cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گھٽھڙ
ديھ گھٽھڙ سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ٻير تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ گھٽھڙ ۽ ٻرڙن وارو مقام تي واقع آهن. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1928ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ٻير، اوڀر ۾ ديھ ڏيرا، ڏکڻ ۾ ديھ ڀولا ڪلهوڙا ۽ تعلقي وارھ جي ديھ ياروديرو ۽ اولھ ۾ ديھ ھني واقع آهن. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 5,865 ھئي جيڪا 961 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. قمبر وڳڻ روڊ ھن ديھ مان گذري ٿو جنھن روڊ کان لنڪ روڊ ذريعي ڏيڍ ڪلوميٽر جي فاصلي تي گھٽھڙ ڳوٺ واقع آهي. گھٽھڙ ھڪ وڏو ڳوٺ آهي جنھن ۾ ھڪ عيدگاھ ء ان سان گڏ عيدگاھ واري جامع مسجد سميت سيدن ۽ پيرن واريون مسجدون، اڇي مسجد، بليدي محله مسجد، يعقوباڻي مسجد، خواجن واري مسجد ۽ عبدالرحمان وارو روضو، پڻ واقع آهن. ڳوٺ جي چوطرف مڇين جا تلاء آھن.
راء صاحب گوڪل داس
راء صاحب گوڪل داس رتيديري شھر جو چڱو مڙس ھيو. شھر جي نالي واري زميندار ۽ ملڪيت واري شخص ميول داس جو پٽ جو. ميول بازار ۽ گوڪل بازار بہ انھن جي ملڪيت ھئي جن ۾ کين 40 جي لڳ ڀڳ دڪان ھيا. راء صاحب گوڪل داس رتيديري جي ميونسپالٽي جو پريزيڊنٽ رھيو ۽  1937 ۾ جي اليڪشن ۾ سنڌ ليجسليٽو اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ پوءِ سنڌ جو وزير بہ ٿيو. کيس چار پٽ ھيا: جن مان جن مان گيان آرمي شامل ٿيو؛ ھرداس جيڪو چيٽومل کان پوءِ رتيديري جي ميونسپالٽي جو پريزيڊنٽ ٿيو؛ موتي لال ۽ امر.
لطف الله بدوي
لطف الله بدوي لطف الله “جوڳي” ثم “بدوي” ولد حاجي امام بخش “خادم” بدوي (جنم 4 - جولاءِ 1904ع – وفات 19 - نومبر 1968ع) سنڌ جي وهاڻو تاري، سنڌي علم - ادب جي ترقي ۽ واڌاري لاءِ پاڻ پتوڙيندي امرتا ماڻي آهي. سندس نالو سنڌ جي ادبي تاريخ ۾ سونهري اکرن سان لکيو ويندو. مرحوم هڪ سٺي محقق، تاريخدان، ڊرامه نويس، مضمون/مقاله نگار ۽ افسانه نويس کان علاوه هڪ پخته گو ۽ اعليٰ پايه جو شاعر به ٿي گذريو آهي. سندس ڪلام پنهنجي مادري ٻولي سنڌي کان علاوه اردو ۽ فارسي ٻولين ۾ به ملي ٿو. پنهنجي اباڻي شهر سان اُڪير ۾ هيٺين ريت پنهنجو ناتو نڀايو اٿس:
"وطنِ عزيز تنهنجون راحت ڀريون ڪهاڻيون، پرديس تي پري اڄ هڪ - هڪ ٿي ياد آيون، جهولي ۾ تنهنجي گهڙيون مٺڙيون جي مون ٿي ماڻيون، اڄ هت پري گذاريان سيني سان تن کي لايون، ڇا دلنشين تنهنجو آ “سنڌو واه” جو ڪنارو؛ وسري شڪارپور ڪٿ، تنهنجو حسين نظارو. ___ خود رو گلن سان ڇانيل هون تنهنجون ماڙيون سڀ، جت حسن و عشق هر دم ڏي ٿو هزار لوليون، سر سبز واديون سڀ تنهنجون مزي ڀريون سڀ، هر دم جتي ٿي گهلندي کيڏي بهار هوليون، اُڀري کلي سدائين جت صبح جو ستارو؛ وسري شڪارپور ڪٿ، تنهنجو حسين نظارو. ساٿي مان ديس جا هت روئندي سڀئي سنڀاريان، ڪنهن سان مان حال اوريان تنهنجون مٺيون ڪهاڻيون، اڻ - تڻ لڳل اندر ۾ گوندر ۾ ٿو گذاريان، تارن ڀريون هي راتيون توکان پري وهاڻيون، غم سان ڀريل هي قصو، پر سوز آهه سارو؛ وسري شڪارپور ڪٿ، تنهنجو حسين نظارو. ___ ڪيڏا نه دور ٿي ويا مون کان اُهي پيارا، جن جي سدائين مون کي پئي ياد ٿي ستائي، الفت ۽ دوستي جا شهڪار شاهه پارا، جن جي ڳڻن جون ڳالهيون هر هر ٿي دل ٻُڌائي، هر ذرو خاڪ جو آ مون لئه سندءِ پيارو؛ وسري شڪارپور ڪٿ، تنهنجو حسين نظارو. __ مايوس هڪ مسافر هت دور توکان آهيان، فڪر - جهان کان ڪيڏي مجبور ٿي جواني، هي غمزده حياتي سهمن ۾ ٿو نڀايان، اَي مادر - وطن هي دوري جي زندگاني، توکان جدا ٿي ان جو آهي ڪٺن گذارو؛ وسري شڪارپور ڪٿ، تنهنجو حسين نظارو."
بڪاسر
بڪاسر (انگريزي: Bakasar، ھندي: बाकांसर) ھندستان جي راجسٿان رياست جو ھڪ قديم ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ تحصيل شيرڳڙھ ۽ ضلعي جوڌپور ۾ آباد آھي. ھن شھر جي سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 104 ميٽر آھي. ھي ڳوٺ جوڌپور جي اولھ ۾ 88 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. جئپور شھر کان ھن ڳوٺ جو مفاصلو 417 ڪلوميٽر آھي، جڏھن تہ شيرڳڙھ شھر ھتان 65 ڪلوميٽر پري آباد آھي. ھن ڳوٺ ۾ 171 گھر آھن جن ۾ 1142 ماڻھو رھن ٿا جن مان 532 عورتون آھن. ڳوٺ جا اٽڪل 49.6 سيڪڙو مرد ۽ 15.8 سيڪڙو عورتون پڙھيل آھن.
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
چانگچنگ
چَانگچنگ يا چَنگڪِنگ     عوامي جمهوريه چين جي ڏکڻ اولھ واري ريجن ۾ واقع ھڪ مرڪزي حڪومت جي سڌي اختيار واري ميونسپلٽي ۽ شھر جو نالو آهي پکيڙ ۾ ھي ميونسپلٽي يورپ جي ملڪ آسٽريا جيتري وڏي آھي جنھن ۾ چانگچنگ کان سواءِ کوڙ ننڍڙا شھر پڻ شامل آهن. جمھوريه چين (1912–1949) واري دور ۾ اھا ميونسپلٽي سشوان صوبي جو حصو ھئي. 14 مارچ 1997ع ۾ چين جي وچولي ۽ اولهندي حصي کي ترقي وٺرائڻ لاءِ ان کي سشوان صوبي کان ڌار ڪيو ويو 2018 ۾ ان جي آبادي 3 ڪروڙ ھئي چانگچنگ شھر ۾ 9 ضلعا واقع آھن ۽ 2018ع ۾ شھر جي آبادي 8,750,000 ھئي 2010 جي آدمشماري چانگچنگ ميونسپلٽي چين جي سڀ کان گھاٽي آبادي واري ميونسپلٽي ھئي.
ابينگوئرو
ابينگوئرو آئيوري ڪوسٽ جي ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو ان جي ڪوموئي ضلعي جو صدر مقام آهي. ھي شھر ساڳي وقت آئيوري ڪوسٽ جي سياسي ۽ انتظامي ورھاست: ڪميون, ڊپارٽمينٽ ۽ سب پريفيڪچر پڻ آهي. 2014 جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 135,635 ھئي. شھر ۾ ھڪ ايئرپورٽ ۽ علائقي جي سڀ کان وڏي اسپتال پڻ واقع آھن ھڪ ايگريڪلچرل ووڪيشنل انسٽيٽيوٽ، ريسرچ اسٽيشن سميت، پڻ واقع آهي جتي ڪافي ۽ ڪوڪا جي ٻجن جي تحقيق ٿيندي آهي اھو اينيي قبيلي جي ماڻهن جو اباڻو شهر آهي جن جو سردار پڻ اتي رھندڙ ھيو. ماضي م ان قبيلي جو سردار انڊينئي جو حاڪم ھوندو ھو جنھن جو محل 1882ع ۾ ھن شھر ۾ ٺاھيو ويو جيڪو اڄ بہ فن جو اظھار ڪندڙ آھي لفظ ابينگوئرو اڪان ٻولي جي لفظ نپيڪرو (n'pé kro) مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي مون کي نہ ٿو وڻي
نند لال جويري
نند لال جويري نند لال ولد هري لال، ادبي دنيا ۾ نند جويري جي نالي سان ناماچار ماڻيندڙ آهي. هند-سنڌ جي اديبن ۽ شاعرن کان نند ڳجهو ته ڪين آهي، جو سندس شخصيت (نج) ۽ فن کي ويهي وائکو ڪجي، تاهم رڪارڊ جي شاهدي لاءِ اهو ضروري آهي ته هو اصل ۾ شهر شڪارپور جو ڄايو آهي. سن 1936ع ۾ شڪارپور جي جهول جهليو ۽ 1947ع ۾ ورهاڱي ۾ جدا ٿي ويو. سن 1987ع ۾ پنهنجي جنم ڀومي ۽ پاڙي پنبي جي سڪ کيس هتي ڇڪي آندو، ۽ هو اُنهن ئي گهٽين ۽ گامن تي چند گهڙيون ٽلندي واپس وري ويو. سندس جذبن جي جولانين ۾ ڳوڙهو فڪر ۽ فلسفو سمايل آهي. نند جويري جي ڪويتائن جو هڪ مجموعو “چو واٽي تي” جي نالي آهي، جنهن ۾ هن ڪيئي صفحا پنهنجي وطن جي وڇوڙي ۾ لکيا آهن. شڪارپور تي لکيل هن جو طويل نظم احساسن جو اٿاهه ساگر آهي، جنهن جي سٽ-سٽ ۾ احساسات ۽ جذبات جو اثر نمايان نظر اچي ٿو. هو جيڪڏهين پنهنجي هٿ سان رڳو لفظ “شڪارپور” به لکي ٿو ته ان لفظ ۾ ڪيئي معنيٰ جا موتي ٿو سموهي. شيخ اياز لکي ٿو ته “نند لاءِ پنهنجي ابدي “مان” کان وڌيڪ شڪارپور جي اهميت آهي، جتي هن جي “مان” جي اوسر ٿي هئي ۽ جنهن کان ورهاڱي کان پوءِ هو اوچتو ڪٽجي ويو. هن نظم “ڌرتي” هڪ شاهڪار نظم آهي.
حبيب ڪوٽ
حبيب ڪوٽ پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ڳوٺ آھي جيڪو شڪارپور ضلعي ۾ واقع آھي. شڪارپور شھر ھن ڳوٺ کان صرف 10 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اتر ۾ سکر شھر 27 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڏکڻ ۾ واقع آھي۔
زمرو:شڪارپور ضلعو زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
لکپت
لکپت (انگريزي:Lakhpat) ھندستان جي گجرات صوبي جو ھڪ ننڍو شھر آھي. ھي سنڌ جي سرحد ويجهو ڪوري کاريءَ (Creek) جي منھن وٽ ڪڇ ضلعي جو ھڪ شھر آھي. ھن شھر جي چوڌاري ست ڪلوميٽر ڊگھي قلعي نما ڀت ڏنل آھي. اھا ڀت ارڙھين صديءَ ۾ تعمير ڪئي وئي ھئي. ھي شھر رائو لکا جي نالي سان منسوب آھي جيڪو تيرھين صديءَ ۾ سنڌ ۽ ڪڇ جي ڪجه علائقن جو راجا ھو.
تاريخ
تاريخي طور تي گڏيل ھندستان ۾ ھي شھر سنڌ ۽ گجرات جي وچ ۾ واپار جو وڏو مرڪز ھو. پراڻي زماني ۾ سنڌو نديءَ جي ھڪ شاخ، جنھن کي پراڻ ندي چيو ويندو ھو، لکپت شھر کان ٿيندي ڏيسالپر واري علائقي ۾ وڃي ڇوڙ ڪندي ھئي. ھن شھر جي آسپاس چانورن جو فصل تمام سٺو ٿيندو ھو. اھي چانور سنڌ ۽ ڪڇ جي علائقن ۾ وڪرو ٿيندا ھئا جن مان چڱو ناڻو ڪمايو ويندو ھو. 1801ع ڌاري ڪڇ رياست جي جمعدار فتح محمد ھن شھر جي چوڌاري ھڪ مضبوط ڀت ڏياري. 1804ع ۾ ڪڇ رياست جي رائو جي مخالفت سبب فتح محمد کي لکپت مان تڙي ڪڍيو ويو. 1809ع ۾ ھن شھر جي رکوالي ڪندڙ ڪمانڊر مھين ميان، راجا ھنسراج سان بغاوت ڪري ھن شھر تي قبضو ڪيو. ان زماني ۾ ھن شھر جي رھواسين جو تعداد اٽڪل 15000 ماڻھن تي مشتمل ھو ۽ ھن شھر جي سالياني آمدني 60000 ھندستاني رپيا ھئي. 1819ع ۾ ھتي ھڪ زبردست زلزلو آيوجنھن جي نتيجي ۾ ھتي قدرتي طور تي ڇھ ميٽر اوچو ۽ 80 ڪلوميٽرن کان بہ وڌيڪ ڊگھو ٻنو ٺھي پيو جنھن ۾ پراڻ نديءَ جو پاڻي اچي گڏ ٿيندو ھو. ھي ڄڻ تہ پراڻ نديءَ جي پڇڙيءَ تي ھڪ قدرتي ڊيم ھو. جيئن تہ ھي ڊيم قدرتي طور تي ٺھي پيو ھو انڪري مقامي ماڻھن ھن کي ”اللّٰہ ڊيم“ چوڻ شروع ڪيو يعني ”اللّٰہ سائينءَ جو ٺاھيل ڊيم“. افسوس جو ٿوري ئي عرصي کان پوءِ سنڌو ندي پنھنجو رخ ڦيرائي وئي ۽ ھن علائقي ۾ ويراني ڦھلائي وئي. 1820ع تائين ھن شھر جا ڪافي ماڻھو روزگار جي سلسلي ۾ ٻين علائقن طرف لڏي ويا ۽ ھتان جي آبادي گھٽجي وڃي 6000 کن بچي. وقت سان گڏوگڏ ھي شھر وڌيڪ غربت، بدحالي ۽ بيروزگاريءَ جي ور چڙھي ويو ۽ 1880ع ۾ ھتي فقط 2500 ماڻھو وڃي بچيا. 2011ع ۾ ھتان جي آبادي 807 ماڻھن تي مشتمل ھئي. شھر جي چوڌاري ڀت اڃا بہ موجود آھي پر شھر اندر اڪثر عمارتون کنڊر بنجي چڪيون آھن.
جيئن تہ ھي شھر پاڪستان ۽ ھندستان جي وچ واري بين الاقوامي سرحد کان گھڻو پري ناھي انڪري ھن شھر جي سمنڊ واري پاسي واري ڀت تي ڀارتي فوج پنھنجا مورچا ٺاھي ڇڏيا آھن ۽ اتان سرحدي علائقي جي نگراني ڪئي وڃي ٿي.
دلچسپيءَ جون جايون
ھن شھر جي سڀ کان اھم ڏسڻ جھڙي جاءِ فتح محمد جي قلعي نما ڀت آھي. ناسي رنگ جي پٿر مان ٺھيل ھيءَ ڀت ست فوٽ ڊگھي آھي جنھن تي گول منارا ٺھيل آھن. ھيءَ ڀت زمين کان چڱي اوچي آھي پر گھڻي ٿلھي ناھي.
ھتان جا ماڻھو چون ٿا تہ سک مذھب جو باني گرونانڪ جڏھن مڪي شريف جي سفر تي روانو ٿيو تہ ھن شھر مان گذريو ھو. ھتي سکن جو ھڪ گوردوارو موجود آھي جتي گرونانڪ سان منسوب ڪجه شيون رکيل آھن.
روزگار
روزگار  (Employement) ڪم ڪرٹ جو اھڙو طريقو، جنھن ذريعي اُن جو اُجورو ملي تہ اُن کي روزگار چئبو آھي.
لکپت
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
سلطانہ ڪمال
سلطانه ڪمال هڪ بنگلاديشي وڪيل ۽ انساني حقن جي ڪارڪن آهي. هوءَ ايون ساليش مرڪز جي ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر طور ڪم ڪري ٿي ، هڪ شهري حقن جي تنظيم. 2006 ۾ ، هن بنگلاديش جي نگران حڪومت ۾ صلاحڪار طور ڪم ڪيو ، صدر عاج الدين احمد جي اڳواڻي ۾ 2006-2008 بنگلاديشي سياسي بحران دوران. ڪمال ، ٽنين صلاحڪارن سان گڏ ، نگران حڪومت کان استعيفيٰ ڏني هن جي ماءُ صوفيه ڪمال بنگلاديش جي آزادي جي جنگ ۾ حصو وندڙ هئي.
ابتدائي زندگي ۽ تعليم
سلطانه 1950 ۾ ڪمال الدين احمد ۽ صوفيه ڪمال جي گهر ۾ پيدا ٿي. صوفيه هڪ اديب ۽ شاعر هئي. هوء ليلا ناگ جي ناري شيخه مندير ۾ داخلا ورتي وئي. هن ايس ايس سي عظيم پور گرلز هاءِ اسڪول مان ۽ اي ايس سي هولي ڪراس ڪاليج مان پاس ڪئي. هن ڊاڪا يونيورسٽي مان ماسٽرس حاصل ڪئي. 1978 ۾ ھن پنھنجي ايل ايل بي مڪمل ڪئي. هن بي سي ايس جو امتحان پاس ڪيو. 1981 ۾ ھن حاصل ڪيو ماسٽرس ڊويلپمينٽ اسٽڊيز وومين اينڊ ڊولپمينٽ ان هالينڊ ۾.
آفلي ڪائونٽي ڪائونسل
افلي ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 19 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.
سلطانہ ڪمال
سناليندڙ
سلطانه پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ميوزڪ ڪاليج ۾ استاد طور ڪئي. هوء بنگلاديش تمباڪو ڪمپني ۾ شامل ٿي. 1976 ع ۾ هوء خادم نگر، ۾ هڪ بين الاقوامي نفل خدمت ۾ داخل Sylhet. 1990 تائين هن ڪم ڪيو ويٽنامي ٻيڙين جي ماڻهن لاءِ هانگ ڪانگ ۾ گڏيل قومن جي قانوني صلاحڪار جي طور تي. 1996 ۾ ، هن ڪينيڊا جي انساني حقن جي گروپ رائٽس اينڊ ڊيموڪريسي کان جان همفري فريڊم ايوارڊ کٽيو.
1971 ۾ ، ھوءَ به شامل ٿي وئي مکتي باھني ۾ ۽ آزادي پسند ويڙهاڪن لاءِ بنگلاديش فيلڊ اسپتال اگرتالا ۾. سلطانه ۽ سندس ٻيڻ سعديه چئين مان عورتون هيون جن کي آزاديءَ جي جنگ ۾ سندن ڪردار جي ڪري CNC جي خاص ايوارڊ مليو.
هوءَ اخبارن ۽ رسالن ۾ لکي ٿي سماجي ، قانوني ۽ صنفي مسئلن تي. هن عورتن جي قانوني حقن بابت هڪ ڪتاب ڇپايو آهي جنهن جو عنوان آهي منوبير نشانڪا مون انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي ان جي بي خوف ذهن جي عنوان هي. هن جي تازن اشاعتن ۾ شامل آهن ”منابدڪر ، راشٽر او سماج“ (انساني حق ، رياست ۽ سماج) ۽ چيلم ڪوٿي جينو نيلمار نڪ ، گذريل پنجن پنجن سالن دوران هن جي لکيل مضمونن جو مجموعو. هن 30 کان وڌيڪ ملڪن جو سفر ڪيو ايشيا ، آفريڪا ، آسٽريليا ۽ پئسفڪ ، گڏيل قومن ۽ ڪئناڊا ۽ يورپ ۾ پيشه ورانه صلاحيت ۾ انساني ۽ عورتن جي حقن سان لاء لڳاپيل مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ.
هن وقت هوءَ عين ساليش مرڪز (ASK) جي ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر آهي. ان کان علاوه هوءَ هاڻي اسان جي عورتن جي خلاف وي اين اين وائلنس اينڊ الائنس جي چيئرپرسن ۽ ٽرانسپيرنسي انٽرنيشنل بنگلاديش جي چيئرپرسن آهي. هوءَ چٽاگانگ هيل ٽريڪٽس ڪميشن جي پڻ چيئرپرسن آهي. هوءَ آهي فريڊم فائونڊيشن ۽ پروٽيڪي بنگلاديش جي قائم ڪيل امرتيا سين ، گانڌي آشرم ٽرسٽ ، روڪيه ميموريل فائونڊيشن ، نيشنل ڪائونسل ميمبر بنگلاديش ماهالا پرديش ، بنگلاديش يونيسڪو نيشنل ڪميشن جي ميمبر ، نيشنل ليگل ايڊ ڪميٽي ، دي بليو پلانٽ انيشيئيٽو. ، ايشيا پيسفڪ فورم فار وومين لا اينڊ ڊولپمينٽ (ريجنل نيٽورڪ) جي ميمبر ، عورتون مسلمان قانونن تحت رهنديون (انٽرنيشنل نيٽورڪ) ، سائوٿ ايشينز فار هيومن رائيٽ ۽ ڏکڻ ايشيائي پارٽنرشپ آڪيترن ۾.
ذاتي زندگي
سلطانہ جي شادي سپريا چڪرورتي سان ٿي آهي ، جيڪو سلهٽ ۾ هڪ وڪيل آهي.
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:بنگلاديش ۾ عورتون زمرو:بنگلاديشي عورتون زمرو:فيمينزم ۽ لوڪ وارتا ڏکڻ ايشيا
2 محرم
واقعا
61ھ - امام حسين ابن علي  رضي الله عنه ڪر بلا ۾ داخل ٿيا.
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
عبدالغفار تبسم
عبدالغفار تبسم (انگريزي:Abdul Ghaffar Tabassum) سنڌ جو ناميارو شاعر ۽ ليکڪ آهي.
زندگي جو احوال
عبدالغفار ”تبسم“ ولد قادر بخش ڀٽي، 20 نومبر 1951ع تي ڳوٺ ميرپور ڀٽو، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.
تعليم ۽ سرگرميون
پرائمري تعليم نئين ديري ۽ ڳڙهي ياسين ۾ حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1966ع ۾ بي اي آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج لاڙڪاڻي مان 1972ع ۾، ۽ ايم اي (بين الاقوامي تعلقات) سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1974ع ۾، ٻي پوزيشن حاصل ڪري پاس ڪيائين.ڪاليج واري دور 1972ع ۾ آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج ۾ اسٽوڊنٽس يونين جو جنرل سيڪريٽري، سال 1974ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ اسٽوڊنٽس يونين جو ڪلاس نمائندو، سنڌ آزاد ماروئڙا اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو عهديدار، گورنمينٽ ڪاليج لاڙڪاڻي جي تقريري ۽ ادبي سوسائٽي جو جوائنٽ سيڪريٽري ۽ لاڙڪاڻو اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن جو نائب صدر به ٿي رهيو. هن تقريري مقابلن ۾ ڪيترائي انعام پڻ کنيا. ان کان اڳ 1963ع ۾ الفتح اسٽوڊنٽس فيڊريشن نئون ديرو جو جنرل سيڪريٽري، سنڌ گريجوئٽس ايسوسيئيشن نئون ديرو شاخ جو باني ۽ نئون ديرو ڊراميٽڪ سوسائٽي جو صدر ۽ سرپرست پڻ رهيو. هن پليٽ فارم تان ”شيرين فرهاد“ آغا حشر ڪاشميري جو سنڌي ترجمو ڪيل ڊرامو ”باغبان“، تاريخي ڊرامو ”ليلا چنيسر“ ۽ ٻيا ڊراما پڻ پيش ڪيا ويا.
نوڪريون
عبدالغفار ”تبسم“ پهرين 1972ع ۾ استاد، پوءِ فئملي پلاننگ آفيسر، يوءِ بي ايل بئنڪ نوڪري ڪيائين ۽ بعد ۾ 1975ع ۾ پي آءِ اي ۾ آفيسر مقرر ٿيو. مارشلا جي دوران 1981ع ۾ ملازمت تان لاهڻ کانپوءِ ٺيڪيداري به ڪيائين. 1983ع کان 1987ع تائين نئون ديرو ميونسپالٽي جو چيئرمين ٿي رهيو. 1990ع ۾ ٻيهر پي آئي اي جي نوڪري ۾ بحال ٿيو
ادبي اوسر
عبدالغفار ”تبسم“ 1964ع ڌاري شاعري شروع ڪئي. پاڻ پهريون شعر 1966ع ۾ اورينٽل ڪاليج حيدرآباد ۾ مخدوم طالب المولى جي صدارت هيٺ ٿيندڙ مشاعري ۾ پڙهيائين. انهي کان اڳ پاڻ هڪ ناول لکڻ شروع ڪيو. انهي جو ذڪر ڪندي هو چوي ٿو: ”منهنجي پهرين پين جو نب ناول تي هليو آهي. جنهن جون قسطون اڃان تائين مون وٽ آهن. منهنجي هڪ آس اها به آهي ته مان هڪڙو ناول لکان ۽ ڀرپور لکان ۽ ان ۾ ئي پنهنجي شاعراڻي تاس جي پورائي ڪري سگهان ۽ اها منهنجي زندگي جي اهم لکڻي هجي.“
عبدالغفار ”تبسم“ جو پهريون شعري مجموعو ”گلشن جهڙا گل“ 1966ع ۾ ڇپيو. عبدالغفار ”تبسم“ ڪيترائي سال روزاني عوامي آواز لاءِ شعري ٽڪرو لکندو رهيو. سندس شاعري ڪيترن ئي فنڪارن ڳائي آهي. سندس ڪيتريون ئي ڪيسٽون رليز ٿيون آهن.
عبدالغفار ”تبسم“ ڪيترن ئي ٽي وي جي سنڌي ڊرامن ۾ هيرو ٿي ڪم ڪيو، جنهن ۾ 1974ع ۾ پيش ٿيل ڊرامون ”بري هن ڀنڀور ۾“ به شامل آهي. پاڻ ڪيترن ئي علمي ادبي ۽ راڳ رنگ جي محفلن جو ميزبان به ٿيو، جنهن ۾ ٽيليويزن جي پروگرام ”سنڌ سينگار“ جو ميزبان ڪمپيئر 1981ع کان 1982ع تائين رهيو. 1983ع ۾ پاڻ هڪ سنڌي فلم پڻ ٺاهيائين. هڪ سنڌي فلم ’برسات جي رات‘ ۾ هيرو ۽ ايس گل جي فلم ”سهڻا سائين“ ۾ ولين جو ڪردار ادا ڪيائين.
عبدالغفار ”تبسم“ شاعري کانسواءِ سفر نامو ۽ آتم آکاڻي پڻ لکي آهي. سندس آمريڪا جوسفرنامو ”زندگي تنهنجا رنگ هزار“ ۽ آتم ڪهاڻي ”سي ئي جوڀن ڏينهڙا“ 1994ع ۾ شايع ٿي. عبدالغفار ”تبسم“ جا هيستائين اٺ شعري مجموعا ڇپجي چڪا آهن. جن جو وچور هن ريت آهي. گلشن جهڙا گل (1966ع) شفق وارا ڇانورا (1982ع) مٽي جا سُر (1991ع) سوچون صحرا سراب (1995ع) نيڻن جي آڳر (1996ع) ڪندي ڪناري ناوَ (1999ع) موسيقي، موسم ۽ تبسم (2003ع) اُڀ هيٺان اُڃارا گيت لڇن (2004ع). سج آرسيءَ ۾ (2005ع).
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ زمرو:سنڌي ادب زمرو:ادب زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌي شخصيتون
جون ايليا
''اردوءَ جي مشهور شاعر جَون ايليا، جو پورو نالو جَون اصغر ولد سيد شفيق حسين ايليا هو، 14 ڊسمبر 1931ع تي ڀارتي شهر امروها ۾ ڄائو. سندس جنم پڙهيل لکيل گهراڻي ۾ ٿيو، سندس والد علامه شفيق حَسن ايليا ڪيترين زبانن جي علم، ادب جو ڄاڻو ۽ شاعر هو. هيءُ رئيس امروهيءَ جو ڀاءُ ۽ نامياري ليکڪه زاهده حنا جو مڙس هو. جَون ايليا ۽ زاهده حنا ۾ عليحدگي 1980ع ۾ ٿي.
تعليم
''هو عربي، فارسي ۽ انگريزي پڙهيو، هيءُ اسڪول ۾ ئي پڙهندو هو ته هندستان جو ورهاڱو ٿيو، جنهن بعد 1957ع ڌاري هي ٻين مهاجرن سان گڏ هتي اچي ڪراچيءَ ۾ اچي آباد ٿيا، جتي اردوءَ ۾ ايم. اي ڪرڻ سميت عربي ۽ فارسيءَ جون سندون حاصل ڪيائين. کيس عبراني ٻوليءَ تي به عبور حاصل هو، ننڍپڻ ۾ ئي شاعري شروع ڪيائين.''
خدمتون
''1958ع ڌاري ماهوار رسالي ’انشا‘ ۾ باقائدي لکڻ شروع ڪيائين ۽ ادبي دنيا ۾ مختصر عرصي ۾ نالو ڪڍيائين، اڳتي هلي اهو ساڳيو رسالو 1964ع ڌاري ’عالمي ڊائجيسٽ‘ جي نالي سان نڪرڻ لڳو، جيڪو 1988ع تائين باقاعده شايع ٿيندو رهيو. 1963ع کان 1968ع تائين هيءُ اسماعيلي فرقي وارن جي تحقيقي ۽ تصنيفي اداري سان ايڊيٽر طور لاڳاپيل رهيو، جتي هن اسلامي تاريخ ۽ فلسفي تي ٻڌل ڪيترا ڪتاب ترجمو ڪيا. 1967ع ڌاري ترقي ۽ اردو بورڊ پاران تيار ڪئي ويندڙ اردو جي لغت ۾ پڻ هن جون خدمتون شامل رهيون. جنهن ۾ 1976ع تائين لغت جي ڪم ۾ هيءُ مددگار طور شامل رهيو ۽ ان جي تياريءَ ۾ پڻ ڀرپور حصو ورتائين. 1979ع ڌاري هن اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ ۾ رهڻ دوران مشهور فلاسافر ’طوسي‘ جي ڪلام تي مبني ڪتاب ’تجريد‘ جو اردو زبان ۾ بهترين ترجمو ڪيو. 1988ع ڌاري هن ’روشن خيال‘ نالي هڪ ماهوار مئگزين جاري ڪيو. ڪيترائي ڪتاب ترجمو ڪرڻ سميت تصنيف به ڪيائين. سندس پهريون شعري مجموعو ’شايد‘ 1991ع ۾ شايع ٿيو. شاعري جي ڪتابن ۾: (1) شايد (1991ع)، (2) يعني (2003ع)، (3) گمان (2004ع)، (4) ليڪن (2006ع)، (5) گويا (2008ع) جي نالي سان شايع ٿيل آهن. هن ڪيترائي ڪتاب ترجمو به ڪيا، جن ۾: ’مسيح بغدادي‘، ’حلاج اسماعيليت‘، ’يمن ميسي‘، ’تهذيب‘، ’شام و عراق ۾‘، ’مطالعه طواسين‘ ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن. جون ايليا کي فلسفي، منطق ۽ اسلامي تاريخ جي ڄاڻ هئي، نرالي شاعر طور به مشهور هو.''
اعزاز
اردو ادب ۾ سندس خدمتن عيوض حڪومت طرفان کيس 2000ع ۾ ’حسن ڪارڪردگيءَ‘ جو صدارتي تمغو ڏنو ويو.
وفات
هيءُ 8 نومبر 2002ع ۾ ڪراچيءَ ۾ وفات ڪري ويو.
حوالا
زمرو:1931ع جون پيدائشون زمرو:20 صديءَ جا اردو ليکڪ زمرو:20 صديءَ جا شاعر زمرو:2002ع جون فوتگيون زمرو:2002ع جون وفاتون زمرو:اردو شاعر زمرو:اردو عالم زمرو:اردو نقاد زمرو:اردوءَ جا ٻوليدان زمرو:امروھا ضلعي جون شخصيتون زمرو:پاڪستاني ادبي نقاد زمرو:پاڪستاني اردو شاعر زمرو:پاڪستاني اردو ليکڪ زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:پاڪستاني شيعا مسلمان زمرو:پاڪستاني عالم زمرو:پاڪستاني فلاسافر زمرو:پاڪستاني ليکڪ زمرو:پاڪستاني ٻوليدان زمرو:مھاجر شخصيتون زمرو:ويهين صدي جا شاعر زمرو:ڪراچيءَ جا ليکڪ
گھوگھارو
ديھ گھوگھارو سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا خيرپور جوسو تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ گھوگھارو، ڳوٺ ڀٽين جو ۽ ڳوٺ صلاحي مغيري واقع آهن. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1960ع واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ڀولا ڪلهوڙا، اوڀر ۾ ديھ پکو ، ڏکڻ ۾ ديھ لائق پور ۽ اولھ ۾ ديھ ٿرڙي ھاشم واقع ھئا پر ھاڻي ان جي اولھ ۾ ديھ وڳڻ ۽ ڏکڻ ۾ ديھ چؤديرو واقع آهن. 1960 ۾ ھي ديھ تپو ميل ۾ واقع ھئي.2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,280 ھئي جيڪا 1,056 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي.
ڏوڪري
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
ڪشمير
thumb|200px|[[دال ڍنڍ تي شڪارہ نالي ڪاٺ جي ٻيڙي]]
نالو
نيل ماتا پراڻ ۾ لکيل آهي تہ ان وادي جي ابتدا پاڻي مان ٿي ھئي. لفظ ڪا جي معنيَ آھي پاڻي ۽ لفظ شمير جي معنيَ آهي ترڪ ڪرڻ. اھڙي طرح ڪشمير جي معنيَ آھي پاڻي کان خالي سرزمين.
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي زمرو:تاريخي علائقا زمرو:ڀارت جي جاگرافي
روشن آرا مغل
روشن آرا مغلھڪ مشھور تعليمي ۽ اصلاحي ڪم ڪندڙ  ھي عورت جي  ابتدائي  تربيت پنھنجي ماءُ جي ھنج ۾ ٿي، جيڪا زناني سڪول ۾ ماستري ڪندي ۽ بيواھ ھوندي پنھنجي ٻچن کي پاليو ۽ تاتيو.”روشن“پرائمري پوري ڪري، سيڪنڊري تعليم  ڪاميابيءَ  سان حاصل ڪئي. پاڪستان کان اڳ 1947ع ۾ بمبئي مان بي. ايس. سي پاس ڪيائين، 1951ع ۾ بي –ٽي، 1952ع ۾ سنڌيءَ ۾ ايم اي، ۽ 1954ع ۾ ايل ايل بي جو پھريون سال پاس ڪيائين. 1955ع ۾ ٻئي سال جو امتحان ڏيڻو ھوس ۽ اڃا پي ايڇ. ڊي ۽ ٻين علمي ۽ ادبي ڊگرين حاصل ڪرڻ جو خيال ھوس. تعليمي مشغولين ۽ امتحانن جي ڪاميابين سان گڏ قومي ۽ وطني ۽ اصلاحي ڪمن ۾ کيس چڱو اعزاز حاصل ھو. 1944ع کان 1948ع تائين ميونسپل اسڪول بورڊ شڪارپور جي برک رڪن ٿي رھي آھي. 1947ع ۾ سنڌي پرائمري تعليم جي صوبائي بورڊ جي ميمبر ھئي. 1948ع کان ڪراچيءَ ۾ اسسٽنٽ انسپيڪٽريس گرلس اسڪولس جي عھدي تي فائز رھي. آڪٽوبر 1952ع کان اپريل 1953ع تائين آمريڪا ۾ زرعي، تعليمي ۽ سماجي طريقن جي سکيا لاءِ سرڪاري خرچ تي ويئي ۽ آمريڪا جي وڏن وڏن عالمن کان پنھنجي علم ۽ صلاحيتن جو داد حاصل ڪيائين. ان سان گڏ جپان، ھانگ ڪانگ، برما، اوڀر پاڪستان ۽ سيلون جو بھ سير ڪيائين. مولانا گرامي لکي ٿو تہ ”روشن“سچ پچ تي ھر اعتبار سان ”روشن“ ھئي ۽ سنڌي عورتن لاءِ ھڪ ”مثالي  عورت“  ھئي. سندس ڪا بہ تصنيف ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيل ڪا نہ آھي، البت سندس مضمون آھن، جي رسالن ۽ مخزنن ۾ محفوظ آھن، ۽ سندس اٽڪل 150 کن تقريرون موجود آھن، جي ھن ريڊيو پاڪستان جي ڪراچي اسٽيشن تان نشر ڪيون..
1 محرم
واقعا
1ھ - حضرت عمر فاروق رضي الله تعالٰي عنه هجري سن جو آغاز ڪيو.
وفاتون
24ھ - حضرت عمر فاروق رضي الله تعالٰي عنه شھادت ماڻي.
موڪلون ۽ ڏڻ
1 محرم تي نئين اسلامي سال جو آغاز ٿئي ٿو.
3 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
عشر
عشر زمين جي پيدوار مان جيڪو ڏھون يا ويھون حصو واجب آهي ان کي عشر چوندا آهن. برسات تي آباد ٿيندڙ زمينن منجھان ڏھون حصو ڏيڻو ھوندو آھي ۽ ھٿرادو طريقن سان سيراب ٿيندڙ زمينن منجھان ويھون حصو ڏيڻو پوندو آهي.
4 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
مسڪا بن
مسڪا بن ورھاڱي کان ڳ سنڌ ۾ ھوٽلن تي ناشتي ۾ چانھن سان گڏ کاڌو ويندو ھو. اھو اصل ۾ ڊبل روٽي جو بندوبست ھوندو ھو جنھن کي ڇري سان چيري مکڻ جي ٽڪي جو مک يا مسڪو ڏنو ويندو ھو.
طواف
طواف ڪعبي جي چوڌاري ھڪ چڪر لڳائڻ کي طواف چوندا آهن.حج يا عمري ۾ حاجي ست دفعا ڪعبي جو طواف ڪندا آهن ۽ رسمن ھر طواف حجر اسود واري جاء تان شروع ٿي اتي ختم ٿيندو آهي. رسمن حاجي ھر طواف ۾ ان کي چمي ڏيڻ يا ڇھڻ يا ان کي ساڄي ھٿ سان سلام ڪرڻ جو عمل ڪندا آهن.
طواف قدوم
مڪي ۾ داخل ٿيڻ بعد سڀ کان پھريون جيڪو طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف قدوم چوندا آهن. ان طواف کي طواف تحية ۽ طواف لقاءُ پڻ چوندا آهن. طواف قدوم صرف انھن ماڻھن تي واجب آهي جيڪي ميقات کان ٻاهر جا رھاڪو آھن جن کي اصطلاح ۾ آفاقي چوندا آهن.
طواف زيارت
طواف زيارت حج جو ھڪ رڪن آھي. عرفات ۾ ترسڻ کانپوءِ 10 ذوالحج تي جيڪو طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف زيارت يا طواف اضافه چوندا آهن. طواف زيارت فرض آهي ۽ ان جو حڪم قرآن ۾ لکيل آهي.
طواف وداع
بيت الله کان واپس ٿيندي جيڪو آخري طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف ودع يا طواف صدر چوندا آهن. ھي طواف بہ آفاقي تي واجب آهي. ان طواف کان پوءِ ملتزم کي چنبڙي ۽ بيت الله جي غلاف کي ھٿ وجھي وڏي آہ و زاري سان دعا گھربي آھي. ھي بيت الله کان موڪلائڻ جو وقت ھوندو آھي. نبي جن ھدايت ڪئي ھئي تہ:
""ڪوبہ ماڻھو موڪلاڻي وارو طواف ڪرڻ کان سواءِ بيت الله کان واپس نہ موٽي، پر ان عورت کي اجازت آهي جيڪا حيض جي حالت ۾ ھجي""
- بخاري
سيد محمد عالم شاھ "عالم"
سيد محمد عالم شاھ ”عالم“ ٽکڙ جي شھر ۾ 30 جمادي الاول 1306ھھ ۾ ڄائو. مرحوم علامھ اسدالله شاھ ”فدا“ ۽ سيد محمد حافظ شاھ سندس چاچا ھئا. ھي ننڍپڻ کان وٺي نھايت ذھين ۽ سليم طبع ھو. سندس تعليم جي ابتدا ديني مڪتب ۾ ٿي. ان زماني ۾ ٽکڙ علم ۽ ادب جو مرڪز ھو ۽ حافظ محمد يوسف جي”مڪتب“ جي شھرت وڏن وڏن علم دوست ماڻھن کي ڇڪي آڻيندي ھئي. آخر سندس عزيزن کيس سنڌ مدرسي ۾ داخل ڪرايو، جتي ميٽرڪ تائين تعليم ورتائين، ۽ ان کان پوءِ مرحوم نور محمد وڪيل ۽ مسٽر دين محمد عليگ جي صلاح تي علي ڳڙھھ ويو. پر ڪن گھرو معاملن ڪري اعليٰ تعليم حاصل ڪري نہ سگھيو ۽ ڳوٺ موٽي آيو ۽ اچي شادي ڪيائين.مالانا گرامي مطابق شعرو شاعري جو شوق ”فدا“ جي صحبت مان پيدا ٿيس. سندس ڪلام جو زيادہ ذخيرو ”ڪافين“جي صورت ۾ آھي. سندس ڪافيون نھايت پرسوز، وقت انگيز ۽ روحانيت سان ڀريل آھن. ھي محفل جو مور، گفتگو جو سھڻو، معلومات سندس وسيع، سياست، مذھب، علم ۽ ادب تي رھاڻ ڏاڍي رس ڀري ڪندو ھو. سندس ڪافي ڪلام موجود آھي، جو شايع ٿيڻ جھڙو آھي.
وفات
سيد محمد عالم 28 مئي 1955 م وفات ڪري ويو.
سنڌ مسلم آرٽس ڪاليج ڪراچي
سنڌ مسلم آرٽس ڪاليج ڪراچي:
سنڌ مسلم آرٽس ڪاليج 1943 ۾ قائم ٿي جنھن جو افتتاح قائداعظم محمد علي جناح ڪيو ھيو.. اھا سنڌ مدرسة اسلام جي حسن علي ھائوس نالي بورڊنگ ھائوس ۾ قائم ڪئي وئي ھئي.
5 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
عمرو
عمرو جي معني آهي آباد گھر جو ارادو ڪرڻ، زيارت ڪرڻ. اصطلاح ۾ ان مان مراد اھو ننڍو حج آھي جيڪو ھر وقت ٿي سگھي ٿو.ان لاء ڪو خاص مھينو ۽ ڏينھن مقرر ڪونھي. جنھن وقت بہ ڪو چاھي تہ احرام ٻڌي بيت الله جو طواف ڪري، سعي ڪري، مٿو ڪوڙائي يا وار ڪترائي ۽ احرام کولي ڇڏي. عمرو حج سان گڏ پڻ ڪري سگھبو آهي ۽ حج کان علاوہ بہ. عمري ڪرڻ واري کي معمر چوندا آهن.
ياسمين اسماعيل
ياسمين اسماعيل (28 مارچ 1950 ، راولپنڊي ۾ - 18 جنوري 2002 ، ڪراچي ۾ ) پاڪستان جي هڪ مشهور ٽيليويزن اداڪاره ۽ ٿيٽر ۾ ڊائريڪٽر هئي.
ابتدائي زندگي ۽ ڪيريئر
28 مارچ 1950 تي راولپنڊي ۾ ڄائي ، ياسمين اسماعيل ڪيترن ئي اسڪولن ۽ ڪنوينٽس ۾ تعليم حاصل ڪئي ، جيئن سندس پيءُ ، هڪ آرمي ڪرنل ، هڪ هن کان ٻئي جاءِ تي پوسٽ ٿيو. هن هوم اڪنامڪس ڪاليج مان گريجوئيشن ڪئي.
هوءَ 1971 ع ۾ پنهنجي والد جي وفات کانپوءِ ٿوري دير لاءِ ڪراچي منتقل ٿي وئي. هن 1974 ع ۾ شادي ڪئي. پي ٽي وي سان سندس وابستگي 1960 جي آخر ۾ شروع ٿي. ٿيٽر هن کي لالچ ۾ وجهي asڏيو جڏهن هوءَ 1980 ۾ گريپ ٿيٽر جي ڪراچي باب جي سربراهه بڻجي وئي. هن اٽڪل 24 ڊرامن جي هدايت ڪئي. سندن ڊراما ، اڪثر لکيا/ٺاھيا ويا آھن ڊراما نگار عمران اسلم پاران ، ماڻھن پاران ساراهيو ويو. رمضان کان ٿورو ا ، هن پنهنجي آخري ڊرامي جي هدايت ڪئي ، جنهن جو عنوان هو اسامه هو ته سمني اي ، جيڪو مسٽر اسلم لکيو هو. اسماعيل 1980 ۾ ڪراچيءَ ۾ گريپ ٿيٽر جي ڊائريڪٽر ٿي.
ذاتي زندگي ۽ موت
ان جي موت جي وقت ، ان جو پٽ امل اسماعيل ، 22 سالن جو ڪاروبار ڪندڙ ھو ۽ ان جي ڌيءَ ، سيلا اسماعيل ، انڊس وادي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر جي 18 سالن جي شاگرد ھئي. هن جو مڙس ، طارق اسماعيل ، هڪ دوا ساز ڪمپني جو چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر هو. اسماعيل ڇاتي جي ڪينسر سبب 18 جنوري 2002 تي ڪراچيءَ ۾ 5 سالن تائين وڙھڻ کان پوءِ فوت ٿي ويو. کيس جمعي جي نماز عصر جي نماز کانپوءِ ڊفينس هائوسنگ اٿارٽي ڪراچي جي آرمي قبرستان ۾ دفنايو ويو.
حوالا
زمرو:2002ع جون فوتگيون زمرو:1950ع جون پيدائشون زمرو:راولپنڊي جا ماڻھو
سنڌ مسلم لا ڪاليج ڪراچي
سنڌ مسلم لا ڪاليج ڪراچي: ايس.ايم.لا ڪاليج:
ھني
ديھ ھني سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ٻير تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ ھني (شمشير جو ڳوٺ) واقع آهي. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1962ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ٻير ۽ ديھ چنڱڙو، اوڀر ۾ ديھ گھٽھڙ، ڏکڻ ۾ ديھ پيچوھا، ديھ لالو رائنڪ ۽ ديھ ياروديرو ۽ اولھ ۾ ديھ ڊٻ مٺو واقع ھيا ۽ ھاڻي بي ان ديھ جون حدون ساڳيون ئي آھن. ان نقشي مطابق ھن ديھ م ڳوٺ ھني يا شمشير، ڳوٺ گوپانگ ۽ ھڪ غيرمعروف ڳوٺ واقع ھيا جيڪي اڃان تائين قائم آھن. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 3,321 ھئي جيڪا 514 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ڳوٺ ھني يا شمشير جو ڳوٺ تنيا ذات وارن جو تمام پراڻو ڳوٺ آھي جنھن جي لڳ نور شھيد وارو قبرستان واقع آهي.
6 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
ڳوٺ آدم خان پنهور
ڳوٺ خان آدم پنهور (انگريزي:Village Adam Khan Panhwar) سنڌ جي دادو ضلعو جيدادو تعلقو جي ڪچي واري علائقي ۾ پراڻو ڳوٺ آهي.
پئن اسلامزم
پئن اسلامزم ھڪ سياسي نظريو آهي جيڪو ھڪ مسلمان ملڪ يا رياست يعني خلافت ھيٺ سڀني مسلمانن جي اتحاد يا شرعي اصولن واري بين الاقوامي اسلامي تنظيم جي ڳالھ ڪري ٿو. ھي نظريو بين الاقواميت وارو نظريو آهي جيڪو قومپرستي کي رد ڪري ٿو. جي ايم سيد مطابق پئن اسلامزم خلافت جو بدليل نالو آھي. مذھب کي سياست سان گڏي ھلائڻ لاءِ مسلمانن خلافت جو ادارو قائم ڪيو ھو، جو ڪجھ وقت کان پوءِ پنھنجي افاديت وڃائي ويٺو. ان ڪري پھريان ٽي خليفا شھيد ٿيا. امام حسين عليہ السلام رسول اڪرم جو ڏوھٽو شھيد ٿيو. ڪجھ عرصو انھيءَ اداري تي بني اميه گھراڻي جو تسلط رھيو. ڪجھ وقت کانپوءِ انھيءَ گھراڻي کي زوريءَ ٻاھر ڪڍي، ان تي بني عباس قبيلي قبضو ڪيو، جن بني اميه خاندان جي قبرن جا نشان به مِٽائي ڇڏيا. ڪجھ وقت تائين اھو ادارو بني عباس خاندان ۾ ھليو، جن کي اندروني سازش جي اشاري تي منگولن اچي ختم ڪيو. ان کانپوءِ ڪجھ وقت لاءِ اھو ادارو بني فاطمين جي ھٿ ۾ رھيو. جتان تبديل ٿيندي، آخر ترڪن جي حوالي ٿيو.
تاريخ
اسلامي تعليمات م لفظ پئن اسلامزم جو ڪو ذڪر ناھي پر ان لاءِ لفظ خلافت جو استعمال ٿيل آهي. ماضي قريب ۾ پين اسلامزم جو وڏو وڪيل جمال الدين افغاني ھيو جنھن جو خيال هو ته قومپرستي مسلمان دنيا کي ورھائي ڪمزور ڪري ڇڏيندي. ھن جو خيال ھو تہ مسلم امت واري سڃاڻپ نسلي ۽ قوميتي سڃاڻپ کان مقدم آھي. پئن اسلامزم جي تحريڪ بيٺڪي دؤر ۾ زور ورتو ھو. ان وقت ترڪ خلافت موجود ھئي  ۽ تحريڪ بيٺڪي ملڪن م ھلي جن ۾ مسلمانن جي اڪثريت ھئي. ان تحريڪ خلافت جي حمايت ڪئي ۽ مسلم دنيا کي يورپي ملڪن جي تسلط کان آزادي وٺي اسلامي رياست ۾ شامل ٿيڻ تي زور ڏنو. جي ايم سيد مطابق جيستائين تُرڪ طاقتور ھئا، خلافت کي ھلائيندا رھيا؛ پر اُنھن جي ڪمزور ٿيڻ بعد، انگريزن، ڪن مصلحتن جي خيال کان، سيد جمال الدين افغانيءَ معرفت سڀني مسلمان حڪومتن کي متحد ڪرڻ جي دعوا جي بنياد تي پئن اسلامزم جي تحريڪ ھلائي. انھن مان ھڪڙو سندن مقصد ھيءُ ھيو ته روس، فرانس ۽ جرمنيءَ جي طاقتن کي مشرق طرف وڌڻ کان روڪڻ لاءِ ترڪ سلطنت کي مضبوط ڪيو وڃي. ليڪن پھرين مھاڀاري لڙائيءَ وقت، ڇاڪاڻ ته انگريز پنھنجين مصلحتن ڪري فرانس ۽ روس سان شامل ھئا، جي وري ترڪ سلطنت جا مخالف پئي رھيا ھئا، اِنھيءَ ڪري ترڪن وڃي جرمنيءَ جي طرف جنگ ۾ شرڪت ڪئي. ان تي انگريزن وري پنھنجي پاليسي بدلائي، ترڪيءَ جي ماتحت ملڪن، عراق، شام، عرب، مصر وغيره کي عرب قوم پرستيءَ (نئشنلزم) جي بنياد تي، ترڪن جي خلاف اُڀارڻ جي ڪوشش ڪئي. خلافت جي خاتمي بعد صورتحال تبديل ٿي وئي ۽ پوء پئن اسلامزم جي جاء تي لفظ اسلامزم استعمال ٿيڻ لڳو جنھن جي پرچار ڪندڙن ۾ مصر جي سيد قطب شھيد، پاڪستان جي ابوالاعلي مودودي ۽ آيت الله خميني شامل ھئا.
7 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
درھم (وزن)
درھم (وزن): درھم جو وزن ٻہ ماسا ۽ ڏيڍ رتي جي برابر ھوندو آھي.
8 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
فديو
فديو جي معني بدلو آھي. اسلام ۾ روزي نہ رکي سگھڻ جي صورت ۾ معذور (شرعي عذر رکندڙ) کي شريعت اھا سھولت ڏني آھي ته ھو ان جي بدلي ۾ فطري جيترو ان ڪنھن محتاج کي ڏئي يا صبح ۽ شام ٻنھي وقتن جو کاڌو کارائي تہ اصطلاح ۾ ان کي فديو چوندا آهن. فديي ۾ ان ڏيڻ يا کاڌو کارائڻ کان علاوه ان ان يا کاڌي جيتري قيمت ڏيڻ بہ جائز آھي.
ڪائي غارون
thumb|هيٺانهين ٽڪريءَ واريون غارون thumb|مٿانهين ٽڪريءُ واريون غارون thumb|ڪائي ماٿريءَ جو خوبصورت ڏيک thumb|ڪائي ماٿريءَ ۾ پنجتن جي باغ وٽ چشمي جي پاڻي تي هلندڙ جنڊ يا جانڊھ ڪائي غارون (انگريزي: Kai Caves) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سيوھڻ تعلقي جي ڄامشوري ضلعي جي شهر سيوهڻ شريف کان اٽڪل 40 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي کيرٿر جبل جي سليسلي جي ڪائي ماٿريءَ ۾ واقع آهن. هت غارن جا ٻہ ماڳ آهن. غارن وارو هڪ ماڳ محمد خان نوحاڻي ڳوٺ کان ڏکڻ طرف  مٿانهين ٽڪريءَ تي آهي جيڪو عزيز ڪنگراڻي ڳولي لڌو ۽ ٻيو ڳوٺ جي اولھ ۾ هيٺانهين ٽڪري تي آهي جيڪو تاج صحرائي ڳولي لڌو، جيڪي مقامي طور ست گھريون  (ست غارون) جي نالي سان مشهور آهن ڇاڪاڻ تہ هت ست غارون آهن. غارن جا ٻئي ماڳ هڪ ٻئي جي اوڀر اولھ ۾ آهن. ڪائي ماٿريءَ جي جبلن ڏانهن نهار ڪجي ٿي تہ ايئن لڳي ٿو تہ ماٿري قديم زماني ۾ جبلن جي هيٺ رهي هُئي. هت جبلن مان قدرتي چشمي جي واهي بہ وهي اچي ٿي جاڪا صدين کان ڪائي مٿري کي سيراب ڪري ٿي. قديم آثارن جي ماهرن جي راءِ آهي تہ هيءُ غارون سنڌو تهذيب جي پٿر جي نئين دور نيوليٿڪ (Neolithic) دؤر جون آهن. تاج صحرائي جي کوجنا موجب غارن جي آس پاس ڪائي ماٿري ۾ بُلي جي بُٺي، نُڪو بُٺي ۽ نئيگ شريف ڪئلڪوليٿڪ (Chalcolithicl) دؤر جون بستيون بہ آهن، ڪاني ماٿري ۾ هڪ قديم ماڳ آهي جيڪو هاڻ  پنج تن جي باغ سان مشهور آهي. نئيگ ماٿري جيان هت وهندڙ واهيءَ تي اٽي پيهڻ لاءِ جنڊ يا جانڊھ بہ آهي جيڪو واهيءَ جي پاڻيءَ جي تيز وهڪري تي هلي ٿو ۽ ماڻهو ان پيهن ٿا. تاج صحرائي هت زرتشتي يا زردشتي آثار بہ ڳولي لڌا هئا.
نار
250px|thumb|سيٽلائيٽ مان ورتل [[ايراني نار جي تصوير]] نار ، خشڪي جي وچ ۾ موجود اهڙي سامونڊي ڇاڙهه کي چئبو آهي، جنهن جي منهن جي ويڪر هڪ اپسمنڊ کان ننڍي هجي، جيتوڻيڪ سڀني جاگرافيائي خطن ۾ موجود نارن لاء اها وصف ٺهڪندڙ به ڪانهي. نار جو اصطلاح روايتي طور اهڙين سنهين ۽ ڊگهين جهازراني لائق کاري پاڻي وارين سامونڊي کاڙين يا ڇاڙهن لاء ڪتب آندو ويو جيڪي ٽن پاسن خشڪي وارن ڪنارن سان وڪوڙيل هجن جڏهن ته سندن هڪ حصو کليل وڏي سمنڊ سان ڳنڍيل هجي. اهڙن جهازراني لائق سامونڊي نارن جا وڏا مثال ايراني نار، ميڪسيڪو جو نار ۽ عدن جو نار آهن.
ديوان منوھر داس ڪوڙو مل
ديوان منوھرداس ڪوڙو مل انڊيا م رھندڙ سنڌي ھيو ۽ سنڌي ٻولي جو مشھور اديب ھيو جنھن ساھتڪ پشپ نالي ڪتاب لکيو جيڪو ساهتيه اڪيڊمي، نئين دهلي 1960ع ۾ ڇپايو.
پيرپور رپورٽ
پيرپور رپورٽ آل انڊيا مسلم ليگ جي ڪائونسل 10 مارچ 1938ع تي، هڪ ڪاميٽي يونائيٽيڊ پراونسز جي مغل اشرافيه جي خاندان جي ھڪ وارث راجا سيد محمد مھدي آف پيرپور جي صدارت هيٺ مقرر ڪئي، جنهن جي حوالي اهو ڪم لڳايو ويو تہ هو انهن ھندو مسلم فساد وارن واقعن جي تحقيق ڪري، جيڪي ڪانگريس وزارتن جي دور ۾ رونما ٿيا آهن. ان ڪاميٽيءَ جي رپورٽ پيرپور رپورٽ جي نالي سان پڌري ٿي. اھا مسلم ڪيس جي چٽن دليلن واري ھڪ بھترين لکت آھي. ان ۾ اتر اولھ سرحدي صوبي کي ڇڏي ڪري ڪانگريس جي حڪومت وارن باقي سمورن صوبن جي واقعن جا مختصرن تفصيل بيان ڪيل آهن جيڪي ڪاميٽي ذاتي انڪوائريون ڪري ڪٺا ڪيا ھئا. رپورٽ ڪانگريس جي بند دروازي واري پاليسي کي نروار ڪري ٿي ۽ ثابت ڪري ٿي تہ برطانوي طرز واري پارلياماني حڪومت انڊيا ۾ ھلڻ جھڙي ناھي. پيرپور رپورٽ کان پوءِ  ڪيمبرج يونيورسٽيءَ جي پروفيسر ڪوپ لينڊ جي رپورٽ پڌري ٿي، جنهن ڪانگريس حڪومتن لاءِ هيٺين رپورٽ درج ڪئي آهي: آڪٽوبر 1937ع جي شروعات کان وٺي، سيپٽمبر 1939ع جي آخر تائين، ڪانگريسي صوبن ۾، 57 زبردست فساد ٿيا. انهن مان بهار ۾ 15، يو پي ۾ 14، سي پيءَ ۾ 11، مدراس ۾ 8، بمبئيءَ ۾ 7، اوڙيسيا ۾ 1 ۽ اتر اولھ سرحد صوبي ۾ 1،  انهن فسادن ۾ قتل ٿيلن جو اندازو 17000 هزار هو.“ اهو فسادن جو سلسلو هلندو رهيو. 1944ع ۾ محمد علي جناح، علي ڳڙه ۾ هڪ تقرير ڪئي جنھن ۾ ۽ پشاور ۾ 27 نومبر 1945ع تي وڌيڪ ان جي وضاحت ڪندي فرمايو: ”اسان ٻنهي قومن ۾، صرف مذهب جو فرق ناهي؛ اسان جو ڪلچر، هڪ ٻئي کان جدا آهي؛ اسان جو دين، اسان کي هڪ جداگانه قانون حيات ٿو ڏئي، جو زندگيءَ جي هر شعبي ۾ اسان جي رهنمائيءَ لاءِ ڪافي آهي. اسان ان نصب العين تي زندگي گذارڻ گهرون ٿا.“ جون 1945ع ۾، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام ۾ محمد علي جناح فرمايو: ”پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو ’اسلامي نطريه حيات‘ هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون ۽ اسلامي تصورن ۽ اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون.“ ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: ”هندوستان ۾ رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!“ جنهن جي جواب ۾ جناح چيو تہ ”بيشڪ! ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ۾، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ ۾ مسلم ڪائونسل ’راست اقدام‘ جو اعلان ڪيو. 16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن ۾ شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: ”پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!“
چوماسو
thumb|200px|A: sea breeze; B: land breeze.
چوماسو  برسات جي موسم جيڪا چار مھينا : مئي، جون، جولائي۽ آگسٽ ۾ ھلندي آھي. سنڌ ۾ چوماسو جولاءِ جي ٻئين يا ٽئين ھفتي ۾ ھيٺين سنڌ اندر پھچي ٿو. گھميل ھوائون سيپٽمبر جي منڍ ۾ انھيءَ تر مان نڪري وينديون آهن. سنڌ اندر چوماسي ۾ سخت برسات پوندي آهي ۽ گرمي پد اٽڪل 97 فارنھائيٽ رھندو آھي ۽ مڌيم روزاني نسبتي گھم 66 کان 68 سيڪڙو جي وچ ۾ رھندي آھي. ان مند م ڪل برسات 4.63 انچ پوندي آهي. سال ۾ گھڻي ڀاڱي برسات وارو مھينو جولاءِ ھوندو آھي جڏھن 2.42 انچ مينھن پوندو آهي.
حوالا
زمرو:مون سون زمرو:چوماسو زمرو:موسم زمرو:واهندو زمرو:سانوڻ زمرو:مينھن
قاضي قاضن
قاضي قاضن 463-1551)- اهو پهريون شاعر آهي، جنهن جو ڪلام تحريري طور پهرين شاھ ڪريم، جي ڪلام سان گڏ مليو ۽ پوء 1978 ع ۾ ڀارت مان هٿ آيو۔ قاضي قاضن جو ذڪر پهريان مير معصوم شاھ بکري (7 رمضان 944ھ 60 ذي 1014 ھ/ 7 فيبروري 1528ع _ 4 اپريل 1606ع) پنهنجي ڪتاب تاريخ سنڌ المعروف  تاريخ معصومي,  ۾ ڪيو۔ مير معصوم.جو زمانو قاضي قاضن کي ويجهو آهي قاضي قاضن جي وفات واري سال (1551ع)مير معصوم اندازا 34 سالن جو هو۔  هن تاريخ معصومي جي لکجڻ جو سال ڪٿي نن لکيو آهي، پر هڪ هنڌ (ص 124 فارسي)، مرزا شاھ بيگ هٿان بکر جي قلعي جي مرمت جو بيان ڪندي لکي ٿو هن وقت تائين - 1009 ھ ۾ اهو قلعو موجود آهي هن ۾   آهي ته وفات کان 504 سال اڳ تاريخ معصومي  قاضي قاضن جي باري ۾ مير معصومي لکي ٿو تہ  قاضي قاضن بن قاضي ابو سعيد زين الدين بکري، سندس وڏا ٺٽي ۽ سيوستان جي شهر ۾ رهندا ها۔  سندن ڏاڏو ابو الخير جو فضيلت جيڪو صاحب هو، سو وڃي بکر ۾  سنڌ جي ٻين تاريخن ۽ ادبي تاريخن ۾ بہ قاضي قاضن جو احوال آيو آهي ۔ پر قاضي قاضن جي سوانح ۽ ڪلام تي حقيقي تحقيق ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ڪئي آهي۔ رحيمداد خان مولائي شيدائي لکيو آهي ته: قاضي قاضن بن قاضي ابو سعيد بن زين العابدين اصل سيوهڻ جو رهاڪو هو. قاضي صاحب تفسير، حديث جو جيد عالم هو ۽ هر وقت عبادت الاهي ۾ مصروف رهندو هو. قرآن جو حافظ ۽ فن قرائت جو ماهر هو. اصول فقه، تصوف ۽ علم آلات ۾ گھڻو دخل رکندڙ هو. سلوڪ جي واديءَ ۾ رياضت ڪرڻ کان به لذت آشنا ٿي چڪو هو. انشا پردازي جي ثبوت لاءِ سندس خط ڏانهن اشارو ڪري چڪا آهيون ته، جڏهن شاهه بيگ جي ارغوني اُڙدن ٺٽي ۾ غارتگري شروع ڪئي هئي، تڏهن قاضي صاحب جي خط کي پڙهي اهل ٺٽي کي قيامت صغريٰ کان نجات ملي هئي، قاضي صاحب سيد محمد مهدي جونپوريءَ جو مريد ٿيو هو، جنهن تي وقت جي علمائن مٿن اعتراض ڪيا هئا، هن کي قاضي صاحب پنهنجي بيتن ۾ جواب ڏنا هئا ۽ اهي بيت سنڌي شاعريءَ جا اوائلي جواهر پارا آهن، قاضي صاحب کي شاهه بيگ ارغون پنهنجو خاص مشير مقرر ڪيو هو ۽ شاهه بيگ جي انتقال کان پوءِ مرزا شاهه حسن کيس بکر مٿان قاضي مقرر ڪيو هو ۽ ان عهدي کي نهايت احتياط سان نڀايو هئائين، ڪيترائي دفعا حج ڪيائون، مدينه طيبه واري ايام ۾ شيخ عبد الله متقي بن مولانا سعد در ٻيلوي جي صحبت ۾ رهيا هئا، 958 هه ۾ وفات ڪيائون ميرزا شاهه حسن سندن ڀاءُ نصر الله کي بکر مٿان قاضي مقرر ڪيو هو. حضرت قاضي قاضن عالم، فاضل، شاعر جادو بيان، صوفي با صفا ۽ هنرمند ٿي گذريو آهي. .سنڌي زبان جي اوائلي شاعر قاضي قاضن، جنهن جو شعر پهريائين لکت ۾ آيو، سو ڄام نظام الدين سمي ۽ مرزا شاهه حسن ارغون جي ڏينهن ۾ ويهہ سال بکر جو قاضي ٿي رهيو. 947 هه ۾ استعيفا ڏيئي مدينه منوره ويو ۽ اتي سڌو سندس ڀاءُ مليو. سنڌي شاعريءَ جي تاريخ قاضي قاضن کان شروع ٿئي ٿي، جڏهن هو سيد ميران محمد مهدي جونپوري جو مريد ٿيو هو، تڏهن وقت جي عالمن قاضي صاحب تي ڪفر جي فتويٰ مڙهي هئي، ان جي جواب ۾ قاضي صاحب سنجيدگيءَ سان مناظرو ڪندي، علمائن کي بيتن ذريعي جواب ڏنو هو، جن مان فقط ست بيت شاهه ڪريم بلڙائيءَ واري جي رسالي ”بيان العارفين“ ۾ موجود آهن. .
سوانح
قاضي قاضن جو خاندان هڪ علم وارو خاندان هو قاضي قاضن بکر ۾ ڄائو سندس ابتدائي تعليم ب   بکر ۾   ٿي ۔ هو قرآن  مجيد ، حديث ، تفسير ، فقه ، تصوف ۽ ٻين علمن جي زيورن سان سينگار جي اعليٰ  مرتبي تي  پهتو ۔  ڊاڪٽر بلوچ ، قاضي قاضن جي اعليٰ بابت لکي ٿو : اعليٰ   تعليم سنڌ ۾ گهڻو ڪري سيوهڻ ۽ ٺٽي ۾ ۽ سنڌ کان ٻاهر گجرات جي شهر نهر والي (پٽن)، يا احمد آباد ۾ حاصل ڪئي هوندائين ۔ ان وقت سنڌ ۽ گجرات جي وچ ۾ سياسي ۽ ثقافتي ناتا  هئا ۔ ۽ ٻنهي ملڪن جي تعليمي درسگاهن ۽ عالمن ۾ ويجهڙائي ھئي۔ جيڪا پوء گهڻي وقت تائين هلندي آئي ۔ تحصيل علم کان پوء قاضي قاضن زندگي جي حقيقي معاملن ۾ پنهنجو نالو پيدا ڪيو ۔ هو سنڌ جي سما حاڪم ڄام نظام الدين جي دور ۾ ۽ ان کان پوء ڄام فيروز توڙي ارغون حاڪم ش حڪومتاھ بيگ ۽ شاھ حسنجي دور ۾ قاضي ۽ اعتماد وارو ماڻهو رهيو ۔ علم جي ڪري هن جو درجو ۽ اثر نظر اچي ٿو ۔ سما حڪومت جي خاتمي جي افراتفري ۾ سندس ڪٽمب ب تڪليف هيٺ آيو ، فهم و فراست سان انهن کي آزاد ڪرايائين ۽ شاھ بيگ مرزا کي فرلٽ ۽ زيادتي بند ڪرڻ لاء آماده ڪيائين، قاضي قاضن عالم فاضل ۽ صوفي هو ۔ هو سيد ميران محمد  مهدي جو مريد  مهدي جو سنڌ ۾ اچڻ  مهدوي تحريڪ  لاء فائدي وارو ثابت ٿيو ڪيترا هن دائري ۾ شامل ٿيا۔
"قاضي قاضن ولد قاضي محمد قاسم سيوستان جي مشهور بزرگن ۽ عالمن فاضلن مان آهي. هو مشهور قاضي ابوالخير واري جي اولاد مان هو. قاضي قاضن وڏو حافظ، قاري ۽ عالم هو. فقهه، حديث، تفسير ۽ تصوّف ۽ انشا جي علمن ۾ خوب ماهر هو ۽ حاجي به هو ۽ گھڻو سير سفر ڪيو هئائين ۽ نيٺ سيد محمد مهدي جونپوريءَ جو مريد ٿيو، تنهنڪري ظاهري شريعت وارن عالمن جي مٿس ٽوڪ رهندي هئي. مرزا شاهه حسن جي راڄ ۾ موروئي حق موجب هو بکر جو قاضي ٿيو. پيريءَ جي ڪري قضا جو ڪم پنهنجي ڀاءُ قاضي نصر﷢ جي حوالي ڪري پاڻ گوشه نشين ٿيو ۽ سنه 958 هه ۾ وفات ڪيائين. قاضي قاضن جو سنڌي شعر به آهي. سندس پوٽي محمد بن يعقوب گھڻو وقت دهليءَ ۾ گذاريو. چڱو شاعر ۽ خوشنويس هو. سندس ديوان موجود آهي. قاضي قاضن جي وڏي پٽ عبدالغفار کي ته ” اسدالعلماء“ جو لقب هو ۽ انهيءَ جو پٽ قاضي محمد ظهير پهرين ٺٽي جو، پوءَ لاهور جو قاضي ٿيو ۽ اُتي وفات ڪيائين. گھڻن ڪتابن جون حاشيون لکيائين."
شاعري
1۔جوڳي جاڳايوس ، ستو هوس ننڍ ۾
تهان پوء ٿيوس ، سندي پريان پيچري
اکر اڳيان اڀري ، واڳون ٿي وريام،
3۔ ڪنز قدوري قافيھ ، ڪو ڪو ن پڙهيوم
سو پار ئي ٻيو ، جئان پرين لڌوم
4 لو ڪان نهو صرف ، مون مطالع سپرين
سو ئي پڙهيوسو پڙهان ، سو ئي سو حرف
5 سڄڻ منجھ هئام ، مون ويٺي واء ٿيا
هيڏان هوڏانهن هٿڙ اا، هئين جار وڌام
6 سائر ڏي لت ، اونچي نيچي ٻوڙيئي
روم پروٽڪالس
حوالا
زمرو:سفارتڪاري زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي سياست زمرو:ڏيهان ڏيهي زمرو:عالمي سياست
قاضي قاضن
شاعري
هيڪائي هيڪ ٿيو، ويئي سڀ جهت
7 لا لاهيندي ڪن کي ، لا مورهين نانھ
نيو جتوئي
نيو جتوئي نوان جتوئي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي نوشھرو فيروز ضلعي جو ھڪ شھر ۽ نيو جتوئي تعلقي جو صدر مقام آهي. ھي شھر سابق نگران وزيراعظم غلام مصطفي جتوئي جو اباڻو شھر آھي.
ڪلڪيني ڪائونٽي ڪائونسل
ڪلڪيني ڪائونٽي ڪائونسل  جمھوريه آئرلينڊ م مڪاني حڪومت جي ھڪ اختياري آھي. اھا جمھوريہ آئرلينڊ جي لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ، 2001, تحت ڪم ڪري ٿي. ڪائونسل جي ذميداري م رھائشي منصوبه بندي، ڪميونٽي جا معاملا، روڊن جي سنڀال، آمدورفت، شھري منصوبابندي ۽ ترقي، آسائشن جي بندوبست، ثقافت ۽ قدرتي ماحول شامل آهن. ڪائونسل جا 24 چونڊيل رڪن ھوندا آھن جيڪي ڪائونٽي جي ڪيٿائيئرليخ کي چونڊيندا آهن جيڪو ڪائونسل جو سربراھ ھوندو آھي.
قاضي قاضن
شاعري
بلا ري پريان، ڪٿ ن ڏسي ڪو ٻيو۔
پهرين بيت ۾ هڪ واقعي ڏي ادبي تاريخن ۾ اشاريو ڪيو ويو آهي ت ڪو ماڻھو قاضي قاضن جي مسجد ۾ پير محراب ڏانهن ڪري ستل هو  اطلاع ملڻ تي قاضي قاضن درو کڻي آيو ۽ پيرن وٽ هڻڻ لاء الاريائين ت ات مٿو نظر آيو اهڙي طرح ٻھ ڀيرا ائين ڪيائين پر ڪامياب ن  ٿيو ۔ ان تي ان شخص کيس چيو ت پير جيڏانهن کپي اوڏانهن ڪر ي پر دل حقيقي محبوب ڏي ڪر اهو ٻڌي قاضي صاحب درو کڻي اڇليو ۽ اهو بيت چيائين  ۔ خانبهادر ميمڻ ادبي تاريخ ۾ جوڳي لفظ ڪم آڻڻ کي مسلمان جي بي تعصبي جو مظهرو ڄڻو آھي ، اها ڪا وڏي ڳالھ ن آهي هنن ستن بيتن مان قاضي قاضن جي ڪلام کي پارکن صوفيان ڪلام ۾ ابتدائي ڪلام ڪري ڄاتو آهي۔ جنهن ۾ حقيقي محبوب جي جلوي پسڻ لاء پاڻ وسارڻ جي تلقين ڪيل آهي ۽ اهو ب ڏزيو ويو آهي ت صرف و نحو ڪوڙئين ڪتابن مان محبوب هٿ ڪو ن ايندو اوهو ڪو ٻيو رستو آهي جيڪو اختيار ڪرڻ سان الله سان واصل ٿيو۔ ڪيترو وقت انهن ئي ستن بيتن کي قاضي قاضن جو ڪلام پئي ڄاتو ويو ۽ هڪ طرح کيس صوفي شاعر ڄاتو ويو ۽ ٻي طرف اڪثر سندس سياسي ڪردار تي قوم پرستن حلقن اعتراض ب پئي ڪيا۔ تان جو 1978 ع ۾ دهلي مان هيري ٺڪر جو ڪتاب ٗ ٗ قاضي قاضن جو ڪلامٗ ٗ  شايع ٿيو۔ هن ۾ 112 بيت قاضي قاضن جا درج ڪيا ويا آهن۔ هن ڪتاب تي جلد ئي پاڪستان ۾ تبصرا ڪيا ويا، جن ۾ ٽي اهم تفصيلي تبصرا ڊاڪٽر بلوچ ، ڊاڪٽر سنديلي ۽ ڊاڪٽر تنوير عباسي جا هئا۔ جيڪي سماهي مهراڻ جي شماره نمبر ، 1978/4, 1979/1,  1979/2,  1979/4 ۾ شايع ٿيا هنن اسڪالرن بيتن ۽ پڙهئين  توڙي معنائن تي پنهنجا رايا پيش ڪيا ڊاڪٽر بلوچ پوء ب هن ڪلام جو مطالعو جاري رکيو ، ۽ تحقيق جا لوازما ادا ڪندي 1999 ع ۾ قاضي قاضن جو رسالو شايع ڪيو ۔ هن ۾ ن رڳو هيري ٺڪر جي هريانا صوبي جي راڻيلا مٺ (مندر) وارو مليل ڪلام اڳيان رکيائين پر  وڌيڪ تحقيق ڪندي ٻيا ب دستخط نسخا ۽ ذريعا استعمال ڪيائين
وفات
ھن 1551 ۾ مديني م وفات ڪئي.
ٿر جو ڪوئلو
ٿر جو ڪوئلو 1988ع ۾ برٽش اوورسيز ڊيولپمينٽ ايجنسيءَ (ODA) اسلام ڪوٽ کان اٽڪل 15 ڪلوميٽر اوڀرندي طرف ڳوٺ ٿهاريي هاليپوٽا ۾ ڪوئلي جي ڳولا ۾ ڪامياب ٿي. 1989ع ۾ هڪ تنظيم ‘GSP/ UGS’ ڇاڇري جي ڀرسان سازدا طرفان کوٽايل پاڻيءَ جي کوهه جو ارضي ۽ طبعي جائزو ورتو ۽ ٻڌايو تہ ٿر واري رڻ پٽ ۾ ڪوئلي جو وسيع ذخيرو موجود آهي. فيبروري 1992ع ۾ ٿر ۾ ڪوئلي جي موجودگيءَ لاءِ ڊرلنگ وسيلي چار سوراخ ڪيا ويا. هن وقت تائين ٿر ۾ 9100 چورس ڪلوميٽرن کان مٿي ايراضيءَ ۾ 224 ڊرل سوراخ ڪيا ويا آهن ۽ مجموعي طور ٿر مان 175 ارب ٽن ڪوئلي ملڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي، جنهن سان دنيا ۾ ڪوئلي جي پيداوار وارن ملڪن ۾ پاڪستان ستون نمبر وڏو ملڪ شمار ٿيندو. ٿر ۾ ڪوئلي جي ايراضيءَ جو وچور هن ريت آهي: پاڪستان جي قيام وقت ڪوئلو، ڪچو لوهه ۽ ٻي معدنيات ڀارت جي حصي ۾ آيون. پاڪستان ۾ معدني کاڻيون نه هئڻ جي برابر هيون ۽ انهن جي پيداوار ملڪي ضرورت ۾ ناڪافي هئي. انهيءَ ڪري ٻاهران گهرائڻ ۾ گهڻو سرمايو ضايع ٿيندو هو.
حوالا
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
قيراط
قيراط ھڪ قيراط پنجن جون  جي برابر ھوندو آھي ۽ ويھ قيراط برابر ھڪ مثقال جي آھن.
حاصلا (قمبر)
ديھ حاصلا سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قمبر تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا رانوتي تپي ۾ واقع آهي جنھن ۾ ڳوٺ حاصلا واقع آهي جنھن جو نالو ھن ديھ کي ڏنو ويو. بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود ھن ديھ جي 1962ع تائين واري نقشي مطابق ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ رانوتي ۽ ديھ بٺي، اوڀر ۾ ديھ ھليا، ڏکڻ ۾ ديھ عيسو ۽ اولھ ۾ ديھ ڪڙيو ميروخان ۽ ديھ وڌا واقع ھئا. ھاڻي ان جي اولھ ۾ رڳو ديھ وڌا آھي باقي حدون اڃان ساڳيون آهن. ان نقشي مطابق ھن ديھ م ڳوٺ حاصلا، ڳوٺ سلطان حاصلو، ڳوٺ دودو خان گوپانگ، لائق آباد، ڳوٺ شھداد چانڊيو، شوق آباد واقع ھيا جيڪي اڃان تائين قائم آھن. 1962 ۾ ديھ جي اوڀرندي دنگ تي قائم جا گھر واقع ھيا جتي ھاڻي ھڪ وڏو ڳوٺ ٻڌجي چڪو آهي. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 6,317 ھئي جيڪا 1,036 خاندانن تي مشتمل ھئي. . ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿيل آهي. ڳوٺ حاصلا پڻ ھڪ وڏو ڳوٺ آهي جنھن کان 300 ميٽرن جي فاصلي تي ڳوٺ سلطان حاصلا, 200 ميٽرن تي ڳوٺ دودو گوپانگ ۽ 100 ميٽرن جي فاصلي تي ڳوٺ چاڪر مگسي واقع آهي. ڳوٺ چاڪر مگسي 1962 کان اڳ ڪانہ ھيو ء بعد ۾ قائم ٿيل آھي. ڳوٺ لائق آباد، شھداد چانڊيو ۽ شوق آباد ھاڻي غيرمعروف آھن ۽ نوان ڳوٺ جمعو خان چانڊيو ۽ ڳوٺ جمعه خان بروھي قائم ٿي چڪا آھن.
کير پيڙو
"پیڙو, کير پيڙو" ننڍي کنب جي مشهور سوغات آھي۔ جيڪا کير کي ٽرکائي ڪري ٺاھي ويندي آھي۔ ۽ ان ۾ بادام، اخروٽ، پستا ناريل وغیره به شامل ڪيا ويندا آھن.
مٽيءَ يا اٽي جي چاڻي کي به ”پيڙو“ چوندا آهن.
پیڙي جي الڳ الڳ قسم موجود آھن۔ جيئين تہ قلاقند پیڙو، بدایوني پیڙو۔ پیڙو ھڪ سویٽ ڊش آھي۔ جنھن ۾ کير جي جڳھ ڪوئی ٻي شيءِ شامل ڪرڻ سان سان ان کي پيڙو ناهي سمجھو ويندو. انھيءَ ريت گھوٽڪي جو پيڙو پوري دنيا ۾ مشھور آھي  جنھن کي خالص کير سان ٽاھيو ويندو آھي.
10 محرم
وفاتون
61ھ - بمطابق آڪٽوبر 680ع بروز جمعو، امام حسين رضي الله عنه کي ڪربلا جي ميدان ۾ يزيدي فوج شھيد ڪيو.
موڪلون ۽ ڏڻ
ھن ڏينھن يوم عاشور ملھايو ويندو آھي.
11 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
12 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
13 محرم
موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:محرم
جونء
380px|thumb|upright=0.7|left| جونء جي ڊرائنگ ۱۶۷۶ جي جنھن ۾ جونء کي وار ۾ چبڙندي ڏيکاريو ويو آهي.
جُون جُون جو بت ٿورو شفاف آهي يعني انهيءَ مان شيشي وانگي آرپار ڏسي سگهجي ٿو. ڀوري يا خاڪي رنگ جو ٿئي ٿو ۽ مٿس ڪارا دَٻَڪ ٿا ٿين. مٿو گول اٿس، جنهن ۾ ڌاڳي جهڙا ٻه سڱ لڳل آهن. هلڻ مهل اُهي هميشہ 	پيا چُرندا آهن. ٻه گول اکيون اٿس ۽ هڪڙي سونڊ جي 	چهنب ۾ ڇهه نوڪدار ڪُنڊا لڳل اٿس، جي پُٺ تي وريل رهن ٿا. اهي هوءَ ماڻهوءَ جي کَلَ ۾ اٽڪائي ٿي. ٽنگن ۾ انبورين جهڙا چنبا اٿس، جن سان وار کي پڪڙي ٿي. جُيون آنن مان پيدا ٿين ٿيون، جن کي ليکون سڏيندا آهن. اهي رنگ جا اڇا آهن ۽ وارن ۾ چھٽل رهن ٿا. پنجن- ڇهن ڏينهن ۾ آنن مان ٻچا ڦُٽن ٿا ۽ اٺانوي (98) ڏينهن ۾، اهي پاڻ وري ٻين ٻچن پيدا ڪرڻ جهڙا ٿين ٿا. مٿي جي جُون، مٿي جي وارن ۾ رهندي آهي ۽ بُت جي جُون، ڪپڙن ۾ آنا لاهي ٿي. ڪن جانورن جي بت تي جُيون رهنديون آهن. صفائي رکڻ، جُيُن کان بچڻ جو چڱو علاج آهي. مٿي ۾ گهڻي تيل وجهڻ سان جُيون مري وڃن ٿيون.
380px|thumb|upright|Detail showing delousing from [[Jan Siberechts' painting Cour de ferme ("Farmyard"), 1662]]
طب
نالا: ع. قمقام، ف. سپش، هه. وغيره___ جوئي، قمل، بيت ۽ طفاحه. اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: قلب کي، ميل: ماکي، عيوض: ___-، وزن: 7 عدد. سڃاڻپ: ماڪوڙيءَ جي قريب قد جيترو جيت، جيڪو ماڻهوءَ ۾ گهاٽي رت جي پيدائش کان پوءِ يا گهڻو عرصو بيمار رهڻ ۾ ضعف هجڻ کان بدن ۾ پيدا ٿين ٿيون. خاصيت: ڇهه عدد جوئون جهلي، چونري ولايتيءَ ۾ وجهي اهو چؤنرو ٻيئڙ ۽ ٽيئڙ تپ واري کي کارائبو ته تپ ڇڏي ويندو. زيتون جي تيل ۾ گڏ مالش ڪري اهو تيل آلت جي سوراخ ۾ وجهي ته امساڪ گهڻو ٿيندو. حمل واري عورت جي جـُـون جهلي تيل ۾ وجهي، جي جـُـون مري ويئي ته پٽ، نه ته ڌيءَ ڄڻيندي. ،
سيتا
سيتا (Sita) مُکيا ناري ڪردار آهي ۽ هندو جنگ نامو، رامائڻ ۽ انجي ٻين نسخن جي مُکيا شخصيت آهي.هوءَ زمين جي ديوي ڌڻي، ڀوميءَ جي ڌيءُ ۽ ويديها جي بادشاهه جاناڪا ۽ ان جي زال، راڻي سُونينا جي هنج ورتل ڌيءُ طور بيان ڪئي وئي آهي.هن کي هڪ ننڍي ڀيڻ، اُرميلا ۽ مادي سَئوٽِ ماندوي ۽ شروتڪيرتي هئي.سيتا پنهنجي ارپنا، خود-ٻليدانُ هرج سهندڙ، همٿ ۽ سچائي جي لاءِ سُڃاتي ويندي آهي.
سيتا، سوايامورا ۾ پنهنجي جوڀن جواني ۾ ايوڌيا جي شهزادي رام کي پنهنجو وَر (مُڙس) طور چونڊيو، جنهن ۾ ڪُنوارين جي ميڙَ منجهان هڪ مقابلي ۾ بهترين- چُونڊ ڪندڙ ڪُنوار، جتي رام پنهنجي ويرتا ۽ وقار ۽ مارشل پاور ثابت ڪري ٿو ۽ شادي لاءِ سيتا جو سَڱُ گُهرندڙ ٻين ماڻهن کي شڪست ڏئي ٿو، سوايامورا کانپوءِ، سيتا پنهنجي وَر سان گڏجي ان جي بادشاهي ڏانهن وڃي ٿي، پر پوءِ هوءَ سندس جلاوطنيءَ ۾ پنهنجي ڏيرَ ڀاءُ لڪشمڻ سان گڏ پنهنجي مڙس سان گڏجي پنهنجي مُڙس ڏانهن وڃي ٿي.جلاوطني دوران، اُهي ٽئي ڄڻا ڊنڊاڪا ٻيلي (جهنگ) ۾ آباد رهن ٿا، جتان لنڪا جو راڪشس بادشاهه، راوڻ سيتا کي اغوا ڪري کڻي وڃي ٿو.کيس ان مهل تائين لنڪا ۾ اشوڪ واتيڪا ۾ قيد ڪيو ويو، جيستائين رام کيس بچائڻ لاءِ اچي ٿو، جيڪو سندس اغوا ڪندڙن کي ڪُهي ماري ڇڏي ٿو.جنگ کان پوءِ، جنگ نامو جي ڪجهه نسخن ۾، رام سيتا کان اگني پريڪشا (باهہ جي آزمائش) ڪرڻ جي گُهر ڪري ٿو، جنهن ۾ هوءَ رام کي قبول پوڻ کان اڳ پنهنجي پويترتا (پاڪيزگي) جي ثابتي ڏئي ٿي، جنهن لاءِ پهريون ڀيرو لڪشمڻ پنهنجي ڀاءُ رام تي ناراض ٿئي ٿو.
مهاڪهاڻي (جنگ نامو ايپيڪ) جي ڪجهہ نسخن ۾، باهہ-ديوتا اگني مايا سيتا پيدا ڪري ٿو، جيڪو سيتا جي جاءِ وٺي ٿو ۽ راوڻ پاران اغوا ٿي وڃي ٿو، جڏهن تہ اصلي سيتا باھ ۾ لِڪي ويندي آهي.اگني پريڪشا، مايا سيتا ۽ اصلي سيتا هڪ ڀيرو ٻيهر جاءِ مَٽائين ٿا.جڏهن تہ ڪُجھ لکتن ۾ چيل آهي تہ مايا سيتا اگني پريڪشا جي باهہ ۾ تباهه ٿي چڪي هُئي، ٻيون لکتون بيان ڪن ٿيون تہ سيتا ڪهڙي ريت بخشش ماڻي ٿي ۽ مهاڪٿا (جنگ نامو) جي هيروئين دراوپتي يا ديوي پدماوتي جي حيثيت ۾ ٻيهر جنم وٺي ٿي.ڪجهہ شاسترَ (ويدن، پراڻن) ۾ سيتا جي اڳيون جنم ويداوتي جو پڻ ذڪر ڪيل آهي، هڪ ناري جنهنکي راوڻ اغوا ڪري ستائڻ لڳي ٿو. سيتا پنهنجي پويترتا (پاڪائي) ثابت ڪرڻ کان پوءِ، رام ۽ سيتا ايوڌيا ڏانهن موٽي آيا، جتي ٻنهين کي راجا ۽ راڻي جو تاج (ڇَٽُ) پهرايو ويو.ڪُجھ مهينن کانپوءِ سيتا گرڀوتي (پيٽ سان ٿيڻ) ٿي ويندي آهي، جنهن تي هڪ ڌوٻي سيتا بابت پنهنجي زال سان غير سنجيدهہ تبصرو ڪري ٿو، جيڪا ڳالهہ ويسُ مٽائي رام ٻڌندو آهي.تنهنکانپوءِ سيتا کي رام پَري جلاوطني ڏانهن موڪليندو آهي.لڪشمڻ سيتا کي والميڪي آشرم جي ڀرسان جهنگ ۾ ڇڏي ايندو آهي.ڪيترا ئي سال گُذرڻ کانپوءِ، سيتا پنهنجي پويترتا جي ثابتي ڏيڻ کانپوءِ پنهنجي ماءُ ڌرتيءَ جي ڳرڀَ (ڳَڀُ، پيٽَ) ۾ واپس موٽي اچي ٿي، ۽ پنهنجي ٻن پُٽن ڪوشا ۽ لاوا سميت انهن جي پيءُ ۽ پنهنجي مُڙس رام سان ٻيهر ملي ٿي.
تعارف
سيتا رام، جنهن کي هندو ڀگوان مڃيندا آهن، ان جي زال مٿلا پوري (موجودهہ جنڪ پور واقع نيپال) جي راجا جنڪ جي ڌيءُ هُئي. رام چندر کي چوڏهن سال جو بن باس ڏنو ويو هيو ته رام چندر اهو قبوليو، تنهنڪري ان فيصلي ۾ رام جي زال سيتا پڻ سندس ساٿ ڏنو.
اغوا
هڪ ڏينهن لنڪا جي راڪشس راجا، راوڻ انهيءَ جهنگ منجهان گُذرڻ ٿيو ۽ هن سيتا کي اغوا ڪري کڻي ويو. رام چندر ڀولڙن (باندرن) جي راجا سڪريو جي فوج جنهن جو سپهہ سالار هنومان هُيو، جنهن جي سهائتا سان لنڪا تي چڙهائي ڪيائين ۽ راوڻ کي ماري مات ڪيائين ۽ سيتا کي آزاد ڪرائي آندائين.