cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cien años de soledad
Segunda generatzione
Respetadu e tìmidu fintzas dae is rivales cunservadores, subravivet a bator atentados, setantatrès magradas, a unu tentativu de suitzìdiu cun unu corfu de pistola isparadu in ocasione de s'armistìtziu de Neerlandia e a unu plotone de fusilamentu, pro finire sa vida sua cungiadu in su laboratòriu suo a fraigare pisches de oro. A pustis de carchi tenteu de torrare a cumintzare sa gherra pro bogare sa cumpangia bananera rovarolla e sa morte de is fìgios suos, su coronellu intentat ancora de promòvere una gherra totale. Morit de betzesa apojadu a sa mata de castàngia, sa die in ue is zìngaros torrant batende su tzircu.
Sa de bator generatziones
García Márquez at contadu chi s'artziada de Remedios la Bella est un'istòria chi s'ajaja sua ddi contaiat cando fiat pipiu; pro issu fiat unu fatu beru, e isceti a mannu at imparadu sa beridade, una fua de amore cugugiada cun s'istòria de su miràculu, acontèssida in sa Colòmbia de su primu de XX sèculos. Custu bolet nàrrere chi is metàforas de su romanzu sunt beras pro sa fantasia, ma simbòlicas pro sa realidade.
Sa de chimbe generatziones
Pitzoca giobiale meda e cun istile de vida cardampuleri, s'amorat de su giòvanu mecànicu Mauricio Babilonia. Su ligàmene cun issu est però cuntrastadu dae sa mama Fernanda pro neghe de s'orìgine sua proletària. Destruida dae su dolore pro s'invalididade de Mauricio, fertu dae is guàrdias mentras intentat de intrare a de note in domo pro dd'addobiare, Fernanda dda serrat in unu monastèriu de clausura. Illierat in cunventu su fìgiu de Mauricio, batidu a domo Buendía dae una mòngia. Meme at a mòrrere de betzesa medas annos a pustis in Cracovia, a suta de nùmene farsu e sena àere mai acabadu de pensare a Mauricio.
Sa de sete generatziones
Fìgiu de Aureliano Buendía (Babilonia) e Amaranta Ursula. Sa mama ddi diat a bòlere pònnere Rodrigo, mentras su babbu detzidet pro Aureliano, in s'augùriu chi bincat is trintaduas gherras pèrdidas dae su coronellu omònimu. Naschet cun sa timida coa de porcu, comente a fìgiu intzestuosu, mancari siat "s'ùnicu, in unu sèculu, a èssere istadu generadu cun amore". Su babbu dd'agatat mortu sa die imbeniente a sa nàschida, papadu dae is formigas rujas, comente prevìdidu dae is pergamenas de Melquíades:
Iscurigadorzu
S'iscurigadorzu in àteros pranetas
S'iscurigadorzu esistit finas in sos àteros pranetas, peroe est diferente pro more de sa distàntzia dae su sole a su praneta e dae sa cumponidura atmosfèriga.
Cien años de soledad
Personàgios esternos a sa famìlia Buendía
S'amorat cun Rebeca, ma s'amore issoro est cuntrastadu dae sa gelosia de Amaranta, amorada de Crespi etotu, tantu de giurare a sa sorre adotiva chi at a arribbare a dda ochire pro proibire su coju.
Cungressu de Vienna
S'afortiamentu de sa Germània dae is casi 300 istados de su Sacru Romanu Impèriu (iscontzadu in su 1806) a unu sistema – meda de prus gestibile – de trintanoe istados fiat istadu cunfirmadu. Custos istados fiant andados a costituire una blanda Cunfederatzione Tedesca suta de sa ghia de Prùssia e Àustria.
Bandalismu
Su bandalismu est su cunzuntu de sas assiones de interditamentu, dannu o destruidura chirru a benes anzenos, materiales e nono, pro meru ispassiamentu o descuidu.
1756
S'annu 1756 (MDCCLVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Tzintas de seguràntzia
In Itàlia e Sardinna sunt isentados dae s’obrigadura de zugher sas tzintas de seguràntzia: •	sas fortzas de polima, sos incarrigados de sos servìtzios de azutòriu sanidàriu e contrafogos, cando isvilupant missiones de emerzèntzias; •	sos monitores de ghia, in s’isvilupu de sas funtziones prebidas; •	sas pessones afetadas dae patolozias particulares pro sas cales sas tzintas siant contrainditadas, cundissione a proare peri tzertifigadu de s’Impresa sanidària logale, in ue cheret inditada sa durada de balidesa; •	sos ocupadores de automòbiles isprobidas, zai dae s’orìzine, de fissaduras pro sas tzintas; •	sos chi pertenent a servìtzios de bizilàntzia recunnotos legarmente, cando realizant iscortas; •	automòbiles istòrigas matriguladas in antis de su 15.6.1976.
Impèriu otomanu
Intre is de 16 e de 17 sèculos, in su tempus de su lughidore massimu e susetotus suta su rennu de Suleiman su Mannu, s'impèriu otomanu fiat un'istadu multinatzionale e multilinguale chi teniat cuntrollu de manna parte de s'Europa sud-orientale, de s'Àsia otzidentale, de su Càucasu, de s'Àfrica de su norte, de manna parte de sa penìsula aràbica e de su corru de Àfrica. A s'iscomintzu de su de 17 sèculos s'impèriu contaiant 32 provìntzias e istados vassallos numerosos. Intre custos ùrtimos, unos cantos fiant a pusti surbidos in s'impèriu, a àteros fiat intames afiantzados grados diferentes de autonomia durante is sèculos.
Otzeània
Cun Otzeània s'usat inditare su cuntinete chi cumprendet Polinèsia, Melanèsia, Austràlia e Noa Zelanda; sinònimu de Otzèania est Cuntinente Nou o Cuntinente prus Nou chi dependet de su fatu chi, foras pro s'Antàrtide est istadu s'ùrtimu a èssere iscobertu de is isproradores europeos.
Melanèsia
* Datos relatados a su 2016
Indipendentismu cadelanu
Manifestadas
In su 11 de Cabidanne de su 2013, parìtzos assotzios de sa sotziedade tzivile an fattu una cadena umana longa prus de 400 km, nada "Bìa Cadelana", cund unu numeru mannu de zente chi bi at partetzipadu in 86 comunos cadelanos (~ 1,6 miliones de persones), chi si li depet azungher sa tzittade sarda, ma de traditzione cadelana, de S'Alighera.
18697 Kathanson
18697 Kathanson et unu asteroidi de su sistema solari. Iscopertu in su 1997, presentat un'òrbita caraterizada dae unu semiasse maggiore de 3,1083092 UA e dae una eccentricitari de 0,1280601, crocada de 1,18971° respetu a s'eclittica
Assadorzu
S'assadorzu (o assaderia) est unu cumèrtziu pùbrigu in ue si podet comporare e consumire in su logu màndigos caentes, in particulare assados (dae ue apròghilat su nùmene) o puru l'achisissionare pro biazu.
Action RPG
Unu action RPG est unu videojòcu de ròlu pro computer o console chi si bàsat in supra de sa lestrèsa de assiòne dae parte de su jocadòre.
Santanyí
Santanyí est una comuna ispagnola de 12.664 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Custu munitzìpiu est situadu in s'ala sud-est de Majorca, in ue est possìbile agatare sas comunas de Santanyí, Calonge, s'Alqueria Blanca e Llombards, gasi comente sos distretos de costera Cala Esmeralda, Cala de Or, marina de Cala de Or, Portopetro, Cap de es Moro, Cala Figuera, Cala Santanyí, Cala Llombards e Cala de s'Almunia. Su munitzìpiu oferit medas marinas populares pro sa bellesa iscènica.
Vox (partidu polìticu)
Is fundadores de custa formatzione polìtica in su 2013 aiant isseberadu de s'istesiare dae su Partidu Populare sende chi bidiant custu non capatzu de amparare sos interessos natzionales ispagnolos e cunsederende·ddu tropu modde cara a s'ideologia progressista e cara a is punnas setzessionistas de bascos e catalanos. In su martzu de cuss'annu fiat fatu presidente s'europarlamentare Alejo Vidal-Quadras chi in su mese de ghennàrgiu aiat abbandonadu su PP de su cale fiat istadu presidente in Catalugna.​
Socu (mercadu)
Càiru
In Càiru s'agatat unu socu mannu naradu Khan el-Khalili.
East Side Gallery
Galleria de arti
Sa galleria de grafitus est stèrria fintzas in su ladu opostu de su muru, me is setzionis (prus raras) chi càstiant a ovest. In su ladu internu is disinnus càmbiant prus a fitianu, ma no amancant agiuntas (piticas e mannas) fintzas in su de s'arruga.
Mreca
Sa mreca respondet a sa netzessidade de cunserbare unu màndigu chentza de ddu pòdere tènnere in friscu, pro ddu consumire traballende a tesu dae domo, pro esempru is piscadores in is barcas, o fintzas is pastores paschende is arbeghes.
Aprontadura
Si papat unas pagas dies a pustis e chentza de abèrrere podet aguantare fintzas a unas deghe dies.
Oradea
Sas istassiones termales de Baile Felix e Baile 1 mai sunt postas a 8 e 4 km respetivamente dae sa bidda. In prus de sas abas termales recunnotas in su livellu internassionale pro sos efetos terapèutigos issoro, s'agatat una formadura carsiana ispetagulosa, cuncretamente una sima cun profundidade de 86 metros, narada in sa zona “Su cràtere de Betfia”, gasi etotu che su traìnu Peta, cun unu matedu tropigale ùnigu in s'Europa.
Istamentu
Acumpridos
Durante su perìodu sabàudu sos istamentos non fiant cunvocados mai prus, cun sa etzetzione sola de s'autocunvocazione in su 1793, e sa cantificazione e sa partzidura de su donativu fiant afidadas a tratativas diretas cun is tres primas boghes.
Isparadorzu
In logu inserradu (Indoor)
Sos isparadorzos suta de cobertura tenent a s’avesu medidas particulares de proteghidura de s’istrutura, comente terraprenos chi proteghent sas paredes e sas istruturas sustentadoras afortidas. Addae de custu, sunt probidos de sistemas de bentiladura pro evitare s’istassionamentu de sos gassos gastados e, subra de totu, de sas micropartìculas de prumu. Si fartant sos sistemas narados, sos utilizadores e su pessonale sunt ispònnidos a toscadura. Un’àteru probrema de sos isparadorzos cuguzados est s’istrèpitu, chi podet superare 140 Db. Pro evitare custu, unos cantos campos de tiru modernos impreant aposentos de proa separados intre issos. In prus de custu, fitianu est proibidu a impreare sos càlibros prus poderosos (che su 50 BMG), sos fusiles o sas armas “full-auto”.
Lviv
Istòria
Lviv est istada istoricamente bidda de majoria polonesa. In su 1919 fiat difatis parte de sa Polònia, torrada a costituire a s'acabu de sa prima gherra mundiale. Tando unu 50% de is bividores fiat de etnia polonesa, unu 32% fiat ebreu e petzi unu 15% ucrainu.
Stasi
Su Ministèriu pro sa Seguresa de Istadu (in tedescu: Ministerium für Staatssicherheit, fintzas Staatssicherheitsdienst), fintzas connotu cun s'acrònimu Stasi, est istadu in sa Repùblica Democràtica Tedesca (RDT) siat unu servìtziu de informatziones siat sa politzia segreta e teniat funtziones de istrumentu de controllu de su regìmene pro su Partidu Sotzialista Unificadu Tedescu. Formalmente fiat in sinu a su Cussìgiu de su Ministros unu "Dipartimentu de sos Organos de sa Defensa". Fintzas su Hauptverwaltung Aufklärung (HVA), su servìtziu  de ispionàgiu, fiat unu de is tzirca binti Amministratziones Generales de sa Stasi.
Istitutu superiore regionale etnogràficu
Funtziones e fainas
-Sa Colletzione Luigi Cocco assetiada a s'internu de sa Tzitadella de sos museos in Casteddu.
1409
S'annu 1409 (MCDIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Alone in the Dark (videojocu 1992)
Alone in the Dark est unu videojòcu de Frédérick Raynal chi Infogrames at prubicàu in su 1992, primu capìtulu de sa sèria. Est unu de sos primos esempios de survival horror, casta de jocos chi est bènnia fentomàda a pùstis chin Resident Evil.
Impèriu romanu de Otzidente
Su territoriu suo cumprendiat totu s'àrea de s'impèriu chi tocaiat a Itàlia, Illìria otzidentale, Àfrica de su Norte (foras de sa Tzirenàica e de s'Egitu), penìsula ibèrica, Gàllia e Britannia. S'istèrrida màssima sua fiat istada de unos 2.5 milliones de km² intre su 395 e 405 p.C., e in su 400 p.C. contaiat unos 20-25 milliones de bividores. Milanu fiat istada capitale intre su 286 e su 402 p.C., a pustis Ravenna fintzas a su 476. Mancari s'impèriu aiat bidu perìodos cun prus imperadores cumandende impare, s'acraramentu ca fiat impossìbile pro unu imperadore solu guvernare s'impèriu intrenu fiat istabilidu dae s'imperadore Diocletzianu a fatu de is gherra tzivile disastrosas e sos isfaghimentos de sa Crise de su de tres sèculos. Is ideas suas fiant istituidas in sa lege romana peri s'intrada de sa tetrarchia in su 285 p.C., chi aiat partzidu sa posidura de Augustu (imperadore) in duos; unu in s'estu e s'àteru in s'uestu, cadaunu cun unu Tzèsare nominadu (unu imperadore pitzocheddu desinniadu che sighidore). Cun tantu ca su sistema tetràrchicu fiat collassadu in pagos annos, sa partzidura amministrativa geogràfica Estu-Uestu aiat aguantadu in carchi manera fintzas a sos sèculos a sighire. Est fintzas berus ca s'impèriu romanu de otzidente diat esìstere intermitentemente durante medas perìodos intre su de 3 e su de 5 sèculos. Mancari unos imperadores, comente Costantinu e Teodòsiu, fiant resissidos a torrare a impònnere sa figura de unu Augustu solu a cumandu de is duas mitades de s'impèriu, a pustis de mòrrere issos fiat torradu a iscontzare. A fatu de sa morte de Teodòsiu I in su 395 p.C., s'impèriu fiat partzidu intre is fìgios suos e a segus mai prus torradu a unire. Otantachimbe annos a pustis, in su 480, a sighidu de invasiones bàrias e de su collassu de su controllu tzentrale in s'otzidente, Zenu de s'impèriu de oriente aiat reconnotu sa realidade de s'efetivu controllu reduidu de s'imperiu otzidentale, chi aiat agabbadu de esìstere fintzas in sa matessi penìsula italiana a pustis de sa depositzione de Ròmulu Augustulu. Aiat duncas abolidu sa corte otzidentale e si fiat proclamadu imperadore solu de s'impèriu romanu.
Luciano Vendemini
Carrera
Orizinale de Santu Ermete, unu trighinzu de Sant'Arcangelo di Romagna, Vendemini fiat istadu tramudadu a zòvanu a sa Pallacanestro Cantù, zoghende finas in s'echipa regulare a pustis de un'imprèstidu a sa Saclà Asti in sa Sèrie B. In su 1973, fiat istadu contratadu dae sa Sebastiani Reti pro sa summa de 100 milliones de francos betzos, retzende in su matessi annu finas sa prima cumbocadura a s'internassionale italiana. In Reti fiat arreadu pro tres istajones, finas a cando fiat coladu a s'Auxilium Turinu.
Emisfèriu norte
S'emisfèriu Norte o emisfèriu boreale, est sa metade de unu praneta chi s'isterret dae s'ecuadore a su polu Norte.
Campo Maior (Portugallu)
Campo Maior (, Campomayor in ispagnolu) est una comuna portoghesa de 8.387 abitantes de su distretu de Portalegre.
Emisfèriu norte
Casi su 90% de sa populatzione umana de sa Terra bivet in s'emisfèriu norte.
Ulan Bator
Ulan Bator (in mòngolu Улаанбаатар, trasliteradu Ulaanbaatar) est sa capitale e città majore (1.314.000 biv.) de sa Mongòlia, posta in sa parte tzentru-setentrionale de s'istadu. Su nùmene de sa tzitade, atibiadu dae su 1924, sinnìficat "Eroe Ruju".
Limba finlandesa
Su finlandesu (in finlandesu: suomi o suomen kieli [ˈsuomen ˈkieli]) est sa limba faeddada dae sa majoria de is bividores de sa Finlàndia e dae is de ètnia finlandeas foras de s'istadu. Est una de is duas limbas uffitziales de sa Finlàndia (impare a s'isvedesu) e limba de minoria in Isvètzia. In su norte de sa Norvègia est intames faeddada sa limba Kven, chi est unu dialetu de su finlandesu.
Kaliningrad
Istòria
Su logu est istadu sea de antiga cussòrgia prussiana, sa fortileza de Twangste. In su 1255 bi fiat pesada una fortalesa noa de is caballeris teutònicos, durante is Crosadas de su Norte e ddi aiant mudadu nùmene in "Königsberg", in onore de su re Ottokar II de Boèmia. Sa bidda est istada parte de s'Istadu de s'Òrdine Teutònicu, sa Cunfederatzione Polacu-Lituana, Prùssia e Germània. Fintzas a su 1945, s'àrea costituiat sa parte prus setentrionale de sa Prùssia Orientale.
Depressione Manna
Sa Depressione Manna, narada fintzas Crisi de su 1929, est istada una crisi econòmica e finantziària grae chi at triuladu s'economia mundiale a sa fine de is annos '20 de su de 20 sèculos, cun rebàtida fortes fintzas durante is primos annos de is deghe annos a sighire. At tentu orìgine de contraditziones prètzisas a is chi aiant batidu a sa crisi econòmica de su 1873-1895 cun su cumintzu chi s'at tentu in is Istados Unidos cun sa crisi de su New York Stock Exchange (sa bursa de Wall Street) acontèssida su 24 santugaine 1929 (giòbia niedda), a chi aiat sighidu sa ruta definitiva (crack) de sa bursa balores de su 29 santugaine (martis nieddu) a pustis de annos de boom atzionàriu.
Fabrizio Lorieri
Amaniadore de sos zanneris e bitze-assussadore
In s'istiu de 2013, est leadu in servìtziu dae su Sassuolo, in pessu artiadu a sa Sèrie A, comente assussadore de sos zanneris.
Dublinesos
Istile
S'istile de Dublinesos est realìsticu : sa descritzione de is paesàgios naturales est curtza ma rica de minudas, fintzas no essentziales, chi non tenent una punna descritiva ma s'ispissu unu sinnificadu prus profundu. Pro esempru sa descritzione contivigiosa de sa domo de su preìderu in Sas sorres est sìmbulu de s'incapatzidade siat fìsica siat morale de babbu Flynn. Custu bolet nàrrere chi, comente in Gustave Flaubert o Émile Zola, realismu e naturalismu sunt cumbinados cun tratos simbolìsticos, e custu si si cumprendet non isceti dae su fatu chi is minudas esternas tenent s'ispissu unu significadu dòpiu, ma fintzas dae s'impreu de s'epifania : una tècnica de Joyce in ue una minuda o unu gestu de pagu importu o finas una situatzione banale batint unu personàgiu a una bisione ispirituale cun cale cumprendet sese etotu e su chi dd'inghìriat. Joyce pensaiat chi sa funtzione sua comente a iscritore esseret de batire su letore ultres is sòlitos aspetos de sa vida e nd'ammustrare su significadu profundu issoro, tando s'ispissu s'epifania est sa crae de s'istòria matessi: carchi episòdiu descritu chi no paret influente o de importu est essentziale in sa vida de su protagonista e sunt un'emblema de su cuntestu sotziale e istòricu issoro.
Deep Purple
Cumintzos
Curtis at cumintzadu una sèrie de cuntatos pro agatare sos mùsicos chi diant dèpere fàghere parte de su grupu, chi si diat numenare Roundabout, cun Jon Lord, chi tocaiat s'Òrganu Hammond. Luego at cumbintu su chitarrista Ritchie Blackmore chi torraret dae Amburgu pro fàghere un'auditzione. Su matessi Curtis, chitzo at abbandonadu su grupu ma tantu HEC Enterprises comente Lord e Blackmore ant chertu mantènnere su progetu in ativu, resone pro sa cale ant dimandadu s'intrada in su grupu de sos mùsicos Nick Simper (bassu), Rod Evans (boghe) e Ian Paice (bateria), sos duos ùrtimos chi provenint de su grupu The Maze. A pustis de sos primos cuntzertos in unu tour de Danimarca su beranu de su 1968, sa banda at detzìdidu, a cussìgiu de Blackmore, de cambiare su nùmene e divenire Deep Purple.
Lómpida de acontessimentu mundiale
A pustis de su discu Who Do We Think We Are (1973), chi includiat s'exitós single Woman from Tokyo, sas tensiones personales intre sos cumponentes de sa banda ant dadu comente a resurtadu s'essida de Gillan e Glover, sostituidos pare pare dae su cantante disconnotu David Coverdale e su bassista e puru cantante Glenn Hughes, chi provenit de su grupu Trapeze. Custa formatzione noa, sa Mark III, at publicadu duos discos: Burn (1974) e Stormbringer (1974), ue s'influèntzia de Hughes e Coverdale s'est fata notare in s'istile de su grupu, cada borta cun prus tendèntzia a s'imbesse su Funk e su Soul. Custa evolutzione no at agradadu Blackmore, resone pro sa cale su chitarrista at detzìdidu formare su pròpiu grupu suo Rainbow.
Custa separatzione at dadu logu a diversas bandas de nòdidu acontessimentu comente Rainbow, Whitesnake e Gillan, numenadas in manera populare comente s'"ereu Purple". Mancari custu, b'at àpidu una pressione chi creschet de sos sighidores e promotores pro una reunione de su grupu.
Pirri
Contat 30.037 abitantes (a su 31/12/2011), ca sunt unu cuintu de sa populatzione totale de Casteddu. Si fossas unu comunu autònomu diat èssere su de oto in Sardigna pro nùmeru de abitantes.
Amministratzione
Sa Munitzipalidade de Pirri tenet comente a sede su Palatzu Tzìvicu situadu in Arruga de Riva Villasanta.
Baltimòra
S’ispetzialidade coghinale bartimoresa prus cunnota est su càvuru biaìtu, chi si podet saborare in totu sos restorantes de coghina logale o istadunidesa in zenerale.
Enzu de Sardigna
Biografia
Enzu fiat su fìgiu naturale legitimadu de Fidericu II de Isvèvia e de Adelaide de Urslingen. Is babbos suos si diant èssere connotos in su casteddu de Haguenau, una de is residèntzias preferidas dae s'imperadore, ma si pensat chi potzat èssere nàschidu in sa ghibellina Cremona in ue sa mama diat pòdere àere pigadu residèntzia. Su nùmene a diaderus suo, Heinrich, fiat incurtzadu in Heinz (lat. Encius, italianizadu in Enzio o in Enzo), pro ddu distìnghere dae su frade concoinu Enricu, fìgiu primu e legìtimu de Costantza de Aragona. Cadderi balente, meda bellu e addotu, est istadu – cun su frade concoinu Manfredi – preferidu dae su babbu, chi de issu at àere naradu: «in sa figura e in sa cara su retratu nostru». Gistradu il Falconello pro sa gràtzia e su balore (ma mescamente pro sa lestresa, s'atza e fortzis fintzas sa cruelidade de sas atzionas militares suas), ddi agradaiat, che a su babbu, sa falconeria e teniat interèssios culturales medas.
Istòria de Sardigna cuntemporànea
Prima gherra mundiale e cunsighèntzias
Cun s'esperièntzia bèllica de sa Brigada Tàtari, ultres a dare unu contributu de relevu a sa vitòria italiana, is sardos aiant tentu manera de isvilupare un'esperièntzia e una cussèntzia comuna de sese matessi in cantu sardos. Mancari su contributu essentziale issoro fiat istadu ufitzialmente reconnotu, in su 1918, de su matessi presidente de su Cussìgiu Orlando chi aiat faeddadu de unu dèpidu chi sa natzione depiat saldare cun s'ìsula, in cuncretu pro su momentu su dèpidu fiat abarradu insòlvidu. Fatores cales s'inserimentu torra difìtzile de is torrados dae sa gherra e su sentidu de delusione in is cunfrontos de s'Istadu pro sos iscassos investimentos in s'ìsula aiant batidu a sa nàschida de su movimentu de is torrados dae sa gherra, in su Partito dei Combattenti (Partidu de is Cumbatidores) chi at a conchistare cunsensos mannos in sas eletziones polìticas de su 1919 e de su 1921; su matessi annu at a èssere fundadu su Partidu Sardu de Atzione, ghiadu dae Camillo Bellieni e Emilio Lussu.
Segundu pustis-gherra
Sa concluida de sa segunda gherra mundiale fiat annuntziada in anteprima dae Ràdiu Sardigna de Bortigale, binti minutos in antis de Ràdio Londra. A su referendum istitutzionale de su 2 làmpadas 1946 is sardos aiant cunfirmadu pro prus de su 60% sa fidelidade a sa monarchia comente su restu de su mesudie, ma a iscrutìniu concluidu s'Itàlia fiat devènnida una repùblica parlamentare.
Limba aromuna
Cumpartzit simigiàntzias cun su rumenu, ma iantimes de custu chi aiat tentu influèntzias de is limbas islavas, s'arumenu at tentu influèntzia de su gregu. Unos cantos filòlogos no ddu cunsìderat una limba seberada, àteros petzi unu dialetu antigu de su rumenu. Una de is caraterìsticas fonèticas piessignas suas est sa pèrdida de sa f- initziale latina (a su matessi de s'ispagnolu): ferrum → her, "ferru", mancari custa matessi caraterìstica dda cumpartzet fintzas cun su meglenorumenu.
Grètzia
In Grètzia s'arumenu est semper istadu una limba subordinada a su gregu, giai in antis de s'intregu in s'istadu gregu de is territòrios in ue sa limba est ispainada. DIfatis, sa limba de sa cultura de is faeddadores arumanos fiat pro traditzione su gregu. Durante sa segunda metade de s'otughentos s'istadu rumenu aiat abertu iscolas pro is arumanos - sa cale limba est meda simigiante a su rumenu. Custa initziativa fiat bida cun suspetu dae sa Grètzia, chi timiat pro non ddos chèrrere assimilare a issa etotu sa Romania. Cun s'intrada de sa Romania in su ròdiu sovièticu a pustis de sa segunda gherra mundiale is iscolas fiant serradas e pro is arumanos, perunu imparu formale de sa limba issoro fiat afiantzadu, masaprestu, fiant incoragidos informalmente a faeddare su gregu. Sa comunidade arumana matessi sighiat custa polìtica, e una parte de issos s'oponet a intrada de s'impau de sa limba in su sistema educativu, ca ddu bient comente una manera artifitziale de ddos seberare de is àteros gregos. Cun su colare de is annos, totus is intentos de sa polìtica tzentrale de propònnere s'imparu de sa limba in is iscolas at agatadu respostas negativas de is comunidades interessadas. Sende gasi, su tema de s'imparu de sa limba e de s'amparu de sa comunidade arumena abarrant in Grètzia unu tema delicadu de allegare.
Antàrticu
S'Antàrticu o Antàrtide est su continente prus meridionale de sa Terra. Postu a inghìriu de su Polu Sud est incordonadu de s'otzèanu Antàrticu e allàcanadu de is mares de Ross e de Weddell.
Emisfèriu sud
S'Antàrticu, postu in s'istremu meridione de s'emisfèriu sud, est su solu cuntinente de sa Terra chentza populatzione indìgena; s'àstragu chi dd'ammuntat rapresentat fintzas su 70% de is reserbas de abba de su praneta.
Dae bisura geopolìtica, s'emisfèriu sud contat istados numerosos in bia de isvilupu, chi s'agatant mescamente in s'Amèrica de su Sud, àteros - mescamente is Àfrica - sutasvilupados, ma fintzas unos cantos paisos intre is prus ricos de su mundu (totus in Otzeània). Petzi du 10% de s'umanidade bivet in custu emisfèriu.
Manacor
Istòria
Santu Bissente Ferreri fiat istadu a Manacor in su 1414. In s'annu 1576 aiat istadu fundadu su cunventu dedicadu a su santu e a pustis de l'àere fraigadu aiat incumentzadu fintzas sa fraigadura de sa crèsia in istile barocu, mentras su cunbentu torrat a sos primìtzios de su sèculu sighente.
Komitet gosudarstvennoj bezopasnosti
Su Komitet gosudarstvennoj bezopasnosti, prus nodiu che a KGB (in russu: Комитет государственной безопасности, КГБ, Comitadu pro sa Seguresa de Istadu), fiat su nùmene de s'agentzia de seguresa printzipale, servìtziu secretu e politzia secreta de s'Unione Soviètica, ativa dae su 13 de martzu de su 1954 a su collassu de s'istadu, su 6 de onniasanti de su 1991.
Su presidente russu Vladimir Putin apròliat de is neras de su KGB e est istadu fintzas presidente de su FSB.
Son Servera
Fundada s'in su 1300 de Jaime I de Aragón el Conquistador in sas terras de sa famìlia Severa. Son Servera est documentadu pro sa prima borta in su 1354 cun su nùmene de Benicanella, chi si diat èssere poi divìdida in duas biddas: Son Fra Garí e Ca l'Hereu chi poi diat èssere devènnida Son Servera. In su 1814 su re Ferdinandu VII aiat postu sa bidda de Son Severa suta de Arta. In su 1920 sa populatzione fiat istada corfida dae sa pesta, ma in su 1934 sa populatzione fiat torrada a 1000 abitantes e fiat torrada a devènnere una munitzipalidade. Oe in die Son Severa bantat unos 10.000 bividores e est unu logu turìsticu istiale cun una comunidade tedesca manna a Cala Millior, mentras sa Costa dels Pins durante s'istiu est una destinatzione meda ambissionada pro s'arta sotziedade ispagnola.
Architetura
Sa chenàbura si tzèlebrat sa Revetlla un'eventu de ballu traditzionale naradu ball de bot. In sas Chenàburas Santas de sa Semana Santa (Pasca) chi normalmente si tzèlebrat in abrile, s'acumprit su Descendimiento de sa Cruz (Iscravamentu) chi benit rapresentada dae unos 25 annos e ogni die creschent sas cantidades de tzerimònias chi sunt tzelebradas.
Terrenu de sa Luna
Su terrenu de sa Luna est de colori de cinisu e fatu de regolitu lunari, un'arroca pruinosa generada pruschetotu in s'impatu de meteoròidis cun sa superfìtzi e de s'atzioni de su bentu solari asuba de issa. Sa superfìtzi est prena de crateris, a foras de is maris, zonas mannas e pranas, arrastu de coladas de lava antigas, innui is crateris funt prus pagus. S'Unioni Astronòmica Internatzionali nd'at connotu 9 137 a incumentzai de su 1919.
572
S'annu 572 (DXLXXII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Ötzi
Roba e crapitas
Is bestimentas de Ötzi cunsistiant de unu gabbanu de fibra vegetale, unu bonete de pedde de ursu, unu gipone e mìgias de pedde de cabra domèstica, una fasca de chintu de coiràmine e iscarpas tèssidas de coiràmine; fiant sofisticadas meda. Is iscarpas fiant impermeàbiles, disinnadas aparentemente pro caminare a traessu de sa nie; fiant istadas fatas usende pedde de ursu pro is prantas de su pee, pedde de cherbu cuada in is pannellos superiores e una retza interiore fata de corju de àrbore, imbutida cun erba sica chi inghiriaiat su pee a intro de s'iscarpa, funtzionende de mìgia.
Praga
Praga (in cecu: Praha) est sa capitale e sa tzitade pius manna de sa Republica Ceca e, cun unos 1 milione e 300 miza abitantes (s'area metropolitana invece nde contat unos 2 miliones), resultat sa 14ma pius populada de s'Unione europea. Est situada, in su nord est de sa natzione, subra su riu Vltava.
Caseria
In zenerale, su trasformadorzu incruet totu sos echipamentos pro sa casizadura de su late. Intre sas operaduras chi si realizant in ie, una de sas prus importantes est sa pastorizadura, a sa cale oe s’annanghet su tratamentu.
Aerosmith
In s'istòria issoro ant bèndidu unos 150 milliones de discos in totu su mundu e ant contribuidu a formare is genias musicales de s'hard rock matessi e de su glam metal. S'istile issoro s'ispirat a The Yardbirds, The Beatles, The Rolling Stones, Led Zeppelin e New York Dolls e at influentzadu medas grupos hard rock e heavy metal de sa generatzione benidora.
Repùblica de Pisa
Nàschida
Sa repùblica de Pisa, chi teniat portu in sa foghe de s'Arno e a cussa època casi s'agataiat fache a su mare, fiat lòmpida a lughidore màssimu intre sos de 12 e de 13 sèculos. Is naves suas teniant cuntrollu subra manna parte de su Mediterràneu de ponente e tzentrale.
594
S'annu 594 (DXCIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
604
S'annu 604 (DCVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris segundu su calendàriu gregorianu.
Intzidente abiàtigu in s'Iscàrrafachelos Pirelli
Manera de acontèssida
Su 18 de abrile de 2.002, Luigi Fasulo, unu pilotu italianu de 67 annos cun naturalizadura isvìtzera, fiat decolladu a bordu de unu Rockwell Commander 112TC HB-NCX dae s'abioportu de Locarnu a sas chimbe e cuartu de merie cun destinu a Milanu Linate, in ue diat aer dèvidu realizare unu trànsitu pro ghirare a pustis a Locarnu a sas ses e cuartu. Su pranu de bolu prebidiat duas rotas possìbiles: Locarnu-Saronno-Turre de sa Telecom de Rozzano-Rogoredo-Linate, o puru Locarnu-Lagu Mazore-Baresu-Milanu Linate.
A inghìriu de sas 5:35, Fasulo aiat pèdidu a sa turre de cuntrollu de Linate s'autorizadura pro aterrare a sa pista 36R, dimanda chi l'est denegada pro probremas de tràfigu. A sas 5:42; in s'ìnteri chi fiat realizende unu mantenimentu de isetu in antis de s'aterrazu, Fasulo aiat comunicadu, a sa prima a sa turre de cuntrollu de Locarnu e a pustis a sa de Linate, sa presèntzia de un'anomalia in su carritu. Sa turre de cuntrollu de Milanu aiat cumandadu a Fasulo de tzirculare in s'aneddu de isetu Ata, unu cursàriu abiàtigu a forma de ellissa chi s'isvilupat a longu de sa periferia de sa tzitade.
Memoriale
Atuarmente, sa de 26 prantas de s'Iscàrrafachelos Pirelli istranzat unu memoriale in amentu de sas bìtimas.
Il giorno della civetta
Il giorno della civetta (in sardu:“Sa die de sa tonca") est unu romanzu de Leonardo Sciascia, cumprìdu in su 1960 e pubrigadu pro sa prima bia in su 1961 dae sa domo imprentadora Einaudi.
Frantzisca Devoto
Biografia
In sos annos sessanta - setanta Frantzisca Devoto s'istèsiat de sas manifestatziones ufitziales de arte, limitende·si a sa partetzipatzione a unas cantas mustras colletivas locale che a sa Rassegna Regionale Sarda de Artes figurativas, ammaniada in ocasione de sas Tzelebratziones Deleddianas. Esecutat in soledade ritratos a ògiu e carboneddu, ma fintzas naturas mortas, mescamente marinas de Fìgari, una bidda de piscadores frecuentada dae sa famìlia Devoto dae sos annos ‘30. In su 1982 pigat parte a Sa pintura Sarda de sa prima metade de su '900 pro mèdiu de sas regortas de sas amministratziones provintziales de s'Ente Provintziale pro su Turismu e de sa Comuna de Nùgoro in sa Biblioteca Bustianu Satta.
Charles De Foucauld
Charles De Foucauld (Strasburgo 1858 – Tamanrasset, Algeria 1916). Dae giovanu est istadu unu militare. Importante unu viaggiu in Marocco (1883-84) e in Terra Santa (1886). Su 1901 diventat peidru e andat a vivere in Algeria in mesu a una populatzione Tuareg. Vivet in un eremu in su desertu, e chi issetottu aiada fraigadu. Pregaiada e trabagliaiada. Una banda de furones l'ant bocchidu su 1 de nadale 1916.
Timor Orientale
Timor Orientale tneet subrafache de 18 900 km² e contat pupulatzione de unos 1.124.000 milliones de bividores. Sa sola làcana terrestre de Timor Orientale est cumpartzida cun s'Indonèsia. Sas abbas territoriales de Timor Orientale faghent làcana in su sud cun sas abbas australianas in su Mare de Timor. Sa capitale est Dili, tzitade posta in sa costera setentrionale de s'ìsula.
VJ Amir
Discografia
Sa discografia ufitziale cumprendet:
Arleta
Sa carriera
Verso sa meidade de sos annos 60 in Grèghia si fit isviluppada una musica grega New Wave (Νέο Κύμα), ispirada a sas balladas blues e country de su mundu occidentale, chi fit diventada sa mùsica preferida de sos giovanos intellettuales gregos. Sos locales comente su Buite Esperides de Yiannis Argyris e Apanemia de George Zografos, ambos in Atene, fin diventados sos santuarios de i custu genere. In custu periodo, oltre a Dionyssis Sourpopoulos, sos interpretes noos de sa New Wave grega fin istados Mikis Theodorakis, Manos Hadzidakis e Stavros Xarhakos; ma una parte importante l'aiat appida finas Arleta oltre a Giannis Poulopoulos e Kostas Hadjis.
Caschetas
Sas caschetas sunt durcarias tìpigas de Bervie. Zai in su milliseighentos, fiant su donu cumbidadu a sas isposas sa die de sas bodas, dae ue s’orìzinat finas su nùmene durcarias de s’Isposa. Sunt durcarias raras, chi petzi in custos ùrtimos annos ant zumbadu sas costeras sardas.
Callentamentu globale
Cun callentamentu globale o callentamentu mundiale s'inditat in climatologia s'aumentu de durada longa de sa temperadura atmosfèrica mèdia de su sistema climàticu de sa Terra pro neghe de su rafortzu de s'efetu serra. Est un'aspetu de su comintzu de su càmbiu climàticu atuale, dimustradu dae sa medida direta de sa temperadura, su registru de temperaduras de s'ùrtimu millènniu e de efetos vàrios de su callentamentu globale giai visìbiles. ​ In su passadu, ddoe funt istadas variatziones istòricas de su clima de sa Terra cun proas batidas dae istùdios in paleoclimatologia, ma is chi sunt acontessende in die de oe ddu sunt faghende a unu ritmu chentza de pretzedentes chi non podet èssere ispricadu dae càusa naturale peruna, pro custu, segundu s'evidèntzia sientìfica de su callentamentu globale, custu càmbiu dràsticu podet èssere dèpidu petzi a s'atividade umana desmesurada de is ùrtimos tempos, sa cale est una de is càusas printzipales de su callentamentu globale. ​
In su 2013, su De chimbe Raportos de Valutatzione (AR5) de su Grupu Interguvernamentale de Espertos subra su Càmbiu Climàticu (IPCC) aiat conclùidu chi «est meda dàbile chi s'influèntzia umana siat istada sa càusa dominante de su callentamentu osservadu dae sa metade de su sèculu XX». ​ Sa influèntzia umana prus manna est istada s'emissione de gasos de efetu serra comente su diòssidu de carbòniu, metanu e òssidos de azotu. Is projetziones de modellos climàticos resumidos in s'AR5 aiant inditadu chi durante su sèculu presente sa temperadura superfitziale globale at a artziare fortzis intre 0,3 a 1,7 °C in iscenàrios de emissiones prus bàscias e 2,6 a 4,8 °C pro is prus mannos. ​ Custas congruidas sunt istadas apoderadas dae sas acadèmias natzionales de sièntzia de is paisos industrializados printzipales ​ e non sunt cuntierradas dae peruna organizatzione sientìfica de prestìgiu natzionale o internatzionale. ​
Montologia
Denumenatzione
De un'ala, su tèrmine montologia est istadu criticadu pro neghe de sa mescolàntzia de su latinu (mōns, pl. montēs) e de su grecu (logos). De s'àtera, però, custu est fintzas su casu bene atzetadu in medas disciplinas diferentes giai consolidadas che a sa glatziologia o a sa sotziologia.
Primera División
Annos chincuanta e sessanta
Dae tando s'aiant agiuntu in scuadra fintzas su frantzesu Raymond Kopa e s'ungheresu Ferenc Puskás, chi cun Alfredo De Stéfano e Gento, aiant formadu su cuartetu de atacu chi aiat cumintzadu unu tziclu interminàbile de vitòrias siat in àmbitu natzionale chi in àmbitu internatzionale; sos blancos s'aiant agiudicadu fintzas sas editziones de sa Copa de sos Campiones 1956-57, isfidende 2-0 sa Fiorentina, 1957-58, isfidende su Milan 3-2 pustis de is tempos suplementares, 1958-59, derrotende àncoras su Stade Reims 2-0, e 1959-60, isfidende s'Eintracht Francoforte pro 7-3, e s'in antis editzione de sa Copa Intercontinentale, in su 1960.
In àmbitu natzionale s'aiant agiudicadu sos campionados 1956-57 e 1957-58; dae tando cussa iscuadra est colada a s'istòria comente a Su mannu Real.
Annos noranta
Sa batalla  pro su scudetu s'est risòlvida su 14 làmpadas 1997, cun unu turnu de antìtzipu, cando su Real Madrid, derrotende in domo is rivales de s'Atlèticu Madrid in su derby pro 3-1, aiat conchistadu su 27º tìtulu de Campione de Ispagna.
In Europa, àncora vitoria in Copa de is Campiones de su Real Madrid, chi aiat derrotadu in finale su 24 maju 2000 su Valencia cun unu 3-0 mannu meda, in sa chi at a bènnere regordada comente sa primu finale de sa cumpetitzione cun duas scuadras de su propiu logu.
Groenlàndia
Sa Groenlàndia (in groenlandesu: Kalaallit Nunaat), est una ìsula danesa chi s'agatat in s'otzèanu Atlànticu, in posidura norti-esta a su Nordamèrica. Est unu paisu costitutivu de su Rènniu de Danimarca e territòriu ultra-marinu assotziadu a s'Unione Europea. Sa capitale est Nuuk, sa limba uffitziale su groenlandesu, sa moneda sa corona danesa, e s'innu Nunarput utoqqarsuanngoravit. Sa bandera est formada de duos mesu-chircos intro duas bandas rujuas e biancas.
Primera División
Annos duamìlla
Fintzas s'istiu de su 2003 aiat bìdu s'arribada Madrid de unu àteru giogadore de fama internatzionale, s'inglesu David Beckham, bènnidu de su Manchester United. Pustis de sa vitòria de su scudetu, s'allenadore Del Bosque no fiat bènnidu cunfirmadu dae sa sotziedade, benende sostituidu dae su portoghesu Carlos Queiroz, e su chertu pro tìtulu aiat istetia cuntierrada, comente duos annos in antis, intre Real Madrid e Valencia. De aici comente in su 2002, aiant istetius is òmines de Benitez a bìnchere sa Liga, sa de ses de s'istòria issoro, renescende fintzas a bìnchere sa Copa UEFA pustis de àere pèrdidu is duas finales consecutivas in Copa de sos Campiones in su 2000 e in su 2001.
Dii europea de is lìnguas
S'Ue spendit prus de 30 millionis de èurus a s'annu po promovi s'imparu de is lìnguas e sa diversidadi linguìstica po mèdiu de is programas Socrates e Leonardo da Vinci, una polìtica incumentzada cun su programa Lingua, in su 1990.
Polima fisgale
Sa polima fisgale (Polifis) est una fortza de polima cun ordinamentu militare, est a narrer unu corpus militare chi dependet deretamente dae su Ministru de s’Economia e de sas Finàntzias.
All About Eve
Is protagonistas sunt Bette Davis in sa parte de Margo Channing, un'atora de Broadway de primore ma imbetzende, e Anne Baxter comente a Eve Harrington, un'ammiradora ambitziosa chi intrat in sa vida de Channing, ameletzende·nde sa carriera e is relatziones personales.
Limba lètone
Est limba mama de unos 1,16 milliones de lètones, chi benint a èssere su 56% de sa populatzione de s'istadu, ma sunt unos 2 milliones (s'80% de sa populatzione) is chi dda podent faeddare. Unos àteros 100.000 faeddadores bivent aterue.
Sovana
Sovana (o Soana) villaggiu oe cun pagos abitantes in Provincia de Grosseto ma tzentru importante in epoca etrusca (VII-VI) sec. A.C. A poi colonia e municipiu romanu. Conchistada dae sos Longobardos est istada assignada a sa familia nobiliare Aldobrandini. In Sovana est naschidu su Paba Gregoriu VII, unu Aldobrandini. In su 1300 incomintzada sa decadentzia de custa idda po crisi economica e demografica e po sa peste (1348). In su 1434 sos de Pitigliano, una idda affacca, po vinditta l'ant posta a ferru e fogu... e non s'ind'est piùs pesada. Tra sos monumentos de mentuare : Su Duomo, ca Sovana est istada sea episcopale dae su sec. VI. Atera creja, Santa Maria Maggiore. In Piatta de su Pretoriu, su Palatu Pretoriu de su XIII sec., su Palatu de s'Archiviu ( fine de su sec. XII). Creja de San Mamiano ( VI sec), oe inabbandonu, briva totalmente de sa cobertura.
Alessandro Farnese
Alessandro Farnese,(1545 -1592), nebode de Carlo V, fizu de su Duca de Parma e Piacenza, Ottaviu Farnese e Margarida de Austria. Generale de valore a servitziu de Filippu II de Ispagna. A 26 annos partitzipat a sa battaglia de Lepanto. Guvernadore de Sas Fiandras, at cumbattidu e binchidu contra sos protestantes ( a Maastricht, Cambrai, Tournai, Bruges, Gand, Anversa...). Piacentzia at dedicadu a Alessandru unu bellu monumentu equestre.
Àsia orientale
In base a sa partitzione de su munda fata dae sas Natziones Unidas, est una de sas macro regiones cun chi est dividida s'Àsia e incluet chimbe istados reconnotos dae s'Organizatzione matessi:
Aligusta
Assimbìzat meda a su longufante.
Subracoladorzu
Su cuntzetu de subracoladorzu ferruviàriu, in prus de custu, podet esser intentadu comente rugramentu intre duos caminos de ferru a livellu diferente, chi belle gasi in su limbazu tènnigu est definidu comente “maniestu coladore” o “maniestu de colada”. Su rugradorzu a su matessi livellu de duos caminos de ferru est unu rugradorzu ferruviàriu.
Una bia posissionadu s'elementu superiore, si cunsòlidat s'istrutura a mèdiu de impernamentos e tiradores, in manera a permiter sa reabertura de sa bia inferiore. Finarmente, si realizat su cumpretamentu (asfartadura, cresura de seguràntzia, fraigadura de sas bias, eletrifigadura...).
Abioportu de S'Alighera
Su transitadorzu fiat istadu inaguradu in su martzu de su 1.938 comente abioportu militare, peroe fiat istadu in tempus de sa segunda gherra mundiale chi l’aiant dotadu de sa prima pista bera, longa 700 m. e in terra luzana. In sos annos posteriores a sa gherra, sa pista fiat istada illonghiada e mezorada, in sa matessi manera de sas bias de rodadura.
In tempus de sos primos annos sessanta fiat istadu fraigadu un’angaru chi teniat funtzione de istassione abiàtiga pro sos bolos tziviles, peroe su primu terminale de passizeris beru remontat a su 1.968. A sa metade de sos annos setanta, sa pista fiat istada batida a sos 3.000 metros atuales.
Categoria: Abioportos de sa Sardinna
Chemnitz
Istòria
Finida sa gherra su gubernu communista de sa Repùblica Democràtica Tedesca, dd'aiat torrada a pesare in manera diferente de s'assentadura cabudiana, segundu unu progetu chi nde cheriat faghere unu modellu de tzitade sotzialista. In su 1953 su nòmene fiat mudadu a Karl-Marx-Stadt.
Sa die de sa Sardigna/campidanesu
Sa Die de sa Sardigna est sa festa de su pòpolu sardu, posta de sa RAS su 14 de cabudanni de su 1993 e afestada su 28 de abrili de dònnia annu.
Gràtzia Dore
Biografia
At dedicadu medas istùdios a sas problemàticas de s'emigratzione; at collaboradu a sa rivista Rassegna di politica e storia (Rassegna de polìtica e istòria) cun medas artìculos e at curadu sa Bibliografia per la storia dell'emigrazione italiana in America (Bibliografia pro s'istòria de s'emigratzione italiana in Amèrica).
In su 2014 Frantziscu Pigliaru, fìgiu de Antoni Pigliaru e, in cussu momentu, presidente de sa Regione Sardigna, at presentadu unu libru suo chi galu fiat inèditu, cun oto contos iscritos dae issa in sos annos e chi at isseberadu de publicare Tomasu Dore, nebode de sa sorre.
Szczecin
Szczecin (in casciubu Szczecëno, in tedescu Stettin, in latinu Stettinum) est una tzitade de unos 411.900 bividores de sa Polònia norti-otzidentale, cabulogu de su voivodatu de Pomerània Otzidentale. Est sa de sete tzitades de sa natzione e su segundu portu.
Fungi
Is fungos tenent un'importu econòmicu mannu: is framentos sunt is responsàbiles de sa fermentatzione de sa birra e de su pane, e si dat sa boddidura e su cultivu de cordolinos comente is tùvaras. Dae su 1940 sunt impreadas pro produire industrialmentee antibiòticos, gasi comente enzimas (mescamente proteasis). Unas àteras produint micotossinas, cumpostos bioativos (comente sos alcaloides) chi sunt tòssicos pro umanos e àteros animales. Is maladias micòticas atacant a is umanos, àteros animales e prantas; in custas ùrtimas, apòntziat sa seguresa alimentare e su rendimentu de is cultivos.
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez prus conoschida popularmente commente Lila Downs (Oassaca, Mèssicu - 19 cabudanni 1968) est una cantanti messicana, ki bivit me is Istados Unidos. Est filla de su direttore de cine inglesu Allen Downs e de cantanti messicana Ana Sánchez.
Pireneos
Sa cadena montosa òcupat is chirros setentrionales de Catalugna, Aragona, Navarra e Paisu Bascu e su cantone meridionale de su Paisu Bascu setentrionale (regione de Noa Achitània) e Otzitània (Bearn, Guascogna e Lengadòc); s'ovest e su sud de sa Catalugna setentrionale; e s'intrea Andorra. Sa làcana intre Frantza e Ispagna sighit in manera aprossimativa sos Pireneos; is Paisos Bascos e sa Catalugna, de pare a pare a s'estremidade otzidentale e orientale, s'agatant a caddu de sa cadena montagnina.
Vila-real
De sa Preistòria a s'edade moderna
Su tzentru dèmicu originale fiat inghiriadu dae muros, ammaniadu in su cursu de su de 14 sèculos pro more de s'aumentu de sa populatzione, inserrende is gai naradas zonas de Castellón e de Valencia, cambiados pustis cun su nomine de San Pascual e de Carmen in ue s'agataiat su cunventu carmelitanu e su santuàriu-monastèriu in ue s'agatant is restos de su santu patronu.
Master of Ceremonies
S'MC esti cummenti unu cantadori de muscica RAP,SMC.
Wrocław
Istòria
Ddi fiat duncas torradu s'antigu nùmene polonesu de Wrocław, totu is bividores tedescos bogados e fiat torrada a populare cun polacos chi in manna parte beniant de is territòrios orientales perdidos, mescamente de sa tzitade oe narada Lviv.
Bortigale
Su sartu
Àteru tretu dignu de èssere ammentadu est cussu chi, colende peri tancas e giassos de rara bellesa, crompet fintzas a su monte Santu Padre, unu de sos cùcuros prus artos de su Màrghine, dae ue faghet a bìdere unu panorama comente pagos, chi abbratzat un'ala manna meda de sa Sardigna de bassu; in sas percas de su monte bi bivent fintzas paritzos “benturzos”. Una de sas zonas prus caraterìsticas de sa bidda est de seguru su tzentru istòricu, atraessadu dae deghinas de gùturos in impedradu, adornadu dae unu muntone de architraves iscarpeddados dae sos "picapedras" in istile "catalanu-aragonesu". Sa carrera printzipale de Bortigale est su cursu Vitòriu Manuelle, ue si pesant paritzos palatzos burghesos de sos primos annos de su noighentos.
Sa cultura e sas festas
De importu mannu finas sa festa pro Sant'Antoni de su Fogu, in ghennàrgiu, cun una tuva (unu truncu mannu de àrbore bòidu in mesu, chi benit segada e batida in su mese de santugaine) manna chi benit brusiada in su passìgiu.
S'economia
S'economia de sa bidda de Bortigale est fata dae s'allevamentu de su bestiàmene bàchinu e berbeghinu in sa Campeda: nointames dae chentu annos e prus in Bortigale est de importu mannu sa prodùida de su casu pro mèdiu de una cooperativa chi assòtziat sos allevadores de sa bidda e sos de sas àteras biddas de su Màrghine. De importu mannu puru su masellu e sa bèndida de petza berbeghina, bùula e de porcu. De ammontare puru un'indùstria de proenda pro su bestiàmene.
Michele Obino
Achille della Sarda Liberazione
Est unu libreddu de carchi pazina zirau de manera clandestina, e cumpartìu in Sardinna in s'abbolotu de su 1793-96; una copia la mantenet sa Biblioteca Universitaria de Casteddu.
Nana (manga)
Nana (ナナ?) est unu manga shojo chi at fatu sa (tando a puntu de debutare) mangaka Ai Yazawa, serialitzau in sa revista Cookie e chi Shueisha at prubicau. Sos primos 12 volùmenes de sa serie ant bèndiu prus de 22 miliones de copias. S'istoria tenet duos pessonazos printzipales e su fatu chi tenzant su matessi lùmene (Nana) podet juchere a cunfusione, mancari sa diferentzia de pessonalidade siat radicale: s'una, Nana Komatsu, tenet s'innocentzia de una pitzinna minoredda e non bi la fachet a màntennere su controllu in supra de sa realtade, s'atera, Nana Osaki, est una cantadora punk chi, a s'imbesse, ammustrat de tènner una pessonalidade forte e firma. Tantu Nana Osaki, cantu sos cumpanzos de sa banda sua tenent un'influentzia manna dae sos Sex Pistols, cumpresu unu chi est s'immatzine de Sid Vicious (Honjô Ren).