cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڀڳوت گيتا
گيتا جو فلسفو
گيتا هندن جو هڪ پويتر ڌارمڪ ڪتاب آهي، جنهن ۾ زندگيءَ جي ڳُجهَن اسرارن تي روشني وڌي ويئي آهي. ايشور آهي، آتما آهي، موت کان پوءِ جنم ٿئي ٿو، ڪرمن جو ڦل ملي ٿو، اهو مڃيو ويو آهي، پر دليلن سان ثابت ڪرڻ جي بدران صرف صلاح ڏنل آهي ته ڇا ڪرڻو آهي يا نه ڪرڻو آهي.ڀڳوت گيتا جي ڪهاڻي: گيتا، جنهن کي هندن اُتم پويتر صحيفو ڪري مڃيو آهي. لڙائيءَ جي ميدان تي ارجن پنهنجا مٽ مائٽ، ڏاڏا، چاچا، گرو وغيره ڏسي مُنجهي پوي ٿو ۽ سوچي ٿو ته خسيس ۽ فاني راڄ گديءَ لاءِ عزيزن ۽ گُرن جو رت وهائڻ ڌرم نه، پر اَڌرم آهي. تنهن تي شري ڪرشن، لڙائيءَ جي ميدان تي، ارجن کي زندگيءَ جا لڪل راز ٻڌائي ٿو ته ڌرم ڇا آهي، اڌرم ڇا آهي، انسان جو فرض ڇا آهي، ڪرم ڇا آهي، ڪرم ڪيئن ڪجي، آتما امر آهي، مؤت کان پوءِ به جنم ٿئي ٿو وغيره. ’گيتا‘ ۾ ست سؤ شلوڪ آهن. ڀڳوت گيتا اصل ۾ سنسڪرت ٻولي ۾ لکيل آهي، مهاڀارت جو ڀاڱو آهي، جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته اُتم درجي جي فلسفي ۽ مفڪر ويد وياس جي لکڻي آهي، جيڪا اُپنشدن کانپوءِ واري فلسفيانه سرشتي ۽ اُن کي ’سُوترن‘ ۾ سموهڻ کان اڳ واري دور سان تعلق رکي ٿي، جنهن ۾ پوءِ مختلف واڌارا ڪيا ويا. ڀڳوت گيتا جي ٻاهرئين گهاڙيٽي ۽ اندروني معنائن جي حوالي سان سمجهيو وڃي ٿو ته اها عيسوي سن کان اڳ جي رچنا آهي، جڏهن ته اُن کي لکت واري شڪل ۾ پنجين صديءَ ۾ آندو ويو، توڙي جو اُن جي متن ۾ اُن کان پوءِ تبديليون آنديون ويون، جن تي سانکيه، يوگ ۽ ويدانت جي فلسفن جو اثر ظاهر آهي. ڪرشن ارجن کي سمجھائي ٿو ته: اسان جو هي انفرادي انساني آتما ڪڏهن به لاموجود نه ٿي ٿئي. اها تباه نه ٿي ٿي سگهي. اها آتما نه ڄائي آهي نه ڪڏهن مري سگهي ٿي. انهي ۾ ڪو به تير گهڙي نه ٿو سگهي. ڪو به شعلو انهي کي ڳڙڪائي نه ٿو سگهي، ڪو به پاڻي انهي کي لوڙهي نه ٿو سگهي، ڪا به ساڙيندڙ هوا انهي کي خشڪ نه ٿي ڪري سگهي. اها نتيه آهي، سمجھ ۾ نه ٿي اچي سگهي ۽ نه ئي انهيء تي موت اچي سگهي ٿو. پوءِ ڀلا ڪنهن انسان کي مارڻ يا پاڻ مري وڃڻ بابت ايتري چوپچو ڇو ڪجي؟ قتل ڪرڻ ۾ ته فقط شرير جي شموليت ٿئي ٿي: آتما بلڪل اهڙي طرح ٻئي شرير ۾ وسيرو ڪرڻ وڃي ٿي هلي، جيئن ڪو ماڻهو نوان ڪپڙا کڻي پراڻا ۽ ڳريل ڪپڙا رکي ڇڏيندو آهي. ڄم جي پڄاڻي موت آهي ۽ موت جي پڄاڻي نئون جنم آهي. اهي سڀ ڳالهيون اڳ ۾ طئي ٿيل آهن ۽ اسان پاران انهن شين بابت ڳڻتي ڪرڻ جو ڪو ذري برابر به سبب نه آهي. دلير ماڻهو جو ڪم هي آهي ته هو پنهنجي ڪم کان واقف هجي ۽ پوءِ اهو سٺي نموني ۽ ايمانداري سان سرانجام ڏيڻ جي ڪوشش ڪري ۽ هو اهو ڪم فقط انهي ڪري سرانجام ڏئي ته اهو سندس ذمو آهي. هو اهو ڪم انهي مان ڪجھ حاصل ڪرڻ جي اميد ۾ نه ڪري. جيستائين ارجن جو تعلق آهي کيس انهي ڳالهه جو فيصلو ڪرڻ ۾ ڪا به ڏکيائي نه هجڻ گهرجي ها ته سندس ڪم ڪهڙو آهي. ڪرشن ارجن کي سمجھايو ته هو هندن جي ويڙهاڪ ذات کترين مان آهي ۽ هو جيڪڏهن پنهنجي تلوار اڇلائي ڇڏي ها ته سندس دوست يار به اهو سمجھن ها ته هن ڪنهن اُتم اصول لاءِ نه پر خوف سبب اهو ڪم ڪيو آهي. تنهن ڪري ڀلي ته هو اٿي کڙو ٿئي، لڙائي لاءِ پنهنجون ٻانهون تيار ڪري ۽ اڳي هلي سوڀ ٿئي يا هار، فائدو ٿئي يا نقصان انهي لاءِ هو پنهنجي دل کي تيار ڪري. هي ڀڳوت گيتا جي اُتم شڪشائن مان سڀ کان شروعاتي آهي ته هو انهي ذات جي اصولن پٽاندڙ عمل ڪري جنهن ۾ هو پيدا ٿيو آهي. هو جيڪڏهن کتري آهي ته کيس جنگ ۾ حصو وٺڻ ۽ دليري سان وڙهڻ لاءِ تيار ۽ پرجوش رهڻ گهرجي. هو جيڪڏهن برهمڻ آهي ته پويتر ڪتاب پڙهڻ ۽ انهن جي تشريح ڪرڻ هن جو فرض آهي. هو جيڪڏهن وئش آهي ته کيس واپاري ۽ ڪڙمي طور پنهنجو ڪم ڪرڻ گهرجي. هو جيڪڏهن سڀ کان ادنيٰ ذات شودرن ۾ پيدا ٿيو آهي ته به کيس دل نه لاهڻ گهرجي ۽ سڀ کان نيچ ڌنڌن ۾ به وس آهر سٺو ڪم ڪرڻ گهرجي.
ترجما
ڀڳوت گيتا جي مقبوليت جو اندازو اِن ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته دنيا جي اُها ٻولي ناهي، جنهن ۾ اُن جو ترجمو نه ٿيو هجي. سنڌي ٻولي ۾ پڻ ڀڳوت گيتا جا نثر ۾ توڙي منظوم ترجما ڪيا ويا آهن، جن ۾ پهريون ترجمو اين. وي. ٿڌاڻيءَ )هندو ڪاليج دهليءَ جو پرنسپال( جو چيو وڃي ٿو، جيڪو 1923ء ۾ ڇپيو هو. منٺار رائي جيساني ٽنڊوالھيار، ڊاڪٽر نيهالچند سوڍاڻي عمرڪوٽ، مينگهراج ڪولاڻي، چين راءِ بولچند ۽ مُولچند )جيڪي ٽيئي روينيو آفيس ۾ ڪم ڪندا هئا(، گهنشيام ڪرپالاڻي، ٽي. ايل. واسواڻي، پرسرام ضيا، هريرام پارداساڻي، نانڪرام ٿڌاڻي، گوبند حڪماڻي ’جيون‘ ۽ هري دلگير ) امر گيت جي عنوان سان منظوم ترجمو( کان سواءِ ٻين ڪيترن ئي ليکڪن جا ترجما ڪيل آهن. ڀڳوت گيتا جا ڪيترائي انگريزي ترجما آهن پر انهن مان سڀ کان مشهور نامياري مستشرق ۽ اديب سر ايڊون آرنلڊ پاران ڪيل آهي. اهو 1885ع ۾ The song Celestrial جي نالي سان ڇپيو آهي ۽ هڪ کان وڌيڪ پيڙهيون انهي کي ساهه سان سانڍينديون پيون اچن.
گيتا بابت مشھور شخصيتن جا خيال
مھاتما گانڌي چيو ھو تہ : "مون کي ڀڳوت گيتا مان اهڙي آٿت ملندي آهي جيڪا مون کي جبل واري خطبي ۾ به نه ملندي آهي. جڏهن نااميدي منهنجي اکين ۾ اکيون وجھي بيهندي آهي ۽ مون کي اميد جو هڪ ڪرڻو به نظر نه ايندو آهي ته آءٌ ڀڳوت گيتا ڏانهن موٽندو آهيان. مون هِتي هُتي ڪو بيت نظر اچي ويندو آهي ۽ آءٌ وڏن حادثن ۾ به فوراً مسڪرائڻ لڳندو آهيان."
ڀڳوت گيتا ڪنھن لکي
سوامي وويڪ نند مطابق ڀڳوت گيتا پراڻي ھجڻ باوجود ھندوستان جي تاريخ ۾ اٺين صدي عيسويءَ جي شروعات کان اڳ لڳ ڀڳ اڻڄاتل ھيو، ان کي ان وقت شنڪر آچاريه پنھنجي لکڻين ۾ ان جي تشريح ڪري ان کي مشھور ڪري ڇڏيو سوامي وويڪ نند جي ان بيان مان ڪن تہ اھو نتيجو پڻ ڪڍيو آھي تہ گيتا جو ليکڪ دراصل شنڪر آچاريه ھيو جنھن ان کي مھاڀارت ۾ ملائي ڇڏيو. پر اھو نتيجو ٺيڪ نہ ٿو لڳي ڇو تہ شنڪر آچاريه پاڻ گيتا جي ڪيل پراڻين تشريحن جا حوالا ڏنا آھن. اليڪسس ميڪلوڊ نالي ايشيائي علمن ۽ فلسفي جي ماھر مطابق ڀڳوت گيتا ھرگز ڪنھن ھڪ ليکڪ جو ڪم ٿي نہ ٿو سگھي ۽ اھو کوڙ ليکڪن جو ڪارنامو ھوندو. آرٿر ليولن بيشم پڻ ساڳي خيال جو آھي. ان مطابق ڀڳوت گيتا جا ٽي يا ٽن کان وڌيڪَ ليکڪ يا مرتب ھئا. ان جو ثبوت بيشم مطابق فلسفياڻي بيتن جو مذھبي يا جذبات وارن مذھبي بيتن سان گاڏڙ ساڏڙ آهي.
ٻاهريان ڳنڍڻا
ڀڳوت گيتا زمرو:سنسڪرت لکتون زمرو:مهاڀارت زمرو:هندو لکتون زمرو:GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون زمرو:ڪرشن زمرو:ڪروکيشتر
حميده کهڙو
حميده کهڙو ڊاڪٽر سنڌ جي مشهور سياستدان ۽ اڳوڻي وزير اعليٰ خانبهادر محمد ايوب کهڙي جي نياڻي، 13 آگسٽ 1936ع تي ڳوٺ عاقل، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.
تعليم
پرائمري تعليم ڳوٺ مان؛ سيڪنڊري تعليم سينٽ جوزف ڪنوينٽ اسڪول ڪراچيءَ مان ۽ انٽرميڊئيٽ سينٽ جوزف ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد ڪئمبرج يونيورسٽي انگلنڊ مان 1961ع ڌاري تاريخ جي مضمون ۾ گرئجوئيشن ڪئي. هن آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان ايم. اي به ڪئي، ان بعد هن اسڪول آف اورينٽئل اينڊ آفريڪن اسٽڊيز، لنڊن يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. هيءَ پهرين مسلم خاتون هئي، جنهن اتان ڊاڪٽريٽ ڪئي.
ملازمتون
ڏيهه موٽڻ بعد ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ 1965ع کان 1969ع تائين پڙهايائين، جتان ڪجهه سياسي سببن جي ڪري کيس برطرف ڪيو ويو. ان بعد هن سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ملازمت اختيار ڪئي، جتي ذاتي ڪوششون وٺندي پاڪستان اسٽڊي سينٽر قائم ڪرايائين. 1983ع ۾ يونيورسٽي گرانٽس ڪميشن جي ميمبر به ٿي، پر ٻن مهينن بعد استيعفا ڏيئي سياست ۾ حصو وٺڻ جو فيصلو ڪيائين.
شادي
سندس شادي 1969ع ۾ ڊاڪٽر عبدالحليم قاضيءَ سان ٿي، جنهن مان کيس هڪ نياڻي ’نوحيٰ مارئي‘ جو اولاد آهي.
ملڪ بدري
1999ع ۾ جڏهن جنرل پرويز مشرف اقتدار تي قبضو ڪيو ته سياسي پارٽين، خاص ڪري مسلم ليگ (ن) گروپ ۾ انتشار پيو، ڪيئي سال ان جي قيادت ملڪ بدر رهي، پارٽين مان ڪيترائي ميمبر ٽوڙيا ويا. 2002ع وارين چونڊن ۾ ڊاڪٽر حميده کهڙو ’ق‘ ليگ جي ٽڪيٽ تي عورتن واري مخصوص سيٽ تي فارم ڀريو ۽ سنڌ اسيمبليءَ جي ميمبر منتخب ٿي، ق ليگ جي حڪومت ۾ 2004ع ڌاري کيس سنڌ جي تعليم کاتي جو وزير بڻايو ويو. اهو قلمدان وٽس ٽي سال رهيو.
تصنيفون
سياسي سرگرمين کانسواءِ علم ادب ۽ لکڻ سان به چاهه رهيو اٿس. سندس ڪيترا سنڌي، انگريزي ۽ اردو ڪالم شايع ٿيا آهن. سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون دنيا جي مشهور مخزنن ۽ اخبارن ۾ ڇپيا. سندس ڪتابن ۾: ڇپيل آهن، جڏهن ته هن هيٺيان ڪتاب ايڊٽ ڪيا آهن:
حوالا
زمرو:پاڪستاني سياستدان
بال ٺاڪري
بال ٺاڪري هندستان جي رياست مهاراشٽر جو با اثر ماڻهو سمجهيو وڃي ٿو، -بال ٺاڪري- ابتدا ۾ ڪارٽون ٺاهيندو هو ۽ پوءِ اڳتي هلي سياستدان بڻيو. هن 30 سال اڳ هندو انتهاپسند تنظيم ’شِوسينا‘ قائم ڪئي. 93- 1992ع جي مذهبي فسادن کانپوءِ هن تي وڏي -تنقيد- ٿي ۽ مٿس اهي فساد ڪرائڻ جو الزام هنيو ويو. هي شِوسينا، اقليتن ۽ خاص ڪري مسلمانن کي نشانو بڻائڻ مذهبي ۽ نسلي مت ڀيد وڌائڻ جي الزامن جي ڪري مشهور آهي. -بال ٺاڪري- 1950ع واري ڏهاڪي ۾ بمبئيءَ جي هڪ -اخبار- لاءِ سياسي ڪارٽونسٽ طور پنهنجي عملي زندگيءَ جو سفر شروع ڪيو. 1966ع ۾ هن مهاراشٽر جي مقامي رهواسين جي حقن جي حاصلات لاءِ شوسينا قائم ڪئي. هن پارٽيءَ بمبئيءَ ۾ ڏکڻ هندستانين کي نشانو بڻايو ۽ تشدد ڀري مهم هلائي، ساڳئي نموني گجراتي ۽ مسلمان برادرين کي پڻ نشانو بڻايو ويو. -بال ٺاڪري- جي پارٽيءَ جا ميمبر هن سان جنون جي حد تائين عقيدت رکندا آهن. توڙي جو هو پاڻ ڪڏهن به چونڊ ۾ ناهي بيٺو، پر پارٽيءَ جي منظم نيٽ ورڪ ذريعي سندس هر حڪم تي عمل ٿيندو آهي. ڪجهه عرصو اڳ شوسينا جي ڪارڪن عورتن تڪراري فلم ”فائر“ خلاف سئنيمائن تي حملا ڪيا ۽ سندن مالڪن کي اها فلم نه هلائڻ تي مجبور ڪيو. شيوسينا بالي ووڊ جي مسلمان اداڪار يوسف عرف دليپ ڪمار کي به نشانو بڻايو، ڇو ته کيس -پاڪستان- جو اعليٰ -ترين- شهري اوارڊ ڏنو ويو هو. جڏهن هندو انتهاپسندن، -ايوڌيا- ۾ سورهين صديءَ جي -بابري مسجد- کي غير قانوني طور شهيد ڪيو، -ان- کان پوءِ شروع ٿيندڙ گروهي فسادن جي جاچ ڪندڙ عدالتي ڪميٽيءَ -بال ٺاڪري- بابت اها رپورٽ ڏني ته هن بمبئيءَ ۾ مسلمانن خلاف فساد شروع ڪرايو، جنهن ۾ 1000 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا. -بال ٺاڪري-، -پاڪستان- جو عوام -ان- جي شخصيت کي نفرت جي نگاهه سان ڏسندو آهي. هن ماضيءَ ۾ پاڪستاني فنڪارن توڙي رانديگرن کي ڌمڪيون به ڏنيون ته هو ڀارت جي سر زمين تي نه اچن. -بال ٺاڪري- انتهاپسنديءَ ۾ مشهور آهي. هن سان مشابهت رکندڙ ڪهاڻيءَ تي ڀارتي فلمساز رام گوپال ورما هڪ فلم ’سرڪار‘ ٺاهي، جنهن جو مرڪزي ڪردار اميتاڀ بچن ادا ڪيو. فلم ۾ سندس نالو ٺاڪري بجاءِ ’ناگري‘ رکيو ويو. سندس پوٽي نيها ٺاڪري ڪجهه عرصو اڳ هڪ مسلمان ڇوڪري محمد نبي سان شادي ڪئي آهي.
حيدار عليئيف انٽرنيشنل ايئرپورٽ
سهوليتون
thumb|حيدار عليئيف انٽرنيشنل ايئرپورٽ
1777ع
ڊسمبر
زمرو:سال
حيدار عليئيف انٽرنيشنل ايئرپورٽ
ٽرمينلز
thumb|Interior of Terminal 1 حيدار عليئيف بين الاقوامي هوائي اڏو تي ٻہ مسافر ٽرمينلز ۽ ٻہ ڪارگو ٽرمينلز ڪم ڪن ٿا. سوويت زماني ۾ بڻايل پُراڻو ٽرمينل پُوريءَ ريت ڊنهي ويو آهي ۽ ان جي جڳهہ نئون ٽرمينل 1 لڳايو ويو هيو. چار-سطحي انجينئرنگ جو تصور اروپ ڪمپني طرفان 2010 ۾ تيار ڪيو ويو هيو، جنهن ۾ ٽي شاخ ٽوپي (ٽن سنڱن واري) شڪل ۽ نيم-شفاف ڇِت هئي.
داخلي (انٽيريئر) کي، ترڪي جي ڪمپني آٽوبان پاران ڊيزائن ڪيو ويو هو، ان ۾ شاهہ بلوط ڌات (اوڪ-وينر) جي هڪ سيريز "ڪوڪون" شامل آهي. ٽرمينل 1 ۾ وانڊرلينڊ بيگز- هينڊلنگ سسٽم سان گڏوگڏ سامان جي اندروني ڍانچي جي هڪ تهه واري تصوير حاصل ڪرڻ جي لاءِ ڊزائن ڪيل مڪمل سامان جو معائنو ۽ اسڪينرز جي لاءِ L-3 اوزار آهي. ٽرمينل 1 ساڳئي وقت ۾ 12 جهازن کي ڀليڪار ڪرڻ جي قابل جيٽ پُل هلائي ٿو. جيٽ جون ٻہ پُليون دنيا جي سڀ کان وڏي مسافر هوائي جهاز ايئربس A380 کي ايڊجسٹ ڪرڻ جي لاءِ بڻائي وئي آهي.
ٽرمينل 1، اپريل 2014 ۾ شروع ٿيو. ان جي ڪُل پکيڙ 65،000 چورس ميٽر آهي. هي ٽرمينل هر سال 60 لک مسافرن جي لاءِ ڊزائن ڪيو ويو آهي. هِنَ وقت هي هر سال 3 لک مسافرن کي خدمتون پيش ڪري ٿو. 600 گاڏين جي لاءِ پارڪنگ جي ڪُل پکيڙ 20 000 m2 آهي.
مئي 2018 ۾، ٽرمينل 1 کي برطانيا ايئرلائن- ۽ هوائي اڏن جي درجا بندي ڪندڙ ڪمپني اسڪائٽراڪس پاران "5 اسٽار" جو درجو ڏنو ويو هو.
رن ويز
هوائي اڏي جا ٻہ رن ويز آهن. رن وي 16/34 جيڪو 60 ميل (13،107 کان 197 فوٽ) 3995 by 3،995 آهي، رن وي 17/35  3،200 بائيوميٽر 45 (10،499 ذريعي 148 فوٽ) 3200 by آهي. thumb|Site Map of Baku Airport
انفراسٽرڪچر
هوٽلَ شيرٽن باڪو ايئرپورٽ هوٽل، 205 ڪمرن تي ٻَڌل آهي، جيڪو حيدر عليئيف بين الاقوامي هوائي اڏي (ايئرپورٽ) جي ڀرسان آهي.
ٻچن ٻارن سان گڏ ايندڙ مسافر بين الاقوامي ٽرمينل ٻچن ٻارن جي سارَسنڀال جو ڪمرو (روم)، راند کيڏڻ جي جاءِ سان گڏوگڏ ڊائيپر کي مَٽائڻ (تبديل) واريون ميزون (ٽيبل) پڻ آڇي ٿو.
ٻاهر گهٽ اچ وڃ ڪندڙ مسافرن لاءِ خدمتون ايرپورٽ طرفان معذور مسافرن کي ذاتي سهائتا ڏئي ٿو، جِن لاءِ خاص پارڪنگ جون جڳهون، ڄاڻ ڏيڻ واري (انفارميشن ڊيسڪ) ۽ چيڪ-اِن ڪائونٽرز، 24/7 ميڊيڪل سينٽر سروس، جيڪڏهن ضروري هجي تہ،آن بورڊ جهاز منجهان کڻي اچڻ (پڪ اَپ) جي لاءِ امبو لفٽون (ambulifts) فراهم ڪري ٿو. هوائي اڏي جو عملو رجسٽرڊ مسافرن کي لائونج ۽ وري بورڊنگ گيٽ تائين ساڻ حفاظت سان گڏ وٺِي ويندو آهي.
ٽرانسپورٽ
بس ۽ ٽيڪسي باڪوبس H1 لاريون (بسون) 28 مئي ميٽرواسٽيشن کان باڪو هوائي اڏو (ايئرپورٽ) تائين 24 ڪلاڪ هلنديون آهن. ٽريفڪ جو وقفو منجهند ۾ 30 منٽ ۽ رات ۾ هڪ ڪلاڪ آهي. هوائي اڏي تائين باڪو (ڏانهن وڃڻ ۽ واپس موٽي اچڻ) نجي (پرائيوٽ) ٽيڪسي جي ذريعي 20 منٽن ۾ پهچي سگهجي ٿو.
ٽرانسپورٽ ۽ پارڪنگ راڄڌاني کان ڪنهن ڪار جي ذريعي يا حيدرعليئف اَيونيو جي ذريعي هوائي اڏي تان يا نوبل ايوينيو جي رستي زيخ شاهراهہ تي ڪار ۾ چڙهي هوائي اڏي تائين پهچي سگهجي ٿو. گڏيل (مجموعي) طور 1،600 کان وڌيڪ ڪارين جي لاءِ ڊزائن ڪيل پارڪنگ لاٽ هر ٽرمينل جي سامهون ملي ويندو آهي.
ٻاهِريان ڳَنڍڻا
زمرو:آذربائيجان جا هوائي اڏا
1306ع
ڊسمبر
زمرو:1306ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
99ع
ڊسمبر
زمرو:99ع زمرو:پھرين صدي
بالاچ ذات
هڪ ذات جو نالو، بلوچن جو هڪ قبيلو. هن نالي سان ڪنڌڪوٽ تعلقي جي ”بجالڪاني“ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ -آباد- آهي.
1778ع
ڊسمبر
زمرو:سال
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (پرمانند ميوارام)
هيءَ ڊڪشنري پرمانند ميوارام جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري، پهريون ڀيرو 1933ع ۾ ڇپي ۽ ٻيو ۽ ٽيون دفعو ”نئين انگريزي- سنڌي ڊڪشنريءَ“ جي نالي سان 1976ع ۽ 1980ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان شايع ٿي. هيءَ ڊڪشنري ساهتيه اڪيڊمي نئين دهليءَ طرفان پڻ ڇاپي وئي آهي. هن ڊڪشنريءَ مان شاگرد، -استاد- ۽ ليکڪ اڃا تائين چڱيءَ طرح سان مستفيد ٿي رهيا آهن ۽ هيءَ سنڌي ادب ۾ خاص جاءِ والاريندڙ آهي.
جارج پنجون (برطانيا)
جارج پنجون: يا جارج فريڊرڪ ارنيسٽ البرٽ 3 جون 1865 ۾ پيدا ٿيو ۽ 20 جنوري 1936 ۾ وفات ڪيائين. پاڻ 6 مئي 1910 کان پنھنجي وفات تائين يونائيٽيڊ ڪنگڊم ۽ برطانوي ڪنٽرول وارن علائقن جو بادشاھ ۽ انڊيا جو شھنشاھ ھيو. پنھنجي ڏاڏي راڻي وڪٽوريا جي دؤر ۾ پيدا ٿيو. بادشاھ ٿيڻ کان اڳ بحري فوج ۾ ملازم ھيو ۽ ڀاء البرٽ وڪٽر جي وفات کان پوءِ بادشاھ بڻيو. روسي بادشاھ نڪولس ٻيون ۽ جرمني جو بادشاھ ولھيم ٻيون ھن جا ماسات ھيا.
شروعاتي تعليم ۽ ملازمت
ھي 3 جون 1865 ۾ لنڊن جي مارلبرا ھائوس ۾ پرنس آف ويلز  البرٽ ايڊورڊ جي گھر ۾ پيدا ٿيو سندس ماءُ پرنسيس آف ويلز ، اليگزينڊرا ھئي جنھن جو ھي ٻيون پٽ ھيو. ھن جو پيءُ راڻي وڪٽوريا جو وڏو پٽ هو ۽ ماء ڊينمارڪ جي بادشاھ ڪرسچين نائون جي وڏي نياڻي ھئي.
thumb|left|upright|alt=Boy wearing a sailor suit|جارج پنجون 1870 ۾ جڏھن پنجن سالن جو هو
thumb|left|upright|alt= جارج پنجون 1893 ۾
برطانوي بحريه ۾ ھن ڪيترائي سال پنھنجي چاچي پرنس الفريڊ، ڊيوڪ آف ايڊنبرگ جي ڪمان ۾ مالٽا ۾ ڪم ڪيو. 1892 ۾ ھن جي ڀاء الفريڊ وڪٽر جي وفات بعد ھن جو تخت جي وارثي ۾ پيءُ بعد ٻيون نمبر ٿي ويو جنھن ڪري ھن نوڪري ڇڏي ڏني. 24 مئي 1892 م راڻي وڪٽوريا کيس ڊيوڪ آف يارڪ، ارل آف انورنيس ۽ بئرن آف ڪلارني مقرر ڪيو ھن پوء آئيني تاريخ تي جي آر ٽرنر کان سبق پرايا. .
شادي ۽ اولاد
نوڪري دوران مالٽا ۾ چاچي جي ڪمان ۾ رھڻ دوران چاچي پرنس الفريڊ جي ڌيميري آف ايڊنبرگ سان پيار ٿي ويس پر ان سان شادي لاء ھن جي ماء ۽ ميري آف ايڊنبرگ جي ماء مخالفت ڪئي جنھن بعد ميري آف ايڊنبرگ شادي جي آڇ قبول نہ ڪئي.
thumb|right|جارج پنجون ۽ ميري ميري آف ٽيڪ شادي وقت
نومبر 1891 ۾ ھن جي وڏي ڀاء الفريڊ وڪٽر پنھنجي ماسات شھزادي وڪٽوريا ميري آف ٽيڪ سان مڱڻي ڪئي جيڪا 'شھزادي مئي,  جي نالي سان مشھور ھئي. پر مڱڻي کان ڏيڍ مھينو گذرڻ بعد الفريڊ وڪٽر نمونيا جي ڪري گذاري ويو. ھڪ سال گذرڻ بعد جارج شھزادي مئي کي شادي جي آڇ ڪئي جيڪا ان قبول ڪئي اھڙي طرح 6 جولاء 1893 م لنڊن جي سينٽ جيمز پئليس ۾ سندن شادي ٿي. ۽ پوري زندگي انھن ھنن ھڪٻئي کي ارپيندي گذاري. thumb|جارج پنجون 1899 ۾ پنھنجي اولاد: [[ايڊورڊ اٺون (برطانيا)|ايڊورڊ, البرٽ۽  ميري سان گڏ]]
شھزادي مئي مان ھن کي پنج پٽ: ايڊورڊ اٺون، جان، جارج ڇھون، جارج ڊيوڪ آف ڪينٽ ۽ ھينري ۽ ھڪ نياڻي ميري اولاد ھئي. رڊولف چرچل لکيو آهي تہ ھن جو پنھنجي اولاد تي ڪافي رعوب ھوندو ھو ۽ پاڻ وري زال جي رعب ۾ ھوندو ھو .1901 م شھزادو جارج ۽ شھزادي مئي برٽش ايمپائر جو دؤرو ڪيو.
پرنس آف ويلز
22 جنوري 1901 م راڻي وڪٽوريا وفات ڪري وئي ۽ جارج جو پيءُ ايڊورڊ ستون بادشاھ ٿيو. ھن کي ڊيوڪ آف ڪارنوال جو رتبو پڻ مليو ۽ ھي پوء ڊيوڪ آف يارڪ ۽ ڪارنوال سڏجڻ لڳو. اھي جبرالٽر، پورٽ سعيد، عدن، سيلون، سنگاپور، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ماريشس، ڏکڻ آمريڪا، ڪئناڊا، نيو فائونڊ لينڊ ڪالوني گھميا.
thumb|left|alt= 1901 ۾ جارج ڪيوبڪ ۽ مونٽريال جي دؤري دوران فوجي لباس ۾ گارڊ آف آنر جو معائنو ڪندي.
آسٽريليا ۾ گڏيل دولت (دولت مشترڪہ) جي قيام بعد پارليامينٽ جي پھرين اجلاس جي شروعات ھن کان ڪرائي وئي.
thumb| ھڪ پينٽنگ ۾ ڊيوڪ جارج 9 مئي 1901 م آسٽريليا جي پارليامينٽ جي پھرين اجلاس جي شروعات وقت ڏيکاريل
بادشاھ ۽ شھنشاھ
thumb|upright| alt=| سونو سڪو جنھن تي جارج پنجون جي مورت ٺھيل
6 مئي 1910 ۾ ايڊورڊ ستون وفات ڪري ويو ۽ جارج پنجون يونائيٽيڊ ڪنگڊم ۽ ان جي غلبي وارن علائقن جو بادشاھ ۽ برٽش انڊيا جو شھنشاھ ٿيو ۽ سندس زال راڻي ميري سڏجڻ لڳي. 1911 م بادشاھ ۽ راڻي انڊيا گھمڻ ويا جتي دھلي جي درٻار ۾ ھڪ تقريب م شرڪت ڪئي جنھن م برٽش انڊيا جو گاديءَ جو هنڌ ڪلڪتي مان دھلي منتقل ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو. ھي واحد بادشاھ ھيو جنھن برٽش انڊيا جو دؤرو ڪيو. ھن نيپال م ڏھ ڏينھن شڪار دوران 21 چيتا ۽ 8 گينڊا ۽ رڇ ماريا ھيا. ھي وڏو نشانچي ھيو. 18 ڊسمبر 1913 تي ھن ڇھڻن ڪلاڪن ۾ ھڪ ھزار چڪور ماريا ھيا.ھن ھر ويھن سيڪنڊن ۾ ھڪ چڪور ماريو.
thumb|left| 1911 م جارج پنجون ء راڻي ميري دھلي جي درٻار ۾
ھي سياسي بيچينيءَ واري دور ۾ بادشاھي ۾ آيو. مئي 1922 م ھي بيلجيم ۽ اتر فرانس جو دورو ڪيو .1923 ۾ اٽلي جي دوري تي ويو. پھرين جنگ عظيم کان اڳ يورپ جي مختلف ملڪن ۾ بادشاھن جو راڄ ھيو جن م اڪثر جارج جا عزيز ھيا. پر پھرين جنگ عظيم ۽ ان کان پوءِ جي يورپ ۾ روس، جرمني، يونان، آسٽريا ۽ اسپين ۾ بادشاھتن جو خاتمو ٿي چڪو ھو. آئرلينڊ م جنگ آزادي ڇڙي چڪي ھئي جتي وزيراعظم ڊيوڊ لائڊ جارج جي خونخرابي واري پاليسي تي ھن پنھنجي ڳڻتي جو اظھار پڻ ڪيو.
thumb|left|1934 ۾ ڪرسمس جي موقعي تي ريڊيو تي تقرير ڪندي
ھن جا پنھنجي وڏي پٽ ۽ تخت جي وارث ايڊورڊ اٺون سان پوئين دور ۾ تعلقات بگڙيل رھيا. ايڊورڊ جا شادي شده عورتن سان معاشقا ان بگاڙ جو وڏو سبب ھيا. ھن کي پنھنجو ٻيون نمبر پٽ جارج ڇھون ۽ وڏي پوٽي ايلزبيٿ ٻين موزون لڳندا ھيا. ايلزبيٿ کي ھي پيار مان لليبيٽ سڏيندو هو ۽ ھوءَ بہ شفقت جي ڪري کيس ڏاڏو انگلينڊ سڏيندي هئي.
آخري ڏينھن ۽ وفات
thumb|
ھي 28 آڪٽوبر 1915 فرانس م فوجين جو جائزو وٺڻ وقت گھوڙي جي گھ ڪرڻ تي گھوڙي تان ڪري زخمي ٿيو هو، ان کان علاوہ ھن ڏاڍي تماڪ نوشي ڪئي ھئي جنھن ڪري ھن کي دم جي تڪليف رھندي ھئي. ان تڪليف جي ڪري آخري ڏينھن م کيس آڪسيجن پڻ ڏني ويندي ھئي. 1935 ۾ سندس ڀيڻ وڪٽوريا جي موت کيس اداس ڪري ڇڏيو.15 جنوري 1936 ۾ کيس ٿڌ لڳڻ جي ڪري سينڊرنگھم محل جي ڪمري ۾ سمھاريو ويو ۽ فوت ٿيڻ تائين ان ڪمري ۾ ئي رھيو. 21 جنوري 1936 ۾ وفات ڪري ويو.
ڪرسمس
فائل:500px-Xmas tree animated.gif
عيد ولادت مسيح يا وڏي ڏڻ، کي ڪرسمس به چوندا آهن. جيڪو يسوع مسيح (اسلامي نالو: حضرت عيسا) جي ڄمڻ جي حوالي سان سُرهائي ۽ جشن جو ڏينهن آهي. ڪرسمس عام طور تي هر سال 25 ڊسمبر تي ملهائي ويندي آهي. جيتوڻيڪ تاريخ جا عالم اها ڳالهه مڃين ٿا ته اهو ڏڻ، حضرت عيسا جو اصلي ڄمڻ جو ڏينهن ناهي. اهو جش روم ۾ عيسائيت جي پکڙجڻ کان پهرين به ان ئي تاريخ تي ملهايو ويندو هيو.
پاڪستان ۾ ڪرسمس
دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪرسمس ڏاڍي سرهائي سان ملهايو وڃي ٿي. پاڪستان ۾، مسيحي برادري، هي جشن ڏاڍي عقيدت سان ملهائيندي آهي. ان ڏڻ جي حوالي سان حڪومت طرفان هر سال ڪرسمس بازار 22 کان 24 ڊسمبر تي لڳائي ويندي آهي،
ميلاد مسيح مبارڪ
ڪرسمس جي سڳوري ڏڻ تي مسيحي، ميري (Merry Christmas) ڪرسمس يعني ميلاد مسيح مبارڪ (Meelaad-e-Maseeh Mubarak ) چئي ٻين کي وڌايون ڏيندا آهن ۽ خوشيون ملهائيندا آهن.
حوالا
ڪرسمس زمرو:جنم ڏينهن زمرو:مذهبي ڏڻ
بي سي بي
تعارف
بنگلا ديش ڪرڪيٽ بورڊ پهرين بنگلا ديش ڪرڪيٽ ڪنٽرول جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.26 جون 2000 تي هي مڪمل  آئي سي سي جو رڪن بڻيو.بي سي بي جو هيڊ ڪواٽر ڍاڪا ۾ آهي.1
بنگلا ديش ۾ ڪرڪيٽ جي تاريخ
1974-1975
فرسٽ ءِ سيڪنڊ ڊويزن کيڏي ويندي هئي.ڪاليجءَ يونيورسٽين جي وچ ۾ ڪرڪيٽ کيڏي ويندي هئي.2
1977
1977 ۾ بنگلا ديش آئي سي سي جو ايسوسي ايٽ رڪن بڻيو.3
1978
1978 ۾ سري لنڪا جي ٽيم بنگلا ديش جو دورو ڪيو
1979 ۾ بنگلا ديش آئي سي سي ٽرافي ۾ فجي (Fiji) کان ميچ کٽيو.4
جنوري ۾ پاڪستان جي ڪرڪيٽ ٽيم بنگلا ديش جو دورو ڪيو ٻن ڏينهن جي ميچ جي لاءِ.
1983
1983 ۾ ايشياءَ جي ڪرڪيٽ جو حصو بڻي.
بي سي بي جا صدر
بي سي بي جو موجوده صدر ناظم الحسن آهي.
اي جي ايم ناصرالدين نائب صدر آهي.
مهابل انعام وائس پريزيڊينٽ آهي.
زمرو:ڪرڪيٽ
حنا رباني کر
thumb|کاٻو|حنا رباني کر
حنا رباني کر پاڪستان جي اڳوڻي پرڏيهي وزير، 19 جنوري 1977ع تي ملڪ غلام ربانيءَ جي گهر، مظفرڳڙهه، پنجاب ۾ جنم ورتو.
تعليم
ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ بعد لاهور يونيورسٽي آف مئنجيمنٽ سائنسز ۾ معاشيات جي مضمون ۾ بي. ايس. سي جي ڊگري حاصل ڪيائين، وڌيڪ پڙهائيءَ لاءِ 2001ع ۾پرڏيهه وئي، جتان هن مانچسٽر يونيورسٽيءَ مان بزنس ايڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪئي.
بنيادي پيشو
حنا رباني سياست ۾ اچڻ کان پهرين هوٽل مئنيجمنٽ سان لاڳاپيل رهي، هن وقت به لاهور ۾ سندس ريسٽورينٽ آهي.
سياسي سفر
2002ع ۾ مسلم ليگ (ق) جي ٽڪيٽ تي چونڊجي قومي اسيمبليءَ جي ميمبر ٿي. 2003ع کان 2007ع تائين مملڪتي وزير رهي. 2008ع وارين چونڊن کان اڳ هيءَ پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿي، پنهنجي اباڻي تڪ مظفر ڳڙهه تان پ.پ.پ جي ٽڪيٽ تي قومي اسيمبليءَ لاءِ ٻيهر ميمبر چونڊجي آئي. ورلڊ اڪنامڪ فورم طرفان کيس عالمي سطح تي نوجوان عورت اڳواڻن جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. ملڪ جي وزيراعظم سيد يوسف رضا گيلانيءَ جي معاشي معاملن بابت خاص صلاحڪار بڻي. پيپلز پارٽيءَ جي حڪومت ۾ 13 جون 2009ع تي حنا رباني کر سالياني بجيٽ پيش ڪئي، کيس ملڪ جي قومي اسيمبليءَ ۾ بجيٽ تقرير ڪندڙ پهرين عورت جو اعزاز حاصل آهي. حنا ربانيءَ کي فيبروري 2011ع ۾ڪجهه عرصو پاڪستان جي پرڏيهي مامرن بابت مملڪتي وزير طور ذميواري سونپي وئي، جڏهن ته کيس 18 جولاءِ 2011ع تي پرڏيهي معاملن جي وفاقي وزارت جو قلمدان ڏنو ويو. هن مسلم دنيا جي پهرين خاتون پرڏيهي وزير جو اعزاز حاصل ڪيو.
حوالا
زمرو:1977ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻھو زمرو:جيئرا ماڻهو
يُورَپ
کاٻو|thumb|upright=0.9|[[يورپ جو جھنڊو جيڪو 1955 ۾ يورپ جي ڪائونسل پوري يورپ جي جھنڊي طور اختيار ڪيو ]]
thumb|250px|يورپ (سائي رنگ ۾)
يورپ دنيا جي ستن کنڊن مان هڪ آهي. ڪئين ڀوءِ ڀياسدان هن کي کنڊ مڃن ئي نه ٿا ۽ ايشيا ۽ يُورپ کي يوروشيا جي نالي سان هڪ ئي ٻيٽ سڏين. ڪوهه يورال جي اولهه ۾ واقع علائقي کي يورپ چئبو آهي. يورپ جي اتر ۾ ڀُونوچ سمنڊ، اولهه ۾ اوقيانوس جو سمنڊ، ڏکڻ ۾ روم جو سمنڊ ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ اسود سمنڊ آهي. يُورپ پکيڙ جي حساب سان آسٽريليا کي ڇڏي ننڍي ۾ ننڍو کنڊ آهي. کنڊ جي پکيڙ هڪ ڪروڙ چاليهه لک آهي جيڪا زمين جي سڃي پکيڙ جي 2 سيڪڙو ٿي ٿئي. آبادي جي حساب سان ٽين نمبر تي آهي. هن جي آبادي 71 ڪروڙ آهي جيڪا سڄي دنيا جي 11 سيڪڙو آهي.
نالي جو پس منظر
thumb|right|[[مالٽا جي شھر ويلٽا جي پلازو فريرئا محل ۾ يورپا جو مجسمو]] يورپ لفظ يورپا مان نڪتل آهي جيڪو ڪريٽ يا فونيشيا جي ھڪ شھزادي جو نالو آهي. يورپا وري ٻن لفظن: يورس ۽ پرسيس, مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڪشادگي. .
تاريخ
گرم صاحب جنهن علم لغات جا اصول يا ترتيب بيهاريا هئا، جنهنڪري اهي اڄ تائين سندس نالي پٺيان ”گرم جا قاعدا“ (Grimm's Laws) سڏجن ٿا، تنهن جو چوڻ هو ته، يورپ جون سڀ  قومون اصل آيون ئي ايشيا کان آهن.“
جبل
thumb|left|[[مائونٽ ايلبرس روس ۾ واقع آهي جيڪو يورپ جو سڀ کان اوچو جبل آهي]]
معيشت
thumb|European and bordering nations by [[GDP (PPP) per capita]]
حوالا
زمرو:کنڊ زمرو:يورپ
ارباب وزير احمد
ارباب وزير احمد- ولد -ارباب- گل محمد ميمڻ به پيپلز پارٽيءَ جي شروعاتي ڪارڪنن مان آهي. دڙي شهر جو رهواسي -ارباب- وزير گريجوئيٽ آهي. هو 1977ع ۽ 1990ع ۾ ايم پي اي رهيو ۽ 1988ع ۾ وڏي وزير جو صلاحڪار رهيو.
1308ع
ڊسمبر
زمرو:1308ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
لسانيات
لسانيات يا علم اللسان (Linguistics) ٻولين جي داخلي ۽ خارجي مطالعي کي ’علم السان‘ چئجي ٿو. علم اللسان ڪنهن به ٻوليءَ جي آوازن، انهن جي مقرر تنظيم ۽ ترڪيب، ساخت ۽ سٽاءَ جي، اهلِ زُبان توڙي ڌارين لاءِ هڪ تشريح آهي، علم اللسان ٻوليءَ جي صَوتي، صَرفي ۽ نَحوِي سٽاءَ جو هڪ بيان آهي. هي علم، انهن جي اصولن، گهراين، معنوي ۽ صَوتي تبديلين جو رڪارڊ آهي. علم اللسان زنده ۽ روزمره وارين ٻولين جي سرشتي ۽ نظام جي اُپٽار ۽ اُن جو بيان بلڪل ايئن ٿو ڪري، جيئن اُهي ٻوليون، اُن وقت ۽ ان حالت ۾ ڳالهائبيون يا ٻڌبيون آهن. لسانيات جو علم ٻولين جي ماضيءَ، ماضيءَ جي ترڪيبن، لفظن جي اشتقاقن ۽ ڌاتن تي به روشني وجهي ٿو.
تاريخي لسانيات
تاريخي لسانيات (Historical Linguistics): تاريخي لسانيات ٻولين جي انهن تبديلين جو جائزو وٺي ٿي، جيڪي زماني گذرڻ بعد ٻولين ۾ ظاهر ٿين ٿيون. انهن تبديلين جا سبب ۽ نتيجا معلوم ڪري ٿي، جيڪي ٻولين ۾ اندران ۽ ٻاهران ظاهر ٿين ٿا؛ تنهنڪري اها بحث هيٺ ٻوليءَ کي مختلف ۽ مسلسل دورن ۾ ورهائي، ٻن ٻن ڀر وارن دورن کي ڀيٽي ڏسي ٿي ته جيئن تبديلين جون لاڳيتيون ڪڙيون جوڙي سگهجن انهيءَ لحاظ کان تقابلي لسانيات خود تاريخي لسانيات جو جزو آهي. ‏
پڻ ڏسو
زمرو:بشريات زمرو:ٻولي زمرو:لسانيات زمرو:سماجي سائنس
1779ع
ڊسمبر
زمرو:سال
100ع
ڊسمبر
زمرو:100ع زمرو:پھرين صدي
گرو نانڪ
پيدائش ۽ شُروعاتي زندگي
thumb|بابا نانڪ پاٺشالا ويندي کاٻو|thumb|200x200 عڪسلون|گُردوارو جَنم آسٿان (نانڪاڻا صاحب) گُرو نانڪ 15 اپريل 1469ع تي لاهور جي ويجهو راء ڀوئي جي تلونڊي (هاڻوڪينانڪاڻا صاحب، پنجاب، پاڪستان) ۾  پيدا ٿيو. انهن جي والدين جو نالو مهتا ڪالو(پُورو نالو ڪلياڻ چند داس ٻيدي) ۽ ماتا تِرپتِا ديوي هو، جيڪي مذهب جا هندو هئا ۽ تاجر ذات سان تعلق رکندا هئا. انهن جا پيءٌ زميندار هئا.
انهن جي هڪ ڀيڻ هئي جنهن جو نالو به  نانڪي هو. هوءَ انهن کان پنج سال وڏي هئي. 1475ع ۾ هُن جي شادي ٿي ۽ هوءَ سلطان پور هلي وئي. گرو نانڪ (Guru Nanak) کي پنهنجي ڀيڻ سان ڏاڍو چاھ هو جنهن ڪري هو به پنهنجي ڀيڻ ۽ ڀيڻيِوي (ڀيڻ جي مڙس) سان گڏ رهڻ لاءِ سلطان پور وڃي پهتا. تقريبن 16 سالن جي عمر ۾ گُرو نانڪ دولت خان لودهي وٽ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو جتي بيبي نانڪي جو مڙس به ڪم ڪندو هو. پُراڻ(ڪتاب) جنم ساکي جي مطابق، هي نانڪ جي ڪم جي شروعات هئي ۽ انهن جي ڀَڄنن ۾ سرڪاري طور طريقن جا حوالا ملن ٿا، اندازو اهو لڳايو ٿو وڃي ته هنن علم انهيءَ عرصي دوران حاصل ڪيو. سک رسم جي مطابق ، گرو نانڪ جي پيدائش جي وقت ۽ زندگي جي شروعاتي سالن ۾ ڪيترائي اهڙا واقعا پيش آيا جنهن مان ظاهر ٿيندو هو ته نانڪ کي خدا پنهنجي رحم و ڪرم سان نوازيو ويو آهي. ان وقت جي تاريخدانن مطابق، هو ننڍي عمر کان هي ڳن حقيقت خان پوري طرح واقف هئا. پنجن سالن جي عمر ۾ نانڪ کي پاڪ(مقدس) پيغامن تي مشتمل آواز ٻڌڻ ۾ اچڻ لڳا. ستن سالن جي عمر ۾ هن کي هن جي پيءُ انهيءَ وقت جي رواج مطابق ڳوٺ جي پاٺشالا/مدرسي  ۾ ويهاريو. ريت مطابق ننڍڙي نانِڪَ حرف تحجي جي پهرين حرف ۾، جو حصاب ڪتاب ۾ 1 عدد سان مشاهبت رکي ٿو ، جنهن ما خدا جي وحدانيت يا هيڪڙائي ظاهر ٿيندي آهي ، رمز (مطلب/ارٿ) بيان ڪري پهنجي استاد کي حيران ڪري ڇڏيائين. انهن جي ننڍپڻ جو ٻيون ڳالهيون به گرو نانڪ مطعلق حيرت انگيز ۽ معجزاتي قصا بيان ڪن ٿيون، مثال راءِ بولر کان ٻڌل هڪ قصي مطابق ننڍڙو نانڪ جڏهن سمهيو پيو هو ته ان کي تيز اُسَ کان بچائڻ لاءِ  هڪ زهريلو نانگ ان تي ڇانوَ ڪري بيٺو رهيو.
24 سيپٽمبر 1487ع تي نانڪ مول چند ۽ چندو راني جي ڌيءَ ماتا سُلَڇڻي ديوي سان بٽالا ۾ شادي ڪئي ، جنهن مان هنن کي ٻه بار ٿيا ، سري چند (8 سيپٽمبر 1494ع - 13 جنوري 1629ع)، ۽ لکمي چند
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:پنجاب جي تاريخ زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:مذهب زمرو:ڀارت
لھجو (لسانيات)
لسانيات ۾ لھجو ڳالھ ٻول جي ان طريقي يا ڍنگ کي چئبو آھي جيڪو ڪنھن شخص، شھر، صوبي، علائقي، يا ملڪ ۾ خاص ملندو ھجي. لھجي کي انگريزي ۾ ايڪسينٽ (accent) چيو ويندو آھي. ھڪ ئي زبان جا تمام گھڻا لھجا ٿي سگھن ٿا۔ وقت ۽ فاصلو به نئون لھجو پيدا ڪرڻ جو ھڪ سبب ھوندو آھي ، ان سان گڏوگڏ ڪنھن به ٻولي سان گڏ جڏھن پاڙيسري ٻوليون ڳالھايون وينديون آھن ته لھجي جي تشڪيل ٿيندي آھي.
پڻ ڏسو
زمرو:لسانيات
رني ڪوٽ
thumb|دنيا جي ٻين وڏي ديوار thumb|کاٻو|200px|رني ڪوٽ
ڪنهن دور ۾ ايران قديم پارسيا جون حدون سنڌو نديءَ تائين هيون ڪراچي کان وٺي سيوهڻ ۽ جيڪب آباد تائين علائقو ايران جو حصو هو ۽ رني ڪوٽ جي قلعي جي باري ۾ هڪ خيال اهو بہ آهي تہ اهو ايرانين اڏيو. مرزا قليچ بيگ لکيو آهي ته،"رنيءَ جو ڪوٽ سن جي شهر کان ٽن چئن ڪوهن تي جبل ۾ آهي. اهو سنه 1812ع ڌاري مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان ٺهرايو هو. جو اتي پاڻيءَ جي واهي آهي. اهو انهيءَ لاءِ ٺهرايو ويو ته مشڪلات جي وقت انهيءَ ۾ وڃي پناهه وٺجي پاسي کان رنيءَ جي نئي ٿي وهي." ”مير حسن علي خان ٽالپر (متوفي 1324/1909) پنهنجي ”فتحنامي“ (سنڌي مثنوي) ۾ ”رني ڪوٽ“ جو تفصيلوار بيان ڪيو آهي، ۽ ان کي مير ڪرم علي خان (مير مراد علي خان سان شامل) (1227-1244) جي دور حڪومت جو هڪ ممتاز ڪارنامو ٺهرايو آهي ۽ ان جا چند پهلو هيٺئين ريت واضح ڪيا اٿس: ”رني ڪوٽ، اسان جي ابن ڏاڏن جو ڇڏيل نشان آهي. جڏهن ڪاريگرن ان تي ڪم ڪيو، تڏهن ٽڪريءَ جي گهيري جي چوگرد جيڪي به شگاف ۽ کڏا هئا، تن کي ڀري ڇڏيائون ۽ بنياد کان وٺي چوٽيءَ تائين ان کي قدرتي هموار زمين بنائي ڇڏيائون. ان بعد هنن مٿانهين سطح واري زمين کي به هموار ڪيو، ۽ ان تي هڪ ديوار کڙي ڪئي. سڄي ديوار پٿر جي هئي. جنهن جي ڊيگهه ڪوهن تائين پکڙيل هئي. ٽڪر جي هڪ پاسي تي لوهي برج کڙا ڪيل هئا. ازان سواءِ هزارن وڏن ۽ لاتعداد ننڍن ڪنگرن سان سينگاريل هئي. ٻيو قلعو، جو شير ڳڙهه سڏجي ٿو، سو ان جي اندر هو. چار فصيلون يا پشتپناهون، شير ڳڙهه قلعي جي ديوار تي بيهاريل هيون. ٻي به هڪ مضبوط اڏاوت هئي، جنهن کي ميري سڏيو ٿي ويو، جا چئن فصيلن سان جڙيل هئي.“ اڪٽر اين. اي. بلوچ پنهنجي هڪ خط ۾ ڪرنل رشيد جو ڌيان هن پاسي ڇڪايو آهي ته وڏو قلعو اندرين ٻن ننڍن قلعن سميت نواب ولي محمد خان لغاريءَ پنهنجي نظرداريءَ هيٺ ٽالپور حاڪمن جي لاءِ ٺهرايو هو، پر قلعي جا وڏا دروازا جيڪي هن جي غير حاضريءَ ۾ ٺاهيا ويا هئا، تن ۾ نقص رهجي ويو هو ۽ اهي ۽ اهي فولادي دروازا، جن ۾ لوهي سيخون لڳل هيون، سي مينهن جي پاڻيءَ ۾ اهڙيءَ طرح ته لڙهي ويا هئا، جو لوهي سيخون رسن وانگر وٽجي سٽجي ويون هيون. ان قلعي جي اڏاوت تي سترهن لک روپيا خرچ آيو هو. فتح نامي جي لکڻ مطابق اهو قلعو سال 1227 کان 1244 هجري مطابق 1812 کان 29-1825 عيسوي تائين جي عرصي ۾ جڙي راس ٿيو هو. اي. ڊبليو. هيوز پنهنجي ”سنڌ گزيٽيئر- 1876ع“ ۾ ان ساڳئي بيان جي تصديق ڪندي لکيو آهي ته اهو قلعو ٻن ٽالپور اميرن اڻويهين صديءَ جي شروعات ۾ ٺهرايو هو. هو ڪئپٽن ڊيلهـُـوسٽ، اسسٽنٽ ڪواٽر ماسٽر جنرل آف بمبئي آرمي جو حوالو ڏئي ٿو، جنهن جو بيان هو ته اهو قلعو مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان سن 1822ع ۾ ٻارهن لک رپين ۾ جوڙايو هو. عظيم الدين ٺٽوي، فتح نامه جي مصنف ميرن جي تعريف ۾، جن جو هو ملازم هو، 1812ع واري مرمت کي بدلائي کين هن قلعي جو ٺاهيندڙ بنايو آهي. ايم ايڇ پنهور ته اهو به ڄاڻايو آهي ته 1526-1525ع ڌاري بابر رني ڪوٽ جي قلعي۾ ۾ رهيو هو. بدر ابڙو سان سهمت ٿيندي ڪن ٻين محققن به اها راءِ ڏني آهي ته رني ڪوٽ قلعو نهايت قديم آهي. چچنامي وارو جيڪو نيرون ڪوٽ آهي سو اصل ۾ رني ڪوٽ آهي. رني ڪوٽ قلعي اندر شاھ پير واري لنگھ سان پٿرن تي چٽسالي ملي آهي. محققن جو رايو آهي ته انهي چٽساليءَ جي ڄمار ڪَٿَڻ سان به قلعي جي قدامت تي روشني پئجي سگهي ٿي.
قلعي جا دروازا
هن قلعي ۾ داخل ٿيڻ لاءِ جيڪي دروازا ٺهيل آهن، سي اهڙا رواجي نه آهن، جيئن عام قلعن ۾ ٻاهران ئي نمايان ڏسڻ ۾ ايندا آهن، بلڪ هي هڪ قسم جا رڳو لنگهه Entrance آهن. هن قلعي کي اهڙا چار لنگهه يا گذرگاهه آهن، جن جا نالا هي آهن: (1) سن يا اڀرندو دروازو، (2) آمري يا اتر- اڀرندو دروازو، (3) شاهه پير يا ڏکڻ دروازو ۽ (4) الهندو يا مٿانهون دروازو (موهن دروازو).
اڀرندي وارو ”سن دروازو“ هڪڙي ننڍڙي ديهه جي نالي پٺيان سڏجي ٿو، جا قلعي کان اٺ ميل اڀرندي طرف آهي. ”آمري دروازو“ ، آمريءَ جي نالي پويان سڏجي ٿو، جو آثارقديمه جو هڪ نهايت مشهور ۽ تاريخي مقام آهي. ان جي کوٽائي آثار قديمه جي ماهرن طرفان ٻه دفعا ٿي چڪي آهي. سندس’پراڻي تهذيب‘ ڪافي شهرت حاصل ڪئي آهي. آمري، سن کان پندرهن ميل پري، اُتر ۾ لاڙڪاڻي ڏانهن ويندڙ مکيه رستي تي سنڌونديءَ سان لڳولڳ آهي. هن کي ڏسڻ سان، قلعي جي عظيم آثارن بابت پڻ دل ۾ ڪيترائي خيال پيدا ٿين ٿا. شايد هيءُ قلعو تڏهن ٺهيل ٿو ڏسجي، جڏهن آمري شهر اڃا سرسبز ۽ آباد هو. اهو ئي سبب آهي، جو اتر- الهندي دروازي کي هن ئي مشهور شهر جي پويان نالو ڏنو ويو آهي، ڇو ته انهن ڏينهن ۾ شهرن ، ڳوٺن، توڙي قلعن جي دروازن کي، مشهور آبادين ۽ بستين جي نالن پويان سڏجڻ جو رواج عام هوندو هو.
ڏاکڻو گذرگاهه يا ”شاهه پير دروازو“ ، آمري دروازي کان البت هيٺائين سطح تي آهي. اڀرندي وارو دروازو يا ”سن دروازو“ تمام گهڻو نشيب ۾ آهي. هن مان ڏسبو ته باالآخر الهندو دروازو ئي واحد مٿانهون دروازو آهي (مهين جو دڙو)، جو اتي بيٺل اتاهين ڪوٽ کي ويجهو آهي.
ازان سواءِ ٻه ٻيون خاص اڏاوتون به قلعي جي ديوارن جي وچ ۾ موجود آهن، جن مان هيٺئين اڏاوت کي ”ميري“ سڏيو وڃي ٿو ۽ مٿئين اڏاوت کي ”شير ڳڙهه“ قلعو سڏيو وڃي ٿو. اهي ٻئي رهائشي قلعا آهن ۽ يقيناً واليء رياست جا اڏايل هئا. ”ميري“ قلعو، هن قلعي بنديءَ جي قريب قريب مرڪز ۾ آهي، سو سن واري دروازي کان اٽڪل ٽن ميلن تي ٿيندو ۽ اتان الهندو دروازو وري تقريباً ٻيا ٻه ميل مفاصلو ٿيندو. اهو مفاصلو ماپ ڪيل نه آهي، پر جيڪو وقت مسافريءَ ۾ لڳو، تنهن مان اندازو لڳائي بيان ڪيو ويو آهي. اهڙيءَ طرح سان اندروني ايراضيءَ جو قطر پنج ميل ٿيندو. سموري ايراضيءَ جو تـخمينو جدا جدا لڳايو ويو آهي، جو پندرهن کان ارڙهن ميلن تائين چئبو. انهيءَ ماپ کي به آخري طور تڪميل شده نه سمجهيو وڃي، ڇاڪاڻ جو ان جو دائرو سڌيءَ ليڪ ۾ نه آهي. ديوارون ور وڪڙ کائينديون، ٽڪرين جي مٿان ۽ هيٺان، پيچ در پيچ مڙنديون وڌنديون هلن ٿيون. هيوز جو اندازو پندرهن ميل آهي. محترم جي.ايم. سيد جي خيال ۾ پکيڙ ارڙهن ميل ٿيندي. نقشي ۾ وري دائري جي ماپ تيرهن ميل ڏيکاريل آهي. ماٿريءَ جي هيٺ ۽ مٿي ۽ آسپاس جي سموري پکيڙ اٽڪل سورهن - سترهن ميل ٿيندي. ٻه ڪوٽ، جن جو اڃا هاڻي ذڪر ڪيو ويو، سي به ڪن اهم عملي مقصدن جي لاءِ تيار ڪيا ويا آهن. اهي به انهيءَ مقرر ڪيل ايراضيءَ جي اٽڪل روءِ مرڪز ۾ اچي وڃن ٿا ۽ هن ايراضيءَ جي هڪ اهم ۽ پيچيده جڳهه والارين ٿا. انهن ٻن قلعن جو آءٌ اُن وقت تفصيل سان ذڪر ڪندس، جڏهن انهن جي اڏاوت جي سوال تي ايندس. سڄي اندروني ماٿريءَ جو نظارو انهن ٻن قلعن مان صاف طرح سان نظر اچي ٿو. معلوم ٿئي ٿو ته فوجي اسبابن ۽ ذريعن جي استعمال وقت، دفاع جي سلسلي ۾ هي ٻئي قلعا، ٻئي ۽ ٽئين دفاعي محاذ ۽ ڪارروائيءَ ۾ چڱيءَ طرح سان ڪم آيا هوندا. انهن ٻن ڪوٽن ۾ اضافي طور ٻيون به قلعي جهڙيون اڏاوتونلڌيون ويون آهن. هڪڙي الهندي دروازي جي نزديڪ آهي ۽ قريب قريب ديوار سان متصل آهي ۽ ٻي اڏاوت اڀرندي دروازي جي نزديڪ آهي ۽ ٽڪريءَ جي مٿانهين هنڌ تي ٻڌل آهي. ٻنهي اڏاوتن تي ڪشادا، مستطيل منارا ٺهيل آهن. پهرين کي ”چن ياري“ سڏيو وڃي ٿو. تاج پور وارن نوابن (18) جا، جيڪي نواب ولي محمد خان لغاريءَ جا پويان آهن، جنهن انهيءَ قلعي جي رٿابنديءَ ۽ تعمير جي نگراني ڪئي هئي، تن جا خانداني دستاويزات ۽ روايات پڻ قلعي جي اڏاوت جي انهيءَ بيان جي تصديق ڪن ٿا. هاڻي فقط قلعي مان گذرندڙ جابلو نئن جي پيٽ ۾، پلين جي هيٺان لوهه جي مضبوط سيخن سان دروازا ئي کوڙڻ باقي هئا، ته نواب ولي محمد خان لغاريءَ کي قنڌار جي شاهه شجاع الملڪ جي مقابلي ڪرڻ لاءِ منتقل ڪيو ويو، جيڪو سنڌ ۾ ڪاهي آيو هو، ۽ شڪارپور تي قبضو ڪري ويٺو هو. ان کان پوءِ اهي دروازا اطمينان بخش نموني سان نه لڳائجي سگهيا، جنهن ڳالهه قلعي کي حملي لاءِ آسان بڻائي ڇڏيو. جيتوڻيڪ قلعي جي ٻن صدر دروازن جي برجن تي توبون نصب ڪيون ويون، ان جي باوجود ٽالپر خاندان جي آخري 25 سالن (1259ع - 1234ع) جي دوران هن قلعي جي مضبوط پناهگاھ جي حيثيت سان نئين سر آبادڪاري ٿي نه سگهي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ ۾ قلعا زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
اداڪاري
اداڪاري  (acting) ، جلوه ڪاري، بعيد نمائي، فلم ۽ ٻين قصہ گوئي وسيلن ۾ ھڪ اداڪار يا اداڪاره جو ڪم جيڪو ڪنھن ڪردار جي نقشہ ڪشي ۽ عموماً راند يا لکيل متن کي ڳالھائيندي يا ڳائيندي ڪھاڻي بیان ڪندو آھي.
اتر وزيرستان
اتر وزيرستان پاڪستان جو ھڪ قبائلي علائقو آھي جنھن کي اتر وزيرستان ايجنسي به چيو ويندو آھي. جيڪو بنون جي سنگم تي واقع آھي۔ ھن جو صدر مقام ميران شاھ آھي.
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (غلام مصطفيٰ شاھ)
انگريزي سنڌي ڊڪشنري نالي سان ھڪ ڊڪشنري غلام مصطفيٰ شاھ جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري سرڪاري آفيسن ۾ لکپڙھ لاءِ ڪم ايندڙ انگريزي اصطلاحن جي متبادل سنڌي اصطلاحن تي مشتمل دفتري لغت آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 202 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان 1972ع ۾ شايع ڪيو.
اتر وزيرستان
وزيرستان جا قبيلا
وزير ۽ داوڙ قبيلا ھتان جا وڏا قبيلا شمار ٿين ٿا.
ڪراڙو گدڙ
ڪتاب : ڪراڙو گدڙ موضوع : قصا، ڪهاڻيون ۽ ليک ليکڪ : ( سائين) امر جليل ڇاپو پھريون : اپريل 2015ء ڇپائيندڙ : ڪاڇو پبليڪيشن، ڪراچي. قيمت : 300 رپيا (پاڪستاني)
الشھبار (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب عبدالجليل سيوهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 250 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا ٽي رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، اداره شهباز اڪيڊمي، سيوهڻ طرفان سال 1961ع ۾ شايع ٿيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
1309ع
ڊسمبر
زمرو:1309ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
عبدالغفور الستي
ليکڪ، محقق ۽ سماجي اڳواڻ عبدالغفور الستيءَ 21 -جنوري- 1931ع تي شهر دڙي، ضلعي -ٺٽي- ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ ۽ مڊل جا پهريان ٽي درجا -انگريزي-، اي. وي. اسڪول ميرپور بٺوري ۾ پڙهيو. تاريخي درسگاهه سنڌ مدرسة -الاسلام- ڪراچيءَ مان 1948ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين، 1948ع ۾ -انگريزي- جي -استاد- طور اي. وي. اسڪول دڙي ۾ مقرر ٿيو. 1950ع کان 1960ع تائين -آبپاشي- کاتي ۾ سول انجنيئر رهيو. 1961ع ۾ نوڪرين -تان- استعيفيٰ ڏيئي لوئر بيريج ۾ 1970ع تائين سول ٺيڪيداري ڪئي. علم ۽ ادب سان لاڳاپو 1955ع کان قائم اٿس. هو 1957ع ۾ ون يونٽ خلاف سنڌي اديبن جي هلچل ۾ شامل رهيو. ناميارو اديب ۽ ڏاهو ليکڪ محمد -ابراهيم جويو- سندس -استاد- رهيو آهي. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ هُن 3 ڪتابڙا ڇپائي سڄي سنڌ ۾ مختلف ماڻهن ۾ مفت ورهايا، -جن- ۾ ”هي -بيت- ستايل سانگين جا“، ”سنڌي -ٻولي-“ (نظم) ۽ ”او سنڌ جون عورتون اٿو“ (نثر) شامل آهن. ادبي سفر ۾ کيس ابراهيم جويي، شيخ اياز، حفيظ قريشي (سينيئر) جي صحبت پڻ حاصل رهي. 1971ع ۾ هُن ماهوار ”ملير ڊائجيسٽ“-جاري- ڪيو. 1974ع ۾ -ان- رسالي ۾ ”نئين -پاڪستان-“ خلاف لکڻ تي کيس جيل اماڻيو ويو ۽ رسالي تي پابندي لڳائي وئي. هن فقير منش جاکوڙي ڪارڪن 1986ع ۾ ’الست‘ نالي سماجي تنظيم جو بنياد وڌو، جنهن جو مقصد غريب ٻارڙن لاءِ -تعليم- جي فراهمي هو. -ان- تنظيم سبب الستي سڏجڻ لڳو. الستيءَ، شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جو -انگريزي- ترجمو پڻ ڪيو آهي. جيڪو 1986ع ۾ ڇپيو. -ان- ۾ لطيف سائين جي چونڊ 786 بيتن جو منظوم ترجمو ڪيل آهي. سندس تصنيفن ۾ ”شاهه جو رسالو “، ”سنڌي ٻوليءَ کي للڪار“ ۽ ”-بالغن جي تعليم- لاءِ الستي پهريون ڪتاب“ شامل آهن. -ان- کان علاوه ڪيترائي ڪتابڙا ڇپرائي عام -تعليم- لاءِ مفت ورهايائين. هُن ماضيءَ ۾ ع.غ سنڌي جي نالي سان به خوب لکيو. سندس -آتم ڪٿا- ”ٻنڌڻ- ٻاروچن سين“ پڻ ڇپيل آهي.
بيڊن ورٽمبرگ
thumb|250px|A campaign sticker, translated, "We can [do] anything. Except [speak] [[Standard German." This is an allusion to Baden-Württemberg being one of the principal centres for innovation in Germany and having its own distinctive dialect of Alemannic German.]]
بيڊن ورٽمبرگ (انگريزي ۾ Baden-Württemberg) جرمنيءَ جي ھيء رياست رائن نديءَ جي مٿئين حصي جي ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر پاسي واقع آهي. پکيڙ ۽ آبادي ۾ ھيء جرمنيءَ جي ٽين وڏي رياست آھي. ان جي ايراضي 35751 ھم چورس ڪلوميٽر آھي ۽ آبادي 10.8 ملين اٿس. ھن رياست جي گاديءَ جو هنڌ اسٽٽگارٽ آھي.
اربندو گھوش
اربندو گھوش (1950ع-1872ع ):اربندو گھوش، جديد هندستان جو وڏو ويدانتي فلسفي هو. هن 1926ع، 1944ع ۽ 1950ع ۾ شريمد ڀڳوت گيتا تي ڪيترائي مضمون لکيا. 1946ع ۾ ”هندستان ۾ نئين جاڳرتا جي تحريڪ“ ۽”ڪائنات جي ڳجھارت“ ڪتاب لکيائين. 1947ع ۾ ”اُلوهيت واري زندگي“ ڪتاب لکيائين. -ان- کان پوءِ به هن ڪافي ڪتاب لکيا. سندس ارادو هو ته فلسفي سان آخر تائين نڀائي ۽ -ان- کي اصلي ويدانتا جو روپ ڏئي.
مفتي محمد رمضان لاکو
علامه مفتي محمد رمضان لاکو هڪ وڏو عالم دين، مفتي ۽ نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. آخر عمر ۾ پاڻ ڪراچي ۾ ماڊل ڪالوني، ضلع ڪورنگي ۾ رهندو هو، جتي 2014 ۾ وفات ڪيائين.
بالاچ گرگيج
بلوچن ۾ گوريلا لڙائي وڙهندڙ پهرئين شخص ’-بالاچ-‘ جو تعلق بلوچن جي ’گرگيج‘ قبيلي سان هو. هو ننڍو هو ته سندس -ڀاءُ- ”دودي“ کي سردار ’بيورغ‘ قتل ڪري ڇڏيو. -ان- وقت سندس والده کانئس -ڀاءُ- جي قاتلن کان بدلي وٺڻ ۽ ’سميءَ‘ جي لٽيل مال واپس آڻڻ جو وعدو ورتو هو. واضح رهي ته سمي نالي عورت وڏي دولتمند هوندي هئي، کيس ڪوبه اولاد نه هو. سردار ’بيورغ‘ سندس دولت ڦٻائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته سميءَ دولت سميت دودي وٽ پناهه ورتي. بيورغ انا جو مسئلو بنائي، ’سَميءَ‘ کي زوريءَ ’دودي‘ وٽان کڻي ويو. دودي کي جڏهن ’سَميءَ‘ جي اغوا جي خبر پئي ته، ’بيورغ‘ سان وڙهڻ ويو. جيئن ته هو اڪيلو هو، -ان- ڪري بيورغ ۽ سندس ساٿين کيس قتل ڪري ڇڏيو. دودي جي قتل کان پوءِ -بالاچ- پنهنجو علائقو ڇڏي ويو ۽ ڪجهه عرصي کان پوءِ -ڀاءُ- جي قتل جي بدلي ۽ سميءَ جي مال واپس وٺڻ لاءِ بيورغ ۽ سندس ساٿين تي موت بڻجي آيو. هو رات جي وقت بيورغ جي علائقي ۾ داخل ٿيو، حملو ڪري ڪيترن ئي ماڻهن کي قتل ڪري ڇڏيندو هو. اهڙيءَ طرح سندس سموري حياتي بيورغ خلاف وڙهندي گذري ۽ پاڻ به قتل ٿي ويو. ڪجهه -بلوچ- اديبن جو خيال آهي ته -بالاچ- خان لسٻيلي ۽ پٻ واري علائقي ۾ سرگرم ۽ روپوش هو ۽ اهو به ممڪن آهي ته اهو ئي -بالاچ- اڳتي هلي ’-بلاول-‘ جي صورت ۾ مقبول ٿيو. جيڪو هاڻي نوراني -باغ- وارو بزرگ آهي. -ان- راءِ جي حق ۾ بهرحال ڪنهن وٽ به ڪو دليل نه آهي. بلوچن ۾ اهو نالو رکڻ جو رواج ڏسڻ ۾ اچي ٿو. قومپرست -بلوچ- اڳواڻ نواب خير بخش مريءَ جي پٽ جو نالو به ’-بالاچ-‘ هو، جيڪو 2007ع ۾ پاڪستان ۽ -افغانستان- جي سرحد تي مارجي ويو هو.
1780ع
ڊسمبر
زمرو:1780ع زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
حوا
حوا آدم عليه السلام جي گھرواري، جيڪا قرآن جي  نقطه نگاه مطابق حضرت آدم عليه السلام جي پاسراٽيءَ مان پيدا ڪئي وئي.
معني ۽ مطلب
حوا جي معنيٰ آهي: اها عورت، جنهن جا لب ڪڻڪ رنگا هجن.
عالمن جو خيال
عالمن جو خيال آهي ته الله تعاليٰ حوا کي پيدا ڪرڻ جو هي طريقو انهي ڪري اختيار ڪيو ته جيئن دنيا ۾ ازدواجي زندگيءَ ۾ خوشگواري ۽ هم آهنگي پيدا ٿئي، سندس نالو حوا انهي ڪري رکيو ويو جو کين هڪ زندهه هستيءَ مان پيدا ڪيو ويو هو. ابن عباس جو خيال آهي ته ان کي حوا انهيءَ ڪري چيو ويو جو هوءَ هر بشر جي ماءُ آهي.
قرآن مجيد ۾
قرآن پاڪ ۾ سندن قصي متعلق اچي ٿو ته: الله تعاليٰ حضرت آدم ۽ بيبي حوا کي جنت ۾ رهڻ جو حڪم ڏنو، پر کين هڪ وڻ جي ويجھو وڃڻ کان منع ڪئي ويئي. شيطان کين برغلائي ’شجرِ ممنوع‘ جو ميوو کائڻ تي آماده ڪيو. هنن ميوو کاڌو ۽ کين پنهنجي اوگھڙ جو احساس ٿيڻ لڳو، تڏهن هو جنت جي وڻن جي پنن سان پنهنجو جسم ڍڪڻ لڳا. ان کان پوءِ الله تعاليٰ آدم عليه السلام ۽ بيبي حوا عليها السلام کي زمين تي موڪلي ڇڏيو.
روايتن ۾
ابن سعد جي روايت موجب: حضرت آدمؑ هندستان (ان وقت هنڌ ۽ سنڌ ٻئي ملڪ هندستان سڏبا هئا.) جي سرزمين تي لٿو ۽ بيبي حوا جدي ۾ لٿي. ٻنهي جي ملاقات مزدلفه ۾ ٿي. بيبي حوا حضرت آدم عليه السّلام جي فوت ٿيڻ بعد ٻه سئو سالن کان پوءِ وفات ڪري وئي ۽ حضرت آدم عليه السّلام جي ڀر ۾ ئي دفن ٿي. دنيا جا انسان سندن اولاد آهن.
اڄڻ
اُڄَڻُ هڪ سنڌي مسلمانن جي ذات آهي جيڪي سنڌ صوبي جي شهرن اڪثر ڪري سکر،گمبٽ،خيرپورميرپوخاص، ضلعي مٽياري ، حيدرآباد ۽ ٻين شهرن يا ضلعن ۾ به رهن ٿا
اڄڻ قوم جي تاريخ جي متعلق ڪي ٺوس ثبوت تاريخ دانن کي ناهن ملي سگهيا صرف ايترو مشهور آهي ته پراڻي زماني ۾ هڪ بادشاھ هيو جنهن جا ست پٽ هيا انهن ستن جي اولاد مان ست قومون ٿيون، جن منجهان بادشاھ جي آخري پٽ جو نالو اڄڻ هيو جنهن جي اولاد اڄ اڄڻ سڏائيندي آهي.
اڄڻ قوم ڏاڍي ترقي ۽ تنزلي جا زمانا ڏٺا، هن وقت هن قوم وڏي ترقي ڪئي آهي، پهرين زماني ۾ پورهيت ۽ مال چارڻ هن قوم جو وڏو معاش جو ذريعو هيو.
اڄڻ قوم زياده ڳوٺن ۾ رهي ٿي ۽ اڄڻ قوم هڪ سادي طبيعت جي قوم آهي جهيڙي ۽ جهڳڙي کان پري رهڻ ان جي ماڻهن کي پسند آهي اڄڻ قوم لاءِ هڪ چوڻي مشهور آهي (اڄڻ سڀن جا سڄڻ) اڄڻ قوم جي زياده آبادي ضلعي خيرپور ميرس ۾ رهي ٿي،
اڄڻ قوم جي سڀ وڌيڪ مشهور شخصيت ميان چنيه فقير آهي جن کي سچل سرمست ۽ شاھ عبداللطيف ڀٽائي سرڪار جي طرفان فيض مليو هيو
تامل ناڊو
تامل ناڊو  ( ، جيڪو پھرين مدراس  پريزيڊنسي ۽ پوء مدراس رياست طور سڃاتو ويندو هو، انڊيا جي ھڪ رياست آھي جيڪا ڏکڻ اوڀر انڊيا ۾ واقع آهي ۽ ان جي گادي جو هنڌ چينائي (پراڻو مدراس شھر) آھي جيڪو ھن رياست جو سڀ کان وڏو شھر پڻ آهي. ھن رياست جون حدون يونين ٽيريٽري پانڊيچري، ڪيرالا، ڪرناٽڪا ۽ آنڌرا پرديش سان ملن ٿيون. ان جي اولھ ۾ بنگالي سمنڊ واقع آهي.ھن رياست وارو علائقو تاريخ ۾  ڪيترن ئي بادشاھتن جي حاڪميت ۾ رھيو آھي جن ۾ چولا، چيرا ۽ پانڊيا جي بادشاھي شامل آھي.
اڄڻ
تعلقي گمبٽ جي ننڍي شهر کھڙا شريف ۾ چنيه فقير جي وڏي درگاھ موجود آهي ، جتي روزانو هزارين عقيدت مندن اچي پنهنجي من جون مرادون ماڻن ٿا.
تامل ناڊو
انتظامي ورھاست
thumb|upright=0.9|right|تامل ناڊو جا ضلعا
اڄڻ
سندن سائين چنيه فقير اڄڻ جي اولاد کي اڄڻ پنهنجو سردار ڪري مڃيندا آهن ۽ اڄڻ قوم جا سڀ فيصلا سائين جي درگاھ تي حل ڪيا ويندا آهن.
تامل ناڊو
انتظامي ورھاست
تامل ناڊو 33 ضلعن۾ ورھايل آھي ۽ ھر ضلعي جو انتظامي نگران ڊسٽرڪٽ ڪليڪٽر آھي جيڪو اڪثر انڊين ايڊمنسٽريٽو سروس جي آفيسرن مان مقرر ٿيندو آهي. اھي ضلعا وري 226 تحصيلن يا تعلقن ۾ ورھايل آھن جن جا نگران تحصيلدار ھوندا آھن. اھي سڀ تعلقا يا تحصيلون. وري 1127 بلاڪن ۾ ورھايل آھن. ھن رياست ۾ ڳوٺن جو تعداد 1656411 آھي. ھن رياست ۾ 12 ميونسپل ڪارپوريشنون ۽ 125 ميونسپل ڪميٽيون ۽ 529 ٽائون پينچائتون آھن. ٻھراڙيءَ جي ادارن ۾ 31 ضلعي پينچائتون، 385 پينچائتي يونيون ۽ 12524 وليج پينچائتون آھن.
اڄڻ
[اڄڻ قوم جي باري م مڪمل معلومات لاء يوٽيوب ۽ فيس بڪ تي سرچ ڪيو: AQ Sindhi]
تامل ناڊو
حوالا
زمرو:ڏکڻ ھندستان
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (رشيد احمد ميمڻ)
هيءَ ڊڪشنري رشيد احمد ميمڻ ڊبل ڪرائون سائيز ۾، -ٽن- جلدن ۾ تيار ڪري ڇپرائي آهي جيڪا هن وقت تائين ڇپيل سمورين ڊڪشنرين ۾ وڌيڪ لفظ رکي ٿي. هن ۾ سائنس -ٽيڪنالاجي- مختلف علمن ۽ فنن بابت لفظ پڻ شامل آهن. هيءَ ڪفايت اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران سن 2006ع ۾ پڌري ڪئي وئي آهي.
1310ع
ڊسمبر
زمرو:1310ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
اداڪار
اداڪار يا اداڪاره ھڪ اھڙي شخصيت کي چئبو آھي جيڪا ڪنھن فلم، ٿيٽر، تمثيل، ريڊيو يا ڪنھن بہ ڊرامائي پيشڪش ۾ اداڪاري ڪندي آھي. اداڪار جي لاءِ قديم يوناني زبان جي لفظ " Hypokrites " جو مطلب ھڪ اھڙو شخص آھي جيڪو وضاحت يا ترجماني ڪندو آھي. ان تشريح جي مطابق اداڪار اھو آھي جيڪو پنھنجي حرڪتن ۽ سڪناتن ۽ گفتار سان ڪنھن ڪردار جي وضاحت يا ترجماني ڪندو آھي. اداڪار ڊرامي جي ڪهاڻيءَ ۾ پنهنجي حيثيت آهر عمل ۽ گفتگو ڪري پنهنجو اختيار ڪيل ڪردار ادا ڪندو آهي.
احسان آباد
احسان آباد ڪراچي، گڏاپ ٽائون جو هڪ علائقو آهي. جتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ پشتو ڳالهائيندڙ ماڻهو وسن ٿا. هتان جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندڙ آهي.
فدا حسين چانڊيو
خليفو فدا حسين چانڊيو نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو ۽ ميهڙ جو رهاڪو هو. پاڻ 22 اپريل 2013 تي وفات ڪيائين.
پيرس
نالو
thumb|upright=1.35| نيپولين ٽئين جي دؤر ۾ ٺھيل پيرس اوپيرا جي عمارت ھي نالو يوناني ديولامائي ڪردار پئرس مان ناھي نڪتل بلڪہ پيرس نالو پراڻي ڪيلٽڪ قبيلي پريسي Parisii مان نڪتل آهي. پيرس کي لا ويل ليوميئر La Ville Lumière چيو ويندو آهي جنھن جي معني روشنين جو شهر آهي.ان جو سبب ھڪ اھو آھي تہ پيرس جاڳرتا واري دؤر ۾ ھر اول وارو ڪردار ادا ڪيو ھو ۽ٻيو تہ پيرس ۾ سڀ کان پھريون گيس تي ھلندڙ اسٽريٽ لائيٽس جي شروعات ٿي ھئي.1860 واري ڏھاڪي ۾ فرانس جي روڊن  ۽ بوليورڊ رستن تي گئس تي ٻرندڙ فانوسن جو تعداد 56000 ھيو.
thumb|upright|اڻويھين صديءَ ۾ پيرس ۾ لڳايل گيس تي ٻرندڙ فانوس
جاگرافي
thumb| پيرس جي ايرانڊيسيمينٽن(arrondissements) يا ضلعن واري ورھاست ڏيکاريندڙ ڻقشو
ڪوميلا وڪٽورينز
ڪوميلا وڪٽورينز بي پي ايل جي هڪ فرنچائز آهي هيءَ ٽيم نفيسه ڪمال ڪوميلا ليجنڊ لمٽڊ جي ملڪيت آهي.خالد مسعود مينجر،صلاح الحدين ڪوچ ءِ وسيم اڪرم ٽيم جو سنبهال رکڻ وارو آهي.مشرفي مرتظي هن ٽيم جو سپر اسٽار آهي.
پيرس
حوالا
زمرو:فرانس ۾ شهر زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون زمرو:يورپي ثقافت
ڪوميلا وڪٽورينز
ڪارڪردگي
ڪوميلا وڪٽورينز 2012 ءِ 2013 جي ايونت ۾ شرڪت ڪونه ڪيئي.
زمرو:بنگلا ديش پريميئر ليگ جون ٽيمون
اربيلو فقير ڪٽپر
اربيلو فقير ڪٽپر- ولد خليفو ڪريم ڏنو ڪٽپر، تعلقي روهڙي جي ڳوٺ بخشي ڪٽپر ۾ -جولاءِ- 1947ع ۾ ڄائو. 1965ع واري پاڪ ڀارت -جنگ- لاءِ جڏهن صدر -پاڪستان- نائين ڪلاس ۾ پير صاحب پاڳاري کان حر مجاهد گهريا، تڏهن نائين ڪلاس ۾ پڙهندڙ 18 سالن جو جوان اربيلو فقير مرشد جي حڪم تي لبيڪ چئي، حر مجاهد فورس ۾ ڀرتي ٿيو. پاڪ رينجرز جي -ٽن- مهينن جي جنگي ٽريننگ کان پوءِ سندس قابليت کي نظر ۾ رکندي، کيس ڪمپني ڪمانڊر حر مجاهد فورس مقرر ڪري محاذ تي موڪليو ويو. فقير صاحب پنهنجي بهادريءَ جا جوهر ڏيکاريندي هندستان آرميءَ کان شاهه ڳڙهه ۽ گهوٽاڙو قلعا ۽ لونگن واري ۽ سادان چوڪيون فتح ڪيون. محاذ دوران هندستان آرميءَ جي ڪمانڊر جنرل سريش مترا -ٽن- هزارن جي وڏي مسلح فوجي جٿي سان -پاڪستان- تي زميني حملو ڪيو ته اربيلي فقير ڪٽپر فقط ڏهن حرن سان گهيرو -ٽوڙي-، سريش مترا جي پٺيان حملو ڪري کيس مات ڏئي فتح حاصل ڪئي ۽ -پاڪستان- جي بهادرن ۾ پنهنجو نالو لکرايو. انهيءَ ڪارنامي سبب صدر -ايوب خان- اربيلي فقير کي ”ستارهء شجاعت ڏنو“. اربيلو فقير هن وقت روهڙي ۾ رهي ٿو.
محمد اسماعيل نظاماڻي
درويش حاجي محمد اسماعيل نظاماڻي اوڻويهين صدي ۾ لاڙ جو هڪ مجذوب صفت صوفي درويش ٿي گذريو آهي. پاڻ نقشبندي طريقي جي بزرگ ۽ مرشد خليفي احمد خان نظاماڻي جو پوٽو هو، ۽ سندس والد جو نالو محمد ابراهيم هو.
حضرت خواجه محمد حسن جان سرهندي سندس باري ۾ لکن ٿا ته ننڍپڻ کان وٺي منجهس مجذوبيء جو اثر هو. پاڻ سادي طبيعت وارو هو ۽ سادي گفتگو ڪندو هو. زماني جي طور طريقن کان ڄڻ ته بلڪل ناواقف هو. عبادتن ۽ ورد وظيفن ۾ توڙي جو ميانه روي ڪندو هو، پر تنهن هوندي به باطن جي صفائي ايتري هئس جو ٻين جي دلين جا راز ڄاڻي وٺندو هو. هڪ شخص ٻڌائي ٿو ته هو جيترا ڀيرا سندس خدمت ۾ دعا گهرائڻ واسطي حاضر ٿيو، پاڻ بغير کانئس پڇڻ جي سندس مقصد کي زبان تي آڻي دعا ڪيائين.
خواجه محمد حسن جان جا والد محترم حضرت حاجي عبدالرحمان سرهندي مجددي (وفات 1315ھ) رحمة الله عليه، جيڪي پنهنجي وقت جا ڪامل ولي ۽ عارف هئا، سي جڏهن افغانستان کان حرمين شريفين ڏانهن هجرت ڪرڻ جي ارادي سان سنڌ ۾ آيا ته ٽکڙ جي شهر ۾ سندن قيام ٿيو. حاجي محمد اسماعيل نظاماڻي به سندن تشريف آوري جو ٻڌي سندن زيارت لاءِ حاضر ٿيو. هڪڙي ڏٻري گهوڙيءَ ۽ هڪ ڪمزور خذمتگار ساڻس گڏ هيا ۽ پاڻ به سادي پراڻي لباس ۾ هيو. حضرت حاجي عبدالرحمان عليه الرحمة جنهن مهمان خاني ۾ ترسيل هئا ان جي مٿين ماڙ تي مهمانن جي ترسڻ جو انتظام هيو جڏهن ته ڇت جي هيٺان گهوڙن ٻڌڻ جي جاءِ هئي. درويش محمد اسماعيل انهي گهوڙن ٻڌڻ جي جاءِ ۾ ئي پنهنجي لاءِ سمهڻ جي جاءِ ٺاهي ۽ اتي ئي رهي پيو. کيس ٻڌايو به ويو ته سائين اوهان مٿي هلي ترسو، پر نه ٻڌائين. اونهاري جي هوا ۽ مٿان مٽي ۽ دز جو طوفان جنهن ۾ ڪک پن مٿانئن اچي پوندا هئا، پر پاڻ تمام فرحت مان اتي ئي ويٺو رهيو. حضرت حاجي عبدالرحمان سرهندي به سندس تمام گهڻي عزت ڪندا هيا ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻين کي ڇڏي خاص اچي ساڻس گڏ ويهندا هيا.
ڪجھ وقت پوءِ حضرت خواجه عبدالرحمان سرهندي جن نم جي ڳوٺ ۾ تشريف فرما ٿيا ته حاجي محمد اسماعيل دعوت کان پوءِ دعا طلبي لاءِ کين پنهنجي گهر وٺي آيو. اتي کين عرض ڪيائين ته حضرت دعا فرمايو ته الله پاڪ مون کي فرزند عطا ڪري. حضرت جن خوش طبعيءَ مان فرمايو ته فرزند تنهنجي ڪهڙي ڪم ايندو، تنهنجي عمر ستر سال کان مٿي ٿي چڪي آهي، هاڻي جي فرزند ڄايو سو تنهنجي ڪهڙي خدمت ڪندو. پاڻ عرض ڪيائين ته حضرت، آئون فرزند انهيءَ لاءِ گهران ٿو ته جيئن حضرت امام مهدي جي لشڪر ۾ شامل ٿئي. حضرت جن سندس لاءِ دعا فرمائي ۽ الله تعالى کيس پٽڙو عطا فرمايو جنهن جو نالو پاڻ محمد پريل رکيائين.
ان روايت مان معلوم ٿئي ٿو تو کيس حضرت امام مهدي جن سان ڪيتري قدر محبت هئي. اڪثر سندن نالو ورد جيان پڪاريندو رهندو هو ۽ چوندو هو ته منهنجي لاءِ دعا گهرو ته امام مهدي کي ڏسان ۽ سندن لشڪر ۾ شامل ٿيان.
حاجي محمد اسماعيل وچولي قد وارو، سونهاري مبارڪ گهاٽي، سفيد چهرو ۽ ويڪريون اکيون هيس. پاڻ ستر سال کان وڌيڪ عمر گذاري نيٺ پنهنجي خالق حقيقي سان وڃي مليو ۽ پنهنجي ڏاڏي حضرت خليفه صاحب جي ڀرسان نم جي ڳوٺ ۾ آرامي آهي.
در محمد پٺاڻ
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ سنڌ جي نالي وارو اديب ۽ محقق، سندس پيءُ جو نالو گل محمد پٺاڻ آهي. هو 25 مئي 1945ع تي ڳوٺ خير محمد آريجا تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو.
محمد اسماعيل نظاماڻي
حوالا
تذڪرة الصلحاء، خواجه محمد حسن جان سرهندي