cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انگي حساب (قاضي جان محمد اڪبر علي)
هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 162 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو ، پوڪرداس ائنڊ سنز ، سنڌ پرنٽنگ پريس ، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، به پوڪرداس ائنڊ سنز ، سال 1937ع ۾ چنڊن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان ڇپايو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، امر اليڪٽرڪ ورڪس حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، چندن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ڪرائون پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ستون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو اَٺون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ديش متر پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو نائون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، آفتاب پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.
ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 39 صفحا ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، مدن لال پوڪرداس، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، امر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 482 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي.
ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو ستين درجي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 212 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊر پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
عالمي پناھگير ڏينھن
عالمي پناھگير ڏينھن، يا ڏھاڙو، ورلڊ رفيوجي ڊي، بين الاقوامي Observance بين الاقوامي مشاهدو 20 جون تي هر سال ملھايو ويندو آھي، ھي ڏھاڙو سڄي دُنيا جي پناهگيرن جي صورتحال بابت شعور وڌائڻ لاءِ وقف ٿيل آھي.
تاريخ
alt=|thumb|يو ايس ايڇ آر آر جي خيرداري سفير [[اينجلينا جولي|فرينزينا جولي ۽ آمريڪا جي رياستي سيڪريٽري ڪوموليززا رائس دنيا ۾ پناهگيرن جي ڏينهن 2005 سرگرمين ۾ شريڪ آھن.]] 4 ڊسمبر 2000 تي، گڏيل قرارداد 55/76 ۾ گڏيل قومن جي عام اسيمبلي فيصلو ڪيو تہ، 2000، 20 جون کان عالمي پناهگيرن واري ڏينهن جي طور تي ملھايو ويندو. هن قرارداد ۾، عام اسيمبلي (يواين جنرل اسيمبلي) اهو ذڪر ڪيو تہ 2001 پناهگيرن جي حالتن جي متعلق 1951ع واري سالگرھ جي 50ھين ورسي ملهائي وئي. اهو سڀني پناهگيرن کي عزت ڏيڻ، انهي بابت آگاهي وڌائڻ ۽ مدد جي حمايت ڪرڻ جو يادگار آهي.
افريقا جي پناهگيرن جو ڏينهن 2000 کان اڳ ڪيترن ئي ملڪن ۾ غير رسمي طور تي ملھايو ويو ھيو. گڏيل قومن اھا ڳالھ ياد ڏياري تہ افريقا يونين جي تنظيم (OAU) جنھن 20 جون تي آفريقا پناهگيرن واري ڏينهن سان بين الاقوامي پناهگيرن واري ڏينهن گڏ ملھائڻ تي راضپو ڏيکاريو آھي.
رومن ڪيٿولڪ چرچ ۾ ، دنيا جي مهاجرن ۽ پناهگيرن جو عالمي ڏينهن هر سال جنوري ۾ ملھايو ويندو آھي،جنھن کي پوپ پيس اي پاران 1914 ۾ قائم ڪيو ويو. alt=growth in the total number of UNCHR Persons of Concern|thumb|گراف بابت ڳڻپ بابت يونين ڪائونسل جي مجموعي تعداد ۾ واڌ گراف ۾ يواين سي ايڇ آر UNCHR جي ڪُل تعداد ۾ واڌ ڏيکاريل
يادگار
هر سال 20 جون تي گڏيل قومون، گڏيل قومن جي پناهگيرن جي ايجنسي (يو اين ايڇ سي آر) ۽ دنيا جي چوڌاري ڪيترن ئي شھري گروھن جي گڏيل ميزڀاني ھيٺ پناهگيرن ۽ اندروني بي گھرين ماڻهن IDPs جيڪي جنگ جي دوران، تڪرار ۽ Persecution سبب سندن گهرن کان ڀڄڻ تي مجبور ڪيا ويا آھن انھن ڏانھن عوام جو ڌيان ڇڪائڻ لاءِ ملھايو ويندو آھي.
سالياني يادگار 100 کان وڌيڪ ملڪن ۾ مختلف واقعن جي نشاندهي ڪئي وئي آهي، جن ۾ سرڪاري عملدارن، انساني حقن جي ڪارڪنن، سهڪارين، ٻارڙا ۽ زبردستي بي گهرڻ واريون شامل آهن.
UNHCR هر ورلڊ رفيوجي ڏينهن تي پيغام پهچائي ٿو:
يو ايڇ آر سي سي هر ورلڊ ريفريبجي جي مهم جي مهم لاء موضوع متعارف ڪرايو.
انفرادي ۽ ڪميونٽي گروپن کي دنيا جي پناهگير واري ڏينهن جي مقامي تقريب ۾ وڃڻ، ورلڊ رفيوجي ڊي جا ويڊيو ڏسڻ، ۽ ٻين سان ونڊڻ، ۽ پناهگيرن لاءِ سماجي ذريعن (سوشل ميڊيا) تي آگاهي ڏيڻ سان ڏينهن کي ملھائڻ جي لاءِ ھمٿائجي ٿو
پڻ ڏسندا
No one is illegal
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:شھري آگاھي ڏھاڙا زمرو:گڏيل قومون ڏهاڙا زمرو:گڏيل قومون ڏڻ زمرو:گڏيل قومون ڏھاڙا زمرو:پناھگير زمرو:جون مشاھدا زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
غلام محمد آريجو
مولانا غلام محمد ”غلام“ ولد محمد عثمان آريجو ڳوٺ خيرمحمد آريجا تعلقي ڏوڪريءَ ۾ 1850ع ۾ ڄائو. مولوي غلام محمد جو تعلق عالم ۽ باعمل خاندان سان ھو. ھو پاڻ به اعليٰ پايي جو عالم، شاعر، حڪيم ۽ قاضي ھو. تنھن کان علاوه نثر توڙي نظم ۾ پنھنجو مٽ پاڻ ھو. سندس ڪلام رسالي ”توحيد“، ”الڪاشف“ ۽ ”الوحيد“ جي صفحن جي زينت بڻجندو ھو. تاريخي ماده ڪڍڻ ۾ خاص مھارت حاصل ھئس. هن ڪيترن ئي عالمن جون قطعه تاريخون لکيون آهن، تنھن کان سواءِ ڪن رسالن ۽ ڪتابن جي اشاعتن تي پڻ قطعه تاريخون لکيون اٿس. انھيءَ سلسلي ۾ ”الڪاشف“ لاڙڪاڻي جو ايڊيٽر ھن طرح رقم طراز آھي: مولانا دين محمد وفائيءَ سان مولوي صاحب جا علمي ۽ قلمي ناتا تمام گھرا ھئا. وفائي صاحب لکي ٿو ته ان وقت جي شاعرن مان منھنجو بزرگ دوست حڪيم غلام محمد ھڪ عمدو اھل قلم ھو. مون کيس گذارش ڪٿي ھئي ته حضرت شاھ صاحب اسدالله شاھ ٽکڙائيءَ جي وفات تي فارسي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪجهه لکي موڪلي. ان وقت مرحوم حڪيم صاحب جيڪي تاريخون لکي موڪليون، سي اڄ تائين محفوظ آھن. ھڪ اندازي موجب پاڻ سن 1931ع تي وفات ڪري ويو.
زمرو:شخصيتون زمرو:عالم
حجاز
thumb|کاٻو|275px|نقشي ۾ ڳاڙهي رنگ تي مشتمل سعودي عرب تي مشتمل آهي جڏهن ته سائي رنگ 1923ء ۾ [[مملڪت حجاز|حجاز تي مشتمل آهي۔]] thumb|کاٻو|حجاز اتر اولهه سعودي عربجو هڪ علائقو جيڪو قلزم سمڊ جي اولاهين ڪناري تي واقع آهي۔ هن جو رقبو تقريباً ڏيڍ لک چورس ميل آهي۔ مڪي ۽ مديني جا شهر هن علائقي ۾ واقع آهن۔ قديم ۽ جديد عرب تهذيب جو گهوارو آهي۔ 1913ء تائين سلطنت عثمانيه جي زير تسلط رهيو۔ 1932ء ۾ نجد ۽ حجاز جي اتحاد سان سلطنت سعودي وجود ۾ آئي۔
جاگرافي
خطو حجاز احمر سمنڊ جي ويجهو واقع آهي۔ هي خطو گهري رنگ جي واري جي ڪري مشہور آهي۔ حجاز مقدس سروات جي جابلو سلسلن تي مشتمل آهي جيڪو نجد کي تهاما کان الڳ ڪري ٿو۔
شهر
حجاز زمرو:تاريخ خطا زمرو:تاريخي علائقا زمرو:جاگرافي سعودي عرب زمرو:جاگرافي وچ اوڀر زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي
سر بلاول
بلاول (سُر) (Bilawal) هنڊول راڳ جي پنجن زالن مان هڪ آهي، راڳ جي اصطلاح ۾ هڪ ٺاٺ ۽ راڳڻيءَ جو نالو بلاول آهي. هيءُ بلاول ٺاٺ جو سمپورڻ راڳ آهي. هن ۾ کرج يا ڌيوت کي وادي سُر مڃين ٿا ۽ پنچم يا رکب کي سموادي. هن جي آروهيءَ ۾ مَڌَم سُر ڪمزور رهندو آهي ۽ اَمروهيءَ ۾ گنڌار تي زور نه ڏيندا آهن. هن ۾ نکاد جو سُر اڪثر وڪر لڳايو ويندو آهي، يعني ڌيوت کان پوءِ نکاد کي ڇڏي سڌو کرج ڏانهن وڌندا آهن. هن راڳ جو زور اُترانگ يعني مٿين سُرن ۾ رهندو آهي ۽ امروهيءَ ۾ هن جي شڪل ظاهر ٿيندي آهي. هن جي ڳائڻ جو وقت صبح آهي ۽ هن کي ”صبح جو ڪلياڻ“ بہ چوندا آهن. شاھ لطيف جي سر بلاول ۾ڌڻي تعاليٰ، پيغمبر سڳوري ۽ سخي حاڪم ڄام جکري جي ساراھ ڪئي ويئي آهي.
لاهوت لامڪان
thumb|لاهوت لامڪان وارو جبل لاهوت لا مڪان انگريزي ٻولي (Lahoot La Makan) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي خضدار ضلعو جي وڍ تعلقو جي ساروڻو واري علائقي ۾ ٽاڪرُو سلسلي ۾ واقع آهي، جيڪو قديم زماني کان صوفين، جوڳين، سنياسين ۽ عارفن جي چله ڪاٽڻ ۽ زيارت گاھ جو مرڪز رهيو آهي.
ڪٿا
علي شير قانع ٺٽوي جي ڪتاب تحفة الڪرام - بنيادي طور تي سنڌ جي صوفين جو هڪ تواريخ، ۾ ڄاڻايو آهي ته پندرهين صدي عيسويءَ ۾ ڄام نظام الدين ٻيون جي دور ۾ (ارڙهين صدي جي وچ ڌاري) ٺٽي جو هڪ بلاول شاهه نوراني خدائي جنون ۾ وٺجي ويو، ۽ کيس دير سان شهر ڇڏڻو پيو. ھو ٺٽي کان اولهه طرف روانو ٿيو ۽ هڪ گوڪل سيٺ جي باغن تي قبضو ڪري واديءَ ۾ داخل ٿيو.
لاهوت جبل ۽ غار
thumb|لاهوت لامڪان واري غار ڏي ويندڙ ڏاڪڻ thumb|لاهوت لامڪان جي غار واري رستي ۾ لوهي ڏاڪڻ لاهوت هڪ آبشار نما نهايت اوچي جبل تي غار وانگر جڳهه آهي .لاهُوت قديم زماني کان صوفين، جوڳين، سنياسين ۽ بزرگن جي چله ڪشي ۽ زيارت گاهه وارو آستان رهيو آهي.لاهوت لامڪان وارو ماڳ ڪراچي ۽ حب کان لاهوت ايندڙ روڊ جي اولهه ۾ بلند ٽڪريءَ تي آهي. محبت فقير جي مزار وٽ پهچڻ کان اڳ روڊ وٽ لاهوت لا مڪان جو سائين بورڊ لڳل آهي. ان جاءِ تي مسجد ۽ ننڍو هوٽل به آهي جتان اولهه طرف سفر شروع ٿئي ٿو. لاهوت واري ماڳ تي رسڻ نهايت مشڪل ۽ اوکو ڪم آهي، جبل کي اُڀيون چاڙهيون آهن. ڪٿ ته لوهي ڏاڪڻون به لڳل آهن. لاهوت لا مڪان، شاھ بلاول نوراني جي مزار جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. اتان به لاهوت واري غار تي رسڻ لاءِ رستو آهي جيڪو ٽڪريون سر ڪندي لاهوت واري غار تائين اچي ٿو پر اڪثر لاهوتي روڊ وٽان نڪرندڙ رستي سان لاهوت جي غار ڏانهن پنڌ ڪن ٿا. هيءُ رستو ور وڪڙ کائيندو خطرناڪ ٽڪريون عبور ڪندو لاهوت واري غار ڏانهن وڃي ٿو. ڪٿي ڪٿي ته لوهي ڏاڪڻيون به لڳل آهن هن رستي ۾ هڪ ننڍي هوٽل به آهي جتي لاهوتي ٿَڪ ڀڃن ۽ چانهه پئن ٿا. هن ئي رستي سان هڪ دڪان به آهي جتان لاهوت جي غار جا پانڌيئڙا تبرڪ طور شيون خريد ڪن ٿا. هن رستي سان سجدي گاهه آهي. سجدي گاهه کان پوءِ لاهوت واري غار اچي ٿي. غار وٽ سوڙهي جڳهه آهي جتان غار ۾ وڃڻ لاءِ لوهي ڏاڪڻ لڳل آهي.لاهوت واري غار ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ اتي پيل صابڻ سان هٿ منهن ڌو.ڻو پوندو آهي. اهو صابڻ پڻ پٿر جو آهي جيڪو صابڻ وانگر ڪم ڪري ٿو. چون ٿا ته ان صابڻ سان منهن دوئڻ سان غار ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڀ ڪجهه نظر ايندو آهي. اتي اڄ به پاڻي ٿڻن نما جبلن مان هيٺ ڪرندو رهي ٿو. جنهن لاءِ روايت آهي ته اڳ اهو کير هو پر جڏهن ماڻهن وڪرو ڪرڻ شروع ڪيو ته اهو پاڻي ٿي ويو آهي. ماڻهو عقيدت منجهان پاڻيءَ جا ڪرندڙ ڦڙا جھٽي هٿن ۽ منهن کي مکن ٿا. لاهوتي لوهي ڏاڪڻ وسيلي غار ۾ وڃن ٿا ۽ لاهوتي بڻجي وڃن ٿا. لاهوتين جي چوڻ موجب غار ۾ شينهن ۽ ڏاچي جون شڪليون نظر اچن ٿيون جن کي حضرت علي عليه السلام سان منسوب ڪن ٿا. لاهوت لا مڪان ۽ سيد بلاول شاهه نوراني جي علائقي ڏانهن ٻين علائقن کان رستا نڪرن ٿا. هڪ سيوهڻ شريف کان جهانگارا باجارا اچي ٿو. جتان نئيگ شريف ۽ نغاول کان ٿيندو دريجي پهچي ٿو ۽ پوءِ لاهوت اچي ٿو. ٻيو ڪراچي ناردرن باءِ پاس کان حب کان شاهه نوراني وڃي ٿو ٽيون رستو ڪرچات کان به لاهوت لامڪان لاءِ نڪري ٿو. چوٿون رستو جوهي کان ٽنڊو رحيم خان. لوهيءَ ۽ دريجي کان ٿيندو لاهوت وڃي ٿو. لاهوت لامڪان ڀيٽڻ سعادت ۾ شمار ٿئي ٿو.
1361ع
ڊسمبر
زمرو:1361ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
22 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
سافٽ ڪرنسي
گهٽجندڙ ملهه وارو پئسو يا سافٽ ڪرنسي (Soft currency) ڪنهن به ملڪ جو اهڙو سڪو، جنهن جي مُلهه ۾ هر هر يا وري وري گهٽجندو رهي يا ڪمي اچڻ ڪري يا سياسي ۽ معاشي پاليسن ڪارڻ اڻ جٽادار ٿي پوي ۽ کُليل پِڙيءَ ۾ ان جي مٽا سٽا ڏکيائيءَ سان ٿي سگهي. سافٽ ڪرنسيءَ وارن ملڪن جي ’ادائيگي جي توازن‘ ۾ گهوٽالن اچڻ سبب سندن معيشيت کي ڪاپاري ڌڪ لڳن ٿا ۽ بين الاقوامي واپاري حلقا ان ڪرنسيءَ ۾ ڏيتي ليتي ڪرڻ يا سيڙپ ڪرڻ کان ڪَنُ هڻن ٿا اُسرندڙ ملڪن ۾ سياسي گهوٽالا ۽ بي چيني هئڻ سبب انهن ملڪن جا اڪثر سڪا اهڙي ’ڪمزوريءَ واري صورتحال‘ ۾ رهن ٿا.
حوالا
زمرو:ڪامرس
آريڙو (ديھ)
آريڙو پني عاقل تعلقي ۾ هڪ ديھ آھي.
حوالا
زمرو:ديھون
گانڇي ضلعو
گانڇي ضلعو گلگت بلتستان جي آخري اوڀر م واقع گلگت بلتستان جي 14 ضلعن  مان هڪ ضلعو آهي. ھن ضلعي جي شھر گوما م پاڪ فوج جي ھڪ برگيڊ واقع آهي سياچين گليشيئر کان 20 20 mi اولھ طرف پاڪ فوج جي گياري سيڪٽر جو صدر مقام واقع آهي. ھن ضلعي جو صدر مقام ان جو تاريخي شھر کپلو آھي جيڪو اتان جو سياحتي مرڪز آھي.
نالي جو سبب
گانڇَي ھڪ نالو آھي جيڪو ھن وادي جي مرڪز ۾ وھي ٿو ھن علائقي کي ضلعي جو درجو ڏن ويو ته ھتان جي ماڻھن متفقہ طور تي گانڇَي جو نالو تجويز ڪيو ان کان اڳ ھي پورو علائقو خپلو جي نالي سان ئي (ھاڻي به استعمال ۾ آھي) معروف ھو جيڪو ھن جو صدر مقام به آھي۔ گانڇَي نالي ۾ ٻه ڍنڍون آھن ان جي نسبت سان ھن ضلعي جو نالو گانڇَي رکيو ويو آھي۔ گانڇَي ٽن سب ڊويزنن تي مشتمل آھي۔ خپلو، مشہ بروم ۽ ڊاغوني.
مونا ليزا
thumb|298x298px|مونا ليزه يا لا گايوڪونڊه (1503–1505/1507)—لووغ, پيرس, فرانس مونا ليزا، تسڪانوي مصور ليو نارڊو ڊي ونچي جي مشهور پينٽنگ جنهن جي مرڪ ۾ ماڻهن کي محو ڪرڻ جي خوبي آهي. موناليزه جي پينٽنگ دنيا جي مشهور ترين عجائب گھر لووغ ۾ رکيل آهي، جيڪو فرانسيسي گادي جي هنڌ پيرس ۾ آهي.
انگي حساب (ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال)
هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال جو لکيل آهي ، جيڪو هن ٽئين درجي لاءِ لکيو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڄيٺانند هيمنداس ، هيمراج پرنٽنگ پريس ، سکر مان سال 1945ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، ساڳيءَ پريس ، مان 1946ع ۾ ڇپيو.
گلگت ضلعو
thumb|صوبو گلگت بلتستان ۾ ضلعو گلگت ضلعو گلگت پاڪستان جي صوبي گلگت بلتستان جو ھڪ ضلعو آھي.
سنڌ جا ڪوٽ ۽ قلعا
ليکڪ:اشتياق انصاري
سائيز: ڊيمي سائيز
پيج: 512
بائينڊنگ: هارڊ بائينڊنگ
ملهه: 400
ڇپائيندڙ:سنڌيڪا اڪيڊمي سنڌ جي ڪوٽ ۽ قلعن جي تاريخ، اڏاوتن، آثارن ۽ موجوده صورتحال بابت نامياري محقق جي شاهڪار تحقيق۔ زمرو:ڪتاب
مقصودو رند
مقصودو رند  جيڪو ضلع سانگهڙ ۾ واقع آهي.هي ڳوٺ هاڻي هڪ وڏو واپاري مرڪز ٿي چڪو آهي. هن شھر ۾ اڪثر رند برادري جا ماڻهو رهندا آهن جيڪي شيعه،مسلمان آهن. انهي سان گڏوگڏ ٻيون ذاتيون لاشاري زرداري خاصخيلي بروهي ٽالپر ۽ جمالي به رهن ٿا. اگرچه هي علائقو پاڪستان جي ٺهڻ کانپوءِ تقريباً 35 سال آباد نه هو پر هينئر هي ڳوٺ هڪ شهر جو ڏيک ڏيندو آهي. هن ڳوٺ ۾ هڪ بزرگ اولياء پڻ سخي سلطان فقير جي نالي سان موجود آهي جنهن جي درگاهه تي ڏينهن رات سوين ماڻهو اچي زيارت ڪندا آهن. شھر مقصودو رند عزاداري جي حوالي سان تمام گھڻو مشھور آھي پھرين محرم الحرام کان وٺي چالھي امام حسين تائين ڪيترائي پروگرام ٿيندا آهن هن شھر ۾ ھر سال 3 رجب المرجب ۽ 25 محرم الحرام تي تمام وڏا پروگرام پڻ منعقد ٿيندا آھن جنھن ۾ پوري ملڪ جا مشهور ۽ معروف علماء ۽ ذاڪرين سان گڏوگڏ نوحه خوان نوحه خواني ڪندا آهن. هن ڳوٺ ۾ هڪ بزرگ اولياء سخي سلطان فقير جي نالي سان موجود آهي جنهن جي درگاهه تي ڏينهن رات سوين ماڻهو اچي زيارت ڪندا آهن. مقصودو رند ۾ اڪثر سرائيڪي ٻولي ڳالهائي ويندي آهي هن علائقي ۾ هر 14آگسٽ ۾ ڪوڏي ۽ ڪرڪيٽ جا مقابلا منعقد ٿيندا آهن جنهن ۾ علائقي جا ماڻهو دل کولي حصو وٺندا آهن انهي کان علاوه هتي هر سال سخي سلطان فقير جو عرس پڻ ٿيندو آهي جنهن ۾ به علائقي واسي ڀرپور مزو وٺندا آهن. ھن شھر جي آسپاس تقريبن رند قوم جا ڳوٺ آھن اولھ طرف ڳوٺ خان رند ،يارو رند مٺو رند اتر طرف حاجي رند ٻاجھي رند اوڀر طرف ڳوٺ مراد علي رند آهي جيڪو هاڻي مقصودو رند جو حصو ٿي چڪو آھي.
1362ع
ڊسمبر
زمرو:1362ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
آغا روشن علي پٺاڻ
شاعر مضمون نويس ۽ تعليم دان آغا روشن علي پٺاڻ 31 مئي 1942ع تي آغا شير محمد پٺاڻ جي گهر ۾ درٻيلي، تعلقي ڪنڊياري ۾ پيدا ٿيو. ابتدائي تعليم درٻيلي مان ۽ مئٽرڪ ۽ انٽر حيدرآباد ۾ پڙهيو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم.اي اسلامڪ ڪلچر ۾ ڪيائين. ڪجهہ وقت زراعت کاتي ۾ ملازم رهيو. ان کان پوءِ تعليم کاتي ۾ ايڇ .ايس.ٽي طور ڀرتي ٿي مستقل طور شھدادپور ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سٺي استاد ۽ منتظم هئڻ ڪري سنڌ سرڪار سندس انتظامي صلاحيتن کي آڏو رکندي کيس سانگهڙ جو ڊسٽرڪٽ ايـڊيوڪيشن آفيسر مقرر ڪيو. ادبي ذوق سبب شهدادپور ۾ سنڌي ادبي سنگت جي بنياد رکندڙن مان هو ۽ ان پليٽ فارم تان ڪيترائي ادبي پروگرام ۽ ”لطيف سائينءَ جا ڏهاڙا“ ملھايائين. انقلابي طبيعت سبب مزاحمتي شاعري بہ ڪيائين، جيڪا مختلف ادبي رسالن ۾ ڇپيل اٿس. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ڌاريا ديس لٽي ويا“ ڇپائيءَ هيٺ آهي. هو فڪري طرح سائين جي. ايم. سيد جو پوئلڳ هو. پنھنجي دوست محمد صديق دائودپوٽي سان گڏ ”مجاهد“ اخبار شھدادپور سان بہ لاڳاپيل رهيو. هيءَ پھرين سنڌي هفتيوار اخبار هئي، جنھن 1969ع ۾ شيخ مجيب الرحمان جي سنڌ اچڻ تي سائين جي.ايم. سيد ۽ شيخ مجيب الرحمان جا اسڪيچ سنڌ جي نقشي ۾ شايع ڪيا هئا. آغا روشن علي هينئر رٽائرڊ زندگي گذاري رهيو آهي ۽ علم ادب سان لڳاءُ برقرار رکيو پيو اچي.
حوالا
زمرو:1942ع جون پيدائشون
اٽڪلون
اٽڪلون, رمزون, چالون, حرفتون، حڪمت عمليون يا ٽيڪٽِڪس (Tactics) اصل ۾ محدود ۽ خاص قسم جون، خاص يا عارضي مُدي لاءِ ٿيندڙ سرگرمين کي چئبو آهي، جيڪي تڪراري ماحول ۾ ٻن ڌُرين طرفان هڪٻئي جي خلاف جاري رکيون وينديون آهن. جيڪڏهن اهي سرگرميون تسلسل، ترتيب ۽ عقلمنديءَ سان جاري رکجن، ته اُهي هڪ مضبوط حڪمت عمليءَ جو روپ اختيار ڪري سگهن ٿيون. مثال طور ڪنهن ڏهڪاءُ پسند حُڪومت تي انساني حقن جو احترام ڪرڻ جي سلسلي ۾ عوامي ميڙ ڪٺا ڪري دٻاءُ وجهڻ جو عمل ”حڪمت عملي“ سڏرائيندو آهي، جڏهن ته عوامي ميڙن کي منظم طريقي سان عمل ۾ لاهڻ ۽ اُن بابت هاڪاري تاثر قائم ڪرڻ جي فن کي ”رمزون“ سڏيو ويندو آهي. هي اصطلاح هاڪاري ۽ ناڪاري ٻنهي حوالن سان استعمال ٿي سگهندو آهي ۽ جنگي هُنرن ۽ حڪمت عمليءَ ۾ ان جي وڏي اهميت ۽ استعمال ڏسڻ ۾ آيو آهي. اهڙين سرگرمين ذريعي، مُخالف ڌُر جي ايجنڊا جو ٻارڻ بڻجڻ بدران، ڪا به ڌُر پنهنجي چترائي ۽ صلاحيت سان، ڪنهن به تڪرار ۾ پنهنجي ايجنڊا کي وڌيڪ اهم بڻائيندي آهي.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سماج زمرو:معاشرو
آريسر
آريسر سنڌ جي ھڪ ذات، جيڪا سماٽ قبيلي سان تعلق رکي ٿي. ان جو شجرو ڄام انڙ سمي سان ملي ٿو. آريسر ولد مناھي ولد تڳودر ولد ڏيرو ولد ٿيٻو ولد انڙ. آريسر ۽ ڇڇر ٻه ڀائر ھئا. آريسر کي پنج پٽ ٿيا: آرادين، حسڻ، نورالدين، رڪڻ ۽ ميمڻ. سنڌ ۾ موجود آريسر ذات جا ماڻھو مٿئين آريسر جو اولاد آھن. ھيءَ ذات اڪثر ٿر پارڪر، سانگھڙ ، مسڻ ۽ ضلعي خيرپور ميرس ۽ بدين جي علائقن ۾ آباد آھي. هن ذات جي حوالي سان عمرڪوٽ جي ديهه نبي سر ۾ ”آريسر جو تڙ ۽ ديهه ”ڪپلور ٿر“ ۾ ”آريسر جي ڍاڻي“ نالي ڳوٺ موجود آهن.
حوالا
زمرو:ذاتيون زمرو:سنڌ جون ذاتيون
23 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
24 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
بلو بڪ
thumb|right|[[Chicago Construction Blue Book from 2003]]
بلو بڪ __(Blue-Book):
بلو پاٺي وارو ڪتاب، جنهن جي معنيٰ آهي ’سرڪاري رپورٽ‘، اقتصادي قاعدن جو ڪتاب. هي سرڪاري رپورٽ تي مشتمل ڪتاب، انگريز دور ۾ ڪمشنر ۽ ڊپٽي ڪمشنر رکندا هئا، جنهن ۾ علائقي جون مخفي داخلائون (مخالفن ۽ همدردن جون) رکيون وينديون هيون. ٻي معنيٰ موجب خوف ۽ هراس وارين ڪهاڻين جو ڪتاب، جنهن جو علامتي طور تي بلو رنگ وارو جلد (ٽائيٽل) ٺاهيو ويندو آهي. .ھڪ شمارياتي ڪتاب جو نالو جنھن ۾ تفصيل يا مخصوص انگ اکر درج ڪيا ويندا آھن.ان لفظ جو ذڪر پندرھين صدي عيسويءَ تائين ملي ٿو جڏھن يونائٽيڊ ڪنگڊم جي پارليامينٽ ۾ جو رڪارڊ ھڪ واڱڻائي رنگ جي ڪتاب۾ درج ڪيو ويندو ھيو. آڪسفورڊ يونيورسٽي ڊڪشنري بلو بڪ جو پھريون دفعو رڪارڊ تي اچڻ 1633 ۾ ظاھر ڪيو آھي. ان فقري جون ٻيون بہ جوڙ معنائون آهن. عمارتن ۽ تعميرات جو بلو بڪ 1913 ۾شروع ڪيو ويو جيڪو خريدارن جي گائيڊ آھي ء ييلو پيجز وانگر ان ۾ ڪمپنين ۽ ڪمرشل تعميرات بابت ڄاڻ ھوندي آھي.
1363ع
ڊسمبر
زمرو:1363ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
آغا سراج دراني
آغا سراج خان دراني- سنڌ جي ڄاتل سڃاتل سياسي گهراڻي جو فرد آهي. هن -آغا- صدر الدين درانيءَ جي گهر ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور ۾ 1955ع ۾ -جنم- ورتو. هن سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان 1971ع ۾ مئٽرڪ ڪئي. 1975ع ۾ بي.ڪام ۽ 1977ع ۾ -ايس-.ايم لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل ايل بي پاس ڪئي. هن لنڊن مان بار ايٽ لا ڪرڻ جو سوچيو، پر اهو شوق ملتوي ڪيائين. -آمريڪا- جي ٽيڪساس يونيورسٽيءَ ۾ هڪ سال ايم.بي اي پڙهيو، پر بعد ۾ ٽيڪساس يونيورسٽيءَ ۾ PPP جو آرگنائيزر رهيو. PPP جي پليٽ فارم -تان- 1988ع ۾ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1990ع ۾ ڄام صادق جي دور ۾ جيل ۾ رهيو. جيل دوران هو صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ PPP جي حڪومت ۾ -ٽائون- پلاننگ جو وزير مقرر ٿيو. 1993ع ۾ -تعليم- کاتي جو صوبائي وزير ٿيو. 2002ع جي عام چونڊن ۾ شڪست کاڌائين، پر 2008ع ۾ PPP جي پليٽ فارم -تان- صوبائي چونڊن ۾ کَٽيو ۽ حڪومت سنڌ ۾ بلديات جو صوبائي وزير آهي. -آغا- سراج صاحب شهيد بينظير ڀٽو توڙي آصف زرداريءَ جو سيڪيورٽي انچارج پڻ رهيو آهي.
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:شخصيتون زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
المرتضيٰ (ڪتاب)
''هيءُ ڪتاب شيخ عبدالمجيد سنڌيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 58 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. هن جو ڇاپو پهريون، حاجي امام بخش خواجه ميرپوربٺوري جو رهاڪو، پنجتني اماميه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.''
حوالا
زمرو:مشھور سنڌي ڪتاب
بند (شاعري)
بند (Stanza) عام طرح شعر جي ٻن مصرعن/سٽن کي چئبو آهي. اصطلاحي معنيٰ ۾ نظم جي ترتيب ۽ خيالن جي با مقصد سٽاءَ يا مصرع بند سڏجي ٿو. نظم جي سٽاءَ موجب بند ٻن، چئن، پنجن، ڇهن ۽ اٺن سٽن جو به ٿيندو آهي. بند لاءِ استعمال ٿيندڙ انگريزي ٻوليءَ جو لفظ اسٽينزا (Stanza) اصل ۾ اٽالين يا اطالوي ٻولي جي لفظ اسٽينسا (Stansa) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڪمرو يا جاء(room).
پانڌي آريسر
پانڌي ولد مانجھي آريسر ڳوٺ ڄارڪي، تعلقي ٽنڊي الھيار ۾ 1898ع ۾ ڄائو. سندس تعليم پارسيءَ ۾ ”ڪريما“ ۽ مامقيما“ تائين آھي. سندس ڪلام مداحن، مناجاتن، معجزن، مناقبن ۽ مولودن تي مشتمل آھي. سندس شاعريءَ جا ٻه ڪتاب، ’گلستان پانڌي‘ ۽ ’پانڌيءَ جا پيغام‘ 1970ع ۾ ڇپيا.
زمرو:اديب زمرو:شخصيتون
آچر گاڏي
آچر نالي شخص، ذات جو ملڪاڻي، سڄي لاڙ ۾ ”آچر گاڏيءَ“ جي نالي سان مشهور هو. هو جاتيءَ جو ويٺل هو، جاتيءَ جي مَلڪن، مامون خان ملڪاڻيءَ ۽ محمد موسيٰ خان ملڪاڻيءَ جو ماڻهو ۽ ٽپال کاتي جو ملازم هو. جاتيءَ کان ميرپور بٺوري ۽ بٺوري کان جاتيءَ ۾ ٽپال رسائڻ جي ڊيوٽي آچر گاڏيءَ جي هوندي هئي. تمام تکو ڊوڙندو هو، تنهنڪري ”ريل گاڏيءَ سان مشابهت ڏيئي، آچر گاڏيءَ جو نالو ڏنائونس.
سيوھڻ شريف ھوائي اڏو
پڻ ڏسو
= خارجي ڳنڍڻا =
زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
آچر فقير مڱڻهار
فقير محمد آچر مڱڻهار 1929ء ڌاري ٽنڊي الهيار جي ڳوٺ محسن ڏگي ۾ پيدا ٿيو، سندس اصل نالو مور فقير هو. اکيون کولڻ سان سندس واسطو سُر ۽ تال سان پيو، ان لاءِ پڙهي ڪو نه سگهيو. هن راڳ جي شروعاتي سکيا پنهنجي چاچن الهڏني فقير ۽ امين فقير کان حاصل ڪئي، جيڪي ان وقت پنهنجي تَـرَ ۾ راڄ ڀاڳ وارا ۽ ناميارا ڪلاسيڪل شرنائي نواز هئا. ان کان پوءِ ٽنڊي الهيار جي ڪلاسيڪل راڳين استاد ملڪ مظهر خان، ڪلو ڀائي ۽ محمد رمضان کان راڳ جي سکيا ورتائين. هن کي موسيقيءَ جا وڏا قدردان مليا، جن ۾ غلام رسول شاهه جيلاني ميرپورخاص وارو، ملوڪ شاهه بڪيرن وارو، خادم علي شاهه، سالڪ لاکو ۽ حاجي لکانو ڪوري وغيره اچي وڃن ٿا. جن سندس قدرداني ۽ همت افزائي ڪئي. هن سنگيت جي کيتر ۾ خاص طور شرنائيءَ جي ميدان ۾ نوان تجربا ڪيا. سندس اوطاق سنگيت اڪيڊمي لڳندي هئي. مڱڻهارن جي ڪاڄن ۾ سرن ۽ سازن جي چٽاڀيٽيءَ دوران سنڌ جا نالي وارا جوڙ هڪ ٻئي پٺيان ميدان مارڻ لاءِ حيلا هلائيندا هئا. آچر فقير جي زندگيءَ ۾ اهڙين چٽا ڀيٽين جا ڪيترائي مرحلا آيا، پر ڪڏهن به ڪنهن کانئس کٽڻ ته پري رهيو، پر همعصري جي به دعوا نه ڪئي. آچر فقير نه رڳو شرنائي وڄائڻ ۾ وڏو نالو ڪڍيو، پر هن گائڪيءَ ۾ به ڪمال حاصل ڪيو. سندس اوطاق تي وقت جا وڏا وڏا خانصاحب اچي پنهنجي فن جو مظاهرو ڪندا هئا، جن ۾ استاد منظور علي خان، استاد اميد علي خان، استاد امانت علي خان، استاد محمد جمن، شادي فقير، استاد نياز حسين وغيره قابل ذڪر آهن. ريڊيو ۽ ٽي وي تي به پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيائين. سندس ڪيتريون ئي آڊيو ڪيسٽون پڻ جاري ٿيون. هن 23 نومبر 1998ء تي وفات ڪئي ۽ پڳ سندس پُٽ رسول بخش کي ٻڌائي وئي.
هيرو (ڊائمنڊ)
ھيرو' يا الماس ڪاربان جو ھڪ ٺوس قسم آھي. ان جا ائٽم قلمي ھوندا آھن. ڪاربان جو ھڪ ٻي شڪل گريفائيٽ بہ ھوندي آھي پر ھيرو ان کان مختلف ھوندو آھي ۽ ان جي ٿرمل ڪنڊڪٽوٽي ۽ سختي تمام گھڻي ھوندي آھي. قدرتي ھيري جي عمر ھڪ ارب کان ساڍا ٽي ارب سال ھوندي آھي ۽ انھن جي موجودگي زمين جي اندر 150 سئو ڪلوميٽرن جي گھرائي ۾ ھوندي آھي. پر ٻرندڙ جبلن جي عملن جي ڪري اھي زمين جي مٿين سطح تي جبلن ۾ پھتا.
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق
جواهرات جو اعليٰ قسم، جنهن کي سنڌيءَ ۾ هيرو، سنسڪرت ۾ هيرڪ، فارسيءَ ۾ -الماس- ۽ انگريزيءَ ۾ ڊائمنڊ چوندا آهن. هيرو، جواهرات جي سڀني قسمن ۾ اعليٰ ڳڻيو وڃي ٿو. نُدرت، رنگينيءَ، پائيداريءَ، سختيءَ، اوجر ۽ چمڪ ۾ هن سان ٻيو ڪوبه جواهر مٽ ٿي نٿو سگهي. هن -پٿر- جي ڪيميائي ماهيت ۾ خالص ڪاربان ٿيندو آهي. هيءُ -پٿر-، قلمن جي صورت ۾ گهڙيل لڀندو آهي. هن جا قلم شفاف ٿيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن نيم شفاف يا غيرشفاف حالت ۾ به لڀندو آهي. جوهري قدر و قيمت جا هيرا عموماً بي رنگ هوندا آهن. ڪي هلڪي رنگ ۾ زرد، نيرا ۽ ڳاڙهاڻ مائل هيرا به جواهرات ۾ پسند ڪيا ويندا آهن. جيڪي هيرا غيرشفاف ۽ ڪارا هوندا آهن، اهي صنعتي ڪم ۾ استعمال ٿيندا آهن. -جن- هيرن ۾ هلڪي زرد رنگ جي جهلڪ هوندي آهي، -تن- کي ”بناسپتي“ چوندا آهن. -جن- هيرن ۾ خاڪي ۽ ملاگيري رنگ جهلڪندو آهي، -تن- کي ”تيليو“ چوندا آهن. هيري جو استعمال قديم زماني کان ٿيندو رهيو آهي. 480 سال. ق. م. ۾ يوناني ديوتا جي هڪڙي بوتي جي اکين ۾ هيرا جڙيل هوندا هئا. هيري جي دريافت 8 سئو سال ق. م ۾ هندستان ۾ ٿي. سختيءَ جي لحاظ کان هيرو سخت -ترين- جوهر آهي، انهيءَ ڪري هيري جون ڪُنڊون گهڻي استعمال سان به نه گسنديون آهن، ۽ پائدار ٿينديون آهن. چون ٿا ته اڳ هيرا هندستان جي کاڻين مان لڀندا هئا. حيدرآباد دکن جي شهر گولڪنڊي ۾ هيرن جي -بازار- هوندي هئي، ۽ هتي هيرن ڪاٽڻ جو ڪم ٿيندو هو. اڄڪلهه به هندستان ۾ ٿورا گهڻا هيرا لڀن ٿا. 1866ع ۾ آفريڪا ۾ هيرن جون کاڻيون لڌيون. 1870ع تائين -برازيل- جي کاڻين مان هيرا ملندا رهيا. آفريڪا جي گهڻن علائقن مان هيرا ملندا رهن ٿا، -جن- ۾ دنيا جو وڏي ۾ وڏو هيرو ”ڪيلي نن“ 5. 31 ڪئريٽ وزن جو ٽرانسوال جي کاڻ مان 1905ع ۾ لڌو. دنيا جي مشهور تاريخي هيرن ۾ ڪوهنور (وزن 93. 108 ڪئريٽ) آهي، ريجنٽ (وزن 137 ڪئريٽ) دنيا جو سڀ کان وڌيڪ نفيس ۽ قيمتي هيرو تصور ڪيو وڃي ٿو. جيڪب ڊائمنڊ (180 ڪئريٽ)، نظام دکن جي جواهرات ۾ سڀ کان قيمتي هيرو ايمسٽر ڊئم (8. 198 ڪئريٽ) آهي. هوپ (وزن 44.5 ڪئريٽ) هي سبزي مائل نيلي رنگ جو هيرو دنيا جو سڀ کان نڀاڳو هيرو تصور ڪيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح ٻيا به ڪيترائي هيرا مشهور آهن.
روهنگيا
ٻي علامي جنگ (World War II) دوران برما تي جاپان قبضي جي ڪوشش ڪئي، جنهن دوران مقامي ماڻهن (ارڪانين) برطانوي غلامي کان بيزار ٿي جاپانين جو ساٿ ڏنو، جڏهن ته برمي پناهگير مسلمانن برطانيا جو ساٿ ڏنو ۽ اهڙي نموني برطانيا برما جي روهنگيا علائقي کي جاپاني قبضي کان بچائي ورتون، ۽ تنيجي ۾ اتي عالمي جنگ سان گڏوگڏ نسلي فساد به شروع ٿي ويا ۽ روهنگا (Rohingya) مقامي (ارڪانين) ماڻهن سان وڙهڻ لڳا، جنهن دوران 20 هزارين ارڪينني مارجي ويا، بدلي ۾ ارڪينن 5 هزار مسلمان قتل ڪيا، روهنگيا کان سواءِ ٻاقي علائقن ۾ جاپانين قتل عام شروع ڪيو، نتيجي ۾ 22 هزار پناهه گير مسلمان قتل ٿيا، جاپانين سان جنگ خاطر برطانيا روهيگا پناهگيرن سان گڏجي “وي فورس” نالي گوريلا تنظيم جوڙي جيڪا تنظيم جاپانين سان وڙهڻ کان وڌيڪ برما جي مقامي ٻوڌي آبادي جو قتل عام ڪندي رهي، برما ۾ ٻڌمت جون عبادتگاهون ۽ ٻيا سرڪاري ادارا به ڊاهي پٽ ڪيا ويا. جيئن ته 4 جنوري 1948ع ۾ برما برطانيه کان آزدي ماڻي، پر انهي کان اول ننڍي کنڊ ۾ هلندڙ پاڪستان ٺاهڻ جي تحريڪ دوران اتان (برما) جي پناهگير مسلمانن برما جي مايو ۽ روهيگا سميت ٻين علائقن کي پاڪستان (اوڀر بنگلاديش) سان جوڙڻ پئي چاهيو، جنهن لاءِ انهن اتي مسلم ليگ جو قيام رکي علحدگي جي تحريڪ به هلائي، پر محمد علي جناع اڳتي هلي انهن کي گڏ کڻي هلڻ کان انڪار ڪندي چيو ته هو برما جي انهي مسئلي ۾ مداخلت نه ڪندو، جناع جي انڪار کان پوءِ 1950ع ۾ِ انهي مسلم ليگ کي “مجاهد پارٽي” جي نالي سان تبديل ڪري، اتر ارڪاين (روهنگا) کي الڳ مسلم رياست ٺاهڻ جي تحريڪ هلائي وئي، ۽ انهن پاڻ کي روهنگيا چورائڻ شروع ڪيو، جيڪا تحريڪ هٿياربند ويڙهه جي بنياد تي هلندي رهي.
1971_78ع ۾ برمي حڪومت مختلف آپريشن ڪيا، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيترائي پناهگير، بنگالاديش، انڊيا ۽ سنڌ (ڪراچي) لڏي آيا، پر انهي دوران بنگلاديش ۽ برمي حڪومت پاڻ ڳالهيون ڪيون ۽ جنهن جي نتيجي ۾ برمي حڪومت 2 لک مسلمانن کي بنگلاديش مان گهرائي وري پناهه ڏني، پر برما جا مقامي ماڻهو اهو به چون ٿا ته بنگلاديش ۽ برما جي بارڊر تي سختي نه هجڻ ڪري 1980 ع ڌاري ڪيترائي بنگالي نئين سر برما ۾ ايندا پئي ويا، جنهن ڪري برمي حڪومت وري 1982ع ۾ قومي سڃاڻپ جو نئون قانون لاڳو ڪري مسلمان پناهگيرن سميت، چيني ۽ ٻين پناهگيرن کي شهريت ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ۽ وري جهيڙا شروع ٿيا، 1990ع ۾ انهن مسلمان پناهگيرن هڪ نئين تحريڪ هلائي، جنهن دوران انهن پاڻ کي نه صرف روهيگيا چورايائون پر پنهنجي نسلي سڃاڻپ بنگالي بدران عرب نسل مان ڄاڻايائون، ۽ اها به دعوا ڪيائون ته ارڪين (روهنگيا جو حصو) مسلمان جي الڳ رياست آهي، جيڪا 350 ورهيه اڳ مسلمانن ٺاهي هئي ۽ ردعمل ۾ 2011ع ۾ اتان جي مقامي برمين، مسلمان ۽ چينين خلاف آپريشن ڪيو، نتيجي ۾ 2012ع ۾ اتر اراڪين ۾ گهڻائي رکندڙ مسلمانن ۽ ڏکڻ اراڪين ۾ گهڻائي رکندڙ ٻوڌين ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن دوران ٻنهي آبادين هڪٻئي جا ڳوٺ ۽ آباديون ڊاهي پٽ ڪري ڇڏيون، حڪومت ڪرفيو لاڳو ڪري ڇڏيو ۽ 2012ع جي آدمشماري دوران برمي حڪومت مسلمان پناهگيرن کي برمي شهري نه ڳاڻايو ۽ انهي کي بنگالي پناهگير طور ڄاڻايو، 2016 ع ۾ ميانمار (Myanmar,) جي بارڊر تي برمي آرمي تي حملا ٿيڻ کان پوءِ برمي حڪومت پناهگير مسلمان خلاف سخت آپريشن ڪيو، جنهن دوران برمي حڪومت جي دعوا آهي ته انهي فسادن کي ڪراچي جا روهنگيا (برمي پناهگير) هٿي ڏين پيا، جڏهن ته چيو پيو وڃي ته انهي معاملي ۾ حافظ سعيد پڻ ملوث آهي. ان سان گڏوگڏ علحدگي پسند مذهبي تنظيم ”ارڪان روهنگا سليويش آرمي” ڪراچي ڄائي برمي (روهنگيا) عطاءُالله طرفان هلائي وڃي پئي.
غلام
left|thumb|250x250px|آمريڪا جي تعمير ۾ غلامن کي استعمال ڪيو پيو وڃي. ورجينيا جي باغن ۾ غلام ڪم ڪري رهيا آهن. غلام (Slave) ان کي چيو ويندو آهي جيڪو ڪنهن ٻئي انسان جي ملڪيت ۾ ورتل هجي. ان جو رواج قديم زماني کان آهي. آمريڪا جي ترقي ۾ انهن غلامن جو وڏو هٿ آهي جن کي گورن آفريڪا کان اغوا ڪري آمريڪا پهچايو هيو. تمام قديم قومن ۾ غلامن جو رواج هيو. قديم يونان ۽ روم ۾ عورتون غلامن سان مباشرت بہ ڪنديون هيون. مصر جي فرعونن بہ غلامن جي ذريعي اهرامن کي تعمير ڪيو. اسلام غلامي کان منع نہ ڪيو پر ان جي آزادي جو وڏو ثواب رکيو ايتري تائين جو غلامي تمام گھٽ ٿي وئي. اڄڪلھ غلام جو اصطلاح وسيع معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو مثلاً ڪوئي ملڪ ڪنهن ٻئي ملڪ جي زيرِ اثر آهي تہ چيو ويندو آهي تہ اهو ان جو غلام آهي. جيئن سعودي عرب ۽ پاڪستان آمريڪا جا غلام چورائيندا آهن. ان کان علاوه ماڻهو جذبات جا غلام هوندا آهن. عاشق معنوي اعتبار سان معشوق جو غلام هوندو آهي.
غلام عورت
غلام عورت کي اردو ۾ لونڊي چوندا آهن. اھي عورتون جيڪي جنگ ۾ گرفتار ٿينديون ھيون اھي لونڊيون قرار ڏئي ماڻھن ۾ تقسيم ڪيو ويندو ھيو. اسلام ۾ سوره النساء جي آيت نمبر 3 ۾ لونڊين سان نڪاح ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي.
جنت السنڌ
جنت السنڌ، انگريزي (Janatul Sindh) رحيمداد خان مولائي شيدائي جو لکيل ڪتاب آهي جيڪو پهريون ڀيرو 1958ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو پاران ڇپيو پوءِ سنڌيڪا اڪيڊمي (ڪراچي) پڻ هيءُ ڪتان سن 2000 ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو 2006 ۾ ڇپيو جيڪو هن وقت سنڌي ادبي بورڊ جي ويبسائٽ تي مفت پڙهڻ لاءِ موجود آهي.
ڪتاب:جنت السنڌ
ليکڪ:رحيمداد خان مولائي شيدائي
سائيز: ڊيمي سائيز
پيج: 660
بائينڊنگ: هارڊ بائينڊنگ
ڇپرائيندڙ: سنڌيڪا اڪيڊمي
سنڌ جي تاريخ جو هڪ جلدي ڪتاب جنهن ۾ سنڌ جي تاريخ صرف بادشاهن جي درٻارن جي چوڌاري نٿي ڦري بلڪه قديم سنڌ جي تهذيبي، تمدني، سياسي، اقتصادي حالتن ۽ سنڌ جي ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ۽ راڄن جي احوالي تي کاهوڙي ليکڪ مولائي شيدئي جي پيار جو پورهيو آهي۔جنت السنڌ سنڌ جي ممتاز مورخ ۽ محقق رحيمداد خان مولائي شيدائي جو سنڌ جي تاريخ تي لکيل ڪتاب آهي جيڪو سنڌ جي تاريخ بابت هڪ سند جي حيثيت رکي ٿو. سنڌ جي تاريخ تي لکيل هيءَ ڪتاب سنڌ جي تاريخ بابت اهڙو ڪتاب آهي جنهن ۾ قديم زماني کان انگريزن جي دور تائين سنڌ جي تاريخ شامل آهي.جنت السنڌ، سنڌ جي تاريخ تي لکيل واحد ڪتاب آهي جنهن ۾ قديم زماني کان وٺي انگريزن جي بيٺڪي راڄ تائين سڀني دورن جو احوال هڪ جاءِ شامل آهي.
احمد شاھ بريلوي
سيد احمد شھيد :معروف مجاهد ۽ صوفي بزرگ احمد شاهه بريلوي، 6 صفر 1201هه/ 28 نومبر 1786ع تي اوڌ جي ڳوٺ رائي بريلي ۾ پيدا ٿيو.
احوال زندگي
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين. رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي.
جھاد
1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين .1822 يا 1821ع ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239هه/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241هه/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، حيدرآباد (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242هه/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجھ وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.
ڪجھ تاريخي حقيقتون
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:"جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو . سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو . سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل مھدي سڏيو پر سندس مخالفن کيس وھابي سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي . درحقيقت ھي وھابي تحريڪ جي باني محمد ابن عبدالوھاب کان وڌيڪ شاھ ولي الله دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو . سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ احمد رضا بريلوي جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل بريلوي تحريڪ کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي.
ڪتاب
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجھ ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجھ جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا :
حوالا
زمرو:بالاڪوٽ زمرو:1786ع جون وفاتون زمرو:1831ع جون فوتگيون زمرو:1831ع جون وفاتون زمرو:جھاد زمرو:حر زمرو:ڀارتي مسلمان
25 ذوالقعد
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:ذوالقعد
پکي
400px|thumb|کاٻو|پَکين جي دنيا
پَکي (Birds) کَنڀن وارا ڪَرنگهيدار جاندار آهن. سڀني پَکين کي ٻہ پير ۽ پَرن جو جوڙو ٿيندو آهي. پکي اڪيلي مخلوق آهي، جنهن جي جسم تي کَنڀ هوندا آهن. جيئن نانگ کَل مَٽائيندو آهي تيئن پکين جا کَنڀ بہ ڇَڻندا ۽ نوان ڦُٽندا آهن. اِهو سِلسلو هر سال يا مُند آهر هلندو آهي. کَنڀ ٽِن قِسمن جا هوندا آهن. اُنهن جو ڪم بُت ڍَڪڻ آهي. جسم جا هيٺيان کَنڀ نرم ۽ بُجدار هوندا آهن ۽ پکيءَ جي بُت کي گرم رکندا آهن. کَنڀڙاٽين جا کَنڀ اُڏامڻ ۽ رُخ بدلائڻ ۾ مددگار هوندا آهن. پکيءَ جي بناوت ڪجھہ اهڙي ٿئي ٿي جو اُن کي لَس اُڏامڻ ۾ سولائي ٿيندي آهي. پکيءَ جي کَنڀڙاٽين ۽ ڇاتيءَ جون مَشڪون تمام مضبوط هونديون آهن، ڇاڪاڻ تہ اُنهن کي پَر ڦَڙڪائڻ ۽ هوا ۾ اُڏامڻ لاءِ مضبوط مَشڪن جي ضرورت هوندي آهي. پکي کي پنهنجي قَد بُت جيترن ٻين جانورن جي ڀيٽ ۾ هڏا تمام هلڪا ٿيندا آهن، ڇو تہ اُنهن جون هڏيون کوکليون هونديون آهن.
جِسم
پکيءَ کي کير پياريندڙ جانورن وانگر ڪَرنگهي جي هڏي بہ ٿيندي آهي، جنهن جي سهاري هن جو جِسماني نظام برقرار رهي ٿو. پکي آنا لاهيندا آهن ۽ پنهنجن ٻچن کي چوڳو ڏيندا آهن. سائنسدانن مُطابق دُنيا ۾ پکين جا ڪُل 8500 قِسم آهن. هر قِسم جي پکيءَ جي جِسامت، سَڀاءُ ۽ رنگ الڳ الڳ ھوندي آهي. سڀ کان وڏو پکي اُٺ پکي (شُتر مرغ) آهي، جيڪو 8 فوٽ ڊگهو ٿئي ٿو ۽ اُن جو وزن 150 ڪلو آهي. سڀ کان ننڍو ”هيمنگ“ پکي آهي، جيڪو ڊيگھہ ۾ هڪ کان ڏيڍ انچ ٿيندو آهي. هيءُ اهڙو پکي آهي، جنهن جي کَنڀن مان مُختلف قِسم جا آواز نڪرندا آهن. هي پکي گُلن ڦُلن جو رَس پيئندو آهي. سڀني کان تيز رفتار شِڪرو پکي آهي، جيڪو هڪ ڪلاڪ ۾ 250 ڪلوميٽر (150 ميل) اُڏامي سگهي ٿو. سڀني پکين کي کَنڀ/ ڦَنگهڙ ٿين، پر اِهي سڀئي پکي اُڏامي نہ ٿا سگهن. نيوزيلينڊ ۾ ’ڪيوي‘ پکيءَ جا پَر ننڍا ننڍا آهن، جو مُشڪل سان ڏسڻ ۾ اچن ٿا. اُٺ پکيءَ جو جِسم ڳرو ۽ سيني جون هڏيون سخت هونديون آهن، اُن ڪري اُڏامي نہ سگهندو آهي. مختلف پکين جي چُهنب قَدبُت جي حساب سان مُختلف ٿيندي آھي. مَڇيون جَهليندڙ پکين جهڙوڪ: ٻَگھہ ۽ ڏوئلي، تِڏ ۽ آبي پکيءَ جي چُهنب وڏي ۽ چوٽيءَ واري ٿئي، جڏهن ته باز جي چُهنب سخت هوندي آهي. داڻا چُڳڻ وارن پکين جون چُهنبون ننڍيون ۽ مضبوط ٿين ٿيون. پکين جي ساھہ کڻڻ واري عمل ۾ سڀ کان اهم هوا جون اُهي ٿيلهيون آهن، جيڪي ڦِڦڙن سان ڳنڍيل هونديون آهن ۽ اُنهن جون شاخون جِسم جي مُختلف حِصن ۾ پکڙيل هونديون آهن. اُهي ٿيلهيون پکين کي اُڏامڻ ۽ تَرڻ ۾ مدد ڪرڻ کان سواءِ اُنهن جي گرميءَ جي درجي تي پڻ ضابطو رکن ٿيون. گهڻن پکين کي گُجي هوندي آهي، اُنهن ۾ هو پنهنجي کاڌي جو ذخيرو ڪري رکندا آهن، انهيءَ گُجيءَ مان خوراڪ معدي ۾ ويندي آهي. پکين جي دل جا چار حصا ٿين ٿا، جِن ذريعي اُنهن جي جِسم کي آڪسيجن سان ڀرپور رت ملي ٿو. پکين جو دماغ وڏو ٿيندو آهي. پکين جون اکيون اڳيان هونديون آهن، پر هو پوئتي مُڙي بہ شين کي ڏِسي سگهن ٿا. پکين جا سڀئي قِسم گهڻو ڪري پنهنجي رهڻ لاءِ آکيرا ٺاهيندا آهن. اِهي آکيرا هو گهڻو ڪري هَموار زمين، وڻن جي ٽارين ۽ غارن ۾ ٺاهيندا آهن. پکين جي عُمر بہ مُختلف ٿئي ٿي، ڪِن پکين جي عُمر تمام گهٽ تہ ڪِن جي وري 20 سالن کان 30 سال ٿئي ٿئي. دنيا جو قديم پکي Archaeopteryx هو، جنهن جو ڍانچو جرمنيءَ ۾ مِليو هو، سائنسدانن اُن جي قدامت جو اندازو 190 ملين سال لڳايو آهي.
گرمي پَد
پکي گرم رَت وارو جاندار آهي، اُن ڪري سندس جسم ۾ گرميءَ جو درجو سياري توڙي اُونهاري ۾ ساڳيو رهندو آهي. سنڌ ۾ سڀ کان وڏا پکي پيڻ، ڪُونجون ۽ ڳِجهون آهن. سنڌ ۾ پکين جا کوڙ قِسم ٿين ٿا، جيڪي ڇھہ مُختلف ماحولن ۾ رهن ٿا. اڳي سنڌ ۾ ٻِن قِسمن جون ڪُونجون اينديون هُيون، اُنهن مان هڪ سارس ڪُونج، جيڪا ماڻهوءَ جيڏي ڊِگهي ٿئي ٿي، اِهي سياري جا لاڏوڻي پکي آهن. سارس هاڻي سنڌ جو رُخ نہ ٿي ڪري، باقي عام ڪُونجون سنڌ جي ڏکڻ ڏانهن هليون وينديون آهن. ڪي ٻيا ڊِگها آبي پکي جهڙوڪ: سانَھہ، تُور ۽ لاکو ڄاڃي سنڌ جي ڍنڍن تي لهندا آهن. هماليائي ڳِجھہ به ماڻهوءَ جيڏي ڊگهي هوندي آهي. اُن جي پَرن جي پکيڙ 9 فوٽ کان مٿي ٿي سگهي ٿي. اُها ڳِجھہ سنڌ ۾ بہ ٿئي ٿي، اُن جي پُٺيءَ تي اَڇو چِٽو ٿيندو آهي. ڪيناڙي جي عُمر ٽيھہ سال ٿي سگهي ٿي. اَبابيل دُنيا ۾ سڀ کان تيز رفتار پکين ۾ شامل ٿئي ٿو. سنڌ ۾ اَبابيلن جا گهٽ ۾ گهٽ ٻہ قِسم آهن.
پر
جنهن وقت پکي اُڏامڻ چاهيندا آهن. تڏهن اُهي هوا ۾ گهُت هڻي پوري طاقت سان پَر ڦڙڪائيندا آهن. ڳِجهون وغيره ايتريون وزني هونديون آهن، جو اُنهن کي اُڏامڻ لاءِ پهرين زمين تي ڊوڙڻو ۽ زور زور سان پَر هڻڻا پوندا آهن. پکين لاءِ اُڏامڻ ان ڪري ضروري آهي تہ جيئن اهي پنهنجا آکيرا بُلند جاين تي ٺاهي سگهن. جڏهن، چؤ طرف خوراڪ گهٽجي ۽ ٿڌ شروع ٿي ويندي آهي، تڏهن انهن کي خوراڪ لاءِ تمام پري گرم علائقن ڏانهن وڃڻو پوندو آهي. ڪي پکي مثال طور: تِڪ يا ملهالا، اڏامي خوراڪ جهٽيندا آهن، ڪي اڏامي اڏامي زمين تي خوراڪ ڳوليندا آهن، ڪن پکين کي خشڪيءَ تي رهندڙ دشمن کان بچڻ لاءِ هوا ۾ اُڏامڻو پوندو آهي.
آکيرا
thumb|کاٻو|جھرڪي پکي آکيرا ٺاهڻ ۽ آنا ڏيڻ لاءِ وري زمين تي لهندا آهن، ڇاڪاڻ تہ زمين تي اَن ۽ پاڻي آهي. اُهي پنهنجن ٻچن کي غذا کارائيندا آهن، آنن تي آرو ڪندا آهن. پنهنجي نوع جي پکين سان ملندا، لڳ ۽ آرام ڪندا آهن. پکي زمين تي لهڻ مهل پهرين پير رکندو آهي ۽ پنهنجا پر ۽ پُڇ پئراشوٽ وانگر پکيڙي پنهنجي رفتار گهٽائي ڇڏيندو آهي. ڪي پکي مثال طور عقاب وغيره پنهنجا پَر پکيڙي هوا تي ترندا رهندا آهن. وڏا پکي پنهنجا پَر هوريان هوريان ۽ ننڍا پکي تيز تيز ڦڙڪائيندا آهن. آسمان ۾ تمام مٿي اُڏامندڙ ڪن پکين کي پَر ڦڙڪائڻ جي ضرورت پوندي آهي، اهي هوا جي زور تي مٿي ٿيندا ۽ ترندا ويندا آهن. پکين کي ڏند ڪونہ ٿيندا آهن. ڏندن جي بدران انهن کي چُهنب ٿيندي آهي. انهن چهنبن جي شڪل يا ماپ بہ مختلف هوندي آهي، ڇاڪاڻ تہ پکي مختلف قسمن جون شيون کائيندا آهن. مثال طور ڪانءَ جي چُهنب مضبوط ۽ نوڪيلي ٿئي ٿي. ڇو تہ اُهي ٻين پکين جي آنن سميت لڳ ڀڳ هر شئي کائي ويندا آهن. ان ڪم لاءِ کين تيز ۽ نوڪدار چهنب گهرجي. سِرڻ جيئن تہ ڍونڍ خور پکي آهي، ان ڪري اها ننڍڙا ۽ مئل جانور ڳولي کائيندي آهي. ان جي چهنب جي نوڪ تيز ۽ مُڙيل هوندي آهي، جنهن کي گوشت ۾ ٽُنبي ان کي چيري ڦاڙي ڇڏيندي آهي. عام جهرڪي پنهنجي چهنب سان ٻج ٽوڙيندي آهي. ان جي چهنب ننڍي ۽ مضبوط ٿيندي آهي. تيل وهيڙو گلن جي رس تي پلجي ٿو. ان ڪري سندس چهنب ڊگهي ۽ سنهي ٿيندي آهي. ڪاٺ ڪُٽو پنهنجي چهنب کي ڇيڻيءَ وانگر استعمال ڪري ڇوڏن ۽ ڪاٺ کي کوٽيندو آهي. اڪثر آبي پکين جي چهنب ڊگهي هوندي آهي. اهي مڇي خور آهن. انهن مان ڪي پکي گپ ۾ رهندڙ ننڍڙا جانور ۽ جيت کائيندا آهن، ٽيٽيهر جي چهنب ڊگهي ۽ سنهي هوندي آھي، جنهن سان گچ ۾ شڪار پيو ڳوليندو آهي. لاکو ڄاڃي پنهنجي چهنب سان گِڦ ڇاڻيندو آهي. ڪانهرن جي چهنب ڏند دار هوندي آهي. جن سان هو مڇي جهليندا آهن.
رابطا
پکي پنهنجي آواز سان هڪ ٻئي کي اِشارا ڪندا ۽ خطري جو چتاءَ ڏيندا آهن. اهي قسمين قسمين آواز ۽ ٻوليون ڪندا آهن. ڪي هڪ ئي سُر پيا ورجائيندا آهن. ٻيا مٺيون ٻوليون ٻولي سگهندا آهن ۽ مختلف سُر ڪڍندا آهن. چڪچڪا مٺو ٻوليندا آهن. ان ريت هو هڪ ٻئي سان رابطو ڪندا آهن يا ماحول ۾ موجود خطرن يا خوشگواريءَ جو اظهار ڪندا آهن يا هڪٻئي کي سڏيندا آهن. پکي ٻين طريقن سان بہ هڪٻئي سان رابطو ڪندا آهن، پَر ڦڙڪائي ۽ هوا ۾ مٿي اڏامي ٻين پکين کي خطري کان آگاھہ ڪندا آهن. ڪي نَر پکي (مثال طور مور يا ڪبوتر) آواز ذريعي يا ناچ ذريعي مادين جو ڌيان ڇڪيندا آهن يا اُنهن کي ريجهائيندا آهن. ڪي پنهنجن رنگين کنڀن جي نُمائش ڪندا آهن. لڳ جي مند ۾ عام طور تي نر پکين جا کنڀ شوخ ۽ رنگين ٿي ويندا آهن. اڪثر پکي پاڻ کي پنهنجي رنگ جي مدد سان ماحول ۾ لِڪائيندا آهن. جيئن طوطو پاڻ کي وڻن ۾ لِڪائڻ لاءِ پنهنجي رنگ کي استعمال ڪندو آهي. تلور تہ پٿريلي ماحول ۾ بلڪل گُم ٿي ويندي آهي.
زمين تي هلڻ
پکين جي چنبن ۾ اڳيان ٽي ٽي وڏيون آڱريون ۽ هڪ ننڍي آڱر پوئين پاسي هوندي آهي. پکي انهن آڱرين جي مدد سان هلندا آهن. توازن برقرار رکندا آهن، وڻن جي ٽارين تي ويهندا آهن ۽ وري کاڌو حاصل ڪندا آهن. شڪاري پکي باز ۽ شِڪرو وغيره پنهنجي تيز چنبن سان نانگ ڪوئا ۽ ٻيا جانور پڪڙي کائيندا آهن. ڪاٺ ڪُٽا پنهنجن چنبن سان وڻ جي ٿُڙ تي چڙهندا آهن. ’ٻار ٺڳا‘ وغيره پنهنجن وڏن پيرن ۽ ننڍين آڱرين جي مدد سان تمام تيز ڊوڙندا آهن. ڪن پکين جون آڱريون ننڍڙيون هونديون آهن، جيڪي سولائيءَ سان مُڙي وينديون آهن. اهڙيون آڱريون سنهڙن تِيلن کي پڪڙي ويهڻ لاءِ تمام مناسب هونديون آهن. پيهوڙي، جهنگ ڪُڪڙ ۽ ڪُهنگ جون آڱريون سنهيون ۽ ڊگهيون ٿين ٿيون، جنهنڪري اُهي پکي پاڻيِ تي ترندڙ پنن جي مٿان پنڌ ڪري سگهندا آهن. سنڌ ۾ بدڪن ۽ قازن جا گهڻائي قسم آهن. اهي گهڻو ڪري وقت پاڻيءَ ۾ گذارين ٿيون. انڪري انهن جي پيرن جون آڱريون کَل وانگر هڪ پردي سان پاڻ ۾ ڳنڍيل هونديون آهن. ٽٻڻن، ڪانهرن ۽ چيڪلن وغيره جي پيرن جون آڱريون ان ريت ڳنڍيل هونديون آهن. پکي آکيرا ٺاهي رهندا آهن، جتي پکي آنا ڏين ٿا ۽ آنن جي ڦُٽڻ کانپوءِ چُوزن جي سنڀال ڪن ٿا. آکيرو چوزن ۽ ننڍڙن پکين جي حفاظت ڪري ٿو ۽ انهن کي گرم رکي ٿو. مختلف پکي مختلف قسم جا آکيرا ٺاهيندا آهن. ڪي آکيرا ٿورڙن ڪلاڪن ۾ ٺهي ويندا آهن، ڪي ڏينهن ۽ هفتن ۾ تيار ٿيندا آهن. ڪي سادا ۽ ڪاٺڙين جا ٺهيل هوندا آهن، ڪي آکيرا تہ تمام احتياط ۽ مُهارت سان تيار ڪيل هوندا آهن. اهي عام طور تي نرم گاھہ سان ٺاهيل هوندا آهن. اڪثر پکين جا آکيرا وڻن تي ٿين ٿا، ڪي زمين تي بہ ٺاهيندا آهن تہ عمارتن جي روشندانن يا اوچن ٿنڀن تي بہ آکيرا اَڏين ٿا. هُد هُد، ڪِنگر ۽ ٽوٻا پنهنجا آکيرا پاڻيءَ جي ويجهو زمين جي ڪَنڌين تي ٺاهيندا آهن. ٻُٽيرا ۽ جهنگ ڪُڪڙ زمين تي هلڪيون گڏون کُرڙي آکيرا ٺاهينديون آهن. ٻَٻر پکي پنهنجو آکيرو باقاعدي اُڻيندو آهي. انڪري مٿس اهو نالو پيو آهي ’درزي پکي‘. باز، سِرڻيون، ڪانءَ، ڳيرا ۽ ٻيا وڏا پکي ڪاٺڙين، گاھہ ۽ کَنڀن سان پنهنجي لاءِ آکيرا جوڙيندا آهن. درزي پکي پنهنجي لاءِ ڊگها آکيرا سِبندا آهن. تِڪ پکي پيالي نِما آکيرا ٺاهيندا آهن ۽ اَبابيل مِٽي استعمال ڪندا آهن. ڪي پکي تمام سُست، چالاڪ ۽ ٺڳ ٿيندا آهن. ڪوئل ۽ ڪي ٻيا پکي پنهنجا آکيرا نہ ٺاهيندا آهن. اُهي پنهنجا آنا ٻين پکين جي آکيرن ۾ لاهي ويندا آهن.
لَڳ
لَڳ کان پوءِ پکي آکيرو جوڙڻ شروع ڪندا آهن، ڪڏهن اِهو سڄو ڪم مادي ڪندي آهي، ڪڏهن جوڙو گڏجي آکيرو ٺاهيندو آهي. جڏهن آکيرو تيار ٿي ويندو آهي، تڏهن مادي آنا ڏيندي آهي. اڪثر پکي هڪ وقت ۾ ٻہ يا ٽي آنا ڏيندا آهن. مادي پنهنجي پيٽ ۾ گهڻو وقت آنو جَهلي نہ سگهندي آهي. اُنڪري اڪثر پکين کي پنهنجا آنا گرم رکڻ لاءِ آکيري ۾ اُنهن تي ويهڻو يا آرو ڪرڻو پوندو آهي، اِن دوران ٻچا آنن ۾ تيار ٿيندا رهندا آهن. ڪُهنگ پکي ۽ بَدڪون هڪ ئي وقت ڏھہ ٻارنهن آنا ڏينديون آهن. آنا ڦُٽڻ وقت اڪثر چوزا بي کَنڀ هوندا آهن ۽ ڏِسي بہ نہ سگهندا آهن. ماءُ پيءُ اُنهن کي کارائيندا ۽ اُڏامڻ سيکاريندا آهن. وڻن ۾ آکيرا ٺاهيندڙ پکي عام طور تي اَڇي رنگ جا آنا ڏيندا آهن ڇو تہ آکيرا گهڻو مٿي هوندا آهن. ڪنهن شڪاريءَ جو اُنهن تائين پهچڻ ڏکيو هوندو آهي ۽ بيضن کي گهڻي حفاظت جي ضرورت نہ هوندي آهي. زمين تي ڏِنل آنا عام طور تي رنگين يا چِٽن وارا هوندا آهن، اهڙيءَ طرح آنا نظرن کان لِڪي ويندا آهن. سنڌو درياھ جي ڪناري آکيرا ٺاهيندڙ پکين کي اِهو ڌيان ۾ رکڻو پوندو آهي تہ اُنهن جا آنا پاڻي چڙهڻ جي مُند کان اَڳ ڦُٽي پَون.
خوراڪ
دنيا جي گهڻن ئي گرم مُلڪن وانگر سنڌ بہ لاڏائو پکين لاءِ سياري جي مُند ۾ بهترين گهر آهي. هتي پکي هر سال هِجرت ڪندا آهن. دنيا جي ڪِن حصن ۾ سياري دوران مُند تمام ٿڌي ٿي ويندي آهي ۽ خوراڪ گهٽجي ويندي آهي. اهڙن علائقن ۾ رهندڙ سڀ پکي اُڏامي ويندا آهن. اُهي گرم ۽ گهڻي خوراڪ وارن علائقن ڏانهن لَڏيندا آهن ۽ ڪُجھہ مهينن کان پوءِ واپس موٽي ايندا آهن. اڪثر لاڏائو پکي تمام پري تائين اُڏامي سگهندا آهن، اُنڪري اُهي هر سال هِجرت ڪندا آهن. يعني انهن جا ٻہ وطن ٿين ٿا. پهريون گهر اهو هوندو اٿن، جتي اُهي آنا ڏين ٿا ۽ آکيرا ٺاهين ٿا، ٻيو گهر اهو اٿن، جتي آرام ڪن ٿا ۽ سولائيءَ سان خوراڪ ملندي اَٿن. ڪي پکي ٿورو پنڌ پري تائين هجرت ڪندا آهن، اهي ميدانن کان جبلن ڏانهن ويندا آهن. سائنسدان اڃا تائين حيران آهن ته ڊگهي پرواز ڪندڙ پکي رستو ڀَٽڪڻ کانسواءِ ڪهڙي طرح پنهنجي منزل تائين پهچي ويندو آهي. پکي گهڻو ڪري اتر کان ڏکڻ ۽ ڏکڻ کان اتر طرف هجرت ڪندا آهن. سنڌ جي کيرٿر ۾ ”اناج خور کان وٺي گوشت خور ۽ ڍونڍ خور“ هر قسم جو پکي آهي. ڪي پکي ميوا، ٻير، ٻِج، ڦَريون ۽ ٻُوٽن جا ٻيا حصا کائيندا آهن يا گلن جو رس چوسيندا آهن. ڪي پکي جيت خور آهن پر کوڙ سارا شڪاري پکي ڪوئا، نانگ، ڏيڏر ۽ ڪِرڙين جهڙا ننڍڙا جانور پڪڙي کائيندا آهن. انهن جون چُهنبون تکيون ۽ نظر تمام تيز هوندي آهي. چِٻرا، باز، شِڪرا، عقاب پنهنجن پنهنجن مقرر وقتن ۽ جاين تي شڪار جي تاڙ ۾ هوندا آهن. سڀ کان گهڻو شڪار ڪوئن جو ٿئي ٿو. ڪوئا تمام جلد يعني هر ساڍن ٽن مهينن ۾ ٻچا ڪندا آهن. اهي ٻچا تمام جلد جوان ٿي ويندا آهن ۽ پاڻ بہ ٻچا ڄڻڻ لڳندا آهن. نتيجي ۾ ڪوئن جي پيدائش جو هڪ اَڻکُٽ سلسلو هلندو رهندو آهي. اِن ريت هڪ بالغ جوڙي مان فقط هڪ سال اندر 1000 ڪوئا پيدا ٿي سگهن ٿا. ڪوئا فصلن لاءِ سخت نقصانڪار آهن ۽ بيماريون بہ پکيڙي سگهن ٿا. اِنڪري ڪوئا خور پکي انسانن لاءِ وڏي نعمت آهن. ساڳي طرح سِرڻيون، ڳِجهون ۽ ڪانءَ ’ڍونڍ خور‘ سڏبا آهن، اِهي هر قسم جو ماس کائي ويندا آهن. ڳجهون مُردار جانورن جو ماس ڪجهه ڪلاڪن اندر کَپائي ڇڏينديون آهن، جنهن سان قدرتي ماحول ۽ هوا صاف رهي ٿي.
فِطرت جو تَوازُن
پکي نہ رڳو سُهڻا ۽ سُريلا ٿيندا آهن، پر اُهي فِطرت جي توازن ۾ پنهنجو حصو ادا ڪن ٿا. سڀ کان پهرين تہ اڪثر پکي خود شڪار ٿي ٻين جانورن توڙي انسانن جي زندگيءَ جو سبب ٿين ٿا. شڪاري پکي نقصانڪار ڪوئا، جيت، مَڪڙ ۽ ڪِينئان کائيندا آهن. ٻِجن جي ڦَهلاءُ ۾ پکين جو خاص ڪردار آهي. ڪي پکي مختلف قِسمن جا ٻير، پيرون ۽ ميوا کائيندو آهي. اُن کانپوءِ اُهي ٻئي پاسي اُڏامي پنهنجو ڦوڳ ڇڏيندو آهي، اُن ڦوڳ ۾ ثابت ٻِج بہ شامل هوندا آهن. اُنهن مان ڪي ٻِج ڦُٽي پوندا آهن ۽ اُهو ميويدار وڻ ڪنهن ٻي جاءِ تي حياتياتي مَحور بڻجي ويندو آهي. سنڌ ۾ جيڪي پکي ملن ٿا، اُنهن مان ڪِن کي خُشڪيءَ وارا پَکي چئجي ٿو، جيڪي گهڻو ڪري وڻن ۾ پنهنجا آکيرا ٺاهين، اُتي ئي رهن ۽ آنا لاهين، جِن ۾ جِهرڪي، ڪَٻَرَ، ڳيرو ۽ ڪبوتر قابلِ ذڪر آهن. خُشڪيءَ وارن پکين ۾ ٽيٽيهر هڪ اهڙو پکي آهي، جيڪو سڌيءَ زمين تي آکيرو ٺاهي آنا لاهيندو آهي ۽ اُتي ئي رهندو آهي. ٻيا اهڙا پکي آهن، جيڪي پرديسي پکي يا موسمي پکي سڏبا آهن، اهي سوين قِسمن جا هوندا آهن، جيڪي مختلف مُلڪن مان اُڏامي موسم جي مُناسبت سان سنڌ جي ڍنڍن وارن علائقن ۾ اچي رهندا آهن ۽ وري واپس هليا ويندا آهن. سنڌ جي موضوع تي وڏي ڄاڻ رکندڙ ايڇ.ٽي.سورلي، سنڌ جي پکين بابت هن طرح لکيو آهي: '''سنڌ جي پکين ۾ مخصوص خاصيتون آهن، جيڪي جاگرافيائي بيهڪ ۽ طبعي حالتن جي ڪري پيدا ٿيون آهن. سنڌو ماٿري ڪَڇ جي ’رِڻ‘ وسيلي هندستان کان ڌار ٿيل آهي، جنهنڪري هندستان جا مشهور پکي هتي ڪو نه ٿين. ٻئي طرف سنڌ ۽ بلوچستان، ٻين علائقن، جهڙوڪ: ڏکڻ يورپ، اتر اوڀر آفريڪا، عرب ۽ ايران جي پکين لاءِ کُليل آهن. سنڌ جون ڍنڍون ۽ ڌُٻڻيون، ۽ اُن طرف پکين جي لڏي اچڻ جي رستن جي موافقت ڪري، سنڌ پکين لاءِ سياري جي موسم ۾ پناھہ وٺڻ جي لحاظ کان وڏي حيثيت رکندي آهي.'''
جِنسون ۽ قِسم
هيوم (Hume) پنهنجي ڪتاب، اسٽري فيڊرس (1872ع) ۾ پَکين جا 2500 قِسم ڄاڻايا آهن، جِن جون 250 جنسون آهن. ايٽڪن (1872ع) ڪُل 400 جِنسون ٻُڌايون آهن ۽ ساڳئي وقت ايٽس (Eates) سورلي جي سنڌ گزيٽيئر ۾ 426 جِنسون ڄاڻايون آهن، جن مان 177 مڪاني ۽ باقي لَڏي ايندڙ يا سانگي پکين جون آهن. مُختصر طور سنڌ ۾ ٽِن قِسمن جا ’پيڻ‘، ٻہ پيٽيئر (Cormorant)، ڇھہ ٻَگھہ ۽ ڪانئرا، هڪ لاکي ڄاڃي، يارنهن سانَھہ، ڇويھہ هَنج ۽ بَدڪون، سترنهن سِرڻيون، عُقاب ۽ ڳِجهون، ڇھہ ڪُونجون، پنج تِتر ۽ ڀؤنتريا، ڇھہ ٻاٽيڀڙ، پنج باز، ٽيٽيهر، پلوور (Plover)، ڦوليارو، چيهو، ڪينو، ٽرن (Tern)، بي ايٽر (Bee eater)، ڪاٺ ڪُٽو، ڪنگري، سانهڙو، چنڊول، سئنڊ مارٽن (Sand Martin)، وهيو، بلبل، کٽياڻي، شرائيڪ، (Shrike)، ٿرش (Thursh)، سئنڊپائپر (Sand Piper) وغيره قِسم طور عام مِلن ٿا. ڏاڙهيءَ واري ڳِجھہ کيرٿر جي مٿانهن پَٽن ۾ ملي ٿي. سنڌ ۾ جيڪي ٻاٽيڀڙ مِلن ٿا، تِن مان سواءِ ’ڳٽو‘ (Largepin tailed) ۽ امپيريل (Imperial) جي سڀ مَڪاني آهن. چَڪور سنڌ جي مَٿانهن پَٽن جو تِتر آهي. هندستاني تَلور، جيڪو اڳ ٿر ۾ عام هو. سو هاڻ ناياب آهي. هُوبارا تلور (Houbara Bustard) بہ ناياب ٿيندو وڃي. فلوريڪن (Florican) جيڪو سَن 1875ع تائين عام هو، سو بہ ناياب ٿيندو پيو وڃي. سفيد هنج مَنڇر ۾ ملي ٿو. ڪومب بَدڪ (Com Duck) بہ سنڌ جي ڏکڻ اوڀر ۾ ملي ٿي. ننڍڙو هنج ۽ آڙي (Clucking teal) پڻ سنڌ ۾ ڪڏهن ڪڏهن اَچن ٿا. گولڊن آءِ (Golden eye) ۽ چيڪلو صرف ٻن جڳهين، اُڀرندي ناري ۽ مَنڇر ۾ مِلن ٿا. ڀؤنتريو هڪ موسمي پکي آهي، جيڪو حَب نديءَ جي آسپاس رهي ٿو. عام ڀؤنتريو (Rain Quail) ڪَچي جي علائقن ۾ رهي ٿو. مور حيدرآباد ۽ ٿرپارڪر ضلعن ۾ عام ملي ٿو. واديءِ مهراڻ ٻگهن، سانھہ، ڪانيئرن، ڪينو، پيڻ ۽ اگريٽس (Egrets) وغيره جي جنت آهي. هنن جي آنن لاهڻ جون جايون تباھہ ٿي چُڪيون آهن، اُن سان گڏ شڪارين جي ڪري ڪيترا پکي ٽِڙي پَکڙي ويا آهن. فقط 15 قِسمن مان 6 قِسم نظر اچن ٿا. اُنهن مان اڪثر پکي ڌُٻڻ وارن ٻوٽن تي ئي گُذارو ڪن ٿا.