cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حسن ناصر
عملي هلچل
ورهاڱي کان پوءِ مشهور ڪميونسٽ اڳواڻ سجاد ظهير پاڪستان اچي، هتي ڪميونسٽ پارٽيءَ کي فعال ڪرڻ جو ارادو ڏيکاريو ته ڪيترا نوجوان ساڻس هم خيال ٿيا، جن ۾ حسن ناصر به هو ۽ هُو سجاد ظهير سان گڏ پاڪستان هليو آيو. انهن ڏينهن ۾ پاڪستان ۾ ڪميونسٽ پارٽيءَ مٿان پهرين ڪا اهڙي سختي ڪانه هئي، پر پوءِ جڏهن سختي وڌي وئي ته سجاد ظهير واپس هندستان هليو ويو، پر پاڪستان ۾ حسن ناصر ڪم ڪندو رهيو. اڳتي هلي کيس قيد ۾ رکي اذيتون ڏنيون ويون. سندس ماءُ زهره بيگم ڪوشش ڪئي ته حسن ناصر کي پاڪستان حڪومت کان ان شرط تي آزاد ڪرائجي ته هو هڪ سال تائين پاڪستان کان ٻاهر رهندو، جيئن ته زهره بيگم جو آپريشن ٿيڻو هو، ان ڪري حڪومت کيس آزاد ڪيو، پر اها ڳالهه حسن ناصر کي پسند نه هئي، ليڪن ماءُ جي محبت کيس مجبور ڪيو ته هو آپريشن وقت ساڻس گڏ هجي. سندس والد ڪافي عرصي کان دماغي فالج جي ڪري معذور هو. حسن ناصر جو هڪ سال جي آزاديءَ جو مدو پورو ٿي رهيو هو، هن نه پئي چاهيو ته هو پاڪستان ۾ پنهنجن ڪميونسٽ ساٿين کي اڪيلو ڇڏي، سجاد ظهير وانگر هندستان ۾ رهي پوي. ان ڪري هو واپس پاڪستان وريو ۽ اچي ڪميونسٽ پارٽيءَ ۾ ڪم ڪرڻ لڳو.
وفات
1957ع ۾ هو وري پاڪستان آيو، 1960ع ۾ ايوب خان جي فوجي حڪومت کيس هڪ دفعو وري گرفتار ڪيو ويو ۽ هن سخت تشدد سبب 13 نومبر 1960ع تي لاهور فورٽ جيل ۾ وفات ڪئي. کيس رات جي اونداهيءَ ۾ دفن ڪيو ويو.
ڪيس
احمد رضا قصوري (وڪيل) جي معرفت سندس امڙ زهريٰ بيگم لاهور ڪورٽ ۾ ڪيس داخل ڪيو ته مون کي منهنجو پٽ ڏيکاريو وڃي، ڇو ته کيس معلوم ٿي چڪو هو ته حسن ناصر کي شهيد ڪيو ويو آهي، ته پوليس ڪورٽ کي ٻُڌايو ته هو بيمار آهي. ڪورٽ حڪم ڪيو ته کيس اسٽريچر تي کڻي آندو وڃي ته پوليس اطلاع ڏنو ته حسن ناصر خودڪشي ڪري ڇڏي آهي. جڏهن ڪورٽ جي حڪم تي حسن ناصر جي قبر کوٽي، لاش ماءُ کي ڏيکاريو ويو ته هن ٻڌايو ته اهو لاش حسن ناصر جو ناهي. هن وقت سندس قبر بابت ڪنهن کي به خبر ڪانهي ته ڪٿي آهي.
حوالا
زمرو:1960ع جون فوتگيون
1564ع
ڊسمبر
زمرو:1564ء زمرو:سال
ڌرتي جو واءُ منڊل
ڌرتيءَ جا مکيه عضوا / لِڱ ٽن قسمن جا آهن. نهرا، پَٽڙا ۽ گئسي. گئسن جي ان ميڙ کي هوا سڏجي ٿو، جيڪا ڌرتيءَ جي چوڌاري لباس جيان اوڍيل آهي. اسين ڌرتيءَ جي نهري حصي تي، پاڻياٺ جي پاسي ۾ ۽ هوا منجھه رهون ٿا. هوا / فضا جيئن ته ڌرتي گولي جي هر پاسي موجود آهي، ان ڪري ان کي واءُ منڊل (Atmosphere) يا وايو (هوا جو) منڊل به سڏجي ٿو.
ڌرتيءَ جي هر پاسي ويڙهيل هن غلاف / لباس جي ٿولهه لڳ ڀڳ هڪ هزار ميل ڪَٿِي وئي آهي. اسين جيڪڏهن ڪپهه جو ايڏو، هڪ هزار ميل اُوچو ۽ ٿُلهو سَٿو ٺاهيون ته ڪپهه جو هيٺيون تهه وڌيڪ گھاٽو، ان کان مٿيون ڪجھه گھٽ گھاٽو ۽ جيئن مٿي تيئن ڇِڊو هوندو. ڌرتيءَ جي هوا به ايئن آهي، ان جا هيٺيان تهه وڌيڪ ڳَورا ۽ گھاٽا ۽ جيئن مٿي تيئن هلڪا ۽ ڇڊا آهن. ڌرتيءَ جي مٿاڇري سان لڳندڙ، هوا جو هيٺيون، وزنائتو ۽ گھاٽي ۾ گھاٽو تهه تائمنڊل (Troposphere) سڏجي ٿو.
زمرو:واءُ منڊل زمرو:وايو منڊل زمرو:هوا زمرو:ڌرتي
اقبال پرئڪٽيڪل فار لئنگئيجز
هيءُ ڪتاب اقبال -بن- صديق قريشيءَ جو لکيل آهي، جيڪو چئن ٻولين جي لغت يا ”چئو وايو“ چئي سگهجي ٿو. هن ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 112 صفحا آهن. اُن جو ڇاپو پهريون، اقبال بوڪ ڊيپو، حيدرآباد سال 1962ع ۾ ڇپايو.
نئي آبادي
نئين آبادي بلديا ٽائون، ڪراچي ،سنڌ جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، اردو، پنجابي ۽ بلوچي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد آهن. زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ارڻي
ارڻي  ارڻي هڪ قسم جو بلڪل سهڻو ٻوٽو آهي جو ٿر ۾ اڪثر ڪري نٿو ٿئي مگر پارڪر ۾ جام آهي. اُٺن جي لاءِ اهو نهايت قوت بخش قوت آهي، ۽ ترن جي ٻُوڙن وانگر ڏاگها هن کي ڍؤ ڪري کائين. جهڙيءَ طرح سنڌ جي ڪن ڀاڱن ۾ رواج آهي ته شاديءَ وقت ساٺن سوڻن ۾ گهوٽ کان عام زالون  زوريءَ چوائينديون آهن ته ”ڪانو ڪانو، آءُ ڪنوار جو ٻانهو“ تهڙيءَ طرح ٿر ۾ وري ڪنوار کان سوال ڪندا آهن ته ٿر ۾ سڀني کان ڪهڙو  جهاڙ سهڻو آهي ۽ ڪنوار  کي ضرور چوڻو آهي ته ”ارڻي“ پوءِ زالون به يڪ آواز گڏجي چونديون ته فلاڻي فلاڻي سان پرڻي. ارڻيءَ جي ڪاٺي پوري ٿيندي آهي، تنهن ڪري ان مان نڙانڊيون ۽ حقن جا نڙ 	ٺاهيا ويندا آهن. اَرڻي ٿر جي ڀٽن ۾ ان جي لاهن تي ٿئي ٿي. ڏهرن ۽ هيٺاهينءَ زمين ۾ ڪونه اُڀري. پارڪر ۾ گهڻي ٿيندي آهي. هن جو ٿڙيڪو يا ٿلهو ڪونه ٿئي. پر زمين مان شاخون نڪرن جي گڏجي جهڳٽي وانگر ٿي بيهن. ڪامون سنئيون ٿين، جي اندران پوريون هونديون آهن. فقط اڇي ڳردار شئي اندر هوندي آهي جا لوهه جي سنهي شيخ سان گهوڪو ڏيئي ڪڍي ڇڏبي آهي. ۽ ان مان حقي جون نئيون ۽ مير ٺاهيندا آهن. ٿر ۾ مينگهواڙ سوٽي ۽ اوني ڪپڙا تيار ڪندا آهن، انهن کي وڻڪر چئبو آهي. وَڻڪر، ارڻيءَ جيڪامن مان چار- چار انچ کن ننڍا ٽُڪر ڪپيندا آهن، جن کي ”نَريُون“ چون. اُهي ائٽ جي ٽَڪَ ۾ اٽڪائي مٿان ڌاڳو ويڙهي پوءِ اُن کي اُٺ ۽ ٻڪريون کائينديون آهن.
عاد بن عوض
عاد حضرت نوح عليہ السلام جي چوٿين پشت مان هڪ اشخصيت جو نالو آھي۔ عاد بن عوض بن ارم بن سام بن نوح ئي جي نالي سان قومِ عاد مشهور ٿي جيڪا الله جي عذاب سان ھميشہ جي لاء تباھ ٿي ويئي۔ ان قوم جو تذڪرو قرآن ۾ آيو آھي.
زمرو:تاريخ عرب
987ع
ڊسمبر
زمرو:987ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
ملتان ضلعو
ملتان ضلعو (اُچار: مُلتان زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. ملتان شهر پنجاب صوبي جي وڏن شهرن مان هڪ آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
1565ع
ڊسمبر
زمرو:1565ء زمرو:سال
ڪرشن چندر جون ڪهاڻيون
ڪرشن چندر جو ڪهاڻيون هڪ ڪهاڻين جي مجموعي جو ڪتاب آهي جيڪو ڪرشن چندر جي لکيل ڪهاڻين تي مشتمل آهي، ان ڪتاب جو ليکڪ ڪرشن چندر آهي ۽ ڇپائيندڙ روشني پبليڪيشن ڪنڊيارو آهي. هي ڪتاب سال ۾ لکيو ويو.
گڏاپ ٽائون
گڏاپ ٽائون  ڪراچي شهر جي 18 ٽائونن مان هڪ ٽائون آهي.گڏاپ ٽائون ڪراچي جي ٽائونن ۾ هڪ وڏو ٽائون آهي پر سڀ کان گهٽ ترقي پذير آهي.
ڪل رقبو
گڏاپ ٽائون جو رقبو 1200 اسڪوائر ڪلوميٽر تي ڦهليل آهي.گڏاپ ٽائون ڪراچي جو هڪ وڏو ٽائون آهي جنهن جي آبادي 300،000 آهي.
يونين ڪائونسلون
گڏاپ ٽائون کي 8 يونين ڪائونسلن ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي.
ڏسندا
ڪورنگي ٽائون
اورنگي ٽائون
بن قاسم ٽائون
رشيد آباد
رشيد آبادڪراچي سنڌ بلديا ٽائون جو هڪ علاقو آهي هتي سنڌي،اردو،پنجابي،بلوچي ڳالهائڻ وارا ماڻهو آباد آهن.
منصوره (قديم شھر)
منصوره:, مسلمانن جي بنو اميه خلافت جي دؤر۾ سنڌ جو گاديءَ جو هنڌ ھيو. ھن وقت ان شهر جا کنڊر شھداپور شھر جي ڏکڻ اوڀر طرف 13 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھن ۽ حيدرآباد جي اتر اوڀر جي ڪنڊ کان 69 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آهن. منصوره بابت ابن حوقل، مقدسيءَ، وغيره جو جيڪو بيان آهي، ان موجب منصوره جي اخلاقي ۽ معاشي حالت هن طرح بيان ڪري سگهجي ٿي: ’هتي ڪيترين ئي منزلن وارا گهر آهن. بدڪاري ۽ شرابخوري ڪانهي. سر سبزي ۽ دولت آهي. واپار جي حالت به سٺي آهي. تڪلف نمايان آهي. حڪومت منصفانه آهي. بازار ۾ ڪا به عورت سينگار ڪيل ڪانه ملندي، ۽ نه ڪو به کليو ساڻس ڳالهائي سگهندو. زندگي عيش ۽ مسرت، ۽ خوشدليءَ ۽ مروت جي آهي. جسم ۾ تندرستي آهي پر شهر گندو آهي. گهر سوڙها آهن، هوا گرم ۽ خوشڪ آهي، ۽ رنگ ڪڻڪ ونو ۽ ڪارو آهي.
thumb|سنڌ جي اميرن جي دؤر جا سڪا (870 کان1030 عيسوي : ۲۵۷ھ کان ۴۲۱ ھ
منصوره جو مذهب
منصوره جا ماڻهو مذهبي لحاظ سان، جيئن اسان مٿي ذڪر ڪري آيا آهيون، زياده تر اهل حديث هئا. مٿن دائودي ظاهري فرقي جو اثر هو. ٻيا مذهبي فرقا ڪو نه هئا. بعد ۾ علي والي، محب سادات به آيا، جن جي دور ۾ شيعا مبلغ منصورن ۾ وارد ٿيا، ۽ خارجي ليڊر به پهتا، ليڪن انهن کي به ڪاميابي نه ٿي. شيعت کي قدري فروغ حاصل ٿيو، ۽ آخر ۾ اسماعيلي شيعن کي ڪجهه عرصي تائين منصوره جي حڪومت به حاصل ٿي.عبدالله اشتر جي اڳواڻي ۾ شيعن جي آمد بعد، خارجين جو ليڊر به سنڌ ۾ اچي پهتو. 142هه ۾ حسان بن مجاهد همداني، موصل کان جهاز ۾ سوار ٿي سنڌ ۾ آيو. سندس خيال هو ته سنڌ جو دورو ڪري، ۽ هڪ عظيم الشان لشڪر تيار ڪري عباسين جو مقابلو ڪري، ليڪن سنڌ ۾ اڳ ئي عبدالله الاشتر موجود هو، تنهن ڪري مايوس ٿي وري واپس موصل ڏانهن هليو ويو.
منصوره جا مشهور ماڻهو
منصوره جي هيٺين مشهورعالمن ۽ اديبن جو ذڪر اسان کي تاريخي ڪتابن ۾ ملي سگهيو آهي. "”محمد بن ابي الشوراب بهي انهي لوگون مين سي تهي جو عراق سي 283ع مين سند مين آڪر آباد هوگئي. بهت بڙي عالم تهي. عراق ۾ عموماً اور خاص ڪر بغداد مين لوگ ان ڪي بڙي قدر کرتي تهي. خليفه بغداد اور عباسي شهزادي ان ڪي صحبت سي فائده اٺهاتي تهي اور بوقت ضرورت ان کي حاجت روائي بهي کرتي تهي. غالباً ان ڪي بعد ان ڪي بيٽي علي بن محمد بن ابي شوراب منصوره ڪي قاضي هوئي. ان ڪا خاندان بهي چوتهي صدي ڪي ابتدائي سالون تڪ رها جيسا ڪه مسعودي نه لکها هي“."
- (’تاريخ سند‘، بحواله مسعودي، ج 1، ص 377، ليڊن) ”عراق ۽ فارس ۾ رهندو هو، ابوالعباس ڪنيت ڪندو هو، ۽ دائود الاصفهانيءَ جي مذهب جو مشهور امام هو. فارس ۾ پهچي هن الائرم ۽ ان جي طبقي مان حديث جي سماعت ڪئي. کانئس الحاڪم ابو عبيدالله الحافظ (صاحب ’مستدرڪ‘) روايت حديث ڪئي آهي. سندس چوڻ آهي ته هن جيڪي عالم ڏٺا، تن سڀني ۾ هي نهايت ئي ظريف الطبع هو“ ’المنصوري‘ جي عنوان هيٺ ابن نديم سندس سلسلي ۾ لکي ٿو: ”ابو العاس ڪنيت، احمد نالو هوس، محمد بن صالح جو پٽ هو، دائود ظاهري جي مسلڪ جو پيرو هو. دائودي مسلڪ جي جيد عالمن ۾ سندس شمار ٿئي ٿو. جليل القدر تصنيفون ڪيائين، جن مان ڪي ته تمام عمديون ۽ ضخيم آهن. سندس ڪن ڪتابن جا نالا هي آهن: (1) المعصعاع ڪبير، (2) ڪتاب احادي، (3) ڪتاب السير. (فهرست ابن النديم، 360) ” سندس رنگ سياهي مائل هو. هن حسن ابن مڪرم ۽ ان جي معاصرن کان حديث جي سماعت ڪئي. کانئس حاڪم به روايت ڪئي آهي“. . بغداد جو مشهور حڪيم هو. مخلن بن عبدالمهلبيءَ سان گڏ سنڌ ۾ آيو. ڪيترو وقت منصوره ۾ هو. ’تاريخ الحڪماء‘ ۾ سندس احوال هن ريت آهي: ”پنهنجي دور جو مشهور طبيب هو. فزارون جي اولاد مان هو. غسان بن عباد سان گڏ سنڌ ۾ آيو. ڪجهه عرصي تائين هتي رهي پوءِ واپس ويو. جيسين سنڌ ۾ رهيو هو، مور جو گوشت کائيندو هو. ’تاريخ سنڌ‘ جي صاحب ’تاريخ الحڪماء‘ جي مصري ڇاپي جي حوالي سان ان کان مختلف احوال ڏنو آهي، ۽ لکي ٿو: ”غسان بن عباد سان گڏ مشهور طبيب ابراهيم بن فزارون به سنڌ ويو هو. ان جو بيان آهي ته جڏهن غسان سنڌ ۾ آيو هو، ان وقت هن مور جو گوشت کاڌو، جيڪو کيس ڏاڍو پسند آيو. پوءِ ته جيسين اتي رهيو برابر مور جو گوشت کائيندو رهيو. هو چوندو هو ته خدا شاهد آهي ته مون سڄيءَ ڄمار ۾ اهڙو لذيذ گوشت نه کاڌو.“ غسان بن عباد مهلبي 213 هه ۾ سنڌ جو والي ٿي آيو، ۽216 هه واپس بغداد پهتو. ب
375 ھجري ۾
مشھور سياح علامہ مقدسي ۳۷۵ ھ ۾ ھن شھر ۾ آيو ۽ ھن مطابق :شهر منصوره سنڌ جو مرڪز آهي سو هڪ نهايت عمدو شهر آهي. هن ۾ گهڻيون جايون سڀ مٽي ۽ ڪاٺي جون آهن مگر هتي جي جامع مسجد بلڪل وسيع عمان جي جامع مسجد جي نموني تي پٿر ۽ پڪي سر جي ٺهيل آهي. هن جا ٿنڀ پڪي ساڳ جي ڪاٺي جا آهن. هي مسجد بازار جي پوري وچ ۾ آهي. هن شهر جا چار دروازا آهن (1) باب البحر (2) باب سندان (3) باب توران (4) باب ملتان. درياءُ شهر کي چئني طرفن کان گهريل آهي. اتي جا ماڻهو قابل مروت، پڪا مسلمانو اهل علم، ذهين ۽ دانشمند آهن. هتي اسلام کي بلڪل گهڻي رونق آهي. ماڻهو سڀ شرع شريعت جا پابند آهن، غريبن ۽ مسافرن جي ڏاڍي پرگهور ٿئي ٿي. رسم ۽ رواج عراق جي رسم و رواج جهڙا آهن، مگر هتي گرمي بلڪل سخت آهي، مڇر گهڻا آهن ۽ ماڻهن جي طبيعت ۾ بلغميت غالب آهي. پاڻي هميشہ درياءَ جو پيئڻ ۾ اچي ٿو.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
مينهن
thumb مينهن (Water buffalo) هڪ مئمل جانور جو نالو آهي هن جو مذڪر سانُ هوندو آهي. مينهون گھریلو بہ هونديون آهن ۽ جهنگلي بہ، هي جانور ڪاري ۽ خاڪي رنگن ۾ ملندو آهيِ، هي جانور نهرن، نالن ۽ تلائن ۾ وهنجڻ پسند ڪندو آهي.
تتر
تتر ھڪ پکي آھي.
تترن جا قسم
هن جا سنڌ ۾ مک مقامي قسم هي آهن. ٻاٽيرو يا ٻاٽيڀڙ نسل جو تتر جھڙو پکي هن کي انگريزي ۾ سينڊگروز (Sandgrouse) چئبو آهي.
ان کان علاوه ايراني ۽ ٻيا غير مقامي قسم آهن.
کاڌ خوراڪ ۽ رهائش
تتر جي مک خوراڪ اناج آهن پر هي ننڍڙا جيت پڻ کائيندا آهن. هن ٻچا شروعاتي 10 ڏينهن تائين صرف جيت هضم ڪري سگھندا آهن.
ڌاڃورو: ڌاڃورو، ڍانڍي گاهه جو هڪ قسم آهي، جنهن جي پاڙ ۾ گول، ڪارا ۽ خوشبودار داڻا ٿين ٿا، جيڪي ڏُٿ طور ڪم ايندا آهن. انهن داڻن کي خاص طرح تتر کوٽي کائيندا آهن. هيءَ گاهه سنڌ جي ڍنڍن ۾ به عام جام ٿيندو آهي. هي تتر عموماً جوڙين يا گروهن جي صورت ۾ هلندي نظر ايندا آهن. اڏامڻ جي ڀيٽ ۾ هلڻ کي ترجيح ڏيندا آهن. مختصر پنڌ تي ٿوري وقت لاءِ اڏامندا آهن.. تتر جي خوراڪ ڀاڄين، پنن، گاهن جي ٻج، وڻ جي ساين ٽارين، رسدار ميون (ٻيرن وغيره) ۽ جيتن تي مشتمل آهن. مقامي سيسي تتر، ٻين تترن ۽ چڪور وانگر اونهاري ۾ مٿانهن علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ بدران اتي ئي رهڻ پسند ڪندا آهن.
نسل جي واڌويجھ
مارچ ۽ اپريل اڪثر نر تتر ميلاپ لاءِ ٻوليندو آهي. ۽ مادي تتر اپريل ۽ مئي جي وچ ۾ آرو ڪندي آهي. 18 کان 19 ڏينهن ۾ ٻچا آنن مان نڪري ايندا آهن مادي تتر هڪ ئي وقت 8 کان 14 يا وڌ ۾ وڌ 16 بيضا لاهيندي آهي، جيڪي اڇاڻ مائل ملائي رنگ کان پيلسري ڦڪي رنگ جا ٿين ٿا. بيضن جي مٿاڇري سطح بي داغ هوندي آهي. هن جي آري جو عرصو ايڪيهه (21) ڏينهن هوندو آهي، جنهن دوران نر تتر، ماديءَ سان ويجهڙائيءَ ۾ رهندو آهي.
تتر بابت سنڌي ماڻهن ها سنوَڻ
گهران نڪرڻ وقت جيڪڏهن کاٻي کان تتر جي تنوار ٻڌبي ته تمام سٺو ۽ جي ساڄي تتر ٻولي ته خراب سمجهيو ويندو آهي، ۽ پهچڻ واري جاءِ تي تتر جي ساڄي تنوار کي سٺو ۽ کاٻي تنوارخراب سمجهيو وڃي ٿو.
چاڙهيڪو (تتر جي شڪار جو طريقو)
شڪار جو هڪ طريقو، جيڪو شام جو واهيري مهل يا صبح جو ساجھر ٿيندو آهي. صبح جي وقت پکي وڻن تي آرام ۾ هوندا آهن، جن کي شڪاري بندوق کڻي اچي ماريندا آهن. هن شڪار ۾ ڪارڙا تتر ماربا آهن. هڪ پاليل ڪارڙو تتر پڃري ۾ وجھي جھنگ ۾ وڃي رکبو آهي. اهو ٻوليندو آهي ته جھنگلي تتر ان جي ٻولي ٻڌي ساڻس وڙهڻ ايندا آهن. شڪاري بندوق سان ڀرسان لڪو ويٺو هوندو آهي ۽ اهڙن جھنگلي تترن جو شڪار ڪندو آهي. - ٿر واري پاسي، ڀِِٽن يا ٽؤنڪن تي چڙهي، وڃايل مال جي ڳولا ڪرڻ کي به چاڙهيڪو چوندا آهن. مارِي (شڪاري) هن پکيءَ جو شڪارڪن ٿا. ماري/ شڪاري، ٻٽير کي ٻٽير جي رڪارڊ ٿيل ٻوليءَ رستي ڌوڪي سان ڦاسائين ٿا. سنڌ کانپوءِ هيءُ پکي مڪران جي ساحل کان ٿيندو عمان ڏانهن هليو وڃي ٿو. سيسي تتر(See See- Partridge) به ڦاسايو وڃي ٿو ۽ ان جو ڪراچيءَ سميت ٻين ڪيترن شهرن ۾ سرعام وڪرو ڪيو وڃي ٿو.
تتر (Imperial sandgrouse) هتان جو مقامي پکي آهي. پٽ تتر (Spotted Sandgrouse) ۽ ٻاٽيٻڙ (chestnut bellied sandgrouse) نه رڳو ٻين جنسن کان سرس ٿئي ٿو، بلڪ سڄيءَ سنڌ جي خشڪ علائقن ۾ چڱو خاصو ٿئي ٿو، جيتوڻيڪ پٽ تتر جون هي ٻئي جنسون سولائيءَ سان واڌويجھه ڪري سگهنديون هيون، پر هنن جي تعداد ۾ تمام گھڻي گھٽتائي ٿي آهي، جنهن جو ڪنهن حد تائين هڪ سبب لاڳيتي خشڪسالي به آهي، جنهنڪري پاڻيءَ جا تلاءَ سُڪي ويا آهن ۽ ٻيو ڪارڻ هن جو لاڳيتو شڪار پڻ آهي.
تتر جو گوشت
ڪارو ۽ اڇو تتر جن کي شڪاري لذيذ گوشت سبب وڏي شوق سان شڪار ڪندا آهن. ڪنهن زماني ۾ هي تتر عامجام ٿيندا هئا، جڏهن ته هاڻي ڪجھ وقت کان وٺي انهن جي انگ ۾ وڏي گھٽتائي آئي آهي ۽ ڪيترن هنڌن تان ته بلڪل ختم ٿي ويا آهن، جنهن جا ڪيترائي ڪارڻ آهن، جن ۾ خاص طور غير قانوني شڪار ۽ انهن جا ماڳ ختم ٿي وڃڻ آهي. ڪارو تتر گھڻي ڀاڱي پوکي راهيءَ وارن هنڌن، خاص ڪري ڪمند جي آسپاس جام ٿيندو آهي. اهڙن هنڌن تي جيئن ته جيت مار دوائن جو ججهو استعمال ڪيو وڃي ٿو ۽ ڪارڙوتتر جيتخور هئڻ ڪري مرندڙ جيت ۽ ڪيئان کائي ٿو، جنهنڪري انهن دوائن جو زهر، پکيءَ جي وَھ/ چرٻيءَ يا جنمي سرشتي (reproductive system) ۾ گڏ ٿي، ان جي واڌويجھ (Infertility) ختم ڪري ڇڏي ٿو. جيتمار دوائن ۾ موجود ڪينسري مادا آنن تي اهڙو اثر ڪن ٿا، جو ٻچن جي ڦٽڻ کان اڳ ۾ ئي آني جو ٻاهريون خول ٽٽي پوي ٿو.
ٻيا قسم
ڀاڙو: تتر جو ھڪ قسم، جيڪو قد جو ننڍو ۽ رنگ جو ميرانجھو ٿيندو آھي، ان جي بدن تي چِٽ ٿيندا آھن. نر تترجي ڳچيءَ ۾ ڪارو ليڪو ٿيندو آھي، هن کي ’ڀونئتريو‘ به چوندا آهن.
مارڪو پولو
مارڪو پولو (لاطيني خط ۾ Marco Polo) (سيپٽمبر 15، 1254ع – جنوري 9، 1324ع ۽ جُون 1325ع جي وچ ۾ ) هڪ واپاري ۽ کوجي هو، جنهن پنهنجي عالمگير سفرن جي ڪري مشهوري ماڻي، جن جو احوال Il Milione ("The Million" ۽ The Travels of Marco Polo) ڪتابن ۾ ڏنل آهي.
مارڪو، سندس پيءُ نيڪولو ۽ چاچو مافيئو انهن اولين مغربين مان هئا جن شاهراهه ريشم ذريعي چين تائين سفر ڪيو ۽ چنگيز خان جي پوٽي قبلائي خان سان ملاقات ڪئي، جيڪو منگول سلطنت (元朝، يُوئان عهد) جو تخت نشين هو.
نِيڪولو پولو ۽ مافيئو پولو جا سفر
thumb|پولو، تاتار ڪپڙا پهريل،تصوير جي ڇاپي جي تاريخ نامعلوم پولو خاندان درحقيقت کوجي يا مهمجُو نه پر تاجر يعني واپاري هو. مارڪو پولو جو پيءُ نيڪولو ۽ چاچو مافيئو تمام سکيا ستابا واپاري هئا. ٽين ڀاءُ سان به سندن ڀاڱيڀائيواري هئي، جنهن جو نالو پڻ مارڪو هو ۽ جيڪو il vecchio يعني کانئن وڏو هو.
thumb|نيڪولو ۽ مافيئو [[بخاره ۾، جتي هُو 3 سال ترسيا. کين هَلاڪُوءَ جي هڪ وفد (ساڄي پاسي) مشرق وڃي خان اعظم سان ملاقات جي دعوت ڏني.]] ڪاري سمنڊ جي اترين ڪناري تي واقع سندن نئين رهائشگاهه، يعني سولديئا جي شهر ۾ وينسِي تاجر 12 صدي عيسويءَ کان ايندا رهيا هئا. 1223ع ۾ منگول فوج شهر تي حملا آور ۽ قابض ٿي هئي، پر اهو شهر پوريءَ ريت سندس تابع 1239ع ۾ ٿيو، جنهن کان پوءِ اهو سونهري لشڪر سڏجندڙ نئين منگول رياست جو حصو ٿي ويو. بهتر منعافن لاءِ پولا پنهنجو سفر جاري رکندي سَرائي پهتا، جتي سونهري لشڪر جي تخت نشين برڪي خان جي درٻار واقع هئي.
تنهن دور ۾ سرائي جو شهر هڪ وڏي قلعي کان وڌيڪ ڪجھه به نه هو، جيڪو ڪجھه ورهيه اڳ رُوبرُوڪائي وليم گھمي ويو هو. پولا اتي سال کن رهيا. ان کان پوءِ هنن واپس ڪريميئا وڃڻ بدران اڃا اوڀر ۾ اڄوڪي ازبڪستان جي شهر بخاره وڃڻ جو فيصلو ڪيو، ڇاڪاڻ ته ان وقت ڪريميئا ۾ برڪي خان ۽ سندس سئوٽ درميان خانه جنگي هلي رهي هئي. بخاره ۾ هُو ٽي سال ترسيا ۽ واپار (تجارت) ڪندا رهيا. thumb|نيڪولو ۽ مافيئو پولو 1271ع ڌاري قبلائي خان جو خط پوپ گريگري X جي حوالي ڪندي. 1264ع ڌاري، نيڪولو ۽ مافيئو ايل خان هلاڪُوءَ جي هڪ سفارتي وفد سان شامل ٿيا، جيڪو خان اعظم قبلائي خان وٽ وڃي رهيو هو. هُو 1266ع ۾ منگول راڄڌاني، يعني چين جي شهر خان بالق (اڄوڪو بيجڱ) پهتا. هن پنهنجي ڪتاب ايل ميليوني ۾ بيان ڪيو آهي ته ڪهڙيءَ ريت قبلائي خان کين سرڪاري حيثيت ۾ آڌرڀاءُ ڪيو ۽ پوءِ ڪوئيڪيتي نالي هڪ منگول ساڻ بطور سفارتڪار پوپ ڏانهن اماڻيو. هُو ساڻن هڪ خط کڻي ويا، جنهن ۾ قبلائي خان پڙهيل لکيل فردن کي اچڻ جي دعوت ڏيندي چيو ته هُو سندس ملڪ اچي سندس عوام کي عيسائيت ۽ مغربي تهذيب جي سکيا ڏين. ان کان سواءِ هُو ساڻن پيزا paiza نالي ٽي انچ ويڪري ۽ هڪ فوٽ ڊگھي سوني تختي کڻي ويا، جنهن سان کين قبلائي خان جي سموري سلطنت ۾ ڪٿي به رهائش، کاڌي پيتي ۽ گھوڙن جي سهوليت ملي سگھي ٿي.
چين (Cathay) ڏانهن سفر ۽ خان لاءِ خدمات
مارڪو سفارتي خدمات انجام ڏيڻ سان گڏوگڏ مختلف ڏيهن ڏانهن سفر ڪندي حاصل ڪيل پنهنجا دلچسپ مشاهدا ۽ ڪهاڻيون ٻڌائي خان کي وندرائيندو پڻ هو. مارڪو لکي ٿو ته خان کيس سفارتي مهمن تي موڪلڻ کان علاوه کيس ٽن سالن لاء ياڱجھُو نالي هڪ وڏي تجارتي شهر جو گورنر پڻ مقرر ڪيو. 1342ع جي لڌل ڪاتارِينا وِيلِيونِي جي مُقامِي پٿر جي درياف وارن دستاويز مان اهو ثابت ٿي ٿو ته 14هين صدي عيسويءَ دوران هڪ اطالوي ڪٽنب واقعي ياڱجھُو ۾ مقيم هو.
يورپ ڏانهن واپسي
بقول مارڪو جي، هنن ڪيترا ئي ڀيرا واپس يُورپ ورڻ جي موڪل طلب ڪئي پر خان کانئن ايترو ته متاثر هو جو هُو کين موڪل ڏيڻ لاءِ راضي نه ٿي ٿيو.
نيٺ 1291ع ۾ وڃي قبلائي خان مارڪو تي منگول شهزادي ڪوڪاسِن (اِيل ميليوني Il Milione ۾ Cocacin) کي ايل خان (ارغون) ڏانهن نيڻ جي آخري ذميواري رکي. اهو وفد ڏاکڻي بندرگاهه وار شهر ڪانجھُو کان سمنڊ ذريعي روانو ٿيو. هُو سماترا، پوءِ هندستان ۽ سريلنڪا کان ٿيندا پرسيا (اڄوڪو ايران ) پهتا. هندستان ۾ هو مائيلاپور، مادُوراءِ کان سواءِ آليپِي پڻ ويا، جنهن کي مارڪو پولو مشرق جو وينس ڪوٺيو.
Il Milione
thumb|200px| Il Milione (اِيل مِيلِيوني) جي مسودي جو هڪ صفحو
1295ع ڌاري چين کان واپسيءَ تي هُنن وينس ۾ سڪونت حاصل ڪئي، جتي هُو تمام گھڻا مقبول ٿي چڪا هئا ۽ کين ٻڌڻ لاءِ اهڙن ماڻهن جا هجُوم گڏ ٿي ويندا هئا جن کي هنن جو ڏورانهين چين متعلق ڏنل احوال ناقبل يقين لڳندو هو. هڪ روايت مطابق جيئن ته ماڻهن مٿس اعتبار نه ٿي ڪيو، مارڪو پولو کين سانجھاندي جي دعوت ڏني جنهن ۾ پولوئن چيني هارين جو سادو لباس پهريو. مانيءَ کان ٿورو ئي پهرين، پولوئن پنهنجا کيسا کولي سوين روبيون ۽ ٻيا ڳهه ڳٺا ڏيکاريا جيڪي کين ايشيا ۾ مليا هئا. جيتوڻيڪ وينس جا ماڻهو تمام گھڻو متاثر ٿيا پر اڃا به کين پولوئن تي شڪ هو.
سن 1298ع ۾ مارڪو پولو وينس ۽ جينوئا درميان لڳل هڪ معمولي جنگي مارڪي ۾ گرفتار ٿي ويو. هن ڪجھه مهينا جيل ۾ گذاريا. ان دوان هن ريستيڪيلو دا پيسا نالي هڪ ساٿي بانديءَ انهن چيني علائقن ڏانهن پنهنجي سير جو تفصيلي احوال ڏنو، جيڪي تڏڻي اڻ ڄاتل هئا.
ھفتي جا ڏينھن
ھڪ ھفتو ست ڏينھن تي مشتمل عرصي جو نالو آھي۔ ھفتي جي ڏينھن جا سنڌي ۾ نالا ھيٺين ريت آھن.
مارڪو پولو
Il Milione
مارڪو پولو جي ڪتاب تي اِيل مِيليوني جو نالو پئجي ويو، جيڪو يا ته پولو خاندان جي عام نالي Emilione تان ورتل آهي يا وري لفظ مِليَن million تان، جيڪو تڏڻي هڪ انتهائي وڏو انگ سمجھيو ويندو هوندو. اهو ڪتاب قديم فرانسيسيءَ ۾ لکيل آهي، جيڪا پولو نه ڳالهائيندو هو.
ھفتي جا ڏينھن
زمرو:اسماء زمرو:تاريخ نجوم زمرو:تاريخ فلڪيات زمرو:وقت جون اڪائيون زمرو:ھفتي جا ڏينھن
پٽ ڪنوار
پَٽِ ڪُنوار: هن ٻوٽي کي سنڌيءَ ۾ ايريال ۽ ’ڪنوار ٻوٽي‘ چون. هي ڏيپلي تعلقي ۾ سامروٽيءَ ۾بلڪل گهڻي ۽ عام ٿيندي آهي. ڀٽون، مٿاريون ۽ مَڙها سڀ پٽ ڪنوار سان ڀريا پيا هوندا آهن ۽ ميلن جا ميل يڪي فصل وانگر نظر ايندي آهي، ڄڻ ته ڪنهن پوک ڪئي آهي. جڏهن هن جون شاخون ڦٽي ڳاڙها گل ڪڍنديون آهن، تڏهن اهو نظارو ڏسڻ سان اکين کي فرحت ۽ دل کي آرام پيو ايندو آهي. هيءُ بلڪل ڪمائتو ٻوٽو آهي تنهنڪري باقي ٿر ۾ ماڻهو هاسيڪار پنهنجن گهرن ۾ پوکيندا آهن. اُن جو پن ڏانڊيءَ سميت پٽي زمين ۾ پوري پاڻي ڏبو ته اُڀري پوندو ۽ پوءِ ازخود وڌندو ويندو. اُن جا پن ٿلها، ڊگها ڦرها ٿين جن جي اندر ڳردار رس ٿيندي آهي. سوڄ يا ڦٽ ٿئي يا ڪٿي سور ٿئي ته اُن جو پن چيري هيڊ جو سفوف ٻُرڪي، مٿان ٻڌجي ته فائدو ٿي پوندو. اُن جا پن ۽ رسَ ڪيترين ئي بيمارين ۾ فائديمند ۽ دوائن ٺاهڻ جي ڪم ايندا آهن. پنن جو مُربو به ٺاهبو آهي جو لائڻ ۾ لذيذ ٿيندو آهي. .پُٽ ڪنوار کي ٿر ۾ ايريال ۽ ڪنوار ٻوٽي پڻ چئبو آهي، ٿر ۾ بلڪل جام ٿيندي آهي. ڪن ڪن ڀٽن جون ماٿاريون يا بعضي ڪي مڙها پٽ ڪنوار 	سان ڀريا پيا هوندا آهن ۽ ميلن تائين نظر ايندي آهي.
نادر بيگ مرزا
هو ٿياسافيڪل سوسائٽي جو ميمبر پڻ رهيو. ڪهاڻيون لکڻ کانسواءِ ڊرائنگ، نقاشي، موسيقي ۽ راڳ سان سندس گهڻي دلچسپي هئي.
سندس وفات ڪراچيءَ ۾ 3 فيبروري 1940ع ۾ ٿي، آخري آرامگاهه سندس اباڻي ڳوٺ ٽنڊي ٺوڙهي جي بلند شاهه قبرستان ۾ آهي.
سندس ڪهاڻين جو مجموعو نصير مرزا جي جاکوڙ سان پڌرو ٿيو آهي جنهن کي انسٽيٽوٽ آف سنڌالاجي ڄامشورو ڇپايو آهي. ان ڪتاب ۾ نادر بيگ مرزا جون پنجويهه کن لکڻيون شامل آهن جن ۾ اڪثريت ڪهاڻين جي آهي. ڪتاب ۾ سندس چونڊ شاعري پڻ شامل ڪئي وئي آهي. سندس شاعري جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو:
وڃي تون اي سگريٽ! چپ چم، عجيب
هُتي توکي عزت ۽ حرمت ملي
هتي هڪڙو عاشق مري پيو ڀلي.
نادر بيگ مرزا ڪتاب جي ديباچي ۾ لکيو آهي،
”مون ته آکاڻيون ننڍي هوندي کان پي لکيون آهن، جو والد مرحوم جي ستي پيٽ ۾ پيل هئي. جڏهن ڪڏهن ساڻن گشت تي ويندو هوس ته منزل منزل تي پنو ۽ پينسل ڏيندا هئا ته جيڪي واٽ تي ۽ اڳين منزل تي ڏٺو ٻڌو اٿئي سو لکي اچ.“
”اڃا ڪا آکاڻي پوري مس ٿيندي هئي ته ڪونه ڪو سنگتي ايڊيٽر لامارو ڏئي کڻي ويندو هو.“
نادر بيگ مرزا جي ڪهاڻي ”مس ماڊلين“ مان چند ٽڪرا هيٺ نموني طور ڏجن ٿا:
حوالا
زمرو:شخصيتون
1566ع
ڊسمبر
زمرو:1566ء زمرو:سال
مارڪو پولو
Il Milione
اِيل مِيليوني سڏجندڙ ان ڪتاب جو اصل عنوان Le divisament dou monde (دنيا جي تشريح) هو ۽ اهو قديم فرانسيسيءَ ۾ لکيل هو، جيڪا پولو ڪا نه ڳالهائيندو هو. جلد ئي اهو ڪتاب يورپ جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿي ويو ۽ ان جي انگريزي ترجمي جو عنوان The Travels of Marco Polo آهي. ڪتاب جي اصل ڪاپي وڃائجي وئي ۽ هاڻي ان جي ترجمي جا ڪيترا ئي مسودا ميسر آهن، جيڪي اڪثر جاين تي هڪ ٻي سان متضاد آهن. ڪتاب تڪڙي ڪاميابي ماڻي؛ جيڪا تنهن دور ۾ هڪ وڏي ڪاميابي هئي جڏهن يُورپ ۾ ڇپائيءَ جا طريقا به مانوس نه هئا.
پڇاڙيءَ جا سال
آخرڪار 1299ع جي اونهاري ۾ مارڪو پولو قيد مان آزاد ٿيو ۽ پنهنجي شهر وينس وريو، جتي سندس پيءُ ۽ چاچي ڪوٺيءَ (ڪمپني) جي منافعي مان شهر جي مرڪزي علائقي ڪونترادا سنت جوواڻي ڪرسوستومو ۾ هڪ وڏو گھر خريد ڪيو هو.
سندن ڪوٺيءَ جو ڪاروبار جاري ساري رهيو ۽ هيستائين مارڪو هڪ مالدار واپاري بڻجي چُڪو هو. جيتوڻيڪ هن پنهنجي ذاتي خرچ سان ڪيترين ئي سفري مهمن لاءِ مالي سهڪار ڪيو، پر هُو پاڻ وري ڪڏهن به وينس کان ٻاهر نه ويو. سن 1300ع ۾ هن هڪ پراڻي، معزز شاهي خاندان سان تعلق رکندڙ دوناتا بادوئر نالي هڪ عورت سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس فنتينا، بيليلا، ۽ موريتا نالي ٽن ٻارن جو اولاد ٿيو. اڳتي هلي انهن سڀني جون معزز خاندانن ۾ شاديون ٿيون.
1310ع ۽ 1320ع درميان هن پنهنجي ڪتاب ايل ميليوني (Il Milione) جو نئون ورزن اطالوي ٻوليءَ ۾ لکيو. اهو مسودو گم ٿي ويو، پر گم ٿيڻ کان اڳ فرانچيسڪو پيپينو نالي هڪ فرانچيسڪوي ڀڪشو ان جو لاطينيءَ ۾ ترجمو ڪري ورتو. ان لاطيني ورزن جو بعد ۾ وري اطالوي ترجمو ڪيو ويو، جنهن ڪري ڪتاب جي مختلف ڇاپن ۾ تضاد پيدا ٿي ويا. مارڪو پولو جنوري 1324ع ڌاري پنهنجي گھر ۾ وفات ڪري ويو، جڏهن سندس ڄمار لڳ ڀڳ 70 سال هئي. کيس سنت لورينزو جي گرجاگھر ۾ دفنايو ويو.
تاريخي ۽ ثقافتي اثرَ
thumb|right|150px|[[هانگجُو، چين ۾ اولهندي ڍنڍ ويجھو مارڪو پولو جو مجسمو]]
جيتوڻيڪ ڪنهن به لحاظ کان پولا زميني سفر ذريعي چين پهچندڙ پهريان يُورپي نه هئا (مثال طور، Radhanites ۽ Giovanni da Pian del Carpine ڏسندا)، پوءِ به مارڪو پولو جي ڪتاب باعث سندن سفر پهريون مقبول عام سفر بڻيو ۽ اهو تڏڻوڪو ٿيل سفرن مان سڀ کان بهتر قلمبند ٿيل آهي.
ڏور اوڀر جي دولت ۽ ان جي مارڪو پولوي احوال کان متاثر ٿي ڪرستوفورو ڪولومبو انهن علائقن ڏانهن اولهندي دڳ تان پهچڻ جو فيصلو ڪيو. مارڪو پولو جي ڪتاب جو شديداً حاشيل پرت (heavily annotated copy) ڪرستوفورو ڪولومبو جي اثاثن مان هڪ هو.
ٻارن جي هڪ راند، سائنسي افسانن جي سلسلي Doctor Who جي هڪ ڪهاڻي، ۽ 1851ع ڌاري سنت جان نيو برَنسوِڪ ۾ جوڙيل هڪ ٻيڙي تي مارڪو پولو جو نالو رکيو ويو. مارڪو پولو نالي اهو ٻيڙو پنهنجي دور ۾ دنيا جو تيز ترين ٻيڙو هو، جنهن ڇهن مهينن کان به گھٽ عرصي ۾ سڄي دنيا گرد چڪر مڪمل ڪيو. اطالوي بحريه جي ڪيترن ئي ٻيڙن تي مارڪو پولو جو نالو رکيو ويو. وينس (اٽلي) جي هوائي اڏي جو نالو مارڪو پولو بين الاقوامي هوائي اڏو رکيو ويو آهي. مارڪو پولو اپگرهه پڻ ڏسندا. مارڪو پولو جي سفرن کي آئري ليکڪ Brian Oswald Donn-Byrne جي ڪتاب Messer Marco Polo، ۽ Gary Jennings جي ڪتاب The Journeyer ۾ افسانوي انداز سان پيش ڪيو ويو آهي. مارڪو پولو Italo Calvino جي ناول Invisible Cities ۾ پڻ بطور خاص ڪردار نظر اچي ٿو.
جنم ڀُومي ۽ نسل تڪرار
مارڪو پولو جي ڄم جو هنڌ تڪراري آهي. پوري پڪ سان نه ٿو چئي سگھجي ته هو ڪٿي ڄائو هو، پر ڪي روايتون وينس ته ڪي وري ڪورزولا شهر کي مارڪو پولو جي جنم ڀومي ڄاڻائين ٿيون. مارڪو پولو جي دور ۾ ڪورزولا (اطالويءَ ۾: Curzola ۽ ڪروسيءَ ۾ Korčula) جو شهر وينس جي بيٺڪ هو، جڏهن ته اڄ اهو ڪروسيا جو حصو آهي. اتي اڄ به هڪڙو گھر موجود آهي، جنهن لاءِ مارڪو پولو جي جنم ڀومي هوڻ جي دعويٰ ڪئي ويندي آهي.
امڪاني لساني وابستگي
اهڙي امڪان سبب ان تڪرار جنم ورتو ته آيه پولو وينسي هو يا ڪروٽ. سو جيئن ته ڏکڻ دالماشيا جي ٻين ڪيترين علائقن جيان ڪُورزولا يا ڪورچُولا جي ٻيٽ ۾ به ڏکڻ سلاوي آباد هئا، تنهن ڪري پولو به ڪروٽ هوندو.
ڪُورزولا لاءِ ثابتيون
مارڪو پولو جي جاءِ پيدائش ڪُورزولا هوڻ جي حق ۾ اهو چيو ويو ته ڪروسي ٻوليءَ جي چاڪاوي لهجي ۾ پول هڪ پکيءَ کي چيو ويندو آهي. چاڪاوي لهجو دالماسي ٻوليءَ جي
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:1254ء ۾ پيدائشون زمرو:1324ء ۾ موت زمرو:13هين صديءَ جو متلاشي زمرو:ايشيا جو سياح زمرو:اطالوي سفر لکندڙ
پليجو (مجاور)
پليجو قوم جيڪا تقريبن حضور اڪرم صلي الله عليه وسلم جي زماني کان هلندي پئي اچي. جيئن ته ٻين قومن ۾ (اوڙڪ) هوندي تيئن پل
گو ، ڊاگ. گو! (ٽي وي سيريز)
'''گو ، ڊاگ. گو!''' (Go, Dog. Go!) هڪ ڪينيڊين-آمريڪي ڪمپيوٽر متحرڪ اسٽريمنگ ٽيليويزن سيريز آهي جيڪا آدم پالٽزمان پاران تيار ڪئي وئي آهي.
ڪهاڻي
ڳالهيون ٽيگ بررر جي ڀرسان ڦهليل آهن، هڪ دوستانه ڇهه ساله ڪتو آهي جيڪو وڃڻ چاهي ٿو، وڃڻ، وڃڻ. هوء جلدي ڳالهائيندي، جلدي هلائي، ۽ جلدي جلدي ممڪن نون دوستن ٺاهڻ چاهي ٿي. هوء هڪ ٽينڪ آهي جيڪو پنهنجي موٽرسائيڪل کي فيڪٽر ڪرڻ ۽ نئين ٺاهن جي ٺاهه سان پيار ڪندو آهي. ٽنگ پاون جي ڳوٺ ۾ پنهنجي ڪٽنب سان رهي ٿو - ما، پو، داڻي، دادا، ۽ سندس ڀائرن. هن جو بهترين دوست سکوچ پوچو اڳيان دروازو رهندو آهي، ۽ پائو جي سڄي گاڏين تي ٽگ جي موٽر سائيڪل ۽ سائڊ ڪار تي. ان جو وڌو اڇلائي ڪيترن ئي شاندار ڪردارن کي ڏيکاري ٿو جيڪو هر موڙ تي تڪليف آڻيندو آهي. هتي ليڊي ليڊي ليڊي جو هميشه هميشه هڪ نئين ٽوپي، منهول ڪتن جو مينهن ۾ رهندو آهي ۽ پاون جي تلفظ ۾ ڳالهائڻ لاء پاپ آهي، ۽ هڪ ڪئليلا گروپ بارپليل جو جيڪو گيت ذريعي هر شيء کي بيان ڪري ٿو. ٽيگ ۽ اسڪوچ مسئلا حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا، جهڙوڪ ڪتي جي پارٽي کي حاصل ڪرڻ يا نئين ميل ڪيريئر ڪتي جي مدد سان ميل پهچائڻ لاء ٽرئفڪ جام سان معاملو ڪرڻ. رستي ۾، ٽيگ سکندو آهي ته ڪڏهن ڪڏهن سست وڃڻ ۽ صبر ڪر.
988ع
ڊسمبر
زمرو:988ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
احسان ايڇ نديم
ناميارو آرڪيالاجسٽ احسان ايڇ. نديم ولد چوڌري نعمت علي، پهرين -اپريل- 1940ع تي ساهيوال پنجاب ۾ ڄائو. پرائمري ۽ سيڪنڊري -تعليم- ساهيوال مان ورتائين، جڏهن ته انٽر گورنمينٽ ڪاليج لاهور مان ۽ جاگرافيءَ شعبي ۾ ايم. اي 1961ع ڌاري پنجاب يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 1962ع ۾ قديم آثارن واري کاتي ۾ آرڪيالاجسٽ طور ملازم ٿيو. کيس اسڪالر شپ ڏيئي، قديم آثارن جي علم جي سکيا ڏياري وئي. هن ميوزيالاجيءَ سان گڏ فرينچ ٻوليءَ جي ڪورس جو سرٽيفڪيٽ به حاصل ڪيو. جڏهن کيس فرانس طرفان فيلو شپ ڏني وئي ته اتي سندس -استاد- سر برنارڊ ايم فيلڊن هو. 1965ع ۾ کيس ميوزمس ڪسٽوڊين ڪيوريٽر بنايو ويو، 1973ع ۾ اسسٽنٽ سپرنٽينڊنٽ آرڪيالاجي ٿيو، 1982ع کان قديم آثارن واري کاتي جو ڊپٽي ڊائريڪٽر ٿيو. -ان- وقت کيس پبليڪيشن جو انچارج به مقرر ڪيو ويو. 1988ع کان 1991ع تائين کيس -پاڪستان- انسٽيٽيوٽ آف آرڪيالاجيڪل ٽريننگ اينڊ ريسرچ لاهور جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. مئي 1992ع کان پوءِ کيس ناردرن سرڪل آف آرڪيالاجي ۽ پوءِ سَدرن سرڪل آف آرڪيالاجيءَ جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. 31 مارچ 2000ع ۾ آرڪيالاجي کاتي مان رٽائر ٿيو. انهيءَ دوران هن سنڌ جي ڪيترن ماڳن جي سروي ۽ سنڀال جو ڪم ڪيو. رٽائر ٿيڻ کانپوءِ يونيورسٽيءَ آف انجنيئرنگ ۽ -ٽيڪنالاجي- لاهور ۾ ’اڏاوتي ورثي جي درست حالي‘ (Conservation of Architectural Heritage) جو مضمون پڙهائڻ لڳو. -ان- کانسواءِ مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾سندس ڪالم شايع ٿيندا رهيا. هن وقت (2011ع) ديال سنگهه ريسرچ اينڊ ڪلچرل فورم جو ڊائريڪٽر آهي. جڏهن ته هڪ ٽه ماهي رسالو ”پنجاب دي رنگ“ به ڪڍندو آهي، جيڪو گر مکيءَ ۽ شاهه مکي لپيءَ ۾ ڇپجي ٿو. قديم آثارن جي کاتي ۾ نوڪري ڪندي هن -ڀنڀور-، پنر I، سيدو I ۽ II، موهن جي دڙي ۽ تلمبا جي کوٽائين ۾ حصو ورتو. ڪنزرويٽر طور هن هڙاپا، عمر ڪوٽ قلعي، موهن جي دڙي، لاهور قلعي ۽ ٽيڪسلا جهڙن ماڳن جي سنڀال ڪئي ۽ انهن ماڳن جي ڀرندڙ ڀتين کي اصلي حالت ۾ رکڻ لاءِ ڪم ڪيو. احسان ايڇ. نديم -پاڪستان- جي انهن آرڪيالاجي جي ماهرن مان هڪ آهي، جنهن جا 300 کن مقالا دنيا جي 25 کان مٿي ملڪي توڙي غير ملڪي رسالن ۾ ڇپيل آهن. هن جي ڪيل کوٽاين جون ڪيتريون رپورٽون ڇپيل آهن، -جن- ۾ Panr-I جي کوٽائيءَ جي رپورٽ اهم آهي، جيڪا روم مان ٻن جلدن ۾ شايع ٿي آهي. هن سنڌ جي -ٿر- بابت پڻ هڪ اهم ۽ باتصوير ڪتاب لکيو آهي، -ان- کانسواءِ -ثقافت- ۽ -تاريخ- تي انگريزيءَ ۾ سندس هيٺيان ڪتاب به ڇپيا آهن: (1) موهن جو دڙو (1994ع)، (2) روهتاس (1995ع)، لاهور (1996ع)، (4) هسٽارڪ ماسڪ آف لاهور (1998ع)، (5) مڪلي (2000ع)، (6) -ٿر-، دي گريٽ پاڪستاني ڊيزرٽ (2001ع)، (7) پورٽريٽ آف سنڌ (2002ع)، بلٽ هيريٽيج آف -پاڪستان- (2002ع)، (9) بڌسٽ گنڌارا (2003ع)، (10) گارڊنس آف مغل لاهور (2004ع)، (11) فـورٽـس آف -پاڪستان- (2004ع)، (12) پنجاب (2005ع)،(13) پنجاب اينڊ دي انڊين روولٽ 1857ع (2006ع) (14) هسٽارڪ لينڊ مارڪ آف لاهور (2006ع)، (15) -اسلام- -آباد-، پوٺوهار، ٽيڪسلا ويلي اينڊ بيئانڊ (2006ع)، (16) -بلوچستان- (2007ع)، (17)-پشاور- (2007ع)، (18) بڌسٽ گنڌارا ٽريزرس: ٽيڪسلا ميوزيم (2008ع)، (19) ٽيڪسلا -ان- بڌسٽ گنڌارا (2008ع)، (20)، پورٽيٽ آف پنجاب (2009ع)، (21) چولستان ٽو -بهاولپور- (2009ع) ۽ (22) گولڊن ريز (شاعري). سندس -ٻه ڪتاب- سردار -ڀڳت سنگهه- ۽ بيبي نانڪي انٽرنيٽ تي، اليڪٽرانڪ بُڪ طور رکيل آهن.
ڪولمبيا
’ڪولمبيا'  جو سرڪاري نالو ريپبلڪا ڊي ڪولمبيا آھي  جيڪو لڳ ڀڳ سمورو ڏکڻ آمريڪا جي کنڊ ۾ واقع آهي پر ان جو ڪجھ علائقو اتر آمريڪا کنڊ ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ ڪيريبئن سمنڊ، اتر-اولھ ۾ پاناما، ڏکڻ ۾ ايڪويڊور ۽ پيرو، اوڀر ۾ وينزويلا، ڏکڻ-اوڀر ۾ برازيل ۽ اولھ ۾ پيسفڪ سمنڊ واقع آھن. ان جي صوبن کي ڊپارٽمينٽ چوندا آهن. ملڪ ۾ ڪل 32 ڊپارٽمينٽ آھن ۽ ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ بوگوٽا شھر آھي.
بارگاھ (جاگرافي)
''بارگاھ نالي سان ضلعي سکر ۾ هڪ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ آباد آهي. تعلقي روهڙيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺ ڄاڻايل ڳوٺ آباد آهن: ’رياض آباد‘، ’مٺو مَهر‘، ’صوڀو مهر‘، ’عيدن آباد‘، ’سلطان پتڻ‘، ’اوتارو رمضان فقير‘، ’شهبازي چاچڙ‘، ’جنگ مشين‘، ’اِرِيگيشن بنگلو‘. ساڳئي تعلقي جي ديهه چڪ نمبر 5 ۾ ’بارگاهه‘ نالي سان هڪ ڳوٺ آباد آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
مظفرڳڙھ ضلعو
مظفرڳڙھ ضلعو (مظفرڳڙهہ يا مظفر ڳڙهه، اُچار: مُزَفَّر ڳَڙھ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
بارلو
ڳچيءَ ۾ پائڻ جو هڪ قسم جو ڳهه، جيڪو گهڻو ڪري چانديءَ مان ٺهرايو ويندو آهي.
تائمنڊل
تھ منڊل يا تائمنڊل (Troposphere) جي ڪُل ٿولهه لڳ ڀڳ 50 ميل آهي. تائمنڊل جي ٿولهه ڌرتيءَ جي هر هنڌ تي هڪ جهڙي ناهي، ڪٿي گھٽ ته ڪِٿي وڌ آهي. مثال طور، سمنڊ جي سطح ويجھو قطبي علائقن ۾ تائمنڊل جي ٿولهه / اوچائي 6 يا 7 ميل مس ٿيندي، جڏهن ته اڌوڙڪ ڀرسان اها 10 ميل کن ۽ آمريڪا، ڪئناڊا، يورپ يا ايشيا کنڊ جي اترين علائقن ۾ ان جي ٿولهه ستن کان اٺ ميل آهي. ان ڪري چئبو ته تائمنڊل 6 کان 10 ميل ٿلهو آهي. هوا ۾ موجود ڪُل ماليڪيولي ۽ گئسي مايي (mass) جو 75 سيڪڙو ۽ ٻاڦ، دونهون، بُوءِ، دَز، وڻن ٽِڻن جو ٻُور وغيره هن ئي تهه ۾ موجود آهن. هن تهه ۾ نائٽروجن گئس جو مقدار، گھربل ۽ مناسب آهي، جڏهن ته آڪسيجن گئس جو مقدار 25.94 سيڪڙو آهي. جيڪو سڀني “ساهوارن” لاءِ ڏاڍو مناسب آهي. گھڻي کان گھڻا ڪڪر ۽ گِهم به هن ئي تهه ۾ موجود آهن جن جي ڪري موسمي تبديليون اينديون رهن ٿيون. جاچ ۽ پرک ڪندي اها ڳالهه به سامهون آئي آهي ته هن تهه (تائمنڊل) جو مٿيون پرت (جنهن جي ٿولهه ڏيڍ ميل مَس ٿيندي) جھڙوڪر سڄي تهه مٿان ڍڪڻ جو ڪم ڪري ٿو، ڇو ته ان ۾ ماٺار وڌيڪ آهي. ان پرت کي “تائڍاڪ” سڏجي ٿو. تائڍاڪ تائمنڊل ۽ ان کان مٿين تهه سنگمنڊل جي وچ ۾ ڄڻڪ هوا جو پردو آهي.
حوالا
زمرو:تھ منڊل زمرو:تائمنڊل زمرو:واءُ منڊل زمرو:وايو منڊل زمرو:ڌرتي
1567ع
ڊسمبر
زمرو:1567ء زمرو:سال
لويہ جرگہ
لويہ جرگہ (Loya Jirga) افغانستان جي پشتوئن جي هڪ اجلاس کي چيوويندو آھي۔ جنهن ۾ پشتوئن جي علاوه ٻيا ماڻھو بہ شامل ٿيندا آھن۔ ان ۾ روايتاً قبيلائي سردار شامل ٿيندا آھنن۽ ان جي رواج جو ثبوت تقريباً هڪ ھزار سال پهريان بہ ملندو آھي۔ ھي جرگو اهم فيصلا ڪرندو آھي جن کي قبيلا مڃڻ جا پابند ھوندا آھن۔ 2003ء ۾ بہ افغانستان ۾ آئرن ٺاھڻ لاء ھڪ لویہ جرگي جو انعقاد ٿيو هيو۔
زمرو:افغان ثقافت زمرو:حڪومت افغانستان زمرو:حڪومت پاڪستان زمرو:پشتون ثقافت زمرو:پاڪستان جي قبيلائي علائقن جي سياست زمرو:افغانستان
گورنمينٽ پرائمري اسڪول غريب آباد بدين
گورنمينٽ پرائمري اسڪول غريب آباد بدين
Government Primary School Gharib Abad Badin
اسڪول کلڻ جو سال: 1932ع
باني:مولوي حاجي احمد ملاح
ھن اسڪول جو بنياد سنڌ جي ناليواري شاعر مولوي حاجي احمد ملاح رکيو. پھرين ھي اسڪول گورنمينٽ مسلم پرائمري اسڪول غريب آباد جي نالي سان قائم ڪيو اڳتي ھلي سرڪار ھن جو نالو گورنمينٽ پرائمري اسڪول غريب آباد بدين رکيو
http://www.schoolinglog.com/school/Government-Girls-Primary-School-GHARIBABAD-BADIN-Badin_75852.html
زمرو: تعليم زمرو: سنڌ جا اسڪول
989ع
ڊسمبر
زمرو:989ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
دبنگگ ٢
فلم دبنگگ ٢
احسان جوڻيجو ديھ
تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ هڪ ديھ جو نالو، جنهن هڪ ڳوٺ بگڙا جوڻيجا نالي آباد آهي.
احسان بدوي
پروفيسر -احسان بدوي-، سنڌي ٻوليءَ جو بهترين اديب، شاعر ۽ نقاد هو. سنڌ جي مشهور اديب ۽ -اهل- قلم، پروفيسر لطف -الله- بدويءَ جو فرزند هو. هن جي علمي ۽ ادبي خدمتن جو سلسلو، سندس والد جي سرپرستيءَ ۽ تربيت ۾ شروع ٿيو. احسان -بدوي- مارچ 1926ع ۾ شڪارپور ۾ ڄائو. ابتدائي ۽ ثانوي -تعليم- شڪارپور ۾ حاصل ڪيائين. 1944ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪري، سي. اينڊ -ايس-. (چيلاسنگهه بجاج اينڊ سيتلداس) گورنمينت ڪاليج ۾ داخل ٿيو. 1946ع ۾، جڏهن اڃا انٽر آرٽس ۾ هو، تڏهن سنڌ يونيورسٽي وجود ۾ آئي. جيئن ته -ان- ڪاليج جو -بمبئي- يونيورسٽيءَ سان الحاق هو، -ان- ڪري سنڌ حڪومت، پنهنجي اسڪالرشپ حاصل ڪرڻ وارن شاگردن تي زور رکيو ته اهي ڪراچيءَ جي ڪاليجن ۾ -تعليم- حاصل ڪن. -ان- ڪري -ايس-. ايم. ڪاليج، ڪراچيءَ ۾ داخلا ورتائين، -جتي- وڏي محنت سان بي. اي آنرس فارسيءَ ۾، سيڪنڊ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. تعليم دوران، شمس العلماءِ علامه دائودپوٽو ۽ -آغا- محمد يعقوب سندس مدد ڪندا رهيا. بي. اي پاس ڪري سنڌ جي ڪمشنر جي آفيس ۾ ڪلرڪ ٿيو، ۽ اڳتي هلي سينيئر ڪلرڪ بڻيو. علم ۽ ادب سان چاهه هئڻ جي ڪري اردوءَ ۾ ايم. اي پاس ڪيائين. هيءُ پهريون سنڌي شاگرد هو، جنهن اردوءَ ۾ ايم. اي ڪئي هئي. -ان- کان پوءِ سنڌيءَ ۾ پڻ ايم. اي ڪيائين. آخرڪار، پنهنجي شفيق -استاد-، پروفيسر سيد غلام مصطفيٰ شاهه (اڳوڻي پرنسپال -ايس-. ايم، ڪاليج ڪراچيءَ) جي مشوري سان روينيو ڊپارٽمينٽ کي خيرآباد چئي، -ايس-. ايم ڪاليج ڪراچيءَ ۾ -استاد- جي حيثيت سان داخل ٿيو، -جتي- 15 سال خدمت ڪيائين. احسان -بدوي- سنڌي ادبي سنگت سان به وابسته رهيو. تاليف ۽ -تصنيف- جي سلسلي ۾ سندس ڪتاب: (1) ’-تنقيد- ۽ تنقيدنگاري‘، (2) ’ڊان ويسٽ‘، (3) ’-انقلاب- جو فلسفو‘، (4) ’منتخب ڪلام سانگي‘ (5) ’سانگي‘ فن ۽ شخصيت، اهم آهن. سندس انداز بيان سليس، سادو، عمدو ۽ اثرائتو هو. هن هڪ ناگهاني حادثي جو شڪار ٿيندي، ڪراچيءَ ۾ 22 نومبر 1965ع تي وفات ڪئي.
1568ع
ڊسمبر
زمرو:1568ء زمرو:سال
نارووال ضلعو
نارووال ضلعو پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
پير رياست علي طاهري نقشبندي مجددي هن ضلعي جو رهاڪو آهي جيڪو سنڌ جي درگاهه الله آباد شريف، ڪنڊيارو جي گادي نشين خواجه محمد طاهر بخشي نقشبندي المعروف سڄڻ سائين جو خليفو آهي.
زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
ڪمسوترا (ڪتاب)
thumb| ڪمسوترا ھڪ ڪتاب جو نالو آھي جنھن ۾ سيڪس جون مختلف پوزيشنون يا بيھڪيون بيان ٿيل آھن.
الله بچايو (فلم)
الله بچايو (اللہ بچایو, Allah Bachayo) هڪ پاڪستاني فلم آهي جنهن کي گلو شاه پروڊيوس ڪيو هيو. هن جو ڊائريڪٽر حبيب آهي. هيء 28 ڊسمبر 1992 تي رليز ٿي.
وڌيڪ مطالعو
زمرو:سنڌي فلمون زمرو:پاڪستاني فلمون زمرو:1992 جون فلمون
ابن جرير طبري
سوانح محمد بن جرير رح
امام محمد بن جرير رح جن جي ولادت باسعادت 224 هجري طبرستان جي شهر آمل ۾ ٿي ، هي اهو دور هو جڏهن سلطنت عباسيه جو عروج هو ۽ سندس سڄي جمار عهد خلافت عباسيه ۾ گذري ، طبرستان هن وقت پڻ سياست ۽ مذهبي حلقن جنهن ۾ معتزلي ، خوارج ، باطني جو گهوارو هو ۽ ابن جرير جي ٻيهر طبرستان ورڻ وقت روافض جو عروج ٿي ويو هو ابن جرير رح جو نالو ، محمد بن جرير بن يزيد بن ڪثير بن غالب الطبري الآملي هو سندس کوڙ سار لقب آهن جنهن ۾ الامام ، المجتهد ، المفسر ، المورخ، المحدث ، الحافظ ، العلامه ، اللغوي ، المقريءَ ۽ سندس اهي سڀئي القاب سندس بزرگيت تي دلالت ڪن ٿيون. سندس ڪنيت (ابن جرير) هئي ۽ طبرستان ۽ آمل ڏينهن نسبت هجڻ ڪري پاڻ الطبري ۽ الآملي سڏرائيندا هئا. ابن جرير رح هڪ آسودي گهراني ۾ اک کولي ، سندس پيءُ هڪ ڏينهن خواب ڏٺائين ته ابن جرير رح نبي ڪريم ﷺ جي ٻنهي هٿن جي وچ ۾ آهن ۽ نبي ڪريمﷺ جي هٿن مبارڪن ۾ پٿريون آهن جنهن کي ابن جرير رح کڻي اڇلائي رهيا آهن ، عالمن کان جڏهن هن جي تعبير پڇا ڪيائين ته انهن چيو ته اوهان جو پٽ وڏو ٿي ڪري  دين جي خدمت سرانجام ڏيندو ۽ اهو خواب ابن جرير جو علم حاصل ڪرڻ جو سبب بڻيو. ابن جرير رح ستن سالن ۾ قرآن مجيد حفظ ڪيائين اٺن سالم ۾ امامت جهڙو فريضو انجام ڏنائين نون سالن ۾ حديث لکڻ شروع ڪيائين ۽ جڏهن سورهن سالن جا ٿيا ته اماماحمد بن حنبل رح جي زيارت جو شوق ۾ بغداد ڏانهن سفر ڪرڻ شروع ڪيائين  ، سندس سڄو خرچ ۽ بار پيءُ کڻدو هو جڏهن سندس والد جو انتقال ٿيو ته ورثي ۾ زمين جو ٽڪڙو مليس جنهن جي آمدني  مان ابن جرير رح پنهنجو گذر سفر فرمائيندا هئا.
ابن جریر رض جا استاد
احمد بن منيع البغوي ابو جعفر (244) ھ الامام الحافظ يعقوب بن ابراهيم الدورقي (252) ھ
۽ هن کان سواءَ کوڙ سارا عالم سڳورا آهن جن کان ابن جرير رح جن علم القرآن ۽ علم حديث فقه حنفي ، شافعي ، مالڪي ۽ تاريخ جو علم وغيرن جو سکيا حاصل ڪئي.
ابن جریر جو علمی سفر
ابن جرير رح علم حاصل ڪرڻ لاءِ پهريان “ ري” جو رخ ڪيو  پوءِ عراق ۾ ويو هتي ڪوفه ، بصريٰ ، بغداد ۾ علم حاصل ڪيائين تنهن کان پوءِ شام بيروت ڏانهن ويا ۽ هن کان پوءِ مصر ۽ مصر کان وري شام جو رخ ڪري وري مصر ڏانهن واپس وريا ۽ مصر کان پوءِ پنهنجي آبائي وطن طبرساتن ويا پر هتي ان وقت رافضين جو غلبو ٿي چڪو هو جيڪي صحابن ۽ شيخين تي سب وشتم ڪندا هئا ابن جرير فضائل شيخين املاءِ ڪرائي جنهن سان روافض سندس جان جا ويري ٿي پيا ۽ ابن جرير رح مجبور ٿي هٿان فرار ٿي وڃي بغداد سڪونت اختار ڪئي ۽ پنهنجي باقي حياتي بغداد ۾ گذاريائين.
ابن جریر جی عالمن پاران سارھ
ابن جرير رح بابت کوڙ سارن عالمن ساراه ۾ لکيو آهي جنهن مان ڪجه هٿ پيش ڪجن ٿا ؛ ابن خلڪان وفيات الاعيان ۾ لکن ٿا ته “ ابن جرير ...... وڏي تفسير ۽ مشهور  تاريخ جو مالڪ ، تفسير  حديث فقه  تاريخ ۽ ان کان علاوه گهڻين فنن جو امام هو ۽ هن جون مختلف فنن ۾ خوبصورت تصنيفون آهن  جيڪي هن جي وسعت علمي تي دلالت ڪن ٿيون ۽ پاڻ مجتهد امام هئا ”. امام سيوطي رح طبقات المفسرين ۾ لکن ٿا ته “ محمد بن جرير  بن يزيد بن ڪثير بن غالب الطبري مفسرينن جو سردار، امامن منجهان  جمع ڪيائين اهڙن علمن کي جنهن ۾ هن جي دور ۾ ڪير به مشارڪت نه ڪري سگهيو ڪتاب الله جو حافظ هو ، معاني ۾ بصيرت رکندڙ هو، قرآني احڪامن ۾ فقيه  سنت ، طرق ، صحيح ۽ سقيم ناسخ ۽ منسوخ ۾  احوال صحابه ۽ تابعين کي ڄاڻيندو هو. ابن ڪثير رح البدايه والنهايه ۾ لکن ٿا ته “ محمد بن جرير بن يزيد بن غالب ، امام جعفر الطبري جنهن جي 224 ۾ ولادت ٿي. ڪڻڪي اکيون ، خوبصورت جسم ڊڳهو قد ڳالهائڻ ۾ صاف گو ، گهڻن کان روايت ڪيائين ، حديث جي ڳولها ۾ ڪنڊ ڪرڇ ۾ سفر ڪيائين وڏو تاريخدان ۽ ڪامل مفسر ۽ هن کان علاوه اصول ۽ فروع ۾ نفع بخشيندڙ تصنيفون اٿن ۽ هنن مان تهذهيب الآثار آهي پر هن کي پورو نه ڪري سگهيو ۽ هن بابت اهو چيو ويو آهي ته چاليه سالن تائين ڪتاب لکندا رهيا جنهن ۾ هر ڏينهن ۾ 40 ورق لکندا هئا. ساڳي ڪتاب ۾ ابن خزيمه جو قول نقل ٿيل آهي ته هو چوي ٿو “آئون زمين جي پٺ تي ابن جرير کان وڏو ڪو عالم نٿو ڄاڻان. خطيب بغدادي فرمائن ٿا ته “ابن جرير ائمه علماء مان هو جنهن جي قول کي مضبوط سمجهيو ويندو هو ۽ هن جي طرف رجوع ڪيو ويندو هو بسبب هن جي ڏاهپ ۽ فضيلت جي .. تنهن کان سواءِ امام سبڪي ، ابن جوزي ، امام ابن تيميه ، امام ابن القيم ، امام ذهبي ، ابن عساڪر ۽ کوڙ سارن سندس تعريف ڪئي آهي ۽ سندس ڪارنامن کي سارهايو آهي.
ابن جرير رح جا شاگرد
تنهن کان سواءِ کوڙ سارا شاگرد هئا اختصار کي مدي نظر رکندي هتي پيش ڪرڻ کان معذرت ڪجي ٿي.
امام ابن جرير جو منهج
امام محمد بن جرير اهل سنت والجماعت جي وڏڙن عالمن مان ڳاڻاٽو ٿئي ٿو ، سندس منهج ۽ عقيدو اسلاف صالحين وارو هو ، صريح السنه نالي ڪتاب ۾ پنهنجا عقايد ذڪر ڪيا اٿس جيڪو اهل سنت وٽ مشهور آهي. جيتوڻيڪ پاڻ شافعي ، حنفي ۽ مالڪي مڪتب فڪر وارن وٽ علم حاصل ڪيائون منڍ ۾ پاڻ شافعي مسلڪ جو پويواري ڪندا هئا پر اڳتي هلي ڪري پنهنجو هڪ ڌار مسلڪ جو بنياد وڌائين جيڪو اهل سنت والجماعت جي نهج منجهان هئا. ابن سبڪي رح پنهنجي ڪتاب طبقات الشافيه  الڪبرى ۾  لکي ٿو “  آئون چوان ٿو ته  ابن نصر رح ، ابن جرير رح ۽ ابن خزيمه رح  اسان جي مذهب جا ستون هئا”. امام سيوطي رح طبقات المفسرين ۾ لکن ٿا “پهريان شافعي هئا ، پوءِ مستقل ڌار مذهب ۽ اقوال اختيار ڪيائين ، هن جا پوئلڳ ۽ مقلد ٿيا ۽ اصول ۽ فروع ۾ هن جا گهڻائين ڪتاب آهن.
ابن جرير مٿان شيعيت جي تهمت ۽ هن تي رد
ابن جرير رح مٿان به ٻين وڏڙن عالمن جن ۾ امام ابو حنيفه رح ، امام نسائي ، امام بخاري ، امام احمد بن حنبل رحمهم الله وانگر الزام لڳا سندس مٿان حاسدن شيعيت جو الزام هنيو جنهن کي جمهور عالمن رد ڪري ڇڏيو. فضائل علي رضي الله عنه ۽ حديث غدير خم جي تصديق ، مسح على القدمين جهڙن ڳالهين ڪري اهي الزام سندس مٿان لڳا ۽ ويتر حنابلن هن تي سختي ڪئي جو هن جڏهن طبقات الفقهاء لکيو هو تڏهن امام احمد بن حنبل جو تذڪرو فقيهن ۾ نه ڪيائين جو ابن جرير هن کي محدث مڃيندو هو پر فقيه تسليم نه ڪندو هو ، ٻي ڳالھ ابن جرير نالي هڪ ٻيو شخص هو جيڪو شيعو هو جنهن جي ڏاڏي جي نالي سان فرق ڪري پيو سگهجي ۽  نالي جي هڪجهڙائي به غلط فهمين جو سبب بڻي پيش آهن ڪجه اقوال امام ابن القيم حاشيه ابن القيم على سنن ابي داود ۾ لکن ٿا “۽ ابن جرير بابت جيڪو واقعو بيان ڪيو ويو آهي سو بلڪل غلط آهي ۽ سندس (ابن جرير) جا ڪتاب ۽ تفسير هن ڳالھ جي تڪذيب ڪن ٿا. بي شڪ اهو گمان ته ابن جرير جنهن بابت اها ڳالھ ڪئي وئي آهي سو ٻيو شخص آهي جنهن جو ۽ ابن جرير جي نالي ۾ موافقت ڪري اها غلط فهمي ٿي ”. امام ذهبي سير الاعلام النبلاء ۾ لکن ٿا ته “انهن مان ڪي نقل ڪن ٿا ته (ابن جرير رح) وضو ۾ ٻنهي پير تي مسح کي جائز قرار ڏيندو هو سو اها ڳاله اسين هن جي ڪتاب ۾ نه ڏٺي آهي”. ابن ڪثير رح البدايه والنهايه ۾ لکن ٿا “اها ڳالھ هن جي متعلق مشهور ٿي وئي هئي ته هو وضوءَ ۾ ٻنهيءَ پيرن تي مسح جو قائل هو ۽ هن (پيرن ) تي غسل ڪرڻ واجب ناهي پوءِ علمائن مان ڪن اها دعوى ڪئي آهي ته ابن جرير ٻه آهن هڪڙو هنن مان شيعو هو ۽ اها ڳالھ هن ڏانهن نسبت ڪندا آهن ۽ ابن جرير (سني) بابت اهڙين ڳالھين کان بري ڄاڻائيندا آهن ۽ جنهن ڪلام جي تاويل ڪئي وئي آهي ته سندس ڪتاب ۾ ته هو پيرن کي ڌوئڻ سان گڏ رڳڙن کي واجب چوندو هو پر رڳڙڻ کي مسح سان تعبير ڪيو پر سندس هن ڳالھ کي گهڻا نه سمجهي سگهيا ۽ اها ڳالھ نقل ڪندا رهيا ته ابن جرير غسل ۽ مسح کي واجب قرار ڌيندو هو. (وڌيڪ الله ڄاڻي ٿو) علامه آلوسي رح روح المعاني تفسير ۾ لکن ٿا “؛ ۽ تحقيق شيعه راوين هنن مختلف ڪوڙين ڳالهين کي پکيڙيو پوءِ اهل سنت وارن بنا صحيح ۽ غلط ۾ تميز ڪرڻ ۽ بغير تحقيق ۽ سند جي اهي روايتون نقل ڪندا آيا ، ۽ اهو خال ڪشادو ٿيندو ويو. ۽ آئون چوان ٿو ته جيڪو ابن جرير تخيير جو قائل آهي اهو ابو جعفر رستم شيعو آهي جيڪو صاحب ايضاح للمسترشد في الامامه آهي نه ڪي ابو جعفر بن غالب الطبري الشافعي جيڪو اهل سنت جي سردارن منجهان آهي”.
ابن جریر جی سن وفات
ابن جرير شعبان جي مهيني سن 310 هجري ۾ انتقال ڪيو ، سندس جنازي نماز ۽ تدفين بابت ابن ڪثير رح لکن ٿا “ ۽ جڏهن هن وفات ڪئي ته سڀني شهرن مان ماڻهو گڏ ٿيا ۽ هن مٿان هن جي ئي گهر ۾ نماز(جنازه) پڙهيو ويو ۽ هتي ئي دفن ڪيو ويو ڪيترن ئي مهينن تائين خلق ايندي وئي ائين نماز پڙهندي رهي ، الله تعالى هن مٿان رحمتون نازل ڪري ”. ۽ خطيب بغدادي بابت ياقوت حموي معجم اللادباء ۾ نقل ڪن ٿا ته هو چوي ٿو “جنازي مهل ايترا ماڻهو گڏ ٿيا جنهن جو شمار الله تعالى کان سوائي ڪنهن کي ناهي ۽ هن جي قبر تي ڪيترائي مهينه جنازي جي نماز رات ڏينهن پڙهندا رهيا.
دلشاد ڀٽو
دلشاد ڀٽو (انگريزي ٻولي:Dilshad Bhutto) سنڌ پاڪستان جو سياستدان ، ليکڪ ۽ صحافي آھي.
زندگي جو احوال
دلشاد علي ڀٽو سنڌ جي دادو ضلعو ۽ دادو تعلقو جي ڳوٺ سعيد خان ڀٽو ۾ محمد بخش ڀٽو جي گهر ۾ پهرين اپريل 1972ع ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
هن پرائيمري تعليم ڳوٺ جان محمد خشڪ ۾ حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ پائلٽ هاءِ اسڪول دادو شهر مان ڪيائين. انٽر دادو ڪاليج.۽ ايم. اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.
ادب ۽ صحافت
دلشاد ڀٽو جو ننڍپڻ کان ادب ڏانهن لاڙو هو. هن ادب، سماج ۽ سياست بابت مضمون لکڻ شروع ڪيا جيڪي مختلف اخبارن ۾ شايع ٿيڻ لڳا. هيءُ روزانه عبرت حيدرآباد جو اسسٽنٽ ايڊيٽر رهيو. پريس ڪلب دادو جو جوائنٽ سيڪريٽري پڻ ٽيو.
سياست
دلشاد ڀٽو اسڪول ۾ پڙهڻ دوران ساٿي ٻارڙا سنگت جو ميمبر بڻيو. پوءِ هيءُ وطن دوست انقلابي پارٽي ۾ شامل ٿيو. دلشاد ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان جي دادو ضلعي جي نظرياتي شعبي جو انچارج رهيو. بعد ۾ سنڌ ترقي پسند پارٽي ۾ شامل ٿيو. مهراڻ ويلفيئر ايسوسيئيشن سنڌ جو مرڪزي نائب چيئرمين به رهيو. ان کان علاوه ٽريڊ يونين ايڪشن ڪاميٽي جو مرڪزي جنرل سيڪريٽري به رهيو. دلشاد ڀٽو سنڌ نيشنل پارٽي ۾ به اهم عهديدار ٿي رهيو دلشاد ڀٽو 2013ع وارين عام چونڊن ۾ قومي اسيمبلي جي تڪ اين اي 232 ۽ صوبائي اسيمبلي جي تڪ نمبر پي ايس 75 تي چونڊ لڙيو. سياسي طور کيس هيسائڻ لاءِ مٿس ڪوڙا ڪيس داخل ڪيا ويا. هن انساني حقن جي جدوجهد ۾ به ڀرپور نموني ڪردار ادا ڪيو آهي.
حوالا
زمرو:ادب زمرو:ليکڪ زمرو:صحافت زمرو:صحافي زمرو:سياست زمرو:سياستدان
ديد منهنجي ٿڪي
ديد منهنجي ٿڪي،تڪي تنهنجي گهٽي، ڪين آئين نظر،او مٺي او مٺي..... هيءُ مشهور سنڌي گيت آهي، جنهن کي فلمايو پڻ ويو آهي. هن گيت جو شاعر جبار آزاد منگي آهي، هن گيت کي ڳايو شفيق منگي جڏهن ته موسيقي ڏني الطاف کچي.هي گيت لاڙڪاڻي ۾ رڪارڊ ڪيو ويو ۽ سڀ کان اول ريڊيو پاڪستان لاڙڪاڻي تان نشر ٿيو. ان بعد هي گيت ڪي ٽي اين جي شروعاتي ڏينهن جو آهي، جيڪو ڪي ٽي اين جي پهرين سالگره جي موقعي تي ايوارڊ سلسلي ۾ ٻين نمبر تي رهيو، هن گيت کي سنڌ کان علاوه ولايت ۾ رهندڙ سنڌين پڻ بيحد پسند ڪيو ويو. ڪي ٽي اين جي لاءِ هي گيت سنڌ جي قديم آثار موئن جو دڙو تي ايوب گاد فلمايو ۽ ڪيميرامين هادي سانگي هيو. هن گيت جو ڳائڪ شفيق منگي آهي، جنهن ان گيت ۾ ئي اداڪاري پڻ ڪئي آهي. ساڻس ساٿي اداڪار طور نگھت همراهه هئي.
1569ع
ڊسمبر
زمرو:1569ء زمرو:سال
بارو ديھ
ضلعي سکر، تعلقي روهڙيءَ ۾ هڪ ديهه.
گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي ڪائونسل
گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي ڪائونسل (انگريزي: [United Nations Economic and Social Council]) گڏيل قومن جي اداري جي ڇھن اھم ذيلي ادارن مان ھڪ آھي. گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي معاملن جو خيال رکڻ ھن ڪائونسل جي ذميداري آھي. ھيءَ ڪائونسل بين الاقوامي معاشي ۽ سماجي مسئلن تي بحث ڪرڻ لاءِ ھڪ مرڪزي فورم جو ڪردار ادا ڪري ٿي ۽ انھيءَ بحث مباحثي جي نتيجي ۾ ميمبر ملڪن ۽ گڏيل قومن لاءِ پاليسيون جوڙي ٿي. ھن ڪائونسل ۾ ڪجھ غير سرڪاري ادارن کي بہ صلاحڪاري حيثيت ۾ شامل ڪيو ويو آھي. 1998ع کان ھر سال جولاءِ جي مھيني ۾ ھن ڪائونسل جو ساليانو ميڙ ڪوٺايو وڃي ٿو. ان کان علاوہ ھر سال اپريل جي مھيني ۾ عالمي بينڪ (World Bank) ۽ عالمي مالياتي فنڊ (International Monitory Fund) جي ميمبرن جي گڏجاڻي پڻ ڪوٺائي وڃي ٿي.
صدر
ڪائونسل جو صدر ھر سال ننڍن يا وچولي سائز جي ملڪن مان چونڊيو وڃي ٿو. ھيءُ عھدو گڏيل قومي جي علاقائي گروپن مان واري واري سان چونڊيا وڃن ٿا تہ جيئن ھر علائقي کي برابر نمائندگي ملي سگھي.
ميمبر ملڪ
ھن ڪائونسل جا 54 ميمبر آھن جيڪي ٽن سالن جي مدي لاءِ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي چونڊيندي آھي. چونڊيل ميمبرن مان 14 آفريقي گروپ، 11 ايشيا آفريقا پئسيفڪ گروپ، 6 اوڀر يورپي گروپ، 10 لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين گروپ ۽ 13 اولھہ يورپ ۽ ٻين گروپن مان چونڊيا وڃن ٿا.
احسان علي
احسان علي ڪافي گو شاعر هو، جنھن جو ڪلام خوشيرام فقير ’سوڍائيءَ‘ جي بياض (1881ع ۾ لکيل) ۾ شامل آهي. هيءُ درويش سچل سائينءَ جو وڏو محبتي هو.
990ع
ڊسمبر
زمرو:990ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
ٽنڊو الهيار تعلقو
انتظامي ورهاست
ھي تعلقو ضلعي جي سب ڊويزن آھي. 2008 وارن انگن اکرن مطابق تعلقي ۾ ھڪ سرڪل، 6 تپا ۽ 24 ديھون واقع آهن. ديھن مان ھڪ ٽنڊي الهيار شھر واري ديھ شھري آھي باقي 23 ديھون ٻھراڙيءَ جون آھن.
آبادي
2004 جي ڪاٿن مطابق تعلقي ٽنڊي الهيار جي ڪل آبادي 3,02,508 ھئي جن مان 1,57,238 مرد ۽ 1,45,270 عورتون ھيون. آبادي جي گھاٽائي في ڪلوميٽر 595 ماڻھو ھئي.
آبپاشي
ھن تعلقي مان نصير واھ ۽ سرفراز واھ وھن ٿا جيڪي روھڙي ڪئنال مان پاڻي کڻن ٿا. ان کان سواءِ روھڙي ڪئنال، سرفراز واھ ۽ نصير واھ مان نڪرندڙ شاخون پڻ آهن جن ۾ کيساڻو شاخ، شيخ موسیٰ شاخ، ناڳڻا ڊسٽري، زئونر شاخ، چاڪر ڊسٽري، بلگي شاخ ۽ لانڍي شاخ 1 شامل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
احسان دانش ڀٽو
پروفيسر احسان -الله- عرف -احسان دانش- ولد حبيب -الله- مولا بخش ڀٽو 29 -آگسٽ- 1942ع تي شڪارپور ۾ ڄائو، هن جي -تعليم- ايم. اي. ايل. ايل. بي هئي. پيشي جي لحاظ کان اسلاميات جو پروفيسر هو، جتان -آگسٽ- 2002ع ۾ رٽائر ٿيو. -احسان دانش- جو تعلق علمي ادبي گھراڻي سان هو، سندس ڏاڏو مولا بخش ’مسڪين‘ ڀٽو -بيت- جو وڏو شاعر هو سندس والد حبيب -الله- مولا بخش ڀٽو به هڪ سٺو شاعر ۽ مشهور اديب ٿي گذريو آهي، -ان- ڪري خانداني اثر هيٺ احسان -الله- دانش کي به ادب ڏانهن لاڙو ٿيو ۽ 1953ع کان لکڻ جي شروعات ڪيائين. سندس ڪيترا اهم مضمون جھڙوڪ: ’شڪارپور جو ماضي ۽ مستقبل‘، ’رحمت اللعالمينصه‘، ’Ethic of Holy Prophet‘، ’هجري سن‘ ۽ ’سکر دريا‘ وغيره مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپجي چڪا آهن. هن ’-تعليم-‘ -اخبار- به -جاري- ڪئي، جنهن جو پهريون پرچو 14 -آگسٽ- 1958ع تي نڪتو ۽ -ان- جا ڪل ٽي پرچا نڪتا. -ان- کانپوءِ -آڪٽوبر- 1986ع کان اها -اخبار- ’-تعليم- سلسلو‘ مئگزين جي صورت ۾ نڪرڻ لڳي، جنهن جا -اٺ- پرچا نڪتا. بعد ۾ جون 1989ع کان اهو سلسلو ’سرهاڻ پبليڪيشن شڪارپور‘ جي نالي سان شروع ڪيائين، جنهن جا چار پرچا نڪتا هئا. پروفيسر احسان -الله- ڀُٽي 27 جون 2010ع تي شڪارپور ۾ وفات ڪئي.
بوگوٽو
thumbnail|شهر آھي بوگوٽو, اهو ڪولمبيا جي ملڪ ۽ ملڪ جو مالي مرڪز آهي.
1570ع
ڊسمبر
زمرو:1570ء زمرو:سال
991ع
ڊسمبر
زمرو:991ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اقبال دل
ناميارو صحافي ۽ -ايڊيٽر- -اقبال دل- پهرين سيپٽمبر 1942ع تي ڳوٺ سومار دل، تعلقي ساماري ۾ حاجي علي احمد ’مجذوب‘ جي گهر ۾ ڄائو. 1963ع ۾ گريجوئيشن ڪامرس ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. هن صحافت جي شروعات 1961ع کان روزاني ”خادم وطن“ سان ڪئي، جنهن ۾ سب -ايڊيٽر- ۽ رپورٽر طور ڪم ڪيائين. سندس 1973ع کان روزاني ”هلال -پاڪستان-“ سان وابستگي رهي ۽ هو 1988ع کان روزاني ”هلال -پاڪستان-“ -اخبار- جو -ايڊيٽر- رهيو آهي. سندس شام ملڪ جو سفرنامو ”شام ولايت ۾“ شايع ٿيل آهي. پاڻ هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهي ٿو.