cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cecènia
Sa repùblica cecena (in russu: Чече́нская Респу́блика, Chechenskaya Respublika; [tɕɪˈtɕɛnskəjə rʲɪˈspublʲɪkə]; in cecenu: Нохчийн Республика, Noxçiyn Respublika), comunemente inditada che Cecènia (in russu: Чечня́; [tɕɪˈtɕnʲa]; in cecenu: Нохчийчоь, Noxçiyçö), est un'istadu federadu de sa Rùssia. Sa capitale est Grozny.
Geografia
Posta in sa Ciscaucàsia, s'agatat in su chirru prus orientale e meridionale de s'Europa, a tesu de unos 100 km dae su mare Càspiu. S'istadu tenet istèrrida de 17,300 km2 e segundu su tzensimentu russu de su 2010 contat populatziones de unos 1.270.000 bividores, nùmeru nointames cuntierradu dae medas demògrafos, a pàrrere de chie non est plausìbile una tale crèschida demogràfica a pustis de is duas gherras medas sambenosas chi ant imbestidu s'àrea.
Istòria
A fatu de s'iscontzu de s'Unione Soviètica, in su 1991, sa repùblica sotzialista soviètica autònoma de Cecènia-Inguscètzia fiat ischirriada in duas partes: sa Repùblica de Inguscètzia e sa Repùblica de Cecènia. Cust'ùrtima aiat proclamadu sa Repùblica cecena de Ichkeria, chi pretendiat de balangiare indipendèntzia. A fatu de sa prima gherra cecena cumbàtida contra sa Rùssia, sa Cecènia aiat efetivamente conchistadu indipendèntzia de facto. Su controllu russu fiat però torradu a istabilire durante sa segunda gherra cecena. Dae tando s'assistet a unu sistemàticu protzessu de ri-fraigadura assentadura de s'istadu, mancari sighent galu cumbatos in is montes e in is regiones meridionales de sa repùblica.
Demografia
Sa populatzione totale de sa Cecènia est carculada pro uno 1.269.000 bividores. Is cecènos nde rapresentant unu 95,3%. Àteros grupos sunt russos (1,9%), cumucos (1%), ingùscios (0,1%) e àteros grupos minores. Sa comunidade armenos, chi contaiant unos 15.000 bividores in sa sola Grozny, s'est reduida a pagos famìllias.
A s'agabbu de s'època soviètica, is bividores russos fiant unos 23% de sa populatzione. Segundu funtes russas dae su 1991 a su 1994 10.000 persones de etnia non cecena (mescamente russos, ucrainos e armenos) ant lassadu sa repùblica a càusa de is discriminatziones retzidas e de sa limpiadura ètnicasuta su guvernu de Dzhokhar Dudayev.
Economia
Durante da gherra, s'economia cecena at collassadu. Sa richesa produida, postu chi si potzat diaderu carculare, est petzi una fratzione de su chi fiat cabudianamente. In su 1994 is separatistas aiant pranificadu de intrare valuta noa, cosa chi no at pòdidu mai acontessere una borta comintzada sa segunda gherra cecena. S'efetu de sa gherra est istadu su de iscagiare unu 80% de su potentziale econòmicu de sa repùblica.
Dae su 2000 sa situatzione econòmica s'est adelantada cunsiderabilmente. Is isfortzos fatos pro torrare a pesare Grozny e progressos in is chistiones de polìtica, segundu unos cantos funtzionàrios faghent cunsiderare de istabilire un'indùstria turìstica. B'ant però imputos chi sustenent ca is operajos chi traballant pro torrare a fraigare sa tzitade siant suta-pagados e irregularmente, e ca is pòberos siant istados simpremente bogados. Su disimpreu est comente chi siat menguende.
Namìbia
Sa Namìbia, ufitzialmente Repùblica de sa Namìbia (in inglesu Republic of Namìbia; in tedescu Republik Namìbia, in afrikaans Republiek van Namibië), est un'Istadu de s'Àfrica meridionale. Sa cale capitale est Windhoek, sa limba ufitziale s'inglesu, mancari a livell regionale sunt reconnotos su tedescu, s'afrikaans e s'oshiwambo.
Cun una populatzione totale de unos 2.700.000 bividores e istèrrida cumplessiva de 825 418 km², sa Namìbia si còllocat a sa segunda posidura (a pustis de Mongòlia) intre is istados soberanas in su mundu cun sa densidade de populatzione minore (3,3 biv/km²). Allàcanat in su norte cun s'Angola e su Zàmbia, in estu cun su Botswana e in sud cun su Sudàfrica; is ovest s'acarat in s'Otzèanu Atlànticu. Manna parte de su territòriu est costituidu dae sas iscampiaduras àrridas de su desertu de su Namib e de su Kalahari. Su nùmene de Namìbia, chi derivat de su desertu de su Namib, àrea ampra chi caraterizat manna parte de su paisu, e chi est istadu seberadu che a ètimu neutrale pro evitare cuntierras intre sas etnias vàrias.
Est una de is natziones prus giòvanas de su continente africanu, sende chi at otentu isceti in su 1990 s'indipendèntzia dae su Sudàfrica, de su cale fiat amministrada. Dae su 1884 a su 1919 est istada colònia de s'Impèriu tedescu cun su nùmene de Deutsch-Südwestafrika. A pustis de sa prima gherra mundiale at fatu parte de s'Impèriu britànnicu a s'internu de s'Unione sudafricana fintzas a su 1961 pro divènnere a fatu, fintzas a s'indipendèntzia, una provìntzia de sa Repùblica Sudafricana.
Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi (Nizza, 4 de triulas 1807 – Isola di Caprera, 2 de làmpadas 1882) fiat unu generale italianu.
Tzeriau eroi de is duos mundoso (eroi dei due mondi) adi donau sa vida sua a cumbatti is prepotenziasa de is potentisi contrasa is poburusu ei debilisi,iada gherrau piusu de una borta cum sa Roma de is papasa e de is predisi de is paras e is mongiasa.
Mezzojuso
Mezzojuso est unu comunu de 3.567 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Namìbia
S'economia namibiana est acapiada a forte (e pro unos cantos aspetos simigiante) a sa de su Sudàfrica. Sa faina econòmica printzipale est sa bogadura de minerales, chi contribuit pro unu 20% a su PIB natzionale. Sa Namìbia est su de bator prus esportadores africanos importantes de minerales non combustìbiles, e su de chimbe produtores de uràniu in su mundu. Una parte importante de sa bogadura minerària pertocat, paris a in su Sudàfrica, is diamantes; unas àteras produtziones importantes sunt is de prumu, ferru, zingu, prata e tungstenu.
Ugo Cappellacci
Ugo Cappellacci (Casteddu, su 27 de Santandria 1960) est unu polìticu italianu; est istadu elìgiu in su freàrgiu 2009 Presidente de sa Regione Autònoma de sa Sardigna.
Fillu de Giuseppe su commercialista de Silvio Berlusconi ne is annus '80.
Namìbia
Cun totu ca su rèditu peròmine siat in Namìbia chimbe bortas su de is paisos prus pòberos de Àfrica, sa majoria de sa populatzione si bidet in poberesa pro neghe de su disimpreu mannu, de sa disugualidade in sa partzidura de sa richesa, e de sa cantidade manna de capitales chi sunt inbestidos in s'èsteru.
Giuseppe Garibaldi
Garibaldi est una figura importante de su Risorgimento italianu, e zertamente est istadu e d'est su personaggiu chi pius de tottu ada istimuladu s'immaginazione de medas italianos e non solu. Sa vida sua est istada meda avventurosa e issu est'istadu autore de memorabiles impresas in Europa e Sud America.
Garibaldi est interradu in s'isola de Caprera in Sardigna inue si fit retiradu pro passare sos ultimos annos de sa vida.
Luca Chessa
Luca Chessa (Quesa), naschidu in Tàtari su 1609, gesuita e missionariu. Arrivada in Paraguay su 1640, in sas reductiones gesuiticas. Sas tribù indias chi incontrada e inue operada sunu meda, e sunu primitivas: sos Itatines, sos Charruas, sos Guacùs, Payaguas, Arecayàs … De calicuna de custas tribu narada chi est:” gente por estremo perfida e traydora” ma continuada a vivere e a preigare su vangelu in mesu a issos. Una vida movimentada sa sua. Moridi po un epidemia su 6 de santuaine 1666.
Ernst Mayr
Ernst Mayr (Kempten, Germània -5 de triulas 1904 - Bedford, Massachusetts, USA 3 de freàrgiu 2005) fiat unu isientziadu e filosofu tedescu.
Issu est istadu educadu in leges e in Biologia.
The Drifters
The Drifters est unu gruppu vocale Afro-Americanu de genere doo wop/R&B chi est istadu famosu massimu dae su 1953 a su 1962, ma chi sunu sonende ancora in dies de oe. Fini istados criados dae Clyde McPhatter in su 1953 in New York. Tra sas cantones pius famosas issoro bi sunu This Magic Moment, Save The Last Dance For Me, Under the boardwalk.
Distretu federale
Unu distretu federale est una partzidura amministrativa de unu sistema guvernativu federale. Fatu·fatu non si tratat de partziduras chi cumponent unu istadu, ma de entidades separadas in suta de cuntrollu deretu de su guvernu federale.
Austràlia
In paris a sos ses istados autònomos (Nou Galles de su Sud, Queensland, Austràlia Meridionale, Tasmània, Victoria e Austràlia Otzidentale), sa federatzione australiana cumprendet duos territòrios autònomos, su Territòriu de sa capitale australiana e su Territòriu de su Nord.
Istados Unidos
Sa capitale federale e sede de su guvernu istadunidensu in Washington s'agatat in unu distretu naradu Distretu de Columbia. Annotamala su guvernu de s'istadu cuntemplat carchi àteros tipos de distretos federales, no ispetzificadamente currelados a sa capitale:
Amèrica Latina
S'espressione Distrito Federal si referit a:
Intrada/essida
S'intrada/essida (connotu puru cummenti input/output, de s'ingresu, acurtzau cummenti I/O) est sa parti de su sistema operativu ca permitit a s'impitadori de impreai is dispositivus eletrònicus collegaus a un'elaboradori.
Sa manera de cuntziderai s'I/E dipendit a manera forti de s'àmbitu de studiu. Is ingenneris eletrònicus cuntziderant is cumponentis fìsicus de is dispositivus, cummenti cavus, fontis de alimentatzioni e circuitus integraus. Is programmadoris invècias depint manigiai is interfàtzias lassadas a disponimentu de sa programmera: is cumandus acetaus de su dispositivu, is datus ca aspetat de ligi e sa manera de signalai faddinas. Po urtimu, s'impitadori depit bii is datus de imbiai o arricius de su dispositivu in una forma ca podit cumprendi. Custus podint essi in forma de testu, figuras, sonus, etc.
Dispositivus
Is dispositivus podint essi classificaus cummenti dispositivus de intrada, ca imbiant is datus a s'elaboradori. Esèmpius funt su ratu (mouse) e su digitalizadori (scanner). Is dispositivus de essida funt invècias is chi arricint is datus, cummenti su schermu e s'imprentadora. Oi a dii, est raru ca unu dispositivu siat sceti de intrada o de essida e calincunu, cummenti is discus e is crais USB, ca funt s'unu e s'atru a su pròpriu tempus.
Reporteris Chentza Fronteras
Reporteris Chentza Fronteras (RCF), o Reporters Sans Frontières (RSF) (in s'originària denumenatzione frantzesa), o Reporter Without Borders (RWB) est un'organizatzione non guvernativa e no-profit chi promovet e amparat sa libertade de informatzione e sa libertade de imprenta. S'organizatzione est istada fundada in su 1985 dae Robert Ménard impare a Jean-Claude Guillebaud e Rony Brauman. Tenet sede printzipale in Parigi e istatus de consulente de sas Natziones Unidas.
Walter Gropius
Est istadu umpare a Ludwig Mies van der Rohe e a Le Corbusier unu de sos mastros chi aian fundadu su Movimentu Modernu in architetura. In su 1919 in Weimar aiat fundadu s'iscola de su Bauhaus.
Reporteris Chentza Fronteras
Reporter Chentza Fronteras tenet duas printzipales isferas de atividades: sa prima si cuntzentrat subra sa tzensura de Internèt e in sos mèdias noos, mentras s'àtera est dedicada a frunire assistu materiale, econòmicu e psicològicu a sos giornalistas assignados a zonas perigulosas. Sas missiones suas sunt:
Capitan Atom
Capitan Atom est unu de is personaggius de is fumettus de sa DC Comics, criau in su 1960 de Joe Gill e Steve Ditko.
Baunei
Baunei est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra de 3.866 bividores. A 8,8km de Baunei b'est sa fratzione de Santa Maria Navarrese, in s'oru a su mare.
Ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos de Amèrica
Cun ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos de Amèrica (in inglesu: United States Minore Outlying Islands) sunt una definitzione istatìstica de s'ISO 3166-1 impreada pro indicare sas 9 ìsulas chi pertenent a sas àreas insulares de sos Istados Unidos: in s'otzèanu Patzìficu (s'Ìsula Baker, s'Ìsula Howland, s'Ìsula Jarvis, s'Atollu Johnston, su Kingman Reef, s'Atollu Midway, s'atollu Palmyra e s'Ìsula de Wake) e un'in su mare Caraìbicu (s'Ìsula Navassa).
Niuna de sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos est istàbilmente bìvida. Sos ùnicos residentes de sas ìsulas sunt sos dipendentes de sas istatziones meteorològicas sientìficas e su personale militare presente in s'ìsula. Su tzensu de su 2000 at contadu 315 persones in s'atollu Johnston e una persone in s'ìsula de Wake. Non b'est istada niuna populatzione indìgena locale, cun s'etzetzione de sa tzensida in su 1940. In su 1936 s'at aviadu sa colonizatzione de sas ìsulas cun su s'aposentamentu de tzitadinos americanos in s'ìsula de Baker, Howland e de Jarvis. Totu sas ìsulas sunt istadas però evacuadas in su 1942 a càusa de sa Segunda gherra mundiale.
Adriano Olivetti
Adriano Olivetti (Ivrea, 11 de abrile 1901 – Milano, 27 frealzu 1960) est istadu unu imprendidore italianu. Issu fit connottu in tottu su mundu comente unu produttore de macchinas de iscriere, calcolatrices e computers.
Biografia
Adriano Olivetti aiat coinvoltu e ingarrigadu tantas bias sos artistas sardos Costantino Nivola e Giovanni Pintori e po s'asienda sua aiat trabagliadu finas s'artista tattaresu Eugenio Tavolara.
Agganzos esternos
| Fondazione Adriano Olivetti
Conchista islàmica de Sitzìlia
Cun totu chi sa Sitzìlia aiat patidu bardanas a banda de sos musulmanos fintzas dae sa metade de su de 7 sèculos, custas fiant finalizadas a su sachìgiu e no aiant minetzadu mai su controllu bizantinu. S'oportunidade pro sos emiros aghlabidas de Ifriqiya fiat arribada in su 827, cando su cumandante de sa flota bizantina isulana, Eufèmiu, si fiat rebelladu. Derrotadu dae sas fortzas lealistas e bogadu dae s'ìsula, Eufèmiu aiat chircadu s'agiudu de sos Aghlabides, chi aiant imbiadu un'esèrtzitu a invàdere sa Sitzìlia cun s'iscòticu de l'agiudare. Eufèmiu fiat nointames istadu luegus postu a unu cantone. Unu primu assàltiu a sa capitale Siracusa, aiat fallidu, ma sos musulmanos fiant istados capatzos de refudare su cunsighente contratacu bizantinu e de si fàghere meres de carchi fortilesa. Cun s'arribu de afortiamentos de s'Àfrica e de a al-Andalus, in su 831 aiant conchistadu Palermo, chi fiat fata capitale de sa noa provìntzia musulmana.
Su guvernu bizantinu aiat imbiadu unas cantas ispeditziones pro rebusare sos invasores, ma impinnadu in sa gherra contra sos Abasidas in sa frontera orientale e contra sos Saraghinos de Creta in su Mare Egeu, non fiat istadu capatzu de agatare fortzas sufitzientes pro bogare a sos musulmanos, sos cales pro sos tres de deghes de annos a sighire aiant sachigiadu sos possedimentos bizantinos agatende agiomai peruna opositzione. Sa fortilesa de Enna in su tzentru de s'ìsula fiat istada su printzipale baluardu bizantinu contra de s'invasione musulmana, fintzas a sa ruta sua in su 859. Sos musulmanos aiant annaghidu a coa sa pressione in sa parte orientale de s'ìsula, e, a pustis de unu assìtiu longu, aiant conchistadu Siracusa in su 878. Sos Bizantinos aiant mantentu su cuntrollu de carchi fortilesa in su cuadrante nord-orientale galu pro unos cantos deghes de annos, e sos intentatos issoro de riconchista aiant sighidu fintzas a su de 11 sèculos, mancari non aiant pòdidu disafiare a berus su cuntrollu musulmanu.
In suta de sa dominatzione musulmana, sa Sitzìlia aiat prosperadu, finende a sa fine pro s'istesiare de Ifriqiya formende un'emiradu sèmi-indipendente. Sa comunidade musulmana de s'ìsula aiat subrabìvidu a sa conchista normanna de Sitzìlia de su 11 de sèculos e aiat prosperadu pro fintzas suta de sos re normannos.
Apertium
Apertium est unu sistema de tradutzione automàtica basada subra de règulas chi est istadu disvilupadu cun su finantziamentu de su guvernu catalanu dae s'Universidade de Alacant. Su programma est a còdighe lìberu, publicadu cun sa litzèntzia GNU GPL.
Sa prataforma, creada in su 2004 pro sa croba linguìstica castillianu-catalanu, oe includet pagu prus o mancu baranta limbas comente a su brètone, a s’otzitanu, a su bascu e, dae 2016, sa croba italianu-sardu. Apertium si podet impreare in lìnia, in su situ suo, o pro mèdiu de aplicatziones pro elaboradores de iscrivania.
S'aplicatzione isvilupada pro Android in càmbiu est como blocada in su Google Play Store, pro neghe de su fatu chi Google non boliat chi iscarrigaret datos dae serbidores chi no esserent suos. Est però semper possìbile a impreare Apertium a intro de àteras aplicatziones mòbiles.
Su progetu de Apertium at fatu parte de sas editziones 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 e 2014 de su "Google Summer of Code" e de sas editziones 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 e 2017 de su "Google Code-In".
Limbas suportadas
Lista de sas limbas suportadas in manera istàbile, cola su cursore subra su còdighe pro bìdere sa limba chi rapresentat.
Cardedu
Cardedu est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra, s'agatat a 49 metros in pitzu su mare e giughet 1.465 bividores.
Miles Davis
Miles Dewey Davis III (Alton, 26 maggio 1926 – Santa Monica, 28 settembre 1991) esti stettiu unu cumponidori e trombettista jazz statunitensi.
Discografia essenziali
Bebop Cool e Blue Period
Primu Quintettu/Sestettu
Segundu Quintettu
Epoga elettriga e elettroniga
Sardu arborense (variedade de su sardu)
Su sardu arborense est una variedade de sa limba sarda, faeddada in sa zona tzentru-setentrionale de sa provìntzia de Aristanis e in sa tzentru-otzidentale de sa de Nùgoro. Is caraterìsticas de custu grupu de dialetos resurtant pagu omogèneas e allindàbiles, ma su chi ddu seberat dae is àteras variedades est sa cumpresèntzia de fenòmenos tìpicos intermèdios intre sas duas macro-variedades logudoresa e campidanesa de sa limba, chi si manifestat in manera mudangiosa dae una bidda a s'àtera. Si podet nàrrere ca, in manera bastante prebidida, is aspetos intermèdios de prus difìtzile incuadramentu intre sas duas macro-variedades current a costadu de sas antigas làcanas setentrionales de su giuigadu de Arbaree e, in piessignu in is sub-regiones de su Barigadu e de su Mandrolisai, s'insertamentu de una allega in su macro-grupu logudoresu o campidanesu resurtat fatu·fatu meda dificultosu de discriminare.
Custa variedade fiat proposta pro sa prima borta Vittorio Angius e a fatu in sos annos setanta dae Antonio Sanna, chi dda individuaiat prus che comente ammesturu de sas caraterìsticas linguisticas de su norte e de su sud de s'ìsula, comente "produtu dinàmicu de s'istòria linguistica de Sardigna e de sas tensiones suas".
Pro su chi pertocat s'istòria sua, si podent agatare trassas de custu tipu de variante in is atos e ducumentos produidos in su giuigadu de Arbaree in època medievale. Siat dae unos cantos Condaghes siat, in mesura prus manna, dae sas primas trascriiduras de sa Carta de Logu, resurtat evidente s'autonomia de una bariedade de sa limba chi cunserbat carateres, mantentos fintzas a oe in die.
Su grupu arborense incluet totu sa zona allindada intro de is làcanas inditadas a sighire ː
In lìnia prus generale su sardu arborense est insertàbile in su grupu de is variedades de mesania, un'àrea linguìstica murra e cun trèmenes pagu pretzìsos, a mesu intre campidanesu e logudoresu, in ue aguantant impare fenòmenos de cumpromissu, chi in s'impare formant sa de tres variedades (o de bator cunsiderende su nugoresu che unu grupu autònomu) de su sardu. In sentidu ladu, nd'est inclùdida in intro totu s'àrea tzentrale de s'ìsula, tochende dae su Campidanu de Aristanis setentrionale e su Montiferru, fintzas a s'Ogiastra, passende a traessu Guilcer, Barigadu, Mandrolisai, Sarcidanu e Barbàgia de Seulu.
A sa lughe de sos caràteres peculiares "ìbridos" chi ddu contradistìnghent, oe in die rapresentat una de sas àreas ogetu de istùdios prus atentziosos pro sa chirca de unu istandard universalmente atzetadu de sa limba sarda.
Caraterìsticas
Sa variedade aristanesa de su campidanesu pigat is caràteres prus definidas in is biddas chi s'agatant a penas prus a su norte de Aristanis, fintzas a is chi s'agatant a làcana cun su Montiferru (in ue franca Narabuia chi est solu tzentru de allega campidanesa, in totu is biddas est faeddada una carchi forma de logudoresu) e in totu su Barigadu, subregione chi s'agatat a s'estu e pagu prus a norte de Aristanis. Chircare de ddi trassare trèmenes pretzisos no est comente chi siat possìbile.
Paolo Borsellino
Paolo Borsellino est istadu tra sos primos beros cumbattentes contra a sa mafia, finas a perde' sa vida, comente s'amigu sou e cullega Giuanne Falcone.
Sardu arborense (variedade de su sardu)
Caraterìsticas
In s'àrea de Campidanu s'agatant in antis de totu caraterìsticas pròpias a sa zona, intre is prus innovadoras de sa variedade campidanesa, comente s'elisione de sa -l- intre cunsonantes (soli>soi, sali>sai, colori>caori) o meda prus raramente su passàgiu a sa -b- (soli>sobi, sai>sabi, colori>cabori), s'elisione de sa -n- intervocàlica (pani>pãi, manu>mãu, binu>biũ), s'elisione de sa -r- in is faeddos cun -rt- (portu>potu, ortu>otu, borta>bota/'ota) e una impunna forte a s'inversione de is cunsonantes (chircare>cricai, cabra>craba, birdi>bridi/bidri). A custos s'agiunghent fenòmenos tìpicos de su logudoresu, chi si manifèstant in manera vària dae una bidda a s'àtera. In totu s'àrea e fintzas prus a giosso, ispronghende a sa Marmidda setentrionale e a manu de Campidanu de Mesu est comunu nàrrere limba in logu de lingua, comente fintzas sambiri in logu de sanguini, o s'impitu faeddos de derivatzione logudoresa prus chi non campidanesa, comente zai/giai in logu de donai (meda raru s'impitu de cust'ùrtimu faeddu, chi pigat fatuvatu fintzas significados unu pagu diferentes).
A s'imbesse de su campidanesu, sa prima persona a su tempus passadu no tenet desinèntzia in -amu/-emu, ma -aiu/a o -iu, paris a s'àrea tzentru-setentrionale de Sardigna (esempru: non deu andamu, ma deu andaiu/a o incurtzadu deu andau).
Su seneghesu, mancari uffitzialmente insertadu in sa variedade logudoresa, tenet caraterìsticas numerosas chi nche dd'acostant a custu grupu. A costadu de trassas tipicamente logudoresas comente faeddos chi agabbant in -e/-os, artìculos deminatìvos plurales sas/sos in logu de is, bi si podent seberare fenòmenos annovadores de su campidanesu, a esempru fatuvatu s'elisione de sa -n- intervocàlica (pane>paē). ===Suta-partzidura  ===
Mauro Pili
Mauro Pili (Carbònia, 16 de Mes' 'e Ladamini 1966) est unu politicu italianu. Est instadu eligiu in su 1993 e in su 1998 sindigu de Igresias e in su 1999 Presidente de sa Regione Autònoma de sa Sardigna. In su 2006 est diventadu deputau cu Forza Italia et in is 2008 e 2013 cu Il Popolo della Libertà. In su 2013 at lassadu su PdL e at fundadu su partidu "Unidos".
Ollollai/logudoresu
Istoria
Subra su monte de Santu Basili bi sunt sas rastras prus antigas de sa bidda. Inoghe s'agatant sas rastras de insediamentos umanos de su 4.000 a.C. A pustis a custas populatziones si sunt summadas ateras populatziones de nuragigos chi si fuiant dae Campidanu pro neghe de sos cartaginesos: si creet ca su nomene de sa bidda bengiat dae custas populatziones sos Iolaesos. Ateras rastras las ant agatadas in sos logos de Sinasi, Su trichinzu, Puzone, S'enucrarzu, Sa 'erina, Sos molinos, Sos gadones, Moroniai, Orrocochina e Donnicheddu (de epuca juigale). Sos abitantes in su IV seculu fint galu paganos mentras in totu sa Sardigna fint jae cristianos, s'imperadore bizantinu Mauritziu, aiat cumpresu ca su controllu de sa Sardigna non podiat essere cumpletu chentza su controllu religiosu, duncas aiat pedidu agiudu a su papa Gregoriu Mannu, su cale tramite su capu de sos barbaricinos Ospitone (chi fit jae cristianu e chi si narat biviat in su monte de Santu Basili) aiat cunvertidu sa populatzione cun su agiudu de Santu Felice e Santu Ciriacu.
Epuca Juigale
In epuca giudicale faghiant parte de sa curadoria de Ollolai sas biddas de Gavoi, Lodine, Fonne, Ovodda, Ortzai, Mamoyada, Teti, Austis, Tìana, Orgòsolo e Ulìana. Importante de custa epuca est su fogu chi su 5 de Austu de su 1490 chi aiat distruidu totu sa bidda, si narat ca est istadu su frutu de sa disamistade intra sas famiglias de sos Arbau e de sos Ladu, sos primos dae sa parte de sos Aragonesos, sos urtimos dae sa parte de su Juigadu de Arborea.
Limba
Particulare est su sardu chi si faeddat in Ollolai, paris cun sas biddas de Ovodda, Mamoyada, Orgòsolo, Ulìana, Fonne, Lodine, Ortzai e Gavoi, su cale est caraterizadu dae una oclusione laringale su corpu de glotide pro sas literas K e F, paris fintzas cun sas biddas de su Sarrabus, est s'unicu casu intra totu sas limbas romanzas.
Limba otzitana
S'otzitanu (occitan, /utsiˈta/) o limba de oc (lenga d'òc, /ˈleŋɡɔ ˈðɔ(k)/) est sa limba romanica pròpia de Otzitània. Su domìniu linguìsticu atuale de s'otzitanu s'estendet in bator istados:
Sa limba de oc est istada una de sas limbas prus importantes de Europa in s'Edade Mèdia.
Arta Àustria
S'Arta Àustria (in tedescu: Oberösterreich) est unu de sos noe istados federados de s'Àustria. Sa capitale est Linz.
S'Arta Àustria tenet istèrrida de 11.980 km² e populatzione de unos 1,4 milliones de bividores. Faghet làcana in su norte cun Germània (pretzisamente cun su Land de Baviera) e cun sa Repùblica Ceca, in s'est cun sa Bàscia Àustria, in su sud cun s'Istìria, in s'ovest cun su Bundesland de Salzburg.
Est sa de tres regiones prus importantes de s'Àustria: cun unu setore industriale meda isvilupadu, amministrat massimamente sa de bator partes de is esportatziones de s'istadu.
Giuseppe Moscati
Giuseppe Moscati, Santu (Benevento 25,7 1880 - Napoli 2,4 1927). De familia burghesa, meda religiosa; dae pitzinnu vivede a Napoli. S'iscriede a s'Universidade in meighina e si laureada su 1903, e intrada in s'Ispidale Santa Maria de sos Incurabiles a Napoli. Su manzanu chito ogni die partitzipada a sa Missa e poi andada in sas zonas poberas de Napoli a curare gratis sos poberos e-i sas familias poberas. Professore e primariu in s'Ispidale, moridi a 47 annos. “Su medicu santu” est sepultadu in sa creja de su Gesù Nou in su tzentru de Napoli, chi est diventadu logu de pellegrinaggiu meda frecuentadu. Fattu santu su 25 de santuaine 1987.
Samoa Americanas
Sas ìsulas sunt parte de sa cadena de sas ìsulas Samoa, postas a ovest de sas ìsulas Cook, a norte de Tonga e a tesu unos 500 km dae Tokelau. A s'ovest de sas Samoas Americanas istant sas ìsulas de Wallis e Futuna Cunsistent in chimbe ìsulas e duos atollos coraddinos. S'ìsula prus manna e populada est Tutuila, chi incluet in territòriu suo fintzas sas Ìsulas Manuʻa, s'Atollu Rose e s'Ìsula Swains. S'istèrrida totale de su territòriu est de 199 km², sa populatzione de unos 55.000 bividores.
Sa majorida de sos bividores est bilingue e podet faeddare fuentemente siat s'inglesu, siat su samoanu (limba propia a sa faeddada in sa Samoa indipendente).
Sas Samoa Americanas sunt su territòriu de Istados Unidos prus meridionale e fintzas solu territòriu chi ddis apartenet populadu suta s'ecuadore.
Misilmeri
Misilmeri est unu comunu de 27.063 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Monreale (PA)
Monreale est unu comunu de 36.395 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Orosei/logudoresu
Geografia
A bell'e che 2 km dae sa costa, Orosei est crèschida in sa vadde de su riu Cedrino. In sos 15 km de costas chi b'at si potent atzapare siat plagias mannas (Marina de Orosei - Isporoddhai, Su Barone, Osala, Cala Ghiniperu, Sas Linnas Siccas, Sa Curcurica) siat artos trèmmenes chi ghetant a mare. Orosei at dadu su nùmene suo a sa cala in uve est nàschida.
Collegamentos istranzos
Orosei in su Web
Afganistàn
S'Afganistàn (AFI: /afɡanis'tan/), ufitzialmente Emiradu Islàmicu de s'Afganistàn, est un'istadu chentza de essida a su mare de 652.864 km² e de unos 33.332.025 bividores istimados in su 2016. Sa capitale est Kabul. Sas limbas ufitziales sunt su pashtu e su dari persiana.
Làcanat in s'ovest cun s'Iràn, in su sud e in s'estu cun su Pakistàn, in su norte cun su Turkmenistàn, s'Uzbekistàn e su Tagikistàn e cun sa Tzina in sa regione prus esta de sa natzione (passaditzu de su Vacan).
Sa situatzione geogràfica de s'Afganistàn nd'at fatu logu de atòbiu de impèrios e tzivilitades, gasi comente ispàtziu de càmbiapares e comunicatzione de importantes polos culturales e cummertziales, intre issos su prus nodidu est su caminu de sa seda. ​ Custu fatu, aici comente s'istrutura tribale sua, faghet difìtzile sa definitzione de s'Afganistàn che a Istadu in su cursu de s'istòria.​ S'istòria de su territòriu chi òcupat oe s'Afganistàn est manna, s'agatant inditos segundu chi custas terras fiant abitadas dae s'època de sa Preistòria. Dae s'edade antiga, passende pro su mesuevu, edade moderna e fintzas a s'edade cuntemporànea est istadu parte de impèrios e regnos medas.
Interpol (cumpressu musicale)
Is Interpol sunt unu cumpressu musicale rock americanu nàschidu in su 1997 in New York.
Sa mermadura originale fiat cumponida de: Paul Banks (boghe, ghitarra), Daniel Kessler (ghitarra, boghe), Carlos Dengler (bassu, tastieras) e Greg Drudy (tumbarinos). Drudy at lassadu in su 2000 e Sam Fogarino at pigadu su logu suo. In su 2010, cun s'agabu de sa registradura de s'album de bator fintzas Dengler at lassadu pro sighire unu progetu propiu.
Is Interpol, cun ateros nòmenes apretziados comente The Strokes, Longwave, The National e Stellastarr, faghent parte de cussos cumpressos de sa ròdia musicale indie de New York chi si sunt distinghidos pro nde torrare a pesare interessiu pro su genere post-punk a primìtziu de sos annos 2000.
S'album de inghitzu, Turn on the Bright Lights, a sa bessida in su 2002 at tentu is mègius bàntidos de sa critica. Is traballos a sighire no ant mai arretzidu matessi apretziamentu ma nde ant fatu crèschere sa fama.
S'album a bènnere El Pintor diat depere bessire in su cabudanne de su 2014.
Istòria
A s'inghitzu cumponidu iscetis de Kessler e Drudy, su cumpressu si faghet unu nòmene cun s'intrada de Sam Fogarino in logu de Greg Drudy, de Dengler e de su cantadore Paul Banks.
Partent pro su primu tour in su 2001, ma su primu album, Turn On the Bright Lights, bessit in su 2002. De tando is Interpol diventant famados intra is ròdias Indie.
Su segundu album, Antics, est de su 2004 e sighet a unu tour chi at tentu durada pro totu su 2003. Su cumpressu cumponet fintzas sa colonna sonora pro sa serie de telebisura Six Feet Under.
S'album de tres, Our Love to Admire, est de su 2007. Est su primu traballu issoro impare una una major discografica, sa Capital Records, e su primu a no èssere totu produidu de issos..
In su cabudanne 2010 bessit s'album de bator, Interpol, ma in antis est giai pubricadu in internet su primu single isceberadu: Lights. Est s'ùrtimu album cun Dengler, chi teniat giai bidea de triballare in àteros progetos.
Su 5 de làmpadas 2014, is Interpol daent nova de sa bessida de s'album de chimbe, El Pintor, chi at a bessire su 9 de cabudanne 2014.
Bauhaus
Bauhaus est s'abbreviazione de Staatliches Bauhaus, un'iscola de arte e architetura de sa Germània chi at operadu dae su 1919 a su 1933.
Mozambicu
Su Mozambicu o Mozambiche, ufitzialmente Repùblica de Mozambicu (in portughesu República de Moçambique), est un'Istadu soberanu de s'Àfrica orientale. Sa capitale est Maputo. Su Mozambicu est una ex-colònia portughesa, indipendente dae su 1975, sa limba ufitziale est su portughesu. Su Mozambicu est un'istadu in bia de isvilupu e una metade de sa populatzione bivet in poberesa estrema.
Bauhaus
S'iscola fit istada fundada in Weimar dae s'architeto Walter Gropius. Cussa de su Bauhaus no fit solu un iscola ma fit finas su puntu de referentzia pro su movimentu de innovazione in sos varios campos de s'arte, s'architetura e su design, connottu cun varios nomenes comente razionalismu, funzionalismu, "architettura moderna" oburu "stile Bauhaus".
Sos insegnantes de s'iscola fin de diversas natzionalidades e fini figuras de prim'ordine de sa cultura europea. Cuss'esperienza didatiga de s'iscola at influidu meda subra s'insegnamentu artisticu e tecnicu finas a dies de oe.
Mozambicu
Tirat a 801 590 km² e tenet populatzione de unos 27.909.798 segundu su tzensu de su 2017. Allàcanat a norte cun sa Tanzània, su Malawi e su Zàmbia, a estu cun su Canale de su Mozambicu (chi ddu istèsiat dae su Madagascàr), a sud cun su Sudàfrica e a ovest cun su Zimbabwe e Eswatini.
Is primos bividores de su Mozambicu fiant cun probabilidade is San, remplasados intre su primu e su de 4 sèculos dae populatziones bantù bènnidas de norte. Is Àrabos ant fundadu in is costas e in is ìsulas de su Mozambicu sultanados vàrios, cunvertende manna parte de sa populatzione locale a s'Islam. Is portughesos fiant lòmpidos a is costas de su Mozambicu a sa fine de su de 15 sèculos, e in su sèculu a fatu aiant pesadu aposentmentos numerosos che a bases de iscalu e frunimentu pro is naves in sa rota de sas Ìndias orientales.
In suta de sa presidèntzia de Samora Machel, leader de su FreLiMo, is prantamentos fiant natzionalizados fiant fraigadas iscolas e ispidales pro is massajos. Internatzionalista cunbintu, Machel aiat sustentadu is fortzas rivolutzionàrias chi operaiant in Rhodèsia (de oe Zimbabwe) e Sudàfrica. Is guvernos de custos paisos ant respostu sustentende unu movimentu de rebeldes mozambicanos naradu RENAMO, chi aiat causadu disacatos graes a su paisu distruende iscolas, ispidales, lìnias ferruviàrias e tzentrales idroelètricas. S'economia de su Mozambicu, posta a proa tosta de is cuntierras internas, si fiat fata semper prus dipendente de s'amparu de s'Unione Soviètica. Cun totu ca depiat acarare custa situatzione de crisi, Machel no aiat pèrdidu su favore de sa populatzione, fintzas pro more de is atrotzidades commitidas fatu·fatu de sos gherrilleris de sa RENAMO a is disacatos de sa populatzione tzivile.
Acabada s'època de sa Gherra frida, nointames, su FreLiMo at cambiadu in manera cumprida sa lìnia polìtica cosa sua in sentidu detzisamente liberale. In polìtica èstera at istrintu alliàntzias sòlidas cun Istados Unidos, Bretagna Manna e Portugallu. In su 1995 s'istadu at detzìdidu desesi de intrare in su Commonwealth. Su Mozambicu est istadu su primu paisu chi no at fatu mai parte de de s'Impèriu Britànnicu a intrare in custa organizatzione.
In is eletziones de su 1994 Joaquim Chissano, a su pòdere dae su 1986, est istadu cunfirmadu presidente cun su 53% de is votos. Pro s'assemblea costituente su FreLiMo at conchistadu 129 deputados, sa Renamo 112, e 9 rapresentantes de tres partidos minores riunidos in s'Unione Democràtica. Dae sa formatzione sua, s'assemblea est resìssida a balangiare indipendèntzia prus manna dae s'esecutivu, arribende in su 1999 a su 53% de sa produtzione legislativa. In su 1996 su Mozambicu at contribuidu a fundare in Lisbona sa Comunidade de is Paisos de limba portughesa: is cambiapares econòmicos e culturales ant retzidu un'impulsu notàbile gràtzias a custa initziativa.
A pustis de su retiru de su presidente Chissano, acontèssidu in su 2005, su presidente nou Armende Emilio Guebuza at sighidu sa polìtica de su predetzessore, oponende·si in manera prus netu a sa polìtica ratzistica de su Zimbabwe de Mugabe. Is pròfugos biancos fuidos dae Zimbabwe sunt difatis istados pro sa majoria acasagiados in Mozambicu. Guebuza ddis at cuntzèdidu no isceti sa tzitadinàntzia mozambicana, ma fintzas is asiendas agrìculas abbandonadas dae diora chi s'agatant in su sud de su paisu.
Is massajos biancos rhodesianos sunt divìnnidos aici tzitadinos mozambiganos, ponende a disponimentu de sa pàtria noa sa pròpia esperièntzia professionale in campu agrìculu e creende prospetivas bonas pro una ripresa de s'economia rurale, chi totora padessit is efetos de sa gherra tzivile. A sa fine de su 2009 su presidente Armende Emilio Guebuza est istadu torradu a eligire cun su 76,5% de cunsensu, superende duos partidos de opositzione. Partende dae su 2015, su presidente elègidu est Filipe Nyusi, membru de sa FreLiMo e originàriu de sa regione setentrionale de Cabo Delgado.
Nicolò Copernico
Sa teoria sua - chi narrat ca est su Soli chi est in su centru de su sistema de orbitas e de planetas de su sistema solare - pìgat torra sa teoria greca de Aristarco da Samo. Su bantu suu no est duncas s'idea, ma sa dimostratzione rigorosa chi issu aìat fatu partende de osservatziones obietivas.
Isport
S'Isport est s'atividade motoria praticada pro mantenere su corpus dekidu, forte e in salude.
Catalugna
Catalugna (in catalanu: Catalunya, in otzitanu: Catalonha e in ispagnolu: Cataluña) est una comunidade autònoma de s'Ispagna. Cuformamente a s'Istatutu d'autònomia bàlidu de su 2006, est reconnota che « natzionalidade ».
Aretha Franklin
Est connotta cun su paranumene e "The Queen of Soul" (Sa reina de su soul). Ma Franklin oltre a su soul, fit puru una cantanti de jazz, rock, blues, pop, R&B e Gospel. In su 2008, sa rivista americana Rolling Stone l'at collocada a su primu postu in sa lista de sos mezus e pius grandes cantantes de tottu sos tempos.
Montelepre
Montelepre est unu comunu de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia e ada 6.306 abitantes.
Smokey Robinson
William "Smokey" Robinson, Jr. (Detroit - Michigan, 19 de frealzu 1940) est unu cantautore americanu.
Montemaggiore Belsito
Montemaggiore Belsito est unu comunu de 3.866 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
David Byrne
At fundadu e fattu parte dee su gruppu Talking Heads.
Rughe
Sa rughe (in logudoresu, ruche in nuoresu, gruxi in campidanesu), dae sa paraula latina crux crucis, indicat unu istrumentu de tortura chi fut connotu in s'antighidade. Beniant cundennados a morrere in rughe sos assassinos, sos chi si funt machiados de delitos mannos, sos avversarios politicos e ateros.
Sa rughe fut formada dae unu palu verticale che beniat piantadu in terra e dae uni palu orizontale. Su cundennadu beniat appiccadu a sa rughe cun giaos, postos in sas manos e in sos pes, o ligadu a sa rughe. Subra una rughe est mortu Gesus Cristu, cundennadu dae s'autoridade romana (Pontiu Pilatu) e de s'autoridade ebrea. Subra sa rughe, narant sos Vangelos, Pilatu at fatu ponnere un'iscrita in latinu: "Iesus Nazarenus Rex Iudeorum" (I.N.R.I). Sa rughe est su simbulu pius importante de sa religione cristiana, ca ammentat sa morte de Gesu Cristu, chi est mortu subra una rughe, innotzente, pro essere istadu fidele a sa missione sua, chi li fut dada dae Deus, chi Gesus giamaiat "Babbu meu". Sos cristianos catolicos incomintzana sa Missa e guasi totu sas preghieras cun si sinnu de sa rughe, tocchende sa fronte e nende "in nomine de su Babbu", tocchende sas pettorras e nende "de su Fizu", e tocchende sa punta de sa pala manca e dresta nende "de s'Ispiritu Santu". In sas natziones cristianas sa rughe s'agatat in totue: subra sos campaniles, subra sas crejas e intro sas crejas, sos crocifissos e puru in sas domos. In medas logos de s'Italia sas rughe s'agatat in logos panoramicos, montes ecc. Meda capolavoros de pintura ant comente sugetu Gesu Cristu in rughe (pro es. su crucifissu de Cimabue, de Grunewald, de Guido Reni ecc).
In architetura si faeddat de "rughe latina" (su palu verticale est pius longu de su palu orizontale, ed est sa pius comune) e de "rughe grega" (sos bratzos de sa rughe sunt uguales). E tando una creja podet esser "a pianta" a rughe latina o "a pianta" a rughe grega.
Tibet
S'istòria propriamente connota e documentàbile de su Tibet incumentzat in su 617 d.C; a pustis de sèculos de autonomia est arribadu a s'ispaniare cumprendende partes de s'atuale Tzina; de su de 13 sèculos si fiat fatu un'istadu vassallu de s'Impèriu mòngolu (chi cumprendiat fintzas sa Tzina), a segus - de su 1368 a su 1644 - de sa dinastia tzinesa Ming e, pro ùrtima, de sa dinastia tzinesa Qing de su 1644 a su 1911 cando, cun sa fine de s'Impèriu Tzinesu e sa nàschida de sa Repùblica de Tzina, si fiat autoproclamadu indipendente. In su 1949, a s'acabu de sa gherra tzivile - a fatu de chi su guvernu de sa Repùblica de Tzina s'aiat dèpidu retirare a s'ìsula de Taiwàn paris cun milliones de pròfugos - fiat proclamada sa Repùblica Populare Tzinesa chi aiat protzedidu a s'ocupatzione de su Tibet in su 1949-1950. Sa casi totalidade de su territòriu tibetanu est oe in die parte de sa Repùblica Populare Tzinesa mentras una parte minore sud-otzidentale, su Ladakh, est una regione indiana.
Isaac Newton
Sir Isaac Newton(Woolsthorpe-by-Colsterworth, Lincolnshire, (4 de ennarzu 1643 - Kensington, Middlesex, 31 de martu 1727), est istadu un fisicu, matematigu, astronomo, alchimista, e teologo inglèsu. S'opera sua Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, publicada in su 1687, est cunsideradu unu de sos testos iscientificos chi ana appidu pius pesu in s'istoria de s'iscèntzia.
São Tomé e Príncipe
São Tomé e Príncipe, ufitzialmente Repùblica Democràtica de São Tomé e Príncipe (in portughesu República Democrática de São Tomé e Príncipe; literalmente Santu Tomasu e Prìntzipe) est un'istadu indipendente de Àfrica cun capitale São Tomé.
S'istadu tenet isterrida de 1 001 km² e tenet populatzione de unos 165.397 bividores. Si tratat de un'artzipelagu de unas 20 ìsulas chi s'agatat in s'otzèanu Atlànticu a illargu de s'Àfrica tzentru-otzidentale, in su golfu de Guinea. Is duas ìsulas majores sunt São Tomé e Príncipe, istesiadas unos 140 km intre issas e issas, e situadas respetivamente a tzirca 250 e 225 km dae sa costa nord-otzidentale de su Gabòn; totu sas ìsulas faghent parte de una cadena montosa vulcànica nodida che a lìnia vulcànica de su Camerùn. S'Ilhéu das Rolas, sa cale superfìtzie est de unos 3 km² e s'agatat a isceti 2 km a sud de s'ìsula de São Tomé, est su puntu prus meridionale de s'artzipelagu e de su Paisu; s'agatat esatamente in sa lìnia de s'Ecuadore, tantis de acasagiare una pedra miliare chi marcat sa làcana intre de is duos emisfèrios.
Depet su nùmene a Tomasu apòstolu (in portughesu São Tomé) pro more de sa die in cale est istadu iscobertu dae is portughesos (21 de nadale 1471), a s'època data de amentu de su santu. Colònia de su Portugallu, at otentu in su 1975 s'indipendèntzia e s'est dadu s'ordinamentu giurìdicu de repùblica semipresidentziale.
Sa populatzione orìginat dae grupos ètnicos vàrios migrados in is duas ìsulas partende dae su 1485. In is annos setanta de su de 20 sèculos sunt acontèssidos duos càmbios importantes de populatzione: s'èsodu de is 4 000 residentes de orìgine portughesa e s'arribu de paritzas chentinas de pròfugos dae Angola.
Partende dae s'indipendèntzia in su 1975, fundamentale pro s'economia de São Tomé e Príncipe est istadu su coltivu de cafè e massimamente cacau, chi però at padèssidu, fintzas pro neghe de sa sicàngiaa, unu declinu grae, a su sighidu de su cale custa ex-colònia portughesas'est fata unu de is prus paisos pòberos de Àfrica, fintzas chi carchi prospetiva de crèschimentu benit dae s'iscoberta de unas cantas setziduras petrolìferas in is abbas territoriales e is inbestimentos cun is cales su guvernu isperat de isvilupare su turismu.
Gesminu
Gesminu (Jasminum officinale), est una matta arrampicante originaria de s'oriente, cun fozas minores birdes giaras, e frores brancos a matuleddos, profumados meda. Impreada comente matta de ornamentu  in giardinos.
Antimòniu
S'antimòniu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 51. Su sìmbulu est Sb, dae su latinu stibium chi signìficat "bacheddeddu".
Est unu semimetallu chi si presentat in bator formas allotròpicas diferentes. Sa forma istàbile tenet un'aspetu metàllicu biancu-asulàstiscu, sas formas instàbiles tenent colore grogu o nieddu. Est impreadu che agente antipampa e pro prodùere vernitzes, ismaltos, tzeràmicas e gommas, comente fintzas in un'ampra gamma de legas metàllicas.
Chichimeca
Is Chichimeca funti una band sarda, nascinti in su 2000, criaus da Claudia Crabuzza, chi iscriiri is testus e cantada (sonara ge in is Tazenda), Fabio Manconi, chi iscriiri sa musica e sonada sa fisarmonica, e Andrea Lubino, chi sonada is percussionis e sa bateria. Su nomini Chichimeca bennidi de sa lingua antiga olmeca messicana e boi nai “barbarus”.
Partinico
Partinico est unu comunu de 31.762 abitantes de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Palazzo Adriano
Palazzo Adriano est unu comunu de 2.330 abitantes de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Tzinesu classicu
Su tzinesu classicu (古文, gǔwén, "iscrittu anticu") est una forma scritta de tzinesu anticu, sa limba de sa literadura classica dae s'accabbu de su periodu de sos Beranos e Attonzos a cussu de sa dinastia Han. Su faveddu si impreat fìntzas pro su Tzinesu Literariu (文言文 wényán wén), unu istile tradissionale de tzinesu iscrittu fattu a pìzu de sa limba classica, cosa chi lu fachet diferente dae atteras formas de tzinesu. Su tzinesu literariu fit in imprèu pro tottus sos iscrittos in Tzina fìntzas a su seculu de Binti, e puru in Giappone, Corea e Vietnam in calicunu periodu. Sa prus parte de tzinesos sia at lassàu a palas su tzinesu literariu a favore de sa forma dialettale chistionada, chi est a curtzu de su tzinesu mandarinu.
Aves
Is pillonis o putzones (Aves, Linnaeus 1758) funti una classe de animales.
Tzinesu classicu
Su tzinesu literariu si connoschet comente 'kanbun in giapponesu, hanmun in coreanu e Hán văn in vietnamesu.
Corea de su Norte
Sa Corea de su Norte, uffitzialmente Repùblica Democratica Populare de Corea ( Hangul: 조선민주주의인민공화국; Hanja: 朝鮮民主主義人民共和國; Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), est unu istadu de s'Àsia orientale postu in su chirru setentrionale de sa penìsula coreana. Sa capitale e tzitade majore est Pyongyang.
Geografia
Sa Corea de su Norte tenet istèrrida de 120,540 km2 e contat unos 24.900.000 bividores. Allàcanat in su norte e norte-uestu cun sa Tzina, atraessu sos frùmenes Amonk e Tumen, una parte minore de su cursu de su Tumen faghet fintzas de làcana cun sa Rùssia. Sa làcana meridionale passende a longu de su de 38 parallelos, dda seberat dae sa Corea de su Sud, in sa zona demilitarizada de Corea. Sa legitimidade de custu tremene no est atzetadu nen dae s'unu nen dae s'àteru istadu, sende chi amboduos pretendent de èssere legìtimados a su guvernu de sa penìsula intrena.
Istòria
S'impèriu de su Giapone s'aiat annessionadu sa Korea in su 1910. A pustis de su rendimentu de su Giapòne in su 1945, chi at signadu s'acabu de sa segunda gherra mundiale, sa Corea fiat partzida in suas zonas dae Istados Unidos de Amèrica e Unione Soviètica, cun su norte ocupados dae is sovièticos e su sud dae is americanos. Is negotziados de re-aunimentu fiant fallidos e in su 1948 fiant formados duos guvernos ischirriados: sa Repùblica Democràtica Populare de Corea e sa Repùblica de Corea. Is pretesas de soberania subra s'àteru istadu ant betidu a sa gherra de Corea, iscopiada in su 1950. S'acòrdiu de armistìtziu fiat agatadu in su 1953, afiantzende su tzessade-su-fogu, ma peruna paghe est mai istada firmada. Ambaduos is istados sunt istados atzetados in is Natziones Unidas in su 1991.