cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trenigheddu birde
Istoria
Fentomados pro bi fagher colare tempus longu in tretos bellos, est belle unu segulu chi sos caminos de ferru sardos attraent a biazadores medas pro bider su paisazu chi freguraiat peri cussas bias. Giae in su 1921 s'iscritore britannicu David H. Lawrence, in su libru sou Sea and Sardinia ("Mare e Sardigna"), at contadu de s'isperientzia sua biazende peri sa Casteddu-Isili-Sorgono.
"Pigamus su trenigheddu de sas Segundarias... A calesisiat logu bi andet"
- David H. Lawrence, Sea and Sardinia, 1921
In su pustigherra at pigadu pee, finas si a bellu a bellu, una forma de turismu chi ziraiat in tundu de custa bia de ferru, fatu chi at ispintu a ammanizare de manera prus organica unu servitziu pro sos turistas in sos annos '80. Si aiat tando isseperadu su numene de Trenino Verde, dae su 1984 in susu, pro more de su tantu birde chi si podiat bider in biazu.
Bidu chi sa dimanda pro custa zenia de turismu fit creschende, sa sienda de sos Caminos de Ferru de sa Sardigna (Ferrovie della Sardegna o FdS), chi fit naschida in su 1989 dae s'aunimentu de FCS e SFS, cun s'amparu de ESIT, WWF e Italia Nostra at pigadu finantziamentos bastante dae s'ente regionale e dae sa Comunidade Europea pro ammezorare su servitziu. Cun custu dinare si ant fattu torrare a bider litorinas, carrotzas e istatziones antigas.
In su 10 de maju de su 1995, a 14 annos de cando fit serrada, sa linia Tresnuraghes-Bosa Marina aiat torradu a aberrer, beninde gai a esser sa prima linia turistica de sa Sardigna. Duos annos a pustis, in su 16 de lampadas de su 1997, ateras 4 linias de sa retza FdS (sa Mandas-Arbatax, sa Isili-Sorgono, sa Macumere-Tresnuraghes e sa Nùivi-Tempiu-Palau) fint bortadas a custu impreu. Semper pro custu prozetu, fint abertos duos museos a tema a chirrios de Monserrat e Tempiu.
In su 2010, cun s'aunimentu de sos Caminos de Ferru de sa Sardigna a s'ARST, custa sienda at tennidu che eredade sas bias de ferru sardas, cumpresa cussa de su Trenigheddu Birde.
Metru cuadrau
Cunversiones
Quadratmeter
Matteo Ricci
Gesuita, matematicu, geografu, cartografu. Omine de cultura manna.
Albuquerque
Albuquerque (pronùntzia in inglesu: ˈælbəkɜrkiː; pronùntzia in ispagnolu: alβuˈkerke; in navajo est connota comente Bee'eldííldahsinil) est una tzitade de sos Istados Unidos de Amèrica, sea de sa Contea de Bernalillo e tzentru majore in s'istadu federadu de Nou Mèssicu.
Albuquerque contat unos 450.000 bividores e faghet parte de una àrea metropolitana de 713.000 residentes.
Irlanda de su Norte
S'Irlanda de su Norte (in inglesu: Notrhern Ireland, in irlandesu: Tuaisceart Éireann, in scots de Ulster: Norlin Airlann) est una de sas bator natziones costitutivas de su Rènniu Unidu. Est cumposta de ses de sas noe conteas chi formant sa provìntzia irlandesa de s'Ulster, chi s'agatat in su norti-estu de s'ìsula de Irlanda. Sa capitale e bidda prus manna est Belfast.
Albuquerque
Est posta in sa parte tzentrale de s'istadu, a curtzu de su frùmene Rio Grande.
Est connotta da sa sociedade po sa saga de "Breaking Bad".
Matteo Ricci
Biografia
Fizu de una antiga e nobile familia aiat cominzadu a istudiare cun profittu mannu dae minore; a 9 annos aiat cominzadu a frecuentare su Collegiu de sos Gesuitas e a 16 annos est istadu mandadu a Roma a istudiare Giurisprudenza. In su 1571 est istadu ammittidu a su noviziadu de sos gesuitas. Matteu est partidu pro s'Oriente in su 1577 dae Coimbra e a poi de meses de viaggiu est  approdadu a Goa. Dae inoghe est partidu pro Cocìn inue benit  ordinadu preideru. Una olta in Macao Ricci pedit de andare a Shaozhou e a Pechino. Arrividi a Pechinu daboi de tantas peripezias sa prima olta in su 1597 e daboi bi est torradu in su 1601 cun autorizatzione iscritta de s'imperadore Wanli. In pagu tempus Ricci cunvertidi unu numeru mannu de funtzionarios de s'imperu, sos cales lu aian aggiuadu a tradurre testos iscientificos e a sa redatzione de su Mappamondo. Ada traduidu in latinu liberos de Confuciu, e in cinesu sos primos 6 liberos de sa Geometria de Euclide, e testos de astronomia e geografia. Mortu a Pechino, est istadu sepultadu in unu terrinu offertu dae s'imperadore, e pro sa prima olta in s'istoria de sa Cina est istadu cunzessu unu terrinu de s'istadu pro un'istranzu. Ancora oe in Pechino esistit sa tumba sua. Giuliu Andreotti in su 2001 at bidu custa tumba, e torradu in Italia ada iscrittu unu liberu:"Un gesuita in Cina: Matteo Ricci, dall'Italia a Pechino".
Irlanda de su Norte
Geografia
Tenet istèrrida de 14.139 km² (unu 5% de su territòriu de Rènniu Unidu e unu 15% de su de s'Irlanda) e contat populatzione de unos 1.811.000 bividores (unos 3% de sos tzitadinos de Rènniu Unidu e unu 30% de s'ìsula). Allàcanat un s'uestu e in su sud cun sa Repùblica de Irlanda, in su norti si ghetat in s'Otzèanu Atlànticu e in s'estu in su mare de Irlanda.
Istòria
S'Irlanda de su Norte est istada criada in su 1921 dae su parlamentu britànnicu, cando s'Irlanda fiat istada partzida in Irlanda de su Sud, e de su Norti, cun s'aprigu de su Government of Irlendad Act. In su 1922 sa parte meridionale diat diventare gosi Istadu lìberu de Irlanda, contra sa parte setentrionale chi diat abarrare parte de su Rènniu Unidu: sa majoria de sa populatzione - in ue s'agataiant siat unionistas siat lealistas - cheriat abarrare in intro de su Rènniu Unidu. Sa prus parte de issos fiant protestantes de pesada de colonizadores britànnicos; una minoria manna, costituida mescamente de catòlicos irlandesos, fiant natzionalistas o republicanos chi cheriant una Irlanda aunida e indipendente dae sa poderiu britànnicu. Galu oe, sos unos si bient che britànnicos e sos àteros che irlandesos; àteros de ambas sas comunidades si cunsiderant irlandesos de su norti.
Economia
S'Irlanda de su Norte est istoricamente sa regione prus industrializada de Irlanda. A pustis de atraessare perìodu de crise causadu de sos'isciumbullos sotziales e polìticos de sos Troubles, s'economia at torradu a crèschere dae sos ùrtimos annos '90. Cust dependet in parte de sa paghe e in parte dae sos cummèrtzios cun sa Repùblica de Irlanda, de sas mòvidas prus simpres dae unu logu a s'àteru, dae s'iscontzu de sos apostamentos de cuntrollu ordingiados dae s'esèrtzitu britànnicu e dae sa minimadura de avertidas pertocantes sa seguresa. Su turismu est crèschidu, comente fintzas sos imbestimentos e sos affàrios cun comunàrgios èsteros. Su disimpreu, chi in s'Irlanda de su Norti est imbàtidu a perchentos màssimos in su 1986, cun su 17,2%, est torradu a su 6,1% e galu s'est amenguadu de unu àteru 1,2% in su cursu de s'annu 2014, cun balores simigiantes a sos de su restu de su Rènniu Unidu. .
Identidade natzionale
In su tzensimentu de su 2011 sos interbistados ant respostu subra s'identidade natzionale segundu comente sighit.
Castanza
Sa castanza est mata de monte pacu artu, inube proghet ma non b'at frittu meda. Tenet bisonzu de terra nighedda, lèpia e profunda, ricca de potassiu e fosforu. Bi nd'at pacas in su Guilcieri, ma medas in Barigadu e in sos montes a curtzu. Est una mata maestosa e sèneche, podet vivere fintzas a chimbichentos annos e passa, paret chi si nd'atzapen millenarias. S'artesa media est de binti metros, ma capitat de arribare a sos trinta-trintachimbe, e su diametru de su truncu a battor metros e prus. S'iscorza est sinnada dae artu in bassu dae cordones; sas fozas, longas e ovales, che rùchen in attonzu, a pustis de cocher su fruttu, torran a bocare dae aprile a maju; sos frores isparghen dae s'acabbu de làmpadas a sa metade de trìbulas. Su fruttu est in intro de s'eritzu ispinosu, a primu birde, posca grogatzu. Che lu recollin in sos meses de Capidanne e de Santandrìa.
Codogno
Codogno est una bidda de sa Provìntzia de Lodi in sa Lombardia, s'agatat a 57 metros subra su mare e jughet 15.439 bividores.
Cincinnati
Cincinnati est una tzitade de sos Istados Unidos in s'istadu de s'Ohio. Sa tzitade est posta a nord de su the Ohio River (su Riu Ohio) vicina a su confine cun su Kentucky. In su 2009 si contaiana 333.200 abitantes.
Cuba
Sa Republica de Cuba (in ispagnolu: República de Cuba) est una natzione de sos Caraibi. Su territoriu est constituidu dae diversas isolas e arcipelagos. S'Avana est sa capitale e sa tzitade pius manna, sighida dae Santiago de Cuba. In Cuba b'ada unos 11 milliones de abitantes edd'est sa natzione insulare pius populada de sos Caribi. Sa limba nazionale est s'ispagnolu, ma b'at finas ateros faeddos indigenos comente su Taíno and Ciboney.
Boston
Boston (/ˈbɒstən/) est sa capitale e sa prus manna tzitade de s'istadu federadu de Massachusetts, in sos Istados Unidos. Est fintzamentas sea de sa Contea de Suffolk.
Est una de sas biddas prus antigas de sos Istados Unidos, fundada in su 1630 de colonizadores puritanos in sa penìsula de Shawmut. Est istada a su tzentru de paritzas acuntèssias chi ant sinniadu s'ìstòria de sos Istados Unidos, comente sa Rivolutzione Americana, s'Istralia de Boston, su Boston Tea Party, sa Batalla de Bunker Hill e s'Assìtiu de Boston.
Cun s'indipendèntzia de sa Gran Britànnia, sa tzitade at sighidu a mantènnere importu comente portu e logu de manìgiu, e comente tzentru de cultura e educatzione.
In die de oe in Boston bi sunt meda colleges e universidades de importu, chi nde faghent tzentru internatzionale de arta educatzione e de meighina.
S'economia de sa tzitade s'apoderat fintzas cun sa finantza, is servìtzios de affàrios e atividades de guvernu. Boston tenet is prus artos costos de sa vida de sa natzione, cuntantu custu est in sa classìfica de is tzitades prus bivìbiles de su mundu.
Gadolìniu
Su gadolìniu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 64 e sìmbulu Gd. Est unu metallu de sas terras raras tenet aspetu biancu-prata, est brandu e malleabile. Cristallizat a temperadura ambiente in una forma α esagonale cumpata, caentadu a 1 508 K si trasformat in una forma cristallina β cùbica a corpus atzentradu.
A diferèntzia de unos àteros lantanòides, su gadolìniu est relativamente istàbile a s'ària, bastit chi siat sica. In presèntzia de umidade, s'ammantat in presse de s'òssidu de cosa sua chi, iscorgiadu, esponet a s'atacu noas superfìtzies de metallu biu. Reagit a bellu cun s'abba e s'isorbet in sos àtzidos diluidos.
Santa Cruz de Tenerife
Santa Cruz de Tenerife est una tzitade de 222.643 bividores, cabu-de-logu de Tenerife e comunidade autònoma de sa Isulas Canarias.
Santa Cruz est fintzas cabulogu de sa provìntzia omònima.
Sa bidda fiat fundada in su 1494.
Èlighe
S' éliche non tenet preferentzia de terrinos, subbecat su frittu, su calore de su sole, sa mudadura de su tempus, ma custu non che bocat chi crescat comuncas menzus inube su crima est a mesu témpera, in paris e in monticros. Est una mata seculare, podet arribare a cròmper chimbe, e fintzas deche, seculos e a creschere in artesa binti metros, su truncu medit prus de sunu metru de diametru. Sos chimos sun cracos, sas fozas de colore birde iscuru in su chirru de susu, colore de chisina iscuru issutta de sos frores, isparghen a urtimos de beranu. Su fruttu est cussu chi si muttit "lànde", colore de castanza e de mannesa diferente s'unu dae s'atteru.
Andrew Garfield
Andrew Russell Garfield (Los Angeles, California, 20 Austu 1983), prus conotta comente Andrew Garfield, est unu cantante e attore americanu.
Des Moines
Des Moines ([dɨˈmɔɪn]) est una tzitade de unos 203.000 abitantes de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu federadu de Iowa e sea de sa Contea de Polk.
Ìsula de su Prìntzipe Eduardu
Ìsula de su Prìntzipe Eduardu (in inglesu: Prince Edward Island [PEI] o [P.E.I.]; in frantzesu: Île-du-Prince-Édouard [Î.P.E.]; in Mi'kmaq: Epekwitk; in gaèlicu iscotzesu: Eilean a' Phrionnsa) est una provìntzia canadesa formada de s'ìsula omònima e de 231 àteras ìsulas minores. Su cabulogu est Charlottetown, sa limba uffitziale s'inglesu.
Est una de is tres provìntzias maritimas e sa provìntzia minore in isterrida (5,685.73 km2) e pobulatzione (unos 146,000 bividores). Istoricamente su P.E.I. rapresentat unu de is territòrios cun cussòrgias prus antigas e demograficamente sighit a si caraterizare galu pro sa cumponidura in is grupos immigrados tando: cèlticos, anglu-sàssonus e frantzesos sunt is tres chi binchent in nùmeru subra totu is àteros.
Des Moines
Intrada in sa federatzione su 22 de cabudanne 1851 comente Fort des Moines (chi cheret nàrrere Fortilesa de sos Mongios), in su 1857 dd'est istadu incurtzadu su nòmene a Des Moines.
Ìsula de su Prìntzipe Eduardu
S'economia s'apoderat mescamente subra sa massaria, sa provìntzia produet difatis su 25% de is patatas de su Cànada.
S'ìsula tenet una pariga de nomìngios informales: "Garden of the Gulf" (Giardinu de su Gulfu) in fentomu de is paisàgios de paschimenta e sa massaria, "Birthplace of Confederation" (Logu de Nàschida de sa Cunfederatzione) in fentomu de sa cunferèntzia de Charlottetown de su 1864, mancari su P.E.I. non fiat intradu che provìntzia canadesa de sete in antis de su 1873.
Sosòga
Sa Sosòga (Chalcides ocellatus), connota fintzas comente Tiligugu, est unu sauru pitticcu de sa familla de is Scincidis.
Est diffundiu in Sardigna, Grecia, Sitzilia e Malta.
Masada
Masada (fortilesa in ebraicu) est unu ispuntone de rocca subra su mare Mortu, In Israele. Est unu logu de 8 ettaros de area. Su re Erode subra custa rocca aiat fraigadu una domo, unu rifugiu in casu de perigulu. E a poi aiat fortificadu su logu, cun muros de 1 km e mesu, altos 5 metros, e cun turres, cisternas po s'abba e magasinos. Su 70 p.C. Sos Romanos attaccana sa Palestina, e a Masada si ch' inserrana 960 persones, sos Zelotas, omines feminas e pitzinnos. Resistint po 3 annos a un assediu.
A poi sos Romanos faghent unu “terrapieno” chi dae unu montiju affacca permittit de intrare in sa fortezza. Cando intrana agattant sos occupantes tottu mortos, si funt bocchidos po no ruere in manu de sos inimigos. De custu fattu at iscrittu s'istoricu Giuseppe Flavio in Guerra Giudaica.
Risu sardonicu
Su rìsu sardónicu (in latìnu risus sardonicus), o arrisu cun crasciou, est un'ispàsimu chi sos mùsculos de sa cara fàchent a manéra de ammustràre una ghìnna.
Su nùmene de custa cundissiòne bènit dae sas chìzas in sùsu e una ghìnna chi pòdet pàrrer sardonica a chìe la bìet.
Càusas
Su risu sardonicu est a s'ispìssu unu sinzàle de tétanu; lu pòdet causàre fìntzas un'abbenenamèntu de istrichinìna.
In su 2009, sos issentziàdos de un'universidade italiana in Piemonte ant affirmàu chi fit s'àpiu burdu (Oenanthe aquatica) sa prànta chi fachìat sa caratteristica convulsiòne de nèrvios. Custa pranta est, chin tòtu probabilidàde, s'erba sardonica chi sos sardos anticos impreàbant pro uchìder sa zente manna issòro chi non bi la fachìat prus a campàre, cando bi fint sos Fenìtzios.
John Lennon/Plastic Ono Band
John Lennon/Plastic Ono Band est unu album de su cantante, chitarrista e composidore inglesu John Lennon, pubblicadu in su 1970. Totas cantzones fiant de John Lennon.
Steve Gerber
Stephen Ross "Steve" Gerber (20 cabudanni 1947 - 10 freàrgiu 2008) est istètiu unu iscritori de fumettus americanu connottu in mannera spetziali po ita ca est stettiu su co-criarori de su personaggiu comicu de saMarvel Comics Howard the Duck, nau, in italianu, Orestolo il Papero.
Il sogno eretico
Il sogno eretico este su quintu album de Caparezza, pubblicadu su primu de martzu 2011.
Steve Gerber
Artrus traballus: Man-Thing, Omega the Unknown, Void Indigo, Tales of the Zombie, Marvel Spotlight: Son of Satan, The Defenders, Marvel Presents: Guardians of the Galaxy, Foolkiller, Nevada, Sludge, A. Bizarro, e Hard Time.
Il sogno eretico
Traccias bonus
Pro sa versione iTunes
Musée d'Orsay
Su Orsay (Musée d'Orsay) est unu museu meda famau de Parigi. Est nàschidu in su 1986, tenet una tirada de 57 400 m² e in su 2007 at tentu prus de 3 200 000 de bisitadores.
Aressa
Aressa esti una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 849 abitantes.
Las Condes
Las Condes est una tzidade e comunu de s'Cile, ade 249.893 de abitantes (2002).
Como
Como ( Comm in lombardo occidentale) est una tzitade italiana de sa Lombardia e contat 84.555 (2009).
Testughine alligadore
Su testùghine alligadòre (lùmen issientìficu: Macrochelys temminckii) est unu testughine chi appartènet a sa famìlia Chelydridae. Est s'unica ispètzia de sa zenìa Macrochelys. Si atzàpat in sos USA tzentru-meridionales, fìntzas a campàre in sos istàos de Kansas, Iowa e Indiana.
Est unu de sos testùghines prus mannos a vìver in padule, sicomènte podet lòmper a chentu kg.
Sa coràtza de custu testughine tenet unu colore mùrru o castànzu chi b'àndat dae 34 a 66 cm e fìntzas de prus. Sa conca sua est manna, sas barras sun a ùnchinu e sa còa est longa meda.
Sa singulare caratteristica de custu testughine est chi tènet in sa limba unu penduliche ruju a forma de verme, chi s'animale imprèat pro abbaraddàre a sos chi si si pònet a catzàre pro sìche los mandicàre, comente a pìsches, crostàtzeos e atteros mammìferos minòres.
Sedegliano
Sedegliano (Sedean in friulanu) est unu comunu de 3.852 abitantis de sa Provìntzia de Udine.
Indùstria
Su matessi tèrmine benit impreadu in sensu prus rigorosu pro indicare carchi faina de produtzione de benes chi ghirant in su setore segundàriu de s'economia, distinghende gai s'indùstria dae sa produtzione agrìcula (setore primàriu) e dae sa produtzione de servìtzios (setore tertziàriu). In sensu galu prus rigorosu, nche si referit a sa sola produtzione de benes de su setore segundàriu in sèrias, est a nàrrere pro mèdiu de protzeduras istandardizadas, permitende tando sa produtzione de benes in manera ampra, est a nàrrere in mannas cantidades, a diferèntzia de s'artesania, ue su produtu benit prodùidu in nùmeru limitadu.
Tale caraterìstica torrat sa faina industriale prus complessa respetu a cussa artigianale, recherende s'usu de unu mollu organizativu istruturadu (overas belle complessu), aplicatzione de standard pro sa produtzione in sèrias, s'impreu de màchinas e gastosas infrastruturas pro sa produtzione, sa contzentratzione de su traballu in un'o prus sitiadoso produtivos, un'ischema antis-determinadu de partzidura de sos traballos, unu sistema de distributzione cumertziale articuladu in unu territòriu prus ampru e un'atentu istùdiu de faghedibilidade (chi impreat sos istùdios e/o sos contribuidos prodùidos printzipalmente in s'àmbitu de s'economia industriale e de s'economia aziendale) a su fine de menguare sos arriscos pro s'impresa chi benint dae su fàbricu de un'istabilimentu industriale. De cunsighèntzia in àmbitu industriale su capitale e s'aportu de natura finantziària sunt dominantes respetu a unos àteros fatores (a esèmpiu s'aportu individuale de s'imprendidore), chi sunt imbetzes predominanti in s'àmbitu de s'artesania.
Setores de s'indùstria
S'indùstria si partit in plùrimos setores, donzunu cun una pròpia ispetzializatzione e est in costante mudada adatende·si cun su tempus a sos bisòngios de su consumu e a sas noas tecnologias de produtzione. Mentras in su coladu s'impreaiat su tèrmine indùstria pro si referire a produtos tangìbiles, oramai dae tempus su s'impreat fintzas pro sos produtos no tangìbiles overas sos servìtzios.
Una classificatzione de sos vàrios setores industriales podet èssere sa sighente: Un'àtera classificatzione prus particulàre in base a sa tipologia de sa faina produtiva est istada stilata dae s'ISIC (International Istandard Industrial Classification of All Economic Activities) e previdet s'usu de una sigla alfanumerica costituida dae una lìtera chi indicat sa macrocategoria (a esèmpiu agricultura, indùstria estrativa, indùstria manufatturiera, etc.) e unu nùmeru chi identìficat in manera majore in sa minuda su piessignu setore produtivu (a esèmpiu sa produtzione de produìdos de su late est indicada dae sa sigla C 105).
Una àtera partzidura previdet sa distintzione intre indùstria grae (chi netzèssitat de unu notèvole aportu de capitales e tecnologias) e indùstria lèbia.
Annotamala a segunda de sa majore o minore utilidade de sos prodùidos, si distinghet tra "indùstria de base" (pro sa produtzione de benes indispensàbiles) e "indùstria no de base" (pro sa produtzione de benes de interessu segundàriu).
Huang Xianfan
Huang Xianfan (Tzinesu traditzionale: 黃現璠; Tzinesu semplificadu: 黄现璠; pinyin: Huáng Xiànfán) (Fusui, su 13 de santandria de su 1899 – Guilin, 18 de ghennàrgiu de su 1982) est istadu unu istòricu e antropòlogu tzinesu. Est istadu unu de sos fundadores de s'iscola de su Bagui e de s'iscola de su Wunu e de sos istùdios de sa zhuangologia.
Biografia
Huang Xianfan est nàschidu in Fusui, in Tzina su 13 de santandria de su 1899. At coladu sa pitzinnia in Qusi in Fusui, e at incumintzadu a istudiare in Fusui. A pustis at acabbadu de istudiare in s'iscola de Nanning in su 1926, in su 1935 s'est laureadu in s'Universidade Normale de Pechinu in Istòria Tzinesa e in su 1937 s'est laureadu in s'Universidade de Tokyo in Istòria Giaponesa.
In su 1937 est torradu in Tzina, in ue at insegnadu in s'Universidade de Guangxi dae su 1938 a su 1940 e dae su 1943 a su 1953 e in s'Universidade Normale de Guangxi dae su 1954 a su 1982, in ue est divènnidu diretore de s'iscola de Tzinesu e Istòria. Huang est istadu professore de Istòria in s'Universidade dae su 1940 a su 1982.
Sos traballos suos sunt cunsiderados de importu mannu pro sa letura de s'istòria e de s'antropologia de s'etnia Zhuang.
Orgòsolo/campidanesu
Orgòsolo est una bidda de s'ìsula de Sardinia cun 4538 bividoris de sa Provincia de Nugoro in sa Barbagia de Ollolai.
S'economia sua est basada in sa pastoria e in su turismu, mascamenti pro bisitai is Muralis, oi si at sa connoscentzia de sa bidda in Italia e in foras de Italia. Custa traditzioni de is muralis est nascia in is annus '60, paris cun sa protesta polìtiga contras a s'idea de s'Istadu de ponni basis de addestramentu militari in sa localidadi de Pratobello, a mesu caminu dae Orgòsolo a Fonne. Is Muralis funt rappresentaus disignus politigus, problemas antigus, scenas cuotidianas de sa bidda o traditzionis antigas.
Mancari su Patronu de sa bidda siat Santu Perdu e sa sua festa siat meda intesa e celebrada, sa festa ca si fait de prus est Nostra Segnora de Mesaustu, propriu sa di de mesaustu, su 15 de Austu de cad'annu. In custa festa si fait una manna processioni, cun prus de 100 cuaddus e medas costùminis traditzionalis orgolesus. In sa processioni cuattru ominis pigant sa Madonna drommia, ca est meda pesanti. Sa festa sighit cun sa Vardia, safamosa cursa de iss cuaddus. Sa festa cumenciat su 13 e accabat su 23, e su 23 si fait una atera processioni, a de notti, peroe ci funt sempiri medas costùminis e cuaddus.
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (Tampico, Illinois, 06/02/1.911-Bel-Air, Califòrnia, 05/06/2.004) est istadu su de 40 Presidentes de sos Istados Aunidos (1.981-89). Cun anteriordade, fiat istadu su de 33 Gubernadores de sa Califòrnia (1.967-75), gasi comente un’atore de su ràdiu de su tzine e de sa telebisura.
Cunforme a sos sondazos, est cussideradu comente unu de sos mezus presidentes ameriganos de s’istòria, cun su mèritu de aer zeneradu una renàschida ideolòziga de sa dereta polìtiga amerigana.
Trullu
Su trullu (Turdus philomelos, C.L. Brehm 1831) est unu pilloni de sa familla de is Turdidae.
Meda
Meda (Méd in lombardo occidentale) est unu comune italianu de 23.044 abitantes de sa provintzia de Monza e Brianza. Est connottu pro s'industria de su design e pro sa produtzione artigianale istorica de mobiles classigos.
Iscàndiu
S'iscàndiu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 21 e sìmbulu Sc. Est un'elementu de transitzione modde, biancu prata, presente in unos cantos minerales raros de Iscandinàvia e a bortas est classificadu paris cun s'ìtriu e su lantàniu comente una terra rara.
Astronomia
S'Astronomia (dae su gregu: αστρονομία = astron (ἄστρον), "istedda" + nomos (νόμος), "lei"= lei de is isteddas) est sa sièntzia ch'istùdiat is acuntèssius de su celu e is ogetus celestes (isteddas, pranetas, cometas e galàssias).
1851
S'annu 1851 (MDCCCLI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris segundu su calendàriu gregorianu.
Ozastru
S' ozastru est una mata semper birde, in sos artos de chirrios nostros bi nd'at in tottube, mascamente inube b'at molas de chessa. Est una mata seculare, podet vivere fintzas a chimbe-deche seculos e artziare fintzas a ses metros, mancari chi a bellu a bellu. Su truncu est a colore de chisìna e lisiu, sos chimos trotos e ispinosos, sas fozas ovales e birdes in su chirru de susu, colore de prata issutta. Sos frores sun arbos e minores, su frutu, a forma de ovu, a primu birde, posca nigheddu-rujastru, est prus minudu de s'olìa.
In Sardinna an cumintzau dae s'Edade de Mesu a innestare sos ozastros a olìa e ispremìan su frutu de s'una e de s'atera mata in sas molas de preda. Dae s'ozastru bessit pacu ozu, ma fachet andare de corpus. Su brodu de sas fozas, iscotadas pacos minutos, est disinfettante, fachet bene a sa pressione, istringhet e che fachet sanare becos e trincos. Sos pastores zaìan sa sida a su bestiamine, mascamente in annadas malas, sos chimos sicos che los carraban a domo a facher focu. Chin sa linna de s'ozastru fachìan birillos e bardùfulas, a ispelegu de pitzinnos e de mannos; chin sos chimos bonos si fachina sas furchiddas pro su tirelasticu.
Timbora de Rocabertì
"Custa Timbors fiat una fèmina gai orgulliosa e balentiosa, e fiat aici de acòrdiu cun sa pigada de posidura de su maridu, chi essende·nche de s'aposentu de mussere Bernat de Cabrera pro si nd'andare, e essende cussos missos bènnidos dae Casteddu in sa sala e girende·si pro dd'acumpangiare, "Cadderis," aiat naradu "non bi bastat de àere acumpangiadu inoghe cussas novas? Ma bos promito, in fide mea, ca is primos a prànghere su cussìgiu chi ais batidu a mussere Bernat ais a èssere bois matessi, e no at a colare tempus meda chi bos nd'ais a acatare." E is paràulas suas aiant sonadu comente una profetzia."
Biografia
Semper in su 1336 Pedru III fiat fatu giùighe e su frade Marianu e Timbora fiant a comintzu a tesu dae sa possibilidade de artziare a su tronu: ma su soberanu fiat mortu primidiu chene chi sa mugere Costantza de Saluzzo tenneret fìgios. Is contes de Ghociani, in s'intertantu, biviant in su casteddu de Su Burgu e Marianu si fiat fatu retràere in su polìpticu de sa crèsia de Santu Nigola (Otzana), logu de pilligrinàgiu cada ann a banda de Timbora chi teniat a ammustrare, durante ogni bìsita, sa pintura a is tres fìgios giovuneddos.
Cussente de is calidades de sa mugere, su giùighe a s'ispissu dd'aiat nominada apompiadora (cando issu fiat in gherra), ambasciadora de su giuigadu in i[s cunfrontos de su regnu de Aragona: aiat adobiadu is soberanos Pedru IV e Elionora de Sitzìlia in Casteddu (cun s'erederi Ugone) e in Bartzellona; aiat fatu òbera de mediatzione in S'Alighera cun su parente Bernardo de Cabrera, capitanu generale de sa flota, chi cuntrastaiat Marianu in is dòminos suos. At contribuidu, annotamaa, a mitigare su grae dissidio tra Marianu e su frade Giuanne, conte de Bosa e Monteacutu, chi si refudaiat de ddi torrare omenàgiu.
Timbora aiat donadu medas benefìtzios a su monastèriu aristanesu de Santa Crara (fatu fraigare de su connadu Pedru III e logu de interru de sa biuda Costantza), semper ligadu a sa domo giuigale: su paba Innotzèntziu VI, pro ddi torrare gràtzias, aiat imbiadu una lìtera in ue ddis acordaiat, in manera unida a is fìgias Biata e Elionora (acumpangiadas dae bator onestas fèminas) su privilègiu de intrare in sa crasura de su cunventu sete bortas a s'annu. Tale cuntzessione no fiat istada, però, agradessida dae su ministru de is paras minores Bernardu Brunos chi, de Bartzellona, su 31 trìulas 1353, aiat iscritu a sa giuighissa una nota chi cunteniat racumandatziones de no esagerare, narende·ddi - siguramente dda connoschiat dae sa pitzinnia -Timburgetta.
In su 1363 sa fìgia segunda Biata aiat cojuadu pro procura su visconte de Narbona Aymeri VI (sa mama diat àere prefèridu s'ispagnolu conte de Ampùrias) a su cale at a dare sete fìgios e fiat partida a Frantza cun una rica doda. Timbora no aiat a pòdidu bìere is resessidas polìticas de Ugone e Elionora, pro ite fiat morta, in su 1364, a s'edade de 46 annos
Est istada sa penùrtima giuighissa mugere Arbaree, ca sa mugere de Ugone fiat morta in antis chi issu artziaret a su tronu, is nebodes Fidericu e Marianu V, fìgios de Elionora, aiant tentu bida curtza lassende su podere a Gulliermu III de Narbona, ùrtimu giùighe de Arbaree, sa cale ajaja fiat Biata.
S'ùnicu retratu perbènnidu de Timbora dda rapresentat, in unu bassurelevu insculpidu in s'incroamentu de su portale laterale de sa crèsia de Santu Serafinu in Bilartzi, in su corteu cun su pìscamu, carchi dignitàriu, Ugone e Marianu IV chi presentat a su Serafinu su Còdighe Rurale, de issu promulgadu.
S'istemma de is Rocabertì s, de ereu de su visconte Dalmau I (971-985), fiat gai illustradu: "De oro a tres palos de ruju, acostados dae dòighi rocos de iscacchieri de nieddu postos 3, 3, 3, 3."
Dinka
Sos dinka sunu una popolatzione africana de su Sudan de su Sud chi ant tentu s'indipendentzia in triulas 2011 a poi de una gherra civile durada annos meda  cun su Sudan de su Nord. Sunu pastore-gherreris, in una terra arida e paga abba chi limitant s'agricoltura.
Manu
Sa manu est s'estremidade prus a tesu de cada membru superiore de su corpus umanu. Dotadu de chimbe didos, tenet un'istrutura cumplessa, includende medas ossos, artìculos, nervos, mùsculos e tendones. In prus, tenet una retze de vasos sanguìneos bene curada e cumplessa. Sa manu tenet medas funtziones: permitit de pigare sas cosas, funtzionat comente a òrganu de sentidu, permitit de comunicare e garantit istabilidade in sos pitzinnos chi ancora caminant a sos bator. Sos problemas comunes chi podent interessare sa manu sunt sos ossos arrogados.
Sa manu est sìmbulu de su tocu, mancari siat difùndidu in sa pedde fintzas in su restu de su corpus.
William Turner
Est istadu unu pittore romanticu cunsideradu unu de sos printzipales paesaggistas de ogni tempus, edd' est istadu unu de sos printzipales mastros de sa tecnica de s'acquarello de s'Inghilterra. Dae medas est connottu comente su "pintore de sa lughe" e s'obera sua est cunsiderada una prefazione romantica de s'Impressionismu e calicunu de sos trabaglios suos sunu definidos appartenentes a s'arte astratta. Pro s'espressividade de sas oberas suas, medas contemporaneos, l'ana leadu in giru, massimu pro s'apparentzia de no finidu: ma fit istadu appoggiadu dae John Ruskin e, in tempos pius rezentes, esaltadu dae sos impressionistas finas a sos espressionistas astrattos.
Trenton
Trenton est una tzitade de unos 85.000 abitantes, capitale de su New Jersey e sea de sa Contèa de Mercer. Sa bidda est cunsiderada parte de s'àrea metropolitana de Greater New York City. Est sa tzitade prus manna de deghe in New Jersey.
S'orgine de Trenton torrat a su mancu a su 3 de làmpadas 1719, cando sa tzitade benet amentuada chistionende de unu cabu de politzia. A su tempus faghiat parte de sa Contèa de Hunterdon.
Est diventada capitale de su New Jersey su 25 de onniasantu 1790.
Banditismu corsicanu
Su banditismu corsicanu est istadu unu fenomenu criminale e sotziopoliticu de s'istoria corsicana in edade de como.
Istoria
Sa raighina de su banditismu in Còssiga est a chircare in sa vinditta corsicana. Est a tenner contu, de s'atteru, chi sa sotziedade corsicana si regulaìat in base a sos antzianos de su clan, chi fit su primu istitutu pro fagher justitzia. Custu regulamentu lu aìan fintzas postu pro dadu in sos istatutos tziviles e penales de su mere genovesu.
Su banditismu at tentu manera de si isvilupare e fagher mannu tra su segulu de XIX e sa prima meidade de cussu de XX. At cumintzadu a perder terrinu cando sa justitzia frantzesa at persighidu e bocchidu a sos prus mannos bandidos corsicanos, e mescamente cando sa Còssiga fit tottu bulluzada pro collire a sos pieds noirs algerinos: dae cussu mamentu in susu, su banditismu est iscumpartu, pro fagher ispatziu a sa pelea indipendentista de su FLNC e, subratottu, a sa mafia corsicana, ca fit gai a bi balanzare de prus.
Unu sartu in ue su banditismu fit isparghidu meda fit sa regione de sa Castagniccia (gai nada pro sos arbures de castanzu chi galu creschen in ie).
In su 21 de làmpadas de su 1935, s'urtimu bandidu mannu corsicanu, André Spada, fit postu in sutta de ghigliottina in Bastia, in pratza Saint-Nicolas.
Orziara
Is orziaras (Actiniaria) funti unu ordini de Celenteraus antozois, ki bibint appodaus a su fundu de su mari.
1183
S'annu 1183 (MCLXXXIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàbadu segundu su calendàriu gregorianu.
Lydnevi
Su Lydnevi est una limba slava artifitziale creada dae Libor Sztemon.
Un'esempru de testu in Lydnevi
Babbu nostru:
Rezzoaglio
Rezzoàglio (Rezoaggi in limba ligure, Rusagni in sa bariante locale) est unu comune italianu de 1.074 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Sturru
Su Sturru (Sturnus vulgaris, Linnaeus 1758) est unu pilloni de s'ordini de is passeriformis. In sardu logudoresu,isturulu.
Limba galega
Su galegu (connottu finas che galitzianu) est una limba romantza nàschia in su seculu de XII in su trettu de ponente de s'antica provintzia romana Gallaecia, chi cumprendìat sa Galitzia de commo, su nord de su Portogallu e sas terras a curtzu de levante. S'attera limba chi naschit in custa terra est su leonesu, chi s'assimizat meda a su galitzianu.
Let It Be
Let It Be est unu album de sa banda inglesa The Beatles, pubblicadu in su 1970.
Limba galega
Su galegu-portughesu fit belle arribau a essere una limba culta foras dae sa Galitzia e dae su Portugallu, e aìat tentu un'esistentzia uffitziale pro 700 annos, perdendela in su seculu de XIV. Sa debìlesa de sa limba at permìtiu a su castiglianu de cumandare, finas a su seculu de XIX: custu periodu lu an ammentare nàndelis "Séculos Escuros".
Como su galegu est sa limba ufitziale de Galitzia, chi faveddan 3 miliones de pessones paris chin s'ispagnolu.
Eletrone
S'eletrone est una partighedda subatomica cun càrriga elètrica negativa chi si retenet èssere una partighedda elementare.
Paris cun sos protones e a sos neutrones, est unu cumponente de s'àtomu e, cando chi contribuat a sa massa totale sua pro prus pagu de su 0,06%, nde caraterizat sensibilmente sa natura e nde determinat sas propiedades chìmicas: su ligàmine chìmicu covalente si forma a segus de sa redistribuzione de sa densidade eletrònica intre duos o prus àtomos.
Sa majoria de sos eletrones presentes in s'universu est istada prodùida dae su Big Bang, ma podent èssere generados fintzas de su decadessimentu beta de sos isòtopos radioativos e in collisiones a arta energia, mentras podent èssere annichilados dae sa collisione cun sos positrones o surbidos in unu protzessu de nucleosìntesi istellare.
Su motu de s'eletrone gènerat unu campu magnèticu, mentras sa variatzione de s'energia sua e de s'atzelerada sua càusant s'emissione de fotones; est annotamala responsàbile de s'isfrutu de sa currentada elètrica e de su calore.
Goda (re)
Sa rebellia est incumentzada in su beranu de su 533; su nùmene suo aparit, in sa forma "CVDA", in carchi moneda.
Biografia
No ischimus nudda de tzertu a pitzu de custu delegadu bàrbaru, chi cun probabilidade fiat de orìgine gòtica, chi si fiat proclamadu re de sa Sardigna. Sas rafiguratziones suas in sas monedas nos nche dant s'idea de unu giòvanu chene barba cun unu nare pronuntziadu. De sa bida privada sua non s'ischit nudda, mentras de cussa pùblica nos est arribbada una testimonia de importu gràtzias a unu passu de s'istòricu bizantinu Procòpiu de Tzesarea, chi contat chi, durante su regnu de Gelìmeru, Goda, un'òmine fidadu suo, aiat tentu s'incàrrigu de amministrare sa Sardigna, cun s'impinnu de frunire a su re suo unu tributu annuale. Si podet presumire chi Goda siat istadu ochidu durante una batalla a curtzu de Casteddu in s'istiu de su 533 dae sas milìtzias vàndalas, in su mentres chi chircaiat de fàghere una resistèntzia disperada.
Perìodu de s'indipendèntzia sarda
In su beranu de su 533 Goda, incoragidu e sustentadu dae su pòpulu sardu, aiat luidu sas sortes de s'ìsula dae cussas de su regnu vàndalu assumende su tìtulu de "rex". A custu puntu Goda aiat imbiadu una lìtera a Giustinianu, decrarende de èssere dispostu a s'alleare a unu re giustu che a issu e no a unu tirannu che a Gelìmeru.
Entusiasta, Giustinianu aiat predispostu agiudos militares e aiat imbiadu su guvernadore suo Eulògiu cun s'incàrrigu de cunsignare a su re bàrbaru una lìtera sua in ue si promitiat s'imbiu de una fortza militare e de unu cumandante bizantinu a su cumandu suo, notizia custa ùrtima pro more de sa cale Goda aiat dèpidu mandare una lìtera de rèplica a Costantinòpoli narende chi de capos militares in s'ìsula bastaiat issu. Custa atzione rapresentat unu de sos pagos tentativos de creatzione de unu regìmene polìticu autònomu in Sardigna. Ma non s'aiat fatu in tempus: in s'istiu de su 533 un'esèrtzitu vàndalu cumpostu dae 120 naves e 5000 òmines fiat arribbadu in Sardigna a su cumandu de Zazo, frade de Gelìmeru, e in pagu tempus aiat postu fine a su regnu sardu efìmeru de Goda, e fintzas a cussu re chi aiat pèrdidu sa bida, probabilmente, in sa batalla chi bi fiat istada a curtzu de Casteddu.
Sa rebellia sarda de Goda diat èssere istada fatale pro su regnu vàndalu. Difatis, in su mentres chi sa majoria de sas fortzas vàndalas fiat partida cun Zazo cara a sa Sardigna, un'armada bizantina ghiada dae Belisàriu fiat isbarcada in Caput Vada (sa chi oe est Chebba, in Tunisia), binchende contra a sos soldados vàndalos in sa batalla de Ad Decimum.
Imagine (album)
Imagine est su segundu album de su cantante e chitarrista inglesu John Lennon, pubblicadu in su 1971. Totu sas cantones sunu de John Lennon si no est ispecificadu diversamente.
Germàniu
Su germàniu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 32 e sìmbulu Ge. Est unu semimetallu lùghidu, tostu, biancu-prata de su cumportamentu chìmicu parìbile a su de s'istàngiu; comente a isse, format unu nùmeru mannu de cumpostos organometàllicos. In passadu est istadu in ampramente impreadu pro sa fabricatzione de transistors, gràtzias a sas propiedades suas de semicondutore.
Barbastro
Est su cabulogu de sa cumarca de su Somontano de Barbastro.
Charlottetown
Charlottetown est una bidda de unos 34.500 de sa costera atlàntica Canades, cabulogu de sa provìntzia de Ísula de su Prìntzipe Eduardu.
Fundada in su 1765 pigat nùmene in fentomu de sa reina Charlotte, mugere Giorghi III, re de Grandu Britànnia.
Gherras de s'Òpiu
Is gherras de s'Òpiu (in tzinesu traditzionale, 鴉片戰爭; in tzinesu simplificadu, 鸦片战争; pinyin, Yāpiàn Zhànzhēng) o fintzas gherras anglo-tzinesas fiant istadas duos cunflitos bèllicos acontèssidos in su sèculu XIX intre is impèrios tzinesu e britànnicu. Sa prima gherra fiat durada dae su 1839 a su 1842. Sa segunda, in sa cale sa Frantza si fiat posta impare cun is britànnicos, fiat isciopada in su 1856 e fiat durada fintzas a su 1860. Is càusas fiant istadas is interessos cummertziales chi aiant criadu su contrabandu britànnicu de òpiu in Ìndia e in Tzina e is isfortzos de su guvernu tzinesu pro impònnere is leges suas a custu cummèrtziu.
Barbastro
Est un' antiga tzitadina agrìcula e cumertziale innue su riu Vero retzit s'afluente Cinca in sa pranura aragonesa. In sa cumarca sua si produet unu binu cun sa cualifica DOC: Binu de Samontano. Est sede obispale e tzentru de servìtzios e cummèrtziu, chi sunt inoghe centralizados pro totu sas baddes de sos Pireneos orientales. S'agatat a 21 km de Huesca e 67 km de Lérida.
Gherras de s'Òpiu
Sa derrota tzinesa in is duas gherras aiat fortzadu su guvernu a baliare su cummèrtziu de òpiu. Is britànnicos diant custrìnghere is tzinesos a firmare is Tratados Disuguales, aberende portos vàrios pro su cummèrtziu foràniu e si fiant fatos tzèdere Hong Kong (peri su Tratadu de Nanchinu). Su Portugallu aiat sighidu is britànnicos, fortzende tèrmines de intercàmbiu disuguales cun sa Tzina e s'ammanniamentu de Macau, suta domìniu portughesu dae su sèculu XVI.
Barbastro
Istòria
Antiga tzitade tzeltibera cun su nùmene de Bergidum o Bergiduna, aiat istadu fintzas un' importante tzitade romana mutida Brutina e chi apartenet a sa provìntzia de s'Hispania Citerior, narada fintzas Tarraconensis de sa tzitade de Tarragona. Poi aiat istadu fintzas un' importante tzitade àraba, prus furriadas riconquistata e pèrdida de sos Cristianos. Sos Àrabos, ghiados dae Musa ibn Nusayr bi s'insediarono giai in su 714 e l'aiant mutidu Barbaschter nùmene de su cale est ladinu sa denominatzione atuale de Barbastro. Aiat fatu parte poi de s'emiradu, tando de su califfadu de Cordova e poi de sa taifa de Saragozza, finas a cando, in su 1064 su re de Aragona, Sancho Ramirez l'aiat reconchistada; ma aiat torradu a èssere musulmana in su 1065, finché, in su 1101, su re de Aragona Pedru I l'aiat reconchistada definitivamente e, cun su cunsensu de su pòpulu, l'aiat fatu sede de obispadu, trasferende·la de Roat de Isabena. Aiat istadu annotamala sede in su 1134 de sas Cortes generales de Aragona, durante sas cales su frade di Pedru I e de Alfonsu I su Batalladore, aiat istadu elègidu re de Aragona, Ramiro II naradu El Monje (su Mòngiu), chi in su 1137, aiat promìtidu fìgia sua Petronilla, de belle un'annu, in isposa (custu isposòriu, chi at a bènnere tzelebradu a Lérida, in s'austu de su 1150, aiat decretadu sa nàschida de sa Corona de Aragona) a su conte de Bartzellona, Remundu Berengàriu IV e s'impignu matrimoniale aiat istadu firmadu, su 11 austu 1137, semper a Barbastro. Su 13 santandria de su matessi annu Ramiro II el Monje aiat abdicadu, in praghere de sa fìgia Petronilla, e aiat delegadu su benidore ghèneru a guvernare su regnu de Aragona cun su tìtulu de prìntzipe de Aragona e conte de Bartzellona, torrende issu definitivamente a su chintu monàsticu.
Gherras de s'Òpiu
Su fatu aiat contribuidu a sa Rebellia Taiping a metade sèculu XIX, e a sa Rebellia de is Bòxeres a cumintzu de su XX, aici comente a sa ruta de sa Dinastia Qing in 1912. Puru aiat acabadu cun su relativu isulamentu tzinesu respetu a s'Otzidente. ​
Barbastro
Istòria
Medas unos àteros cuntzìlios provintziales e diotzesanos s'aiant acumpridu in custa tzitade de sighida e sas Cortes s'aiant riunidu in manera noa a Barbastro in su 1626.
Posca custa data Barbastro no aiat istadu prus protagonista de s'istòria e aiat sighidu sas sortes de sa Corona de Aragona in antis e de s'Ispagna poi. Durante sa gherra tzivile ispagnola, Barbastro aiat istadu teatru de su martìriu de 51 religiosos claretianos, giustitziados dae sas milìtzias de su Fronte Populare. Annotamala, aiant istadu impresonados sos esponentes de sos sotzialistas, republicanos, anàrchicos e comunistas opponidores de su corfu militare de Francisco Franco e, posca protzessos summàrios, aiant istadu giustitziados intre su 1938 e su 1948, fintzas cando sa gherra tzivile era giai finida.
Sa situatzione econòmica de Barbastro fiat istada discretamente pròspera finas a su de 20 sèculos, cando s'aiat manifestadu un'arrestu de s'isvilupu e unu regressu econòmicu chi s'aiat arrestadu solu partinde dae sos annos '60 candu s'agricultura s'aiat torradu a comintzare, s'aiant cultivadu in manera noa sos laores subra ampras istèrridas e fiat istada acordada sa tipizatzione de su binu Samontano. S'aiat torradu a comintzare peri sa faina cumertziale e s'aiat favoridu s'insediamentu de noas aziendas creende ispàtzios apòsitos.
Persones ligadas a Barbastro
Latin Barbatius,Barbastro,France Barbazan or Italy Barbaccia,Barbazza or Barbazzi and the Barbitaniya
Anassimandro
Anassimandro (in gregu:Ἀναξίμανδρος) est istadu alunnu de Talete. At teorizzadu s'àpeiron (s'infinidu) e su fattu chi sa terra non fit mantesa dae Atlante o appoggiada a duas colonnas (comente narat sa Bibbia), ma chi olat circundada dae su chelu. Est istadu finzas su primu cartografu.
Jefferson City
Jefferson City est una bidda de unos 40.000 abitantes, capitale de s'istadu federadu de Missouri e sea de sa Contea de Cole, in sos Istados Unidos de Amèrica.
Anassimandro
Biografia
Conoschimus paghu de sa vida sua: Diogene Laerzio, ha nadu chi fudi de Mileto e fizzu de unu Prassiade, e raccontada puru unu episodiu particulare secunda a sa cale una olta fudi cantende, e sos pitzinnos in istrada lu funi beffende. Issu tando at rispostu: «Bisonzat de cantare mezzus, pro culpa 'e sos pitzinnos»: custu particulare podet faghere pensare chi issu puntaiada a faghere cumprendere a sos atteros sa veridade chi solu issu connoschiada.
Jefferson City
Su nòmene de Jefferson City ddi fiat dadu in onore de su presidente de sos USA, Thomas Jefferson.
Barbastro
Biddas a curtzu
A 23 km Alquézar pitorescu bidditzolu in una costera a sa dereta de su riu Vero sobradu de unu casteddu islàmicu. A 28 km El Grado bidda cun una notèvole collegiada gòtica de su de 15 sèculos e cun una palanganas artifitziale de ampras proportziones.
Armada de Sarvamentu
S'Armada de Sarvamentu (in inglesu: Salvation Army) est un'organizadura umanidària de tradissione cristiana, fundada in Londra in su 1865 dae William Booth, chi dassat s'arrampu de sa Crèsia Metodista (“Methodist New Connection”) in ue fiat ministru pro cumintzare un'opera umanidària in sos apendìtzios bassineris de Londra, cun s'intentu de ispainare su Cristanismu e dispensare azudu a sos acamatos. Cunforme a su fundadore suo, sa finalidade de s'Armada de Sarvamentu est a demustrare ch'in unu mundu orientadu chirru a su materialismu est possìbile e netzessàriu a biver unu Cristianismu bisìvile alligru e ativu, chirchende in totu sas maneras de derrotare su fàmine in su mundu, sa mendighèntzia e su discumbèniu sotziale. Est s'organizadura missionària prus manna de su mundu a pustis de sa Crèsia Catòliga.
Crìmene de gherra
Unu crìmene de gherra est sa violatzione de is protetziones istabilidas dae is leges e is costùmenes de sa gherra, integradas dae infratziones graes de su deretu interantzionale umanitàriu cummìtidas in unu cunflitu armadu e dae is violatziones de su deretu internatzionale. Su trèmene si definit in mesura manna in su deretu internatzionale, incluende sa Cunventzione de Ginevra. Is malos tratos a presoneris de gherra, tziviles e is genotzìdios sunt cunsiderados crìmenes de gherra.
Jefferson City
In su 1812, chi benit a èssere s'annu cando su Missouri si fiat oraganizadu a Territòriu, sa sede de gubernu fiat Saint Louis, Saint Charles fiat capitale.
Crìmene de gherra
S'1 de trèulas de su 2002, at incomintzadu a funtzionare sa Corte penale internatzionale in S'Aja, cun su fine de persighire is crìmenes de gherra cummìtidos a pustis de custa data. Custu tribunale, istabilidu dae s'Istatutu de Roma, cuntemplat in intro de is crìmenes de persighire in s'artìculu 5, a is crìmenes de gherra. A intro de sa definitzione chi su propiu istatutu cuntemplat, in s'artìculu 8 si singialant intre àteros:
Jefferson City
Jefferson City est istada seberada a capitale in su 1821. Fintzas a tando aiat tentu nòmene de Lohman's Landing. A cuss'època sa bidda fiat isceti una istatzione de cummèrtzios de una regione ispèdria chi istaiat a mesu càminu intre Saint Louis e Kansas City.
Crìmene de gherra
Prus a sa minuda sunt is chi sighent:
I primos cabos de guvernu imputados de crìmenes de gherra fiant istados su ex-primu ministru giaponesu Hideki Tōjō (in su 1946, in sinu a is Giudìtzios de Tokio) e s'ex-presidente jugoslavu Slobodan Milošević (in su 2002 pro òrdine de su Tribunale Penale Internacionale pro s'ex-Jugoslàvia).
Isvètzia
S'Isvètzia (in isvedesu: Sverige [ˈsværjɛ]), ufitzialmente Regnu de Isvètzia (in isvedesu: Konungariket Sverige), est unu paisu iscandìnavu de Europa de su Norte chi faghet parte de s'Unione Europea (UE). Sa tzitade prus pobulada e fintzas capitale est Istocolma.