cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rivolutzione sarda de su 1794
S'autoguvernu
A pustis a sa rivolutzione de su 28 de abrile, sos Istamentos, chi si fiant autocunvocados, ant pigadu su controllu e s'initziativa. Bogados a foras totu sos funtzionàrios piemontesos dae sa Sardigna, sos Istamentos e s'àteru òrganu istitutzionale sardu, s'Udièntzia Reale (formada dae magistratos e giùighes), ant puntadu a torrare a istabilire s'òrdine. Sos Istamentos ant imbiadu difatis unu decraru a su re pro giustificare sa rebellia e l'assegurare chi aiant torradu a batire sos motos in intro de sa legalidade. In sa giustificatzione, sos Istamentos torraiant a afirmare sas chimbe dimandas agiunghende sa pedida de un'amnistia generale pro sos partetzipantes a sos motos de su 28 de abrile. In su cursu de sos traballos sos Istamentos ant aviadu fintzas carchi reforma istitutzionale. Pro esempru, s'at detzìdidu de fàghere pigare parte a sos traballos de sos Istamentos fintzas rapresentantes de su pòpulu casterràrgiu chi meda aiant tentu unu ruolu mannu in s'amparu de sa Sardigna e in sos motos: òmines onestos elègidos in rapresentàntzia de sos bighinados de sa tzitade sunt istados ammìtidos a sos traballos de sos Istamentos. Difatis, comente mustrant sos verbales de sas riuniones istamentàrias, su pòpulu at pigadu parte in manera ativa a sa formulatzione de initziativas e leges, instaurende una casta de regìmene democràticu.In prus sos Istamentos ant aviadu fintzas sa formatzione de milìtzias tzitadinas reclutadas intre su pòpulu casteddàrgiu, chi diant àere rispòndidu diretamente a sos Istamentos. Infines, sos Istamentos e s'Udièntzia Reale ant promòvidu fintzas una trasparèntzia prus manna, aberende sas assembleas a su pùblicu e publichende pro imprentende·los sos atos de custas assembleas, una reforma chi sos Istamentos ant formalizadu, a pustis, cun sa publicatzione periòdica de su Giornale de Sardigna, chi sinnalavat sos relatos de sas riuniones istamentàrias.
A pustis a tratativas medas intre sos Istamentos e su guverno piemontesu, in su cabudanni de su 1794 ant numenadu unu vitzeré nou, Filippo Vivalda de Castellino. Issu est arribbadu paris a su Generale de sas Armas de nòmina noa, Gavino Paliaccio Marchesu de sa Planargia. A pustis, fintzas unos cantos de sos delegados chi aiant fatu parte de sa delegatzione chi aiat presentadu sas chimbe dimandas a su re sunt torrados a Casteddu. Intre custos, at tentu unu ruolu de annotu in sos eventos imbenientes Girolamo Pitzolo. Essende·si postu in manera favorèvole in lughe durante s'amparu de sa tzitade contra a sos frantzesos, sos casteddàrgios l'aiant salutadu che a unu babbu de sa pàtria.
Sa segunda rebellia
Su ministru Galli della Loggia, informadu de s'annullamentu, at fatu arribbare una missiva a su vitzeré chi imponiat su respetu de sas nòminas. Su ministru annotamala ordinaiat a su vitzeré de dare autoridade a su Generale de sas Armas pro s'assegurare chi custos disponimentos esserent respetadas e chi cale si siat eventuale opositzione a custas nòminas reales esseret neutralizada. Custu atu fiat, in sustàntzia, unu corfu de istadu, ca destituiat su rapresentante legìtimu de s'autoridade reale in Sardigna de su ruolu suo cunferinde·lu a su capu de s'esèrtzitu. Retzida custa missiva su partidu de sos normalizadores si fiat preparadu a s'iscontru armadu chi oramai pariat inevitàbile. Su Generale de sas Armas, Marchese de sa Planargia, est coladu fintzas diretamente a atziones beras e pròpias, armende sos regimentos suos in sa tzitade. Una riunione de sos Istamentos prevìdida pro su 2 de trìulas de su 1795 est istada annullada ca su clima de intimidazione instauradu dae su Generale de sas Armas aiat fatu tìmere chi sos delegados stamentari diant èssere istados arrestados si s'esserent presentados a sa riunione prevìdida. Su vitzeré at intentadu de ristabilire s'òrdine intimende a su Generale de sas Armas, Gavino Paliaccio marchesu de sa Planargia, de retirare sas fortzas armadas suas, ma su Paliaccio at replicadu cun una lìtera in ue ammitiat chi sa punna sua fiat cudda de impedire sos traballos de sos Istamentos ca timiat chi custos diant àere isseberadu de invalidare sas nòminas reales. Custu fiat un'atu eversivu, ca su Generale de sas Armas non teniat peruna autoridade pro impedire sas riuniones de sos Istamentos.
Ngerulmud
Ngerulmud est sa capitale de sa Repùblica de Palau, un'istadu insulare in s'Otzèanu Patzìficu. In su 2006 at sostituidu comente capitale Koror. Ngerulmud est posta in s'istadu de Melekeok, subra Badeldaob, s'ìsula prus manna de s'istadu, posta 20 km (12 mìllios) a nord-estu de Koror e a 2 km a nord-ovest de sa bidda de Melekeok. Contat unos 400 bividores.
Simaghis
Cultura
Sa bidda est connotta pro sa Sagra de s'Arrosu chi si organizat in su mesi de Donniasantu. A patti custu sa bidda est connotta fintzas pro su Carrasegare organizadu in crai rievocativa de unu fatu realmenti sutzediu, e si tzerriat "Sa Coia de Tziu Damus". Custa festa arruidi generalmente in su sabudu de sa xida de matisi grassu. Sa festa cunsistit in d'una coia de duos isposus (issa atta e prenitedda, issu bascìu e langiu). Sa coia est celebrada dae unu atori chi fingit de essi su sindigu, e tottu sa bidda partecipat bestendisìa, aicci commenti is isposus, cun bestiris de sa traditzioni pastorali. Sa processioni de sa coia passat in sas rugas de su tzentru istoricu e finit cun sa cena de sa coia, innui totus is partecipadoris si bettint de domu sa cadira e sa cosa de pappai aicci commenti nara sa traditzioni. Totas e duas sas festas funtis organizadas e postas in essi dae s'Associatzioni Turistica Pro Loco de Simaghìs.
Hàssiu
Su hàssiu o fintzas s'àssiu est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica de sos elementos, chi tenet a sìmbulu Hs e nùmeru atòmicu 108. Est un'elementu sintèticu, su cale isòtopu prus istàbile est s'hassio-269, cun un'emivida de 9,7 s.
Die internatzionale de sa fèmina
Pro s'ONU custa die nòdida est unu de is sìmbulos in su caminu conca a sa paridade bera de gènere in su 2030.
Singurto
Su singurto est sa contratzione repìtida e involuntària de su mùsculu diaframma (contratzione mioclonica) chi si podet repìtere prus furriadas a su minutu. In meighina, est nòdidu fintzas comente a flutter diaframmatico sìncronu (FDS), o dae su latinu singultus, a indicare s'atu de caturare su respiru mentras si singurtat. Su singurto est un' atzione involuntària chi interessat un'arcu riflessu. Una bia ativadu, su riflessu pròvocat una forte contratzione de su diaframma sighida, belle 0,25 segundos a pustis, dae sa serrada de sas cordas vocales chi si traduit in su clàssicu sonu "hic".
Die internatzionale de sa fèmina
Sa Cunferèntzia de Copenaghen (1910)
In Germània dd'aiant torrada a fàghere sa primu borta domìniga 8 marzu 1914, sa primu die de una “chida ruja” de avolotos chi aiant proclamadu is sotzialistas tedescos. Sa matessi die in àteros avolotos chi s'aiat tentu in Londra, aiant arrestadu Sylvia Pankhurst, giornalista sotzialista e fundadora de sa Federatzione Londra Est de is Sufragetas, a in antis de fàghere una parlata.
Pansessualidade
Sa pansessualidade podet èssere cunsiderada un'orientamentu sessuale definidu o comente branca de sa bisessualidade, pro inditare un'identidade sessuale alternativa. SIgomente ca is persones de custu grupu sunt abertas a relatziones cun persones chi no identìficant in manera aici istrinta òmines o fèminas, e duncas sa pansessualidade refudat su binarismu de gèner e,   su trèmene est cunsideradu dae calicunu inclusivut chi non bisessuale. Su gradu comente su trèmene bisessuale est inclusivu cumparadu cun su trèmene pansessuale est cuntierradu a intro de sa comunidade LGBT, mescamente dae sa comunidade bisessuale.
Plymouth (Montserrat)
Dae su sèculu XVII a su XX
Intre su 1664 e su 1783 inglesos e frantzesos ant abbetiadu pro su possedimentu de s'ìsula, interessados a is coltivos (prus che totu de tzùcaru e tabacu) in ue traballaiant iscraos medas de s'Àfrica, chi in su tempus fiant essidos s'ala manna de sa populatzione de Plymouth e de s'ìsula intrea. In s'agabbu de custu perìodu longu, sunt istados is inglesos a bìnchere sa cuntierra. In su 1834 s'iscravidade est istada proibida e dae su 1871 s'ìsula aiat fatu parte de unas cantas federatziones coloniales, fintzas a cando in su 1962 est essida una colònia separada e Plymouth est istada decrarada capitale.
Black Market Clash
Black Market Clash est unu album de sa banda inglesa The Clash, pubblicadu in su 1980.
San José (Califòrnia)
Est posta 70 Km a Sud de San Francisco.
Detroit
Detroit at portu de subra su Riu Detroit, unu de sos bator istringhiduras majores chi acàpiant su sìstema de sos Lagos Mannos a sa bia de abba de su Santu Larentzu. S'arioportu Detroit Metropolitan est intre sos iscalos de prus importu de sos Istados Unidos. Sa tzitade est sa de tres majores rezones econòmica de su Midwest, a palas de Chicago e Minneapolis-St.Paul, e sa de 14 de sos Istados Unidos. Detroit e sa tzitade canadesa a costazu de Windsor sunt annatadas a traessu unu tunnel e su ponte Ambassador, puntu de trasida prus traficadu de s'Amèrica de su Norte. Sa tzitade est mezus connota che su tzentru de s'indùstria automobilìstica de Istados Unidos, e difatis sa General Motors, sa Ford e sa Chrysler ant totus sede tzentrale in ie.
Ungheria
S'Ungheria est membru de su Grupu de Visegrád, de s'Unione europea, de sa NATO, de s'ONU, de s'OMC.
Geografia
S'Ungheria tenet istèrrida de 93 030 km2 e populatzione de unos 9.937.000 bividores. Allàcanat in s'uestu cun s'Austria, in su norti cun s'Islovàchia, in su norti est cun s'Ucraina, in s'est sud-estu cun sa Romania, in su sud cun Sèrbia e Croàtzia e in su sud-uestu cun s'Islovènia.
Istòria
Sa situatzione de sas populatziones ungheresas chi s'agataiant a foras de sas làcanas natzionales est sa resone printzipale pro ite s'istadu apat sighidu a fatu de sa costitutzione in su 1920, una polìtica irredentista sentzilla e apat a coa istrintu alliàntzia cun sa Germània nazista.
Mare e Sardegna
Trama
Descriit su biàgiu cumenciau in su gennargiu de su 1921 de Lawrence e Frieda, sa pubidda mutia peri Queen Bee (Abi Reina), de Taormina in Sitzìlia bie Casteddu e de incua a intru de s'isula de Sardigna. Ant bisitau Casteddu, Mandas, Sòrgono e Nùgoro. Cun totu chi si funt stentaus pagu mesis, Lawrence infundit un'essèntzia totu sua de s'isula e de sa genti sua, ca peri oi si podit biri.
Die de is programmadores
Istòria
Su 11 cabudanni 2009, su presidente de sa Rùssia de insandus Dmitrij Medvedev at firmadu su decretu.
Regnu de Grètzia
Polìtica de ispainadura
In matessi tempus, sa Grètzia s'agataiat implicada a sa rivalidade bulgaru-gregu-serba in Matzedònia, custa provìntzia galu otomana fiat pretèndida dae su printzipadu de Bulgaria e dae su de Sèrbia.
Richard Simmons
Est famadu pro sa personalidade sua enèrgica e istrambòtica e connotu prus che totu pro sa lìnia sua de vìdeos de aeròbica Sweatin' to the Oldies.
Memòria a atzessu casuale
Sa memòria a atzessu casuale (connota comente RAM, acrònimu de s'inglesu Random Access Memory, in contrapositzione cun sa memòria a atzessu secuentziale), est unu tipu de memòria volàtile caraterizada dae su permìtere s'atzessu diretu a cale si siat indiritzu de memòria cun su matessi tempus de atzessu.
Funtzionamentu
Su tipu de memòria a atzessu casuale prus comunu, oe in die, est a istadu sòlidu, a letura-iscritura e volàtile, ma sunt memòrias a atzessu casuale sa majoria de is tipos de ROM (memòria a sola letura), sa NOR Flash (unu tipu de memòria flash) e vàrios tipos de memòrias informàticas impreadas a su printzìpiu de s'informàtica e oe non prus impreadas, comente sa memòria a nùcleu magnèticu.
SRAM
Pro is caraterìsticas issoro, sunt a parusu impreadas pro is memòrias cache.
DRAM
Pro ogni tzella ddoe at unu nùmeru bàsciu de cumponentes, isceti unu transistor imbetzes de is ses de sa SRAM chi permitent de otènnere una capatzidade arta de su dispositivu, una rechesta bassa de potèntzia e gastos reduidos. Sunt duncas impreadas s'ispissu pro sa memòria printzipale de su sistema.
Gerarchia de memòria
In custu modellu generale, sa memòria a atzessu casuale est impreada pro is primos duos livellos. Sa memòria primària est bèndida comente a mòdulos de dimensione reduida, fàtziles de montare in s'elaboradore e de cambiare, in casu de netzessidade.
Ischidorzu telefònigu
Dae su 2002, su nùmeru de s'ischidorzu telefònigu de s'impresa de Istadu est mudadu prus bias, finas a su 42142 atuale.
Sune
Sune est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis in sa Planargia e jughet 1.237 bividores.
Ulìana
Sa cultura
Dae su 2011 in su mese de làmpadas est nàschida sa festa Ulìana in frore (in italianu Oliena in fiore) pro unu mese sa bidda est ingalanida in ònnia ungrone dae frores de cada genia e de cada colore, s'aberint sas cortes antigas e si bogant pìgiu totu sas antighidades e si contivigiant peri atividades culturales de importu e intra sos bisitadores medas sunt sos istràngios.
Software
Su Software (nomene intreu computer software o mezus programmas pro sos computer) est sa parte intangibile chi, umpare a s'hardware faghet andare sos computers.
Suva
In sa tzitade e intòrinos b'ant crèsias cristianas, templos indù e sikh, moscheas musulmanas e fintzas unu campusantu giudeu abbandonadu. Suva fiat fata capitale de sas Figi in su 1877. Su fàbricu prus artu de sas Figi, su de s'Reserve Bank of Figi, tenet sa sede in Suva. S'intretzant puru su mercadu munitzipale, sa Domo comunale antiga, s'Albert Park, su Grand Pacific Albergo e sos Thurston Gardens, in ue s'agatat su Museu de sas Figi. S'Iscola de Meighina de sas Figi e unu de sos tres campus de s'Universidade de su Patzìficu Sud (University of the South Pacific) sunt in Suva. Tenet un'aeroportu internatzionale, mancari s'aeroportu figianu prus importante s'agatat a Nadi.
Mercùriu (praneta)
Strutura interna
Mercùriu tenit agiumai sa propia densidadi de sa Terra. Sigomenti perou est prus lèbiu, sa pressioni me in su centru de cosa sua depit essi prus pagu, cosa chi bolit nai chi is materialis funt prus pagu strecaus. Duncas po tenni sa propia densidadi cun pressioni prus pitica custus materialis depint essi prus grai si postus a sa propia pressioni de is de sa Terra. Si pensat chi Mercùriu tengat in proportzioni medas prus ferru me in su nùcleu chi occupat su 55% de su praneta, e chi in totali su ferru siat su 70% de sa massa de su praneta, cun su chi aparrat fatu de cumpostus de silìciu.
Osservatzionis e Esploratzionis
Su primu a ddu castiai cun su telescòpiu est stètiu Galileo, ma no est arranèsciu a biri is fasis de su praneta. Su fatu chi Mercùriu siat acanta a su Soli torrat dificili ddu osservai.
Crabas/LSC
Istòria
Su casteddu teniat bàlida istratègica pro su giuigadu, difatis fiat una bera fortilesa in ue is giùighes chircaiant aprigu durante is gherras vàrias cun sos àteros giuigados. Mancari in su tempus diat pèrdere importàntzia in favore de Aristanis, in època de su giùighe Marianu IV (su de 14 sèculos) Crabas contaiat unos 200 fogos, chi beniant a èssere famìlias, e duncas teniat aprossimadamente unos 1000 bividores.
Edade antiga
Rastus e testimonias de bividores antigos nd'at medas, ispaniadas in totu su territòriu de su comune. Si contant in totu 75 nuraghes, 45 a turre sola e 28 cumpostos. Est pretzisu nàrrere ca pro sa prus parte sunt meda addanniaus
Archeologia
A longu a longu de sa costera e de s'istàngiu s'agatant is turres de càstiu ispagnolas, chi unu tempus, in acàpiu cun àteras fintzas a Bosa e a su territòriu de Arbus, sunt serbidas a annoditzare is lòmpidas dae mare.
Un'ammentu deghet fintzas a sa Pischera de Mar'è Pontis, chi foras de sa bàlida pro is fainas de cosa de is piscadores, ammostat fintzas acabbiddamentu e architeturas de interèssiu.
Sìndrome de Sjögren
Classificatzione
Sjögren primàriu:
Crabas/LSC
Festa de Santu Srabadoi
In beridade is fèminas, mancari non siat connotu de medas agenos a sa bidda, ancora sighint a fàghere una prutzessione issoro onni annu in is pròpias dies. Giants_boxer_monte_prama.JPG. Fatas de arenària, sunt istadas agatadas - e si nde sighint a agatare - in su situ omònimu de Sinnis chi istat in su territòriu de Crabas a sa làcana cun su de Arriora.
Màndigos tìpicos
Is binos tìpicos de Crabas sunt sa crannatza e sa nieddera.
Die de is programmadores/campidanesu
Istòria
Su 11 cabudanni 2009, su presidenti de sa Rùssia de insandus Dmitrij Medvedev at firmau su decretu.
Celebratzionis
Su nùmeru 256 (28) est stètiu scioberau poita est su nùmeru de baloris distintus chi podint essi rapresentaus cun 8 bit (1 byte), unu nùmeru beni connotu de is programmadoris. Partendi de zeru, su de 256 balori rapresentau de una permutatzioni sequentziali de 8 bit est 255 intreu chena sinnu o esadecimale 0xff o binàriu 0b11111111. 256 est sa potèntzia prus arta de duus prus piticu de 365, su nùmeru de diis in un'annu ordinàriu. Cun sa pròpiu lògica, su cabori biancu est stètiu scioberau poita rapresentat unu nùmeru esadecimale cun su balori prus mannu in 24-bit RGB: 0xFFFFFF, po custu is programmadoris bistint de biancu in sa dii de sa celebratzioni.
Olbia Calcio 1905
Dae su Pustisgherra a sos annos Setanta
Posca su Terranoa, a pustis de àere cumbàtidu in sas positziones de conca pro torrare in sa màssima Divisione diletantìstica, in s'istajone de 1956-1957 aiat otènnidu su primu postu e fiat torradu in su Campionadu Interregionale, chi a pustis ant torradu a mutire Sèrie D.
Dae sos annos Setanta a sas dies nostras
In su campu su Terranoa aiat torradu a recuperare dae su de noe a su de chimbe postu, cungende su campionadu a cuota 62 puntos a mèritu parinale cun Rieti e Torres, de pare a pare sa de bator e sa de tres classificada in virtude de su mègius positzionamentu in sa classìfica avulsa. S'Òlbia aiat istacadu gasi su billete pro andare a sos isparègios play-off chi aiat bintu cun autorevolesa binchende in sos campos de su Grosseto (semifinale) e de sa Torres (finale). Sa vitòria de Tàtari, chi mancaiat dae prus de 24 annos, aiat torradu a batire entusiasmu mannu a beru in tzitade e aiat cunsentidu a s'Òlbia de si pònnere in su grupu de sas primas sotziedades ripescàbiles pro sa Lega Pro 2016-2017. .
Vaiana
Vaiana fiat bessidu in sos tzìnemas su 23 de santandria de su 2016, cun retzensiones positivas.
Arte
S'arte est su protzessu o su produtu deliberadu de s'organizatzione de sos elementos in una forma chi istìmulat sos sensos e sas emotziones. Nde faghent parte una variedade manna de atividades umanas, de creatziones e de maneras de s'espressare, de campos che a sa mùsica, sa fotografia, sa literadura, su tzìnema, s'iscultura e sa pintura. Su significu de s'arte est esploradu dae s'estètica, un'ala de sa filosofia. Si creet chi pro sos primos Homo sapiens s'arte apat tentu una funtzione rituale, màgica, religiosa; custa funtzione, però, s'est isvilupada otenende unu cumponente estèticu e una funtzione sotziale, pedagògica, mercantile o fintzas petzi de ornamentu.
Teresa de Avila
Teresa de Ávila, (1515 – 1582) .Santa. Monza carmelitana. Riformatritze de s'Ordine Carmelitanu in Ispagna, cun s'agiudu de santu Giuanne de sa Rughe. At iscritu: Su caminu de sa perfetzione, Su lìberu de sa vida sua, Su casteddu interiore, litteras e poesias. Sa festa su 15 se santuaine. Su 1970 est istada proclamada Duttore de sa creja dae Pàulu VI.
Irìdiu
Est impreadu in aparitzos espostos a artas temperaduras, in cuntatos elètricos e comente a additivu adduradore de su plàtinu.
Pinutxa Ginesu Maffei
Biografia
S'òpera sua est istada publicada in sas rivistas Condal (Bartzellona 1960), Alghero e sa Catalogna de Pasqual Scanu (Casteddu, 1962), Renaixença Nova (Tàtari,1960), Les cinc branques, Poesia feminina catalana, (Bartzellona,1975) Antologia de Claudio Calisai: "Sulle orme dei versi" Antologia di poeti algheresi dal 1720 ai nostri giorni, Antologia de la cançó algueresa, guitarres i mandolines de Ciro Fadda-Alguer 2009, La tercera illa: poesia catalana de L'Alguer (1945-2013), de Joan Elies Adell (Bartzellona, 2013), Lo carraronet, cummèdia in saligheresu in un'atu ebbia de Anna Maria Ceccotti. Si podent agatare fintzas unas cantas poesias, cantzones e discos de 45 e 33 giros e unos cantos CD de s'Ariston Record, cantados dae Antonella Salvietti e dae pagu dae Franca Masu. Pinuccia Ginesu Maffei est istada una referente in su mundu intelletuale aligheresu.
Porra
Sa porra o s'allargapessones (o fintzas matzocu e fuste) est un'arma iscudidora destinada iscrusivamente a s'ofesa chi sas fortzas de polima ebia nde sunt echipadas. Est impreada in manera ispetzìfiga de traste contra-abolotos.
Fuerteventura
Fuerteventura est un'ìsula subtropicale de sas Canàrias (Ispagna), situada in s'otzèanu Atlànticu, a illargu de sa costa africana. Tenet subrafache de 1.659,74 km², sa populatzione de 110.299 bividores (2017). Sa capitale de s'ìsula est Puerto del Rosario (Puerto Crabas finas su 1956).
67 cussòrgias individuales sunt isparghinadas intre custas munitzipalidades. Su Islote de Lobos chi dd'istat a curtzu faghet parte de sa munitzipalidade de La Oliva.
Galitzianos
A càusa de sa dominatzione longa ispagnola in sa Galìtzia, s'ispagnolu est faeddadu meda dae sa populatzione, ma est galu ispainadu s'impreu de su galitzianu chi, a pustis de su reconnoschimentu comente limba ufitziale at tentu un'aumentu de sa difusione sua.
Pàpua Noa Guinea
Sa capitale, chi s'agatat a cara de sa costera sud-orientale, est Port Moresby. Sa metade otzidentale de sa Guinea Noa format sas provìntzias indonesianas de Pàpua e Pàpua otzidentale. Finas su 1919 su chirru setentrionale de s'atuale istadu fiat connotu cun nùmene de Kaiser-Wilhelms-Land (Terra de s'imperadore Gulliermu), colònia de sa Impèriu tedescu.
Regiones Autònomas de s'Itàlia
Regions of Italy
Datagrama
Stòria
Me in su 1999, sa Internet Engineering Task Force (IETF) at ofitzialisau s'imperu de Network address translation (NAT), giai impreau meda, chi permitit a prus dispositivus de cumpartziri su pròpriu indiritzu pùblicu. Cun NAT, s'esaurimentu de is indiritzus Internet est stètiu atrassau, lassendi tempus po introdusi IPv6, sa generatzioni noa de is pachetus Internet cun indiritzus longus. Su princìpiu initziali de una trasparèntzia de arretza end to end de is datagramas no fiat arrespetau: is nodus NAT depiant manigiai unu stadu chi dipendiat in parti de sa connessioni.
1996
S'annu 1996 (MCMXCVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Ninetta Bartoli
Biografia
Nàschida in una famìlia de printzipales, Ninetta (unas cantas fontes narant chi teniat che a segundu nùmene "Bartola") Bartoli tenet sa possibilidade de istudiare in s'iscola de sa Fìgias de Maria de Tàtari, s'iscola prus esclusiva de sa tzitade.
Isseberende de non si cojuare, e de abarrare in sa bidda sua, e a pustis de àre connotu su missionàriu Giuanne Batista Manzella intrat in s'ambiente culturale de sa crèsia locale.
Est morta in su 1978, semper in Boruta, a pustis de àere traballadu pro sa comunidade sua fintzas a pustis de àere acabadu de tènnere unu ruolu istitutzionale. Su comune de Boruta l'at intituladu unu prèmiu, dedicadu a sas fèminas chi siant istadas de annotu in campu sotziale, polìticu, econòmicu o de su traballu in generale.
Unidade de medida
Prefissos de sas unidades SI
A esèmpiu, c = 0,01 (1/100), e tando cm = 0,01 m e cN = 0,01 N
Aurelio Angonese
Biografia
In su 1991, fiat istadu Presidente de sa Corte de Apellu de s'Aia, in su 1.993 Procuradore Arbitrale e, in su 1.995, Deretore de s'Iscola pro Àrbitros. Est istadu delegadu de s'UEFA finas a su 1.999.
Venceslao I (duca de Boèmia)
Venceslao, santu, naschidu su 907, duca de Boèmia. Teniat unu frade, Boleslao, cun isse fudi in briga: Venceslau s'est mustradu generosu, ma sicarios de Boleslau l'ant bocchidu(729). Famada sa Piatta santu Venceslao a Praga, po sa “primavera de Praga” a motivu de s'invasione de sos carros armados de s'Unione Sovietica, su 1968. Sa festa, su 28 de cabidanni.
Maria Aurora Salvagno
2003-2005: sos primos tìtulos natzionales giovaniles e sos mundiales finlandesos
In cumpetitziones internatzionales in su 2004 at fatu a gara, in sos Mundiales junior de Grosseto in Itàlia, otenende sa semifinale in sos 100 m e sa de ses positziones cun sa 4x100 m.
2006-2007: su nùmeru mannu de medàllias a livellu giovanile e assolutu
Durante sos primos meses de su 2006 at tentu carchi problema fìsicu chi l'ant impedidu de afrontare s'istajone indoor, non pighende parte tando a sos assolutos ierriles. In su beranu de su 2006 at otentu su dòpiu tesseramentu pro su Tzentru Isportivu de s'Aereonàutica Militare e su C.U.S. Tàtari. In s'istajone outdoor de su matessi annu, at conchistadu tres medàllias in sos 100 m totu de materiale diferente: de brunzu in sos italianos assolutos, de oro in sos universitàrios e de prata in sa categoria promissas. Semper in su 2006 in sos 200 m a sos assolutos s'est firmada in bateria e posca, in sos universitàrios, est istada sa de chimbe in sos 200 m e de ses in sa 4x100 m; e, in prus, sa de bator in sos 200 m in sos campionados promissas.
In su matessi annu, a livellu internatzionale, at bintu s'oro cun s'istafeta 4x100 m in sos Giogos mundiales militares in Hyderabad in Ìndia e est arribbada prima cun s'istafeta 4x100 m in sa First League de Copa Europa fata in Itàlia, in Milanu; in sos Europeos under 23 a Debrecen in Ungheria at acabadu comente sa de oto in sos 100 m e sa de bator cun sa 4x100 m. Annotamala, in s'Universiade de Bangkok in Thailàndia, at serradu comente sa de sete in sos 100 m e sa de chimbe in sa 4x100 m.
2008-2010: sas olimpìades tzinesas isfioradas, sos records, su tìtulu assolutu e sos mundiales qatarianos
Semper in su 2008, at isfioradu sa partetzipatzione a sas Olimpìades de Pechinu; belle tzerta finas a s'ùrtimu de bi pigare parte comente a sa de chimbe cumponentes de s'istafeta 4x100 m, imbetzes a pustis de sa finale de sa gara individuale in sos 100 m in sos campionados italianos assolutos de Casteddu, su diretore tècnicu Nicola Silvaggi at prefertu a seberare Martina Giovanetti, lòmpida che a sa de tres, in antis a sa Salvagno arribbada che a sa de ses.
Semper in su 2009 at bintu tres medàllias a livellu internatzionale de sas cales: duas cun s'istafeta 4x100 m, de prata in sos Giogos de su Mediterràneu de Pescara in Itàlia e de oro in sa XXV Universiade de Belgradu in Sèrbia (in ue est istada sa de bator in sos 100 m) e una de prata in sos 60 m in sa Copa mundiales militares indoor fatas in Grètzia, in Atene.
1711
S'annu 1711 (MDCCXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in gioia segundu su calendàriu gregorianu.
Piero Angela
Biografia
Piero Angela at scritu chi sa ratzionalidadi si-dd'at imparada babu suu, su mèigu antifascista Carlo Angela, onorau cun sa medàllia de is Giustus intra is natzionis. Segundu su collega Gigi Marzullo «s'autocontrollu perfetu suu e s'amistàntzia sua cumpassada rifletint in parti s'ìndula sua lunatza e in parti funt scritus in su còdixi genèticu de custu piemontesu educau a sa ratzionalidadi e a sa tolleràntzia». Angela etotu at decrarau de ai arriciu «un'annestru piemontesu: cìdrinu meda, cun prìntzìpius severus meda, comenti su de abarrai unu passu agoa, chena si sproboxai mai». De s'àtera parti, cun riferimentu a s'imparu iscolàsticu suu, issu at scritu :
Giornalismu
Ispirau de Roberto Rossellini, in su 1968 Piero Angela at realizau una sèrie de documentàrius cun tìtulu Il futuro nello spazio, contendi su programa Apollo; in s'interis de su traballu me is Stadus Aunius at s'est collegau bortas meda in direta po sa RAI in ocasioni de sa ghetada de su vetori Saturn V chi at portau is primus astronàutas a sa Luna. At incumentzau insandus una carriera manna de spraxidura sientìfica chi me is annus benidoris dd'at portau a produsi trasmissionis medas de informatzioni, comenti Destinazione Uomo (dexi episòdius), Da zero a tre anni (tres espisòdius), Dove va il mondo? (cincu episòdius), Nel buio degli anni luce (otu episòdius), Indagine sulla parapsicologia (cincu episòdius), Nel cosmo alla ricerca della vita (cincu episòdius).
Spainadura sientìfica
In parallelu a sa faina de spainadura in televisioni, Piero Angela est curadori de sa rubrica «Scenza e società» in s'arrevista TV Sorrisi e Canzoni; in prus, est stètiu curadori e supervisori de su mensili Quark, fundau de issu etotu in su 2001 e serrau in su 2006 po farta de fundus. Su mensili, ispirende-si a su programma TV omònimu, tratàt temas sientìficus in manera atzessìbili a su pùblicu. Piero Angela est fintzas autori de prus de trinta lìburus, medas de issus furriaus in inglesu, tedescu e spanniolu, cun una tiradura totali de prus de tres millionis de còpias.
Stili e ruolu de sa spainadura
In contu de sa faina sua de spainadura, Piero Angela at scritu :
Vichingos
Sa cuntzetzione populare atuale de sos vichingos (e s'impreu isballiadu de su tèrmine comente sinònimu de nòrdicos) diferèntziat meda de s'informatzione otenta partende dae sas risorsas istòricas e archeològicas atuales. S'immàgine romàntica de sos vichingos che nòbiles agrestes at comintzadu a nàschere in su de 18 sèculos e s'est andadu isvilupende fintzas a su de 19 sèculos. S'immaginàriu de sos vichingos che a piratas paganos o aventurosos intrèpidos benit dae su mitu modernu de sos vichingos chi aiat pigadu forma a primìtziu de su de 20 sèculos. Sas rapresentatziones populares atuales de sos vichingos si basant normalmente subra clichés e istereòtipos culturales chi cumplicant s'apretziamentu modernu de su vichingu lassadu.
Istòria de Sardigna aragonesa
Cun sa conchista de is territòrios pisanos apartentos a su Giuigadu de Càlaris e de Gaddura, paris cun cussos de s'ex-Repùblica de Tàtari, in su 1324 si fiat realizadu a cuncretu su primu nùcleu de su Regnu de Sardigna e Còrsica bòlidu dae Bonifàtziu VIII in su 1297 e incumentzat s'Istòria de Sardigna aragonesa chi si fiat perlongada fintzas a su 14 de ghennàrgiu 1479, cando de s'unione personale intre Ferdinandu II de Aragona e Isabella de Castìllia si fiat originada sa Corona de Ispagna,mancari sa Corona de Aragona fiat surbida formalmente isceti cun su coladòrgiu de sa Corona de Ispagna a sa dinastia noa borbònica, a primìtzios de su de 18 sèculos. Is chentuchimbanta annos chi ant caraterizadu custu perìodu ant rapresentadu pro s'ìsula una incuida repentina, pro neghe de is gherras intre catalanu-aragonesos, repùblicas marineras e arbaresos, e pro is epidèmias violentas chi ddos ant acumpangiadu. Custu at postu fine a su protzessu de annoamentu econòmicu e culturale chi Pisa, Gènova, is Giuigados e sa Crèsia matessi cun is òrdines monàsticos suos aiant portadu a in antis durante tres sèculos.
Sa Corona de Aragona
Durante su de 13 sèculos, a su tempus di Pedru III de Aragona, sa corona de Aragona fiat punnende a una ispaniadura polìtica e mercantile atrivida subra totu s'àrea mediterrànea, in concurrèntzia crara cun is marinerias pisanas, genovesas e venetzianas a chi cuntierraiat sa primatzia subra is mercados orientales. Gràtzias a una rota de artària (ruta de las islas), pro mèdiu de sas ìsulas Baleares, sa Sardigna, sa Sitzìlia, sa Grètzia e Tzipru, e pro mèdiu de empòrios a longu de custas tapas intermèdias, is cadalanos resissiant a ismesare is tempos de percursu de is naes mercantiles, cun unu aorru mannu de costos in sa trata dae Bartzellona a Beirut. Sa Sardigna, pro more de sa posidura istratègica, fiat una base indispensàbile pro custu progetu in cantu is portos suos costituiant un'aprigu ideale pro is naes chi rugraiant cussas rotas. Pro sustentare custu progetu ambitziosu, in su 1262, Pedru III de Aragona aiat cojuadu cun Costantza de Hohenstaufen de Isvèvia, fìgia de Manfredi re de Sitzìlia. A pustis de sa batalla de Beneventu e de Tagliacozzo chi aiant bidu Manfredi e Corradinu de Isvèvia derrotados dae sos esèrtzitos de Càralu I de Angiou, su regnu de Sitzìlia si fiat fatu frantzesu e aiat incumentzadu una cuntierra tosta connota che a gherra de su Èspuru chi aiat opostu Càralu I de Angiòu a Pedru III de Aragona. In su 1297 su paba Bonifàtziu VIII, cun sa punna de risòlvere is cuntrastos intre sos Angiòu e sos Aragona pro su possessu de sa Sitzìlia, aiat criadu su Regnu de Sardigna e Còrsica, assignende·ddu, in "feu perpètuu", a su re de Aragona Giagu II, a patu chi issu rinuntziaret a su de Sitzìlia. A fatu de custa cuntzessione su re aragonesu aiat incumentzadu s'ocupatzione de Sardigna. .
Perù
Su Perù (in castillianu: Perú , in chèciua e aimara: Piruw), ufitzialmente Repùblica de su Perù, est unu istadu de su Sudamèrica chi làcanat in su norte cun s'Ecuador e sa Colòmbia, in s'estu cun su Brasile, in su sud-estu cun Bolìvia, in su sud cun Cile e in s'ovest cun s'otzèanu Patzìficu. Sa capitale est Lima.
Istòria de Sardigna aragonesa
Su regnu de Arbaree
Su regnu de Arbaree fiat istadu s'ùrtimu giuigadu iscampadu. Custu ca pro ite in sa metade de su de sèculu XII aiat ammanniadu sas alliàntzias familiares suas imparentende·si·nche cun nòbiles catalanu-aragonesos dende vida a sa dinastia de is Cervera-Bas-Serra, e aiat partetzipadu in su 1258 imparis cun pisanos, logudoresos e gadduresos a s'iscagiadura de su Giuigadu de Càlaris, de chi aiat incameradu parte de is territòrios in su Campidanu. In su 1323-24, imparis cun is tataresos, aiat sustentadu s'invasione aragonesa chi aiat bogadu dae s'ìsula a is pisanos, giai in declinu forte a pustis de sa Batalla de sa Melòria, e si fiant fatos vassallos issoro in parte de s'ìsula. Custu aiai arrestadu su protzessu de annoamentu econòmicu e culturale chi Pisa e Gènova, e sa Crèsia matessi cun is òrdines monàsticos suos aiant portadu a in antis, aviende sa Sardigna cara a unu progressu sotziale craru, e in su matessi tempus is alliados aragonesos aiant intradu su feudalèsimu fintzas a tando disconnotu in s'ìsula.
Batalla de Seddori
A pustis de tentativos vàrios de agatare un'acòrdiu in manera diplomàtica, non podende a agatare niunu cumpromissu, sa gherra fiat istada inevitàbile. Is primos iscontròrios fiant acontèssidos in mare, cando su 1º làmpadas 1409, in su golfu de s'Asinara sa flota catalanu-aragonesa aiat iscagiadu 6 galeras genovesas mandadas in agiudu a sos arbaresos, mentras su 30 làmpadas, is sartos de Seddori fiant istados teatru de sa batalla detzisiva intre su regnu de Sardigna e Còrsica e su regnu de Arbaree.
S'esèrtzitu de Gullielmu III de Narbona fiat cumpostu dae 17.000 fantes arbaresos, duamìgia cadderis frantzesos e milli balestrieris genovesos. S'esèrtzitu de su regnu de Sardigna e Còrsica fiat cumpostu imbetzes de ottomìgia fantes e tremìgia cadderis sitzilianos, cadderis catalanos, aragonesos, valentzianos e balearinos. Mègius armados e organizados, aiant isfundadu sa parte tzentrale de s'afilamentu arbaresu, partzende·ddu in duos truncones. Sa batalla fiat istada tosta meda e si fiat risòlvida in una derrota grae pro is sardu-giuigales.
Sa batalla de Macumere
Lenardu de Alagòn fiat fuidu a Bosa dae in ue si fiat imbarcadu pro mòvere a Gènova. In artu mare fiat istadu però traìghidu, fatu presoneri e cunsignadu a s'ammiràlliu aragonesu Giuanne Villamarì chi dd'aiat portadu a Valencia. Cundennadu a morte, a pustis sa pena ddi fiat istada mudada in sa presone a vida. Fiat istadu inserradu in su casteddu de Xàtiva, in ue fiat mortu su 3 de santandria de su 1494.
Maria Del Zompo
Biografia
In su 20 de martzu de su 2015 arribat s'eletzione a Retora de s'Universidade de is Istùdios de Casteddu, pro chi at a abarrare in càrriga fintzas a su 2021.
Elianora de Arbarèe
Biografia
Sa figura sua est diventada unu sìmbolu in su sèculu de XIX, cando fiant fortes sas ideas romànticas e medas pòpulos chircaiant de otenner sa libertade e s’indipendèntzia dae sos istranzos. Fiat pintada che a una eroina de sa libertade, ghia de su pòpulu suo contras a sos invasores e su mitu suo galu a die de oe sighit a pràghere a medas sardos.
Rennu de Sardigna
Perìodu aragonesu e ispanniolu
Custa est sa naschida de su Rennu de Sardinna. De fattu, però, sa bida sua leat caminu in s'annu 1421. A pustis de sa gherra longa cun su zuigadu de Arborea, in su 1420 sos Aragonesos aiant ottennidu chi tottu s'isula esseret in sas manos issoro. S'urtimu zuighe arbarichesu, Guillermu de Narbona, aiat bendidu a sa corona aragonesa su titulu zuigale e sas terras chi galu teniat in s'isula pro chentumiza fiorinos de oro. In su 1421, comente fiamus narende, leat cumintzu s'istoria istitutzionale de su rennu sardu, cun sa prima remunida de su Parlamentu, in Casteddu. Sos fattos de importu de s'istoria sua sunt pagos, ca custu periodu est su prus tristu de s'istoria sarda intrea. Sas conditziones de sa bida fiant feas, su feudalesimu, battidu dae sos Cadalanos ind una terra chi non l'aiat mai connottu innantis, destruiat sas istitutziones, sos usos e sa manera de bivere matessi de sos sardos. In prus, mescamente a pustis de sa riforma protestante, sas autoridades aiant fattu intrare in sardinna s'Incuisitzione ispannola, chi fiat pejus de sa romana. Non fiant tantu sos ereticos luteranos o de atteras fides, chi fiant pessighidos, ma sas maghiarjas, sos chi connoschiant sos secretos de sas prantas e tottus cuddos chi sighiant credentzias diversas dae sa cattolica apostolica decrarada in su Contziliu de Trentu. Custu cheret narrer chi belle tottu sa populatzione fiat in periculu de rugher in sas manos de sos incuisitores.
Una bia, però, in su 1668, custu donativu non fiat istadu votadu dae su parlamentu. B'aiat in cuddu periodu una forma de resistentzia de sos nobiles sardos-cadalanos a sas pretesas de su re: cheriant aer pro issos sos titulos e sas caricas uffitziales, in sas cales imbetzes b'aint semper ispannolos numenados in terramanna. Non fiat una reberdia natzionale, però, ca su populu fiat tennidu a largu dae calesisiat isseperu. In su mese de lampadas de cuddu matesi 1668 tando fiat istadu bochidu in casteddu su vis-re matessi, su marchese de Camarassa. Fiat una trampa preparada dae sos nobiles discuntentos e s'iscandalu fiat istadu mannu a beru, finas in Madrid. Sos chi aiant fattu sa trassa, in pagu tempus, mancari si nch'esserent fughidos in terramanna, ruttos ind unu tranellu preparadu dae su vis-re nou, fiant finidos male: bochidos unu pro unu, s'urtimu, su capu, in pratta, in Casteddu, che a unu bandidu.
Chìmica
S'àtomo, est sa parte prus pitica de sa matèria. Sa chímica istùdiat sos síngulos átomos in sas caraterìsticas e propiedades issoro, e in prus comente custos si unin tra issos a frommare sas moléculas. Sa frommatzione o sa truncadura de unu ligàmene tra átomos o tra moléculas sunt a sa base de sa trasformatzione de sa materia. Sa chímica, est divisa in duas brancas mannas: chìmica inorgànica e chìmica orgànica, e àteras brancas prus piticas, comente chímica física, chímica analítica, chímica de s'istadu sólidu e de sas superfìcies, biochímica, chímica farmacéutica, chímica industriale, chímica de sos alimentos. Sa chímica inorgánica est sa chi istùdiat totu sos elementos chi cumponent sa matèria e sa creatzione de cumpostos inorgánicos. A partire dae inoghe sa chímica de sos metallos, s'eletrochímica, sa cristallografía, sa geochímica, s'astrochìmica, s'ispetroscopia moleculare, e finas sa metallurgia.
Repùblica Ceca
Geografia
S'istadu tenet istèrrida de 78 866 km² e populatzione de prus de 10.600.000 bividores. Allàcanat in su norti-uestu e sud-uestu cun sa Germània, in su norti cun sa Polonia, in s'estu e sud-estu cun s'Islovàchia, in su sud cun s'Àustria. Non tenet bessida a mare.
Istòria
In su 1004 su ducadu fiat reconnotu formalmente che parte de su Sacru Romanu Impèriu in ue diat tènnere unu votu in sas eletziones. Fiat fatu Rennu de Boèmia in su 1212 e aiat azuntu istèrrida massima in su de 14 sèculos. Su rennu de Boèmia non teniat domìniu isceti subra sa Boèmia, ma fintzas subra àteros territòrios chi, impare formaiant sa Corona de Boèmia.
Demografia
Sa majoria de sos bividores de sa Repùblica Ceca sunt de etnia ceca (63.7%), sighint moravos (4.9%), islovacos (1.9%) islesianos, polonesos e tedescos. Unu 26% de sa populatzione no at ispetzificadu de apartènnere a una etnia in particulare.
Vissente Bacallar Sanna
Bida
Cando Caralu 'e Austria at conchistadu sa Sardigna, Bacallar si nch'est tuccadu in Ispagna, chene renuntziare a su bisu de si torrare a picare s'isula. Isse e su duca de Uzeda pro contu de Filippu V bi an tentadu, ma de badas. In sos negotziados chi an juttu a su trattadu de Utrecht (1714), in ube si naraìat chi sa Sardigna depiat facher parte de s'Austria, Bacallar fachiat parte de sa delegatzione ispagnola. In su 1713 collaborat cun Louis d'Albert, mandadu a Madrid dae su printzipe elettore de Baviera Massimilianu II Manueli, a unu pianu pro conchistare sa Sardigna cun sa punna de ponner sa corona sarda a su printzipe elettore bavaresu (Projet sur la Sardaigne). Su pianu no est andadu a locu, però, ca Luisu XIV at renuntziadu a amparare su printzipe elettore bavaresu in custa proa. A pustis, lu aìan nominadu plenipotentziarju mandandelu a sa Republica de Genova, in ube at amparadu su tentativu ispagnolu de torrare a conchistare sa Sardigna. S'isula si la aìan torrada a picare effettivamente in su 1717 ma, sicomente s'Ispagna aìat perdidu sa gherra contra s'Alliantzia chi ghiaìan Inghilterra, Austria, Frantza e Paisos Bassos, sa Sardigna la aìan dada a sos Savoia.
Sardigna preistòrica
Perìodu pleistotzènicu
Generalmente sa preistòria est divìdida in tres perìodos: su Paleolìticu, su Mesolìticu e su Neolìticu. Su Paleolìticu est incuadrabile in manera intrea in su Pleistotzene, intames de su Mesolìticu e su Neolìticu in su Olotzene.
S'òmine pleistotzènicu sardu
In su territòriu de sa comuna de Pèifugas, a longu de su cursu de su riu Altana, sunt istados iscobertos manufatos atibiàbiles a perìodu Clactonianu arcàicu cun elementos proto-levalloisianos, cumparàbiles cun elementos simigiantes atzapados in su Gargano in Pùglia e in unas àteras àreas de sa Penìsula ialiana. In piessignu is agatamentos de Sa Coa 'e sa Multa in Laerru sunt resurtados andare torra a su Pleistotzene mèdiu, cun una datadura a unos 500.000 annos faghet, cunfirmende cantu giai ipotizadu dae is paleontòlogos subra s'arribu de s'òmine in Sardigna durante su càmbiu faunisticu nesogorale-tirrènicu, acontèssidu difatis in sa prima parte de su Pleistocene mèdiu.
Neolìticu
A S'Alighera in sa gruta Birde, a curtzu de Portu Conte, sunt istadas agatadas cantidades mannas de conchìgios de molluscos marinos chi andant torra a 6000 annos a.C
Maryland
Est s'istadu cun sas intradas mèdias peròmine prus artas, e su prus ricu de sa natzione.
Asteròide
Sigomenti funt piticus, is asteròidis funt difìcilis de castiai. Sceti Vesta si podit biri cun is ogus ebbia, candu est prus acanta a sa Terra. Sa prus parti de is màginis chi teneus de issu benint dae sondas chi si funt acostadas po ddus studiai, ca dae is telescòpius me in sa Terra si bidi pagu de is carateristicas insoru.
Formatzioni
Oi si pensat chi is asteròidis funt is pranetisimus abarraus a pustis de sa formatzioni de su Sistema Solari, est a nai corpus solidus chi atumbendi·si ant formau is pranetas. Sa attraida gravitatzionali de Giove no ddis at fatu formai atrus pranetas. Unus asteròidis, cummenti Vesta e Pallas, tenint unu internu diferentziau, est a nai stratus diferentis cummenti is pranetas, e funt cunsideraus proto-pranetas. Nci funt asteròidis chi si funt formaus dae s'atumbu intra atrus asteròidis prus mannus.
Murcia
Bidda de sete in Ispagna a nùmeru de bividores, Murcia est tzentru de cummèrtzios e de indùstria e s'agatat in mesu in mesu de unu territòriu fèrtile, chi retzit abba de su frùmene Segura.
Repùblica Populare de Lugansk
S'Ucràina cunsìderat su territòriu cuntrolladu dae is separatistas che territòriu in temporalmente ocupadu dae grupos armados illegales e dae tropas de sa Federatzione Russa. S'indipendèntzia de sa Repùblica Populare est istada reconnota in unicamente dae unos àteros duos istados a reconnoschimentu limitadu, sa Repùblica Populare de Doneck e s'Ossètzia de su Sud.
Sarule
Su sartu
De importu mannu est sa cava chi b’est in sa de duas bicas de su monte Gonare, e li narant Gonareddu. Un'àtera cosa de ammentare de sa bidda est sa Funtana de Gaghisi.
S'istòria
Vittorio Angius narat chi sos insediamentos bi sunt dae sos tempos preistòricos, medas difatis sunt sas domus de janas e sos bidditzolos in su territòriu.
Mamujada
S'istòria
Su nuraghe mègius costoidu est Nuraghe Ruju, cun un’iscala a banda de intro, tzellas e bastiones totu a fùrriu, chi s’agatat a s’ala de Monte Dòvaru (636 mi); su nuraghe Orgoru, in su sartu a làcana cun Fonne.
Sa cultura e sas festas
Mamujada est famada fintzas pro sas festas chi nche rugant totu s'annu: dae sa festa de Loretu Atesu e de su Carmu e a sa de Santu Còsomo e de Santu Antoni de su Fogu, cando totu sos bighinados sero sero s'allumant de fogos mannos e minores pro pedire a su Santu de amparare s'annada; in custa ocasione essint sos Mamuthones e Issohadores chi si girant a totu bidda: ballos, cùmbidu de durches e binu bonu alligrant s'afussione. A pustis cumentzat su Carrasegare, fortzis sa festa prus intesa e famada in totu su mundu. Mamuthones e Issocadores, sas caratzas de Mamujada, galu oe pro unas cantas dies a s'annu faghent torrare sa gente a su mistèriu antigu. Sos Mamuthones, càrrigos de sonàgios, caminant peri sa bidda, e sos Issocadores los acumpàngiant ghetende sa soga a su muntone de sa gente e totora nche nde tenent calicunu.Su Mamuthone est una màscara niedda e rude, de linna chi paret a mesu sestu, cun unu tocadu de pedde de mascru berbeghinu e burdones de sonàgios a coddu e est famada in totu su mundu.
Valladolid
Valladolid est una tzitade de unos 309.700 bividores de Ispagna e cabulogu de facto de sa comunidade autònoma de Castìllia e León.
Est sa de treighi biddas prus mannas de sa natzione; s'àrea metropolitana, chi contat unos 414.250 residentes, est intames sa de 20 prus mannas.
18697 Kathanson/campidanesu
18697 Kathanson et unu asteroidi de su sistema solari. Scopertu in su 1997, presentat un'òrbita caratterizada dae unu semiasse maggiore de 3,1083092 UA e dae una eccentricitari de 0,1280601, croccada de 1,18971° respettu a s'eclittica.
Giancarlo Primo
Carrera
Nàschidu in Roma in su 1924, si cunsagrat luego a sa botzacanastra.
Tancat sa carrera in Roma in s'istajone 1988-89.
Primo morit in su 2005 in Civita Castellana, una bidda de su de Bitervu.
Xöömej
Su khöömei est una forma de cantu chi tenet radichina in sas muntagnas de Altai, a ovest de sa Mongolia. Chircat de istroccher sos sonos de sa natura e de nde facher duos a su matessi tempus: difattis, unu sonu est semper grae e un'atteru armonicu.
Bielorùssia
Prus de su 70% de is bielorussos bivet in àreas urbanas. Sa populatzione est cumposta pro s'80% dae bielorussos, cun minorias cunsideràbiles de russos, polonesos e ucrainos.
Luigi Riva
Fit un'ala sinistra. Cun sa Natzionale Italiana est istadu campione europeu in su Campionadu europeu de pallone de su 1968 e vice-campione mondiale in sos Mondiales de su 1970 in Messico. At giogadu in su Cagliari guasi tota sa carriera sua, balanzende in su 1969/70 s'iscudetto in su campionadu italianu de calcio.
Metafonesi
Metafonesi sarda
Sa O de oru (faeddende de unu logu) est serrada; ma sa O de oru (su metallu, in LSC oro) est aberta.
Sessualidade de s'òmine
Sa sessualidade est un'aspetu fundamentale de su cumportamentu de sas personas, chi cumprendet sos atos (finalizados a sa riproduzione, a chircare su praghere, ma puru sociales) chi si funt isvilupados in base a sas propriedades tìpicas de s'aparadu riprodutivu. Difati s'ambitu sessuale investit in meda maneras totu s'evolutzione 'e sa creschida de sa persone e pigat in consideratzione tottu sas relatziones de sa vita sua.