cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Igrèsias
Sport
Po cantu pertocat su calciu, sa Monteponi Igresias.
Arcidiòtzesi de Casteddu
S'Artzidiòtzesi de Casteddu (in latinu: Archidioecesis Calaritana, in italianu Arcidiocesi di Cagliari) est una sedi metropolitana de sa Crèsia catòlica in Itàlia, chi fait parti de sa Regioni eclesiàstica de Sardigna. In su 2016 contaiat 568.600 batiaus subra 581.900 bividores. De su 2019 est arréssia de s'arcipìscopu Giuseppe Baturi.
Territòriu
Su territòriu suu s'estendet subra 4.041 km² e est partidu in 133 parròchias, chi apartenent a duas provìntzias de sa Sardigna:
Is parròchias funt partidas in 4 vicarias tzittadinas (de sa Catedrali, de Santu Lucìferu, de is Santus Pedru e Paulu, de Pirri) e 10 foranias (de Cuartu, de su Campidanu, de Cabuderra, de Santu Idu, de Patiolla, de Nuràminis, de Mandas, de Deximumannu, de su Gerrei, de Senorbì).
Sede artzivescovile est sa tzitadi de Casteddu, aundi s'agatat sa Seu de Santa Maria e Santa Cecilia, fraigada in su sèculu XII e artziada a su rangu de catedrale in su 1258.
Semper a Casteddu dd'est sa Basìlica de Santu Sadurru, sa primu crèsia de sa tzittadi, sa basìlica de Santa Cruxi (parròchia personali segundu su ritu romanu antigu) e sa Basìlica e santuàriu de Signora Nostra de Bonària. A Cuartu Sant'Aleni s'agatat sa basìlica de Sant'Aleni Imperadora.
Provìntzia eclesiàstica
Sa provìntzia eclesiàstica de Casteddu cumprendet is diòtzesis suffraganeas sighentes:
In su territòriu de sa provìntzia eclesiàstica casteddaia sunt cumprèndidas custas sedes titulares:
Istòria
Sa diòtzesi de Casteddu tenet orìgines antigas. Su primu pìscamu podit essi, secundu sa traditzioni, santu Tenneru, chi at cobertu sa càtedra de su 70 a su 77 (o 87), fintzas a sa morti (su 13 de cabudanni). Su primu pìscamu de Casteddu documentadu in manera istòrica est Quintasio, atestadu in su 314. Is pìscamus de Casteddu resurtant a tenni su tìtulu de artzipìscamus fintzas de su 484, candu est documentadu s'artzipìscamu Luciferu II.
In s'Edadi de Mesu sa giurisditzioni sua s'estendiat in sos territòrius de is curadorias de su Campidanu, Colostrai, Dèximu Mannu, Gippi, Nora e Nuràminis.
De su 1420 sa giurisditzioni sua s'at estèndida in sa suprimida diòtzesi de Sueddi, de su 1495 in sa diòtzesi de Galtellì, de su 1503 in sa diòtzesi de Dolia e de su 1506 in sa diòtzesi de Sulci.
In is sèculus imbenientis calincuna diòtzesi ant otentu in manera noa s'autonomia: in su 1824 un'ala de sa diòtzesi de Sueddi at costituidu sa diòtzesi de Ogliastra, devènnida oi diòtzesi de Lanusèi; sa diòtzesi de Igrèsias est istada pesada in su 1763 in unu territòriu bell'e ricalcanti s'antiga diòtzesi de Sulci; sa diòtzesi de Galtellì est istada torrada a pesai in su 1779 cun sede a Nùgoro.
S'artzidiòtzesi de Casteddu est istada bisitada de su paba Pàule VI su 24 de abrili 1970; de su paba Giuanne Paulu II su 19 e su 20 de santugaine 1985, de su paba Beneitu XVI su 7 de cabudanni 2008, in su de centu annus in cali paba Piu X at proclamadu sa Madonna de Bonària patrona manna de sa Sardigna. Su 22 de cabudanni 2013 est istada bisitada de paba Frantziscu.
Cronotassi de is pìscamos
De is pìscamos fintzas a Luciferu II sunt in manera istòrica atzertadus solu Quintasio, Lucifero I e fortzis Tenneru de su cali si cunservat sa traditzioni in su nomini de unu bixinau tzitadinu.
Santu patronu
Sant'Efis (Elia in Antiochia, 250 – Nora, 15 ghennàrgiu 303) est istadu unu màrtiri cristianu, bividu in su Imperu Romanu in suta de Diocleziano, veneradu comenti a santu de sa Crèsia catòlica. Su cultu suu est meda difùndidu in su Sud de sa Sardigna, in modu spetziali a Casteddu aundi at subidu su martìriu. Est su patronu de s'Artzidiòtzesi e de sa Provìntzia eclesiàstica.
Istatìsticas
S'artzidiòtzesi in su 2016 in una populatzioni de 581.900 personas contaiat 568.600 batitzados, chi currispondent a su 97,7% de su totale.
Argumentum ad populum
S'argumentum a judicium (o de su giudìtziu) o argumentum a populum (''argumentu a su pòpulu') est unu tipu de fallàtzia de cunsistèntzia in sa cale s'afirmat chi una tesi siat currìgida pro ite est sustentada dae unu nùmeru mannu de persones.
Descriidura
Faghet a ddu cunsiderare che a una variante de s'argumentum ab auctoritate, in su cale s'auctoritas isperta est remplasada dae s'autoridade de su pòpulu.
Monti Arcuentu
S'Arcuentu est unu monti, artu unus 785 m, de sa Provìntzia de su Campidanu de Mesu, parti de una cadena parallela a unu tretu de sa Costa Birdi, po unus 8 km.
Base de datos de terminologia
In sa gestione de sa terminologia
In sa gestione de sa terminologia una base de datos de terminologia, o base de datos de tèrmines, est una base de datos chi cunsistent in intradas terminològicas orientadas cara a sos cuntzetos e informatziones chi lis pertocant, de sòlitu in formadu a prus limbas. Sas intradas diant pòdere incluire sas informatziones additzionales chi sighint:
Monti Arcuentu
Orìgini e sinnificau de su nòmini
Su nòmini de su monti est cumpostu de duus fueddus. Su primu est arcu, inditendi sa forma inarcada de is arrocas de su cùcuru. Su segundu est bentu.Massimo Pittau ddu fùrriat a Arcu de su bentu. Esistit fintzas una varianti de su nòmini de su monti: Erculentu (fintzas argulentu), nòmini comunu de s'Artemisia abrotanum.
Base de datos de terminologia
In sa gestione de sa terminologia
Una base de terminologia permitit sa gestione sistemàtica de tèrmines aprovados o verificados e est un'aina poderosa pro promòvere sa coerèntzia in sa terminologia.
Monti Arcuentu
Territòriu
Su cumplessu at tentu s'orìgini sua in s'era tertziària, intre s'Oligocenu e su Miocenu, gràtzias a fainas vulcànicas intensas cun lava siat àtzida siat bàsica. Su tipu diferenti de lava at originau tipus de arroca diferentis. Cun su primu tipu s'osservant riolita, riodacita, ignimbrita e tufu, mentris su segundu at originau arroca de preda niedda.
Base de datos de terminologia
In s'informàtica
Prus in generale, "base de terminologia" in informàtica s'impreat pro designare cale si siat resursa chi frunit informatziones de terminologia. Paris a sas base de tèrmines in su sensu terminològicu, custu incluit fintzas sos gràficos de connoschèntzia e sas ontologias.
Monti Arcuentu
Territòriu
S'Arcuentu tenit una crogorista chi si connoscit a discansu, originada de su tipu de arroca vulcànica de chi est fatu; de su cùcuru si biit sa penìsula de su Sinis, sa Giara, su monti Arci, su golfu de Aristanis, su Gennargentu, su Montiferru, su monti Grighine, is Seti Fradis, su monti Linas e sa pranura de su Campidanu. De su monti ndi calant cambas medas de àcua chi ant sgavau baddes strintas e profundas in s'arroca vulcànica.
Acanta de su monti s'agatant is minieras de Montièciu, aìnturu de is làcanas de su Parcu geomineràriu stòricu e ambientali de sa Sardìnnia. A oru-oru de sa costa s'agatant is marinas de arena groga e is dunas de Pistis, Turri de Flumentòrgiu e Piscinas. Concas a nord si biint is lagunas de Sant'Antoni de Santadi e Marceddì.
Clima
Su clima de sa zona est su tìpicu mediterràneu, cun ierrus mitis e istadis calentis e sicas. Sa temperadura mèdia annuale est asuba de 15,5 °C, cun una mèdia de 28,8 °C in su mesi prus calenti (austu) e de 5,5 °C in su mesi prus frius (gennàrgiu). Is precipitatzionis funt pruschetotu de caràtiri proinosu e ndi calant pruschetotu me is mesis de atòngiu, cun una mèdia annuali de 737 millìmetrus.
Flora e fàuna
In pitzeddu a s'Arcuentu s'agatat unu padenti seculari de ìlixi (Quercus ilex). Me is zonas abertas fait a agatai genias che sa matzigusa de Còrsica (Genista corsica), sa matzigusa de Moris (Genista morisii), sa matzigusa de su Sulcis (Genista sulcitana) e sa matzigusa de Valsecchi (Genista valsecchiae), chi s'acumpàngiant a formatzionis a magra de Calicotome villosa. Intra a is genias endèmicas s'agatat su gravellu de Sardìnnia (Dianthus sardous) e su càuli de Sardìnnia (Brassica insularis). In su penditzu de su monti ddoi at una mància de modditzi (Pistacia lentiscus), ollastu (Olea europaea) e Phillyrea angustifolia. Intra is orchideas est comuna s' Anacamptis longicornu, sa Barlia robertiana, s'Ophrys apifera e Ophrys eleonorae.
Sa fàuna est fata de animalis comenti a su sirboni (Sus sue), su mraxani (Vulpes vulpes), sa martora (Martes martes), su bucameli (Mustela nivalis), su gatu aresti (Felis lybica sarda), su lèpori sardu (Lepus capensis mediterraneus) e su cerbu sardu (Cervus elaphus corsicanus). Intra is pillonis funt comunus meda su crabarissu (Erithacus rubecula), is Paridae, s'alibintu (Fringillidae), su Dendrocopos major e sa perdija (Alectoris bàrbara). Intra is agripiadoris chi bolant a giru-giru de su cùcuru ddoi funt su feridori (Accipiter nisus), s'astoreddu cudduventu (Falco tinnunculus), s'astori de pudda (Buteo buteo), s'astori pellegrinu (Falco peregrinus) e s'àbbila bera (Aquila chrysaetos). Intra s'arrèsiu ddoi at sa cabixeta Archaeolacerta bedriagae.
Fogu de su 2011
In s'austu de su 2011 unu fogu mannu at fatu dannu a totu sa costa e is montis innui s'aganant is comunus de Arbus e Gùspini. Is pampas no ant arrisparmiau mancu s'Arcuentu, distruendi-ndi ètarus de padenti a baddi de su massitzu vulcànicu.
Escursionismu
Fait a lompi a su cùcuru de su monti sighendi un'àndala escursionìstica de su Club Alpinu Italianu (s'àndala nùmeru 192) chi incumentzat de is minieras de Montièciu.
Su dìciu
A s'Arcuentu est assotziau unu dìciu famau in su Campidanu de Mesu e in su Campidanu de Terraba:
Custu bolit nai chi is nuis in pitzus de su monti annùntziant sa pròida in sa zona.
Sarroca de Lleida
Sarroca de Lleida est una comuna ispagnola de 457 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Ludwig Carl Christian Koch
Ludwig Carl Christian Koch (Regensburg, 8 de santandria 1825 – Nuremberg, 1 de santandria 1908) fiat unu aracnologu tedescu.
"Weird Al" Yankovic
Alfred Matthew "Weird Al" Yankovic (Downey, California, 23 de santuaine de i su 1959), est unu còmicu e attore americanu.
Limbadoca-Rossiglione
Sa Languedoc-Roussillon (pronùntzia frantzesa: ​[lɑ̃ɡdɔk ʁusijɔ̃]; in otzitanu: Lengadòc-Rosselhon; in cadalanu: Llenguadoc-Rosselló) fiat una de is 27 regiones de sa Frantza, surbida in su 2016 in sa regione de costitutzione noa de s'Otzitània. Su cabulogu fiat Montpellier.
Ispartzida in chime dipartimentos (Aude, Gard, Hérault, Lozère, Pyrénées-Orientales), teniat isterrida de 27,376 km2 e populatzione de unos 2,7 milliones de bividores. Allàcanaiat in su nord-ovest cun sa regione de Mesudie-Pireneos, in su norte cun s'Auvèrnia, in s'estu cun su Ròdanu Alpes e sa Proventza-Alpes-Costa Asula. In su sud-estu teniat essida a su mare Mediterràneu e in su sud allàcanaiat cun sa comunidade autònoma ispagnola de Cadalugna, e su printzipadu de Andorra. Fiat sa regione prus meridionale de sa Frantza continentale. Sa Languedoc-Roussillon est caraterizada pro su fatu chi bi sunt faeddadas duas limbas regionales, foras de su frantzesu, chi benint a èssere s'otzitanu e su cadalanu.
S'economia s'apoderat subra setores bàrios, comente servìtzios pùblicos, sanidade, imparu superiore, turismu, sa massaria e in particulare sa produtzione de ògiu e binu. S'inditu de disimpreu est nointames unu de is prus artos de Frantza, carculadu a su 14.3% in su ghennàrgiu 2015.
In su 2016, in su cuadru de una reforma territoriale, sa regione est istada unida a su Mesudie-Pireneos, costituende impare sa regione de s'Otzitània.
Territòrios de su Norti-Uestu
Is Territòrios de su Norti-Uestu (in inglesu Northwest Territories [NWT], in frantzesu les Territoires du Nord-Ouest [TNO]) sunt unu territòriu chi s'agatat in su norti de su Cànada. Sa capitale est Yellowknife. Allàcanant in s'estu cun su territòriu de Nunavut, in su sud cun is provìntzias de Manitoba, Saskatchewan, Alberta e Colùmbia Britànnica, in s'uestu cun su Yukon e in su norti tenet bessida in su mare àrticu.
Is Territòrios de Norti-Uestu tenent istèrrida de unos 1,1 milliones de km² e contant populatzione de 41.464 residentes, chi pro su 55% sunt nativos americanos, prus a totu de etnias Dene, Métis, Inuit.
Tzèdidu a su Cànada in su làmpadas 1870 su territòriu fiat in orìgine meda prus istèrridu. Nde faghiant parte totu is terras chi s'isterrent de sa penìsula de su Labrador a su Patzìficu, ma manna parte de custas ddi sunt istadas ischirriadas cun s'ordinamentu fatufatu de is bàrias provìntzias. Sa prima fiat sa de Manitoba, in su triulas 1870, ammanniada pois in su 1881. Sighiat su 20 de triulas 1871 sa Colùmbia Britànnica e in su 1882 Regina e su distretu de Assiniboia.
In su matessi annu Ontàrio fiat ammanniadu. In su 1898 medas terras fiant tzèdidas a su Québec e su territòriu de Yukon ischirriadu.
In su 1905 fiant fundadas is provìntzias de Alberta e Saskatchewan (de chi Regina diat èssere cabulogu).
S'economia s'apoderat subra s'estratzione de risursas mineràrias de chi sa regione est rica meda. Su PIL peròmine de su territòriu, bida fintzas a densidade meda bàscia de populatzione, est su prus artu in su mundu.
Is territòrios de Norti-Uestu sunt unu de is logos prus fridos e in ue est prus grae bìvere de totu su Cànada.
Limbara
Su Monte 'e Limbara (in galluresu Monti di Limbara) est una muntagna de sa Sardigna e sinnat ube colat sa lacana tra sa rezone istorica de sa Gallura e sa de su Logudoro.
Sas puntas prus artas suni:
Gonnacodina
Gonnacodina est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis in sa Marmilla e tenet 542 bividores.
Regina (Saskatchewan)
Regina est una tiztade de unos 232.000 bividores de su Cànada, cabulogu de sa provìntzia de Saskatchewan.
Su primu nòmine de sa bidda fiat Wascana, mudadu in su 1882 in onore de sa reina Victoria (Victoria Regina) de sa printzesa Louise, muegere de su marchesu de Lorne, tando gubernadore de Cànada.
Est tzentru culturale e econòmicu pro sa parte meridionale de sa provìntzia.
André Sogliuzzo
André Sogliuzzo (New York City, New York, 10 de austu, 1966) est unu còmicu e attore americanu.
Lista postale
Sa lista postale est unu servìtziu postu a disponimentu dae sos curreos a sas pessones chi non disponzant de un'agatadorzu firmu o chi, pro resones pròpias issoro, non disizent retzire sa currespondèntzia in domo.
In Itàlia, onzi ufìssiu postale disponet de una partzidura destinada a custu servìtziu. Naturarmente, pro poder retirare su curreu aderetadu a sa pessone pròpia, est pretzisu a amustrare unu documentu de identidade bàlidu. In logu de unu nùmene de pessone, in sa subra cun destinu a sa lista postale bi podet esser iscritu su còdighe de unu documentu de identidade (pabiru de identidade, passaportu, eac.): in su casu naradu, chi est tìpigu de sos annùntzios minores, cheret amustradu su documentu identificativu currespondedore a su còdighe inditadu in sa subra.
Totu sos tzitadinos ant deretu a su servìtziu de lista postale, e su deretu naradu podet esser limitadu petzi a degretamentu de s'autoridade zudissiària.
In zenerale, sas partziduras italianas de lista postale bardant sa currespondèntzia retzida pro sa dura de unu mese: in su casu chi, pustis coladu custu tèrmine, nemos si presentet pro la retirare, issa est torrada a s'imbiadore.
Su recursu a su servìtziu de lista postale resurtat meda pràtigu in sos biazos longos itineradores in logu istranzu, mancari a dies de oe, in bista de s'ispainadura de sa telemàtiga, sas pessones chi nde tirant profetu pro custu siant seguramente meda prus pagu numerosas chi una die.
Categoria: Curreos
Comunidade Valenciana
Sa Comunidade Valenciana (uffitzialmente in valentzianu Comunitat Valenciana; in castillianu Comunidad Valenciana) est una de is deghesette comunidades autònomas de s'Ispagna e una regione istòrica de sa penìsula Ibèrica, nodìa fintzas che Paisu Valencianu (País valencià).
Su territòriu benit a èssere difatis, foras pro carchi diferèntzias, su de s'antigu rènniu de Valencia, fundadu in su 1239 de Jacu I d'Aragona. Su cabulogu est Valencia, is limbas uffitziales sunt su cadalanu in sa bariante locale, narada valencianu, e su castillianu.
Is istitutziones de autoguvernu costituint sa Generalidade Valenciana (Generalitat Valenciana), chi est formada de su guvernu (Consell) e su Parlementu Valencianu (Corts). Cuformamente a s'Istatutu d'autònomia bàlidu de su 2006, est reconnota che « natzione istòrica ».
Sa Comunidade valenciana tenet istèrrida de 23 255 km2 (a cara de sa Lombardia) e contat unos 4 807 000 bividores, su 10,75% de sa populatzione de totu s'Ispagna. Valencia, su cabulogu, cun prus de 800.000 bividores e un'àrea urbana de 1,7 milliones de residentes est sa bidda prus manna, sighint Alicante e Elche. Sa comunidade est partzida in tres provìntzias: Valencia, Alicante, Castellón.
S'agatat ins s'estu de s'Ispagna, in sa costera mediterrània e allàcanat cun Aragona e Catalugna in su norti, cun Castìllia-La Mancha in s'uestu, e cun sa comunidade autònoma de Murcia in su sud.
Sa limba valenciana est faeddada de unas 2,3 milliones de pessones, duncas una metade de sa populatzione totale, s'àtera metade faeddat su castillianu.
Su rèdditu mèdiu est a cara de is regiones italianas de Liguria e Piemonte.
Vaduz
Vaduz est una bidda de 5 200 abitantes, capitale de su Liechtenstein.
Gonnonnò
Gonnonnò est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 835 abitantes.
Terranoa
Terranoa (in italianu Olbia, in gadduresu Tarranoa), est una tzitade cun 60.477 ab. bene aposentada in sa mantessi pianura in su nord est de sa Sardigna, in Caddura. Est istada sa capitale antiga e istòrica de su Giudigadu de Gallura, sede de sa "Curia Regnum", cioè sa residèntzia de su Zuighe, capulogu de sa curatoria de Fundimonte, unu de sos dipartimentos territoriales chi fit divisu su Giudicadu. E pro pius de 1500 annos sede de su pìscamu. Este una de sas pius importantes tzitade de sa Sardigna.
Partziduras istòrigas
sos nùmenes de sas zonas printzipales de Terranoa:
Isport
S'isquadra de fùbalu printzipale est s'Olbia, fundada in su 1905. Sa sigunda isquadra prus importante est su Tavolara, fundada in su 1954.
Multi User Dungeon
S'ispressione Multi User Dungeon (incurtziada in MUD, a bortas intesu comente acronimu de multi user dimension o domain) cheret indittare una categoria de jocos de rolu chi prus zente jocat in Internet. Si trattat de jocos de testu, in ube sos jocadores si poden mògher e facher cosas in su mundu cun sa tastera.
The Pink Panther (film de su 1963)
The Pink Panther est unu film de su 1963 dirìgidu dae Blake Edwards e iscritu dae Maurice Richlin.
Caminu de chintorza
Caminu de chintorza, abreviadu fitianu in chintorza, est su nùmene dadu comunamente a unu sistema caminale chi organizat sa tzirculadura de sos beìculos a inghìriu de sa leada de una bidda o tzitade.
Orìzine de su sistema caminale “a chintorza”
Cun s'isvilupu de su tràfigu beiculare cumertziale e individuale (mercantzias e pessones), dae sa metade de su de XIX sègulos in antis, si fiat manifestadu su bisonzu de decunzestare su tràfigu de rugramentu de sos logos urbanizados.
In Itàlia, sos caminos de chintorza sunt istados realizados fitianu in pinna de sa muralla de inghiriadura de sas biddas medievales o in su situ in ue s'agataiat sa muralla antiga.
Pro narrer, in su 1.864 Giuseppe Poggi aiat retzidu s'incàrrigu de prozetare su remodellamentu urbanista de Frorèntzia. In sa zona nordu, fiat istada derruta sa muralla e fiat istadu realizadu dae su 1.870 unu trassadu caminale nou chi como currespondet a sos zirones de chintorza.
Belle seguramente, sa mitza de ispiradura fiant istados sos boulevards parizianos chi Haussmann su Barone fiat realizende. In Milanu, aiat tentu orìzine assimizadora su caminu de chintorza in pinna de s'inghiriadura de sos bastiones, sa muralla ispannola betza.
Eintracht Frankfurt
Eintracht Frankfurt esti sa socedari calcistica de sa Francoforte sul Meno in Germania. È nascia in su 1899. Su presidenti de oi est Peter Fischer.
Annu Europeu de sas Ferrovias
A su 2021 l'ant proclamadu Annu Europeu de sas Ferrovias,.
Istòria
In su mese de làmpadas 2020 Anna Deparnay-Grunenber, membru de su Partidu de sos Birdes Europeos, presentat unu progetu de relatzione a sa Cummissione pro sos Trasportos e su Turismu (in inglesu: TRAN, Parliament's Committee on Transport and Tourism) in calidade de reladora.
Su 14 de santugaine 2020, su TRAN votat casi a s'unanimidade sa proposta pro s'istitutzione de un'Annu Europeu de sas Ferrovias.
Su 4 de martzu 2020, sa Cummissione Europea pùblicat una proposta relativa a sa creatzione de un'Annu Europeu de sas Ferrovias a manera chi potzat èssere sutaposta a s'esàmene de su Parlamentu Europeu e de su Cussìgiu.
Su 24 de làmpadas 2020, su Consìgiu de s'Unione Europea sustentat sa proposta e nche torrat a mandare unu mandadu negotziale a sas delegatziones responsàbiles de su dossier.
Su 23 de nadale 2020, sa detzisione nº2020 / 2228 de su Parlamentu Europeu e de su Cussìgiu, publicada in sa Gazeta Ufitziale de s'Unione Europea, cunfirmat sa creatzione de un'Annu Europeu dedicadu a sa ferrovia.
Custu eventu dedicadu a sa mobilidade ferroviària s'insertat in unu cuntestu polìticu influentzadu dae sa pandemia Covid-19 e dae unos progetos de ripresa econòmica atzentrados in sa transitzione energètica, Patu Birde pro s'Europa essende unu pilastru tzentrale de custa polìtica.
Initziativas
In su mese de Idas de su 2020, SNCF, ÖBB (Ferrovias Federales Austrìacas), Deutsche Bahn (Sotziedade pro atziones de sas Ferrovias Tedescas) e SBB (Ferrovias Federales Isvìtzeras) firmant un'acòrdiu pro collaborare a s'isvilupu de 4 lìnias Nightjet agiuntivas chi diant collegare sas tzitades de Vienna, Mònacu, Parigi, Zurigu, Colònia e Amsterdam dae su 2021. Unu collegamentu ferroviàriu a de note intre Zurigu e Bartzellona est prevìdidu pro su 2024,.
Sa cooperativa colletiva frantzesa Les Oiseaux de Passage lantza unu bandu de collaboratzione pro creare unu catàlogu de ofertas turìsticas in Europa chi pertocant a sa ferrovia e a sa mobilidade sustenìbile, cun collegamentos ferroviàrios e marìtimos dae sa Germània a sa Sardigna, fraighende un'oferta turìstica indipendente dae su trasportu aèreu dae continente a ìsula,.
S'11 de freàrgiu 2021, s'assòtziu La Maison de l'Europe de Paris organizat una cunferèntzia subra s'Annu Europeu de sas Ferrovias. Ddoe partètzipat Karima Delli, presidente de sa Cummissione Trasportos e Turismu.
Su 29 martzu 2021, sa Cummissione Europea, presidiada de su Portugallu, at organizadu s'inghitzu ufitziale de s'Annu Europeu de sas Ferrovias ,.
Rosselló
Rosselló est una comuna ispagnola de 1.902 abitantes de sa comunidade autònoma de sa Catalugna.
Yoshi's Island DS
Yoshi's Island DS est unu videogiogujocu de sa Nintendo de su 2007.
Liechtenstein
Su Liechtenstein (in tedescu Fürstentum Liechtenstein) est unu istadu de s'Europa tzentrale. Sa capitale est Vaduz.
S'istadu est unu printzipadu e sa forma de guvernu sa monarchia costitutzionale. Agatendisì inserradu intra Isvìtzera e Austria non tenet bessida a mare.
Bambi
Bambi est unu film animadu americanu dirigidu dae David Hand (subrabisionadu dae un'iscuadra de diretores de secuèntzia), prodùidu dae Walt Disney e basadu subra su libru Bambi, una vida in su buscu de s'autore austrìacu Felix Salten. Su film fiat bessidu cun sa RKO Ràdio Pictures su 13 de austu de su 1942, e est su de chimbe longumoteràgios animados de sa Disney.
In lampadas de 2008, s'American Film Institute at presentadu una lista de suos "10 Top 10" -su mègius depet film in cadaunu de sos depet gèneres tzinematogràficos americanos- a pustis de enquestar prus de 1.500 persones de sa comunidade creativa. Bambi s'est situada de tres in animatzione. In su mese de nadale de 2011, su film s'est annantu a su Registru Natzionale de Tzìnema de sa Biblioteca de su Cungressu.
Atitadora
Atitadora (in italianu: prefica; in latinu: praefica) fiat sa femina chi faghiat lamentos e piantos po sos mortos, e fiat pagada. Sas lagrimas e sas iscenas non funt sempre sintzeras.
MUD Object Oriented
MOO (MUD Object Oriented) est unu programma informaticu chi ponet zente, cullegada in Internet, ind unu ambiente ebbìa chi tenet ozetos e istàntzias, e in intro de custu est pretzìsu a interazìre chin su mundu e faveddare chin sos usuàrjos, in tempus reale.
Bi at diferentzia meda chind unu Multi User Dungeon, ca inoche sa punna no est a jocare; prusaprestu, est a abberguare comente naschin e mudan sas relatziones sotziales.
Escola de Alguerés Pascual Scanu
Sa Escola de Alguerés Pascual Scanu (in sardu "Iscola de s'Aligaresu Pascale Iscanu") est un'iscola de cadelanu s'aligaresu fundada in su 1982 dae Josep Sanna e Pasqual Mellai cun sa punna de imparare su limbazu a sa zenerassione noa. Si faghen classes de limba, literadura e istoria, e tottus sas letziones sun de badas. S'imparu si faghet in s'aligaresu, in logu de s'istandard bartzellonesu, a manera de torrare a iscobèrrer una sienda lessicale e morfolozica chi si fit isperdende. S'iscola traballat cun atteros assotzios e entes culturales s'aligaresos, comente s'Obra Cultural de l'Alguer.
Su nùmene de s'iscola cheret ammentare a s'iscritore e limbista s'aligaresu Pascale Iscanu (Pascual Scanu), attivista po su mantenimentu de sa cultura cadelana de s'Alighera.
A commo su direttore de s'iscola est su preide Antoni Nughes, incarrigadu fintzas de iscrìer articulos po su paperi  L'Alguer  e de fagher missa in cadelanu.
Promètiu
Su promètiu o promètziu est un'elementu chìmicu de sa tàula periòdica, su sìmbulu de su cale est Pm e su nùmeru atòmicu est 61, e partenet a su grupu de is lantanòides. Totu is isòtopos sunt radioativos. Su promètiu est unu de sos duos elementos radioativos chi in sa tàula periòdica s'agatat pretzèdiu e sighidu dae elementos cun isòtopos istàbiles, s'àteru est su tecnètziu. Su solu istadu de ossidatzione istàbile est su de +3.
Tonca
Sa Tonca o Tzonca, Otus scops, est unu puzone no tantu mannu, chi catzat a denote. Faghet nidu in bucos de alvures e mandigat insettos, ranas, sorighes.
Black Sabbath
Black Sabbath est istadu unu grupu britànnicu (creadu in Birmingham in su 1968) de Heavy metal formadu a sos ùrtimos annos 60. Sa mùsica sua est istada influentzada in grandu mesura pro sos Beatles, cunvertinde·si in su grupu de heavy metal prus importante de totu su tempus. Sos integrantes originales suos sunt istados Ozzy Osbourne (boghe e armònica), Tony Iommi (chitarra), Geezer Butler (bassu) e Bil l Ward (bateria).
In s'interi chi Geezer batiat su nùmene de Black Sabbath, sas lìteras suas ant comintzadu a incumintzare contones prus oscuras, si a custu li summamus s'intzidente de Tony Iommi a sos pòddighes chi lu faghiat tocare prus grave, otenimus cantzones comente Black Sabbath o War Pigs.
Est cunsiderada una de sas bandas prus influentes in s'istòria de su Rock, a lis atribuit fintzas s'imbentu de s'heavy metal. Petzi in sos Istados Unidos sunt béndidos bìndighi milliones de discos.
S'erèntzia ampra chi at dassadu sos Black Sabbath conca a sa segadura a sa fine de sa dècada de sos '70, est istadu avèrtidu meda. Tantu est gasi, chi bandas de sa tàllia de Motörhead, Judas Priest, Pantera, Megadeth, Soundgarden, Slayer o Metallica, mescamente, cummentant àere pigadu custu heavy iscuru, opressiu, duru e chi, sena peruna duda, giai isorviat de suos cuntemporàneos. Sas cumpositziones suas chi inghiriaiant atmosferas sinistras e demonìacas, annùntzios apocalìticos, ant fatu sos Black Sabbath restaret a unu segundu pranu in antis sa popularidade massitza de suos cuntemporàneos Led Zeppelin o Deep Purple. Ma s'erèntzia de su metal de sos Sabbath at fatu unu magistèriu poderosu subra sa majoria de artistas e grupos in sas dècadas imbenientes (Iron Maiden e Judas Priest in majore gradu), in s'interi chi batiat caraterìsticas chi si diant cunvertire in definitòries de s'heavy metal. Evidèntzia de custu sunt sas versiones diferentes chi si sunt fatas.
Titanu (astronomia)
Titanu est sa luna prus manna de Saturnu, s'unica luna de su Sistema solari che tenit un'atmosfera e s'unicu corpus celesti, francu sa Terra, aundi ddoi est evidèntzia de unu ciclu de una sustàntzia a su stadu lìcuidu, sòlidu e gassosu cummenti su ciclu idrogeològicu de s'àcua me in sa Terra, chi in sa superfitzi de Titanu, po mori de is temperaduras prus bascias, est suplia dae su metanu. Titanu est su 50% prus mannu de su satellite de sa Terra, sa Luna e intzandus sa segunda luna prus manna de su Sistema solari.
Black Sabbath
Formatzione de su grupu
Black Sabbath s'est formadu in Birmingham s'annu 1968 suta su nùmene Polka Tulk Blues Company, chi si diat cunvertire chitzo in Polka Tulk, a sa fine ant seberadu su nùmene Earth. Tando campaiant faghende covers de Jimi Hendrix, Cream o sos Beatles. Su cambiamentu de nùmene definitivu e su cambiamentu de diretzione conca a mùsica prus oscura, est bènnida cando Geezer at iscritu sa cantzone Black Sabbath ispirada in unu libru chi aiat letu pagu in antis e chi l'at dadu pesàdighes pro sa note. Pagu a pustis cando sunt istados telefonados pro fàghere unu cuntzertu e su mànager de su club ue depiant tocare s'est abbigiadu chi si fiat faddidu dae grupu confundende·los cun una àtera banda locale puru de nùmene Earth, ant detzìdidu si cambiare su nùmene e ant seberadu su de sa cantzone de Geezer, Black Sabbath.
Su grupu at agatadu sa matèria sua in un'intzidente. Cando su grupu fiat cravende in un'istùdiu, situadu dae segus unu tzìnema de film de terrore, Osbourne at cramadu in Tony Iommi (vìdeu referente: Don't Blame Em) l'at naradu a su restu de sa banda chi fiat istranu chi sa gente pagaret pro bìdere calicuna cosa chi los diat assustare. Aici, sa banda at comintzadu a iscrìere cantzones iscuras, cantzones chi diant serbire de risposta pro sos film de terrore, e in rebellia conca a su pop allegru de sos sessanta. In unu documentàriu de VH1 subra su grupu, Osbourne at cambiadu su nùmene de sas lìteras de cantzones in unu ràdiu amigu de pop de su momentu, "si tue semper andas a San Francisco, semper as a tènnere unu frore subra sos pilos tuos..." (bìdere: Scott McKenzie) - "dassat custu" at naradu issu, "Dassat custu e possedimus a sa gente."
Formatzione originale (1968-1979)
A pariga cun su suo sonu  heavy nou e s'istadu anticuadu de Osbourne, sa banda at agatadu su momentu pro cravare su primu album suo, Black Sabbath, publicadu in su 1969. Issos l'ant cravadu cun Warner Bros. Record pro sos Istados Unidos e Canadà, e cun Vertigo Record pro su restu de su mundu. Issos ant cravadu s'album Paranoid, in 1970, ma semper ant prestadu atentzione in américa e in Bretagna Manna. Sa cantzone "War Pigs" est istada iscrita in protesta pro sa Gherra de Vietnàm e originalmente fiat fatu pranos li pònnere custu nùmene a s'album. Sa banda at cravadu "Paranoid" a ùrtimu momentu petzi comente agregadu dae su discu. Sa cantzone at acabadu ponende·li nùmenet a su discu e est andadu su primu single chi est essidu a s'àera in sos ràdios.
Una àtera innovatzione est istada su produtu de un'intzidente. Tony Iommi s'est iscalabradu duos pòddighes in sa manu sua cando traballaiat in una fàbrica de metallos. A sas primas, s'est postu pròtesi dae plàstica de un'ampulla de detergente. Sos pòddighes istropiados fiant gaddinosos e non podiat tocare, pro su chi Iommi at modificadu sa chitarra sua Gibson a unu standard E a C# (cumintzende in su de tres de sos albums suos, Master of Reality). Sa tensione minimada dae sas cordas l'at agiudadu a tocare cun sa parte istropiada dae sos pòddighes suos. Butler at modificadu su bassu acordadu suo pro l'assimigiare a sa chitarra de Iommi. Sas modificatziones l'ant dadu unu sonu prus iscuru a sa mùsica de sa banda.
Black Sabbath at istèrridu unu àteru album su 1971, Master of Reality. Custu est istadu su primu discu a mustrare de prus materiale acùsticu. Custa est istada una àtera "mirada" conca a s'istile de Black Sabbath, heavy e dark. Ant annantu de prus variatziones in su momentu de lantzare Black Sabbath, Vol. 4 su 1972. Faghende su protagonista sa belada "Changes" (cuntenende petzi vocale, bassu, pianu e mellotron) e temas de hard rock comente "Supernaut" e "Snowblind" (includende entenimentades), Black Sabbath, Vol. 4 est istadu su discu prus maduru de sa banda.
Pro su 1973, su grupu teniat bastante popularidade, e sa banda prus galana in sos iscenàrios. Su album nou suo, Sabbath Bloody Sabbath, at bistu a sa banda traballare cun su teclista de sos Yes, Rick Wakeman in sas sessiones. Sòtziu cun su nùmene, s'album cuntenet una cantzone de rock ispatziale tituladu "Spiral Architect", e sa cantzone de rock progressivu intitulada "A National Acrobat".
Conca a 1974 sos membros de sa banda fiant cumbinchentes cunsumadores de drogas, mescamente Osbourne e Ward chi ant pigadu LSD "totu sas dies pro duos annos". Su cambiamentu de domo discogràfica at significadu unu cambiamentu aspru in sos cumponentes de sos Black Sabbath e in s'album imbeniente chi sa banda at produido cun Warner Bros. Sabotage est essidu in su 1975, discu chi aiat cunsacradu a sa banda cun sìngulos comente "Hole In The Sky", "E'm Going Insane", "Megalomanía", essende giai conca a fines de su 1976 in punta de sas listas de UK/I.I.O.O. cun su Sìngulu "Symptom of the Universe". Custu discu, produidu dae Mike Butcher, in prus de èssere unu pretzedente pro sa generatzione Thrash de sa dècada de su 80 (riferimentu fatu dae James Hetfield), crompet consiliar un'interatzione perfeta intre sos cumponentes suos, dae chi pro su trincu medievale de "Megalomanía", "The Writ", "The Thrill Of It Àgiu" e s'èpica "Supertzar", antitzipaiant de totu su traballu fatu dae Blackmore/Dio in Rising de Rainbow. Sabotage distacat in prus pro sa presèntzia forte de Tony Iommi in sa cumpositzione e puru in sa produtzione, agreghende arrangiamentos de EnglishChoirs, frunidos dae unu Mellotrón (tocadu dae Gerald Woodruffe), Arpas e àteros efetos e detàllios tècnicos chi sena logu a dudas, l'ant cunfertu a Sabotage un'atmosfera inigualable e costituint unu àteru prus de sos andamentos suos compositivos in s'època. Paralelamente a custu, comintzant a si supònnere cunflitos a intro de sa banda, mescamente pro su vìtziu forte a sas drogas de Ozzy Osbourne comente puru s'excentricidad de custu conca a sos cumpàngios suos.
Technical Ecstasy (1976) est istadu su traballu imbeniente, su cale cointzidet cun su fatu chi su grupu aiat rùidu in una tzerta auto-cumpiaghimentu. S'album est istadu cravadu cun orchestras sinfónicas, cantzones chietas interpretadas dae sa bateria Bill Ward in "It's Alright" sighende una pedida de Osbourne durante sas sessiones de registratzione. Custu discu at batidu a sa banda medas crìticas disappiedadas a s'època, ma ecuamente sos singulos "Dirty Women", "Rock 'n' Roll Doctor" ant tentu bonu èsitu in sas listas americanas. A pustis de su tour de 1977, Osbourne s'isorvet de sa banda in manera temporale, e pro custu b'ant diversas cantzones interpretadas dae su cantante Dave Walker, formadu in Savoy Brown. Custu discu istèrridu e publicadu in 1976 costituint unu de sos prus inventivos e originales albums de istùdiu de Black Sabbath, contrariende s'impressione de sa paga creatividade in custos annos. Walker at fatu parte de sas sessiones de registratzione de sa banda chi cantaiat cantzones largas cun lìteras severas. Custa versione de sos Sabbath s'est dadu a connòschere in sa cantzone "Junior's Eyes" in su programma de sa BBC: 'Look Here!' (mira inoghe!), in generale de 1978.
Osbourne torrat a aparèssere in sa banda e comintzat a traballare in s'album pròssimu. "Never Say Die" aparesset a cabudannu de su 1978, in su cale aberit sa parte prus isperimentale de sa formatzione originale, s'album cuntierraiat medas elementos de jazz, synth-pop e blues, ma cumparadu cun su discu anteriore, fiat de notòria minore calidade. S'abandonu de Ozzy Osbourne si faghet efetivu a pustis de s'editzione de "Never Say Die", e a pustis de s'atuamentu in su de deghe anniversàriu de sos Black Sabbath, registradu in film cun su nùmene de "10 Years Of.... Black Sabbath Anniversary", istèrridu in die de oe in DVD comente "Black Sabbath Never Say Die!".
Osbourne est istadu catzadu dae sa banda ufitzialmente in 1979, cummentende in un'intervista in sa cale at dadu a connòschere (agatadu in su tema bonus The Ozzman Cometh) chi at lassadu sa banda pro problemas de dipendèntzia. S'espulsione, pro una tzerta manera, l'est bènnidu a benefìssiu a Ozzy, ca animadu dae s'isposa sua Sharon (Fìgia de su tando manager de Black Sabbath Do Brùsiant) si cumbinchet de sighire comente solista; sa noa banda sua si diat cramare Blizzard of Ozz. Pro su chi diat cunvocare a sa chitarra Randy Rhoads ex-Quiet Riot.
Sos annos de Dio (1979-1982)
Su cantante de Rainbow, Ronnie James Dio diat partetzipare a s'album imbeniente de sos Black Sabbath, Heaven and Hell, est istadu sa resessida chi at rivitalizadu su grupu dae s'album de 1975 Sabotage. E est istadu in custu tour chi Dio at afirmadu su gestu manu cornuda, chi s'est cunvertida in unu gestu chi definit a s'heavy metal in generale. S'album puru tenet s'inclusione de su chitarrista e teclista de sos Quartz, Geoff Nicholls in sessiones musicales (Nicholls mai est istadu unu membru ufitziale de su grupu, e in generale tocat in ispetàculos in bivu comente a istranzu, ma at iscritu medas cantzones e est istadu in sa riincarnatzione in su 2001). Puru durante su tour, su bateria Bill Ward s'est andadu dae sa banda pro problemas personales (su babbu e sa mama si nche sunt mortos a curtzu, e Ward est rùidu in s'alcolismu e àteros vìtzios).
Su bateria Vinny Appice est istadu isseperadu pro acabare su tour e cravare su discu imbeniente, Mob Rules, sa cantzone a sa chi si depet su tìtulu suo at aparèssidu in su film Heavy Metal. A pustis, sa cantzone aparèssida in su film e in sua soundtrack est una versione alternativa chi est aparèssida in Mob Rules.
Pro su pasu de su 1980 cun s'album in bivu Live at Last (assentadu in s'era de Osbourne durante 1973 in su tour Sabbath, Bloody Sabbath) chitzo sa banda at cravadu un'album in bivu durante su tour Mob Rules, tituladu Live Evil. Durante s'ammisturu de Live Evil, Iommi e Butler dae un'ala, e Dio e Appice pro s'àteru, si sunt acusados a càmbiu de si chèrrere giùghere su protagonismu in sa banda, resone pro sa cale Dio rinùntzia a sos Black Sabbath pighende·si in fatu a Vinnie Appice a sa benidora banda solista sua, DIO (Rivista Epopeya #8, Santandria de su 1997)
Discu e tour cun Ian Gillan (1983)
Black Sabbath torrat a s'iscena in su 1983, cun su discu Born Again e Ian Gillan in sas vocales. Non petzi custa alliniatzione est resurtada ispantosa pro medas, ma puru su fatu chi in su mentras de su tour s'includeret sa cantzone Smoke on the Water. Gillan s'est separada in manera amistosa dae sa banda a causa de sa reunione de Deep Purple su 1984.
Annos confusos e Seventh Star (1984-1986)
A pustis de s'essida de Ian Gillan, Black Sabbath at passadu pro unu perìodu de dificultades e plùrimos adatamentos in s'alliniatzione. Mescamente, intre sos vocalistas cunsiderados si podent mentovare David Donato e Jeff Fenholt. Custu ùrtimu at assentadu unu demo pro su discu Seventh Star, chi no est ufitzialmente unu discu de Black Sabbath, si nono unu discu solista de Tony Iommi chi, a causa de pressiones de sa disquera, est istadu intituladu "Black Sabbath featuring Tony Iommi". Su cantante ufitziale est istadu unu àteru ex membru de sos Deep Purple: Glenn Hughes. In sos crèditos de su discu si podet osservare chi Iommi est istadu s'ùnicu membru originale de sos Sabbath. Pagu a pustis de àere cumintzadu su tour, Hughes est istadu dispatzadu a causa de sos problemas suos cun sas drogas e Ray Gillen l'at agabbadu.
Sas eras cun Tony Martin: prima parte (1987-1990)
Ray Gillen at assentadu su demo de su chi diat èssere istadu su discu pròssimu de sos Black Sabbath, chi no at bidu sa lughe cun sa boghe sua a causa de una morte primidia (epd). Est istadu in su 1987 chi Iommi est resèssidu a acontzare sos Black Sabbath, cun Tony Martin in sas vocales. Assentant a ùrtimu The Eternal Idol (1987). A pustis s'achirit Cozy Powell, chi diat partetzipare a Headless Cross (1989) e Tyr (1990). A pustis de custu discu, Sabbath sufrit noos adatamentos a causa de sa reunione cun Ronnie James Dio su 1992.
Reunione, discu e tour cun Dio (1992)
In 1992 si riunit s'alliniatzione de Mob Rules e Live Evil: Iommi, Butler, Dio e Appice. Assentant su discu Dehumanizer e realizant unu tour. Sende gasi, sas diferèntzias sunt torra motivu de separatzione.
Sas eras cun Tony Martin: segunda parte (1994-1995)
Sos sabbath torrant a cunvocare a Tony Martin, cun chie assentant Cross Purposes in su 1994, cun Bobby Rondinelli in sa bateria. Dae su tour de custu discu naschet Cross Purposes Live. Perunu signalare chi originiariamente si trataiat de unu progetu de Iommi e Butler, ma torra sas pressiones de s'agèntzia discogràfica ant obrigadu a lu presentare comente unu discu de sos Black Sabbath. In su 1995 aparesset Forbidden, ùrtimu discu in istùdiu de Black Sabbath.
Reunione de sa formatzione originale (1997 - 2006)
In s'istiu de su 1997, in sa festa de su rock de Ozzy Osbourne, Ozzfest, sa banda s'est riunida ufitzialmente; Ozzy Osbourne, Tony Iommi, Geezer Butler e Bill Ward sunt torrados a tocare paris comente a Black Sabbath (Si bene giai b'aiat àpidu carchi reunione, comente sa de Geezer Bulter a su chirru de Ozzy, pro discos in assoladu, comente èssere su discu Ozzmosis, pro esempru). Su chi assimigiaiat unu tour de reunione s'est cunvertida in guasi 10 annos de tour in paris. Sa banda non solu at assentadu discos compilados in custa època, pro sa borta sua a iscena, gosi comente est su casu de "Sympton of the universe: the originale Black Sabbath", si nono chi, in 1998 ant assentadu, su discu famosu chi si diat intitulare semplitzemente Reunion, su cale est unu discu dòpiu in bivu, tochende sos majores èsitos suos; ma chi, a banda diat tènnere 2 novidades: "Psycho Man" e "Selling My soul", duas cantzones chi diant marcare sa borta a istùdiu de sa banda. Custas duas cantzones (comente su discu completu) sunt istados un'acuntessimentu, non petzi cummertziale, ma intre sos ammiradores. Ma sa reunione resessida non diat acabare inoghe, guasi comente chi esseret a propòsitu, aprofitende sa reunione, su Salone de sa Fama de su Rock, in su 2006, a su chirru de àteras bandas comente Sex Pistols depòsitat a Black Sabbath, cun sa formatzione originale sua, obrighende un'unione noa de sos metalers.
Saturnu (praneta)
Saturnu (simbulu: ) est su de ses pranetas de su Sistema Solari e su segundu prus mannu e grai, a pustis de Jove. Commenti Jove est unu praneta giganti gassosu e a giru de sa circonferentzia de cosa sua tenit unu sistema de aneddus de perdas e pruini chi girant in sa òrbita equatoriali. Saturnu tenit 62 lunas ma sa prus manna est Titanu, s'unica luna de su Sistema Solari che tenit un'atmosfera.
Su nomine benit dae su deus romanu Saturnus, su deus de s'agricoltura, e s'agatat in meda linguas indoeuropeas po indicai sa de ses dies de sa cida, Sabadu (in inglesu Saturday).
Hayao Miyazaki
Est unu manga-ka (漫画家), o mangaka, chi in giapponesu cheret narrer una persone chi faghet manga, est a narrere sos tipicos fumettos giapponesos.
Est unu regista e produttore de animatziones: in su 2003 at binchidu su Oscar cun su film La città incantata (titulu originale:千と千尋の神隠し|Sen to Chihiro no Kamikakushi) e su Leone d'Oro a sa carriera in sa Mostra internazionale d'arte cinematografica di Venezia in su 2005. At fundadu su Studio Ghibli umpare a su collega Isao Takahata.
Anna Oppo
Anna Oppo (Aristanis, 1937 - 2018) fiat una sotziòloga e professora de Universidade sarda.
Biografia
Est nàschida in Aristanis in su 1937. A pustis de àere istudiadu in su litzeu De Castro de sa pròpiu tzitade s'est laureada in Sièntzias Polìticas in s'Universidade de Casteddu e at sighidu a istudiare in Bologna e in Califòrnia, in ue at pigadu su dotoradu. Tres annos a pustis de su dotoradu, at traballadu comente chircadora in s'Istitutu Carlo Cattaneo de Bologna e comente professora de Sotziologia me is Universidades de Bologna, Urbino e Casteddu.
In s'incumentzu de sa carrera sua de sotziòloga s'est ocupada de problemas clàssicos comente s'organizatzione e su rolu de is partidos polìticos in regìmenes diferentes. A pustis, gràtzias fintzas a s'interessu suo pro su movimentu feminista, s'est ocupada de s'istùdiu de su funtzionamentu de is istruturas de gènere in àmbitos de famìlia, traballu e polìticu, cun atentu ispetziale a sa realidade sarda.
At donadu unu contributu a sa linguìstica sarda puru, pighende fintzas parte a sa commissione chi at formuladu sa proposta de Limba Sarda Comuna e cuncordadu sa chirca sòtziu-linguìstica a pitzus de is limbas faeddadas dae is sardos. Issa etotu at istèrridu sa relata finale, cun tìtulu Le Lingue dei Sardi - Una ricerca sociolinguistica.
A pustis de sa morte sua, acontèssida in su 2018, sa famìlia at donadu is libros suos, prus de duamìgia tìtulos, a sa Biblioteca Comunale de Aristanis.
Tavolara Calcio
Su Tavolara Calcio est un'iscuadra de Fùbalu sarda de sa tzitade de Terranoa.
Sos colores suos sunt su birde e s'arbu.
Istòria
Su Tavolara est istadu creadu in su 1954.
Lista de sas istajones de su Tavolara Calcio
Rivalidades
Su Tavolara giogat su derbi cun s'Olbia, s'àtera - e printzipale - isquadra de fùbalu de sa tzitade de Terranoa.
Lista de sos derbi tra Olbia e Tavolara
Istiu de Santu Martine
S'istiu de Santu Martine est su nùmene impreadu pro inditare unu perìodu atonzale eventuale in ue, a pustis de sas primas astragadas, si presentant cundissiones crimàtigas de tempus bonu e alore relativu. In s'emisfèriu australe, custu fenòmenu si podet dare intre s'agabu de abrile e su cumintzu de maju. Su nùmene de Istiu de Santu Martine est cumpartzidu cun su prus de sas àteras limbas noulatinas, in sos paìsos angrusassones est mutidu “Indian Summer”, cando ch'in unas cantas limbas isravas, intre sas cales b'est su russu, si narat “Babe Leto”.
Tradissionarmente, in cussas dies s'abrint sas cubas pro sa prima degustadura de su binu nou, chi a s'avesu est cumbinadu cun sa prima castanza. Custa tradissione est tzelebrada finas in una poesia famada de Giosuè Carducci, chi su tìtulu est, difatis, “Santu Martine”:
Peroe peri sas carreras de sa bidda Dae sa gurgulliadura de sas cobedinas Colat su fragu aspru de sos binos Pro alligrare sas ànimas.