cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ديھ کنڊو
ديھ کنڊو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ کنڊو واقع آھي.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ ڇاڙ، ديھ سالارو، ديھ ٻيلو مريد سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
7 سيپٽمبر
7 سيپٽمبر ، عيسوي سال جو 250 هون (ليپ سال 251 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 115 ڏينهن (ليپ سال 116 ڏينهن) باقي آهن.
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
لالچند امر ڏنو مل جڳتياڻي
لالچند امر ڏنومل جڳتياڻي (انگريزي:Lalchand Amar Dinomal Jagtiyani) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو نامور اديب ۽ استاد هو. هن سنڌي ۽ انگريزي ٻولين ۾ لکيو.
زندگي جو احوال
لالچند ولد امر ڏنومل جڳتياڻي، 25 جنوري 1885ع ۾ برطانوي هندستان ۾ سنڌ جي شهر حيدرآباد، ۾ ڄائو.
پڙهائي
لالچند جڳتياڻي کي سنڌي گهر ۾ پڙهائي ويئي. پوءِ هيرانند اڪيڊمي مان ميٽرڪ تائين انگريزيءَ ۾ تعليم ورتائين. ڏهون درجو 1903ع ۾ پاس ڪيائين. 1904ع ۾ ڪاليج ۾ داخل ٿيو. پڙهڻ سان گڏ نوڪري به ڪندو هو. 1918ع تائين ائين ڪيائين. ڪجهه وقت سنڌ مدرسي ۾ استاد به ٿي رهيو ۽ ڪجهه وقت پروفيسري به ڪيائين.مولانا گرامي لکي ٿو تہ لالچند ھڪ جانٺو، قداور، مضبوط، تندرست ۽ توانو مرد ھو. کلمک، خوش ذوق، کاڌي پوش، آزاد خيال ۽ محبتي مڙس ھو. ھو حق گو ھو، ۽ يارويس ماڻھو ھو. ھڪ ماستر ٿي زندگيءَ جو آغاز ڪيائين، ۽ ھڪ بلند پايہ اديب، ۽ سنڌي فنڪار ۽ مصنف جي حيثيت سان ھي لوڪ ڇڏيائين. قومي ڪم ڪندي، خلافت جي دور ۾ قطع تعلقات تحريڪ ۾ گھڙي پيو، ۽ آزاديءَ جي جدوجھد ۾ پاڻ موکيائين، ۽ ان جي انعام ۾ جيل ياترا بہ نصيب ٿيس..
ادبي خدمتون
لالچند امر ڏني مل پنهنجي صوفياڻي طبيعت جي ڪري پيغمبر اسلام جي تاريخ ڏاڍي سٺي انداز ۾ لکي آهي، جنهن ڪري ڪي دوست کيس مذاق طور لالچند مان لعل محمد سڏيندا هئا. لالچند امر ڏني مل لڳ ڀڳ سڀني صنفن تي قلم هلايو، سنڌي ٻولي، شاهه لطيف، ڊراما، تصوف، گهرو زندگي، سماجي معاملا وغيره تي ڀرپور نموني لکيو..
لالچند امر ڏنو مل ڪانگريس جي هلچل جي ڪري 1922ع ۾ جيل ۾ پڻ ويو ۽ ديس جي آزاديءَ جي هلچل ۾ حصو وٺندو رهيو. صحافتي دنيا ۾ 1929ع ۾ گوپالداس ليکراج جي جاري ڪيل اخبار ”پرڪاش“ ۾ ڄيٺمل پرسرام سان گڏ خدمتون سرانجام ڏنائين.
1930ع ڌاري لالچند، ڄيٺمل ۽ ٻين سان گڏجي ”سنڌي ساهت سوسائٽي“ قائم ڪئي. انهي طرفان نڪرندڙ ڪتابن جو ڏيڍ سال تائين ڄيٺمل ايڊيٽر رهيو، تنهن کانپوءِ اها ذميداري لالچند کنئي. ان سوسائٽي لاءِ عمر مارئي لکيائين. سندس مضمونن جا مجموعا ڦلن مٺ ۽ سدا گلاب فڪر ۽ زبان جي لحاظ کان سٺا ۽ معياري آهن. سدا گلاب، جيتوڻيڪ ٽئگور جي گارڊنر (GARDNAR) جي گيتن تان ورتل آهي، پر ترجمو آزاد ۽ نهايت سهڻو ڪيل آهي. ائين لڳي ئي ڪو نه ٿو ته ڪو ”سدا گلاب“ ترجمو آهي.
1923ع ۾ جڏهن حيدرآباد ۾ رابيندر ناٿ ٽئگور (Rabindranath Tagore) ناٽڪ منڊلي جو افتتاح ٿيو. ان منڊلي جو اڳواڻ به لالچند امر ڏنومل هو.
1940ع ۾ جڏهن سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ قائم ڪيو ويو (جيڪو پوءِ سنڌي ادبي بورڊ بڻيو) ته ان ۾ هن اسسٽنٽ سيڪريٽري ٿي ڪم ڪيو. سنڌي لغت کي تيار ڪرڻ لاءِ جيڪا ڪاميٽي مقرر ڪئي ويئي، انهيءَ جو به اسسٽنٽ ٿي رهيو ۽ سنڌي لغت جي تياري لاءِ ڪوششون ورتائين. بورڊ طرفان 1946ع ۾ مهراڻ رسالي جي اشاعت عمل ۾ آندي ويئي ته پاڻ انهي جي ادارت ڪيائين.
لالچند امر ڏني مل 1932ع ۾، جڏهن شاهه لطيف جي ورسي پهريون ڀيرو ميران محمد شاهه، ڀٽ شاهه تي ملهارائي ته انهي ۾ به حصو ورتو، تنهن تنهن کانسواءِ سنڌ هاري ڪميٽي کي قائم ڪرڻ ۾ پڻ هن جو گهڻو حصو هو.
لکڻيون
لالچند امر ڏني مل جي لکيل ۽ ترجمو ڪيل ڪتابن جو وچور هن ريت آهي.
لالچند ڪتابن جو جائزو
هي ناول سنڌي جي شروعاتي طبعزاد ناولن مان ڳڻيو وڃي ٿو، پهريون ڀيرو 1909ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو پلاٽ رواجي آهي، پر ليکڪ انهيءَ ۾ پنهنجي قلم ذريعي گهڻو چس پيدا ڪيو آهي. مهاڳ ۾ لکي ٿو: ”ڪتاب لکي تيار ڪيم ۽ ڪيترن سڄڻن کي ڏيکاريم تن مان گهڻن جي صلاح ٿي ته بيشڪ ڇپائينس پر ته به پئي ترسيس ته متان ڪو اهڙو اجايو، سجايو ۽ گٿو حرف وڌو هجيم، جو ڪن اشرافن اخلاق جي عشق ۾ سرگردان صاحبن کي نه وڻي ۽ ڪراهت کان قيءَ اچي وڃين.“
لالچند طبعزاد لکڻ سان گڏ ڪن ڪتابن جا ترجما پڻ ڪيا جن مان انگريزي ۾ لکيل ناول سون ورنيون دليون (Hearts of Gold) جوترجمو ڪيائين. مهاڳ ۾ پاڻ لکي ٿو. ”مون هن کي سنڌي ويس هن لاءِ ڍڪايو، جو چيم، پنهنجي ديس ڀائين کي ڏيکاريان جو ’سون ورني دل‘ وارا جيو جتي ڪٿي ٿين ٿا.“
اهو پهريون ڀيرو هو، جو سنڌيءَ ۾ نظماڻو نثر لکيو ويو، نه ته اڳ ۾ سنڌي ۾ هن قسم جا نظماڻا ٽڪرا نه لکيا ويا هئا. مهاڳ ۾ لکي ٿو: ”آئون ڄاڻان ٿو ته سنڌي ساهت جي چمن ۾ هي سدا گلاب نپٽ نوان آهن، پر سنڌين کي هڪ واري اها طرز اچي ويئي ته انهن جي سڳنڌ جو ساءَ ڪيئن وٺجي ته پوءِ پڪ اٿم جو پاڻيهي پيا ڍڪ ڀريندا ته هي سدا گلاب برابر جيءَ کي جياريندڙ ۽ پريم سان پُر آهن.“
لالچند امر ڏني کي جي ايم سيد جي ڀيٽا
سنڌي ادب ۽ ٻولي لالچند امر ڏني مل تي سدائين فخز ۽ ناز ڪندي رهندي، جنهن نه رڳو سنڌ ۾، پر ورهاڱي کانپوءِ جڏهن هندستان لڏي ويو ته اُتي به سنڌي ادب ۽ ٻوليءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رهيو. سائين جي ايم سيد جي لفظن ۾ ”هن گهڻي خدمت ڪئي. هي پڪو محب وطن هو “. سنڌ سان ايتري ته محبت هيس، جومرڻ کان اڳ وصيت ڪئي هئائين ته ”منهنجي هاٺي سنڌو درياءَ ۾ داخل ڪئي وڃي. منهنجي گنگا سنڌو آهي “.
ديهانت
لالچند امر ڏني مل 18 اپريل 1954ع تي ديهانت ڪئي. سندس وصيت موجب سندس هاٺيون 18 ڊسمبر 1956ع تي سنڌو ندي جي حوالي ڪيون ويون.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:ادب زمرو:ڀارت
غير محفوظ جنسون
غير محفوظ جنسھڪ ڪيٽيگري يا درجي جو نالو آهي جيڪو انٽرنيشنل يونين فار ڪنزروييشن آف نيچر (ICUN) طرفان جاندارن جي جنسن جي ماحولياتي تحفظ متعلق ڪيل درجابندي ۾ شامل آھي. ھن درجي ۾ آيل جنسن جي افزائش ۽ بقا لاء خطرو بڻيل حالات جيڪڏهن ختم نہ ٿا ڪيا وڃن ته آھي جنسون خطري ۾ اچي سگھن ٿيون، تنھن ڪري انھن کي غير محفوظ جنسون چيو ويندو آهي. عدم تحفظ جي شروعات سڀ کان اول انھن جي رھڻ واري جاء جي تباهي يا خاتمي کي چئبو آهي. انھن ۾ ڪي اھڙا جاندار بہ اچي وڃن ٿا جيڪي جانورن جي باغن ۾  قيد  آھن انھن۾ فوجي طوطو (military macaw) پڻ شامل آهي.ھن درجي وارين جنسن کي انگريزي ۾ ولنرابل اسپيشيز ( vulnerable species) يا (VU)  سنڌي ۾ غير محفوظ يا (غ.م) چئجي ٿو. ھن وقت غير محفوظ جنسن جو تعداد 5196 جاندار ۽ 6789 ٻوٽا غير محفوظ جنسن جي فھرست ۾ شامل ٿي چڪا آهن. جيڪڏهن 1998 سان ڀيٽ ڪجي ته ان سال جاندارن جون غير محفوظ جنسون 2815 ۽ ٻوٽن جون ترتيبوار 3222 ھيون. ھن درجي جي جنسن خاص طور تي چوپائي مال کي محفوظ ڪرڻ جي ڪوششن ۾ انھن جا جينياتي مادا ڪڍي محفوظ ڪرڻ جو  عمل پڻ شامل آهن.
ھن درجي جي چونڊ جا معيار
انٽرنيشنل يونين فار ڪنزروييشن آف نيچر ھن درجي ۾ جنسون داخل ڪرڻ جا کوڙ معيار مقرر ڪيا آھن. جنسي گروپ(taxon) غير محفوظ ٿيڻ جو مطلب اھو ناھي تہ اھي صفا خطري ۾ اچي ويون ھجن پر جيڪڏهن ھيٺ ڏنل پنج معيارن مطابق جيڪڏهن انھن جي نابود ٿي وڃڻ جو خدشو موجود ھجي تہ سمجھيو ويندو تہ اھي جنسي گروپ غير محفوظ آھن:
(1) آبادي ۾ لاٿ
جيڪڏهن ان جنس جي مشاھداتي، ڪٿيل، دليلن سان حاصل ڪيل يا اندازي مطابق آبادي جو تعداد ڏھن سالن ۾ يا ٽن پيڙھين ۾، پوء ٻنھي عرصن مان جيڪو بہ ڊگھو ھجي، اڌ کان گھٽجي وڃي ان شرط سان تہ آبادي جي لاٿ جو سبب سمجھ ۾ ايندڙ ۽ ختم ٿي سگھندڙ ھجي تہ اھا جنس غير محفوظ سمجھي ويندي ھن معيار جي آزمائش ھيٺين مان ڪنھن به ھڪ سان ٿي سگھندي آهي: (hybridisation)، ٻئي نسل مان بيماريون لڳڻ(pathogens), گدلاڻ ڪندڙ (pollutants), مقابلا ڪندڙ ۽ مفت خور جاندار (parasites) شامل آهن. 6.ٻئي ڏھاڪي ۾ ڏھن سالن اندر يا ٽن پيڙهين ۾ ، پوءِ جيڪو عرصو وڏو ھجي، جيڪڏهن ان جنس جي آبادي يا تعداد ۾ ويھ سيڪڙو لاٿ اچي ۽ ان جو  مٿين 1 کان 5 تائين ڏنل سببن مان ڪو ھڪ سبب ظاھر ٿئي يا اندازي ۾ اچي.
(2) اثر جو دائرو
جيڪڏهن جنسي گروپ جي وجود جو دائرو 20000 ھزار چورس ڪلوميٽرن جي علائقي کان گھٽ ھجي. يا ان جي رھائش جو علائقو 2000 ھزار چورس ڪلوميٽرن کان گھٽ ھجي ۽ آھي ٻئي اندازا ھيٺ ڏنلن مان ڪي بہ ٻہ شرط ظاھر ڪن تہ سمجھيو ويندو تہ جنس غير محفوظ آھي:
(3) جنس جي بالغ جاندارن ۾ ڪمي
جنسي گروپ جي آبادي جي اندازي جو تعداد گھٽجي يا ته 10000 ھزار بالغن جي اندر تي پھچي يا وري:
(4) آبادي جو مختصر ٿيڻ
آبادي تمام گھٽجي وڃي يا ھيٺ ڏنل صورتن ۾ محدود ٿي وڃي:
(5) مقداري تجزيو
مقداري تجزيي وسيلي ھڪ صدي جي عرصي دوران ان جنس جي جھنگلي جيوت جو گھٽ ۾ گھٽ 10 سيڪڙو نابود ٿي وڃڻ جو امڪان ظاھر ٿئي
جاندارن جي غير محفوظ جنسن جي مثالن ۾ جابلو زيبرا، ڪاري تاجدار ڪونج، نيري ڪونج، نيوزيلينڊ جو ڳاڙھو ناسي۽ ساون پرن وارو طوطو جنھن جو نالو آھي ڪيئا (Kea), ھندوستاني چوپائي مال جو ھڪ جھنگلي قسم نالي گائو(Gaur), واڱڻائي طوطو نالي ھائئسنٿ ميڪا(hyacinth macaw) شامل آهن.
حوالا
زمرو:غير محفوظ جنسون
ديھ نظاماڻي
ديھ نظاماڻي : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ ڪي ڪي نظاماڻي ۽ ڳوٺ محمد علي اھپن واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ ڪلري ۽ ديھ بنگلو سان ملن ٿيون.
زمرو:سنڌ جون ديھون
سنت
سنت مؤڪدہ
اسني اسلام مطابق ھو فعل جنھن کي نبي جن يا پاڻ سڳورن جي اصحابين ھميشه ڪيو ھجي ۽ عذر کانسواءِ ڪڏھن ترڪ نہ ڪيو ھجي پر ترڪ ڪرڻ واري کي ڪنھن بہ قسم جي تنبيهه نہ ڪئي ھجي. جيڪو ماڻھؤ ڪنھن عذر کانسواءِ ان کي ڇڏي ڏي ۽ ڇڏي ڏيڻ جي عادت وجھي اھو فاسق ۽ گنھگار آھي. ۽ نبي جن جي شفاعت کان محروم آهي. پر جيڪڏهن اتفاق سان ڇڏجي وڃي ته ڪو ڏوھ ڪونھي.
فطرو
فطرو يا صدقه فطر  ھڪ قسم جو صدقو آهي جيڪو ھر خوشحال مسلمان عيدالفطر جي نماز کان پھريان ادا ڪندو آهي. فطرو ھر اھڙي مسلمان ٿي واجب آهي جنهن وٽ ايترو مال ھجي جيڪو ان جي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪَ ھجي. توڻي ان تي زڪوات واجب ٿيندي ھجي يا نہ ٿيندي ھجي. فطري واجب ٿيڻ لاء وري اھو شرط بہ ناھي تہ ان مال کي ھڪ سال ٿي ويو ھجي ۽ نہ اھو شرط آھي تہ مال وارو عاقل ھجي جيڪڏهن خوشحال آهي ته ھي ٻارن ۽ چرين تي پڻ واجب آهي.
باگوديرو (قمبر)
ديھ باگوديرو يا ديھ بگوديرو  سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا باگوديرو تپي ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1931ع جي ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ قمبر لاڙڪاڻو روڊ واري پاسي کان قمبر شھر جو ھڪ حصو شامل ھو جنھن جي پاسي م ڳوٺ سجاول ۽ ڳوٺ فاضل واقع ھيو. ھن وقت ھن ديھ جو وڏو حصو قمبر ميونسپل ڪاميٽي ۾ شامل آهي ۽ باقي حصي ۾ ڳوٺ باگوديرو، ڳوٺ محمد عثمان راھوجو، ڳوٺ علي اڪبر جج، ڳوٺ ساجن گاڏھي ۽ ڳوٺ جلباڻي مغيري معروف ڳوٺ آھن.
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ننگر ھڪڙو، اوڀر ۾ ديھ آبڙي، ڏکڻ ۾ ديھ فيض محمد سيال ۽ اولھ ۾ ديھ قمبر واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ھن ديھ وچان وڳڻ روڊ ۽ لاڙڪاڻو روڊ کي ملائيندڙ باء پاس روڊ گذري ٿو ۽ ھڪ روڊ قمبر کان شريفاڻي ۽ خيرپور جوسو ويندڙ پڻ ھن ديھ مان گذري ٿو
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 1,937 ھئي جيڪا 332 خاندانن تي مشتمل ھئي. .
تلھار
کاٻو|thumb|الله وارو چوڪ تلهار پاڪستان جي صوبي سنڌ جي بدين ضلعي جي هڪ شهر جو نالو آهي جيڪو ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدرمقام آھي. هي ڪراچي کان اوڀر طرف 240 ڪلوميٽر تي واقع آهي. هن شهر جي آبادي 58 هزار آهي، هي تعلقي تلهار جو صدر مقام آهي، سمنڊ کان هن جي اوچائي 49 فوٽ آهي. تلهار شھر ۾ ٻه ٽائون ڪاميٽون تلهار ۽ راڄو خاناڻي شامل آهن، جڏهن تہ تعلقي ۾ ڪل 6 يونين ڪائونسلون آهن. تلھار يونين ڪائونسل جي آبادي 1998 ۾ 27000 ھئي.
حوالا
زمرو:بدين ضلعي جا آبادي وارا شهر زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون زمرو:سنڌ جا تعلقا
انگ
انگ (ٻيا نالا: نمبر، عدد، ڳڻپ، انگ، شمار، ڳڻت، عدد، Number)   ڳڻڻ، پرچي يا ٽڪلي (ليبل) هڻڻ ۽ ماپ ۾ استعمال ٿيندڙ رياضياتي مفعول آهي. alt=انگ|thumb|انگ
چنڊ گرهڻ
چنڊ گرهڻ تڏھن ٿيندو آهي جڏهن چنڊ ڌرتي جي بلڪل پٺيان گذرندو آھي ۽ ڌرتي سج ۽ چنڊ جي بلڪل وچ ۾ اچي ويندي آهي جنھن سان زمين جو پاڇو چنڊ تي پوندو آھي. جڏھن زمين سج جي اس کي چنڊ تي پھچڻ کان مڪمل روڪيندي آهي تہ اھو مڪمل چنڊ گرھڻ سڏبو آهي. ان وقت رڳو ڌرتي تي ڪرندڙ اس جي روشني چنڊ تي منعڪس ٿيندي آهي ۽ چنڊ تي اھڙي ڳاڙھاڻ نظر ايندي آهي جيئين زمين تي سج اڀرڻ يا سج لھڻ وقت نظر ايندي آهي. مڪمل چنڊ گرھڻ ۾ ان ڳاڙھاڻ جي ڪري انگريزي ۾ ان کي بلڊ مون (Blood Moon) يا قرمزي چنڊ پڻ چوندا آهن. سج گرھڻ زمين تي ڪن خاص ھنڌن کان چند منٽن تائين مس نظر ايندو آهي، ان جي برعڪس چنڊ گرھڻ زمين جي رات واري پاسي کان ھر ھنڌ ٻن ڪلاڪن تائين نظر ايندو آهي. چنڊ گرهڻ ڏسڻ ۾ اکين کي نقصان نہ ٿيندو آهي ۽ سج گرھڻ وانگر ان کي ڏسڻ لاء ڪنھن اک جي بچاء واري اوزار جي ضرورت نہ پوندي آهي.
عابدجان
عابد جان يا ابيد جان: (, آئيوري ڪوسٽ جو معاشي گادي جو هنڌ ۽ آفريڪا جو فرينچ ٻولي وارو ھڪ مشھور شھر آھي. شھر جي آبادي 47 لک آھي جيڪا ملڪ جي ڪل آبادي جو 20 سيڪڙو آھي. ھي شھر ابادي م آفريڪا کنڊ جو لاگوس، قاھرہ، ڪنشاسا، دارالسلام ۽ جوھانسبرگ کان پوءِ ڇھون وڏو شھر آھي. 1931 ۾ جڏھن ھن شھر جي بندرگاھ تي ھڪ نئين گھاٽ (wharf) جي تعمير سان ھن شھر جي واڌ ۾ تيزي سان اضافو ٿيو جنھن سان ھن شھر کي فرينچ ڪالوني جي گادي جي ھنڌ وارو درجو مليو ۽ 1960 ۾ ملڪ جي آزادي تائين ان جي اھا حيثيت برقرار رھي. 1951ع ۾ ۾ وريدي ڪئنال جي تيار ٿيڻ سان ھن شھر جي بندرگاھ جي اھميت ۾ ڏاڍو اضافو ٿيو. 1983 ۾ يامسوڪرو کي آئيوري ڪوسٽ جو حڪومتي گادي جو هنڌ بڻايو ويو پر پرڏيھي سفارتخانا ۽ لڳ ڀڳ سمورا سياسي ادارا گھڻي ڀاڱي ھن شھر ۾ برقرار رھيا ان جو سبب اھو ھو تہ ھي شھر آئيوري ڪوسٽ جو سڀ کان وڏو شھر ۽ معيشت جو سڀ کان وڏو مرڪز ھيو جنھن ڪري ان کي معاشي گاديءَ جو هنڌ سڏيو ويو.
پاڻيپٽ
پاڻيپٽ شهر ڀارت جي صوبي هريانا جي ضلعي ڪرنال ۾ آهي، جيڪو جمنا نديءَ جي ڪناري تي آباد آهي.
تاريخ
''هيءُ نهايت آڳاٽو شهر آهي، جنهن جي تاريخ مهاڀارت جي زماني کان شروع ٿئي ٿي. پانڊون ۽ ڪورون جي جنگ ۾ جيڪو ميدان مقابلي لاءِ چونڊيو ويو، اهو ’پاڻيپٽ‘ جو ميدان هو. پاڻيپٽ هميشه اولهه کان هندستان تي حملو ڪندڙن جي آماجگاهه رهيو آهي. 326 ق. م ۾ يوناني هن شهر تي حملو ڪري اڳتي وڌيا. ان کان پوءِ وچ ايشيا جون قومون مختلف دورن ۾ (150 ق. م کان 600ع تائين) هن شهر تي حملا ڪنديون رهيون. 402 هه/ 1011ع ۾ محمود غزنويءَ پاڻيپٽ ۽ ٿانيسر تي حملو ڪيو، جنهن زماني ۾ شام، ايران، عراق ۽ وچ ايشيا کان عرب ۽ ٻيا مسلمانن جا مختلف خاندان هندستان جي مختلف شهرن ۾ آيا ته ’پاڻيپٽ‘ بهتر آبهوا جي ڪري انهن جي ڌيان جو مرڪز بڻجي ويو. آهستي آهستي هي شهر اهل علم، صوفين ۽ ولين جو مسڪن بڻجي ويو. ’پاڻيپٽ‘ جي عظمت جو زمانو خاص طور اهو هو، جڏهن شاهه شرف بو علي قلندر هتي تصوف، سلوڪ ۽ روحانيت جو درس ڏئي رهيو هو، ان زماني ۾ ’پاڻيپٽ‘ هندستان جي چونڊ بزرگن جو مرڪز بڻيل هو. ان وقت هتي 700 عالم فاضل موجود هئا. 932هه/1525ع ۾ بابر، ابراهيم لوڌيءَ کي شڪست ڏني. 964هه/1556ع ۾ اڪبر هيمون بقال جي فوج جو خاتمو آندو. آخري دفعو 1174هه/1760ع ۾ مرهٽن کي احمد شاهه ابداليءَ شڪست ڏني. پاڻيپٽ جون تاريخي لڙايون: پهرين لڙائي مغل بادشاهه ظهير الدين بابر ۽ سلطان ابراهيم لوڌيءَ جي وچ ۾ 932هه/1526ع ۾ پاڻيپٽ جي ميدان تي لڳي. سلطان ابراهيم جي فوج هڪ لک سپاهين تي مشتمل هئي ۽ بابر سان گڏ صرف ٻارهن هزار جنگي جوان هئا. بابر پاڻ تجربيڪار سپهه سالار ۽ جنگ جي فن جو ماهر هو. بابر ۽ ابراهيم لوڌيءَ جي فوجن وچ ۾ زبردست مقابلو ٿيو. ابراهيم لوڌيءَ جي فوج شڪست کاڌي ۽ پهريون دفعو هندستان ۾ مغل سلطنت جو بنياد پيو. ٻي لڙائي هيمون بقال ۽ بيرم خان جي وچ ۾ 964هه/1556ع ۾ لڳي. همايون جي وفات کان پوءِ اڪبر بادشاهه جي تخت نشينيءَ جو اعلان ڪيو ويو، تڏهن هيمون بقال جيڪو عادل شاهه جو وزير ۽ وڏيءَ همت وارو هو، تنهن دهليءَ ۽ آگري تي قبضو ڪري ورتو. پاڻيپٽ جي ميدان ۾ ٻنهي فوجن وچ ۾ جنگ لڳي. آخر بيرم خان کي فتح حاصل ٿي ۽ هيمون بقال زخمي حالت ۾ گرفتار ٿيو. پاڻيپٽ جي ٽين جنگ احمد شاهه ابداليءَ ۽ مرهٽن جي وچ ۾ 1174هه/ 1760ع ۾ لڳي. ان وقت تائين مرهٽا هندستان جي وڏي حصي تي قبضو ڪري چڪا هئا. مرهٽن جي سردار رگهوناٿ مغلن کي شڪست ڏئي دهليءَ تي قبضو ڪيو، تنهن کان پوءِ هن لاهور تي حملو ڪري اٽڪ واري علائقي تائين قبضو ڪري ڇڏيو. احمد شاهه ابداليءَ اهو علائقو واپس وٺڻ لاءِ چوٿون دفعو برصغير تي حملو ڪيو. هن جنگ ۾ مرهٽن کي شڪست آئي. احمد شاهه ابدالي دهليءَ پهچي، شهزادي علي گوهر کي دهليءَ جي تخت تي ويهاريو. 11 سيپٽمبر 1803 تي ’پاڻيپٽ‘ انگريزن جي قبضي ۾ آيو.''
آبادي
پاڻيپٽ جي موجوده آبادي هڪ لک کان وڌيڪ آهي.
حوالا
زمرو:پاڻيپٽ
گل چين
گل چين: گلچين کي گُلاچين به چوندا آهن. هندستاني ماڻهو سون چمپا يا خير چمپا به چونس ٿا. انگريزيءَ ۾ سپانش جاسمن   چوندا اٿس. ڪتابي نالو اٿس پليو ميريا. هي هڪڙو ننڍو وڻ آهي، ڏهه ٻارهن فوٽ وڏو ٿيندو آهي. جڏهن پنن سان ڀريل هوندو آهي، تڏهن ڏاڍو سهڻو لڳندو آهي، پر سياري ۾ جڏهن پن ڇڻي پوندا اٿس، ڏاڍو بڇڙو لڳندو آهي. اونهاري ۽ سانوڻ جي موسم ۾ وڏا ۽ اڇا گلن جا جهمٽ جهلي بيهندو آهي، جن ۾ خوشبوءِ به ڏاڍي ٿيندي آهي. سياري ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهو هڪ ٻه جوڙو ڦرين جو ڏيندو آهي. مکريون هن گل جون ڳاڙهي رنگ جون ٿينديون آهن. گل کي چڱيءَ طرح کولي ڏسبو ته هيٺئين پاسي اڌ ڳاڙهو اٿس ۽ اڌ اڇو. گل جا ڪنارا مٿي جيڪي وريل آهن ۽ رنگ جا به قرمزي ٿين ٿا، تنهنڪري لڳن به ڏاڍا سهڻا ٿا. هن جا ٻه چار قسم آهن. هڪڙو پيلو ٿيندو آهي، پر سادي قسم جو آهي.
ديھ جاکري
ديھ جاکري يا ديھ جاکري جاگير پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ ڪوٽ غالب شاھ واقع آھي. ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ پنو، ديھ گڻنگ، ديھ پليجاڻي، ديھ ٻھيريون، ديھ سيکاٽ ۽ ديھ بائو ديرو سان ملن ٿيون
ديھ ڇر
ديھ ڇر :ڇاڙ: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن ۾ ڳوٺ ميھر فقير، ڳوٺ لالڪ ڏنو فقير ۽ ڳوٺ گھمون ڏاھر واقع آھن.ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي. ھن ديھ جون حدون ديھ شيخاڻي، ديھ کنڊو، ديھ ڀٽ شاھ ، ديھ روجھاڻي، ديھ سالارو ۽ ديھ لتيريون سان ملن ٿيون.
عيوضي آواز
لسانيات موجب آواز جي اکيڙ هڪ سائنسي علم آهي، جنهن کي سائنسي اک سان ئي ڏسڻو پوندو آهي. معنوي فرق جي بنياد تي آواز جي ٻن قسمن (وينجن ۽ سُر) کي صوتيو (Phoneme) ڪوٺيو ويندو آهي. ساڳئي انداز سان معنوي فرق جي بنياد تي هڪڙا اهڙا آواز به ٿيندا آهن، جيڪي ڪنهن لفظ ۾ مٽجڻ سان معنوي فرق پيدا نه ڪندا آهن، تن کي بدل/ عيوضي آواز (Allophone) چئبو آهي.
ديھ ڇر
زمرو:سنڌ جون ديھون
عيوضي آواز
صوتيو (Phoneme):
لسانيات آهر آواز(Phone) جا ٻه قسم آهن: وينجن (Consonant) ۽ سُر (Vowel). انهن سڀني آوازن مان هرهڪ کي عام طور آواز (Phone) ٿو چئجي. صوتيو (Phoneme) به ساڳئي ئي آواز کي چئبو آهي؛ پر اهڙو هڪ آواز (وينجن توڻي سُر) جنهن جي مٽائڻ سان ڪنهن لفظ ۾ معنوي فرق رکندڙ هجي. هيٺ وينجن ۽ سُر سان لفظ ۾ معنوي فرق جي جاچ ڪجي ٿي:
ٻارُ: ننڍڙو ڇوڪرو/ ڇوڪري، ابهم، نابالغ، بي سمجهه وغيره
بارُ: وزن، ٻوجهو،سامان وغيره
پارُ: درياه يا ڪنهن به ڌار جو ٻيو پاسو يا ڪپ، ڏس پتو، نشان وغيره.
ڏارُ: چيرُ، ڦوٽ، ڦاڙ، وڍُ، ڦاڪُ وغيره.
نوٽ: هن لفظ ۾ رڳو ۽ رڳ اڳيون وينجڻ آواز مٽائڻ سان لفظ ۾ معنوي فرق پيدا ٿئي ٿو؛ جنهن سبب انهن آوازن (ٻ، ب، پ، ڏ وغيره) کي صوتيو (Phoneme) سڏبو. ياد رهي ته بيهڪ جي نشانين پٽاندر /ٻ/ صوتئي (Phoneme) جي نشاني آهي.
ڪَنو: ڪنهن ٿانوَ جو ڪنار، پاسو، گھيرَ، ڀر، ڪناري، حاشي، وٽ وغيره
ڪِنو: خراب، ميرو، ڪوجهو، بُرو وغيره.
ڪُنو: رڌ پچاءَ جي ڪم ايندڙ ٺڪر جو ديڳڙو، ڏڌ ولوڙڻ لاءِ چاڏي وغيره.
نوٽ: هن لفظ ۾ رڳو ۽ رڳو پهرين وينجڻ جي زبر: /اَ/، زير: /اِ/ ۽ پيش: /اُ/ مٽائڻ سان لفظ ۾ معنوي فرق پيدا ٿئي ٿو؛ جنهن سبب انهن (اعرابن: زير، زبر ۽ پيش وغيره) کي صوتيو (Phoneme) سڏبو. ياد رهي ته بيهڪ جي نشانين پٽاندر /اَ/ صوتئي (Phoneme) جي نشاني آهي.
بدل/ عيوضي آواز ان کي ٿو چئجي جيڪو ڪنهن لفظ ۾ مٽجڻ سان ڪو معنوي فرق نه رکي، جيئن:
مٿيان ڄاڻايل مثال ته صرف وينجن (Consonant) جا آهن، ائين سُرن جي مٽجڻ سان به جتي معنوي فرق پيدا نه ٿيندو ته ان کي به بدل آواز سڏبو، جيئن:
هنن وضاحتن ۽ مثالن سان اهو ئي پڌرو ٿئي ٿو ته: ’بدل آواز (Allophone) اهڙي آواز کي چئبو، جيڪو ڪنهن لفظ ۾ آواز مٽائڻ سان ڪو معنوي فرق پيدا نه ٿئي.‘
”صوتيات (Phonology) ۽ صوتيات (Phonetics) ٻنهي جو تعلق ڳالهائڻ واري ٻوليءَ (Spoken Language) سان آهي. ٻئي آوازن جو اڀياس ڪن ٿا. صوتيو (Phoneme) به آواز جو ئي ايڪو (Unit) آهي، جنهن سان معنوي فرق اچي ٿو. مطلب ته جيڪڏهن ٻن لفظن ۾ آواز ساڳيو آهي ۽ معنى ۾ فرق آهي ته انهن کي ٻه صوتيا چيو ويندو. جيڪڏهن آواز مختلف هجن ۽ معنى ۾ ڪا تبديلي نه اچي ته ان کي هڪڙو صوتيو چيو ويندو آهي، مثلاً:
سِڙهه سنوان، لاڄُو نوان، اولا سندن عاج،
ساٿي سفر هلئا، ڀري جُنگ جهاج،
حاصل ڪرِيين حاج، واحد! وڻجارن جي.
(شاه- سُر سريراڳ)
ويٺو تُن تُنينس، مَکِ ڏيهاڻي مڪڙي،
سنباهي سيدُ چي، مٿي نيڍُوءِ نينس،
وٽائي وڏاندَرا، لاڄو لڳائينس،
آخر اُهرائِينس، ته جوکو ٿيي نه جهاز کي.
مٿين ٻنهي سٽن ۾ ’جهاج‘ ۽ ’جهاز‘ ۾ ’ج‘ ۽ ’ز‘ ٻه مختلف آواز آهن، پر ان سان ٻنهي لفظن جي معنى ۾ ڪو فرق نه آيو آهي، انڪري انهن کي هڪڙو صوتيو چئبو. ’ج‘ ۽ ’ز‘ ٻه مختلف آواز آهن، پر هنن لفظن ۾ هڪ صوتيي جو ڪم ڏين ٿا.“ (ص: 42- 43)
اهڙي وضاحت، دنيا جي ڪنهن به علمي ڪتاب ۾ ناهي آئي ته اهڙا آواز جيڪي ڪنهن لفظ ۾ مختلف ڪم آندا ويا هجن ۽ معنوي فرق پيدا نه ڪندا هجن ته ان کي ’صوتيو (Phoneme)‘ چئبو.
واضح رهي ته اهڙا مختلف آواز جيڪي ڪنهن لفظ ۾ مٽجڻ سان معنوي فرق پيدا نه ڪندا هجن ته ان کي بدل/ عيوضي (Allophone) چئبو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:ٻوليون زمرو:لسانيات زمرو:تاريخ زمرو:سنڌي ٻولي
جيوٽيگنگ
جيو ٽيگنگ (Geo tagging) انٽرنيٽ (ڳنڍڄاڙ) جي دنيا جو هڪ فيچر آهي، جنهن جي ذريعي ڪوبه شخص، ڇِڪيل تصوير جي باري ۾ ڄاڻ حاصل ڪري سگھي ٿو ته هِي تصوير ڪهڙي جڳهه تي ورتي وئي آهي ۽ هِي تصوير ڪنهن جي آهي يا ڇا جي آهي. جيو ٽيگنگ هڪ اهڙو طريقيڪار يا پراسيس آهي، جيڪو ڦوٽوئن، وڊيوز، ايس.ايم.ايس يا ويبسائٽن ۾ جغرافيائي سڃاڻپ کي شامل ڪري ٿو. اسان جيڪا به تصوير ڇِڪيون ٿا، ائنڊرائيڊ سسٽم ان ۾ جيوٽيگنگ شامل ڪريو ڇڏي. جيو ٽيگنگ ڪئمرا آن ڪرڻ مهل پاڻمرادو آن ٿيو وڃي، جيڪو بند پڻ ڪري سگھجي ٿو، جيو ٽيگنگ ذريعي هن وقت نه رڳو گوگل ۽ فيسبڪ پر دنيا جون کوڙ ساريون ڪمپنيون پنهنجن موبائل ايپليڪيشنز ۾ استعمال ڪري رهيون آهن. ڪئمرا واريون ايپليڪيشنز جيو ٽيگنگ ڪتب آڻيندي ڇِڪيل ڦوٽوئن جي ڄاڻ محفوظ ڪري وٺنديون آهن.
گوگل وٽ جيو ٽيگنگ ٻن طريقين سان ٿيندي آھي
الف: ماڳ مڪان جي ڄاڻ، مڪمل نالو، ماڳ جو درجو يا ڀاڱو، رابطي لاءِ فون نمبر، ڪا ويب سائيٽ، ماڳ جي تصوير، وڊيو يا 360 اسڪريني سير وغيره ان جيو ٽيگ کي اڃا بھتر کان بھتر ڪرڻ لاءِ ترميم جي 100 سيڪڙو جاءِ موجود ھوندي آھي ۽ گوگل جي سڀني واپرائيندڙن (صارفن) کي کليل اجازت ھوندي آھي ته ان ۾ پنھنجي ڪئمرائن مان نڪتل تصويرون رکي سگهن. ان کان اھم ڳالھ اھا ته اھا ٽيگ وري گوگل جي ”ڪاروباري ويبسائيٽن“ ۾ پاڻمرادو ھڪ ويب سائيٽ جو ڊومين ڏيندي آھي، ۽ تصديق (پَڪ) ڪرائي ان ماڳ جو آفيشل گوگل پلس جو صفحو به ٺاھي سگهجي ٿو.
حوالا
زمرو:سائنس زمرو:ٽيڪنالاجي
ٿر ڏلهي ته سنڌ جهلي، سنڌ ڏلهي ته ڪير جهلي
ٿر جو علائقو، وَٺي تي آباد ٿئي ٿو. جڏهن ته سنڌ جو سنئون سڌو علائقو، نهري ۽ زميني پاڻي ذخيرن تي آباد ٿئي ٿو. مينهنَ نه پوڻ جي صورت ۾، ٿر ۾ ڏڪار پوندو آهي ۽ اتان جا رهاڪو به سنڌ جي بيراجي علائقن ڏانهن رخ رکندا آهن. اتي کين پنهنجي سِرَ بچائڻ لاءِ انّ پاڻي ۽ مال لاءِ چارو ملي ويندو آهي. سنڌ جي علائقي ۽ وسيلن ۾، ايتري سگهه آهي جو ڏڪار دوران، ٿرين جي سَٽَ سهي ويندا آهن. پر جيڪڏهن سنڌ ۾ به نهري علائقن ڏڪار پوي ته پوءِ آفت سٽيل ٿري ته ٺهيو پر سنڌ جا اهي علائقا به ان جي لپيٽ ۾ اچي وڃن. سڀني لاءِ پنهنجي جان بچائڻ به موراڳو ڏکيو ٿيو وڃي. ان صورت ۾ اهي لاچار ڪيڏانهن وڃن؟! مطلب اهو ته، ننڍن کي پيل نقصان، وڏا برداشت ڪن. وڏن کي پيل نقصان، ڪير برداشت ڪري يا ننڍن کي وڏا پالين، وڏن کي ڪير پالي.
ديھ
ديھ (Deh / Mozeh)، جنهن کي پاڪستان جي ٻين صوبن ۽ هندوستان توڙي بنگلاديش ۾ موزه چيو ويندو آهي، اهو ايراضي جي ورهاست جي ننڍي ايڪائي آهي. ديھ آبادگارن لاءِ زمين جي ورهاست، زمين جي مالڪي ۽ ڪيترن ئي سرڪاري ادارن جي حدن جي تعين لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هر ديھ جو نالو ۽ نمبر مختلف هوندو آهي.
ٿر ڏلهي ته سنڌ جهلي، سنڌ ڏلهي ته ڪير جهلي
حوالا
زمرو:سنڌي پهاڪا زمرو:سنڌ
ديھ
سنڌ
سنڌ جي ڪُل ديهن جو تعداد 6093 آهي. سنڌ ۾ ديهن جي حدبندين جو تعين آپباشي جو بورڊ ڪندو آهي.
ڀارت ۽ بنگلاديش
مغل دور ۾ پرڳڻن کي مختلف ديهن ۾ ورهايو ويو هو، پر آبادي جي گھڻائي سبب ديھ جي نالن جو استعمال گھٽجي ويو آهي ۽ ان جي جڳھ ڳوٺ توڙي شهرن جي نالن ورتو آهي. آسام ۾ ديھ کي موزه چيو ويندو آهي ۽ ديھ جي اڳواڻ کي موزهدار چيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:انتظامي تقسيم
گلو بٽ
گلو بٽ پهرئين دفعو 17 جون 2014ع تي سانحو ماڊل ٽائون جي دوران سامنهون آيو۔ ڪجه ميڊيا رپورٽس جي مطابق گلوبٽ جو تعلق حڪومتي جماعت مسلم ليگ ن سان آهي، پر وفاقي وزير ريلوي خواجا سعد رفيق جي دعوٰي آهو ته ان جو حڪومت سان ڪوئي تعلق ناهي ۔ پوليس انکي حراست ۾ وٺي پنچ روزہ ريمانڊ ورتي پر ٻيهر ضمانت جي بعد انکي ڇڏيو ويو ۜ
گلو بٽ جا ٻيا استعمال
گلو بٽ هاڻي هڪ معياري اصطلاح بڻجي چڪو آهي، حڪومتي سرپرستي ۾ غندا گردي ءِ بدمعاشي ڪرڻ وارن کي پاڪستاني معاشري ۾ گلوبٽ جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي۔ اهو محاورو ڪيترن ئي نيوز ٽيليويزن چينلن تو نيوز اينڪر دهرائيندا رهندا آهن.
حوالا
زمرو:2014ع ۾ پاڪستان زمرو:پاڪستاني زير حراست ۽ قيدي ماڻهو زمرو:پاڪستاني سياست زمرو:پاڪستاني مجرم زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:لاهوري ماڻهو
جوڳي ٻولي
جوڳي ٻولي  (Jogi language) سنڌ (پاڪستان) ۽ هندستان جي هندـ آريائي ٻولي ڪُٽنب مان هڪ ٻولي آهي. هيءَ ٻولي انڊيا پاڪستان جي ڪجهه جوڳي ذاتين پاران ڳالهائي ويندي آهي.
ڳالهائيندڙ
هن ٻولي کي عام طور تي مارواڙي ٻولي سمجهيو ويندو آهي، پر ضمير الڳ الڳ آهن. سنڌ جا ڪيترائي جوڳي (هندو جوڳي ۽ مسلمان جوڳي) سنڌي ٻولي سميت جوڳي ٻولي پنهنجي مادري ٻولي طور ڳالهائيندا آهن؛ جڏهن ته پاڪستان جي ٻين علائقن جا جوڳي گهڻوڪري جوڳي ٻولي ڳالهائيندا آهن.
حوالا
زمرو:سنڌ جون ٻوليون
مريد جت
مريد جت سنڌ جو ترخان گھراڻي جي دؤر جو ھڪ واپاري جو نالو آھي جنھن جو خاندان مرزا صالح ترخان جي رياستي ڏاڍ جو شڪار ٿيو ۽ جنھن کيس ماري پنھنجو پلاند ورتو  ۽ پاڻ بہ مارجي ويو.
تاريخ ۾ ڏنل تفصيل
مرزا شاھ حسن ارغون، اٽڪل 34 ورهيهَ لڳاتار سنڌين سان ويڙھه کي مُنھن ڏيندي، 1555ع ۾ بنا ڪنھن پُٽاڻي اولاد جي مري ويو. سندس موت کان پوءِ، اُنھيءَ ساڳئي ورهيه سنڌ جي سياسي ورهاست ٿي، جنھن موجب سيوھڻ کان مٿي وارو پرڳڻو ارغونن جي ھڪ پراڻي نمڪ خوار سلطان محمود پنھنجي قبضي ۾ ڪيو ۽ سيوھڻ کان ھيٺ واري حصي جو مالڪ مرزا عیسیٰ خان ترخان بڻيو. جنھن جي حياتيءَ ۾ ئي سندس پُٽن مرزا صالح، مرزا باقي ۽ مرزا جان بابا ۾ تڪرار ٿي پيو. مرزا صالح پڻس جي ڪمزوريءَ جو فائدو وٺي، اقتدار ۽ اختيار جو مالڪ بڻجي ويو. عبدالواحد آريسر مطابق مرزا صالح جي ڪميڻپ ۽ ڪٺورتا کان ڊڄي، مرزا جان بابا  پنھنجي ناناڻن سميجن ۾ وڃي ويھي رھيو. مرزا باقي چاچڪان پرڳڻو ٽپي ڪَڇ ڏانھن ڀڄي ويو. انھيءَ سفر ۾ مرزا باقيءَ پنھنجي نوڪر قاضي خميسي سان گڏ ڏاڍا سور سَٺا. هڪ روايت موجب ايتري قدر جو ھڪ ڀيري انھن ٻنھي ڪتي جي الٽيءَ مان نڪتل چانور ميڙي صاف ڪري کاڌا. نيٺ مرزا باقي ڄام کنگھار جي ڌيءُ سان شادي ڪري، ان جي مدد سان بکر پھتو. عبدالواحد آريسر وڌيڪ لکي ٿو تہ :ھاڻي سنڌ جي ھن پرڳڻي جي تقدير جو مالڪ ۽ مختيار ئي مرزا صالح جھڙو ڪٺور، ڪميڻو، ڪُپتيو، ظالم، خر دماغ ۽ سڌڙيو بڻجي ويو. ھن سنڌي ماڻهن تي طرح طرح جا ظلم ڪيا. ماڻھن کي بي گناھه قتل ڪرڻ، قيد ۾ وجھڻ ۽ ھر سهڻي ڇوڪريءَ کي پنھنجي حرم ۾ داخل ڪرڻ جو کيس جُنون ھو. انھيءَ جُنون ۾ ھن ھڪ سنڌي خاندان جي فردن کي قتل ڪيو ۽ ڪن کي جيلن ۾ وڌو. ھن اھو اُن ڪري ڪيو، جو انھيءَ ڪٽنب پنھنجي ڇوڪريءَ جو سَڱ کيس ڏيڻ کان انڪار ڪيو ھو. مريد جت، انھيءَ ستايل خاندان جو فرد ھو. جنھن وقت اھو ڏکائتو واقعو ٿيو، انھي وقت مريد واپار سانگي گجرات ويل ھو. ھن کي اُتي اھا خبر پئي ته مرزا صالح سندس خاندان سان ڪھڙي ويڌن ڪئي آھي. اھا خبر ٻڌڻ شرط ھو پنھنجو سمورو ڪم اڌ ۾ ڇڏي، ھڪدم ٺٽي پھتو. ٺٽي پھچڻ کان پوءِ واري سندس حالت ”تاريخ طاھري“ ۾ ھن ريت لکيل آھي:
مريد جت ، مرزا صالح سان سخت دشمني ۽ ويرُ رکڻ شروع ڪيو. ھو کليل نموني پنھنجي قبيلي ۾ چوندو وتندو ھو ته ”جيسين تائين آءٌ مرزا صالح کي ڀريل درٻار ۾ قتل نه ڪندس، اُن وقت تائين مٿي تي پَٽڪو نه ٻڌندس.“ انھيءَ ڌون ۾ ھو شھر جي ھر گھٽيءَ ۽ چؤنڪ، ھر محلي ۽ بازار ۾ چرين وانگر چاقوءَ کي روھيءَ تي تکو ڪري چوندو ھو: ”اي چاقو! تون ڪم ڪندين يا نه؟ اي دل! تون مضبوط ٿجانءِ، توکان موقعي تي بي دليءَ ۽ بزدليءَ جو مظاھرو نه ٿيڻ گھرجي. ڇو ته تنھنجي ئي ڏڍ تي مون ھي ڪم پنھنجي ذمي کنيو آھي.“ تمام شھري ۽ سپاھي، ھن جي چريائپ واريون ڳالھيون ٻڌي کيس چريو پيا سمجھندا ھئا. شھر جا ٻار تماشو ڏسڻ لاءِ ھن جي پٺيان پيا ڊوڙندا ھئا. ھو جيڪي ڪجھ چوندو ھو، اُتي بيٺل ننڍو وڏو پيو دُھرائيندو ھو. ماڻھو کيس سورنھن آنا مريد مست سمجھندا ھئا. انھيءَ ڳولا ۾ ھن کي ھڪ ڏينھن موقعو ملي ويو. ٿيو ھيئن جو عين اُن وقت جڏھن مرزا صالح سوار ٿي پنھنجي محل ڏانھن وڃي رھيو ھو ته اوچتو مريد مست ڇُريءَ کي ڪاغذ ۾ ويڙھي، فرياد فرياد ڪندو مرزا صالح ڏانھن وڌڻ لڳو. مرزا جا چوبدار سندس درخواست وٺڻ لاءِ ڏانھس وڌيا، پر ھن اھو ڪاغذ ڏيڻ کان صاف انڪار ڪيو، ۽ چوڻ لڳو ته ”ھيءُ ڪاغذ آءٌ پاڻ مرزا صالح جي خدمت ۾ پيش ڪندس ۽ ڪجھ ڳالھيون روبرو سمجھائيندس.“ نيٺ مرزا صالح چوبدارن کي حُڪم ڪيو ته اُنھيءَ فرياديءَ کي اچڻ ڏنو وڃي، جيئن ھُو پنھنجو درد پاڻ بيان ڪري سگھي. انھيءَ بھاني سان جڏھن مير جت، مرزا صالح جي ويجھو پھتو، تڏھن ڪاغذ ۾ ويڙھيل ڇُري ڪڍي، ڏند ڪرٽي، پنھنجي سڄي سگهه سان مرزا صالح جي پيٽ ۾ ھڻي ڪڍيائين، جنھن سان مرزا صالح جا آنڊا ٻاھر نڪري آيا. اِھو لقاءُ ڏسندي، مرزا جي چوبدارن، مريد کي به شھيد ڪري ڇڏيو. مرزا صالح ٿڏي تي مري ويو. مريد جي جسم تي بيشمار گھاءَ ھئا ۽ سندس جسم ٽُڪرا ٽُڪرا ڪيو ويو ھو.
مير جت جو ھيءُ شعر، لاڙ ۾ مشھور آھي:
گھگھيليءَ جي گارِ تان، ڪريان محشاري گھاءُ، مرزا صالح ماريان، ٻي نه ڪريان ڪاءِ.
شهادت
سندس شھادت، ڇنڇر جي ڏينھن، 23 شعبان، 970 ھه ۾ ٿي.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ
ٽرئيڪ ٽو ڊپلوميسي
ٽرئيڪ ٽو ڊپلوميسي (TrackII Diplomacy) مان مراد اها آهي ته ڪنهن به علائقي يا معاملي ۾ ڄاڻ رکندڙ، پڙهيل ڳڙهيل سلجھيل ۽ روشن خيال حلقو ( Civil Society) ان عمل ۾ شامل اُهي اهم غير رياستي ڪردار (واپاري/مذهبي اڳواڻ ،تعليمي ماهر، فنڪار، اديب ، دانش ور ۽ سماجي خدمتگار وغيره) جيڪي غير سرڪاري حيثيت ۾ ڪنهن به تڪرار تي اثر اندز ٿي سگهن ۽ معاملي کي نبيرڻ ڪردار ادا ڪري سگھن. اهي حلقا غير رياسي حلقا غير روايتي طريقن (مثال طور، ڳالھ ٻولھ لاءِ مددگار ماحول ٺاهي ڏيڻ ۽ گڏجاڻين لاءِ ماحول تيار ڪرڻ جي سلسلي ۾ لاڳاپا رکڻ) ذريعي ٻن ڌرين وچ ۾ سڌا سنوان رابطا پيدا ڪرڻ لاءِ مددگار حالتون پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. ان سلسلي ۾ اهي حلقا ٻنهي ڌرين جي سماجن ۾ موجود هيٺاهين ۽ وچين سطح تي سرگرميون شروع ڪري اهڙو ماحول جوڙيندا آهن ته جيئن تڪرار جي حل ۾ اڳڀرائي ٿي سگهي. []
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سفارتڪاري زمرو:ڏيهان ڏيهي لاڳاپا زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياسي اصطلاح زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
ايمبريولاجي
ڳڀجڻ جو علم يا ايمبريولاجي ڳڀ (embryo) جي علم جو نالو آهي. انگريزي لفظ ايمبريولاجي اصل م يوناني لفظ ἔμβρυον يا ايمبران (embryon) ۽ لاگس مان نڪتل آھي ايمبران جي معني آھي اڻڄاول ڳڀ ۽ لاگس جي معني آهي علم. اھو علم حياتيات جي ھڪ شاخ آھي جنھن ۾ ڄمڻ کان اڳ ڳڀجڻ واري عمل جي ڄاڻ ڏئي ٿو.
سڀني حيوانن وانگر انسان جي پيدائش به هڪ آني مان ٿيندي آهي جنهن کي سائنسي اصطلاح ۾ (Ovum) چوندا آهن، يعني تخمي جيو. اهو تخمي جيو جنس مؤنث (عورت) ۾ به ٿيندو آهي ۽ مرد ۾ به. هي خليو (يا گهرڙو) باريڪ ذري جهڙو مقدار رکندو آهي، يعني ان جو قطر هڪ انچ جو هڪ سؤ ويهون حصو بلڪه انهيءَ کان به گهٽ هوندو آهي. اهو ئي تخمي جيو زندگي ۽ وجود جو اصلي بنياد آهي. نطفي جي قرار وٺڻ جو مطلب اهو آهي ته مرد جو تخمي جيو، عورت جي آني داني (Ovary) ۾ داخل ٿئي. داخل ٿيڻ کان بعد ڳڀ جي واڌ مرحليوار شروع ٿئي ٿي. پهريون صرف خلين جو هڪ گول مجموعو ٿئي ٿو. بعد ۾ اهي خليا هڪ کينهون جهڙي شڪل اختيار ڪندا آهن. اهي خليا آهستي آهستي ڊيگهه ۾ وڌڻ شروع ٿيندا آهن. ايتري تائين جو هڪ نعل نما شڪل جهڙا ٿي پوندا آهن. بعد ۾ Amphibia جهڙي شڪل اختيار ڪندا آهن. ان کان پوءِ کير پياريندڙ جانورن جي خلين جهڙي شڪل ظاهر ٿئي ٿي پر پهرين هيٺين درجي جي حيوانن جهڙي، مثلاً آسٽريليا جي خلا آبي (Bill Darck) جهڙي هوندي آهي يا اهڙن حيوانن جهڙي جن کي (Maruspils) چوندا آهن. پوءِ اعليٰ درجي جي حيوانن جهڙي مثلاً گهوڙو ۽ ڏاند وغيره. پوءِ اهو درجو ترقي ڪري هڪ اهڙي ڏاڪي تي پهچي ٿو، جيڪو ڄڻ ته سچ پچ باندر هوندو آهي. پڇ به هوندو اٿس. پوءِ ان ۾ تبديلي ٿيڻ شروع ٿيندي آهي ۽ باندر جي ترقي يافته شڪل ظاهر ٿيڻ لڳندي آهي، يعني گوريلا، چمپانزي گيبون وغيره جهڙن قسمن جي. انهيءَ مرحلي کان پوءِ آخري ڀيرو تبديلي اچي ٿي يعني سڀئي حيواني خاصيتون ختم ٿي وڃن ٿيون ۽ هڪ نئين قسم جي صورت ظاهر ٿئي ٿي. انهيءَ نئين صورت ۾ انساني وجود پنهنجين سڀني خاصيتن سان ظاهر ٿيڻ لڳندو آهي. سڀيئي ابتدائي مرحلا هڪ مهيني جي اندر ظاهر ٿيندا آهن. آخري مرحلو ٻئي مهيني اندر ۽ حمل (ڳڀ) جو باقي وقت انساني صورت جي پورائي ۾ گذرندو آهي. نباتات کان وٺي انساني وجود تائين، پيدائش جو بنياد هڪ ئي آهي.
انساني ڳڀ جا مرحلا
جيڪڏهن انساني ڳڀ تي نظر وڌي ويندي ته هيٺيان مرحلا سامهون ايندا :
تاريخ
1690ع ۾ جڏهن هڪ ڊچ عالم ”ليون هاڪ“ مرد جي تخمي جيو (Sperm) جو پتو لڳايو ته هڪ گروهه اهڙو پيدا ٿي ويو، جنهن عورت جي آني داني بجاءِ مرد جي تخمي جيو کي حياتيءَ جو اصل بنياد سمجهيو پر تڏهن به ان راءِ ۾ ڪا به تبديلي نه ٿي ته ڳڀ جي مرحليوار واڌ نٿي ٿئي، صرف نشو و نما ٿئي ٿي. ارڙهين صديءَ جي وچ تائين اها راءِ مقبول عام هئي. آخرڪار 1795ع ۾ هڪ جرمن محقق ”فريڊرڪ ولف“ انهيءَ نظرئي کي غلط ثابت ڪيو ۽ ڄم جي مرحلن جي وڌيڪ وضاحت ڪئي. 1817ع ۾ ”پانڊر“ ۽ 1828ع ۾ ”بيئر“ انهيءَ نظرئي کي وڌيڪ ترقي وٺرائي. ان کان پوءِ ان بابت وڌيڪ تحقيق ٿيڻ لڳي. پوءِ جڏهن 1759ع ۾ ڊارون جو ڪتاب ”نسل جي اصليت“ شايع ٿيو ته حياتياتي علم جي سڀني پهلوئن ۾ انهيءَ علم جي پڌرائيءَ سان هڪ نئين روشني ملي. آخرڪار اوڻيهين صديءَ جي آخري سالن ۾ ”ارنيسٽ هيڪل“ جي هٿان اها تحقيق مڪمل ٿي. هاڻي ڳڀجڻ جي علم (Embrology) جو هر ڳجهه، نظرين ۽ خيالن کان بي پرواهه ٿي ويو ۽ اڄ جيڪي ڪجهه آهي اهو تجربي ۽ مشاهدي جي بنياد تي آهي. هاڻي اهو علم فلسفي جي بحث مباحثي جو محتاج ناهي.
15 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
15
ڊالي شھر
ڊالي چيني ٻولي ۾ ٽالي يا ٽالي فو چيني صوبي يونان  جي اتر اولھ ۾ واقع هڪ ڪائونٽي شھر آھي. شھر جو پراڻو حصو يونان صوبي جو سياحن لاءِ وندر جو سڀ کان وڏو مرڪز آھي جتي گھڻا قدرتي منظر آھن.
جاگرافي
ڊالي شھر يونان صوبي جي الھندي پاسي ان صوبي جي گادي واري شهر ڪونمنگ جي اتر اولھ ۾ 250 ڪلوميٽرن جي فاصلي اوڀر تبت واري ۽ اولھ واري يونگئي واري ميداني علائقن جي وچ ۾  واقع آهي.
تاريخ
ڊالي شھر جو پراڻو نالو زئيمي ھيو. پراڻو شھر وچولي دؤر يا اٺين ۽ نائين صديءَ ۾ بائي بادشاھت  جو گاديءَ جو هنڌ ھيو. 937 کان 1253 تائين ڊالي شھر ڊالي بادشاھت جو پڻ گاديءَ جو هنڌ رھيو. پوء منگول يوئان گھراڻي جي بادشاھ ھن شھر کي فتح ڪري پورو شھر نيست و نابود ڪري ڇڏيو. موجوده پراڻو شھر چوڏهين صدي عيسويءَ ۾ منگ گھراڻي جي شھنشاھ ھونگوو ٻيھر ٺھرايو ھو. ھتان جي ھوئي ماڻھن جي آبادي جي اڪثريت مسلمان ٿي. منگ گھراڻي جي دؤر ۾ 1856 کان 1863 تائين ھي شھر چنگ ايمپائر جي خلاف پينٿي واري بغاوت جو مرڪز ھيو.1925 جي زلزلي ۾ھي شھر ڏاڍو متاثر ٿيو ھو ھي شھر سرڪاري طور تي چين جي سياحتي مرڪزن ۾ شامل ڪيل آھي.
هند-ايراني ٻوليون
حوالا
زمرو:اضافي حوالن جي ضرورت جا تمام صفحا زمرو:هند۔ايراني ٻوليون زمرو:GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
نينچينگ
left|thumb| تينگ وانگ پويلين left|thumb| نينچينگ شھر جو پراڻو نقشو
نينچينگ:Nanchang : : چين جي ڏکڻ اوڀر واري جئنگشي صوبي جي وچ ۾ واقع ان صوبي جو  جو سڀ کان وڏو شھر ۽ گاديء جو ھنڌ آھي. اھو سينٽرل چين جو ٽيون وڏو شھر آھي جنھن جي تاريخ 2200 سال پراڻي آهي. ماضي ۾ ھن شھر کي يوزھانگ “Yuzhang”، ھونگدو، “Hongdu” ۽ ھونگ شينگ“Hongcheng” سڏيو ويندو ھو. left|thumb|نينچينگ جو سيٽلائيٽ ڦوٽو 2005 ۾ نڪتل
thumb|بي يئي چوڪ
left|thumb|نينچينگ گرين لينڊ سينٽر اسڪوائر
.thumb|240px|right|نينچينگ انٽرنيشنل ھوائي اڏو thumb|right|240px|نينچينگ ۾ ليئان تانگ ريلوي اسٽيشن ڀرسان ھڪ CRH1 ٽرين
thumb|250px|نينچينگ جي ڊائون ٽائون شينگ لي شاپنگ اسٽريٽ
left|thumb|نينچينگ ريلوي اسٽيشن ايسٽ اسڪوائر
تراويح جي نماز
250px|thumb
تراويح جي نماز: حنفي مذھب ۾ رمضان جي مهيني ۾ تراويح جي نماز مرد ۽ عورت ٻنھي لاء سنت مؤڪدہ آھي. البته مردن لاءِ تراويح جي جماعت بہ سنت آھي. ھن نماز ۾ ويھ رڪعتون ٿينديون آهن. اھل حديث واري مذھب ۾ اٺ رڪعتون پڙهيون وينديون آهن. حضرت عمر رضه ويھ رڪعتون جماعت سان پڙھڻ جو نظم قائم ڪيو ۽ پوء بعد وارن خلفاء راشدين بہ ويھ رڪعتون پڙهيون. تراويح نماز ۾ ٻن رڪعتن نماز تراويح سنت جي نيت ٻڌي نماز ساڳي طريقي سان ادا ڪبي آهي پر ھر چئن رڪعتن کان پوء چئن رڪعتن جي ادائگي جيترو وقت ويھي پوءِ وري وڌيڪ ٻن رڪعتن جي نماز شروع ڪبي آهي. ھن نماز جو وقت سومھڻي جي نماز کان بعد فجر کان پھريان تائين ھوندو آھي. حديث ۾ تراويح جي نماز جي وڏي فضيلت بيان ڪيل آهي. نبي جن جو ارشاد آهي ته: ""جنھن ايماني حالت ۽ رڳو آخرت جي اجر لاء رمضان جي راتين ۾ تراويح پڙھي، الله تعالي ان جا سمورا ڏوھ بخشي ڇڏيندو جيڪي ان ڪيا آهن ""
- بخاري - مسلم
سهمتي
اتفاق راءِ، يڪراءِ، سهمتي، هڪجهڙائي يا ڪنسينسس (Consensus) لاطيني ٻوليءَ جو هڪ اصطلاح آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي”گڏ محسوس ڪرڻ“. عام طور حڪومتي سرشتن ۾ چونڊڻ جي آزاديءَ ۽ عام راءِ واري حق جي اڻاٺ سبب فيصلو ڪرڻ جو طريقيڪار اتفاق راءِ سان ڪيو ويندو آهي. اهڙو اتفاق، جنهن تي لاڳاپيل ڌرين کي ڪو وڏو اعتراض نه هجي ۽ ٿورائيءَ جي راءِ کي به فيصلي ۾ شامل ڪيو ويو هُجي. هي عمل ’ڳالهه ٻولهه واري سفارتڪاريءَ‘ ذريعي چڱ مڙسيءَ جي جذبي سان، گڏيل قومن جي ’سمنڊ واري قانون بابت ٿيل ڪنوينشن‘ ۾ باضابطا طور ’جينٽل مين ايگريمينٽ‘ جي ٺهڻ دوران هڪ شِق طور شامل ٿيو. هاڻي اهو طريقو ڪيترن ئي فورمن ۽ ڪانفرنسن ۾ استعمال ٿئي ٿو.’ اتفاق راءِ‘ گڏيل راضپي ۽ گڏيل راضپي لاءِ ٿيندڙ ڪوششن وارين ٻنهي معنائن ۾ استعمال ٿئي ٿو. ان ۾ هر ڌُر جي خواهشن جو ڪو نه ڪو حصو شامل ڪرڻ، فيصلي ۾ سڀني شامل ڌُرين جي راءِ کي جائتو ڪرڻ ، ذاتي/ گروهي مفادن کان مٿائون ٿي گڏيل ڀلائيءَ جي جذبي کي ترجيح ڏيڻ، لاڳاپيل هر ڌُر طرفان پنهنجين صلاحيتن کي ٿيندڙ فيصلي ۾ سيڙائڻ، وڌ کان وڌ ڌُرين کي فيصلي ۾ شامل ڪرڻ لاءِ جاکوڙڻ ۽ اختلافي ڌُرين جي فيصلي جو حصو بڻائڻ وارا نُڪتا شامل هوندا آهن.
ستيندرستي
ستندر ستي هڪ هندستاني ٽيليويزن جي ميزبان، اداڪارا، شاعر، ڊانسر، ڳائڻي ۽ پنجاب آرٽس ڪائونسل جي اڳوڻي چيئرپرسن آهي. هوءَ ٽيليويزن جي هڪ مشهور ميزبان آهي. ڊسمبر 2020 ۾، ستي پنجابي عوام جي حقيقي زندگي ۽ متاثر ڪندڙ واقعن جي نمائش جي لاءِ هڪ اوپن پليٽفارم بول دي شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو. اهو پليٽ فارم غير منافع وارو ادارو آهي ۽ پنجاب ۾ ماڻهن کي تجربا ۽ نظريا پکيڙڻ جي لاءِ شروع ڪيو ويو آهي.
سهمتي
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:گڏجاڻي
ستيندرستي
ڪيريئر
ستندر ستي پنهنجي گريجویشن آر باوا ڊي اي وي ڪاليج بٹاله کان ڪئي ۽ انکانپوءِ نانڪ ديو يونيورسٽي، امرتسر کان قانون ۾ ماسٽر ڊگری حاصل ڪئي. گرو نانڪ ديو يونيورسٽي ۾ يوٿ فيسٽيول ۾ بطور ميزبان ڪم ڪيائين. هن دوردرشن، الفا پنجابي، اي ٽي سي ۽ پي ٽي سي چينلز تي ميزباني ڪئي. هن پنجاب ۾ ضرورت مند ماڻهن جي لاءِ فنڊ گڏ ڪرڻ جي لاءِ ڪيترائي پروگرامز ڪيا. هن جي ميوزک البمز ۾ موهه ۽ پيینگ شامل آهن. ستندر ستي نظمن جو هڪ مجموعو انجمميہ  به جاري ڪيو. هن جي ڪتاب جي شروعات پنجابي شاعر سورجيت پاتر ڪئي.
حوالا
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي زمرو:جيئرا ماڻهو
احساس
thumb|upright=1.5|Sixteen faces expressing the human passions-coloured engraving by J. Pass, 1821, after [[Charles Le Brun]]
احساس (Sensation)
ادب
رومانوي شاعريءَ (Romantic Poetry) جي بنيادي جزن ۾ تخيل ۽ احساسن (Emotions) کي وڏي حيثيت حاصل رهي آهي. شاعر پنهنجن احساسن کي شاعريءَ جو روپ ڏئي ٿو. ٻئي طرف وري ادب پڙهڻ، شاعري ۽ موسيقي ٻڌڻ سان فوري طور طبيعت ۾ جيڪا ڪيفيت پيدا ٿئي ٿي، ان کي به احساس چئبو آهي. مثال طور المياتي ڊرامي (Tragedy Drama) سان ڊب ۽ رحم جا احساس پيدا ٿيندا آهن. مزاحيا ڊرامي مان خوشي ۽ تسڪين جو احساس ٿيندو آهي ۽ ساڳي نموني جذبن ۽ حساسن جي اثرائتي بيان سان شاعري روح جي غذا ٿي پوندي آهي.
حوالا
زمرو:شاعري
مالدووا
مولدووا يا 'مالدووا جو سرڪاري نالو جمهوريه مولدووا آھي. اھو اوڀر يورپ جو خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي. ان جي اولھ ۾ رومانيا، اتر، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ يوڪرين آھي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ڪشنئو آھي.
نالو
مالدووا جو نالو مالدووا ندي تان ورتل آهي جنھن جي وادي ۾ مالدووا پرنسپلٽي قائم ٿي ھئي. اھو واضع ٿي نہ سگھيو آهي تہ ان ندي تي مالدووا نالو ڪيئن پيو. ھڪ روايت مطابق ھڪ شھزادي دراگوس جي ڪتي جو نالو مولدا ھيو جيڪو شڪار دوران ان ندي ۾ ٻڏي ويو ۽ شھزادي پوء ندي تي اھو نالو رکيو.
ٻير (قمبر)
ديھ ٻير سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا تپي ٻير  ۾ واقع آهي.
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1881ع جي ديھ واري نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ڳوٺ ٻير شريف ۽ ان سان لڳولڳ مقام گل شاھ ۽ مقام الھڏنو فقير ۽ ڳوٺ جي اترئين پاسي منزل گاھ واقع ھئي
مالدووا
سياسي نظام
مالدووا ھڪ وحداني پارليامينٽري نمائندگي واري جمھوري ريپبلڪ آھي. جنھن م 1994 وارو آئين لاڳو ٿيل آهي.
ٻير (قمبر)
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ چنڱڙو، اوڀر ۾ ديھ ڀڏا، ڏکڻ ۾ ديھ ھني، ديھ ڏيرا ۽ ديھ گھٽھڙ ۽ اولھ ۾ ديھ چنڱڙو واقع آهن. ٻير شريف سان لڳولڳ ديھ چنڱڙو ۾ ڊگھ ڍنڍ واقع آهي جنھن جي پکيڙ ٻہ چورس ڪلوميٽر آھي. ان ڍنڍ کي چنڱڙو ڍنڍ پڻ سڏيو ويندو هو.
آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,216 ھئي جيڪا 966 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ڳوٺ جي آبادي جي اڪثريت تنيا ذات واري آھي.
مالدووا
پرڏيهي ناتا
thumb|مالدووائي سياست جو اھم معاملو يورپي يونين تائين پھچ حاصل ڪرڻ آهي سوويت يونين کان آزادي حاصل ڪرڻ بعد ھن ملڪ جي پرڏيهي پاليسي کي يورپي ملڪن سان ناتا جوڙڻ، غيرجانبداري اختيار ڪرڻ ء يورپي يونين۾ ضم ٿيڻ واري خيال مطابق جوڙيو ويو آهي. 1995ع م ھن ملڪ کي ڪائونسل آف يورپ ۾ شامل ڪيو ويو. ھي ملڪ نيٽو جي امن م شراڪت واري پروگرام ۾ شامل ٿيڻ سان گڏوگڏ جي ملڪ گڏيل قومن، آرگنائيزيشن فار سيڪيورٽي اينڊ ڪوآپريشن ان يورپ، نارٿ ائٽلانٽڪ ڪوآپريشن ڪائونسل، ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن، انٽرنيشنل مانيٽري فنڊ، ورلڊ بينڪ ۽ يورپين بئنڪ فار ريڪنسٽرڪشن اينڊ ڊولپمينٽ جو پڻ رڪن آهي.
ٻير (قمبر)
مشھور شخصيتون
ڳوٺ ٻير شريف مولانا عبدالڪريم ٻيروارو جي ڪري ڏاڍو مشھور آھي جيڪو جمعيت علماء اسلام پاڪستان جو نائب امير ۽ ناليوارو بزرگ ھيو سندس مقبرو پڻ اتي واقع آهي.
مالدووا
حوالا
زمرو:اوڀر يورپي ملڪ زمرو:يورپي ملڪ
16 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
15
زنگي
زنگي: زنگي گل کي جهنگي گل به سڏيندا آهن. فارسيءَ ۾ خرزهره چونس ٿا. هنديءَ ۾ ڪو نيل به چوندا اٿس. انگريزيءَ ۾ اوليانڊر ۽ روزبي. ڪتابي نالو نِيريَم اٿس. هي وڻ اٺن فوٽن تائين مٿي ويندو آهي. جتي ڪٿي مشهور آهي. گهڻيون ٽاريون ڪڍندو آهي، جي گلابي، ڳُوڙها ڳاڙها، اڇا ۽ ٻين رنگن جا يڪا توڙي ڊبل يعني ڀريل گل ڪندا آهن. هميشھ منجهس گل رهي سگهن ٿا. گلن ۾ هڪڙي قسم جي خوشبوءِ به رهندي آهي. دکن ۾ هي وڻ جهنگلي ٿين ٿا. هن وڻ جي ڪاٺيءَ جي رس، چون ٿا ته زهر جو اثر رکي ٿي. ٻج به منجهانئس پيدا ٿيندو آهي پر اڪثر سندس قلم لڳندا آهن. هڪٻئي ۾ پيوند به ٿيندا آهن. هن جي لاءِ وارياسي يا پٿرن واري زمين چڱي آهي. پاڻيءَ جا ڪنارا هن کي وڌيڪ پسند ايندا آهن. گلن ڪرڻ کان پوءِ، ٽاريونوڍي، ٽينءَ پتيءَ جيڏيون ڪري ڇڏجن. پاڙ واري زمين کوٽي ڀاڻ ڏيڻ گهرجي. هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي زرد زنگي يا زرد ڪونيل چون ٿا. پر حقيقت ڪري هي آهي ٻيءَ ذات جو. اهو انگشتان جي شڪل جهڙا پيلا گل ڪري ٿو. اصل ڏکڻ آمريڪا جو آهي. اٺ ڏهه فوٽ وڏو ٿيندو آهي. انگريزي ڪتابي نالو ٿِيو يِٽا اٿس. بادامي جهڙو ڦر به جهليندو آهي، جو ٻج ڪري پوکبو آهي.
چاشت جي نماز
250px|thumb
چاشت جي نماز: مستحب آهي. جڏھن سج چڱي طرح نڪري ايندو آهي ۽ روشني سٺي پکڙجي ويندي آهي تہ چاشت جو وقت شروع ٿي ويندو آهي ۽ زوال کان پھريان تائين باقي رھندو آھي. ان وقت ۾ ماڻھو کي اختيار آھي تہ چاھي چار رڪعتون نفل ادا ڪري يا چئن کان وڌيڪَ ادا ڪري. نبي جن چار رڪعتون بہ پڙھيون آھن ۽ چئن کان مٿي بہ پڙھيون آھن. حنفي مذھب ۾ چاشت جي نماز جي نيت ھيٺين ريت ڪبي آهي: ""مون نيت ڪئي تہ چاشت جي نماز چار رڪعتون نبي جن جي سنت ادا ڪريان.""
رگ ويد
رگ ويد (Rigveda)؛ (Sanskrit: ऋग्वेद , from رگ جي معني آھي :'"تعريف""" ،""" چمڪ""" ويدا جي معني آهي: """ڄاڻ""".
رڳ ويد مقدس ۾ بيان ڪيل آهي ته،
سنڌ گهوڙن ۾ شاهوڪار آهي،
رٿئن ۾ شاهوڪار، ڪپڙن ۾ شاهوڪار،
عاليشان هيرن جواهرن ۾ شاهوڪار،
کائڻ پيڻ ۾ شاهوڪار ۽
(رڳ ويد، منڊل 10) رگ ويد جي ٻولي ۽ پارسين جي زنداوستا جي ٻولي هڪ ٻئي کي بلڪل ويجهيون آهن. زنداوستا گهڻو پوءِ جو لکيل آهي، ۽ ان جي ٻولي ڪيتريقدر قديم پارسيءَ جهڙي آهي.
رگ ويد ۾ سنڌ ۾ آيل زلزلن جو ذڪر
رگ ويد ۾ سپت سنڌو (Sapat Sindhu) (سنڌو ماٿر جي ستن دريائن واري ملڪ) جو ذڪر آهي، تنهن ۾ سنڌ جي حدن جو ذڪر نه ٿو ملي. رگ ويد جي منڊل 2، سوڪت 17 ۾ ڏهڪائيندڙ زلزلن جو ذڪر آهي، جن انهيءَ وقت ۾ ئي ملڪ جي طبعي صورت ۾ ڦيرو پئي آندو. رگ ويد کانپوءِ جي احوالن مان به ائين ظاهر آهي ته وقت بوقت زلزلن ۽ سنڌونديءَ جي ڦيرين گيرين ڪيئن ساوا پاسا سُڃا، ۽ سڃا پاسا ساوا ڪيا آهن. سنه 962ع ۾ اهڙو هڪ زلزلو آيو، جنهن بکر وارا ٽَڪَر به ٽوڙي ڇڏيا، ۽ الور ۽ ٻيا ڪيترا آباد شهر ويران ٿي ويا. سنڌونديءَ، جا الور واري ٽڪريءَ جي بنهه هيٺان وهندي هئي، تنهن پنهنجو رخ ئي ڦيرائي ڇڏيو. پڇاڙيءَ وارو زلزلو 1819ع ۾ ٿيو، جنهن سنڌ جي سڄي لاڙ واري ڀاڱي جي طبعي صورت ڦيرائي ڇڏي، ۽ ڪڇ جو رڻ، جنهن مان اڳي درياهه وهندو هو، ۽ راحموڪي بازار (Raahmoki Baazaar)، سنڌڙي ۽ ٻيا بندر به اُتي هئا، تن به پنهنجي سهڻي صورت ڦيرائي، ۽ برپٽ ٿي پيو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:سنڌو ندي زمرو:مذهب زمرو:هندو لکتون زمرو:ڪتاب مقدس
17 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
17
ماريوپول
ماريوپول (انگريزي: Mariupol، ) يا مريوپل  ڏکڻ اوڀر يوڪرين جو ھڪ شھر جيڪو ازوف (Azov) سمنڊ جي اترئين ساحل تي واقع آھي. ھن شھر جي آبادي 431,859 (2021ع) آھي. ھي شھر يوڪرين جو ڏھون وڏو شھر ۽ ڊونيسٽڪ اوبلاسٽ (صوبي) جو ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.ھن شھر جو بنياد 1778ع ۾ پيو. اناج، ڌاتو، اسٽيل ۽ لوھ وغيرہ ھتان جون مکيہ صنعتون آھن.ھتي اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيترائي تعليمي ادارا موجود آھن.
تاريخ
ھي شھر 1778ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ ھن جو نالو پيولووسڪ (Pavlovsk) رکيو ويو. 1779ع ۾ روس جي وليعھد پال جي ٻي گھر وري ماريا فيدروونا (Maria Fyodorovna) جي اعزاز ۾ شھر جو نالو ماريوپول رکيو ويو. 1780ع ۾ ڪرائيميا جي اپٻيٽ تان ڪيترائي يوناني ھن شھر ۾ لڏي اچي ويٺا انڪري شھر جي آباديءَ ۾ خاطرخواھ واڌارو آيو. 1882ع ۾ ھن شھر کي ريل وسيلي يوڪرين جي ٻين علائقن سان ملايو ويو. انھن ئي ڏينھن ۾ ھي شھر ملڪ جي ھڪ اھم بندرگاھ طور دنيا جي سامھون آيو. 1948ع ۾ روس جي ڪميونسٽ اڳواڻ آندريي اشدانوف (1896ع - 1948ع) جي ياد ۾ شھر جو نالو اشدانوف رکيو ويو پر 1989ع ۾ شھر جو پراڻو نالو ”ماريوپل“ بحال ڪيو ويو.
2014ع ۾ روس ڪرائيميا واري علائقي تي قبضو ڪري ان کي روس سان ڳنڍي ڇڏيو. ساڳئي وقت يوڪرين جي ڊونيسٽڪ صوبي (Donetsk  Oblast) ۾ يوڪرين کان علحدگيءَ جي تحريڪ زور ورتو. چيو وڃي ٿو تہ انھيءَ علحدگيءَ جي تحريڪ کي روس جي پشت پناھي حاصل ھئي. انھن علحدگي پسندن 2014ع ۾ ماريوپول تي ڪيترائي حملا ڪيا پر يوڪريني فوجين انھن حملن کي ناڪام بنايو. 2020ع روس يوڪرين تي چڙھائي ڪئي ۽ ھن وقت (مارچ 2022ع کان ) ميريوپول تي روسي فوجن جو قبضو آھي. روسي فوج جي لڳاتار حملن سبب ھن شھر ۾ تمام گھڻو مالي ۽ جاني نقصان ٿيو آھي. روسي حملن کان بچڻ لاءِ شھر جا اڪثر ماڻھو ھتان لڏي ويا آھن.
11 اپريل 2022ع تي وڪرين جي صدر ولاديمر زيلينسڪي ٻڌايو تہ ھي شھر روسي فوج جي لڳاتار حملن ۾ تباھيءَ جي ڪناري تي پھچي ويو آھي. 21 اپريل 2022ع تي روسي صدر ولاديمير پُتين دعويٰ ڪئي تہ ماريوپول شھر روس جي قبضي ۾ اچي ويو آھي.
جاگرافي
ماريوپل شھر ازوف سمنڊ جي ڪناري تي يوڪرين جي دونيسٽڪ صوبي (Donetsk Oblast) جي ڏکڻ ۾ آباد آھي. ھن شھر جي ڪل پکيڙ 166 چورس ڪلوميٽر (64 چورس ميل) آھي جڏھن تہ ماريوپول سٽي ڪائونسل جي ڪل پکيڙ 244 چورس ڪلوميٽر (94.2 چورس ميل) آھي. سٽي ڪائونسل ۾ ماريوپل شھر ۽ ان جي آسپاس وارا علائقا شامل آھن. سٽي ڪائونسل جي 80.6 چورس ڪلوميٽر (31.1 چورس ميل) ايراضيءَ ۾ پارڪ ۽ باغ پوکيل آھن.
ھي شھر گھميل براعظمي آبھوا واري علائقي ۾ واقع آھي جنھن ڪري ھتي اونھاري ۾ گرمي ۽ سياري ۾ ٿڏ پوي ٿي. ھتي سال ۾ سراسري طور 511 ملي ميٽر (20 انچ) مينھن وسي ٿو. شھر جي آسپاس جون زمينون انتھائي زرخيز ۽ زراعت لاءِ موزون آھن. انھن زمينن ۾ سورج مکي، گدرا، انگور ۽ ٻين اھڙن فصلن جي پيداوار سٺي ٿئي ٿي. ھن علائقي ۾ زمينن جي پيچ ۽ شھري آباديءَ لاءَ پيئڻ جي پاڻيءَ جي ڪجه کوٽ آھي. انھيءَ کوٽ کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪيترائي حوض ۽ اھڙا ٻيا پاڻيءَ جا ذخيرا ٺاھيا ويا آھن. سياري جي ٿڌين ھوائن جو رخ اوڀر پاسي ۽ اونھاري ۾ ھوائن جو رخ اتر پاسي ھوندو آھي.
ھن شھر جي اڪثريت روسي ٻولي ڳالھائي ٿي. ھتي يوڪريني، روسي، يوناني، تاتاري، بيلاروسي، آرمينيائي ۽ ڪجه ٻين نسلن جا ماڻھو رھن ٿا.
ماحول جي گدلاڻ
ماريوپل جي ڪيميائي فيڪٽرين ۽ ٻين ڪارخانن مان نڪرندڙ ھاڃيڪار فَضلو ھن علائقي ھو وڏي ۾ وڏو ماحولياتي مسئلو آھي. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ھي سوويت يونين جو ٽيون وڏو صنعتي فضلو خارج ڪندڙ شھر ھو. 1989ع ۾ ھن شھر جي ڪارخانن مان 752،900 ٽن گدلاڻ ڦھلائيندڙ مادو خارج ٿيندو ھو جيڪو ماحول جي گدلاڻ جو باعث بنبو ھو. 1990ع واري ڏھاڪي ۾ بہ ھن شھر جا اڪثر ڪارخانا مقرر حدن کان وڌيڪ گدلاڻ ڦھلائڻ جو ڪارڻ ھئا. ازوف سمنڊ جو شھر سان لڳندڙ ساحلي علائقو بہ گدلاڻ سان ڀريل ھوندو آھي انڪري ھتان جي ماھيگيريءَ جي صنعت ۾ ڪمي آئي آھي.
ديھ جھڪي
ديھ جھڪي (Deh Jaheki) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ھڪ ديھ جو نالو آھي جيڪا شاھپور تپي جو حصو آهي. جنھن ۾ ڳوٺ الهڏنو ساند واقع آھن. ھن ديھ جي جاگرافيائي بيھڪ 3597-31 آھي ۽ 1998 ۾ ھن ديھ جي آبادي 5691 ھئي. پراڻن نقشن مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ واحد ڏنو انڙ، ڳوٺ تاج محمد لغاري، ڳوٺ سيد حاجي لطف علي شاھ ڳوٺ پير نبي بخش، ڳوٺ صالح درس، ڳوٺ حاجي لطف علي شاھ ۽ ڳوٺ ڇٽو انڙ پڻ ھن ديھ ۾ واقع آھن. ھن ديھ جو وڏو حصو زرعي زمينن تي مشتمل آهي.ھن ديھ جون حدون ديھ جاکري جويا، ديھ سومرا، ديھ شاھپور، ۽ ديھ تاجپور، ديھ سوھيڪي، ديھ آرائين سان ملن ٿيون.پراڻن نقشن مطابق ھي ديھ 1934 ۾ قائم ٿي. ھن ديھ ۾ 1 کان 635 تائين روينيو سروي نمبر آھن ھن ديھ مان ريل جو بند روڙھي کان ڪوٽڙي طرف ويندڙ پڻ گزري ٿو ۽ ڳوٺ الھڏنو ساند ڀرسان ھڪ ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي ھن ديھ ۾ سروي نمبر 384 ۽ 385 جي دنگ کان نصرپور کان ھڪ رستو ھن ديھ ۾ داخل ٿي گزرندڙ ھيو. ھڪ رستو کٽياڻن جي ڳوٺ کان شاھپور طرف ويندڙ بہ ھن ديھ مان گذري ٿو. نصير واھ ڪنھن وقت ھن ديھ مان وھندڙ ھيو جيڪو ڦٽي ويو. ھن ديھ جي جاکري جويا دنگ تي ڄام ڊسٽريبيوٽري وھي ٿي.ھن ديھ ۾ ڪڙيو ڏوماڻي، ڪڙيو الھيار شاھ، ڪڙيو ميوي جو، ڪڙيو نم وارو پڻ اتان جا دنگ آهن
حوالا
زمرو:سنڌ جون ديھون
18 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
18
سمي سولنڪي
سمي سولنڪي، انگريزي (Sami khan Solanki)(ڄائو1958ع ڪراچي، سنڌ، پاڪستان) جيڪو ميڪس پلئنڪ انسٽيٽيوٽ فار سولر سسٽم ريسرچ(MPS) جو ڊائريڪٽر، سج هيليواسفيئر ڊپارٽمينٽ آف(MPS)جو ڊارئريڪٽر، ميڪس پلئنڪ سوسائٽي جو سائنسي ميمبر،۽ ميڪس پلئنڪ اسڪول جي برئينچوگ ۽ گوٽنگن يونيورسٽين ۾ شمشي سرشتي جي طبعي پراسيس جو ميمبر. سولنڪي سوئيز فيڊرل انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي زيورڪ ۽ انسٽيٽيوٽ آف جيو فزڪس ۽ غير زميني فزڪس جو برئنچوگ يونيورسٽيءَ آف ٽيڪنالاجيءَ جو جرمنيءَ ۾ اعزازي پروفيسر آهي.وڌيڪ هي ”ڪي يونگ هي“ يونيورسٽيءَ آف ڪوريا جو ممتاز پروفيسر پڻ آھي. هي هڪ ويب بنياد واري رسالي جيڪو  هيليواسفيئرڪ ۽ شمشي فزڪس بابت ريسرچ پيپر شايع ڪندو آھي نالي ”لِونگ رويوز ان سولر فزڪس“ جو ايڊيٽر ان چيف پڻ آھي. لونگ رويوز آڪاس وديا، سولر ريسرچ ۽ فلڪياتي فزڪس بابت مواد ۾ ٽئين پوزييشن حاصل ڪئي آھي.
عھدا
جرمن ايرو اسپيس سينيٽ ڪاميٽيء جو ميمبر ۽ چيئرمين. مقرري ڪاميٽي ۽ ڪاميٽي آف ٿري آف ڊي ايل آر. ڊي ايل آر جي گهڻ علاقائي پروگرام ڪاميٽي جو ميمبر. هاءِ الٽيٽيوڊ آبزرويٽري بولڊر/USA جو سائنسي صلاحڪار. سويزرلئنڊ جي شمشي کوجنڪ بورڊ(Irsol) جو سائنسي صلاحڪار. ۽ هيٺين منصوبن ۾ پڻ ڀاڱيواري ڪري چڪو آھي.
”he impact of more intense sunshine on the ozone layer and on cloud cover could be affecting the climate more than the sunlight itself.“
"'Just how large this role is, must still be investigated, since, according to our latest knowledge on the variations of the solar magnetic field, the significant increase in the Earth's temperature since 1980 is indeed to be ascribed to the greenhouse effect caused by carbon dioxide,'"
ڇپيل مواد
سندس وگيانڪ کوجنا بابت ڪيترائي آرٽيڪل ڇپجندا رهن ٿا.http://www2.mps.mpg.de/dokumente/publikationen/solanki/liste/liste.pdf
حوالا
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
ايٿنولوگ
Ethnologue: ٻوليون آف دي ورلڊ (انداز ۾ ڄاڻايل Ethnoloɠue يا ηthηologuε) آھي ھڪڙو ساليانو حوالو اشاعت پرنٽ ۽ آن لائين ۾ جيڪو مهيا ڪري ٿو شماريات ۽ معلومات دنيا جي جيوت ٻولين بابت. اھو پھريون ڀيرو 1951 ۾ جاري ڪيو ويو ھو ، ۽ ھاڻي ھر سال شايع ٿيندو آھي SIL بين الاقوامي ، يو ايس تي ،ل ، سڄي دنيا ۾ ، عيسائي غير منافع بخش تنظيم.
حوالا
زمرو:ٻولي خاندان
19 جمادي الثاني
موڪلون ۽ ڏڻ
19
يوسف جميل لغاري
يوسف جميل لغاري (انگريزي:Yousif Jameel Laghari) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار ۽ نثر نويس آهي. سندس ڪتابن کان علاوه ڪيتريون ئي ڪهاڻيون ۽ مضمون شايع ٿيل آهن. يوسف جميل کي ننڍي هوندي کان ئي لکڻ ۽ پڙهڻ جو شوق هو. پاڻ بطور سماجي اڳواڻ، ليکڪ ۽ استاد پنهنجي صلاحيتن کي درست استعمال ڪري رهيا آهن.