cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راڻي لاڏي
عربن جي سنڌ فتح ڪرڻ کان پوءِ ڊگھي وقت تائين، راڻي لاڏي، جيسين سان گڏ مختلف قلعا (جي سنڌ جي ئي حدن ۾ ھئا) مٽائيندي پُٽ جي ٻانھن ٻيلي ٿي عربن خلاف جنگ ڪرڻ ڪارڻ فوج تيار ڪندي رھي. آخرين قلعو برھمڻ آباد جو ھيو، جنھن ۾ فوج کي گڏ ڪيائين ۽ تلقين ڪرڻ سان گڏوگڏ اھو پڻ احساس ڏيارڻ جي ڪوشش ڪيائين ته ھيءَ ئي جاءِ پنھنجو آخري سھارو آھي، جنھن تان بيھي پاڻ کي وطن واپس ورائڻو آھي. ھن بهادر زئفان قلعي ۾ گڏ ٿيل وڙھندڙن کي چيو: ”ھيءُ مضبوط قلعو ۽ عيال ڪيئن ڇڏينداسين؟ اسان کي لاچار ھتي رھڻ گھرجي، جيئن دشمن تي سوڀ حاصل ڪيون ۽ اسان جو مُلڪ ۽ گھر سلامت رھي.“ نه صرف ايترو پر کين ڪڏھن به ھار نه مڃڻ وارو سبق ڏيندي چيائين: ”جيڪڏھن عرب جو لشڪر غالب رھيو ته پوءِ ڪا ٻي تدبير ڪنداسون.“
چچ نامي جي غلط بياني
مٿين روايت کي غلط سمجھڻ لاءِ ھيٺيون ٻه ڳالھيون نظر اچن ٿيون:
(الف) روايت ۾ راڻيءَ جي زباني ٻڌايو ويو آھي ته: ”جڏھن اسلام جي لشڪر حملو ڪيو ۽ مشرڪ ڀڄي ويا تڏھن ھر ھڪ نگران (جي خاص بيھاريل ھئا) سندن حوالي ڪيل راڻيءَ کي ڪُٺو.“ مٿيون ذڪر ثابت ڪري ٿو ته سواءِ لاڏيءَ جي جنھن پالڪيءَ مان ھيٺ ٽپو ڏنو ٻين راڻين کي مقرر ڪيل نگرانن ڪُھي ڇڏيو پر وري اڳتي راوڙ جي قلعي مان ھٿ آيل مال جو ذڪر ڪندي ساڳيو مصنف ڄاڻائي ٿو ته: ”ھٿ آيل ٻانھين مان ٽيھ راجائن جو ڌيئرون ھيون.“ ھتي مسئلو اھو آھي ته جيڪڏھن راجا عورتن کي ڪُھڻ لاءِ ماڻھو مقرر ڪيا ته پوءِ ھي ٽيھ راجائن جون ڌيئرون ڪيئن بچي ويون. پر جيڪڏھن ائين کڻي چئجي ته اھي ٽيھ ڏاھر جي ٻين مائٽن جون ھونديون ۽ ھن پنھنجين کي ڪُھرايو ھوندو، تڏھن به اُھا ڳالھ غلط ثابت ٿيندي ڇو ته سندس ويجھن واسطيدارن مان سندس ٻئي ڌيئر گرفتار ٿيون، ڀاڻيجي قيد ٿي، ڀيڻ ماين ڏاھر جي مرڻ کان پوءِ به جنگ ڪرائيندي رھي، آخر ڪو چاڙھو نه ڏسي راوڙ جي قلعي ۾ ڪيترين ئي ٻين عزيزياڻين سان گڏجي پنھنجو انت آندائين. آخر اھي ايتريون ساريون ڏاھر سان واسطو رکندڙ عورتون ڪيئن جلادن جي چنبي کان بچي نڪتيون.
(ب) ٻي ڳالھ جا مٿين ڳالھ کي غلط ثابت ڪرڻ لاءِ پيش ڪري سگھجي ٿي سا آھي راڻي لاڏيءَ پاران سندس پٽ جيسين سان گڏجي برھمڻ آباد جي قلعي تي قبضو ڪرڻ ۽ اتان وطن واپس وٺڻ لاءِ جاکوڙ ڪندي گرفتار ٿي وڃڻ. ساڳيو مصنف اڳتي ھلي لکي ٿو: ”جڏھن برھمڻ آباد جو قلعو ھٿ آيو (مراد جيسين پُٽ ڏاھر کي ھٿ آيو) تڏھن ڏاھر جي زال لاڏي، جا ڏاھر جي قتل ٿيڻ کان پوءِ ڏاھر جي پُٽ سان برھمڻ آباد ۾ (جنگ لاءِ تيار ٿي) بيٺي. روايت ۾ ڄاڻايو ويو آھي ته ڏاھر جي قتل ٿيڻ سان جيئن ئي فوج ۾ ڀاڄ پئي، تيئن لاڏي جان بچائڻ ڪارڻ اُٺ تان ٽپو ڏنو ۽ گرفتار ٿي، پر ساڳئي مصنف جو اڳتي برھمڻ آباد ۾ لاڏي پاران جنگ لاءِ تياري ڪرڻ ظاھر ڪري ٿو ته پھرين روايت غلط ۽ بي بنياد آھي.
قربانيءَ جو جذبو
وطن واپس ورائي وٺڻ واري جاکوڙ ڪندي ڪڏھن به حال ھيڻو نه ڪيائين ۽ ٻين کي ھمٿائيندي ائي. جڏھن ٻيا سڀ رستا بند ٿيندي نظر آيس، تڏھن اھا تجويز پيش ڪري ٿي ته: ”جيڪڏھن قلعو فتح ٿيو ته مان پاڻ کي ٻارن ۽ پوئلڳن سميت ساڙيندڙ باھ جي خوراڪ بڻائيندس.“ فاتحن کان بچڻ ڪارڻ، پنھنجو پاڻ انت آڻڻ واريون ڪاروايون آخرين سھارو ھونديون آھن. قلعو فتح ٿيڻ تي ڏاھر جي واسطيدارن کي ھڪدم گرفتار ڪيو ويو، اھڙي ريت سنڌ جي ھيءَ عورت وڙھندي ۽ وڙھندڙن جي قيادت ڪندي برھمڻ آباد جي قلعي ۾ قيد ٿي ويئي.
عيدالاضحيٰ
(عيدالاضحيٰ) مسلمانن جو مذھبي ڏڻ آھي۔ مسلمان ٻن طرح جون عيدون ملھائيندا آھن۔ ھڪ کي عيد الفطر ۽ ٻي کي عيد الاضحيٰ چيو ويندو آھي۔ عيد الاضحيٰ ذوالحج جي ڏھ تاريخ تي ملھائي ويندي آھي۔ ان ڏينھن مسلمان ڪعبۃ الله جو حج بھي ڪندا آھن۔ انس بن مالڪ فرمائن ٿا تہ جھالت جي دور ۾ ماڻھن سال ۾ ٻہ ڏينھن راند روند جي لاءِ مقرر ڪري ڇڏيا ھئا۔ رسول الله (صلي الله عليه وآلهٖ وسلم) جڏھن مديني منور تشريف آندي تہ ارشاد فرمايو توھان ماڻھن جي راند روند جي لاءِ ٻہ ڏينھن مقرر ھيا، الله تعاليٰ انھن کي انھن کان بھتر ڏينھن ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آھي۔ يعني عيدالفطر ۽ عيد الاضحيٰ۔ مومن جي لاءِ دنيا ۾ ٽي عيدون آھن : عبد الله ابن عباس کان روايت آھي تہ رسول الله (صلي الله عليه وآله وسلم) ارشاد فرمايا تہ عيد جو ڏينھن آھي جو الله تعاليٰ مسلمانون کي عطا فرمايا۔ سو ! جيڪوو جمعي جي لاءِ اچڻ چاھي تہ غسل ڪري ڇڏي ۽ جيڪڏھن خوشبو ميسر ھجي تہ لڳائي ڇڏي ۽ توھان تي پر مسواڪ (بہ) لازم آھي۔ ذوالحج جي ۹ تاريخ کي يوم عرفه يا عرفه جو ڏينهن سڏيندا آهن ۽ ۱۰ ذوالحج کي يوم النحر يا قرباني جو ڏينهن سڏبو آهي ۽ ۱۱, ۱۲ ۽ ۱۳ ذوالحج کي ايام تشريق سڏيندا آهن.
راڻي لاڏي
عربن جي چنبي ۾
برھمڻ آباد جو قلعو فتح ٿي ويو. راڻي لاڏي نڪري نه سگھي ۽ فاتحن جي هٿ اچي ويئي. قلعي فتح ٿيڻ کان پوءِ، جي ماڻھو عربن اڳيان پيش پيا، تن کي محمد بن قاسم پڪي امان ڏيندي چيو: ”ڏاھر جا لاڳاپيدار جتي به ھجن، انھن کي ھٿ ڪندا.“
عيدالاضحيٰ
عيدالاضحي جون سنتون
عيد الضحي ج جي ڏينهن عيدگاھ وڃڻ کان پھريون ڪجھ نہ کائڻ سنت آھي. عيدگاھ وڃڻ وقت بلند آواز ۾ تڪبيرون پڙھڻ سنت آھي.
راڻي لاڏي
عربن جي چنبي ۾
عربن جي لکت موجب معافيءَ دروازا سندن لاءِ بند ھئا. ”آزاد“ تاريخن ۾ اچي ٿو: ”برھمڻن ھن مضبوط عھدنامي جي بناءِ تي ڏاھر جي زال لاڏي کي بُھري مان ٻاھر ڪڍيو ۽ باقي ماڻھن تي رسول الله صلي الله عليہ وسلم جي طريقت موجب ڍل مقرر ڪيائين.“ جڏھن باقي قيدين کي آندو ويو جن ۾ راڻي لاڏي پڻ شامل ھئي. تڏھن محمد بن قاسم سندس سونھن تي موھجي پيو ۽ کيس پنھنجي نڪاح ۾ آڻڻ لاءِ حجاج کي خط لکي اجازت گھري. (مٿين ڳالھ ”اجازت گھرڻ واري“ پڻ بي بنياد پئي معلوم ٿئي ڇوته ان وقت پيغامن پھچائڻ وارو ڪم گھوڙن ۽ ٻيڙن رستي ٿيندو ھو جنھن ۾ وڏو عرصو لڳندو ھو. فاتح ڪنھن مفتوح تي موھجي ۽ ان کي حاصل ڪرڻ لاءِ ويھي انتظار ڪري. سا ڳالھ سمجھ کان ٻاھر لڳي ٿي. تنھن کان سواءِ گھڻي وقت کان عربن اندر اھڙي قسم جون حرڪتون ھلندڙ ھيون، جنھن ۾ ھو غلامن کي بغير نڪاح جي پڻ وھاري ڇڏيندا ھئا.)
عيدالاضحيٰ
عيد الاضحيٰ جو ڏينهن
ٻي عيدالاضحي آھي جيڪا ڏھ ذي الحج جي ڏينھن ۾ آتي آھي ۽ ھي ٻنھي عيدن ۾ وڏي ۽ افضل عيد آھي ۽ حج جي مڪمل ٿيڻ کان بعد اچي ٿي جڏھن مسلمان حج مڪمل ڪري وٺن ٿا تو الله تعالٰي انھن کي معاف ڪرديتا آھي۔
ان لاءِ حج جي تڪميل يوم عرفہ ۾ وقوف عرفہ تي ٿيندي آھي جيڪو حج جو ھڪ عظيم رڪن آھي جيئن تہ نبي صلي الله عليه وسلم ڪا فرمان آھي: يوم عرفہ باھ کان آزادي جو ڏينھن آھي جنھن ۾ الله تعالٰي ھر شخص کي باھ کان آزادي ڏيندو آھي عرفات ۾ وقوف ڪرڻ وارن۽ ٻين ملڪن ۾ رھنڻ وارن مسلمانون کي بہ آزادي ملندي آھي ۔
راڻي لاڏي
عربن جي چنبي ۾
چچ نامي جي لکت مطابق حجاج اھڙو احوال خليفي وليد جي خدمت ۾ عرض ڪري لاڏيءَ جي خريد ڪرڻ جي فرمان ڏيڻ جي خواھش ڏيکاري. اھڙي ريت محمد بن قاسم کي دارالخلافت مان لاڏيءَ جي خريد ڪرڻ جو حڪم مليو ۽ ھن کيس پنھنجي نڪاح ۾ آڻي زال بڻايو. (مولانا دين محمد وفائي پنھنجي ڪتاب نو مسلم ھندو راڻيون ۾ تصديق ڪندي ڄاڻايو آھي ته محمد بن قاسم کيس مسلمان بڻائي شادي ڪئي ۽ سندس اسلامي نالو ”خديجا“ رکيو ويو.)
عيدالاضحيٰ
عيد الاضحيٰ جو ڏينهن
1. - ھي ڏينھن الله تعالٰي وٽ سڀ کان بھترين ڏينھن آھي : حافظ ابن قيم رحمه الله تعالٰي زاد المعاد ( 1 / 54 ) ۾ چون ٿا : [الله تعالٰي وٽ سڀ کان افضل ۽ بھتر ڏينھن يوم النحر ( عيدالاضحي ) جو ڏينھن آھي ۽ اھو حج اڪبر وارو ڏينھن آھي] ( نبي صلي الله عليه وسلم جو فرمان آھي : يقينن يوم النحر الله تعالٰي وٽ بھترين ڏينھن آھي )
2. – ھي حج اڪبر وارو ڏينھن آھي : ابن عمر رضي الله تعالٰي عنھما بيان ڪن ٿا تہ نبي صلي الله عليه وسلم اس حج جي دوران جيڪو انھن ڪيو ھو يوم النحر( عيد الاضحي ) والري ڏينھن جمرات جي وچ ۾ بيھي ڪري فرمائڻ لڳا تہ حج اڪبر وارو ڏينھن آھي ۔
نبي اڪرم صلي الله عليه وسلم فرمايو : يوم عرفہ ۽ يوم النحر ۽ ايام تشريق اسان اھل اسلام جي عيد جا ڏينھن آھن ۽ ھي سڀ کائڻ پيئڻ جا ڏينھن آھنن ۔
راڻي لاڏي
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:اسلام
عيدالاضحيٰ
عيد نماز
عيد جي نماز ۾ ٻہ رڪعتون واجب شامل آهن ۽ ان جي صحيح ۽ واجب ھجڻ لاء ساڳيا شرط آھن جيڪي جمعي جي نماز جا آھن پر عيد جي نماز ۾ خطبو شرط ناھي جيڪو جمعي جي نماز ۾ لازمي شرط ھوندو آھي. عيد نماز ۾ خطبو سنت آھي. عيد جي نماز جو وقت سج نڪرڻ سان پيلاڻ جي ختم ٿيڻ بعد شروع ٿئي ٿو ۽ سج جي زوال تائين جاري رھي ٿو پر مستحب آھي تہ عيد نماز ۾ دير نہ ڪئي وڃي. اھا نماز اڪيلي سر نہ ٿي پڙھي سگھجي. ان جي قضا ڪانہ ٿيندي آهي. ھن نماز ۾ اذان ۽ اقامت نہ ٿيندي آهي. اھل حديث وارن لاء عيد نماز ۾ عورتن جي ۽ ٻارن جي شرڪت سنت آھي. عيد جو خطبو سنت آھي پر ان جو ٻڌڻ واجب آهي.خطبو نماز بعد پڙھڻ سنت آھي. ٻہ خطبا پڙھڻ ۽ ٻنھي جي وچ ۾ جمعي جي نماز جي خطبي واري وقفي جيترو ويھڻ سنت آھي.
منچن آباد
منچن آباد پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاول نگر جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدر مقام آھي. ھن شھر پھريون دفعو 1860 ۽ 1870 جي ڏھاڪن ۾ ترقي ڪئي. شھر جو نالو ڪرنل چارلس منچن جي نالي تي رکيو ويو جيڪو برٽش انڊيا سرڪار جو پوليٽيڪل ايجنٽ ھيو جنھن کي بھاولپور جي رياست جي نگراني لاءِ مقرر ڪيو ويو ھو ۽ ان عھدي تي 1866 کان 1876 تائين مقرر رھيو.
ٽکڙ، ٽنڊو محمد خان
ٽکڙ  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٽنڊو محمد خان جي تعلقي بلڙي شاھ ڪريم م سنڌو ندي لڳ واقع ھڪ ڳوٺ جنھن کي وسي ملوڪ شاھ پڻ سڏيندا آهن. هي ڳوٺ اصل ۾ ميان ملوڪ شاهه وڏي ٻڌايو هو، جنهن ڪري کيس ”وسي ملوڪ شاھ“ سڏيندا هئا. ٻه دفعا درياءُ اڳي پائي ويو هوس، هي ٻيون پَٽُ هوس. ڪچي جي آباديءَ جي گهٽتائيءَ ۽ وقتي ٻوڏن، منجهانئس رونق ڪڍي ڇڏي آهي. اهو ڳوٺ جنهن ۾ علمي مجلسون، شعر شاعريون، ڪچهريون ٿينديون هيون، سو هڪ معمولي ڳوٺڙو وڃي رهيو آهي. ويتر سيد ميان ملوڪ شاهه ولد حاجي عبدالحڪيم شاهه جي 1947ع ۾ وفات ان کي هڻي هيڻو ڪري ڇڏيو. ان شهر کي سيد ملوڪ شاھ ولد شهمير شاھ (متوفي 1232هه، مطابق 1817ع) ٻڌو ۽ زور وٺايو، ۽ پوئين ملوڪ شاھ جي وفات ان جو هيڻو حال ڪري ڇڏيو.
ويسٽفيليا معاھدو
ويسٽفيليا معاھدو: Treaty of Westphalia :
1648 عيسويءَ ۾ روسي زار بادشاھن جي يورپي ملڪن تي حاڪميت جو انت ٿيو ۽ ان معاهدي تحت يورپي بادشاھن روم جي پاپائيت واري سلطنت جا حڪم مڃڻ کان انڪار ڪيو .ويسٽفيليا جرمنيءَ جو ھڪ علائقو آهي.
رجب
thumb|اسلامي ڪيلينڊر واري مھر جيڪا ڪنگ خالد ايئر پورٽ تي جاري ٿي رجب المرجب اسلامي ڪيلينڊر جو ستون اسلامي مھينو آھي. اسلام کان اڳ جي زماني ۾ بہ ان کي مقدس ۽ حرمت جو مھينو سمجھيو ويندو ھو. ان کي رجب المرجب بہ چيو ويندو آھي. ھن مھيني ۾ عمري جي رسم ادا ڪئي ويندي ھئي ۽ جنگ حرام سمجھی ويندي ھئي. قريش ۽ قيس جي قبيلي ۾ ھڪ جنگ ھن ئي مھيني ۾ ٿي ھئي جنھن کي جنگ فجار (فجور سان مشتق آھي) چون ٿا ان ۾ حضور بہ شريڪ ٿيا ھيا پر پاڻ ڪنھن تي تلوار نہ ھلائي. اھل اسلام ھن مھيني کي ان واسطي متبرڪ سمجھن ٿا تہ ھن ئي مھيني ستاويھين رات تي معراج جو واقعو ٿيو. مسلمان 27 رجب تي معراج جي واقعي جي تقريب ملھائيندا آھن. ھن ئي مھيني جي 13 تاريخ تي حضرت علي ڪرم الله وجهٗ جي ولادت بہ ٿي. رجب جي معني آھي خوف. ٻي روايت مطابق رجب لفظ عربي لفظ رجوب مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي تعظيم. رجب جي عربي ۾ ھڪ معنيَ مضر (نقصان ڪار) پڻ آھي
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
ٻيٽن جو ميڙ
ٻيٽن جو ميڙ يا ٻيٽن جي جھرمٽ آرڪيپيلاگو جن کي ٻيٽن جو زنجير يا ٻيٽن جو گروپ يا ٻيٽن جو جھڳٽو پڻ سڏيو ويندو آهي. دنيا جي اندر کوڙ ٻيٽن جا ميڙ آھن جيڪي ننڍن۽ وڏن سمنڊن ۾ واقع آهن جن ۾ سڀ کان گھڻا پيسيفڪ سمنڊ ۾ آھن. انھن ۾ انڊونيشيا وارا ٻيٽن جا ميڙ، انڊمان۽ نڪوبار ٻيٽن جو ميڙ، لڪشادويپ ٻيٽن جو ميڙ، گالاپگوس ٻيٽن جو ميڙ، جپاني ٻيٽن جو ميڙ، فلپائن واري ٻيٽن جو ميڙ، مالديپ واري ٻيٽن جو ميڙ، بيليئارڪ ٻيٽن جو ميڙ، بھاماس ٻيٽن جو ميڙ، ايجيئن ٻيٽن جو ميڙ، ھوائي ٻيٽن جو ميڙ، ڪينري ٻيٽن جو ميڙ، مالٽا واري ٻيٽن جو ميڙ، ازوريس ٻيٽن جو ميڙ، آرڪٽڪ ٻيٽن جو ميڙ، برٽش آئلز ٻيٽن جو ميڙ وغيره شامل آهن. دنيا جي جاگرافيءَ ۾ انھن جي سڃاڻپ سياسي حدبندين ذريعي ٿيل آهي دنيا جو کوڙ ملڪ آرڪيپيلاگو آھن انھن ۾ جپان، فلپائين، نيوزيلينڊ، انڊونيشيا، برطانيه شامل آهن. آرڪيپيلاگو وڏن سمنڊن ، ننڍن سمنڊن، ندين ۽ ڍنڍن ۾ واقع ھوندا آھن.
آرڪيپيلاگو
انگريزي لفظ آرڪيپيلاگو archipelago قديم يوناني لفظن: ἄρχι- (آرکي: جنھن جي معني آهي وڏو) ۽ πέλαγος (پيلاگوس: جنھن جي معني آهي سمنڊ) مان نڪتل آهي. يوناني آرکي پيلاگوس ايجيئن سمنڊ کي سڏيندا ھيا جيڪو بعد م ان سمنڊ ۾ ٻيٽن جي ميڙ لاء استعمال ٿيڻ لڳو اھڙي طرح ٻيٽن جي ميڙ لاء آرڪيپيلاگو لفظ استعمال ۾ اچي ويو.
قسم
ان جا مختلف قسم ٿيندا آھن جن ۾ جاگرافيائي ٻيٽن جا ميڙ، وڏن سمنڊن واري ٻيٽن جا ميڙ، کنڊن واري ٻيٽن جا ميڙ شامل آهن. کنڊن وارا ٻيٽن جا ميڙ زميني پليٽن جي حرڪت سبب کنڊن جا ٽڪرا انھن کان ڇڏي ٻيٽ بڻجي ويا ان کان سواءِ برفاني گليشيئرن جي رکڻ ڪري کنڊن جي ساحلن تي سامونڊي سطح وڌي جنھن سان ساحلي ڪنارن تي واقع جبل يا ٽڪريون ٻيٽن جي صورت اختيار ڪري ويا. وڏن سمنڊن ۾ واقع ٻيٽن جا ميڙ ٻرندڙ جبل آھن جيڪي سمنڊ جي تري مان ڦاٽي ٻاھر نڪري ٻيٽن جي صورت اختيار ڪري ويا. ھوائي وارا ٻيٽ انھن جو ھڪ مثال آھن. جاگرافيائي ٻيٽن جا ميڙ سمنڊ جي سطح م تبديلي ۽ ٻين جاگرافيائي سببن جي ڪري وجود ۾ آيا.
دنيا جا وڏا آرڪيپيلاگو
انڊو آسٽريلين ٻيٽن جو ميڙ دنيا جو سڀ کان وڏو آرڪيپيلاگو آھي. ان کي ايسٽ انڊيز، نوسانٽارا پڻ سڏيندا آهن. ان آرڪيپيلاگو م 25000 کان مٿي ٻيٽ واقع آهن. انڊين پيسيفڪ وڏي سمنڊن ۾ واقع ان ٻيٽن جي ميڙ جي ڪل پکيڙ 2,000,000 چورس ڪ م يا 770,000 چورس ميل آھي. ٻيون نمبر وڏو ٻيٽن جو ميڙ ڪيناڊا وارو آرڪٽڪ آرڪيپيلاگو آھي جنھن م 36,563 ٻيٽ واقع آهن. آرڪٽڪ وڏي سمنڊ م واقع ان ٻيٽن جي ميڙ جي ڪل پکيڙ 1,424,500 چورس ڪ م يا 550,000 چورس ميل آهي. ان کانسواءِ نيو گني آرڪيپيلاگو جنھن جي پکيڙ 7,86,000 چورس ڪلوميٽر، جپاني آرڪيپيلاگو جنھن جي پکيڙ 3,77,944 چورس ڪ م آهي ۽ ڪل ٻيٽ 6،852 آھن. برٽش آئلز جنھن ۾ گريٽ برطانيا ۽ آئرلينڊ جي وڏن ٻيٽن سميت 5000 کان مٿي ٻيٽ آھن جن جي پکيڙ 3,15,134 چورس ڪلوميٽر آهي. پيسفڪ سمنڊ ۾ نيوزيلينڊ وارو ٻيٽن جو ميڙ جن جي پکيڙ 2،68،021 چورس ڪلوميٽر آهي. اينٽيليز وارو ٻيٽن جو ميڙ جيڪو ڪيريبيئن سمنڊ ۾ واقع آهي ۽ ان جي پکيڙ 2,10,000 چورس ڪ م آهي. نووايا زيمليا نالي آرڪيپيلاگو دنيا جو اٺون وڏو ٻيٽن جو ميڙ آھي جيڪو يورپي روس جي اتر ۾ آرڪٽڪ سمنڊ ۾ واقع آهي جنھن جي پکيڙ 90,650 چورس ڪ م آهي. ان کان سواءِ آرڪٽڪ سمنڊ م ناروي وارو سوالبارد ٻيٽن جو ميڙ جنھن جي پکيڙ 61,022 چورس ڪ م آهي ۽ ڏھون نمبر وڏو پڻ ساڳي سمنڊ ۾ ايشيائي روس جي اتر ۾ واقع سرنايا زيمليا وارو 70 ننڍڙن ٻيٽن جو ميڙ آھي جنھن جي پکيڙ 37,000 چورس ڪ م آهي.
وچون دور
thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو
وچون دور يا وچولو دؤر: ميڊيول ايج(Medieval age): مڊل ايج (Middle Age): پنجين کان 15هين صدي تائين يورپي اتهاس جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور 776 کان 1500عيسوي تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي عيسائيت قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ بادشاھت وچ ۾ ٽڪراء سان يورپ ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف اوڀر يورپ ۾ روم جيبازنطيني بادشاھت ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي رومن ڪيٿولڪ حڪومت قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م وچ اوڀر ۽ اولھ ايشيا ۾ اسلامي مذھبي رياست بہ جنم ورتو جنھن کي خلافت جو نالو ڏنو ويو. تاريخدانن يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪي آھن:
وچون دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
حوالا
زمرو:تاريخي دور زمرو:وچيون دور زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي
آبڙي (يو سي)
يو سي 16 آبڙي سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا قمبر تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي قمبر جي يو سي 5 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 19,619 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل آبڙي   ھڪ وڏو ڳوٺ ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ ابڙا، سانگاھ، تونيا , ميتلا،  عباسي، ڳورڙ، پنھور، مغيري،   ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي ڳوٺن ۾ ڳوٺ آبڙي، راول مياڻي، الله ڏنو تونيو، دوست محمد ميتلو، لاکو سانگاھ، صاحب خان ڳورڙ, ڳوٺ غلام خان مغيري، ڳوٺ غلام عباس مغيري، ڳوٺ علي خان مغيري، ڳوٺ عبدالله پنھور، ڳوٺ غلام حسين ميتلو،  ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين  وحيد احمد عباسي ۽ وائيس چيئرمين سڪندر سانگاھ چونڊجي آيا جيڪي پيپلزپارٽي جا اميدوار ھيا. ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ صاحب خان ڳورڙ جو رسول بخش ڳورڙ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو.
صحت ۽ تعليم جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جي سھولت ميسر آهي. سيڪنڊري ۽ ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
ديوتائن جا نالا
ديوتائن جا نالا  دنيا ۾ قديم تھذيبن م سوين ديوتائن کي پوڄيو ويندو ھو جن جا مختلف درجا ھوندا ھئا.
ھندو مذھب جا ديوتا
ڌرمي پستڪن ۾ لکيل ڏند ڪٿائن جي اڀياس مان يوروپي عالمن کي سگهو ئي ائين وسهڻ لاءِ سبب ٿيو ته اهي ڏند ڪٿائون ڪن حقيقتن تان ٺهيل آهن، ۽ بي بنياد ڪينهن، انهن حقيقتن سمجهڻ لاءِ ضرور ڄاتائون ته اول اهي ڏند ڪٿائون سڀني ڌرمي پستڪن مان ڪڍي ڪٺيون ڪجن، ته پوءِ پوريءَ ريت ڀيٽ ڪرڻ ۽ انهن جو سچو پچو مطلب سمجهڻ سولو ٿئي. بس، پوءِ ته گهٽايائون ئي ڪين. هن وقت تائين هندن جي ويدن، اتهاسن ۽ پراڻن مان، ايران، بئلبونيا، اسيريا، مصر ۽ يورپ جي يوناني، رومن ڪيلٽڪ ۽ ٻين قومن جي ڌرمي پستڪن مان ڏند ڪٿائون ڪڍي، ڇاپائي پڌريون ڪيون اٿن. انهن مان ڪيترا تاريخي احوال ڪڍي، جدا جدا ملڪن جون تاريخون جوڙيون اٿن، بلڪه دنيا جي تاريخ به لکي اٿن. اهي سڀ تاريخون ويجهڙائيءَ ۾ هنن کوجنائن کان پوءِ ٺاهيون اٿن، نه ته اڳي ڪين هيون. انهن کوجنائن مان هڪ مکيه ڳالهه هيءَ ظاهر ٿي ته ڪيتريون ڏند ڪٿائون بلڪ ديوتائن جا نالا جهڙا هندن جي ڌرمي پستڪن ۾ تهڙا پارسين جي ”زنداوستا“ ۽ رومن ۽ يوناني لوڪن جي ڏند ڪٿائن ۾! مثلاً رگ ويد مان ڄاڻ ملي ٿي ته آڳاٽا آريا لوڪ آڪاس يا آسمان کي پتا (پيءُ) ۽ پرٿويءَ يا ڌرتيءَ کي ماتا (ماءُ) ڪوٺيندا هئا. آڪاس کي سڏيندا هئا ”ديوس بتر، (Dyus-pitra = ابو اڪاس) جنهن جو اچار لئٽن ٻوليءَ ۾ آهي جوپيٽر (Ju-piter) ۽ هينئر معنيٰ اٿس مشتري يا ورهست ديوتا. جوپيٽر جو منڍ وارو جو جو اچار يوروپي لوڪن ڦيرائي ”ٽيو“ (Tiu) به ڪيو، جنهن مان انگريزي لفظ ٽيوزڊي (Tuesday منگل) ٺهيو. سنسڪرت ديوس جو اچار يونانين ڦيري زينوس (Zeus) ڪيو ۽ اهو هڪ وڏو ديوتا ڪري ليکيندا هئا. رگ ويد ۾ آڪاس جي هڪ مکيه ديوتا جو نالو ورڻ ڄاڻايل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ آهي ڍڪيندڙ ”ور“ Vri معنيٰ ڍڪڻ. سموريءَ ڌرتيءَ ۽ جبلن، ندين، ساگرن (سمنڊن) ۽ مها ساگرن (وڏن سمنڊن(Oceans کي آڪاس مٿان ڍڪي بيٺو آهي، تنهنڪري آڪاس جي ديوتا تي اهو ورڻ (ڍڪيندڙ) نالو رکيائون.
هن وقت هندو ماڻهو ورڻ ديوتا کي پاڻيءَ جو ديوتا ڪري ليکين ٿا، پر رگ ويد واري زماني ۾ ورڻ ديوتا جو وڏو واسطو تارن ڀريل رات سان هو ۽ ڏينهن جو ديوتا متر (سورج) سڏبو هو، تنهنڪري رگ ويد ۾ ورڻ ۽ متر نالا گهڻن هنڌن گڏ ڪم آيا آهن. ورڻ جو اچار پارسين جي زنداوستا ۾ ورين (Vareena) ۽ يوناني ٻوليءَ ۾ اُرينس يا يورينس. (Ouranous or Uranos) متر جو اچار زنداوستا ۾ مٿر آهي ۽ هاڻوڪي پارسيءَ ۾ ان جو اچار بگڙجي مهر ٿيو آهي؛ پر اڄ به معنيٰ اٿس ”سج“ (سورج ديوتا). سنسڪرت لفظ متر جو اچار قديم ايرانين وانگر قديم رومن لوڪ به ڪيو مٿر (Mithra) ۽ انهيءَ سبب متر ديوتا جا پوڄاري مٿريسٽ (Mithraist) سڏجڻ ۾ آيا، ۽ متر ديوتا جي پوڄا تي مٿر سيزم (Mithra-ism. Mithra-icism) نالو پيو.
قديم مصر جا ديوتا
مصري مختلف ديوتائن جي پوڄا ڪندا هئا، جن مان ڪي ته ڪن خاص قبيلن ۽ علائقن جا هئا. جهڙوڪ، نينات (Nebnat) فتا (Ptah)۽ مات (Maat). ڪي سندن خيال مطابق، عالمگير قوتن جو جدا جدا ظهور رکندڙ هئا. جيئن اوزيرس (Osiris)، عالم آخرت جو خدا. ميه اورت آسمان جو خدا، ڪنيمو (Knemos) جسم ٺاهڻ وارو خدا. ايزيز (Isis) روح بخش واري ديوي، طوط (Thoth) عمر جي حد مقرر ڪرڻ وارو، هورس (Horus) ڏکڻ ۽ سورن کان ڇوٽڪاري ڏيڻ وارو، حاثور (Hathor)، روزي بخشڻ وارو ۽ انهن سڀني کان مٿاهون آمن رع (Ammon Ra)، يعني سج ديوتا هو. مصرين ۾ اُلوهيت گاڏڙ شاهي تصور به پوريءَ طرح نشو و نما وٺي چڪو هو ۽ مصر جو بادشاهه، نيم خدا جي حيثيت اختيار ڪري چڪو هو. ان جو لقب ”فارع“ ان ڪري ٿيو جو هو ”رع“ يعني سج جو اوتار سمجهيو ويندو هو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:ڀارت زمرو:مذهب زمرو:ڏندڪٿائون
جيسلمير
جيسلمير (انگريزي: Jaisalmer, راجستاني: जैसलमेर،) يا جئسلمير ھندستان جي صوبي راجستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو جئپور کان 575 ڪلوميٽر (357 ميل) اولھ ۾ آباد آھي. جوڌپور ھتان کان 215 ڪلوميٽر (135 ميل) پري ڏکڻ اوڀر ۾ آباد آھي.
ھي شھر ھندستان جي ورھاڱي کان اڳ جيسلمير رياست جي گاديءَ جو ھنڌ ھو. ھن شھر جون اڪثر عمارتون پيلي ناسي پٿر مان ٺاھيون ويون آھن ۽ سج جي روشنيءَ ۾ سون وانگر چمڪنديون نظر اينديون آھن، انڪري ھن شھر کي ڀارت جو سونھري شھر سڏيو وڃي ٿو. ھتان جو جيسلمير قلعو ھن شھر جي سونھن آھي جنھن کي 2013ع ۾ يونيسڪو جي ثقافتي ورثي واري ماڳ طور رجسٽر ڪيو ويو. ھن قلعي اندر شاھي محل، جين ڌرم جا خوبصورت مندر، ھوٽلون ۽ ڪيترائي گھر ٺھيل آھن. قلعي اندر گيان ڀنڊار (علم جو خزانو) نالي ھڪ وڏي لائبرري بہ موجود آھي جنھن ۾ سنسڪرت ۽ پراڪرت ٻولين ۾ لکيل ڪيترائي قديم ۽ ضخيم ڪتاب موجود آھن. ھتان جي گڏيسر ڍنڍ شھر جي قدرتي حسن کي چارچنڊ لڳائي ٿي. ھي شھر ھندستان جي ٿر ريگستان ۾ آباد آھي ۽ ھن جي آبادي اٽڪل 78000 آھي. ھي جيسلمير ضلعي جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي.
نالي جو بنياد ۽ تاريخ
ھن شھر جو بنياد راول جيسل 1156ع ۾ وڌو. جيسلمير معنيٰ جيسل جو جابلو قلعو. جيسل راول ھندستان جي تاريخي راجپوتانا واري علائقي جو ھڪ راجا ھو. ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ جيسلمير ھندستان جي ھڪ سکي ستابي ۽ سياسي طور تي سگھاري رياست ھئي. پراڻي زماني ۾ جيسلمير رياست جو گھڻو حصو سنڌ ۾ بہ شامل رھيو. چوڏھين صديءَ جي شروع ۾ خلجي گھراڻي جي بادشاھ علاوالدين خلجي ھن رياست تي قبضو ڪيو. چون ٿا تہ علاوالدين خلجيءَ جي فوجن لڳاتار 8 سال جيسلمير قلعي جو گھيرو جاري رکيو. اٺن سالن کان پوءِ جڏھن قلعي اندر کاڌ خوراڪ جا ذخيرا ختم ٿيڻ لڳا ۽ ھتان جي رھواسين کي شڪست جي پڪ ٿي وئي تہ ھتان جي 24000 عورتن قابض فوجين کان پنھنجي عصمت بچائڻ لاءِ جوھر جي رسم ادا ڪئي يعني دشمن جي پھچڻ کان اڳ پاڻ کي ماري ڇڏيو. ھن قبضي وقت ھتان جي 38000 مردن بہ دشمن سان وڙھندي پنھنجي جان جي قرباني ڏني. انھيءَ قبضي بعد ھيءَ رياست پنھنجو اڳوڻو اوج وڃائي ويٺي. چوڏھين صديءَ جي آخري سالن ۾ فيروز شاھ تغلق ھن شھر کي نيست ۽ نابود ڪيو. انھيءَ حملي ۾ 1700 جنگجو نوجوانن پنھنجي حياتيءَ جو نذرانو پيش ڪيو ۽ 16000 عورتن جوھر جي رسم ادا ڪئي. پندرھين صديءَ ۾ ھتان جي ڀٽي راجپوت راجائن ٻيھر ھن علائقي جون واڳون سنڀالي ورتيون ۽ ڪنھن حد تائين آزاديءَ سان راڄ ڪرڻ لڳا. سورھين صدي عيسويءَ ۾ ھتي افغانستان جي سردار امير عليءَ دوکي سان ھن شھر تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ھن ھتان جي راجا کي عرض ڪيو تہ سندس زالون جيسلمير جي راڻين کي ڏسڻ ٿيون چاھين. ھن کي قافلي سان گڏ قلعي اندر اچڻ ڏنو ويو. اصل ۾ ھو شھر تي قبضو ڪرڻ لاءِ پنھنجا ھٿياربند ماڻھو وٺي آيو ھو جن کي ھن دوکي ڏيڻ لاءِ عورتون ظاھر ڪيو. اوچتي حملي سبب ھتان جا ڪافي ماڻھو موت جو شڪار ٿي ويا ۽ عورتن پنھنجي پاڻ کي مارڻ شروع ڪيو، پر آخرڪار حملو ڪندڙن کي شڪست آئي ۽ امير علي قتل ٿي ويو. افسوس جو انھيءَ افراتفريءَ دوران شھر جون اٽڪل اڌ عورتون پنھنجي عصمت بچائڻ لاءِ پنھنجون حياتيون وڃائي چڪيون ھيون.
1818ع ۾ ھتان جي راجائن انگريزن سان معاھدو ڪيو جنھن تحت انگريزن جي حڪمرانيءَ کي تسليم ڪيو ويو پر ھتان جي راجائن جي حڪمراني بہ برقرار رھڻ ڏني وئي. انگريزن جي دور ۾ جيسلمير کي رياست جو درجو حاصل رھيو ۽ جيسلمير شھر انھيءَ جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. انھن ئي ڏينھن ۾ بمبئي (ھاڻي ممبئي) واپار جو مرڪز بنجي ويو جنھن سبب جيسلمير ۾ واپاري سرگرميون گھڻي حد تائين گھٽجي ويون. انھيءَ ئي دور ۾ ھتي ڏڪار واري حالت پيدا ٿي پئي ۽ ھي شھر پنھنجو اوج گھڻي حد تائين وڃائي ويٺو. 1949ع ۾ جيسلمير رياست کي راجستان جو حصو بنايو ويو.
جاگرافي ۽ آبھوا
جيسلمير جيئن تہ ٿر جي ريسگتاني علائقي ۾ آباد آھي انڪري ھتان جي اونھاري ۽ سياري جي گرميءَ جي درجن ۾ گھڻي ڦيرڦار ٿئي ٿي. اونھاري ۾ ھتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو 490C (1200F) تائين پھچي سگھي ٿو جڏھن تہ اونھاري ۾ گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو 250C (770F) ٿي سگھيٿو. سياري ۾ وڌ ۾ وڌ گرمي جو درجو 23.60C (74.50F) ۽ گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو 50C (310F) ٿي سگھي ٿو. ھتان جي تاريخ جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو 500C (1220F) ۽ گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو 5.90C (21.40F)- رڪارڊ ڪيو ويو آھي. سال ۾ سراسري طور تي 209.5 ملي ميٽر (8.25 انچ) مينھن وسي ٿو.
معاشيات ۽ ثقافت
ھن شھر جي سڀ کان وڏي صنعت سياحت آھي. ھتان جو قلعو ۽ ٻيون تاريخي جايون ڏسڻ لاءِ سڄي دنيا مان سياح ھن شھر جو رخ ڪن ٿا. ھي شھر پنھنجي روايتي موسيقي، راڳ ۽ ناچ ۽ مخصوص لباس جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھتان جي لوڪ موسيقي ٻڌندڙ جي من کي موھي وجھندي آھي ۽ ماڻھو ازخود جھومڻ ۽ جھمريون پائڻ تي مجبور ٿي پوندو آھي. سياحن کي اٺن جي سواريءَ جو مزو وٺڻ جو بہ موقعو ملندو آھي ۽ ٿر جي واريءَ ۾ ڊوڙون پائڻ جو تجربو بہ حاصل ڪري سگھجي ٿو. ھتان جا اٺ جي کل مان ٺھيل ٿيلھا بہ ڪافي مشھور آھن.
ھن شھر ۾ ھر سال فيبروريءَ جي مھيني ۾ ريگستاني ميلو (Desert Festival) ملھايو ويندو آھي. ھن ميلي ۾ اٺن جي ڊوڙ جو مقابلو، پٽڪي ٻڌڻ جو مقابلو، مسٽر ريگستان جو مقابلو ۽ ٻيا مقابلا ۽ ڪرتب منعقد ٿين ٿا. ھتان جي روايتي موسيقي، راڳ ۽ ناچ جو بہ خاص اھتمام ڪيو ويندو آھي. ھتان جو باھ تي ٿيندڙ ناچ ڏسندڙن کي ڏندين آڱريون ڏئي ڇڏيندو آھي.
ڀارت سرڪار جيسلمير ضلعي ۾ تيل جي ڳولا جو ڪم 56-1955ع ۾ شروع ڪيو. 1988ع ۾ ھتان گئس جا ذخيرا ھٿ آيا آھن.
آمدورفت
ھن شھر کان بسن وسيلي گجرات رياست جي اڪثر شھرن ڏانھن سفر جون سھولتون موجود آھن. جيسلمير ھوائي اڏو شھر جي ڏکڻ اوڀر ۾ شھر جي مرڪز کان اٽڪل 17 ڪلوميٽر پري آھي. ھن ھوائي اڏي تان ھوائي جھاز رستي دھلي، ممبئي، احمدآباد ۽ ٻين ڀارتي شھرن طرف سفر ڪري سگھجي ٿو. جيسلمير ريلوي اسٽيشن تان روزانو ريل گاڏيون جوڌپور کان ٿينديون ملڪ جي مختلف شھرن تائين مسافرن کي پھڍائين ٿيون. ھتان سياحن لاءِ ھڪ خاص ريل گاڏي پڻ ھلائي وڃي ٿي جيڪا جيسلمير سميت راجستان رياست جي سياحت سان واسطو رکندڙ مختلف ماڳن ڏانھن مسافرن کي کڻي وڃي ٿي.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
ڳوٺ ڏتل ابڙو
''ڳوٺ ڏتل ابڙو، لاڙڪاڻي کان 15.7ڪلوميٽر پري آھي ھي ڳوٺ قمبر شھدادڪوٽ ڊسٽرڪٽ ۾ اچي ٿو. ھن ڳوٺ ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالھائڻ وارا رھن ٿا، جھڙوڪ؛ ابڙو، جنھن ٻہ وڏا پاڙا، اگھم ابڙو ۽ تاجاڻي ابڙو آھن. ھن شھر ۾ ٻيا بہ قبيلا آباد آباد آھن، جن ۾ سيد، بخاري سيد، سومرو، ميراڻي ، لاشاري، حاصلو، ملاڻو، چانڊيو، منگي ۽ ڪلهوڙو شامل آھن''.
تاريخ
ڳوٺ ڏتل ابڙو سنڌ جي قديم مهاڳن مان هڪ آهي. ڳوٺ قديم وقت کان وٺي شاندار ۽ ترقي يافته رهندو آيو آهي. ان جي شاهدي ميان شاهل محمد جي قبرستان مان ملي جتان پراڻا جنڊ ، ٺڪر جا دلا ۽ ٿانو ملندا رهن ٿا. انگريزن جي حڪومت هيٺ ڳوٺ جو نالو ڏتل ابڙو درج ڪيو ويو. ان وقت هن ڳوٺ ۾ هندن جو هڪ وڏو تعداد رهندو هو. جن ۾ اڪثريت واپارين جي هئي. پر 1947 ع جي ورهاگي مهل هندن ڏتل ابڙي کي خيرآباد چيو ۽ انڊيا ڏانهن هجرت ڪري ويا.
ڪارلوس سلم ھيلو
ڪارلوس سلم ھيلو (انگريزي: Carlos slim helu)، پئدائش ۲۸ جنوري ۱۹۴۰ع ميڪسيڪو شھر ۾. واپاري ڪشش رکندڙ، سيڙپڪار ۽ انسان دوست. ميڪسيڪو جو سڀ کان سُکيو ماٹھو. ۲۰۱۰ع کان ۲۰۱۳ع تائين فوربز بزنس مئگزين پاران کيس دُنيا جو سڀ کان وڌيڪ سُکئي ماٹھو طور ظاھر ڪندو رھيو. ڪارلوس سلم ھيلو ۽ سندس ڪُٽنب لاطيني آمريڪا جو سڀ کان وڏو موبائيل ٽيليڪميونيڪيشن ادارو (Firm) آمريڪا موويل (انگريزي: America Movil) ھلائي ٿو. ۱۹۹۰ع ڌاري ھن ٻاھرين مُلڪن جي ٽيليڪميونيڪيشن ڀائيوارن سان ميڪسيڪو جي واحد فون ڪمپني ٽيليميڪس (انگريزي: Telmex) تي داءُ لڳايو. ٽيليميڪس ھاٹي آمريڪا موويل جو حصو آھي. اُن سان گڏ ھن ميڪسيڪو ۾ تعمير، واپرائجندڙ شين ۽ کاٹين سان گڏ زمينن جي ڪاروبار ڪندڙ ڪمپنين ۾ پٹ پنھنجو قسمت آزمايو. دَ نيويارڪ ٽائمز (The New york times) ۾ پٹ سندس ۱۷% حصو آھي.
جون ۲۰۲۱ع جي فوربز بزنس مئگزين جي دُنيا جي سڀ کان وڌيڪ مالدار ماٹھن جي فھرست ۾ کيس چوڏھين نمبر تي رکيو ويو آھي. سندس ملڪيت جو ڪُل ڪاٿو ۶۹.۲ ارب آمريڪي ڊالر آھي.
تيونس
تيونس تونس ' سرڪاري نالو ريپبلڪ آف تيونس (الجمهورية التونسية ' ; {{lang-fr|République tunisienne ھڪ ملڪ جو نالو آهي جيڪو اتر اولهه آفريڪا ۾ واقع آهي جنھن جي پکيڙ {{convert|165,000|km2|sqmi|abbr=off}} آھي.ان جو علائقو ڪيپ اينجيلا آفريڪا جو اتر ۾ سڀ کان آخري ڇيڙو سڏبو آهي. ھن ملڪ جي اولھ،  ڏکڻ اولھ ۾ الجيريا يا الجزائر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ لبيا ۽ اتر اوڀر ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ واقع آهي.
تاريخ
ھن ملڪ جي تھذيب ھزارين سال پراڻي آھي. ھتي ڪارٿيج جي طاقتور رياست پڻ قائم ٿي. thumb|ڪارٿيج جو نقشو thumb|ڪارٿيج جا کنڊر
اٽلي ۽ فرانس جي تيونس ۾ مفادن جي ڇڪتاڻ جي نتيجي ۾ 1881 ۾ فرانس تيونس تي حملو ڪري کيس پنھنجي بيٺڪ بڻائي ڇڏيو. جنھن بعد آزادي جي تحريڪ شروع ٿي جنھن پھرين جنگ عظيم بعد شدت ورتي نيٺ 1956 ۾  فرانس تيونس کي ازاد ڪرڻ تي مجبور ٿيو. حبيب بورقيبہ ملڪ جو پھريون صدر ٿيو جنھن ملڪ ۾ ھڪ پارٽي واري رياست قائم ڪري 31 سال حڪومت ڪئي. ھن بنيادپرستيءَ کي دٻايو، عورتن کي ٻين عرب ملڪن جي برعڪس وڌيڪ حق ڏنا. نومبر 1987 ۾ بغاوت ذريعي بورقيبہ کي ھٽائي زين العابدين بن علي کي آندو ويو. thumb|upright=1.35|تيونس جي 14 جنوري 2011 جي انقلاب جو منظر ملڪ جي معاشي حالتن خراب ٿيڻ تي پر تشدد مظاھرن جي نتيجي ۾ 14 جنوري 2011 تي بن علي جي حڪومت برطرف ٿي ۽ ھي ملڪ ڇڏي ڀڄي ويو جنھن بعد قومي ٻڌي واري حڪومت قائم ٿي جنھن نئين آئين ساز اسيمبلي لاء آڪٽوبر 2011 ۾  اليڪشن ڪرائي جنھن بعد منصف انساني حقن جو علمبردار منصف مارزوڪي عارضي صدر چونڊجي آيو. اسيمبلي ملڪ جو نئون آئين ٺاهڻ جو ڪم شروع ڪيو جيڪو مڪمل ڪري جنوري 2014 ۾ ان تي دستخط ڪري توثيق ڪئي وئي ۽ ساڳي سال نئين آئين تحت پارلياماني ۽ صدارتي اليڪشن ڪرائي وئي جنھن ۾ بيجي سعيد عيسيبسي 2014 کان 2019 تائين ملڪ جو صدر چونڊيو ويو.
جاگرافي
thumb|left| وچ تيونس جي زميني پليٽ تي تئبوئرسئڪ ڀرسان ھڪ منظر
جاگرافيائي بيھڪ ۾ اٽلس جبلن جو اوڀر وارو ڇيڙو ھن ملڪ ۾ آھي ۽ صحارا ريگستان جو اتريون علائقو بہ ھن ملڪ سان لڳي ٿو. ھن ملڪ جي اڪثر زمين زرخيز آهي.ھن ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ آفريڪا کنڊ ۾ 34 00 N, 9 00 E تي آھي. ملڪ جي پکيڙ 163,610 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 155,360 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽  8,250 چورس ڪلوميٽر پاڻي آهي. پکيڙ ۾ دنيا اندر ان جو شمار 94 نمبر تي ٿئي ٿو. ملڪ جي خشڪي واري سرحد 1,495 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 1034 الجيريا يا الجزائر سان مليس ٿي ۽ 461 ڪلوميٽر لبيا سان. بحري سرحد 1148 ڪلوميٽر اٿس جنھن سان سمنڊ اندر زميني علائقي جي دعویٰ 12 ناٽيڪل ميل ۽ ان سان ملندڙ زون جا وڌيڪ 24 ناٽيڪل ميل جنھن کان بعد 12 ناٽيڪل ميل ٻيا ملڪ جي مخصوص معاشي زون واري دعویٰ ۾ شامل آهن. ملڪ جي اتر ۾ علائقو جابلو آھي وچولو حصو خشڪ ۽ گرم ميداني علائقن ۾ شمار ٿئي ٿو. ڏاکڻو علائقو نيم بنجر آھي جيڪو صحارا ريگستان جو حصو آھي. ملڪ جي سراسري بلندي 246 ميٽر آھي. سڀ کان ھيٺاھون مقام شط الغارسہ آھي جنھن جي بلندي 17 ميٽر آھي. سڀ کان بلند ترين مقام جبل اش شامبي آھي جيڪو 1544 ميٽر اوچو آهي.
آبهوا
اتر جي آبھوا ٽيمپريٽ اٿس جتي سيارو پوري ساري سردي وارو ۽ برساتي ٿيندو آهي ۽ اونھارو گرم ۽ خشڪ ٿئي ٿو. ڏکڻ پاسي ريگستاني علائقو گرم رھندو آھي.
معدنيات ۽ قدرتي وسيلا
ھتي پيٽرول، فاسفيٽ,ڪچو لوھ، شيھو، جست، ۽ لوڻ ڪثرت سان ملندا آهن.
زراعت
ملڪ جي پکيڙ جو 64.8 سيڪڙو زمين زرعي آھي جنھن مان 18.3 سيڪڙو پوکي لائق آھي ۽ 15.4 سيڪڙو تي مستقل پوک ٿيندي آهي. زرعي زمين جو 31.1 سيڪڙو مستقل چراگاھون ۽ 6.6 سيڪڙو ٻيلا آهن. ملڪ جي آبپاشي واري زمين 4590 چورس ڪلوميٽر آهي.ماڻھن جي آبادي جو وڏو حصو ملڪ جي اترئين اڌ ۾ رھي ٿو.
تيونسي ماڻهو
thumb|آبادي جو اھرام يا مخروطي ماڊل thumb|تيونس شھر جي ھڪ مسجد مان ماڻهو ٻاھر ايندي
2017 ۾ تيونس جي آبادي 11,403,800 ھئي ۽ آبادي ۾ ان جو شمار دنيا اندر 79 نمبر تي ھيو. ھتان جي ماڻھن جو 98 سيڪڙو عرب آھن، ھڪ سيڪڙو يورپي ۽ ھڪ سيڪڙو يھودي آھن.ھتان جي سرڪاري ۽ بازاري ٻولي ۾ عربي ۽ فرينچ ٻولي شامل آهن. ٻين ٻولين ۾ بربر بہ شامل آھي. ملڪ جي ماڻهن جو 99.1 سيڪڙو سني اسلام سان تعلق رکندڙ آهي باقي ۾ عيسائي، يھودي ۽ شيعا مسلمان شامل آهن.
thumb|upright|تيونسي شاگرد ڪتابن جي عالمي ڏينهن جي موقعي تي
نالو
ملڪ جو سڄو نالو جمھوريہ تيونس يا ريپبلڪ آف تيونس آھي پر عام طور تي تيونس يا انگريزي ۾ تيونيشيا سڏيو ويندو آهي. ملڪ جو نالو گاديءَ واري تيونس شھر تان پيو.
سياسي نظام
ملڪ جو سياسي نظام پارلياماني جمھوريت آھي. حڪومت جي گادي تيونس شھر آھي جنھن جي جاگرافيائي بيهڪ 36 48 N, 10 11 E آھي. ملڪ ۾ صوبي کي ولايت چوندا آهن. اھڙي طرح ملڪ 24 ولايتن ۾ ورھايل آھي جن جا نالا آهن: بيجا، بن عروس، بزيرت ( بئنزارت)، گيبز (قيبس)، گافسا (قافسہ)، جيندئوبہ (جندوباہ)، ڪائروئان (قيراوان)، ڪئسرائن (القصريان), ڪيبلي(قبلي)، ڪيف ( ال ڪئف)، آريانا، مھديا ، منوبا، مدنين، منستير ، نيبول، صفاڪس، سدي بزيد، سليانا، سئوسہ، تتاوين، توزار، تيونس ۽  زاغوان. ھتان جو قانوني نظام فرانس جي قانوني نظام جي بنياد تي جڙيل آھي. بين الاقوامي عدالت جي اختيار کي تسليم ڪندڙ ملڪ آھي. ملڪ جو پارلياماني جمھوريت آھي جنھن ۾ رياست جو سربراھ صدر ۽ حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي. ھتان جي پارليامينٽ ھڪ ايواني آھي جنھن جو نالو ريپريزنٽيٽوز اسيمبلي آھي جنھن جون 217 سيٽون آهن جن مان 199 ميمبر سڌا اليڪشن ۾ چونڊجي ايندا آهن 18 ملڪ کان ٻاھر وارن مان پارٽي جي بنياد تي چونڊبا آھن. اسيمبلي پنج سالن لاءِ ڪم ڪندي آھي.
مذھب
thumb|upright=1.35|تيونس جي الزيتون مسجد
تعليم
thumb|تيونس شھر جي صادقي ڪاليج thumb| يونيسڪو جي انگن اکرن مطابق تيونس جو پڙھيل لکيل ماڻھن جي شرح 1985 کان 2015 تائين
ڏکڻ هندستان
thumb|[[شيواناسامودرا آبشار|شيوان سمدر ڦونھارو، جھرڻو، يا آبشار]]
ڏکڻ هندستان، يا، ڏکڻ ڀارت (South India) ۾ ڀارت جي پنج رياستن آنڌرا پرديش، ڪرناٽڪ، ڪيرلا، تلنگانا ۽ تمل ناڊو، گووا سميت لڪشاديپ ۽ پونڊيچري جا علائقا شامل آھن. مدراسي رياستن ۾ ميسور، حيدر آباد دکن ۽ ٻيون رياستون ڀارت ۾ سمائجي ويون آھن. ھر صوبي، رياست يا پُرڳڻو جو عملڪاري ۽ انتظامي سرشتو ھڪ گورنر جي حڪم ھيٺ ھوندو آھي، جيڪو ڀارتي سرڪاري (حڪومتي) سرشتو (نظام) جي ترتيب ھيٺ صدر جمھوريا ھندستان يا انڊين يونين جي ماتحت ھوندو آھي. پر پرديش جو نظما ھلائڻ جي لاءِ صوبائي اسيمبلي ۽ وزارتون ذميدار ھونديون آھ. ڏکڻ ھندستان گھڻي ريت ساوڪ (سرسبز) وارن علائقن تي جُڙيل (مشتمل) آھي ۽ ان ۾ انيڪ قدرتي علائقا موجود آھن. ڏکڻ ھندستان دراوڙ ماڻھن جو ڳڙھ آھي ۽ ڏکڻ ھندستان ۾ دراوڙي ٻوليون جھڙوڪ تامل، مليالم، تيلگو ٻولي، ڪنڙا، يا ڪاناڊا ۽ تُلو وغيرھ ڳالھائيون وينديون آھن.
زمرو:آنڌرا پرديش جون زميني شڪليون زمرو:پودوچيري جون زميني شڪليون زمرو:تامل ناڊو جون زميني شڪليون زمرو:تلنگانا جون زميني شڪليون زمرو:لڪشدويپ جون زميني شڪليون زمرو:هندستان جا اُپٻيٽ زمرو:هندستان جا علائقا زمرو:ڏکڻ ايشيا زمرو:ڏکڻ ھندستان زمرو:ڪرناٽڪا جون زميني شڪليون زمرو:ڪيرالا جون زميني شڪليون
خانبهادر قادر داد خان پٺاڻ
خانبھادر آغا قادر داد خان تاريخ 16-جنوري 1844ع تي شڪارپور ۾ پيدا ٿيو. سندس والد گل حسن خان واپاري هو، جنهن کي دهليءَ ويندي واٽ تي ڦورن اچي ورايو ۽ کانئس مال متاع ڦري قتل ڪري ڇڏيو. جنهن کانپوءِ ننڍڙي قادر داد خان جي تعليم ۽ تربيت سندس مامي رحمت خان جي نظرداري هيٺ ٿي. هو پنهنجي تعليم مڪمل ڪري 1 نومبر 1861ع تي ڪليڪٽر جي آفيس جي اڪائونٽس ڊپارٽمينٽ ۾ منشي ٿيو. 12 آڪٽوبر 1863ع تي انهيءَ ڪليڪٽر آفيس جي روينيو ڊپارٽمينٽ ۾ منشي مقرر ٿيو. اهڙيءَ طرح 1 نومبر 1864ع تي ڊپٽي ڪليڪٽر آفيس شاهبندر ڪراچي ۾ هيڊ ڪلارڪ جي حيثيت سان سندس تقرر ٿيو. 19 جون 1866ع تي کيس سيوهڻ جو مختيارڪار مقرر ڪيو ويو. 15 اپريل 1867ع تي کيس شاهبندر بدلي ڪيو ويو. 18 مئي 1867ع تي کيس مختيارڪار جي اضافي چارج ڏني وئي. 27 اپريل 1869ع تي کيس ايڪسٽرا اسسٽنٽ ڪليڪٽر يا ڊپٽي ڪليڪٽر جي اضافي چارج حوالي ٿي. 20- جولاءِ 1877ع تي سيوهڻ ۾ فرسٽ ڪلاس مختيارڪار ٿيو. 21- جون 1879ع تي سيوهڻ جو ڊپٽي ڪليڪٽر ۽ مئجسٽريٽ مقرر ٿيو. پهرين جون 1892ع تي چوٿين گريڊ ۾ ترقي ٿي. 23- نومبر 1893ع تي سيڪنڊ گريڊ مليو ۽ نوشهري ڊويزن ۾ مقرر ٿيو. 7 اپريل 1894ع ۾ سي آءِ اي (Companion of the order of the Indian Empire) جو خطاب مليو. پاڻ سنڌ محمڊن ايسوسيئيشن جو ٻيو نمبر صدر (1896ع کان 1903ع تائين) رهيو. خانبهادر قادرداد خان 31 مئي 1903ع مطابق 3 ربيع الاول 1321هه دمڪشيءَ جي بيماريءَ وگهي انتقال ڪري ويو.
پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست
اها پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست آهي
بلوچستان جي سامونڊي پٽي:
سنڌ جي سامونڊي پٽي: زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
ديمبوڪرو
آمدورفت
ھن شھر ۾ ھوائي سفر لاء ايئرپورٽ جي سھولت ميسر آهي. شھر قومي ريلوي نظام ۾ پڻ ڳنڍيل آهي 16 سيپٽمبر 2016 تي اين زي ندي تي واقع ريلوي پل ڊھي پئي ھئي.
آبادي
2014 جي آدم شماري مطابق ديمبوڪرو جي سب پريفيڪچر جي آبادي 64,957 ھئي جنھن مان ھن شھر جي آبادي 48,860 ھئي ۽ باقي آبادي سب پريفيڪچر جي 23 ڳوٺن تي مشتمل ھئي جن مان ڪجھ ڳوٺن جا نالا آھوئا، ايبيمولوسوئو، ڪينگراسئو اليوبئو، سوئنگاسئو، تانگئو امانسئو ۽ سوئنگاسي شامل آهن.
مالوه جو آفيم
انگريزن سنڌو نديءَ جي واپار بابت ميرن سان جيڪو عهدنامو ڪيو هو، ان مطابق ٽالپر، بهاولپور جو نواب ۽ خالصا سرڪار انگريزن سان ڀائيوار هئا. هن واپار مان انگريزن جا ٻه خاص مطلب هئا: سنڌو نديءَ وارن ملڪن کان واپار جي بهاني سان واقف رهن، سندن ايجنٽ ڪراچي، مٺڻ ڪوٽ، فيروز پور ۾ دفتر کولي ويٺا هئا. هرند جي هڪڙي رهاڪو محمد شريف کي پنهنجو ڇاڙتو مقرر ڪري، سندس ذريعي ديره جات جو احوال معلوم ڪرڻ لڳا.
سنڌ_ ستلج واري واپار ۾ رڳو انگريز لاڀائيتا رهيا، ڇاڪاڻ ته اڳ مالوه جو آفيم (Maalwaah jo Aafeem) سنڌو نديءَ جي وسيلي ٽالپر سرڪار جي ذريعي ڪراچيءَ کان ڊيو ۽ گوئا بندرن ڏانهن ويندو هو، جتان پورچوگيز سوداگرن ذريعي چين ۾ وڏيءَ رقم تي وڪامندو هو ۽ اهڙي نموني سنڌ سرڪار کي آفيم جي ٽيڪس مان گهڻي آمدني ٿيندي هئي، سنه 1773ع کان ايسٽ انڊيا ڪمپني آفيم جي واپار تي قبضو ڄمائڻ لڳي، ويتر ٽالپرن سان عهدنامي ڪرڻ کان پوءِ هندستان جي سموري آفيم جي واپار تي انگريزن مڪمل طور قبضو ڄمائي ورتو. چين سان آفيم جي واپار ڪرڻ ڪري انگريزن کي ساليانو ڏھ لک پائونڊن جو فائدو پهچڻ لڳو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:تواريخ زمرو:ڪاروبار زمرو:سياست زمرو:سنڌ
خيرپور جوسو
يو سي خيرپور جوسو  سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا قمبر تعلقي ۾ واقع آهي. ان کي تعلقي قمبر جي يو سي 6 پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 21,870 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ۾ خيرپور جوسو ھڪ ننڍڙو شھر ۽ ان يو سي جو صدرمقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي ۾ اسراڻ، مغيري، سامٽيا،  سنديلا، سيال، چانڊيا ۽ ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي ڳوٺن ۾ خيرپور جوسو، عطر خان مغيري، گھوگھيري، گھوگھارو، ڳوٺ چنڊو خان مغيري، طاھر خان مغيري، ڌامڻ مغيري، واحد بخش مغيري، ڦاڪيو ڳوٺ، ڳوٺ سڀاڳو مغيري، ڳوٺ غلام علي اسراڻ، ڳوٺ سلطان سامٽيو، ڳوٺ محمد عثمان سامٽيو، ڳوٺ ديدر، ڳوٺ محراب سنديلو، ڳوٺ گاھي خان سامٽيو،  شامل آهن.
ڪائونسل
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي ۽ دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ ۽ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين رجب علي کچي  ۽ وائيس چيئرمين خادم حسين چونڊجي آيا جيڪي  آزاد اميدوار ھيا. ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ڳوٺ خيرپور جوسو جو ساررازدين اسراڻ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل لاءِ ھن ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو.
صحت ۽ تعليم جون سهولتون
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن ۾ پرائمري، مڊل ۽ سيڪنڊري تعليم جي سھولت ميسر آهي. ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي.
ڪائونسل ۾ آبادي ۽ سھولتون
ھن يو سي مان انڊس ھاء وي گذري ٿو ۽ خيرپور جوسو شھر پڻ ان روڊ جي ٻنھي پاسن تي واقع آهي. ھتي پيئڻ لاء رڳو جر جو پاڻي ميسر آهي. ھن يو سي جون زرعي زمينون اپت واريون، زرخيز ۽ آباد آھن.
شاهہ عبداللطيف ڀٽائي جي مزار
شاهہ عبداللطيف ڀٽائي جي مزار ، ارڙهين صدي ۾ جڙيل صوفي مزار آهي، جيڪا ڀٽ شاھ ۾ واقع آهي. هن مزار جي سنڌ ۾ وڏي اهميت آهي، هر سال لطيف جي عرس ۾ 5 لک کان وڌيڪ عقيدتمند هن مزار تي ايندا آهن.
پسمنظر
هي مزار شاهہ عبداللطيف ڀٽائي لاءِ جوڙائي وئي، جيڪو مشهور سنڌي صوفي، عالم، ۽ شاعر هو، جنهن کي سنڌي ٻولي جي حوالي سان مسلمان شاعرن ۾ تمام وڏو شاعر ليکيو وڃي ٿو. هن جي شاعري جي مجموعي کي شاهه جو رسالو چيو وڃي ٿو. هي مزار سيوهڻ شريف ۾ موجود لال شهباز قلندر جي مزار جي مزار کان 125 ڪلوميٽر مفاصلي تي آهي. آمريڪا جي اڳوڻي وزير خارجه هيلري ڪلنٽن 2009ع ۾ هن مزار جو دورو ڪيو هو.
اڏاوت
thumb|left|Entry to the shrine thumb|left|The shrine's inner sanctum is the site of the saint's tomb. هي مزار ميان غلام شاهه ڪلهوڙي 1772ع تي ٺهرايو. هن مزار ۾ هڪ مسجد ۽ لطيف جو روضو آهي، جنهن جو در هڪ وڏي اڱڻ طرف کلي ٿو جنهن جي چوڌاري قبا جوڙيل آهن. هن ۾ سنڌي اڇي ۽ نيري رنگ جي ڪاشي جو ڪم ٿيل آهي. سجي لٿي هن مزار ۾ لطيف جي شاعري ڳائي ويندي آهي..
عرس
شاهه عبدالطيف ڀٽائي جي ٽن ڏينهن واري عرس ۾ 5 لک کان وڌيڪ زيارت مند مزار ٿي حاضري ڀريندي آهن، سندس عرس اسلامي مهيني جي صفر جي 13 هين تاريخ تي شروع ٿيندي آهي. سندس عرس وارو ڏينهن لطيف جي وفات وارو ڏينهن آهي ۽ سندس مالڪ سان ملڻ جي خوشي ۾ هي ڏينهن ملهايو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:مٽياري ضلعو زمرو:Mausoleums in Pakistan زمرو:Places of worship in Sindh زمرو:Sufi shrines in Pakistan زمرو:Tourist attractions in Sindh زمرو:Ziyarat زمرو:Shah Abdul Latif Bhittai
عبدالخالق وڪيل
ميان عبدالخالق وڪيل ميان عبدالخالق وڪيل جو تعلق شڪارپور جي اعواڻ خاندان سان هو. مشهور فارسي گو شاعر محمد عارف ’صنعت‘ جو پٽ هو. ’صنعت‘ جو فارسي کان علاوه سنڌي ۾ به گهڻو ڪلام هو، جو بي توجهي سبب محفوظ رهي نه سگهيو. ميان عبدالخالق اُن جو باقي رهيل فارسي ڪلام سنواري ترتيب ڏئي ”ديوان صنعت“ جي نالي سان پڌرو ڪيو. اُنهيءَ ديوان جو پهريون ڇاپو سن 1895ع ۾ پوڪرداس تاجر ڪتب شڪارپور، اسلاميه پريس لاهور مان ڇپائي منظر عام تي آندو. ساڳئي ديوان کي بعد ۾ مرحوم لطف الله بدوي نئين ترتيب سان سنڌي ادبي بورڊ حيدرآباد پاران ڇپايو. مرزا صاحب جا عبدالخالق اعواڻ سان دوستيءَ جا ناتا هئا، جنهن ڪري مرزا قليچ بيگ صاحب کيس پنهنجي دوانحعمري ۾ به ياد ڪيو آهي. (سائو پن يا ڪارو پنو، ص 75) ميان عبدالخالق ۽ مرزا صاحب جن جي وچ ۾ گهڻي خط و ڪتابت به هلندڙ هئي. ميان عبدالخالق جي هڪ خط جو مرزا صاحب فارسي ۾ منظوم جواب ڏنو هو، جنهن مان سندن تعلقات جي پروڙ پوي ٿي. }
نيوٽن جي حرڪت جا قانون
thumb|150px|طبعياتدان آئزڪ نيوٽن  (1643–1727) جنھن حرڪت جا قانون دريافت ڪيا
نيوٽن جاحرڪت جا قانون: (Neotons three laws of motion):
نيوٽن جا حرڪت جا قانون فزڪس جا قانون آھن جيڪي ڪلاسيڪل ميڪينڪس جو بنياد آھن. جيڪي جسم ۽ انھن تي اثرانداز ٿيندڙ طاقتن جي وچ ۾ تعلق ۽ انھن طاقتن جي اثر سان پيدا ٿيندڙ حرڪت جي باري ۾ بيان ڪن ٿا.نيوٽن جا حرڪت جا ٽي قانون آھن. نيوٽن جا حرڪت جا قانون فزڪس جا قانون آھن جيڪي ڪلاسيڪل ميڪينڪس جو بنياد آھن جيڪي جسم ۽ انھن تي اثرانداز ٿيندڙ طاقتن جي وچ ۾ تعلق ۽ انھن طاقتن جي اثر سان پيدا ٿيندڙ حرڪت جي باري ۾ بيان ڪن ٿا. نيوٽن جي حرڪت جا ٽي قانون آھن.
⏩(1) Newton's First Law of Motion نيوٽن جو پھريون قائدو.
⏩(2) Newton's second law of Motion نيوٽن ٻيو قائدو.
⏩(3) Newton's third law of Motion نيوٽن جو ٽيون قائدو.
⏩(1) Newton's First Law of Motion ⏪(1) نيوٽن جو پھريون قائدو :-
مورونٽوبارا
مورونٽوبارا Morontobara مورونٽوبارا, منهوڙو ٻيٽ جو هڪ قديم نالو هو، جيڪو ڪراچي، پاڪستان ۾ موجود آهي.
نيوٽن جي حرڪت جا قانون
جيڪو جسم سڪون واري حالت ۾ آهي، اُهو هميشہ سڪون واري حالت ۾ رهي ٿو، جيستائين اُن تي ڪو ٻاهريون زور اثر نٿو ڪري. زور هڪ اهڙو ذريعو آهي جيڪو جسم جي سڪون واري حالت يا يڪسان حرڪت واري حالت کي تبديل ڪري ٿو. هڪ جسم هميشہ هڪ طرف ئي حرڪت ڪندو جيستائين اُن تي ڪو زور عمل نہ ٿو ڪري. جڏهن اسين بال اُڇلائيندا آهيون تہ اُهو يڪسان حرڪت ڪندو رهي ٿو ۽ ڪجھ فاصلو طئي ڪرڻ کانپوءِ رڪجي ويندو آهي ڇاڪاڻ تہ گاٺ جو زور اُن بال کي حرڪت ڪندو رهڻ کان روڪي ٿو. نيوٽن جي پھرئين قائدي کي انرشا وارو قائدو بہ چئبو آهي. جيترو ڪنھن جسم جو مايو وڌيڪ هوندو، اوترو اُن تي انرشا وڌيڪ هوندو، ڇاڪاڻ تہ ڪنھن جسم جي حالت کي تبديل ڪرڻ لاءِ ايترو ئي زور گهربل هوندو آهي. فرض ڪيو تہ اوهان ڪنھن بس ۾ ويٺا آهيو، جڏهن بس هلڻ شروع ڪندي آهي تہ اوهان پاڻ کي پوئتي ڪرندي محسوس ڪندا آهيو ۽ جڏهن بس هلڻ بند ڪندي آهي تہ اوهان پاڻ کي اڳتي ڪرندي محسوس ڪندا آهيو. انرشا اسان کي ساڳي ئي حالت ۾ رکندي آهي انهي ڪري جڏهن بس هلڻ شروع ڪري ٿي تہ اسان جو بدن پوئتي ئي رهڻ جي ڪري پوئتي ڪري ٿو ۽ بس جي اوچتو بيھڻ جي ڪري اسان جا پير تہ بس جي بيھڻ سان هڪدم بيھي رهندا آهن پر اسان جو مٿيون جسم اڳتي هليو ويندو آھي ان ڪري اسان جو جسم اڳئين طرف ڪري ٿو. سيٽ بيلٽ بہ انهي قائدي جي بنياد تي ٺاهيا وڃن ٿا. پھريون قانون ٻڌائي ٿو تہ جيڪڏهن نيٽ فورس يا طاقت (net force) زيرو ھوندي تہ جسم جي رفتار (velocity) يڪسان ٿي ويندي آهي. رفتار اصل ۾ مقدار جو ويڪٽر آهي جيڪو جسم جي تيزي ۽ طرف ظاهر ڪري ٿو تنھن ڪري ايئن چئبو ته ڪنھن جسم جي رفتار يڪسان آھي تہ ان جو مطلب اھو ٿيندو تہ ان جسم جي ڪنھن رخ ۾ تيزي بہ يڪسان آھي.
مورونٽوبارا
حوالا
زمرو:سنڌ جا ٻيٽ زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
نيوٽن جي حرڪت جا قانون
⏩(2)Newton's second law of Motion :- ⏪نيوٽن ٻيو قائدو :-
نيوٽن جي پھرئين قاعدي ۾ آهي تہ جيڪو جسم سڪون واري حالت ۾ آهي، اهو هميشہ سڪون واري حالت ۾ رهي ٿو، جيستائين ان تي ڪو ٻاهريون زور اثر نٿو ڪري. پر ٻاهرين زور کان پوءِ ڇا ٿو ٿئي؟ اهو وري نيوٽن جي ٻئي قائدي ۾ بيان ٿيل آهي. نيوٽن جو حرڪت جو ٻيون قاعدو دراصل زور کي بيان ڪري ٿو جيڪو جسم جي سڪون واري حالت کي تبديل ڪري، اهو زور آهي. جڏهن ڪنهن بہ جسم تي زور لڳائجي ٿو تہ اهو انهيءَ جسم ۾ تيزي پيدا ڪري ٿو. ٻن مختلف جسم جن ۾ هڪ هلڪو ۽ ٻيو ڳورو آهي، ٻنهي تي ساڳيو زور لڳائجي ٿو تہ هلڪي جسم ۾ پيدا ٿيل تيزي ڳري جسم جي تيزي کان وڌيڪ هوندي آهي. ڪنھن بہ جسم جي تيزي ان تي لڳايل زور جي مقدار سان سڌي نسبت رکي ٿي. جڏهن ڪنهن جسم تي مسلسل زور لڳائجي ٿو تہ ان جسم جي تيزي ۽ ان جي رخ ۾ فرق اچي ٿو. جيڪڏهن هڪ جسم اڳ ۾ ئي حرڪت ۾ آهي تہ ٿي سگهي ٿو ان جسم جي تيزي وڌي وڃي يا آهستي ٿي وڃي يا وري ان جو رخ تبديل ٿئي، اهو ان جسم تي لڳايل زور جي رخ تي منحصر آهي. زور کي ”F“ ، مايي کي ”m“ ۽ لڳايل زور جي تيزي کي ”a“ سان بيان ڪيو وڃي ٿو. رياضي مطابق تيزي ۽ زور جي تعلق کي هيٺين فارمولا ذريعي ظاهر ڪيو وڃي ٿو. F = ma
⏩(3)Newton's third law of Motion :- ⏪نيوٽن جو ٽيون قائدو :-
ٻن جسمن جي باهمي عمل ۾ ٻہ زور شامل ٿين ٿا، هڪ کي عمل جو زور چئبو آهي ۽ ٻئي کي ردعمل جو زور چئبو آهي. نيوٽن جي حرڪت جي ٽئين قاعدي ۾ هر عمل ۾ برابر ۽ مخالف ردعمل ٿئي ٿو. مثال طور، جيڪڏهن اوهان ڪنھن ڀت کي ڌڪو ڏيو ٿا تہ اها ڀت بہ اوهان کي اوترو ئي زور سان واپس ڌڪيندي. ڪنهن بہ جسم تي عمل ٿيندڙ زور ان جي مخالف ٿيندڙ ردعمل جي برابر هوندو. جيئن هڪ هموار ميز تي هڪ ڪتاب سڪون واري حالت ۾ آهي، زمين جي ڪشش ثقل وارو زور ان ڪتاب کي هيٺاهين طرف ڌڪي رهيو آهي، ساڳئي ريت ميز ڪتاب کي مٿئين طرف ڌڪي رهي آهي. اهي ٻئي زور متوازن هجڻ جي ڪري ڪتاب سڪون واري حالت ۾ آهي ۽ ان تي عمل ڪندڙ زور جو حاصل ٻڙي آهي. راڪيٽ جو مٿي آسمان طرف وڃڻ بہ نيوٽن جي ٽئين قاعدي کي بيان ڪري ٿو. راڪيٽ جي انجڻ ۾ ٻارڻ جي ٻرڻ سبب ڪيتريون ئي گيسون پيدا ٿين ٿيون. اهي گئسون ڦوهاري جي صورت ۾ تمام گهڻي تيزي سان راڪيٽ جي پوئين پاسي کان ٻاهر نڪرن ٿيون ۽ ان جي ردعمل ۾ راڪيٽ ساڳي تيزي سان مٿين طرف حرڪت ڪري ٿو. نيوٽن جو ٽيون قاعدو ٻڌائي ٿو ته جيڪڏهن A زور B مٿان لڳائي ۽ B وري ساڳيو زور A مٿان لڳائي تہ پھريون زور ايڪشن يا عمل سڏبو ۽ ۽ ٻيون زور وري ري ايڪشن يا رد عمل سڏبو. ياد رھي تہ زور کي انگريزي ۾ فورس چوندا `ھن پر پراڻي انگريزي ۾ فورس کي لفظ ايڪشن سان ظاهر ڪندا ھئا تنھنڪري نيوٽن جو فورس جو ٽيون قائدو ايڪشن جو ٽيون قاعدو سڏبو آهي. فزڪس جي ڊڪشنريءَ مطابق رد عمل جو ڪڏھن ڪڏھن ھڪ محدود حالت ۾ بہ استعمال ٿيندو آھي يعني ڪنھن ٽيڪ جو ڪنھن شئي تي ٽيڪ ڏيڻ سان ٿيندو آهي. ان صورت ۾ عمل ان شئي تي ٽيڪ جي وزن جو نتيجو ھوندو آھي.
حرڪت جو پھريون قانون
پھريون قانون ٻڌائي ٿو تہ جيڪڏهن نيٽ فورس يا طاقت (net force) زيرو ھوندي تہ جسم جي رفتار (velocity) يڪسان ٿي ويندي آهي. رفتار اصل ۾ مقدار جو ويڪٽر آهي جيڪو جسم جي تيزي ۽ طرف ظاهر ڪري ٿو تنھن ڪري جڏهن ايئن چئبو ته ڪنھن جسم جي رفتار يڪسان آھي تہ ان جو مطلب اھو ٿيندو تہ ان جسم جي ڪنھن رخ ۾ تيزي به يڪسان آھي. حرڪت جي ھن پھرين قانون کي رياضي جي مساوات م ھيٺين طريقي سان لکبو آھي:
ھي مساوات ٻڌائي ٿي ته
حرڪت جو ٽيون قانون
نيوٽن جو ٽيون قاعدو ٻڌائي ٿو ته جيڪڏهن A زور B مٿان لڳائي ۽ B وري ساڳيو زور A مٿان لڳائي ته پھريون زور ايڪشن يا عمل سڏبو ۽  ۽ ٻيون زور وري ري ايڪشن يا رد عمل سڏبو. ياد رھي تہ زور کي انگريزي ۾ فورس چوندا `ھن پر پراڻي انگريزي ۾ فورس کي لفظ ايڪشن سان ظاهر ڪندا ھئا تنھنڪري نيوٽن جو فورس جو ٽيون قائدو ايڪشن جو ٽيون قاعدو سڏبو آهي. فزڪس جي ڊڪشنريءَ مطابق رد عمل جو ڪڏھن ڪڏھن ھڪ محدود حالت ۾ به   استعمال  ٿيندو آھي يعني ڪنھن  ٽيڪ جو ڪنھن شئي تي ٽيڪ ڏيڻ سان ٿيندو آهي.ان صورت ۾ عمل ان شئي تي ٽيڪ جي وزن  جو نتيجو ھوندو آھي.
مڪيش امباڻي
مڪيش ڌيرو ڀائي انباڻي جيڪو 19 اپريل 1957ع تي ڄائو، انڊيا جو بلينيئر، وڏي ڇڪ رکندڙ ڪاروباري ۽ ”ريلائينس انڊسٽريز لمٽيڊ“ جا دنيا جي پنج سٶ خوشقسمت ڪمپنين مان هڪ ۽ مارڪيٽ ملھ جي ڪري ڀارت جي وڌيڪ ڪارآمد ڪمپنين مان آھي جو چيئرمين، مينيجنگ ڊائريڪٽر،71.1 US $ بلين آمريڪي ڊالر رکندڙ ايشيا جو ٻيو وڏو مالدار ماڻھو ۽ 23 ڊسمبر 2020ع جي رپورٽ انوسار دنيا جو 21 مالدار ترين شخص آھي.
جنوري ۲۰۲۱ع جي دُنيا جي سڀني کان وڌيڪ سُکين ماٹھن جي فھرست ۾ سندس نالو نائين نمبر تي اچي ويو آھي، سندس ملڪيت جو ڪُل ڪاٿو ۷۶.۶ ارب آمريڪي ڊالر آھي.
حوالا
زمرو:1957ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:گجراتي ماڻهو زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
منوڙو
منورو جو مطلب هيٺين مان ٿي سگهي ٿو:
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا زمرو:سلجھائپ صفحا
بنودني داسي
بنودني داسي (جنم 1841- وفات1941) ڪولڪتا جي رهواسڻ بنگالي ٻولي جي مشهور ناٽڪڻ (اداڪارِ) ۽ ٿيٽر آرٽسٽ هُئي. هن 12 سال جي ڄمار ۾ اداڪاريءَ جي شروعات ڪئي ۽ 23 سال جي ڄمار ۾ پنهنجي ڪيريئر ختم ڪيائين. هن پنهنجي پاڻ لکيل آتم ڪٿا امر ڪٿا ۾ ان جو انڪشاف ڪيو جيڪا 1913 ۾ ڇپي هُئي.
زندگيءَ جو اَحوالُ
هن طوائف زادي جي حيثيت ۾ هن دنيا ۾ پنهنجيون اکيون کوليون هيون. ۽ پنهنجي ڪيريئر جي شروعات داشتا طور 12 سال جي ڄمار ۾ ڪيائين. هن ڪولڪتا کان نيشنل ٿيٽر ۾ سال 1874 ۾ پنهنجو پهريون سنجيدہ ڊرامو پيش ڪيو جنهن جو نگران گيريش چندر گهوش هيو. انهيءَ دوران بنگالي ٿيٽر ۾ يورپي ثقافت ۾ فروغ وٺي رهي هئي ۽ عوام هٿون هٿ وٺي رهيو هيو. پنهنجي ٻارنهن سال جي ڪيريئر ۾ هن 8 ڪردار نڀايا آهن جن ۾ سيتا، دروپدي، راڌا، عائشہ، ڪائيڪائي، موتي بي بي ۽ ڪپال ڪوندلا شامل آهن. هيءَ ڏکڻ ايشيا جي اول درجي جي ٿيٽر اداڪار آهي، جنهن خود نوشت سوانح عمري لکي آهي. هن اوچتو پنهنجو ڪيريئر ختم ڪري ڇڏيو ماڻهن کي حيرت ۾ وجهي ڇڏيائين ڪنهن بہ ماڻهوءِ اڄ تائين ان جو تفصيل يا ڪارڻ تي روشني ناهي وِڌي. هن پنهنجي پاڻ لکيل آتم ڪٿا ۾ ڪيترائي دغا ۽ بي وفائي جو زڪر ڪيو آهي. هن دقيانوسيت کي نظر انداز ڪندي نسوانيت کي اختيار ڪيو ۽ سماج ۾ پنهنجي اهميت ۽ عظمت تي قلم کنيائين. هن جو شهرت ايتري وڏي هئي جو 19هين صدي جي مشهور صوفي سنت رام ڪرشن، سال 1884 ۾ هن جو ڊرامو ڏسڻ آيو هيو. هن بنگالي ٿيٽر کي نئين ٽيڪنيڪ سان نوازيو ۽ يورپي ٽيڪنيڪ کي متعارف ڪرايائين جنهن سان بنگالي ٿيٽر کي هڪ نئون رُخ مليو.
عام ثقافت ۾
سال 1994 ۾ هن جي جيون تي هڪ فلم ٺاهي وئي جنهن جو نالو ناتي بنودني هُيو. ان ۾ پراسينت جي چٽرجي ۽ ديباشري رائي اداڪاري ڪئي آهي.
هن جي سنواح حيات “امر ڪٿا“ تي هڪ ڊرامو ٺهيو جنهن جو نالو ناتي بنودني هيو جنهن کي پهريون ڀيرو نيشنل اسڪول آف ڊراما پاران سال 1995 ۾ پيش ڪيو ويو ۽ ٻيو ڀيرو سال 2006 ۾ اهو ٿيٽر هدايتڪار امل الانا دهلي ۾ پيش ڪيو.
حوالا
زمرو:1862ع جون پيدائشون زمرو:1941ع جون فوتگيون زمرو:بنگالي ماڻهو زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون زمرو:ڪولڪتا کان ليکڪاري
ديپالپور، پاڪستان
ديپالپور پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اوڪاڙہ جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آهي. اوڪاڙہ کان 25 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي باري دوآبي تي بياس ندي جي ڪناري تي واقع آهي. ھي تحصيل تيرھين ۽ چوڏھين صدي ۾ ٿيندڙ جنگن جي ميدان ھجڻ ڪري مشھور آھي. ڀٽي قبيلو ھن علائقي سان گهڻو ڳنڍيل رھيو آهي. ھتان جي ماڻھن جي ٻولي پنجابي آھي.ھتي رھندڙ ذاتين ۾ بيگوڪا (آرائين) پراچا، پٺاڻ، رائو، دولا (آرائين)، ميان، رامي (آرائين)، وٽو، ڪلسون (جٽ)، ڀٽي، جويا، کرل جوٽ, چندور (آرائين) شامل آهن.چندور ھتان جا سڀ کان پراڻا رھاڪو آھن.
تاريخ
ماضي ۾ ھي شھر حفاظتي ديوار سان گھيريل ھو جيڪا 25 فٽ اوچي ۽ کاھين سان گھيريل ھئي. ان جي مرمت فيروز شاهه تغلق جي ۽ خان خانان جي وقت ۾ ٿيندي رھي جڏهن خان خانان ھتان جو گورنر ھيو. فيروز شاھ تغلق ھتي ھڪ مسجد پڻ ٺھرائي ۽ درياء ستلج مان ھڪ ڪئنال بہ کوٽرايو جنهن سان ھن شھر جي چوڌاري باغ آباد ٿيندا ھئا.بغداد کان ھڪ صوفي بزرگ بھاول حق قلندر لڏي اچي ديپالپور جي ڀرسان ڳوٺ پٿروال ۾ رھيو جنھن ھڪ حجرو ۽ مسجد ٺھرائي. ان جي پوٽي شاھ مقيم سندس ڪم کي جاري رکيو
thumb|300px|right|شاھ مقيم جو حجرو