cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aquaman
Aquaman est unu de is personaggius de is fumettus de sa DC Comics.
Jersu
Jersu est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra e jughet 3.352 bividores.
Abidjan
Abidjan est sa tzitade pius pobulada e sa ex capitale de sa Costa de Avòriu. Sos abitantes de s'area metropolitana sunu unos 5,6 milliones.
Anita Rachvelishvili
Anita s'est diplomada in L'accademia della Scala in Milano e in su matessi teatru ad esordidu comente protagonista in sa Carmen de Bizet dirigida dae su mastru Daniel Barenboim, in su ruolo de Carmen, in su mese de Nadale de su 2009. In su 2010 ada sa parte de Fenena in su Nabuco de Giuseppe Verdi sutta sa direzione de Paolo Arrivabeni e sa regia de Saverio Marconi.
Aga Khan
Karīm Āgā Khān IV connotu comente Aga Khan (Ginevra 1936) est un prìntzipe de religione ismailita. At passadu sa pitzinnia in Nairobi in Kenya, at istudiadu prima in Isvìtzera, in su 1959 s'est laureadu in s'Universidade de Harvard in "Istòria Islamica".
Useddus
Useddus esti ua bidda de sa Provìncia de Aristanis, s'agata a 289 metrusu inpitzu de su mari e teidi 933 bividorisi.
Damianu de Veuster
Proclamadu santu dae Beneittu XVI s' 11 de santuaine 2009.
Segariu
Segariu est unu comunu de 1.358 bividores de sa provìntzia de su Campidanu de Mesu.
Giuseppe Pagano
Laureadu in su Politecnicu de Torino est istadu unu esponente de su razionalismu italianu e dae su 1930 a su 1943, umpare a Edoardo Persico aiat dirigidu sa rivista Casabella. Aiat partecipadu a s'Esposizione aeronautica italiana de su 1934 chi si fit tenta in Milano. In cuss'occasione, in s'aparizu de sas salas d'esposizione, aiat collaboradu cun diversos artistas comente: Costantino Nivola, Giovanni Pintori, Marcello Mascherini, Bruno Munari, Arturo Martini.
Plauto
Sa Biografia
De sa vida de Plauto sciesu meda pagu, fudi nasciu in su 255-251 a.C, a Sàrsina, si fiiat trasferidu a Roma e incumenzò a iscriri dopu sa segunda gherra punica (202 a.C.)y edi mottu in su 184 a.C. Su nomen Maccus faidi pensai ca in sa piseddidade ia fattu s'attori de attellanas, innui su maccus viada unu de is personaggius printziparis.
Salvo D'Acquisto
Salvo D'Acquisto (Napoli 1920- Polidoro, Roma 23 de cabidanni 1943). Vicebrigaderi de sos carabineris. 22 ostagios funt po essere fosilados dae sos tedescos comente rappresaglia po unu attentadu contra soldados tedescos. Su vicebrigaderi si autoaccusat lendesi sa responsabilidade po salvare sos ostagios, e benit fosiladu. Medaglia de oro.
Ichnusa
Sa Birra
Sa birra est de tipu Lager et sa cuantidadi de spiritu est de su 4,7%. Su flaccu aroma de Luppulu dda donat unu bonu sabori marigosu carateristicu.
Pàgina printzipale/2014
Not Sardinian? Sc-0?
DC Comics
Is personagius prus famosus funt Batman, Superman, Flash, Wonder Woman.
Sardegna Digital Library
Sardegna Digital Library est unu archiviu digitale fattu in su 2008 e gestidu dae sa Regione. Su giassu tenet unu muntone de informatziones, in formadu digitale, subra sa Sardigna in paritzas frommas (iscritos, filmados, immagines, ecc.) e campos de interessu: documentariu, culturale, istorigu, artistigu, paesagistigu e ambientale.
Anzelinu Carta
. Anzelinu Carta (Durgali, 1946) est unu iscritore sardu.
Sarrabus-Gerrei
Su Sàrrabus-Gerrei est una regioni istorica e giografica de sa Sardinna sud-orientali, pertocat cumenti a s'aministrazioni a sa provìntzia de Casteddu. S'origini de su nomini "Sàrrabus" portat unas cantu interpretatzionis ma po sa parti manna de is istudiosus benit de s'antiga tzitadi Punica de Sarcopos, posta oi in su cumunu de Bidd'e Putzi chi po richesa e influèntzia depiat controllai in cussus tempus una zona bastanti manna, chi cumprendiat prus a mancu su Sàrrabus de oindii.
Andrea Minguzzi
Andrea Minguzzi este naschidu in castel santu predu termasa su primu de frealzu de su 1982 este unu istrumpadore de sa categoria de sos 84 kiloso. este puru unu binchidore olimpicu ca ada retiradu sa medaglia de s'oro in pechino in su 2008
Tzitade de su Vaticanu
In sa tzitade de su Vaticanu b'est sa basilica de Santu Pedru, unu capolavoro de architettura, cun sa cupola pius manna in muradura, opera de Michelanghelu Buonarroti. Sa piatta de santu Pedru est famosa po su colonnadu de Bernini, e ca dae unu balcone de s'istudiu sou, su Paba faeddada e saludada a sos fideles chi bi acudini dae totu su mundu. Bi sunu sos Museos Vaticanos, istraordinaria regolta de capolavoros de pintura scultura aratzos e de ateru, dae s'antighidade a oe. In sos palatos de sa tzidade de su Vaticanu s'agatana Salas monumentales cun operas de sos massimos pintores; no si podede irmentigare sa Cappella Sistina, costruida suta su Paba Sisto IV a sa fine de su 1400 e inue sunu pinturas de Botticelli, Luca Signorelli, Ghirlandaio, Perugino, e ateros, e s'opera manna de Michelanghelu chi b'ada tribagliadu po deghe annos. Da ammentare Su Giudisciu Universale.
Vittorio De Seta
Documentarios
In sos annos 1950 De Seta at giradu una serie de documentarios muzzos subra sa vida de ogni die e de su trabagliu in s'Italia insulare: piscadores, massaios, pastores e minadores in Sitzìlia e Sardigna. Tra custos cortometraggios su documentariu Isola di fuoco, ambientadu in sas isolas Eolie, fit istadu premiadu comente e mezus documentariu a su Festival di Cannes de su 1955. I dimenticati, ultimu de i cussu periodo, est istadu giradu in Calabria. In su 2008 sa sèrie l'ant restaurada sos de sa Tzineteca de Bologna, e l'ant publicada in unu DVD intituladu Il mondo perduto, paris a unu libru chi, intre sas àteras cosas, collit sos cummentos de Roberto Saviano, Martin Scorsese e Vincenzo Consolo.
Firentze
In su Medioevo est istadu unu zentru importante pro sa cultura, su cummèrtziu, s'economia e sa finàntzia: in s'etade moderna est istada sa capitale de su "Granducato di Toscana", a ditada de sas familias de sos Medici e de sos Lorena. Dae su 1865 a su 1871 est istada capitale de s'Italia, a pustis de s'unidade de s'istadu (1861). Bi est un'universidade importante e sa zitade este patrimoniu de s'umanidade UNESCO: est apreziàda pro essere su logu in ue est naschidu su "Rinascimento" e una de sas prus bellas zitades in su mundu, gràzias a sos monumentos e sos museos chi tenet, commente su Duomo, Santa Rughe, sos "Uffizi", "Ponte Vecchio", sa piatta de sa Signoria e "Palazzo Pitti".
Martin Weinek
Martin Weinek est nasciu a Leoben su 11 de làmpadas de su 1964. Est attori, doppiadori, enologu, viticoltore, regista e imprenditori austriagu.
Carriera
De su 1999 arribat sa popolaridadi sua in Italia gratzias puru a sa serie televisiva austriaca Il commissario Rex.
Ron Paul
Est stètiu unu de is candidaus republicanus po is eletzionis presidentzialis de su 2008, e est stètiu, paradossalmenti, su candidau prus de fortuna in internet, e unu de is mancu mantovaus dae is media.
Francesco Alziator
Biografia
Laureadu in lìteras in su 1932 e in iscièntzias polìticas duos annos a pustis, zai in su 1928 L'Unione Sarda publicat su primu artìculu, Prefiche e canti funebri; in su matessi annu comintzat a collaborare cun sa rivista Mediterranea. In su 1929 tres poesias suas sun publicadas in Il lunedì dell'Unione. Semper in sos annos de s'universidade si fit distintu collaborende cun R. Ciasca a sa Bibliografia della Sardegna.
Zatanna
Zatanna est unu de is personaggius de is fumettus de sa DC Comics.
Frantziscu de Paola
Frantziscu de Paola (Paola, Calàbria 1436- Plessis-les- Tours, Frantza 1507) est unu santu eremida, chi in su 1454 aiat fundadu unu monastèriu affacca a Cosenza, incomintzende gasi s'Ordine de  sos Minimos. Giamadu a Frantza a costazu de Luisu IX. Su fizu Càrolu VIII l'ha cherfidu comente cossizeri po bintichimbe annos. Ada fundadu unu monastèriu. Sa fama sua s'est isterrida in Ispagna e in Germània. Sa festa acontessit su 2 de abrile.
istassione ferruviària de Portu Turre
Istòria
S’istòria de custu transitadorzu ferruviàriu tenet su cumintzu suo in sos annos otanta, addaghi fiat istadu detzìdidu de incuìre s’istassione dae sa sea orizinale (a probe de su portu) a sa zona de Fonte Betza. S’installadura, difatis, fiat istada realizada in sas probianias de su Riu Mannu, in antis de su tunnel de su faru e de s’inghitzu de s’arrampamentu suddu, chi a sos tempos zughiat a sa conca de lìnia betza de Portu Turre Pratza Cristòfaru Culumbu de s’Otieri Chilivane-Portu Turre, e chi galu como aunit s’istassione cun s’arressada terminale de Portu Turre marìtima. S’arzola de s’istassione betza fiat istada cunetada cun su portu industriale dae un’aunidorzu, galu oe presente, peroe rutu in disimpreu.
Changeling
Changeling est unu de is personaggius de is fumettus de sa DC Comics.
Tiziano Ferro
Tiziano Ferro (Latina, 21 freàrgiu 1980) est unu cantautore italianu.
Dominiga de sas prammas
Sa Domìniga de sas prammas, in sa liturgia catòlica est sa dominiga chi incomintzda sa chida santa. S'ammentada in custa die s'intrada de Gesùs Cristu a Gerusalemme. Sa zente l'ada accoglidu faghindeli festa agitende ratos de olia e de pramma. In custa die in medas crejas si beneighene sos ratos de olia e sas prammas (chi sunu istadas tribagliadas), e si partetzipada a una processione.
Due Facce
Due Facce est unu de is personaggius de is fumettus de sa DC Comics, nemigu de Batman.
Oniai
Sas festas
A primos de maju, chie colat in Oniai podet abbaidare su tusòrgiu a s'antiga.
Emìliu Lussu
Biografia
Sos eventos polìticos chi at bìvidu in sos annos 1919-1929 sunt s'argumentu de su libru Marcia su Roma e Dintorni, chi est una testimonia autobiogràfica.
Fortza
Fortza de attritu
S'attrittu chi c'edi tra dus corpus frimus edi s'attrittu staticu, candu unu si movidi edi dinamico.
Gottfried Leibniz
In filosofia, est arrecordadu pro s'otimismu. Sa conclusione sua est chi s'universu de nosus est su prus bellu chi Deu podia faghere. Leibnitz est istadu unu de sas ratzionalistas prus importantes de su seculu 17. Sa filosofia sua castiat a sa traditzione scolastica, e anticipat sa logica e s'analisi de oe.
Biddacidru
Biddacidru (connotu fintzas comente Biddexidru o Bidda de Cidru, nòmine italianu Villacidro) est unu comunu de 14.586 bividores de sa provìntzia de su Campidanu de Mesu.
Sigismondo Arquer
Biografia
In su mese de maju de su 1547, s'est laureadu in Deretu Tzivile e Canònicu in s'Universidade de Pisa e in Teologia in s'Universidade de Siena. A Casteddu torrat s'annu imbeniente. In su mese de cabudanni de su 1548 dassat s'ìsula un'àtera bia, pro andare inche su re Càrulu I (su de V imperadores), a Bruxelles, a perorare sa càusa de sa famìlia sua ca l'aiant postu suta secuestru sos benes. Durante un'istonzu curtza in Basilea iscriet, invitadu dae Sebastian Münster, òmine eruditu e de fede luterana, chi l'at acollidu, una descritzione curtza de sa Sardinna intitulada Sardiniae brevis historia et descriptio; tabula chronografica insulae ac metropolis illustrata, inserida dae Munster matessi in sa Cosmografia sua, publicada in Basilea in su 1550 (torrada a editare, a pustis, dae Domenico Simon in su volùmene Rerum Sardorum Scriptores, publicadu in Torinu in su 1788).
Missa
Ritos de s'intrada
a totu sos ànghelos e santos e a bois, frades e sorres,
ti torramus gràtzias pro sa glòria tua manna,
Segnore Deus, Re Soberanu, Deus Babbu nostru onnipotente.
Segnore, Fizu Unigènitu, Gesu Cristu,
tue ch’istas in glòria resuscitadu, tene piedade de nois.
Liturgia de sa Paràula de Deus
V/ Creo in unu solu Deus,
Creo in unu solu Segnore, Gesu Cristu, Fizu de Deus Unigènitu,
non creadu, ma generadu, de sa matessi sustàntzia de su Babbu;
est altziadu a sos chelos, ue istat a sa destra de su Babbu.
Oratzione Eucaristica segunda
V. Su Segnore siat cun bois. R. Et siat cun tegus puru.
Pibiri
Su Pibiri (Piper nigrum) est una matta de sa familla de is Piperaceae, coltivara po is fruttus suus, ki benninti assiccorraus po dus usai cum'enti spetzias. Custu fruttu est usau po fai su pibiri biancu, su pibiri nieddu e su pibiri birdi.
Missa
Oratzione Eucaristica segunda
Chelos e terra bundant de sa glòria tua.
V/ Mannu est su mistèriu de sa fide nostra.
Lotta de Pratobello
Sa lotta de Pratobello est istada una rebellia populare antimilitarista chi ant fattu, cund unu moimentu de resistentzia nonviolenta, sos orgolesos in su mese de làmpadas de su 1969.
Malta
Istòria
Sos bizantinos ant dominadu dae su IV a su IX sec. In su 870 l'ant conchistada sos Arabos e l'ant tenta po duos seculos, cando est istada conchistada dae sos normannos e diventat parte de su Regnu de Sicilia.
Ispidale Brotzu de Casteddu
Su tzentru de salude est formadu dae un'istrutura moderna cun brocu ùnigu, chi disponet de unas 600 camas, isvilupada in 14 prantas, chi duas mesinterradas, e unu corpus separadu ch'istranzat sos cunsurtadorzos noos. S'ispidale est inghiriadu dae tretos birdes ampros e numerosos aparcadorzos.
Sestu
Sestu s'agatat a 10 chilòmetrus de Casteddu, in sa Sardigna de iossu in su Campidanu. Contat 18.237 bividoris, s'economia de su logu si fait prima de totu a s'agricultura (arraiga, latia etc), fruta (àxina) e trigu. In Sestu dui funt cincu cresias: Santu Millanu (13° sec.); Santu Jorgi (16° sec.); Santu Srabadori (13° sec.); Santu Antoni (annus 30 de su 900) e Nosta Sinniora de is Gratzias (annus 80 de su 1900).
Crabonaxa
Crabonaxa o Biddasimius est unu comunu de 3.319 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Istocolma
Istocolma (isvedesu: Stockholm) est sa tzitade prus manna e capitale de s'Isvètzia.
Gavinu Còntene
pruite dae me matessi lu so idende"
- dae una littera de tiu Gavinu Contene a su poete de Tresnuraghes tiu Pitanu Morette chi s'agataiat confinadu in Bugerru
Atene
Atene (in gregu: Αθήνα, Athína) este sa capitale e sa tzitade pius populada de sa Grèghia est collocada in sa regione de s'Attica. Est una de sas tzitades pius antigas de su mundu, s'esistenzia sua est documentada dae unos 3.400 annos. Est sa tzitade inue est naskida sa demograzia. In su 2001 aiada una populazione de 745,514 s'area metropolitana nde contaiat 3,130,841
1588
S'annu 1588 (MDLXXXVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Tùliu
Su tùliu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 69 e su sìmbulu est Tm. Est unu de is lantanòides e est su prus raru de totus. Est unu metallu lùghidu, murru-prata, meda modde (faghet a ddu segare cun unu gurteddu): est brandu e fàtzile de traballare. In ària sica tenet una tzerta resistèntzia a sa corrosione. In natura su tùliu est cumpostu intreamente de s'ùnicu isòtopu istàbile 169Tm.
Protonuraghe
Descritzione
Mutidos fintzas "pseudo-nuraghes" o "protonuraghes", sos nuraghes cun passaditzu sunt istados fraigados trae su 1700 e su 1500 a.C., in su perìodu de transitzione intre sa cultura de Bunnànnaru (fase A2 de Santa Iroxi) e sa cultura Sub-Bunnànnaru (facies de Ischit Turricula). Diferint in manera significativa de sos nuraghes clàssicos pro s'aspetu prus totzu e sa planimetria generalmente irregulare e pro ite a s'issos internu no acasàgiant su mannu aposentu tzirculare tìpica de su nuraghe, ma un'o prus passaditzos, o comente si siat ambientas minores.
Vittorio Angius
Biografia
A pustis at collaboradu a su giornale tataresu Il Promotore, e a sa rivista casteddàrgia La Meteora.
Sos cuntributos suos, mancari pòveros de crìtica e caràtere iscientìficu beru, sunt pretziosos pro sa cantidade de datos subra de sas costumàntzias e sas traditziones, de sa limba, de su deretu, de s'archeologia e de s'istòria, de sa geografia e de s'economia de sa Sardigna, comente s'àtera òpera importante sua: Sulle famiglie nobili della Monarchia di Savoia: narrazioni fregiate dei rispettivi stemmi incisi da Giovanni Monneret ed accompagnate dalle vedute dei castelli feudali disegnati dal vero da Enrico Gonin publicada in Torinu in su 1841-57.
Louisiana
Sa Louisiana est territòriu de sos Istados Unidos de su 1803, in antis fiat giai istada siat colònia ispagnola, siat frantzesa. In prus s'economia de sa zona s'apoderaiat meda de cummèrtzioas de iscravos betidos de s'Africa otzidentale.
Ecuadòr
S'Ecuadòr, indipendente de su 1830, est una repùblica de su 1832, a pustis de èssere istada colònia ispagnola pro una iscuta manna de tempus e a pustis de fàghere parte, durante unos cantos annos, de sa Colòmbia Manna, un'istadu chi cumprendiat fintzas is atuales Colòmbia, Venezuela e Panamà e fundadu dae Simón Bolívar, su liberadore de sas Amèricas (Libertador) dae su domìniu ispagnolu.
Misoginia
Su trèmene misoginia (de su gregu μισέω misèō, "odiare" e γυνή gynḕ, "fèmina") inditat unu sentimentu e una cunsighente atitudine de òdia o aversione cara de sas fèminas, persighidu in manera indiferente a banda de òmines o unas àteras fèminas.
Sas resones chi podent batire indiferentemente de su gènere a tale atitudine podent èssere de natura disvariada: esperièntzias personales traumàticas, aspetos culturales pròpios o tramandados dae sos pròpios antepassados, rialias arraighinadas in àmbitos familiares e sotziales, sa manera comente si bivet sa cumpetitzione, in su pranu passionale o fintzas in su cuntestu de traballu.
Maria Carta
S'ultimu cunzertu Maria l'at fattu in Tolosa in Frantza in su 30 de làmpadas de su 1994.
Itàlia
Geografia
In Itàlia bi sunt lagos: a nord sos printzipales sunt su Lagu Mazore, su de Garda e su d'Iseu.
A su tzentru: Lagu de Bolsena, e Lagu Trasimenu. In Sardigna bi est su lagu artificiale prus mannu d'Europa, su Lagu Omodeo, formadu dae su Tirsu.
Alfonsu I de Sardigna
A pustis intrat in parte sua, non sena cuntrastos, su fìgiu de sa prima mugere Pedru I su Tzerimoniosu.
Fernando Atzori
Fernando Atzori (Abas, 1 de làmpadas 1942 – Firenze, 9 de santandria 2020) est istadu unu pugile professionista e medaglia de oro a sas Olimpiades de Tokio 1964 pro s'Italia.
Giordano Bruno
Fidi unu padre dominicanu. Accusadu de eresia, est fuidu in Isvitzera, a Ginevra e est diventadu calvinista. Rientradu in Italia, denuntziadu a S'Inquisitzione po eresia, est istadu brujadu iu. Ada iscrittu: La cena delle ceneri, Lo spaccio de la bestias trionfante.
Angelo Giuseppe Roncalli
Angelo Giuseppe Roncalli (Sotto il Monte, Bergamo 1881 – Tzitade de su Vaticanu, 2 giugno 1963). Istudiosu de Istoria de sa Creja. Nuntziu apostolicu in Grecia in Turchia, in Frantza (1945-1953), Patriarca de Venetzia (1953-1958), Paba in su 1958 cun su nomene de Giuanne XXIII. Unu paba amadu no solu dae sos catolicos. At convocadu su Conciliu ecumenicu Vaticanu II, e at publicadu sas entziclicas Mater et magistra, e Pacem in terris. Est mortu su 3 de lampadas 1963.
Honorè de Balzac
Biografia
A costagios de custa miseria, descriet biddas cun bestires de richesa manna e cun terrinos cultivados. Duncas una terra prena de cuntraditziones. Dassat s'ìsula tristu e discuntentu ma semper cun s'isperu de torrare pro s'irrichire.
Gennargiu/Campidanesu
Su nomini gennarigu benit de su deus romanu Gianu (Ianuarius), divinidadi ca castiada is gennas e is pontis, ma prus in generali rappresentada ogna forma de passaggiu e mudanzia (difatis gennargiu est su mesi ca oberit is gennas de s'anni nou). Su calendariu romanu originali fudi prus curzu de su gregorianu (304 diis), poitta is Romanus cunsideranta s'ierru unu tempus senz'e mesis. Est istetiu Numa Pompilio a acciungi gennargiu e freargiu, faendu s'annu oguali a cuddu solari. Peri si Martzu fud'abarrau su primu mesi de s'annu, gennargiu dd'est divenniu de fatu poitta fudi su tempus incuna beniant sceberaus is consolis.
Nominis storicus de su mesi funti, senz'e contai su romanu Ianuarius, su Sassoni Wulf-monath ("mesi de su lupu") e su tremini impreau de Carlu Magnu Wintarmanoth  ("mesi de s'ierru"). In finlandesu, ddi nanta tammikuu, est a nai "mesi de sa farnia", mentris in cecu leden , ca bolit nai "mesi de su ghiacciu".
Sa maggiori etadi in Giapponi beniat festeggiada de su 1948 su segundu lunìs de gennargiu po is chi diventànta bintennis in s'annu nou solari. Oi, est su propriu festa nazional, e est istetia posta su 15 gennargiu de su 1999, candu su guvernu at ciccau de contemperai bisongius economicus a festividadis varias, ciccandu de ddas ponni paris.
In s'Orroda de s'annu pagana, gennargiu acabat in su tempus de s'Imbolc in s'emisferu nord e de su Lughnasadh in cuddu sud.
Giotto
- vv.94-96
Provìntzia de Zara
A pustis
In cusseguèntzia de s' èsodu istrianu sa populatzione italiana de sa Provìntzia si nche fiat fuida. In su 2018 Zara tenet 100 italianos e unu asilu italianu.
Jimmy Wales
In su 2001, umpare a Larry Sanger e ateros, Wales at partecipadu a su lanciu de Wikipedia, una enciclopedia libera e gratuita chi at raggiuntu in pagu tempus una creschida manna e grande popularidade.
Su Connotu
Custas leges autorizaiant a serrare is terrinos, chi fintzas a cussu momentu fiant de sa colletividade, pro creare sa proprietade privada. Sa legge no est mai istada atzetada dae sa populu e tando su guvernu at fatu carchi modìfica in su 1831 e in su 1833, ma de badas. Sa gente at cumentzadu a murrungiare e chesciare maneras bargias in totue.
Peace Train
Sas peraulas
And I believe it could be,
Now I've been smiling lately,
Astana
Connota cabudianamente cun nùmene de Akmolinsk / Акмолинск (fintzas a su 1961), de Tselinograd / Целиноград (fintzas a su 1992) a pustis de Akmola / Ақмола (fintzas a su 1998), est istada iscioberada che capitale noa de s'istadu indipendente dae su presidente Nursultan Nazarbayev in 1994. Sa tramudàntzia est istada fata efetiva tres annos a pustis.
Giorgio Asproni
Biografia
In su 1859 partìzipat in manera ativa a sos motos patriòticos risorgimentales regollende dinare e armas pro sos voluntàrios. In custu clima fundat in Torinu sa Società dei Liberi Comizi, promovende sa creatzione de su giornale Lo stendardo italiano.
In sos annos 1863-1867 tenet cuntatos medas cun su movimentu operaju, partitzipende finas a su cungressu X de sas Sotziedades operajas in Parma. Est su mamentu chi s'acurtziat de prus a sas ideas maginianas. In su 1865 intrat in cuntatu finas cun Bakunin chi si fiat istabilidu in Nàpule.
Arizona
Geografia
S'Arizona est su de 6 prus istèrridos istados e su de 15 prus populados de sos 50 chi cumponent sa federatzione. Est fintzas unu de sos bator istados chi in unu solu matessi puntu geogràficu faghent impare làcana (sos àteros sunt Colorado, Utah, Nou Mèssicu).
Iscumparta
S’iscumparta est una figura zurìdiga de deretu italianu, resurtadu de s’elaboradura dotrinale. S’istitutu, de zurisdissione boluntària, agatat fundamentu in s’art. 48 de su còdighe tzivile cunsagradu a sa numenalizadura de unu contivizadore de s’iscumpartu si est chi custu ùrtimu no est prus cumpartu a su logu de s’ùrtimu bividorzu o de s’ùrtimu aposentadorzu, e no apat dadu prus noas suas.
A s’agabu de su protzedimentu, su tribunale podet numenalizare unu contivizadore chi rapresentet sa pessone in su zuigamentu o in sa formadura de sos imbentàrios e de sos contos o in sas lichidaduras o partziduras in ue siat interessadas, e podet leare sos probidimentos chi abàliet netzessàrios pro sa cunservadura de su patrimòniu de s’iscumpartu.
Biddesatu
Flora e fauna
Sa zona est arricca de Ilixi, olia, modditzi, olioni, murdegu, sparau e cardolinu.
Funt medas fintzas is animalis ca s'agatant in sa zona: cerbus e murvonis in su territòriu de monte Genis, achillis, storis, spraberis, sirbonis, marcius e gatus.
Sa Storia
Su nomini Biddesatu benidi de su latinu "saltus" (sa(r)tu), po nai propriu una bidda de satu. Finciasa de s'etadi prenuragica sa zona furiada popollada. In su territoriu dui funti infatti tombasa, menhir, nuraxisi ancora intreusu commenti Sa dom'e sa nì e Corrolia''. Sa zona è poi passada asutt'e su dominiu de is fenicius e Cartagine po poi passai in manu ai Romanus de su II seculu a su V seculu appust'e Cristu. Sa bidda è stetia asutt'e su dominiu Gallilense, ca adi protteggiu sa terra da is invasionisi romanasa e ancora oi s'agattanta is segnallisi a Cea Romana e Monte Arrubiu. Testimonianzaza de custas cosasa funti scrittasa in sa Tavola di Esterzili.
Is Tradizionisi
Su rientru de su Santu a sa Cresia parrocchialli enidi fattu cun una processioni in macchina ca accabada cun sa benedizioni de is autistasa.
Sant'Antoni e Santu Srebastianu - Sa festa de custus'dusu santusu esti su 17 e su 20 de Gennaxiu. Po custasa duasa cellebrazioni funti organizzaus is fogaronisi in pratz'e cresia e a sa genti si onanta arangiusu po una festa e pani po s'atra.
Mes'e ladamini/Campidanesu
In sardu su nomini benit de s'agricoltura, poitta in cussu tempus si ponit su ladamini in su sartu. Su nomini in medas lìnguas benit de su latinu october, poitta fudi s'ottavu mesi de su calendariu romanu, ca incumenciàda cun su mesi de martzu. S'imperatori Commodo iat fatu una reforma ponendu a su mesi unu de is titulus suus, Invictus, ma a pustis ca si fudi mortu sa reforma est istetia lassada stai.
Portugallu/campidanesu
Citadis principalis
Lisbona(Lisboa), Oporto(Porto), Braga, Coimbra, Ebora(Evora), Faro, Funchal, Ponta Delgada, Aveiro, Viseu, Leiria, Gaia, Matosinhos, Guarda, Covilha, Castelo Branco, Figueira da Foz, Amadora, Almada, Setubal, Queluz, Agualva-Cacem, Odivelas, Portimao, Guimaraes, Viana do Castelo, Chaves, Tomar, Elvas, Angra & Horta.
Sambucu mascu
Faghet frutos, ne is meses de cabudanni/santugaine, de colore nieddu a maturitade, ca si podent mandigare.
Christian Meyer
Biografia
Naschet a Milanu su 27 de ghennàrgiu de su 1963 dae unu babbu isvìtzeru e una mama milanesa; dae s'edade de 11 annos incumentzat a istudiare sa bateria cun su Maistru Enrico Lucchini. A s'edade de 18 annos optat pro sa tzitadinàntzia isvìtzera ebbia, pro evitare su servìtziu militare.
Collaboratziones
In s'istiu de su 1992 at connotu sos cantadores de su Tenore de Neunele, e at collaboradu (in paris cun Elio, Jantoman, Faso e Vittorio Cosma, totus àteros membros de Elio e le Storie Tese) in su discu Terra Nostra de su 1996, in ue at sonadu, in paris cun Faso e Vittorio Cosma, in sos branos Amazzonia e Sa Sienda.
Kazachistàn
Geografia
Su territòriu de Kazàchistan est meda disvariadu. Bi s'agatant campuras, istepas, tàigas, montigros, montes e desertos.
Istòria
Durante sa prus parte de s'istoria sua, su territòriu de s'atuale Kazachistàn est istadu bìvidu dae nòmados. Fiat in su de 16 sèculos chi is kazacos fiant emèrgidos che grupu diferentziadu. Is russos aiant comintzadu a cunchistare s'istepa kazaca in su de 18 sèculos e a metate de su de 19 sèculos totu su Kazachistàn fiat parte de s'Impèriu russu. Intre sa rivolutzione de su 1917 e sa gherra tzivile chi fiat sighida, su territòriu fiat torradu a ordingiare bàrias bortas, fintzas a si cunvertire in Repùblica Sotzialista Sovietica de Kazachistàn in su 1936, in sinu a s'URSS. Durante totu su de 20 sèculos su Kasakhstan est istadu sede de progetos sovièticos importantes, intre chi su tzentru majore de probas nucleares de URSS, in Semipalátinsk.
S'est declaradu indipendente su 16 de nadale 1991, ùrtima republica soviètica a ddu faghere. Su presidente comunista de tando, Nursultán Nazarbáyev, s'est fatu presidente de s'istadu nou e s'est mantentu a su pòdere in manera sighida e mai tasida. Su mandadu diat dèpere acabare in su 2019, e mancari otentu cun votos democràticos no est istadu angenu a suspetos.
Olidone
S'olidone o olioni o lioni (Arbutus unedo L., 1753), est una mata de sa familia de is Ericaceae, e si podet agatare in totu sa zona mediterranea.
Wrestling
Naschida de su wrestling
In America Tom Jenkins faghet medas incontros cun Frank Gotch, chi resessit a lu binchere in su 1905. Cussos duos s'ant a gherrare su titolu americanu pro paritzu tempus. Su 3/03/1908 Gotch resessit a binchere Hackenschmidt e divenit su campione mundiale nou, comintzende unu periodu longu de imbatibilitate.
A pagu a pagu s'intelligentzia de su wrestling est abitzende.si chi custu isport cheret pre-determinadu pro essere sighidu de aberus e in sa segunda metade de sos annos deghe cumintzat a divennere su chi est como: una fingidura ispetaculare.
Editto delle Chiudende
Reformas de gai fint istadas fatas in ateras partes de s’Europa, comente a esempiu in Inghilterra, in ue sas tancas fint jamadas enclosures. Su fatu est peroe chi, in Sardigna, sa reforma agraria de sos Sabaudos no aiat tentu contu de su fatu chi non si podiat faghere sa propiedade perfeta proite bi fit ancora su feudalesimu.
Limba inglesa
Comente nau prima issupra, s'ingresu est divenniu sa limba franca printzipale, bocandeche dae su tronu fintzas su frantzesu chi, a sua vorta, aiat supprìu su latinu in sa comunicassione diplomatica e issientifica. Oje est unu mèdiu pro comunicare tra etnias chi non tenen ligamine curturale, issientificu o politicu.
Orizine de sas paragulas
In su 1973, in Ordered Profusion di Thomas Finkenstaedt e Dieter Wolff, una chirca issientifica fatta issupra belle 80.000 paragulas de su ditzionariu Shorter Oxford Dictionary (3ᵃ ed.) aiat contau chi sas paragulas aian custa orizine in pertzentuale:
Conservatoria de sas Costeras
Sa Conservatoria de sas Costeras de sa Sardigna, Conservatoria delle Coste della Sardegna in italianu, est un'agentzia de sa Regione Autònoma de Sardigna istituida cun sa Lege Regionale 29 maju 2007, n. 2.
S'atzione de sa Conservatoria
Sa Conservatoria de sas Costeras, concepida dae su modellu inglesu de su National Trust ma supra totu de cuddu frantzesu de su Conservatoire du Littoral at unu ruolu de completamentu de s’atzione de defensa de sas areas de sas costeras cun sos istrumentos chi esistint de pianificatzione, programmatzione e di regolamentatzione. Sa Conservatoria acuisit sos territòrios prus fragiles e delicados a traversu donatziones ispontaneas o eccezionalmente pro mèdiu de acuistu deretu.
Sa Conservatoria determinat comente depent èssere amministrados e gestidos sos territòrios, in manera chi sa natura de cuddos logos siat mantènnida semper bella e rica comente in origine. Definit in fines sos usos, in particulare agricolos e turisticos compatibiles cun custos obietivos.
Biddaspitziosa
Populatzioni
industriali, chi ddu nant PIP, oi s'agàtant atras siendas: una fàbrica de salàmini, una butega de linna industriali e aici nendi. Anti giai donau 36 de 40 lotus aprontaus.
Sotziedade pro sa Limba Sarda
Istòria
Sa finalidade prima de sa SLS, fundada in su 1987 dae s'editore, iscritore e tradutore Diegu Corràine e dae su linguista Massimo Pittau, est sa de "promòvere, ampliare, difùndere e abbalorare cun cale si siat mèdiu sa connoschèntzia e s'impreu de sa limba sarda" In annos e annos, sa SLS est istada su puntu de referèntzia de sas elaboratziones e gherras in favore de s'unidade e de s'ufitzialidade de sa limba sarda. E custu l'at fatu cun deghinas de cunferèntzias, seminàrios, in deghinas de biddas e tzitades de Sardigna e in foras de s'Ìsula. Si podet nàrrere chi sa SLS apat inauguradu sa traditzione de faeddare in sardu in pùblicu in custa casta de eventos, cosa rara finas a tando. E apat finas eredadu sa traditzione e sas ideas de su Comitadu pro sa Limba Sarda chi aiat sestadu e promòvidu sa lege de initziativa populare pro s'atuatzione de s'art. 6 de sa Costitutzione de sa Repùblica italiana e su reconnoschimentu de sa Minoria linguìstica sarda, duncas.
Antiogu de Sulcis
Santu Antiogu de Sulcis, est de pònnere in su tempus cando sos Bandalos, unu populu Germanicu, cun Genserico, in su V seculu, dae su nord Europa s'est mòvidu in chirca de terras, est intradu in Gallia, e l'at sutamissa, pustis àteros populos germanicos che lo s'ana ispintos in Ispagna e in Nord Àfrica e l'ant ocupada assumancu po 80 annos. Sicomente fiant Arianos (e negaiant sa divinidade de Cristo), ant perseghidu a sos cristianos catolicos, e meda los ana esiliados in Còrsica, in Sitzilia e in Sardigna. Paret tzertu chi santu Antiogu fut de custos esiliados in Sardigna, e chi inoghe est mortu, ma no martire comente narat una Passio, tardia de su XI-XII seculu, unu contu de su protzessu e de su martiriu, in cue ant adatadu su contu de un àteru Antiogu, Antiogu de Sabaste (martire).
Tasmània
Is printzipales tzentros urbanos de sa Tasmània sunt sa capitale Hobart e is tzitades de Glenorchy e Clarence, comente fintzas is biddas de Launceston, in su chirru setentrionale de s'ìsula, e de Devonport e Burnie, in cussu nord-otzidentale.
Michelangelo Merisi da Caravaggio
Michelangelo Merisi, naradu il Caravaggio (Milanu, 29 de cabudanni 1571 – Porto Ercole, 18 de triulas 1610), est istadu unu pintore italianu. Ativu a Roma, Napoli, Malta e in Sitzìlia intre su 1593 e su 1610, est cunsideradu su primu mannu esponente de sa iscola barocca e unu de sos prus tzelebrados pintores de su mundu.
Gustave Caillebotte
Caillebotte est istadu unu de sos primos a aer bidu sa fotografia comente una fromma de arte.
Bochidòrgios de sas fòibas
Resurtu oe subra sa chistione
Cun sa Lege 92 de su 30 de martzu 2004, in Itàlia est istadu istituidu su 10 de friàrgiu de onni annu sa "Die de su regordu", in memòria de sas vìtimas de sas fòibas e de s'èsodu giulianu-dalmatu. Su matessi cumbènnidu legislativu at istituidu fintzas una medàllia remmonativa destinada a sos parentes de sas vìtimas.
Sos benes comunes
Sos benes comunes (in inglesu:the commons) si riferidi a sas risorsas chi aapprtenin a totu cantos.
Argumentos chi ligana
Elinor Ostrom
Cùriu
Est unu metallu radioativu transurànicu de sa sèrie de is atiniòdies; est prodùidu pro bombardamentu de su plutòniu cun partigheddas alfa (chi sunt iones de èliu) e pigat su nùmene de is còjubes Marie e Pierre Curie.
S'isòtopu 248Cm est istadu prodùidu petzi in cantidades de s'òrdine de is milligrammos, ma 242Cm est istadu prodùidu in cantidades de unos cantos grammos, sufitziente pro nde mesurare carchiuna de sas propiedades fìsicas. 244Cm podet èssere prodùidu sutaponende su plutòniu a unu bombardamentu de neutrones. Rastas de cùriu si podent agatare in is minerales de s'uràniu comente a prodùidu de su decadessimentu naturale.
Su cùriu tendet a s'acumulare in is tessidos de is ossos, in ue sa radiatzione sua distruet su moeddu òsseu blochende sa produtzione de sos glòbulos rujos.
Donnie Darko
Sa Trama
A pustis de is letzionis, in sa machina impari a su babu, at a mancai a s’ùrtimu momentu de stumbai “Nannai Morti”, una bècia chi passat is diis suas a sola e faendi ananti e a palas aroru de sa domu e sa cascita de is lìteras, sèmpiri sbuida. Donnie circat de chistionai impari a issa, ma Nannai Morti ddi at a nai una sentèntzia spantosa a s’origa: “Dònnia criatura in sa terra est sola candu si morit”. Custa fràsia tenit significau meda in sa arrexoni strobada de su piciocu, chi in su mentris, at a nai a sa psicanalista ca at connotu unu amigu imaginàriu nou, Frank (James Duval). Frank arribat in is bisus de Donnie in trassa de unu conillu nieddu mannu, de forma umana e de aspetu de dimòniu; fiat issu chi ddu sarvàt su noti de s’arrutroxa de su motori, traghendi-ddu in su sonnu a su campu de golf po ddi nai sa acabada de su mundu, e a pustis a ddi nai de afundai sa scola.
Su 24 de Santaine
Sa professoressa de literas, in su fratempus, benit licentziada, ma prima de s’indandare chistiona impare a Donnie, su iscolaru chi reputat mellus in sa classi, e di iscrire in sa lavagna su nomene de cussu cae segundu issa est sa paraula prus bella de totu sa limba ingresa: Cellardoor (enna de su magasinu).
Su 29 de Santaine
Donnie Darko est, in realtade, mortu in su mundu reali su 2 de Santaine de su 1988, ma tota sa gente ca aide passau sas 28 dies tenit sa cunsapevolentzia inconscia de ai bividu cussas dies in su “universu tangenti”.
Limba èstone
S'èstone at retzidu influèntzias mannas de limbas disvariadas comente, isvedesu, tedescu (su bassu tedescu mèdiu fiat giai istadu limba franca de sa Liga Anseàtica faeddada in tempos antigos in s'atuale territòriu de s'Estònia dae una comunidade numerosa de tedescos bàlticos, ma in tempus afatante fintzas su tedescu istandard at influentzadu s'èstone) e su russu, mancari niuna de custas limbas nde siat imparentada.
Marianne Sin-Pfältzer
Marianne Sin-Pfältzer (Hanau, 12 de abrile de su 1926 – Nùgoro, 27 de austu de su 2015) est istada una fotògrafa e disinnadora industriale tedesca.
Biografia
In su 1961 còjuat un'òmine coreanu e, fintzas si su matrimòniu est duradu pro pagu, dae cussa die cunservat semper su sambenadu Sin in paris cun cussu de su babbu.
In su 2005 chene prus s'atretzadura Hasselblad sua chi fiat istada furada, at isseberadu de torrare a istare in Sardigna, in Nùgoro, custa borta definitivamente, e de s'ocupare de artesania artìstica e publichende cun s'Ilisso una monografia cun 300 fotografias suas in italianu e, a pustis, in tedescu. In sa matessi tzitade est abarrada finas a sa die de sa morte sua, in su 27 de austu de su 2015, a 89 annos, causada dae s'investimentu de una màchina acontèssidu su 10 de su matessi mese.
Gianluigi Buffon
Gianluigi Buffon (Carrara, 28 de ghennárgiu de 1978) est unu giogadore de pallone italianu.
Ligùria
Su nùmene derivat de s'antiga populatzione de sos Lìgures, fintzas chi in realidade sas làcanas de sa Ligùria antiga fiant prus istèrridas de sas de s'atuale regione e incluiant totu sa pranura piemontesa a sud de su Po, s'atuale Lombardia sud-otzidentale de su Ultres-Po de Pavia fintzas sa sa bènnida a pare de su Ticino in su Po, is zonas de motigru e montosas de sa Provìntzia de Piacenza, s'atuale Lunigiana e su Nitzardu fintzas a su riu Varo; is atuales làcanas amministrativas, definidas petzi in su 1923, cumbinant in manna mesura cun is de s'istòrica Repùblica de Gènova. Fintzas a su 1860 sa tzircuscritzione amministrativa de sa Ligùria, chi partenet dae su 1815 de su Regnu de Sardigna, cumprendiat fintzas sa Provìntzia de Nitza Marìtima, tzèdida a pustis a sa Frantza a cunsighidu de su Tratadu de Torinu de su 24 martzu 1860 cun s'etzetzione de su tzircundàriu de Sanremo e de su de Porto Maurizio, intrados a fàghere parte de su Regnu de Itàlia.
Margherita Hack
Biografia
Su babbu de Margherita, Roberto Hack, fiat unu contàbbili de Firentze de arraxinas svìtzeras e religioni protestanti. Sa mamma, Maria Luisa Poggesi, toscana, fiat de religioni catòlica, diplomada a s'Acadèmia de is artis bellas e miniadurera in sa Galleria degli Uffizi. Totus e duus is genidoris iant lassau sa religioni insoru po pigai parti a sa Società Teosofica Italiana, de sa cali Roberto Hack est stètiu segretàriu asuta a sa presidèntzia de sa contissa Gamberini-Cavallini.
Cesarea
Cesarea in Cappadocia (in turcu: Kayseri e in gregu: Καισάρεια ) fit un antiga tzitade de s'Asia minore, capitale de su regnu de Cappadocia. Como est una tzitade de unos 1.100.000 abitantes de sa Turchia.
Venètzia Giùlia
Sa Venètzia Giùlia (in serbu-croatu e islovenu: Julijska krajina; in italianu: Venezia Giulia; in vènetu: Venesia Julia; in friulianu: Vignesie Julie; in tedescu: Julisch Venetien), est una regione de s'Europa meridionale chi in die de oe est ispartzida intre Croàtzia, Islovènia e Itàlia.
Istòria
In Zadar sos italianos fiant efetivamente populatzione de majoria, comente fintzas in Rijeka, mancari su territòriu comunale foras de sa tzitade èsseret a manna majoria de islavos.
In sa segunda gherra mundiale s'àrea fiat ocupada de sas tropas partisanas jugoslavas e in su 1947, a sighidu de su tratadu de Parigi tzedida casi integramente a sa Jugoslàvia ghiada de Josip Broz Tito. Sos italianos fiant bogados de sos territòrios.
In Itàlia s'agatat galu denominatzione de Venètzia Giulia pro s'àrea prus esta de sa regione autònoma de su Friuli-Venètzia Giulia, chi tirat a sa provìntzia de Gorìtzia e a totu sa de Trieste, chentza de li pòdere trassare tremenes pretzisos.
Barbados
Sende gasi, s'ìsula fiat abarrada disabitada fintzas a cando sos britànnicos aiant comintzadu sa colonizatzione su 1627, mancari carchi tribù Amerìndias bi aiat bìvidu annos in antis. Pagos annos a pustis (1652) fiat istada cunvèrtida in poderiu britànnicu. Fiat torrada a populare cun iscraos chi traballaiant in sas prantàrgias de tzùcaru fintzas a cando in su 1834 fiat abolida s'iscravidade.
Islamabad
Istòria
In su 1959 su logu in ue est situada in die de oe sa tzitade fiat istadu seberadu pro remplasare Karachi a capitale de istadu. Unu grupu de urbanistas si fiant incarrigados de sa progetatzione de sa tzitade noa, e in s'annu 1961 si nde comintzat in fines sa costrutzione a costadu de una bidda de su Potwar narada Saidpur Village, a curtzu de sa capitale de su Potwar de Rawalpindi. In s'annu 1967 sa tzitade fiat fata ufitzialmente in sa capitale de su Pakistan e in su 1970 giai fiant acabados sos traballos de fraigu. In su mese de santugaine de su 2005 sa tzitade est istada addanniada a cunsighidu de su terremutu de su Kashmir.
Limba italiana
Orìgines
Trassintru su mesuevu,sa limba iscrita in Europa fiat su latinu mancari sa majoria de is persones fiant analfabetas e isceti una minoria fiat esperta in sa limba.In sa penisula italiana aici comente in totu Europa sa majoria de sa gente chistionaiat una limba vernaculare locale. Custos dialetos si sunt evolvidos de su latinu volgare in su corsu de is sèculos a manera ispontanea chentza istandard o imparos. custos no sunt in nisciunus sensu dialetos de s'italinanu istandard ca imbetzes aiat cumintzadu a si evolvere propriu comente unu de cussos dialetos locales, ma sunt limbas sorres de s'italianu. Sa mutua intelligibilidade intra s'italianu e custos dialetos variat meda propriu comente intra s'italianu e is àteras limbas romanzas in generale. Is limbas romanzas de s'italia podent diferire a manera manna puru in totu is livellos (fonologia, morfologia,sintassi, lèssicu, pragmatica) e sunt classificados tipologicamente comente limbas diferentes[ ][ ].
Saṃsāra
Buddhismu
Po su Buddhismu de is Nikaya est su ciclu de vida a su cali funt custrintus is esseris chi tenint sensibilidadi po curpa de sa conditzioni indisciprinada de sa menti insoru. Ammuntonendi karma negativu is esseris chi tenint sensibilidadi si "cundannant" a una arrenàscida noa de sunfrimentu in unu livellu inferiori de s'esistèntzia (es. in su "rennu arimai" o de is "ispìritus") ammaniendi aici sa probabilidadi de essiri prus fatzilmenti vìtima de is emotzionis trumbulladoras e nci arruiri duncas in unu livellu prus in basciu ancòra de s'esistèntzia. Puru s'ammuntonamentu de kamma (pāli, karma, sanscritu) positivu cumportat una arrenàscida in su ciclu, mancai siat in conditzionis prus a favori, e, de su momentu chi est sa vida atotu ca fait sperimentai su sunfrimentu (castia Cuatru Nobilis Beridadis), sa conditzioni prus bella est cussa de unu abbandonu de su Samsāra (Nibbāna).
Robin Williams
Robin McLaurin Williams (Chicago, Illinois, 21 de trìulas, 1951 – Paradise Cay, Califòrnia, 11 de austu, 2014), fit unu còmicu e attore americanu.
Nora
Nora est una bidda antiga de fundadura nuràghica e posteriormente pùniga, cabitale de su pòbulu de sos Noresos. Est posta in su promontòriu de Cabu Pula, in sa costera meriesa de sa Sardinna, a s’uestu de Casteddu, atuarmente in sa comuna de Pula.
Su nùmene derivat dae Noratze, comente cunfirmadu finas dae Solinu etotu: “A Norace Norae oppido nomen datum” (dae Noratze fiat istadu dadu a sa bidda su nùmene de Nora).
Saseno
Saseno (in albanesu: Sazen) es un'ìsula chentza bividores de s'Albania. Dae su 1923 a su 1947 s'ìsula es istada parte de s'Italia.
Basseterre
Basseterre est una bidda de unos 13.220 bividores, capitale de Saint Kitts e Nevis.
Fùbalu
Su jocu de sa bocia, comente si jocat como, lu ant codificau in Inghilterra cando in su 1863 sunt istadas istabilidas sas regulas de su jocu (Laws of the Game). Su jocu de su pallone, a libellu internatzionale, est gubernau dae sa Fédération Internationale de Football Association connota dae totus cun sa sigla FIFA. Sa cumpetitzione prus de importu est su campionau mundiale chi si jocat donzi bator annos; custu eventu est su prus sichiu de totu su mundu, difatis s'audience est su dopiu de sa de sas Olimpiades.
Li Punti
In intro de su cuartieri, est de importu mannu sa zona archeològica de sas domos de janas de Montalè.
Vittorio Cosma
Biografia
Insegnat in s'IED de Milanu. Tenet cunferèntzias a pitzu de sa comunicatzione de sa cultura (in su Politècnicu de Milanu e in cussu de Torinu, in s'Acadèmia de bellas artes de Brera, in eventos TED e pro àteras istitutziones). Est collaboradore fissu de sa rivista literària Storie.
Porajmos
Su genotzìdiu rom o olocàustu rom, connotu fintzas che porajmos (pronuntziadu: IPA: [pʰoˈɽajmos], cun signìficu de devastu, istragu), o Samudaripen (signìficu literale: totu mortos), est istadu un'intentu postu in atu de su guvernu de sa Germània nazista e de sos alliados suos durante sa segunda gherra mundiale de nch'isperdere pro mèdiu de genotzìdiu su pòpulu rom de s'Europa.
Ravenna
- de s'Esarcadu bizantinu (568 - 751)
Ses Natzionis 2009
Po sa prima borta in sa storia de su torneu, unu incontru est stettiu giogau de xenabura. Fiat -  giocu su 27 friaxu 2009.
Orgòsolo
S'economia
De mentovare peri un'atividade antiga meda: s'allevamentu de su ghermeddu (bacu de sa seda) e sa filadura de sa seda pro tèssere su lionzu, su mucadore grogu de su costùmene de sa fèmina, custu est un'impreu de fèminas ebbia e oe sunt pagas a lu sighire.
Mes'e idas-Paschixedda/Campidanesu
Su Mes'e idas o Paschixedda est su de doxi e ùrtimu mesi de s'annu segundu su calendàriu gregorianu, tenit 31 diis e s'agatat in sa segunda metadi de unu annu civili.
Gaetano Cima
Acinnus Biogràficus
Gaetano Cima est nàsciu in Casteddu in su 1805 de famìllia benistanti. Iat incumenciau is stùdius a primu in Torinu e a pustis in s'Acadèmia de is Bellas Artis de Roma, auba at tentu po maistrus peri su Canina e su Poletti. Acabaus is studius, at traballau po su Geniu Civili, in segus (in su 1837), pro divergèntzias cun sa diretzioni de su circondàriu de Sardigna, est divènniu diretori de s'Ofìtziu Tècnicu de su cabu de logu sardu. A pustis s'est donau a sa libera professioni e a s'ammaistramentu in s'Universidadi de sa citadi sua, chi at praticau de su 1840 fincias casi a sa morti, acàdia in Casteddu in su 1878.
Tauleddas de Tzricotu
Su 19 de làmpadas 1998, unu giòvanu massaju crabarissu, daet a sa Subraintendèntzia Archeològica de Casteddu e Aristanis una tauledda de brunzu, dimandende chi su repertu bèngiat in fatu postu in ammostu in su museu comunale de Crabas.
Remundu Piras
Piras, Remundu (Biddanoa Monteleone 1905 - 1978). Poete, improvisadore.
Tauleddas de Tzricotu
Iscritura Nuraghesa
Sighende custa teoria sos nuraghesos iscrieant de dereta fache e manca, de manca fache a dereta e a coloru, chi est a nàrrer ca chi sa prima lìnia fiat iscrita de dereta fache a manca, sa chi sighiat andaiat de manca fache a dereta e de gasi narende.
Decoraduras de s'Edade de Mesu
Segundu custa ipotesi sas tauleddas e duncas sas lantzitadas sunt decoraduras de època bizantina.
Laos
Geografia
Su riu Mekong format una parte de sa làcana otzidentale cun sa Tailàndia, mentras chi is montes de sa Cadena Annamita formant sa parte majore de sa frontera cun su Vietnam.
Istòria
In su de 19 sèculos, durante s'època coloniale, su Laos est istadu incorporadu a s'Indotzina frantzesa che a 'Protetoradu'. A pustis de un'ocupatzione giaponesa curtza durante sa Segunda Guerra Mundiale, aiat decraradu s'indipendèntzia in 1945, ma is frantzesos aiant torradu a afirmare su cuntrollu issoro e petzi in 1950 su Laos aiat otentu una semiautonomia che "istadu assòtziadu" a intro de s'Unione Frantzesa. In prus, is frantzesos nd'aiant sighidu a tènnere su cuntrollu de facto fintzas a su 1954, cando su Laos aiat otentu s'indipendèntzia completa che una monarchia costitutzionale.
Demografia
Sa gente locale si nùmenant "Lao" e narant a sì'istadu issoro "Pathét Lao" (Paisu Lao). Tenent meda afinidade ètnica, linguìstica e culturale cun sos bividores de s'Isaan, zona a làcana in su nord-estu de Tailàndia, a s'àteru cantone de su riu Mekong.
Cantu a tenore
Cumponentes e istile de cantu
Est diftzile meda a istabilire sas raighinas de su cantu a tenore chi, a pàrrere de unos cantos, diat a dèpere tènnere prus de 4000 annos.
Condaghe de Santa Maria de Bonàrcado
Arribat dae sa biblioteca Guillot de s'Alighera.