cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belgrado
Belgradu (in serbu: Београд/Beograd;[beǒɡrad]; traduidu literalmente: tzitade bianca) est una tzitade de unos 1.230.000 de bividores, capitale e prus manna bidda de sa Sèrbia.
S'àrea metropolitana de Belgradu contat unos 1,65 milliones de residentes.
Marmidda
Etimologia
Su nùmene "Marmidda" acudit de sos ampros cùcuros tundos, assimigiantes prossimai a mammiddas (bie casteddu de Marmilla in Is Pratzas). Àtera ipòtesi est cudda segundu sa cale bista sa presèntzia de medas paules in sa zona, su paesàgiu podiat pàrrere pintiniadu de "milli mares".
Istòria
In su perìodu giuigale sa regione perteniat a su Regnu de Arbaree (curadorias de Marmidda e de Part'e Alenza) e a su Giuigadu de Càlaris (curadoria de Seurgus).
Progetu Repùblica de Sardigna
Progetu Repùblica de Sardigna, a s'ispìssu incurtziàdu in ProgReS, est unu partidu sardu sotzial-democraticu de ideas indipendentistas, fundàdu in su mese de bennàrzu de su 2011 dae parte manna de sos militantes de un'atteru partidu indipendentista, chi si nàrat Indipendèntzia Repùbrica de Sardigna (o iRS).
Magadan
Est connota che su tzentru amministrativu de unu cunglomeradu de campos de traballos fortzados pro is presoneris oponidores a su regimene comunista, in is tempos de s'Unione Soviètica. Oe bi s'agatat su Monumentu a is vìtimas de Stalin in memoria de custu fatu.
Istòria
Dae su 1932 a su 1953 fiat su tzentru amministrativu de sa minera de oru majore de sa Dalstroy, organizatzione de su NKVD (acrònimu de Naródniy komissariat vnútrennij del, chi fiat unu dipartimantu de s'aparatu istatale sovièticu), incarrigada de is campos de traballu. Prus a fatu Magadan fiat fata portu pro is esportatziones de oro e àteros materiales estraidos in sa regione de Kolymà. Pro custu fatu sa populatzione fiat crèschida meda in presse e su 14 de trìulas 1939 aiat balangiadu tìtulu de tzitade.
Stonewall Inn
Stonewall Inn est istau su tzilleri inube cumintzèin sos abolottos in Stonewall de su 1969, chi su movimentu LGBT at isseperau che data simbolica pro inditare su cumintzu de sa pelea pro sos deretos issoro, a pustis chi sa fase de su "movimentu omofilu" fit acabbada. Simbulu de sos abolotos est Sylvia Rivera, sa transessuale chi nanchi fit sa prima a si ribellare a sos repartos de politzia chi cada sero irrumpìan in su tzilleri.
Su tzilleri est in su numeru 53 de Christopher Street, tra sa West 4th Street e Waverly Place, in Greenwich Village (New York): aiat tancau sas serrandas e b'aian postu a locu suo una butega de bistimenta, ma s'interessu de sos turistas pro su locu at cumbintu a che lu torrare a aperrere, ovviamente chin su matessi lumen.
Christina Aguilera
Christina María Aguilera  (New York City, 18 de nadale 1980) cantante de sos Istados Unidos, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de sa istoria de sa musiga.
Boru
Su boru o boro est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica de is elementos chi tenet a sìmbulu B e de nùmeru atòmicu 5. Est unu semimetallu trivalente e s'agatat abondante in su borace. B'ant duos allotropi de su borax: su boro amorfu, chi est unu prùine castàngiu, e su boro metàllicu chi est nieddu. Sa forma metàllica est tosta (9,3 in s'iscala de Mohs) e est una mala allogadera a temperadura ambiente. Su boru non s'agatat lìberu in natura. Custu elementu tenet propiedades e reatividades simigiantes a is silìtziu e est unu semicondutore (relatzione diagonale).
Credo
"Creo ind'unu Deus, Babbu onnipotente,
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Sa forma de s'ìsula est sa de un'arretàngulu longu, de unus 260km in deretura NS e unus 120 in sa EO. Sa punta a N est sa bidda de Lungoni, sa de S su Cabu de Teulada. Is maris chi dd'ingìriant funt su Mari Tirrenu a E e su Mari de Sardìnnia a O. Sa tirada est de unus 24.000km², s'oru de mari de unus 2.400 km.
Monti po su 13,5 %, montixeddu po su 68 % e pranu po su 18,5 %. Su monti prus artu tìrat 1.834m (Perdas Carpìas), in sa serra de su Gennargentu, in sa mesania de s'ìsula.
Istados Unidos de Amèrica Otzidentales
Cumponidura
Carchi borta sunt cunsiderados de uestu fintzas istados chi uffitzialmente s'agatant in àteras regiones. Intre custos Dakota de Nord, Dakota de Sud, Kansas e Nebraska sunt parte de Midwest; Arkansas, Louisiana, Oklahoma, Texas sunt parte de istados meridionales.
Tzitades Majores
tzitade, istadu (nùmeru de bividores)
Crìmene contra s'umanidade
Istatutu de Roma
Segundu canto istabilidu dae s'Istatutu de Roma de sa Corte Penale Internatzionale si ddi narat Crìmene contra s'umanidade a is condutas comente mortòrgiu, isperdìtziu, disterru o bogadura fortzada, arrestu, tortura, violadura, prostitutzione fortzada, isterilitzatzione fortzada, persighida pro motivos polìticos, religiosos, ideològicos, ratziales, ètnicos o àteros definidos espressamente, isparessimentu fortzadu o cale si siat atu inumanu chi càuset sufrimentos graes o atentet contra sa salude mentale o fìsica de chie los sufrit, semper chi custas condutas si cummitant che a parte de un'atacu generalizadu o sistemàticu contra una populatzione tzivile e cun cuscèntzia de custu atacu.
Credo
po su perdonu de sos peccados.
Podgorica
Istòria
Is primos iscritos in ue cumparet Podgorica sunt de su 1326 e amentuant una bidda a pedes de montes (in serbu gorica).
Fekete Pákó
Lapite Oludayo, connotu fintzas comente Fekete Pákó (Pako Negro) (Ibadan, Nigeria, 17 Abrile 1976) est unu cantadore ungheresu.
Albania
Istòria
Pustis de unu perìodu de indipendèntzia cun sos Illìrios, sa regione de s'atuale Albania est istadu conchistada dae s'Imperu Romanu. Dae custu momentu no at prus tentu indipendèntzia fintzas a su 1912 candu est nàschida sa Repùblica de Albania de su chi fiat s'Imperu Otomanu. In casi duamilla annos, sa regione est istadu dominada dae sos romanos, sos bizantinos e sos turcos.
Limba crèola
Una limba crèola est una limba cun caraterìsticas pretzisas chi at tentu orìgine de s'ammesturu de duas o prus limbas e chi, tipicamente, tenet tratos iscerantes chi non sunt istados eredados de peruna de custas. Totu is limbas crèolas si sunt isvilupadas de unu pidgin chi est diventadu limba mama de is membros de una comunidade.
Istados bàlticos
Is istados bàlticos, o repùbbricas bàlticas o natziones bàlticas (in èstonu: Balti riigid, Baltimaad; in lètonu: Baltijas valstis; lituanu: Baltijos valstybės) sunt is tres istados europeos de Estònia, Letònia e Lituània, postos a sa làcana esta de su mare Bàlticu. Is istados bàlticos coòperant a livellu regionale e in medas organizatziones interguvernamentales.
Istòria
In su 1940 fiant ocupadas de s'Unione Soviètica e a coa de sa Germània nazista, chi ddas aiat ocupadas intre 1941 e 1944. Acabada sa segunda gherra mundiale s'Unione Soviètica aiat ismurriadu cale chi siat bòfiu issoro de sighire a mantènnere indipendentzia e ddas aiat annessionadas a su territòriu suo, in ue diant sighire a s'agatare che repùblicas sotzialistas sovèticas.
Pro totu sa durada de custu perìodu istòricu, is sovièticos ant chircadu de isperdere is identidades natzionales, controende s'allega de sas limbas natzionales e tramudende·nche in ie bividores de etnia russa, de manera de nche ddos ammesturare impare e chircare ddis fàghere pèrdere pòdere polìticu in terra issoro etotu. Petzi sa Lituània at pòdidu mantènnere una tzerta omogeneidade ètnica, sende chi in ie at aguantadu pro totu s'ocupatzione soviètica sa resistèntzia anti-russa.
Michigan
Su Michigan est su de 9 istados prus populados e su de 11 prus istèrridos in sa natzione. Est nodiu pro s'indùstria automobilìstica. Est fintzas istadu de turismu de barca, sende chi tenet bessidas in bator de is chimbe lagos mannos.
Gay Pride
Su Pride s'afestat dònnia annu a inghìriu de su 28 de làmpadas pro amentare is iscussertos de su Stonewall Inn (New York City, Istados Unidos de Amèrica) de su 1969, inue persones transessuales, drag e omosessuales ant reatzionadu imparis contra a su sistema de persecutzione de sa politzia e de su gobernu.
Su cuntzetu de base de "LGBT Pride" est chi nemos si diat dèpere brigungiare de su chi est, calechisiat su sessu, s’Identidade de genere o s’orientamentu sessuale suo.
In Sardigna, a pustis de medas annos de atividade de is sòtzios sardos Movimento Omossessuale Sardo e ARC (e àteros) e de manifestatizones contra s'omofobia (die chi s'amentat a s'acabu de maju), s'at ordingiadu su primu Pride in su 2012 in Casteddu cun su nùmene Cagliari Pride.
Jesus Christ Superstar (film)
Jesus Christ Superstar est unu film de su 1973, adatamentu de s'omonima opera rock de Tim Rice (autore de sos testos) e Andrew Lloyd Webber (autore de sa mùsica), basada subra in s'ultima chida de vida de Jesus. Su film fit istadu diretu dae Norman Jewison. Su film fit istadu nominadu pro s'Oscar e sos attores Ted Neeley e Carl Anderson, in su 1974, fin istados nominados pro sos Golden Globe Award pro sa partes de Gesus e Judas.
Velotzidade
Atzellerada costante
S'in casu ispetziale de s'atzellerada costante, sa velotzidade si podet istudiare impreende sas ecuatziones de su motu. Cunsiderende a comente a uguale a unu vetore arbitràriu costante, est banale dimustrare chi
t = 0
Pedru Crisòlogu
Pedru Crisòlogu (naschidu a Imola su 380 e mortu su 3 de nadale 450). Santu, Padre e Duttore de sa Creja. Piscamu de Ravenna. Ada retzìdu su paranumene de “crisologu” est a narrere “dae sa paraula de oro”. De Pedru Crisòlogu restana 176 Sermones. S'istile est bellu,e faeddada pius a s'intelligentzia che a su sentimentu.
Velotzidade
Coordinadas polares
Sa mannaria de sa velotzidade radiale est su produtu iscalare de su vetore de velotzidade e su vetore unitàriu in sa diretzione de su mudamentu.
Is carrus de s'àlinu
Su contu antìgu
Su contu, est stetiu criau asuba de su bocidorgiu ca is Morus iant fatu in Sardigna benendi de su mari, in su 1584. Giovanni Francesco Fara, omini abistu e de grandu esperientzia at iscritu su chi is Morus iant cumbinadu me in Pabillonis ma fintzas in àterus logus, cumenti Gonnos e Fanadiga. . Bènnendi conca a bidda, passendi po Uras, is Morus fiant arribaus a Pabillonis e inguni iant scusciau totu. Is prus scofaus si ndi fiant stesiaus de is rugas prus mannas e iant tirau conca a su sartu e a su flumini, cuendusìdda me in su riu de su Flumini Bellu. Sa legenda contat ca, custu poverus cristianus de sa tìmoria e de su disisperu ant pediu s'agiudu divinu, preghendi Santu Giuanni comenti a protetori issoru.
Sa festa
A oi no ddoi est festa ca dd'assimbilit. Est una dii religiosa, de stima po su santu, ca si fait dònnia annu a Aùstu (su 27) e sighit po cuàturu diis. Apustis de sa missa e de àterus momentus religiosu is carrus si movint a giru po sa bidda, cun totu sa genti de bidda ca ddi si fait festa. Aberit sa sfilada de is carrus su bistiri traditzionali sardu pabillonesu, iscobèrtu e avalorau de Rita Cossu cun s'assòtziu folclorìsticu Santu Juanni.
Paisos nòrdicos
Cun paisos nòrdicos s'inditat una regione geogràfica e culturale chi tirat a chimbe istados de s'Europa setentrionale:
Sos chimbe paisos nòrdicos e sas tres dipendèntzias cun istatutos ispetziales costituint su cunsìgiu nòrdicu, un aorganizatzione interparlamentària de cooperatzione.
Geografia
Sa regione geogràfica s'isterret pro una subrafache de casi 3,5 milliones de km², ma prus de sa metade de su territòriu no est bivìbile sende chi ammuntadu de una capa de àstragu (mescamente sa Groenlàndia). Contat populatzione de unos 26 milliones de bividores.
Perifèrica
Intrada e essida
Sa perifèrica de intrada/essida est una perifèrica chi ponet datos in sa memòria tzentrale de s'elaboradore e nde retzit de issa, traballende in manera bi-diretzionale. (es. modem, memòria de massa, ischeda vìdeo, ischeda àudio, ischeda de retze).
The Black Angels
Istòria
S'album de inghitzu, Passover, a sa bessida in su 2007 tenet criticas bonas e si distinghet in is tonos iscuros e is testos. 'In is notas de s'album s'agatat unu fentomu de Edvard Munch: "Maladia, machiori, e morte sunt sos anghelos nieddos chi sighint a abbaidare subra su bàntzigu meu e m'ant acumpangiadu totu sa vida". Su segundu album Directions to See a Ghost, bessit in su 2008. S'album de tres, Phosphene Dream, bessit su 14 de cabudanne 2010.
World Wide Web
Dae su Web istàticu a sos servìtzios Web
Is istandard e is protocollos chi faghiant funtzionare su Web suportaiant in comintzu sa gestione de pàginas HTML "istàticas" isceti, duncas documentos ipertestuales (preparados in antis) chi si podiant bìdere e, prus che totu, navigare impreende aplicatziones oportunas (navigadores web).Pro superare sas limitatziones de su progetu initziale, sunt istados luego definidos trastos capatzos de generare pàginas HTML dinàmicas (a es. impreende dados bogados dae una base de datos). Sa prima solutzione de custu tipu sunt istados sas CGI (Common Gateway Interface). Pro mèdiu de una CGI est possìbile rechèrrere a unu serbidore web de invocare un'aplicatzione esterna e presentare su resurtadu comente a una cale si siat pàgina HTML. Custa solutzione, mancari chi meda simpre de realizare, presentat numerosas limitatziones de progetu (s'aplicatzione esterna est esecutadu a ogni rechesta de s'impitadore e no ddoe at perfetzionamentu perunu e non ddoe at gestione de s'istadu de sa sessione).
Dae su web istàticu a su web semànticu
Is obietivos printzipales de XML, decrarados in sa definitzione ufitziale (santugaine 1998), sunt pagos e craros: usu de su limbàgiu subra Internet, fatzilidade de creatzione de sos documentos, suportu de prus aplicatziones, craresa e cumprensibilidade. Cun custas pagas caraterìsticas su XML frunit unu modu comunu de rapresentare sos datos, aici is programmas sunt bonos a esecutare mègius is chircas, ammustrare e manigiare informatziones.
Descritzione
Su Web est un'ispàtziu eletrònicu e digitale de Internet destinadu a sa publicatzione de càbidos multimediales (testu, immàgines, àudio, vìdeo, ipertestu, ipermèdia, etz.). Annotamala, est unu trastu pro pònnere in òpera servìtzios comente s'iscarrigamentu de programmas. Custu ispàtziu eletrònicu e custos servìtzios sunt postos a disponimentu pro mèdiu de elaboradores collegados a sa retza, mutidos serbidores web.
Càbidos e s'organizatzione
No esistit un'ìnditze annoadu in tempus reale de sos càbidos de su Web, tando in su cursu de sos annos sunt nàschidos e ant tentu resèssida manna is chircadores (o motores de chirca), sitos web in ue est possìbile chircare cuntènnidos in su Web a manera automàtica cun paràulas crae insertadas dae s'impitadore, e in portales web, giassos web in ue est possìbile atzèdere a cantidades mannas de càbidos de su Web arratzados dae sos redatores de su portale web pro mèdiu de s'impreu de motores de chirca o subra seju de sos redatores de is sitos web.
Ucraina
S'Ucraina est una repubblica, s'attuale Presidente de sa Repubblica est Volodymyr Zelens'kyj (2019) e su Primu ministru est Denys Šmihal' (2020).
Serge Chermayeff
Aiat trabagliadu umpare a Erich Mendelsohn in Inghilterra: in su 1940 fit emigradu In sos Istados Unidos e in su 1946 fit istadu raccumandadu dae Walter Gropius pro diventare su direttore de su Institute of Design in Chicago.
2937
S'annu 2937 est un annu incomintzadu martis segundu su calendàriu gregorianu.
Oktoberfest
- Fràsia chi dàet cumìntzu a sa festa
Sa festa cumìntzat chin sa tzerimònia de istuppadùra de sa cupa, chi Eurovisione trasmìttit, e chin sa protzessiòne tradissionàle.
Ligòngiu ipertestuale
Ligòngios permanentes
A bortas, mescamente in sitos agiornados a manera fitiana (comente is diàrios), est postu a disponimentu unu ligòngiu permanente (connotu puru comente a permalink); custu est unu ligàmene chi at a batire a s'artìculu disigiadu fintzas cando custu est cunsideradu "betzu" e tando non prus fàtzile de segudare pro ite sostituidu in visibilidade dae àteros artìculos prus reghentes.
Istoria de Sardinnia
Epoca nuraghesa
Su nòmene etotu de Sardìnnia dìat poder benner dae Sardus (connoschidu tra sos romanos comente Sardus Pater), unu eroe de sa paristoria nuraghesa.
Regnu de Italia
In su periodu fascista, cun sa politica de autarchia, unu muntone de istranzos acudidu dae cada cuzone de Italia at postu a cultibu paritzos paules. Sas comunidades prus mannas fint in su sartu aristanesu, in ue zente veneta aìat fundadu Mussolinia (como nada Arborea), e in cussu s'aligheresu, in ue ateros continentales aìant fraigadu Fertilia. Aìant fundadu fintzas sa tzitade de Carbònia, chi fit chito unu logu de minera.
Republica Italiana e Autonomia Sarda
Intr'e s'ateru, sa crisi economica e sa farta de traballu aìant cajonadu unu tassu criminale artu meda, chi si podet iscumbatare in cosas comente sos secuestros de persone (in suta de s'anonima sarda) e unu tzertu abbolotu politicu: tra sos annos Setanta e Otanta unu fiotu de trumas armadas, subratotu de idea comunista o indipendentista (o totu e duas impare), aìant postu bombas e fatu paritzos atentados terroristigos.
COP27
Preparatzioni
Ant pigau parti prus de 20.000 personas, benendi de prus de 190 stadus de totu su mundu.
Punnas
In prus, sa primu dii de sa COP 27 s'organizatzioni mundiali de sa metereologia at publicau una botza de su rendicontu suu annuali apitzus de su stadu de su clima (WMO Provisional State of the Global Climate 2022), chi narat chi is 8 annus finas a cussu momentu iant a podi essi is prus calentis in totu su mundu de candu est incumentzada s'arregistratzioni; in prus s'aumentu de su livellu de su mari iat a essi su dòpiu de s'incomentzu de is annus 90.
Giuliu Angioni
Giuliu Angioni (Guasila, Casteddu, 28 de ladamini de su 1939 - Casteddu, 12 de gennargiu de su 2017), est istau unu scrittori e antropòlogu sardu.
Tziviltade romana
S'imàgine de una tzitade in progressu sighidu non currispondet in manera prena cun sa cumplessidade de is fatos. S'istòria sua no est istada una crèschida sighida: su progressu (a ritmos diferentes meda) fiat sighidu dae s'istangiamentu e a bortas fintzas incoidas. Sende gasi, is romanos aiat logradu de isòrvere is dificultades internas nàschidas dae sa conchista suta sa Repùblica trasformende is istitutziones republicanas suas. S'istabilimentu de s'Impèriu aiat marcadu su cumintzu de unu perìodu in ue sa conchista romana fiat arribada a is lìmites de su mundu connotu in cussu tempus.
COP27
Crìticas
Giai innantis de sa cunferèntzia, s'ativista e autora Naomi Klein at espressau crìticas a su svilupu de sa cunferèntzia in unu stadu de politzia innui 1000 manifestadoris funt stètius bocius, àteras personas funt stètias torturadas e ddoi at 60000 prisoneris polìticus.
In prus, pagu innantis de s'incomentzu ddoi funt stètias crìticas a su prètziu artu de is acasàgius in zona. Po nexi de sa positzioni isulada de Sharm el-Sheikh est stètiu difìcili a s'acasagiai a foras de sa tzitadi. Is prètzius fiant artus fintzas poita ca su ministèriu de su turismu at postu unu prètziu mìnimu chi is albergus de sa tzitadi depiant aplicai. Segundu is crìticus, is arrapresentantis de is stadus prus pòberus e de is ONG prus piticas no iant a podi pigai parti a s'atòbiu.
Joe Biden
Joseph Robinette "Joe" Biden, Jr. (Scranton, Pennsylvania, 20 de donniasantu 1942) est unu polìticu e abogau stadunidensu.
Cossìgiu de sos ministros de sa Repùbrica Italiana
Su Cossìgiu de sos ministros est sa riunioni permanenti de tottus is ministrus de su governu italianu. Su presidenti est nominau de su presidenti de sa Repùbrica Italiana pustis de is elezionis politicas
Universidade de su Cile
S'Universidade de su Cile (in limba ispagnola: Universidad de Chile), est sa pius manna e antìga istitutzione de educatzione superiore de su Cile e una de sas pius antigas de su America Latina. Fundada in su 1842, s'universidade oltas meda est jamada Casa de Bello in onore de su primu preside, Andrés Bello. Tra sos istudentes chi bi sun passados duos premiados cun su Nobel (Pablo Neruda e Gabriela Mistral) e vinti presidentes de su Cile, e tra i cussos Salvador Allende.
Linguìstica
Sos duos mètodos printzipales umperados dae sa linguìstica sunt:
Iceage
Istoria
S'album de inghitzu, New Brigade, est bessidu in su mese de ghennàrgiu de su 2011 in Danimarca e chimbe meses in fatu, in làmpadas, in is Istados Unidos.
Concord (Massachusetts)
Concord est una bidda de unos 17.600 bividores de is Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in s'istadu de Massachusetts a intro de sa Contea de Middlesex.
Tintoretto
Pintore de suggettos religiosos, e istorias dae sa Bibbia: Viaggio di Sant'Orsola con le undicimila Vergini (1554-1555), Chiesa di San Lazzaro dei Mendicanti, Venezia. Assunta (1562) Bamberga. Ultima Cena (1574-1555), Chiesa di San Rocco Maggiore, Venezia Adorazione dei pastori (1578-1581), Scuola Grande di San Rocco, Venezia Annunciazione, (1582) Scuola di San Rocco, Venezia. Autore de ritrattos: Ritratto di nobildonna !1550...), Vienna Ritratto della Famiglia Saranza (1550), Castello Sforzesco, Milano. Ritratto di gentiluomo (1556), Prado), Madrid. Ritratto di Sebastiano Venier con paggio (1577-1578) Palazzo Mocenigo, Venezia Autoritratto (1588-1589), Museo del Louvre, Parigi
Adelàsia de Torres/logudoresu
Biografia
Segunda fiza de su soveranu de su rennu zudicale de Torres Marianu II de Lacon-Gunale, e de Annesa de Lacon-Massa de Càlari.
In su 1246 otenet dae su paba su divòrtziu dae Entzu, e, segundu sa paristòria, si diat dever esser torrada a cojuare cun su vicàriu giudicale Micheli Zanche.
S'ùrtimu mentovu documentàriu suo, essende bia issa, est de su 1255. Paret chi siat morta in su 1259 sena eredes, cunfirmende una donatzione de s'Istadu suo a sa Crèsia, giai espressada dae su mese de martzu de su 1237. A custa donatzione si fiat apostu Entzu, chi pretendiat galu su Rennu de Torres trasmitende sos deretos soberanos suos a sos nebodes - fìgios de sa fiza -Arrigo e Nino de sa Gherardesca; ma sena cunseguèntzias.
Murra
Sa murra est unu giogu meda populare in Sardigna e in Itàlia, e chi si giogat, cun diferèntzias a segunda de sa regione, fintzas in àteros logos de s'Europa che a sa Grètzia, sa provìntzia de Teruel in Ispagna, sa Còrsica, sa Frantza, su Portogallu, Tzipru, s'Ìstria, sa Dalmàtzia e Malta.
In su 2010 e in su 2014 su professore A. Zizi e sos istudiantes suos de s'iscola IT Giua in Casteddu ant chircadu de nde creare una versione digitale, chi ant mutidu Gavin 1.0. Su 27 de austu de su 2022, in sa de bintitrès editziones de campionadu regionale de murra de Orthullè, una versione agiornada de su robot, chi ant mutidu Gavina 2121, at interagidu cun sos giogadores a at retzidu sa tzitadinàntzia onorària de sa bidda.
Bruce Marshall
Ada iscrittu: Il miracolo di padre Malachia (1941), Il mondo la carne e padre Smith (1944). Sunu liberos pienos de umorismu.
Ìndia
Suta de su regnu de s'imperadori Aurangzeb, s'Ìndia est istètia s'economia prus forti e produtiva de su mundu, balendi su de cuatr'unu (25%) de su PIB mundiali, cun un'intrada po annu dexi bortas prus mannas de s'Impèriu francesu. . A pagu a pagu annessionada a sa Cumpangia britànnica de is Ìndias orientalis de is primus dexi de annus de su de 18 sèculus e colonizada de su Regnu Unidu de sa metadi de su de 19 sèculus, s'Ìndia s'est fata un'Istadu natzionali modernu in su 1947, a pustis de una gherra pro s'indipendèntzia chi est istètia caraterizada de una resistèntzia non violenta difusa dereta de Gandhi.
Straub e Huillet
Jean-Marie Straub, naschidu su 8 ghennargiu 1933 a Metz (Moselle) e Danièle Huillet, naschida su 1936 a Parigi e morta su 10 santugaine a Cholet (Maine-et-Loire) funt duos registas frantzesos. Funt istados pobiddu e mulleri fintzas a sa morte de sa Huillet; anti trabbalau sempere impare.
Ralphie May
Ralph Duren "Ralphie" May (Chattanooga, Tennessee, 17 de freàrgiu 1972 – Las Vegas, 6 de santuaine 2017) est istadu unu còmicu e attore americanu.
Minnesota
Su Minnesota est fintzas naradu "Terra de sos 10.000 Lagos".
Manitoba
Manitoba tenet istèrrida de 649 950 km² e pobulatzione de unos 1.214.000 bividores. Allàcanat in s'estu cun s'Ontàrio, in s'uestu cun Saskatchewan, in su sud cun is istados USA de Dakota de Norti e Minnesota, in su norti cun Nunavut e in su norti-estu tenet bessida in sa Baja de Hudson.
Caderina de Siena
Biografia
Est morta a Roma su 29 de abrile 1380 a solu 33 annos.
Saint Paul
Saint Paul est una tzitade de unos 287.000 abitantes se sos Istados Unidos, capitale de s'istadu federadu de Minnesota, e sea de sa Contea de Ramsey. Est sa segunda tzitate prus manna de s'istadu, a fatu de Minneapolis.
Dino Campana
Dino Campana (Marradi, 20 de austu 1885 – Scandicci, 1 de martzu 1932) fiat unu poeta italianu.
Frozen
Intramu
Elsa est sa prima filla de sa famigia reali de Arendelle, unu rennu situau su unu fiordu de sa penìsula scandìnava.
De cussa dii, su gurrei i s'arreina pentzant ca est mellus chi Elsa abarrit a sola, sentza de istai prus accanta de Anna.
Judicadu de Gaddura
Su Judicadu de Gaddura fiat unu de sos bator judicados chi partziant sa Sardigna. Sas primas testimonias de s'esistèntzia sua remontant a su de 11 sèculos. Fiat intre sos Judigados su prus a norte, e teniat capitale in Cìvita, oe narada Terranoa. Lacanaiat a ponente cun su giuigadu de Torres, a sud-este cun su giuigadu de Arbaree, a sud cun su giuigadu de Càlaris. Sa ruta sua fiat acontessida in su 1287.
Collida partzida
Pro custa resone, sa finalidade reale est sa partzidura de sos refudos in manera a readeretare onzi tipu de arga partzida chirru a su tratamentu respetivu prus inditadu de dissipadura o recuperadura chi andat dae su depòsitu in sos muntonarzos a s'inchinisadura o a s'abaloramentu pro s'abarramentu sena distinghidura, a su cumpostazu pro s'orgànigu e a su retzirculamentu pro su partzidu naradu propiamente (pabiru, bidru, pràstiga, metallu, eac.).
Judicadu de Gaddura
Geografia e Posidura
Su territòriu de su giuigadu fiat partzidu in duas diòtzesis cun seas de obispadu in Cìvita e in Garteddi, a primìtziu dipendentes dae sa Santa Sede e dae su 1138 sutapostas a s'achibiscamu de Pisa. Sa diòtzesi de Cìvita fiat eredera de s'antiga diòtzesi de Fausània, documentada dae su de 5 sèculos (e chi probabilmente costituiat sa base pro sa formatzione de su giuigadu), fintzas a su 1090/1095, cun denominatzione de Episcopatus Gallurensis, ammuntaiat su territòriu giuigale intrenu. Su patronu fiat santu Simplìtziu, primu protopìscamu de Fausània, a chie fiat dedicada sa seu de Cìvita.
Sa Gaddura artu-giuigale
De sa Gaddura artu-giuigale no est abarrada peruna fonte documentale e sa gestione e su cuntrollu de unu territòriu tanti istèrridu cantu pagu populadu depiat èssere particularmente complicada. Su ligamene cun Bisàntziu in cuss'època si fiat fatu esclusivamente ideale foras pro sos costùmenes religiosos. Su judike, comente in sos àteros rènnios, teniat una càrriga chi ddi beniat in parte pro deretu ereditàriu (is prus antigos giùighes sardos nodìos parent pertènnere totus a sa famìllia Lacon, chi probabilmente aiat otentu su pòdere amministrativu in perìodu bizantinu) e in parte pro cunfirma eletiva pro contu de sos majorales, chi beniant a èssere sas autoridades religiosas e sas classes prus artas.
Istitutu Camillo Bellieni
Istòria
Dae su 1990 sunt incumintzadas sas primas cunferèntzias, a pitzu de sos temas de “Lo sport e la cultura del corpo”, “L’identità della Sardegna nel quadro delle identità europee”, “''Autogoverno & autonomia. Realtà o utopia della Sardegna?”, “Seminario didattico di alfabetizzazione informatica per insegnanti delle scuole elementari”, “Valorizzazione della lingua sarda e richiesta di una legge regionale di promozione e di tutela''”. Sunt sighidas fintzas àteras atividades a pitzu, in manera particulare, de sa chistione de sa limba sarda.
In su 2022 sa Regione Autònoma de sa Sardigna at afidadu a s'Istitutu su còmpitu de creare una norma ortogràfica ufitziale pro sa limba tataresa. Custa norma, isvilupada dae sos linguistas Maurizio Virdis, Mario Marras e Riccardo Mura cun su coordinamentu de Micheli Pinna e Maria Doloretta Lai, l'ant presentada su in Tàtari su 24 de santugaine.
Silanos/logudoresu
Istoria
Sa villa passa gai a su visconte de Narbona in su 1410, in su 1420 in mano a sos aragonesos, che l'han dada poi a su valenzanu Bernardo Centelles commente feudo.
New Haven (Connecticut)
Tenet nòmingu de "Elm City" (Tzitade de is Ùlimos).
Pianu de renaschida democratica
Puntos de prus impòrtu
Licio Gelli, su chi fit a càbu de suttea P2, nàrat chi no est de bàdas su fàttu chi calicùna parte de custu pianu bi est in sos programmas de sos partìdos de còmmo. Ind un'intervìsta de su mese de Santu Gaìne de su 2008, at poi naràdu chi solu Silvio Berlusconi fit s'unicu a pòder cumprìre de su tottu su pianu, mancàri chi a bèlle tòttus sas fortzas politicas àpat imprestàdu càlchi puntu. De su matèssi pàrrere sun Mario Guarino, Sergio Flamigni e Umberto Bossi.
Museu deleddianu
Archìviu - Fundu Gràtzia Deledda
Su Tzentru de Documentatzione de s'Istitutu at riservadu una setzione a un'ala in ue ant collidos materiales medas chi pertocant a sa Deledda, bènnidos pro sa majoria dae sa Donatzione Madesani. Bi sunt manuscritos, datiloiscritos autògrafos, lìteras, medas publicatziones in volùmenes (romanzos in italianu e in sas bortaduras in limbasmedas, collidas de novellas, òperas crìticas), periòdicos medas, carchi istampa fotogràfica e belle 1300 truncaduras de imprenta cuotidiana.
Siegfried & Roy
Siegfried Fischbacher (Rosenheim, 13 làmpadas 1939) e Roy Horn, nomìngiu de Uwe Ludwig Horn (Nordenham, 3 santugaine 1944 – Las Vegas, 8 maju 2020) sunt istados una croba famada de illusionistas istadunidensos de orìgine tedesca, sòlitos a s'ammustrare in Las Vegas e connotos in totu su mundu comente a Siegfried & Roy.
Populu sardu
Demografia
In su 2013, su numeru de furisteris (chene pigare in cunsideru sos continentales) chi est in Sardigna contat 42.159 persones, faghende su 2,5% de sa populatzione.
Disterru
Sa regione sarda tenet contu de sos tzirculos sardos, chi rappresentant sas comunidades sardas in disterru: bi nde at agattadu unos 145 in penisula italiana e in aterue.
Particularidades geneticas
Sos sardos, mancàri faghende parte de su pool geneticu europeu, sunt diferentes dae sos ateros europeos pro more de fenomenos particulares chi si podent castiare a su sòlitu in populatziones isuladas, comente s'effettu de su fundadore e s'istesiadura genetica. Sos datos parent narende chi sos Sardos modernos tenzant s'erentzia de sos primos populadores de s'Edade 'e sa Pedra, cund in prus calicuna azunghidura in sa prima Edade de sos Metaddos; pagu est, imbetzes, a libellu geneticu su contributu de sos populos colonitzadores.
Judicadu de Agulliastra
Faghiat làcana in su norte cun su judicadu de Gaddura, in su sud cun su Judicadu de Càlaris e in s'ovest cun su de Arbaree. Sa capitale fiat Tortuelie.
Stamford (Connecticut)
Est cunsiderada parte de s'àrea metropolitana de New York.
Texas
Geografia
Sos paisàgios de su Texas sunt meda bàrios e mancari in sa bidea comune bengiat assotziadu a sos desertos chi s'agatant in su Sud-Ovest de sa natzione, no est prus de su 10% su territòriu chi nd'est desèritcu. De Est a Ovest si passat de sas paules a cara de sa costera, a is padentes e a ùrtimu su desertu e sos montes de su Big Bend.
Orane
S'economia
Pro su chi pertocat s'economia b'at de nàrrere chi in Orane b'at una pluralidade manna de atividades: dae atividades industriales - impresas mineràrias de importu mannu (talcu e feldspatos), traballu de su ferru e de sas pedras - a atividades de artesania - maistros ferreris, maistros de linna, maistros de pannu in belludu.
Segunda Repùblica de Polònia
Sa Polònia fiat fintzas una natzione de religiones medas, de orìgine ebràica e cristiana. In su 1921 unu 62,5% de is polacos fiat catòlicu, unu 11,8% fiat ortodossu, unu 10,95% gregu-ortodossu, unu 10,8% ebràicos e unu 3,7% protestante. In su 1931 sa Polònia contaiat sa prus pertzentuale arta de populatzione giudea a su mundu, cun su chimbe unu de totu is ebreos de su mundu chi biviant in ie.
Real Madrid Club de Fútbol
Istòria
Sa denominatzione de sa sotziedade fiat, a s'incumintzu, Madrid club de Fútbol; sa paràula "Real" l'at annànghida a pustis, in su 1920, su Re Alfonso XIII de Ispagna, paris cun sa corona aplicada in s'istemma. Sos giogadores de su Real Madrid los mutint merengues pro more de su colore de sa màllia chi ammentat su de sa meringa. Dae sa còmpora rècord de Zinédine Zidane, in sa prima metade de sos annos 2000, s'iscuadra est istada gistrada Los Galácticos (Sos Galàcticos), pro more de sa presèntzia de medas isteddos in s'orgànicu titulare. In Ispagna s'iscuadra est connota comente a el Madrid (su Madrid), in contrapositzione cun s'Atlético (el Atlético), mentras in Itàlia est connotu comente a su Real. A diferèntzia de medas sotziedades de fùbalu europeas sa propiedade de s'iscuadra apartenet a sos sòtzios suos, chi cada bator annos nde eleghent su presidente.
Josh Duhamel
Joshua David Duhamel (Minot, North Dakota, 14 Santandria 1972), prus conotta comente Josh Duhamel, est unu cantante e attore americanu.
Postale
In Itàlia, est a dies de oe proibidu a pipare in intro de sos postales.
Provìntzia de Ogiastra
Generalidadis
Tirat 1.854,24 chilòmetrus cuadraus e contat 57.275 bividoris (2016).
Limba brètone
Su brètone est una limba tzèltica faeddada in s'ovest de sa Bretagna, in Frantza. In incuida mancari sos tentativos pro la torrare a abbiatzare, si càrculat chi la faeddant unas 500.000 persones (prus de unu millione a cumintzu de su de 20 sèculos). Si documentat dae su de 5 sèculos e orìginat dae sa limba de sos emigrantes de s'Ìsula de Bretagna o Britànnia Manna, cun un'influèntzia minore de sa limba de Gàllia.
Sas caraterìsticas linguìsticas chi cherent mentovadas b'ant sos pronùmenes chi fundent cun sas prepositziones, e s'òrdine de sa fràsia flessìbile meda. S'iscriet in alfabetu latinu e s'utilizat pro sa majoria sa grafia unida o istandard ma b'at duos àteros sistemas de ortografia in impreu (s'elaboradu dae su canònicu Fransez Falc'hun e s'àteru naradu interdialetale).
Rebolussione de pannarrigada
Sa rebolussione est definida “de pannarrigada” pro sa creze sua paghiosa, sende chi pro s'èsitu suo non fiant istadas netzessàrias nen sa biolèntzia nen sas armas: est chistione de unu casu isemprale de aprigadura de un'assione no biolenta, chi at tentu de resurtadu unu mudamentu profundu prendende sa sotzietade intrea. Cun sa dèroga de sos acontessimentos de su 17 de santandria, addaghi sos istudantes chi manifestaiant in manera paghiosa fiant istados atacados dae sas fortzas de seguràntzia, sa rebolussione no aiat tentu episòdios biolentos e fiat istadu possìbile a reapostivigare sa democratzia sena una ùniga bìtima mortale.
Watt
Su watt (sìmbulu: W ) est s'unidade de mesura de sa potèntzia de su Sistema Internatzionale.
In eletrotècnica s'impreant fintzas su voltampere (VA) e su voltampere reativu (var) comente a unidade de mesura, de pare a pare, de sa potèntzia aparente e de sa potèntzia reativa.
Kendall Jenner
Est essida famada pighende parte a su programma Keeping Up with the Kardashians. At incumentzadu sa carriera sua de modella a s'edade de 14 annos. A pustis de àere traballadu in sa publitzidade cummertziale e servìtzios fotogràficos, at tentu istajones de resèssida in su 2014 e 2015, isfilende pro istilistas de moda arta in is chidas de sa moda de Noa York, Milanu e Parigi. Jenner at fatu atziones, editoriales e servìtzios de coberta pro LOVE e editziones internatzionales vàrias de Vogue, e est ambasciadora de su màrchiu Estée Lauder.
Dicotomia frassa
Una dicotomìa fràssa (lumenàda fìntzas dirèma frassu o pessàre pètzi in biàncu o nighèddu) est unu tipu de tramperìa lòzica chi bi est cando si dàen duos isorvimèntos ebbìa a unu problema comènte chi sèren sos unicos duos, cando in realtàde bi nd'at àtteros.
Gherra de Indipendèntzia de Istados Unidos
Cuntestu Istòricu
Controiat intames onni possibilidade bera de isvilupu autònomu de is colònias, chi fiant bidas che logos de coberada de materiales primàrgios, lassende duncas a sa Grandu Britànnia monopòliu industriale.
Tributos
In su 1765 su guvernu inglesu aiat impostu a is colònias una tassa de bullu, chi giai si pagaiat in sa Grandu Britànnia, segundu chi s'usu cale chi siat de paperi cheriat pagadu, cun unu bullu.
Cumpangia de Ìndias Orientales
Su guvernu inglesu aiat tando blocadu su portu e chircadu de bogare a su Massachusetts onni autonomia amministrativa, mandende·nche unu grupu de funtzionàrios nominados de su re.
Cuntrollu de s'Ispaghinadura Territoriale
A is Leges non Subiscàbiles, si depet su fàghere prus lestra sa rebellia.
Pèdidas de su Cungressu Cuntinentale
Non si chistionaiat galu de ischirriadura e tando Benjamin Franklin s'agataiat in Inghilterra, traballende pro unu progetu de costitutzione de unu impèriu federale in ue onni colònia diat tènnere manna autonomia mancari fidele a su re.
Sa Gherra
A s'inghitzu de sa gherra is colònos teniant petzi sordados volunteris, is minutemen.
Campagna Canadesa
In realidade sa campagna canadesa, de totu de sa gherra de indipendèntizia est istada unu de is isciàscios prus graes penados de is colonos.
Cunchista de Boston
S'esèrtzitu americanu fiat impertantu e mancari totu comintzende a tènnere unu òrdine. Is sordados teniant a fines una montura paris pro si connoschere in su campu de batalla, is fàbricas de Massachusetts e Pennsylvania fiant produende armas, is cannones fiant istados percurados e susetotus is òmines, medas de chie no aiant mai cumbàtidu, teniant unu pagu de annestru.
Firma de sa Decraratzione de Indipendèntzia
Sa primatzìa in sordados de is iglesos fiat tropu. Non aende possibilidades de binchere, su generale Washington aiat detzìdidu de si cuntzentrale pro impedumare s'auniamentu de s'esèrtzidu ghiadu de Howe cun un'àteru, ghiadu de su generale John Burgoyne chi fiat assortende de Cànada.
Progetu Manhattan
Su cumintzu de su programma atòmicu istadunidensu
Is meses a pustis de su primu addòbiu de su Comitadu consultivu a pitzus de s'uràniu sunt istados ingabbosus pro Szilard e is fìsicos ungheresos; ddoe fiant noas in s'ierru e isceti in freàrgiu 1940 s'agiudu militare de su presidente Roosevelt at cunvocadu Briggs chi dd'at naradu chi pro immoe fiant abetende is resurtados de is chircas de Fermi, finantziadas cun is 6000 dollaros de s'incumentzu, a pitzus de sa funtzione de sa grafite comente a "assorbidore" de neutrones. Szilard fiat semper prus apensamentadu; mentras cumpletaiat un'istùdiu teòricu suo a pitzus de is "reatziones a cadena divergentes", aiat ischidu de su traballu a subra de esperimentos cun uràniu e abba de su grupu frantzesu de is frades Joliot-Curie e prus che totu de chircas segretas a subra de s'uràniu acumpridas dae is tedescos a s'Istitutu Kaiser Wilhelm. Issu duncas at detzìdidu de torrare a consultare a Einstein, e is duos fìsicos ant iscritu una lìtera noa indiritzada a Sachs chi at chircadu prus bortas de mutire a Roosevelt, chi su 5 abrile 1940 at rispòndidu a Sachs cunfirmende s'aficu in Briggs e cunvochende un'adòbbiu nou de su Comitadu pro s'uràniu pro su 27 abrile. Su segundu addòbiu de su "Comitadu pro s'uràniu" ghiadu dae Briggs est istadu ancora prus ingabbosu de su primu; in custa ocasione sunt istados presentados is resurtados de su traballu a pitzus de s'uràniu incumentzados in vàrias universidades americanas chi pariant esclùdere sa possibilidade de una reatzione a cadena esplosiva impreende is neutrones lentos cun s'uràniu naturale o cun s'isòtopu Uràniu-238; in prus, is càrculos de sa massa crìtica netzessària, isvilupados dae Teller, faghiant supònnere sa netzessidade de una cantidade de uràniu enorme, in s'òrdine de carchi deghina de tonnelladas chi diat àere impedidu su fàbbricu de ordìngios bèllicos pràticos de impreare in batalla. Giai in antis iscientziados europeos aiant chircadu a sa pròpiu manera de contare sa massa crìtica netzessària e su frantzesu Francis Perrin aiat creadu una fòrmula matemàtica cun chi aiat carculadu sa netzessidade de 44 tonnelladas de uràniu.
Sunt istados creados laboratòrios noos, inclùdidos su Radiation Laboratory de su Massachusetts Institute of Technology (MIT), chi at agiudadu in s'isvilupu de su radar, e s'Underwater Sound Laboratory de San Diego, chi at isvilupadu su sonar. Fintzas su National Defense Research Council (NDRC) s'est incuradu de su Progetu Uràniu cando est istadu presentadu su programma de chirca de Briggs. In su 1940, Bush e Roosevelt ant creadu s'Office of Scientific Research and Development pro ammanniare custos isfortzos.
Una chistione de importu mannu est abarrada sena solutzione, in contu de is piessìnnios de is neutrones lestros. John Manley, unu fìsicu de is Metallurgical Laboratory, est istadu incarrigadu de agiudare a Oppenheimer a agatare rispostas a custas chistiones, coordinende unos cantos grupos de fìsica isperimentale ispainados in totu sa natzione.
Su bisòngiu de unu mègius coordinamentu fiat craru. In su cabudanni 1942; sa dificultade connètida cun is istùdios preliminares a pitzus de is armas atòmicas in universidades ispràghidas pro totu is Istados Unidos indicaiat su bisòngiu de unu laboratòriu dedicadu in a cussa punna isceti. Custu bisòngiu fiat però cuadu dae su bisòngiu de impiantos de produtzione de s'uràniu-235 e su plutòniu, is materiales fìssiles.Vannevar Bush, su capu de s'Office of Scientific Research and Development (OSRD), at pedidu a su presidente Franklin Roosevelt de assignare a is militares is operatziones in iscala larga ligadas a s'evolutzione lestra de su Progetu uràniu. Roosevelt at seberadu chi s'esèrtzitu traballaret cun s'OSRD in su fràigu de sos impiantos de produtzione. Su gèniu militare at seberadu a su coronellu James C. Marshall pro supervisionare su fràigu de is impiantos pro s'ischirriada de is isòtopos de uràniu e sa produtzione de plutòniu pro sa bomba.
Marshall e su delegadu suo, coronellu Kenneth Nichols, ant dèpidu traballare meda pro cumprèndere su protzessu e is iscientziados cun chi depiant traballare. Sende chi fiant de s'in totu inespertos in su campu de sa fìsica nucleare, non fiant bonos a seberare intre preferos tècnicos e personales. Mancari erent detzìdidu chi unu situ acanta de Knoxville, Tennessee, diat èssere istadu adatu pro su primu impiantu de produtzione, no ischiant cantu mannu deperet èssere su situ e insandus ant rinuntziadu a s'achirimentu. Ma ddoe aiant fintzas àteros problemas.
Su "distretu Manhattan"
In s'istade 1942, su coronellu Leslie Groves fiat delegadu a su cumandu de sos fàbbricos pro su gèniu de s'esèrtzitu americanu e aiat supervisionadu su fàbbricu de su Pentàgonu, su prus palatzu mannu de ufìtzios de su mundu. Isperende in unu cumandu in s'èsteru, Groves at cuntrariadu a Somervell cando issu dd'at incarrigadu de pigare su controllu de su Progetu uràniu. Is obbietziones suas sunt istadas refudadas e a Groves dd'est tocadu a portare a cumprimentu unu progetu chi non creiat chi poderet resessere. Sa prima cosa chi at fatu est istadu a pònnere Su distretu Manhattan a su progetu. S'idea benit de su costùmene de su gèniu de pònnere a is distretos su nòmine de sa tzitade chi acasàgiat su quartier generale (e su de Marshall fiat in s'ìsula de Manhattan in Noa York). A su tempus matessi, Groves est istadu promòvidu a brigadieri generale, e custu dd'at donadu unu gradu chi si creiat netzessàriu pro tratare cun is prus iscientziados antzianos interessados. In una chida dae sa nòmina sua, Groves aiat risòlvidu is prus problemas apretosos de su Progetu Manhattan.
Propaganda 2
Tra sos parìtzos crìmenes chi si crèet de sa P2, in prus de su cospiratzionìsmu politicu pro pigàre su potere in Italia, si pòden tzitàre s'istràgu de s'Italicus, cussu de Bologna, s'iscandalu de su Banco Ambrosiano, sa bocchidùra de Albino Luciani (ovverosìat Juanne Paulu I) e Carmine Pecorelli, s'arenamentu in su casu de su secuèstru de Aldo Moro, càlchi elementu a cùmone cun s'iscandalu de Tangentopoli.
Progetu Manhattan
Fat Man
Sa de tres bombas aprontadas est istada sa Model 1561 (Mk.2) connota comente "Fat Man" (in sardu "òmine grassu", nùmene impreadu fintzas pro indicare in manera genèrica is primas bombas basadas in su matessi progetu) chi, comente "Little Boy", est istada impreada in un'operatzione militare, comente segundu e ùrtimu ordìngiu atòmicu impreadu in cumbata, ghetende·dda a subra de Nagasaki, ponende fine a sa segunda gherra mundiale cun s'arrimu de su Giapone.
Su de bator aparatos
Ddoe at pagas minudas imbetzes a pitzus sa de bator bombas, ma Groves e Oppenheimer aiant comunicadu a su Dipartimentu de sa Guerra istadunidensa de tènnere a disponimentu pro su 12 austu 1945 un'àteru nùcleu de plutòniu pro preparare una segunda "Fat Man".
Limba polinomica
Una limba polinomica definit unu cuntzetu in ue sos chi faeddant una limba, sende chi siat partzida in variedades medas diferentes in fonètica, morfologia e sintassi, la intendent a dontzi modu comente un unicum chi tenet fenòmenos tipologicos (variatzione) e fenòmenos de rapresentatzione sotziolinguìstica.
Ventana
Sa paraula benit dae s'ispagnolu ventana.
Sharm el-Sheikh
Istòria
In antis de su 1967 Sharm el-Sheikh fiat pagu prus de unu bidditzolu de piscadores. S'isvilupu cummertziale de s'àrea est incumentzada cando is israelianos ant fraigadu sa tzitade de Ofira, 6 km a nord de sa baia de Naama. Est istadu su primu insediamentu cuntzepidu pro turistas.
Giagu "su Mazore"
Giagu su Mazore, santu,unu de sos doighi discipulos de Cristos. In episodios divescios e importantes de su vangelu s'agatada umpare cun Pedru e Giuanne comente unu testimonzu  ( in sa trasfiguratzione de Cristos,  in s'agonia de Cristos  in su Getsèmani). Est mortu martire, decolladu sutta Erode Agrippa in su 44.
La ragazza di Bube
Non l'ant bortadu mai in sardu.
Màuru Deledda
Biografia
In su 1962 connoschet a Giuanne Batista Columbu, tando ispetore de s’UNLA e responsàbile de su Tzentru de Cultura Populare de Bosa, chi organizat cunferèntzias e mustras de arte. Màuru s’interessat meda a sas atividades de su tzentru e collàborat cun GB Columbu, militante sardista de gabbale chi pustis at a èssere finas parlamentare de s’istadu italianu.
2961
S'annu 2961 est un annu incumentzau giòvia segundu su calendàriu gregorianu.
Clima
Latitùdine geogràfica
Una majore inclinatzione in sos rajos solares pròvocat chi custos depant rugrare majore cantidade de atmosfera atenuende·si prus chi si ant intzìdidu perpendicularmente. Dae s'àtera banda, a majore inclinatzione majore at a èssere su cumponente orizontale de s'intensidade de radiatzione. Faghende usu de simpres càrculos trigonomètricos si podet bìdere chi: I(intzidente) = I(totale) · cosθ.
Continentalidade
Sa curtzesa de su mare influentzat in sas temperaduras e dat prus umidade. Sas abras chi si comintzant in sas regiones costerinas atenuant sa temperadura de sas diferentes istatziones. Aici, àera caente cando est ierru e àera frisca cando est istiu. Aici, sas zonas pròssimas a sa costera retzint s'influèntzia de su mare e tenent temperaduras prus masedas. In ierru faghet mancu fritu e in istiu de mancu calore chi in s'internu.
Providence
Providence est una tzitade de unos 180.000 in sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Rhode Island. Est fintzas sea de sa Contea de Providence.
La Nuova Sardegna
La Nuova Sardegna est su giornale prus lèghidu de su nord de sa Sardigna, fundadu in su 1891 in Tàtari dae Giuseppe Castìglia e dae Enrico Berlinguer, mannoi de s'omònimu ex segretàriu de su PCI.
Dae su 1980 faghet parte de su Grupu Editoriale L'Espresso. Dae su 1u de nadale de su 2016 su cuotidianu l'ant dadu in gestione (afitu de branca de sienda) a sa DBInformation Spa.
2962
S'annu 2962 est un annu incumentzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.