cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicosia
Nicosia est sa capitale prus meridionale de s'Unione Europea.
Charles Aznavour
Charles Aznavour (Շառլ Ազնավուր in arménu), naskidu cun su nomene Shahnourh Varinag Aznavourian (Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան) su 22 de maiu 1924 in Frantza a Parigi - 1 ottobre de 2018, fue un autore composidore e interprete e attore.
"Primu de a issu su disiperu fit impopulare. Poi de issu no lu est pius...."
- Jean Cocteau
Captains Courageous
Inredu
Peri una sèrie de proas difìziles e abenturas, su piseddu imparat a s'adatare a sa bida sua noa e, cun s'azudu de s'amigu suo, Dan Troop su fizu de su cabitanu, resessit a progressare. A s'agabu, sa guleta torrat a portu e Harvey imbiat unu telegramma a babos suos. Issos s'impressant a si zugher a Boston, postu a s'àtera ala de su paìsu, in su bagone ferruviàriu issoro privadu, a su cale l'est acordada prioridade a subra de su tràfigu cumertziale. Dae ie, issos andant a sa bidda de piscadores de Gloucester e constatant chi fizu issoro est maturadu e s'est fatu unu zòvanu dilizente, sèriu e echilibradu.
Rugby
Su rugby est unu sport de squadra meda difùndiu in totu su mundu, specialmenti in Francia, Irlanda, in is paisus britannicus e in is ex-colonias de s'Inghirterra, cum'enti s'Australia, sa Nuova Zelanda e su Sudafrica. Est praticau meda in Argentina e in Italia puru.
Storia
Formas antigas de giogus cun sa boccia funti sempri esistias in ddogna parti de su mundu: de custas, is prus nomenadas funti s'episkyros gregu, s'harpastum romanu, su calcio storicu fiorentinu e sa soule francesa. In origini su tremini inglesu football, invecis de su chi si pensat, no indicada sempri giogus auba si depiat calai una puntada 'e pei a sa boccia, ma tottus is chi faiant is artigianus e e is massaius "a pei" (to play at ball on foot, de custu su tremini modernu football), in manera diversa de is nobilis ca impreanta is cuaddus po nci passai su tempus. In su cursu de is seculus, is barius football furint introdusius in medas public schools inglesas, cun regolamentus duncas diversus sia po sa forma de sa boccia e a su ettu de ddu manixai o ddu carciai, sia po su numeru de giogadoris in campu.
Sigomenti ca is bariedadis offissialis de su rugby furinti a cussu puntu duas, si furinti deppius distinghiri peri in su nomini: su rugby union fut cussu gestiu de sa RFU e su rugby league su disciplinau de sa RFL. =Cultura= In medas paisus de cultura anglosassoni su rugby fudi storicamenti cunsiderau unu sport elitariu e amatoriali, est a nai giogau prus che atru de genti de is classis erriccas. Peri oi, pon'esempiu, medas studentis de scolas privadas e scolas segundarias a indirizzu umanisticu faint comenti sport su rugby union, de custu modellu ndd'est bennia sa rugby league faendu nasci una disciplina semi-professionistica giogada de is classis medias e de traballadoris. Unu superamentu de custus stereotipus ideologicus est benniu a lestru in Inghilterra, su sport, est istetiu insertau citzi in su sistema de is public schools (is scolas indipendentis/privadas), mentris in is biddas de su Galles funti nascius is piticus clubs ca ponint paris operaius, minadoris e sa borghesia pitica.
Is tifosusi francesus de rugby league medas bortas issus e totu "treizistes"; custu foeddu benit de su nomini francesu de su rugby (jeu à treize). Custu nomingiu s'est a immoa diffundiu in totu sa Francia e peri in is nazionis anglofonas.
Is regolas
Cussas in custa lista funti solu is regolas principalis de su rugby a 15.
Rolus de is giogadoris
9 - Scrum-half - Mediano di mischia - Mesanu de accioccu
Mudadas in su contu de is puntus
Cun is annus, su rugby at mudau medas bias su contu de is puntus, e po unu pagu de tempus (fincias a su 1893) mudada peri de Paisu a Paisu.
In is primus tempus baliant sceti is mudanzas e is drop, e is metas baliant 1 puntu ca naranta "goal" ( su tremini "try" impreau in s'inglesu, boliat nai propriu ca donada su deretu a "provai" sa puntada de pei). No si podiant tentai carcis a puntu in is castigus, custu est istetiu permitiu sceti de su 1893. Tra su 1888 e su 1977 di podiat tentai de "agatai una genna" cun su "carci de mark" (fatu cun sa manera de su drop). Si tenit deretu a carciai sena fasciugu de is avversarius a pustis de s'arregorta de sa boccia primu chi tochit terra a pustis de unu carci (up-and-under) avversariu. Oi si podit fai sceti arregollendu sa boccia in is proprius 22 metrus e de su 1977 non si podit carciai in sa genna.
Su terzu tempus
Una tradizioni importanti in su giogu de su rugby est su terzu tempus. candu acabat sa partìa is giogadoris de is duas squadras s'attoppant paris cun is tifosus e a totus is chi ant pigau parti a s'arrenescia de sa gara po festeggiai sa partia appenas acabàda. Sa tradizioni bolit unu rmurgiu, cumbidau de sa squadra ca hat ospitau sa partìa. S'aria de cordialidadi auba si pasant is tensionis de sa partìa est una de is cosas ca brexiant de prus chini ddi pigat parti e prus affascinant chini sihit custu sport de foras.
Rugby a 15 in Italia
In su 2000, gratzias a totu is girus diplomatcus de Giancarlo Dondi (presidenti de sa Federazione Italiana Rugby), s'Italia imbuccat in su storicu torneu de is 5 nazionis, mudandudeddi su nomini in 6 nazionis.
Cinema
Intre is film prus nomenaus, s'ammentant:
Leeuwarden
Leeuwarden (/ˈleːwˌʋɑrdə(n)/; in frisone: Ljouwert, [ˈʎɔːw(ə)t]) est sa sea de sa provìntzia de Frìsia, in su Nord de sos Paisos Bàscios.
Cinema Novo (cantone)
Cinema Novo est su titulu de una cantone de Caetano Veloso presente in s'album Tropicália 2 e cantada dae s'autore cun Gilberto Gil. Sa cantone faeddad de sa cultura brasiliana e massimu de su movimentu artisticu cinematograficu de sos annos '60 su Cinema Novo appuntu.
Nou Brunswick
Su Nou Brunswick (in frantzesu Nouveau-Brunswick [nu.vo.bʁɔn.ˈzwɪk ] o [nu.vo.bʁœn.ˈswik ] en français de France ; in inglesu New Brunswick [njuː ˈbɹʌnz.wɪk ]) est una de is deghe provìntzias canadesas, chi cun custu tìtulu costìtuint istados federados.
U2
In su 2005 a pustis de àere segudadu su lìmite minore de 25 annos de carriera sunt istados intregados in sa Rock and Roll Hall of Fame.
Ìsula de Wake
Est formadu dae unu atollu de tres isulas formadu dae unu vulcanu suta-marinu. Cun una lìnia de costera de 19,3 km, tenet istèrrida de 6,5 km² e contat unos 150 bividores. S'agatat a unos 3700 km dae Honolulu e unos 2430 km dae Guam. A càusa de sa posidura in su mundu s'agatant una die a pustis de su restu de Istados Unidos.
Onanie
S'istòria
Sas ormas de s'òmine in su sartu de Onanie bi sunt dae tempus antigu: tumbas de gigantes, nuraghes e domos de gianas lu mustrant.
In su 1617 sa bidda est parte de su Marchesadu de Orane, parte de su mandamentu de Bitzi.
In su 1866 fràigant sa crèsia de su Coro de Gesùs, chi a pustis at a èssere Parròchia.
A bia de su 1880 su Comunu tzedet a su Ministèriu de sa Finàntzia 2400 ètaros de terrinu comunale, custu terrinu su Ministèriu de sas Finàntzias, lu tzedet a su Ministèriu de Gràtzia e Giustìtzia, chi dae tando l’impreat pro bi pònnere sa colònia de Mamone, fratzione de Onanie.
S'economia
S'economia de sa bidda su bonu est fundada subra de su pastoriu e de su massariu. In s'ùrtimu tzensimentu de s'Istat in Onanie b'aiat assentadas 31 aziendas pro unu tantu de bestiàmene berbeghinu de 10.491. B'at assentadu finas porcos e vulos. B'at finas unas cantas atividades chi produint pane e durches.
Sas festas
Sant’Antoni de su fogu si festat sa segunda domìniga de ghennàrgiu, cando si faghet sa “ochina”. A pustis totu sa gente si riunit a in tundu a su fogu, ballende a ballu sardu. Totu sa gente est cramada a leare parte a sa chena ue a su sòlitu si coghet sa petza de berbeghe a buddidu cun patatas.
Onieri
Onieri est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro in sa Barbàgia de Ollollai, s'agatat a 478 metros subra su mare e giughet 959 bividores.
Su sartu
Onieri s’agatat a 18 km dae Nùgoro, pagu a tesu dae Oroteddi e dae Orane. Sa bidda est a 478 m. dae s’oru de mare, est rugrada dae sa SS 128 e est in pees de su montigru de sa Costa.
S'istòria
Nòdidu finas su nuraghe de sa necròpoli “Brodu”, istuvadu in sas rocas e in sas pinnas de muru, chi at galu motivos decorativos rujos, sìmbolu de sàmbene e bida. Sa necròpoli s’agatat in sa pala de su montigru de trachite, suta su nuraghe Brodu. Su cumplessu contat 4 ipogeos, 4 domos de gianas, 2 bene custoidas e 2 totu derruias. Sa tumba est sa mègius custoida. Su nuraghe Brodu est a una turre ebbia e dòminat in s’ala prus arta de su montigru. Su territòriu est ricu de testimonias de su Neolìticu e de sa tziviltade nuràgica. De sa prima nde fa­ghet parte sa necròpoli de sas Concas. Est sa prus manna in Barbàgia, territòriu in sa cale sas tumbas ipogèicas sunt prus apartadas. Sas tumbas de sas Concas sunt diferen­tes dae sas àteras pro s’impiantu planimètricu, e pro sa presèntzia de elementos de architetura e sìmbulos. Sas tumbas prus nòdidas sunt duas: tumba "dell'Emiciclo" e ' tumba "Nuova Ovest" chi ant in pinna de muru petroglifos e copellas. Sas figuras non ant un'òrdine. In s'àtera pinna de muru b’at petzi una figura de òmine a s’imbesse, cun ischema geomètricu, e si bient sa conca, sos bratzos e sas ancas.
Sardigna/logudoresu
Cultura
Festas
Gerardo Masuccio
Nàschiudu in Battipaglia, una tzitade de sa Campania, vivet in Milano.
At bìnchidu su Prèmiu Vitruvio pro sa literadura in su 2014.
Fogoneri
Su fogoneri est su cunduidore de sos zeneradores de papore. Su tìtulu de fogoneri si lograt in Sardinna e Itàlia peri un'esàmene chi podet esser de 4°, 3°, 2° o 1° gradu, custu ùrtimu permitet de cunduer sos zeneradores de papore prus mannos e sena lìmite de potentzialidade produtiva, che sas labiolas mannas de sas tzentrales termoelètrigas. Una figura particulare de fogoneri, oramài belle iscumparta, fiat sa de su segundu azente de sa locumotiva a papore, chi deviat otenner unu capatzitamentu particulare a sa cunduidura de sas labiolas postas in beìculos ferruviàrios.
Eduardo Galeano
Biografia
Eduardo Galeano at bìvidu dae su 1985 -a pustis de sa fine de sa ditadura uruguaiana- in Montevideo, sa tzitade in ue nche fiat nàschidu, e ue at sighidu a fàghere sa literadura sua e su giornalismu suo de tonu polìticu marcadu.
Gherra de Sas Ses Dies
Sa Gherra de Sas Ses Dies, cunnota finas comente sa Gherra de Làmpadas, sa Gherra Àrabu-Israeliana de su 1967 o Sa de Tres Gherras Àrabu-Israelianas, fiat istada cumbàtida intre su 5 e su 10 de làmpadas de 1967 intre Israele e sos Istados probianos de s'Ezitu (cunnotu a sos tempos comente Repùbriga Àraba Aunida), sa Zordània e sa Sìria. Sa gherra fiat cumintzada su 5 de làmpadas cun su lantzamentu de un'atacu abiàtigu israelianu de surpresa contra a sos campos de bolu ezitianos.
Edade Mèdia Tzentrale
Pro su chi pertocat s'òrdine econòmicu e sotziale, sa sotziedade feudale si fiat isvilupada prus a fundu. Is tzitades fiant crèschidas e si fiat formende una classe burghesa pro more de s'aumentu de sa dimanda de produtos artesanales e de s'isvilupu de is cummèrtzios, fiant nàschidas is fieras, is bias de cummèrtziu de terra, de mare e istitutziones comente sa Liga Anseàtica. S'Europa Tzentrale e Setentrionale si fiant faghende su coro de sa tziviltade Otzidentale. S'Impèriu Bizantinu subrabiviat intre s'islam e is crutzadas e aiat ispainadu s'influèntzia culturale sua in totu is Balcanos, fintzas a sas isteppas russas.
Provìntzia de Carbònia-Igrèsias/nugoresu
Sa Provìncia de Carbònia-Igrèsias, su nòmine offitziale in italianu est Provincia di Carbonia-Iglesias (in tabarchinu Provinsa de Carbònia-Igréxi e in sardu logudoresu Provìntzia de Carbònia-Igrèsias), podet essere nomenada comente Contau de Carbònia-Igrèsias, o puru Meria de Carbònia-Igrèsias, est una provìntzia italiana de sa Sardigna o Sardinia in su territòriu de sa Maurreddia o Sulcis e s'Igresienti, e sa prus pitzidda comente estensione in sa Regione de sa Sardigna. Custa noa provìntzia, fatta de pogu tempus (istituida in su 2001 e attivada da su 2005), tirat 1.494,95 km², at 127.133 bividores (in su 2015) e tenet 23 comunes), tiraus de su Contau de Casteddu Mannu, o Provìntzia de Casteddu Mannu o Provìncia de Casteddu Mannu, o puru Meria de Casteddu Mannu. Cunfinat cun sa Provincia de su Mesu Campidanu (in italianu Provincia del Medio Campidano) a susu, cun sa Provìncia de Casteddu Mannu (in italianu Provincia di Cagliari) a oriente e a su sud, et a occidentie. Costas suas fit in su Mari de Sardigna o Mediterràneu, aundi s'accattant puru sos isulas de Sant'Antiogu e Santu Perdu (e attras isulas minoris), chi sunt parte de su territòriu provintziale. Cun un PIL pro capite nominali pari a 14.346 € in su 2009 risultat de essere sa provincia prus pòvera de s'Itàlia. Sa Provintzia no tenet po immoi una tzittade unica definida comente cabulogu provintziali, ma sos comunes prus mannus, chi fit Crabònia e Igrèsias, funt is seus: su primu de sa Giunta Provinciali e su segundu de su Consìliu Provinciali. Pro custa regioni Carbònia est considerada su cabologu provintziale.
Carasco
Carasco (Carasco in limba ligure) est unu comune italianu de 3.648 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Santu Gavinu
Cultu
In su seculu VI est stada fraigada una cresiedda in Portu Turre in onore de is tres màrtiris. In su seculu XI est stada fraigada sa basilica chi s'agatat oi etotu, fortzis asuta de is rennus de Gonari Comita e Barisoni I de Torres.
Iscòtzia
S'Iscòtzia (in gaelicu iscotzesu: Alba, in inglèsu e scots: Scotland) est una de sas battor nassiones chi fachen su Rennu Unìu. In s'anticoriu, dae sos romanos in sùsu e pèri s'Edade de Mesu, si nàbat Caledònia.
S'Iscòtzia, dae su puntu de bìsta istoricu-curturale, si ischìrriat in Highlands (Terras Artas) e Lowlands (Terras Bassas).
Enjo kōsai
Enjo-kōsai (援助交際) (forma accurtziàda: enkō, 援交) bòlet nàrrer "attòbiu finantziàu" e est una cosa chi at tèntu orìzine in Giappone, in ube òmines prus o mancu mannos de edàde dàen dinàre e/o presèntes a fèminas meda prus zòvanas a manéra de nde pòder arcansàre sa cumpanzìa issòro, o fìntzas relassiònes sessuales. S'edàde femenìna bi àndat dae cussa de s'òbricu iscolàsticu a cussa domulàrja. Una faddìna comùna est a pessàre chi s'enjo-kōsai zìret sèmper in tundu de una carchi forma de sessu. Su favèddu "enjo-kōsai" est cumpàrtu pro sa prima bìa in s'Asahi Shimbun de su 20 de Capidànne de su 1994.
Beati monoculi in terra caecorum
Beati monoculi in terra caecorum est unu ditzu latinu chi cheret narrer si bortau a sa litera: "Biados sos chi un'ocru tenent ind una terra de tzurpos". Pro "monòculus" si podet intendere siat "chie tenet un'ocru ebìa" siat "chie a un'ocru est tzurpu".
Azerbaigián
Istòria
Tocat a nàrriri ca sa popolatzioni chi si considerat azera est mera prus numerosa de sa popolatzioni chi bivit in sa Repùbrica: sa prus parti de is azeros bivint in Iran, àteros bivint in Turchia, custu poita istoricamenti s'Azerbaigián est stètiu meda prus mannu de su chi est oi, ma est stètiu conchistau e divìdiu intra a sos invasòres. Pro custa arrexoni, sa limba azèra podit èssiri scrita in tres diferentis maneras: cun s'alfabetu latinu, cun s'alfabetu aràbu e cun s'alfabetu cirillicu. S'iscritura cun s'alfabetu aràbu est mera adoperara dae is azèrus iranianus e s'iscritura cirillica est stètia adoperada in is annus de "russificatzioni" candu s'Azerbaigián faiat parti de s'Uniòni Soviètica: oi in dì, perou, su guvernu de sa Repùbrica de s'Azerbaigián est circhendi de promòviri s'ùmperu de s'alfeabetu latinu pro s'acostiari a s'Otzidente e a sa Turchia, considerada una ispètzie de "sorri manna" dae s'istadu azeru prus piticcu e nou.
Kirgizistàn
Su Kirgizistàn (in chirghisu e puru in limba Russa Кыргызстан) est un'istadu de s'Àsia. Tenet una populatzione de 5.334.223 persones e sa capitale sua est Bishkek. Sas limbas ofitziales sunt su chirghisu e su limba russa. Sa populatzione est formada printzipalmente dae chirghisos e uzbecos, cun minorias de russos, cuntzentrados in sas tzitades de Bishkek e Osh.
Olleras
Is olleras, peri ullieras, ispichitos, occhiales o occhialis, funt unu tipu de protesi comunas meda cumpostas de una montadura e de duas lentis adattas a currexiri imperfessionis a sa bista po mori de fìssius de desviadura (est a nai bistacurtza e astigmatismu) o a insufficenzias in sa funzionalidadi de s'ogru.
Caratteristicas tecnicas
Calincuna ollera portat lentis specialis (coloradas in manera diversa o polarizadas, o puru a "LCD shutter") ca permitint una bisura tridimensionali de imàginis bidimensionalis (stereoscopia).
Imbios pisanu-genovesos pro sa Sardigna
Cuntestu
Cun probabilidade Dènia, durante su Califadu de Còrdoba in su sèculu X, acasagiaiat una flota; su portu suo fiat "bonu meda e antigu". Segundu Idrisi, comente a aporridu dae a al-Himyarī, is cantieris suos fiant netzessàrios pro sa flota, sa matessi chi cun probabilidade fiat istada impreada pro atacare sa Sardigna.
In su 940/41 su Califadu aiat firmadu unos tratados cun su Ducadu de Amalfi, sa Contea de Bartzellona, su Ducadu de Narbona e Sardigna, promitende unu lassapassare de cussas àreas, fintzas a tando angariadas dae is piratas chi teniant base a Fraxinet, is ìsulas Baleares, fintzas a is portos orientales de Ispagna, inclùida Dènia e sa prus famada Pechina. S'agatant novas de una imbasciada dae Sardigna a Còrdoba in is annos luegus a fatu, ma dae su 943 a su milli non b'at àteras novas de atacos musulmanos a portos cristianos in su Mediterràneu otzidentale. In sa prima parte de su sèculu IX, sa flota de s'impèriu Caralìngiu fiat presente siat in Gènova siat in Pisa. Is tzitades italianas aiant imbiadu naes pro amparare sa Sardigna dae una flota musulmana in su su 829, ma cun probabilidade fiat istada una flota musulmana, chi operaiat a illargu de Sardigna, a atacare Roma in su 841.
Neon Genesis Evangelion
"Chenza connòscher a sos ateros, non si bi podet nen tràicher nen facher male. Peroe, non si podet nemmancu irmenticare sa soledade. S'essere umanu non s'at a illiberare mai dae sa soledade. De s'ateru, cada omine est a sa sola. E petzi ca est possibile a lu irmenticare chi s'omine resessit a vivere."
Nou Mèssicu
Limba
Mancari su Nou Mèssicu tengiat majoria de populatzione de orìgine ispagnola, sa limba faeddada in manera fitania est s'inglesu. S'istadu non tenet una limba uffitziale, ma is leges e documentos uffitziales sunt iscritos siat in inglesu siat in ispagnolu.
Osh
Osh est una tzittade de su Kirgizistàn de 281.900 abitantes. Issa est sa segunda tzittade pro popolatzione de su Kirgizistàn, a pustis de Bishkek, sa capitale.
Asso (Italia)
Festa de S. Apollonia
Puru essende S.Giovanni Battista su Patronu de su paisu meda de prus importante est sa tzelebratzione de sa festa de S.Apollonia chi s'acumprit su 9 freàrgiu in cale s'eventu culminante est su fogu de sa bòcia de cotone realizadu dae sas mòngias de su cunventu de Maria Pitzinna in sa Crèsia Prepositurale pro ammentare su martìriu de sa Santa. Durante totu sa die est possìbile basare su dente de Santa Apollonia, amparadora de sos dentes e de sos dentistas. Su creìngiu pobulare bolet chi su ritu prevèngiat de problemas a sos dentes durante totu s'annu. In sas bias de su paisu s'acumprit sa fiera cun numerosos bancos de produtos tìpicos de sa zona.
Ferrovias
Una lìnia ferruviària elètrica [//it.wikipedia.org/wiki/Ferrovia_Milano-Asso Milanu-Erba-Canzo-Assu] aiat istadu ipotizada in su 1898, chi, nointames, no era àncorat realizada in su 1908, nointames impignos e sussidi. Su trenu arribbaiat a [//it.wikipedia.org/wiki/Erba_(Italia) Erba] giai de su 1879, ma non era mai istada realizada s'ala terminale, tantu chi si naraiat: "Quant sa légura la faghet 'l tass / sa végn sa feruvìa a Ass" ("cando sa lepre faghet su tassu, arribbat sa ferrovia a Assu"). Su 15 làmpadas 1922 aiat istadu inaugurada, a sa presèntzia de s'onorèvole Venino, in rapresentàntzia de su [//it.wikipedia.org/wiki/Ministero_dei_lavori_pubblici ministru de sos traballos pùblicos], sa lìnia Milanu-Seveso-Erba-Assu, longa 50 chilòmetros, e s'istatzione de Canzo-Assu, situada in pessu chi a foras de su territòriu assese, in pratza Verza a Canzo, oras de sa sotziedade [//it.wikipedia.org/wiki/Ferrovie_Nord_Milano Ferrovias Nord Milanu]; dae tando s'edifìtziu est abarradu inalterato. S'inauguratzione de s'istatzione ferruviària Canzo-Assu, posta intro su territòriu de sa comuna de Canzo, ma assetiada in su limitare de su làcana sua cun Assu, aiat istadu ruinada dae una scazzottata generale intre canzesi e assesi provocada dae sas discussiones dèpidas a su dòpiu riferimentu de su nùmene de s'istatzione matessi. A issa aiat bènnidu dada sa doppia denominatzione in cantu si pensaiat chi Assu aeret dèpidu balangiare sa matessi espansione turìstica de Canzo. Custa lìnia collegat Assu cun Canzo, [//it.wikipedia.org/wiki/Caslino_d'Erba Caslino de Erba], [//it.wikipedia.org/wiki/Ponte_Lambro Ponte Lambro] e [//it.wikipedia.org/wiki/Castelmarte Castelmarte], [//it.wikipedia.org/wiki/Erba Erba], [//it.wikipedia.org/wiki/Mariano Mariano] e [//it.wikipedia.org/wiki/SevesComenseo SevesComenseo], finas s'istatzione de Milanu Cadorna. De martzu 2011, cun s'abertura de su perlongamentu de sa de tres lìnias (groga) de sa Metropolitana de Milanu, est istada iscostiada s'istatzione de [//it.wikipedia.org/wiki/Milano_Nord_Affori Milanu Nord Affori] in sa lìnia Assu - Milanu Cadorna torrende possìbile a sos biagiadores s'interscambio cun sa metropolitana de Milanu (istatzione [//it.wikipedia.org/wiki/Affori_FN Affori FN]).
Riudoms
Est sa bidda in ue sunt nàschidos su Biadu Bonaventura Gran, s'architetu Antoni Gaudí e su mùsicu Joan Guinjoan Gispert.
Gòsamu e Damianu
Agiografia
Segundu su connotu fiant dotoris e curaiant is malàdius po de badas. Apustis de sa morti, meda sanaiant afacca a sa tumba issoro. Una traditzione narada chi fiant frades. A su tempus de su Paba Felice IV (525-530) relichias de sos duos santos sunt istadas giutas a Roma, in ue est istada fraigada e dedicada una creja, cun mosaicos bellos meda.
Amore
Su amore (o sa istìma) est unu sentìdu de affettu, simpatia e aderimentu profundu pro un'attera persòne, un'animale, unu ozètu o fìntzas unu cuntzèttu, una bidèa. Oppuru si pòdet intènder, dae su puntu de bìsta iscientìficu, comènte una impéllida chi ispìnghet s'òmine a una persòne.
In grègu antìgu bi nd'at medas de faèddos pro inditàre sas parìtzas castas de amore.
Lingua wu/campidanesu
Est una lìngua fueddada de 77 millionis de òminis, ma non tenit traditzioni iscrita. Chini dda fueddat scriit in mandarinu.
Istadu federadu de Istados Unidos Messicanos
S'iscerant 31 istados contiguosos, cun in prus sa Tzidade de su Messicu, chi s'agatant in su sub-cuntinente nordamericanu.
Galilea
Sa Galilea est una regione de sa Palestina antiga e de Israele oe. S'agatada a nord de Israele. Connoschida in sa Bibbia, spetzialmente in sos vangelos. In Galilea bi sunt sas tzitades de Nazaret, Cafarnao e Tiberiade. B'est unu Lagu, su Lagu de Galilea nadu puru Mare de Galilea. A nord confinat cun su Libanu, e a est cun su Fiumene Giordanu, a ovest cun su Mare Mediterraneu. Sa Galilea tenet terrinos adattos a s'agricoltura (pianura di Esdrelon). A Nazaret b'est bividu Gesù Cristu. E in Galilea at incomintzadu sa sua missione. De Galilea funt sos apostulos, sos primos discipulos de Gesù Cristu.
Bonaventura Gran
Biografia
Est nàschidu in Riudoms su 24 de santandria de su 1620 in una domo parda de su chi si connoschiat comente a carrera de sa Butzaca e chi oe batit su nùmene suo. A pustis de si cojuare a 18 annos pro disìgiu de babbu suo e restare biudu in pagos meses, est intradu a su cumbentu de sos frantziscanos de Sant Miquel de Escornalbou e at fatu sa professione religiosa su 14 de trìulas de su 1641, in sa cale at cambiadu su nùmene suo pro su de Bonaventura. In sos annos imbenientes est istadu destinadu a Móra de Ebru, Figueres, sa Bisbal de Empordà e Terrassa, in ue daet nùmene a una carrera.
Veneratzione
In su 1775 est istadu decraradu veneràbile e in su 1906 est istadu beatificadu dae su Paba Santu Piu X, a pustis de s'àere proadu duas curas miraculosas. Una in su 1790, cando una fèmina chi fiat abarrada in un'istadu gravìssimu a pustis de rùere de su caddu fiat istada curada chene ispiegatzione a pustis de l'àere invocadu. S'àtera in su 1818, cando un'àtera fèmina, chi fiat abarrada chene cussèntzia pro tres dies a pustis de unu partu fiat istada curada in manera istantànea a pustis de si l'aplicare una relìchia de su veneràbile.
Direma de s'eritu
Chirca de psicologia sotziale
Sa psicologia contemporanea at dau cara meda a custu direma. Jon Maner e sos cullegas suos (Nathan DeWall, Roy Baumeister e Mark Schaller) an fattu tzinnu a su "problema de s'eritu de Schopenhauer" cando in manera empirica interpretaban sos resurtaos de carchi esperimentu inube si ispiculizabat issupra a comente sas pessones podian reazire a formas de ostracismu. Custos ammustraban chi su refudu juchìat a unu cumportamentu anti-sotziale pro sos anneaos, mentras chi pro sos prus ottimistocs juchìat, a s'imbesse, a chircare de si acurtziare a sos ateros de prus.
Tom Felton
Biografìa
In su 2012 binchet paris cun Daniel Radcliffe, Emma Watson e Rupert Grint su prèmiu pro su "Mègius Cast" a sos MTV Movie Awards pro Harry Potter e sos Donos de sa Mortas - Ala 2. Semper in su 2012 pigat ala a sas ripresas de diversos films: su dramma Un' allenadora ispetziale, s'horror The Apparition e su film in costùmene Therese Raquin (in su ruolu de Camille Raquin), custu ùrtimu in bessida in su 2013. Pro su matessi annu est prevìdida fintzas sa trasmissione de sa minet sèrias televisiva Labyrinth, tràidu dae s'omònimu romanzu de Kate Mosse, in cale Felton partètzipat in sas bestes de su visconte Raimondo Ruggero de Trencavel. In su 2014 si dèdicat in manera noa a sa televisione girende sa sèrie Murder in the First pro sa televisione istadunidensa, in cumpangia de Kathleen Robertson e Taye Diggs. In su 2016 intrat a fàghere parte de su cast de sa sèrie televisiva The Flash de sa de tres istajones in su ruolu de Julian Albert comente a ruolu ricorrente pro poi fàghere parte de su cast printzipale de sa de bator istajones in poi.
Lestresa
Lestresa istantànea
Sa lestresa in un'istante o assùmida costante pro un'a beru breve perìodu de tempus est narada lestresa istantànea. Castiende unu tachimetro, faghet a lèghere sa lestresa istantànea de un' màchina in calesi siat momentu. Una màchina chi biàgiat a 50 km/h in gènere andat pro prus pagu de un' ora a una lestresa costante, ma si andaret a cussa lestresa pro un'ora intrea, diat biagiare pro 50 km. Si su veìculu sighiret a cussa lestresa pro mes'ora, diat cugugiare metade de sa distàntzia (25 km). Si sighiret pro unu solu minutu, diat cugugiare belle 833 m.
Dii Mauri
Carateres
Cussas rapresentadas sunt oto. De calchiduna si connoschet su numene: in sa Numidia e s'Afriga proconsulare, bi fint Macurgum, deus gherreri, Macurtam e Iunam, sos caballeris; in Mauretania, bi fit sa dea Aulisua.
Gotha
Stòria
In passau fiat capitali de su ducau de Sassònia-Coburg-Gotha, apustis cambiada cun Coburg. In custa citadi in su 1764 ant publicau po sa primu borta su Ceravallu de Gotha (Gothaischer Hofkalender). De su 22 a su 27 maju 1875 s'est cumpriu cungressu chi, po mèdiu de su Programa de Gotha, s'est formau su primu nùcleu de su Partidu Sotzialdemocràticu Tedescu (SPD, in tedescu: Sozialdemokratische Partei Deutschlands). Sa perplessidadi de Karl Marx in contu de un'organismu polìticu nou est stètia espressada in su libureddu Crìtica de su Programa de Gotha. In su 1925 a Gotha funt nàscius is Aventistas de sa de seti diis de su Movimentu de Reforma.
Limba russa
Sa Limba russa (русский язык) est una limba slava orientale, faeddada in Russia, in Bielorussia e in Kirghìzistan.
Askra
Sos Askra sun unu grupu musicale punk rock nàschidu in Thiniscole, in sa Provìntzia de Nùgoro in Sardigna in su 1993 e galu in atividade. Su nomene issoro cheret narrere frammento in limbazu baroniesu. Cantan printzipalmente in sardu e in calchi cantòne in ispagnolu e ateras limbas puru. Sos Askra sun meda ligados a sa limba e a sa identidade de s'isula. Sas cantones trattan de temas istoricos e politicos (comente s'indipendentismu sardu, sos Desaparecidos o Antonio Gramsci, in prus de torrare a fagher a moda punk cantones de sa musica sarda. Sutta su nomene de KNA (Kenze Neke-Askra) dae su 2006 an publicadu duos album impàre a sos Kenze Neke.
Adelàsia Cocco
Carriera
Benit acusada de cumpiaghentzia cando rediget su tzertificadu mèigu pro s’amiga Mariangela Maccioni, insegnante nugoresa e oposidora coragiosa de su fascismu, in ue atestat chi sa mastra est malàida e "non podet pigare parte a tzerimònias chi tengiant caràtere emotivu".
Intitulatziones
A Adelàsia Cocco ant intituladu una carrera in Nùgoro, a curtzu a sa Catedrale de Santa Maria de sa Nie, intre carrera Matteotti e carrera Antonio Mereu.
Provìntzia autònoma de Bolzano - Alto Adige/Südtirol
Sos italòfonos, chi apròlint de regiones diversas, in sa vida cotidiana impreant pro s'in prus s'italianu istandard, mentras in sa Bassa Atesina est difùndidu fintzas su dialetu trentinu.
Tàtari/nugoresu
Tàtari o Thàthari (in italianu e tataresu Sassari, in catalanu Sàsser), est una tzitade de 130.000 ab. in su Cabu 'e susu de sa Sardigna, sede de sa Provìntzia de Tàtari, sede de sa diotzese de Tàtari e de tribunale suo. Est sa secunda tzitade prus manna de sa Sardigna.
Organizatzione Mundiale de sa Salude
S'Organizatzione Mundiale de sa Salude o fintzas Organizatzione Mundiale de sa Sanindade (OMS) (WHO in s'acrònimu in inglesu) est un'agèntzia de s'Organizatzione de sas Natziones Unidas (ONU) (Natziones Unidas) cun sede in Ginevra (Isvìtzera) chi faghet de autoridade coordinadora in temas de salude pùblica internatzionale; est ispetzializada in sa gestione de sas polìticas de preventzione, promotzione e interventu sanitàriu a livellu mundiale. Sos 193 Istados membros de s'OMS guvernant s'Organizatzione pro mèdiu de s'Assemblea Mundiale de sa Salude. S'Assemblea est cumposta dae rapresentantes de totu sos Istados membros de s'OMS.
Armùngia
Est su logu aundi est nàsciu Emilio Lussu.
Severinu Boeziu
Boeziu (Aniciu, Manliu, Torquatu, Severinu), est naschidu a Roma su 470 dae familia nobile. Fu ministru de Teodoricu re de sos Ostrogotos e sou cossizeri. Cortigianos invidiosos l'ant accusadu cun literas faltzas de tradimentu e po custu arrestadu e serradu in carcere e fattu morrere in mesu a torturas in su 523. Fut omine istruidu meda in varios campos, spetzialmente in filosofia, ma puru in teologia e at impreadu sas connoschentizas suas po difendere sa fide cristiana catolica contra a sas eresias de Ariu, de Nestoriu e de Eutiche. At iscrittu liberos de teologia (De Trinitate, De hebdomadibus e ateros). At iscrittu commentarios a sa Logica de Aristotele e a s'Isagoge de Porfiriu. Commentarios chi sunt istados a sa base de sos istudios de logica in su Mediu Evu. In carcere at iscrittu su liberu chi l'at resu famadu: De consolatione philosophiae (523). Est istadu s'autore de su manuale de teoria musicale De institutione musica chi est istadu de grande influentzia pro sa cultura medievale.
Boteiro
Costùmene
Su costùmene de su boteiro est elegante e, pro custu, devet giùghere camija bianca e corbata.
Sos guantes sunt un’elementu essentziale ca contribuint a preservare s’anonimadu de chie giughet sa caratza.
- Legues nieddas
1427
S'annu 1427 est un annu incomintzadu in mercuris segundu su calendàriu gregorianu.
Osidde
Sa cultura
Sa bidda at mantesu su tzentru istòricu, gasi comente l'ant connotu a s'antiga: a sas carreras dant sas domos a prus pranos, chene incrostadas. S'istàbile prus de importu est sa crèsia de Santu Ànghelu, fraigada in su tzentru de sa bidda: est antiga meda, e in su tempus l'ant acontzada prus bortas. A pagu tretu b'est su Palatzu Delogu, comintzadu a fraigare in su setighentos.
Algoritmu
Sos primos assuntos de algoritmu s'agatant in documentos de su de XVII sèculos a.C., connotos comente a sos papiros de Ahmes, chi cuntenent una colletzione de problemas cun solutzione, cumprendende unu problema de multiplicatzione chi s'iscritore decrarat de àere copiadu dae unos àteros papiros anteriores de 12 sèculos.
Propiedades fundamentales de sos algoritmos
S'algoritmu est de sòlitu descritu comente a "protzedimentu de risolutzione de unu problema". In custu cuntestu, is "problemas" chi si cunsìderant sunt belle semper caraterizados dae datos de intrada variàbiles, chi s'algoritmu etotu at a impreare pro lòmpere a sa solutzione. Pro esempru, su càrculu de su màssimu comunu divisore intre duos nùmeros est su "problema", e sos datos suos de intrada sunt is duos nùmeros in chistione. A unu non-matemàticu custa diat pòdere apàrrere che a una "famìlia de problemas" (su problema de contare su màssimu comunu divisore intre 10 e 15, su problema de ddu contare intre 40 e 60, intre 35 e 95, etz). Su matemàticu e s'informàticu identìficant cun sa paràula "problema" totu sa famìlia e cun "rechesta" o "x" cada cuesitu otentu isseberende duos balores. Fata custa premissa, un'algoritmu risolvet unu problema si pro cale si siat rechesta issu produet in unu tempus finidu sa solutzione disigiada, overas unu tzertu resurtadu o dadu in essida (output) partende dae unos datos in intrada (input).
Istùdiu de sa cumplessidade computatzionale de un'algoritmu
4 chi indicat pro ogni balore intreu n (est a nàrrere sa dimensione de su problema) sa cantidade de tempus e/o ispàtziu impreada dae s'algoritmu pro elaborare dados de dimensione n. Un'algoritmu si podet cumportare cun calicuna diferèntzia sensìbile fintzas pro rechestas chi tèngiant dimensione uguale (est a nàrrere su pròpiu pesu).
Duas medidas pro sistemas de càrculu secuentziales sunt sos balores T_a (n) e S_a (x) chi rapresentant una su tempus e s'àtera s'ispàtziu de memòria rechertos dae un'algoritmu aaaaa pro intrada x \in X. Pro sa propiedade tzitada subra, su domìniu X depet duncas cointzìdere cun s'insieme \mathbb{N}. Podimus duncas cunsiderare T_a (n) e S_a (n) comente a funtziones intreas positivas chi rapresentant su nùmeru de operatziones (non su tempus de esecutzione efetivu) elementares esecutadas e su nùmeru de tzellas de memòria impreadas durante s'esecutzione de a in s'istante x.
Pro esèmpiu, in un'algoritmu de chirca lineare, si s'elementu chircadu est su primu de sa lista nch'agatemus s'in casu mègius, ..
Esèmpiu: istùdiu de sa cumplessidade de risolutzione de sos sistemas lineares
sunt uguales si s'otenet sostituende sas rigas e sas colunnas de  cun cumbinatziones lineares issoro e sos elementos de  sunt cumbinatziones lineares de sos elementos de  in base a sos coefitzientes de.
Su segundu est chi pro risòlvere unu sistema triangulare (in ue, est a nàrrere, su mollu de sos coefitzientes gosat de sa propiedade de triangolaridade) est sufitziente impreare s'algoritmu de càmbiu in antis o a dae segus (sa cumplessidade computatzionale est O(n)).
Marrocu
Su Marocu, Marrocu o Maroccu, est una natzione de s'Àfrica setentrionale, in sa rezone de su Magreb. Sa bidda prus importante est Rabat, tzitade chi tenet 577.000 bividores.
Montenegro
Economia
In su 2007 su setore de sos serbìtzios ocupaiat su 72,4% de sa populatzione, s'ndùstria su 17,6%, sa massaria su 10%.
Tirsu
Su Tirsu est s' arriu prus mannu de sa Sardigna (152 Km). Naschet dae sa giara de Buddusò, e format unu lagu artifiziale (s'Omodeo). Atraversat sa parte a nord de su Campidanu e sicch'ettat in mare affacca de Aristanis.
Domu
Etimologia
Su fueddu domu benit de su latinu domus.
Mandicadores de erba
Custu fenòmenu pònet a tìmmer a su gubernu giapponesu, chi lu bìet comènte sa resòne printzipale de su tassu de nàschida nassionàle andànde in falàda: pro custu su gubernu bòlet dare azùdos economicos a sas cropas de amorados chi chèren fàcher fìzos.
Domu
Genias de domu
Sa barraca, chi si cumintzat a biri in su Neolìticu, amostat unu progetu di architetura primitiva; sa prus simpli est un aprigu cun brancus pinnicaus, cun is càbudus cravaus in terra, amuntaus de scoma: est a tipu abiàrgiu. Su tipu a bòvida, chi est su prus malu a fai, est imperau finas oindii de meda populatzionis cun materialis chi funt diferentis a segunda de su clima e de sa curtura.
Sa palafita e is domus asusu de is arburis benint sèmpiri de su Neolìticu, is palafitas funt domus de linna asusu de unu sostri incravau in palus fichius in s'acua po si podi difendi de nemigus e logus malisanus. S'imperu de linna po is domus est pròpriu de cuddu logus de padentis mannus in su nord e in su càbudu de s'orienti de su mundu, candu su matoni ddu agataus in is logus a sud e a orienti.
Pòpulu Sami
Cultura
Sa cultura traditzionale at tentu influèntzias fortes dae sas aitivdades de sa cassa e sa pisca. In èpocas coladas, una de is printzipales aitividades fiat su pesamentu de sas rennas, oe in die a penas una proportzione iscarsa de sami (unu 10%) sighent a bìvere nòmades de sa paschimenta de custu animale. Noantimes, custa dimensione traditzionale tenet galu importu in sa cultura de custu pòpulu, comente fintzas sa pisca in sos fiordos.
Destrudo
Destrudo o fintzas destrado est unu faveddu chi at imbentau su psicoanalista italianu Edoardo Weiss in su 1935 pro inditare, sichinde sa psicologia freudiana, s'energia de su boleu destruidore e, pro natura sua, est un'ispinta chirriadora.
Provìntzia de Quảng Bình
Sa 'Provìntzia de Quảng Bình (Tỉnh Quảng Bình) est una provìntzia de sa Bac Trung Bo, Vietnam. At làcanas cun sa Provìntzia de Quảng Trị a meridione, cun sa Provìntzia de Hà Tĩnh a oriente, e cun su Mare de China a oriente. Tirat 8.051,8km² e contat 846.924 abitantes (2009).
Penagos
Penagos est una comuna ispagnola de 1.803 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sa Cantabria, cumarca de Santander.
S'economia, fintzas a s'ùrtima bintina de annos basada traditzionalmente subra s'agricultura e s'allevamentu de su bestiàmene, s'est cunvertida in economia de servìtzios e in parte de indùstria. At contribuidu a custa mudàntzia s'istitutzione de su parcu zoològicu chi at creschidu su turismu cun cunsighente fraigu de albergos e de locales de acasàgiu e isvilupu de s'edilìtzia residentziale; pro cantu pertocat s'ocupatzione in s'indùstria importante est istada sa bighinàntzia a sa tzintura industriale de Santander in notàbile crèschida in sos ùrtimos annos.
Istòria
Numerosos sunt sos repertos archeològicos chi testimòniant sa presèntzia umana in su paleolìticu superiore. Finas dae sa preistòria resurtant isfrutadas minas de ferru, comente a aiant fatu sos Romanos in su perìodu de sa dominatzione issoro e fintzas in època moderna aiat sighidu s'iscavadura de minerale a pustis impreadu in loco in sas ferrerias finas a su 1989, cando aiat sessadu custa seculare faina minerària e su relativu territòriu fiat istadu sistemadu a parcu zoològicu cun sa creatzione de lagos minores pro sa pisca de sos piscareddos, àreas de ricreatzione e didàticas e de unu habitat chi cunsentit chi sa fàuna locale bivat in istadu lìberu comente cussa importada dae sos chimbe continentes.
In su 1822 s'aiat costituidu comunu costitutzionale in sas atuales làcanas. A sa fine de su XX sèculu aiat incumentzadu sa mudadura de comuna rurale in unu modernu tzentru de servìtzios e de turismu.
Festas
In su matessi modu s'acumprint sas festas de San Vicente su primu de cabudanni a Cabaiceno, de San Pedro Apostol su 29 làmpadas a Sobarzo. Cun carchi diferèntzia sunt sa festa de San Roque su 16 de austu a Cabaiceno cun sa disfilada de bambutzeddos gigantes de cartapesta rapresentantes pessonàgios istòricos o de su logu a chi a fatu si ddis ponet fogu, giogu de su palu untadu (àrbore de sa biga), romeria e de San Jorge a Penagos de su 16 a su 25 de abrile cun giogos, coros, dansas, romeria. A su cumintzu de su beranu a Arenal s'acumprit una festa chi previdet sa beneditzione de sos campos sighida poi de manifestatziones vàrias.
Giuseppe Fava
Jamadu Pippo, fit istadu direttore reponsabile de su Giornale del Sud e aiat fundadu su periodicu I Siciliani. In su 1980 su su film Palermo or Wolfsburg, inue issu aiat curadu s'isceneggiadura, aiat binchidu su Orso d'oro in su Festival de Berlino. Est istadu mortu dae sa mafia in su mese de ennalzu de su 1984 a daenanti de su Teatro Verga de Catania. Pro sa morte sua sun istados cundennados elementos de su clan mafiosu de sos Santapaola.
Leges de Kirchhoff
Lege de sos nodos
Custa lege si nùmenat fintzas lege de Kirchhoff de sa currente o prima lege de Kirchhoff. Su printzìpiu de cunservatzione de sa càrriga elètrica ìmplicat chi in cale si siat puntu de unu tzircùitu elètricu ue sa densidade de càrriga non càmbiat cun su tempus, sa summa de sas currentes chi falant conca a custu puntu est eguale a sa summa de currentes chi essint dae custu puntu. Custu cheret narrere chi sa summa algebrica de sas currentes in unu nodu est zero.
Grafia sarda autònoma
S'idea struturali de custu sistema est ca una lìngua de minoria no potzat impreai sa grafia de sa lìngua dominadora basçu perìgulu de biri assentau una borta po sempri su stadu de inferioridadi chi tenit e de no podi nimancu descriri a sei matessi in is bariedadis suas. Ndi bessit unu sistema chi, jai in s'arfabetu, tenit pagus cosas in comunu cun su de s'italianu: po custu is cuncordadoris ant pigau a essemprus atras lìnguas lìnguas arromanzas e ant pigau de su connotu totu su chi podiant, po podi burrai de su sistema gràfigu cantu prus italianismus podessint. Cunsiderendi su nùmeru de fonemas e grafemas assentaus, est forsis su sistema chi permitit mellus de scriri su sardu in calisisiat bariedadi: est fintzas prus arricu de su de Puddu, mancai no siat aicetotu pretzisu.
Michael Jackson
S'iniziu cun sos Jackson 5
Michael Joseph Jackson est nadu in Gary, Indiana su 29 de austu 1958, dae Joseph (Joe) Jackson e Katherine Jackson. A s'edade de 5 annos cummintzada a cantare cun sos frades Jermaine, Jackie, Tito e Marlon, e si fachen mutire Jackson 5. Michael cantat paris cun sos Jackson 5 finzas a su 1978.
This Is It e sa morte
Michael detzidede de fachere s'urtimu tour in su 2009, in Londra, chi deppiad'iniziare in triulas. Custos urtimos contzertos non suino istados attos 'ca su 25 de làmpadas de su 2009, po causa de troppu medichinas, moridi po arrestu de coro.
Michael
In su 2010 essidi Michael, su primu discu essidu appustis "su re" ch'est mortu.
Guvernadoradu Generale
Mancari in is primos meses de s'ocupatzione Hitler e Himmler aiant analizadu sa possibilidade de costituire unu règimene buatone de polacos pro-tedscos (simigiante a su realizadu cun is cecos de su Protetoradu de Boèmia e Moràvia), is nazistas no aiant mai agatadu unu grupu significativu bastante de polacos chi assegundaret tale progetu, a su contràriu fiat evidente s'ostilidade de totu is movimentos polìticos polacos cara a su De tres Reich. Difatis, s'ùnicu apògiu reale retzidu dae is nazistas beniat dae is polacos de orìgine ètnica tedesca: is Volksdeutsche, chi biviant in is regiones a làcana cun su Reich e chi aiant mantentu sa limba e custùmenes cosa issoro, refudende a si faghere pare a sa sotziedade polaca. Sende gasi, custu grupu arribaiat a penas a su 2% de sa populatzione de Polònia, e in realidade tedescos ètnicos medas aiant refudadu si registrare comente "tzitadinos de su Reich" in is cumpudamentos esecutados dae is SS.
Richard Stallman
Orìgine e formatzione
Stallman est nàschidu dae Daniel Stallman e Alice Lippman in su 1953 in New York. Sa prima esperièntzia sua cun sos elaboradores est istada in s'IBM New York Scientific Center: Stallman at passadu s'istiu a pustis de su diploma de iscola superiora iscriende su primu programma suo, unu protzessore pro su limbàgiu de programmatzione PL/I in s'IBM 360. In custu perìodu, Stallman est istadu fintzas un'assistente de laboratòriu voluntàriu in su dipartimentu de biologia a sa Rockefeller University.
Su cuntrastu a su copyright
In sos tardos annos setanta e primos annos otanta, sa cultura hacker chi Stallman portaiat a in antis at cumintzadu a si isòrvere. Pro evitare chi sa programmera esseret impreada in sos elaboradores de sos cuncurrentes, sa majoria de sos produtores at acabadu de distribuire su còdighe de orìgine e at cumintzadu a impreare Copyright e lissèntzias restritivas pro is programmas, pro nde limitare o nde proibire sa còpia e sa ridistributzione. Custa propiedade de sos programmas giai esistiat in antis, e est devènnidu craru chi diat èssere essida sa norma. Custu càmbiu in is piessìnnios legales de is programmas podet èssere cunsideradu comente a una cunsighèntzia de una lege (Copyright Act) de su 1976, comente decraradu dae Brewster Kahle, cumpàngiu de Stallman a su MIT.
Larentu Pusceddu
Biografia
Diplomadu in Agrària, est istadu dirigente sindicale de sa CGIL in Thiniscole, in ue istaiat dae su 1973 cun sa mugere Luisa e sos fìgios Igor e Danila. At collaboradu cun giornales e televisiones: Sa Sardigna, Natzione Sarda, La Nuova Sardegna e Telesardegna.
Ingurtosu
Istòria
Me in sa badde chi collegat su bidditzolu a su mare s'agatant unos cantos putzos mineràrios, comente su Putzu Gal, restauradu e furriadu a àrea de museos a subra de sa vida de is operajos, e is rùderes mannos de sa laveria Brassey, fata in localidade Naracauli in su 1900, cando su propietàriu de sa miniera fiat su nòbile inglesu Lord Brassey. Sa badde acabbat con is "Dunas de Piscinas" in ue su minerale bogadu beniat carradu, gràtzias a unu caminu de ferru fatu in su 1871, pro èssere a pustis imbarcadu.
Richard Stallman
Su pensamentu
In contu de sos cumbinchimentos religiosos suos, in una nota a pee de pàgina de un'artìculu chi at iscritu in su 1999, afirmat: "Comente a àteu, deo non sigo peruna religione-ghia, ma carchi borta mi agato a ammirare carchi cosa de su chi narant." Stallman at seberadu de non festare sa Paschighedda, tzelebrende imbetzes su 25 nadale una festa de imbentu suo, Grav-mass (unu giogu de paràulas referidu a Christ-mas, Paschighedda in limba inglesa). Su nùmene e sa data sunt referidos a Isaac Newton, chi est nàschidu in cussa die.
Stallman afirmat de non tènnere unu telèfonu tzellulare, ca creet chi sas rastas de sos telèfonos tzellulares creent problemas pro sa privatesa de sos datos personales. Adorat una manna variedade de istiles musicales, de Conlon Nancarrow a su folk: sa Cantzone de su Programma Lìberu est iscrita mudende is faeddos de sa dantza folk bùlgara Sadi Moma. Prus de reghente at iscritu un'imitatzione de sa cantzone folk cubana Guantanamera, chi faeddat de unu presoneri in sa base navale de Guantanamo Bay, e dd'at registrada a Cuba cun mùsicos cubanos.
Edirne
Edirne (Adrianopolis, in gregu:Αδριανοπούλη, Adrianopoúli), est sa tzittade in sa parte europea, de sa Turkia.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Su limes
Monedas cartaginesas atzapadas a s'internu de is territòrios lìberos, faghent intuire chi mancari su limes, intre is duos pòpulos sussistiant cambiapares cumertziales. Fiant afortiados is tzentros chi s'agataiant in zona de làcana e fiant fundadas cussòrgias noas in is zonas internas. In su norte aiat achiriddu importu mannu S'Alighera, fiat fundada Terranoa in su chirru nord-orientale de s'Ìsula e fiant fraigados is tzentros afortigados de Durgali, Tertenia, Colostrai e Bidda de Putzu, semper in sa costa orientale.
Sa tziviltade sardu-pùnica
Is cumponentes de sa sotziedade sarda durante sa presèntzia pùnica in s'Ìsula, segundu s'istòricu G. Pesce, fiant istadas generalmente tres: sa semìtica de si tzitades fenìtzias-cartaginesas, sa mediterrànea rapresentada dae is indìgenos nuràgicos, e sa lìbica cumposta dae is tropas mertzenàrias e dae is tribùs africanas deportadas dae is Pùnicos pro is traballos in is campos e a custu propòsitu iscriet:
S'economia
Mentras in Àfrica esistiat sa propiedade minore, in Sardigna fiant istados favoridos is mèdios e mannos propietàrios de terras. In is pranuras saliosas chi dae Othoca s'iscampiaiant fintzas a Kalari, fiant istadas favorèssidas is colturas intensivas de trigu. Segundu is istudiosos, custos territòrios torraiant a Cartàgine non prus pagu de 125.000 ettolitros de laore cada annu.