cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter Eisenman
Issu at sempr'appidu relatziones culturales istrintas cun intellettuales europeos, comente s'inglesu Colin Rowe e s'italianu Manfredo Tafuri, s'architetura sua est poi influenzada dae su pensamentu de sos filosofos Friedrich Nietzche, Noam Chomsky e Jacques Derrida. Eisenman ind'unu primu tempus fit notu pro essere unu de sos New York Five, chimbe architetos (Eisenman, Charles Gwathmey, John Hejduk, Richard Meier, e Michael Graves), chi aiana espostu sos trabaglios issoro in su 1967 in su MoMA de sa tzitade. Sos trabaglios de sos chimbe architetos tando fini istados cunsiderados comente una interpretatzione noa de sas bideas de Le Corbusier. Ma ogniunu de sos chimbe at poi sighidu un'istrada sua, Eisenman si fit accotziadu a su movimentu decostruttivista. Peter Eisenman est istadu finas editore de su giornale Opposition (1973-1984) e de sa Opposition Books.
S'idea de un'autonomia de sa fromma dae sas secustantzias istoricas est sa rejone pruite Eisenman est istadu ligadu meda a Aldo Rossi, finas si sos resultados fini medea differentes. In pius sa idea de architetura de s'architeto americanu est ligada a sa connoschentzia e a s'istudiu de Giuseppe Terragni.
Limbas romanzas
Distributzione geografica
Pro su chi pertocat is chi tenent che limba mama s'ispagnolu, sighidu de su portoghesu e de su frantzesu sunt is limbas prus difùndidas.
Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu
Su MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu est unu museu sardu, dedicadu a sa cultura e a su territòriu de Mamujada.
Istòria
Progetadu dae su grupu de Studio Azzurro, impreat sas tecnologias multimediales pro valorizare sos monumentos megalìticos de importu mannu de sa bidda, mescamente isteles decoradas e perdas fitas (s'esèmpiu prus famosu est cussu de sa Perda Pintà, connota fintzas cun su nùmene de Istele de Boeli, chi si podet agatare a intro de sa bidda) e sos ligàmenes issoro cun sa cultura mamujadina de oe.
Ortueri
Su nùmene
Pro Paulis (1987) su tèrmine est de orìgine preromana. Pro Pittau (1997) imbetzes s’origine est sardiana o nuràgica e cheret nàrrere “logu de ortos”.
S'istòria
Custa in su perìodu giuigale aparteniat a sa curadoria de su Mandrolisai chi faghiat parte de su giuigadu de Arborea e a pustis, in s'ìnteri su perìodu sabàudu, at fatu parte de sa contea de Santu Martine, Terra de sos Valentino.
Sa cultura
Sa crèsia parrochiale de Santu Nicola est istada fraigada intre su 1776 e su 1803, e s'agatat pròpiu in mesu de sa bidda. Est sa Crèsia printzipale de Ortueri, cun unu campanile de 38m, chi est pro artària su segundu prus mannu de totu sa Sardigna. In intro b'est chistida una trona, un'òrganu de linna pintadu e unu baldachinu de su 1908.
Sa crèsia de Santa Maria s'agatat imbetzes in pitzu de unu montigheddu dae nue dòminat sa bidda, anca prima, in is tempos antigos, s'agataiat unu tèmpiu paganu.
Sa limba
Su sardu de Ortueri faghet parte de su grupu de is variantes de mesania, est a nàrrere cussos limbàgios chi sunt a mesania intre is chi benint iscritos impreende sa grafia logudoresa e is chi impreant sa grafia campidanesa.
Is festas
Sa de tres domìniga de cabudanni b’est sa festa de s’Addolorata; sa capelledda est istada fraigada in su 1925 da Illuminadu Cabiddu, unu para frantziscanu chi a pustis de èssere istadu fertu in sa prima gherra, sanat, pro isse gràtzias a unu miràculu de sa Madonna.
Calendàriu
Unu calendàriu est una manera de calculare sas dies, sas chidas, sos meses, sas festas chi capitant in s'annu.
Esistint varios calendarios, pro es. su calendariu cinesu, su calendariu musulmanu e ateros.
1492
S'annu 1492 (MCDXCII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
Salvatore Adamo
Discografia
In Italianu
Universidade Paris-Saclay
In sa classìfica acadèmica de sas universidades de su mundu est in sa de batòrdighi positzione, in sa de una in su mundu pro sa matemàtica e in sa de noe pro sa fìsica (prima in Europa).
Tinteri
Su tinteri (paraula intrada cun probabilidade a sa limba sarda peri s’ispannolu “tintero”) est unu retzipiente minore, fitianu de bidru, portzellana, prata, latone o pertru.
Enrico Mattei
Comente partigianu aiat cumbattidu contra a su fascismu e fit vicinu a sa sinistra democristiana, edd'est istadu parlamentare dae su 1948 a su 1953.
Marròcula
Sa marròcula (o bardùfula) est unu zoghete, avesarmente fatu de linna tosta, a forma de conu cun una punta de ferru in un’istremidade.
Sas marròculas fiant ispainadas finas intre sos ìndios de ambas Amèrigas zai meda tempus in antis de s’arribada de Culumbu. Sos Inuit, una pobuladura de su nordu, chircaiant de fagher fagher a sas marròculas una furriada cumpreta de sos bividorzos issoro, mescamente in ierru.
Particularmente in Zapone, est ispainada sa produidura artesanale de custu zoghete. Medas artesanos de custu paìsu ischint creare marròculas “illieradoras”, est a narrer chi nd’allìberant àteras prus minoras in tempus de sa furriada issoro.
Portu Turre
Geografia
Sa bidda marina de Portu Turre est posta in s'ala nord occidentale de sa costa sarda, in s'internu de su golfu de s'Asinara, in unu logu istratègicu, s'ùnicu molu sardu collegadu, a banda s'Itàlia, cun Francia e Ispagna. At unu territòriu de 10200 ètaros, inue sas ìsulas de s'Asinara e Piana rapresentant sa metade de custa mannària. S'Asinara, est finas Parcu natzionale, connotta meda ca incue s'agataiat sa presone de seguresa màssima inue sunt colados famados delincuentes, mafiosos e brigatistas. Parte manna de su territòriu duncas in custas ìsulas e su restu in sa Prana de sa Nurra, unu territòriu ispogiadu cun pagos buscos, belle che totu occupadu dae pàsculos e terrinos laurados. Unu territòriu duncas pranu o cun pagu montigros, a banda carchi artura che Monte Alvaro (342m) connòschidu ca s'agatat una cava de calcare. Pagos frùmenes inue su prus de importu est su Riu Mannu chi acabbat a palas de su Ponte Romanu, ma finas Riu Santu chi rapresentat làcana cun su territòriu de sa comuna de Tàtari a occidente. S'agatat finas una paùle, mutida “de Gennanu”, collocada intro a sa Zona Industriale, su prus manna custa de totu sa Sardigna cun 23km². Totu sa sa costa presentat morfologias diferentes. Arribande dae Platamona, unu litorale longu meda cun plajas mannas a rena fina, chirru a sa bidda sa rena lassat su logu a roccas mannas, piessignu de custa ala de sa costa, fatas de tufu biancu cun falèsias mannas cun artàrias finas a 30m. Sa rocca, a bias, lassat su logu a carchi plaja inue sa prus famada est sena duda cussa de Balai, cun sas cresieddas suas e su mare trasparente ispantosu. Àteras plajas cussa de s'Iscoglilongu e sa Renaredda e àteras prus minoreddas. A settentrione duncas su territòriu est in s'oru de su mare e a Ovest, Sud e Est a làcana cun sa Nurra de Tàtari.
Ulysses Grant
Ulysses S. Grant, nàschidu Hiram Ulysses Grant; (Point Pleasant, 27 de abrile 1822 - Wilton 23 de trèulas 1885) fiat istadu su de 18 presidentes de sos Istados Aunidos (1869-1877) a pustis su rolu suo meda esitosu de zenerale in sa segunda metade de sa gherra tzivile. Suta de Grant, s’Armada de s’Unione aiat derrotadu s’Armada Cunfederada; sa gherra, e sa setzessura, fiant agabadas cun sa rènnida de s’armada de Robert E. Lee in Appomattox. Comente presidente, aiat ghiadu sos Repubriganos Raighinales in s’isfortzu issoro de eliminare totu sas istigas de su nassionalismu cunfederadu e de s’iscravitùdine. Bulluzadu dae sa biolèntzia incuntrollada in su suddu e disizende protegher sos nassionales afro-ameriganos, Grant su presidente aiat destruìdu su Ku Klux Klan in su 1871.
Tergu
Tergu (in tàtaresu Zèrigu) est una bidda de 570 abitantes in sa provìntzia de Tàtari.
Camina-e-faedda
Unu camina-e-faedda assimizat in manera baga a unu telèfonu, a s’avesu est prus mannu chi unu telemòbile, cun un’antenna chi nch’essit dae susu. Cando chi su telèfonu tenet un’artufaeddadore chi podet esser intesu dae una pessone ebia, s’artufaeddadore de unu camina-e-faedda tenet unu ballùmene prus artu e podet esser intesu dae prus pessones in sas probianias.
Sos pramales podent esser impreados pro comunicare intre issos, cun istassiones firmas o montadas in mèdios de trasportu.
Rangoon
Rangoon (Yangon) finas a su 6 de santuandria de su 2005 fit sa capitale de su Myanmar o (Birmania), como sa capitale est Naypyidaw. Rangoon este sa tzitade pius manna de s'istadu e ada 4.576.000 abitantes. Sa tzitade est posta inue s'incontrana sos rios Bago e de Yangon edd'est a unos 30 chilometros dae su Golfo de Martaban in s'Oceanu indianu.
Launeddas
Is Maistus Mannus
Luigi Lai (Fiorassiu) riconnotu de totu cantus cumenti su mellus sonadori de oi nc'est bessiu unu pagu foras de sa traditzioni e at tentu esperientzias cun cantadoris e sonadoris de musica classica, ligera e jazz.
Ampere
S'ampere (sìmbulu A) est s'unidade de s'intensidade de currente elètrica (I)de su Sistema Internatzionale de Unidades de Medida, e nd'est una de sas sete unidades fundamentales de su SI. Est istada numenada in onore de André-Marie Ampère (1775-1836), matemàticu e fìsicu frantzesu cunsideradu su babbu de s'eletromagnetismu.
Luna
Tenit unu volumi de 0,0203 bortas de su volumi de sa Terra, est a nai agiumai una parti de cincuanta, una massa chi est su 1,23%, e s'aceleratzioni de gravidadi in sa superfitzi cosa sua est de 1,62 m/s2, agiumai una de ses partis de sa de sa Terra.
Sa Luna est s'unicu corpus de su celu bisitau dae is umanus, e at tentu e tenit grandu importàntzia po totus is culturas umanas fintzas dae s'antichidadi
Strutura e Geografia
Sa parti a intru de sa Luna, cummenti atrus corpus terrestris, tenit unu nùcleu e unu manteddu. Su nùcleu est de ferru cun partis de tzùlfuru e nichel, sa parti prus interna sòlida e sa prus esterna lìcuida, cun unu ràju de 450 km, meda prus piticu de sa dimensioni sòlita po is corpus terrestris. Sa crosta est spissa 40 km in sa parti prus sutili, in sa faci visìbili, e 90 in cussa prus spissa, in sa parti cuada.
Rodatzioni e Libratzioni
Sa rodatzioni de sa Luna est sìncrona, est a nai chi su perìodu de rodatzioni est su pròpiu de su de rivolutzioni, duncas sa Luna ammustrat sempri sa pròpia faci a sa Terra. Po custu fatu una die solari de sa Luna est uguali a su mesi sinòdicu, mentris una die siderali, est a nai su tempus intra duus tramontus de unu steddu fissu, est uguali a su mesi siderali. Mancai sa rodatzioni siat sìncrona, s'orbita no est precisamenti circulari, e su movimentu a ingìriu de sa Terra anticipat sa rodatzioni candu sa Luna est prus acanta a sa Terra e abarrat agoa candu est prus atesu. Po mori de custu movimentu sa parti de sa Luna chi si podit biri in unu mesi sinòdicu est pagu de prus de sa mitadi, agiumai su 59%. Custu fenòmenu ddu nant libratzioni.
Eclissi de Luna
Teneus un'eclissi de Luna candu sa Luna est prena e si ponit agoa de sa Terra apetus a su Soli. Ddoi funt prus eclissis de Luna chi de Soli, poita sa Luna est prus pitica, e duncas est prus fàcili chi siat aintru de s'umbra de sa Terra, e poita una eclissi de Luna si podit biri dae totus is partis de sa superfici aundi est noti. Si castièssimus sa Terra dae sa Luna insuretis a s'eclissi, eus a biri unu aneddu de luxi arrubia a ingìriu de s'umbra de sa Terra: custa est sa luxi chi passat intra s'atmosfera de sa Terra e torrat a arrubia po mori de sa spainadura Rayleight. Me is logus de sa Terra aundi sa luxi de su Soli est arrubia ddoi funt su tramontu e s'obresciu: sa matessi luxi est sa sola chi allughiat sa Luna candu custa est in s'umbra de sa Terra, donendi·ndi su colori arrubiu.
G20
Su G20 rapresentat su 60 % de su cummèrtziu e de sa populatzione de su mundu, e prus de s'80% de su PIL de su mundu.
Àteros istados
E in prus s' Unione Europea.
Pianificadore (informàtica)
Obietivos de sa pianificatzione
Un'algoritmu de pianificatzione tenet is obietivos sighentes:
FCFS
Su protzessu p1 no abetat nudda, pro ite intrat deretu in esecutzione. Su protzessu p2 abetat 10 millisecundos, e p3 14. Su tempus mèdiu de isetu tando est (0+10+14)/3=8 millisecundos. Ddoe at tando un'efetu acumpangiamentu, caraterizadu dae su fatu chi prus protzessos curtzos abetant s'agabbu de un'ùnicu protzessu prus grae. Unu resurtadu meda diferente de su chi si podet otènnere, in manera teòrica, de s'algoritmu primorosu SJF (Shortest Job First) aguale a (0+2+6)/3=8/3 millisecundos isceti.
RR
Cun custo algoritmu, sa mèdia andat contada summende sas 4 diferèntzias tra istante finale de esecutzione de su protzessu e relativu consumu. Andende tando a rapresentare in manera gràfica s'andanta de sos protzessos de p1 a p4, notemus chi p1 acabat a s'istante 85, p2 a s'istante 35, p3 a s'istante 145, p4 a s'istante 150. Summende sas diferèntzias amus a tènnere [(85-30)+(35-15)+(145-60)+(150-45)]/4. Sa mèdia risultante est 66,25 ms (Tempus de isetu).
Lodine
S'istòria
Lodine est istada populada finas in edade romana e medievale.
S'economia
S'economia de Lodine est che a sa de sos àteros tzentros de sa Barbàgia. S'atividade printzipale est su pastoriu. Sos pastores produint su frore sardu, casu chi cun sos annos at otentu su marcu DOP.
Sas festas
Un'àtera festa de importu mannu pro sos lodinesos est su carrasegare; mentres belle e totu sas àteras biddas de sa Barbàgia ant una caratza, Lodine non nd'at.
Santu Srabadoi de Sinnis
Istoria
S'origini benit de su periodu pre-nuragicu.
A suta de sa cresia de su XVII sèculu difatis, si podit agatai unu ipogeu, chi in antighidadi fiat usau po su cultu de is acuas, e chi fachi a su VI seculu srebiat comenti crèsia.
Curiosidadis
In is annus 60 de su '900 Santu Srabadoi est istètiu fatuvatu su set de cinimas spaghetti-western, intra de custus su prus famadu est Giarrettiera Colt. Fentzas a is annus '80, s'architetura de sa bidda sighiat a tenni medas de is mudàntzias giadas po ddus girai. Intra de custas sa prus nodìa fiat su saloon, unu tzilleri in istili western, chi est andau abruxau a primìtziu de is annus 90. Oi sa bidda est istètia restaurada e tòrrat a tenni is tratus originallis suus.
In su 2003 su cumplessu Meganoidi d'at isceberada po nchi girai su video de unu sìngulu insoru: Zeta Reticoli.
Equus africanus asinus
S'Ainu, o burricu, o molente, o poleddu (Equus asinus, Linnaeus 1758) de sa familia Equidi, est unu mammìferu. S'ainu chi bivet in Sardigna est de media artària. De colore murru cun unu pagu de nieddu. Est un'animale forte, difatis fiat usadu pro traballu, pro trasportu de persones o de àteros pesos. Si usaiat pro fàghere girare sa mola (dae inoghe su nòmine molente). Su puddèrigu de s'àinu si narat burricu. Dae sa rugrada de un'àinu cun un'ebba naschet su mulu; dae unu caddu cun un'aina, su bardotu.
Sinistra Democratica
'''Sinistra Democratica. Per il Socialismo Europeo, pius connotta comente Sinistra Democratica''', est unu movimentu politicu de sa sinistra italiana, ligadu a sos ideales de su socialismu democraticu e a s'Ambientalismu, naschidu poi chi su partidu Democratici di Sinistra est confluidu in su Partito Democratico. S'obiettivu de Sinistra Democratica este s'unificazione de sos partidos de sa sinistra e de su Partito Democratico in un unico soggettu politigu.
Efis Arru
Efis Arru ad'appidu unu ruolo importante in s'ambitu de su gruppu de sos parassitologos chi ana contribuidu a s'iviluppu de sa connoschentzias in custu campu, meda importantes sun istados sa' ricercas e sos istudios suos subra s'echinococcosi.
Davide Van De Sfroos
Annos duamìgia
In su 2009 pùblicat unu cofanetu continente bator discos in versione dae bivu cun su tìtulu 40 Pass. In paris cun su branu inèditu Singul de punta issu cuntenet versiones originales e torradas a arrangiare de medas branos antepostos. In cussos annos presentat una trasmissione radiofònica setimanale in s'emittente natzionale isvìtzera RSI Rete 1 cun su nùmene "Il Cacciatore di dischi".
Annos 2010
Su 15 de abrile de su 2014 essit su discu registradu in istùdiu nou Goga e Magoga, pretzèdidu de una die dae su sìngulu omònimu. Dae su 2015 tenet una rubrica a pitzu de sos montes e sa gente issoro in su mensile Orobie. Su 4 de nadale de su 2015 essit Synfuniia (Batoc67/Universal Music), s'album nou cun 14 branos istòricos de su cantautore comascu torrados a arrangiare dae su Mastru Vito Lo Re pro sa Bulgarian National Radio Simphony Orchestra. Su 9 de làmpadas de su 2017 Davide cantat, pro sa prima borta, in s'Istàdiu de San Siro de Milanu.
Viddalba
Viddalba (in galluresu Vidda Eccia o Vidda 'ecchja) est una bidda de 1.663 abitantes in sa provincia de Tathari.
Judicadu de Càlaris
Fine de su giuigadu
Gulliermu III fiat depostu e su territòriu de su giuigadu fiat divìdidu in tres partes e partzidu intre su giuigadu de Caddura, a chi fiat tocadu su cantone norte-orientale (Ogiastra e Sàrrabus), su giuigadu de Arbaree, chi si fiat annesionadu sa parte tzentru-setentrionale, e sa famìllia Della Gherardesca, a chia fiat tocada sa regione de ponente de su Sulcis.
SBS - Servìtzios Bibliogràficos Sardos
Su sistema SBS est unu organismu privadu e indipendente, chi sighit sos critèrios ISDB e ISTAT in sa descritzione de sos tìtulos.
Sinistra e Libertà
Sinistra e libertà o pius propriu, Sinistra Ecologia Libertà (SEL) este unu movimentu politigu italianu promovidu dae:
1995
S'annu 1995 (MCMXCV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu de dominiga a segunda de su calendàriu gregorianu.
Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea
Raportos intre Regnu Unidu e Unione europea
Noantimes, sos raportos intre su Rènniu Unidu e s'Europa, finas s'adillida a sa Comunidade econòmica europea (CEE) in su 1973, sunt istados semper caraterizados dae intzertesas e istorramentos.
Benedettinos
Sos Benedettinos sunt un'ordine monasticu fundadu dae santu Beneittu, naschidu a Norcia in su 480. Tzentru de su monachesimu benedettinu est istada s'Abatzia de Montecassino. S'Ordine s'est diffusu, in Italia e in Europa cun medas cunventos, inue sos amanuenses ana trascrittu sos testos de sas oberas antigas, sa Bibbia e-i sos testos classicos.
Gerhard Schröder
Est istado cantzilleri de Germania en 1998-2005.
Nichi Vendola
Iscrittu dae giovanissimu a sa FGCI e a su Partito Comunista Italiano, s'este laureadu in lettere cun d'una tesi subra 'e Pier Paolo Pasolini. Impignadu in campu politigu e sotziale, diventat giornalista de L'Unità. Sende gay e de formatzione cattoliga, est promotore e fundadore de s'associatzione Arcigay e de sa Lega italiana per la lotta contro l'AIDS (Lila). In custu mamentu este su coordinadore de sa fortza polìtiga Sinistra e Libertà edd'este su presidente de sa regione Puglia.
Farche e marteddu
Impreu
Sa farche e marteddu fit presente in sa bandera de s'Unione Soviètica e in paritzas banderas de sas Repùblicas chi nde faghiant parte e in sa de àteros istados comunistas o sotzialistas mancari si pro pagu tempus, che a cussa de s'Albania in su 1944. Oje non b'at istadu perunu chi mantenet farche e marteddu in s'istendarde suo, est imbetze usadu dae unu muntone de partidos e sòtzios comunistas in totu su mundu.
Limba nuraghesa
Ipòtesi Sardoillìrica
Sicundu a Alberto G. Areddu tames b'at meda innetos chi sos Nuraghesos faveddabant una limba parente istrinta de sa chi aiant faveddau sos antenados de sos Albanesos. Picande mascamente paragulas chi sunt atestadas in leadas remonidas de s'Ozzastra e de sa Barbagia, isse in antis ponet custas confruntatziones:
Ilario de Poitiers
Ilario de Poitiers (naschidu a Poitiers su 315 - mortu a Poitiers su 367). Santu e Duttore de sa Creja. De familia pagana, ada istudiadu grammatca e retorica. Diventat cristianu a 35 annos. Piscamu de Poitiers. Teologu e istoricu de sa creja. Iscriede su Trattadu De Trinitate e Tractatus super Psalmos. Umpare a santu Martinu de Tours ada incomintzadu una forma de vita conventuale, sa prima in Occidente.
Gavoi
S'istòria
Medas sas domus de gianas: de Uniai (bi nd'at chimbe, tres de custas mutidas Sas Fenestras) e de Istelathe; una in su giassu de Soroeni, paris a una tumba de gigantes; a inghìriu de su lagu sas domus de gianas de Gario, Iscrithola, Sas campanas de Gurrai: de bìdere su dolmen e su nuraghe Castrulongu, pagu prus a suta de su dolmen s’agatat unu menhir fàllicu, postu intre duas rocas; sos menhir de Fiola e de Dorthenì; su nuraghe Talaichè galu intreu.
S'economia
Sa bidda at fatu crèschere puru unu sistema de cooperativas de pastores, famadu est su Cunsòrtziu pro su Frore Sardu, in ue s'addòbiant produtores de casu de sa bidda etotu e de sas biddas lacanàrgias.
Custa casta de casu, produida a s'antiga, at àpidu su marcu DOP.
Nou León
Su Nou León est unu de is 32 istados federados de is Istados Unidos Messicanos. Tenet una populatzione totale de 5.189.970 bividores in 18 comunes. Sa tzidade de Monterrey est sa prus manna e su cabu de logu. Su Nou León tenet un'istèrrida de 64 924 km².
Gabòn
Allàcanat a norte cun sa Guinea Ecuatoriale e su Camerùn, a nord-est, est e sud cun sa Repùblica de su Congo, a ovest s'incarat subra su Golfu de Guinea. Òcupat una superfìtzie de 267.667 km² e contat 2.119.275 abitantes.
Su fatu de àere populatzione pagu numerosa, unidu a sas risursas naturales abundantes e a sos investimentos istranzos ant azudadu a fàghere de su Gabòn una de sas natziones pius pròsperas de sa rezone e de su continente africanu.
Tazenda
Sos Tazenda sun una banda musicale etno-pop rock sarda chi Andrea Parodi, Gigi Camedda e Gino Marielli, chi benìan dae su grupu Coro degli Angeli, aìan fundadu in su 1988. Est connotta pro su riferimentu suo a sa musica traditzionale de sa curtura isulana e, mescamente, a sa limba sarda. Su prus de sas cantones est, difattis, nessi in carchi lìnia in sardu logudoresu, impare a s'italianu (ma, a bìas, lis at capitadu de cantare peri in atteras limbas, comente s'ispagnolu e s'inglesu).
Aidone
Aidone est unu comunu de 5.272 bividores de sa Provìntzia de Enna in sa Sitzilia tzentrale.
Guadalquivir
Su Guadalquivir passat puru in Siviglia, inue b'est sa famada Giralda, in origine unu minaretu e a poi unu campanile de sa cattedrale cristiana.
San Luis Potosí
San Luis Potosí est unu de is 32 istados federados de is Istados Unidos Messicanos. Tenet una populatzione totale de 2'717'820 bividores in 67 comunes, e sa tzidade de San Luis Potosí est su cabu de logu e sa tzidade prus manna. Tenet una mannària de 65'288 km².
1947
S'annu 1947 (MCMXLVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in mèrcuris segundu su calendàriu gregorianu.
Cerami
Cerami est unu comunu de 2.463 bividores de sa Provìntzia de Enna in sa Sitzilia tzentrale.
1515
S'annu 1515 (MDXV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Alan Lomax
Iscrittos suos
Cun su babbu John A. Lomax:
Berona
Sa tzitade iscalìzera est unu destinu turìstigu importante, bisitadu onzi annu dae prus de tres milliones de pessones in birtude de sa richesa sua artìstiga e architetòniga, e pro sas numerosas manifestadas internassionales chi s'isvilupant in ie.
Batalla de Àidu de Turdu
Alliados de sos Dòrias
Pro cuntrastare sos regnìcolos, sas famìlias vàrias de sos Dòrias aiant lassadu a unu cantone sas divisiones internas issoro e cun s'agiudu de Gènova aiant armadu unu numerosu esèrtzitu capitanadu dae Mateu, Nicolau, Giuanne e Antoni Dòria.
Ghana
Subra de su territòriu suo est istadu realizadu su lagu Volta, su lagu artifitziale prus mannu de su mundu.
Víctor Ibarbo
<span data-source="180" id="cx180" tabindex="0" data-template-state="adapt" data-cx-weight="2" style="min-height: 72px;" contenteditable="false">Segundo Víctor Ibarbo Guerrero (Cali, 19 maju 1990) est unu giogadore colombianu, tzentrucampista o atacante de su Casteddu.
Roma
Su 1º freàrgiu 2015 sa Roma l'acuistat de su Casteddu cun sa fòrmula de su prèstidu onerosu de 2,5 milliones cun deretu de riscatu a fine istajone fissadu a 12,5 milliones de èuros. Sèberat sa màllia nùmero 19. Duas dies a pustis esordit cun sa màllia giallorossa a s'Istàdiu Olìmpicu in sa partida de Copa Itàlia contra sa Fiorentina bàlidu pro s'atzessu a sas semifinales de su torneu pèrdidu dae sa Roma pro 2-0. Nointames una fèrta a su tèndine rotuleo de su ghenugru destru e una lesione a su gemellu mèdia·las de su polpaccio destru, chessit a impàrere 11 presèntzias.
Tratalias
Tratalias est unu comunu de 1.121 abitantes de sa provìntzia de su Sulcis Igresiente.
METZ (grupu musicale)
Est de su 17 de friàrgiu 2015 s'annùntziu uffitizale de unu album nou, METZ II, cun sa bessida de su primu sìngulu "Acetate" e de su video musicale. S'album est bessidu su 5 de maju in Nordamèrica e sa die in antis aterue.
1975
S'annu 1975 (MCMLXXV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris a segunda de su calendàriu gregorianu.
Caratza N95
Una Caratza N95 est unu respiratore cun filtru anti-particoladu chi satisfaghet s'istandard N95 de S'Istitutu Natzionale pro sa Seguridade e sa Salude in su Traballu de sos Istados Unidos pro su chi pertocat a s'avaloramentu de su livellu de filtrazione de s'àera, in su sensu chi filtrat a su nessi su 95% de sas partigheddas tasidas in s'àera, ma non resistet a s'ògiu che a su P95. Est su respiradore a caratza cun filtru anti-particoladu prus comunu. Custa casta de respiratore amparat dae sos particolados, ma non dae sos gas o dae sos papores.
Sa caratza N95 tenet bisòngiu de una retza fina de fibras sintèticas polimèricas, connota fintzas cun su nùmene de "intessidura non tèssida" in polipropilene, chi benit prodùida pro mèdiu de unu protzessu ispetzializadu meda mutidu "fusione a fusione" chi format su pìgiu de filtrazione internu chi filtrat sas partigheddas perigulosas.
Buenos Aires
Buenos Aires est sa capitale e sa tzitade pius manna de s'Argentina, tènet 3.034.161 de abitantes (13 miliones in s'area metropolitana). Est una de sas metropolis e de sos portos pius mannos de su Sudamerica.
Litanias lauretanas
Su testu in latinu
Christe, audi nos.
Spiritus Sancte, Deus, miserere nobis.
Mater Ecclesiae, ora pro nobis.
Mater Creatoris, ora pro nobis.
Mater misericordiae, ora pro nobis.
Virgo potens, ora pro nobis.
Foederis arca, ora pro nobis.
Regina Prophetarum, ora pro nobis.
Regina sine labe originali concepta, ora pro nobis.
R. Ora pro nobis, sancta Dei Genitrix,
Marrulleri
Su marrulleri est un’elementu de pedra, tzimentu o pràstiga, de forma bariàvile (tzilìndriga, parallelepìpeda, truncocòniga), cullocadu in s’oru de una carrera pro nd’alindare sa caminera. Sa finalidade sua est a sinzolare e protegher fraigos (peroe finas biadutos, cofos, àrvures, mureddos), inditende-nde sa presèntzia a sos automobilistas cun s’intentu de nde sarvabardare s’incolumidade.
Su marrulleri, si est ìntegru, si podet bider bene finas dae largu e in sas oras de note, ca est pintadu in arbu e nieddu e probidu de dispositivos torralughe.
Ovodda
Su sartu
Sos rios de sa bidda sunt: Sàpuna Peddes, in ue b'est s’ispèndula de s’Istraca, chi rugrat su tzentru de sa bidda, a segunda de su logu de sa bidda pigat su nùmene de riu de giosso, o funtanedda; su riu Dino o Tino, chi isbagat in su lagu Cuchinadorza (Fara lu mentovat cun su nùmene Bandelafi); sa Roja Serra indedda (Orroja Serrindedda), chi naschet che Orroja Su Burgu; su riu Aratu chi naschet a sud de Bruncu Spina e sìngiat sa làcana de sa bidda a est, pro isbagare in su Lagu de Gùsana; pro finire cun su riu Taloro.
S'istòria
Sa bidda at fatu parte de sa Diòtzesi de Santa Giusta fintzas a su 1503, a pustis est colada a sa de Aristanis. In sos ùrtimos annos Ovodda est famada comente bidda de tzentenàrios, in pitzu de su cale b’est su progetu “AKeA” (acrònimu de “A (K) Chent’Annos!”), chi istùdiat sa salude e sa longevidade de sos sardos, presentadu in su 2002 dae sa càtedra de Biochìmica clìnica de s’Universidade de Tàtari.
Sa cultura
Forte meda est sa presèntzia de sos poetas "a tavolinu", de artistas a livellu teatrale, musicale e de ispetàculu. Intre custos ammentamus Gisella Vacca, atritze e cantante, e Giuliano Marongiu, presentadore chi ànimat festas e trasmissiones traditzionales in totu sa Sardigna.
Viktor Janukovyč
Est istadu bogadu dae su Partidu de is Regiones su 29 de martzu de su 2014. ​ Est istadu destituidu dae sa Rada Suprema su 22 de freàrgiu de su 2014 pro «abbandonu de is funtziones sua», pro neghe de si nch'èssere fuidu, a primu a Kharkiv e a pustis in unu logu disconnotu, torrende a cumpàrrere sa chida a sighire in Rostov subra su Don (Rùssia). Atualmente est buscadu dae s'Ucrania pro resones de arta traitoria.
Su patriotu sardu a sos feudatarios
S'Innu est su Cantu ufitziale de sa Sardigna, chi sa Regione Autonoma at seberadu.
Carolina de Nord
Geografia
Est su de 28 istados prus istèrridos e su de 10 prus populados de sos Istados Unidos.
Istòria
Fiat una de sas trèighi colònias a si ribellare in sa RIvolutzione Americana e duncas unu de sos trèighi istados originales de sa natzione.
Sos biancos, chi ant pòdidu cumandare e gubernare fintzas gràtzias a sa violèntzia de su Ku Klux Klan, sunt resissidos a controire su deretu de votu a sos afro-americanos fintzas a su 1965.
Su primu afro-americanu rapresentadore de sa Carolina de Nord est nointamas istadu elèghidu isceti in su 1992.
Troina
Troina est unu comunu de 9.822 bividores de sa Provìntzia de Enna in sa Sitzilia tzentrale.
Gulliermu de Arbarea
Is biscontes de Narbona
Gulliermu fiat nebode de sa donnikella Biata de Arbaree, una de is fìgias de su giuighe Marianu IV: su babu fiat difatis su primu fìgiu de Gulliermu II bisconte de Narbona. Cando in su 1407 fiat mortu Marianu V de Arbarea (fìgiu de Leonora, sorre de Biata) Gulliermu fiat s'erederi prus probianu a su tronu giuigale e giughe de jure.
Ùrtimu giuighe de Arbarea
Gulliermu II, essende su parente prus probianu de Marianu V de Arbaree, fiat fatu giughe pro deretu (1407-1420), ma fiat mòvidu a Sardigna, pro s'intronizatzione petzi in su 1409. Is biscontes de Narbona sunt interrados in sa cripta de s'abadia de Sainte-Marie de Fontfroide: fintzas Biata de Arbarea, su maridu Aymeri VI, su fìgiu Gulliermu I (cun s'armadura, a curtzu de sa mama cun sa bestimenta de fiuda) e su nebode Gulliermu II o III, ùrtimu soberanu de Arbarea.
In s'impertantu a apompiare effetivamente su giuigadu dae su 1407 fiat Lenardu Cubeddu de matessi iscratza mascra giuigale de Ugone II de Arbarea.
Ispèrdida de su giuigadu de Arbarea
Sa Sardigna no at a èssere prus indipendente e fiat pertenta a s'Ispagna fintzas a su 1713, candu fiat remprasada dae sos austriacos e a pustis dae sos Savojas in su 1718-1720: su Marchesadu de Aristanis, costituidu a s'iscontzu de su rennu, aiat tentu vida curtza (1420-1478) e a Lenardu Cubeddu, primu marchesu, fiat preubidu dae sa Corona aragonesa de si frunire de su tìtulu de giuighe de Arbarea.
Utah
Est unu de sos istados atraessados de sos Montes Rocosos e unu de sos bator Corner States, sos istados chi s'iscerant s'unu de s'àteru in unu matessi puntu geogràficu. Sa capitale e prus manna tzitade est Salt Lake City.
Istassione Ferruviària de Portu Turre Maritimu
S'istassione de Portu Turre Marìtimu est s'arressada de sos trenos de sos Caminos de ferru nassionales, atuarmente in funtzionamentu a probe de su portu turresu.
Desertu
In base a custa definitzione, andant incluidas in sos desertos fintzas sas Regiones polares, paris a sas prus familiares zonas àrridas chi s'intzapant a sas mèdias e bassas latitùdines.
Libèria
Su clima est tropicale. Culturalmente est caraterizadu de ammisturu ètnicu e religiosu mannu, cun domìniu de diversas formas de cristianèsimu e creèntzias locales. Sa limba ufitziale, s'inglesu, est connotu petzi dae sas tres partes una de sa populatzione, su restu faeddat una bintina de limbas diferentes.
Monte Lerrono
In su demaniu forestale b'at cherbos, muvras, porcrabos; in sas puntas prus artas bolat s'abila reale. Sa Funtana de Rode' connota pro sas abbas friscas e jaras. Ateros zassos de biere: serra 'e chelos; tratascias.
Brebì
Su sartu
Dae is tempos antigos dat su nùmene a totu sa regione chi li narant: Barbagia de Brebì. Si s’arribat in màchina dae Casteddu o dae Aristanis tocat
S'economia
De importu est peri s'artesania (mesches sa de sa linna e de su ferru), e s'indùstria de is durches (caschetas e suspiros).
Pauli Gerrei
Pauli Gerrei (connota fintzas comente Paùli Xrexèi, in italianu San Nicolò Gerrei) est unu comunu de 977 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Death Note
"Su lumen de s'esser umanu chi b'at aer iscrittu in custu cuadernu sich'at a morrer"
Bìroro
Su nùmene
Su nùmene de Bìroro, segundu sa paristòria connota dae sos abitantes suos, benit dae Biroe o Birore, unu pastore bororesu chi aiat fundadu sa bidda. Un’àtera paristòria narat chi sa bidda l’ant fundada sos bororesos. A s’imbesse in Bòrore narant chi su fundadore siat istadu unu biroresu. Duncas sas duas biddas podent èssere cunsideradas mèddigas.
S'istòria
S’agatant sas Tumbas de sos Gigantes: Nuscadore, Palatu, Miuddu, Noazza A, Noazza B, Lassia, Pedra Oddetta, Sarbogadas A, Sarbogadas B, Padru Lassia, Corrizola, Serbine, Sa Perda de s’Altare A, Sa Perda de s’Altare B, Sarbogadas C, Tomasino.
De importu mannu est sa Funtana Majore chi est in s’essida de sa bidda. Angius ammentat chi b’aiat puru un’àtera cresiedda chi fiat cunsacrada a Sant’Arbara chi a die de oe b’at abarradu pagas ruinas.
Rìmini
Istòria
Belle gasi, Rìmini no est petzi unu logu de bagàntzias de s’iscaru romannolu, si nono finas una tzitade de livellu istòrigu curturale bastante elevadu (mancari custu aspetu siat avesarmente dassadu in sa segunda fila a petus de su prus famadu de cabitale de sa bida notenca e mundana).
Dover
Dover ([ˈdoʊvər]) est una bidda de unos 28.000 bividores de sa Gran Britànnia, posta in sa parte Sud-orientale de s'Inghilterra.
Sa Baronia
Sa bidda anca est oe naschet in s'Edade de Mesu cando resurtaiat in su Giudicadu de Casteddu, me in sa Curadoria de Sulcis. Dae su 1258 su territòriu passat in manos de su conte Gherardo Della Gherardesca e cando lompent is aragonesos sa bidda passat a suta su cumandu de Tului, a coa sa Pesta de su 1348 nch'aia iscutu una destrossa chi nd'aiat degumadu su populadu.
Cando morit s'ùrtimu de is Otger ruet s'infeudatzione de Sa Baronia e in su 1841 nche dd'intrat in sa provìntzia de Igrèsias e pustis Villaperùciu ddu ponent a comunu de Santadi; dae su 1848 resurtat in sa divisione amministrativa de Casteddu e dae su 1859 de sa pròpiu provìntzia.
Sìmbulos
S'istemma e su gonfalone de su comunu de Villaperùciu sunt istètidos cuntzèdidos cun decretu de su Presidente de sa Repùblica de su 28 ghennàrgiu 2004."<<Istemma partzidu: su primu, in colore asulu, a is sete ispigas de trigu, in colore de oro, alliongiadas a fita ruja, acumpangiadas dae bator isteddos de oto rajos de oro, duos a conca, duos in punta, assentadas in fasca; su de duas, in colore birde, a sa perda fita de Terratzu, in colore de oro, fundadu subra su sartu de colore ruju. Ornamentos estensòrios de Comunu.>>"Su gonfalone munitzipale est unu drapu de colore grogu.
Lingua wu
Sa lingua wu (chinesu semplificau: 吴方言; chinesu tradizionali: 吳方言; pinyin: wú fāngyán; o: chinesu semplificau: 吴语; chinesu tradizionale: 吳語; pinyin: wú yǔ) est una de is bariantes printzipales de sa limba chinesa a pustis de su mandarinu. Est chistionara ispetzialmente in sa provìntzia de Zhejiang, in sa munitzipalidade de Shanghai, a meridione de sa provìntzia de Jiangsu, e in banas piticheddas de sas provìntzias de Anhui, Jiangxi e Fujian.
Est una limba faeddada de 77 miliones de òmines, ma nun tennere traditzione iscrita. Chinni da fueddara iscriere in mandarinu.
Il Maestrale
Il Maestrale est una casa editrice italiana, fundada in Nùgoro in su 1992, cun s'iscopu de criare unu logu de incontru pro favorire s'isvilupu culturale màssimu in su campu de sa litteradura, ma finas cussu de pubbricare testos de litteradura de autores sardos (chi 'oltas meda fit difitzile a acciappare) e pro su matessi motivu de iscrittos subra sa Sardigna. Sas primas initziativas diffattis fin istadas cussas de torrare a pubbricare iscrittos de autores connotos comente Maria Giacobbe, Francesco Masala, Giovanni Lilliu, Giuliu Angioni, Sergio Atzeni, Salvatore Cambosu, Grazia Deledda, Emilio Lussu e àtteros. Ma meda importante est istada s'attividade de editoria de òberas de iscrittores giovanos, a cominzare dae Marcello Fois, Salvatore Niffoi, Flavio Soriga e andende. Non solu ma, da unu pagu e tempus in goi, sun istados puru traduidos autores istranzos comente su poete Serge Pey e s'iscrittore franco-romenu Petru Dumitriu.
Baucina
Baucina est unu comunu de 2.033 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Pinnetone
Su pinnetone est un’immòbile custituìdu zenerarmente dae mòdulos antisfabrigados in tzimentu armadu antiscumprimidu o in atzarzu, destinadu a s’impreu industriale o artesanale. Nde sunt un’isempru totu sos assentadorzos modernos produtivos, industriales e de magasinamentu.
Saint Lucia
Saint Lucia  (a bortas incurtzadu St. Lucia ; fintzas Santa Lughia in sardu) est un'istadu insulare de su Commonwealth in Amèrica tzentrale, intre su Mare de sos Caràibes orientale e s'Otzèanu Atlànticu; s'agatat in sas Antillas Minores, a norte de Saint Vincent e sas Grenadinas e a sud de sa Martinica. S'ìsula tenet istèrrida de 620 km² e contat populatziones de unos 174.267 bividores. Sa capitale est Castries.
Sos primos a populare s'ìsula sunt istados sos arahuacos a inghìriu a su de III sèculos p.C. A issos si fiant agiuntos a pustis sos caribes. Si retenet intames chi su primu europeu a lòmpere a s'ìsula siat istadu s'esploradore ispagnolu Juan de la Cosa a inghìriu a su 1500. Saint Lucia est istada batijada cun su nùmene de sa santa originària de Siracusa a banda de sos frantzesos, primos colonizadores europeos. Saint Lucia, mescamente a càusa de s'importu istratègicu de su portu naturale de Castries, est istadu a longu causa de perricas intre Frantza e Bretagna Manna, cambiende de propiedade pro bellu che 14 bortas intre su de 17 e su de 18 sèculos. Est istadu petzi in su 1814 chi sos britànnicos sunt resissidos a s'afirmare definitivamente. Si ddi narat fintzas Alena de sos Caràibes pro su càmbiu continuu de soberania intre sa Frantza e s'Inghilterra. Craras rastas de sa dominatzione frantzesa abarrant in sos nùmenes de sos tzentros e de sas localidades de s'ìsula.
Malawi
Tirat a 118.480 km² pro unos 16.362.567 bividores. Allacanat a sud e a est cun su Mozambicu, a norte cun sa Tanzània e a ovest cun su Zàmbia. Non tenet bessida a su mare, ma est infùndidu dae su lagu Malawi (naradu fintzas Niassa), chi est su de tres lagos prus mannos de Àfrica e ammuntat tzirca su chimbe unu de sa superfìtzie de su Paisu.
Bitzi
S'economia
Est abertu bìndighi annos un'hotel ristorante. B'at una butega de durches sardos.
Istassione ferruviària Rezu Emìlia AB Mediupadana
Su primu prozetu “a bela” orizinale est istadu sustituìdu dae cussu “a unda”, finas pro diferentziare mezus s’òpera dae sos pontes; sende gasi, su prozetu intreu est galu cunnotu cun su nùmene no ufissiale de “Sas belas de Calatrava”.
Càucasu
Sa regione bantat istòria bariada e antiga, sende chi est istada bìvida e s'agatat a sa rughera de numerosos pòpulos e tziviltades, dae chi nde dependent is atuales componiduras ètnicas, religiosas e linguìsticas.
Luminu
Sos luminos isvedesos o de seguràntzia sunt luminos chi s’alluent petzi si sunt frigados in una superfìtzie adeguada, posissionada a s’avesu in su chirru isternu de sa boetighedda.
Bolognetta
Bolognetta est unu comunu de 3.438 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Repùbrica de s'Irlanda
Sa capitale e tzitade pius manna est Dublinu (Baile Átha Cliath in irlandesu), sa segunda pro importàntzia econòmica est Cork (Corcaigh). In su 2008 vivian in Irlanda 4.422.100 persones, sa limba ufitziale est su Irlandesu, sighidu dae s'inglesu.
Istòria
S'Irlanda est populada dae pius de 9000 annos. In sa segunda meidade de su I millenniu A.C. est istada invadìda dae pòpulos celticos, chi portaiant sa limba e sa cultura issoro. S'Irlanda abarraiat a foras de s'Impèru Romanu, chi da naraiat Hibernia, fintzas chi benniat cristianitzada in su sèculu V p.c., bennendi a essi unu tzentru de atividade culturale importantziosu meda in sos sèculos VI e VII. Su tempus froridu de sa tzivilizadura irlandesa cumentzat a s'arruinare cun s'arribu de pòpulos colonizadores: incursiones de sos vichingos in su sèculu X, invasiones Normannas dae s'Inghilterra dae su sèculu XII e, de su sèculu XIII, su domìniu ei sa colonizadura peri sa gente inglesa, aturada fintzas a su 1921, annu chi sa parti manna de s'ìsula at otentu sa liberatzione dae su domìniu istranzu.
Rana
Rana. Anfibiu da sa Familia Ranidi. Sa pius nodida est sa rana irde de 8-10 cm. de longaria: conca larga, ojos mannos, ancas de segus longas po saltiare, limba longa. Vivede in s'abba o in logos umidos. Bi est puru sa rana de siccu (rospo). E una rana pius minore chi vivede subra sas arvures (raganella).
Bompietro
Bompietro est unu comunu de 1.750 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Caltavuturo
Caltavuturo est unu comunu de 4.571 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Joy Division
Istoria
Po cantu spettat s'aspettu de is cuntzertos, is Joy Division fiant tragaus dae su carisma dae su cantori Ian Curtis, is callis moventzas arregodant is attacus dae epilessia dae sa calli su cantori marturada e cae a pustis ddu iughent a si bociri. Sa bocidura dae su cantori benit a una die dae su cummentzu dae su tour americanu e prima de sa bessida dae su segundu album, Closer. Sa pintada de su lp Closer est una rapresentatzione dae una scultura de su campusantu monumentale de Staglieno, e fiat, a su narai de is atros musicantes dae sa band, detzidia dae Ian Curtis prima dae sa morte cosa sua. Is cantos dae is Joy Division tenint pintadas fortes dae goth, prenas dae su disisperiu de Curtis. In medas logus is cantos cuanta messagius dae morte cae donant s'idea dae una bocidura dae su giovanu autore (cummente me is cantos New Dawn Fades, Something Must Break, Disorder, Insight, Passover), cae faint meda prus grais e nieddus is cantos e innue no si accatat una obertura a talli disisperiu.
Genotzìdiu assiru
S'assòtziu internatzionale de ispetzialistas de genotzìdios (International Association of Genocide Scholars) est imbàtida a unu cunsensu segundu chi « sa campànnia otomana contra is minoria cristianas de s'Impeèriu intre 1914 e 1923 at costituidu unu genotzìdiu contra armenos, assiros e gregos pònticos de s'Anatòlia. ».
Padre Luca Cubeddu
Juanne Pedru Cubeddu (dae totu connotu che a Padre Luca Cubeddu) est istadu unu de sos prus mannos poetes in limba sarda (calecunu lu cramat su Dante sardu). Naschidu in Pattada in su 1748, mortu in Oristanis in su 1828.
Alpes
Sos Alpes sunt sa cadena montosa prus importante de Europa, posta a caddu de sas làcanas de Itàlia, Frantza, Isvìtzera, Liechtenstein, Germània, Àustria, Islovènia e Ungheria. Partzint s'Europa tzentrale de sa meridionale e allindant sa regione geogràfica italiana, cumprendende in sinu issoro sos pitzos prus artos de su continente europeu, intre chi su Monte Biancu, chi cun sos suos 4.810 m de artària est su monte prus artu de sa cadena, de Itàlia, de Frantza e in generale de su continente.
Carolina de Sud
Geogrfia
Allàcanat a su norte cun sa Carolina de Nord, a su suddu e uestu cun sa Geòrgia, e a s'estu cun s'Ocèanu Atlànticu.
Istòria
A cara de sa Rivolutzione Americana fiat sa prima colonia de sas trèighi a si decrarare indipendente de sa corona britànnica e a pustis sa de 8 chi aiat ratificadu sa costitutzione de sos nàschentes Istados Unidos, su 23 de maju 1788.
A pustis de sa Gherra Tzivile sa Carolina de Sud est istada logu de tensione intre biancos e nieddos. Mancari sas autoridades fiant resissidas a nche bogare su Ku Klux Klan, grupos paramilitares - sas Camisas Rujas -aterrighinaiant sos afro-americanos de manera chi no votarent a sas eletziones.
Minneapolis
Sa tzitade est assentada in sa riba de su frùmene Mississippi, pagu prus a Nord de in ue su frùmene Minnesota si·nche ghetat a intro, e s'agatat aunida a sa tzitade e capitale de istadu Saint Paul. Totu s'àrea de Minneapolis est rica de lagos, àreas ùmidas e fintzas ispèndulas. Fiat unu tempus capitale pro sa mollidura de farra e tzentru de linnàmene, oe est su tzentru printzipale de affàrios intre Chicago e Seattle
Queens of the Stone Age
Is Queens of the Stone Age sunt unu cumpressu rock americanu formadu in su 1996, chi benet de Palm Desert, in Califòrnia.
Inghitzu (1996-1999)
Su primu album, Queens of the Stone Age, est registradu iscetis de Homme e Alfredo Hernàndez (issu puru ex-Kyuss), cun carchi agiudu de Chris Goss e Patrick Hutchinson. Bessit in s'atòngiu 1998.
Sa fama (2000-2004)
In su ghennàrgiu 2004 Nick Olivieri est bogadu de su cumpressu, a pustis de is datas de su tour in Australia. A nàrrere de Homme est pro ite diat èssere istadu rebbestu cun sa picioca.
Annos 2010
In su 2010 bessit sa segunda editzione de s'album Rated R e in su 2011 sa de su primu, Queens of the Stone Age, cun s'azunta de carchi cantzone.
Grupu de Visegrád
Su Grupu de Visegrád (polonesu: Grupa Wyszehradzka, ungheresu: Visegrádi Együttműködés, islovacu: Višegrádská skupina, cecu: Vyšehradská skupina; pronùntzia: "viscegrad"), nòdidu fintzas che Visegrád 4 o V4, est un' alliàntzia culturale e polìtica de bator istados de s'Europa tzentrale - chi sunt membros de s'UE - a sos fines de s'adelantamentu militare, culturale, econòmicu e de sa cooperatzione energètica; in prus su grupu serbit a promòvere s'integratzione de sos sìngulos istados in s'Unione Europea.
Colùmbia (Carolina de Sud)
Colùmbia est una tzitade de unos 133.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Carolina de Sud e sea de sa Contea de Richland.
Greenville (Carolina de Sud)
S'àrea urbana contat unos 400.000 residentes, e s'area metropolitana in ue est posta unos 851.000, chi nde faghent sa prus manna de s'istadu.
Portugallu
Rios printzipales
Tejo (Tagus), Douro (Duero), Guadiana, Minho, Mondego, Vouga, Tamega, Zezere, Sado.
Mississippi (frùmene)
Su Mississippi est unu frùmene de s'Amèrica de su Nord chi colat in sa parte tzentrale de sos Istados Unidos.
Is nativos americanos ddi aiant dadu nòmene de "Meschacebé", chi cheret nàrrere babbu de sas abbas. Oe est de mannu importu pro s'econòmia e sa curtura americana.
Latinos (USA)
Latinos est su faveddu chi ìnditat sos ispanoamericanos (est a nàrrer, sos chi bènint dae s'America Latina de limba ispagnòla e portughèsa) chi vìvent in sos Istados Unidos de America.
Edra
Sutaispètzias:
Giornalista
Orìgines
Medas persones creent chi su giornalista est cuncambiàbile cun su reporter. Sende gasi, lu bìdere dae custu puntu de vista est limitadu meda, dae chi b'ant medas àteros tipos de giornalistas, includende sos  capos de redatzione, fotògrafos, disegnadores de redatzione, e editore-sustitutu (britànnicos) o còpia-editores (nordamericanu). Una àtera diferèntzia importante est chi non si cunsìderant giornalistas sos disegnadores, iscritores e diretores de arte chi traballant esclusivamente in sa publitzidade, bidu chi su materiale e su cuntenutu sunt determinados dae sa persone chi achistat s'annùntziu. In manera indipendente de su mèdiu, su tèrmine giornalista batit una connotatzione o s'isetu de sa profesionalidade, cun su cunsideru pro su beru, s'impartzialidade, su bilantzu, sa decència e s'ètica, mancari sas normas podent variare a istèrrida intre publicatziones. Medas periòdicos de su mercadu massitzu non finghent in s'impartzialidade, mancari in paisos comente su Regnu Unidu, in generale s'aderant a unu còdighe de conduta voluntàriu, cun obietivos comente su mantenimentu de sa beridade. Carchi editore allegat chi s'inclinatzione e su pregiudìtziu est impossìbile de evitare, e chi est prus onestu assùmere un'opinione de redatzione assegurende chi custu materiale est in manera obietiva curretu.