cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قريش
هاشم کان پوءِ مطلب ۽ مطلب کان پوءِ عبدالمطلب، هاشم جا پٽ قريش جا اڳواڻ ٿيا. عبدالمطلب جي شخصيت مانائتي هئي، انهن جي ئي زماني ۾ ابرهه ڪعبي تي حملو ڪيو ۽ پاڻ تباهه ٿي ويو، جنهن ڪري عبدالمطلب جي عظمت هٿئون وڌي وئي. پاڻ پنهنجي پٽ عبدالله سان گهڻو پيار ڪندا هئا. چوويهه ورهين جي ڄمار ۾ عبدالله جي شادي شريف نينگري آمنه سان ٿي.
بيبي آمنه کي عام الفيل جي واقعي کان ٻه مهينا پوءِ هڪ فرزند ڄايو، جنهن جو نالو محمد رکيو ويو. پاڻ سڳورن جي ولادت کان اڳ ئي سندن بابي سائينءَ (حضرت عبدالله) جو انتقال ٿي ويو ۽ ٿوري ئي وقت کان پوءِ سندن جيجل امڙ جو سايو به سر تي نه رهيو، ۽ پاڻ سڳورن کي سندن ڏاڏي سائين حضرت عبدالمطلب پنهنجي سنڀال ۾ ورتو.
سائڻ خديجه جي شڪم مان سائڻ فاطمہتولد ٿيون ۽ امت اسلام(شیعہ امامت) جا سڀئي معصوم رهبر ۽ اڳواڻ سائڻ جي ئي نسل منجهان آهن.
اڙد
سنڌ ۾ اُڙد کي گهڻو ڪري ’مانهن‘ جي دال چوندا آهن. هيءُ خريف (ڪَتي) جو فصل آهي. هيءُ ٻوٽو زمين تي ڇَٽُ هڻي پکڙي بيهندو آهي. هن ٻوٽي جا پن ويڪرا ۽ ٽاريون ڊگهيون ۽ سنهي بج واريون ٿينديون آهن. هن جا گل ڇُڳي جي صورت ۾ ٿين ٿا. هن جو ٻج چڻي جيڏو ٿو ٿئي. مانهن مان بهترين قسم جي دال ٺهندي آهي، جنهن ۾ 22 کان 24 سيڪڙو پروٽين موجود هوندي آهي.
ڪشور ڪمار
thumb|ڪشور ڪمار ڪشور ڪمار (لاطيني خط ۾ Kishore Kumar) (آگسٽ 4، 1929 - آڪٽوبر 13، 1987)، (پيدائشي نالو اڀاس ڪشور گَنگُولِي)، بالِي ووڊ فِلمُن جو پس پرده گائڪ (هندي، بنگالي، مراٺي، آسامِي، گجراتي، ڪَناڊا، ڀوجپوري، اُڙِيئا) ۽ اداڪار هو. هُو اصل ۾ هندستانِي بنگالِي هو. هُو پنهنجي وقت جو مقبُول ترين پس پرده گائڪ هو ۽ سندس رڪارڊ اڄ به بيسٽ سيلر آهن. جيتوڻيڪ کيس شهرت بنيادي طور هڪ ڪامياب گُلُوڪار هوڻ باعث ملي، پر ڪمار هڪ نامور اداڪار پڻ هو. سندس ڪاميڊي ڪردارن ۾ باپ ري باپ (1955) ، چلتِي ڪا نام گاڙِي (1958) ، هاف ٽِڪِٽ (1962) ، پڙوسَن (1968) ، هنگاما (1971) ، پيار ديوانا (1973) ۽ بڙهتي ڪا نام داڙهي (1974) شامل آهن. نوڪري، باندي، دور گگن ڪِي ڇائون ۾، دُور ڪا راهِي جهڙين فلمن ۾ هن سنجيده ڪردار پڻ ادا ڪيا. ان کان سواءِ ڪمار بطور ٻولنگار، ڪمپوزر، پروڊيوسر، هدايتڪار، اسڪرين ليکڪ ۽ اسڪرپٽ ليکڪ پڻ وڏيون ڪاميابيون ماڻيون.
ٻالڪ پڻ
ڪشور ڪمار، اڀاس ڪمار گنگولي جي نالي سان هڪ بنگالِي گھِراڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ ڪمجالال گنگولي مڌيا پرديش جي کنڊوا نالي هِڪَ ننڍي شهر ۾ رهندڙ وچولي طبقي سان واسطو رکندڙ ۽ پيشي جو وڪيل هو. جڏهن ته سندس ماءُ گوري ديوي، هڪ امير گھِراڻي سان واسطو رکندي هئي. ڪمار پنهنجي مائٽن جو ننڍي ۾ ننڍو اولاد هو. اشوڪ ڪمار وڏي ۾ وڏو پُٽُ هو، جنهن کان پوءِ اڪيلي ڌيءَ سَتِي ديوِي، ۽ ان کان ننڍو انُوپ ڪمار، جنهن کان پنج سالَ ننڍو هو ڪشور ڪمار. جڏهن ڪمار اڃا ٻار ئي هو، ته سندس وڏو ڀاءُ اشوڪ ڪمار بالِي ووڊ جو چمڪندڙ ستارو بنجي چڪو هو. ان ڳالهه جو ننڍي ۾ ننڍي ڪمار تي تمام وڏو اثر پيو. هُو ڪي ايل سهگل جو تمام وڏو فين بڻجي ويو ۽ سندس گائڪيءَ جو نقل ڪندو رهندو هو. اڪثر سندس والدين کيس سندس ڀاءُ اشوڪ تي فلمايل گيت مين بن ڪا پنڇي گنگنائڻ لاءِ منٿَ ڪندا هئا. اشوڪ جي ڪاميابيءَ بعد انوپ پڻ بالِي ووڊ جو رخ ڪيو.
ڪشور سُڃاتو وڃڻ لڳو
ڪشور ڪڏهن به اداڪاري ڪرڻ نه ٿي چاهيو، پر هُو پنهنجي وڏي ڀاءُ اشوڪ ڪمار کان ايترو ته ڊڄندو هو جو کيس ناراض ڪري نه ٿي سگھيو. اشوڪ ڪمار کيس بالِي ووڊ جو مقبول هِيرو ڏسڻ ٿي گھريو. شروعاتِي فلمون ناڪام ٿيڻ بعد، ڪشور ڪمار فصيلو ڪيو ته ايندڙ فِلمُن ۾ هُو ايتري ته ڪِنِي اداڪاري ڪندو جو اڳتي ڪو به پروڊيوسر کيس پنهنجي فلمَ ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ نه چوندو.
آخري سالَ
ڪشور جو پٽ اميت ڪمار 1980ع جي ڏهاڪي ۾ مقبول گائڪ ٿي چڪو هو (آر ڊي برمن ۽ راجيش روشن جي مهرباني جن کيس هٿي وٺائي). پر ڪشور ڪمار اڃا به ميدان ۾ هو ۽ نون توڙي اڳي ئي مقبول هيروز لاءِ گيت ڳائي رهيو هو. 1980ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري ڪشور ڪمار ۽ اميتاڀ بچن درميان ڪا مس انڊراسٽينڊڱ ٿي وئي. ڪشور ڪمار ڪا فلم پروڊيوس ڪري رهيو هو، جنهن ۾ اميتاڀ (جيڪو تنهن وقت باليووڊ جو تمام وڏو هيرو بڻجي چڪو هو) کي مهمان اداڪار جي حيثيت ۾ اچڻو هو. اميتاڀ شوٽڱ لاءِ آيو، پر ڪجھه منٽ ويهي، پنهنجي سيڪريٽري کي اهو چئي هليو ويو ته ڪشور ڪمار کي ٻڌائي ته هو فلم ۾ ڪم ڪو نه ڪندو. ان ڳالهه تي ڪشور ڪمار ڪافي ناراض ٿي ويو ۽ ڪڏهن به اميتاڀ لاءِ نه ڳائڻ جو فيصلو ڪيائين. اتفاقاً، تنهن کان پوءِ اميتاڀ جون فلمون ناڪام ٿيڻ لڳيون، جن ۾ کيس اڪثر شبير ڪمار جو آواز مليل هو ۽ کيس بالي ووڊ ۾ پنهنجي ناڪامين جو بدترين دور ڏسڻو پيو. اميتاڀ ڪيترن ئي سالن بعد وري ڪون بني گا ڪروڙ پتي نالي ٽي وي سلسلي ۾ ظاهر ٿيو.
انيل ڪپور لاءِ سندس پهرين فلم وه سات دن جا گيت ڪشور ڪمار ڳايا. هن انيل ڪپور جي پهرين سپر هٽ فلم مسٽر انڊيا جا گيت پڻ ڳايا. انهن ٻنهي فلمن جي موسيقي لڪشميڪانت پياري لال ترتيب ڏني. 1987ع ۾ هن آر ڊي برمن جي فلم ساگي لاءِ ڪي انتهائي سٺا گيت ڳايا -- ساگر جيسي آنکون والي، ساگر ڪناري دل يه پڪاري، جيڪي جاويد اختر جا لکيل هئا.
1987ع ۾ ڪشور ڪمار بالي ووڊ تان رٽائر ڪرڻ ۽ کنڊوا نالي ڳوٺ ۾ پنهنجا اباڻا کڪ وڃي وسائڻ جو فيصلو ڪيو، ۽ هن آڪٽوبر 1987ع ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. سندس مڙهه سندس جنم ڀوميءَ نيو ويو ۽ سموريون آخري رمسمون اتي ادا ڪيون ويون ۽ اهڙيءَ ريت سندس کنڊوا وڃڻ جي آخري خواهش پوري ڪئي وئي.
ڪشور جِي ذاتِي زندگِي
ڪشور ڪمار چار شاديون ڪيون، سندس ونيون رُوما گُوها ٺاڪُرتا (1950 - 1958)، مَڌُوبالا (1960 - 1969)، يوگيتا بالي (1975 - 1978) ۽ لِينا چنداورڪر (1980 - 1987) هُيُون. ڪشور ڪمار رُوما گھوش سان مَي 1951ع ڌاري بامبي شادي ڪئي ۽ سال اندر کين پُٽُ اميت ڪمار ڄائو. 1958ع ۾ منجھن طلاق ٿي وئي. رُوما گھوش ٻِي شادي ارُوپ گُوها سان ڪئي، جنهن مان ٻه ٻار ٿيس. هُوءَ پڻ اداڪار ۽ گلوڪار آهي ۽ فلمي صنعت ۾ وڏو نانءُ رکي ٿِي.
سندس پُٽُ اَمِيت ڪُمار پڻ ان ئي سطح جو گائڪ بڻيو، البت پنهنجي پيءَ جيتري ڪاميابي نه ماڻيائين. ڪشور جو ٻيو پُٽُ سُمِيت ڪُمار پڻ ڳائيندو رهيو آهي.
فلم نِگارِي
ڪجھه اهم فلمون جن ۾ ڪشور ڪمار اداڪاري ڪئي:
Bibliography
ڪجھه اهڙيون فِلمُون جِن لاءِ ڪشور ڪمار پنهنجا بهترين گيتَ ڳايا آهن.
اعزازات
اهي گِيتَ جِن تي ڪِشور ڪُمارَ کي فلم فيئر اوارڊ مليا:
اڙل
'اڙل اهڙو گهوڙو، جنهن جا ننڍي هوندي وارا يا کير وارا ڏند اڃا نه ڀڳا هجن، يعني کيرو (گهوڙو). سُوار ان وهيءَ واري گهوڙي کي ”اڙل وڇيرو“ بہ چوندا آهن. ڪارا ڪُند هَٿن ۾، اڙل وَڇيرا هيٺ. (شاھ)
حوالا
زمرو:گھوڙو
بانو
مزاري بلوچن جو هڪ قبيلو، رستماڻين جي شاخ. ساڳئي نالي سان هڪ ڪتاب عبدالرحيم ابڙي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 164 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنياسي پبليڪيشن هالا، سال 1963ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
آخوند حاجي دين محمد
آخوند حاجي دين محمد ولد آخوند خير محمد سانوڻي قريشي، هالا پراڻا جو رهاڪو، قابل بزرگ ٿي گذريو آهي، سندس شعر سنڌيءَ ۽ فارسيءَ ۾ گهڻو چيل آهي، مثلاً: ننڊ کي غافل ڇڏي ڏي، ننڊ ناداني اٿئي، روز شب رهه روڄ ۾، هيءُ روح رحماني اٿئي.
پي ٽي وي گلوبل
پي ٽي وي گلوبل پاڪستان ٽيليويزن جو ھڪ چينل آھي ان جي نشريات يورپ ۽ آمريڪا ۾ نشر ٿيندي آھي۔
زمرو:پاڪستان
سرفراز احمد
سرفراز احمد پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جي تمام فارميٽ جو ڪپتان آهي. سرفراز احمد 22 مئي، 1987ع ۾ ڪراچي ۾ پيدا ٿيو. انهيءَ ڪرڪيٽ جو آغاز 2006ع ۾ ڪراچي جي طرفان فرسٽ ڪلاس ڪرڪيٽ کيڏي ڪري ڪيو. ان جي ڪارڪردگي کي ڏسي سرفراز احمد کي پاڪستان جي انڊر 19 ڪرڪيٽ ٽيم جي تحت وڪٽر ڪيپر طور چونڊيو ويو. صرف ڪجھ ميچز ۾، هن ناظرين کي متاثر ڪيو ۽ هن کي انڊر 19 ڪپتان بنايو ويو. ان جي ڪپتان هوندي 2006ع ۾ مسلسل ٻيو دفعو انڊر 19 جو عالمي ڪپ کٽيو.
زمرو:1987ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ڪپتان زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
سيد رفيق احمد شاه امروٽي
سيد رفيق احمد شاه امروٽي ولد مولانا محمد شاه امروٽي ڪنهن به تعارف جو محتاج نه آھي.
پاڻ شاعر ۽ اديب آھن. شاعري ۾ به استاد جو درجو رکن ٿا هن جي اڪثر شاعري حمد و نعت تي مشتمل آھي. سيد رفيق احمد امروٽي جا ڪيئي شعري مجموعه ڇپيا آھن. سندن قرآن مجيد جو شعري ترجمو زير تخليق آھي.
ازبڪستان
ازبڪستان (Uzbekistan) سمرقند ۽ بخارا جا تاريخي شھر هن وقت ازبڪستان رياست (ريپبلڪ) ۾ شامل آهن، جيڪا 1991ع ۾ سوويت يونين (USSR) جي خاتمي بعد هڪ آزاد جمھوري ۽ خودمختيار رياست طور قائم ٿي آهي ۽ اسلامي تشخص سان سڃاپجڻ لڳي آهي. ازبڪستان جي ڪل پکيڙ 700، 172 چورس ميل (يعني 400، 7، 44 چورس ڪلوميٽر) آهي ۽ آدمشماري ڏيڍ ڪروڙ کان مٿي آهي. هاڻي ازبڪستان وارا پنهنجي ماضيءَ کي جاڳائي رهيا آهن ۽ پنهنجين وڏين ناميارين شخصيتن جون ورسيون ملهائي رهيا آهن. آڪٽوبر 1998ع حضرت امام بخاري رحه ۽ مشهور رياضي دان احمد فرغانيءَ جي ياد ۾ بين الاقوامي ڪانفرنسون سڏايون ويون، جيڪي مرڪزي ازبڪستان سائنسي اڪيڊمي تاشقند طرفان منعقد ٿيون، جن ۾ سنڌ مان مشھور اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ کي سڏايو ويو. هن ڪانفرنس ۾ ڊاڪٽر صاحب هڪ تاريخي مقالو پڙهيو هو.
ڊاڪٽربلوچ صاحب ازبڪستان جي سفر ۾ هيٺيون دلچسپ احوال قلمبند ڪيو آهي: ”مون کي حياتيءَ ۾ پھرون ڀيرو ازبڪستان وڃڻ جو موقعو مليو ۽ ڪانفرنس وقت، تاشقند، سمرقند ۽ فرغانہ جا شھر بہ ڏٺم. ان بعد مون پنھنجي ذاتي انتظام ۽ اهتمام سان سمرقند (ٻيھر)، سبز شھر، شھر ڪتاب، شھر ڪرشي، بخارا، اورگنج ۽ خيوا جا شھر ڏٺا. جتان اڀرندي اتر طرفان هليس ۽ سڄي ملڪ مان سفر ڪري الھندي ڇيڙي تي خيوا ۾ پهتس. تاشقند وڏي ۾ وڏو ماڊرن شھر آهي، جنھن جھڙو صاف، ڪشادو ۽ وڏين شاهي عمارتن وارو شهر، پاڪستان ۽ هندستان ۾ ڪونھي، البت اسلام آباد وڌيڪ بھتر پلاننگ سان تاشقند سان ڪلھو هڻي سگهي ٿو. ازبڪستان ۾ جبلن جون وڏيون قطارون آهن، جن مان سون نڪري ٿو. جتان ڪجهہ سال اڳ نوي ملين ڊالرن جو سون ڪڍيو ويو ۽ وڪيو ويو. پئٽرول ۽ گئس جا بي انداز وڏا ذخيرا آهن. زراعت ۾ وڏي ۾ وڏو فصل ”پنبہ“ (ڪپھ) جو آهي. تاشقند کان وٺي خيوا تائين (سواءِ ريگستاني علائقن جي) وونئڻ نظر آيا. اڃا ڪن ڀاڱن ۾ ڦُٽيون هيون ۽ ماڻھن پئي چونڊيون. بخارا کان خوارزم صوبي تائين ٿر مثل ڳاڙهاڻ مائل واريءَ وارو وڏو ريگستان آهي، جنھن کي ”قلز ڪم“ (ڳاڙهي واري) ريگستان سڏجي ٿو. ان ۾ گئس جا وڏا ذخيرا آهن. خوارزم جي (اتر اوڀر) ٻئي طرف ڪاراڻ مائل واري آهي ۽ ان کي ’ڪار ڪم‘ (ڪاري واري) ريگستان چون. سڀ ميوا (انگور، صوف، آڙو، زردالو، ڏاڙهون وغيره) ٿين. وڏو ڪارو ڪانءُ عام آهي. اسان واري ڪٻر بہ آهي، جنھن کي ”پاڪستاني مينا“ چون. سندن خيال ۾ ڪٻرون پاڪستان مان ٿيون اچن. باغن ۽ وڻن ۾، ٻاهر توڙي شھرن ۾ شڪڪا پکيءَ جو راڄ آهي. هيءُ پکي ڪانءُ کان وڏو ۽ ڪجهہ ڊگهي پڇ سان آهي ۽ پٺيءَ تي ڪارن اڇن کنڀن جا پٽا اٿس. مون اهو پکي پھريائين ڪوئيٽا جي باغن ۾ ويٺل ڏٺو ۽ بلوچيءَ ۾ ان کي ”شڪڪ“ چون. سڀ کان وڌيڪ تہ ازبڪستان عقابن، بازن ۽ شڪرن جو ملڪ آهي ۽ اسان وٽ سنڌ ۾ اهي اتان ٿا اچن. سمرقند ۾ مانيءَ جي هوٽل تي ڪبابن وارن جي آڏو بہ اهڙا پکي ويٺا هئا. هڪ کي ٽنگ ۾ ڏور ٻڌل هئي، باقي ٻيو آزاد هو ۽ پئي گهميو. هتي قسمين قسمين ماکي ٿئي ٿي ۽ گهڻو ڪري سڀ جبلن مان اچي ٿي. امام بخاري جي يادگار تي اسان کي جيڪا دعوت کارايائون، ان ۾ ماکي بہ پيالن ۾ رکيائون. اها سفيد ماکي هئي. کائڻ سان ائين محسوس ٿيو، ڄڻ ان ۾ داڻ داڻ هئي، پر وڏي ڳالھ تہ ان ۾ عطر واري سرهاڻ هئي. بازار ۾ جتي ڪٿي ماکيءَ جا دڪان هئا، پر اهڙي خوشبودار اڇي ماکي ڪٿي بہ ملي نہ سگهي“. هن ملڪ سان پاڪستان جو هڪ تعلق اهو بہ آهي تہ هندستان ۽ پاڪستان وچ ۾ 1965ع واري جنگ جي خاتمي لاءِ مشھور ”تاشقند ٺاھ“ بہ ازبڪستان جي شهر تاشقند ۾ ٿيو هو.“
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:وچ ايشيا جا ملڪ
شيعہ
150px|Thumb|کاٻو
معنيٰ
1. تَشَيُّع لفظ جي عربي ٻوليءَ ۾ معنىٰ پيروي، مدد ۽ دوستي آهي. قرآن مجيد ۾ شيعہ لفظ ان ئي معنىٰ ۾ استعمال ٿيو آهي.
ترجمو: جيڪو موسىٰ جي پيروڪارن ۽ مددگارن مان هيو، ان موسى کان مدد گھري، انجي خلاف جيڪو موسى جي دشمنن مان هيو. (سورة القصص: آية:15)
2. شيعہ لفظ جي ٻي لغوي معنى⁦ٰ ڪنھن جي طور طريقي جي حمايت آهي.
ترجمو:انهن جي خواهشن ۽ سندن وچ ۾ رڪاوٽ پئجي وئي، جيئن کانئن اڳ گذريل سندن پيروڪارن سان (الله) سلوڪ ڪيو هيو. (سورة السبا: آية: 54)
هن آيت ما معلوم ٿيي ٿو ته شيعہ لفظ انهن پيروڪارن لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي جيڪي زير بحث ماڻهن کان اڳ گذريا آهن.
ترجمو: هن (نوح) جي پيروڪارن مان ابراهيم به هيو. (سورة الصّٰفّٰت: آية: 83)
حضرت ابراهيم (ع) کي حضرت نوح (ع) جو پيروڪار انڪري چيو ويو آهي ڇو ته حضرت ابراهيم جو دين حضرت نوح جي دين سان متفق هيو يعني ٻنهي جو دين توحيدي دين هيو. جڏهن تہ حضرت ابراهيم پاڻ صاحب شريعت رسول هيو ۽ سندس شريعت ۽ حضرت نوح جي شريعت ۾ فرق هيو.
بانو ديرو ديھ
هن نالي سان ضلعي ۽ تعلقي مٽياريءَ ۾ هڪ ديهه موجود آهي. هن ديهه ۾ ’باهو ديرو‘، ’-بقادار شاهه- جي وسي‘، ’شهمير جي وسي‘، ’عبدل پنهور’، ’پريو پنهور‘، ’احمد ميمڻ‘، ’ڪرم شاهه‘ ۽ ’دادو مير -بحر-‘ جي نالي سان ڳوٺ شامل آهن. ڳوٺ باهو ديري جي آبادي هزارن ۾ آهي. هتي پرائمري اسڪول به موجود آهن. گڏوگڏ نيشنل هاءِ وي تي ڳوٺ ۽ -بس- اسٽاپ به آهي.
شيعہ
محمدﷺ جي حديثن ۾ شيعا
اهلسنت والجماعت جي تقريبن 34 ڪتابن ۾ اهو رقم ٿيل آهي ته حضرت محمد صه جن فرمايو ته اي علي تو ۽ تنهجا شيعا ڪامياب ٿيندا.جنهن ۾ تفسيرالدر المنثور صوائق المحرقه،المستدرڪ علي الصحين وغيره. میں
شيعن جو ڪلمو
شيعن جو ڪلمو ٽن حصن تي مشتمل آهي.
ڪلمي جي پهرين حصي ۾ توحيد جو اقرار آهي ٻئين جز ۾ رسالت جو ۽ ٽين جز ۾ حضرت علي جي خلافت، وراثت ۽ الله جو دوست هجڻ جو اقرار آهي بس جيڪو بہ اهو عقيدو رکي ٿو ان کي شيعو چئبو آهي. .
شيعن ۾ اسلام جا رڪن
شعين اسلام کي ٻن رڪنن ۾ تقسيم ڪيو آهي هڪ کي اصول دين يعني دين جو پاڙون ء ٻي ۾ فروع دين آهي جنهن تي عمل ڪرڻو آهي.
اصول دين
اصول دين پنجن حصن تي مشتمل آهي.
فروع دين
فروع دين مان مراد اهڙو عقيدو جنهن تي عمل ڪرڻ ضروري آهي. فروع دين ھي آهن
الكتب الاربعة‎
شيعن جا چار وڏا ڪتاب آهن جنهن کي عربي ٻولي ۾ الكتب الاربعة‎ چئبو آهي.
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:ويبيڪ ڳنڍڻن سان ويب آرڪائيو سانچو زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
سمجھوته ايڪسپريس
سمجھوتہ ايڪسپريس ھڪ بين الاقوامي ٽرين آھي جيڪا لاھور، پاڪستان ۽ دھلي، ڀارت جي وچ ۾ ھفتي ۾ ٻه دفعه ھلندي آھي۔ ھن ٽرين جو آغاز 22 جولاءِ 1976ع تي ٿيو۔ ھن ٽرين جي مسافرن جو اميگريشن ۽ ڪسٽم واھگہ، پاڪستان ۽ اٽاري، ڀارت ۾ ٿيندو آھي۔
انند ڀيرو (راڳڻي)
انند ڀيرو/ انند ڀيرون: ڀيرو راڳ جو قسم ۽ سمپورن راڳڻي آهي. هي راڳ به مشر ميل آهي ، جنهن ۾ -بلاول- اترانگ ۾ ۽ ڀيرو پور وانگ ۾ ملايل آهن ، جيئن ته ڀيرو جو قسم آهي ، -ان- لاءِ ڀيرو جو انگ دربل رکڻ ضروري اهي ۽ -بلاول- جو انگ ڪي قدر دٻيل هجي ته چڱو. هن راڳڻيءَ ۾ -اگر- دَيوت تيور ڪجي ته مشهور راڳ سور ڪانت جي صورت وٺندو ، جيڪو هاڻي رواج ۾ ڪو نه آهي. هن جو خاص سرگم: سا. را را. سا- ني ڌي پِا – سا- گي را گي ماپا ما گي را- را- سا آهي. هن جي آروهي سارا گي ما پا ڌي ني سَا ۽ -امروهي- ساني ڌي پا ما گي را سا آهي ، جڏهن ته وادي سُر کرج ۽ سموادي سُر ڌيوت آهي.
صفات ثبوتيه
'''صفعات ٽبوتيه توحيد جي هڪ قسم آهي جنهن سا مراد الله جو سٺيو صفتون جيڪي انسان جي ذهن ۾ اچي سگهن ٿيو اهي فقط الله جي ذات لاءِ آهن انهن ۾ ڪير به شريڪ ناهي. '''
قديم
خدا هميشه کان آهي ء هميشه رهندو نه ان کي زوال آهي نه وري فنا
عالم
الله هر چيز جي ڃاڻ رکي ٿو جيڪي ٿي وئي آهي يا ٿيندي
مريد
الله صاحب ارادو آهي ظ پنهنجي ارادن تي اختيار رکي ٿو
مدرڪ
الله هر طاهري ء لڪل چيز کا واقف آهي
صادق
الله سچو آهي ء سندس ڪلام سچو آهي.
پڻ ڏسندا
اسلام
شيعه
سني
حوالا
زمرو:اسلام
اڙل منڇر واھ
اڙل منڇر واھ جي گنجائش 4370 ڪيوسڪ آهي. اڙل دراصل منڇر ۽ سنڌوءَ کي ڳنڍيندڙ گاٽ آهي. هن جي وهڪري جو دارومدار سنڌوءَ ۽ منڇر ۾ پاڻيءَ جي سطح تي آهي. جڏهن درياھ ۾ 80 هزار ڪيوسڪ وهڪرو هوندو آهي تہ ايترو پاڻي اچي ويندو آهي، جو درياھ مان اڙل وسيلي پاڻي منڇر ۾ ايندو آهي، پر جيڪڏهن منڇر ۾ پاڻيءَ جي سطح وڌي وڃي تہ منڇر مان اڙل وسيلي پاڻي درياھ ۾ بہ اماڻي سگهبو آهي. اڙل ندي، سنڌوءَ ۽ منڇر جيتري قديم آهي. لٽجي ويل اڙل کي 1959ع ۾ جي. ايم. ڪيزل (J.M.Casel) ٻيھر واھ جي صورت ۾ کوٽايو.
سيد رفيق احمد امروٽي
ﺳﻴﺪ ﺭﻓﻴﻖ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ﻭﻟﺪ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺗﻌﺎﺭﻑ ﺟﻮ ﻣﺤﺘﺎﺝ ﻧﻪ ﺁﮬﻲ ﭘﺎﮠ ﺷﺎﻋﺮ ۽ ﺍﺩﻳﺐ ﺁﮬﻦ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺟﻮ ﺩﺭﺟﻮ ﺭﮐﻦ ﭤﺎ ﻫﻦ ﺟﻲ ﺍڪﺜﺮ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﺣﻤﺪ ﻭ ﻧﻌﺖ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺁﮬﻲ ﺳﻴﺪ ﺭﻓﻴﻖ ﺍﺣﻤﺪ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ﺟﺎ ڪﻴﺌﻲ ﺷﻌﺮﻱ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﮀﭙﻴﺎ ﺁﮬﻦ ﺳﻨﺪﻥ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺟﻮ ﺷﻌﺮﻱ ﺗﺮﺟﻤﻮ ﺯﻳﺮ ﺗﺨﻠﻴﻖ ﺁﮬﻲ
حوالو
ٽڙيا گل گلاب جا
پينٽر واري سپ
thumb| سپ جي کوپي جي ٻنھي ڦاڪن جو اندروني منظر
پينٽر واري سپ جنھن جو حياتياتي نالو يونيو پڪٽوريم آھي ھڪ تازي پاڻي ۾ رھندڙ ھڪ سپ جو قسم آھي جيڪا اڪثر يورپ جي ندين ۾ ملندي آهي. سپ جي کوپي جون ٻہ ڦاڪون ھونديون آھن. ھن سپ جي کوپي جي ماپ وڏي ھجڻ جي ڪري يورپ ۾ پينٽر ڦاڪ جو استعمال رنگداني طور ڪندا ھئا جنھن ڪري ھن سپ جو نالو پينٽر واري سپ پئجي ويو.
تتبع
تتبع __(To Follow):
پيروي. ڪنهن شاعر جي غزل يا نظم جي ڀران غزل يا نظم جوڙڻ يا سندس زمين ۾ لکڻ کي تتبع ڪرڻ چئبو آهي.
آخوند حافظ ولي محمد
آخوند حافظ ولي محمد ولد آخوند حافظ حاجي محمد قاسم جي ولادت 17 جمادي الثاني 1274ھ بمطابق 16 آڪٽوبر 1867ء اربع ڏينھن تي ھالن ۾ ٿي. قرآن شريف پنھنجي والد وٽ پڙھيائين. نھايت عبادت گذار، نيڪ ۽ پرھيزگار شخص ھو. مخدوم ظھيرالدين ھالائيءَ جا ڪپڙا سبندو ھو ۽ مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ جو استاد ھو ۽ کيس قرآن شريف جي تعليم ڏني ھئائين. آخوند صاحب ڪپڙي ۽ سون جو وڏو ڄاڻو ھو. پاڻ درزڪو ڪم به ڄاڻندو ھو. 30 محرم الحرام 1353ھ بمطابق 15 مئي 1944ء تي ھالن ۾ وفات ڪيائين.
ماسڪو
ماسڪو (روسي ٻولي: Москва، انگريزي ٻولي: Moscow) روس جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سياسي، اقتصادي، تجارتي، تعليمي ۽ اچ وڃ جو مرڪز آھي. ھي یورپ کنڊ جو سڀ کان وڏو شھر بہ آھي. هي شهر وچ روس ۾ موسڪووا نديءَ تي بيٺل آهي، جنهن جي آبادي جو ڪاٿو شهر جي حدن اندر 13.0 ملين رهواسين تي آهي ، شهري علائقي ۾ 18.8 ملين کان وڌيڪ رهواسي ، ۽ ميٽروپوليٽن علائقي ۾ 21.5 ملين کان وڌيڪ رهواسي آهن. هي شهر 2,511 چورس ڪلوميٽرن (970 اسڪوائر ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جڏهن ته شهري علائقو 5,891 چورس ڪلوميٽر (2,275 اسڪوائر ميل) تي پکڙيل آهي ، ۽ ميٽروپوليٽن علائقو 26,000 چورس ڪلوميٽر (10,000 اسڪوائر ميل) تي پکڙيل آهي. ماسڪو دنيا جي سڀ کان وڏن شهرن مان هڪ آهي، جيڪو پوري ريت يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر، يورپ ۾ سڀ کان وڏو شهر ۽ ميٽروپوليٽن علائقو آهي ، ۽ يورپي وڏي کنڊ تي زميني ايراضي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو شهر آهي.
حوالا
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
سانگهڙ تعلقو
سانگهڙ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظير آباد ڊويزن جي ضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام سانگھڙ شھر آھي.
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
بانو محبوب
شاعره ۽ ليکڪا بانو محبوب جوکيو، 25 سيپٽمبر 1969ع تي محراب پور، ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائي. سندس اصل نالو غلام بتول آهي. هن 1987ع ۾ ميٽرڪ محرابپور هاءِ اسڪول مان ڪئي. 1994ع ۾ ايم. اي سنڌي ۽ M.Sc اسٽيٽسٽڪس ۾ 1995ع ۾ شاه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. سنڌ جي مشهور استاد ۽ اديب محبوب علي جوکيي جي نياڻي آهي. ادبي دنيا ۾ پاڻ کي شاعره ۽ افسانه نگار طور متعارف ڪرايائين. سندس ڪلام سگهڙين سٿ ۽ ’سرتيون‘ رسالي کانسواءِ مختلف اخبارن ۾ به ڇپجندو رهيو آهي. گورنمينٽ ڪاليج خيرپور ۾ اسٽيٽسٽڪس ۾ ليڪچرار آهي. سنڌي ڪهاڻيءَ تي نسيم کرل ايوارڊ به کڻي چڪي آهي.
الھه وسائي
مائي الهه وسائي گائيڪيءَ جي دنيا ۾ منفرد سڃاڻپ رکندڙ سنڌ جي لوڪ فنڪاره هئي. هوءَ 1928ع ڌاري سجاول ضلعي ٺٽي ۾ ڄائي. مائي الهه وسائي گائيڪيءَ جي ڪلاسيڪي مڪتبه فڪر سان تعلق رکندي هئي. هن پاڪستان ٺهڻ کان اڳ ئي ڳائڻ شروع ڪيو هو. هوءَ سنڌ جي مشهور ڳائڻي جيوڻي ٻائيءَ جي ساهيڙي ۽ همعصر هئي. تن ڏينهن ۾ ڪلامن جي رڪارڊنگ گراموفون تي ٿيندي هئي ۽ جيوڻي ٻائي، مائي الهه وسائي، ماسٽر چندر، سونا خان بلوچ موسيقيءَ جي دنيا جا وڏا نالا هئا.
هن ريڊيو ۽ ٽي ويءَ لاءِ به ڳايو سندس ڪجهه آڊيو ڪيسٽيون جاري ٿيون. سجاول جي مير بحر گهراڻي سان تعلق رکندڙ مائي الهه وسائي مشهور ڍولڪ نواز خميسي خان چانڊيي سان شادي ڪئي. کيس شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ سان ڄڻ ته عشق هو. ان ڪري هوءَ سندس عرس تي هر حال ۾ پهچندي هئي ۽ ڳائيندي هئي. 2002ع ۾ کيس ڀٽائيءَ جي ميلي تي لطيف اوارڊ ڏنو ويو ۽ حڪومت پاران کيس هڪ لک رپيا انعام ڏيڻ جو اعلان ڪيو. پر هڪ سال تائين آفيسن جا چڪر ڪاٽڻ بعد به کيس رقم نه ملي ۽ هوءَ پنهنجو علاج نه ڪرائي سگهي. آخري وقت ۾ کيس ڳلي جو ڪينسر ٿيو، تنهن هوندي به ڀٽائيءَ جي عرس تي پهتي ۽ ڪلام ڳايائين. ڪجهه هفتن بعد 29 اپريل 2003ع تي لاڏاڻو ڪري وئي.
حوالا
زمرو:موسيقي زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي شخصيتون
پي ٽي وي ھوم
پِي.ٽِي.وِي ھوم يا پِي.ٽِي.وِي پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ جي انتظام ھيٺ حڪومت پاڪستان جو اردو ٻوليءَ جو ٽي وي چينل آھي جيڪو پوري پاڪستان ۾ دستياب آھي.
باھڻ
بَهَڻُ/ باهڻ: هڪ قسم جو وڻ، جنهن جو ڪاٺ نرم ٿئي، جنهنڪري -ان- تي جنڊيءَ جو ڪم سُٺو ٿيندو آهي. هيءُ وڻ خاص ڪري جنڊيءَ جي سامان جوڙڻ ۾ ڪم ايندو آهي. هيءُ وڻ سڄيءَ سنڌ ۾ ، درياهه جي ڪچي واري ايراضيءَ جي ٻيلن ۾ ٿيندو آهي.
اڙي
ملهه جو هڪ داءُ آهي، جنهن ۾ هلڪي داءُ سان ٻئي ملهه کي رنڊائبو آهي، انهيءَ ارادي سان ته وجهه لڳڻ تي پنهنجو داءُ ڪري سرخرو ٿجي. وهٽ کي تيز هلائڻ لاءِ کُڙيءَ جي مهميز يا چوڪ کي به اَڙي سڏبو آهي. هَلڪي اَڙ، رَنڊ، روڪ به اڙيءَ جي معنيٰ ۾ ڪم ايندي آهي.
حوالا
زمرو:اصطلاح
انواد سوسائٽي بمبئي
1977ع ڌاري هيءَ ڊرئميٽڪ سوسائٽي بمبئيءَ ۾ قائم ٿي، جنهن جا بانيڪار سنڌيءَ جا ناميارا ليکڪ جسونت ڪمار، رميش مهتا، وشنو -ڀاٽيا- ۽ مدن -جماڻي- هئا. هن سوسائٽيءَ مشهور ناٽڪ: -ادو عبدالرحمان-، ميونسپل ڪائونسلر، انڌڪار، شڪار، پريم پکيئڙا، گرائونڊ فلور، سچ ڇا آهي وغيره ڪيا، -جن- ۾ حصو وٺندڙ ڪلاڪار:-بينا- منسکاڻي، رتنا پنجابي، آشا چاند، شيلا ساجناڻي، هري رامچنداڻي، لڪشمي منسکاڻي، لتا منواڻي، شرت ڀڳتياڻي، بنسي هرياڻي ،رينو لعلواڻي، ليلو پنجواڻي، اجيت وڇاڻي، جڳديش شرما، مدن -جماڻي-، منوج ڪمار، پريم لالا، دليپ چڳاڻي، جسونت ڪمار، رميش ڪرناڻي، سريچند ماکيجا، نريندر بجاج، سريش بلواڻي، اشوڪ کتري، رميش ڀاوناڻي، رام لهيجا، موهن ڊنگرا ۽ پرڪاش چوڌري هئا.
بانولي
ننڍي باز کي شڪار تي هيرائڻ لاءِ کنڀن کُٿل پکي کارائڻ کي ’-بانولي-‘ چئبو آهي. ننڍي -باز- کي فطري طرح شڪار ڪرڻ -ان- جا ماءُ يا پيءُ سيکاريندا آهن، اُن کي شڪار ڪيل پکي، جيت يا جانور کارائي هيرائيندا آهن، پر جيڪڏهن -باز- جو ٻچو ڌاريل هوندو آهي، -ان- کي خفتي شڪاري، هٿ سان پکي ڪُهي، کنڀ کوهي ڏيندا ته جيئن جيئرو پکي سمجهي ۽ حرصجي شڪار ڪرڻ تي هِري. اهڙو پکي، جيڪو -باز- کي سيکارڻ لاءِ کارائجي، -ان- کي شڪاري اصطلاح ۾ ”بانوُلي“ چوندا آهن.
اي جي ڪي ٽي وي
اي جي ڪي ٽي وي(AJK TV) ھڪ پاڪستاني ڪشميري ٻولي ۾ ٽي وي چينل آھي جيڪو پاڪستان جي زير اقتدار آزاد ڪشمیر جي عوام جي لاءِ شروع ڪيو ويو۔ ھي پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ جو حصو آھي۔
صفعات سلبيه
صفات سلبيه توحيد جي قسمن ما هڪ قسم آهي جنهن ۾ اهڙيون صفتون جيڪي خدا جي لائق ڪو نه آهن.
مرڪب
خدا جسم نٿو رکي نه وري اهو ڪنهن چيز سان ملي بنيو آهي.
متحرڪ
الله گهر نٿو رکي مراد ته الله جي لاءِ هي الفاظ هر گز استعمال نه ٿين جيئن الله اچي ويو، هليو ويو.
حلول
الله ڪنھن ۾ اچي نه ٿو سگهي نه روح جي صورت ۾ نه وري شڪل جي صورت ۾.
محل حوادث
الله جي ذات تي حالتون اثر نه ٿيون ڪن جيئن جواني.
مرئي
يعني الله کي ڏسجي نه ٿو سگهجي نه دنيا ۾ نه آخرت ۾.
محتاج
الله ڪنهن جو به محتاج ڪونهي.
معاني
معاني سان مراد ته الله جو صفتون عين ذات آهن مثلاََ هڪ انسان پڙهندو آهي ۽ عالم بڻبو آهي پر الله جڏهن کان آھي تڏهن کان ان جو صفتون آهن.
اس ۽ ڇانو راند
ٻارن جي راند، هيءَ راند به ڇوڪريون جدا به ڪن، ته ڇوڪرن سان گڏجي به کيڏن، ڏينهن جو شام جي مهل هوندي ته اُس ۽ ڇانوَ راند ۾ ٻيئي ڪم آڻين، پر رات جو وري چانڊوڪي ۽ اونداهيءَ کي اُس ڇانوَ چون. هڪ -ٻار- آڳ ڏيندو. ٻيا -ٻار- اونداهيءَ ۾ بيهندا، جيڪو اُس ۾ آيو ته -ان- کي ڊوڙي ڌڪ هڻي کاپائيندو، جيڪو کاتو سو وري آڳ ڏيندو.
حوالا
زمرو:رانديون
صفعات سلبيه
حوالا
زمرو:اسلام زمرو:اسلامي اصطلاح
انوار الاسرار تفسير
انوار الاسرار -تفسير- (قلمي ):هيءُ قرآن حڪيم جو -تفسير- آهي. جنهن ۾ سالڪ لاءِ -تصوف- جون انتهائي نازڪ ۽ نفيس ڳالهيون ظاهر ڪيون ويون آهن. -ان- جو مؤلف مسيح الاولياء شيخ عيسيٰ جند -الله- سنڌي پاٽائي ثم برهانپوري آهي. قرآن مجيد جي -تفسير- انوار الاسرار عربيءَ ٻوليءَ ۾ چئن جلدن ۾ سندس مشهور -تصنيف- آهي. -ان- -تفسير- جا چند نامڪمل نسخا سنڌ ۾ پڻ موجود آهن. هڪ نسخو جيڪو سورة الطور کان الحديد تائين آهي. مسيح الاوليا شيخ عيسيٰ جي اولاد مان مخدوم سليم -الله- صديقي جي ذاتي ڪتب خاني ۾ موجود آهي. جنهن جو سنڌي ترجمو ۽ اصل متن اداره -پاٽ- هائوس حيدرآباد طرفان 1998ع ۾ ڇپرائي پڌرو ڪيو ويو آهي.
ڄاموٽ
ڄاموٽ(اردو: جاموٹ)  ھڪ سنڌي ڳالھائيندڙ نسلي گروھه آھي جيڪو پاڪستان جي سنڌ ۽ بلوچستان صوبن ۾ ملي ٿو. انھن کي سماٽ يا آبڙ طور پڻ ڄاتو ويندو آھي.
پاڙا
گروھه گھڻو ڪري ڪري کوڙ پاڙن ۾ ورھايل آھي جن ۾ ھيٺيان شامل آھن
بڻ
ڄاموٽ (سماٽ) نالي جي بڻ بابت ڪيترائي نظريا پيش ڪيا ويا آھن.
قبيلائي سردار
ڄام (ادرو:جام) معنيٰ سردار، نواب يا بادشاھ. اھو لقب ڄاموٽ قبيلي يا رياست جي اڳواڻي ڪندڙ شاھي خاندان کي ڏنو ويندو آھي. بلوچستان جو وزيراعليٰ ڄام محمد يوسف، قبيلي جو اعليٰ ترين اڳواڻ، نواب آھي.
تاريخ
هن Jamot بلوچستان ۾ رهندڙ هڪ پراڻو قبيلو آهي. نالي Jamot حڪمرانن جي اپکنڊ قبيلي اپر بلوچستان جي اپر سنڌ شڪارپور سبي ۽ ڪڇي ضلعن ۾ ۽ Lasbela هيٺين بلوچستان ۽ Kachchh جي هلائڻ ( گجرات ) ۾ ۽ ملتان ( 1351-1517 ) ۾ لاڙ سنڌ ۾ هڪ بادشاھي پيدا. جڏهن ته حڪمران قبيلي سمن fiercely آزاد ٿيا ۽ دهلي سلطنت جي خلاف بغاوت ڪئي. چيائون ته ڄام نظام الدين دوم جي حڪومت جي دور ۾ سندن طاقت جي اوچائي ، ڄام Nindo (1461-1509) جو اڃا هڪ هيرو جي طور تي ذڪر آهي پهتي ، ۽ هڪ سوني عمر جي طور تي پنهنجي حڪمراني. سڀني جي شروعات گهراڻن جي راڄڌاني ٺٽو جو شهر هو. ڄام نظام الدين دوم يا ڄام Nindo ، هن affectionately معلوم ڪيو ويو ته جيئن ، لاٿا عمر ۾ حڪومت جي طور تي 866 کان 1461. ڪرڻ جي Jamot التمش جي اڳواڻ هڪ اهم تجارتي ۽ ثقافتي مرڪز جي حيثيت ٺٽو جو جنم سڌو سنئون سندس patronage ۽ پاليسين سان ملندڙ هو.
ڪلهوڙن جي بادشاهن جي حڪمراني دوران ابڙي ۽ Airi قبيلي ڪڇي جي قبيلي جو حڪمران ٿي ويو ( Bhag ) ميان شاهه علي بهتر Sháhal پيغمبر ( جي ڪلهوڙن جي بادشاهه ) جي حيثيت سان سڃاتو ويندو حالت ۾ ابڙي قبيلي کي اهم نوڪري ڏئي ٿو ۽ سندس ٻارن ۽ ڀائرن مان ان کي تقسيم ڪيو ، ۽ پاڻ Habíbání جي ڳوٺ ۾ سندس رهائش ٿيل.
سال 1142 هه ( 1729 ع) ۾ مراد Kaleri بلوچ به Ganjah بلوچ طور سڃاتو سوي جي چارج ۾ هڪ ايجنٽ جي طور تي مين نور محمد ڪلهوڙي جي طرفان مقرر ڪيو ويو ، ۽ جعفر خان مگسي ، Ganjobah ، علي جي زمين جو مالڪ وانگر محڪومي طاقتور سردارن ۾ حاضر مردان ابڙي ۽ ابراهيم خان ابڙي Nausharo ، ڪڇي ، Mahyan Eri ۽ Lahná Machhi جي سردارن ، Bhag Nari ، اوڏو خان ۽ Barzoi جي قبيلي جي ٻين سردارن جي وڏي ملڪ جا مالڪ.
آخوند رحمت الله سانوڻي ھالائي
آخوند رحمت الله ولد آخوند محمد شاڪر سانوڻي شاعر ھو. سندس ڪجھه فارسي ۽ ڪجهه سنڌي ڪلام سندس ڪتب خاني ۾ موجود آھي. ھو نارا جيل حيدرآباد تي جيلر به رھيو ۽ اتان رٽائرڊ ٿي، ھالن ۾ يادِ خدا ۾ مشغول رھيو. آخوند صاحب سنه 1304ھ بمطابق 1886ء ۾ وفات ڪئي.
زمرو:شخصيتون
ڄاموٽ
تاريخ
ميان نور محمد هاڻي مير عبدالله قلات جي خان سان دشمنين ٿي، جيڪو هڪ بلوچ همير هو ۽ جي " پهاڙي جي چيل " جي عنوان 1143 A.H. ( 1730 ئ ئ ت ) ۾ روانو ٿيو. هن چيو ته مبارڪ خان کان روانو ٿي ويو ۽ ورتو Kartah جو قلعو ،
سن 1144 ع ۾ A.H. ( 1731 ئ ئ ت ) بلوچ جي هڪ طاقت ، Káchhah جي زمين تي ڪاهه ڪئي ۽ ملڪ جو ته حصو ويٺا.
توسيع جي هڪ دور ۾ وري commenced. قلات مير احمد خان بلوچ جي خان سبي جي ميدانن تي لڳولڳ descents ڪيو. قلات مير Samandar خان بلوچ جي خان جي زوب ، Bori ، ۽ Thal - Chotiali کي سندس ڪارروائي وڌايو ، ۽ رپين جي سالياني پڄاڻي مڙهي. ڪلهوڙن کان 40.000.
مير عبدالله آخر هڪ ڪڇي ۾ Sanni ويجهو Jandrihar تي ڪلهوڙن سان جنگ ۾ قتل ڪيو ويو. مير عبدالله جي جانشين ، مير Muhabbat خان بلوچ جي راڄوڻي دوران ، نادر شاهه جي طاقت لاء اٿي. ۽ سنڌ جي احمد زئي بلوچ حڪمران مير عبدالله خان بلوچ ۽ ماڻھن کي جو ساڻس ڇڻي چڪا هئا جو رت ( khoonbaha ) لاء معاوضي ۾ ڪڇي جي cession 1740 ع ۾ کيس ذريعي حاصل ،.
لس ٻيلو
لاس بالع جي ڄام جي لاس بالع princely رياست جي اڳوڻي حڪمران هڪ Roonjha Jaam ۽ موجوده ڄام خاندان جي 1330 هه ۾ ٺهرايو ڄام Aali Khatoria جي 1720 ع کان حڪمران شروع ٿي آهي. سندس اولاد جي ارڙهون صدي عيسويء جي وچ ۾ Jamoot قبيلي جي Aliani خاندان جي عروج تائين 1955. جيستائين لاس بالع حڪومت جي تاريخ جي اوائلي دور کان وٺي ، صرف چند حقيقتون لاس بالع جي شروعات جي تاريخ جي حوالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
جي گوجر ، Roonjha ، Gunga ۽ Burfat بلوچ قبيلي جو Numri Nuhmardi بلوچ آھن جي سردارن ، جو اڃا تائين آهن Lasbela ۾ مليو وڃي ، کي هڪ آزاد بجلي جي Jamot قبيلي جي Aliani خاندان جي عروج کي نظارو پيو ڪيو ، چيائين ته آهن جنهن Lasbela جي موجوده ڄام سان تعلق رکي ٿي. Lasbela جي ڄام بلوچستان ۾ مقيم آھن ۽ اھي لاسي ڳالھايو. Balouchistan ڄام محمد يوسف جي اڳوڻي وڏي وزير ، جو سردار ۽ هن قبيلي جي سر آهي.
رونجھا يا رونجھو
Roonjha يا Roonjho هڪ بلوچ قبيلي جي اصل عرب ۽ clam کان Ikrama جي ( پٽ آه ابو jehl ) اچي پود آهي. Roonjha Lasbela جي بنيادي حڪمرانن ۽ گڏو گڏ Lasbela رياست جو باني آهي. ڪجهه تاريخي ڪتابن ۾ اهو به ٺهرايو آهي ته اهي Rinds جو سوٽ آهي. اهي لاسي ٻولي ( بلوچي جو قسم ) جنهن کي بلوچي ، Birahwi ۽ سنڌي مان نڪتل آهي استعمال ڪري.
ڪراچي (ملير) جا ڄاموٽ
مختلف قبيلن جي ملير ٽائون ضلعي ، جيڪي مسلمان آهن جي اڪثريت ۾ آباد آهن. Mohammadans مان جي قبيلن هتي آباد سيد ، جوکيا ، Jamot ۽ Mohannas آهن. اهي قبيلا زميندار herds رکيو ۽ مڇي مارڻ ڪندا آهن. پاڪستان جي ڪراچي coastline " جي Jamots ، هن علائقي ۾ جي جاگيردار خاندان گڏ جي سمنڊ . حاجي شفيع Jamot ، هن چيو ته فنڪشنل ضلعي ڪائونسل ملير ، ڪراچي جو چيئرمين هو . سندس پٽ جان - اي- عالم Jamot ، بن قاسم ٽائون جي اينٽي ( ناظم ) . جڏهن ته فنڪشنل جي ضلعي ملير پي - 129 جنهن ۾ اهڙا ابراهيم Hyderi ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ اندر پوي آهي . الهاس نگر fisherfolk برادري ، محمود عالم Jamot ( ايم پي ) ، جن جي خاندان ڪيترائي ڀيرا لاء هن سيٽ متاع لاء مشهور آهي ته جيئن سان نوازيو.
ثقافت
جيئن نواب بگٽي چيو " Jamoot قبيلي جي ماڻهن کي به اتي انهن تنظيمن ۾ ، " نواب بگٽي چيو ته ، گڏي ته سڀ بلوچ قبيلن جي ماڻهن جي BLA ۽ BLF ۾ شامل ٿي شروع ڪيو هو.
عدل
عدل شیعہ مذهب ۾ هڪ اصول دين جي حيثيت رکي ٿو عدل سان مراد الله عادل آهي الله ظلم قبول ڪونه ڪندو آهي.هن جو هر ڪم حڪمت ء مصلحت جي تحت هوندو آهي.الله نيڪي کي پسند ء برائي کي ناپسند ڪندو آهي.نيڪي ء برائي جي ٻڌائڻ کا پوءِ الله پنهنجن انسانن کي اختيار ڏنائين جيئن چاهيو تيئن ڪريو اگر لله جي رستي تي هليا ته جنت جا حقدار ٿيندا نه ته دوزخ جا.
دليلون
الله جي عدالت تي هي دليلون آهن
پڻ ڏسندا
توحيد
برف باري
thumb|برف باري
برف باري يا برف جو مينھن ۽ عام مينھن ساڳئي نموني وسن ٿا. ٻنھي ۾ فرق اهو آهي تہ عام مينھن ۾ پاڻي وسي ٿو ۽ برف واري مينهن ۾ برف (snow). پاڻيءَ جا ڦڙا جڏهن ڄمي ويندا آهن تہ اُهي پشمي گولن جي صورت ۾ ڌرتيءَ تي ڪرندا آهن. آسمان مان برف جا ڳنڍا وسن تہ ان کي ’ڳڙو‘ چئبو آهي. ڪڪر پاڻيءَ جي ننڍڙن ننڍڙن ذرن مان ٺھن ٿا ۽ اُهي ذرا ڏھ کان ٻارهن فارن هائيٽ جي پد تي ڄمي ويندا آهن ۽ پوءِ برف جيان وسڻ لڳندا آهن.
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڻيءَ جو شڪلون زمرو:پاڻيءَ جي برف زمرو:Precipitation
اروڙ
اروڙ, يا الور راءِ گهراڻي (494ع- 622ع) ۽ برهمڻ گهراڻي (622ع- 712ع) جي دور ۾ سنڌ جو تختگاهه ھو. ھي شھر (ستين صدي عيسويءَ ۾) راءِ ۽ برهمڻ جي راڄڌاني هو. سنڌ جو هي قديم تخت گاهه/ قلعو /بندر روھڙي ضلعي سکر کان پنج ميل پري ڏکڻ اوڀر ۾ ٽڪريءَ تي ٺهيل آهي. ھي ماڳ اتر ′27◦40 ۽ اوڀر ′68◦ 50 ڊگرين ڦاڪ تي آهي.ماڳ جو دور پراچين تاريخ کان چوٿين صدي ھجريءَ تائين آهي. ٻڌ ڌرم وارن جو ھتي گهڻو زور ھو. هتي ئي ن کان اڳ واري نئين پٿر جي دور جا آثار به ملن ٿا. ويدن واري زماني ۾ به ھي شھر چڱو آباد ھو.
اروڙ تي چندر ونسي راجائن ٤٥٠ع کان ٦٤٢ع تائين حڪومت ڪئي. جن کي راءِ گھراڻو سڏيو وڃي ٿو. چندر ونسي گھراڻي ١١٠٠ ق. م ۾ به ھن شھر تي حڪومت ڪئي. سڪندر جي ڪاهه وقت ھتي جو راجا موسيڪانوس ھو. راءِ ساھسي جي وقت ۾ نيمروز ايرانيءَ ڪاھيو. ھي ھڪ وڏو بندرگاهه ھو، جنھن کي مضبوط حصار ڏنل ھو. عربن جي وقت به ھي شھر اوج تي ھو. عربن جي وقت ۾ توڙي جو ھي شھر تختگاهه نه رھيو، پر وڏو بندرگاهه ضرور ھو.
ھي سنڌوءَ جي ھاڪڙي ڪپ تي ٻڌل ھو. چوٿين صدي عيسويءَ ۾ ھاڪڙي جي رخ مٽائڻ ڪري ھي بندر ڦٽڻ لڳو. ھاڻي ھي بندر، تختگاهه، قلعو، ھڪ ننڍي ڳوٺ جي صورت ۾ موجود آھي. اروڙ ماضيءَ جو بهشت برين ھو، جنھن جي ساراهه ابن خردازبه (٢٥٠ هه)، مسعوديءَ (٩٤٢ع)، ابن حوقل (٣٤٣هه) ۽ ٻين ڪئي آھي. ننڍي کنڊ جي پھرين مسجد محمد -بن قاسم جي وقت ۾ ھتي ٺھرائي وئي.
اروڙ سنڌ جي هن قديم تختگاهہ کي سنڌي ڳوٺاڻن, ڪن روايتن ۽ تاريخن اروڙ سڏيو آهي، جو ستين صدي عيسويءَ ۾ راءِ برهمڻ جي راڄڌاني هو. هيءَ ڳالھہ تحقيق طلب آهي تہ اروڙ جو پايو ڪڏهن پيو؟ پر جئن تہ مسلمانن جي آمد (96ھہ : 811ع) بعد بہ هي شهر هڪ ــ ٻن صدين لاءِ آباد رهيو، سو هي اندازو ڪري سگهجي ٿو تہ اهو شهر ڇهن صدين جي عرصي لاءِ هن فاني دنيا جي پردهء سمين تي وجود ۾ رهيو، ۽ سندس بناءَ هڪ سؤ ۽ ٻن سؤ عيسوي سنن جي وچ ۾ ٿي هوندي. تختگاهہ اروڙ بابت چچنامہ جو بيان هن طرح آهي تہ ”هن شهر ۾ هر ڪنهن قسم جون شاهاڻيون محلاتون، ٿنڀا، باغ، چشما،نهرون، پارڪ ۽ وڻ هئا، ۽ مهراڻ جي ڪناري تي واقع هو. تاريخ معصومي مطابق:اروڙ مهراڻ نديءَ جي ڪناري تي هڪ نهايت وڏو شهر هو، جنهن ۾ بلند عمارتون،مضبوط محلاتون، ميويدار وڻن سان ڀريل باغ ۽ تمدن ۽ شهرت جو اهو سڀ سامان موجود هو، جنهن جي مقيم، خواه مسافر کي خواهش ٿي سگهي ٿي
هيءُ قديم شهر هندو راجائن جي ڏينهن ۾ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ هو ۽ منجهس وڏو ڪوٽ هو. راجا ڏاهر انهيءَ ۾ رهندو هو ۽ محمد قاسم به انهي کي گهيرو ڪري ورتو. پوءِ اتي ابو عاف بن قيس اسديءَ کي حاڪم مقرر ڪيائين ۽ پاڻ ملتان ويو ۽ اتان پوءِ قنوج ڏي ٿي ويو، پر حڪم ملڻ تي بغداد ڏي موٽيو. بني اُميه خليفن جي وقت ۾ هندو راجا دلو راءِ اروڙ جو حاڪم هو، ۽ اروڙ کي دلوُر به سڏيندا هئا. اُهو ڏاڍو ظالم هو ۽ انهيءَ جي ڏينهن ۾ شهر غرق ٿيو ۽ ناس ٿيو. ڄام فتح خان سمي جي ڏينهن ۾ جڏهن مرزا پير محمد بکر جي ماڻهن کي سزا ڏيڻ لاءِ آيو، تڏهن اتي جي سيد ابوالغيث جي منت آزيءَ تي ماڻهن کي معافي ڏنائين ۽ اروڙ جو پرڳڻو(صوبو) سيد کي جاگير ڪري ڏنائين، جڏهن مرزا شاهه بيگ سکر ورتو ۽ اتي جو قلعو جوڙائڻ لڳو، تڏهن اروڙ جي ڪوٽ جون سرون کڻائي انهيءَ ڪم ۾ آندائين. وري سنه 930هه (سنه 1523ع) ۾ سلطان محمود خان مبارڪ خان کي اروڙ جو حاڪم مقرر ڪيو، جو اڳي ماٿيلي جو حاڪم هو.
نالي جو مطلب
راءِ گهراڻي وارا ”سوام“ جا پوڄاري هئا ۽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو ”آليدور“، جو ڦري ”اليور“ ۽ ”الور“ 'اروڙ' ٿيو، جو سنڌ جي گادي مشهور آهي.
عرب جاگرافي نويس اروڙ کي ”الرور“ ڏيکاريو آهي، جنھن ۾ ”ال“ عربي علت آهي ته باقي ”رور“ وڃي بچندو. . اروڙ پوءِ ”روهڙيءَ“ جي نالي سان سڏيو ويو. عربن ھن شھر کي ”لوهري“ به ڄاڻايو آهي.
تاريخ
عرب جغرافيدانن اروڙ کي ”الرور“ ڏيکاريو آهي. جيڪڏهن ال عربي علت آهي تہ باقي رور وڃي بچندو. هن مان اندازو لڳايو ويو آهي تہ اروڙ جي باشندن رڙهي اچي نئون ”رور“ آباد ڪيو، جنهن کي ”الرور“ نالو ڏنو ويو، ۽ بعد ۾ روهڙيءَ جي نالي سان معروف ٿيو. عربن هن کي لوهري بہ ڄاڻايو آهي. نديءَ جي وهڪري مَٽائڻ بعد بہ پراڻي پيٽ ۾ پاڻي رهيو، ان ڪري اروڙ جي اردگرد بستيون آباد رهيون. هڪ سجد جا آثار آهن، جا غازي محمد بن قاسم ڏانهن منسوب ڪئي وڃي ٿي. هندستان جي قديم آثار وارن ۽ ڊاڪٽر سورلي هن مسجد کي اورنگزيب عالمگير جي نالي منسوب ڪيو آهي؛ پر هي صحيح نہ آهي. اتي ٻن بزرگن جون مزارون بہ آهن ـــ هڪ شاھہ شڪر گنج، لعل شهباز قلندر جي معاصرجي، ۽ ٻي حضرت مخدوم جھانيان جي مريد، شيخ مخدوم قطب جي. هن شيخ صاحب جي ويجهو بي ننڍي مسجد ٺهيل آهي، جا شايد اورنگزيب عالمگير جي جوڙايل هجي. ان کان سواءِ هندن جي ڪالنڪا ديويءَ جو وڏو مندر بہ آهي.
اروڙ ميساريل نديءَ جي ڪناري
ڊاڪٽر سورلي پنهنجي شهره آفاق گزيٽيئر ۾ ٿامس پيننٽ جي قديم هندستان جي نقشي 1798ع ڏانهن اشارو ڪيو آهي، جنهن ۾ سنڌو نديءَ کي هماليہ جبل مان نڪري، ستلج جي اُڀرندي کان وهي، هيٺ عمر ڪوٽ کي عبور ڪري، ڪَڇ جي نار ۾ ڇوڙ ڪندي ڏيکاريو ويو آهي. اتي هن کي گهاگهر ندي سڏيو ويو وڃي ٿو، جا ڊاڪٽر جي راءِ مطابق هاڪڙا لفظ جي بگڙيل صورت آهي. اروڙ واريءَ پراڻي نديءَ کي هاڪڙا جي نالي سان سڏجي ٿو. ڪافي وقت گذرڻ بعد هيءَ ندي هڪ نارو ٿي وهي، ۽ سنڌو نديءَ جي اٿل جو پاڻي ان ذريعي پراڻي ڍوري ۾ پوندو هو ۽ ڪورِي ڇوڙ ۾ وڃي ڇوڙ ڪندو هو.
اروڙ جا کنڊرات روهڙيءَ کان پنج ميل پَري ڏکڻ اوڀر طرف، اڀرندي ناري، ناروا واهه يا هاڪڙو درياھ جي پيٽ مٿان آھن.
تحفته الڪرام
مطابق، هندو راجائن اروڙ ۾ 130 سال حڪومت ڪئي. ان وقت تائين، جڏهن چچ، برهمڻ ۽ اروڙ جو رهواسي، جو راءِ سهاسي ٻئي وٽ نوڪريءَ ۾ گھڙيو، ۽ هُشياري سبب سندس وزير بنيو، ۽ راجا جي مهاراڻيءَ، سُهاندي (سونهن ديوي) جي زلفن جي پيچ ۾ ڦاٿو ۽ راجا کي قتل ڪرايو، بعد ۾ پاڻ زوريءَ اروڙ جو حاڪم بنيو. ”تحفته الڪرام“ مطابق، هي 1ھہ : 622ع جو سمو هو. چچ نامو ۾ سنڌ جي قديم تاريخ جو احوال ان وقت کان وٺي هندو حڪومت جي زوال تائين آهي.
جنت السنڌ مطابق
الور، سنڌ جي قديم تختگاه، روهڙيءَ کان ستن ميلن جي مفاصلي تي، مهراڻ جي هڪڙيءَ شاخ جي اولهندي ڪپ تي، هڪ وسيع شهر هو، جو قدامت جي لحاظ کان آرياورت جي قديم شهرن هستناپور، اندر پرسا (دهلي) ۽ پتاليپترا (پاٽنا) جو ثاني هو. يوناني جاگرافي دانن مٿس ’موسيڪانوس‘ نالو رکيو هو. سندس ڀروارين ٽڪرين ۾ سون ۽ چانديءَ جون کاڻيون هيون. هوئن ٽسانگ شهر کي ’پيشان پوپولو‘ ۽ جنرل اليگزينڊر ڪننگهام ’رور پورا‘ (رورانگر) جي نالن سان لکن ٿا. هن شهر کي چؤطرف مضبوط عالم پناه ڏنل هئي ۽ باغات ۽ محلاتن ڪري مشهور هو. شهر جي وچ ۾ ٻڌ جو مشهور مندر هو. عرب سياح ۽ جاگرافي دان پنهنجي پنهنجي لهجي ۾ هن شهر جا جدا جدا نالا لکن ٿا؛ مثلا: مسعودي، جنهن هن شهر کي 942ع ۾ مهراڻ جي اوڀرندي واريءَ شاخ تي ڏٺو هو، سو ’الرور‘ لکي ٿو. ابن خردازبه سنه 250هه ڌاري ’رور‘ سڏيس ٿو؛ ابن حوقل واري نقشي ۾ سندس نالو ’الرور‘ ڏنل آهي، سيوطي پنهنجي ڪتاب ’مراصدالاطلاع‘ ۾ هن کي اهو ساڳيو نالو ڏنو آهي، شريف ادريسي، مشهور جاگرافي دان، سنه 560هه (1165ع) ۾ الور کي ’رور‘ لکي ٿو. هن شهر جو هندي نالو ’اروڙ‘ آهي. ڇاڪاڻ جو هتي جا راجائون اروڙ ونسي خاندان مان هئا. مهراڻ جي شاخ جي مٽجڻ کان پوءِ، هي شهر، جو ڪنهن وقت واپار ڪري ديسان ديس مشهور هو، تنهن جو اقبال مٽجي ويو، سندس کنڊر اڄ خاموسيءَ سان عبرت وٺڻ لاءِ اشارو ڪري رهيا آهن.
نديءَ
جي پيٽ ۾، اروڙ جي ڀر ۾، ٻہ پٿر پسجن ٿا، جي شايد مهراڻ جي قديم وهڪري جا نشان ڏيکارين ٿا. جيتوڻيڪ اروڙ صدين تائين هندو راجائن جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، پر اُتي هندو صنعت ۽ ڪاريگريءَ جا اهڃاڻ بلڪل ڪين ٿا ملن.
اروڙ جي باري ۾ سفرياتي رپورٽون
مسٽر اين . جي . مجمدر، سال 1929 ــــ 1930ع جي قديم آثارن جي رپورٽ (Explorations in Sindh) ۾ لکيو آهي: ”اروڙ جي اتر ــ اوڀر پاسي، ڏاکِڻيو روڊ تي، ننڍڙن دڙن جو جھڳٽو آهي، جنهن کي ”ڳڙهي گور“ سڏين ٿا. انهن جي اوچائي اٺن فوٽن کان مٿي نہ آهي. جڏهن هڪ دڙي کي کوٽيو ويو تہ ان مان ستينءَ يا اٺينءَ صديءَ جي سمي جون ڪيئين منقش سرون نظر آيون، جن هن حقيقت جي ترجماني ڪئي تہ عربن کان اڳ اروڙ ۾ هندو حڪومت رائج هئي. روهڙيءَ جي ڏکڻ ۾، ساڍن ٽن ميلن جي مفاصلي تي هاڪڙي جو ڳوٺ آهي، جنهن جي ۽ اروڙ جي وچ ۾ ناري کي پيارڻ لاءِ کاري آهي“.
1855ع ۾، ڪيپٽن ڪربي هن ناري کي کوٽيندي لکيو آهي ”وڏي ناري کي کوٽيندي اسان کي سرن جي ڪم جو وڏو مقدار نظر آيو ۽ ڏهن فوٽن جي سطح هيٺان گهڻن گهرن جي بنياد جا آثار نظر آيا. انهن ڦٽل آثارن مان ٺڪر جي نموني نموني جو سامان نظر آيو، جنهن ۾ پاڻي پيئڻ جا پيالا، کجيون، پاڻي لاءِ پاٽيون ۽ ٻارن جا رانديڪا هئا. ان ۾ ڪو شڪ نہ آهي جو اڃا بہ ڪنهن ويجھيءَ ڇڪ ۾ اهڙي کوٽائي ٿئي جا ڪنهن قديم اوائلي تواريخي بيٺڪ جو نمونو پيش ڪري“.
ڊاڪٽر سورلي بہ 1956ع ۾ اروڙ ويو ڊاڪٽر سورلي اروڙ ۾ ور وڪڙ ڏنگا دڙا ڏٺا، جن ۾ برتنن جا بيشمار ذرا ۽ ڪي ٽامي جا سڪا مليا. پاڪستان جي قديم آثارن واري کاتي اروڙ جي باري ۾ پنهنجي 1964ع جي شماري ۾ هيئن لکيو آهي. ”قديم منارو ۽ اروڙ جا آثار روهڙي شهر جي ڏکڻ ـــ اوڀر، چئن ميلن تي، سنڌو نديءَ جي اڀرندي ڪناري پسجن ٿا. اهي ديبل، نيرون، منصوره، محفوظہ وغيره وانگر اسلامي سرزمين جو منظر ڏيکارين ٿا، جو عربن اٺين صدي عيسويءَ ۾ قائم ڪيو. سرزمين کي خزاني جي مهوسين ۽ مٽيءَ جي کوٽيندڙن ڏاڍو ولوڙي ڇڏيو آهي، ۽ هر هنڌ کڏون آهن، جن مان سڙيل سرون پسجڻ ۾ پيون اچن. اهو بنياد، جنهن تي مسلمانن پنهنجو شهر ٺاهيو، سو ڪچين سرن جو ٺهيل آهي ۽ ان جو گارو ٺڪرن جي ذرن ۽ ٻين شين جو ٺهيل آهي. جو اسلامي دور جو مواد هٿ ڪيو يو آهي سو ڀنڀور جي اوائلي اسلامي سطح سان برابري ڪري ٿو“.
اروڙ وٽان سنڌو درياءَ تي بند
چوٿين صدي هجريءَ ۾ سنڌو درياهه، هاڪڙي وٽان وهندو هئو. جڏھن اروڙ وٽان مٿس ٻنڌ ٻڌائون ته رخ مٽائي ويو. هاڪڙي واري پاسي بدران، ٺٽي واري پاسي ڏانھن وهڻ لڳو. درياھ جي رخ مٽائڻ سببان، درياھ جي پاڻيءَ تي ٿيندڙ سموريون رونقون اوڏانھن ڦري ويون. خاص طور تي بھ، مڇي ۽ لوڙھ وغيره ٺٽي طرف ٿيڻ لڳا. اڳي اھي اروڙ وارن وٽان کين تحفي طور ملندا ھيا، جنھنڪري موٽ ۾ پاڻ به اروڙ وارن جي مزماني ڪندا ھيا. ان ڪري ماموئين هن بيت اندر پيشن گوئيءَ طور چيو آهي ته، شال اروڙ جو بند ٽٽندو ۽ درياءُ وري هاڪڙي واري پاسي ڏانھن سير ڪري وهندو. پوءِ ٺٽي واري پاسي، جتي سمن جي حڪومت آهي، پاڻي نه وڃڻ سبب بھه، مڇي ۽ لوڙهه نه ٿيندا، جيڪي حاصل ڪرڻ لاءِ، کين وري هاڪڙي وارن ڏانھن، واجھائڻو پوندو ۽ لاڳاپا وڌائڻا پوندا.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ زمرو:سنڌ جي تاريخ
مديني طرف هجرت
وحي جي ذريعي پيغمبر محمد صه کي ڪافرن ء مشرڪن جي منصوبي جي خبر پئجي وئي. چاهيندڙن ۾ فقط علي عه ئي هئا، جيڪي پنهنجي جان قربان ڪرڻ لاءِ سندن بستري تي ليٽيا، ۽ پاڻ سڳورا صه رات جي اونداهيءَ ۾ مڪي کان ٻاهر نڪري ويا. رات جو مقرر وقت تي مشرڪ حملي لاءِ ڪٺا ٿيا، پر جڏهن انهن بستر رسول تي علي عه کي ڏٺو ته وائڙا ٿي ويا ۽ پوءِ فوراً پاڻ سڳورن جي پٺيان نڪري پيا پر نامراد ٿي واپس موٽيا. 9 ڏينهن جي ڏکن ڏاکڙن کان پوءِ پيغمبر مديني جي ويجهو مقام قبا تي پهتا جتي مديني وارن سندن ڀليڪار ڪئي.
مسجد قبا جي تعمير
اتي پهچڻ کان پوءِ پاڻ سڳورن مسجد قبا جي تعمير جو منصوبو جوڙيو، جيئن مسلمان اتي گڏجي نماز پڙهن ۽ پنهنجي اڏاوتي ڪمن جي منصوبا بندي ڪري سگهن.مسجد جي اڏاوت جو ڪم تيزيءَ سان اڳتي وڌڻ لڳو. پيغمبر صه به ان ڪم ۾ هٿ ونڊرائيندا هئا. تعمير کان پوءِ پاڻَ پهرين جمعي جي نماز ان ئي مسجد ۾ پڙهي ۽ هڪ مختصر تقرير به ڪيائون. پيغمبر ڪجهه ڏينهن اتي ئي پنهنجي نمائندي حضرت علي عه جو انتظار ڪندا رهيا، ته جيئن اهي هاشمين جي عورتن کي وٺي اچن ته پوءِ سڀئي گڏجي مديني ۾ داخل ٿين.
امانتن جو واپس ڏيڻ
حضرت علي عه (پاڻ سڳورن کان پوءِ) ٽن ڏينهن تائين مڪي ۾ ترسيا ۽ جيڪي امانتون رسول وٽ رکيل هيون انهن کي ماڻهن تائين پهچايائون ۽ اڌ رات جو بني هاشمين جي عورتن کي ساڻ وٺي مديني طرف روانا ٿيا ۽ قبا ۾ پيغمبر سان اچي مليا. پيغمبر، حضرت علي عه ۽ عورتن سميت، ماڻهن جي پُرجوش استقبال سان مديني شهر ۾ داخل ٿيا.
ڏاچي
هر هڪ شخص پاڻ سڳورن کي پنهنجي گهر مهمان ٿيڻ جي آڇ پئي ڪئي. پر پاڻ فرمايائون ته منهنجي ڏاچي جي رستي مان پري ٿيو. اها جنهن جي دروازي تي ويٺي، مان ان جو ئي مهمان بڻجندس.ڏاچي مديني جي وَرَ وڪڙ گهٽين کي طئي ڪندي رهي ايتري تائين جو ابوايوب انصاري جي دروازي تي اچي ويٺي ۽ اهڙي ريت پاڻ سڳورا حضرت ابوايوب جا مهمان ٿيا. مديني پهچي سڀ کان پهريان پاڻ سڳورن مسجد جو بنياد وڌو جيئن ان عزت ۽ عظمت واري هنڌ کان رسالت جي تبليغ جو آغاز ڪري سگهن. ان ئي وقت اوس ۽ خزرج قبيلي جي ويڙهه جو انت آڻي ٺاهه ڪرايائون جيڪا يهودين جي چرچ تي 120 سالن کان هلندي پئي آئي.
مهاجر، انصار لاءِ تڪليف نه بڻجن ان ڪري پيغمبر صه انهن ۾ ڀائيچارو قائم فرمايو. جيئن ٻئي ڌريون پاڻ ۾ گڏجي سهڻي زندگي گذارين.
حوالا
زمرو:622ع زمرو:اسلامي اصطلاح
اسان کي متان وساريو
ٻـولـيءَ جـي مـوضــوع تـي هـيءُ ڪـتـاب گـنـگـارام سمراٽ جو لکيل آهي. هن ڪتاب ۾ اهي لفظ ڏنا ويا آهن، جيڪي سنڌيءَ ۾ اڌ صـدي اڳ ۾ رائـج هـئـا. سـنـڌي ٻـولـيءَ جـو گـڏ ڪـيـل هـيءُ لغوي خزانو سنڌي لغات تي -تحقيق- ڪندڙن لاءِ رهبر طور ڪم ڏيندو. ڊيمي سائيز ۽ رنگين ٽائيٽل ۾ 212 صفحن واري هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي لئنگئيج اٿارٽي پاران مارچ 1999ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت صرف 100 روپيا آهي.
انوار الھديٰ بجواب آئينه حق نما
هيءُ ڪتاب مرحوم محمد بخش ”واصف“ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن. قيمت ۽ ڇاپو ڄاڻايل ناهي. ليٿو پيس، ڪراچيءَ مان سال 1934ع ۾ ڇپيو.
شاھراھ قراقرم
کاٻو|thumb|358x358 عڪسلون|شاھرا قراقرم شاھراہ قراقرم (قومي شاھراھ 35 يا مختصراً اين-35) پاڪستان کي چين سان ملائڻ جو زميني ذريعو آھي۔ ھن کي قراقرم ھاءِ وَي ۽ شاھراھ ريشم به چيو وڃي ٿو۔ ھي دنيا جي عظيم پھاڙي سلسلن قراقرم ۽ ھماليہ کي عبور ڪري ٿي۔ دره خنجراب جي مقام تي سطح سمنڊ کان ھن جي بلندي 4693 ميٽر آھي۔ ھي چين جي صوبي سنڪيانگ کي پاڪستان جي اترين علائقن سان ملائي ٿي۔ ھي دنيا جي بلند ترين بين الاقوامي شاھراھ ۔
ھي ويھ سالن جي عرصي ۾ 1986ع مڪمل ٿي ھن کي پاڪستان ۽ چين گڏجي ڪري ٺاھيو آھي۔ ھن جي اڏاوت ڪندي 810 پاڪستانين  82 چینين پنھنجي جان ڏني آھي۔ ھن جي ڊيگھ 1300 ڪلوميٽر آھي۔ ھي چيني شھر ڪاشغر کان شروع ٿئي ٿي۔ پوءِ ھنزه، نگر، گلگت، چلاس، داسو، بشام، مانسھره، ايبٽ آباد, ھريي پور ھزاره کان ٿيندي حسن ابدال جي جڳھ تي جي ٽي روڊ سان ملي ٿي۔
سنڌو ، گلگت درياھ، ھنزه درياھ، نانگا پربت ۽ راڪاپوشي ھن سان گڏوگڏ واقع آھن۔
شاھراھ قراقرم جي مشڪل جابلو علائقي ۾ ٺاھيل آھي ان ڪري لئے ھن کي دنيا جو آٺون عجوبو به چوندا آھن۔
پڻ ڏسو
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي زمرو:چين–پاڪستان اقتصادي راهداري زمرو:چين–پاڪستان تعلقات
نبوت
شیعہ مذهب ۾ نبوت اصول دين ۾ شمار آهي جنهن سان مراد الله رحمان ۽ رحيم آهي ان انسانن جي هدايت جي لاءِ پنهجا نبي موڪليا جيڪي انسانن کي هدايت ۽ صحيح رستو ڏيکارين ۽ الله جا حڪم پهنچائين. الله جو پهريون نبي حضرت آدم عليه السلام ۽ آخري نبي حضرت محمد مصطفيٰ صلي الله عليه وآله وسلم آهي جنهن تي قرآن مجيد نازل ٿيو.الله جا سڀ نبي تمام عمر گناھ ڪرڻ کان پاڪ رهيا ۽ ڪڏهن به شرڪ نه ڪيائون.حضرت محمد مصطفيٰ صه تمام نبين کا افضل آهي ۽ الله جي نبين جو سلسلو اوهان تي ختم ٿيئي ٿو بس جيڪو به انسان ان تي عقيدو نٿو رکي اهو اسلام کان خارج هوندو.
زمرو:اسلام
پڻ ڏسندا
آدم
محمد
ابراهيم
سليمان
حوالو
زمرو:اسلام
نيپال
نيپال, (Nepal) هڪ ملڪ آھي اهو هماليا ۾ واقع آهي ، هندستان ۽ چين جي وچ ۾ ، ۽ ٻاهرين سمنڊ کي نظر نٿو اچي. اھو 28 مئي 2008 کان اھو جمهوري نظام آھي.پالستان ننڍي کنڊ جي سڀ کان ننڍن ملڪن مان هڪ آهي. ملڪ چار حصن، اوڀر خطو، مرڪزي خطو ، اولهه خطي، ۽ ڏور مغربي خطن ۾ ورهايل آھي. علائقن ۾ چاليهه ضلعا شامل آهن ، جن ۾ 75 ضلعا شامل آهن
حوالا
thumb|نيپال جو جھنڊو
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ
تجربيت
thumb|right|[[John Locke (1632–1704), a leading philosopher of British empiricism]]
تجربيت پسنديءَ جا وڏا پرچارڪ جان لاڪ (1632-1704ع)، هابس (1588 - 1679ع)،ڊيوڊ هيوم (1711- 1716ع) ۽ جارج برڪلي (1894-1971ع) چيا وڃن ٿا. هنن جو چوڻ آهي ته درست علم صرف تجربي يا انساني حواسن ذريعي ئي حاصل ڪري سگهجي ٿو. يعني اها شيءِ، جيڪا اديب ڏسي، ڇهي، محسوس ڪري سگهي يا سائنسي طور ان جو تجربو ڪري سگهي، اها تجربيت ۽ درست علم آهي. امپرسزم فلسفي ۾ ھڪ اھڙي نظريي جو نالو آهي جيڪو ٻڌائي ٿو ته علم ھميشہ حواسن جي تجربن سان حاصل ٿئي ٿو. سائنسي فلسفي ۾ امپرسزم يا تجربيت شھادت تي زور ڏئي ٿي، خاص طور تي اھڙي شھادت جيڪا تجربن سان ظاهر ٿئي. اھو خيال ريشنل ازم _ rationalism جي ابتڙ آھي .ريشنل ازم ٻڌائي ٿو ته علم  reason  مان حاصل ٿئي ٿو ۽ حواسن جو ان ۾ ڪوبہ ڪردار ناھي.
عراق
عراق (Iraq) وچ اوڀر ۾ واقع هڪ عرب ملڪ آھي.
تجربيت
نالو ۽ معني
انگريزي لفظ امپريڪل _ empirical قديم يوناني لفظ  ايمپيريا _ ἐμπειρία  مان نڪتل آهي جنھن جي معني تجربو آھي.
حوالا
زمرو:سائنس جو فلسفو
عراق
تعارف
عراق جون سرحدون اوڀر ۾ ايران (ڪوردستان صوبو)، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪويت، ڏکڻ ۾ سعودي عرب، ڏکڻ اولھ ۾ اردن، اولھ ۾ شام ۽ اتر ۾ ترڪي سان لڳن ٿيون. ڏکڻ اوڀر ۾ ايران ۽ ڪويت جي سرحدن جي وچان ٿوري حصي سان ايراني نار به لڳيس ٿو. بغداد عراق جو گادي جو هنڌ ۽ وڏي ۾ وڏو شهر آهي. قومن جي لحاظ کان هتي گھڻائي عربن ۽ ڪردن جي آهي، جڏهن ته ڪجھ تعداد ۾ اسيري، آرمينيائي، ترڪمان ۽ ٻيون قومون به رهن ٿيون. عراق جي ڪل آبادي تقريبن ساڍا ٽي ڪروڙ آهي، جنهن جو 95 سيڪڙو ماڻهو مسلمان آهن. مسلمانن کان علاوه هتي عيسائي ۽ يزدي وغيره به رهن ٿا. thumb|عراق جو جھنڊو
جاگرافي
عراق جي وچان ٻه درياھ فرات ۽ دجله وهن ٿا، جيڪي ايراني نار ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان پهرين ملي هڪ ٿي وڃن ٿا. انهن ٻنهي جي وچ وارو علائقو ڏاڍو سر سبز ۽ زرخيز آهي. باقي علائقو ريگستاني اٿس. ٻنهي ندين جي وچ واري علائقي کي ميسوپوٽيميا به چيو ويندو آهي. ميسوپوٽيميا تمام پراڻو تاريخي خطو ۽ تهذيبن جو گھر رهيو آهي. سميري، اسيري ۽ بابلي تهذيبون هتان سان ئي تعلق رکنديون هيون. بعد ۾ هي علائقو ساساني، رومي، اسلامي، منگول، صفوي ۽ عثماني سلطنتن جو به حصو رهيو.
الھو ٻلھو راند
الھو ٻلھو راند سنڌ جي ٻھراڙين ۾ کيڏي ويندڙ ٻاراڻي راند آھي، جيڪا ڇھ ٻار کيڏي سگهن ٿا. ھن راند رچائڻ لاءِ ھڪ وڏو گول دائرو ڪڍبو آھي، جنھن جو قطر پنج فوٽ کن ٿيندو آھي. ھن راند ۾ اکر ڀوري ذريعي فيصلو ڪبو آھي تہ پھريان ڪھڙي ٽيم راند جو وارو وٺي. ڪڏھن ڪڏھن سڪل ٺڪري کڻي ان جي ھڪ پاسي ھڪ ڇوڪرو ٿُڪ اڇلائيندو، پوءِ ھڪ رانديگر واريندو سُڪي ۽ ٻيو دريا (ٿڪ وارو پاسو) پوءِ ٺڪريءَ کي آسمان ڏانھن مٿي اڇلائيندو، جنھن جو واريل پاسو مٿان ٿيو، اھو پھريان وارو وٺندو. فيصلي ٿيڻ بعد ٽيم جو ھڪ رانديگر گول ۾ بيھي، پير، مٺ، چپو، ڏوڏو، اک يا ٺونٺ ھلندو ۽ آڳ ڏيندڙ ٽيم جا رانديگر پکڙيل ھوندا، جيڪي ڏڪي جهٽڻ جي ڪوشش ڪندا، جيڪڏھن ڏڪي جهٽجي پئي تہ رانديگر کاتو، ورنہ آڳ ڏيندڙن مان ھڪ رانديگر ڏڪي گول دائري ۾ اڇلائيندو، جنهن ۾ اندر ڏڪي پيل ھوندي ۽ جيڪڏھن ڏڪي گول ۾ پئي تہ رانديگر آئوٽ، نہ تہ رانديگر الھو ٻلھو ھلندو. الھو ٻلھو ھلڻ جو طريقو ’اڇا‘ وانگر آھي، يعني کاٻي ھٿ جي آڱرين ۾ ڏڪيءَ جي ھڪ چھنب جھلي سڄي ھٿ ۾ جهليل ڏڪر سان ھڪ پير ھيٺان کان آھستي ھڻندا تہ جيئن ڏڪي ٿورو مٿي وڃي، پھرين ڌڪ ھڻڻ مھل چوندا ’الھو‘ وري ٻيو ڌڪ زور سان ھڻندا ۽ چوندا ’ٻلھو‘ ۽ ڏڪي پري وڃي پوندي. ڪي ھوشيار رانديگر تہ ’ٽلھو‘ ، ’چولھو‘ ۽ ’پنجوٽو‘ بہ ھڻندا آھن. پوءِ آڳ وٺندڙ رانديگر گول جي ٻاھران ليڪي جي ڀرسان ڏڪر کڻي بيھندو، ھوڏانھن آڳ ڏيندڙن مان ھڪ ڇوڪرو ڏڪي گول ۾ اڇلائڻ جي ڪوشش ڪندو، پر آڳ وٺندڙ رانديگر ڪوشش ڪندو تہ ڏڪيءَ کي ڌڪ ھڻي گول ۾ ڪرڻ کان بچائجي، جي ڏڪي گول ۾ پئجي وئي تہ رانديگر کاتو، ورنہ تيستائين ’اِلھو ٻلھو‘ ھلندو، جيسين ڏڪي جهٽجي يا گول ۾ پئجي وڃي. اھڙي نموني اھو رانديگر کاپندو، وري ٻيو ھلندو.
حوالا
زمرو:رانديون
عراق
حوالا
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
الھه ورايو بھڻ
ناميارو -استاد-، شاعر ۽ نثرنگار الهورايو -بهڻ-، پهرين فيبروري 1942ع تي ضلعي سانگهڙ جي تعلقي سنجهوري جي هڪ ڳوٺ ”گڙنگ“ ۾ ڄائو. ٻاروتڻ جو عرصو 1942ع جي مارشل لا دوران انگريزن طرفان قائم ڪيل ڪئمپ (لوڙهي) ۾، ماءُ پيءُ سان گڏ گذاريائين. 1960ع ۾ فائنل جو امتحان پاس ڪري، پرائمري اُستاد مقرر ٿيو. بعد ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 1980ع ۾ بيورو آف ڪريڪيولم سنڌ پاران -آسٽريليا- ۽ ملائيشيا جي مطالعاتي دؤري تي ويو. 1960ع ۾ ”اداسيءَ“ جي تخلص سان شاعريءَ جو آغاز ڪيائين. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ايڏو درد عميق“ 1992ع ۾ ڇپيو. -ان- کان علاوه سندس ملائيشيا جو سفرنامو ”رنگا رنگ ملائيشيا“ به ڇپيل آهي. جڏهن ته ’سانگهڙ جي سُرهاڻ‘ سووينئر جو -ايڊيٽر- رهيو آهي ۽ لاتعداد مضمون ۽ ڪالم لکيل اٿس. تازو ”جي گهارياسين -بند- ۾“ عنوان سان -استاد- الهورايي -بهڻ-، حاجي ولي محمد ۽ ٻين جي يادگيرين تي ٻڌل ڪتاب شايع ٿيو آهي. گورنمينٽ ايليمينٽري ڪاليج سانگهڙ ۾ -استاد- رهيو ۽ هاڻي رٽائرڊ آهي. هو سنڌي ادبي سنگت جهول جي بانين مان آهي. سماجي ۽ ادبي حوالي سان سندس وڏيون خدمتون آهن.
باولي
هڪ قسم جو کُوهه، جنهن ۾ هيٺ لهڻ لاءِ ڏاڪڻ ٺهيل هجي. سنڌ ۾ ڪن هنڌن تي باوليون ٺهيل هيون، جيڪي هن وقت سم جي ڪري تباهه ٿي ويون آهن. موجوده وقت ۾ نموني طور هڪڙي -باوِلي- اڃا تائين قائم آهي. ٿي سگهي ٿو ته ٻين هنڌن تي به صحيح سلامت هجن، پر ننگر -ٺٽي- ۾ مڪلي ٽڪريءَ تي سيد ابراهيم شاهه سجاوليءَ جي ٺهرايل -باوِلي- ۽ -بنگلو- اڃا سلامت آهن. باوِليءَ ۾ ويڪري مُنهن وارو کوهه يا واٽ به ٿئي. کوهه جي -تري- تائين وڃڻ لاءِ پاسي کان گولائيءَ ۾ ڏاڪڻ ٺهيل هوندي آهي، جنهن -تان- لهي پاڻيءَ تائين پهچبو آهي. باوِليءَ مان ڀُوڻ ذريعي يا رسي سان -پاڻي- ڪونه ڀربو، پر هيٺ لهي وڃي -پاڻي- ڀربو آهي.
علامه اقبال اوپن يونيورسٽي
thumb
علامہ اقبال اوپن يونيورسٽي اسلام آباد، پاڪستان ۾ واقع ھڪ يونيورسٽي آھي جيڪا فاصلاتي نظام تعليم جي ايشيا جي وڏين يونيورسٽين ۾ شمار ڪئي وڃي ٿي۔ قائد عوام ذوالفقار علي ڀٽوؒ جي عوامي حڪومت 1974ء ۾ پارليامينٽ جي ھڪ قانون جي تحت پيپلز اوپن يونيورسٽي قائم ڪئي۔ بعد ۾ جڏھن قائد عوام 1976ع کي قائد اعظم ۽ 1977ء کي علامه اقبال جو سال قرار ڏئي ڪري سئو ساله جشن ملھائڻ جو اعلان ڪيو تہ (سرڪاري سطح تي 9 نومبر تي ھر سال عام موڪل ملھائڻ جو فيصلو ٿيو) تہ علامہ اقبال جي اعزاز ۾ پيپلز اوپن يونيورسٽي کي بہ علامہ اقبال اوپن يونيورسٽي جو نالو ڏنو ويو. زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
شڪرڳڙ
تفصيلَ
شڪرڳڙ جي پکيڙَ 1,272 چورس ڪلوميٽر آهي، ۽ ان جي مجموعي آبادي 256,097 ماڻهن تي مشتمل آهي۔
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
انوار سھيلي
thumb|انوار سھيلي جي ڪھاڻين مان ھڪ ڪھاڻي جو منظر
اسان جا شعر ھي سادا
هي ڪرائون سائيز جي 63 صفحن تي مشتمل شعري مجموعو بدين ضلعي جي شاعر عبدالغفور عابد جو ٽيون مجموعو ڪلام آهي، جيڪو ساگر پبليڪيشن -بدين- 1973ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جي قيمت 2 روپيا آهي. شاعر موصوف ڪتاب جو انتساب مير عبدالحسين سانگيءَ کي ڪيو آهي. ڪتاب جو مهاڳ مشهور سيلاني اديب ۽ محقق سومار شيخ لکيو آهي جڏهن ته هن ڪتاب جو اڀياس ’درد جي سوغات‘ جي عنوان سان نامياري دانشور سراج لکيو آهي.
حوالا
زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي