cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gino Frogheri
Biografia
In su 1967 pigat parte, cun tres òperas, a una Biennale de Pintores Giòvanos, ammaniada pro contu de s'ENAL provintziale de Nùgoro in sa galleria "Chironi 88", e binchet su primu prèmiu de pintura. De sa giuria faghiant parte Franco Passoni, crìticu ufitziale de s'Avanti de Milanu, Màuru Manca, artista e diretore de s'Istitutu de Arte de Tàtari, e sos pintores Stanis Dessy e Antoni Ruiu. Prus a tardu, semper in su matessi annu, ammaniat sa prima personale sua in sa matessi galleria, in ue ammustrat s'evolutzione de sa chirca e de s'arte sua antitzipende su rinnovamentu chi diat tènnere prus a in antis. Dae cussu momentu intre Frogheri e sa Chironi 88 at a incumintzare unu raportu longu meda, cun medas espositziones e initziativas natzionales e internatzionales de primore chi l'ant fintzas a permìtere de intrare in cuntatu cun artistas e crìticos medas e, in generale, cun un'ambiente artìsticu mannu meda.
Semper in su 1967 binchet unu cuncursu de su prefetu de Nùgoro, pro contu de su ministru de s'internu de tando Taviani, pro realizare un'òpera de arte sacra pro s'àbside de sa crèsia de su Coro Santu. S'òpera, unu mosàicu de 70 metros, s'artista l'at a acabbare s'annu a pustis.
A pustis de un'isperimentatzione de prus de duos annos, in su 1970 esponet in su Tzentru Culturale "Gi3" de Seregno, in ue proponet una sèrie de òperas de genias diferentes e apretziadas medas dae sos crìticos, chi nde sutalìniant sa valididade de s'istile e sas valèntzias cuntemporàneas de annotu. Intre cussos crìticos b'at de ammentare Carlo Munari, Franco Passoni, Enzo Fabiani, Italo Tomassoni e Luigi Lambertini.
In sos annos chi sighint Frogheri ammaniat, in paris cun sa galleria Chironi 88, mustras medas, e pigat parte a disafios artìsticos che a sa partetzipatzione a su "Grand Prix International de Peinture de la Coste d'Azur" de Cannes de su 1971, in ue retzit su primu prèmiu de pintura pro sa setzione "Astratos", e a sa Biennale de su Mentone de su 1972, a ue l'aiant invitadu.
Su perìodu intre su 1969 e su 1977 est su de sa faina espositiva prus intensa, ma fintzas cussu in ue s'artista divenit prus riservadu, fintzas si sos raportos suos cun sas gallerias chi lu rapresentant, mescamente sa Chironi 88, non mudant. Semper in cussa dècada, inventat una forma "istrana, cuntornada perfetamente, poliallusiva, multi-istàbile e poli-allusiva" chi Sarvadore Naitza, in su 1981, at a definire comente sa rapresentatzione de su nàschere e de s'apàrrere.
In su 1983 pigat parte a sa mustra "Venticinque anni di ricerca artistica in Sardegna 1957-83", ammaniada in Nùgoro e in Casteddu dae Sarvadore Naitza e Sandra Piras, chi l'indivìduat che a unu de sos esponentes prus mannos de su rinnovamentu in un'anàlisi crìtica aberta e costrutiva de s'arte sarda.
In su 1984 pigat parte a un'interventu territoriale de annotu pro ammentare s'iscritore Sarvadore Cambosu, promòvidu dae su Comune de Oroteddi e dae sa Provìntzia de Nùgoro.
In sos annos '80 sighit s'isvilupu artìsticu de Frogheri, chi in sa chirca sua arribat a una sìntesi minimalista in ue unu ruolu printzipale lu tenet una forma, o ripetitzione de formas. Custu rinnovamentu at a èssere evidente in sas espositziones de sos annos a pustis, e fintzas in s'arte tridimensionale chi at a apàrrere in s'òpera sua dae sos annos '90. Custu est fintzas su perìodu in ue s'interessu de s'artista pro su disinnu e sa gràfica est màssimu.
In su 2001 faghet una mustra personale, "Presenza-espansione-sparizione", in Nùgoro e Casteddu, cun presentatzione de Giuliana Altea.
In su 2009 realizat unu trìticu de arte sacra pro sa Capella de su Campusantu de Nùgoro.
In su 2011 benit invitadu a sa Biennale de Venètzia, in su Padiglione Itàlia.
In su 2015 pigat parte a sa mustra colletiva "La Costante Resistenziale. Venticinque anni di ricerca artistica in Sardegna" de su Museu MAN, in paris cun medas àteros artistas sardos de importu mannu.
In su 2019 esponet in una mustra personale a incuru de s'Assòtziu Culturale "Madriche" in su Tzentru Polifuntzionale "PoliFunzionArt" de Nùgoro.
In su 2021 esponet torra in Nùgoro, ma cun una mustra de disinnos creados in su 1996 pro su notàriu Bartolomeo Serra, pro su libru suo Repertorio n. 0: appunti, spunti e contrappunti di vita notarile.
Istat in Nùgoro, traballende intre sa tzitade e su sartu de Badde Manna.
Billy Connolly
William "Billy" Connolly, Jr. (Anderston, Glasgow, 24 de santandria, 1942) est unu mùsicu, còmicu e atori scotzesu.
Connotu cun su nomìngiu de The Big Yin (The Big One, Su Mannu) in scòtzia est cunsiderau unu de is comediantis stand-up britànnicus prus mannus. Su nomìngiu si-dd'ant donau a giovuneddu po no ddu cunfundi cun su babbu, William Connolly, Sr. Comenti intèrpriti de mùsica folk est stau autori de una parodia de su gèniri de su blues chistionau (talking blues).
Madawaska (Maine)
Madawaska est una bidda de unos 4.040 bividores de Maine, in is Istados Unidos de Amèrica, posta in sa contea de Aroostook.
Sa bidda s'agatat a fache de Edmundston, bidda de su Nou Brunswick, in Cànada, a chi est colligada de su ponte Edmundston-Madawaska, chi passata subra su frùmene Saint John.
S'83,4% de is bividores de Madawaska faeddat frantzesu che limba mama. Est sa bidda posta prus a norti de totu sa Noa Inghilterra.
Harare
Harare (giai Salisbury de su 1890 a su 1982) est sa capitale de su Zimbabwe, de chi est fintzas sa tzitade prus populada (unos 2.123.000 bividores) e su tzentru amministrativu, cumertziale e de comunicatziones printzipale. Paris a Bulawayo, sa tzitade gosat de istatus de provìntzia indipendente. Una de sas immàgines icona de Harare est sa de sos àrbores de jacaranda alliniados a sos oros de is viales mannos de su cantone norte de su tzentru de sa tzitade.
Istòria Sa tzitade fiat fundada in su 1890 che a fortalesa dae sa Pioneer Column, una fortza mertzenària organizada dae Cecil Rhodes. Fiat batiada Salisbury in onore de su tando Primu Ministru britànnicu, Robert Gascoyne-Cecil, III marchesu de Salisbury. Devènnida una tzitade in su 1935, Salisbury est istada sa capitale de sa Federatzione de sa Rhodesia e de su Nyasaland dae su 1953 a su 1963. Su nùmene de sa tzitade est istadu cambiadu in Harare su 18 abrile 1982, segundu anniversàriu de s'indipendèntzia de su Zimbabwe, dae su nùmene de su cabu-tribù shona Neharawa. Unos cantos bighinados de sa tzitade, nointames, ant mantentu is nùmenes europeos issoro, comente a Warren Park 'De, Borrowdale, Mount Pleasant, Tynwald, Rotten Row e Rietfontein.
Basse-Terre (bidda)
Basse-Terre est su cabulogu de su dipartimentu frantzesu de Guadalupa. Est una tzitade populada dae unas 12.173 persones (37.455 in s'àrea urbana), fundada in su 1643 de sos frantzesos, de unos cantos est cunsiderada sa prus bella de is Caràibes.
Lagu Ciàd
Sa capatzidade sua est andada bascende cun su passu de su tempus, a una banda pro neghe de s'agarradura de is abbas pro s'abbadura, a s'àtera, pro sa desertitzatzione dada dae su fatu ca de su desertu de su Sahara dd'istat a curtzu. In custa desertitzatzione, tenet unu rolu fundamentale sa mèngua aguda de is propiduras, dramàtica cunsighèntzia de su cambiu climàticu. Su lagu, in su Niger, est situadu in s'est, a su dipartimentu de Diffa. In Nigèria, est situadu in su nord-estu de su paisu, in intro de s'istadu de Borno, sa capitale de su cale est Maiduguri. In su Ciàd, est situadu acanta de sa capitale, N'Djamena. Su lagu pigat nùmene dae custu istadu africanu, ca est in ue si nd'agatat sa majoria. In su Camerùn, su lagu s'agatat in su norte estremu de su paisu, in unu logu bastante remotu. S'importàntzia econòmica sua est vitale, dae chi frunit de abba prus de 20 milliones de persones.
suo tributàriu printzipale est su riu Chari, su cale ddi aporrit su 90% de is abbas. In intro, tenet ìsulas numerosas e paules, e in is làcanas abbundant is zonas benosas. A causa de sa profundidade iscassa, de petzi 7 metros in su puntu prus funduru, s'àrea est mescamente sensìbile a cambios de profundidade mèdia, e ammostat variatziones in su livellu de abba segundu s'època de s'annu. Aparentemente, is abbas non tenent essida, cun totu chi s'infiltrant in intro de is depressiones de Soro e Bodele.
Si creet chi su lagu currispondet a is restos de unu mare internu antigu, su cale s'istimat chi s'iscampiaret subra un'àrea de 400.000 km² unos 6.000 annos a imoe. Cando est istadu iscobertu dae sos europeos in s'annu 1823, fiat unu de is lagos prus mannos de su mundu, ma s'est minimadu meda dae tando. Su cambiu climàticu e sa dimanda creschende de abba de su lagu nd'ant atzeleradu su desviamentu in is ùrtimos 40 annos. Is pronòsticos inditant ca su lagu at a sighire minimende·si, e afines at a acabare sichende·si durante su de 21 sèculos.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Is crìticos de su tratamentu tzinesu de sos uiguros ant acusadu su guvernu tzinesu de una polìtica de sinizatzione in su Xinjiang durante su de 21 sèculos, definende custa polìtica un'etnotzìdiu o unu genotzìdiu culturale de sos uiguros. In piessignu, est istada posta in evidèntzia sa cuntzentratzione de uiguros in is campos de re-educatzione isponsorizados dae s'Istadu (istimada in 1-3 milliones de persones, subra unos 11 milliones de uiguros presentes in Tzina),      sa reprimida de is pràticas religiosas e culturales uiguras  e is testimonias de presumidas violatziones de is deretos umanos, intre chi isterilizatzione fortzada e contratzetzione (su chi at giùghidu mèdias medas a chistionare de "genotzìdiu demogràficu" pro neghe de s'abasciamentu forte de su tassu de nàschida in àreas de Tzina cun una fita manna de populatzione uigura).
Penìsula àraba
S'Aràbia o penìsula àraba (in àrabu: شبه الجزيرة العربية, xibh al-jazīra al-ʿarabiyya, ‘sa penìsùla Àraba’, cun totu chi segundu sa traditzione si di narat petzi الجزيرة العربية, al-jazīra al-ʿarabiyya, literalmente ‘s'ìsula Àraba’) est una penìsula de su sud-ovest de s'Àsia, in su puntu de atopu cun s'Àfrica. Est una regione pro sa majoria de clima desèrticu.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
In intro de s'ONU 23 Istados membros cundennant is polìticas de sa Tzina in su Xinjiang e 54 Paisos ddas apoderant.
Penìsula àraba
Sa costera de sa penìsula est isfundida in s'ovest dae su mare Ruju e su golfu de Aqaba, in su sud dae su mare de Aràbia e in s'estu dae su golfu de s'Omàn e su golfu Pèrsicu. In su norte, allàcanat cun Israele e Palestina, Giordània e Iràq. Politicamente sa penìsula Àraba est partzida in is istados a sighire (elencados segundu sa tirada):
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
Dinastias tzinesas vàrias ant istoricamente esertzitadu su controllu subra partes de su modernu Xinjiang. Sa regione fiat colada suta su domìniu tzinesu modernu a fatu de s'ispaniadura cara a ovest de sa dinastia Qing, chi aiat bidu fintzas is conchistas de su Tibet e de sa Mongòlia.
Penìsula àraba
S'Aràbia Saudita (regnu guvernadu dae sa dinastia wahhabita de sos Al Saud) òcupat sa prus parte de sa penìsula, chi tenet un'istèrrida totale de tres milliones de chilòmetros cuadrados. Sa majoria de sa populatzione, de unos chimbanta milliones de persones, bivet in Aràbia Saudita e in su Jemen. Sa sutaterra de Aràbia cuntenet cantidades mannas de petròliu. In sa penìsula, s'agatant Sa Meca e Medina, is tzitades santas de s'Islàm, ambas in su territòriu de s'Aràbia Saudita, pro custu s'itadu tenet una influèntzia manna subra is bighinos suos. Is Emirados Àrabos Unidos e su Qatàr sunt sa sede de is cadenas printzipales de televisione de su mundu àrabu, comente Al-Jazeera.
In àteros tempos, su tèrmine Aràbia definiat totu su chi oe connoschimus comente su mundu àrabu, dae su Marrocu in s'ovest fintzas a Omàn in s'estu.
Lusaka
Lusaka est una tzitade de unos 1.267.440 bividores, capitale de su Zàmbia, non prus est sede de sa provìntzia e de su distritu omònimos. S'agatat posta in su cantone tzentru-meridionale de s'istadu, in unu artipranu a unos 1.400 metros de artària.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
A pustis de sa bochidura in su 1928 de Yang Zengxin, su guvernadore de su Khanadu Kumul semi-autònomu in su Xinjiang orientale, suta sa Repùblica de Tzina, Jin Shuren, fiat sutzèdidu a Yang che guvernadore de su Khanadu. A sa morte de su Kamul Khan Maqsud Shah in su 1930, Jin aiat abolidu in manera cumprida su Khanadu e aiat pigadu su controllu de sa regione che a sennore de sa gherra. In su 1933, sa prima repùblica de Turkestan orientale fiat fundada durante sa rebellia Kumul. In su 1934, sa Prima Repùblica de su Turkestan fiat conchistada dae su sennore de sa gherra Sheng Shicai cun s'agiudu de s'Unione Soviètica in antis chi Sheng si torraret a apaghiare cun sa Repùblica de Tzina, in su 1942. In su 1944, sa rebellia Ili aiat batidu a sa segunda repùblica de Turkestan orientale, dipendente de s'Unione Soviètica pro su cummèrtziu, sas armas e su "tàtzitu cunsensu" pro s'esistèntzia sua in antis de èssere surbida in sa Repùblica Populare Tzinesa in su 1949.
Lusaka
Lusaka fiat fundada che a tzitade coloniale in su 1905 subra una bidda pitica pretzedente. In su 1935 fiat fata capitale de sa Rhodèsia Setentrionale remplasende Livingstone, in posizione prus pagu tzentrale. In su 1953, cando sa Rhodèsia Setentrionale e Meridionale fiant unidas, Lusaka si fiat fata tzentru importante de unu movimentu de cuntestatzione chi, ponende in atu pràticas de disubbidièntzia tzivile, aiat tentu unu rolu tzentrale in su naschimentu de s'istadu indipendente de Zàmbia (in su 1964), de chi diat divènnere capitale.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
De sos annos '50 a sos annos '70, su guvernu tzinesu aiat isponsorizadu una migratzione de massa de tzinesos Han in sa regione e aiat introduidu una sèrie de polìticas pro suprimire s'identidade culturale e sa religione de sos uiguros. Durante custu perìodu fiant bessidas a pitzu organizatziones separatistas uiguras vàrias cun unu potentziale amparu de s'Unione Soviètica, cun su Partidu populare de su Turkestan orientale chi fiat su prus mannu in su 1968. Durante sos annos '70, is sovièticos sustentaiant su Fronte rivolutzionàriu unidu de su Turkestan orientale (URFET) in funtzione anti-tzinesa.
Lusaka
Lusaka est una tzitade in ammanniamentu lestru, motore de s'economia de su Zàmbia modernu. S'evolutzione de sas infrastruturas at permìtidu un'acreschimentu de sa populatzione fintzas de orìgine no africana e nd'at fatu logu fitianu de itineràrios turìsticos in s'istadu.
Frantza metropolitana
Su trèmene Frantza metropolitana (in frantzesu France métropolitaine, o simplemente la Métropole) si referit a su territòriu de sa Repùblica frantzesa in Europa, incluende·nche s'ìsula de Còrsica. S'impreat in cuntrapostu a is dipendèntzias in is àteros continentes, formadas dae isuleddas ispopuladas, ìsulas e territòrios colonizados partende dae su de 16 sèculos in Amèrica, Àfrica, Àsia, Otzeània e Antàrticu. Custos territòrios, chi in die de oe ant pèrdidu su nùmene de colònias, oe s'adobiant in is dipendèntzias naradas ultramarinas (la France d'outre-mer, o collochialmente, is DROM-TOM in frantzesu). Su trèmine frantzesu Métropole benit dae s'època coloniale frantzesa, dae su de 16 sèculos a su de 20, durante sa cale si faghiat riferimentu a sa Frantza continentale cun nùmene de métropole o, est a nàrrere sa "metròpoli". In is territòrios frantzesos de foras de Europa, is bividores de sa Frantza europea sunt in collochialmente narados, in frantzesu, métros, de métropolitains, o zoreilles. Sa Frantza europea est sa "Frantza", simplemente, chi costumat bènnere a conca pro prima a sa majoria de bividores de sos àteros istados europeos.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
In su 1997, una retada de sa politzia e s'esecutzione de 30 suspetados separatistas durante su Ramadan aiat batidu a manifestatziones mannas in su freàrgiu 1997 chi aiant portadu a s'intzidente de Ghulja, una repressione violenta a banda de s'Esèrtzitu populare de liberatzione tzinesa chi aiat fatu a su nessi noe mortos. Custu aiat batidu a un'escalation: is atentados in is postales de Ürümqi a sa fine de su mese diant ochire a noe persones cun responsabilidades reconnotas dae is grupos de esiliados uiguros. In su mese de martzu 1997, una bomba in unu postale aiat ochidu duas persones cun responsabilidades rivendicadas dae is separatistas uiguros e de s'Organizatzione pro sa libertade de su Turkistan orientale cun sede in Turchia.
Frantza metropolitana
Sa Frantza europea, escluende s'ìsula de Còrsica, fatu·fatu est mentovada, in frantzesu, che Frantza continentale (in frantzesu, la France continentale o fintzas le continent). In realidade est un'abusu de su limbàgiu, dae chi mancu sa Gujana Frantzesa est un'ìsula.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
In su mese de trìulas de su 2009, in su Xinjiang fiant tzocados avolotos in resposta a una perrica violenta intre traballadores uiguros e tzinesos Han in una fàbrica chi aiant provocadu prus de chentu mortos. A pustis de sos abbolotos, unos uiguros terroristas aiant ochidu dusinas de tzinesos Han in atacos coordinados dae su 2009 a su 2016, comente pro esempru s'atacu cun gurteddu in su martzu 2014 in s'istatzione ferruviària de Kunming. Is atacos fiant istados ghiados dae separatistas uiguros, carchiunu ordingiadu dae s'organizatzione terroristica disinnada dae is Natziones Unidas Su Partidu Islàmicu de Turkistan (ex Movimentu Islàmicu de Turkistan Orientale). In s'èsteru, in su 2016 terroristas uiguros ant bombardadu s'ambasciada tzinesa in Kirghisistàn; in su 2014, ant ochidu 25 persones in un'atacu a unu santuàriu thailandesu pobulare intre is turistas tzinesos.
Frantza metropolitana
Pro sa forma aprossimada chi ddi dant is fronteras continentales suas, sa Frantza continentale puru retzit su nomìngiu de s'Esàgonu (l'Hexagone). In realidade, cando is giornalistas frantzesos faeddant de s'Esàgonu costumant si refèrrere a totu sa Frantza europea (est a nàrrere, no escluent Còrsica) cando no fintzas a totu Frantza.
Genotzìdiu culturale de sos Uiguros
Cunflitu in su Xinjiang
Durante su picu de sa gherra tzivile siriana (2011-2017), unos cantos millis de uiguros de Tzina (subra prus 11 milliones de uiguros in Tzina) sunt andados a Sìria e si sunt unidos a s'ISIS e a Al Qaeda. Is cumbatentes uiguros boliant imparare sas abilidades de cumbatimentu e torrare a Tzina. Fintzas unos 50.000 uiguros si sunt trasladados a Turchia, pro s'in prus in tzitades a costadu de sa làcana cun Sìria.
Regulamentu de su 2017
Proibitziones e regulamentos noos sunt istados ativados su 1° abrile 2017. Barbas longas e bestire mucadores in pùblicu fiant ambos proibidos. Non castiare sa televisione istatale o iscurtare trasmissiones radiofònicas, si refudare de sighire is polìticas de pranificatzione familiare o si refudare de cunsentire a is fìgios de cosa sua de frecuentare sas iscolas istatales sunt istados fatos totus cumportamentos proibidos. Dare a unu pipiu unu nùmene chi "esageraret su fervore religiosu", comente a Mauma, est istadu fatu illegale. Paris cun custu, medas moscheas sunt istadas derrùidas o distrùidas.
Is isfortzos pro sa "re-educatzione" sunt incumentzados in su 2014 e sunt istados ammaniados in su 2017. Sunt istados fraigados campos de presonia pro s'allògiu de sos istudiantes de is programmas de re-educatzione, sa majoria de is cales sunt uiguros. Su guvernu tzinesu no at reconnotu s'esistèntzia issoro fintzas a su 2018 e ddos at definidos "tzentros de imparu e formatzione professionale". Custu nùmene est istadu cambiadu in "tzentros de formatzione professionale" in su 2019. Is mannàrias de is campos sunt triplicadas dae su 2018 a su 2019 mancari su guvernu tzinesu apat afirmadu chi sa majoria de is detentos fiat istada torrada a lassare.
Giustificatzione de s'"anti-terrorismu"
Sa Tzina at usadu sa "gherra a su terrore" globale de sos annos 2000 pro incuadrare totu sos iscussertos separatistas e ètnicos che a atos de terrorismu islamista pro legitimare is polìticas suas contra s'insurretzione in su Xinjiang.
In su mese de austu de su 2018, su Comitadu de is Natziones Unidas pro s'eliminatzione de sa discriminatzione ratziale at denuntziadu sa "definitzione ampra de terrorismu e riferimentos vagos a s'estremismu" impreada dae sa legislatzione tzinesa, rilevende comente ddoe aiant numerosos signaladuras de detentzione de unu nùmeru mannu de uiguros ètnicos e de unas àteras minorias musulmanas cun su "pretestu de cuntrastare su terrorismu".
In su 2019, su comitadu de redatzione de su Wall Street Journal, Sam Brownback e Nathan Sales ant afirmadu ca su guvernu tzinesu impreat costantemente s'"antiterrorismu" che pretestu pro sa suprimida culturale e is violatziones de is deretos umanos.
Moscheas
Segundu Pechinu, ddoe sunt unas 24.400 moscheas in su Xinjiang, una mèdia de una moschea ogni 530 musulmanos.
In su 2005, Human Rights Watch at referidu ca "sas informatziones isparghinadas in is fontes ufitziales sugerint ca sa ritorsione" contra de is moscheas no isponsorizadas dae s'Istadu tzinesu fiat prevalente, e ca su segretàriu de su partidu de su Xinjiang at afirmadu ca sos uiguros "non diant dèpere fraigae logos pro fainas religiosas noos". Su guvernu tzinesu at proibidu a is minores de partetzipare a fainas religiosas in su Xinjiang de una manera chi, segundu Human Rights Watch, "non tenet fundamentu perunu in sa lege tzinesa".
Segundu un' anàlisi de su The Guardian, prus de su de tres unu de is moscheas e de is sitos religiosos in Tzina at padèssidu "disacatos istruturales significativos" intre su 2016 e su 2018, cun tzirca su ses unu de totu is moscheas e is santuàrios arrasados in manera cumprida. Custu includet sa tumba de s'Imam Asim, una tumba de làdire in su desertu de su Taklamakan. Segundu The Guardian, is musulmanos uiguros creent ca repìtidos pelligrinàgios a sa tumba diant acumprire a s'òbligu de unu musulmanu de cumpletare s'Hajj.
Segundu su The Guardian, unu giornalista chi at bisitadu sa regione orientale de Qumul in su 2017 at imparadu dae funtzionàrios locales ca prus 200 de sas 800 moscheas in sa regione sunt istadas distrùidas e ca prus de 500 diant èssere istadas derrùidas in su 2018.
Unu raportu de sa CNN de su 2019 at ipotizadu chi dusinas de moscheas siant istadas distrùidas durante sa repressione de sa Tzina.
Formatzione iscolàstica
In su 2011, sas iscolas de su Xinjiang sunt passadas a s'"imparu bilìngue". Sa majoria de s'imaramentu acontesset in tzinesu mandarinu, cun petzi pagas oras pro chida dedicadas a sa literadura uigura. Mancari s'ènfasi subra de s"annestru bilìngue", a pagos pipios tzinesos Han si dd'imparat a faeddare uiguru.
Is istudiantes uiguros annotamala sunt imbiados semper prus s'ispissu a iscolas residentziales a tesu dae is comunidades issoro de orìgine, in ue podent faeddare uiguru.
Segundu unu raportu de su 2020 de Ràdiu Free Àsia, s'imparu monolingue in tzinesu mandarinu est istadu introduidu in una iscola superiore influente de Kashgar chi in pretzedèntzia fruniat imparu bilìngue.
Presoneris acadèmicos e religiosos
S'Uyghur Human Rights Project at identificadu a su nessi 386 intelletuales uiguros chi sunt istados detentos e isparèssidos dae su cumintzu de su 2017 che a vìtimas de sa campagna massitza de repressione etno-religiosa giuta dae su guvernu tzinesu in sa pàtria uigura.
S'economista uiguru Ilham Tohti est istadu cundennadu a s'ergàstulu in su 2014. Amnesty International at definidu sa cundenna sua ingiustificata e abbergongiosa. Fintzas Rahile Dawut, un'importante antropòlogu uiguru chi at istudiadu e cunservadu santuàrios islàmicos, càntigos traditzionales e folklore, est istadu impresonadu.
Segundu Ràdiu Free Àsia, su guvernu tzinesu tenet impresonados s'imam uiguru Abduheber Ahmet a pustis de àere portadu su fìgiu a un'iscola religiosa no autorizada dae s'Istadu tzinesu. Ahmet fiat istadu pretzedentemente laudadu de Tzina che a un'imam "a chimbe isteddos", ma in su 2018 est istadu cundennadu a ultres chimbe annos de presone pro s'atzione sua.
Campusantos
In su cabudanni 2019, s'Agence France-Presse (AFP) at bisitadu 13 campusantos distrùidos in bator tzitades e at assistidu a ossos iscobertos chi abarraiant galu in 4 de issos. Pro mèdiu de s'esàmene de sas immàgines satellitares, s'agèntzia de imprenta at istabilidu ca sa campagna de destruidura grae fiat ativa de prus de unos deghe annos. Segundu unu pretzedente raportu de s'AFP, tres campusantos in sa contea de Xayar fiant intre dusinas de campusantos uiguros distrùidos in su Xinjiang intre su 2017 e su 2019. Is ossos umanos batidos a sa lughe de is campusantos in sa contea de Xayar sunt istados iscartados. In su ghennàrgiu 2020, unu raportu de sa CNN basadu subra s'anàlisi de sas immàgines satellitares de Google Maps at afirmadu ca sas autoridades tzinesas ant distrùidu prus de 100 campusantos in su Xinjiang, massimamente uiguros. Sa CNN at colligadu sa destruidura de is campusantos a sa campagna de su guvernu pro controllare sos uiguros e is musulmanos in manera prus ampra. Su guvernu tzinesu definit su campusantu e sa destruidura de is tumbas "re-collocatziones" e afirmat ca is mortos torrant a èssere interrados in campusantos noos istandardizados.
Intre is campusantos distrùidos b'at su Campusantu Sultanim (37°07′02″N 79°56′04″E), su campusantu istòricu uiguru tzentrale cun ingènneros de interros e prus santuàriu sacru in sa tzitade de Hotan, chi est istadu derrùidu e cunvertidu in parchègiu intre su 2018 e su 2019. Sa CGTN, unu canale internatzionale de propiedade istatale tzinesa afiliadu a su Partidu Comunista Tzinesu, at afirmadu chi is tumbas siant istadas trasladadas.
Intzentivos a is cojas
Segundu s'isperta de istùdios de gènere Leta Hong Fincher, su guvernu tzinesu at ofertu a is parigas uiguras intzentivos pro tènnere prus pagu fìgios e de manera chi is fèminas si còjuent cun persones a foras de s'etnia issoro. Segundu su moderadore de su progetu Uyghur Human Rights Project, Zubayra Shamseden, su guvernu tzinesu "bolet burrare sa cultura e s'identidade uigura torrende a fàghere is fèminas de cosa sua".
Is cojas intre uiguros e tzinesos Han sunt incoragidos cun sussìdios de su guvernu. In s'austu de su 2014, sas autoridades locales de sa contea de Cherchen (contea de Qiemo) ant annuntziadu: "Medidas de intzentivatzione pro incoragire is cojas ammesturadas uiguros-tzinesos", inclùidu un'acumpensu in contantes de 10.000 CNY (unos 1.450 dollaros IMPREAT) a s'annu pro is primos chimbe annos a tales parigas cojuadas e tratamentu preferentziale in àmbitu de traballu e abitativu prus imparu gratis pro is parigas, is babos e is mamas e figiàmene. Su secretàriu de su PCC de sa contea Zhu Xin at osservadu: "Sa defensa nostra de is cojas ammesturadas promovet s'energia positiva... Isceti promovende sa criatzione de un'istrutura sotziale e un'ambiente comunitàriu in ue totu is grupos ètnicos siant achiridos su unu in s'àteru... podemus promòvere sa unidade manna, sa fusione ètnica e s'isvilupu de totu is grupos ètnicos in su Xinjiang, e in fines realizare su bisu nostru tzinesu de ingiovanessimentu de sa natzione tzinesa nostra."
In su mese de santugaine 2017, in sa pàgina de is social mèdia de sa contea de Lop est istada tzelebrada sa coja de unu tzinesu Han de sa provìntzia de [[Henan cun una fèmina uigura de sa contea de Lop:
Darren Byler, un'antropòlogu e espertu de Tzina acanta s'Universidade de Washington, at afirmadu ca una campagna in is social mèdia in su 2020 pro cojuare 100 fèminas uiguras cun òmines tzinesos Han at inditadu comente "una tzerta dinàmica de pòdere razializadu faghet parte de custu protzessu", cummentende, "Paret chi custu siat un'isfortzu pro prodùere una assimilatzione prus manna e abasciare sa diferèntzia ètnica traghende a sos uiguros in relatziones dominadas dae sos Han".
In su mese de martzu 2017, Salamet Memetimin, de etnia uigura e segretàriu de su Partidu Comunista pro sa bidda de Bekchan in sa contea de Qira, est istadu bogadu dae s'incàrrigu pro pigare is votos de coja Nikah in domo sua. In is intervistas cun Ràdios Free Àsia in su 2020, is residentes e is funtzionàrios de sa contea de Shufu, in sa prefetura de Kashgar, ant afirmadu ca no fiat prus possìbile esecutare is ritos traditzionales de sa coja uigura nikah in sa contea.
Bestimentas
Is autoridades tzinesas disincoràgent s'impreu de foulard, mucadores e àteros bestires islàmicos in sa regione. Su 20 maju de su 2014 est tzocada una protesta in Alakaga, in sa contea de Kuqa, prefetura de Aksu, cando 25 fèminas e istudiantes sunt istadas arrestadas pro portare su mucadore. Segundu unu funtzionàriu locale, ddoe at apidu duos mortos e chimbe feridos cando sa politzia ispetziale armada at isparadu a subra de is manifestantes. A pustis, un'iscuadra de su Washington Post est istada arrestada in Alakaga e a sa fine deportata dae sa regione.
Nùmenes de pipios
Segundu Ràdio Free Àsia, in su 2015 in Hotan est istadu promulgadu un'elencu de nùmenes proibidos pro is pipios naradu "Règulas de denumenatzione pro is minorias ètnicas", bandende nùmenes de significadu potentzialmente religiosu intre cales Islam, Coranu, Meca, Jihad, Imam, Saddam, Hajj e Medina. S'impreu de s'elencu est istadu a pustis estèrridu a totu su Xinjiang.
Tortura
Human Rights Watch, un' organizatzione sena fine de lùcuru cun sede in New York, at denuntziadu "abusos isparghinados", intre cales tortura e protzessos ingiustos, de sos uiguros. Mihrigul Tursun, una mama uigura giòvana, at naradu de èssere istada "torturada e sutaposta a unas àteras cunditziones brutales...". Est istada drogada, interrogada durante dies chentza de dormire, acapiada a una cadira e iscossada dae s'eletritzidade. Fiat sa de tres bortas chi fiat mandada a unu campu dae su 2015. Tursun at naradu a is giornalistas ca s'ammentat de comente is inchisidores ddi naraiant: "Èssere uigura est unu crìmene". Unu àteru detentu in passadu, Kayrat Samarkand, at naradu ca "M'ant fatu bestire cun is chi naramt 'bestires de ferru, unu bestire de metallu chi pesaiat prus de 50 libras... At costrintu is bratzos mios e sas ancas mias in una posidura tiesa. Non resissia a mi mòere pro nudda e s'ischina sufriat in manera orrorosa... Ant fatu bestire a is persones cun custa cosa pro iscagiare s'ispìritu issoro. A pustis de 12 oras, mi sei fatu aici modde, mudu e legale".
Isterilizatziones obligatòrias e contratzetiones
Zumrat Dwut, una fèmina uigura, at afirmadu de èssere istada isterilizada cun sa fortza durante sa permanèntzia in unu campu, in antis chi su maridu esseret capatzu de nche dda bogare peri rechestas a is diplomàticos pakistanos. Mancari Dwut no ispetzìficat comente siat istada isterilizada, unas àteras fèminas contant de àere retzidu cun sa fortza unos imprantos contratzetivos.
S'Heritage Foundation at referidu ca is funtzionàrios ant custrintu is fèminas uiguras a pigare drogas disconnotas e bufare una ispètzie de lìchidu biancu chi ddi at causadu sa pèrdida de connoschimentu e a bortas dd'at causadu s'interrutzione de su mènstruu.
Isciacuadura de su cherbeddu
Kayrat Samarkand at descritu sa routine de su campu in un'artìculu pro NPR: "Foras de bìvere in bighinados istrintos, narat ca is detentos depiant cantare cantzones pro lodare su leader tzinesu Xi Jinping in antis de pòdere papare. Narat ca is detentos sunt istados custrintos a ammentare un'elencu de sas a chi narant "126 fàulas" subra sa religione: "Sa religione est òpiu, sa religione est mala, non depes crèere in niuna religione, depes crèere in su Partidu Comunista", ammentat. "Isceti su Partidu Comunista ti depet pòdere portare a unu benidore radiosu".
Documentos indennentados a su New York Times dae unu funtzionàriu anònimu tzinesu cussigiaiant chi "chi sos istudiantes diant àere pedidu chi is babos issoro fiant isparèssidos aiant commitidu unu crìmene, ddi diat èssere istadu naradu ca no, ma petzi ca su pensamentu issoro fiat istadu infetadu dae pensamentos malesanos. Sa libertade est possìbile isceti cando custu "virus" in su pensamentu issoro siat istadu irraighinadu e sunt in bona salude".
S'Heritage Foundation at referidu ca "is pipios is cales babos siant detentos in is campos ddos mandant fatu·fatu a orfanotròfios istatales e sutapostos a isciacuadura de su cherbeddu pro ismentigare is raighinas ètnicas issoro. Fintzas chi is babos issoro non sunt detentos, is pipios uiguros si depent trasladare a sa Tzina interna e si nche immrghere in sa cultura Han segundu sa polìtica de is "classes de su Xinjiang" de su guvernu tzinesu".
Traballu tostu e fadiosu
Segundu Quartz, sa regione de su Xinjiang est descrita che unu "“gulag de su cotone" in ue su traballu cartzeràriu est presente in totu is fases de sa filiera de su cotone...".
Tahir Hamut, unu musulmanu uiguru, at traballadu in unu campu de traballu durante s'iscola elementare cando fiat pipiu, e a fatu at traballadu in unu campu de re-educazione de mannu, acumprende tareas comente boddire cotone, ispajare giarra e fraigare matones. "Totu sunt custrintos a fàghere totu is tipos de traballos fortzados o a acarare su castigu", at naradu. "Cale si siat non siat capatzu de acabare is tareas de cosa sua at a èssere iscutu".
Cunvivèntzia fortzada e abortu
In su 2018, is dipendentes pùblicos tzinesos ant incumentzadu is permanèntzias domitziliares obligatòrias cun famìlias uiguras pro sos agiudos a s'assimilatzione.
Una fèmina prìngia de 37 annos de sa regione de su Xinjiang at decraradu de àere intentadu de renuntziare a sa tzitadinàntzia tzinesa pro bìvere in Kazachistàn, ma su guvernu tzinesu ddi at naradu ca depiat torrare a Tzina pro cumpletare su protzessu. At padèssidu un'abortu chi reteniat chi èsseret pretzisu pro impeire s'impresonamentu de frade.
Regorta de òrganos
Ethan Gutmann, unu collega de su think tank cunservadore Foundation for Defense of Democracies e osservadore de Tzina, at concluidu ca s'isplantu de òrganos dae presoneris de cussèntzia s'est fatu prevalente cando is membros de su grupu ètnicu uiguru sunt istados pigados de mìria in repressiones de seguresa e "campagnas tostas meda" durante is'Annos '90. Segundu Gutmann, sa bogada de òrganos de presoneris uiguros est acabada in su 1999 cun membros de su grupu religiosu de su Falun Gong chi ant propassadu sos uiguros che mitzas de òrganos.
In is annos 2010, sunt torrados a bessire a foras is pessamentos pro su prelevamentu de òrganos de sos uiguros. Segundu unu determinu unànime de su China Tribunal, sa Tzina at pessighidu e sutapostu a proas mèdicas is uiguros. Su raportu suo espressaiat pessamentu pro su fatu ca sos uiguros fiant vulneràbiles a su prelevamentu de òrganos, ma non teniant galu proas de s'acontèssere.
Reatziones in s'ONU
In su trìulas 2019, 22 paisos ant emìtidu una lìtera giunta in sa de 41 sessiones de su Cussìgiu pro sos deretos umanos de sas Natziones Unidas (UNHRC), cundennende sa detentzione de massa de uiguros e unas àteras minorias in Tzina, pedende a sa Tzina de "parare sa detentzione arbitrària e de is restritziones a sa libertade de movimentu de uiguros e unas àteras comunidades musulmanas e minoritàrias in su Xinjiang".
In sa matessi sessione, 50 paisos ant emìtidu una lìtera giunta a amparu de is polìticas tzinesas de su Xinjiang, critichende sa pràtica de "polititzizare is chistiones relativas a is deretos umanos". Sa lìtera afirmaiat ca "sa Tzina aiat cumbidadu in su Xinjiang diplomàticos numerosos, funtzionàrios de organizatziones internatzionales e giornalistas" e ca "su chi ant bidu e intèdndiu in su Xinjiang controighiat in manera cumprida cantu aporridu dae is mèdias".
In su santugaine 2019, 23 paisos ant emìtidu una decraratzione giunta a s'ONU esortende sa Tzina a "sustentare sos òbligos suos e impinnios natzionales e internatzionales pro su respetu de is deretos umanos".
In su freàrgiu 2020, is Natziones Unidas ant pedidu s'atzessu chentza de ostàculos in antis de una proposta de bìsita connoschitiva in sa regione.
Europa
Ultres a firmare una decraratzione giunta subra is violatziones èticas chi ferrent sa comunidade uigura in su Xinjiang, istados comente a sa Germània e sa Norvègia ant adotadu medidas ulteriores pro espressare sas opiniones issoro subra custu tema. Sa Germània at dillindadamente cumbidadu sa Tzina a frunire s'atzessu a is deretos umanos de is Natziones Unidas a is campos. Annotamala, sa Norvègia at formadu unu grupu de sensibilizatzione contra de is campos de internamentu.
Oriente Mèdiu
Medas istados de s'Oriente Mèdiu ant firmadu totus unu documentu de is Natziones Unidas a defensa de is deretos umanos de sa Tzina. Unu portaboghe de su ministèriu de sos Èsteros turcu at criticadu is campos, ma su presidente turcu Recep Tayyip Erdogan at a fatu difèndidu sa Tzina durante sa bìsita sua. Fintzas Iràq e Iràn sunt abarrados in mudìmene e ant fintzas firmadu su documentu, mentras Aràbia Saudita, Egitu e Turchia sunt istados acusados de deportare sos uiguros a Tzina.
Is Emirados Àrabos Unidos ant difèndidu formalmente is rècords subra is deretos umanos de Tzina. Su Qatàr at sustentadu is polìticas de sa Tzina in su Xinjiang fintzas a su 21 austu 2019; est a pustis istadu su primu istadu de Oriente Mèdiu a retirare sa defensa de is campos de su Xinjiang.
Àfrica tzentrale
Sa Repùblica Democràtica de su Congo, su Gabòn, sa Nigèria, sa Somàlia e unos àteros istados de Àfrica tzentrale ant defèndidu a sa Tzina.
Sud-est asiàticu
Cambògia, Myanmàr e Filipinas ant firmadu sa defensa formale de is polìticas tzinesas. Thailàndia, Malaìsia e Cambògia ant deportadu uiguros suta pedidu de sa Tzina. In su nadale 2009, su Assòtziu americanu uiguru at espressadu pessamentu pro sa torrada in Tzina de 20 refugiados uiguros de Cambògia.
Noa Zelanda
Su primu ministru de sa Noa Zelanda, Jacinda Ardern, at bisitadu Pechinu a pustis de s'isparadòrgiu in sa moschea de Christchurch e at chistionadu in privadu de su Xinjiang cun Xi Jinping. Nudda est bessidu a foras a pitzu dae custos arresonos e Ardern no at aprofundidu in manera ulteriore custu argumentu. Su New York Times at pensadu chi s'aparente farta de pessamentu fiat dèpida a su fatu ca sa Noa Zelanda esportat medas produtos a Tzina, intre cales late, petza e binu.
Pakistàn
Un'istùdiu de su guvernu pakistanu at iscobertu ca is giornales cunservadores e sos eclesiàsticos de s'istadu s'oponent a sa reprimida de sos uiguros, pedende fatu·fatu una libertade religiosa prus manna pro sos uiguros. Presentadu su raportu, s'ambasciada tzinesa at pedidu a su Pakistàn de gestire is sentimentos negativos subra sa Tzina a s'internu de su Pakistàn.
Rùssia
Sa Rùssia at espressadu s'apoderamentu suo a su tratamentu riservadu dae sa Tzina a sos uiguros in prus ocasiones. At firmadu ambas decraratziones a sas Natziones Unidas (in trìulas e santugaine 2019) a defensa de is polìticas tzinesas de su Xinjiang.
Istados Unidos
Su Cungressu de is Istados Unidos at aprovadu s'Uyghur Human Rights Policy Act in reatzione a is campos de re-educazione. S'Assòtziu americanu uiguru at afirmadu ca s'acostamentu militare de Pechinu a su terrorismu in su Xinjiang est terrorismu de Istadu. Su Museu Memoriale de s'Olocàustu de Istados Unidos at emìtidu decraratziones  subra is cunditziones in su Xinjiang iscriende: "Sa campagna de su guvernu tzinesu contra de sos uiguros in su Xinjiang est multiforme e sistemàtica. Est caraterizada dae detentzione de massa, traballu fortzadu e leges discriminatòrias e suportadu dae modalidades de bardiamentu a arta tecnologia."
Prùssia (regione istòrica)
Sa Prùssia antiga (in tedescu: Preußen, in polonesu: Prusy; in latinu: Borussia, Prutenia, Prussia) fiat una regione chi s'isterriat de sa costera sud-orientale de su mare Bàlticu fintzas a is lagos de sa Masùria, narada Brus in is cartas geogràficas de su de 8 sèculos.
Is istòricos cabudianos aiant iscerados is pòpulos prussianos che orientales; Tàcitu ddis naraiat Aestos. Fiat sinnialada galu in una relatada de Adalbertu de Praga, unu missionàriu cristianu mandadu de Boleslau I de Polònia pro ddos cunvèrtere, ma pois bochidu de issos etotu in su 997.
Is rastas archeològicas in Prùssia inditant chi is pòpulos prussianos biviant in ie a su nessi de su 2000 i.C. Faeddaiant variedades mannas de limbas, intre chi su prussianu antigu, apartenente a su grupu otzidentale de is limbas bàlticas.
In sa preistòria, sa parte orientale de s'àrea fiat ocupada de is bàlticos orientales, intames de is bàlticos otzidentales (intre custos is prussianos) chi biviant in sa Sàmbia e in is àreas de s'uestu. Is bàlticos otzidentales in su tempus diant formare sa natzione prussiana, is de oriente sa nazione lituana.
S'àrea de sa Prùssia oe est ispatzida intre sa Polònia setentrionale, s'exclave russa de Oblast de Kaliningrad e sa Lituània.
Mamoudzou
Mamoudzou est su cabulogu amministrativu de Mayotte. Est su comunu prus pobuladu de su dipartimentu. S'agatat in sa Manna-Terras (o Mahoré), s'ìsula printzipale de Mayotte e contat unos 46.650 bividores.
Kharkiv
Kharkiv (in ucrainu: Харків) o Khar'kov (in russu: Харьков) est una tzitade de unos 1.451.000 bividores, segunda bidda prus manna de Ucraina e capitale amministrativa de s'oblast de Kharkiv.
Kharkiv, suta nùmene uffitziale de Kharkov, fiat capitale de sa repùblica sotzialista soviètica de Ucraina de su 1917 a su 1934. Oe est unu de is tzentros industriales, culturales, iscientìficos e univesitàrios de s'istadu.
Istados barbariscos
Costera barbarisca o Istados barbariscos (fintzas Berberia) sunt is trèmenes chi sos europeos ant impreadu dae su sèculu XVI fintzas a su XIX pro si refèrrere is regiones de costera de sos atuales Marrocu, Algeria, Tunisia e Lìbia. In Otzidente, su tèrmine s'usat normalmente pro faeddare de is piratas e is cummertziantes de iscraos chi populaiant custas costeras e bivende·si de s'economia acapiada a custas atividades. Rapresentaiant una minetza costante pro sas imbarcatziones cummertziales e finamentas pro is tzitades de costera de su Mediterràneu.
Maria Piera Mossa
Maria Piera Mossa (Casteddu, 1950-2002) est istada una regista e programmista sarda. At giradu documentàrios comente Il '43 con Sant'Efisio, e àteros dedicados a personalidades e a s'istòria de Sardigna.
Istados barbariscos
S'orìgine de sa paràula Berberia si faghet torrare in segus a s'annu 1500, cando fiat aparèssidu su trèmene in Itàlia. Benit dae bàrbaru e designat a s'Àfrica de su Norte. Usadu pro pagu tempus, fiat torradu a bessire in is iscritos de autores vàrios e in is ditzionàrios pro passare a su limbàgiu atuale, e si refèrrere esclusivamente a is bividores de sa "Barberia", chi currespondet a is costeras de su Magreb. Chentza relatu cun su tèrmine "bàrbaru", sa paràula bèrberu est aparèssida cara a su 1860.
Maria Piera Mossa
Laureada in Filosofia in s'universidade de Casteddu, est divènnida sa prima regista de Sardigna in su 1976.
Dae su 2013, su bighinadu de Giorginu (Casteddu) ddi at dedicadu una ruga.
Istados barbariscos
Istòria
Su territòriu in pràtica no at tentu mai unu guvernu unidu franca una iscuta curtza in tempus de s'Impèriu almohade (sèculu XII) e de is hafsides. In antis de su sèculu XVI sa Barberia cumprendiat is territòrios de Ifriqiya, su Marrocu, e un'istadu algerinu de su tzentru-ovest cun capitale in Tlemcen o Tiaret. Dae su sèculu XVI su territòriu incluiat puru is regiones de s'internu, chi aprofundiant in su continente africanu, comente si bidet in is mapas polìticas e geogràficos europeas publicadas intre is sèculos XVII fintzas su XX. Intre is guvernadores prus famados de custos territòrios figurant su pasciá o bey de Algeri, su bey de Tùnisi e su bey de Trìpoli, totus issos tributàrios de su sultanu de s'Impèriu otomanu, mancari gosaiant de un'autonomia de guvernu manna. Pro is natziones europeas, Trìpoli, in s'atuale Lìbia, fiat cunsiderada sa capitale de sos istados barbariscos mancari Marrakech, in Marrocu, fiat sa tzitade bèrbera prus manna e importante de s'època. Algeri e Tangeri puru fiant tzitades importantes meda de sa Barbaria.
Is atividades printzipales barbariscas fiant sa pirateria, assàrtiu de naes, e is bardanas, assàrtios de sa costera europea. Atividade chi ispàrghida in totu su Mediterràneu e in s'Atlànticu pròssimu puru, dae Irlanda a is Azorras. Sa costera de Berberia fiat àmbitu de su mercadu de iscraos, meda de is cales cristianos, caturados in gherras e in bardanas, comente fintzas africanos, chi assortiant dae is caravanas transaharianas assartiadas. Si càrculat a prus de unu millione su nùmeru de cristianos caturados in is costeras de su Mediterràneu intre 1500 e 1800, unu perìodu chi marcat su columìngiu de una pràtica chi fiat comintzada cun s'arribu de s'Islàm in su norte de s'Àfrica e in Ispagna in su sèculu VIII e chi no aiat sessadu fintzas a metade su sèculu XIX.