cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ارنيسٽ ٽرمپ جو ترتيب ڏنل شاھ جو رسالو
شاهه عبداللطيف جي ڪلام جو ڇاپي رسالو، سر ڪلياڻ سان شروع ٿيندڙ هيءُ رسالو، جرمن -پادري- ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ، جرمنيءَ جي شهر لپسيا (ليپزگ) مان سن 1866ع ۾ هند سرڪار جي مالي سهڪار سان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڊاڪٽر ٽرمپ جي هن ترتيب ڏنل ”شاهه جي رسالي“ جو نئون ڇاپو 2009ع ۾ -ثقافت- ۽ سياحت کاتي ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. رسالي جو عنوان هيٺينءَ طرح ڏنل آهي: ”شاهه جو رسالو يعني ديوان عبداللطيف ڀٽائيءَ جو“
ارنيسٽ ٽرمپ هن کي ”رسالو“ توڙي ”ديوان“ ٻئي عنوان ڏنا آهن. رسالي جو هيءُ ڇاپو اڻپورو آهي، جنهن ۾ فقط 26 سر شامل آهن. ڊاڪٽر ٽرمپ جي چوڻ موجب ضخامت ۽ قيمت وڌي وڃڻ ڪري باقي سُر شامل نه ڪيا ويا. هن ڇاپي ۾ 2529 -بيت- ۽ 159 وايون شامل آهن. ڊاڪٽر ٽرمپ، هن ڇاپي لاءِ مواد ڪنهن مقامي پڙهيل منشيءَ جي مدد سان ’ٻه سٺا قلمي نسخا‘ (سندس چوڻ مطابق) ڀيٽي، مرتب ڪيو. ٻنهي جي پڙهڻين ۾ -جتي- به اختلافي صورت پيدا ٿي ته اتي عام فهم پڙهڻيون اختيار ڪيون ويون، پر پاڻ لکي ٿو ته کيس وڌيڪ معنائن جي ڄاڻ ڪانه هئي، انهيءَ ڪري هن ٻنهي نسخن جي پڙهڻين بابت دليل پئي ٻڌا ۽ جيڪو دليل وڌيڪ وزندار سمجهيائين سو اختيار ڪيائين. حقيقت ۾ سندس مقامي مددگارن پنهنجي طرفان شاهه جي ڪلام کي سڌارڻ جي ڪوشش ڪندي، (ٻين قلمي نسخن وانگر) انهن ٻن قلمي نسخن جي ڪن داستانن جي آخر ۾ وايون ڏنل ڪين هيون ته اهي پنهنجي طرفان گڏ ڪري انهي ڪميءَ کي پورو ڪري ڇڏيائين.
ڄار
thumb|کاٻو|ريشمي ڄار جي هڪ جھلڪ ڄار وسيلي مهاڻا مڇي ماريندا آهن. ڄار کي ڄارو ۽ رڇ به چئبو آهي. ڄارُ، ڊونڊيءَ يا هُڙهئي تي بيهي پاڻيءَ ۾ اڇلائبو آهي.
ڄارَ جي هيٺين گول رانوَن ۾ لوهي ڇلا پيل هوندا آهن. ملاح مڇيءَ جي سير ڏسي، پوءِ اُن مٿان ڄار اُڇليندا آهن ۽ اُن کي ڇِڪي ڪنهن ڪوڀال يا ڪناري سان سوڙهو ڪندا آهن. پوءِ اُتي ڄار بيهاري، اُن جي مٿان ڪِيرن ۾ پُراڻا ۽ نوان ڄارَ، پاڻيءَ کان ٽي چار فوٽ مٿي ڪري ٻَڌندا آهن. اهڙيءَ ريت هيٺينءَ ڄار (جنهن کي مهاڻا ’پٿرا‘ چوندا آهن) جي مٿان گودا ٺاهيندا آهن، جن ۾ مڇي ٽپ ڏئي وڃي ڦاسندي آهي. جيڪو ڄار مهاڻا ٻيڙيءَ تي چڙهي هٿن سان پاڻيءَ ۾ اُڇلائيندا آهن، اُن کي ’سِر ڄار‘ چوندا آهن. ڄار، خانن ۽ اکن (Meshes) جو اُڻيل هڪ سلسلو ٿيندو آهي، جنهن جي هر هڪ اکي ۾ چار پاسا (legs) ۽ چار ڳنڍيون ٿينديون آهن، ۽ ائين اهو سلسلو ڊيگهه ۽ ويڪر ۾ ڪيترن والن تائين هليو ويندو آهي. اکا (Meshes) تمام ننڍا به ٿين، جن ۾ سنهي مڇي ماريندا آهن، ۽ اکا وڏا به ٿين، جن ۾ سامونڊي توڙي درياهي مڇي ماري ويندي آهي. ڪن حالتن ۾ ڄار پکين کي ڦاسڻ لاءِ به ڪم آڻبو آهي. سنڌ توڙي دنيا ۾ ڄارن جا سوين قسم آهن. ڄار ٺاهڻ وقت اهو خيال رکبو آهي ته اُن ۾ مڇين ڦاسائڻ جي وڌ ۾ وڌ صلاحيت هجي ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان هجي ۽ اُن کي گھٽ ۾ گھٽ ماڻهو استعال ڪن ته جيئن افرادي قوت بچي سگهي. اڳي ڄار سُٽ جي ڌاڳن مان ٺاهيندا هئا، پر هاڻي ڪيميائي تندن يا ريشن (Fibres) مان به ٺهن ٿا، جيڪي مختلف ٿولهه جا ٿيندا آهن. ڄار ۾ اهڙا تندا ۽ ڌاڳا (fibres) استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي ٿولهه ڊگهائيءَ کان تمام گھڻي گھٽ هوندي آهي. تندي جي ٿولهه کي ’ڊِينئر‘ (Denier) چون. ڊينئر ڪنهن تار جو گرامن ۾ وزن آهي. مثال طور: نائلون جي ٿولهه 210 ڊينئر ۽ ان ۾ شامل 15 تندون، جنهنڪري ان کي 210/15 ڊينئر چئبو آهي. اڄڪلهه نائيلوني ڌاڳا پنجن قسمن جا ملن ٿا: تندن يا ڌاڳن جا پهريان چار قسم مصنوعي ۽ ڪيميائي عنصرن مان جوڙيا وڃن ٿا، جڏهن ته پنجون قسم قدرتي عنصرن جھڙوڪ: سرن، ڪپهه ۽ اڪ جي کَل وغيره مان ٺاهيو وڃي ٿو. مڇي مارڻ لاءِ مهاڻا جيڪي ڄار ڪم آڻيندا آهن، سي ڪيترن قسمن جا ٿين ٿا. مڇي مارڻ لاءِ ڪئنالن ۾ جيڪو ڄار وجهندا آهن، تنهن کي ’پَٽو‘ چوندا آهن. ڪئنال يا واهه ۾ وچ تي هڪ ٻه ڪيرا (ڊگها ڪلا) کوڙي ڄار جو هڪ پاسو واهه جي ڪناري جي هڪ پاسي ۽ ٻيو ٻئي پاسي ڪِيرن ۾ ٻڌندا آهن. ڄار جو هيٺيون پاسو، جنهن طرف پاڻيءَ جو وهڪرو هوندو، ان طرف زمين تي وڇائي ڇڏيندا آهن. ٿوري عرصي کان پوءِ هيٺينءَ رانءِ کي ڇڪ ڏيندا آهن ته مڇي ڄار جي وچ ۾ ڦاسي پوندي آهي ۽ پوءِ اها ڪڍي ڪناري تي اُڇليندا ويندا آهن. ڄار ڇِڪڻ واري هن عمل کي ’مُٺ ڏيڻ‘ چوندا آهن. مڇي مارڻ لاءِ مهاڻا هيٺيان ڄار ڪم آڻيندا آهن:
ڄاهو ڄار
(Cast Net) هيءُ ڄار مٺي توڙي کاري پاڻيءَ ۾ مڇين ڦاسائڻ جي ڪم اچي ٿو. هن کي درياهه ۽ سمنڊ جي ڪنارن تي مهاڻا استعمال ڪندا آهن. هن جي شڪل گول گهنٽي وانگر ڇٽيءَ جھڙي، ٽڪنڊي يا مخروطي ٿيندي آهي. سنڌ جي سامونڊي ڪنارن تي گھڻو ڪري ڄار مخروطي شڪل ۾ ٺاهيو ويندو آهي. ڄار جي ڪنارن تي هيٺان کيسا يا گودا ٺهيل هوندا آهن. ان کان ٿورو هيٺ مناسب فاصلي تي شيهي جو وزن رکيو ويندو آهي. ڄار مختلف هنڌن تي مختلف ماپن جا ٿيندا آهن. ڄار جي اکن جي ماپ ڏيڍ کان اڍائي انچن تائين ٿيندي آهي. هن ڄار کي مهاڻا ڪناري يا ٻيڙيءَ تان بيهي پاڻيءَ ۾ اهڙي نموني اڇلائيندا آهن، جو اهو پاڻيءَ جي سطح تي پکڙجي ويندو آهي. پوءِ مڇيءَ کي گهيري ۾ آڻي رسيون ڇڪيندا آهن ته مڇي ڦاسي پوندي آهي. هن ڄار کي سورو، پلکو، پکو، ڀرڪو ۽ وهيرو به چوندا آهن.
نڙو
هيءُ ڄار 9 کان 10 فوٽ ڊگهو ۽ ويڪر ۾ اڍائي فوٽ کن ٿيندو آهي. نڙو ڪناري تي هڪ پاسي ٻَڌي ڇڏيندا آهن، يا اندر درياهه، ڍنڍ يا دُٻي ۾ وجهندا آهن. ان ۾ لڪڙو يا ڪِيرو کوڙي هڪ پاسي اٽڪائبو آهي. باقي سڄي نڙي کي پاڻيءَ ۾ کولي ڇڏبو آهي. ڄار جي هن قسم ۾ پاڻيءَ جي مٿاڇري تي ڦرندڙ مڇي ڦاسندي آهي. آڳاٽي وقت ۾ نڙو، اَڪَ جي تاندورن مان ٺاهيندا هئا. هاڻي ريشمي ڌاڳي مان ٺاهيندا آهن، پلاسٽڪ جي ڌاڳن مان به ٺاهيو وڃي ٿو. هن ڄار جي ٺاهڻ لاءِ اڳي سٽ به رانوَ طور ڪم ايندو هو.
گهائو
گهائو وڏو ڄار آهي، جنهن ۾ جهوليون ٿينديون آهن. گهائو ڇڪبو رهبو آهي ۽ مڇي جهولين ۾ پوندي ويندي آهي. گهائي ڄار جي هيٺينءَ رانوَ ۾ لوهه لٽڪيل هوندو آهي. رانوَ ۾ لوهه جا ڇَلا وجهبا آهن. گهائو مضبوط قسم جو ڄار آهي. پنت: هي ڄار ضرورت آهر هڪ سئو والن کان به مٿي ٿي سگهي ٿو. پنت مٿان دڦا يا تنبيون ٻَڌل هونديون آهن، جيڪي ڄار جي مٿينءَ رانوَ کي مٿي جهلي بيهنديون آهن. پنت درياهه ۾ به وجهندا آهن ته ڍنڍن ۾ پڻ وجهبا آهن.
ڄاري
هيءَ ڄار، ننڍي پاڻيءَ ۾ مڇين کي مارڻ لاءِ گهمائبي رهبي آهي.
ٻج جو رڇ
ننڍي مڇي مارڻ جو هي ڄار تمام سنهو ٿيندو آهي، جنهن سان تلائن ۾ مڇين جو وڌل ٻج ڦاسائي، ننڍن ڊيمن ۾ وجهبو آهي ته جيئن اهو ٻج وڌي وڏي مڇي ٿئي. ڄانگهي سان مڇي مارڻ: ڄانگهو اهو ڄار آهي، جيڪو ملاح پير ٻوڙ پاڻيءَ ۾ اُڇلائي، مڇيءَ کي تڙ ڪري، رانوَ ويڪريون ڪري، ڇاپولو کوڙي، ڪناري سان ويهندا آهن. ڄانگهيءَ ۾ پاءَ کان اڌ سير جيتري مڇي ڦاسائي ويندي آهي.
ڇَتِ
اوائلي دؤر ۾ ڏڦي مثل لوهه جي ڇَتِ سان مڇي ماري ويندي هئي، جنهن ۾ ڪاٺ جو چار پنج فوٽ ڳن هوندو هو. مڇي ٿورا پُٺا ٻاهر ڪڍندي هئي ته اُن کي ڇت هڻندا هئا. ڇت سان وڏيون مڇيون به ماري سگهندا هئا. ڇت ڄار يا رڇ کان اڳي جي ايجاد آهي. لوهه جي پهرين دؤر ۾ ڪم آندي وئي هوندي. ان کان اڳي مڇيءَ جو شڪار پٿرن جي اوزارن سان به ڪندا هئا.
پاکو
پاکو، ڄار جو قسم آهي. هن ڄار جا اکا وڏا ٿيندا آهن، جيڪي خاص ڪري وڏيءَ مڇيءَ ڦاسائڻ لاءِ هوندا آهن. ڄار ٺاهڻ لاءِ ملاحن وٽ ڪاٺ جون پٽيون ماپن تي ٺهيل هونديون آهن. هڪ انچ کان وٺي ٽن انچن جي ماپ جي اکي وارو ڄار ٺاهي سگهبو آهي. اکو ماپ ۾ هڪ جيڏو ٿيندو آهي.
نَڙِي
هيءُ سنهي پٽيءَ وارو رڇ ٿيندو آهي ۽ مٿي ترندڙ مڇيءَ کي جهَٽي وٺندو آهي. هن ۾ سَر جون تيليون مٿينءَ رانوَ ۾ وجهندا آهن. مڇي پاسو ڏئي نڙيءَ ۾ لڳندي ته ڄار ۾ ڦاسي پوندي آهي. اوجهاڻي: اوجهاڻي درياهه جو ڊگهو ڄار آهي. اوجهاڻي جو ڄار پلن مارڻ ۾ گهڻو مددگار ٿئي ٿو. هن ڄار ۾ اڳ تنبيون مٿينءَ رانوَ ۾ ٻَڌل هونديون هيون. هاڻي پلاسٽڪ جا دڦا ٻڌندا آهن. اوجهاڻيون ڊونڊين يا بَتيلن تي کڻي درياهه ۾ وجهندا آهن ۽ وري ڇِڪي به ٻيڙين ۽ بتيلن تي ڪڍندا آهن. اوجهاڻيءَ ۾ هڪ ئي دس ۾ سوين پلا ڦاسندا آهن.
ڄارو
هيءُ گول ڄار آهي، مٿي ڊونڊيءَ يا هڙهئي تي بيهي پاڻيءَ ۾ اڇلبو آهي. هيٺين گول رانوءَ ۾ لوها ڇلا پيل اٿس. اڪثر ڪري ملاح مڇيءَ جي سير ڏسي ان مٿان اڇليندا آهن. پٿرو: وڏين ڍنڍن ۾ سنها ڪاٺ کوڙي، انهن ۾ هڪ وڏو ڄار ٻَڌي، هڪ جهولي ٺاهبي آهي، جيڪا گول هوندي آهي، پوءِ ملاح ننڍين ٻيڙين يا هوڙهن تي چڙهي، ٻيڙيءَ جي چوڌاري ڦِرندا ۽ ٿالهيون وَڄائيندا، ڌاڙ ڌاڙ ڪندا، پٿري جي ويجهو ايندا رهندا آهن. ٿالهين جي ڌاڙ ڌاڙ تي مڇيون ٽَهنديون، پُٺتي هَٽنديون آهن ۽ پٿري ڏانهن ڌوڪينديون آهن. تان جو پٿري واري جهوليءَ ۾ ڦاسي پونديون آهن. هيءُ نمونو قديم آهي. ڪلري، بگهاڙ فيڊر کان اڳ، ڪينجهر ڍنڍ مان پٿري وسيلي مڇي ماري ويندي هئي، پر هاڻي پاڻيءَ جي اونهائيءَ سبب اهو نمونو ڪم نٿو اچي.
اوجهڻ
هي نڙي وانگر هڪ رڇ ٿيندو آهي، جنهن جي هڪڙي ڇيڙي تي تنبُو ۽ ٻئي ڇيڙي تي ننڍو بتيلو ٻڌل هوندو آهي. هن کي ڊگهو ڪري درياهه ۾ اُڇلائيندا آهن، جنهن ۾ هيٺ زمين تان ايندڙ مڇي ڦاسي پوندي آهي.
سيري
هيءُ ڄار ڪُنبن يا وڏن ڍنڍن ۾ لاهيندا آهن. هيٺينءَ پاسي جي رانوَ کي لوهه پيل هوندو آهي. درياهه جي ڪنب يا ڍنڍن ۾ ڪاٺ ۽ دڙا هوندا آهن. ڄار ڇڪڻ مهل جيڪڏهن دڙي يا ڪاٺ ۾ ڦاسندو آهي ته ملاح (ٽوٻا) ٽُٻي هڻي پاڻيءَ ۾ اندر وڃي دڙي مان ڄارُ ڇڏائي اڳتي ڇڪيندا آهن. ائين ڄار کي آهستي آهستي اڳتي ڇڪيندا هلندا آهن. ان ڪري ان ڄار کي ’سيريءَ جو ڄار‘ چئبو آهي.
ٽُنب
ٽُنب، رڇ جو قسم آهي، جنهن ۾ ڍنڍ يا ڪنب ڪوڀال ۾ رڇ وجهي، ڇڪي ڪناري جي ويجهو آڻي، مڇيءَ کي ڄڻ بند ڪبو آهي. گهاتُو هڪ پاسي ڀَن ٺاهيندا آهن، جيڪو مڇي ٽپڪا ڏئي ٽپي ويندي آهي ته پوءِ اُن جي مٿان ڄار جا ٽُڪر (پٿرا) اٽڪائيندا آهن، جن ۾ مڇي ڦاسي پوندي آهي.
ڪُڙهه
وڏين ڪڙهين کي ڪُڙُهه چوندا آهن. آڳاٽي زماني ۾ ڪڙهه سان ملاح ڪنارن سان پلا به ماريندا هئا. وڏي مڇي، ننڍي ڪڙهيءَ جا پاوا ڀڃي وجهندي آهي. ان ڪري وڏي مڇي مارڻ لاءِ ’ڪُڙههَ‘ ڪم آڻبا آهن. ڪڙهه جي ڄاريءَ جا پاکا ويڪرا هوندا آهن، اُن ڪري وڏي مڇي ڦاسي پوندي آهي.
آخوند اقبال احمد
آخوند اقبال احمد 1924ع ۾ حيدرآباد ۾ جنم ورتو. 1949ع ۾ پرڏيھي وزارت جي اعليٰ عھدي تي مقرر ٿيو. ڪينيڊا، سعودي عرب، اسپين، نيوزي لينڊ، مصر ۽ ملائيشيا ۾ سفارتخانا سنڀاليائين. ھالينڊ ۾ بيگم لياقت علي خان سفير ھئي تہ آخوند اقبال احمد ان سان گڏ ھو. 1961ع ۾ جڏھن پرنس علي خان گڏيل قومن ۾ مستقل نمائندو ھو، تڏھن اقبال آخوند بہ اقوام متحده ۾ ڪشمير جي مسئلي جي نمائندگي ڪري رھيو ھو. 1968ع ۾ متحده عرب جمھوريہ ۾ ۽ 1976ع ۾ يوگوسلاويہ ۾ پاڪستان جو سفير ۽ 1972ع ۾ اقوام متحده ۾ -پاڪستان- جو نمائندو مقرر ٿيو. اپريل 1976ع ۾ روڊيشيا ۾ اقوام متحده جي قائم ڪيل ڪاميٽيءَ جو چيئرمئن چونڊيو ويو. سنہ 1976ع ۾ ٻارھن وڏن بين الاقوامي سفارتڪارن ۾ آخوند صاحب جو نالو بہ شامل ھو. 1988ع ۾ ان وقت جي وزير اعظم محترمہ بينظير ڀٽو جي فرمائش تي پاڪستان ۾ موٽي آيو ۽ پاڪستان ۾ قومي سلامتيءَ جو مشير مقرر ٿيو.
زمرو:شخصيتون
الھرکيو ٻٽ
سنڌي ٻوليءَ جو مشهور محقق پروفيسر ڊاڪٽر الهرکيو ٻُٽ، ميهڙ تعلقي جي ڳوٺ ”ٻُٽ سِرائيءَ“ ۾، پهرين ڊسمبر 1946ع تي ڄائو. سندس پيءُ جو نالو شاھ محمد ٻُٽ هو. شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، ثانوي تعليم دادوءَ مان حاصل ڪيائين. پاڻ لائبريري سائنس ۾ پي. ايڇ. ڊي هئڻ سان گڏ سنڌ يونيورسٽيءَ جو گولڊ ميڊلسٽ پڻ آهي. سندس بهترين تصنيفن ۾ ”سنڌ ۾ ڪتبخانن جي تاريخ“، ”سنڌي رسالن جي تاريخ“، ”سماٽ“ ۽ ”سنڌي طباعت ۽ اشاعت“ شامل آهن. ڊاڪٽر صاحب سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ لائبرري ۽ انفارميشن سائنس شعبي جو چيئرمئن رهيو آهي. قديم ڪتابن، لائبريري سائنس، سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب تي ڪم ڪندڙ انگريز عالمن تي سندس ڪيترا تحقيقي مضمون اخبارن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي لئبريري ڪاميٽيءَ، تعليمي ۽ رٿابندي ڪاميٽيءَ جو ميمبر رهي چڪو آهي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جي ايڊيٽرن ۾ بہ شامل آهي. سندس رهائش ڄام شوري ۾ آهي.
حوالا
زمرو:1946ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي ماڻھو
ڄ
ڄ سنڌي ٻولي جو 12(ٻارهون) اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
1387ع
ڊسمبر
زمرو:1387ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
ڀڄن
ڀڄن __(Hymn):
ڀڄن سنسڪرت لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”پوڄڻ“. ڀڄن اهو شعر آهي، جنهن ۾ ايشور/ڌڻيءَ جي بندگي جو ورنن هوندو آهي. ڀڄن ۾”گرو“ (ڀڳوان) جي ساراهه ڪئي ويندي آهي. سنڌ ۾ موهن فقير آهوجا، صوفي دلپت ، سوامي مينگهراج، آسو رام ۽ ٻيا ڪيترا ڀڄن جا وڏا شاعر ٿي گذريا آهن.ڀڄن مندرن ۽ ڌرمي محفلن ۾ ڳايا ويندا آهن. ميران ٻائيءَ جا ڀڄن سنڌ هند ۾ مشهور آهن.
ابراهيم خليل
مخدوم ابراهيم ’خليل‘ -بن- مخدوم عبدالڪريم، 1827ع ۾ -ٺٽي- ۾ ڄائو ۽ 1899ع ۾ وفات ڪيائين. هو فارسي ۽ سنڌيءَ جو شاعر ۽ تذڪري نگار هو. سندس نسبي سلسلو حضرت -ابوبڪر صديق رضه- سان ملي ٿو. فارسي شاعري سندس خاص موضوع هو، پر سنڌي ۽ اردوءَ ۾ به شعر چوندو هو. فارسيءَ ۾ سندس تخلص ’خليل‘ ۽ سنڌيءَ ۾ ’اداسي‘ هو. سندس تصنيفن ۾ ’ديوان مڪاتيب‘ ۽ ’تڪلمئه مقالات الشعراء‘ شامل آهن، جيڪي سنڌي ادبي بورڊ ڇپايا آهن. ’خليل‘ مڪلي ٽڪريءَ تي دفن ٿيل آهي.
رسول بخش پليجو
رسول بخش پليجو (انگريزي: Rasool Bux Palijo) هڪ پاڪستاني کاٻي ڌرپرست (ليفٽسٽ)، مارڪسي اڳواڻ، دانشور ۽ ليکڪ هو. هو انساني حقن جو هڪ وڪيل ۽ ترقي پسند ۽ کاٻي ڌر جي پارٽي عوامي تحريڪ جو اڳواڻ، باني ۽ اڳوڻو چيئرمين هو. پليجو 21 فيبروري 1930ع تي جنگشاهي، ضلعي ٺٽي ۾ پيدا ٿيو. پليجو کاٻي ڌر جي اڳواڻ هجڻ سان گڏ، انساني حقن جي باري ۾ سنڌ ۾ چوٽيءِ جو وڪيل پڻ هو. سندس پيءُ علي محمد پليجو روينيو کاتي ۾ سپروائيزر ھيو.
شروعاتي زندگي
رسول بخش پليجو، ڳوٺ منگر خان پليجو، جنگشاهي، ٺٽي ۾ 21 فيبروري 1930ع تي پيدا ٿيو. هن شروعاتي تعليم ڳوٺ مان ورتي ۽ وڌيڪ تعليم سنڌ مدرسة الاسلام مان حاصل ڪيائين. هن قانون جي سند، سنڌ مسلم لا ڪاليج ڪراچي مان حاصل ڪئي.
سياسي زندگي
سياسي ڪارڪن ۽ ليکڪ سان گڏ، پليجو سپريم ڪورٽ جو وڪيل پڻ رهيو. ايم آر ڊي جي دور ۾ هي 11 سالن جي لاءِ سياسي مخالفت سبب جيل ۾ رهيو. 1980ع ڌاري هن جو گھڻو عرصو ڪوٽ لکپت جيل ۾ قيد هيٺ گذريو. 1981ع ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل هن کي ضمير جو قيدي پڻ قرار ڏنو.
پليجو سنڌ ۾ جاگيرداري نظام جو سخت مخالف هو، هي عوامي نيشنل پارٽي، سنڌ متحده محاذ، سنڌ قومي اتحاد، بزم صوفيا سنڌ، پونم، سنڌي ادبي سنگت جي باني اڳواڻن مان هڪ هو، هي عوامي تحريڪ، سنڌي هاري ڪميٽي، سنڌياڻي تحريڪ، سنڌي شاگرد تحريڪ، پاڪستان جمهوري اتحاد جو باني اڳواڻ هو.
رسول بخش پليجو سنڌ جي سياست جو متحرڪ ڪردار رهيو آهي. ون يونٽ خلاف تحريڪ ۾ هن سنڌي اديبن ۽ سنڌي ادبي سنگت سان گڏ، سياسي ميدان ۾ جي. ايم. سيد، حيدر بخش جتوئي ۽ قاضي فيض محمد سان گڏجي سرگرميءَ سان حصو ورتو. جڏهن 1968ع ۾ جي. ايم. سيد، ايوبي مارشل لا دوران هڪ وڏي عرصي جي نظربنديءَ کان پوءِ آزاد ٿي، سياست کان ڪناره ڪشيءَ جو اعلان ڪري، ’بزم صوفياءِ سنڌ‘ قائم ڪئي ته جي. ايم. سيد اُن تنظيم جو صدر ۽ رسول بخش پليجو سيڪريٽري بڻيو. سياست جي شروعات 1953 ۾ سنڌ ھاري ڪميٽيءَ کان ڪئي جنھن بعد 1964 م نيشنل عوامي پارٽي۾شامل ٿيو. ڪجھ عرصو بزم صوفياءِ سنڌ جو جنرل سيڪريٽري رھيو گڏوگڏ سنڌي ادبي سنگت ۾ به سرگرم رھيو، ان کان سواءِ سنڌ متحده محاذ ۾ بہ حصو ورتائين، ون يونٽ خلاف ھلندڙ تحريڪ ۾ بہ سرگرم رهيو 5 مارچ 1970 ۾ عوامي تحريڪ نالي پارٽي جو بنياد وڌائين. 14 مارچ 1970 ۾ سنڌ جي زمينن جي سستي وڪري   يا نيلامي جي خلاف تحريڪ ھلائي. ڪالاباغ ڊيم خلاف تحريڪ،اينٽي گريٽر ٿل ڪئنال تحريڪ، سنڌ ووٽر لسٽ تحريڪ ۽شھري دھشتگردي خلاف تحريڪ ۾ به ڀرپور حصو ورتائين.
جيل جون سختيون
1969 م ون يونٽ خلاف تحريڪ ۾ حصو وٺڻ جي ڪري 9 مھينا جيل ۾ رھيو. 1973 ۾ آئين تي تنقيدي مضمون لکڻ جي ڪري ڊي. پي. آر.تحت 11 مھينا قيد ۾ رھيو. 1978 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو کي ڦاسي جي سزا ملڻ تي ايم ايل آر 16 تحت گرفتار ڪري 6 مھينا جيل ۾ رکيو ويو.1979 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو کي ڦاسي ڏيڻ کان ٽي مھينا اڳ کان وٺي ڦاسي کان ٽي مھينا پوء تائين جيل ۾ رکيو ويو. ھي جنرل ايوب ۽جنرل ضيا ي آمريتن دوران يارھن سال قيد ۾ رھيو.
ليکڪ
سنڌي ادب جي ميدان ۾ رسول بخش پليجي جو شمار صف اول جي ليکڪن ۽ نقادن ۾ ٿئي ٿو. پليجو سنڌ ۾ شاهہ عبداللطيف ڀٽائي جو پڻ وڏو پارکو ليکو ويندو هو. ورهاڱي بعد سنڌي ادب ۾ ترقي پسند ادبي لهر اُڀري، جنهن جو ادبي حوالي سان مهندار شيخ اياز هو، جنهن جي خلاف وڏي واويلا ڪئي وئي. ترقي پسند ادب ۽ خاص ڪري شيخ اياز تي جڏهن شاعرن ادبي ۽ فڪري حملا ڪيا ۽ اياز جي شاعريءَ کي الحاد ۽ ڪفر جي شاعري قرار ڏنو ته ان دور ۾ ابن حيات پنهور ۽ مولانا گراميءَ سان گڏ رسول بخش پليجي ان بيجا تنقيد جا بکيا اڍيڙي، فڪري گهرائيءَ سان ڪتاب ’انڌا اونڌا ويڄ‘ ذريعي کين جواب ڏنو. ساڳئي رجعت پسند ٽولي سَٺ واري ڏهاڪي ۾ سائين جي. ايم. سيد جي ڪتابن ’پيغام لطيف‘ ۽ ’جيئن ڏٺو آ مون‘ تي به سخت تنقيدون ڪيون ۽ اڪيچار پمفليٽ ۽ مضمون لکيا ته پليجي ان گروهه خلاف جاندار مضمون لکيا. سندس مشهور تصنيفن ۾:
ذاتي زندگي
پليجي صاحب چار شاديون ڪيون، جن مان سندس پهرين گهر واري پليجي خاندان مان آهي، جڏهن ته ٻي گهر واري ڪشميرڻ آهي، سندس ٽين گهر واري نامياري فنڪاره زرينه بلوچ هئي، جڏهن ته سندس چوٿين شادي، نامياري ڪهاڻيڪار نسيم ٿيٻو سان ٿي. رسول بخش پليجو 7 جون 2018ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪري ويو.
لاڏاڻو
رسول بخش پليجو ساھ ۽ ڦڦڙن جي بيماري ۾ مبتلا ھيو ، ڊگھي وقت تائين بيمار رھڻ کانپوءِ خميص جي ڏيھاڙي 7 جون 2018ع تي 88 ورھين جي ڄمار ۾ ڪراچي، سنڌ ۾ لاڏاڻو ڪري ويو ۽ کيس جنگشاھيءَ ويجھو سندس آباڻي ڳوٺ منگر خان پليجو ۾ دفن ڪيو ويو.
حوالا
زمرو:1930ع جون پيدائشون زمرو:2018ع ۾ وفات زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جون شخصيتون زمرو:سنڌي سياستدان زمرو:سنڌي ماڻھو
ابراهيم جليس
ابراهيم جليس اصل نالو محمد ابراهيم حسن ممتاز صحافي، اديب ۽ افسانه نگار، مزاحيه خاڪا نويس، فلمي ڪهاڻي ۽ مقالا نگار 11 آگسٽ 1922ع تي بينگلور (ناناڻي گهر) ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو احمد حسين هو. ابراهيم جليس روزنامه ”انجام“ ڪراچي (671965) ۽ روزنامه ”مساوات“ ڪراچي (1977ع) جو ايڊيٽر رهيو. هي گهڻو عرصو ”جنگ“ ڪراچي ۾ ”وغيره وغيره“ جي عنوان سان به ڪالم لکندو رهيو ۽ روزنامه ”امروز“، ”عوامي عدالت“ ۽ ”حريت“ سان پڻ وابسته رهيو. هن کي ”صدارتي تمغه برائي حسن ڪارڪردگي“ سان پڻ نوازيو ويو هو. سندس تصنيفن ۾ هيٺيان ڪتاب شامل آهن. 1 زرد چهري (1945)، 2 چاليس ڪروڙ ڀڪاري (1945)، 3 ڪچهه غم جانان ڪچهه غم دوران (1946)، 4 آزاد غلام (1955)، 5 ڪالا چور، 6 زمين جاگ رهي هي، 7 الٽي قبر (1978)، 8 جليس ڪي ڪهانيان، 9 پبلڪ سيفٽي ريزر (ڪالم و افساني)، 10 پتي ڪي بات، 11 قلمي خليي، 12 دو ملڪ ايڪ ڪهاني، 13 شگفته شگفته، 14 جيل ڪي دن، جيل ڪي راتين، 15 صرف ايڪ پيسي ڪي خاطر، 16 نئي ديوار چين، 17 اوپر شيرواني اندر پريشاني، 18 جنگل مين جنگل، 19 آسمان ڪي باشندي، 20 ترنگي ڪي چهائون، 21 بنگال مين اجنبي (سفرنامو). ابراهيم جليس، 26 آڪٽوبر 1977ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1922ع جون پيدائشون زمرو:1977ع جون وفاتون زمرو:1977ع ۾ وفات زمرو:بنگلور کان اديب زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
مڱريو
مڱريو يا منڱريو سنڌ جو هڪ سنڌي قبيلو آهي، مڱريا قوم جي اڪثريت سنڌ ۾ رهي ٿي. خاص طور تي مٺي ، عمرڪوٽ ۽ ٿر جي مختلف ضلعن ۾ اڪثريت سان رهن ٿا ، ان کان علاوه ڪنڊيارو ، سکر ، نوشهروفيروز ، رحيم يار خان ، جيسلمير ،ميرپور خاص ، ۽ سنڌ ۽ هند جي ٻين ڪئين شهرن ۾ رهن ٿا.
تاريخ
راجپوتانا جي رڻ پٽ ۾ هڪ ننڍي رياست هئي. جنهن تي ڪنهن وقت باجيراء نالي هڪ هندو راجا حڪومت ڪندو هو. ڪنهن قضاني سندس راڻيءَ کي پيٽ ٿيو. پورن پنجن مهينن جو عرصو گزرڻ بعد راڻيء جي بطن مان ڪلمه "لا الله الا الله " جو آواز اچڻ لڳو. اهو از غيبي ۽ غير معمولي آواز اچڻ سبب راڻي توڙي راجا ڏاڍو حيران ٿيا. جيئن جيئن وقت ويو گذرندو تيئن تيئن آواز به ويو وڌندو. آخر لاچار ٿي راجا اهو راز پنهنجن منترين ۽ ٻانڀڻن اڳيان رکيو. انهن گهڻي غور ۽ ويچار کان پوءِ راجا کي صلاح ڏني ته جيڪڏهن اهو ٻار ڄائو ته اسلامي راڄ قائم ڪندو. جي چوٽ تي وهاري ڦوڪي آڳ ڏني ويئي جڏهن راڻي کي چوڌاري باهه ويڙهي وئي ۽ ماڻهن ايئن سمجهيو ته راڻي سڙي ڀسم ٿي چڪي هوندي تڏهن سندس پيٽ مان ٻار ڀڙڪو کائي اچي ٻاهر پٽ تي پيو ۽ ڪرڻ سان چيائين محمد رسول الله اهڙي آواز تي ماڻهو عجب ۾ پئجي ويا. سجی منگریو برادری کی عرض آھی تہ ھی تعارف پورو ناھی. خدا جی نالی ھن تعارف کی پرو کیو
ذريعو
شيخ عبدالرحيم گرهوڙي جو ڪلام ، ليکڪ: شمس العلماٌء ڊاڪٽر عمر بن محمد داؤد پوٽو
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌي ذاتيون
آغا عبدالنبي عليگ
آغا عبدالنبي ’عليگ‘ ولد آغا گل حسن خان دراني، 3 جولاءِ 1903ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم گمبٽ (خيرپور) مان ورتائين. 1919ع ۾ اعليٰ تعليم لاءِ علي ڳڙھ ڪاليج ويو، جتان 1924ع ۾ بي. اي (آنرز) ڪري واپس وطن آيو. سڀ کان اول پاڻ شڪارپور هاءِ اسڪول ۾ فارسيءَ جو استاد مقرر ٿيو، جتان بعد ۾ مختيارڪار جي عھدي تي پھتو. آهستي آهستي ترقي ڪندو ڪمشنر ٿيو، ۽ 1958ع ۾ رٽائر ڪيائين. رٽائر ڪرڻ کان پوءِ بہ گورنمينٽ جي صلاحڪار جي حيثيت ۾ لاهور ۾ ڪم ڪيائين، جتي کيس صوبائي پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر ڪري کنيو ويو.
آغا صاحب کي علم و ادب جو ذوق ننڍپڻ کان ئي هو. شعر و شاعريءَ ۾ ’آغا‘ ۽ ’عليگ‘ تخلص اختيار ڪيو اٿس. ’افڪار عليگ‘ جي نالي سان سندس نظمن جو مجموعو بہ ڇپيل آهي. پاڻ ڊراما به لکيائين. سندس ڪتابن ۾ ’حريص پتلو‘ عرف ’وفا جي ديوي‘، ’ايڪتا فلم جا ڊائلاگ‘، ’افسانا ۽ مقالا‘ وغيره شامل آهن.
پاڻ سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر بہ رهيو. ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جو پراڻو ڪارڪن هو. سچل اڪيڊمي ۽ سچل ثقافتي مرڪز جو قيام ۽ سچل تي ادبي ڪانفرنسون منعقد ڪرائڻ، سندس اهم خدمتون آهن. شاھ لطيف ۽ سچل سائينءَ کان علاوه پاڻ امير خسرو کان بہ متاثر هو. سندس شاعريءَ ۾ تصوف، هجر ۽ وصال، عشق ۽ جذب جا دلڪش نمونا ملن ٿا. آغا صاحب 19 آڪٽوبر 1976ع/ 12 ذوالحج 1396ھ تي وفات ڪئي.
حوالا
زمرو:1903ع جون پيدائشون زمرو:1976ع جون وفاتون
الھلال ڊراماٽڪ سوسائٽي
الهلال ڊرامٽڪ سوسائٽيءَ جو بنياد سنڌ جي مشهور شاعر، اديب ۽ محقق -آغا- غلام نبي صوفي 1924ع ۾ شڪارپور ۾ وڌو، هن ڊرامٽڪ سوسائٽي ڪيترائي سنڌي ۽ -اردو- ڊراما اسٽيج ڪيا، -جن- ۾ -آغا- غلام نبي صوفي جو ”دنيا دورنگي“ شان -اسلام-‘. -آغا- حشر جو ”مدهوش“ ۽ ماسٽر رحمت علي جو ”-تصوير- رحمت“ نهايت محنت سان ڪري ڏيکاريا ويا، جيڪي ڏسندڙن ۾ تمام گهڻا مقبول ويا. انـهـن ڊرامـن ۾ جـيـڪـي اداڪار حصو وٺندا هئا، -تن- ۾ پيرل خان -پٺاڻ- (ولين جو ڪردار ادا ڪندڙ) غلام حسين جهلڻ، عبدالغفار سومري کان علاوه پير محمد عرف پيرن جوڙيو ’مشتاق‘ جا نالا قابل ذڪر آهن، هيءَ ڊرامٽڪ سوسائٽي 29-1928ع ڌاري -بند- ٿي وئي پر -ان- -ٿوري- عرصي ۾ به هن سوسائٽي ڪيترائي سنڌي -اردو- ڊراما اسٽيج ڪيا، -ان- کان علاوه ٻيون به ڪيتريون ئي ناٽڪ منڊليون هيون، شڪارپور ۾ -جن- هتي بهترين ڊراما ۽ ناٽڪ اسٽيج ڪيا.
آخوند الله بخش ڀٽي سيتائي
آخوند الله بخش ولد آخوند ڇٽو ڀٽي سيتائي، ڳوٺ سيتا (تعلقي دادو) ۾ سن 1279هه 1862ع ۾ جنم ورتو ۽ 1356هه 1937ع ۾ رحلت ڪيائين. پنهنجي دور جو وڏو عالم، مدرس ۽ خطاط هو. ديني علوم جي مڪمل تحصيل ۽ دستاربندي پنهنجي وڏي ڀاءُ آخوند مولانا عبدالرحمان ڀٽيءَ کان حاصل ڪيائين ۽ ان جي رحلت کانپوءِ ان ئي مدرسي کي اوج تي پهچايائين. آخوند الله بخش ڀٽي فقيراڻو مزاج رکندڙ، شهرت کان ڀڄندڙ ۽ گوشه نشين عالم هو. درس ۽ تدريس کانپوءِ سندس باقي وقت عبادت ۽ مطالعي ۾ گذرندو هو. کيس ڪتابن سان بيحد محبت هئي. جن ۾ عربي صرف نحو، منطق، حڪمت، اصول فقه، تفسير ۽ حديث جا ڪتاب اچي وڃن ٿا. کيس ڪليات جامي ۽ شرح جاميءَ سان گهڻو لڳاءُ هو. فارسي شعر ۽ ادب سان کيس خاص دلچسپي هئي، جنهن سبب هڪ فارسي ديوان ابو طالب ڪليم پنهنجي هٿ اکرن سان لکي پورو ڪيائين. جيڪو سندس مواد مان مليو آهي. سندس طرز تحرير جو ڪيترو ذخيرو زماني جي دستبرد کان بچي نه سگھيو، پوءِ به سندس هٿن سان لکيل اهو ديوان سندس املهه يادگار آهي. سندس رحلت کانپوءِ سندس علمي ورثي جو وارث آخوند محمد صالح ڀٽي بڻيو، جنهن پنهنجي والد کانسواءِ پنهنجي ٻن وڏن ڀائرن يعني آخوند عبدالرحمان ڀٽي ۽ آخوند الله بخش ڀٽيءَ کان علم حاصل ڪيو ۽ همايون شريف وڃي مولانا عبدالغفور مفتون همايونيءَ وٽ به پڙهيو هو ۽ آخر ۾ درٻيلي جي درسگاهه مان دستاربندي حاصل ڪيائين. آخوند مولانا الله بخش ڀٽي پنهنجي عمر جو آخري حصو نهايت گوشه نشينيءَ ۾ گذاريو.
زمرو:شخصيتون زمرو:سنڌ جون شخصيتون
جهہ
جهہ سنڌي ٻوليءَ جو 13 (تيرھون) اکر آھي.
ماڻڪ ڪنگراڻي
ماڻڪ ڪنگراڻي انگريزي ٻولي (Manik Kingrani) سنڌ پاڪستان جو سنڌي ۽ اردو زبان جو شاعر، ڪهاڻيڪار، ڊرامه نگار ۽ صحافي آهي. سندس ڪافي ڪتاب ۽ ڪيترائي ريڊيو پاڪستان حيدرآباد ۽ ڪراچي سان گڏ پي ٽي وي ڊرامه پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ ڪراچي، سنڌ ٽي وي ۽ ڪي ٽي اين ڪراچي تان ٽيليڪاسٽ ٿيا آهن ۽ ٿين پيا.
زندگي جو احوال
عزيز ڪنگراڻي جي ننڍي ڀاءُ ماڻڪ ڪنگراڻي جو پورو نالو ماڻڪ خان ڪنگراڻي ولد سومار خان ڪنگراڻي آهي. سندس جنم دادو ضلعي، جوهي تعلقي جي ڳوٺ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي ۾ 26 مارچ 1978تي ٿيو. هن پرائمري تعليم ڀر واري ڳوٺ گل محمد گنب جي پرائمري اسڪول مان 1990ع ۾ حاصل ڪئي. ميٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي 1995ع ۽ انٽر 1997ع ۾  گورنمينٽ ڊگري ڪاليج جوهي منجهان ڪئي. بي.اي استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان ۽ ايم.اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين.
ادبي خدمتون
ماڻڪ ڪنگراڻي لکڻ جي شروعات 1993ع کان ڪهاڻيوڻ لکڻ سان ڪئي، سندس پهرين ٻارن لاءِ ڪهاڻي “رمون جي عيد” روزانه عوامي آواز ڪراچي ۾ ڇپي ان پوءِ ٻارن لاءِ توڙي ٻيون ڪهاڻيون روزاني جاڳو ڪراچي، روزاني سنڌ سجاڳ ڪراچي، ماهوار سنڌ سجاڳ ڪراچي ، عبرت ميگزين حيدرآباد، نئين زندگي حيدرآباد، ڪينجهر، هالار ميگزين حيدراآباد ، سنڌ رنگ ميگزين حيدرآباد، هزارداستان ميگزين حيدرآباد ، سنڌو ميگزين حيدرآباد ، سورهيه ميگزين حيدرآباد، ٽماهي مهراڻ سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو، سوجهرو ميگزين ڪراچي، نئون نياپو ميگزين ڪراچي کان سواءِ ٻين مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڪهاڻيون، مضمون ۽ شاعري شايع ٿي آهي. حيدرآباد توڙي ڪراچي مان نڪرندڙ اهم رسالن ۾ ڇپيو 1999ع ڌاري حيدرآباد مان صحافت جي شروعات ڪيائين. ان ئي دور ۾ ريڊيو تي 2003ع کان ڊراما لکڻ جي شروعات ڪيائين. سندس لکيل ڊراما ريڊيو پاڪستان حيدرآباد ۽ ڪراچي تان نشر ٿيا آهن. جڏهن ته سنڌي اردو ڊرامه پاڪستان ٽيليوزن ڪراچي، ڪي ٽي اين۽ سنڌ ٽي وي سميت سمورن نجي چينلن تان ٽيليڪاسٽ ٿيا آهن، سندس اردو ڊرامو بدلتا هي رنگ ۽ سنڌي ڊرامه ريشمي ڏور، اڌورو خواب ،رڻ ۾ رات ٺري. کاٽ، مياڻ ، وياج، کوٽو سڪو ۽ اکرڀور ذڪر لائق ڊرامه آهن. جڏهن ته صحافي طور روزانه ڪاوش حيدرآباد, روزانه ڪوشش حيدرآباد، سنڌو حيدرآباد، تعمير سنڌ حيدرآباد، واڪا ڪراچي، جيجل ڪراچي، امت ڪراچي ، پاڪ ڪراچي، هلال پاڪستان ڪراچي، عوامي آواز ڪراچي، ڪي ٽي اين ڪراچي، سنڌ ٽي وي ڪراچي ۽ مهراڻ ٽي وي ۽ اردو اخبارن ۾ رپورٽر ، سب ايڊيٽر ، اسڪرپٽ ايڊيٽر طورڪم ڪري چڪو آهي سندس صحافت توڙي لکڻ پڙهڻ جو سلسلو جاري آهي.
ڊرامه
پي ٽي وي سينٽر ڪراچي تان سندس آن ايئر سيريلن ۾ ريشمي ڏور، بي نشان، اردو ۾ بدلتي هين رنگ ۽ ٻيا شامل آهن.
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:ڊرامه نگار زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:ادب زمرو:سنڌي ادب
روزاني عوامي آواز
روزانه عوامي آواز (Daily Awami AWaz) ڪراچي مان نڪرندڙ سنڌي ٻوليءَ جي تمام پراڻي ۽ وڏي اخبار آهي جيڪا اٽڪل 1991ع ۾ شروع ٿي.
زمرو:اخبارون ۽ رسالا زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون زمرو:سنڌي اخبار زمرو:سنڌي ميڊيا زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا
ڃ
ڃ سنڌي ٻولي جو 14(چوڏھون) اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
1388ع
ڊسمبر
زمرو:1388ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
ميندِي
thumb|ميندي ميندي مينديءَ جي وڻ جي پنن مان تيار ڪيل مواد کي چيو ويندو آھي. اھو مواد پاڻي (يا تيل) ۾ ملائي ماڻھو ھٿن، پيرن، مٿي ۽ ڏاڙھي کي ھڻندا آھن. جنھن سان اھي لال ڳاڙھا ٿي ويندا آھن. عورتون شادين يا ٻين ڏڻن تي ميندي سان ھٿن ۽ پيرن تي گلڪاريءَ جا نشان ٺھرائينديون آھن. ماڻھو پنھنجي پالتو جانورن تي بہ ميندي ھڻندا آھن.
حوالا
زمرو:جسم جا فن زمرو:قديم مصر
ام ڪلثوم بنت علي
زينبِ صغريٰ المعروف " ڪنيّت ام ڪلثوم" علي ۽ فاطمه جي چوٿين اولاد هئي ۽ خليفي عمر رضي الله عنه جي زال هئي۔ واقعة طف يعني معرڪة ڪربلاء معلّٰي ۾ بي بي زينب (الڪبريٰ) جي دستِ راست هئي۔ دربارِ يزيد ۾ پاڻ جن جا خطبا تاريخي حيثيت رکندا آهن۔
حوالو
زمرو:صحابيه زمرو:اهل بيت زمرو:جنت البقيع ۾ دفن شخصيتون
ڪالڪا ديوي مندر، اروڙ
300px|thumb|ڪالڪا مندر، اروڙ
اروڙ جي غار ۾ ڪالڪا ديوي: هندومت ۾ شوِ ديوتا، پنهنجي تباهه ڪندڙ روپ ۾ ڪالي ديويءَ جو مڙس آهي. هن کي ڪاليڪا، مهاڪالي، ڪالي ما، ڪالي ماتا به چيو ويندو آهي. ڪالي ديويءَ کي سنهڙي، سڪڙي ڀيانڪ شڪل ۽ چئن هٿن واري ديوي طور ڏيکاريو ويندو آهي. اڄ به اروڙ جي جبلن جي غار اندر، صديون پراڻي ڪالي مندر تي پوڄاري سيس نمائڻ ايندا آهن. -ان- ديوي جي اڪثر سنڌ ۾ وڏي مڃتا آهي. ڪيترائي لوڪ اچي هت باسون باسيندا آهن. اتي نوراتڙيءَ ۾ وڏو ميلو لڳندو آهي. ديوي ماتا تي هزارين ناريلن جي ڀيٽا چڙهندي آهي. ڪالڪا ديوي جي مورتي هوبهو ڪلڪتي جي ڪالي مندر ۾ رکيل مورتي جهڙي آهي.
ڀڃڪير
ڀڃڪير __ھو ڊن اٽ__(Whodunit):
جاسوسي ڪهاڻي( detective story)، جنهن ۾ قتل جو سراغ لهڻ بابت سمجهاڻي يا قاتل جي تلاش ڪرڻ بابت ڪهاڻي هجي. جرنلسٽ وولف ڪافمين دعوي ڪئي ھئي تہ جاسوسي ناول لاءِ ھو-ڊن-اٽ لفظ جو استعمال سڀ کان پهرين ان ورائٽي ميگزين ۾ 1935 عيسويءَ ۾ ڪيو ھو. 1920 کان 1950 تائين ڀڃڪير يا ھو-ڊن-اٽ ناولن جو سونھري دؤر سمجھيو ويندو آھي. ان عرصي دوران برٽش ليکڪن ڏاڍو نالو ڪمايو جن ۾ اگاٿا ڪرسٽي، نڪولس بليڪ، جي.ڪي.چيسٽرٽن، ڪرسٽيئانہ برينڊ، ايڊمنڊ ڪرسپن، ميخائيل انز،  ڊورٿي ايل. سيئرس، گليڊس مچيل، جوزيفائين ٽي شامل آهن.
جهارکنڊ
جھرکنڊ (جھر جي معني : جھنگ يا ٻيلو ۽ کنڊ جي معني: سرزمين) اھا انڊيا جي اوڀر واري خطي جي ھڪ رياست آھي جيڪا 15 نومبر 2000 ۾ بھار جي ڏاکڻي حصي کي ڌار ڪري ٺاھي وئي. ھن رياست جون حدون اتر ۾ بھار, اتر اولھ ۾ اتر پرديش، اولھ ۾ ڇتيس ڳڙھ، ڏکڻ ۾ اوڙيسہ ۽ اوڀر ۾ اولھ بنگال سان ملن ٿيون. ھن رياست جي پکيڙ 30778 sqmi آهي.پکيڙ ۾ انڊيا جي سورھين ۽ آبادي ۾ چوڏھين وڏي رياست آھي. سرڪاري ٻولي ھندي اٿس. رياستجہ گادي جو هنڌ رانچي آھي ۽ ڊمڪا پڻ ان جو ذيلي گادي جو هنڌ آهي. ھي رياست آبشارن، پھاڙن ۽ مقدس جاين جي ڪري مشھور آھي. مشھور مقدس ماڳن م بائيدياناٿ ڌام مندر، پارس ناٿ مندر ۽ راجراپا مندر شامل آهن.
ٺيٺ ٻولي
سڀني ملڪن ۾ جيڪي اُپڀاشائون ڪم اچن ٿيون، تن مان ڪنهن هڪڙيءَ کي گهڻو شرف ملي ٿو ۽ اها ئي ڪتابن ۾ ڪم اچي ٿي. ڪڇ (Kachh) ۽ لسٻيلو (Lasbbelo) هاڻوڪيءَ سنڌ کان ٻاهر آهن، تنهنڪري ڪڇڪي (Kachhki) ۽ لاسيءَ (Laasi) جي ڳالهه ڇڏي، باقي اتر سنڌ جي اپڀاشائن تي ويچار ڪبو، ته ڄاڻ ٿيندي، ته هر ڪا پنهنجي پنهنجي جاءِ تي ٺيٺ (اُچي) سنڌي آهي ۽ ٺيٺ يا معياري ٻولي (Standard dialect) ٿي ڪم اچڻ جي لائق آهي، مثلاً: سري ۾ شڪارپور طرف جي ٻولي مٺي ۽ رسيلي آهي. ساميءَ جي سلوڪن (Saami'a jaa sulook) جي سنڌي، سچل (Sachal)، بيدل ۽ بيڪس جي رسالن جي سنڌي درسي ڪتابن ۾ ڪم آڻبي، ته بيشڪ سونهندي.
لاڙ جي هندن جي ٻولي جيڪي سو ڪَچي آهي، باقي لاڙ جي مسلمانن جي ٻولي گهٽ ڪانهي. شاهه جو رسالو گهڻو ڪري سمورو لاڙي ٻوليءَ ۾ لکيل آهي ۽ اها ٻولي درسي ڪتابن ۾ ڪم اچڻ جي بيشڪ لائق آهي. ساڳيءَ طرح ساهتي پرڳڻي(نوابشاهه ضلعي) توڙي سيوهڻ طرف جي ٻولي ٺيٺ آهي، پر هن وقت درسي ڪتابن ۾ رڳو وچولي، خاص ڪري حيدرآباد ۽ ان جي ڀرپاسي جي ٻولي ڪم اچي ٿي ۽ اها ئي سڀني کان وڌيڪ ٺيٺ ۽ معياري ٻولي ليکجي ٿي. ان جو ڪارڻ هيءُ آهي، ته سنه 1853ع ۾ جڏهن سنڌ جي تعليم کاتي وارن پهريون گهمرو اسڪولن جي ڪم اچڻ لاءِ درسي ڪتاب جوڙايا، تڏهن هنن اهو ڪم حيدرآباد جي ڪن معزز هندن ۽ مسلمانن تي رکيو ۽ سڀاويڪ طرح ڪتابن لکڻ ۾ هنن اها ٻولي ڪم آندي، جا پاڻ ڳالهائيندا هئا. ائين حيدرآباد ۽ ان جي ڀرپاسي وارن هنڌن جي ٻوليءَ کي شرف مليو ۽ هن وقت اها ئي ڪتابي ٻولي ٿي ڪم اچي؛ پر انهيءَ تي ڪو ڌار نالو رکيل ڪونهي، تنهنڪري وچولي جي لهجي ۾ ليکجي ٿي. وچولي ۾ ساهتي پرڳڻو (نوشهرو، ڪنڊيارو وغيره) اچي وڃي ٿو؛ پر انهيءَ پاسي ’چيو اٿس‘ بدران چون ’چيو اٿائين‘. اهو نمونو درسي ڪتابن ۾ ڪونهي، تنهنڪري ئي چئجي ٿو ته رڳو حيدرآباد ۽ ان جي ڀرپاسي جي ٻولي ٺيٺ يا معياري ٻولي (Standard dialect) ٿي ۽ اها ئي ڪتابي سنڌي سڏجي ٿي.
سنڌ جي پالي ٻولي
مهاراجا اشوڪ پاڻ مگڌ يعني بهار جي ڏاکڻي، ڀاڱي ۾ رهندو هو؛ پر اتي جي پالي ٻوليءَ کان سنڌ جي پالي ٻولي وڌيڪ ٺيٺ هئي. سنڌ مان ڪي اڪريل نوشتا ڪونه لڌا آهن، ته به هن ڳالهه لاءِ ثابتيون آهن. گنڌار (قنڌار) پرڳڻي ۾ شهباز ڳڙهيءَ طرفان مهاراجا اشوڪ جي وقت جا جيڪي به ڪتبا (اڪريل نوشتا) لڌا آهن، تن ۾ ڪم آيل ٻولي، قديم سنسڪرت کي گهڻو ويجهي آهي، پر انهيءَ ساڳئي مهاراجا جا جيڪي ڪتبا بهار طرفان لڌا آهن. تن جي ٻولي سنسڪرت کان گهڻو ڦريل آهي. هيءَ حقيقت ڊاڪٽر سنيتي ڪمار چئٽرجي جي ٺاهيل ’بينگالي ٻوليءَ جي تاريخ‘ (جلد 1، صفحي 44 ۾) ۽ ٻين ڪن ڪتابن ۾ ڄاڻايل آهي. سر گريئرسن پنهنجي جوڙيل ’لنگئسٽڪ سروي آف انڊيا‘ ۾ لکيو آهي، ته گنڌار (قنڌار) پرڳڻي وارن نوشتن ۾ جيڪا پالي ٻولي ڪم آيل آهي، تنهن ۾ اُچارن سان لاڳاپو رکندڙ ڪي ڪي اهڙيون خاص ڳالهيون آهن، جي اڄ تائين داردڪ ٻولين (ڪشميري وغيره)، سرائڪي ۽ سنڌيءَ ۾ نظر اچن ٿيون، مثال ڏنو اٿس، ته سنسڪرت لفظ ’ڀڪت‘ جو اچار پاليءَ ۾ بگڙجي ٿيو ’ڀت‘ (Bhatta) (’ت‘ اکر ٻَٽو)، پنجابي، لهندا (پنجاب جي الهندي طرف جي ٻولي، ديري غازي خان واري ۽ سرائڪي)، ۽ سنڌيءَ ۾ به چون ’ڀت‘، باقي هندستاني، گجراتي، مراهٽي وغيره ۾ چون ’ڀات‘ يعني ٻَٽي ’ت‘جو چار ڪڍي ڇڏيو اٿن، ۽ انهيءَ کوٽ جي مجرائيءَ لاءِ لفظ جي منڍ واري ’اَ‘ جي اچار کي وڌائي ’ا‘ ڪيو اٿن. سر گريئرسن هيئن به چيو آهي ته آءٌ پنهنجي دل ڪري ائين سمجهان ٿو ته گنڌار طرف تڪش سلا ۾ جيڪا پالي ٻولي ڳالهائڻ ۾ ايندي هئي، سا ٻڌ ڌرم وارن پنهنجن ڌرمي پستڪن ۾ ڪم آندي. انوُ (شوي) آرين جي جڏهن سنڌ ۾ صاحبي هئي ۽ گنڌار طرف درهيوُ آرين راڄ ٿي ڪيو، تڏهن انهن ٻنهي هنڌن جي سنسڪرت مڌيا ديش وارن آرين جي سنسڪرت کان وڌيڪ ٺيٺ هئي. سنسڪرت پوءِ بگڙجي پالي ٿي، ته سنڌ ۽ گنڌار طرف جي پالي ٻولي به ضرور بهار ۽ ٻين هنڌن جي ٻوليءَ کان وڌيڪ ٺيٺ ٿيندي. ٻي مکيه ڳالهه هيءَ به آهي، ٽه پالي ٻوليءَ جا نه رڳو اچار، پر ڪي لفظ به، جهڙا اسان جي سنڌي ٻوليءَ سانڍيا آهن، تهڙا ٻيءَ ڪنهن به ڏيهي آريا ٻولي نه سانڍيا آهن.
پاليءَ جا سنڌ ۾ نشان
پالي ٻوليءَ جي اچارن ۾ هڪ مکيه ڳالهه، جا گهڻو ڌيان ڇڪي ٿي، سا هيءَ آهي، ته جن سنسڪرت لفظن ۾ دتيا يعني ٻٽا اکر يا گڏيل حرف صحيح آهن، تن جا اچار پاليءَ ۾ ڀَچي يا ملي هڪ روپ (Assimilate) ٿي ويا آهن. مثلاً، سنسڪرت ’سپت‘، پالي ’سَت‘، سنڌي ۾ به چئون ’ست‘(7)؛ پر هندستانيءَ وغيره ۾ چون ’سات‘- ڏسو ته اسان جا اُچار بجنسي پاليءَ وارا بيٺا آهن!
ٻيا مثال:
سنڌيءَ ۾ اهڙا ڪيترائي لفظ آهن، جن جي اصلوڪي سنسڪرت صورت ايتريقدر مٽجي ويئي آهي، جو اهي سڃاڻڻ ئي مشڪل؛ پر پاليءَ ۽ پراڪرت جي اُچارن سان انهن جي ڀيٽ ڪجي، ته پوءِ سڃاڻڻ سولا ٿين ٿا. مثلاً، سنسڪرت لفظ ’للاٽ‘ جو اُچار سنڌيءَ ۾ آهي ’نرڙ‘‘ هن ۾ هڪڙو به ساڳيو اکر ڪونهي، ته پوءِ سڃاڻجي ڪيئن؟ سنسڪرت جو اُچار پاليءَ ۾ ٿيو ’نلاٽ‘، پراڪرت ۾ ’نڊال‘ (ڻڊال) سنڌيءَ ۾ نراڙ، نرڙ معنيٰ پيشاني. ائين پالي ۽ پراڪرت ٻوليون سنڌي لفظن جي بنيادن ڳولي لهڻ ۾ وڏي واهر ڪن ٿيون.
سنسڪرت ۽ پاليءَ جي باريڪ ڀيٽ ڪرڻ سان، عالمن کي ڄاڻ پئي آهي ته ٻنهي ٻولين جي وچ ۾ جيتوڻيڪ فرق آهي، ته به پالي ٻولي سنسڪرت کي بلڪل ويجهي آهي. ڊاڪٽر ڀنڊارڪر پنهنجن تقريرن ۾ ڄاڻايو آهي، ته اٽڪل روءِ پالِيءَ ۾ پنجن مان ٽي پتيون لفظ نج سنسڪرت آهن؛ باقي ٻن پتين ۾ به رڳو ٿوري تبديلي معلوم ٿئي ٿي. سنسڪرت وياڪرڻ جي، پالي وياڪرڻ سان ڀيٽ ڪرڻ سان عالمن کي معلوم ٿيو آهي ته پاليءَ مان ’دووچن‘ (Dual) نڪري ويو آهي، اسمن جي حالتن ۽ فعلن جي گردانن ۾ به ٿورو ڦير آهي. اهڙيءَ طرح ڪن جزوي ڦير ڦارين کان سواءِ، ٻنهي ٻولين جو وياڪرڻ به گهڻو ڪري ساڳيو آهي. مطلب ته سنسڪرت کي جهڙي پالي ٻولي ويجهي آهي، تهڙي ٻي ڪا به پراڪرت ٻولي ويجهي ڪانهي. حقيقتن ’پراڪرت‘، نالو ئي انهن ٻولين تي پيل آهي، جي پاليءَ کان وڌيڪ بگڙيل هيون. جنهن صورت ۾ گوتم ٻڌ پنهنجو پرچار پالي ٻوليءَ ۾ ڪيو هو، ۽ ٻڌ ڌرم وارن جا ڌرمي پستڪ ان ۾ لکيل آهن، تنهن صورت ۾ پالي ٻولي ٻڌ ڌرم وارن جي پوتر ڀاشا يا پاڪ ٻولي ٿي ۽ ان جو مرتبو ٻين پراڪرت ٻولين کان مٿي ليکجڻ ۾ آيو.
مهاراجا اشوڪ جي وقت ۾ سنڌ ۾، ڪن هنڌ ”سٽوپ“ (Stupa) ٺهيا ۽ اهي تيرٿن جا هنڌ ليکجڻ ۾ آيا. ان وقت ٻڌ ڌرم هيڪاري زور ورتو ۽ پالي ٻوليءَ به ترقي ڪئي. مهاراجا اشوڪ، عيسوي سنه کان 227 ورهيه اڳي گذاري ويو. کانئس پوءِ عيسوي سنه کان 180ع کن ورهيه اڳي، بختر (بئڪٽريا) طرف جا ڪي يوناني لوڪ پنجاب تي ڪاهي آيا ۽ پوءِ سنڌ جي به فتح ڪيائون. سندن وقت جي نشاني، بختي، بغدي، ۽ بلغاري لفظ آهن.
بغدي بلوچن جا اَٺ ويهون اُٺن،
ڌاڙي خاطر ڌاريا، مهري ملوڪن.
ٽنگن ڊگها، وڃن سگها، جن جا چيريا چپ چُرن،
ڪنڌن ڪارا، پڇ ٻاهرا، جن جا کر نه کڙڪو ڪن،
نڪ ۾ نوڙي، وڃن ڊوڙي، بختي بلوچن،
وڃي واءِ چڙهن، ته به ڪنبن ڪين ’ڪبير‘ چوي.
(ڪبير شاهه)
بغدي معنيٰ بلغ (بلغ- بخارا) جو اُٺ؛ بختي معنيٰ بختر(بئڪٽريا) جو اُٺ – اهي ٻيئي يوناني لفظ آهن. بئڪٽريا (بڪتر – بختر) جو قديم فارسيءَ ۾ اُچار’باختري‘ ۽ ”باخدي“ هو، ۽ اهو هاڻ ’بلخ‘ (بلغ) سڏجي ٿو*. انهن نالن مان ’بغدي‘ ۽ ”بختي“ لفظ ٺهيا آهن. اهي اُٺ ٻن ٿُوهن سان هئا ۽ پنڌ جا تکا هئا، تنهنڪري ٻنهي جي هاڻ معنيٰ آهي ’ڀلو مهري اُٺ‘.
(الف) بولغار جو شهر وولگا نديءَ جي ڪناري تي آهي. اتي جي نانگ جي ورن وانگر حُقن جا نڙ سنڌ ۾ عام ٿيا. ته اهي ’بلغاري‘ يعني بولغار جا سڏجڻ ۾ آيا: انهن نڙن سان ڦوڪ سٺي ڀري سگهجي ٿي، تنهنڪري پوءِ ’بلغاري‘ معنيٰ ٿي سٺي متل چلم يا چڱو متل حقو.
1389ع
ڊسمبر
زمرو:1389ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
عصر
عصر جي لاء توهان هنن صفحن ڏي ڏسي سگهو ٿا۔
صديق اڪبر مسجد
ڪراچي جي مشھور ناگن چورنگي تي واقع ھي مسجد ڪراچي جي مشھور مسجدن ۾ شمار ٿئي ٿي. ھي مسجد سپاھ صحابہ جو مرڪز سمجھي ويندي آھي جنھن جي ڪري ھتي حفاظتي قدم نھايت سخت رکيا وڃن ٿا ۽ مسجد ڪنھن قلعي جو منظر پيش ڪري ٿي.
غوث اعظم مسجد
شيخ الاولياء حضرت عبدالقادر جيلاني جي نالي سان سڏي ويندڙ ھي مسجد ،ايشيا جي سڀ کان وڏي ڪچي آبادي چورائينڊڙ ڪراچي جي مشھور علائقي اورنگي ٽائون ۾ واقع آھي. ھي اورنگي ٽائون جي سڀ کان وڏي مسجد آھي جيڪا اورنگي ٽا‎ئون جي پنج نمبر چورنگي تي واقع آھي.
چ
چ سنڌي ٻولي جو 15)پندرهون( اکر آھي.
شڪل
زمرو:سنڌي ٻولي
گلزار
اصل نالو سمپورن سنگھ ڪالرا، (پيدائش 18 آگسٽ 1934ع)، پيشہ ور طور گلزار جي نالي سان مشھور ھندوستاني شاعر، گيت نگار، ليکڪ، فلمي مُسودا نگار ۽ فلمي ھدايتڪار آھي. ھن 1963ع ۾ موسيقي جي ھدايتڪار ايس ڊي برمن سان فلم "بندني" ۾ گيت نگار طور ڪم ڪري پنھنجو پيشو شروع ڪيو ۽ ٻين ڪيترائي موسيقي جي ھدايتڪارن آر ڊي برمن، ساليل چوڌري، وشال ڀردواج ۽ اي آر رحمان سان ڪم ڪيو. کيس 2004ع ۾ ھندوستان جي ٽئين نمبر تي سڀ کان وڏي شھري ايوارڊ "پدما ڀوشڻ" سان نوازيو ويو. اُن سان گڏ ساھتيہ اڪيڊمي ايوارڊ ۽ انڊين سئنيما جي سڀ کان وڏي "دادا صاحب ڦالڪا ايوارڊ" سان پڻ کيس نوازيو ويو. ھن 05 انڊين نيشنل فلم ايوارڊ، 22 فلم فيئر ايوارڊ، 01 اڪيڊمي ايوارڊ ۽ 01 گرامي ايوارڊ کٽيا آھن.
شروعاتي زندگي
گلزار، سمپورن سنگھ ڪالرا جي نالي سان دينا، ضلعي جھلم (ھاڻي پاڪستان ۾)، برٽش انڊيا جي سِک ڪُٽنب ۾ مکڻ سنگھ ۽ سَجن ڪور وٽ پيدا ٿيو. اسڪول ۾ ھن رابندر ناٿ ٽئگور جي لکڻين جا ترجما پڙھيا، جن کي پوءِ ھن پنھنجي زندگيءَ ۾ آيل ڪيترائي موڙن جي لاءِ اھم جُز طور ڳڻايو. ورھاڱي جي ڪري ھن جو خاندان ورھائجي ويو ۽ کيس سندس ڪُٽنب کي سھارو ڏيڻ جي لاءِ پڙھائي ڇڏي بمبئي (ممبئي) اچڻو پئجي ويو. بمبئي ۾ زندھ رھڻ جي لاءِ ھن ڪيتريون ئي ننڍيون ننڍيون نوڪريون ڪيون، اُنھن ۾ بيلاسِيس روڊ (ممبئي) تي "ويچاري موٽرس" جي نالي سان گئريج پڻ شامل ھو. جتي ھي حادثن جي شڪار ٿيل گاڏين کي مُختلف رنگن سان ھٿ ھڻندو ھو. سندس پنھنجن لفظن ۾ "مان رنگن ۾ ماھر ھوندو ھوس".شروعات ۾ لکڻ جي ڪري سندس پيءَ کيس ڇِڙٻون ڏيندو ھو. ھن پنھنجو قلمي نالو گلزار دينوي کنيو ۽ پوءِ فقط "گلزار". راجيا سڀا ٽي وي وارن کي انٽرويو ڏيندي پينٽر (رنگ ڏيندڙ) طور ڪيل ڪم کي ڏاڍو ساراھيائين، ڇاڪاڻ تہ اُن جي ڪري کيس ھڪڙي ئي وقت ۾ لکڻ، پڙھڻ، ڪاليج وڃڻ ۽ "پراگريسِو رائٽرس ايسوسيئشن" سان گڏ رھڻ جي لاءِ کوڙ وقت ملي ويندو ھو.
فاروق اعظم مسجد
ڪراچي جي ھڪ معروف علائقي نارٿ ناظم آباد جي فائيو اسٽار چورنگي تي واقع ھي مسجد ڪراچي جي اھم مسجدن ۾ شمار ڪئي وڃي ٿي.
باگو ڊهو
باگو ڊهو (انگريزي: Bago Daho) پاڪستان جو هڪ انتظامي ورھاست  جو گهوٽڪي ضلعو ۾ واقع آهي.
حوالا
زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
ڀڳت
ڀڳت ___(Bhagat):
ڀڳت سنڌي نرت ناٽڪ جو ابتدائي روپ آھي. ڀڳت، ڀڳتي اڪثر مرد ھوندا ھئا، جيڪي عورتن جو ويس ڍڪي، پيرن ۾ گھنگھرو ٻڌي، محفلن ۾ ”ڀڳت“ وجھي حاضرين کي خوش ڪندا ھئا. ڀڳت وجھندڙ کي ’ڀڳت‘ چيو ويندو ھو. پنھنجي ڀڳت وجھڻ کان اڳ ڀڳت ”سر ڪلياڻ“ مان ھڪ پرارٿنا پڙهندا ھئا. جھڙي نموني قديم يونان ۾ ’ٽريجدي‘ کان اڳ ڪورس ۾ دعا پڙھي ويندي ھئي ۽ ڌڻيءَ جي واکاڻ ڪندا ھئا. اھڙيءَ ريت ناچ بھ ڀڳت جو روح ھوندو ھو. سنڌ ۾ پراڻي زماني کان ميلن ملاکڙن ۾ لوڪ ناٽڪ (Folk Theatre) ٿيندا هئا. ڀڳت کي ناٽڪ جي شروعاتي صورت چئي سگھجي ٿو. ڪڏھن ڪڏھن ڀڳت ۾ ڪا ڪھاڻي، ڪو منظر، سوال، جواب تي ٻڌل قصي جي صورت ۾ پيش ڪئي ويندي ھئي. اھڙي نموني ڀڳت ڪندڙ فنڪار ۽ اداڪار، اداڪاري ڪندو ۽ نچندو بھ ھو. ڀڳت وجھندڙ اداڪارن جو انگ ھميشھ ٻھ يا ٽي ھوندو ھو. اھي ڀڳت سٺا ڳائڻا بھ ھوندا ھئا. ڪنور ڀڳت، نارو ڀڳت، موٽيو ڀڳت، موهن ڀڳت سنڌ جا مشهور ڀڳت ٿي گذريا آهن. سيد سليمان شاهه به هن قسم جو ڳائڻو هو.
مبارڪ مسجد
ھي مسجد ڪراچي جي پوش علائقي گزري جي مرڪزي سڙڪ تي واقع آھي. ھن مسجد سان گڏ ھڪ وڏي مارڪيٽ به موجود آھي جتي خريدارن جو ميڙ ڏسي سگھجي ٿو.
مدني مسجد
ڪراچي جي علائقي فيڊرل بي ايريا ۾ واقع ھڪ وڏي مسجد آھي جتي ھر جمعرات سانجھي جي نماز کان پوءِ تبليغی جماعت جي زير اھتمام علماء اھلسنت وعظ ڪندا آھن.
پڪوڙا
پڪوڙو ننڍي کنڊ جي مشهور کاڌن مان هڪ آهي۔ مختلف شڪلن ۾ ننڍي کنڊ جي تمام علائقن ۾ مقبول آهي۔ ڏکڻ ڀارت جي گھڻن علائقن ۾ پڪوڙن کي ڀجي به چيو ويندو آهي۔ پڪوڙا هڪ کاڌو آهي، جيڪو ڏکڻ ايشيا جي مختلف علائقن ۾ ٺاهيو ويندو آهي. پڪوڙا بيسڻ، تيل سان تئي تي پچائي تيار ڪيا ويندا آهن. مختلف شين مان پڪوڙا ٺاهيا ويندا آهن، جهڙوڪ پٽاٽا، بيهه، ساوا مرچ وغيره. پڪوڙا مختلف طريقن ۽ شين مان ٺهيل چٽڻي سان ملائي ڪري کاڌا ويندا آهن.
thumb|پڪوڙن جي رڪابي يا پليٽ
حوالا
زمرو:بلوچي کاڌا زمرو:پشتون کاڌا زمرو:پنجابي کاڌا زمرو:سنڌي کاڌا زمرو:صومالي کاڌا
اُتر ڏکڻ علائقا
بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اُتر ڏکڻ علائقن جو اصطلاح خاص طور امير ملڪن ۽ غريب ملڪن جي وچ ۾ پيدا ٿيل اقتصادي وٿيءَ کي ظاهر ڪندو آهي. جيئن ته اُتر قُطب جا ملڪ گهڻو ڪري اُسريل ۽ زندگيءَ جي مختلف شعبن ۾ ڏکڻ قُطب جي ملڪن کان اڳتي آهن، ان ڪري اتر جي ملڪن مان مراد ترقي ڪيل يا اسريل ملڪ آهن. جڏهن ته ڏکڻ جي ملڪن مان مراد پٺتي پيل اُهي ملڪ آهن، جيڪي غربت ۽ تڪليف واري زندگي گُذاريندي، اڳتي وڌڻ ۽ ترقي ڪرڻ جي ڊوڙ ۾ گهڻو پُٺتي پيل آهن. ان فرق خلاف 1960ع جي ڏهاڪي کانپوءِ ڏکڻ جي ملڪن اُتر وارن تي سياسي، سماجي ۽ اقتصادي دٻاءُ وجهڻ شروع ڪيو. ان ڏس ۾ خاص ڪري گڏيل قومن جي پليٽفارم کي به ڪتب آندو ويو. سندن دٻاءَ جي ڪري ”گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقيءَ واري ڪانفرنس“ (UNCTAD) جو وجود پيو. ان کانپوءِ OPEC جي صورت ۾ 1970ع جي ڏهاڪي ۾ گهٽ اُسريل ملڪن کي پنهنجا مطالبا مڃائڻ لاءِ هڪڙو نئون فورم يا منڊل مليو. وقت گذرڻ سان هن اصطلاح جي اهميت گهٽي آهي، ڇاڪاڻ جو هاڻي ڏکڻ سان لاڳاپيل مُلڪن اُتر ڏانهن مدد لاءِ نهارڻ بدران، پنهنجي اندروني سرشتي کي سُڌارڻ جون ڪوششون شروع ڪيون آهن. اولهه جي اُتر قُطب وارن ملڪن ۽ ڏکڻ جي آفريقي، ايشيائي ۽ لاطيني آمريڪي ملڪن جي وچ ۾ وسيلن آمدني، دولت، طاقت ۾ وڌيل فرق کي اُتر ڏکڻ وڇوٽي (North South Gap) چيو ويندو آهي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:سياست زمرو:بين الاقوامي سياست
سريليءَ تي سرائڪيءَ جو اثر
سنڌ جو سرو (Sindh jo Siro)، خاص ڪري جيڪب آباد وارو پاسو، ٻروچڪو ڀاڱو آهي ۽ اتي ٻروچڪي يا سرائڪي ٻولي هلي ٿي. جيڪب آباد ۽ شڪارپور جا ڪيترا هندو به گهرن ۾ ٻروچڪي ڳالهائين ٿا، جنهنڪري ٻروچن وانگر ’وهنجڻ‘ بدران ’ڌاوڻ‘(ڌانوڻ)، ۽ ’ڳالهه‘ بدران ’ڳل‘ چون ٿا. جيئن ’منهنجي ڳل ٻنڌ‘، يعني منهنجي ڳالهه ٻڌ. سريلي جي گرامر ۾ جيڪي الڳ ڳالهيون آهن، تن لاءِ به هڪڙو ڪارڻ اهو ئي آهي ته اتي جي ٻوليءَ تي ٻروچڪيءَ جو اثر ٿيو آهي- مثلاً سرائڪيءَ ۾’يار‘ جو جمع ’ياران‘۽ ’سڄڻ‘ جو ’سڄڻان‘. شڪارپوري به انهيءَ نموني’کارڪ‘جو جمع’کارڪان‘ چون ٿا.
(الف) سري ۾ ’اسين‘ بدران ’اسان‘۽ ’توهين‘بدران ’توهان‘چون ٿا، سو به سرائڪي نمونو آهي- مثلاً:
’اسان نه ڪنهن دي ڄائي هون، ڄـــائــي ڪــنـهـن نه نپائي هون.‘ (سچل)
(ب) سري جا رهاڪو’آيس‘بدران چون ’آيم‘، سو به سرائڪي نمونو آهي- سرائڪيءَ ۾ ’م‘ ضمير متڪلم ۽ ’س‘ ضمير غائب جي معنيٰ ڏيکاري ٿي. ’وسر نه ويسم‘، معنا وسري نه ويندم. ’ويندم‘ معنا مون کي ويندو. ’بخار هيس‘ معنيٰ تپ اٿس. ’اٿس‘ معنا هن کي آهي.
(ٻ) مٿي چيو ويو آهي ته ’ٿو‘ ۽ ’پيو‘ ٻيئي گڏي زمان ماضي استمراري جوڙڻ جو رواج سڄيءَ سنڌ ۾ سري کان سواءِ ٻيو ڪنهن به هنڌ ڪونهي؛ اهو دستور به سرائڪيءَ مان ورتو اٿن. ’مان کاوان ٿو پيو‘. هي جملوئي سرائڪي نموني آهي، جنهن ۾ چون ته”مئن کاوندا پيا هان“
(ڀ) ’هن راڳ ڳاتو‘، يعني ’ڳايو‘ بدران ’ڳاتو‘ چون ٿا. هن طرح وچ واري ’ت‘ اکر قائم رکڻ جو دستور سرائڪيءَ ۾ آهي.
(ت) سرائڪيءَ ۾ اسم تصغير واري ’ڙو‘ پڇاڙي ڪم آڻڻ جو رواج بلڪل گهڻو آهي- جهڙوڪ فريد نالي هڪ شاعر چيو آهي ته:
”ســـڄـــن رٺــڙا ته ســک مُٺــڙا، خوشــي دا سانگ سڀ ٽٽڙا، نه جيءُ ڇُٽڙا، نه ڏک کُٽڙا، ايهه ڪُٺڙي مونجهه ول ول دي.“
سري ۾، خاص ڪري شڪارپور ڏي، انهيءَ نموني ظرف مڪان ۾ به اها ئي پڇاڙي گڏي هت- هتڙي ۽ تت- تتڙي چون ٿا. هيءُ به سرائڪي جو اثر چئبو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:تواريخ زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:ٻوليون
الھندو نارو
الھندو نارو  يا رائس ڪينال  اصل ۾ هيءُ درياهي ڦاٽ آهي، جيڪو سنڌو درياھ جي اُلهندي طرف کان وهندو هو. سکر بئراج جي ٺهڻ کان پوءِ ان کي ”رائيس ڪئنال“ جي نالي سان سڏيو ويو، ليڪن عام ماڻهو اڄ به هن کي ”نارو“ چوندا آهن. هن ناري کي رائيس ڪئنال جو نالو انڪري ڏنو ويو، جو لاڙڪاڻي ۽ دادو ضلعن ۾ هن ڪئنال جي ٻنهي پاسن کان ساريال پوک ڪئي ويندي آهي. ان واھ تي رائس ڪينال جي ميھڙ شاخ جو نالو رکيو ويو. ڪنھن زماني م اھو سنڌوندي جي ڇاڙ ھيو جنھن جو پاڻي لاڙڪاڻي کان مٿي مکيه پيٽ کان الڳ ٿي سنڌوءَ سان لڳ ڀڳ وڇوٽي تي وھندو وڃي درياء سان گڏ منڇر ڍنڍ واري قدرتي ھيٺاھين ۾ پوندو هو. هن الهندي ناري سان گڏ سکر بئراج مان ٻه واھ ٻيا به نڪرن ٿا، جهڙوڪ ساڄي پاسي کان کيرٿر ڪئنال ۽ کاٻي پاسي کان دادو ڪئنال اچن ٿا. ٽيئي واھ، -بئراج- مان نڪري گڏ هلن ٿا، جيڪي اڳوڻي سکر ضلعي ۽ هاڻوڪي شڪارپور ضلعي جي مديجي وٽان هڪٻئي کان پري ٿي جدا جدا علائقن ۾ وڃن ٿا. کيرٿر ڪئنال مديجيءَ واري علائقي مان کيرٿر جبل ڏانهن رُخ ڪري ٿو ۽ دادو ڪئنال مديجيءَ واري علائقي وٽان جدا ٿي لاڙڪاڻي ضلعي جي اوڀر ۾ هڪ ميل جي پنڌ تي عاقل ڳوٺ کان ٿيندو دادو شهر ۽ سيتا روڊ شهر طرف وڃي ٿو. باقي الھندو نارو (يعني رائيس ڪئنال) مديجيءَ واري علائقي کان سڌو رُخ رکي ٿو، جو نئين ديري شھر جي اولھ ۾ هڪ ٻن فرلانگن جي فاصلي تان هلندو، لاڙڪاڻي شهر جي اولھ ۾ لاڙڪاڻي شهر مان گڏ وهندو، وڃي ضلعي جي مختلف شهرن، جهڙوڪ باڊھ، ميھڙ وٽان ٿيندو، دادو ضلعي ۾ داخل ٿئي ٿو ۽ ٿرڙي محبت، ٻٽ سرائيءَ ۽ ٻيٽي جتوئيءَ وارن ڳوٺ کي سيراب ڪندو، وڃي جنگلاڻي ڳوٺ کان هيٺ منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. اڃا تائين ڪٿي ڪٿي ان جي قديم پيٽ جا ڪي نشان ملن ٿا. اُلهندو نارو اڳ ۾ پهرين ڦاٽ جي صورت ۾ وهندڙ هو، پر پوءِ اُن جي کاٽي کڻي، ان کي ڪئنال جي صورت ڏني وئي. هن وقت به هيءُ الھندو نارو (موجوده رائيس ڪئنال) ڀر وارن ٻنهي ڪئنالن (کيرٿر ڪئنال ۽ دادو ڪئنال) کان ويڪر ۾ وڌيڪ آهي، مفاصلي ۾ به تمام گهڻو پري ويندڙ آهي ۽ پاڻي به ٻنهي واهن کان تمام گهڻو کڻي ٿو. اڳي جڏهن سنڌوءَ ۾ گهڻو چاڙهه هوندو تڏهن اوڀارو ويندڙ ٻيڙا منڇر مان ٿيندا الهندي ناري مان ٻيڙيون هاڪاري مٿي ويندا هئا، جو اتان درياھ جي تيزي تک گهٽ هوندي هئي
ڀڳتي ناچ
ڀڳتي ناچ __(Bhagti Dance):
سنڌيءَ ۾ ڀڳت ناچ، ڪٿڪ جو نمونو آهي، ڪٿڪ ۾ به قصه گوئي ڪئي ويندي آهي ۽ ناچ وسيلي ڪردارن کان ڳارايو ويندو آهي. اهي نچي نچي پنهنجي احساسن جو اظهار ڪندا آهن.
1391ع
ڊسمبر
زمرو:1391ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
گابور ڇاڻِي
تعارف
گابور ڇاڻِي (Gabor Filter) ٻِه رُخِي ڇاڻِي آهي، جيڪا عڪس پراسيسڪاريءَ ۾ عام استعمال ٿيندي آهي. اها دراصل ٻِه رُخي گاسِي ڪاڄ ۽ ڪوسائين لهر جِي ضرب اُپت آهي.
مصرف
گابور ڇاڻيءَ ذريعي ڪنهن عڪس جي نمائندگي اهڙين سائيني لهرن سان ڪئي ويندي آهي، جيڪي گاسي دريءَ سان ماڊيوليل هونديون آهن. عڪس جي اهڙي نمائندگي Pattern Recognition يا Texture Recognition ۾ ڪثرت سان استعمال ٿي ٿي. عڪس کي گابور ڇاڻيءَ مان گذارڻ ايئن ئي آهي جيئن عڪس تي مقامي فوريئر ٽرانسفارم لڳائڻ.
گابور ڇاڻِيءَ جو ميٽليب پروگرام
%هيءُ پرگرام عملاَ گابور ڇاڻِي جوڙي ٿو: %1. dim = ڇاڻِيءَ جي سائيز %2. mx = اُفَقي وِچُ %3. my = اُمودِي وِچُ %4. sx = اُفقِي معيارِي ڊويئيشن %5. sy = اُمُودِي معيارِي ڊويئيشن %6. fo = ڪثرتَ (لهرُون فِي گابور ڇاڻِي) %7. teta= ڪُنڊَ %8. phi = فيز function fg = gabor(dim,mx,my,sx,sy,fo,teta,phi) if nargin == 0 dim=33 ;mx=dim/2 ;my=dim/2 ;sx=4;sy=2 ;fo=4 ;teta=135 ;phi=0 ; end teta=pi*teta/180 ; x=0:dim-1 ; y=0:dim-1 ; sx = 2*sx*sx ; sy = 2*sy*sy ; ex=exp(-(x-mx).^2/sx) ; ey=exp(-(y-my).^2/sy) ; %plot(x,ex,'r',y,ey,'b'),pause g=ey'*ex ; ax=ones(size(x)); ay=ones(size(y)); x=ay'*(x*cos(teta)) ; y=ax'*(y*sin(teta)) ; h=sin(2*pi*fo*(x-y')/dim + phi); fg=g.*h ;   % Filtre de Gabor if nargout == 0 gris=[0:255;0:255;0:255]'/255; mg=min(min(g)); Mg=max(max(g));
mh=min(min(h)); Mh=max(max(h)); fmg=min(min(fg)); fMg=max(max(fg)) ; subplot(221),image(round(255*(g-mg)/(Mg-mg)));colormap(gris) subplot(222),image(round(255*(h-mh)/(Mh-mh)));colormap(gris) subplot(223),image(round(255*(fg-mg)/(fMg-fmg)));colormap(gris) end
زمرو:ٽيڪنيڀياس زمرو:رياضيات
افغانستان
افغانستان وچ ايشيا جو هڪ ملڪ آهي. پاڪستان جي -اتر- اولهه ۾ ”افغان“ قوم جو ملڪ. قديم سلطنت، جنهن جو نالو ”آريانه“ هو. هن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ ڪابل آهي. هن جي -اتر- ۾ روس، الهندي ۾ ايران، ڏکڻ ۽ -اوڀر- ۾ -پاڪستان- آهن. هي گهڻو ڪري جابلو علائقو آهي. هندوڪش -جبل- جون شاخون هِن سڄي ملڪ ۾ پکڙيل آهن. هن جي وادين ۾ ڪڻڪ، چانور ۽ ميوو ٿيندو آهي. هتي جو وڏو درياهه هلمند آهي. -آمو- دريا (جيحون) جو ڪجهه حصو، روس ۽ -افغانستان- جي وچ ۾ آهي. هن ملڪ جو مذهب -اسلام- آهي. مکيه ٻوليون پشتو ۽ دري (فارسي) آهن.
ملڪ جي انتظامي ورھاست
افغانستان 34 صوبن ۾ ورھايل آھي. صوبي کي اتي ولايت چوندا آهن. ھر ولايت جو ھڪ گاديءَ جو هنڌ ۽ گورنر ھوندو آھي. 34 ولايتون وري 400 صوبائي ضلعن ۾ ورھايل آھن. ھر ضلعي جو وري علحده گورنر ھوندو آھي.صوبائي گورنرن جي مقرري ملڪ جو صدر ڪندو آهي جيڪي صوبي م ڪابل جا نمائندا ھوندا آھن ۽ ضلعي گورنرن جي مقرري صوبائي گورنر ڪندو آهي. ھر صوبي جي ھڪ صوبائي ڪائونسل ھوندي آھي جنھن جا رڪن ھر چئن سالن لاء عام ووٽرن ذريعي چونڊجي ايندا آهن.
حوالا
افغانستان زمرو:ايشيا ۾ ملڪ زمرو:ملڪ زمرو:وچ ايشيا جا ملڪ
ڏکڻ ايشيائي علاقائي تعاون جي تنظيم
ڏکڻ ايشيائي علاقائي تعاون جي تنظيم يا سائوٿ ايشين ايسوسئيشن فار ريجنل ڪو آپريشن (South Asian Association for Regional Cooperation) ڏکڻ ايشيا جي ملڪن جي هيءُ علائقائي تنظيم، 8 ڊسمبر 1985ع تي ڍاڪا ۾ قائم ڪئي وئي. پاڪستان، ڀارت، سريلنڪا، بنگلاديش، نيپال، ڀوٽان ، افغانستان ۽ مالديپ تي ٻڌل ڏکڻ ايشيا جي ستن ملڪن جي هن تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن درميان اقتصادي، ثقافتي، سماجي ۽ سائنسي تعاون وڌائڻ آهي. 1987ع ۾ هن تنظيم جي ٺاهڻ جو بُنيادي خاڪو تڏهوڪي بنگلاديشي صدر ضياءُ الرحمان 1980ع ۾ ڏنو، تنظيم جي بنياد جو خاڪو سارڪ پڌرنامي (1985ع) ۾ ڏنل آهي. هن تنظيم جو هيڊڪوارٽر نيپال جي گادي وارو هنڌ کٽمنڊو ۾ آهي.
حوالا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا زمرو:بين الاقوامي سياست زمرو:سياست
ڀلنامو
ڀلنامو __(erratum_واحد)__(جمع_Errata):
ڪتاب ۾ جيڪي لکت جون چڪون رهجي وينديون آهن، تن جي درست پڙهڻيءَ کي ڪتاب جي پڇاڙيءَ ۾ ڏبو آهي، ان کي ڀلنامو چيو ويندو آهي. .ڪوريجينڊم (corrigendum) لاطيني ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معني به ساڳي آھي.
1392ع
ڊسمبر
زمرو:1392ء زمرو:چوڏھين صدي زمرو:سال
جَنڊِي
بَهِڻَ جي ڪاٺ مان پاوا ۽ ٻيون شيون ٺاهي مٿن لاکَ جي مدد سان جداجدا نمونن جا رنگ چاڙهي کين چمڪائڻ واري ڪم کي جنڊيءَ جو ڪم ۽ اهڙو ڪم ڪندڙ ڪاريگرَ کي وِگهامَلُ سڏبو آهي. هيءُ ڪم سنڌ ۾ هالا، کانوٺ ۽ ڀٽ شاھ ۾ ٿيندو آهي. سنڌ ۾ جنڊيءَ جي کٽ شاديءَ لاءِ تمام ضروري هوندي آهي ۽ جنڊيءَ جا پينگھا پڻ سنڌ جا ماڻهو پنهنجي گھر ۾ ضرور استعاماليندا آهن.
زمرو:سنڌ جي ثقافت
ابراهيم دائود ميمڻ
ابراهيم دائود گلزار ميمڻ: نامياري سماجي ڪارڪن ابراهيم دائود ميمڻ 28 مارچ 1912ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. ابتدائي -تعليم- مدرسه تقويت اسلام مان ورتائين. ان کانپوءِ دلاور خان هاءِ اسڪول ۾ پڙهيو. جنهن بعد گهر ۾ تعليم جاري رکيائين ۽ ڪاروبار به ڪندو رهيو. ابراهيم دائود 1928ع ۾ ويراول ۾ هڪ اسلامي انجمن جو اعزازي سيڪريٽري ۽ 1942ع ۾ ميونسپل ڪارپوريشن جو ڪائونسلر چونڊيو ۽ جميعت المسلمين ويراول جو ميمبر پڻ ٿيو. ان کان علاوه ان دؤر ۾ ايجوڪيشنل بورڊ جي ڪنوينر جي حيثيت سان ڪيترائي سال خدمتون سر انجام ڏنائين. هن پنهنجي زندگيءَ جو وڏو حصو حيدرآباد جي ميمڻ برادريءَ جي خدمت ۾ گذاريو. ويراول ۾ پنهنجن ادارن ۾ ”آزاد“ جي نالي سان هٿ سان لکيل رسالو شـايـع ڪـنـدو هـو. هـڪ سـٺو مقرر به هو. هن 22 مئي 1989ع تي [[حيدرآباد وفات ڪئي.
حنين بن اسحاق
حُنين بْن إِسْحَاق، (Hunayn ibn Is- haq) أَبُو زيد العِبادي النَّصْراني الشَّقِي. (پيدائش 194ھ-260ھ، وفات 810 - 873ء) ان جو والد پنساري هيو جنهن جو تعلق حيره کان هيو هي شروعات ۾ بصره ويو اتان کان عربي جي تعليم حاصل ڪئي بعد ۾ بغداد منتقل ٿي ويو جاٿي يوحنا بن ماسويه کان تعليم طب حاصل ڪئي يوناني سرياني ۽ فارسي ٻوليء تي مهارت رکندو هيو ۽ وڏو فصيح شاعر به هيو عراق ۾ پنهنجي زماني جو تمام وڏو طبيب مؤرخ ۽ خاص طور تي مترجم هيو مامون الرشيدَ ان کي دار الترجمه جو سربراہ بڻايو جنهن بقراط ۽ جالينوس جي يوناني ڪتابن کي عربي ۾ ترجمو ڪرايو ان ڪيترائي ڪتابَ تصنيف ڪيا جن ۾ اڪثر طب ۽ رياضی ۾ هئا جن ۾ مسائل طب مشهور آهي ۔
حوالا
زمرو:طبيب
آزاد نظم
آزاد نظم (انگريزي ٻولي:Free Verse)، جديد شاعريءَ ۾ نظم جي صنف جو ھڪ نمونو ۽ جديد شاعريءَ جي ھڪ نئين روايت آھي. جيڪا معريٰ نظم جيان آهي. دنيا جي سڀني وڏين زبانن ۾ آزاد نظم لکيو وڃي ٿو.
تاريخ
آزاد نظم اصل ۾ 19 صديءَ جي آخر ۾ فرينچ شاعريءَ جي ”علامت نگاريءَ“ (Symbolism) واريءَ تحريڪ سان گڏ نئين رنگ ۾ ظاھر ٿيو ۽ -ان جو باني فرانسز گرئفن (Francis Viele Graffin) نالي آمريڪي شاعر ھو، جيڪو پئرس ۾ رھندو ھو ۽ فرينچ ٻوليءَ ۾ شاعري ڪندو ھو. ھن فرينچ شاعريءَ جي سخت گير قاعدن ۽ ڪلاسيڪل (Alexandrine) روايتن کي ھڪ ڌڪ سان ختم ڪري ڇڏيو ۽ ان ۾ انگريزي بحرن (meters) جو استعمال ڪيو. ھن پنھنجي نئين تجربي کي Le verse est libre سڏيو ۽ عام طور فرينچ آزاد شاعري سڏڻ لڳا. ”ورس لبري“ جو بنياد، پدن (syllables) جي تعداد واري اصول بدران لفظن جي نغمگيءَ تي رکيو ويو، جنھن موجب وزن جو ايڪو (prosodic- unit) رڪن/ ماترا (foot) يا مصرع (line) بدران فقري (pharse) کي بنايو ويو ۽ قافيي (rhyme) کي اختياري (optional) حيثيت ڏني وئي. آزاد نظم، فرانس مان انگلنڊ ۽ آمريڪا پھتو. بودليئر جي آزاد نظمن جي پھرئين مجموعي ”ليوز آف گراس“ (Leaves of Grass) کي ابتدا ۾ يورپ جي نقادن شاعري ئي تسليم نه ڪيو، پر اڳتي ھلي ان وڏي شھرت ماڻي. ھن جي شاعري ”فري ورس“ (Free verse) يعني آزاد نظم جو مڪمل نمونو آھي.