cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kentucky
Allàcanat in su norte cun Illinois, Indiana e Ohio, in s'estu cun Virgìnia Otzidentale e Virgìnia, in su sud cun Tennessee e in s'uestu cun Missouri
Su Kentucky fiat in orìgine parte de sa Virgìnia. Est intradu in is Istados Unidos comente istadu de 15 in su 1792.
Su nomìngiu est "Bluegrass State" (Istadu de s'Erba Leperina), dadu de su fatu chi in is paschidòrgios s'agatat meda de custa erba.
Einstèiniu
Est unu metallu meda radioativu e est su de sete de sos elementos transurànicos; pertenet a sa sèrie de sos atìnides. Est prodùidu peri bombardamentu cun neutrones de su plutòniu e est istadu individuadu in sas rastas de sa prima proa de sa bomba a idrògenu.
Illinois
S'Illinois (ˌɪlɨˈn�"ɪ/ il-i-noy) est un'istadu chi faghet parte de sos Istados Unidos de Amèrica. Est postu in sa regione de otzidente mèdiu. Sa capitale est Springfield, sa prus manna tzitade Chicago.
Casteddu de Is Pratzas
Su casteddu de Is Pratzas o de Marmidda est unu fàbbricu afortigadu militare de època giuigale (su de 10-15 sèculos). S'istadu suo de cunservatzione est bàsciu, ma mantenet rilevadura istòrica importante in cantu fiat una de sas fortilesas de controllu de sa làcana de su Rennu de Arboree. S'agatat in sa comuna de Is Pratzas, pagu a tesu de su tzentru abitadu. Su cùcuru cònicu subra su cale fiat pesadu, a forma de mammidda, at dadu su nùmene Marmidda in antis a sa tzircuscritzione amministrativa arboresa, a pustis a su territòriu a inghìriu e in fines a sa suta-regione geogràfica.
Istòria
Fraigadu in antis de su 1172 (annu a cando remontat su primu documentu diretu in ue est fentomadu) su casteddu de Marmilla a Is Pratzas perteniat a su Judicadu de Arboree, pro su cale acumpriat sa funtzione importante de fortilesa de làcana. In su 1172 e totu fiat, tzèdidu in imprenda a sa repùblica de Gènova. Est istadu a prus furriadas torradu a assentare e s'interventu prus significativu remontat a s'època de su re Marianu II de Arbaree, a sa fine de su Dughentos. Durante totu sa gherra intre su Judicadu de Arborea, a su cale perteniat, e su Rennu de Sardigna de sa Corona de Aragona, at assuntadu unu rolu istratègicu de importu primàriu. A fatu de sa batalla de Seddori in su 1409, est intradu a fàghere parte definitivamente de sos domìnios aragonesos de su Regnu de Sardigna. At mantentu sa funtzionalidade sua galu pro pagu prus che unu sèculu fintzas a èssere definitivamente abbandonadu.
Rovigo
Su terrinu est meda saliosu e inditadu in particulare pro sa curtivadura de su trigu moriscu e de produtos ortencos de calidade. In su Canalbianco, s'abrit s'interportu de Robigu, chi est devènnidu operativu in su 1.998.
Luigi Miraglia (latinista)
Vita
Dae s'annu accademicu 2009-2010 est mastru de elementos de allega latina e Latinitas viva in sa facultate de Literas Cristianas e Classicas (Pontificium institutum altioris Latinitatis) de s'Universitate Pontificia Salesiana de Roma.
Cabidanni
Istoria
S'orìzine de custu faeddu, chi si narat de manera simizante in totu sos dialetos de su sardu (Cabudanne, Cabudanni, Cabidanne, Capidanne), remontat a su perìodu de poderiu bizantinu. Segundu su calendàriu bizantinu difatis s'annu incomintzaiat sa prima die de custu mese. Sos bizantinos, paris a sos sardos faghiant currespòndere s'inghitzu de s'annu cun s'inghitzu de sas fainas de massaria.
Sardu nugoresu
Carchi regula de fonosintassi
Pro custas règulas, sa paràgula "est" (sa pessone de tres de su presente indicativu de su verbu "èssere"), in Nùgoro si podet nàrrere in bator maneras diversas a sicunda de in ube s'acatat ind una frasia:
In sas paràgulas chi acabbant chin R, cando a pustis atzapant una de sas cunsonantes P, T, C, S, sa R si leghet S: (es. "narrer cosa" si leghet narres cosa; cando a pustis b'at una paràgula chi comintzat chind un'àtera cunsonante o chind una vocale sa R abbarrat R.
Santuaine
Santuaine (o ladàmine) est su deghe de doighi meses de su calendàriu gregorianu.
Milena (CL)
Milena est unu comunu de 3.171 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Classificatzione sientìfica
Cullegamentos de foras
Taxonomie Taxonomie
Tàtari/campidanesu
Istoria
Una de is massimas espressionis curturalis e politicas de sa citadi est istetia siguramenti sa emanatzioni in su XIII seculu de is Istatudus Thatharesus, scrittus in latinu e in sardu logudoresu. Su documentu, ca est arribau in duus copias una in latinu e s'atra in sardu (in cussa in sardu c'est sa data de su 1316), est divisu in tres partis: sa prima est dedicada a su deretu pubblicu, sa segunda a su deretu civili e sa tertza a su deretu penali. Custu codixi de deretu est istetiu pagu a pagu adottau dae medas comunis de Sardinia. Po custu motivu podeus nài ca custu est unu documentu identitariu de totu is sardus.
Kansas
Geografia
Allàcanat in su norte cun Nebraska, in s'estu cun Missouri, in su sud cun Oklahoma e in s'uestu cun Colorado.
Istorbu de personalidade
Classificatzione de su DSM IV
Sicund’a sa de battor editzione de su “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder” (DSM IV) de su Assòtziu de sos Psichiatrias Americanos (APA), bi sun tres “cluster”, est a narrer zenìas, de istorbos de pessonalidade:
GRUPU C
In su grupu C su sozetu tenet bassa autostima e finas timoria de arreu.
Ciutadella de Menorca
Festa Manna
Is festas patronalis in onori de Sant Joan s'abagadiant su 23 et su 24 de Làmpadas. Atratendi de tenniri bivu su spiritu medievali partizipant is diferentis stamentus de sa zittadi, sa nobbilesa, su creru, is menestreddus et is massajus. Sa festa cuminzat sa dominiga ainnantis de sa die 23 de Làmpadas. "Es bè" (su brebei) et "el senyor des bè" (su babbai de su brebei), chi bettit su brebei in pitzus de is palas po casi tota sa die sunt is protagunistas.
Kuwait
Su Kuwait (pronuntziadu [kuˈwait]) est un'emiradu soberanu, situadu in s'Àsia sud-otzidentale (Oriente Mèdiu), in un'àrea particularmente rica de petròliu. Sa capitale est Al Kuwait. S'istadu tenet istèrrida de 17 818 km² e populatzione de unos 4.052.584 bividores. Si ghetat in s'estu in su golfu Pèrsicu, làcanat cun s'Aràbia Saudita in su sud e cun s'Iràq in su norte. Su nùmene est su diminutivu de una paràula àraba chi signìficat fortilesa minore (a longu de su litorale). S'antigu nùmene de sa regione fiat Qurayn.
Su Kuwait est una monarchia costitutzionale cun sistema de guvernu parlamentare, su prus antigu de su golfu. Su cabu de istadu est s'Emiru, cun tìtulu semi-ereditàriu.
Massachusetts
Su Massachusetts (mæsəˈtʃuːsɨts), uffitzialmente Commonwealth of Massachusetts, est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de sa Noa Inghilterra, a su Nord-Est de sa natzione. Sa capitale est Boston.
In custu istadu fiant fintzas imbentados is giogos de su basketball e volleyball.
Gerusalemme Est
In su 1967, a pustis a sa Gherra de is Ses Dies, sa Tzisgiordània fiat ocupada dae Israele; su matessi fiat sutzèdidu a Gerusalemme Est e unas cantas biddas a inghìriu.
Nâzım Hikmet
Biografia
In su 1955 at rezidu su premiu internatzionale pro sa paghe.
Lùvula/nugoresu
Festas
Lùvula est connota pro "Santu Franziscu" e meda zente onni annu venit a bisitare sa crèsia e sas cumbessias, a fàghere sas novinas a su santu de sos poveros.
São Tomé
São Tomé est sa capitale e sa tzitade printzipale de s'istadu insulare africanu de São Tomé e Príncipe. Situada in su nord-est de s'ìsula de São Tomé, tenet populatzione de unos 56.166 bividores. Est puru sa capitale de su Distritu de Água Grande. Su portu suo s'agatat in sa baja de Ana Chaves, in mesu de sa cale s'àrtziat un'isuledda (ilhéu das Cabras). Est una de is prus capitales antigas africanas de orìgine coloniale e est caraterizada dae fàbricos coloniales portughesos, de parcos e giardinos.
Varese
Stòria
Is primus trassas de insediamentus chi funt stetias agatadas in su territoriu tocant sa Preistoria, difatis comenti proant meda arrepertus espostus intr' 'e su musèu de Villa Mirabello e is trassas de insediamentus palafitìgulus in su isolino Virginia si podit nài chi su territoriu fiat populau giai in su 3500 a.c. Is primus noas a pitz' 'e sa tzitadi funt de sa trada epoca imperiali arromana, candu sa bidda aundi biviant pòbulus de originis cèrtigas, cumentzaiat a pigai importu sempri prus mannu sigumenti chi s'agataiat in-d'unu logu cun camìnus stratègigus: acanta de Varese doi fiat unu camìnu chi passendi po sa Valganna e Ponte Tresa ligaiat sa Svitzera cun Milanu, e tenniat importu mannu siat militari chi econòmigu.
Toponomàstiga
Su nòmini Varese tennit orìginis cèrtigas: var bollit nài àcua, poita s'agatat acanta de unu lagu chi tènnit su propiu nòmini (su Lagu de Varese).
Economìa
S'economìa de Varese si fundat apitz' 'e totu in s'industria (est unu de is territorius prus industrialisaus de s'Italia Ata) e prus pagu in s'agricortura; frìmas varesinas de importu funt:
Montedoro
Montedoro est unu comunu de 1.641 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Famìlia
In sa curtura de Ponente sa famìlia est unu grùstiu de pessònes chi tènen unu càrchi ligàmine, chi bènzat dae sa lèze, cunsambenidàde, còja, mannos a communu o atteru gàlu, pro esèmpiu: custu no nche bòcat su fattu chi bi àpat sotziedades, sènde non otzidentales, chi pèssan a sa famìlia in attera manèra chi non siat su sàmbene.
Lodè
S'istòria
S'istùdiu fata dae su dot. Paolo Melis, de su Dipartimentu de Istòria de s’Universidade de Tàtari in su 2005, dat a ischire chi sas testimonias sunt a su mancu de su Neolìticu Reghente (IV millènniu a. C.), in s'època narada “Cultura de Otieri”, mancari si potzat pensare chi bi siant insediamentos galu prus antigos de iscobèrrere.
Pulentone
Pulentòne est unu faveddu malu de sos italianos, chi est a imprèu comùnu pro sa zente de s'Italia de zòsso, pro inditare sos chi benin dae s'Italia de susu, a bìas pro offènder e a bìas pro brulla. In prus, cussu de pulentùn est unu vocabulu chi in Badde Padana si imprèat pro li nàrrer a unu chi est impatzàu.
Regione eclesiàstica de Sardigna
Sa Regioni eclesiàstica de Sardigna est una de is sèixi regionis eclesiàsticas in chi est cumpartiu su territòriu de sa Crésia catòlica in Itàlia. Su territòriu suu corrispundit a su de sa Regioni autònoma de Sardigna. A totu tenit 625 parróchias, 1.114 satzerdotus (840 secularis e 274 arregularis) e 70 diàconus permanentis.
Philosophy of a Knife
Trattat de sa (misconnotta pro medas) Unidade 731, una base chi sos Giapponesos aian fundau in terra cinesa in su cursu de sa gherra sino-giapponesa de sos annos '30, ammesturande e alternande filmaos de archiviu, intervistas e costrussiones novas a manera crua meda issupra sos isperimentos chi fachian e battian a innantis in cuddu locu.
Unidade 731
Tra su 1942 e su 1945 a miza e miza de presoneris chi fin mascamente cinesos (feminas e pitzinnos non fachian ecetzione), ma puru mongolos, coreanos, russos e fintzas carchi inglesu e americanu impresonau, los aian impreaos a manera de cavias in paritzos isperimentos de natura estrema.
The American Spectator
Dae s'inaguradura sua in su 1967 a s'agabu de sos annos otanta de su sègulu coladu, fiat una rebista cun tirada limitada chi pubrigaiat artìgulos de cumentadores che Thomas Sowell, Tom Wolfe, P.J. O'Rourke, George F. Will, Malcolm Gladwell, Patrick J. Buchanan e Malcolm Muggeridge, e a su cumintzu de sos annos noranta fiat cunnota pro sas relatas contra a su presidente de tando Bill Clinton. A dies de oe, su mesile nch'essit cun tirada prus manna e abarrat una de sas referèntzias printzipales de sa leghidoria de orientamentu cunservadore.
Sant'Ambrosu de Milanu
Òberas
At iscritu meda:
Queen
Queen fit una banda inglèsa de rock e pop chi si fit formada in London in su 1970 chi est debénnida una de sa pius de sutzessu siat commerciale che de crìtiga in s'istoria de sa musica populare. Sa banda fit cumposta dae Freddie Mercury (boghe e chiterra ritmica), John Deacon (basciu), Brian Harold May (boghe e chiterra solista) e Roger Meddows Taylor (boghe e baterìa).
Ilienses
Istòria
In sa mitologia antica custa populassione benit dae sos tempos de Iolau, s'eroe chi aìat juttu in Sardigna, in ube aìat fundàu una colunia, carchi fizu de Eracle; pro sos latinos fint in Sardigna ca sos de Troia, nàda fìntzas Iliu, si aìant mòghiu in cughe a pùstis de cando sa tzittade fit rùtta: pro custu si naran Ioleos, populassione chi pro Pomponiu Mela fit sa prus antica de tottu s'isula. Posta a banda sa paristòria, pro s'archeologia sos Ilienses fint bènnios dae su Mare de Mesu orientale, mancàri cumpartìnde s'identitade chin sos fentomàos Shardana.
Friedrichshain-Kreuzberg
Postu in su tzentru de sa tzitade, Friedrichshain-Kreuzberg faghet làcana cun is distretos de Mitte in s'ovest, cun su de Pankow in su nord-ovest, cun is de Tempelhof-Schöneberg e Neukölln in su sud e in s'estu cun su de Lichtenberg.
Charlottenburg
In su 2005, Charlottenburg at cumpridu su de 300 anniversàrios.
Charlottenburg est zemellada cun Linz, Trentu e Lewisham in su sud-est de Londra, Inghilterra.
Bombay
Mumbai (Marathi: मुंबई, Mumbaī), est s'antiga zittade de Bombay, est sa capitale de s'istadu indianu de su Maharashtra e d'este sa capitale finanziaria de s'India. Ada guasi 13 milliones de abitantes, e d'est una de sa zittades pius populadas de su pianeta. Ma contende sos subúrbios de Navi Mumbai e Thane arrividi a 19 milliones, chi est sa quinta area metropolitana pius populada de su mundu.
Springfield (Illinois)
Springfield est una tzitade de unos 116.500 bividores de is Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Illinois. Est sea de sa Contea de Sangamon.
Portu Turre/logudoresu
Portu Turre (Pòsthutòrra in tàtaresu, Porto Torres in italianu) est una bidda de 22.265 abitantes in sa provincia de Tathari.
Institut d'Estudis Catalans
Sa setzione filològica de s'IEC tenet funtzione de acadèmia de sa limba catalana. S'Istitutu tenet sa sede printzipale sua in Bartzellona in s'Hospital de la Santa Creu, e àteras sedes in totu sos logos de limba e de cultura catalana.
Sa normativizatzione de sa limba catalana
A cumintzos de su sèculu 20, su catalanu fiat sa limba naturale e majoritària de sa gente, ma no esistiat galu unu istàndard nen normas o règulas definidas e istabilidas. Prat de la Riba ischiat chi "de sa cultura catalana s'istadu non si nd'importat e a sas diputatziones nos tocat de suplire a custa mancàntzia de s'istadu favorende s'istùdiu e su megioru de sa limba", e pro custa resone, in mesu de àteras, aiat detzìdidu de creare s'IEC cando fiat presidente de sa Diputatzione. Sas finalidades fiant de sistematizare unas cantas règulas de iscritura e de promòere su catalanu comente limba de impreu sientìficu,, comente fiant istadas presentadas sa die de sa costitutzione:: "su ristablimentu e s'organizatzione de totu su chi si riferit a sa cultura catalana a beru" e "s'istùdiu sientìficu de totu sos elementos de sa cultura catalana".
Sa tarea de sistematizatzione l'aiant incarrigada, in su 1907, a s'ingenieri Pompeu Fabra, unu linguista  modernu reconnnotu meda dae sa tzelebratzione de su I Cungressu Internatzionale de sa Limba Catalana, s'annu in antis. Fabra at a ghiare su cunfrontu in sa Setzione Filològica pro isseberare su lèssicu e istabilire sas normas ortogràfica. Su mètodu impreadu fiat su seletzionare sos elemetos comunos de totu sos dialetos locales, in totu su territòriu linguìsticu catalanu. In fines, in su 1913, s'IEC fiat resessidu in s'òpera de publicare sas Normas ortogràficas, chi ant dadu a su catalanu una ortografia formale. Deretu a pustis, si fiat pilisadu unu cunfrontu mannu e tostu pro unos cantos issèberos ortogràficos istabilidos (su prus malu fiat istadu su de iscrìere sos plurales in -es e no in -as), ma a pagu a pagu fiant istadas atzetadas. Sa Mancomunitat aiat adotadu deretu su catalanu de Fabra, i totu sas istitutziones chi aiat creadu la poniant comente limba veiculare, dae sas iscolas professionales finas a sas iscolas primàrias. In su 1918, Fabra aiat publicadu sa Gramàtica catalana, adotada in manera ufitziale. Sa Diputatzione l'aiat premiadu creende pro issu sa Càtedra de Limba Catalana (chi nche li fiat istada tirada durante sa prima ditadura). In su 1931, aiat publicadu su Diccionari General, e in su 1932 s'UB l'aiat nominadu pro sa prima càtedra universitària.
Sutera
Sutera est unu comunu de 1.438 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Carrera de is programmas lìberos
S'agatat a Berga, in Catalugna, e est istada inaugurada su 3 trìulas 2010 cun sa presèntzia de Richard Stallman.
Corbata
Descritura
S'utilidade estètiga de sa corbata cunsistit in su cuonzu de sa fasca bertigale de butones de sa camisa.
Istudamentu de sas lughes
“Sordadu de Itàlia, ch'isetas s'istudamentu faeddende a una fotogràfia”. - Pooh, Classe '58
Giagu II de Aragona
Giagu su Giustu (in cadelanu: Jaume el Just) fit su fizu de su re de Aragona Pedru III su Mannu e de Costanza de Sitzilia.
Movimentu in caminu chirculare
In sas coordinatas polares su motu est:
Letera
Sa letera o àndia est unu traste de primu azutòriu impreadu pro trasportare passientes intro e foras de sos ispidales.
Movimentu in caminu chirculare
E fazilmente
S'aceleratzione chi "fortza" su corpu a no s'aviare dae su tzentru si giamat tzentripeta, in su matessi logu s'aceleratzione longu s'angulu si giamat tanghentziale. Totas duas sunt sas componentes de s'aceleratzione posta comente derivada de sa velotzidade iscrita supra.
Correddàda
Origines
Custu tipu de prutzessiones, cun boghes e tzoccoz de ogni manera, contra a vedovos chi si torraian a cojuare, fit praticada in su nord de s'Europa centrale e in Inghilterra jà in su Medioevo. Sa primas notìcias sunu riferidas a su XIV seculu.
Gianluca Cadeddu
Biografia
Nàscidu a Santu ‘Èngiu (provìntzia de Sud Sardegna) su 2 martzu 1970, Gianluca Celestino Cadeddu est residenti a Biddacidru (provìntzia de Sud Sardegna) de candu fiat piciocheddu. In bidda sua (Biddacidru) traballat cummenti cummercianti, ma immoi bivit in Casteddu e s'ocupatzioni printzipali sua est s'iscritura. In su 2002 at iscritu Liviam (Aipsa edizioni), unu libru de poesias, a pustis at iscritu L'anarchia di Borotalco (2007, La Riflessione), La densità del dubbio (2008, La Riflessione) e Labirinti alla menta (2010, La Riflessione).
Ispetru eletromagnèticu
Usu
Un'usu tìpicu de su ispetru eletromagnèticu est in sas telecomunicatziones pro veiculare informatzione pro mèdiu de signales (portante modulada) in su canale de tzita tra imbiadora e destinatàriu, impreende sa banda òtica e cussa de s'infraruju pro sas tzitas òticas, cussa a microundas e a radiofrecuentza pro sas radiocomunicatziones (ispetru ràdiu).
Continenti
Continenti poit essi:
Ses Natzionis
Home Championship
In sa primu edizioni, s'Inghilterra e sa Scozia iant giogau tres partìas a per omini, mentris Irlanda e Galles duas e bia, poitta no iant giogau intr'e insoru: su primu titulu fud'andau tandu a s'Inghilterra.
Cincu Natzionis
In su 1972 su torneu no est stetiu acabbau po sa situazioni politica irlandesa, difatis Scotzia e Galles no anti borfiu giogai in Dublino. In su 1973 est avvenniu unu fattu clamorosu: totu is cincu squadras ant ottenniu duas bincidas e duas sconfittas: sigomenti no nci fudi unu criteriu discriminanti, su torneo est stetiu bintu ex aequo de totus is partecipantis. Int'e su 1976 e su 1979 su torneu est stetiu bintu de is dragonis gallesus, ca si funti aggiudicaus peri po quattru stasonis una in segus a s'atra sa Triplici Corona.
Ses Natzionis
Sa natzionali italiana at esordìu su 5 de freargiu de su 2000 contra sa Scotzia, campioni in carriga, cun dduna bincida po 34 a 20: custu primu Ses Natzionis at bittu sa bincida de is inglesus. Su torneu de su 2001 est stetiu caratterizzau de s'afta epizootica, ca at provocau medas rinvius; difatis su torneu s'est concludiu in su mesi de ladamini cun sa bincida de is inglesus.
Termodinàmica
Cun custas ainas, sa termodinàmica descriet comente sos sistemas risponent a sos cambiamentos in s'ambiente suo. Custu si podet aplicare a un'ampra bariedade de temas de iscièntzia e ingegneria, tales comente motores, transitziones de fase, reatziones chìmicas, fenòmenos de trasportu, e agiomai istampos nieddos (blackhole). Sos resurtados de sa termodinàmica sunt essentziales pro àteros campos de sa fìsica e sa chìmica, ingegneria chìmica, ingegneria aeroespacial, ingegneria mecànica, biologia cellulare, ingegneria biomèdica, e s'iscièntzia de materiales pro nde numenare calicunos.
Egitu Antigu
Faraone
Su faraone fiat su soberanu poderosu e incuntrastadu, in pitzu de sa piràmide sotziale chi reiat s'Egitu. Prus deus chi non òmine, incarnatzione de Horus, fìgiu de Osìride, su chi aiat derrotadu su male rapresentadu dae Seth, sa figura de su faraone naschet cun s'artziada a su pòdere de Narmer e s'unificatzione de is Duas Terras suta de un'iscetru ùnicu. Is soberanos de s'Egitu unidu portaiant sa corona sekhemty, chi cheret nàrrere "is duas pòderosas", unione de sa corona Deshret, sa ruja, sìmbulu de s'Egitu Bàsciu, e de sa bianca, hedjet, sìmbulu de s'Egitu Artu, sende chi fiant sennores de is Duas Terras Unidas. In su Regnu Nou e mescamente durante s'època de su faraone Ramses II, gherreri mannu, su faraone portaiat fatu·fatu su gai naradu khepresh, sa corona de gherra, unu cascu biaitu cun ordìngios tzirculares piticos. Custas coronas fiant totus acumonadas dae sa diosa cobra, amparadora de is faraones.
Rolu de sa fèmina
Cun totu ca sunt pagos is esempros de fèminas egìtzias de su tzetu mèdiu lòmpidas a ammuntare rolos importantes in sa vida pùblica, sa cunditzione de is fèminas in s'Egitu Antigu fiat in generale mègius a cumparàntzia cun sa de sa fèmina in Grètzia o in sa Roma antiga. Fatu·fatu in ausèntzia de is maridos, gestiant diretamente is aziendas o impresas de is cojubes issoro, mancari su rolu primàrgiu issoro fiat ligadu mescamente a sa vida familiare che a mugeres e mamas. In s'àmbitu de sa vida domèstica a issas fiat fidada sa gestione de sa domo e de sa tzerachia impare a su còmpitu de pesare a is fìgios. Foras de sa vida domèstica is posiduras prus comunas fiant is de baddadoras, atitadoras o acumpangiadoras musicales, mentras pro is fèminas bastante ricas de tènnere a is dipendèntzias issoro tzeracas pròpias chi s'ocupaiant de is fìgios, non fiat raru s'impreu che a profumieras, cantadoras, musicheras o satzerdotissas de rangu minore a su servìtziu de calicuna divinidade. Is fèminas teniant autonomia sotziale-giurìdica e podiant eredare, intre is tzetos mèdiu-bàscios sutzediat a s'ispissu chi traballaiant a costadu de sos òmines (comente dimustrant is pinturas in is tumbas) in is traballos agrìculos. Si tenent fintzas novas de fèminas a càbudu de un'azienda de propiedade issoro (Nenofer, durante su Regnu Nou) e de fèminas imbàtidas a acumprire sa professione mèiga (Peseshet durante sa de 4 dinastias). Custa autonomia sotziale elevada de is fèminas egìtzias aiat influentzadu fintzas is deretos de cuddas gregas e romanas (cando is subra-numenados pòpulos aiant conchistadu s'Egitu).
Funtzionàrios de Istadu
Pro amministrare s'Egitu su faraone recursaiat a s'agiudu de is rapresentantes suos, cun unu sistema ampru de funtzionàrios, de is cales su prus artu fiat su "visir". Fintzas a sa de 18 dinastias bi fiat istadu unu visir solu pro totu s'Egitu, ma in su regnu de Thutmose III sa funtzione si fiat dopiada e bi fiat istadu unu visir de su sud chi setziat in Tebe e unu visir de su norte chi teniat sede in Eliòpoli. A su visir faghiant cabu totu is brancos amministrativos de s'Egitu e fiant in prus su a chi oe diamus nàrrere ministru de sa gherra, ministru de is internos, cabu de sa politzia egitziana, ministru de sa laurera e ministru de gràtzia e giustìtzia. S'agataiant annotamala àteros tipos medas de funtzionàrios cpmente pro esempru is "maistros de domo mannos", dedicados a amministrare is terras de propiedade de su faraone, cumandantes militares, architetos beros, comente pro esempru su famadu Imhotep chi fiat istadu divinizadu a pustis de si mòrrere, intre is funtzionàrios prus pagu connotos addetos a sa chirca de s'oro e pedras pretziosas.
Ruja Karrera
Operas audiovisivas
2011 - S'historia de sa Ruja vol.1
Kansas City (Kansas)
S'agatat in sa riba de manca de su frùmene Kansas.
Connecticut
Su Connecticut (kəˈnɛtɨkət, kuh-net-i-kət) est unu istadu federadu chi faghet parte de sos Istados Unidos e chi s'agatat in su Nord-Est de sa natzione. Faghet parte de sa regione de Noa Inghilterra in ue est s'istadu prus meridionale.
Valentzianu
Su valentzianu est su lumen istoricu, traditzionale e ufitziale chi impreat sa regione ispagnola de sa Comunidade Valentziana pro inditare su catalanu chi faveddan incughe.
Édith Piaf
Édith Piaf, naskida Édith Giovanna Gassion (Parigi 19 de Nadale 1915 - Grasse, 10 de santuaine 1963), fit una cantante frantzesa e icona culturale edd'est guasi universalmente cussiderada sas pius grande cantante populare frantzesa de sempre. Fra sas cantones suas pius famosas "La vie en rose" (1946), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "Non, je ne regrette rien" (1960), "l'Accordéoniste" (1941), "Padam...Padam", e "La Foule".
Hartford
S'area metropolitana contat 1.185.000 abitantes.
Apocalisse
In su capìtulu 15 si faeddat de sete copas, copas de s'ira 'e Deus. Sas copas sunt pienas de sos castigos chi sunt po Babilònia (custos castigos paret chi fetan riferimentu a sas sete piaes de Egitu). Babilònia est presentada comente sa Bagassa Manna (Roma? Gerusalemme?).
Limbazu inglesu de sos Istados Unidos
S' inglesu americanu (American English, AmE) est unu muntone de variedades de sa limba inglesa chi negossiant sos de sos Istados Unidos, in ube vivent duos tertzos de sos chi faveddant inglesu comente limba mama.
Bellunu
Su produtu gastronòmigu prus tìpigu de sa comuna de Bellunu est seguramente su pastin, incrùdidu in sa lista de sos produtos agroalimentàrios tradissionales italianos. Est chistione de un'ispetzialidade a base de petza trisinada grusseramente, servida paris cun sa pulenta o in intro de unu cogone, tradissionarmente cun su casu de pràdica.
Patu Ribbentrop-Molotov
Cunsighèntzias
Sa Finlàndia aiat aguantadu a is pretesas sovièticas e custu aiat batidu a sa Gherra de Ierru, chi fiat acabada in su 1940 cando aiat tzèdidu parte de su territòriu a s'Unione SovièticaS'Ungheria diat achirire sa Transilvània dae sa Romania e sa parte orientale de sa Tzecoslovàchia (Rutènia subcarpàtica) e sa Bulgaria diat coberare torra su territòriu conchistadu dae is rumenos in su 1913 (sa Dobrùgia meridionale) durante sa Segunda Gherra Balcànica.
Almassora
Una de is traditziones prus bàrbaras e importantes est cussa de su boe in ue si ddis ponet fogu in is corros e si faghet cùrrere pro totu sa bidda.
Noragùgume
S'istòria
In su 1439 Francesco Gilaberto Centelles aiat donadu su Màrghine a Salvatore Cubello chi, in su 1463, nche dd’aiat incluidu in su Marchesadu de Aristanis.
S'economia
Sas dies passant a lentu a lentu, comente in totus sas biddigheddas piticas.
Silvio Berlusconi
In s'istòria sua de imprendidore e polìticu, at àpidu bantos e crìticas medas. Sos bantos abbaidaiant a sa carriera sua de imprendidore chi at fraigadu aziendas mannas e annoadoras e a su fatu chi apat frunidu un'alternativa polìtica a su guvernu de sos erederis de su Partidu Comunista Italianu a pustis chi s'istajone de Mani Pulite aiat sinnadu sa fine de sos partidos de su pustisgherra. Sas crìticas pertocaiant su cunflitu de interessu intre sas duas carrieras, cun s'acusa de s'èssere fatu lezes ad personam, su manizu de sas finàntzias de s'istadu italianu chi nd'ant pesadu su dèpidu pùblicu , sa vida privada irregulada chi nde podiant fàghere unu personazu fàtzile de ricatare e sos numerosos protzedimentos zudissiàrios. In su 2013 est istadu cundennadu a bator annos pro frode fiscale, abarrende a foras de su parlamentu pro sa prima borta in azumai binti annos.
Iugoslàvia
Federatzione de Bosnia-Erzegòvina
Rennu de Jugoslàvia
Su primu est istau su Rennu de sos Serbos, de sos Croatos e de sos Islovenos (mutiu peri Rennu SHS, acursau), naschiu su 29 de Santugaine 1918 (pagu a in antis de s'acabidu de sa Prima Gherra Mundiale) dae su chi abarraiat de s'Imperu austu-ungaricu, no essende istau reconnotu internatzionalmente duncas custos territòrios si fiant unios a su Rennu de Sèrbia e a su Rennu de Montenegru andande a creare paris su Rennu de sos Serbos, de sos Croatos e de sos Islovenos, nàschiu ufitzialmente su 1 de Nadale 1918. Abarrau cun custu nòmene finas a su 3 de Santugaine 1929, die in sa cale cambiat a Rennu de Jugoslàvia (Kraljevina Jugoslavija). Oe remonat custu perìudu comente "Prva Jugoslavija" chi cheret nàrrere "Prima Jugoslàvia".
Jugoslàvia sotzialista
Su segundu perìudu est istau caraterizau dae su Sotzialismu, custu Istadu fiat istau criau a pustis de sa Segunda Gherra Mundiale e mutiu ufitzialmente: Oe si remonat custu perìudu comente "Druga Jugoslavija" chi cheret nàrrere "Segunda Jugoslavia".
Aritmètica
Imparamentu de s'aritmètica in s'iscola italiana
In generale in s'iscola de sos pitzinnos sos mastros imparant sos algoritmos de càrculu manuales pro fagher sas bator operatziones in s'umpare de sos nùmeros naturales e de sos nùmeros ratzionales positivos in sa forma deghimale; in sas de sos pitzocheddos sos algoritmos de custas operatziones matessi fatas cun fratziones e introduint s'umpare de sos nùmeros ratzionales e su de sos nùmeros reales.
Mosàicu
Su mosàicu est una tècnica de compositzione de pintura chi s'avvalessit de s'impreu de tesseras de marmaru o de bidru coloradu, impreadu dae artistas  Gregos e Romanos po decorare pavimentos o muros. Impreadu a poi dae artistas po immagines in sas Crejas cristianas (a Roma, Ravenna, Venetzia, Palermo, Monreale e ateros logos), chi cunservant mosaicos meravigliosos.
Tortolì
Tortolì, o medas bortas fintzas Tortuelie o Tortuele (italianu: Tortolì) est una bidda de 10.310 bividores. Est sa bidda prus manna de s'Ogiastra, e est connota pro is prajas. Cun s'aeroportu e su portu est bene collegada a sa penìsula italiana.
Marlene Kuntz
Istòria de sa formatzione
]]
Galsi
In supra de su Galsi sun essìas a campu criticas medas dae parte de sos comitados sardos chi sun contr'a custu prozettu pro custas resones:
Diada de sa Catalugna Nord
Brigas
Durante sa Diada de su 2017, su sìndigu de Perpignanu, Jean-Marc Pujol, no at autorizadu chi, comente est traditzione, una bandera indipendentista ("estelada") esseret apicada dae su Castellet.
Mariza
Mariza (numene de naskida:Marisa dos Reis Nunes) Maputo, (Mozambico) 16 de nadale de su 1973, est una cantante de fado portughesa de origine africana.
Mohandas Karamchand Gandhi
Sa non-cooperatzioni
A pustis de sa prima gherra mundiali su Rennu Auniadu aprovat una lei po allonghiari is restritzionis de gherra in tempu de paxi. Gandhi s'oponit cun d-unu movimentu de disubidièntzia civili incumentzadu su 6 de abrili de su 1919 cun d-unu hartal, unu sciòperu generali no andendi a traballari ma preghendi e digiunendi. Gandhi benit impresonau. Iscopiant trumbullus in totu s'Ìndia, unu de-i custus est su massacru de Amritsar innui is sordaus ingresus bocint unas centus civilis e ndi ferint unas millas. Custu fatu fait inchietari meda su pòbulu e custu igenerat àteras violèntzias criticadas medas dae Gandhi. In su matessi annu Gandhi intrat in su partidu de su Cungressu Natzionali Indianu mirendi a sa Swaraj ca est s'indipendèntzia cumpleta: individuali, spirituali e polìtica (auto-guvernu). Segundu Gandhi custa mira podit èssiri cumpletada isceti ponendi unu lìmitis precisus a sa cuntienda e sighendi is princìpius de sa satyagraha, sa non-violèntzia. In paghu tempu issu divenit su leader de su movimentu anti-coloniale indianu e in su 1921 benit fatu presidenti de su Partidu de su Cungressu. Suta de su cumandu suu benit aprovada una carta noa innui si fueddat de Swaraj comenti iscopu de mirari. S'iscritzioni a su partidu est oberta a totus suta pagamentu de unu tanti simbòlicu. Gandhi aconciat s'organizadura de su partidu, sa disciplina e sa gerarchia e ddu fait diventari unu partidu de truma ispaniau in totu sa natzioni.
Sa caminada de su sali
Custu fatu, una de is cosas prus arrenexas de s'istòria de sa non-violèntzia de s'Ìndia, benit pigada meda mali dae s'imperu britànnicu ca regiscit brutalmenti impresonendi prus de 60.000 personas. Fintzas Gandhi e àterus elementus de su Cungressu benint iprisonaus. Unas cantas de satyagrahis in prus benint arropaus in sa chirca de pigari in modu non-violentu su sali dae is salinas.
S'iscòpiu de sa segunda gherra mundiali
Is raportus cun s'autoridadi britànnica torrant a èssiri tèndius meda intre sa Segunda Gherra Mundiali. A s'iscòpiu de su certu (1939) Gandhi, chentza de chistionari cun is dirigidoris de su Cungressu, oferit un acotzu morali non-violentu a s'isforzu de gherra britànnicu.
Sa formatzioni culturali
De importu meda po sa vida de Gandhi est istadu s'atòbiu cun su poeta mannu Rabindranath Tagore in su 1916 in su mentris de su viàgiu in trenu po totu s'Ìndia.
Ortzai
Sa cultura
In sa bidda b'at unu molinu antigu a abba, in granitu, artu 13 metros, e li narant "su molinu betzu", unu de sos prus mannos chi in s'Otighentos serbiant pro mòlere su trigu.
Sas crèsias de sa bidda sunt sas de Santu Giuanne de su 1738, Santa Bàrbara, Arcànzelu Gabriele, Sant'Anastàsiu.
S'economia
In tempos antigos Ortzai fiat sa bidda chi aiat medas laureados.
Giogu
Giogu infantile
Su cuntzetu de giogu s'est trasformadu in su cursu de sos sèculos. In àmbitu pedagògicu est devènnidu importante e fundamentale ogetu de istùdiu. Su giogu est divènnidu su trastu printzipale chi acumpàngiat sa crèschida e s'isvilupu de su pipiu. Su normale isvilupu de sas capatzidades umanas, gasi comente sa normale crèschida de sos animales superiores, est in manera istrinta collegadu a sa cantidade e a sa calidade de sos giogos chi custos tenent sa possibilidade de atuare durante s'isvilupu issoro. Pro tale motivu s'èssere umanu, chi s'agatat in su prus artu gradinu de s'iscala evolutiva, giogat meda fintzas de adultu, giaghì fintzas s'adultu bisòngiat de momentos de evasione, rilassamentu, iscàmbiu, cunfrontu, arrichimentu.
Durante s'edade evolutiva su giogu acumprit isvariadas funtziones de tipu motòriu, intelletivu, sotziale, emotivu, afetivu. In piessignu su giogu permitit a su pipiu de allenare sa mente e su corpus, isvilupare sa fantasia, compidare s'emotividade. Gioghende s'imparat a sotzializare e comunicare in manera eficatze e adeguada siat cun sos fedales, siat cun sos adultos. Su giogu permitet, annotamala, s'iscàmbiu immediatu de cultura, informatziones e istrategias tra sas betzas generatziones e sas noas. Non sunt de discuidare. Infines sos efetos terapèuticos de su giogu in sas medas ocasiones in sas cales su pipiu pro motivos varios presentat istorbas psicològicos belle graves.
Scare Force One
Scare Force One est unu album de sa banda Lordi, pubblicadu in su 2014.
Limerick
Assìtios e tratadu
Limerick aiat istadu acometada vàrias bias in su XVII sèculu. S'in antis aiat acontèssidu in su 1642, cando sos Irlandesos Cunfederados s'impossessarono de su King John's Castle liberende·lu de sas tropas inglesas stanziate. Sa tzitade aiat istadu acometada dae sas armadas de Oliver Cromwell cumandadas dae Henry Ireton in su 1651. Sa tzitade aiat arrumbadu s'Irlanda Cunfederada sin de su 1642 e fiat amparada dae tropas de s'Ulster. SOS Cunfederados arrumbaiant sas pretesas a su tronu de Carlo II, e sos assedianti aiant lutadu pro una repùblica parlamentare. Carestia e peste aiant batidu a sa morte de 5.000 residentes in antis chi Irishtown aiat rùidu in suta de sos bombardamentos de su santugaine inoltradu de cuddu annu.
Nules
Nules est una comuna ispagnola de 11.542 abitantes situada in sa comunidade autònoma Valenciana.
Limerick
Architetura
Unu de sos museos prus importantes de Irlanda, s'Hunt Museum, est situadu in s'istòrica Custom House de su XVIII sèculu. Su museu aiat istadu istabilidu in su fàbricu pro cuntènnere un' importante colletzione de belle 2000 òperas artìsticas e antighidades, tra sas cales sas peleas de John e Gertrude Hunt. Òperas printzipales s'Antrim Cross de s'IX sèculu, unu bombo de Pablo Picasso e unu caddu de brunzu, atribuidu a Leonardo da Vinci.
Educatzione
Limerick Institutes of Technology, stanziato a belle 3 km a nord-ovest de su tzentru, est regionalmente apretziadu pro sos afares, s'ingegneria e s'annestru sientìficu. Disponet fintzas de numerosos cursos in sas artes e sa tècnica de su disinnu, a sa Limerick School of Arte and Design – campus de Clare Street (probe su tzentru).
Latinu de s'Africa
Ateras limbas a pare
Muhammad al-Idrisi narat una cosa de importu mannu: iscriende a pitzus de sa Sardigna in su traballu sou (Opus geographicum) descriet sos sardos: "sos sardos sunt de raighina latinu-africana, ma si sunt fattos barbaros, e bivent a banda dae sos ateros latinos; sunt corazudos e balentes, chi no lassant mai sas armas".
Santu Agostinu narat puru chi "origra africana no distinghet tra vocale longa o curtza". Custu nos podet iscobiare calicuna cosa subra sa limba sarda, chi tenet petzi 5 vocales (a, e, i, o, u) e ditongu perunu: sas chimbe vocales de su latinu, longas e curtzas (a/ā, e/ē, i/ī, o/ō, u/ū), si sunt postas a pare chene distinghere sa longaria.
Antine Nivola
Biografia
In sos annos setanta, in Casteddu, at connotu s'artista Maria Lai, cun sa cale at istrintu un'amighèntzia manna. Sos duos paris ant a realizare, in sos annos a pustis, su Sabunadòrgiu Cumonale de Ulassa. Oe, in Orane, b'at unu museu de importu mannu dedicadu a issu, su Museu Nivola.
Iscultura
Sas isculturas suas s'oponent cun isfortzu a sa fortza de gravidade, afirmende in custa manera sa voluntade de bida issoro. Sa sèrie de sas "Mamas" chi tzitant s'iscultura de sa Sardigna prenuràgica, nde pigat sa forma archètipa e essentziale e s'atentzione a s'espressividade de sa matèria. Sa sensualidade de sa matèria s'agatat fintzas in sos rilievos mannos, chi apartenent a sa cultura de s'arte informale. Una àtera importante caraterìstica est sa punna de sas òperas suas de abèrrere unu diàlogu cun s'ispàtziu a fùrriu e de otènnere una presentada corale e pùblica prus chi privada. De tzitare sa sèrie de sos "letinos" in terra còghida.
Basìlica de Santu Simplìtziu
Est su monumentu pius importante de sa Gaddura, inoghe s’agatant duos affrescos de su XII sec., e sos reliquias de su santu e de sos cumpagnos suos.
Belmopan
Est capitale de su 1 de austu 1970.
Impèriu ispagnolu
Todos sos territòrios fiant integrados in sa Corona de Castìllia e prus a tàrdiu in sa de Ispagna. A comintzu fiant organizados in visurreinados, su de Noa Ispàgna e su de Perù. Cun s'iscoberta e s'ocupatzione unos bàrios archipèlagos de su Patzìficu a sa fine de su de 16 sèculos, ddi fiant incorporadas sas Ìndias orientales ispagnolas, formadas dae sas Filipinas, sas Ìsulas Mariannas (intre chi Guam) e sas Carolinas (intre chi Palau), suta giurisditzione de sa Noa Ispagna. A pustis, su visurreinadu de Perù fiat partidu in duos: su de Noa Granada e su de Perù, e in intertantu fiat creadu su de su Río de la Plata. S'impèriu ispagnolu fiat arribadu a s'istèrrere pro unos 20 milliones de chilòmetros a sa fine de su de 18 sèculos, mancari su tempus de sa màssima ispainada remontat a sos annos intre 1580 e 1640, suta sos rènnios de Filipu II, Filipu III e Filipu IV, perìodu cando aiat tentu logu s'unione dinàstica cun su Portugallu. Durante sos de 16 e 17 sèculos, s'impèriu funtzionaiat segundu una istrutura pròpia visurreinale, e non coloniale. Custu sistema, meda diferente dae àteros impèrios europeos, basadu in su cussideru de sos territòrios camba de mare che istèrriduras de sa metròpoli, e duncas uguales in deretos a sos de sa penìsula Ibèrica, aiat sighidu a s'agatare fintzas a su 1768. Fintzas a s'ùrtimu perìodu de s'Impèriu, in su de 19 sèculos, comente chi siat no aiat achiridu istrutura puramente coloniale.
Virgìnia Beach
Virgìnia Beach est una tzitade autònoma de s'istadu de Virgìnia, in is Istados Unidos de Amèrica.
Sant'Efis
Cultu
Is relìcuias de sant'Efis funt stètias a lestru cunserbadas e po meda tempus fiant in Pisa, aundi s'est pesau su cultu. Is crésias prus de importu intituladas a su santu funt In Casteddu, in su bixinau de Stampaxi, e in sa praja de Nora aundi at lograu su martìriu. Po su santu si scallant tres votus: su de su Giòbia Santu, su de su Lunis de Pasca po sa liberatzioni de is afrentas de is frantzesus rivolutzionàrius, e su de su 1 de maju po sa liberatzioni de sa pesti.
Igiene
S'igiene (de su gregu γιεινός "sanu, saludare, curativu"; tzitadu in s'invocatzione de su giuramentu de Ippocrate) est su ramu de sa meighina chi tràida sas interatziones intrae s'ambiente e sa salude umana. Elàborat critèrios, bisòngios e medidas chi riguardant s'istadu ambientale e su cumportamentu individuale e colletivu.
Igiene in àmbitu mèdicu
Riguardu a su campu de traballu mèdicu, a pustis de sos tempos de Semmelweis, s'igiene cunsistet in sa defensa dae possìbiles germes patògenos, atuàbile cun medidas de disinfetzione, sterilizatzione e eliminatzione de refudos ispetziales pro evitare infetziones. S'igiene clìnica est prevalentemente orientada cara a sa defensa de sos germes patògenos agatàbiles in sos ispidales. Sos relativos batèrios sunt s'ispissu erèntzias resistentes a belle totus sos antibiòticos. Custu a càusa de su continu impreu issoro in sos ispidales e de s'abusu chi nde faghet sa populatzione. A tale riguardu carchi chirca at evidentziadu comente a sa curreta cambiada de àera garantat unu mègius igiene.
Osini
Osini est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra, s'agatat a 645 metros in pitzu su mare e jughet 947 bividores.
Casarza Ligure
Casarza Ligure (Casarsa in limba ligure) est unu comune italianu de 6.694 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Limba Rapa Nui/Nugoresu
Sa Limba Rapa Nui est una de sas limbas polinesianas et est faveddada in sa Rapa Nui. Sa limba est in perigolu de estintzione.
Lunis
Lunis est sa die de sa chida frae sa Domìniga e su Martis, dae su latinu lunae dies, die de sa luna.
Alice in Chains
Is Alice In Chains sunt una band rock de is Istados Unidos De America, posta a paris a Seattle in su 1987. Impare a Nirvana, Pearl Jam e Soundgarden sunt unu de is gruppus de majore fama dae su movimentu grunge americanu. A diferentzia dae is ateras band dae su movimentu grunge, sa musica dae is alice In chains, est prus influentzada dae su Heavy metal cae de su Punk rock o su rock psichedelicu.
Ruleta russa
Caraterìstigas
Su zogu s'isvilupat faghende rodiare sa pistola e sa pessone chi la puntat devet incarcare s'isparadore chirru a sa conca sua. Si su corfu est boidu, sa pistola sighit sa furriada in su sentidu de sas fritzigheddas de su relozu (in tzìrculu) finas a cando non s'agatet sa balla in sa canna; a pustis de isparare su prumu, si faghet furriare torra sa pistola.
Istòria
S'orìzine de su nùmene derivat dae s'assimizu cun su zogu de bonaura de sa ruleta, in ue si faghet furriare una roda e s'apostat subra de su resurtadu. S'azetivu “russa” si devet cun probabilidade a su fatu chi sa prima descritura de una pràtiga gasi siat istada realizada dae Mikhail Lermontov s'iscritore russu in su contu “Su fatalista”, cuntènnidu in su romanzu “Un'eroe de su tempus nostru” de su 1840. Lermontov narat s'istòria de Vulic su logutenente segundu, un'ufissiale de orìzine serba de s'armada tzarista, chi pro demustrare sa cunfiàntzia sua in s'immudabilidade de su destinu manizat una pistola leada dae s'aposentada e la puntat contra a sa conca cosa sua. A pustis, fùlliat una carta de zogu a s'àera e, in pessu ch'issa nche ruet a su solu, incarcat s'isparadore.
Tzìnema
Un'issena famada de ruleta russa s'agatat in sa pellìgula “Su cassadore” cun Robert De Niro, aderetada dae Michael Cimino. Su zogu, in prus de custu, at ispiradu sa pellìgulas “13 Tzametos” de Géla Babluani (2005) e “Live!” (2007). Un'issena cun sa rulete russa est presente finas in sa pellìgula “Pro unu brussone a un'ogru” de su 1965 de Franco Franchi e Ciccio Ingrassia.
Provìntzia de Gorìtzia
Istoria
Sa provìntzia de Gorìtzia est istada criada in su 1919, cumprendende petzi biddas occupadas a fatu de sa Prima Gherra Mundiale. Tando su territòriu incluiat fintzas Postumia e Idria. Sa provìntzia at assuntadu is làcanas atuales in su 1954.
Virgìnia
S'isvilupu de sa regione at dipèndidu de su traballu de iscravos e s'ispròpiu de terras a is nativos, chi beniant a manu a manu bogados. Est istada una de is trèighi colònias chi si sunt ribelladas in sa Rivolutzione Americana e unu de is istados chi in sa gherra tzivile si sunt aunidos in sa Cunfederatzione. Est acuntèssidu in tempus de sa gherra chi is territòrios de norti-uestu de si sunt ischirriados fundende s'istadu de Virgìnia Otzidentale.
YouTube
Youtube, LLC si ddu at comporadu Google pro unu miliardu e 65 miliones de dollaros in su mese de Sant'Andria de su 2006 e como est parte de su servitziu chi Google ponet a disposta de su publicu.
Maoma
Maoma o Mauma (Sa Meca, 26 de abrile de su 570 - Medina, 8 de làmpadas de su 632), narau in lingua àraba Muhamad (محمد), cun nòmini cumpridu Abū l-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muṭṭalib al-Hāshimī, (ابو القاسم محمد ابن عبد الله ابن عبد المطلب ابن هاشم القريش) est istadu su fundadori de l'Islam e po is musulmanus est considerau s'ùrtimu profeta mandau de Allah.
Impending Death
Circa de is identidadis
In cabudanni 2006, Vanity Fair at publicau un'estratu de su lìburu Watching the World Change, cun minudas apitzus de is sfortzus de is famìlias de is vìtimas de s'11 de cabudanni po identificai a is parentis de custa e àteras fotografias.
Àrabos
Oe in die sos àrabos sunt unos 450 milliones, sa majoria de sos cales bivet in istados chi adillint a sa Liga Àraba e costiùint de fatu su grupu ètnicu prus mannu de su mundu a segus de sos tzinesos. Atualmente resultant partzidos in una bintina de istados.
Tarantula
Tarantula,(Lycosa tarantula) aranzolu, chi vivet in divescias regiones in Italia, e si creiat  su velenu sou capatze de iscadenare  crisis motorias, ma paret che s'effettu siat lebiu meda.
Demon's Souls
Demon's Souls est unu videojocu de rolu (action RPG) chi From Software e SCE Japan Studio an isvilupau e prubicau in Giappone in su 5 de frevarju de su 2009, in s'America de su Nord in su 6 de Santu Gabine de su 2009 e in Europa in su 25 de lampadas de su 2010. Est su sichidore de King's Field.
Gasu nòbile
Is gasos nòbiles sunt totus gasos monoatòmicos, no a so fàtziles a isòlvere, tìpicamente non reativos, presentes in s'atmosfera in pertzentuales vàrias; su prus comunu est s'argon chi nde costituit unu 0,932%. A bortas issos (in piessignu s'èliu) s'agatant paris cun unos àteros gasos (pro su prus azotu e metanu) in mitzas endogenas; s'èliu de orìgine endògena acudit de sa decumpositzione de elementos radioativos presentes in su sutaterra chi emitent partigheddas α (est a nàrrere iones He2+): custas òssidant ispètzies presentes in su terrenu e si faghent àtomos de èliu.
Philipp Kirkorov
Philipp Bedrosovich Kirkorov (in russu: Филипп Бедросович Киркоров; 30 de Abrile 1967) est unu cantante russu.
Padania
Geografìa
Fìntzas si "Padania" si imprèat mascamènte pro inditàre s'Italia de Sùsu, est a ammentàre puru chi, stricto sensu, no nde fàchen parte sa Badde de Aosta, su Trentinu e su Tirolu de Zòsso, su Friuli-Venetzia Giulia, una parte manna de su Venetu, sa Romagna, sa Toscana, Marche e Umbria.
Politica e issèntzia politica
In su 1990 Gianfranco Miglio, unu issentziàdu politicu fentomàu meda, aìat iscrìttu unu lìberu chin sa pùnna de acontzàre sa Costitutzione. A pàrrer de Miglio, sa Padania (chi tènet in intro chimbe regiones: Venetu, Lombardia, Piemonte, Liguria e Emilia-Romagna) dìat èsser istàda una de sas tres macroregiones chi fàchen s'Italia, impàre a Etrùria (Italia tzentrale) e Mediterrànea (Italia de Zòsso): sas regiones autonomas aìan tèntu s'autonomia issòro, chène fàcher parte de cussas tres macroregiones.
Istados crutzados
Sos istados crutzados fiant territòrios e/o istados organizados segundu s'ischema feudale, istituidos dae sos europeos otzidentales (catòlicos) chi fiat arribbados in su Mediterràneu orientale (ortodossu/musulmanu) durante sas Crutzadas in sos de 12 e de 23 sèculos.
Su Levante
Sa Contea de Giaffa e Ascalona
Nicosia
Nicosia ( in gregu: Λευκωσία, in turcu: Lefkoşa) est sa capitale e sa prus manna tzitade de s'ìsula de Cipro.