cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٽوڪري
ٽوڪرو: -بانس- يا لئيءَ جي ڪاٺين مان ٺهيل -ٽوڪري- يا -ٽوڪرو-، جيڪو هٿ ۾ کڻي -بازار- مان سودي وغيره وٺڻ لاءِ ڪم ايندو آهي.-ٽوڪرو- عموماً گول هوندو آهي، پر ڪڏهن ڪاريگر چورس به ٺاهيندا آهن. ميوي لاءِ به -ٽوڪرو- هوندو آهي.
انور ڏنگڙائي
سندس اصل نالو -انور- علي ابڙو آهي. هو 25 ڊسمبر 1964ع تي ڳوٺ ڏنگڙي لڳ موهين جو دڙو ۾ پيدا ٿيو. بي اي پاس ڪري وڌيڪ پڙهڻ ڇڏيائين. هو شاعر ۽ نثرنگار آهي. سندس ڪيتريون ئي تصنيفون رسالن، اخبارن ۾ ڇپيل آهن. ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڏوٿي انهيءَ ڏيهه جا“ (سفر نامو 1994ع)، مُهين جو ماڻهو“ (سوانح: سوڀو گيانچنداڻي 2006) شامل آهن. هن وقت هو لاڙڪاڻي ۾ رهي ٿو.
تغزل
left|thumb|The Starry Night
تغزل ___لرسزم___(Lyricisim):
هر ڪم ڪار ۾
هر ڪم ڪار ۾ استاد بخاريءَ جو لکيل هڪ مقبول گيت آهي، جيڪو سڀ کان پهرين منظور سخيراڻيءَ ڳاتو. ان کان سواءِ، 2006ع ۾ هيءُ گيت پهرين سنڌي اپگرهي چينل ڪي ٽِي اين بطور وڊيو گيت رڪارڊ ڪرايو، جنهن ۾ ماڊلس طور علي ڀنگر ۽ فاطمہ منگي ڪم ڪيو آهي. گيت آصف سيال ڳايو آهي، ايڊيٽ فريد ڪٽپر ڪيو آهي، جڏهن ته هدايات فرحان بلوچ ڏنيون آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت
امام بخش خان مير
امام بخش خان مير-، خيرپور جي -ٽالپر- گهراڻي جو پنجون حڪمران هو ۽ حڪمران مير فيض محمد (پهريون) جو ٽيون نمبر پٽ هو. هو 1860ع ۾ ڄائو. مير -امام- بخش جا -ٻه ڀائر- مير غلام علي ۽ مير احمد علي وفات ڪري ويا هئا، -ان- ڪري پيءُ جي لاڏاڻي کان پوءِ کيس 1909ع ۾ پڳ ٻڌرائي وئي ۽ بعد ۾ سندس تاجپوشي ڪرائي حڪومت سندس حوالي ڪئي وئي. سندس حڪومتي معاملن ۾ ڪو خاص ڌيان نه هو، انڪري سمورو وهنوار سندس وزيرن هلايو. پهريائين سندس وزير -تسنيم- صادق علي هو، جيڪو روشن خيال ماڻهو هو، جنهن خيرپور ۾ -تعليم- جو لاڙو وڌايو. سندس وزارت مير -امام- بخش جي دؤر ۾ ٽي سال هلي. هو 1912ع ۾ وفات ڪري ويو ته -امام- بخش خان، اها وزارت محمد ابراهيم جي حوالي ڪئي. مير -امام- بخش جي دؤر حڪومت ۾ سندس صلاح سان خيرپور ۾ لائبرري، جيمخانو، نوان رستا، عمارتون، هنري اسڪول، فئڪٽريون ۽ ٻيا ڪيترائي يادگار ڪم ٿيا. پهرين مهاڀاري لڙائي لڳي ته انگريزن وزير محمد ابراهيم معرفت ميرن کان تمام گهڻي امداد حاصل ڪئي، جنهنڪري انگريزن مير -امام- بخش کي ”لفٽيننٽ ڪرنل“ جو اعزاز ڏنو.
مير -امام- بخش شڪار جو شوقين هو ۽ علمي ادارن جي به وڏي مدد ڪندو هو. سندس دؤر ۾ عوام ايڏو خوش نه هو، هن ڇيڙ واري رقم ٻن آنن مان وڌائي ٻيڻي ڪري چار -آنا- ڪئي ۽ ائين اڳي مزدورن کي مزدوريءَ جا ٻه -آنا- ملندا هئا ته هن وڌائي چار -آنا- ڪيا، انڪري مزدور خوش ٿيا. ساڻس وزير محمد ابراهيم ۽ ٻنهي پٽن مير علي نواز ۽ مير غلام عليءَ جي آخري ڏينهن ۾ اڻبڻت رهي. مير طبيعت ۾ تيز هو، -ان- ڪري انگريزن محمد ابراهيم کي واپس ڪيو ۽ -ان- جي جاءِ تي نسيم قادرخان وزير ٿيو. آخري ڏينهن ۾ پٽن سان ناراضگيءَ ۾ رهيو ۽ 8 فيبروري 1921ع تي وفات ڪيائين. سندس لاش ڪربلا معليٰ ۾ دفنايو ويو. کيس ٽي پٽ علي نواز خان، علي محمد خان ۽ غلام علي خان هئا.
1222ع
ڊسمبر
زمرو:1222ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن
ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن (انگريزيءَ ۾ Amplitude Modulation) برقياتي ربطيات ۾ ڪرڻڪ ڪانڌي لهرن ذريعي اطلاعت جي ڏي وٺ لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ ٽيڪنيڪ آهي. اي ايم جو طريقه ڪار اهو آهي ته ٽرانسمٽ ڪيل سگنل جي سگھه کي اماڻجندڙ اطلاع پٽاندر گھٽ وڌ ڪيو وڃي.
سيد مراد علي شاهہ
Syed Murad Ali Shah is a Pakistani politician and structural engineer who is the 29th and current chief minister of Sindh and a member of the Sindh Assembly.
سيد مراد علي شاهہ سيهوڻ شريف، ضلعي ڄامشورو، سنڌ جو هڪ سياستدان آهي ۽ سنڌ جو موجودهه وزير اعليٰ آهي، جيڪو اڳوڻي وزير اعليٰ سنڌ قائم علي شاهہ جي جڳهہ تي نئون وزير اعلي ٿيو. سيد مراد علي شاهه اڳوڻي وزير اعليٰ سنڌ سيد عبداللہ شاهہ جو فرزند آهي. سندس تعلق پاڪستان پيپلز پارٽي سان آهي ۽ هو ان کان پهرئين سنڌ جو ناڻي وارو وزير پڻ رهي چڪو آهي۔
وڌيڪ ڏسو
زمرو:1962ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيئريون شخصيتون زمرو:سنڌ اسيمبلي جا ميمبرَ زمرو:سنڌ جا وزير اعليٰ سنڌ زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ضلعو ڄامشورو جون شخصيتون
پروٽيڪٽينيم
پروٽيڪٽينيم جنھن کي پھرين پروٽو ايڪٽينيم ھڪ ڪيميائي عنصر آهي جنھن جو نشان Pa ۽ ايٽمي نمبر 91 آھي.اھو ھڪ گھاٽو ، چاندي جھڙي ڀوري رنگ جو ايڪٽينائيڊ ڌاتو آھي جيڪو آڪسيجن، پاڻي جي بخارن ۽ غير نامياتي تيزابن سان جلدي ردعمل ڏيکاريندو آھي. ان مان کوڙ ڪيميائي مرڪب ٺھندا آھن جن ۾ پروٽيڪٽينيم آڪسيڊيشن 5+ واري حالت ۾ موجود ھوندي آھي ۽ اھا 4+, 3+، 2+ واري حالت ۾ بہ ملندو آهي. زمين جي ٻاھرين تھ ۾ پروٽيڪٽينيم جي گھاٽائي وارا ھنڌ في کرب حصن مان چند حصن ۾ آھن. پروٽيڪٽينيم جي سڀ کان اول 1913 ۾ پولش آمريڪن طبعي ڪيميادان ڪازمير فيانس (Kasimir Fajans) ۽ جرمن ڪيميادان آزوالڊ ھيلمٿ گوئرنگ(Oswald Helmuth Göhring) سڃاڻپ ڪئي جن ان جو نالو بريويم (brevium) رکيو ڇوتہ ان جي مخصوص آئسوٽوپ جي اڌ جي عمر مختصر ھئي جنھن جو نالو پروٽيڪٽينيم-234 ھو. 1917 يا 1918 ۾ پروٽيڪٽينيم جو وڌيڪ مضبوط آئسوٽوپ 231 جرمن ڪيميادان اوٽو ھان(Otto Hahn) ۽ آسٽرو سوئيڊش طبعياتدان ليزا مائيٽنر(Lise Meitner) دريافت ڪيو ۽ انھن ان جو نالو پروٽو ايڪٽينيم رکيو پر آء يو پي اي سي(IUPAC) 1949 ۾ ان جو نالو پروٽيڪٽينيم رکيو ۽ اوٽو ھان ۽ ليزا مائيٽنر کي ان جو دريافت ڪندڙ قرار ڏنو. نئين نالي جي معني نيوڪليئر پرڪرسر جو ايڪٽينيم آھي.
حوالا
زمرو:عناصر
راجاراءِ ڏياچ
راجا ڌڄ، رور ڪمار، يا، راجاراءِ ڏياچ، جنهن نالي سان هو سنڌي راجپوتن ۾ سٺي نموني سڄاتو وڄي ٿو، جڏهن هو سورٺ راءِ ڏياچ جو راڳ ٻڌن ٿا، هي هڪ پراچين زماني جي شخصيت، جنهن کي سورٺ جيڪا ڏند ڪٿا سونهن واري عورت پاران ڀڄائڻ سان امر بڻيو. هزارين سالن کانپوءِ اڄ تائين هرياڻا جي رياست (سورٺ سان سڏيو ويندڙ هڪ گهڻوئي مشهور سوانگ "سانگ" )، راجسٿان ، گجرات، ۽ سنڌ (شاهه جي رسالي مان روايتي 30 سرن مان هڪ، سر سورٺ) سندس چڱا ڪم ڳڻيا وڃن ٿا.
حوالا
زمرو:سنڌي لوڪ ڪهاڻي زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي ماڻھو
محمد مرزا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> سلطان محمد مرزا (1390ع)1440ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ تيموري شهزادو هو ۽ وچ ايشيا جي فاتح تيمور جو پوٽو سندس ٽيون پٽ ميران شاهه هو. سندس زندگيءَ جي باري ۾ تمام گهٽ ڄاڻ آهي، جيتوڻيڪ سندس پٽ سلطان ابو سعيد مرزا جي ذريعي ، هو بابر جو ڏاڏو هو، جيڪو هندستان جي مغل سلطنت جو باني هو.
زندگي
محمد مرزا ميران شاهه جو ڇهون پٽ هو ، تيمور جو ٽيون پٽ هو. ابوالفضل جي مطابق، سندس اولاد اڪبر جي وڏي وزير ، محمد مرزا جي ماءُ فلاد قيا قبيلي جي مهر نوش هئي. مستشرق هينري بيورج جو چوڻ آهي ته، جيتوڻيڪ هن کي هن قبيلي جي خبر ناهي، پر حقيقت اها آهي ته محمد مرزا جو بيان آهي ته هو هميشه پنهنجي ڀاءُ خليل سلطان سان گڏ رهندو هو، اهو ظاهر ڪري ٿو ته ٻئي غالباً ڀائر هئا. اهو مطلب هوس ته 'مھر نوش ' خليل سلطان محمود جي والده جي لاء هڪ متبادل نالو هو خانزاده بيگم ، جي ڌيء عبدالقدير صوفي قنقراط جي خوارزم ۽ جي پوٽي جاني بيگ ، جو مان خان سونهري لشڪر.
محمد مرزا ڪنهن زماني ۾ سمرقند جو گورنر مقرر ٿيو ۽ سهراب کرد جي ڌيءَ شاهه اسلام سان شادي ڪيائين. هوء جي هڪ مائٽ هو عزالدين-الدين شير ، جي ڪردش جي حڪمران حاڪري ۽ جي هڪ اڳوڻي جھيڙاڪ تيمور. هن شاديءَ مان کيس ٻه پٽ ٿيا: منوچهر مرزا (وفات 1468ع) ۽ ابو سعيد مرزا.
وفات
محمد مرزا جي وفات جي تاريخ لکيل نه آهي. ظفرنامه ۾ سندس نالو تيمور جي ڇٽيهه پٽن ۽ پوٽن ۾ شامل نه آهي، جيڪي 807 هجري (1404-1405) تائين جيئرا هئا. هن حقيقت سان گڏ ته ڪلويجو 1404ع ۾ تيمور جي درٻار جي دوري دوران هن جو ذڪر نه ڪيو هو، تنهن ڪري هينري بيورج اهو نظريو پيش ڪيو ته محمد مرزا اڳي ئي پنهنجي پيءُ ۽ ڏاڏي کان شايد اڳ وفات ڪري چڪو هو. بهرحال، اهو تضاد آهي ته هو خليل سلطان سان 1410 ۾، سندن چاچي شاهه رخ جي دور ۾ رهندو هو.
محمد مرزا پنهنجي موتمار بيماريءَ دوران سندس سئوٽ الغ بيگ وٽ پهتو ، جنهن سان سندس گهرا لاڳاپا هئا. مرندڙ شهزادي الغ بيگ کي پنهنجي پٽ ابو سعيد مرزا جي سرپرستي سونپي، جيڪو پوءِ سندس سنڀال هيٺ پرورش ٿيو.
حوالا
زمرو:تيموري خاندان
خان محمد انڙ
خان محمد انڙ  هي کڏهر (سڪرنڊ) جي زميندار، ميان امام علي خان انڙ جو پٽ هو. کيس ٻيا ٽي ڀائر هئا؛ وڏيرو شاھ محمد انڙ، وڏيرو شهاب الدين انڙ، ۽ وڏيرو مير محمد انڙ. هن آسپاس جي خاندانن سان سٺا تعلقات قائم ڪيا، راڄن ۾ به سٺي رهائي ۽ اثر هوس. ميان صاحب کنيارن واري جو مريد هو. سيد ميان ٻڍل شاھ، نوابشاھ واري ۽ حاجي ميان پير شاھ سان سٺا تعلقات هئس. گهڻو وقت ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ، نوابشاھ جو ميمبر ۽ تعلقي لوڪل بورڊ سڪرنڊ جو صدر رهيو هو. اليڪشن ۾ ميان ٻڍل شاھ جي حياتيءَ ۾ ان جي پويان هلندو هو. ان کان پوءِ سيد ميان حسن بخش شاھ سان جيئن لاڳاپا قائم ڪيائين، سي گهڻو وقت هلندا آيا. ان جو وڏو فرزند ميان حاجي عمر ڄام هو، جو به راڄ جو چڱو مڙس هو؛ موٽر جي حادثي ۾ وفات ڪيائين. وڏيرو حاجي امام علي خان مغربي پاڪستان اسيمبليءَ جو ميمبر رھيو. هن تاريخ ۱۸ محرم ۱۳۶۳ ھ، مطابق 15 جنوري 1944ع تي، ستر سالن جي عمر ۾ انتقال ڪيو.
رانديون
هي مشهور ترين راندين جي فهرست آهي.
روگ اسٽيٽ
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:عالمي لاڳاپا
سيف سميجو
سيف سميجو (Saif Samejo) (پيدائش:23 جنوري 1984) هڪ موسيقار، گيت لکندڙ ۽ پاڪستاني صوفي، لوڪ بينڊ دي اسڪيچس جي اڳواڻي ڪندڙ راڳي (ڳائڻو) سميت باني آهي. مئي 2014 ۾ هن حيدرآباد، سنڌ ۾ پهريون ميوزڪ آشرم (اسڪول) کوليو، جنهن جو نالو "لاهوتي ميوزڪ آشرم" آهي. هن ڪوڪ اسٽوڊيو ۾ داستان مومل راڻو تي موسيقي تيار ڪئي آهي..
شروعاتي جيون ۽ تعليم
سيف سميجو 23 جنوري 1984 تي خيرپور، سنڌ ۾ پيدا ٿيو هو. هن سنڌ يونيورسٽي منجهان انگريزي ادب ۾ بيچلرز جي تعليم ماڻي آهي.
بسم الله خان
استاد -بسم الله- خان (شرناءِ نواز ): سال 2006ع جي -آگسٽ- مهيني جي 21 -تاريخ- سومر ڏينهن -بسم الله- خان'>-استاد -بسم الله- خان- جي وڇوڙي جي خبر وڏي ڏک ۽ -ارمان- سان -ٻڌي- ويئي. -بسم الله- خان'>-استاد -بسم الله- خان- يا بابا -بسم الله- خان، جو نالو سڄي دنيا، خصوصاً هندستان -پاڪستان- ۾ وڏي ادب ۽ احترام سان ورتو ويندو آهي. کيس سنگيت جي دنيا ۾ -تاج- دار واري حيثيت حاصل هئي. بابا -بسم الله- خان کان اڳ ۾ شرناءِ، شادين مرادين ۽ مذهبي رسمن جي موقعي تي وڄائي ويندي هئي. ڪريم جي ڪرم ۽ رات ڏينهن جي رياضت سان -بسم الله- خان شرناءِ کي مڪمل ڪلاسيڪل ساز جي حيثيت ڏياري. سندس شرناءِ جي ڪهڙي ڳالهه ڪجي، تاثير جو هڪ جادو هو، جيڪو ٻڌندڙن تي ڇانئجي ويندو هو. ڇا راڳ، ڇا -ٺمري-، جيڪو ڪجهه سندس شرناءِ مان سريلن سرن ذريعي نڪتو، امر ٿي ويو. عطرِ حنا ۽ مشڪِ عنبر جي خوشبوءِ کي پسند ڪرڻ وارو -بسم الله- خان'>-استاد -بسم الله- خان- 1916ع ۾ ڄائو. شرناءِ ۾ سندس -استاد- سندس ئي مامو علي بخش هو، سندس وڏا -بهار- جي هڪ رياست ڊمراؤ ۾ درٻاري فنڪار هئا. هن جي ماءُ ننڍپڻ ۾ گذاري ويئي ۽ سندس پرورش -بنارس- ۾ ماماڻن ۾ ٿي. سال 1930ع ۾ صرف 14 سالن جي عمر ۾ ڀريل پنڊال ۾ شرناءِ وڄائي، ماڻهن جا من موهي وڌائين. پنهنجي پهرين ئي پروگرام ۾ شرناءِ ائين وڄايائين، جو واپسيءَ مهل چانديءَ جو -تمغو- سندس سيني جي سونهن بڻيل هو. پوءِ ته تمغن ۽ اعزازن ملڻ جو هڪ سلسلو شروع ٿي ويو. هو هندستان جو ٽيون ڪلاسيڪي فنڪار هو، جنهن کي 2001ع ۾ هندستان سرڪار اعليٰ -ترين- اعزاز ”ڀارت رتن“ سان نوازيو. -ان- کان اڳ کيس پدم ڀوشن عطا ٿيو. سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ ماڻيائين. مڌيه پرديش سرڪار کيس تانسين ايوارڊ ڏنو. وشو ڀارتي يونيورسٽيءَ، شانتي نڪيتن ڊاڪٽريٽ جي اعزازي سند ڏني. صرف 14 سالن جي عمر ۾ -استاد- جو لقب، پنڊت جواهر لال نهرو کيس -الله- -آباد- ۾ هڪ محفل ۾ عطا ڪيو. پاڻ سڌو سنئون درويش صفت -انسان- هو. ايترو نامور هجڻ باوجود پنهنجي شهر بنا رس ۾ ڪڏهن ڪنهن هوٽل جي اڳيان پياليءَ ۾ چانهه پيئندي نظر ايندو هو ته ڪڏهن ڪنهن دوڪان جي صندل تي ويهي دوستن سان ڪچهري ڪندي ڏسڻ ۾ ايندو هو. سندس سواري -سائيڪل- رڪشا هوندي هئي. استاد -بسم الله- خان جڏهن اڪيلي سر شرناءِ وڄائيندو هو ته به واه واه هوندي هئي، پر جڏهن ڪنهن ٻئي ساز جي جگل بنديءَ ۾ شرناءِ وڄائيندو هو ته پوءِ سبحان -الله- هوندي هئي. ولايت خان سان ستار، امجد علي خان سان سرود ۽ V.G. Jag سان وائلن جي جگل بنديءَ ۾ وڄايل سندس شرناءِ يادگار جي حيثيت رکي ٿي. استاد جي شرناءِ مان نڪتل سر هر ڪنهن کي روئاري ڇڏيندا هئا، پر جڏه هي فقير فنڪار محرم مهيني جي اٺين -تاريخ-، ماتامن جي جلوس گذرڻ وقت، ڪارو ڪڙتو -پائي-، مٿي اگهاڙو، پيرين اگهاڙو رستي جي ڪنڊ ۾ اڀ پيرو بيهي شرناءِ وڄائيندو هو. ماتامي ياحسين هائي حسين جي وائي ڪندا هئا، -استاد- جي شرناءِ -اوسر- وارا آلاپ ڪري روئندي هئي. -استاد- جي اکين مان ڳوڙها -ٽم ٽم- ڪري نڪرندا هئا. نه -استاد- رهيو نه -استاد- جي شرناءِ رهي، رهي نانءُ ڌڻيءَ جو. -استاد- هن دنيا ۾ آيو به 21 -تاريخ- ۽ ويو به 21 -تاريخ-، اهو عجيب اتفاق آهي.
حوالا
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
سيف سميجو
ميوزڪ ڪيريئر
مستقل مزاجي سان دي اسڪيچس جا گيت جهڙوڪ ننڊ نشي ويچ، راڻو، رات، مين صوفي هون، مينا نہ رُڳو سنڌ ۾ پَر پوري پاڪستان ۾ مقبول هٽ ٿيا. ويجهر ۾ هڪ نئون ميوزڪ البم تون (انگريزي: يُو) ۽ هڪ نئون گانو جوڳي لائونچ ڪيو ويو آهي.. سيف موسيقيءَ ۾ اصل راجسٿاني تڙڪو پيش ڪرڻ لاءِ مائي ڌائي سان ملي ڪري گانا ڳايا آهن، انکانسواءِ سندس ويچارَ هيا تہ لاهوتي ميوزڪ آشرم وسيلي ٻين فنڪارن سان گڏ پڻ تعاون ڪيو وڃِي.
لاهوتي سڌوسنئون سيشن
لاهوتي لائيو سيشن سيف سميجو پاران جون 2013 ۾ شروع ڪيو ويو، جيڪا هڪ هفتيوار سرگرمي آهي، جنهن ۾ سنڌ جا مختلف موسيقار سڌوسنئون (براهہ راست، لائيو) ميوزڪ ڳائڻ جي لاءِ سميجو جي ٺِڪاڻي تي گڏ ٿيندا آهن. ان تحت پيش ڪيل پرفارمنس جا آڊيو ۽ وڊيو رڪارڊ ڪري سماجي ذريعن (سوشل ميڊيا) تي جاري ڪيا ويندا آهن.
سميجو پاڻ ڄامشورو ۾ هڪ راڪ بينڊ دي سڪيچز جو سرواڻُ آهي، ۽ وڏي وقت کان لاهوتي سيشن ڪرڻ چاهيائين. ثقافتي بچاءُ جي لاءِ لاهوتي جي سڌو سنئون (لائيو، براهہ راست) سيشن جي انتهائي ڪچي شڪل ۾ سندس خواب سچ ٿئي ٿو.. سميجو جو چوڻ آهي تہ، "منهنجو مقصد نہ صرف اهو هيو تہ انهن راڳين (موسيڪارن) کي رڪارڊ ڪجي، پر اعليٰ آوازي (صوتي) ۽ تصويري معيار ۾ ائين ممڪن بڻائڻو هيوتہ انهن کي سوشل ميڊيا تي پڻ اوتري ئي سُٺي انداز ۾ پيش ڪري سگهجي.".
لاهوتي لائيو سيشنز وسيلي اَٽِڪَل 50 مختلف لوڪ ڳائڻن کي رڪارڊ ڪيو ويو آهي ۽ انهن جي ڳايل گيتن کي جاري ڪيو ويو آهي ۽ انهن منجهہ ڪيترائي فنڪار پهرئين ڪڏهن بہ ڪيمرا سامهون يا رڪارڊنگ ۾ ناهين آندا ويا.. ڪُجھ نمايان فنڪارن ۾ مائي ڌائي، ذوالفقار فقير، اريب اظهر، بينڊ بيل، ٺٽو سان واسطو رکندڙ ٻہ چنگ وڄائيندڙ - علي محمد ۽ فيروز رانجهو، مانجهي فقير، طالب طلاري، مائي هنجو ۽ محمد حسن شامل آهن.
لاهوتي ميوزڪ آشرم
لاهوتي اسڪول آف ميوزڪ، اصل ۾ لاهوتي لائيو سيشنز جو واڌارو (ايڪسٽينشن) آهي جيڪي ديسي موسيقي اوزارن ۽ سازن جي بچاءَ (تحفظ)، تعارف سميت سيف طرفان شروع ڪيو ويو. لاهوتي ميوزڪ اسڪول جي نالي سان واڳيل لاهوتي ميوزڪ آشرم حيدرآباد ۽ ڄامشورو ۾ پهريون ميوزڪ اسڪول آهي جنهن جي مهورت (افتتاح) مئي 2014 ۾ ڪئي وئي. اسڪول ۾ ڇٽيھ ڪلاڪ جي ميوزڪ سکڻ جا ماڊيول پيش ڪيا ويندا آهن، جِن ۾ ڪيبورڊ، گيٽار، باس گٽار ۽ دهل سميت اولهہ جا موسيقي اوزار ۽ ديسي موسيقي اواز جهڙوڪ چنگ، بوڻينڊو، شهنائي، تنبورو، سارنگي، نار، سِتار، بانسري ۽ ڍولڪ/ طبلو سميت ٻيا اوزار پڻ پيش ڪيا ويندا آهن., انکانسواءِ اُهي شاگرد جيڪي موسيقي جي تياري واري ميدان ۾ دلچسپي رکندا آهن تِن کي پڻ پنهنجي صلاحيتن (اسڪلز) کي ڪمِ آڻن لاءِ اسٽوڊيو جون سهوليتون ڏنيون وينديون آهن..
ڊسڪوگرافي
البمز ميوزڪ وڊيو ۽ سنگلز
ٻاهِريان ڳنڍڻا
زمرو:1984ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
حافظ امام بخش سومرو
حافظ -امام- بخش سومرو 11 -آگسٽ- 1897ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. ننڍي هوندي کان ئي کيس ڪتاب پڙهڻ جو شوق هوس. -آخوند- عبدالرحمان تنيو سندس پهريون -استاد- هو ۽ قرآن پاڪ حفظ ڪرڻ جي سلسلي ۾ حافظ -امام- الدين، حافظ محمد قاسم سومري ۽ حافظ محمد يونس کان رهنمائي حاصل ڪيائين. کيس نوجواني کان وٺي ذڪر الاهي جو شوق هو، -ان- کان سواءِ -تهجد- گذار پڻ هو. ميان غلام صديق ميمڻ جي قائم ڪيل مدرسي ”مدرسه نور محمديه“ مان عربي ۽ فارسي پڙهي عالم فاضل ٿيو. حافظ صاحب سمورو ڏينهن عبادت الاهي ۾مشغول رهندو هو، پر -ترت- ئي استادن جي حڪم تي مختلف مدرسن ۾ درس و تدريس ڏيڻ ۾ مصروف ٿي ويو. حافظ -امام- بخش قادري جي طريقي ۾ سيد محمد صالح شاهه راڻيپوري، مفتي غلام عمر -جتوئي- ۽ خواجه محمد عمر جان جي صحبت حاصل ڪيائين. کيس فقه جي علم ۾ خاص مهارت حاصل هئي، سنڌي زبان ۾ سخن جو سلسلو به ڪجهه برقرار رکيائين، جنهن ڪري ڪجهه -بيت- ۽ مولود پڻ چيا اٿس. حافظ -امام- بخش فقيراڻي طبيعت جو مالڪ هو، سندس -استاد- هن کان تمام گهڻو خوش هئا، کيس ڇهه دفعا حج -بيت- -الله- جي زيارت جو شرف نصيب ٿيو. پاڻ حضرت قلندر لعل شهباز سان عقيدت جو اظهار ڪندا هئا. سندس شاگردن مان ڪيترائي ڄڻا عالم بڻجي ويا. هن 999 شاگردن کي حافظ قرآن بڻايو. هن عظيم بزرگ 9 سيپٽيمبر 1968ع ڌاري وفات ڪئي.
مرلي
بناوت
مرلي جو ڊڍ ڪدُو مان ٺهندو آهي. منهن کان هڪ نڙ جو ننڍو پائيپ وڌو ويندو آهي جنهن مان ڦوڪ ڏبي آهي. هيٺئين حصي ۾ ٻه ننڍا نڙ جا ٽُڪرا هوندا آهن جن ۾ سوراخ هوندا آهن جن تي آڱريون رکي موسيقي موجب سُر وکيريا ويندا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
جهونگار
استاد نظاماڻي هي رسالو سانگھڙ مان ڇپائي پڌرو ڪندو آهي. جهونگار حر تحريڪ جي تاريخ تي واحد سلسليوار رسالو آهي. پر جيڪڏهن ايئن کڻي چئجي ته سنڌ جي آزادي جي لاءِ جاکوڙ جي تاريخ تي لکندڙن لاءِ پنهنجي تحقيق عام سنڌ واسي تائين پهچائڻ جي چند محدود ذريئن مان هڪ سر فهرست ذريعو آهي.
اليگزا انٽرنيٽ
اليگزا انٽرنيٽ انکارپوریشن ڪيليفورنيا سے تعلق رکھنے والی کمپنی ہے جو تجارتی بنیادوں پر ویب ٹریفک کا ڈیٹا اور اس کا تجزیہ فراہم کرتی ہے۔ الیگزا انکارپوریشن مکمل طور پر ايمزون ڊاٽ ڪام کی زیر ملکیت ذیلی کمپنی ہے۔
اس کمپنی کی بنیاد 1996ء میں رکھی گئی اور اسے 1999ء میں ایمزون نے خرید لیا۔ الیگزا کے ٹول بارز صارفین کے انٹرنیٹ استعمال اور ان کے رویوں کا ڈیٹا مرکزی سرور کو بھیجتے ہیں، جہاں ان کو محفوظ کر کے ان کا تجزیہ کیا جاتا ہے۔ الیگزا کے مطابق یہ ویب سائٹ 30 ملین ویب سائٹس کے لیے ٹریفک ڈیٹا، عالمی درجہ بندی، اور دوسری معلومات فراہم کرتی ہے ۔ 2015ء کے اعداد و شمار کے مطابق اس ویب سائٹ تک ہر ماہ 6.5 ملین لوگ رسائی حاصل کرتے ہیں۔
حوالا
زمرو:ويب تجزيا زمرو:ڳولا انجڻ
آدم خور
thumbnail|آدم خور اهڙا جانور ۽ ماڻهو جيڪي ڪچو گوشت (خاص ڪري انسان جو) کائين انهن کي آدم خور(cannibal) چوندا آهن.
تاريخ
جيڪڏهن دنيا جي تاريخ تي نظر ڦيرائجي ته اسان کي هر زماني ۾ آدم خور قومن جو وجود نظر ايندو. آدم خور انسان قبيلن جي صورت ۾ دنيا جي هر کنڊ ۾ نظر اچن ٿا. خاص ڪري اولهه ۽ وچ آفريڪا، نيو گني ۽ ڏکڻ آفريڪا جي ڪن حصن ۾ اڃا تائين آدم خور قبيلا آباد آهن. ان کان سواءِ انڊونيشيا ۽ آسٽريليا جي ڪن ٻيٽن ۾ پڻ آدم خور موجود آهن، جن کي ٽانڪي چيو وڃي ٿو. انساني معاشري ۾ آدم خوريءَ جي رواج بابت عمرانيات ۽ علم الانسان جي ماهرن جو چوڻ آهي ته هڪ ته بربريت واري دور کان مذهبي رسمن ۽ رواجن جي ادائگيءَ جي موقعن تي انساني گوشت کاڌو ويندو هو. ٻيو ته حيواني گوشت جي ڪميءَ ۽ ڏڪار جهڙين حالتن ۾ به انسان آدم خور ٿي پيو. ايئن به چيو ويو آهي ته انسان جو رت مٺو ۽ گوشت لذيذ ۽ هاضميدار هوندو آهي، تنهنڪري انسان ۾ انهيءَ چسڪي پڻ آدم خوريءَ جو اضافو ڪيو. مذهبي ديوانگي پڻ آدم خوريءَ جو اهم سبب آهي. ميڪسيڪو، فجي ۽ هندستان ۾ آباد ڪجهه قبيلا اڃا تائين انسان کي ديوتائن جي آڏو قربان ڪري اهو گوشت پاڻ کائيندا آهن. آسٽريليا جي ڪن علائقن ۾ مردن کي دفنائڻ بدران ان جا مٽ مائٽ مردي جو گوشت کائي ڇڏيندا آهن. بحري جهازن جي غرق ٿيڻ کان پوءِ ڪيترا بچيل مسافر بک جي پورائيءَ لاءِ هڪ ٻئي جو گوشت کائيندا آهن. اهڙو ئي هڪ دردناڪ حادثو 1846ء ۾ آمريڪا جي رياست ڪيليفورنيا مان لنگهندڙ ”ڊونر پارٽيءَ“ سان پيش آيو. ڊونر پارٽيءَ کي آڪٽوبر جي مهيني ۾ هڪ خطرناڪ برفاني طوفان گهيرو ڪري ڇڏيو. انهي حادثي مان جيڪي بچي ويا، سي بک کان هڪ ٻئي جو گوشت کائڻ لڳا. ڊونر پارٽي جا اڌ کان وڌيڪ مسافر نيم وحشي حالت ۾ ڪيليفورنيا پهتا.
کيرو
left|thumb|287x287px|کيرو پنهنجي ٻوٽي تي لڳل آهي. کيرو هڪ فائديمند سبزي آهي ۔ هن ٻوٽي  جي خاندان جو حياتياتي نالو  Cucumis sativus آهي۔ کيري جا ڪافي قسم آهن ۔ عام طور تي هن جو رنگ سائو ٿيندو آهي. هن جو اباڻو وطن هندستان آهي۔
1223ع
ڊسمبر
زمرو:1223ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
جوھي
جوهي جي غريب عوام سان آخر ايڏو ظلم ڇو. جوهي شايد اوهان جو ڏٺل ۽ ٻڌل هجي، دادو ضلعي جو وڏي مان وڏو تعلقو آهي.جتي پوري سنڌ پنهجي حقن کان محروم آهي جوهي سان به ساڳيو ئي نا حق آهي،ڀوتار وڏيرا ته هميشه هڙ کائو رهيا آهن پر اڄڪلهه ته اسان جا دوست جيڪي پاڻ کي علم، ڏاهپ ۽ سياست جو دنگ سمجهندا آهن انهن ته وڏيرن کان به لِيڪو لنگهائي ڏنو آهي، جوهي کي ڪيترن ئي قدرتي ذخيرن هجڻ جي باوجود به اسان جا دوست جوهي کي يتيم ڪيون ويٺا آهن، BHP ڪمپني جيڪا گذريل ڪيترن ئي سالن کان جوهي جي معدني وسيلن کي لٽي رهي آهي، ان مان به جوهي شهر ۽ جوهي جي عوام کي ڪو به فائدو نه ملي سگهيو، جوهي کي گولڊن سٽي بنائيڻ ته ماڳ رهيو پر ان کي پنهنجو پورو حق به نه مِلي سگھيو، ڇا اميدون هيون عوام جون ته “BHP ڪم ڪندي شهر جي ڀلائي لاءِ ۽ عوام جي روزگار جو سهارو بڻبي “   15%آمدني جو جوهي شهر تي خرچ ڪرڻ جو مهائدو ڪيو ويو هو، پر ان تي به عمل نه ٿي سگھيو، پر اسان جن نا سَهُو۽ هڙ کائُو ڀوتارن ماهرن کي اها ڳالهه هضم ئي نه ٿي ته ڪو جوهي جي ڀلائي تي خرچ ڪري، جوهي جا 2% وڏيرا 98% غريب عوام جو حق هڙپ ڪيون ويٺا آهن پاڻ ته غريبن جي نالي تي ورتل پيسن مان ڪارن ۽ AC  ۾ ويٺا آهن پر اهي غريب اڃان انهن بنا بجلي واري گھرن ۾ ويٺا آهن، جوهي جا ڪافي ڳوٺ اڃان تائين بنيادي سهولتن کان محروم آهن، اسڪول ته وڏيرن جي ٻڪرين جون واڙيون بڻيل آهن، وڏيرن ۽ ڀوتارن جي ڳالهه ته پنهجي جاءِ تي ڇو جو اها انهن جي ابن ڏاڏن جي رسم رهي آهي، پر اسان جا پڙهيل لکيل دوست به غريبن جي حقن جي لتاڙ ۾ انهن جي قدم سان قدم ملايون ٿا هلن، جوهي جي ڪالم نگارن ۽ صحافي حضراتن کي گورک تي لکڻ ته ياد آهي باقي غريبن جي حقن جي لاءِ لکڻ تي انهن جي دل ئي ڪون ٿي چوي، ڇو جو انهن کي مختلف پروگرامن ۾ گھرائي چيف گيسٽ جي ڪرسي جو ڏني ٿي وڃي، اگر جي هو لِکن ته انهن کي اُها ڪرسي نصيب نه ٿي سگھندي، نه وري هتان جي ڪنهن سياستدان کي ڪا فڪر آهي، ڇو جو هو به انهن نيڪي واري ڪم ۾ ملوث آهن، BHP  ڪمپني کان غريبن جي نالي تي ورتل پراجيڪٽ به ڏسڻ وٽان آهن، آفيسُن ۾ غريبن جي اچڻ تي پابندي آهي ڇو جو انهن جا چپل خراب هوندا آهن انهن جا فرش خراب ٿي ويندا باقي آفيسن ۾ عيش ڪرڻ جي هر سهولت موجود آهي، مطلب ته مزا لڳا پيا آهن....... غريبن جي لاءِ نه ته وڏيرن وٽ ڪو ٽائيم آهي نه ئي وري انهن پراجيڪٽ هلائڻ وارن وٽ، نه ئي صحافين وٽ ڇو جو انهن جي خبر هلائڻ لاءِ پئسا نه ملندا آهن، ۽ نه ئي حڪمرانن وٽ انهن جي لاءِ ڪا گھڙي آهي، آخر غريب ويچارا وڃن ته وڃن ڪاڏي.
تقابلي تنقيد
ھي مضمون پنھنجي عالمگير تصوير نٿو بيان ڪري تقابلي تنقيد (Comparative Criticism) تنقيد جو اهو قسم، جنهن ۾ ڪنهن هڪ ادبي شهپاري کي ساڳئي قسم ۽ اصلي ادبي شهپاري سان ڀيٽي ان جي حيثيت متعين ڪرڻ. مثال: جيڪڏهن غلام نبي مغل جي تاريخي پسمنظر ۾ لکيل ناول ”اوڙاھ“ کي سراج الحق جي ناول ”پڙاڏو سو ئي سڏ“ ۽ م. ع. ڏيپلائيءَ جي ناول ”سانگهڙ“ سان ڀيٽي تنقيدي جائزو ورتو وڃي تہ انهيءَ کي تقابلي تنقيد چيو ويندو.
آدم شاهه جو تڪيو
ڪلهوڙا خاندان جي پهرئين سرواڻ شهيد ميان آدم شاهه ڪلهوڙي جي چانڊڪا پرڳڻي ۾ مريدي خادمي تمام گهڻي هوندي هئي. بکر کان چانڊڪي پرڳڻي ۾ ايندي يا ويندي آدم شاهه ڪلهوڙو ڳوٺ بچل جوڻيجي ۾ به ترسندو هو، جتي سندس ياد کي قائم رکڻ لاءِ آدم شاهه جو تڪيو ٺاهيو ويو آهي. هي تڪيو تاريخي يادگار آهي.
امام بخش شر
سمام- بخش شَرُ، شهر ”ٻوٻي“ تعلقي سنجهوري جي اڀرندي طرف هڪ ننڍڙي ڳوٺ ۾ رهندو هو. سندس ولادت ۽ وفات جي -تاريخ- وغيره معلوم ٿي نه سگهي آهي. ڏاڍو رحمدل ۽ خوش مزاج شخص هو. هي پنهنجي وقت جو وڏو سگهڙ ٿي گذريو آهي. ڪيترائي ڪلام چيا اٿس، جنهن ۾ ڏور، ڳجهارتون ۽ خاص ڪري هنر جا -بيت- تمام مشهور آهن.
امام بخش شاھ فدوي
امام بخش شاهه ”فدوي“ ٺٽي جي رضوي ساداتن مان هو. 1822ع ۾ سندس ولادت ۽ 1888ع ۾ سندس وفات ٿي. وڏو عالم ۽ بزرگ هو. مهدوي عقيدي جو هو. -ٺٽي- ۾ پنهنجو مدرسو قائم ڪيو هئائين، -جتي- پاڻ درس ڏيندو هو. مير مرتضائي ٺٽويءَ جو ڀائٽيو ۽ شاگرد هو. شاعر به هو. مرثيا، منقبت ۽ غزل چيا اٿس. هڪ مثنوي ”يوسف زليخا“ به لکي اٿس. سندس واسطو مڪليءَ جي مشهور اولياء سيد محمد يوسف جي خاندان سان هو. سندس پيءُ جو نالو روشن شاهه هو. -امام- بخش شاهه فدوي جوانيءَ جي ڏهاڙن ۾ تپيدار هو. هو جهرڪ ۽ گهوڙاٻاري، وغيره ۾ نوڪريءَ سانگي رهيو. 1876ع ۾ نوڪري ڇڏيائين. هن جا سنڌ جي مشهور شخصيت غلام محمد شاهه ”گدا“ سان گهرا لاڳاپا هئا ۽ هو سدائين حيدرآباد ۾ ساڻس ملندو هو. ڊاڪٽر -اياز قادري- پنهنجي ڪتاب ”سنڌي غزل جي -اوسر-“ جي ٻئي ڀاڱي ۾ لکي ٿو ته ”فدوي پنهنجي دؤر جو نه صرف شاعر هو، پر -ٺٽي- جو پهريون شاعر آهي، جنهن ڄاڻي واڻي سنڌي شاعريءَ ڏانهن وک وڌائي.“ -امام- بخش شاهه فدويءَ جو سنڌيءَ ۾ ديوان پڻ موجود آهي.
حوالا
زمرو:شاعر
تقابلي لسانيات
تقابلي لسانيات __( Comparative Linguistics):
تفسير
thumb تفسير (Explanation)، اهو بيان جو پوري سمجهاڻيءَ سان هجي، جنھن کي تشريح بہ چيو ويندو آھي. قرآن شريف جي معنيٰ ۽ سمجهاڻي. هيءُ لفظ علم ۽ فلسفي جي ڪتابن جي شرح لاءِ ڪتب ۾ آندو ويندو آهي. اسلامي اصطلاح ۾ هن لفظ جي مراد ئي ”علم تفسير“ آهي، يعني علم جي اها شاخ، جنهن کي ”علم القرآن“ ۽ تفسير چوندا آهن. هي ”علم حديث“ جي هڪ خاص ۽ اهم شاخ آهي.عظيم مورخ طبري (1310هه/1892ع) جي فن تفسير بابت هڪ تصنيف موجود آهي، جنهن ۾ حديثن جو وڏو تعداد شامل آهي. اهڙي طرح زمخشري (متوفي 550 هه/1155ع) معلم الاخلاق ۽ فقھہ ۽ لغت جو ڪامل ماهر ٿي گذريو آهي. ”تفسير الڪشاف“ کي به اسلامي دنيا ۾ قدر جي نگاھ سان ڏٺو ويندو آهي. البيضاوي (م685هه/1286ع) جو تفسير سڀ کان گهڻو مقبول رهيو آهي. هن فن جو اهو ئي ڪتاب آهي جيڪو اڪثر مدرسن ۾ پڙهايو ويندو آهي. ٻين تفسيرن مان فخر الدين رازي جو تفسير (606هه/1209ع) به اهم آهي، جنهن کي ”تفسير الڪبير“ چوندا آهن. مسلمانن پهرينءَ صدي هجريءَ ۾، سنڌ، ملتان ۾ پهچي اسلامي عقيدن جي تبليغ لاءِ مقامي ٻوليون استعمال ڪيون ۽ هر علائقي ۾ اتان جي مقامي ٻوليءَ ۾ اسلامي عقيدن سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي ويئي. تفسير جي مصنف کي مفسر چوندا آھن.تفسير جي دائري ۾ خصوصن ڪلاسيڪي عربي، اصول قانون ۽ دينيات جا معاملا اچن ٿا.
استاد بيبو خان
استاد بيبو خان نامياري ڪلاڪار استاد شادي خان جو پوٽو، استاد گامڻ خان جو پٽ ۽ استاد مبارڪ علي خان، استاد مراد علي خان ۽ استاد علي محمد خان جو ننڍو ڀاءُ هو. استاد بيبي خان جو اصل نالو محمد ابراهيم هو. استاد بيبو خان 1904ع ۾ شڪارپور ۾ پيدا ٿيو. هن فن موسيقيءَ جي سکيا والد ۽ ڀائرن کان پرائي ۽ پنهنجي خانداني ورثي يعني ڌرپڌ ۾ ڪمال حاصل ڪيو. ڌرپڌ کان علاوه ٺمريءَ، دادري توڙي خيال جي گائڪيءَ ۾ ماهر هو. سندس ساٿاري، گوالياري گائڪي جو مشهور موسيقار استاد غلام رسول خان هو، پر استاد عاشق علي خان، استاد پيارو خان، استاد اميد علي خان ۽ استاد الھڏنو نوناري به ساڻس گڏ سنگت ڪندا هئا. استاد بيبي خان جو آواز ڏاڍو مٺو، لچڪيدار ۽ سُريلو هو. هو اڪثر سنڌي ڪافيون ڪلاسيڪي رنگ ۾ ڳائيندو هو. پنهنجي وقت جو هي ناميارو موسيقار 25 مارچ 1952ع تي حيدرآباد شهر ۾ وفات ڪري ويو ۽ ٽنڊي يوسف جي قبرستان ۾ مدفون آهي. سندس ڳايل مشهور ڪلامن مان هيٺيان آهن: دلبر پرينءَ جو مون سان، منهن تي نقاب آهي ريڌو وتين ٻين سان، مون سان حجاب آهي.
”نه منهنجي وات مان سهڻا ٿو اهڙو ڪو قسم نڪري، الاهي عشق ۾ تنهنجي يا غم نڪري يا دم نڪري.“ هن جي سڃاڻپ راڳ سهڻي ۾ خيال ”سخي ڪيوڙا“ ۽ راڳ سُگهُرئي جو ترانو هو. خانصاحب جي شاگردن ۾ استاد قدرت الله خان، استاد نياز حسين، استاد فدا حسين خان، مٺو ڪڇي، محمد هاشم ڪڇي، هادي بخش خان، مائي الهوسائي، محمد صالح ساند ۽ الهڏنو نوناري خاص هئا.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:راڳي
1224ع
ڊسمبر
زمرو:1224ع
سائيڪل
سائيڪل هڪ اهڙي ٻه پيري سواري (vehicle) کي چيو ويندو آهي جنهن کي ڌڪڻ لاء مثالي ۽ تاريخي طور تي سوار يا هلائيندڙ جي پنهنجي طاقت جي ضرورت هوندي آهي جيڪا هو پيڊلن تي لڳائيندو آهي۔ هن کي انگريزي ۾ Cycle ۽ Bicycle چيو ويندو آهي.
تفصيل
بائيسڪِل/ سائيڪل: ٻن ڦيٿن واري گاڏي، جا پيڊلن (پيرڙين) سان هلائبي آهي، جيڪا 1839ع ۾ مئڪ ملن جرمنيءَ ۾ ايجاد ڪئي. سال 1880ع تائين انهيءَ -سائيڪل- ۾ تبديليون اينديون رهيون، آخر ۾ هڪ جيترا ڦيٿا، -بال- بيرنگ، تارن وارا ڦيٿا ۽ چين (زنجير) سان هلندڙ گراڙين واري -سائيڪل- ٺهي تيار ٿي. سال 1888ع ۾ ٽائرن ٽيوبن واري تبديليءَ سان -سائيڪل- جو موجوده خاڪو تيار ٿيو. هن وقت سنڌ توڙي دنيا جي اڪثر ملڪن جي ننڍن ننڍن ڳوٺن ۽ وڏن شهرن ۾ -سائيڪل- هلڪي ۽ آسان سواري ليکي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:سواريون
سرندو
سرندو به ٻين سازن وانگر سنڌ ۾ پراڻي وقت کان مقبول ساز آهي. سڙندو به هڪ تارن واري ساز جو قسم يا نمونو آهي. هيءُ سڄو ڪاٺ جو ٺهيل هوندو آهي. سُر جي مٺاس لاءِ سرندي کي لوهيڙي وڻ جي ڪاٺ مان ٺاهيو ويندو آهي. ان کانسواءِ ٽالهي ۽ باهڻ جي ڪاٺ منجهان به ٺاهيو ويندو آهي. سڙندو وڄائڻ واري لار يا گُري گز لئي جي ڪاٺ مان جوڙي ويندي آهي جنهن ۾ سُرن لاءِ گهوڙي جي پڇ جا وار ٻَڌا ويندا آهن. هڪ هٿ لار يا گزي هلائبي آهي ۽ ٻئي هٿ سان سرندي جون تارون ڇيڙيون وينديون آهن ته مڌر شر ڇڙي پوندا آهن. سرندي ۾ 11 کان 13 تاڙون هونديون آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
جوهي
جوهي (جوهِي، اردو: جوہی) (Johi)، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي دادو ضلعي جو شهر آهي جيڪو جوھي تعلقي جو صدر مقام آهي. دادو ضلعي جو پکيڙ جي اعتبار سان سڀ کان وڏو تعلقو جوھي آهي.
تاريخ
جوهي صفحهءِ هستيءَ تي ڪڏهن نمودار ٿي اُن لاءِ ٻيو ته ڪو به دليل موجود ناهي پر جوهي وٽ يا اُن جي ڀر ۾ موجود ڪن آثارن جي روشنيءَ ۾ جوهِيءَ جي قدامت جا تاريخي طور پيرا يا نشان گهڻو قديم وڃي نڪرن ٿا. جوهي ڀرسان موجُود ٺُل (هاڻ سيد نجف شاهه جي بيٺڪ) ۽ ڳوٺ گل محمد گنب (قديم ڳوٺ ڪنگراڻي) ڀرسان ٺُل موريا ، راء گهراڻو ۽ برھمڻ گهراڻو جي ياد تازي ڪن ٿا. ٺُل ٻڌمت جون عبادت گاهُون آهن ۽ ٻُڌمت سنڌ ۾ موريا گهراڻي ۾ وڏي پئماني تي ڦهليو. موريا ۽ راءِ گهراڻن جون راجا ٻُڌمت جا قائل هُئا. ٻُڌمت ۽ ان جا پيروڪار برهمڻ گهراڻي تائين پڻ رهيا. چچنامو مطابق برهمڻ گهراڻي ۾ سيوهڻ کان سبي تائين وارو علائقو ٻُڌيه پرڳڻو سڏبو هو. جوهي شهر ۽ ان جي ڀرسان هاڻوڪي ڳوٺ گل محمد گنب 1877ع واري نقشي موجب تڏهوڪي ڳوٺ ڪنگراڻيءَ وٽ موجود ٺُلن جي آڌار تي چئي سگهجي ٿو ته جوهِي جو ڳوٺ راءِ گهراڻي کان به اڳ صفحهءِ هستِي تي موجود هو. روينيو کاتي جي 78-1977ع ۾ جاري ڪيل نقشي ۾ جوهِي تپي ڦُلجيءِ ۽ ضلعي ڪراچيءَ جي صرف ديهه ڏيکاريل آهي. ڪراچي کان پوءِ جوهي شڪارپور ۾ شامل رهي. جڏهن لاڙڪاڻو کي ضلعو بڻايو ويو ته جوهي کي لاڙڪاڻي ۾ شامل ڪيو ويو. 1931ع ۾ دادُوءَ کي ضلعي جو درجو ڏئي جوهي کي تعلقي هيڊڪوارٽر طور دادو ۾ ملايو ويو.
جو هِي جو قديم ڳوٺ مٿاهين تي هُوندو هو. اڄ به اها ايراضي لَکائي سگهجي ٿي. جوهِي جي اُتر ۾ ڳوٺ ڪبير ٻٻر (هاڻ ٻٻر محلو)، اوڀر ۾ ڳوٺ ميرل باهوٽو (هاڻ باهوٽه محلو) هو. جوهي شهر جي مرڪزي مسجد محلي ۾ هندو اوتارن شِوَ ۽ ڪرشنا جي پُوڄا وارو پراڻو شو مندر جوهي اڄ به آهي, جيڪو ذبُون حالي جو شڪار آهي. مندر ۾ ديوارن تي خوبصورت چٽسالي ۽ هندو ڌرم جي اوتارن جون مينيفيسٽيشنس (اظهار يا مظهر) ۽ انڪارنيشنس (اوتار) (Manifestations and incarnations) پينٽ ٿيل آهن. مندر ڀرسان مسافرن ۽ قافلن لاءِ ڇاپَرو ۽ کُوهه هوندو هو. هندن جي ججهائِي هوندي هُئي اُن ڪري هندو ميلا لڳائيندا هُئا. روايتن موجب برطانوي دور ۾ هِت ڀڳت ڪنور رام ۽ ماسٽر چندر جهڙا عالمي ساک رکندڙ ڳائڻا ڳائڻ ايندا هُئا. جوهِي جي اولهه کان نئي نُوناري وهندي هئي جيڪا اچي اُتر-اولهه ڪُنڊ وٽ وڏي ڍوري ۾ پوندي هُئي ۽ پوءِ اُتر کان هاڻوڪي گرلس هاءِ اسڪول وٽان وهندي، ناڪي کان ٿيندي اچي اوڀر ۾ وڏي کڏ ۾ پوندي هُئي. هاڻوڪو وارڊ هڪ به نئي جو وهڪرو هو. پُراڻي وقت ۾ جوهِي ۾ پئڻ جي پاڻي جي کوٽ نه هُئي. کُوهه هُوندا هئا. ڪي کُوهه اڄ به ڦٽل صورت ۾ موجود آهن. ڏکڻ ۾ وڏو تلاءُ هوندو هو جيڪو قبضن ميساري ڇڏيو. نئي نُوناري جي ڇاڙ وري ڏکڻ کان به ايندي هُئي ۽ اچي تلاءُ ۾ پوندي هُئي. بئراج سسٽم کان اڳ انهن وهڪرن ۾ باراني پاڻي به وهندو هو ته ناري کان به ڪڙين، ڪُورُن ۽ سُونهيُن وسيلي پاڻي جوهي تائين ايندو هو پر بئراج کوٽجڻ کان پوءِ ڪي وهڪرا واٽر ڪورس طور بحال رکيا ويا ته ڪي سُڪي ويا. آڳاٽي وقت کان جوهي هتان وارِي ڪاڇي جي ڪنڌيءَ جو اهم ۽ مرڪزي ڳوٺ رهندو آيو آهي. جوهي جي معاشي حالتن جو گهڻو تَڻو دارومدار ڪاڇي جي وس تي رهندو آيو. ڪاڇي ۾ ڏُڪر توڙي سُڪر جو سئون سڌو اثر جوهيءَ تي پڻ پوي ٿو. سُڪار ۽ ڏُڪار وارين حالتُن جي نسبت سان جوهيءِ لاءِ ٻه چَوَڻيون مشهُور آهن. جڏهن سُڪار هجي ٿو ته ”جوهِي مکڻ موهِي“ سڏجي ٿي پر ڏُڪار لامارا ڏيندو آهي ته ”جوهي کنڀن کوهِي“ سڏجي ٿي
مطلب ته تاريخي طو جوهي شهر انگريزن جي جوڙيل نقشي ۾ ئي نظر اچي ٿو. برطانوي راڄ جي رڪارڊ ۾ به جُوهي (Juhi)  طور درج رهي جيڪا پوءِ جوهي (Johi) سڏجڻ لڳي. برطانوي راڄ دؤران جوهي اول سکر ۽ شڪار پور ضلعن ۾ شامل هُئي. بعد ۾ جوهي کي ڪراچي ۾ ديهه طور شامل  ڪيو ويو. 1900ع کان پوءِ جوهي لاڙڪاڻي ضلعي ۾ ديهه طور شامل رهي. 1931ع ۾ دادو کي ضلعي جو درجو ڏئي، جوهي کي تعلقي طور شامل ڪيو ويو. دنيا جي وڏي ۾ وڏي ڍنڍ منڇر جو ڳچ حصو جوهي تعلقي ۾ آهي ته گورک جهڙو سنڌ جو حَسِين ماڳ به جوهي تعلقي ۾ آهي. دادو ضلعي جو جوهي تعلقو قبل مسيح زماني کان برطانوي راڄ تائين جي تاريخي ۽ ثقافتي ورثي ۾ نهايت شاهوڪار آهي. هندستان جي قديم آثارن جي بنگالي ماهر نوني گوپال مجمدار پنهنجي ڪتاب ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ ۾ منڇر ڍنڍ ڪناري پير لاکو ماڳ لاءِ لکي ٿو ته هيءُ ماڳ موهن جي دڙي جو ٻيو مرڪز يا ماڳ آهي. ان کان علاوه جوهي تعلقي ۾ ٻُڌن جا ٺُلهه، زرتشتين جا آثار به آهن ته جوهي تعلقي ۾ ايندڙ کيرٿر پهاڙي سلسلي ۾ جبلن تي قديم چٽسالي به موجود آهي, جنهن جي قدامت قبل مسيح دؤر کان ويندي سن 1000ع تائين ڪٿي و ئي آهي. ازانسواءِ جوهي تعلقي ۾ پراڻن مقبرن جي ديوارن تي پڻ بهترين چٽسالي (Painting) به اعليٰ نموني جي ٿيل آهي جيڪو سنڌ جو شاندار ثقافتي ورثو آهي. سنڌ جي ڪوھ مري گورک هل اسٽيشن به جوهي تعلقي ۾ آهي. ادبي حوالي سان جوهي احمد خان مدهوش، اڪبر جسڪاڻي ۽ عزيز ڪنگراڻيءَ جهڙن بهترين اديبن جو اباڻو شهر آهي جن پنهنجي پنهنجي شعبن ۾ شهرت حاصل ڪئي آهي. ايم ايڇ پنهور مطابق ھن شھر جو بنياد ڪلھوڙن جي دور ۾ پيو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو: ”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز، خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “
جوهيءَ جي شهرت جو ڪارڻ
جوهي جي شهرت جو ڪاڙڻ مٽيءُ منجهان ٺهندڙ ڀُورا ٿانوَ رهيا آهن. هتي ٺهندڙ مَٽ، دلا ۽ گُگهيون سنڌ سان گڏ پوري پاڪستان ۾ مشهور آهن. جوهيءَ جا ڪنڀار وڏا ڪاريگر هئا ۽ اڄ به ان مهارت واري روايت کي جيئاريندا اچن ٿا. جوهيءَ جا ڪنڀار سجاوٽ يا سينگارڻ لاءِ پڻ مختلف رنديڪا يا ٿانوَ جوڙڻ جا ماهر رهيا آهن.
محل وقوع
جوهي شهر دادو شهر کان 17 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولھ طرف بچاءُ بند ڀرسان ڪاڇو جي ڪنڌيءَ جي ويجھو واقع آهي.
ادارا
جوهي شهر ۾ تعليمي ادارن ۾ بوائز ۽ گرلز هاءِ اسڪول، بوائز ۽ گرلز ڪاليج اهم ادارا آهن. ماڻهن لاءِ صحت مرڪز طور تعلقه اسپتال به آهي ته جانورن لاءِ اسپتال پڻ آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ_جا_شهر_۽_ڳوٺ زمرو:سنڌ_جا_شهر زمرو:سنڌ جي تاريخ
پيارو خان
استاد پيارو خان: گواليار گهراڻي جو هي مشهور گائڪ، -استاد- بني خان جي گهراڻي مان هو. سندس شجرو سندس برصغير جي -بادشاهه- موسيقار تانسين سان وڃي ملي ٿو. -استاد- بنو خان به پنهنجي دؤر جو وڏو گويو ٿي گذريو آهي. درپڌ گائڪيءَ جو -استاد- گائڪ ليکيو وڃي ٿو. -استاد پيارو خان- تسنگ (امرتسر) جو رهاڪو هو. سنڌ جي سرهاڻ ۽ هتي جي ماڻهن جي مهڪ هن نوجوان موسيقار کي سنڌ ۾ آندو. سيٺ وشنداس مانجهوءَ واري کيس سندس آواز تي موهت ٿي پاڻ وٽ رهائي ڇڏيو. هن فن موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ کان حاصل ڪئي هئي ۽ -ان- وقت به ڪماليت جي درجي تي پهتل هو. پوءِ خيال جي گائڪيءَ ۾ ممتاز مقام حاصل ڪيائين. جنهن ۾ سندس خاص گائڪي بلمپت هئي. سندس مقابلي ۾ گهڻو ڪري -استاد عاشق علي خان- ڳائيندو هو. -ان- وقت سندس پٽ -استاد- -اميد علي خان- اڃا ڇوڪراٽ هو، پر پوءِ به ڏاڍو سُريلو هو ۽ پيءُ سان جهيلي ٿي ڳائيندو هو.
نبي بخش خان چانڊيو
نبي بخش خان چانڊيو   وڌيو خان چانڊيو جي گھر ۾ ڳوٺ مراد علي خان چانڊيو، سڪرنڊ تعلقي ۾ 1858ع ۾ پيدا ٿيو. کيس سنڌ جو ابن بطوطه سڏيو ويندو هو. غريب گهر جو فرد هو ۽ پڙهي تپيداريءَ جي نوڪريءَ ۾ داخل ٿيو، جتان سپر وائيزر ٿي پينشن تي آيو، ڪجھ زمين خريد ڪري، انهيءَ کي سڌاري خوش گذران ڪرڻ لڳو، نيٺ ڪمشنر جو درٻاري ٿي ويو؛ پر جڏهن سن ۾  خلافت ڪانفرنس گڏ ٿي، تڏهن پينشن جي بند ٿيڻ جي پرواھ نه ڪري، سرائي ميان ولي محمد خان سان گڏ، ڪمشنر جي درٻار جي ڪرسيءَ تان دستبردار ٿيو. سن جي قاضي ميان محمد اڪمل وٽ پڙهيو هو. ان ڪري هي تعلقات قائم رکندو آيو. اڪثر وٽن ايندو ويندو هو. جڏهن حج تي ٿي ويو، تڏهن اتان ڊگها خط، شاھ صاحب جي بيتن سان، ادبي نموني جا، لکندو رهندو هو. اچڻ بعد 1923ع ۾ ”سفرنامه حجاز“ نالي سان ننڍو ڪتاب لکيو هئائين اھو ھن جو قلمي نسخو ھيو جنھن کي ھاڻي ماڻڪ ملاح سھيڙي سنڌ جو ابن بطوطه جي نالي سان ڇپايو آهي. کيس ٻه پٽ ٿيا: علي حسن خان ۽ مير حسن خان. رئيس ميان نبي بخش خان 12 رمضان 1351هه مطابق 9 جنوري 1933ع تي وفات ڪئي.
امام بخش شمس
عالم ۽ اديب -امام بخش شمس- ولد ڪريم بخش ميمڻ پهرين -جنوري- 1940ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. ايم. اي پوليٽيڪل سائنس، ايم. اي سوشالاجي، بي. ايڊ ۽ ايل. ايل. بي جون ڊگريون حاصل ڪيائين. پيشي جي لحاظ کان پروفيسر هو. هن 26 فيبروري 1969ع تي ’انجن تحفظ -اسلام- شڪارپور‘ (رجسٽرڊ) نالي هڪ ادارو قائم ڪيو، جنهن طرفان ڪيترائي اصلاحي ڪتاب شايع ڪيائين. سندس لکيل ڪتابن مان: (1) نورِ هدايت (2) هدايتِ محمّدي (3) مشعلِ مصطفيٰ (4)راهِ عمل(5)گلدستهء -احاديث نبوي- صلي -الله- عليه وسلم (6) راهِه نجات (7) راهِ سعادت ۽ (8)روشن راهه وغيره شايع ٿيا.
انور ساگر ڪانڌڙو
انور ساگر ڪانڌڙو- موري شهر جو نوجوان شاعر آهي. هن پهرين مئي 1973ع تي ڳوٺ ’الهبچائي ڪانڌڙي‘ تعلقي موري ۾ -جنم- ورتو. سندس ڳوٺ دادو- موري پل جي ڀرسان آهي، درياهه ۽ ڪچي جي نظارن هن ۾ ننڍي هوندي کان فطرت سان پيار پيدا ڪيو ۽ سندس من جو لڪل تخليقڪار شاعر جي صورت ۾ نڪري نروار ٿيو. 2001ع ۾ سگا پاران ڪرايل ڪُل سنڌ مشاعري ۾ ٻي پوزيشن حاصل ڪيائين. مئٽرڪ ڪرڻ بعد پرائمري ماستري ڪيائين. ڊبل ايم. اي (ايم. اي سنڌي ۽ ايم. اي -اردو-) آهي. 1999ع ۾ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان امتيازي نمبرن ۾ پاس ڪري، 2000ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج (ڪاري موري) حيدرآباد ۾ گورنمينٽ ڪاليج نوشهروفيروز ۽ گورنمينٽ ڪاليج قاسم -آباد- ۾ بطور ليڪچرر -اردو- ڪم ڪيائين، ڪجهه وقت سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ڄامشوري ۾ سبجيڪٽ اسپيشلسٽ -اردو- طور خدمتون سرانجام ڏيندي ڪلاس پهرئين کان ٻارهين ڪلاس تائين جي -اردو- درسي ڪتابن جي -ايڊيٽر- طور ڪم ڪيائين. 1996ع ۾ سنڌي ادبي سنگت موري جو سيڪريٽري، ضلعي نوشهري فيروز جو رابطه سيڪريٽري (1998ع) ۽ سگا موري جو جوائنٽ سيڪريٽري رهي چڪو آهي. 2003ع ۾ سنڌ پروفيسر ليڪچرر ائسوسيئيشن گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد جو صدر رهي چڪو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ 1- ”دمادم مست قلندر“ (ترتيب ڏنل مقالا 2008ع)، 2- ”سماجي اڀياس“ (ضلعو دادو، ڄامشورو، قمبر – شهدادڪوٽ، لاڙڪاڻو، ڪنڌڪوٽ ۽ جيڪب -آباد- آهن. سندس ڇپائي هيٺ ڪتابن ۾ ”زندگيءَ جو ناد کڻي شاعري اُٿي“، ”سنڌي ادب جي مختصر -تاريخ-“ ۽ سنڌي ادبي بورڊ ۾ ترجمي جو ڪتاب ”لوڪ ڪهانيان“ ڇپائي هيٺ آهن. هو اڄڪلهه گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج قاسم -آباد- ۾ ليڪچرر آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
جگجيت سنگهه
راڳي جگجيت سنگهه 8 جنوري 1941ع تي گنگا نگر، راجسٿان ۾ ڄائو. سندس والد سردار امر سنگهه سرڪاري نوڪريءَ ۾ هو. سندس ماءُ بچن ڪور سخت مذهبي قسم جي سک عورت هئي. هيءُ ايم. اي پاس آهي. ننڍي هوندي کان ئي راڳ سان ناتو جڙيل هوس. پنڊت چنگل لال شرما کان پهريائين راڳ جي سکيا گنگا نگر ۾ ئي ورتائين. بعد ۾ استاد جمال خان کان خيال، درپد، ۽ ٺمري جي تعليم ڇهن سالن تائين ورتائين. پنهنجي مستقبل جي ڳولا ۾ 1965ع ڌاري بمبئي آيو ته ان وقت راڳ جي دنيا جا وڏا وڏا نالا پهرين جاءِ والاريو ويٺا هئا. هن جي ڳائڻ جي شروعات شادين مرادين ۾ ڳائڻ ۽ ايڊورٽائيز ڪمپنين کي آواز ڏيڻ سان ٿي. 1970ع ۾ غزل جي دنيا ۾ وڏا نالا، نورجهان، مهدي حسن، ملڪه پکراج، بيگم اختر، ڪندن لال سهگل، طلعت محمود وغيره موجود هئا. انهن جي موجودگيءَ ۾ هن سخت محنت سان ڇهن سالن اندر پنهنجي جڳهه ٺاهي ورتي. هن کي غزل ڳائڻ ۾ ملڪو حاصل هو ۽ آهي. 1967ع ۾ هن جي چترا سان ملاقات ٿي، جيڪا پڻ گائڪه هئي. 1969ع ۾ ٻنهي شادي ڪئي. ٻنهي جي جوڙي ڳائڻن طور ڏاڍي مشهور ٿي. کين هڪ پٽ وويڪ نالي هو، جيڪو 21 سالن جي ڄمار ۾ هڪ حادثي ۾ فوت ٿي ويو. چترا ڏک سهي نه سگهي ۽ ڳائڻ ڇڏي ڏنائين. جگجيت به دکي ٿيو، پر هن ان ڏک کي آواز ۾ شامل ڪري ڇڏيو. غزل ڳائيندو آهي ته اها درد جي لهر سندس آواز مان بکندي آهي.کيس ته جهوريندي آهي، پر ٻڌندڙ به ٻڏي ويندا آهن. هن پوءِ بي انداز غزل ڳايا. بي انداز فلمن جو پلي بيڪ سنگر ٿيو. مرزا غالب هڪ ٽي وي ڊرامو هو، ان جا ڳايل نغما تمام گهڻو مقبول ٿيا، جنهن کيس مٿانهون مقام ڏنو. سون جي تعداد ۾ سندس البم آهن. هندستان توڙي پاڪستان ۾ لکن جي تعداد ۾ سندس ٻڌندڙ موجود آهن. واقعي آواز جي ڪا به سرحدڪو نه آهي. هو ٻه ڀيرا پاڪستان به آيو آهي. 2006ع ۾ زلزلي جي ستايلن جي امداد لاءِ محفلون ڪيون هئائين. 2003ع ۾ هند سرڪار کيس ’پدما ڀوشن‘ جي اعزاز سان نوازيو. پاڻ ڪمبالا هلس بمبئي ۾ رهي ٿو.
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:هندستاني سک
نيوزيلينڊ ڪرڪيٽ ٽيم
نيوزيلينڊ جي ٽيم قومي ڪرڪيٽ ٽيم ، جيڪا آئي سي سي ڪرڪيٽ ۾ نمائندگي ڪندي آهي.
استاد جمالو خان
استاد جمالو خان، استاد احمد خان جو پٽ ۽ -استاد گامڻ خان- جو ڀائٽيو هو. سندس ولادت سنڌ ۾ اوڻويهين صديءَ جي آخر ۾ ٿي هئي. هن پنهنجي زندگيءَ جا سڀ مرحلا هتي ئي گذاريا پنهنجن بزرگن جي نقش قدم تي هلندي هن به درپڌ گائڪيءَ ۾ ڪمال حاصل ڪيو ۽ هن گهڻو ڪري پير بخش خان سان گڏ ڳايو. -جمالو- خان راڳ ميگهه ڏاڍي شوق ۽ سوز سان ڳائيندو هو. خيال جي گائڪيءَ ۾ به کيس سٺي دسترس حاصل هئي. سندس آواز ۾ هڪ قسم جو خاص درد سمايل هو. جنهن سبب عوام ۾ ڏاڍو مقبول هو.
آقا
آقا ترڪي ٻوليءَ جو لفظ، جيڪو مالڪ، سردار، حاڪم، امير، بزرگ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي ۽ اهو لقب طور بہ استعمال ڪيو ويندو آهي. سنڌ ۾ هن لفظ جو رواج فارسي ادب جي اچڻ کان پوءِ رائج ٿيو.
حوالا
زمرو:لقب زمرو:سنڌي لغت
موٽر سائيڪل
thumb|موٽر سائيڪلون موٽر سائيڪل موٽر تي هلندڙ ذاتي سواري جو نالو آهي. ھن سواريءَ ۾ عام طور تي ٻہ ڦيٿا ھوندا آھن. موٽر سائيڪل تي عام طور تي ٻہ کان ٽي ماڻھو سفر ڪري سگھندا آھن.
حوالا
زمرو:ذاتي سواريون
منهنجي دل کي سڄڻ
منهنجي دل کي سڄڻ تو ٺاريو هڪ سنڌي فلمي گيت آهي. هيءُ گيت يوٽيوب تي ڏسي سگھجي ٿو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت زمرو:سنڌي فلمي گيت
چونر کرو
thumb| چَونر کُرو (سائنسي نالو: Chlidonias hybrida، انگريزي نالو: Whiskered Tern) 25 سينٽي ميٽر جسامت واري ھن ننڍي کري جا نر ماد ھڪجھڙا ٿين ٿا. ان جون ٽنگون ڳاڙھيون ۽ ننڍو چورس پڇ ٿئي ٿو. اونھاري ۽ بھار ۾ پيشاني چمڪدار ڪاري، ھيٺ ڪنڌ ۽ اکين تائين چمڪندڙ اڇا ڳل، ڳچيءَ کان ھيٺ ڇاتي ۽ پيٽ ڪارا، ۽ چھنب ڪارسري ڳاڙھي يا ھيڊي ھوندي اٿس. سياري ۾ مٿو اڇو، اکين کان ڪنڌ جي پاسن تائين ڪاري ليڪ ۽ چھنب ڳاڙھي ٿيندي اٿس. نابالغ پکيءَ جي ٽڪڻ ۽ پٺي ناسي ڪاري ۽ مٿو ڪارو ھوندو آھي. ھي جيت خور ۽ گروھہ پسند پکي آھي. پوکن، آبياري زمين، تلائن ۽ ڍنڍن جي مٿان شاندار پرواز ڪندو نظر ايندو آھي.
حوالا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست زمرو:پکي
پڳ
پڳ، پٽڪو، اڳواڻيءَ يا عزتمنديءَ طور پٽڪو ٻڌايو ويندو آهي ۽ هر ڪو ماڻهو پڻ ٻڌندو آهي، پر پڳ جي خاص حيثيت آهي. پڳ گهر يا راڄ جي اڳواڻ يا وڏي کي ٻڌائيندا آهن، اهو گهر يا راڄ جو چڱو مڙس سمجهيو ويندو آهي ۽ مٿس راڄ جي هر ڪا ذميواري وڌل هوندي آهي. پڳ ٻڌائڻ واري موقعي تي ٻيا مٽ مائٽ به ”ور“ ڏيندا آهن. قبائلي سردار کي به پڳ ٻڌائبي آهي. پڳ ورثي ۾ ملندي آهي. روايتن ۽ رسمن موجب ڌاريي کي پڳ نه ٻڌائبي آهي.
1225ع
ڊسمبر
زمرو:1225ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
استاد جي شاگردن کي مات (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب جارج شرٽ جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت ڄاڻايل ناهي. هيءُ ڪتاب چرچ مشنري سوسائٽيءَ، قيصريه پريس، حيدرآباد مان سال 1896ع ۾ مفت ۾ ورهائڻ لاءِ شايع ڪيو هو.
امام بخش عاصم
امام- بخش ’عاصم‘ ولد محمد اسحاق ميمڻ، پهرين -آگسٽ- 1939ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. ايم. اي ۽ ايم. ايڊ تائين -تعليم- حاصل ڪيائين. -استاد- طور ملازم ٿيو ۽ اڳتي هلي پروفيسر جي عهدي -تان- رٽائر ٿيو. پاڻ هڪ سٺو شاعر ۽ سٺو نثر نويس هو. سندس لکيل ڪتابن ۾: (1)-اسلام- '>-تاريخ -اسلام- -(يارهين ۽ ٻارهين جماعت لاءِ) (2) -اسلام- '>-تاريخ -اسلام- -(بي. اي لاءِ) (3) اسلاميات (بي. اي پارٽ ون لاءِ) (4) اسلامي -تهذيب- و -ثقافت- (بي. اي. ون ۽ ٽو لاءِ) (5)مـعـاشيات (بي. اي ون ۽ فائنل لاءِ (6) ڏهين جماعت لاءِ ڪيمسٽري ۽ بائلاجي (عبدالمالڪ مـيـمڻ سان گڏ) (7) -الله- جي اطاعت ڇو؟ (8)آخري غلطي (ٻاراڻيون ڪهاڻيون) (9) دال جا دڙڪا(ٻاراڻيون ڪهاڻيون) (10) آدم ۽ -ابليس- شايع ٿيل آهن. هن 1978ع ۾ ٻارن لاءِ ’گلڙا‘ رسالو پڻ -جاري- ڪيو. -امام بخش عاصم- 27 نومبر 2011ع تي وفات ڪئي.
عبدالله شاھ
21 آڪٽوبر 1993ع کان 6 نومبر 1996ع تائين پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جي صوبائي حڪومت جي اڳواڻي ڪندي سنڌ جو وڏو وزير رهيو. سندس جنم 1931ع ۾ ٿيو جڏهن ته سندس وفات 2007ع تي ٿي.
حوالا
زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو
رسول بخش ڪلھوڙو
استاد رسول بخش ڪلھوڙو جدي پشتي موسيقار نہ هو، بلڪہ استاد يوسف کٽيءَ وانگر شوقيہ ڳائڻو هو، مگر ڳائڻ ۾ ڏاڍو نالو ڪڍيائين ۽ مشھوري حاصل ڪيائين. سندس ڳائڻ جو انداز نھايت نرالو هو. لاڙڪاڻي جو رهواسي ۽ استاد خدا بخش ڀٽي جو شاگرد هو. ديسي موسيقيءَ کان علاوه ڪلاسيڪي موسيقي ۾ به کيس وڏي مھارت حاصل هئي. سندس آواز نھايت نکريل هو ۽ پري پري تائين ٻڌڻ ۾ ايندو هو. تمام وڏي آواز سان ڳائڻ جو عادي هو، جنھنڪري هڪ ڏينھن سندس گلي جون نسون ڦاٽي پيون ۽ ان سبب وفات ڪري ويو.
آدم شاهه جو مقبرو
ڪلهوڙا دور جو هي مقبرو، آدم شاھ جي ٽڪري ۽ تعلقي ضلعي سکر ۾ واقع آهي. آدم شاهه ڪلھوڙو، ڪلھوڙن جي سياسي زندگيءَ جو وڏو معتبر نالو آھي. جيڪو ڪافي عرصو مغلن وٽ قيد رھيو ۽ کيس شهيد ڪيو ويو. سندس مڙهه ملتان مان آڻي ھن ٽڪريءَ تي دفنايو ويو، جنهن کي بعد ۾ آدم شاهه جي ٽڪري ڪري سڏيو ويو. مقبرو چوڪنڊو آھي. ٻاھران سندس ماپ 29.8 x 29.8 فوٽ آھي، ۽ اوچائي 42.6 فوٽ آھي. مقبرو ڏکڻ منهن آھي. دروازي جي ماپ 8.5 فوٽ آھي. ڪلھوڙا دور جي ھيءَ اڏاوت ميان غلام شاهه ڪلھوڙي جي ٺھرايل آھي. ملتان جي نواب محمد آقا، ميان صاحب کي 1598ء ۾ شھيد ڪرايو. انگريزن طرفان 1890ء کان 1914ء تائين ھن زيارتگاهه تي بندش پيل ھئي. ھن مقبري جي وقت به وقت مرمت ٿيندي اچي ٿي. مقبري ۾ اندر ٽي قبرون ٻيون به آھن. آدم شاهه جي قبر جي اڀرندي طرف اڪرم شاهه جي قبر آھي، چون ٿا ته اڪرم شاهه آدم شاهه جو ڀاءُ ھو. ٻي قبر تي ڪتبو ڄام فيروز ٽالپور جي نالي جو لڳل آھي، جنهن تي وفات تاريخ 1214 ھ مطابق 1799ء لکيل آھي. ٽين قبر شھباز خان ”گل انداز“ جي آھي، جيڪو اصل حيدرآباد جو ويٺل ھو. هتي آدم شاهه سان گڏ شهيد زنده بن مستي جويي جي قبر موجود آهي.
زمرو:ضلعو سکر زمرو:ماڳ مڪان زمرو:مقبرو
1226ع
ڊسمبر
زمرو:1226ء زمرو:تيرھين صدي زمرو:سال
انور سيال
صحافي انور سيال 4 جنوري 1947ع تي ڳوٺ سيد حاجي ابراهيم شاھ (ويجهو بڇيري ريلوي اسٽيشن) ۾ محمد بخش سيال جي گهر ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول ۾ حاصل ڪرڻ کانپوءِ، وڌيڪ تعليم لاءِ نواب شاھ آيو، جتي ڊي. سي هاءِ اسڪول نوابشاھ ۾، ايڇ. ايم خواجا صاحب جي رهنمائيءَ ۾ تعليم حاصل ڪيائين. گريجوئيشن سچل سرمست ڪاليج، نواب شاھ مان ڪيائين.
خدمتون
هن جمهوريت جي بحالي ۽ ون يونٽ خلاف تحريڪن ۾ ڀرپور حصو ورتو. نواب شاهه ۾ ’هلال پاڪستان‘ جو نمائندو رهيو ۽ بعد ۾ ان ئي اخبار جي ڪراچي آفيس ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. ان کانپوءِ روزاني ’آفتاب‘ حيدرآباد ۾ سينئر سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. شروعاتي دور ۾ هن ڪيترائي مضمون لکيا. سال 1978ع ۾ فوجي ڊڪٽيٽر جنرل ضياءِ الحق خلاف سڄي ملڪ ۾ تحريڪ هلي، جنهن ۾ صحافين بہ ڀرپور حصو ورتو ۽ ان تحريڪ دوران انور سيال سميت پنجن صحافين کي گرفتار ڪري کين ڦٽڪا هنيا ويا هئا. انهيءَ تحريڪ کي زنده رکڻ لاءِ، تحريڪ جي اڳواڻن جي چوڻ تي، پس منظر ۾ رهي، وڏي جدوجهد ڪيائين.
ھن وقت
انور سيال، حيدرآباد پريس ڪلب جو سينئر ميمبر آهي ۽ هن وقت ريٽائرڊ زندگي گذاري رهيو آهي.
حوالا
زمرو:1947ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون
امام بخش گھرياڻي
امام بخش گهرياڻي- دادوءَ جو مشهور ۽ معروف وڪيل سال 1945ع ڌاري ڳوٺ شاهه حسن ۾ ڄائو. ميٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ دادوءَ اچي سيشن ڪورٽ ۾ ڪلارڪ ڀرتي ٿيو. نوڪريءَ دوران ايل. ايل. بي جو امتحان پاس ڪيائين ۽ پوءِ وڪالت ڪرڻ لڳو. هي پيپلز پارٽيءَ جي باني ميمبرن مان هو، هو پيپلز -پارٽي- دادو سٽيءَ جو پهريون جنرل سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. مشهور وڪيل ۽ سماجي ڪارڪن -آسن داس- جو وڪالت ۾ اسسٽنٽ هو. جڏهن -آسن داس- هندوستان ويو ته ڪچهري روڊ واري آفيس سندس حوالي ڪري ويو. -امام- بخش يارن جو يار، هڏ ڏوکي ۽ قومي جذبا رکندڙ، -تاريخ- ۽ ادب سان پيار ڪندڙ شخص هو. -تاج صحرائي- ۽ -استاد بخاري- سميت ٻيا به دادوءَ جا اديب شاعر ۽ ادب دوست شام جو روز سندس آفيس تي ڪچهري لاءِ ڪٺا ٿيندا هئا. هن ايم. -آر-. ڊي تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو، جنهنڪري ڪيترا ڀيرا جيل به ڀوڳيائين. محترمه بينظير جي پوئين دور ۾ کيس پبلڪ اڪاٽونس ڪميٽيءَ جو ميمبر مقرر ڪيو ويو. -استاد بخاري- اڪيڊميءَ جو ميمبر هو. عمر جو آخري حصو بيماري ۾ رهندي سال 2009ع ۾ وفات ڪيائين.
ڀينڊي
ڀينڊي ( سائنسي نالو: Abelmoschus ) هڪ ٻوٽي جو ميوو آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. هن جو رنگ سائو هوندو آهي۔ ايشيا ۽ آفريڪا جي ڪافي علائقن ۾ پوکي ويندي آهي. هن جو ٻوٽو ٻه ميٽرن تائين ڊگهو ٿي سگهي۔
حوالا
زمرو:سبزيون
چنڊ سهڻا مان بڻجي چڪور
تعارف
چنڊ سهڻا مان بڻجي چڪور مقبول سنڌي فلم غيرت جو سوال جو هڪ گيت آهي، جيڪو رُونا ليليٰ ڳايو آهي. هيءُ گيت يُو ٽيوب تي ڏسي سگھجي ٿو.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي وڊيو گيت زمرو:سنڌي فلمي گيت
سنڌ جي جاگرافي
سنڌ جي جاگرافي ٽن حصن ۾ورهايل آهي.
1. تاريخ جي مختلف دورن سنڌ جون جدا جدا سياسي حدون.
2. تاريخ جي مختلف دورن ۾ سنڌ جون قائم ڪيل ڪلچرل حدون ۽ ان جا اثر.
3. موجوده سنڌ جون جدا طبعي حدون ۽ ان جا مختلف وسائل.
1. ملتان ڊويزن جي ايراضي 24824 چورس ميل
2. بهاولپور ڊيويزن جي ايراضي 17652 چورس ميل
3. بلوچستان جي ايراضي 134050 چورس ميل
4. موجوده سنڌ واري ايراضي 57000 چورس ميل
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا زمرو:پاڪستان جا صوبا زمرو:سنڌ
آدم شاھه جي ٽڪري
ھيءَ ٽڪري سکر وارين ٽڪرين مان ھڪ مشھور ٽڪري آھي، جيڪا ڪلھوڙن جي پھرئين حاڪم ميان آدم شاھ جي نالي پٺيان سڏجي ٿي. ھيءَ ٽڪري سکر شھر جي اتر الھندي پاسي آھي ۽ ان تي ميان آدم شاھ ڪلھوڙي جي مزار آھي، جنھن سببان آدم شاھ جي ٽڪريءَ جي نالي سان مشھور آھي.
آدم شاھ جي ٽڪري وارو ماڳ سنڌ جي شهر سکر ۾ آهي. مغل دور ۾ ملتان جي گورنر مقامي زميندارن جي چرچ تي ميانوال تحريڪ جي سرواڻ ميان آدم شاهه ڪلهوڙو کي گرفتار ڪري ملتان ۾ شهيد ڪرائي ڇڏيو. سندس مڙهه جنهن ٽڪريءَ تي دفن ڪيو ويو اها ٽڪري آدم شاهه جي ٽڪري سڌجڻ لڳي. هن ٽڪري تي ميان آدم شاهه ڪلهوڙو جو مقبرو پڻ آهي.
حوالا
زمرو:ماڳ مڪان زمرو:سکر
محمد حسين پنهور
thumb|250px|محمد حسين پنهور محمد حسين پنهور المعروف ايم ايڇ پنهور 25 ڊسمبر 1925ع تي سنڌ جي دادو ضلعو، دادو تعلقو جي ڳوٺ محمد ابراهيم پنهور ۾ ڄائو، هن مڪينڪل ۽ اليڪٽريڪل ۾ انجنيئرنگ جون ڊگريون حاصل ڪيون هيون، جڏهن ته هن ايگريڪلچرل انجنيئرنگ ۾ پڻ ايم ايس سي جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي.
تحقيق
اهڙا ماڻهو تمام گهٽ آهن، جيڪي پنهنجي حياتيءَ جو وڏو حصو تحقيق کي ڏين، ۽ اهي ماڻهو ته بنهه اڻلڀ آهن، جيڪي پنهنجي سموري حياتي تحقيق کي ڏين، سائين پنهور صاحب انهن اڻلڀ ماڻهن مان هو، جيڪي زندگيءَ جو وڏو حصو نه، پر سموري زندگي تحقيق کي ڏيندا آهن. هن پنهنجي سڄي زندگي تحقيق کي ڏني، هن ڪڏهن به پنهنجي پيرسنيءَ جو بهانو ڪري ڪم کان نه لنوايو، ۽ نه ئي وري اهو ٺهيل ٺڪيل جملو چئي پنهنجو ڪم بند ڪيو ته ”هتي ڪم ڪرڻ جو ماحول ئي ڪونهي.“ ڪم ڪرڻ وارا ڪم جو ماحول پاڻ پيدا ڪندا آهن، ۽ جن کي ڪم ناهي ڪرڻو هوندو، سي ڪنهن به ماحول ۾ ڪم ناهن ڪري سگهندا. هو انهن ماڻهن مان به نه هو، جيڪي ان انتظار ۾ هوندا آهن ته سرڪار سندن ڪا مدد ڪري ته هو ڪم ڪري ڏيکارين، يا سرڪار ڪو ادارو انهن جي حوالي ڪري ته هو ڪم ڪن. پنهور صاحب پاڻ هڪ ادارو هو، جيڪو سمورن سرڪاري ادارن کان وڏو ادارو هو. واقعي به تحقيق جي حوالي سان جائزو وٺبو ته جن شعبن ۾ پنهور صاحب ڪم ڪيو آهي، انهن سمورن شعبن ۾ سرڪار جا ايترا وڏا ادارا وڏين بجيٽن باوجود ڪم ناهن ڪري سگهيا. تاريخ، زراعت، آرڪيالاجي، ۽ سماجيات وارن علمن ۾ هڪڙي پاسي هڪ فرد جو ڪم ۽ ٻئي پاسي سمورن ادارن جو ڪم رکجي، پوءِ به پنهور صاحب تمام مٿي بيٺل نظر ايندا.
ايم ايڇ پنهور جا هسٽري، آرڪيالاجي ۽ ايگريڪلچرل تي لاتعداد ڪتاب ڇپجي چڪا آهن، جڏهن ته ڄاڻايل موضوعن تي سندس مقالن جو تعداد سون ۾ ڳڻي سگهجي ٿو، ايم ايڇ پنهور جي مشهور ڪتابن ۾ سورس مٽيريل آن سنڌ، ڪرانالاجيڪل ڊڪشنري آف سنڌ، سومرا پيرڊ هسٽري آف سنڌ، ماسٽر پلان ايريا گرائونڊ واٽر ان بلوچستان، گرائونڊ واٽر ان ڪراچي، گرائونڊ واٽر ان سنڌ، گرائونڊ اينڊ سرفيس واٽر ان ايرڊ زون، گرائونڊ واٽر ان دادو ڊسٽرڪٽ ۽ مسلم عورت شامل آهن، ايم ايڇ پنهور سوين عالمي ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪئي ۽ اتي زراعت، تاريخ ۽ آرڪيالاجيي موضوعن تي مقالا پڙهيا، کيس ملڪي ۽ عالمي سطح تي هڪ مڃيل عالم ۽ محقق جي حيثيت حاصل هئي.