cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اعتزاز احسن
اعتزاز احسن ھڪ پاڪستاني وڪيل، دانشور ۽ سياستدان آهي. سندس والد چوڌري محمد احسن عليگ، پرجوش مسلم ليگي اڳواڻ هو. سندس والده مسلم ليگ جي عورتن واريءَ شاخ جي ڊويزنل منتظم هئي. اعتزاز احسن شروعاتي تعليم ايچي سن ڪاليج لاهور مان حاصل ڪئي. گورنمينٽ ڪاليج لاهور مان گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ ڪئمبرج يونيورسٽيءَ ۾ داخل ٿيو ۽ اُتان بئريسٽريءَ جو امتحان پاس ڪري واپس وطن پهچي، سي.ايسپيءَ جو امتحان ڏيئي، پاڪستان ۾ پهرين پوزيشن کنيائين. عملي سياست جو آغاز پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيڻ سان ڪيائين ۽ اڄ تائين اُن سان واڳيل آهي. 1970ع وارين عام چونڊن ۾ پنجاب اسيمبليءَ جو ميمبر منتخب ٿي، پيپلزپارٽيءَ جي حڪومت ۾ اطلاعات جو وزير مقرر ٿيو. ان کان پوءِ چونڊن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر منتخب ٿي، قانون ۽ انصاف جو وزير، وزير داخلا ۽ وزير تعليم مقرر ٿيو. اعليٰ عدالتن ۾ ڪيترن ئي سياسي قيدين جي مقدمن جي پيروي ڪيائين، جن ۾ محترمہ بينظير ڀٽو بہ شامل آهي. پنهنجن سياسي نظرين سبب ڪيترائي ڀيرا جيل ۾ بہ ويو آهي. آئين جو ماهر، سپريم ڪورٽ جو اعليٰ وڪيل ۽ سينيٽ جو ميمبر آهي. پاڻ شاعر بہ آهي تہ محقق بہ. سندس تصينف ”انڊس ساگا ائنڊ ميڪنگ آف پاڪستان“ مشهور آهي. 2008ع کان 2009ع تائين سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس جي معطليءَ کان پوءِ سندس بحاليءَ ۽ عدليہ جي آزاديءَ لاءِ هلايل هلچل ۾ نمايان ڪردار ادا ڪيائين جنهن جي ڪري پيپلزپارٽيءَ سان ڪجھ وقت تعلقات ڪشيده رهيس. هن وقت انهن ۾ ڪجھ بهتري آيل ڏسجي ٿي.
947ع
ڊسمبر
زمرو:947ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
اعتزاز احسن
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو
1931ع
فوتگيون
زمرو:1931ع زمرو:سال
اٺ لڪ
اُٺ لڪُ عمرڪوٽ تعلقي جي ”نبي سر“ ڳوٺ کان اوڀر طرف آهي. هڪڙو اُٺ هن لڪ تان چڙهندي، سھڪي مري ويو هو، تنھن ڪري هن لڪ تي اهو نالو پيو.
543ع
ڊسمبر
زمرو:543ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
باڊھ ديھ
باڊهه: تعلقي ڏوڪريءَ جي هڪ ديهه.
جانڪي ديوي ٿانواڻي
ديش ڀڳتي
هوءَ ديش ڀڳت ۽ ڪانگريسي سوچ جي هئڻ ڪري عورتن ۾ ڪانگريس جي پرچار ۽ لاءِ ڪم ڪندي رهي. ان ڏس ۾ 1942ع جي ’هندستان خالي ڪريو تحريڪ‘ (Quit India Movement) ۾ ٻه مهينا، حيدرآباد سينٽرل جيل ۾ بي ڪلاس جي قيديءَ جي حيثيت ۾ قيد ڪاٽيائين.
ورهاڱو
هوءَ 1943ع ۾ به ڪراچي جيل ۾ قيد رهي. ورهاڱي کان پوءِ ناگپور جي ڪملا ڪالونيءَ ۾ رهندي هئي.
يونيڪوڊ
يونيڪوڊ(Unicode)، اڳوڻو يونيڪوڊ معياري، هڪ انفارميشن ٽيڪنالاجي معيار آهي جيڪو لڳاتار انڪوڊنگ، نمائندگي ۽ متن کي سنڀالڻ جي لاءِ دنيا جي اڪثر لکڻين جي سرشتي ۾ بيان ڪيو ويو آهي.
اعتڪاف
اعتِڪافُ: عبادت لاءِ ڪنهن خلاصي جاءِ ۾ گوشه نشيني. رمضان شريف جي پوئين ڏهي (ڏهن ڏينهن ۾) مسجد ۾ گوشه نشين ٿي ويهڻ. هي عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو مفهوم آهي ”ترسڻ“، ”بيهي رهڻ“. مسلمانن جي مذهبي اصطلاح ۾ اِن مان مراد هڪڙي خاص عبادت آهي، جنهن جو طريقو هيءُ آهي ته ڪو مومن ڪجهه ڏينهن مسجد ۾ رهي ۽ ٻاهر نه نڪري، روزا رکي ۽ پنهنجو وقت قرآن شريف پڙهڻ ۽ ديني ڪتابن جي مطالعي ڪرڻ ۽ خدا جي ذڪر ۾ گذاري. اعتڪاف مان مراد آھي تہ ماڻھو ڪجهه وقت لاءِ دنيا جي تعلقاتن ۽ مصروفيتن کان الڳ ٿي مسجد ۾ ويھي ۽ اتي ذڪر فڪر ۽ الله جي ياد ۾ گذاري. رمضان جي پوئين ڏھاڪي ۾ ھي عمل ڪرڻ سنت موڪدہ ڪفايه آھي. نبي سڳورا رمضان جي آخري ڏهن ڏينهن ۾ -اعتڪاف- ۾ ويهندا هئا. اڃا تائين مسلمان انهيءَ سنت نبويءَ جي پيروي ڪندا آهن.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:رمضان
اٺ وار درياھ شاھ جي (ڪتاب)
اٺ وار درياهه شاهه جي (گرمکي) (ڪتاب ): هيءُ ڪتابڙو رامجيءَ جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 3 پايون ڄاڻايل آهي. چشم نور پريس امرتسر مان 1893ع ۾ ڇپيو.
حوالا
زمرو:ڪتاب
چڙهت واري سفارتڪاري
چڙهت واري سفارتڪاري يا هوسٽائيل ڊپلوميسي (Hostile Diplomacy) مان مراد هڪ اهڙو ماحول آهي، جنهن ۾ هڪ يا وڌيڪ ملڪ جنگي تڪرار ۾ مصروف هجن ۽ منجهن جنگ لڳڻ جا گهڻا امڪان هجن. اهڙين ڳالهين ۾ ڪا به ڌُر ڏي وٺ واري اصول تي عمل ڪندي جهيڙي کي ٽآرڻ بدران اهڙا بيان ڏيندي ۽ قدم کڻندي آهي، جنهن سان معاملا وڌيڪ تڪراري ۽ مُونجهاري جو شڪار ٿي ويندا آهن ۽ سرچاءُ ڪرائيندڙ يا ٽياڪڙي ڪندڙ ڌرين کي کين ٺارڻ لاءِ وڌيڪ ڪوششون وٺڻيون پونديون آهن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري
باڊھ
باڊھ: شھر موهن جو دڙو کان ١٥ ڪلو ميٽر (15Km) اولھ ۾ نصير آباد جي اوڀر ۾ واقع آھي. لاڙڪاڻي ضلعي جو شهر آھي. ڪوٽڙيءَ کان ڪوئيٽا ويندڙ ريلوي لائين تي هڪ اسٽيشن واپار جي منڊي، خاص ڪري چانورن جي خريداريءَ جو مشهور مرڪز آهي. هتي هر سال شعبان جي مهيني ۾ پير تقي شاهه جيلانيءَ جو ميلو لڳندو آهي، جنهنڪري شهر جي ڪاروبار ۾ واڌارو ٿيندو آهي. -باڊهه- شهر لاڙڪاڻي، جي تعلقي ڏوڪري ۽ قمبر- شهدادڪوٽ ضلعي تعلقي نصيرآباد جي سرحد تي آهي، -ان- کانسواءِ هيءُ شهر لاڙڪاڻي ۽ دادو ضلعن جي ميل واريءَ جاءِ تي پڻ آهي.
تاريخ
. ڪلهوڙن جي حاڪميت ۾ باڊهه کي سرڪاري منزل گاهه جي حيثيت حاصل هئي. مقامي ماڻهن کان مليل ڄاڻ موجب ميان گاجيءَ جو مرڪز پڻ باڊهه جو شهر هو. اُن وقت باڊهه شهر ماڻهن جي نقل وحرڪت ۽ اچ وڃ جو خاص ذريعو هو.
خالد آزاد
thumb|خالد آزاد خالد آزاد وگهيو ( انگريزي:Khalid Azad) سنڌي ٻولي جو نوجوان شاعر ڪهاڻيڪار، نقاد ۽ محقق آهي.
زندگي جو احوال
خالد آزاد جو اصل نالو خالد حسين آهي. پهرين جنوري 1978ع تي ڳوٺ جلال وگهيو لڳ مسو ڀرڳڙي، حيدرآباد تعلقو، حيدرآباد ضلعو ۾ حاجي جڙيو وگهيو جي گهر ۾ پيدا ٿيو. خالد آزاد نوڪري جي حوالي سان سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو ۾ مختلف عهدن تي خدمتون سر انجام ڏنيون آهن. ڪجهه وقت ساڳي اداري ۾ پبليڪيشن آفيسر طور ڪم پڻ ڪيائين ۽ هن وقت اسسٽنٽ ڊائريڪٽر (ايڊمن) جون ذميواريون نڀائي رهيو آهي.
تعليم
خالد آزاد شروعاتي ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي ڳوٺ ڀرسانمسو ڀرڳڙي شهر مان مان حاصل ڪئي. هن ٻارهين جماعت سائنس ۾ گورنمينٽ ڪاليجمٽياري منجهان پاس ڪئي. بي اي ۽ ايم ايسنڌي ادب ۾سنڌ يونيورسٽيڄامشورو منجهان پاس ڪئي.
ادبي خدمتون
خالد آزاد لکڻ جي شروعات 1993ع ۾ ڪئي. اول اول سندس لکڻيون ٻارن لاءِ نڪرندڙ رسالي ارچڪ مرچڪ ۾ ڇپيون.سندس ڪهاڻيون ۽ شاعري ماهوار ڪينجهر، عبرت مئگزين، روزانه بختاور، ماهوار ادب ۾ ڇپيون.احد آزاد 1995ع کان 2000ع تائين مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ سب ايڊيٽر ۽ ايٽر رهيو پر کيسادا سائين (رسالو) نالي رسالي جي ايڊيٽر طور پاڻ مڃايو. 2009ع ۾ کيس ٻارن لاءِ ڪم ڪندڙ بين الاقوامي اداري پاران انٽرنيشنل ريسرچ سوسائٽي ڦار چلڊرين لٽريچر جو پاڪستان ۾ اعزازي ميمبر مقرر ڪيو ويو. خالد آزاد سنڌ جي مختلف مڃيل ادبي ادارن جي ڪاميٽين جو ميمبر به رهيو آهي. ڪيترائي مڃتا ايوارڊ به ماڻيا آهن. سنڌي ادبي سنگت حيدرآباد جو سيڪريٽري پڻ رهيو آهي.
شاهه عبدالڪريم بلڙي
شاهہ عبدالڪريم بلڙيء وارو (انگريزي Shah Abdul Karim Bulrri Waaro ) (پيدائش: 20 شعبان 944هہ بمطابق 20 جنوري 1538ع - وفات: 7 ذولقعد 1032هہ  بمطابق 1622ع )  المعروف شاه ڪريم متعلوي ساداتن منجهان  پاڪستان جي صوبي سنڌ جو اساسي ڪلاسيڪي صوفي شاعر ۽ بزرگ هو.
خالد آزاد
اوارڊ
خالد آزاد کي دعوت اسلامي اسلام آباد پران ’نشان اعزاز، سنڌ چلڊرين اڪيڊمي خيرپور، سنڌي ٻالڪ ادبي سنگت، نٽ کٽ گروپ آف پبليڪيشن، ماهوار ساٿي، روشن دنيا ٻالڪ سنگت، هيومن ڊيولپمينٽ ائسوسيئيشن ملير، اسٽوڊنٽس اينڊ رائيٽرز فورم ڪراچي، مونو پبلڪ انگلش هاءِ اسڪول حيدرآباد، پيرل قمبر ادبي سنگت شهدادڪوٽ، فيڊرل اردو يونيورسٽي ڪراچي ۽ ٻين ادارن کان مڃتا طور ايوارڊ ۽ شيلڊون مليون آهن.
شاهه عبدالڪريم بلڙي
حسب نسب
سندن حسب نسب هن ريت آهي. شاهه عبدالڪریم بن سید لعل محمد شاهه عرف اللہ شاهه بن سید عبدالمومن شاهه عرف مینهان شاهه بن سید هاشم شاهه بن سید حاجي شاهه بن سید جلال محمد عرف جرار شاهه بن سید شرف الدین شاهه بن سید میر علي شاہ بن سید حیدر شاهه بن سید میر علي شاهه بن سید یوسف شاهه بن سید حسین شاهه بن سید ابراهيم شاهه بن سید علي الجواري شاهه بن سید حسن الڪبري بن سید جعفر ثاني بن امام موسى ڪاظم بن امام جعفر صادق.
خالد آزاد
حوالا
زمرو:سنڌ جا شاعر زمرو:ڪهاڻيڪار
شاهه عبدالڪريم بلڙي
زندگي جو احوال
شاهه ڪريم المعروف شاهه عبدالڪريم بلڙي وارو 20 شعبان 944هه بمطابق 20 جنوري 1538ع تي سيد لعل محمد شاهه عرف الله شاهه جي گهر ۾ جنم ورتو. شاهه ڪريم ننڍڙو هو ته سندس والد رحلت ڪري ويو. سندس وڏي ڀاءُ سيد جلال شاهه سندس پرورش ڪئي. ننڍپڻ کان کين صوفي بزرگن ۽ عارفن جي قربت ۾ رهيو. کين سماع جو وڏو شوق هوندو هو. سريلي آواز ۾ عارفاڻو ڪلام ڳائيندا به هئا. پاڻ مذهني علمن ۽ عارفاڻي رمزن جو گهرو مطالعو ڪيائون. ڀاءُ جي وفات کان پوءِ گهر سنڀالڻ جي ذميواري جو بار به سندن ڪلهن تي آيو. شادي به ڪيائون. سيد يوسف بکري، مخدوم سميجو ۽ مخدوم نوح جي صحبت مان گهڻو فيض پرايائون. چون ٿا ته پاڻ مخدوم نوح جي مشوري سان ئي بلڙي ڳوٺ وسايائون. سڄو ڏينهن عبادت ۾ مشغول رهندو هو. سير سفر به ڪيائون. چون ٿا بلڙي عورت جو نالو هو جنهن جي نسبت سان ڳوٺ تي به نالو پيو ۽ پاڻ به بلڙي وارو طور منسوب ۽ مشهور ٿيا. سندن روحاني زندگي تصوف جي رمزن جي خوشبوءِ سان مالا مال رهي. پاڻ وڏا رحمدل ۽ ميل جول وارا هئا. سندن شمار سنڌي ٻولي جي اساسي شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندن ڪلام ۾ عارفاڻيون رمزون جهلڪندي نظر اچن ٿيون. سندس ڪلام جي مجموعي کي “شاهه ڪريم جو ڪلام” سڏيو وڃي ٿو.سندس حياتي جو احوال قولن تي مبني ڪتاب “بيان العارفين و تنبيہ الغافلين“ ۾ ڏنل آهي، جيڪو ميان محمد رضا عرف مير دريائي ٺٽوي سندس وفات کان ڪجهہ ورهيہ پوء تصنيف ڪيو. شاهہ ڪريم جا مقولا ۽ ارشاد “ بيان العارفين“ ۾ جمع ٿيل آهن، جو فارسيءَ ۾ لکيل آهي. سنڌي بيت بہ چيا اٿس، جي ڏوهيڙن جي شڪل ۾ آهن ۽ سنڌي شعر جي پهرين ڪڙي سمجهيا وڃن ٿا.
مزار
شاهه ڪريم جي مزار ٽنڊو محمد خان ضلعو جي شاه ڪريم تعلقو جي قديم ڳوٺ سعيدپور ۾ واقع آهي. شاهه ڪريم جي مزار سندس پونير شاهه عبداللطيف ڀٽائي 1154هه ۾ تعمير ڪرائي جنهن لاءِ ڪاشيءَ جون سرون ملتان مان آندائين.
وفات
شاهه عبدالڪريم بلڙي واري 7 ذوالقعد 1032ھ بمطابق 1622ع ۾ آچر ڏينهن 88 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪري ويو.
1932ع
فوتگيون
1932ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال زمرو:ويهين صدي
بار ميرا
هندن جي هڪ ذات جو نالو، جنهن ذات جا اڪثر ماڻهو ٿرپارڪر ۾ رهن ٿا، جيڪي اصل ۾ ”ٻاهڙ مير“ جا آهن.
حوالا
زمرو:ذاتيون
544ع
ڊسمبر
زمرو:544ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
949ع
ڊسمبر
زمرو:949ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
1933ع
فوتگيون
زمرو:1933ء زمرو:سال
اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه
اُتر آمريڪا آزاد واپاري ٺاهه (Utar Aamreeka Aazaad Wapaari Thhaah) يا نارٿ امريڪن فري ٽريڊ اگريمينٽ (North American Free Trade Agreement NAFTA) آمريڪا، ڪئناڊا ۽ ميڪسيڪو وچ ۾ 1991ع کان 1993ع تائين هليل ڳالهين ۾ طئي ٿيل ٺاهه، جيڪو 1 جنوري 1994ع تي عمل ۾ آيو. هن ٺاهه جا بُنياد ان کان اڳ 1 جنوري 1989ع ۾ آمريڪا ۽ ڪئناڊا وچ ۾ موجود آزاد واپاري ٺاهه (Accord) تي بيٺل آهن. ان ۾ ميڪسيڪو به ساڳين شرطن تي شامل آهي. هن ٺاهه تحت ميڪسيڪو ۾ ٺهندڙ 80 سيڪڙو شيون آمريڪا موڪليون وينديون آهن، جن کي خريدڻ کان انڪار ٻنهي ملڪن جي معيشت کي ڪاپاري ڌڪ هڻي سگهي ٿو. تنهنڪري هاڻي ميسڪيڪو جي سياسي قيادت لاءِ NAFTA جو ٻيو مطلب ، سندس مُلڪ جي ترقي ۽ سلامتيءَ جي آمريڪا طرفان ڏنل خاطريءَ جو واعدو آهي. هن ٺاهه جي ڪري 1840ع کان آمريڪا طرفان لاڳيتو جاري ميڪسيڪو جي واپاري استحصال جو خاتمو آيو ۽ سندس مال کي قانوني تحفظ مليو. ڪئناڊا، جيڪو ان کان اڳ ڪئناڊا ۽ آمريڪي آزاد واپار جي ٻه- رُڪني معاهدي (CAFTA) جو حصو هُئو، تنهن آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي وچ ۾ هلندڙ (جون 1990ع) مُذڪرات ۾ شامل ٿي، ان کي ٽه-ڌُريو بڻايو. سياسي طور ڪئناڊا گهڻي قدر آمريڪا جي ٽيڪ تي هلي ٿو، تنهنڪري ٻيو ڪو رستو نه هئڻ ڪري سدائين آمريڪا سان واپاري ناتن کي اهميت ڏيندو آهي. هن ٺاهه جي آمريڪا ۾ روزگار ۽ ماحوليات سان لاڳاپيل تنظيمن سخت مخالفت ڪئي. ساڳئي وقت ٻيون لاطيني آمريڪي رياستون به هن ٺاهه بابت ناپسنديدگيءَ ظاهر ڪري چُڪيون آهن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:واپار زمرو:بزنس زمرو:ڪامرس
اٺاس
اٺاس اٺن پاسن يا ڪنڊن وارو.
545ع
ڊسمبر
زمرو:545ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
يٽي
يٽي (Yeti) يا گھناونا برفاني انسان (Abominable Snowman) s(نيپالي: हिममानव, لفظي "جابلو ماڻھون") ھڪ پراسرار اوسط انسان وڌيڪ ڊگھي گوريلي نما مخلوق آھي جو تصور ڪيو ويندو آھي تہ  ھماليہ جي علائقي نيپال ۽ تبت ۾ رھندي آھي۔
حوالا
زمرو:پراسرار حياتيات
اٺا مينھن ملير
هيءُ ڪتاب 1976ع ۾ ميرپورخاص ۾ ملهايل جشن ’سنڌ صدين کان‘ جي ڪارگذاري ۽ ٿرپارڪر ضلعي جي تعارف تي مشتمل آهي. ڪتاب جو مرتب نفيس احمد ناشاد آهي. 243 صفحن تي مشتمل هي ڪتاب ’ٿرپارڪر ڊسٽرڪٽ ڪلچر ائسوسيئيشن‘ پاران نومبر1975ع ۾ پهريون دفعو ڇپرايو ويو، جنهن جي قيمت 20 روپيا آهي. ڪتاب جا 2 ڀاڱا آهن. پهرئين ڀاڱي ۾ جشن ۾ پڙهيل مقالا ۽ تقريرون ڏنل آهن ۽ ٻئي ڀاڱي ۾ ٿرپارڪر ضلعي جو مفصل تعارف ڏنل آهي. ڪتاب جو مهاڳ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکيو آهي.
اعجاز جکراڻي
مير اعجاز جکراڻي 5 مارچ 1957ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو. 2008ع ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي چونڊون کٽڻ بعد وفاقي وزير صحت مقرر ٿيو. سندس تعلق جيڪب آباد سان آهي. هو پ پ پ اڳواڻ ۽ قومي اسيمبلي جي اڳوڻي ميمبر مير بابل جکراڻي جو پٽ آهي. پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1984ع ۾ B.B.A ڪئي. شروع کان ئي وٺي پاڪستان پيپلز پارٽيءَ سان لاڳاپيل آهي. آمريڪا، انگلينڊ، هالينڊ، جرمني ۽ ميڪسيڪو جو سفر ڪيل اٿس. 2002ع وارين چونڊن ۾ ايم اين اي 208 تان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو.
حوالا
زمرو:1967ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي ماڻھو
950ع
ڊسمبر
زمرو:950ء زمرو:ڏھين صدي زمرو:ڏهين صدي زمرو:سال
بار (سامونڊي کاري)
بار / ٻار: سامونڊي کاري. شاهه جي رسالي جي سُر سامونڊي ۾ لفظ آيل آهن ”-بندر- -بارو- بار“ يعني -بندر- ته هر بار تي آهن، پر اُهي -بندر- جيڪي ”مَلِي“ نالي بار (ملي بار= مالا بار) تي آهن، -تن- جو مُلهه ئي ڪونهي. لغت جي لحاظ سان لفظ ’بار‘ جي معنيٰ وڌيڪ -تحقيق- طلب آهي. سامونڊي ڪناري واري اصطلاح ۾ غالباً ’بار‘ اها ڀيڻي، -جتي- ندي اچي ڇوڙ ڪري ۽ هڪ قسم جي کاري يا ’نارِ‘ ٺاهي، جنهن مان ٻيڙين جي اچڻ وڃڻ جي سهوليت ٿئي ۽ ’-بندر-‘ جو بنياد پوي. 5 صدي هجريءَ (11 صدي عيسويءَ) جي شروع ۾ سنڌ جي سامونڊي ڪناري وٽ سنڌونديءَ جي هڪ ڇوڙ جو نالو ’منهن برا‘ (يعني ’منهن بار يا منهن -باري-‘) ڪم آندو ويو آهي، جيڪو شايد ”مالا بار“ لنظ ئي آهي.
مٽي
thumb|مٽي مٽي معدنیات ۽ پٿرن جي حصن جو مرڪب آهي جيڪو ماحولیاتي جزن هوا، بارش، روشني، برف ۽ زندهہ ماحولیاتي جزن  پاڻي ۽ هوا ۾ موجود جسمن سان ملي ڪري ٺهندو آهي۔ مٽي عام طور تي پٿريلي جزن ۽ ماحول ۾ موجود ڀرندڙ معدنیات جي مدد سان ٺهندي آهي جڏهن تہ ٻيا ماحولیاتي جزا ان جي ٺهڻ تي اثر انداز ٿيندا آهن۔ مٽي جا ڪيترائي قسم دریافت ٿي چڪا آهن جن جي پٿريلي ۽ ڀرندڙ معدنیات جي تناسب سان درجہ بند ڪئي ويندي آهي۔ مٽي ۾ شامل پٿريلا داڻا تمام ننڍا ۽ هموار بہ ٿي سگهن ٿا جیئن گپ ۾ هوندا آهن ۽ اهي ئي داڻا وڏا ۽ سخت بہ ٿي سگهن ٿا جیئن بجري یا سنهي واري ۾ ڏسي سگهجن ٿا۔
مٽي اسانجي ماحول جو اهم جز آهي، محقق ان باري مين ڇهہ اهم نڪتا ٻڌائن ٿا جيڪي هي آهن:
==مٽيءَ جا قسم== 1=لٽ واري 2=وارياسي 3=چيڪي مٽي 4=لوم لٽ واري مٽي:- لٽ واريءَ مٽيءَ يا زمين ۾ لٽ گهڻي مقدار ۾ موجود هوندو آهي. توهان کي خبر آهي ته لٽ جا ذرڙا اٽڪل اٽي جي ذرڙن جيترا ئي ٿيندا آهن. لٽ ڇهڻ سان پائوڊر ۽ سلڪ وانگر لسو ۽ نرم محسوس ٿيندو آهي. لٽ واريءَ زمين ۾ پاڻيءَ جو ڪافي مقدار موجود هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن تہ اُهي پاڻيءَ کي نيڪال بہ نہ ڪري سگهنديون آهن. اُهي معدنيات کي روڪي پاڻ وٽ نہ رکي سگهنديون آهن وارياسي :- جن مٽيءَ جي نمونن ۾ واريءَ جو مقدار وڌيڪ هوندو آهي، تن کي وارياسي مٽيءَ واريون زمينون چئبو آهي. واريءَ جا ذرڙا ٻين ذرڙن جي ڀيٽ ۾ پٿرن جا وڏي ۾ وڏا ذرڙا هوندا آهن. هيءَ مٽي هٿ لائڻ سان کهري محسوس ٿيندي آهي. واريءَ جا ذرڙا پاڻ وٽ پاڻي جذب ڪري نہ رکندا آهن ۽ جلد ئي پاڻيءَ سان گڏ وهي ويندا آهن. وارياسي زمين ۾ ڪيترائي هوا جا خال هوندا آهن. واريءَ جا ذرڙا معدني جزن کي بہ پاڻ وٽ رکي نہ سگهندا آهن، جيڪي ٻوٽن جي اوسر جي لاءِ ضروري آهن. چيڪي مٽي هن قسم جي زمين جو وڏي ۾وڏو مقدار يا حصو چيڪي مٽيءَ جو هوندو آهي. چيڪي مٽيءَ ۾ تمام گهڻو پاڻي بيهندو آهي. جنهن ڪري ان ۾ نيڪال بہ گهٽ ٿيندو آهي. هنن زمينن ۾ سم بہ جلد ٿي پوندي آهي. انهن ۾ هوا بہ گهٽ هوندي آهي، ڇاڪاڻ تہ انهن جو وڏو حصو پاڻي والاريندو آهي، تڏهن بہ چيڪي زمين ۾ معدنيات يا خوراڪي ذرڙا موجود رهن ٿا، جيڪي ٻوٽن جي اوسر لاءِ ضروري آهن. لوم :- اهڙي مٽي يا زمين جيڪا چيڪي مٽي، لٽَ، واريءَ ۽ هيومس جي ملاوٽ سان ٺهيل هجي تنهن کي لوم چئبو آهي. ان ۾ ٻوٽن جي واڌ ۽ اوسر لاءِ سڀئي ضروري خوراڪي يا معدني جزا موجود هوندا آهن. لوم واريءَ زمين ۾ پاڻي جو مقدار بہ ڪافي موجود رهي ٿو جيڪو ٻوٽن جي پاڙن کي ملندو رهي ٿو ۽ ان جي ذرڙن جي وچ ۾ هوا لاءِ خالي جايون بہ هونديون آهن. اُن مان پاڻي بہ چڱيءَ طرح وهي ۽ جذب ٿي ويندو آهي، تنهنڪري لوم ٻوٽن جي واڌ لاءِ بهترين زمين هوندي آهي
1934ع
فوتگيون
زمرو:1934ع زمرو:سال
پانڊا سفارتڪاري
حوالا
زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سفارتڪاري زمرو:چين
1935ع
فوتگيون
زمرو:1935ع زمرو:سال
نارنگي
thumb|نارنگيون thumb|نارنگي نارنگي ھڪ ميوو آھي جنھن جو رنگ بہ نارنگي ھوندو آھي. نارنگيءَ ۾ صحت لاءِ ڪيترائي جن ۾ نظر جي بھتري ھڪ آھي.
هي ميوو هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ پيدا ٿئي ٿو. يورپ ۾ ته هن جا تمام گهڻا قسم آهن، مگر هندستان ۾ ٽن چئن قسمن کان وڌيڪ پوکڻ ۾ نه ايندو آهي. سلِهٽ جون نارنگيون مشهور آهن، جن کي چيني نارنگيون به چوندا آهن. اهي گول ۽ سنهڙيءَ کل واريون ٿينديون آهن. ٻيون وري گُهنجن واريءَ ٿلهيءَ کل سان آهن، جي قد جون وڏيڙيون ٿين ٿيون. اهي مٿين پرڳڻن ۽ دکن ۾ عام آهن. ٻيون انهن کان ننڍيون ۽ ساديون به ٿين ٿيون.
فصل
نانگپور ۾ تمام چڱيون نارنگيون ٿينديون آهن. اتي وڻ به ويهن پنجويهن فوٽن جيڏا ٿا ٿين ۽ ويڪرائيءَ ۾ به ايڏا ئي ٿا ٿين. انهن ۾ ايترو ڦر ٿو ٿئي جو ٽارين کي ٿوڻيون ۽ ٽيڪون ڏئي ڇڏيندا آهن، ته متان بار جي ڪري ڀڄي پون. هي پيوند ڪرڻ سان ٿينديون آهن. ليمي يا سنگتڙي جي وڻ تي پيوند ڪبو آهي. ٽئين ورهيه اهو وڻ ڦرڪندو آهي. نانگپور ۾ نارنگيون فيبروريءَ ۽ مارچ ۾ ٻور جهلينديون آهن، جون ۽ جولاءِ ۾ ميوو پچائينديون آهن. وري جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ ٻور جهلينديون آهن ۽ مارچ تائين سندن ڦر هلندو آهي. مينهن کانپوءِ آڪٽوبر ۾ پاڙون چئن فوٽن جيتريءَ ويڪر ۾ ۽ فوٽ کن اونهيون کولي ڇڏيندا آهن. سنهڙيون سنهڙيون تندون وڍي ڇڏيندا اٿن ۽ ٻن هفتن کانپوءِ انهن کڏن ۾، پراڻو ۽ سڙيل ڳائو پاڻ يا ڪچرو وجهي ڀري ڇڏيندا آهن. جڏهن نارنگيءَ جو وڻ پنجن ڇهن ورهين جو ٿيندو آهي، تڏهن هڪڙي قسم جو ڪينئون لڳندو اٿس، جو ٽارين جي هيٺان ڏانڊين ۾ ٽُنگ ڪري وڃي ٿو ۽ انهن کي ساڙيو وجهي. انهيءَ جو چڱو علاج اهو آهي ته انهيءَ ڪيئين جي سوراخ ۾ هِڱ تيل ۾ ڪاڙهي وجهجي، پوءِ ڪنهن ڪنڊي يا ٽاچنيءَ سان ڪينئون ڪڍي وٺجي. ولايتي نارنگيون آڻي مالٽا مان لکنئوءَ ۾ پوکيون اٿن. اهي چڱيون ٿينديون آهن. نارنگيءَ جي لاءِ زمين ۾ چن چڱو آهي. تنهنڪري جنوريءَ ۾ ڇانگ ڪرڻ کانپوءِ پاڙن ۾، چن يا پراڻو گچ وجهي ڇڏجي. مارچ، اپريل ۽ مئي مهينن ۾ ججهو پاڻي ڏيڻ گهرجي. نارنگيون قلمن سان توڙي پيوند ڪرڻ سان ٿينديون آهن. ليمي جي وڻ تي نارنگيءَ جي اک هڻڻ جو سڀ کان سولو رستو آهي. ٻج پندرهن ڏينهن جي اندر ڦُٽي ٿو ۽ پهرئين ئي سال انهن تي اک جو پيوند ڪري سگهجي ٿو. انهيءَ ڪم لاءِ فيبروري ۽ مارچ چڱو وقت آهي. ٻج فيبروريءَ ۾ پوکڻ گهرجي. نارنگيءَ جي وڻ ۽ ميوي مان ٽن قسمن جو تيل نڪري سگهي ٿو: پنن مان ڪڙي قسم جو، گلن مان ٻئي قسم جو ۽ ميوي جي کل مان ٽئين قسم جو. نارنگيءَ جي ميوي ۾ جا رس رهي ٿي، تنهن ۾ کنڊ جو جزو گهڻو پيل آهي. انگور جي برعڪس ان ۾ معدني شيون ٿوريون آهن، مگر انگور وانگي ان جي رس کي ڪِني ڪرڻ ۽ جوش ڏيارڻ مان هڪڙو چڱو شراب نڪري سگهي ٿو. نارنگين کي ڀاڻ ڏيڻ ۾ گهڻي کڙ وجهڻ گهرجي. کڙ ڏيڻ جي ريت اسان مٿي انگور جي بيان ۾ ڏني آهي. نارنگيءَ وارن ٻارن ۾ زمين منجهه چن هئڻ چڱو آهي، جو ڇيڻي يا لِڏ سان گڏي وجهڻ گهرجي. نارنگيءَ جو هڪڙو وڻ ٻئي کان ارڙهن انچ پري هئڻ گهرجي. انهيءَ جي وچ ۾ ننڍن ککڙن وارن ميون جا وڻ، جهڙوڪ ڦاروا وغيره پوکي ٿا سگهجن. هڪڙو نارنگيءَ جو قسم، جو اصل چين جو آهي ۽ جنهن کي هندستاني ڪم قوت ڪري سڏيندا آهن، سو ته لچيءَ جيڏو ننڍڙو ٿو ٿئي. هندستان ۾ ڪن هنڌن تي گهڻو ٿيندو آهي. نارنگيءَ کي انگريزيءَ ۾ آر ينج چوندا آهن.
نارنگي       Orange
”اصغر ساگر“
دنيا جو سڀ کان بھترين ميوو نارنگي۔ ڪيلرين ۾ گهٽ ۽ وٽامنن سان مالا مال آھي گڏ گڏ ذائقي سان ڀرپور آھي.
نارنگي مالٽي جو قسم آھي. ھر دل کي خوب وڻي ٿو ۽ سڀ کان وڪرو ٿيندڙ ميوو آھي. نارنگي کٽي ٿئي ٿي تہ مٺي بہ.
نارنگي ۾ وٽامن سي موسمي بيمارين ۽ ڇوتن خلاف مزاحمت پيدا ڪري ٿي جيڪا تڪسيدي جزن کي ختم ڪري ٿي جيڪي ڪينسر جو سبب ٿين ٿا.
نارنگي ۾ قدرتي طور تي وٽامن سي Vitamin C ۔ نشاستو Carbohydrate ۔ تاندور Fiber ۔ وٽامن اي Vitamin A ۔ ٿيمن Thiamin ۔ فاسفورس Phosphat ۔ فوليٽ Folate ۔ ٽامو Copper ۔ فلوڏ Flavonoid ۽ پوٽيشم Potassium شامل ٿين ٿا. ھن ۾ بي شمار فائدا ٿين ٿا. ھي فرحت بخش ٿئي ٿي. نارنگي کي سياري جو ميون ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. ھن جو رس ۔ ھن جون ڦاڪون ۽ ھن جي کل سڀ صحت لاء بھترين آھن. نارنگي نظر کي تيز ڪري ٿي. ھن ۾ موجود وٽامن اي ۽ پوٽيشم اکين جي جوت وڌائن ٿا ۽ اکين جي ھيٺان ڪارا ٽڪا ختم ڪن ٿا. نارنگي ڊينگي بخار کي ھٽائڻ ۾ مددگار آھي ۽ جسم مان ڊينگي جي زھر کي ڪڍي ٿي. چمڙي جي ماھرن مطابق نارنگي جي کل کي ڇانو ۾ سڪائي ڪٽي پائوڊر ڪري ماکي ۽ کير ۾ ملائي منھن تي مک ڪرڻ سان چھري جي داغ ۽ ڌٻا دور ٿي وڃن ٿا.
نارنگي ۾ موجود وٽامن سي جسم ۾ مدافعتي سرشتي کي مضبوط ڪري ٿي وٽامن سي کي ايسڪاربڪ ايسڊ Ascorbic acid بہ چئبو آھي. وٽامن سي تڪسيد روڪ Antioxidant طور ڪم ڪري ٿي ۽ تڪسيدي جزن Free radicals کي بنجڻ نٿي ڏئي. ھي تيزاب ڪولاجن جو اھم جزو آھي ۽ انساني جسم ۾ نون بافتن Tissues جي پيداوار ۾ مدد ڏئي ٿو.
لائڪوپين رکندڙ:-
حال جي تحقيق مطابق نارنگي ڪينسر لاء مفيد آھي. آمريڪي سائنسدانن مطابق ميون ۽ سبزين جو ڳاڙھو يا ان سان ملندڙ رنگ ۾ لائڪوپين ٿئي ٿو. نارنگي ۾ پڻ لائڪوپين ٿئي ٿو جنھن جي استعمال سان سيني ۽ رحم جي ڪينسر جا خطرا 40 سيڪڙو گهٽجي وڃن ٿا. نارنگي کائڻ ڪري جسم کي گرمي پھچي ٿي ۔ اعصابي نظام کي طاقت ملي ٿي  ۽ خون صاف ٿئي ٿو جنھن جي ڪري جسم ۾ ڪينسر جا سبب نٿا رھن.
چمڙي ۽ وارن کي تر رکندڙ:-
ھن ميوي ۾ وٽامن سي جي مناسب مقدار جسم جي دفاعي نظام کي مضبوط ڪري ٿي پر ھڪ پروٽين ڪوليڳ Collagen جي مقدار کي مستحڪم ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿي جيڪا وارن ۽ چمڙي لاء تمام ضروري آھي. نارنگي ۾ وٽامن سي ڀرپور ھئڻ ڪري ھن ۾ وٽامن اي ٿئي ٿي جيڪا وارن کي تر رکي ٿي.
دماغ کي طاقت ڏيندڙ:-
نارنگي ۾ موجود جز پوٽيشم ۔ وٽامن بي 9 ۽ دافع تڪسيد دماغ لاء مفيد ڄاتا وڃن ٿا. پوٽيشم دماغ طرف رت جي وھڪ جاري رکڻ ۽ اعصابي سرگرمين کي وڌائڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿو. نارنگي ۾ وٽامن بي عمر وڌڻ سان دماغي تنزلي کي روڪي ويسر جھڙي مرض کان بچائي ٿي. ان کان سوا نارنگي ۾ موجود وٽامن بي 6 الٽي ۽ آتن کي روڪي ٿي.
پيٽ وارين عورتن لاء مفيد:-
ھن ۾ موجود وٽامن ۽ فولڪ ايسڊ حمل دوران فائديمند ثابت ٿين ٿا. فولڪ ايسڊ جي کوٽ جي ڪري پيدائشي ٻارن جي وزن ۾ کوٽ ٿي وڃي ٿي.
شريانين کي تر رکندڙ:-
نارنگي وٽامن بي 6 ۔ وٽامن سي ۔ پوٽيشم ۽ تاندور ھجڻ ڪري دل جي صحت بھتر رھي ٿي. پوٽيشم جي ڪري رت جي شريانين وھڪ بھتر نموني رھي ٿي. ھن جي کائڻ سان دل جا مرض ۽ فالج جا امڪان گهٽجي وڃن ٿا ۽ موت جو 49 سيڪڙو خطرو گهٽ ٿي وڃي ٿو.
معدي کي مضبوط ڪندڙ:-
نارنگي ۾ تاندورا پاتا وڃن ٿا جيڪي قبضي ۔ بدھضمي ۽ ٻين عارضن جي روڪ ڪن ٿا ۽ معدي جي اصلاح ڪن ٿا.
ڪَتِي
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / بڪرمي ڪيلينڊر) جو اٺون مهينو آهي جيڪو اَسو ۽ ناهري جي وچ ۾ آهي.
نارنگي
فصل
بي پي کي وچٿرو رکندڙ:-
ڪَتِي
15 آڪٽوبر کان 13 نومبر تائين هوندو آهي. ڪَتي 30 ڏينھن جو مهينو آهي.
لفظ ڪتي
هن لفظ جو بنياد سنسڪرت لفظ ڪارتڪ مان آهي جنهن جي معني آهي همت ۽ خوشي ڏيندڙ.
نارنگي
فصل
موسمي مرضن سان وڙھندڙ:-
ھن ميوي ۾ موجود وٽامن سي جسماني دفاعي نظام کي بھتر ڪري ٿي ۽ موسمي بيمارين ۽ ڇوتن جي خلاف مزاحمت ڪري ٿي ۽ ڪينسر جو سبب ٿيندڙ آزاد آڪسن جو سبب بنجي ٿي.
ڪَتِي
ڪتي (خريف) جا فصل
ڪڻڪ پوکج قرب جي، ڪڍي ڪلپت ڪتي،
نارنگي
فصل
ڪينسر جي روڪ ڪندڙ:-
نارنگين ۾ موجود تڪسيد روڪ گهرڙن ۽ ڊي اين کي ٽٽڻ کان روڪن ٿا جيڪي ڪينسر جو سبب بنجن ٿا ڪيترن مطالعن مان معلوم ٿيو آھي تہ نارنگي آنڊن جي ڪينسر لاء مفد آھي. حال جي تحقيق مطابق نارنگي ڪينسر لاء مفيد آھي. آمريڪي سائنسدانن مطابق ميون ۽ سبزين جو ڳاڙھو يا ان سان ملندڙ رنگ ۾ لائڪوپين ٿئي ٿو. نارنگي ۾ پڻ لائڪوپين ٿئي ٿو جنھن جي استعمال سان سيني ۽ رحم جي ڪينسر جا خطرا 40 سيڪڙو گهٽجي وڃن ٿا. نارنگي کائڻ ڪري جسم کي گرمي پھچي ٿي ۔ اعصابي نظام کي طاقت ملي ٿي  ۽ خون صاف ٿئي ٿو جنھن جي ڪري جسم ۾ ڪينسر جا سبب نٿا رھن.
ڪَتِي
ڪتي (خريف) جا فصل
پردو رک پَتيِ! سونھان سرتئين وچ ۾.
نارنگي
فصل
جسم مان زھريلا مادا خارج ڪندڙ:-
نارنگي جي کائڻ سان زھريلا مادا خارج ٿي وڃن ٿا ۔ جسم ۾ رطوبت اچي ٿي ۔ تازگي جو احساس پيدا ٿئي ٿو.
ڪَتِي
ڪتي ۽ وڇون بابت لوڪ سنڌي ڏاهپ
چوڻي ته ڪَتي وِڇُونءَ جي مڱ آهي، انهي ڪري ٻئي ساڳئي وقت آسمان ۾ نه هوندا. ڪتي اُڀ (آسمان) تي اڀري تي وڇون لهي وڃي ۽ وڇون اڀري ته ڪتي لهي وڃي.
نارنگي
فصل
وزن گهٽ ڪندڙ:-
ڪَتِي
علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي وشاکا ۽ انو راڌا نکٽن جو اثر غالب هوندو آهي.
نارنگي
فصل
سردين ۾ بغير ڊائيٽ جي صرف نارنگي کائي پنھنجو وزن گهٽ ڪري سگهجي ٿو. نارنگي جسم جون ضرورتون پوريون ڪري بک جو احساس ختم ڪري ٿي ۽ بار بار ٻين شين کائڻ جي تمنا نٿي رھي.
پت Cholesterol گهٽ ڪندڙ:-
نارنگي ۾ سفيداڻ Pectin ۽ ليموڻ Lemonene جھڙا جز پت جي سطح کي معمول تي رکن ٿا ۽ وڌڻ کان روڪن ٿا.
بڪين جي مرضن کان حفاظت ڪندڙ:-
نارنگي جو رس جسم ۾ کٽ Citrus جي مقدار ۾ اضافو ڪري ٿو جنھن سان گردن ۾ پٿري جا امڪان گهٽ ٿي وڃن ٿا. روزانو نارنگي کائڻ سان جسم جا ڪيترائي مرض دور ٿي وڃن ٿا.
نزلي زڪام کان دور ڪندڙ:-
نارنگي کٽي ھئڻ ڪري نزلي زڪام کان دور ڪري ٿي ۽ وٽامنن سان ڀرپور ھئڻ ڪري وائرسي وچڙ کان بچائي ٿي.
ڳڻتي ختم ڪندڙ:-
نارنگي جتي فضا کي معطر ڪري ٿي اتي ھن کي ڏسڻ سان دل خوش ٿي وڃي ٿي. سائنسدانن جي تحقيق مطابق نارنگي کي سنگهڻ سان ستر سيڪڙو ڳڻتي ختم ٿي وڃي ٿي يا ھڪ نارنگي کائڻ سان ستر سيڪڙو ڳڻتي ختم ٿي وڃي ٿي.
اڃ ختم ڪندڙ:-
نارنگي جيري جي صفرا ۽ گرمي ختم ڪندڙ آھي. جن ماڻھن کي گهڻي اڃ لڳي ٿي اھي نارنگي کائن. نارنگي کائڻ سان خشڪي Dehydration ختم ٿي ويندي ۽ جسم ۾ تراھٽ Hydration اچي ويندي.
نوٽ:-
شڳر وارن کي نارنگي کائڻ ۾ احتياط ڪرڻ کپي.
نارنگي کائڻ وقت لوڻ استعمال نہ ڪجي ڇوجو ھي پت کي خارج ڪري بي پي کي گهٽ ڪندڙ آھي.
حوالا
زمرو:ميوا
اسطخري
اسطخري ابو اسحاق ابراهيم بن محمد فارسي اصطخري، بغداد جو رهاڪو هو. ڪيتررن ئي ملڪن جو سير وسفر ڪيائين. سنه 340هه (951ع) ۾ سنڌ ۾ به آيو، هتي سندس ملاقات مشهور سياح ۽ جاگرافيدان ابن جوقل سان ٿي. جاگرافيءَ ۾ سندس ٻه ڪتاب مشهور آهن: الاقاليم ۽ ”المسالڪ“. المسالڪ الممالڪ ۾ سنڌ جو احوالو به ملي ٿو.
ڪَتِي
ڪَتي، ناڙيءَ ۾ پتي
مطلب؛ َچي ۽ ٻين علائقن ۾ ڪڻڪ جي ناڙي شروع ٿيندي آهي.
ڪَتي، گهمندي ڦرندي لٿي.
مطلب؛ هن مھيني ۾ ڏينھن گهٽجي ويندو آھي ۽ راتيون وڌي وينديون آهن.
ڏياريءَ جو ڏيئو ڏٺو، ننڍو وڏو چڀڙ مٺو.
ڏياريءَ جو ڏِڻُ به هن مھيني ۾ ملھائبو آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي مهينا زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
اعجاز حسين مھر
اعجاز حسين مهر- ولد غلام حسين مهر، 6 ڊسمبر 1968ع تي ڳوٺ ڪامل مهر ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو، 1982ع کان 1994ع تائين ڪراچي ۾ رهيو. -ان- بعد -اسلام- -آباد- ۾ مستقل رهائش اختيار ڪئي. هن پنهنجي -تعليم- ڏاڍين ڏکين حالتن ۾ -جاري- رکي. هن ميٽرڪ سنڌ مدرسي مان ۽ ڪامرس ۾ گريجوئيشن سنڌ مسلم ڪامرس ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪئي ۽ 1992ع ۾ انٽرنيشنل رليشنز ۾ ايم. اي شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪئي. شاگردي واري زماني ۾ ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن، جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۽ سنڌ ساگر اسٽوڊنٽس فيڊريشن سان وابسته رهيو. 1989ع ۾ صحافت ۾ آيو ۽ ڪراچيءَ جي مختلف سنڌي ۽ -اردو- اخبارن جهڙوڪ نئون سج، الوحيد، ڪاوش ۽ ماهوار رسالي پرهه، -اردو- اخبارن -انتخاب- ۽ نجات ۾ ڪم ڪيائين. هي 1994ع ۾ ڪاوش جي رپورٽر طور ڪراچي ۾ مقرر ٿيو. کيس -ترت- -اسلام- -آباد- موڪليو ويو. هو -اسلام- -آباد- ۾ سنڌي صحافت جي بانيڪارن مان آهي. مارچ 2004ع ۾ -بين- الاقوامي نشرياتي اداري بي بي سي کيس رپورٽر مقرر ڪيو ۽ بعد ۾ کيس -پاڪستان- لاءِ چيف رپورٽر مقرر ڪيو. هو هن وقت (2009) تائين اها ذميواري نڀائي رهيو آهي. هن اردو، سنڌي ۽ -انگريزي- ڪيترائي مضمون ۽ فيچر لکيا ۽ صحافت ۾ معلومات تي ٻڌل تجزياتي مضمون لکڻ سندس خصوصيت رهي آهي. هو انهن چند سنڌي صحافين مان آهي، جيڪي عالمي نشرياتي ادارن تائين پهتا آهن. آمريڪي صدر اوباما جي چونڊ مهم، گڏيل قومن جي اجلاس سميت ڪيترن ئي عالمي پروگرامن جي ڪوريج ڪري چڪو آهي. -ان- کان علاوه ميڊيا جي حوالي سان ڪانفرنسن ۾ به شرڪت ڪري چڪو آهي.
اسلام ۾ ابراهيم
ابراهيم ، ھڪ پيغمبر جن سان ٽي وڏا مذھب اسلام، عيسائيت، ۽ يھوديت منصوب ٿيل آھن. .کيس عيسائي ۽ يھودي ابراھام جي نالي سان سڏيندا آھن پر اسلام ۾ ان جو عربي ۾ نالو ابراهيم آھي. thumb|قديم عراقي شھر [[ار (Ur)جي کنڊرن جي 2016 ۾ نڪتل تصوير]] اسلامي اعتقاد موجب ابراهيم کي مسلمانن جي پيغمبر محمد ۽ ٻين ڪيترن ئي نبين جو پڙڏاڏو سمجھيو وڃي ٿو، تنهنڪري مسلمان کيس ابوالانبياء يعني نبين جو پيءُ چوندا آهن. سندس پيدائش جو سن 2160 قبل مسيح آهي. پاڻ عراق جي شهر ار ۾ ڄائو، جيڪو دريا فرات جي ڪناري تي قائم آهي. قرآن ۾ سندس نالو 68 دفعا آيل آهي. سندس لقب خليل الله ۽ ابوالانبياء هو. کيس ٽي گهر واريون هيون، جن جا نالا ساره، هاجره، ۽ قطورا هئا. هن پنهنجي قوم کي توحيد جي تعليم ڏني ۽ بتن جي عبادت کان روڪيو. مذهبي تاريخن مطابق سندس قوم کيس باهه ۾ ساڙڻ جو فيصلو ڪيو پر باهه مٿس ڪو به اثر نه ڪيو. ابراهيم کي اسماعيل ۽ اسحاق نالي ٻه پٽ هئا. اسلامي تاريخ ۾ ابراهيم جي پيدائش جي تاريخ 9 محرم 1985 قبل مسيح ٻڌائي وڃي ٿي. حضرت -ابراهيم خليل- -الله-، -الله- پاڪ جو پيغمبر هو. قرآن پاڪ موجب سندن پيءُ جو نالو -آزر- هو، جيڪو -بت- پرست ۽ -بت- تراش هو. -توريت- موجب حضرت -ابراهيم خليل- -الله- 2200 ق. م ۾ عراق جي شهر ’اُر‘ ۾ پيدا ٿيو. سندس قوم جا ماڻهو -بت- پرست هئا. -توريت- ۾ سندس والد جو نالو تارخ ڄاڻايل آهي، پر قرآن مجيد ۾ کيس -بت- تراشيءَ جي ڪم ڪرڻ سبب -آزر- سڏيو ويو آهي. قرآن پاڪ ۾ حضرت ابراهيم عليه السلام ۽ آذر جي عقيدن جي اختلاف کي جنهن نموني ظاهر ڪيو ويو آهي ۽ جهڙيءَ طرح پاڻ پنهنجي قوم جي شرڪ کان نفرت ڪندا هئا، اها ڳالهه سندن عظمت جي حقيقت ظاهر ڪري ٿي. جڏهن پاڻ جوان ٿيا ته کين نبوت عطا ٿي. خدا جي دين جو پرچار شروع ڪيائون ته وقت جي حاڪم نمرود کين -باهه- ۾ اڇلارايو، پر قدرت جي منشا موجب اُهي شعلا گل بڻجي ويا. -ان- کان پوءِ فلسطين ڏانهن هجرت ڪيائون، -جتي- -بيت المقدس- جو بنياد وڌائون. کين ٻه زالون هيون، هڪ جو نالو بي بي سائره ۽ ٻيءَ گهرواريءَ جو نالو بي بي هاجره هو. بي بي هاجره مان حضرت اسماعيل پيدا ٿيو، جڏهن ته بي بي سائره مان حضرت اسحاق -جنم- ورتو. حضرت ابراهيم بيبي هاجره سان مڪي آيو، -جتي- ڪعبة -الله- جو بنياد وڌائين. حضرت ابراهيم عليه السلام کان ئي حضور صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو شجرو شروع ٿئي ٿو ۽ سنت به -ان- سلسلي تحت شروع ٿئي ٿي. روايت موجب حضرت ابراهيم عليه السلام 175 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي.
ڪجھ قصا
قرآن ۾ ابراهيم متعلق ھڪ قصو بيان ٿيل آهي تہ ھن خدا کان سوال ڪيو تہ منھنجا مالڪ مون کي ڏيکار تہ تون ڪيئن مردن کي زندہ ڪندو آھين. خدا فرمايو تہ ڇا تون ايمان نہ ٿو رکين. ابراهيم جواب ڏنو تہ ايمان رکان ٿو پر دل جي اطمينان خاطر سوال ڪيو آهي. خدا کيس چيو تہ چار پکي پالي پاڻ سان ھيراء پوء انھن کي ٽڪرا ڪري ھر ٽڪرو جبل جي مختلف چوٽين تي رک ۽ پوء انھن کي آواز ڏئي سڏ ڪر تہ چارئي زنده ٿي تو وٽ اچي ويندا. مسلمانن جو ايمان آھي تہ ان ايئن ڪيو تہ چارئي پکي زندہ ٿي ھن وٽ اڏري آيا. غير مسلم ۽ لا مذھب ان قصي کي ڏند ڪٿا سڏين ٿا.جڏھن تہ تفھيم القرآن ٻڌائي ٿو تہ نبين کي خدا آسمانن ۽ زمين جو مشاھدو ڪرايو ھيو ۽ کين جنت۽ دوزخ بہ ڏيکاري ۽ موت کان پوءِ وارا منظر بہ ڏيکاريا
عيسائيت ۽ يھوديت ۾ مقام
thumb|کاٻو|230px|جيمز ٽيسوٽ نالي پينٽر جي 1902 ۾ تيار ڪيل پينٽنگ جنھن ۾ ابراھام کي سارہ سان مشاورت ڪندي ڏيکاريل آهي
بائيبل مطابق ان وقت ڪنعان جي سرزمين تي سخت ڏڪار آيل ھيو تنھن ڪري ابراھام لوط ۽ گھرڀاتين سميت مصر روانو ٿي ويو. رستي ۾ ھن سارہ کي چيو تہ ھوء سندس ڀيڻ سڏائي تہ جيئن مصري کيس قتل نہ ڪن. جڏهن مصر ۾ داخل ٿيا تہ فرعون سان پنھنجن ڪارندن سارہ جي سونھن جي ھاڪ ڪئي. انھن سارہ کي حراست ۾ وٺي بدلي ۾ ابراھام کي ڪجھ سامان ڏئي کيس محل ۾ فرعون آڏو پيش ڪيو. جنھن تي خدا فرعون ۽ ان جي گھرڀاتين ۾ پلاگ جي وبا وچڙائي ڇڏي جنھن تي فرعون سوچڻ لڳو تہ آخر ڪھڙي غلطي ٿي آھي .نيٺ کيس خبر پئي تہ سارہ شادي شده عورت آھي جنھن تي ابراھام ۽ سارہ کي فرعون مصر مان روانو ڪري ڇڏيو.
thumb|ساڄو|250px|[[وينسيسلؤس ھولر(Wenceslaus Hollar)جي پينٽنگ ۾ ابراھام ۽ لوط کي جدآ ٿيندي ڏيکاريل]] مصر کان واپسي دوران جڏھن بيٿل(Bethel) ۽ ھائي (Hai) وارن علائقي ۾ پھتا ابراھام ۽ لوط جي وڏن ڌڻن کي ساڳي چراگاھ ملي وئي جنھن تي ڌنارن جي وچ ۾ نااتفاقي ٿي پئي ڇوتہ ٻنھي گھرن جو مال ھڪ ھنڌ چارڻو پئي ويو جنھن تي ابراھام لوط کي چيو تہ ساڄي يا کاٻي طرف ڪنھن ٻئي پاسي وڃي تہ جيئن انھن ۾ ڪو تنازعو نہ ٿئي. لوط اوڀر پاسي جي ميداني علائقي اردن نديءَ طرف وڃڻ جو ارادو ڪيو جتي پاڻي جي ڪمي ڪانہ ھئي. اھڙي طرح لوط سوڊوم شھر طرف لڏي ويو ۽ ابراھام ڏکڻ طرف ھيبرون پاسي لڏي ويو ۽ مئمري(Mamre) جي ميدان تي قيام ڪيائين جتي خدا جي عبادت لاءِ ھڪ قربانگاھ (altar) تعمير ڪئي.
thumb|کاٻو|200px|خدا طرفان بشارت جنھن مطابق کيس خدا تارا ڳڻڻ لاءِ چيو تہ تارن جيتري کيس اولاد ڏيندو
خدا پنھنجي آواز سان ابراھام کي بشارت ڏني تہ سندس نسل جي واڌ آسمان جي تارن جيتري ٿيندي اھڙي طرح خدا ۽ ابراھام جي وچ ۾ اھو عھد ٿيو جنھن ۾ خدا کيس اسرائيلين جي مصر ۾ غلامي جي بابت بہ آگاھ ڪيو. خدا ابراھام کي اھو بہ ٻڌايو تہ ان جو نسل ڪنعاني، ڪيني، ڪينيزي، قادموني، ھيٽي، پيريزي ريفائمي، اموري، گرگاشي ۽ جيبوزي واري سرزمين جو دعويدار ٿيندو.
thumb|ساڄو|ابراھام، سارہ ۽ ھاجرہ جي خيالي تصوير 1897 ۾ ٺھيل
بائيبل مطابق ڪنعان ۾ ڏھ سال گذرڻ تائين ھنن کي اولاد نہ ٿي سگھي. ابراھام ۽ سارہ ابراھام جي نسل جي واڌ لاءِ سوچڻ شروع ڪيو. سارہ پنھنجي ھڪ ٻانھي ھاجرہ (Hagar) کي ابراھام جي حوالي ڪيو تہ جيئن ان مان ابراھام کي پٽ جي اولاد ٿي سگھي. ھاجرہ پيٽ سان ٿي تہ ان سارہ کي پاڻ کان گھٽ محسوس ڪرائڻ شروع ڪيو جنھن تي سارہ جو بہ ساڻس رويو خراب ٿي ويو. ھاجرہ رڻپٽ ڏانهن ھلي وئي. ملائڪ ھاجرہ سان شور (Shur) جي چشمي وٽ ڳالھايو چيائينس تہ ابراھام جي خيمي طرف واپس موٽي وڃي. فرشتي کيس ٻڌايو تہ تنھجو پٽ سخت جان الھڙ ۽ ارڏو ٿيندو جيڪو ماڻھن سان تعلق بہ جوڙيندو ۽ ناپسند ھوندي به ماڻھن جي اندر پنھنجو مقام ٺاھي ويندو. فرشتي کيس ھدايت ڪئي تہ ان جو نالو اشمائل اسماعيل رکي. ھاجرہ ان وقت خدا سان مخاطب ٿي چيائين: "ايل-روئي(El-roi)(يا الله) تون گواھ رھجائن". پوء ھوء خيمي ۾ موٽي آئي ۽ پٽ اشمائل اسماعيل کي جنم ڏنائين ، ان وقت ابراھام جي عمر 86 سال ھئي .تيرھين سان بعد جڏهن ابراھام 99 سالن جو ٿيو تہ خدا کيس قومن جي ابي ٿيڻ جو عھد ڪيو .۽ ان عھد جي نشاني طور خدا حڪم ڏنو تہ مرد خطنو يا طوھر(circumcision) ڪرائيندا .سارہ جو شروع ۾ نالو سارائي ھيو جيڪو ابراهيم جي 99 سالن جي عمر ۾ اچڻ وقت خدا مٽائي سارہ ڪري ڇڏيو ۽ ابراھام کي بشارت ملي تہ خدا کيس سارہ مان بہ ھڪ پٽ ڏيندو. ابراھام ان ڳالھ تي ٽھڪ ڏنو ۽ چيو تہ مان ھاڻي سؤ سالن جو ٿي ويو آھيان ان عمر ۾ مون کي پٽ ڪيئن ٿيندو جڏھن تہ سارہ بہ 90 سالن جي آھي .جلد ئي ھن جو گھر مردن سان ڀرجي ويو جن ۾ 99 سالن جي ابراھام ۽ 13 سالن جي اشمائل جا طوھر بہ ٿيل ھئا.
ونگو
ونگو:
اسلام ۾ ابراهيم
عربستان ۾ اسلام کان اڳ حيثيت
عربستان ۾ اسلام کان اڳ مڪي جا ماڻهو کيس مڃيندا ھئا ۽ انھن جو يقين ھيو تہ ابراهيم ڪعبو تعمير ڪيو ۽ اسماعيل ان جو پٽ ھيو. زمزم جي چشمي جي ظاھر ٿيڻ جو ھاجرہ ۽ اسماعيل جو قصو، طھر جي ابراھيمي سنت، حج بيت الله ۽ عمري جي رسمن کي مڃيندا ھئا. ابراهيم کي الله جو نبي سمجھندا ھئا ۽ ان جي ڏنل دين کي دين حنيف يا ابراهيم جو دين چوندا ھئا. اسلام جي اچڻ کان اڳ عبدالله جو نالو بہ رکندا ھئا.سوئر کي بہ حرام سمجهي ان کان سخت نفرت ڪندا ھئا.
ونگو
ونگو جنهن کي ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن ۾ ڪانڪهه چوندا آهن. سو قد ۾ ننڍو وڻ آهي ۽ 	بلڪل بيڪار وڻ آهي. سندس پن چهچ ساوا ۽ گهاٽا ٿيندا آهن ۽ مينڌيءَ جي پنن وانگر شڪل اٿن مگر مينديءَ جي پنن کان وڏيرا ٿين ٿا. هن 	وڻ ۾ هڪ قسم جو ڦل پڻ ٿئي ٿو جو پيرونءَ جيڏو ٿئي ٿو. مگر پيرون چلڪڻا ۽ رس سان ڀريل ٿيندا آهن ۽ هي چلڪڻا نه هوندا آهن. هي ڦل جا داڻا ڳاڙهي رنگ جا ٿين ٿا ۽ بلڪل گهاٽا 	ڇڳا هوندا آهن. بعضي ڪي پکي انهن کي کائين ٿا نه ته جانورن مان 	سواءِ ٻڪريءَ جي ٻيو ڪو به جانور هن وڻ ۾ وات ڪو  نه وجهي.
اسلام ۾ ابراهيم
تاريخ ڇاٿي ٻڌائي
ابراهيم جي ڪھاڻي ڪنھن ھڪڙي خاص دور سان نہ ٿي جوڙي سگھجي. ان تي ھاڻي اتفاق ٿي چڪو آهي ته نبين جو دور، موسي واري ھجرت سميت ۽ ججن جي دور حقيقي تاريخ سان مطابقت ۾ نہ ٿا اچن. ھڪ عام مفروضو اھو آھي تہ اھي نبين جون ڪھاڻيون فارسين جي شروعاتي دور يعني ڇھين صدي قبل مسيح جي پوئين دور ۾ جڙيون. انھن جي جڙڻ جو اصل سبب يھودي زميندار ھيا جن کي انھن جي رياست يھودہ (Judah) مان بابل ۾ قيد ڪيو ويو ھو جن آزاديءَ کان پوءِ پنھنجي اصل سرزمين تي اچي پنھنجي دعوا ڪئي ۽ ان دعوا ۾ ابراھيم جي ۽ موسي جي ان سرزمين طرف ھجرت جي ڪھاڻين کي بنياد بڻايو.
حوالا
زمرو:ابراھيم زمرو:شخصيتون زمرو:نبي زمرو:نبي ۽ رسول
نارنگي (رنگ)
thumb|نارنگي جو ميوو نارنگي ھڪ رنگ آھي جيڪو پيلي رنگ کان ٿورو گھرو ھوندو آھي. نارنگي جي رنگ جو نالو نارنگي جي ميوي تان رکيو ويو آھي.
حوالا
زمرو:رنگ
اٺون ماڻھون
هي ڪتاب، سنڌ جي نامياري ليکڪ سراج جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي، -جن- مان ٻه ڪهاڻيون ”هڪ مڙدو، ٽي لاش“ 1964ع ۾ مهراڻ رسالي ۾ ڇپي هئي ۽ ٻي ڪهاڻي ”رت ورني رات“ 1967ع ۾ ”نئين زندگي“ ۾ ڇپي هئي. باقي پنج نيون ڪهاڻيون جيڪي سراج 1983ع کان 1985ع واري عرصي ۾ لکيون هيون. سي ايم. -آر-. ڊي تحريڪ جي پسمنظر ۾ لکيل آهن. انهن مان ٻه ڪهاڻيون ”-اٺون ماڻهو-“ ۽ ”وڻ جو موت“ -برسات- رسالي ۾ ڇپيون هيون. جڏهن ته ٽي ڪهاڻيون ”نچڻي“، ”ڪارونجهر جا مور“ ۽ مان جوئي آهيان سوئي آهيان“، ڪنهن به رسالي ۾ نه ڇپيون هيون. سراج هنن ڪهاڻين تي ڪنهن تبصري کان -پاسو- ڪندي لکيو آهي ته ”ڪهاڻين جي -باري- ۾ پاڻ ڪجهه نه چوندس، اڳ به ڪجهه نه چوندو هوس، جڏهن ڪهاڻين تي بحث ٿيا، -تنقيدون- ٿيون، تڏهن به ڪجهه نه چيم، سو هاڻي به پاڻ ڪجهه نه چوندس. ڀل ته اسان جا پڙهندڙ ۽ نقاد انهن تي ڪجهه چون ۽ لکن. آئون انهن مان آهيان جيڪي ڪجهه لکي به اهو سوچيندا آهن ته پنهنجي ٻوليءَ ۽ سنڌ جو قرض اڃا گهڻو باقي آهي. -ان- ڪري لکڻ اسان لاءِ ذهني فرض جي ادائگي آهي. جيسين جيئرو آهيان تيسين اها ادائگي ڪندو رهندس“. ڪرائون سائيز جي 133 صفحن تي مشتمل ڪهاڻين جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو نومبر 1985ع ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڇپيو آهي ۽ -ان- جو انتساب سراج پنهنجي دوست ۽ سنڌي ٻوليءَ جي نامياري ڪهاڻيڪار -امر جليل- جي نالي ڪيو آهي.
547ع
ڊسمبر
زمرو:547ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
1936ع
فوتگيون
1936ع زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
سڱري
لسن ڪنڊن کي اڪثر ٿر ۾ ميويدار وڻن جو فخر حاصل آهي. انهن ڪنڊن ۾ جي سڱريون ٿين ٿيون سي جانور توڙي انسان وڏي شوق سان کائين ٿا. ڪچيون سڱريون ٻڪرين ۽ اٺن لاءِ بهترين کاڌو آهي.ٿر جا ماڻهو ڪچين سڱرين جي ڀاڄي رڌي، وڏي شوق سان کائيندا آهن.
اعجاز سمون
مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ڪالم نگار -اعجاز- علي ولد فتح علي سمون 2 -آگسٽ- 1963ع تي خيرپور ميرس شهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمريءَ کان انٽر سائنس تائين -تعليم- خيرپور ۾ پرائڻ بعد چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڊاڪٽريءَ جي ڊگري ورتائين. ڊاڪٽر -اعجاز- سمي لکڻ جي شروعات 1993ع کان ڪئي. پهريائين ڪهاڻيون لکيائين، جنهن بعد ڪجهه ڊراما به لکيائين، جيڪي ريڊيو -پاڪستان- خيرپور، سنڌ ٽي وي ۽ ڪي. ٽي. اين -تان- نشر ٿي چڪا آهن. ڪهاڻين کان علاوه هن سياسي ۽ سماجي مسئلن تي ڪالم به لکيا آهن، جيڪي مختلف سنڌي اخبارن ۾ وقت به وقت شايع ٿيندا رهيا آهن. هن ڪجهه عرصو روزاني ’خبرون‘ -اخبار- ۾ هفتيوار ڪالم ”سڪل -بڙ- جي ڇانوَ ۾“ عنوان سان لکيا، -جن- پڙهندڙن ۾ هڪ علحده حيثيت ٺاهي. سندس ڪهاڻين جا ٻه ڪـتـاب ”ڪـمـري ۾ لـڳـل -تصوير-“ (1998ع) (2) ”فائيل ۾ -بند- ٿيل هڪ ڇوڪري“ (2003ع) ۾ شايع ٿيل آهن. هن وقت تائين هن ڪيترائي اوارڊ، سرٽيفڪيٽ حاصل ڪيا آهن، -جن- ۾ سنڌي ادبي سنگت خيرپور اوارڊ، ٽـيـلـينٽ فورم خيرپور اوارڊ، 1998ع ۾ قابل ذڪر آهن. هيءُ هن وقت سول اسپتال خيرپور ۾ ڊاڪٽر آهي.
جان مارشل (آثار قديمہ جو ماھر)
سر جان مارشل، موهن جي دڙي جي کوٽائي ڪندڙ مشهور آرڪيالاجسٽ، جو جنم 19 مارچ 1876ع ۾ چيسٽر، برطانيا ۾ ٿيو.
تاريخ
سندس دلچسپيءَ جا مضمون تاريخ ۽ قديم آثار هئا. ان ڪري هن کي 1902ع ۾ هندستان جـي قـديـم آثـارن لاءِ سـروي واري محڪمي جو ڊائريڪٽر جنرل مقرر ڪيو ويو. هن کان اڳ انهيءَ عهدي تي اليگزينڊر ڪنگهام فائز هو. جان مارشل ننڍي کنڊ ۾ قديم آثارن جي بچاءَ ۽ پڌرائيءَ لاءِ ڏاڍي ڪوشش ڪئي. ان جو مثالي ثبوت سندس دور جا هيٺيان دستاويز آهن:
کوٽاين جي تاريخ
انهن دستاويزن هتان جي قديم آثارن کي قانوني، فني ۽ تاريخي تحفظ مهيا ڪيو ۽ انهن جي کوٽائيءَ جو ڪم به شروع ٿيو. سر جان مارشل جو پورو نالو ’Sir John Harbert Marshall ‘ هو. هن جي تعليم ڊيلوچ ڪاليج ۽ ڪنگس ڪاليج ڪيمبرج ۾ ٿي. هن مڪاني آثارن جي ڄاڻن کي سروي، کوٽاين ۽ مرمت جا ڪم ڏنا. سندس مکيه دريافتن ۾: ٽيڪسلا، موهين جي دڙي، سانچي، سارناٿ کان سواءِ ڪانجهيءَ جي زماني جو هڪ ماڳ Knossos ۽ ڀونوچ سمنڊ لڳ يوناني ٻيٽن ۾ ماڳ Crete شامل آهن. هن ٽيڪسيلا جون کوٽايون 1913ع ۾ شروع ڪرايون جيڪي 20 سالن تائين جاري رهيون. هن ٽيڪسلا ۾ ئي 1918ع ۾ ’Site Museum‘ جو بنياد رکيو. سانچي ۽ سارناٿ جي ٻڌمت سان لاڳاپيل ماڳن تي ڪم ڪرايو.
موهن جو دڙو
هن 1922ع ۾ کوٽائيءَ دوران سنڌ جي قديم تهذيب موهين جي دڙي جي صورت ۾ ڳولي لڌي. هن ’Knossos‘ ۽ ‘Crete’ تي 1898ع کان 1901ع جي وچ ۾ ڪم ڪرايا هئا. ان ڪري ننڍي کنڊ ۾ اچڻ کان اڳ ۾ به هن کي کوٽاين جي پوري ڄاڻ هئي. ٽيڪسيلا ۽ موهين جي دڙي جي کوٽاين تي سندس ٽي ٽي شاهي جلد ڇپيل آهن، جن کي اڄ به هتان جي آرڪيالاجيءَ ۾ بنيادي حيثيت آهي. هن جو ٻيو هڪ ڪتاب ’Guide to Texila‘ آهي. موهين جي دڙي هن کان پوءِ ’Mackay‘ ڪم شروع ڪرايو، جنهن جي رپورٽ به ڇپيل آهي. انهيءَ وچ ۾ هن کي 1914ع ۾ سندس ڪيل خدمتن جي بطور ’Knighthood‘ ۽ ’سر‘ جو خطاب مليو ۽ وري سبڪدوشيءَ بعد 1936ع سڄي ’United Kingdom‘ جي ’Academic‘ جو ’Fellow‘ چونڊيو ويو هو. هن جي ٻين ڪتابن ۾ هيٺيان ڪتاب شامل آهن:
وفات
سرجان مارشل 1928ع ۾ گلڊ فورڊ شهر ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1958ع جون فوتگيون
انبواڻي
انبواڻي: نک (ڪڪڙيجا ):-انبواڻي- ڪڪڙيجن جي نک آهي ڀڳواناڻي، ڪيسواڻي ۽ مولچنداڻي به ساڳيءَ نک جا آهن. اهي سڀ اروڙ ونسي آهن. ڪي ڪيسواڻي چون ٿا ته ڪنهن لڙائيءَ ۾ سندن وڏن جو -بارود- کپي ويو، ۽ -ان- جي بدران ڪڪڙو ڪم آندائون، تنهنڪري سندن پويان ”ڪڪڙيجا“ يعني ڪڪڙي وارن (ڪڪڙي ڪم آڻيندڙن) جو اولاد سڏجڻ ۾ آيا. انبواڻين جو وڏو ڏاڏو انبومل راولپنڊيءَ ۾ رهندو هو. اتي بدامني ٿي، ته -اول- ملتان ۽ پوءِ روهڙيءَ ويو. پوءِ خيرپور مير صاحب واريءَ ۾ نوڪري مليس ته اتي گذارڻ لڳو. هالاڻي تعلقي ڪنڊياري مان ٻه گهر پرڻيو هو ۽ پوءِ پاڻ به هالاڻي ۾ وڃي رهيو، پر سڀ -ٻار- خيرپور ۾ ڄاوا هئس. ديوان انبومل نهايت ايماندار ماڻهو هو، تنهنڪري ميرن پنهنجو مودي خانو سندس حوالي ڪيو هو. سندس پٽ ديوان سانولداس ۽ ديوان بازاري مل ڪاردار هئا. ڪنهن وقت ميرن کي سڌ پئي ته ديوان بازاري مل اڌ لک کن رپيا کائي ويو آهي ۽ حساب ڪتاب ۾ ڪوڙيون داخلائون ڪري لکيو اٿس، ته اهي پئسا ميرن جي شڪار ڪرڻ، ڪتن جي لوڌين رکڻ ۽ ڪتن کي سونين زنجيرن ٻڌڻ وغيره بلي خرچ ٿيا. ميرن يڪدم کيس نظربند ڪيو. ديوان انبومل ۾ ڪلي اعتبار هئن. تنهن تي حساب ڪتاب تپاسڻ جو ڪم رکيائون. ديوان انبومل حساب ڪتاب تپاسي، پنهنجي پٽ کي ڏوهي ٺهرايو، سندس سچائي ۽ بي ريائيءَ جو قدر ڪري، ميرن پٽس کي گناهه معاف ڪيو ۽ آئيندي لاءِ فقط تاڪيد ڪري، تارڪشي لونگي ڍڪايائون، جنهن جون ڪناريون ۽ پلو زريدار هئا ۽ تاڃيءَ ۽ پيٽيءَ ۾ اڌ پٽ ۽ اڌ زري هيس، جنهنڪري وزن ۾ نهايت ڳوري هئي. انبواڻين ۾ پوءِ هيءُ رواج پيو ته منجهائن جيڪو پرڻبو هو، تنهن کي اها لونگي چيلهه سان ٻڌندا هئا ۽ گهوٽ لاءِ اها ڀاڳ جي نشاني سمجهندا هئا. ديوان ڏيارام چپجنداس -انبواڻي- جو هن وقت (1946ع ۾) ٽيهتر ورهين جي ڄمار جو آهي، سو ڳالهه ٿو ڪري ته ”مان پاڻ جڏهن پرڻيو هوس، تڏهن اها لونگي چيلهه سان -ٻڌي- هيم. اها لونگي پوءِ تهبارون ٿي وئي ته به پراڻيءَ زريءَ جا چوويهه رپيا مليا“ ديوان انبومل کي هڪ نياڻي ۽ -اٺ- پٽ هئا، -جن- مان ٽي پٽ بازاري مل، سيٺو مل ۽ ڀارو مل بنا اولاد گذاري ويو. هن وقت هالاڻيءَ ۾ باقي سندس پنجن پٽن سانولداس، ڌرمداس، واپاري مل، موريندي مل ۽ اٺومل جو اولاد آهي. ديوان سانولداس جو پٽ ديوان ويڙهومل هو، جنهن جو پٽ ديوان نارومل هو. ديوان نارومل جو پٽ ديوان ڀوڄراج 1880ع ڌاري ڄائو هو. انڪمبرڊ اسٽيٽس ۾ هو ۽ پنجٽيهن ورهين جي ڦوهه جوانيءَ ۾، 1915ع ۾ گذاري ويو. سندس مربي پٽ مسٽر جھمٽ مل، جيڪو حيدرآباد ۾ انسپيڪٽر آف ريجسٽريشن هو. مسٽر جھمٽ مل جو پٽ ڊاڪٽر گوبندرام، جنهن 1945ع ۾ ايل. سي. پي اينڊ -ايس- (-بمبئي-) پاس ڪئي ۽ پهريون نمبر آيو. ديوان ڀوڄراج جو ٻيو پٽ مسٽر روپچند ڪراچيءَ ۾ ڊائريڪٽر آف سول سپلائيز جي آفيس جو سپرنٽينڊنٽ ۽ ساڳيءَ -آڪهه- مان ديوان شوڪتراءِ خوبچند زميندار هو. ديوان موريي مل جو پٽ ديوان روچيرام زميندار به هو، ته ٺيڪا به کڻندو هو. هن -آڪهه- ۾ ديوان واسومل ڌرمداس سنت پرش ٿي گذريو آهي. 1782ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ميرن جي وچ ۾ لڙائي لڳي، جنهن ۾ اصلوڪي هالاڻيءَ جو شهر زبون ٿي ويو. هاڻوڪو هالاڻيءَ جو شهر پوءِ ٻڌو. هاڻوڪي هالاڻيءَ ۾ اصلوڪي هالاڻيءَ مان، ڪن جزوي گهرن کانسواءِ ٻيا سڀ ٻين هنڌان لڏي اچي ويٺا آهن.
نواز شريف
ميان محمد نواز شريفوزيتر (ولادت: 25 ڊسمبر، 1949ع، لاهور) پاڪستان جو اڳوڻو وزير اعظم ۽ پاڪستان جي ٻئي وڏي سياسي جماعت پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو اڳواڻ آھي. کين هي منصب ٽي دفعا نصيب ٿيو، هي ميان محمد شريف (مرحوم) جو سڀ کان وڏو صاحبزادو آهي، جيڪو اتفاق گروپ آف انڊسٽريز جو شريڪ مالڪن منجهان هيو.
سياسي تاريخ
نواز شريف جي سياسي تربيت پاڪستان جي فوجي آمر جنرل محمد ضياءالحق جي ڇانو ھيٺ ٿي. ضياء دور ۾ ھو وڏي عرصي تائين پنجاب حڪومت ۾ شامل رهيا. ھو ڪجھ عرصو پنجاب جي صوبائي ڪائوننسل جو حصو رهڻ کان بعد 1981ع ۾ پنجاب جي صوبائي ڪابينه ۾ بطور وزيرِخزانه شامل ٿي ويا. ھو صوبي جي سالياني ترقياتي پروگرام ۾ ڏيهي ترقي جي حصي کي 70% تائين آڻڻ ۾ ڪامياب ٿيا. ان سان گڏوگڏ ھو راندين جا وزير بہ رهيا ۽ صوبي ۾ راندين جي سرگرمين جي نئين سر تنظيم ڪئي.
آمريت جي ڇانو ھيٺ 1985ع ۾ ٿيڻ واري غير جماعتي چونڊن ۾ ميان نواز شريف قومي ۽ صوبائي اسمبليون جي سيٽن تي وزني اڪثريت سان ڪامياب ٿيا. 9 اپريل، 1985ع تي ھنن پنجاب جي وڏي وزير جي حيثيت سان حلف کنيو. 31 مئي 1988ع تي جنرل ضياءالحق جوڻيجو حڪومت کي برطرف ڪري ڇڏيو پر ميان نواز شريف کي نگران وڏي وزير پنجاب جي حيثيت سان برقرار رکيو ويو. يه امر نوازشريف کي جنرل ضياع سي قريبي مراسم کي نشاندهي کرتا هي. جنرل ضياع ني ايک بار نوازشريف کو اپني عمر لگ جاني کي بھي دعا دي.
1988ع ۾ پيپلز پارٽي کو شکست ديني کي ليي جب جنرل جيلاني ني خفيه فنڊ استعمال کيا ۽ رق۾ تقسيم کين تو نواز شريف صاحب ني بھي اس سي خوب فائده اٽھايا. انهون ني جنرل جيلاني کي ايماع ۽ فراهم کرده سرمائي سي اسلامي جمهوري اتحاد تشکيل ديا. اس کلي دھاندلي کي ذريعي نواز شريف 1988ع کي انتخابات ۾ دوباره وزيرِاعلٰي منتخِب هوۓ. ان کي اس مدت ۾ مّري ۽ کهُوٽه ۾ زبردست تّرقي هوئي.
بطور وزير اعظم
6 نومبر 1990ع کو نواز شريف ني اس وقت بطور منتخِب وزيرِاعظم حلف اُٽھايا جب ان کي انتخابي جماعت،اسلامي جمهوري اتحاد ني اکتوبر 1990ع کي انتخابات ۾ کاميابي حاصل کي. تاهم وه اپني پانچ سال کي مدت پوري نه کر سکي ۽ ان کو اس وقت کي صدر ني ان کو ان کي عهدي سي فارغ کر ديا. اگرچه ملک کي عدالتِ اعظمٰي ني ايک آئيني مقدمي کي بعد انھين دوباره ان کي عهدي په بحال تو کر ديا،ليکن ان کو جولائي 1993ع ۾ صدر کي ساتھ اپني عهدي سي استعفا دينا پڑا. ان کي زمانۂ وزارتِ اعظمٰي کي دوران ، نجي شعبه کي تعاون سي ملکي صنعت کو مضبوط بناني کي کوششين کي گئين.غازي بروتھا ۽ گوادر بندرگاه جيسي منصوبي شروع کيي گئي- سندھ کي بيز۾ هاريون ۾ ز۾ين تقسيم کي گئين. وسطي ايشيائي مسلم ممالک سي تعلقات مستحکم کيي گئي. اقتصادي تعاون تنظيم کو ترقي دي گئي. افغانستان کي بحران کو حل کراني ۾ مدد دي گئي ۽ مختلف افغان دھڑون ني "معاهدۂ اسلام آباد" په دستخط کيي. ان کي دورِحکومت کي اهم خوبي، پريسلر ترميم کي تحت نافذ کي گئين امريکي پابنديون کي باوجود معاشي ترقي کا حصول تھي. اکتوبر 1999ع ۾ نواز شريف ني اس وقت کي فوج کي سربراه پرويز مشرف کو هٽا کر نئي فوجي سربراه کي کي تعيناتي کي کوشش کي. فوج کا کردار قومي سياست ۾ کم کرني کي يه ديانتدارانه کوشش ان کي ليي آفت بن گئي ۽ ايک فوج بغاوت کي بعد ان کي حکومت کو ختم کر ديا گيا.
جلاوطني
فوج کي طرف سي ان کي حکومت ختم هوني کي بعد ان پر مقدمه چلا، جو "طيارو سازش ڪيس" کي نام سي مشهور هوا. اس ۾ اغوا ۽ قتل کي الزامات شامل تھي. فوج کي ساتھ ايک خفيه معاهدي کي بعد سعودي عرب چلي گئي. 2006ع ۾ ميثاق جمهوريت پر بينظير ڀٽو سي مل کر دستخط کيي ۽ فوج حکومت کي خاتمي کي عزم کا اعاده کيا. 23 اگست، 2007ع کو عدالت عظمٰي ني شريف خاندان کي درخواست پر فيصله سناتي هوئي ان کي وطن واپسي پر حکومتي اعتراض رد کرتي هوئي پوري خاندان کو وطن واپسي کي اجازت دي دي.
ايمرجنسي
ايمرجنسي کي نفا ذ کيبعد نواز شريف اپني خاندان کي همراه سعودي عرب کي پرويز مشرف پر دباؤ کي نتيجي ۾ 25 نومبر، 2007ع کو لاهور پهنچ گئي.
انتخابات 2013 ع
2013 ع جي عام انتخابات (چونڊن) ۾ مسلم ليگ ن واضح اڪثريت حاصل ڪئي.انهيعَ بناد تي هو ٽئين بڀيري وزير اعظم پاڪستان جي عهدي تي فائز ٿيا.
ع
ايف آئي آر
انقلاب مارچ کي دوران پاک فوج کي سربراه جنرل راحيل شريف کي مداخلت سي سانحو ماڊل ٽائون کي دوران شهيد هوني والي 14 افراد کي قتل ۽ 90 سي زائد کي شديد زخمي هوني والون کو انصاف دلاني کيلئي وزيراعظم پاڪستان ميان محمد نواز شريف سميت 9 افراد کي خلاف قتل کي ايف آئي آر درج هوئي.
حوالا
زمرو:1949ع جون پيدائشون زمرو:اراڪين پنجاب صوبائي اسيمبلي زمرو:ايوان زيرين پاڪستان جا ارڪان زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني تارڪين وطن زمرو:بقيد حيات شخصيتون زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان زمرو:پاڪستاني ارب پتي زمرو:پاڪستاني جلاوطن زمرو:پاڪستاني سني زمرو:پاڪستاني سياستدان زمرو:پاڪستاني وزير دفاع زمرو:پاڪستاني وزيراعظم زمرو:پاڪستاني وڪيل زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻھو زمرو:پنجاب (پاڪستان) جا وزير اعليٰ زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جده جون شخصيتون زمرو:جمهوريت جي پاڪستاني فعاليت پسند زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني تارڪين وطن زمرو:سينٽ انٿون هائي اسڪول، لاهور مان فارغ التحصيل زمرو:شريف خاندان زمرو:قائدين حزب اختلاف، پاڪستان زمرو:لاهور جا سياستدان زمرو:لاهوري شخصيتون زمرو:ڪشميري شخصيتون
1937ع
فوتگيون
زمرو:1937ع
پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم
thumb|کاٻو|upright=0.9|
11 نومبر 1985ع تي غيرجماعتي چونڊن جي نتيجي ۾ چونڊجي آيل قومي اسيمبليءَ، 1973ع جي آئين ۾ اٺينءَ ترميم جي منظوري ڏني. هن ترميم جو بنيادي مقصد صدر مملڪت جي اختيارن ۾ اضافو ڪرڻ هو. اٺين ترميم سبب آئين جي 19 فقرن ۾ تبديليون آيون، پر انهن سڀني مان شق 58 (2) B جو آئيندي جي سياست تي تمام گهرو اثر پيو. هن ئي فقري موجب صدر کي اهو اختيار ملي ويو ته جڏهن به هو ڏسي ته وفاق پاڪستان جو انتظام آئين مطابق نٿو هلائي سگهجي، ته هو قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو، ۽ ان کان پوءِ هو پنهنجي مرضيءَ موجب 90 ڏينهن ۾ چونڊون ڪرائيندو. اٺين ترميم جي منظوريءَ کان اڳ وزيراعظم جي چونڊ قومي اسيمبلي ڪندي هئي، پر ترميم کان پوءِ صدر قومي اسيمبليءَ جي ڪنهن به ميمبر کي پنهنجي اختيارن هيٺ وزيراعظم مقرر ڪري پئي سگهيو، جنهن کي 40 ڏينهن اندر اسيمبليءَ مان اعتماد جو ووٽ وٺڻو هو.
هن ترميم هيٺ 29 مئي 1988ع تي صدر جنرل محمد ضياءُ الحق، وزيراعظم محمد خان جوڻيجي کي برطرف ڪري، اسيمبلي ٽوڙي. وري 6 آگسٽ 1990ع تي صدر غلام اسحاق خان، محترمه بينظير ڀٽو جي وزارت عظميٰ، اسيمبلي ٽوڙي ختم ڪئي. ان کانپوءِ 18 اپريل 1993ع تي صدر غلام اسحاق خان، محمد نواز شريف کي وزيراعظم جي عهدي تان برطرف ڪري، اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي. 5 نومبر 1996ع تي صدر فاروق احمد لغاري، وزيراعظم محترمه بينظير ڀٽو کي هٽائي، اسيمبليءَ کي ختم ڪري ڇڏيو. 3 فيبروري 1997ع تي نين چونڊن ۾ مسلم ليگ (نواز شريف گروپ) وڏيءَ اڪثريت سان کٽيو ۽ اُنهيءَ اسيمبليءَ نوازشريف کي وزيراعظم چونڊيو، جنهن 31 مارچ 1997ع تي قوم کي خطاب ڪندي اٺين ترميم جي خاتمي جو اعلان ڪيو ۽ اسيمبليءَ جي ان فيصلي کي صدر فاروق احمد خان لغاريءَ خوشيءَ سان قبول ڪيو.
حوالا
زمرو:پاڪستان جو آئين زمرو:پاڪستان جي آئين ۾ ترميمون زمرو:قانون ۾ 1985ع
548ع
ڊسمبر
hhزمرو:548ء زمرو:ڇهين صدي زمرو:سال
چيائي هوائي اڏو
چيائي هوائي اڏو, عام طور تي Shueishang Airport(شوئشانگ هوائي اڏو) نالي سان سڃاتي وڃي ٿي , جيڪو Chiayi county, تائيوان ۾ هڪ هوائي اڏو آهي. هوائي اڏي جا ٻه رنوي (runways) آهن, ۽ هي هڪ سولين سولين هوائي اڏي طور تي استعمال ڪيو وڃي ٿو. ۽ چيائي ائربيس جي ويجهو واقع آهي. چيائي هوائي اڏو, تائيوان ۾ هڪ مقبول ٽوئرسٽ تفريحي مقام Alishan National Scenic Area لاءِ هڪ باب گيٽ وي طور ڄاتو وڃي ٿو.
1976 ۾ کوليو ويو, چيائي هوائي اڏو تائيوان ۾ انهن هوائي اڏن مان هڪ هيو جيڪو 2007 ۾ تائيوان هائي اسپيڊ ريل جي کولڻ سان تمام گهڻو متاثر ٿيو. يوني ايئر(Uni Air) هوائي اڏي ڏانهن شيڊول پروازن جو واحدآپريٽر آهي. جيتوڻيڪ تائيوان حڪومت جي طرف کان هڪ بين الاقوامي ہوائي اڏي جي طور تي درج آهي, چيائي هوائي اڏو Republic of China Air Force لاءِ گڏيل استعمال جون سهولتون ڏئي ٿو ۽ هوائي اڏي تي مڪمل ڪسٽم ۽ اميگريشن سهولتن جي گهٽتائي جي ڪري بين الاقوامي پروازن جي پاران ہوائي اڏي جو استعمال گهٽ ڪيو وڃي ٿو. جيئن ته، هوائي اڏي تي بين الاقوامي شيڊول پروازون ناهي؛ تنهنڪري،بين الاقوامي سطح تي اها صرف ڪڏنهن ڪڏنهن چارٽرڊ پروازن جي پاران خدمت لاءِ استعمال ڪئي وڃي ٿي.
تاريخ
A departure lounge was completed on the grounds of چيائي ائربيس on 19 May 1976, marking the start of operations at Chiayi Airport. China Airlines launched the inaugural flight, providing trice-weekly flights between Taipei and Chiayi. Due to the growth in passenger numbers at the airport, a terminal building was built in 1977 and opened on 1 January 1978.