سنڌ_مدرستہ_الاسلام_يونيورسٽي
مدرسي ۾ داخلا لاءِ پھريون اشتھار
- هن مدرسه جي مدعا آهي ته سنڌ کاتي ۾ جي مسلمان رهاڪو آهن، تن جي پٽن کي بلڪل چڱيءَ طرح انگريزي علم سيکارجي ۽ مذهبي تعليم سني ۽ شيعن جي متن موجب ڏجي. هن اسڪول جو جوڙجڪ هڪڙي بورڊ جي هٿ ۾ آهي، جنهن بورڊ جو پر يزيڊنٽ سنڌ جو ڪمشنر صاحب بهادر آهي ۽ جيئن ته اهو اسڪول سنڌ جي ڪنهن به ڀاڱي جي مسلمانن لا آھي. انهيءَ بورڊ جا ميمبر هيٺيان آهن: ڪمشنر صاحب بهادر سنڌ _____ پريزيڊنٽ آر جائيلس ايم. اي ____________وائيس پريزيڊنٽ پي ڪئڊيل آءِ سي ايس خان بهادر قادر داد خان سي آءِ اي (خيرپور) خان بهادر شيخ صادق علي (سکر) خان صاحب علي محمد حسن علي بي اي، ايل ايل بي خان بهادر خدا داد خان معزالدين جي. عبدالعلي ڊاڪٽر جي ايف مرزان (ڪراچي) محمد حسين وڪيل (شڪارپور) محمد حسين چاڳلو (ڪراچي) خير محمد عابداڻي (ٺٽه) خان بهادر غلام رسول جتوئي (مورو) مرزا لطف علي بيگ (حيدرآباد) اهو مدرسه ٻن شاخن ۾ ورهايل آهي انگريزي ۽ ورنيڪيولر. پهرين شاخ ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ جي ميٽريڪيوليشن امتحان جي درجي تائين پڙهائي ٿئي. پرنسيپال ۽ ٻيا هيٺيان چالاڪ پاڙهيندڙ انگريزي سيکاريندا آهن: مسٽر پرسي هائيڊ بي اي (بيليل ڪاليج آڪسفورڊ) پرنسيپال مسٽر ڊي پي ڪوٽوال بي اي، ايل ايل بي (بمبئي) وائيس پرنسيپال مسٽر حميدالدين بي اي (علي ڳڙه ڪاليج) فرسٽ اسٽنٽ ۽ عربڪ ٽيچر مسٽر محمد هاشم تيجاڻي  -- ٻيو اسسٽنٽ مسٽر پرشوتم امرسي        --  ٽيو اسسٽنٽ مسٽر ڪي علي محمد               -- چوٿون اسسٽنٽ مسٽر عبدالحق                       -- پنجو اسسٽنٽ مسٽر محمد پير محمد               --  ڇهون اسسٽنٽ مسٽر دلاور علي                      -- ستون اسسٽنٽ فارسي پاڙهيندڙ مولوي الهه بخش محمد شاهه ورنيڪيولر شاخ ٽن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي، يعني سنڌي، اردو ۽ گجراتي. انهن ڀاڱن ۾ بمبئي سرڪار جي منظور ٿيل ورنيڪيولر درجن جي چوٿين درجي تائين ڇوڪرن کي تعليم ملندي آهي. ورنيڪيولر جي چوٿين درجي جي پاس ڪرڻ کان پوءِ ڇوڪرا انگريزي پهرئين درجي ۾ داخل ٿيندا آهن. ورنيڪيولر شاخ جا پاڙهيندڙ هيٺيان آهن:سنڌي مسٽر احمد مراد              --  هيڊ ماستر مسٽر عبدالحق               --  پهريون نائب مسٽر عبدالله         --  ٻيو نائب مسٽر عبدالزاق        --   ٽيون نائب مسٽر عبدالمجيد             --  چوٿون نائب گجراتي مسٽر لالجي          -- هيڊ ماستر مسٽر ايڇ فقير محمد -- پهريون نائب مسٽر هير جي                --  ٻيو نائب مسٽر ڪليانجي              -- يو نائب مسٽر وسرام          --  چوٿون نائب اردو مسٽر محمد باني            -- هيڊ ماستر مسٽر ملڪ محمد            --  پهريون نائب مسٽر غلام محمد            -- يو نائب مسٽر نظام الدين            --  ٽيو نائب مسٽر ابراهيم         --  چوٿون نائب هن اسڪول سان ٻه مسجدون ملحق ٿيل آهن، هڪڙي سني ماسترن ۽ ڇوڪرن جي لاءِ ۽ ٻي شيعن جي لاءِ سني ۽ شيعا مولوي نه رڳو هر هڪ ڪلاس کي مذهبي تعليم ڏين ٿا، پر سڀني ڇوڪرن کي سڀڪنهن جمع جي ڏينهن جڏهن سڀيئي ٻنهي مسجدن ۾ گڏ ٿيندا آهن، و عظ به ڪندا آهن. تمام ننڍن ڇوڪرن لاءِ خاص قرآن شريف پاڙهڻ لاءِ هڪ خاص ڪلاس ٺهيل آهي ۽ پهرين چئن درجن وارن ڇوڪرن کي واڍڪو ڪم سيکاريندو آهي. هن ڪم جي نگهباني ڊرائنگ ماستر مسٽر ٺاڪر ڪندو آهي ۽ گهڻو ڪري پرنسپال به نظر داري ڪندو آهي. ورنيڪيولر شاخ جي سڀڪنهن ڪلاس ۾ بمبئي جمنيشن مان پاس ٿيل استاد هفتي ۾ ٻه دفعا ڊرل ڪرائيندو آهي. جڏهن ڪو به ڪلاس ڊرل ڪندو آهي، تڏهن انهيءَ ڪلاس جو ماستر به مٿين استاد کي مدد ڏيڻ لاءِ هميشه حاضر رهندو آهي ۽ پرنسيپال گهٽ ۾ گهٽ هڪ دفعو هر هڪ ڪلاس کي ڊرل ڪندو ڏسندو آهي. جمنيشن سڄي اسڪول لاءِ کليل آهي ۽ ڇوڪرن کي انهيءَ راند ڪرڻ لاءِ همتائبو آهي.بورڊنگ هائوس (يعني کاڌي ۽ ٽڪڻ جي جاءِ) هن مدرسه سان ملحق شاگردن جي کاڌي ۽ ٽڪڻ لاءِ هڪڙي جاءِ، جنهن کي ”بورڊنگ هائوس“ چوندا آهن، جوڙي ويئي آهي. جن ڇوڪرن جا گهير ڪراچيءَ کان پري آهن، سي انهيءَ جاءِ ۾ ٽڪندا آهن. انهيءَ بورڊنگ هائوس ۾ 80 ڇوڪرا رهي سگهن ٿا، پر جيڪڏهن گهرج ٿي ته ڪيترن ئي ڇوڪرن لاءِ جاءِ جو بندوبست ڪري سگهبو ۽ هيٺيان نرخ رهڻ ۽ کائڻ لاءِ وٺبا آهن: پهرئين درجي جا بورڊر پهرئين درجي جا بورڊر               15 روپيا در مهينو ٻئي   ”               “       10 روپيا در مهينو درمياني ”             “       ساڍا ست روپيا در مهينو ڪئي ”              “       5 روپيا در مهينو بورڊر، جي وڏيون فيئون ڏين ٿا، تن کي کاڌو ۽ سامان وڌيڪ چڱي قسم جو ملي ٿو. مٿين فئين ۾ کاڌي، رهڻ، روشنائي، نوڪرن ۽ ڌوئارڻي وغيره جو خرچ اچي وڃي ٿو، پر سڀڪنهن بورڊر کي ڪپڙا ۽ بسترا، پنهنجا پاڻ موجود ڪرڻ گهرجن ۽ ڪتاب به پنهنجا پاڻهين وٺندا، جن جي قيمت هڪڙي روپئي کان زياده نه ٿيندي انهيءَ بورڊنگ هائوس ۾ فري بورڊرن جو مقرر ڪيل تعداد يعني سنڌ کاتي جي هر هڪ تعلقي مان هڪڙو ڄڻو ٿئي، اهو ٽين درجي جو بورڊر ٿيندو. فري بورڊريءَ لاءِ درخواستون، جنهن ڊويزن ۾ درخواست ڪندڙ رهندو هجي تنهن ڊويزن جي اسسٽنٽ ڪليڪٽر صاحب بهادر جي معرفت پرنسيپال ڏي موڪلڻ کپن. انهيءَ بورڊنگ هائوس ۾ هڪڙو مولوي رهي ٿو، جو ڏينهن ۾ پنج دفعا نماز پڙهائيندو آهي ۽ نماز پڙهڻ وقت سڀڪنهن بورڊر جو حاضر هئڻ فرضي آهي. بورڊرن جي احتياجن جي پورائي بورڊنگ هائوس جو سپرنٽينڊنٽ مسٽر نورالدين ڪندو آهي ۽ پرنسيپال به، جوڪ بورڊنگ هاﺆس جو سڀڪو ڀاڱو روز ڏسندو آهي ۽ هيءَ به نظر ڪندو آهي ته بورڊرن کي برابر کاڌو ملي ٿو ۽ پوري خاطرداري ٿئي ٿي. مسٽر حميدالدين، جو بورڊنگ هائوس ۾ رهندو آهي ۽ مسٽر لوڌي، اهي ٻئي ڇوڪرن جي نگهبانيءَ ۾ مدد ڪن ٿا. بيماريءَ جي حالت ۾ بورڊرن کي دوا دارو ڊاڪٽر جي ايف مرزا، جو مدرسه بورڊ جو هڪڙو ميمبر آهي، سو ڪندو آهي ۽ جنهن جون فهمائشون سپرنٽينڊنٽ خبرداريءَ سان بجا آڻيندو آهي. پرنسيپال سڀڪنهن ڇوڪر وٽ روز ويندو آهي ۽ ڏسندو آهي ته ڊاڪٽر جي حڪمن جي پوريءَ طرح بجا آوري ٿئي ٿي يا نه. سڀڪنهن بروڊر کي هڪڙي ڪوٺي ملي ٿي، جنهن ۾ هو پڙهندو ۽ سمهندو آهي، پر سڀني وقتن جا کاڄ سپرنٽينڊنٽ جي حاضريءَ ۾ سڀئيي هڪ هنڌ گڏ کائيندا آهن، جو ڏسندو آهي ته طعام پوريءَ خاصيت جو آهي ۽ ڇوڪرن جي هلت چلت پوري آهي يا نه. آچر جي ڏينهن مدرسو بند رهندو آهي ۽ جمعي جي ڏينهن ٻارهين لڳي جمعي جي نماز پڙهڻ لاءِ موڪل ملندي آهي، مدرسو اڌ ڏينهن بند رهندو آهي. هڪڙي نه ٻيءَ خميس جي ڏينهن اڌ ڏينهن راند ڪرڻ لاءِ انگريزي شاخ کي ۽ ڏيهي زبان جي شاخن کي واري واري سان موڪل ملندي آهي. مدرسو سياري جي تعطيل ۾ بند ٿيندو ۽ جنوري سن 1898ع جي 17 تاريخ وري کلندو ۽ مئي جي پڇاڙيءَ سوڌو پڙهائي ٿيندي. وري ٽيهن ڏينهن جي تعطيل ٿيندي ۽ وري پڙهائي شروع ٿي ڊسمبر جي پڇاڙيءَ سوڌو هلندي. مدرسي ۾ داخل ٿيڻ جي درخواست پرنسيپال کي يا اسسٽنٽ سيڪريٽري مسٽر لوڌي کي ڪئي وڃي.