cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڪوثر ٻرڙو
خدمتون
ڪوثر ٻرڙو 1983ع کان ريڊيو پاڪستان تي پروڊيوسر مقرر ٿيو ۽ خيرپور، ڪراچي، حيدرآباد، اسلام آباد، لاڙڪاڻو، تربت ۽ ٻين ريڊيو اسٽيشنس تي خدمتون ڏيندو رهيو. ترقي ماڻي اسٽيشن ڊائريڪٽر طور رٽائر ڪيائين. انهي دوران هن شاعري ۽ مضمون نويسي ۾ به پنهنجون صلاحيتون ڪم آنديون.سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيا ۽ ڪيترائي مڃتا طور اوارڊ ماڻيائين.
اوارڊ
ڪوثر ٻرڙو ادبي ۽ پيشيور خدمتن عيوض ڪافي اوارڊ ماڻيا.انهن ۾ اجرڪ آرٽ اوارڊ 1990ع، ٿر اوارڊ 1990ع، سچل اوارڊ 1991ع، شاھ عبداللطيف اوارڊ 1991ع، مراد فقير اوارڊ 1992ع، پراڻ اوارڊ 1992ع، گربخشاڻي اوارڊ 1992ع، پير صبغة الله راشدي اوارڊ 1992ع، رئيس ڪريم بخش نظاماڻي اوارڊ 1993ع، بهترين ريڊيو پروڊيوسر اوارڊ 1995ع، محمد صديق مسافر اوارڊ 1995ع، سامي اوارڊ 1995ع ۽ شيخ علي محمد اوارڊ 1995ع اچي وڃن ٿا. وغيره شامل آهن.
سنڌي راندين جي فهرست
سنڌ جون رانديون (List of Sports & games in Sindh)  سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب ۾ اڻ کُٽ عوامي رانديون آهن، جيڪي ننڍپڻ ۾ ٻارڙا وندر لاءِ کيڏندا آھن ۽ وڏا پڻ اھي رانديون جيڪي وڏن لاءِ ھجن اھي کيڏن ٿا. سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ وڏن ۽ ننڍن سميت ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جي وندر لاءِ طرحين طرحين قسمن جون رانديون کيڏيون وڃن ٿيون. رانديون گهڻو ڪري، هر موسم ۾ کيڏيون وڃن ٿيون تنهن هوندي به سياري ۾ راندين جي ڌم مچيو وڃي ٿي. ننڍن ڳوٺن کان وٺي وڏن شهرن تائين، گهرن، گهٽين ۽ رستن تي رانديون ئي نظر اينديون. اِٽي ڏڪر، گولين راند، لاٽو، لغڙ اُڏائڻ ۾ ننڍا توڙي وڏا حصو وٺندا آهن. بهار جي مُند ۾ ”چور پوليس“ راند جو واڌارو ٿئي ٿو ۽ اونهاري ۾ انهن راندين جي حيثيت بدلجيو وڃي. ڇوڪرا گهڻو ڪري ”سٽ ڪّٽ“، ”کيروٽي“ ۽ ”ليٽ ڪبوتر“ کيڏن ٿا. اونهاري جي موسم ۾ ڇوڪرين جون رانديون پينگهه ۽ چيڪلو آهن. ڪي رانديون مثال لڪ لڪوٽي ۽ ڦر ڦر سؤنٽو، ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون گڏ يا الڳ ٽوليون ٺاهي کيڏندا آهن. ڏاڪ چمي ۽ ڏائي رانديون به خاص رانديون آهن. سنڌ جون هي سڀ مختلف قسمن جون رانديون نه رُڳو ٻارن جي وندُر لاءِ آهن، پر اھي کيڏڻ سان سندن صحت لاءِ بہ ڪارائتا اثر ڇڏينديون آھن. جڏھن تہ وڏن جون رانديون الڳ قسمن جون هونديون آهن، اُنھين ۾ ملھ، ٻيلهاڙو، ڪوڏي ڪوڏي شامل آھن.
سنڌ جي راندين جي هيٺ ڏنل فهرست ترتيب ڏني وئي آهي
اس ۽ ڇانو راند
ٻارن جي راند، هيءَ راند به ڇوڪريون جدا به ڪن، ته ڇوڪرن سان گڏجي به کيڏن، ڏينهن جو شام جي مهل هوندي ته اُس ۽ ڇانوَ راند ۾ ٻيئي ڪم آڻين.
اکر ۽ ڀوري راند
ٺڪرين پٿرين ماچيسن وغيره سان هيءُ راند ڪن. هڪڙو سڪي کي آڱر ۽ -آڱوٺي- جي نُونهيءَ تي رکي ڦيري ڏئي اُڇليندو. ٻئي راند رهندڙ کان پڇندو ”تنهنجي اکر يا ڀوري
اڪي ٻَڌي راند
اڪي ٻڌيءَ راند: ڪي -ٻار- وڃي چيچڪا، ٿڌڙا ۽ ککڙيون ميڙي چونڊي پاڻ وٽ گڏ ڪندا، پوءِ هڪ ڄڻو مُٺ ڀري چوندو: ”اِڪي ڪي ٻڌي؟“ پوءِ ٻي ڇوڪري چيو: ”اِڪي“
اسڙي ڇانئڙي
هيءَ ٻاراڻي راند آهي، جيڪا اونهاري جي سهاين راتين ۾ رچائي ويندي آهي. هن راند ۾ چانڊوڪيءَ کي اُس ۽ اونداهيءَ کي ڇانو سمجهيو ويندو آهي
جليڪٽون
هي راند سنڌو ماٿري ۾ رهندڙ دراوڙي لوڪ صدين کان کيڏندا اچن. اسپين جي ڍڳن واري راندوانگر ڪجهه فرق سان هي راند به ان جهڙي ئي نموني جي هڪ راند آھي.
آڳ گاڏي ٽنڊي جي (راند)
هيءَ راند ٽي ٻار ڪندا آهن، جن مان ٻه اوڪڙو ٿي ويهندا. هڪڙو ڄڻو کٻو هٿ وات تي رکي ڪندو: ”آ-وا-وا-هپي،“ ائين چئي، اهو هٿ پنهنجي ساڄي ٻانهن جي ڏوري کي ڀچائي
آپڻان گليلا راند
هن راند لاءِ ٻار پاڻ ۾ ڪڪل ڪڪل کيروٽيءَ وانگر ڀڄي ايندا آهن، پوءِ هڪڙا هڪڙي پاسي ويهندا، ٻيا ٻئي پاسي، انهن جا ڌوڙي وچ ۾ ويهندا
آڱرين جو اُٺ هلائڻ (راند)
ٻارڙن جي وندر لاءِ راند، مائٽ ٻنهي هٿن جي پٺن کان ٻيانگڙين ۾ وجهي پوءِ مُٺيون ابتيون ڪندو ته ٻٽو مُڪو ٺهي پوندو
چيچمڪڙو
ادا ڀائو مون کي ڏي. ان ريت هو ڪنهن به هڪ کي ٺڪري ڏيندو آهي ۽ سڀ گڏجي چوندا آهن: آ ڪانگ تنهنجي منيءَ تي موچڙو پوءِ آنگ ڏيندڙ ڇوڪرو، اچي اها ٺڪري ان جي هٿ مان ڪڍندو آهي، جي غلط ڇوڪري جي نالي چيائين ته پوءِ سڀ گڏجي چوندا آهن: هڪ ٽڪي کير ڀري، ٻئي به ڏيندو الله. آنگ ڏيندڙ ٻار وري ٻي آنگ ڏيندو. جيڪڏهين ان ٻار ست ڀيرا ٺڪري يا ڀتر هٿ نه ڪيو ته پوءِ سندس اکيون، ٻڌي، کيس لٺ هٿ ۾ ڏيندا آهن ۽ سڀ ٻار ڀڄي ويندا آهن، آنگ ڏيندڙ لٺ کي ڦيرائيندو آهي، پوءِ جنهن کي به لڳندي آهي،اهو آنگ ڏيڻ ويندو آهي. هيءَ راند ڏيڍي دلچسپ هوندي آهي.
مَلھ
مڱڻھار، دھل تي 'ٽاھو' وڄائيندا رھندا آھن ۽ ملھ جا مقابلا جاري ھوندا آھن. ويٺل ماڻھن جي قطار کي 'ٻانھين' چئبو آھي. سرسي حاصل ڪندڙ پھلوان ٻانھين کان انعام وصول ڪندا آھن. ھر جوڙ ۾ ڪل ٻہ ملھون ٿينديون آھن. پھرين ۽ پوئين. پوئين ملھ ماريندڙ کي 'سوڀارو' سمجھيو ويندو آھي.
اٽي ڏڪر
ڏڪي ڏڪر ٻن طريقن سان کيڏي ويندي آھي 1. گِدِ سان 2. گول دائري ۾ گد واري ڏڪي 3 کان 4 انچ ٻنھي پاسن کان گھڙيل ھوندي آھي جڏھن تہ گول دائري واري ڏڪي ساڳي ڊيگھ ۾ اڻ گھڙيل ھوندي آھي.
شينھن ٻڪري راند
هي راند واريءَ تي ڪک سان يا اوٽي تـي ڪاٺيءَ يا اڱر سان ليڪا ڪڍي ٻــه ڄڻا ڪندا آهن. هن ۾ هڪ ڄڻي وٽ ٻه شينهن ۽ ٻئي وٽ ست ٻڪريون ٿينديون آهن، جن جي ڪوڏين، ڪکن، ٺڪرن، ڀترن، ڦولهڙين مان پورت ڪندا آهن. هڪ ڄڻو وٺندو ٻه شينهن، ٻيو ست ٻڪريون. هرهڪ ٻڪري، واري تي خانن ۾ رکندو ويندو ته ٻيو شينهن رکڻ بعد ساريون خانن ۾ چوريندو ويندو. شينهن جي سامهون ٻڪري آئي ۽ اڳيون خانو خالي هوندو ته شينهن کي اُن ٻڪريءَ مٿان ٽپائي، اڳئين خالي خاني ۾ رکبو ۽ اوها ٻڪري مُئي، جي ڪڍي ٻاهر رکبي.
الھو ٻلھو
ٻاراڻي راند آهي، جيڪا ڇهه -ٻار- کيڏي سگهن ٿا. هن راند رچائڻ لاءِ هڪ وڏو گول دائرو ڪڍبو آهي، جنهن جو قطر پنج فوٽ کن ٿيندو آهي
نَوَ ٽِڻ
مزي جي ڳالھ اھا آھي تہ 'نوٽڻ' ۾ ڳوٽون بہ خوبصورت ھونديون آھن مثال: ڪتل جون کوکڙيون ٻبر جي پلڙن جا ٽڪرا ڪنڊيءَ جو ٻج پٿريون ڪوئلو ڪاٺيءَ جون ٺڪريون مٽيءَ جا ڳوڙھا
ڪبوتربازي
ڪبوتربازي: راند جو قسم يا شغل آهي.پراڻي وقت ۾ ڪبوتربازيءَ جو رواج مٿئين طبقي جي ماڻهن ۾ ھيو
گل راند
هي راند ڪوڏين ۽ بلورن سان ننڍا ڇوڪرا ڪندا اهن. پٽ تي ننڍڙي کٽ کوٽي پري کان بيهي ڪوڏي يا بلور اُن کڏ ۾ وجهڻ لاءِ اُڇلائيندا آهن
گھٻي
گھٻِي,هيءَ راند جو هڪ قسم آهي جيڪو اڪثر ننڍڙا ٻار کيڏندا آهن، البت هي راند وڏن جو به وندر رهي آهي. هيءَ راند اڪثر ڪري بلورن سان کيڏي ويندي آهي
چِيڪلو
”چيڪلي پايان پير گسان،پير ۾ ڪنڊولالو سونارو منڊو.“
ڏير راند
راند ڪرڻ. هن لفظ مان اها سڌ پوي ٿي ته ڏير ۽ ڀاڄائي پاڻ ۾ ڀاءُ ڀيڻ وانگر رانديون ڪندا هئا، تنهنڪري ”ديور“ (ڏير) جي اصل معنيٰ هئي ”راندڀائي“ يا ”راند ساٿي“
ڏانڊئي ناچ راند
ڏوڪلا هڻي سريلو آواز پيدا ڪندا آهن ۽ ڦيرا به پائيندا آهن، هن کي ’ڏانڊئي‘ راند به چوندا آهن
ڦرڦر سئونٽو
ڦر ڦر سؤنٽو دٻلي ٿي ڇڻڪي، سون سون پاڻي ڏي دٻلي ڇڻڪائي ڏي. ڦر ڦر سئونٽو دَٻُلي درياه ۾ ان مھل سؤنٽو اوچتو ڪنهن به ٻار جي پويان رکيو ويندو، جيڪر هن کي خبر نه پئي ته کيس ٻه چار سؤنٽا به کائڻا پوندا ۽ آنگ به ڏيڻي پوندي.
گُڏي گُڏوراند
thumb|گُڏيون راند ”ٽنڊڻي ٽنڊڻي اسين تنهنجا ماڻهو چٻينداسين ڏاڙهون هوءَ ککر ڪهڙي ستن ڀائرن جهڙي ستئي پرڻايان اڇو جبو پايان اچي جي ليهه منهنجا ڀائر ٽيهه ٽيهن ۾ ڪٽوريون الله ڏيندو ابي کي سون پائيندو ننهرن کي هيرا موتي ڏيرن کي انڌي گڏهه دائيءَ کي.“
ڀنڃ پَرولي
لِيلِي لمبو.
حوالا
زمرو:رانديون زمرو:سنڌ جون رانديون
منگهو پير
'''منگهو پير ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علاقو آهي.جنهن ۾ سنڌهي،اردو،پنجابي،پشتو،ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي زياده تر آبادي مسلمانن جي آهي. '''
پڻ ڏسو
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
24 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
ڪراچي اوڀر ضلعو
سياسي ۽ انتظامي ورھاست
ڪراچي ايسٽ چئن سب ڊويزن ۽ ھڪ فيصل ڪينٽونمينٽ تي مشتمل آهي. ضلعي جي وڌيڪ ورھاست 31 يونين ڪاميٽين ۾ ٿيل آهي ھر يونين ڪاميٽي جا چونڊيل ميمبر ڪائونسلر ھوندا آھن ۽ سربراھ چيئرمين ۽ ڊپٽي چيئرمين ھوندا آھن. ضلعي م قومي اسيمبلي جا تڪ آھن ۽ صوبائي اسيمبلي جا  تڪ آھن.
يونين ڪاميٽيون ۽ يونين ڪاؤنسلون
نئين لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2003 تحت شھري علائقن م يونين ڪاؤنسل جو نالو تبديل ڪري يونين ڪميٽي رکيو ويو آهي ۽ ٻھراڙيءَ ۾ يونين ڪاؤنسل کي ساڳيو يونين ڪاؤنسل سڏبو آهي. ھن ضلعي جي يونين ڪاميٽين جو تعداد 31 آهي ، ۽ ڪوبہ ٻھراڙيءَ جو علائقو نہ ھجڻ ڪري اتي ھاڻي ڪابه يونين ڪاؤنسل ڪانه آھي. ڪراچي ويسٽ شھري علائقن جون 46 يونين ڪاميٽيون ۽ ٻھراڙيءَ جون 6 يونين ڪاؤنسلون آھن ۽ انھن جو ٽوٽل 52 آھي. ڪورنگي ۾ 37 يونين ڪاميٽيون آھن ، ملير ۾ 32 يونين ڪاؤنسلون ۽ 13 يونين ڪاميٽيون ٽوٽل 45 يو سي آھن، ڪراچي سائوٿ ۾ 31 يونين ڪائونسلون ۽ يونين ڪاميٽيون آھن ھن ضلعي م ھيٺيون 42 يونين ڪاميٽيون (يونين ڪاؤنسلون) واقع آھن :
جاگرافي
ھن ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ لانگيٽيوڊ ۾ 67.1060353 ۽ ليٽيٽيوڊ ۾ 24.873212 تي آھي. سمنڊ جي سطح کان ھن ضلعي جي سراسري بلندي 9 ميٽر يا 30 فوٽ آهي .ھي ضلعي سمند جي ڪناري کان اٽڪل 4 کان 6 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اندر واقع آهي. ھن شھر جي موسم اونھاري م گرم ۽ گھميل ھوندي آھي. سڀ کان گھڻي گرمي جون جي مھيني ۾ 41 سينٽي گريڊ تائين ٿيندي آهي. سياري م ھتان جي موسم سرد ٿيندي آهي. ڪراچي شھر م ھوا جي اندر تمام گھڻي گھم ھڪ ماحولياتي مسئلو آهي جنھن جي. نتيجي م شھر جي مختلف حصن ۾ بيٺل ڪنو پاڻي سج جي گرميءَ تي ٻاڦ ٿي اڏامي نہ ٿو. ان کان علاوه گاڏين ۽ فيڪٽرين جو دونهون شھر م سامونڊي ھوائن جي باوجود ان گھم جي ڪري آلودگي کي تيزي سان وڌائي ٿو. اھڙي طرح ھي ضلعو پڻ ان ماحولياتي مسئلي جو شڪار آهي.
آبادي
ھن ضلعي جي آبادي پھرين مارچ 1998 جي آدمشماريءَ واري ڪاٿي مطابق 14,72,896 ھئي جيڪا 15 مارچ 2017 تي وڌي 29,09,921 ٿي وئي. 165 چورس ڪلوميٽرن تي ڦھليل ھن شھري ضلعي جي آبادي جي گھاٽائي 17,625 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي. آبادي م مردن جو تعداد 15،28،019 ھيو ۽ عورتون 13,79,225 ھيون. کدڙن جو تعداد 223 ھيو. پوري ضلعي جي آبادي 100 سيڪڙو شھري آبادي ھئي. ضلعي م اڪثريت اردو ڳالهائيندڙ آبادي جي ۽ ٻئي نمبر تي سنڌين جي آھي باقي ٻين ۾ پنجابي، پٺاڻ ۽ سرائيڪي شامل آهن. ضلعي آبادي مان 2,96,469 ماڻھو فيصل ڪينٽونمينٽ م رھن ٿا جن م اڪثريت پنجابين جي آھي. 7,62,850 فيروز آباد سب ڊويزن ۾ ، 6,44,362 گلشن اقبال سب ڊويزن ۾ ، 7,34,410 گلزار هجري سب ڊويزن ۾ ۽ 4,71,830 جمشيد ٽائون سب ڊويزن م رھن ٿا.
عدالتي نظام
ڪراچي سينٽرل ضلعي جو عدالتي صدرمقام سٽي ڪورٽس واري جڊيشل ڪامپليڪس ۾ آھي جيڪو ڪراچي سائوٿ جي حدن اندر ايم اي جناح روڊ تي ڪي ايم سي مرڪزي آفيس جي پاسي م واقع آھي. ان ڪامپليڪس ۾ ڪراچي ايسٽ جون 61 ڪورٽون واقع آھن جن م سڀ کان وڏي ضلعي عدالت ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي آھي. ان کان علاوه باقي 14 ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ، 13 سينيئر سول ججن جون ۽ 33 سول جج اينڊ جوڊيشل ماجسٽريٽ جون عدالتون آھي. سول ججن جي عدالتن جا جج ساڳي وقت فيملي جج پڻ آهن. سينيئر سول جج ساڳي وقت رينٽ ڪنٽرولر پڻ آھن. ان کان سواءِ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ خاص عدالت جي حيثيت م ڪم ڪري پئي. ڪراچي اوڀر جي ضلعي عدالتن جي نظام جو اختيار ضلعي ڪراچي ايسٽ سميت ضلعي ڪورنگي جي علائقي تي پڻ آھي. ضلعي ڪورنگي تي اھو اختيار ڪورنگي جي عدالتي ضلعي جي قيام تائين جاري رھندو.
حوالا
ڪراچي اوڀر ضلعو زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:سنڌ جا ضلعا
1321ع
ڊسمبر
زمرو:1321ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
بنڌ مراد
'''بنڌ مراد ڪراچي, گڏاپ ٽائون جو هڪ علاقو آهي.جنهن ۾ سنڌهي،اردو،پنجابي،پشتو،ڳالهائڻ وارا ماڻهو وسن ٿا هتي جي زياده تر آبادي مسلمانن جي آهي. '''
الطاف ملڪاڻي
ناليوارو ڪهاڻيڪار، شاعر ۽ پبلشر -الطاف ملڪاڻي-، غلام هادي ملڪاڻيءَ جو فرزند آهي. هن 19 -اپريل- 1967ع تي دادو شهر ۾ -جنم- ورتو. مئٽرڪ سائنس ۾ ڪرڻ بعد زرعي ڪاليج سڪرنڊ مان ٻن سالن جو ايگريڪلچر ڊپلوما ڪورس ڪيائين ۽ هن وقت فيلڊ اسسٽنٽ طور زرعي کاتي ۾ ملازم آهي. 1984ع ۾ ٻاراڻي شاعري ڪرڻ سان ادب جي دنيا ۾ پير پاتائين. اڳتي هلي ڪهاڻيڪار طور نالو ڪڍيائين. سندس مختصر ڪهاڻين جو مجموعو ”ساڀيائن کان رٺل سپنا“، سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران 1994ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. هن جو ٻيو ڪتاب ”شانتي“ (اجيت ڪور جي ناوليٽ جو ترجمو) 1999ع ۾ سوڀ پبليڪيشن طرفان ڇپايو ويو. الطاف ملڪاڻيءَ جو نالو ٻاراڻي ادب جي حوالي سان مشهور آهي. پاڻ مهراڻ پبلڪيشن حيدرآباد جو سرپرست رهيو آهي، جنهن ٻارن لاءِ ڪافي ڪتاب ڇپائي پڌرا ڪيا آهن. عبرت گروپ آف پبليڪيشنز، حيدرآباد پاران ٻارن جي رسالي ”-ارچڪ مرچڪ-“ جو پهرين نگران انچارج ۽ پوءِ 1997ع ۾ اسسٽنٽ -ايڊيٽر- ٿيو. ٻارن جي مخزن ماهوار ”لاٽ“ جو چيف -ايڊيٽر- (1993ع)، ماهوار ”گلستان“ جو -ايڊيٽر- (1993ع)، ٻارڙن جي ”سنڌ رنگ“ جو سب -ايڊيٽر- (1995ع)، ٻارن جي مئگزين ”دوستيءَ“ جو اعزازي صلاحڪار (1995ع) ۽ ”سندباد“ ڪتابي سلسلي جو سب -ايڊيٽر- رهي چڪو آهي. ٻاراڻي ادب جي حوالي سان سندس ترتيب ڏنل هيٺيان ڪتاب ڇپجي چڪا آهن: (1) ”پلئه پايو سچ“ (شاهه لطيف جي زندگيءَ بابت سوال جواب). لطيفي لات پبليڪيشن دادوءَ پاران ڇپيل، (2) ”سوريءَ سزا وار“ (صوفي شاهه عنايت شهيد جي زندگيءَ بابت سوال جواب)، مهراڻ پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڇپيل، (3) ”سوري سڏ ڪري“ (لطيف سنگت سنڌ جي ٻارڙن ڏانهن آزاد سمي جا خط مهراڻ پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڇپيل. -الطاف ملڪاڻي-، سنڌي ائسوسيئيشن آف نارٿ -آمريڪا- (سانا) پاران سنڌ مان نڪرندڙ مئگزين ”سنگت ورلڊ“ جي -ايڊيٽوريل- بورڊ جو ميمبر (1990ع)، ڪاوش گروپ آف پبليڪيشنز حيدرآباد پاران شايع ٿيندڙ ماهوار ”سنڌ رنگ“ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو، کيس سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد پاران معاون -ايڊيٽر- اوارڊ (1993ع) پڻ مليل آهي. ڪجهه عرصو، ’ڪرزما ڊائجسٽ‘ ۾ پڻ ڪم ڪيو.
سنڌي ڊرامن جي فهرست
سنڌي ناٽڪ (ڊراما) ريڊيو ۽ ٽيليويزن تان نشر ڪيا ويا آهن. ريڊيو ڊرامن ۾ ڪراچي ريڊيو، حيدرآباد، خيرپور، لاڙڪاڻو ۽ مٺِي ريڊيو پاڪستان جي اسٽيشنن تان ڊراما نشر ڪيا ويا. پي ٽي وي سينٽر ڪراچي تان سنڌي ناٽڪ رنگ ۽ ٻيا ڪيترائي بهترين ڊراما نشر ڪيا ويا جيڪي پنهنجي وقت ۽ اڃا تائين سڀ کان بهترين ڊراما ليکيا وڃن ٿا، پي ٽي وي ڊرامن جي ڀيٽ ۾ سنڌي پرائيويٽ ٽي وي چينلز جا ڊراما معيار ۾ پي ٽي وي جي سنڌي ڊرامن کان گهٽ رهيا آهن.
سنڌي ڊرامن کي مختلف دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. پهريون دور اسٽيج ڊراما، ٻيو دور ريڊيو ڊراما، ٽيون دور ٽي وي (جنهن کي ٻن دورن ۾ ورهائجي ٿو هڪ پي ٽي وي جا ڊراما ٻيو پرائيويٽ ٽي وي چينلز جا ڊراما).
1880ع کان اڳ ۽ مهاڀاري لڙائيءَ جي خاتمي کانپوءِ 1920ع تائين سنڌي ناٽڪ جو پهريون دؤر ليکيو وڃي ٿو.
اسٽيج ڊراما
سال         ناٽڪ           ناٽڪ نويس               رچائيندڙ/ ڇپائيندڙ
پي ٽي وي جا ڪي مشهور سنڌي ڊراما:
سال ڊرامو ڊرامانگار
ذڪر ۽ فڪر
ذڪر ۽ فڪر جو مطلب آھي؛ " تعلق بالله " يعني انسان فقط مادي جانور نه ھجي، پر سندس زندگي جو مول مقصد الله تعالى جو عشق ۽ ذڪر ھجي، صوفي سمجهائين ٿا ته، الله تعالى جي ذڪر کان سواءِ وار به واندو نه ويھجي، يعني ھڪ دم به الله تعالى جي ذڪر کان سواءِ خالي نه وڃي۔ انهيءَ ڪري چوندا آھن۔ " جو دم غافل ، سو دم ڪافر "۔ ھو ان ڳالھ تي به زور ڏين ٿا ته " ذڪر بي معنى آھي۔ ان کي ھو " فڪر " سڏين ٿا۔ جيستائين توحيد جي پوري پروڙ نه آھي۔ تيستائين ذڪر جا لفظ اچارڻ اجايا آھن، اھو ئي سبب آھي، جو ذڪر ۽ فڪر کي لازم ۽ ملزوم سمجهن ٿا۔ شاھ عبدالطيف ڀٽائي رح پنهنجي شعر ۾ تصوف جا مختلف مسئلا نھايت چٽيءَ طرح سمجهايا آھن، ۽ ٻڌايو آھي ته " اھائي زندگي سجائي ۽ سڦلي آھي ، جيڪا ذڪر ۽ فڪر ۾ گذري ٿي، پنهنجي روحاني ڪيفيت بيان ڪندي فرمائي ٿو؛
رڳون ٿيون رباب، وڄن ويل سڀ ڪنهين،
لڇڻ ڪڇڻ نه ٿيو، جانب ري حباب،
سو ئي سڏيندم سپرين، ڪيس جنهن ڪباب،
سو ئي عين عذاب، سو ئي راحت روح جي۔
1789ع
ڊسمبر
زمرو:سال
جاپان
(جاپاني:日本)، اڀرندڙ سج جي زمين جي نالي سان مشهور آهي ۽ اهو علائقو ايشيا جي بلڪل اوڀر ۾ هڪ ڊگهي لڪير وانگر واقع آهي. جيڪا اتر کان ويندي ڏکڻ ۾ ختم ٿي ٿي. thumb|جاپان جو جھنڊو
ورڇ
هو ڪائڊو - آموري - ايواتي - مياگي - آڪيتا - ياما گاتا - فوڪوشيما - ايباراڪي - توچيگي - گونما - سايتاما - چي با - ٽوڪيو -ڪانا گاوا - نِيگاتا - توياما - اِيشِيڪاوا - فوڪوي - ياماناشي - ناگونو - گيفو - شي زواوڪا - آچي - مي اي - شيگا - ڪيوٽو - اوساڪا - هيوگو - نارا - واڪاياما - توتوري - شيماني - اوڪاياما - هيرو شيما - ياماگوچي - توڪو شيما - ڪاگاوا - اِيهيمي - ڪوچي - فوڪوواڪا - ساگا - ناگاساڪي - ڪوماموتو - اويتا - ميزاڪي - ڪاگوشيما - اوڪي ناوا.
انحطاط پسندي
thumb|300px|[[ٿامس ڪٽوئر جي ٺاھيل پينٽنگ جنھن۾ ''رومي انحطاط پسنديء دوران ڏيکاريل آهن]]
انحطاط پسندي _( Decadence):
19 صدي جي آخري دور ۾ پيدا ٿيندڙ انحطاط پسندي‘ وارو اديبن جو رويو هڪ تحريڪ جي صورت ۾ اڀريو ۽ ان جا اثر سڄي يورپ ۾ ڏسڻ ۾ آيا. انحطاظ پسند اديب ۽ شاعر سماجي ترقيءَ جا مخالف هئا. هن قسم جي اديبن هلڪي رواجن ۽ قومي رواجن جي خلاف سخت رويو اختيار ڪيو. انهن جمالياتي روايتن ۽ قدرن جي به مخالفت ڪئي. هنن ۾ خود لذتي ۽ عياشيءَ جو عنصر نمايان هو. لفظ ڊيڪاڊنس decadence جي اصل معني زوال آھي پر ھاڻي اھو لفظ اخلاقي قدرن سماجي روايتن ۽ شان جي بگاڙ جو نالو بڻجي ويو آهي
سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي
سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي
وجود - سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي جو وجود 06 فيبروري 2016 تي حيدر منزل ڪراچي ۾ وڌو ويو. ان اجلاس جي ميزباني سنڌ يونائيٽڊ پارٽي ڪري رهي هئي.
بنيادي معلومات - حيدر منزل تي ٿيندڙ هن اجلاس ۾ بنيادي طور هييٺ ڏنل مؤقف رکيو ويو؛ حيدر منزل ڪراچي تي سنڌ جي سڀني سياسي، سماجي، علمي، ادبي تنظيمن ۽ شخصيتن جو اهم اجلاس ٿيو، جنهن ۾ مارچ 2016ع ۾ ٿيندڙ آدمشماري تي تفصيلي غور ويچار ڪري گڏيل طور هيٺيون موقف اختيار ڪيو ويو آهي.
1. آئيني طور ملڪ اندر ڇهين آدمشماري 2008ع ٿيڻي هئي، جيڪا حڪمرانن جي نااهلي ۽ خاص سوچ طرفان رڪاوٽون وجهڻ سبب نه ٿي. اڄ 2016ع آهي، وفاقي حڪومت طرفان مارچ ۾ گهرشماري ۽ آدمشماري جو فيصلو ڪيو ويو آهي. معلومات مطابق آدمشماري ڪرائڻ جون گهرجون مڪمل نظر نه اچي رهيون آهن، جنهن جي ڪري آدمشماري ملتوي ڪرڻ جا خدشا موجود آهن.اڄوڪي هي اجلاس گهر ٿو ڪري ته مقرر وقت تي شفاف بنيادن تي آدمشماري ڪرائي وڃي.
2. اڄوڪو اجلاس هن ڳالهه تي متفق آهي ته ڪنهن به صورت ۾ گروٿ ريٽ ڪلڪيوليشن وارو فارمولو قبول نه هوندو. ڇو ته پنجاب، سنڌ، خيبر پختون خواهه ۽ بلوچستان ۾ پاپوليشن گروٿ ۾ واضح ۽ وڏو فرق آهي. ان ڪري ملڪ اندر فزيڪل آدمشماري ڪرائڻ ضروري آهي.
3. سنڌ ۾ لکين غير ملڪي (Aliens) رهائش پذير آهن. سنڌ واسين جي مطالبن باوجود انهن کي مهاجر ڪيمپن تائين نه رکيو ويو آهي، جنهن تي اسان کي افسوس آهي ۽ خدشو آهي ته انهن کي هن آدمشماري ۾ ڳڻيو ويندو. هي اجلاس پرزور گهر ٿو ڪري ته سنڌ ۾ موجود غير ملڪين کي (Aliens) جي ڌار لسٽ ۾ ڳڻيو وڃي.
4. اڄوڪي اجلاس ۾ فيصلو ڪيو ويو آهي ته 15 فيبروري تاريخ کان آدمشماري بابت سنڌ جي عوام کي آگاهي ڏيڻ لاءِ ۽ سنڌ جي عوام ۾ سجاڳي پيدا ڪرڻ لاءِ (ته جيئن هو ٿيندڙ آدمشماري ۾ پنهنجي خاندان جي داخلا ڪرائي). رابطا مهم هلائڻ جو پڻ فيصلو ڪيو ويو آهي.
5. اجلاس ۾ هي به فيصلو ڪيو ويو آهي ته سنڌ ۾ آدمشماري ڪندڙ عملي سان ڀرپور تعاون ڪيو ويندو. آدمشماري ۾ ٿيندڙ ڌانڌلين کي ڪنهن به قيمت تي برداشت نه ڪيو ويندو.
6. گهرشماري لاءِ 15 ڏينهن ۽ آدمشماري لاءِ 30 ڏينهن جو مدو رکيو وڃي. ڇو ته سنڌ جو عوام وسيع ۽ الڳ الڳ علائقن ۾ رهائش پذير آهي. ٽن ڏينهن ۾ گهرشماري ڪرڻ ۽ 15 ڏينهن ۾ آدمشماري ڪرائڻ ممڪن نه آهي.
7. اڄوڪي اجلاس ۾ سمورين پارٽين، تنظيمن ۽ شخصيتن تي مشتمل سنڌ ۾ ٿيندڙ آدمشماري جي نگراني لاءِ سنڌ آدمشماري مانيٽرنگ ڪميٽي جوڙي وئي آهي.
8. اڄوڪو اجلاس وفاق طرفان آصف باجوه جي اڳواڻي ۾جوڙيل بيورو آف اسٽيٽڪس تي عدم اعتماد جو اظهار ڪري ٿو، ڇو ته هن ۾ پنج ئي ميمبر هڪ صوبي پنجاب سان تعلق رکن ٿا ۽ ٽن صوبن سنڌ، بلوچستان ۽ خيبر پختون خواهه جي نمائندگي موجود نه آهي.
9. اجلاس اعتماد ڪندي، ايم پي ايز مهتاب اڪبر راشدي ۽ حاجي شفيع ڄاموٽ تي مشتمل ڪميٽي جوڙي آهي، جيڪا آدمشماري جي حساس مسئلي تي وزيراعليٰ سنڌ ۽ ٻين اسيمبلي جي ميمبر جماعتن سان ڳالهه ٻولهه ڪندي ۽ ان تي زور ڏيندي ته سنڌ حڪومت پنهنجو صحيح ڪردار ادا ڪري. ۽ قومي اڳواڻن سميت سنڌ ۾ مستقل رهندڙ آباد رهندڙ ماڻهن کي اپيل ٿي ڪجي ته هـُو ٿيندڙ آدمشماري ۾ ٻولي جي خاني ۾ سنڌي لکرائين ته جيئن يڪجهتي جو عملي اظهار ٿي سگهي.
سربراهي - هن ڪاميٽي جو سربراھ سيد جلال محمود شاھ کي ڪيو ويو.
شامل تنظيمون - سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي ۾ هيٺ ڏنل تنظيمون شامل ٿيون
2. مسلم ليگ فنڪشنل
3. جيئي سنڌ قومي محاذ
4. جيئي سنڌ محاذ
5. جيئي سنڌ تحريڪٿ
6. جمعيت العلماءِ اسلام سنڌ
767ع
ڊسمبر
زمرو:767ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
پٽ
مرد ۽ عورت جي جنسي گاڏڙ سان پيدا ٿيڻ وارو نر ٻار پنھنجي ماءُ ۽ پيءُ جو حياتياتي ۽ معاشرتي پٽ چورائيندو آھي يا ايئن بہ چئي سگھون ٿا تہ والدين جي نر اولاد پٽ چورائيندي آھي.
حوالا
زمرو:خاندان زمرو:رشتا زمرو:مرد
انسان پرستي
انسان پرستي ___ (Anthropoaltry):
انسان پرستي، انسان جي مقدس هئڻ جو علم. انسان کي خدا سمجھي ان جي عبادت ڪرڻ کي اينٿروپوليٽري چوندا آهن ۽ ان لفظ جو رڪارڊ مطابق سڀ کان پهريون استعما 1650 کان 1660 جي درميان ٿيو
ڪاجول ديوگن مکرجي
ھڪ ڀارتي بالي ووڊ اداڪارا -
زمرو:1974ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:بنگالي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ زمرو:مراٺي ماڻهو زمرو:ممبئي جون اداڪارائون زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
25 شوال
وفاتون
148ھ-جعفر الصادق 56 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي.
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
فنا ۽ بقا
'''حضرت جنيد بغدادي  فنا  جا ٽي قسم ( درجا ) مقرر ڪيا آھن
بريمن
حوالا
زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا زمرو:جرمني ۾ يونيورسٽي شهر
1322ع
ڊسمبر
زمرو:1322ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
رياست
سياسي طور تي هڪ منظم ملت جيڪا گھڻو ڪري آزاد هوندي آهي ۽ ان جي قبضي ۽ استعمال ۾ هڪ مستقل ۽ متعين علائقو هوندو آهي پر وفاقي جمهوريه جو ڪو حصو هن هيٺ نٿو اچي ، خواه اهو رياست ئي چورائيندو هجي، جيئن گڏيل آمريڪي رياستون يا ڀارت جي ڪا رياست يا صوبو۔ وفاق ۾ شامل رياستون صرف اندروني معاملن ۾ خود مختيار هونديون آهن۔ ٻاهريان معاملا ، ڪرنسی ، دفاع وغيرہ تي وفاق يا مرڪز جو ڪنٽرول هوندو آهي۔
رياست جو ٺهڻ
رياست جو قيام ان لاء عمل ۾ آندو ويندو آهي ته مخصوص علائقي ۾ آباد فردن کي پنهنجي صلاحيتن جي اظهار جو پورو پورو موقعو ملي ۽ هو امن ۽ سڪون جي فضا ۾ پنهنجيون زندگيون گزاري سگهن.
شهري رياست
ڪنهن به حڪومت، وفاق يا قوم جي هٿ هيٺ قائم ٿيل هڪ سياسي ايڪو، جيڪو مرڪزي اختيار ۽ جائز طاقت جي ذريعي خاص علائقي جو ڪاروهنوار هلائي سگهي. رياست جي بنيادي جزن ۾ بين الاقوامي طور تسليم ٿيل حد بندين تي ٻڌل علائقو، علائقي مٿان مڪمل اختيار، موچاري انگ ۾ آبادي، معاشي سرگرمي ۽ واپار ، صحت ۽ تعليم سميت مختلف سماجي سرشتا هلائيندڙ انتظامي ڍانچو شامل آهن. رياست جي مک ادارن ۾ انتظامي ڪامورا ، عدالتون، قانون جوڙيندڙ ۽ لاڳو ڪرائيندڙ ادارا ، سياسي/ مذهبي جماعتون ۽ ٻيا شعبا موجود هوندا آهن. رياست جي اداري جي شروعات آڳاٽي زماني کان ٿيل آهي، پر عام طرح يونان جي ’شهري رياستن‘ (700-338ق-م) کي ابتدائي ۽ منظم رياستي ڍانچي طور تسليم ڪيو وڃي ٿو. ان سرشتي کي پوءِ رومي، ايراني، هندوستاني، اسلامي ۽ يورپي معاشرن نوان لاڙا ڏنا.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:تاريخ زمرو:سماج زمرو:معاشرو
چشتي
چشتي سلسلي جو پھريون بزرگ حضرت خواجه ابو اسحاق چشتي (المتوفي سنه 329ھ _ 940ع ) آھي۔
1790ع
فوتگيون
زمرو:سال
محراب پور تعلقو
مھراب پور تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ تعلقو آهي.جنھن جو صدر مقام محراب پور شھر آھي. ھن تعلقي ۾ ٻہ ٽائون ڪاميٽيون واقع آهي: محراب پور ٽائون ڪاميٽي ۽ ھالاڻي ٽائون ڪاميٽي. ان کان سواءِ بھلاڻي، قاسم شاھ ڳوٺ، مختيار آباد، ضمير آباد، چنيه، ڪوٽڙي ڪبير، سيال آباد، جيئندو راڄپر، موليڏنو حاجي ۽ لاکا روڊ پڻ ھن تعلقي ۾ واقع آھن. نيشنل ھاء وي 5 ۽ روھڙي ڪئنال پڻ ھن تعلقي مان گذرن ٿا. سنڌ جي وڏي وزير ڊاڪٽر ارباب غلام رحيم، 22 اپريل 2005ع تي، هتي اچي هن شهر کي تعلقي هيڊ ڪواٽر بڻائڻ جو اعلان ڪيو. جنهن جو نوٽيفڪيشن سنڌ حڪومت پاران 21 جون 2005ع تي جاري ڪيو ويو. جنهن بعد هن شهر جي ڪارو بار ۾ اضافو آيو ۽ وڃايل رونق بحال ٿي.
ديھون
ھن تعلقي ۾ ڪل ديھون واقع آهن.
تاريخ
سنه 1189هه ۾ جڏهن ميان سرفراز جي ڀڄي وڃڻ تي مير فتح خان سندس ڀاءُ محمود خان کي گاديءَ تي ويهاريو، تڏهن مهراب جتوئي هن کي وزير ڪري ڏنو ويو هو. خداآباد تڏهن سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ هو. هو جتوين جو سردار هو ۽ زور وارو ماڻهو هو. مهراب پور ڪنڊياري تعلقي واري انهيءَ جي ٻڌايل آهي. پوءِ جڏهن مير بجار آيو، تڏهن مهراب جتوئي تاجي ليکي ۽ ٻين سان گڏ ميان غلام نبيءَ جي طرفان تاجي ليکي ۽ ٻين سان گڏ ميان غلام نبيءَ جي طرفان ميرن سان وڙهيو ۽ لانياريءَ واري جنگ ۾ شڪست کاڌائين. پوءِ ڦري مير جي پاسي ٿيو، جيئن ڪن ٻين سردارن به ڪيو. پر وري جڏهن ميان عبدالنبي قلات جي خان جي مدد وٺي وڙهڻ آيو، تڏهن مهراب ۽ ٻيا وڃي ساڻس شامل ٿيا ۽ چالڪ جي پل واريءَ جنگ ۾ وڙهيا ۽ مير عبدالله خان انهن کي شڪست ڏني ۽ مهراب انهيءَ جنگ ۾ مارجي ويو. سندس مرڻ کان پوءِ سندس پٽ تاجو فقير ۽ انهيءَ جو مائٽ ڌگاڻو جتوئي هالاڻيءَ واري جنگ کان پوءِ جڏهن مير فتح علي خان سنڌ ورتي، تڏهن پشيمان ٿي اچي ساڻس شامل ٿيا.
حسن ابن علي
حَسَن ٱبْن عَلِيّ ٱبْن أَبِي طَالِب 624–670 (15 رمضان 3ھ تا 28 صفر 50ھ) حضرت علي علیہ السلام ۽ فاطمۃ الزھرا رضه جو وڏو پٽ ۽ محمد  خدیجہ رضه جو وڏو ڏوھٽو ھيو. حضرت محمد جن انھن جو نالو حسن رکيو ھو. ھي نالو ان کان پھريون ڪنھن جو نہ ھو. حضرت محمد  ان  سان ڏاڍي محبت ڪندو ھيو. سندس لقب 'مجتبيٰ' ۽ ڪنیت ابو محمد ھئي. پاڻ شيعن جو حضرت علي کان پوء ٻيون امام ھيو. حضرت علي جي وفات بعد خليفي طور چونڊيو ويو پر ڇھن يا ستن مھينن بعد سندس معاويه سان معاھدو ٿيو جنھن تحت ھن خلافت تان معاويه جي حق ۾ شرطن تحت سبڪدوش ٿي ويو ان کان پوءِ ھن پنھنجي باقي زندگي مديني ۾ گذاري ۽ اتي ئي 45 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين جتي کيس جنت البقيع ۾ دفن ڪيو ويو. سندس زال تي کيس زھر ڏئي مارڻ جو الزام ڏنو ويندو آهي
ولادت
پاڻ 15 رمضان المبارڪ 3ھ تي مدینہ منوره ۾ پیدا ٿيو. رسول الله جي خاندان ۾ سندن جي پیدائش تمام گھڻي خوشي ھئي. جڏھن مڪي شريف ۾ رسول جا پٽ ھڪ ٻئي پٺيان دنیا کان ويدا رھيا ۽ سوائي ڌيئرن جي پنھنجي اولاد مان ڪوئي نہ بچو تہ مشرڪ طعنہ ڏيڻ لڳا ۽ پاڻ کي وڏو صدمو پھتو ۽ سندن جي تسلّيءَ جي لاءِ قرآن مجید ۾ سورۃ الڪوثر نازل ٿي جنھن ۾ سندن کي خوش خبري ڏني وئي تہ خدا اوھان کي ڪثِرتِ اولاد عطا فرمائي آھي ۽ مقطوع النسل پاڻ نہ پر اوھان جا دشمن ٿيندا. سندن جي ولادت کان پھريون ام الفضل خواب ڏٺو تہ رسول صلي اللہ علیہ و آلہ وسلم جي جسم جو ھڪ ٽڪڙو انھن جي گھر آيو آھي. انھن رسولِ خدا  صلي اللہ علیہ وآلہ وسلم کان تعبير پڇي تہ انھن فرمايو تہ تمام جلد منھنجي ڌيءَ فاطمہ جي بدن مان ھڪ ٻار ٿيندو جنھن جي پرورش تون ڪندينءَ.
محراب پور تعلقو
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
حسن ابن علي
ولادت
حسن بن عليءَ کي مدیني ۾ آڻڻ جي پيدائش جي ٽئين سال ڄڻ ته سورۃ ڪوثر جي پھرين تفسير ٿي. دنیا ڄاڻي ٿي تہ انھن حسن بن علي ۽ انھن جي ننڍي ڀاءُ امام حسین جي ذریعي سان اولادِ رسول صلي الله عليه وآله وسلم جي اھا ڪثرت ٿي جو باوجود انھن ڪوششن جي جيڪي دشمنن جي طرفان ھن خاندان جي ختم ڪرڻ جو سدائين ٿينديون رھيون جن ۾ ھزارن کي ڦاھيون ڏنيون ويون. ھزارين تلوارن سان قتل ڪيا ويا ۽ نہ ڄاڻ ڪيترن کي زھر ڏنو ويو. ان جي باوجود اڄ دنیا آلِ رسول جي نسل سان جھلڪي رھي آھي. عالم ۾ ڪوئي حصو اھڙو مشڪل سان ھوندو جٿي ھن خاندان جا ماڻھو موجود نہ ھجن. جڏھن تہ رسول جا دشمن جن جي ان وقت ڪثرت سان اولاد موجود ھئي ائين فنا ٿي جو اڄ انھن جو نالو نشان ئي ڪو نہ ٿو اچي. ھيءَ آھي قرآن جي سچائي ۽ رسول جي صداقت جو جيئرو ثبوت جيڪو دنیا جي اکين آڏو ھميشہ لاءِ موجود آھي ۽ ان ڪري امام حسن رضي اللہ تعالي عنہ جي پیدائش سان پیغمبر کي اھا ئي خوشي نہ تٿي جھڙي ھڪ ناني کي ڏوھٽي جي پيدائش تي ٿيڻ گھرجي. پر پاڻ کي خاص مسرت ھيءَ ٿي تہ سندن جي سچائيءَ جي پھرين نشاني دنیا جي سامھون آئي. ستين ڏينھن عقیقي جي رسم ادا ٿي ۽ پیغمبر بحڪمِ خدا پنھنجي ھن پٽڙي جو نالو حسن رکيو. ھي نالو اسلام کام  پھريون نہ ھوندو ھو. ھي سڀ کان پھريون پیغمبر جي انھيءَ پٽ جو ناءُ ٿيو. حسین انھن جي ننڍي ڀاءُ جو ناپو بہ بس انھن سان ئي مخصوص ھو. انھن کان پھريون ڪنھنن جو ھي نالو نہ ٿيو ھو. سندن جي ولادت کان پوءِ سندن جي ناني محمد صلي الله عليه وسلم سندن جي کٻي ڪن ۾ اذان ۽ کٻي ڪن ۾ اقامت فرمائڻ کان پوءِ پنھنجي زبان پنھنجي ڏوھٽي ۾ وات ۾ ڏني جنھن کي ھُو چُوسڻ لڳا. ان کان پوءِ پاڻ صلي الله عليه وسلم جن دعا فرمائي تہ اي الله ھن کي ۽ ھن جي اولاد کي پنھنجي پناه ۾ رکجان.
صلح جون شرطون
In صلح نامي جا پورا شرط ھيٺيان لکيل ھئا.
768ع
ڊسمبر
زمرو:768ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
چنا
چنا هڪ ذات جو نالو آھي. هي سوريه ونش سنڌي راجپوت آهن. سنڌ جا اصل رهاڪو آهن. ستين صدي ۾ مسلمانن مان سڀ کان پهريان چنا ذات وارن رضاڪارانه طور اسلام قبول ڪيو. اسلام قبول ڪرڻ کان اڳ سندن مذهبي عقيدو هندو ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم سان جڙيل هو. ڪلهوڙن جي دور حڪومت دوران ڄام چنا نالي هڪ سردار ست وڏن قبيلن جو سرواڻ هئو، جن م سما، سهتا، ڪوريجا، بلال، مهر ۽ چنا قبيلا شامل هئا. حال ۾ چنا خاندان جا ماڻهون دادو سيوڻ، سکر، شڪارپور، خيرپور، لاڙڪاڻي، ۽ سنڌ جي ٻين شهرن ۾ رهن ٿا. چنا ذات جا ماڻهون مختلف سرڪاري، غير سرڪاري، ۽ نجي شعبن ۾ اعلئ عملدار، وڪيل، جج، زميندار، ۽واپارين طور سماج جيِ هر سطح تي هر شعبي ۾ جيئن تعليم، صحت، ڪاروبار، انجنيئرنگ، طب، ۽ ٻين شعبن ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن.
ھرنائي ضلعو
thumb|ضلعو ھرنائي ضلعو ھرنائي (Harnai District) پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ ھڪ ضلعو آھي۔ ھرنائي ھن ضلعي جو اھم شھر ۽ ان جي گاديء جي ھنڌ جي طور تي ڪم ڪندو آھي۔ ھي صوبي بلوچستان جي اتر اوڀر علائقي ۾ واقع آھِ۔ زمرو:پاڪستان جا ضلعا
نقشبندي
ھن سلسلي جو باني حضرت بھاؤ الدين نقشبندي بخاري رح آھي۔ جنهن 791ھ (1388ع) ۾ وفات ڪئي۔ ھي سلسلو سنڌ ۾ گهڻو پوءِ پهتو۔ سنڌ ۾ ھن سلسلي جو پھريون بزرگ مخدوم آدم ٺٽوي آھي۔ جيڪو ٻارھين صدي ھجري جي اوائل ۾ ٿي گذريو۔
ايشيائي رانديون 2018ع
ايشيائي رانديون 2018ع ، جنهن کي سرڪاري طور 18 هين ايشيائي رانديون يا جڪارتا پليمبنگ 2018 پڻ چيو ويندو آهي، اهو گھڻ راندين تي مشتمل مقابلو آهي، جن جي شروعات 18 آگسٽ 2018 کان ٿي ۽ پڄاڻي 2 سيپٽمبر 2018ع تي ٿيندي. هي رانديون انڊونيشيا جي شهرن جڪارتا ۽ پليمبنگ ۾ کيڏيون پيو وڃن.
سنڌي ماڻھو
سنڌي ماڻھو ڏکڻ ايشيا ۾ آباد ماڻھن جو  هڪ نسلي گروھ آهي جيڪو دراوڙ، آريائي ۽ سامي نسلن سان تعلق رکي ٿو۔ سنڌي ماڻھو پاڪستان ۽ ڀارت ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا۔ پاڪستان جو سنڌ صوبو انھن جي نالي سان تعلق رکي ٿو۔ سنڌي ماڻهو سنڌي ٻولي کي مادري ٻولي طور  ڳالهائيندا آهن ۽ اردو يا هندي کي ٻي درجي جي ٻولي طور ڳالهائيندا آهن۔
هندستان جي ورهاڱي کانپوء مسلمان سنڌي نئين ملڪ پاڪستان ۽ هندو سنڌي هندستان هليا ويا۔ سنڌي ماڻهن جي اڪثريت مسلمان آهي،۽ سريلنڪا ۾ بہ مھاڻا ملاح ھزارن سالن کان سريلنڪا ۾ واپار لائي ويندا رھيا آھن جڏھن تہ ڀارت کان پوء سريلنڪا مين سنڌي واڏي تعداد ۾ رھندا آھن. هندو مذهب جي مڃيندڙن جو به وڏو انگ آهي ۽ ڪجھ ٻين مذهبن جا پيروڪار آهن۔
نالو
لفظ ”سنڌ“ يا ”سنڌو” سنسڪرت ٻولي مان نڪتل آهي جنهن جو مطلب ”وڏو درياھ“  آهي ۽ سنڌو درياھ جي ڪپن کي پهريون دفعو آباد ڪندڙن کي سنڌين جو نالو ڏنو ويو۔
ٻولي
سنڌين جي مادري ٻولي سنڌي آھي، جيڪا ھڪ قديم ھند-آريائي ٻولي آھي جيڪا سنڌ جي تاريخي خطي ۾ سنڌي ماڻھن پاران ڳالھائي وڃي ٿي۔ سنڌي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سرڪاري ٻولي آھي۔ انڊيا ۾، سنڌي وفاقي سرڪار پاران مڃتا حاصل ڪيل ٻولين يعني شيڊيولڊ ٻولين مان ھڪ آھي۔
قومون
سنڌي ماڻھن جي اڪثريت سماٽ ۽ ٻروچ قومن سان تعلق رکي ٿي۔ ان کان علاوہ عرب ۽ درواڙ نسل سان تعلق رکندڙ سنڌي به چڱي تعداد ۾ موجود آھن۔ پٺاڻ، پنجابي ۽ ڪجھ ٻين قومن سان تعلق رکندڙ سنڌين جي ھڪ قليل تعداد موجود آھي۔ انھن سڀني جي مادري ٻولي سنڌي آھي۔
حوالا
سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ذاتيون
1323ع
ڊسمبر
زمرو:1323ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
27 شوال
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:شوال
هاشم
اوهان جو نالو عمر ء ڪنيت ابو نفله هوي.اوهان جو والد عبدالمنافء ماءَ جو نالو عاتڪه بنت مرت السليمه هو
پيدائش ء تعبير
'''هاشم ء عبدالشمس ٻئي جاڙا ڀائر هئا پيدائش جي صوقت ايڏو ته گڏ هئا جو هاشم جو پير عبدالشمس جي پيشاني تي مليل هيو جنهن کي تلوار جي ذريعي جدا ڪيو ويو نجومين ان کي جنگ سان تعبير ڏني جيڪا سچي ٿي ء هميشه ٻنهي خاندانن ۾ جنگ هلندي رهي ء ان جو اختتام 133 هجري ۾ ٿيو. '''
خدمتون
'''حاجين جي خدمت ڪندا هئا اوهان کي هاشم ان جي لاءِ چئبو آهي جو عرب ۾ شديد قحط پيو اوهان پنهجي زاتي دولت مان شام مان هڪ ڪيڪ خريد ڪيو ان کي تقسيم ڪري چئي ته هن ڪيڪ کي ٻور جي روه گا کائو. '''
شادي ء اولاد
'''اوهان شادي پنهجي رشتي دارن جي هڪ نياڻي سان ڪئي جنهن مان حضرت اسد پيدا ٿيو،ٻي شادي خزرجين جي هڪ مشهور قبيلي بني عدمي ابن نجاريه يثرب جي نياڻي نجيب الطرفين سان ڪئي جنهن مان عبدالمطلب پيدا ٿيا. '''
انسان مرڪزيت
انسان مرڪزيت  __  اينٿروپوسينٽرازم  ___ (Anthropocentrism):هڪ عقيدو، جنهن مطابق هن ڪائنات ۾ انسان، اشرف المخلوقات ۽ پوري عالم جي وجود جو مرڪز آهي. اينٿروپوسينٽرازم:Anthropocentrism(قديم يوناني ٻوليءَ جي لفظ اينٿروپوس ἄνθρωπος, ánthrōpos,مان نڪتل آهي جنھن جي معني آھي انسان ذات ۽ لفظ ڪينٽرن kéntronκέντρον جي معني آھي سينٽر يا  مرڪز آھي. ان جو مطلب آھي ته انسان ذات ھن ڪائنات جي اندر سڀ کان اھم ھستي آھي.
اسد
'''حضرت اسد حضرت هاشم جو وڏو پٽ هو اوهان جي پيدائش سن 497 عيسوي ۾ ٿي. '''
سخاوت ء ڪاروبار جي شروعات
'''علامه فخرالدين راضي لکي ٿو ته حضرت اسد پنهنجي هڪ دوست کي بکهيو ڏسي پنهجي ماءَ کي چئي ته ماني جو انتظام ڪريو سندس ماء اٽو ء سامان سندس گهر موڪليو جنهن سان سندس دوست کي راحت ملي.اهو ڏسي حضرت هاشم مڪي وارن کي گڏ ڪيو ء انهن ۾ ڪاروبار ء تجارت جو شوق پيدا ڪئي. '''
اولاد
اسد هڪ عربي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جو مطلب شينهن آهي شينهن جي اولاد گهٽ هوندي آهي شايد اها وجه هئي جو اوهان کي هڪ نياڻي ٿي جنهن جو نالو فاطمه بنت اسد هيو جيڪا حضرت علي جي ماءِ آهي.
769ع
ڊسمبر
زمرو:769ء زمرو:اٺين صدي زمرو:سال
ٻين مھاڀاري جنگ
ٻي عالمي جنگ (World War II) انساني تاريخ جي سڀ کان وڏي، ڊگهي ۽ خونريز ۽ تباهي مچائيندڙ لڙائي ٻي عالمي جنگ هئي، جيڪا پهرين سيپٽمبر 1939ع تي پولينڊ تي جرمنيءَ جي حملي سان شروع ٿي ۽ 2 سيپٽمبر 1945ع تي وڃي پُڄاڻي تي پهتي (ختم ٿي)، جڏهن آخري محوري طاقت جپان سرڪاري طرح پنهنجي شڪست تسليم ڪئي. ٻي عالمي جنگ هونئن ته جپان جي چين ۾ مداخلت سان پهرين سيپٽمبر 1939ع کان اڳئي شروع ٿي چڪي هئي، سا جرمني جي غير مشروط طور هٿيارن ڦٽا ڪرڻ سان يورپ ۾ 8 مئي 1945ع تي ختم ٿي هئي. هيءَ جنگ جزوي طرح 1930ع ۽ 1940ع جي ڏهاڪن ۾ ايشيا ۾ جاري هئي. ان کان سواءِ هيءَ جنگ آفريقا جي ڪن حصن ۽ آمريڪا جي ڀر وارن ملڪن ۾ به وڙهي پئي وئي. بعد ۾ هن جنگ دوران مختلف سمنڊن ۾ وڏين طاقتن جي بحري فوجن، جهازن ۽ آبدوزن سان تمام وڏيون ۽ خطرناڪ لڙايون ٿيون هيون. هيءَ انساني تاريخ جي وڏي ۾ وڏي لڙائي هئي، جنهن ۾ دنيا جا ذري گھٽ سڀئي ملڪ سڌي ۽ اڻ سڌي طرح شامل ٿي چڪا هئا، جنهن ۾ پراڻن آزمايل هٿيارن سان گڏ نوان خطرناڪ هٿيار به استعمال ٿيا ۽ آخر ۾ ته ايٽم بم به استعمال ٿيو، جيڪو آمريڪا جپان جي ٻن شهرن هيروشيما ۽ ناگاساڪيءَ تي ڪيرايو هو. ٻي عالمي جنگ جا بنياد پهرين عالمي جنگ جي خاتمي سان ئي پئجي چڪا هئا. اهو هن طرح ته پهرين عالمي جنگ (1914ع کان 1918ع) جي فاتح اتحادي طاقتن، شڪست کاڌل جرمنيءَ کان جيڪو صلح نامو ”ٽريٽي آف ورسائيليز“ (Treaty of Versailles) زرو زبردستيءَ سان صحيح ڪرايو هو، تنهن ۾ جرمنيءَ کي نهايت ذلت وارا شرط قبول ڪرڻا پيا هئا. مثال طور، اتحادين جرمنيءَ جي ڪن خاص علائقن تي، جتي جرمنيءَ جا فولاد جا ڪارخانا ۽ هٿيارن ٺاهڻ جون فيڪٽريون هيون، قبضو ڪري پنهنجون فوجون ويهاري ڇڏيون. جرمنيءَ تي پنهنجي اندروني انتظام کان وڌيڪ فوج رکڻ تي بندش وجھي ڇڏي ۽ اتحادي طاقتن هٿيار ٺاهڻ تي به پابندي لڳائي ڇڏي ۽ خاص طور فرانس کي، جنهن تي جرمنيءَ جي حملي سان پهرين مھاڀاري جنگ وڏي پئماني تي شروع ٿي هئي ۽ جنهن ۾ فرانس کي وڏو جاني ۽ مالي نقصان پهتو هو. ان کي War Reparations يعني جنگي نقصانن جو معاوضو ڀري ڏيڻ به اتحادين جرمنيءَ کان قبول ڪرايو هو. پهرين مھاڀاري جنگ ۾ جرمنيءَ جي شڪست سبب جرمنيءَ جي پراڻي بادشاهت کي ختم ڪري، ان جي جاءِ تي جمهوري نظام رائج ڪيو ويو ۽ جرمنيءَ کي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ يعني عوامي جمهوريه قرار ڏنو ويو، جيڪا شروعاتي ڪاميابي کانپوءِ ناڻي واڌ، مهانگائيءَ، بيروزگاري ۽ اقتصادي مسئلن ۽ جرمنيءَ جي سندس مخالف طاقتن هٿان قومي ڦر لٽ سبب سخت ڪمزور پئجي ويئي. ملڪ ۾ مختلف شدت پسند سياسي تحريڪون ۽ سياسي جماعتون پيدا ٿي پيو. جن مان هڪڙي ڪميونسٽ پارٽي هئي ۽ ٻي هئي ايڊولف هٽلر جي نازي پارٽي. هٽلر ۽ ان جي نازي پارٽيءَ جرمنيءَ جي ٻي مھاڀاري جنگ ۾ شڪست کانپوءِ جي ذلت جو الزام هڪڙو اتحادي طاقتن طرفان جرمنيءَ کان زوري مڃايل ورسائيليز معاهدي ۽ ٻيو يهودين تي لڳايو. هٽلر جي نظر ۾ (الف) يهودين جو جرمنيءَ تي ايترو ته مضبوط اقتصادي ۽ مالي تسلط هو، جو جرمني پنهنجي دفاع جو پورو انتظام نه ڪري سگھي ۽ (ب) يهودي اندران جرمنيءَ سان ڪوڙا ۽ اتحادين سان سچا هئا.
جرمني ۽ روس جي خوفناڪ لڙائي
ٻي عالمي جنگ جو فيصلو جرمني ۽ روس جي شديد، طويل ۽ خونريز جنگ جي نتيجي ۾ وڃي ٿيو. هٽلر روس سان جنگ ۾ شڪست کانپوءِ هر محاذ تي پوئتي پوندو ويو. تان جو دشمن جرمنيءَ کي چئن ئي طرفن کان گھيري ويا. هٽلر جي Minister for Armament يعني (هٿيارن واري وزير) البرٽ اسپيئر پنهنجين ياداشتن ۾ لکيو آهي ته، ”ڪابينا جي جنهن اجلاس ۾ هٽلر روس تي حملي جو پلان (Operation Barbarossa) ”آپريشن باربروسا“ جي منظوري ڏني، ان وقت هو فرانس کي ڏيڍ مهيني جي مختصر جنگ ۾ اڳئي شڪست ڏئي چڪو هو ۽ کلندي کيس چيو هئائين ته:
يعني ”فرانس سان ٿيل جنگ جي نسبت آپريشن باربروسا ته اسان لاءِ هڪ ٻارن جي راند ثابت ٿيندي.“ پر ائين ٿيو ڪونه. روس تي حملي هٽلر کي ائين تباهه ڪري ڇڏيو، جيئن ڏيڍ سؤ سال اڳ ۾ نيپولين جي لکين سپاهين جي زبردست فرينچ فوج کي روس ۾ تباهه ڪيو ويو هو. نيپولين پنهنجي چند هزار جان نثار سپاهين سان وڏي مشڪل سان پنهنجي جان بچائي واپس فرانس پهچي سگھيو هو. جيتوڻيڪ هن ماسڪو شهر تي به قبضو ڪري سڄي شهر کي ساڙائي ڇڏيو هو ۽ هٽلر جي فوج تي ماسڪو کان 35 ميل پري رهجي وئي هئي. برطانيه جي فيلڊ مارشل منٽگو مري ته چيو هو ته: ”جنگ جي وڏن اصولن ۾ هاڻي هن اصول جو به اضافو ٿيڻ کپي ته:(Never march on Moscow) يعني ”ماسڪو تي ڪڏهن به حملو نه ڪجو.“ فاتح روسي فوج ۽ برلن تي روسي حملي جي اڳواڻي ڪندڙ جنرل زوخوف جرمنيءَ جي شڪست ۽ روس جي فتح جو وڏو سبب اهو ٻڌايو هو ته، ”هٽلر پنهنجي طاقت جو حقيقت کان وڌيڪ ۽ اسان جي طاقت جو حقيقت کان گھٽ اندازو لڳايو هو.“ ساڳيو جرمن وزير جنگ البرٽ اسپيئر پنهنجين يادگيرن ۾ اهو به لکي ٿو ته، ”بعد ۾ روس هٿان جرمنيءَ جي شڪست تي تبصرو ڪندي هٽلر وڏي اداسيءَ سان کيس چيو هو ته:
يعني ”مستقبل اسان جي طاقتور پاڙيسري (روس) جو آهي، ڇاڪاڻ جو جرمن قوم پاڻ کي (روسين جي ڀيٽ ۾) ڪمزور ثابت ڪيو آهي.“
روس تي حملو ڪندڙن لاءِ وڏي ۾ وڏي مسئلو هميشه لاءِ پنهنجين فوجن کي هٿيار، بارود، کاڌي، تيل ۽ ضروري شين جي سپلاءِ جو رهيو آهي ۽ ٻيو وڏي ۾ وڏي مسئلو روس جي خوفناڪ سردي هئي. جنهن ۾ روسين کان سواءِ ٻيا ٻاهران حملي آور نه ٿي وڙهي سگھيا. روسين ۽ سردي ٻنهي سان وڙهڻ مشڪل هو. جرمنيءَ سان به ائين ٿيو. جرمنيءَ جو پلان هو ته ايندڙ سردين کان اڳ ۾ روسين کي شڪست ڏني ويندي. ائين ٿيو ڪونه روسي پويان هٽندا ۽ ملڪ خالي ڪندا ويا ۽ پويان فصل ۽ ٻيون ضرورت جون شيون به برباد ڪندا ويا. اهڙيءَ طرح جرمنيءَ کي دوبدو وڙهڻ جو موقعو ئي ڪونه مليو، جو روسي فوجن کي ختم ڪري سگھي. ان کانپوءِ جرمن فوجون پيشقدمي ڪندي 5 ڊسمبر 1941ع تي ماسڪو کان 35 ميل پري پهچي بيهي رهيون، جو انهن جي سپلاءِ لائين ان کان وڌيڪ سلامت ڪانه هئي ۽ روسي گوريلا فوجون هر هنڌ انهن تي حملا ڪري رهيون هيون، جرمن ته ايتري روسي علائقي تي قبضو ڪري چڪو هو، جو روسي اهو 1944ع تائين جرمن فوجن کان مس خالي ڪرائي سگھيا هئا.
هٽلر جي فوجين لينن گراڊ شهر (موجوده نالو پيٽرزبرگ) کي گھيري ۾ آڻي ڇڏيو ۽ هٽلر حڪم ڪيو ته، ”هن شهر کي صفحهء هستي تان مٽايو وڃي ۽ ان جي سڀني شهرين کي ماريو وڃي.“ هٽلر روسين کي ” Subhuman Race“ يعني انساني سطح کان گھٽ نسلن جا ماڻهو قرار ڏيندو هو، جن کي ماري تباهه ڪري ڇڏڻ ڪو ڏوهه ڪونه هو، هو جرمن قوم کي ئي انسان ذات جي اعليٰ قوم تصور ڪندو هو، هن جي خيال ۾ جنهن کي ئي دنيا تي حڪومت ڪرڻ جو حق حاصل هو، هٽلر لينن گراڊ شهر کي گھيرو ڪري ويهي رهڻ جو حڪم ڏنو، جيئن هن شهر جي باشندن کي اڃيو ۽ بکيو ماري ختم ڪري ڇڏجي. ساڳئي وقت بمبار جهازن ۽ توپن جي گولي باري به شهرين تي جاري رهي. هن شهر جي گھيري جي نتيجي ۾ انهن جا ڏهه لک ماڻهو مري ويا. اهو گھيرو 900 ڏينهن جاري رهيو.
42-1941ع جو سيارو ڪاٽڻ بعد جرمن فوج ماسڪو تي حملي جو پروگرام بدلائي اسٽالن گراڊ شهر (موجوده نالو وولگو گراڊ) تي حملو ڪيو ۽ ان تي قبضو ڪيو، جنهن کان پوءِ اسٽالن گراڊ جي گھٽين ۾ جنگ شروع ٿي ويئي. هيءَ جنگ ايتري ته شديد ٿي وئي، جو شهر جي چؤڌاري موجود سڄي جرمن فوج کي شهر ۾ وڙهڻ لاءِ موڪليو ويو ۽ جرمنيءَ جي مددگارن رومانيه ۽ هنگريءَ جي فوجين کي شهر جي ٻاهران حفاظت لاءِ مقرر ڪيو ويو. روسين ڇا ڪيو، جو هن شهر تي جوابي حملو ڪري هنگري ۽ رومانيه جي ڪمزور فوجين کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ شهر ۾ موجود جرمن فوج کي پنهنجي گھيري ۾ آڻي ڇڏيو. جرمن فوج جي ڇهين ۽ ستين ڊويزن جا لکين فوجي بنا مدد بنا سپلاءِ، بنا کاڌي ۽ بنا بارود جي شديد مصيبت ۾ اچي ويا. 1943ع جي شروعات ۾ باقي بچيل جرمن فوج شڪست قبول ڪندي هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ تيستائين شديد ترين خوني جنگ ۾ جرمني ۽ روس جا ڪل 20 لک ماڻهو مارجي ويا. جن مان 5 لک شهري ۽ باقي ٻنهي ملڪن جا سپاهي هئا.
هٽلر ضد ۾ اچي آخر تائين جرمن سپاهين کي جنگ جاري رکڻ لاءِ چيو، پر جرمن فوج جي سپهه سالار مجبور ٿي هٿيار ڦٽا ڪيا، جيتوڻيڪ هن کي ائين ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ هٽلر هن کي جنرل مان فيلڊ مارشل جي عهدي تي ترقي ڏئي ڇڏي، جو اوستائين ڪنهن به جرمن فيلڊ مارشل ڪنهن دشمن اڳيان هٿيار نه ڦٽا ڪيا هئا. هن جنگ کانپوءِ جرمنيءَ جي فوج جو زور ٽٽي پيو ۽ روسي فوجن اڳتي وڌڻ شروع ڪيو. تان جو اهي وڃي مئي 1945ع ۾ خود جرمنيءَ اندر برلن جي شهر تي پهتيون. ان کان اڳ 1945ع جي بهار ۾ جرمنيءَ ڪرسڪ جي هنڌ وٽ روسي فوجن تي تاريخ جو وڏي ۾ وڏو ٽينڪن وارو حملو ڪيو ۽ اتي دنيا جي ٽينڪن جي وڏي ۾ وڏي لڙائي ٿي. هزارين ٽينڪن ۽ لکين فوجن، ٻنهي پاسن کان جنگ ۾ حصو ورتو، جنهن ۾ به آخرڪار جرمنيءَ کي شڪست ۽ روس جي فتح ٿي. هن جنگ ۾ ٻنهي پاسي وڏو جاني ۽ مالي نقصان ٿيو.
حوالا
زمرو:20ھين صدي زمرو:جديد تاريخ زمرو:جنگ زمرو:ٻئي مهاڀاري جنگ
1324ع
ڊسمبر
زمرو:1324ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
شيراني ضلعو
thumb|صوبي بلوچستان ۾ ضلعو شيراني ضلعو شيراني بلوچستان (پاڪستان) جي ضلعي زوب جو ھڪ تعلقو ھو۔ ھاڻي پاڻ ھڪ ضلعو بڻجي چڪو آھي۔ ھتي شيراني قبيلن جي اڪثريت آھي جنھن تان ھن جو نالو پيو آھي۔ ھن جي آبادي اسي ھزار کان ڪجھ وڌيڪ آھي۔ ھي علائقو ڪوھِ سليمان ۾ واقع آھي ۽ سڀ کان اونچو مقام تخت سليمان چورائي ٿو۔
لاڳاپيل مضمون
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
1782ع
ڊسمبر
زمرو:سال
قربان علي جهتيال
ڊاڪٽر قربان علي جهتيال هڪ شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ سماج سڌارڪ شخصيت طور سڃاتو وڃي ٿو. هو پهرين جنوريءَ 1957ع تي ڦلجي اسٽيشن ضلعي دادو جي ڳوٺ ڪمال خان جهتيال ۾ پيدا ٿيو.
مون اگر زندگي ۾ ڪو درويش صفت ڊاڪٽر ۽ اديب ڏٺو ( سنڌي ادب ۽ سنڌي ماڻهن جي خدمت ڪندي ) ته اهو  هو محترم سائين ڊاڪــــٽر قربان علي جهتـــــيال صاحب، ڊاڪٽر صاحب هڪ  صوفي مزاج، علم ادب، موسيقي جو عاشق پرين پيارو سڄڻ دوست هو، کيس ڪا به پرواهه نه هوندي هئي ته ڪير منهنجي لاء ڇا پيو چوي، اگر چوي پيو ته پيو چوي، انتهائي سادو، فقير صفت ماڻهون،هو.... غريبن مسڪينن جو پڳ مٽ يار هوندو هو.......ڊاڪٽر صاحب ڪو  رواجي ڊاڪٽرن وانگر ڊاڪٽر  نه هو ۽ هن جي من ۾ اهيو به نه هو  ته رڳو پيئسو ڪمائڻو آهي، ۽ ماڻهن جي کل لاهڻي آهي، نه بلــــــــــڪل نه. هي ته ڦلجي جي غرين مسڪين ماڻهن جو مسيحا هو، سندس ڪلينڪ به سادي، پاڻ به سادو ۽ سادن ماڻهن جي خدمت ڪرڻ وارو ماڻهون هو،افسوس صد افسوس جو  اهڙا ماڻهون، وڃن ٿا اسان جي سنڌ مان موڪلائيندا،  جيڪي ماڻهون سنڌ جي گهمندڙ ڦرندڙ ثقافت هئا، جنهن جو جيترو ارمان ڪجي اهو گهٽ آهي،  سندس ڪلينڪ سنڌ جي ضلعي دادو جي تعقي دادو ۾ ڦلجي اسٽيشن جي شهر ۾ هوندي هئي، ڦلجي اسٽيشن جو شهر دادو کان 18 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي آھي جڏهن لاڙڪاڻي کان دادو ايندي هڪ ننڍي ريلوي اسٽيشن ڦلجي تي لهي صرف سامهون نظر ڪبي هئي ته ڊاڪٽر صاحب جي ڪلينڪ ( رضوان ڪلينڪ ) نظر اچي ويندي هئي........... ۽ ڦلجي هڪ ننڍو شهر آهي سو ان ڪري ڊاڪٽر صاحب کي ڦلجي جو ٻچو ٻچو سڃاڻيندو هو، سندس ڪلينڪ جي سامهون شام جو جڏهن ڇڻڪار ايندو هو ته ان جي هڪ الڳ خوشبوء ايندي هئي، جيڪا خوشبوء ڊاڪٽر صاحب جي محبت واري خوشبوء سان رلي ملي ڪري هڪ الڳ خوشبوء ۾ تبديل ٿئي ويندي هئي، جيڪا الفاظن ۾ بيان ڪري نه ٿي سگهجي، مان جڏهن خيالن ۾ ڊاڪٽر صاحب جي ڪلينڪ جو تصور ڪريان ٿو ته الائي ڪهڙي دنيا ۾ هليو ٿو وڃان، سندس ڪلينڪ تي هميشه ريڊيو پيو هلندو هو، ۽ سندس ڪڇ ۾ به هڪ ريڊيو هوندو هو،........ . ريـــــــــڊيو ڄـــڻ ڊاڪٽر صاحب جي هڪ سڃاڻپ بڻجي ويو هو،
ريڊيو گهر ۾ دڪان تي توڙي سفر ۾مون ساڻ هوندو هو، گهر ۾ ۽ سگريٽن جي ڪيبن تي ته وڏا ريڊيا هوندا هئا پر سفر ۾ هميشه پاڪيٽ سائيز ريڊيو ساڻ کڻندو هئس،ان وقت ۾ پنهنجو نالو ريڊئي تان ٻڌي ڪري دل باغ بهار ٿئي ويندي هئي۔ جنهن جو مزو هڪ پنهنجو مزو هو، جيڪو بيان ڪري نه ٿو سگهجي۔انهن ڏينهن ۾ ريڊيو جا ٻڌندڙ پڻ ڪافي دوست ٿئي ويا هئا، جن مان ڪافي ته دوستن جا نالا وسري ويا آهن، پر انهن مان محبت ديري جتوئي جو عبدالغفور ڀونئر، ۽ ٺٽه گجو جو هڪ سومرو ، ۽ ڦلجي اسٽيشن جو ڊاڪٽر قربان علي جهتيال خاص دوست ٿئي ويا هئا، جن سان قلمي دوستي جو هڪ عجيب رشتو هلندو هو، ٽٺه جي دوست جو ذڪر ته مون پنهنجي دوست محترم اشفاق احمد وگهيو صاحب سان به ڪيو هو، جڏهن ٺٽه جي شهر ۾ موجود هئاسين ۽ اشفاق چيو ته تنهنجي ان دوست کي ڳوليون ٿا، مگر ڳالهه رهجي وئي. ) مان جڏهن اڃان ستين اٺين ڪلاس ۾ پڙهندو هئس ۽ مان ريڊيو خيرپور ميرس جا پروگرام وڏي شوق سان ٻڌندو هئس، ۽ انهن پروگرامن ۾ ذهني آزمائش جا پروگرام به نشر ٿيندا هئا، ۽ مان انهن پروگرامن ۾ حصو وٺندو هئس، ۽ انهن ڏينهن ۾ محترم سائين ڊاڪٽر جهتيال صاحب به انهن پروگرامن ۾ حصو وٺندو هو، ۽ ريڊيو خيرپور پاڪستان جي ڪوئس پروگرامن ۾ يا ان کان علاوه به ريڊيو  تان جيڪي تمام گهڻي مقدار ۾ خط نشر ٿيندا هئا، اهي ڊاڪٽر جهتيال صاحب جا هوندا هئا. ۽ انهن خطن جي رستي اسان جي به سلام دعا ٿئي، ۽ مون پهرين خط سان گڏ  کيس پاڪيٽ سائيز هڪ قرآن مجيد پڻ سوکڙي پوسٽ ڪري موڪليو هو، جنهن کي ڊاڪٽر صاحب تمام گهڻو پسند ڪيو هو، ۽ مون کي خط لکي ڪري دعوت ڏني هئائين ته مون وٽان چڪر ڏئي وڃ. (جڏهن ته ان وقت منهنجي عمر 14 سال مس هئي ۽ اهيا ڳالهه تقريبن 24 سال پراڻي آهي ان کانپوء ڊاڪٽر صاحب سان خط و ڪتابت پڻ هلندي رهي جيڪا ڪافي عرصي تائين پڻ جاري رهي۔) ۽ هڪ ڏينهن اسڪول جي رسيس جي ٽائيم ۾ مان ( ممتاز علي وگهيو ولد غلام مصطفه وگهيو ) ۽ منهنجو هڪ ڪلاس فيلو محترم شاهنواز ميمڻ ولد .....( جنهن جو چاندني چونڪ دادو ۾ سگريٽ ٻيڙي جو دڪان هوندو هو.دادو مان بس تي چڙهي ڪري ڦلجي اسٽيشن پهتاسين، ۽ پڇا ڳاڇا ڪري ڊاڪٽر صاحب جي ڪلينڪ تي پهتاسين ۽ ڊاڪٽر صاحب سان ملاقات ڪئي سين، ڊاڪٽر صاحب مون کي ڏسندي سڃاڻي ورتو، ان جو ڪارڻ اهيو هو ته مان کيس پنهنجي تصوير خط ۾ موڪلي چڪو هئس، ڊاڪٽر صاحب تمام گهڻي پيار محبت سڪ ۽ اڪير ۽ شفقت سان مليا، ۽ اسان شاگرد هئاسين ۽ ٻار به هئاسين مگر ان هوندي به ڊاڪٽر صاحب اسان کي تمام گهڻي عزت ۽ احترام ڏنو، جيڪو مان هيترا سال گذرڻ جي باوجود وساري نه سگهيو آهيان. ڊاڪٽر صاحب پنهنجا ڪجهه ڪتاب پڻ ڏيکاريه جيڪي ريڊيو جي ڪوئس پروگرامن ۾ سوال ڳولڻ ۾ استعمال ڪندا هئا، ء ڊاڪٽر صاحب اسان کي ڦلجي شهر جا پڪوڙا،مائو، ۽ چانهن نوش ڪرائي، سندس اها خدمت مان شايد ڪڏهن وساري نه سگهان.۽ تقريبن ڪلاڪ ٻه ڪچهري ڪري ۽ ڊاڪٽر صاحب کان مولايوسين، جڏهن ته ڊاڪٽر صاحب اسان کي زور ڀريو ته مون وٽ رات رهو ۽ شام جو گهر هلنداسين ۽ گهر ۾ ڪچهريون ڪندا سين ۽ توهان جي خدمت ڪرڻ جو موقعو به ملي ويندومگر اسان سندس شڪريه ادا ڪندي موڪلايو اهو ان ڪري جو اسان کي پنهنجي مائٽن جا موچڙا به سجهن پيا،ڇو جو انهن کي اهيا خبر نه هئي ته اسان اسڪول ٽائيم ۾ ڦلجي پهتا آهيون.، ۽ ڊاڪٽر صاحب پنهنجو پي ٽي سي ايل نمبر ڏنو، جنهن نمبر تي پڻ ڊاڪٽر صاحب سان ڳالهه ٻولهه ٿيندي رهندي هئي، مگر زماني جي گردشن ۽ پريشانين جسماني طور پري ڪري ڇڏيو، هو مگر محبت قائم ۽ دائم هئي، هن شاهه رح جي سٽن وانگر... ڪـــــــــي ڏور به اوڏا ســـــــــــــــپرين... اڄ ڊاڪٽر صاحب اسان جي وچ ۾ موجود ته نه آهي، مگر ساڻ گزاريل پل، پل پل ياد رهندا ۽ هميشه ياد رهندا. دعا آهي ته رب پاڪ سندس بشري خطائون معاف ڪري ۽ کين جنت الفردوس ۾ جايون عطاء ڪري آمين.
ڊاڪـــــــــٽر صــــــــاحب جو تعــــــــــارف
1957 ع کان 2012ع تائين مشهور شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ سماج سڌارڪ ڊاڪٽر قربان جهتيال جو جنم پهرين جنوريءَ 1957ع تي ڦلجي اسٽيشن ضلعي دادو جي ڳوٺ ڪمال خان جهتيال ۾ ٿيو، ايم بي بي ايس پاس هئڻ باوجود به هن سرڪاري نوڪريءَ کي ترجيح ڏيڻ يا ڪنهن وڏي شهر وسائڻ جا خواب ڏسڻ بدران پنهنجي ئي ڳوٺ ۾ ڪلينڪ قائم ڪري نه رڳو پنهنجي روزگار جو بندوبست ڪيو پر هر جمعي تي مريضن جو مفت علاج ڪرڻ به هن پنهنجو فرض سمجهي اها خدمت ڪئي، هي شاعر هئڻ سان گڏوگڏ صحافي ۽ سماجي ڪارڪن پڻ هو، هن لکڻ جي شروعات 1973ع کان ڪئي، ان دوران نامور شاعر محسن ڪڪڙائيءَ کان رهنمائي حاصل ڪيائين، ڊاڪٽر قربان جهتيال سنڌي ادبي سنگت ضلعي دادو جو 5 دفعا رابطا سيڪريٽري، پريس ڪلب ڦلجي اسٽيشن جو نائب صدر، سنڌ گريجوئيٽ ايسوسيئيشن (سگا) شاخ ڦلجي اسٽيشن جو جنرل سيڪريٽري، پئرنٽس ٽيچرس ايسوسيئشن جو چيئرمين، ريڊيو لسنرز ايسوسيئيشن سنڌ جو مرڪزي صدر پڻ رهيو، هن سنڌ ۾ پهريون ڀيرو ريڊيو لسنرز ڪلب ٺاهي نه رڳو ريڊيو ٻڌندڙن کي اتساهيو پر ان سان گڏ ريڊيو پبلڪڪيشن قائم ڪري هڪ رسالو شايع ڪرايائين، جنهن جو ايڊيٽر به پاڻ هو، سندس ادارت هيٺ نڪرندڙ هن رسالي جا ڪل 12 پرچا شايع ٿيا، جنهن جو مان پڻ دادو شهر جو نمائندو رهيو هئس،...ڊاڪٽر قربان جهتيال پنهنجي سموري عمر جاکوڙ ڪندي گذاري، سندس شاعري نامور فنڪارن شفيع فقير، ممتاز لاشاري، انور وسطڙي، ڪوثر ماروي سميت ڪيترن فنڪارن ڳائي خوب داد حاصل ڪيو، سندس شاعريءَ، مضمون سنڌ جي مختلف رسالن توڙي اخبارن ۾ مسلسل شايع ٿيندا رهيا، ڊاڪٽر قربان جهتيال انهن سڄاڻ سماجي ۽ ادبي ماڻهن مان هو، جن علمي طور سماجي تبديلين لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ جي ڀرپور ڪوشش ڪئي، کيس خدمتن عيوض ڪيترائي ايوارڊ ۽ سرٽيفڪيٽ مليا، جن ۾ سگا طرفان ايوارڊ ۽ ريڊيو پاڪستان طرفان بهترين لوچيندڙ ايوارڊ، سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان ايوارڊ ۽ ريڊيو پاڪستان طرفان بهترين لوچيندڙ ايوارڊ وغيره قابل ذڪر آهن، هي ڪيترو عرصو گڙدن جي تڪليف سبب ڪراچي جي اسپتالن ۾ داخل رهيو، هن 21 آگسٽ 2012ع تي وفات ڪئي، سندس آخري آرامگاهه شهيد مخدوم بلاول قبرستان ۾ آهي، سندس هڪ پٽ رضوان جهتيال لياقت ميڊيڪل يونيورسٽي ڄامشوري مان پوسٽ گريجوئيشن ڪري رهيو آهي، جڏهن ته سندس ٻيو پٽ عرفان چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج لاڙڪاني جو شاگرد آهي. گل قبر تي آڻجان وصيت اٿئي ٿورو گهڻو پيو سارجان وصيت اٿئي
ڊاڪٽر قربان علي جهتيال جو هڪ غزل
ڇا ته پُر اثَر آهي هوا ڄامشوري جي، مُنوَر ۽ معطر آهي فِضا ڄامشوري جي،
عشق ۽ حُسَن جو سنگم وڏو آ، ڏاڍا ماڻھو ٿي موهي ادا ڄامشوري جي،
شام شَفَقَ ڌاري ڇا ته خوشبوءِ آ، ھر ھنڌ آ عام سَخا ڄامشوري جي،
هِتي سونهن ٿي تَجَلا ڏِئي چنڊ جيان، چئو طرف ٿي گونجي صَدا ڄامشوري جي،
هتي علم جا اَڪابَرَ ۽ مسِيحا رهن ٿا، بيمارن لاءِ آ مشھور شَفا ڄامشوري جي،
هي شهر ته پرين جو ديس ٿو سڏجي، ”قربان“ ڪري ته ڇا ثَنا ڄامشوري جي.
ريڊيو پبليڪيشن جو نمائندگي.... ڊاڪٽر صاحب مون کي هڪ ڏينهن فون ڪيو ۽ فون تي چيائين ته ممتاز مون کي دادو شهر لاء پنهنجي ميگزين لاء نمائندو ٿو گهرجي، سو ان لاء مون توهان جو نالو چونڊيو آهي.۽ منهنجو نالو ريڊيو پبليڪيشن ۾ نمائندن جي فهرست ۾ اچي ويو، مگر مان پنهنجي دڪان جي مصروفيتن ۽ گهر جي پريشانين جي ڪري اها ميگزين جي نمائندگي نڀائي نه سگهيس،سو ان ڪري ڊاڪٽر صاحب کي ڏک به ٿيو مگر منهنجي مجبوري سمجهي ويو.۽ پوء منهنجو نالو هٽي ويو، احسن پرنٽنگ پريس دادو ۽ ملاقات. ڊاڪٽر صاحب ميگزين ڇپرائڻ لاء احسن پرنٽنگ پريس ايندا هئا، ۽ اها احسن پرنٽنگ پريس منهنجي دڪان جي ڀرسان هوندي هئي، سو جڏهن به ڊاڪٽر صاحب ايندا هئا، مون وٽ ضرور ايندا هئا، ۽ ملاقات ٿيندي هئي، ڪڏهن ويهندا ڪو نه هئا، هميشه جلدي ۾ هوندا هئا. ڊاڪٽر صاحب ۽ ريڊيو جي دنيا...... سنڌ جو شايد اهو ماڻهون هجي جيڪو ريڊيو جو شائق هجي ۽ ڊاڪٽر صاحب کي نه سڃاڻيندو هجي، ڊاڪٽر جي بقول مون صرف سنڌ جي ريڊيو لاء خط ناهن لکيا مگر مون ته آل انڊيه سنڌي سروس ڏانهن به خط لکيا هئا. ۽ منهنجا اتي به نشر ٿيا هئا،۽ منهنجي خيال ۾ ته ڪيترا ته اهڙا ماڻهون به هوندا جن ڊاڪٽر صاحب ڏانهن خط لکيا هوندا، اگر انهن خطن کي سهيڙي ڇپرايو وڃي ته هوند هڪ مڪمل ڪتاب تيار ٿئي ويندو ۽ شايد اهو به ٻه ٽي جلدن ۾.مون تمام گهڻو افسوس آهي جو مون جيڪي ڊاڪٽر صاحب کي خط لکيا هئا، يا ڊاڪٽر صاحب جيڪي مون ڏانهن لکيا هئا، اهي مون وٽ محفوظ نه آهن. ۽ ان زماني جي سوچ جي حساب سان مون اهي ضايع ڪري ڇڏيا هئا، جنهن جو هڪ تمام گهڻو افسوس اٿم. ڊاڪٽر صاحب جي اولاد جو ذڪر.... ڊاڪٽر صاحب کي هڪ پٽ آهي رضوان احمد جي نالي سان شايد ان زماني ۾ هن سان ملاقات به شايد ٿئي، هئي، ۽ اهو اڄڪلهه پاڻ به ڊاڪٽر آهي. ڊاڪٽر صاحب جا فلاحي ڪم. مفت ڪلينڪ هلائڻ......... ڊاڪٽر جهتيال صاحب هر جمعي تي مفت ڪلينڪ هلائيندو هو، ۽ غريب غربو ان اسڪيم مان ڀرپور فائدو کڻندا هئا.جيڪو ڪم سندس صدقه جاريه هو، غريب شاگردن کي ڪتاب وٺي ڏيڻ ....ريڊيو خيرپور ۾ هڪ پروگرام هلندو هو،لاٽ ٻرندي رهي جوت جلندي رهي.جنهن ۾ ڪجهه غريب شاگرد خط لکي ڪري اهيا گهر ڪندا هئا ته اسان کي فلاڻي ڪلاس جو ڪورس گهرجي، ۽ ان پروگرام ۾ سنڌ جا ڪيترائي اهڙا دوست هئا، جيڪي انهن غريب شاگردن کي ڪتاب وٺي ڪري پوسٽ ڪندا هئا، ۽ انهن مخير حضرات جي لسٽ ۾ ڊاڪٽر جهتيال صاحب سر فهرست ماڻهون هو، ۽ ڪيترائي شاگر ڊاڪٽر صاحب کي ان حوالي سان به سڃاڻيندا هوندا. سندس بيماري .. .جڏهن همت وارو هي ڪردار سخت بيمارٿيوهو ته. پهرئين ڏينهن کان ثقافت کاتي جي ڊائريڪٽر محمد علي مانجهيءَ کي اطلاع ڏنو ويو هو. پر وڏي ڏک جي ڳالهه آهي ته ثقافت کاتي وارن مالي مدد ته نه ڪئي هئي پر طبيعت پڇڻ به نه آيا هئا. ثقافت کاتو آخر ڇا پيو ڪري؟ قلمڪارن لاءِ رکيل بجيٽ ڪيڏانهن ٿي وڃي؟ ثقافت کاتي جي صوبائي وزير سسئي پليجو به ادبي گهراڻي سان تعلق رکي ٿي پر ان کي به هڪ اديب جي وقتائتي سار لهڻ جي ضرورت محسوس ڪئي.۽ اهڙي ريت سنڌ جو هي ماياناز ڊاڪٽر، اديب، شاعر، سماجي ڪارڪن هن فاني دنيا ۾ هميشه هميشه لاء موڪلائي ويو. بڪين جي بيماري سبب هو ان موذي مرض سان لڙندو رهيو ۽ آخرڪار 21 آگسٽ 2012 تي زندگيء جي جنگ هارائي ويو..