cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروين موسيٰ ميمڻ
ڊاڪٽر پروين موسي ميمڻ ضلعي ٿر پارڪر جي ڏيپلي شهر ۾ 1958ع ۾ پيدا ٿئي. سندس والد سنڌ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ رونيو کاتي ۾ مختيارڪار ٿي رهيو. پيء جي بدليء سانگي سندس پرائمري تعليم سنڌ جي مختلف شهرن ڏيپلي، مٺي، ماتلي، عمرڪوٽ ۽ ميرپورخاص ۾ ٿي.1973ع ۾ ميٽرڪ فرسٽ ڪلاس ۾ ۽1975ع ۾ انٽرميڊيٽ فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪرڻ کان پوءِ پرائمري استاد طور مختلف سرڪاري اسڪولن ۾ مقرر رهي. 1983ع ۾ ايم اي انگريزي ادب ۾ ۽ 1988ع ۾ ايم اي سنڌي ادب ۾ پاس ڪيائين.
سندس ننڍپڻ کان ئي ادب طرف لاڙو هيو. ادبي زندگيءَ ۾ سندس پهرين ڪهاڻين "چري" جي عنوان سان شايع ٿي. ٻيو "ماء جو دلاسو" (خليل جبران جي ڪهاڻين جو ترجمو) شايع ٿيا. ته سندس لاڙو تحقيق جي موضوع طرف مڙي ويو.
هن وقت تائين سندس هيٺيان ڪتاب ڇپجي چڪا آهن.
"وکر سو وهاء" (ڪالم /مضمون)
"سون ورنيون سوڍيون" (مرتب)
"آٿي رائو ريل" (لوڪ ادب، لساني ۽ ادبي تحقيق)
"پلئہ پايو سچ" (لوڪ ادب، لساني ۽ ادبي تحقيق)
آسٽروناميڪل يونٽ
آسٽروناميڪل يونٽ : astronomical unit :. خلا ۾ ڊيگھ جو ھڪ يونٽ آھي,جنھن جي نشاني: ua,  يا AU آھي.اھو ٿلھي ليکي زمين ۽ سج جي وچ ۾ فاصلي جي برابر آهي جنھن فاصلي تي زمين جو مدار آھي. اھو يونٽ149597870700ميٽرن جي برابر آهي ھڪ آسٽروناميڪل يونٽ 149,597,870.691 ڪ م جي برابر آهي جيڪو زمين ۽ سج جي وچ ۾ فاصلو آھي. ھڪ AU ايترو تہ ڊگھو فاصلو آھي جو جيڪڏهن ڪو جسم 160 ڪ م في ڪلاڪ جي رفتار سان لاڳيتو ھلي تہ اھو ھڪ آسٽروناميڪل يونٽ ھڪ سئو سالن جي عرصي ۾ مڪمل ڪندو.
ليلاوتي تلسي داس هرچنداڻي
جنم
دادي ليلاوتي تلسي داس هرچنداڻي (Leelaawati Tulsi Das Hirchandanni) جو جنم 20 ڊسمبر 1917ع تي سنڌ جي شهر حيدرآباد ۾ ٿيو. سندس پتا جو نالو، هوتچند واڌواڻي هو.
سوانح
هن جي هڪڙي ڀيڻ ديوي ڪماري، ڇهه ڀائر آهن. جن منجهان سهجرام واڌواڻي، اُهو ته مشهور ميوزڪ ڊائريڪٽر ٿيو ۽ مشهور موسيقارن سي ارجن ۽ بلوسي رائي جو پڳ مٽ يار هو. ٻيو ايڊووڪيٽ تيرٿ داس,ماهر قانوندان، شاهه لطيف شناس، جنهن تصوف تي ڪيترائي انگريزيءَ ۾ مضمون لکيا. داديءَ جو ڀاءُ واڌواڻي تيرٿ داس مشهور شخص هو ۽ هوتچند مولچند گربخشاڻي وارا سندن پڦيءَ جا پٽ هئا. هن سڄي خاندان کي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ سان وڏي عقيدت آهي. دادي راڳ جي ڄاڻو، شاهه جي شيدائي ۽ رسالي جي پارکو آهي. هوءَ شاهه صاحب جون ڪافيون ۽ بيت اُڪير سان ڳائيندي آهي،
ليلاوتي تلسي داس هرچنداڻي 1951ع ۾ بي ٽي ڪئي، 1968ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌي ادب ۾ ايم اي ڪئي. 1958ع ڌاري پاڻ ڊپٽي انسپيڪٽر اسڪول مقرر ٿي، گڏ ميران هاءِ اسڪول جي هيڊ مسٽريس پڻ ۽ ان کان اڳ ميرپور خاص جي هڪ هاءِ اسڪول ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين. انسپيڪٽريس آف اسڪولس جو عهدو ماڻيو. 1972ع ۾ ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر مقرر ٿي.
35 ورهين جي پخته ڄمار ۾، ليلا وتي جو وهانءُ سينٽرل جيل حيدرآباد جي ڊاڪٽر تلسي داس هرچنداڻي سان ٿيو. اولاد ۾ رڳو هڪ ئي پُٽ ڄڻيو، پرديپ ڪمار. جيڪو ”دادي ڪلينڪ“ هلائي ٿو.
کيس مرحوم عثمان علي انصاري ريڊيو تي آندو، 1952ع کان هن ريڊيو ڪراچي تان ڳائڻ جا پروگرام ڪيا ۽ داديءَ سنڌ جي ڪيترين ئي نينگرين کي پنهنجو فن منتقل ڪيو آهي، جن ۾ روبينا قريشي ۽ جيجي زرينه بلوچ جا نالا اهم آهن، 1975ع ڌاري ريٽائرمينٽ کانپوءِ آپا شمس عباسيءَ سان گڏجي، سنڌ جي ٻهراڙين ۾ سوين ڪميونٽي سينٽر قائم ڪيا، جتي نياڻين جي پڙهائي ۽ ان جي واڌاري لاءِ ڪئين دلچسپ پروگرام ترتيب ڏنا. 1985ع تائين اقليت جي حوالي سان پنهنجي ڪميونٽيءَ جي نمائندي طور به هن ڪم ڪيو. جي ايم سيد، ميران محمد شاهه، علامه آءِ آءِ قاضي، مرزا قليچ بيگ، شاهه جو شارح غلام محمد شهواڻي، پروفيسر دادا منگها رام ملڪاڻي کي هن پنهني اکين سان ڏٺو. محفلن ۾ انهن سان گڏ اُٿي ويٺي ۽ کين پنهنجا راڳ ٻڌايا ۽ وندرايو.
سندن خدمتون سنڌ جي نياڻين جي تعليم ۽ تربيت جي سلسلي ۾ اهم آهن. دادي ليلا جي دور ۾ عورتن جي تعليم ايتري عام ڪونه هئي. هن مشهور ڪندن مل گرلس اسڪول مان پڙهيو. عامل خاندان جي ديوانن مان آشا/ غلام فاطمه شيخياڻي (اسلام قبول ڪرڻ کانپوءِ جو نالو) ساڳئي اسڪول مان پڙهندڙ هئي ۽ پوءِ ڊاڪٽر شمس عباسي ۽ پوپٽي هيراننداڻي پڻ ساڳئي اسڪول مان پڙهيون هيون. انهيءَ اسڪول جون ماسترياڻيون داديءَ چواڻي ته Oxford جون پڙهيل هيون. دادي ليلا ميوزڪ جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي ۽ بي اي ۽ ايم اي (سنڌي) فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. اپوا، ريڊ ڪراس، روٽري ڪلب، لئميڪ ۽ ٻين ادارن ذريعي هن ڪيترائي سماجي ڀلائيءَ جا ڪم ڪيا آهن. هوءَ سماج سڌارڪ ۽ تعليمي ماهر ۽ فنڪار جي حيثيت ۾ سڃاتي وڃي ٿي. ٽريننگ ڪاليج فار وومين جي پرنسپال کان سنڌ اسيمبليءَ جي ميمبر (ٽي سال) ٿيڻ تائين پاڻ ڪيترن ئي ادارن جي سربراهي سنڀالي، سندس خدمتن جي عيوض هند توڙي سنڌ مان کيس ايوارڊن ۽ انعامن سان نوازيو ويو آهي. ڪجهه سال اڳ کيس صدارتي ايوارڊ به مليو. اڄ سئو سالن جي ڄمار جي هوندي به دادي ليلا پنهنجي جنم ڀوميءَ سنڌ ۽ سنڌين جي خدمت کي افضل ڄاتو آهي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان
ڪولمبس
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ايوبي سلطنت
ايوبي سلطنت (Ayyubid Dynasty), سني مسلم ڪرد نسل جي سلطنت هئي. جيڪا 12 صدي کان 13 صدي ڌاري مشرقي ايشيا (Middle East), جي علائقن تي حڪومت ڪئي ۽ مصر کي پنهنجي سلطنت جو مرڪز بڻايو. سلطنت جو باني سلطان صلاح الدين ايوبي هو پاڻ خلافت فاطميہ جو وزير هو. جڏھن خلافت فاطميہ 1171ع ۾ زوال ٿيو تہ بعد سلطان صلاح الدين پاڻ کي سلطان جي  لقب سان نوازيو. 1183ع ۾ ايوبي سلطنت مشرق وسط جي ملڪن کي فتح ڪرڻ شروع ڪيو.
امان الله
thumb|امان الله خان امان الله ((Amanullah) جنم: 1950ع ـ وفات: 6 مارچ 2020ع) يا امان الله خان  پاڪستان جو مشهور مزاحيه اداڪار هو. هن اسٽيج، ٽيليويزن ۽ فلم ۾ پنهنجي اداڪاريءَ سان ماڻهن جي منهن تي مرڪون آنديون. هن اٽڪل 2000 اسٽيج ڊرامن ۾ ڪم ڪيو.
ننڍپڻ
امان الله 1950ع ڌاري گوجرانوالا ۾ ڄائو. سندس واسطو هڪ انتهائي غريب خاندان سان هو. ننڍي ڄمار ۾ ئي پيٽ گذر لاءِ لاهور لڏي آيو جتي داتا درٻار ۾ کٽمٺڙا وڪڻي پنهنجون ۽ پنهنجي خاندان جون ضرورتون پوريون ڪرڻ لڳو. هن کي ننڍي هوندي ڳائڻ جو تمام گهڻو شوق هو ۽ اهو شوق پورو ڪرڻ لاءِ داتا درٻار جي اڱڻ تي ڳائيندو رهندو هو.
فني سفر
امان الله جو فني سفر چاليهن سالن تي مشتمل آهي. شروع شروع ۾ هن لاهور ۾ اڪيلي سر مزاحيه شو ڪرڻ شروع ڪيا، جن ۾ هن مشهور اداڪارن جي ڳالهائڻ جا انداز مزاحيه انداز ۾ پيش ڪندو هو. پاڪستان ٽيلي ويزن تي هن کي پهريون ڀيرو پروڊيوسر اقبال آفنديءَ ”سڪسر“ نالي هڪ ڊرامي ۾ متعارف ڪرايو. اهو ڊرامون ڏسندڙن ۾ ڪافي مقبول ٿيو ۽ ايئن امان الله جو فن ملڪ جي ڪنڊڪڙڇ تائين پهتو. ان بعد هن ٽيلي ويزن جي ٻين به ڪيترن ئي ڊرامن ۾ حصو ورتو جن ۾ ”بشيرا ان ٽربل“ ۽ ”لنڊا بازار“ خاص ذڪر جي لائق آهن. هن پنهنجي چاليهن سالن جي فني سفر ۾ اٽڪل 2000 اسٽيج ڊرامن ۾ مزاحيه اداڪاري ڪري ماڻهن لاءِ وندر ۽ ورونهن جو سامان مهيا ڪيو.
هن 2010ع کان 2013ع تائين جيو ٽي وي جي پروگرام خبرناڪ ۾ هڪ اکين کان نابين اٻوجھ ڳوٺاڻي حڪيم صاحب جو ڪردار ادا ڪيو. سندس همعصر مزاحيه اداڪار کيس پنهنجو استاد ڪري مڃيندا هئا. هن هندستان جو به دورو ڪيو هو. مشهور هندستاني اداڪار ڪپيل شرما ۽ چندن پرڀاڪر کيس پنهنجو استاد مڃيندا هئا. پاڪستان ۾ هن کي ”مزاح جو بادشاھ“ سڏيو ويندو هو. 2018ع ۾ هن آپ نيوز چينل تي خبرناڪ پروگرام ۾ ڪم ڪيو. هن ٻن اردو فلمن ”ون ٽو ڪا ون“ (2006) ۽ ”نامعلوم افراد“ ۾ به ڪم ڪيو.
هن ٽي شاديون ڪيون جن مان کيس چوڏهن ٻار هئا.
ايوارڊ
امان الله کي فن جي مڃتا طور 2018ع ۾ پاڪستان جي صدر پاران حسن ڪارڪردگيءَ جو تمغو ڏنو ويو.
مسالو
thumb|right|پنج گئلن واري بالٽي۾ وڌل سيمنٽ جو تيار ڪيل مسالو
مسالو--Cement Mortar ھن قسم جو ڳچ نشاندھي ڪيل تناسب جھڙوڪ ١:١، ١:٢، ١:٣، ١:٤، ١:٥ ۽ ١:٦ وغيره، مطلب تھ ھڪ حصو سيمينٽ ۽ ھڪ کان ڇھ يا ان کان وڌيڪ حصا جابلو ريتيءَ جو ھئڻ گھرجي. ھن قسم جي مسالي يا گچ ۾ ھميشه ڇاڻيل ريتي استعمال ڪرڻ گھرجي. ھن قسم جو گچ عام طرح سان ٻن طريقن رستي ٺاھيو ويندو آھي. ھڪ ھٿ جي ملاوٽ (Hand mixing) ۽ ٻي مشيني ملاوٽ (Machine mixing) ٻنھي طريقن جو تفصيلوار بيان ھيٺ ڏجي ٿو. ھٿ رستي ملاوٽ  Hand mixing)) ھن قسم جو طريقو ٿوري مقدار ۾ گھربل گچ جي نوعيت وارن ڪمن ۾ اختيار ڪيو ويندو آھي ھن طريقي سان گچ ٺاھڻ لاءِ سڀ کان پھريائين ھڪ اڻ ٽمندڙ ٿلھو يا دڪو (Non- porous platform) ٺاھيو ويندو آھي. ڇاڻيل ريتيءَ کي سڪل حالت ۾ ڄاڻايل ماپ جي حساب سان ڍڳ جي صورت ۾ انھيءَ ٿلھي تي رکيو ويندو آھي ۽ ڄاڻايل تناسب سان سڪل سيمينٽ کي ريتيءَ جي ڍير مٿان ھڪ ڪرو پٿاريو ويندو آھي. انھيءَ کانپوءِ انھن ٻنھي شين کي سڪل حالت ۾ ڪوڏر يا بيلچي سان ٻھ يا ٽي دفعا ڪلٽيون ڏيئي ملائبو آھي تھ جيئن ريتي ۽ سيمينٽ پاڻ ۾ ملي ھڪ ڪري رنگ جا ٿي وڃن. ان بعد انھيءَ سڪل مسالي جي ڍير جي وچ ۾ ٿوري کڏ (Depression) ٺاھي ويندي آھي. انھيءَ کان پوءِ گھربل مقدار ۾ آھستي آھستي پاڻي ملائي ٻھ يا ٽي دفعا ڪلٽيون ڏيئي گچ (Mortar) ٺاھبو آھي. عام طرح سان ھڪ سيمينٽ جي ٻوريءَ جي گچ ٺاھڻ لاءِ اٽڪل ٢٨ ليٽر پاڻي استعمال ٿيندو آھي. ھن ڳالھھ جو خاص خيال رکيو ويندو آھي تھ گچ ھميشه ايتري مقدار ۾ ٺاھيو وڃي، جيترو اڌ ڪلاڪ اندر استعمال ٿي سگھي. پاڻيءَ سان ملي تيار ٿيل گچ اگر اڌ ڪلاڪ اندر استعمال نھ ٿيندو تھ اھو ڄمڻ (Set) لڳندو ۽ استعمال لائق نھ رھندو. اھڙو گچ خارج ڪيو وڃي. مشين مڪسر رستي ملاوٽ Machine  mixing)) ھن طريقي جي ملاوٽ ۾ پھرين گھربل انداز جو ٥ يا ١٠ سيڪڙو پاڻي ملاوٽ واري مشين جي ڊرم ۾ وڌو وڃي. انھيءَ کان پوءِ سڪل حالت ۾ پوريءَ طرح ۽ گھربل تناسب سان ملايل سيمينٽ ۽ واريءَ جي ملاوٽ کي مڪسر اندر وجھي ايتريقدر ملائجي، جيئن ھڪ ڪرو ۽ موافق گچ ٺھي وڃي. ھيءُ طريقو وڏن ڪمن لاءِ جتي مسالي جو گھڻو مقدار درڪار ھوندو آھي، اختيار ڪيو ويندو آھي، جيئن شروعاتي ڄمڻ (Initial Setting) کان اڳ استعمال ٿي وڃي.. چوني وارو مسالو (White Lime Mortar) ھن قسم جو گچ ڄاڻايل مقدار ۾ ٺاريل چن (Slaked Lime) ۽ جابلو ريتيءَ (Hill Sand) کي گھربل تناسب (جھڙوڪ ١:١، ١:٢ يا ١:٣ وغيره) کي ملائي ۽ انھيءَ کي ڍڳن يعني ڏاندن رستي ھلندڙ گھاڻي (Bullock-driven mortar mill) يا مشيني قوت رستي ھلايل چڪيءَ (Power-driven mortar mill) ۾ پيھين ٺاھيو ويندو آھي. استعمال ٿيندڙ چن کي ھميشه ڪم واري ھنڌ ھڪ انچ اندر ٦٤ خانن واري ڇاڻي مان ڇاڻي ۽ ٺاري ٺاھيو ويندو آھي. ننڍن ڪمن ۽ مرمت وارن ڪمن لاءِ کڏون کوٽي انھيءَ اندر ھن قسم جو مسالو تيار ڪري سگھجي ٿو. گھاڻي ۾ تيار ٿيل گچ واسطي ھميشه پھرين چن ۽ واري کي سڪل حالت ۾ ملايو ويندو آھي ۽ انھيءَ بعد گھاڻي اندر پاڻي ملائي گھٽ ۾ گھٽ ١٨٠ گھمرا ڏيئي ٺاھيو ويندو آھي. ھن قسم جو گچ ھميشه ايتري انداز ۾ ٺاھيو وڃي جيترو ھڪ ڏينھن اندر استعمال ڪري سگھجي. اھڙيءَ طرح ھر ٻئي ڏينھن تازو گچ ٺاھيو وڃي ۽ گذريل ڏينھن جي ٺاھيل ۽ بچيل گچ کي اڇلائي خارج ڪيو وڃي. جيڪڏھن سيمينٽ ۽ سڻيءَ جي استعمال جي ضرورت ھجي تھ ڄاڻايل ۽ گھربل انداز ۾ ٺھيل چن جي گچ ۾ مختلف کيپن سان ايتري انداز ۾ ٺاھي استعمال ڪبو رھجي جيترو اڌ ڪلاڪ اندر استعمال ٿي سگھي. اھڙي قسم جو گچ (چن ۽ نيرو پلستر (Lime neru plaster) جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آھي..
مولود
مولود
مولود عربيءَ جو لفظ اھي جنھن جي معنيٰ اھي ”نئون ڄاول ٻار“، پر سنڌي شاعريءَ ۾ نبي اڪرم صلي لله عليھ والھ وسلم جي ولادت کي بنياد بڻائي سندس صفت شان جي بيان کي مولود چوندا اھن. مولود ۾ نبي سائينء جي ساراه سان گڏ سندن روضي جي زيارت، معراج واري واقعي کي بھ موضوع بڻايو ويندو اھي. سٽاءَ جي حساب سان مولود وائي يا ڪافيءَ جھڙو ھوندو اھي. صرف ان ۾ ميوزڪ نھ ٿيندي اھي. قديم دؤر ۾ شاهه عنايت رضويءَ (1644-1713ع) جي واين ۾ مولود جي صنف موجود آهي. مولود جو ابتدائي وڏو شاعر مخدوم عبدالرؤف ڀٽي (1682-1752ع) ڪلهوڙن جي عصر ۾ ٿي گذريو آهي، جنهن جو هڪ مشهور مولود آهي: منارا مير مرسل جا ڏسان شل ڏيهه کي ڏوري هلي هالان، مٽي ميسو، انڙيو کي ڇڏيان اوري.
ٻٻر جي ڪول
ٻٻر جي ڪول يا اڪاسيا آنٽ Acacia Ant سيوڊومرميڪس فيروجنيئا (Pseudomyrmex ferruginea) وڏين اکين واري سنھڙي نارنگي مائل ناسي رنگ جي ھڪ ڪول جو قسم آھي جيڪا عام طور تي 3 ملي ميٽر جي ٿيندي آهي. ڪول جي اھڙي جنس آھي جنھن جو تعلق سيوڊومرميڪس ڪول سان آهي. وچ آمريڪا ۾ ٻٻر جي وڻن جو ھڪ وڏن ڪنڊن وارو قسم آھي جنھن جي ڪنڊن جي پاڙ ۾ سوراخ ڪري ان جي خول ۾ ھي ڪول رھندي آھي، ان ڪري ان جو نالو ٻٻر جي ڪول (acacia ant) پئجي ويو.ان وڻن جا پن ننڍا ٿين ٿا پر ڪنڊا وري وڏا ٿين جيڪي گاھ کائيندڙ جانورن کان وڻ جي حفاظت ڪندا آهن. انھن وڻن جا پن گاھ کائيندڙ جيتن جي پن خوراڪ آھن جيڪي وري ھن ڪول جو شڪار ٿيندا آهن   جنھن ڪري ھن ڪول کي وڏن ڪنڊن وانگر ٻٻر جي وڻن جو محافظ بہ سڏيو ويندو آهي.
thumb|left|The "horns" of the Acacia cornigera thumb|left
ڀرائي ستي
ڀرائي ستي ١٦ صديءَ جي هڪ ناري گوريلا ڪردار آھي، جيڪا مغلن جي فوج سان جهڙپن ۾ قتل ٿي. تمام گهٽ معلومات جي آڌار تي هن جي نالي پٺيان هڪ ڦٽل شهر ڀرائيءَ جو دڙو منسوب ٿيل آھي. جيئن تَ هن دڙي جي اڃا کوٽائي ناهي ٿي تنهنڪري ڀرائي بابت بِ تمام گھٽ ڄاڻ پلئه پوي ٿي. ڪجھ محققن جي اها راءِ آھي تَ اها سهتا ذات جي ڪا ناري هئي جا هڪ مغل جنگي دستي سان پنهنجي ويڙھي جي ماڻھن جو بچاءُ ڪندي ماري وئي.
پسمنظر
سنڌ ۾ مغلن جي حڪومت جي شروعاتي دور يعني سورهين صدي جي پڇاڙي ۾ سڄي سنڌ جيان هتان جي مقامي ماڻهن پاران سخت مزاحمت ڪئي وئي. ساهتي پرڳڻي ۾ اها مزاحمت جيڪا بعد ۾ گوريلا جنگ ۾ تبديل ٿي وئي ان جا تاريخ ۾ ٻه مکيه ڪردار ملن ٿا. جيڪي پاڻ ۾ سڳا ڀائر به هئا. هڪ ڄام عبدالحئي مڱڻيجو (سهتو) جنهن کي ڄام هَيو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ان جي جاگير هڱورجا ۽ ڪوٽڙي ڪبير جي آس پاس هئي. ٻيو دائودپور جو ڄام محمد سهتو (مڱڻيجو) جيڪو ڊڀري پرڳڻي جو نواب هو ۽ هن جو گاديءَ جو هنڌ دائود پور موجوده سخي دائود واهي کان اتر طرف مٿي هڪ ڀڙي جي شڪل ۾ موجود آهي. مغلن ڄام هيي کي اغوا ڪرڻ بعد ماري هن جو لاش گم ڪري ڇڏيو ۽ علائقي ۾ اها ڳالهه پروپئگينڊا جي صورت پکيڙي ته هو انتهائي ظالم هو، انڪري هن کي ملائڪ ماري لاش آسمان ڏانهن کڻي ويا. جڏهن ته ڄام محمد مغلن سان هڪ جهڙپ جي نتيجي ۾ مارجي ويو. ڄام محمد کانپوءِ هن جي ستن ڌيئرن گوريلا جنگ جي ڪمان پنهنجي هٿ ۾ کنئي هئي. انهن مان ستين ڀرائي هئي. ساهتيءَ جي اها عظيم عورت ٺارو شاهه کان ٻاهر مغلن مٿان ٿيل هڪ راتاهي ۾ قتل ٿي وئي. جنهن کان پوءِ هن جي ساٿين ان جي قبر ان دڙي تي ٺاهي. ايئن دڙي جو نالو ڀرائي جو دڙو پئجي ويو. ٻي اسٿاني روايت موجب مغلن جڏهن ڄام محمد جي گهر تي حملو ڪيو ۽ انهي ۾ گهر جا سڀ مرد مارجي وڃن ٿا ته اتي موجود عورتن آسمان ڏانهن منهن ڪري پنهنجي عزت محفوظ رکڻ لاءِ دعا گهري. جيڪا اگهاڻي انهي جڳهه تي زمين ڦاٽي پئي ڪجهه بيبيون ته انهي ۾ هليون ويون، جتي هاڻي ستين جو آستان آهي. جڏهن ته ڪن کي قدرت طرفان اڏامڻ لاءِ پر ملي ويا. جن مان ٻه عورتون بيبي سون ۽ ساران دليپوٽا کان نوشهروفيروز ويندڙ رستي تي ڳوٺ حاجي بيگ محمد پنهور جي ڀرسان لٿيون، انهن جو مدفن به اتي ئي آهي. اڄ به اهو مقام سون سارا جو قبرستان سڏجي ٿو. جڏهن ته ٻي بيبي جنهن جو نالو ڀرائي هو، اها ٺاروشاهه ڀرسان انهي دڙي تي لٿي جنهن جڳهه تي بعد ۾ هن جي قبر ٺهي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
سر مومل راڻو
سر مومل راڻو، سنڌ جو بنهه تاريخي داستان آهي. ڪلياڻ آڏواڻيءَ ان جي اندروني مفهوم کي بحث هيٺ آڻيندي لکيو آهي ته: ”هن سُر ۾ شاهه ٻٽي تمثيل رکي آهي: انسان جي ڌڻيءَ جي لاءِ ڳولا. هيءَ دنيا ڪاڪ محل مثل آهي، جا پنهنجي طلسمي اثر هيٺ اعليٰ انسانن کي به ڀلايو ويٺي آهي. جيئن راڻي مومل کي وڃي هٿ ڪيو، تيئن ڌڻي به اعليٰ انسان کي پنهنجو ڪري ٿو.
مونو گراف
مونوگراف __(Monograph):
مونوگراف غير شخصي مضمون (Impersonal Essays) هوندو آهي. هن مضمون ۾ ڪنهن به هڪ خاص موضوع، ڪارنامو، ليکڪ جي ڪنهن به هڪ تحرير جي ڪنهن هڪ پهلوءَ تي لکيو ويندو آهي. مونوگراف خاص طور ڪنهن ڊگري يا سرٽيفڪيٽ حاصل ڪرڻ لاءِ لکيو ويندو آهي.
گاھڪوچ
گاھڪوچ پاڪستان جي انتظامي صوبي گلگت بلتستان جي گلگت ڊويزن جي غيزر ضلعي جو ھڪ شھر آھي جيڪو اشڪومان واري دڳ تي گلگت شھر جي اتر اولھ ۾ 72 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي 1998ع ۾ ان جي آبادي 10,142 ھئي
حوالا
زمرو:پاڪستان جا شهر
براري
ھن راڳڻي جو خاص سرگم: ”گي را گي مي راگي را سا پا مي ڌي مي گي را گي را سا“ آهي.
هن جي آروهي: ”سا را گي مي پا مي ڌي سا“ ۽
امروهي: ”سا ني ڌي پا مي گي را سا“ آهي، جڏهن ته وادي سُر گنڌار ۽ سموادي سُر ڌيوت آهي.''
مھل
''هي راڳڻي شام جي وقت ڳائبي آهي. (نوٽ: راڳ ساگر ۾ هن راڳڻيءَ جو ذڪر ماروا ٺاٺ جي زمري ۾ ٿيل ڪو نه آهي.)''
حوالا
زمرو:ھندستاني راڳڻيون
پوڄا موٽواڻي
پوجا موتواڻي (Pooja Motwani) دهلي انڊيا کان هڪ فيشن ۽ زيورن جي ڊيزائنر، نيڪ نامي (سيليبرٽي) ۽ ميڪ اپ آرٽسٽ آهي. هن 2003 ۾ فيشن ڊيزائننگ ڪيريئر ۾ قدم رکيو ۽ ان وقت کان وٺي هن پاڻ کي هڪ ڊزائنر، سپلائر ۽ ڪپڙن جي برآمد ڪندڙ طورمڃايو آهي. سندس فيشن ڊيزائن جا مهورت دهليءَ کان شروع ٿي ۽ پري پري تائين لنڊن، دبئي، پيرس، هانگ ڪانگ، چين، سنگاپور ۽ ملائيشيا تائين پهتا. هوءَ ٻه آن لائين اسٽور پڻ هلائي ٿي، جنهن وسيلي پوري دنيا ۾ مفت شپنگ سان لباسن جون شيون پهچائي ٿي. هُن سوٽ، ساڙِهي، لُهنگا ۽ ويس جا زيور ٺاهيا آهن جن ۾ هار، ڪنگڻ، ڪنن جون واليون، بروچز، ڪڙيون، ڳن ۽ ماهر ڪاريگرن هٿان ٺاهيل آهن. پنهنجي سنڌي سڀيتا کي هٿي وٺرائڻ لاءِ هن مختلف ويس جيئن ڪپڙا ۽ لئينگا وغيره ٺاهڻ لاءِ اجرڪ جا بلاڪ استعمال ڪيا آهن.
ابتدائي زندگي ۽ تعليم
موتواڻي 15 جولاءِ 1984ع تي دهليءَ، هندستان ۾ پيدا ٿي. هن دهلي يونيورسٽيءَ مان ڪامرس ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي. جرمني جي ليزا انسٽيٽيوٽ مان جيولري ڊيزائننگ ۽ بادل چترڪار کان فيشن ڊيزائننگ ۽ نعيم خان ميڪ اپ آرٽسٽ برطانيه کان پروفيشنل ميڪ اپ ڪورس ڪيو آهي. هن سکم منيپال يونيورسٽي مان ايم بي اي ڪئي آهي.
9 نومبر
9 نومبر ، عيسوي سال جو 313 هون (ليپ سال 314 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 52 ڏينهن باقي آهن.
پوڄا موٽواڻي
ذاتي زندگي
هوءَ سماجي سرگرمين ۾ ڀرپور حصو وٺندي رهي آهي ۽ ماءِ راجستان فيسٽيول ڪيو آهي. هوءَ ماءِ راجستان ڪانسيپٽ جي باني آهي. هن 2021 ۾ عورتن کي بااختيار بڻائڻ جو اعزاز پڻ آرگنائز ڪيو.
9 نومبر
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
پوڄا موٽواڻي
ايوارڊ
هن کي 2021 ۾ ڪووڊ لاڪ ڊائون دوران هن جي انسان دوست ڪرمن ۽ نوجوانن لاءِ هڪ اُتساهه بڻجڻ لاءِ من ڪي اڙان فائونڊيشن پاران گولڊن اچيورس ايوارڊ مليو.
ٻاهريان ڳنڍڻا
Facebook Page designerpoojamotwani Instagram poojamotwani Twitter handle
زمرو:جيوت ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو زمرو:ڀارتي_ماڻهو
ڳوٺ سم
ڳوٺ سِم (انگريزي:Village Simm) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. سِم لفظ سِمڻ مان نڪتل لڳي ٿو. هت پاڻي زمين مان سِمِي ٻاهر ايندو هوندو جنهن ڪري مٿس نالو سم پيو هوندو ۽ ان ڀرسان ٻَڌل ڳوٺ سِم سڏيو هوندو. بھرحال هيءُ ڳوٺ تمام پراڻو آهي ۽ غالبن ڪتاب چچنامو ۾ سيسم جو بگاڙ سِم آهي. مورخن موجب سيسم جو قلعو هن ئي ڳوٺ وٽ هو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
4 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:جمادي الثاني
شمس عباسي
شمس عباسي (Shams Abbasi) جنوري 1924 -16 مارچ 2011)، مشهور طور تي معلوم ٿيو ته شمس عباسي، هڪ پاڪستاني تعليمي ماهر، علمي اڳواڻ، عالم ۽ اديب هئي.هوء سنڌي ۽ سنڌي ۾ 22 ڪتابن جا مصنف هئا ۽ هن جي ذميواري غريب خاندانن جي ڇوڪرين کي تعليم ڏيڻ جي عزم جاري رهيو. هوء تعليم کاتي جي ڊائريڪٽر ۽ بيورو آف نصابڪوٽ جي ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو. هوء سڀ پاڪستان عورتن جي ايسوسيئيشن (اي پي اي پي) جي سنڌ سنڌ جو صدر ۽ سنڌي ادبي تنزيم جي صدر (سنڌي خواتين ايسوسيئيشن) جي صدر هئي. هوء هڪ ادبي، تعليمي ۽ سماجي معاشري ۽ تنظيم سان لاڳاپيل هئي.
شمس عباسي سنڌي عورت تنظيم جي پهرين ڪنوينر هئي.
ننڍپڻ ۽ تعليم
شمس عباسي 10 جنوري 1924 ع تي حيدرآباد، سنڌ، پاڪستان ۾ ڄائي. هن جو پيء قاضي عبدالقيوم پنهنجي وقت جو مشهور نامياري صحافتي ۽ سماجي اڳواڻ هو.جڏهن هوء پيء کي صرف پنج سال هئي. هوء ترتيب ڏيڻ جي شروعات ڪئي ۽ انٽرنيشنل امتحانن جون 1939 ع ۽ 1941 ۾ پاس ڪيائين ۽ بي اي. درجا 1943 ع ۾.
سنڀاليندڙ
هوء مدرسات الاتات اسڪول حيدرآباد ۾ هڪ ثانوي اسڪول جي استاد طور پنهنجو ڪيريئر شروع ڪيو. هوء 1948 ۾ ميرين هاء اسڪول جي سر مالري ۽ زبداه ڪاليج هائڊابابد جو پهريون پرنسپل ۾ شامل ٿي .هوء 1971 ع ۾ ڊپٽي ڊائريڪٽر ڪاليج ۽ ڊائريڪٽر آف بيوروڪومم جي ڊائريڪٽر ڊائريڪٽر طور 1974 ع ۾ مقرر ڪيو ويو. هن جي خدمت کان رٽائرڊ 1984 ۾هن جي نوڪري ۽ انتظامي ذميواريون باوجود هوء پي اي ڊي کي حڪيم فتح محمد سيواني جي ادبي ۽ سياسي سهولتن تي ڪيو، جيڪو هن جو چاچو ۽ پيء هو.
سماجي، تعليمي ۽ ادبي سرگرمين
جڏهن ته عباسي تعليم ڊائريڪٽر طور ڀرتي ڪري رهي هئي، هوء سنڌ ۾ ريموڙن ڳوٺن ڏانهن سفر ڪيو ۽ والدين کي قائل ڪيو ۽ استادن کي نوجوان ڇوڪرين کي تعليم فراهم ڪرڻ جي هدايت ڪئي. هوء پهرين اول هئي .ھن ھڪڙي چئلينج جي ڪري ھڪڙي چئلينج جي ڪري ھن ايمان سان ورتو ھو ته ھي سامي نظام جي بنياد تي ھڪڙي سماج ۾ تبديلي آڻڻ جو واحد رستو ھو. عباسي پنهنجي ماء پاران حوصلا بلند ٿي چڪي هئي، جڏهن ته مخالف ڌر پنهنجي خاندان ۽ ڪميونٽي جي باوجود هن جي ڌيئرن کي تعليم فراهم ڪيو.
هن جي وفات کان پوء، حيدرآباد هاء اسڪول ۾ قائم ڪيو ۽ صرف هڪ ئي موت کانپوء کيس نامزد ڪيو ويو.اپا شمس عباسي لائبريري ۽ هڪ وسيع ڳائيڍيم اسڪول جا ٻه دلچسپ آهن. هتي استادن جي اڪثريت عورت آهي.
هن جي تعليمي مدد سان گڏ، هوء سماجي سرگرمين ۾ سرگرم حصو ورتو.هوء سنڌ باب پيف آف آل پاڪستان وائيس ايسوسيئيشن، پروفيسر ۽ بزنس آف صدر جي صدر هو، سنڌ جي فوتوسوزيائي سوسائٽي آف سنڌ جي صدر، .وائيس سٽيزن ڪلب جو نائب صدر، سنڌ وائيس ايسوسيئيشن جي صدر ۽ محسن يادگار تعليمي سوسائٽي جي چيئرمين. هوء بينڪ، ملائيشيا، سنگاپور، انگلينڊ، فلپائن، ايران، ترڪي، هندستان، چين، بيلجئم، جرمني، امريڪا، جاپان ۽ اٽلي سميت ڪيترن ئي ملڪن جو دورو ڪيو.
هن جا ڪيترائي ڪيترائي شاگرد هاڻي مختلف تنظيمن ۾ اهم پوسٽ تي ڀرتي ٿيا آهن.اڳوڻي سنڌ تعليمي وزير ڊاڪٽر حميده کھڙو اڳوڻي صوبائي سيڪريٽري مهتاب اڪبر راشدي .اڳوڻي ڊائريڪٽر ڪاليجز مريم سلطانه نوحاڻي ۽ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جي وائيس چانسلر ڊاڪٽر پروين شاه پنهنجي شاگردن مان آهن.
جيئن هن جي مدد سان تسليم ڪيو ويو، هوء 200 کان وڌيڪ انعام مليل آھن.
موت
شمس عباسي مارچ 2011 ۾ وفات ڪئي.
حوالو
زمرو:1924ع جون پيدائشون زمرو:حيدرآباد جون شخصيتون زمرو:حيدرآباد ضلعي، پاڪستان جو شخصيتون زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي عورتون زمرو:سنڌي ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:سنڌي ناري ليکڪائون زمرو:مري ويل شخصيتون
ڪوهاٽ
ڪوھاٽ (انگريزي: Kohat) پاڪستان جو هڪ انساني وسندي  جو خيبر پختونخوا ۾ واقع آهي.
تفصيلَ
ڪوھاٽ جي مجموعي آبادي 228,779 ماڻهن تي مشتمل آهي ۽ 489 ميٽر سطح سمنڊ کان مَٿانهينءَ تي واقع آهي.
ڳوٺ ٽوڙ
ڳوٺ ٽوڙ (انگريزي:Village Torre) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ گاج ندي جي ڪناري قديم ڳوٺ آهي جيڪو ڪلهوڙن جي دور کا صفحہ هستي تي موجود آهي. فارسي ٻولي ۾ لکيل تاريخ ۾ تاريخدانن هن کي کور ۽ سنڌ جي تاريخ ۾ هن کي کوڙ لکيو ويو آهي پر اهي لفظ ٽوڙ جو بگاڙ آهن. تاريخ ۾ ٽوڙ وٽ لڳل جنگ در اصل ٽوڙ جي جنگ آهي. اها جنگ اٽڪل 1699ع ڌاري مغلن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ لڳي هئي. مورخن ان جنگ کي کوڙ جي جنگ لکيو ويو آهي. هن ڳوٺ کي يونين ڪائونسل جو به درجو مليل آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
5 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:جمادي الثاني
مھدوي تحريڪ
مهدوي تحريڪ (Mahdvi Movement) سمن جي حڪمرانيءَ جي آخري دور ۾ سيد ميران محمد جونپوري جي سنڌ ۾ اچڻ ڪري راسخال اعتقادي ۾ مذهبي ڪٽرپڻي جو وڌيڪ جزو شامل ٿي ويو. هن جماعت جو بنياد ترڪ دنيا، نيڪ صحبت، ترڪ مال ۽ هجرت تي رکيل هو. سندس سياسي مقصد وطني ۽ ثقافتي بنيادن تي قومي تسلط ۽ سياسي اقتدار کي ختم ڪري غلبہ اسلام کي قائم ڪرڻو هو. ڪيترائي عالم ۽ مشائخ مهدوي دائري ۾ داخل ٿيا.
ٽيمپر ايويڊنٽ بيگ
ٽيمپر ايويڊنٽ بيگ:Tamper Evident Bag:
پاڪستان ۾ اليڪشن ۾ ھر پولنگ اسٽيشن جي پرزائيڊنگ آفيسر کي پولنگ لاءِ ڏني ويندڙ اليڪشن جي سامان ۾ ھڪ پلاسٽڪ جي مخصوص لفافي وانگر ڇھ بيگ ڏنا ويندا آھن جن  مان ٽي قومي اسيمبلي جا ۽ ٽي صوبائي اسيمبلي جي رزلٽ لاءِ ھوندا اھن .پولنگ ختم ٿيڻ کان پوء ووٽن جي ڳڻپ بعد جيڪا رزلٽ اميدوارن جي پولنگ ايجنٽن جي موجودگي ۾ تيار ٿيندي آهي  تيار ٿيندي آهي ان جون ڪاپيون اميدوارن جي ايجنٽن جي موجودگي ۾ ان لفافي نما بيگن ۾ وجھي ان کي مخصوص طريقي سان بند ڪبو آھي. جنھن بعد اھي بيگ سيل ٿي ويندا آهن. ان لفافي يا بيگ تي ھڪ پٽي لڳل ھوندي آھي جنھن کي سڀني جي سامهون ھٽائبو آھي جنھن جي ھيٺان لفافي تي لڳل ڪوڊ نمبر ظاھر ٿيندو آهي ۽ پولنگ ايجنٽ اھو مخصوص ڪوڊ نمبر نوٽ ڪندا آھن ۽ ان بيگ جي خاصيت اھا آھي تہ جيڪڏهن ڪيڏي بہ مھارت سان ان کي ڪوئي کولڻ جي ڪوشش ڪندو تہ ان ۾ نشان ھر حال ۾ ظاھر رھندا ۽ آساني سان پڪ ويندي تہ بيگ بند ٿيڻ کانپوءِ کولي وئي آھي. ان بيگ جو ھجڻ دراصل اليڪشن جي نتيجن کي حفاظت سان پولنگ اسٽيشن کان رٽرننگ آفيسر تائين پھچائڻ آھي. ٽي بيگ ڏيڻ جو مقصد اھو آهي تہ ھڪ بيگ ۾ پرزائيڊنگ آفيسر نتيجي وارو گوشوارو (رزلٽ آف ڪائونٽ يا فارم 45) ۽ بيلٽ پيپر اڪائونٽ (فارم 46) جون اصل ڪاپيون وجھي بند ڪندو ۽ انھن جا ڪاربن وارا نقل پولنگ ايجنٽن ۾ ورھائڻ لاءِ پاڻ وٽ رکندو. ٻئي نمبر بيگ ۾ پرزائيڊنگ آفيسر سڀني جي سامهون پيڪٽ نمبر 16 ۽ پيڪٽ نمبر 17 وجھي ان ٽيمپر ايويڊنٽ بيگ کي بہ بند ڪري سيل ڪندو آھي جيڪا قومي اسيمبلي واري ٻوري ۾ وجھي آخر ۾ ان کي بہ سيل ڪيو ويندو آهي. ٽئين نمبر بيگ ۾ فارم 45 فارم 46 جا نقل وجھي بند ڪري سيل ڪيا ويندا آهن ۽ اھو ٽيون پئڪيٽ ڊسٽرڪٽ اليڪشن ڪمشنر جي حوالي ڪيو ويندو آھي. ڇھن مان باقي ٽي ساڳي طرح صوبائي اسيمبلي جي رزلٽ ساڳي نموني محفوظ ڪري پھچائڻ لاءِ ھوندا آھن جن مان ھڪ پيڪٽ صوبائي اسيمبلي واري ٻوري ۾ وجھي ان کي بہ سيل ڪيو ويندو آھي.ٻورن۾ سيل ڪري وڌل ٽيمپر ايويڊنٽ بيگ بند ئي رھندا آھن ۽ ري ڪائونٽنگ يا ووٽن جي ٻيھر ڳڻپ دوران کوليا ويندا آهن.
اسسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيسر
اسسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيسر انگريزي (Assistant Presiding Officer) پاڪستان ۾ اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان طرفان قومي ۽ صوبائي اسيمبلي جي چونڊن توڙي بلدياتي چونڊن ۾ هر پولنگ اسٽيشن تي ھر بوٿ لاءِ اسسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيسر مقرر ٿيندا آھن. قومي ۽ صوبائي اليڪشن ۾ ٻه اسسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيس مقرر ڪيا ويندا آهن. ھڪ صوبائي اسيمبلي جا بيلٽ پيپر ووٽر کي جاري ڪندو آھي ۽ ڀيو قومي اسيمبلي جا. انھن جي ذميداري م پولنگ شروع ٿيڻ کان ٻہ ڪلاڪ اڳ پولنگ اسٽيشن تي پھچڻ، بيلٽ پيپر جاري ڪرڻ وقت ان جي ڪائونٽر فوائل۾ سموريون داخلائون ڪرڻ ۽ ان تي ووٽر جي آڱوٺي جو نشان وٺڻ، ۽ ان تي مخصوص نمبر واري مھر لڳائڻ، بيلٽ پيپر جي پٺيان مخصوص نمبر واري سرڪاري مھر لڳائي پنھنجي صحيح ڪرڻ، ووٽر کي ووٽ تي مھر لڳائڻ جي طريقي بابت آگاهي ڏيڻ، پرزائيڊنگ آفيسر جي مدد ڪرڻ، پرزائيڊنگ آفيسر جي غير موجودگيءَ ۾ ان جو ڪم سنڀالڻ، ڳڻپ ۾ شامل ٿيڻ ، پرزائيڊنگ آفيسر جي اليڪشن جي سامان جي ريٽرننگ آفيسر ڏانھن منتقلي ۾ مدد ڪرڻ آھي. سينيئر اسٽنٽ پرزائيڊنگ آفيسر جي لاءِ ضروري آهي تہ ڳڻپ جي گوشواري تي صحيح ڪري، آڳوٺي جو نشان ۽ مھر بہ لڳائي.
حوالا
زمرو:پاڪستاني چونڊون
ڳوٺ باز مال کوسو
ڳوٺ باز مال کوسو (انگريزي:Village Bazmal Khoso) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ جوهي شهر کان اٽڪل 10 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اتر اولھ ۾ واقع آهي. نالو باز مال يا بُز مال مان نڪتل ڀانئجي ٿو. باز معني گهڻو ۽ مال معني ڇوپايو مال ۽ بُز معني رڍ مطلب رڍن وارو مال. هن ڳوٺ ۾ کوسا قبيلو آباد آهي جيڪو گاجي شاھ جو مجاور آهي. گمان غالب آهي ته هت ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي زماني ۾ ميانوال تحريڪ کي مريدن طرفان شادماني طور ملندو هو ان جو گهڻو تعداد هن ڳوٺ وارن جي حوالي هوندو هو جيڪي ان جي سار سنڀار لهندا هئا. اڄ به اڪثريت ۾ ڳوٺاڻا گاجي شاھ جي حوالي سان ميانوال سڏائڻ ٿا. هيءُ وڏي آبادي تي مشتمل ڳوٺ آهي.
فقير محمد سومرو
حاجي فقير محمد سومرو (انگريزي:Haji Fakir Muhammad Soomro ) سنڌي ٻولي جو ليکڪ ، نثر نويس ۽ سفرناما نگار آهي.
زندگي جو احوال
حاجي فقير محمد سومرو مولوي الھ بخش سومرو جي گهر ۾ پهرين مارچ 1955ع ۾ جنم ورتو. سندس جنم سنڌ جي خيرپور ضلعو جي شهر هنڱورجا ۾ ٿيو. هن پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي شهر ۾ حاصل ڪئي
ادبي خدمتون
فقير محمد سومرو کي ننڍپڻ کان لکڻ جو شوق هو. هن مختصر مضمون لکڻ شروع ڪيا. سندس لکڻيون مختلف موضوعن تي اخبارن جي زينت بڻيون. سندس ٻه ڇپيل ڪتاب آهن. فقير محمد سومرو نه صرف قلم ڌڻي آهي پر هڪ بهترين هنرمند شخص آهي. هن مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي وڏڙن جي ڊکاڻڪي ڪرت شروع ڪئي. هن پنهنجي ڪرت ۾ وڏو نالو ڪمايو. هن عرب امارات، دبئي، ابوظهبي ۽ سعودي عرب ۾ پڻ ڊکاڻڪي هنر ۾ پاڻ مڃايو. هيءُ ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن ۾ اوورسيئر رهيو ۽ رٽائرڊ ٿيو. علم ادب سان لاڳاپيل هئڻ سبب ڪتابن سان پڻ سندس چاھ رهيو آهي. هن جو والد مولوي الهه بخش سومرو پنهنجي وقت جو مشهور عالم ٿي گذریو آهي.
حوالا
زمرو:ليکڪ زمرو:محقق
گوراوادي غارون
گوراوادي غارون جن کي گوراواديشور يا شيلاروادي غارون پڻ سڏين ٿا، ٻڌن جون اھي غارون انڊيا جي رياست مھاراشٽر جي شھر پوني کان 25 ڪلوميٽر جي فاصلي تي اتر اولھ طرف اين ايڇ 4 جي لڳ واقع آھن. ھنن غارن ۾ ٻڌ ۽ ھندو مذھب جي ديوتائن جا بت رکيل آھن. ھي غارون ٽين يا چوٿين صدي عيسويءَ ۾ ھڪ پھاڙ کي ٽڪي ان جي چوٽيءَ تي ٺاھيون ويون ھيون. چ ۾ انتر ڌيان يا مراقبي لاء نو ڪمرا ٺھيل آھن. ھندو درويش ٽڪارام بہ ھنن غارن ۾ مراقبا يا انتر ڌيان ڪندو ھيو
پمپري
پمپري (انگريزي: Pimpri) هندستان جي رياست مهاراشٽر جي شهر پوني جو هڪ مضافاتي علائقو آهي. هن علائقي جو انتظام ” پمپري چنچواد ميونسپل ڪارپوريشن“ هلائي ٿي. هن ڪارپوريشن جو بنياد 1982ع ۾ پيو. هتان جي مکيه ٻولي مرهٺي آهي. هتي سنڌ مان لڏي ويل سنڌي به چڱي موچاري تعداد ۾ رهن ٿا. هڪ اندازي موجب پمپري ۽ پوني ۾ سنڌين جي آبادي لڳڀڳ 125،000 آهي. اڪثر سنڌين جا گهر سنڌي ڪالوني يا پمپري ڪئمپ واري علائقي ۾ ٺهيل آهن. پمپري اسٽيشن جي آسپاس به سنڌين جا ڪافي بنگلا ۽ گهڻماڙ عمارتون آهن. هتي ڪيترائي مندر آهن جن ۾ جهولي لال مندر، سري بالاجي مندر ۽ ماتا راڻيءَ جو مندر خاص ذڪر جي لائق آهن. هتي سکن جو هڪ گوردوارو به آهي جنهن کي ”گرونانڪ درٻار“ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
تهذيب ۽ ثقافت
پمپري شهر ۾ مختلف مذهبن جا ماڻهو نهايت پيارمحبت ۽ ڀائيچاريءَ واري ماحول ۾ رهن ٿا. نفرت جو نالو نشان به ڪونهي. هتي هندو، مسلمان، سک ۽ ٻيا پنهنجا پنهنجا ڏڻ، عيدون ۽ ميلا انتهائي پرامن ماحول ۾ جوش ۽ جذبي سان ملهائين ٿا. هتي جيڪي ميلا منعقد ٿين ٿا تن ۾ چاليهو، دسهڙو، چيتي چند، ڏياري، عيد ميلادالنبي، شِوِ جيانتي ۽ ٻيا شامل آهن. هتي جي ماتا ويشنو ديويءَ جو مندر ڏسڻ لاءِ پري پري کان ماڻهو ڪهي اچن ٿا. مختلف سماجي تنظيمن پاران هفتيوار، ماهوار ۽ سالياني بنياد تي لنگر ورهائڻ جو اهتمام ڪيو وڃي ٿو. چيتي چنڊ جو ميلو تمام وڏي پيماني تي انتهائي ڌام ڌوم سان ملهايو وڃي ٿو جنهن ۾ باليوڊ جا اداڪار ۽ اداڪارائون به حصو وٺنديون آهن. پمپري تعليم جي ميدان ۾ به سٺي ساک رکي ٿو. هتي ڪيترائي تاريخي تعليمي ادارا قائم ٿيل آهن جن ۾ جئه هند اسڪول، هندستان اينٽي بايوٽڪس اسڪول ۽ ڊي وائي پٽيل اسڪول ۽ ڪاليج سڄي هندستان ۾ مشهور آهن. هتي سٺي ساک رکندڙ اسپتالون به موجود آهن.
صنعتون
پمپري ۾ وڏيون وڏيون صنعتون قائم ٿيل آهن جن ۾ ٽاٽا موٽرس، مرسيڊيز بينز، بجاج آٽو، فورس موٽرس ۽ اِيٽن خاص ذهر جي لائق آهن. ٽائمس آف انڊيا جهڙي جڳ مشهور اخبار به هتان شايع ٿئي ٿي. هتي چمڙي مان ٺهندڙ شين، صابڻ، بجليءَ جي سامان ٺاهڻ ۽ پينسلين جا ڪارخانا پڻ آهن.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
لچيٽينسٽائين
لڪٽنسٽائين جنھن جو سرڪاري نالو پرنسپلٽي آف لڪٽنسٽائين آھي، وچ يورپ جي ڏکڻ اولھ ۾ الپس جبل لڳ جرمن ٻولي ڳالھائيندڙ ماڻھن جي ھڪ ننڍڙي رياست آھي جيڪا ھڪ نيم آئيني بادشاهت واري رياست آھي جنھن جي رياستي سربراھ کي پرنس سڏيندا آھن جيڪو نيم صدارتي نظام جي صدر وانگر بااختيار رياستي سربراھ ھوندو آھي. ھن ملڪ جون سرحدون اولھ ۽ ڏکڻ ۾ سوئيٽزرلينڊ سان، اوڀر ۽ اتر ۾ آسٽريا سان ملن ٿيون. اھو پکيڙ ۾ يورپ جو چوٿون نمبر ننڍڙو ملڪ آهي جنهن جي پکيڙ 160 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ 2019 جي ڪاٿي مطابق ان جي آدمشماري 38,749 آھي ھي ملڪ انتظامي طور تي 11 ميونسپلٽين ۾ ورھايل آھي. ملڪ جي گادي جو هنڌ فدوتز (Vanduz) شھر آھي. ھي ملڪ في ڪس جي ڊي پي جي لحاظ کان دنيا جي امير ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو. الپائين جبلن ۾ واقع ھجڻ جي ڪري سياري جي راندين جو مرڪز ھوندو آھي. ھي ملڪ گڏيل قومن، ڪائونسل آف يورپ ۽ يورپين فري ٽريڊ ايسوسيئيشن جو رڪن آهي. لڪٽنسٽائين شينجن ايريا ۽ يورپين ايڪانامڪ ايريا ۾ شرڪت باوجود اڃان تائين يورپين يونين جو ميمبر ناھي ٿيو.
تاريخ
thumb| [[گٽينبرگ قلعو، بالزرس، لڪٽنسٽائين]] thumb| [[فدوتز وارو قلعو گادي جي هنڌ تان نظر ايندي جنھن ۾ لڪٽنسٽائين جي  پرنس جي رھائش گاھ واقع آهي]] thumb|upright| جوھان پھريون جوزف جيڪو 1805ع کان 1806ع ۽ وري 1814عکان 1836ع تائين لڪٽنسٽائين جو پرنس ھيو
ھن جي شادي ويانا جي ھڪ مالدار يھودي خاندان جي عورت ايلزبيٿ سان ٿي ھئي. ھن جي دور ۾ نازي پارٽي جي ملڪ ۾ ڪا شاخ نہ ھجڻ باوجود ان پارٽيءَ سان ھمدردي واري تحريڪ ھن ملڪ جي نئشنل يونين پارٽي ۾ شروع ٿي چڪي ھئي ۽ اتي ايلزبيٿ جي مخالفت شروع ٿي وئي. مارچ 1938ع ۾ آسٽريا جرمني جو حصو ٿيڻ بعد جولاء جي مھيني ۾ پرنس فرانز آسٽريا ۾ وفات ڪري ويو ۽ ان جي جاء تي پرنس فرانز ٻيون جوزف گاديءَ تي ويٺو جيڪو آسٽريا جي جرمني ۾ شامل ٿيڻ بعد لڪٽنسٽائين لڏي آيو. ٻين جنگ عظيم ۾ ھي ملڪ سرڪاري طور تي غيرجانبدار رھيو ۽ ھن پنھنجي خاندان جي خزانن کي محفوظ ڪرڻ لاء لڪٽنسٽائين منتقل ڪيو.
معيشت
1836ع ۾ ھن ملڪ ۾ پھرين فيڪٽري لڳي. 1861ع ۾ ھتي پھرين بئنڪ سيونگز اينڊ لون بئنڪ جي نالي سان قائم ٿي ۽ ساڳي سال ھتي پھرين ڪپھ مان ڌاڳو ٺاھڻ واري مل قائم ٿي. 1866ع ۾ جرمن ڪنفيڊريشن جو خاتمو عمل ۾ آيو. 1868ع ۾ مالي گھوٽالي ڪري فوج جي اداري کي ختم ڪيو ويو. 1872ع ۾ سوئٽزرلينڊ ۽ آسٽرو ھنگري ايمپائر وچ ۾ ريلوي لائين وڇائي وئي جيڪا ھن ملڪ مان گذاري وئي. 1866 ۾ درياه رائن تي ٻہ پلون سوئٽزرلينڊ ڏي وڃڻ لاء ٺاھيون ويون. 1970 واري ڏھاڪي ۾ ھن ملڪ ڪارپوريٽ ٽيڪس ۾ تمام گھڻي ڪمي آندي جنھن ڪري سرمائيدارن ھن ملڪ جو رخ ڪيو ۽ ھي ملڪ دنيا جي امير ملڪن ۾ شامل ٿي ويو.
سياسي ۽ انتظامي نظام
thumb|upright=1.2|left|لڪٽنسٽائين جون انتظامي ڊويزنون
thumb|فدوتز شھر ملڪ جي گادي جو هنڌ آهي thumb|upright| 1974ع ۾ پرنس ھانس ايڊم ٻيون
ھن ملڪ جو رياستي سربراھ شاھي خاندان منجھان ھوندو آھي ۽ ھتي ھڪ چونڊيل پارليامينٽ ڪم ڪندي آهي جيڪا ملڪ ۾ قانون نافذ ڪري ٿي. مارچ 2003ع ۾ ھتي 1921ع جي آئين کي منسوخ ڪري موجوده نئون آئين نافذ ڪيو ويو جنھن ۾ پرنس کي وڏا اختيار مليل آهن. ھي ڪنھن بہ پارليامينٽ جي قانون کي ويٽو ڪري سگھي ٿو ۽ قانون لاء ملڪ ۾ رفرينڊم ڪرائي سگھي ٿو. پارليامينٽ کي ٽوڙي سگھي ٿو پر ان لاء کيس لازمي طور تي ريفرنڊم ڪرائڻو پوندو جنھن ذريعي توثيق سان پارليامينٽ ٽٽي ويندي referendum. . ملڪ جي ايگزيڪيوٽو اختياري حڪومت جي سربراه وزيراعظم ۽ ان جي چئن ڪائونسلرن وٽ ھوندي آھي. حڪومت جا ڪائونسلر دراصل وزير ھوندا آھن. وزيراعظم ۽ ڪائونسلرن جي مقرري پرنس پارليامينٽ جي مرضي مطابق ڪندو آهي. آئين مطابق ملڪ جي ھر خطي مان ٻہ پارليامينٽ جا ميمبر چونڊيا ويندا پارليامينٽ وزيراعظم يا ڪنھن ڪائونسلر کي ھٽائڻ لاء پرنس کي چئي سگھي ٿي. پارليامينٽ ھڪ ايواني آھي. جنھن کي لئنڊٽيگ سڏين ٿا جنھن جا 25 ميمبر ھوندا آھن جن جي چونڊ چئن سالن لاءِ ٿيندي آهي ھن ملڪ ۾ عورتن کي ووٽ جو حق پھرين جولاءِ 1984ع ۾ مليو. سن لاء رفرينڊم ڪرايو ويو ھو جنھن ۾ 51.30 سيڪڙو مردن عورتن جي ان حق جي حمايت ڪئي هئي.
ايم 203 گرنيڊ لانچر
thumb|ھن ھٿيار جي استعمال لاءِ ڏسو وڊيو ڪلپ ايم-203 سنگل شاٽ 40 ملي ميٽر ڪليبر جو ھڪ لانچر آھي جيڪو رائيفل جي نالي جي ھيٺان لڳايو ويندو آھي. ان جو نمونو اھڙو ھوندو آھي جو رائيفل ۾ نصب ٿي ويندو آهي. ان ۾ ايم-78 گرنيڊ لانچر ۾ استعمال ٿيندڙ ساڳيا گرنيڊ (گولا) استعمال ٿيندا آهن. ھن ھٿيار ۾ ھاء لو سسٽم ھجڻ ڪري فائر ڪرڻ وقت پوئتي معمولي جھٽڪو لڳائيندو آهي. اصل ۾ ھي لانچر آمريڪي رائيفل ايم -16 ۽ ايم -4 ڪاربائين ۽ انھن جي مختلف نمونن جي لاء ٺاھيو ويو ھو. ھي لانچر سي -7 ۾ بہ نصب ٿي سگھندو آھي جيڪو M-16 رائيفل جو ڪيناڊائي نمونو آهي.
حوالا
=
ليلي ۽ ماجنون (بيلٽ)
ليلي ۽ ماجنون (Leyli and Majnun (ballet)) (Leyli və Məcnun) پريمي جوڙو جي هڪ ڪلاسيڪل آذربائيجاني ڪهاڻي آهي اها آذربائيجان جي موسيقار گارا گارائيف طرفان ون-ايڪٽ وارو هڪ ناٽڪ ناچ (بيلٽ) آهي. لبريٽو نظامي گنجوي جي نظم ليلا ۽ ماجنون (12 صدي عيسوي، "خامسا" جو ٽيون ڪتاب) تي ٻَڌل آهي. اصل پروڊڪشن جو ڪوريوگرافر نيليا نازروفا هئي. آر. ڊي عبدالوئيف پاران منعقد ٿيندڙ پريميئر، 25 مئي 1969 تي باڪو ۾ اسٽيٽ اڪيڊمڪ اوپيرا ۽ بيلٽ ٿيٽر ۾، بنو ۾ پيش ڪيو ويو، جنهن ۾ وي.اين پيليونيو مجنون طور ۽ ٽي.اين ممودوفا  ليلي جي حيثيت ۾ ڪردار نڀايو. نازروفا جي پراڊڪشن ان ناٽڪ ناچ ان دي ورلڊ آف ليجنڊز جو بنياد هيو، جيڪو سال 1975 ع ۾ رچنا سٿ (ڪريئيٽو اسوسيئيشن) 'ايڪران' پاران فلمايو ويو.2001 ۾، ڪوريوگرافر جارجي اليسيڊز ليلي ۽ ماجنون جي نئين سِر پراڊڪشن ڪئي اها ڪارڪردگي 17 فيبروري تي (سولوئسٽس آر. اسڪيندروف ۽ جي. ميرزايف) ڪئي هئي، ۽ ساڳئي سال 4 ڊسمبر تي ناٽڪ ناچ (بيليٽ) کي ماسڪو ۾ هڪ ٽوئر مهل بولشوئي ناٽڪ گھر (ٿيٽر) جي اسٽيج تي ڏيکاريو ويو هيو.
ليلي ۽ مجنون جي ڪلاسيڪي ڪهاڻي
ڪلاسيڪي روايتي ليلي ۽ مجنون جي ڪهاڻي جنهن کي لارڊ بائيرون پاران "اوڀر جو روميو ۽ جوليئيٽ" سڏيو آهي، عربي ، فارسي ، آذربائيجاني ۽ هندستاني ثقافتن ۾ هڪ ڊگهي وقت کان وٺي  موجود رهي آهي. 'ليلا ۽ مجنون' جو داستان ايشيا ۾ ائين مشهور آهي، جيئن  'روميو ۽ جوليو' يورپ ۾ مشهور آهي. ننڍپڻ کان ئي، سندن پريم کي والدين پاران ناپسند ڪرڻ سبب هي هڪٻئي کا جدا ٿي ويندا آهن: سندس پيار لاءِ لاڳاتار ايندڙ جنوني خيالن کي ديوانگي وانگر ڏٺو ويو آهي، ۽ هن جو پرڻوڪنهن ٻئي شخص سان ٿي وڃي ٿو.
آخرڪار، سڀ جسماني ۽ نفسياتي خواهشن کي ختم ڪرڻ کانپوءِ مجنون جهنگلي جانورن جي سنگت کي انسانن جي صحبت تي ترجيح ڏيندي بيابان ۾ ڀڄي هليو ويو. اتي هو جانورن سان ڳالهيون ڪرڻ لڳو ۽ ليلا لاءِ پنهنجي شاعري پڙهندو رهندو هيو، بُک سبب هو لاڳاتار بيمار ٿئي ٿو ۽ نيٺ ديوانگيءَ ۾ ئي مري وڃي ٿو.
حوالا
زمرو:آذربائيجان ۾ ناٽڪ ناچ
علي زاهد
علي زاهد (انگريزي ٻولي: Ali Zahid) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ ۽. اردو جو مشهور ليکڪ، شاعر، ڪالم نگار ۽ صحافي آھي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
زندگي جو احوال
علي زاهد جو پورو  نالو زاهد علي عباسي آهي. هيءُ 15 آگسٽ 1973ع تي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي تاريخي شهر خانپور ۾ پيدا ٿيو.
تعليم
هن پرائيمري تعليم پنهنجي شهر مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ، انٽر کان پوءِ گريجوئيشن پڻ ڪيائين. ان کانسواءِ ڊپلو ما پڻ ڪيائين.
ادبي خدمتون
علي زاهد لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن شاعر، ليکڪ ، ڪالم نگار ۽ صحافي ۽ سماج سڌارڪ طور خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. سندس شاعري، معياري اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهي. هن ڪالم لکڻ جي شروعات جاڳو اخبار کان ڪئي. ان کان علاوه هيءُ روزاني هلچل، سچ، سنڌو، عبرت مئگزين، سنڌو ڊائجسٽ، تعمير سنڌ، سوڀ  ۽ ڪاوش اخبار ۾ 2000 کان وڌيڪ مضمون۽ ڪالم  لکي چڪو آهي. روزاني شام ۽ هلچل ۾ سب ايڊيٽر، روزاني سچ، سنڌو ۽ تعمير سنڌ ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج به رهيو. هن وقت ڪاوش اخبار ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج پڻ آهي. هن سماج سڌارڪ طور سنڌ ۽ پنجاب ڪيترائي اسٽريٽ ٿيٽر ڪري ماڻهن ۾ سجاڳي آڻڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي آهي. علي زاهد اسٽيج تي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ بہ ڪم ڪري چڪو آهي. هن ڪي. ٽي. اين تي هڪ ڊرامي ’هوءَ اڪيلي' ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. علي زاهد اردو زبان ۾ پڻ شاعري ڪئي آهي ۽ سندس ڪتاب سهيڙيل آهن.
اوارڊ
علي زاهد کي ادبي خدمتن عيوض ڪيترائي اوارڊ مليل آهن جن ۾ ڪتاب ناچڻي تي زخمي چانڊيو ايوارڊ 2012ع ۽ لٽل بڪ ڪمپني پاران ڪتاب وٺي هر هر جنم وربو تي بهترين ادبي ڪم طور اوارڊ 2021ع شامل آهن.
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:ليکڪ زمرو:صحافي زمرو:سنڌي ماڻھو
مھورت
مهورت __(Launching):
ڪنهن ڪتاب جي رونمائي يا پڌرائي عام ماڻهن يا ليکڪن آڏو پيش ڪرڻ جو عمل. ڪتابن جي مهورت گهڻو ڪري نامور ليکڪن يا سياسي ليڊرن کان ڪرائي ويندي آهي ۽ اهڙي پروگرام ۾ ڪتاب جي تعارف لاءِ مقالا پڻ پڙهيا ويندا آهن.
6 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:جمادي الثاني
روندو ضلعو
آبادي
ھن ضلعي جا 70 سيڪڙو ماڻھو بلتي آھن جيڪي بلتي ٻولي ڳالهائيندڙ آھن. آبادي جي اڪثريت شيعن جي آھي. ٻيو نسلي گروھ شينا ٻولي ڳالهائيندڙن جو آھي. ضلعي جي 90 سيڪڙو آبادي پڙھيل لکيل ماڻھن جي آھي.
10 نومبر
10 نومبر ، عيسوي سال جو 314 هون (ليپ سال 315 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 51 ڏينهن باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:نومبر
ڳوٺ ننگر داريو
ڳوٺ ننگر داريو (انگريزي:Village Nangar Dario) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ ننگر نالي کوسي آباد ڪيو هو جيڪو ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي خاص معتقدن منجهان هو. مهدوي تحريڪ وانگر ميانوال تحريڪ جا ٻه دائرا هوندا هئا جيڪي پاڪيزگي جي علامت هوندا هئا. هن ڳوٺ ۾ ننگر کوسي دائرو قائم ڪيو هو جنهنڪري ڳوٺ تي نالو ننگر داريو پيو. هيءُ ڳوٺ باز مال کوسو جي قريب آهي.
شريڪانت صدف
سوانح
شريڪانت موتي شرما (Shrikant Moti Sharma) جو والد موتي پرڪاش ۽ امڙ ڪلا پرڪاش سنڌي ٻوليءَ جا ناليوارا ليکڪ هئا. شريڪانت شروعاتي تعليم ممبئي ۾ ئي حاصل ڪئي. اڳتي هلي سنڌي ادب ۾ ايم اي ڪيائين. ڪجهه وقت نوڪري به ڪيائين، جيڪا پوءِ ڇڏي ڏنائين.
ڳوٺ ننگر داريو
حوالا
زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
شريڪانت صدف
ادبي اوسر
توهان سان گڏ اسان گهاري اهڙي شام آهي، اڃا جا رات ۾ تبديل ٿي سگهي ڪانهي.
اهڙي طرح نارايڻ شيام، تنوير عباسي ۽ لکمي کلاڻي کي پسند ڪندو آهي ۽ انهن لاءِ هن جي راءِ آهي ته، ”انهن کي ميراڻ ۽ گندگي ڪڏهن ڇهي نه سگهي. شيام ۽ تنوير نوڙت ۽ حليمائي جا مجسما، دل جا حد کان وڌيڪ صاف، ڪڏهن ڪنهن کي نه ڏکوئيندڙ ۽ عظيم شاعريءَ جا سرجڻهار، لکمي کلاڻي ٻوليءَ جو اهو محافظ، جنهن کي بنگلا، ڪارون، ڌنڌا ۽ ڌاڙيون ٻولي جي بهبودي جي آڏو تچ نظر آيا.“ ”صدف“ لاءِ سڀ کان وڌيڪ زبردست ڪردار نارايڻ شيام جو رهيو آهي. ”صدف“ جي شعري اوسر ۾ اردو شاعر قمر نقوي جو وڏو هٿ رهيو آهي، جنهن جو ذڪر ڪندي ”صدف“ لکيو: ”منهنجي شاعري جي اوسر ۾ منهنجي گهر ويجهو هڪ جهوپڙي ۾ رهندڙ دوست، جيڪو هاڻ وفات ڪري ويو آهي، قمر نقويءَ جو وڏو هٿ رهيو آهي. 1980ع جي آسپاس ۽ 1983ع جي آخر تائين مان هن سان گڏ رئيس نالي هڪ دلدار جي اڏي تي رات تائين وسڪي ۽ اها ختم ٿيڻ کان پوءِ ڪنتري پيئندو هئس. اُتي هندي ڪويتا (شاعري) ۽ اردو شاعري جا ڪي ڄاڻو ايندا هئا. مان هنن کي ساحر (لڌيانوي) ۾ مجروح (سطانپوري) جا شعر ٻڌائيندو هئس ته هو مشڪندا هئا ۽ ڪيڏي مهل ٽهڪ به ڏيندا هئا. مان ڄاڻڻ جي ڪوشش ڪندو هئس ته ائين ڇو آهي؟ اتي اردو ۾ ايم اي ڪيل هڪ ڊاڪٽر سراج پڻ ايندو هو، جنهن هڪ ڏينهن مون کي چيو ته توکي شاعري جو اڀياس ڪونهي. اسين ساحر کي اشتهاري شاعر مڃيندا آهيون. ساحر جو ”پرڇائيان“ برزبان ياد هئم، جيڪو جڏهن چئي ٻڌايم ته قمر نقوي مون کي هڪ سندس لکيل شعر ٻڌايو ۽ چيائين ته اسين به غريب آهيون، انساني برابري چاهيون ٿا، پر اسين فنڪار آهيون اهو ڀلائڻ روا ناهي.
تمهاري شهر مين آئي تو گاؤن سِي ڀي گئي، وهان کي آس پيڙون ڪي ڇانوَ سي ڀي گئي.
ان ڏينهن مون فنڪار ۽ پرچارڪ جو تفاوت سمجهڻ لاءِ پاڻ پتوڙيو. ان کان پهرين مون ڪرشن راهي، واسديو نرمل، موتي پرڪاش ۽ آنچل کي خوب پڙهيو هو. مون کي لڳو ته هيءَ شاعر جيڪو لکي رهيا هئا، اهو فنڪاراڻو ”غزل“ ڪونه هئو ۽ جي ڪٿي هئو ته ”اڄ جو غزل“ ڪونه هو.“
شريڪانت ”صدف“ جو پهريون شعري مجموعو 1990ع ۾ ”نفرت جا گُل“ جي نالي سان ڇپيو. انهي مجموعي ۾ سندس چونڊ پنجاهه غزل شامل آهن. ڪتاب جو مهاڳ ارجن حاسد لکيو آهي، جنهن ۾ هو ”صدف“ جي غزلن بابت راءِ ڏيندي لکي ٿو: ”صدف“ جو پنهنجو مزاج آهي، سڀاءُ به ڪجهه الڳ اٿس. مون کي لڳندو آهي سندس اها الڳ ۽ وچترتا کانئس شعر چوائي ٿي. روايتي شيون هن وٽ پڻ آهن، تڏهن به الڳ نموني سان چهنڊڙي پائي ٿيون ڪڍن. هن جي شعر جي مصرع اول ڪا نه ڪا تازگي کڻي ٿي اچي. ڪجهه چئي سگهڻ جي سگهه ٿي رکي. سچ ته مصرع اول ۾ ئي شاعر پاڻ کي ڪو اظهار ڏئي ٿو. مصرع ثانيءَ ۾ ان اظهار سان، ڪارنامي سان، ڪوملتا سان نڀائڻو آهي، اهو نباهه، پنهنجي سڀاءَ ۽ فن جي سنهائين کي پڌرو ڪري ٿو. ڄاڻ ٿي پوي ته شاعر ڪٿان ڪٿان، ڪهڙي پيچري تان پنڌ ڪرڻ سکيو آهي.
سنڌي شاعريءَ جي روايت به خوب رهي آهي ته ڪڙي سان ڪڙي جڙندي آئي آهي. اهڙو ڪو دور نه رهيو آهي، جنهن دور ۾ ڪوبه حساس شاعر نه رهيو هجي. ڀارت ۾ به سنڌي شاعري ورهاڱي بعد به زور شور سان اُڀري آهي. شريڪانت ”صدف“ پنهنجي دور جو هڪ مضبوط ڪوي ثابت ٿيندو. اهڙي خاطري آهي، سنڌي شاعري کي هڪ نئون وهڪرو، هڪ نئون اعتقاد نصيب ٿيندو.“ ”صدف“ جو ٻيو شعري ڳٽڪو ”نانگن جا ٻر“ 1993ع ۾ ڇپيو. جنهن ۾ پڻ ”صدف“ جا پنجاهه غزل شامل آهن. انهي ڪتاب تي راءِ ڏيندي هري دلگير لکيو: ”صدف“ جو ڪتاب ”نانگن جا ٻِر“ سندس پهرينءَ ڪتاب کي پويان ڇڏي، ڪيتريون ئي وکون اڃا به اڳتي وڌي آيو آهي. هي ڪتاب ڪيترن ئي ڇپيل سنڌي غزلن جي مجموعن ۾ هڪ اڳرو مجموعو آهي. هو نه آشا وادي آهي ۽ نه ئي نراشاوادي. نه ئي هو ڪن سينيئر شاعرن وانگر رڳا ”طنز“ جا غزل ٿو لکي. هو ڪنهن به لڳ لڳاءُ کانسواءِ هڪ شاعر آهي. ”صدف“ جي تازي مجموعي مان اهو صاف ظاهر آهي ته کيس شاعريءَ جي فن تي لڳ ڀڳ پورو قبضو آهي.“ ”صدف“ جو ٽيون شعري مجموعو ”ذهن جا قبيلا“ 1996ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ غزل ۽ آزاد ڪوتائون شامل آهن. سندس چوٿون شعري مجموعو ”وچ وارن کي لٺ بڻائي“ 2002ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ آزاد ڪوتائون شامل آهن. شاعريءَ کانسواءِ ”صدف“ چڱي تعداد ۾ تنقيدي مضمون ۽ ڪهاڻيون پڻ لکيون آهن، جيڪي اڃا ڪتابي صورت ۾ ناهن ڇپيون. ”زندگي هڪ وار وري شروع ڪرڻ پوندي“، ”صدف“ جي مٿين چئني ڪتابن کي هڪ ڪتاب ۾ سموئي ڇپايو ويو، جيڪو 2005ع ۾ سچائي اشاعت گهر دڙو پاران سنڌ ۾ شايع ٿيو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌ زمرو:ڀارت
فينڪس، ايريزونا
فينڪس (انگريزي: Phoenix) آمريڪا جي رياست ايريزونا جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ وڏي ۾ وڏو شھر آھي. 2020ع جي انگن اکرن مطابق، ھن شھر ۾ 1608139 ماڻھو رھن ٿا. ھي آباديءَ جي لحاظ کان آمريڪا جي گڏيل رياستن جو پنجون نمبر وڏو شھر آھي. ھي آمريڪا جي گڏيل رياستن جو واحد گاديءَ جو ھنڌ آھي جنھن جي آبادي ڏھن لکن کان مٿي آھي. ھي ايريزونا رياست جو پکيڙ جي لحاظ کان بہ وڏي ۾ وڏو شھر آھي. ھن جي ڪل پکيڙ 1342 چورس ڪلوميٽر (517.9 چورس ميل) آھي. فينڪس جو بنياد 1867ع ۾ پيو ۽ 1881ع ۾ ھن کي شھر جو درجو مليو.
ابتدائي تاريخ
فينڪس وارو علائقو اٽڪل 2000 سالن تائين اصلوڪن امريڪي لوڪن جي قبيلي ھوھوڪام (Hohokam) جي ھٿ ھيٺ رھيو. جيتوڻيڪ ھي ھڪ ريگستاني علائقو آھي پر ھن قبيلي آبپاشيءَ لاٰءِ ڪيترائي واھ (canals) کوٽي ھن علائقي کي پوک جي لائق بنايو. ھنن پراڻي آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي ڪيترن ئي قبيلن سان معاشي لاڳاپا قائم ڪيا ۽ وڻج واپار کي زور وٺايو. 1300ع ۽ 1450ع جي وچ ۾ ھتي سخت ڏڪار پيو ۽ وڏيون ٻوڏون آيون جن ھوھوڪام تھذيب کي نيست ۽ نابود ڪري ڇڏيو. ان بعد ھتي ”اڪيمل اوڌام“  (Akimel O'odham) قبيلي جو  ڪنٽرول قائم ٿيو. ننڍن ننڍن ڳوٺن ۾ رھندڙ ھن قبيلي آبپاشي سرشتي کي وڌيڪ بھتر بنايو جنھن ڪري ھتان جي زرعي اپت کي ھٿي ملي. سندن دور ۾ ھي علائقو مڪئي، مٽر، ڪپھ، تماڪ ۽ ٻين فصلن جي پوکيءَ ۾ مشھور ٿيو. ڪجھ ٻين قبيلن پڻ ھن علائقي کي پنھنجو مسڪن بنايو ھو. ھو ھرڻ، سھي ۽ ٻين جانورن جو شڪار پڻ ڪندا ھئا.
1848ع ۾ جڏھن آمريڪا ۽ ميڪسيڪو وچ ۾ ھلندڙ جنگ ختم ٿي تہ ميڪسيڪو جا اتريان علائقا آمريڪا جي ھٿ ھيٺ اچي ويا ۽ انھن علائقن جا رھواسي آمريڪا جا رھواسي بنجي ويا. 1863ع ۾ موجودھ فينڪس جي اتر اولھ ۾ وڪنبرگ (Wickenburg) نالي ھڪ ننڍڙو شھر آباد ٿي ويو. 1865ع ۾ ورڊي نديءَ (Verde) جي ڪپ تي آمريڪي فوجين فورٽ ۾يڪڊوويل (Fort McDowell) نالي سان ھڪ قلعو تعمير ڪرايو. ھن قلعي جي ويجھو 1866ع ۾ سالٽ نديءَ جي ڏاکڻئين ڪناري تي ھڪ فوجي ڪئمپ قائم ڪئي وئي. وقت سان گڏ ڪجھ ٻيون ننڍيون ننڍيون وسنديون ڀرپاسي وارن علائقن ۾ قائم ٿينديون ويون. اڳتي ھلي انھن سمورين وستين کي پاڻ ۾ ملائي ٽيمپي (Tempe) شھو جو بنياد وڌو ويو.
فينڪس شھر جو بنياد
کاٻو|thumb|فينڪس شھر جو سڀ کان پراڻو گھر جيڪو 1870ع ۾ تعمير تيو. فينڪس جي تاريخ يورپي ويڙھاڪ جيڪ سويلنگ (Jack Swilling) جي نالي سان شروع ٿئي ٿي. ھن ھتان جي اصلوڪن رھواسين سان جنگيون ڪري کين پنھنجي اباڻن ڪکن کان بيدخل ڪري سندن زمينن تي قبضو ڪيو ۽ ڪافي مالدار بنجي ويو. ھن ھوھوڪام قبيلي جي واھن جي ٻيھر کوٽائي ڪري آبپاشيءَ جي نظام کي بھتر بنايو ۽ موجودھ فينڪس جي ھوائي اڏي واري علائقي ۾ فصل پوکايا. ھن علائقي جي زرخيزي ڏسي ڪيترائي يورپي لوڪ ڪٽڪن جي صورت ۾ ھتي اچي آباد ٿيڻ لڳا۽ ايئن ھڪ شھر قائم ٿي ويو جنھن کي فينڪس نالو ڏنو ويو. يوناني ڏند ڪٿائن مطابق فينڪس (Phoenix)ھڪ ديو قامت پکي ھو جيڪو عربي ريگستان ۾ ڪيترين صدين تائين اڏامندو رھيو. جڏھن ھن جو موت ويجھو آيو تہ ھن پاڻ کي باھ جي آڙاھ ۾ اڇلي ڇڏيو جنھن مان ھن کي ٻيھر جيئدان مليو. ھو ٻيھر جوان ٿي ويو ۽ ٻيھر ڪئين صدين تائين جيئرو رھيو. ايئن فينڪس پکي ھميشہ زندہ رھيو. جيئن تہ فينڪس شھر ھڪ ويران ۽ سخت گرم علائقي ۾ قائم ٿي وڌيو ويجھيو ان ڪري ھن کي فينڪس پکيءَ سان مشابھت ڏني وئي.
4 مئي 1868ع تي فينڪس کي ھڪ ننڍي شھر (Town) جو درجو ڏنو ويو. ساڳئي سال جون ۾ ھتي پھريون ٽپال گھر (Post Office) کوليو ويو ۽ جيڪ سويلنگ ان جو پھريون پوسٽ ما سٽر مقرر ٿيو. 12 فيبروري 1871ع تي ميريڪوپا ڪائونٽي (Country Maricopa) جو بنياد رکيو ويو. 25 فيبروري 1881ع تي فينڪس کي شھري حيثيت ڏني وئي. ان وقت ھن جي آبادي اٽڪل 2500 ماڻھن تي مشتمل ھئي.
فينڪس کي 1880ع واري ڏھاڪي ۾ ريل وسيلي ملڪ جي ٻين حصن سان ڳنڍيو ويو. 4 نومبر 1888ع ۾ ھتي چيمبر آف ڪامرس جو قيام عمل ۾ آيو. 1885ع ۾ ھتي پھريون ھاءِ اسڪول کليو جنھن کي فينڪس يونين ھاءِ اسڪول جو نالو ڏنو ويو.
1900ع کان 1960ع وارو دور
ويھين صديءَ جي پھرئين ڏھاڪي ۾ ھتي ڪافي ترقي ٿي. ھن شھر کي بجلي ۽ پاڻي ڏيڻ لاءِ صدر روزويلٽ ھتي ڊيم ٺاھڻ جي منظوري ڏني. اھو ڊيم 1911ع ۾ مڪمل ٿيو. 14 فيبروري 1912ع تي ايريزونا کي آمريڪا جي 48 رياست بنائڻ جو اعلان ڪيو ويو ۽ فينڪس کي ھن رياست جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو. گاديءَ جو ھنڌ بنجڻ کان پوءِ فينڪس جي آدمشماري تيزيءَ سان وڌڻ لڳي ۽ 1920ع ۾ ھن شھر جي آبادي 19053 ٿي وئي. 1929ع ۾ ھتان جي اسڪاءِ ھاربر ھوائي اڏي جو افتتاح ٿيو. ھن وقت ھي فينڪس جو مصروف بين الاقوامي ھوائي اڏو آھي. 1920ع واري ڏھاڪي ۾ ھتان جي آبادي لڳڀڳ ٻيڻي ٿي وئي. سياحت کي ھٿي وٺائڻ لاءِ ھن علائقي کي ”سج جي ماٿري“ (The Valley of Sun)  سڏيو ويو تہ جيئن وڌ کان وڌ سياح ھي علائقو گھمڻ لاءِ اچن. ٻي عالمگير جنگ ۾ ھتي فوجي سازوسامان ٺاھڻ جا ڪارخانا کليا ۽ ھوائي فوج جون ٽي ڇانوڻيون قائم ٿيون. 1940ع ۾ ھن شھر جي آبادي 65000 جي لڳڀڳ ھئي. 1950ع ۾ اھا آبادي وڌي 105000 ٿي وئي. 1948ع ۾ ڪمپيوٽر جي جڳ مشھور ڪمپنيءَ موٽرولا (Motorola) ھتي پنھنجون آفيسون کوليون. اڳتي ھلي انٽيل (Intel) ۽ ميڪڊونل ڊگلس (McDonald Douglas ) جھڙين وڏين ڪمپنين ھن شھر ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. 1950ع واري ڏھاڪي ۾ ھتي ڪيتريون ئي نيون عمارتون تعمير ٿيون. شھر جي اتر ۾ يورپ کان لڏي آيل اڇي چمڙيءَ وارن لوڪن جو غلبو رھيو، جڏھن تہ ڏکڻ ۾ آفريقي آمريڪي ۽ ميڪسيڪو کان آيل آمريڪي آباد ٿيا.
1960ع کان ھاڻي تائين
1960ع کان وٺي ھاڻي تائين ھي شھر لاڳيتو وڌندو ويجھندو رھيو آھي ۽ ھن شھر جي ڪاروبار ۾ خاطرخواھ واڌارو آيو آھي. 1960ع واري ڏھاڪي جي پڄاڻيءَ تائين سياحت جي شعبي ۾ ھي آمريڪا جو ٽيون نمبر وڏو شھر بنجي ويو. 1960ع ۾ فينڪس ڪارپوريٽ سينٽر جي عمارت جڙي راس ٿي. 341 فوٽ اوچي ھيءَ عمارت ان وقت ايريزونا رياست جي وڏي ۾ وڏي عمارت ھئي. ساڳئي ئي دور ۾ ٻيون بہ ڪيتريون ئي بلند قامت عمارتون جڙي راس ٿيون جن ۾ ھيٺيون عمارتون ذڪر لائَق آھن:
ترقيءَ جو اھو سفر بعد ۾ بہ جاري رھيو. 2000ع ۾ ھن شھر کي 9 شھري ڳوٺن ۾ ورھايو ويو. ھن وقت انھن ڳوٺن جو تعداد وڌي 15 ٿي ويو آھي. انھن ڳوٺن کي ملائڻ لاءِ ڪشاديون سڙڪون تعمير ڪيون ويون آھن. 25 سيپٽمبر 1981ع تي ھتان جي رھواسي سينڊرا ڊي اوڪونر ( Sandra Day O'Connor)  آمريڪا جي سپريم ڪورٽ جي پھرين خاتون جج طور قسم کنيو. 1985ع ۾ ملڪ جي سڀ کان وڏي نيوڪلائي پاور پلانٽ بجليءَ جي پيداوار شروع ڪئي. 1987ع ۾ پوپ جان پال II ۽ مڌر ٽريسا ھن شھر جو دورو ڪيو. 1990ع واري ڏھاڪي ۾ ھتي ڏيھ ۽ پرڏيھ کان ڪيترائي پناھگير اچي آباد ٿيا. 2000ع ۾ ھتان جي اسڪولن ۾ 43 مختلف ٻولين ۾ تعليم ڏيڻ جي شروعات ٿي. 1992ع ۾ سٽي ھال جي 20 ماڙ نئين عمارت جو افتتاح ٿيو.
جاگرافي
فينڪس ڏکڻ اولھ آمريڪا جو ھڪ مکيہ شھر آھي. جيڪڏھن اوھان تُوسان (Tucson) شھر کان فليگ اسٽا ف (Flagstaff) شھر طرف سفر ڪندا تہ فينڪس جو شھر بلڪل اڌ پنڌ تي ايندو. ھي شھر ميڪسيڪو جي سونوئيتا (Sonoyta) واري سرحد کان 240 ڪلوميٽر (150 ميل) ۽ نوگالس (Nogales) سرحد کان 290 ڪلوميٽر (180ميل) اتر ۾ واقع آھي. ھن شھر جي سرزمين سراسري طور تي سامونڊي سطح کان 331 ميٽر (1086 فوٽ) مٿي آھي ۽ سونوران ريگستان (Sonoran Desert) جي اترئين ڇيڙي وٽ آباد آھي. فينڪس جي شھري علائقي کي ”سج جي ماٿري“ ڪوٺيو وڃي ٿو ۽ سالٽ ندي ھن شھر جي ڏاکڻئين حصي مان گذري ٿي.
شھر ۾ چند ننڍا جبل آھن پر ھي شھر گھڻو ڪري سنئين سڌي ميداني علائقي ۾ آباد آھي. شھر جي آسپاس ننڍن جبلن جون قطارون ڏسڻ ۾ اينديون. شھر جي ٻاھران سرسبز فصل ۽ اصلوڪن آمريڪين لاءِ مخصوص زمين آھي. شھر جي ڪل پکيڙ 1341 چورس ڪلوميٽر (517.9 چورم ميل) آھي جنھن ۾ 1338 چورس ڪلوميٽر (516.7 چورم ميل) خشڪي ۽ 3.1 چورس ڪلوميٽر (1.2 چورس ميل) پاڻي آھي. فينڪس جو شھري علائقو ميريڪوپا (Maricopa) ڪائونٽي  ۾ شامل آھي. ھن ڪائونٽيءَ جي آدمشماري 1940ع کان  1980ع تائين 186000 مان وڌي 1509000 ٿي وئي. ھن وقت ھي آمريڪا جو پنجون نمبر وڏو شھر آھي پر شھر ھڪ وڏي ايراضيءَ ۾ پکڙيل آھي. شھر ۾ ڪيترائي ننڍا ننڍا ڳوٺ ٺھي ويا آھن. ھر ڳوٺ ۾ گھڻو ڪري ڪنھن ھڪ نسل، ٻوليءَ يا طبقي سان واسطو رکندڙ ماڻھو رھن ٿا. اھڙن ڳوٺن کي شھري ڳوٺ چيو وڃي ٿو. ھڪ ڳوٺ ٻئي ڳوٺ کان ڪجھ مفاصلي تي قائم آھي. سراسري طور تي ھن شھر جي ھر ھڪ چورس ميل اندر 2797 ماڻھو رھن ٿا.
شھري ڳوٺ
اھواتوڪي فٽ ھلز (Ahwatukee Foothills) ،  الھمبرا  (Alhambra)، ڪئملبيڪ ايسٽ (Camelback East)، سينٽرل سٽي (Central City)، ڊيئر ويلي (Deer Valley)، ڊيزرٽ ويلي (Sesert Valley)، انڪينتو (Encanto)، ايسٽريلا (Estrella)، لاوين (Laveen)، ميريويل (Maryvale)، نارٿ گيٽوي (North Gateway)، نارٿ مائونٽين (North Mountain)، پيراڊائيز ويلي (Paradise Valley)،  ريو وستا (Rio Vista) ۽ سائوٿ مائونٽين (South Mountain).
آبھوا
سونوران ريگستان جي ويجھو ھئڻ سبب ھتان جي اونھاري جي موسم تمام گرم ٿئي ٿي البت سيارو گھڻو ٿڌو نٿو ٿئي. ھي دنيا جي انھن علائقن مان ھڪ آھي جتي سج پنھنجي پوري آب ۽ تاب سان چمڪي ٿو. ھتي دنيا جي لڳڀڳ سمورن وڏن شھرن کان وڌيڪ اس ۽ سج جي تپش پھچي ٿي. ھن شھر کي آمريڪا جي گڏيل رياستن جو سڀ کان گرم شھر چنجي تہ ڪو وڌاءُ نہ ٿيندو. مئي جي آخر کان سيپٽمبر جي پڇاڙيءَ تائين ھتان جي گرميءَ جو درجو گھٽ ۾ گھٽ 380C رھي ٿو. 22 جون 1990ع تي ھتي رڪارڊ گرمي پئي ۽ گرميءَ جو درجو 50oC رڪارڊڪيو ويو. ھتي برفباري ڪا ورلي ٿئي ٿي. 1898ع کان ھن وقت تائين فقط اٺ ڀيرا ھن شھر ۾ برف پئي آھي.