cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رابرٽ اووين
ازدواجي زندگي
اسڪاٽلينڊ جي گشت دوران ھن کي گلاسگو جي اين ڪيرولين ڊيل سان محبت ٿي وئي جيڪا نيو لئنارڪ ٽيڪسٽائيل مل جي مالڪ جي نياڻي ھئي.30 سيپٽمبر 1799 تي ٻنھي جي شادي ٿي ۽ ان بعد رابرٽ نيو لئنارڪ ۾ گھر قائم ڪيو.ان بعد ھي برئڪس فيلڊ، اسڪاٽ لينڊ منتقل ٿي ويو ھنن کي ان شاديءَ مان اٺ ٻار ٿيا جن مان پھريون ڄمڻ بعد شروعاتي سالن  ۾ ئي مري ويو باقي ٻين ۾ چار پٽ ۽ ٽي ڌيئرون ھي.
ليبر ايڪسچينج منصوبو
thumb|260px|ادائگين جو ٽرڪ سسٽم ، نيشنل اڪئيٽبل ليبر ايڪسچينج، 22 جولاءِ 1833 اووين سيپٽمبر 1832ع ۾ لنڊن ۾ ليبر ايڪسچينج (مزوري جي مٽاسٽا) جي نالي سان سهڪار جو هڪ ادارو قائم ڪيو. ان جي ميمبرن جو تعداد 840 هو. ايڪسچينج جون ڪجهه شاخون مضافاتي (ڳوٺاڻن) علائقن ۾ به کوليون ويون. اسٽور ۾ خريد ۽ وڪري لاءِ ليبر نوٽ ڇاپيا ويا. جيڪڏهن ڪو رڪن پنهنجو مال اسٽور ۾ وڪڻي ڏيندو هو ته ان کي ٻڌائڻو پوندو هو ته مال جي تياريءَ ۾ ڪيترن ڪلاڪن جو پورهيو سيڙايل آهي. ان موجب هن کي ليبر نوٽ ملندا هئا ۽ هو انهن نوٽن جي عيوض اسٽور تان ضرورت جون شيون خريد ڪري سگهندو هو. اووين جي دعوى هئي ته ”اهو منصوبو ميڪسيڪو ۽ پيرُو جي سونَ چانديءَ جي کاڻين کان وڌيڪ قيمتي آهي.“ پر اووين جو اهو منصوبو به ناڪام ٿي ويو، ڇو ته ايڪسچينج جا ميمبر پنهنجو مال اسٽور ۾ وڪڻڻ وقت پورهيي جي مقدار کي وڌائي ٻڌائيندا هئا ۽ ان سان گڏ هو ردي قسم جو مال آڻيندا هئا. ان جي بدلي ۾ ليبر نوٽ وٺي پوءِ اُوچو مال خريد ڪري هليا ويندا هئا. نتيجو اهو نڪتو ته اسٽور ردي مال سان ڀرجي ويو ۽ ان جو ڪو به گراهڪ نه هو. اووين ليبر نوٽن کي رجسٽرڊ به نه ڪرايو هو. ان ڪري هر ماڻهو، پوءِ اهو ليبر ايڪسچينج جو رڪن هو يا نه، انهن نوٽن کي خريد ڪري يا وڪڻي سگهندو هو. لنڊن جا واپاري سهڪار جي هن ننڍي منصوبي جي تجربي کي به سهڻ لاءِ تيار نه هئا، ان ڪري 300 دڪاندارن ڳجهه ڳوهه ۾ ڪيترائي ليبر نوٽ خريد ڪري ورتا ۽ اسٽور جي سڀ کان سٺي مال تي قبضو ڪري ورتو ۽ جڏهن اسٽور ۾ رڳو ردي مال بچيو ته نوٽن جي خريداري بند ڪري ڇڏي. ليبر ايڪسچينج جو ڏيوالو نڪري ويو. 1824ع ۾ اووين جي دل هارجي پئي ۽ هن آمريڪا جي راهه ورتي.
وفات
مرڻ کان ڪجھ عرصو اڳ 1857 ۾ ھن پنھنجي آتم ڪٿا لکي ڇپائي ھئي جنھن جو نالو دي لائيف آف رابرٽ اووين ھيو. زندگي جو وڏو حصو انگلينڊ ۽ اسڪاٽلينڊ ۾ گذارڻ بعد پڇاڙي ۾ پنھنجي اصل شھر ويلز جي نيوٽائون موٽي آيو. ھن 17 نومبر 1858 ۾ نيوٽائون ۾ وفات ڪئي. کيس 21 نومبر تي نيوٽائون ۾ دفنايو ويو. thumb|260px|نيوٽائون ۾ رابرٽ اووين جي قبر
thumb|260px|1890 جي ڏھاڪي ۾ رابرٽ اووين جي ياد ۾ سندس قبر تي ٿيل ھڪ ميڙاڪو
لهڻو خان جمالي
لهڻو خان جمالي (انگريزي:Lahno Khan Jamali) سنڌي ٻولي جو شاعر، نثر نویس ۽ سماجي اڳواڻ هو.
زندگي جو احوال
لهڻو خان جمالي اديب، شاعر هجڻ سان گڏوگڏ سياسي سماجي سرگرم ڪارڪن هو.لهڻو خان جمالي جو قلمي نالو يا تخلص سارنگ هو. لهڻو خان 20 ڊسمبر 1975ع تي سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي جي ڳوٺ محمد علي جمالي لڳ  ڳوٺ سيوو جمالي ۾ پيدا ٿيو. هن ايم اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪئي. هن ڪيترائي مضمون ۽ شعر لکيا. سنڌي ادبي سنگت کان علاوه ٻين ڪيترين ئي ادبي سماجي تنظيمن جي پليٽ فارم تان سرگرم رهيو. هن صوبائي اليڪشن 2013ع ۾ جوهي تڪ تان ايم پي اي طور چونڊ لڙيو پر ڪامياب نه ٿيو. سندس سياسي وابستگي جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن سان رهي. هن پنهنجي حياتي ادبي، سماجي ۽ سياسي سرگرمين ۾ وقف ڪري ڇڏي. هن پاڻ کي سٺي شاعر طور پڻ مڃايو. لهڻو خان 24 جون 2014ع تي لاڏاڻو ڪري ويو
وفات
لهڻو خان جمالي 24 جون 2014ع تي وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1975ع جون پيدائشون زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻهو
رياض سھيل
رياض سھيل يا رياض سانگي پاڪستاني صحافي آھي جيڪو بي بي سي اردو جو سينئر نمائندو آھي. رياض سھيل حيدرآباد ۾ 1973ع تي پيدا ٿيا. سندس والد سھيل سانگي پڻ سنڌ جو مشھور صحافي ۽ ڪارڪن رھيو آھي. بي بي سي ۾ ڪم ڪرڻ کان اڳ رياض سھيل روزاني ڪاوش جو سب ايڊيٽر پڻ رھيو. ھن جون خبرون ۽ تجزيا بي بي سي نيوز، بي بي سي اردو، بي بي سي ھندي، روزاني ڪاوش، ھيرالڊ شايع ٿينديون رھن ٿيون. رياض سھيل کي سنڌ ۽ بلوچستان جي قوم پرست سياست بابت وسيع ڄاڻ آھي. رياض سھيل عليحدگي پسند، پاڪستان ۾ مذھبي ھٿياربند تنظيمن بابت رپورٽون پڻ لکندو آھي.
ذاتي زندگي
رياض سھيل يا رياض سانگي 11 سيپٽمبر 1973ع تي حيدرآباد ۾ پيدا ٿيا. سندس والد سھيل سانگي سنڌ جو مشھور ڪارڪن ۽ صحافي آھي. رياض سھيل ايم اي سوشيالاجي جي سند سنڌ يونيورسٽي مان حاصل ڪئي. ھن انٽر سنڌ مسلم ڪاليج حيدرآباد مان پاس ڪئي ۽ ميٽرڪ ماڊل اسڪول سنڌ يونيورسٽي حيدرآباد مان پاس ڪيائين.
حوالا
زمرو:پاڪستان جا صحافي زمرو:سنڌي صحافي
پاڪستان جون علحيدگي پسند تحريڪون
پاڪستان ۾ عليحدگي پسندن جو ڪيتريون ئي تحريڪون هلي رهيون آهن. ڪيتريون ئي تحريڪون قوميت جي بيان تي موجود آهن پر انهن مان صرف چند جيئي سنڌ قومي محاذ (جسقم)، جيئي سنڌ متحدا محاذ (جسمم) ۽ بلوچستان لبريشن فرنٽ (بي ايل ايف) وڌيڪ اهميت رکن ٿيون.
تاريخ
thumb|35x35 عڪسلون|پاڪستان جو نقشو پاڪستان جو 1947ع تي مسلم رياست طور وجود ۾ آيو. هن جو بنياد مسلم قوميت تي هو. پر حڪومت ۽ بيوڪريسي ۾ ڪرپشن ۽ وسيلن جي ورڇ جي اڻ برابري سبب ڪا به حڪومت سڀني قومن جي نمائندگي نه ڪري سگھي.
بلوچستان
کاٻو|thumb|150x150 عڪسلون|بلوچ قومپرستن جو جھنڊو
ٻاهريان حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:پاڪستان جي سياست
ڳوٺ سيوو جمالي
ڳوٺ سيوو جمالي (انگريزي:Village Sevo Jamali) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ کيرٿر جابلو سلسلي ڀرسان نئي سول هاڻ گاج ندي جي اولهندي ڪناري قديم ڳوٺ آهي. هيءُ ڳوٺ سيوو خان جمالي نالي شخص ٻَڌو هو جنهن لاءِ مقامي روايتون آهن ته نهايت ڏاهو ۽ لوڪ ڏاهپ جو ڀنڊار شخص هو.
پلازما (فزڪس)
پلازما مادي جي ھڪ حالت آھي. فزڪس جي اھڙي شاخ جنھن۾انھيءَ جي باري ۾ اڀياس ڪيو ويندو آهي ان کي پلازما فزڪس چيو ويندو آهي. ھي مادي جي اھڙي حالت آھي جنھن ۾ مادو ذراتي شڪل ۾ ھوندو آھي.
زمرو:طبيعيات جون ذيلي شاخون
اکروٽ
200px|thumb|ڪچو اکروٽ
اکروٽ جو وڻ اتر هندستان جي ٽَڪرن تي عام ٿئي ٿو ۽ گهڻي پيدائش ڪري ٿو. ٻئي هنڌ اوترو نه ٿو ٿئي. وڻ ٻج پوکڻ سان وڌائيندا آهن، پر ڪٿي ڪٿي ٻن ٽن فوٽن تائين وڌي پوءِ ورهين تائين اتي بيهي ويندا آهن ۽ نيٺ سڙي ويندا آهن. پر اهو اکروٽ اصل ٻاهر جو آيل آهي. 200px|thumb|[[ڪچو اکروٽ]] thumb|200px|ڪچو اکروٽ اندرين پاسي کان right|200px|thumb|سائي کل جي اندران کوپو جيڪي سچا پچا ڏيهي اکروٽ آهن اهي ججهو ڦر ڪن ٿا، پر اهو عمدي قسم جو ناهي. ان جو وڻ به پوري پني قد جو ٿئي ٿو پن به گول ٿينس ٿا ۽ ڦر به گول ٿئيس ٿو. اهو مارچ مهيني ۾ ٻور ڪندو آهي ۽ ننڍن اڇن گلن جا ڇڳا جهليندو آهي. جولاءِ مهيني جي آخر ۾ ميوو پچندو اٿس. مينهن جي موسم ۾ اکروٽن پوکڻ سان ٻيا وڻ پيدا ڪري سگهجن ٿا. اکروٽ کي انگريزيءَ ۾ وال نَٽ چون ٿا.
حوالا
زمرو:فصل
ڪوٽ شاھبيگ
ديھ ڪوٽ شاھبيگ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ڪوٽ شاھبيگ تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1933ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ھڪ ڳوٺ ڪوٽ شھبيگ واقع ھيو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ سڪندر علي مگسي، ڳوٺ دلمراد بروھي، محمد بخش بروهي، ڳوٺ محمد امين بروھي، محمد باقر بروھي ۽ قبو شھدادڪوٽ روڊ لڳ ڪوٽ شھبيگ معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ پير بخش، اوڀر ۾ ديھ کھاوڙ ۽ ديھ ڪامل، اولھ ۾ ديھ قبو سعيد خان ۽ ڏکڻ ۾ ديھ محمد حسن ۽ ديھ سير ڊکڻ واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي ھئي. .
پلاٽ
پلاٽ مان مراد ٿي سگھي ٿو:
چارلس فوريئر
فرينڪوئس مري چارلس فوريئر   }(7 April 1772 – 10 October 1837) فرانس جو ھڪ فلاسافر ھيو ۽ يوٽوپيائي سوشلزم جي بانين مان ھڪ ھيو.
زندگيءَ جو احوال
فوريئر 7 اپريل 1722 ۾ فرانس جي شھر بيزانسون ۾ پيدا ٿيو. پاڻ ھڪ ننڍڙي ڪاروباري شخص جو پٽ ھيو. فوريئر پيءُ جي واپار کان وڌيڪَ عمارت سازي جي علم ۾ دلچسپي رکندڙ ھيو. ۽ انجنيئر ٿيڻ چاھيائين پئي پر مقامي فوجي انجنيئرنگ اسڪول رڳو نوابن جي ٻارن کي داخلا ڏيندو هو بعد ۾ ھي خوش ھيو تہ انجنيئرنگ نہ ڪري سگھيو ڇوتہ انجنيئر ٿيڻ سان ھي ماڻھن جي ڀلائي وارن ڪمن لاءِ وقت نہ ڪڍي سگهي ھا. 1781 ۾ پيءُ جي وفات تي کيس ان جي ملڪيت مان چاليھ سيڪڙو حصو مليو جنھن جي ماليت ٻہ لک فرئنڪ ھئي
This inheritance enabled Fourier to travel throughout Europe at his leisure. In 1791 he moved from Besançon to Lyon, where he was employed by the merchant M. Bousquet. Fourier's travels also brought him to Paris, where he worked as the head of the Office of Statistics for a few months. From 1791 to 1816 Fourier was employed in Paris, Rouen, Lyon, Marseille, and Bordeaux. As a traveling salesman and correspondence clerk, his research and thought was time-limited: he complained of "serving the knave
چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج
چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج (انگريزي:Chandka Medical College) ميڊيڪل ادارو آهي جيڪو سنڌ جي لاڙڪاڻو ضلعو جي لاڙڪاڻو شهر ۾ واقع آهي. هيءُ ادارو 20 اپريل 1973ع ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪومت ۾ قائم ڪيو ويو هو. سنڌ جي اتر وارن شهرن جي شاگردن لاءِ قائم ٿيو ته اهي آساني سان ڊاڪٽري جي تعليم حاصل ڪري سگهن. ڪاليج سان گڏ اسپتال به قائم ڪئي وئي جيڪا عام ماڻهن لاءِ فائديمند ثابت ٿي. هن وقت چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج تمام اهم ادارو آهي جنهن منجهان سوين شاگرد هرسال ميڊيڪل جي ڊگري حاصل ڪن ٿا.
حوالا
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
آسٽريلين انگلش
آسٽريلين انگلش يا آسٽريليائي انگريزي : انگريزي ٻولي جو ھڪ قسم جيڪو آسٽريليا ۾ ڳالھايو وڃي ٿو. اھا ٻولي آسٽريليا جي قومي ٻولي ۽ سرڪاري ٻولي آھي. آسٽريليائي انگريزي اصل ۾ برٽش انگلش جي ھڪ تبديل ٿيل صورت آهي. ان تبديلي جي شروعات 1788ع ۾ نيو سائوٿ ويلز ۾ ڪالوني جي قيام سان ٿي. اتي آباد ٿيندڙن ۾ 1820ع ۾ پھريون دفعو ٻولي جي تبديل ٿي وڃڻ جي مڃتا ٿي. ان تبديلي جو سبب مقامي ماڻھن ۾ رلي ملي وڃڻ ھيو جنھن سان ھڪ نئين لھجي جنم ورتو جنھن ان کي برٽش انگلش کان منفرد ڪري ڇڏيو وقت گذرڻ سان گڏ نئين لفظن جو اضافو ٿيو ۽ پراڻن لفظن جي اچارن ۾ تبديلي ايندي وئي. لفظن جي ھِجَي ۽ گرامر ۾ پڻ تبديليون آيون.
پستا
پستا هي ميوو اصل هن ملڪ جو ڪين آهي. چون ٿا ته پهريائين شام ملڪ مان آيل آهي. قنڌار ۾ به ٿيندڙ آهي. پر اڪثر بصره ۽ بلخ مان ايندو آهي. ڪلڪتي جي سرڪاري باغ ۾، توڙي پنجاب جي ڪن ڀاڱن ۾ گهڻا وڻ ڏسڻ ۾ آيا آهن. ٻئي هنڌ گهڻو نه ٿو ٿئي. کل ڀڃي ڪچا کائبا آهن ۽ بعضي ائين يا سڻڀ ۾ ڀُڃي کائيندا آهن. هتي تمام عام آهي. پستي کي انگريزيءَ ۾ پستا چونَٽ چوندا آهن.
مناميفورانو
مناميفورانو جپان جي ھوڪائڊو صوبي يا پريفيڪچر جي ڪاميڪاوا ڊويزن يا سب پريفيڪچر جي ضلعي سوراچي ۾ واقع هڪ شھر آھي. سيپٽمبر 2016 ۾ ھن شھر جي آبادي 2611 ھئي ۽ آبادي جي گھاٽائي 3.9 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي. شھر جي علائقي جي پکيڙ 665.52 چورس ڪلوميٽر ھئي
عبدالله بن عمر
عبدالله بن عمر هباري: 270 هه (84 ــ 883ع) ۾ عمر بن عبدالعزيز هباري کان پوءِ سندس پٽ عبدالله بن عمر جانشين ٿيو، جنهن جي ڪنيت ابوالمنذر هئي.
تفصيلي احوال
279 هه ۾ ابو صمه (جنهن جو اڳ ۾ ذڪر اچي چڪو آهي) جي پٽ صمه بغاوت ڪري منصوره تي قبضو ڪري ورتو، پر عبدالله بن عمر جلد مٿس حملو ڪري منصوره واپس ورتو ۽ باتيه ڇڏي اچي اتي رهڻ لڳو.عبدالله بن عمر هباري سنڌ تي لڳ ڀڳ ٽيهه سال حڪومت ڪئي ۽ سڀئي ملڪي معاملا چڱي طرح نڀايائين.
اولاد
عمر بن عبدالله جنهن جي حڪومت جو بيان هلي رهيو آهي تنهن کي ٻه پٽ هئا، هڪ محمد ٻيو علي. ۽ ڇاڪاڻ ته ان زماني ۾ حضرت علي مرتضى جو اولاد هتي گهڻي انداز ۾ موجود هو ۽ انهن علوي بزرگن ۾ زياده شمار انهن ماڻهن جو هو جو پاڻ کي عمر بن علي ۽ محمد بن علي جي اولاد مان سڏائيندا هئا. تنهن ڪري يقيناً عمر بن عبدالله هباري جو اولاد ان محترم خاندان ۾ ملي ويو.
قرآن پاڪ جو پهريون سنڌي ترجمو
انهيءَ زماني ۾ هڪ هندو راجا مهروق، عبدالله بن عمر هباري کي اسلام جا اصول سنڌي ۾ لکي موڪلڻ جي درخواست ڪئي. عبدالله اتي رهندڙ هڪ عراق جي عالم جنهن جي پرورش سنڌ ۾ ٿي هئي ۽ تمام ذهين، مختلف زبانن جو ڄاڻو ۽ سٺو شاعر هوندو هيو کي پاڻ وٽ گهرايو. ۽ هندو راجا جي خواهش ٻڌايائينس. ان عالم سنڌي زبان ۾ اسلامي اصولن تي ٻڌل هڪ قصيدو لکيو ۽ راجا ڏانهن موڪلي ڏنائين. راجا جڏهن اهو قصيدو پڙهيو ته لاجواب ٿي ويو ۽ ان مهل ئي عبدالله بن عمر ڏانهن خط لکي سنڌي عالم جي ٻانهن گهري. اهو سنڌي عالم راجا وٽ پهچي ٽن سالن تائين اتي رهيو ۽ سندس خواهش تي قرآن پاڪ جو سنڌي ۾ ترجمو ڪيائين. راجا روزانو ان کان قرآن مجيد جو ترجمو ٻڌندو هو ۽ ڏاڍو متاثر ٿيندو هو. اهو قرآن ڪريم جو پهريون سنڌي ترجمو هو.ان عالم جو چوڻ آهي ته راجا مون کي ڇهه سؤ مڻ سون ٽي ڀيرا انعام طور ڏنو..
فائيور
فائيور (Fiverr) هڪ فري لانسنگ پليٽ فارم آهي، جيڪو ڪاروبارن ۽ انٽرپرينيئورز کي انھن فري لانسرز سان ڳنڍي ٿو جيڪي ڊيجيٽل مھارتن ۾ پنھنجون خدمتون پيش ڪن ٿا، جهڙوڪ؛ ڪانٽينٽ رائيٽنگ، گرافڪ ڊيزائنگ، وڊيو ايڊيٽنگ، ۽ وڌيڪ.
فائيور هڪ آن لائن مارڪيٽ وارو ماڳ آهي، جيڪو ڪاروبار ۽ ماڻهن کي مختلف ڪمن ۽ منصوبن لاءِ فري لانس ٽيلينٽ ڳولڻ ۽ ڀرتي ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو ڪاروبارن ۽ انھن انٽرپرينيوئرز جي لاءِ هڪ سولو پليٽ فارم آهي جن کي پنھنجي ڪجھ ڪمن کي آئوٽ سورس ڪرڻ جي ضرورت پوندي آهي، ڇو جو اهو ڊجيٽل پليٽ فارم کين خاص صلاحيتن ۽ تجربي وارا ماھر سولائي سان ڳولڻ ۽ ڀرتي ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو جن جي کين ضروت آهي. فائيور تي فري لانسرز پنھنجي ڊجيٽل مھارتن ۽ خدمتن جو هڪ وڏو سلسلو جھڙوڪر مواد ٺاھڻ کان وٺي ڊجيٽل مارڪيٽنگ، وڊيو ايڊيٽنگ تائين، ۽ وڌيڪ آڇي سگھن ٿا.
فائيور کي استعمال ڪندڙ، مھارتن صلاحيتن ۽ ماڳ جي بنياد تي فائيور تي فري لانسرز جي ڳولا ڪري سگهن ٿا، انهي سان گڏ ڪلائنٽن جو جائزو ۽ درجا بندي پڙهي سگهن ٿا. فائيور تي فري لانسرز پنھنجو پروفائل ٺاهيندا آهن، جنھن ۾ اھي پنھنجي صلاحيتن، مھارتن ۽ تجربي جي باري ۾ لکندا ۽ ڄاڻ ڏيندا آھن، انهي سان گڏ اهي خدمتون ۽ مھارتون جيڪي اهي آڇين ٿا، انهن جي قيمت يا مُلھ به لکن ٿا ته اھي هيتري کان هيتري رقم ۾ اھو ڪري ڪري ڏئي سگھن ٿا ۽ واھپيندڙ پوءِ پليٽ فارم ذريعي فري لانسرز سان ڳالھ ٻولھ ڳالھ ٻولھ ڪن ٿا، ائين پروجيڪٽ جي تفصيلن تي بحث کان وٺي، قيمتن تي ڳالھ ٻولھ، ۽ ادائگيون هن پليٽ فارم ذريعي ڪيون وڃن ٿيون.
فائيور فري لانسرز لاءِ هڪ ناميارو پليٽ فارم آهي، جتي پنھنجو پورٽ فوليو ٺاھي، پنهنجون مھارتون ۽ خدمتون ڏيھان ڏيھي مارڪيٽ پليس تي آڇي يا پيش ڪري سگھجن ٿيون، انهي سان گڏ انهن ڪاروبارن ۽ ماڻهن جي لاءِ جن کي پنھنجي ڪمن ۽ منصوبن کي آئوٽ سورس ڪرڻ جي ضرورت پوي ٿي، انھن جي لاءِ ھي پليٽ فارم پروفيشنلز سان ڳنڍجڻ ۽ رِموٽلي ڪم ڪرائڻ جو هڪ سولو ۽ لاڀائيتو طريقو آهي.
علي آڪاش
زندگي جو احوال
علي آڪاش جو ڇٺيءَ جو نالو صاحب خان گوپانگ آهي پر سندس ڏاڏِيءَ لاڏ ڪوڏ منجهان کيس معشوق علي گوپانگ سڏيندي هئي جيڪو هاڻ رڪارڊ موجب سندس اصل نالو آهي. هن 15 اپريل 1975ع تي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي هاڻ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي شهر قمبر جي گوپانگ محلي ۾ اوستي جان محمد گوپانگ ۽ ممتاز خاتون  جي گهر ۾ جنم ورتو. ننڍپڻ ۾ کيس ڪرڪيٽ راند کيڏڻ جو وڏو شوق هو ۽ ان راند ۾ پاڻ مڃايائين.
تعليم
علي آڪاش پرائيمري کان ڪاليج سطح تائين تعليم قمبر شهر مان حاصل ڪئي. ڪجهه وقت ڪراچي ۾ به پڙهيو. پر ڪن مجبورين سبب ڪراچي ڇڏي آيو. بعد ۾ هن ايم اي اردو ادب ۾ 1998ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪئي. علي آڪاش 2007ع ۾ ايم اي سوشيالوجي ۾ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور منجهان پاس ڪئي.
ادبي خدمتون
علي آڪاش جڏهن پرائمري ۾ پڙهندو هو ته شاعري جي شروعات ڪيائين. هن گهرائي سان ادبي مطالعو ۽ ذاتي مشاهدو ڪيو جنهن جي آڌار تي ٻوليءَ جو تخليقي سطح تي استعمال ڪندي شاعري سرجڻ لڳو. گڏوگڏ تنقيدي مضمون پڻ لکڻ شروع ڪيائين. سندس شاعري ۽ مضمون مڃيل ۽ معياري رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيڻ لڳا. هن جاکوڙ ۽ جهد مسلسل کان ڪم وٺندي ٿوري عرصي ۾ ادبي حلقن ۾ جديد شاعر طور پاڻ مڃائي ورتو آهي. علي آڪاش جو ڪتاب درويش جي تنهائي هڪ بهترين ڪتابن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو. جديد سنڌي ادب ۾ علي آڪاش جو نالو اوپرو ناهي. سندس مضمونن جو ڪتاب ”نئين ڪويتا جو بحث“ به بهترين ڪتاب آهي پر ڪتاب درويش جي تنهائي اهم آهي. هن ڪتاب جي بيڪ ٽائيٽل تي علي آڪاش جي ڪتاب جي نالي وارو مڪمل غزل لکيل آهي:
ڪيڏو ته رني آهي، درويش جي تنهائي.
ساڻي ٿي سُتي آهي، درويش جي تنهائي.
هن ڪتاب ۾ علي آڪاش جي شاعريء ۾ ٻهراڙيء جا منظر به نظر اچن ٿا ته فطرت به نظر اچي ٿي. شاعري پاڻ ڳالهائي ٿي:
ڀڃ ٿڪ مسافر! وٺ ساءُ مَنھَ ۾.
ماني به لسيء سان، تون کاءُ مَنھَ ۾.
علي آڪاش جي شاعري پڙهڻ سان سنڌ جي واهڻن جا منظر آڏو تري اچڻ ٿا. اهڙي عڪس نگاري علي آڪاش جهڙا شاعر ئي شعر ۾ سموهي سگهن ٿا. اهو آرٽ شعر ۾ آرٽسٽڪ ائپروچ وارو شاعر ئي پنهنجي شاعري ۾ ڪم آڻي سگهي ٿو:
گوڏن تي تو هٿ رکيا ۽ هٿن مٿان کاڏي،
سانجھيءَ ويلي نيٺ به ڪهڙو پور پَيئي ڏاڏي!
جديد سنڌي شاعريءَ ۾ آڪاش جي قلمي نالي سان کوڙ شاعر شاعري ڪري رهيا آهن پر علي آڪاش جي ڪتاب درويش جي تنهائي ۾ شامل شاعري کيس نرالي ۽ منفرد شاعر طور سڃاڻپ ڏياري ٿو.
ڪتاب
علي آڪاش جا شايع ٿيل ڪتاب:
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:1975ع جون پيدائشون
کاڄا
کاڄا يا ڪاجو: کاڄن جو وڻ هن ملڪ جو آهي. هن کي بعضي هندستانيءَ ۾ هِجلي بادام به سڏيندا آهن. شڪل توڙي قد ۾ هي وڻ اکروٽ جهڙو ٿو ٿئي، پر پن پورا سڌا بيٺل نه اٿس. گل سرها گلاب جي رنگ جهڙا ٿا ٿينس. دکن ۾ هي وڻ وڏو قد ڪري ٿو. ٻين به گهڻن هنڌن ۾ ٿئي ٿو، جهڙوڪ بمبئي، برما، ميوو شڪل ۾ ننڍي زيتون جهڙو ٿو ٿئي، جنهن جي هيٺان کاڄو لڳل رهي ٿو. اهو ميوو به کاڄندو آهي ۽ کاڄو به. شڪل توڙي قد بُڪيءَ جهڙو ٿو ٿئيس. کل ٿلهي ۽ سخت اٿس. کل ۽ مغز جي وچ ۾ تيل جهڙي سخت شيءِ رهيس ٿي. مغز باهه ۾ پوهي يا ڀڃي کائيندا آهن. بعضي ميوي جي ڳر کنڊ يا سرڪي ۾ ڪاڙهي ڪم آڻيندا آهن.
برسات جي موسم ۾ هن جو ٻج پوکڻ ۾ ايندو آهي. ٽَڪرن تي نه ٿيندو آهي. کاڄي کي انگريزيءَ ۾ ڪاشيونَٽ چوندا آهن. اردوءَ ۾ ان کي ڪاجو چوندا آھي.
چيٽُ
14 مارچ کان 13 اپريل تائين هوندو آهي. چيٽ 30 ڏينھن جو مهينو آهي ۽ واڌو سال (ڇلانگي سال Leap Year) ۾ 31 ڏينهن جو ٿيندو آهي.
سنڌ ۾ ربيع جو فصل جيڪي آڪٽوبر ۽ نومبر ۾ پوکجن ٿا چيٽ جي مهيني ۾ لهن ٿا.
نئي سنبت / سال جي شروعات چيٽ ۾
چيٽ مهيني جي پهرين هميشه 14 مارچ تي ٿيندي آهي.
جوتشي گيان
جوتشي گيان موجب، هن مهيني جي موسم تي گهڻو ڪري اشوني ۽ ڀرڻي نکٽن جا اثر رهندا آهن.
چيٽ بابت چوڻيون
مطلب؛ سدائين هڪ جهڙو حال هجڻ يا سدائين هڪ جهڙو سڀاءُ هجڻ.
مطلب؛ چيٽ جو فصل صرف پيٽ جي پالڻ لاءِ آهي باقي ڪتي جو جام ٿيندو آهي. خرار اناج جو هڪ ماپو آهي جيڪو
مطلب؛ هارين کي جڏهن چيٽ جي فصل بچت نه ٿئي ته ائين چوندا آهن، ته چيٽ مان رڳو پيٽ پالي سگھجي ٿو، باقي بچت ڪا نه ٿيندي.
رام نوامي
هندن جو مذهبي ڏينهن، جيڪو چيٽ مهيني جي نائين ڏينهن تي، هندن جي ڀڳوان شري رامچندر جي جنم ڏينهن جي حوالي سان سنڌ توڙي هندستان ۾ ملهايو ويندو آهي.
سنڌي شاعري ۾
توسان ويريءَ جو وڏو، آهي ضرور زنگ،
کڻ ڪھاڙيون ڪوڏريون، وڍ جودئون جهنگ،
تون دڙا دِڪيون، دڙي ڪڍج دنگ،
پرور! پيو ننگ، آهي آدم تو مٿي.
آيو پري پاڻ چمڪيا چنڊ زمين تي. شيخ اياز
چيٽ اڍائي ڏينھن، ڪُڏي ٻڪرار
مطلب؛ ٻڪرارن جون ٻڪريون هڪ ته سياري جي پارن ۾ پاهه ٿيل هونديون آهن ۽ سيءَ جي ڪارڻ وَڻن ٽڻن ۽ گاهه پٺي جي سُڪي وڃڻ ڪري بُکن وگهي هيڻيون ٿيل هونديون آهن، سي وري ساهه پٽي سگهاريون ٿي پونديون آهن ۽ ٻڪرار جو مـُک به پيو ٻھڪندو.
جي مينھن وسي چيٽ، ته اَنُ نه ماپي کيٽ
مطلب؛ ڪڻڪون سنگ جهليون پيون جهولنديون آهن. جي اُن مُند ۾ پئي برسات ته اَن جو داڻو ٿلھو ۽ وِتَ وارو ٿيندو ۽ فصل سٺو لھندو. ان کانسواءِ برسات جي ڪري زمينن کي قدرتي نموني نائٽروجن ۽ ٻيون ڪيميا حاصل ٿين ٿيون. ڪيترا جيت جڻيا به مرن ٿا، جيڪي کيتن لاءِ هاڃيڪار ۽ بيمارين جو ڪارڻ هوندا آهن. چيٽ جي برسات سبب، جوئر ۽ ٻاجهر به جام پوکبي آهي. ان ڪري چيٽ جي برسات کي اَڻ مَئي اَنَ جو اهڃاڻ ڪري ڪوٺيو اٿن.
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
سڊني
سڊني( آسٽريليا جي رياست نيو سائوٿ ويلز جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اھو آسٽريليا ۽ اوشيانيا جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر آھي . آسٽريليا جي اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي واقع آهي سڊني شھر 15 حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ 40 لوڪل گورنمينٽ ڪائونسلون واقع آھن. شھر جي ماڻھن کي سڊني سائيڊرس چوندا آهن جون 2019ع مطابق ھن شھر جي ميٽروپوليٽن آبادي 5,312,163 ھئي ، جنھن مان ظاھر ٿئي ٿو تہ نيو سائوٿ ويلز رياست جي %65 آبادي ھن شھر ۾ رھندڙ آھي . ھي شھر دنيا جي مهانگي ترين شھرن مان ھڪ آھي ان ھوندي بہ دنيا جي ڏھن وڏن رھائش جي وڌيڪَ قابل شھرن مان ھڪ آھي  گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ جي مطابق ھن شھر جو شمار الفا گلوبل سٽي ۾ ٿئي ٿو جيڪو ان شھر جو پنھنجي علائقي ۽ دنيا ۾ اثر ظاھر ڪري ٿو
تاريخ
سڊني جي جبلن ۾ اڪريل پٿرن مان پتو پئي ٿو تہ ھن شھر جي پسگردائيءَ واري علائقي م انساني آبادي جي شروعات 30,000 سال اڳ ٿي ھئي. ليفٽيننٽ جيمز ڪڪ پنھنجي پھرين بحري سفر ۾ 1770ع ۾ ھن شھر کان 13 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي باٽني اپسمنڊ واري ڪناري تي لنگرانداز ٿيو ھو ۽ ان جاء کي ھن برطانوي مفاد لاء موزون سمجھيو. 1788ع ۾ قيدين سان ڀريل 11 بحري ٻيڙن جو پھريون قافلو آرٿر فلپ جي سربراھي ۾ پھتو ۽ ان لاء سڊني واري جاء تي جلاوطن قيدين جي پينل ڪالوني جو بنياد وڌو ويو. جيڪا آسٽريليا جي تاريخ ۾ پھرين يورپي ڪالوني ھئي. بيرن سڊني انگلينڊ جي نوابي لقب ھيو جنھن جو درجو وڌائي وسڪائونٽ سڊني رکيو ويو ھو. فلپ ان پينل ڪالوني جو نالو سڊني مشھور سياستدان پھرين وسڪائونٽ سڊني ٿامس ٽائونزھنڊ جي نالي واري لقب تان رکيو 1842ع ۾ ان سڊني نالي پينل ڪالوني کي شھر جو درجو ڏيڻ بعد قيدين جي يورپ مان سزا طور سڊني ڏانھن منتقلي ختم ڪئي وئي. نيو سائوٿ ويلز ۾ سون جي دريافت بعد کاڻن لاء 1851ع ۾ مزدورن جي پيھ ۾ اضافو ٿيو جنھن سان سڊني وڌي وڏو شھر ٿي دنيا ۾ معاشي ۽ ثقافتي مرڪز ٿي ويو.
آبادي
ٻي جنگ عظيم بعد ھن شھر م وڏي پيماني تي ھجرت ٿي ۽ ھي شھر دنيا جي وڏن ثقافتي ڪثرت وارن شھرن مان ھڪ ٿي ويو 2011ع جي مردم شماري مطابق ھن شھر ۾ 250 ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھو رھندڙ ھيا 2016 جي آدمشماري مطابق %35.8 سيڪڙو شھرين جي مادري بولي انگريزي جي بجاء ٻي ھئي 45.4% شھري ملڪ کان ٻاھر ڄاول ھيا جن مان اڪثريت لنڊن ۽ نيويارڪ شھرن ۾ ڄاول ھئي.
معيشت
سڊني آسٽريليا جو مالياتي ۽ معاشي مرڪز آھي ۽ آسٽريليا جي جي ڊي پي جو چوٿون حصو ڏيندڙ شھر آھي .لفبرا يونيورسٽي جي محققن ھن شھر کي دنيا جي ڏھ انھن وڏن شھرن ۾ شامل ڪيو آھي جيڪي عالمي معيشت ۾ ضم ٿيل آھن گلوبل ايڪانامڪ پاور انڊيڪس مطابق ھن شھر جو شمار يارھين نمبر تي ڪيو آهي گلوبل سٽيز انڊيڪس ان جو شمار عالمي مصروفيت واري لحاظ کان 14 نمبر تي ڪيو آهي 2016ع ۾ سڊني جي ناليوار گراس ڊوميسٽڪ پراڊڪٽ 400.9 ارب آسٽريلين ڊالر ھئي ۽ في ڪس 80000 آسٽريلين ڊالر ھئي معاشي موقعي جي لحاظ کان ھن شھر جو شمار دنيا جي شھرن ۾ يارھين نمبر ۾ ٿئي ٿو ھن شھر جي بازاري معيشت مضبوط مالياتي نظام، مينيوفيڪچرنگ ۽ سياحت تي مشتمل آهي   ھي ملڪ پرڏيھي بينڪن ۽ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنن جو مرڪز ۽ آسٽريليا جو مالياتي گادي جو هنڌ ۽ پئسفڪ سمنڊ جو ماليتي حب آهي
سياحت
سڊني بين الاقوامي راندين جي موقعن جي ميزبان ڪندڙ شھر رھيو آھي. 2000 جي اولمپڪ راندين دوران ھي دنيا جي 15 سڀ کان وڌيڪَ گھمجندڙ شھرن مان ھڪ ھيو لکين ماڻھو ھر سال ھتي جون مشھور جايون گھمڻ لاء ايندا آهن. ھن شھر جي 25 لک ايڪڙ زمين باغن لاء مخصوص آھي. ھن شھر جي مشهور گھمڻ جي جاين ۾ سڊني ھاربر، رايل نيشنل پارڪ، رايل باٽنڪ گارڊن ۽ ھائيڊ پارڪ شامل آهن جيڪي شھر جا سڀ کان پراڻا باغ آھن عمارتن م ھتي سڊني ھاربر پل ۽ سڊني اوپيرا ھائوس مشھور آھن. اوپيرا ھائوس عالمي ورثي ۾ شامل آھي. ھتان جو وڏو ايئرپورٽ ڪنگسفورڊ سمٿ ايئرپورٽ آھي جيڪو دنيا جي پراڻن ايئرپورٽن مان ھڪ آھي جيڪو 1906ع ۾ قائم ٿيو. ان کان سواءِ ھن شھر جي مرڪزي ريلوي اسٽيشن نيو سائوٿ ويلز جي سڀ کان وڏي ۽ مصروف ترين ريلوي اسٽيشن آهي.
تعليم
ھن شھر ۾ يونيورسٽي آف سڊني 1850ع ۾ قائم ٿي ھئي جيڪا آسٽريليا جي پھرين يونيورسٽي ھئي ۽ دنيا جي وڏين يونيورسٽين مان ھڪ ھئي آسٽريليا جي سڀ کان پراڻي لائبريري پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي. ان جو نالو اسٽيٽ لائبريري آف نيو سائوٿ ويلز آهي جيڪا 1826ع ۾ شروع ٿي
ايمل هالبرگ
هالبرگ ڊانسنگ ود دي اسٽارز جي نائين سيزن جي هڪ قسط ۾ مهمان جج طور ڪم ڪيو. ٻين شين سان گڏ، هالبرگ کي ناچ پڻ پسند آهي، جتي هن 2010 ۾ جونيئر چيمپيئن شپ جو سلور ۽ 2013 ۾ يوٿ 10 ڊانس چيمپيئن شپ جو گولڊ ميڊل کٽيو. هو گٽار ۽ باس پڻ وڄائي ٿو.
هالبرگ جو پٽ آهي هيلينا آتي-هالبرگ.
وزير منگي
وزير منگي (انگريزي:Wazir Mangi) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر، ليکڪ ۽ صحافي هو.
زندگي جو احوال
وزير منگي جو پورو نالو وزير احمد هو. هيءُ 10 مارچ 1965ع تي محمد فاضل منگي جي گهر ۾ ڳوٺ واسُو ڪلهوڙو ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ ڳوٺ ڇڏي دادو ضلعو جي شهر دادو ۾ رهائش پذير ٿيو.
ادبي خدمتون
وزير منگي لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن اٽڪل 1980ع کان باقاعدي شعر لکڻ شروع ڪيو. شاعر کان علاوه ڪالم نگار پڻ هو ۽ ڪيترين ئي اخبارن لاءِ صحافي طور خدمتون سرانجام ڏنائين. هن شاعري ۾ غزل، گيت، وائي ۽ نظم جي صنفن ۾ طبع آزمائي ڪئي. سندس شاعري ۽ ڪالم سنڌ جي اهم اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. وزير منگي سگا شاخ دادو جو ميمبر ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ دادو جو سيڪريٽري پڻ رهيو.
وفات
وزير منگي 30 مئي 2010ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1965ع جون پيدائشون زمرو:شاعر زمرو:ليکڪ زمرو:دادو ضلعو
پٽ نمبر 1
ديھ پٽ نمبر 1 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا درمحمد تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1933ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ قبو تپي ۾ واقع ھئي ۽ ان ۾ ڪوبه ڳوٺ نه واقع ھيو. ھاڻي بہ ھن ديھ ۾ ڪو معروف ڳوٺ واقع ناھي.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ سرحد، اوڀر ۾ ديھ پٽ نمبر 2، اولھ ۾ ديھ جاگير ۽ ديھ غيبي ديرو جاگير ۽ ڏکڻ ۾ ديھ سير چانڊيا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 58 ھئي جيڪا 9 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
قاهره
قاھرہ: مصر جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ۽ ميٽروپولس جنھن جي آدمشماري 2008 ۾ 168 لک ھئي. ھي شھر اسلامي دنيا جو وڏي ۾ وڏو شهر آهي جيڪو نيل درياء جي ٻنھي ڪپن تي غزا جي قديم اھرامن جي ڀرسان 214 چورس ڪلوميٽرن جي پکيڙ ۾ واقع آهي.
آبادي
پوڻا ٻہ ڪروڙ ماڻھن جي آبادي واري ھن شھر جي ماڻھن جي اڪثريت سني اسلام جي شافعي فقه سان تعلق رکندڙ آهي. اتان جي وڏي اقليت ۾ لکن جي تعداد ۾ ڪاپٽڪ آرٿوڊڪس عيسائين جي آھي.
قاھرہ جا نالا
قاھرہ جو پراڻو عربي نالو مصر ھيو پر خطي ۽ ملڪ جي ثقافتي، سماجي، معاشي ۽ سياسي زندگي ۾ ھن شھر جي وڏي ڪردار ھجڻ جي ڪري ان جو نالو ملڪ تي پئجي ويو. مصر ھاڻي ملڪ جو سرڪاري نالو آهي. محاوراتي عربي ۾ مصر جي معني تھذيبن جي ماء آھي. لفظ قاھرہ جي معني فتح آھي.
تاريخ
قاھرہ جي تاريخ جو آغاز 641ع ۾ مسلمانن جي 10000 ھزار فوجين ھن علائقي کي فتح ڪرڻ بعد فستوت نالي فوجي ڇانوڻي وارو شھر نيل درياء جي اوڀر واري ڪپ تي قائم ڪرڻ سان ٿي ھئي. فستوت بابل نالي پراڻي رومن قلعي جي ڀرسان واقع ھيو. شھر جي مرڪز ۾ گورنر جو گھر ۽ جامع مسجد ٺاھيا ويا. ان مسجد جو نالو امر ابن العاص مسجد رکيو ويو. امر ابن العاص (وفات:663ع) مسلمانن جي فوج جو ڪمانڊر ھيو. ان مسجد ۽ سرڪاري ڪامپليڪس جي چوڌاري بازار ۽ رھائشي گھر واقع ھيا. فستوت اميه خلافت (661–750) جي دمشق واري حڪومت ۽ عباسي خلافت (750–1258) جي بغداد واري حڪومتي دور ۾  مصر جو پھريون گاديءَ جو هنڌ آهي. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھي شھر اتر آفريڪا جو ھڪ خوشحال واپاري مرڪز بڻجي ويو. فستوت جو اھو شھر ھن وقت پراڻي قاھرہ وارو علائقو آھي. فاطمين اتر آفريڪا مان اڀري ھي علائقو جڏهن فتح ڪيو تہ انھن ھڪ نئون شھر فستوت کان ٽن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ان جي اتر-اوڀر ۾ اڏي پنھنجي فاطمي خلافت (909–1171) جي حڪومت جو مرڪز ان کي بڻايو. اھو مستطيل شڪل ۾ ٺاھيو ويو جنھن جي چوڌاري ھڪ وڏي ديوار کنئين وئي ۽ ان شھر جي سڀ کان نمايان جاء الازھر مسجد ھئي جتي اجتماع ٿيندو ھو ۽ اتي اسپتال پڻ واقع ھئي. ان نئين شھر جو علحده واپاري مرڪز پڻ قائم ٿي ويو. ايوبي خاندان جي حڪمراني (1173ع کان 1250ع تائين) فاطمي شيعن جو خاتمو ڪيو ويو ۽ سني اسلام جي شافعي فقه جي تعليم ۽ تبليغ لاء 25 مدرسا ۽ جامع مسجدون قائم ڪيون ويون. امام شافعي جي مزار ۽ ان سان لڳو لڳ ھڪ مدرسو پڻ ٺھرايا ويا. ايوبين شھر جي حفاظت لاء ھڪ نئين ديوار تعمير ڪرائي جنھن سان ٻئي شھر فستوت ۽ قاھرہ ان ساڳي ديوار جي اندر اچي ھڪ شھر ٿي ويا. مملوڪن جي حڪمراني (1250–1517) ھين شھر ۾ رھائشي گھرن ، حلن ، مسجدن ۽ اسپتالن ۾ اڃان بہ وڌيڪ اضافو ٿيو. عثماني خلافت واري دؤر ۾ ھي شھر ان خطي جو صدر مقام رھيو ۽ ھتان جي آبادي ٻن لکن کان وڌي پوڻا ٽي لک ٿي وئي. الازھر وارو مدرسو ۽ مسجد شھر تي ڇانيل رھيا. 1798 کان 1801 تائين ھي شھر فرانس جي نيپولين بوناپارٽ جي قبضي ۾ رھيو. فرانسيسي فوج سان گڏ آيل عالمن ان وقت جي مصر بابت لکڻ شروع ڪيو اھڙي طرح 23 جلدن تي مشتمل ھڪ انسائيڪلوپيڊيا "ڊل ايجپٽ " (de l’Égypte) يعني "مصر مان" جي نالي سان تيار ڪئي وئي. جديد قاھرہ جي تعمير البانوي ترڪ محمد علي جي گھراڻي جي حاڪميت (1805-1952) ۾ ٿي. سوئيز ڪئنال جي آمدني سان خزاني وڌڻ کان پوء ان خاندان جي حاڪم خيديو اسماعيل (Khedev Ismail) پنھنجي دؤر حڪومت (1863 کان 1879) ۾ پراڻي قاھرہ کان نيل جي اوڀر واري ڪناري جي وچ ۾ فرانس جي ماھرن جي مدد سان ھڪ نئين منصوبي جو بنياد وجھي تعمير شروع ڪرائي.
حوالا
زمرو:مصر زمرو:مصر ۾ شهر زمرو: آفريڪا زمرو:عرب ليگ زمرو: فاطمي خلافت زمرو:نيل درياء
ڪئيزار
thumb|300px|ھڪ فنڪار پاران ٺاھيل تصوير جنھن ۾ خارجي مادن جي گڏ ٿيڻ سان ٺھندڙ پليٽ، جنھن کي ULAS J1120+0641 جي [[اڪريشن ڊسڪ (accretion disk) چون ٿا ڏيکاريل آهي اھو ھڪ تمام ڏورانھون ڪئيزار آهي جنھن جو مايو(mass) سج کان ٻہ ارب دفعا وڏو آهي ۽ ان کي بليڪ ھول مان طاقت ملي ٿي ]]
ڪئيزار:quasar : جنھڻ کي QSO يا ڪئيساء اسٽيلر آبجيڪٽ (quasi-stellar object) بہ چوندا آهن. اھو ھڪ بي حد روشن ۽ تابڪاري وارو ڪھڪشانئي مرڪز (active galactic nucleus) يا (AGN) ھوندو آھي. وڏين ڪھڪشائن ۾ اڪثر جي مرڪز ۾ بي حد وڏو بليڪ ھول (black hole) ھوندو آھي جن جو مايو يا مقدار (mass) ڪروڙين يا اربين سجن جي برابر هوندو آهي. ڪئيزار ۽ ٻين قسمن جا AGN ۾ بليڪ ھول گئسن جي ٺھيل اڪريشن ڊسڪسان گھيريل آھن. جيئن جيئن اڪريشن ڊسڪ مان گئسون بليڪ ھول تي ڪرنديون آهن تيئن تيئن برقي ۽ مقناطيسي تابڪاري يا اليڪٽرو ميگنيٽڪ ريڊيئيشن ٻاھر نڪرندي آهي جيڪا  اليڪٽرو ميگنيٽڪ اسپيڪٽرم   ذريعي ريڊيائي، انفراريڊ، الٽراوايوليٽ، ايڪسري ۽ گاما لھرن (weavelenghts)   جي صورت ۾ ڏسي سگھجي ٿي. ڪئيزار جي روشن ٿيڻ جي طاقت تمام وڏي ھوندي آھي. سڀ کان وڌيڪ طاقتور ڪئيزارن جي ليومنوسٽي (luminosity) يا توانائي خارج ٿيڻ جي طاقت 1041 واٽ ( watt) کان  وڌيڪ آھي .اھا ڪھڪشان يا ملڪي وي (Milky Way) جي توانائيءَ کان ھزارين ڀيرا وڌيڪ آھي
لفظ جي معني
لفظ ڪئيزار (quasar) اصل ۾ ڪئساء اسٽيلر quasi-stellar جي مختصر صورت آھي جنھن جي معني آھي ستاري وانگر يا تاري جھڙو(star-like) ريڊيائي ذريعو آھي. ڇو ته ڪئيزار جي سڀ کان پھرين سڃاڻپ 1950 واري ڏھاڪي ۾ ھڪ نامعلوم جسماني شئي مان ريڊيائي لھرن جي نڪرڻ واري وسيلي طور ٿي ھئي. جڏھن ظاھري لھرن ذريعي تصويرن ۾ انهن جي سڃاڻپ ٿي ته آھي ھڪ جھڪي روشني واري ستاري جي روشني وانگر لڳا. ھبل خلائي دوربيني تان ورتل ڪئيزار يا ڪئيزارن جي تصويرن اھا ڳالھ ظاھر ڪئي تہ ڪئيزار ڪھڪشائن جي وچ ۾ موجود ھوندا آھن
پاڪستان بواءِ اسڪائوٽس ايسوسيئشن
جڏهن پاڪستان ٺهڻ جو اعلان ٿيو تہ ان وقت فرانس ۾ ڇهين عالمي اسڪائوٽ جمبوري ٿي رهي هئي. پهرين سيپٽمبر 1947ع تي ڪراچيءَ ۾ پاڪستان جي اسڪائوٽ ليڊرن جو اجلاس ٿيو، جنهن ۾ پاڪستان بواءِ اسڪائوٽ ائسوسيئيشن ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو ويو. 22 ڊسمبر 1947ع تي گورنر جنرل هائوس ڪراچيءَ ۾، قائداعظم محمد علي جناح، پاڪستان جي پهرئين چيف اسڪائوٽ جي عهدي جو قسم کنيو. ملڪ جو سربراھ، ملڪ جو چيف اسڪائوٽ، ۽ صوبائي گورنر، صوبي جو چيف اسڪائوٽ ٿيندو آهي. سنڌ مان سيد غوث علي شاهه چيف اسڪائوٽ ۽ سيد غلام مصطفيٰ شاھ 10 سالن تائين پاڪستان اسڪائوٽس ائسوسيئيشن جو نئشنل ڪمشنر رهيو.
تنظيمي معاملن کي بهتر هلائڻ لاءِ، پاڪستان بواءِ اسڪائوٽس ائسوسيئيشن کي نون (9) علائقن ۾ ورهايو ويو، جن ۾ سنڌ، پنجاب، سرحد، بلوچستان، آزاد ڪشمير، پاڪستان ريلوي، پي. آءِ. اي، فاٽا ۽ اسلام آباد شامل آهن.
اسڪائوٽ تحريڪ ۾ عمر جي حساب سان اسڪائوٽن کي ٽن شعبن ۾ ورهايو ويو آهي. 7 سالن کان 11 سالن جي عمر وارن ٻارن کي ”شاهين اسڪائوٽ“، 11 سالن کان 17 سالن جي عمر وارن نوجوان کي ”بواءِ اسڪائوٽ“ ۽ 17 کان 25 سالن جي عمر وارن کي ”روور اسڪائوٽ“ سڏيو ويندو آهي. هن وقت پاڪستان ۾ تقريباً چار لک اسڪائوٽ ۽ اسڪائوٽ ليڊر موجود آهن
تاريخ
thumb
جوڙجڪ
thumb| پاڪستاني اسڪائوٽ
پاڪستان ۾ سامونڊي اسڪائوٽنگ
thumb| پاڪستاني اسڪائوٽ يونيفارم تي پرچم
اسماعيلي ڊسٽرڪٽ اسڪائوٽس ايسوسيئشن
thumb
قومي عملدار
thumb| پاڪستاني اسڪائوٽ تي ايمبولم
روور مقصد
روور مقصد خدمت (سروس) آهي.
حوالا
^ پاليسي، تنظيم، ضابطو (تبديل ٿيل / ترميم ٿيل 2013) نيشنل هيڊ ڪوارٽر، پاڪستان بوڪ اسڪائوٽس ايسوسيئشن ^ رحيمما اي اسڪائوٽ اڳواڻ (اسڪائوٽ ليڊر هيل بڪ)، پاڪستان بوڪ اسڪائوٽس ايسوسيشنل نيشنل هيڊ ڪوارٽر پاران شايع ٿيل
گنگا
هيءَ ندي اترکنڊ (Uttarakhand) رياست جي هماليا جبلن مان شروع ٿئي ٿي. هيءَ ندي ان هنڌ ڪيلاش پربت جي مانسرور ڍنڍ جي مور منهن (Peacock) مان نڪري ٿي. هندو ڌرم جي ماڻهن جو عقيدو آهي ته ڪيلاش پربت تي شِو مهاديو رهي ٿو ۽ گنگا ان جي چتائن (وارن) مان وهي اچي هيٺ پهچي ٿي. هن کي آسمان جي ندي به چئجي ٿو. هن نديءَ جو جِتان جتان به وهڪرو آهي، اتي ڪيترا اشنان گهاٽ آهن، جِتي لکن جي تعداد ۾ هندو ياتري اچي شنان ڪري پنهنجا پاپ ڌوئين ٿا. بنارس يا ورانسي، هردوار ۽ الهه آباد جهڙن شهرن جو مانُ به گنگا ندي جي ڪري آهي، جنهن کي هندو ڌرم جا ماڻهو پوڄا جي حد تائين پيار ڪن ٿا. right|thumb|200px|Pilgrims sitting at the Asthi Pravaha Ghat, [[Har ki Pauri, Haridwar]]
thumb|200px|[[Devprayag, confluence of Alaknanda (right) and Bhagirathi (left) rivers, beginning of the Ganges proper.]] گنگا انڊيا جي اترئين رياست اترکنڊ کان شروع ٿئي ٿي. گنگا ندي ٻن ندين الاڪانندا (Alaknanda) ۽ ڀاڳراٿي (Bhagirathi) ندين جي ميلاپ جو نتيجو آهي. اهي نديون جتي ملن ٿيون ان هنڌ جو نالو ديو پرياگ (Devprayag) آهي. پرياگ هندي يا سنسڪرت جو لفظ آهي، جنهن جي معنا ئي ”ميلاپ“ آهي. ان ڪري انڊيا جي حڪومت الهه آباد شهر جو نئون نالو پرياگ (Prayag) رکيو آهي، جِتي جمنا (Yamuna) ۽ گنگا (Ganga) ندين جو ميلاپ ٿئي ٿو. هماليا جبلن جي ڪجهه چوٽين، جهڙوڪ نندا ديوي، ترشول ۽ ڪميت وغيرهه تان جيڪا برف ڳري ٿي ته اها الاڪانندا ندي ٺاهي ٿي ۽ گائومُک وٽان جيڪا برف گنگوتري گليشئر ٺاهي ٿي، اهو گليشئر وٽڙي ڀاڳراٿي ندي ٺاهي ٿو. گائومک جبل جي چوٽي 13 هزار فٽن جي مٿاهئين تي آهي. ائين جبلن تي وسيل برف پاڻي ٿي ٻن ندين ذريعي ديو پرياگ شهر وٽ گڏ ٿي گنگا نالي هڪ اڪيلي ندي ٿي پنهنجو سفر شروع ڪري ٿي. ديو پرياگ به ڪافي اتاهين يا مٿاهئين تي آهي جِتان گنگا ندي رفتارَ سان مختلف جبلن تان ڍرڪندي 250 کن ڪلوميٽرن (160 ميلن) جو سفر طي ڪري رشي ڪيش وٽ آخري جبلن ۽ اتاهين تان نڪري ميداني پٽن تي لهي ٿي. ان هنڌ تي هردوار شهر آهي، جيڪو پڻ هندو ڌرم جي ماڻهن لاءِ وڏي اهميت رکي ٿو. هردوار کانپوءِ هن نديءَ تي ڊئم ٺاهي، سندس ڪجهه پاڻيءَ کي ڪئنالن ذريعي اتر پرديش جي زمينن کي آباد ڪرڻ لاءِ ڇڏيو وڃي ٿو. هردوار، رشي ڪيش ۽ ديو پرياگ شهر رياست اترکنڊ ۾ آهن، هيءَ رياست اتر ۾ چين (China) سان مليل آهي. ٽئي شهر ڏسڻ وٽان آهن. اتاهين تي هجڻ ڪري ديو پرياگ ۽ رشي ڪيش ۾ اونهاري ۾ به ٿڌڪار رهي ٿي. ٻنهي شهرن ۾ ساوڪ ۽ قدرتي خوبصورتيءَ کان کان سواءِ ڪيترائي مندر ۽ گهاٽ پڻ آهن. هِتي انگريزن جي ڏينهن يعني 1939ع جي هڪ 450 فٽ ڊگهي سسپينشن (suspension) برج پڻ آهي، جيڪا لڇمڻ جو پينگهو (لڇمڻ جھولا) پڻ سڏجي ٿي. هردوار کانپوءِ گنگا ندي 800 ڪلوميٽرن يا 500 کن ميلن جي فاصلي کان پوءِ هندستان جي اهم شهر الهه آباد يا پرياگ ۾ پهچي ٿي، جِتي هن نديءَ تي کمڀ ميلو (Kumbh Mela) به لڳي ٿو. هِتي انڊيا جي ٻي اهم ندي جمنا جيڪا هاڻ يمنا سڏجي ٿي، گنگا سان ملي ٿي ۽ گنگا جو پاڻي ٻيڻو ٿيو وڃي. الهه آباد پهچڻ کان اڳ گنگا ندي ڪجهه اهم شهرن فرخ آباد، قنوج ۽ ڪانپور وٽان به لنگهي ٿي. رستي تي ٻيون به ڪجهه ننڍيون ننڍيون نديون رام گنگا جهڙيون ملن ٿيون.
الهه آباد کان پوءِ گنگا ندي اوڀر جو رخ ڪري ٿي ۽ رستي تي تمسا ندي (Tamsa River) جيڪا ٽنس به سڏجي ٿي، گومٽي ندي، گهاگهرا ندي، سون ندي، گُندڪي ندي، ڪوسي ندي وغيره گنگا سان ملن ٿيون، تان جو اها مغربي بنگال جي شهر مالدا (Malda) ۾ اچيو پهچي. الهه آباد (Allahabad) ۽ مالدا جي وچ ۾ هيءَ ندي ڪيترن ئي مشهور شهرن مان گذري ٿي، جهڙوڪ: چنار، مرزاپور، ورانسي (بنارس/ڪاشي)، غازي پور (Ghazipur)، پٽنا (Patna)، ڀاڳل پور (Bhagalpur)، سلطان گنج ۽ سعيد پور وغيره. پڪور شاهر وٽ گنگا مان هڪ برانچ نڪري هُگلي ندي ٿئي ٿي. باقي گنگا نديءَ جو حصو بنگلاديش جو بارڊر ٽپي پدما ندي نالو اختيار ڪري ٿو. پدما سان اڳتي برهمپترا ۽ پوءِ ميگهنا نديون ملن ٿيون، جيڪي خليج بنگال ۾ وڃيو ڇوڙ ڪن ۽ هوڏانهن هُگلي ندي به مرشد آباد، نابادوپ، ڪولڪتا ( Kolkata or Calcutta) ۽ هائوڙا شهرن مان ٿيندي انڊيا واري پاسي خليج بنگال ۾ وڃيو ڇوڙ ڪري ۽ چٽگانگ ۽ چالنا وٽ خليج بنگال واري سمنڊ ۾ جتي سندربنس جا گهاٽا ٻيلا آهن ڻ وڃيو ڇوڙ ڪري.
گنگا ندي جڏهن بنگلاديش (Bangladesh) جو بارڊر ٽپي ٿي ته ٻئي پاسي اها پدما (Padma) ٿيو وڃي ان هنڌ کان اڳ انڊيا جي حڪومت ان تي فرقا بئراج (Farakka Barrage) ٺـاهي اهي اها بئراج بنگلاديش جي وجود ۾ اچڻ کان پوءِ 1975ع ۾ کولي وئي هئي. دنيا ۾ شايد ئي ٻي ڪا اهڙي ندي ناهي، جنهن جي ڀرپاسي ايترا ماڻهو رهندا هجن. هن نديءَ جي ڪناري اٽڪل 400 ملين ماڻهو رهن ٿا ۽ انهن جي گپاگيهه (Density) ڏٺي وڃي ته هڪ چورس ميل تي 1000 ماڻهو ٿين ٿا يا کڻي چئجي ته هڪ چورس ڪلوميٽر تي 400 ماڻهو ٿيا. گنگا جي ڪناري تي رهندڙ لکين ماڻهن لاءِ هيءَ ندي جياپي جي تند (Life Line) آهي. جيڪا هنن جون روزآني جون گهُرجون، پيئڻ ۽ وهنجڻ کان رڌ پچاءَ ۽ ڪپڙا ڌوئڻ کان وٺي معاشي ضرورتن تائين پوريون ڪري ٿي.
زمرو:مذهب زمرو:هندو ڌرم زمرو:هندوستان زمرو:سياحت
ڪلري رويز
ڪليئر روئز هارٽل (انگريزي: Claire Ruiz Hartell) پڻ پنهنجي اسڪرين جي نالي سان مشهور آهي ڪلري رويز هڪ فلپائني آسٽريلوي اداڪارا، ڳائڻي، ڊانسر ۽ ماڊل آهي، جيڪا ٽيليويزن سيريز منهنجي دل سان محتاط ڪر ۾ پنهنجي ڪردار لاءِ مشهور آهي. جوئي آڪوسٽا، بيڪي باڪسر وينس جي حيثيت ۾، اي پيار ڪرڻ لاءِ آخري جينا جي حيثيت ۾، مالالا مو ڪايا ايبي/ابيگيل ميسا جي حيثيت ۾ ۽ فيملي افيئر فلورابيل/بيلي راميرز جي حيثيت ۾.
خارجي لنڪس
زمرو:جيوت ماڻهو زمرو:1997ع جون پيدائشون زمرو:اداڪارائون
اڪرم ٻورڙائي
اڪرم ٻورڙائي (انگريزي:Akram Borarai) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو يگانو شاعر هو جنهن جا ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن.
زندگي جو احوال
اڪرم ٻورڙائي جو پورو نالو حڪيم دين محمد جوڻيجو ولد امام بخش جوڻيجو هو. هيءُ 25 فيبروري 1936ع تي سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي ڳوٺ ٻورڙي ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ اڪرم ٻورڙائي موجوده ڄامشورو ضلعو جي شهر ڪوٽڙي ۾ رهائش اختيار ڪيائين.
وفات
اڪرم ٻورڙائي 2009ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1934ع جون پيدائشون زمرو:شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:دادو ضلعو
سيستان ۽ بلوچستان صوبو
سيستان ۽ بلوچستان (انگريزي: Sistan and Baluchistan; فارسي: استان سيستان و بلوچستان)  ايران جو پکيڙ جي لحاظ کان ٻيو نمبر وڏو صوبو آھي. ايران جي ڏکڻ اوڀر ۾ موجود ھن صوبي جون سرحدون پاڪستان ۽ افغانستان سان ملن ٿيون. ھن صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ زاھدان آھي ۽ ھن جي ڪل پکيڙ 181،785 چورس ڪلوميٽر آھي. ھن صوبي جي پکيڙ سڄي ايران جي پکيڙ جو 11 سيڪڙو آھي. ھن صوبي جي 1100 ڪلوميٽر سرحد پاڪستان ۽ افغانستان سان ملي ٿي. ھي پاڪستان جو واحد صوبو آھي جنھن جي سرحد پاڪستان سان ملي ٿي. ھن صوبي جي 300 ڪلوميٽر سرحد عماني سمنڊ سان ملي ٿي.
اصل ۾ سيستان ۽ بلوچستان ايرن جا ٻہ جدا صوبا ھئا پر 1979ع ۾ ٻنھي صوبن کي ملائي ھڪ صوبو بنايو ويو. ھلمند ندي ھن صوبي جي وڏي ۾ وڏي ندي آھي جنھن جو پاڻي زراعت ۽ پيئڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن صوبي ۾ 2,775,014 ماڻھو رھن ٿا جن ۾ بلوچ، پارسي سيستاني، ڪرد ۽ ٻيا شامل آھن. ھن صوبي جي موسم خشڪ گرم ۽ ريگستاني آھي. زاھدان، زابل ۽ ايرانشھر ھن صوبي جا وڏا شھر آھن.
نالو
لفظ سيستان اصل ۾ ”سجستان“ يا ”سڪستان“ مان ورتل آھي جنھن جي معنيٰ آھي ”سڪا قوم جي ماڻھن جو ديس“. سڪا قوم جي ماڻھن ھن علائقي ۾ 2500 ق.م ڌاري ھلمند نديءَ جي ڪناري تي اچي پنھنجون وسنديون قائم ڪيون ھيون. انھن ڏينھن ۾ ھن علائقي کي ”زرنج“ يا ”زرنگ“ سڏيو ويندو ھو. سڪا قوم جي اچڻ کان پوءِ اھو نالو بدلجي ”سڪستان“ ٿي ويو. پراڻي زماني ۾ ھلمند نديءَ جي ڪناري نصرآباد (يا نصر شھر) ۽ حسين آباد نالي ٻہ وسنديون ھڪٻئي کان ٿوري مفاصلي تي موجود ھيون. وقت سان گڏوگڏ ھنن وستين جي آبادي ۽ پکيڙ ۾ واڌارو آيو ۽ ٻئي وستيون ھڪ شھر بنجي ويون. ھن نئين شھر جو نالو زابل رکيو ويو جيڪو ھن وقت سيستان ۽ بلوچستان صوبي جو ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.
بلوچستان کي پراڻي زماني ۾ مڪہ سڏيو ويندو ھو. اھو نالو اڳتي ھلي ”مڪران“ بنجي ويو. ھي خطو ھخامنشي سلطنت جو چوڏھون صوبو ھو. غالب امڪان آھي تہ نادر شاھ افشار جي بادشاھت واري دور ۾ ھن علائقي تي بلوچستان نالو پيو. فردوسيءَ جي مشھور ڪتاب شاھنامہ ۾ بہ مڪران جو ذڪر موجود آھي.
تاريخ
ايران ۾ اسلامي حڪومت قائم ٿيڻ کان اڳ وارا اڪثر يادگار کنڊر بنجي ويا آھن انڪري ھتان جي پراڻي تاريخ بابت پڪ سان ڪجه چوڻ مشڪل آھي. سيستان جي سراوان شھر ۾ ھڪ پٿريلي پھاڙي موجود آھي جنھن کي مقامي ماڻھو مھرگان جبل سڏين ٿا. روايتون آھن تہ انھيءَ پھاڙيءَ جي چوٽيءَ تي ماڻھو ڪجه خاص ڏھاڙن تي باھ جا ڀنڀٽ ٻاريندا ھئا ۽ پنھنجون مذھبي رسمون ادا ڪندا ھئا. فردوسيءَ جي شاھنامہ جي ھيرو رستم جو جنم سيستان ۾ ٿيو. جڏھن اردشير بابڪان ھن علائقي تي قبضو ڪيو تہ سيستان ساساني سلطنت جو حصو بنجي ويو. ساساني سلطنت جي خاتمي کان پوءِ ھتي عربن جي حڪومت قام ٿي. اسلام اچڻ کان پوءِ يعقوب ليث صفاري ھتان جو پھريون مشھور ايراني حاڪم بنيو. ھن فارسيءَ کي ملڪ جي سرڪاري ٻوليءَ جو درجو ڏنو. ان کان پوءِ صفاري، ساماني، غزنوي ۽ سلجوقي گھراڻي جي بادشاھن ھن علائقي جون واڳون سنڀاليون. سيستان جي سرزمين تي جيڪي ڏسڻ جھڙا ماڳ موجود آھن تن ۾ خواجہ جبل خاص ذڪر جي لائق آھي. ھن جبل جي چوٽيءَ تي خواجہ علي مھديءَ جي مزار آھي، انھيءَ ڪري ھن جبل کي خواجہ جبل ڪوٺيو وڃي ٿو. ھي سيستان جو اوچي ۾ اوچو جبل آھي. زرتشت مذھب وارن جو عقيدو آھي تہ سندن پيغمبر جو ظھور ھن جبل تان ٿيو. ھن جبل تي اشڪاني، ساساني ۽ اسلامي حڪومتن جا اھڃاڻ اڄ بہ موجود آھن.
مڪران جي سرزمين کي يونانين ”گدروزيا“ سڏيو آھي. پراڻي زماني ۾ مڪران جي سرزمين تي ڪافي ڌٻڻون ھيون. سنسڪرت ٻوليءَ ۾ ”ايرينا“ يا ”اراينا“ لفظ جي معنيٰ آھي ”ڌٻڻ“. انھيءَ ڪري شايد ”مڪران“  ٻن لفظن ”مڪہ“ ۽ ”ايرينا“ جو مرڪب آھي. مڪران حضرت عمر فاروق رضيہ واري دور ۾ اسلامي حڪومت جو حصو بنيو ۽ ھڪ عرب حڪمران مڪران جون واڳون سنڀاليون. ھتان جي عوام عربن جي حڪمرانيءَ کي مڃڻ کان انڪار ڪيو ۽ حڪومت خلاف ھٿياربند جدوجھد جو آغاز ڪيو جنھن ڪري عرب حڪمران کي ھن علائقي تان دستبردار ٿيڻو پيو. سلجوقي دور ۾ مڪران ايران جو حصو رھيو پر مرڪزي حڪومت جو ھن علائقي ۾ فقط نالي ماتر ڪنٽرول ھو.
1 آڪٽوبر 1877ع تي انگريز جرنل ريگنالڊ ايڊورڊ ھيري ڊائر (Reginald Edward Harry Dyer) ھن علائقي تي قبضو ڪرڻ لاءِ پنھنجون فوجون وٺي آيو. ھي اھو زمانو ھو جڏھن ايسٽ انڊيا ڪمپني موجودھ پاڪستاني ۽ ڀارت جي لڳڀڳ سمورن علائقن تي پنھنجو تسلط قائم ڪري ورتو ھو، ايتريقدر جو پاڪستاني بلوچستان وارا علا.قا بہ ھنن فتح ڪري ورتا ھئا. انگريزن ھن علائقي تي قبضو ڪري چابھار بندر کي پنھنجي ھٿ ھيٺ آڻڻ ٿي چاھيو. ھتان جي بھادر بلوچن انگريزن سان مھاڌو اٽڪائي کين پنھنجي ملڪ جي سرحدن کان پري ڀڄائي ڪڍيو. جن بلوچ اڳواڻن انگريزن سان جنگ جوٽي تن ۾ سردار جمع خان، اسماعيل زھي، سردار خليل خان گمشادزھي ۽ سردار جنيد خان يار احمد زھي خاص ذڪر جي لائق آھن. جيتوڻيڪ جنگ ۾ ڪيترن ئي بلوچي ويڙھاڪن شھادت جو جام پيتو پر ھنن دشمنن کي پنھنجي علائقي ۾ اچڻ نہ ڏنو.
جڏھن رضا شاھ پھلوي ايران جو بادشاھ بنيو تہ ھن پنھنجي ڪمانڊر امان اللّٰہ جھان باني جي ھٿ ھيٺ ھن علائقي ۾ فوج موڪلي تہ جيئن علائقي تي حڪومتي رٽ قائم ڪري سگھجي. نتيجي طور ھن علائقي تان بلوچن جي قبائلي سردارن جو اثر گھثجي ويو ۽ بلوچستان مرڪزي ۡحڪومت جي ڪنٽرول ۾ اچي ويو. 2013ع ۾ زبول مان چونڊيل قومي اسميبليءَ جي ميمبر حليمہ علي پارليامينٽ ۾ تقرير ڪندي ٻڌايو تہ پاڻيءَ جي کوٽ سبب وڏي پيماني تي ماڻھو سيستان ۽ بلوچستان صوبي مان لڏپلاڻ ڪري رھيا آھن. ھن گھر ڪئي تہ ھلمند نديءَ ۾ پاڻي ڇوڙيو وڃي تہ جيئن ماڻھو زراعت، چوپائي مال ۽ پنھنجي پيئڻ لاءِ پاڻي حاصل ڪري سگھن.
ھي صوبي جو عوام اڄ بہ غربت ۽ بدامنيءَ جھڙن مسئلن ۾ گھيريل آھي. صوبي جي اڪثر علائقن ۾ گئس جي سھولت موجود ناھي. پاڻيءَ جي کوٽ سبب صوبي ۾ زراعت کي ڪاپاري نقصان پھتو آھي ۽ اونھاري ۾ خوفناڪ مٽيءَ جا طوفان اٿن ٿا جنھن ڪري فضائي آلودگي وڌي وئي آھي.
ماڻھو، سندن نسل ۽ مذھب
ھن صوبي جي سيستان واري علائقي ۾ اڪثر ماڻھو شيعا آھن ۽ سيساني لھجي ۾ فارسي ٻولي ڳالھائين ٿا جڌھن تہ بلوچستان جا ماڻھو بلوچي ٻولي ڳالھائين ٿا ۽ انھن مان اڪثر سني مسلمان آھن. زابول، ھلمند، ھامون، نمروز ۽ زھڪ سيستان جو حصو آھن. سيستان جو ھڪ وڏو علائقو افغانستان جو حصو آھي. بلوچستان جي اھم شھرن ۾ زاھدان، خش، ميرجاوھ ۽ چابھار بندر شامل آھن. بلوچستان جو ھڪ وڏو حصو پاڪستان ۾ شامل آھي.
بوھي مڱ
بوهي مُڱ: (Ground-nut) هيءُ نالي مڱ يا چڻا يا چئونرا سڏبا آهن، مگر آهي ٻي شيءِ. هندستانيءَ ۾ ڪڏهن ان کي چيني بادام ۽ ڪڏهن موم ڦلي چوندا آهن. هي اصل الهندي آفريڪا يا ويسٽ انڊيز مان آيل آهن. هن جو وڻ نه ٿو ٿئي پر ول ٿي ٿئي. ان جي عجيب خاصيت اها آهي ته جيڪي ٻج جون ڦريون ڪري سي هڪدم پاڻ ئي زمين ۾ هڻي لڪائي ڇڏي، جتي پيون وڌن ۽ پچن. اها ول جون ۾ گل ڪري ٿي ۽ جنوريءَ ۾ سندس ڦريون کوٽي ڪڍندا آهن. هڪ هڪ ڦريءَ ۾ هڪ يا ٻه يا ٽي ڏنگا چئونرن يا پستن جهڙا داڻا ٿين ٿا. اهي ڪچا به کائبا آهن ۽ بوهي يا ڀُڃي به کائبا آهن. جڏهن ڦريون کوٽي ڪڍجن تڏهن پراڻيون وليون ناس ڪري ڇڏجن. ٻئي سال جي ٻج پوکڻ لاءِ وري ڪا زمين هٿ ڪجي. پوک ٻنيءَ وانگي ٿئي ٿي. ٻج فيبروريءَ ۾ پوکبو آهي. هن لاءِ زمين هلڪي وارياسي چڱي آهي. بوهي مڱ کي انگريزيءَ ۾ گرائونڊنٽ يا مانيلانٽ چوندا آهن. سنڌ جي اتر واري حصي ۾ ان کي مڱيرا به سڏيو ويندو آهي.
عمر بن عبدالله
.
تفصيلي تعارف
ابو المنذر ڪنيت رکندڙ عمر بن عبدالله جڏهن 303 هه ۾ سنڌ جي حڪومت سنڀالي ته ان وقت مشهور عرب مؤرخ مسعودي سنڌ گهمڻ آيو، مسعودي هتي هڪ وڏي رئيس حمزه سان ملڻ جو ذڪر به ڪيو آهي. عمر بن عبدالله جي ڏينهن ۾ ملڪ ترقي ڪئي ۽ منصوره جي پکيڙ ۾ واڌارو آيو،هڪ اندازي مطابق تقريباً ٽيهه لک ڳوٺ هئا، جتي ساوڪ ئي ساوڪ پکڙيل هئي. عمر جو هڪ خاص وزير رياح هو ۽ شهر جو قاضي بي اشوارب جي خاندان مان هو. عسڪري اعتبار کان به هي ملڪ سگهه رکندڙ هو، پنج هزار اسي جنگي هاٿي ۽ چاليهه هزار پيادل سپاهي سنڌ جي گورنر وٽ موجود هئا. منصوره جا عام ماڻهو سنڌي ڳالهائيندا هئا جڏهن ته سرڪاري عملدارن جي گفتگو گهڻو ڪري سنڌي ۽ عربي ۾ ٿيندي هئي. واپار جي ڪري ملڪ کي ان وقت وڏو فائدو رسيو ۽ سنڌ جو مال ٻين ملڪن جي منڊين ۾ پهتو، ملڪ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پنهنجو سڪو هلندو هو. عمر بن عبدالله جي زماني ۾ هباري حڪومت جو بغداد سان گهڻو تعلق نه رهيو هو صرف خليفي جو هتي نالو ورتو ويندو هو. هيڏانهن عباسي حڪومت به اندروني طور تي طاهري، ساماني، صفاري ۽ طولوني ڌڙن ۾ ورهائجي چڪي هئي ۽ مرڪز ڪمزور بڻجي چڪو هو، مقتدر جي دؤر ۾ مصر جي فاطمي حڪومت جو بنياد پيو جيڪا مرڪز کان صفا الڳ ۽ آزاد مذهبي فرقي جي وارث هئي. انهيءَ حڪومت جو باني عبدالله مهدي جو پيءُ محمد الحبيب هيو جيڪو حمص ۾ رهندو هو ۽ حضرت امام صادق رضه جي پٽ اسماعيل جي اولاد مان هو. سندس پوئلڳ جعفر صادق رضه کان پوءِ سندس پٽ اسماعيل جي امامت جا قائل هئا، تنهن ڪري سڀ کان اڳ ماڻهن کي ان طرف راغب ڪيائون ته عنقريب امام مهدي جو ظهور ٿيڻ وارو آهي ۽ هو علوي فاطمي هوندو. فاطمي حڪومت جي صورت ۾ اچڻ کان اڳ اها تحريڪ تبليغ ذريعي يمن، حجاز، بحرين ۽ خراسان ۾ پکڙي ۽ وڌي ويجهي. 297 هه (10 ــ 909ع) ۾ الحبيب جي پٽ عبدالله جي هٿ تي رقاده ۾ ماڻهن بيعت ڪئي ۽ هن امير المؤمنين مهدي جو لقب اختيار ڪيو. ان کان اڳ عباسي خليفن کان سواءِ ڪنهن به پاڻ کي امير المؤمنين نه چورايو هو. تنهن ڪري فاطمي حڪومت جو بنياد ديني ۽ سياسي لحاظ کان عباسين جي مقابلي ۾ اچڻ هو ۽ اها خالص شيعيت ۽ اسماعيلي فڪر جي پرچارڪ هئي..
سنڌ ۾ اسماعيلين جو پهريون پرچارڪ
پهرئين فاطمي فرمانروا عبدالله المهدي سڄي دنيا ۾ پنهنجا پوئلڳ شيعت جي تبليغ لاءِ موڪليا. ان طرفان سنڌ ۾ جيڪو پهريون اسماعيلي آيو اهو هيثم نالي شخص هو. تنهن کان پوءِ ڪيترائي ٻيا اسماعيلي هتي موڪليندو رهيو پر پنهنجي ڪوششن ۾ منصوره ڪامياب نه ٿي سگهيو، ها ملتان جي ماڻهن ان تحريڪ کي قبول ڪيو جنهن جو ذڪر ايندڙ صفحن تي ملتان جي مد ۾ ڪنداسين. بهرحال منصوره ۾ هباري خاندان جي حڪومت 401 هه (11 ــ 1010ع) تائين رهي..
پٽ نمبر 2
ديھ نمبر 2 سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا درمحمد تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود برٽش انڊيا واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڪو به ڳوٺ واقع نہ ھيو. پر ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ خوشحال مگسي، ڳوٺ اشق علي مغيري ۽ ڳوٺ نيڪ محمد مغيري معروف آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڍوري، اوڀر ۾ ديھ درمحمد، اولھ ۾ ديھ پٽ نمبر 1 ۽ ڏکڻ ۾ ديھ سير چانڊيا واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,357 ھئي جيڪا 219 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
ڪوسٽا ريڪا
تاريخ
ھن ملڪ کي امريڪي انڊين ماڻھن وسايو جنھن بعد سورھين صدي عيسويءَ ۾ اسپيني اتي ايا ۽ ملڪ تي قبضو ڪيو. اسپين کان آزادي وقت ھي ملڪ پھرين ميڪسيڪن ايمپائر جو حصو ھيو. جنھن بعد ھي ملڪ وچ آمريڪا جي گڏيل صوبن جو ميمبر ٿيو ۽ 1847ع ۾ ان کان آزادي جو اعلان ڪري ڌار ٿيو. 1948 ۾ گھرو ويڙھ شروع ٿي جنهن بعد 1949 م ھن ملڪ مستقبل بنياد تي فوج جي خاتمي جو اعلان ڪيو ۽ دنيا جي انھن ڪجھ ملڪن ۾ شامل ٿي ويو جن ۾ فوج ناھي.
جان لاڪ
جان لاڪھڪ انگریز طبیعیات دان ۽ فلسفی ھيو، جيڪو تجربیت پسند مڪتب فڪر جو باني ھيو۔ ھي سمرسيٽ جي ڳوٺ ورنگٽن ۾ پیدا ٿيو ۽  آڪسفورڊ یونیورسٽي مان تعلیم حاصل ڪئي؛ ۽ 1661ء کان 1664ء تائين آڪسفورڊ ۾ یوناني ٻولي‘ علم بیان ۽ اخلاقي فلسفي تي لیڪچرر ڏيندو رھيو۔ 1667ء ۾ لاڪ جي دوستي انگریز ریاستي عملدار انتھونی اَیشلي ڪوپر سان ٿي وئي ۽ اُن جو مشیر ۽ طبیب ٿيو ۔ اَیشلي ھڪ جارحیت پسند ۽ دشمن رکندڙ سیاست دان ھيو۔ اھو ھڪ آئیني بادشاھت‘ پروٽسٽنٽ جائنشیني‘ مذھبي رواداری‘ پارلیمنٽ جي بالادستي ۽ برطانیہ جي اقتصادي ڦھلاء جو پر زور حامي ھيو۔ جيئن ته لاڪ  بہ  سڳيا مقصد اختیار ڪيا ھئا ان لاء ٻنھي جي وچ ۾   مکمل ھم آھنگي پیدا ٿي چڪي ھئي۔ ایشلي کيس  اُن گروپ جو سیڪریٽری بہ بڻایو جيڪو امریڪا سان تجارت کي فروغ ڏيڻ لاء ٺاھيو ويو ھو. لاڪ نئين ڪالوني ڪیرولینا جي لاء آئین مرتب ڪرڻ ۾ مدد ڏني. ان دستاویز تحت تمام آبادڪارن کي پنھنجي عقیدي تي عمل ڪرڻ جي اجازت ڏني جڏھن تہ ملحدن جي داخلا منع ھئي۔ 200px|نيشنل پورٽريٽ گئلري لنڊن۾رکيل جان لاڪ جو ڪٽڪيٽ پورٽريٽ جيڪو گاڊفري نيلر ٺاھيو بعد وارن ڏھاڪن ۾ لاڪ ذاتي مطالعي ۾ مصروف رھيو ۽ فلسفي ۽ سائنس جي  مسئلن تي دوستن سان  بحث ۽ مباحثا ڪرڻ لڳو 1668ء ۾ پنچ سال اڳ قائم ٿيڻ واري ”رائل سوسائٽي“ جو رُڪن ٿيو۔ 1675ء ۾ اَیشلي جي درٻار ۾ غیر مقبولیت جي ڪري  فرانس ويو ۽ 4 سال بعد واپس موٽي آيو پر رومن ڪيٿولڪ عيسائيت ۽ انگلش درٻار جي مخالفت جي ڪري کيس اتان جا  حالات خراب معلوم ٿيا۔ 1683ء کان 1688ء تائين جو عرصو اُن ھالینڊ ۾ گزاريو۔ 1688ء جي شاندار انقلاب (Glorious Revolution) ۽ پروٽيسٽنٽ عيسائيت جي ڪنھن حد تائين بحالی  بعد ھي ھڪ دفعو ٻيهر واپس انگلينڊ آیو۔  بادشاہ  انگلينڊ جي بادشاهه ولیم ٽئين کيس  ”بورڊ آف ٽریڊ“ ۾ نامزد ڪيو۔ 1700ء ۾  صحت جي خرابي جي ڪري  استعفا ڏنائين ۽ 4  سالن  بعد وفات ڪيائين.
ڍاٽڪي ٻولي
''ٿريلي ٻولي سنڌ جي اڀرندي طرف وارو ضلعو ٿرپارڪر ٻن علائقن تي مشتمل آهي. هڪ ”پٽ“ يا اڀرندي ناري وارو ميدان ۽ ٻيو ٿر يا ريگستان. ٿر جي ڏکڻ اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو آهي، جيڪو ٿر کان ائين مختلف آهي، جو ان ۾ واريءَ جي ڀٽن بدران پٿر جون ٽڪريون آهن. پارڪر جي بنهه ڏکڻ اوڀر پاسي گجراتي ٻولي هلندي آهي، پر سموري ٿر ۾ اهو سنڌيءَ جو ”ٿريلي“ يا ”ٿريچي“ لهجو ڳالهايو وڃي ٿو، جنهن جي هڪ محاوري کي راجپوتانا پاسي وري”ڍاٽڪي“ چوندا آهن. راجپوتانا ۾ لفظ ”ڍاٽ“ جي معنيٰ آهي ريگستان ۽ اهو خاص طور ٿر ۽ ان سان دنگئي راجپوتانا جي رياست جيسلمير واري ريگستاني خطي لاءِ ڪم اچي ٿو.''
تبديليون
''جيسلمير ۽ سمکيا پرڳڻي ۾ به هن خطي جي ٻولي، سنڌي ۽ جيسلمير (Jaisalmer) ۾ ڳالهائي ويندڙ مارواڙيءَ (Maarwaarri) جو ميلاپ آهي. جيسلمير واري راجپوتانا رياست جي ڏکڻ ۾ ٿر ۽ پارڪر جي اوڀر ۾، راجپوتانا اندر مارواڙ رياست جو ”ملني خطو“ اچي ٿو. ملنيءَ جي مکيه ٻولي مارواڙي آهي، پر ان جي ۽ ٿر ۽ پارڪر جي وچ واري سرحد سان لاڳو هڪ سوڙهو پٽو اهڙو آهي، جتي جي ٻوليءَ کي مارواڙي ماڻهو سنڌي چوندا آهن. اهو سنڌي ۽ مارواڙيءَ جو گاڏڙ لهجو آهي، جيڪو سموريءَ سرحد سان لاڳو علائقي کان ويندي جيسلمير واري ڍاٽ تائين ڳالهائجي ٿو. ان پٽي ۽ ڍاٽ جي اوڀر ۾ اهو ريگستان يڪو هلندو وڃي راجپوتانا جي وچ ۾ پوي ٿو، جتي پهرين ٻولي جيڪا ٻڌڻ ۾ اچي ٿي، سا آهي راجستانيءَ جي مارواڙي لهجي جي هڪ صورت ”ٿلي“. مجموعي طرح ٿر، پارڪر ۽ جيسلمير جي ڍاٽ ۾ ڳالهائڻ جا مختلف محاورا ملن ٿا، جيڪي سمورا سنڌي ۽ مارواڙيءَ جي ملاوت جو نتيجو آهن، جن کي سنڌيءَ يا مارواڙي جا لهجا چئي سگھجي ٿو. ڪي ماڻهو انهن کي ڌار ٻوليون به قرار ڏين ٿا، پر اهڙي دعويٰ بنا تحقيق جي قابل قبول نٿي ٿي سگهي.''
حوالا
زمرو:سنڌ جون ٻوليون زمرو:سنڌ زمرو:ٻوليون زمرو:تاريخ زمرو:لسانيات زمرو:پاڪستان زمرو:ڀارت زمرو:سنڌي ٻولي جا لهجا
ايرانشهر، ايران
ايرانشھر (فارسي: ايرانشهر, بلوچي: اڃرانشهر, انگريزي: Iranshahr) ايران جي صوبي سيستان ۽ بلوچستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو ايرانشھر شھرستان (County) جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. 2016ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 113,750 آھي. ھن شھر جا اڪثر رھواسي بلوچ آھن ۽ بلوچي ٻولي ڳالھائين ٿا. 1935ع کان پھرين ھن شھر جو نالو پھرھ ھو. لفظ پھرھ جي معنيٰ آھي پھرو يا چوڪيداري. 1941ع ڌاري رضا شاھ پھلويءَ ھن شھر جو نالو ايرانشھر رکيو. ھي شھر سامونڊي مٿاڇري کان 591 ميٽر مٿي آباد آھي. ھي زاھدان ۽ زابل کان پوءِ صوبي جو ٽيون وڏو شھر آھي.
ھي اھو تاريخي ھنڌ آھي جتي سڪندراعظم سنڌ مان موٽڻ بعد جشن ملھايو ھو ۽ پنھنجي ڇڙوڇڙ ٿيل فوج کي ٻيھر گڏ ڪيو ھو.