cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sierra Leone
Istòria
Fiant sighidos annos de iscussertos polìticos e sotziales, in is cales si fiant alternados regìmenes totalitàrios noos cun tentativos de torrada a sa democratzia. In su 1991 est torradu a intrare su multipartidismu. Su 30 de abrile 1992 unu corfu de Istadu torra de ufitziales giòvanos fiat elaboradu dae su capitanu V. E. M. Strasser, divenidu aici su prus giòvanu cabu de istadu a su mundu, sende chi aiat pigadu su pòdere tres dies a pustis de su de 25º cumpleannos. Issu aiat promìtidu sa torrada a sa democratzia in tres annos.
Regnu de Sardigna (1324-1720)
Tentativu de invasione frantzesa de su 1637
Incumentzada in Boèmia in su 1618 intre catòlicos e protestantes, sa gherra de sos Trinta annos fiat istada trasformada dae su cardinale Richelieu in luta polìtica contra de sa dinastia de sos Asburgos de Ispagna e de Àustria. Durante custu cunflitu, una flota de barantasete vascellos, a su cumandu de Erricu de Lorena, conte de Harcourt, su 21 freàrgiu 1637, fiat isbarcadu a curtzu de Aristanis e aiat sachigiadu sa tzitade pro una chida. Non bolende a pustis acarare sas milìtzias de su Regnu chi arribaiant in sucurru de sa tzitade atacada, sos frantzesos si fiant retirados curre·curre, abbandonende fintzas sos istendardos chi oe sunt custodidos in sa seu de Aristanis. A pustis de custu tentativu de invasione, si fiat fatu pretzisu e de apretu afortigare su regnu de una flota navale de defensa, ma sas galeas varadas in sos annos a sighire fiant istadas isceti tres.
Lista de sos res de Sardigna
Domo Savoja
Sardiinia kuningriik
Teulada
Teulada est unu comunu de 3.644 bividoris de sa tzitadi metropolitana de Casteddu.
Oregon
In s'Oregon b'est unu parcu natzionale: su Crater Lake National Park.
Fenìtzios
Is raighinas de sa tziviltade fenìtzia s'agatant in is culturas de s'àrea mediterrànea de Oriente Mèdiu a partire de su segundu millènniu a.C. Totu is biddas de sa benidora Fenìtzia esistiant giai. Capitales de rènnios minore, fiant tzitades de mercados importantes, e ddi perteniant una cultura de chi is fenìtzios diant èssere is erederis deretos. A fatu de cuntronos chi aiant tocadu s'Oriente Mèdiu a manu de su 1200, si fiat aberta una era noa pro issas. Liberas de s'amparu de is antigos poderios chi ddos dominaiant (Impèriu egitzianu nou, Impèriu hitita), aiant tentu a disponimentu unu perìodu de autonomia chi ddis aiat permitidu de istèrrere meda is retzas cummertziales issoro, fintzas a s'imbiare in unu movimentu de ispaniadura a manu de totu su Mediterràneu. Is fenìtzios emigrados aiant fundadu tzitades in unos cantos logos de Tzipru, Sitzìlia, Sardigna, de sa penìsula Ibèrica, de sa Grèghia antiga ( in territòriu de s'atualeTurchia) e de s'Àfrica de su norte.
Càlciu
Su càlciu o carchina est un'elementu chìmicu, de sìmbulu Ca e de nùmeru atòmicu 20. Est un'elementu chìmicu essentziale pro sa vida. Si càrculat ca intre unu 1,5% e unu 2% de su pesu de una persone est càlciu, de su cale su 99% s'agatat in sos ossos e su restu in tessìngios e flùidos de su corpus intervenende in su metabolismu cellulare.
Sèrbia Bianca
Atualmente sa Sèrbia bianca, narada Lusàtzia, est bìvida dae is serbos de Lusàtzia, o sorabos. Issos sunt resissidos a cunserbare fintzas a is tempos nostros sa limba e is traditziones de cosa issoro, ma sa minoria soraba a pagu a pagu est imminorighende·si·nche etotu.
Is dialetos sorabos tenent simbigiàntzias notabiles cun su cecu, s'islovacu e su polonesu, e impare a custos apartenent a su grupu de is limbas islavas otzidentales.
Contrabandu
Su contrabandu est istadu semper cuntrastadu dae sos diferentes Istados a mèdiu de su cuntrollu de sas làcanas e peri lezisraduras chi prebident penalidades dinarencas e presonales.
Prince Albert (Saskatchewan)
Prince Albert est una bidda de unos 34.200 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Saskatchewan. Est sa de tres tzitades prus mannas de sa provìntzia.
Sa printzipedda Mononoke
Est una pellicula de genere fantasticu, chi est ambientada in Giappone de tempus Ashikaga-Muromachi (1333-1568), in ube unu pitzoccu de una zenìa antica (Emishi) de su Giappone de susu, pro acattare ispera a una maladitzione, est in mesu de una battalla tra prus alas: su shogunadu e una bidda de ferreris chi est creschende, e sos animales de padente chi bolen mantènner s'ambiente issoro contr'a su modellu industriale de sa matessi bidda chi nch'est ingurtinde tottu sa natura.
Istòria antropomètrica de Sardigna
Pigmentazione
Pro cantu pertocat su colore de sos ogros, in is provìntzias de Tàtari, Nùgoro e Aristanis betzas su colore de is ogros predominadore est su castàngiu mèdiu mentras in sa provìntzia de Casteddu su castàngiu iscuru (iscala Martin-Schultz 12-13 e 14-16). Is tintas intermèdias (iscala M.S. 9-11 ìrides colore de nughe, ambra e castàngiu craras) s'atestant in generale in su 16% mentras sas ìrides de colore craru (iscala M.S. 1-8 asulas, murras, birdes) agiunghent a una mèdia regionale de su 14%. Un'anàlogu istùdiu fatu dae s'antropòlogu de s'Universidade de Casteddu Carlo Maxia at dadu is perchentos chi sighint : Is arcos de orgu craros, comente dimustradu dae anàlisis de àteras populatziones europeas, resurtant lèbiamente prus difùndidos intre is mascros (15,88%) chi no intre is fèminas (14,64%), in su matessi tempus is fèminas ammustrant una pertzeuntuale prus arta de pilos craros e pigmentatzione cutànea bianca-rosa.
Somàlia
Istòria
In antighidade sa Somàlia est istada unu tzentru cumertziale cun su restu de su mundu antigu de importu e, segundu medas istudiosos, est su logu chi prus probabilmente currespondet a su legendàriu Paisu de Punt. In su cursu de su tempus est istada denùmenada in maneras vàrias, is antigos Egìtzios ddi naraiant Punt (egitzianu: pwnt; segundu leturas alternativas a banda de egitòlogos imbetzes pwene(t)), pro is Gregos antigos teniat prus de unu nùmene, ddi naraiant Barbaria (su nùmene si referiat a su litorale de sa regione de su nord-estu de Àfrica, chi currispondet a is de oe Sudàn, Eritrea, Gibuti e Somàlia), e Macròbia (Μακροβίοι), custa ùrtimu fiat su nùmene impreadu dae Eròdotu, e issu derivat de su nùmene de is bividores suos chi fiant cunsiderados unu pòpulu legendàriu chi s'agataiat a s'estremu sud de su mundu (de su puntu de bista de s Gregos), is Romanos antigos imbetzes ddi naraiant Regio Aromatica, mentras su nùmene chi is Àrabos ddi aiant dadu fiat Bilad-al-Barbar, nùmene chi si pensat siat istadu influentzadu dae cussu dadu dae is Gregos. Durante s'Edade Mèdia, is flussos cumertziales de sa regione fiant dominados dae sultanados sòmalos vàrios, intre cales is de Ajuran, Adal, Warsangali e Geledi. A sa fine de su de 19 sèculos, britànnicos e italianos aiant achiridu su controllu de parte de sa costa sòmala, portende a sa criatzione de is protetorados de Somàlia britànnica (norte) e de Somàlia italiana (tzentru e sud).
Santu Zennaru
Zennaru (III sec.) Santu. Piscamu de Benevento. Est istadu decolladu durante sa persecutzione de Diocletzianu su 19 de cabidanni 305, a Pozzuoli. Patronu de Napoli. Una cappella monumentale in su Duomo de Napoli est dedicada a Santu Zennaru (1646). In duas ampullittas est cunservadu sambene de su Santu, siccu, chi si iscàzada  in presentzia de su populu chi pregada (su 19 de cabidanni). Riccu meda su Tesoro de su Santu. Oe est possibile ammirare custu Tesoro in su “Museu de su Tesoro de Santu Zennaru” (inauguradu su 2003).
Prèmiu Otieri de Literadura Sarda
Istòria
Giai dae sos primos annos su prèmiu at chircadu de ammodernare sa produtzione poètica sarda, comente giai aiant postu in craru in sa presentatzione de sa prima editzione de su prèmiu in sa rivista S'Ischiglia, mescamente gràtzias a sas ideas de Ledda chi, crèschidu istudiende fintzas sas currentes poèticas de àteros logos, aiat isseberadu de nde batire sas formas noas e sos temas noos a Sardigna, liberende sa poesia sarda dae s'Arcàdia e da sa retòrica pro bi batire a intro argumentos prus a curtzu a sa bida de cada die.
In su primu annu su tema l'aiat isseberadu su comitadu (cun unu lìmite de 30 versos), ma pro fàghere in manera de evitare de abarrare ligados a sa poesia de ocasione giai cun sa de duas editzione fiat divènnidu lìberu. In prus, Toninu Ledda aiat numenadu che a presidente de giuria a Frantziscu Masala, chi in contu de poesia teniat ideas simigiantes meda a sas suas. Fintzas sos giudìtzios fiant istados de tonu diferente meda, cun una severidade manna mescamente contra a sos chi sighiant galu tropu su modellu de sas garas a bolu.
In sa de tres editzione fiant arribadas àteras novidades: una giuria prus manna e cun personalidades de annotu de tando, s'anonimadu de sos autores e s'impreu de àteras limbas de Sardigna, cun sas prima poesias in gadduresu e in tataresu.
In sas editziones imbenientes s'est chircadu de limitare sa possibilidade de tènnere semper sos matessi binchidores, ponende comente règula chi chie binchiat un'editzione non podiat torrare a pigare su prèmiu in antis de tres annos, ma petzi un'atestadu de mèritu, s'est abertu su cuncursu fintzas a su catalanu saligheresu e s'est isseberadu de creare setziones noas pro su teatru, sa sagìstica, sas tradutziones e sos contos e romanzos in prosa. In prus est nàschida fintzas una setzione pro sos disterrados, cunfirmada in sos annos imbenientes e istimada meda dae Toninu Ledda matessi, chi nd'aiat apretziadu meda sos resurtados.
In sos annos '80 e '90 a su prèmiu ant annantu àteros eventos de genia diferente, che a cuntzertos e cunvegnos, ant fatu gemellàgios cun su prèmiu Nosside de Règiu Calàbria e cun s'Universidade de Corte, in Còrsica, e cun medas àteras realidades, e sunt nàschidas setziones noas pro sas formas traditzionales, che a cussa pro sa poesia a bolu e a cussa, dedicada a Pedru Pisurzi, pro sos nìnnidos, sos atìtidos, sos gosos e sas modas.
S'Archìviu de su Prèmiu
In sos medas annos de traballu de su prèmiu sunt arribados a Otieri chèntinas de cumponimentos: poesias, contos e sàgios. Totu custu materiale est, in dies de oe, a disponimentu de totus in s'Archìviu de su Prèmiu Otieri, a intro de su situ ufitziale de su prèmiu e in sos locales de su Tzentru de Documentatzione dedicadu a Toninu Ledda in su chi fiat su cumbentu de Santu Frantziscu de Otieri. In su 2021 sa diretzione de sa sovrintendèntzia archeològica de sa Sardigna at reconnotu su valore istòricu mannu suo.
Portland
Sa tzitade tenet clima caraterizadu pro istades caentes e asciutas cun temperaduras intre 14°C e 27°C, e ierros proinosos e friscos cun temperaduras intre 3°C e 8°C.
Portland est nodia pro tènnere medas giardinos de rosas, bisuras polìticas liberales e passione manna pro birra e cafè.
Air Italy S.p.A.
Istòria
In su nadale de su 2017, Meridiana at cungiadu sa base de Milanu-Linate colende a Milanu-Malpensa; pro s'istajone istiale de su 2018 sunt istadas annuntziadas medas serraduras natzionales che a Nàpoli, Lamezia Terme, Roma Fiumicino, Palermu e Catània cun sa punna de alimentare sas rotas a biàgiu longu chi depiant èssere abertas dae su làmpadas de su 2018, che a New York e Miami gràtzias a s'intrada de aeromòbiles noos: sos Boeing 737 MAX 8 depiant intrare in flota dae abrile 2018 e pustis sos Airbus A330-200 in leasing dae Qatàr Airways. Custos depiant andare a sostituire sos aeroplanos e tando e depiant fintzas issos èssere sostituidos, partende dae su 2019, cun 30 Boeing 787 Dreamliner.
Flota
In su martzu de su 2018 sa flota de Air Italy resurtaiat cumposta dae sos aeroplanos chi sighint:
Nouvelle vague literaria sarda
Storia
Sa denominatzioni de 'beranu' opuru de 'nouvelle vague' est pruschetotu unu parri bonu (ma no sempri ) de sa calidadi, cantidadi e fama internatzionali de no pagu dei custas òperas, tradùsias in medas linguas de su mundu.
Lìbanu
Su Lìbanu (in àrabu: لبنان Lubnān), ofitzialmente sa Repùblica Libanesa (in àrabu: الجمهوريّة اللبنانيّة Al-Ŷumhūriya Al-Lubnāniya; in arameu: לבנאנ; in frantzesu, République libanaise), est unu istadu de Oriente Mèdiu chi tenet capitale in Beirut. Su Lìbanu possedit unu de sos inditos de isvilupu prus artos de sa regione, sende chi est su de 7 majores de su mundu àrabu. In s'architetura e sa sotziedade disvariada sua si pòdent distinghere is trassas de is diferentes culturas chi ant tentu influèntzia in sa costitutzione de sos libanesos che natzione. In Beirut, sa capitale, si seberat una influèntzia architetònica propia de is paises àarabos, cun moscheas mannas pro sa populatzione musulmana o crèsias mannas maronitas e ortodossas pro sos cristianos, a costadu de ratachelos modernos.
Oviedo
Oviedo este sa capitale e sa tzitade mazore de sas Asturias. Ada una populatzione de unos 190.000 abitantes.
Ignatziu de Loyola
Biografia
In s'ijerru de su 1528 partidi solu e a pe, e andada a Parigi a istudiare in s'Universidade da sa Sorbonne. Allogiada in s'ispidale, chi est su logu inue andana sos poberos, e po vivere pedit s'elemusina. In su 1533 diventada Magister Artium.
No istudiat solamente però, ma chircat cumpagnos chi chelzana condividere su progettu de vida chi tenet in mente. In su 1534 ada conchistadu ses cumpagnos : Pierre Favre (frantzesu), Francisco de Xavier (de Navarra), Alfonso Salmeron, Diego Laynez, e Nicolas Bobadilla (ispagnolos), Simao Rodrigues (portughesu). Su 15 de austu 1534 si incontrana a Montmartre affaca a Parigi, e si ligana a Deus e tra issos cun unu votu de povertade e castidade e cun s'impignu de andare a Gerusalemme, comente missionarios de Cristos; si custu no esserat possibile de si ponnere a dispositzione de su Paba.
The Witcher 3: Wild Hunt
Isvilupu
An descrittu The Witcher 3 comente "20% prus mannu de Skyrim" e CD Projekt RED narat chi b'at a chèrrer a misura aprossimativa 100 oras pro arribare a sa fine.
Nausicaä de sa Badde de su Bentu
Su film narat su contu de Nausicaä, printzipedda giòvana de sa Badde de su Bentu, chi est in mesu in una pelea contra a su Regnu de Tolmechia, chi punnat de torrare a fàghere funtzionare un'arma antiga pro nche bogare unu padente populadu dae babautzos gigantes. Sa printzipedda in chistione, tando, at a chircare de istaculare a sos tolmechianos non faghende afutare custas criaduras.
Bonaventura de Bagnoregio
Santu. De familia distinta. In su 1243, a 22 annos, intrat in s'Ordine frantziscanu. A poi de su novitziatu, benit mandadu a istudiare a Parigi a s'Universidade de sa Sorbonne. Su 1255 deventat Dutore in teologia, umpare a Tommasu d'Aquino. S'annu a poi est fatu superiore generale de s'Ordine de sos Minores frantziscanos. Cumpridi s'uffciu cun abilidade e sapientzia, e umpare resessit a iscriere liberos de impignu mannu. Su paba Gregoriu X lu faghet piscamu de Albano e cardinale. Devet accumpagnare su Paba a su Conciliu de Lione. Bonaventura partitzipat a sa prima sessione de su Conciliu (7 maju 1274). Ma una grave maladia lu giughet a sa morte su 14 de triulas 1274.
Ascurtadura
Impreu e regulativa
<<1. S'ascurtadura de arresonadas o comunicaduras telefònigas e de àteras formas de telecomunicadura est autorizada (226 coord.) in sos protzedimentos chi pertocant sos delitos sighidores:
b) delitos contra a s'amministradura pùbriga pro sos cales est prebida una pena de presonia no inferiore a chimbe annos a s'arrimu de s'art. 4;
d) delitos chi pertocant sas armas e sas sustàntzias isprosivas;
Emirados Àrabos Unidos
In antis de su 1971, fiant nòdidos che sos Istados de su Tregu (Trucial States), cun riferimentu a unu tregu impostu in su de 19 sèculos dae is britànnicos a unos cantos isceicos àrabos chi non cuntrastaiant - e prusaprestu poderaiant - fainas piratas chi miraiant a corfire is bastimentos transitende in su tretu de mare de cumpetèntzia issoro. Sa natzione tenet istèrrida totale de 83 600 km² e contat unos 9.701.315 bividores. Làcanat cun s'Omàn in su sud-estu, cun s'Aràbia Saudita in su sud-ovest e si ghetat a su Golfu Pèrsicu in su norte.
Uganda
S'Uganda, ufitzialmente Repùblica de Uganda, est un'istadu de s'Àfrica Orientale, cun capitale in Kampala.
Tenet istèrrida de 241.038 km² e populatziones de tzirca 46 milliones de persones. Allàcanat a norte cun su Sudàn de su Sud, a est cun su Kenya, a sud cun sa Tanzània e su Ruanda e a ovest cun sa Repùblica Democràtica de su Congo; non tenet bessida a mare. Su chirru meridionale de su territòriu cumprendet una parte manna de su Lagu Vitòria chi, pro su restu, partenet a Kenya e Tanzània.
Gujana Frantzesa
Sa Gujana Frantzesa (in frantzesu Guyane o Guyane française; in crèolu gujanesu Lagwiyann) est una regione e unu dipartimentu ultremarinu de sa Frantza in s'Amèrica meridionale.
Su cabulogu de sa Guajana Frantzesa est sa Cajenna, sede de sa prefetura e pro fintzas de sa regione e de su dipartimentu, in s'àmbitu de su cale rapresentat siat sa tzitade prus populada siat cudda cun minore istèrrida territoriale.
Sanidade
Sa Guiana frantzesa bantat annotamala sa trista primatzia de dipartimentu cun prus manna intzidèntzia de AIDS, chi in ie est agiomai deghe bortas prus artu de sa mèdia natzionale frantzesa.
Washington (Istadu)
Su clima de su Washington est oceànicu in s'Ovest e semi-àrridu in s'Est. Su paesàgiu est duncas ricu de padentes e montes in s'Ovest e su Nord-Est, su Sud e su Sud-Est est imbetzes semi-deserticu. Su Washington est unu istadu meda bentosu.
Limba Sarda Comuna
Sa Limba Sarda Comuna (LSC) est una norma de iscritura de sa limba sarda, pensada cun sa punna de frunire una grafia chi regollat is caraterìsticas distintivas de su sardu presentes in totu is variedades faeddadas, e adotada cun caràtere isperimentale in su 2006 dae sa Regione Autònoma de Sardigna pro s'iscritura de sos documentos ufitziales in essida, in co-ufitzialidade cun s'italianu.
Repùblica Tzentrafricana
In passadu est istadu una colònia frantzesa cun su nùmene de Ubangi-Sciari (o Oubangui-Chari); at assùmidu su nùmene atuale a s'atu de s'indipendèntzia, in su 1960. A pustis de trinta annos de guvernu prevalentemente militare, in su 1993 aiat pigadu logu unu guvernu tzivile duradu deghe annos.
Limba Sarda Comuna
Propostas de emendamentu
Custu sàgiu suo est intituladu Proposte di miglioramento dello standard sardo LSC
Sacru Romanu Impèriu
A annu de fundatzione si cunsìderat gèneralmente su 962, data de s'incoronatzione de Otone I. S'impèriu de Otone difatis eredaiat manna parte de s'Impèriu carolìngiu, ma non sa Francònia otzidentale, chi beniat a èssere aprossimadamente sa Frantza de oe in die. Comente si siat una parte bona de s'istoriografia de limba italiana e frantzesa incluet in s'istòria de su Sacru Romanu Impèriu fintzas s'Impèriu carolìngiu, cunsiderende·nde duncas s'incoronazione de Càrolu Mannu in su 800 che a data de cumintzu. Petzi in su 1512 suta de s'imperadore Massimilianu I sa ditzione Sacru Romanu Impèriu de sa Natzione Germànica (in tedescu Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, in latinu Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicae), giai atestada dae su 1417, est istada impreada in un'atu de su soberanu, su preàmbulu de dispidida in su Reichstag de Colònia. Sa titolatura de s'imperadore, in onni manera, no at cambiadu, abarrende fintzas a su 1806 "Romanorum Imperator semper Augustus", chene relatos germànicos.
Delia (CL)
Delia est unu comunu de 4.499 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Durgali
Sas festas
Durgali at peri unas cantas crèsias in foras de bidda chi sunt festadas dae priores, comitados o assòtzios: in su mese de maju Nostra Sennora de Baluvirde e Su Babbu Mannu, in làmpadas Nostra Sennora de Bonu Camino e Santu Giuanne su ‘Anzu, pagu a tesu dae una funtana de abba termale dae sa calidades terapèuticas famadas dae su tempus antigu.
Missouri
Sa zona chi oe est Missouri fiat comporada de is frantzesos cun totu su territòriu de sa Louisiana Frantzesa. Parte de su territòriu est istadu ammìtidu in s'Unione comente istadu de 24 su 10 de austu 1821.
Gulag
Gulag (Glavnoe upravlenie ispravitelno-trudovykh lagerej; est a narrere: Diretzione printzipale de sos campos de trabàgliu correttivos). Sistema inventadu dae Lenin e Trotzky e impreadu meda dae Stalin. Si pensat chi sos mortos in sos 476 gulag sunt istados dae sos 3 a 11 miliones, e probabilmente de piùs. Su primu Gulag est istadu a Solovki, un arcipèlagu de su Mare Biancu, in unu monasteru antigu. In sos Gulag sunt istados serrados “nemigos de su comunismu”, burghesos, intellettuales, artistas, preìderos, massajos...
Iowa
Su nòmene de Iowa benit de cussu de una tribù nativa chi biviat in su territòriu fintzas a su 1836, annu cando dd'aiat abandonadu pro si·nche retirare in Oklahoma.
Is làcanas de s'Iowa sunt dadas a s'Est de su frùmene Mississippi, chi ddu iscerat de is istados federados de Illinois e Wisconsin, a s'Ovest de su frùmene Missouri, chi ddu iscerat de is istados federados de Nebraska e Dakota de Sud. Is làcanas de Nord sunt cun s'istadu federadu de Minnesota, cussas de Sud cun su de Missouri.
Est s'istadu prus istèrridu de 26 e su de 30 prus populados in sos USA.
Realpolitik
Sende gasi, durante sos primos annos de su de 2 sèculos, sa realpolitik est istada abandonada e in logu suo s'est ativada sa dotrina de sa "Weltpolitik" e sa bia armamentista at recuperadu su ritmu suo, dende logu in sa Prima Gherra Mundiale. Unu de sos antitzipadores suos prus famosos est istadu Niccolò Machiavelli, connotu intre àteras pro s'òpera Su Prìntzipe. Machiavelli susteniat chi su pensamentu ùnicu de unu prìntzipe diat dèpere èssere sa de chircare e mantènnere su pòdere, chentza de portare cunsìderos èticos o religiosos. Sas ideas suas sunt istadas prus tardu ammanniadas e ativadas dae su Cardinale Richelieu in suo Raison d'etat durante sa Gherra de sos Trinta Annos. Giai in unos testos de su de 7-6 sèculos a.C. de s'Grètzia Antiga sunt istadas agatadas trassas de una bera realpolitik pro isòrvere problemas de sa realidade cotidiana. S'istòricu gregu Tutzìdide, chie aiat iscritu s'Istòria de sa Gherra de su Peloponnesu, puru est fentomadu che un'antitzipadore ideològicu de sa realpolitik.
Abu Dhabi
Sa tzitade fiat fundada in su 1791 de sa tribù beduina de sos Banū Yās, chi aiant ocupadu sa regione, lassende su Najd pro more de cuntrastos cun sos wahhabitos de s'Aràbia.
Abu Dhabi acasàgiat ufìtzios de su guvernu federale, est sa sede de su guvernu de sos Emirados Àrabos Unidos, sede de sa famìlia de sos Emiros de Abu Dhabi e de su Presidente de sos Emirados Àrabos Unidos, chi pertenet a custa famìlia. Su isvilupu lestru e s'urbanizzazione, paris cun su rèditu mèdiu relativamente de sa populatzione sua, at mudadu sa tzitade in una metropoli manna e adelantada. Oe sa tzitade est su tzentru de su paisu in sas fainas polìticas e industriales, froas de èssere un'importante tzentru culturale e cummertziale. Abu Dhabi rapresentat agiomai sos tres duos unu de s'economia de sos Emirados Àrabos Unidos cun unos 400 milliardos de dollaros istadunidensos.
Moose Jaw
Moose Jaw est una bidda de unos 33.300 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Saskatchewan.
Flòrida
Geografia
Sa Flòrida est su de 22 prus istèrridos, su de 4 cun prus populados, su de 8 cun prus arta densidade de bividores de sos 50 istados aunidos.
Clima
Su clima mudat de sub-tropicale in su norti a tropicale in su sud. Sa Flòrida est menatzada de araganos fitianamente.
Donato Bilancia
Mortorzos in sos trenos e su monstru de sa Ligùria
Su 14 de abrile, fiat torradu a ochier una prostituta, Kristina Valla, e bator dies a pustis fiat torradu a fagher sas faìnas suas in unu trenu, in su trazetu Zènova-Bintimìllia, assassinende a Maria Angela Rubino e masturbende-si in su cadàvere suo.
Sa mobilizadura de sas fortzas de seguràntzia fiat istada totale in cussu mamentu, cun s’incoamentu de diferentes pessonazos (chi a pustis si fiant averados anzenos a sos mortorzos) e chirchende duos tipos de automòbiles chi fiant imboligadas in su casu (sa Mercedes-Benz 190 niedda e s’Opel Kadett arba).
Tzipru de su Norte
Tzipru de su Norte o Repùblica turca de Tzipru de su Norte (incurtzadu RTCN) in turcu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (incurtzdu in Kuzey Kıbrıs), in gregu modernu Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου (incurtzadu in Βόρεια Κύπρος o ΤΔΒΚ), est unu istadu non reconnotu, foras dae sa Turchia, chi ocupat su chirru setentrionale de s'ìsula de Tzipru. At proclamadu indipendèntzia su 15 de onniasantu 1983, noe annos a pustis de s'ocupatzione militare de sa parte setentrionale de s'ìsula, acuntessida in su 1974 e trubada dae sa Turchia in reatzione contra sa voluntade proclamada dae unu grupu de uffitziales de sa guardia natzionale tzipriota (su EOKA-B, ghiadu dae Níkos Sampsón), de torrare a aunire politicamente s'ìsula a sa Grèghia, a fatu de unu corpu de istadu in ue aiant depostu su presidente Mikhaíl Makarios.
S'istadu tenet istèrrida de 3,355 km2 e populatzione de unos 286.300 bividores.
Sizillu sagramentale
Su sizillu sagramentale (naradu in su limbazu pobulare segredu de sa cunfissione o segredu cunfissionale) est s'obrigadura pro sos satzerdotes catòligos de bardare su segredu assolutu a subra de su chi lis est naradu in tempus de s'amministradura de su sagramentu de sa Penetèntzia. Un'obrigadura de custa casta esistit, cun carchi dèroga, finas in unas cantas crèsias reformadas, intre sas cales sa luterana e s'angricana.
Unu satzerdote chi biolet in manera dereta o indereta su sizillu sagramentale retzit automatigamente s'iscomungadura, chi podet esser dogada petzi dae sa Sea Apostòliga.
Finas in su casu in ue su cunfissadu li revelet sa cumissura de unu delitu grae, su cunfissadore est obrigadu a mantenner su segredu assolutu, foras male si unu nossente est acusadu de su matessi delitu, nen podet cundissionare s'assorvidura a su fatu chi su cunfissadu s'intreghet a sas autoridades, mancari li podat cussizare de lu fagher. Sende gasi, si su cunfissadu li revelat chi una o prus pessones sunt in perìgulu grae fontomende-las a nùmene, su satzerdote est autorizadu a averter sa o sas pessones pertocadas a pitzos de su perìgulu naradu si su cunfissadu no est a tretu de lu fagher, ca in s'ìnteri est mortu o intradu a coma.
Esarcadu de Àfrica
Sa creatzione sua, comente fintzas sa de s'Esarcadu de Ravenna pro s'amministratzione de is territòrios de s'Itàlia, punnaiat a mantènnere su controllu subra una provìntzia detzentrada, amparende·dda dae sas pressiones chi beniant dae foras, cuntzentrende sos pòderes tziviles e militares in sas manos de s'esarca (che rapresentante cun pòderes prenos de s'imperadore).
Domus de Janas (domo editora)
Istòria
Fundada in su 2000 dae Pàule Pillonca, chi est istadu fintzas su primu diretore editoriale suo, at publicadu medas òperas ligadas a s'identidade, a sa limba, a sa cultura, a sa literadura e a s'istòria de sa Sardigna.
Stephen Stills
Stephen Stills (Dallas, 3 de ennalzu 1945) est unu cantautore e chitarrista americanu.
Àsia sud-orientale
Zonas geogràficas
Sa parte marìtima incluet sa Malaìsia orientale, Brunei, su Timor Orientale, Indonèsia, Filipinas e Singapore e sa populatzione sua est pro sa majoria islàmica ma fintzas cristiana.
Roberto Murolo
Roberto Murolo (Napoli 19 de bennarzu 1912 - 13 martu 2003) est istadu unu musicista, giornalista e autore de cantones napuletanas. Est istadu unu de sos protagonistas printzipales de sa cantone napuletana. Aiat istudiadu chiterra e diffattis sunt meda famosas sa versiones suas de sa cantones napuletanas ue cantaiat e s'accumpagnaiat cun sa chiterra.
Caltanissetta
Caltanissetta est unu comunu de 61.377 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Jacksonville (Flòrida)
S'àrea metropolitana contat 1.345.600 residentes
Turismu
Su turismu est sa pràtica, s'atzione assolta dae sos chi biàgiant e bìsitant logos a iscopu de divagu, connoschèntzia e istrutzione. A su tzentru de s'esperièntzia turìstica ddu est su "turista" definidu dae s'organizatzione mundiale de su turismu (World Tourism Organization, Agentzia ispetzializada de is Natziones Unidas) comente su chi biàgiat in logos diversos dae cussos chi bivet a foras de s'ambiente suo cuotidianu, pro unu tempus de a su mancu una note ma non prus de un'annu e su cale iscopu abituale siat diversu dae s'esertzìtziu de cada atividade remunerada a intro de s'istadu bisitadu. Cun custa paràula sunt inclùdidos cussos chi biàgiant pro: isvago, reposo e licanza, bisitas a amigos e parentes, motivos de aziendas e professionales, de salude, religiosos.
To the Moon
To the Moon est su cuartu videojòcu de su cumponidore e designer canadesu Kan "Reives" Gao e sa prima produssione cummertziale de su grùstiu de isvilùpu suo, Freebird Games. Prubicàu in su mese de Sant'Andrìa de su 2011, est unu jocu fattu chin su programma RPG Maker XP engine, mancàri chi non sìat unu jocu de ruolu e si assimìzet de prus a una visual novel giapponesa. Su jocu lu at a prìmu lassàu in su zassu web suo, fràncu poi intràre in Steam e GOG dae su 2012 in sùsu. A To the Moon bi pòdet jocàre zente chi imprèat Windows, dae su 98 in sùsu, OSX e Linux.
Duarche
S'istòria
Su territòriu de Duarche est prenu de testimonias archeològicas, che a sas predas fitas, chi proant sa presèntzia de s’òmine giai dae su tempus prenuràgicu. De su tempus nuràgicu, in particulare, sunt abarradas testimonias meda (nuraghes e tumbas de gigantes).
Sa presèntzia de sos romanos est, imbetzes, provada dae sos soddos e dae sos cantigheddos de tzeràmica chi ant agatadu e dae unas cantas tumbas de sos primos sèculos (III e IV) a pustis de Gesùs Cristu.
No potho reposare
Istoria
Giai dae su 1921, sa cantone faghiat parte de su repertòrju de s'assotziu musicale filarmonicu nugoresu, chi dirigìat Rachel etottu. In su 1936, su tenore mogoresu Maurizio Carta aìat intzìdidu tres cambas de Non potho Reposare (impare a atteras chi Rachel aìat cumpostu, Muttos). In su 1966 su Coro Barbagia si ponet a cantare sa poesia in La Sardegna nel canto e nella danza. Tottus sos cuncordos nugoresos an a insertare sa poesia in su repertòrju issoro: cussu Ortobene, Su Nugoresu, Sos Canarios e atteros puru. Ma non colat meda tempus chi sa cantone si diffundit in tottue, fintzas in Tàtari cun Luigi Cànepa e Antonio Vivaldi. In su 1978 Maria Carta aìat cantadu su cumponimentu pro sa Polydor: a sighire sun Elena Ledda, sos Tazenda, sos Bertas, Andrea Parodi, Cordas e Cannas e faghet parte dae annos de su repertorju internatzionale.
Pavia
Pavia est una tzittade de sa Lombardia de 70.000 abitantes, est su capoluogo de sa provintzia omonima e affacca a su Ticinu. Mercadu importante de produttos agricolos e de bestiamine. Industrias metalmeccanicas, tessiles, chimicas e alimentares. Istoria: tzittade importante fintzas dae epoca romana, cun su nomene de Ticinum. Derruta dae sos Unnos. Conchistada dae sos Bizantinos e a poi dae sos longobardos che nde ant fattu sa capitale de su su Regnu de Italia, lende su nomene de Papìa. In su 1360 passa sutta sos Visconti de Milanu. Affaca a Pavia, su frealzu de su 1525 una importante battaglia tra Frantziscu I de Frantza e Carlu V. Su 1700 est passada sutta diversas dominatziones: austriacos, frantzesos, ispagnolos. In su 1814 fuit de nou sutta a sos austriacos e in su 1849 fuit unida a su regnu de Sardigna. Tzittade ricca de monumentos, palattos, turres, crejas. Sa Certosa de Pavia, fundada in su 1396, ispettaculare su fraigu cun partes fraigadas in varia spocas. Oberas d'artes numerosas: quadros de Borgognone (sa fine de su 1400) de Perugino, de Guercino, e D. Crespi. Unu chiostro e “vetrate” de valore. Basilica de San Michele Maggiore: fraigu magnificu de istile romanicu lombardu (XI -XII sec.) inue sun istados coronados divescios res de su Regnu de Italia (Federico Barbarossa in su 1155). Ispantosa sa fatzada cun tres partales comente tre sun sas navadas. Una cupula, s'abside, e una cripta sutta s'altare, obera de sa fine de su 1300. Basilica de San Pietro in Ciel d'Oro, cun restos antigos de su VI seculu. A s'ala de fora decorada cun maiolicas. Sa creja attuale est unu fraigu romanicu in mattones, a tres navads, cun abside e cripta inue s'agatada su monumentu funebre de Severino Boezio ministru de Teodoricu e dae issu fattu bocchire in su 525. Pavia tenet una Univesidade de sas pius antigas de sa penisola, fundada in su 1361. Tzertos importantes personagios sun istados alunnos o professores: Gerolamo Saccheri, Lazzaro Spallanzani, Alessandro Volta, Ruggero G. Boscovich, Carlo Rubbia, Premiu Nobel. Paret, comente alunnu Cristoforo Colombo.
Protone
Descritzione
Sos protones sunt cumpostos dae tres quarks de 1/2 spin, e si classìficant comente a bariònes (unu subtipus de hadrones). Sos duos quarks supra e unu quark a bassu de sos protones si mantenent unidos dae s'interatzione nucleare forte. Su protone tenet una distributzione de càrriga positiva e derruet in manera esponentziale cund una mèdia de ràjos cuadratos de belle 0,8 fm.
Gigantes de Mont'e Prama
Nànchi sos Zigantes o, comente lis nàbat Giovanni Lilliu, Kolossoi, sun de su seculu de òto, nove o adderettùra dèche, ipòtesi chi nde dìat fàcher sas istatuas a tottu tundu prus antìcas de tottu su Mar' 'e Mèsu, ca bènin prìma de sos kouroi de s'antica Grèghia, a pustis de sas iscurturas egìtzias.
Cantu de sa sibilla
Aprés se badarà molt fort amostrantse de gran conort amostrar se an ab bris i trons les infernals confusions.
Idaho
Allàcanat in su Nord cun sa provìntzia canadesa de Colùmbia Britànnica, in su Nord-Est cun su Montana, in s'Est cun su Wyoming, in su Sud cun Nevada e Utah, in s'Ovest cun Washington e Oregon. Non tenet duncas bessida a mare e noantamas, unu sistema de digas in su frùmene Colùmbia e in su frùmene Snake faghet de sa tzitade de Lewiston su portu intranàbile prus a tesu de mare in sa natzione.
Ditadura
S'orìgine de su faeddu torrat a sa Roma antiga, in ue ditadura deignaiat unu istadu de sa Repùblica romana in ue su magistradu (su ditadore), in casos de cuntronos graes, si bidiat integrare in manera temporànea e legale pòderes prenos.
Sant'Uanni de Sinnis
Sant'Uanni de Sinnis est una localidadi de mari chi s'agatat in sa costa centru-otzidentalli de sa Sardigna, in sa Provìntzia de Aristanis. Podit essi cunsiderada comenti sa marina de Crabas, chi est su comuni de apartenentzia, mancai po traditzionis e istòria agatit medas acapius fomentzas cun su comuni de Nurachi.
Logus de atraìda
Sant'Uanni de Sinnis est arrica de antigorius, chi pigant parti prena a is carateristicas de su paesagiu. A mancu de unu kilometru si podit lompi in s'antiga citadi fenitziu-punicu-romana de Tharros, unu de is prus importantis situs archeologicus de sa Sardigna. Meda importanti sa cresia de Sant'Uanni de Sinnis (VI-VIII seculu), chi impari a sa de Santu Sadurru in Casteddu rapresentat su prus antigu testimongiu de architetura cristiana in s'isula. Intra de is domus de s'abitau est possibili agatai partis de necropolis fenitzias, acanta de sa bidda s'agatant ancora duas turris de guardia aragonesas. Sant'Uanni de Sinnis est pois cannota po una de is riberas prus bellas de su Sinnis.
Discu fissu
Organizatzioni fìsica de is datus
Su grupu de setoris in sa pròpriu positzioni in totus is pratus.
Custa strutura introdusit una geometria fìsica de su discu ca cunsistit in una sèrie de cordinadas TCS ca permitint de indiritzai a manera unìvoca dogna blocu de datus in su discu.
(P)ATA/(E)IDE
Su cavu de connessioni intra su discu e su controllori tenit 40 cuntatus e 40-80 condutoris, est de sòlitu de cabori murru e forma prana e podit teni unu connetori in prus po giai sa possibbilidadi de collegai duas unidadis cun su pròpriu cavu. Candu si fait custu, is duas unidadis depint essi cunfiguradas, una cummenti master (meri) e s'atra cummenti slave (scrau). Sa cunfiguratzioni si fait de sòlitu a manu, cun s'impreu de unu pontixeddu (jumper), o in automàticu cun s'impreu de sa modalidadi cable select.
Aràbia Saudita
S'Aràbia Saudita tenet sas prus mannas riservas de petròliu in su mundu chi sunt cuntzentradas in manna parte in sa provìntzia orientale. Su petròliu rapresentat prus de su 95% de sas esportatziones e su 70% de sas intradas de su guvernu, fintzas chi sa cuota de economia non petrolìfera est andada reghentemente creschende. Custu at fatzilitadu sa mudadura de unu regnu desertu suta-isvilupadu in una de sas natziones prus ricas de su mundu. Ampros proventos de su petròliu ant permìtidu una modernizatzione lestra, comente pro esempru sa criatzione de un'istadu sotziale. Tenet annotamala sa de ses prus mannas reservas de gas naturale in su mundu. S'Aràbia Saudita est s'ùnicu istadu soberanu, paris cun sa Tzitade de su Vaticanu, a non tènnere unu parlamentu.
Indianàpolis
Est sa de 12 biddas prus mannas de sa natzione. S'àrea metropolitana, chi contat unos 2 milliones de residentes, est sa de 29 prus mannas de sos Istados Unidos.
Indiana
Istòria
Est istadu ammìtidu in s'Unione s'11 de nadale 1816. Fiat su de 19 a b'intrare.
Riyad
Sa tzitade si dividit in 17 distritos suta su controllu de sa Domo comunale de Riyad e de s'Autoridade pro s'Isvilupu de Riyad, cumandada dae su guvernadore provintziale de sa tzitade.
Marianna Bussalai
Biografia
In paris cun sas amigas corales suas, Mariangela Maccioni e Graziella Sechi Giacobbe, chi issa matessi at definidu "amigas durches e eròicas", at connotu e tentu cuntatos pro tempus meda cun Montanaru, Bustianu Satta, Luisu Oggiano, Perdu Mastino, Dino Giacobbe, Emìliu Lussu, sos frades Melis e medas àteros intelletuales de s'època sua. Medas de sas lìteras de custos cuntatos, prus che totu intre cussas imbiadas a Montanaru e retzidas dae issu, si sunt cunservadas.
Est morta in su 1947, de coro pulmonare, pro neghe de s'affadigamentu cardìacu causadu dae sas dificultades respiratòrias, in su mentres chi fiat retzitende sos versos de su vangelu.
Abbamele
Su abbamèle, connòttu fìntzas comente abbatu o abbatzu, est unu màndicu anticu de sa Sardìnna fattu mascamènte in sos trètos a economìa pastorale.
Europa tzentrale
Su faeddu e s'interèssiu in sa regione etotu at torradu a bessire a foras a fatu de s'acabu de sa gherra frida, chi at partzidu politicamente in duos chirros (estu e uestu) s'Europa pro durada de una barantina de annos.
Gilberto Gil
Gilberto Gil (Salvador Bahia, 26 de lampadas 1942) est unu composidore e cantante brasilianu.
Hikikomori
Hikikomori (ひきこもり oppuru 引き篭り Hikikomori?, vortau a sa litera “istare in isolamentu, abbandiàresi”) est unu faveddu giapponesu impreau pro inditare a cussos chi isseperan de siche abbandiàre a contu issoro dae sa vida sotziale, chircande a s'ispissu libellos estremos de isolamentu pro more de fatores sotziales e pessonales de varia natura in sas vidas issoro. Su vocabolu si riferit siat a su fenomenu sotziale in generale, siat a cussos chi a custu grùstiu sotziale appartenen. Su fenomenu, chi b'aiat in Giappone ja dae sa secunda medade de sos annos ottanta, at cumintzau a s'isparghinare in su seculu 'e bintunu fintzas in sos Istados Unidos e in Europa.
Itàlia fascista
Su nùmene derivat de su faeddu italianu fascio (in latinu: fascis). In sa Roma antiga custa fiat impatada che sìmbulu de s'aunimentu de sos lutadores.
Dark Souls
"Appròntati a mòrrere!"
Kelsey Grammer
Allen Kelsey Grammer (Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands, 21 de freàrgiu, 1955), fit unu còmicu e attore americanu.
Navarra
Cunfina cun sas comuidades autònomas de su Paisu Bascu a nord-ovest, La Rioja a sud-ovest, Aragona a sud-est e cun su dipartimentu de sos Pireneos Atlanticos in Aquitania (Frantza) a nord-est.
Habemus Capa
Habemus Capa este su tertzu album de CapaRezza publicadu in su 2006 dae sa EMI.
Posta eletrònica
Sa posta eletrònica, connota comente a e-mail puru (dae s'inglesu electronic mail), est unu servìtziu Internet gràtzias chi permitit a onni impitadore abilitadu de imbiare e retzire messàgios impreende un'elaboradore o àteru dispositivu eletrònicu (comente a telefoneddos e tauleddas) connètidu in retze pro mèdiu de unu contu de posta registradu in unu fornidore de su servìtziu. Est unu de is servìtzios Internet prus connotos e impreados paris a sa navigatzione web e est nàschidu in su 1971, candu Ray Tomlinson at installadu subra ARPANET unu sistema capassu de iscambiare messàgios intre sas vàrias universidades, ma a nde definire a beru su funtzionamentu est istadu Jon Postel.
Mollu de servìtziu
Sa modalidade de atzessu a su servìtziu est tando asìncrona, overas pro sa trasmissione de unu messàgiu no est netzessàriu chi imbiadore e destinatàriu siant ativos o collegados in su pròpiu tempus.
Ilisso (domo editora)
Istòria
Sa prima collana a èssere publicada est "Grandi Monografie" chi contat, fintzas cun immàgines chi tando fiant galu inèditas, artistas sardos che a Antoni Ballero, Frantziscu Ciusa, Giuseppe Biasi, Mario Delitala, Filippo Figari, Salvatore Fancello, Eugenio Tavolara, Màuru Manca, Foiso Fois e medas àteros.
Ìsula de Spargi
De forma tundatza e de cumponidura prus a prestu montigrosa, nche sizit s'artària prus manna cun su Monte Guardia Preposti (155 m.).
Philip Roth
At rezidu su premiu Pulitzer pro sa literadura in su 1998.
Zàmbia
Su Zàmbia, ufitzialmente Repùblica de Zàmbia (in inglesu Republic of Zàmbia), est un'istadu de s'Àfrica tzentru-meridionale. Sa capitale est Lusaka. Est una repùblica presidentziale in s'àmbitu de su Commonwealth, membru de is Natziones Unidas e de s'Unione Africana. Sa limba ufitziale est s'inglesu.
Crannatza de Aristanis
Istòria
Sas orìgines sunt antigas meda. Su faeddu crannatza est de orìgine ibèrica, mentras chi sa tradutzione de su nùmene in limba italiana (Vernaccia) benit dae su latinu vernaculum, e su primu tzinnu istòricu iscritu torrat a coa in su 1327, in unu lìbru cunservadu in Igresias.
Vermont
In passadu su territòriu de su Vermont fiat bìvidu de duos populos nativos: is Abenaki e is Irokesos, e in manna parte fiat frantzesu a primitziu de su perìodu coloniale. Sa Frantza dd'aiat pois tzedidu a su Rènniu Aunidu a sa fine de sa Gherra de sos Sete Annos, in su 1763, sende chi aiat pèrdidu.
Windows 95
Microsoft Windows 95 (lumen in codiche Chicago), connottu a libellu populare comente Windows 95, est unu sistema operativu chi sa Microsoft Corporation nd'at sa propriedade, chi appartenet a sa familia Microsoft Windows e est dedicau a sos PC IBM e cumpatibiles chin su processore Intel 80386 o superiore. Est su primu sichidore de Microsoft Windows 3.x e l'at poi sichìu a sua vorta Windows 98.
Garteddi
Su sartu
Cun sa vetura, achirrende dae Casteddu si colat dae sa 131 andende conca a Aristanis. Si sighit conca a Nùgoro finas a s’iscassadòrgiu de Lùvula. Dae
costo s’iscassat a manu destra e a pustis de una deghina de chilòmetros si lompet a Garteddi.
Dae Nùgoro si podet pigare sa 129 o fintzas sa 131.
S'istòria
De interessu architetònicu est sa Domo de Marras devènnida Museu Etnogràficu in ue est presentada sa cultura agro­pastorale. De importu mannu su Parcu Literàriu Deleddianu.
Windows 98
Sichidore de Windows 95, tenet unu supportu ammezorau pro sos hardware istandard comente a USB, MMX e AGP; est dotau de su supportu de su file system FAT32, de WebTV e de s'integrassione de Internet Explorer in s'interfaccia grafica (GUI) de Windows, muttiu Active Desktop. Custu ch'at fattu bessire a campu chistiones chin s'antitrust pro sa positura dominante chi Internet Explorer at tentu a pustis de s'integrassione fortzada sua in Windows.
Casteddu/logudoresu
Istòria
Sos Romanos, arribados in su 238 a.C., l'ant fata sea de provìntzia e amanniada, fattende·la crèschere a ziru de sa Piatza de su Cramu fintzas a Santu Sadurru: a foras de sa parte bìvida fint sos campusantos de Tuvixeddu (iare cartaginesu) e Bonàiri. In su sèculu II ap.C. l'ant fata colònia. In edade cristiana at tentu unu pìscamu. In edade romana puru su nòmene fit plurale: Carales. Sos bividores depiant èssere unos 30.000. Mancari a serru, Casteddu (Carales) at sighidu a bìvere a suta de Vàndalos e Gregos (Bizantinos), sende sèmpere sa sea de su guvernadore provintziale. In su 711 peroe parit chi sos Arabos l'ant iscontzada e abruscada, e tando sos bividores ant lassadu sa tzitade romana andende in sa pius parte antiga e sigura, in s'oru de s'istàinu. Infatis no s'intendet pius de Carales, ma de Santa Ìgia (Santa Gilla, Santa Illa, it. Santa Cecilia).
In su 1216 sa Giuighissa Beneitta (Benedetta) de Lacon aiat permitìdu a unos cantos Pisanos de fraigare unu casteddu inue oe est su bighinadu de Casteddu de susu. Idea mala, ca in sas gherras intra de Pisa e Gènua su Giuigadu si diat èssere alliadu a sa segunda: in su 1258 sos Pisanos e sos àteros Giuigados sardos alliados issoro iscontzant Santa Illa e nche isparghent su sale. Sos bividores lassant sas ruinas, unos cantos andende a Domunoas e Bidd'e Crèsia, àteros a fundare Biddanoa, s'apendìtziu de Casteddu chi totu connoschimus.
Badde de sa Luna
Su Badde de sa Luna s'agatat in Gaddura, intre Trinità d'Agultu e Agghjus. S'abrit in su tzentru de una patada curta, a punta in susu intre una fua armudiosa de montigros. Cunnotu finas comente Pranu de sos Crastos Mannos, est una terra de assempru lunare, animada finas a no meda tempus a como dae rocas granìtigas isuladas, lissas e isfossadas dae s'erosione naturale, chi medas teniant formas animales. Iscortzinos sena iscrùpulos ant fatu su badde belle unu desertu; s'est sarvada petzi sa Conca de Pratone (o de su Monzu Cugutinu), comente est narada sa roca manna a curtzu de su caminu, a manu dereta pro sos chi andant chirru a Agghjus.
Windows XP
Windows XP (2001) (lumen in codiche Whistler) o Windows Experience est unu sistema operativu de Microsoft basau issupra un'architettura Windows NT. Est su sichidore de Windows 2000 e de Windows ME. Lu an postu in su mercau in su 25 de Santu Gabine de su 2001 e a como est istau su sistema operativu prus sèneche (5 annos) cando poi lu at supprìu Windows Vista, in su 30 de jannarju de su 2007.
Impèriu coloniale Italianu
S'impèriu coloniale de Itàlia at tentu cumintzu a sa fine de su de 19 sèculos, cun s'achirimentu paghiosu de sos portos africanos de Assab e Massàua, in su mare Ruju.
Sa segunda gherra mundiale aiat però signadu, sa ruta de s'Impèriu. Difatis a s'Istadu italianu, mancari afiladu a costadu de sos Alliados in su 1943, fiant impostas cunditziones tostadas a sacabu de su cunflitu, cun numerosas amputaduras territoriales. Intre sos territòrios cunfiscados fiant istados inclùidos totu sas colònias, a etzetzione de sa Somàlia, in fidecommissione fintzas su 1960.
Bompensiere
Bompensiere est unu comunu de 611 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Sèrbia
Geografia
Sa Sèrbia tenet duas provìntzias autònomas: in su norti s'agatat sa Vojvodina, in su sud-uestu su Kosovo. Cust'urtimu at però declaradu unilateralmente indipendèntzia in su 2008, retzende reconnoschimentu de una parte manna de sa comunidade internatzionale.
Jack LaLanne
Francois Henri "Jack" LaLanne (San Francisco, Califòrnia, 26 de cabidanni, 1914 – Morro Bay, California, 23 de bennàlzu, 2011) fit unu attore americanu.
Tàtari/logudoresu
Istoria
Una de sas massimas espressiones culturales e politicas de sa tzitade est istada siguramente sa emanatzione in su XIII seculu de sos Istatudos Thatharesos, iscrittos in latinu e in sardu logudoresu. Su documentu, chi est arribadu in duas copias una in latinu e s'atera in sardu (in cussa in sardu b'est sa data de su 1316), est divisu in tres partes: sa prima est dedicada a su deretu pubblicu, sa segunda a su deretu tzivile e sa tertza a su deretu penale. Custu codighe de deretu est istadu pagu a pagu adottadu dae meda comunes de Sardigna. Pro custu motivu podimus nàrrere chi custu est unu documentu identitariu de totu sos sardos.
Burlington
Burlington est una tzitade de sos Istados Unidos chi s'agatat in s'istadu federadu de Vermont in ue est sa bidda prus manna e sa sea de sa Contea de Chittenden. Est posta in s'oru de su lagu Champlain, a sa foghe de su frùmene Winooski.
Lei
S'economia
Sos lejesos, comente in àteros tempos, galu oe bivent pro su prus de pastoriu e massaria mancari in sos ùrtimos annos siat devennende importante su tertziàriu e s'artesania e gente meda siat agatende traballu in sos setores de s'indùstria e de sos servìtzios.
Universidade Federal de Minas Gerais
Sa Universidade Estadual de Minas Gerais, jamada comunemente UFMG o solu Universidade Federal, est una universidade cun sa sede in Belo Horizonte, in Minas Gerais, in so Brasile.