cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آدتيا
آدتيا : Aditya ھندن جي ويدن ۽ پراڻن مطابق آدتيا ھڪ ديوتا جو نالو آھي جيڪو آدتي ديوي جي اولاد مان آھي. ھي سج جي ديوتائن جو مشترڪ نالو آھي. انھن ديوتائن جو ويدن ۾ تعداد 6 کان 12 تائين ڏيکاريل آهي جيڪي ابدي ديوي آدتي جا پٽ ھيا. سوريا جو وصفي نالو (epithet) پڻ آدتيا ھو. آدتيا سان ٻہ يا ٻن کان وڌيڪَ ڪنول جا گل منصوب ڪيا ويندا آهن.
حوالا
زمرو:ديوتا زمرو:هندو ڀگوان
تير
thumb|تير جو خاڪو تير ھڪ ھٿيار جو نالو آھي جيڪو آڳاٽي زماني ۾ جنگين ۾ استعمال ڪيو ويندو ھو. اڄ جي زماني ۾ به مختلف ھنڌن تي جھنگن ۾ شڪار ڪرڻ لاءِ تير جو استعمال ڪيو ٿو وڃي. تيراندازي جا مقابلا پڻ مختلف ملڪن ۾ ٿيندا رھن ٿا.
حوالا
تير زمرو:تير اندازي
آئرلينڊ جي بادشاهي
آئرلينڊ جي بادشاهي‘ يا صاحبي (Lordship of Ireland) ڪڏهن ڪڏهن اڳوڻي نارمن آئرلينڊ جي طور تي سڏيو ويندو آهي، آئرلينڊ جو اهو حصو هيو، جيڪو انگلينڊ جي بادشاھ جي حڪمراني (جنھن کي ڍنگ ۾ ”لارڊ آف آئرلينڊ“ جي نالي سان) 1177ع ۽ 1542ع جي وچ ۾ وفادار اينگلو نارمن لارڊز جي ڪنٽرول هيٺ هيو.
1659ع
ڊسمبر
زمرو:سال
اختر رند
زندگي جو احوال
اختر رند جو اصل نالو اختر علي رند آهي. هن چوٿين فيبروري 1964ع تي ڳوٺ مير رند تعلقي ميهڙ، ضلعي دادوءَ ۾ جنم ورتو.
تعليم
هن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪوٽڙيءَ مان 1981ع ۾ پاس ڪيائين. سچل آرٽس ڪاليج حيدرآباد مان 1986ع ۾ گرئجوئيشن ڪرڻ بعد پرائمري استاد مقرر ٿيو.
ادبي خدمتون
سنڌي ادبي سنگت سان 1987ع کان وابسته آهي، ڪوٽڙي شاخ جو سرگرم ڪارڪن ۽ سيڪريٽري پڻ رهيو آهي. 100کن ڪهاڻيون لکي چڪو آهي، جيڪي ادبي رسالن ۾ شايع ٿينديون رهيون آهن. سندس ڪهاڻين جا ٻه ڪتاب،”ڪال گرل“ (1998ع)،”ڪنوارا چپ“ ڇپيا آهن. اختر رند ٽي. ويءَ لاءِ به بهترين ڊراما لکيا آهن. هن پهريون ڊرامو 1996ع ۾ لکيو. پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر تان سندس هڪ سيريل ”اوڙاهه“ آرٽ پلي ”پرهه کان پوءِ“، ”نباهه“ ۽ ”جيئدان“ وغيره نشر ٿي چڪا آهن. هن وقت به سنڌي چئنلن لاءِ ڊراما لکندو رهي ٿو.
حوالا
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:ڊراما زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان
1410ع
ڊسمبر
زمرو:1410ء زمرو:سال
صحيح بخاري
thumb|صحيح بخاري صحيح بخاري هڪ حديث جو ڪتاب آهي جنهن جو ترتيب ڪندڙ امام بخاري آهي.هن ڪتاب کي قرآن کان پوءِ دنيا ۾ صحيح مڃيو وڃي ٿو ۽ هن ڪتاب جو شمار صحاح سته ۾ ٿيئي ٿو.
حديثون
صحيح بخاري ۾ ست هزار پنج سو ٽي اٺ حديثون آهن.
ڪتاب
صحيح بخاري ۾ ستانوي ڪتاب آهن جنهن کي گڏ ڪري ڪل 9 جلدون ٺاهيا ويا آهن.
صحيح بخاري شيعن جي نظر ۾
شيعا صحيح بخاري جي متعلق ڪافي سخت عقيدو رکن ٿا انهن جي مطابق صحيح بخاري ۾ ڪجھ اهڙيون حديثون آهن جيڪي صفا ڪمزور ء انهن جا راوي پڻ غلط آهن مير مراد علي خان لکي ٿو ته
اندرا واسواڻي
اندرا واسواڻي- جديد سنڌي ڪهاڻيءَ ۾ اهم نالو آهي. هن 21 -آگسٽ- 1936ع تي ميرپور خاص، سنڌ ۾ -جنم- ورتو. ايم. اي. -ايس-، ٽي. سي ۽ بي. ايڊ تائين -تعليم- حاصل ڪيائين. جي. -ايس- آدرش ڪنيا مها وديالا گانڌيڌام (ڪڇ) جي پرنسپال رهي چڪي آهي. هن وقت رٽائرڊ زندگي گذاري رهي آهي. هن پهرين ڪهاڻي ”کيٽو“ عنوان سان 1958ع ۾ لکي. هن ڪهاڻين لکڻ سان گڏ شاعري ڪئي ۽ مضمون به لکيا آهن. سندس مختصر ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ”نالو“ آهي، جڏهن ته سندس ڪهاڻين جا ٻه ٻيا مجموعا ”منجري، سنڌي ٽائيمس“ پبليڪيشن الهاس نگر پاران -اپريل- 1996ع ۾ ۽ ”-ٿر-“، ڪونج پبليڪيشن ممبئيءَ پاران -جنوري- 2002ع ۾ ڇپجي مقبوليت ماڻي چڪا آهن. هن ڪهاڻين ۾ عورت جي جذبن جي عڪاسي ڪئي آهي. هوءَ هڪ ماهر -تعليم- دان آهي ۽ ڀارت سرڪار کيس ”اعليٰ اڌياپڪا“ جو خطاب ڏئي سندس مڃتا ڪئي آهي. هن جون ڪهاڻيون هندستان جي ڪيترين ئي زبانن ۾ ترجمو ٿي چڪيون آهن. هوءَ مشهور ڪوتاڪار، ڪهاڻيڪار ۽ نقاد هريش واسواڻيءَ جي گهر واري آهي ۽ هن وقت آديپور (ڪڇ) ۾ رهائش پذير آهي.
حوالا
زمرو:اديب
انڊا
پرائمري جي تعليم پراڻي درجي جي شاگردن لاءِ -استاد- ڪاٺ جي پٽيءَ تي پينسل سان ڪجهه اکر (لفظ) لکي ڏيندا هئا، -جن- جي مٿان مَس سان انهن اکرن کي -ٿلهو- ڪبو هو. انهيءَ مشق سان ٻارن جا اکر سهڻا ٿي پوندا هئا. -ان- کي اِنڊا ڀرڻ چوندا آهن. -ان- وقت سهڻن اکرن کي اڌ علم جي برابر سمجهيو ويندو هو، اڄ جڏهن اهي طريقا ختم ٿي ويا آهن ته گريجوئيٽ ٿيڻ باوجود اڪثر استادن جا اکر پڙهڻ جوڳا نه آهن.
هلسنڪي
thumb| هلسنڪي جا چند منظر هلسنڪي (Helsinki) يورپ براعظم (کنڊ)جي ملڪ فن لينڊ جو دارالحڪومت ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي۔ هن شهر جي آبادي (31 جنوري 2012ء تائين) 596,233 آهي۔
نگار خانو
هلسنڪي زمرو:فن لينڊ جا شهر زمرو:فنلينڊ ۾ آباد ساحلي هنڌ زمرو:فنلينڊ ۾ شھر ۽ وسنديون زمرو:گادي جا هنڌ زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون زمرو:يورپي گادي جا هنڌ
سر شاهنواز ڀٽو لائبريري
تعلقي رتيديري جي ڳوٺ ڳڙهي خدابخش ڀٽو ۾ مشهور ڀٽه خاندان جو فرد، زميندار ۽ برک سياسي اڳواڻ، سر شاهنواز ولد مير غلام مرتضيٰ ڀٽو (1888 - 1957ع)، اعليٰ سياسي بصيرت جي مالڪ ٿي گذريو آهي. سنڌ جي بمبئي کان علحدگيءَ واري هلچل ۾ سر صاحب جو نمايان ڪردار رهيو آهي. پاڻ ڪيترن اعليٰ سرڪاري عهدن تي فائز رهيو. سَر صاحب کي مطالعي سان وڏو شوق هو، انهيءَ سلسلي ۾ پنهنجي وڏي لائبرري ٺاهي هئائين. معلوم ٿيو آهي، ته سندس لائبرريءَ ۾ چئن کان پنجن هزارن تائين ڪتاب موجود هئا. گهڻا ڪتاب ته پاڻ ولايت مان آندا هئائين، جنهنڪري ڪافي قيمتي ۽ ناياب ڪتاب هن لائبرريءَ ۾ محفوظ ٿيا. سندس فرزندن سڪندر علي ۽ ذوالفقار علي ڀٽي پڻ منجهس واڌارو ڪيو. لائبرريءَ ۾ اڪثر ڪري سياست تي ڪتاب جمع ٿيل آهن، جيڪي گهڻي ڀاڱي انگريزيءَ ۾ آهن. اردو، سنڌي ۽ ٻين ٻولين ۾ ڪتابن جو ٿورو تعداد ملي ٿو. اڳوڻي حڪومت، سال 1977ع ۾، لاڙڪاڻي لوڪلبورڊ آفيس جي سامهون هڪ عاليشان لائبرريءَ جي عمارت جو ڪم شروع ڪرايو. عمارت هينئر بلڪل تيار آهي ۽ ”ســَـر شاهنواز ڀٽو لائبرري“ جي نالي سان سڏجي ٿي. هن لائبرريءَ لاءِ ڪافي تعداد ۾ ڪتاب به خريد ڪيا ويا آهن. اُن وقت جي وزير اعظم، ذوالفقار علي ڀٽي پنهنجو سمورو ڪتبخانو ڏيڻ جو وعدو ڪيو هو. تازو 1984ع ۾ هن ڪتبخاني جو باقاعده افتتاح ٿيو آهي.
826ع
ڊسمبر
زمرو:826ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
اڪادمي ادبيات پاڪستان
واڪستاني ٻولين جي ادب جي ترقيءَ، اديبن ۽ شاعرن جي مدد ۽ ڀلائيءَ لاءِ 1976ع ۾ قومي اسيمبليءَ جي هڪ ٺهراءَ ذريعي، هيءُ ادارو وجود ۾ آيو. هيءُ ادارو، وفاقي وزارت -تعليم- جي هٿ هيٺ ڪم ڪندو آهي. هن جي مرڪزي آفيس اسلام آباد ۾ آهي ۽ ڪراچي، لاهور، -پشاور- ۽ ڪوئيٽا ۾ هن جون صوبائي شاخون ڪم ڪري رهيون آهن. هن اداري جو پهريون پراجيڪٽ ڊائريڪٽر مشهور -اردو- شاعر جناب -احمد فراز- هو، بعد ۾ هي عهدو ”چيئرمئن“ جي نالي ۾ تبديل ڪيو ويو. پهريون چيئرمئن جنرل شفيق الرحمان هو. -ان- کان پوءِ پروفيسر پريشان خٽڪ، محترم -احمد فراز-، محترم غلام رباني -آگرو-، محترم فخر زمان ۽ محترم نذير ناجي ۽ -افتخار عارف- نمبر وار چيئرمئن ٿيا. هن وقت جناب فخر الزمان ٻيهر چيئرمئن ٿيو آهي. اڪادميءَ جي ٽه ماهي رسالي ”ادبيات“ جي ذريعي سڀني پاڪستاني ٻولين، -اردو-، سنڌيءَ، پنجابيءَ، پشتو، بلوچيءَ، سرائڪيءَ ۽ ڪشميريءَ وغيره جون نه فقط جديد ۽ ڪلاسيڪل تخليقون شايع ڪيون وڃن ٿيون، پر انهن ٻولين جي لسانياتي مسئلن تي تحقيقي مقالا پڻ پيش ڪيا وڃن ٿا. اڪادميءَ طرفان هيستائين 150 کان مٿي ڪتاب ڇپجي چڪا آهن. اڪادميءَ طرفان وقت به وقت -اهل- قلم ڪانفرنسون به ٿيندون رهن ٿيون. اڪادمي ملڪ جي بهترين ۽ پهريون دفعو ڇپجي آيل ڪتابن تي -انعام- پڻ ڏيندي آهي. بهترين سنڌي ڪتاب ۽ شاهه لطيف تي بهترين ڪتاب لاءِ ڌار ڌار -انعام- رکيل آهن. هن اداري پاران ٻين صوبن جي علمي ادبي ادارن سان گڏ سنڌ ۾ سنڌي ادبي بورڊ، سنڌي لئنگويج اٿارٽيءَ ۽ ٻين ادارن کي مالي مدد ڏني ويندي آهي.
تابعدار رياست
ڪلائينٽ رياست (Client state) هڪ اهڙي رياست آهي، جيڪا اقتصادي، سياسي، فوجي يا بين الاقوامي معاملن ۾ هڪ وڌيڪ سگهاري (طاقتور) رياست جي ماتحت آهي.
1660ع
ڊسمبر
زمرو:سال زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
فائونٽين پين
هڪ قسم جي هولڊر نما، مس سان لکڻ واري اسٽيلَ يا قلم، جنهن ۾ اندر رٻڙ جو ٽيوب پيل هوندو آهي، جيڪو مس سان ڀري ڇڏبو ته ٻه ٽي ڏينهن لاڳيتو اُن سان لکي سگهبو آهي. -ان- کي ”فائونٽين پين“ به چوندا آهن، پر سنڌ ۾ عام طرح ”-انڊپين-“ نالو مشهور آهي.
1411ع
ڊسمبر
زمرو:1411ء زمرو:سال
باقر سنائي
ڪامريڊ -باقر سنائي- ڪميونسٽ، هاري ڪارڪن ۽ انقلابي شاعر هو. هن 1922ع ڌاري ڳوٺ گائنچا وڏا (سن شهر کان 8 ڪلوميٽر -اتر- طرف درياهه جي ڪپ تي -آباد-) ۾ هڪ غريب هاري لال بخش گائنچي جي گهر ۾ -جنم- ورتو. 1928ع ۾ سندس پيءُ کيس ڦرهيءَ تي ڳوٺ جي اسڪول ۾ داخل ڪرايو. ٻه درجا مس پڙهيو ته ڳوٺ جو وڏيرو فضل محمد، اسڪول جي -استاد- مولچند سان نه ٺهيو ۽ اڻبڻت سبب -استاد- -تنگ- ٿي پنهنجي ڳوٺ هليو ويو ۽ وري نه موٽيو. ائين ڳوٺ جو اهو اسڪول وري نه کليو. باقر ٻئي ڪنهن ڳوٺ ۾ وڃڻ جي سگهه ساري نه سگهيو ۽ پيءُ سان هارپي ۾ هٿ ونڊائڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد هو لڏي اچي ڪلري ڳوٺ ۾ ويٺو، -جتي- سندس پيءُ گذاري ويو. ڪجهه عرصو ريلوي ۾ نوڪري ڪيائين. -تن- ڏينهن ۾ سندس ملاقات سائين عنايت -الله- ’ڌمچر‘ سان ٿي. ماستر عنايت -الله- روزانو سائين جي. ايم. سيد وٽ ڪچهري ڪرڻ لاءِ سن ويندو هو ته باقر به ساڻس گڏ هوندو هو. جي. ايم. سيد ماستر عنايت -الله- گائنچي کي چيو ته ڇوڪر کي شاهه جو رسالو پڙهاءِ ۽ ائين چئي هن شاهه جو رسالو باقر کي ڏنو. سائين عنايت پِيرن، -تعليم- ۽ ٻين معاملن تي -بيت- ٺاهي ڏيندو هو، جيڪي ٽوليون ٺاهي ڳوٺ جي گهٽين ۽ چوڪن تي ڳائيندا هئا. باقر سنائيءَ علائقي ۾ پير پرستي ۽ توهم پرستيءَ خلاف عملي جدوجهد ڪئي. ڳوٺ ۾ سائين عنايت سان گڏجي حفاظتي ڪميٽي ٺاهيائين، جنهن هارين کان -بيگر- وٺڻ خلاف مهم شروع ڪئي. ڪميونسٽ پارٽيءَ جو اڳواڻ عزيز سلام -بخاري- به سندس ڳوٺ ۾ ايندو هو. 1956ع ۾ نواب شاه ۾ هڪ پرنٽنگ پريس ۾ ڪمپازيٽر طور ڪم ڪرڻ لڳو. ائين سندس ناتو باضابطه ڪميونسٽ پارٽيءَ سان ٿيو ۽ ائين پارٽيءَ جو ڪُل وقتي ڪارڪن بڻيو. -باقر سنائي- الاٽي هاري تحريڪ ۽ چمبڙ هاري تحريڪ ۾ به سرگرم رهيو. -ان- کان علاوه نواب شاه، ٽنڊي محمد خان ۽ -ٺٽي جي علائقي ۾ به هارين لاءِ گهڻو ڪم ڪيائين. جڏهن -پارٽي- نظرياتي اختلافن سبب روس نواز ۽ چين نواز گروپن ۾ ورهائجي ويئي ته هن -ڪامريڊ عزيز سلام بخاري-، احسان عظيم ۽ ٻين ساٿين سان گڏ چين نواز لائين اختيار ڪئي، سندس پهرين دور جي ساٿين ۾ ڄام ساقي، قاسم -پٿر- ۽ ٻيا ڪامريڊ شامل هئا.ڪامريڊ -باقر سنائي- ڪميونسٽ، هاري ڪارڪن ۽ انقلابي شاعر هو -باقر سنائي- 4 ڊسمبر 2000ع ۾ ڳوٺ ڪلريءَ ۾ وفات ڪئي. سندس انقلابي شاعري -ان- دور ۾ گهڻو مقبول هئي، جنهن کي هو جلسن ۽ ڪچهرين ۾ سُر سان جهونگاريندو هو. ۽ ڪيترائي دوست مختلف هارين جي پروگرامن ۽ اها شاعري ڳائيندا به هئا. وفات بعد سندس دوستن هن جي زندگيءَ بابت ”-جن- ٻاري'>-ٻري -جن- ٻاري-“ ڪتاب ڇپايو. (ڏسو: -جن- ٻاري'>-ٻري -جن- ٻاري-).
نسلي بنيادن تي قوم جو تصور
ڪي ڌريون نسلن کي جدا قوم جو نالو ڏينديون آهن. جيڪو رجحان صحيح ڪونهي. انساني نسل ڪي سماجي فرقا نه پر حياتياتي فرقا هوندا آهن. نسلي خاصيتون، ڌار قومي خاصيتون نه پر حياتياتي خاصيتون هونديون آهن، جيئن: چمڙي جو رنگ، وارن جو رنگ ۽ بناوت ۽ اکين جي شڪل وغيره. انهن حياتياتي خاصيتن جي بنياد تي دنيا ۾ ڪيترائي انساني نسل وجود رکن ٿا.
اهي نسل ڪي ڌار قومون نه هوندا آهن پر انهن خاصيتن جا ماڻهو ڪيترن ئي نسلن سان لاڳاپو رکندي به هڪ ٻولي، هڪ وطن، هڪ قومي ڪردار ۽ اقتصادي لاڳاپن جي ڪري هڪ قوم جا فرد هوندا آهن. انهن کي رڳو رنگ ۽ نسل جي بنياد تي ورهائي جدا قومون سڏي نه ٿو سگهجي. اڄ به ڪيترن ئي مختلف نسلن جا ماڻهو جديد قومي اصولن تحت، قومون اَڏي ڪري رهيا آهن. ڪيوبا ۾ ٽن نسلن جي ماڻهن جديد قومي اصولن تحت هڪ قوم کي جنم ڏنو آهي. هو جدا رنگ، ۽ جدا نسل جي هوندي به ٻولي، وطن، قومي ڪردار ۽ اقتصادي لاڳاپن جي بنياد تي هڪ قوم جا فرد آهن. آمريڪا جي ڪيترن ئي رياستن ۾ ڪاري نسل ۽ اڇي نسل جي ماڻهن گڏجي قوم جي جديد اصولن جي بنياد تي پنهنجا قومي وجود تسليم ڪرايا آهن. ڇو جو نسلي خاصيتون، قومن جي ٺاهڻ ۾ ڪوبه بنيادي ڪرادار ادا نه ڪنديون آهن. انساني گروهن کي نسل ۽ رنگ جي بنياد تي ورهائڻ خود هڪ غلط آهي. جيئن مظلوم ۽ محڪوم قومن جا فرد پاڻ ۾ جديد قومي اصولن جي بنياد تي اتحاد قائم نه ڪري سگهن.
رنگ ۽ نسل جي بنياد تي فاشسٽن پنهنجا جارحاڻا مقصد پورا ڪرڻ لاءِ ان قومي تصور کي هوا ڏني آهي. هو پوئتي پيل ڪاري رنگ نسلن تي پنهنجو قبضو برقرار رکڻ ۽ سندن ڦرلٽ کي وڌيڪ جٽاءُ دار ڪرڻ لاءِ اڇي رنگ جي نسلي مٿڀرائيپ جو پٽڪو پٽين ٿا. هنن آريائي نسل جي ٻي سڄي دنيا مٿان برتري جو انسانيت دشمن نظريو گهڙي پنهنجن فسطائي مقصدن کي پورو ڪرڻ لاءِ ميدان هموار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ان غلط تصور جي بنياد تي سائوٿ آفريڪا، پورچوگال ۽ آمريڪا ۾ ڪي بورجوا نظريئي ساز پنهنجا غلط مقصد پورا ڪرڻ لاءِ هٿ پير هڻي رهيا آهن ۽ هڪ قوم جي فردن ۾ رنگ ۽ نسل جي بنياد تي نفرت ۽ نفاق جو ٻج ڇٽي رهيا آهن.
اڇي رنگ جي گروهن جا بورجوازي رنگدار گروهن مٿان پنهنجو قبضو برقرار رکڻ ۽ سندن ڦرلٽ کي وسيع ڪرڻ لاءِ اڇي رنگ جي گروهن جي مٿڀرائپ ۽ اتم هجڻ جون اجايون ڳالهيون ڪري رهيا آهن ۽ ڪاري رنگ جي گروهن مٿان پنهنجي قبضي کي جائز ۽ قدرتي اصولن جي مطابق ڪوٺي رهيا آهن. جڏهن ته اڄ جي جديد دور سندن انهن غلط دعوائن جي قلعي کولي ڇڏي آهي ۽ اهو ثابت ڪيو آهي ته مڙني نسلن جا ماڻهو هڪ جهڙين صلاحيتن جا مالڪ هوندا آهن. اڇي رنگ جي گروهن جي ترقي جو سبب، سندن رنگ نه پر انهن جون ملڪي حالتون ۽ وسيلا آهن ۽ اهڙي طرح رنگدار گروهن جي ماڻهن جي پوئتي پوڻ جو اصل سبب سندن رنگ نه پر سندن مٿان ڦرلٽ ڪندڙن جو نوآبادياتي ظلم ۽ ڏاڍ آهي.
ان جو واضح مثال اهو آهي ته اڄ جن رنگدار گروهن آزادي ورتي آهي ۽ اڃا به اڳتي وڌي سوشلسٽ نظام نافذ ڪيو آهي ته هو اڄ سفيد فامن جو مقابلو ڪري رهيا آهن ۽ هو اقتصادي طرح تمام گهڻو اڳتي وڌي ويا آهن. ان ڪري رنگ ۽ نسل جي بنياد تي قومن جي تشڪيل يا ڪن مٿان ناجائز قبضو نه صرف غلط آهي پر اهو انسانيت جي ترقي ۽ واڌ ۾ پڻ وڏي رڪاوٽ آهي. ان ڪري دنيا جي انصاف پسند قومن ۽ ملڪن ۽ خاص ڪري گڏيل قومن کي اهڙن رجحانن کي ٻنجو ڏيڻ لاءِ پنهنجو تاريخي ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي. جيئن سڄي دنيا جا ماڻهو رنگ ۽ نسل جي فرق کان مٿاهان ٿي عالمي ڀائيچاري ۽ ترقيءَ جي واٽ وٺي سگهن.
حوالا
زمرو:سياست زمرو:سماج زمرو:قوم
مادي
ڪائنات ۾ موجود هر اها شيءِ جيڪا وزن رکي ۽ جاءِ ولاري اُن کي مادو سڏيو ويندو آهي. عام طور تي مادي جون ڇھ حالتون آهن. جن ۾ نهرو، پٽڙو، گئس، پلازما، ليڪيوڊ ڪرسٽل، بوس آئسٽائين ڪنڊينسڊ يا بيڪ حالت شامل آهن.
سمجهه
”سمجھ“ لاءِ عربيءَ لفظ ”شعور“ ۽ انگريزيءَ ۾ ڪانشيسنيس (Consciousness) ڪتب اچي ٿو. انگريزي جو لفظ اسپرٽ (Sprit) پڻ ساڳي معنا لاءِ استعمال ۾ اچي ٿو. ليکڪ مرحوم ڊاڪٽر محبت ٻرڙو پنهنجي ڪتاب ”شعور“ ۾، ”سمجهه“ کي هن ريت بيان ڪيو آهي. هن موجب: ڄاڻ، سڄاڻ، عقل، سوچ، سُڌ، عقيدي، احساس، ارادي، خيال، خواهش، تصور، تانگهه، سِڪ، ساڃاهه، جذبي، ذهانت، ويساهه، وهم، اميد ۽ امنگ جو گڏيل ميڙ يا مجموعو ئي اصل ۾ ”سمجهه“ آهي.
اڪ
thumb|اڪ جا گل thumb|اَڪُ 'اڪ انگريزي (Calotropis gigantea) پاڻمرادو ڦٽندڙ ٻوٽو آهي، جيڪو سڄيءَ سنڌ ۾ ٿيندو آهي، جنهن جا پن پان وانگر ويڪرا ٿيندا آهن. غيرآباد زمين ۾ اڪ جو ٻوٽو ڪثرت سان ڦٽي ٿو. اڪ جون ڪاٺيون ٻارڻ جو ڪم ڏينديون آهن. اڪ جو ٻج اڇي رنگ جي چمڪندر ڦلڙين سان ويڙهيل هوندو آهي. اُن جون اُهي ڦلڙيون وهاڻن ۾ ڪپهه طور ڪم آڻيندا آهن. خاص ڪري هيءُ ٻوٽو ٿر ۾ بيحد ڪارائتو آهي. هيءُ نرم زمين ۾ جام اُڀري ٿو ۽ گهاٽو ٿئي ٿو. هن جي پنن کي ٿري پُڙا چون ٿا، اڪ جي گلن کي ٿري ”ڦليا“ سڏين ٿا ۽ باقي سنڌ ۾ ”ڦلڙيون“ چئبو آهي. شيخ اياز جي هڪ شعري مجموعي جو نالو ”اڪن نيرا ڦليا“ آهي.'' اونهاري جو اَڪَ سُڪا ۽ ڪوماڻا پيا هوندا آهن. برسات پيئي ته يڪدم وڌندي دير نه ڪندا. هنن جا پن ڪافي وڏا ٿيندا آهن. پر برساتي موسم ۾ خاص ڪري ساوڻ ۽ بڊي وارن مهينن ۾ هن جا پن بنسبت اڳئين پنن کان ٻيڻا، بلڪل اڃا به وڏا ٿيندا آهن. پوٺن ۽ سخت زمين تي بلڪل چڊا ٿين. خاص ڪري ڳوٺن جي وجهڙائيءَ ۾ جام ٿيندا آهن. هڪ ٿڙ سان ڪوورلي وڻ ٿئي، نه ته زمين مان پنج-ست يا وڌيڪ ٿڙيون نڪرنديون آهن، جي ڏاريون ۽ ٽار ڪڍي وڌنديون پاڻ ۾ گهاتيون ٿينديون وينديون آهن. هن جي پنن کي پُڙا چون، جي ڪيترن ڪمن ۾ ايندا آهن، ٿڌ لڳي ۽ زڪام ٿي پوي يا مٿي ۾ سور هجي ته پن پٽي، مٿي تي تيل مالش ڪري مٿان ٻڌي ڇڏجي، صبح جو لاهي ڇڏجن، فائدو ٿيندو پوي. پاسي ۾ سُور هجي ته پنن تي تِرن جو تيل مکي ٻڌجن ته فائدو ٿي پوندو.
سمجهه
سمجهه، ادارڪ، سمجهداري، پرسيپشن يا ڪانشيسنيس بنيادي طور تي هڪ نفسياتي وارتائن تي ٻڌل سلسلو آهي، جنهن ذريعي هڪ فرد ڀرپاسي جي ماحول سان پنهنجو لاڳاپو سلهاڙي ٿو. علم نفسيات ۾ ”شين جي سوجهه“ ۽” فردن جي سوجهه“ وارا ٻه محاورا ڪتب آيا آهن، جن مان پوئين محاوري کي ”سماجي سوجههءَ“ طور ڳڻيو ويندو آهي. ادراڪ يا سوجهيءَ جو بنيادي ڪارج، مختلف شين، روين ۽ وارتائن وچ ۾ فرق محسوس ڪندي، منجهانئن اهم جي چونڊ ڪرڻ آهي، ڇو ته منجهانئن ڪن کي چونڊڻ ۽ ٻين کي رد ڪرڻ جي نتيجي ۾ ئي ڪنهن فيصلي تائين رسي سگهجي ٿو، اهڙي چونڊ ۾ ڪنهن به فرد جي، ماضيءَ جا تجربا، حال جي طبعي ۽ نفسياتي صورتحال ۽ سمجهه ۾ ايندڙ تجربن سان ويجهڙائي اهم محرڪ طور ڳڻيا وڃن ٿا. ماڻهن جا هڪٻئي بابت تاثر، هڪٻئي جي روين جي ڳڻَ ڳوت ۽ پوندڙ اثرن منجهان ئي اخذ ڪري سگهبا آهن. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ ”ادراڪ“ جو ڪارج انفرادي سطح تي سامهون ايندڙ ورتائن جي ڇنڊڇاڻ ڪرڻ هوندو آهي، خاص طور تي فيصلا سازيءَ جي عمل ۽ اهم ڌرين طرفان خاص ڪردار جو احاطو ڪرڻ هن هنر جو اهم ترين پهلو ڳڻجي ٿو. اهڙي طرح بين الاقوامي لاڳاپن ۾ ”ادراڪ“ اصل اهو بنيادي نفسياتي ايڪو آهي، جنهن ذريعي صورتحال جي تفصيلي عڪاسي ڪري سگهجي ٿي. فيصلا سازيءَ جي عمل ۾ هڙئي ادراڪ ۽ خيال اصل ٻين شخصن بابت هنيل اندازا ۽ ڀانئيا هوندا آهن، جيڪي مخالف ڌر ڏانهن خاص قسم جي روين کي پڌرو ڪرڻ ۽ ان جي موٽ ۾ ڪن خاص ورتائن جي اميد رکندا آهن. ٻئي ماڻهوءَ جي سمجهه بابت ٺيڪ اندازو لڳائڻ هڪ ڏکيو ڪم آهي، ڇاڪاڻ جو ڪيترين ذهني صورتحالن ۾ هنيل اندازي جي پَڪ لاءِ ڪن مادي ثبوتن جو هجڻ ڏاڍو ضروري آهي. مثال طور جاسوسيءَ ذريعي مليل معلومات جو تز ڇنڊڇاڻ ڪرڻ تيستائين ممڪن ناهي، جيستائين ان حوالي سان مليل ڄاڻ کي اڳ قائم ڪيل راين ۽ اندازن سان سلهاڙيو نٿو وڃي. ساڳي طرح فيصلي ڪندڙ ماحول ۾ هزارين رخن جي ڇنڊڇاڻ به ان وقت تائين نه ڪري سگهبي، جيستائين سندس اڳ ڳڻيل ادراڪ سگهارو نه هوندو. هن موضوع تي ٻي عالمي جنگ کانپوءِ بين الاقوامي سياست ۾ تمام گهڻو ڪم ٿيو آهي. سياست جي دنيا ۾ ڪيل مختلف اهم فيصلن جي تجزيو ڪندي ٻڌايو ويو ته، انهن فيصلن پٺيان، فيصلي ڪندڙ جو ڳوڙهو ادراڪ ۽ حالتن کي درست طريقي سان سمجهڻ واري صلاحيت ئي اهم ترين محرڪ رهيو آهي.
اڪ
اڪ جو کير
اڪ ۾ گهاتو اڇو کير ٿيندو آهي، جو ذائقي ۾کارو آهي. ڪچين ٽارين کي ڀڃبو ته اندران کير نڪري ايندو ۽ ڦڙا ڦڙا ٿي پيو هيٺ ڪرندو. ميگهواڙ اڪن مان کير ڪڍي، مينهن جا سڱ ڀري، وڃي ماٽي ۾ وجهندا آهن. گڏوگڏ لوڻ ۽ پاڻي به وجهن، پوءِ اُن ۾ چمڙو وجهي ڇڏين. هفتي کن بعد ٻاهر ڪڍن ته وار صاف لهيو وڃن ۽ چمڙو صفا ۽ لسو ٿيو پوي، جنهن کي رڱي تيار ڪري ڪم آڻين. اهو کير دوائن ۾ به ڪم اچي. .''اڪ سڄي سنڌ جي ٻهراڙين ۾ عام جام ٿئي ٿو. هيءُ ٻوٽو مئي ۽ جون مهيني ۾ به سائو هوندو آهي. ان جو پن يا ٽاري ٽوڙڻ سان اڇو کير وهندو آهي. اهو کير، ان جا پن، گل ۽ پاڙ دوا طور ڪتب ايندا آهن. هن ٻوٽي کي ساڙي ان جي رک مان يوناني دوائون ٺاهيون وينديون آهن. عام عقيدو آهي ته پراڻو ڏڍ، هڪ ئي ڀيرو اڪ جو کير ملڻ سان ٺيڪ ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن ٺيڪ نه ٿئي ته ڪجهه ڏينهن ڇڏي ٻيو ڀيرو به مکجي. سنڌ ۾ اڪ جي کير مان ناس به ٺاهي ويندي آهي، جيڪا مٿي جي سور ۽ بند زڪام لاءِ ڪم ايندي آهي. حڪيم هن ٻوٽي کي ڪيترين ئي بيمارين جي دوائن تيار ڪرڻ ۾ ڪم آڻيندا آهن.''
سمجهه
30px حوالا ڏسندا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:تعليم جي تاريخ زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:سائنس جو فلسفو زمرو:سائنس جي تاريخ زمرو:سماج زمرو:سياست زمرو:علم موجودات زمرو:علميات زمرو:فلسفي جي تاريخ
اڪ
اڪ جو تيل
اڪ جو تيل: حڪيم اڪ جي پنن کي تِرن جي تيل ۾ ساڙي، پوءِ ان تيل کي صاف ڪري سنڌن جي سور، چيلهه جي سور ۽ عرق النساءِ جي سور لاءِ رکندا آهن ۽ فائديمند سمجهيو وڃي ٿو. thumb|ڦلڙين وارو اڪ جو ٻُوٽو
اڪ جون ڦلڙيون
''مال وارا ماڻهو پنهنجن وٿاڻن ۾ اَڪ جو دونهون ڪندا آهن، جنهن سان سندن خيال ۾ مال کي ٿڌ يا ڪاري واءَ جهڙيون بيماريون نه ٿيندون آهن. اڪ جون ڦلڙيون نانگ جي چڪ يا ڪنهن به زهريلي جيت يا ٻئي ڏنگ جو علاج به سمجهيون وڃن ٿيون. ڌڪ لڳي ته اڪ جا پن باهه تي گرم ڪري ٻڌبا ته سور گهڻي قدر هٽي ويندو.'' اڪ ۾ گل ٿيندا آهن، جنهن کي ٿري ’ڦُليا‘ چون، اهي به ڪيترين ئي دوائن ۾ ڪم ايندا آهن. گلن مان ڦل ٿئي، جو مُٺ جيڏو نرم سائي رنگ جو ٿيندو آهي جنهن کي ’اڪ پاڏيو‘ چون. ننڍا ٻار پاڏيا پٽي رانديون رونديون ڪندا آهن. اهي جڏهن پچندا آهن تڏهين ڦٽيون پون. منجهس بلڪل ڪنئرا ڪپهه جهڙا تاندورا ٿيندا آهن، جن جي هڪ پاسي ننڍو چَپٿرو ڪاري رنگ جو ٻج چنبڙيل هوندو آهي، جو لاهي تاندورا گڏ ڪري شوقين وهاڻن ۾ وجهندا آهن، اهو ڪپهه کان به نرم ٿيندو آهي. .
اڪ جي ڪاٺي
''اڪ جي ڪاٺيءَ جو رنگ اڇو ديال جي ڪاٺيءَ جهڙو ٿيندو آهي، جنهن مان ايسون، مهي ولوڙڻ جا مڪڙا، ۽ جاءِ جون پٽيون تمام سٺيون ٺهن ٿيون. سواءِ اُٺ جي ٻيو هر مال اڪ جا پن چاهه سان چرندو آهي. ٻڪريءَ جي اڳيان سائو گاهه رکجي، پر جي اڪ بيٺل هوندو ته ٻڪري اهو گاهه ڇڏي وڃي اڪ چرندي.'' ٿر جا مارو ماڻهو اڪ جي ڪاٺيءَ مان تند يعني آڪارو ڪڍي، اُن مان واڻ، مهارون ۽ رسا ٺاهيندا آهن، جيڪي ڪپهه کان سؤ ڀيرا وڌيڪ مضبوط ٿيندا آهن. هن ٻوٽي جي ڪاٺي جيتوڻيڪ سخت يا مضبوط ناهي، پر تڏهن به ڪمائتي آهي. اها ٻارڻ کان سواءِ ڇَنَن اڏڻ ۾ لڙهن طور پڻ ڪتب اچي ٿي. اَڪُ ٻڪرين جو خاص کاڌو آهي، جنهن کي کائڻ سان ٻڪريءَ ۾ کير وڌندو آهي. اڪ جون ڪاٺيون سُڪائي، انهن مان آڪارو ڪڍيو ويندو آهي. آڪاري مان ٺهيل کانڀاڻيون مضبوط ٿينديون آهن. مشهور راڳي موهن ڀڳت جو يڪتارو هڪ جهوني اڪ جي پاڙ مان ٺهيل هو. قديم دور ۾ سنڌ اندر اڪ جي تاندورن مان ڪپڙو پڻ ٺهندو هو، جنهن کي پڻ آڪارو سڏبو آھي. اَڪ مان ’اَڪَوارو‘ نڪرندو آهي جو مُلائم ۽ مضبوط ٿيندو آهي. ان مان کوهن لاءِ وَرتيون ۽ رسا ٺاهيندا آهن ۽ مختلف رنگن سان رڱي کَٽون ۽ پينگها واڻيندا آهن، جي نرم، جهالائو ۽ زينت وارا ٿيندا آهن. ڪي ماڻهو ’اڪوارو‘ پاڻ ڪڍي وڪڻندا آهن. . آتشبازيءَ جا ليسن بردار ان جي ڪاٺيءَ کي ساڙي آڱر ڪري انهن جو پائوڊر، گندرف، شوري  ۽ ٻين شين سان ملائي آتشبازيءَ جو سامان جيئن ته جلڦل، ٽونٽا وغيره ٺاهيندا آهن .اَڪ جي ڪاٺي اهڙي سخت يا مضبوط ڪانه ٿئي ته به ٿر جي ماڻهن لاءِ ڏاڍي ڪمائتي آهي. هيءَ ڪاٺي ٿري ماڻهن لاءِ جيتري ڪم اچي ٿي، اوتري ٻئي ڪنهن به وڻ جي ڪاٺي ڪم ڪانه ٿي اچي. اُن جي ڪاٺيءَ مان جاين جون پٽيون ٺاهيندا آهن. اَڪ جا ڊگها کُونٽا وڍي سُڪائي ڇوڏا لاهبا ته ڪاٺي اڇي رنگ جي ڏسڻ ۾ ايندي. اهي کونٽا چونرن، ڇَنن، لانڍين ۽ ڪُڙهن ۾ ڪايا ڪري ڪم آڻبا آهن. اَڪ جي ڪاٺي هلڪي ٿيندي آهي، جنهنڪري جاين جي ڇتين تي بار گهٽ ٿئي، خاص ڪري لانڍين ۾ چونرن جي ڀتين تي، جي هيڪل ڪچي سِرَ جون هونديون آهن ۽ ڳري بار جي ڪري ڊهڻ جو امڪان هوندو آهي. اڪ جي ڪاٺي ساڙي اڱر ڪري گهوٽي ان سان قلمي شورو ۽ گندرف ملائي آتشبازيءَ جو سامان ٺاهيندا آهن. . اها ڳالهه ڪير قبول ڪندو ته اڪ به عمارتي ڪاٺ ٿي سگهي 	ٿو. هن ڳالهه تي تعجب کائيندڙن کي ٿر جا ماڻهو 	ثابت ڪري ڏيکاريندا ته اڪ جون ڪاٺيون ٿر جي چونئرن ۽ لانڍين لاءِ ڇتين  ۾ نهايت ڪار آمد آهن. ڪنڀٽ يا ڄار 	جي ڪاٺيءَ جا داسا ۽ اڪ جي ڪاٺين جون پٽيون غريب ٿرين جي ڪکائن محلن لاءِ بهترين گرڊر ۽ ٽيئر آهن. اڪ جي سڌين لامن کي وڍي انهن تان ڇوڏو لاهي ڇڏيو آهي. جڏهن ڪاٺي سڪي وڃي تڏهن بلڪل سفيد ۽ سهڻي سڌي نظر ايندي آهي. جهڙيءَ طرح سنڌ جي ڪچين جاين جي ڪچين ڇتين ۾ ڪرڙ جون پٽيون وڌيون وينديون آهن، تهڙيءَ طرح ٿر جي چؤنرن ۽ لانڍين ۾ اڪ جون پٽيون ڪم آنديون وڃن ٿيون. اڪ جي پٽين کي نه اڏوهي کائي نه ڀؤنر 	زيان رسائي. ازنسواءِ هلڪيون هئڻ ڪري ڇت هلڪي به 	ٿئي ٿي، جنهن ڪري انهن جو بار چؤنرن جي ننڍڙيءَ گول ديوار تي يا لانڍي جي نازڪ ديوارن تي، جن جي مٽي به وارياسي ۽ ڪمزور هوندي آهي، ايترو ڪو نه ٿئي، تنهنڪري سلامتي وڌيڪ ھوندي آھي.
ٻيا استعمال
اڪ مان ٿر جا ماڻهو مٿي ذڪر ڪيل خواهه ٻيا ڪيترا ڪم وٺن ٿا. سرديءَ کي پرکڻ لاءِ اڪ جو ٻوٽو ٿرين لاءِ فئر انائيت ٿرماميٽر آهي. اڪ جي پنن تي ٿڌ جو اثر معلوم ڪري ٿر جا ماڻهو چئي سگهندا ته ٿڌ  ڪيتري حد تائين وڌيل يا گهٽيل آهي. اڪن جا پن سرديءَ سبب سڙي سڪي ڪوچلا ٿي ويا ته چئبو ته سرديءَ جي حد ٿي چڪي. ازانسواءِ اڪ ٿر جي ٻڪريءَ جو مکيه کاڄ آهي، ان جي کائڻ ڪري ٻڪري کير گهڻو ڪري ٿي. اڪ جي انبن مان ڪپهه ڪڍي ڪي نرم وهاڻن جا شوقين، وهاڻا ڀرائيندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن ٿڌ سبب پاسي جو سور ٿيندو آهي ته ٻهراڙيءَ جا ماڻهو اڪ جي پنن تي ترن جو تيل مکي پاسي تي ٻڌي ڇڏيندا آهن ته فائدو ٿي پوندو آهي. اڪ جي کير ۾ سڳداسي چانور پسائي، سڪائي گهوٽي ناس ٺاهي رکبي آهي جا مٿي جي سور لاءِ مفيد هوندي آهي. اڪ جو کير چمڙي رڱڻ لاءِ اڪسير آهي. ٿر جا ميگهواڙ 	اڪن مان کير ڏهي سڱ ۽ سڱيون ڀري کڻي ويندا آهن جو کل کي مکڻ سان فوراً 	وارن کي الڳ ڪندو آهي. اڪ جون ڦلڙيون پڻ ڪيترين 	دوائن ۾ ڪم اينديون آهن. ازين قسم جا ٻيا به ڪم اڪ مان ورتا ويندا آهن، جن جي خبر مصنف کي به نه هجي .اڪ مان ٻيا به انيڪ فائدا آهن: اڪ جو رس چمڙي رڱڻ جي به ڪم اچي ٿو. ڦلاريل ڦٽڪي اڪ جي کير ۾ ڪٽي هلڪي باهه ٻاري گرم ڪجي ته ڦٽڪي ڦلو ٿي ويندي، جنهن کي ڪٽي ڪپڙي سان ڇاڻي روزانو ڏندڻ ڪندا آهن. ڪنهن سنڌ يا هڏي ۾ سور هجي ته اڪ جي کير ۾ ڪپهه پُسائي پهو ڪري رکندا آهن ۽ اهو عمل 2 کان 3 ڏينهن لاڳيتو ڪرڻ سان سور ڇڏي ويندو اٿن. اڇي ڪاغذ تي اڪ جي کير سان اکر لکي سڪائي پوءِ ٽانڊن تي ان پني کي ٿورو گرم ڪرڻ سان اکر صاف ڏسڻ ۾ ايندا. مال کي داغ يا نشان ڪرڻو هجي ته اڪ جي کير سان داغ ٺاهي، ٻه ٽي ڏينهن اُن تي اڪ جو کير لاڳيتو هڻڻ سان اهو تمام چٽو ٿي ويندو.
حوالا
زمرو:سنڌ جا ٻوٽا زمرو:پاڪستان جا ٻوٽا زمرو:ڀارت جا ٻوٽا
سنسڪرت ٽرانسليٽريشن جي بين الاقوامي الفابيٽ
سنسڪرت لپي مٽ لکت جي بين الاقوامي الف- بي، آئيويٽا (International Alphabet of Sanskrit Transliteration - IAST) سنسڪرت ٻولي جي انڊڪ متن جي رومن نويسي جو هڪ منصوبو آهي. اهڙِ ريت ان رِٿا تحت پالي ٻولي، پراڪرت ۽ اُپ ڀرنش جي پڻ رومن نويسي ڪئي ويندي آهي.
فهرست ۽ رواج
Inventory and conventions
زمرو:سنسڪرت
باقراڻي
باقراڻي سنڌ ۾ ھڪ ذات جو نالو آھي.
حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون
تانسو چلر
تانسو چلر  24مئي 1946ع تي استنبول ۾  جنم  ورتو ۽ 1993ع کان 1995ع تائين ترڪي جي پهرين عورت وزيراعظم رهي. هوءَ محترمه شهيد بينظير ڀٽو ۽ بنگلاديش جي خالده ضياءَ کان پوءِ ڪنهن مسلم ملڪ جي ٽين عورت وزيراعظم هئي. 20 هين صدي ءَ ۾ جيڪي عورتون مختلف ملڪن جو سربراهه رهيون، تن  مان هوءَ ايڪٽيهين عورت سربراهه هئي. شهيد بينظير صاحبه جڏهن ٻئي دؤر ۾ پاڪستان جي وزيراعظم هئي، ان  وقت ترڪي ۾ تانسو چِلر ساڳئي عهدي تي ڪم ڪري رهي هئي. تانسو چِلر سياستدان هئڻ سان گڏ اقتصادي ماهر پڻ رهي آهي، جڏهن ته سياست ۾ حصي وٺڻ کان اڳ ۾ هوءَ پنهنجي مڙس عذير سان (جنهن سان هن جي 1963ع ۾ شادي ٿي هئي) گڏجي آمريڪا ۽ ترڪيءَ ۾ پراپرٽيءَ جو ڪاروبار ڪندي هئي. سندس والد 1950ع ۾ ترڪيءَ جي صوبي بالسيڪ جو گورنر رهيو هو.
thumb|کاٻو|تانسو چلر
تعليم
چِلر استنبول ۾ آمريڪن ڪاليج آف گرلس مان تعليم پرائڻ کان پوءِ رابرٽ ڪاليج جي اسڪول آف اڪنامڪس مان گريجوئيشن ڪئي. يونيورسٽي آف نيو هيمپشاير مان ايم ايس  ۽ يونيورسٽي آف ڪنيڪٽيڪَٽ مان پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪرڻ کان پوءِ ييل يونيورسٽي (Yale University) مان پوسٽ ڊاڪٽريٽ جي  تعليم  حاصل ڪيائين.
حوالو
زمرو:جيئرا ماڻهو
1412ع
ڊسمبر
زمرو:1412ء زمرو:سال
827ع
ڊسمبر
زمرو:827ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
حلال ڪشمير
حلال ڪشمير (مخفف: HK)، آزاد ڪشيمر جو سڀ کان اعلي فوجي اعزاز آهي.
حوالا
زمرو:آزاد ڪشمير زمرو:آزاد ڪشمير جا فوجي اعزاز
بخشڻ مهراڻوي
بخشڻ مهراڻوي سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ۽ ڪمپيئر، 18 آڪٽوبر 1964ع تي سانگهڙ ۾ فقير محمد رحيم مهر جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس اصل نالو محمد بخش آهي، پر ادبي دنيا ۾ بخشڻ مهراڻويءَ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سندس شعری مجموعو " التجا " نالی سان شایع ٿیل آھی ان کان علاوہ کیترا ئی کال ۽ سندس شاعری مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شایع ٿیل آھن
تعليم
سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان بي ايس سي ڪيل اٿس. سنڌ یونیورسٽی مان ایم ای سنڌی ۾ کیل اٿس
ايوارڊ ۽ مڃتا
کيس ڪيترائي اَوارڊ ملي چڪا آهن، جن ۾: تمغہ حسن ِ کارکردگی ( صدارتی ایوارڊ )
منتظم طور
هن سانگهڙ ۾ ڪيترائي اهم ادبي پروگرام ڪرايا، جن مان (1) لطيف ميڙ، (2) رنگ رتي سانجهه: نوجوان شاعرن جون تاريخي مشاعرو (3) سانگهڙ سيمينار 1992ع تمام اهم آهن. بخشڻ مهراڻويءَ مختلف رڪارڊنگ ڪمپنين طرفان سنڌي فنڪارن جي -جاري ٿيل ڪيترين ڪئسٽن ۾ ڪمپيئرنگ پڻ ڪئي آهي. بخشڻ نظم، آزاد نظم ۽ غزل جو سٺو شاعر آهي. ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي چئنلن تي مختلف پروگرامن جو آرگنائيزر ۽ ڊائريڪٽر به رهيو آهي.
مخدوم محمد هاشم ٺٽوي
(Acting) }}
مخدوم محمد هاشم ٺٽوي(انگريزي:Makhdoom Muhammad Hashim Thatvi) سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي دور جو ناميارو عالم، مبلغ، محدث ۽ معلم هو.
ذاتي زندگي
مخدوم محمد هاشم ٺٽوي سن 1004هه ۾ ميرپور بٺورو ضلع ٺٽو ۾ پيدا ٿيو. سندس نسب هن طرح آهي، مخدوم محمد هاشم ٺٽوي بن عبدالغفور بن عبدالرحمان بن عبداللطيف آهي.
هي بزرگ دنيا جي انهن عظيم علماء دين مان آهي جن کي پنهنجي توڙي پراون دل ۽ جان سان تسليم ڪيو آهي. تصنيف هجي يا رشد و هدايت جي تبليغ ۽ پرچار هر فن ۽ علم ۾ نهايت ڪماليت جي مٿاهين درجي تي پهتل آهي. علمي حلقا کيس سنڌ جو شاهه ولي الله تسليم ڪن ٿا. هي بزرگ سنڌ جي سڀني عالمن کان وڏو مصنف ٿي گذريو آهي. هر فن ۾ تبحر علمي حاصل هو. هن مختلف فنن ۾ ڪتاب لکيا.
هن بزرگ شروعاتي تعليم پنهنجي والد وٽ حاصل ڪئي. ان کان پوءِ ٺٽي روانو ٿيو. ان وقت جا رائج ڪتاب شيخ محمد سعيدي ٺٽوي وٽ ۽ حديث جا ڪتاب مخدوم ضياءُ الدين سهروردي وٽ پڙهيا.
"اهو عام مشهور آهي ته مخدوم صاحب حج تي ويو هو. نبي صلعم جي روضي جي زيارت ڪيائين ۽ قرب حاصل ڪيائين. هن ڪتاب مان معلوم ٿئي ٿو ته هو اتي ڳچ وقت رهيو، پڙهيو ۽ پڻ ڪتاب لکيائين. مخدوم صاحب مڪه مڪرمه ۾ شيخ عبدالقادر بن مرحوم شيخ ابوبڪر عبدالقادر صديقي حنفي کان حديث جو علم حاصل ڪيو. ان پڙهائيءَ واري دؤر ۾ شيخ عبدالقادر استاد جي حيثيت ۾ پنهنجين روايتن جا جيڪي سلسلا بيان ڪيا تن مان چوند روايتون سَنَدن طور مخدوم محمد هاشم پنهنجي هن ڪتاب ”اتحاف الاڪابر“ ۾ قلمبند ڪيون. سندس لکڻ موجب شيخ عبدالقادو سَنَدن جا سلسلا ايترو ته تحقيق ۽ تفصيل سان پئي بيان ڪيا جو سڀ لکجن ها ته جيڪر هن ڪتاب جا ٽي جلد کن ٿي وڃن ها. هي جلد جيڪو مخدوم صاحب مرتب ڪيو، سو به سَنَدن جي سلسلي ۾ هڪ موسوعات (انسائيڪلوپيڊيا) آهي. اهڙو ٻيو ڪتاب هن پوئين ويجهي دؤر ۾ مولانا عبيدالله سنڌي جو مرتب ڪيل ”التمهيد لتعريف ائمتـﮧ التجديد“ آهي، جيڪو مولانا غلام مصطفيٰ قاسمي جي تصحيح ۽ حواشي سان سنڌي ادبي بورڊ طرفان شايع ٿي چڪو آهي. مخدوم صاحب هن ڪتاب ۾ پنهنجي استاد شيخ عبدالقادر جو نالو وڏي احترام سان وٺي ٿو، ۽ کيس ”شيخنا“ 	(اسان جو استاد) ڪري لکي ٿو. پاڻ ٺٽي شهر مدرسو قائم ڪيائون. سندن ڪيترائي شاگرد تيار ٿيا.
هن نامور عالم ۽ محقق سن 1174هه سن 1760 ۾ وفات ڪئي ۽ مڪلي جي قبرستان ۾ سندس آرامگاهه آهي.
ڪتاب
"ڪتاب ۾ سندس سوانح حيات بابت ٻيا به ڪي اشارا موجود آهن، پر خاص ڳالهه اها جو آخر ۾ ڄاڻايو اٿس 	ته: ”منهنجون تصنيفون عربي، فارسي ۽ سنڌي ۾ آهن ۽ اهي هن وقت تائين هڪ سؤ پندرهن کان وڌيڪ آهن. ان بعد ڪم از ڪم هڪ سؤ پنجن ڪتابن جا نالا ۽ مختصر طور انهن جا موضوع ڄاڻايا اٿس، جن ۾ ڏهه ڪتاب سنڌي ۾ منظوم آهن. اهي سڀ ڪتاب مخدوم محمد هاشم رحه ساڍن اٺاويهن سالن جي عمر ۾ سن 1136هه (1724ع) جي جمادي الاول مهيني تائين تصنيف ڪيا. ٻيا وڌيڪ ڪتاب پنهنجي حياتيءَ جي باقي چاليهن سالن واري وڏي عرصي ۾ تصنيف ڪيائين"
’اتحاف الاڪابر‘ هن ڪتاب جو سڄو نالو ”ڪتاب اتحاف الاڪابر بمبرويات الشيخ عبدالقادر“ آهي. ڪتاب جا قلمي نسخا موجود آهن. راقم جيڪو نسخو ڏٺو سو ڪاتب عثمان بن يار محمد آچر جي ڏينهن، يارهين تاريخ محرم مهيني جي، سن 1206هه ۾ لکي پورو ڪيو. هن ڪتاب ۾ مخدوم صاحب پاڻ پنهنجي ولادت جي تاريخ ”خميس رات ڏهين تاريخ ربيع الاول سن 1104هه“ لکي 	آهي. سندس سوانح جي سلسلي ۾ اهو هڪ پڪو پختو اهڃاڻ آهي، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڀٽائي صاحب کان ٻه سال کن ننڍو هو.
تحقيق
. مخدوم صاحب جي سوانح تي پهريون ڀيرو سندس ڪتاب ”بَذلَ القوه في حوادث سِني الُنُبوّه“ جي مقدمي طور مرحوم مخدوم امير احمد صاحب چڱو تفصيلي بيان قلمبند ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ طرفان گهڻو اڳ شايع ٿيو. خدوم محمد هاشم رحه جون ديني ۽ علمي خدمتون ايتريون ته اهم ۽ وسيع آهن، جو انهن تي مسلسل تحقيق جي ضرورت آهي. ديني علمن- تفسير، حديث، فقه وغيره تي کيس عبور حاصل هو ۽ انهن بابت ڪيترائي ڪتاب لکيائين. عربي ۽ فارسي کان سواءِ سندس سنڌي تصنيفن جو معيار علميت توڙي ٻولي ۽ لغت جي لحاظ سان ايترو ته بلند آهي، جو سنڌي ٻولي ۽ ادب جي تاريخ ۾ پڻ مخدوم صاحب جو مقام نهايت بلند آهي. فقهي مسئلن ۾ تحقيق کي مخدوم صاحب هڪ اعليٰ سائنسي منزل تي پهچايو. ان جو مثال سنڌ ۾ ’سج جي لڙڻ‘ جو مهيني سر مهيني صحيح وقت متعين ڪرڻ آهي، جنهن بابت ٻن سالن جي تجربي بعد مخدوم صاحب پنهنجي تصنيف ”رشف الظلال في فيء الزوال“ ۾ هڪ ڪُلي قاعدو مرتب ڪيو. هن تحقيق جي سائنسي ۽ رياضي رخ تي راقم پنهنجي هڪ انگريزي مقالي ۾ روشني وڌي آهي، جيڪو بين الاقوامي اسلامي سائنسي ڪانفرنس (1980ع) ۾ پيش ڪيو ويو.
جنت السنڌ جو بيان
ناميارو مورخ رحيمداد خان مولائي شيدائي پنھنجي ڪتاب جنت السنڌ ۾ لکي ٿو ته:مخدوم صاحب جو والد عبداللطيف بن عبدالرحمان بن محمد قاسم بن خيرالدين الحارثي بٺوري شهر ۾ رهندو هو. ٺٽي ۾ پهچڻ کان پوءِ مخدوم محمد هاشم جي علمي شهرت ۽ فضيلت جو آواز ديسان ديس پهچڻ لڳو. ميان غلام شاه سندس معتقدن ۾ شامل هو. مخدوم صاحب همت سان بدعات ۽ بد رسمن جو خاتمو ڪيو. ميان غلام شاه کيس قاضي القضات جو عهدو ڏنو. سنه 1135ع ۾ مخدوم صاحب حج بيت الله جي ارادي سان مڪي معظمه ۽ مديني منوره ڏانهن ويو، جت مختلف علمائن، جيئن ته شيخ عبدالقادر صديقي مالڪي، شيخ عبدين علي المصري، شيخ ابوطاهر مدني، وغيره کان حديث ۽ ٻين علمن جون سندون ۽ اجازتون وٺي، واپسيءَ وقت سورت بندر تي سيد محمد سعدالله سورتيءَ کان بيعت وٺي، خلافت جو خرقو ڍڪيائين. سنه 1137هه ۾ ٺٽي اچي وارد ٿيو. مخدوم صاحب اٽڪل ڏيڍ سؤ ڪتاب عربي، فارسي ۽ سنڌيءَ ۾ تاليف ڪري، سنڌ وارن تي هڪ ناقابل فراموش احسان فرمايو. انهن ڪتابن مان ڪن جا نالا هيٺ ڏجن ٿا: 1_ تفسير عم و تبارڪ (سنڌي)، 2_ تفسير سوره تبارڪ، 3_ مظهر الانوار في الصيام، 4_ حيات القادري بلطراف البخاري، 5_ فرائض اسلام فتح الڪلام، 6_ حيات القلوب، 7_ وصيت نامه 8_ الطريقه الاحمدية، 9_ تمام الغاية، 10_ السيف الجلي عن ساب النبي، وغيره وغيره. مخدوم صاحب جو مقبرو مڪليءَ تي آهي.
حوالا
زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شخصيتون
شهر
شھر اهو علائقو هوندو آهي جيڪو نگر،ننڍو شھر يا ڳوٺ کان وڏي وسندي هجي، جنھن جي ميونسپالٽي ھجي اهو شهر سڏرائبو آهي. بين بري اوڪسفرڊ جي ويجھو ھڪ ننڍو شھر آھي. ٍ­ town (شھر) village (ڳوٺ) کان وڏو ۽ city (وڏي شھر) کان ننڍو ٿيندو آھي۔
پور يا پر
هن وقت ”پر“ (پور) لفظ جي عام طرح معنيٰ ناهي ”شهر“ جهڙوڪ: خيرپور، ميرپور ۽ نصرپور. رگ ويد جي منڊل پهرئين (53، 785، 8)، منڊل ٽئين (15، 4؛ ۽ ٻين منڊلن ۾ ”پُر“ لفظ ڪوٽ يا قلعي جي معنيٰ سان ڪم آيل آهي. هاڻوڪي سنسڪرت ۾ به ”پُر“ (پُور) لفظ جي معنيٰ ”شهر“ به آهي ته ”قلعو“ به آهي. ساڳي لفظ جون اِهي ٻه معنائون هن ڪري ٿيون آهن، جو اڳي جيڪي شهر هوندا هئا، تن کي عالم پناهه ڏنل هوندي هئي. هن وقت به جيسلمير ۽ ٻيا ڪي شهر قلعن يا عالم پناهن جي اندر آهن. اِهو رواج سنڌ ۾ به عام هو. مثلاً شڪارپور جو شهر، ويجهڙائيءَ جو ٻڌل آهي، سو سڄو ئي قلعي جي اندر هوندو هو. شهر ۾ آمدرفت لاءِ جدا جدا پاسن کان دروازا هوندا هئا، جي اڄ تائين لکي در، هاٿي در، هزاري در، سوي در ۽ ٻين نالن سان سڏجن ٿا. شڪارپور کان گهڻو پوءِ ڪراچيءَ جو شهر ٻڌو. اصلوڪو ڪراچيءَ جو شهر به قلعي اندر هوندو هو، جنهن کي ٻه دروازا هوندا هئا، هڪڙو دروازو سمنڊ جي طرف هوندو هو، تنهنڪري اُهو ”کارو در“ سڏبو هو، ۽ ٻيو دروازو لياري نديءَ جي مٺي پاڻي طرف هوندو هو، تنهنڪري اُهو ”مٺو در“ سڏبو هو. شڪارپور ۽ ڪراچيءَ جا وارا قلعا ڳچ وقت کان ڊهي ويا ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو } .
حوالا
زمرو:ملڪي ورهاستن جا قسم زمرو:آباد مقامن جا قسم زمرو:انتظامي تقسيمون زمرو:شهر زمرو:آباد مقام بلحاظ قسم زمرو:جاگرافي ۽ علائقا
ڳوٺ صاڀو جو مڪتب
نارا ڪئنال (Nara Kaynaal) جي پِيچ واري پَٽ تي چوٽياريون، کنڀرو، ولهيٽ، جانهرو، ونهيرو، عالم پلي، ڀٽ ڀائتي، ساڍر ۽ ٻين ڳوٺن ۾ ڪيتريون ئي قديم درسگاهون موجود رهيون آھن، جتي شاگردن کي پنهنجي دور ۾ لاڳو (مروج) ديني توڙي دنياوي تعليم ڏني ويندي رهي آھي، راجا جي ريلوي لائين جي هڪ اسٽيشن هاسيسر (Haasesar) ويجهو ڳوٺ صاڀو به اهڙن ڳوٺن مان هڪ آھي، جتي ڳوٺ جي زميندارن جي نگراني هيٺ هلندڙ مڪتب ۽ ديني درسگاھ کي انگريز دور ۾ 1914ع ۾ سرڪاري پرائمري اسڪول جو درجو ڏنو ويو هو، جيڪو اڃا تائين ساڳئي حال ۾ هلندڙ آھي. ان دور ۾ ٿر ۽ اڇڙي ٿر توڙي ناري جي ميداني پٽ جي ڳوٺن ۾ پري پري تائين تعليمي ادارا نه هئڻ ڪري بنيادي تعليم لاءِ به شاگردن کي پنهنجي ڳوٺن کان پري وارن اسڪولن ۾ پڙھڻ لاءِ اتي رهڻو پوندو هو، غريب ٻارڙن لاءِ اسڪول واري ڳوٺ ۾ خوراڪ ۽ رهائش وڏو مسئلو هوندو هو، شاگردن جي رهائش لاءِ ڳوٺ جا سرنديءَ وارا اوڏڪي ڀتين ۽ ڪاٺ جي ڇتين وارا ڪمرا اڏائي ڏيندا هئا ۽ سندن خوراڪ لاءِ هڪ طريقو اهو هو جو هر ڳوٺ ۾ سرنديءَ وارن پاران زمين جي ڪجھ ايراضي اهڙن شاگردن لاءِ وقف ڪئي ويندي هئي. ان زمين جي اُپت مان سيڌو ثمر خريد ڪري پگهار تي رکيل بورچي اهو پچائي شاگردن کي کارائيندا هئا، ڪجھ ڳوٺن ۾ مانيءَ جي ٻنهي ويلن تي ڳوٺ جي هر گهر مان ھڪ هڪ ماني ۽ ان سان گڏ ڀاڄي، لسي يا کير وغيره ڏنو ويندو هو، شاگردن پاران مانيءَ جي ويلي تي گهر گهر وڃي ماني وٺڻ کي “ڦڪر“ وٺڻ چيو ويندو هو. ڳوٺ صاڀي ۾ به ڦڪر وارو طريقو هلندو هو، پر اتي مائي صالحہ (Maai Saalih) نالي هڪ سخي، نيڪ ۽ صالحہ عورت شاگردن کي پنهنجي سموري زندگي دوران پاڻ پنهنجي هٿ سان جنڊ تي داڻا پيهڻ کانپوءِ پاڻ مانيون پچائي کارائيندي رهي هئي.
ملتان (Multan) واري مخدوم جي خاص مريد زميندارن جي هن ڳوٺ صاڀي جي رهواسين کي “فقير“ به ڪوٺيو ويندو آھي، ڳوٺ جو نوجوان سماجي ڪارڪن رشيد مڱريو ٻڌائي ٿو ته “ڳوٺ جي بزرگن جي دعا سان ٻارڙن جي هڪ عام بيماري کِرٽئو ۽ چمڙي جي بيمارين جهڙوڪ ملو ۽ ڏَڊ جي مريضن کي ڇوٽڪارو ملندو هو، اهو هُدو نسل در نسل هلندو اچي، تنهن ڪري کين فقير ڪوٺيو وڃي ٿو“ فقير محمد حسن ۽ فقير محمد رمضان مڱريو نالي نيڪ مرد زميندار پنهنجي دور ۾ ڳوٺ جي مڪتب جي سرپرستي ڪندا رهيا، مشھور ليکڪ ارباب نيڪ محمد جي ٿر واري ڳوٺ گوگاسر جو حافظ مبين نهڙي، رحمت الله سمون، راجستان جي علائقي ٻاڙميڙ جو سليمان نهڙي، جانهرو واسي ڇٽل ڪنڀر، عبدالغفور آريسر، محمد ادريس جوڻيجو، مولوي علي محمد سولنگي ۽ ٻيا پنهنجي دور جا مشھور استاد گذريل هڪ صدي دوران هن ڳوٺ جي اسڪول ۾ فرض انجام ڏيندا رهيا، جيئن ته هيءُ صرف بنيادي تعليم ڏيندڙ هڪ اسڪول هو، جيڪو هڪ صدي کان ساڳئي حالت ۾ هلندڙ آھي.
هن علائقي جو هڪ قديم ڳوٺ هئڻ ڪري هتان جي اسڪول ۽ کُٿاب خاني کان سواء هن ڳوٺ سان ٻيا به ڪيترائي قصا ۽ آکاڻين لاڳاپيل آھن. ٺيٺ مقامي لهجي واري بزرگ صوفي شاعر شھيد حضرت عبدالرحيم گرهوڙي رح پاران ٻڌايل شرڪ پکيڙيندڙ هڪ سامي سان سن 1770ع ۾ اڇڙي ٿر جي تاريخ جي هڪ مشهور جنگي معرڪي کان اڳَ مدد لاءَ سندس ئي برادري جي ھنن بااثر ڳوٺ واسين وٽ به ويو هو، پر هي فقير به ٻين وانگر اهو چئي سندس مدد کان لنوائي ويا هئا ته “اهڙي ڪابه جنگ رڳو وقت جي حاڪم جي ذميواري آھي“ روايتن موجب جنگ لاءِ ماڻھو نه ملڻ تي عبدالرحيم گرهوڙي هن ڳوٺ سميت ٿر جي ڪجھ ٻين ڳوٺن مان ساڳئي موٽ ملڻ تي مايوس ٿي کين بددعائون به ڏنيون هيون. ان کانپوءِ ان جنگ ۾ کيس پنهنجي ڪجھ ساٿين سميت ڌوکي سان شھيد ڪيو ويو هو.
خدا جي وحدانيت تي يقين رکڻ جي حوالي سان يگاني جدوجهد ۽ “ جيئرو کائي مُئو مچي اها ڳالھ عليم کي عقل ۾ نه اچي…“ جهڙي شاعري جي حوالي سان سموري سنڌ ۾ مشھور فقير عليم درس جو تعلق به هن ئي ڳوٺ سان آھي، لاڙ واسي مشهور شاعر مولوي حاجي احمد ملاح ۽ ٿر جي پڇمائي خاندان پاران شرڪ خلاف پنهنجي دور ۾ هلايل ان بي مثال تبليغ کان متاثر ٿيل عليم درس اڻ پڙھيل هوندي به جهالت واري دور جي ڪيترين ئي اهڙين رسمن خلاف وڏو پرچار ڪيو هو.
حوالا
زمرو:سنڌ زمرو:تاريخ زمرو:مذهب زمرو:اسلام
اختر بخاري
ھن مضمون ۾ تازي معلومات وجھڻ جي ضرورت محسوس ڪئي وئي آھي. (جون 2017ع) سيد اختر علي شاهه ولد سيد نياز محمد شاهه بخاري، ماٿيلو مومل جي ماڙي تعلقي گهوٽڪيءَ ۾ 2 فيبروري 1947 ۾ ڄائو. هن مئٽرڪ جو امتحان ڊي سي هاءِ اسڪول گهوٽڪي مان 1963ع ۾ پاس ڪيو ۽ 1967ع ۾ سنڌ يونيورسٽي حيدرآباد مان بي. اي پاس ڪئي. 1970ع ۾ ايم. اي سياست ساڳي يونيورسٽيءَ مان پاس ڪئي.
خدمتون
1966ع ۾ جي. ايس.ٽي استاد گورنمينٽ هاءِ اسڪول اوٻاوڙي ۾ مقرر ٿيو. 1966ع کان روزاني مهراڻ، سيد سردار علي شاهه بخاريءَ جي ادارت ۽ سرپرستيءَ ۾ لکڻ شروع ڪيو ۽ شاعريءَ ۽ صحافت جو استاد به سيد سردار علي شاهه کي مڃيائين. 1970ع ۾ استاديءِ کي خير باد چئي، نيويءَ ۾ ڪميشن حاصل ڪيائين، جنهن کي ڪن ذاتي سببن ڪري ڇڏي، باقاعدي صحافتي دنيا ۾ آيو ۽ ذوالفقار علي ڀُٽي کان متاثر ٿي ان جي ساٿ ۾ گڏجي ويو. سيد عبدالله شاهه جي وڏ وزارت دوران سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر رهيو. سيد حسين شاهه راشديءَ جي چيئرمينيءَ واري دور ۾ سندس واسطو ڊاڪٽر فهميده حسين، جمال ابڙو، امر جليل، مراد علي مرزا، غلام رباني آگري ۽ تاج جويي ۽ سنڌ جي جملي ادب دوستن ۽ تاريخدانن سان رهيو. محترمه شهيد بينظير ڀٽو جي زندگيءَ تائين پ.پ.پ سان نظرياتي طور تي واڳيل رهيو. سٺو شاعر مضمون نگار، نقاد ۽ صحافي آهي. سندس ٻه ڪتاب لکيل آهن، پر ڇپيا نه آهن. جن جا نالا: (1) مذهب ۽ عقل (2) چنگاريان (اردو) آهن. گهوٽڪي شهر ۾ ”وليج پرنٽرس“ نالي سان پريس هلائي رهيو آهي ۽ هفتيوار ”پرهه ڦٽي“ رسالو باقاعدگيءَ سان ڪڍي رهيو آهي. ’مومل جي ماڙي‘ ماٿيلي جي تاريخي آثارن جي بچاءَ لاءِ سرگرم رهيو آهي ۽ علم دوست، اڳوڻي ضلعي آفيسر شفيق احمد مهيسر جي سهڪار سان ميوزيم قائم ڪرايو اٿس ۽ مومل جي ماڙيءَ جي تاريخي آثارن کي چوڌاري لوهي جهنگلو ڏيارڻ ۽ ان جي اهميت تي سيمينار ڪرائڻ سندس شاندار ڪمن ۾ شامل آهي.
ڪشش ثقل
ڪشش ثقل (Gravity) تحرير :- زاھد آرائين
ڪشش ثقل اھا قوت آھي جنھن جي ڪري زمين ھر جسم کي پاڻ ڏانھن ڇڪي ٿي سادن لفظن ۾ ڪنھن بہ شي جو وزن زمين جي ڪشش ثقل جي ڇڪيندڙ طاقت کي چئبو آھي. ان سلسلي ۾ ڪيترائي نظريا ملن ٿا جن ۾ نيوٽن ۽ آئنسٽائن جا نظريا سڀ کان بنيادي، مشھور ۽ معتبر آھن. عام طور تي ان جو احساس اسان کي ڪنھن شي جي وزن سان ٿيندو آھي.اصل ۾ ڪنھن جسم جو زمين تي ڪرڻ وارو عمل زمين جي پاڻ ڏانھن ڇڪڻ واري ڪشش جي ڪري ئي ٿيندو آھي. زمين جو مايو (Mass) ان تي ڪرندڙ شين جي نسبت ۾ تمام گھڻو آھي ان لاء زمين شئين کي پاڻ ڏانھن ڇڪي ٿي وٺي ۽ اھو اسان ان شئي جي وزن جي ذريعي محسوس ڪيون ٿا. اھو ئي ڪارڻ آھي تہ جئين جئين اسين زمين جي مرڪز کان مٿي ڏور ٿيندي وينداسين تيئن وزن گھٽبو ويندو. زمين تي وزن رکندڙ شيون پڻ زمين کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿيون پر زمين جي مقابلي ۾ اھا قوت نہ ھئڻ جي برابر ھئڻ ڪري محسوس نٿي ڪري سگھجي. ڪشش جي اھائي قوت آھي جنھن جي ڪري سڀ سيارا سج جي چوڌاري گھمن ٿا ۽ نظام شمسي سان گڏ ٻيا سڀ نظام قائم آھن. ڪائنات ۾ ھر طرف اھائي قوت ڪم ڪري رھي آھي. زمين تي جسمن جو ھئڻ، سمنڊ جو لھڻ چڙھڻ ۽ مايي جي سڀ جزن جو ھڪ ٻئي سان جڙي ڪري ٻيا جسم ٺاھڻ سڀ ڪشش ثقل جي ڪري ئي آھي. ڪشش ثقل ھن ڪائنات جي چئن بنيادي قوتن مان آھي. نيوڪلائي قوت طاقتور نيوڪلائي قوت برقي مقناطيسي قوت ڪشش ثقل انهن چئن قوتن مان ڪشش ثقل ڪمزور قوت آھي پر ھن جي موجودگي کان سوا ڪائنات جو نظام نہ ھلي سگهي ھا. ڌم ڌماڪ Big bang کان پھرين جيڪا قوت رونما ٿي اھا ڪشش ثقل ھئي. ڪشش ثقل ئي پھرين ڪائنات جي آرائش ڪئي. اسان ڪائنات ۾ مادي ۽ توانائي جي شڪل ۾ جيڪا خلا ۽ جوڙ ۽ ترقي ڏسي رھيا آھيون انهن جي معمار ڪشش ثقل ئي آھي. البرٽ آئنسٽائن مطابق خلا چادر وانگر آھي، جيڪو جسم يعني ڌرتي ۔ چنڊ يا ستارو وغيرھ جيترو ڳرو ھوندو اھو ايترو چادر م جهول پيدا ڪري ٿو جنھن جي ڪري ھلڪا جسم ڳري مايي واري جسم کي ڦرن ٿا. اسان مان اڪثر ڄاڻن ٿا تہ سج جي ڪشش ثقل اسان جي زمين کي ان جي بنياد ۔ ان کي صحيح مقام تي رکندي ان کي سج کان دور رکي ٿي. ڪشش ثقل بغير ڪنھن ذريعي جي خلا ۾ تمام تيزي سان سفر ڪري ٿي. ھن ڪائنات جي ھر جسم جي مايي Mass ڪائنات ۾ موجود ٻين جسم کي پنھنجي طرف ڇڪڻ لاء ھڪ قوت کي خارج ڪري ٿي جنھن کي ڪشش ثقل چئجي ٿو. ڪشش ثقل جو وڌيڪ ھجڻ يا گهٽ ھجڻ جسم جي مايي Mass ۽ ٻين جسمن جي درميان فاصلي تي آھي. جيڪو جسم جيترو وڏو ان ۾ ڪشش ثقل اوتري وڌيڪ ۽ جيڪو جسم جيترو ننڍو ھوندو ان ۾ اوتري ڪشش ثقل گهٽ ھوندي. جسمن ۾ فاصلو وڌڻ ڪري ڪشش ثقل بہ ڪمزور ٿي وڃي ٿي. وڏن جسمن ۾ ھي قوت آساني سان محسوس ڪري سگهجي ٿي جڏھن تہ ننڍن جسمن ۾ ان جو اندازو لڳائڻ مشڪل آھي.
نيوٽن ۽ ڪشش ثقل :- نيوٽن مطابق ڪائنات ۾ موجود جسم ھڪ قوت کي خارج ڪن ٿا ۽ ھڪ ٻئي کي پاڻ ڏي ڇڪن ٿا انهي ڇڪ کي ڪشش ثقل چئجي ٿو. جيترو جسم ڳرو اوتري وڌيڪ ڪشش ثقل ۽ جيترو جسم ننڍو اوتري ڪشش ثقل گهٽ ھوندي ۽ جسمن جي وچ ۾ جيترو گهڻو فاصلو ھوندو اوتري ڪشش ثقل گهٽ ٿيندي ۽ جسم جي وچ ۾ جيترو گهٽ فاصلو ھوندو اوتري ڪشش ثقل وڌيڪ ٿيندي.
آئنسٽائن ۽ ڪشش ثقل :- نيوٽن مطابق 2 ڪميت Mass ھڪ ٻئي کي پنھنجي ٻل تي پاڻ طرف ڇڪن ٿا. نيوٽن پنھنجي نظريي ۾ خلا کي شامل نہ ڪيو ھو جيڪو ڪائنات ۾ جسمن کي ھڪ ٻئي کان الڳ ۽ پري رکي ٿو جڏھن تہ آئنسٽائن خلا کي شامل ڪندي چيو تہ ٻہ مايا ھڪ ٻئي کي پنھنجي طرف بغير واسطي جي ڪونہ ڇڪين ٿا پر وڏو مايو زمان ۽ مڪان جي چادر ۾ space & time fabric اھڙو جهول پيدا ڪري ٿو جنھن جي ڪري آسپاس ۾ خلا ۾ ترندڙ ننڍا جسم وڏي مايي جي طرف ڀڄي ڦرڻ لڳن ٿا يعني نيوٽن ڪشش ثقل کي مايي Mass مان نڪرندڙ ڪا قوت سمجهي ٿو جڏھن تہ آئن اسٽائن ڪشش ثقل کي زمان مڪان جي چادر تي ڪنھن ڪميت Mass جي پيدا ڪيل جهول کي چئي ٿو يا جهول واري حالت چئي ٿو. نيوٽن ڪشش ثقل کي قوت چئي ٿو ۽ آئنسٽائن ڪشش ثقل کي وڏي پيماني تي ھڪ حالت Situation چئي ٿو.
مقداري ميڪانيات ۽ ڪشش ثقل :- مقداري ميڪانيات جيڪا شين جو مائڪرواسڪوپڪ ويو ڏئي ٿي ان مطابق ڪڏھن بہ جسم کي نظر نہ ايندڙ ذرن يعني ثقلن Gravitons آھن جيڪي ڪشش ثقل جو سبب بنجن ٿا. ثقلا اڃان تائين دريافت ٿي ناھن سگهيا. گريويٽون لھرن جي صورت ۾ سفر ڪن ٿا. جيڪڏھن ثقلن جو وجود آھي تہ ان جو ڪوبہ مايو نہ ٿيندو ۽ انهن جي حرڪت جو انداز spin or rotate ٿيندو. ڪشش ثقل جسم جي مايي جي تناسب سان ان ڪري ٿئي ٿي ڇوجو ھر شي جيڪا مايو رکي ٿي اھا تمام ننڍن ذرن گريويٽونن تي مشتمل ٿئي ٿي جن خارج ڪري ٿي جيڪي ڪشش ثقل جو سبب بنجن ٿا. جسم جو مايو جيترو وڌيڪ ٿيندو اھو گهڻا گريويٽون خارج ڪندو جن جي ڪري انهن جي ڪشش ثقل وڌيڪ پيدا ٿيندي. گهڻا گريويٽون وڏي جسم جو چوڌاري بادل وانگر گهيريل ھوندا آھن. جڏھن ٻن جسمن جي وچ ۾ فاصلو وڌي ٿو تہ ثقلن جي بادل جي گهاٽائي Density گهٽ ٿي وڃي ٿي جنھن جي ڪري ڪشش ثقل بہ گهٽ ٿي وڃي ٿي. سج جي ڪشش ثقل نظام شمسي کي ٻڌل رکي ٿي. فاصلو وڌڻ سان گڏ ھي ڪشش ڪمزور ٿي وڃي ٿي. قريب ترين سياري تي ان جو گهڻو اثر ٿئي ٿو. ستارا جيڪي سج کان پري ٿين ٿا انهن تي ڪشش ثقل اثرانداز نٿي ٿئي. جڏھن شين کي اوچائي کان ھيٺ ڪيرايو وڃي تہ ڪشش ثقل جي ڪري انهن جي ڪرڻ جي رفتار تيز ٿئي ٿي.
حوالا
سائنس جي دنيا https://sciencejeduniya.blogspot.com
سيوهڻ شريف تعلقو
سيوهڻ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ تعلقو آهي ، جنھن جو صدرمقام سيوھڻ شھر آھي.
تاريخ
سيوهڻ شريف تعلقو برطانوي راڄ ۾ اول ضلعي ڪراچي ۾ شامل هو. پوءِ 1931ع ۾ دادو ۾ شامل ڪيو ويو. 2004ع ۾ ضلعي ڄامشورو ۾ شامل ڪيو ويو. سيوهڻ شريف تعلقي ۾ ڪافي قديم آثار آهن. ڪائي ماٿري ۾ غارون، بُلو جي بُٺي ۽ زردشت مذهب جا دخمه به آهن ته نئيگ شريف ۾ لکمير جي ماڙي، قمبرعلي شاھ جو مقبرو ۽ ٻُڌمت جو ٺُلهه به آهي. منڇر ڪناري ٽِهڻي جو ماڳ به هن تعلقي ۾ آهي. اين جي مجمدار پنهنجي ڪتاب “ايڪسپلوريشن ان سنڌ” ۾ لکمير جي ماڙي ۽ ٽهڻي کي قديم ترين ماڳ قرار ڏنو آهي. سيوهڻ شريف تعلقي ۾ هر قسم جو فصل پوکيو وڃي ٿو.
سيوهڻ ۽ شو ديوتا
اڳي سيوهڻ شو ديوتا جو مها مندر هو ، پاڪستان ٺھڻ کان پوءّ شو جو لنگم اتان هٽايو ويو ، اهو سيوهڻ تي سيوهڻ نالو شِوا جي نالي سان پيل آهي ، ”شو“ + ”واهڻ“ معنا شو مهان ديوتا جو ڳوٺ، آستانو يا آشرم ۔ ڌمال ۽ نغارا جيڪي وڄايا وڃن ٿا، اهي شو جي دهلڙي جو تسلسل آھن، اڄ به جتي به مندرن ۾ توهان ويندوءّ شو جي تصوير سان جيڪي ٻيا نانگ بلائون لٽڪيل هونديون اتي انهن سان گڏ دهلڙي جو نشان به ضرور هوندو.
آئرلينڊ جي سلطنت
آئرلينڊ جي سلطنت‘ يا، مملڪت آئرلينڊ (Kingdom of Ireland) انگلينڊ  (Kingdom of England) ۽ پوءِ وڏي برطانيا (Kingdom of Great Britain) جي ھڪڙي ڪلائنٽ اسٽيٽ ھئي جيڪا 1542 کان 1800 تائين آئرلينڊ جي ٻيٽ تي موجود ھئي.
سيوهڻ شريف تعلقو
حوالا
زمرو:سنڌ جا تعلقا زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:مذهب زمرو:تواريخ زمرو:تاريخ
1661ع
ڊسمبر
زمرو:سال
هومر
ھومر، جنھن کي يوناني ٻوليءَ ۾ ھومروس سڏين ٿا، 800 ق م ۾ پيدا ٿيو ۽ 701 ق م ۾ وفات ڪيائين. ان لاء خيال آهي ته اھو ٻن مشھور رزميه داستانن ايليڊ ۽ اوڊيسي جو ليکڪ ھيو جيڪي قديم يوناني ادب جو بنياد سمجھيا ويندا آھن. ايليڊ ۾ ٽراء واري جنگ دوران يوناني بادشاھن جي گڏيل فوج طرفان ٽراء واري قلعي جي ڏھ سالا محاصري جي ڪھاڻي بيان ڪيل آهي. اوڊيسي واري داستان ۾ ٽراء جي شڪست بعد اٿاڪا جي بادشاھ اوڊيسيس جي ڏھ سالن جي سفر جو ذڪر آھي. آھي ٻئي داستان قديم يوناني ادب جا شاھڪار سمجھيا ويندا آهن. ھومر جي زندگي جا کوڙ تفصيل ڪلاسيڪي دؤر ۾ موجود ھيا جن مان سڀ کان وڌيڪَ مشھور ڳالھ اھا ھئي تہ اھو موجوده ترڪي جي علائقي اناطوليه جي وچ واري ساحلي خطي جي علائقي آيونيا سان تعلق رکندڙ انڌو قصاخوان سگھڙ ھيو. موجوده دور جي عالمن انھن ٻنھي داستانن کي افسانن ۾ شمار ڪيو آھي.
قديم يونان جو مشهور شاعر هومر جا لڳ ڀڳ 850 قبل مسيح ۾ زندهه هجڻ جا نشان ملن ٿا. ڪجهه اهل علم ان تاريخ کي 1200 ق م تائين ڊگهو ڪري وٺندا آهن. جرمني جي مشهور عالم فريڊريش آگسٽ وولف 1795ع ۾ هي خيال ظاهر ڪيو ته اليئڊ ۽ اوڊيسي جي مختلف حصن کي ڪيترن ئي ڳائڻ وارن شاعرن تصنيف ڪيو آهي. بعد ۾ انهن کي ايڊيٽر سهڙي ڪري ڪتابي صورت ڏني. هن جي لکيل نظمن کي جيڪي هيڏي هوڏي پکڙيل هئا، انهن کي سڀ کان پهريان اربستا ڪورس گڏ ڪيو. جيڪو ساموٿريس جو رهاڪو هو ۽ اسڪندريه ڪتب خاني جو نگران هو. 150 ق م ۾ ٻه ايڊيشن شايع ڪيائون هن جي ڪلام جو سڀني مهذب ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي.
ھومري سوال
ڇا اوائلي رزميه شاهڪارن ايليڊ ۽ اوڊيسي جو جوڙيندڙ ڪو هڪ فرد هو يا هڪ کان وڌيڪ؟ هومري سوال (Homeric Question) سڏجندڙ انهيءَ مسئلي ڪلاسيڪي ادب جي عالمن کي صدين کان مونجھاري ۾ رکيو آهي. جديد راءِ غالب طور انهي ڳالهه جي حق ۾ آهي ته يسوع مسيح کان اٺين يا نائين صدي قبل ۾ يوناني زبان ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ڀٽن ۽ ڀانن جي گروه ۾ هومر نالي هڪ نمايان شاعر واقعي موجود هو. هو هڪ اهرو ڏات ڌڻي هو جنهن انهي آڳاٽي دور ۾ دستياب بيشمار گيتن جي مواد کي چونڊي، سوڌي سنواري هڪ سڳي ۾ پوئي ايليڊ ۽ اوڊيسي کي انهن جي موجوده شڪل ۾ پيش ڪيو.
حوالا
زمرو:ديوتا بڻيل ماڻهو زمرو:شخصيتون
1413ع
ڊسمبر
زمرو:1413ء زمرو:سال
اختر بلوچ
وَن يونٽ مخالف تحريڪ ۾ جيل ياترا ڪندڙ پهرين نوجوان عورت. سندس اصل نالو زرين -اختر-. پاڻ سنڌ جي ناليواري فنڪاره زرينه -بلوچ- جي نياڻي ۽ مشهور سياستدان غلام قادر پليجي جي گهر واري آهي. 16 ڊسمبر 1951ع تي، ٽنڊي ولي محمد، حيدرآباد سنڌ ۾ -جنم- ورتائين. ابتدائي -تعليم- ٽنڊي ولي محمد جي مسلم گرلز اسڪول ۾ ورتائين. ايم اي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين ۽ پهرين -ٺٽي- پوءِ ڪراچيءَ ۾ ڪاليج ۾ ليڪچرر مقرر ٿي. پاڻ شاگرد ليڊر رهي چڪي آهي. ’لسٽون سنڌيءَ ۾ ڇپايو تحريڪ‘ دوران جيل به وئي. جيل ۾ لکيل سندس -تصنيف- ”قيدياڻيءَ جي ڊائري“ مشهور آهي. جيڪا هند ۽ سنڌ ۾ شايع ٿي شهرت ماڻي چڪي آهي. سندس نياڻي سسئي پليجو، هن وقت سنڌ حڪومت ۾ -ثقافت- ۽ سياحت کاتي جي وزير آهي. پاڻ هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهي ٿي.
انڊس سولائزيشن ان سوراشٽر
هيءُ ڪتاب مشهور ”سنڌيالاجسٽ“ (Sindhiologist) گريگوري ايل.پوشيل جي ڊاڪٽريٽ (Ph.D) جو مقالو آهي. هي مقالو بنيادي طرح سان سنڌو تهذيب جي پوئين دور (Past Urban Phase) جو اڀياس آهي، جنهن ۾ سنڌو -تهذيب- جي مرڪزي علائقي مان شهري ماڻهن جي ڀاڄ ۽ ڪڇ، گجرات ۽ راجسٿان وارا ماڳ وسائڻ جو ذڪر آهي. هن ٻڌايو آهي ته سنڌوءَ -تهذيب- جي عروج واري دور (1600-2300) کان ڪئين هزار سال اڳ ڏوٿي (Gatharers) ۽ شڪاري (Hunters) دور ۾ به اهي ماڳ سنڌ ۽ ڏکڻ هندستان جي مارو لوڪن جي ميلاپ جا هنڌ هئا، ڏوٿي ۽ شڪاري قبيلا اتي پيٽ قوت لاءِ اچي گڏ ٿيندا هئا. جڏهن ته سانگي لوڪ (مالوند ماڻهو) ۽ پوءِ واري زرعي دور (Agriculture Society) جا آڳاٽا سنڌي ڪڇ ۽ گجرات جي جالاري جوءِ ۽ ساين سيمن تي مال پهرائيندا ۽ پوکي راهي ڪندا هئا. گجرات ۾ ڪاري ڪپهه ۽ -بوسي- پوک ڪندا هئا. انهن علائقن ۾ نئين -پٿر- جي دور (Newlitic) جون اهڙيون دريافتون (Findings) مليون آهن، -جن- مان اهو ثابت ٿئي ٿو ته اتي روهڙيءَ جي -جبل- وارا -پٿر- اوزارن طور ڪتب آندا ويندا هئا. گريگور ايل.پوشيبل هن ڪتاب ۾ سنڌو سڀيتا جي مرڪزي شهرن جي زوال کان پوءِ هنن علائقن ۾ -آباد- سنڌو سڀيتا جي ماڻهن جي معاشي هلچل جو ذڪر ڪيو آهي. هن ٻڌايو ته ڪڇ جي 89 ماڳن ۽ گجرات جي 200 ماڳن ۾ ڪي ماڳ سنڌي -تهذيب- جي مرڪزي شهر موهين جي دڙي ۽ هڙاپا جا همعصر هئا، جھڙوڪ: گجرات جو ماڳ ”لوٿل“ (Lothal) ۽ ڪڇ (Kutch) جو ماڳ ”ڍول ويرا“ (Dhol Vira). هي مقالو ڪتابي شڪل ۾ انڊين آرڪيالاجي شعبي 1980ع ۾ ڇپرائي پڌرو ڪيو، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو عطا محمد ڀنڀري ڪيو آهي ۽ سنڌي ادبي بورڊ پاران هي ڪتاب ڇپائيءَ جي مرحلي ۾ آهي.
سَنت آسودارام
مشهور رشي ۽ سنت آسودا رام صاحب جنهن کي سنڌ ۽ هند ۾ ’سخي بابا ‘ جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو ۽ جنهن جي نالي تي لکنؤ ڀارت ۾ هڪ وڏو -آشرم- به آهي ۽ پني عاقل شهر ۾ هڪ آستان ۽ سخي بابا جنرل اسپتال به قائم آهي. سنت آسودارام ضلعي سکر جي تعلقي پنوعاقل ۾ 1895ع ڌاري ڳوٺ عالم خان جتوئيءَ ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو لڌڙو مل هو. ننڍي هوندي کان ئي -تنهائي- پسند هو ۽ هر وقت ڌڻيءَ جي ذڪر فڪر ۾ گذاريندو هو ، کيس ننڍي هوندي ئي سندس والد پنهنجي مرشد سنت سترام داس وٽ ڇڏي آيو ، -جتي- 13 سال رهيو ۽ اتي گانئن ( ڳَئُن ) جي خدمت ڪيائين. بعد ۾ مرشد جي حڪم تي موٽي ڳوٺ آيو. 1940ع ۾ مرشدن جي حڪم سان پني عاقل ۾ آستان جي اڏاوت ڪرايائين ۽ 1942ع ۾ اڏاوت مڪمل ڪري اتي رهائش اختيار ڪيائين ، -جتي- پري پري کان حاجت مند اچي حاضريون ڀري ۽ من جون مرادون حاصل ڪرڻ لڳا. سنت آسودارام صاحب 4 سيپٽمبر 1960ع ۾ 64 ورهين جي عمر ۾ پرلوڪ پڌاريو ۽ -ان- آستان ۾ ئي سندس سماڌي ٺاهي وئي ، -جتي- هند سنڌ کان سندس عقيدتمند اچي مٿو ٽيڪيندا آهن. آسودارام درٻار پني عاقل ۾ هر سال ميلو به لڳندو آهي.
سنڌيءَ ۾ ٻاراڻي شاعريءَ جي اينٿالاجي
سنڌيءَ ۾ ٻاراڻي شاعريءَ جي اينٿالاجي ڪتاب سنڌي ٻاراڻي ادب جي انسائيڪلو پيڊيا آهي.
حوالا
زمرو:ٻاراڻو ادب زمرو:ٻاراڻا ڪتاب
828ع
ڊسمبر
زمرو:828ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
1662ع
ڊسمبر
زمرو:سال
اختر ٽانوري
هن جو اصل نالو غلام عباس -ٽانوري- آهي، هو پهرين -اپريل- 1960ع تي -بوزدار- وڏا ضلعي خيرپور ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي سنڌي ۽ ايم. ايڊ ڪيل اٿس. هو سٺو شاعر ۽ ڪهاڻيڪار آهي، سندس ڪيتريون ئي لکڻيون مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپيل آهن. ”روپ ٻهروپ“ ڪهاڻين جو مجموعو 1992ع ۾ ڇپيل آهي. هو هن وقت خيرپور ميرس ۾ رهي ٿو.
آئرا
آئرا هڪ قسم جو پسارڪو وکر، جيڪو وارن جي تيل ۾ استعمال ٿيندو آهي. آنوِرَن جو وڻ سنڌ ۾ ڪونه ٿئي، پر گرم علائقن ۾ ٿيندو آهي. هيءُ وڻ هڪ سؤ فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي. وڻ جو ڦر صوفي ٻير جيڏو ۽ گول ٿيندو آهي، جنهن جا سُڪل داڻا ڪاري رنگ تي ۽ ذائقي ۾ ڪاسارا ٿين ٿا. حڪيمن موجب آنورا طبي لحاظ سان دماغ، جگر ۽ معدي کي تقويت ڏين ٿا. قلب کي فرحت ۽ ذهن کي طاقت ڏين ٿا. عام عقيدو آهي ته تازن آنورن جو مربو، بواسير، کنگهه ۽ دمڪشيءَ لاءِ فائدي وارو آهي. هنديءَ ۾ هن کي ”آملہ“ چوندا آهن. 200px|left|thumb|Fruit with young leaves and flower buds.