cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luigi Lai
Biografia
Cando Lai fiat pipiu, in sa bighina Biddeputzi biviant unos cantos grandu sonadores de launeddas, comente Antonio Lara e Efisio Melis, chi fiat su maistu suo ; me is annos Sessanta at istudiadu fintzas sassòfonu in s'Acadèmia musicale de Zurigu. Dae is annos Otanta est ativu comente maistu. In su 1997, at iscritu (in italianu e inglesu) su Metodo per le launeddas, cun sa punna de trasmìtere sa cultura traditzionale, segundu su cànone de sa mùsica culta. Dae su 2017, imparat in su Cunservatòriu de Casteddu.
In su 2023 s'Universidade de Bologna at annuntziadu de ddi bòlere assingiare sa Làurea Ad Honorem su 14 de freàrgiu. Est sa primu borta pro unu sonadore de sa traditzione orale.
Pranu Marshall
Su Pranu Marshall — ufitzialmente numenadu European Recovery Program (ERP) — est istadu un'initziativa de sos Istados Unidos pro agiudare s'Europa Otzidentale, in ue sos nordamericanos ant dadu agiudos econòmicos pro bàlida de unos 13 000 milliones de dòllaros de s'època pro sa torrada a fraigare de cussos istados de Europa bisastrados a pustis de sa Segunda Guerra Mundiale. Su pranu est istadu in atividade durante bator annos partende dae su 1948. Sos obietivos de sos Istados Unidos fiant de torrare a pesare cuddas zonas ispèrdidas dae sa gherra, bogare barreras a su cummèrtziu, modernizare s'indùstria europea e torrare a fàghere ricu su continente; totu custos obietivos fiant destinados a evitare s'ispaniadura de su comunismu, chi teniat influèntzia manna e in crèschida in totu s'Europa de pustisgherra.​ Su Pranu Marshall at rechèridu de una diminutzione de is barreras interestatales, una regulamentatzione minore de sos afares e at animadu un'aumentu de sa produtividade, s'assòtziu sindacale e s'afigiadura de modellos noos de gestione de sos affàrios.
Sos agiudos de su pranu si sunt partzidos intre sos paisos retzidores aprossimadamente subra una base peròmine. Sunt istada dadas cantidades majores a sas potèntzias industriales mannas, segundu s'opinione dominante pro chi sa torrare a ativare custos fiat essentziale pro sa prosperidade generale de s'Europa totu. Sas natziones alliadas aiant retzidu unu pagu de agiudu peròmine in prus chi non sos membros antigos de s'Asse o sos chi si fiant mantentos neutrales. Su retzidore majore de dinares de su Pranu Marshall est istadu su Regnu Unidu, chi at retzidu su 26 % de su totale, sighidu dae sa Frantza cun su 18 % e sa noa Germània Otzidentale cun sa 11 %. In totale 18 paisos europeos si sunt proigados de su pranu. Mancari ddi fiat istadu promìtidu durante sa gherra e fintzas ofèridu, s'Unione Soviètica si fiat denegada a partetzipare a su programma sende chi timiat de pèrdere indipendèntzia econòmica; cun su refudu suo puru aiat blocadu sa partetzipatzione de istados de s'Europa de s'Est, comente Germània Orientale o Polònia. A su pranu luegus si l'est criticadu sa pagu importàntzia dada a su recùperu de tzertos setores istratègicos europeos pro favoressire s'intrada de aziendas nordamericanas cun su riscu chi sos istados europeos si cunvertirent in istados clientelares e dipendentes de sos USA. Sos Istados Unidos aiant isvilupadu programmas sìmigiantes in Àsia, ma suta àteras denominatziones.
S'importu chi su pranu Marshall potzat àere tentu su recùperu lestru de su continente est istadu cuntierradu. Sa majoria refudat s'idea chi petzi at torradu a bìvere pro miràculu in Europa, sende chi s'evidèntzia mustrat chi giai si fiat cumprinde unu recùperu generale. Sos finantziamentos de su Pranu Marshall sunt istado proportzionados a una tassa chi non fiat meda prus arta in trèmenes de interèssiu de s'agiudu pretzedente de UNRRA e rapresentaiant prus pagu de su 3 % de s'intrada natzionale combinadu de sos istados retzidores intre 1948 e 1951,​ cosa chi diat significare un'aumentu in sa crèschida de su PIB de petzi 0.3 %.​ Non prus, no esistet un'acàpiu intre sa cantidade de agiudu retzidu e sa lestresa de recùperu: siat Frantza siat su Regnu Unidu aiant retzidu prus agiudu, ma Germània Otzidentale aiat recuperadu in manera significativa prus a lestru.
Ciccio Ingrassia
Umpare a Franco Franchi aiat formadu una coppia de comicos chi esin s'istoria de su cinema italianu: Franco e Ciccio.
Giuanni Lilliu
Biografia
Laureadu in Lìteras clàssicas, est istadu dischente de Ugo Rellini in s'"Iscola Natzionale de Archeologia" de Roma, in ue at otentu s'ispetzializatzione.
Alfabetu latinu
Sa Puntegiadura:
«» (cumente en frantzesu)
San Antònio (Texas)
S'àrea metropolitana, sa de 3 in Texas, contat 1,8 milliones de residentes.
Su Cadalanu
Su Cadalanu est un'iscòlliu de preda-mòlina chi s'agatat in sa Sardigna tzentru-otzidentale, in sa provìntzia de Aristanis, a intro de su territòriu de su comune de Crabas. Est postu a 5,6 mìllias nàuticas a largu de sa costera meridionale de sa penìsula de su Sinnis.
Idir
Torrada in pùblicu
In su 2005, animadu dae su produtore suo, Idir at publicadu unu discu digitale (CD) registradu in cuntzertu. E unu vìdeodiscu dòpiu, semper digitale (DVD): Entre scènes et terres. Publicatzione chi cuintzidet cun sos trinta annos suos de carriera. Una manera originale pro presentare a su mundu custu òmine meru e riservadu, ma cun valores de granitu. Unu documentàriu in ue presentat totu su cursus honorum suo e sos ammentos particulares de sa carriera sua de artista e de òmine, chi nche l’ant giutu dae Cabìlia a sos proscènios de su mundu intreu. Est ocasione pro issu, pro tirare sas summas de sa vida sua in antis de nche colare a àteras fainas diferentes. Fainas chi si presentant in su mese de abrile de su 2006 subra de su palcu de sa Cité de la musique, in Parigi. Unu cuntzertu chi cumintzat unu tziclu cun «cantantes bèrberos» in ue bi fiant finas Akli D< o Takfarinas.
Tramatza (ozetu)
Una tramatza est unu cabidale mannu, normarmente postu in una retza angorada a unu letu, in ue a dormire o discansare.
Idir
Discografia
2005 : Entre scènes et Terres (in biu)
2013 : Adrar inu (Ma montagne)
Dallas
Est sa de 3 tzitades de s'istadu e sa de 9 de sa natzione e su printzipale tzentru culturale e economicu de s'àrea metropolitana Dallas-Fort Worth-Arlington.
Limes (fozu de paperi)
Istòria e perfìlu
Limes est bessìdu pro sa primu borta in su 1993. Su fozu, publicàdu cada mese, est propiedade de Gruppo Editoriale L'Espresso. Lucio Caracciolo est s'imprentadore de su fozu.
Viva con Agua
Viva con Agua de St. Pauli est unu soziu e una organizatzione de beneficièntzia fundada in su 2006 in su quartiere St. Pauli de Amburgo. S'iscopu printzipale de s'organizatzione est de mezorare sa fornidura de s'aba de bufare in naziones in bia de isvilupu.
Grammu
Istòria
In sa de oe SI su grammu no est prus un' unidade base, ma est istadu sostituidu dae su chilu. De issu oe eredat sa pròpia definitzione, in cantu sottomultiplo suo.
Mollu-vista-controllore
Mollu-vista-controllore (MVC), in informàtica, est un'ischema de architetura difùndidu meda in s'isvilupu de programmas, prus che totu in s'àmbitu de sa programmatzione orientada a sos ogetos e in aplicatziones web, bonu pro separare sa lògica de presentada de sos datos dae sa lògica de negòtziu. Custu ischema si ponet in su livellu lògicu e de presentada in un'architetura multi-livellu.
Ala cliente
In sos ùrtimos annos est crèschida sa recherta de Aplicationes internet ricas chi fatzant mutidas asìncronas a su serbidore (AJAX), sena fàghere reindiritzadas pro visualizare sos resurtados de sas elaboratziones. Cun su crèschere de sa cantidade de còdighe JavaScript esecutadu in su cliente, ddoe fiat bisòngiu de creare is primos framework chi ativarent MVC in JavaScript puru. Unu de is primos est istadu Backbone.js, sighidu dae àteros, comente a JavaScriptMVC, Ember e AngularJS.
Limba amarica
S'amaricu (አማርኛ āmariññā) este sa limba uffitziale de s'Etiopia. Est una limba de origine semitica e s'alfabeto est cumpostu dae 260 signos sillabicos, divisos in sette ordines a segunda de su sonu.
Regnu de Bulgaria
Su Regnu de Bulgaria (in bùlgaru Царство България) est unu regìmene polìticu cun chi s'est costituida sa Bulgaria dae su 1908, annu cando su Printzipadu de Bulgaria aiat proclamadu s'indipendèntzia dae s'Impèriu Otomanu artziende a rangu de regnu, fintzas a pagu a pustis de s'acabu de sa Segunda Gherra Mundiale, in su 1946, cun sa ruta de sa monarchia e sa proclamatzione de sa Repùblica Populare. Mancari a raru, a bortas a custa fase de s'istòria de sa Bulgaria si ddi dat nùmene de Su De tres Impèrios Bùlgaros. S'istadu fiat nointames reconnotu a livellu internatzionale comente Regnu.
Fundatzione e forma de istadu
In 1903 fiat tzocada una rebellia in Matzedònia favorèssida dae sa Bulgaria. In 1908, aprofitende sa crisi internatzionale dèpida a s'artziada a su pòdere de is Giòvanos Turcos in Istanbul, su prìntzipe Ferdinand I aiat proclamadu s'indipendèntzia e si fiat decraradu tzar de su nou-costituidu Regnu de Bulgaria, su 22 de cabudanni (calendàriu giulianu)/ 5 de santugaine (calendàriu gregorianu) de su1908 in sa Crèsia de is Baranta Màrtires de Veliko Tarnovo.
Gherras balcànicas
In su mese de freàrgiu de su 1912 sa Bulgaria e sa Sèrbia aiant firmadu unu tratadu secretu e in su mese de maju nde fiat firmadu unu simigiante cun sa Grètzia. Fintzas su Montenegro si fiat unidu a s'alliàntzia. Sa sèrie de acòrdios istipulaiat chi tantis sa Matzedònia comente sa Tràtzia diant èssere partzidas intre is paisos alliados, ma lassaiat su sestadu dae is fronteras chentza de definire, pro neghe de is rialias intre issos etotu. Comente s'Impèriu Otomanu si fiat negadu de aplicare reformas noas in is territòrios pretèndidos dae sos istados balcànicos, fiat comintzada sa Prima Gherra Balcànica in su mese de santugaine de su 1912.
Dakota de Sud
Su nomìngiu de su Dakota de Sud est "The Mount Rushmore State" (S'istadu de su Monte Rushmore).
Matteu apòstulu evangelista
'Matteu, santu, unu de sos doighis discipulos de Cristos. Est connoschidu puru cun d'un ateru nomene, Levi. Faghiat s'esattore de sas tassas, e Gesus l'at giamadu a lu sighire. Matteu ada iscrittu unu vangelu de 28 capitulos, e tenet presente in particulare sos ebreos. In custu vangelu sunu in evidentzia chimbe discursos inue sunu regoltos sos insegnamentos de Cristos. In custos discursos tzelebres sunu “su discursu de sa montagna” “sas beatitudines” “ su discursu de su giuditziu finale”. Santu Matteu e su vangelu sou ada ispiradu s'arte: tzelebre sa pintura de Caravaggio, Sa giamada de Matteu, in sa sa Creja de Santu Luisi de sos Frantzesos a Roma. Johan Sebastian Bach ada postu in musica “Sa Passione segundu Matteu” (1729), Pier Paolo Pasolini ada giradu unu film “Il Vangelo secondo Matteo”(1964).
Istatutos Tataresos
Sos Istatutos Tataresos rapresentant su documentu prus importante de sa Tàtari comunale e medievale. Sos istatutos sunt istados emaados a sa fine de su de 13 sèculos, cando sa tzitade fiat ligada a sa Repùblica de Pisa e de su 1294 a sa de Gènova.
Cuntentu
Sos istatutos sunt partidos in tres partes: su primu pertocat s'organizatzione de su Comunu e de sos ufìtzios suos, incluida sa politzia urbana e rurale e su cummèrtziu; su segundu, su deretu tzivile; su de tres, su deretu penale.
Limba cunservatora
Una forma limbistica cunservatora, comente a unu faeddu, est una chi abbarrat prus a curtzu a cussa de orizine, dae ube est naschita. Pro esempiu, sa paragula ispannola caro e cussa frantzesa cher benint ambas dae su faeddu latinu cārum. Tando sa paragula ispannola, chi si assimizat de prus a sa raichina latina sua, est prus cunservatora de su parente frantzesu.
Ambrogio Fogar
Vida
Cumintzat pagu ora a pustis de sa mannària de edade cun su pararutismu beru e posca si cunsagrat a su bolu acrobàtigu. A pustis de s'àera, colat a s'isperièntzia in su mare: in su 1972, rugrat s'Atràntigu de su nordu a sa sola e, pro su bonu de su biazu, sena impreare sa timona pro neghe de un'avaria. Dae s'1 de santandria de 1973 a su 7 de nadale de 1974, realizat sa tzircumnavegadura de su grobu a sa solitària dae estu chirru a uestu, est a narrer in sa deretura contrària a sas currentes, cun unu sloop, una casta de barca a bela, naradu Surprise, chi at a esser ispònnidu, in mesu de s'àteru, in sa Galleria Bintòriu Emanuele de Milanu. Custa furriada a su mundu in sa deretura opònnida a sos bentos e a sas currentes predominadoras lu faghet intrare de fatu, comente primu italianu, a s'olimpu de sos antetzedidores suos, che Joshua Slocum, Sir Francis Chichester, Chay Blyth.
Pùbrigat su contu de sos imprendimentos suos in sas pàzinas de su “Corriere dei Ragazzi” e, pro unu tempus curtu, aderetat sa rebista “Molto interessante” editada dae Peruzzo. A pustis de su mare, li tocat a su desertu: leat parte a tres edissiones de su Parizi-Dakar e de su Relli de sos Faraones. Su 12 de cabudanni de 1992, sufrit un'intzidente terrìbile in Turchimenistanu, in tempus de su relli Pechinu-Parizi, in ue faghet echipazu cun Giacomo Vismara. S'onziterrinu si bòrtulat, su cumpanzu suo abarrat meragulosamente indannadu, peroe Fogar tenet sa fratura de sa de duas lòrigas cherveddales e arreat paralizadu belle cumpretamente.
Casale Monferrato
Casale Monferrato (Casal in piemontesu, Casà in sqa limba locale) est unu comune italianu de sa provìntzia de Alessandria in su Piemonte. Ada unos 36.000 abitantes e un'area urbana cun pius de 50.000.
Limba norvegesa
Sos comùnos norvegesos poden isseperàre a contu issòro si fàcher imprèu de s'una o s'attera forma istandard comènte uffitziale, chène istròbu perùnu. In medas, peròe, de manèra ispetziale pro cussos mannos comènte Oslo, no an picàu positzione atzettànde siat su Bokmål siat su Nynorsk.
Coccu
In sa traditzione populare sarda, ma in su contu de sos antìgos e in literadùra pùru, si pensaìat chi, sènde s'ogru sa fonte dae ue bi èssit a fora dontzi sentìdu, un'ogràda mala chi ghèttat calicùnu a un'àtteru non solu lu podìat assustàre, ma li podìat fìntzas fàgher o causàre dannu meda péri sa bìda. Tando, sicomènte sa pedra tunda fit a sìmbulu de un'ògru "bonu" contr'a s'influèntzia de cussu "malu", bi aìat su avvèsu de si pònner in sa bestimènta de mannos, mannìttos e criadùras custa pedra pròchi podìat suspìre tottu su chi bi aìat de malu in su còro; custu chèret nàrrer chi, si mancàri calicùnu aìat chircàdu de ghettàre a s'atteru ogru malu, tando sa pedra faghìat su trabàllu sòu: si ismagliaìat e adderettùra, s'in càsu bi aìat fortza negativa manna meda, che ruìat seghèndesi a càntos.
Ferrara
Situada in su paris bassu emilianu, sa bidda de Ferrara s'agatat in sos oros de su Pou de Volano, chi partzit sa parte medievale dae sa leada orizinale de San Giorgio e alindat su trèmene cun sos assentadorzos noos cuntempuranos a su suddu de sa muralla.
Ottawa
Comente e populatzione est segunda de s'Ontario poi de Toronto, in su 2006 Ottawa contaiat 812.129 abitantes.
Eccellenza Sardigna 2003-2004
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza regionale 2003-2004 est istadu su de trèighi organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Normannos
S'espansione sua a cussa parte de sa Normandia los at batidu a giogare unu ruolu importante in s'Europa medievale: unu grupu de aventurosos normannos si fiat istabilidu pro conchista in su Rennu de Sitzìlia, in su sud de Itàlia, e un'ispeditzione orchestrada dae su duca aiat batidu a sa conchista normanna de s'Inghilterra. Partende dae custos duos noos tzentros de pòdere, s'influèntzia normanna si fiat ispaniada a su totale de sas Ìsulas britànnicas e in sos istados crosados de s'Oriente Mèdiu.
Proa Trinity
Trinity est stètia sa primu proa de un'arma nucleari, portada ainnantis de is Stadus Aunius su 16 de argiolas 1945 aìnturu de su Progetu Manhattan.
Tore Cubeddu
Biografia
Dae su 2004 at incumintzadu a traballare comente operadore in s’Ufìtziu de sa Limba e de sa Cultura Sarda de sa Provìntzia de Aristanis, in ue at fintzas pigadu parte a su progetu de su cursu interativu de sardu "Dischente". In sos annos a pustis at sighidu a s'interessare meda a sas chistiones ligadas a sa limba sarda, cun medas produtziones e artìculos in sardu siat subra de chistiones ligadas a su tzìnema siat de àtera genia. Su primu programma suo in televisione est de su 2004, in Tele Costa Smeralda.
Gherra de indipendèntzia grega
Sa Grètzia fiat istada suta su domìniu otomanu dae su de sèculu XV, in is dècadas in antis e a pustis de sa ruta de Costantinòpoli. Durante is sèculos a sighire, fiant acontèssidas una pagas insurretziones gregas chentza de sutzessu contra su domìniu otomanu. ​In su 1814, fiat fundada un'organizatzione secreta narada Filikí Etería (Sotziedade de Amigos) cun s'obietivu de lìberare sa Grètzia, animada dae su sentidu rivolutzionàriu chi fiat isciopende de Europa in custa època. Sa Filikí Etería pranificaiat de fòghere avolotos in su Peloponnesu, is printzipados de su Danùbiu e sa matessi Costantinòpoli. S'avolotu fiat istadu pranificadu pro su 25 de martzu de su 1821 (segundu su calendàriu giulianu), sa die de sa Festa de s'Annùntziu pro is cristianos ortodossos. Nointames is pranos de sa Filikí Etería fiant istados iscobertos dae sas autoridades otomanas, cosa chi aiat obrigadu a fàghere chi sa rivolutzione comintzaret in antis. Su primu avolotu fiat comintzadu su 6 de martzu/21 de freàrgiu de su 1821 in is printzipados de su Danùbiu, ma fiat istadu istudadu inpresse dae sos otomanos. Is eventos in su norte aiant atzitzadu a is gregos de su Peloponnesu (Morea) a simòvere e su 17 de martzu de su 1821, fiant istados is primos a decrarare gherra. In su mese de cabudanni de su 1821, is gregos suta su cumandu de Theodoros Kolokotronis aiant conchistadu Trìpoli. Fiant tando esplòdidos avolotos in Creta, Matzedònia e Grètzia tzentrale, ma a sa fine fiant istadas amasedadas. In s'interi, flotas gregas improvisadas aiant otentu sutzessos contra de s'armada otomana in su mare Egeu e aiant impedidu chi arribarent afòrtios otomanos peri mare.
Temperadura Sol-air
Sa temperadura Sol-aghera (Sol-air temperature in inglesu, Tsol-air) est una variabile usada pro calculare su gàrrigu de isfritamentu (cooling load) de unu fràigu e determinare su badagnu totale de calore a rugales de sas superfitzies de foras. S'usu suo est, in veridade, de azudu. Semus faeddende de una temperadura de s'aghera de fora (outside air) finta chi, in mancada de tramutos radioativos in sa superfitzie de fora de sa cobertura (roof) o de su muru, diat dare su matessi tassu de trasmissione de calore q a rugales de su muru o cobertura pròpiu comente si bi fiat istada sa reale cumbinassione de sos mecanismos de trasmissione de calore intrae su sole, sa superfitzie de sa cobertura o de su muru, s'àghera de fora a s'inghìriu.
Tampa
Sa zona in ue oe istat sa tzitade est istada in antis bìvida de populos nativos. S'arribu de isproradores ispagnolos in su sèculu de 16 at tentu a cusseguèntzia una gherra violenta ma de durada curtza, e at prus a prestu betidu maladias europeas chi in is deghinas de annos a sighire ant iscantzelladu is nativos.
Tampa est oe parte de un'àrea metropolitana, sa Tampa Bay Area, de unos 2,8 milliones de residentes.
Limba danesa
Fìntzas sa variedade norvegesa Bokmål est, dae su puntu de bìsta limbìsticu, una forma de danesu fattu norvegesu, mancàri chi s'isvilùpu istoricu-curturale fàcat a manèra chi non si la cunsìderet goi commo.
Foresta tropicale
Sa foresta tropicale est unu tipu de ecosistema chi si isviluppada tra sa latitudine de 28 grados a sud e a nord de s'euqadeore. Sa foresta pluviale tropicale s'agatada in Asia, Australia, Africa, Sud America, America centrale e in meda isolas de su Oceanu Pacificu, e de s'Oceanu indianu.
Tommasu dae Biddanoa
Tommasu dae Biddanoa, a su seculu Tomás García Martínez (Fuenllana, 1488 ca. - Valencia, [[1555), santu.
Declaratzione de indipendentzia padana
Declaratzione de indipendentzia
Noi siamo intimamente convinti che ogni ulteriore permanenza della Padania all'interno dei confini dello Stato italiano significherebbe lasciar spegnere lentamente ogni speranza di rinascita e annientare l'identità dei Popoli che la compongono; Noi siamo consapevoli che la Padania libera ed indipendente diventerà il riferimento politico ed istituzionale per la costruzione dell'Europa delle Regioni e dei Popoli; Noi siamo convinti che la Padania libera ed indipendente saprà garantire un contributo decisivo alla cooperazione, alla tolleranza ed alla pace tra i Popoli della Terra; Noi oggi rappresentiamo, qui riuniti, l'ultima speranza che il regime coloniale romano che opprime la Padania possa presto finire;
A sostegno di ciò noi ci offriamo gli uni agli altri, a scambievole pegno, le nostre vite, le nostre fortune e il nostro sacro onore.
Madrigal de la Vera
Madrigal de la Vera est una comuna ispagnola de 1.824 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Ana Moura
Ana Moura est una grande cantadora de fado, at debutadu in su 2003 cun s'album Guarda-me a vida na mão (Tenemi contu sa vida in sas manos tuas), sighidu in su 2005 dae Aconteceu (Est capitadu). In su 2007 Para Além da Saudade, inue b'est sa cantone, iscritta dae Jorge Fernando, "Os bùzios" (Conchiglias).
Wisconsin
Su nòmene de Wisconsin dependet de su frùmene omònimu, chi ddu pigat de unu faeddu in limba algonchina. Fiat s'isproradore frantzesu Jacques Maruquette in su 1673 a ddu nàrrere Meskousing. A pustis su faeddu est istadu mudadu in Ouisconsin de àteros isproradores frantzesos, fintzas a s'anglitzizadura a su nòmene de oe in su sèculu XIX.
Su Wisconsin est istadu intre de sos istados prus impignados pro s'abolitzione de s'iscravidade.
Leonardo David
Biografia
S'ischiadore zòvanu no aiat recuperadu prus finas a sa morte, acontèssida ses annos a pustis.
Phnom Penh
Phnom Penh (trasliteratzione IPA: [pənomˈpɛn] o [ˌnomˈpɛn]; in khmer ភ្នំពេញ) est sa capitale polìtica e econòmica de sa Cambògia e cabulogu de sa munitzipalidade de Phnom Penh. Importante portu fluviale sa tzitade est posta in s'oru de su riu Mekong, in su logu de acosidu intre su Tonle Sap e ue si dirama su riu Tonle Bassac. Cun sos casi unos 3 milliones de bividores Phnom Penh est annotamala sa tzitade prus manna e populada de s'istadu e majore tzentru cumertziale e culturale.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro (chi cheret narrere Riu de Ennalzu in portughesu) est una tzitade de su Brasile. Rio est connotta pro sas ispiaggias frequantadas dae sos turistas (Copacabana e Ipanema) e pro sa istatua de Gesus (nota comente "Cristo Redentor") in su monte Corcovado, e pro su Carrasegare.
Nicolae Ceausescu
Nicolae Ceaușescu (Scornicești 26 de ghennàrgiu 1918 - Târgoviște 25 de nadale 1989) est istadu unu ditadore comunista rumenu chi at gubernadu in manera totalidària su paìsu dae su 1965, addaghi fiat istadu numenalizadu dae su cumitadu tzentrale de su partidu, finas a sa ruta sua in su 1989.
Mancari Ceaușescu no apat cuntzèdidu mai nudda in matèria de liberdades tziviles, sa zestione sua econòmiga fiat istada caraterizada dae prosperidade relativa in sos primos deghe annos de su rezìmene suo, gasi comente dae una postura moderada in su terrinu internassionale, gràssias a sa cale si fiat balanzadu sos favores de numerosos gubernos otzidentales.
Interlingue
Pater Noster in interlingue
- Patre nor
Papore de abba
Su papore de abba in s'atmosfera de sa Terra
Sa neula e sas nues si formant pro cundensatzione a inghìriu de unu nùcleu de cundensatzione de sas nues, si no bi podet àere petzi cundensatzione a una temperadura prus bassa. Su cuntenutu de papore de abba de s'atmosfera arreu arreu s'esaurit pro sa trabentadura e a su matessi tempus si prenat pro s'evaporatzione. Su cuntenutu globale de papore de abba de s'atmosfera diat èssere bastante pro cobèrrere sa superfìtzie de su praneta cun una capa de abba lìcuida de 25 mm de grussària. Sa trabentadura globale de sa Terra est de belle unu metru de abba (1000 litros pro m2) cosa chi implicat chi su tempus de residèntzia de una molècula de abba in sa troposfera est de 9 a 10 dies. In sos vulcanos su papore de abba est su printzipale costituente de sas emissiones de gas vulcànicu.
911 (nùmeru de emerzèntzia in IAA e Cànada)
In 2.013, sos custrintos de Stacey Hightower, bìtima de mortorzu in Detroit, l'aiant moidu pretu a sa tzitade, ca su 911 aiat trigadu 90 minutos pro intervenner. Pro Robert Poff, un'òmine cun probremas respiradòrios, un'atardamentu de binti minutos in sa mutida de s'azutòriu si fiat averadu fatale. In cussa tzitade, còrfida dae una crisis econòmiga grae, sa polima in mèdia tardat in s'atualidade dae chimbanta minutos a un'ora pro intervenner in sos casos de emerzèntzia, cando chi sas ambulàntzias bi trigant dae doighi a binti minutos a su nessi.
Telecomunicatzione
Sa telecomunicatzione, abbreviatzione TLC, est sa faina de trasmissione a longa distàntzia (tele) de signales, paràulas e immàgines tra duas o prus sugetos mediante aparatos eletrònicos pro mèdiu de unu canale fìsicu de comunicatzione.
Giacomo Bove
Giacomo Bove (Maranzana, 23 de aprile de su 1852 – Verona, 9 de agustu de su 1887) est istadu unu isproradore italianu.
Mangusta
Mangusta, nomene populare po su Icneumone, de sa Familia Viverridi, mamiferu pettalzu, minore, cun corpu islanciadu e coa longa. Vivede in India e Africa. Coraggiosu e puru feroce, affrontada serpentes mannos e puru velenoso e  guasi sempre nde essisdi binchidore.
David Suzuki
Attivista dae sempre pro frimmare su cambiu climaticu de su pianeta, in su 1990 Suzuki est istadu fra sos fundadores de sa David Suzuki Foundation, pro chircare "de acciapare modos de fagher a tales chi sa soziedade potat vivere in armonia cun su mundu naturale chi nos allattada" Sas prioridades de sa Fundazione sunu: oceanos e sa pisca sustenibile, cambios climaticos e energia pulida, sustenibilidade. Dae su 1982 a su 1987 Suzuki est istadu direttore de sa Canadian Civil Liberties Association (Associatzione Canadesa pro sos Dirittos Tziviles).
Masculinismu
Su masculinismu est unu impare polisèmicu de ideologias e movimentos polìticos, culturales e econòmicos   chi punnant a analizare su «fraigu masculinu de s'identidade e sos problemas de sos òmines respetu a su gènere».
Ténnica
Sièntzia e ténnica
"Sa ténnica no est sa fizza tontorrona de sa sientzia. Sa chirca agatat in sa ténnica istrumentos de controllu de sas teorìas pessadas...Su ténnicu est chie ischit, e tottora ischit fintzas comente [faghere]. Ma est s'isientziadu chi ischit fintzas poite." Sa sièntzia est in manera istrinta ligada a sa ténnica e a sa tecnologia sigomente sos connoschimentos sientìficos sunt pigados a prèstidu dae sas sièntzias aplicadas pro sa progetatzione e realizatzione de ogetos, trastos, òperas e infrastruturas; viceversa sa tècnica oferit a sa sièntzia trastos de iscumbata sientìfica (trastos de medida e osservatzione) semper prus sobrados, chi cunsentint s'evolutzione de sos connoschimentos sientìficos. Sièntzia e tècnica sunt duncas fatores meda importantes de un'ala de su progressu de sa sotziedade nòdidu comente a progressu ténnicu e sientìficu, favoridu issu matessi de protzessos de chirca sientìfica e tecnològica.
Radiatzione infraruja
S'infraruju, radiatzione infraruja o lughe infraruja (IR) est sa parte de su ispetru eletromagnèticu cun una longària de unda prus larga de sa lughe visìbile ma prus curtza de sa radiatzione de micro-undas. Su nùmene suo signìficat "dae suta de su ruju", dae chi su ruju est su colore de sa lughe visìbile cun longhesa de unda prus manna (e duncas frecuèntzia prus bàscia). Sa radiatzione infraruja s'isterret in tres òrdines de mannesa, cun longàrias de unda de intre 700 nanòmetros e 1 millìmetru. Cun totu chi sos vertebrados non podent bìdere sa radiatzione infraruja in forma de lughe, dda podent sentire comente a calore pro mèdiu de terminatziones nervosas ispetzializadas de sa pedde connotas comente a termoretzetores.
Impreu
Sa radiatzione infraruja est impreada a fitianu in sistemas de visione noturna, de allarme e in sistemas de trasmissione de datos.
Tropa de sambene
Sa tropa de sàmbene, o de sànguini, est una caratteristica de sa persone. Si iscobiat in base a sa presentzia o farta de antizenes a pizu de sas tzèllulas rujas. Custos antizenes poden esser proteinas, carboidratos, glicoproteinas o glicolipidos chi dipenden dae su sistema de classificadura impreadu; calicunu de custos si poden agattare a pizu de atteras tzellulas puru.
Sas tropas de sambene, in su sistema AB0, sun:
Everest
Si còllocat in sa cadena de s'Himalaya, a làcana de Cina e Nepal.
Lewiston (Idaho)
Lewiston est una bidda de unos 31.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, sea de sa Contea de Nez Perce, in s'istadu federadu de Idaho.
Clifford Brown
Clifford Brown (Wilmington, Delaware, U.S.30 de santuaine 1930 - 26 lampadas 1956), connottu puru cun s'isunzu "Brownie," fit unu trumbetista de jazz e unu cumposidore americanu. Clifford Brown est mortu ind un incidente de machina, umpare a sa muzere e a su pianista de su gruppu Richie Powell (frade de Bud Powell), andende dae Filadelfia a Chicago. Est mortu appenas a 25 annos daboi de solu 4 annos de attividade de registraziones, eppuru at esercitadu una influenzia manna in meda trumbetistas comente Donald Byrd, Lee Morgan, Freddie Hubbard e Wynton Marsalis.
Sao Paulo SC
São Paulo SC (rus. São Pualo Futebol Clube / SPFC) esti sa socedari calcistica de sa Sao Paulo in Brasile. È nascia in su 1930. Su presidenti attuali esti Juvenal Juvêncio.
Clarkston (Washington)
Clarkston est una bidda de unos 7.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, ch is'agatat in sa Contea de Asotin, a sa làcana Sud-Est de s'istadu federadu de Washington.
Frantziscu Ignàtziu Mannu
- Frantziscu Inniàtziu Mannu
Don Frantziscu Inniàtziu (Francesco Ignazio) Mannu (Othieri, 18 de maju de su 1758 - Casteddu, 19 de austu 1839) fiat figiu de sos nòbiles Juanne Miali e Margherita Ruig. Aiat istudiadu in Othieri e in s'Universidade de Thathari inue si fiat laureadu in Leis. A pustis de sa làurea si fiat trasfertu in Casteddu inue aiat pratigadu sa carriera legale. Finas si fiat acanta de sas positziones polìtigas de Juanne (Giovanni) Maria Angioy non dd'aiat subidu cunsecuèntzias, difatis in su 1798 faghiat parte de sos tres nòmines propostos su 1 de marthu dae sa Audientzia Riale pro sa càrriga de Vice Intendente Generale. Franziscu Mannu at iscritu s'innu Su patriottu sardu a sos feudatarios.
Christopher Nolan
Primos annos
Christopher Nolan, connotu dae sa capatzidade de su cherbeddu de creare film, est andadu dae film indipendentes de bassu bilantzu a traballare in calicunos majores èsitos de billeteria de totu sos tempos. A sos 7 annos, Nolan at comintzadu a fàghere curtzumetràgios cun una fotocàmera Super 8 de babbu suo. Annos prus tardu, at istudadu Literadura Inglesa a s'University College London (UCL), ue s'est cunvertidu in presidente de s'Assòtziu de Tzìnema. Est istadu durante custa època, chi at filmadu suos curtzos Tarantella, Larceny e Doodlebug. A metade de sos annos 90, roda in 16 mm su primu largumetràgiu suo cun unu bilantzu ínfim e in biancu e nieddu Following. S'èsitu suo in diversos fèstivals, li permitet de realizare, duos annos prus tardu, Memento.
Springfield (Missouri)
Su nomìngiu de Springfield est The Queen City of Ozarks (Sa Tzitade Reina de sos Ozarks). S'Ozark est unu artipranu chi s'agatat intre Missouri de Sud e Arkansas de Nord.
Chachapoyas
Turismu
Torrende a Huancas dea sae su Colorado, si poden bidere:
Sae su Piscamu: sa domo inue est naschidu Toribio Rodríguez de Mendoza est in sa domo 'e su piscamu de sa Diocesi de Chachapoyas. In custa domo b'hat armoirs bezzos e importantes, ritrattos de sos piscamos de Chachapoyas, una Bibbia ezza meda e carchi arazzu coloniale.
Ditadura de sos coronellos
Ditadura de sos Coronellos (in gregu: Χούντα των Συνταγματαρχών), inditadu fintzas cun Sa Junta („Η Χούντα“), est istadu su regìmene militare chi at guvernadu sa Grètzia moderna dae su 1967 a su trèulas de su 1974.
Su mangianu de su 21 abrile 1967 cun unu corpu de istadu, sos militares aiant assumidu pòdere in Grètzia. Su regìmene s'aiat pòdidu istabilire pro more de s'importu militare istratègicu chi sa Grètzia teniat pro sa NATO e susetotus pro sos Istados Unidos in unu cuadru de cunflitos cuncadenados chi fiant pighende logu in s'Oriente Mèdiu. Aiat agatadu determinu cun rebellias populares acontèssidas in su santandria de su 1973 a traessu cunflitos internos e càmbiu de pòdere. A pustis de unu cumprou de pigare pòdere in Tzipru cun unu corpu de istadu in su 1974 sa Junta aiat pèrdidu cale chi siat amparu internatzionale, comente fintzas de sos ufitziales suos etotu e si fiat duncas dèpida dimìtere.
Francisco Franco
Franco fiat mortu in su 20 de onniasantu de su 1975, a pustis 36 annos de ditadura. In antis de mòrrere aiat torradu a istabilire sa monarchia faghende de Juan Carlos I re e sighidore suo, dae chie dipendet sa transidura a sa democratzia. A pustis de unu referendum fiat adotada una costitutzione democràtica.
TV Tropes
Cuntennidu
Pro dontzi elementu chi si pigat in cunsideru, bi at una lista de tottus sos traballos creativos chi bi lu an, cun calicuna nota in prus pro indittare in ue cambiat unu pagu.
Eugenio Tavolara
Biografia
Est connotu meda pro sos buratinos in linna e tessutu, chi rapresentant pastores e massajos sardos, realizados partinde dae su 1925 in sa domo ATTE fundada cun Tosino Anfossi. A pustis de s'ischirriada dae Anfossi e de sa fundatzione de una domo de arte noa, s'ALBA, sa produtzione decorativa sua s'at estèndidu a cumprèndere sugetos che a palliatzos, mùsicos jazz, animales, Pinocchio e unos àteros pessonàgios de sas fiabas.
Poltergeist
Su trèmene s'usat de costùmene in manera collochiale pro definire totu sos eventos violentos chi acontessent in unu logu chi si suponet siat afaturadu e chi non intretzat cun sa normalidade fìsica. Intre is fenòmenos poltergeist, s'incluent, in generale, sonos inespricàbiles, mòvidas de ogetos inanimados, materializatzione, isparessimentu de èdulos, fragos insòlitos e atacos fìsicos. S'entidade impertzetìbile chi ingènnerat custos fatos, segundu sa parapsicologia, diat èssere èssere una pantuma o entidade assòtziada a una persone morta. Puru podet èssere causadu dae telechinesi incuscèntzia derivada dae istrachimine o tensione emotiva.
Zeus
In sa mitologìa grega Zeus (in gregu Ζεύς gen. Διός) est su re de sos deos, soberanu de s'Olimpu, su deus de su chelu e de sos tronos. Sos simbolos suos sunt su lampu, su trau, s'abile e su chercu. Fizu de su titanu Cronos e de sa titana Rea, est su maridu de sa sorre Era. Est babbu de meda deos e eroes.
1770
S'annu 1770 (MDCCLXX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Ludwig (mortores seriales)
Acontessidas giuditziàrias
Su 15 de làmpadas de 1988, sa Corte de Apellu de Benètzia aiat ispresonadu sos duos pro ispiradura de sos tempos de impresonamentu e aiat cumandadu a Furlan s'abarrada obrigada in Casale di Scodosia, una bidda de su de Pàdua, dae ue Furlan si nche fiat fuìdu in su maju de su 1991, pagu ora in antis de sa cundenna definitiva in sa cassadura. L'aiant atzapadu in su maju de 1995 in Creta, in ue biviat suta de unu nùmene farsu e fiat istadu batidu torra a Itàlia; intre tempus, su 10 de abrile de 1990, sa Corte de Apellu de Benètzia, presìdida dae Nicola Lercano, l'aiat cundennadu in rebellia a 27 annos de presone, e sa cundenna fiat istada cunfirmada s'11 de frearzu de 1991 dae sa Corte de Cassadura; in sa matessi ocasione, finas Abel fiat istadu cundennadu a 27 annos. Pagu ora a pustis de su detenimentu, Marco Furlan aiat proadu a si suitzidare in presone, chirchende de s'inforcare a sas istancas cun unu lentolu.
Lewis Henry Morgan
Sa cica (chirca) antropologica
Apassionau meda de etnologia, at studiau is popolatzionis indianas de su Nordueste, agiudau in custa faina de s'amistàntzia cun s'indianu Ely Parker, cummissariu governativu po is afaris indianus me is tempus de sa gherra civilli. Impari cun issu at fundau in su 1851 sa "lega de is Irochesus".
Tzìrculu Sardu "Su Nuraghe" de Biella
Su Tzìrculu Curturale Sardu “Su Nuraghe” de Biella, membru de sa F.A.S.I., Federadura de sos Assòtzios Sardos in Itàlia, est nàschidu in su 1978, sende fundadu ufissiarmente peri s’atu de Paolo Tavolaccini su notàriu nr. 81679/2953 de su 24 de abrile de 1979. In tres dègadas de atividade, su tzìrculu s’est cunsagradu a s’agrustamentu de sos addae de seimiza (intre sos cales duamiza e batorchentos nadios) sardos aposentados in su de Biella, a mèdiu de campannas de solidariedade e de partetzipadura umana. Su presidente atuale est Batista Saiu.
Liv and Maddie
Liv and Maddie, intitulada Liv and Maddie: Cali Style (Liv e Maddie: Istile Califòrnia in sardu) in sa de bator istasones, est una cumèdia de situatzione americana creada dae John D. Beck e Ron Hart. Emìtidu in anteprima dae Disney Channel de su 19 de trìulas de su 2013 a su 24 de martzu de su 2017. Sos protagonistas omònimos dae sa sèrie sunt sorres copiolas idènticas cun personalidades interamente diferentes interpretare de Dove Cameron.
Talete
Pentzamentu
Talete de Miletu est cunsiderau su primmu filosofu de otzidènti poita est istétiu su primmu a giài una ispiegatziòni de su mudamentu continu de su mundu e de totu is cosas chi si agatant a intru suu chentza de ndi bogai a pillu mitus e divinidàdis. Est cunsiderau commenti su chi at cummintzau sa filosofia otzidentali puru poita est su primmu chi s'est postu su probbrèma de s'arché, est a nai, su de agatai s'unidàdi a intru de sa multiplitzidàdi chi si presentat in sa realidàdi.
Intàmas de si cunformai a sa mitología grega, Talete cunsiderat s'àbba su printzípiu de ònnia cosa e s'eleméntu chi fait a fundaméntu de totu is cosas chi esistint. S'àbba benit cunsiderada commenti sustàntzia (su chi est a suta e a fundamentu de ònnia cosa) e commenti essèntzia (su chi a intru suu ònnia cosa est); est a nai, s'eleméntu chi totu is cosas tenint in comunu: de ònnia cosa cambiat sa fòrma ma sa sustàntzia abarrat sempiri sa matessi. Talete sceberat s'àbba commenti printzípiu seguramènti po s'importu mannu chi tenit po sa vida de ònnia cosa chi esistit, po is mudaduras de fòrma ca issa atotu tenit in natura (ghiàciu, papòri, umidàdi) e puru po s'importu mannu chi a su tempus aiat su Nilu in Egitu.
Cicagna
Cicagna (Cicagna in limba ligure) est unu comune italianu de 2.633 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
IrDA
IrDA permitit sa creatzione de retzas de tipu PAN e est unu standard ispainadu in manera globale. Fiat impreadu meda in cumputeras portàtiles, palmares e telefoneddos. Su bluetooth, chi est unu standard de trasmissione ràdiu, at a pustis pigadu su logu suo pro sa comunicatzione a curtzu. Is aparatos a rajos infrarujos, pro funtzionare in manera curreta, depent èssere in cunditziones de si bìdere pari-pari (e duncas s'agatare in lìnia de bista, o LoS, Line of Sight in sa documentatzione) 1 o 2 metros a tesu. Custas limitatziones dipendent dae su fatu chi sa radiatzione infraruja prodùida non podet passare a traessu de muros o àteras barrieras sòlidas (fintzas su bidru de una ventana podet guastare sa calidade de sa trasmissione). Sa lestresa de trasmissione prus comuna est de unos 4 Mbit/s, ma unos cantos aparatos arribant a 16 Mbit/s.
Modalidade de trasmissione
Is modalidades de trasmissione sunt bator:
IrSimpleShot
IrSimpleShot (IrSS) frunit una connessione chene filos intre videofoneddos e imprentadoras fotogràficas.
Arkansas
Su nòmingiu de est The Natural State (S'Istadu Naturale).
Tonara
Sa cultura
Unu monumentu de importu de Tonara est sa Crèsia de Santu Crabiele (su patronu) costrùida in su XVII e torrada a fraigare in su XIX. Àteras crèsias sunt Sant'Antoni, Santa Maria, Santu Giaccu, Santu Trebestianu e Sant'Anastasia.
Orgasmu
S'orgasmu est unu cumparis de reassiones neuro-musculares imboluntàrias, de dura curta, chi currespondet a su cùcuru de s'essitadura sessuale, cunseghidore a s'istimuladura fìsiga e sicolòziga de sas zonas eròzenas e de sos òrganos sessuales. In s'òmine, su resurtadu suo fisiolòzigu est s'ejaculadura, cando ch'in sa fèmina sunt arruntzamentos antiscannaurvales, a sos cales, in unos cantos casos, si diant acumpanzare fenòmenos iscretòrios (sa gasi narada ejaculadura feminina).
Francu Udella
Pustis postas a bandas sas ambissiones mundiales, su bossadore sardu aiat sighidu a cumbater in sa categoria de sos musca, in sa cale aiat mantentu su tìtulu europeu in s'ìnteri. Aiat defèndidu repetidamente su tìtulu europeu finas a s'1 de maju de 1979, addaghi in Londra fiat istadu bìnchidu craramente peri puntos dae Charlie Magri s'ingresu. A pustis de cussa derrota, Udella, chi oramài teniat trintaduos annos, non aiat prus agatadu sos istìmulos pro torrare a su cuadradu e aiat postu agabu a sa carrera sua longa.
Istassione ferruviària de Otieri-Chilivane
S'istassione ferruviària de Otieri-Chilivane est s'istassione printzipale de sos CFN in sa comuna de Otieri.
Sa zestione de su moimentu acontessit in situ pro su bonu de sa die, in sas oras in ue no est presente s'Aderetadore de Moimentu su tràfigu ferruviàriu est cuntrolladu dae s'A.TZ.O. de Casteddu.
Joe Diorio
Est istadu unu de sos primos istruttores de su Guitar Institute of Technology. Diorio at publicadu medas liberos e videos de metodos pro sonare sa chiterra edd'est autore de 10 albums.
Limba gallesa
Gallesu Antigu
Poemas medas e canthu operas in prosa funt arribadas de custos tempus fintzas a sa die nostras, mancai in manuscritos tardos e non originalles, cummente su poema y Goddoim. S’ iscritu prus antigu in gallesu arribada dae una pedra tombale me sa cresia de Tywyn, mancai siat arreconnota a sos cummentzos de su VIII seculu. Si pentzat ca s’iscrito me su libru de San Chad siat stadu iscritu me su tardu VIII e su IX seculu, ma podit essi sa copia de unu iscritu de su VI\VII Seculu.
CapaRezza
CapaRezza este su nòmene d'arte 'e Michele Salvemini (Molfetta, 9 Santuagaine 1973), cantautore e rapper italianu.
Unione Sovietica
Sa Uniòne de sas Repùbbricas Sotzialìstas Sovièticas (URSS) (in russu: Союз Советских Социалистических Республик – СССР), connòtta fìntzas comènte Unione Sovietica (Сов́етский Со́юз) fit unu istàdu federale comunista de s'Euràsia nordorientale.
Istoria
Fit nàschia in su 30 de Nadàle de su 1922, bocàndeche s'Impèriu Tzarìsta a pùstis de sa ghèrra tzivìle russa, e sìche fit morta in su 26 de Nadale de su 1991, a pustis de esser istada, pàris chin su prus mannu inìmicu suo de sos Istados Unidos, una superpotèntzia a libèllu mundiale e unu de sos prus mannos protagonistas de s'istoria de su sèculu de XX, sìat in sa prima meitàde de su seculu sìat in sa Segunda Gherra Mundiale, siat a pustis de sa gherra e a su cumìntzu de sa Gherra Frìtta.
Tenores de Neoneli
Su gruppu Coro a Tenores CULTURA POPOLARE di Neoneli este unu gruppu de cantu a tenore de Neoneli, naskidu in su mese 'e cabidanni de su 1976 pro iniziativa de Tonino Cau, unicu de sos fundadores chi ancòra faghet parte de su quartetto.
Sadako will leben
Trama
Is duus fradis parint essi abarraus sanus a pustis de s'esplosioni e agatant a su babbu e a sa mama. Sa famìlia bivit in una barraca e si gadangiat de ita bivi bendendi in su mercau nieddu su chi agatant in mesu a is arruinas de sa tzitadi. Gràtzias a s'agiudu de un'òmini chi bessit amigu insoru, su bèciu sennor Shibuta, su babbu de Shigeo e Sadako aberit una buteghedda de barberi.
Honoré Daumier
Fit printzipalmente unu autodidatta, difattis finas si, in su 1828, est documentada una presentzia sua in s'Académie Suisse (Accademia isvitzera), aiat trabagliadu meda comente e litografu. Una olta imparada s'arte de sa litografìa aiat cominzadu a produrre illustratziones pro casas editrices musicales e pro sa publicidade. In su 1830 aiat partecipadu a sa Trois Glorieuses (sa Rivolutzione de làmpadas in Frantza) e, dae su 1831 a su 1835, aiat collabadu a su giornale de oppositzione Caricature, pubrichende vignettas satiricas.
Gioventura Piemontèisa
Gioventura Piemontèisa ("zoventude piemontesa" in sardu) est unu assotziu naschitu in su 1994 chi punnat a defender sa limba e curtura piemontesa. Sa sea tenet locu in Torinu.
Ìsulas Baleares
Is limbas uffitziales sunt su catalanu e s'ispagnolu, ma su nùmene catalanu, illes Balears, est su chi su guvernu ispagnolu impitat cunventzionalmente.
Batalla de Midway
Sos puntos dèbiles de su pranu cunsistiant in sas prebisuras erradas de sos zaponesos in contu de sa reassione amerigana e in s'inadeguadura de sos arringheramentos initziales. In particulare, sos decodifigadores ameriganos fiant istados a tretu de apostivigare sa data e su logu de s'atacu, permitende a sa Marina Istadunitesa antisavèrtida de amaniare un'impostada sua pròpia. Bator arrima-aparèchios zaponesas, Akagi, Kaga, Soryu e Hiryu, chi faghiant parte de sa fortza de ses arrima-aparèchios chi aiant lantzadu s'atacu contra a Pearl Harbor ses meses in antis, gasi che un'agrugadore mannu, fiant istadas afundadas a su costu de un'arrima-aparèchios e una destruidora amerigana. Su fraigamentu de naes e sos programmas de insajadura de sos pilotos dae bandas zaponesas fiant istados incapatzos de mantenner su passu in su sustituinzu de sas pèrdidas issoro in s'ìnteri chi sos IAA aumentaiant in modo costante sa fortza issoro in ambos domìnios.
Pizzente Ferreri
Santu Pizzente Ferreri (in ipagnolu Vicente Ferrer OP) (Valencia 1350 - 1419) fidi unu dominicanu ipagnolu, taumaturgu, preigadore, lógicu e filósofo. Est istadu proclamadu santu dae paba Callisto III in su 1455.
Beneita de Càlaris
Isperdimentu de su giuigadu de Càlaris
Is rastas de s'antiga "capitale" sunt istadas torradas a atzapare in s'ala otzidentale de sa noa tzitade (zona de s'atuale cursu Vittorio Emanuele) e, in sa Seu de Santa Maria, petzi s'altare de Santa Setzìlia, mancari torradu a acontzare in istile barocu, est su chi s'agataiat in s'omònima crèsia de Santa Igia.
Sinu (matemàtica)
Unas àteras propiedades
De sa fòrmula de Eulero si deduce chi sa funtzione sinu est in relatzione cun sa funtzione esponentziale e cun sa funtzione sinu iperbòlicu. Difatis pro ogni nùmeru reale x si tenet
Motore a duos tempos
Bantàgios
Su motore a duos tempos non bisongiat de vàlvulas nen de sos mecanismos chi las guvernant, duncas est prus lèbiu e de costrutzione prus simpre (est unu sistéma mecànicu prus simpre), risultende prus econòmicu. Produinde·si un'esplosione pro donzi ziru de s'arvore a cuidales, cada duas bortas de su arvore a cuidales, su motore de duos tempos, disvilupat de prus potèntzia pro una matessi tzilindrada e sa martza sua est prus regulare. Podent operare in cale si siat diretzione, ca su càrter no immagasinat unghidore.
Aplicatziones
Essende unu motore lèbiu e econòmicu est meda usadu in aplicatziones in ue si tenet bisòngiu de meda potèntzia, comente pro esempru: mototzicletas, motores fora-bordu, motoserras, talladores de pradu, etz. S'impreu suo in automòbiles e càmions est istadu ocasionale ma mai s'est consolidadu. Puru a bias s'est usadu custu tipu de motores pro sa generatzione de eletritzidade o pro sa navigatzione marìtima. Sos motores usados in medas navios mercaderis sunt de su tipu diesel. A duos tempos ma cun vàlvulas de iscapamentu. In sistemas de cogeneratziòne sos motores a duos tempos sunt de su tipu navale cun gas naturale comente a combustìbile.
Dièsel uniflussu cun janas
Carchi modellu e fraigadores sunt istados sos sighìntes:
Telefònu de su bentu
Còpias
In s'austu 2017 Altrúchas, unu colletivu de artistas anònimos irlandesos, at postu unu telèfonu de su bentu in cùcuru a sa Two Rock Mountain (Binn Dá Charraig), unu montigru pagu a tesu de Dublinu. Sa cabina, fata cun materiales de recùperu e installada chene permissu, est istada isciusciada pro resones disconnòschidas prus pagu de duas chidas a pustis de su fràigu suo. Unos cantos membros de Altrúchas ant decraradu chi s'isciusciadura fiat: «Un'afirmadura forte de persones chi no ddis praghiat su progetu», ma chi non diant àere lassadu chi custos ddos diant a àere «disviados dae sa positividade».
Gherra de Algeria
S'esèrtzitu frantzesu, memoriosu de sa derrotada padimada pagu tempus in antis in Indotzina (maju 1954), aiat postu a puntu un'istrategia noa: sa “gherra contra-soversiva”, caraterizada dae tècnicas disconnotas de contra-gherrilla chi faghiant de su controllu de sa populatzione sa posta de su cunflitu.