cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وراثت جو اسلامي قانون
حڪومت جو حصو
ڪجھ مسلمان ملڪن جي رياستن مغربي تقليد ۾ وفات ٽيڪس (Death Duty) رائج ڪئي آھي جنھن جو مقصد اھو آهي ته حڪومت بہ ميت جي ميراث ۾ وارٽ آهي. اسلام ۾ حڪومت جو حصو صرف تڏهن ٿيندو آهي جڏھن مرڻ واري جو ڪوبه قريب يا بعيد رشتيدار نہ ھوندو آھي ۽ ان جو سمورو ورثو متروڪ شين (unclaimed property) وانگر بيت المال ۾ داخل ٿي ويندو آهي. حڪومت جي حصو ھجڻ جي ٻي صورت مرحوم جي وصيت ھوندي آھي.
ڪنڍڙي
ڪنڍڙي:
نالا: بنگالي - ٽيلا ڪوچه، هندي - ڪبر، تلنگي - بمبيڪا، تاملي - ڪوائي، مرهٽي - ڪنڊولي، انگريزي - سيفا لينڊرا انڊيڪا (Cephalendra Indica). سڃاڻپ: گلدار نموني ول آهي، جا وڻن تي چڙهيل هوندي آهي. برسات ۾ کيس پرول جهڙو ڦر ٿئي ٿو، جو ڪچي ۾ سائو ۽ پچڻ تي گهرو ڳاڙهو هوندو آهي. ذائقي ۾ جهنگلي ڪنڍڙي جو ڦر ڪؤڙو ۽ پوکيل جو ڦڪو ٿئي ٿو.
طب
پيدائش: دهلي، يو پي، بنگال وغيره. ڪٿي قدرتي ٿئي ۽ ڪٿي هٿ سان پوکي ويندي آهي. خاصيت: هن جي پڪل ڦر مان ٻوڙ رڌي کارائيندا آهن. بنگال جا معالـج هن جي تازي رس ذيابطيس لاءِ مفيد سمجهي ڪتب آڻين ٿا. انهيءَ خيال سان انسولين Insoline جي قائم مقام چئي وڃي ٿي. ليڪن تازي تحقيقات مان ان ڳالهه جي ترديد ڪئي وئي آهي. (هن کان پيشاب ۽ خون جي مٺاڻ ۾ ڪابه ڪمي نٿي ٿئي.)
عزيز آباد ، ڪراچي
عزيز آباد پاڪستان سنڌ جي ڪراچي سينٽرل ضلعي ۾ هڪ پاڙيسري شھر آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا شھر زمرو:سنڌ جا شھر زمرو:ڪراچي جا گردونواح
رولاڪ
رولاڪ ھڪ پکي جو نالو آهي جيڪو سنڌ م ملي ٿو. ان جو حيواناتي نالو پيريڪراڪوٽس آھي. اھو ھڪ ننڍڙي ڦوسڙي يا ڦدي جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا ۾ عام آھي
ڪنڍل
ڪنڍل:
نالا: عربي - سڪبينج، فارسي - سڪ، اردو - ڪندل.
سڃاڻپ: هڪ وڻ جو کؤنر آهي، جنهن جو رنگ ۽ بوءِ هنڱ جئان آهن.
طب
خاصيت: هي بيروني طور کل جي سطح صاف ڪندڙ، جاذب Desiccant سوڄ کي نيسائيندڙ ۽ سور وڃائيندڙ آهي. خنازير (Scropula) لاءِ سرڪي ۾ گڏي ليپ ڪجي ٿو. هن سان گرمي ۽ لطافت پيدا ٿئي ٿي. اندروني طور، بلغمي مادي کي دستن رستي خارج ڪندڙ آهي. ۽ ٻين جلابن جي اصلاح ڪندڙ بيان ڪيل آهي. هن سان پيٽ جا ڪينئان مري وڃن ٿا. مرگهي، اڌرنگ، سنڌن جي سور ۽ جلندر لاءِ اندران ٻاهران ڪتب ايندڙ آهي.
ڪھي ڪھيڙو
ڪهي ڪهيڙو (ٻيا نالا: فارسي: ڪيلي وڪيلا، اردو: ڪسيلا، هندي: کهيلا کيلي) هڪ جابلو وڻ جا ڇوڏا آهن، جي تج (ڪيهڙي) جئان ٿين ٿا. رنگ ۾ ڪارا ڳاڙهي چٽ تي ۽ وزندار، ذائقي ۾ تلخ تيز ۽ لعابدار.
طب
خاصيت: هيءُ قابض ۽ خشڪ ٿين ٿا، کائڻ سان رڳن ۾ چنبڙي سدا پيدا ڪن ٿا. عورتن جي اندام نھاني جي رطوبت سڪائين ٿا. هنن کي گهڻو ڪري زالاڻي ستي ڦڪيءَ ۾ ڪتب آندو وڃي ٿو.
ڪن ڪٽي
ڪن ڪٽي:
نالا: عربي - بنط قلن، اردو - هلهل، هندي - ڪان پهوٽي، بنگالي - هرهريا، انگريزي - ڪراويلا سيڊس (Caravella Seeds).
سڃاڻپ: هي هڪ ٻوٽي آهي جنهن جي سڀني انگن مان نهايت سخت بدبوءِ اچي ٿي. سندس پن 4-5 هنڌن کان ڪٽيل نظر ايندا آهن، ٻج گدري جي نموني تي ڪري ٿي، جي رنگ ۾ ڪارا ٿيندا آهن. پيدائش: هندستان جي گرم علائقن ۾ گرميءَ جي موسم ڌاري تماڪ جي پوک ۾ ٿئي ٿي.
طب
خاصيت: هن سان پيٽ جا ڪينئان مري پون ٿا ۽ آڪڙ لهي وڃي ٿي، ان ڪري سندس ٻج کنڊ ملائي کارايا ويندا آهن. هن کي 2-3 ماسن جي انداز ۾ ٻه چار ڏينهن کارائي، پوءِ ارنڊي جو جلاب ڏنو وڃي ٿو، جنهن سان پيٽ جا سمورا ڪينئان مري کپي خارج ٿي وڃن ٿا.
بيروني طور تي سندس پن ڦورو پيدا ڪندڙ ۽ جلائيندڙ ٿين ٿا. سرڪي ۾ ملائي گهوٽي ڌڪ تي ٻڌايا وڃن ته ان ۾ پونءِ وغيره پيدا نٿي ٿئي. ڪن جي سور لاءِ هن جي پنن جو پاڻي گرم گيهه ۾ ملائي پائبو ته آرام اچي وڃي ٿو. هن جي پنن جي رس ڪڍي، ان ۾ فولاد جو ٻورو کرل ڪري، وري سندس پنن ۾ ڏئي ان کي مناسب مقدار ۾ باهه ڏني وڃي، ته فولاد جو عمدو ڪشتو تيار ٿئي ٿو، جنهن کي جلندر ۽ ٻين بلغمي بيمارين لاءِ ڪتب آندو وڃي ته نهايت مفيد ٿئي ٿو.
ڪاٺ توريون
ڪاٺ توريون:
نالا: ع. باميه، توري خورد، هه. وغيره___ ڀينڊي ۽ پن ڦلي. سڃاڻپ: ڀوري رنگ جون آڱر جي ڊيگهه کان ڪجهه وڌيڪ ڊگهيون ڦريون ٿين ٿيون. هن جو ٻج لعاب دار ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: اهو ٻج سڪائي ڪٽي ڦڪي ڪري کارائجي ته دستن ۽ رت جي دستن، سوري ۽ پيچش کي بند ڪندو. قوت باهه وڌائيندڙ آهي. منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو. اهي ڦريون صفرا ۽ رت جي جوش کي گهٽائين ٿيون، پرميل، مثاني جي ڦٽ ۽ گڙدن جي تقويت لاءِ مفيد آهي.
حوالا
زمرو:ڀاڄيون
ڪنو تيل
ڪنو تيل (عربي: زيت الجبل، انگريزي: Rock Oil) هڪ بدبودار تيل آهي، جو کوهن مان پاڻي جئان نڪري ٿو. رنگ ۾ ڪارو اڇو ۽ ذائقي ۾ ڪوڙو بدبودار ٿئي ٿو.
طب
هن جي لائڻ سان مسامن جا منهن کلي پون ٿا، پيٽ جا ڪينئان مري وڃن ٿا ۽ سوڄ لهي وڃي ٿي. اڌرنگ، لقوي ۽ بيهوش ٿيڻ اينسٿيسيا (Anaethesia) لاءِ فائديمند آهي. هن مان ڪپڙو پسائي زال حمول ڪري تہ حيض کلي اچي ٿو. سرد بيمارين ۾ مفيد آهي. (زهر جي قريب)
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا
ڪونگر
ڪونگر (ٻيا نالا: فارسي ۽ عربي: صنوبر، پنجابي: چيل چيڙ، سنسڪرت: سرلا، انگريزي: پائينس لانگي فوليا (Pinus Longifolia) هڪ سھڻو سيبتو ۽ اُتاهون وڻ آهي، جنھن جا پن ڌاڳي جئان ۽ گرانٺ برابر ڊگها ٿين ٿا. ڦر پستن جھڙو ڪري ٿو. هن جا پن ۽ ڇوڏا دوا ۾ ڪم اچن ٿا. رنگ ۾ سبز، ذائقي ۾ تلخ. افغانستان، ڪشمير، آسام وغيره جابلو علائقن ۾ ٿئي ٿو.
طب
مزاج: گرم 3 خشڪ 2 آهي.
خاصيت: هي نڙيءَ جي سوڄ ۽ سور، ڦڦڙن جي ڦٽ وغيره لاءِ ڪاڙهي طور ڪتب اچي ٿو. نڪھير ۽ ٻئي وهندڙ رت کي بند ڪري ٿو. ماکي ۾ ملائي کائجي تہ جگر جي بيمارين کان بچاءُ رهي ٿو. سڪل ڇوڏا ۽ پن ڪٽي ڦڪائجن تہ دست بيهجي وڃن ٿا. هن جي دونهين سان پيٽ مان ٻار نڪري اچي ٿو ۽ حيض جاري ٿئي ٿو.
حوالا
زمرو:وڻ
چوهاڻ
چوهاڻ.
چوهاڻ ذات جا ماڻهو سنڌ ۾ خاص تعداد ۾ رهن ٿا .چوهاڻ پاڻ کي راجائي نسل جي 36 نکن مان هڪ نُک سڏين ٿا ،جيڪا راجپوتن جي وڏي نُک ليکي وڃي ٿي .چوهاڻ راجپوت بهادر رهيا آهن ۽ هندستان جي حڪمران راج چوهاڻ پرٿوي راج چوهاڻ سان واسطو رکن ٿا.
رھائش پذيرائي
چوهاڻن جا دهليءَ جي آسپاس ڪجهه ڳوٺ آهن .سوني پٽ تعلقي ۾ به سندن جهڪائولي نالي هڪ ڪالوني آهي ،اتي هي هارپي جو ڪم ڪن ٿا .هندستان جي وچين( Central )۽ الهندي( Western )ضلعن ۾ هي راجپوت به سڏجن ته جٽ به ،جيئن سيالڪوٽ پنجاب جا چوهاڻ سڏجن ٿا .امرتسر ۾ چوهاڻ هاري قبيلي ۾ شمار ٿين ٿا ۽ اتي به جت ،راجپوت ۽ گجر سڏجن ٿا ،جڏهن ته منٽگمري ۽ شاهپور ۾ راجپوت ۽ جت سڏائين ٿا .بهاولپور ۾ سندن ٽي قبيلا ،خالص ،هشميرا ۽ کچي رهن ٿا .هشميرا مسلمان ،کچي خان جا پونير آهن ،جيڪو ڪجهه سئو سال اڳ اجمير جو حڪمران هو .هنن مان ڪي کٽي ،ڪي واڍا سڏائين ٿا .ملتان جا چوهاڻ زميندار آهن .پنجاب ۾ جتن جا ڪيترا قبيلا پاڻ کي چوهاڻ سڏائين ٿا ،جن ۾ وڙائچ ۽ کچي اچي وڃن ٿا.
تاريخ
ذاتين جي انسائيڪلوپيڊيا موجب چوهاڻ ،راجپوت نسل مان اصل ۾ گرجو يا گجر قوم جي هڪ شاخ آهن .اوڏ ۽ ’ديوڙا ‘به چوهاڻن مان آهن ،۽ چندر ونسي آهن.
هندستان جي الهندن صوبن جا چوهاڻ پنهنجون نياڻيون ڪڇ واهن ،بدورين ،بينگلن ۽ راٺوڙن کي ڏيندا آهن .ڇتيسڳڙهه جا چوهاڻ چوڪيداري ۽ مزدوري ڪن ٿا .اتي هي چنڊال به سڏجن ٿا ،حقيقت ۾ سندن اصل وطن مڻيپور آهي ۽ اتان جا اصل راجپوت آهن .هندو چوهاڻ درگا ديويءَ ۽ کوڙيار ماتا( مالهڻ )جي پوڄا ڪندا آهن ۽ ديويءَ جي آڏو ٻڪر يا ٻڪريءَ جي قرباني ڪندا آهن ،ان کي ’جهاٽڪو ‘چون .هي مڙدن کي ساڙيندا آهن ،پر ٻارن کي پوريندا آهن .ٽن کان ستن ڏينهن تائين تڏو ڪندا .ڏهين ڏينهن سُوءَ لاهين ،گهر جي صفائي ڪن .وهنجن ۽ رڌو پڪو ڪن.
سنڌ ۾ رهندڙ اڪثر چوهاڻ مسلمان به آهن ته هندو به .هندو ذاتين :راجپوتن ،سوٽهڙن ،ميگهواڙن ۽ ڪولهين ۾ به چوهاڻ نُک آهي .سنڌ ۾ چوهاڻ ٿرپارڪر ضلعي کان سواءِ نوابشاهه( بينظيرآباد )ضلعي ۾ به جام رهن ٿا .سڪرنڊ تعلقي ۾ سندن ڪيترائي ڳوٺ آهن ،جن ۾ جمعو چوهاڻ ،نورمحمد چوهاڻ ،چوهاڻ ڪالوني وغيره اچي وڃن ٿا.
زمرو:سنڌ جون ذاتيون زمرو:سنڌي ذاتيون ۽ قبيلا
ڪويل
ڪويل (نيل ڪويل):
نالا: هندي - نيل ڪويل، بنگالي - اپرا جتا، مرهٽي - وشوڪرانتا، گجراتي - گرني، سنسڪرت - آسڦوتا، انگريزي - (Indian Mazereyum).
سڃاڻپ: هي هڪ خوبصورت ول آهي، جا وڻن ۽ ديوارن تي چڙهي ٿي. سندس پن ننڍڙا گول ٿين ٿا. مٽرن وانگي ڦريون ڪندي آهي. هن جاٻه قسم ٿين ٿا. هڪڙي جا گل نيرا ۽ ٻي جا اڇا ٿيندا آهن. دوا ۾ سندس پاڙ ۽ ٻج ڪتب اچن ٿا. پيدائش: مالابار ۽ بنگال ۾ ٿئي ٿي.
طب
خاصيت: هن جي ٻجن جو سفوف جلاب جو ڪم ڏئي ٿو، جنهن جو تاثير جلابي جئان ٿيندو آهي. عام طرح ويد سنڍ وغيره سان جلندر ۽ تري جي بيماريءَ ۾ استعمال ڪرائيندا آهن. (غير سمي)
ڪاٺ ڪٺو
ڪاٺَ ڪُٽو (Woodpecker) (نالا: ع. سوداني، ف. دارڪو، ھ. ڪاٺ ڦوڙا، دارحڪ ۽ برو سارج.) ڳيري جي قد جو چٽڪمرو سهڻو ڪلنگي دار پکي ٿئي ٿو. گهڻو ڪري پنهنجي چهنب وڻن کي ويٺو هڻندو آهي. ھن کي سُٽاڙيو بہ چوندا آھن. ھن جي بدن تي پَٽا پَٽا، مٿو ڳاڙهسرو ۽ چوٽيءَ تي ڪلنگي ٿيندي آهيس. اُن جي چُهنب ڊگهيري ۽ مضبوط ٿيندي آهي، جنهن سان وڻن جي ٿڙن ۽ ٽارين کي کوٽي ٽنگ ڪندو آهي، هن کي ”هُدَ هُدَ“ بہ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:پکي
ابخازيا
ابخازيہ: ھڪ تڪراري علائقو ۽ جزوي طور تي ڪجھ ملڪن (روس، وينيزئيلا، نائورو، نڪاراگوا ۽ شام ) طرفان تسليم ڪيل رياست جو نالو آهي جيڪا ڪارو سمنڊجي اوڀر واري ڪناري تي، ڪوھ قاف جبلن جي ڏکڻ طرف، جارجيا جي ڏکڻ-اولھ طرف واقع آهي.ان جي  پکيڙ  8660 sqkm ھم چورس ڪلوميٽر ۽  آبادي  245,000 لڳ ڀڳ آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ سکم آهي. اھا ھڪ خوداختيار ريپبلڪ ھجڻ جي دعويدار آھي  جارجيا جو ابخازيه تان ڪنٽرول ختم ٿي چڪو آھي پر جارجيا سرڪاري طور تي ان کي پنھنجو حصو سمجھي ٿو ۽ دنيا جي ملڪن جي اڪثريت ان حق کي ۽ ابخازيه جي جلاوطن حڪومت کي مڃي ٿي.
تڪراري علائقو
ابخازيہ جي علحدگي پسندن جي ھڪ سياسي پھچان ريپبلڪ آف ابخازيہ يا ابخازيہ جي حڪومت جي نالي سان آھي ابخازيہ کي اڃان تائين صرف ھڪ ملڪ تسليم ڪيو آهي جيڪو روس آھي باقي بين الاقوامي برادري ان کي جارجيا جو حصو سمجھي ٿي. ھن وقت جارجيا جي حڪومت جو ابخازيہ تي ڪنٽرول ناهي. ابخازيہ جي موجوده حيثيت جارجيا ۽ ابخازيہ وچ ۾ ۽ روس ۽ جارجيا جي تعلقاتن ۾ اھم تڪراري معاملو آهي. ابخازيہ سويت يونين جي پوئين دور يعني 1980 واري ڏھاڪي ۾ ئي سويت يونين جي ٽٽڻ کان اڳ علحدہ سويت سوشلسٽ ريپبلڪ جو درجو ماڻي چڪي هئي. علائقي ۾ اڪثريت ابخاز نسل جي ماڻهن جي ھئي جنھن جو جارجين نسل جي ماڻهن سان ٽڪراء وڌندو ويو ۽ 1992 کان 1993 دوران ابخاز ۽ جاجين لڙائي ۾ جارجيائي ڪنٽرول جو ان علائقي مان خاتمو ٿي ويو. جارجيائي ماڻھن جا علائقي مان نيڪال ٿي ويو ۽ علائقي ۾ علحدگي پسندن جي ڊي فيڪٽو حڪومت قائم ٿي وئي. 1994 ۾ علحدگي پسندن ۽ جارجيا جي وچ ۾ سيز فائر ٿيو پر تڪرار اڃان حل ٿي ناھي سگھيو.28 آگسٽ 2008 ۾ جارجيا جي پارليامينٽ ابخازيہ کي روسي قبضي ۾ والاريل علائقو قرار ڏنو ۽ جارجيا جي ان موقف جي وڏي پيماني تي عالمي برادريءَ جي اندر تائيد ڪئي وئي.
نالو
ابخازي پنھنجي وطن کي ابخازي ٻولي ۾ Аԥсны (اپسني) سڏيندا آهن جنھن جي معنيَ آهي روح (soul) جو ديس اپسني جي ٻي معني لافاني ماڻھن جو ديس آھي اپسني جو رڪارڊ تي پھريون ذڪر ستين صدي عيسويءَ ۾ آرمينيائي ٻولي جي ھڪ لکت ۾ پسين ۽ پسينوئن جي نالي سان ملي ٿو. لڳي ٿو تہ ان لفظ ذريعي اپسيلين يا اپسيلي جو تذڪرو ڪيو ويو آهي لفظ ابخازيتي جو تاريخ ۾ پھريون ذڪر جارجيا جي اتھاس ۾ ملي ٿو. ان جو ذڪر ابساغيه طور ٿيل آهي جيڪو جارجيا جي بادشاھت ۾ اولھ جارجيا وارو علائقئ جو نالو ھيو ۽ مسلمانن جي ذريعن ان کي ابخازيه سڏڻ شروع ڪيو. ھڪ ٻئي خيال مطابق روسي ٻولي ۾ جارجيا واري ان ابساغيه کي ابخازيه سڏڻ شروع ڪيو ويو ۽ پوء ٻين ٻولين ۾ پڻ روسي ٻولي مان ان جو نالو ابخازيه ورتو ويو.
ارڙھين صدي عيسويءَ تائين
نائين ۽ ڇھين صدي ق م ۾ ابخازيه وارو علائقو ڪولخيس واري قديم بادشاهت جو حصو ھيو  ڇھين صدي ق م ۾ يونانين اتي ڪاري سمنڊ واري ڪناري تي پيتسوندا ۽ ڊائوسڪيورئس شھرن ۽  پنھنجون واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون ھيون. 63ق م ۾ ابخازيه وارو علائقو ليزيڪا بادشاهت جو حصو ھيو. پھرين صدي عيسويءَ ۾ رومن امپائر ليزيڪا فتح ڪيو تہ ابخازيه جو سمنڊ کان پرتي وارو اندروني حصو انھن جي قبضي هيٺ آيو چوٿين صدي عيسويءَ ۾ ليزيڪا آزادي ماڻي پر بازنطيني ايمپائر جي ي زير اثر رھيو. ملڪ جي ماڻھن جي اڪثريت عيسائيت کي مڃيندڙ ھئي ۽ ليزيڪا جو گاديءَ جو هنڌ ان وقت ايناڪوپيا شھر ھيو جيڪو ھن وقت نيو آٿوس جي نالي سان ابخازيه ۾ واقع آهي. ڇھين صدي عيسويءَ واري دؤر ۾ بازنطيني ايمپائر ۽ ساساني ايمپائر وچ ۾ ويھ سالن تائين ابخازيه جي علائقي لاء جنگ ھلندي رھي جنھن کي ليزڪ جنگ سڏيندا آهن. 550ع ۾ ابساغيائي ماڻھن بازنطيني ايمپائر جي خلاف بغاوت شروع ڪئي ۽ ساساني ايمپائر کي مدد لاء پڪاريو جنھن ڪري ان جنگ جو آغاز ٿيو. 736ع ۾ اموي خليفي مروان ٻئين جي دؤر ۾ عربن ابساغيه تي حملو ڪيو جنھن کي ليئون پھرين ، ليزڪ ۽ ابيريائي پرنسپلٽي وارن گڏجي پسپا ڪيو. عربن سان ڪامياب مزاحمت ڪري ابساغيه جي شھزادي ليئون ٻئين خزرين  سان گڏجي 778ع ۾ بازنطيني ايمپائر کان آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو ۽ پنھنجي گادي موجوده جارجيا جي شھر ڪوتائيسي منتقل ڪئي. ان جي دؤر ۾ يوناني ٻوليءَ جي جاء جارجيائي ٻولي ورتي
ارڙھين صدي بعد
اوڻويھين صديءَ ۾ ابخازيه تي ڪنٽرول لاء روسي ايمپائر ۽ خلافت عثمانيه وچ ۾ مقابلو جاري رھيو تہ ابخازي عوام مذھب جي بنياد تي ورھائجي ويو. 1801ع ۾ جارجيا کي زار واري روسي ايمپائر ۾ ضم ڪيو ويو جنھن بعد ابخازيه کي روس سان تعلق قائم ڪرڻ جي پھرين ڪوشش پرنس ڪَلَيش بَي 1803ع ۾ ڪئي. 2 مئي 1808ع تي ڪليش بي کي پنھنجي پٽ اسلان بي قتل ڪري ڇڏيو جيڪو خلافت عثمانيه جو حامي هو 2 مئي 1810ع تي روسي بحريه سکم ڪيل تي حملو ڪري اسلان بي کي ھٽائي ان جي مخالف ڀاء سفير علي بي (1810-1821) کي حاڪم بڻايو جنھن عيسائيت جو مذھب اختيار ڪيو ھو ۽ پنھنجو نئون نالو جارج رکيو ھو. ابخازيه اھڙي طرح 1810ع ۾ روسي ايمپائر ۾ شامل ٿي ان جي ھڪ خودمختيار پرنسپلٽي ٿي ويو تنھن ھوندي بہ جارج ۽ ان جي جانشين جي حڪومت رڳو سکم-ڪيل ۽ بزيب تائين محدود ھئي. 1853 کان 1856ع تائين ٿيل ڪرائميا واري جنگ ۾ روسي فوج کي ابخازيه ڇڏڻو پيو ۽ پرنس ميخائيل  (1822–1864)  خلافت عثمانيه جي پاسي ٿي ويو. 1864ع ۾ روس جي زار ابخازيه کي روسي ايمپائر ۾ ضم ڪري ھڪ فوجي صوبي جو درجو ڏنو، اھڙي طرح شروانشيدزي گھراڻي جي ي راڄ جو خاتمو ٿي ويو
ابخازيه ۾ ان وقت 40 سيڪڙو آبادي مسلمان ھئي ۽ 1864ع کان 1878ع تائين انھن جو ۽ ڪوھ قاف جي علائقي جي مسلمانن جو وڏو تعداد خلافت عثمانيه طرف ھجرت ڪري ويو.
انھن مسلمانن جي جاء تي ابخازيه ۾ آرمينيائي، جارجيائي، روسي ۽ ٻيا اچي آباد ٿيا. ان ٻاھرين آبادي جي آمد سان ابخازي اقليت ۾ تبديل ٿي ويا.
سوويت يونين جي زوال بعد
1980واري ڏھاڪي ۾ سوويت يونين زوال پذير ٿيڻ شروع ڪيو تہ ابخازي ۽ جارجيائي نسلي ٽڪراء ڪر کنيو. جارجيا جي خودمختيار ٿيڻ واري عمل سان ابخازيه جي خودمختياري لاء خطرو وڌي ويو 1988ع ۾ ابخازيه جي پراڻي يونين ريپبلڪ واري درجي جي بحالي جا مطالبا شروع ٿي ويا ابخازي ماڻھن لينن جي ڏسيل قومن جي حق خوداراديت جو مطالبو ڪيو. انھن مطابق 1931ع ۾ سندن خوداراديت واري حق کي اورانگھيو ويو. جون 1988ع ۾ ھڪ پڌرنامو ابخاز ليٽر جي عنوان سان ميخائيل گورباچوف ڏي موڪليو ويو. 16 جولاءِ 1989ع تي سکمي ۾ جارجيائي ۽ ابخاز نسلي فساد شدت اختيار ڪري ويو جنھن ۾ 16 جارجيائي مارجي ويا ۽ 137 زخمي ٿيا. مارچ 19990ع ۾ جارجيا پنھنجي خودمختياري جو اعلان ڪيو ۽ ريپبلڪ آف جارجيا 17 مارچ 1991ع ۾ ٿيندڙ ريفرينڊم جو بائڪاٽ ڪيو پر ابخازي ماڻھن ان ۾ حصو وٺي سويت يونين ۾ رھڻ لاء ووٽ ڏنو. ابخازيه ۾ غير جارجيائي آبادي جارجيا جي خودمختياري واري ريفرينڊم جي خلاف ووٽ ڏنو پر جارجيائي اڪثريت جارجيا جي خودمختياري جي حق ۾ ووٽ ڏنو 9 اپريل 1991ع تي جارجيا زيوائد گيمسخرڊيا جي اڳواڻي ۾ پنھنجي خودمختياري جو اعلان ڪري ڇڏيو. گيمسخرڊيا جي دؤر ۾ ٻنھي ڌرين ۾ اقتدار ۾ شراڪت ۽ مقننه ۾ ابخازي نمائندگي جي وڌائڻ واري ايگريمينٽ ٿيڻ ڪري حالات قابو ۾ رھيا جلد ئي گيمسخرڊيا جي حڪومت خلاف ٽينگيز ڪيٽوواني جي سربراھي ۾ ھٿياربند جدوجهد جو آغاز ٿيو جنھن سبب جنوري 1992ع ۾  گيمسخرڊيا جي خلاف فوجي بغاوت ٿي ۽ پاڻ ملڪ ڇڏي ڀڄي ويو. سوويت يونين جو اڳوڻو پرڏيهي وزير ايڊورڊ شيورڊناڊزي ملڪ جو سربراھ ٿيو. 21 فيبروري 1992ع تي جارجيا جي حاڪم فوجي ڪائونسل سوويت دؤر واري آئين کي منسوخ ڪري پراڻو 19211ع وارو جارجيا جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ واري آئين کي بحال ڪري ڇڏيو. ابخازي ماڻھن جي اڪثريت ان کي پنھنجي خودمختيار حيثيت جي منسوخي قرار ڏنو باوجود ان جي ته آئين ۾ ابخازيه جي خودمختياري جو ذڪر ھيو 23جولاء 1992ع تي ريپبلڪ جي سپريم ڪائونسل ۾ ابخاز ڌر ابخازيه جي جارجيا کان آزادي جو اعلان ڪيو. ان اجلاس ۾ جارجيائي نمائندن اجلاس جو بائيڪاٽ ڪيو. ابخازي ماڻھن جارجيائي آفيسرن کي آفيسن مان ڪڍڻ شروع ڪيو جنھن سان تشدد جي شروعات ٿي. ابخاز اڳواڻ ولاديسلاف آردزنبا روسي سياستدانن ۽ فوجي جنرلن سان تعلقات وڌائي ڇڏيا ۽ جارجيا سان جنگ لاء تيار ٿي ويو
جارجيا سان جنگ
آگسٽ 1992ع ۾ جارجيائي حڪومت گيمسخرڊيا جي حامين تي جارجيا جي وزير داخله کي اغوا ڪرڻ ۽ ان کي ابخازيه ۾ يرغمال ڪري رکڻ جو الزام لڳايو. جارجيائي حڪومت 3000 فوجين جو ھڪ دستو سکمي ۾ ڪاروائي ڪرڻ لاء موڪليو. ان ڪاروائيءَ ۾ فوجين آڏو معمولي مزاحمت ھئي پر انھن اتي قتل، ڦرلٽ ۽ مار ڪٽ شروع ڪري ڏني ابخازي فوجي يونٽن کي سکمي کان گدئوتا ۽ تڪوارچلي شھرن ڏي ڌڪي ڪڍيو ويو. ان شڪست بعد جارجيائي حڪومت خلاف ابخازي علحدگي پسندن جي ويڙھ شروع ٿي وئي. ڪوھ قاف جي جابلو ماڻھن جي ڪنفيڊريشن ان ويڙھ ۾ ابخازين جو ساٿ ڏنو. سيپٽمبر جي مھيني ۾ ابخازي ۽ روسي نيم فوجي دستن ھڪ وڏو حملو ڪري ابخازيه جي شھر گاگرا تي قبضو ڪيو. شيورڊناڊزي روس تي باغين جي فوجي مدد ڪرڻ جو الزام لڳايو. 1992جي پڇاڙيءَ ۾ سکمي جي اتر اولھ پاسي وارو ابخازيه جو ھڪ وڏو علائقو علحدگي پسندن جي ڪنٽرول ۾ اچي چڪو ھو. جولاء 1993ع تائين تڪرار ڪنھن بہ نتيجي تي نہ پھچي سگھيو پر پوء ابخازي علحدگي پسندن سکمي جي چڙھائي ڪئي ۽ سخت بمباري ڪئي جنھن دوران شيورڊناڊزي سکمي ۾ ڦاسي پيو ان وچ ۾ جولائي جي پڇاڙيءَ ۾ روس جي ٽياڪڙي سان ٻنھي ڌرين ۾ سوچي وارو صلح جو  معاھدو ٿيو. 16 سيپٽمبر 1993ع ۾ وري جنگ ڇڙي پئي ابخاز فوجين سکمي ۽ اوڪسمڪائرہ تي حملو ڪيو ۽ گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل جي جنگبندي جي مطالبي ۽ مذمت جي پرواھ نہ ڪئي ۽ ويڙھ جاري رکي 27 سيپٽمبر 1993 تي ڇتي ويڙھ بعد سکمي ابخازي فوج جي قبضي هيٺ اچي ويو. شيورڊناڊزي مشڪل سان جان بچائي اتان نڪري ويو. سکمي ۾ جارجيائي نسل وارن جو قتل عام ڪيو ويو. ابخازي فوجين جلد ئي ابخازيه جي ٻين علائقن تي قبضو ڪري ورتو باقي اپر ابخازيه جو ننڍڙو ٽڪرو جارجيائي فوج جي ڪنٽرول ۾ رھيو سو بہ 2088ع تائين.
جنگ کان بعد وارو ابخازيه
3 آڪٽوبر 2004 تي ابخازيه ۾ صدارتي چونڊون ٿيون. روس رئول خدجمبا (Raul Khadjimba) جي حمايت ڪئي جيڪو ابخازيه ۾ ولاديسلاف آردزنبا کان پوءِ 2083 کان 2004 تائين ابخازيه جو وزيراعظم رهيو. پر ھي سرگي بگاپش کان چونڊن ۾ ھارائي ويو. سپريم ڪورٽ ان نتيجن کي ڪالعدم قرار ڏنو جنھن بعد ڌرين ۾ معاھدو ٿيو جنھن تحت بگاپش صدر جو ۽ خدجمبا نائب صدر جو اميدوار ٿيو. نئين چونڊ ۾ انھن 90 سيڪڙو کان وڌيڪَ ووٽ حاصل ڪيا. روسي روبل ابخازيه جي ڊي فيڪٽو ڪرنسي ٿي وئي. روس ابخازي ماڻھن لاء پاسپورٽ پڻ جاري ڪيا. جارجيا روسي امن فوج تي جارجيا جي فضائي حدن جي خلاف ورزي جا الزام پڻ لڳايا. 12 آگسٽ 2088 تي ابخازيه جي باقي جارجيا واري علائقي مان جارجيائي فوج ۽ جارجيائي شھري نڪري ويا. 26 آگسٽ تي روس ابخازيه کي ھڪ خودمختيار ملڪ طور تسليم ڪري ڇڏيو 28 آگسٽ 2008 تي جارجيا جي پارليامينٽ ھڪ قرارداد وسيلي ابخازيه جي روسي قبضي ۾ آيل خطو قرار ڏنو ويو
جاگرافي
ابخازيه جي ايراضي جارجيا جي اولھ واري پڇڙ تائين 8660 km² آهي. اتر ۽ اتر اوڀر ۾ روس کي ابخازيه کان جدا ڪن ٿا. ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ جارجيا، ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولھ ۾ ڪارو سمنڊ واقع آهي. ابخازيه جو اتريون حصو جابلو آھي ۽ سڀ کان اوچيون جابلو چوٽيون ان جي اتر اوڀر ۾ واقع آھن جن مان کوڙ سامونڊي سطح کان 4000 m اوچيون آھن. ابخازيه ۾ ساحلي ٻيلا ۽ ان جي اترئين حصي ۾ گليشيئر ۽ برف وارن ھنڌن تي ترش ميون جي پوک پڻ ٿيندي آهي. ابخازيه جي زرخيز زمينن ۾ چانھن، تماڪ، ميون وغيره جي پوک ٿئي ٿي. ابخازيه جي سرزمين ۾ کوڙ ننڍيون نديون پڻ واقع آھن جن ۾ ڪوڊوري ندي، بزيب ندي، گالدزگا ندي، گومستا نديئ ۽ انگوري ندي شامل آھي جيڪا جارجيا ۽ ابخازيه وچ ۾ سرحد بڻجي الڳ ڪري ٿي.
انتظامي ورهاست
ابخازيه جي ريپپلڪ ستن ريئن يا ضلعن ۾ ورھايل آھي جن جا نالا انھن جي صدر مقام وارن شھرن جي نالن تي رکيل آھن. انھن ۾ گوئتا ريئن، سکمي ريئن، گاگرا ريئن، گلريپشي ريئن، اوڪسمڪائرہ ريئن، تڪوارچلي ريئن ۽ گالي ريئن شامل آهن. انھن مان تڪوارچلي ريئن يا ضلعي کان علاوه سڀ سوويت يونين واري دؤر جا آھن. تڪوارچلي ضلعي جو قيام 1995ع ۾ عمل ۾ آيو جيڪو گالي ضلعي ۽ اوڪسمڪائرہ ضلعي جي ڪجھ علائقن کي ڌار ڪري انهن مان ٺاھيو ويو. ضلعي سربراھ جي مقرري ريپبلڪ جو صدر چونڊيل ضلعي اسيمبليءَ جي رڪنن مان ڪندو آهي.
معيشت
ابخازيه جي معيشت نومبر 2014ع واري روس سان ٻطرفي معاھدي ذريعي روسي معيشت منجھ جَڙيل آهي. ھي ريپپلڪ روبل کي ڪرنسي طور استعمال ڪري ٿي. ٻئي گڏيل معيشت ۽ يوريشيئن ڪسٽمز يونين ۾ ڀاڱيدار آھن سياحت ھن ريپبلڪ جي اھم صنعت آھي 2007 ۾  رڳو روس مان ڏھ لک سياح ھتي گھمڻ آيا. ھن ريپبلڪ جي زمين تمام زرخيز آهي جنھن ڪري زرعي پيدوار جي وڏي فراواني آھي جن ۾ تماڪ، ميوون وارو شراب، چانھن ۽ ميوا خاص طور تي نارنگي ۽ ھئزل نٽ شامل آهن. انگوري ندي تي واقع انگوري ڊيم تي ھائڊرو پاور اسٽيشن لڳل آھي جيڪو ھن ريپبلڪ جي بجلي جو وڏو ذريعو آهي
2012 جي پھرين ڇھ ماھي ۾ ابخازيه جا وڏا واپاري ڀائيوار روس ۽ ترڪي ھئا جن جو واپار ۾ حصو ترتيبوار 64 سيڪڙو ۽ 18 سيڪڙو ھيو
عورتن جو عالمي ڏينهن
thumb|250px|ڪيمرون ۾ عورتون 8 مارچ تي عورتن جو ڏينهن ملھائيندي
عورتن جو عالمي ڏينهن (IWD) اٺ  مارچ عورتن جو عالمي ڏينهن آهي.8 مارچ 1857ع تي، آمريڪا جي ٽيڪسٽائيل ملن ۾ ڪم ڪندڙ عورتن ھڪ وڏو جلوس ڪڍيو، ۽ مطالبو ڪيو ته انھن کان 16 ڪلاڪن جي بدران 10 ڪلاڪ پورھيو ورتو وڃي 1908ع ۾ آمريڪي عورتن ووٽ ڏيڻ لاءِ ان ڏينھن کي عورتن جو ڏينھن قرار ڏنو. 1910ع ۾ سوويت يونين جي ”ڪلارازيٽ ڪن“ مطالبو ڪيو ته ان ڏينھن کي عالمي ڏينھن طور ملھايو وڃي. 19 مارچ 1911ع ۾، جرمنيءَ ۾ آسٽريليا جي بادشاھن خلاف عورتن مظاھرو ڪيو ته کين ووٽ ڏيڻ جو حق ۽ برابري وارو حق ڏنو وڃي. 8 مارچ 1915ع ۾ ناروي جي گاديءَ واري ھنڌ اوسلو ۾ عورتن پھرين عالمي جنگ جي خلاف احتجاجي مظاھرو ڪيو. 8 مارچ 1918ع ۾ پيٽر سبرگ شھر جي عورتن روس جي زار (بادشاھه) جي خلاف بغاوت جو الم بلند ڪيو ۽ ”سڀنيءَ ماني جي لاءِ“ مطالبو ڪيو، 8 مارچ 1948ع تي ويٽنامي عورتن آمريڪي سامراج جي خلاف مظاھرو ڪيو. ان طرح سان 8 مارچ ھڪ روايتي ڏينھن بجاءِ عورتن جو عالمي ڏينھن بڻجي ويو. خود گڏيل قومن جي انساني حقن جي چارٽر ۾ اھو ڏينھن دنيا جي عورتن جو ڏينھن قرار ڏنو ويو. اھوئي سبب آھي جو سڄي دنيا م ان ڏينھن کي سرڪاري ۽ خانگي سطح تي ملھايو وڃي ٿو.
تفصيلي تعارف
هن ڏينهن جو تاريخي پس منظر ڪجهه هن ريت آهي ته سن 1857ع ۾ نيويارڪ شهر ۾ پورهيت عورتن جيڪي گارمينٽ فيڪٽرين ۾ ڪم ڪنديون هيون. تن گهٽ اجرت ۽ نامناسب حالتن خلاف هڙتال ڪئي.1908ع عورتون پنهنجي يونين جي پليٽ فارم تان 8 مارچ تي وڏو احتجاج ڪيو. جنهن ۾ 15000 عورتن شرڪت ڪئي 1909ع تي آمريڪا جي سوشل پارٽي پهريون ڀيرو عورتن جو عالمي ڏهاڙو ملهايو. 1910ع ۾ ڪوپن هيگن ۾ سوشلسٽ عورتن جي پهرين عالمي ڪانفرنس ٿي عورتن ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل ڪرڻ لاءِ اهو ڏينهن ملهايو. گڏيل قومن طرفان سن 1975ع ۾ عالمي سطح تي عورتن جو هڪ گروپ تشڪيل ڏنو ويو ته جيئن اهي عورتون پنهنجي پنهنجي ملڪ ۾ وڃي پنهنجي حڪومت کي قائل ڪن ته جيئن اها حڪومت پنهنجي ملڪ ۾ عورتن جي حقن جو تحفظ ڪري ۽ عورتن کي اهي سڀ سهولتون ڏئي جيڪي سڌريل ملڪن جي مردن کي مليل آهن. انهيءَ ڳالهه کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ عورتن جي پهرين عالمي ڪانفرنس ميڪسيڪو ۾ گهرائي وئي. انهي ڪانفرنس ۾ ڇهه هزار عورتن شرڪت ڪئي انهيءَ ڪانفرنس ۾ غريب ملڪن جي عورتن جي بدحاليءَ تي غور ڪرڻ کانپوءِ هڪ پڌرنامو جاري ڪيو ويو. ته سن 1976ع کان 1985ع تائين ڏهن سالن کي ترقيءَ جا سال سڏيندي 8 مارچ کي امن جو ڏهاڙو قرار ڏنو ويو. تنهن کان پوءِ پنجن سالن دوران انهيءَ پڌرنامي جي حوالي سان عورتن جي ٻي عالمي ڪانفرنس 1980ع ۾ ڪوپن هيگن ۾ ٿي. انهيءَ ڪانفرنس ۾ تعليم روزگار ۽ صحت بابت اهم نقطا غور هيٺ آيا ۽ انهن کي ايجنڊا ۾ شامل ڪيو ويو. ان ڪانفرنس کان پوءِ وري 1985ع ۾ نيروبيءَ ۾ ڪانفرنس ڪوٺائي وئي. انهيءَ ڪانفرنس ۾ نمائندگي ڪندڙ عورتن جو تعداد اٽڪل 202000 هو ان کان پوءِ نومبر 1993ع ۾ منيلا ۾ ڪانفرنس ڪوٺائي وئي. تنهن کان پوءِ انڊونيشيا جي گاديءَ واري هنڌ ”جڪارتا“ ۾ گڏجاڻي ڪوٺائي وئي. 380px|thumb|کاٻو|  {{legend| ڳاڙھو|سرڪاري موڪل جو ڏينهن(ڳاڙھو رنگ)}} {{legend|نارنگي|صرف عورتن کي  موڪل جو ڏينهن(نارنگي رنگ)}} {{legend|پيلو|غيرسرڪاري موڪل جو ڏينهن(پيلو رنگ)}}
انهيءَ گڏجاڻيءَ ۾ فقط گڏيل قومن جي نمائندن ۽ سرڪاري نمائندن شرڪت ڪئي. عورتن جي چوٿين عالمي ڪانفرنس سيپٽمبر 1995ع ۾ چين جي شهر بيجنگ ۾ ٿي گذري. انهيءَ ڪانفرنس ۾ دنيا جي 187 ملڪن جي 47000 اين جي اوز ۽ 31000 هزار سرگرم نمائنده عورتن شرڪت ڪئي. انهيءَ ڪانفرنس ۾ ٻه دستاويز تيار ڪيا ويا. هڪ دستاويز عملي ڪمن لاءِ پليٽ فارم جو تعين ڪرڻ ۽ ٻيو دستاويز سال 1994ع ۾ عورتن جي حقن بابت ٿيل ترقياتي ڪمن بابت ڪيل سروي جو جائزو. انهيءَ ڪانفرنس ۾ هيٺ ڄاڻايل مسئلن تي غور ڪيو ويو. عورتن لاءِ هر سطح تي فيصلن ۽ اختيارن ۾ عدم شرڪت ۽ اڻ برابريءَ. عورتن جي ترقيءَ لاءِ پاليسيءَ ۾ شراڪتي عمل ۾ اڻ برابري ۽ عملي انتظامن جي کوٽ. گڏيل قومن پاران بين الاقوامي سطح تي عورتن جي تسليم ٿيل حقن بابت شعوري ڄاڻ ۾ کوٽ جا پروگرام. غربت ۾ اضافو ۽ وڌندڙ بيروزگاريءَ ۾ عورتن جو وڌيڪ متاثر ٿيڻ. قومي پاليسي پيداواري عمل معاشي ترقيءَ جي پاليسين ۾ عورتن جي شرڪت ۾ اڻ برابري. تعليم، صحت ۽ روزگار جي ذريعن تائين پهچ جو نه هئڻ. عورتن جي خلاف جنسي تشدد ۽ رياستن جي خاموشي. قومي سطح تي جنگ جون حالتون هٿيارن جي عام مارڪيٽنگ، انتظام ۽ حساس ادارن ۾ عورتن کي نظر انداز ڪرڻ. اهي مسئلا عورتن، سماج ۽ آزاديءَ ۾ رڪاوٽ وجهن ٿا. انهن ڪانفرنسن ۾ عورتن بار بار اقرار ڪيو ته سڄي دنيا جون عورتون آزاديءَ ۽ برابري ۾ برابر آهن. بيجنگ ڪانفرنس ۾ جيڪي به نقطا ويچار هيٺ آيا انهن تي ڪانفرنس ۾ شريڪ عورتن پنهنجي پنهنجي ملڪ ۾ وڃي ڪيترو ۽ ڪهڙو ڪم ڪيو. فيجي جي عورتن کي 1995ع کان اڳ ڇهين لڳي تائين ڪم ڪرڻ جي اجازت نه هئي. پر جڏهن نمائنده عورتن احتجاج ڪيو ته پوءِ کين سرڪاري طرح اجازت ملي. هندستان جي عورتن کي وڌيڪ سياسي حق مليا. نيپال جي عورتن کي ملڪيت جا مالڪاڻا حق حاصل نه هئا. کين اهي حق مليا. گوئٽي مالا جي عورتن کي پڻ سياسي حق ملي ويا. گوئٽي مالا يونيورسٽيءَ ۾ عورتن کي سياست جو مضمون پڙهڻ جي اجازت ملي. ڪيمرون ۽ هندوستاني عورتن کي سرڪاري نمائندگي ملي. ڪولمبيا جي نئين قانون مطابق عورتن کي گهريلو تشدد خلاف قانوني طرح تحفظ ڏنو ويو. آمريڪا جي سوشلسٽ پارٽيءَ 28 فيبروري 1909 ۾ نيويارڪ ۾ عورتن جو ڏينهن ملھايو. 2010 ۾ انٽرنيشنل سوشلسٽ وومنز ڪانفرنس ۾ اھو مشورو سامھون آيو تہ عورتن جو ساليانو ڏينهن ملھايو وڃي. 8 مارچ 1917 تي روس ۾ پھريون دفعو عورتن کي ووٽ جو حق ڏنو ويو جنھن ڪري اھو ڏينھن سويت يونين ۾ قومي موڪل جو ڏينهن ٿي ويو ۽ دنيا جي اندر سوشلسٽ تحريڪ بہ ان ڏينهن کي ملھائڻ شروع ڪيو اھڙي طرح 1975 ۾ گڏيل قومن به 8 مارچ کي عورتن جو عالمي ڏينهن تسليم ڪري ملھائڻ شروع ڪيو.سويت روس ان ڏينهن کي عورتن جي باورچيخاني کان آزادي جو ڏينهن ڪري ملھايو.
حوالا
زمرو:تاريخ ۾ عورتون زمرو:سوويت يونين ۾ عوامي موڪلون زمرو:فيمينزم
ڪاري جيري
ڪاري جيري (ٻيا نالا: عربي: ڪمون رومي، فارسي: ڪرديا، هندي، وغيره: ڪالي زيري، قردمانا، شاه زيري، توخري ۽ اقاذوا) جِيري جي شڪل تي سبزاڻ مائل ڪاري رنگ جو هڪ ٻج آهي.
طب
گهاٽي بلغم کي تحليل ڪري ٿو. معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪري ٿو. بدن کي ٿلھو ڪري ٿو. ٻرهل، گڙدي ۽ جگر جي سور لاءِ مفيد آهي. پيشاب ۽ حيض کي جاري ڪري ٿو. هن جي لپري سخت ڳوڙهن ۽ سور وارين جاين تي ٻڌجي تہ ڳوڙهن کي نرم ڪري ڦاڙيندي ۽ سور لاهيندي. هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي اُن جون گرڙيون ڪرائبيون تہ وات جي ڦٽن ڦرڙين ۽ خناق جي ڳوڙهن کي فائدو ڪنديون.
ڪارا ھيرو
ڪارا هيرو:
نالا: ع. حب السودا، شونيز، هه. وغيره- ڪلونجي، سياه دانا، دليقورو ۽ بلمون. سڃاڻپ: بصر جي ٻج وانگر ڪاري رنگ تي ذائقي ۾ ڪڙو ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن کي ڪاڙهي پيارجي ته حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪندو، بلغمي کنگهه، سيني ۽ پاسي جي سور، جلندر، قولنج، پرميل: مثاني جي ڦٽ، مهارن ۽ ڏندن جي سور ۽ اکين جي بيمارين لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. ڪوڙه ۽ چٽيءَ جي داغن کي لائڻ سان فائدو ٿئي ٿو. حمل ڪيرائي ٿو.
ڪافور
ڪافور : ڪافور اصل ۾ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي. فارسي ۾ ان کي ڪابور ، ھندي ۾ ڪپور سڏين ٿا. ان جا ٻيا نالا ھرھڪ ارغول، از دودي، فربوم ۽ سياس آھن. اھو ڪنهن وڻ جو کؤنر آهي جو اڇي رنگ تي ۽ خوشبودار ٿيندو آهي. هن جا ٻه - ٽي قسم ٿين ٿا.
طبي خصوصيت
ڪافور دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ شيءِ آهي، رئيس عضون کي طاقت ڏئي ٿو. دق تپ، سلهه، پاسي جي سور، جگر جي گرمي گهٽائڻ لاءِ پراڻن تپن، مٿي جي سور لاءِ مفيد آهي، هن جو مرهم ڦٽن ۽ ڦرڙين کي ڇٽائي ٿو..
ميران
تفصيلي تعارف
کاٻو|230px|thumb|راجھستان جي شھر [[چتورڳڙھ جي قلعي ۾ ميران جو ڪرشن وارو مندر]]
ڀارت جي ڌرتيءَ ڄائي. جيڪا سچي ڀڳتين ۽ ڌرم جي پوڄارڻ ميران ٻائي ٿي گذري آھي. سندس جنم اٽڪل 1504ع ۾ نيرٺ ۾ ٿيو، جو شھر بيڪانير جوڌپور جي وچ ۾ آھي. سندس پتا رتن سنگھ مارواڙ جي راٺوڙ حاڪمن جي نسل مان ھو. جوان ٿي تہ ميوا رام جي راجڪمار ڀوڄراڄ سان مڱايائونس جنھن سان سندس شادي ٿي. سن 1516 عيسويءَ ۾ ميوار جي شھزادي ڀوڄراج سان ھن جي شادي ھن جي مرضيءَ خلاف ٿي ھئي.. ميران جو مڙس 1518 ۾ دھليء جي سلطنت سان ٿيل جنگ دوران زخمي ٿي پيو ھو ۽ انھن زخمن جي ڪري 1521 ۾ فوت ٿي ويو.ڪجھ سالن بعد ھن جو پيءُ ۽ سھرو وڪرم سنگھ بہ دھلي سلطنت سان ٿيل ھڪ جنگ ۾ مارجي ويا. . ميران سان وقت گذرڻ سان ڪيتريون ئي غلط روايتون منصوب ٿي ويون جن ھڪ شھنشاھ اڪبر ۽ تان سين جي ساڻس ملاقات به ھڪ آهي. پر حقيقت اها آهي تہ ميران جي وفات کان پندرهن سالن بعد تان سين اڪبر بادشاھ جي درٻار ۾ شامل ٿيو. ھڪ روايت مطابق ھيء گرو روي داس جي شاگرد ۽ مريد ھئي ۽ کيس ديوتس، گرڌر ۽ روحاني مڙس سڏيندي هئي. پر اھڙي ڪابہ شھادت تاريخ ۾ موجود ناهي .اصل ۾ ٻئي ھم عصر نہ ھيا ۽ ٻنھي جي وچ ۾ ھڪ سؤ سالن جي عرصي کان بنهه وڌيڪ جو فرق آهي. thumb|230px| پينٽنگ ۾ ڪرشن ۽ ان جي ديومالائي محبوبہ راڌا ڏيکاريل آھن جن جي محبت جو ذڪر ميران جي شاعري ۾ ڪثرت سان ٿيل آهي.
ھن جي شاعري جو موضوع ڪرشن آهي جيڪو ھڪ يوڳي آهي ۽ ھيء پاڻ وري يوڳڻ جيڪا ان سان ھڪ روحاني رشتو رکندڙ آهي. ھن جي شاعري کي ڀڄن چيو ويندو آهي. گرو گوبند سنگھ پنھنجي ڪتاب پريم امبوڌ پوٿي ۾ ميرا کي سک ازم جي 16 ڀڳتي صوفين ۾ شمار ڪندي ان جي شاعري کي پنھنجي ان ڪتاب ۾ شامل ڪيو.
حوالا
زمرو:راجستان کان موسيقار ناريون زمرو:راجستان کان ڳائڻا زمرو:ڀارتي ناري شاعر
ڪاڪڙا سنگي
ڪاڪڙا سنگي:
نالا: ع. قرن ڪاڪرا، ف. ڪاڪڙاسنگي، هه. وغيره___ ڪاڪڙاسنگا، ڪرينگ، قون گوءِ ۽ بکهنيگا.
سڃاڻپ: هي سنگ جي نموني تي ڀورو، ڳاڙهي رنگ جو ڇوڏو ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: هن کي ڪٽي، ماکيءَ ۾ گڏي چٽائجي ته کنگهه، دمڪشي، هڏڪي، الٽين روڪڻ لا”، رت جي دستن کي بند ڪرڻ لا”، نون ۽ پراڻن تپن کي ڇڏائڻ لاءِ مفيد آهي. ڪچي رطوبت ۽ بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو. کاڌي کي هضم ڪري ٿو ۽ بک وڌائي ٿو. هن کي سرڪي ۾ گهي ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن تي مکبو ته اهي لهي ويندا..
ڪاسني
thumb|ڪاسنيCichorium endiva ڪاسني (عربي: هندبلي، فارسي: ڪاسني، ھندستاني، وغيره: ڪاسني سبز، انيطونيہ، جاءِ البقل ۽ ساوس.) هڪ ننڍو ٻوٽو آهي، جيڪو باغن ۽ پاڻيءَ وارين جاين تي ٿئي ٿو. هن جو ٻج [جيري جي ٻج وانگر ٿئي ٿو.
طب
هن جا پن ساڳ وانگر رڌي کائجن تہ صفرا ۽ رت جي جوش، گهڻي اُڃ ۽ گرم ۽ صفراوي تپن کي گهٽائين ۽ لاهين ٿا. يرقان، ٻرهل، جگر جي سوڄ ۽ جگر جي سور لاءِ مفيد آهن ۽ جگر جي سدن کي تحليل ڪن ٿا. هن جو ٻج گهوٽي پيارڻ سان پيشاب جاري ٿيندو، مثاني مان رائو نڪري ويندو. جگر جي گرمي، چيلھ جي سور، گردن جي سور ۽ ڦڦڙن مان رت اچڻ جي مرضن ۾ مجرب آهي.
حوالا
زمرو:فصل زمرو:مصالحا
ڪامون
ڪامون (عربي: عنب الدب، فارسي: انگور خرس، انگريزي: Arctostaphylos uva-ursi، ھندستاني، وغيره: ڪاما، غالش ۽ انماجي) وڻ ول وانگر پکڙندڙ پاڻيءَ جي جاين تي ٿيندا آهن. هن جو ڦر ڪارا داڻا ڪانول پيرن جي داڻن جهڙا ٿيندا آهن.
طب
هن جا پن گهوٽي لپري ڪري سخت سوڄ ۽ سور وارين جاين تي رکجن تہ سوڄ ۽ سور کي لاهي. هن جا پيرون بلغمي ۽ صفراوي دستن، کنگھ، جگر جي سور ۽ سيني جي سور لاءِ مفيد آهن. معدي مان ڪيڙن کي ماري ڪڍن ٿا، ڦڦڙن مان ايندڙ رت کي بند ڪرڻ، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ڏئي ٿو.
حوالا
زمرو:طبي ٻوٽا
ڪانجھي
ڪانجهي:
نالا: ع. مري، ف. آب ڪامه، هه. وغيره___ ڪانجي، ڪاغ ۽ ڪومه.
سڃاڻپ: پاڻيءَ جهڙي پٽڙي آهي، جا سرڪي ۽ چانورن مان ٺاهيندا آهن. هن کي چاليهه ڏينهن اُس ۾ رکي پوءِ استعمال ڪبو آهي.
طب
خاصيت: عضون لاءِ مقوي آهي. رت ۽ صفرا جي جوش کي گهٽائي ٿو، اُلٽين ۽ دستن ۾ مفيد آهي..
ڪانڦل
ڪانڦل:
نالا: ع. عودالبرق، ف. دارششيعان، هه. وغيره___ ڪانڦل، قندول، اٺنتلايوس ۽ ڪٽ ڦل.
سڃاڻپ: ڳاڙهي رنگ تي ٿلها ڇوڏا ٿيندا آهن.
طب
خاصيت: انهن کي ڪٽي ناس ڏيارڻ سان مٿي جي سور، نزلي، مرگهي ۽ فالـج کي فائدو ٿيندو ۽ دماغ جي رطوبت خشڪ ٿيندي. هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي پيارڻ سان کنگهه، معدي جو سور، پٺن ۽ چيلهه جو سور لهي ٿو. مئل ٻار ٻاهر نڪري ايندو. بواسير خوني ۽ باديءَ لاءِ مفيد آهي. منيءَ کي وهڻ کان روڪي ٿو. گرڙين ڪرائڻ سان وات مان گهڻو پاڻي ايندڙ بند ٿيندو. ڏندن ۽ مهارن جو سور لهندو..
ڪانگڻي
ڪانگڻي:
نالا: ع. قصب باغي، ف. نئي موسمي، هه. وغيره___ ڪانگي، اسپم ۽ اشغار.
سڃاڻپ: هي وڻ سڻيءَ جي وڻ جيڏو، ڊگهن لڪڻن جهڙين ٽارين سان ٿئي ٿو. رنگ ٽارين جو سائو ربيع جي موسم ۾ پاڻيءَ جي ڪنارن تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن جا پن ۽ پاڙون گهوٽي پياربا ته پيشاب جاري ٿيندو، مثاني مان رائو ۽ پٿري نڪري ويندي، ٻرهل، يرقان ۽ رت جي دستن کي بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي..
خديجة الڪبري رضہ
حضرت بيبي خديجة الڪبريٰ جنهن جو لقب بيبي طاهره هو، خوبلد بن اسد جي ڌيءُ هئي. سندن والده جو نالو فاطمہ بنت زائده هو.سندس ڏاڏو اسد جي نالي سان قريش جي بنو اسد قبيلي جي شروعات ٿي. بيبي صاحبه جو والد مڪي جو وڏو واپاري ھيو
تفصيلي تعارف
بيبي صاحبہ جن جي ولادت رسول اڪرم صلي الله عليه وآلهِ وسلم جي مديني هجرت ڪرڻ کان 68 سال پهرين ٿي. مڪي وارا کين طاهره جي لقب سان سڏيندا هئا. بهترين طريقئه پرورش عقلمند، دور انديش ۽ پاڪدامنيءَ جي لحاظ کان پنهنجي خاندان ۾ بي مثال حيثيت رکنديون هيون. گهڻيون مالدارهيون، خديجة الڪبريٰ جو تجارتي قافلو سڀني تجارتي قافلن جي برابري ڪندو هو. بيبي صاحبه پاڻ سڳورن جن جي اخلاق، جمال، صورت ۽ ڪمال سيرت کي ڏسي پاڻ ئي ساڻن نڪاح ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي ۽ پاڻ سڳورن سندن اها آڇ قبول ڪئي ۽ اشرف قريش جي مجموعي ۾ باقاعدي نڪاح ڪيو. حضرت بيبي خديجه پاڻ سڳورن جي پهرين رفيقه حيات ثابت ٿيون. اهو ئي سبب هو جو، جيستائين بيبي صاحبه حيات هيون، تيستائين پاڻ سڳورن ٻي ڪنهن به عورت سان نڪاح نه ڪيو. پاڻ سڳورن کي بيبي صاحبه سان ايتري محبت هئي جو سندن وفات کان پوءِ بيبي عائشہ رضه کي فرمايائون ته، ”خدا جو قسم! خديجه الڪبريٰ کان بهترين مون کي ڪا به شريڪ حيات نه ملي. جڏهن سڀني مون سان ڪفر ڪيو. انهيءَ وقت هن مون تي ايمان آندو ۽ جڏهن سڀ ماڻهو مون کي ڪوڙو ڪوٺيندا هئا، ان وقت هن منهنجي تصديق ڪئي ۽ جنهن وقت منهنجي ڪير به مدد لاءِ تيار نه هو، ان وقت خديجه منهنجي مدد ڪئي ۽ مون کي پنهنجو سڄو مال ڏيئي ڇڏيو ۽ هن جي ئي بطن مان الله تعاليٰ مون کي اولاد عطا فرمايو.“
وحي نازل ٿيڻ کان پوءِ پاڻ سڳورا بيبي خديجه سان گڏ ڪيترو ئي عرصو خفيه طور نماز پڙهندا رهيا. عفيف ڪندي چون ٿا: ”مان جهالت واري زماني ۾، لباس ۽ عطر خريد ڪرڻ لاءِ مڪي ويس، عباس بن عبدالمطلب سان ملاقات ٿي، ٽپهريءَ جي نماز جو وقت هو، مون ڏٺو ته ڪعبي جي ويجهو هڪ جوان آيو ۽ آسمان تي هڪ نظر وڌي ۽ پوءِ ڪعبي جي سامهون بيهي رهيو، انهيءَ کان پوءِ هڪ عورت آئي ۽ هن جي پويان بيهي رهي، هو جوان رڪوع ۾ ويو ته هوءَ عورت به رڪوع ۾ جهڪي ويئي. تنهن کان پوءِ هڪ ٻيو نوجوان آيو. اهو به ائين ئي ڪرڻ لڳو. رڪوع کان پوءِ بلند ٿي، هو ٽيئي سجدي ۾ هليا ويا. مون عباس کان پڇيو ته آءٌ هڪ عجيب شيءِ ڏسي رهيو آهيان!! عباس چيو: ”عجيب شيءِ آهي! تون هن جوان کي سڃاڻين ٿو؟“ مون چيو ”نه!“ هن چيو: ”هي منهنجو ڀائٽيو محمد بن عبد الله بن عبدالمطلب آهي ۽ هي نوجوان جيڪو بعد ۾ آيو ان کي سڃاڻين ٿو؟“ مون چيو ”نه!“ چيائين: ”هي منهنجو ٻيو ڀائٽيو علي ابن ابي طالب آهي ۽ هن عورت کي سڃاڻين ٿو؟“ مون چيو: ”نه!“ هن ٻڌايو: ”هيءَ منهنجي ڀائٽي جي زال خديجه آهي. محمد جن فرمائن ٿا ته مون کي آسمان ۽ زمين جي خدا هن دين تي رهڻ جو حڪم ڏنو آهي. روءِ زمين تي صرف هنن ٽنهي ماڻهن اهو دين قبول ڪيو آهي.“ عفيف چوي ٿو ته منهنجي دل چاهيو تہ مان بہ انهن ۾ چوٿون ٿي وڃان.
رسول صلي الله وسلم جن بيبي خديجه جو دل سان احترام ڪندا هئا. وحي نازل ٿيڻ کان پهرين به پاڻ سڳورن بيبي صاحبه جي مخالفت نہ ڪئي ۽ وفات کان پوءِ به انهن کي ياد ڪري روئندا هئا. بيبي عائشه رضه فرمايو ٿي ته رسول صلي الله وصلم جن جڏهن گهر کان ٻاهر نڪرندا هئا ته خديجه کي ياد ڪندي هن جي تعريف ۽ مدح ڪندا هئا. دستورات اسلام جي اشاعت جي سلسلي ۾ بيبي خديجه رسول الله صہ جن جو ساڄو هٿ هيون. هجرت کان ٽي سال پهرين 65 سالن جي عمر ۾ مڪي ۾ انتقال ڪري ويون. رسول صلم جن پنهنجي هٿن مبارڪن سان بيبي صاحبه کي دفن ڪيو.
اولاد
بيبي خديجہ کي هڪ ڌيءُ ۽ هڪ پٽ، پهرئين مڙس مان اڳيئي هئا. حضرت محمد ﷺ جن مان پنجن ورهين کانپوءِ، هڪٻئي پٺيان چار نياڻيون: زينب، رقيہ، اُم ڪلثوم ۽ فاطمه ۽ ٻه پٽ، قاسم ۽ عبدالله ٿيا. اهو سڀ اولاد، حضرت محمد ﷺ جن جي نبوت کان اڳي ٿيو. انهن مان پهرين ٽن نياڻين جي شادي ڪئي ويئي. ننڍي نياڻيءَ فاطمہ بيبي رضه جي شادي، ٻئي هجري سال حضرت علي رضي الله تعاليٰ عنه، سان ٿي، جو حضرت محمد ﷺ جن جو سئوٽ هو. انهن کي امام حسن، امام حسين ۽ ٻيو اولاد ٿيو، ۽ حضرت محمد ﷺ جن جو نسل انهن مان ئي اڄ تائين جاري رهيو، جن کي ”سادات“ چوندا آهن. بيبي فاطمہ رضه، پيءُ جي وفات کان ڇهه مهينا پوءِ وفات ڪئي. حضرت محمد ﷺ جن جا ٻه پٽ ته ننڍي هوندي ئي وفات ڪري ويا. ڪي ورهيه پوءِ، بيبي ”سلمہ ماريہ“ مان کين هڪڙو پٽ ابراهيم نالي ٿيو، پر اُهو به جلد وفات ڪري ويو.
بيبي صاحبہ جي شاعري
بيبي خديجة الڪبريٰ جا گهڻا شعر آهن، جي خاص حضرت محمد ﷺ جي مدح ۾ آهن. هي ٻہ بيت انهن مان آهن:
بذڪر ڪم يطفي الفواد من الوقد، و رويتڪم فيها شفاءِ اعين الرمد، ومن قال ”اني اشتفيٰ من هوا ڪم“ فقد ڪذبوا لومت فيہ من الوجد.
(يعنيٰ اوهانجي يادگيريءَ سان دل جي باهه اُجهامي ٿي ۽ اوهان جي ديدار ۾ اُٿيل اکين کي شفا حاصل ٿي ٿئي، جنهن چيو ته آءٌ اوهان جي محبت کان ٿڪجي پيس، تنهن بيشڪ ڪوڙ ڳالهايو، جيتوڻيڪ آءٌ محبت جي مستيءَ ۾ مري پوان.)
ڪانڊيرو
ڪانڊيرو (انگريزي:Alhagi maurorum) ھڪ قسم جو ڪنڊيدار ٻُوٽو آهي جيڪو ٻوٽن جي camel thorn ڪٽنب ۾ به شمار ٿئي ٿو.
نالا: ع. شوڪت الجمل، ف. اشترغار، هه. وغيره___ اونٽ ڪٽاره، جوان، جاج ۽ فرافيون. سڃاڻپ: ننڍو ڪنڊن وارو ٻوٽو اڪثر پوٺن ۽ وارياسن پٽن تي ٿيندو آهي.
طب
خاصيت: هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي پيارڻ سان ٻرهل، يرقان، جلندر، سنڌن جي سور، پاسي جي سور ۽ سيني جي سور کي فائدو ٿيندو، بلغمي ۽ صفراوي دست بند ٿيندا، پيشاب جاري ٿيندو، مثاني ۽ گردي مان پٿري ۽ رائو نڪري ويندو. مثاني جي ڦٽ، پرميل رحم ۽ آنڊن جي رطوبت خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي..
ڪاني جو ٻج
ڪاني جو ٻج (عربي: افلنج، فارسي: تخم شفڪ، هندي ۽ ٻيا: ڪانہ، فرالطاني ۽ فلمندي) هيڊي، ڪاري ۽ ڳاڙهي رنگ تي آهر جي داڻن جيڏا سنهڙا ٿيندا آهن.
طب
معدي، جگر، دل ۽ ماغ کي تقويت ڏئي ٿو. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، دماغ ۽ جگر جي سدن کي وڃائي ٿو، وڇونءَ جي زهر جو ترياق آهي، بک وڌائي ٿو. زيتون جي تيل ۾ ملائي وڇونءَ جي ڏنگ تي رکبو تہ سور کي گهٽ ڪندو.
ڪانھن
ڪانهه:
نالا: ع. علف الراعي، ف. سرڪنڊه، هه. وغيره___ رام سر، قصب، گره ڊار، ڪلڪ ۽ سفيد رسيون.
سڃاڻپ: گاه سائي رنگ تي ۽ ٽاريون سنهيون ۽ ڳنڍيون ڳنڍيون، ڍنڍن ۽ پاڻيءَ جي ڪنارن تي ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: هن کي گهوٽي پيارڻ سان پيشاب جاري ٿيندو، پرميل ۽ مثاني جي ڦٽ کي ڇٽائي ٿو، مثاني جي پٿري ۽ رائي کي ٻاهر ڪڍي ٿو، جگر ۽ سيني جي سور، بواسير ۽ ڦڦڙن مان ايندڙ رت لاءِ مفيد آهي..
ڪاھو
ڪاهو:
نالا: ع. خس، ف. ڪاهو، هه. وغيره___ ڪاهو.
سڃاڻپ: ڪاسنيءَ جي وڻ جيڏو ننڍو ٿئي ٿو.
ڪباب چيني
ڪباب چيني (عربي: ڪبابه سيني، فارسي ڪباب چيني، ھندستاني، وغيره: سيتل چيني، مهليون ۽ فريفليون) ڪارن مرچن برابر ڪاري رنگ جا گول خوشبودار داڻا ٿيندا آهن.
طب
وائي باديءَ کي تحليل ڪن، جگر جي سدن کي ڳارين، معدي ۽ اندرين پردن کي طاقت ڏين، پيشاب جاري ڪن، پرميل، مثاني جي ڦٽ، گردي ۽ مثاني جي پٿريءَ لاءِ مفيد آهن. هن جو ليپ طرفين جي لذت لاءِ مفيد آهي.
ڪانول پيرون
نالا: ع. عنب الثعلب، ف. انگور شغال، هه. وغيره___ مڪر، قوش، روباه تربڪ، رويا.
سڃاڻپ: گول داڻا سڪل ڪاري رنگ تي ۽ وڻ هڪ ننڍي ٻوٽي جي شڪل ۾ باغن ۾ پاڻيءَ وارين جاين تي پيدا ٿئي ٿو.
طب
خاصيت: هن جا پن ۽ پيرون ڪاڙهي پيڻ سان بلغمي ۽ گرم تپن، جلندر، ٻرهل، جگر جي سدن، دماغ جي بيمارين، منهن ۽ پيرن جي سوڄ، آنڊن، ڦڦڙن جي ڦٽن، سوڄ ۽ معدي جي سوزش کي فائدو ٿيندو. سودا ۽ صفرا کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو. هن جون گرڙيون وات جي ڦرڙين، خناق، ڳوڙهن ۽ نڙيءَ جي سور لاءِ مفيد آهن..
ونگاري مئٿائي
ونگاري مئٿائي:Wangari Muta Maathai (1 April 1940 – 25 September 2011) ڪينيا جي اينوائرمينٽلسٽ ۽ سياسي ڪارڪن ھئي. ھن آمريڪا جي بينيڊڪٽن ڪاليج ۽ يونيورسٽي آف پٽسبرگ ۽ ڪينيا جي يونيورسٽي آف نيروبي ۾ تعليم حاصل ڪئي.
تفصيلي تعارف
آفريڪا ڌرتيءَ جي گولي تي هڪ پوئتي پيل کنڊ آهي. بک، بيماريءَ ۽ گهرو ويڙهه جو شڪار آهي. وسيلن سان ته مالا مال آهي، پر پوءِ به غريب مسڪين آهي. واتاورڻ / ماحول کي صاف سٿري رکڻ، ان کي گدلاڻ کان بچائڻ جي ڏس ۾ هن خاتون جيڪي شاندار خدمتون سرانجام ڏنيون، انهن کي آڏو رکندي گذريل سال (2004ع) امن جو نوبل انعام کيس ڏنو ويو آهي، ان مائيءَ جو نالو آهي ونگاري ماٿئي! مائي ونگاري ماٿئي جو جنم 1940 ۾ ٿيو. هن نيروبي يونيورسٽيءَ مان اناٽاميءَ ۾ ڊاڪٽريٽ ڪئي ۽ آمريڪا جي پي. ايڇ. ڊي ڪرڻ واري پهرين عورت بڻجي وئي. ريڊ ڪراس ڪينيا جي ڪيترا سال ڊائريڪٽر رهي. 1977ع ۾ هن ڪينيا ۾ غير ضروري وڻن جي واڍيءَ جي ڪري جهنگ ختم ٿيڻ ڪري انهن جي بچاءَ جي لاءِ هڪ ”وڻڪار تحريڪ“(Green Belt Movement) جي شروعات ڪئي. هن تحريڪ جو اهم ۽ بنيادي مقصد اهو هو ته ماڻهن کي اُهو شعور ۽ سمجهه ڏني وڃي ته وڻڪاري ڇا آهي؟ ٽيهن سالن جي عرصي دوران هن تحريڪ ذريعي ٽي ڪروڙ وڻ پوکيا، جنهن ڪري اتي جي جهنگلن جي غير ضروري واڍ روڪڻ ڪري اتي جي زمين جي زرخيزيءَ ۾ واڌارو ٿيو ۽ اتي جي عام ماڻهن جي ٻارڻ جي لاءِ وڌيڪ ڪاٺيون پڻ ملڻ لڳيون. هن تحريڪ ۾ ڪينيا جي ٻهراڙين جي عورتن حصو ورتو. عورتن جي وڌيڪ دلچسپيءَ جي ڪري ئي هن تحريڪ ڪاميابي حاصل ڪئي. اهو ونگاري ماٿئي جي سحر انگيز شخصيت جو ئي اثر هو. وڻڪاريءَ دوران هوءَ عورتن جي نئشنل ڪائونسل جي چيئرمين جي حيثيت سان خدمت سر انجام ڏيندي رهي. ونگاري ماٿئي جي زندگي اعلى مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ هميشه وقف رهي. انهيءَ جذبي هيٺ هن ماحوليات ۽ ٻين ڪيترن شعبن ۾ تمام گهڻيون خدمتون سر انجام ڏنيون. 1998ع ۾ پهريون ڀيرو دنيا جي سامهون ڪينيا ۾ هڪ پُر آسائش هائوسنگ پراجيڪٽ جي تعمير جي خلاف آواز اٿاريو، پراجيڪٽ جي تعمير جي لاءِ ڪينيا جا سوين ايڪڙ جهنگ کي ڪٽڻو هو. هن بچاءَ واري تحريڪ جي دوران هن تي قاتلاڻو حملو پڻ ٿيو جنهن ۾ هوءَ زخمي ٿي پئي. هن احتجاج جي ڪري 1991ع ۾ ان وقت جي حڪومت هن کي گرفتار ڪري جيل اماڻيو. جتان هن جي آزادي ايمنسٽي انٽرنئشنل جي ”خط لکو مهم“ جي پاران ممڪن ٿي. حالات جون سختيون هن جي ارادن کي ذرو به لوڏي نه سگهيون، ماحول جي بچاءُ جي لاءِ ماٿئي پنهنجي دل و جان سان پنهنجي مشن ۾ مصروف رهي. 2002ع ۾ هن ڪينيا جي پارلياماني چونڊن ۾ حصو ورتو ۽ 98 سيڪڙو ووٽ کڻي ڪاميابي حاصل ڪئي.
thumb|200px|left|Wangari Maathai speaks about deforestation 2003ع ۾ ماٿئي کي ماحوليات، قدرتي وسيلن ۽ جهنگلي جيوت جونائب وزير مقرر ڪيو ويو، 2004ع ۾ هن جي بي لوث خدمت جي مڃتا لاءِ کيس امن جو نوبل انعام ڏنو ويو. انعام جي لاءِ چونڊجڻ کان ٻه ڪلاڪ پوءِ هڪ صحافيءَ کي ڏنل انٽرويو ۾ ماٿئي چيو! ”نوبل انعام کڻڻ کان پوءِ منهنجون ذميواريون وڌي ويون آهن، مان صرف پنهنجي ملڪ ڪينيا جي لاءِ نه پر سموري آفريڪا کنڊ جي بهتريءَ جي لاءِ ڪم ڪنديس ۽ منهنجو مشن جاري رهندو.“ ھيء ورلڊ فيوچر ڪائونسل جي اعزازي ڪائونسلر پڻ رھي. 2011 ۾ اووري جي ڪينسر ovarian cancer جي ڪري وفات ڪري وئي.
حوالا
زمرو:1940ع جون پيدائشون
اٽلس جبل
اٽلس اتر اولهه آفريڪا ۾ جابلو سلسلو آهي، جيڪو مراڪش، الجيريا ۽ تيونس جي وچ ۾ 2،400 ڪلوميٽر تائين آهي. رينج ۾ سڀ کان وڌيڪ چوٽي ماؤنٽ ٽوبگل آهي، ڏکڻ اولهه مراڪش ۾ 4167 ميٽر. هي جبل جو سلسلو ميڊيٽرينين ۽ ائٽلانٽڪ کي مين لينڊ کان ڌار ڪري ٿو.
ائٽلس جبلن سان گڏ آباد ٿيندڙ اڪثريت بربر جي نسل سان آهي مراڪش ۾ ۽ عربن الجيريا ۾.
متولي
متولي: وقف قائم ٿيندي ئي ملڪيت جو قبضو متوليءَ حوالي ڪيو ويندو آهي. جيڪو جائداد جو منتظم هوندو آهي. واقف پنهنجي وقف لاءِ ڪنهن به شخص توڙي اهو مرد هجي يا عورت مسلمان هجي يا غير مسلم، ان کي متولي مقرر ڪري سگهي ٿو. البت جيڪڏهن وقف ڪن خاص ڪمن لاءِ آهي ته اتي فقط مناسب متولي مقرر ڪيا ويندا. مثال جيڪڏهن وقف مسجد لاءِ آهي ته متولي مسلمان ٿيندو، غير مسلم نه. اهڙيءَ طرح نابالغ يا ذهني معذور کي به متولي مقرر ڪري نه سگهبو. پر ڪو واقف نابالغ يا ذهني معذور کي متولي مقرر ڪري ته عدالت ان تي قدم کڻي سگهي ٿي ۽ ڪنهن ٻئي شخص کي عبوري طور متولي مقرر ڪري سگهي ٿي
متوليءَ جي مقرري
1.واقف کي اختيار آهي ته پهريون متولي پاڻ مقرر ڪري يا متولين جي نالن جو تعين ڪري رٿابندي ڪري يا اهڙا شرط يا متولي ٿيڻ لاءِ اهليت به متعين ڪري جنهن جي پيش نظر متولي مقرر ڪري سگهجن. اهڙيءَ طرح واقف، متولي مقرر ڪرڻ لاءِ اهو اختيار پهرين متوليءَ کي به ڏيئي سگهي ٿو ته سندس موت کان پوءِ ڪو متولي هو پاڻ چونڊي. 2. جيڪڏهن مقرر ٿيل متولي فوت ٿي وڃي يا ڪو متولي ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري يا ڪا ڪورٽ پنهنجي حڪم سان برطرف ڪري ته ڪورٽ کي اختيار آهي ته هو ڪو ٻيو متولي، واقف جي هدايتن کي آڏو رکندي، مقرر ڪري. متوليءَ جي خدمت جو معاوضو متوليءَ جي خدمت جو معاوضو واقف پاڻ مقرر ڪري سگهي ٿو. اهو معاوضو ڪا مقرر رقم يا وقف جي خرچ پکي کان پوءِ بچندڙ ڪا رقم ٿي سگهي ٿي. پر جي واقف، متوليءَ لاءِ معاوضو مقرر ناهي ڪيو ته ڪورٽ سڳوري ان لاءِ معقول رقم مقرر ڪري سگهي ٿي. پر اها رقم وقف جي آمدنيءَ جي ڏهين حصي کان وڌيڪ ٿي نه ٿي سگهي. جيڪڏهن متوليءَ کي ٿورو معاوضو ملي رهيو آهي ته عدالت ان لاءِ الائونس به مقرر ڪري سگهي ٿي. متوليءَ جي برطرفي عدالت ڪنهن به متوليءَ کي، وقف جي مقصدن خلاف ڪم ڪرڻ تان برطرف ڪري سگهي ٿي. البت متوليءَ کي اهو اختيار ناهي ته هو ڪو ٻيو متولي مقرر ڪري، البت جيڪڏهن واقف کيس اهو اختيار ڏنو آهي ته هو اهو ڪم ڪري سگهي ٿو ۽ ملڪيت جي سار سنڀال ۽ پنهنجي مدد لاءِ ڪو نائب به مقرر ڪري سگهي ٿو. وقفِ ۽ ٽرسٽ ۾ فرق وقف جي صورت ۾ ملڪيت الله تعاليٰ حوالي ڪئي وڃي ٿي ۽ متولي فقط منتظم هوندو آهي. جڏهن ته ٽرسٽ جي شڪل ۾ ملڪيت ٽرسٽيز (Trustees) وٽ هوندي آهي ۽ اهي ئي منتظم به هوندا آهن
ادرنه
ادرنه يا ايڊرين جنھن کي ماضي ۾ ايڊريئنوپول پڻ چوندا ھيا موجوده ترڪي جي يورپ واري حصي ۾ واقع ھڪ شھر جو نالو آھي جنھن جو بنياد ھڪ يوناني جرنل ھيڊرين جي نالي تي ھيڊرينوپولس جي نالي سان وڌو ويو ھو جنھن جو ترڪ ٻولي ۾ اچار ايڊرين ۽ عربي اچار ادرنه آھي. پندرھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر جي آبادي ستر ھزار جي لڳ ڀڳ ھئي ۽ ھاڻي اھا اٽڪل ٻن لکن تائين آهي.
حوالا
زمرو:ترڪي زمرو:ترڪي ۾ شهر زمرو:رومن ايمپائر زمرو:يورپ
ڪتيرو
طب
کير ٻاڪري سان گڏي کارائڻ سان جگر ۽ ڦڦڙن جي رت، کنگھ، آنڊن جي ڦٽ، سوري، پيچش، بواسير جي رت ۽ معدي جي سوزش لاءِ فائديمند آهي.
حوالا
زمرو:پسارڪا وکر
ڏائڻ
ڏند ڪٿا جو پسمنظر
ھزارن سالن کان وٺي اڄ تائين سنڌ جي گھراڻن ۾ وڏي عمر جون عورتون پنھنجي ننڍڙن ٻارڙن کي ڏائڻن وغيره جا لوڪ قصا ۽ ڪھاڻيون رات جو ٻڌائي ننڊ ڪرائينديون آيون آھن. ڏائڻ جو خوف سنڌي ٻھراڙيءَ ۽ خاص ڪري عورت تي ته ايترو ڇانيل ھوندو ھو، جو جڏھن به ٻھراڙيءَ ۾ ڪائي عورت ويم ڪندي ھئي ته جيستائين ان کي رت ايندو رھندو ھو، تيستائين رات جو گھر ۾ روشني ڪئي ويندي ھئي ۽ ھڪ ماڻھو ڏائڻ جي اچڻ جي ڀَوَ کان ساري رات واري تي جاڳندو ئي رھندو ھو. ڏائڻ اصل ۾ سھڻي، پرڪشش ۾ من موھڻي عورت کي سڏيو ويندو ھو، جنھن جو نڪ چھنبدار، چپ سنھڙا ۽ رنگ گورو ھجي. پر ان جي ابتڙ، لوڪ قصن ۽ ڪھاڻين ۾ اھڙي دلفريب ۽ دلربا عورت کي جيڪا مرد کي پنھنجي حسن جو غلام بڻائي کائي کپائي ڇڏي، چٿر مان تشبيھ ڏيندي ڀوائتي، خوفائتي، مرد جو رت چوسيندڙ ۽ پوين پيرن ھلندڙ ڏيکاريو ويو آھي. ڪجھ ڏاھن جو خيال آھي ته ڏائڻ ھڪ عورت کي تصور ڪيو ويندو آھي، جيڪو پدرشاھي سماج جو عورت ڏانھن ناڪاري رويو آھي. ڇو ته مڙداڻو سماج عورت جي بھادري، جرئت ۽ ھمٿ کي برداشت ڪرڻ بجاءِ ان کي حقارت آميز نالن سان سڏڻ ۾ خوشي محسوس ڪري ٿو. تاج جويو مطابق ننڍي ھوندي سندس ۰ ڳوٺ ۾ ھڪ پوڙھي عورت جو ٻڪريءَ جو ٻچڙو اڌ رات جو بگھڙ کڻي ڀڳو ۽ ھوءَ نه رڳو اُن جي پٺيان ڀڳي پر بگھڙ کي ماري ٻچو ڇڏائي واپس آئي. سماج ان سورھيه عورت جي بي ڊپائيءَ ۽ بھادريءَ کي ساراھڻ بجاءِ کيس ڏائڻ جو لقب ڏنو. اسان وٽ نئين آيل ڪنوار کان پوءِ جيڪڏھن ساھرن جي گھر ۾ گھوٽ، ڏير، سس يا سھري مان ڪنھن جو به موت واقع ٿئي ٿو ته اھڙي عورت کي نڀاڳي، بدنصيب ۽ ڏائڻ چيو وڃي ٿو جيڪا گھر ۾ پير رکڻ شرط گھر ڀاتي ڳڙڪائي وڃي. ھندي سماج ۽ ادب ۾ به ڏائڻ کي ”پڇل پيري“ يعني پوين پيرن واري يا کڻي ابتي پيرين ھلڻ واري ڪوٺيو ويو آھي ۽ ڏيکاريو ويو آھي ته ڏائڻ کي چوٽيءَ ڀر جھلي ۽ وارن جي چوٽين ڪٽڻ يا پيرن جون کُڙيون ڏنڀڻ سان سان صحيح ڪري سگھجي ٿو. ڏائڻ جو تصور نه صرف قصن ۽ ڪھاڻين ۾ ملي ٿو پر لوڪ ادب ۾ به ڏائڻ کي ڪنھن نه ڪنھن روپ ۾ دلچسپيءَ واري انداز ۾ پيش ڪيو ويو آھي. ڏائڻ جو ذڪر اياز ھن طرح ڪري ٿو: "ڏيھ ڏڪاري ڏائڻ جو جي ڪِرندي ڪنڌ ڀڄي ته منھنجو ھيانءٌ ٺري."
- شيخ اياز
شيخ اياز کي خبر ھئي ته لفظ ”ڏائڻ“ جو صحيح اچار ۽ مفھوم ڇا آھي پر ٻولين ۾ ڪي لفظ اھڙا ھوندا آھن جيڪي عوام الناس جي زبان جي چرخيءَ تي چڙھي پنھنجي اصل شڪل وڃائي غلط العام واري چَڪيءَ ۾ پيسجي ھڪ نئين شڪل وٺي ظاھر ٿيندا آھن، جيڪي پوءِ ٻوليءَ واري لغت ۾ درست سمجھيا ويندا آھن. ھن ديويءَ لاءِ يوناني خوش الحانن کان اھا پروپئگنڊا ڪرائي ويندي ھئي ته ھن ديويءَ جو ڪم اھو آھي ته شڪار ڪرڻ، تير اندازيءَ ڪرڻ ۽ انھن سنڌي عورتن جي مردن کي مارڻ ۽ سندن ڪچو ھيانءُ ڪڍي کائڻ جيڪي يونين خلاف جنگ ۾ حصو وٺندا. ھن لاءِ ھڪ ڪتاب پڙھي ٻڌايو ويندو ھو ته وڏي انتقامڻ ديوي آھي. پنھنجو انتقام وٺي رھندي آھي ۽ ڪنھن کي به ڪونه بخشيندي آھي. ھڪ دفعي ھوءَ ڪنھن تلاءَ ۾ وھنجي رھي ھئي ته اپالو ديوتا جي پوٽي اڪيٽو پنھنجي ڪتن سميت شڪار سانگي تلاءَ تي کيس اگھاڙو وھنجندي ڏسي ورتو، جنھن تي ھن ديويءَ ڪاوڙ ۾ اچي اڪيٽو کي ماڻھوءَ منجھان ڦاڙھو بڻائي ڇڏيو ته سندس ئي ڪتن اُن کي چيري ڦاڙي کائي ڇڏيو. جڏھن ڊيليا يا ڊائنا ديويءَ جون اھي خبرون سنڌي مائرن، ڀينرن ۽ زالن کي پيون ته گھَر گھَر سنڌي جوڌن جي وڙھڻ جا سڀ دروازا بند ڪري ڇڏيا ته اھا ڊائنا جيڪو لفظ سنڌي لھجي مطابق ڏائڻ ۽ ڏائڻا استعمال ٿيڻ لڳو، ته سڀن جا ھيانوَ ڪچائي کائي ماري ڇڏيندي، اھڙيءَ طرح سنڌي عورت يونانين جي پروپئگنڊا کان ايتري ته حراسجي وئي جو ھن پنھنجي ڪنھن به ڀاتيءَ کي يونين خلاف ڳالھائڻ کان روڪي ڇڏيو ۽ ان پروپئگنڊا جو ڊپ اڄ تائين ڪا به عورت ڏائڻ جي روپ ۾ ھٿ ڪونه آئي آھي جنھن کي ڏسي اھو يقين ڪجي ته اھا حقيقي ڏائڻ آھي. ڏائڻ محض ھڪ يوناني ڏند ڪٿا ئي چئي سگھجي ٿي، جنھن جو ڊپ اڃا تائين پڙھيل توڻي اڻ پڙھيل عورتن ۾ جيئن جو تيئن برقرار رھندو پيو اچي. ھن لفظ کان ايتري ته نفرت ڪئي ويندي آھي جو جيڪڏھن ٻه عورتون پاڻ ۾ وڙھندي سخت ٿي وينديون ته ھڪ ٻئي کي ڏائڻ جھڙن لفظن سان سڏينديون آھن ..
ڏائڻ لفظ جي شروعات
سنڌ ۾ سڪندراعظم جي آمد بعد يوناني ديوين جا قصا پڻ آيا انھن ۾ آرٽمس ديوي جيڪا ڊيلوس ٻيٽ تي سنٿ جبل وٽ پيدا ٿي ھئي ان جا قصا پڻ شامل هئا، ان کي ڊيلوس ٻيٽ جي ڪري ڊيليا، ڊائنا ۽ سنٿا جي نالن سان به سڏيو ويندو ھو، پر سنڌ ۾ سندس نالو ڊيليا يا ڊائنا گھڻو مشھور ٿي ويو ھو. جيئن ھندي زبان جو لفظ ڊولي سنڌي زبان ۾ ڏولي ٿي ويو. زبان جي ان ئي قائدي مطابق يونانين جي ساڙولي، انتقامي ۽ شڪارڻ ديوي آرٽيمس جنھن کي سنڌ اندر ڊيليا يا ڊائنا مان تبديل ٿي ڏائڻا ۽ پوءِ ڏائڻ ٿي ويو. ڏائڻ لفظ سنسڪرت جي لفظ ڊاڪني Dakini مان نڪتل آهي جيڪو پٽالا جي ھڪ غيرمعمولي ھستي جو نالو آهي جيڪا ڪالي ديوي جي ٽوليءَ ۾ ھڪ آدمخور زنانو شيطاني روح ھو. ان جو ذڪر وچولي دور جي پراڻن ۾ ٿيل آھي جن ۾ ڀڳوت پراڻ، برھما پراڻ، مارڪنڊيہ پراڻ ۽ ڪٿاسارتساگر شامل آهن .
ڪٽڪي
ڪٽڪي (عربي: خربق، ابيض، فارسي: خروق سياه، هندستاني، وغيرہ: ڪٽڪي سفيد، قارونيون ۽ فعوسا) هڪڙي اڇي رنگ تي ۽ ٻي سبزاڻ مائل ڪاري رنگ تي پاڙ ٿيندي آهي.
طب
گهاٽي بلغم ۽ صفرا جو جلاب آهي. پيشاب کي جاري ڪري ٿي. سنڌن جي سور، فالـج، لقوي، مرگهي، ۽ مٿي جي سور ۽ سرسام لاءِ مفيد آهي. هن کي گهي چٽي ۽ ڪوڙھ جي داغن تي لائبو تہ فائدو ڪندو.
گهڻ پسنديءَ جو نظريو
شراڪتي سرشتو، ڪثرت جو نظريو، گهڻ پسندي (Pluralism) اصل ۾ انگريز ڏاهي ‘جان لاڪ’ جي سوچن مان ڦُٽي نڪتل هڪ آزاد خيال نظريو آھي، جنهن موجب ملڪي سياسي نظام يا بين الاقوامي سرشتو ڪنهن هڪ ڌُر يا طاقت جا محتاج نه پر گهڻن ڌُرين/ مُحرڪن تي ٻڌل هوندا آهن. هي نظريو بنيادي طور هيٺين چئن جُزن تي ٻڌل آهي.
(1). مُلڪي توڙي ڏيھان ڏيھ (بين الاقوامي) معاملن ۾ ‘غير رياست ڌُرين’ جو ڪردار انتهائي اهم آهي.
(2). رياست يا طاقت جو تصور ساڪت جامد نه پرلاڳاپيل مختلف ڌُرين/ شُعبن ۽ حلقن جي شموليت ۽ ڀائيواريءَ سان مقابلي ، هم آهنگي ، ڏي وٺُ ذريعي جُڙي ٿو، تنهنڪري رياست يا طاقت طرفان ٿيندڙ فيصلن ۾ سڀني واسطيدار پرتن (Stake-holders)جي شراڪت ضروري آهي.
(3). رياست ۽ ڏيھان ڏيھي (بين الاقوامي) سرشتي جي منجھيل (پيچيده) هنڻ ۽ گهڻين ڌُرين جي ورهايل/ الڳ الڳ ترجيحن سبب لازمي نه آهي ته سندن طرفان ٿيندڙ سڀ فيصلا جائز يا عقلمنديءَ ڀريا هجن.
(4). رياستي يا ڏيھان ڏيھي ترجيحن ۾ قومي ۽ جاگرافيائي سلامتيءَ واري نُڪتي سان گڏ معاشي، سماجي ۽ ماحولياتي مامرن کي به جوڳي اهميت ملڻ کپي.
اڄوڪي دور ۾ هن نظريي جي پرچار ۾ ‘جوزف ناءِ’ Joseph Nye ۽ ‘رابرٽ ڪيهان’ (Robert Keohane) جي لکڻين کي وڏي اهميت مليل آهي.
ڪٽ
ڪٽ:
نالا: ع. طاليفون، ف. روئين، هه. وغيره___ ڪانسه.
سڃاڻپ: هيڊي رنگ تي ڌاتوءَ جو قسم آهي جو ٻه - ٽي ڌاتو گڏي ٺاهيندا آهن.
طب
خاصيت: هن مان آرسي جوڙائي لقوي واري کي استعمال ڪرائجي يعني لقوي وارو اها آرسي ڏسندو رهندو ته منهن جي ٽيڏاڻ ڇڏي ويندي. هن کي ساڙي ٻورو ڪري ڦٽن ۽ ناسورن تي مرهم ڪري رکجي ته اهي ڇٽي ويندا.
ميرپور (وارھ)
ديھ ميرپور سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي وارھ تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ميرپور تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري دؤر جي ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ٻہ غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيا. ھاڻي ان ديھ ۾ ڳوٺ غلام محمد ٻرڙو، ڳوٺ ڪرم الله چانڊيو ۽ ڳوٺ دُر ماڇي معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ نانگ دڙو، اوڀر ۾ ديھ ڳڙھي ماڪوڙو ۽ ديھ جوڳي، اولھ ۾ ديھ چڪ فريدآباد 1 ۽ ديھ حمل ڪاڇڙي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ سانھاري، ديھ چڪ آباد ۽ ديھ ٺيٺ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آھي. ديھ جي اوڀر واري دنگ تي نصير ڊسٽري وھندڙ ھئي. اتر اوڀر وارو دنگ حمل ڍنڍ سان لڳولڳ وھندڙ واھ سان ملي ٿو.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,829 ھئي جيڪا 410 خاندانن تي مشتمل ھئي. .