cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ننڍو ڦوٽو
تفصيلي تعارف
اھي داڻن جي صورت ۾ ٻج ھوندا آھن جن مٿان سنھون ڇلڪو ھوندو آھي .انھن ۾ ايلٽيريا ھلڪي سبز رنگ جا ھوندا آھن thumb|ڪيرالا جو خشڪ ننڍو ڦوٽو ۽ کليل ڇلڪي ۾ بہ ڏيکاريل جن کي عام طور تي ننڍا ڦوٽا چئبو آهي ۽ ايمامم تيز ناسي رنگ جا وڏي سائيز وارا ھوندا آھن جن کي عام طور تي وڏا ڦوٽا چيو ويندو آهي. ڦوٽن يا الائچي جي واپار جو پھريون حوالو سريلنڪا کان واپار جو ملي ٿو جيڪو ٻارھين صدي عيسويءَ جو حوالو آهي ھاڻوڪي زماني ۾ ان جي پوک گوئيٽيمالا، ملائيشيا ۽ تنزانيا ۾ پڻ ٿئي ٿي. گوئيٽيمالا ۾ ڦوٽو انڊيا جي ڪيرالا مان جرمنيءَ جي ڪافي جي آبادگار آسڪر مجوس ڪلوفر پھرين جنگ عظيم کان اڳ منتقل ڪري متعارف ڪرايو ء گوئيٽيمالا سن 2000 کان دنيا جو سڀ کان وڏو ڦوٽا پيدا ڪندڙ ملڪ ٿي ويو آهي زعفران ۽ ونيلا کان پوءِ ڦوٽو دنيا جو ٽيون نمبر مھانگو مصالحو آهي. ننڍن ڦوٽن کي الائچي چئبو آھي جيڪو لفظ اصل ۾ ايلاچي آهي.قديم زماني کان وٺي سنڌ جا ماڻهو ملبار طرف جي رهاڪن سان وڻج واپار ڪندا آيا آهن، ته انهيءَ ڳالهه جو ٻوليءَ تي به اثر ٿيو آهي. مثلاً، ”ايلاچي“ اصل ۾ دراوڙي (Dravidian) لفظ اهي، جو اول سنسڪرت ۾ چالو ٿيو. سنسڪرت ۾ رڳو چون ”ايلا“، پر اسين چئون ”ايلاچي“. پڇاڙي (Suffix) ڪئنريز ٻوليءَ مان ورتي اٿئون، جيئن مسٽر دويٽيا  پنهنجيءَ ٺاهيل گجراتيءَ ٻوليءَ جي تاريخ ۾ ڄاڻايو آهي.
طب
نالا: ع. قاقله، ف. هيل، هه. وغيره___ الائچي، ابل، شوشمار ۽ شـہ فيون. اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: ___-، ميل: ڪتيلو، عيوض: ڪباب چيني، وزن: اڌ ماسي کان هڪ ماسي تائين. سڃاڻپ: هڪڙا ننڍا ڦوٽا، ٻيا نر ڦوٽا، نر ڦوٽي جي کل ڪاري ٿيندي آهي ۽ ننڍي ڦوٽي جي کل ڀوري ٿيندي آهي. کل کي چيربو ته اندران ڪارسرا سنها داڻا نڪرندا. خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهن، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا، طعام کي هضم ڪن ٿا، وائي باديءَ کي تحليل ڪن ٿا، بک وڌائين ٿا، پيٽ جي سور، اوڪارن ۽ الٽيءَ ۾ مفيد آهن. دستن ۽ رت جي دستن کي بند ڪرڻ لاءِ اُهي ٿاڌل وانگي گهوٽي پيارڻ گهرجن. وات کي خوشبودار ڪرڻ لاءِ وات جي ڦٽن ۽ ڦرڙين، پچڻ ۽ ڦلارجي پوڻ جي حالت ۾ مفيد آهن. ،
حوالا
زمرو:عرب کاڌا زمرو:مصالحا
چنيان
چنيان (انگريزي: Chunian) پاڪستان جو هڪ آباد جڳهه  جو قصور ضلعو ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
چنيان جي مجموعي آبادي 634,236 ماڻهن تي مشتمل آهي ۽ 186 ميٽر سطح سمنڊ کان مَٿانهينءَ تي واقع آهي.
حوالا
زمرو:قصور ضلع جون آباد جڳھون
رڙي جو دڙو
رڙي جو دڙو بدين ضلعي ۾ هڪ رڙيءَ جو دڙو بہ آهي جيڪو اڃا  تائين قديم آثارن واري کاتي ڏانهن واجهائي رهيو آهي ان جي قدامت هڪ نشان بڻيل آهي. انهيءَ نالي واري رڙي ٻيلي جو احوال عباسي دؤر خلافت ۾ ملي ٿو.
ھارون رند
وفات : 2 جولاءِ 2007ع
پي ٽي وي جو مشهور ڊراما پروڊيوسر. پهريان سنڌي ڊراما پروڊيوس ڪيائين ھو سنڌي ٻولي ۽ ادب سان گڏ سنڌي لوڪ سنگيت جي روايت کان بہ آگاه ھيا ۽ اردو ڊراما شروع ڪرڻ کان اڳ سنڌي ڊرامي ۾ نالو پيدا ڪيائون. ايتري تائين جو ھڪ سنڌي ڊرامي کي جرمني جي بين الاقوامي مقابلي ۾ ايوارڊ بہ مليو.
ڊرامي ۾ ھن جي تربيت عبدالڪريم بلوچ جھڙي ڪهنہ مشق پروڊيوسر ۽ ساقي جھڙي منجھيل اداڪار ڪئي جيڪو رشتي ۾ هارون جي چاچو بہ ھو.
پنجويھ ۽ پنجاھ منٽ دورانيي جا ڪيترائي ناٽڪ پروڊيوس ڪرڻ کان بعد هارون سلسلي وار ناٽڪ ’ديوارين‘ پروڊيوس ڪيو جيڪو ھن کان اڳ ھو سنڌي ۾ بہ ڪري چڪو.
ھن سيريل جي شاندار ڪاميابي کان بعد هارون پوئتي موٽي نہ ڏٺو ۽ اڳتي ئي اڳتي وڌندو ويو. سنڌي ٻھراڙين جي ٻنين ٻارن مان ٿيندي ھن جو ڊرامو ڪراچي جي پُرشور بازارن تائين بہ اچي پھتو ۽ ڏيھي معيشت جي ساده رشتن جي جڳھ شهري معاشري جي گنجيل مسئلن وٺي ڇڏي.
ذيابطيس جي ڪارڻ سندن جي وفات ٿي.
حوالو
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:ھدايتڪار
ڪورائي جو دڙو
ڪورائي جو دڙو (Korai Jo Darro) راجا نند جو يادگار، ’نند ڪوٽ‘ جي نالي سيراڻي کان ڏکڻ - اولهه طرف، پنجن ميلن جي فاصلي تي آثار قديمه کاتي جي انتظار ۾ آهي. ”ڪورائيءَ جو دڙو“، جيڪو اٽڪل پنجن يا ڇهن ميلن تي ڪڙئي گنهور کان آهي. اتان اَشوڪا جي زماني جا آثار مليا آهن، جن ۾ بت به آهن. جيئن ته اَشوڪا جو تعلق ٻڌمت جي فرقي مهايانا سان هو، تنهن ڪري هن گوتم ٻڌ جون مورتيون يونانين کان ٺهرايون هيون. گنڌارا آرٽ ۽ يونانين جي نقاشي جي هنر ۾ ڪافي فرق آهي. اهو فرق ٽيڪسيلا جي عجائب گهر ۾ ڏسي سگهجي ٿو.
ايل. وي. پرانچبي
مھاراشٽر جو هڪ عالم، لڪشمڻ وشنو پرانچبي (ايل. وي. پرائنچبي) نوڪريءَ سانگي سنڌ ۾ آيو ۽ هڪ ڊگهو عرصو هتي رهيو، جنھنڪري هن کي سنڌي ٻوليءَ سان رغبت پيدا ٿي. هن سنڌي ٻوليءَ ۾ مھارت حاصل ڪري، انگريزي سنڌي لغت تيار ڪري، 1868ع ۾ بمبئيءَ مان شايع ڪرائي، جنھن جو حوالو گريئرسن جي ڪتاب ”لئنگئسٽڪ سروي آف انڊيا“ جي اٺن جلدن ۾ ڏنل آهي.
ڇلو (ويم وارو)
thumb|کاٻو|ڇلي وقت ماءُ ۽ ٻار ڇِلو (Purperium): ڇلو ڳوهاري عورت جي ويم کانپوءِ آجي ٿيڻ واري عرصي کي چئبو آهي. ان عرصي ۾ عورت جا سڀئي جنمي عضوا (Reproductive Organs) پنهنجي ساڳي جاءِ وٺي بيهندا آهن، جيئن ڳڀيرڻ (ٻار ماءُ: Uterus) سُسُي پنهنجي اصلي جاءِ وٺي بيهندي آهي ۽ عورت کان ڇلي جو رت (ارگر: Lochia) نڪري ويندو آهي. ان کان سواءِ ماءُ ۾ ٿڃ (Lactation) ٺهڻ جو عمل به شروع ٿيندو آهي. سراسري طرح هي عرصو ڇهن کان اٺن هفتن تي ٻَڌل هوندو آهي. سنڌيءَ ۾ ان کي ’سوا مهينو‘ يا ’چاليهو‘ به چوندا آهن. هن ئي عرصي ۾ عورت اندر گهڻيون نفسياتي ۽ جسماني صحت جون تبديليون اينديون آهن ۽ ڪيترا مرض مُنهن ڪڍندا آهن.
ڇِلي جا آثار/علامتون
(Clinical Symptoms) ڇِلي دوران هيٺيون علامتون ظاهر ٿين ٿيون: ويم کان پوءِ قدرتي طرح ’ٻار ماءُ‘ سوس کائڻ شروع ڪندي آهي. هي اُهو ئي عرصو هوندو آهي، جنهن عرصي جي پڄاڻيءَ کي اسان جي سنڌ جي عورتاڻي معاشري جي ٻوليءَ ۾ ’مٿي ڌوپ‘ سڏيو ويندو آهي. هيءُ اهو عرصو هوندو آهي، جنهن عرصي ۾ عورت جي جسم ۾ ٻه تبديليون اينديون آهن، هڪ ته عورت کي ارگر (ڇِلي جو رت) اچڻ بند ٿي ويندي آهي. ڇلي جي رت اچڻ کان آجي ٿي ويندي آهي. سندس مادري رستي جي صفائي ٿي ويندي آهي. ٻيو ڳڀيرڻ سُسُي ڪڙهه ۾ پنهنجي قدرتي جاءِ وٺي بيهندي آهي. دائي يا ڊاڪٽرياڻي مادري رستو تپاسڻ کانپوءِ مٿي ڌوپ جي اجازت ڏيندي آهي. ويم کان پوءِ ٻار ماءُ (Uterus) جو وزن سراسري طور اڍائي پائونڊ هوندو آهي، جيڪو آهستي آهستي گهٽجي پنهنجي اصلوڪي وزن ڏيڍ کان ٻن آئونس جيترو وڃي بيهندو آهي. ويم کانپوءِ ڳڀيرڻ هڪ اندازي مطابق اصلي حالت ۾ اچڻ لاءِ روزانو هڪ آڱر جي حساب سان سوس کائي، ڪڙهه ۾ سمائجي بيهندي آهي. ويم کانپوءِ عام حالتن ۾ ڇلي جو رت ڏهن کان پندرهن ڏينهن يا ڪن عورتن ۾ ايڪيهن ڏينهن به هلندو آهي، جيڪو عورتن جي جدا جدا طبيعتن (جسماني طبيعت) تي ٻَڌل هوندو آهي. انهيءَ عرصي دوران ڇلي جي رت جو رنگ به مٽبو رهندو آهي: (1) پهريان ٻن کان چئن ڏينهن تائين ارگر جو رنگ ڳاڙهو هوندو آهي، جنهن کي ‘Lochia Rubra’ چئبو آهي. (2) پنجن کان ستن ڏينهن تائين ارگر جو رنگ ڦِڪو هوندو آهي، جنهن کي ‘Lochia Serosa’ چئبو آهي. (3) اٺن کان پندرهن ڏينهن تائين ارگر جو رنگ اڇاڻ مائل هوندو آهي، جنهن کي ‘Lochia Alba’ چئبو آهي. ارگر جي عام طرح رواجي بوءِ رت جهڙي هوندي آهي، پر جيڪڏهن منجهانئس ڪا ڪِني بوءِ اچي ته اها روڳ (عفونت: Sepsis) جي نشاني آهي. تنهن کانسواءِ عام ڇِلي جي رت جو جيڪو ڪپڙي تي داغ ٿيندو آهي ته اهو ڪپڙي جي وچ ۾ ڳاڙهو ٿيندو آهي، جڏهن ته روڳي ڇلي جي رت جو داغ ڪپڙي وچ ۾ بکڙو لڳندو آهي ۽ پاسن تي چهچ ڳاڙهو هوندو آهي. ٿڃ پوڻ جو ٻيو اصلي مرحلو عورت جي هٿ پير لهڻ (Parturition) کانپوءِ، ڇلي جي عرصي شروع ٿيڻ سان گڏ شروع ٿيندو آهي. ڇاتين ۾ کير ٺهڻ ۽ وڌڻ جو عمل ٻار جي لاڳيتي ڇاتين کي چڳڙ ڏيڻ (sucking) تي منحصر هوندو آهي. ٻار جڏهن ڄمندو آهي ته عورت جي رت ۾ قدرتي طرح پروليڪٽن هارمون (PH) جي سطح وڌي ويندي آهي، تنهنڪري جنهن وقت ٻار ماءُ جي ٻنڊين کي چڳڙ ڏيندو آهي ته پچوئٽري غدود (Pituitary Gland) جي اڳئين حصي مان دماغ جي تنتي سرشتي جي مرڪز (Hypothalamus) جي هدايت (PH) جي ڪري هر وقت ڇاتين جي غدودن ۽ کير جي ناڙين ۾ ٿڃ پئي ٺهندي آهي. ٻار جيئن جيئن چڳڙ ڏيندو رهندو آهي، تيئن تيئن وڌيڪ پروليڪٽن هارمون (PH) پيو خارج ٿيندو رهندو آهي ۽ اوتري وڌيڪ ٿڃ ٺهندي رهندي آهي. شروع ۾ ٻه ٽي ڏينهن ٿڃ ڇڊي هوندي آهي، جنهن کي کنگهڙو (Colostrum) چئبو آهي. کنگهڙي جو رنگ ڦڪاڻ (زرديءَ) تي مائل هوندو آهي، جنهن ۾ تمام گهڻي پروٽين (Protein) هوندي آهي. جيئن جيئن ٻار ٿڃ ڌائيندو ويندو آهي، تيئن تيئن ٻن ٽن ڏينهن کانپوءِ ماءُ کي پختي ٿڃ اچي ويندي آهي.
ڇِلي جي تپ جون علامتون
(Clinical Symptoms of Puerperal Fever): 3*.	تپ دوران عورت جي نبض جي رفتار في منٽ ۾ 100 کان 120 ڌڪ هڻندي آهي. موت جي ويجهو اچڻ وقت اها 140 ڌڪ في منٽ تائين پهچندي آهي، جيڪي مريضه جا آخري پساهه هوندا آهن، جڏهن ته هڪ عام صحتمند ماڻهوءَ جي نبض هڪ منٽ ۾ 60 کان 70 دفعا ڌڙڪندي آهي.
اوڙاھ ( ناول)
هي سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار غلام نبي مغل جو پهريون ناول آهي. هن ناول جو بنيادي پسمنظر بيان ڪندي خود ليکڪ لکي ٿو ته ”سنڌ جو سڀ کان وڏو مسئلو اهو آهي ته سنڌين جو شهرن ۾ هيٺيون وچولو ڪلاس ۽ وچولو ڪلاس صدين کان وجود ۾ نه رهيو آهي ۽ هاڻي اڄڪلهه جڏهن سنڌ جي وجود جي بقا جي -جنگ- وڙهجي پئي ته اسين سنڌي شهري وچولي ڪلاس جي نه هئڻ ڪري، بقا جي ويڙهه ۾ هڪ اهڙي عذاب، اوريڪ ۽ -اوڙاهه- منجهه اڙجي ويا آهيون، جو لڳي ائين پيو ته شايد -تاريخ- جي پنن -تان- ميسارجي نه وڃون. سمن جي بادشاهت جي خاتمي سان گڏ سنڌ شعوري طور ديهي شهري علائقن ۾ ورهائجي وئي يا ڏاڍ ۽ جبر جي استعمال سان ائين ڪيو ويو.“ ان نموني -ارغون-، -ترخان- ۽ مغل دور ۾ وچين ڪلاس ۽ -ان- سان گڏ ڪمين ڪاسبين کي جنهن خوني عمل سان شهرن مان تڙي يا ماري ڪڍيو ويو، اهو عمل -ٽن- سئو سالن کان برقرار آهي ۽ سنڌ کي سياسي، اقتصادي ۽ تهذيبي طرح پوئتي ڌڪڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي. هن ۾ ورهاڱي (1947ع) جي لڏپلاڻ ، ون يونٽ واري زماني ۾ سنڌ ۾ ٻاهرين جي آبادڪاريءَ سان گڏوگڏ سنڌ جي -تاريخ- ۾ پهريون ڀيرو موجوده وچولي طبقي جي اڀرڻ يا -ان- جي جدوجهد جو ذڪر ڏنل آهي. ناول -اوڙاهه- -ان- سموري تاريخي جاکوڙ بابت آهي. جنهن ۾ سنڌ جي چئن سئو سالن جي سوشيو پوليٽيڪل -تاريخ- بيان ٿيل آهي. ڪن نقادن ناول ۾ هندو وچولي ڪلاس بابت ڏنل ڄاڻ سان اختلاف ڏيکاريو آهي، پر هي ناول سنڌ جي سماجي، اقتصادي ۽ سياسي -تاريخ- تي پهريون مڪمل ناول آهي. هن 402 صفحن تي مشتمل پڪي جلد واري ڊيمي سائيز ناول جي قيمت 200 رپيا آهي ۽ نيو فيلڊس پبليڪشن حيدرآباد جو ڇپيل 185 نمبر ڪتاب آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
خيما خاتون
خيما خاتون (Hayme Hatun) (خيما خاتون) سليمان شاھ جي زال ۽ ارطغرل جي ماءُ ھئي۔
حوالو
زمرو:عثمانيہ خاندان زمرو:عثماني سلطانن جون گهر واريون
اوڙاھ (حليم بروھي جو ناول)
حليم بروهي نه رڳو اُهو اديب آهي، جنهن سنڌيءَ ۾ مزاحيه ادب کي نئون موڙ ڏنو. پر هن جي -تاريخ-، فلسفي، سماجيات ۽ سياسيات تي به گهري نظر رهي آهي. -ان- سان گڏ هو فڪشن (Fiction) تي به عبور رکي ٿو. هن 1975ع واري ڏهاڪي ۾ ”-اوڙاهه-“ نالي سان ناول لکيو، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشن حيدرآباد ڇپائي پڌرو ڪيو هو. هيءُ ناول هڪ اهڙي ماڻهوءَ جي ڪهاڻيءَ تي بيٺل آهي، جيڪو چرئي ٿيڻ جي ويجهو آهي. هو پنهنجي نفسياتي ڇيد ڪرڻ لاءِ ماضيءَ ۾ جهاتي -پائي- ٿو ۽ پوءِ ماضيءَ جون ڪڙيون کلنديون وڃن ٿيون، جنهن ۾ هن جي ذهني ڪئنواس تي ڪيتراا ڪردار ۽ خاص ڪري عورت ڪردار اُڀري اچن ٿا، جيڪي سندس زندگيءَ سان لاڳاپيل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي ناول
آلجبرا (ڪتاب 1)
الجبرا ڪتاب (ڪتاب پھريون) سنڌي ۾ ڇپجندڙ الجبرا جي مضمون تي شروعاتي ڪتابن مان ھڪ آھي. ھن ڪتاب جو مترجم اڌنمل سترامداس آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 515 صفحا آهن. ناشر ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. پهريون ڇاپو، ڪمشنر پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1893ع ۾ ڇپيو. هن موضوع تي ٻيا هيٺيان ڪتاب به ڇپيل آهن: -آلجبرا- بابت ڪمشنر سنڌ جي محرر خاص وشوناٿ نارائڻ منڊ ليڪ کان سنڌيءَ ۾ پروفيسر ينگ صاحب جي انگريزيءَ الجبرا جو ڪتاب ننديرام -ٿڌي- مل ميراڻيءَ جي پٽ -تعليم- کاتي جي منشي جي مدد سان ترجمو ڪيو ۽ سن 1859ع ۾ پهريون ڇاپو سرڪاري ڇاپخاني مان ڇپيو هو.
حوالا
زمرو:ڪتاب زمرو:رياضيات زمرو: علم رياضي
ڀنڀور ڊويزن
ڀنڀور ڊويزن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ ڊويزن آهي جنهن ۾ ڏاکڻيان ٽي ضلعا ٺٽو، سجاول ۽ بدين شامل آهن. زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
اوستو سچيڏنو
واڍڪي ڪم جو مشهور ڪاريگر ٿي گذريو آهي. کيس ٽي ڀائر هئا. اوستو گل محمد، اوستو احمد ۽ اوستو ڇٽو. چارئي ڀائر ڪوٽڙي شهر ۾ واڍڪي ڪم جا شهه ڪاريگر هئا. ۽ پنهنجي فن، قابليت ۽ ڪاريگريءَ جي ڪري عزت جي نگاهن سان ڏٺا ويندا هئا. جهونن جو چوڻ آهي ته اوستي سچيڏني جو جسم گويا فولادي هو، هُو پهلوان مڙس هو. -جن- اوستي سچيڏني کي ڏٺو، -تن- جو چوڻ آهي ته پاڻ چانديءَ جي رپئي کي -آڱوٺي- جي زور سان جڏهن مهٽيندو هو ته روپئي جا اکر ڊهي ويندا هئا. سندس وفات کي ڪيترائي ورهيه ٿي ويا آهن، پر اڄ تائين مقامي ماڻهو اوستي سچيڏني کي ياد ڪندا آهن.
ھوائي اڏو
thumb|200px|ھڪ ھواگاھ
ھواگاھ يا طيران گاھ (انگريزي :Airport)، جنھن کي عام ٻوليء ۾ ھوائي اڏو چيو ويندو آھي، ھڪ جڳھ آھي جاٿي هوائي جهاز جيئن طيارا، بالگرد ۽ ھوائچا هيليڪاپٽر ۽ ننڍا هوائي جهاز اڏام (پرواز) ڪندا ۽ لھندا آهن.
پڻ ڏسندا
زمرو:ھوائي اڏا زمرو:ھواميدان زمرو:ھواگاھي اصطلاح زمرو:ھواگاھون بلحاظ قسم زمرو:طيران
اوسو
سخت نٽهڻ اُس ۾ وهنجڻ سان هيءَ بيماري ٿيندي آهي ۽ جسم ۾ تپش سبب هر گهڙيءَ وهنجڻ يا پاڻيءَ ۾ پوڻ جي خواهش ٿيندي آهي. مينهُن کي -اوسو- ٿيندو آهي ته پاڻيءَ ۾ ويهنديون آهن.
ريونج آف دي ورٿليس
ريونج آف دي ورٿليس 2015 ۾ اچڻ واري هڪ اردو پاڪستاني فلم آھي جنهن جو موضوع اتر ۽ اولهه پاڪستان ۾ مسلح فوج ۽ ڪالعدم تنظيمن جي وچ ۾ وڙهيل جنگ آهي۔
زمرو:2016ء جون فلمون زمرو:اردو فلمون زمرو:پاڪستاني فلمون
اسلم پبليڪيشن لاڙڪاڻو
ھي اشاعتي ادارو ناليواري اديب ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي 1965ع ۾ پنهنجي پٽ ڊاڪٽر اسلم سنديلي جي نالي تي قائم ڪيو هو، جنهن پليٽ فارم -تان- هن پنهنجا ڪتاب، جهڙوڪ: ’انگي اصول‘، ’پهاڪن جي پاڙ‘ ۽ ’ڏهس نامو‘ وغيره ڇپايا.
چشتيان
چشتيان: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاولپور جي تحصيل چشتيان جو شھر ۽ ان تحصيل جو صدر مقام آهي.
آلجبرا (ڪتاب 2)
هڪ ڪتاب نورجهان عبدالفتاح مغل ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 209 صفحا آهن ۽ قيمت 3 رپيا آهي. ڇاپو ٻيو، -اردو- اڪيڊمي، ڪراچيءَ وارن حيدري پريس، حيدرآباد مان سال 1971ع ۾ ڇپايو.
زمرو:رياضيات زمرو:ڪتاب
ايل. بي. او. ڊي.
سم ۽ زير زمين پاڻيءَ جي سطح گهٽائڻ لاءِ سنڌو درياهه جي متوازي هڪ سم نالو ٺاهيو ويو آهي، جيڪو عالمي -بئنڪ- ۽ ايشين ڊولپمينٽ -بئنڪ- جي مالي مدد سان 1980ع ۽ 90ع جي ڏهاڪن ۾ کوٽايو ويو هو. -ان- جو مقصد سم واري پاڻيءَ کي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ آهي. ابتدائي ڪاٿي موجب سنڌ جي اڀرندي ۽ ڏاکڻي علائقي ۾ اٽڪل 2.5 ملين -ايڪڙ- زرعي زمين کي فائدو پهچڻو هو. پروجيڪٽ جي ترجيح وارا ضلعا نوابشاهه (موجوده بينظير -آباد-)، سانگهڙ ۽ ميرپور خاص هئا. اها رٿ 1974ع ۾ شروع ڪئي وئي، پر پوءِ وري اڌ ۾ ڇڏي ويئي. زير زمين کارو -پاڻي- نيڪال ڪرڻ لاءِ انهن علائقن ۾ کليل سم ناليون کوٽي انهن جو وڏي نالي ۾ ڇوڙ ڪيو ويو. -ان- سان گڏوگڏ واٽر ڪورسن کي پڪو ڪرڻ به شامل هو ته جيئن واٽر ڪورسن مان -پاڻي- سيمو ڪري زمينن کي خراب نه ڪري. نارا ڪئنال جي ريماڊلنگ، جمڙائو سسٽم جي ٻيهر تعمير ۽ رانٽو ڪئنال جي ذريعي -پاڻي- پهچائي چوٽياريون ڊيم ٺاهڻ هو ته جيئن آبپاشيءَ لاءِ -پاڻي- جي رسد کي وڌائي ۽ سڌاري سگهجي. هن پروجيڪٽ جي ڪل لاڳت 366.5 ملين ڊالر هئي. 1997ع ۾ نارا ڪئنال جي ماڊلنگ کي پروجيڪٽ مان خارج ڪيو ويو، ڇو ته عالمي -بئنڪ- قرض ڏيڻ -بند- ڪري ڇڏيو. پروجيڪٽ مان جيڪي ڪم خارج ڪيا ويا -تن- ۾ نيشنل ڊرينيج پروگرام به شامل هو، جيڪو 1998ع ۾ ايشيائي ترقياتي -بئنڪ- جي گڏيل سيڙپ سان شروع ٿيڻا هئا. جون 2000ع ڌاري 95 سيڪڙو پروجيڪٽ مڪمل ٿي ويو، جڏهن ته 2002ع ۾ سمورو پروجيڪٽ مڪمل ٿيو هو. 1466 ڪلوميٽر ڊگهي مين اسپائنل ڊرين (مکيه وڏو نيڪال) ۽ سرفيس نالين (مٿاڇري وارين نالين) جو ڄار مڪمل ڪيو ويو، رانٽو ڪئنال جي تعمير ۽ چوٽياريون ڊيم جي 55 ڪلوميٽر بندن جي تعمير مڪمل ٿي وئي.
لامذهبيت
thumb|ڪوبه مذهب نه جو نشان
دهريت (Atheism): ”دهر“ جي معنيٰ ”زمانو“  يا ”دنيا“ آهي. دهريت واري نظريو رکندڙ ماديت پرست هوندا آهن ۽ ڪنهن به خدا جي وجود يا تصور کان انڪار ڪندا آهن. هي نظريو ڪميونزم جي دور ۾ وڌيڪ اُڀريو. ناستڪ ماڻهو مادي کي ڪڏهن نه ختم ٿيندڙ ۽ مستقل مڃيندا آهن. سندن خيال موجب زمانو ازلي ۽ ابدي آهي ۽ دنيا جي زندگيءَ کان پوءِ ڪا به زندگي ناهي. ۽ قدرت جي قانون جو عمل دنيا جي هر ڪم جو ذميوار آهي جنهنڪري دنيا جُڙي هئي، جنهن ۾ تبديلي ٿيندي رهندي آهي، ناستڪ ماڻهو هر ڳالھ ۾ منطق ۽ سبب ڳولهيندا آهن ، پر انهن سڀني ڳالهين جي هوندي هو هڪ مٿانهين ذات جا به قائل آهن جنهن کي هي قدرت يا فطرت سڏيندا آهن.. دهريت جي لغتي معني ۾ هڪ اهڙي مفهوم لاءِ استعمال ٿيندو آهي تہ جڏهن ڪوئي خدا (ديوتائن) جو انڪاري هجي ۽ زمانو (وقت) جي ازلي ۽ ابدي صفت جو قائل هجي. اهو مفهوم ئي لفظ دهريت مذهب کان انڪاري هجڻ واري مطلب ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي؛ ان کي انگريزي ۾ atheism سڏبو آهي جڏهن ته لغتي معنائن atheism جو درست سنڌي ترجمو لامذهبيت (يا فارسي عبارت ۾ ناخدائي) سڏيو ويندو آهي؛ لفظ دهریت بذات خود سيڪيولرازم ۽ materialism سان وڌيڪ ويجهو آهي. لفظ دهريت منجهان ئي ان جو شخصي استعمال يعني دهريو ، ملحد جا لفظ پڻ اَخذ ڪيا ويندا آهن. ناستڪ (دهريو، ڪافر، ناستڪ، لامذهب ملحد يا الحق)، اهو شخص جيڪو خدا يا ديوتائن جي وجود ۾ عقيدو نٿو رکي يا خدا جي وجود ۾ گهٽ يقين رکندو آهي. ناستڪ جو عالمي ڏهاڙو 17 مارچ آهي، جنهنجي شروعات 2013 ۾ ٿي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:لامذهبيت
ايگزيڪيوٽو
قانون جي تعميل ڪرائيندڙ. انتظامي آفيسر کي ’ايگزيڪيوٽو آفيسر‘ چئبو آهي. انجنيئري کاتي جي عملدار کي ’ايگزيڪيوٽو انجنيئر‘ چئبو آهي.
مولانا عبدالغني منصور
ﺳﻨﮅﻱ ﻧﻌﺘﻴﻪ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪﺍﻟﻐﻨﻲ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺑﻪ ﻫڪ ﻭڏﻭ ﻧﺎﻟﻮ ﺁﮬﻲ سندس اصل نالو وريام سيال هو پر هو مشھور عبدالغني منصور سان ٿيا سندس تخلص پهرين مهجور پوء منصور اختيار ڪيائون ﭘﺎﮠ ٽﻨڊﻭ ﺁﺩﻡ ﺟﺎ ﺭﻫﻨﺪڙ ﮬﺌﺎ ۽ ﺍﺗﻲ ﺋﻲ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ڪﻴﺎﺋﻮﻥ
مولانا منصور ڪﻴترين ئي ﭔﻮﻟﻴﻦ ۾ ﺷﺎﻋﺮﻱ ڪئي ﺁﮬﻲ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﺳﻨﺪﺱ ﻟﻬﺠﻮ ڏﺍﮂﻭ ﭘﺨﺘﻮ هو ﺳﻨﺪﺱ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﮐﻲ ﺍﻟﺤﺎﺝ ﺍﻣﺪﺍﺩﺍﻟﻠﻪ ﭰُﻠﭙﻮٽﻲ ڪﺎﻓﻲ ﮘﺎﻳﻮ ﺁﮬﻲ ﺳﻨﺪﺱ ڪﻲ ڪﺘﺎﺏ ﺑﻪ ﮀﭙﻴﺎ ﺁﮬﻦ ﭘﺮ ﺍﻫﻲ ﺳﺎﺋﻴﺰ ۾ ﻧﻨﮃﺍ ﺁﮬﻦ 1963 ﻉ ۾ ﺳﻨﺪﺱ ﺩﺳﺘﺎﺭ ﻓﻀﻴﻠﺖ ﻣﺪﺭﺳﻪ ﺩﺍﺭ ﺍﻟﻬﺪﻱ ﭠﻴڙﮬﻲ ﺷﺮﻳﻒ ﻣﺎﻥ ﭤﻲ ﺍﻧﻬﻲ ﺧﻮﺷﻲ ۾ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﻫڪ ﻧﻈﻢ ﭼﺌﻦ ﭔﻮﻟﻴﻦ ﺳﻨﮅﻱ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺍﺭﺩﻭ ﻋﺮﺑﻲ ۾ ﭠﺎﻫﻴﻮ ﭘﺮ ﺳﻨﺪﺱ ﺑﺤﺮ ﻭﺯﻥ ﻗﺎﻓﻴﻪ ۾ ڪﻮ ﻓﺮﻕ ﻧﻪ ﺁﻳﻮ ﺍﻫﺎ ﺳﻨﺪﺱ ﺧﺪﺍ ﻃﺮﻓﺎﻥ ﻣﻠﻴﻞ ﻓﻦ ﺟﻮ ڪﻤﺎﻝ هو ٰٰﺍﻣﺮﻭﺯ ﻣﺮﺍﺩﻡ ﺩﺍﺩ ﺧﺪﺍ ﻣﭷ ﺷڪﺮ ﺗﻮﻥ ﺭﺏ ﺟﻮ ﺍﺩﺍ ﻫﺮ ﻃﺮﻑ ﺳﻲ ﺁﺗﻲ ﻫﻲ ﻳﻪ ﺻﺪﺍ ﺍﻟﻌﻴﺪ ﻋﻄﺎ ﺍﻟﻌﻴﺪ ﻋﻄﺎ
حوالو
منصور جا نعت
زمرو:شاعر
ڪلان ڪوٽ
[[فائل:Kalan Kot.jpg|thumb
ڪلان ڪوٽ  --. Kalaan kot هيءُ ڪوٽ مڪليءَ جي ٽڪري کان ڏيڍ ڪوهه پنڌ تي ڏکڻ ڏي آهي. انهيءَ جو قديم نالو ڪلاراج هو ۽ پوءِ ڪلاڪوٽ ٿيو. ڪن جو چوڻ آهي ته اهو لفظ اصل ڪالن ڪوٽ آهي. يعني آرام جو قلعو. ڪلان ڪوٽ جي معنيٰ وڏو ڪوٽ به ٿي سگهي ٿي. ڪن جو ته خيال آهي ته سيوهڻ جي قلعيوانگر هيءُ به سڪندر بادشاهه جي سپه سالار جو ٺهرايل آهي. اتي ٺٽي جا سومرا ۽ سما ڄام رهندا هئا. تڏهين انهيءَ جو نالو تغلق آباد يا طغرل آباد هو. ستر اسي ورهيه ٿيا ته اتي سڙيل ان جو وڏو انبار زمين ۾ پوريل لڌو هو. جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته اهو شهر باهه جو ناس ٿيل آهي.
آلجبرا
الجبرا، لفظ جي معني آهي ٽٽل حصن جو ٻيھر جوڙ and "bonesetting" الجبرا علم رياضي جي ھڪ شاخ جو نالو آهي جيڪا انگن جي عام خاصيتن سان تعلق رکي ٿي. انگن جي خاصيتن مان پيدا ٿيندڙ انھن جي عام حيثيت کي الجبرا سڏيو ويندو آهي. الجبرائي حسابن ۾ عام انگن کي اڪثر علامتن سان ظاھر ڪيو ويندو آهي تنھن ڪري اھا انگي حسابن (Arithmetic) کان مختلف ھوندا آھن. مثال طور: ھيٺين مساوات انگي حساب جي عبارت آهي.
2 ×(5 + 7) =2 ×5 + 2 ×7
آرڪائيوز
thumb آرڪائيوز يوناني ٻوليءَ جي لفظ (Archeion) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ انسائيڪلوپيڊيا آف لائبرري ۽ انفارميشن سائنس ۾ هن طرح بيان ڪئي وئي آهي: Archives defined as the records of any institution, public or private, preserved because of their value. ]ڪنهن سرڪاري يا غير سرڪاري اداري جو رڪارڊ، جنهن کي ان جي اهميت سبب محفوظ ڪيو ويو هجي.[ آرڪائيوز انهن دستاويزن کي چئبو آهي، جن جي تاريخي ۽ تحقيقي حيثيت هجي ۽ انهن کي سرڪاري دستاويزي مرڪزن يا محڪمن، قومي يا صوبائي دستاويزي ادارن يا تحقيقي ڪتبخانن ۾ منتقل ڪيو ويو هجي ۽ هڪ خاص مدي گذرڻ بعد عوام کي تحقيق ڪرڻ جي لاءِ فراهم ڪيا وڃن يا انهن کي ڇپرائي عوام تائين پهچايو وڃي، جيئن هو انهن مان فائدو حاصل ڪري سگھن؛ يا ڪو منظم ادارو، سرڪاري يا خانگي ادارن مان حاصل ڪيل تاريخي رڪارڊ کي خاص طرح سان منظم انداز ۾ تشريح ۽ ترتيب سان رکي ۽ پڙهندڙن کي مطالعي لاءِ ڏئي. انگريز ماهر سر هلاري جنڪنسن (Sir Hilary Jinkinsion) جنهن کي انگريزي آرڪائيوز جو ابو پڻ چيو ويندو آهي، آرڪائيوز جي وصف هن طرح بيان ڪئي آهي: ”روزاني وهنوار هلائڻ دوران انتظاميا يا ڪاروبار هلائيندڙ ڪاموري (سرڪاري يا خانگي) جي انتظامي ڪمن ڪارين سبب وجود ۾ آيل دستاويز، جيڪي استعمال ڪرڻ لاءِ محفوظ ڪيا وڃن، يعني اهي ڪاغذ/دستاويز جيڪي روزاني ڪم ڪار سبب وجود ۾ اچن ۽ پوءِ حوالي طور يا تحقيق ڪرڻ لاءِ حفاظت سان رکيا وڃن، جيئن انهن مان ضرورت پوڻ تي معلومات حاصل ڪري سگهجي؛ يا اهڙو مواد جيڪو عوامي هجي يا ڪنهن جو ذاتي هجي يا ابن ڏاڏن کان حاصل ڪيل هجي، ان کي آرڪائيوز چئجي ٿو.“
آلجبرا
پر ھيٺ ڏنل ھڪ ٻي مساوات وري انگن جون ٽي مختلف خاصيتون علامتن ذريعي ظاهر ڪري ٿي تنھنڪري اھا مساوات ھڪ الجبرائي عبارت آهي.
آرڪائيوز
آرڪائيوز ڇو ۽ ڇا لاءِ؟
هر قوم پنهنجي مستقبل جي تعمير پنهنجي ماضيءَ جي واقعن ۽ تجربن جي روشنيءَ ۾ ڪندي آهي. آرڪائيوز جيڪي عام طرح تحرير جي شڪل ۾ هوندا آهن. ڪنهن ملڪ جي تعمير ۽ ترقي، ڪنهن قوم جي عروج ۽ زوال، ڪنهن تهذيب جي ارتقا، ڪنهن معاشري جي ثقافت، طرز زندگي ۽ لاهن چاڙهن جي عڪاسي ڪندا آهن.
آلجبرا
x×(y+z) = x×y+ x×z
لفظ الجبرا عربي جو لفظ آهي جيڪو فارسي نسل جي مشھور رياضيدان محمد بن موسیٰ الخوارزمي (780ع- 850ع) جي ڪتاب  جي ناليجبر والمقابلا (بحالي ۽ تڪرار) مان ورتل آهي. الجبرائي حسابن کي آسان طريقي سان سمجھڻ لاء ھڪ سادو مثال ڏجي ٿو ته: عام انگي حسابن ۾ 2+3+4 = 9 ھوندو آھي. پر الجبرا جي حسابن ۾  2a+3b+4c = 9abc  وانگر لکبو آھي جنھن ۾ a,b,c انگن جون خاصيتون آھن جيڪي ڪنھن نہ ڪنھن شئي جي بدران علامتي طور تي لکيون وينديون آھن. جيڪڏهن a = ڪيلو، b = صوف ۽ c = نارنگي ھجي تہ ان الجبرائي عبارت کي ھيٺين طرح لکبو: 2 ڪيلا+3 صوف+4 نارنگيون = 9 ڪيلن، صوفن ۽ نارنگين جي. جديد دؤر ۾ الجبرا جو علم وڌي يارھن قسمن جو ٿي چڪو آهي جن م ايبسٽريڪٽ الجبرا؛ ماڊيولر ارٿميٽڪ جي صورت ۾ متبادل انگي نظام جو مطالعو ۽ ان جي گروپ ٿيوري؛ منتقي نتيجن واري بوليئن الجبرا (Boolean Aljebra)؛ ميٽرڪ الجبرا؛ ويڪٽر الجبرا شامل آهن.
تاريخ
الجبرائي حسابن جو ذڪر تاريخ ۾ قديم مصري ۽ بابلي تھذيبن سميت قديم يوناني علم رياضي تائين ملي ٿو. مصري ۽ بابلي تھذيبن جي علم جو وڏو حصو يونان منتقل ٿيو جتي يونانين الجبرا کي نوان رخ ڏنا جن ۾ انھن الجبرائي مسئلن کي جاميٽري ذريعي ڏسڻ شروع ڪيو. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو آهي ته ٽي سئو سال قبل مسيح جي زماني ۾ اقليدس ۽ مدرسه اسڪندريه جا ڪجهه فرد الجبرا کان واقف هئا. تحقيقات جي بنياد تي اهو چئي سگهجي ٿو ته ٻه هزار سال قبل مسيح جي زماني کان رياضيدانن کي الجبرا جو علم هو. سڀ کان قديم رسالو جنهن ۾ هڪ الجبرائي مسئلو درج آهي سو Ahmes Papyrus آهي جيڪو تقريباً 1600-1700 سال قبل مسيح ۾ لکيو ويو. قديم يونان جي علم رياضي ۾ ڪجھ الجبرائي حساب يا مسئلا 1650 ق.م جي رھنڊ پپائرس  تي لکيل مليا آھن. جنھن ۾ لکيل ھڪ مسئلو ھيٺ ڏجي ٿو: "جيڪڏهن ڪنھن شئي جي ملھ ۾ ان جو چوٿون حصو جوڙ ڪرڻ سان اھو وڌي 15 ٿئي تہ ان شئي جو اصل ملھ ڪيترو آھي ؟"
- 1650ق.م ۾ يوناني رياضي
يوناني رياضيدان دراصل جاميٽريءَ جا عالم هئا ۽ ٽين صدي قبل مسيح جي وچ جو ديو فنطاس سڀ کان پهريون رياضي دان هو جنهن الجبرا تي تقريباً 275 ق. م ۾ هڪ ڪتاب تصنيف ڪيو. بابل ۽ يوناني اسڪولن جي خيالن قديم ھندوستان کي پڻ متاثر ڪيو ۽ اتي بہ علم رياضي جي ترقي ٿيڻ شروع ٿي .هندستان ۾ رياضي دانن ۾ برھما گپتا (پيدائش 598ع وفات 665ع )(628ع ) جنھن ٻيو مول وارين مساواتن کي حل ڪيو، منفي انگن کي سمجھيو ۽  ٻڙي کي انگي خاصيت واري استعمال ۾ آندو ، مهـاويــرا (850ع) ۽ ڀاسڪرا (1150ع ) (1114ع-1185ع ) جنھن ٻڌايو تہ ھر مثبت انگ جا ٻہ ٻيا مول (square roots) ٿيندا آهن ۽ منفي عدد جو ٻيومول نہ ٿيندو آهي. انھن جي تصنيفن ۾ گهڻي تعداد ۾ اهڙا علمي سوال موجود آهن جيڪي الجبرائي طريقي سان حل ڪيا ويا آهن. اسلامي دنيا ۽ خاص طور تي بغداد ۾ خليفن جي زماني ۾ يونان ۽ هندستان جي عالمن جون رياضي بابت ڪاوشون گڏ ٿيون ۽ نتيجي طور الجبرا جي علم تي (588ع) ۾ محمد بن موسيٰ الخوارزمي ڪتاب لکيو ۽ 1100ع ۾ ”الڪرخي“ جا درسي ڪتاب مرتب ڪيا ويا. جديد الجبرا ڏي ھڪ اھم قدم 825ع ۾ بغداد ۾ کنيو ويو جڏهن ھڪ عرب رياضيدان محمد ابن موسیٰ الخوارزمي (780-850) مشھور ڪتاب حساب الجبر والمقابلا (Calculation by restoration and reduction) لکيو جنھن م پھريون دفعو واضع ۽ جامع طريقي سان الجبرائي مساواتن جي حل ڪرڻ جا طريقا ڏنا ويا. محمد بن موسيٰ الخوارزمي جي الجبرا جو يورپي رياضيات تي تمام گهڻو اثر پيو. الخوارزمي جي ان ڪتاب جو ھڪ اطالوي رياضيدان فبناچي (Fibonacci) (1175-1250) لاطيني ٻولي م  ترجمو ڪيو. سنڌ ۾ پڻ رياضيءَ جي علم جا اهڃاڻ موهن جي دڙي مان انگن جي نظام جي صورت ۾ مليا آهن. انگريزن جي دور ۾ سنڌيءَ ۾ آلجبرا جا ڪتاب ڇپيا جيئن ”جبر ۽ مقابلو“ 1859ع ۾ ڇپيو جيڪو ديوان ننديرام جي پٽ ٿڌي مل ميراڻيءَ ترجمو ڪيو هو.
حوالا
زمرو: رياضيات زمرو:علم رياضي
مرزا اسلم بيگ
جنرل اسلم بيگ مرزا پاڪستاني فوج جو سربراهه رهيو آهي. 17 -آگسٽ- تي هوائي جهاز جي حادثي ۾ جنرل ضياءُ -الحق- جي مرڻ بعد هن عهدي تي فائز ٿيو. وٽس اهو عهدو 1991ع تائين رهيو، سندس سياسي عزائم جي پيش نظر صدر غلام اسحاق خان کيس هٽائي، جنرل آصف نواز کي فوج جو نئون سربراهه مقرر ڪيو. جيتوڻيڪ سندس ريٽائرمينٽ ۾ اڃا ٽي مهينا باقي هئا. جنرل اسلم بيگ 22 -آگسٽ- 1952ع تي فوج ۾ ڪميشن حاصل ڪئي. -ايس- ايس جي ڪمپني جي -ان- جٿي جي ميجر طور اڳواڻي ڪئي، جنهن 1960ع ۾ چترال ۾ دير جي نواب کي برطرف ڪيو هو. بعد ۾ 1984ع ۾ هوچيف آف جنرل اسٽاف مقرر ٿيو ۽ 1985 کان 1987ع تائين -پشاور- جو ڪور ڪمانڊر هو. اسلم بيگ 2 -آگسٽ- 1931ع تي -اتر- پرديش ضلعي آرام ڳڙهه جي ننڍڙي ڳوٺ مسلم پتي ۾ -جنم- ورتو. کيس ضياءَ دور ۾ فور اسٽار جنرل جي عهدي تي -ترقي- ملي ۽ وائيس چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ٿيو. ضياءَ جي مرڻ بعد فوج جو سربراهه ٿيو. -ترت- ئي عام چونڊون ٿيون ۽ اقتدار پيپلز -پارٽي- جي سربراهه محترمه بينظير ڀٽو کي منتقل ڪيو ويو. بهرحال، جنرل بيگ 1991ع تائين طاقتور فوج جو سربراهه رهيو ۽ 1991ع ۾ کيس ريٽائر ڪيو ويو. سندس رٽائرمينٽ کان پوءِ جنرل اسلم بيگ بابت ڳالهيون کليون. ريٽائرڊ ايئر مارشل -اصغر خان- سپريم ڪورٽ 1991ع ۾ هڪ آئيني درخواست داخل ڪئي ته اسلم بيگ، آءِ -ايس- آءِ جي تڏهوڪي سربراهه جنرل -اسد- دراني ۽ مهراڻ -بئنڪ- جي يونس حبيب سياسي مقصدن لاءِ عوام جو پئسو خرچ ڪيو آهي. -اصغر خان- اها درخواست بينظير ڀٽو جي تڏهوڪي گهرو معاملن واري وزير جنرل نصير -الله- بابر جي قومي اسيمبليءَ ۾ -ان- انڪشاف کان پوءِ داخل ڪئي هئي ته ڪيئن آءِ -ايس- آءِ 1990ع وارين چونڊن جا نتيجا تبديل ڪرڻ يا سياستدانن جون وفاداريون تبديل ڪرڻ لاءِ پئسا خرچ ڪيا. جنرل اسلم بيگ جي شخصيت ۽ ڪردار بينظير ڀٽو جي حڪومت تي دٻاءُ وجهڻ، نواز شريف جي دور ۾ مڃيل پرڏيهي پاليسي جي ابتڙ قدم کڻندي عراق، ڪويت -جنگ- بابت موقف اختيار ڪرڻ، سپريم ڪورٽ آڏو اهو مڃڻ ته هن چيف جسٽس تي اثر رسوخ هلايو هو. جهڙين ڳالهين جي ڪري تڪراري رهيو آهي. فوج مان ريٽائر ٿيڻ کانپوءِ هن ”فرينڊز“ نالي سان هڪ اين جي او ٺاهي، جنهن جو هو سربراهه آهي. سندس اها تنظيم مختلف سياسي نوعيت جون سرگرميون ڪندي رهندي آهي.
آرڪائيوز
آرڪائيوز جا گروپ
"آرڪائيوز (Archives): يوناني ٻوليءَ جي لفظ Archeion مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ڪنهن سرڪاري يا غير سرڪاري اداري جو رڪارڊ، جنهن کي ان جي اهميت سبب محفوظ ڪيو ويو هجي.’آرڪائيوز‘ انهن دستاويزن کي چئبو آهي، جن جي تاريخي ۽ تحقيقي حيثيت هجي ۽ انهن کي دستاويزي مرڪزن يا محڪمن، قومي يا صوبائي دستاويزي ادارن يا تحقيقي ڪتبخانن ۾ منتقل ڪيو ويو هجي ۽ هڪ خاص مدي گذرڻ بعد تحقيق ڪندڙن کي فراهم ڪيو وڃي يا انهن کي ڇپرائي عام ڪيو وڃي، جيئن ماڻهو انهن مان فائدو حاصل ڪري سگهن. سنڌ ۾ اطلاعات کاتي جي هٿ هيٺ آرڪائيوز جي ڊائريڪٽوريٽ قائم آهي، جنهن جي آفيس ڪلفٽن ڪراچيءَ ۾ واقع آهي. هتي خاص ڪري برطانوي دؤر سان وابسته ڪتاب، فائيل، خط ۽ ٻيو مواد محفوظ آهي. اسلام آباد ۾ پڻ سينٽرل آرڪائيوز جي آفيس ۽ لائبرري موجود آهي. "
زمرو:دستاويز زمرو:ڄاڻ
تعليم
تعليم (Education) پنهنجي وسيع تر معنيٰ ۾ اها شيءِ آهي جنھن جي ذریعي ماڻهن جي ڪنھن گروھ جون عادتون ۽ حدفَ هڪ نسل کان ٻئي نسل ڏانھن منتقل ٿيندا آهن. پنھنجي تڪنيڪي معنيٰ ۾ هن مان مراد اهو رسمي طريقو آهي جنهن ذريعي هڪ معاشرو پنھنجو مجموعي علم، هنر، روايتون ۽ قدر هڪ نسل کان ٻئي نسل ڏانهن منتقل ڪندو آهي؛ عموماً اسڪولن ۾ ڪئي ويندڙ تربيت.
[[فائل:Education index UN HDR 2007 2008.PNG|thumb|left|400px|دنيا جي مختلف ملڪن ۾  تعلیم جي شرح
زمرو:تعليم
هنر
هُنر يا مهارت (skill) ، وقت، توانائي يا ٻنهي جي گهٽ ۾ گهٽ استعمال  (outlay) سان گڏ، پهريان کان متعين نتيجا ڪڍڻ جي هڪ سکيل  صلاحيت کي چيو ويندو آهي. زمرو:سکڻ
پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ
پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ پاڪستان ۾ ٽيسٽ،ون دي ء ٽي ٽويئنٽي ميچن جي سار سنڀال ڪندو آهي.پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ جي بنياد 1948 ۾ لاهور ۾ وڌي ويئي.
اندروني سطح جا ٽورنامنٽ
قائد اعظم ٽرافي،هائير ڪپ ملڪ ۾ ڏاڊا مشهور آهن جنهن ۾ هر سال ملڪ جي مختلف ريجنل جو ٽيمون شرڪت ڪنديون آهن.
ديسي ٻولي
ڪنهن به ملڪ جي ديسي يا علائقي جي ٻولي، جيڪا عوام ۾ مروج هجي.
ايڪي جي واٽ
رياضيءَ جو هڪ اصطلاح، ٽه- رقمي ۽ پنج رقمي حسابن کي ”هڪ“ جي مدد سان حل ڪرڻ.
گجرات
گجرات رياست ڀارت جي اولھندي پاسي واقع ھڪ رياست جو نالو جنھن جي پکيڙ 1،96،204 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جي اتر اولھ واري سرحد پاڪستان جي صوبي سنڌ سان ملي ٿي. ان جي اتر اوڀر ۾ اتر ۽ اتر اوڀر  ۾   راجھستان ۽ مڌيا پرديش ، ڏکڻ ۾ مھاراشٽر ۽ ڏکڻ اولھ ۾ عربي سمنڊ واقع آھن. ھن رياست جو گاديءَ جو هنڌ گانڌي نگر ۽ سڀ کان وڏو شھر احمد آباد آهي.
تاریخ
ٻہ ھزار سالن جي پراڻي تاريخ رکندڙ ھن علائقي جي لاء چيو وڃي ٿو ته ڪرشن ڀڳوان مٿرا شھر ڇڏي ھن رياست جي علائقي (سوراشٽر  جي اولھ واري ڪناري) ۾ رھائش اختيار ڪئي جتي ھاڻي دوارڪا  شھر آھي. بعد واري دؤر ۾ موريا، پرٿار ۽ ٻين خاندانن ھن رياست تي حڪومت ڪئي جن مان چانڪي (سولنڪي) بادشاھن جي دؤر ۾ ھن خطي ترقي ماڻي. گجرات بعد ۾ مسلمانن ۽ پوء برطانوي راڄ جي حاڪميت ۾ آيو. برٽش انڊيا ۾ موجوده گجرات ٻن حصن ۾ ورھايل ھيو جن ۾ ھڪ حصو برطانوي قبضي وارو ۽ ٻيو حصو ديسي رياستن وارو ھيو. اڳتي ھلي انگريز سرڪار گجرات کي ۽ سنڌ کي بمبئي صوبي ۾ ملائي ڇڏيو. تقسيم ھند کان بعد انڊيا جي سرڪار 1 مئي 1960 ۾ موجوده گجرات رياست کي قائم ڪيو
ديباچو
150px|thumb|کاٻو|وليم بلڪي پاران بيت [[ميلٽن: ٻن ڪتابن وارو بيت|ميلٽن بابت لکيل ديباچو]] ديباچو ، ڪنهن ڪتاب يا ادبي ڪم جي شروعات ۾ لکيل لفظن کي چيو ويندو آهي، ديباچو ڪتاب جو لکيڪ لکندو آهي جڏهن ته ڪتاب بابت لکيڪ کان سواءِ ڪير ٻيو مضمون لکي ته ان کي پيش لفظ چيو ويندو آهي. پيش لفظ اڪثر ديباچي کان پهرين موجود هوندو آهي. ديباچي ۾ اڪثر اهو ٻڌيل هوندو آهي ته ڪتاب ڪنهن جي مدد سان مڪمل ٿيو.
گجرات
زراعت
گجرات انڊيا جي ڪپھ ، تماڪ اور مڱ ڦرين جي پیداوار ۾ سڀ کان وڏي رياست آھي. زرعي فصلن ۾ ھتي ڪڻڪ جوئر اسپنگر جا فصل ڪثرت سان ٿيندا آهن. ھتان جي ٻيلن ۾ ساڳوان، ھلدريو، ساداد ۽ بانس جا وڻ پڻ ملندا آھن
ديباچو
ديباچي ۾ اهو ٻڌايو ويندو آهي ته هي ڪتاب ڪيئن ممڪن بڻيو، ڪتاب لکڻ جو خيال ڪيئن آيو. ان کان سواءِ ليکڪ انهن جا ٿورا مڃيندو آهي جن ڪتاب ۾ سهڪار ڪيو. ديباچي جي هيٺ اڪثر ليکڪ جي صحيح، تاريخ ۽ جاءِ لکيل هوندي آهي پر ديباچي لاءِ اهو ضروري ناهي، جڏهن ته پيش لفظ ۾ لکندڙ جي صحيح هجڻ ضروري آهي.
گجرات
صنعت
ریاست ۾ صنعتي ترقيءَ ۾ اضافو ٿيندو رهيو آهي ان ۾ ڪيميڪل، پيٽرو ڪيميڪل، ڀاڻ، انجنيئرنگ، اليڪٽرانڪس وغيره شامل آهن. سال 2004 ۾ رياست ۾ رجسٽرڊ فيڪٽرين جو تعداد 21،536 (عارضي) ھيو جن ۾ سراسري طور 9.27 لک مزدورن کي روزگار ميسر ھيو. ڊسمبر، 2005 تائين گجرات جي صنعتي ترقي جي  ڪارپوریشن 237 صنعتي ادارا قائم ڪيا ھيا.
ديباچو
Preface لاطيني ٻولي جي لفظن prae ۽ fatia جو مرڪب آهي، جنهن جي معني ”پهريون ڳالهائڻ“ آهي.
گجرات
آبپاشي اور بجلي
ریاست ۾ دریائي پاڻي ۽ زمین اندر پاڻي جي جملي آبپاشي جي صلاحیت 64.48 لک ھيڪٽر ھئي جنھن ۾ سردار سروور (نرمدا) منصوبي جي 17.92 لک ھيڪٽرن جي صلاحیت بہ شامل آھي.
ديباچو
حوالا
زمرو:ڪتاب ڊزائين زمرو:ڪتابي اصطلاعون
اوشوء جي آتم ڪھاڻي
ڪتاب اوشوء جي آتم ڪھاڻي مفڪر رجنيش اوشوءَ جي آتم ڪهاڻي (Glimpses of a Golden Childhood) جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو ليکڪ فياض لطيف ڪيو. ڪتاب ۾ ناشر جي نوٽ ۽ ويچارن سان گڏ سوامي ديواڀينند جو مهاڳ بہ ڏنل آهي ۽ رجنيش اوشوءَ جون ڪجھ تصويرون پڻ ڇپيل آهن. هي ڪتاب جولاءِ 2003ع ۾ ”موهن جو دڙو پبلشنگ ايجنسي“ لاڙڪاڻي طرفان شايع ٿيو، ڊيمي سائيز جي 229 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي.
حوالا
زمرو:2003ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
گجرات
سڙڪون
2005-06 جي آخر ۾ ریاست ۾ سڙڪن جي ڪل ڊيگهه تقریبن 74،038 ڪلومیٽر ھئي.
ھوائي ٽرئفڪ
ریاست جي شھر احمد آباد ۾ واقع اھم ھوائي اڏي کان ممبئي ، دھلي ۽ ٻين شھرن جي لاءِ روزانو طیارن جي سروس ميسر رھندي آھي. احمد آباد ہوائي اڏي کي ھاڻي بین الاقوامي ھوائي اڏي جو درجو ملي چڪو آهي. ٻين هوائي اڏن ۾ وڊودرا، ڀاونگر، ڀج، سورت، ڄام نگر، ڪاڊلا، ڪیشود، پوربندر ۽ راجڪوٽ جا ھوائي اڏا شامل آهن.
ریل
گجرات جي سڀ کان مصروف ریلوي اسٽیشن وڊودرا جنڪشن آھي. جتان ھر روز 150 کان بہ زیادہ ٽرینن جي آمد ٿيندي آھي۽ هندوستان جي ڪنڊ ڪڙڇ تائين ھتان کان ٽرينون نڪرنديون آهن. وڊودرا کان علاوہ گجرات جي وڏين اسٽیشنن ۾ احمد آباد، سورت، راج ڪوٽ، ڀج ۽ ڀاونگر شامل آھن. گجرات ملڪ جي اولھندي ریلوي زون ۾ شامل آھي.
بندرگاھون
گجرات ۾ ڪل 40 بندرگاھون آھن. ڪاڊلا ریاست جي سڀ کان وڏي بندرگاهه آهي. سال 05-2004 دوران گجرات جي وچولين ۽ ننڍين بندرگاھن مان ڪل 971.28 لک ٽن مال ڍويو ويو جنهن ۾ ڪاڊلا جي بندرگاھ تان 415.51 لک ٽن مال جي ڍوئي شامل ھئي.
سیاحتي مقام
ریاست ۾ دوارڪا، سومناٿ، پاليتانا، پاواڳڙھ، اباجي ڀدرہشور، شاملاجي، ترگا ۽ گرناڙ جھڙن مذهبي مقامن کان علاوہ مهاتما گانڌيءَ جي جنم ڀومي پوربندر ۽ پراتتو ۽ فن تعمیر جي لحاظ کان قابل ذڪر پاٽن، سدڌپر، گھرنلي، بڊنگر، موڌيرا، لوٿل ۽ احمد آباد جا مقام بہ شامل آهن. احمدپور ماڊوی، چارباڙ اڀارت ۽ تيٿل جا خوبصورت سامونڊي ڪنارا، ستپڙ جا پھاڙي منظر، گر جنگلن جا پاڪ آستانا پڻ سیاحتي جايون آهن.
تعلیم
500 یا ان کان زیادہ آبادي وارن تقريبن ھر ڳوٺ ۾ ستن کان يارھن سالن جي سڀني ٻارن جي لاء بنیادي تعلیمي ادارا کلي چڪا آهن. تحقیقي ادارن ۾ احمد آباد ۾ فزیڪل ریسرچ لیبارٽري،  احمد آباد ٽیڪسٽائل انڊسٽریز ریسرچ ايسوسيئيشن، سيٺ ڀولاڀائي جي سگڀائی انسٽيٽيوٽ آف لرننگ اینڊ ریسرچ، دی انڊین انسٽيٽيوٽ آف مینجمينٽ، دي نیشنل انسٽيٽيوٽ آف ڊیزائن ۽ دي سردار پٽیل انسٽيٽیوٽ آف ايڪانامڪ اینڊ سوشل ریسرچ، وڊودرا ۾ اورینٽل انسٽيٽیوٹ ۽ ڀاونگر ۾ سینٽرل سالٽ اینڊ مرين ڪیمیڪل ریسرچ انسٽيٽيوٽ شامل آهن۔
زبان
گجراتي ۽ ھندي ٻولي ریاست جون سرڪاري ٻوليون آهن. گجراتي ٻولي سنسڪرت، پراڪرت ۽ اپڀرش مان نڪتل ھندوستان جي ھڪ آريائي ٻولي آھي. ھن رياست ۾ انگريزي ۽ مراٺي يا مرھٽي ٻوليون پڻ مروج آهن.
فن
ھن رياست جي تعميري فن جا شاھڪار مندرن جي صورت ۾ سومناٿ، دوارڪا، موڌيرا، ٿان، گھملي ۽ گرناڙ ۾ موجود آهن. پندرهين صدي عيسويءَ کان وٺي جي علائقو ڪاٺي جي فن نقاشي جي ڪري مشھور رھيو آھي.
ايڪتال
ايڪتال واپارين جي اصطلاح ۾ هڪ مڻ ۾ چاليھ سيرن بدران ايڪيتاليهن سيرن جي تور.
حوالا
زمرو:تور جا ايڪا
روس
روس    روسي ٻولي ۾ Россия (روسيا)، سرڪاري نالو رشين فيڊريشن (روس جو وفاق) جنھن کي روسي ٻولي ۾ روسياسڪايا فيڊريٽسيا سڏيندا آهن. يوريشيائي جي ھڪ وفاقي ريپبلڪ آھي. اھو پکيڙ ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ آهي. ان جي پکيڙ 17,075,200 چورس ڪ م يا 6,592,772 چورس ميل آهي جيڪو انساني ابادي واري دنيا جو اٺون حصو آھي. ھن ملڪ جي ان وسيع پکيڙ ۾ 11 ٽائيم زون اچي وڃن ٿا. دنيا ۾ روس جي سرحد سڀ کان وڌيڪَ ملڪن سان لڳي ٿي جن جو تعداد 14 آھي. ان جي اتر اولهه کان ڏکڻ اوڀر جي طرف روس جون زميني سرحدون ناروي، فنلينڊ، استونيا، لٽويا، لٿووينيا ۽ پولينڊ، بيلاروس، يوڪرين، جارجيا، آذربائيجان، قازقستان، چين، منگوليا، ۽ اتر ڪوريا سان ملن ٿيون۔ جڏهن ته هن جون آبي سرحدون جاپان کان اخوتسڪ سمنڊ، گڏيل آمريڪي رياستن جي ریاست الاسڪا  کان  بيرنگ سمنڊ ۽ ڪئناڊا جي ڄميل سمنڊ طرف اتر جا ٻيٽ ملن ٿا. روس جي آبادي 14،62،00،000 آهي. آبادي ۾ اھو يورپ جو سڀ کان وڏو ملڪ آهي. دنيا جي وڏي آبادي وارن ملڪن ۾ ان جو نمبر نائون آھي ان جي گادي جو هنڌ ماسڪو شھر آھي جيڪو يورپ جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر آھي. سينٽ پيٽرز برگ روس سميت يورپ جو ٻيون نمبر وڏو شھر آھي. 1991ع ۾ سوويت يونين جي خاتمي بعد روسي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ روسي فيڊريشن ۾ تبديل ٿي ۽ 1993ع ۾ نئين آئين ذريعي وفاقي نيم صدارتي نظام قائم ڪيو ويو. سن 2000ع کان وٺي ھن ملڪ جو صدر ولاديمير پيوٽن آهي. انساني ترقيءَ جي اشاريي مطابق ھن ملڪ جو دنيا ۾ 52ھون نمبر آھي. ملڪ ۾ يونيورسٽي تائين تعليم مفت فراھم ڪئي وڃي ٿي. ملڪ جي معيشت دنيا جي طاقتور معيشتن ۾ شامل آھي ۽ ناليوار جي ڊي پي ۾ ھن ملڪ جو دنيا ۾ يارھون نمبر آھي. مساوي قوت خريد مطابق جي ڊي پي ۾ ھن ملڪ جي معيشت دنيا اندر ڇھين نمبر تي آهي. ھي ملڪ دنيا جي ھڪ وڏي ايٽمي طاقت آھي ۽ گڏيل قومن جو باني ۽ سلامتي ڪائونسل جو ويٽو جو اختيار رکندڙ مستقل رڪن آھي. دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪَ ايٽمي ھٿيار پڻ ھن ملڪ وٽ آھن. دنيا جي ٻين وڏي فوج پڻ ھن ملڪ جي آھي ۽ دنيا ۾ فوج تي وڌيڪ خرچ ڪندڙ چوٿون وڏو ملڪ آهي. دنيا جي معدني ۽ توانائي جي ذريعن جو وڏو حصو ھن ملڪ وٽ آهي. روس دنيا ۾ سڀ کان وڏن تيل ۽ قدرتي گيس پيدا ڪندڙ ملڪن ۾ شامل آهي. ملڪ جي 20, شنگھائي ڪوآپريشن آرگنائيزيشن، ڪائونسل آف يورپ، ايشيا پيسفڪ ايڪانامڪ ڪوآپريشن، آرگنائيزيشن آف سڪيورٽي اينڊ ڪوآپريشن ان يورپ، انٽرنيشنل انويسٽمينٽ بينڪ ۽ ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن، ڪامن ويلٿ آف انڊپينڊنٽ اسٽيٽس، ڪليڪٽو سيڪيورٽي ٽريٽي آرگنائيزيشن، يوريشين ايڪانامڪ يونين جو رڪن ملڪ آهي.
سوشلسٽ انقلاب کان اڳ
ڏھين کان يارھين صدي عيسويءَ ۾ خيويائي روس يورپ جي سڀ کان خوشحال ۽ وڏين رياستن ۾ شمار ٿيندو هو ان رياست جو ولاديمير اعظم (980–1015)  ۽ ان جو ڏاھو جي لقب سان مشھور پٽ ياروسلاف  وارا دؤر ان رياست جو سونھري دور شمار ڪيا ويندا آهن. ان ئي دؤر ۾ ۾ روس جي ماڻھن بازنطيني ايمپائر مان آيل آرٿوڊوڪس عيسائيت کي قبول ڪيو ۽ ان سان گڏوگڏ ساڳي دؤر ۾ پھريون مشرقي قانوني مجموعي جو مسودو روسڪايا پراودا  جوڙيو ويو. يارھين ۽ ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ خانه بدوش ترڪ قبيلن: قبچاقن ۽ پچنگن وغيره جي لاڳيتي حملن ڪري مشرقي سلواڪ وارين آبادين وڏي پيماني تي اترئين گھاٽن ٻيلن وارن محفوظ علاقي زيلسي ڏي ھجرت ڪئي.
جاگيرداري جي مضبوط ٿيڻ سبب خيويائي رياست جي مرڪزيت ختم ٿيندي وئي جنھن سان رياست اندر گھرو ويڙھ ٿيندي رھي. 1837-40ع دوران منگولن جي حملي خيو کي تباھ ڪري ڇڏيو ۽ روس جي اڌ آبادي ان حملي ۾ ھلاڪ ٿي وئي. حملي آورن، جن کي بعد ۾ تاتار سڏيو ويو، اتي اورد زرين (Golden Horde) نالي رياست قائم ڪئي. ان جو ترڪ ٻولي ۾ نالو آلتين اوردو ھيو. روس جو ڏاکڻو ۽ وچون حصو اٽڪل ٻہ صديون ان رياست ھيٺ رھيو. پولينڊ جي بادشاھت (1025-1385) نيٺ گاليشيا والھينيا کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، جڏهن ته خيو جي پسگردائيءَ ۾ واقع ٻن علائقن: نووگورود ريپبلڪ ۽ منگولن جي زير اثر ولاديمير سوزدال ملي ڪري موجود روسي قوم جو بنياد وڌو. نووگورود ريپبلڪ منگولن جي تسلط مان جان ڇڏائي ۽ پسڪوف واري علائقي سميت انھن ڪنھن حد تائين منگولن جي خيويائي روس تي حملي واري وقت کان وٺي پنھنجي خودمختياري بحال رکي ھئي. نووگورود وارن 1240ع ۾ اليگزينڊر نيوسڪي جي قيادت ۾ نيوا واري جنگ ۾ سويڊن جي حملي آورن کي شڪست ڏئي. 1242ع ۾ انھن برف واري جنگ ۾ جرمن صليبين کي شڪست ڏئي. خيويائي روس جي خاتمي بعد روس جي ٻين قائم ٿيندڙ طاقتور رياست ماسڪو واري گرينڊ ڊچي ھئي جيڪو شروع ۾ ولاديمير سوزدال جو حصو ھئي ماسڪو پرنس دمتري دونسڪوئي جي اڳواڻي ۾ روسي آرٿوڊوڪس چرچ جي حمايت يافتہ روسي پرنسپلٽين جي متحده فوج سان ملي ڪري 1830ع ۾ ڪليڪوفو واري جنگ ۾ منگول تاتارين کي شڪست ڏئي ماسڪو آھستي آھستي چوڌاري موجود پرنسيپلٽين کي پاڻ ۾ ضم ڪري ڇڏيو جن ۾ توير واري پرنسپلٽي ۽ نووگورود ريپبلڪ پن شامل ھيون. عظيم ايوان ٽئين اورد زرين جي تسلط کي ختم ڪري وچ روس ۽ اتر روس کي ماسڪو جي راڄ ھيٺ ملائي روس جو پھريون حاڪم ٿيو جنھن سموري روس جي ڊيوڪ وارو لقب اختيار ڪيو. 1453ع ۾ قسطنطنيہ جي شڪست پاڻ کي اوڀر رومن ايمپائر جي وارث ھجڻ جو دعويدار ٿيو ايوان ٽئين بازنطيني شھنشاھ ڪنسٽنٽائين يارھين جي ڀائٽي صوفيه پلائيولاجينا سان شادي ڪئي ۽ بازنطيني ايمپائر جي ٻن منڍين واري باز جي نشان کي پنھنجي رياست جو نسبتي نشان بڻايو.
ماسڪو جي گرينڊ ڊيوڪ ايوان چوٿين بيخوف روسي زارشاھي نالي بادشاھت جو بنياد وجھي 1547ع ۾ پھريون روسي بادشاھ يا زار جي حيثيت سان تخت تي ويٺو ۽ ھن 1550ع ۾ قانونن جو نئون مجموعو سديبنڪ نافذ ڪيو جنھن ذريعي ھن جاگيردارنہ نمائندگي جو پھريون ادارو زيمسڪي سابور قائم ڪري مذھبي پيشوائن جي مقامي اثر رسوخ کي گھٽائي ختم ڪري ڇڏيو. ان پھرين زار ٽي تاتار خانيٽن: ڏکڻ اولھ سائبيريا واري سائبيريائي خانيٽ، قازان خانيٽ ۽ آستراخان خانيٽ وولگا سميت کي شامل ڪري روس جي پکيڙ ۾ ٻيڻ تي اضافو ڪيو سورھين صدي عيسويءَ ۾ روس يورال جبلن جي اوڀر تائين وسعت ماڻي. ان طاقتور زارشاھي کي پولينڊ، لٿوانيا، سويڊن، ڊينمارڪ ۽ ناروي جي اتحاد سان بالٽڪ سمنڊ ۽ سامونڊي واپار لاء پھچ حاصل ڪرڻ جي ھڪ ڊگھي ۽ غير فيصلاڪن ليوونيائي جنگ ڪمزور ڪري ڇڏيو ساڳي وقت ڪرائميائي خانيٽ جي تاتارين پڻ ڏکڻ پاسي کان روس تي حملا جاري رکيا وولگا واريون خانيٽون بحال ڪرائڻ خاطر ڪرائميائي خانيٽ ۽ ان جي اتحادي عثماني خلافت 1571ع ۾ وچ روس تي حملو ڪري ماسڪو جي ديوارن تائين پھچي چڪا ھيا پر ايندڙ ٻئين سال حملي آور وڏي فوج کي مولودي واري جنگ ۾ شڪست ملي.
1682 ۾ پيٽر اعظم روس جو زار يا بادشاھ ٿيو ۽ 1721ع ۾ ھن پنھنجي شھنشاھ ھجڻ جو اعلان ڪيو. ھن روس کي يورپ جي ھڪ وڏي طاقتور رياست بڻايو. ھن 1700 کان 1721 تائين ھلندڙ اتر واري وڏي جنگ ذريعي سويڊن کي شڪست ڏئي. 1703ع ۾ ھن بالٽڪ سمنڊ تي سينٽ پيٽرزبرگ شھر جو بنياد وجھي روس جي گادي جو هنڌ اتي منتقل ڪيو. ھن روسي ڪلچر کي اولھ يورپ واري ڪلچر ۾ تبديل ڪرڻ لاء سڌارا آندا جن روسي ڪلچر کي ڪافي تبديل ڪيو. سندس ڌي ايلزبيٿ (1741–1762) جي دؤر ۾ روس ستن سالن واري جنگ (1756–1763) جي ور چڙھيو. ان جنگ ذريعي روس اوڀر پروشيا کي پنھنجي حدن ۾ ملائي برلن جي دروازن تائين پھتو پر ملڪه جي وفات بعد اھي علائقا پروشيا کي واپس موٽائي ڏنا ويا. عظيم ڪيٿرائين ٻين روس تي 1762ع کان 1796ع تائين حاڪم رھي جنھن جي دور کي روسي جاڳرتا وارو دور سڏيو ويندو آهي. ھن روس جي سرحد پولينڊ جي علائقن ۽ ڏکڻ ۾ ڪرائميائي خانيٽ کي شڪست ڏئي ڪاري سمنڊ تائين وڌائي. ڪيٿرائين کان پوءِ سندس پٽ پال پھريون تخت تي ويٺو. ان بعد 1801 ۾ اليگزينڊر پھريون بادشاھ ٿيو جيڪو 1825ع تائين رھيو. ان جي دؤر ۾ روسي الاسڪا پھتا ۽ ان کي آباد ڪرڻ شروع ڪيو
نيپولين وارين جنگن دوران روس فرانس جي ايمپائر خلاف ٻين يورپي ايمپائرن جي اتحاد ۾ شامل ٿيو. 1812ع ۾ فرانس جي فوج ماسڪو تائين پھتي ھئي پر کيس سخت مزاحمت ۽ سردي جي موسم سبب ناڪامي ڏسڻي پئي. اتحادي فوج نيٺ پيرس ۾ داخل ٿي. روسي فوجي آفيسر جڏھن فرانس کان واپس آيا تہ پاڻ سان گڏ لبرل ازم وارا خيال کڻي آيا ۽ 1825ع ۾ انھن زار جي اختيارن گھٽائڻ لاء انقلاب جي ناڪام ڪوشش ڪئي. نڪولس پھرين جو جو قدامت پسند دؤر 1825ع کان 1855ع تائين ھليو جنھن بعد ڪرائميا واري جنگ ۾ شڪست روس جو يورپ ۾ غلبو ۽ اثر رسوخ گھٽائي ڇڏيو. 1847 کان 1851 دوران روس ۾ ڪالرا جي وبا ۾ ڏھ لک ماڻھو ھلاڪ ٿي ويا. نڪولس کان پوء اليگزينڊر ٻيون |اليگزينڊر ٻئين جو دور 1855 کان 1881 تائين ھليو جنھن دوران صنعتڪاري کي فروغ مليو ۽ روسي شاھي فوج کي جديد بڻايو ويو جنھن 1877 1878 جي روس ترڪ جنگ ذريعي عثماني خلافت کان بلقان جا گھڻا حصا آزاد ڪرايا. عثماني خلافت، قجر گھراڻي جي ايراني ۽ چين جي چنگ گھراڻي جي اثر رسوخ گھٽجڻ سان پيدا ٿيل خال کي برطانيه ۽ روسي ايمپائر ڀرڻ شروع ڪيو ۽ انھن ٻنھي ايمپائرن جي ڇڪتاڻ  وڏي راند (The Great Game) جو نالي سان مشهور ٿي. اڻويھين صدي دوران روس ۾ سوشلسٽ تحريڪن جي شروعات ٿي. 1881ع ۾ انقلابين جي حملي ۾ اليگزينڊر ٻيون مارجي ويو ۽ سندس جاءِ تي ان جو پٽ اليگزينڊر ٽئين جي تاج پوشي ٿي جنھن جو راڄ 1894 تائين پرامن طريقي سان ھليو جنھن بعد ان ساڳي سال روس جو آخري زار نڪولس ٻيون تخت تي ويٺو. ان جي دور ۾ 1905 ۾ خوني انقلاب آيو جنھن کي خوني آچر 2005 سڏيو ويندو آهي. ان انقلاب ۾ بغاوت کي تي چيڀاٽيو ويو پر حڪومت ملڪ ۾ 1906 واري آئين جي صورت ۾ تمام وڏا سڌارا آڻڻ تي مجبور ٿي. ماڻھن کي اظھار جي آزادي ۽ جلوس ڪڍڻ، سياسي جماعتن جي قانوني حيثيت ۽ ڊوما جي نالي سان چونڊ واري مقننه جي قيام وارا حق ڏنا ويا.
روسي سوشلسٽ ريپبلڪ
1914ع ۾ آسٽريا ھنگري ايمپائر طرفان روس جي اتحادي سربيا جي بادشاھت سان جنگ جي اعلان بعد روس بہ ٻين جنگ عظيم ۾ شامل ٿي ويو 1916 ۾ پبرسلوف واري حملي دوران روسي شاھي فوج آسٽروھنگري ايمپائر جي فوج کي لڳ ڀڳ ناس ڪري چڏيو جنگي خرچ ۾ اضافي، جنگ ۾ ٿيل جاني نقصان، بدعنواني ۽ بغاوت جي افواھن روس ۾ اڳواٽ موجود عوامي بي اعتمادي ۾ ويتر گھڻو اضافو ڪيو جنھن 2017ع واري آڪٽوبر انقلاب لاء راھ ھموار ڪئي. فيبروري 2017 جي انقلاب نڪولس ٻئين کي اقتدار ڇڏڻ تي مجبور ڪيو. ھن ۽ سندس خاندان کي قيد ڪيو ويو ۽ بعد ۾ روسي گھرو ويڙھ دوران يڪاتيرنبرگ ۾ گوليون ھڻي قتل ڪيو ويو. شاھي نظام کي ختم ڪري پھرين سيپٽمبر 1917ع تي روسي سياسي جماعتن جي اتحاد جي عارضي حڪومت ٺاهي وئي ۽ روسي ريپبلڪ جي قيام جو اعلان ڪيو ويو 6 جنوري 2018 تي روسي آئين ساز اسيمبلي روسي جنھوري وفاقي ريپبلڪ جو اعلان ڪيو ٻئي ڏينهن تي آل رشين سينٽرل ايگزيڪٽو ڪاميٽي ان آئين ساز اسيمبلي کي ٽوڙي ڇڏيو
پيٽروگراڊ سوويت پڻ ھڪ متبادل سوشلسٽ اداري جي حيثيت ۾ موجود ھئي جيڪا مزدورن ۽ ھارين جي چونڊيل سوويت جي نالي سان مشهور ڪائونسلن ذريعي طاقت کي برقرار رکيو. آڪٽوبر 1917ع ۾ بالشويڪن ولاديمير لينن جي سربراهي ۾ انقلاب آڻي عارضي حڪومت کي ختم ڪري سوويت جي ذريعي ملڪ ھلائڻ شروع ڪيو ۽ اھڙي طرح دنيا جي پھرين سوشلسٽ رياست وجود ۾ آئي جنھن سان گڏوگڏ ڪميونسٽ مخالف سفيد تحريڪ جي ويڙهاڪن ۽ سويت ڪائونسلن جي سرخ فوج وچ ۾ گھرو ويڙھ جي شروعات ٿي وئي. بالشويڪ روس کي بريسٽ لتووسڪ معاھدي ذريعي سموري يوڪرين سان گڏوگڏ پولينڊ، فنلئنڊ ۽ بالٽڪ علائقن تان ھٿ کڻڻو پيو. پھرين جنگ عظيم جي اتحادي طاقتن روسي گھرو ويڙھ ۾ ڪميونسٽ مخالف فوجين جي مدد ۾ ناڪام مداخلت ڪئي گھرو ويڙھ روس جي معيشت ۽ انفراسٽرڪچر کي ڳرو نقصان رسايو. لڳ ڀڳ 70 کان 120 لکن تائين ماڻھن جو جاني نقصان ٿيو جن اڪثريت عام شھرين جي ھئي 1921 ۽ 1922 واري ڏڪار جا اڌ ڪروڙ ماڻھو شڪار ٿيا
1957ع ۾ سوويت يونين پھريون مصنوعي سيٽلائيٽ اسپٽنڪ 1 خلا ۾ موڪليو جنھن سان خلائي دؤر جو آغاز ٿيو روسي خلاباز يوري گئگرين پھريون انسان ھيو جنھن 12اپريل 1961ع تي ووستوڪ 1 خلائي جھاز ۾ سوار ٿي خلا ۾ داخل ٿي ڌرتي جي چوڌاري چڪر لڳايو. خروشچيف کان پوءِ 1964ع ۾ ليوند برژنيف سوويت يونين جو سربراھ ٿيو جيڪو 1982ع تائين ان منصب تي رھيو جيڪو سوويت يونين جي معاشي جمود جو دور سڏيو ويندو آهي. ملڪ جي معاشي ترقي ڏاڍي سست ٿي وئي. 1979ع ۾ افغان انقلاب بعد سوويت يونين جي فوج جي اتي داخل ٿيڻ سان سوويت افغان جنگ جي شروعات ٿي. 12 نومبر 1982تي يوري آندروپوف ملڪ جو سربراھ ٿيو جيڪو 9 فيبروري 1984 ۾ وفات ڪري ويو ۽ ڪانسٽينٽن چرنينڪو سربراھ ٿيو جيڪو 10 مارچ 1985 تي فوت ٿيڻ تائين عھدي تي رھيو ۽ پوء ميخائيل گورباچوف ملڪ جو آخري سربراھ ٿيو.
گورباچوف معاشي جمود کي ختم ڪرڻ ۽ حڪومت کي جمھوري بنائڻ خاطر سوويت نظام ۾ لبرل سڌارا پرسٽروئڪا (نئين تشڪيل) ۽ گلاسنوسٽ (اظھار جي آزادي) وارين پاليسين جي صورت ۾ نافذ ڪيا پر انھن پاليسين ملڪ ۾ قومپرستي ۽ علحدگي پسنديءَ کي ھٿي ڏني. دنيا جي ٻين وڏي معاشي طاقت پوئين دور ۾ ھڪ وڏي معاشي گھوٽالي جو شڪار ٿيندي وئي 1991 ۾ بالٽڪ رياستون سوويت يونين کان ڌار ٿيڻ جي شروعات ڪئي 1991ع ۾ ھڪ ريفرينڊم ذريعي سوويت شھرين جي اڪثريت سوويت يونين کي خودمختيار رياستن جي يونين ۾ تبديل ڪرڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو 1991ع ۾ بورس يلٽسن روسي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جو پھريون ڀيرو سڌي چونڊ وسيلي صدر چونڊجي آيو آگسٽ 1991 ۾ ڪميونسٽ پارٽي جي حق ۾ سوويت يونين کي قائم رکڻ خاطر گورباچوف جي خلاف فوجي بغاوت ٿي 25 ڊسمبر 1991ع تي سوويت يونين جي خاتمي جو اعلان ٿيو جنھن سان موجوده روس سميت چوڏھن ٻيون نيون رياستون وجود ۾ آيون.
روسي فيڊريشن
سوويت يونين جي معاشي ۽ سياسي زوال روس جي معيشت کي ھڪ ڊگھي وقت لاء ڊپريشن ۾ رکيو ان ڪري روس ۾ نجڪاري، آزاد تجارت ۽ لبرلائيزيشن وارا سڌارا آڻدا ويا. ان کان سواءِ آمريڪا ۽ آء ايم ايف جون تجويزيل معيشت ۾ بنيادي تبديليون پڻ آنديون ويون پر ملڪ ۾ پيدا ٿيل نئين ارب پتين ناڻو ۽ اثاثا وڏي پيماني تي ملڪ کان ٻاھر منتقل ڪرڻ شروع ڪيا معاشي ڊپريشن سماجي خدمتن جو زوال آڻي ڇڏيو. غربت ۾ تيزي سان اضافو ٿيو ۽ ڄمڻ جي شرح کان موت جي شرح وڌي وئي 1990واري ڏھاڪي ۾ بدعنواني، ڏوھ ۽ لاقانونيت انتھا تي پهچي چڪا ھئا. 1993ع ۾ بورس يلٽسن۽ پارليامينٽ وچ ۾ ڇڪتاڻ جي ڪري آئيني گھوٽالو پيدا ٿيو جنھن جي نتيجي ۾ فوج کي مداخلت ڪرڻي پئي. مغربي طاقتن يلٽسن جي حمايت ڪئي. ان بحران دوران 100 کان وڌيڪَ ماڻھو مارجي ويا نيٺ معاملو آئيني ريفرنڊم ذريعي حل ٿيو ۽ نئون آئين جوڙي نافذ ڪيو ويو جنھن ۾ صدر کي وڌيڪ اختيار ڏنا ويا 31 ڊسمبر 1999ع تي صدر بورس يلٽسن ملڪ ۾ معاشي بھتري آڻڻ ۾ ناڪامي سبب غير مقبول ٿي چڪو ھو جنھن ڪري ان استعيفا ڏني ۽ پنھنجي جانشين طور روسي وزيراعظم ولاديمير پيوٽن کي چونڊيو پيوٽن 2000 ۾ روسي صدرات جي چونڊ کٽي ملڪ جو صدر منتخب ٿيو ھن چيچنيائي بغاوت کي ڪچليو. تيل جي قيمتن ۾ اضافي سان ھتي پرڏيهي سيڙپڪاري وڌي ۽ پيوٽن جي ڏاھپ وارين معاشي ۽ مالياتي پاليسين سبب روسي معيشت اٿڻ شروع ڪيو جنھن سان ماڻھن جي معيار زندگي ۾ اضافو ٿيو ۽ روس جو عالمي سياست ۾ غلبو پڻ وڌيو 2004 واري صدارتي چونڊ ۾ ھي ڀيھر صدر چونڊجي ويو 2 مارچ 2008 تي دميتري مدوديف صدارتي چونڊ کٽي ملڪ جو صدر ٿيو ۽ پيوٽن وري ملڪ جو وزيراعظم ٿيو. پيوٽن آئيني رڪاوٽ سبب ٽيون ڀيرو لاڳيتو صدر ٿي نہ پئي سگھيو. 2012 جي صدراتي چونڊن ۾ پيوٽن وري صدر چونڊجي آيو ۽ مدوديف ملڪ جو وزيراعظم مقرر ٿيو. 2014ع ۾ يوڪرين ۾ انقلاب اچڻ سبب اتان جو صدر وڪٽر يانوڪوويچ ملڪ ڇڏي ٻڄي ويو جنھن بعد پيوٽن پارليامينٽ کان يوڪرين ۾ فوج موڪلڻ جي منظوري ورتي جنھن ذريعي ھن ڪرائميا جو ڪنٽرول حاصل ڪيو. 2014 ۾ ڪرائميا ۾ ريفرنڊم ڪرايو ويو جنھن ۾ ووٽرن جي اڪثريت علحدگي جي حق ۾ ووٽ ڏنو روس ڪرائميا کي پنھنجي وفاق ۾ شامل ڪري ڇڏيو جنھن قدم کي عالمي برادري تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو سيپٽمبر 2015ع ۾ روس شام جي گھرو ويڙھ دوران شامي حڪومت جي مدد ۾ فوج موڪلي ۽ جنگجو گروھ آء ايس آء ايل جي اسلامڪ اسٽيٽ، النصرہ فرنٽ (ليونت جي القاعده)، آرمي اف ڪانڪئيسٽ ۽ ٻين گروهن تي ھوائي حملا ڪيا. 2018 جي ئ صدارتي چونڊ ۾ پيوٽن چوٿون ڀيرو روس جو صدر چونڊجي آيو جيڪو سندس آخري آئيني مدو ھيو. جنوري 2020 ۾ روس جي آئين ۾ اھم آئيني ترميمون ڪيون ويون جنھن ذريعي پيوٽن کي ايندڙ وڌيڪ ٻن مدن تائين صدارتي چونڊ ۾ حصي وٺڻ جي اجازت ملي وئي. اپريل 2021 ۾ پيوٽن آئين ترميمن جي توثيق ڪئي
جاگرافي
روس ڪثيرالبراعظمي ملڪ آھي جيڪو ايشيا ۽ يورپ جي وسيع علائقن تي مشتمل آهي روس جون سرحدون فنلئنڊ، ناروي، اسٽونيا، ليٽويا، لٿوانيا، پولينڊ، بيلاروس، يوڪرين، جارجيا، آذربائيجان، قزاقستان، چين، منگوليا ۽ اتر ڪوريا ملن ٿيون. روس جي ساحلي ڪنارن جي ڊيگھ 37653 km جيڪا دنيا ۾ چوٿين نمبر تي آهي }}. روس جو جاگرافيائي محل وقوع متوازي ليٽيٽوڊ اتر ۾ °41 ۽ °82 ۽ متوازي لانگيٽيوڊ اوڀر ۾ °19 ۽ اولھ ۾ °169 آھي. روس جي پکيڙ دنيا جي ٽن کنڊن: اوشنيا، ايٽارڪٽيڪا ۽ يورپ کان بہ وڏي آھي ان جو زميني مٿاڇرو پلوٽو جي سطحي مٿاڇري جي برابر آهي روس جي ي اولھ واري آخري ترين بالٽڪ سمنڊ وارو ڪنارو آھي جيڪو ان جي حد ڪاليننگراڊ اوبلاسٽ ۾ واقع آھي ۽ اوڀر ۾ آخري ترين حد بيرنگ آبي لنگھ جو بگ دائيوميد ٻيٽ آھي. انھن ٻنھي آخري سرحدي ڇيڙن وچ ۾ فاصلو 9000 ڪ م آهي. ھن ملڪ ۾ 9 وڏن جبلن جون قطارون آھن جيڪي ان جي ڏاکڻي حصن ۾ واقع آھن جن مان سڀ مشھور ڪوھ قاف جبلن جي قطار آهي جنھن جي سڀ کان وڏي چوٽي مائونٽ ايلبروس آھي جنھن جي اوچائي 5642 m آهي. اھا روس جي ۽ يورپ کنڊ جي پڻ سڀ کان اوچي چوٽي آهي. روس جون سرحدون ٻن وڏن سمنڊن ھرھڪ پيسيفڪ سمنڊ ۽ آرڪٽڪ سمنڊ ۽ 13 ننڍن سمنڊن ھرھڪ اولھ ۾ بالٽڪ سمنڊ، ڏکڻ اولھ ۾ ڪارو سمنڊ ۽ ازوف وارو سمنڊ، اتر ۾ بارينٽس سمنڊ، ڪارا سمنڊ، ليپٽيف سمنڊ ، پچورا سمنڊ، اڇو سمنڊ ۽ اوڀر سائبيريائي سمنڊ، اتر اوڀر ۾ چڪچي سمنڊ ۽ بيرنگ سمنڊ، ڏکڻ اوڀر ۾ اوخاتسڪ سمنڊ ۽ جپاني سمنڊ سان ملن ٿيون روس جي وڏن ٻيٽن يا ٻيٽن جي جھرمٽن ۾ نووايا زيمليا، فرانز جوزف لينڊ، سيورنايا زيمليا،  نيو سائبيرين آئلينڊز، ورينگل ٻيٽ ڪرل آئلينڊز ۽ سيخلن ٻيٽ شامل آهن دائيوميد آئلينڊز روسي سرزمين کان 3.8 km جي فاصلي تي واقع آهن روس ۾ ھڪ لک کان بہ وڌيڪ وڏيون ۽ ننڍڙيون نديون وڻن ٿيون ۽ دنيا ۾ زميني سطح تي موجود پاڻي جي ذخيرن ۾ سڀ وڌيڪ روس ۾ آھن دنيا ۾ تازي پاڻي جي ڍنڍن ۾ چوٿون حصو پاڻي جو ذخيرو روس ۾ آھي. بيڪال ڍنڍ روس جي سڀ کان وڏي تازي پاڻي واري ڍنڍ آهي جيڪا دنيا جي سڀ کان اونھي، سڀ کان صاف، سڀ کان پراڻي ۽ سڀ کان وڌيڪَ ڪشادي تازي پاڻي واري ڍنڍ آهي جيڪا دنيا جي زميني سطح واري تازي پاڻي جي ذخيرن جو پنجون حصو آهي. ان کان سواء لادوگا ڍنڍ ۽ اونيگا ڍنڍ روس جي اتر اولھ ۾ يورپ ۾ واقع آھن جن جو شمار يورپ جي سڀ کان وڏين ڍنڍن ۾ ڻئي ٿو متبادل پاڻي وارن ذخيرن ۾ روس برازيل کان پوءِ دنيا ۾ ٻئين نمبر تي آهي. روس جي قومي ۽ تاريخي اھميت واري ندي وولگا آھي جيڪا يورپ جي سٻ کان ڊگھي ندي آھي سائبيريائي ندين ھرھڪ اوبي ندي، يينيسي ندي، لينا ندي ۽ آمور ندي جو شمار دنيا جي ڊگھين ندين ۾ ٿئي ٿو.
سياسي نظام
روسي آئين مطابق ھي ملڪ غيرمتناسبي وفاق ۽ نيم صدارتي ريپببلڪ آھي جنھن ۾ صدر رياست جو سربراھ آھي ۽ وزيراعظم حڪومت جو سربراھ آھي. ھتان جو سياسي نظام ڪثيرالجماعتي نمائندگي واري جمھوريت آھي جنھن ۾ وفاقي حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي جن ۾ مقننه، انتظاميه ۽ عدليه شامل آهن مقننه ٻہ ايواني ادارو آهي جنھن کي روس جي فيڊرل اسيمبلي سڏين ٿا. ان جي ھيٺين ايوان جو نالو اسٽيٽ ڊوما آھي جنھن جا 450 رڪن آھن ۽ مٿئين ايوان جو نالو فيڊريشن ڪائونسل  جنھن جا 170 رڪن آھن. روس جي اھا مقننه وفاقي قانون منظور ڪندي آھي، ان کان سواءِ جنگ جو اعلان، معاھدن جي منظوري ۽ صدر جو مواخذو ڪرڻ جا اختيار پڻ رکي ٿي. انتظاميه يا ايگزيڪٽو واري شاخ ۾ صدر روسي فوج جو سپريم ڪمانڊر ان چيف آهي ۽ کيس ڪنھن بہ منظور ڪيل قانوني بل جي توثيق جي بجاء ويٽو ڪرڻ جا اختيار پڻ آهن. حڪومت ۾ شامل وزيرن ۽ افيسرن جي مقرري پڻ ڪندو آهي. عدليه واري شاخ ۾ آئيني عدالت، سپريم ڪورٽ ۽ ننڍيون وفاقي ڪورٽون شامل آهن. انھن سموري ڪورٽن جي منظوري مقننه جو مٿيون ايوان: فيڊريشن ڪائونسل صدر جي سفارش تي ڪندو آهي. آھي عدالتون قانون جي تشريح ڪرڻ سان گڏوگڏ ڪنھن بہ قانون کي غير آئيني قرار ڏئي سگھن ٿيون. صدر جو مدو 6 سال آھي جيڪو عام ووٽ ذريعي چونڊيو ويندو آهي. ساڳيو ماڻھو لاڳيتو رڳو ٻہ دفعا عھدي تي رھي سگھي ٿو حڪومتي وزارت ۾ وزيراعظم کي پريميئر سڏين ٿا ۽ ڪابينه ۾ ڊپٽي پريميئر ۽ وزير ۽ ٻيا چونڊيل شامل ھوندا آھن جن جي مقرري صدر وزيراعظم جي سفارش سان ڪندو آهي. وزيراعظم جي مقرري اسٽيٽ ڊوما جي منظوري سان ٿيندي آهي
روس جي سياسي ورھاست
thumb|300x300px|روس جا [[فيڊرل سبجيڪٽ]]
روس جي وفاق جي سياسي ورھاست منفرد آھي ان ۾ 85 علائقا شامل آھن جن ۾ ان جون اوبلاسٽون (صوبا)، وفاقي انتظام وارا شھر، ريپبلڪون، خودمختيار آبلاسٽون (صوبا)، ڪِرَائَي ۽ خودمختيار آڪرگ شامل آهن. انھن سڀني کي آئين ۾ ھڪ نالو فيڊرل سبجيڪٽ ڏنو ويو آهي.