cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موٺڙا
اڳي سنڌ ۾ رڳو هرک ۽ گيگم جي سٿڻن جو رواج ڪونه هو پر مرد زنانين سوسين جون سٿڻيون به پائيندا هئا. اهيسوسيون سنڌ جي ڪورين جون اڻيل هونديون هيون. ائين موٺڙن جا به تاڪين تي تاڪيا اڄندا هئا. موٺڙا به خاص سنڌ جو ٺهيل ڪپڙو چئبو هو، ۽ سنڌ جي ماڻهن جي پوشاڪ هوندو هو. ٻين کي ته انهن جي ويٽ ئي ڏانءِ ڪانه ايندي هئي. موٺڙي ۽ سوسيءَ ۾ فرق اهو هوندو آهي، جو موٺڙي ۾ اوڄو منهڙي وانگر ٿيندو آهي، ليڪو به موٺڙي جو سنهڙو ۽ گهڻو ڪري ٻه رنگو ٿئي، پر سوسيءَ ۾ ليڪو ٿلهو ٿئي. ۽ اوڄو سڌو، سوسيءَ ۾ ڪاريگر ست رنگ به رکيو ڇڏين، پر اگهه ۽ اوڄي ۾ موٺڙو وڌيڪ، سوسي گهٽ. اڄڪلهه جي زماني ۾ وري موٺڙي ۽ سوسين جو رواج پوندو وڃي. اڳي زالون موٺڙن ۽ سوسين مان سٿڻون ٺهرائيندون هيون، پر هاڻي ته چولن ٺهرائڻ جو به فيشن ٿي پيو آهي
ڪنوينشن
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا زمرو:ڏيھان ڏيھي
موتين جو ھنر
موتين مڙهڻ جورواج جبل جي زالن ۾ ڏاڍو آهي، ڪچ جا موتي، رنگي رنگي وارا ڪپڙي تي اهڙا ته ٽانڪي وينديون، جو سبحان الله! گل ٻوٽا، ٽاريون وليون، پکي پکڻ مطلب ته جيڪي رکڻو هوندو اٿن، ڏاڍي سگهڙپڻي ۽ ڪاريگريءَ سان رکي وينديون. اهي زالون گهڻو ڪري ڇئون، ميزپوش، ٻارن جا ٽوپ، واسڪوٽ، پائچا، چولن جا آڳا، ڳچيون، اهڙيون ڀرينديون آهن، جو واه واه ! جي زرئيءَ تي موتين جو ڪم رکڻو هوندو اٿن، ته هٿ ئي اور! رنگي جي موتين کان سواءِ، زرئيءَ وارن موتين سان به دنگ ڪريو ڇڏين. ان کان سواءِ جبل جون زالون موتين جي مڙهه جون به ڪاريگر آهن. سوپاريون، ڦوٽا، سرميداڻيون، آرسيون، وڃڻا، مطلب ته جيڪي ڏيون- سو اهڙو ته سان مڙهي ڏينديون، جو ڀانئجي ته پيو ڏسجين. جهڙو ڪمانگري چٽ ! ان کان سواءِ سڄا پوش، پردا به رڳو موتين جا ٺاهينديون آهن،  پر اهڙين ڪاريگر زالن جا هٿ  مشينن هڻي ڀڃي وڌا آهن. اڄڪلهه ته هنر جو قدر ئي ڪونهي !
سوسيون
سوسيون :
نورجهان
نورجهان:Nur Jahan: (born Mehr-un-Nissa) (31 May 1577 – 17 December 1645) مغل شھنشاھ جھانگير جي ويھين ۽ آخري زال ھئي.
حوالا
زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون زمرو:هندستاني راڻي ساٿياڻيون زمرو:هندستاني شاهي ناري زمرو:ڀارتي مسلمان
صاحب جي بيگم
صاحب جي بيگم:
روشن آرا
روشن آرا بيگم (3 سيپٽمبر 1617 – 11 سيپٽمبر 1671) ھيء مغل شاھي فيملي جي سڀ کان بدنام عورت ھئي جنھن اورنگزيب کي اقتدار ۾ ڪردار ادا ڪيو.
حوالا
زمرو:1917ع جون پيدائشون زمرو:1982ع جون وفاتون زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز زمرو:شاھي خاندان زمرو:مغل شھزادي زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
ڀرت
thumb|
(بيت) ساراهيان سچو ڌڻي جو صاحب رب ستار، اپت کپت ان جي، ڪيئن ڀري ڪلتار، عمر آندي مارئي، ٻيلهه کڻي ٻڪرار، سهسين ڪيائين سيگهه مان، ڪارڻ ڪوڏ ڪنوار، اچڻ سان ارزان ڪيئين، تهتان طعام تيار، کٽون خوب خوشيءَ مان، هندورا هزار، طول وهاڻا تن تي هئا، سيج بند سينگار، سهسين وڇائيون سوڙيون، بيلن سان بسيار، ارزان اوت عنبير ڪيا، هندن تي هٻڪار، ڪپڙا آندئين قيمتي، ڪي ذاتيون زريدار، پٽ پٽيهر بافتا، سرسالون ٻيا سينگار، ‎روا پرهين روح تي،ٻيا سبوٽا ۽ سالار، ڪچ ٻانڌڻون، ڪان پير، اکر ڪَتي ڪاروڪار، مينهن پير، مورک پک، ٻگ، پُسي وري ڌار، اَڪ ڦلڙي، اورنگي،رنگ ڪيمياگر ڪار، پاٽويو، اکر مٿي، ٻيون چنڊوليون چوڌار، راس رتيون، ريٽيون، ٻيون هالاري هزار، خاصي اکر کينهوڙو، اکر ڪورڪي ڪار، پوشيده پنج گُلابتون، سڄي ۾ سينگار، ٻهون ٻيا ٻانڌڻا، گج ٻه گلن دار، گل گلابي پٽ جا اڇا ڪارا ڪار، ڦڪا نيلا پڌرا، ساوا سال سينگار، ‎سبو سبڻ واريون، مَلُوڪئون موچار.
ڀرت : سنڌ جو ڀرت ته اهڙو عاليشان ٿيندو آهي جو ٻاهرين، پرديسين کي به اڱريون واتين اچيو وڃن! هونءَ ته ڪٽاھ – مڪي- (مقيس) – زري ۽ ڏورن جو عام رواج آهي پر پور تي سنڌي زالون اهڙو ڀري وينديون،جو عقل چرخ ٿيو وڃي. ان کان سواءِ موتين ٽِڪن، ڪچ ڪوڏين جو به اهڙو ڪم رکي وينديون جو ڏٺي پئي دل خوش ٿيندي. ٻين ملڪن ۾ به پؤرن جي ڇر گهڻي ٿيندي آهي، پر پؤرن تي ڀرت ڪنهن به ملڪ ۾ ڪونه ٿئي، سواءِ سنڌ جي. سنڌ ۾ ڇر جي پؤرن جا گهڻا قسم ٿيندا آهن، جن تي ڀرت ٿيندو آهي. انهيءَ پؤرن واري ڀرت کي زالون ” هرمچ“ جو ڀرت چونديون آهن. ”هر مچ“ جي ڀرت ۾ گهڻو ڪري هي پور مشهور آهن. جيئن ته: ”ڪانءَ پير“ ”مشڪرو“ ”ٻٽو ڪوٽ“، ”منو ڪوٽ“، ” ٽه مکو گل“، ”چئومکو گل“، ”جنجيرو“، ”پتاشو“، ”پوپٽ“، ”نانگيل“، ”ڪُنگري“، ”سرندڙو“ وغيره. انهن ڀرت جي نالن کي سنڌ جي مشهور سگهڙ ”سانوڻ“ چڱو ڳايو آهي، سندس هڪڙو بيت انهن نالن سان آهي:
هي بيت اڃا وڏو آهي،جنهن ۾ سڀني ڳَهن جو به ذڪر آهي، جو اڳتي لکبو. سنڌ جون زالون پورن جي ڇر تي اهڙو ته ڀري وينديون آهن. جو واه واه ٿيو وڃي. پؤر جي ڇر کي پهرين سٽ يا پٽ سان ڪَچو ڪن، پوءِ ان کي ڀري پڪو ڪنديون آهن. انهن ڀرتن سان، پوتيون، ڇئون، ٻانڌڻيون، چاندنيون، گج، لاوڻيون، پائچا وغيره ڀرينديون آهن. ان کان سواءِ ٻه پڙين اجرڪن جي وچ ۾ ” کير يا ڪنڊڙر“ به واه جو هڻنديون آهن. کير يا ڪنڊڙو ٻه پڙن کيسن يا کٿن کي به هڻنديون آهن. وڏي ڳالهه ته هي آهي ته ڇرين به پاڻ، ته ڀرين به پاڻ. سبڻ ڀرڻ جي سرندڙي سان گڏ پؤرن جي ڇٻڙي به ضرور هوندي اٿن.
چاند بيبي
چاند بيبي:Chand Bibi (1550–1599 CE), بيجاپور ۽ احمد نگر جي سلطنت جي حاڪم ۽ سورمي ھئي. ھيء 1595 ۾ اڪبر جي مغل ايمپائر جي فوج جي احمد نگر تي حملي دوران ان خلاف دفاعي جنگ وڙھڻ جي ڪري مشھور ٿي ويئي
ارجمند بانو بيگم
ارجمند بانو بيگم
هڪڙي ڀيري ”اصطخر“ جي حاڪم شريف حسن فساد ڪيو، ۽ باغي ٿيو، حميده بانو، زور ڪري بادشاهه جي اجازت وٺي، ٻارهن هزار فوج ساڻ ڪري اوڏي وئي، شريف حسن، ٺڳي ڪري ڏانهنس نياز نامو لکيو، جنهن ۾ هن عذر خواهي ڪئي ۽ معافي گهري، ۽ لکيائين ته جنهن وقت بيگم ايندي، تنهن وقت قلعي جو دروازو کولي ڇڏيندس. انهيءَ تي ڀروسو ڪري، بيگم منزلگاهه ۾ بيخبر سُتل هئي، ته رات جو اوچتو دغاباز شريف حسن لشڪر سميت اچي مٿن پيو ۽ بيگم تنبوءَ کي گهيرو ڪري ويو. حميده بانو بيگم هڪدم اُٿي، ۽ هٿيار ڍڪي اڪيلي ٻاهر آئي. ڊڄڻ کانسواءِ، هڪل ڪري چيائين ته ”اي دغا باز ٺڳ شريف حسن، ڪٿي آهين؟ نڪري هيڏي ٿيءُ ۽ پنهنجي بهادري ڏيکار!“ شريف حسن جو جوان پٽ سندس سامهون آيو، تنهن کي جهٽ ۾ هڻي ڪيرائي وڌائين، پوءِ لشڪر ۾ تير هڻن لڳي. شريف حسن جو حڪم هو ته هن کي ماريو نه، پر جيئرو قيد ڪريو. ايتري ۾ بيگم جا پهري وارا پنج سئو سوار به ٿيار ٿي اچي پهتا ۽ پيادا به آيا، پوءِ دشمن جي وچ ۾ ڪاهي پيا. بيگم خود پنهنجيءَ ترار سان ڪيترائي ماڻهو ماري وڌا، دشمن کي خوف ٿيو، جو سمجهائون ته سڄو لشڪر اچي اسان تي ڪاهي پيو آهي، سي ڊپ ۾ اٿي ڀڳا ۽ حميده بانو بيگم فتحياب ٿي. انهيءَ لڙائيءَ ۾ هن کي تمام گهڻا زخم رسيا. اُتان ڪوچ ڪري، ٽيهن ميلن جي مفاصلي تي ”سلطانيه“ جي ڳوٺ ۾ اچي منزل ڪيائين، جتي ڦٽن جو علاج ڪيائين، ۽ سگهوئي ڇُٽي چڱي ڀلي ٿي. انهيءَ لڙائيءَ ۾ بيگم جا ٽي هزار ماڻهو ماريا ۽ گهڻا زخمي ٿيا. انهيءَ هوندي به، هن بهادر بيگم وري ”اصطخر“ تي ڪاهيو، ۽ باغي حاڪم سان وڃي وڙهي. نيٺ يارهين ڏينهن قلعو فتح ڪيائين. شريف حسن جنگ ۾ مارجي ويو، ۽ هن جي زال ۽ ٻار گرفتار ٿي هن وٽ آيا. انهن سان هن ڏاڍي مهربانيءَ جي هلت ڪئي. پوءِ ”اصطخر“ ۾ ٻيو هڪڙو معتبر فوجي عملدار ڇڏي، پاڻ موٽي تيمور وٽ آئي..
هيءَ ”تيمورلنگ“ يا ”تمرلنگ“ بادشاهه جي بيبي (زال) هئي. هن جو اصل نالو ”امة الحبيب“ هو، ۽ سلطان يزدانيءَ جي ڌيءُ هئي. جو ايران جي ”ڪاؤسي“ نسل مان هو، ۽ آتش پرست هو، جو پوءِ اسلام تي آيو هو. هن جا ڪي وڏا به ، خليفي عمر رضه جي ڏينهن ۾ مسلمان ٿيا هئا. ”امة الحبيب“ جا پيءُ _ ماءُ مسلمان ٿيا، ليڪن پاڻ في الحال نه ٿي _ نڪي هنن کي زور ڪيو. هوءَ ڏاڍي هوشيار ۽ قابل هئي، تنهن ڪري آزاد رهندي هئي. نيٺ تيرهن ورهين جي عمر ۾ هوءَ مسلمان ٿي.
زيب النساء بيگم
زيب النساء بيگم:Zeb-un-Nissa (15 February 1638 – 26 May 1702) هيءَ شهزادي، هندستان جي مشهور شهنشاهه اورنگزيب عالمگير جي وڏي ڌيءُ هئي.
تفصيلي تعارف
(يعني، جيڪڏهن اهڙي دولت گهرين جا هميشہ جٽاءُ ڪري، ته اُها گوشي نشينيءَ کان سواءِ نه ملندي.) هڪڙي غزل ۾ پنهنجي نسبت ۾ هيئن چيو اٿس: گرچه من ليليٰ اساسم، دل چو مجنون در نواست، سر بصحرا ميزنم، ليکن حيا زنجير پاست. بلبل از شاگرديم شد همنشينِ گل بباغ، در محبت کا ملم، پروانه هم شاگردِ ماست. دختر شاهم و ليڪن رو بفقر آورده ام، زيب و زينت بس همينم نامِ من ”زيب النساء“ ست.
هي بيت به چڱو آهي بنگر به تهيدستيءَ ما کز سرِ همت، بر سفرهءِ حاتم نه نشيند مگسِ ما!
حوالا
زمرو:هندستاني شاهي ناري زمرو:ڀارتي ناري شاعر