cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنڌي ادبي بورڊ
آگسٽ 1940ع ۾ سنڌ جي تڏهوڪي صوبائي وزير تعليم جي ايم سيد جي ڪوششن سان سنڌ سرڪار سنڌي ادب جي واڌ ويجهه ۽ تخليقي ۽ تحقيقي سرگرمين جي وسيع پئماني تي ڦهلاءَ خاطر ”سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ جي نالي سان هڪ اداري جو بنياد رکيو. جناب ميران محمد شاهه ان صلاحڪار بورڊ جي چيئرمن مقرر ٿيو. سندس سرواڻيءَ ۾ سنڌ جي ٻين عالمن ۽ ڏاهن ڊاڪٽر ايڇ. ايم. گربخشاڻي، شمس العلماء عمر بن محمد دائود پوٽي، علامه آء آء قاضي، ڪاڪي ڀيرومل مهرچند آڏواڻي، ديوان سوڀراج نرملداس ”فاني“، جناب پير علي محمد شاهه راشدي، مولانا دين محمد وفائي ۽ جناب عثمان علي انصاريءَ سميت پندرهن ميمبرن تي ٻڌل هڪ ڪاميٽي پڻ جوڙي وئي. سن 1948ع ۾ سنڌ سرڪار طرفان ان مرڪزي صلاحڪار بورڊ جي انتظامي ڍانچي کي نئين سر ترتيب ڏيئي، جناب سيد ميران محمد شاهه چيئرمن، شمس العلماء عمر بن محمد دائودپوٽو وائيس چيئرمن ۽ جناب عثمان علي انصاريءَ کي سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. سيپٽمبر 1950ع ۾ سنڌ سرڪار سنڌي ادبي بورڊ ۾ تحقيق ۽ تاليف جي ڪمن کي عملي جامو پارائڻ خاطر ”سنڌي ادب لاءِ اعليٰ اختيارن واري ڪاميٽي“ قائم ڪري اُن کي ”مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ پاران منظور ڪيل رٿائن تي عمل ڪرڻ جون هدايتون ڏنيون. هن ڪاميٽيءَ جو چيئرمن صوبائي وزير تعليم مقرر ٿيو، جڏهن ته ”سنڌي ادب جي مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ جي چيئرمن، اسپيڪر سنڌ اسيمبلي ۽ سيڪريٽري تعليم سميت ست ٻيا ميمبر به ڪاميٽيءَ تي کنيا ويا. ڊسمبر 1951ع ۾ سنڌ جي عوام کي هڪ منظم ادبي ادارو فراهم ڪرڻ جي خيال کان، سنڌ سرڪار ”سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ ختم ڪري، ان کي ”سنڌي ادبي بورڊ“ جو نالو ڏنو. ان بورڊ کي بعد ۾ تعليم، صحت ۽ مڪاني ادارن واري کاتي جي ٺهراءَ نمبر B/4619 – 4694 هيٺ رجسٽريشن آف سوسائٽي ايڪٽ 1860/ XXI تحت، نمبر: 468 بتاريخ 26 مارچ 58-1957ع تي خيرپور ميرس ۾ اسسٽنٽ رجسٽرار آف جوائنٽ اسٽاڪ ڪمپنيز جي آفيس ۾ رجسٽرڊ ڪيو ويو. گڏوگڏ بورڊ جي ”اعليٰ اختيارن واري ڪاميٽيءَ“ جي ميمبرن جو انگ به ستن مان وڌائي يارنهن ڪيو ويو. مارچ 1955ع ۾ سنڌ سرڪار طرفان سنڌي ادبي بورڊ کي خود مختيار اداري جي حيثيت ڏئي اداراتي ڪاروهنوار هلائڻ لاءِ باقاعده آئين منظور ڪيو ويو. اهڙي خودمختيار حيثيت ملڻ کان پوءِ بورڊ سنڌي ادب جي واڌاري، سميت تحقيقي مسودا ۽ ڪتاب ڇپرائڻ جي سلسلي ۾ اڳ کان وڌيڪ ذڪر جوڳا ڪم ڪرڻ شروع ڪيا، جن جو تذڪرو نه صرف ڏيهه ۾ ناماچاريءَ سان ٿيڻ لڳو، بلڪه پرڏيهه ۾ به مڃتا ملڻ لڳي. سنڌي ادبي بورڊ پنهنجي قيام کان وٺي اڄ تاين سنڌي ادب ۽ ٻوليءَ جي ڀلائيءَ، ۽ واڌاري خاطر سرگرم عمل آهي. وقت بوقت ٿيندڙ انتظامي تبديلين ۽ ڪم ڪار جي طريقيڪار ۾ ردوبدل سان بورڊ جي سرگرمين ۽ ترجيحن جا رُخ تبديل ضرور ٿيا آهن، پر اداري جي بنيادي مقصد ۽ ڪارج تي ڪوبه فرق ناهي آيو. ان جو روشن ثبوت اهو آهي جو سنڌي ادبي بورڊ اڄ به هڪ باوقار اداري جي حيثيت ۾ پنهنجا فرض خاطر خواه انداز سان ادا ڪري رهيو آهي. گُذريل اڌ صديءَ جي تاريخ ۾ بورڊ تقريبن 500 ڪتاب ڇپرائڻ کانسواءِ تسلسل سان ٽي رسالا: ”مهراڻ“، ”سرتيون“ ۽ ”گل ڦل“ شايع ڪري رهيو آهي ۽ هن اداري سنڌ ۾ علمي، ادبي ماحول پيدا ڪرڻ ۾ ڪليدي ڪردار ادا ڪيو آهي.
زمرو:ادارا زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي ٻولي
ارمق
''اِرَمُ يا اُرمُق اصل فارسي ٻوليءَ ۾ خاص ريشمي ڪپڙي کي چوندا آهن. شاهه لطيف جي رسالي ۾ هن ڪپڙي جو ذڪر آهي ته:'' مطلب ته هڪ خاص قسم جو ريشمي يا اوني ڪپڙو.
حوالا
زمرو:ڪپڙي جا قسم
آخرين سنڌي (ڪتاب)
ايڪانيڪي يا ون ايڪٽ ناٽڪن جو هيءَ مجموعو هند سنڌ جي مشهور اديب ڄيٺي لالواڻيءَ جو آهي. هن ڪتاب ۾ سندس لکيل 9 ايڪانيڪي ناٽڪ شامل آهن. ڄيٺي لالواڻي ناٽڪ ۾ بطور ڪلاڪار، ليکڪ ۽ هدايتڪار ٿي به پاڻ ملهايو آهي ۽ کيس ناٽڪن تي ٻه اوارڊ به مليا آهن. هن مجموعي ۾: ”عمر مارئي، انت ويلو، ڀاڀي، اننت ياترا، آخرين سنڌي، سونا ڪنگڻ، سرءُ جو سُک، تون ڪير آهين ۽ پڃري ۾ شينهن“ عنوان سان ناٽڪ شامل ڪيل آهن. رنگين سرورق سان ڇپيل، 136 صفحن تي مشتمل هيءُ ڪتاب ليکڪ 2009ء ۾ اسڪين ڪمپيوٽرز احمد آباد (انڊيا) مان ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جي قيمت 150 روپيا آهي.
زمرو:ڪتاب
ڀاٽڪي اسڪرپٽ
ڀاٽڪي رسم الخط ___(Bhatki Script):
اها رسم الخط لاڙ ۾ لاڙي بندر، فتح باغ، جوڻ، رڙي، بدين، راهمڪي بازار ۽ ٻنگار شهرن ۾ استعمال ٿيندي هئي. ان جي استعمال وارا ڀٽ، ڀان ۽ چارڻ قبيلا هوندا هئا.
بيت المڪرم مسجد، ڪراچي
جماعت اسلامي جي زير اثر ھي مسجد ڪراچي جي اھم مسجدن ۾ شمار ڪئي وڃي ٿي۔ ھِ مسجد يونيورسٽي روڊ تي گلشن اقبال جي علائقي ۾ واقع آھي۔
آزاد صوفي (صحافي)
اصل نالو گل محمد، ذات ميمڻ. بڪيرا شريف ۾ ڄائو. ”آزاد صوفيءَ“ جي نالي سان مشهور هو. استاد ۽ صحافي ٿي رهيو. سندس ڪجهه ڪتابڙا به ڇپيل آهن: جن ۾ ”جاگرافي عمرڪوٽ ۽ ڇاڇرو“ ۽ ”حضرت عبدالقادر جيلاني“ وغيره شامل آهن. بڪيرا شريف مان ”صوفي گزيٽ“ نالي اخبار جاري ڪيائين، سنڌي، اردو، انگريزي، فارسي ۽ عربي ٻولين جو ڄاڻو هو. مفت شفاخانو هلائيندو هو. گيڙو پٽڪو، گيڙو پهراڻ ۽ گيڙو الفي سندس مخصوص لباس هو، جيڪو ملازمت دوران به پهريندو هو. نهايت ئي سنجيدو شخص هو. 1971ع ۾ وفات ڪري ويو.
ڳڙ
ڳڙ ڪمند جي رس مان ٺاهيو ويندو آهي.
آزاد صوفي (صحافي)
حوالا
زمرو:1971ع جون وفاتون
ڳڙ
تصويرون
زمرو:ڀارتي کاڌا
ٻ
ٻ سنڌي ٻولي جي ٻاوجهائي صورتخطيءَ جو ٽيون اکر آھي. سنڌي ٻوليءَ لاءِ ترتيب ڏنل سنڌو رومن سنڌي (Indus Roman Sindhi) ۾ ٻ لاءِ (BB) مقرر ٿيل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
ميرو خان تعلقو
ميرو خان تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ سب ڊويزن جو هڪ تعلقو آهي. ميروخان شھر کي تعلقي جو درجو 1911ع ۾ مليو. ھن تعلقي جو صدر مقام ميروخان شھر آھي.
انتظامي ورھاست
ميروخان تعلقي جي ايراضي 185011 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ان ۾ ۾ 4 يونين ڪاؤنسلون، 2 سرڪلون، 7 تپا ۽ 38 ديھون واقع آھن.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
آغا شاھي
thumb|کاٻو|upright=5|آغا شاھي
پاڪستان جو اڳوڻو پرڏيهي معاملن جو وزير آغا شاھي، 1920ع ۾ بئنگلور (ڀارت ) ۾ ڄائو، مدراس يونيورسٽيءَ مان ايم. اي ۽ الھہ آباد يونيورسٽيءَ مان ايل. ايل. بيءَ جا امتحان پاس ڪيائين. 1943ع ۾ انڊين سول سروس ۾ شامل ٿيو. 50-1949ع ڌاري ٺٽي جو ڊپٽي ڪمشنر رھيو. 1951ع ۾ پاڪستان جي پرڏيھي معاملن واري آفيس سان وابستہ ٿيو ۽ 1958ع ۾ واشنگٽن ۾ ڪائونسلر مقرر ٿيو، 1961ع ۾ چين جو سفير ۽ 1973ع ۾ پرڏيھي معاملن واري وزارت جو سيڪريٽري ٿيو. 1977ع ۾ اقوام متحده جي نسلي امتياز جي خاتمي واري ڪاميٽيءَ جو ميمبر ٿيو، کيس 1960ع ۾ تمغه پاڪستان جو اعزاز ۽ 1964 ع ۾ ستاره قائداعظم مليو، جنرل اسيمبليءَ جو مستقل نمائندو به رھيو. پرڏيھي معاملن جو نائب وزير مملڪت ۽ ان کان پوءِ 1980ع کان 1982ع تائين پاڪستان جي پرڏيھي معاملن جو وزير رھيو.
زمرو:1920ع جون پيدائشون زمرو:شخصيتون زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
1381ع
ڊسمبر
زمرو:1381ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
ڀاٽيااسڪرپٽ
ڀاٽيا رسم الخط __(Bhatia Script):
هي رسم الخط ٺٽي جا ڀاٽيا ڪتب آڻيندا هئا. البيرونيءَ مطابق ارڌناگري رسم الخط ، ڀاٽيه رسم الخط پنجاب ۽ سنڌ جي ڪن حصن ۾ ڪتب ايندو هو. خاص طور ٺٽي جا ڀاٽيا هن رسم الخط ۾ پنهنجو علم ادب ۽ ڪاروبار لکندا هئا. عربن جي اچڻ کان گهڻو اڳ هي رسم الخط جاري هو. ڀاٽيا رسم الخط جو استعمال به الڳ هوندو هو. مثال طور ٺٽائي ڀاٽين جو الڳ رسم الخط هوندو هو ۽ سيوهاڻي ڀاٽين جو الڳ رسم الخط هوندو هو.
چاڪر خان رند
thumb|کاٻو|مير چاڪر خان رند چاڪر خان رند بلوچ قوم جو پهريون نامور سردار ٿي گذريو آهي. پندرهين صدي عيسويءَ ڌاري، بلوچستان ۾ شهرت رکندڙ، بلوچ قبيلن جي هن مشهور اڳواڻ ۽ سپه سالار جو جنم ڪن روايتن موجب 1450ع ۽ ڪن مطابق 1470ع ڌاري ٿيو. سندس والد مير شهڪ خان جي وفات کانپوءِ 30 سالن جي عمر ۾ سڀني بلوچ سردارن کيس پنهنجو اڳواڻ منتخب ڪيو. شخصيتن جي حوالي سان گهڻي ڀاڱي بلوچستان جي تاريخ جي ابتدا مير چاڪر خان کان ٿئي ٿي.
تاريخ
بلوچستان جي ٻن قبيلن، رندن ۽ لاشارين جي پاڻ ۾ مائٽي هئي. ميـر چاڪر خان جون ٻه ڀينرون ’مذي‘ ۽ ’ٻانڙي‘ لاشاري قبيلن جي اڳواڻن مير عبدالله خان ۽ مير هدي خان جي نڪاح ۾ هيون. ڇاڪاڻ ته رند ۽ لاشاري مالوند قبيلا هئا، تنهنڪري بعد ۾ ٻنهي قبيلن جي وچ ۾ سبي (سيوي) جي سرسبز وشاداب ۽ قدرتي نعمتن سان مالامال سرزمين جي حصول لاءِ جنگ شروع ٿي، جيڪا مسلسل 30 سـالـن تائين جاري رهي، جنهن ۾ 25 لڙايون ٿيون، جن مان 15 لڙايون رندن ۽ 10 لڙايون لاشارين کٽيون. روايتن موجب جنگين ۾ سنڌ جي سمن حاڪمن لاشارين جي مدد ڪئي ۽ قنڌار جا ارغون، رندن جا سهڪاري هئا. هڪ سبب لاشاري قبيلي جي عورت مائي گوهر کي سام جهلڻ به چيو وڃي ٿو، جيڪا جتڻ هئي. اهڙيءَ ريت هرات جي والي سلطان حسين پهرين رندن جي مدد ڪندي، لاشارين جو قتل عام ڪرڻ کانپوءِ خود رندن جي فوجي طاقت ختم ڪري ڪڇي واري علائقي تي قبضو ڪيو. بعد ۾ هن سيوي (سبي) تي قبضو ڪري رندن جي اقتدار کي هميشه لاءِ ختم ڪري ڇڏيو. اقتدار کسجڻ کانپوءِ 1512ع جي شروع ۾ مير چاڪر خان سبيءَ کان ملتان ڏانهن روانو ٿيو ۽ سبي جي اوڀر طرف ’چاڪر ڪور‘، ’چاڪر ميهاڳ‘ ۽ ’چاڪر پوش‘ نالي علائقن ۾ پنهنجي قبيلي سميت اچي آباد ٿيو. مير گهرام لاشاري، گجرات ۽ ڪاٺياواڙ طرف لڏي ويو.
جاگيرون
ان بعد ارغونن مير چاڪر کي به نه بخشيو ۽ انهن جي فوجن، مير چاڪر جو پيڇو ڪيو. مير چاڪر ’چاڪر تنڪ‘ نالي دريءَ ۾ مورچا سنڀاليا، پر شڪست کاڌائين ۽ اچي ملتان ۾ آباد ٿيو. ملتان جي لانگاهه حڪمرانن سلطان شاهه محمود بن سلطان فيروز شاهه پاران اچ ۽ ملتان جي وچ ۾ کيس ڪيتريون جاگيرون مليون. ملتان جي امير ڄام بايزيد، مير چاڪر رندن کي صوبي ۾ بلند درجو ڏيارڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. 1554ع ڌاري مير چاڪر وڏي لشڪر سان گڏ، دهليءَ پهتو ۽ تخت موٽائڻ ۾ همايون بادشاهه جي مدد ڪئي. ان فوجي مدد عيوض همايون بادشاهه پاران ضلعي ساهيوال ۾ ’ستڳڙهه‘ نالي کيس جاگير عطا ٿي.
حوالا
زمرو:بلوچ ماڻھو
ڀ
شڪل
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
الھداد زرداري
الهداد زرداري (انگريزي:Allahdad Zardari) سنڌ جو مشهور ڳائڻو هو.
زندگي جو احوال
الهداد زرداري 1959ع ۾ باغ علي زرداري جي گهر ۾ موري لڳ ڳوٺ مڪراري ۾ ڄائو.
تعليم ۽ فن
الهداد زرداري 1975ع کان باقاعدي ڳائڻ جي شروعات ڪئي. هن انٽر تائين -تعليم پرائي. کيس راڳ جو ننڍي لاڪر شوق هوندو هيو. هن فن ۾ سکيا استاد بيبي خان جي شاگرد قاضي احمد جي استاد مٺل خان ميراثي ءَ کان حاصل ڪئي. ان بعد هن ڦوٽي زرداريءَ کان چپڙيءَ ۽ يڪتاري جو فن پرايو. الهداد ريڊئي ۽ ٽي وي تي تمام سٺو ڳاتو. هي ڪيسٽ واري دورجو مشهور فنڪار هو. آخر ۾ ڪجهه وقت گلي ۾ تڪليف سبب ڳائي نه سگهيو هو. هن اردو، سنڌي، بلوچي، سرائڪي ۽ پنجابيءَ ٻولين ۾ ڪافي ڪلام ڳاتا. کيس فني خدمتن عيوض ڪيترائي اوارڊ به مليا، جن ۾ ذوالفقار علي ڀٽو اوارڊ، ميان نصير محمد ڪلهوڙو اوارڊ، مصري شاهه اوارڊ اهم آهن. هن وقت سندس پٽ شهباز الهداد پڻ ڳائي ٿو.
گودام
thumb|250x250px|هڪ خودڪار ذخيري  (auto-storage) وارو گودام گودام (godown)  هڪ واپاري عمارت جتي سامان  (goods) کي ذخيرو  (storage)  ڪيو ويندو آهي. هن کي مصنوع خانو به چئي سگھجي ٿو.
ڪمبوڊيا
ڪمبوڊيا ڏکن اوڀر ايشیا ۾ واقع هڪ ملڪ آهي۔ هن ملڪ جو سرحدون ويتنام، لاؤس  ۽  ٿائيلينڊ سان ملن ٿيون۔ هن جي گاديءَ جو هنڌ  پنوم پن آهي۔
thumb|ڪمبوڊيا جو جھنڊو
فهرست لاڳاپيل مضمون ڪمبوڊيا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
آخوند
alt=آخوند|thumb|آخوند مذهبي تعليم ڏيندڙ، معلم، استاد، فقهي ۽ مولويءَ جو لقب، نالو. آخوند مدرسن يا ديني ادارن ۾ پڙهائيندڙ استاد هوندو آهي. سنڌ ۾ خاص ڪري آخوند اهڙي استاد کي چئبو آهي، جيڪو قرآن شريف جي ۽ ٻي ديني تعليم ڏئي. آخوند لاءِ به پرهيزگار، نيڪ، متقي، صاف ڪردار ۽ دين جي باري ۾ ڄاڻ رکڻ ضروري آهي.
1382ع
ڊسمبر
زمرو:1382ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
آغا شمشاد مغل
شمشاد علي مغل ولد رسول بخش مغل 1962ع ۾ ڄائو. بي. اي، ايم. اي اڪنامڪس ۾ ڪيائين. سياست جي شروعات 1978ع ۾ پ پ پ جي ميمبر جي حيثيت ۾ ڪيائين. ان کانپوءِ 1987ع ۾ پ پ ڇڏي، جيئي سنڌ محاذ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. ان کانپوءِ سنڌ ترقي پسند پارٽيءَ جو بنيادي ميمبر بہ رهيو. پوءِ ڪن نظرياتي اصولن تي اختلاف جي ڪري، ترقي پسند پارٽيءَ کي 1997ع ۾ خيرباد چئي، 2000ع ۾ ڊاڪٽر دودي مھيريءَ سان گڏ ايس. اين. پي يعني سنڌ نيشنل پارٽيءَ جو بنياد وڌائين. ان کانپوءِ ’جسنپ ‘ يعني جيئي سنڌ نيشنل پارٽيءَ جو بنياد وڌائين، جنھن جو پاڻ چيئرمين هو. هن سياسي سفر ۾ چوڏهن سال روپوش ۽ نَوَ سال مختلف وقت تي جيلن ۾ رهيو.
ڄاڙي
thumb|کاٻو|هيٺين ڄاڙي
ڄاڙي، مٿي جي کوپڙيءَ جي هڏي سان لاڳاپيل مُنهن جي سامهون وارن هڏن جي ٻن پڙن تي ٻڌل هڪ هڏائون عضوو آهي. هڪ مٿيون پڙ، جنهن کي مٿين ڄاڙي (Maxilla) چئبو آهي. جڏهن ته ڄاڙيءَ جي هيٺينءَ پُڙ کي هيٺين ڄاڙي (Mandible) چئبو آهي. جڏهن ٻار اڃا ماءُ جي پيٽ ۾ ڪچو (Foetus) هوندو آهي ته ان وقت قدرتي طور هي ٻئي پُڙ الڳ ٺهڻ شروع ٿيندا آهن.
الھڏنو خاصخيلي
ناميارو فنڪار الهڏنو علي محمد خاصخيلي، 25 -جنوري- 1966ع تي، ميرپور بٺوري، ضلعي ٺٽي ۾ ڄائو. تعليمي قابليت ايم. اي ۽ بي. ايڊ اٿس. هن دنيا ۾ پاڻ کي هڪ فنڪار طور متعارف ڪرايو. سندس ڳايل ڪلامن جا ڪيترائي البم مارڪيٽ ۾ اچي چڪا آهن. فني خدمتن عيوض کيس حسنِ ڪارڪردگي اوارڊ ۽ ڪيترا سرٽيفڪيٽ ملي چُڪا آهن. هن وقت گورنمينٽ پي. سي اسڪول ميرپوربٺوري ۾ -استاد- آهي، سندس رهائش پڻ اتي ئي آهي. سندس والد -استاد- علي محمد خاصخيلي، -استاد محمد جمن- جو شاگرد هو ۽ الهڏني پنهنجي والد علي محمد خاصخيليءَ کان راڳ جي سکيا ورتي. هن ريڊيو ۽ ٽي. ويءَ تي به ڳايو آهي، پر عوامي ميڙاڪن جو مقبول فنڪار آهي. شيخ -اياز-، -امداد حسيني-، ذوالفقار راشدي، غلام حسين ۽ ٻين جديد شاعرن جي شاعريءَ کي نئين رنگ ۾ ڳائي وڏي مقبوليت حاصل ڪئي اٿس.
ڄاڙي
ڄاڙيءَ جي بناوٽ
هيٺين ڄاڙيءَ جو اڀو هڏو اڳتي هلي مٿي (پڇڙيءَ) چوٽيءَ وٽ ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي ٿو. هڪ حصي کي Candy lar Process چئجي ٿو ۽ ٻئي حصي کي Coronoid Process چئجي ٿو. ياد رهي ته ڄاڙي جي اڀي هڏي جو هيءُ حصو Coronoid Process ڄاڙيءَ مشڪن، رت ناڙين ۽ ٻنڌڻن سان واڳيل آهي. اهو ئي سبب آهي جو مشڪن ۽ ٻنڌڻن جي ڪري هيٺين ڄاڙي هيڏي هوڏي يا هيٺ مٿي چري پري (هلي) سگھندي آهي.
ڄاڙيءَ جو ڪم
مٿين ڄاڙي (Maxilla) منهن جي ٻين عضون جي مددگار آهي؛ تنهن ڪري مٿين ڄاڙي ٻين عضون جو مددي ڪم ڏيئي ٿي. هيٺين ڄاڙي، ڄاڙيءَ جو اهو (حصو) پڙ آهي، جيڪو پنهنجي اڀي هڏي جي هڪ حصي (Coronoid Process) جي مشڪن ۽ ٻنڌڻن (Ligaments) سان لاڳاپيل هئڻ ڪري هيڏي هوڏي يا هيٺ مٿي چري پري سگھندو آهي، تنهن ڪري هيٺين ڄاڙي وات کولڻ ۽ بند ڪرڻ، کاڌي چٻاڙڻ جو ڪم ڏيئي ٿي.
ڀان
راءِ، برهمڻ، سومرن ۽ سمن جي دور جا شاعر، درٻاري شاعر ۽ شجرا لکندڙ هوندا هئا. انهن ۾ اڪثريت ڀٽن ۽ ڀانن جي هوندي هئي. اها هڪ ذات به آهي. ڀاڳو ڀان، دودي سومري جي درٻار جو مشهور سگهڙ شاعر ٿي گذريو آهي. ڀٽ ۽ ڀان سرڪار جي مشهوري شعرن رستي ڪندا هئا: ”ڪِي جو ٻيجل ٻوليو، ڀِنيءَ ويهي ڀان“ (شاهه، سورٺ).
چاڪليٽ
thumb|کاٻو|چاڪليٽ جون ڏيٺيون چاڪليٽ جو اصطلاح کاڌي پيتي جي ڪيترين اهڙين شين لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جن جا جزا (Coca) ٻجن واري وڻ مان مختلف مقدار ۾ حاصل ڪيا ويندا آهن. سڄيءَ دنيا ۾ مختلف وڻن جي ٻجن مان چاڪليٽي مٺائي، آئيس ڪريم، ڪيڪ ۽ ٻيا ڪيترائي مشروبات استعمال ٿين ٿا.
ٺاهڻ جو طريقو
چاڪليٽ ٺاهڻ لاءِ Coca جي ٻجن کي پيهڻ کانپوءِ ان کي ملائم شڪل ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. اهڙي نموني ڪاري چاڪليٽ، سفيد چاڪليٽ، سادي چاڪليٽ ۽ ملڪ چاڪليٽ کي مختلف جزن سان ترتيب ڏيئي ذائقيدار بڻايو ويندو آهي. چاڪليٽ سڄي دنيا ۾ شوق سان کاڌا ويندا آهن.
سلطان مسجد
ھي مشھور مسجد ڪراچي جي پوش علائقي ڊفينس سوسائٽي جي فيز 5 ۾ خيابان بحريہ ۽ خيابان حافظ جي سنگم تي واقع آھي.
1383ع
ڊسمبر
زمرو:1383ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
سيف الملوڪ ڍنڍ
سيف الملوڪ ڍنڍ ناران پاڪستان ۾ 3224 ميٽر/10578 فٽن جي بلندي تي  ڪاغان وادي ۾ واقع آهي۔ ويجھي قصبو ناران کان بذريعه جيپ يا پيدل هن تائين پهچي سگھجي ٿو۔ هي هڪ انتهائي خوبصورت ڍنڍ آهي۔ دنيا ڀر کان سياح هن کي ڏسڻ جي لاء آيندا آهن. پربت ۽ ٻين جبلن جو عڪس هن م پوندو آهي۔ سال جا ڪجھ مهينا هن جي سطح برف سان ڄميل رهندي آهي۔ زمرو:پاڪستاني لوڪ داستان
ابراهيم آڌيلو
ميون -ابراهيم آڌيلو- شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح جي ويجهن خليفن مان ٿي گذريو آهي هي ذات جو سومرو ۽ کاري شهر جو رهاڪو هو. روايت آهي ته کيس ڀٽائيرح کان حڪم مليو ته کاري شهر ۾ وڃي رهه، هيءُ اوڏانهن وڃڻ لاءِ تيار نه هو پر ڀٽائي جي حڪم تي کاري شهر ۾ رهيو. روايت آهي ته هڪ ڀيري شاهه ڀٽائي وٽس ڀيرو ڪرڻ ويو. ابراهيم آڌيلي، شاهه سائينءَ کي عرض ڪيو ته ”مون اوهان جي چوڻ تي اچي کارو وسايو ۽ هتي گهاريو. هاڻ مون وٽ اوهان رهو يا پاڻ سان گڏ وٺي هلو.“ جنهن تي کيس شاهه سائين چيو ته: ”تون اتي ئي رهه، البت اسان توکي پنهنجي اڌ امانت ڏيون ٿا. تون اڄ کان -ابراهيم آڌيلو- آهين.“ هن درگاهه تي پهچڻ لاءِ گهوڙا ٻاريءَ کان خانپور جي ڳوٺ پهچبو ته سامهون ابراهيم آڌيلي جا قبا نظر ايندا.
بارڪس، حيدرآباد
بارڪس، حيدرآباد (انگريزي: Barkas, Hyderabad) ڀارت جو هڪ پاڙو  جو حيدرآباد ھند ۾ واقع آهي.
آخوند آگيڏنو
آخوند آگيڏنو ذات جو لهر ۽ گنبٽ جي ويڄرن واري پاڙي جو رهواسي هو. عربي ۽ فارسي تي وڏي دسترس رکندڙ هو. اڳ ۾ گنبٽ جي پير شمس الدين شاهه جو درٻاري شاعر هو، پوءِ مير علي مراد خان وٽ آيو ۽ ان جو درٻاري شاعر بڻيو. مير علي مراد جي وفات کان پوءِ مير فيض محمد خان جو استاد بڻيو، مير فيض محمد خان وٽ سندس وڏي عزت هوندي هئي. هي فارسيءَ ۾ ’عشاق‘ تخلص استعمال ڪندو هو. سنڌي ۽ سرائيڪي شاعريءَ ۾ پنهنجو نالو استعمال ڪندو هو. سندس تصنيفن ۾: ’بياض قصائي‘، ’ديوان عشاق‘ ۽ هڪ مثنوي ’در هجو جولاهان‘ شامل آهن.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون
فقير الھڏنو خاصخيلي
فقير -الهڏنو خاصخيلي- ولد محمد علي خاصخيلي 1952ع ڌاري، ڳوٺ ڌڻي بخش خاصخيلي، لڳ -پاڪ سنگهار-، تعلقي ٽنڊي الهيار ۾ ڄائو. پرائمري تائين -تعليم- حاصل ڪري، ننڍي هوندي کان ئي ڳائڻ شروع ڪيائين. 1965ع ۾ فقير طالب حسين جسڪاڻيءَ جي شاگرديءَ ۾ اچي راڳ سکڻ لڳو. 1994ع ڌاري ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد -تان- ڳائڻ جي شروعات ڪيائين. راڳ تي مهارت سبب، ريڊيو -پاڪستان- پاران، 1995ع ۾ کيس فضل فقير سان سُنگ جي صورت ۾ ڳائڻ لاءِ -برطانيا- جي دؤري تي موڪليو ويو، -جتي- کيس سٺي مڃتا ملي. -ٽيليويزن- تي به سنگ جي صورت ۾ ڪيترائي پروگرام ڪري چڪو آهي. سنڌ جي وڏن وڏن ميلن ۾ ڳائي چڪو آهي. سندس پٽ ذوالفقار علي خاصخيليءَ جو هڪ آڊيو البم پڻ مارڪيٽ ۾ اچي چڪو آهي. سندس ٻيو پٽ ديدار علي خاصخيلي، نئين ٽهيءَ جي شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو.
آزاد قاضي
عبدالاحد ولد محمد حسن جوڻيجو، جنهن کي ادبي دنيا ۾ آزاد قاضيءَ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، 15 نومبر 1956ع تي قاضي دڙا، تعلقي ڏوڪريءَ، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڳوٺ ۾ وٺڻ بعد مئٽرڪ 1971ع ۾ گورنمنٽ هاءِ اسڪول باڊهه مان پاس ڪيائين. لائبرري سائنس ۾ ماسٽرس 1983ع ۾ ۽ ايم. اي (سنڌي ادب) 1995ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. شاهه عبداللطيف ڀٽائي چيئر ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ پنجن سالن لاءِ پروجيڪٽ ريسرچ طور به ڪم ڪيو اٿس، جنهن دوران چيئر جا 6 ڪتاب ڇپرائڻ ۾ سندس هٿ رهيو. ماهوار ”جياپو“ ڪراچيءَ جي ايڊيٽر طور 6 پرچا ۽ مومل پبليڪيشن جي ايڊيٽر طور 4 پرچا ڇپائي چڪو آهي.
آزاد قاضيءَ 1973ع کان شاعري شروع ڪئي، ابتدا ٻاراڻي شاعريءَ کان ڪيائين. نثر جي ابتدا ڪهاڻيون لکڻ سان 1975ع ۾ ڪيائين. هن ڀنڀور اشاعت گهر حيدرآباد، رني ڪوٽ پبليڪيشن حيدرآباد، فڪرِ نؤ پبلشنگ هائوس ڪراچي، جي.ايم. سيد لٽرري سوسائٽي ڪراچيءَ طرفان 50 کن ڪتاب ڇپايا آهن. سندس طبع زاد، ترجمي ۽ ترتيب ڏنل ڪتابن مان ڪجهه اهم ڪتاب هي آهن: ”سوڀ سدائين سچ جي“ (تنقيد)، ”سنڌ جون انقلابي عورتون“، ”انقلابي ماءُ“ (ترجمو)، ”قول فيصل“ (ترجمو)، ”لبرل ازم ۽ انقلاب دشمني“ (سياسي تنقيد)، ”لامون تنهن وڻ سنديون“ (ترتيب)، ”سنڌ جو آواز“ (ترتيب)، ”جي.ايم.سيد جي جدوجهد ۽ نيشنلزم“ (ترتيب)، ”جي.ايم. سيد، ڊاڪٽر درشهوار سيد جي نظر ۾“ (ترتيب) وغيره. هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ استاد آهي.
زمرو:اديب
صالح مسجد
ھي مسجد ڪراچي جي سڀ کان وڏي تجارتي مرڪز صدر بازار ۾ واقع مشھور پارڪ جھانگير پارڪ ۾ واقع آھي. ھي مسجد ڪيترن ئي منزلن تي آھي. پنچ وقتي نمازن کان علاوه ھتي نماز جمعہ جو تمام وڏو اجتماع ڏسي سگھجي ٿو. ھن مسجد ۾ تعليم القرآن جو به انتظام آھي. حفظ  ۽ ناظره جا اڪثر طالبان علم ھتي نظر اچن ٿا.
ڄاڱري ٻير
ڄاڱري ٻير جابلو ٻير جو هڪ قسم آهي، جنهن کي ’ڇاپرو ٻير‘ به چوندا آهن، ڇو ته سنڌيءَ ۾ جبل کي ڇپر به چوندا آهن ۽ ڇپر جي نسبت سان هن ٻير کي ڇاپرو به سڏبو آهي. هن ٻير ۾ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا آهن، جيڪي ننڍڙا ۽ ڪُنڍڙا ٿين ٿا، جنهنڪري ٻير پَٽيندڙن کي خيال ڪرڻو پوندو آهي، ڇو ته اُهي هٿن ۽ آڱرين ۾ چُڀي پوندا آهن ۽ سخت سُور ڪندا آهن. هنن ڪنڊن کان ٻيرَ پَٽيندڙ ڪپڙا به بچائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. هن ٻير جا ٻير عام ٻيرن کان ننڍا ٿيندا آهن ۽ انهن جو رنگ گهَرو ناسي (maroon) ۽ چهچ ڳاڙهو به ٿيندو آهي. هن ٻير جو قد عام ٻيرين کان ننڍو ٿيندو آهي. ڄاڱري ٻير ٿر ۾ به ٿيندي آهي ۽ اُتي جبل واري ٻير کان وڌيڪ گهاٽي ٿيندي آهي. ٻيرن جي مُند ۾ عام ماڻهو ٻيرن جون ڇَٻيون ڀري، شهرن ۾ کَپائڻ ايندا آهن. ڄاڱرا ٻير ڏاڍا مِٺا ۽ سوادي ٿيندا آهن.
ارمان (ڪتاب)
سنڌي ٻوليءَ جي ٻهڳڻي شاعر سڳن -آهوجا- جي شاعريءَ جو هي پهريون ڪتاب آهي. سڳن -آهوجا- سنڌي ٻوليءَ جو ٻهڳڻو نقاد، -ترقي- پسند شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار ٿي گذريو آهي، پر هو شاعر طور وڌيڪ مشهور هو. هو سنڌيءَ جي صف -اول- جي شاعرن ۽ نقادن ۾ شمار ٿيندو هو. سندس -ٻه ڪتاب- ”پياري چيز“ (شاعري ۽ نثري تخليقون) ۽ ”ڪنول جاڳي پيا“ (ناول) ڇپجي شهرت ماڻي چڪا آهن، ”ارمان“ سندس شاعريءَ جو ڪتاب آهي، جنهن مان اسان کي زندگيءَ جو ڀرپور ۽ گوناگون چتر يا عڪس ملي ٿو. هن ڪتاب ۾ سندس نظم، غزل، -آزاد نظم- ۽ قطعه شامل آهن، -جن- ۾ -جتي- ورهاڱي جو درد ۽ سنڌ، سنڌي تهذيب، شاهه ۽ سنڌي ٻوليءَ سان اٿاهه پيار آهي ته اتي محبت جا جذبا، سجاڳيءَ جا سڏ، زندگيءَ جي ڪٺنائن جو بيان به اثرائتي انداز ۾ موجود آهي. مشهور ڪهاڻيڪار موهن ڪلپنا سندس شاعري ۽ تخليقن کي سامهون رکندي کيس مفڪر شاعر سڏيو آهي. سڳن -آهوجا- جي هيٺئين غزل وڏي شهرت حاصل ڪئي زندگي، تنهنجي ادائن کان ٿيو بر آهيان، غم جا پهلو ته بدل، نيٺ به شاعر آهيان. هي شعري مجموعو، ڪرائون سائيز جي 128 صفحن تي مشتمل آهي ۽ مشهور اديب ۽ پبلشر، اي. جي اُتم، نئين دنيا پبلشرس پاران مئي 1970ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن جي قيمت صرف ٽي رپيا رکيل آهي.
آخوند احمد سانوڻي ھالائي
آخوند احمد، ھالا پراڻا ڳوٺ جو ويٺل ھڪ بزرگ شخص ھو، جنھن پنھنجي سموري زندگي تعليم ۽ شعرگوئيءَ ۾ گذاري. ھو تاريخ جي ماده ڪڍڻ واري فن ۾ پنھنجو مٽ پاڻ ھو. عربي، فارسي ۽ سنڌي زبانن ۾ ڪلام چيائين. وڏو عابد، زاھد ۽ متقي ھو. آخوند صاحب 1317 ھ 1899ء ۾ وفات ڪئي.
1384ع
ڊسمبر
زمرو:1384ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
ارم محبوب
سنڌي ٻوليءَ جي نوجوان شاعره، محبوب شيخ ۽ برک ڪهاڻيڪار خاتون ماهتاب محبوب جي نياڻي آهي. هن 16 مارچ 1975ع تي حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. -ارم محبوب- مئٽرڪ تائين -تعليم- سينٽ ميريز ڪانوينٽ گرلز هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ ورتي، گورنمينٽ نذرٿ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر ۽ گورنمينٽ (زبيده) گرلس ڪاليج حيدرآباد مان بي. اي ڪرڻ کان پوءِ 1998ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري جي سوشيالاجي ڊپارٽمينٽ مان ايم. اي ڪيائين. ارم محبوب، ننڍيءَ ڄمار ۾ ئي نثر ۽ شاعري لکڻ شروع ڪئي. روزاني هلال -پاڪستان- ڪراچيءَ جي ٻارڙن جي صفحي ”گلن جهڙا ٻارڙا“ ۾ سندس ٻاراڻيون ڪهاڻيون ۽ لطيفا ڇپيا. سندس -انگريزي- شاعري، ننڍيءَ عمر ۾ ئي “Children’s Dawn” ۽ “Teenager” رسالن ۾ ڇپجڻ شروع ٿي. 1990ع ۾ ’ٽين ايجر‘ رسالي جي نمائندي طور ڪم ڪيائين ۽ 1995ع کان لڳاتار ڪجهه سال -ان- جي فيچر -ايڊيٽر- رهي. -ارم محبوب- جي نثري نظمن جو مجموعو ’منهنجي ڌرتي‘ 1991ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. ارم جي 1993ع ۾ نوجوان شاعر حسن درس سان شادي ٿي. هن 1997ع کان صحافت ۾ به حصو ورتو. -ان- ڏس ۾ ”ٽين ايجر“ رسالي ۾ هن سنڌ جي وڏن اديبن شيخ اياز، علي احمد بروهيءَ، -آغا- سليم، حميد سنڌي ۽ ٻين جا يادگار انٽرويو ڇپايا. هن سنڌي اخبارن جاڳو، ڪاوش، سچ، خلق ۽ هلال -پاڪستان- ۾ ڪالم پڻ لکيا. سندس -انگريزي- شاعري، انگريزيءَ ۽ سنڌيءَ ۾ لکيل سفرنامن، ڪالمن ۽ انٽرويوز جا ٻه مجموعا ڇپائيءَ لاءِ تيار آهن. -ارم محبوب- کي منسٽري آف ڪلچر، ٽوئرزم ۽ يوٿ افيئرز پاران 1998ع ۾ ليڊر آف دي ييئر اوارڊ ملي چڪو آهي. -ان- کان سواءِ سنڌ ايگريڪلچر ڊپارٽمينٽ حڪومت سنڌ پاران پڻ کيس ڊپارٽمينٽل وڊيو مووي ”مومل جي ڪهاڻي“ ۽ -ان- جا ڊائلاگ لکڻ تي 2000ع ۾ اوارڊ ڏنو ويو آهي. هيءَ وڊيو مووي سنڌ جي 5000 ڳوٺن ۾ ڏيکاري وئي. -ارم محبوب- ٻه ڀيرا ڀارت جو سفر ڪيو آهي ۽ اتي سنڌي اديبن جي گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪري چڪي آهي. -ان- کان سواءِ چين، فلپائين، سنگاپور، ملائيشيا، ٿائيلئنڊ ۽ هانگ ڪانگ جا سفر پڻ ڪري چڪي آهي. سنڌ جي سمورن اهم سنڌي رسالن سهڻي، مهراڻ وغيره ۽ ڀارت جي رسالن ”ڪونج“، ”رچنا“ ۽ هوند راج بلواڻيءَ جي ٻارن لاءِ نڪرندڙ رسالي ”ڦلواڙي“ ۾ سندس سنڌي شاعري ڇپجي چڪي آهي. هن ٻارڙن جي -اردو- رسالن ’نونهال‘، ’بچون ڪي دنيا‘، ’ٽوٽ بٽوٽ‘ ۽ ’جگنو‘ ۾ ٻارن لاءِ ڪهاڻيون پڻ لکيون آهن. هن ڪجهه وقت ڪي ٽي اين تي پروگرام ”منهنجو ٻالڪپڻ“ ۾ وڏن وڏن اديبن، فنڪارن، -تعليم- دانن، ڊاڪٽرن ۽ سياستدانن جا انٽرويو به ڪيا. -ارم محبوب- هڪ ئي وقت سنڌي، -اردو- ۽ -انگريزي- ٻولين جي ليکڪا آهي. هن سنڌ ٽي وي تي مختلف پروگرامن ۾ ڊائريڪشن پڻ ڏني آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي ليکڪ زمرو:سنڌي_ماڻھو
ابراهيم بلوچ
’تاريخ مظهر شاهجهاني‘ ۾ يوسف ميرڪ ڄاڻائي ٿو ته ”جهانگير بادشاهه جي حڪم سان جڏهن قوج علي بکر جي پٺاڻن کي زير ڪرڻ لاءِ بکر پهتو ته شاهي فرمان جي حڪم موجب اوٻاوڙي ۽ گنجابي جو حاڪم مير ابو البقا به سندس مدد لاءِ بکر پهتو. پٺاڻن کي زير ڪرڻ کانپوءِ هنن بکر جي بلوچن تي تشدد شروع ڪيو، بلوچن جو حاڪم ابراهيم بلوچ هو. جنگ ۾ جڏهن ڪافي بلوچ مارجي ويا، تڏهن ابراهيم بلوچ قلعي جو دروازو کولي نذرانا کڻي اچي قوج عليءَ جي پيش پيو. هيءَ جنگ 1019هه/ 1610ع ۾ لڳي. جڏهن بکر جو فوجدار ۽ جاگيردار احمد بيگ ٿيو تڏهن هن حڪومتي نظام پنهنجي ڀاءُ مرزا يوسف جي حوالي ڪري ڇڏيو هو، جيڪو ظلم ستم ۾حجاج جو استاد هو. هن سنڌ ۾ ظلم جي انتها ڪري ڇڏي هئي. مرزا يوسف هڪ دفعي سامتياڻين جي قاضي عبدالواحد کان زبردستيءَ سئو رپين جو دستاويز لکرائي ابراهيم بلوچ کي وڪرو ڪيو، ان کانپوءَ قاضيءَ ۽ بلوچ کي آمهون سامهون بيهاري، ڦٽڪن هڻندڙ کي حڪم ٿيو ته تون ابراهيم بلوچ کي هڪڙو ڦٽڪو هڻي کانئس سئو روپئي جي گهر ڪر، هوڏانهن ابراهيم بلوچ کي زبردستي حڪم ڪيو ويو ته تون وري قاضي عبدالواحد کي ڦٽڪو هڻي کانئس سئو رپئي جي گهر ڪر، مسلط ظالمن هيءَ منصوبو سَٽي محڪوم قوم جي تذليل ڪئي ۽ منصوبي تحت ڦٽڪي وارو ابراهيم بلوچ کي هڪ ڦٽڪو هڻي سئو رپيو گهرندو رهيو ۽ وري ابراهيم بلوچ قاضي عبدالواحد کي ڦٽڪو هڻي سئو رپيو گهرندو رهيو. اهو ظلم ڏسي ماڻهو آهون ڪري بدعائون ڏيڻ لڳا.
حوالا
زمرو:سنڌي ماڻھو
قادر بخش بيدل
قادر بخش بيدل 1230هه مط ۾ ڄائو. چوڏهن سالن جي عمر جي تحصيل ڪيائين. روحاني از قلندر]] تي ويو. اتان موٽڻ بعد، مير صوفي جان الله شاهه جو مريد ٿيو، جنهن جي طريقت جو سلسلو صوفعر تي مشي شاه عنايت شهيد سان ملي ٿو. بيدل فقير سنڌ جوو انگ ٽي عظيم شاعر، وڏو عالم ۽ فاضل ٿي گذريو آهي. سندس علم ۽ فضل سنمقولن ۽ هوت اچي دس تصنيفن مان معلوم ٿئي ٿو. جن جهه کان مٿي آهي. جيڪي فارسي نثر ۽ نظم، عربي نظم، سنڌي سرائيڪي ۽ هندي شتمل آهن، فارسيءَ ۾ سندن ٻه ٽي ديوان آهن. بيدل جابق 1814عي ڪلام ۾ هر هنڌ تصوف ۽ وحدت الوجود جي اپٽار آهي. سندس ڪلام ٻولي سادي ۽ سلوڻي آهي. بيدل سنڌي ڪافيءَ کي۾ ظاهري فيض پرائڻ [[لال شهبنئين اسلوب ۾ پيش ڪيو. هتي هڪ ڪافي جي ٽي بند ڏجن ٿا. جيڪا ڏيڍي آهي ۽ ٿل ٿورڙن بندن ۾ ٻٽو قافيو آندل آهي:
حوالا
زمرو:1814ع جون پيدائشون زمرو:1873ع جون فوتگيون زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي
آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي سنڌ ۾ ڇپائيءَ جو اهم ادارو آھي، جنھن جو بنياد 1990ع ۾ ڪراچيءَ ۾ وڌو ويو، نور احمد ميمڻ ۽ بدر الدين ھيسباڻيءَ ان زماني ۾ ايپل مئڪنٽاش ڪمپيوٽر تي سنڌي ٻوليءَ جو پنھنجو سافٽ ويئر تيار ڪري ورتو ۽ ان سافٽ ويئر جي خوبصورت فانٽن سان آزاد ڪميونيڪيشنز جي نالي سان پرنٽنگ جو ادارو قائم ڪيائون. طباعت جي دنيا ۾ ھن ا داري نوان لاڙا متعارف ڪرايا ۽ سنڌي ڪتابن جي ڇپائيءَ جو معيار انگريزيءَ ۽ اردو ڪتابن جي مقابلي ۾ آندو. ڀٽ شاھ ثقافتي مرڪز، سنڌي ٻولي اٿارٽي، سنڌي ادبي بورڊ ۽ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جا ڪافي ڪتاب ھن اداري شايع ڪيا آهن. ھيستائين اداري جي ڇپيل ڪتابن جو تعداد هزارن ۾ آھي. ھن ا داري پاران ماھوار ”سھڻي“، ”پرک“، پروڙ“، ”نئون نياپو“، ”سارس“، ”الفاروق“، ”سنڌ فورم“ ۽ ٻين ننڍن وڏن رسالن جي ڇپائي پڻ ڪئي وئي آھي. مشھور اشاعتي اداري ”سنڌيڪا“جا ڪتاب سٽاءَ، گيٽ اپ، لي آئوٽ خوبصورتيءَ ۾ سڀ کان اڳرا ليکيا ويندا آھن، جيڪي ڪتاب پڻ آزاد ڪميونيڪشنز ذريعي ڇپجي پڌرا ٿيندا رھيا آھن. ھيءُ ادارو نئشنل بوڪ فائونڊيشن پاران مختلف وقتن تي بھترين طباعت جا ايوارڊ پڻ حاصل ڪندو رھيو آھي.
زمرو:ادارا
واهگه بارڊر خودڪش حملو 2014
اردو
https://ur.wikipedia.org/wiki/واہگہ_بارڈر_خودکش_دھماکہ_2014
زمرو:مجيب الرحمان جا لکيل مضمون
ڪِرگزِستانُ
thumb|ڪرگزستان جو جھنڊو ڪِرگزِستانُ , ڪرغزستان (ڪرگزيءَ ۾ Кыргызстан) (فارسيءَ ۾ قرقيزستان) وچ ايشيا جو ملڪ آهي. اهو ملڪ ڀونءِ گھيريل ۽ جابلو آهي.
ڪِرگزِستانُ زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:تاريخ زمرو:ملڪ زمرو:وچ ايشيا جا ملڪ زمرو:ڀونءِ گھيريل ملڪ زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
ڀارت جا ضلعا
ڀارت جا ضلعا
نارو تعلقو
نارو هڪ تعلقو آهي خيرپور ضلعو ۾
محمد محسن بيڪس
حضرت محمد محسن قريشي المعروف بيڪس رحه سن 1275 هجري مطابق 1859ع ۾ تولد ٿيو.سندس والد بزرگوار جو اسم گرامي حضرت قادر بخش بيدل رحه هو.سندن تعلق ملتان شريف جي قريشي خاندان سان هو.حضرت قادر بخش رحه جون ٻه شاديون ٿيل هيون.هڪ شادي پنهنجن ئي مائٽن مان ۽ ٻي شڪارپور جي مغل خاندان مان ڪئي هئائين محمد محسن حضرت بيدل رحه کي شڪارپور واريءَ گهر مان تولد ٿيو.
حضرت محمد محسن بيڪس رحه جو ننڍپڻ کان ئي حسين شين ۽ خوبصورت چهرن ڏسڻ سان ڏاڍو شوق هو جڏهن به ڪنهن سهڻي شيءِ تي نظر پوندي هيس ته لڳاتار ان کي گهوري گهوري ڏسندو هو.اهڙيءَ طره ڏسندي ڏسندي ان شيءِ جي عبرت ۾ محو ٿي ويندو هو.ساڳئي وقت سندس رنگت پڻ دلڪش سفيد هوندي هئي.
جڏهن سندن والد حضرت قادر بخش بيدل رحه 16 ذوالقعد 1289هجريءَ تي هن فاني دنيا مان برقعو مٽايو ته سندن عمر فقط 14 سال هئي.سرڪار بيدل جي رحلت جو صدمو سرڪار بيڪس رحه تي وڏي شدت سان اثر انداز ٿيو. جنهن سبب پاڻ هر وقت سرڪاربيدل رحه جي مزار پُر انوار جي ڀر ۾ ويٺو هوندو هو. سرڪار بيدل رحه جي وصال کان چند ڏينهن پوءِ بيڪس رحه ڪجهه فقيرن سان گڏجي درگاهه جهوڪ شريف وارن بزرگن ڏانهن امانتون کڻي روانا ٿيا.
جڏهن وقت جي سجاده نشين پير زاهد شاهه رهه ٻئي جي خدمت ۾ پهتا ته هن صاحب سندن وڏي عزت ۽ محبت سان آجيان ڪئي.جنهن بعد بيڪس سائين طرفان آندل تبرڪات جنهن ۾ هڪ دستار(تاج)هڪ خرقو(جُبو)۽ هڪ عصي شامل هئي خدمت ۾ ڏيڻ لاءِ عرض ڪيو. جنهن تي سرڪار پير زاهد شاهه فرمايو”اوهان درويش بلڪل وڏا امانت وارا آهيو هي تبرڪات اوهان کي لائق ڄاڻي ڏنا ويا آهن.جيڪي اوهان جي عشق ۽ ادراڪ جو انعام آهن. ادا!ڏنل ڏاڻ واپس نه وٺبا آهن” اهڙي طرح ذڪر ڪيل تبرڪات سرڪار بيڪس رح جي تحويل ۾ ئي رهيا.
درگاهه جهوڪ شريف ۾ ڪجهه ڏينهن رهڻ کان پوءِ سرڪار بيڪس رح ٻيڙي ذريعي سيوهڻ شريف روانو ٿيو.جڏهن سرڪار بيڪس رح سيوهڻ شريف پهتا ته هڪڙا چار درويش اچي ساڻس مليا جن جي رفاقت سان حضرت قلندر لال شهباز رح جي بارگاهه ۾ وڃي پهتو .پاڻ حضرت عثمان مروندي المعروف قلندر شهباز جي به وڏي سوز ۽ عشق سان ثنا ڪئي اٿائون مثال:
قلندر ماڙ ڪر منهنجي اچي ٿي راه ۾ رهبر. يا قلندر شاهه سيوهڻ جا سدا ڪرنظر بيڪس بندي تي لڳ خدا.
جڏهن پاڻ ان سير سفر تان واپس وريا ته ڪنعي متعلق پڇا ڪيائون خبر ملين ته ڪنعيو ڪنهن وچڙندڙ بيماريءَ ۾ مبتلا ٿي پيو آهي اهو ٻڌنديئي سرڪار بيڪس رح ڪنعي جي گهر پهتا ڪنعي جي حالت ڏسي فرمايائون ”محبوب بس هاڻي باغ بهار آهيو”اهو ٻڌڻ بعد ڪنعيو کٽ تي اٿي ويٺو ان سبب ڪنعي جي گهر جا ڀاتي جيڪي اڳ ۾ ڪي قدر رنج هئا سرڪاربيڪس رح جي عزت ڪرڻ لڳا.اوچتو هڪ رات پاڻ شهر واري گهر ۾ مٿ ڪوٺي تي چڙهي ڏيئو ٻاري ويهي رهيا گهر ڀاتين جي پڇا ڪرڻ تي فرمايائون”اڄ مالڪ ايندا جن جي آمد آهي ان ڪري ڏيئو ٻاريو اٿم”ان رات ٿوري وقت گذرڻ بعدڪنعيو اچي پهتو.جنهن سبب سرڪار بيڪس ڪوٺي تان لهي اچي ساڻس مليو ان وقت خلاف معمول بيڪس رح ڪنعي کي دڙڪو ڏئي چيو”منهنجي مرڻ کان پوءِ قبر تي ڪڏهن به نه اچجانءِ جيڪا به تنهنجي حاجت ۽ ضرورت هوندي اها گهرويٺي پوري ٿي ويندي جيڪڏهن تون غلطي ڪري آئين به ته منهنجي قبر ڦاٽي پوندي ۽ مان هڪدم ٻاهر نڪري ايندس. بيڪس جو هن طرح چوڻ ٻڌي ڪنعيو پنهنجي گهر هليو ويو بهر حال جڏهن صبح ٿيو ته سرڪار بيڪس ان ڪوٺيءَ تان هيٺ نه لٿا.
گهر ڀاتي ان ڪوٺيءَ تي چڙهي ڇا ڏسن ته هر طرف رابيل گلاب ۽ طرحين طرحين جا گُل وڇايا پياآهن جنهن سبب ايتري ته خوشبوءُ متل هئي جو دماغ هڪ هنڌ جھلجي نه پئي سگهيو گهڻي غور ڪرڻ بعد جڏهن سرڪار بيڪس جي کٽ طرف ڏٺائون ته کين دارالبقا ڏانهن روانو ٿيل پاتائون.ڦوه جوانيءَ ۾، 5رمضان 1298 هه مطابق 1 اگسٽ 1881ع تي وفات ڪيائين. کيس سندس والد بزرگوار جي ڀرسان روهڙيءَ ۾ ئي دفنايو ويو.
حضرت محمد محسن بيڪس مجازي محسن، شاعريءَ جي سلسلي ۾ ”بيڪس“ تخلص ڪم آڻيندي، سنڌي، سرائڪي، فارسي، هندي ۽ اردو زبانن ۾ پڻ طبع آزمائي ڪئي آهي، جيڪا گهڻي ڀاڱي ڪافين، غزلن ۽ ڏوهيڙن تي مشتمل آهي سندس ڪلام ”ديوان بيڪس“ جي نالي سان، سنڌي ادبي بورڊ 1965ع ۾ عام ڪيو آهي. سندس ڪلام ۾ سوز ۽ فراق جي دلگداز تصوير چٽيل آهي. نموني طور سندس هڪ ”ڪافي“ هيٺ رقمطراز ڪجي ٿي:
حوالا
زمرو:1857ع جون پيدائشون زمرو:1881ع جون فوتگيون زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي مصنف
ابرار قاضي
سياسي ۽ سماجي اڳواڻ ابرار قاضي ولد سچيڏنو قاضي 25 فيبروري 1942ع تي ڳڙهي ياسين تعلقي ضلعي شڪارپور ۾ جنم ورتو. انهن ڏينهن ۾ سندس والد ڳڙهي ياسين جو مختيارڪار هو. ابرار قاضي پنهنجن 9 ڀائرن ۽ ڀينرن (خورشيد قاضي، اشفاق قاضي،نسيم عالماڻي، نشاط نور رضوي، اعجاز قاضي، ارشاد قاضي، امتياز قاضي، نرگس رضا اوٺو) ۾ چوٿين نمبر تي آهي. والد جي ملازمت سبب ابرار قاضي پنهنجي تعليم مختلف شهرن مان حاصل ڪئي، جن ۾ جيڪب آباد، لاڙڪاڻو، نواب شاهه، حيدرآباد وغيره اچي وڃن ٿا. هن بي ايس سي ممتاز ڪاليج خيرپور مان پاس ڪئي. ابرار قاضيءَ جا وڏا اصل ۾ حڪمت/ طب سان لاڳاپو رکندڙ هئا، هالا جا رهاڪو هئا، جيڪي پوءِ ميرن جي صاحبيءَ ۾ حڪمرانن جي دعوت تي خيرپور وڃي آباد ٿيا. هن جا وڏا ڄام آريءَ جي قبيلي ”هوت“ سان تعلق رکندڙ آهن، جڏهن ته سندس والده زبيده جوکيو جو تعلق ڳڙهي ياسين سان آهي.
ابرار قاضيءَ سنڌ جي پاڻيءَ جي مسئلي تي تحقيق ۽ ڇنڊڇاڻ ڪري هڪ معلوماتي ڪتاب “Kalabagh Dam: The Sindh Case” لکيو، جيڪو 1998ع ۾ ڇپيو. هن نسلي سياست جي خلاف ايم ڪيو ايم بابت ”سنڌ ڪيس“ ٺاهڻ ۽ سپريم ڪورٽ ۾ داخل ڪرائڻ ۾ به مک ڪردار ادا ڪيو. ان کان سواءِ هو مختلف جڳ مشهور رسالن ۽ اخبارن ۾ اهم مسئلن تي مضمون ۽ ڪالم لکندو رهي ٿو. هن وقت هو حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي، جتي هو موٽرز ورڪشاپ ۽ تعميراتي ڪمن (Construction) جو ڪاروبار پڻ ڪري ٿو.
آغا شهاب الدين
آغا شهاب الدين،آغا تاج محمد جو فرزند 3 جون 1939ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. جامعه عربيه هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي. اي آنرس ۽ ايم. اي فرسٽ ڪلاس ۾ ڪيائين. بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن ۾ ڊيولپمينٽ آفيسر مقرر ٿيو. لڳ ڀڳ 39 سال سنڌ جي مختلف شهرن ۾، مختلف ادارن ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ کان پوءِ 1999ع ۾ سرڪاري ملازمت تان رٽائر ڪيائين.
علمي ادبي ۽ تعليمي ڪمن ۾ سدائين اڳي کان اڳرو رهندو هو، خاص طور تي سچل سرمست ۽ لعل قلندر جي ميلن تي ٿيندڙ ادبي ڪانفرنسن ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سندس ڪالم ۽ مضمون، گذريل ٽيهن سالن کان وٺي سنڌ جي اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپجندا رهيا. سندس ڪيترائي ڪتاب پڻ تصنيف ڪيل آهن. جن ۾ ”سنڌ جو مقدمو“ ۽ ”عدالت عداوت“ ”لوڪل گورنمينٽ سسٽم (انگريزي)، ڪميونٽي ڊيولپمينٽ“ (انگريزي) ۽ ”ايوانن ۾ پڙاڏو“ اهم آهن. هن ڪوميلا ۽ منيلا ۾ لوڪل گورنمينٽ ۽ ڳوٺاڻي ترقيءَ جي سلسلي ۾ ٻن ڪانفرنسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي ڪرڻ کان سواءِ يورپ، آمريڪا، شام ۽ عربستان جا دؤرا پڻ ڪيا آهن. هن قاسم آباد حيدرآباد ۾ ’آغا تاج محمد هاءِ اسڪول‘ ۽ ’شهاب ڪاليج‘ جي نالي سان تعليمي ادارا قائم ڪيا. هو آگسٽ 2011ع ۾ وفات ڪري ويو.
زمرو:شخصيتون
ارمغان حامد
هيءُ ڪتاب حاجي حافظ حامد ٽکڙائيءَ جي ڪلام جو ديوان آهي، جيڪو مرحوم محمد هاشم مخلص جو ترتيب ڏنل آهي. هي مختلف حصن ۾ ڇپيو هو. حافظ حامد ٽکڙائي سنڌ جو ڪهنه مشق شاعر ٿي گذريو آهي ۽ غزل جي ڪلاسيڪي شاعرن ۾ سندس شمار ٿئي ٿو. هن ڊبل ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 83 آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلمان پرنٽنگ پريس، ميرپورخاص مان 1926ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مخلص پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ شايع ٿيو. ارمغان حامد جو ٽيون ڇاپو، جنهن ۾ 106 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا اٿس، هاشمي پريس، حيدرآباد مان، محمد خان غنيءَ، 1949ع ۾ شايع ڪيو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، محمد خان غنيءَ، ڊيمي سائيز ۾ هاشمي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1959ع ۾ ڇپايو. هن ڇاپي جي قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي ۽ ڪتاب جو نالو ”ارمغان حامد عرف ديوان حامد“ ڏنل آهي. هيءُ ڪتاب ”ارمغان حامد عرف ديوان حامد“ جي نالي سان ڇهون دفعو، محمد خان غنيءَ، هاشمي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1964ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
ساحر لڌيانوي
عبدالحئي (08 مارچ 1921ع، 25 آڪٽوبر 1980ع)، ساحر لُڌيانوي جي قلمي نالي سان مشھور، ھندوستاني شاعر ۽ فلمي گيت نگار، جنھن اردو ۽ ھندي ٻوليءَ ۾ لکيو.
شروعاتي زندگي ۽ تعليم
ساحر 08 مارچ 1921ع تي، ڳاڙھن پٿرن واري حويلي، ڪريم پورا، لڌيانيا، پنجاب، انڊيا ۾ مسلمان زميندار گهراڻي ۾ پيدا ٿيو. اِھو ئي ڪارڻ آھي جو ھن پنھنجي نالي جي پڇاڙيءَ ۾ لُڌيانوي لڳائڻ شروع ڪيو. ھن جي ماءُ سردار بيگم پنھنجي مُڙس کي ڇڏي ڏنو، جنھن ڪري سندس شاديءَ مان حاصل ٿيل مالي اثاثن تي دعويٰ جو حق ضايع ٿي ويو. 1934ع ۾ ساحر جي پيءَ ٻيھر شادي ڪئي ۽ پنھنجي پُٽ کي سندس تحويل ۾ وٺڻ جي لاءِ (سخت ۽ ناڪام) ڪيس ڪيو. تازو ئي آمريڪا ۾ رھندڙ ليکڪ سريندر ديول پاران لکيل ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس پاران ڇپرايل ڪتاب "Sahir: A literary Portrait" ترجمو "ساحر: ھڪ ادبي تصوير" ۾ ليکڪ، پاڪستاني شاعر احمد راھي (جيڪو سالن تائين ساحر جو دوست رھيو ھو) جي  ڪڍيل اِن نتيجي سان سھمت ٿئي ٿو تہ ساحر جي زندگيءَ جي ڪھاڻي مُختصر ۾ اِھا آھي تہ "سندس سموري زندگيءَ ۾ ھن ھڪڙو ڀيرو پيار ڪيو ۽ نفرت بہ ھڪڙو ڀيرو ئي ڪيو. ھن پنھنجي ماءُ سان پيار ڪيو ۽ پيءُ کان نفرت ڪئي. " سردار بيگم کي ساحر جي پيءَ کان تحفظ جي ضرورت رھندي ھُئي ۽ ھوءَ مالي محرومين جو شڪار رھندي ھُئي. عمارت جي محرابي داخلي تي ساحر جي پئدا ٿيڻ واري جاءِ تي ھڪ ننڍڙي تختي لڳل آھي.
ساحر کي خالصا ھائي اسڪول، لُڌيانا ۾ پڙھايو ويو. اُن کانپوءِ ھن گورنمينٽ ڪاليج، لُڌيانا ۾ داخلا ورتي. ھن کانپوءِ اُتي جي آڊيٽوريم تي سندس نالو رکيو ويو. بطور ڪاليج شاگرد جي ھي سندس غزلن ، نظمن (اردو ۾ ڪيل شاعري) ۽ جذباتي تقريرن جي ڪري مشھور ھُيو.
ورھاڱو
1943ع ۾ ساحر لاھور ۾ آباد ٿيو. جتي ھن اردو ۾ ڇپيل سندس پھريون ڪتاب "تلخيان" (1945ع) ترجمو "ڪؤڙاڻ" پورو ڪيو. ھي آل انڊيا اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو رُڪن ھُيو. ھن اردو رسالن جھڙوڪ ادبِ لطيف، شاھڪار، پِرٿلاري ۽ سويرا کي سنواريو ۽ پراگريسو رائٽرس ايسوسيئشن جو رُڪن بڻيو. بھرحال، جڏهن ھن سوشلزم جي حمايت ۾ تڪراري بيان ڏنا تڏهن پاڪستان جي حڪومت پاران سندس گرفتاريءَ جو وارنٽ ڪڍيو ويو. 1949ع ۾، ورھاڱي کانپوءِ ھي لاھور کان دھلي ڀڄي ويو. اٺن ھفتن کانپوءِ بمبئي مُنتقل ٿي ويو. اُن کانپوءِ ھي ممبئي جي مضافاتي علائقي انڌيري ۾ رھيو. جتي ھن جا پاڙيسري گلزار (شاعر ۽ گيت نگار) ۽ ڪرشن چندر (اردو ۽ ھندي اديب) پڻ رھندا ھُئا. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ ھن بنگلو ٺاھيو، جنھن کي ھي "پرڇائيان" ترجمو "پاڇا" سڏيندو ھو. جتي مرڻ گھڙيءَ تائين ھي رھيو.
ڊريسڊن
thumb|ڊريسڊن فرائونڪيرچ تعميرنو کان ڪجھ سال بعد thumb|ڊريسڊن پراڻو شھر thumb|left|ڊريسڊن فرائونڪيرچ رات جي وقت
thumb|295px|right|ڊريسڊن شهر جو تاريخي مرڪز ۽ مکيہ جايون
ڊريسڊن انگريزيءَ ۾ Dresden:(Drážďany, Drezno) جرمنيءَ جي رياست سئڪسني جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ليپزگ کان پوءِ ٻيو وڏو شهر آهي. ھي شھر چيڪ ريپبلڪ ۽ جرمنيءَ جي سرحد ڀرسان ايلب نديءَ جي واديءَ ۾ واقع آهي. thumb|The [[Fürstenzug—the Saxon sovereigns depicted in Meissen porcelain]]
سليوڪ ماڻھن جي آباديء کان پوءِ نئين شھر جو بنياد جرمن نسل جي ماڻھن سان ٿيو,Dresden.de. "Prehistoric times", City of Dresden, n.d..
فقير الھڏنو ماڇي
الهڏنو فقير ماڇي، سگهڙ، شاعر ۽ ڳائڻو ٿي گذريو آهي. الهڏنو فقير جيئندي ماڇيءَ جو پٽ هو ۽ موجوده سنجهوري تعلقي جي ڳوٺ جعفر خان لغاريءَ ۾ 1880ع ڌاري ڄائو هو. کيس ننڍي هوندي کان ئي ڳائڻ جو شوق هو. -ان- وقت -پير حسن- بخش شاهه ڊٺڙي واري بزرگ ۽ شاعر سان هن جي ڏيٺ ويٺ ٿي، جنهن کيس پنهنجي مريدن ۾ شامل ڪيو. -ان- وقت کان وٺي الهڏنو فقير يڪتاري تي پير حسن بخش شاهه ۽ ٻين صوفي شاعرن جون ڪافيون چوڻ لڳو، -پير حسن- بخش شاهه جي وفات کان پوءِ کاڻي راڄڙ جي رهاڪو عوامي شاعر منٺار فقير راڄڙ جي صحبت ۽ شاگردي اختيار ڪيائين. -ان- وقت الهڏنو فقير پنهنجون ڪافيون ٺاهي پڻ ڳائڻ لڳو. 1925ع ڌاري الهڏني فقير پنهنجي ٻالڪن جي ٻاري يا ٽولي ٺاهي، کين جاما پارايا ۽ يڪتاري، دلي ۽ ڏنڊي جي وڄت تي ڳائڻ لڳا. ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب پنهنجي ڪتاب ”-اسان جو ڳوٺ- جعفر لغاري“ ۾ لکي ٿو ته الهڏنو فقير لسيون ڪافيون چوندو هو، پر سر -تار- سان ڳائيندو هو، شروع ۾ راڳڻي ڪري، تارَ چِڪائي، ڀريي مان مصرع کڻندو هو ۽ وچ ۾ -بيت- هميشه مصراعن جي موضوعن مواقف ڏيندو هو. انهيءَ رمز ۾ هو ٻين کان وڌيڪ هو. الهڏنو فقير هر هاري هو، پر لکڻ پڙهڻ سکي ڪافيون ڪلام سهڻي صورتخطيءَ ۾ لکندو هو. هن 1940ع کان وٺي ڪافيون جوڙڻ شروع ڪيائين، 1000 کان وڌيڪ ڪافيون ٺاهيائين. الهڏني فقير 7 مئي 1962ع ۾ ڳوٺ جعفر خان لغاريءَ ۾ وفات ڪئي، تعلقي کپري جي ڳوٺ کاڻي راڄڙ ۾ پنهنجي دوست منٺار فقير راڄڙ جي مقام ۾ مدفون ٿيو.
آغا عبدالحميد خان
آغا عبدالحميد خان سکر جو سماجي ورڪر ۽ اڳواڻ هو. ابتدائي تعليم سکر ۾ حاصل ڪري، ڪراچيءَ جي مشن اسڪول ۾ داخل ٿيو ۽ وڌيڪ تعليم پرائڻ لاءِ 1903ع ۾ انگلينڊ ڏانهن ويو ۽ اتي جي سينٽ پال اسڪول ۽ ڊائوننگ ڪاليج ۾ داخلا وٺي، ميڊل ٽيمپل جو ميمبر ٿيو. ڊسمبر 1960 ۾ وفات ڪيائين.
حوالا
زمرو:1960ع جون وفاتون
آزاد گھرجي وطن (ڪتاب)
حوالا
زمرو:1973ع جا ڪتاب
پپيتو
thumb|پپيتو پپيتو تاڑ هڪ ٻوٽي ڪيريڪا پيپايا ( Carica papaya ) جو ميوو آهي جيڪو هيڊي رنگ جو هوندو آهي ۽ ڪنهن قدر گدري سان مشابهت رکندو آهي. هي ميوو، جنهن کي انگريزيءَ ۾ پاپا ۽ هندستاني ۾ پپيتا چوندا آهن، سو جيتوڻيڪ اصل ڏکڻ آمريڪا ۽ ويسٽ انڊيز جو آهي، تڏهن به هن ملڪ ۾ اهڙو عام ٿي ويو آهي جو شمار ۾ ڏيهي ميوو اچي ٿو. هي ميوو شڪل ۾ ناسپاتيءَ جهڙو، قد ۾ وڏي ناريل جيڏو، رنگ جو ڦڪو سائو يا پيلو ٿئي ٿو. سڀ کان عمدو قسم سينگاپور ۽ مولمين ۾ ٿئي ٿو. وڍڻ کانپوءِ اندران ڏاڍو وڻندڙ شڪل جو ڏسبو آهي، واڱڻائي رنگ جي ڳر واري گدري وانگي هوندو آهي. منجهس گهڻي خوشبوءِ ڪا نه ٿيندي آهي مگر تمام ٿڌو ۽ لذيذ ٿيندو آهي. ميوي جو وچ سنهڙن ڇيرن جهڙي ٻج سان ڀريل رهي ٿو، جو گهڻن ماڻهن کي پسند ايندو آهي.
افاديت
هي ميوو معدي جي لاء فائديمند سمجھيو ويندو آهي.”ڊان“ صاحب لکي ٿو ته ”هن وڻ مان کير جهڙي هڪڙي رس نڪرندي آهي، سا پاڻيءَ ۾ گڏي، ان ۾ ڪنهن به قسم جو گوشت ڌوئي صاف ڪبو، ته تمام نرم ٿي پوندو، اهڙو جو سيخ تي چاڙهي پچائبو ته پچڻ کان اڳئي ڇڻي پوندو، يا ديڳڙي ۾ رڌيندي ڀُري پوندو. ڪراڙي جانور يا پکيءَ جي گوشت کائڻ لاءِ اها ترتيب ڪم آڻيندا آهن. پر اهڙو گوشت جلد کائڻ گهرجي نه ته ستت ئي ڪنو ٿي ويندو.“ ڊاڪٽر ”هولڊر“ جو ته چوڻ آهي ته ”انهيءَ وڻ مان جيڪو بخار نڪري ٿو، سو ئي ڳاريندڙ آهي. تنهنڪري باريڊوز جي ٻيٽ جا ماڻهو، گوشت جون رانون توڙي پکي کائڻ کان اڳي، انهيءَ وڻ جي مٿين ٽارين ۾ لڙڪائي ڇڏيندا آهن.“ پر ڊاڪٽر ”ڊيويءَ“، آزمودي وٺڻ کانپوءِ لکيو آهي ته ”وڻ ۾ ڪا اهڙي خاصيت ڪانهي، مگر ميوي جي رس ۾ هضم ڪرڻ جي طاقت زياده آهي، جنهنڪري بدهاضمي جي بيماريءَ ۾ طبيب اها گهڻو ڪم آڻيندا آهن.
پوک
پپيتو پاڪستان ۽ ڀارت کان علاوه ڪجھ ٻين علائقڻ ۾ به پوکيو ويندو آهي۔ هن جو وڻ پهرين فيبروريءَ ۾ گل ڪري ٿو ۽ مارچ ۽ اپريل ۾ ڦر ڏئي ٿو. وري مينهن جي موسم ۾ ٻور جهلي ٿو، جو آسپاس کي واسي ڇڏيندو آهي ۽ سياري جي ساريءَ ۾ موسم ۾ هن جو ميوو کائڻ ۾ اچي سگهي ٿو. پوکڻ جو رستو اهو آهي ته جڏهن ٻج مان وڻ پيدا ٿين ۽ ڦر جهلين، تڏهن ڪي ٿورا ميوا ڇڏي ٻيا پٽي ڇڏجن ۽ پوءِ جيڪي گل جهلي سي به ڇني ڇڏجن. ڦر جهلڻ وقت جي زمين خشڪ هجي ته ججهو پاڻي ڏيڻ گهرجي. ٻج فيبروري، مارچ ۽ سيپٽمبر مهينن ۾ پوکبو آهي. سلا جلد وڌندا آهن ۽ سگهو ئي اٺن ڏهن فوٽن جيڏا ٿيو وڃن ۽ ڏهن مهينن جي عرصي اندر ڦر جهلين ٿا. ننڍائيءَ ۾ وڻ کجيءَ جهڙو سهڻو ٿئي ٿو، مگر وڏي هوندي اهڙو سهڻو نه ٿو ٿئي. هڪڙن وڻن جا گل نَر ٿيندا آهن ۽ ٻين جا ماديون، تنهنڪري گهڻا وڻ اڪثر ڦر ڪين جهليندا آهن. هن وڻ جي اها خاصيت مشهور آهي.
حوالا
زمرو:ميوا
ث
ث سنڌي ٻولي جو 9)نائون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1385ع
ڊسمبر
زمرو:1385ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
الھڏنو مھر
سگهڙ الهه ڏنو -پٽ گل- بيگ مهر، ڳوٺ ڪنڊي تعلقي ميرپورماٿيلي، ضلعي گهوٽڪيءَ ۾ سال 1290هه/1873ع ۾ ڄائو. کيس ٻين به ڪيترن ئي شاعرن جو ڪلام ياد هو. پنهنجي ڪلام ۾ -ٿر- جا محاورا گهڻا ڪم آندا اٿس. اڻ پڙهيل هو. پير پکڙائيءَ جو مجاور هو، تنهنڪري -ان- جي حب ۾ گهڻو ڪلام ڇپرايو اٿس، مالوند ماڻهو هو، جنهنڪري بيتن ۾ مال جا گهڻا نالا ڪتب آندا اٿس. ميلن ۽ مارڪن جو شوقين هو. سندس ٻه -پٽ گل- بيگ ۽ ڌڻي بخش به پيءُ وانگر سگهڙ آهن. هن 80 ورهين جي ڄمار ۾ سال 1370هه/1950ع ۾ وفات ڪئي.
ابراهيم پتافي ديھ
ابراھيم پتافي ديھ، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي تعلقي ميرپور ماٿيلي ۾ ھڪ ديھ آھي.
1386ع
ڊسمبر
زمرو:1386ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
محمد رمضان آزاد
وفات
محمد رمضان آزاد 1967ع ۾ گذاري ويو.
زمرو:شاعر
پ
پ سنڌي ٻولي جو (10)ڏھون اکر آھي.اصل ۾ ھي اکر عربي ۽ فارسي جي الفابيٽ مان سنڌي الفابيٽ ۾ شامل ٿيو. انھن ٻولين کان سواءِ اھو اکر ڪردش، اويگور(Uyghur),اردو، پشتو،ڪشميري، شينا۾ پڻ شامل آهي. انگريزي ۾ ان لاء P استعمال ٿيندو آهي. عربي ۾ وري سائنٽيفڪ لاطيني لفظن ۾ P جو ترجمو ب سان ڪيو ويندو آهي. جيئن لفظ Protein ۾ P موجود آھي پر عربي ۾ ان جو ترجمو بروٽين ٿيندو آهي
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
آزاد منزل
آزاد منزل ڪوٽ ڏيجيءَ ڀرسان ھڪ خوبصورت محل جھڙو بنگلو ھو، جيڪو مير علي نواز ”ناز“ ٺھرايو ھو. شھر ڪوٽڏيجيءَ ڀرسان ديھ ”حسين آباد“ ۾ ھي بنگلو 1828ع جي لڳ ڀڳ تعمير ڪرايو ويو، جنھن جي ڀرسان ھڪ وڏو باغ بہ ھو. بنگلي جون ديوارون چٽساليءَ ۽ سھڻين ڊزائينن سان آراستہ ھيون. مير علي نواز اتي اچي راڳ بہ ٻڌندو ھو تہ شاعرن سان محفلون بہ ڪندو ھو. ھن پاڻ ئي ان بنگلي تي ”آزاد منزل“ نالو رکيو ھو. ھن وقت بنگلو اجڙي چڪو آھي.
حوالا
زمرو:قديم آثار
سِريليءَ جون حدون
’سِر‘ معنيٰ ’مٿو‘ ۽ ’سِرو‘ معنيٰ ’مٿ يا مٿيون ڀاڱو‘. سنڌ جو اتر وارو پاسو، سنڌ جو توڙي سنڌونديءَ جي وهڪ جو، مٿيون ڀاڱو آهي. انهن ٻنهي سببن ڪري اهو ’سرو‘ سڏجي ٿو. ٻوليءَ جي مطلب لاءِ ٿُلهي ليکي چئبو، ته خيرپور رياست کان وٺي ويندي اُٻاوڙي تعلقي جي ڇيڙي تائين، ۽ سيوهڻ دادوءَ کان وٺي سڄو لاڙڪاڻو ضلعو توڙي قنبر، شهدادڪوٽ ۽ جيڪب آباد وارو پاسو، ڪشمور تعلقي جي ڇيڙي تائين، ’سِرو‘ آهي ۽ اتي جي ٻولي ’سِريلي‘ (Siraili) سڏجي ٿي.
سنڌي ٽوپي
کاٻو|thumb|سنڌي ٽوپي پاتل هڪ ڇوڪرو، هي ٽوپي پاڪستان ۽ افغانستان ۾ ڪافي مقبول آهي thumb|Sindhi Cap-front view سنڌي ٽوپي ان مخصوص ٽوپي کي چيو ويندو آهي جيڪا هڪ محرابي شڪل ۾ اڳيان کان ڪٽيل هوندي آهي۔ اڄ ڪالھ هي ٽوپي پٺاڻن ۽ سرائڪي ماڻهن پاران به پاتي وڃي ٿي۔ هر سال سنڌي تهذرب ۽ ٻولي جي حامل هن ٽوپي کي ڊسمبر ۾ هڪ خاص ڏينهن جي طور تي مخصوص ڪيو ويو آهي۔ سنڌي ٽوپي ڪپڙي جي مٿان رنگين ڌاڳي ۽ شيشي جي ڪڙھائي ڪري بڻائي ويندي آھي.
ڀٽ
thumb|واري جي ڀٽ
ڀٽ واري جي ٺھيل. ٽڪري کي ڀٽ چئبو آهي جيڪا ھوا جي مستقل زور سبب يا پاڻي جي وھڪ جي ڪري واري جي اڳتي ڌوڪجڻ سان ٺھندي آھي. آھي مختلف نمونن ۽ ماپ جون ھونديون آھن. ڀٽون رڻپٽن ۽ سمنڊ جي وارياسي ساحلن تي ھونديون آھن. thumb| متحده عرب امارات۾ واقع ڀٽون
ٿر ۾ ڀٽ جا ڀاڱا
واريءَ جي وڏي دڙي کي ڀٽ چئبو آهي جنھن جا ٿرھيٺيان حصا ھوندا آھن. .
ڀِٽ
thumb|مراڪش ۾ واريءَ جون ڀٽون
ڀِٽ __واريء جا دڙا__( Sand Dune):
سنڌيءَ ۾ ’ڀِٽ‘، واريءَ جي دڙي کي چوندا آهن، ’ڀٽ‘ جو اصطلاح شاهه لطيف “ڀٽائي”سان منسوب آهي. شاهه لطيف کي مجازي ۽ حقيقي عشقَ آرام نه ڏنو. سير سفر دوران نون هالن کان ٻن ڪوهن جي پنڌ تي، ڪراڙ ڍنڍ وٽ ڪرڙن ۽ ڪنڊن ۾ ويڙهيل، واريءَ جي دڙي کي پنهنجو آدرشي آستان ٺاهيائين. نهايت ڪشالي ۽ محنت سان، ان کي پنهنجي ”ڀٽ“ جي صورت ڏنائين. فقيرن سان گڏ، انهيءَ واريءَ جي دڙي تي چيڪي مٽي وڌائين، ۽ پوءِ پنهنجي لاءِ هڪ جھوپڙي اڏيائين. سندس حوالي سان ان ڀٽ کي هاڻي ’ڀٽ شاهه‘ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، جيڪو هڪ ننڍڙو شهر بنجي چڪو آهي.
ستين جو آستان
thumb|300px مير ابوالقاسم نمڪين جي قبرستان واري ٽڪري کي، قبرستان ٺھڻ کان اڳ ستين جو ٿان سڏيو ويندو ھو، يعني ستين جو اسٿان، جنھن کي فارسي ۾ ”ستياسر“ جي نالي سان لکيو ويو آھي، جيڪو غالبن ”سرتين“ يا ”ستين جو اسٿان“ جو بگاڙ ڀانئجي ٿو. اڪبر نامي ۾ ان کي ”ڪوھ ھفت دختر“ لکيو ويو آھي، ”ماثرالامرا“ جو مصنف انھي ٽڪري کي ”کار ماتري“ سڏي ٿو. ھي ٽڪري روهڙي ۾ واقع آھي.
تاريخي پسمنظر
ڀانئجي ٿو ته اھا ننڍي ٽڪري ڪنھن زماني کان پنھنجي ھم جنس جبلن کان جدا ٿي اتي رھجي وئي آھي. مشھور روايتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتي ستين جو اسٿان ھو ۽ اھا جاءِ انھن خدا رسيده بيبين جي رھائش سبب متبرڪ سمجھي ويندي ھئي. مير ابوالقاسم نمڪين جڏھن بکر ۾ حاڪم ٿي آيو ته بکر کي ئي پنھنجي رھائش لاء پسند ڪيائين ۽ اتي ئي پنھنجا يادگار ٺھرائڻ شروع ڪيائين. تڏھن انھي ٽڪري جو ماحول، جاء وقوع ۽ ڀرپاسي جا ڏيک کيس پسند آيا ۽ ھن انھي ٽڪري جي چوٽي کي صاف ڪرائي، ھموار ڪري، چوڌاري ديوار ڏئي، پڪين سرن جو فرش ٻڌرائي، چئني ڪنڊن کان چار منارا ۽ گوشا ٺھرائي، ان کي پنھنجي خاندان جي قبرستان طور ڪتب آڻڻ جو ارادو ڪيو، مگر ان کان اڳ جو فوتين کي اتي دفن ڪيو وڃي، مير صاحب ان جاءِ کي چانڊوڪين راتين ۾ مجلس آراتي لاءِ ڪتب آندو ۽ ان جو نالو ”صفه صفا“ رکيائين.
لب تاريخ جي مصنف انھي پھاڙي کي ”قاسم خواني“ جي نالي سان سڏيو آھي، انھي پھاڙي جي ايترن جدا جدا نالن جي ھوندي به خبر نه ٿي پوي ته کار ماتري يا صفه صفا تي ستين جو ٿان نالو ڇو پيو آھي، ڀانئجي ٿو ته صفه صفا تي ستين جو ٿان ٿيو آھي.
سنڌ جي ھڪ ڏند ڪٿا تي ھڪ ھندو تاريخ نويس لکيو آھي ته جڏھن مسلمانن بکر تي حملو ڪيو ھو تڏھن راجپوت عورتن پنھنجي ست بچائڻ لاء انھي جڳھ تي پاڻ کي باھ ۾ ساڙي آپگھات ڪيو ھو، جنھن ڪري ان تي ستين جو ٿان نالو پيو آھي، پر پوء مسلمانن ان جاء تي قبرون ٺھرائي ان جاءِ کي بگاڙي ڇڏيو آھي. اھو حملو ڪڏھن ٿيو ۽ راجپوت بکر تي ڪڏھن حاڪم ھئا ان بابت ڪا به روشني پيل نه آھي.
ڏکڻ طرف چئن ڪوھن تي سنڌ جو تمام پراڻو گادي جو ھنڌ اروڙ آھي جنھن کي عربن فتح کان پوءِ الور سڏيو، ان زماني ۾ اھو مير صاحب جي جاگير ۾ ھو، انھي جي ڪنھن ڳوٺ ۾، جنھن جو نالو ”نيھ بدره“ (غالبن نيھ ٽڪر وارو علائقو) ھو، مير صاحب گدرن جا فصل لڳرائيندو ھو، گدرن کائڻ جو پاڻ به شوقين ھو ۽ ويلي تي ھڪ مڻ گدرا کائي ويندو ھو. سنگتين، ساٿين، عالمن ۽ اديبن کي چانڊوڪين راتين ۾ انھي ٽڪري تي گڏ ڪري مجلسون ڪري قدرت جي نظارن مان لطف اندوز ٿيندو ھو. ”ماثرالامرا“ لکي ٿو ته چانڊوڪين راتين ۾ انھي ٽڪري جو نظارو بي نظير عالم ھو.
انھي صاف صحن تي چانڊوڪين راتين جون مجلسون مير صاحب جي زندگي تائين قائم رھيون. 1018 ھ ۾ مير نمڪين فوت ٿيو ۽ پھريون پاڻ ان ٽڪري تي آرامي ٿيو ۽ بعد ۾ اصلي مقصد مطابق اھو سندن خاندان جو قبرستان ٿي ويو. ڏکڻ کان مٿي پھچڻ لاء جيڪا ديوار آھي ان جي ٻنھي پاسن کان خوبصورت صحرا ٺھيل آھن جيڪي ڏينھن جي آرام جي لاء ڪتب ايندا ھئا، اھڙي طرح اتر جي طرف کان اوڀر ۽ اولھ جي ڪنڊن تي ٻه حجرا آھن جن جو رخ درياء طرف آھي، جيڪي صبح شام درياء جي نظاري ڪرڻ لاء نشيمن جو ڪم ڏيندا ھئا. فرش جي سطح کان پنج فوٽ چار انچ اوچائي تي ھڪ ٿلھو ٺھيل آھي جنھن جو ڊيگھ 48 فوٽ 6 انچ ۽ ويڪر 38 فوٽ آھي، ان تي ڏھ قبرون آھن، جن مان مکيه مير ابوالقاسم نمڪين جي آھي. انھي ٿلھي تي چئني ڪنڊن تي چار منارا ترڪي منارن جي نموني تي آھن جيڪي پنج فوٽ کن اوچا ٿيندا. نمبر 9 ۽ 10 قبرون چوني جي پلاسٽر جون آھن باقي سڀ پٿر جون آھن جن جو سمورو لوڙھ اڪر جي بھترين ڪم جو شاھڪار آھي.
ھڪ ٻي روايت ۾ حڪيم امير علي شاھ مرحوم فتح پوري (رياست خيرپور) لکي ٿو ته: غزنوي گھراڻي جي سنڌ تي قبضي ڪرڻ وقت روھڙي جي انھي جبل تي ست اولياء اچي چاليھو ڪڍڻ ۽ عبادت ڪرڻ لڳا جن جا نالا ھي آھن: شيخ عبدالحميد سھروردي، عبدالله ھريري، حمزه بن رافعه، علي بن احمد بصري، يوسف بن محمد بلخي، صفي الدان شيرازي ۽ ابوالحسن خرقاني. جڏھن اھي بزرگ ان جاء تان پنھنجو چلو ختم ڪري روانا ٿيا تڏھن تبرڪ طور ان جاء کي چڱو سمجھي مٿس ”ستين جو آستان“ نالو پيو يعني ستن ماڻھن جي رھڻ جي جاء.
مسٽر ھينري ڪزنس جي ڏنل ھڪ تصوير مان معلوم ٿئي ٿو ته اھو قبرستان زبون ٿي ويو ھو، منارا ڊھي اچي پٽ پيا ھئا، قبرون ڊھي ويون ھيون، ڪتبا منتشر ٿي چڪا ھئا، عمارت جي خاص وضع، ٽڪري جي ماحول ۽ چوڌاري جي نظارن، محڪمه آثار قديمه کي متاثر ڪيو جنھن کي ان محڪمي حفاظت ۾ وٺي، ان جي نئين سر تعمير ۽ مرمت ڪري، قبرستان کي اصلي حالت ۾ آندو، منارا ٺاھيا ويا، قبرن جي مرمت ڪري مٿن اصلي ڪتبا لڳايا ويا، فرش لڳايو ويو ۽ حدبندي واري ديوار ٻيھر مضبوط ڪئي وئي ۽ حجرن کي به مرمت ڪري استعمال لائق ڪيو ويو.
حال
ھن وقت تمام مضبوط حالت ۾ نہ آھي ۽ پاڪستان جي محڪمه آثار قديمه جي قبضي ۾ آھي.
خارجي ڳنڍڻا
روهڙي
ج
ج سنڌي ٻولي جو 11)يارهون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
ابراهيم بن اڌم بلخي
هڪ مسلمان صوفي، جيڪو -بلخ- جي اميرزادن مان هو، پر ڪن روايتن مطابق پاڻ -بلخ- جو حاڪم هو. جڏهن طبيعت زهد ۽ فقر طرف لاڙو ڪيس ته سڀ ڪجهه ڇڏي، دنيا کان الڳ ٿي ويو. اوني ڪپڙو پائيندو هو، جيڪو صوفين جو شعار آهي. سڄو وقت عبادت الاهيءَ، رياضت ۽ سياحت ۾ گذاريائين. هن سفيان ثوريءَ ۽ فضيل -بن- عياض کان فيض حاصل ڪيو ۽ -تصوف- ۾ هڪ وڏو رتبو حاصل ڪيائين. هي -تصوف- ۾ -ان- مقام تي وڃي پهتو، -جتي- اڪثر وڏا وڏا صوفي شاعر کيس ڏسي رشڪ ڪندا هئا. ابراهيم -بن- اڌم مڪي شريف ۾ ڄائو، -تعليم- به اتي حاصل ڪيائين. سندس قول اڄ به مشهور آهن، جيئن ته هڪ مجلس ۾ ماڻهن هن کان پڇيو ته ”ڪهڙو سبب آهي، جو -الله- تعاليٰ اسان جون دعائون قبول نٿو فرمائي“، جنهن تي پاڻ جواب ڏنائين، ته ”-الله- تعاليٰ کي ڄاڻڻ باوجود سندس اطاعت نٿا ڪريون. رسول -الله- کي سڃاڻڻ باوجود -ان- جي پيروي نٿا ڪريون. قرآن شريف کي پڙهون ٿا، پر -ان- تي عمل نٿا ڪريون. -الله- تعاليٰ جون نعمتون ته حاصل ڪريون ٿا، پر سندس شڪر ادا نٿا ڪريون. خبر به اٿئون ته دوزخ گناهگارن لاءِ آهي، پر -ان- کان ڊڄون نٿا. شيطان کي دشمن ٿا سمجهون، پر -ان- کان ڀڄون نٿا. عزيزن ۽ قريبن کي هٿ سان ٿا دفن ڪريون، مگر -ان- مان عبرت نٿا حاصل ڪريون. اهڙي صورت ۾ ڪنهن جي دعا ڪيئن قبوليت حاصل ڪندي.“ سندس -جنم- جو سال 783ع آهي ۽ سنه 894ع ۾ وفات ڪيائين. هن بزرگ جي سنڌ ۾ آمد بابت ڪجهه روايتون آهن. ’اروڙ‘ سلسلي جي ٽڪرين ۾ خيرپور ضلعي، تعلقي ڪوٽ ڏجيءَ ۾ ڳوٺ راڄپاريءَ ويجهو هڪ ٽڪريءَ تي، سندس نالي سان هڪ آستانو ۽ روضو موجود آهي. -جتي- ”ابراهيم -بن- اڌم“ جو ميلو 13 رمضان تي لڳندو آهي. ابراهيم اڌم واري ٽڪريءَ جي ڀر ۾ واقع هڪ ٻي ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي قبر وانگر پٿرن جو هڪ ڍڳ آهي. جيڪو اولهه -اوڀر- رخ ۾ آهي. -ان- قبر کان سواءِ هتي ٻي ڪابه شيءِ نه آهي. هن قبر بابت مقامي ماڻهن جي روايت آهي ته اهو ابراهيم اڌم سلطان جو پهريون آستانو آهي، -جتي- هن ٻه ٽي سال قيام ڪيو. ٽڪريءَ کان -اوڀر- وارو علائقو ڪنهن وقت ۾ درياهه جو وهڪرو هو. پير مشائخ جي درگاهه هتان -اوڀر- ۾ ڪجهه فاصلي تي آهي، -جتي- درياهه جو پراڻو وهڪرو آهي. روايتن موجب هن علائقي ۾ سلطان ابراهيم اڌم ڪل 12 سال قيام ڪيو.