cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مارئي جو ميلو
مارئيءَ جو ميلو: ڳوٺ ڀالوا تعلقي ننگرپارڪر ۾ مارئيءَ جي کوهه وٽ پهريون دفعو 6- مارچ 1967ع تي، مير حاجي محمد بخش خان ٽالپر، سابق وائيس چيئرمين ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ٿرپارڪر ۽ سابق ايم پي اي جي ڪوشش سان لڳو هو، جنهن ۾ ادبي ڪانفرنس (مقالا ۽ شعر)، ٿري ناچ ۽ لوڪ گيت، ناٽڪ، سئنيما شو وغيره ڪيا ويا. بجليءَ جو بندوبست هو. مير صاحب پاران سڀني لاءِ کاڌي جو بندوبست پڻ ڪيل هو.
گلستان ظفر
گلستان ظفر ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، بوهري، اسماعيلي، ميمڻ ۽ ڪشميري رهن ٿا. هتان جي آبادي اندازََ 100000 جي لڳ ڀڳ آهي. اڪثريت اسلام سان تعلق رڪندڙ آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
سنڌي نثر
سنڌي نثر جي اوسر صحيح معنيٰ ۾ انگريزن جي دَور ۾ شروع ٿي. اُن جي ارتقا جا اولين اُهڃاڻ هئا سنڌي درسي ڪتاب ۽ انگريزي ۽ ٻين هندستاني ٻولين مان ترجما. انگريزن جي دَور جي شروع ٿيڻ (1843ع) کان اڳ ڪابه باقاعده ۽ معياري صورتخطي ڪانه هئي. مسلمان ۽ هندو عامل (Officer) عربي رسم الخط واري سنڌي استعمال ۾ آڻيندا هئا، جڏهن ته عام هندو ۽ ڀائيبند ديوناگري (Devnagri)  لپي حرف علت (Vowel Signs)  کان سواءِ ڪتب آڻيندا هئا. جيڪي هندو سک مت جو مطالعو ڪندا هئا ۽ سک پنٿي سڏائيندا هئا، سي وري گرمکي لپي استعمال ڪندا هئا، برهمڻ ۽ ودوان طبقو عام علمي وهنوار ديوناگري لپيءَ ۾ هلائيندو هو. سڀ کان اول سنڌي ڪتاب، جيڪو ديوناگري لپي ۾ مليو، سو هو بائبل جو ترجمو ”متي جو انجيل“ ."Gospel according to St. Matthew”(1825). هي ڪتاب ڪلڪتي ۾ ڇپجي حيدرآباد مان 1825ع ڌاري پڌرو ٿيو. حيدرآباد جو ڊپٽي ڪلڪيٽر ڪئپٽن اسٽئڪ (Captain Stack)  ۽ ارنيسٽ ٽرمپ (Ernest Trumpp)  ، جيڪو هڪ جرمن پادريءَ ۽ مبلغ هو، تن به مذهبي  ڪارج ۽ مقصدن ڪري سنڌي ٻوليءَ لاءِ هڪ باقاعده نثر، جنهن جو گرامر لسانيات جي قاعدن جي مقرره اصولن تي بيٺل هجي ۽ جنهن جي پيڙهه پُختي هجي، جو بنياد رکيو. 1850ع/1849ع کان پوءِ شروعاتي دور ۾ خاص طور تي اِهي ٻئي يورپي صاحب قابل تعريف ۽ قابل ذڪر آهن، جن سنڌي نثر جي ترقي ۽ ترويج لاءِ ابتدائي ڀرپور ڪوشسون ورتيون. اُن ئي زماني ۾ جيڪي گرامر تي ڪتاب ڇپيا، تن جو تفصيل هن ريت آهي: Wathen’s Grammar and Vocabulary of Sindhi Language (1836) جيڪو بقول پروفيسر اجواڻي ڪو به خاص علمي ڪم نه هو] Vocabulary of Sindhi Language-j.b.Eastwick(1843) Vocabulary of Seven Languages Spoken in Countries West of Indus-Robert Leach (1843) Dictionary and Grammar-Captain George Stack (1849). هي آخر الذڪر ڪتاب، جيئن اُن جي نالي مان ظاهر آهي، انگريزيءَ ۾ لکيل آهي، پر آخر ۾ ضميمي ۾ ”آکا ڻي راءِ ڏياچ ۽ سورٺ جي“ ديوناگري آئيوٽا ۾ لکيل آهي؛ ڇاڪاڻ ته موجوده عربي-سنڌي لپي اڃا تائين سرڪاري طور ٺاهي مروج ڪانه ڪئي ويئي هئي. اجواڻي صاحب جي لکڻ موجب هيءُ قصو سنڌي-ديوناگري لپيءَ ۾ منشي اُڌارام ٿانورداس لکيو هو. ديوناگري جي حامي علمي حقلن جي سخت مخالفت جي باوجود سنڌ جي ڪمشنر سربارٽل فريئر جي لاڳيتي دلچسپي سان عربي-سنڌي اسڪرپٽ 1852ع ۾ تيار ڪري سرڪاري طور تي رائج ڪيو ويو. پهريان سنڌي ڪتاب هئا تعليم کاتي جا اسڪولي درسي ڪتاب. اهي گهڻو ڪري هئا قصا، لوڪ ڪهاڻيون ۽ آکاڻيون جيڪي به گهڻي قدر ٻين ٻولين تان ترجمو ٿيل هئا. اوائل ۾ ته گهڻو ڪري انگريزي خوانده ڪي ايڪڙ ٻيڪڙ هوندا هئا ۽ عام پڙهيل لکيل مسلمان عربي، فارسي، ۽ هندو پڙهيل لکيل وري سنسڪرت، هندي ۽ گجراتي جا ڄاڻو هئا، تنهن ڪري اِهي درسي ڪتاب هندي ۽ فارسي ٻولين تان ترجمو ٿيا. هن نشست ۾ 1854ع ۾ لکيل ”ڀنڀي زميندار جي ڳالهه“ جو نثري نمونو پيش ڪجي ٿو. آئنده ارادو آهي ته ڪئپٽن اسٽئڪ جي اولين سنڌي گرامر جي پٺيان ضميمي ۾ ڏنل ”آکاڻي راءِ ڏياچ ۽ سورٺ جي“ به نموني طور پيش ڪجي. جيڪڏهن پڙهندڙن جي دلچسپي قائم رهي ته سيد ميران محمد شاهه (اول) جي ”سڌاتوري ڪڌاتوري جي ڳالهه (1855ع) ۽ 1861ع ۾ لکيل ”مفيد الصبيان“ جا نثري شاهڪار به نموني طور پيش ڪبا. اِهي ٽيئي مضمون اصل ۾ هنديءَ تان ترجمو ٿيل آهن.
حوالا
زمرو:ادب
چيئر
چيئر ڪنهن يونيورسٽيءَ ۾ ادب ۽ تحقيق واري شعبي ۾ منسوب ۽ مخصوص ڪيل ان حصي کي چيئر سڏبو آهي، جنهن ۾ ڪنهن هستيءَ جي فن، فڪر، متعلق تحقيق ڪئي وڃي ۽ ان سان لاڳاپيل سامان ۽ مواد کي يڪجا ۽ محفوظ ڪيو وڃي. سنڌ جي مختلف يونيورسٽين ۾ هيٺيون چيئرون قائم آهن: علامہ آءِ. آءِ قاضي چيئر، سنڌ يونيورسٽي، ڄام شورو. علامہ غلام مصطفيٰ قاسمي چيئر، سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو. قليچ چيئر، سنڌ يونيورسٽي، ڄام شورو. شهيد بينظير ڀٽو چيئر، سنڌ يونيورسٽي، ڄام شورو. ايم. ايڇ. پنهور چيئر، سنڌ يونيورسٽي، ڄام شورو. سچل چيئر، شاھ عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور. شيخ اياز چيئر، شاھ عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور. شاھ عبداللطيف ڀٽائي چيئر، ڪراچي يونيورسٽي، ڪراچي. سيرت چيئر، ڪراچي يونيورسٽي، ڪراچي. شهيد بينظير ڀٽو چيئر، ڪراچي يونيورسٽي، ڪراچي.
پروٽان
پروٽان یا اولیو ايٽمي ذرو آهي، جيڪو واڌو هڪ برقي بار رکي ٿو. هي ايٽم جي نيوڪليس ۾ هوندو آهي. نيوڪليس ۾ اولیو سان گڏ تعدیلو به هوندو آهي. اولیو بنيادي ذرو نه آهي، بلڪه ٻين بنيادي ذرن جو ٺهيل آهي جن کي ڪئارڪ (Quark) چئبو آهي. هونئن ته ڪئارڪ جا 5 قسم آهن پر اولیو ۾ صرف ٻه قسم جا ڪئارڪ اپ ڪئارڪ ۽ ڊائون ڪئارڪ هوندا آهن. هڪ اولیو ۾ ڪل ٻه اپ ڪئارڪ ۽ هڪ ڊائون ڪئارڪ هوندو آهي.
حوالا
زمرو:ڪثيفو زمرو:مثاين زمرو:طبيعياتي تصورات زمرو:نوينو زمرو:طبيعيات زمرو:ڪيمياء
الله بخش سومرو
شهيد الله بخش سومرو 1900ء ڌاري شڪارپور ۾ ڄائو ۽ 14 مئي 1943ء تي مذهبي انتها پسندن هٿان شهيد ٿي ويو. هُو 1938ع کان 1940ع تائين سنڌ جو وزير اعظم رهيو.
خاندان
اولاد ۾ پٽ رحيم بخش سومرو پڻ سياستدان رهيو. الاهي بخش سومرو اڳوڻو اسپيڪر شهيد الله بخش سومرو جو ڀائيٽو آھي. ھي شهر جي ٺيڪيدار مستري محمد عمر جو فرزند هو ، جيڪو پنهنجي وقت جو ايماندار ٺيڪيدار ۽ -آبادگار- هو. الهه بخش سومرو سندس وڏو فرزند هو.خانصاحب محمد عمر جو فرزند هو. گهراڻي جو ڌنڌو هو ٺيڪيداري، ۽ بعد ۾ ٺيڪيداريءَ سان گڏ زمينداري به. ان خاندان جي تاريخ مرحوم محمد عمر سان شروع ٿي سائين جي ايم سيد لکي ٿو تہ:سنڌ جي دودي ثاني، مرحوم الهه بخش، جا وڏا شڪارپور شهر جا رهاڪو هئا. شڪارپور ۾ سندن پاڙو "مستري" نالي سان مشهور آهي. سندس پڙڏاڏي جو نالو به الهه بخش هو، جو ٺيڪيداريءَ جو ڪم ڪندو هو. ان کي رحيم بخش نالي فرزند ٿيو. اهو به والد وانگر ٺيڪيداري ڪم ڪرڻ لڳعو. ان ڪري ئي هو پوءِ مستري سڏجڻ لڳا. ميان رحيم بخش کي حاجي محمد عمر نالي فرزند ٿيو، جو به اول ۾ ساڳيو ڌنڌو ڪندو هو. منڍ ۾ هن جي آمدني پوري پني هوندي هئي. هن جا ميان الاهي بخش خان ڀٽي سان دوستانه تعلقات هوندا هئا، جنهن جو هو ڪم ڪار به ڪندو هو. ميان الاهي بخش خان جي وفاتيءَ کانپوءِ، هن جي زمين مئنيجر ڪورٽ آف وارڊس جي سنڀال هيٺ آئي، جنهن وٽان حاجي محمد عمر زمين جا مقاطعا کڻي، محنت ڪري، زمين سڌاري آباد ڪرائي، ۽ ان مان کيس ڪافي فائدو پيو. ان وقت ڌاري جيڪب آباد جو ڊيپوٽي ڪمشنر مسٽر سمائيٽ هو، جنهن جو هن تي قابليت، محنت ۽ ايمانداريءَ ڪري، راز ٿي پيو. هن، سندس مدد ڪري، جيڪب آباد طرف ٻيلي هيٺ آيل زمين جو آباديءَ لاءِ کيس ٺيڪو ڏياريو. ان ٺيڪي هن کي ويتر سڌاري، مالا مال ڪري ڇڏيو، جنهن کانپوءِ هو پنهنجي زمين خريد ڪري، آباد ڪرائڻ لڳو ۽ سکيو ستابو ٿي ويو. مرحوم نيڪ بخت، نماز روزي جو پابند، محنتي، يارويس، سخي مرد ٿي گذريو آهي. کيس ٻه فرزند ٿيا: (1) ميان الهه بخش، ۽ (2) حاجي ميان مولا بخش. هو چشمي واري بزرگ، (ساڪن نزديڪ ڪوئيٽا) جو مريد هو. شڪل شباهت ۾ وضع دار ۽ شاندار هو. 1928ع ڌاري، بيمار ٿيڻ سبب کيس بمبئيءَ علاج لاءِ وٺي ويا، جتي وفات ڪيائين، ۽ اتي ئي مدفون آهي
تعليم ۽ تربيت
ابتدائي تعليم مڪاني اسڪول ۾ ورتي. ثانوي تعليم 1912ع ڌاري هوپ فل اڪيڊمي، شڪارپور ۾ وٺڻ شروع ڪيائين. اسڪول جي ڏينهن ۾ هو ذهين ۽ تيز فهم شاگرد هو. راندين ۾ گهڻو بهرو وٺندو هو. ڪرڪيٽ سان کيس خاص دلچسپي هوندي هئي. ڪيترا دفعا پنهنجي اسڪول پاران هو سکر، جيڪب آباد اسڪولن جي شاگردن سان راندين کيڏڻ لاءِ چونڊيو ويو. هو مئٽرڪ تائين پڙهڻ کانپوءِ، تعليم ڇڏي، والد سان گڏ سرڪاري ٺيڪن ۽ زمينداريءَ جي سنڀال جو ڪم ڪرڻ لڳو. هوشيار ۽ باوسيله هئڻ ڪري، سگهوئي هو انگريز انجنيئرن سان سٺا تعلقات پيدا ڪري ويو، جن جي مهربانيءَ سان هن ٺيڪن مان گهڻو ڪمايو. هي جيترو ڪمائيندو هو، اوترو ڪشاده دليءَ سان خرچ به ڪري ڄاڻندو هو. .
سياست
"جنهن وقت سندس والد جو انتقال ٿيو، سندس فرزند مرحوم الله بخش جي عمر پنجويهه ورهيه کن هئي. انگريزي تعليم ڇڏي، ڪاروبار سنڀالڻ لڳو. ڪاروبار ۾ هينئر پهريون دفعو سياست به شامل ٿي. پهرين لوڪلبورڊ جو ميمبر، پوءِ پريزيڊنٽ چونڊيو. ستت ئي بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل جو ميمبر منتخب ٿيو. 1937ع ۾ سنڌ جو جدا صوبو قائم ٿيو ته پاڻ به وري نئينءَ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1938ع جي مارچ مهيني ۾، سر غلام حسين هدايت الله جي وزارت ڪِري، ته الله بخش مرحوم چيف منسٽر بڻيو. منزلگاهه وارن فسادن کان پوءِ، سال کن لاءِ وزارت کان ٻاهر رهيو، پر 1941ع ۾ ٻيهر وزارت عظميٰ مليس. 1939ع کان ٻي عالمگير جنگ شروع ٿي چڪي هئي. 1942ع ۾ ڪانگريس فيصلو ڪيو ته ماڻهو انگريزن وٽان مليل لقب واپس ڪن. مرحوم الله بخش به خانبهادريءَ جي لقب تان استعيفا ڏني. سنڌ جي انگريز گورنر، سر هيوڊو، ان قدم کي حلف وفاداريءَ جي ڀڃڪڙي ٺهرائي، آڪٽوبر 1942ع ۾ کيس وزارت مان ڊسمس ڪيو، ۽ سندس جاءِ تي سر غلام حسين کي (جو خود الله بخش وزارت ۾ هوم منسٽر هو) وزيراعظم مقرر ڪيو. آڪٽوبر 1942ع کان مئي 1943ع تائين، مرحوم سياسي ۽ فلسفيانه ڪتابن جو مطالعو ڪندو رهيو". . ..
خدمتون
مولانا عبيدالله سنڌيءَ کي -افغانستان- مان طويل جلاوطنيءَ بعد وطن سنڌ واپس آڻائڻ ۾ به الهه بخش سومري جو وڏو ڪردار آهي. ۽ 1942ع ۾ هن سنڌ جي وزيراعظم جي حيثيت ۾ ، مولانا عبيدالله سنڌيءَ جو وطن واپسيءَ وقت ڪراچيءَ ۾ شاندار استقبال ڪيو. ياد رهي ته مولانا سنڌي ، هند جي آزاديءَ لاءِ انگريزن خلاف -ان- وقت ٻاهرين ملڪن ۾ -جلاوطن- حڪومت جي رٿا تيار ڪري چڪو هو. . ان زماني ۾ ڪانگريس انگريزن خلاف ’هندستان خالي ڪريو ‘ تحريڪ شروع ڪئي. مسلم ليگ -پاڪستان- جو نعرو هنيو ؛ ڪانگريس ۽ قومپرستن تي سختيون ڪيون ويون. الهه بخش سومري 26 سيپٽمبر 1942ع تي وائسراءِ کي خط لکي ، ’خانبهادري ‘ ۽ O. B. E ( آرڊر آف برٽش ايمائر ) جا لقب واپس ڪيا ۽ هندستان جي آزاديءَ جي حق جي ڳالهه ڪئي ، جنهن تي گورنر سندس وزارت کي ڊسمس ڪيو ۽ سر غلام حسين کي مسلم ليگ جي مدد سان وزارت ٺهرائي ڏني. ان بعد الهه بخش سماجي ڪمن طرف توجهه ڏنو. سنڌ ٻوڏن هيٺ آيل هئي ، -ان- ۾ هن پنهنجون -آباد- زمينون ٻوڙائي ، شڪارپور شهر کي بچائڻ جي ڪوشش ڪئي. ..
ڪيترين ٻين ڳالهين ۾ به الله بخش، پنهنجن همعصرن ۽ رفيقن کان بلڪل مختلف هو. مثلاً، هن صاحب وزارت جي سطحي اعزازن ۽ نمائشي پهلوئن کي ڪڏهن به استعمال نه ڪيو. نه سندس موٽر تي جهنڊي جهُلي، نه سندس سواريءَ وقت رستا بند ٿيا يا رستن تي باوردي پوليس بيٺي، نه پوليس جو گارڊ آف آنر ورتائين، ۽ نه اڳواٽ حڪم ڪري يا پروگرام ڪڍي استقبال لاءِ مجمعا ئي ڪٺا ڪرايائين. سندس اعزاز ۾ نه ڊنر ٿيندي، نه پارٽي، ۽ نه وري لوڪلبورڊ يا ميونسپل طرفان ڪا ايڊريس ئي پيش ٿيندي، جا چانديءَ جي قلمدان ۾ مڙهجي اچي سندس بنگلي جي سينگار جو سبب بڻجي. پير جو تمام هلڪو - ڪم پيو يا ضرورت پيش آئي ته دوست ڇا، زيردست وٽ به لنگهي ويندو. ڪپڙا تمام سادا پائيندو، پڇاڙيءَ ۾ ته جوڙي پهرڻ لڳو. ڪڏهن ڪڏهن معمولي سوٽ، نه ته عام طرح سان سادو سنڌي وڳو. پير ۾ پهرين بخمل جو نرم سليفر، ۽ پڇاڙيءَ واري زماني ۾ پشاوري چپل. خاص موقعو هوندو ته شيرواني به ڍڪيندو. مٿي تي ٽوپي ته ترڪي، نرم، نه گانڌي ٽوپيءَ جي ويجهو، نه جناح ڪئپ جي قريب. موٽر ۾ چڙهندو ته پاڻ ڊرائيور جي ڀر ۾ ويهندو. ۽ پويان اعزازي جاين تي سنگتين کي ويهاريندو. ريل جو سفر ڪندو ته ساٿي هيٺين سيٽن تي سمهندا ۽ پاڻ مٿئين تختي تي پئجي رهندو. ڪم جي پٺيان پوندو ته ڪيترو وقت به، بغير ننڊ يا آرام جي پيو هلندو، پر جي ننڊ جو خيال ڪيائين ته فقط اکين ٻوٽڻ جي دير هوندي، پوءِ ڪرسيءَ تي ويٺل هجي يا ٽانگي تي چڙهيل. پڄي سگهندس ته نيڪي ڪندو، هٿ وٺي نقصان دشمن کي به نه رسائيندو. ڪاوڙ ڪيتري به هجيس، پر تِکو يا اُگرو اکر سندس وات تي هرگز نه ايندو. ڏکويل هوندو، ته به سندس چهرو ان ڪيفيت جي غمازي ڪرڻ کان عاجز پيو نظر ايندو. ٻيا وزير، وقت جو فائدو وٺي، ڀل پيا ڀڀ ڀرين، پر الله بخش لاءِ ”بالائي آمدني“ حرام هوندي. پڇاڙيءَ ۾ انتقال ٿيس ته مقروض حالت ۾، حالانڪ پنهنجي اباڻيءَ جائداد مان آمدني ڪافي هوندي هيس. مهمان نواز هو، ۽ هٿ جو ڇوٽ، جنهن کي ڏنائين، وري نه پچاريائين. خيرات سڄي هٿ سان ٿي، ته کٻي هٿ کي ڪا خبر ڪانه پيئي. پويان ڏينهن قرآن مجيد جو مطالعو ڪندو رهيو، ۽ سوشلزم ۽ اقتصادي مسئلن جو اڀياس. . ابتدائي دؤر ۾، سندس وزارت هٿان ڪيترا چڱا ڪم ٿيا. مثلاً، درٻارين جو پراڻو رواج ختم ڪيو ويو، ڪمشنرن ۽ ڪليڪٽرن جي ڪرسين جا پروانا پورا ٿي ويا. لوڪلبورڊن ۽ ميونسپالٽين مان سرڪاري ٿاڦيل ميمبرن کي نيڪالي ملي، ورنه اڳ انهن ٿاڦيل ميمبرن جي ذريعي ڪامورا شاهي لوڪل باڊيز جي ڪاروبار ۾ گهڻي دست اندازي ڪندي هئي، سياسي قيدي آزاد ڪيا ويا، ۽ مولانا عبيدالله سنڌيءَ کي به اجازت ملي ته جلاوطني ختم ڪري ڀل واپس اچي، ۽ پوءِ ستت ئي هو صاحب مڪي شريف مان روانو ٿي اچي سنڌ ۾ پهتو. اڳ وڏيرن کي اسپيشل ماجسٽريٽيءَ جا پاور ڏنا ويندا هئا، جن جي آڌار تي هو پاڙي پنبي تي پنهنجو ڌاڪو ڄمايو ويٺا هوندا هئا، پر الله بخش مرحوم ان رسم کي به رد ڪري ڇڏيو، توڙي جو ايم. ايل. اي. وڏيرا ڪيتري عرصي تائين ٻاڪاريندا رهيا، نظر بظاهر، توڙي جو اهي چڱا ڪم الله بخش مرحوم هٿان ٿيا، پر اها ڳالهه پڻ وسارڻ مناسب نه ٿيندي ته انهن قدمن کڻڻ لاءِ فضا تيار ڪرڻ ۾ وڏو هٿ جي.ايم. سيد جو هو.. .
سائين جي ايم سيد مطابق
سائين جي ايم سيد مطابق :خانبهادر الهه بخش شروعات ۾ سنڌ جي عام مسلم سياستدان وانگر بنيادي طور سياست عمل (پرئڪٽيڪل پاليٽڪس) جو حامي هو. هو طاقت ذريعي ملڪي خدمت ڪرڻ ۾ ويساهه رکندڙ هو. ان ڪري ڪنهن آزاديءَ واريءَ عام تحريڪ ۾ هو تڪڙ ڪري ٽپي ڪو نه پيو. اهڙن ماڻهن جا دماغ نهايت صاف هوندا آهن. هو بنهه ڪنهن اتفاق سان تڪڙ ڪري يا جوش ۾ اچي، ڳڻ ڳوت کان سواءِ، قدم کڻندا آهن. جهڙيءَ طرح سر غلام حسين عمل جي سياست پئي هليو. بلڪل ان وانگر خانبهادر جو پڻ انهيءَ ئي سياست ۾ عقيدو هو. سر غلام حسين هڪ دفعي سياسي ڳڻ ڳوت ۾ غلطي ڪري نقصان سـَـٺو. پر ان کان پوءِ ڪڏهن به غلط اندازو نه لڳايائين. مرحوم الهه بخش به انهيءَ پايي جو ماڻهو هو. تفاوت ٻنهي ۾ هي هو ته سر غلام حسين عمر رسيده ۽ قانوندان ماڻهو هو. ان ڪري هو وڏين ڳالهين لاءِ جوکم جهڙو قدم کڻڻ لاءِ تيار نه هو. الهه بخش مقاطعدار ۽ واپاري ذهنيت جو ماڻهو هو. جي جوکم جي قدم کڻڻ لاءِ نه ڊڄندا آهن. انهيءَ ڪري ئي، جيتوڻيڪ ابتدا ۾ نظرياتي سياست ۾ هن جي دلچسپي نه هئي، پر آهستي آهستي پنهنجي قسمت ۾ آيل حالتن کان مجبور ٿي، ويو انهيءَ رنگ ۾ رچندو. . انهيءَ جي ابتدا دهليءَ ۾، اپريل 1940ع جي آخر ۾، مسلم ليگ کان ٻاهر قوم پرستن جي هڪ ڪانفرنس جي صدارت ڪرڻ کان شروع ڪيائين. جنهن ڪانفرنس کي "آزاد ڪانفرنس" جي نالي سان سڏيو ويو. انهيءَ نظرياتي سياست جي طرف هن جڏهن توجهه ڏيڻ شروع ڪيو ته اسان مان گهڻن کي شهه ڏيئي ويو. چوڻ ۾ اچي ٿو ته هو اسڪول جي ڏينهن ۾ رياضيءَ جي ڪم ۾ نهايت هوشيار هو. انهيءَ پنهنجيءَ لياقت کي هن سياسي نظرين ۾، آئڊيلسٽ سياستدانن جي نقطه نگاهه سان، استعمال ڪيو.
وفات
14 مئي 1943ع تي صبح جو سنڌ جو هي محب وطن سياستدان شڪارپور ۾ هڪ ٽانگي ۾ سوار ٿي وڃي رهيو هو ته ڪن ماڻهن مٿس فائر ڪري کيس شهيد ڪري ڇڏيو. سندس قتل جو الزام خانبهادر ايوب کهڙي تي لڳايو ويو. الهه بخش سومري جو ذڪر ننڍي کنڊ ۽ سنڌ جي قومي سياست ۾ وڏي احترام ۽ عزت سان ٿئي ٿو. سنڌ جي بزرگ سياستدان سائين جي. ايم سيد پنهنجي ڪتاب ’-جن- سين'>-جنب گذاريم -جن- سين- ‘ ۾ کيس ’سنڌ جو دودو ثاني ‘ سڏيو آهي. سندس مزار شڪارپور شهر ۾ آهي.
اوائل مئي 1943ع ۾، شڪارپور شهر اندر، حرن جي هڪ ٽولي کيس شهيد ڪيو. حرن کي ڏانهنس هيءَ شڪايت هئي ته سندس وزارت جي زماني اندر مارشل لا لڳو هو، جنهن جي دوران ۾ (مارچ 1943ع) حڪومت خود پير صاحب پاڳاري رحمت الله عليہ کي ڦاسي ڏيئي شهيد ڪيو هو. .
حوالا
زمرو:1900ع جون پيدائشون زمرو:1943ع جون فوتگيون زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سومرو خاندان
ڇاپخانو
ڇاپخانو __(Printing press):
اها جڳهه، جتي مشين يا ڪمپيوٽر وسيلي ڪتابن ، اخبارن ، رسالن، پمفليٽ ، ڪارڊن ۽ ٻئي هر قسم جي مواد جي ڇپائي ٿيندي هجي. قديم تهذيب ۾ هٿ سان لکت جا اهڃاڻ مصر ۽ چين ۾ ملن ٿا، جيڪي ڪاريگرن جي هٿ جي ڇپائيءَ جو بهترين مثال آهن. يورپ ۽ هندستان ۾ ڪپڙن جي ٽڪرن تي مليل لکتون به آڳاٽي اشاعت جو اهڃاڻ آهن. ڪاغذ تي ڇپائيءَ جا مؤجد يورپ وارا آهن، يورپ ۾ سجاڳيءَ واري دور (Renaissace) ۾ ڇپائيءَ جون مشينون ايجاد ٿي چڪيون هيون. گڏيل هندستان ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ اشاعتي ادارا برڀا ڪري، ڇاپخانا جوڙيا. سنڌ ۾ سنڌي الف-ب جي سرڪاري منظوريءَ کان پوءِ ليٿوگرافڪ پرنٽنگ پريسون قائم ٿيون ،جنھن سان سنڌي ڪتابن جي ڇپائڻ جو سلسلو شروع ٿيو.
پٽيالہ سلوار
پٽيالہ سلوار زناني لباس جو قسم آھي جيڪو تاريخي طور تي پنجاب جي شھر پٽيالہ جو لباس رھيو آھي ۽ ان ئي مناسبت سان ھن جو نالو پيو۔ پٽيالہ جي قديم حڪمران طبقے ۾ ھن لباس کي شاھي لباس جو درجو حاصل ھو۔ پٽيالہ لباس ۽ پٺاڻي لباس ھڪ ٻئي سان گھري ھڪجھڙائي رکن ٿا پر انھن ٻنھي ۾ بنيادي فرق ھي آھي تہ پٽيالہ سلوار عام طور تي گھڻي ويڪري ھوندي آھي گڏوگڏ پٽيالہ لباس ۾ قميص جا آڳا ننڍا ھوندا آھن۔ پٽيالہ لباس ھاڻي ڪافي گاڏڙ ساڏڙ ٿي چڪو آھي ۽ ھن ۾ ھاڻي مردن جي لاءِ بہ ھڪ قسم جو لباس ٺاھيو وڃي ٿو بھرحال پراڻي وقتن ۾ ھن نموني جو رڳو عورتن جو لباس تيار ٿيندو ھو۔
سنڌ مسلم ڪوپريٽيو سوسائٽي
سنڌ مسلم ڪوپريٽيو سوسائٽي ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي.
هتي سنڌي،مهاجر،پٺاڻ،بوهري،اسماعيلي،ميمن،ڪشميري رهندا آهن.
هتي جي هڪ اندازي موجب آبادي 100000 آهي.
هتي جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندر آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ڪدو جو گل
ڪدو جو گل (سائنسي نالو: ڪوسينيا گرينڊس,) (انگريزي: آئوي گورڊ, اسڪيئرليٽ گورڊ, اسڪيئرليٽ-فروٽڊ گورڊ,) ھڪ قسم جو ٻوٽو آھي جنھن جي ميوي کي ڪچو کايو ويندو آھي ھي گرم علائقن ۾ ھوندو آھي.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:ميوو ڀاڄيون زمرو:ميوو
496ع
ڊسمبر
زمرو:496ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
اوڍر
اوڍر سمن جي هڪ ذات، جيڪا اوڍر پٽ نوتيار پٽ نيت جو اولاد آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
آتم ڪهاڻي
آتم ڪٿا يا آتم ڪهاڻي اردو ۾ خودنوشت ، عربي ۾ سيرة ذاتيه ، فارسي ۾ خودزندگي نامه يا خويش نامہ يا حسب حال يا سرگذشت خود چون ٿا. اھا ليکڪ جي پنهنجي لکيل سوانح/جيونيءَ (حياتيءَ جي احوال) کي آتم ڪٿا يا ”آتم ڪهاڻي“ چئبو آهي. آتم ڪٿا جو ليکڪ جيئن تہ خود لکندڙ ئي هوندو آهي، ان ڪري اها جيوني/سوانح وڌيڪ سچي ۽ اعتبار جوڳي ٿئي ٿي. آتم ڪٿا لکڻ جا ٻہ مقصد ٿي سگهن ٿا: ليکڪ جي من ۾ ماضيءَ جي يادگيرين کي ٻيهر زنده جاويد ڪرڻ جو موقعو. آتم ڪٿا لکڻ جو ٻيو مقصد آهي تہ ليکڪ جي زندگيءَ جي آزمودن مان ٻيا بہ فيض حاصل ڪن. ڪنهن بہ شخص جي پنهنجي متعلق لکيل حياتيءَ جي احوال يا سوانح عمري کي، آتم ڪهاڻي سڏبو آهي. انگريزي لفظ آٽوبايوگرافي يوناني لفظن آٽوس (αὐτός)، بايوس (βίος) ۽ گرافين (γράφειν) مان نڪتل آهي. آٽوز جي معني آهي خود يا پاڻ، بايوس جي معني آهي زندگي ۽ گرافين جي معني آهي لکڻ. اھڙي طرح آٽوبايوگرافي جي معنيَ آھي  پنھنجي زندگي جو پاڻ لکيل احوال . لفظ آٽوبايوگرافي جو استعمال سڀ کان اول 1797 ۾ وليم ٽيلر لنڊن جي انگريزي جي ھڪ ماھوار رسالي ۾ ڪيو. يادگيريون درحقيقت آتم ڪٿا جي گھڻو ويجھو آھي پر پاسڪل جي راء مطابق يادگيرين ۾ ڌيان جو مرڪز لکندڙ جي پنھنجي زندگي بدران ان جي زندگي واري وقت ۾ ايندڙ ٻيا ھوندا آھن. آتم ڪھاڻي ۾ ذاتي زندگي ۾ ادا ڪيل ڪردار جا تفصيل ، ذاتي ڊائرين جو احوال ۽ پنھنجي زندگي متعلق اعتراف شامل ھوندا آھن. اعترافن ۾ زندگي ۾ ڪيل غلطين جو ذڪر ھوندو آھي. ليکڪ جي زندگي جو پاڻ لکيل اھو احوال جيڪو ظاھري ۽ معنوي لحاظ کان سچو ھجي يا ٻين لفظن ۾ اھڙو ذڪر جيڪو خيالي نہ ھجي. ان کي لکڻ جا مختلف طريقا ھوندا آھن. ان جي لکڻ جو ڪو ٺوس مجرد تصور ناھي ھوندو پر اھا بيانن سان ڀريل اھڙي غير واضح دائري ۾ اچي ٿي جيڪو ان ( آتم ڪھاڻي ) ۽ ڪھاڻي جي وچ ۾ آهي .آتم ڪهاڻي ادب جو ھڪ اھڙو قسم آھي جنھن ۾ ليکڪ نہ رڳو پنھنجي زندگي پر ان سان گڏ انھن ماڻھن ، جاين، خيالن ۽ واقعن جو بہ ذڪر ڪندو آھي جن کان اھو متاثر ٿيل ھوندو آھي.
ڊگھڙي
ڊگھڙي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدر مقام آهي. ھن شھر جي آبادي اٽڪل 50000 آهي. ھتي جي اڪثر آبادي سنڌي ڳالهائيندڙ آھي. ٻين ٻولين ۾ پنجابي ۽ اردو شامل آهن. شھر ۾ آرائين قبيلي جي ماڻهن جي وڏي اڪثريت آھي. ھتي بلوچ ڪميونٽي ۾ جدگال اڪثريت ۾ رھن ٿا. ٻين ذاتين ۾ ڪاپڙي، ڪولھي ۽ مينگهواڙ پڻ شامل آهن. ھتي ھڪ شگر مل ڊگھڙي شگر مل جي نالي سان واقع آهي. اھو چوڻ ۾ اچي ٿو ته ھن شھر جو نالو ھڪ ڊگھي عورت جي ڪري پيو.
آتم ڪهاڻي
اسلامي دنيا وارو ادب
ويھين صديءَ کان اڳ اسلامي دنيا ۾ آتم ڪهاڻي وارو ادب وڏي پيماني تي ٽن ٻولين ۾ لکيو ويو جن ۾ عربي، فارسي ۽ ترڪي ٻولي شامل آھن. مسلمانن ۾ آتم ڪٿائن لکڻ جي شروعات نائين صدي عيسويءَ ۾ مؤرخن، صوفي بزرگن ۽ سرڪاري عملدارن لکي ڪئي ۽ بعد ۾ مذھبي عالمن، فقيھن، طبيبن، سائنسدانن، حاڪمن، فوجين ۽ اسلام ۾ شامل ٿيندڙن پڻ لکڻ شروع ڪيون. اسلام کان اڳ جون آتم ڪٿائن جا فارسي ۽ يوناني مان عربي ۾ ترجما ڪيا ويا هئا ۽ ٿي سگھي ٿو ته انھن مان متاثر ٿي ڪري ان جي شروعات ٿي ھجي پر گھڻي ڀاڱي آتم ڪھاڻي جي شروعات تي محمد صہ جي سيرت جو اثر ھيو جنھن جي زندگي مسلمانن جي لاء شاھڪار نمونو ھئي. مسلمانن جون مشھور آتم ڪٿائن ۾ ابو حامد الغزالي (وفات 1111)، رزبھان باقلي (وفات 1209)، ابن العربي (وفات 1240),شاھ ولي الله (وفات 1762 )، ان سينا (وفات 1036)، شامي جنگي شاعر اسامه ابن منقض (وفات 1188)، ابن خلدون (وفات 1406), ظھيرالدين بابر (وفات 1530) جون آتم ڪٿائون مشھور آھن.
ڊگھڙي
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
آتم ڪهاڻي
سنڌي ۾ لکيل آتم ڪهاڻين جو مختصر احوال
سنڌيءَ ۾ ڪيتريون ئي آتم ڪٿائون لکيون ويون آهن، جيئن مرزا قليچ بيگ جي ”سائو پن ڪارو پنو“ ڊاڪٽر عمر بن دائود پوٽي جي ”منهنجي مختصر آتم ڪهاڻي“، جي ايم سيد جي ”منهنجي ڪهاڻي منهنجي زباني“، شيخ اياز جي ”ڪٿي بہ نہ ڀڃبو ٿڪ مسافر“ (چار جلد)، موهن ڪلپنا جي ”بک، ادب ۽ عشق“، لڇمڻ ڪومل جي ”وهي کاتي جا پنا“. سنڌي ٻوليءَ ۾ جن عالمن، اديبن ۽ شاعرن پنهنجي حياتيءَ جو احوال لکيو، تن جو ڪجهه تفصيل هن طرح آهي: ان کان سواء اِيم. ايڇ پنهور جي آتم ڪٿا “جگ بيتي آپ بيتي“ بہ سنڌيءَ ۾ ڇپيل آهي. جيڪا سندس انگريزيءَ ۾ لکيل آتم ڪٿا جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو ترجمو مشهور آرڪيالاجسٽ حاڪم علي شاھ بخاريءَ ڪيو آهي. ان کان سواءِ محترمه شهيد بينظير ڀٽو جي آتم ڪهاڻيءَ جو انگريزيءَ مان سنڌي ترجمو ”پورب ڄائي“ جي نالي سان مراد علي مرزا جو پڻ ڇپيل آهي.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:سنڌي ادب زمرو:سوانح حيات (صنف)
چوپڙ راند
چوپڙ راند: هي راند خاص ڪري وڏن ڳوٺن ۾ ۽ ٿورو ٻهراڙين ۾ اڪثر اونهاري جي منجهند جو ڏينهن ٺرڻ مهل پوڙها ۽ جواب ٻه يا چار ڄڻا گڏجي ڪندا آهن. هن ۾ ٽي ڍارا عاج جا چورس ٺهيل هوندا اهن، جن جي پاسن تي گول نشان هڪ، ٻه، پنج ۽ ڇهه هوندا آهن، جي هٿ سان ٽيئي گڏ اُڇلائبا آهن. ساريون جن کي سوگِٺيون به چون، جملي سورهن هونديون آهن، جي ڪاٺ جون گول ۽ مٿان گنبذَ وانگر جنڊيءَ چڙهيل، پڪي رنگ سان ٿينديون آهن. چوپڙ ڪپڙي جي ٺهيل، چؤپلاندي رِلڪي جنهن تي خانا نشان ٿيل هوندا آهن. ڪن تي زري ۽ ڪلابات جو ڪم ٿيل هوندو آهي. راند ڪرڻ مهل مرضي موجب کولي راند ڪري پوءِ ويڙهي رکي ڇڏبي آهي. ڍارا نه هجن ته انهن جي بدران ست ڪوڏيون به ڪم آڻيندا آهن.
حوالا
زمرو:رانديون
پاڪستان بين الاقوامي ايئرلائينز
پاڪستان انٽرنيشنل ايئرلائينز جنهن کي عام طور تي پي.آءِ.اي (P.I.A) چيو وڃي ٿو. هي پاڪستان جي قومي ايئر لائين آهي. پي. آءِ. اي ايشيا ۾ ايڪٽيهون وڏو هوائي سفري ادارو آهي، جنهن جي پاڪستان جي 23 هوائي اڏن کان سواءِ ايشيا، يورپ ۽ اتر آمريڪا جي 36 ملڪن لاءِ سروس موجود آهي.
هن ايئر لائن جو آغاز هندستان جي ورهاڱي کان اڳ 23 آڪٽوبر 1946 ع تي اوريئنٽ ايئر ويز جي نالي سان ڪلڪتا ۾ ٿيو. بعد ۾  10 جنوري 1955 ع تي نيشنلائيزڊ ڪري هن جو نالو پاڪستان بين الاقوامي ايئر لائنز رکيو ويو. پهرين عالمي پرواز 1955 ع ۾ قاهره ۽ روم  رستي لنڊن هلائي وئي.
منزلون
سيپٽمبر 2016 تائين، ايشيا، وچ اوڀر، يورپ، اتر آمريڪا جي 28 ملڪن  سميت 22 ملڪي پراوازون پي آئي اي جا جهاز ڀريندا رهيا.
1101ع
ڊسمبر
زمرو:1101ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
نرسري، ڪراچي
نرسري روڊ ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي.
هتي سنڌي،مهاجر،پٺاڻ،بوهري،اسماعيلي،ميمن،ڪشميري رهندا آهن.
هتي جي هڪ اندازي موجب آبادي 100000 آهي.
هتي جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندر آهي. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ڌنار
thumb| ٿر ۽ ڪوھستان ۾ لکين ماڻھو آھن جن جو گذران مال پالڻ ۽ مال ڌارڻ تي آھي. ڌنارن جي زندگي جديد دنيا جي ھر سھوليت کان وانجھيل آھي. انھن جي سموري ملڪيت زندگيءَ جي سموري پونجي اھوئي مال آھي. اڄڪلهه جنهن رفتار سان ڪڙهائي گوشت ڪتب آندو پيو وڃي ۽ جنھن طريقي سان وڌندڙ شھري آباديءَ جي صحت مند غذا لاءِ گوشت جو پورائو ڪيو پيو وڃي، ان حوالي سان ڳتي هلي سنڌ ۾ چوپائي مال جي کوٽ وڌي ويندي. ان ڪري اسان کي اڳم ئي ان حوالي سان جديد سائنسي بنيادن تي سوچي ان مسئلي جو اڳواٽ ئي حل ڪڍڻ گهرجي ته جيئن سنڌ ۾ اڳتي هلي چوپائي مال جي کوٽ نه ٿئي.
زمرو:سنڌ
اوڍرڪي ديھ
تعلقي گونيءَ (ٽنڊي محمد خان) ۾ هڪ ديهه جو نالو.
ايٽمي نيوڪليس
thumb|Nucleus drawing نيوڪليس ايٽم جو مرڪز آهي جنهن جي اندر پروٽان ۽ نيوٽران هوندا آهن. درحقيقت ڪنهن به عنصر جي ايٽم ۾ موجود پروٽان ۽ نيوٽران کي گڏيل طور تي نيوڪليس چيو ويندو آهي. جيئن ته نيوٽران تي ڪا به چارج نه هوندي آهي ۽ پروٽان تي واڌو چارج هوندي آهي، ان ڪري نيوڪليس تي به واڌو چارج هوندي آهي. نيوڪليس تي ڪل چارج پروٽان جي ڪل تعداد جي برابر هوندي آهي. اليڪٽران نيوڪليس جي چوڌاري مقرر مدار ۾ گردش ڪندا آهن. thumb|right|Helium atom QM
سهائي ٽالپر
سُهائي ٽالپر 23 سيپٽمبر 1987ع تي ٽنڊو محمد خان جي ڳوٺ ڀائيخان ٽالپر ۾ جنم ورتو، پاڻ پوليس کاتي ۾ اي ايس پي آهي. سندس والد جو نالو ڊاڪٽر عزيز ٽالپر آهي.
تعليم
هن پري اسڪول جي تعليم سي بي ايس ٽنڊو محمد خان مان ۽ پهرين کان ٽئين ڪلاس تائين جي تعليم شاهه لطيف اڪيڊمي ٽنڊو محمد خان مان حاصل ڪئي، چوٿين ڪلاس کان نائين ڪلاس تائين فوجي فائونڊيشن اسڪول ٽنڊو محمد خان مان علم پرايو، 2003ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين، 2005ع ۾ انٽر، بحريه فائونڊيشن ڪاليج حيدرآباد مان پاس ڪيو.2007ع ۾ بي ڪام گورنمينٽ زبيده ڪاليج حيدرآباد مان پاس ڪيو، چارٽرڊ اڪائونٽ ماڊيول اي ۽ بي الحمد اڪيڊمي حيدرآباد مان ۽ ماڊيول سي ايس ڪي اي اين ايس اسلام آباد مان پاس ڪيو، 2011ع ۾ گورنمينٽ زبيده ڪاليج حيدرآباد معرفت سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ايم اي (اڪنامڪس) جي ڊگري حاصل ڪيائين.
ڪميشن ۽ نوڪري
سيپٽمبر 2011ع ۾ ڪامپيڪس اڪيڊمي حيدرآباد ۾ سي ايس ايس جي تياري لاءِ داخلا ورتائين، 2012ع ۾ سي ايس ايس ڪئاليفائيڊ ڪيائين، سي ايس ايس ڏئي 2013ع ۾ پوليس کاتي ۾ اي ايس پي جو عهدو ماڻيائين، سُهائي ٽالپر ، ٽالپر خاندان جي ۽ لاڙ جي سرزمين جي پهرين سنڌي نياڻي آهي ، جنهن سي ايس ايس ڪري پوليس کاتي ۾ اي ايس پي جو عهدو ماڻيو.
علم ادب سان چاه
سهائي (Suhai) ٻالڪپڻ کان تعليم سان چاهه رکندڙ هئي، اهو ئي سبب آهي جو اڍائي سالن جي عمر ۾ هن شاهه لطيف جا 150 کان وڌيڪ شعر ياد ڪيا ۽ 6 سالن جي ڄمار ۾ هن پريس ڪلب حيدرآباد ۾ ” ڊبيٽ مقابلي“ ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي، ننڍي عمر ۾ هن سنڌي ٻالڪ تنظيمن جي پليٽفارمن تان سياسي ، سماجي، ثقافتي، علمي ۽ ادبي سرگرمين ۾ حصو وٺي پنهنجي خود اعتمادي کي جبل جي چوٽي جيان بنايو، اسڪول توڙي ڪاليج ۾ هميشه امتيازي پوزيشنون حاصل ڪندي رهي، هن ڪاليج ۾ تعليم دوران چونڊون کٽي ڪاليج جي” هيڊ گرل“ جا پڻ ڪيترائي ڀيرا اعزاز ماڻيا، ان حوالي سان هن ڪيترائي ايوارڊ ۽ مڃتا سرٽيفڪيٽ پڻ ماڻيا.
ڪراچي چيني سفارتخاني مٿان حملو، 2018ع
چيني سفارتخاني ڪراچي تي نومبر 23، 2018ع تي صبح جو 9:30 جو ٽن حملي آوارن فائرنگ ۽ حملي ڪري ڏنو. حملي ۾ ٻه پوليس اھلڪار، ٻه شھري جيڪي ويزا جي وصولي لاءِ اتي موجود ھئا سي به مارجي ويا. سنڌ پوليس جي اي ايس پي سهائي عزيز ٽالپر ٻه ڪلاڪ جنگ جي کي سنڀاليو ۽ پنهنجي ساٿي جي اڳواڻي ڪئي، هوءَ چيني قونصل خاني جي حفاظت ڪندي رهي ۽ سڀني ٽنهين حملي آورن کي ماري ڇڏيائي.
حوالو
زمرو:پاڪستاني عورتون پوليس آفيسر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي_ماڻھو
اسلام ڪوٽ
اسلام ڪوٽ ضلعي ٿرپارڪر جو ٻيو نمبر شهر، تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي، جنهن جو پراڻو نالو -اسلام- ڳڙهه آهي. هتي اڳي ٽالپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو، جيڪو پوءِ ڊهي ويو. هن وقت انهيءَ شهر جون ڪيتريون ئي جايون، -ان- قلعي جي سرن مان ٺهيل آهن. اسلام ڪوٽ ۾ برهمڻ، سوٽهڙ، مينگهواڙ، گُرڙا، ٺَڪر ۽ ڪولهي وغيره رهن ٿا. لوهاڻا، ٽالپرن جي وقت کان رهندڙ آهن، جيڪي لاڙ کان لڏي آيا هئا. اها -برادري- ذهين، واپاري ۽ شاهوڪار آهي. ڪيترائي لوهاڻا، هاڻي وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڪپڙي جي ڀرت جو واپاري هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، -تار- گهر، پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، -ٽائون- ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍَڪُ، ديرو ۽ مسافرخانو موجود آهي. مٺيءَ کان ننگرپارڪر ويندڙ لاري روزانو هتان لنگهي ٿي. ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آهي. مٺيءَ ۽ ننگرپارڪر جي وچ تي چڱو واپاري مرڪز وارو شهر آهي. هن جي ويجهو ٿهاريو هاليپوٽي ۾ ڪوئلي جو وڏو ذخيرو لڌو آهي. -اسلام ڪوٽ- ۾ -ڀڳت- نيڻو رام جو ميلو لڳندو آهي. هي مهاپرش دياوان، سخي ۽ خدمتگار هو، هن وقت به سندس آستاني تي روزانو سوين ماڻهو مفت لنگر کائيندا آهن. سلام ڪوٽ: هيءُ مٺي تعلقي ۾ ٻيو نمبر وڏو ۽ مشهور شهر آهي. هتي اڳي ٽاپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو. قلعو پوءِ ڊهي ويو، هن وقت انهيءَ هنڌ تي پرائمير اسڪول آهي. شهر جون ڪيتريون ئي جايون انهيءَ قلعي جي سرن مان جڙيل آهن. اُهتي لُهاڻن جو تعداد گهڻو آهي، جي پڙهيل ڪڙهيل ۽ واپاري پيشه آهن. سارسوُت برهمڻ، مينگهواڙ، گرڙا، ٺڪر، ڪولهي وغيره به رهن ٿا. لُهاڻا ٽالپرن جي وقت ۾ لاڙ کان آيل آهن. اُهي ذهين واپاري ۽ سرمائيدار آهن. ڪيترا لهاڻا وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڀرت جي ڪپڙي جو واپار هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، تار ۽ پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، ٽائون ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍڪ، ديرو ۽ مسافرخانو آهن. مٺي کان ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاري رزانو هتان لنگهي ٿي.
تاريخ
سنه 1204هه (سنه 1789ع) ۾ مير فتح علي خان ٿر جي پاسي ٻه ڪوٽ ٺهرايا، هڪڙو فتح ڳڙهه ۽ ٻيو اسلام ڳڙهه، جي هڪٻئي کان چاليهن ڪوهن تي هئا. پاسي وارن راجائن انهن قلعن جوڙڻ تي اعتراض آندو، پر مير انهن جي اعتراضن ڏي خيال ڪونه ڏنو. انهيءَ کان پوءِ سنه 1813ع ۾ جوڌپور جي راجا کان عمرڪوٽ به هٿ ڪيائون، انهيءَ طرح ٿرپارڪر جو اِهو پاسو سڀ ميرن جي هٿ ۾ آيو. اسلام ڪوٽ يا اسلام ڳڙھه به ساڳئي سال 1204ھه ۾، مير فتح علي خان، فتح ڳڙھه کان چاليھه ڪوھه پري اتر طرف ٺھرايو؛ اھو به اڄ تائين موجود آھي، ۽ ان نالي سان ڳوٺ ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آھي.
خارجي ڳنڍڻا
Islamkot Airport Plan
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
گجر
گجر هڪ سبزي آهي جيڪا سڄي دنيا ۾ کاڌي ۽ پوکي ويندي آهي.
499ع
ڊسمبر
زمرو:499ء زمرو:پنجين صدي زمرو:سال
ڇاپو
ڇاپو __(Edition):
ايڊيشن __(Edition):
ڪنھن ڪتاب جون سموريون ڪاپيون جيڪي ساڳيون ھجن ۽ ٽائيپوگرافي جي ڪنھن ٻہ نموني سان ٽائپ ٿي پرنٽ ٿين ته ن کي ايڊيشن چئبو آهي.
پھريون ايڊيشن
ساڳئي ڪتاب جي ايڊيشن جيڪا ڪوئي بہ ساڳيو پبلشر پھريون دفعو ڪري تہ اھا پھرين ايڊيشن سڏبي آھي.
جامع ايڊيشن
(Variorum Edition)
اهڙو مڪمل ايڊيشن، جنهن ۾ مختلف شارحن جي حاشين کي جمع ڪري پيش ڪيو وڃي.
ائبرجڊ ايڊيشن
(Abridged Edition):ڪنهن تاريخي ڪتاب يا ڪنهن ناول يا تحرير کي پڙهندڙن جي سهولت لاءِ ننڍو ڪري لکجي جيئن اُن جو بنيادي پيغام نه ضربجي. شيڪسپيئر جا اڪثر ڊراما ٻارن لاءِ ننڍا ڪري ڇاپيا ويا آهن.
حوالا
زمرو:ڪتاب ڇپائي
پالڪ
thumb|پالڪ پالڪ (Spinach) (سائنسي نالو: Spinacia oleracea) هڪ کاڌو ويندڙ گلن وارو ٻوٽو آهي۔ هيءَ هڪ قسم جي سبزي يا ترڪاري آهي، جيڪا سرديءَ جي مند ۾ ٿيندي آهي، پالڪ ۾ وٽامن اي، بي، سي، نمڪيات، لوهه ۽ ڪئلشيم گهڻي انداز ۾ موجود آهي. پالڪ جي ڪِن قسمن جو اصل وطن عربستان چيو وڃي ٿو.
عبدالله بن عثمان
عبدالله بن عثمان حضرت عثمان رض ۽ حضرت رقيه بنت محمد رض جو صاحبزادو هيو جن جي ٻن سان جي عمر ۾ ئي وفات ٿي وئي هئي۔
پالڪ
پالڪ کي انگريزيءَ ۾ اسپناج ۽ فارسيءَ ۾ اسپناج يا اسفناج چوندا آهن. هن جا ٻه قسم آهن. هڪڙيءَ جو ٻج چهنبيارو ۽ پن ٽڪنڊا ٿيندا آهن ۽ ٻئيءَ جو ٻج لسو ۽ پن گول ٿيندا آهن. هيءَ مشهور سائي ڀاڄي آهي. هن جا پن ساڳ وانگي ٻوڙ ۾ ڪم ايندا آهن. هيءَ آڪٽوبر ۽ نومبر مهيني ۾ پوکڻ گهرجي. ڇَٽ به ڪندا آهن ۽ چرين ۾ به پوکيندا آهن. جي چريون ڪجن ته وچ ۾ هڪ فوٽ جي وڇوٽي رکجين ۽ چئن چئن انچن تي چونگي يا ٻج جو داڻو هڻجي. پالڪ چانوري ۾ چڱي ٿيندي آهي، زمين ڀلي گهرجي ۽ پاڻي مُئو. ڪچيءَ ۾ هن کي اڪثر جهرڪيون نقصان رسائينديون آهن، تنهنڪري ڄاري وجهي ڇڏجيس. هن جو انگريزي ٻج به ايندو آهي، جنهن جي لاءِ ته ايتري سنڀال گهرجي نه ته ڏيهي ٻج ته پڙن ۾ عام پوکبو آهي.
تاريخ
روايت آهي ته جڏهن عربن اسپين فتح ڪيو ته پالڪ ان ملڪ ۾ پهچي وئي ۽ پوءِ ٻين ملڪن ۾ پکڙي. پالڪ جا ٻه قسم مشهور آهن. هڪڙي ولائتي پالڪ، جنهن جا پن وڏا گول ۽ ڳاڙهسري رنگ جا ٿين ٿا. پالڪ جو هيءُ قسم سڄو سال پوکجي ٿو ۽ پيداوار گهڻي ڏيندو آهي. پالڪ جو ٻيو قسم سنڌي يا ڪلڇڻ پالڪ آهي، جيڪا فقط سياري جي موسم ۾ ٿيندي آهي. هن قسم جي پالڪ جا پن ننڍا چهچ سائي رنگ جا ٿيندا آهن. ديسي پالڪ فقط ربيع جي موسم ۾ پوکي ويندي آهي. سنڌ ۾ پالڪ سادي به رڌبي آهي ته بِهن، پٽاٽن ۽ گوشت سان گڏ به رڌبي آهي. سيئل مڇيءَ ۾ به پالڪ وجهبي آهي.
عبدالله بن عثمان
زمرو:اهلبيت
پالڪ
طب ۾
طبي لحاظ کان هيءَ جلد هضم ٿيندڙ ۽ تاثر ۾ ٿڌي آهي. گرم ۽ خشڪ طبيعت وارن لاءِ وڏي فائديمند آهي. تجربن کان پوءِ معلوم ٿيو آهي ته پالڪ ۾ فولاد ۽ ڪئلشيم جو مقدار تمام گهڻو هوندو آهي، جنهن سان جسم جا هڏا مضبوط ٿين ٿا. پالڪ رت وڌائڻ لاءِ بهترين غذا آهي.
حوالا
زمرو:سبزيون
ڇتارا
ڇتارا __(Sextet):
ڇتارو ڇهن سٽن تي مبني اهڙي شعري صنف آهي، جنهن جون ٻه ٻه سٽون هم قافيا هونديون آهن. پهريون ”ٻه سٽون“ هم قافيا، بند جو آخري لفظ ٽين سٽ/ ٻئي بند جو پهريون حصو ٿي ڪم ايندو آهي. اهڙي ريت ٻيون ٻه سٽون/بند پاڻ ۾ هم قافيا هوندو آهي ۽ ٽيون حصو/ ٻه سٽون بند/ آخري بند پاڻ ۾ هم قافيا هوندو آهي. ان بند جو آخري لفظ قافيو ۽ هن سڄي ڇتاري جو پهريون لفظ ساڳيو هوندو آهي. سنڌيءَ ۾ ڇتارا مختيار ملڪ، مير محمد پيرزادي، تاج جويي، ج. ع. منگهاڻي لکيا آهن. ڇتارو اصل ۾ هندي شعري صنف ’ڪنڊلي‘ جو جديد ۽ سڌريل روپ آهي.
پٽيل پاڙا
پٽيل پاڙا ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي.
هتي سنڌي،مهاجر،پٺاڻ،بوهري،اسماعيلي،ميمن،ڪشميري رهندا آهن.
هتي جي هڪ اندازي موجب آبادي 100000 آهي.
هتي جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندر آهي.
1102ع
ڊسمبر
زمرو:1102ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
گوگڻو
thumb گوگڻو هڪ سبزي آهي جيڪس هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي. انساني خوراڪ لاء ننڍا گوگڻو ۽ جانورن لاء وڏا گوگگڻو پوکيا ويندا آهن۔ زمرو:فصل
مـحمـد ايوب کهڙو
محمد ايوب کھڙو سنڌ جو سياستدان محمد -ايوب کهڙو- 14 -آگسٽ- 1901ع تي، لاڙڪاڻي جي ڳوٺ ’عاقل‘ ۾ ڄائو. مئٽرڪ سنڌ مدرسي ڪراچيءَ مان ڪيائين، جنهن کان پوءِ ڊي. جي سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ ۾ -تعليم- حاصل ڪيائين. 1921ع ۾ سندس پيءُ شاهه محمد کهڙي جي وفات کان پوءِ، -تعليم- اڌ ۾ ڇڏي لاڙڪاڻي واپس ويو ۽ پوءِ جلد ئي سياست ۾ حصو ورتائين. .هن پرائمري تعليم پنهنجي اباڻي ڳوٺ عاقل ۾ پڙهي، سيڪنڊري تعليم لاءِ لاڙڪاڻي جي واحد انگريزي مدرسي اسڪول ۾ داخلا ورتي جتان ڇهه درجا پاس ڪري پوءِ سنڌ ۾ مئٽرڪ لاءِ اهل حيثيت صاحبن جي اولاد لاءِ واحد اسڪول سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي ۾ داخلا ورتي جتان اٽڪل 1918ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪري ڪراچي جي ڊي جي ڪاليج ۾ دخلا ورتائين. پاڻ اڃان ڪاليج جي پهرين سال ۾ هيو ته سندس والد ميان شاهه محمد 1920ع ۾ وفات ڪئي. نيٺ کهڙو صاحب تعليم کي اڌ ۾ ڇڏي. گهر ۾ وڏي پٽ هئڻ سبب پنهنجي والد جي ڇڏيل زمينداري سنڀالڻ شروع ڪئي. جڏهن محمد ايوب کهڙو صاحب ڪٽنب ۽ جائداد جي ذميواري سنڀالي. ان وقت سندس عمر صرف 19 سال هئي. .
خاندان
سندس والد وڏيرو ميان شاهه محمد خان کهڙو لاڙڪاڻي تعلقي جي عاقل ڳوٺ جو ويٺل هو، جنهن پنهنجي محنت، ڪفايت، شعاريءَ ۽ سٺي انتظام ذريعي زمينداري وڌائي ۽ سڌاري، چڱو پيسو ورثي ۾ ڇڏيو. زميندار طبقي وٽ، باوجود وڏين ملڪيتن ۽ گهڻي پيدائش جي به پيسي جي اڪثر بچت ڪانه رهندي آهي. ليڪن ميان شاهه محمد جهڙا ڇٽا زميندار ملن ٿا، جي ملڪيت به وڌائين ۽ پوين لاءِ پئسو به ڇڏي وڃن. ميان شاهه محمد 2 شاديون ڪيون هيون جن مان چار فرزند ٿيس: (1) ميان محمد ايوب(2) حاجي محمد مراد خان، (3) محمد نواز خان ۽ (4) ميان علي گوهر خان. ميان شاهه محمد کهڙي کي ٻه زالون هيون، جن مان چار پٽ هيس پهريون پٽ خانبهادر محمد ايوب کهڙو، حاجي محمد مراد، ميان محمد نواز ۽ ميان علي گوهر کهڙو شامل آهن
اولاد
هن کي چار فرزند آهن:(1) شاهه محمد، جيڪو زمينداري ڌنڌي ۾ رڌل رھيو. (2) شاهه زمان ايل. ايل. بي پڙهيو. (3) مسعود احمد آمريڪا ۾ انجنيئرنگ پڙهيو. ۽ (4) خالد محمود، جنهن بي اي آنرس پاس ڪئي. .کيس اولاد ۾ شاهه محمد پاشا کهڙو، شاهه زمان، مسعود احمد ۽ خالد محمود پٽ آهن. سندس نياڻي محترمه رشيده کهڙو قومي اسيمبلي ميمبر رهي.
وفات
پاڻ روزن واري عيد جي رات 9 وڳي تاريخ 20 آڪٽومبر 1980ع تي انتقال ڪري ويو. انتقال وقت سندس عمر 79 سال هئي. .
حوالا
زمرو:1901ع جون پيدائشون زمرو:1980ع جون فوتگيون زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو
الله
150px|thumb|
الله عربي زبان ۾ خالق لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ آهي. جيڪو انگريزي زبان جي لفظ God جو متبادل آهي. هي لفظ صرف مسلمانن تائين محدود نه آهي پر وچ اوڀر ۽ ٻين اسلامي ملڪن ۾ رهندڙ غير مسلمان به استعمال ڪندا آهن.
هڪ ٻي جاءِ تي بيان آهي ته؛
مسلمان جي عبادت ڪندا آهن ۽ پاڻ کان علاوه ٻين مذهبن وارن کي الله وحد هو لا شريڪ له جي عبادت ڪرڻ جي دعوت ڏيندا آهن.
(عربي ٻوليءَ جو لفظ) خدا تعاليٰ جو ذاتي نالو (لفظي معنيٰ = عبادت ڪرڻ). -الله- جي ذات اعليٰ ۽ بلندترين آهي. قرآن شريف ۾ ”-الله-“ جو لفظ 2697 ڀير آيو آهي. ابن العربيءَ جو قول آهي ته ”-الله-“ جو اسم علم آهي ۽ انهيءَ برحق معبود تي دلالت ڪري ٿو، جنهن ۾ سڀ حقائق وجوديہ موجود آهن. ”-الله-“ ذات -باري- تعاليٰ جو -اسم اعظم- آهي: ”-الله- لا الہ الا هو وحده“. گهڻن عارفن جو اهوئي خيال آهي. علامه بيضاويءَ جو چوڻ آهي ته ”-الله-“ جو لفظ ’-الله-‘ مان مشتق آهي. ابوالهيثم کان جڏهن ’-الله-‘ جي اسم جي لغوي -تحقيق- جي -باري- ۾ پڇيو ويو ته هن چيو ته ”حقيقت ۾ ’الاه‘ هو، ال تعريف داخل ڪيو ويو ته -الله- ٿي ويو. يعني ٻه متحرڪ لام هڪڙي هنڌ گڏجي ويا، انهيءَ ڪري هڪڙو لام ٻئي ۾ مدغم ٿي ويو ۽ ’-الله-‘ ٿي ويو.“ البيضاويءَ جو اهو چوڻ آهي ته اصل ۾ هي صفاتي نالو هو، مگر جڏهن -الله- جي ذات سان مختص ٿيو، تڏهن -الله- جي ذات کان سواءِ ٻئي ڪنهن لاءِ استعمال نٿو ٿئي. تڏهن هن کي اسم عَلَمَ جي حيثيت حاصل ٿي وئي. انهيءَ سلسلي ۾ قاضي شهاب الدين الخفاجيءَ جو هيءُ قول آهي ته ”-الله-“ جو اصل يا اشتقاق يا -ان- جي عربي غير عربي هئڻ جي -باري- ۾ ڪئين قول آهن ۽ انهن ۾ اختلاف آهي. جيتوڻيڪ چيو ويو ته جيئن انساني عقل خدا جي ذات ۽ صفات جي -باري- ۾ ٺوڪرون کائيندو رهيو آهي، اهڙيءَ طرح لفظ ’-الله-‘ بابت پڻ ششدر ٿي ويو آهي، ڇو ته هن لفظ ۾ به -ان- جي صفاتي نوراني شعاعن جو عڪس آهي، جنهن جي ڪري -اهل- بصارت ۽ بصيرت حيرت زده آهن. ڪي عالم لفظ ’-الله-‘ کي سامي زبان جو لفظ ڄاڻائين ٿا، مگر انهيءَ -باري- ۾ يقين سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. دراصل سامي ٻولين ۾ ڪي اهڙا لفظ مشابهت رکندڙ هم معنيٰ هوندا آهن. الزبيدي چوي ٿو ته ’-الله-‘ جو ’الف‘ حذف ڪري نٿو سگهجي، بلڪ الف سميت سڄي لفظ مان ئي ’-الله-‘ جو مقدس نالو بنجي ٿو. ٻيو ته ’-الله-‘ انهن اسمن مان آهي، -جن- جي فعل مان اشتقاق -جائز- ڪونهي. -ان- جي برعڪس ’رحمان‘ ۽ ’رحيم‘ جي فعل مان اشتقاق ٺهي سگهندو آهي. زبيدي چوي ٿو ته صحيح قول آهي ته ’-الله-‘ -ان- ذات جو اسم علم آهي، جو واجب الوجود آهي ۽ جنهن ۾ سڀئي صفتون ڪمال انداز ۾ جمع آهن ۽ هيءُ غيرمشتق هوندو آهي.
”-الله-“ اسم ذات آهي ۽ ذات باريءَ جي نالي لاءِ اهڙو موزون لفظ دنيا جي ڪنهن به ٻوليءَ ۾ موجود ناهي. اهو لفظ ذات -باري- تعاليٰ جي سلبي مفهوم سان گڏ ايجابي مفهوم کي به جامعيت سان ادا ڪري ٿو. -ان- مان هڪ طرف سڀني باطل معبودن جي نفي ٿئي ٿي ته ٻئي طرف انهيءَ هستيءَ جي -اثبات- ٿئي ٿي، جنهن لاءِ قرآن شريف ۾ آهي ته ”-الله- هڪڙو ئي ته آهي“. ”-الله-“ جي صفتن يعني -تخليق-، ربوبيت ۽ قدرت ڪاملہ جو ادراڪ ته ٿي سگهي ٿو، پر ذات جي حقيقت -انسان- جي علم ۽ فهم کان بالا آهي. مسلمان انهيءَ پاڪ نالي سان گڏ تعظيمي لفظن (تبارڪ و تعاليٰ، جل جلالہ وغيره) جو اضافو ڪندا آهن. (وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو ”خدا“).
پنجابي ڪيلنڊر
پنجابي ڪيلنڊر (Punjabi calendar) بڪرمي ڪيلنڊر تي مبني آھي۔
الله
قرآن شريف ۾ ارشاد ٿيو آهي ته: اَللّٰہُ الَّذِیۡ رَفَعَ السَّمٰوٰتِ بِغَیۡرِ عَمَدٍ تَرَوۡنَہَا ثُمَّ اسۡتَوٰی عَلَی الۡعَرۡشِ وَ سَخَّرَ الشَّمۡسَ وَ الۡقَمَرَ ؕ کُلٌّ یَّجۡرِیۡ لِاَجَلٍ مُّسَمًی ؕ یُدَبِّرُ الۡاَمۡرَ یُفَصِّلُ الۡاٰیٰتِ لَعَلَّکُمۡ بِلِقَآءِ رَبِّکُمۡ تُوۡقِنُوۡنَ (الرعد: 2) ”الله اهو آهي جنهن ٿنڀن کان سواءِ آسمانن کي مٿانهون ڪيو اٿس، جنهن کي توهان ڏسو ٿا. پوءِ عرش تي قائم ٿيو ۽ سج ۽ چنڊ کي پنهنجي پنهنجي ڪم ۾ لڳايو اٿس. هو هڪ مقرر مدت تائين هلي ٿو (هو) ڪم جي تدبير ڪري ٿو ۽ نشانين کي کولي بيان ڪري ٿو ته من توهان پنهنجي پالڻهار سان ملڻ جو يقين ڪيو.“
پنجابي ڪيلنڊر
پڻ ڏسو
زمرو:پنجابي ثقافت
الله
بڻ بنياد
لفظ الله عربي زبان ۾ ال ۽ لاه جو مرڪب آهي جنهن جي معنيٰ آهي خدا. لفظ الله عربي کان سوءِ ابراني ۽ آرمينيائي زبانن ۾ به موجود آهي.
اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟ (ڪتاب)
سنڌي ۽ اردو ٻولين جي بزرگ اديب ۽ نئين زندگي رسالي جي باني -ايڊيٽر- مولانا عبدالواحد سنڌيءَ جي اردوءَ ۾ لکيل ڪتاب جو ”اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟“ عنوان سان سنڌيءَ ۾ ترجمو شبانه سولنگيءَ ڪيو آهي. ڊيمي سائيز جي 96 صفحن تي مشتمل ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1998ع ۾ ۽ ٻيو ڇاپو 1999ع ۾ سنڌيڪا اڪيڊميءَ، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچيءَ پاران ڇپي پڌرو ڪيو. هن مختصر ڪتاب جي قيمت 25 رپيا آهي. هن ڪتاب ۾ -اسلام- ڇا آهي، -اسلام- جو پيغام آڻيندڙ آخري رسول صلي -الله- عليه وسلم،سندن اسوه حسنه، -اسلام- جي پکيڙڻ دوران پيش آيل تڪليفن، رسول پاڪ جي مڪي ۽ مدني زندگي، جنگين ۽ -اسلام- جي فروغ ۾ ادا ڪيل ڪردار کان وٺي آخري حج تائين جو سمورو ذڪر موجود آهي.
الله
اللهﷻجا نوانوي نالا
اسلامي عقيدي موجب الله جي ذاتي نالي الله کان سواءِ الله جا نوانوي صفاتي نالا مشهور آهن. جيڪي هيٺ ڏجن ٿا.
انهن نالن جي نسبت سان ڀڳوان شري رجنيش جو هڪ مشهور ڪتاب Ninety Nine name of nothing پڻ لکيل آهي.
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:مذهب
چلھر راند
چَلِهر: هي راند ٻه يا چار، گهڻو ڪري ننڍا ڇوڪر گڏجي يا ڪي جوان به، اڱڻ جي اوٽي تي اڱر يا ڪنهن ڪاٺي سان ليڪا ڪڍي يا واريءَ تي ليڪا ڪڍي ڪندا آهن. پوڙها ڪونه ڪن. هرهڪ رانديگر وٽ چار ساريون هونديون آهن، جي هو پاڻ گڏ ڪندو. مثلاً چار ڪوڏيون، ککڙيون، ڦولهڙيون، ٺِڪريون، ڀتر، ڪکن جا ٽڪر وغيره. هر هڪ سنگتي وٽ جدا جدا قسمن جون ساريون هونديون آهن، جيئن سڃاڻي سگهجن. هن ۾ ڍارا ڪم ڪونه آڻين. چئن ڪوڌين سان راند ڪبي آهي، جي ڍارن وانگر پٽ تي اڇلائبيون آهن. اونڌين ۽ سنئين پوڻ تي داڻا شمار ڪبا آهن. چارئي سنئيون پيون ته چئبو ”چلهر“ ۽ پنج داڻا شمار ڪبا، جي چارئي اونڌيون پيئون ته ”اَٺو“ ۽ ڏهه داڻا شمار ڪبا. انهن ٻنهي حالتن ۾ رانديگر کي هڪ ڌڪ وڌيڪ هڻڻ جي مجرائي ملندي. ٻي حالت ۾ جيتريون ڪوڏيون اوتريون داڻا شمار ڪبا. جنهن پنهنجون چار ئي ساريون اڳ رچايون، تنهن کٽيو. ان بعد ٻيو ، ٽيون، باقي جيڪو چوٿون پڇاڙي جو رهندو ان جي ڪا نه ڪا ساري رهجي ويندي، ان هارايو.
حوالا
زمرو:رانديون
شڪارپور ضلعو
شِڪارپور ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام شڪارپور شهر آهي. ھي ضلعو سنڌ جي اتر اولھ واري حصي ۾ واقع آھي. ان جي اتر ۾ ڪشمور ۽ جيڪب آباد ضلعا، اولھ ۾ جيڪب آباد ضلعو، ڏکڻ ۾ لاڙڪاڻو ضلعو ۽ اوڀر ۾ سکر ضلعو واقع آھن. ضلعي صدرمقام برٽش انڊيا جي دؤر م ھندوستان جو پيرس طور مشھور ھيو پر ھاڻي سنڌ جي پسمانده شھرن ۾ شامل آهي جتي تعليم ، صحت، صفائي ۽ وندر جي سھولتن جو وڏو فقدان آهي. ان کي دروازن جو شھر پڻ سڏيندا ھئا. ھاڻي دروازا ڪانہ رھيا آھن پر جن علائقن م ھيا اھي ھاڻي انھن دروازن جي نالي مشھور آھن جيئن واڳوڻو در، لکي در، ھاٿي در، سوي در، ھزاري در، خانپوري در وغيره. ھي ضلعو 1843 ۾ قائم ٿيو ۽ خيرپور ميرس کي ڇڏي ڪري پوري اتر سنڌ تي مشتمل ھيو. بعد م جيڪب آباد جو ضلعو ان مان قائم ڪيو ويو. 1901 ۾ ان جي ضلعي حيثيت ختم ڪري نئين قائم ٿيل سکر ضلعي جو تعلقو بڻايو ويو. وري پھرين جولاء 1977ع م ان کي سکر کان ڌار ڪري ضلعي جي حيثيت ڏني وئي جيڪا اڃا قائم آهي. ھن ضلعي جي چئن تعلقن ۾ سپروائزري سرڪل، 63 تپا ۽2187 ڳوٺن کان علاوه هڪ ميونسپل ڪاميٽي، 7 ٽائون ڪاميٽيون، 3 مارڪيٽ ڪاميٽيون،33 يونين ڪائونسلون، 42 پوليس اسٽيشنس ۽ 57 پوسٽ آفيسون آهن.
انتظامي ۽ سياسي ورھاست
هن ضلعي جي پکيڙ 2،512چورس ڪلوميٽر آهي، تعلقن جو تعداد 04، سب ڊويزن 02، ميونسپل ڪاميٽي 01، ٽائون ڪاميٽيون 06، سپروائزري تپيداري سرڪل 13، تپيداري سرڪل 60، ۽ ديهن جو تعداد 260 آهي.
تعلقا
ھن ضلعي م ھيٺيان چار تعلقا آهن:
قومي اسيمبلي جا تڪ
ھن ضلعي ۾ قومي اسيمبلي جا ٻہ ھيٺيان تڪ آھن:
اين اي 198 شڪارپور 1
ھن تڪ ۾ شڪارپور ۽ خانپور تعلقن وارا علائقا شامل آهن. ھن تڪ مان 2018 جي جنرل اليڪشن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جو عابد حسين ڀيو چونڊجي آيو جيڪو سابق پارليامينٽرين مرحوم الطاف حسين ڀيو جو پٽ آھي ۽ سندس تعلق شڪارپور جي جاڳڻ ڳوٺ سان آهي.
اين اي 198 شڪارپور 2
ھن تڪ ۾ لکي غلام شاهہ ۽ ڳڙھي ياسين وارا علائقا شامل آهن. ھن تڪ مان 2018 جي جنرل اليڪشن ۾ گرينڊ ڊيموڪريٽڪ الائنس جو غوث بخش مهر چونڊجي آيو جيڪو ھڪ پراڻو پارليامينٽرين آھي ۽ سندس تعلق لکي غلام شاھ جي ڳوٺ وزير آباد سان آهي.
پي ايس 7 شڪارپور 1
ھن تڪ شڪارپور شھر وارو آھي. ھن تڪ مان 2018 جي عام چونڊن ۾ پيپلزپارٽي جو امتياز شيخ چونڊجي آيو جيڪو شڪارپور جي ھڪ نامور وڪيل مرحوم عبدالرحمان شيخ جو پٽ آھي.
پي ايس 8 شڪارپور 2
ھن تڪ شڪارپور شھر وارو آھي. ھن تڪ مان 2018 جي عام چونڊن ۾ جي ڊي اي جو محمد شهريار مھر چونڊجي آيو جيڪو مشھور پارليميٽيرين غوث بخش خان مھر جو پٽ آھي. شھريار مھر 1976ع ۾ شڪارپور شھر ۾ پيدا ٿيو پر سندس خاندان جو تعلق لکي غلام شاهہ جي ڳوٺ وزير آباد سان آهي. ھي فوج م ڪيپٽن رھيو آھي 1994 کان 2002 تائين پاڪ فوج م رھيو پوء استعيفا ڏئي سياست ۾ شامل ٿي ويو.
پي ايس 9 شڪارپور 3
ھن تڪ ڳڙهي ياسين شھر وارو آھي. ھن تڪ مان 2018 جي عام چونڊن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جو آغا سراج احمد دراني چونڊجي آيو جيڪو مرحوم آغا صدرالدين دراني جو پٽ آھي. شھريار مھر 1953ع ۾ ڳڙهي ياسين شھر ۾ پيدا ٿيو.
آبادي
ھن ضلعي جي آدمشماري 1972ع ۾ 5،30،551 ھئي جيڪا 1981 ۾ وڌي 5,96,409 ٿي وئي. 1998 ۾ 8,80,438 ٿي وئي، 2017 ۾ آدمشماري 12,31,481 ٿي وئي. آبادي جي گھاٽائي 2017 جي آدمشماري مطابق 477.9 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي. 2017 جي آدمشماري مطابق ڪل مرد 6,34,985 ھيا جيڪي ڪل آبادي جو %51.6 ھيا. ڪل عورتون 5,96,477 ھيون جيڪي ڪل آبادي جو %48.4 ھيون. کدڙن جو تعداد 19 ھيو. آبادي جو شھري علائقن ۾ ۽ ٻھراڙي م رھندڙ ھيو. ڪل شھري آبادي 3,03,249 ھئي جيڪا ڪل آبادي جو %24.6 ھيو ۽ ٻھراڙيءَ م رھندڙ ماڻھو 9,28,232 ھيا جيڪي ڪل آبادي جو %75.4 ھيو .لساني لحاظ کان سنڌي ڳالهائيندڙ 95.77، اڙدو 1.81، پنجابي 0.24، پشتو 0.22، بلوچي 1.01، سرائيڪي 0.60 ۽ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙ 0.36 آهي. هن ضلعي ۾ معذورن جي ڪل آباديءَ جو انگ 0.75 في سيڪڙو آهي.
تاريخ
سنڌ گزيٽئر ۾ لکيل آهي ته “امير بهادر خان دائودپوٽي اول پنهنجي طاقت ۽ شجاعت سان مقامي مهرن کي لڙائيءَ ۽ خونريزيءَ کانپوءِ هار ڏئي ڀڄايو، هي علائقو مهرن کان فتح جي يادگار طور هن شهر جو بنياد وڌو جنهن جو نالو شڪارپور تجويز ڪيو ويو” ان مان ثابت ٿئي ٿو ته امير بهادر خان دائودپوٽي اول سن 1026 هه ــ 1617 ڌاري شڪارپور خود مختيار رياست جو بنياد وڌو .شڪارپور جو سڄو عروج پٺاڻ دور سان وابسته آهي، جن شهر جي ترقي ۽ تعمير ۾ حصو ورتو ۽ شهر جي چوڌاري دائودپوٽن جي تعمير ڪرايل چارديواريءَ جي مرمت ڪرائي،چوگرد باغ لڳرايا، شهر جي جامع مسجد نئين سر قائم ڪرايائون. احمدشاهه ابداليءَجي پٽ تيمورشاهه افغانستان کان هندو تاجر گھرائي هت آباد ڪيا جن بخارا، ترڪستان، روس، ايران، چين، جاپان، تبت ۽ آفريڪا تائين واپار جو سلسلو جاري رکيو. واپار جي ڏينهون ڏينهن وڌندڙ گنجائش کي پيش نظر رکندي 1790ع ڌاري هتي قلعي قافلي جي نئين سر تعمير ڪيائون.1842ع تائين ٽالپرن جي قبضي ۾ئي رهيو ته 1842ع ڌاري ٽالپرن جي فوج شڪارپور ۾ داخل ٿي اهڙي طرح پٺاڻن جو اقتدار ختم ٿي ويو. 1842ع ۾ شڪارپور ٽالپرن جي ئي قبضي ۾ آيو. 1843ع ۾ سنڌ جي فتح کانپوءِ انگريزن سنڌ جو نظم ونسق نئين بنياد تي قائم ڪري سنڌ کي ٽن ضلعن ڪراچي، حيدرآباد ۽ شڪارپور ۾ تقسيم ڪيو ۽ سنڌ جو دارالخلافه 1847ع تائين حيدرآباد رهيو تنهن کانپوءِ ڪراچي منتقل ڪيو ويو. شڪارپور ضلعو ھاڻوڪي ضلعن گھوٽڪي، سکر، دادو ۽ لاڙڪاڻي جي حدن تائين پکڙيل ھيو. . ان جي تعلقن ۾ شڪارپور تعلقي سميت 14 تعلقا ميرپورماٿيلو، گھوٽڪي، روهڙي، سکر، پنوعاقل، نوشهروابڙو، رتوديرو، لاڙڪاڻو، قنبر، نصيرآباد، لبِ دريا (موجوده ڏوڪري) ميهڙ ۽ ڪڪڙ شامل ھيا. انھن مان چار تعلقن جي حيثيت سب ڊويزن واري ھئي جن ۾  روهڙي، سکر، لاڙڪاڻو ۽ ميهڙ  شامل ھيا. ايف ـ جي ـ گولڊ ـ سمڊ “ترڪِ شڪارپور” ۽ اِي ـ ايڇ ـ ايٽڪن E.H.Eitken ) ( ضلعي شڪارپور جو ڪل رقبو 11،532 مربع ميل لکيو آهي، جڏهن ته گزيٽيئر سنڌ ۾ تحصيل شڪارپور جو رقبو 504 مربع ميل بيان ڪيو ويو آهي. 1883ع ۾ انگريز حڪمرانن شڪارپور مان تمام سرڪاري دفتر سکر منتقل ڪري ڇڏيا ۽ پهرين آگسٽ 1901ع تي سکر ۽ لاڙڪاڻي کي ضلعي هيڊڪوارٽر جو درجو ڏيئي شڪارپور کي ضلعي سکر جو تعلقو بڻايو ويو  وري اڳتي هلي هڪ دفعو ٻيهر سال 1977ع ۾ شڪارپور کي ضلعو بنايو ويو.
تعليمي ادارا
1855ع ۾ شڪارپور ۾ پهريون پرائمري اسڪول قائم ڪيو ويو جنهن ۾ مسلمان ۽ غير بغير ڪنهن رنگ، نسل، ذات ۽ پات جي تعليم جي اهم زيور سان آراسته ٿيڻ لڳا، بعد ۾ انگريز سرڪار ضرورت جي پيشِ نظر شهر جي ڳوٺن ۾ پرائمري اسڪولن جو ڄار وڇايو. قيام پاڪستان کانپوءِ اسڪولن ۾ اضافو ٿيو آهي. 95ـ1994ع جي رپورٽ موجب هن وقت پرائمري بوائز ۽ پرائمري گرلز اسڪولن جو تعداد 1150 آهي. قيام پاڪستان کان پهريون 1942ع ۾ ريلوي اسٽيشن جي ڀرسان هڪ اهڙو پرائمري اسڪول قائم ڪيو ويو هو جنهن ۾ اردو ۽ هندي پڙهائي ويندي هئي اڄڪلهه اهو اسڪول اردو صدر پرائمري اسڪول جي نالي سان قائم ۽ مشهور آهي. مذڪوره اسڪولن کان علاوه پرائمري اسڪول پريتم ڌرم سڀا (1889)ع ، هوپفل اڪيڊمي 1900ع نيو ايرا هاءِ اسڪول 1932ع، ايشورٻائي سيتلداس گرلز هاءِ اسڪول ۽ گونمينٽ مڊل اسڪول (3) 1853ع ۾. (جنهن کي 1873ع ۾ هاءِ اسڪول جو درجو ڏنو ويو)انگريزن پنهنجي اولاد جي تعليمي سهولتن کي پيش نظر رکندي قائم ڪيا بعد ۾ عام ۽ خاص لاءِ اسڪولن جا دروازا کوليا ويا. پاڪستان قائم ٿيڻ کان پهريون 1933ع ۾ چيلاسنگهه ۽ سيتلداس ڪاليج قائم ٿيو، جنهن ۾ موجوده سکر ڊويزن ۽ لاڙڪاڻو ڊويزن جا شاگرد تعليم پرائڻ لاءِ ايندا هئا. ڪاليج ۾ ايم ـ اي تائين ڪلاس هلندا هئا. قيام پاڪستان کانپوءِ شاهه عبداللطيف ڪاليج 1963ع ۽ گورنمينٽ گرلز ڪاليج 1972ع ۾ قائم ٿيا. پهريون ذڪر ڪيل ڪاليج پرائيويٽ هئي ان کي 1972ع سرڪار سڳوريءَ پنهجي تحويل ۾ ورتو. موجوده ضلعي ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جي مڊل اسڪولن جو تعداد 52 آهي. بوائز ۽ گرلز هاءِ اسڪولز 46 ۽ 3 ڊگري ڪاليجن کان علاوه ٽيڪنيڪل، ڪمرشل ڪاليج ووڪيشنل انسٽيٽيوٽ ۽ حاجي مولابخش لا ڪاليج قابل ذڪر آهن.
سنڌ حڪومت جي ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ جي ھڪ رپورٽ مطابق 2015 ۾ شڪارپور ضلعي ۾ 1173 پرائمري اسڪول، 57 مڊل اسڪول، 4 ايليمينٽري اسڪول، 54 سيڪنڊري اسڪول ۽ 12 ھائر سيڪنڊري ڪاليجون آھن. انھن 1300 تعليمي ادارن ۾ 1,40,971 شاگرد ( جن ۾ 90,088 ڇوڪرا ۽ 50,883 ڇوڪريون شامل ھيون ) داخل ھيا جن جو تفصيل درجن مطابق ھيٺين طرح ھيو:
2015 ۾ انھن 1300 تعليمي ادارن م استادن جو تعداد 4821 ھيو جن ۾ 3758 استاد ھيا ۽ 1063 استادياڻيون ھيون. سمورن داخل ٿيل شاگردن ۽ پڙھائيندڙ استادن جي ڀيٽ جي شرح مطابق ھر 29 شاگردن لاء ھڪ استاد آھي. انھن 1300 اسڪولن مان 83 شھري علائقن م 1217 ٻھراڙيءَ ۾ واقع آھن. انھن اسڪولن مان بجلي جي سھولت صرف 525 ، پيئڻ جي پاڻي جي سھولت رڳو 811، پائخاني جي سھولت رڳو 782 اسڪولن ۾ ھئي. 741 اسڪولن جي عمارتن جي حالت خراب ھئي ۽ 224 اسڪولن جون عمارتون خطرناڪ حالت م ھيون.
صحت جون سهولتون
صحت جي شعبي ۾ ضلعي هيڊ ڪوارٽر ۾ را‎ءُ بهادر اوڌوداس تاراچند سول اسپتال کان علاوه هيرانند گنگاٻائي زنانه اسپتال، سر هينري هالينڊ اکين جي اسپتال، ڪرسچين زنانه اسپتال ۽ لکميچند ٽيڪچند ڊسپينسري موجود آهن. ضلعي جي تعلقن ۾، تعلقا اسپتالن کان علاوه بنيادي صحت جا ڪافي مرڪز آهن. ان کان سواءِ سکر روڊ تي ھڪ ٽونٽي بيڊ وومين ھاسپيٽل پڻ آهي. ھن ضلعي ۾ سول اسپتال هڪ، تعلقا هيڊ ڪوارٽر اسپتالون 3، بنيادي صحت مرڪز 33، سرڪاري ڊسپينسريون 6، ويم گھر ۽ ٻارن جو صحت مرڪز 4 ۽ ضلعي ڪائونسل ڊسپينسريون 14 آهن.
عدالتي نظام
شڪارپور ضلعي جو عدالتي صدرمقام سکر واري روڊ تي واقع جڊيشل ڪامپليڪس ۾ آھي ان ڪامپليڪس ۾ ھيڊڪوارٽر جون 16 ڪورٽون واقع آھن جن م سڀ کان وڏي ضلعي عدالت ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي آھي. ان کان علاوه باقي 5 ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ، 2 سينيئر سول ججن جون ۽ 8 سول جج اينڊ جوڊيشل ماجسٽريٽ جون عدالتون آھن. سول ججن جي عدالتن جا جج ساڳي وقت فيملي جج پڻ آهن. سينيئر سول جج ساڳي وقت رينٽ ڪنٽرولر پڻ آھن. ان کان سواءِ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ خاص عدالت جي حيثيت م ڪم ڪري پئي. ضلعي جي ٻين شھرن مان ڳڙھي ياسين ۾ سول جج اينڊ جوڊيشل ماجسٽريٽ جون 2 لکي غلام شاھ، خانپور ۾ سول جج اينڊ جوڊيشل ماجسٽريٽ جي ھڪ ھڪ ڪورٽ واقع آهي. ضلعي جي سمورين عام عدالتن جو تعداد 20 ۽ خاص عدالتن م ڪنزيومر ڪورٽ کان سواءِ اينٽي ٽيررزم ڪورٽ ، شڪارپور ڪم ڪن ٿيون.
توانائي
شڪارپور شهر ۾ بجلي جي فراهميءَ جو عمل آگسٽ 1924ع کان شروع ٿيو. هي عمل بلديه جي سابق صدر ۽ معروف وڪيل مرليڌر پنجابيءَ جي ڪوششن سان پورو ٿيو. پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ کان پوءِ اڄ پوري ضلعي ۾ بجلي جي فراهميءَ سان گڏو گڏ گيس جي فراهمي به ڪيترن علائقن ۾ جاري آهي.
زراعت
بنيادي طور تي هي ضلعو هڪ زرعي علائقو آهي، هن جي فصلن ۾ چانور، جوئر، ڪمند ۽ ربيع ۾ ڪڻڪ، چڻا، جَوَ ۽ تيل ڪڍڻ جا ٻج آهن.
آمدورفت جون سھولتون
شڪارپور ضلعو بذريعه انڊس هاءِ وي روهڙي ، ڪوئيٽه روڊ، لاڙڪاڻو، سکر ۽ جيڪب آباد بذريعه ريلوي سکر ڪوئيٽه ڪراچي سان مليل آهي. ضلعي اندر 7 ريلوي اسٽيشنون قائم آهن. ضلعو پنهنجي تعلقن خانپور، ڳڙهي ياسين ۽ لکي غلام شاهه پڪن روڊن سان منسلڪ آهي.
آبپاشي
شڪارپور ۾ آبپاشي نظام قائم آهي. هن جي ايراضي سکر بيراج جي کيرٿر، وارهه ڪينال، دادو ڪينال ۽ رئيس واهه کان علاوه گڊو بيراج جي سنڌ ڪينال (جيڪو شڪارپور شهر جي هڪ ميل جي فاصلي تي واقع آهي)، بيگاري ڪينال، ننڍي بيگاري ۽ ٻين شاخن ميرواهه، منگرواهه، امروٽ شاخ، رئيس واهه، ڇتو واهه، چوئي شاخ، همايون شاخ ۽ دوست واه کان سيراب ٿيندي آئي آهي.
مشھور شخصيتون
ھتان جي مشھور شخصيتن ۾ ھيٺيان ماڻھو شامل آهن:
مذهب
شڪارپور ضلعي ۾ هيٺيون صوفي درگاهون مشهور آهن.