cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڀاڳو ڀان
چنيسر، ھڪدم اٿي فقير جي آجيان ڪئي ته، آءُ اسان جا سنگتا، ڀاڳو ڀلي ڪرين آئين ڀان خوش ھو دودو سومرو، خوش ھئا راڄ سندا. ڀاڳو ڀان، جي ھن ڪارگذاري مان، صاف ظاھر آھي ته، ڀاڳو ڀان پنھنجي دؤر ۾ وڏو اثر رسوخ رکندڙ فقير ھو. جڏھن عالادين جو لشڪر وڳھ ڪوٽ تي ڪاهه ڪري آيو، تڏھن دودي ڀاڳو ڀان کان سامن موڪلڻ لاءِ پڇيو ته ھن نه صرف کيس ابڙي لاءِ صلاح ڏني، پر ھو پاڻ سامون وٺي ابڙي ڏانھن ويو. ڀاڳو ڀان جو اھو ڪردار تاريخي آھي. ڀاڳو ڀان علاءُ الدين ۽ دودي جي وڏي جنگ جو اکين ڏٺو شاھد آھي. ھن نه صرف دودي جو رزمي قصو، جيڪو اسان جي تاريخ جو اھم حصو آھي، پاڻ بيان ڪيو، پر ان کي ڳايو ۽ خوب ڳايو. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکي ٿو ته ڀاڳو ڀان فقير، علاءُ الدين جي جنگين کان پوءِ به جيئرو رھيو، ڇاڪاڻ ته موجوده دؤر جي ڪن سگھڙن، ڪچھرين ۾ ائين چيو ته، دودي چنيسر جي واقعي واري ڳالھ، سڀ کان پھريائين ڀاڳو ڀان فقير بيان ڪئي ۽ پوءِ اھا مشھور ٿي. ڀاڳو فقير، گهڻو پھريائين ڳالھ کي ڳائي بيان ڪيو، جنھن کان پوءِ اھا ھر جاءِ تي ھلي.” (سومرن جو دور ص نمبر 312)
اصل ۾، دودي سومري جو رزمي داستان، ٻين ڪُوپائي ڪٿائن وانگر، ڪنھن خاص شاعر جو منظوم ڪيل قصو ناھي، پر عوامي داستان آھي، جنھن کي عوام جي زبان ۾ ڀاڳو ڀان منظوم ڪيو ۽ سرندي تي ڳايو. ھو جيتوڻيڪ سومرن جي شاھي درٻار جو فرد ھو، پر ھن دودي جي شھادت کان پوءِ سومرن جي زوالَ کي جنھن اثر ڪندڙ نموني سان عوام کي ٻڌايو، تنھن کيس سنڌ ۾ مقبول بڻائي ڇڏيو، جناب محرم خان لکي ٿو ته “ڀاڳو ڀان راڳ ۽ راڄنيتي جو وڏو ڄاڻو ھو. عالادين واري قيامت خيز جنگ ۾ سومرن جي سورھيائي توڙي ڀاڳو ڀٽ جو ڪردار لاثاني آھن. ڀاڳ فقير ھت “چند بردئي” جي جوڻ يا نئون روپ لڳي ٿو. دودل وير جي شان ۾ پرٿوي راج راساجي نموني تي ئي دودل راستو ڳايائين، جو ھڪ وڏو جنگي داستان آھي.(سه ماھي مھراڻ 3- 4/ 1966ع ص نمبر 140)
ڀاڳو ڀان اڄ به سنڌ جي ڳوٺاڻي عوامي ڪچھرين ۾ ائين ڳايو ٻڌو وڃي ٿو، جيئن منڍ ۾ ھو. ھن ڳالھ کي سُرندي تي ڳائڻ جو رواج وڌو ۽ سرندو ايجاد ڪري، قصه خواني ۽ داستان گوئيءَ کي موسيقيءَ جي ڌن ۾ آڻي، ان کي وڌيڪ ڪارائتو بڻايو، ان ڪري ئي سندس عوامي ڪردار اڄ به مڃيل مڃايل حيثيت رکي ٿو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:پاڪستان
بشر بن دائود
بشر بن داؤد مهلبي: مامون رشيد، داؤد جي وفات کان پوءِ سندس پٽ بشر کي سنڌ جي گورنري ڏني. هو شروعات ۾ ته دارالخلافت واعدو ڪيل پئسا موڪليندو رهيو پر پوءِ ارڏو ٿي بيٺو ۽ نافرماني اختيار ڪري خودمختياريءَ جو اعلان ڪيائين. مامون 212 هه (28 ــ 827ع) تي بشر جي خبر وٺڻ لاءِ حاجب بن صالح کي سنڌ جو گورنر ڪري موڪليو پر حاجب ڊڄڻو هئڻ ڪري بشر سان مقابلو نه ڪري سگهيو. ابن اثير ۽ ابن خلدون لکن ٿا ته سنه 205هجري ۾ دائود عالم فاني کي ڇڏي عالم آخرت ڏي راهي ٿيو. مامون هن جي خدمتن جو قدر سڃاڻي سندس جاءِ تي سندس پٽ بشير کي سنڌ جو والي مقرر ڪيو، ۽ هن کانئس انجام ورتو ته هو هر سال ڏهه لک درهم خلافت جي خزاني ۾ داخل ڪندو.. بشير چار پنج سال سنڌ جي حڪومت تي رهيو مگر پنهنجي فضول خرچين جي سببان سرڪاري روپيا خزاني ۾ داخل ڪري نه سگهيو، جنهن تي ماڻهن کي طرح طرح جا خيالات قائم ڪرڻ جو موقع ملي ويو. هيءَ خبر مامون جي ڪنن تي ان طرح وڌائي وڃي پهچائي ويئي ته هو سرڪاري پئسا کائي ويو ۽ بغاوت تي تيار آهي.
حاجب بن صالح جي مقرري
مامون حاجب بن صالح کي حڪم ڏنو ته سر زمين سنڌ ۾ پهچي بشير بن دائود کان سرڪاري طلب وصول ڪري ۽ اُتي جي حڪومت پنهنجي هٿ ۾ وٺي. سڀ منزلون طئي ڪري هو مڪران ۾ داخل ٿيو جتان بشير جي حڪومت شروع ٿئي ٿي. ڇو ته دائود جي قبضي ۾ سنڌ سان گڏ مڪران به هو جو هن جي مرڻ بعد ساڳي طرح بشير جي قبضي ۾ ڏنو ويو هو. . بشير مڪران جي حڪومت تي پنهنجي طرفان پنهنجي هڪ ڀاءُ کي مقرر ڪيو هو. حاجب مڪران پهچڻ شرط ان سان مليو ۽ پنهنجي اچڻ جو سبب بيان ڪيو، مامون جو پروانو ڏيکاريو ۽ کانئس گهر ڪئي ته مڪران جي حڪومت منهنجي حوالي ڪر. بشير جي ڀاءُ چيو ته ”بيشڪ اوهان جي حڪم جي تعميل اکين سان ڪئي ويندي، مگر توهان اول منصوره ۾ وڃو ۽ بشير جي هٿان سمورا انتظام وٺي پنهنجي هٿ ۾ ڪريو، تنهن کان پوءِ جڏهن بشير مون کي لکندو تڏهن آئون به هتي جي حڪومت اوهان جي حوالي ڪندس، ڇو ته آئون ته قاعدي موجب بشير جو ئي تابعدار آهيان.“ يعقوبي لکي ٿو ته ٻنهي جي وچ ۾ بحث ايتري قدر وڌي ويو جو حاجب سخت غصي ۾ اچي مامون کي لکي موڪليو ته بشير بغاوت ڪري بيعت ٽوڙي ڇڏي ۽ وڙهڻ لاءِ تيار آهي. . ابن اثير ۽ ابن خلدون جو بيان آهي ته بشير حاجب کي شڪست ڏني ۽ هو منصوره تي شڪست کائي مڪران ۾ واپس ويو ۽ اتان اچي پوءِ مامون کي هي اطلاع ڏنو. . يعقوبي مطابق حاجب هي خط حقيقت جي خلاف رڳو ان ڪري لکي موڪليو ته کيس بشير ۽ ان جي عزيزن تي ظلم ۽ زيادتي ڪرڻ جو وجهه ملي، ۽ انهي ئي غرض تي هو جواب اچڻ جي انتظار ۾ اتي مڪران ۾ ئي ويهي رهيو ته سندس خواهش مطابق جواب اچڻ تي فوج تيار ڪري ڪافي قوت سان منصوره ۾ داخل ٿئي. مگر هن جو نتيجو بلڪل برخلاف نڪتو. مامون کي بشير جي نافرماني جو يقين نه ٿيو پر ان سان گڏ حاجب جي نسبت هي خيال به قائم ٿي ويو ته ضعيف، ڪمزور ۽ بي همت آهي.
غسانبن عباد جي مقرري
مامون اميرن سان مشاورت ڪري غسان کي مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو يعقوبي لکي ٿو ته غسان جي نسبت پڪي راءِ قائم ڪري محمد بن عباد تغلبي کي جو بصري جي شهر ۾ نهايت ئي اثر وارو ماڻهو هو ۽ اتي هڪ سردار جي حيثيت رکندو هو، پاڻ وٽ گهرايو ۽ کيس چيائين ”تو ڪا ٻي ڳالهه ٻڌي آهي؟ بشير باغي ٿي ويو.“ محمد عرض ڪيو ”سائين! ڇا مجال جو ائين ٿئي، هو اهڙو ماڻهو ئي ڪونهي جنهن ۾ اهو گمان ڪري سگهجي، هن هرگز بغاوت نه ڪئي هوندي.“ مامون چيو ”چڱو تڏهن آئون تنهنجي ڀاءُ غسان کي اوڏاهين روانو ٿو ڪريان ۽ تون به ساڻس گڏجي وڃ.“ محمد بن عباد چيو ”جيڪو حڪم ٿئي، آئون وڃڻ لاءِ تيار آهيان.“. يعقوبي ۽ ابن اثير مطابق حاجب کي ناڪاميءَ جو الزام ڏيئي واپس گهرايو ويو ۽ غسان سنه 213 هه ۾ گهڻي فوج وٺي پنهنجي ڀاءُ سميت سنڌ ڏي روانو ٿيو. غسان پاڻ سان گڏ يحى بن خالد برمڪي جي پٽ موسى کي به پاڻ سان کنيو ڇو ته ان جي لاءِ به مامون حڪم ڏنو هو ته بشير کي گرفتار ڪري حڪومت جي واڳ موسى جي هٿ ۾ ڏيئي ڇڏج ۽ کائنس اقرار وٺج ته سالاني ڏهه لک درهم خلافت جي خزاني ۾ نذر ڏيندو رهي. انهن تجويزن ۽ تيارين سان غسان سر زمين سنڌ ۾ داخل ٿيو. . جڏهن غسان منصوره جي ويجهو پهتو ۽ بشير کي هن جي اچڻ جي خبر پهتي تڏهن هو سندس استقبال لاءِ شهر کان ٻاهر نڪتو. يعقوبي لکي ٿو ته جيئن بغداد ۾ ٻڌو ويو هو ان جي خلاف غسان هتي اچي ڏٺو ته ڪجهه به نه هو. بشير کان ڪنهن به قسم جي مخالفت ۽ نافرماني ظاهر نه ٿي، ۽ جڏهن سندس معزولي ۽ موسى جي مقرري جو حال ساڻس بيان ڪيو ويو تڏهن هن فرمان خلافت جي اڳيان يڪدم ڪنڌ جهڪائي ڏنو ۽ خود بخود حڪومت جي ساري دفتر ۽ انتظامن جي چارج موسى جي هٿ ۾ ڏيئي ڇڏي. .
بشر بن دائود جي مامون رشيد وٽ پيشي
غسان موسى کي والي سنڌ جي حيثيت سان منصوره ۾ ڇڏي ۽ بشير کي ساڻ وٺي بغداد ڏي ڪوچ ڪيو، سنه 216 هه ۾ بشير کي وٺي آڻي مامون جي خدمت ۾ حاضر ڪيو. مامون بشير جي مخالفت جو حال ٻڌي قبيلي مهلب جي ٻين به ڪيترن ئي ماڻهن کي قيد ۾ رکي ڇڏيو هو. ابن اثير لکيو آهي ته جڏهن غسان بشير کي وٺي آيو ۽ سندس سفارش ڪري يقين ڏياريو ته هن کان ڪا به نافرماني ظاهر نه ٿي آهي تڏهن مامون سمجهي ويو ته هيءَ خاص حاجب جي زيادتي آهي. پوءِ يڪدم سڀني مهلبي ماڻهن کي ڇڏي ڏنائين جي بي خطا ۽ بي قصور عربي رسمن موجب گرفتار ڪيا ويا هئا بشير جي ذمي جا سرڪاري طلب باقي رهيل هئي سا به مامون سندس فرمانبرداري سبب خوش ٿي ڇڏي ڏني ۽ بشير جون سڀ خطائون معاف ڪيون. بشير ۽ سندس قبيلي جا جيڪي به ماڻهو گرفتار ڪيا ويا هئا تن سڀني کي انعام ڏنائين"/>.
حوالا
زمرو:سنڌ ۾ عباسي گورنر
آغا عمران پٺاڻ
آغا عمران پٺاڻ (انگريزي:Agha Imran Pathan) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ڪهاڻيڪار آهي. سندس ڪتڙيون ئي ڪهاڻيون شايع ٿيل آهن.
تعليم
آغا پرائيمري کان ڪاليج سطح تائين تعليم لاڻڪاڻي شهر ۾ حاصل ڪئي. هن ايل ايل بي جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي.
خدمتون
آغا عمران لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. سندس تربيت ۾ سندس والد جو اهم ڪردار رهيو. سندس خاندان ۾ رضوان گل ۽ ڊاڪٽر احسان دانش پڻ اديب آهن. هن جيڪي ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيون سي ڪهاڻيون سنڌي ٻوليءَ جي اهم رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيون آهن ۽ ٿيڻ ٿيون. هيءَ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري جج مقرر ٿيو ۽ جج طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي. ان لحاظ کان سنڌي ادب ۾ جمال ابڙو کان پوءِ ٻيو ڪهاڻيڪار آهي جيڪو اديب سان گڏ جج به آهي. هيءُ ادبي پروگرامن ۾ پڻ شرڪت ڪندو رهيو آهي. کيس مڃتا طور ڪيترائي سرٽيفڪيٽ ۽ اوارڊ مليل آهن.
حوالا
زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:سنڌي ماڻھو
غلام رباني اوٺو
غلام رباني اوٺو ولد ڀائي خان اُوٺو جو جنم 15 آگسٽ 1951ع تي ڳوٺ باجارا تعلقي سيوهڻ شريف ۾ ٿيو. تعليم، ايم اي ۽ ايم ايڊ اٿس. پاڻ ڪرم پور هاءِ اسڪول جو هيڊ ماسٽر پڻ رهيو آهي.
شاعري جي شروعات
شاعري جي شروعات 1974ع کان ڪيائين. سنڌ جي مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شاعري ڇپجي چڪي اٿس. سندس شاعري ۾ استاد ساغر ۽ مظهر اٿس. سندس شاعري جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو: او ساقيا تون منهنجي خمارن جي ڳالهه ڪر، ڪيفي ڪٽڪ چڙهيا، مون اشارن جي ڳالهه ڪر. گل ڦل جي ڳالهه ڪر ۽ گلستان جي ڳالهه ڪر، ڳالهيون ڇڏي خزان جون بهارن جي ڳالهه ڪر. هوشو ۽ هيمون، دودي پارن جي ڳالهه ڪر، مونسين ڪرين ته عظمت انسان جي ڳالهه ڪر، ڪينجهر ۽ ڪارونجهر جي ڪنارن جي ڳالهه ڪر، سنڌوءَ جي ماٿري جي نظارن جي ڳالهه ڪر. درد و فراق هجر ۽ ارمان جي ڳالهه ڪر. مون حال بي قصي ۽ پريشان جي ڳالهه ڪر. “باجاري ربانيءَ” جي سهارن جي ڳالهه ڪر. ساغر ۽ سائين مظهر پارن جي ڳالهه ڪر.
سنڌي ظفر
ظفر - (جنم:15 مئي 1969 وفات: 08 ڊسمبر 2021) سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو ڪھاڻيڪار، سنڌيڪار ۽ سنڌ دوست ٿي گذريو آهي. سنڌ جي هن ڪھاڻيڪار جو اصل نالو گل حسن هو، پر ادب جي دنيا ۾ هو ’ظفر‘ جي نالي سان مقبول ٿيو.
خاندان
سندس والد جو نالو منظور حسين لغاري ۽ ڏاڏي جو ميوو خان لغاري هو، جيڪو مورو ويجھو ڳوٺ بجراڻي لغاري جو پھريو استاد ٿي گذريو
ننڍپڻ ۽ تعليم
هن 15 مئي 1969ع تي مورو ويجھو ڳوٺ بجراڻي لغاري ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول شادي خان ڍلو مورو، مئٽرڪ گورنمينٽ ھاءِ اسڪول مورو ۽ انٽرميڊيئٽ 1988ع ۾ گورنمينٽ مھراڻ ڊگري ڪاليج مورو مان حاصل ڪئي، پاڻ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊوڄام مان 1997ع ۾ پلانٽ بريڊنگ اينڊ جينيٽڪس ۾ ايم ايس سي ڪيائين.
سنڌي ادب
سنڌي ادب جي واڌاري ۽ ترقيءَ جي حوالي سان منفرد ڪم ڪيو. ھُن لکڻ جي شروعات 1995ع کان ڪئي، سندس پھرين ڪھاڻي ”حر ۾ سپون جيئن“ عبرت مئگزين ۾ ڇپي. ان کان پوءِ سندس 19 ڪھاڻين تي مشتمل ڪتابي مجموعو ”ڀونءِ مان نڪتل ماڻھو“ آگسٽ 2000ع ۾ سنڌي ساھت گھر طرفان ڇپيو.
ڪتابن جا ترجما
سندس سائنس جي ترجمي تي مشتمل هيٺيان پنج ڪتاب ڇپجي پڌرا ٿيا آهن.
ذاتي زندگي
ظفر جي شادي 22 فيبروري 1993ع ۾ ايس ناز سنڌو سان ٿي. جنهن مان کيس ٻہ نياڻيون ڪائتاب ۽ خوشي ڄايون. پاڻ 10 آڪٽوبر 1998ع ۾ ”اپالو چلڊرين“ نالي اسڪول کوليائين. اُن دور ۾ پرائيويٽ اسڪولن جو رجحان گھٽ ھجڻ باوجود محدود فيس رکيائين ۽ ڪجھ ٻارن کي مفت پڻ داخلا ڏنائين ـ
وفات
ڪجھ وقت کان طبيعت ناساز رھي، 05 ڊسمبر 2021ع تي طبيعت گھڻي خراب ٿيڻ سبب لمس اسپتال ڄامشورو ايڊمٽ ڪيو ويو، جتي ٻئي ڏينھن ڪورونا جو نتيجو ھاڪاري اچڻ کان پوءِ 08 ڊسمبر 2021ع تي ھميشہ لاءِ ڀونءِ ڇڏي ويو.
حوالا
زمرو:1923ع جون پيدائشون زمرو:1997ع جون فوتگيون زمرو:ترقي پسند اديب زمرو:سنڌ جا جديد شاعر زمرو:سنڌ يونيورسٽي زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو زمرو:ماڻھو زمرو:ويهين صدي جا شاعر
پليڪوزوئا
پليڪوزوئا گھڻ گھرڙيائي جاندارن جي ھڪ پيڙھياتي بڻ جو نالو آھي. بناوٽ ۾ ھي سڀني گھڻ گھرڙيائي جاندارن ۾ سڀ کان وڌيڪ سادو ھوندا آھن.انھن جي گروھ بندي ساڳي جنس جي صورت ۾ ٿيل آهي. جنھن کي ٽرائڪوپليڪس اڊھئرنس چون ٿا. جيتوڻيڪ انھن جي اندر جينز جي ڪافي گوناگونيت آهي جنھن مان ان نسل جي جاندارن جون جنسون گھڻيون ھجڻ کپن پر آھي مارفالاجي جي علم مطابق ساڳي جنسن وارا آهن. ھن فائلم جي دريافت 1883 ۾ جرمن زولاجسٽ فرانز ايلھارڊ شولز (1840–1921) ڪئي ھئي. ۽ گذريل ستر جي ڏهاڪي ۾ جرمن پروٽوزولاجسٽ ڪارل گوٽليب گريل (1912–1994) ان جو باقاعده تجزيو ڪيو ان جي درجي بندي ۾ ان جو ڪوبہ عام نالو موجود ڪونھي ۽ ھن جي مٿي ذڪر ڪيل سائنسي نالي جي معني سنوان يا ھموار جانور آھي. ٽرائڪوپليڪس ھڪ ننڍڙو ھموار يا افقي شڪل جو ھڪ ملي ميٽر جيترو جاندار آھي. اموئبا وانگر ھن جا به مستقل خدخال نہ ٿيندا آهن پر ان جي جسم جو ھيٺيون حصو چپٽيل يا دٻيل ھوندو آھي ۽ مٿيون حصو سنئون يا ھموار هوندو آهي. ان جي جسم جو ٻاهريون تھ ھڪ سادي ايپيٿيليم گھرڙن جو ٺھيل ھوندو آھي جنھن جي مدد سان ھي جاندار سمنڊ جي تري ۾ رڙھي سگھڻ جي صلاحيت رکندڙ ھوندا آھن
بي بي-هيبت مسجد
بيبي-هيبت مسجد (Bibi-Heybat Mosque) آذربائيجان جي باڪو ۾ تاريخي مسجد آهي. موجوده ڍانچو 1990 جي ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيو، اهڙي ئي نالي سان مسجد جي تفريح آهي جنهن کي 13 صدي ۾ تعمير ڪيو ويو. شاهه شيروهنشاهه فرخزاد ٻيو ابن احسان ٻيو ، جنهن کي 1936 ۾ بالشويڪن مڪمل طور تي تباهه ڪري ڇڏيو هو. بي بي-هيبٿ مسجد اوليما خانم (محمد جي اولاد) جو مقبرو آهي، ۽ اڄ به هن علائقي جي مسلمانن لاءِ روحاني مرڪز آهي ۽ آذربائيجان ۾ اسلامي فن تعمير جي اهم يادگار آهي. اها مقامي طور تي "فاطمه مسجد" جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي اليگزينڊر ڊوماس پنهنجي 1850 واري سفر دوران هن مسجد کي بيان ڪيو.
تاريخ
حاجي شيخ شريف انهن ڪيترن ئي مسلمانن ۾ شامل هو، جيڪي مسجد جي ڀرسان دفن ٿيل آهن. هو تصوف پکيڙڻ لاءِ باڪو ۾ پهتو هيو، ۽ پنهنجي باقي حياتي هن مسجد ۾ گذاريائين.
مشهور فرانسيسي ليکڪ، اليگزينڊر ڊماس، جنهن 1840 واري ڏهاڪي ۾ مسجد جو دورو ڪيو، پنهنجي ڪتاب ”دي ورلڊ“ ۾ لکيو: ”اها مسجد- بانجھ عورتن لاءِ عبادت ڪرڻ جي جاءِ آهي، جيڪي هتي پيدل آيون، عبادت ڪنديون هيون، ۽ هڪ سال اندر ٻار ڄڻڻ جي قابليت حاصل ڪيائون.
مسجد جو ذڪر مقامي ۽ يورپي ڳولا ڪندڙن ۽ سياحن جهڙوڪ عباسگولو باکيانوف، اليا بيرزين، جوهانس البرچ برنارڊ ڊورن، نيڪولس خانيڪوف ۽ ييوگيني پکوموف جي کوجنا وارن ڪمن ۾ پڻ مليو آهي.
1911 ۾، باڪو جي سرپرست، الاسگر آغا داداشوف، آرڪيٽيڪٽ حاجي نجف سان گڏجي مسجد جي نئين عمارت جي اڏاوت ڪئي. اهڙي ريت، مقبري جي بحالي ۽ پراڻي مسجد چوڪنڊو (ڪعبي) جي شڪل ورتي.
مسجد جي تباهي
کاٻو|thumb|The destruction of the mosque by the Bolsheviks in 1936 1920ع ۾ آذربائيجان ۾ سوويت يونين جي قيام کان پوءِ، بالشويڪين مذهب جي خلاف ڀڙڪڻ شروع ڪيو. بيبي هيبت مسجد، باڪو جي روسي آرٿوڊوڪس اليگزينڊر نيوزسڪي ڪيٿيڊرل ۽ رومي ڪئٿولڪ چرچ سميت فحاشي تصور طور نئين حڪومت جو نشانو بڻيا. سوويت مخالف مذهبي مهم جي نتيجي ۾ مسجد کي 1934 ۾ ڌماڪي سان اُڏايو ويو.
مسجد جي تباهي کانپوءِ ئي، ساڳئي سال ماسڪو ۾، سوويت حڪومت تاريخي اهميت واري عمارتن جي يادگار محفوظ ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جڏهن ته ازڪومسٽاريسا سلاموف جي چيئرمين کي مسجد جي تباهي ڪرڻ جي ڏوهه ڪارڻ سائبيريا ۾ 20 سال جلاوطني جي سزا ٻڌائي وئي.
مسجد جي بحالي
1994 ۾، آذربائيجان پنهنجي آزاداي (آجپو) ماڻڻ کانپوءِ، ان وقت جي آذربائيجاني صدر حيدر عليوف عليئيف انهيءَ جاءِ تي، جتي ان کي تباهه ڪيو ويو، بي بي هيبت مسجد جي لاءِ نئين عمارت جي اڏاوت جو حڪم ڏنو. ڌماڪي کان ڪجهه دير اڳ ڪڍيل تصويرن جي بنياد تي 1980 ۾ ڪامپليڪس جي ترتيب ۽ سائيز بحال ڪئي وئي.
حوالا
زمرو:آذربائيجان ۾ اڏاوت جو فن زمرو:باڪو ۾ مسجدون
ڪنگا
ڪنگا سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي لاڙڪاڻي تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 23 فتح پور (ڪنگا) جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڳوٺ ڪنگا پڻ واقع آهي 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڪل آبادي 5,209 آهي.
سنڌياڻي تحريڪ
سنڌياڻي تحريڪ (شروعات: 1980s جو ڏهاڪو) زائفائن جي سرواڻي ۾ قائم ڪيل سياسي سَڀا آهي، جيڪا پاڪستان جي ڏکڻ صوبي سنڌ جي ڳوٺاڻين نارين پاران قائم ڪئي وئي آهي. سنڌياڻي تحريڪ عوامي تحريڪ جي ذيلي تنظيم آهي.
روزنامچو
روزنامچو يا روزنامو (Day book) اصل ۾ کاتيداريءَ جو هڪ اصطلاح آهي. جتي ڪتاب ۾ بنيادي شين جو حساب ڪتاب درج ڪيو ويندو آهي. جيئن ايندڙ شيون، ويندڙ شيون يا انوائيس جيڪي ٻاهران اندر آيون يا اندران ٻاهر ويون هجن. روزنامچي تان ئي کاتي جي اصل بوڪ يعني ليجر تي درج ڪيو ويندو آهي.
سنڌياڻي تحريڪ
تاريخ
سنڌياڻي تحريڪ مڪمل طور تي ضياءَ حڪومت جي خلاف جمهوريت جي بحالي واري تحريڪ (ايم آر ڊي) ۾ پنهنجن مرد ساٿين سان گڏجي مڪمل طور تي حصو ورتو ۽ گرفتاريون ڏنيون.
روزنامچو
حوالا
زمرو:ڪامرس
سنڌياڻي تحريڪ
قابل ذڪر ميمبر
عورتن جي مارچ 2018 ۾ سنڌياڻي تحريڪ جي ميمبرن حصو ورتو.
حوالا
زمرو:پاڪستاني عورت سياستدان زمرو:پاڪستان ۾ نارين جا حقَ زمرو:پاڪستان ناري واد
عائزہ خان
عائزه خان (انگريزي:Ayeza Khan) پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ مشهورپاڪستاني ڊراما اداڪار آهي جنهن جا ڪيترائي ئي ڊراما مقبول ٿيا آهن.
زندگي جو احوال
عئزه خان جو اصل نالو ڪنزه خان آهي. هيءُ 15 جنوري 1991ع ۾ پيدا ٿي.
فن ۽ ڊراما.
عائزه خان ڊرامن سيريلس ۾ مُک ڪردار ادا ڪيو آهي. انهن ۾ زرد موسم 2012ع، اڌوري عورت 2013ع، ميري مهربان 2014ع، دو قدم ڏُور ٿي 2014ع، پياري افضل 2014ع، ثم ڪون پيا 2016ع، محبت تم سي نفرت هي 2016ع، ڪوئي چاند رک 2018ع ۽ ياران 2019ع ذڪر لائق آهن. هن ڊرامي ميري پاس تم هو ۾ ڪردار مهوش طور گهڻي واکاڻ حاصل ڪئي. کيس ڪيترائي اوارڊ ۽ اعزاز مليا آهن پر انهن ۾ لڪس اوارڊ، هم اوارڊ ۽ پاڪستان انٽرنيشنل اسڪرين اوارڊ ڳڻپ جوڳا آهن.
حوالا
زمرو:1991ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون زمرو:پاڪستاني ماڊل عورتون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
غسان بن عباد
غسان بن عباد: 213 هه تي مامون رشيد، غسان بن عباد مهلبي  کي پنهنجي ڀاءَ محمد بن عماد سوڌي سنڌ روانو ڪيو ۽ حڪم ڏنائين ته سنڌ جي صورتحال سڌاري باغي بشر کي منهنجي خدمت ۾ پيش ڪيو وڇي ۽ اتان موٽڻ وقت سنڌ جون واڳون موسيٰ بن يحييٰ بن خالد برمڪي جي حوالي ڪيون وڃڻ.
تفصيلي احوال
213 هه (29 ــ 229ع) ۾ جڏهن غسان منصوره پهتو ته بشر مهاڏو اٽڪائڻ کان سواءِ ئي حڪومت غسان جي هٿن ۾ ڏئي ڇڏي.غسان، بشر کي پڪڙي جيل ۾ واڙي ڇڏيو.جڏهن سنڌ جون حالتون سڌرڻ لڳيون ته غسان مامون جي حڪم مطابق گورنريءَ جي ڪرسيءَ تي موسيٰ برمڪي کي ويهاريو. 216 هه ۾ غسان، بشر کي وٺي بغداد پهتو ۽ سندس سفارش ڪندي مامون جي حوالي ڪيائي. خليفي مامون، بشر ۽ جيڪي مائٽ سندس گرفتار ڪيا ويا هئا، تن سڀني کي معاف ڪري آزاد ڪري ڇڏيو. جنهن زماني ۾ غسان سنڌ ۾ آيو هو ۽ واپس وڃڻ جا سانباهه ڪري رهيو هو ان وقت هتان جي هڪ راجا بالاچندر غسان کي پنهنجي درٻار ۾ بي ادبي سان سڏرايو، غسان انهيءَ گستاخيءَ جو راجا کي سبق سيکارڻ چاهيو هو پر پوءِ پوئتي موٽڻ جي تڪڙ ڪري رهجي ويو. چيو وڃي ٿو ته غسان سان گڏ مشهور طبيب ابراهيم بن فرازون به سنڌ آيو هو. ابراهيم جڏهن هتي مور کاڌو ته حيران ٿي ويو ۽ چوڻ لڳو مان زندگيءَ ۾ ڪڏهن اهڙو لذيذ گوشت ناهي کاڌو. ان کان پوءِ هو جيترو عرصو سنڌ ۾ رهيو مور جو گوشت کائيندو رهيو. مؤرخ يعقوبي لکي ٿو ته جڏهن غسان منصوره جي ويجهو پهتو ۽ بشير کي هن جي اچڻ جي خبر پهتي تڏهن هو سندس استقبال لاءِ شهر کان ٻاهر نڪتو ۽ وڏي تعظيم ۽ تڪريم سان هن کي هٿ هٿ ۾ ڏيئي وٺي آيو. جيئن بغداد ۾ ٻڌو ويو هو ان جي خلاف غسان هتي اچي ڏٺو ته ڪجهه به نه هو. بشير کان ڪنهن به قسم جي مخالفت ۽ نافرماني ظاهر نه ٿي، ۽ جڏهن سندس معزولي ۽ موسى جي مقرري جو حال ساڻس بيان ڪيو ويو تڏهن هن فرمان خلافت جي اڳيان يڪدم ڪنڌ جهڪائي ڏنو ۽ خود بخود حڪومت جي ساري دفتر ۽ انتظامن جي چارج موسى جي هٿ ۾ ڏيئي ڇڏي. غسان انهن سڀني ڳالهين جي پورائي ڪري سنڌ جي دفتر ۽ ٻين ڪمن جي بخوبي اصلاح ڪئي ۽ سڀ ڪم ٺاهي ٺوڪي موسى کي خوب سمجهاڻيون ڏيئي ٻڌايو ته انتظام هن طرح رکڻ گهرجي. ،طبقات الا طباء ۾ غسان سان گڏ آيل طبيب ابراهيم بن فزارون جو بيان آهي ته غسان کي هتي مور جي گوشت ڏاڍو پسند آيو. هو چوندو هو ته مون پنهنجي عمر ۾ هن کان سٺو گوشت ٻيو ڪو به نه کاڌو آهي. هو جيترا ڏينهن هتي رهيو، مور جو گوشت ڀڃي ڀڃي پئي کاڌائين. .
حوالا
زمرو:سنڌ ۾ عباسي گورنر
پارليامينٽري نظام
کاٻو|upright=1.8|thumb|مختلف پارليامينٽري نظامن جو نقشو {{legend|#ff9a33|[[پارليامينٽري ريپبلڪ جتي پارليامينٽ رياستي سربراھ کان سريم آهي.}} {{legend|#66bb66|پارليامينٽري ريپبلڪجنھن ۾ ھڪ ايگزيڪيٽو صدر پارليامينٽ جي ٽيڪ تي ڪم ڪندو آهي.}} {{legend|#e75353|آئيني بادشاھت جنھن ۾ اختيار پارليامينٽ وٽ ھوندا آھن.}}]]
حوالا
. زمرو:حڪومت جا قسم زمرو:سياسي اصطلاح
1919ع
فوتگيون
زمرو:1919ع زمرو:سال
ديڳ
ديڳ (انگريزي:Cauldron) ھڪ قسم جو پتل، ڪنجهي يا ڪنهن ڌاتو جو ٿانءُ آهي جيڪو سنڌ، هند، پاڪستان توڙي دنيا ۾ ڪا شئي سئون سڌو باھ تي پچائڻ ۾ ڪم ايندو آهي. سنڌ ۾ ديڳ مختلف ٿئي ٿي جنهن ۾ اڪثر ڀَتُ يا گوشت رڌو ويندو آهي. هن ۾ ڪڙو يا ڪنڍو ته هوندو آهي. قديم زماني کان شادين مرادين ۾ ڀَتُ رڌڻ لاءِ ديڳون ڪم اينديون هيون ۽ اڄ به ان جو استعمال ٿئي ٿو.
زردالو
thumb زردالو هن کي انگريزيءَ ۾ آپريڪاٽ چون ٿا، هيءُ ٻاهر جو ميويدار وڻ جيتوڻيڪ هندستان جي ڪن ڀاڱن ۾ پوکبو آهي، مگر اڪثر ٻور ڪندو آهي مگر ڦر نه جهليندو آهي، يا جي جهليندو آهي ته به ڪچو ڇاڻي ڇڏيندو آهي. شفتالوءَ جي وڻ تي پيوند ڪرڻ سان زردالو چڱو ٿيندو آهي. ٽَڪرن تي هي وڻ چڱو ٿيندو آهي، جتي اپريل يا مئي ۾ پيوند ڪندا اٿس، يا اک هڻندا اٿس. هن وڻ جو اصلوڪو وطن آريمينيا چون ٿا. هماليه جبل ۾ گهڻو به چڱو به ٿيندو آهي. هن جي ککڙين جو مغز باداميءَ وانگي کائڻ ۾ ايندو آهي. هن مغز مان پيڙي تيل به ڪڍندا آهن، جو وارن کي مکيندا آهن. هن جي وڻ جي به پرداخت اهڙي ٿيندي آهي، جهڙي شفتالوءَ جي زردالوءَ کي موافق اُسَ ۽ گرمي ڀاءِ پوندي آهي.
خدايار خان جو محل
خدايار خان جو محل، جيڪو ڪوڪند جي موتي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ڪوڪند خانيت جي آخري حڪمران خدايار خان جو محل هو. اهو ازبڪستان جي فرغانہ وادي ۾ سڀ کان وڌيڪ گهميو ويندڙ سياحتي ماڳ آهي. thumb|332x332 عڪسلون| خدايار خان محل ۾ داخل ٿيڻ جو دروازو
تاريخ
خدايار خان جو محل، جنھن کي ڪوڪند اُردا بہ چيو وڃي ٿو، 1870ع جي شروعات ۾ تعمير ڪرايو ويو. اهو ستن محلن جي سلسلي ۾ آخري هو، هر محل پوئين کان وڏو آھي، ۽ ان جو مقصد خان جي طاقت کي پيش ڪرڻ هو. هن محل جو معمار مير عبيدالله هو ۽ چيو وڃي ٿو ته اهو محل 80 ماهر اڏيندڙن ۽ 16000 ڀرتي ٿيل مزدورن جوڙيو هو. آمريڪي سفارتڪار يوجين اسڪيولر هن محل کي "وچ ايشيا جي ڪنھن بہ ٻئي محل کان تمام گهڻو وڏو ۽ وڌيڪ شاندار قرار ڏنو آهي... ان جي تازي ٽائلس، نيري، پيلي ۽ سائي جي سڀني رنگن ۾ روشن ۽چمڪندڙ آهي."
بالشويڪ انقلاب دوران، ڪوڪند ۾ 1917ع-18ع تائين بالشويڪ مخالف عارضي حڪومت هئي. جڏهن بالشويڪن 1918ع ۾ شھر تي قبضو ڪيو، تڏهن هنن محلات جي اڪثر حصي کي ڊاهي ڇڏيو، جنهن ۾ سڄو حرم شامل هو، ۽ لڳ ڀڳ 120 مان فقط 19 اصل حالت ۾ وڃي بچيا. thumb|273x273 عڪسلون| محل خدا يار خان جي تخت جو نقل thumb| محل خدايار خان جو ھڪ عڪس
وصف
محلات ڪوڪند جي وچ ۾ خوبصورت باغن جي اندر بيھاريل آهي. ڪل ماڳ چئن هيڪٽرن تي مشتمل آهي، ۽ اصل عمارت 138 ميٽر ڊگهي ۽ 68 ميٽر ويڪر هئي. مکيہ دروازو زمين جي سطح کان 5 ميٽر مٿي آهي ۽ ريمپ ذريعي ان تائين پھچجي ٿو.
سڄو محل ڀرپور نموني سان ٽائل لڳل آهي، جن ۾ جاميٽري نمونن ۽ لکت جو ميلاپ شامل آھي. دروازي جي مٿان هڪ عربي لکت لکيل آهي ”سيد محمد خدايار خان جو بلند محل“. رنگ جي اسڪيم ۾ پيلي ۽ سائي رنگ جو استعمال ھن عمارت کي منفرد (۽ تاريخي) بنائي ٿو ازبڪستان ۾ مليل اڪثر ڪري نيري ۽ فيروزي يادگارن جي ڀيٽ ۾.
بنيادي طور تي محلات ۾ ست صحن ۽ 114 (يا، ڪجهہ حسابن موجب 119) ڪمرا هئا. انھن اصلوڪن حصن مان رڳو 5 صحن ۽ 19 ڪمرا وڃي بچيا آهن. ڪيتريون ئي اندروني شيون بحال ڪيون ويون آهن، ۽ خاص طور تي ڪاٺ جي نقاشي، پينل ٿيل ۽ رنگيل ڇت، ۽ ڀت جي نقاشي جا سٺا مثال آهن. تخت جو ڪمرو برقرار آهي، ۽ توهان هڪ نقلي تخت تي ويھي سگهو ٿا، سينٽ پيٽرسبرگ ۾ هرميٽيج عجائب گهر ۾ آهي.
اڏاوت
سامان جي نقل ۽ حرڪت لاءِ هڪ هزار گاڏين کي استعمال ڪندي سورھن هزار غلام بڻايل مزدورن يا خريد ڪيل غلامن پاران ٺاهيل محل، اسي ماسٽر اڏيندڙن مختلف رنگن ۽ جاميٽري نمونن، عربن، ۽ گلن جي نقشن سان گڏ هڪ آرائشي ڍانچي کي ڊزائين ۽ تعمير ڪيو، جيڪي سيرامڪ ٽائلس مان ٺھيل آهن ۽ مشرقي ڪھاڻين تي ٻڌل آهن. thumb|284x284 عڪسلون| خدايار خان محل جي ڇت alt=Restoration work being carried out on the Khudayar Khan Palace, Kokand, Uzbekistan, in 2008|مرڪز|300x300 عڪسلون|[[فائل:Palace_Khudayar_Khan_Ceiling.jpg|thumb| محل خدايار خان جي ڇت 2008 ۾ خدايار خان محل، ڪوڪند، ازبڪستان جي بحاليءَ جو ڪم جاري آهي.]]
ھاڻوڪو استعمال
ھن وقت محل هڪ قومي يادگار ۽ عجائب گهر آهي. اهو عوام لاءِ کليل آهي ۽ رهنمائي پيش ڪندڙ دورا پڻ موجود آهن. محلات ڪوڪند کي بشمول ھٿيارن جي بين الاقوامي ميلي جي ڪيترن ئي تھوارن ۽ واقعن لاءِ جڳھ جي طور تي پڻ استعمال ڪيو ويندو آھي.
حوالا
<references group="" responsive="1">
زمرو:فرغانہ خطو زمرو:ازبڪستان ۾ رھائشي عمارتون
گوبند مالهي
گوبند مالهي (انگريزي:Gobind Malhi) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو برک اديب، ڪهاڻيڪار، ناول نگار ۽ ناٽڪ نويس هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
گوبند مالهي 5 آگسٽ 1921ع تي نوشهرو فيروز ضلعو جي شهر ٺاروشاھ ۾ جنم ورتو.
تعليم
گوبند شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ ٺارو شاهه ۾  حاصل ڪئي. هن ميٽرڪ 1939ع ۾ پاس ڪئي.1944ع ۾ اي اي بي پاس ڪيائين.
سياست
مالهي سياست جي شروعات 1940ع کان، ڊي جي سنڌ گورنمينٽ سائنس ڪاليج ڪراچي ۾ فين وڌائڻ جي تحريڪ سان ڪئي ۽ شاگرد يونين ۾ سرگرم ٿيو. سياسي سرگرمين جي دوران 1942ع ۾ جيل به ويو. ان کان اڳ 1941ع ۾ سوڀي گيانچنداڻي سان واقفيت ٿيس جنهن سندس شخصيت تي گهڻا اثر ڇڏيا. 1943ع ۾ ”نئين دنيا ڪتاب گهر“ سان واسطو ٿيس ۽ انهيءَ وسرلي ڪميونسٽ پارٽي ۾ شامل ٿيو، ”نئين دنيا ڪياب گهر“ پاران برڪت علي آزاد، گوبند پنجابي ۽ ٻيا سنڌي ادب ۾ ترقي پسنديءَ جو جهنڊو کڻي اڳتي وڌيا هئا پر گوبند مالهي کي اهو شرف مليو ته هو ان زماني ۾ ترقي پسند ساهت کيتر جو باني بڻجي. 1947ع ۾ نئين دنيا ڪتاب گهر پاران ”نئين دنيا“ جي نالي سان ماهوار رسالو شروع ٿيو، جنهن ۾ ٻين سان گڏ گوبند مالهي جو وڏو ڪردار هو ۽ ان جو ايڊيٽر مقرر ٿيو. اهو رسالو ورهاڱي کانپوءِ هندستان ۾ به جاري رهيو. برصغير جي ورهاڱي سبب ”نئين دنيا“ مخزن بند ٿي ويئي، جيڪا پوءِ 1948ع ۾ ٻيهر بمبئي مان گوبند مالهي جي ڪوششن سان شروع ٿي ۽ گڏوگڏ نئون ساهت منڊل جو بنياد به رکيو ويو، جنهن جو گوبند مالهي سيڪريٽري بڻيو. 1950ع ۾ ”نئون ساهت منڊل“ جو نالو بدلائي ”سنڌي ساهت منڊل“ رکيو ويو ۽ انهيءَ جي پليٽ فارم تان پهريون سميلن سڏايو ويو. 44-1945ع ۾ مالهي سياسي ۽ ادبي ميدان ۾ نهايت سرگرم رهيو ۽ سنڌي ترقي پسند ليکڪن جي تنظيم جو بنياد وڌائين ۽ انهي جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. 1946ع ڌاري ڊي جي  سائنس ڪاليج ۾ شاگرد اديبن ۽ شاعرن هڪ جماعت جو بنياد وڌو، جنهن ۾ نارايڻ شيام، شيخ اياز، شيخ رزاق، ارجن شاد، روشن آرا مغل ۽ سُندري اُتمچنداڻي حصو وٺندا هئا. 1947ع  ۾  ان تنظيم کي ڪاليج جي حدن کان ٻاهر ڪڍيو ويو ۽ هم خيال اديبن جن ۾ شيخ اياز، احسان بدوي، نعيم صديقي، ڪيرت ٻاٻاڻي، سوڀو گيانچنداڻي، گوبند مالهي، گوبند پنجابي، سندري اُتمچنداڻي ۽ روشن مغل جا نالا قابل ذڪر آهن. تنظيم جون سرگرميون وڌائڻ جو فيصلو ڪيو، پر تنظيم اڃا پهريون سرگرميون ئي مس شروع ڪيون جو ورهاڱو ٿي ويو. هندو سنڌي اديبن جي گهڻائي هندستان هلي ويئي، جنهن ڪري تنظيم جو سرگرميون ختم ٿي ويون.
ناول
گوبند مالهي سنڌي ناول جو تمام وڏو نالو آهي. گوبند مالهي جو پهريون اصلوڪو ناول ”آنسو“ 1925ع  ۾ ڇپيو. ان وقت سنڌي ۾ اصلوڪا ناول آڱرين تي ڳڻڻ جيترا هئا. گوبند مالهي ناول لکي سنڌي ناول جي پيڙهه بڻيو. ”آنسو“ ناول ورهاڱي کانپوءِ سنڌي ادب ۾ اهم ناول ليکيو وڃي ٿو. هن ناول ۾ سنڌ مان لڏي وڃڻ کانپوءِ بمبئي شهر ۾ ۽ ان جي آسپاس شرنارٿي ڪئمپن ۾ رهايل سنڌي عوام جي زندگي جي تصوير چٽي ويئي آهي. گوبند مالهي جو ٻيو ناول ”زندگي جي راھ تي“ آهي، جيڪو به 1952ع ۾ ڇپيو. ساڳئي سال گوبند جو ٽيون ناول ”جيون ساٿي“ ڇپيو. هن ناول جو موضوع پيار جي شادي آهي، جنهن ۾ معاشري جي معاشي حالتن، ريتن ۽ رسمن جو بيان ڪيل آهي. هن ناول ۾ ٽن مختلف جوڙن جي زندگيءَ جو احوال آهي، جيڪي دل توڙي دماغ کان ڪم وٺي، سماجي رنڊڪن کي بردباري سان منهن ڏيئي، ختم ڪن ٿا ۽ آخر ۾ سچا ساٿي بنجن ٿا. 1935ع ۾ گوبند مالهي جا ٽي ناول ”پيار جي پياس“، ”من جو ميت“ ۽ ”پکيئڙا ولر کان وڇڙيا“ ڇپيا. ”پکيئڙا ولر کان وڇڙيا“ هند ۽ سنڌ جو بهترين ناول لکيو وڃي ٿو. هن ناول کي 1953ع جو بهترين ناول جو انعام مليو. مٿين کانسواءِ گوبند مالهي ٻيا به ڪيترائي ناول لکيا آهن، جيڪي هن ريت آهن: چنچل نگاهون، للڪار (1954ع) عشق ناهي راند (1955ع) شرم ٻوٽي (1956ع) لوڪ آهي ٻوڪ (1957ع) ديسي سيڻ ڪجن (1958ع)، ڏيهي ٿيا پرڏيهي (1961ع) محبت جي راهه ۾ (1975ع) جي سوري ڀانئين سيج، هڪ انسان سئو طوفان، پرديسي پريتم، پيار جي پياس، انقلابي سپاهي، سونهن جا سوداگر، تون مان هوءَ، مسوريءَ جي راڻي، وغيره شامل آهن. سندس آتم ڪٿا پڻ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپيل آهي.
سنڌيڪاري
گوبند مالهي نه رڳو اصلوڪو ساهت لکيو، پر  سٺو سنڌيڪار به هو. جڏهن به گهرج محسوس ڪيائين ته ٻين ٻولين مان چونڊ ناولن ۽ ڪهاڻين جا سنڌي ۾ ترجما پڻ ڪندو رهيو. جن جو پڻ ڪافي تعداد آهي. ڪهاڻين کانسواءِ ڪيترائي ناول پڻ ترجمو ڪيائين، جن ۾ ڌرتي ماتا (تاراشنڪر بئنر جي)، سنيتا (جيئندر ڪمار)، تاني (لن يو تانگ)، ماءُ (مئڪسم گورڪي)، ساٿي (يشپال)، انقلابي شاهراهه (آنچل) ۽ چاندني رات (دوستو وسڪي) وغيره شامل آهن.
ناٽڪ
گوبند مالهي ناول ۽ ڪهاڻي کانسواءِ ناٽڪ پڻ لکيا. مالهي نه رڳو اصلوڪا ناٽڪ لکيا، پر ڪيترن ئي مشهور ليکڪن جي ڪهاڻين کي ناٽڪ جو روپ ڏيئي پڻ پيش ڪيائين. جن ۾ منشي پريمچند جي ڪهاڻي ”ڪفن“، مسافرون ڪي ليئي (گورڪي جي لومر ڊيپٿس تي هندي ۾) گاءِ ڪي چوري (بنڪم چندر جي ڪهاڻي) تي شامل آهن، سندس اصلوڪن ناٽڪن ۾ ”نمي“، ”گستاخي معاف“ ”گهوٽ ڪنوار راضي“ اهم آهن. سندس سنڌي ناٽڪن جو مجموعو ”گهوٽ ڪنوار راضي“ جي نالي سان ڇپيو. مالهي ڪجهه ناٽڪ هنديءَ ۾ پڻ لکيا. گوبند مالهي، سنڌي ناٽڪ جي ترقي لاءِ خوب پتوڙيو. مدن جماڻي چواڻي ”اهو چوڻ ۾ ڪو وڌاءُ ڪونهي ته اڄ بمبئي ۾ سنڌي ناٽڪ جي، جا هيءَ جوت جڳمڳ جلي روشني بخشي رهي آهي، ان روشن جوت ۾ گوبند مالهي جو تيل آهي. مالهي ڳچ وقت تائين (1954ع کان) انڊين پيپلس ٿئيٽر جو جنرل سيڪريٽري ۽ نائب صدر پڻ رهيو. گوبند مالهي سنڌي ٻولي تسليمي تحريڪ جومکيه اڳواڻ پڻ هو. 1953ع ۾ ”سنڌي ٻولي سڀا“ جو پايو رکندڙ ۽ انهيءَ جو جنرل سيڪريٽري پڻ رهيو ۽ ڊگهي عرصي تائين انهي پليٽ فارم تي پنهنجو خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو.
ديهانت
گوبند مالهي 10فيبروري 2001ع تي ديهانت ڪئي.
حوالا
زمرو:1921ع جون پيدائشون زمرو:2001ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي اديب زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ليکڪ زمرو:ناول نگار زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:سنڌي ۾ ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪندڙ
ٻٽي سفارتي ذميواري
ٻٽي سفارتي ذميواري يا ڊيوئل اڪريڊييشن (Dual Accreditation or Dual Diplomatic responsiblities) هڪ سفارتي اصطلاح آهي جنهن مان مراد آهي ته جڏهن ڪنهن به سفارتڪار کي ٻه يا ٻن کان وڌيڪ ذميواريون، سونپيون وڃن يا کيس هڪ کان وڌيڪ ملڪن ۾ سفارتي معاملا سنڀالڻ جا اختيار ڏنا وڃن ته اهڙي صورتحال کي ”ٻٽي سفارتي ذميواري“ سڏيو ويندو آهي، هن قسم جون ذميواريون ڪنهن سفارتڪار ۾ غير معمولي ذهانت هجڻ سبب، هڪٻئي جي ويجهو يا ننڍين ايراضين وارا ملڪ هئڻ، سفارتي سرگرمين غير اهم ملڪن يا غير ضروري انتظامي خرچ گهٽائڻ وارن سببن جي ڪري سونپيون وينديون آهن.
حوالا
زمرو:سفاتڪاري زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا
باربانيہ
باربانيہ:بربانيا: Barbania: اٽليءَ جي علائقي پيڊمانٽ (Piedmont) جي ٽيورن (Turin) ميٽروپوليٽن شھر جي  ھڪ ميونسپلٽي جو نالو آهي. ميونسپالٽي کي اٽلي ۾ ڪميون(comune) بہ چوندا آھن.ھي شھر ٽيورن جي اتر طرف 25 km جي فاصلي تي واقع آهي.ھتان جي ميئر جو نالو جيواني بتيستا ڊروويٽي آھي ھن شھر جي پکيڙ 12.80 kmآھي.سطح سمنڊ کان 385 ميٽر اوچائيءَ تي واقع آهي. ان جو پوسٽل ڪوڊ 10070 ۽ ايريا ڪوڊ 011 آھي.پھرين جنوري 2007 تي ھن شھر جي آبادي 1603 ھئي.
نازو ڌاريجو
وڏيري نازو ڌاريجو جو پيء حاجي خدا بخش خان، هڪ زميندار خاندان جي زميندار هو، جيڪو پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ زرعي زمين جو مالڪ هو. وڏيري نازو ڌاريجو سندس ٻئين زال وڏيري جامزادي مان سندس سڀ کان وڏي ڌيءَ آهي. هوء قاضي احمد ۾ هڪ حويلي ۾ پيدا ٿي. سنڌي اردو انگريزي سکڻ لاءِ استاد رکيو ويو سنڌ يونيورسٽي مان اڪنامڪس ڪيائين. هن پنهنجي  مرد رشتيدارن جي خلاف پنهنجي زرعي زمين جو دفاع ڪيو، کيس "پاڪستان جي مضبوط (چيڙهالو ناري)" جو سڏيو ويو ۽ 2017 جي فلم ماءِ پيور لينڊ پڻ سندس زندگي کان مُتاثر ٿي ٺاهي وئي هُئي.
بابت ڄاڻ
نازو ڌاريجو سنڌ جي هڪ ٻهراڙيءَ واري ڳوٺ ۾ پنهنجي والدين، ٻن ڀينرن ۽ هڪ ٻڍي ڀاءَ سان رهندي آهي. فلم جي شروع ۾، سندس پيءُ پنهنجي ڌيئرن ۽ پنهنجي پُٽَ کي پڻ زمين جي قدر ڪرڻ ۽ ان جو دفاع ڪرڻ جي لاءِ حوصلاافزائي ڪئي آهي ته : " ڪجھ به ٿي پوي ڪوبه فرق نٿو پوي، توهان کي ان زمين جي حفاظت ڪرڻ جي ضرورت آهي. هي صرف زمين ناهي، هي توهان جو اعزاز آهي." نازو جو والد ۽ ڀاءُ گرفتار ٿيڻ کانپوءِ، سندس هڪ سازشي چاچو خاندان جي زمين (فارم) تي دعويٰ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. نازو، پنهنجي ماءُ ۽ ڀينرن سان گڏجي، پنهنجي زمين جو دفاع ڪري ٿي، ايتري قدر جو جڏهن سندن چاچي پاران ڀاڙي تي گهرائيل 200 هٿياربند ڌاڙيل حملو ڪري ڏين ٿا.
سماجي خدمتون
وڏيري نازو ڌاريجو سنڌ جي هن بهادر نياڻي جي زندگي تي “ماءِ پيور لينڊ ” فلم به ٺهي چڪي آهي. سنڌ جي ضلعي شهيد بينظيرآباد سان تعلق رکندڙ وڏيري نازو ڌاريجو جيڪا ھڪ وڏيري هجڻ سان گڏوگڏ ھڪ آبادگار به آھي- خود ٻني ۾ پورهيو ڪري ٿي ۽ ڦٽيون پڻ چونڊ سان گڏ ٻني جو ٻيو ڪم ڪاري به ڪندي آهي ته ھاري مزدورن جي مسئلن کان به واقف آهي،  وڏيري نازو پنهنجي گهر ۽ ٻارن کي سنڀالڻ سان گڏ پنهنجو تحفظ به ڄاڻي ٿي ۽ هوءَ گهوڙي تي چڙهي ڪلهي ۾ ڪلاشنڪوف وجهي ٻني به گهمڻ ويندي آهي.نه صرف پنهنجو تحفظ پر 2010ع واري ٻوڏ ۾ جڏهن وڏن زميندارن پنهنجون زمينون بچائڻ لاءِ پاڻي جو رخ ٻئي پاسي موڙي ڇڏيو هو، جنهن سان ڪيترا ئي ڳوٺ ۽ هزارين ايڪڙ زمين ٻڏي. اهڙي صورتحال ۾ هن پنهنجن ماڻهن ۽ زمينن کي بچائڻ لا سرزمين تي پهچي اُهي غير قانوني ڪٽ بند ڪرايا.
سياسي پسمنظر
مختيار ناز ڌاريجو جي نالي سان مسلم ليگ ن جي پارٽي سان سياست ۾ سرگرم ٿي. 2013 ۾، سنڌ جي لاء سنڌ جي مخصوص سيٽن تي هوء عورتن مان هڪ طور درج ڪئي وئي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1970ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان
جاگير (قبو سعيد خان)
ديھ جاگير سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا درمحمد تپي ۾ واقع آهي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اوڀر ۾ ديھ سرحد، پاٽ 1،سير چانڊيا اتر ۾ بلوچستان، اولھ ۾ ڪوھستان ۽ ڏکڻ ۾ غيبي ديرو جاگير واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ حاجي غلام رسول چانڊيو، دودو چانڊيو، دلي جان جانوري، ميھر علي چانڊيو ۽ حاجي شير محمد مري شامل آهن.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,820 ھئي جيڪا 621 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
يوري پيڊيز
ساڄو|thumb|Euripides
يوري پيڊيز (Euripides) آڳاٽي يونان جو هڪ وڏو ڊرامي نويس هو. هو اڪيلائي پسند هئو ۽ پنهنجو گهڻو وقت لکڻ پڙهڻ ۾ گذاريندو هئو. سقراط، جهن کي ڊراما ڏسڻ لاءِ واندڪائي نه هوندي هئي، اهو به ڏاڍي سرهائي سان يوري پيڊيز جا ڊراما ڏسڻ ايندو هئو. يوري پنهنجي ويچارن جي سونهن سان ڀرپور ڊرامن ۾ تانگهه سان ڀريل اڌمن، جذبن ۽ احساسن کي جيءُ جيئاريندڙ طريقي سان اهڙي نموني بيان ڪندو هئو ۽ سماج سان لاڳاپيل سوال اهڙي نموني اٿاريندو هو جو دلين ۾ آنڌ مانڌ وڌائي ڇڏيندو هو.
هو جڏهن آڳاٽي يونان ۾ انساني قدرن کي لٻجندي ڏسندو هئو ته نه رڳو ان تي ٽيڪاتپڻي ڪندو هئو پر ان تي ڇوهه پڻ ڇڏيندو هو.
”عورتن جي ٽرائي“ ۾ يوناني هوندي به هن جون سڀئي همدرديون ٽرائي وارن سان هيون، جيڪي جنگ ۾ تباهه ٿي ويا هئا. هن کان جڏهن به، جتي به، جيئن به ٿي سگهيو، هن ديوتائن جي پاڪائي، تقدس ۽ پويترتا کي ضرب هڻي، کين خير ۽ شر جي حوالي سان انساني سطح تي آڻي بيهاريندو هو. ان ڪري کيس ملحد به چيو ويندو هو.
يوري پيڊيز سوفسطائين جي صحبت ۾ ويهندو هئو. سوفسطائي ان زماني جا ترقي پسند هئا. اهي ان زماني ۾ هلندڙ ۽ لاڳو قانونن ۽ روايتن جي باري ۾ لاڳيتو سوال اُٿاريندا رهندا هئا. پرطاغورس (سوفسطائي) هڪ ڀيرو ديوتائن جي باري ۾ اهو چيو هو ته، ”آئون ديوتائن جي باري ۾ اهو نٿو چئي سگهان ته، انهن جو وجود آهي يا نه، يا اهي ڪهڙا آهن، اهو موضوع ڏاڍو منجهيل ۽ گنڀير آهي ۽ اسان جي زندگي مختصر آهي.“
ساڳي نموني ۾ يوري پيڊيز پنهنجي هڪ ڊرامي ۾ چوي ٿو ته، ”جيڪڏهن ڪو چوي ته آسمان ۾ ديوتا آهن، ته سمجهو ته ناهن. ڇو جو ڪو ڀوڪ، پراڻين گهٽ عقل وارين ڇسائين ۾ ايمان رکندي، اوهان کي دوکو ڏئي رهيو آهي.“
ول ڊيورانٽ يوري پيڊيز کي روشن خيالن ۽ ويچارن جو نمائيندو شاعر سڏي ٿو. هو هڪ اهڙو سماج چاهي ٿو، جتي مرد مرد جو، مرد عورت جو، ۽ رياست پنهنجي شهرين جي ڦرلٽ نه ڪري. يوري پيڊيز ديوتائن جي احساسن کان وانجهيل ۽ ڪنهن انسان کي ڏکن ڏاکڙن دوران ڪُنَ جي وچم ڇڏي وڃڻ جي گڻن يا اوگڻن کي آڏو آڻي وائکو ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:فلاسافي زمرو:مذهب زمرو:سياست زمرو:معاشرو
سنڌ جو چيف سيڪريٽري
سنڌ جو چيف سيڪريٽري ، سنڌ جي ڪامورن جو سربراهه ۽ سنڌ حڪومت جو اعلي سرڪاري عهديدار هوندو آهي. هن عهدي جي مقرر سڌي ريت پاڪستان جو وزير اعظم ڪندو آهي. هي عهدي جي لحاظ کان وفاقي سيڪريٽري جي برابر هوندو آهي. هن عهدي جي آفيسر جو تعلق اڪثر پاڪستان جي انتظامي خدمتن واري شعبي سان هجي ٿو.
چيف سيڪريٽري ضلعي جو اتنظامي سربراهه هوندو آهي، جنهن کي سمورا اتنظامي سيڪريٽري رپورٽ ڪندا آهن ۽ چيف سيڪريٽري اهي رپورٽ وڏي وزير کي موڪليندو آهي. پر چيف سيڪريٽري وڏي وزير جي ماتحت نه هوندو آهي، ان کي مقرر يا هٽائڻ جو فيصلو پاڪستان جو وزيراعظم ڪندو آهي. چيف سيڪرٽري وڏي وزير جو اعلي صلحڪار پڻ هوندو آهي.
فهرست
جون 2000ع کان پوءِ مقرر ٿيل چيف سيڪريٽرين جي فهرست.
حوالا
زمرو:حڪومت سنڌ زمرو:پاڪستان جو سول سروس
زويا خان
زويا خان (ڄم جي تاريخ: 17 اپريل 1992ع) هڪ ڀارتي فلم اداڪارا، ميزبان ۽ اينڪر آهي. هن هڪ اينڪر ۽ پرنٽ ماڊل طورپنهنجي ڪلاڪاري واري زندگيءَ جي شروعات ڪئي. چڙهائي (ريمپ) تي جلوا ڏيکارڻ سميت هن ڪيترن ئي اشتهارن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ گهڻي ريت پرنٽ ميڊيا لاءِ ٺاهيل اشتهار شامل آهن. زويا خان ان مهل سڀني جي نگاهن جي مرڪز بڻي جڏهن هن دهلي ۾ ٿيندڙ هڪ حسن جي مقابلي ۾ مس خوبصورت مُرڪَ ۽ نرم کَلَ (جسم) جو انعام ماڻيائين. زويا اداڪاري کان اڳ اڪائونٽنگ ماهر ۽ ماڊل جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيو آهي.
ڪُجھ وقت ماڊلنگ ڪرڻ کانپوءِ زويا هڪ مختصر جٽاءُ واري فلم “مڇر داني “ سان اداڪاري جي دنيا ۾ پيرُ پاتو. انهيءَ فلم ۾ سندس بهترين اداڪاري ڪرڻ سبب هن ڪولڪتا انٽرنيشنل فلم فيسٽول 2013 ۾ شريڪ 46 مُلڪن جي 216 فلمن جي هيروئن منجهان پهريون ايوارڊ هن پنهنجي ناءِ ڪيو هيو. زويا جي پهرئين وڏي فلم سي ايس ريڊي جي هدايتڪاري ۾ ٺهندڙ اي شيام گوپال ورما فلم جي هڪ فيچر تيلگو فلم هئي، جيڪا 2015 ۾ ٺاهي وئي ۽ ان ۾ زويا مُکيا ڪردار نڀايو هيو. پوءِ هدايتڪار رميش سپي جي هڪ فلم “شملا مرچي” ۾ پڻ هن اداڪاري ڪئي هئي.
اوائلي زندگي
زويا خان نئي دهلي جي هڪ مسلمان پٺاڻ خاندان جي گهراڻي ۾ جنم ورتو. هن دلي يونيورسٽي منجهان اڪائونٽس ۾ گريجوئيشن ڪئي هئي. هيءَ غير نصابي سرگرمين ۾ گهڻو فعال هئي. پنهنجي اسڪول ۽ ڪاليج واري زماني ۾ هيءَ باسڪٽبال ۽ بيڊمنٽن جي رانديگرياڻي هئي، جڏهن تہ هن جي وِندُر ذاتي مصوري هئي. هن جو هڪ ڀاءُ ڀارتي سپريم ڪورٽ جو وڪيل آهي. زويا دهلي ڪانگريس جي هاڻوڪي صدر ۽ اَڳُوڻي ڪيبينٽ منسٽر هارون يوسف جي ڀاڻيجي آهي.
مادلنگ ۽ ميزباني
thumb|ماڊل، اينڪر ۽ اداڪارا سنا خان عُرف زويا خان زويا پمنهنجي اشڪول يج زماني کان ئي پروگرامن جي ترتيب ۽ ميزباني ۾ فعال هئي. هڪ ايمسي جي حيثيت سان هن اسٽيج پروگرام، مزاحيا خاڪا، ايشين اوپن ڪِڪ باڪسنگ چيمپئين شپ، راڳ جا پروگرام، ايوارڊ شو، شادي جون تقريبون، فيشن شو، سفرنامو پروگرام، دستاويزي پروگرام، نئين سال جي تقريبُنِ ۽ انيڪ سڌوسنئون (لائيو شو) سموري هندستان ۾ منعقد ڪيا.
اداڪاري
زويا اداڪاري جو سفر ننڍي پردي (اسڪرين) يعني ٽيليويزن تي شاگردي واري زماني ۾ ئي بالاجي ٽيلي فلمز جي انتظام هيٺ ۽ هدايتڪارا ايڪتا ڪپور جي هڪ ڊرامو سيريل بيري پيا ۾ هڪ ناڪاري ڪردار سان ڪئي جيڪو ڪلرز ٽي وي تي نشر ڪيو ويو هيو.
حوالا
زمرو:1992 ۾ جنم زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
موسي بن يحيٰ برمڪي
موسى بن يحى برمڪي: غسان جي وڃڻ کانپوءِ موسيٰ بن يحيٰ بن خالد برمڪي جڏهن سنڌ جو واڳون سنڀاليون ته حالتن جو جائزو وٺڻ بعد سڀ کان پهريان ان راجا ڏانهن راغب ٿيو جنهن غسان سان گستاخي ڪئي هئي.
تفصيلي احوال
موسيٰ راجا بالا جي علائقي اڀرندي ضلعن ڏانهن هڪ فوجي جٿو اماڻيو. جڏهن لشڪر اتي پهتو ته راجا پنهنجي فوج سان گڏ مقابلي لاءِ آيو پر مسلمانن جي حملي جي سٽ نه سهي سگهيو ۽ گرفتار ٿي موسيٰ اڳيان آندو ويو. راجا پنج لک درهم موسيٰ کي آڇيا پر هن نه مڃيو ۽ قتل ڪرائي ڇڏرايائينس .عرب مؤرخ بلاذري لکيو آهي ته هي راجا پهريائين اسلامي سلطنت جو مطيع هو پر پوءِ کائونس بغاوت جا آثار پڌرا ٿيڻ لڳا،تنهنڪري موسى مٿس چڙهائي ڪري گرفتار ڪيو ۽ گرفتاري کان پوءِ جيتوڻيڪ گهڻي ئي منت ميڙ ڪيائين ۽ لالچ ڏنائين مگر موسى کيس معافي نه ڏني ۽ قتل ڪري ڇڏيو. موسيٰ جي زماني ۾ سنڌ مان جيڪا رقم بغداد ويندي هئي تاريخدانن مطابق خرچ پکو ڪڍي ڪري اٽڪل ڏهه لک درهم هوندي هئي. موسيٰ جو ڳاڻيٽو سنڌ جي ڪامياب گورنرن ۾ ٿئي ٿو. هن ملڪ جي سڀني معاملن تي خاص ڌيان ڏنو ۽ انيڪ سڌارا آندا. حجازي قبيلا به سندس دٻدٻي ۽ روب اڳيان چپ ڪري ويهي رهيا. 218 هه (34 ــ 833ع) ۾ خليفو مامون رشيد هن فاني دنيا کي الوداع چئي آخرت جي سفر ڏانهن هليو ويو، ان وقت سنڌ جو گورنر موسيٰ بن يحييٰ ئي هو.مامون کان پوءِ 218ع ۾ هارون جو وچون پٽ ابو اسحاق جنهن جو لقب معتصم باالله هو، خليفو ٿيو. معتصم باالله جي زماني ۾ 221 هه (36 ــ 835ع) تي سنڌ جو گورنر موسيٰ برمڪي لاڏاڻو ڪري ويو. سندس وصيت مطابق پٽ عمران برمڪي کي گاديءَ تي ويهاريو ويو
پڄاڻي
مامون جي پڇاڙي تائين منصوره جي حڪومت موسى برمڪي جي هٿ ۾ هئي ۽ معتصم جي ابتدائي زماني ۾ به اُهو ئي حڪمران هو. ان جي نسبت مؤرخن جو چوڻ آهي ته هو هڪ نيڪ ۽ فياض فرمانروا هو. هن بلڪل انصاف ۽ عدل پروري سان حڪومت ڪئي ۽ سنڌ ۾ پنهنجي نيڪين ۽ رهم دلين جون گهڻيون يادگارون ڇڏيون، ۽ آخر ڪن ڏينهن بعد پنهنجي حياتي جو مدو پورو ڪري سنه 221 هه ۾ عالم آخرت کي روانو ٿيو ۽ مرڻ وقت پنهنجي پٽ عمران کي پنهنجو جانشين مقرر ڪري ويو. عرب مؤرخ بلاذري لکي ٿو ته دارالخلافت ۾ جڏهن هيءَ خبر پهتي تڏهن خليفي معتصم بالله به عمران کي سنڌ جو والي تسليم ڪيو ۽ حڪومت جو پروانو لکي ڏانهس ڏياري موڪليو. .
حوالا
زمرو:سنڌ ۾ عباسي گورنر
سانوڻ
thumb|ٿر سانوڻ ۾ ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر (بڪرمي ڪيلينڊر) جو پنجون مهينو آهي جيڪو آکاڙ ۽ بڊي جي وچ ۾ آهي.
16 جولائي کان 15 آگسٽ تائين هوندو آهي. سانوڻ 31 ڏينھن جو مهينو آهي.
هن کي برسات جو مهينو پڻ چوندا آهن.
سنڌي ماڻهو سانوڻ يا سانول نالا پڻ رکندا آهن.
لفظ سانوڻ
اسم خاص. [سنڪرت. شراوڻُ <شروَڻُ = سانوڻ]
ٿري/ ڍاٽڪيءَ ۾ ٻولي ’سانوڻ‘ کي ’سرامڻ‘ به چوندا آهن، جيڪو سنسڪرت لفظ ’شرامڻ/ شروڻ‘ آهي.
سانوڻ کي سنڌي ٻوليءَ ۾ ’سارنگ‘ به سڏيو ويو آهي، جنهن جي معنيٰ: ’ميگهه، جهڙالو، ملهار، سانوڻ جي موسم‘ آهي. شاهه لطيف جي رسالي ۾ ’سارنگ‘ بابت هڪ مڪمل سُرشامل آهي.
سانوڻيءَ جي مند
مينهن جي مند کي ’سانوڻيءَ جي مند‘ به چوندا آهن. سانوڻ ۾ درياهه ۾ چاڙهه ايندو آهي ۽ ٿر ۾ ’وسڪارو‘ ٿيندو آهي. وسڪاري کي سڄي سنڌ ۽ خاص ڪري ٿري زندگيءَ جي علامت سمجهندا آهن. ٿري ماڻهو ’سانوڻ‘ مهيني جو وڏو اوسيئڙو ڪندا آهن.
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي آشيلشا ، مگها ۽ پورو اڦالگني نکٽن جا اثر رهندا آهن.
وَسي آکاڙ، سانوڻ سڀ رڄ ڪري کاون.
مطلب؛ جڏهن سنڌ ۾صرف مينهن ۾ فصل ٿيندا تڌهن ماڻهو چوندا هئا ته آکاڙ ۽ سانوڻ وسندو ته فصل سٺو ٿيندا ۽ خوشحال ٿينداسين.
آکاڙُ سونُ، ساوڻُ چانَدِي، بڊي ٿو ڪر ڀٽڪي بادي
آکاڙ جو مينهن فصلن لاءِ سون ۽ ساوڻ جو مينهن چانديءَ جهڙو ڪارائتو هوندو آهي، پر بڊي جي مينهن مان ڪو به فائدو نه ٿيندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن ته نقصان به ڏيندو آهي.
سنڌي شاعري ۾ سانوڻ
سانوڻ، سرهائي، سک، سلامتيءَ ۽ سونهن جي علامت آهي. سنڌ جي ڪلاسيڪي ۽ جديد شاعرن، سانوڻ کي خوب ڳايو آهي.
سانوڻ ٽيج
سانوڻ ٽيج هڪ ٿري لوڪ گيت آهي، جيڪو ڪنواريون ۽ نو ورنيون، سانوڻ جي سهائي پک ۽ اونداهي پک جي ٽيج تي ڳائينديون آهن. هن گيت ۾ ڪيفيت ٿري لوڪ گيت جي آهي. سانوڻ ٽيج جو تعلق سانوڻ جي مند سان آهي. ٿر جون جوانڙيون وڻن ۾ پينگهون ٻڌي ڏينهن جو واندڪائيءَ ۾ لڏن به ۽ ترائيءَ ڀر تي سانوڻ ٽيج جا گيت به ڳائين. هن گيت ۾ ٿر جون نؤ ورنيون ۽ ڪنواريون پرديس ۾پرڻجي ويل پنهنجي ساهيڙيءَ جي جذبن جو به اظهار ڪنديون آهن. سانوڻ رت ۾آسمان ۾ڪڪرن جون گوڙيون ۽ کنوڻين جا کلڪار ڏسي، پرديسڻ ڇوڪري پنهنجي مائٽن لاءِ به اٻاڻڪي ٿيندي آهي: ائي ائي، مان اي سراوڻ ري ٽيج سراوڻ، سراوڻ، ڏيئا ساسري!
سانوڻ ٽيج بابت نظم
نظم ٻڌڻ لاءِ هتي ڪلڪ ڪريو
سنڌي لوڪ گيتن ۾
سانوڻ آيو ڙي، ساجن آيو ڙي. رجب فقير - شاعري امداد حسيني
تو بن سانوڻ آيو. شاعري ڊاڪٽر رضا
آيا ڏينهنڙا سانوڻ جا. سمير کيماڻي ۽ ساندي سيٺ - شاعر گوورڌن ڀارتي ( اصل ۾ ڳايل ڀڳوتي نيواڻي ۽ ستنام روهڙا. فلم لاڏلي 1986)
آيا سانوڻ ڏينهنڙا - ريمڪس ڪمليش ڪپور
حوالا
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
ننگرھار صوبو
انتظامي ورھاست
thumb|ننگرھار صوبي جا ضلعا
حوالا
زمرو:افغانستان جا صوبا
ڪاٺڙ
ڪاٺڙ سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي لاڙڪاڻي تعلقي جي يونين ڪائونسل نمبر 23 فتح پور (ڪنگا) جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جنھن ۾ ڳوٺ ڪاٺڙ پڻ واقع آهي 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڪل آبادي 2,987 آهي.
آئيني جمھوريت
آئيني جمھوريت (Constitutional republic) ھڪ اھڙي جمھوريت آھي جنھن ۾ اختيارن جي مرڪزيت نہ ھوندي آھي ۽ جتان جو چيف ايگزيڪيٽو ۽ مقننہ جا رڪن عوام مان چونڊيا ويندا آهن ۽ موجود آئين تحت ڪم ڪندا آهن. .آئيني جمهوريت ۾ انتظاميہ ۽ مقننہ جا اختيار علحده ھوندا آھن. ۽ عدليہ آزاد ھوندي آھي. ھن طرز حڪومت ۾ آئين حڪومت جي اختيارن کي ورھائي محدود ڪندو آهي. يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا ۽ فرانس جي ريپبلڪ ان جا مثال آهن.
آلوچو
آلوچو يا آلوبخارو، Plum:
هي ميوو کائڻ ۾ سخت آهي تنهن ڪري رڌي کائيندا آهن، يا مربي ۽ ٻين کاڌي جي قسمن ۾ ڪم آڻيندا آهن. آلو بخارا ته مشهور آهن؛ هر سال ڪابل کان سڪل ايندا آهن. انهن جو وڻ پنجاب ۽ مٿين پرڳڻن ۾ چڱو ٿو ٿئي، جنهن ميوي کي هندستاني آلوچا چون ٿا، سو به آلو بخارا جهڙو آهي؛ مگر اصل يورپ جو آهي جنهن کي انگريزيءَ ۾ پلَم چون ٿا. هن جو وڻ شفتالوءَ وانگي پوکبو آهي. هن جو پيوند شفتالوءَ تي لڳي سگهي ٿو. اک به لڳندي آهي. ٽَڪر تي چڱو ٿيندو آهي. هي ميوو سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ پچندو آهي. هماليه ۾ ته مينهن جي موسم ۾ پچندو آهي.
ھائر ايجوڪيشن (جرنل)
ھائر ايجوڪيشن: د انٽرنيشنل جنرل آف ھائر ايجوڪيشن ريسرچ:Higher Education: The International Journal of Higher Education Research ٻہ ماھي ماھرن جي نظرثاني سان (peer-reviewed) ھڪ تعليمي جرنل آھي جنھن جي دائري ۾ دنيا جي يونيورسٽين، پولي ٽيڪنيڪ ادارن، ووڪيشنل تعليم جي ادارن ۽ ٻين تعليمي ادارن ۾ ٿيندڙ تعليمي ترقي جي ڄاڻ اچي وڃي ٿي. ان جرنل يا رسالي کي شايع ڪندر اسپرنگر سائنس + بزنس ميڊيا آھي
حوالا
زمرو:اعليٰ تعليم
سينٽ سائمن
ڪلاڊ ھينري ڊي روئوراء ، ڪامٽي ڊي سينٽ سائمن جنھن کي عام طور ھينري ڊي سينٽ سائمن يا صرف سينٽ سائمن جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. ; 17 (October 1760 – 19 May 1825) فرانس جو سياسي ۽ معاشياتي نظريادان ۽ ڌنڌو ڪندڙ (بزنس مين) شخص ھيو جنھن ان وقت جي سياست ، معاشيات ، سماجي علمن، فلسفي ۽ سائنس ۾ پراثر ڪردار ادا ڪيو. ھن انڊسٽريئلزم جو نظريو پيش ڪيو جنھن مطابق ھن جو چوڻ ھيو تہ ھڪ مضبوط معيشت ۽ اثرائتي سماج جي قيام لاء انڊسٽريل طبقي ۾ مزدور طبقو شامل آھي جنھن جون ضرورتون مڃي کين پورو ڪرڻ گھرجي
تفصيلي تعارف
right|thumb|سينٽ سائمن جو پورٽريٽ پيرس ۾ پيدا ٿيندڙ سينٽ سائمن (1760ع-1825ع) فرانسي انقلاب جي عروج ۽ زوال جو اکين ڏٺو شاهد هو. هن جو تعلق فرانس جي هڪ امير گهراڻي سان هو. هُو اڃا سورهنِ سالن جو هو ته جنگ شروع ٿي وئي (1775ع-1783ع). فرانس برطانيا جو روايتي حريف هو ان ڪري فرانس آمريڪا جي آزادي پسندن جي ڏاڍي مدد ڪئي. ايستائين جو فرانسي انقلابين جو وڏو تعداد به رضاڪاراڻي طور آمريڪي جنگ ۾ شريڪ ٿيو. سينٽ سائمن انهن ۾ ئي هو. آمريڪا ۾ قيام هن جي خيالن تي گهرو اثر وڌو. آمريڪا جي نئين دنيا ۽ يورپ جي پراڻي دنيا ۾ زمين آسمان جو فرق هو. يورپ ۾ بادشاهه هئا، درٻاري امير هئا، نڪما نواب هئا، عيش پسند پادري ۽ انهن جا وڏا وڏا اوقاف هئا. نئين دنيا انهن لعنتن کان پاڪ هئي. فيڪٽرين جا مالڪ، دُڪاندار، مزور، هاري سڀ محنت مشقت ۾ مصروف رهندا هئا ۽ ملڪ جي سماجي فضا وڏي حد تائين جمهوري هئي. زنگي غلامن جو وڪرو ۽ خريد ۽ ڪپهه، تماڪ ۽ چانورن جي ٻنين ۾ انهن جو زبون حال سينٽ سائمن شايد نه ڏٺو يا ڏٺو ته سهي پر هن نيگرو ماڻهن کي انسان ئي نه سمجهيو، جو انهن جي باري ۾ غور ڪري ها. سينٽ سائمن وطن وريو ته هتي انقلاب برپا ٿي ويو. سينٽ سائمن انقلاب جي آجيان ڪئي. سندس اباڻي زمين ضبط ٿي وئي، ته به هن پرواهه نه ڪئي. ماڻهو هوشيار هو، سَٽو کيڏي ڪافي دولت گڏ ڪري ورتائين. ان وچ ۾ گرفتار به ٿيو پر جلد ئي آزاد ڪيو ويو. قيدخاني ۾ هن تي اهو ”انڪشاف“ ٿيو ته قدرت کيس ڪنهن عظيم خدمت جي لاءِ چونڊيو آهي ۽ هُو پنهنجو پاڻ مسيح تصور ڪرڻ لڳو. پيرس اچي هن شادي ڪئي پر گهريلو زندگيءَ جون ذميواريون سندس وَس جون نه هيون، ان ڪري هڪ سال ۾ ئي علحدگي ٿي وئي ۽ سينٽ سائمن مادام اسٽل (1766ع-1817ع) جي ڇانوَ ۾ پناهه ورتي. مادام اسٽل پيرس جي وڏي مشهور شخصيت هئي. هوءَ ڪيترن ئي روماني ناولن جي ليکڪ هئي ۽ سندس گهر ۾ اديبن، فنڪارن ۽ دانشورن جو جهڳٽو پيو رهندو هو. انهيءَ وچ ۾ سينٽ سائمن جو پهريون ڪتاب ”جنيوا کان خط“ (1801ع) شايع ٿيو. ان وقت سينٽ سائمن جي عمر 41 سال هئي. انهن ”خطن“ کان پوءِ سينٽ سائمن ٻيا به ڪيترائي رسالا لکيا. انهن ۾ جيتوڻيڪ واقعا ۽ دليل بدليل هئا پر مضمون جو روح هڪ ئي هو يعني سائنس ۽ صنعت جي بنياد تي سماج جي نئين سر اڏاوت. انهن تصنيفن مان سينٽ سائمن کي مالي نفعو ڪجهه به نه ٿيو، اُٽلو سندس مالي حالت خراب ٿيندي وئي. غريبيءَ کان تنگ ٿي هن خودڪشيءَ جي ڪوشش به ڪئي پر ناڪام رهيو. ان وقت هڪ پراڻي نوڪر سندس مدد ڪئي ۽ سندس سار سنڀال ڪرڻ لڳو. 59 سالن جي عمر ۾ مٿس هڪ مضمون جي ڏوهه ۾ بغاوت جو مقدمو هليو پر هو آزاد ٿي ويو. ”جنيوا کان خط“ هن هڪ فرضي دوست جي خطن جي جواب ۾ لکيا. پهرين خط جي شروعات هنن لفظن سان ٿئي ٿي: "”مان هاڻي جوان ڪو نه آهيان. مون گهڻي دنيا ڏٺي آهي ۽ کوڙ مصروف به رهيو آهيان پر منهنجي محنت جو مقصد تنهنجي خوشي رهيو آهي. هينئر مون هڪ منصوبو سوچيو آهي، جيڪو منهنجو خيال آهي ته تنهنجي لاءِ فائديمند ثابت ٿيندو. ان ڪري مان تو ڏانهن منصوبو موڪلي رهيو آهيان. نيوٽن جي مقبري آڏو چندو گڏ ڪرڻ جو بندوبست ڪر ۽ ان ڪم ۾ اڻٿڪ محنت ڪر.“"
- سينٽ سائمن
سينٽ سائمن وٽ نيوٽن جي شخصيت خلق جي بي غرض خدمت ۽ سائنسي ذهانت جي علامت هئي. ان ڪري هن راءِ ڏني ته هڪ بين الاقوامي نيوٽن ڪائونسل قائم ڪئي وڃي جنهن ۾ ٽي حسابدان، طبعيات جا ٽي عالم، نفسيات جا ٽي ماهر، ٽي ليکڪ، ٽي مصور ۽ ٽي موسيقار شامل هجن. اهي 18 ماڻهو نه ته ڪو عهدو وٺن ۽ نه ئي اجورو، پر انسانذات جي بي لوث خدمت ڪن. اهي انسانيت جا ”مشعل بردار“ هجن ۽ دنيا کي حق ۽ انصاف جو رستو ڏيکارن. ”اها نيوٽن ڪائونسل زمين تي خدا جي نمائندگي ڪندي.“ سينٽ سائمن اهو نه سوچيو ته مفڪرن ۽ فنڪارن ۾ ان ڪائونسل جي چونڊ ڪير ڪندو ۽ جيڪڏهن ڏکيو ئي سهي، چونڊ ٿي وڃي ته انهن جي هدايتن تي عمل ڪرائڻ جي صورت ڪهڙي هوندي؟ ان جا حڪم ڪيئن نافذ ٿيندا؟
سماجي تنظيم لاءِ سندس ڏنل منصوبو
سينٽ سائمن جي منصوبي موجب سماج جي نئين تنظيم جا ٽي ايوان هوندا: 1. تخليقن جو ايوان، 2. پاڪائين جو ايوان، ۽ 3. تنظيمن جو ايوان. تخليقن جو ايوان 200 انجنيئرن، 50 اديبن، 25 مصورن، 15 مجسمي سازن ۽ تعمير جي ماهرن ۽ 10 موسيقارن تي ٻڌل هوندو. پاڪائين جي ايوان ۾ 300 ميمبر هوندا: 100 حيوانن جا عالم، 100 طبعيات جا عالم ۽ 100 حسابدان. تنظيمن جي ايوان ۾ مختلف صنعتن جا نمائندا شامل هوندا: هاري، مستري، هنرمند، صناع، واپاري، مزور، صنعتڪار وغيره. سماج جي شهه رڳ صنعت ۽ حرفت جي اهائي نمائنده مجلس هوندي. سينٽ سائمن انهن سڀني ماڻهن کي صنعتي طبقي جو فرد سمجهي ٿو. ان حد تائين جو هو سرمائيدار ۽ مزدور، مل-مالڪ ۽ اجوري تي هنرمند کي هڪ ئي قطار ۾ بيهاري ٿو. ”اهو اڪيلو طبقو آهي جنهن جي باري ۾ اسان جي آرزو آهي ته ان جي ارادن ۽ سياسي همت ۾ واڌارو ٿيندو رهي، ڇو ته صنعتڪارن جو طبقو ئي اهو طبقو آهي جن جا ارادا فائديمند ۽ همت ضروري آهي. ان جا مخصوص مفاد سڀني جي گڏيل مفادن سان هم آهنگ ٿين ٿا. جيئن ته اسان کي ان سچائيءَ جو احساس آهي ان ڪري اسان صنعتڪارن جي حق ۾ آواز اٿاريو آهي. اسان انهن کي تهذيب جو حقيقي مرڪز تصور ڪيون ٿا. سينٽ سائمن جي راءِ ۾ سرمايو ۽ پورهيو ٻئي اجوري جا حقدار آهن، پر ان منصوبي تي عمل ڪيئن ٿئي ــــــ پورهيتن کي سياسي اختيار ڏئِي؟ - نه، هرگز نه. ڇو ته فرانسي انقلاب جو تجربو اسان جي آڏو آهي. اسان ڄاڻون ٿا ته عوام ان جو اهل ناهي. اهو پنهنجا مسئلا پاڻ حل ڪري نه ٿو سگهي، پر اهو تاريخي فرض به مهذب طبقن کي پورو ڪرڻو پوندو ــــــ سماج جي بزرگ فردن کي، انجنيرن کي، بئنڪرن کي، فنڪارن کي، دانشورن کي. سينٽ سائمن سماجي انقلاب کان سواءِ انقلابي تبديليون آڻڻ چاهي ٿو. هُو عوامي تحريڪ، عوامي جدوجهد جو قائل نه آهي ۽ نه ان کي عوام جي سياسي شعور يا تنظيمي صلاحيتن تي اختيار آهي. ڇا هن فرانسي انقلاب جي هنگامن ۾ پيرس جي عوام جون ”غير ذميدار“ حرڪتون نه ڏٺيون هيون؟ سينٽ سائمن جا منصوبا شيخ چليءَ جي منصوبن کان گهٽ نه هئا. جاگيرداراڻي نظام جي نقصن جي باري ۾ هن جا تاثر بلڪل صحيح هئا. اميرن، ڪليسا ۽ فوج تي هن جيڪا تنقيد ڪئي، اها به صحيح هئي. هن جو اهو خيال به صحيح هو ته دنيا هاڻي سائنس ۽ صنعت جي دؤر ۾ داخل ٿي وئي آهي ۽ سماج جي فلاح ۽ بقا جو دارومدار تخليقي صلاحيتن مان فائدو وٺڻ تي آهي، پر سينٽ سائمن اهو ڀلجي وڃي ٿو ته فرانس جو اڀرندڙ صنعتي نظام به طبقاتي نظام هو. هڪ طبقو سرمائيدارن ۽ صنعتڪارن جو (بورجوا) هو ۽ ٻيو طبقو پورهيتن (پرولتاري) جو هو. اختيار جون واڳون سرمائيدارن ۽ انهن جي ڇاڙتن جي هٿ ۾ هيون. انهن کي منطقي دليلن سان يا انسانذات جو واسطو ڏئي پنهنجي سياسي ۽ اقتصادي اقتدار کان هٿ کڻڻ تي آماده نه ٿو ڪري سگهي، پر اهو ان صورت ۾ ممڪن هو ته پورهيت منظم جدوجهد وسيلي بورجوا طبقي کان اختيار کسي وٺي. سينٽ سائمن ڪيترائي منصوبا ٺاهي ته سگهيو پئي پر هُو ان قوت کي، جيڪا انهن منصوبن کي عملي ويس پارائي سگهڻ لائق هئي، تسليم ڪرڻ لاءِ تيار نه هو. هن جا منصوبا ڪتبخانن (لائبريرين) جي سونهن بڻجي ويا. فرانسي قوم انهن تي ڪڏهن به عمل نه ڪيو.
وفات
thumb|left|upright=0.8|پيرس ۾ پيري ليڪائيسي مقام ۾ سينٽ سائمن جي قبر
1823 ۾ مايوسي واري ڪيفيت ۾ ھن خودڪشي جي ڪوشش ڪندي پنھنجي مٿي تي ڇھ فائر ڪيا پر بچي ويو رڳو سندس ھڪ اک جي نظر  ضايع ٿي وئي. پاڻ 1828 ۾ وفات ڪيائين ۽ کيس پيرس جي يڪ مقام ۾ دفنايو ويو.
چندر بن سيلائج
چندر ٻن سيلاج (انگريزي:Chandar bin Selaj)برھمڻ گهراڻو جو ٻيو حڪمران هو جنهن 8 سال حڪمراني ڪئي. هيءُ چچ بن سيلائج جو ڀاءُ ۽ راجا ڏاهر جو چاچو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
نمرود
thumb|upright|ترڪ ٻولي جي ھڪ مسودي ، زبدت التاريخ، تان ورتل تصوير جنھن ۾ ابراهيم اسماعيل جي قرباني ڏيندي ۽ ابراهيم کي نمرود پاران باھ ۾ اڇلائيندي ڏيکاريل
نمرود: