cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ويانا
Vienna is known for its high quality of life. In a 2005 study of 127 world cities, the Economist Intelligence Unit ranked the city first (in a tie with Vancouver and San Francisco) for the world's most liveable cities. Between 2011 and 2015, Vienna was ranked second, behind Melbourne. In 2018, it replaced Melbourne as the number one spot. For ten consecutive years (2009–2019), the human-resource-consulting firm Mercer ranked Vienna first in its annual "Quality of Living" survey of hundreds of cities around the world. Monocle's 2015 "Quality of Life Survey" ranked Vienna second on a list of the top 25 cities in the world "to make a base within."
The UN-Habitat classified Vienna as the most prosperous city in the world in 2012/2013. The city was ranked 1st globally for its culture of innovation in 2007 and 2008, and sixth globally (out of 256 cities) in the 2014 Innovation Cities Index, which analyzed 162 indicators in covering three areas: culture, infrastructure, and markets. Vienna regularly hosts urban planning conferences and is often used as a case study by urban planners.
Between 2005 and 2010, Vienna was the world's number-one destination for international congresses and conventions. It attracts over 6.8 million tourists a year.
حوالا
زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
اشتياق اظھر
صحافي، شاعر، سياسي تجزيه نگار ۽ سياسي اڳواڻ، -اشتياق اظهر- 3 مئي 1924ع تي ڪانپور (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو سيد ذوالفقار حسين رضوي هو. -اشتياق اظهر- بي. اي تائين -تعليم- علي ڳڙهه ۽ ڪانپور جي تعليمي ادارن مان حاصل ڪئي. عملي صحافت جي شروعات 1946ع کان روزانه ”تنوير“، لکنؤ جي نمائندي جي حيثيت سان ڪيائين. -ان- کان پوءِ بيشمار اخبارن سان لاڳاپيل رهيو، -جن- ۾ ”امروز“، ”نواءِ وقت“ ۽ ”جنگ“ (ڪراچي) قابل ذڪر آهن. مسلم ليگ ۾ ڪيترين ئي حيثيتن سان ڪارڪن ٿي ڪم ڪيائين. 1953ع کان 1957ع تائين ڪراچيءَ ۽ حيدرآباد ۾ حڪومت سنڌ جو انفارميشن آفيسر رهيو. 1957ع کان 1968ع تائين ڪراچيءَ، حيدرآباد، خيرپور ۽ سرگوڌا ڊويزنن جو اسسٽنٽ انفارميشن ڊائريڪٽر ۽ 1968ع کان 1972ع تائين ڊائريڪٽر انفارميشن جي حيثيت ۾ سنڌ، -بلوچستان- ۽ ملتان ۾ ڪم ڪندو رهيو. ”حسرت موهاني ميموريل سوسائٽيءَ“ جو تاحيات صدر هو. ڪافي وقت ايم. ڪيو ايم جي مرڪزي رابطه ڪائونسل جو ميمبر رهيو. ايم. ڪيو. ايم جي اعليٰ قيادت سان اختلافن بعد هي ڪجهه عرصو خاموش رهيو. آخر مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. سندس انتقال 4 نومبر 1999ع تي ڪراچي ۾ ٿيو.
سبي ريلوي اسٽيشن
هن اسٽيشن کان ريليون پاڪستان هي مختلف شهرن ۾ وينديو آهن جن ۾ ڪراچي، لاهور، راولپنڊي، ڪوئٽا، جيڪب آباد،  سکر،  رحيم يار خان، بهاولپور، ملتان، خانيوال، فيصل آباد، جهلم، گجرات، لاڙڪاڻو ۽ ڪوٽڙي شامل آهن۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون زمرو:سبي ضلعو زمرو:پاڪستان ۾ پٽڙي اچ وڃ زمرو:تعميرون
1197ع
ڊسمبر
زمرو:1197ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
رومان
رومان __(Roman):
رومانس (Romance) جي ڀيٽ ۾ ’رومان‘ جي محدود معنيٰ آهي، جنهن ۾ فطرت جي دل لڀائيندڙ حسن، عورتاڻي حسن جي دلفريب ادائن، نزاڪت ۽ نفاست کي اهميت حاصل هوندي آهي. اهڙي قسم ۾ خاص تعلقات ۾ سرور ۽ فضا کي بيان ڪيو ويندو آهي. رومانوي ڪهاڻيون انهيءَ روايت جو حصو آهن.
372ع
ڊسمبر
زمرو:372ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
اي درد ھلي آءُ
هيءُ ڪتاب سنڌ جي برک ليکڪ سراج -الحق- ميمڻ جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 158 صفحا آهن، -ان- جو پهريون ڇاپو، عظيم پبليڪيشن، سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇاپيو، جنهن جي قيمت 2 روپيا ڄاڻايل آهي.
194ع
ڊسمبر
زمرو:194ع
1198ع
ڊسمبر
زمرو:1198ع زمرو:ٻارھين صدي
اي سنڌ ڄائي
شهيد بينظير ڀٽو جي شهادت کان پوءِ مختلف اديبن، صحآفين، سياستڪارن ۽ ڪارڪنن جا لکيل ڪالم، مضمون، تاثر ۽ شعر گڏ ڪري ”-اي سنڌ ڄائي-“ جي نالي سان ذوالفقار هاليپوٽي جو ترتيب ڏنل هي ڪتاب، ڊيمي سائيز جي 142 صفحن تي مشتمل آهي، ۽ -ان- جي قيمت 150 رپيا آهي. هي ڪتاب سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران ناز سنائيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ جامي چانڊيي، نثار کوکر، سيد ظفر علي شاهه، -اقبال ملاح-، ڄام ساقي، ممتاز -بخاري-، حميرا علواڻي، مرتضيٰ سيال، رئوف نظاماڻِ، زاهد ميراڻي، ستار سروهي، ناياب سرڪش سنڌيءَ ۽ ٻين جا ڪالم، مضمون، تاثر ۽ سيف ٻنوي، عزيز گوپانگ ۽ فياض چنڊ ڪليري وغيره جا شعر ڏنل آهن.
بدر ڌامراھو
شاعر، ڪھاڻيڪار ۽ مقالا نگار بدر الدين ڌامراهو، 15 ڊسمبر 1961ع تي ڌامراھ، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي (سنڌي) ۽ ايم. فل آهي، ۽ سيڪنڊري اسڪول ۾ استاد آهي.
ادبي خدمتون
سندس ڪيتريون تحريرون شايع ٿيل آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”سنسڪرت سنڌي لغت“ (روشني پبليڪيشن 2008ع) ۽ ”لطيفي انسائيڪلوپيڊيا“ روشني پبليڪيشن: 2007) شامل آهن. سندس ڪتاب ”سنسڪرت سنڌي لغت“ کي 2008ع جي بھترين تحقيقي ڪتاب طور سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ ثقافت کاتي حڪومت سنڌ پاران اوارڊ ۽ ڌار ڌار 25000 رپين جا انعام ملي چڪا آهن.
حوالا
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون
سجدو
left|thumb|260x260px|مسلمان نماز جي دوران سجدي ۾ مصروف آهن سجدو هڪ اسلامي اصطلاح آهي۔ هن ۾ مٿي کي زمين تي رکبو آهي ۽ ڪجهه ماڻهن جي مطابق ست ۽ ڪجهه جي مطابق اٺ عضوا زمين تي رکڻا پوندا آهن۔ اسلام ۾ سجدو صرف اللہ کي ڪيو ويندو آهي۔ مسلمانن جي نماز ۾ هڪ رڪعت ۾ ٻه دفعا سجدو ڪرڻو پوندو آهي۔ نماز کان علاوہ به سجدو ڪري سگھجي ٿو پر صرف اللہ کي۔ قرآن مجيد جي ڪجهه آیتن تي سجدو واجب آهي ۽ ڪجهه تي سجدو مستحب آهي۔ انکان علاوه اللہ جي شڪر جي لاء به سجدو شڪر ڪيو ويندو آهي۔ صرف نمازِ جنازہ اهڙي نماز آهي جنهن ۾ سجدو نه هوندو آهي۔ قرآن میں هڪ سورۃ السجدۃ جي نالي سان موجود آهي.
سجدہ تلاوت
قرآن مجيد ۾ چوڏھن جڳھون اھڙيون آھن جن کي پڙهڻ يا ٻڌڻ واري تي ھڪ سجدو واجب ٿي ويندو آهي، توڙي پوري آيت پڙھي وڃي يا رڳو سجدي واري لفظ کي اڳئين يا پوئين لفظ سان گڏ پڙھجي ۽ توڙي نماز ۾ پڙھجي يا نماز کان ٻاھر ھر حال ۾ ھڪ سجدو واجب ٿي ويندو آهي. ان سجدي کي تلاوت جو سجدو چوندا آهن.
حوالا
زمرو:نماز
373ع
ڊسمبر
زمرو:373ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
ڪروموسوم
ڪروموسوم یا لونجسمیو ڌاڳي نما بناوٽ جو نالو آهي جيڪو گھرڙي جي مرڪز ۾ موجود ھوندو آھي جنھن ۾ ڊي اين اي. سوڙھ سان سمايل ھوندو آھي. ڊي اين اي جي ٻاھران پروٽين ويڙھيل ھوندي آھي جنھن کي ھسٽون (Histones) چوندا آهن جيڪي کيس بناوٽ ۾ ڪم ايندا آهن. ڪروموسوم ڊي اين اي جي نقل ٺھڻ ۽ جيو گھرڙي جي ورھاست ۾ مددگار ھوندا آھن. ھر ڪروموسوم جو ھڪ سينٽروميئر ھوندو آھي جيڪو کيس ٻن حصن ۾ ورھائيندو آهي. ڪروموسوم خوردبيني تي نظر ايندڙ جيو گھرڙي جي مرڪز ۾ ڌاڳي نما ھڪ حصو ھوندو آھي جيڪو جينز جي صورت ۾ وراثتي ڄاڻ رکندو آهي. ٻوٽن ۽ جانورن ۾ موجود جيو گھرڙي ۾ ڊي اين اي ڪروموسوم جي اندر سوڙھائپ سان ماپيل ھوندو آھي پر بيڪٽيريا ۾ وري ان جي ابتڙ گھرڙي جي چوڌاري ترندو رھندو آھي. ھڪ ڊي اين اي جي پوري ڊيگھ پروٽين جي ويڙھن ۾ جڪڙيل ھوندي آھي جنھن کي ھسٽون چون ٿا جيڪي نيوڪلوسوم ٺاھن ٿا. اھي نيوڪلوسوم سوڙھائپ سان ويڙھجي ڪروميٽن ڇيڙا ٺاھين ٿا. ڪروميٽن ڇيڙا پاڻ ۾ ويڙھجي ھڪ ڪروموسوم ٺاھن ٿا. ھر ڪروموسوم کي ٻہ ننڍڙيون ۽ ٻہ ڊگھيون ٻاھون ٿين ٿيون جن مان ننڍڙين ٻانھن کي پي (p) ٻانھون ۽ ڊگھين ٻانھن کي ڪيو(q) ٻانھون سڏيو ويندو آهي. ۽ سينٽروميئر ڪروموسوم کي مرڪز تي جھلي بيھندو آهي.
نالو
لفظ ڪروموسوم  ) يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن: ڪروما ۽ سوما مان نڪتل آهي. ڪروما جي معنيَ آهي رنگ ۽ سوما معنيَ جسم ان جو اھو نالو ھڪ جرمن سائنسدان  فان والڊيئر ھارٽز ڪروميٽن لفظ جو حوالو ڏيندي رکيو. ڪروميٽن لفظ جيو گھرڙن جي ورھاست دريافت ڪندڙ سائنسدان والٽر فليمنگ جو متعارف ڪرايل ھيو. اھي لفظ ھاڻي معنيَ جي لحاظ کان رواج کان نڪري چڪا آهن  ڪروميٽن (فليمنگ طرفان 1880 ۾ متعارف ڪرايل) ۽ ڪروموسوم ( والڊيئر پاران 1888 ۾ متعارف ڪرايل) معنيَ جي لحاظ کان رنگ کي ظاھر ڪن ٿا پر اھي نالا اھڙين شين کي ڏنا ويا جيڪي بي رنگ ھيون.
دريافت جو تاريخي جائزو
جرمن سائنسدان شلائيڊن، ورچو ۽ بچلي اھي پھريان سائنسدان آھن جن سڀ کان اول انھن بناوٽن کي سڃاتو جن کي ھاڻي اسان ڪروموسوم چئون ٿا. 1880( واري ڏهاڪي جي وچ ۾ ٿيوڊور بوويري لاڳاتار تجربن سان حتمي اظھار ڪندي دنيا کي ٻڌايو ته ڪروموسوم درحقيقت جينياتي وراثت جا ويڪٽر آھن. ان نظريي جا اھم اصول ڪروموسوم جو تسلسل ۽ انھن جي انفراديت ھئا. 1900 واري ڏهاڪي ۾ بوويري جينياتي وراثت جي قائدن ۽ ڪروموسوم جي ورتاء وچ ۾ ڳانڍاپا پڻ ظاھر ڪيا. پنھنجي مشھور ڪتاب دي سيل ان ڊولپمينٽ اينڊ ھيرڊٽي ۾ ولسن ٻن سائنسدانن بوويري ۽ والٽر سٽن جي الڳ الڳ ڪيل تحقيق کي پاڻ ۾ جوڙي ڪروموسوم جي جينياتي وراثت جي نظريي کي بوويري-سٽن نظريي جو نالو ڏنو. انساني جسمن ۾ ڪروموسوم جو تعداد سڀ کان اول ٿيوفيلس پينٽر 1923 ۾ ٻڌايو. ھن جملي 24 جوڙا ٻڌايا جن مطابق ڪروموسوم جو تعداد 48 ٻڌايو  تعداد ۾ غلطي 1956 ۾ انڊونيشيائي سائنسدان جو ھن ٽجو درست ڪئي جنھن پھريون دفعو 23 جوڙن جو ٻڌايو ۽ ڪروموسوم جو تعداد ان مطابق 46 ٻڌايو جيڪو حتمي انگ ثابت ٿيو.
انساني ڪروموسوم
انسانن ۾ 46 ڪروموسوم 23 جوڙن جي ترتيب ۾ ھوندا آھن جن ۾ 22 جوڙا آٽوسوم (Autosome) پڻ شامل ھوندا آھن. آٽوسوم جي جوڙن کي سڃاڻپ لاءِ 1 کان 22 نمبرن تائين نالو ڏنل ھوندو آھي. انھن سڀني آٽوسوم مان ھر ھڪ جوڙي ۾ ھڪ ڪروموسوم ماء طرفان ۽ ھڪ پيءُ طرفان مليل ھوندو آھي. انھن 22 جوڙن کان علاوہ انساني جسم ۾ ڪروموسوم جو ھڪ جوڙو آلسوم (Allsome) ھوندو آھي جنھن جي ٻن ڪروموسوم جي سڃاڻپ انگن يا نمبرن بدران مخصوص اکرن ذريعي ڪئي ويندي آهي جن ۾ X ۽ Y شامل آهن. ان جوڙي ۾ ٻئي ڪروموسوم يا تہ XX يا وري XY ھوندا آھن. مادي جنس ۾ X ڪروموسوم جا ٻہ نقل ھوندا آھن جن مان ھڪ ماء طرفان ۽ ھڪ پيءُ طرفان مليل ھوندو آھي. نر جنس ۾ ان جوڙي جي ٻن نقلن مان X ڪروموسوم ماء جي طرفان ۽ Y ڪروموسوم پيءُ جي طرفان مليل ھوندو آھي. انساني جسم جي 46 ڪروموسوم جيڪڏهن پاڻ ۾ ڳنڍجن تہ ان جي ڊيگھ 200 نينو ميٽر ٿيندي.
ٻين جاندارن ۾ ڪروموسوم
مختلف جاندارن ۾ ڪروموسوم جو تعداد مختلف ھوندو آھي .ھڪ جيو گھرڙي وارا جاندار يا پروڪاريوٽ،بيڪٽيريا ۽ آرڪيئا ۾ ھڪڙو گول بيڪٽيريائي ڪروموسوم ٿيندو آهي پر انھن ۾ ڪافي فرق پڻ ھوندو آھي بيڪٽيريائي ڪروموسوم کي جينوفور چوندا آهن. اينڊوسمبيوٽڪ بيڪٽيريا ڪينڊيڊيٽس ھوڊگڪنيا سيڪاڊيڪولا ۾ 130000 تائين بنيادي جوڙا ٿي سگھن ٿا. ۽ ڪينڊيڊيٽس ٽريمبلايا پرنسيپس ۾ 14000000 کان وڌيڪَ بنيادي جوڙا موجود آهن. پروڪاريوٽ ڪروموسوم يوڪيريئوٽا جي ڪروموسوم جي بناوٽ جي ڀيٽ ۾ بنيادن جي ترتيب گھٽ ھوندي آھي. پروڪاريوٽ ۾ مرڪز نہ ٿيندو آهي ۽ انھن جو ڊي اين اي مرڪز جي بدران نيوڪليوئائڊ ۾ ھوندو آھي يوڪيريئوٽا ۾ ڪروموسوم ڪروميٽن فائبر جو ٺھيل ھوندو آھي جيڪو وري نيوڪلوسوم جو ٺھيل ھوندو آھي. ڪروميٽن فائبر پروٽين ۾ سوڙھائپ ويڙھيل ھوندو آھي جنھن بناوٽ کي ڪروميٽن چوندا آھن جنھن ۾ ڊي اين اي جو وڏو تعداد شامل ھوندو آھي. ڪروميٽن تمام ڊگھن ڊي اين اي ماليڪيولن کي جيو گھرڙي جي مرڪز ۾ ماپائڻ ۾ مددگار ھوندي آھي. ڪروموسوم جي بناوٽ جيو گھرڙن جي حياتياتي ڦيري ۾ تبديل ٿيندي رھندي آھي.
اتر قطب
ڌرتيءَ جي گولي جي هڪ انتها. ان جي ٻي انتها ڏکڻ قطب هوندي آهي. انهن ٻنهي انتهائن تي موسم انتهائي سرد هوندي آهي ۽ ڇهن مهينن جو ڏينهن ۽ ڇهن مهينن جي رات ٿيندي آهي، ڌرتي پنهنجي محور جي چوگرد گردش ڪندي آهي اهي انهيءَ محور جون ٻه پڇاڙيون هونديون آهن. مٿين پڇاڙيءَ کي اتر قطب North Pole) ۽ هيٺين پڇاڙيءَ کي (South Pole) چوندا آهن. خط استوا کان پري هئڻ ڪري اتي ٻارنهن ئي مهينا برف ڄميل هوندي آهي. پروفيسر گيڪي (Prof. Geikie) ۽ ٻين ڀوڻ _ وگيان جي ڪتابن مان ڏيئي، پوءِ آرڪٽڪ ريجن جو جيڪو احوال لوڪمانيه ڏنو آهي، سو مختصر طرح هن ريت آهي: اتر قطب ڏي وڃبو، ته پهرين هيءَ ڳالهه ڌيان ڇڪائيندي ته سج ۽ ٻيا گرهه نڪي اڀرندي کان اڀرن ٿا، نڪي الهندي ڏي لهن ٿا؛ پر سڄو آڪاش منڊل ائين پيو گولائيءَ ۾ ڦري، جيئن ڪو ماڻهو کليل ڌوپ ڇٽي پنهنجي مٿان پيو ڦيرائي. اهو ڦيرو الهندي کان شروع ٿئي ٿو ۽ اڀرندي ڏي پورو ٿئي ٿو. هر هڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ٿئي ٿو. ائين هڪ سؤ اسي ڦيرا پورا ٿين يعني ڇهه مهينا گذرن، ته پوءِ سج ائين اڀرندو نظر ايندو آهي، جو ڄڻ ته ڏکڻ طرف کان اڀري ٿو  ۽ اتر ڏي چڙهندو وڃي ٿو. وري جڏهن سورج ڏکڻائڻ ٿيندو آهي يعني ڏکڻ طرف ڏي ويندو، تڏهن تارا ٽمڪندا نظر ايندا آهن. انهيءَ ريت اُتي ڇهه مهينا ڏينهن ته ڇهه مهينا رات! مطلب ته ٿلهي ليکي سڄي سال ۾ ڏينهن رڳو هڪڙو ٿيندو آهي، جو ڇهه مهينا ساندهه هلندو آهي، ۽ رات به ڇهن مهينن جي يڪي ٿيندي آهي، ايترو آهي ته اها يڪي ڇهه مهينن جي رات سمورو وقت ڪاري ٻاٽ لائي ڪانه بيٺي هوندي آهي. صبح ۽ سانجهيءَ جي شفق جو به سوجهرو ٿئي ٿو. اها شفق به ڪنڀر جي چڪ وانگر ڦرندي وتي، ۽ هرهڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ڪندي وتي. ڇهن مهينن جي رات کانپوءِ پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ته اول ٿورڙي روشني ٿيندي آهي، ۽ ٽمڪندڙ تارن مان ٿورا ٿورا غائب ٿيڻ لڳندا آهن. پوءِ لالاڻ وڌندي ويندي آهي، ته رفته رفته سڀ تارا گم ٿي ويندا آهن، ۽ پوءِ پرهه باکون ڪڍندي آهي. ڊاڪٽر وارن ۽ ٻين عالمن جي ڪتابن مان حوالا ڏيئي، لوڪمانيه تلڪ ڄاڻايو آهي، ته هر ڪنهن سال، 29 جنوريءَ جي، پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ۽ ستيتاليهه ڏينهن ساندهه پرڀات جي لالاڻ ڏسڻ ۾ ايندي آهي؛ تنهن کانپوءِ سج اُڀرندي (ڦرندو) نظر ايندو آهي. سج هڪ واريءَ نڪرندو آهي، ته هڪ سؤ چورانوي ڏينهن ساندهه بيٺو هوندو آهي. هر ڪنهن سال 25 سيپٽمبر جي سج لهندو آهي، ته به نماشام واري شفق اٺيتاليهه ڏينهن ساندهه لقاءُ لڳائي بيٺي هوندي آهي، يعني 13 نومبر کان وٺي رات ٿيندي آهي. مطلب ته ورهيه جي 365 ڏينهن مان ستيتاليهه ڏينهن پرڀات، هڪ سؤ چورانوي ڏينهن سج جو سوجهرو، اَٺيتاليهه ڏينهن نماشام جي شفق ۽ ڇاهتر ڏينهن رات ٿيندي آهي. وقتي، رات جي اوندهه ڇاهتر بدران فقط سٺ ڏينهن هلندي آهي. اهو تفاوت اُتي جي وايو منڊل ۽ ٻين سببن ڪري ٿيندو آهي. اهي ڪن يوروپين جا اکين ڏٺا احوال آهن، جي لوڪمانيه سندن لکيل ڪتابن مان ڪڍي، پنهنجي ڪتاب ”آرڪٽڪ. هوم“ ۾ ڄاڻايا آهن..
1199ع
ڊسمبر
زمرو:1199ع زمرو:ٻارھين صدي
374ع
ڊسمبر
زمرو:374ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
دولھ دريا خان
دولھ دريا خان سنڌ ۾ سمن جو راڄ دوران جو محب وطن جرنيل، ڄام نظام الدين سمي جي حڪمراني جو وڏو وزير وزيراعظم سنڌ ۽ سنڌي سينا جو سيناپتي هيو. پهرين سندس نالو قبولو هو ۽ ڄام نظام الدين جي ديوان لکدير يا لکبير جو غلام هو. ڪن جو چوڻ آهي ته اصل هو سيد زادو هو، جو قيد ٿي پيو ۽ هن کي غلام ڪري آڻي وڪيائون ۽ لکدير انهي کي خريد ڪيو.
تفصيلي تعارف
هڪڙي ڀيري ڄام نظام الدين شڪار تي ويل هو. ڏينهن ڏاڍو تتل هو. سخت اُڃ لڳيس. پاڻي گهريائين. قبولو غلام تڏهن ديوان لکدير جو آبدار هو. تنهن پاڻيءَ جو پيالو آڻي ڏنس، پر انهيءَ ۾ ڄاڻي ٻجهي هڪڙو ڪک وجهي ڏنائينس ته گهڻي اُڃ ۾ هٻڇ ڪري زياده ۽ تڪڙو پي نه وڃي، ٿورو ٿورو ڪري پِئي. جڏهن ڄام کي اها حقيقت معلوم ٿي، تڏهن هن جي سياڻپ پسند آيس ۽ انهيءَ مهل پئسا ڏيئي هن جي ٻانهن لکدير کان ورتائين ۽ دريا خان نالو ڏنائينس. سگهو ئي وڏي درجي کي پهتو، بلڪ دلشاد وزيرکان به لنگهي ويو ۽ مدار المهام ۽ اميرالامرا ٿيو ۽ مبارڪ خان خطاب مليس. جڏهن مرزا سيد محمد جونپوري ٺٽي ۾ آيو، تڏهن عالمن جي چوڻ تي ڄام هن تي اعتقاد ڪونه آندو؛ پر دريا خان هڪدم وڃي انهيءَ جو مريد ٿيو ۽ انهي جي دعا سان وڏو درجو حاصل ڪيائين، ايتري قدر جو ڄام هن کي غلام نٿي ڄاتو، پر پٽ ڪري ٿي سڏيائينس، ۽ جڏهن ڄام پاڻ مئو ٿي، تڏهن پٽ جي ٻانهن هن کي ڏنائين ۽ سندس پارت ڪيائينس. سنه 927هه ۾ شاهه بيگ جي لشڪر هن کي ماريو. مڪليءَ تي رکيل آهي. سندس پٽ علاؤالدين به عالمن ۽ اميرن جي قطار ۾ هو ۽ اُهو به شاهه بيگ جي هٿان ماريو ويو. اُن جا ٻيا پٽ محمود خان ۽ متن خان پنهنجي جاگير ۾ رهندا هئا، جاٽلٽي ۽ ڪاهان يا ڳاها ۾ هئي.
ڄام نظام الدين سمو جي بادشاھي ۾
طاهر محمد جي تحرير ذريعي خبر پوي ٿي ته هن سپهه سالار جو نالو دريا خان ۽ لقب مبارڪ خان هو. قبوليو (قبولہ) اصل ۾ سندس قبيلو هو. هي قبيلو سماٽ ۾ اچي ٿو ۽ اڄ سوڌو دادو ضلعي ۾ آباد آهي. خود درياخان جي جاگير (ڳاها) به هن ضلعي ۾ هئي. هن ضلعي جي معتبر راوين جي راويت به اها ئي آهي ته دريا خان ذات جو قبوليو هو. هن قبيلي جا اڪثر ڳوٺ اڄ به دادو ضلعي ۾ موجود آهن.ڄام نظام الدين کي ابتدا ۾ پٽاڻو اولاد نه هو، ان ڪري هن دريا خان کي گود جو پٽ ڪري نپايو. پهريان هو ديوان لکدير (لکمير) جو غلام هو، جتان ڄام نندي کيس حاصل ڪيو. اڳتي هلي درياخان سياست ۽ فوجي معاملن ۾ وڏي مهارت حاصل ڪري ورتي، ان ڪري کيس سپھ سالار، وزيراعظم ۽ امير الامرا مقرر ڪري ”مبارڪ خان“ جو لقب ڏنو ويو. سندس متعلق پهريون مستند حوالو سن 895ھ/1490ع جو آهي، جڏهن پاڻ اتر طرف سنڌ ۾ جنگ ڪري ارغونن کي شڪست ڏنائين. ان سال مڪليءَ تي پنهنجي مقبري جي چوديواري پڻ تعمير ڪرايائين. هن جنگ ۾ کيس اتر سنڌ جي چانڊين فوجي مدد ڪئي هئي. سوڀ حاصل ڪرڻ بعد دريا خان، موجوده لاڙڪاڻي ضلعي واري ايراضي، چانڊين جي سردار کي جاگير طور ڏني. ان بعد هن خطي تي ”چانڊڪه“ نالو پئجي ويو. روايتن موجب چانڊيي سردار جو نالو ”سريمڻ خان ھيو. ڄام نندي جي زماني ۾ پاڻ ڪجهه واه کوٽائي، سنڌ جي زراعت ۾ واڌارو آندائين. ڄام جي وفات کان پوءِ به هي پنهنجي عهدي تي برقرار رهيو. ڄام نندي جي دور ۾ غالبن موجوده تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ چانگ قبيلي فساد برپا ڪيو هو. ان کي پڻ درياخان منهن ڏنو. سن جي بزرگ سيد حيدر جو ڏاڏو سخي ابراهيم شاھ، ڄام نندي جو دوست ۽ رفيق هو. ابراهيم شاھ هن مسئلي تي درياخان جي مدد ڪئي. فسادين کي سختيءَ سان چيڀاٽيو ويو. البت ابراهيم شاھ هنن معرڪن ۾ شهيد ٿي ويو. هن جي مزار خانوٺ جي ڀرسان آهي. اڳتي هلي درياخان جو تعلق سيد حيدر سنائي ۽ سيد عبدالرزاق لڪياريءَ سان پيدا ٿيو، جن مخدوم بلال جي صلاح مصلحت سان سيد محمد جونپوريءَ کي سنڌ مان تڙي ڪڍيو. هن ياري دوسري واري تعلق سبب درياخان، اڳوڻيءَ گوپانگ اسٽيشن جي ڀرسان پنهنجي رهائش لاءِ هڪ قبائين جاءِ ٺهرائي هئي، جا اڄ سوڌو موجود چئي وڃي ٿي.
ڄام فيروز جي بادشاھي ۾
ڄام فيروز ننڍي عمر ۾ سنڌ جو حڪمران بنيو. هن درياخان جي مرتبي ۽ عزت جو ڪوبه خيال نه ڪيو، ان ڪري پاڻ احتجاج طور استعفا ڏئي اچي پنهنجي جاگير تي رهيو. ڄام صلاح الدين ٺٽي تي قبضو ڪيو. ان وقت فيروز کيس منٿ ميڙ ڪري وري حڪومت ۾ شامل ڪيو. هن حيلي حرفت سان صلاح الدين کي ڀڄائي ڪڍيو ۽ وري فيروز سنڌ جو حاڪم بنجي ويٺو. هن ڀيري به درياخان کي جائز مرتبو نه مليو. آخر ۾ فيروز جي ماءُ ارغونن کي حملي جي دعوت ڏني ۽ درياخان جي خاتمي لاءِ مدد طلب ڪئي. سنڌ جي هن سپوت ۽ ارغونن ۾ 11 محرم 927هه (22 ڊسمبر 1520ع) تي سخت مقابلو ٿيو. مؤرخن درياخان جي سورهيائيءَ ۽ جنگ جي وڏي واکاڻ ڪئي آهي. ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته کيس صلح جي ڳالهين لاءِ گهرائي شهيد ڪيو ويو. سندس مزار اڄ به مڪليءَ تي موجود آهي.
درياخان جي ذاتي سوانح بابت ڇڙوڇڙ حوالا موجود آهن. مٿي سندس اوطاق جو ذڪر آيو آهي، جا ڳوٺ خاصائي شورا ۽ گوپانگ اسٽيشن جي ڀر ۾ اڳ دادو ضلعو ۽ هاڻڄامشورو ضلعو ۾ آهي پر ان اوطاق بابت به مورخن جا متضاد رايا آهن. هن جي حويلي ۽ ڪوٽ مڪليءَ جي عيدگاھ جي اوڀر واري ايراضي ۾ هئا. هن وقت عيدگاھ ڏي ويندڙ پيچرو، درياخان جي ڊٺل ڪوٽ جي اتر کان وڃي ٿو. ڀيرومل مهرچند آڏواڻي آڳاٽو هن ڪوٽ جو ذڪر ڪيو هو. روايتن موجب دريا خان، راٺوڙن جي هڪ حسين ڇوڪري ”همون“ سان شادي ڪئي هئي. راشدي صاهب جي تحقيق موجب کيس ڄام سارنگ، علاؤ الدين، محمود خان، احمد ۽ موٽڻ خان نالن سان پنج پٽ هئا اهي سڀ سورهيه ۽ دلير توڙي وطن دوست انسان هئا. سنڌ جو هي سچار انسان جيسين زنده هو، ايسين سمن جي سلطنت قائم رهي. سندس شهادت کان پوءِ سمان ڄام به رلي ويا ته سنڌ جو ملڪ به ٻن صدين تائين ڌارين جي راڄ ۾ جڪڙجي ويو!
سائين جي ايم سيد جي تحقيق
شهيد دولهه دريا خان - جي ايم سيد
سومرن جي حڪومت ڪمزور ٿيڻ بعد انهن جي آخري حاڪم همير کي سمن قتل ڪري ان جي جاءِ تي سندن سردار اُنڙ پٽ ڀنڀه کي ڄام جو لقب ڏئي سنڌ جي گهڻي ڀاڱي تي حاڪم مقرر ڪيو. جيئن ته سنڌ جي ٻنهي بهترين گهراڻن جي مستند تاريخ اڃان تائين لکي ڪانه وئي آهي، ان ڪري انهيءَ جي حڪومت جو مفصل احوال ميسر ٿي نه سگهيو آهي. پر چچنامه ۽ تحفته الڪرام وغيرا جي مخلتف روايتن جي بنا تي 1360ع کان پوءِ ان گهراڻي جي شروعات شمار ڪري سگهجي ٿي. جا 1520ع تائين هلي اٽڪل 120 ورهيه کن حڪومت ڪيائون. ان عرصي ۾ سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ انهيءَ قبيلي جي سردارن جو تسلط هو جي ننڍين رياستن وانگر اندروني طور آزاد هئا ليڪن سڀئي سلامي وڏي حاڪم ڄام جي ڀريندا هئا. اهو دور به سنڌ لاءِ امن امان، ترقي ۽ تمدن جو باعث رهيو آهي_ انهن جي دور حڪومت ۾ ڪيئي وڏا ڳوٺ ٻڏا، علم پکڙيو، هنر زور ورتو، قومي روايتون ۽ دستور به قائم رهيا. سنڌ جي غيرت، روايات،حب الوطني ۽ آزاديءَ هي حفاظت لاءِ سومرن پاڻ ملهايو ته سمن وري تهذيب ۽ تمدن کي زور وٺائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي. هن قبيلي ڪيترائي نامور حاڪم پيدا ٿيا جن مان ڄام تماچيءَ جو خاص مشهور آهي. جنهن جي ڪينجهر جي مهاڻيءَ، نوريءَ سان رومانس جي قصي کي شاهه عبدالطيف نهايت عمده پيرايه ۾ بيان ڪري انهيءَ دور جي عمده تصوير ڪڍي آهي. چوڻ ۾ اچي ٿو ته انهن ڏينهن ۾ سنڌ ۾ امن امان، آبادي ۽ هنر جي زور وٺڻ ڪري آسودگي اچي ويئي هئي. مدرسه کليل هئا. هي حاڪم عالمن، شاعرن ۽ راڳ جي مجلسون ٿينديون هيون. عمديون ٻيڙيون، ان جا رنگا رنگي سڙهه ۽ ساز و سامان مجلس جي رونق کي وڌائيندڙ هئا. ڪينجهر جو نظارو نهايت عمدو هو. شاهه صاحب ان لاءِ فرمائي ٿو ته: هيٺ جــر مٿي مڃر، ڪنڌيءَ ڪـونر ٽڙن، ور ٿي واهوندن، ڪينجهر خستوري ٿئـي. ”شاهه“
اهڙي طرح هن گهمندي هن جي نوريءَ نالي عورت تي نظر پئجي ويئي_ هوءَ هٿين پيرين آرکيڻن هئي هن جي من “ گيرب ۽ گاءِ نه هو_ تنهن جي نيڻن راءِ کي ريجهائي ڇڏيو_ نيٺ سمي سڃاڻي ٻيڙو ٻانهن ۾ ٻڌي کڻي راڻين ۾ شامل ڪيس پوءِ ته ڄام مهاڻن تي مڙئي محصول معاف ڪري ڇڏيا ۽ اڪثر ڪينجهر جي ڪناري مجلسون ۽ محفلون ٿينديون رهنديون هيون. اٽي ماڙي ٺهرايائين سندن قبرون مڪلي ٽڪريءَ تي شيخ حماد جماليءَ جي مقبري هيٺان. ان کان پوءِ انهيءَ گهراڻي جو ٻيو مشهور حاڪم ڄام نظام الدين عرف ڄام نندو ڄام ڀنڀه ٿيو. هي 866هه مطابق 1462ع تي تخت تي ويٺو. سندس ڏينهن ۾ حڪومت اتر طرف وڌي بهاولپور تائين وڌي پکڙي الهندي طرف سبي تائين ته ساري موجوده سنڌ سنسدس قبضي ۾ هئي. هي پاڻ وڏو عالم هو، عالمن درويشن جي صحبت کي پسند ڪندو هو. نهايت اعلى منتظم، منصف مزاج ۽ سخي هو. هن جي حڪومت 48 سال هلي. ان وچ ۾ نهايت امن امان قائم ٿيڻ ڪري ملڪ ترقي ڪئي. هن اڳيون ساموئي يا سمانگر ڇڏي ان جي ٽن ميلن جي مفاصلي موجوده ٺٽي جو شهر نئين سر ٻڌايو. جنهن ٿوري وقت اندر مدرسن، واپار، ڪارخانن، عالمن وغيره ڪري نهايت زور ورتو. اهو سمن جي اوج جو دور هو. نواب دريا خان هن مصنف مزاج، منتظم ۽ مردم شناس حاڪم جو وزيراعظم. ان بابت چوڻ ۾ اچي ٿو ته اصل ۾ هن ڄام صاحب جي وزير لکمير وٽ نوڪر هو. سندس اصل نسل جو پورو پتو نٿو پوي. سندس اوائلي نالو قبوليو هو. هڪ دفعي ڄام نندو شڪار تي نڪتو ساڻس وزير لکمير به گڏ هو. رستي تي ڄام صاحب کي اڃ لڳي. ڄام صاحب جو نوڪر پري هو ان ڪري قبولي ڇوڪري کيس پاڻي آڻي ڏنو. ڄام صاحب ڏٺو ته ان ۾ ڪي ڪک پيل هئا. ان بابت ڄام صاحب سبب گهريو. هن جواب ۾ ٻڌايس ته قبلا جن کي سخت اڃ هئي يڪدم پاڻي پي وري سواري ڪن ها ته طبيعت تي خراب اثر پوي ها. ان ڪري ڪک وجهي ڏنم ته سائين جن آهستگيءَ سان پاڻي پين. سندس اهڙي عقل واري جواب کان ڄام صاحب متاثر ٿي کيس پاڻ وٽ نوڪر ڪري رکيو. جتي آهستگي ٿي ترقي ڪندو تعليم ۽ تربيت حاصل ڪرڻ بعد لياقت ۽ ايمانداريءَ ڪري پهرين وزير ۽ پوءِ وزيراعظم جي درجي تي پهچي نواب خان اعظم ۽ فرزند خاص جا لقب حاصل ڪيا.کيس فوجن جي سپهه سالاري به ملي. هاڻ نواب دريا خان عرف نواب مبارڪ خان جي نالي سان سڏجڻ لڳو. هي انهيءَ عرصي ۾ سنڌ جي مڪاني بدامنين دور ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان ڪري ساري صوبي جي حڪومت گهڻي وقت تائين نهايت امن امان ۽ خوش اصلوبيءَ سان هلڻ لڳي. انهن ڏينهن ۾ بابر بادشاهه سمرقند کان نڪري اچي ڪابل ۾ ديرو ڄمايو هو. شاهه بيگ ارغون ان جي خوف کان ٻئي ملڪ وسائڻ جي خيال کان سنڌ تي سندس ڀاءُ مرزا سلطان محمد جي هٿ هيٺ لشڪر چاڙهي موڪليو جن آگره، چانڊڪا، منديجا ۽ ماڇين جو ڪوٽ اچي ڦريا ۽ لٽيا. ان خبر پوڻ تي ڄام نندي وڏو لشڪر نواب دريا خان جي هٿ هيٺ ان جي مدافعت ڪرڻ لاءِ چاڙهي موڪليو. جنهن هلوڪر ڳوٺ وٽ پهرين جنگ ۾ ارغونن جي لشڪر کي شڪست ڏني. جنهن ۾ شاهه بيگ جو ڀاءُ سلطان محمد مارجي ويو. باقي سندس بچيل لشڪر قنڌار ڏانهن ڀڄي.
موت
ارغونن ۽ سنڌين جي وچ ۾ لڳندڙ جنگ بنا نتيجي شام تائين هلندي رهي، دولهه دريا خان جنگ جي ميدان تي ارغونن سان ڇتي ويڙهه ڪئي، ارغون سنڌي فوج کي سڄي ڏينهن جي جنگ ۾ شام تائين شڪست نه ڏئي سگهيا، نيٺ ٺاهه ڪرڻ جي بهاني سان جنگ بندي تي راضپو ٿيو ۽ دريا خان کي ارغونن ڳالهين لاٰءِ گهرايو ۽ کيس 22 ڊسمبر 1520ع تي شام جي پَهر ۾ شهيد ڪيو ويو.
دولهه دريا خان جو مقبرو
دولهه دريا خان جو مقبرو مڪلي جي ٽڪريءَ تي ڄام نظام الدين جي مقبري جي بلڪل سامهون آهي. هي مقبرو 1490ع لڳ ڀڳ اڏاوت ڪرايو ويو.
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سما جاتيون زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌي سورما زمرو:سنڌي ماڻھو
رومانس
رومانس (Romance) لفظ قديم فرانسيسي زبان ۾ استعمال ٿيندو هو. بعد ۾ ’رومانس‘، اسپيني، اطالوي، پرتگالي، لاطيني ۽ انگريزي زبانن ۾ ڪتب اچڻ لڳو. قديم ادب ۾ سورمن ۽ سورهين جي ڪارنامن کي بنيادي حيثيت حاصل هئي. بعد ۾ “رومانس” جو اصطلاح اهڙن قصن لاءِ مخصوص ٿي ويو، جن ۾ سورمن جي بهادري ۽ جانبازيءَ جو ذڪر مبالغه آميز انداز ۾ بيان ڪيو ويو هجي. اهڙن داستانن کي بهادريءَ وارا قصا (Chivalric Romance) چيو ويندو هو. گهڻو پوءِ چيو ويو ته رومانس هڪ اهڙو داستان آهي، جنهن ۾ زندگيءَ کان پري تصوري ماحول يا لاڙو پيش ڪيل هجي، عاشقاڻي جذبن ۽ باهمي ڪشش دوران ٿيندڙ حيرت ۽ پراسراريت جو احساس هجي. رومانس جا خاص جزا جنگ، حسن، ايمان ۽ مذهب آهن. رومانس دراصل رومانوي ۽ افسانوي ادب جو اوائلي اهڃاڻ آهي.
بدر سميجو
''نوجوان ليکڪ، سماجي اڳواڻ ۽ پ پ اڳواڻ، بدر سميجو 2 جولاءِ 1971ع تي پني عاقل ۾ پئدا ٿيو. سندس والد علي محمد خان سميجو زمينداري ڪِرت سان وابسته آهي.''
تعليم
''بدر سميجي 1997ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ ايم. اي ۽ 2003ع ۾ ايس. ايم. لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل. ايل. بي ڪئي.''
ادبي خدمتون
''شروع کان ئي کيس ڏيهي توڙي پرڏيهي ادب سان دلچسپي رهي. سندس لکيل ڊراما پڻ سنڌي ۽ اردو چئنلن تان نشر ٿيا آهن. جن ۾ ’هم ٽي وي‘ تان ’هزار داستان‘ جي سري هيٺ سولو پلي مشهور رهيا. ان کان علاوه سنڌ ٽي. وي تان سندن ميزباني ۾ ’دي ليجنڊ‘ پروگرام پڻ نشر ٿيو. جنهن ۾ هن سنڌ جي اهم شخصيتن جا انٽرويو ڪيا. ادب ۽ سياست جا موضوع سندس پسند ۾ شامل آهن، ان کان علاوه مختلف سنڌي اخبارن ۾ ڪالم پڻ لکندو رهيو آهي. تازو 2009ع ۾ سندس ڪتاب ”بين الاقوامي سياست ۾ امن جو سوال“ ڇپجي مارڪيٽ ۾ آيو آهي.''
ٻيون سرگرميون
''بدر سميجو تازو ئي پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو آهي ۽ هن وقت ادبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ مصروف عمل آهي. سندس رهائش پنوعاقل ۾ آهي.''
حوالا
زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:1971ع جون پيدائشون
1200ع
ڊسمبر
زمرو:1200ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايڊيٽوريل
thumb| ھڪ انگريزي اخبار جو 1929 ۾ ايڊيٽوريل جو نمونو
ايڊيٽر- جو لکيل مضمون، ڪنهن رسالي، اخبار يا ڪتاب ۾ -ايڊيٽر- جو لکيل مضمون جيڪو ڪنهن مقرر ڪالم يا صفحي تي لڳي ٿو، اهو مضمون عام طور تي -اخبار- يا رسالي جي پاليسيءَ جو عڪاس يا ڪنهن -تازي- سماجي مسئلي تي اداري جو موقف هوندو آهي. -ايڊيٽر- -ان- تحرير جي ذريعي وقت جي حڪومت ۽ پنهنجن پڙهندڙن سان مخاطب ٿيندو آهي. ايڊيٽر جي روزمره جي اهم معاملن تي لکيل خاص تحرير. اخبار جي پاليسي کي پيش ڪندڙ تحرير. ڪنهن رسالي ۾ ايڊيٽر طرفان لکيل تحرير. اخبار يا رسالي جو اداريو
الپس جبل
thumb|upright=1.15|اٽلي ۾ واقع [[ڊولومائيٽس ھنن جبلن ۾ عالمي ورثو قرار ڏنل آهي]]
الپس جبل يورپ جو سڀ کان وڏو جبل جنھن جون قطارون ڪيترن کوڙ ملڪن ۾ ڦهليل آھن. ھي جبل ڏکڻ يورپ کي وچ يورپ ۽ اولھ يورپ کان ڌار ڪن ٿا ۽ 1200 ڪلوميٽرن تائين اٺ الپائين ملڪن ۾ ڦھليل آھن جن مان اولھ کان اوڀر پاسي فرانس، سوئٽزرلينڊ، اٽلي، موناڪو، ليچنسٽائين، آسٽريا، جرمني ۽ سلوانيا شامل آهن. ھڪ ڪروڙ سال اڳ آفريڪي زميني پليٽ ۽ يوريشيا واري زميني پليٽ ۾ ٽڪر ٿيڻ جي ڪري ھي جبل وجود ۾ آيا.ان ٽڪر جي شدت سان زمين ھيٺ گھتجڻ جي ڪري سمنڊ جي اندر وارا اونھا پھاڙ ٻاھر نڪري آيا ۽ ويڙھجي اوچا جبل بڻجي ويا جن ۾ مائونٽ بلانڪ ۽ ميٽرھارن واريون چوٽيون شامل آهن. مائونٽ بلانڪ فرانس ۽ اٽليءَ واري سرحد تي الپس جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي آھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 4810 ميٽر يا 15781 فٽ بلند آھي. الپائين جبلن جون لڳ ڀڳ ھڪ سؤ چوٽيون چار ھزاري آھن يعني چار ھزار ميٽرن جي بلندي واريون آهن جن جو يورپ جي موسم تي تمام گهڻو اثر آھي.
375ع
ڊسمبر
زمرو:375ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
رومانيت
رومانويت (Romanticism) ڪلاسيڪت ۽ رومانويت دراصل ٻه متضاد ادبي رجحان آهن. عام طور چيو ويندو آهي تہ “رومانويت” ادب ۽ زندگي جي فرسوده رسمن خلاف بغاوت هئي ۽ انفرادي احساس ۽ تخيل جي هڪ سوڀ هئي.رومانوي ادب جي خوبين ۾ جذباتيت، قدرتي منظرن ۾ دلچسپي، تصوف، انفراديت پسندي، نيوڪلاسيڪي رجحان ۽ ھر ادبي قانون کان بغاوت، کوٺاڻي زندگيءَ ۾ دلچسپي، تخيل جي مڪمل ازادي، قدرتي مظاھرن ۾ دلچسپي، انساني حقن ۾ دلچسپي، ديو مالائن ۾ دلچسپي، جماليات پسندي، روحانيت، تصوف، سونھن ۽ سچ جي تلاش، انسان جي سٺائيءَ ۾ ايمان، ذاتي موضوعن ۾ دلچسپي، شاعريءَ ۾ علامتن ۾ اظھار، حيوانن جي زندگيءَ ۾ دلچسپي، ناول نويسي ۾ جذبات نگاري وغيره شامل اھن.
لنڊي خانا ريلوي اسٽيشن
دبيز متن
thumb|لنڊي خانا ريلوي اسٽيشن
لنڊي خانا ريلوي اسٽيشن پاڪستان جي قصبي تورخم ۾ واقع هيو، جيڪو خيبر ايجنسي ۾ پاڪ افغان سرحد جي قريب واقع آهي۔ هي ريلوي اسٽيشن 23 اپريل 1926ء ۾ برطانوي راڄ جي دور ۾ تعمير ڪيو ويو۔ هن ريلوي اسٽيشن کي افغان حڪومت جي درخواست تي 15 نومبر 1932ء ۾ بند ڪيو ويو۔
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ پٽڙي اچ وڃ
زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون
فرانسس بيڪن
فرانسس بيڪن انگريز وڪيل ۽ فلسفی ھو. ھو 1582 ۾ بار جو رڪن بڻيو ۽ 1584 ۾ پارليامينٽ جو رڪن ٿيو. 1589 ۾ پنھنجي سياسي پیش قدمي جي لاءِ ھن ارل آف اسيڪس (Earl of Essex) ٻين سان دوستي ڪئي پر 1601 ۾ ھن پنھنجي محسن جي خلاف بغاوت جي مقدمي ۾ مخالفن جو ساٿ ڏنو. جيمز اول جي حڪومت ۾ (1603-25) بيڪن کي خاص ڪاميابيون حاصل ٿيون. ھو برطانيا ۽ اسڪاٽ لينڊ جي يونين جو ڪمشنر مقرر ڪيو ويو. 1604ع ۾ اٽارني جنرل مقرر ٿيو. 1613- 1618ع ۾ لارڊ چانسلر بڻيو.
1621ع ۾ ھن کي رشوت جي ڏوھ ۾ ملوث پايو ويو ۽ چاليھ ھزار پائونڊ جرماڻو ھنيو ويو ۽ پارليامينٽ ۽ سرڪاري عھدي جي لاءِ معزول ڪيو ويو.
ھن جي شھرت جي وجھہ ھن جي فلسفياڻہ ۽ ادبي تحريرون آھن. ھن سترھين صدي جي سائنسي فڪر کي گھڻو متاثر ڪيو.
ھن جي ڪتاب The Advancement of Learning ۾  ھن علمن جي نئين جماعت بندي ڪئي. پوءِ 1623ع ۾ ھڪ ٻي ڪتاب جي ذريعي ان کي وڌيڪ وسعت ڏني. پوءِ 1624ع ۾ ھن Norum Organum Scientiarum ۾ استدلال ڪيو تہ علم صرف تجربي سان ئي حاصل ڪري سگھجي ٿو.
ابتدائي زندگي
بئڪن 22- جنوري سن 1561ع ۾ يارڪ هائوس (York House)، لنڊن ۾ ڄائو هو، اهو يارڪ هائوس سندس والد سرنڪولس بئڪن (Sir Nicholas bacon) جي رهائش جي جاءِ هئي. سندس والد ايلزبيٿ (Elizabeth) جي حڪمراني جي پهرين ويهن سالن ۾ شاهي سيل کي سنڀاليو هو. مئڪالي (Macauly) چوي ٿو، ته پٽ پنهنجي پيءُ جي مشهور نالي کي  ڍڪي ڇڏيو آهي. حقيقت ۾ سرنڪولس جو رواجي ماڻهو ڪونه هو. اها هڪ توقع ڪرڻ جھڙي ڳالھه آهي، ڇاڪاڻ ته اعليٰ ذهن، ڪنهن خاص خاندان ۾ قابليت ذريعي نسل به نسل ترقي ڪندو رهي ٿو. تان جو ڪنهن هڪ شخص ۾ چوٽيءَ تي پهچي وڃي ٿو، تنهن کان پوءِ آئينده نسلن ۾ گهٽبو وڃي ٿو ۽ نيٺ معمولي صورت اختيار ڪري ٿو. بئڪن جي والده جونالو ليڊي ائن ڪوڪ (Lady Anne Cooke) هو، سر وليم سيسل، لارڊ برلي، جي سالي هئي. لارڊ برلي راڻي ايلزبيٿ جي خزاني جو امير هو ۽ انگلينڊ جو طاقتور ماڻهن مان هڪ هو. ليڊي ائن ڪوڪ جو والد شهنشاهه ايڊورڊ ڇهين (King Edward vi) جو خاص استاد ٿي رهيو هو. هوءَ خود ڪيتريون ئي ٻوليون ڄاڻندي هئي ۽ دينيات جي ماهر هئي. مذهبي پيشوائن سان يوناني زبان ۾ لکپڙهه ڪرڻ هن لاءِ بلڪل آسان هو. هوءَ پنهجي پٽ جي استاد هئي ۽ کيس تعليم ۽ تربيت ڏيڻ ۾ هن ڪنهن به قسم جي ڪوتاهي نه ڪئي. ٻارهن سالن جي ڄمار ۾ بئڪن کي ٽرنٽي ڪاليج ڪئمبرج ڏي موڪليو ويو. اتي هو ٽي سال رهيو. ان عرصي ۾ سندس دل اندر تعليمي نصاب ۽ طريقن جي لاءِ نفرت جاڳي، ارسطو جي روايتن ۽ طريقن خلاف دشمني پيدا ٿي. هن ڪئمبرج کي الوداع چيو ۽ پڪو ارادو ڪيو، ته فلسفي کي وڌيڪ زرخيز رستي طرف وٺي ويندو، مڪتبي مناظرن (Scholastic Disputations) کان سندس رخ ڦيرائي، انساني ڀلائيءَ جي واڌاري ۽ ترقيءَ طرف سندس منهن موڙيندو. اڃا هو سورنهن ورهين جو ٻار هو، ته هن کي فرانس ۾ رهندڙ انگريز ايلچيءَ جي دفتر ۾ هڪ ملازمت جي آڇ ٿي. فائدن ۽ نقصانن کي خيال سان جاچيندي،آخرڪار هن اها آڇ قبول ڪئي. پنهنجي ڪتاب ”قدرت جي تشريح“ جي مقدمي ۾ هن پنهنجي فيصلي تي بحث ڪيو آهي. جنهن کيس فلسفي کان جدا ڪري، سياست طرف مائل ڪيو.
ڪيريئر
thumb|296x296 عڪسلون|سر فرانسس بيڪن
بيڪن جا ڪتاب ء سندس خيال
ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ :جڏهن فرانسس بيڪن ”ايڊوانسمينٽ آف لرننگ“ لکيو هو ۽ ايڏي جرائت سان لکيو هئائين جو هن نشاة الثانيه جي جرائت کي به حيران ڪري ڇڏيو هو. بيڪن سائنس لاءِ هڪ منشور تيار ڪيو هو ۽ انهن اهم مسئلن ڏانهن اشارو ڪيو هو جنهن کي حل ڪرڻ جي ضرورت هئي ۽ انهن ڪاميابين جي اڳڪٿي ڪئي هئي جيڪي ان علم سان اسان کي حاصل ٿي سگهيون ٿي.
پڇاڙي
پنهنجي حياتيءَ جا پويان پنج سال هن پنهنجي گهر ۾ اڪيلائي ۽ امن سان گذاريا. اوچتي غربت هن کي هيسائي ڇڏيو، پر فلسفي جي مطالعي کيس دلي تسڪين ڏني. انهن پنجن سالن ۾ هن پنهنجو لئٽن ۾ عظيم ترين ڪتاب ’علم جو واڌارو‘ لکيو، مضمونن جو طويل نسخو شايع ڪيو، ۽ هينري ستين جي تاريخ لکي. هن افسوس ظاهر ڪيو، ته ڇو نه ان کان اڳ هن سياست کي الوداع چئي، علم ۽ ادب طرف توجهھ ڏنو. زندگيءَ جي آخر گهڙيءَ تائين هو پنهنجي ڪم ۾ مصروف هو. ڄڻ ته هن لڙائيءَ جي ميدان تي دم ڏنو. پنهنجي هڪ مضمون ’موت‘ ۾ هن خواهش ظاهر ڪئي هئي، ته پنهنجي ڪم ڪندي ڪندي اوچتو مري وڃجي، ته جيڪر گرمجوشيءِ ۾ زخمي ٿيڻ وانگر سڪرات جو سور محسوس ئي نه ڪجي. سيرز وانگر سندس دلي تمنا پوري ٿي وئي. مارچ 1626ع ۾ هو لنڊن کان هائگيٽ گهوڙي تي سوار ٿي وڃي رهيو هو. اوچتو سندس دماغ ۾ خيال پيدا ٿيو، ته برف ذريعي گوشت کي ڪيئن خراب ٿيڻ کان بچائجي. هن ارادو ڪيو، ان ڳالهه جي آزمائش ورتي وڃي. هڪ دڪان تان هن هڪ پکي خريد ڪيو. ان کي ماري ان جي اندر برف وڌائين. جنهن وقت هو ائين ڪري رهيو هو، ان وقت کيس زڪام ۽ ڪمزوريءَ حملو ڪيو. پاڻ کي بيمار ڏسي، هن حڪم ڏنو، ته کيس لارڊ آرنڊيل جي جڳهه طرف نيو وڃي. اتي هو بستري داخل ٿيو. ان وقت به هن زندگيءَ تان آسرو نه لاٿو. هن هڪ خوشيءَ ڀريو خط لکيو، ته ڪيئن نه سندس تجربو ڪامياب ٿيو. پر اهو خط سندس آخري خط هو. پوڙهائپ واري زندگيءَ جي موسمي بخار سندس اندر کائي ڇڏيو هو. هو سڄو جلي رک ٿي ويو هو ۽ ايترو ڪمزور ٿي ويو هو، جو بيماريءَ کان پاڻ بچائڻ جي قابل نه هو. آهستي آهستي بيماريءَ سندس دل طرف رخ رکيو. 9- اپريل جي شام 1626ع ۾، پنجھٺ سالن جي ڄمار ۾ هو گذاري ويو. پنهنجي وصيت نامي ۾ هن فخر سان ۽ خاص طرح هي لفظ لکيا: ”مان پنهنجو روح خدا جي سپرد ڪيان ٿو. منهنجي جسم کي گمنام جڳهه دفن ڪيو وڃي. مان پنهنجو نالو آئنده نسلن ۽ ٻاهرين قومن لاءِ ڇڏيان ٿو.“
حوالا
زمرو:تعليم جي تاريخ زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
کٻڙ
کٻڙ يا ڄارئي جدا جدا وڻ آهن، پر ڏسڻ ۾ هڪ جهڙا نظر اچن ٿا. کٻڙ کي انگريزي ۾ ٽوٿ برش ٽري (Toothbrush tree) چئجي ٿو. کٻڙ جي وڻ جو نباتاتي نالو سلواڊورا پرسيڪا (Salvadora persica) آهي. ٿري عام طرح کٻڙيون به چون ته ڄاريون به چون، پر حقيقت ڪري انهن ۾ ٿورو تفاوت آهي. ڄاريون اهي آهن جن جا پيرون مٺا ٿين، ۽ کٻڙيون اهي آهن جن جا پيرون کارا ٿين. مهراڻي جي پاسي ڪلراٺي زمين ۽ ٿر ۾ لوڻ جي سَنن جي ڀرسان کاري زمين ۾ به کٻڙ ٿين .کٻڙن ۾ پيرون ٿيندا آهن، پر ماڻهو ڪونه کائين، ڇو جو اهي کارا ٿيندا آهن. انهن ۾ مَڪ ٿيندي آهي جا اُٺ جام کائيندا آهن. مٺين ڄارين ۾ اونهاري جو پيرون جام ٿيندا آهن. . ڪي پيرون ڳاڙها ۽ ڪي پيلا ٿين، جي ماڻهو آڻي پاڻ به کائين ۽ شهرن ۾ وڪڻندا به آهن ۽ ڪجهه سُڪائي رکندا آهن، جن کي ”ڪوڪڙ“ چون. ڪوڪڙ پاڻ به لائين ۽ مال کي به کارائين. .کٻڙ جي ڪاٺي مضبوط ۽ چيڙهي ٿيندي آهي. اُن کي اُڏوهي ۽ سُرو ڪونه کائي، جنهنڪري عمارتن جي ڏَانوَ جي آهي. ماڻهو کُڏن ۾ شهتير ۽ داسا، چؤنرن ۾ مَلَ، آٺريا ۽ کونٽا،، ڇَنن ۾ ٿوڻيون ۽ آڏوريون ڪري ڪم آڻين. گهڻي بار ڪري مُڙي پوندي، پر اَڏُ ٻٽَ ٽٽي ٻه اڌ نه ٿيندي آهي. غريب ماڻهو کٻڙ جي ڪاٺيءَ مان مَنجَن (کٽولن) جا پاوا، ايسُون، اُپرا ۽ پينگها ٺاهين ٿا جن جا پَلاڻ، چؤنرن ۽ کُڏن جا در دريون، گَهڙا منجيون، کڳوهن جو ڪوهڙيون ۽ ڀوڻ وغيره جا ٺهن. برساتي موسم ۾ ٽارين مان سنهيون ڊگهيون ڪامون نڪرنديون آهن، جن مان تتر پالڻ لاءِ پڃرا ٺاهبا آهن.
اُٺن کي هڪ بيماري ٿيندي آهي جنهن کي ”پانءِ“ يا ”کاڄي“ چون. ان لاءِ کٻڙ جون سڪل ڪاٺيون ساڙي، ان جي رک گڏ ڪري، دلي ۾ پاڻي سان گڏي، باهه تي ڪوسي ڪن، جنهن کي ”پاههَ“ چون. پوءِ کٻڙ جي آلي ڪاٺي ڏيڍ فوٽ کن هٿ ڪري، ان جي هڪ ڇيڙي کي ڪُٽي، برش وانگر ٺاهي، ان سان اها پاهه اُٺ جي بدن تي لڳائيندا ويندا آهن. اُن کي چون اُٺ ’نُورِيو‘ آهي. سڪڻ بعد تيل مکي ڇڏين، ته اها بيماري ختم ٿي ويندي آهي.
ڄارين ۾ ڪي ننڍيون ته ڪي وڏن درختن جيڏيون هونديون آهن. ڄار کي ٿر ۾ ڄارڪو ورلي چوندا آهن. ان جي عيوض کيس مٺو کٻڙ 	چوندا آهن. اسين سنڌ ۾ جنهن کي کٻڙ چوندا آهيون. ان کي ٿر ۾ کارو  کٻڙ سڏين. اهو کارو کٻڙ ٿر ۾ تمام ٿورو آهي نه ته جيڪر اٺن ويچارن جو قوت جام ٿي پوي. کارو کٻڙ ڪلر جي پيدائش آهي ۽ ٿر جي زمين مٺي وارياسي آهي، جنهن ڪري کٻڙ اتي ڪو نه اُڀري. کٻڙ صرف سنن جي ويجهو جتي کاري ڪلراٺي زمين هوندي آهي اتي ڏسڻ ۾ ايندو آهي. ڄار جو وڻ تحقيق ٿر جي ماڻهن لاءِ هڪ بهترين ميويدار وڻ آهي، جنهن ۾ پيرون جام ٿين ٿا. پيرن جي موسم ۾ ڄاريون خوب پيرن سان ڀرجي وڃن ٿيون ۽ ننڍو وڏو ٿري ماڻهو عام جام پيرن مان خوب کائي ڍوءَ ڪري ٿو. پيرون مٺا ۽ کائڻ لائق فقط  ڄار جا ٿيندا آهن. کٻڙ جا پيرون کارا هوندا آهن، جي ماڻهو نه کائيندا آهن. ڄاريون ٿر ۾ جام آهن. اهي ننڍين ننڍين ڀٽن، دڙن ۽ وارياسي نرم زمين ۾ جام اُڀرن، پر ٿُڙ ڪري مٿي ڪونه بيهن ۽ زمين سان لاڳو چوڌاري ڪجهه دائري ۾ سوڙهيون پکڙيل هونديون آهن. انهن جو ٿُڙ ظاهر چِٽو نه هوندو آهي. ٽاريون وغيره زمين سان لڳيون پيون هونديون آهن ۽ مٿان به پاڻ ۾ ڳُتيون پيون هونديون آهن. جن کي ”ٻُٿون“ چون. هنن جا پَن ڊگهيرا مائيدار ٿين، جي ورائڻ سان ٻَڙڪي ڀڄي پوندا آهن. اهي پَن اُٺ ۽ ٻڪريون جام کائينديون آهن.
طب
نالا: ع. اراڪ، ف. درخت مسواڪ، هه. وغيره___ پيلو، چوج ۽ شينتا. اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: آنڊن ۾ خارش پيدا ڪري، ميل: ڪتيلو، عيوض: صندل ۽ ڪيوڙو، وزن: ڇهه ماسا. سڃاڻپ: هي مشهور وڻ آهي، هن جا پن معدي ۽ جگر کي تقويت ڏين ٿا، دستن کي بند ڪن ٿا، رحم جي سوڄ ۽ سور، بادفرنگ جي ڦٽن، بدن جي خارش، جذام، مثاني جي ڦٽ، پرميل، پيشاب جي ساڙي لاءِ مفيد آهي. پٿري رائي کي پيشاب جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿو، ان جي پاڙ جو ڏندڻ ڪبو ته ڏند ۽ مهارون مضبوط ٿيندا، وات جي بدبوءِ ۽ بلغم کي وڃائيندا، ان جا ڇوڏا ڪاڙهي پياربا، ته جلندر ۽ صفرا جي خلط کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو. ،
حوالا
زمرو:وڻ زمرو:علم نباتات زمرو:سائنس
عظيم برطانيا
برطانيا، گريٽ برٽين (Great Britain) کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ انگلينڊ، ويلس آئرلئنڊ ۽ اسڪاٽلئنڊ شامل آهن. اُتر ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ عظيم برطانيا نالي سان هڪ ٻيٽ آهي جيڪو يورپ کان  اُتر-اولهہ طرف سامونڊي ساحل تي آهي
376ع
ڊسمبر
زمرو:376ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
عظيم برطانيا
تاريخ
''1901ع ۾ وڪٽوريه جي بيماريءَ دوران سندس پٽ ايڊورڊ ستين کانئس تاج حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن 1910ع تائين حڪمراني ڪئي. هن وقت برطانيه جي راڻي ايلزبٿ II آهي، جيڪا 1952ع ۾ تخت نشين ٿي.''
شيخ اياز
شيخ مبارڪ اياز - (جنم:2 مارچ 1923 وفات: 28 ڊسمبر 1997) سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو وطن دوست عوامي ۽ قومي شاعر، ترقي پسند اديب، ھڪ مشھور وڪيل ۽ سنڌي ٻوليءَ جو دانشور ٿي گذريو آهي. سنڌ جي هن وڏي شاعر جو اصل نالو شيخ مبارڪ علي هو، پر شعر ۽ ادب جي دنيا ۾ هو ’اياز‘ جي نالي سان مقبول ٿيو. 1976ع کان 1980ع تائين سنڌ يونيورسٽي جو وائيس چانسلر رھيو.
وڪالت
1950ع ۾ وڪالت شروع ڪيائين ۽ سنڌ جي نامور وڪيلن ۾ شمار ٿيو. پهريائين هاءِ ڪورٽ ڪراچي ۾ عبدالحئي قريشي ۽ جمال صديقي سان ۽ بعد ۾ خالد اسحاق ۽ عبدالقادر شيخ سان وڪالت ڪئي. ان کانپوءِ سکر ۾ پريڪٽس ڪرڻ لڳو.
ادبي تحريڪ
شيخ اياز سنڌي ادبي سنگت سنڌ جي بانيڪارن مان هو، هن 1945ع ۾ ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جي رهبريءَ ۾ هلندڙ ’سنڌي سرڪل‘ جي گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪئي ۽ جڏهن گوبند مالهيءَ اپريل 1946ع ۾ ڪراچيءَ ۾ سنڌي ادبي سنگت سنڌ جو بنياد وڌو ته شيخ اياز ۽ بِهاري لال ڇاٻڙيا سنگت جا پهريان جوائنٽ سيڪريٽري چونڊيا ويا. ورهاڱي جي تاريخي سانحي ۾ شيخ اياز جا اڪثر دوست نارائڻ شيام، ڪيرت ٻاٻاڻي، گوبند مالهي، اي.جي. اتم، بهاري لال ڇاٻڙيا، موتي رام رامواڻي، ايڊووڪيٽ امر لال پنجواڻي، ڊاڪٽر ارجن شاد ۽ ٻيا ڀارت هليا ويا ۽ ورهاڱي جي هن ڪاري وار شيخ اياز جي ذهن تي وڏو اثر وڌو. سنڌي اديبن جو وڏو حصو ڀارت هليو وڃڻ سبب شيخ اياز اردو اديبن جي صحبت ۽ محفلن ۾ وڃڻ شروع ڪيو. سندس اردو شاعريءَ جو اڳيئي وسيع مطالعو هو، ان ڪري هن اردوءَ ۾ شاعري شروع ڪئي، جنهن اردو شاعرن وٽ وڏو مقام حاصل ڪيو. شيخ اياز شڪارپور ضلعي ۾ بہ سنگت کي منظم ڪيو، ان کان سواءِ’ انجمن ترقي پسند مصنفين‘ سان بہ وابستہ رهيو. ورهاڱي کان پوءِ ’پاڪستان رائٽرز گلڊ‘ ۽ سائين جي. ايم. سيد جي قائم ڪيل ’بزم صوفياءِ سنڌ‘ سان بہ گهري لاڳاپي ۾ رهيو .شيخ اياز پنهنجي قومي ۽ مزاحمتي شاعريءَ جي ڪري، جيل ياترا به ڪئي، رجعت پسندن مٿس ڪفر ۽ بغاوت جا الزام به هنيا ۽ ڪيترا ڪيس پڻ ڪيا. ان سلسلي ۾ ”ادب ڪِي آڙ مين“ جي نالي سان هڪ ڪتاب لکي سڄي جديد سنڌي ادب ۽ شاعريءَ جي خلاف ۽ خصوصاً شيخ اياز خلاف باهه ٻاري وئي، جنهن جي جواب ۾ برک دانشور رسول بخش پليجي ”انڌا اونڌا ويڄ“، مولانا غلام محمد گراميءَ ”مشرقي شاعريءَ جا فني قدر رجحانات “ ۽ محمد ابراهيم جويي جي رهنمائيءَ ۾ قاسم پٿر ”ادب ڪي نام پر“ ڪتاب لکي کين جواب ڏنا.
سنڌي شاعري
سندس اسڪول ۾ انقلابي خيال اسريا. سندس ويهن سالن جي ڄمار ۾ اشتراڪيت مطالعي جو خاص موضوع رهي. اسڪول ۾ استاد کيئلداس فاني سندس سوچ ۽ شاعراڻي فن کي اوج ڏنو. هن شاعري جي شروعات ننڍپڻ کان ئي ڪئي. شيخ اياز قديم توڙي جديد شعري صنفن تي ڀرپور گرفت رکندو هو، پراڻين شعري صنفن کي ٻوليءَ توڙي اسلوب جي نواڻ بخشيائين ۽ منجهن ڪيترائي تجربا به ڪيائين. سنڌي ڪلاسيڪي بيت ۽ وائيءَ کي جديد رنگ ۽ آهنگ ڏنائين. عروضي وائيءَ لکڻ جو پهريون ڪماياب تجربو به اياز ڪيو ۽ ان کان علاوه ڪافي نيون صنفون پڻ متعار ڪرايائين، جن ۾ آزاد نظم، نثري نظم ،هائيڪو، ڏيڍ سٽا ۽ ڇهه سٽا وغيره شامل آهن. اهڙي نموني پاڻ اندازاً وِيهن کان مٿي شعري صنفن ۾ ڪلام چيو اٿس. هن جو پهريون غزل شڪارپور مان شايع ٿيندڙ ماهوار رسالي ”سدرشن“ جي جنوري فيبروري 1938 واري شماري ۾ شايع ٿيو. سندس تخليق جو عنوان ”مرد خدا“ هو. شيخ اياز ٻاراڻي وهيءَ ۾ شاعريءَ جي شروعات ڪئي ۽ سندس پهريون نظم يارهن سالن جي عمر ۾ ڇپيو هو. شيخ اياز شاعريءَ سان گڏ ڪهاڻيون بہ لکيون، سندس ڪهاڻين جو پهريون ڪتاب ’سفيد وحشي‘1946ع ۾ ڇپيو. ٽماهي مهراڻ 1955ع ۾ سندس ٽيهارو کن بيتن شايع ڪري هڪ شاعر کي اثرائتو بڻايو. اياز ”ڀونر ڀري آڪاس“ جي ڇپجڻ سان هڪ وڏي شاعر واري مڃتا حاصل ڪئي. 1962ع ۾ اياز جا شعري ڪتاب ڀونر ڀري آڪاس ۽ ڪلهي پاتم ڪينرو، 1963 ۾ خطن جو ڪتاب ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي 1963، 1964ع ۽ 1968 ۾ آمرن پاران ضبط ڪيا ويا. 1965ع ڌاري ڌرتي جي حقن جي حاصلات واري جاکوڙ جي ڏوھ ۾ کيس خطرناڪ قرار ڏئي گرفتار ڪيو ويو ۽ سکر جيل ۾ رکيو ويو. 1968ع ۾ ساهيوال جيل ۾ رکيو ويو ۽ ايوب جي حڪومت ختم ٿيڻ تائين قيد ۾ رهيو. 1970ع ۾ هي شيخ مجيب الرحمان جي عوامي ليگ ۾ شامل ٿيو. شيخ مجيب جي گرفتاري ۽ بنگلاديش ٺهڻ تائين اياز کي جيل ۾ رکيو ويو. 1980ع ۾ سندس شعري مجموعو ”لڙيو سج لڪن“ ۾ ڇپيو جنهن ۾ سندس طبع تي مايوسي، قنوطيت ۽ موت ڏي توجهه نمايان آهي. هن جواني وارن ڏينهن ۾ سوشلزم ۽ ڪميونزم کي آجپي جو ذريعو ڄاتو پئي پر آخري عمر ۾ هن جي خيالن ۾ ڦيرو آيو ۽ هن دعائون چوڻ شروع ڪيون. ان جو اهو بہ سبب ٿي سگهي ٿو جو سوويت يونين قائم نہ رهڻ ڪري هيڏي وڏي تبديليءَ اياز جي سوچ تي اثر وڌو.
شاعري ۾ فڪري رجحان
شيخ اياز جي شاعري فڪري حوالي سان ٻن دورن / لاڙن تي مشمتل آهي. پهريون دور ترقي پسند، قومپرستيءَ ۽ جديد فڪر جي نمائندگي ڪندڙ آهي ۽ ٻيو دور بين الاقواميت، ويدانت يا تصوف جو نمونو پيش ڪري ٿو. اهي ٻئي رجحان عملي طور سندس زندگيءَ جي روين مان به جهلڪن ٿا، جو پهرئين دور ۽ پوئين دور ۾ منجهس نمايان تبديليون نظر اچن ٿيون. جنهنڪري اڄ توڙي سڀاڻي جي ادبي حلقن ۾ تعريفي ۽ تنقيدي، ٻنهي حوالن سان گفتگو جو موضوع بڻيل رهندو.
جهڙيءَ طرح شيخ اياز شروعاتي دور ۾ پاڻ ڪجهه عرصو ادبي رسالي ”اڳتي قدم“ جو ايڊيٽر رهيو، تهڙيءَ طرح پوئين دور ۾ ڪجهه وقت سنڌي اخبار ’برسات‘ جو پڻ ايڊيٽر رهيو. ان ريت صحافت جي شعبي ۾ به حصيدار بڻيو. اخباري ڪالم ۽ اخبار ۾ ڇپجندڙ سندس دعائون، سندس فڪري تبديليءَ جون شاهد آهن.
تصنيفون
شيخ اياز جي پهرين ٻن شعري مجموعن ’ڀَؤنر آڪاس‘، ’ڪلهي پاتم ڪينرو‘ ۽ هڪ نثري ڪتاب ’جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي‘ تي ايوبي آمريت بندش وڌي هئي، ۽ اها پابندي شيخ اياز جي آخري عمر ۾ ختم ٿي. شيخ اياز جي شاعريءَ ۽ نثر کي 22 جلدن جي صورت ۾ ثقافت ۽ سياحت کاتي حڪومت سنڌ ڇپائڻ جو پروگرام رٿيو آهي، جنهن جا پهريان ٽي جلد آگسٽ 2009ع تائين ڇپجي چڪا آهن، جيڪي تاج جويي ترتيب ڏنا آهن. جن ۾ اياز جي شاعريءَ جا 13 ڪتاب اچي ويا آهن، ٻيا جلد تياريءَ هيٺ آهن. سندس اردو شاعريءَ جو ’بوءِ گل نالئه دل‘ کان پوءِ ٻيو مجموعو ”نيل ڪنٺ اور نيل ڪي پتي“ 1988ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس سنڌي شاعريءَ کي فهميده رياض اردوءَ ۾ منظوم ترجمو ڪيو آهي، جيڪو ”حلقه ميري زنجير ڪا“ نالي سان 1974ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو هو ۽ سندس شاعريءَ جو پنجابي منظوم ترجمو مشهور دانشور ۽ شاعر احمد سليم ڪيو، جيڪو پڻ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي 1976ع ۾ ڇپيو، اياز جي سمورن غزلن کي نوجوان شاعرن اسحاق سميجي ”گيڙو ويس غزل“(2004ع) ۽ بخشل باغي”هي روح جزيرو حيرت جو“ (2004ع)جي نالي سان ڇپايو.
ڪتابن جا ترجما
سنڌي شاعريءَ کي نج ٻوليءَ ۽ مقامي ماحول عطا ڪرڻ ۾ سندس وڏو هٿ آهي، اهو ئي سبب آهي، جو سنڌي شاعريءَ جي جديد دور ۾ وڌ کان وڌ مڃتا شيخ اياز ئي ماڻي. شيخ اياز جي ڪلام جو ڪجهه حصو هنديءَ، اردو، سرائيڪي، پنجابي، فرينچ، جرمن ۽ انگريزيءَ ۾ پڻ ترجمو ٿيو آهي. سندس شاعريءَ جي انگريزي ترجمي تي مشتمل هيٺيان چار ڪتاب ڇپجي پڌرا ٿيا آهن.
ذاتي زندگي
اياز جي پهرين شادي بيگم زرينا سان ٿي. جنهن مان کيس ٻہ پٽ انيس ۽ سليم ۽ 3 ڌيئرون ياسمين، نگهت ۽ روحي ڄايون. هن ٻي شادي بيگم اقبال سان ڪئي، جنهن مان کيس 3 ٻار مونس، سرمد ۽ وينگس ڄايا. 1965ع ڌاري وراثت ۽ ٻين ڳالهين ڪري اياز ۽ بيگم اقبال ۾ جدائي ٿي وئي. اياز زندگي جو گهڻو عرصو سکر ۾ رهيو. آخري ڪجھ سال ڪراچي پرنس ڪامپليڪس ۾ رهيو.
مڃتا
اياز سنڌ جي جديد شاعري جو باني آهي. هي بيت، دوها، وايون، گيت، نظم، آزاد نظم، هائيڪا ڏيڊ سٽا، ڪهاڻين سميت نثر جا بيمثال نمونا ڇڏي ويو آهي. اياز کي سندس لکڻين تي ڪيترائي ايوارڊ ڏنا ويا آهن. سندس ياد ۾ اياز ميلو لڳايو ويو ڃي ٿو، جنهن ۾ سنڌ جي مختلف ناليوارن فنڪارن شفيع فقير، بيدل مسرور، مظهر، ذوالفقار حسين، آغا ثنا الله، فخر، رجب فقير، سيف سميجو ۽ ٻيا پنهنجي فن جو مظاهرو ڪن ٿا. شيخ اياز بابت نصير مرزا، جامي چانڊيي، ملڪ نديم، آغا سليم، انور فگار هَڪڙي، هدايت پريم، گُرڏني گانگاڻيءَ ڪتاب ڇپرايا آهن، جڏهن ته تاج جويي پڻ هيٺيان چار ڪتاب ڇپايا آهن:
شعر جو نمونو
اي آزادي!
جنهن وقت اُٿي يلغار ڪري
هو آزاديءَ ڏي ڪاهيندا
هي ڪوٽ ڪروڙين ماروِيون
۽ مارو گڏجي ڊاهيندا!
هو نيٺ تہ توکي چاهيندا!
هي جيئڻ ڪهڙو جيئڻُ آ؟
هو ڳاھُ سدا تہ نہ ڳاهيندا!
هو ڍور تہ ناهن، نيٺ ڪڏهن
هو ٻُوٿارين کي لاهيندا!
اڄ هڪُ هزارين ٿي ويو آ
ڪنهن وقت ڪروڙين داهيندا،
هو سارو سچُ چئي ڏيندا
۽ اهڙو ساهَس ساهيندا
هو لال قلندرَ ٿي ايندا
۽ سنڌڙيءَ کي ساراهيندا،
۽ ميلا منهنجيءَ مٽيءَ تي
لائي، هو لاڏا ٺاهيندا،
":تون مون کي ڦاهي چاڙهيندين،
انگريزي ترجمو
حوالا
زمرو:1923ع جون پيدائشون زمرو:1997ع جون فوتگيون زمرو:ترقي پسند اديب زمرو:سنڌ جا جديد شاعر زمرو:سنڌ يونيورسٽي زمرو:سنڌي ادب زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:شاعر زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو زمرو:ماڻھو زمرو:ويهين صدي جا شاعر
ابو المڪارم شھود ٺٽوي
ابو المڪارم شھود ٺٽوي عالم، فاضل ۽ شاعر ٿي گذريو آھي، سندس پيءُ ٺٽي جو گورنر ھو. ابو المڪارم کي لغت ۽ تاريخ جي تمام گھڻي ڄاڻ ھئي، ان زماني جا چوڏھن علم کيس بر زبان ياد ھئا. ھو پنھنجو سڄو وقت پڙھڻ ۾ گذاريندو ھو. ھن جو الڳ ڪتب خانو ھو، جنھن ۾ سوين ڪتاب جدا جدا موضوعن تي موجود ھوندا ھئا. ھن 1037ھ /1687ع ڌاري وفات ڪئي، کيس قلندر شھباز جي ڀِڪ ۾ سيوھڻ ۾ دفنايو ويو.
حوالا
زمرو:1687ع جون وفاتون
377ع
ڊسمبر
زمرو:377ء زمرو:چوٿين صدي زمرو:سال
1001ع
ڊسمبر
زمرو:1001ء زمرو:يارھين صدي زمرو:يارهين صدي زمرو:سال
ايڊز (ڪتاب)
هن نالي سان صحت بابت هڪ معلوماتي ڪتاب آهي، جنهن جو مصنف جاويد عباسي آهي. هن ڪتاب ۾ ايڊز بيماريءَ جا ڪارڻ، -انسان- جي جسم تي -ان- جي حملي جو طريقيڪار، نقصان ۽ احتياط يا علاج بابت مڪمل معلومات آهي. ڪتاب ۾ 146 صفحا آهن ۽ پهريون ڇاپو، 1997ع ۾ ڇپيو، جيڪو گنج بخش ڪتاب گهر، حيدرآباد طرفان شايع ٿيو آهي.
ديوان منا
ديوان منا (Diwan Manna) (پيدائش 17 جون 1958ع) هڪ هندستاني تصوراتي نقاش ۽ فوٽوڪڍندڙ (فوٽوگرافر) آهي. هن گرافڪ آرٽ ۽ پرنٽ ميڪنگ ۾ پنهنجو اڀياس (تعليم) گورنمينٽ ڪاليج آف آرٽ، چندي ڳڙھ کان 1982 ۾ پُورو ڪيو. هن هندستان، برطانيا، جرمني، فرانس، پولينڊ ۽ اٽلي ۾ تصويرن جي نمائش ڪئي. 2014-15 کان هن ٽرينينل انڊيا، جي ڊائريڪٽر جي حيثيت ۾ ڪم ڪيو، جيڪو هندوستان جي ثقافت کاتي جي نيشنل اڪيڊمي آرٽ، للت ڪالا اڪادمي طرفان منظم ڪيو ويو.
هن چنديڳڙه للت ڪالا اڪيڊمي، اسٽيٽ اڪيڊمي آف آرٽ، ثقافت کاتي، چنديڳڙھ انتظاميا جي چيئرمين جي حيثيت ۾ خدمتون ڏنيون. هن وقت، هو پنجاب لليت ڪالا اڪيڊمي، اسٽيٽ اڪيڊمي آف آرٽ، وزارت ثقافت، پنجاب حڪومت، ڀارت جي صدر جي حيثيت سان خدمتون ڏئي رهيو آهي. هن کي لليت ڪالا اڪيڊمي، نئين دهلي طرفان نيشنل اڪيڊمي ايوارڊ مليو آهي. هن جي ڪُجھ هُنري ڪم ۾ ايلينيشن (1980)، وائلنس يا تشدد (1985)، ويڪنگ دَ ڊيڊ (1996)، شورز آف دَ اَنِنونِ (2000)، آفٽر دَ ٽرموئل (2003) ۽ ماسٽر آف لائيٽ، ۽ لي ڪاربيوزيئر (2006) شامل آهن.
ڪيريئر
مننا 1980 کان آرٽ جي مشق ڪري رهيو آهي. 2006 ۾، هو لي ڪوربسيئر جي فنِ معماري جي فوٽوگراف لاءِ ثقافتي مٽاسٽا پروگرام تحت، فرانس جي سينٽ-ايٽين، فرميني ۾  آرٽسٽ اِن ريزيڊنس هيو. 17 جون 2008 تي، کيس چندي ڳڙھ للت ڪالا اڪيڊمي جو چيئرمين بڻايو ويو ۽ 31 جولاءِ 2015 تائين اُن عهدي تي رهيو. هن 2014-15 کان لليت ڪالا اڪيڊمي هندوستان جي نيشنل اڪيڊمي آف آرٽس، وزارت ثقافت، حڪومت انڊيا جي انتظام هيٺ ٽرينيل انڊيا جي ڊائريڪٽر جي حيثيت سان خدمتون انجام ڏنيون. 2016 کان وٺي، هو پنجاب لاليت ڪالا اڪيڊمي جو صدر آهي.
ايوارڊ
هن لليت ڪالا اڪيڊمي طرفان قومي اڪيڊمي ايوارڊ ماڻيو آهي. هن پهريون ڀيرو 1995 ۾ ۽ 1996 ۾ ٻيو ڀيرو آل انڊيا فائن آرٽس ۽ ڪرافٽس سوسائٽي جو انعام (ايوارڊ) حاصل ڪيو.
تصويري خاڪا
مننا تصوراتي فوٽوگرافي تي مشق ڪندڙ هندستان جي پهريائين فنڪارن ۾ شامل آهي. سندس ڪم خيالي تصوير شين سان گڏ جوڙي ٿو، جيڪو ملٽيميڊيا اصليت کي ٺاهڻ لاءِ تخليقي طور چُونڊيل جاءِ جي اندر شعوري طور منتقل ڪري ٿو.
حوالا
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو
بدر شاھ
شاعر بدر شاھ جو اصل نالو بدرالدين شاهه آهي؛ هن 15 نومبر 1965ع تي ڳوٺ وڪيي سانگي، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.
تعليم
تعليم ايم. اي معاشيات اٿس.
ادبي خدمتون
1991ع کان شاعريءَ جي شروعات ڪيائين، شاعريءَ ۾ مشهور شاعر آثم ناٿن شاهي سندس اُستاد آهي. غزل، نظم ۽ وايون سٺيون لکندو آهي، جڏهن تہ هن هائيڪا ۽ ترائيل بہ لکيا آهن. هو پاڻ بہ اسڪول ۾ اُستاد آهي. سندس شاعريءَ جو مجموعو تيار آهي.
حوالا
زمرو:1965ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون
هيلين
مضمون ۾ ڏنل حوالو غير واضع آھي، ان کي بھتر بڻائڻ ۾ مدد ڪئي وڃي. (آڪٽوبر 2017ع)
زحل جي چنڊ جو نالو هيلين (Helene) آهي. هن کي ڌرتيءَ جي گولي تان پهريون ڀيرو 1980ع ۾ ڏٺو ويو هو ۽ 1980ع ۾ ئي پولار گاڏي (خلائي گاڏي) وائجر (Voyager 2) ان جو ويجهي کان تصويرون ڪڍيون هيون. هڪ ٻئي پولا گاڏي ڪيسيني 3 مارچ 2010ع ۾ ان جي ويجهو کان لنگهندي هن چنڊ جون بلڪل صاف ۽ چٽيون تصويرون ڪڍيون هيون. هي چنڊ زحل کان 377396 ڪلوميٽر پري آهي. هي چنڊ زحل جي ٻئي چنڊ ڊايون (Dione) جي مدار تي ڦري ٿو. ان ڪري هن چنڊ کي فلڪياتي اصطلاح ۾ (Co Orbital Moon) چنڊ چيو وڃي ٿو. ان ڪري هن چنڊ کي ڊايون ٻه (Dione 2) سڏيو وڃي ٿو. هن چنڊ جي سطح تي ڌوڙ وانگر ڪجهه مادو اُڏامندي ۽ پکڙجندي نظر اچي ٿو. اڃان تائين اها خبر نه پئجي سگهي آهي ته اهو ڇا آهي. ان تي اڃا تحقيق هلي رهي آهي.
حوالا
زمرو:فلڪيات زمرو:نجميات زمرو:سائنس
سنڌي ڀيل ٻولي
سنڌي ڀيل يا سنڌي مينگهواڙ ٻولي سنڌ ۾ ڳالهائي ويندڙ هڪ ننڍي ٻولي آهي. سن 2000 ۾ هن ٻولي ڳالهائيندڙن جو انگ 56 هزار جي لڳ ڀڳ هو. هي ٻولي سنڌيءَ سان ملندڙ جلندڙ آهي، ۽ ڪي محقق ان کي سنڌيءَ جو لهجو مڃين ٿا.
هيءَ ٻولي سنڌ جون ڀيل ۽ مينگهواڙ قومون ڳالهائينديون آهن، جيڪي ڏکڻ سنڌ (لاڙ ۽ ٿر) ۾ آباد آهن.
زمرو:ٻوليون زمرو:سنڌي ٻولي
بدر سومرو
انساني حقن جو ڪارڪن، شاعر ۽ ڪهاڻيڪار پروفيسر بدر سومرو 13 جنوري 1958ع تي ڳوٺ ڳاڙهي موري تعلقي ۽ ضلعي خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيو.
خدمتون
''هو سٺو ڪالم نگار آهي. انساني حقن جي تنظيمن سان سندس گهڻي وابستگي رهي آهي. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جو باني ميمبر ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي تنظيمن جهڙوڪ: ايمنسٽي انٽرنيشنل، هيومن رائيٽس واچ، ريڊ ڪراس انٽرنيشنل ۽ سائوٿ ايشيا هيومن رائيٽس ڪميشن جو ميمبر ۽ سهڪاري رهيو آهي. سندس ڇپيل تصنيفن ۾ ”ندامت“ (ڪهاڻيون 1990)، ”ڪراچيءَ جو ڇا ٿيندو؟“ (1994)، ”سنڌ ۾ ٻيو ڇا ٿيندو؟“ (تحقيقي رپورٽ 1994). انساني حقن جو پڌرنامو (ترجمو: 1990)، سنڌ انڪوائري (انساني حقن جي ڪميٽين جي تحقيقي رپورٽ (1990) شامل آهن. جڏهن ته سندس ڪجهه ڪتاب اڻ ڇپيل صورت ۾ وٽس موجود آهن.''
ھن وقت
هو هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ۾ اسسٽنٽ پروفيسر آهي ۽ ڄامشوري ۾ رهندڙ آهي.
حوالا
زمرو:1958ع جون پيدائشون زمرو:سنڌي شخصيتون
عبدالستار ايڌي
پاڪستان جو انسان دوست ۽ سماجي ڪارڪن عبدالستار ايڌي 1929ع ۾ جهونا ڳڙھ جي ويجهو هڪ ڳوٺ ۾ ڄائو. سندس والد ڪپڙي جو واپاري هو. جڏهن ايڌي يارنهن سالن جو ٿيو تہ سندس ماءُ کي شگر جي بيماريءَ سبب فالج ٿيو تہ هن ماءُ جي بيحد خدمت ڪئي. ننڍپڻ کان ٻين جي مدد ڪرڻ جو قائل هو. جيڪو عمل اڳتي هلي سندس زندگي کي ڪامياب بڻائڻ ۾ ڪارگر ثابت ٿيو.