cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elio e le Storie Tese
Sas orìgines (1979-1988)
Sa prima formatzione at esordidu in unu cuntzertu de su trìulas 1980 in sa festa de su CAF San Siro, in antis de unu pùblicu de una deghina de pensionados: Elio a sa chiterra e a sa boghe, "Cortellino" (Paolo Cortellino) a su bassu e "Zuffellato" (Pier Luigi Zuffellato) a sa bateria. Cortellino fiat intradu in sa formatzione solu ca fiat un'amigu de Elio e ischiat sonare sa chiterra, ma non fiat in gradu de divènnere su bassista fissu de su grupu. Pro custu est istadu sostituidu dae Fabio Gianvecchio, a su cale Elio at dadu su nùmene de "Chiosco", e a pustis dae Dario Mazzoli, chi est istadu mutidu "Scaffale"; sa bateria est colada a "Cosma" (Roberto Sgorbati).
In su 1986 Scaffale est istadu remplasadu dae Faso, chi at pigadu su nùmene de "Pranzo", a pustis "Pasto" (in onore de Jaco Pastorius, su bassista virtuosu de sos Weather Report a sos cales Fasani s'ait ispiradu) e a sa fine "Faso". In su 1986 Tanica at lassadu in manera temporànea su grupu pro sighire in giru sos Righeira cun sos cales aiat giai collaboradu iscriende sa cantzone L'Estate sta finendo. In cussu perìodu est intradu a fàghere parte de s'iscuàdra s'amigu "Grussu" (Pierino De Luca), in antis in calidade de presentadore e afiancadore in sos nùmeros de avanispetàculu chi aberiant sos primos cuntzertos e a pustis in su ruolu de amministradore chi s'ocupabat unu pagu de totus in su perìodu tra su 1986 e su 1989.
Sos primos albums (1989-1991)
In su 1991 sos Èlios presentant una versione noa de Ti amo in su Cuntzertu de su Primu Maju, in direta tv in sa Rai. Su testu nou de su branu est istadu cantadu a chene lu fàghere ischire a nemos, a pustis chi sos Elii aiant incumintzadu cun su branu Cassonetto differenziato per il frutto del peccato: inoghe si denuntziaiat su malcostume de sa classe polìtica, faghende nùmenes (a esèmpiu Giulio Andreotti, Remo Gaspari, Francesco Cossiga e Giuseppe Ciarrapico) e tzitende fatos e, pro custu, est istadu interrùmpidu dae sos funtzionàrios RAI chi sunt intervènnidos in su palcu;   s'eventu est istadu a pustis propostu cun su nùmene Sabbiature in su CD sìngulu Pipppero (pron. pippéro) e in s'album Peerla.. In cue si podet intèndere sa boghe de su presentadore Vincenzo Mollica costrintu a intervènnere pro mascherare s'intzidente, in su mentres chi intervistat a Ricky Gianco. Elio in su matessi momentu abòghinat "Comente a Jim Morrison!", referinde·si a un'episòdiu chi ait interessadu sa rockstar famada chi, pro àteros motivos, est istadu batida bia de pesu durante un'esibitzione sua.
Katmandù
Katmandú (in nepalesu काठमांडौ) est sa capitale de su Nepal e sa printzipale tzitade metropolitana sua. Sa populatzione est intzerta, dae chi cumparent tzifras intre 450.000 e prus de 1.800.000 bividores, cosa chi cheret atibiada a maneras diferentes de cunsiderare su chi est sa tzitade. Segundu sa pàgina de sa tzitade metropolitana sa populatzione in su 2001 fiat de 671.846 cun una projetzione pro su 2006 de 777.795 e pro su 2011 de 915.000.
Elio e le Storie Tese
Pesada mediàtica (1992-1995)
In s'istiu de su 1995 est nàschidu su Fave Club, su tzìrculu de fans ufitziale de Elio e le Storie Tese. A fine annu ant prodùidu pro Ràdiu Deejay, su sìngulu natalizio Christmas with the Yours, traditzione chi a pustis est istada rinnovada cada annu, publicadu impreende su nùmene 'Il Complesso Misterioso ', acumpangiadu dae su Cantante Misterioso alias Graziano Romani.
Katmandù
Partende dae sos annos 1960, Katmandú s'est cunvertida in unu logu meda bisitadu dae turistas girende su mundu, a partire dae su movimentu hippie, e oe in die est tzitade turìstica de importu pro is montes artos, is palatos e templos e is parcos naturales. Bona parte de is bividores est de s'etnia newar, sighidos dae sos gurkhes, ma totu is etnias de s'istadu nche sunt rapresentadas. Si ddi narat puru Kantipur o de Yen, nùmenes usados mescamente dae sos newars.
Elio e le Storie Tese
Sos CD Brulé e sa istajone noa dae su bivu (2004-2007)
In su 2004, durante su giru de Cicciput, at pigadu forma s'idea de su CD Brulé: sa prima ora de cada cuntzertu, registrada e masterizada in tempus reale dae su staff tècnicu de EelST, benit posta in bèndida diretamente a s'essida. S'initziativa fiat mutida fintzas Ho fatto due etti e mezzo, lascio? e at batidu a sa publicatzione, in su 2004, de sa regorta de petzos dae su biu: Il meglio di Ho fatto due etti e mezzo, lascio?. In su 2004 sos EelSt ant esordidu comente iscritores publichende Animali spiaccicati e Fiabe centimetropolitane (custa ùrtima una regorta de paristòrias surreales firmadas dae Elio ebbia). In su matessi annu ant debutadu fintzas comente atores in su film Natale a Casa Deejay: a Christmas Carol (pro sa colunna sonora ant realizadu su branu Nadale a su zenzero).
Semper dae cussannu, divenit possìbile iscarrigare dae su situ ufitziale issoro totu sa discografia issoro in formadu mp3, cun fintzas totu sos CD Brulé publicados, paghende unu tantu - abbonamentu (trimestrale o annuale) "a forfait". In prus, su grupu at publicadu unu sìngulu intituladu Oratorium, dedicadu a su mundu de s'oratòriu, chi l'aiant pedidu s'Ufìtziu di Pastorale Giovanile de Milanu. In su 2005 sos EelST sighint a si mòere a giru e sighit s'initziativa de sos CD Brulé (ribattezzata Gràtzias pro sa splendida serada e s'annu imbeniente Calidade oro). S'idea benit ismanniada fintzas de prus: in su cuntzertu de Castellazzo di Bollate (21 trìulas) benit postu in bèndida a s'essida fintzas su DVD Brulé cun su vìdeu de su cuntzertu; in prus, benit dada sa possibilidade a su pùblicu de iscarrigare a pagamentu sos cuntzertos in una crae USB comente alternativa (prus econòmica) a sa còmpora de su CD Brulé. Comente pro s'annu pretzedente benit realizada una regorta, Il meglio di Grazie per la splendida serata, in ue s'agatat un'issèberu de sos branos dae su biu cantados in sos CD Brulé de su 2005. In su matessi annu essit Baffo Natale, in collaboratzione cun Jovanotti.
Studentessi e su Dopofestival (2008)
Su matessi branu Largo al Factotum est istadu propostu in su Cuntzertu de su Primu Maju de su 2008 cun su testu mudadu pro denuntziare cun s'ironia sòlita issoro Giuseppe Ciarrapico, elègidu senadore in sas eletziones polìticas pro sa coalitzione de su Pòpulu de sa Libertade; sos Èlios ant bòlidu ghetare unu ponte de continuidade cun sa cantzone de denùntzia issoro Sabbiature proposta 17 annos in antis in sa matessi manifestatzione romana e pro sa cale fiant istados bogados a foras dae su palcu. Su grupu at fintzas sonadu sos branos Gargaroz e Parco Sempione, giai in iscalita in su giru promotzionale de s'album Studentessi in sos meses de abrile e de maju de su 2008, in ue ant propostu cantzones de s'album nou e calicuna de cussas realizadas pro su DopoFestival, in paris cun carchi sutzessu betzu; a su giru ant partetzipadu sa cantante Paola Folli e sos fiatistas Daniele Comoglio (sassòfonu) e Davide Ghidoni (trumba). Sa formatzione est abarrada sa matessi pro su Supermassiccio Tour istiale, incumentzadu su 20 de làmpadas in Cùneu e pretzèdidu dae s'essida de su videoclip Ignudi fra i nudisti, segundu sìngulu pigadu dae Studentessi, su 17 de làmpadas, chi bidet sa collaboratzione de Giorgia e de sa Shortcut production (comente pro su sìngulu pretzedente "Parco Sempione").
Gattini e s'aumentu de sas partetzipatziones televisivas (2009-2012)
Su 21 de làmpadas incumentzat dae Villa Arconati (Castellazzo di Bollate) su giru istiale de su 2011. In su 2012 su grupu partètzipat a su programma The Show Must Go Off de Serena Dandini in La7, e su ghennàrgiu de su 2012 partit su giru Enlarge Your Penis chi, in perfetu istile EelST, pigat su nùmene dae unu de sos prus connotos tormentones de s'ispam.
In su ghennàrgiu de su 2012 su discu Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu (in sos cuntzertos Elio ispiegat chi su tìtulu traduidu dae s'antiga limba de Ceylon signìficat "emitamus su lìcuidu de s'amore e s'àera in sobràntzia cun Elio") s'est classificadu su de bìndighi in sa lista de sos mègius discos italianos de totu sos tempos redatzionada dae sa rivista ispetzializada Rolling Stone. In s'agabbu de su matessi annu binchent su referendum promòvidu dae su Mei chi los decretat comente sos artistas sìmbulu de sa mùsica indipendente italiana.
Sa de tres partetzipatziones a su Fèstival de Sanremo e Figgatta de Blanc (2016)
Durante su cuntzertu de su 29 de abrile de su 2016 in su Forum de Assago, Rocco Tanica (Sergio Conforti) annùntziat su ritiru suo dae s'atividade dae bivu de su grupu. S'annùntziu arribbat pagas dies a pustis de un' intervista realizada dae su programma "Storie" de s'emittente isvìtzera RSI, andada in direta su 24 de abrile de su 2016. Durante custa intervista, Rocco Tanica at riveladu chi cussa issèbera est istadu pigada a pustis de unu perìodu de depressione manna, causadu pròpiu de sos ritmos istressantes e usurantes de su sonòngiu dae su biu.
Sa de bator partetzipatziones a su Fèstival de Sanremo 2018 e s'isorvimentu definitivu
Su 17 de santugaine de su 2017, durante un' intervista a sa trasmissione Le Iene, annùntziant s'isorvimentu de sa banda a pustis de 37 annos de traballu, in ocasione de su chi ant mutidu su Cuntzertu Definitivu de su 19 de nadale in su Mediolanum Forum. A pustis, però, detzident de posticipare s'isorvimentu, annuntziende, su 15 de nadale de su 2017, sa presèntzia issoro in su cast de su Fèstival de Sanremo 2018, in su cale si sunt classificados ùrtimos cun sa cantzone Arrivedorci, e, carchi mese a pustis, s'ùrtimu giru issoro, su Tour di Addio, chi at interessadu sos palatzetos dae su 20 de abrile a su 29 de làmpadas de su 2018 concruinde·si cun sa tapa de Barolo in s'in antis serada de su Collisioni Festival. Durante custu giru s'agiunghet a sa formatzione Diego Maggi comente tertzu tastierista, in paris cun Jantoman e a su como fissu Vittorio Cosma. Su 21 de maju de su matessi annu Elio, Cesareo e Faso incumentzant a presentare in Rai Radio 2 su programma radiofònicu issoro nou, I Cittadini.
Limba serba
Su serbu standard s'apoderat subra su dialetu prus ispartu de su serbu-croatu, chi est fintzas base de su croatu, de su bosnìacu e de su montenegrinu. Àteru dialetu faeddadu dae is serbos est su torlak, in su sed-estu de s'istadu, chi est una bariedade de mesu cun su matzèdonu e su bùlgaru.
Sleeping Beauty
Sleeping Beauty (Sa bella dromende in sardu) est unu film de fantàsia musicale animadu americanu, prodùidu dae Walt Disney e basadu subra The Sleeping Beauty de Charles Perrault. Su de 16 longumetràgios animados de sa Disney, fiat bessidu in sos tzìnemas su 29 de ghennàrgiu de su 1959, cun sa Buena Vista Distribution. Est istada s'ùrtimu adatamentu de una conta de fadas de sa Disney pro unos carchis annos a causa de sa retzidura crìtica initziale sua ammisturada e sos balangios iscassos; s'domo de produtzione no est torrada a su gènere finas a 30 annos a pustis, a pustis chi Walt Disney fiat mortu in 1966, cun sa bessida de The Little Mermaid (1989).
Su film fiat dirigidu dae Les Clark, Eric Larson, e Wolfgang Reitherman, suta sa supervisione de Clyde Geronimi, cun traballu a s'istòria suplementare de Joe Rinaldi, Winston Hibler, Bill Peet, Ted Sears, Ralph Wright, e Milt Banta.
Deretos de sos animales
Àmbitu morale
Difendidores de is deretos animales cunsìderant chi no siat giustu a sighire isfrutende·ddos pro s'alimentatzione (dieta de petza e de derivados de su late, oos e mele), pro ispàssiu (cassa, cumpetitziones comente sa tauromachia), pro chirca (isperimentatzione subra animales), o pro frunire bestimenta e cumplementos (pedde, coiràmene, lana e seda).
Universidade do Estado de Minas Gerais
S'universidade fit istada fundada in su 1989.
Oro
S'oro o segundu s'àrea geogràfica oru est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 79 e su sìmbulu suo est Au (dae su latinu aurum). Est unu metallu de transitzione modde, grae, dùtile, malleàbile de colore grogu, dèpidu a sa surbidura de sas longàrias de unda de su biaitu de sa lughe intzidente.
Est istadu impreadu giai de s'antighidade pro coniare monedas e, in antis de s'abentu de sa moneda fiat (latinu pro "siat fata", est a nàrrere creada dae su nudda, com'est sa de oe) est istadu impreadu comente a contrabàlida pro sas emissiones valutàrias de sos istados, comente acontessiat a s'internu de su gai naradu gold istandard. S'impreat annotamala in giojeria, odontoiatria e in s'indùstria eletrònica. S'oro est devènnidu in su tempus sìmbulu de puresa, balentia e lealidade.
Parcu marinu Penisula de Sinnis-Isula de Malu Entu
S'àrea mania aguardada Penìsula de Sinnis - Ìsula Malu 'Entu est unu parcu naturalli de sa Sardigna chi s'agatat in sa provìntzia de Aristanis, prus de pretzisu in territòriu de su comuni de Crabas. S'istitutzioni torrat a su 12 de nadai 1997.
Sa costera chi ddu cumponit tenit caraterìsticas vàrias, sendi a tretus rocosa, comenti in Cabu Santu Marcu, in Seu e in Su Tingiosu, intamas de atrus tretus aneosus, comenti in Sant'Uanni, e fatuvatu a longu a longu de totu sa lìnia de costera chi àntziat de sa ribera de Maimoni a sa de su Pot'e s'Uedda.
Bonn
Est istada capitale de sa Repùbrica Federale Tedesca de su 1949 a su 1990, annu de s'iscontzu de sa Repùbrica Democràtica Tedesca, cando sa natzione fiat torrada unida. De tando sa capitale est torrada a èssere Berlin, mancari Bonn siat abarrada sa sede de gubernu fintzas a su 1998.
Acòrdiu de Schengen
In totale, is paisos chi faghent parte de s'ispàtziu de Schengen sunt 26: ​ Germània, Àustria, Bèlgiu, Danimarca, Estònia, Finlàndia, Frantza, Grètzia, Islanda, Islovàchia, Islovènia, Ispagna, Isvètzia, Isvìtzera, Itàlia, Letònia, Liechtenstein, Lituània, Lussemburgu, Malta, Norvègia, Paisos Bàscios, Polònia, Portugallu, Repùblica Ceca e Ungheria.
Cultura de Altzaghena
Custu aspetu culturale est nòdidu mescamente pro àere fraigadu istruturas megalìticas de importu mannu che a sas de Li Muri in Altzaghena.
Cultura printzipale
Una de custas currentes s'est pensadu chi fiat sa corsicana-gadduresa chi si fiat ispainada in manera pèrpere subra de totu sa Gaddura e fintzas a pustis de de sas Bucas de Bonifàtziu.
Ipòtesis reghentes subra de àteras apartenèntzias culturales
In su tempus coladu sas medas interpretatziones de sos istudiosos subra de sos acatamentos archeològicos gadduresos ant sustentadu s'idea chi sos tzìrculos megalìticos e sos menhir esserent istados pesados dae gentes de cultura Otieri, cunfirmende sas iscrezeniaduras culturales chi esistiat a su intro suo.
Videojòcu
Su videojocu est unu jòcu chi funtzionat pro mèdiu de unu istrumentu elettronicu, chi impreat una interfaccia omine-macchina e unu ischermu che sistema de output. Si li narat fìntzas, chind unu ingresìsmu, videogame, mancari chi su faveddu currettu in limba inglesa siat video game. Chie fàchet imprèu de videojòcos si narat "videojocadòre" e, pro jocare, si podet serbìre de perifèricas comente a su joystick, sa tastèra e gòi sichìnde.
Cultura de Altzaghena
Giassos archeològicos corsicanos
In Còrsica intre sos monumentos megalìticos de cuddu perìodu b'est su situ de Filitosa, reconnotu de interessu mundiale dae s'UNESCO.
Videojòcu
Dae sos annos Novanta in sùsu, s'industria de videojocos at tèntu sèmper prus impòrtu: in su 2006, adderettùra, pro sa prima bìa in istòria at brincàu pro volùmene de affares s'industria musicale.
Cape May, New Jersey
Cun un'istòria rica, prajas galardonadas, sa caraterìstiga sua de miradorzu de puzones e medas isempros de architetura bintoriana, Cape May est un'abarradorzu barneale chi atraighet bisitadores dae su mundu intreu. Cape May fiat istadu recunnotu comente una de sas 10 mezus prajas de sos Istados Aunidos dae su Travel Channel e sa praja sua aiat logradu su de chimbe zassos in New Jersey in su Cuncursu pro sas mezus 10 prajas de su 2008, isponsorizadu dae s'Entidade pro sas sièntzias marinas de su New Jersey.
Navigadore web
Seguresa
Is navigadores web sunt un'obietivu fitianu pro is hacker, chi isfrutant istampos de seguresa pro furare informatziones, distrùere archìvios, e fàghere àteros dannos. Is produtores de navigadores arràngiant a fitianu custos istampos, duncas is impitadores diant a dèpere annoare is programmas a fitianu.
Joey DeFrancesco
Joey DeFrancesco (Springfield, 10 de abrile 1971) est unu organista e trumbettista americanu. At sonadu in Uttieri in sos annos 90 umpare a a John McLaughlin.
Alessandro Manzoni
Sa vida
Dae giovanu, po duos annos vivet a Parigi (1805- 1807). Su 1808 isposada Enrichetta Blondel de origine isvitzera e calvinista e nebode de Cesare Beccaria. Tòrrada a Parigi inue vivet fintzas a lampadas de su 1810. Torrada a Milanu.
John von Neumann
John von Neumann (Budapest, 28 de idas 1903 - Washington, 8 friaxu 1957) est stètiu unu matemàticu, fìsicu, informàticu, ingenieri e polìmata ungheresu-stadunidensu. Von Neumann est cunsiderau comenti su prus matemàticu de importu de su tempus suu e "s'ùrtimu rapresentanti de is matemàticus mannus".
Costitx
Costitx est una comuna ispagnola de 1.078 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Nemos iscriet a su coronellu
Istòria e crìtica
Sa prima editzione est de su 1959 in sa rivista bimestrale de cultura Mitu (Bogotà), in su n. 19 annu IV, maju-làmpadas 1958. Sa prima publicatzione in volùmene est imbetzes de su 1961, pro Aguirre Editor a Medellín. Cumparadu cun is contos in antis, in Nemos iscriet a su coronellu su naturalismu est temperadu dae un'umorismu tzìnicu e dae sa richesa de sìmbulos comente a su puddu, s'isetu de sa posta, su fàmene. Su puddu, comente ammentu de su fìgiu mortu e veìculu de solidariedade de is paesanos, est su sìmbulu de su riscatu de unu continente, s'Amèrica latina, chi no at a acontèssere mai.
Seu de Orvieto
Seu de Orvieto. Subra unu montiju sa tzitade de Orvieto, antiga e chi at unu monumentu de importantzia manna, su Duomo. Sa prima pedra est istada posta in su 1290, s'architettu chi l'at comintzadu Lorenzo Maitani (1270-1330). In sa fatzada 4 pilastros chi finint cun una “guglia”. Bellu su portale printzipale e puru unu bellu rosone in sa parte alta. A poi de Maitani s'obera est istada continuada da Andrea Pisano, Orcagna e ateros. A parte 'e intro, sa cappella de su Corporale, a sinistra de su transetto, in unu relichiariu in argentu, oro e ismaltos chi ammentat sa fatzada de sa seu, e fattu po cunservare   sa testimonia de “su meraculu sa Bolsena”. Sa cappella est istada affriscada dae Ugolino di Prete Ilario, chi at puru affriscadu s'abside de sa seu. Sa cappella a destra de su transetto, Sa Cappella Noa; a s'incomintzu est istada affriscada dae Beato Anglico chi at decoradu solu sa crociera subra s'altare. 50 a poi, su tribagliu est istadu continuadu dae Luca Signorelli (1445-1523) cun iscenas de su Giuditziu Universale, e iscenas cun su tema de sa Morte. Un'obera grandiosa, cun immagines potentes : unu capolavoro.
Lloret de Vistalegre
Lloret de Vistalegre est una comuna ispagnola de 1.275 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Llubí
Llubí est una comuna ispagnola de 2.265 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Istadu federadu de Istados Unidos de Amèrica
Is istados federados de Istados Unidos d'Amèrica sunt is entidades amministrativas cun chi is Istados Unidos d'Amèrica sunt partzidos. Custos benint a èssere chimbanta unidades sub-natzionales federales (46 istados federados, 4 chi prefèrint su nùmene de commonwealth) chi, impare a su Distretu de Colùmbia, cumponent sa federatzione.
Bèrberos
Su nòmini bèrberu benit de su frantzesu berbère, chi benit de su fueddu arabu barbar, chi est capatzi chi bèngiat de su fueddu grego-romanu barbarus (chi inditàt chini no fueddàt su latinu o su gregu). Po esempru fait a ligi in Sallùstiu, in su Bellum Iugurthinum, chi sa lìngua de is Lìbius est una barbara lingua (cap. 18).
Biazu a Sardinna
Inredu
Filippo torrat a Parma cun Badore in fatu. Su manzanu a pustis de s'arribada issoro, si nche zughent a su campusantu e s'abizant de un'apichete de Sardinnia Ferries postu in su bidru de sa betura de s'interradore. Pagu ora a pustis topant cun custu ùrtimu e, a mèdiu de pregontas cadràbula bariadas, resessint a cumprender chi est chistione de unu sardu e chi s'est apoderatu de su brunzete a cumandu de sos Devaddis. In fines ant a poder derrotare sos inimigos issoro peri bias legales e retzire torra su chi nche lis aiant dogadu.
Orosei
Su sartu
A curtzu de sa foghe de su riu Tzedrinu b’est sa Crèsia de Santa Maria, incumintzada in su de XIII sèculos dae sos benduleris pisanos. In custa crèsia bi sunt ex voto meda e s’ùrtima domìniga de su mese de maju devennet logu de pellegrinàgiu: si leat s'istàtua de Nostra Segnora in barca colende riu-riu.
S'istòria
Pustis de su cumintzu de sa prima gherra intre Arborea e Aragona sa bidda l’ant ocupada sas trupas arborensas chi l’ant mantesa fintzas a sa fine de sa gherra, collende·la in su Giuigadu de Arborea. Pustis de sa fine de su giuigadu, sa bidda, intzuida dae su Visconte de Barbona, est abarrada ostile a sos Aragonesos. In su 1432 Orosei faghiat parte de su fèudu codiadu a Ferdinando Dalmanciano chi però si nche fiat mortu in su 1438. A pustis si l’at comporadu Enrico Guevara e custu in su 1449 l’at codiadu a Salvatore Guiso. Guiso, tando, aiat fatu de Orosei su cabu-de-logu de su fèudu preferende·lu a Garteddi giai postu a banda, e chirchende de torrare a bogare a campu, amparare e dare balia a sas atividades de su portu chi, mancari derrutu, sighiat a traballare. Una borta mortos sos Guisos, in su 1590, Orosei est coladu in manos de sos Manca-Guiso e custos l’ant mantesu pro tantos sèculos.
Sas atividades portuales in fines, tzelant pro semper in su de XXII sèculos, cando su male istare de sa gente s’est bortadu contra a su malu fàghere de sos barones e s'amministratzione issoro. Sos Manca-Guiso sunt bènnidos mancu in su 1788 e sos Ama ant chircadu de pigare possessu de sa bidda, ma sena bi resèssere, a pustis de un’època de brigas cun sos de su dàtziu. Su tempus mègius, in ogni casu, Orosei l’at bìvidu in s’època de sos pisanos, cando, in suta de su domìniu de sos barones Guiso, est divènnidu unu portu de importu mannu cun ancoràgios in su riu Tzedrinu. A pustis de su tempus de sos aragonesos est incumintzada sa ruina sua, mescamente pro more de sa malària e fintzas de sas bardanas de sos moros e de s’arenòngiu de su riu.
Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi
Is primus annus
S'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi est stètiu fundau in su 1891, comenti decìdiu me in su de tres Cungressus Universalis po sa Paxi, celebrau cussu annu me in Roma. Fredrik Bajer, bincidori de su prèmiu Nobel po sa Paxi in su 1908, fiat unu de is prus fundadoris de importu e presidenti onoràriu. S'ofìtziu s'est stabilèssiu me in Berna (Svìtzera) comenti òrganu centrali e esecutivu de s'Unioni Internatzionali de is Sotziedadis po sa Paxi, po coordinai is fainas de is sotziedadis diferentis po sa paxi e promovi su cuncetu de circa de solutzionis pacìficas de is conflitus internatzionalis. Me is primus annus suus de vida, fiat formada de organizatzionis cun sa pròpiu ideologia e pròpiu programa.
Agentzia Ispatziale Europea
Punnas de s'ESA
A custu propòsitu s'Agèntzia at dèpidu definire e pònnere in atu una polìtica a tèrmine longu chi permiteret a s'Europa de acaèssere e abarrare cumpetitiva in su setore de sa tecnologia ispatziale. S'ESA batit a in antis una polìtica de cooperatzione cun cooperadores medas in sos campos in ue s'unione de sas risursas e sa partitzione de su traballu permitint de otènnere resurtados mègius in s'atuatzione de sos programmas.
- Jean-Jacques Dordain (diretore generale ESA dae su 2003 a su 2015)
Dae s'incumintzu finas a s'istitutzione atuale
Che a sutzessore de s'ELDO, s'ESA at fraigadu lantzadores pro netzessidades sientìficas e cummertziales. Arianas 1 l'ant lantzadu sa prima borta in su 1979 e dae su 1984 est devènnidu su lantzadore cumertziale printzipale. Sos duos razos imbenientes fiant mescamente avantzamentos tecnològicos pro arribbare a s'Arianas 4, chi cun sas operatziones suas intre su 1984 e su 2003 at torradu a fàghere in manera chi s'ESA esseret su sugetu printzipale in su campu de sos lantzadore cummertziales. Custu nointames su sutzessore suo, s'Arianas 5, aeret tentu unos cantos problemas. Su primu làntziu de sa prima versione de s'Arianas 5 est fallidu, comente est acontèssidu fintzas pro su primu làntziu de s'Arianas 5 ECA (2002), una versione megiorada de s'Arianas 5. Nointames custos fallimentos, s'Arianas 5 at dimustradu de èssere unu cumpetidore bàlidu pro sos làntzios cumertziales finas dae su primu làntziu suo acontèssidu in su 1997, e si contat chi diat dèpere arribbare a sos 25 làntzios acontèssidos cun sutzessu intro de su 2006.
Mortorzu
Su mortorzu cunsistit in sa suprimidura de una bida umana, in manera zenerarmente boluntària, dae bandas de un'àteru èssere umanu.
Muro (Majorca)
Muro est una comuna ispagnola de 7.144 abitantes situadu in s'ìsula de Majorca, in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Est situadu in in s'ala atzentro-nord de s'ìsula, denominada Pla de Mallorca. Cumprendet sos nùcleos abitativos de Muro e Platja de Muro.
The Three Caballeros
The Three Caballeros, est unu film animadu istadunidensu de su 1945, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e distribuidu dae RKO Radio Pictures.
Tsvi Piran
Printzipales contributos
Posca sa chirca de Piran s'est cuntzentrada subra de sos gama-ray burst (GRB) e est istadu intre sos primos, paris a Eichler, Livio e Schramm, a propònnere chi sa natura issoro esseret extragalattica, comente a posca cunfirmadu in su 1997 cun s'iscoberta chi su bagliore resìduu (afterglow) de sos GRB est malàidu de redshift cosmològicu. In sos matessi annos Piran at postu sas bases pro su fireball model pro sos GRB, oe in generale atzetadu dae sa comunidade astrofìsica, teoria posca galu de prus isvilupada pro ispiegare in manera teòrica s'evolutzione de s'afterglow de sos GRB e sos jet astrofìsicos de sos GRB.
Antònia Mesina
Biografia
A s'edade de sete annos at retzidu sa prima Comunione. At fatu parte de sa Gioventude Feminile de s'Atzione Catòlica, dae su 1929 a su 1931 che a "beniamina", dae su 1934 che a sòtzia efetiva.
Regnu de su Cungressu
Orìgine
A pustis de sa derrota definitiva de su Primu Impèriu frantzesu in su 1815, fiat ispèrdidu su Granducadu de Varsàvia fundadu dae Napoleone I in cambiapare de sa collaboratzione polaca cun sa Frantza napoleònica, e su territòriu de su Granducadu (chi ammuntaiat parte manna de su Regnu antigu de Polònia-Lituània) fiat ocupadu dae is tropas de s'Impèriu russu, de Àustria e de Prùssia, casi segundu is làcanas fissadas in is Partiduras de sa Polònia.
Evolutzione
Aici, is guvernadores russos imbiados a rapresentadores de su tzar Lisandru I aiant mustradu in presse sa discuntentesa sua pro is libertades cuntzèdidas in su Regnu Polacu (chi giuigaiant "etzessivas") e aiant refudadu sighire is patos fissados in sa costitutzione de custu Regnu, cosa chi aiat ingenneradu sa prima discuntentesa intre is élites polacas.
Ùrtimos annos
Pro su chi pertocat s'evolutzione polìtica, sa èlite polaca noa refudaiat de recùrrere torra a un'avolotu armadu contra sa Rùssia e punnaiat a otènnere a primu autonomia prus manna mediante s'isvilupu econòmicu e s'industrializatzione, gasi comente de megiorare su livellu de vida de sa classe operaja e sa messaria comente fundamentu pro coberare torra s'indipendèntzia pèrdida tempos prus longos. Difatis, a pustis de is fallimentos de su 1831 e de su 1863 is intelletuales polacos noos aiant cundennadu ambos duos avolotos comente a "fantasiosos" e "pagu realistas", alleghende chi in una Polònia agoa e impoverida aeret triunfadu s'avolotu petzi pro torrare a su domìniu russu in breve tèrmine, e refudende puru chi una Polònia torrada a istabilire esseret simpre calcu de su Regnu Polacu-Lituanu antigu, de su cale chistionaiat s'aristocratzia pagu natzionalista.
Justin Timberlake
Justin Randall Timberlake (Memphis, 31 gennaio 1981) est unu cantanti statunitensi.
Elio (cantadore)
Biografia
In cussos annos est fintzas cummentadore de sas partidas de baseball de sa MLB (paris cun Faso) pro SKY Sport. At giogadu pro annos in s'iscuadra de baseball de s'Ares Milano Baseball, militante in sèrie B, in su girone A, iscuadra de sa cale Faso est presidente.
In su 2016 est sa boghe de su narradore in Pierino e il lupo pro sa Deutsche Grammophon.
Bertzeddi
Una manifestada musigale annuale de sinnìfigu est s’assinnadura de su prèmiu Viotti. In prus de custu, in Bertzeddi s’agatant sos ufìssios amministrativos, sa retoria e su departamentu de istùdios umanistas de s’Universidade de su peemonte orientale “Amedeo Avogadro”.
Limba giudeu-ispagnola
Sende chi no est istada mai armonizada dae una programatzione linguìstica, est ogetu de cuntierras giai fintzas sa denominatzione sua pròpia. Su nùmene ladino (dae «latinu») naschet de su costùmene de is rabbinos de bortare sas iscrituras dae s'originale ebràicu a su castillianu faeddadu dae sa comunidade de is sefarditas, fazer en latino. Custa espressione fiat a pustis usada pro si refèrrere a totu su chi fiat iscritu in custa limba. Sende gasi, is sefarditas si referiant a issa in generale comente espanyol o djudezmo. Su trèmene giudeu-ispagnolu naschet de su bisòngiu de ddu diferentziare de s'ispagnolu modernu. In su casu de sa bariedade haketia, faeddada mescamente in su Marrocu, s'osservat un'influèntzia forte meda de s'àrabu.
Bhutan
Sistema sanitàriu
Sa meighina otzidentale est istada introduida in is primos annos chimbanta. Sa populatzione s'est semper basada subra de sa meighina traditzionale, chi in su tempus at tentu isvilupu mannu. Issa est connota comente sowai rigpa e acarat is aspetos de preventzione e cussos de cura. Siat is rituales buddhistas siat is isciamanos de is biddigheddas (paw e pamo) ammuntant unu rolu de importu. Sa meighina traditzionale est praticada paris cun cussa otzidentale. Is servìtzios sanitàrios sunt gratùitos non petzi pro totu sa populatzione locale, ma fintzas pro is bisitatores (turistas). S'isperu de vida a sa nàschida est de 60 annos.
Nihonjinron
Tertza fase (1964-1976, 1977–1983): "giapponesidade" positiva
Chin su miraculu economicu giapponesu de sos annos '60, sos giapponesos torran a tenner istima de issos etottu e faveddan bene de sa curtura giapponesa e de sos giapponesos, in particulare su fattu chi sa mentalidade issoro siat pro su grustu e chi sa pessone partetzipet de manera emotiva meda a su chi si fachet in su grupu. Doi Takeo at trattàu de unu cuntzetu tipicu giapponesu, su amae, chi descrivet non unu fenomenu petzi giapponesu, ma unu fenomenu chi petzi sos giapponesos nde tenen sa paragula. Custu est su sentidu de "amore" chi juchet a sa dipendentzia de unu minore dae unu prus mannu in cantu a potestade.
Autores: Karel van Wolferen, Peter Dale
Autores giapponesos cumintzan a criticare sas cosas chi non bi andan in sa economia e sotziedade giapponesa:
Bonaire
Bonaire fiat iscoberta e ocupada in su 1499 dae un'ispeditzione ispagnola ghiada dae Alonso de Ojeda. S'ìsula fiat populada dae indios caiquetio e arauachi chi, segundu cantu aporridu dae sos iscoberridores europeos, biviant in domos mìseras de matones de ludu, in cunditziones de incuida estrema. Is locales aruachi nariant Bonaire Bojtay, est a nàrrere "terras bàscias". Is indios fiant fatos iscraos e disterrados a s'ìsula de Hispaniola (su de oe Santo Domingo), pro bi èssere impreados in su traballu de is minas. Is olandesos aiant pigadu a pustis possessu de s'ìsula achistende·dda dae is portughesos in su 1636, pro dd'impreare in sa gherra contra de sos ispagnolos. In su 1639 sa Cumpangia Olandesa de sas Ìndias Otzidentales aiat dadu cumintzu a sa produtzione de sales, ancora oe una de is fainas econòmicas printzipales de Bonaire.
Violant Carròs i de Centelles
Biografia
Violant fiat nàschida in Sardigna, in su 1456 tzirca, in su casteddu de santu Mighele. Mama sua, Violant de Centelles, fiat morta cando issa fiat minore meda e su babbu, Jaume Carròs, conte de Chirra, fiat mortu a pustis de un'intzèndiu tràgicu acontèssidu in su Nadale de su 1468. Violant, duncas, fiat abarrada òrfana cando petzi teniat dòighi annos e cun tres frades burdos, prus minores de issa. A curtzu de si mòrrere, su babbu aiat numenadu s'antigu aversàriu suo, Nicolau Carròs, visurrè de Sardigna, che a marmessor e tutore de Violant, su cale aiat amministradu su patrimòniu de sa pitzochedda cun totale discoidu. Su visurrè e sa famìlia sua aiant gosadu de is benes immobìles, de is naves, de is caddos e de is rentas de su conte malafatadu de Chirra, a dannu de sa giòvanu eredera.
Michele Sindona
Michele Sindona (Patti (Messina), 8 maju 1920 – Voghera (Pabia), 22 martzu de 1986) est istadu unu manizeri, bancheri e criminosu italianu.
1923
S'annu 1923 (MCMXXIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Oroteddi
S'istòria
In època romana in su territòriu de Oroteddi b’aiat bidditzolos meda, collegados cun unu caminu romanu numenadu Sas Ladas. Sas primas novas de Oroteddi si ant a comintzare dae su XII sèc., in antis b’at petzi paristòrias, collidas dae Luisi Muredda, preìderu de sa bidda, in su 1850, comente sa chi narat chi duos giòvanos oroteddesos Ambiso e Ampilo, a pustis de su martìriu de sos santos Lussùrgiu, Cisello e Camerino, si sunt cunvertidos a su Cristianésimu. Incuisidos dae su prèside romanu de Torres Bàrbaru (su matessi chi at cundennadu a morte sos màrtires turritanos Gavinu, Proto e Januàriu), fiant istados mortos e sos corpos in terrados in su giassu de Sinne, in ue a pustis ant fraigadu sa crèsia de Nostra Segnora de Sinne. Galu oe a dae in antis de una preda sas fèminas si inghenugrant ca pro sa traditzione est sa tumba de sos duos giòvanos màrtires.
S'economia
Oroteddi est in unu territòriu granìticu in sas làcanas de sa prana de Otzana e a diferèntzia de sas àteras biddas a curtzu at semper tènnidu un'economia agrìcula de importu e cun pagos pastores, fintzas a sos annos sessanta de su sèculu coladu, cando, cun sa crisi de su setore de sos tzereales, sa comunidade de massajos est belle che iscumparta: in custa manera paritzos si sunt fatos a pastores.
Arvèschida
Caraterìstigas
Astronomigamente, su puntu in s'orizonte peri ue trànsitat s'arvèschida currespondet esatamente a sa deretura de s'estu petzi in sas datas de sos echinòssios: difatis, isse s'iscòstiat, in s'emisfèriu boreale, a su nordu-estu in sos meses beraniales e istiales (in modu anàlogu, sizende su puntu prus a suddu in su sostìssiu de ierru). Sa zona de s'orizonte cumprèndida intre su puntu prus a nordu e su prus a suddu est narada “zona ortiva”.
Barbàgia
Istoria
Pro mediu de sa diplomatzia, in s'istiu de su 594 bizantinos e sardos barbaritzinos fint crompios a unu accordu chi bidìat, tra sas atteras cosas, su cunvertimentu de totus sos sardos in ibe a su cristianesimu. Pro evanzelizare a fundu sa Sardinna e sa Còssiga, Gregoriu Mannu aìat intregadu sas duas isulas a sos Benedetinos, chi bi ant abbarrau pro totu s'edade de mesu.
Mesapare
Su mesapare (dae unu tèrmine chi derivat dae su latinu tardiu e ìnditat “su chi partzit a metade”) est unu cuntratu agrìculu de assòtziu, cun su cale unu propiedàriu de terrinos (naradu cuntzedidore) e unu curtivadore (su mesaparista) si partzint (normarmente a metade) sos produtos e sos profetos de un’impresa agrìcula (crusu). Sa deretura de s’impresa li currespondet a su cuntzedidore. In su cuntratu de mesapare, su mesaparista rapresentat finas sa famìlia sua (narada famìlia colòniga). Su mesapare aiat tentu efetos favoràbiles in sas arzolas cun terrinos de produtividade prus manna e de pobulamentu bassu.
La luna e i falò
La luna e i falò (in sardu:Sa luna e sos fogarones) est s'ùrtimu romanzu de Cesare Pavese s'iscritore, iscritu in pagos meses in su 1949 e pubrigadu dae Giulio Einaudi Editore in su eranu de su 1950. Su romanzu presentat elementos autobiogràfigos de s'iscritore piemontesu edd'est su chi cuncruit sa carrera sua de narradore.
Inredu
Su contu cumintzat cando Ambidda, chi a pustis de s'Alliberamentu torrat dae s'Amèriga a ue fiat emigradu, aderetat su pessamentu suo a su mamentu in ue, nounàschidu, fiat istadu abandonadu in sas istradas de sa Catedrale de Alba, e a pustis l'aiant batidu a s'ispidale de Lisàndria, in ue fiat istadu adotadu dae Padrino e dae Virgilia, chi pro custa adossione retziant una mesada de chimbe francos.
Intames, in antis de totu Ambidda andat a bider sa domo de Padrino, abarrada aguale, e cunnoschet su propiedàriu nou, Valino, e fizu suo Cinto, unu piseddu gàlinu e solitàriu. Custu ùrtimu l'amentat sos tempos in ue fiat piseddu, addaghi Nuto, prus mannu ch'isse, tratende-lu zai dae tando comente amigu, chircaiat de l'imparare totu su ch'ischiat; duncas, Ambidda cheret esser pro Cinto su chi Nuto fiat istadu pro isse.
Addis Abeba
Addis Abeba est tantis una tzitadi comenti una regioni de su stadu de Etiòpia. Est sa tzitadi in ui ddoi at sa basi de s'Unioni Africana e s'antepassada sua, s'Organizatzioni po s'Unidadi Africana (OUA). Si ddui agatant fintzas sa Cumissioni Econòmica po s'Àfrica de is Natzionis Unias (UNECA) e atras organizatzionis mundialis e continentalis medas. A Addis Abeba si fait fatu·fatu relatu comenti de "sa capitali polìtica de Àfrica" po s'importàntzia stòrica, diplomàtica e polìtica po su continenti.
Repùblica Democràtica Tedesca
Sa Repùblica Democràtica Tedesca (RDT)(in tedescu Deutsche Demokratische Republik, DDR), narada prus simpremente Germània Est, fiat unu istadu esistidu de su 1949 a su 1990 in sa zona de chi oe est Germània chi cun s'agabu de sa II Gherra Mundiale fiat assignadu a s'ocupatzione militare de is tropas Sovièticas.
Istòria
Is ribellias pro chircare de nde furriare su gubernu aiant comintzadu giai de su 1953 ma non teniant mai sutzessu.
Tzitades règias de Sardigna
Is tzitades de su Regnu de Sardigna sabàudu
De custu momentu a in antis, unos àteras biddas (ville) ant a tènnere in manera progressiva su rangu (isceti onorìficu) de tzitade a pustis de s'abolitzione de su feudalesimu:
Vilafranca de Bonany
Vilafranca de Bonany est una comuna ispagnola de 2.908 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Maimone
Ateros istudiosos, comente a Mario Ligia, affirmant chi Maimone siat imbetzes unu deus anticu de s'abba de origine nuraghèsa e protosarda, chi a pustis sos Fenìtzios aìant torrau a interpretare. Sa radìchina Maim'o, difatis, in fenitziu cheret narrer "abba", mentras chi in ebraicu inditabat a unu dimòniu e sa brama de dìnare. Semper su matessi istudiosu lu identificat chin su deus libicu-bèrberu de s'abba Amon, chin sa differentzia chi sa radichina de su faveddu sardu Maimone, pro sa presentzia de sa vocale "-i", diat esser prus antica de cussu e dìat bènner derètu dae s'Asia Minore e non dae s'Africa.
Morti de George Floyd
Me is mèdias
Ddoi at riferimentus a sa morti de Floyd me in sa pellìcula curtza Two Distant Strangers, bincidori de s'Oscar a su mègius curtzu in su 2021.
Rennu de Itàlia
Istòria
Durante s'istòria sua su rennu at cunchistadu a manu a manu totu is territòrios chi cumponent sa s'àrea geogràfica italiana, foras pro sa Còrsica e Malta, imbatende a istèrrida massima de 310 190 km² a pustis de sa prima gherra mundiale, a chi fiant sa azunghere is territòrios coloniales africanos de Lìbia e de su corru de Àfrica, pretzisamente is atuales Eritrea, Etiòpia e manna parte de sa Somàlia, prus àreas de is Balcanos, in particulare s'Albania e sa Dalmàtzia (custos ocupados durante sa segunda gherra mundiale).
Natzionale sarda de Bòcia
Sos primos tentativos de afiliatzione internatzionale
Custa operatzione est abarrada ocasionale, e petzi 11 annos a pustis s'est torradu a faeddare de Natzionale Sarda. In su 2008, difatis, a Gonnos Fanàdiga est istada fundada sa Lega Federale Calcio Sardigna (sighende s'esèmpiu de sa Lega Federale Calcio Padania) dae Giampiero Sogus cun, comente a vitze-presidente, su chi tando fiat sìndigu de sa bidda a sos pees de su Monte Linas, Sisinnio Zanda. Comente a cussigeris bi fiat s'albergatore Marco Sardu e comente a segretàriu s'abogadu Franco Loi. Deretu sa Lega benit iscrita a sa NF-Board, tando dedita a s'organizatzione de sas cumpetitziones "No-FIFA", intre sas cales sa VIVA World Cup.
S'era FINS e s'afiliatzione a sa CONIFA
In su 2012, gràtzias a initziativas culturales de su partidu polìticu indipendentista ProgReS, benit creada sa Federatzione Isport Natzionale Sardu (FINS), cun s'obietivu de sa creatzione de issèberos natzionales sardos, non limitados petzi a su fùbalu. Sas primas esperièntzias difatis sunt relativas a sa creatzione de sa Natzionale de fùbalu a 5, chi siat in su 2012 siat in su 2013 intrat in campu in antis in Fordongianus e a pustis in Nùgoro pro duas amistosas cun s'issèberu omòlogu de sa Catalugna.
Cien años de soledad
S'istèrrida
S'iscritore colombianu Gabriel García Márquez est istadu unu de is primos bator iscritores de romanzos latinoamericanos interessados a su boom literàriu latinoamericanu de is annos sessanta e setanta, paris cun su peruvianu Mario Vargas Llosa, a s'argentinu Julio Cortázar e a su messicanu Carlos Fuentes. Cien años de soledad at procuradu a García Márquez fama internatzionale a s'internu de su movimentu màgicu-realista de sa literadura latinoamericana.
I Gufi
Discografia
La ballata dei Gufi / Vorrei tanto / Quando sarò / Va longobardo / 1600 peste ti colga / La ballata dellu cultivaturi direttu / Sant’Antonio allu desertu / La canzon del Navili / La canzon del desperaa / Nanette / Addio monella / Chi va va
Gals!
Istoria
Ran benit peroe dae una familia chi at fatu su politziòtu pro generatziones, difatis sos parentes e frade suo Yamato sun in politzìa, mentras sa sorre minore, dae sende minore, no bìet s'ora de sichire sa traditzione de familia; Ran invetzes, comente si podet immaginare, tenet atera cosa in conca pro su benidore suo, mancari apat picàu dae mannos suos su sentidu 'e justitzia familiare.
FINS - Federatzione Isport Natzionale Sardu
Istòria
Dae martzu 2019 est intradu in sa FINS s'assòtziu Hunter Field Target Sardigna, chi s'ocupat de tiru isportivu e at organizadu, su 31 de cussu mese, su primu Campionadu Sardu de cuss'isport isseberende de lu fàghere in Boroneddu. A pustis, in su mese de làmpadas de su matessi annu, at pigadu parte a sos mundiales in Polònia.
Dae cabudanni 2019, imbetzes, est intrada in sa FINS sa SARDFPA (Sardinia Drug-Free Powerlifting Association), federatzione indipendente sarda pro sas pesadas de potèntzia, affiliada a sa WDFPF (World Drug-Free Powerlifting Federation). Custu assòtziu aiat organizadu, in su mese de trìulas antepostu, sos primos Campionados Natzionales Sardos de panca e istacos dae terra in Aristanis, cun sa presèntzia de su presidente de sa WDFPF Wim Backelant. Semper in cabudanni sa SARDFPA at isseberadu de pigare parte a sos Campionados Euopeos, in Inghilterra, in su matessi mese, e a cussos Mundiales in Germània de santugaine 2019. E, in su mese de santandria 2019, at isseberadu de organizare sos primos Campionados Natzionales Sardos de squat e istacos in Nùgoro.
Cien años de soledad
Sa de bator e sa de chimbe generatziones
“Remedios sa bella no fiat un'èssere de custu mundu”: de sa bellesa sua fabulosa chi at giai fatu ammachiare a unos cantos giòvanos si murmutat meda in Macondo, fintzas a cando Ursula, arribbada a chent'annos de edade, permitit chi sa giòvana siat fata Reinedda de su Carrasegare organizadu in tzitade, in ue su benèssere sighit a crèschere. Sa fama de sa festa est aici manna de atirare in tzitade un'àtera giòvana de bellesa fabulosa, Fernanda del Carpio; de issa s'amorat Aureliano Segundu, chi renesset a dda cojuare a pustis de dd'àere chircada fintzas a sa trista tzitade sua a tesu in s'altura.
Meme est crèschida, est imbiada a istudiare in collègiu pro voluntade de sa mama Fernanda. Pro amparare s'unidade de sa famìlia, babbu suo (chi s'est trasferidu a bìvere a ue est s'amante Petra Cotes) torrat dae sa mugere ònnia borta chi Meme torrat in domo in vacàntzia. Sa pitzochedda però s'amorat de Mauricio Babilonia, un'autista chi traballat pro sa cumpangia bananera, e ddu frecuentat in domo de Pilar Ternera. Ursula, prus chi tzentenària, perdet sa bista, ma connoschet aici bene sa domo chi nemos si nd'acatat. Amaranta, oramai betza e amargada dae s'impudu betzu pro su suitzìdiu de Pietro Crespi, retzit dae sa morte etotu su preavisu chi at a dèpere lassare custu mundu una borta acabadu de tèssere unu lentzolu fùnebre, e aici acontesset in manera puntuale.
Is traballadores s'organizant contra a is salàrios bàscios e su pagamentu in bonos de gastare in is butegas de sa cumpangia. José Arcadio Segundu est unu de is sindacalistas prus in bista, est postu presone e liberadu pagu a pustis. In s'ìnteri de un'undada de isciòperos, Mr. Brown est costrintu a firmare unu cuntratu de traballu e renesset a dd'annullare finghende·si mortu. Is autoridades comùnicant a is giorronaderis chi is rechertas issoro sunt istadas atzetadas e ddis pedit de s'assortire in s'istatzione ferroviària, ma is traballadores e is famìlias issoro agatant a ddos abetare sa tropa e sas mitralliadoras chi isparant in manera indiscriminada contras a truma. José Arcadio Segundu si nde ischidat cobertu de sàmbene in unu trenu de dughentos vagones càrrigos de mortos andende cara a su mare. Si ghetat dae su vagone e torrat a domo, contat a totus chi nche sunt istadas prus de 3000 vìtimas, però nemos creet a su degòlliu. Si cùngiat in s'aposentu antigu de Melquíades e non nd'essit prus fintzas a sa morte, ossessionadu dae s'ochidòrgiu negadu.
Sa de ses generatziones
Distrùidu dae su dolore, Aureliano non s'abbìgiat chi sa domo est invàdida dae un'esèrtzitu de formigas. Mentras si pesat unu bentu orrorosu chi at a mundare Macondo dae sa cara de sa terra e is formigas leant a su pipiu, s'òmine renesset in s'ùrtimu momentu a detzifrare is paperis codificados de su zìngaru Melquiades. Est sa fine de chentu annos de soledade de sa famìlia Buendía e de sa tzitade de Macondo.
Prima generatzione
Dae su matrimòniu intre José Arcadio e Ursula naschent tres fìgios e un'àtera at a èssere adotada. In s'ìnteri de sa migratzione in is terras ispèrdidas naschet perfetamente sanu su primu fìgiu de sa còpia, José Arcadio. A pustis de giai duos annos de biàgiu in mesu de sa Sierra Nevada de Santa Marta, José Arcadio Buendía bisat unu bidditzolu a oru de su riu, e detzidet de fundare in cue Macondo. In is annos imbenientes, José Arcadio si ponet a autoridade sàbia e giusta de su bidditzolu.
Totu càmbiat a s'arribu de una tribù de zìngaros, ghiada dae Melquíades, chi mustrat cada annu is prus imbentos iscadàpios, (comente a sa calamita e su cannochiale). José Arcadio Buendía duncas passat totu su tempus suo cun esperimentos sientìficos giai issentidos (a esèmpiu, proponet de addestrare s'esèrtzitu a sa "gherra solare"), e si nd'iscaresset de s'educatzione de is fìgios suos.
Segunda generatzione
Aureliano s'inserrat in unu profundu mudìmene, chi cumpartzit cun su sogru fintzas a cando, a pustis de eletziones trucadas de su guvernu cunservadore e de is violèntzias de is militares, detzidet de s'unire a sa rivolutzione liberale contra a su regìmene, in sa gherra de is milli dies (in su romanzu sa gherra non durat tres annos ma binti). Durante s'esperièntzia militare, promovet trintaduas insurretziones sena resèssida, e ingendrat deghessete fìgios mascros (chi ant a èssere ochidos in edade adulta) de ateretantas fèminas diferentes.