cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امير حيدر شاھ
امير حيدر شاهه ولايت مان اعليٰ -تعليم- حاصل ڪري واپس وطن اچڻ تي پنهنجي زمين جي سنڀال ۽ زمينداري معاملن تي ڌيان ڏنو. سندس والد 1948ع ڌاري ئي پنهنجي جائداد ۽ زمينون ۽ جائداد پٽن ۽ ڌيئرن ۾ ورهائي ڇڏيون هيون، -ان- ڪري -امير- حيدرشاهه پنهنجي حصي جي زمين، جيڪا ڪوٽڙي ۽ سڪرنڊ تعلقن ۾ هئي، سنڀالڻ لڳو. هن، سن ۽ آسپاس جي راڄن تي هٿ رکيو ۽ انهن جي راڄوڻي فيصلن ۾ حصو وٺندو رهيو. معتبر ماڻهن جو چوڻ آهي ته عوامي فيصلن ڪرڻ ۾ -امير حيدر شاهه- جو مثال نه آهي ۽ فيصلي وقت مکڻ مان وار ڪڍي ڇڏيندو آهي. هو فيصلي تي عمل ڪرائڻ به ڄاڻي ٿو. پنهنجن راڄن ۽ دوستن جو خيرخواهه ۽ مددگار رهيو آهي. مهمان نوازي، والد ۽ وڏن کان ورثي ۾ مليل اٿس. سندس والد صوفي مسلڪ جو هو، جڏهن ته -امير حيدر شاهه- فڪري طرح -اهل- تشيعت سان واسطو رکي ٿو. محرم الحرام جي مهيني ۾ پنهنجي ڳوٺ ۾ حضرت -امام حسين عليه السلام- جي نالي تي نذر نياز ڪندو ۽ مجلسون ڪرائيندو آهي. سيد -امير حيدر شاهه- پنهنجي سياسي ڪردار جي شروعات 1961ع کان ڪئي، جڏهن هو سن يونين ڪائونسل جو چيئرمئن چونڊيو. هن چيئرمئن ٿيڻ شرط شهرين -تان- پوليس جو آزار ختم ڪرايو ۽ ٿاڻي وارن عملدارن ۽ پوليس وارن کي گهرائي هدايت ڪيائين ته سن ۽ آسپاس جي ماڻهن کي نه ستائين ۽ نه رشوت وٺن، پوليس جي شهر جي حد تائين کاڌي پيتي جي هر ضرورت سندس طرفان پوري ڪئي ويندي. هن سن ۽ آسپاس -آمري- وغيره علائقي ۾ اسڪولن کولائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. سن مڊل اسڪول (بعد ۾ هاءِ اسڪول) جي شاگردن جي مفت رهائش ۽ کاڌ خوراڪ جي سلسلي ۾ پنهنجي -ڀاءُ- -امداد محمد شاهه- سان -ٻانهن- ٻيلي رهيو. 1965ع ۾ جنرل -ايوب خان- جي دور ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. -ان- دور ۾ دادو ضلعي کي سياسي طرح قومي اسيمبليءَ جي فقط هڪ سيٽ مليل هئي. سندس مقابلو سنڌ جي نامياري ۽ باوقار سياستدان رئيس عبدالحميد خان جتوئيءَ سان ٿيو ۽ -ان- کان سيٽ کٽي ويو. نواز شريف جي پهرئين دور اقتدار ۾ -امير- حيدرشاهه آزاد اميدوار طور سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ چونڊيو. هن قومي اسيمبليءَ توڙي سنڌ اسيمبليءَ ۾ سنڌ جي حقن لاءِ آواز اُٿاريو. بعد ۾ هن سياست سان دلچسپي گهٽائي ڇڏي ۽ گذريل صوبائي اسيمبليءَ جي چونڊن ۾ پنهنجي ڀائٽي ۽ ناٺي -جلال- محمود شاهه جي حمايت ڪيائين ۽ پيپلزپارٽيءَ جي مضبوط اميداوار ۽ سنڌ جي اڳوڻي وزيراعليٰ سيد عبدالله شاهه کي سندس -تڪ- ۾ شڪست ڏيارائي، -جلال- محمود شاهه کي ڪامياب ڪرايائين، جيڪو اڳتي هلي سنڌ اسيمبليءَ جو ڊپٽي اسپيڪر ۽ قائم مقام اسپيڪر ٿيو. امير حيدر شاهه کي پنهنجا راڄ ڀاڳ آهن ۽ انهن جي فيصلن ۽ سماجي ڪمن سان ئي دلچسپي رکي ٿو. سماجي ڪمن جي سلسلي ۾ مخالفن توڙي پنهنجن سان هڪ جهڙو ورتاءُ ڪندو آهي. سنڌ جي اڪثر خاندانن سان پنهنجي والد وانگر سماجي ناتا قائم رکندو اچي ٿو. سندس هڪ فرزند پي. آءِ. اي ۾ پائلٽ آهي، ٻيو فرزند ڊاڪٽر، ۽ باقي ٻه فرزند پيءُ سان گڏ زمينداري سنڀاليندا آهن، -جن- مان هڪ -آمريڪا- ۾ ڪجهه وقت اعليٰ -تعليم- به ورتي هئي.
گهٽ اُسريل مُلڪ
گهٽ اُسريل مُلڪ يا ليس ڊيولپڊ ڪنٽريز (Less Developed Countries) يا (LDCs) يورپ ۽ آمريڪا جي ڀيٽ ۾ اقتصادي طور پٺتي پيل ملڪن کي چيو وڃي ٿو. اهي ملڪ خاص طور آفريقا، ايشيا ۽ ڏکڻ آمريڪا جي کنڊن ۾ اچي وڃن ٿا. ”گهٽ اُسريل مُلڪ“ گهڻو ڪري پاڻ امداد ڏيڻ بدران ٻاهران ايندڙ امداد تي ڀاڙين ٿا. هنن ملڪن جي سُڃاڻپ:
اهي ملڪ ترقيءَ جي رفتار ۾ پوئتي هجڻ سبب سياسي حوالي سان به سگهارن ملڪن جا محتاج ۽ ڳيجهو هوندا آهن. ان پستيءَ ۾ هجڻ ڪري گهٽ اسريل ملڪن جي باشندن جي زندگيءَ جي معيار ۽ تعليم ۽ صحت سميت ٻين شعبن جي ڪارڪردگي ڳڻتيءَ جوڳي هوندي آهي.
حوالا
زمرو:سماج زمرو:سياست زمرو:معاشرو زمرو:اقتصاديات
سنڌي ٻوليءَ ۾ فلسفي جا ڪتاب
فلسفي تي سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪتاب لڳ ڀڳ نه هجڻ جي برابر آهن ۽ اهي مارڪيٽ ۾ پڻ اڻ لڀ آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ فلسفي تي لکيل ڪتاب کي ترجمن سميت ڳڻنيداسين ته انهن جو انگ ڏهه به نه ٿيندو. فلسفي تي ڪتاب نه اچڻ جو سبب اهو نه آهي ته سنڌي زبان ۾ فلسفي جي ڪتابن کي پڙهندڙ ن جي کوٽ آهي، پر ڪارڻ اهو آهي ته ان موضوع تي تمام گهٽ لکيو ويو آهي. مرحوم رشيد ڀٽيءَ جو ڪتاب سچ جو فلسفو، جويي صاحب جو ترجمو ڪيل فلسفي جو ابتدائي ڪورس، ڊاڪٽر سڪندر مغل جو لکيل ڏاهپ جو اڀياس ۽ جوسٽين گارڊرن جو ممتاز بخاري پاران ترجمو ڪيل سوفيءَ جي دنيا ۽ اڪبر لغاري صاحب جو فلسفي جي مختصر تاريخ ۽ حيدر علي لغاري جو لکيل ڪتاب اندر مُلهه اَملهه ، سڪندر مغل جو ڏاهپ جو اڀياس، رسول ميمڻ جا چار سائنسي فلسفي جا ڪتاب اچي چڪا آهن ان باوجود سنڌي ۾ فلسفي تي لکيل ٻيا ڪتابَ نه هئڻ جي برابر نظر اچن ٿا.
زمرو:فلسفو زمرو:ڪتاب
ڪوئيٽا ضلعو
ضلعو ڪوئيٽا پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
تاريخ
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
سوانح نگاري
سوانح نگاري __(Biography):
پنهنجي زندگيءَ کي ڇڏي ڪنهن ٻئي جي حياتي، حياتيءَ جا حادثا واقعا ۽ زندگيءَ جو احوال قلمبند ڪرڻ کي سوانح نگاري سڏبو آهي. سوانح لکندڙ کي سوانح نگار (Biographer) چئبو آهي. انسائيڪلو پيڊيا برٽانيڪا ۾ ھن صنف لاءِ لکيو ويو اھي تھ ”ھي غير افسانوي ادب جو قسم اھي، جنھن جو موضوع فرد جي حياتي ھوندو اھي. عام طور تي ھن ۾ اتم ڪھاڻي بھ اچي وڃي ٿي. جنھن جو موضوع ڪنهن جي پنھنجي تاريخ جو بيان ڪرڻ ھوندو اھي.“ تاريخ، وسيع تناظر ۾ نسلن ۽ گروھن جي حالات، واقعات حادثات، عروج و زوال ۽ شڪست وغيره جي ڪھاڻي ٻڌائيندي اھي، جڏھن تھ سوانحي ادب ھڪ فرد جي شخصيت جي مڙني پھلوئن جي تصوير ڏيکاريندو اھي ۽ ان سان لاڳاپيل تاريخي واقعا ان ۾ خود بخود اچي وڃن ٿا. ان حساب سان جيون ڪھاڻي کي تاريخ جو حصو سمجھڻ گھرجي. ڇو جو ان جو دارومدار واقعن جي تسلسل ۽ لکيل توڙي زباني مواد جي وضاحت تي ھوندو اھي، جيڪو تحقيق ۽ ذاتي يادگيرين تي قائم ھوندو اھي.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سوانح حيات (صنف) زمرو:صنفون
چڪ
چڪ مان مراد ٿي سگھي ٿو:
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
گلگت بلتستان جا ضلعا
گلگت بلتستان جا ضلعا: گلگت بلتستان پاڪستان جو ھڪ انتظامي يونٽ آھي جنھن م ٽي ڊويزنون: گلگت ڊويزن، بلتستان ڊويزن ۽ ديامير ڊويزن واقع آهن. گلگت ڊويزن ۾ 5 ضلعا، بلتستان ڊويزن ۾ 5 ضلعا ۽ ديامير ڊويزن ۾ 4 ضلعا واقع آهن   ھر ضلعو وري تحصيلن ۾ ۽ تحصيل يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي
حوالا
گلگت بلتستان جا ضلعا زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ٿوريو
ٿوريو (Thoreau) هڪ فلاسافر، مضمون نگار ۽ شاعر هو. هن جو چوڻ آهي ته: فلسفي ٿيڻ جي معنيٰ رڳو اها نه آهي ته واضح ۽ چٽا خيال هجن يا ڪو فڪر جو الڳ مڪتب پيش ڪجي، پر ان جو مقصد هيءُ آهي ته ڏاهپ (حڪمت) سان ائين پيار ڪجي، جيئن ان جي حڪمن مطابق سادگيءَ، آزاديءَ، اعتماد ۽ فراخدليءَ واري زندگي گهاري سگهجي.
سورٺو
سورٺو ( Sortho) دوهي وانگر، سورٺو پڻ ڪلاسيڪل سنڌي ۽ هندي شاعريءَ جي ”ٻہ سٽي“ صنف آهي. دوهي جي پدن کي ڦيرائي ابتو رکبو تہ سورٺو ٿي پوندو. هن ۾ ٻہ سٽون ٿين ٿيون ۽ هر سٽ ۾ ٻہ پد ٿين ٿا، قافيو هر سٽ جي وچ ۾ ٿئي ٿو.
ٿوريو
حوالا
زمرو:1817ع جون پيدائشون زمرو:1862ع جون فوتگيون زمرو:فلسفو
سورٺو
مثال: جوڳيءَ جاڳايوس، ستو هوس ننڊ ۾ تھان پوءِ ٿيوس، سندي پريان پيچري.
ايوب عليہ السلام
thumb|نبي ایوب حضرت ايوب عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو. الله- تعاليٰ جو نبي سڳورو، جنهن جو قرآن شريف ۾ 4 دفعا تذڪرو ٿيل آهي. بائيبل ۾ هن کي جاب JOB نالي سان سڏيو ويو آهي. حضرت -ايوب عليه السلام- جو صبر نهايت مشهور آهي. قرآن پاڪ ۾ به حضرت ايوب کي صبر ڪرڻ وارو ۽ رجوع ڪرڻ وارو ۽ سٺو ٻانهو ڪري سڏيو ويو آهي. حضرت ايوب جي زندگيءَ جي حالتن جو گهڻو احوال بائيبل مان ئي ورتو ويو آهي. جڏهن ته قرآن شريف جي مطالعي مان سندس زندگيءَ جي حالات متعلق صرف ايتري ڄاڻ ملي ٿي ته پاڻ وڏو مالدار ۽ خوشحال هوندو هو. -الله- تعاليٰ آزمائش جي لاءِ سندس سڄي ملڪيت تباهه ڪري ڇڏي. -ان- کان پوءِ کيس به هڪ موذي مرض ۾ مبتلا ڪري ڇڏيائين. مطلب ته حضرت -ايوب عليه السلام- ڏاڍي مصيبت ۽ تڪليف ۾ اچي ڦاٿو، -ان- هوندي به صبر ۽ شڪر کي هٿان نه ڇڏيائين ۽ رب پاڪ جي درٻار ۾ نهايت عاجزي ۽ انڪساريءَ سان دعائون گهرندو رهندو هو ته کيس انهيءَ اذيت مان نجات ملي. نيٺ -الله- تعاليٰ سندس دعائون قبول ڪيون ۽ نه رڳو سندس صحت بحال ٿي پر مال ۽ دولت، اولاد ۽ نوڪر چاڪر به قدرت الاهيءَ سان ٻيهر عطا ٿيس. بائيبل مطابق حضرت -ايوب عليه السلام- جو زمانو هڪ هزار سال ق.م جو هو. جڏهن ته ڪن مورخن وري 7 سئو ق.م جو زمانو ڄاڻايو آهي. مسلمان عالمن حضرت ايوب عليه االسلام جي قصي کي مڪمل تفصيل سان پر ڪنهن حد تائين ذاتي خيالن سان پيش ڪيو آهي پر -ان- ڳالهه تي سڀ متفق آهن ته حضرت ايوب جو تعلق حضرت ابراهيم عليه السلام جي خاندان سان هو. بائيبل ۾ ته پوور صفحو ”سفر ايوب“ جي نالي سان موجود آهي، جنهن کي قديم شاعريءَ جو هڪ شاهڪار چئي سگهجي ٿو. -توريت- ۾ وري حضرت -ايوب عليه السلام- کي عرب ڄاڻايل آهي ۽ سندس زال جو نالو رحمت ڄاڻايل آهي. جڏهن ته ڪن محققن جو خيال آهي ته حضرت -ايوب عليه السلام- جي والده، حضرت لوط عليه السلام جي ڌيءَ هئي. حضرت ايوب جو نسب زازح -بن- رعوائل -بن- عيسيٰ -بن- -اسحاق عليه السلام- آهي. حضرت ايوب نه رڳو مالدار هو، پر حد درجي جو سخي پڻ هوندو هو. هو غريبن ۽ مسڪينن جي هر وقت مدد ڪندو رهندو هو ليڪن شيطان جي چرچ ۾ اچي ويو جنهنڪري -الله- تعاليٰ کيس آزمائش ۾ وجهي ڇڏيو. اهڙيءَ سخت تڪليف واري وقت ۾ سندس وفادار زال هن سان ساٿ قائم رکيو. حضرت -ايوب عليه السلام- صاحب رسالت هو. پاڻ حُران ۾ پنهنجي قوم وٽ دين جي تبليغ ڪيائين. بائيبل ۾ حضرت ايوب جو وطن عراق جو شهر بصرو ڄاڻايل آهي. ساڳئي نالي وارو هڪ ڳوٺ فلسطين ۾ به آهي. بهرحال -تاريخ- نويسن حضرت -ايوب عليه السلام- جون 3 شاديون ڄاڻايون آهن، -جن- مان هڪ بيبي سڳوري، حضرت -اسماعيل عليه السلام- جي نياڻي هئي. حضرت ايوب کي ڪافي اولاد هو. سندس عمر 140 سال هئي، سندس قبيلي مان -اٺ- طاقتور -بادشاهه- ٿي گذريا آهن.
حوالا
زمرو:نبي ۽ رسول
1082ع
ڊسمبر
زمرو:1082ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ڪبير والا
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان
بابونو
250px|thumb|upright|German chamomile 250px|thumb|upright|Roman chamomile
سورھيائي نظم
سورهيائي نظم
(Heroic Peom)
اهو بيانيه نظم، جنهن ۾ رزميه شاعري وانگر تاريخي بهادرن، سورمن ۽ جانبازن جو قصو بيان ٿيل هجي.
1083ع
ڊسمبر
زمرو:1083ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
خودڪلامي (سودائي پڻو)
سودائي پڻو/خود ڪلامي __(Soliloquy):
سالي لاڪي جو سنڌيءَ ۾ ملندڙ جلندڙ مطلب ’خود ڪلامي‘ آهي يا ’سودائي پڻو‘ آهي. هي لفظ اصل ۾ لاطيني (Latin) ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو ٻن لاطيني ٻوليءَ جي لفظن جو مرڪب آهي، يعني سولس (Solus) يا سالي (Soli) يعني اڪيلو ۽ (Loqui) يعني ڳالهائڻ. ساڳي معنيٰ جو لفظ ’مونو لاگ‘ موجود آهي. فرق صرف اهو آهي ته Monologue ۾ هڪ ماڻهوءَ جي ڳالهائڻ ذريعي ڪهاڻيءَ کي پڌرو ڪيو ويندو آهي، ان کي ’يڪ ڪلامي‘ به چئبو آهي. جڏهن ته Soliquy جي معنيٰ ’خود ڪلامي‘ آهي، جنهن ۾ ڪردار پنهنجو پاڻ سان ڳالهائيندو آهي. ائين ڪهاڻي پڌري ٿيندي آهي. سالي لوڪي جو نمونو ڊرامن ۽ شاعريءَ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. رابرٽ برائوننگ (1812-1889ع)جو نظم My Last Dutuchess ان جو بهترين مثال آهي.
انساني سرمايو
انساني سرمايو (human capital) ۾ ڄاڻ، هنر ۽ ڪم ڪندڙن جون پيشيوراڻيون صلاحيتون اچي وڃن ٿيون، جن کي ملڪي معيشت ۾ وڏي اهميت حاصل هجي ٿي.
حوالا
زمرو:سماج زمرو:عوامي انتظاميا زمرو:معاشيات
فرانسز بئڪن
فرانسز بئڪن، 22 جنوري 1561ع تي اسٽرينڊ، لنڊن، انگلينڊ ۾ پيدا ٿيو ۽ 9 اپريل 1626ع تي هن ديهانت ڪيو. فرانسز بئڪن (Francis Bacon) هڪ سٺو وڪيل، آرٽسٽ ۽ سائنسدان هئڻ سان گڏوگڏ هڪ سٺو فلاسفر پڻ هو. بئڪن جي فلاسافيءَ جو تت يا نصحيت هي آهي ته: سڀ کان پهرين من جون سٺيون شيون ڳولي هٿ ڪر، ان کان پوءِ ٻيون شيون توکي يا ته پاڻيهي ملي وينديون، يا انهن جي نه ملڻ جو توکي ڪو احساس ئي نه رهندو.
زمرو:شخصيتون زمرو:فلسفو
اسحاق
حوالا
زمرو:نبي ۽ رسول
بابونو کسي
بابونو کسي ننڍو ۽ وڏو ٻن قسمن جو ٿئي ٿو. ڏسڻ ۾ هوبهو بابوني جهڙو آهي. هن ۾ ڪئين ٻج ٿين ٿا. حڪيم هن جو ڪيترين بيمارين ۾ استعمال ڪن ٿا.
تخلص
حوالا
زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري
ڳوٺ پنھور ڀٽا
ڳوٺ پنھور ڀٽا شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ مديجي شھر جي ڏکڻ ۾ تقريبن 5 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.
زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو
ويڳاڻپ
ويڳاڻپ يا ايلينيشن (Alienation) کي قانوني اصطلاح ۾ لفظ جي معنيٰ، ملڪيت ۾ پنهنجو حصو يا حق ڇڏي ڏيڻ آهي، جڏهن ته سياسي اصطلاح ۾ ان جي معنيٰ ٿيندي ته اهي حق، جيڪي کسي نٿا سگهجن يا ڪنهن به جائز طريقي سان واپس و‎ٺي نه ٿا سگهجن. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ جيڪڏهن ڪو مُلڪ ڪن به سببن جي ڪري، علائقائي ۽ عالمي فورمن تي سرگرميءَ سان حصو نه وٺي يا ڪن طاقتن طرفان کيس اهڙي شرڪت کان ٻاهر رکيو وڃي، ته ان کي به هن اصطلاح ذريعي بيان ڪيو ويندو. ”لاڪربي“ جي جهاز ڪيرائڻ واري معاملي تي عالمي برادريءَ طرفان ليبيا کي اڪيلو ڪرڻ يا آمريڪا طرفان عراق ۽ بوسنيا جي بُحرانن دوران اُتان جي حاڪمن کي اڪيلو ڪرڻ واري حڪمت عملي به هن قسم جي صورتحال کي واضح ڪري ٿي. هن لفظ جو استعمال اسان کي يورپي ڏاهن ڪارل مارڪس، هيگل ۽ ياڪ روسو جي تعليم ۾ ملي ٿو. مارڪس پنهنجي فڪر ۾ پورهيت طبقي جي حقن تي مُوڙي وندن طرفان لڳندڙ ڌاڙي کي نروار ڪندي چيو آهي، ته اهڙي ڌاڙي جي نتيجي ۾ پورهيت طبقو پنهنجي سرجيل شئيءَ کان الڳ ٿي نفسياتي طور تي ويڳاڻو ٿي وڃي ٿو. سندس اها چوڻي وقت گذرندي اها ڪيفيت پورهيت انقلاب لاءِ پيڙهه جو پٿر بڻجي پئي ٿي. دوست، ساٿين، مائٽن، رشتيدارن، معاشري وغيره کان ڌاريپ اختيار ڪرڻ. هيءَ هڪ نفسياتي ڪيفيت هوندي آهي، جڏهن ڪو فرد پاڻ کي ان لائق نه سمجهندو آهي ته هو معاشري ۾ ڪو ڪردار ادا ڪري سگهندو. ادبي دنيا ۾ خاص طور تي وجودي فڪري لکڻين ۾ هن قسم جا ڪردار ائبسرڊ ناٽڪ ۾ وجودي فڪر ناول ۽ ڪهاڻين ۾ هن فلسفي جي نمائندگي ڪندا نظر ايندا آهن.
حوالا
زمرو:سلجھائپ صفحا زمرو:سياست زمرو:عالمي لاڳاپا
سوال جي نشاني
سوال جي نشاني __(؟) __(Question Mark):
ھيءَ نشاني سواليھ جملي جي اخر ۾ لکندي اھي، پر اھو سوال سڌو يا direct ھئڻ گھرجي. Indirect speech ۾ اھا نشاني ڪا نھ لکندي. مثال: احمد پڇيو، ”ارشد ڪيڏانھن ويو اھي؟“ اھڙا سوال جيڪي جملي ۾ فاعل جي جاءِ وٺن. انھن ۾ سواليھ نشان بابت سڀ ڪو سمجھي ٿو.اھڙا سواليھ جملا جيڪي ڏسڻ ۾ تھ سوال اچن. پر ھجن درخواست واري مفھوم جا، انھن ۾ بھ سوال جي نشاني ڪانھ لکندي بلڪھ اتي عجب جي نشاني لکندي. مثال: ڇا توھان مھرباني ڪري منھنجو ڪتاب جلدي واپس ڪندا! اخبارن ۾ اھڙي ڪا خبر، ۽ ڪتابن ۾ اھڙا ڪي تفصيل ۽ انگ اکر ڏيڻا ھجن، جن جي باري ۾ پڪ نھ ھجي، تھ پوءِ انھن جي سامھون ڏنگين ۾ سوال جي نشاني ڏبي اھي.مثال: حڪومت ڪوٽا سسٽم اڳيان ويھھ سال وڌيڪ جاري رکڻ جو ڳيصلو ڪري ڇڏيو (؟) امريڪا جي ريڊ انڊين کي 1921ع (؟) ۾ حق مليا. جڏهن ڪنهن کان سوال ڪيو وڃي ٿو ته انهيءَ سوال ظاهر ڪرڻ لاءِ لکت ۾ سوال جي نشاني ۽ ڳالهائڻ وقت جملي ۾ آخرين لفظن تي زور ڏنو وڃي ٿو. هي منهنجو ڪتاب آهي؟ ڇوڪر جو نالو ڇا آهي؟ ڪيڏانهن وڃي رهيو آهين؟ جملي ۾ سوال جي نشاني نه ڏني ويئي ته جملو بياني ٿي پوندو ۽ جملي جو مطلب غلط ٿي پوندو. هي منهنجو ڪتاب آهي. هن جملي مان يقيني حالت جو به اظهار ٿي سگهي ٿو ته حقيقت ۾ هي ڪتاب منهنجو آهي. پر سوال جي نشاني ڏيڻ سان اهو ظاهر ٿيندو ته هي ڪتاب منهنجو آهي يا نه.
سوال جي نشاني ۽ ليڪ
Question Mark & Dash
جملي کي هي نشاني وڌيڪ زوردار ثابت ڪرڻ لاءِ يا احتياط طور ڪم آندي ويندي آهي.
هڪ کان وڌيڪ سوال جون نشانيون
[؟ ؟ ؟] Plural Queries
ڪنهن سوال کي وڌيڪ معلوماتي يا سوال ۾ وڌيڪ شدت ظاهر ڪرڻ لاءِ، هڪ کان وڌيڪ سوال جون نشانيون ڏنيون وينديون آهن. هي نشانيون عام طور افسانوي ادب ۾ استعمال ڪيون وينديون آهن. پر ادبي تحقيق ۾ ڪم نه اينديون آهن.
ڏنگين ۾ سوال جي نشاني
[ (؟) ] Bracked Question Mark هي نشاني افسانوي توڙي ادبي لکيت ۾ استعمال ڪئي وڃي ٿي ۽ هن جو مقصد هوندو آهي، ڪنهن ڳالهه کي سوالي بنائڻ يا ڪنهن سوال کي ڳجهو ڏيکارڻ، يعني ظاهر ۾ اهو سوال نه هجي، پر باطني طور اهو سوال ظاهر ڪيو وڃي، يا ڪنهن ڳالهه ۾ شڪ هجي ۽ انهيءَ جي مڪمل معلومات نه هجي ۽ ڪڏهن هي نشاني ٽوڪ طور به ڪم آندي وڃي ٿي.
ڳوٺ سونو کٽي
ڳوٺ سونو کٽي شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ بڊي جي ڏکڻ ۾ تقريبن ٽن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.
زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو
سوشلزم
سوشلزم __(Socialism):سوشلزم يا سماجواد جو سائنسي تصور اُن وقت اُڀريو، جڏهن صنعت جو آغاز ٿيو. صنعت سرماياداري نظام کي جنم ڏنو، جنهن ۾ وڏا جديد ڪارخانا قائم ٿيا ۽ محنت اجتماعي شڪل اختيار ڪري ورتي. پورهيت طبقي ۾ بہ جدت آئي ۽ پرولتاري جي صورت ۾ هڪ اهڙي پورهيت جو جنم ٿيو، جنهن وٽ ڪا به ملڪيت نہ هئي ۽ هو فقط پنهنجي قوت محنت وڪڻي رهيو هو. صنعتي نظام ۾ پوءِ جديد سائنسي ۽ فني انقلاب پورهيت کان هر قِسم جو اوزار کسي ورتو ۽ محنت اجتماعي ٿي وئي. ڪارل مارڪس ۽ فريڊرڪ اينگلس ۱۸۴۸ع ۾ ڪميونسٽ مينيفسٽو لکي سوشلزم جو خاڪو پيش ڪيو. هنن اهو چيو تہ هاڻي جڏهن محنت اجتماعي ٿي چڪي آهي، تڏهن اهو ضروري ٿي ويو آهي تہ اُن محنت جو ڦل بہ اجتماعي طور کنيو وڃي، وڏن سرمائيدارن جو خاتمو ڪري محنت جي مالڪي سموري سماج کي ڏني وڃي، اهڙي نظام کي سوشلزم چيو وڃي ٿو.
بيرنگ بادشاهه
سيد محمد اسماعيل المعروف ”بيرنگ بادشاهه“ ولد سيد غلام شاهه سن 1901ع ۾ ڳوٺ آرائين لڳ مدئجي، ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو.
پڙهائي
”بيرنگ بادشاھ“ (Bairing Baadshaah) سنڌي تعليم پنهنجي ڳوٺ واري اسڪول ۾ ورتي. عربي ۽ فارسي ڳوٺ جندو ديري ۽ عرضي ڀٽي جي ديني مدرسن ۾ پڙهيو. روحاني فيض سائين سدمان شاهه (تارڪ) رضوي، درگاهه ڦلپوٽه لڳ ماهوٽا کان حاصل ڪيائين. جنهن کيس ”بيرنگ“ جو خطاب بخشيو. زندگيءَ جو ڪافي عرصو اتي رياضت ۽ مرشد جي خدمت ۾ گذاريائين.
شاعري
”بيرنگ بادشاهه“ صوفياڻو ڪلام چيو آهي، هن پنهنجي شاعريءَ ۾ بيرنگ لقب سان گڏ ”راز“ ۽ ”ڪٿي ڪٿي ”اسماعيل“ به استعمال ڪيو آهي. سندس ڪلام جو ڳٽڪو قلمي صورت ۾ موجود آهي. جيڪو سندس ئي هٿن جو لکيل آهي. سندس اکر ڏاڍا سهڻا هوندا هئا. سندس اهو قول مشهور آهي ته ”موت جي ياد قلب جو زنده رهڻ آهي“.
راڳ
بيرنگ بادشاهه راڳ جو شوقين هوندو هو. سڄي رات جاڳي جاڳي ويراڳ ۾ گذاريندو هو. نيم ڪلاسيڪي موسيقيءَ جو ماهر هو. يڪتارو ۽ طبلو وڄائڻ جي سٺي ڄاڻ رکندو هو. ڪيڙا گيڙو رتا ۽ مٿي تي تاج وانگر ڊگھو ٽوپ پائيندو هو. هٿ ۾ بيراڳڻ يا ڪندري کڻندو هو. جنهن ۾ ڳاڙهو علم ٻڌل هوندو هو. هن ڪڏهن به ڪو مريد نه ڪيو. پر پوءِ به سندس طالبن جو وڏو انگَ هو. پاڻ 11 نومبر 1944ع تي لاڏاڻو ڪري ويو. سندس آخري آرامگاهه ڳوٺ آرائين تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ آهي.
نموني طور سندس هڪ بيت هيٺ ڏجي ٿو: <font color="#0000E0"> ڪڍ بندياڻي بند مان ته ماڳ وڃان موٽي، وڃـي ويـــڙهـن وچ ۾ ڳــنڌيـان چـوٽـي، نيت نه رک کوٽي ڪڍ بندياڻي بند مان.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:شاعري زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌ
سائنس ۽ فلسفو
ڇا فلسفو واقعي بيٺل ۽ بي حرڪت آهي؟ نظر ائين اچي ٿو ڄڻڪ سائنس سدائين اڳتي قدم وڌائي ٿي ۽ فلسفو سدائين هارَ کائيندو رهي ٿو. ائين ان ڪري لڳي ٿو جو فلسفو ڏکين ۽ جوکائتن موضوعن ۽ سوالن کي هٿ ۾ کڻي ٿو ۽ اهڙن مسئلن ۾ پاڻ کي وجهي ٿو، جيڪي سائنس واري طريقي سان حل ٿي نه ٿا سگهن. جيئن، نيڪي ۽ بدي، حسن ۽ بدصورتي، جبر ۽ اختيار، زندگيءَ ۽ موت جا مسئلا وغيره.
انساني جاچ جوچ جي ميدان مان اسان کي جيڪو علم حاصل ٿئي، جنهن کي اسين صحيح قاعدن ۽ قانونن ۾ پيش ڪري سگهون، تڏهن ان علم کي اسين سائنس چئون ٿا. سائنس جي شروعات فلسفي سان ٿئي ٿي، ۽ ان جي انتها فن آهي. هر ڪا سائنس ڪنهن نه ڪنهن اندازي سان شروع ٿئي ۽ پوءِ آهستي آهستي صحيح علم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿئي ٿي. فلسفو (مابعدالطبعيات ۾) اڻ ڄاتل حقيقت جي اڻ چٽي ۽ غير واضح ڄاڻ ۽ حقيقت جي تشريح ڪري ٿو.
سائنس ڪائنات کي تجرباتي انداز ۾ بيان ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، ۽ فلسفو ان جي وضاحت پيش ڪرڻ جي دعويٰ ڪري ٿو. سائنس پوريءَ شيءِ کي حصن ۾ ورهائڻ، جسم کي جدا جدا عضون ۾ ورهائڻ ۽ اڻ ڄاتل شيءِ کي ڄاڻ جي دائري ۾ آڻن چاهي ٿي. سائنس شين جي اصلي قدرن يا سندن آدرشي امڪانن جي باري ۾ ڪابه ڳولها نٿي ڪري، ۽ نڪي سندن جامع ۽ آخري مطلب پروڙڻ جي ڪوشش ٿي ڪري. هڪ سائنسدان فطرت وانگر غير جانبدار آهي. ان جي ابتڙ، هڪ فلسفي ڪنهن شيءِ جي رڳو بيان ڪرڻ تي راضي نه ٿو رهي. پر ڏيکارڻ چاهي ٿو ته ان جو انسان جي مجموعي تجربي سان ڪهڙو لاڳاپو آهي ۽ ان طريقي سان ان شيءِ جي اصلوڪي مطلب کي ڪٿڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. هو شين ۽ حقيقتن کي ان ارادي سان گڏي ٿو ۽ ترتيب ڏئي ٿو، ته جيئن سندن منظم ۽ گڏيل سمجھاڻي ڏيئي سگهي.
زمرو:سائنس زمرو:فلسفو
مولانا منصور انصاري
مولانا منصور انصاري (Muhammad Mian Mansoor Ansari) سن 1883ء ۾ ڀارت جي صوبي اترپرديش جي ضلعي سهارنپور ۾ انبيٽا گادو نالي ڳوٺ ۾ پيداٿيو۔علامه مولانا ابوالحامد محمد بن عبداللہ منصور انصاريءَ دارالعلوم ديوبند ۾ تعليم حاصل ڪئي۔ سندن تربيت دارالعلوم ديوبند جي باني مولانا محمد قاسم نانوتوي جي گهر ۾ ٿي۔
حوالا
زمرو:1884ع جون پيدائشون زمرو:1884ء ۾ پيدائش زمرو:1946ع جون فوتگيون زمرو:1946ء ۾ وفات زمرو:دارالعلوم ديوبند زمرو:ديوبندي علماء زمرو:ريشمي رومال تحريڪ زمرو:شخصيتون زمرو:علماء علوم اسلاميه زمرو:ڀارتي مسلم شخصيتون زمرو:ڀارتي مسلمان
قومي رياست
قومي رياست (Nation state) ان رياست کي چئبو آهي جنهن ۾ عوام جي اُمنگن جي مطابق فيصلا ڪيا ويندا آهن ۽ حڪومتون پڻ عوام جي خواهش جي مُطابق بڻجنديون آهن. قومي رياست (Qoumi riyaasat) يا نيشن اسٽيٽ (Nation State) هڪ بااختيار ۽ خودمختيار سياسي ايڪو آهي، جنهن کي رياستي ۽ جاگرافيائي وجود هجي، ان کي ’قومي رياست‘ سڏيو ويندو آهي. قوم کي رڳو ثقافتي يا نسلي وجود هوندو آهي، پر ’قومي رياست‘ مطابق ڪو به خاص علائقو ٻنهي، يعني جاگرافيائي ۽ سياسي (توڙي ثقافتي ) لحاظ کان بااختيار ۽ فيصلن ڪرڻ ۾ آزاد آهي. جديد قومي رياست جو بنياد ٽن اصولن آجپي (Sovereignty)، علاقائي ڳانڍاپو (Territorial Integrity) ۽ قانوني برابري (Legal Equality) تي بيٺل آهي. ’آجپي‘ ذريعي ڪنهن به رياست جا قانون جوڙيندڙ ادارا ۽ حڪومت قانون/پاليسيون جوڙڻ ۽ انهن کي لاڳو ڪرائڻ ۾ آزاد هوندا آهن ، مٿن ڪنهن به قسم جو ٻاهريون دٻاءُ نه هوندو آهي. ’علائقائي ڳانڍاپي‘ مطابق ڪنهن به ٻاهرين قوت کي اها اجازت نه هوندي، ته اها ڪنهن به قومي رياست جي علائقي تي طاقت جي زور تي قبضو ڪري ڇڏي. منجهانئن ڪن رياستن ۾ ڪا اڻبڻت هجڻ جي صورت ۾ سڀ معاملا سفارتڪاريءَ ۽ مذاڪرات ذريعي حل ڪيا ويندا. جڏهن ته’قانوني برابريءَ‘ ذريعي دنيا جي ننڍين توڙي وڏين قومن جي حيثيت هڪ جيتري هوندي ۽ عالمي برادريءَ ۾ سندن حقن کي علائقي ، آباديءَ، فوجي سگهه ، معاشي وڏائيءَ ۽ ذريعن وغيره جي بنياد تي طئي نه ڪيو ويندو. ’قومي رياست‘ جي ابتدا ’ويسٽفيليائي معاهدي‘ (1648ع) سان ٿئي ٿي ، جڏهن يورپ جي حاڪمن هڪٻئي جي رياستي سرحدن جو قيام عمل ۾ آند ۽ رياستي معاملن ۾ پوپ يا رومي بادشاهن جي مداخلت کي رد ڪري ڇڏيو. ان کان سواءِ يورپي حاڪمن اهو به طئي ڪيو ته مستقبل ۾ سڀ اختيار رياست ۽ ان جي حاڪمن کي حاصل هوندا ۽ اهي قومي وسيلن ۽ آباديءَ کي ملڪي مفادن موجب استعمال ڪري سگهندا. ان تسلسل ۾ ’قومپرستيءَ‘ جو جذبو جوان ٿيو ۽ ان رياستي سرشتي کي قومي مفادن سان اڃا وڌيڪ سلهاڙي ڇڏيو.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:قوم پرستي زمرو:سياسيات اصطلاح زمرو:رياست
سوفسطائي
سوفسطائي (Sophist) قديم يوناني رياستن ۾ جڏهن شهري آزاديءَ جو شعور وجود ۾ آيو ۽ قومي، سياسي ۽ انتظامي معاملن ۾ شهرين جي شموليت جو خيال ڪيو ويو، تڏهن عالمن جو هڪ اهڙو گروھ پيدا ٿيو، جيڪي مناسب معاوضي تي سياست، مدنيت، فن تقرير اصول بلاغت، منجهيل معاملن تي سکيا ڏيندا هئا. اهڙن پگهاردار عالمن کي سوفسطائي چيو ويندو هو.
ڳوٺ عبدالرحيم جيھو
ڳوٺ عبدالرحيم جيھو شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ ڊکڻ شھر جي اتر ۾ 3 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.
زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو
نياءُ
نياءُ (Niyaau)، انصاف يا جسٽس (Justice) هڪ تصور آهي، جيڪو اصولن، قانون، عقليت ، اخلاقيات ، مذهب ،فطري قانون ۽ نيڪيءَ وغيره وارن نُڪتن تي بيٺل آهي. عالمي سياست ۾ هن اصطلاح جو عام مطلب اُهي اعليٰ ۽ اُتم اخلاقي معيار آهن، جيڪي ڪنهن به روايتي قانون کان الڳ هوندي به، هر رياست منجهه حقن ۽ فرضن جي ضابطي کي ٿيڻ جوڳو ٺاهين ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ انصاف جي تصور جي ِِگھُرج عالمي ذريعن، ورثن يا دولت جي مُناسب ورهاڱي ۽ رياستي يا اداراتي تڪرارن جي نبيري مهل پئجي سگهي ٿي. عالمي لاڳاپن ۾ اڄڪلهه انصاف ”طاقتور لاءِ هجڻ“ واري صورتحال کي ڏسندي، انصاف جي ڪائناتي انداز ۾ موجودگيءَ جي ڏاڍي گھُرج محسوس ٿئي ٿي. هن موقف جا حامي ٽيڪنالاجيءَ جي حدبندين کان مٿانهين حاصلات ۽ رياستن جي هڪٻئي مٿان وڌندڙ دارومدار کي ڳڻيندي، انصاف جي وسيع معنا تي زور ڏين ٿا. ”نياءَ“ جي تصور بابت انگريز مُفڪر هابس جي پوئلڳن، حقيت پسندن ۽ تصوريت پسندن وچ ۾ ڪيترن قسمن جا اختلاف ڏٺا ويا آهن، تنهنڪري هن اصطلاح بابت ڪا خاص وضاحت ڏيڻ جوڳي ڪونهي.
حوالا
زمرو:سماج زمرو:انصاف
عثماني خلافت
خلافت عثمانيه سلطنت عثمانيه جي عثماني خاندان کي مصر جي خلافت مملوڪ کان هي ذميداري وراثت ۾ ملي۔ عثماني ترقي پذير مدت جي دوران سلطان محمد فاتح خلافت جي دعويٰ ڪئي۔ انجي پوٽي سليم پهريون جون فتحون اسلامي مقدس زمينن تائين وسيع ٿي ويون ۽ هو عثماني خلافت جي علم بردار بڻجي ويو ۔
خلافت عثمانيه (۱۵۱۷ء - ۱۹۲۴ء)
thumb|خلافت عثمانيه (1683)
1084ع
ڊسمبر
زمرو:1084ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
پاڪستان جو معياري وقت
thumb|300px|2011 ۾ دنيا جو معياري علائقائي وقت.
وڌيڪ ڏسو
پاڪستان  علائقائي زمرو:ايشيا ۾ وقت
سونھن
سونهن _(Beauty):
امير سلطان محمد جو مقبرو
امير سلطان محمد جي مقبري جي اڏاوت ١٥٥٦ع ڌاري ٿي آهي. -امير سلطان محمد جو مقبرو-، سلطان ابراھيم جي مقبري لڳ ۽ عبدلله شاهه -اصحابي- جي ڏکڻ ۾ مڪليءَ واري شاهي قبرستان ۾ آهي. مھاڙيءَ ۾ پٿرائون دروازو اٿس، جنھن تي پھچڻ لاءِ ٽي ڏاڪا تعمير ٿيل آھن. دروازي سان ٻنھي پاسي ڄاريدار دريون آھن. ٿلھي تي ٺھيل ھيءَ اڏاوت سڄي پيلي -پٿر- جي آھي. احاطي ۾ اندر ٽي قبرون آھن، -جن- مان ھڪ، جنھن کي وڏو -تاج- لڳل آھي، اھا -امير- سلطان جي قبر آھي. عربيءَ ۾ لکت موجود اٿس، جنھن ۾ اڏاوت جو سال ٩٦٣ هه لکيل آھي. مقبري کي ٿلھي کان مٿي چوڌاري پٿرائون واڌو وڙو چوڦير ڏنل آھي. ڇت ڪانه اٿس.
سمندري
سمندري :  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي فيصل آباد جو ھڪ شھر ۽ سمندري تحصيل جو صدر مقام آهي  ۽ فيصل آباد کان 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي سمنڊ جي سطح کان 168 ميٽرن جي بلندي تي واقع آھي. گوجرا ان کان 30 ڪلوميٽر ۽ تاندليانوالا 15 ڪلوميٽر پري آهي. ھن شھر جو بنياد 1887 ۾ چڪ نمبر 533 جي بي جي نالي سان پيو. بعد ۾ اتي ٽن مندرن جي ڪري ان جو نالو سھ مندري پئجي ويو. سھ جي فارسي ٻولي ۾ معنيَ آھي ٽي ۽ مندر سنسڪرت ٻولي جو لفظ آهي. ھتي ڪافي سک ۽ ھندو آبادي رھندڙ ھئي جيڪا 1947 جي ورھاڱي جي ڪري لڏي وئي. سھ مندري نالو اڳتي ھلي سمندري ٿي ويو. ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ 37300 آهي. ھن شھر جي آبادي پنجابي ٻولي ڳالهائيندڙ آهي ۽ اردو پڻ ڳالھائي وڃي ٿي. ڪپور خاندان جو باني اداڪار ۽ راج ڪپور جو پيءُ پرٿوي راج ھن شھر سان تعلق رکندڙ ھيو.
سنڌو لکت
سنڌو لکت (Indus script)، نشانين جو مجموعو آهي، جيڪا سنڌو تهذيب جي ماڻهن، ڪوٽڏجي ۽ هڙاپا واري دور ۾ 3500 کان 1900 قبل مسيح ۾ جوڙي هئي. جن مُهرن تي اها لکت لکيل آهي اهي بيحد ننڍا آهن، ان لاءِ اهو چوڻ مشڪل آهي ته اهي نشانيون لکت سرشتو آهي يا نه، ڪيترن ئي ڪوشش باجود ان لکت کي ڪير پڙهي نه سگھيو آهي، تنهن باوجود ان تي ڪوششون هلندڙ آهن. سنڌو لکت سان ميل کائيندڙ ٻي ڪا به لکت اڃان تائين موجود ناهي نه ئي ڪا گھڻ لساني مُهر موجود آهي، جنهن جي ذريعي لکت کي پڙهڻ جي ڪوشش ڪجي. لکت ۾ ڪجهه تبديلون آهن، جن جي باري ۾ خيال ڪيو وڃي ٿو ته مختلف جڳهن تي لکت ڪجهه تبديل ٿيندڙ هئي.
ڪجه عالم، جي.آر هنٽر، ايس. آر. رائو، جوهان نيوبيري، ڪرشنا رائو ۽ سڀاش ڪاڪ جي دليل مطابق سنڌو لکت، برھمي رسم الخط سان ملندڙ جهلندڙ آهي. پر ٻيا ماهر جيئن ايراوٿم مهاديون، ڪامل زوئليبيل، آسڪو پارپولا جي مطابق سنڌو لکت دراوڙي ٻولين جي نسل مان آهي. ريمنڊ الچين مسلسل ان خيال جو حامي آهي ته ڀل ڪيترن جي خيال مطابق برھمي مٿان، آرامي لکت جو اثر هجي، پر برهمڻي لکت مٿان ڪجه سنڌو لکت جو اثر پڻ آهي.
مجموعا
thumb|مُهرن جو مجموعو هن لکت جون نشانيون، شروعاتي هڙاپا ۽ سنڌو تهذيت مان مليون، جنهن جي باري ۾ اندازو آهي ته 35 سو قبل مسيح جون آهن. پُختي هڙاپا وارو دور، 2600 قبل مسيح کان 1900 قبل مسيح ۾ سنڌو لکت جون نشانيون سڌن ۽ چوڪنڊن مُهرن، اوزارن ۽ ٿانون ۾ لڌيون ويون. اهي نشانيون ڪيترن ئي قسمن سان لکيل آهن، جيئن نقش ٿيل، گھڙيل وغيره، لکت پڻ ڪيترن ئي قسمن جي شين ذريعي ڪيل آهي، جيئن پٿر، هڏن، ٽامي، چاندي ۽ سون وغيره سان. اڪثر جانور، ڍڳن، هاٿين، گينڊن، مينهنن ۽ ڏندڪٿائي يونيڪارن جون نشايون اکرن سان گڏ ڏنل آهن جيئن اڻپڙهيل ماڻهو سمجهي سگھن ته اها مُهر اصل ڪٿي جي آهي.
هڙاپا جو آخري دور
1900 قبل مسيح کان پوءِ، هڙاپا جي پُختي دور جي آخر ۾، نشانين جو باترتيب استعمال ختم ٿي ويو. 1100 قبل مسيح ۾، هڙاپا ۾ نشانين جي ڪجهه استعمال جون شاهديون ملن ٿيون، اهو دور هندوستان ۾ لوهه واري دور جي شروعات هو. گجرات جي بيت دورڪا سمنڊ ڪناري کوٽائي مان پراڻي سنڌو تهذيب جون نشانيون مليون آهن، جنهن ۾ هڪ ٽن مٿن وارو جانور، مٽي جي ٿانءُ تي چٽيل نشانيون جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته اهي آڳاٽي هڙاپا جي لکت آهي، اتان هٿ آيل ٿانءُ 1528 قبل مسيح جا آهن، ان لاءِ اهو دليل ڏنو وڃي پيو ته آڳاٽي هڙاپا جي ٻولي 1500 قبل مسيح تائين جاري هئي.
خصوصيتون
اکر گھڻي ڀاڳي تصويري صورت ۾ آهن ۽ ڪجهه خيالي نشانيون پڻ آهن. لکت گھڻي ڀاڱي ساڄي کان کاٻي طرف لکيل آهي، ڇو ته ڪيترن ئي جاين تي اکر کاٻي پاسي گھٽ وڌ ٿيل آهن، ان لاءِ سمجهيو وڃي ٿو ته لکڻي ساڄي پاسي ٿيندي هئي ۽ جاءِ نه بچڻ جي صورت ۾ کاپي پاسي جڳهه ڇڏي ڏبي هئي. نشانين جو تعداد 400 آهي، اهو لکڻي لاءِ تمام گھڻيون نشانيون آهن، ان لاءِ هن ٻولي کي لوگو گرام تصور ڪيو وڃي ٿو.
ڀاڃ متعلق سوال
thumb|هندوستان جي ميوزم ۾ رکيل، سنڌو تهذيب مان مليل هڪ سڱي (يونيڪارن) جي نشاني مائيڪل وٽزل ۽اسٽيوو فارمر جي مطابق سنڌو جي ڪا لکت ناهي، پر اهي صرف خاندانن، خدائن، قبيلن ۽ مذهبي نشانيون آهن. 2004ع جي هڪ مضمون ۾ فارمر، سپروٽ ۽ وٽزل سنڌو لکت متعلق ڪيترائي دليل پيش ڪيا ته هي ڪا لکت سرشتو ناهي. هنن ڄاڻيو ته ڪي به اکر لکت ۾ ٻيهر استعمال نٿا ٿين، جيئن عام ٻولين ۾ ٿين ٿا.
آسڪو پارپولا، فارمر، سپروٽ ۽ وٽزل جي ٿيسزز جو 2005ع ۾ جائزو وٺندي چيو ته اهي دليل تمام ڪمزور آهن. هن چيني ٻولي جي ڪيترن ئي اکرن (نشانين) جي باري ۾ ٻڌايو جيڪي تمام ٿوري مقدار ۾ استعمال ٿين ٿا. هن دليل کي رد ڪندي اهو چيو ته جيئن ته مُهر تمام ننڍا آهن ان ۾ اکرن جو ورجاءُ ممڪن ناهي.
2009ع جي هڪ تحقيقي لکڻي ۾ راجيش پي. اين. رائو، ايراوٿم مهاديون ۽ ٻين سائنس جرنل ۾ لکيو، جنهن ۾ هنن ان خيال کي رد ڪيو ته سنڌو لکت، لکت جو سرشتو ناهي، هن لکڻي جو تت هو ته سنڌو لکت سميري لکت جيان لوگو گرام يا رگويد جي سنسڪرت سان ملندڙ لکت آهي. تنهن هوندي هنن محتاط ٿي اها دعوا نه ڪئي ته ٻين ٻولين سان ملڻ جي باوجود هي لکت لکڻي سرشتو آهي يا نه. جواب ۾ سپروٽ ان ڳالهه تي زور ڏنو ته ايراوٿم مهاديون ۽ ٻين جي لکڻي ۾ اسان جي موقف کي درست سمجهي جواب نه ڏنو ويو، سندس خيال موجب ان لکڻين ۾ نظرياتي کوٽ هئي. سپروٽ چيو ته راجيش پي. اين. رائو، ايراوٿم مهاديون ۽ ٻين جي ماڊل کي جيڪڏهن ميسوپوٽيميا جي مذهبي نشانن جيڪي لکت وارو سرشتو ناهي، ان سان لاڳو ڪجي ته نتيجو سنڌولکت جهڙو ايندو. ايراوٿم مهاديون ۽ سپروٽ جا هڪ ٻي کي جواب 2010ع ۾ ڇپيا.
ڀاڃ جون ڪوششون
سنڌو لکت جي ڀاڃ بابت ڪيتريون ئي دعوائون ڪيون ويون، پر انهن تي سڀ عالم متفق ناهن. هيٺ ڏنل مسئلا لکت جي ڀاڃ ۾ وڏيون رڪاوٽون تصور ڪيون وينديون آهن: هي موضوع ڪيترن ئي ماهر تحقيقدانن ۾ مشهور آهي، ۽ ڀاڃ جون ڪيتريون ئي دعوائون پڻ ڪيون ويون آهن.
دراوڙي مفروضو
روسي عالم يوري نوروزوف ڪمپيوٽر ذريعي جائزو وٺي تجويز ڪيو ته سمجهه نه ايندڙ لکت دراوڙي ٻولين ۾ مان آهي. اها تجويز هينري هيرس جي ڪم جي پيروري هئي،جيڪو پڻ ان خيال جو هو ته سنڌو لکت دراوڙي ٻولين مان هڪ آهي.
ايراوٿم مهاديون، جيڪو پڻ دروڙي مفروضي جو حامي آهي، ان مطابق ”اميد آهي ته اسان دواڙي، هڙاپن ۽ ڏکڻ انڊيا جي دراوڙي ٻولين جو هڪ ٻي سان ڳانڍاپو ڳولي وٺنداسين. اهو هڪ مفروضو آهي [...] پر مونکي يقين ناهي ته آئون سنڌو لکت کي سمجهي سگهندس ۽ مونکي ان تي افسوس به ناهي“. مهاديون جي مطابق، تامل ناڊو جي علائقي ميئيلاڊوٿورائي مان ملندڙ هڪ پٿر ۾ اهي ئي نشانيون آهن جيڪي سنڌو لکت ۾ آهن. هن جي مطابق هڙاپا جي پڇاڙي ۽ ڏکڻ هندوستان ۾ هڪ ئي ٻولي رائج هئي. مئي 2017ع ۾ ٽامل ناڊو مان ملندڙ ڀانءُ جن ۾ تير جا نشان هئا، انهن کي موهن جي ڌڙي مان مليل ساڳي قسم جي نشانين جي يادگيري قرار ڏنو وڃي ٿو.
سنسڪرتي مفروضو
ايس. آر. رائو سنڌو لکت جي ڀاڃ جو دعويدار آهي، هن لکت کي فونيقي لپي سان ڀيٽائي ۽ مختلف نشانين کي آواز پڻ ڏنا. هن جي ڀاڃ جو نتيجو سنسڪرت جيان آهن. ان ڀاڃ ۾ انگن جا آواز سنسڪرت ايڪا، ترا، چاتوس، پانتا، هاپتا/سپتا، داسا، داوداسا، ساتا (1، 3، 4، 5، 10، 12، 100) جهڙا آهن. هن جي مطابق نشانين جي بناوٽ فونيڪي اکرن جي بناوٽ جهڙي آهي. فونيڪي لکت هراپا جي لکت مان ارتقا ڪئي آهي، هي ان دعوا جي پڻ نفي آهي جنهن موجب فونيڪي لکت سينائي لکت مان نڪتل آهي.
سنڌو ۽ برھمي لکت ۾ ڳانڊاپي تي ڪيترائي ماهر متفق آهن. ٻنهي لکتن جون ڪيتريون ئي نشانيون هڪ جهڙيون آهن. گريگوري پاسل پنهنجي ڪتاب (Indus Age: The Writing System) ۾ تجويز ڏني ته سڀاش ڪاڪ جو اهو خيال درست آهي ته سنڌو لکت جون برھمي سان هڪجهڙايون آهن.
متفرق مفروضا
سنڌو لکت بابت ڪيترائي مفروضا موجود آهن، انهن مان هڪ مفروضو اهو آهي ته هي لکت انڊو-آريائي ٻولين سان تعلق رکي ٿي، پر ان مفروضي سان ڪيترائي مسئلا آهن. جيئن هندوستاني-يورپي تهذيب سان تعلق رکندڙ ماڻهو حجرت پسند هئا ۽ انهن جي حجرت ۾ گھوڙن جو وڏو ڪردار هو، پر ننڍي کنڊ ۾ 2000 قبل مسيع کان پهرين ڪنهن به مُهر تي گھوڙي جو نشان نه مليو، ان لاءِ چيو ويندو آهي ته اها لکت آريائي نه آهي، پر انهن کان اڳ جي آهي.
ٻي مفروضي موجب، سنڌو لکت جو تعلق منڊا ٻولين جي خاندان مان آهي. ٻولين جو اهو خاندان اوڀرندي هندوستان ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ڳالهائي ويندي آهي. پر هن مفروضي سان پڻ اهو مسئلو آهي ته جيڪي لفظ منڊا ٻولي ۾ آهن انهن ۾ سنڌو لکت يا هڙاپا جو ڪو عڪس نظر نٿو اچي.
عالمن سنڌو نشانين کي قديم فارس جي ٻولي ايلامي سان ڀيٽين ٿا، ڇو ته ٻئي ٻوليون هڪ ٻي سان هم عصر آهن. علمن کي ايلامي ٻولي هڪ گھڻ لساني مجسمي مان ملي جيڪو فرانس جي لوف ميوزم ۾ رکيل آهي. ان مجسمي ۾ هڪ ڄاتل ٻولي اڪدي ۾ لکيل اکر آهن ٻيو ايلامي ۾. هن قديم ٻولي کي سنڌو لکت سان ڀيٽائڻ سان ڪيتريون ئي هڪجهڙايون مليون آهن.
ڍولاويرا مان مليل بورڊ ڊگھو آهي، جنهن جي لکڻي ۾ هڪ نشاني جو چار دفعا ورجاءُ ٿيو آهي، نشانين جي ورجاءُ سبب ماهر ان نتيجي تي پهتل آهن، ته سنڌو جون نشانيون اصل ۾ لکت سرشتو آهي.
انڪوڊنگ
سنڌو لکت کي آئي ايس او 15924 جو معياري ڪوڊ Inds جاري ڪيو ويو آهي. لکت کي يونيڪوڊ جي گھڻ لساني ضمني ٻولين ۾ داخل ڪرڻ لاءِ 1999ع ۾ پيش ڪيو ويو، پر اڃان تائين ان کي قبول نه ڪيو ويو. 2017ع ۾ موهن جو دڙو عالمي ڪانفرنس ۾ سنڌي ٻولي جي ماهرن امر فياض ٻرڙو ۽ شبير ڪنڀار آگاهي ڏني ته سنڌو لکت جي 1839 نشانين لاءِ ڪمپيوٽر اکر (Fonts) جوڙيا ويا آهن.
قرضي رياست
قرضي ملڪ، قرضي قوم يا قرضي رياست يا ڊيٽر نيشن (Debtor nation) مان مراد هڪ اهڙو ملڪ آهي، جنهن جا پرڏيهي ناڻي جا ذخيرا ان رقم کان گهٽ هجن، جيڪا قرض جي صورت ۾ ٻين ملڪن کان حاصل ڪئي هجيس. اهڙي ملڪ جو واپار عدم توازن ۽ معيشيت اڻ جٽادداري جو شڪار هوندي آهي ۽ ملڪي وهنوار هلائڻ لاءِ سدائين ٻين ملڪن آڏو ڪستو جهليو بيٺو هوندو آهي. جڏهن سندس پرڏيهي ناڻي جا ذخيرا صفا گهٽجي ويندا آهن، ته کيس ڏيوالو ڪڍڻو پوندو آهي. ميڪسيڪو جي رياست ان صورتحال مان گذري چڪي آهي، تنهنڪري معاشي طرح ڪنهن به ڏيوالي پذير رياست جي تشبيهه ساڻس ڪئي ويندي آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج
بابين
ڪپڙي سبڻ جي مشين جو هڪ پرزو- ڌاڳي ويڙهڻ لاءِ لوهي رِيل. لوهي رِيل جيڪا بخيي ڏيڻ واري ’نعل‘ ۾ پوندي آهي. اها مشين جي اندرئين حصي ۾ پوندي آهي.
اسلام ۾ موسيٰ
حضرت موسيٰ عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو. زمرو:نبي ۽ رسول
باپراڻي
مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو.
سھرو (لاڏو)
سهرو __(Marriage Song):
1085ع
ڊسمبر
زمرو:1085ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
شعيب عليہ السلام
حضرت شعيب عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو. زمرو:نبي ۽ رسول
چاغي ضلعو
چاغي بلوچستان جو ضلعو ۽ ضلعي هيڊڪواٽر آهي. هي ضلعو پاڪستان جي چئني صوبن ۾ وڏي ۾ وڏو ضلعو آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ 50545 ڪلوميٽر آهي، جڏهن ته 2005ع جي آدمشماري موجب هتان جي آبادي 250000 ماڻهن تي مشتمل آهي.
شهرت
هن ضلعي جي سرحد افغانستان ۽ ايران ملڪن سان لڳي ٿي. هن ضلعي ۾ نوشڪي دالبدن ۽ نوڪنڊي تعلقا آهن. 1998ع ۾ پاڪستان طرفان هن ضلعي ۾ موجود راس ڪوهه جي ٽڪرين ۾ ايٽمي ڌماڪو ڪيو ويو، جنهنڪري هيءُ ضلعو سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي ويو. هن ڌماڪي سبب آمريڪا ۽ يورپ جي ڪيترن ملڪن پاڪستان تي معاشي پابنديون مڙهيون. ان کان اڳ 1985ع ۾ نوشڪي تعلقي کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. چاغي جابلو علائقو آهي.
ائٽمي تجربو
نواز شريف جي حڪومت دوران 28 مئي 1998ع تي هتي’پاڪستان ائٽمڪ انرجي ڪميشن ‘طرفان ائٽمي ڌماڪو ڪيو ويو. ڌماڪي لاءِ هن علائقي کي مشهور سائنسدانن اشفاق احمد، منير احمد ۽ ڊاڪٽر احسان مبارڪ چونڊيو. بروهي، بلوچ ۽ ڪجهه افغان قبيلا هتان جا اصل رهواسي آهن. هتي عرب به آباد رهيا آهن. جنهن جي شاهدي پرگ ۽ زراله شهرن جي آسپاس مقبرن جا تباهه ٿيل آثار ڏين ٿا. گزيٽئر بلوچستان جي ليکڪ موجب: هتي سيد به رهندا هئا، جن کي سنجراڻي بلوچن لوڌي ڪڍيو. نوشڪيءَ جي مشرقي حصي ۾ اوائلي باشندا مانڊئي آباد هئا، جن کانپوءِ رخشان بلوچ هتي سرداري نظام قائم ڪيو، جيئن اڄڪلهه سڄي بلوچستان ۾ آهي.
قبيلا
هتي رهندڙ قبيلن ۾ رخشاني، باديني رخشاني، حمالدني رخشاني، ماندئي، ذگر مينگل، مهه حسني، سنجراڻي، سارات، بزيچ، لانگو، لوهڙي ۽ ڪجهه هندو ذاتيون آباد آهن. هتان جي ماڻهن جو ڌنڌو هارپو زمينداري ۽ واپار آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
سي حرفي
سي حرفي __(Alphabetic Verse):
سي حرفيءَ کي سنڌيءَ ۾ ’ٽيهه اکري‘ به چيو ويندو آهي. سي حرفي، سنڌي، اردو، گجراتي ۽ پنجابي شاعريءَ ۾ وڏي اهميت رکي ٿي. هن ۾ حروف تهجي جي لحاظ کان شعرن جي ترتيب ڏني ويندي آهي ۽ شعرن جو تعداد مقرر نه هوندو آهي. (وڌيڪ ڏسو: ٽيھ اکري).
سينسرشپ
سينسرشپ (Censorship) جو مطلب خبرن ۾ ڇپجندڙ مواد ۽ فلمن وغيره جي اشاعت يا رليز ٿيڻ کان اڳ چڪاس ڪري اخلاقي، فني ۽ ملڪي پاليسيءَ جي مدنظر سڄي مواد يا ان جي ڪن حصن کي پرکي، اشاعت يا رليز ڪرڻ کان روڪڻ آهي. ان سان گڏ ان مان اھا مراد پڻ آھي تہ اهڙو معاشرتي نظم ۽ ضبط جنهن ۾ اخلاقي قدر، ملڪي سالميت، مذهبي پابنديون، قومي تشحص ۽ ديني قدرن جي تحفظ جي لاءِ اديبن ۽ ليکڪن تي حڪومت طرفان مقرر ڪيل حدون لاڳو ڪيون وڃن. .
امير علي شاھ
سيد -امير علي شاهه- ولد سيد نور علي شاهه -تاريخ- پهرين مئي 1947ع تي جيڪب آباد ۾ پيدا ٿيو. پاڻ هڪ ديني عالم، اديب ۽ خطيب آهي. جيڪب -آباد- ۾ مئٽرڪ تائين پڙهيو. همايون شريف واري مدرسي مان درسِ نظاميءَ جي سند حاصل ڪيائين. -جامع مسجد- -بخاري- درگاهه جو گادي نشين به آهي. پنهنجي والد سيد نور علي شاهه جي عرس جو هر سال انتظام ڪندو آهي ۽ -ان- جي زندگيءَ تي هڪ جامع ڪتاب ”انوار نور علي شاهه“ نالي سان لکي 1997ع ۾ شايع ڪرايائين. پاڻ جماعت -اهلِ سنت- و جماعت ضلعي جيڪب -آباد- جو -امير- آهي.
امير شاھ قاسم زمان جي مزار
هي مقبرو تورڪي قبرستان (نصرپور ويجهو) ارغون ترخان دور جو آهي. ميين ونھين جي مقبري کان اٽڪل ھڪ سؤ قدمن تي امير شاهه قاسم جي مزار پيلي پٿر جي، پڪين سرن جي ٿلھي تي ٺھيل آھي ٿلھي تي جملي چار قبرون آھن. ٻه قبرون اتر ۾، ٻه قبرون پيرانديءَ کان. شاهه قاسم جي مزار مٿن کان اوڀر ۾ آھي. خوبصورت نقش نگار ٿيل اٿس. ان جي مٿان آيت الڪرسي چٽيل ۽ ٻيون آيتون اڪريل آھن. انھيءَ قبرن جي ٿلھي جي چوگرد احاطي جي ديوار نڪتل ھئي. جيڪا پوءِ ڊھي وئي. هي ارغون ترخان دور جو مشھور امير ۽ نصرپور جو جاگيردار ھو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
باپوء جا خط
مهاتما گانڌيءَ جي لکيل خطن جو سنڌي ترجمو ڪتابي صورت ۾ 1945ع ۾ ڇپيو. هيءُ ڪتاب اصل ۾ گجراتي ٻوليءَ ۾ ”ٻاپو ناپترو“ جي نالي سان هو، جنهن کي ديپچندر ٻيلاڻيءَ ترجمو ڪيو هو.
1086ع
ڊسمبر
زمرو:1086ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
يحيٰ بن زڪريا
حضرت يحيٰ عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو.
سليمان عليہ السلام
thumb|سلیمان علیہ السلام حضرت سليمان عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو. زمرو:نبي ۽ رسول
اميرخاني قبرستان
هي قبرستان -ترخان- دور جو آهي ۽ مرزا جان بابا جي مقبري کان سڌو اتر- فرلانگ پنڌ تي، مڪليءَ ۾ آهي. ھن وقت اميرخاني ساداتن جو قبرستان تمام زبون حال ۾ آھي. سواءِ چند قبرن جي باقي قبرون ڊھي ويون آھن. اتي ڪيترا شاعر، منصبدار ۽ عالم مدفون آھن.
خاران ضلعو
خاران ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي.
موسم
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
اسماعيل عليہ السلام
مسلمانن جي عقيدي موجب، اسماعيل، الله جو ھڪ نبي ھو.
تفصيل
حضرت اسماعيل -الله- پاڪ جو پيغمبر، حضرت ابراهيم عليه السلام جو فرزند، اڪبر ۽ بنو قريش خاندان جو پڙ ڏاڏو هو. پاڻ 2248 ق. م ڌاري پيدا ٿيو. سندس لقب ”ذبيح -الله-“ هو. بائيبل جي بيان موجب پاڻ -ان- وقت پيدا ٿيو، جڏهن حضرت ابراهيم عليه السلام جي عمر 86 ورهيه هئي ۽ -ان- کي عنعان ۾ پهچندي يارهن سال گذري ويا هئا. پاڻ 13 ورهين جو هو ته بيبي ساره کي حضرت -اسحاق عليه السلام- پيدا ٿيو. حضرت ساره ۽ حضرت هاجره جي اختلافن جي ڪري حضرت ابراهيم بيبي هاجره ۽ حضرت اسماعيل کي وٺي اتي پهتو، -جتي- هن وقت مڪي جو شهر آهي. -ان- وقت حضرت اسماعيل اڃان کير پياڪ هو، جڏهن پنهنجي والده سان گڏ حضرت ابراهيم ڇڏي ويو. ذبح جو واقعو -ان- کان پوءِ جو آهي. پاڻ اڃا ننڍو ئي هو جو حضرت ابراهيم عليه السلام کي فرزند جي قربانيءَ جو حڪم مليو، -ان- بعد حضرت اسماعيل کان راءِ پڇي وئي، پاڻ -الله- تعاليٰ جي رضامنديءَ جو احترام ڪندي، پنهنجي والد محترم کي چيائون ته ائين ئي ڪيو جيئن -الله- تعاليٰ جي رضا آهي. پوءِ حضرت ابراهيم -اکيون- -ٻڌي- حضرت اسماعيل کي ذبح پئي ڪيو ته -الله- تعاليٰ جي طرفان -جبرئيل- عليه السّلام حضرت اسماعيل جي جاءِ تي گھيٽو پيش ڪيو ۽ اهو ذبح ٿيو. -الله- تعاليٰ کي سندس اها قرباني قبول پئي. انهيءَ ڪري ئي حضرت اسماعيل ”ذبيح -الله-“ جي لقب سان ياد ڪيو ويندو آهي. کين حضرت ابراهيم عليه السّلام کانپوءِ نبوت ملي، 137 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائون. کين ٻارهن پٽ ۽ هڪ نياڻيءَ جو اولاد ٿيو. پاڻ واپار به ڪندو هو. کين پنهنجي والده ماجده جي مزار جي ويجھو دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:نبي ۽ رسول
امير بخش امير قريشي
اميربخش قريشي ولد -امام- بخش، شڪارپور ۾ 1906ع ڌاري ڄائو. شاعريءَ جو آغاز 1930ع کان ڪيائين. -امير- قريشي مشهور شاعر ۽ نثر نويس ٿي گذريو آهي. شڪارپور ۾ ئي کيس ادبي ماحول مليو. -ان- ڪري هن 20 سالن جي ڄمار کان شاعري شروع ڪئي ۽ ادبي محفلن ۾ حصو وٺڻ لڳو. خوراڪ کاتي ۾ ملازمت ڪيائين. شاعريءَ ۾ سندس -استاد- سرشار عقيلي هو. پاڻ ”محفلِ احباب“ جو صدر، ”-جمعيت- الشعراءِ“ سنڌ جو جنرل سيڪريٽري ۽ ڪيترن ئي ادبي ادارن جو سرگرم ڪارڪن ٿي رهيو. سندس تصنيفن ۾ ’جهنگل‘ (ناول)، ’-انور-‘ (ناول)، ’بياضِ -امير-‘ (شاعري) ۽ ’شڪوه جواب شڪوه‘ (شاعري) جو ترجمو قابل ذڪر آهن. پر اُهي ڪتاب اڃا شايع نه ٿيا آهن. خوراڪ کاتي ۾ هڪ اعليٰ عهدي -تان- رٽائر ڪري، ڪجهه وقت شڪارپور ۾ سڪونت پذير ٿيو، بعد ۾ ڪراچي منتقل ٿيو. پاڻ نهايت ئي نيڪ ۽ مهمان نواز طبيعت جو مالڪ هو. 1978ع ڌاري وفات ڪيائين.
سيئراگرافي
سيراگرافي __(Cerography):
ميڻ بتيءَ کي رجائي، ڪابه شيءَ لکڻ جي علم کي سيراگرافي چيو ويندو آهي. ان ڏس ۾ خاص طور تي ميڻ سان نقشا تيار ڪيا ويندا آهن. صاف پيپر تي ميڻ کي رجائي نقشو تيار ڪيو ويندو آهي، ۽ بعد ۾ ان کي پڪي لکت لاءِ مارڪر، يا پين استعمال ڪئي ويندي آهي. .
بابيت
بابيت، اوڻيهين صديءَ جي پهرين چوٿائيءَ ۾ ايران ۾ جيڪي تحريڪون پيدا ٿيون، تن ۾ مذهبي ۽ سياسي ردعمل جي لحاظ سان بابي تحريڪ قابل ذڪر سمجهي ويندي آهي.
تاريخ
ان جو باني سيد علي محمد شيرازي ”باب“ هو، جنهن جي دعويٰ هئي ته الله تعاليٰ ساڻس هم ڪلام ٿئي ٿو ۽ ان تي وحي نازل ٿئي ٿي. ”باب“ پنهنجي وفات کان اڳ ميرزا يحيٰ صبح ازل کي پنهنجو خليفو مقرر ڪيو ۽ سڄي جماعت ان جي سرڪردگيءَ ۾ اچي وئي. صبح ازل حڪومت سان الجهڻ نٿي چاهيو، مگر جيڪا باهه ٻري چڪي هئي، سا وسامڻ کان مٿي چڙهي چڪي هئي. حڪومت سان اُن جو ٽڪراءُ ان وقت گهڻو وڌي ويو، جڏهن 28 شوال 1268ھ/ 16 آگسٽ 1852ع تي شاھ ايران تي قاتلاڻو حملو ٿيو ۽ ڏوهارين کي سزائون ڏنيون ويون. شاھ ايران تي بابين جي حملي، تحريڪ کي بدنام ڪري ڇڏيو ۽ حڪومت بابين جي گرفتارين جو سلسلو شروع ڪري ڇڏيو. گرفتار ٿيل بابين کي، جن ۾ ميرزا علي حسن نوري (بهاءُ الله) به شامل هو، هٿڪڙيون پارائي، تهران موڪليو ويو. تحريڪ جو سربراھ صبح ازل ڀڄي بغداد پهتو ۽ بابين بغداد کي تحريڪ جو مرڪز بنايو. انهيءَ دوران صبح ازل ۽ بهاءُ الله ۾ اختلاف پيدا ٿيو، تنهنڪري بابين ۾ فتنو فساد پيدا ٿيو.
خيال
شيخ احمد بن زين الدين الاحسابيءَ جو خيال هو ته تخليق ڪائنات علت غائي آهي ۽ ان جو اصل باعث ٻارهن امام آهن، اُهي مشيت ايزديءَ جا مظهر ۽ الاهي منشا جا ترجمان آهن. الله تعاليٰ جا سڀ ڪم انهن جي وسيلي پورا ٿين ٿا. الله تعاليٰ جي ذات فهم کان بالاتر آهي ۽ اسين ان جو ادراڪ مادي وجود جي ذريعي ئي ڪري سگهون ٿا.
”باب“ پاڻ کي ”شجر حقيقت“ قرار ڏنو هو. هو پاڻ کي ”مؤرد وحي ۽ الهام“ ۽ شريعت جو حامل بہ چوندو هو. هن جي دعويٰ هئي تہ سندس مرتبو (نعوذ بالله) گذريل نبين کان مٿي آهي. بابين جو عقيدو آهي ته ”هزار سالن کان پوءِ شريعت بدلجي وڃي ٿي“. ”باب“ جا اخلاقي فقه متعلق هيٺيان احڪام آهن:
حوالا
زمرو:بابيت
سينگار شاعري
سينگار شاعري
لوڪ شاعريءَ جي لطيف ۽ روماني صنف آهي، ”سينگار“ سنسڪرت زبان جو ”شرنگار“ لفظ مان ورتل آهي. سينگار بيتن جو مضمون عورت جي سورهن سينگارن، ڳهن، ڳٺن ۽ سونهن وغيره جي واکاڻ هجي. سينگار شاعريءَ کي سگهڙن ٻن حصن ۾ ورهايو آهي: (1) صفاتي سينگار (2) مجازي سينگار. هن شاعري ۾ عورت جي سينگار جي تعريف ڪئي ويندي آهي. ان سلسلي ۾ اهي سڀ سينگار، جيڪي عورت ڪندي يا انهن جو ذڪر شاعري ۾ ڪيو ويندو آهي. ان قسم جي سورهن سينگارن جو بيان ڪيو ويندو آهي. انهن سينگار جي بيتن ۾ اهي واسينگ وار، ڳل، ڀرون، بادامي ۽ پيڪاني اکيون، روشن پيشاني، اَمونڪ، لعل لب، سروقد، چابڪ چيلهه جي ڪبڪ رفتاري، ٻانهن جي لوڏ، رنگت ۽ خوش پوشاڪيءَ جو ذڪر سمايل رهي ٿو. .
حوالا
زمرو:شاعري
سيد رشيد احمد شاه
سيد رشيد احمد شاه نوابشاه جي هڪ گھڻورخي شخصيت هئي هڪ وڪيل ، سياستدان ۽ بهترين شاعري جي ڪري شهرت حاصل هئي. رشيد احمد شاه ڊسمبر1918 ع ۾ لکنو ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڪانپور ۽ باقي تعليم لکنوءَ مان حاصل ڪئي. سنه 1942ع ۾ وڪالت جي ڊگري حاصل ڪري لکنوءِ ۾ وڪالت شروع ڪئي. سندس مامو منشي مادي علي علم ادب جو شوق رکندڙ هو. جنهن پنهنجي آخري زندگي جي آخري هفتي ۾ اخبارجو ايڊيٽرت تي ڪم ڪيائين جنهن جي اثر هيٺ سيد رشيد احمد شاه جي شخصيت پروان چڙهي رشيد احمد شاه پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي ته ان وقت سندس والد چٽگام هجرت ڪري ويو هو. پاڪستان بنجڻ بعد سندس والد چٽگام ۾ سڪونتحاصل ڪئي ۽ اتي ئي فوت ٿي ويو.سيدرشيد احمد شاه 1981ع ۾ پنهنجي ڪٽمب سميت چٽگام پهتو. ۽ اتي سياسي ۽ ادبي سرگرميون جاري رکيون جتي هن انجمن مهاجرين ۽ انجمن تعمير ادب قائم ڪيون. سياسي طور تي هي عوامي ليگ جو نائبصدر چونڊيو ويو ۽ پوءِ 1987ع ۾ ڪليمز آفيسر جي عهدي تي مقرر ٿي سکر ۽ نوابشاه پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنائين. هي کاتو 1960ع ۾ ختم ٿيو ته پاڻ نوابشاه ۾ مستقل سڪونت اختيار ڪري وڪالت جو پيشو شروع ڪيائين رشيد احمد شاه هميشه کاٻي ڌر جي سلسلن ۽ پارٽين سان وابسته رهيو. شاگردن واري زماني کان عملي سياست ۾ حصو وٺندو رهيو. جنهن ۾ هي اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو سرگرم ميمبر رهيو. هي مارڪسزم کان متاثر هو ۽ اڪثر مزدور هڙتالن۾ حصو وٺندو هو
باتصوير يوگ آسڻ
هيءُ ڪتاب چيتن آسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 127 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب مولچند وشنداس، ڪوهنور پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1938ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. -ان- ۾ يوگ جا طريقا سمجهايل آهن.
يعقوب عليہ السلام
حضرت يعقوب عليہ السلام الله جو ھڪ نبي ھيو. زمرو:نبي ۽ رسول
شاستر
شاستر __(Shaster)؛
جن ڪتابن جو تعلق هندو ڌرم جي عمومي فلسفي سان هجي، تن کي شاستر چون ٿا، ان فلسفي جون مختلف شاخون آهن، جنهن مان هڪ شاخ کي ’اَستڪ‘ ۽ ٻيءَ کي ’ناستڪ‘ چئجي ٿو. .
صابر آفاقي
صابر آفاقي اردو، فارسي ۽ گوجري ٻولين جو شاعر آهي. پاڻ 1933 ۾ مظفرآباد جي نواحي علائقي ۾ پيدا ٿيو. مظفرآباد يونيورسٽي ۾ فارسي ٻولي جو مدرس رهيو. 1973 میں دانشگاهه ايران کان ادبن فارسي ۾ ڊاڪٽريٽ ڪئي سند حاصل ڪئي. 1974 ۾ ان جو مجموعه ڪلام "گلهائي ڪشمیر" شايع ٿيو.
1087ع
ڊسمبر
زمرو:1087ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
سيد محمد عبدالرشيد فاضل
فاضل 1909 ۾ راجستان ہند ۾ پيدا ٿيو. پوء ڪراچي ۾ لڏي آيو.وفاقي اردو يونيورسٽي ڪراچي ۾ فارسي پڙهائيندا رهيا.ان جا اردو و فارسي ڪليات بنالو "نقوش جاوداني" 1973 ۾ ڪراچي کان شايع ٿيا
نمونو ڪلام فارسي
آنڪه داند لذت آزارها بر نشايد پرسش غمخوارها زنده باش چشم خون افشان من در اسيري ديده ام گلزارها
شارح
شارح __(Interpreter):
شرح لکندڙ، معنيٰ ۽ وضاحت ڪندڙ، مثال طور ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻيءَ کي شاهه لطيف جو شارح چيو ويندو آهي. هن ان ڏس ۾ ”روح رهاڻ“ ۽ ”مقدمه لطيفي“ لکيا. ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي ”سر سارنگ جي شرح“ لکي، رسول بخش ڏيري سُر يمن ڪلياڻ جي شرح لکي. اهڙي طرح شاهه جي رسالي جي ڪلياڻ آڏواڻيءَ، ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ ۽ ٻين عالمن شرح لکي آهي، ان ڪري کين ۽ اهڙي طرح ٻين شاعرن يا فلسفي جي فڪر جي تشريح ڪندڙن کي به شارح سڏيو ويندو آهي. .
اُميري (ڪپڙو)
اُميري ڪورين جي اصطلاح ۾ ڌاڳي جي ٻن ٽڪرن يا ٻن تندن جون پڇاڙيون ڳنڍي، وٽ ڏنل ڳنڍ. اُڻاوت ڪندي تاڃيءَ جي تند ٽٽي پوي ته ڪوري تند کي اهڙيءَ طرح ڳنڍيندا آهن، جو تند ٻين تندن سان ملي هڪجهڙي ٿي ويندي آهي ۽ اوڄي ۾ بہ عيب نہ ٿيندو آهي. انهيءَ ڳنڍ جو طريقو هن طرح آهي، جو ٽٽل تند کي ڇِڪَ ڏيئي ٻيءَ تند سان ڳنڍي، اهڙيءَ طرح ٻنھي تندن کي وٽ ڏيندا آهن، جو ٻنھي تندن جو اَوٽ پاڻ ۾ وٽجي ملي ويندي آهي. انھيءَ ڳنڍ کي ”اُميري“ چوندا آهن. لطيف سائينءَ جو بيت آهي: واڻ جي ٽٽل تند کي انهيءَ طرح وٽ ڏئي ڳنڍڻ کي وري ”ڳوپ ڏيڻ“ چوندا آهن.
اميريڪن انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي
آمريڪن انسٽيوٽ آف سنڌالاجي (The American Institute of Sindhulogy)، هن اداري جو افتتاح 6 -آگسٽ- 2000ع ۾ شڪاگو شهر ۾ اڳوڻي ڀارتي وزير قانون رام جيٺملاڻيءَ هٿان ڪرايو ويو. -ان- تقريب ۾ آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ رهندڙ سنڌين جو وڏو انگ شريڪ هو. هن اداري جي قيام جو مقصد اتان جي رهندڙن لاءِ سنڌ جي -تاريخ- ۽ -ثقافت- کي اجاگر ڪرڻ آهي. انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، جي مشن ۾ سنڌيت کي هٿي وٺرائڻ ۽ اُتان جي سنڌي رهاڪن وچ ۾ محبت وڌائڻ شامل آهي.
باتل
تعلقي نوشهري فيروز ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ اسماعيل کوسو، حاجي عثمان خاصخيلي، شادي کوسو ۽ علي محمد مداح ڳوٺ -آباد- آهن. هن ديهه ۾ پراڻو قلعو اڏيل هو، جنهن جا ٻه پاسا اڃا سلامت آهن. عام ماڻهو هن قلعي کي ”ميرن جو ڪوٽ“ چوندا آهن. -آس- پاس قديم آثار آهن، جِتي وڏو ڳوٺ هو. مشهور ”سِرڻيءَ جو ڪوٽ“ هتان -اوڀر- ۾ ٻن ميلن جي مفاصلي تي ٿيندو. سرڻي ڪوٽ ۾ ٻڌڪا آثار آهن ۽ هتي هڪ وڏو -اسٽوپا- اڃا تائين بيٺو آهي.
باتل2: هڪ واهه جو وهڪرو هو جيڪو سِپهري مان پاڻمرادو وهي وري اچي ساڳئي واهه ۾ پوندو هو.
موسيٰ خيل ضلعو، پاڪستان
موسيٰ خيل ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي۔
غربت
موسيٰ خيل ضلعو بلوچستان صوبي جو سڀ کان غريب ضلعو آھي۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
1088ع
ڊسمبر
زمرو:1088ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
شاعراڻا لفظ
شاعراڻا لفظ __(Poetic Words:)
اهي لفظ، جيڪي ڪو شاعر، شاعريءَ/نظم لاءِ مناسب سمجهي ڪم آڻي، تن کي ”شاعراڻا لفظ“ چئبو آهي. انهن لفظن ۾ ردم، تجنيس ۽ موسيقي هوندي آهي. 3- جديد سنڌي شعر اهو آهي، جو جديد لاڙن، جدت، ترقي پسندي ۽ روشن خيال جو آئينه دار آهي. هن ۾ به بيت، دوهو، گيت، نظم، غزل، آزاد نظم ۽ ڪي نيون طرزون، جهڙوڪ؛ ماهيا، هائيڪو، سانيٽ، ترائيل، پنجڪڙا ۽ چوسٽا، وغيره شامل آهن. شاعريءَ جون هي نيون صنفون سٽاءَ ۽ جوڙجڪ جي لحاظ کان بلڪل مختلف ۽ نياريون آهن. سنڌ جا نوجوان شاعر به انهن طرزن تي طبع آزمائي ڪندا رهن ٿا. .
آصف علي زرداري
آصف زرداري (Asif Ali Zardari) پاڪستان جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه بينظير ڀٽو جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر پاڪستان نوابشاهه هاڻي) بينظيرآباد ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان حاڪم علي زرداري جو فرزند آهي. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي. جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر حسن علي آفندي جي پوٽي هئي. آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو. هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي مان حاصل ڪئي. ان بعد پيٽارو ڪاليج مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين. هن جنهن کانپوءِ لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس مان ڊپلوما ڪيائين. هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي. ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي. 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو. جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ بيگم نصرت ڀٽو بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو. 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي. نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن وزيراعظم هائوس جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ بينظير ڀٽو جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو. 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ بلخ شير مزاري جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو. بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر فاروق احمد لغاري بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي. ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو.
آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو.
2008 کان 2013 تائين پيپلز پارٽي پاڪستان جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا.
2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي.
پڻ ڏسو
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:دبئي کان ماڻهو زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان
باٺا
چاچڙ قبيلي(چاچڙ قبيلو)جي هڪ پاڙي جو نالو آهي.-جن- جي اڪثريت ضلعي گهوٽڪي، سکر جي ٻهراڙين ۾ آهي.
باتو خان
باتو خان- (1255ع) جوجي جو پٽ، چنگيز خان جو پوٽو هو. 1223ع ۾ قپچاق ۾ پيءُ جو جانشين ٿيو ۽ پوءِ الهندي طرف وڌيو ۽ -ٿوري- ئي عرصي ۾ ماسڪو، پولينڊ ۽ هنگري وغيره کي فتح ڪري ورتائين ۽ يورپ جي دل ۾ پهچي ويو. انهيءَ جا پوئلڳ تاتارين ۾ اردوئي زرين چورائيندا آهن.