شاعريءَ جو نئون مجموعو ”ڪرڻي جهڙو پل“ ڇپائيءَ هيٺ آهي. -ٽکڙ- پبليڪيشن پاران ڇپايل ڪتاب ”مئل ماڻهو، جيئري پيڙا“ هن سحر امداد سان گڏجي مرتب ڪيو آهي. -ان- کان علاوه مشهور سنڌي وير گاٿا ”دودي چنيسر“ جو اردوءَ ۾ ترجمو به سندس جو ڪيل آهي، جيڪو لوڪ ورثي -اسلام- -آباد- جو ڇپايل آهي. مرزا قليچ بيگ جي ناول ”زينت“ جو -اردو- ترجمو به سندس ڪيل آهي، جيڪو اڪادمي ادبيات -اسلام- -آباد- ڇپايو. احمد خان آصف جي ٻاراڻن ٻولن تي مشتمل ڇهن جلدن ۾ ڇپيل اهم -تصنيف- سنڌيڪا پاران امداد حسينيءَ ايڊٽ ڪئي آهي. -اردو- اڪئڊميءَ لاءِ ٻارن جي -اردو- نظمن جا چار ڪتاب سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيل اٿس. هن بابا فريد ۽ ماڌو لال حسين جي پنجابي شاعريءَ کي سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي. امداد حسيني بزم طالب الموليٰ حيدرآباد شاخ ۽ سنڌي ادبي سنگت حيدرآباد شاخ جو سيڪريٽري پڻ رهي چڪو آهي. سنڌي ٻوليءَ جي حقن جي بحاليءَ واري تحريڪ، سنڌيءَ ٻوليءَ ۾ ووٽر لسٽن جي ڇپائڻ واري تحريڪ ۽ ون يونٽ مخالف تحريڪ ۾ امداد حسينيءَ عملي طور ڀرپور -بهرو- ورتو. امداد حسينيءَ ”سانول“ جي نالي سان ڪهاڻيون به لکيون، ريڊيو لاءِ ناٽڪ، ڪهاڻيون ۽ گيت لکيائين. ريڊيو جي مقبول پروگرام ”جهڙا گل گلاب جا“ جا اڪثر اسڪرپٽ به امداد حسينيءَ جا لکيل آهن. امداد حسينيءَ -ٽيليويزن- لاءِ گيت ۽ ناٽڪ پڻ لکيا آهن. هن فلمن لاءِ گيت لکيا آهن، -جن- مان ڪجهه آهن: (1) ڌرتي لال ڪنوار (2) سڄڻ سائين (3) حاضر سائين (4) جانيئڙا. 2000ع ۾ امداد حسينيءَ سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ مان رٽائرمينٽ ورتي. -ان- کان پوءِ به ڪانٽريڪٽ تي، ڪجهه عرصو اتي سبجيڪٽ اسپيشلسٽ جي حيثيت ۾ ڪم ڪيائين. 2004ع کان 2006ع تائين سنڌي ادبي بورڊ جي -ٽن- رسالن ٽماهي ”مهراڻ“، ماهوار ”سرتيون“ ۽ ”گل ڦل“ جي چيف -ايڊيٽر- جون ذميواريون نڀايائين، -ان- کان پوءِ ڪجهه عرصو اُتي چيف پبلڪيشن آفيسر پڻ رهيو، -امداد حسيني- سنڌي ادبي بورڊ جي بورڊ آف گورنرز جو ميمبر پڻ رهي چڪو آهي. هن پنهنجي ادبي خدمتن عيوض ڪيترائي اوارڊ پڻ حاصل ڪيا آهن، -جن- ۾ ”طلوع پرائيز“، ”طالب الموليٰ اوارڊ“ ۽ ”نارائڻ شيام اوارڊ“، ”تمغه امتياز“(2003ع) ۽ ”-جوش مليح آبادي- اوارڊ“(2007ع) اهم آهن. -امداد حسيني- بنيادي طور هڪ شاعر آهي، پر -تخليق- سان گڏ، مختلف موضوعن تي به هن جو اهم ڪم موجود آهي. جهڙوڪ -ٻولي-، -تنقيد-، ٻارن جو ادب ۽ لطيفيات. -امداد حسيني- سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي ”-انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا-“ ۽ شاهه عبداللطيف ڀٽائي چيئر ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ”-انسائيڪلوپيڊيا- شاهه عبداللطيف ڀٽائي“ جهڙين اهم رٿائن جي ايڊيٽرن واري سٿ ۾ شامل رهيو آهي.
لاڏاڻو
امداد حسيني 27 آگسٽ 2022ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
جمالياتي قابليت
جمالياتي قابليت __(Aesthetic Ability):
جمالياتي خوبين کي پسڻ جي قابليت رکندڙ.
477ع
ڊسمبر
زمرو:477ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
اوتڙ
درياهه يا سمنڊ جو اُهو تَڙ، -جتي- ٻيڙين جي بيهڻ جو سهنج نه هجي. اُهو سامونڊي ڏکيو ڪنارو، جنهن تي ٻيڙيءَ يا غوراب جي لنگر هڻڻ جي سولي جاءِ نه هجي. مثلاً ڇولين جي تيزيءَ سبب ٻيڙيءَ کي نقصان پهچي، يا تانگهي پاڻيءَ ۾ ٻيڙيءَ جو تر لڳي پوي، جو پوءِ نڪري نه سگهي.
حوالا
زمرو:سنڌي لغت
اسڪول ليونگ سرٽيفڪيٽ امتحانن جا سوال جواب (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب گوبندرام همٿ سنگهه ناٿاڻيءَ جو ورهاڱي کان اڳ لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 180 آهن ۽ قيمت 28 -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان ڇپيو. ڇپائيءَ جو سال ڄاڻايل ناهي.
امرتا پريتم
thumb|امرتا پريتم امرتا پريتم- پنجابي ٻوليءَ جي بهترين ناول نگار، ڪهاڻيڪار ۽ شاعره رهي آهي. سندس اصل نالو امرت ڪور هو. هوءَ 31 -آگسٽ- 1919ع ۾ گوجرانوالا (پنجاب) ۾ گياني ڪرتار سنگهه جي گهر ۾ پيدا ٿي. هوءَ سڄي هندستان ۾ پهرين پنجابي شاعره، ناول نگار، ڪهاڻيڪار ۽ مضمون نگار طور سڃاتي وڃي ٿي. پنهنجي پيءُ کان گرمکيءَ ۾ لکڻ پڙهڻ سکيائين. -امرتا پريتم- شروع ۾ شاعري ڪئي. هن جو پهريون شعري مجموعو ”امرت لهران“ سورهن سالن جي عمر ۾ 1936ع ۾ ڇپيو، هيل تائين هن جا ڪيترائي شاعريءَ، ڪهاڻين، ناولن ۽ ذاتي زندگيءَ متعلق ڪتاب ڇپجي چڪا آهن، -جن- مان 1- پنجر (ناول) 2- ڊاڪٽر ديو 3- ساگر -اور- سپيان 4- رنگ ڪا ڪا پتا 5- دلي کي گليان 6- تيرهوان سورج 7- ياتري (ناول)، 8- ڪهانيان جو ڪهانيان نهين (ڪهاڻيون) 9- ڪهانيون ڪي آنگن ۾ (ڪهاڻيون)، 10- امرت لهران (شاعري)، 11- جيوندا جيون (1939ع: شاعري)، 12- تريل ڌوتي پهل (شاعري:1942ع) 13- گيتان واليان (شاعري: 1942ع)، 14- بدلام دي لالي (شاعري: (1943ع)، 15- لوڪ ڀيڙا (شاعري: 1944ع)، 16- -پٿر- جيتي (شاعري:1946ع)، 17- پنجابي دي آواز (شاعري: 1952ع)، 18- سنهري (شاعري:1955ع)، -19 ڪستوري (شاعري:1957ع)، 20- ناگ مني (شاعري:1964ع) 21- -آتم ڪٿا-. ’رسيدي -ٽڪيٽ-‘، ’ريشمي ڌاڳي‘، ’محبت نامي‘ وغيره اهم آهن. انهن ڪتابن جا -اردو- ۽ سنڌيءَ کان سواءِ ٻين ڪيترين ٻولين ۾ ترجما ٿي چڪا آهن. امرتا 1961ع تائين آل -انڊيا- ريڊيو لاءِ ڪم ڪيو، سندس تحريرون -انگريزي-، فرينچ، ڊينش،جپاني، سنڌي،اردو، بنگالي- ۽ ٻين ٻولين ۾ ترجما ٿيا آهن. هوءَ پهرئين ليکڪا آهي جنهن 1956ع ۾ عورت لکت طور ڪتاب ”سنهري“ تي ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪيو. -ان- کانسواءِ ”پدما شري“ اوارڊ (1959ع) ۽ هندستان جو اعليٰ سول اعزاز ”پدما پوشن“ (1959ع) ۾ حاصل ڪيائين. هن ڊاڪٽر آف لٽريچر(D.Lit) جون 1973ع ۾ دهلي يونيورسٽيءَ ۽ جبلپور يونيورسٽي مان ۽ 1987ع ۾ وشو ڀارتي يونيورسٽي مان اعزازي ڊگريون حاصل ڪيون. هن 1979ع ۾ بلغاريه ۾ -بين- الاقوامي اوارڊ سان نوازيو ويو. -امرتا پريتم- 31 -آڪٽوبر- 2005ع تي نئين دهليءَ ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1919ع جون پيدائشون زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:هندستاني سک زمرو:ڀارتي ناري شاعر
امرڪس جي جنگ
ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي مرڻ کان پوءِ سندس پٽن ۾ نااتفاقي پئجي ويئي، ميان عطر خان، احمد يارخان ۽ مقصوديءَ گڏجي روهڙيءَ جي ڀر واري واهه امرڪس وٽ ميان غلام شاهه سان -جنگ- ڪئي، پر شڪست کاڌائون. ميان عطرخان قنڌار ڏانهن دانهن کڻي ويو، اتان نااميد ٿي -بهاولپور- جي دائودپوٽن ۽ اتي جي خيرياڻي سردارن کان مدد وٺي -جنگ- ڪرڻ آيو، پر اٻاوڙي وٽ شڪست کاڌائين. ميان غلام شاهه دٻدبي سان حڪومت ڪئي. هن واپار جي -ترقي- لاءِ 1758ع ۾ اورنگابندر جي ويجهو شاهبندر تعمير ڪرايو.
محمد عمر جوڻيجو ڏيپلائي
علامہ محمد عمر جوڻيجو (1906ع-1983ع) صاحب ٿرپارڪر ضلعي جا عالم دين ۽ علمي شخصيت ھيا جن جو علائقي تي ھاڪاري اثر پيو.
پيدائش
علامہ محمد عمر جوڻيجو صاحب جي پيدائش ٿرپارڪر ضلعي جي ڏيپلي شھر کان ٻہ ميل اتر طرف راڻي ويرو نالي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ۾ 1906ع ڌاري ٿي. سندس والد جو نالو محمد هو، اڃان ننڍائي هئا تہ پيءُ جي شفقت کان محروم ٿي ويا. پوءِ هن يتيم ٻار جي پرورش سندس ڏاڏي ابراهيم ۽ مامي شير خان ڪئي.
ننڍپڻ
سندن ننڍپڻ ٻڪريون، رڍون ۽ اٺ چارڻ ۽ ٻنين پوکڻ ۾ گذريو، جهنگ ۾ مال چاريندي جتي بہ نماز جو وقت ٿيو تہ ڪنهن مٿاهين هنڌ يا ڀٽ تي ٻانگ ڏيئي نماز پڙهندو هو. هر جوءَ ۾ ڪنڊن جي والار سان نماز جي جاءِ مقرر ڪيل هوندي هين.
تعليم
سندن مائٽ پير پاڳاري جا مريد هئا ۽ مائٽن بہ مرضي ڏسي پير ڳوٺ واري مدرسي ۾ پڙهڻ جي موڪل ڏني ۽ ڪن فقيرن سان گڏ پڙهڻ لاءِ روانو ٿيو. ڳوٺ کان ٻہ دفعا بدين جو رخ ڪيائين. پر سندن چاچو گل محمد رستي مان پيرا کڻي، يتيم ڀائٽي کي مارڪُٽ ڪري واپس وٺي آيو. ٽيون دفعو مائٽن کان لڪي پيرين پيادو سجاول پھتو ۽ مدرسہ هاشميہ ۾ علم حاصل ڪرڻ لڳو. سندن ماءُ ۽ چاچو سجاول وٽس آيا ۽ ڳوٺ هلڻ لاءِ زور ڀريائون ۽ شاديءَ جي لالچ ڏنائون. ليڪن پاڻ صاف انڪار ڪري ڇڏيائين. انهيءَ دور ۾ آبادي گهٽ هئي ۽ زمينون غير آباد هيون. رستا سڃا ۽ ويران، بگهڙ ۽ ٻيا جانور عام هئا، جيڪي ماڻهن تي حملوڪندا هئا. کيس ماڻھو چوندا هئا تہ اڪيلو اچين ۽ وڃين پيو، بگهڙن کان بہ ڪونہ ٿو ڊڄين؟ چوندو هو تہ هن رستي ۾ ۽ خدا جي راھ ۾ مري وڃان ٻيو ڇا کپي؟ رات جنھن بہ ڳوٺ ۾ پئي تہ مسجد ۾ قيام ڪندو هو. سجاول کان علاوه رپ، ٽوها ۽ ڪڍڻ ۾ بہ ڪجهہ وقت تعليم ورتي اٿن. مدرسہ هاشميہ جو باني ۽ مهتمم هڪ خدا ترس ۽ نيڪو ڪار شخص سيد عبدالرحيم شاھ هو. ساليانو امتحان مولانا محمد صادق کڏي وارو ۽ مولانا دين محمد وفائي (وفات1369ھ) جھڙا نالي وارا عالم سڳورا وٺندا هئا. مولانا عبيدالله سنڌيءَ جو شاگرد ۽ سائين پروفيسر احمد علي انصاري (سابق پرنسپل اسلاميہ ڊگري ڪاليج هالا) جو والد مولانا محمد اڪرم انصاري هالائي تڏهوڪي زماني ۾ مدرسہ هاشميہ جو صدر مدرس هوندو هو.
پاڻ سجاول ۾ هالائي صاحب کان علاوه قرآن شريف جو ترجمو مولوي فتح علي وٽ، فقہ جو علم محمد عثمان کٽيءَ وٽ ۽ دوره حديث مولوي علي محمد درس وٽ پڙهائين. پاڻ ست سال مدرسہ هاشميہ ۾ ڏينھن رات جي محنت سان پڙهيا. 1927ع ۾ دستار بندي حاصل ڪيائون. جن عالمن کين پڳ ٻڌائي، انهن ۾ مولانا حاجي احمد ملاح (وفات 1398ھ) مولوي غلام علي، مولوي محمد عمر ۽ ٻيا ناري جا علماءَ بہ شريڪ هئا. ساڻن گڏ جن دستاربندي ڪئي، انهن ۾ مولوي خير محمد لنڊ بلوچ، مولوي عبدالرحيم هنڱورجو جنائي، مولوي محمد سالم جوڻيجو ۽ مولوي پير غلام علي ميرپور ساڪري وارو شامل هئا.
حالاتِ زندگي
مولوي صاحب جون ٻہ شاديون هيون. پھرين شادي 1930ع ۾ مبين جوڻيجي جي نياڻي سان ٿي، جنھن مان حاجي غلام محمد، حاجي احمد علي، محمد اسحاق، محمود، حاجي علي محمد ۽ ڊاڪٽر افضل ۽ چار نياڻيون پيدا ٿيون. ٻي شادي مبين جي ڀاءَ صاحبڏني جي نياڻيءَ سان ڪيائون، جنھن مان ٽي پٽ هر هڪ: فضل الاٰهي، ڊاڪٽر فاضل الدين، زيد ۽ ٻہ نياڻيون آهن. پنهنجي وڏي فرزند جو نالو پنھنجي پيءُ جي نالي پٺيان محمد رکيائون. جيڪو 1932ع ۾ ڳوٺ سڙھ جي ڪکائين گهر ۾ پيدا ٿيو ۽ اسڪول ۾ سندس نالو غلام محمد لکيو ويو. 63 سالن جي ڄمار ۾ 20 آگست 1996 تي وفات ڪيائين. مولوي محمد عمر جوڻيجو جي شڪل ۽ لباس جي جهلڪ قد مناسب، جسم ڀريل، رنگ گورو. چهرو گول ۽ خوبصورت چپن تي مرڪ، وڏن ۽ سهڻين اکين تي عينڪ پاتل. ڏند سهڻا ۽ کليل، مٿي تي اڪثر پٽڪو، ڪڏهن رومال يا ٽوپي، بافتو يا کاڌي جي شلوار قميص، گرميءَ جي موسم ۾ پھراڻ پاتل، سرديءَ ۾ سوئيٽر پاتل ۽ گرم کٿو ويڙهيل، پير ۾ چمڙي جي جتي ۽ هٿ ۾ لٺ. مولوي صاحب جي شخصيت ۽ مزاج جي عڪاسي ڪندي صاحبِ علم و قلم ۽ اسان جو اديب دوست پروفيسر مولا بخش محمدي هڪ مضمون ۾ لکي ٿو: ”پاڻ سڄي ڄمار ڪنهن سان ٻاڙو نہ ٻوليائون. هر وقت سندس مک تي مرڪ سجايل نظر ايندي هئي. متوڪل اهڙو جو مدرسہ هاشميہ سجاول ۾ تعليم لاءِ وڃڻ وقت سندس هڙ موڙي صرف هڪ رپيو هئي. خوش مزاج، ڪچهريءَ جو ڪوڏيو، مجلس جو مور، ذهين ۽ زيرڪ، دردمند دل جو ڌڻي زماني جو پارکو، انسان ذات کي محبت جو سبق سيکاريندڙ، فرات جو ٿورو وقت ننڊ ڪري باقي وقت تهجد ۾ رب اڳيان روئي گذاريندڙ، روزانو هڪ منزل قرآن پاڪ جي تلاوت ڪندڙ، ههڙا مرد مانجهي وري ڪٿي ٿا هن سنسار ۾ اچن؟ روزانو رات جي پڇاڙيءَ واري حصي ۾ گهر کان مسجد تائين اڌ ميل وارو مفاصلو، هڪ هٿ ۾ لٺ ۽ ٻئي هٿ ۾ بتي کڻي هلندو هو. ان پنڌ دوران جنهن دردمندي ۽ دلسوزيءَ سان وڏي آواز ۾ قرآن شريف جي تلاوت ڪندا ويندا هئا، ان جي اظهار لاءِ الفاظ اڻ ڪافي آهن.“ الله تعاليٰ کين ٻه دفعا حج جي سعادت نصيب ڪئي، پهريون دفعو حرمين جي زيارت جو شرف کين 1939ع ۾ عطا ٿيو، ٻيو دفعو پاڻ 1973ع ۾ پنهنجي وڏي گهر واري ۽ فرزند حاجي غلام محمد سان گڏجي ويا هئا. پهرين حج ۾ ساڻن گڏ ڏيپلي مان چار ٻيا رفيق به هئا. حج تان واپسيءَ تي شهر کان پنج اٺ ميل ٻاهر اچي سندن شاندار آڌر ڀاءُ ڪيو ويو.
مولوي صاحب جون تعليم لاءِ خدمتون
مولوي محمد عمر جوڻيجو سجاول مان پڳ ٻڌڻ بعد ماتليءَ لڳ ڳوٺ ملهڻ ۾ ڪجهه وقت پڙهائڻ شروع ڪيو. ان کان پوءِ مولانا حاجي احمد ملاح جي مدرسہ مظهر العلوم بدين ۾ مدرس مقرر ٿيو ۽ 20_روپيه ماهوار کين پگهار ملندو هو. ڪجهه عرصي کان پوءِ سيٺ طالب صديقاڻي جي ساڻن ملاقات ٿي، جنهن زور ڀريو ته اسان کي عالم جي ضرورت آهي، مدرسو به کوليون ٿا. توهان مهرباني ڪري اچو جو زور ڀريو ته توهان جو ڳوٺ به ڏيپلي لڳ آهي. مولوي صاحب هڪ مهيني جي مهلت گهري، جيئن بدين جو مدرسو ٻئي جي حوالي ڪري سگهي، سيٺ طالب به ڏيپلي وارن سان ڳالهائي پڪ ڪري بدين واپار سانگي آيو ۽ مولوي صاحب کي وٺي ويو. اها ڳالهه 1930ع جي آهي. ٻيءَ روايت مطابق کين مولوي احمد ميمڻ (سندن استاد) جي گُهرمطابق حديث، منطق ۽ فلسفي جو کيس مطالعو ڪرائڻ لاءِ ڏيپلي ۾ گهرايو ويو. پگهار 20_ روپيه حاجي صاحبڏنه ڏيندو هو.
حاجي صاحبڏني کي مدرسي سان خاص انسيت هئي، جنهن ڪري ٻه ڪمرا مدرسي لاءِ ٺهرايائين، جن ۾ مولوي صاحب ديني تعليم ڏيندو رهيو. انهن جي رهائش مدرسي وارن ٻن ڪمرن ۾ هئي. ماني شهر مان فقر ڪري کائيندا هئا. جيڪڏهن طالبن کي شهر مان فقر نه مليو ته حاجي صاحب ڏنو پنهنجي گهر وارن جي پڪل ماني به کڻي کٿابين کي ڏئي ڇڏيندو هو عيد براد ڪپڙن جو جوڙو به ڏنو ويندو هو. حاجي صاحبڏنو عالياڻي (وفات : 1957ع) جو ذڪر نه ڪرڻ سراسر نا انصافي ٿيندي. هن شخص جو واسطو ميمڻ قوم سان هو. نهايت سخي، خدا ترس ۽ دين جو سچو خادم هو. خوف خدا ايترو جو بد عمل ۽ نالي جي مسلمانن کي ڏسي روئي پوندو هو ته افسوس! خدا جي هيتري ساري خلق ۽ پاڪ پيغمبر جي هيءَ نادان امت پنهنجن گناهن سبب جهنم ۾ ويندي. مون کي ته اهڙن انسان جو فڪر آهي، مسڪينن کي کاڌو کارائڻ فرض ۽ نه کارائڻ پاڻ لاءِ وڏو گناهه سمجهندو هو. انسانيت کي تڙپندو ۽ ڏکي ڏسي سندس ڏيل ڏڪي ۽ لـڱ ڪانڊارجي ويندا هئا. مولوي محمد عمر ۽ حاجي صاحب ڏنو تبليغ تي گڏجي ويندا هئا. هڪ دفعو ائين ئي تبليغ تان واپس اچي رهيا هئا ته هڪ پوڙهي جهور عورت پيادل وڃي رهي هئي. مولوي صاحب کي چيائين ته: ”جيڪڏهن تنهنجي ۽ منهنجي ماءُ هجي ته اسين پيادل ويندي ڏسي سگهون؟“ خير ڳالهيون ڪندي شهر اچي پهتا ۽ فجر نماز تي مولوي صاحب آيو ته پنهنجي ساٿيءَ کي نه ڏٺائين. دل ۾ چيائين ته. الله ڀلو ڪري حاجي صاحبڏني جو، شايد واٽ ويندڙ عورت جو فڪر ٿي پيس. ٻئيءَ نماز تي جڏهن حاجي صاحبڏنو مليس ته فجر نماز تي نه اچڻ جو سبب پڇيائين. جواب ڏنائي ته اها عوررت اڪيلي ۽ پيرين پيادي پئي وئي، ان لاءِ ڀاڙي تي اٺ هٿ ڪري ۽ کاڌي پيتي جون شيون به کنيم ۽ ڳولهي انهيءَ کي هٿ ڪيم ۽ اٺ تي رواني ڪري پوءَ موتي آيس. . الله! . الله! ههڙي همدرد ۽ هڏ ڏوکي انسان ٿر جي ڀٽن ۽ ريگستانن ۾ وري ڏسڻ ۾ نه آيو.
حاجي صاحبڏنو نماز جو زبردست پابند هو صرف هڪڙي نماز جي ضايع ٿيڻ جي افسوس ۾ انهيءَ زماني جي روينيو ڪلارڪيءَ کي لت هڻي، نوڪريءَ کي خيرباد چئي واپار ڪرڻ لڳو. . الله تعاليٰ وڏي برڪت وڌي ۽ جلدي ريزڪي دڪاندار ٿيو. ٻئي طرف مولوي محمد عمر جوڻيجو کي اها ڳالهه پسند نه هوندي هئي ته ڪنهن جي اڳيان هٿ ڦهلائي، ان ڪري مدرسي لاءِ سرڪار کان گرانٽ منظور ڪرايائين، پرائمري اسڪول ۾ هڪ ڪلاڪ قرآن ماستري به ڪيائون جنهن جا کين انهيءَ زماني ۾ 10 روپيا ماهوار ملندا هئا. بعد ۾ هاءِ اسڪول ۾ عربيءَ جا استاد به مقرر ٿيا، ان ڪري روزگار ۽ گذر سفر سولائيءَ سان ٿيندو هو. چوندا هئا ته خيرات وٺندڙ عالم حق چئي نه سگهندو، تنهن ڪري عالم کي پنهنجو روزگار هئڻ گهرجي. عربي ٽيچريءَ جو گهڻو حصو ته ڏيپلي جي هاءِ اسڪول ۾ رهيا، پر اهلحديث ۽ احناف جي ڇڪتاڻ ۽ توحيد سنت جي پرچار سب 1920ع کان پوءِ واري ڏهاڪي ۾ ڇهه مهينا ننگر پارڪر جي لاءِ کين بدلي ڪيو ويو. سندن فرزند حاجي احمد علي ٻڌايو ته بابا کي جڏهن ننگر بدلي ڪيو ويو ته رستي ۾ پنهنجي ديرينه دوست مولوي گل محمد هنڱورجو (وفات: 1387هه) وٽ اسلام ڪوٽ ويجهو ڳوٺ ڏيپيار ۾ وڃي ترسيو. موصوف مولانا پڇمي، ملاح ۽ مولوي محمد صادق کڏي واري وانگر دارالعلوم ديوبند جو فارغ عالم هو، وڏو توڪلي ۽ پرهيز گار شخص هو. نماز ۾ سورة فاتحه پڙهندي ايترو ته روئندو هو جو سورت پوري ڪرڻ مشڪل ٿي ويندي هيس ۽ بيحال ٿي پوندو هو. مولوي صاحب کيس حقيقت هال ٻڌائي تڏهن مولوي گل محمد اٺ آنا بابا کي ڏيڻ چاهيا ته هي وٺو.بابا انڪار ڪيو ته نه، توهان پاڻ وٽ رکو، مولوي صاحب وراڻيو ته: ” منهنجي نظر ۾ اڄ توهان کان وڌيڪ انهن جو ڪو حقدار ناهي، جو ميمڻن توکي بدلي ڪرايو آهي، دين جي مخالفت سبب ۽ تون وري دنيا جي پويان ننگر جا جبل جهاڳڻ پيو وڃين.“ بابا وراڻيو ته: ”توهان بلڪل حق ۽ سچ چئو ٿا، برابر اها منهنجي ڪمزوري آهي. پر ڳالهه هيءَ آهي ته انهيءَ پگهار مان منهنجي ٻچن جو داڻو پاڻي ۽ دال روٽي آرام سان ٿي ويندي آهي رب سائين مون کي سوال ڪرڻ کان بچايو آهي ۽ نٿو چاهيان ته ڪنهن جي اڳيان هٿ ٽنگيان.“ ننگر کان پوءِ ڪجهه وقت ڍورو نارو هاءِ اسڪول ۾ به نوڪري ڪئي اٿن. نوڪريءَ جا آخري سال ڏيپلو هاءِ اسڪول ۾ رهيا ۽ اتان ئي 1972ع ۾ رٽائر ڪيائون. پڇاڙيءَ تائين پينشن کڻندا رهيا.