پوشاڪ
thumb|350px|right|Sindhi ajrak پوشاڪ، جو معاملو هر قوم ۽ هر ملڪ جو مسئلو آهي. دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ لباسُ کي لائق بنائڻ لاءِ ڏينهون ڏينهن رواج ۾ ترقي ۽ واڌ ٿيندي رهي ٿي. ايتري قدر جو هاڻي ته اوگهڙ ڍڪڻ کان وڌيڪ زيب زينت طرف گهڻو توجه ڏنو وڃي ٿو. پوءِ جيڪو ماڻهو رنگ برنگي ڪپڙا نه ٿو پائي ته اهو سراسر جهنگلي، ڄٽ يا غير مهذب سڏجي ٿو. انهيءَ لحاظ کان انسان ذت لاءِ خوراڪ کان وڌيڪ پوشاڪ جو مسئلو بڻجي پيو آهي. ويچارا شريف ماڻهو پيٽ کي پٽيون ٻڌي به پوشاڪ جو پورائو ڪن ٿا. اڄ جي ماحول آهي. پوءِ انهيءَ ڳالهه جي پرواهه ناهي ته ڀل کڻي اندر اڳڙيون ۽ کيسا خالي ڇو نه هجن. بس، پوشاڪ ۾ پيوند ڪاري ڀليءَ ڀت ٿيل هجي.پوشاڪ جي سلسلي ۾ لٽي ڪپڙي سان گڏ ڳهه ڳٺن جو به قدر ڄاتو وڃي ٿو. پوءِ جيڪڏهن پازيب ۽ پونچن تائين ڪنهن جي پهچ نه ٿي ٿئي ته بولي ۽ نٿ تائين ته جيئن تيئن ڪري ماڻهو پهچي وڃي ٿو، ۽ ان سان گڏ چوڙين (ڪنگھڻين) ۽ چندن هار جو هجڻ به عورتن وٽ فخر ڄاتو وڃي ٿو. مسڪين ماڻهو ڀل کڻي پني يا پاڻ کي ڳهه رکي، مگر زال زائفان جي انگل کي ضرور اڳتي ڪندو. آڳاٽي زماني ۾ پوشاڪ بابت ڪجهه پابنديون عائد ٿيل هيون. خاص طور تي سنڌ ۾ مسلمان ڪڏهن به ڌوتي نه ٻڌندو هو ۽ نه وري هندوءَ لاءِ لازمي هو ته هو گاهي به پڳ يا سلوار پهريندو. هينئر ته سڀڪو خاني خان ٿي پيو آهي. خاص ڪري نوجوان نسل پوشاڪ جي معاملي ۾ گهڻو بدلجي چڪو آهي. ورهاڱي کان پوءِ زناني سٿڻ مٽجي ساڙهيءَ جي جاءِ ورتي آهي ۽ مردن جي سلوار وڃي سوٽ جي شڪل والاري آهي. هاڻي ته عييسائي، مسلمان ۽ هندوءَ جو به ڪو واضح فرق محسوس نه ٿو ٿئي. البت ٿورو ڪي گهڻو نالي کڻڻ مان پتو پوي ٿو ۽ باقي آهي خير خدا جو. مطلب ته پوشاڪ جي معاملي ۾ مڙئي وڃي هڪ جهڙا بيٺل نظر اچن ٿا. ٻيو ته ٺهيو، پر ڀولائي فقير به ٽوپلو ٽڪڻ تي رکي، صاحب لوڪ جي ڏک ڏين ٿا. سچ پچ جيڪڏهن هن ڏس ۾ جوڳا اُپاءَ نه ورتا ويا ته ٿورو وقت ۾ پوتيءَ جي پت ۽ لنگيءَ جي لَڄَ قائم رهڻ مشڪل ٿي پوندي. اسان کي گهرجي ته پوشاڪ جي پٺڀرائيءَ ۾ پنهنجي تهذيبي ورثي کي بقادار بڻايون ۽ اهوئي تشخص قومن جي حقيقي سڃاڻپ لاءِ انتهائي سهائتو ۽ سيبائتو بڻجي ٿو. موقعي ۽ مناسبت سان پهريل پوشاڪ، انساني امنگن جي ڀرپور عڪاسي هڪ پاسي آشڪار بڻائڻ لاءِ پڻ اُن جي شخصيت کي آسڪار بڻائڻ لاءِ پڻ اهم ڪردار اڪا ڪري ٿي. اهوئي سبب آهي، جو ماڻهن کي متاثر ڪندڙ لباس ئي ته فقط متوجه بڻائي ٿو، پر ان سان گڏوگڏ فطري سونهن کي به تقويت پهچائڻ ۾ مکيه مددگار ثابت ٿئي ٿو.جي حسين جميل نقش نگاري، پنجاب جي سئيءَ سان سينگاريل جڙاوت ۽ سرحد ۾ شيشي سان مُزين پوشاڪون وڏي چاهه جو سامان سهيڙن ٿيون اڃا به نظر ڦيرائي ڏسبي ته اسان کي چترال سوات ۽ ڪشميري لباس ۾ مثالي ڪشش نظر ايندي. پاڪستاني عورتن جو پورهيو پوري دنيا ۾ ساراهيو وڃي ٿو. مردن جي پوشاڪ ۾ به چڱي چوکي واڌ آئي اهي. سندن ڀريل ۽ سبيل ڪُڙتا وڏي ملهه ۾ وڪامن ٿا. خاص ڪري مٿي تي پيل سنڌي توپُ جو ته ڪم سون روپين جي محنت ماڻي ٿو. ٻهراڙيءَ جون عورتون، ٽوپن مان جهجهو ناڻو ڪمائين ٿيون. سچ پچ اُهي عورتون جن کي تعليم جي زيور کان بلڪل پري رکيو ويو آهي؛ انهن کي معاشري ۾ مثالي مقام سندن هٿ جي پورهيي ۽ مخصوص لباس جوڙڻ سان اهڙيءَ طرح سولائيءَ سان حاصل ٿيو آهي. پوشاڪ، جو معاملو هر قوم ۽ هر ملڪ جو مسئلو آهي. دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ لباسُ کي لائق بنائڻ لاءِ ڏينهون ڏينهن رواج ۾ ترقي ۽ واڌ ٿيندي رهي ٿي. ايتري قدر جو هاڻي ته اوگهڙ ڍڪڻ کان وڌيڪ زيب زينت طرف گهڻو توجه ڏنو وڃي ٿو. پوءِ جيڪو ماڻهو رنگ برنگي ڪپڙا نه ٿو پائي ته اهو سراسر جهنگلي، ڄٽ يا غير مهذب سڏجي ٿو. انهيءَ لحاظ کان انسان ذت لاءِ خوراڪ کان وڌيڪ پوشاڪ جو مسئلو بڻجي پيو آهي. ويچارا شريف ماڻهو پيٽ کي پٽيون ٻڌي به پوشاڪ جو پورائو ڪن ٿا. اڄ جي ماحول آهي. پوءِ انهيءَ ڳالهه جي پرواهه ناهي ته ڀل کڻي اندر اڳڙيون ۽ کيسا خالي ڇو نه هجن. بس، پوشاڪ ۾ پيوند ڪاري ڀليءَ ڀت ٿيل هجي. پوشاڪ جي سلسلي ۾ لٽي ڪپڙي سان گڏ ڳهه ڳٺن جو به قدر ڄاتو وڃي ٿو. پوءِ جيڪڏهن پازيب ۽ پونچن تائين ڪنهن جي پهچ نه ٿي ٿئي ته بولي ۽ نٿ تائين ته جيئن تيئن ڪري ماڻهو پهچي وڃي ٿو، ۽ ان سان گڏ چوڙين (ڪنگھڻين) ۽ چندن هار جو هجڻ به عورتن وٽ فخر ڄاتو وڃي ٿو. مسڪين ماڻهو ڀل کڻي پني يا پاڻ کي ڳهه رکي، مگر زال زائفان جي انگل کي ضرور اڳتي ڪندو. آڳاٽي زماني ۾ پوشاڪ بابت ڪجهه پابنديون عائد ٿيل هيون. خاص طور تي سنڌ ۾ مسلمان ڪڏهن به ڌوتي نه ٻڌندو هو ۽ نه وري هندوءَ لاءِ لازمي هو ته هو گاهي به پڳ يا سلوار پهريندو. هينئر ته سڀڪو خاني خان ٿي پيو آهي. خاص ڪري نوجوان نسل پوشاڪ جي معاملي ۾ گهڻو بدلجي چڪو آهي. ورهاڱي کان پوءِ زناني سٿڻ مٽجي ساڙهيءَ جي جاءِ ورتي آهي ۽ مردن جي سلوار وڃي سوٽ جي شڪل والاري آهي. هاڻي ته عييسائي، مسلمان ۽ هندوءَ جو به ڪو واضح فرق محسوس نه ٿو ٿئي. البت ٿورو ڪي گهڻو نالي کڻڻ مان پتو پوي ٿو ۽ باقي آهي خير خدا جو. مطلب ته پوشاڪ جي معاملي ۾ مڙئي وڃي هڪ جهڙا بيٺل نظر اچن ٿا. ٻيو ته ٺهيو، پر ڀولائي فقير به ٽوپلو ٽڪڻ تي رکي، صاحب لوڪ جي ڏک ڏين ٿا. سچ پچ جيڪڏهن هن ڏس ۾ جوڳا اُپاءَ نه ورتا ويا ته ٿورو وقت ۾ پوتيءَ جي پت ۽ لنگيءَ جي لَڄَ قائم رهڻ مشڪل ٿي پوندي. اسان کي گهرجي ته پوشاڪ جي پٺڀرائيءَ ۾ پنهنجي تهذيبي ورثي کي بقادار بڻايون ۽ اهوئي تشخص قومن جي حقيقي سڃاڻپ لاءِ انتهائي سهائتو ۽ سيبائتو بڻجي ٿو. موقعي ۽ مناسبت سان پهريل پوشاڪ، انساني امنگن جي ڀرپور عڪاسي هڪ پاسي آشڪار بڻائڻ لاءِ پڻ اُن جي شخصيت کي آسڪار بڻائڻ لاءِ پڻ اهم ڪردار اڪا ڪري ٿي. اهوئي سبب آهي، جو ماڻهن کي متاثر ڪندڙ لباس ئي ته فقط متوجه بڻائي ٿو، پر ان سان گڏوگڏ فطري سونهن کي به تقويت پهچائڻ ۾ مکيه مددگار ثابت ٿئي ٿو. پر ڪشش عورتون گهڻو ڪري لباس جو سهارو نه وٺنديون آهن. هُو بهتر طريقي سان پنهنجي سوچ کي سوائي ترجيح ڏينديون آهن، ۽ ڪڏهن به فيشن جون محتاج نه ٿيون ٿين. وٽن ظاهري ٺاٺ باٺ کان وڌيڪ حقيقي خوبي جنم وٺي ٿي. راجستاني زالون پوشاڪ جي معاملي ۾ زياده خوش پوش، شائستا ۽ مهذب رنگ ڍنگ جو مظاهرو ڪن ٿيو. اڄ ڪلهه هڪ ئي نيم جو لباس شهرن خواهه ڳوٺن ۾ زياده مقبول آهي.