cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Unione Europea
Eletzionis europeas
In basi a su censimentu generali (su de su 21 de ladamini de su 2001), ponit paris 6.600.871 bividoris. In su 2009, est oguali a n. 8 seggius distinaus.
Enrique Iglesias
Enrique Miguel Iglesias Preysler (Madrid, 8 maju 1975) est unu cantadore, produtore discogràficu e atore ispagnolu.
Ipermercadu
S'ipermercadu rapresentat una tipolozia de operadore de sa distribuidura manna organizada. Est caraterizadu dae un'arzola echipada pro sa bèndida a sa minuda cun superfìtzie de bèndida superiore a 2.500 metros cuadrados.
Melkiorre Melis
Biografia
Fìgiu de cummertziantes sardos, su de bator de oto frades, intre sos cales s'ammentant, pro su remenu artìsticu, su tzeramista Federicu, s'imprendidora tèssile Olimpia e s'illustradore Pino, Melkiorre Melis s'est formadu, in sa tzitade nadale sua, cun su pintore parmesu Emilio Scherer, dischente de Domenico Morelli.
Crisi in Ucràina de su 2014
A pustis de carchi mese de manifestadas fitianas, sas trumas de destra estrema ant comintzadu a ocupare cun sas armas sos palatzos de su guvernu, custringhende su presidente Janukovic a si nche fuire a Rùssia. Su 45-50% de is ucrainos diat àere apoderadu sa rivolutzione de Euromaidan, mentras su 42-50% diat èssere istadu contras. S'apoderadura prus manna diat bènnere dae Kiev e dae s'Ucràina otzidentale, chi fintzas rapresentaiant sa majoria intra de is protestadores. Petzi su il 24% de is protestadores aproliant dae s'Ucraina tzentrale e petzi su 21% dae s'estu. In s'Ucraina de giosso e in cussa orientale petzi su 20% de sa populatzione fiat a favore. Custu currespondet a sa partzidura linguìstica (e in parte ètnica) de s'istadu.
Mesolìticu
Acontesset annotamala un'isvilupu de sas armas de imbiu e in piessignu si generalizat s'impreu de su arcu e de sa fritza, mescamente in Europa. Custu est dèpidu a mudàntzias rilevantes chi pertocant su clima; difatis su mesolìticu s'isvilupat in su perìodu finale de s' ùrtima glatziatzione, a pustis de s'ùrtimu màssimu glatziale e fintzas a s'instauratzione de unu clima simigiante a s'atuale. Su càmbiu climàticu est istadu càusa o concàusa (paris a s'òmine matessi) de s'isperdimentu de animales mannos comente su mammut e sos gliptodontes, at favorèssidu s'ispaniadura de padentes istèrridas in logu de sas tundras e at connotu una crèschida demogràfica de s'umanidade primitiva sena pretzedentes.
Brandeburgu
Su Land fiat atransadu in su 1990, a fatu de sa reunificatzione. In su 1995 is guvernos de Berlinu e de su Brandeburgu aiant detzìdidu de fùndere sos istados, cun su fine de formare su Land nou de Berlinu-Brandeburgu. Custa risolutzione fiat ispantosamente refudada in unu plebiscitu de su 1996: mentras is berlinesos aiant atzetadu, sa majoria de is brandeburghesos s'aiat opostu, e gai sos duos Land sunt abarrados partzidos.
Melilla
Allàcanat cun is comunos marochinos de Beni Ansar e Farkhana.
Tessa Gelisio
Tessa Gelisio (S'Alighera, 6 de maju de su 1977) est una condutora televisiva, blogger e ambientalista sarda.
Ceuta
In s'istòria Ceuta est istada fatvatu abbadinada a is poderios cartaginesu, romanu, visigotu e àrabu, fintzas a èssere cunchistada de su Portugallu su 14 de austu 1415. Su Portugallu dd'aiat pois tzèdida a s'Ispagna in su 1668.
Serbariu
Fit una burgada de pastores e massajos, commo belle ingurtìa dae Carbonia prima chin sos bichinàos, naràos "palazzoni di Serbariu", poi chin cussu de Santa Caderina, benìnde duncas a essere unu cuartièri de sa tzittade fravicàda in epoca mussoliniana.
Serbarìu si podet cussiderare comente su nùcreu orizinàrju de sa tzittade carbonièsa; su topònimu dìat bènner a pàrrer de carchidùnu dae "s'erba de s'arrìu", a pàrrer de atteros dae "serba arrìu" o "serba rìu", chi dìat inditare comente sa bidda sèret amparàda dae s'unda de su rìvu Santu Milanu (sicund'a sas cartas de s'Ottichentos, rìu Bau Baccas).
Silanos
S'istòria
S'òmine est arribadu in custu territòriu giai dae su tempus preistòricu, comente provadu dae sas 7 domos de janas, sos 25 nuraghes, sas 22 tumbas de gigantes (intre cussas sa de Pedra Pinta), sas 2 tumbas nuràgicas, su putzu sacru, sos 7 bidditzolos nuràgicos presentes. Totu a inghìriu de Silanos si podent galu bìdere sos nuraghes Orolio o Madrone, su nuraghe Santa Sarbana e Corbos.
In su perìodu sabàudu, Silanos faghiat parte de sa provìntzia de Cùllieri, e in su 1848 fiat intrada in sa partzidura amministrativa de Nùgoro. In su 1859 fiat in sa provìntzia de Tàtari, tzircundàriu de Nùgoro e mandamentu de Golòthene, e a sa fine est intrada in sa provìntzia de Nùgoro in su 1927.
Renània-Palatinadu
Sa Renània-Palatinadu (in tedescu: Rheinland-Pfalz) est unu de sos 16 istados federados de Germània postu in su cantone sud-otzidentale de su paisu. S'istadu est istadu istituidu in su 1946 cumprendende su chirru meridionale de sa provìntzia prussiana de su Renu, sa provìntzia Renu-Àssia de s'Istadu Populare de Àssia, su chirru otzidentale de sa Provìntzia de Nassau e sa manna parte de sa regione istòrica de su Palatinadu. Tirat a 19 853 km² e contat casi 4 milliones de bividores. Sa capitale est Mainz. Sa Renània-Palatinadu làcanat in su norte cun sa Renània de su Norte-Westfàlia, in s'est cun s'Àssia e su Baden-Württemberg, in su sud cun sa regione frantzesa de s'Alsàtzia e cun su Saarland e in s'ovest cun su Lussemburgu e su Bèlgiu (Vallònia). S'asse printzipale de s'istadu est su riu Renu, chi format sa làcana cun Baden-Württemberg e Àssia a sud-est, in antis de cùrrere longu sa parte setentrionale de sa Renània-Palatinadu. Unos àteros rios chi rugrant s'istadu sunt sa Mosella (Mosel), su Saar e su Lahn, totus tributàrios de su Renu.
Aeroportu de Casteddu-Su Masu
Sa aero-statzioni noa
Po custa arrexioni sa sotziedadi de gestioni at detzìdiu su fàbricu de una aero-statzioni noa po de sustentai unu tràficu finas a 7 millionis de passigeris/annu. Su progetu, predispostu de su 1997 a su 1999, est stau inaugurau in su 2004 de su presidenti de sa Repùblica Italiana Carlo Azeglio Ciampi.
1979
S'annu 1979 (MCMLXXIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Andalusia
Pro su chi pertocat sa chistione econòmica, sa regione a oe est caraterizada pro èssere agràbiada posta in cumparàntzia cun àteras partes de Ispagna e de s'Europa, a resurtadu de su fallimentu in ie de sa rivolutzione industriale e de una posidura perifèrica in logu de tzircùitos de affàrios internatzionales. De custa cunditzione est fàtzile a si nd'acatare abbaidende comente su setore industriale tèngiat pegu pesu in s'economia de su logu, chi s'agatat basada mascamente subra sa massaria e subra de is serbìtzios. S'economia andalusa est noantamas sa de tres de Ispagna.
Bissau
Bissau (AFI: /bisˈsau/) est sa capitale de sa Guinea-Bissau. S'agatat a s'internu de su distretu amministrativu omònimu e est su tzentru amministrativu, de portu e militare printzipale de sa natzione.
Mario Delitala
Mario Delitala (Orane, 16 de cabudanni 1887 - Tàtari, 28 de austu 1990) est istadu unu pintore e intzisore sardu.
Pisa
Pisa est una tzitade de 89 144 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima in su nord de sa Toscana.
Sa tzitade de Pisa in passadu est istada una repùblica marinara de importu.
L'Unione Sarda
S'Unione de Zuncheddu
A dies de oe su propietàriu est, duncas, Sergio Zuncheddu, chi at batidu a in antis su protzessu de modernizatzione de su cuotidianu incumentzadu dae Grauso, cun su fàbricu in su 2002 de unu tzentru de imprenta nou in Su Masu, a curtzu a su chi giai bi fiat, sa mìnima lèbia de su formadu, prus simigiante a unos cantos cuotidianos italianos che, a esèmpiu, su Corriere della Sera ; in su 2011 b'est istadu su trasferimentu de sa redatzione cara a Santa Gilla, in sos palatzos noos fraigados dae s'editore.
Ispainadura
Datos Ads - Atzertamentos Ispainadura Imprenta
Longobardos
In su cursu de is sèculos, is Longobardos, a primìtziu casta militare seberada in manera chìrdina dae sa massa de sa populatzione romànica, si fiant integrados in su tessìngiu sotziale italianu, gràtzias a s'emanatzione de leges iscritas in latinu (Editu de Rothari, 643), a sa cunversione a su catolitzèsimu (fine de su sèculu VII) e a s'isvilupu, fintzas artìsticu, de relatos semper prus istrintos cun is àteros cumponentes sotziopolìticos de sa Penìsula (bizantinas e romanas). Sa fusione intre s'elementu germànicu longobardu e su romànicu aiat postu is bases, segundu unu modellu comunu a sa majoria de is regnos latinu-germànicos artu-medievales, pro sa nàschida e s'isvilupu de sa sotziedade italiana de is sèculos a sighire.
Sòrgono
Sa cultura
Dae is passigiadas in is sitos suos a sa presentatzione de libros e cunferèntzias de archeologia, istòria e traditziones, Sòrgono est una bidda chi bi tenet meda a dare balia a sa cultura.
De mentovare su situ de Biru de Concas.Prus de 200 menhir, pinnetas, duos nuraghes, una tumba de gigantes, unu dolmen. E una bena de abba cuada.
S'economia
Is istruturas sotziales podent bantare una domo de pasu pro is mannos. Is iscolas superiores serbint totus is biddas lacanantes, cun sa presèntzia de su Litzeu Iscientìficu e de S'Agràriu. Pro sa richesa culturale est presente sa biblioteca tzìvica e sa sede de sa Comunidade Montana. Medas sos agriturismos cun possibilidade de papare e dormire in ie matessi.
Malària
Su parassita sighit a bìvere in is infestados cronicamente e est trasmìtidu peri sa ispitzuladura de sintzulas cun sambene impestadu de gènere Anopheles.
Su mortorzu de Lisandru Froris
Protzessos
In su 1973, sos criminosos fiant istados protzessados: a Rossi l’aiant cundennadu a sa presonia perpetuada, paris cun un’àteru membru de cabale cussideradu s’aporridore de s’operadura. Àteros 14 imputados aiant retzidu unu totale de 390 annos de regrusura. In mesu de sus castigados, bi fiant sos terroristas Giuseppe Battaglia, Renato Rinaldo e
Referendum consultivu sardu de su 2011
Sa dimanda in su referendum sardu nche ponìat in mesu péri sas iscorias, a differentzia de cussu abrogativu italianu chi at tentu logu unu mese a pùstis in sas dies de su 12 e 13 de làmpadas, chi imbètzes arresonaìat de su fraigamentu de tzentrales elettronucleares ebbìa. Su referendum rezonale lu at amparadu sa zunta rezonale, chi tando nde fit a cabu Ugo Cappellacci, accorpende sas eletziones amministrativas. Custu referendum tenìat solu balore consultivu, non cumpromittende nen su gubernu sardu nen cussu de s'istadu italianu: punnaìat a esser unu messazu politicu, bida sa partetzipadura populare a su referendum e su chi nde est resurtadu dae in ìe.
Carlo Delfino editore
Istòria
Fundada in su 1981 in Tàtari dae Carlo Delfino, a pustis de sos sutzessos suos cun sa "Libreria Scientifica Internazionale", at incumintzadu cun s'atividade sua publichende òperas de archeologia, siat imprentadas noas anastàticas de òperas giai publicadas e siat sàgios noos. A pustis at inauguradu fintzas collanas dedicadas a s'ambiente, a s'istòria, a s'arte e a s'artesania, a sas traditziones populares, a sas limbas, a sa narrativa, a sa poesia, a s'architetura, a sa sagìstica, a s'iscièntzia, a sa tècnica e a su turismu.
Otieri
Edade preistòrica
Sas fases de s'Eneolìticu, naradu Edade de su Ràmene o de sos primos metallos, articuladu intre su 3200 a.C. e su 2000 a.C., e partzidu in sas fases Sub – Otieri o Otieri II, Filigosa e Abealzu, Monte Claru e de su Vasu campaniforme chi at a durare finas a su Brunzu Antigu, sunt testimoniadas dae unu tzicherone cun carena de fase eneolitica Sub Otieri, e sa Cultura de Bunnànnaru imbeniente, ligada a s'edade de su Brunzu Antigu, est testimoniada dae unu vasu trìpode bènnidu fintzas issu dae sa Gruta de santu Micheli.
Tziviltade nuraghesa
In su territòriu otieresu s'agatant fintzas sas istigas de sa tziviltade nuràgica che a sos fràigos prus caraterìsticos suos, sos nuraghes, sos putzos sacros e sas tumbas de gigantes. S'aspetu prus de importu e originale de sa protoistòria sarda, durante sa cale s'intensìficant sas relatziones intre sas populatziones de s'ìsula e sas tziviltades mannas egeas (Creta, Mitzene, Tzipru), e de s'oriente a curtzu, in particulare sos Fenìtzios, est rapresentada in su territòriu de su Comunu de Otieri dae 123 nuraghes. Sos prus de importu de custos sunt su nuraghe Bùrghidu, su nuraghe Sa Mandra e sa Jua e su nuraghe Mannu de Bisàrtziu.
Època pùnica e romana
Sas atestatziones prus mannas de àreas funeràrias de època romana benint dae Bisàrtziu e de Suèlzu: in custa localidade ant atzapadu medas istatueddas votivas in terralla.
In localidade Ruìnas, in su 1959, acanta a sas istruturas ligadas a sas abitatziones, un'interventu in su terrinu at iscalabradu una sèrie de tumbas chi ant frunidu ogetos de sos asciugàrios e un'iscritzione funerària como pèrdida.
Su territòriu fiat serbidu dae tres pontes subra de su Riu Mannu de Otieri: Iscia Ulumu, chi torrat a su tratzadu de su caminu peri su riu, Badu sa Femina Manna e Pont’Ezzu. Custu ùrtimu, mègius cunservadu, l'ant fraigadu in unu logu istratègicu pro sas comunicatziones durante s'època romana.
Evolutzione demogràfica
Dae sos ùrtimos dados de su tzensu 2011 in su comunu de Otieri si registrat una variatzione negativa de su 4 %, colende dae 11.334 abitantes in su 2001 a 10.881 abitantes in su 2011. In base a sos datos de su tzensu 2001 in su comunu de Otieri ant rilevadu 11.334 abitantes residentes, cun 7.384 abitantes (su 71%) in su tzentru urbanu de Otieri. Sas àteras localidades abitadas de su territòriu comunale sunt su bighinadu de Santu Nigola cun 2.927 abitantes e sa fratzione de Chilivani cun 294 abitantes, e sa populatzione ispartzinada chi abarrat ammontat a 1.389 unidades.
Caminos
Otieri est collegada a su territòriu a fùrriu dae tres caminos istatales, sa SS 128 bis, sa SS 132 e sa SS 199, paris a una rete de caminos provintziales.
Basket
Sas iscuadras de basket printzipales de sa tzitade sunt sa S.S. Dil. Demones e su 80 Basket, chi mìlitat in Promotzione. Sunt nàschidass in su 1958 e in su 2010.
Asti
Munitzìpiu romanu cunnotu cun su nùmene de Hasta Pompeia o sintzillamente Hasta, fiat istadu sea de su ducatu de Asti, unu ducatu longubardu de sa Neustria. Comuna lìbera in s’Edade Mèdia, cun deretu de fraigare moneda, fiat istadu unu de sos tzentros cumertziales prus importantes intre su de XII e su de XIII sègulos, sos mercaderis suos aiant isvilupadu su cumèrtziu e su crèditu in s’Europa intrea.
Yūrei
Caratteres tipicos
Su pantasima giapponesu est fentomadu pro custas caratteristicas (unu pacu a cumone chin sas categorias otzidentales):
Per Degaton
Per Degaton est unu personagiu de is fumetus de sa DC Comics. Est unu "malu" ki poidit viagiai me su tempus. Per Degaton s'est biu sa prima borta me All Star Comics #35 (Giugno-Luglio 1947) e est fut criau de John Broome e Irwin Hasen.
Basìlica de Santu Antiogu de Bisàrtziu
Tzinnos istòricos
Sa prima catedrale l'ant fraigada in sa de duas metade de su de XI sèculos e, a pustis, l'aiat iscalabrada unu fogu, tantu chi unu documentu de su 1139 mentovat un'Ardarensis episcopus, ca su pìscamu de Bisàrtziu fiat istende in su probe tzentru de Àrdara finas a sa riparatzione de sa catedrale e de s'episcòpiu de Bisarchium. Intro su 1174, cun sa cunsacratzione de su pòrticu a duos pranos atacadu a sa fatzada, sos traballos de fràigu nou de sa sea fiant acabados.
Itri
Itri est unu comunu de unos 10.600 bividores italianu chi s'agatat in sa regione de su Lazio meridionale, in sa provìntzia de Latina.
MS-DOS
MS-DOS (sigla de Microsoft Disk Operating System) est istadu unu sistema operativu de sa Microsoft, non prus in produtzione, dedicadu a is elaboradores personales cun microprotzessores x86. In cummèrtziu dae su 1982 a su 2000, est istadu su primu de una sèrie longa de sistemas operativos de sa Microsoft chi in is annos otanta rapresentaiat prus de su 90% de su mercadu mundiale de is sistemas operativos e, fintzas a s'arribu de Windows 95 in su 1995, est istadu su sistema operativu pro elaboradore prus difùndidu in su mundu.
Architetura
Is limitatziones printzipales de su DOS fiant sa làcana a 640KB de RAM, sa farta de suportu pro sa rientràntzia, s'architetura a 16 bit e su fatu chi onni protzessu, una borta aviadu, teniat su controllu totale de su sistema. Custas limitatziones fiant dèpidas a sèberos progetuales, basados a suba a is limitatziones de su primu PC IBM; custos lìmites fiant istruturales e duncas no ddoe fiat manera de ddos bìnchere. Essidos craros pro s'evolutzione tecnològica lestra de cussos annos, a pustis sunt istadas agatadas solutziones pro custos lìmites impreende ainas comente a manigiadores de memòria EMS e XMS, estendidores DOS (DOS extender) chi manigiaiant su funtzionamentu a 32 bit in modalidade amparada, chi MS-DOS non podiat suportare. No fiant mudas istruturales a su sistema: in ònnia manera su manìgiu de su sistema de is archìvios, sa risposta a is interrutziones abarraiant comente si siat in manu a su betzu MS-DOS e sufriant de is lìmites suos.
Nadadorzu
Su nadadorzu tzertifigadu prus profundu de su mundu s’agatat in Bèrziu in Uccle, a probe de Brussellas, e est naradu “Nemo 33” cun referèntzia a sa profundidade sua (34,5 metros in su puntu prus profundu).
Corpu de istadu in Cile de su 1973
Su corpu de Istadu in Cile de su 1973 est istadu sa furriadura de su guvernu elèghidu democraticamente e presididu dae Salvador Allende a banda de s'esèrtzitu e de sa politzia natzionale, acontèssidu su 11 de cabudanni de su 1973. Eventu fundamentale de s'istòria de Cile, su corpu de Istadu at achiridu bàlida de sìmbulu pro sa gherra frita e de s'intrusida de sos Istados Unidos de Amèrica in is chistiones internas de is paisos de Amèrica Latina.
Fiorenzo Caterini
Fiorenzo Caterini (Lodi, 1965) est un'antropòlogu, iscritore e ambientalista sardu, istudiosu de s'istòria, de sa cultura e de sa natura de sa Sardigna.
Còssiga
Sa Còssiga est un'insula de su Mare Mesuderraniu et est una regione chi appartenit a sa Frantza. S'agatat in subra de sa Sardigna e a zòsso de sa Liguria e de sa Proventza. Sa capitale sua est Ajacciu sa segunda tzittade est Bastia. Est sa cuarta insula pius manna de su Mesuderraniu. Omines de importu mannu pro s'istoria tenint origine còssa, cumente Napoleone Bonaparte. A diferentzia de sas ateras regiones de Frantza, gòsat de una autònomia majore e pro custu si tzerriat "Coletividade Territoriale de Cóssiga". S'insula est dividida in duas partes: Còssiga arta e Còssiga bascia. Sa limba de sa populatzioni cossa est su corsicànu, limba noulatina. Su corsicanu est unu limbàzu toscanu; de s'atteru, s'italianu est istadu limba ufitziale finas a su 1859. Dae su tempus de s'intrada a suta 'e su guvernu frantzesu, is cossus tennint però a limba ofitziale su frantzesu.
Edade de su Brunzu
S'edade de su brunzu si sìtuat in generale in Europa intre su 1800 a.C. e su 700 a.C. partzida in tres fases:
Triei
Triei (fintzas Triè) est una bidda de sa Meria o Provìntzia de s'Ogiastra, s'agatat a 140 metros in pitzu su mare e jughet 1.115 bividores.
Todos caballeros
Peròe, ind unu traballu de Giuseppe Fumagalli si leghet: "Si vede ancora, nella piazza Civica, la casa già dei march. d’Albis ora dei nob. D’Arcayne dove il Sovrano fu ospitato e si addita ancora la finestra, oggi murata per reverenza del principe, da cui egli si affacciò e lanciò agli algheresi che lo applaudivano, il Todos caballeros (tutti cavalieri) che li farebbe tutti legittimamente investiti dell’onorifico titolo. Ma lo scarso fondamento della leggenda è anche dimostrato dal fatto che ne tace l’illustre storico della Sardegna, Giuseppe Manno, il quale tuttavia era d’Alghero, e si diffonde con molta compiacenza nei più minuti particolari di questa visita imperiale alla dolce terra ove nacque: e narra infatti in quattro pagine molti piccoli episodi, aggiunge anzi che il sovrano armò col cingolo equestre vari distinti personaggi (e ne dà i nomi) ma tace affatto di questa investitura collettiva, ciò che dimostra ch’essa non era nemmeno ricordata in una relazione minuta dell’avvenimento, compilata nel giorno stesso della partenza di Carlo e depositata nell’Archivio della città, sulla cui scorta egli stese la sua narrazione."
Thiniscole
S'istòria
Sa domus de janas de Cuccuru ‘e Janas est de su tempus de sa Cultura de Otieri (IV-III millènniu a.C.), mentras s’insediamentu de Monte Godunu diat èssere imbetzes de sa cultura de Monte Claro (sa metade de su III millènniu a.C.): una filera de pinnetas a base retangulare, tzirculare e ellìtica cun a curtzu una muralla megalìtica. Paret chi siant de custu tempus fintzas duos dolmen, in sa prana de su Maccarrone, chi tenent duos aposentos a pranta retangulare e chi però in tempos colados las ant isboidadas de su depòsitu archeològicu.
Sa cultura
Sa cultura sarda est semper istada ligada a s'ispìritu religiosu chi b'est in s'ìsula: gasi etotu in Thiniscole, in ue sas crèsias dant una trassa architetònica de balere a sa bidda e sunt testimonia de una ispiritualidade forte chi traessat sos sèculos. Su territòriu comunale est prenu de crèsias, mescamente in sa bidda: tocat de ammentare sa crèsia de su Rosàriu. A primore fiat intitulada a Sant'Anastasia e fiat sa crèsia majore, sa parròchia, ma dae chi fiat in foras de sos muros de defensa si fiat isseberadu de pònnere a parròchia sa crèsia de Santu Juanne, in su 1623.
Sa crèsia de Santu Juanne est sa parròchia e est in intro de su tzentru istòricu. Sas istàtuas de linna chi bi sunt in intro sunt de su 1600 e de su 1700. Anta b'est sa crèsia de sas Gràssias, fraigada in su tempus intre de su 1640 e su 1670 e restaurada infrau de su 1700. In Sas Gràssias est fata una de sas festas mannas de Thiniscole, sa de duas domìnigas de santugaine.
Su 19 de martzu sos thiniscolesos festant a Santu Zosepe in sa cresiedda omònima - pagu foras de sa bidda, in su caminu pro Nùgoro, fraigada in su 1730 e restaurada fintzas dae pagu.
S'economia
Unu de sos setores prus mannos est su chi pertocat s'estratzione e su traballamentu de sos minerales e de sas pedras. Sa prima indùstria manna de Thiniscole est istada sa Buzzi Unicem, pro s'estratzione e su traballamentu de su tzimentu. In custu momentu est patende sa crisi chi at tocadu su setore de s'edilìtzia a pustis de su boom de sos annos '80 e '90.
Amèrica/campidanesu
S'Amèrica est unu continenti, chi est s'unioni de s'Amèrica setentrionali e de s'Amèrica meridionali.
Trèmini
Po nai "Amèrica" a bortas nant "Mundu Nou" o "Continenti Nou", faci a su "Mundu Bèciu" o "Continenti Bèciu" comenti nant s'Europa, logu de aundi is scoberridoris ndi lompiant. Medas bortas si narat "Amèrica" po nai siat s'Amèrica setentrionali siat s'Amèrica meridionali, ma medas bortas puru si narat "America" (in totus is lìmbas, s'inglesu puru) po inditai is Stadus Unius sceti.
Geografia fisica
S'America stremenat petti cun maris e oceanus: a nord de su Mari Glaciali Articu, a ovest e sud-ovest de s'Oceanu Pacificu, a est e sud-est de s'Oceanu Atlanticu, a sud de s'Oceanu Pacificu e de s'Oceanu Atlanticu. A sud, su meridianu ca transit po su Cabudu Horn (su puntu prus meridionali de s'America), cumpartit difatis (convenzionalmenti) s'Oceanu Pacificu de s'Oceanu Atlanticu.
Geomorfologia
S'America de su Nord capit in totu in s'emisferu boreali mentris s'America de su Sud capit casi totu in s'emisferu australi. Cunsiderandu s'America Centrali parti de s'America de su Nord, in particulari, de s'America de su Sud nofunti includius in s'emisferu australi: su Venezuela, sa Guyana, su Suriname, sa Guiana Francesa, una parti manna de sa Colombia e una parti pitica de s'Ecuador e de su Brasile.
Unu o duus continentis?
Is geografus no funti de accordiu po cunsiderai s'America del Nord e s'America del Sud duus continentis cumpartius (su continenti nordamericanu e su continenti sudamericanu). Is geografus ca no funti de accordiu cun custu, dda cunsiderant un unicu continenti e cunsiderant s'America de su Nord e s'America de su Sud duus subcontinentis (su subcontinenti nordamericanu e su subcontinenti sudamericanu). Segundu is geografus ca dda sustenint, custa posizioni scientifica est donada de sa continuidadi territoriali ca esistit itre s'America de su Nord e s'America de su Sud.
Lìnguas
Su numeru in totu de is lìnguas de sAmèrica bincit de meda 500, intr'e lìnguas e dialetus. Is principalis lìnguas funti is correspundentis a is ca funti istetius postus de is colonizadoris europeus, sighius de is lìnguas de is principalis culturas amerindias.
Cant de la Sibil·la
El Cant de la Sibil·la est unu cantu liturgicu gregorianu e sas peraulas chi lu cumponene descriene s'Apocalissia, benit cantadu in sas chejas de Majorca in sas Isolas Baleares in Ispagna e in s'Alighera in Sardigna. Dae su 16 de santandrìa de su 2010 est istadu dichiaradu patrimoniu de s'Umanidade.
Roger Ebert
Roger Joseph Ebert (Urbana, Illinois 18 de làmpadas, 1942 – Chicago, Illinois 4 de abrìle, 2013), pius conottu comente Roger Ebert, est unu attore americanu.
Rivolutzione de is gravellos
Movimentos militares durante sa Rivolutzione
S'Escola Pràctica de Cavalleria de Santarém aiat tentu su rolu prus importante cun s'ocupatzione de su Terreiro do Paço, chi est sa pratza de Lisbona in ue s'agatat sa sede de bona parte de is ministèrios. Is fortzas de s'Escola Pràctica de Cavalleria fiant cumandadas dae su capitanu Salgueiro Maia. Su Terreiro do Paço fiat istadu ocupadu in is primas oras de su mangianu. Salgueiro Maia aiat tramudadu prus tardu parte de is fortzas suas conca a su Quartel do Carmo in ue fiat su cabu de su guvernu, Marcello Caetano, chi si fiat rèndidu a sa fine de sa die, integrende su pòdere a su Generale António de Spínola. Marcello Caetano a coa si nche fiat fuidu a Madèira, e dae in ie fiat mòvidu in esìliu a Brasile.
Cunsighèntzias
A pustis de su 25 de abrile fiant lìberados is presoneris polìticos dae sa Presone de Caxias. Is cabos polìticos de s'opositzione in esìliu fiant torrados a Portugallu in is dies a fatu. Una chida prus tardu, su 1 de maju fiat istadu pòdidu tzelebrare legalmente in is arrugas de is tzitades pro sa prima borta dae annos medas. In Lisbona si fiant atobiadas tzirca unu millione persones.
Lanusèi
Geografia fisica
Lanusèi est su segundu comunu prus mannu de sa provintzia a pustis de Tortolì e prus importanti po tottus is ofitzius e is scolas ca tenit.
Is treminis geograficus de su territoriu de lanusèi funti:
Is originis
Medas istudiosus ant bisitau sa logu, calicunu (Alberto La Marmora, Giovanni Spano, Duncan Mackenzie e Usai) ant iscritu is pensamentus insoru.
Hitodama
Sos hitodama si abbàidan a su solitu a curtzu de campusantos e buscos a tempus de istiu, su tempus creitu "traditzionale" pro sa cumparta de pantasimas e ispiritos suprannaturales in Giappone. Su hitodama podet esser un'ispiritu malu o indifferente a s'omine vivu: a bìas, dìat poder iscumpàrrer o sìnche rùer a terra cando sa zente lu bìdet; atteras bìas, dìan poder ghìare a unu biazadore in logos ispèrdidos pro los fagher perdere. Si naran péri onibi (鬼火 "dimòniu de fogu").
Babel Film Festival
Istòria
Parte de importu mannu de su fèstival est fintzas su Prèmiu Kentzeboghes, promòvidu dae promòvidu dae s'Assòtziu Culturale Babel, paris cun sa Sotziedade Umanitària - Tzineteca Sarda de Casteddu, Ejatv, Areavisuale Film e Associazione Boxis e dedicadu a sos progetos tzinematogràficos fatos in limba sarda e in sas àteras limbas de sa Sardigna, chi faghet de anteprima a su restu de sa manifestatzione.
Regiones de Frantza
Reforma de su 2014
Sa lege nº 2015-29 de su 16 de ghennàrgiu 2015, aprovada su 16 de nadale 2014 e intrada in vigore partende dae sas eletziones regionales de su 2015, at dispostu, in s'àmbitu de sa reforma manna de sos entes locales, s'istitutzione de 7 regiones noas de sa Frantza metropolitana mediante fusione de 16 regiones. In particulare, sunt istadas istituidas sas sighentes regiones sos cales nùmenes, foras pro su de sa Normandia, fiant a comintzu provisòrios. Su 30 de cabudanni 2016 su Guvernu at ufitzializadu sos noos nùmenes definitivos de sas 6 noas regiones chi teniant unu nùmene provisòriu.
Amèrica de su Norte
S'Amèrica de su Norte o Amèrica Setentrionale o Nordamèrica (grafia alternativas: "Nord-America") est una de is tres macro-regiones printzipales cun chi est partzidu su continente americanu (is àteras duas sunt s'Amèrica Tzentrale e s'Amèrica de su Sud.
Gherra tzivile
Una gherra tzivile est in generale gherrada a s'internu de un'Istadu pro impònnere subra de su territòriu istatale intreu o subra de una parte sua su monopòliu pròpiu de sa violèntzia, in càmbiu de su de sos aversàrios; s'Istadu in chistione at a èssere duncas unu de is cuntierradores, si no est derrocadu. . In una gherra tzivile is duas afiladuras in gherra a s'internu de sa matessi natzione tenent a obietivu s'iscagiadura totale de s'aversàriu, fìsica e ideològica. Custa est sa caraterìstica printzipale de sa gherra tzivile: una fatzione non parat fintzas a cando no at eliminadu s'àtera.
Marco Milanese
Publicatziones
At iscritu prus de 500 publicatziones,  e at fundadu e dirigit sa rivista de istùdios internatzionales Archeologia Postmedievale (dae su 1997) e sa rivista Facta - A Journal of Late Roman, Medieval and Post-Medieval Material Culture Studies (dae su 2012). In prus, at curadu collanas medas de istùdios e chircas, che a "Sardegna Medievale", "Quaderni dei Villaggi Abbandonati della Sardegna", "Documenti di Archeologia Postmedievale" e "Archeologia Urbana ad Alghero".
Frantziscu Cheratzu
Frantziscu Cheratzu (Ilartzi, 1960) est un'iscritore, editore e giornalista sardu. Est fundadore e amministradore de sas domos editoras Condaghes e NOR e Responsàbile Limbas de sa FINS.
Mujahid al-Amiri
Guvernu de sa taifa
In su 1033, Abù al-Qàsim, guvernadore de sa taifa de Sevilla, giai cun su pòdere istabilidu, si fiat atribuidu s'aparèntzia de unu tìtulu legìtimu amparende a unu personàgiu polèmicu chi afirmaiat de èssere su califu Hisham II, ufitziosamente mortu in su mese de abrile de su 1013. Mujahid aiat atzetadu s'autoridade nominale de su Hishām II frassu, fortzis in su cuntestu de una sèrie de ligàmenes matrimoniales cun sa dinastia de sos abadides chi guvernaiat Sevilla.
Patronadu
S'ischit chi Ibn Gharsiya e Ibn Burd a su-Aṣghar aiant cumpostu òperas in sa corte de Mujahid. In ie fiat iscrita sa famada risala (tratadu) de Ibn Gharsiya subra is shuʿūbiyya (natziones no àrabas), chi criticaiat s'ereu àrabu in Ispagna e alabantzaiat a is no àrabos, comente is bèrberos e sos islavos. Ibn Burd aiat dedicadu una risala fintzas a su promotore suo e aiat cumpostu àteras òperas suta s'amparu de sa taifa de Dénia. Tambene s'ischit chi su eruditu Ibn Hazm e su giurista Yusuf ibn 'Abd al-Barr aiant passadu tempus in sa corte sua.
Ispainadura islàmica
Ispainadura islàmica e Sardigna
Si creet chi in su 753 fiant fatos aposentamentos in sa costera e chi a su mancu una parte de su territòriu de s'ìsula fiat obligadu a sa pagamenta de sa Gizyah, tributu pagadu dae is non cunvèrtidos in is terras ocupadas dae sos àrabos pro pòdere sighire a professare sa fide pròpia. Est dàbile chi custu regìmene fiat duradu una pariga de deghes de annos sende chi non si tenet testimonia de bardanas fintzas a primìtzios de su sèculu IX. In is Annales de s'istòricu francu Eginhard, bìvidu in cuss'època, est ammentuada un’ambasciada de sardos (legati sardorum de Carali civitate) chi in su 815 fiat mòvida a sa corte di Ludovicu su Piu pro pedire agiudu cuntra de is musulmanos. Sa Sardigna fiat abarrada fortzis suta amparu de su Sacru Romanu Impèriu, susetotus a pustis de sa conchista islàmica de Sitzìlia (chi aiat segadu cale si siat acàpiu cun Costantinòpoli) e durante totu su sèculu X si tenet nova petzi de una afracada arribada dae Àfrica, chi a fatu fiat mòvida a Gènova
Australia
S'Australia continentale tenet un'estensione de 7,69 miliones de kilometros cuadratos e, si dae un'ala est su continente prus minore de su mundu, a s'attera est sa prus manna isula terrestre; s'Australia est sa parte printzipale de su continente oceanicu; s'istadu australianu cumprendet, in prus, s'isula de Tasmana e calicuna attera, comente sas isulas Christmas e Norfolk. Sos istados a curtzu sun sa Nova Zelanda, a sud-est, e a nord s'Indonesia, su Timor orientale e Papua Nova Guinea. Iffùnden s'Australia sos mares de Timor e Arafura a nord, su mare de sos Coraddos e cussu de Tasmania a est, s'otzeanu Antarticu a sud e s'otzeanu Indianu a ovest.
Port of Spain
Cun àrea metropolitana chi contat unos 270.000 residentes, Port of Spain est su tzentru printzipale de s anatzione. Est fintzas unu de is portos prus mannos de su mare de is Caràibes. Su turismu est una de is fainas printzipales de sa bidda.
456
Su 456 (CDLVI in nùmeros romanos) est un'annu bisestu de su sèculu V.
Menhir
Podiant èssere pesados in manera singulare o in grupos, e cun dimensiones chi podent variare meda, fintzas chi sa forma est generalmente iscuadrada, carchi borta afinende·si cara a su pitzu. Is menhir sunt ampramente ispaniados in Europa, Àfrica e Àsia, ma sunt prus numerosos in s'Europa Otzidentale, in piessignu in Bretagna e in is ìsulas britànnicas. Sunt istados pesados in medas perìodos diferentes, in su cursu de sa preistòria, e fiant criados in su cuntestu de sa aici narada cultura megalìtica chi fiat froridu in Europa e intòrrios.
Cumbessias
Sas cumbessìas (o muristenes) sun locos minores de allòzu pro sos peregrìnos e nobenantes postos a chìrriu de crèsias e santuarjos arbales de sa Sardigna. In epoca antica meda fin allozos pro sos mànagos; pro atteros istudiosos fin pèri ispatzios dedicàos a sos mercantes. Sun cosa a divèrsu dae sas lollas, chi imbètzes fin pro sos bendidores bendulèris. Sun de impòrtu fìntas pro cumprender comente, in passàu, si fachìat "turismu religiosu".
Tzitade metropolitana de Tàtari
Comunes
Sos comunes chi faghent parte de s'ente sunt: S'Alighera, Anela, Àldara, Bànari, Benetuti, Bessude, Bunnànnaru, Bono, Bonolva, Boruta, Botidda, Urtei, Bultzi, Su Burgu, Carzeghe, Casteddu Sardu, Cherèmule, Tzaramonte, Codronzanu, Cossoine, Èrula, Isporlatu, Fiolinas, Giave, Illorai, Itireddu, Ìtiri Cannedu, Laerru, Mara, Martis, Monteleone, Mores, Muros, Nughedu Santu Nigola, Nule, Nujvi, S'Ulumedu, Òsile, Ossi, Otieri, Pàdria, Patada, Pèifugas, Piaghe, Portu Turre, Putumajore, Potuvigàri, Rumana, Cuzina, Tàtari, Séddini, Semèstene, Sènnaru, Sìligo, Sossu, Istintinu, Tergu, Tiesi, Tissi, Turalva, Tula, Uri, Ùsini, Codaruina, Viddalba e Biddanoa Monteleone.
Attilio Mastino
Biografia
A pustis de àere cunsighidu sa làurea in Lìteras Clàssicas in su 1972 in s'Universidade de Casteddu, s'est ispetzializadu in Giornalismu in s'Universidade de Urbinu e in Istùdios Sardos in Casteddu, frecuentende fintzas sos ambientes acadèmicos de Parigi (su Centre Gustave Glotz e s'École normale supérieure), Bordeaux (Centre Pierre Paris), Tùnisi (Institut national du patrimoine) e Tenerife (Universidade de La Laguna). Dae su 1973 est iscritu a s'Òrdine de sos giornalistas comente publitzista.
In su 2013 at bìnchidu su prèmiu "Tzitade de Otieri", dedicadu a una persone de annotu in su campu de sa promotzione de sa cultura e s'arte, prèmiu ammaniadu in s'àmbitu de su Prèmiu Otieri de Literadura Sarda, e su diploma pro sa de XII editziones de su Prèmiu Internatzionale Giuseppe Sciacca, in sa Tzitade de su Vaticanu, in relatzione a s'atividade de su grupu etno-musicològicu ICHNUSS.
Noa Caledònia
In su mese de trìulas 2010 a su tricolore frantzesu est istadu ufitzialmente acostadu un'istendardu pensadu dae su Fronte de Liberatzione Natzionale Canac e Sotzialista (FLNKS), unu partidu polìticu chi gherrat pro s'indipendèntzia de s'ìsula.
Gabriel García Márquez
Biografia
In su 1937, a pustis de sa morte de s'ajaju acontèssida s'annu pretzedente, García Márquez s'est tramudadu a Barranquilla pro istudiare. Dae su 1940 at frecuentadu su Colegio San José e s'est diplomadu in su Colegio Litzeu de Zipaquirá in su 1946. S'annu a pustis, García Márquez s'est tramudadu a Bogotà pro istudiare giurisprudèntzia e sièntzias polìticas in s'Universidad Nacional de Colòmbia, ma chitzo at abbandonadu s'istùdiu pro neghe de su pagu interessu pro cussas matèrias.
Auckland
Is datos demogràficos inditant chi Aukland est sa bidda cun crèschida de populatzione prus lenstra de Noa Zelanda. Est fintzas su logu in su mundu cun prus artu nùmeru de pessones de orìgine polinesiana.
Raimondo Carta Raspi
S'atividade editoriale durante su bintènniu
Su fenòmenu de su sardismu culturale e polìticu, nàschidu a pustis de sa prima gherra mundiale e chi aiat batidu a rechestas de rivalutatzione ètnica locales e a unu fermentu chene pretzedentes in s'ìsula, fiat istadu dannigiadu dae sa partzidura de sos sardistas intre sos chi aiant chircadu de collaborare cun su regìmene fascista (intre custos fintzas Emìliu Lussu, chi a pustis si nde fiat pentidu), causende sa nàschida de su chi si narat sardu-fascismu, e sos chi in càmbiu aiant cumpresu dae s'incumintzu chi s'idea fiat mala e chi su fascismu diat àere causadu petzi dannos sa càusa issoro, categoria chi incluiat a Carta Raspi paris a àteros che a Camillo Bellieni o a Frantziscu Fancello. Contra a s'intrada in su partidu fascista de gente chi si decraraiat democràtica finas a pagu tempus in antis at iscritu sa poesia Disdegno, publicada in su nùmeru 3 de Il Nuraghe de s'annada 1923-24.
Custa casta de atividade culturale non fiat agradèssida a su regìmene, chi aiat incumintzadu a intervènnere pro nde limitare su traballu cun atividades persecutòrias e minetzas. Su nùmeru 36 de sa rivista l'aiant secuestradu pro àere publicadu cosas chi aiant cunsideradu contràrias a su regìmene, e in su 1930 sa rivista, chi in su mentres aiat otentu in su 1927 su prèmiu Merello, at acabadu sas publicatziones pro neghe de pressiones fatas dae sos funtzionàrios chi controllaiant s'imprenta, chi non boliant permìtere chi sos intelletuales no esserent alliniados in manera crara cun sa polìtica de su fascismu. Il Nuraghe, difatis, aiat fintzas acasagiadu sas espressiones de medas intelletuales no alliniados cun su filo-fascismu imperante de sa cultura regionale, che a Gonàriu Pinna, Camillo Bellieni o Micheli Saba. A Carta Raspi, l'ant duncas dadu duas possibilidades: colare a unu "alliniamentu sussidiadu" o serrare, e issu tando aiat isseberadu su caminu "de s'onore e de sa dinnidade".
Segundu pustisgherra
At sighidu fintzas a iscrìere in àteras rivistas sardas, a esèmpiu in s'Ischiglia, de argumentos vàrios chi podiant andare dae sa polìtica a sa poesia sarda, che a cussa de Mertzeoro Murenu.
Nouméa
Nouméa (pretzedentemente Port-de-France; in canac Numêea) est sa printzipale tzitade e cabulogu amministrativu de sa colletividade ultramarina frantzesa de sa Noa Caledònia Sa tzitade est postaa in una penìsula in s'ala sud-otzidentale de sa Grande Terre, s'ìsula printzipale e sa prus istèrrida de s'artzipelagu.
Edade de su Ràmene
Sa Edade de su ràmene, inditada fintzas cun is tèrmines Eneolìticu, Calcolìticu o Cuprolìticu, est unu perìodu de sa Preistòria cunsideradu che a sa tapa de transitzione intre de sas indùstrias lìticas de su Neolìticu (edade de sa pedra allisiada) e sa metallurgia naschende de s'Edade de su brunzu.
Dénia
Dénia (in castillianu Denia) est una tzitade de sa Comunidade Valenciana, capitale de sa comarca de sa Marina Alta e fintzas de sa comarca istòrica de su Marchesadu de Dénia.
Istòria reghente
In su sèculu XIX Denia fiat torrada a acorpare a sa Corona (1804) e a bellu torrat a torradu a crèschere siat economicamente siat demograficamente. Is cummèrtzios sunt, dae tando, ligadas a is fainas marineras, a su cummèrtziu de sa pabassa e – prus de reghente – a su turismu.
Diane Kruger
Diane Kruger (15 de trìulas de su 1976) est una atritze tedesca. At connotu sa fama internatzionale cun sa parte de Elena de Troia in Troy, dirìgidu dae Wolfgang Petersen.
Noa Zelanda
Sa Noa Zelanda (in inglesu: New Zealand, in maori: Aotearoa) est un'istadu de s'Otzeània, in su sud-uestu de s'otzèanu Patzìficu e formadu de duas ìsulas majores e numerosas àteras minores. Sa capitale est Wellington, sa bidda prus manna Auckland, is limbas uffitziales s'inglesu e su maori.
Māoris
Is māoris sunt su pòpulu indìgenu de sa Noa Zelanda. S'orìgine issoro torrat a s'arribu de gentes sa Polinèsia orientale, chi aiant ocupadu in is ìsulas de sa Noa Zelanda in undadas cunsighidas s'una a s'àtera intre su 1250 e su 1300.
Suriname
Istòria
Su Suriname fiat colonizadu de is britànnicos e de is olandesos in su sècule de 17. Cunchistadu de is olandesos in su 1667, est abarradu a suta de su cuntrollu suo cun nùmene de Guyana Olandesa fintzas a su 1954. Fintzas a tando fiat cunsideradu parte costituente de is territòrios (in olandesu landen) de su Rènniu de is Paisos Bàscios, a costadu cun is Paisos Bàscios e is Antillas Olandesas.
Pallamanu
Règulas
Passos: su zocadore non podet mantènnere sa botza in manu chene la dare o chene la fàchere rimbaltzare pro prus de tres passos.
Suriname
Economia
S'economia de s'istadu est noantames meda dipendente de is comunàrgios esteros, chi sunt is Paisos Bàscios, is Istados Unidos e is istados caraìbicos.
Pallamanu
Campu
Su campu de zocu est unu retàngulu de 40 metros pro 20 metros. S'àrea de su portieri est sinnada dae unu mesu-chircu a ses metros dae sa lìnia de porta; perunu zocadore, francu su portieri, podet tocare terra in s'àrea de porta durante su zocu. Sa lìnia de sos 9 metros benit inditada a tratos, rapresentat sa zona in uve bisonzat torrare a incomintzare a zocare a pustis de un'infratzione. Sete metros est su tretu dae uve benit tiradu su rigore. Sa porta est posta in sa mesania, in sa lìnia de fundu; mesurat duos metros de artària e tres de largària. Sa botza, a su sòlitu, est de materiale sintèticu e sos zocadore impreant su pighe pro s'ajuare a la picare mentzus.
Arrival
Arrival est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1976.
Territòriu de sa Capitale Australiana
Su Territòriu de sa Capitale Australiana (in inglesuː Australian Capital Territory) est unu territòriu federale de s'Austràlia, dipendèntzia dereta de su guvernu federale. Tenet istèrrida de 2.358 km² e contat unos 396.857 bividores.
Meridiana Fly
In su 2011, ant tancadu sa base de Frorèntzia, in ue Meridiana fiat istada pionera in sas operaduras de bolu de lìnia cun aparèchios a zetu dae s’abioportu minore de sa tzidade tuscana.
Panamá
Economia
In su 2013 Panamá est imbàtida a sa de 5 posiduras in sa classìfica de s'isvilupu umanu intre de is istados latinu-americanos e a sa de 20 posiduras in sa classìfica mundiale.
Papeete
Èssende sa capitale de sa colletividade ultramarina nde ragrupat is printzipales istitutziones, chi benint a èssere s'Artu Commissariadu, su guvernu de sa Polinèsia frantzesa cun su presidente, s'Assemblea de sa Polinèsia frantzesa, comente fintzas su Cussìgiu econòmicu, sotziale e culturale. Si b'agatant fintzas is infrastruturas mannas de sa colletividade comente su Portu de Papeete, is distribudores de Carburante, su tzentru ispidaleri territoriale, is clinicas privadas e s'èssentziale de is infrastruturas industriales e econòmicas, comente fitnzas is istitutziones bancàrias e finantziàrias.
Josef Stalin
In tempus de su rezìmene suo, Stalin e sos cullaboradores suos fiant istados responsàbiles de sa morte de diferentes milliones de pessones.
Stalin est cussideradu finas s’architetu printzipale de sa bintòria soviètiga subra de su nazismu in sa segunda gherra mundiale, mancari s’obetivu èsseret istadu sizidu peri su sacrifìtziu de milliones de sordados soviètigos.
Pogrom
Istòria
In s'istòria de s'antisemitismu si faghet impreu prus mannu de sa paràula pogrom, pro si refèrrere a cale si siat atzione de reprimida contra de sa populatzione giudea. Pro esempru, sa chi est connota che Note de is cristallos de sa Germània nazista (9-10 de anniasanti de su 1938) si connoschet indistintamente che a Reichskristallnacht (note de is cristallos), Novemberpogrome (Pogrom de onniasanti) o sa Pogromnacht (Note de su Pogrom). Puru si calificat pogrom sa persighida de ebreos imputados de provocare s'isciopu de sa peste niedda in s'Europa de su sèculu XIV.
Coghineri
Unu coghineri est una persona incarrigada de amaniare e cogher sos màndigos. In su cuadru de sa restoradura, sa paraula ìnditat un’ispertu de su setore alimentàriu chi traballat in sas coghinas de restorantes, hoteles o impresas de restoradura culletiva, amaniende sos ambientes e coghinende sos alimentos a servire a sa crientela.
Su tèrmine “coghineri”, identifighende sa profissione, si diferèntziat in zenerale dae su tèrmine “issefu” pro su fatu chi custu ùrtimu si referit a su coghineri cabu de restorantes famados, grandu hoteles, eac.
Bonifàtziu (bidda)
Bonifàtziu (Bunifaziu in limba corsigana), narada antigamente Calcusaltu, est una comuna corsigana e frantzesa posta in su departamentu de sa Còrsiga de su Suddu, chi bogat su nùmene suo dae Bonifàtziu su de II, marchesu de Tuscana.
Bonifàtziu, chi s’agatat in su suddu istremu de sa Còrsiga, est sa comuna corsigana prus meriesa, gasi comente sa comuna frantzesa situada prus a su suddu de sa Frantza metropolitana. Sas Bucas de Bonifàtziu separant sa Còrsiga dae sa Sardinna.
Sa bidda incruet unu portu e una tzitadella. Custa ùrtima est posta in unu cabu chi dòminat su mare peri una falèsia chi est una bena de carcare, roca meda rara in Còrsiga, chi tenet unu solu prus a prestu granìtigu. Su cabu naradu est longu 1.600 metros e ladu 100 metros.
Maria Elena Boschi
Biografia
Est deputada de su Partidu Democràticu de su 2008 e fait parti de sa commissioni traballu pùblicu e privau. Ora est deputada de Italia Viva.
Ku Klux Klan
Atualmente cunsistit de grupos minores ma numerosos no acapiados s'unu a s'àteru chi impitant nùmene de KKK. Sunt caraterizados pro segretesa e costumenes dislindados. Sunt totus votados a sa causa de s'incresiada de sa sotziedade americana e comunemente cunsiderados de bideas polìticas de dereta. In su 2012 si carculat chi nde fatzant parte unu nùmeru de pessones intre is 5.000 e is 8.000.
Territòriu de su Norte
Is bividores de su Territòriu de su Norte sunt narados Territorians o Top Enders.
Magreb
Durante su guvernu de su regnu bèrberu de Numìdia, sa regione si fiat unida in forma entidade polìtica indipendente. Custu perìodu fiat istadu sighidu dae su domìniu o influèntzia de s'Impèriu romanu. FIat sighida a pustis s'ocupatzione curtza de is Vàndalos, remplasados pagu prus a tardu de sa conchista torra e ateretantu curtza, non prus dèbile de is romanos de s'Impèriu bizantinu. Is califados islàmicos fiant arribados a su pòdere suta su califadu omayyade, su califadu abbaside e su califadu fatimide. Su domìniu prus de dura fiat istadu su de sos istados bèrberos locales chi abbratzat unu arcu de tempus dae su sèculu VII a su XIII. S'Impèriu otomanu etotu aiat controlladu pro una iscuta de tempus partes de sa regione.
Rouen
Est sa tzitade nadia de Gustave Flaubert.
Tegucigalpa
Tegucigalpa [teɣusiˈɣalpa] (nùmene integru: Tegucigalpa, Municipio del Distrito Central o Tegucigalpa, M.D.C.) est una tzitade de unos 1.126.000 bividores, capitale e tzentru prus importante de s'Honduras.
The Falling Man
Istòria
In su 2006 est istadu dirìgidu su documentàriu, 9/11: The Falling Man, dedicadu a sa fotografia e a s'istòria sua. S'ispirat a un'artìculu iscritu dae Tom Junod pro s'Esquire in su 2003 e est istadu realizadu impreende puru su materiale fotogràficu de Lyle Owerko chi figurat àteras persones chi ruent de is torres in s'ìnteri de s'atentadu. Sa foto at ispiradu unu personàgiu de su romanzu Extremely Loud and Incredibly Close (2005) de Jonathan Safran Foer e su protagonista de Falling man de Don DeLillo (2007) dedicadu a un'artista chi torrat a creare is eventos de sa fotografia.
Santa Ilia
Edade Mèdia
A s'incras de s'afracada grae genovesa de su 1196 sa tzitade fiat murada dae su giùighe Gulliermu I Salùsiu IV (o de Massa) chi aiat regnadu in su perìodu cumprèndidu intre sa fine de su de 12 e sos primos annos de su de 13 sèculos, cando Santa Ilia at connotu unu perìodu de isvilupu mannu, e fiat fotrzis istada posta in acàpiu cun su casteddu de Santu Mighele. In su tempus de massima ispaniadura fiat lòmpida a unos 15.000 bividores. .