cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frantzisca Sanna Sulis
Biografia
Frantzisca Sanna Sulis est nàschida in su 1716 a intro de una de sas famìlias sardas de importu prus mannu de su Setighentos e giai dae minore at coltivadu un'interessu pro sa seta e su disinnu de bestires. S'est cojuada a s'edade de deghennoe annos cun Perdu Sanna Lecca bestende unu bestire de isposa chi aiat disegnadu issa matessi, e a pustis s'est tramudada paris a su maridu a sa domo issoro de Cuartùciu, in ue at incomintzadu a si dedicare a sa produtzione de sa seda. S'impreu de telàrgios modernos, a s'avanguàrdia pro s'època, ant megioradu sa calidade de su produtu e, in prus, su clima mediterràneu de sa Sardigna fiat de agiudu mannu pro sa faina sua ca permitiat a sos oos depostos dae sos babbaliscos, narados sementza, de s'abèrrere in antìtzipu cunfronta a sa cuncurrèntzia, dende·li un'avantàgiu cumpetitivu. Nointames su fatu chi sos clientes de sa Sulis esserent pro su prus de sos comunes lacanàrgios, parte de sos manufatos suos fiant lòmpidos finas a sa Rùssia. In sa vida sua, paris a sa produtzione de sa seda, si fiat dedicada fintzas a s'insegnamentu de sas tècnicas suas; pro custa resone a pustis de sa pigada a chelu sua, arribbada a s'edade de norantatrès annos in Cuartùciu, l'ant cunferidu una glorificatzione in su campu de s'istrutzione pùblica. In su testamentu suo at dispostu de lassare sos benes suos a sos pòveros pro mèdiu de sa Crèsia e s'impresa tèssile sua non fiat subravìvida a issa, sos campos de murichessa suos los ant remplasados cun frutedos e de sa faina sua no est abarrada istiga.
In s'11 de làmpadas de su 2022 Google at afestadu sos 306 annos dae sa nàschida sua cun unu doodle.
Fausto Coppi
Aiat binchidu chimbe Giro d'Italia, duos Tour de France e su Campionadu mondiale de inseguimento in Parigi in su 1947 e in istrada in Lugano in su 1953.
Dinosauru
Is Dinosaurus funti unu gruppu de animales de su clade Dinosauria. Funti apparsus in su periodu Triassicu, 231.4 milionis de annus fai e fiant su prus importanti gruppu de vertebraus po 135 milionis de annus, de su Jurassicu fintzu a su Cretaceu, candu un eventu catastroficu ari pottau a s'estintzioni de tottu su gruppu.
Ci funti 500 generis e prus de 1000 ispetzias iscobertas. Dinosaurus fiant presenti in tottus is continentis, calincunus fiant erbivorus, ateros carnivurus, calincunus pitticcu commenti una pudda (50 cm), ateros mannus commenti palazzus. Fiant is creaturas prus mannas de sempri.
Su nomine dinosauru beniri de su gregu e boli nai "tiligherta terribili" perou c'est de nai che dinosaurus non fiant tilighertas. Dinosaurus fiant un gruppu de rettilis che non teniant sa postura tipica de is rettilis o s'ectotermia. Si crei che is dinosaurus fiant endotermus e teniant unu metabolismu mannu commenti is mamiferos e is pillonis modernus.
Otzèanu Atlànticu
S'Otzèanu Atlànticu (o Atlànticu, comente si nat meda negossiande)est su secundu otzeanu prus mannu de su mundu, est mannu su de chimbe unu de su corju de su Praneta Terra.
Jethro Tull
Jethro Tull est unu gruppu rock originàriu de Blackpool, in su Rennu Auniàdu, fundau dae su scotzesu Ian Anderson (pifferu travessu e polistrumentista). Sa band pigara su nomini dae su pioneri de s'agricurtura moderna, Jethro Tull (1674-1741).
S'issoro mùsica est contraddistinta dae sa presèntzia dominante de su flàutu traessu, sonadu dae su virtuosu leader Ian Anderson. A pustis de un'esòrdiu a s'insegna de su richiamu a su blues, sos Jethro Tull ant rugradu s'istòria de su rock, isperimentende varas gèneras; dae su folk rock a s'hard rock, dae su rock progressivu a sa mùsica clàssica. Ant bèndidu prus de 60 milliones de albums in totu su mundu.
In su mese de abrile 2014 Anderson at decraradu chi sos Jethro Tull comente a bandas no esistent prus e sa voluntade de lassare s'eredade de su nùmene sighende sa carriera solista sua. Nointames, in su cabudanni 2017, Ian Anderson at annuntziadu sa torrada de su grupu in sas iscenas, pro tzelebrare su de chimbanta annos de atividade in su 2018, cun unu giru e unu nou album.
Su cumintzu
In comintzu sa band, capitanada siat dae Ian Anderson chi dae su chitarrista Mick Abrahams, fiat in manera sustantziale orientada cara a su blues. A pustis de s'èssere ammustrados in carchi tzìrculu londinesu cun nùmenes diferentes, ant detzìdidu de adotare "Jethro Tull" in riferimentu a s'omònimu agrònomu britànnicu bìvidu in su de degheoto sèculos. Nointames s'issoro sìngulu de imbucada Sunshine Day est bènnidu erroneamente distribuidu a nùmene "Jethro Toe".
This was (1968)
Su primu album issoro, This Was (1968), at postu in fila una sèrie de petzos rock-blues intra sos cales ispicat Song for Jeffrey in cantu, cun probabilidade, sa prus serente a s'istile chi sa banda diat àere pigadu in sos annos imbenientes.
In su grupu s'at abertu dereta una discussione in sa diretzione de pigare: at prevàlidu Ian Anderson e Mick Abrahams est essidu dae sa formatzione andende a fundare sos Blodwyn Pig cun sos cales at sighidu su pròpiu caminu in su British blues.
Sos Jethro Tull, dae inoghe in posca, si sunt incaminados in unu percursu chi cunsiderat in su matessi tempus bator istiles chi, cun echilìbrios diversos in sas vàrias fases de sa longa vida issoro, faghet a los individuare in sa mùsica folk, in sa mùsica jazz, in sa mùsica clàssica, e àncora su blues, chi restat comente si siat in sos ingredientes de sa produtzione issoro. In cussu perìodu at militadu in sa formatzione pro unu breve perìodu fintzas Tony Iommi, chitarrista de sos Black Sabbath, in antis de s'arribu de su benidore cumpàngiu de longu tempus de sos Jethro Tull, su chitarrista Martin Lancelot Barras.
Anguli
Cun anguli inditaus una pariga de retzetas sardas :
Acinnus stòricus
Sa costumàntzia de arregalai ous po festai s'arribu de su beranu est antiga meda, cun orìgini in sa Pèrsia antiga, sendi chi s'ou est unu sìmbolu de vida noa. S'evolutzioni prus connota de custa traditzioni est s'ou de Pasca de ciuculati, nàsciu forsis in Frància in su tempus de Luisi XVI o imbentau de is maistus de ciuculati torinesus in su '700. Cun su cristianèsimu, s'ou est bessiu sìmbolu de sa resurretzioni de Gesùs.
Su pani
S'anguli est unu pani de sìmbula traballau a fini cun s'impreu de unus cantu trastus che sa serreta, un'arrasoiedda o fintzas a unga. Est de sòlitu fatu a forma de animaleddus che pillonis o puddas, ma fintzas de gruxi, puba o froris. In sa preparatzioni si ponit un'ou cotu a tostau in mesu e s'arregalat me is diis de Pasca a sa pròpiu manera de s'ou de ciuculati, comenti amosta de stima o po augurai sorti po su benidori. Ddoi at fintzas variedadis de sa pròpiu retzeta chi no portant s'ou, impreadas in su connotu de is famìlias prus pòberas chi no podiant agiungi s'ou. Un'esempru est sa versioni cun sa mèndula.
S'anguli 'e cibudda
Est unu pratu pòberu de sa traditzioni ollastrina fatu cun farra, cibudda, casu, lardu de porcu e àterus ingredientis. Ddu coint, candu fait, in su forru a linna asuba a is follas de càuli. Si podit papai comenti primu pratu o comenti smurtzu (pastu lestru).
Alcanó
Alcanó est una comuna ispagnola de 256 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Willy Brandt
Willy Brandt (Lubeca, 18 nadale 1913 comente Herbert Ernst Karl Frahm-Unkel, 8 santugaìne 1992) est istadu unu polìtigu alemannu de fide democràtiga-sotziale.
Dae su 1957 a su 1966, fiat istadu sìndigu de Berilinu, dae su 1966 a su 1969 ministru federale de sos afares isternos e bitzecantzilleri de su gabinete de Kiesenger e, dae su 1969 a su 1974, su de bator cantzilleris de sa Repùbriga Federale Alemanna. Pro sa polìtiga sua orientada chirru a estu, chi teniat sa finalidade de mezorare sas relassiones cun sos paìses de s’Europa levantesa, aiat retzidu su prèmiu Nobel de sa paghe in su 1971.
Dae su 1964 a su 1987, Brandt fiat istadu presidente de su SPD e, dae su 1976 a su 1992, presidente de s’Internassionale Sotzialista.
S’abioportu nou de Berilinu, chi diat dever esser abertu in intro de un’annu, at a zugher su nùmene suo.
Copa Promotzione de Sardigna
Sa Copa Promotzione de Sardigna est una cumpetitzione de fùbalu organizada dae su Comitadu Regionale Sardigna in ue s’afrontant sas iscuadras de sos girones A e B de sa Promotzione Sardigna. S'iscuadra binchidora tenet su deretu de partitzipare in sa Supercopa de Sardigna cuntra de sa binchidora de sa Copa de Sardigna.
Netunu (praneta)
Netunu (simbulu: ) est su de otu pranetas de su Sistema solari e su de cuatru prus mannus, a pustis de Jove, Saturnu e Uranu. Cummenti Jove est unu praneta giganti gassosu ma sa compositzioni de s'atmosfera assimillat prus a cudda de Uranu. Su nomini benit dae su deus de su pantheon romanu Netunu, deus de su mari.
Sardos antigos
Bae puru a bidere: Populu sardu
Cun su nomine de Sardos /-us antigos /-us, o fintzas Nuragicos /-us o Nuraghesos / Nuraxesus, si bolet indittare a sos Sardos in su tempus prenuragicu e nuragicu; calicunu lis narat fintzas solu Sardos (faeddu chi abarrat pro indittare a su populu sardu modernu) o tambene Paleosardos o Protosardos.
Pararutas
Leonardo Da Vinci aiat cuntzìbidu su primu pararutas formadu dae 4 cordas ligadas a un’imbragadura (chi bi fiant apicados sachetes de aba funtzionende de bussa de àera), chi manteniant ligada s’istrutura frenadora, custituìda dae 4 pèrtigas ligadas intre issas peri insertos de metallu, comente pro formare una piràmida chi sas caras fiant realizadas cun pannamenta de linu immidonadu pro nd’aumentare sa rizidesa. Su prozetu, propònnidu torra unu sègulu a pustis dae Fausto Venanzio, probabirmente non fiat istadu realizadu mai dae Leonardo. In s’èpoga moderna, un’universidade istadunidesa l’at realizadu in sos detàllios prus mìnimos: su pararutas at funtzionadu, peroe est resurtadu pagu istàbile e no manobràbile; difatis, est resurtadu pagu eficassu cun bentu.
Intre sas primas aprigaduras isperimentales, si podent tzitare sas fulliadas de Lenormand su frantzesu, chi si fiat fulliadu in su 1732 dae s’osservadorzu de Montpellier, e prus chi totu su de su frantzesu André-Jacques Garnerin, ch’in su 1797 si fiat fulliadu dae unu grobu o, naradu mezus, nche fiat artiadu a unos 900 metros a bordu de unu grobu chi fiat istadu disunfradu e isgantzadu falende a su solu a mèdiu de una pararutas a calota cunetadu a su cofinu etotu de su grobu. A Graberin lu cussìderat s’imbentore de su pararutas cun calota emisfèrigas.
In sos annos ’20 e ’30 de su sègulu coladu, numerosos istùdios e isperièntzias nch’aiant zutu a realizare pararutas eficassos e seguros, tantu est beru ch’in tempus de sa segunda gherra mundiale su pararutas fiat istadu realizadu no petzi comente sistema de sarvamentu, si nono finas pro sa fulliada de unidades a zonas de cumbate.
In sos annos ’50, fiat nàschidu su pararutismu isportivu e, in su 1963, fiat istadu realizadu su primu pararutas cun ala Parafoil dae Domina Jalbert s’ameriganu, chi aiat aprigadu e mezoradu sas teorias de Francis Rogallo. Su tipu naradu de pararutas, perfetadu posteriormente, fiat istadu zuigadu particularmente adecuadu a s’atividade isportiva.
Alaró
Alaró est una comuna ispagnola de 5.327 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Abbentura grafica (videojocos)
Sa abbentura grafica (in inglesu graphic adventure game) est una casta de videojocu de abbentura chi tenet un'interfaccia de tipu graficu e est naschiu comente isviluppu de sas abbenturas de testu. Cando sa grafica chi si imprèat est in tres mannàrias, tando est connotta puru comente abbentura in 3D. Cando sa grafica est imbètzes chind un'ammistùru de 2D-3D, est a nàrrer cando sos pessonàzos sun in 3D ma si mòghen ind unu mundu fattu in 2D, tando si bi riferit comente abbentura in 2,5D.
Tertza Categoria
Sa Tertza Categoria est unu de sos torneos diletantìsticos de su campionadu italianu de fùbalu, e rapresentat in manera cumplessiva s'ùrtimu livellu de sa piràmide intrea de fùbalu de s'istadu italianu.
Dae s'istajone 2017-2018 est istada fundada sa Supercoppa Regionale de Tertza Categoria.
Documentassione limbistica
Sa documentassione limbistica est su protzessu in ube una limba si documentat dae una prospettiva limbistica documentale. Sa finalidade sua est cussa de "offèrrer unu registru cumprètu de sas praticas limbisticas chi sun proprias de una comunidade limbistica determinada". Sa documentassione limbistica pùnnat a facher unu registru cantu prus mannu e cumprètu de sa comunidade limbistica chi si tenet in contu, tantu pro sa posteridade e su tempus imbeniente cantu pro sa rivitalitzassione limbistica (est a nàrrer, su protzessu chi punnat a torrare viva una limba). Sa documentassione limbistica dàet fìntzas una base sòlida pro s'analisi limbistica, sicomente crìat una mole de materiale chi si bi podet istudiare s'istruttura de sa limba issupra.
Metodu
A su solitu b'at sa registratzione bocale, sa trascrissiòne (fachende a s'ispissu imprèu de s'Alfabetu Foneticu Internassionale e/o una "ortografia pratica" fatta e fravicàda a bella posta pro cussa limba), s'annotassione e s'analisi, sa bortàda a una limba de comunicassione generale, s'archiviadùra e s'isparghimentu. Est pretzìsu, pro su prozètu de documentassione limbistica, a facher unu registru bonu cando si fachet sa descrissiòne limbistica. Est a archiviare su materiale, mancari chi non tottus sos archivios sian bonos a bi lu mantènner ca su formatu tennològicu in su tempus cambiat, e nemmancu usuàrjos potentziales bi poden intrare pro nde facher imprèu.
Sa documentassione limbistica est a costàzu de sa descrissione limbistica, chi pùnnat a descrìver su sistema astrattu de istrutturas e regulas, chi sun proprias de sa limba, in sa forma de una grammatica o/e de unu vocabolariu. Su limbista traballat menzus si si fachet s'una cosa e s'atera puru, e podet fìntzas dare materiale a sos chi faveddan sa limba. Sa tennologìa nova permitit menzus registratziones, chin menzus descrissiones, e tottu custu si podet mantènner in archivios digitales, comente AILLA o PARADISEC, e si podet rènder disponibile chin pacu isfortzu a sos chi faveddan sa limba e/o la cheren imparare.
Sa documentassione limbistica at fintzas dau sa luche a prubicassiònes ispetzialitzàdas novas, comente su zornale in lìnia Language Documentation & Conservation e su libru a cadentzia annuale Language Documentation and Description.
Zenìas de descrissione limbistica
Sa descrissione limbistica si podet ischirrìare in parìtzos campos de ispetzialitzassiòne.
Castìllia
Sa Castìllia(in ispagnolu: Castilla [kasˈtiʎa]) est una regione istòrica de Ispagna cun tremenes pagu definidos, chi dependent de su balàngiu de àschidu chi su rènniu de Castìllia at tentu in is sèculos subra is istados bighinos, fintzas a diventare su rènniu de Ispagna una borta aunidu a sa Corona de Aragona e a su Rènniu de Navarra.
In s'Ispagna moderna sa Castìllia si cunsiderat cumposta in su norti-uestu de Castìllia e Léon e in su tzentru-sud-estu de Castìllia-La Mancha e Comunidade de Madrid, ma carchi borta bi sunt azuntos fintzas sa Cantàbria e La Rioja pro more de resones istòricas.
Auvèrnia
S'Auvèrnia (in frantzesu Auvergne, in otzitanu Auvèrnhe/Auvèrnha) est istada una regione de sa Frantza tzentru-meridionale fintzas a sa fine de su 2015, cando fiat unida a sa regione de Ròdanu-Alpes in sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes. Istat in sa zona de su Massif Central. Su cabulogu fiat Clermont-Ferrand.
Castìllia
B'ant nointames versiones disvariadas subra is tremenes de sa Castìllia e sende chi in die de oe non godit de reconnoschimentu uffitziale perunu, non tenet mancu làcanas pretzisas.
Traditzionalmente est partzida in:
Auvèrnia
Est composta de bator dipartimentos: Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme. In sa regione si contant 14 arrondissement, 158 cantones e 1.310 comunes.
One Hundred and One Dalmatians
One Hundred and One Dalmatians (Chentunu Dàlamtas in sardu), a s'ispissu incurtzadu che 101 Dalmatians, est unu film de aventuras animadu americanu, prodùidu dae Walt Disney e basadu subra sa paristòria de su 1956 The Hundred and One Dalmatians de Dodie Smith. Su de 17 longumetràgios animados de sa Disney, su film contat s'istòria de una llitera de calleddos dàlmatas chi sunt segrestadas dae sa mala Cruella de Vil, chi cheret usare sa pedde issoro pro si cosire unu gabbanu. Is babbos issoro, Pongo e Perdita, sunt dispostos a sarbare is fìgios dae Cruella, e in paris tempus sarbant 84 ulteriores calleddos chi si sunt istados comporados in sas butega de animales, su chi at summadu su totale de dàlmatas a 101.
Originiariamente bessidu in sos tzìnemas su 25 de ghennàrgiu de su 1961, cun sa Buena Vista Distribution, One Hundred and One Dalmatians est istadu un'èsitu de billeteria, chi at bogadu s'istùdiu de sa ruta finantziera causada dae Sleeping Beauty, una produtzione prus costosa bessida duos annos in antis. Foras de sas intradas de billeteria, s'èsitu cummertziale suo est dèpidu a s'impreu de tècnicas de animatzione baratas -comente s'impreu de xerografias durante su protzessu de tinta e pintura de animatziones traditzionales- chi ant minimadu sos prètzios de produtzione. Fiat torradu a presentare in unu film de atzione in bivu in s'annu 1996.
Zazie
Zazie (nomene eru: Isabelle Marie Anne de Truchis de Varennes), Boulogne-Billancourt 18 de Abrìle 1964 est una cantante frantzesa. Su numene "Zazie" derivat dae unu personaggiu de unu raccontu de Raymond Queneau, Zazie dans le metro.
1911
S'annu 1911 (MCMXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in dominiga a segunda de su calendàriu gregorianu.
Corfu de gorgobena
Su corfu de gùturu (lu narant fintzas corfu de gorgobena o oclusiva glotidale surda; in inglesu si narat glottal stop, in frantzesu coup de glotte) est unu sonu chi si faghet faghende essire forte s'àera a foras dae sos purmones e in su matessi mamentu serrende e torrende a abèrrere deretu sa gorgobena a curtzu a ue sunt sas cordas vocales. In s'alfabetu fonèticu internatzionale IPA s'iscriet cun sa litera [ʔ].
Si narat chi est unu sonu oclusivu ca si faghet firmende pro unu momentu s'àera comente est colende in sa gorgobena e a pustis lassendela essire. Si narat chi est surdu ca non faghet sonare sas cordas vocales. Si narat chi est guturinu (in italianu glottidale) ca si faghet in intro de sa gorgobena.
Custu matessi sonu lu manìgiant in su Sarrabus puru. In sos limbàgios sarrabesos de Biddeputzi, Murera e Santu Idu narant su corfu de gorgobena imbetzes de sa n e de sa l cando custas cunsonantes sunt in mesu de vocales ( es. sole>sohi; pane>pahi; cane>cahi).
In sos àteros limbàgios sardos su corfu de gorgobena si podet nàrrere in antis de una vocale in s'incomintzu de una paràula ma no tenet perunu balore fonològicu. Gai etotu est in italianu e in àteras limbas europeas. Est unu fonema importante in ateras limbas comente s'arabu.
Clermont-Ferrand
Clermont-Ferrand (in otzitanu Clarmont-Ferrand / Clarmont d'Auvèrnhe) est una tzidade frantzesa de 144.000 bividores chi s'agatat in sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, prus de pretzisu in s'ex-regione de s'Auvèrnia de chi fiat cabulogu.
Sa bidda naschet dae s'unione intre Clermont e Montferrand.
Post-punk
Su post-punk est unu gènere musicale rock chi at tentu isvilupu dae e parallelamente a s'iscòpiu de punk-rock, fache a sa fine de is annos '70 in su de 20 sèculos. Su gènere est prus isperimentale e de su punk e incorporat elementos de su krautrock (comente s'usu de sintetizadores), disco, e de sa mùsica dub.
Carouge
Carouge est una tzidade de su cantone de Ginevra. É chiamata, "la tzidade Sarda", perché tra il 1780 e il 1814, faceva parte del Rennu de Sardigna
Post-punk
Su post-punk at ispiradu is cumplessos musicales chi aparteniant a s'iscena indipendente de is annos '80. De issu ant tentu isvilupu àteros gèneres comente su gothic-rock e s'industrial.
Britney Spears
Britney Jean Spears (McComb, Mississippi, 2 de nadale 1981), cantante istadunidensa, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de sa istoria de sa musiga.
Limba ispagnola de su Cile
S' ispagnola cilenu (Español chileno) est unu muntone de variedades de sa limba ispagnola chi negossian sos de su Cile.
Ghitarra
Sa ghitarra est un’aina musigale cordofòniga, sonada cun sas pupatzas, cun sas ungras, o cun un’ispitzulete.
Su sonu est zeneradu dae sa bivradura de sas cordas, istèrridas in subra de su pranu armònigu chi, a bia sua, est imbaradu in sa càssia armòniga chi amprìfigat su sonu.
Sas cordas sunt istèrridas intre su tiracordas, fissadu in su pontigheddu, e sa tecra cabu, sende fissadas intre su pontigheddu e sas mecànigas postas in sa palita. In su mànigu, su tecradu permitit de incurtziare sa longària de sa parte de corda bivradora e de sonare sa nota o sas notas desizadas incarchende sa corda etotu azigu in palas de sa tecra respetiva.
Sa ghitarra no aiat tentu orìzine dae su laudu, a su contràriu de su chi unos cantos suponent erradamente, si nono dae sa ghitarra barroca.
Dubioza kolektiv
Sos Dubioza kolektiv sunt unu grupu musicale bosnìacu formadu a Sarajevo in su 2003.
Ant partetzipadu a diversos fèstivals musicales in totu Europa, tra cale Sziget, Soča Reggae Riversplash, EXIT, Rototom Sunsplash e Radio Onda D'urto in su 2014.
Ido
Sa limba ausiliare internatzionale Ido fit creada in 1907 comente un'Esperanto reformadu. Ido tenet similàntzia cun Esperanto, ma cun pruras diferèntzias comente un'absèntzia cumpreta de sinnos diacrìticos, s'utilizatzione de sa litera "q", una manna utilizatzione de sufissos ma nessi de su prefisso "mal". Totuvia tenet numerosas parolas idènticas.
Ido fit unu seriosu essayu de utilizare sas esperièntzas jam vastas de Esperanto, pigende in cunsideratzione sas crìticas chi jam in 1894 aiant fortiadas Zamenhof suo a proponer cambios sos cales in manna mesura fit simile e mesmu idènticos cun issos diferentiante Ido ab Esperanto. Zamenhof in contrastu cun Schleyer aiat cumpigadu su balore de s'internatzionalidade a su nessi de sas radices de su vocabulariu; Ido realisavat custu, ma non compretavat su passu comentziadu dae Zamenhof: Ido retenet s'artifitzialidade de certe afissos e ditavat a sos appigantes un'aplicatzione de regulas apeladas "lòicas" cun distintziones superflue. Su resultadu est chi unu testu in Ido a vices est tantu difìtzile a detzifrare a unu non-initiadu comente unu in Esperanto.
Promitente pro sa promotzione de Ido fit s'adesione de publicamente connotas personalidades chi davana a sa nova limba una certe brillàntzia e lustru, custu sos primos idistas ben cumpigavat comente utilizare in sa propaganda: Louis Couturat, Otto Jespersen, Wilhelm Ostwald, su chimista, qui donavat una parte de su Premio Nobel suo a Ido.
Positivos sunt anque sos impressionante traballos leesicogràficoss chi on initiavat quasi imediatemente e chi ancora hodie semblana esser una traditzione chi on mantenet. Un'idista svedesu, Axel Rylander, at retzentamente finidu ditzionarios Ido-svedesu e svedesu-Ido, ambes mannos.
Sos primos idistas aiant a esser eminente leaders de su movimentu esperantistu, ma jam pro àteras causas chi issas limbìsticas issos se alora distantziavana de su "esperantismo" chi se manifestavana comente una semi-relizione, su homaranismo de Zamenhof, un'idealismu multu sympàticu e atractivu, a su qual decretava categoricamente chi Ido est un'instrumentu de comunicatzione e non unu mediu pro fraternizare sa umanidade. Custa ideolozia o proclamatzione de manco de ideolozia aiat tostu cunsequèntzias: pessones atraidas dae sa interna ideo de Esperanto non aderevat a Ido. In logu de sas voces entusiasmante de sos esperantistas cun visiones de unu mundu mezu, quasi "A s'Utopia dae Esperanto", su pùbricu audivat sa sic invitatzione: "Ecce una limba pràtica! Usat custa!"
Ido in Wikipedia
Ido tenet fintzas sa propia Wikipedia sua.
Testu de esemplu in ido
Por homo vere civilizita, filozofo o yuristo, la konoco di Latina esas dezirinda, ma linguo internaciona esas utila por la komunikado moderna de un lando al altra.
Cùcuru is Arrius
Cùcuru is Arrius est unu situ archeològicu prenuraghesu de sa Sardigna tzentru-otzidentale, chi s'agatat in territòriu de su comunu de Crabas, in sa provìntzia de Aristanis. Su logu acasàgiat una necròpoli e aposentamentos vàrios abbitados in unu arcu de tempus chi andat dae su Neolìticu a s'època romana imperiale. Comente su nùmene narat, su situ est unu cùcuru de arena de formatzione cuaternària, chi si seberaiat in s'oru meridionale de s'istàngiu de Crabas intre rios medas e chi, a pustis de sa realizatzione de su canale iscucuradore intre s'istàngiu etotu e su golfu de Aristanis, costituit oe in die una isuledda a s'imbucadura de su canale. Fiat iscobertu difatis durante is isgavos pro sa fraigadura de su canale iscucuradore.
Comunidade de Madrid
Sa comunidade de Madrid (in ispagnolu: Comunidad de Madrid [komuniˈðað ðe maˈðɾið]) est una de is deghessete comunidades autònomas de s'Ispagna.
Cùcuru is Arrius
S'àrea fiat ocupada a comintzare dae su Neolìticu mèdiu, cara a su de su millènniu V a.C. (cultura de Bonuighinu), e fiat sighida a abbitare in is fases de concruida de su Neolìticu superiore (facies de Santu Triagu: fines de V- printzìpios de su millènniu IV a.C.), in su Neolìticu retzente (cultura di Otieri: millènniu IV a.C.) e in edade eneolìtica (facies sub-Otieri: millènniu III a.C.). In època romanu-republicana (fines de is sèculos III-I a.C.) fiat sighidu a ammanniare e galu in època imperiale (sèculos I-III p.C.) fiat usadu comente logu de sepultadura.
Ravi Shankar
Ravi Shankar (Varanasi, 7 de abrile 1920 – San Diego, 11 de nadale 2012) est istadu unu musicista indianu.
Este istadu unu musicista e composidore classigu e unu de sos pius sonadores bonos de sitar. Edd'est cunsideradu su musicista indianu pius nodidu in su pianeta. Insa carriera sua at collaboradu cun Uday Shankar, Allauddin Khan, Ali Akbar Khan, Lakshmi Shankar, Yehudi Menuhin, Chatur Lal, Alla Rakha, Anoushka Shankar.
In su 1967 aiat partecipadu a su Festival Pop de Monterey e aiat binchidu su Grammy Award pro sa mezus performance de s'annu.
Cùcuru is Arrius
Sos traballos de isgavu sunt istados fatos intre su 1976 e 1979, in paris tempus cun sos de realizatzione de su canale iscucuradore chi de s'istàngiu de Crabas andat a su Gulfu de Aristanis.
Su logu at torradu una necròpoli de su Neolìticu Mèdiu de cultura Bonuighinu, cumposta de tumbas isgavadas in grutigheddas fatiscas. Is tumbas sunt una bintina, ma de custas isceti sa de tres partes una est istada isgavada.
In su Neolìticu Superiore Cùcuru de is Arrius fiat abbitadu de gente de cultura de Santu Triagu, Otieri e Abealzu.
A s'acabu de s' Èdade de su Brunzu bi fiat pesadu unu templu nuraghesu a putzu.
In Época Pùnica bi fiat fraigadu unu sacellu chi fiat sempremmai usadu pro sacrifìtzios de animales minores. Su sacellu est istadu usadu fintzas in època romana republicana.
In die de oe su situ s'agatat inghiriadu de abba, in una isuledda chi istat in mesu a su canale iscucuradore. Est in istadu de abandonu e non podet èssere bisitadu.
Comunidade de Madrid
S'agatat in sa parte de mesu de sa natzione, de sa penìsula Ibèrica e de sa Meseta, sa campura chi c'isterret in sa Castìllia tzentrale. Sa regione est cumposta de una sola provìntzia e tenet a cabulogu Madrid, chi est fintzas sa capitale de istadu.
Tenet istèrrida de 8,030.1 km² e contat populatzione de unos 6.369.000 bividores, cuntzentrados pro sa prus parte in s'àrea metropolitana de Madrid. Allàcanat in su sud e in s'estu cun Castìllia-La Mancha e in su norti e s'uestu cun Castìllia e Léon.
Sa costitutzione de sa comunidade autònoma de Madrid est sighida a unu dibatimentu longu. Su sensu de istituire is comunidades autònomas fiat su de permitere de iscerare àreas cun identidades regionales diferentes. Sende chi Madrid fiat parte de sa regione istòrica de sa Castìllia, in is ordìngios de inghitzu sa provìntzia sua depiat èssere parte de sa comunidade autònoma de Castìllia-La Mancha, mancari cun carchi cunsideratzione ispetziale iscasi chi fiat sa capitale.
Is provìntzias de Castìllia-La Mancha si fiant però opostas a sa possibilidade che tenneret istatutu ispetziale e, a fatu de cunsideratziones subra sa possibilidade de intrada in sa comunidade de Castìllia e Léon o de sa costitutzione che una entidade simbillante a unu distretu federale, si fiat detzìdidu chi sa pròvìntzia de Madrid diat èssere una comunidade autònoma, apellende·si·nche a s'artìculu 144 de sa costitutzione, segundu chi su parlamentu podet autorizare sa criatzione de una comunidade autònoma, mancari custa no satisfet is caraterìsticas de tènnere identidade istòrica pretzisa, chiest in s'"interèssiu de sa natzione".
Sa comunidade autònoma de Madrid fiat duncas istituida in su 1983. S'istatutu suo reconnoschet su ligamene de sa comunidade a sa Castìllia e su fatu de èssere membru de sa regione castilliana.
Sa bidda de Madrid (in ispagnolu: 'Villa de Madrid') est istada designada che cabulogu de sa comunidade e fentzamentas capitale de istadu. Fatuvatu sunt istados fatos proponimentos bàrios de mòvere su cabulogu de comunidade a àteraos tzentros, ma no sunt mai istados realizados.
Ecuinòtziu
S'ecuinòtziu est cadaunu de sos duos momentos de s'annu cando su sole passat s'ecuadore tzeleste. Durante sos ecuinòtzios, sa note e sa die tenent sa matessi durada in totu su mundu, bogadu in sos polos. Su faeddu ecuinòtziu benit dae su latinu aequinoctium e signìficat igualidade cun su note.
B'ant duos ecuinòtzios in s'annu:
In s'emisfèriu sud, custos nùmenes si cuncàmbiant.
Sos ecuinòtzios puru si podent cunsiderare comente duos puntos in su chelu. Sunt sos puntos in ue s'ecuadore tzeleste segat s'eclítica. In astronomia custos puntos sunt sos noos orbitales de sa Terra. Si narant puntu Aries o puntu beranale (s'ecuinòtziu de beranu) e puntu Libra (s'ecuinòtziu de atòngiu).
Su momentu chi su Sole passat pro sos puntos ecuinotziales si podet carculare esatamente e s'ecuinòtziu tenet logu durante un'istante particulare in su tempus. In diversos puntos de sa Terra, sos ecuinòtzios podent tènnere logu in datas diferentes pro neghe de sos diferentes fusos oràrios.
Poligonu militare de Cabu Frasca
Su polìgonu de Capu Frasca est una tzerachias militare, situadu in su comunu de Àrbus, in sos presset de sa fratzione de Sant'Antoni a Santadi, in Sardigna. Est impreadu pros s'esercitatziones a fogu de sa marina e de s'aereonàutica militares italianas et de sos istados NATO.
Duluth
Duluth est una bidda istadunidesa logalizada in s'Istadu federale de su Minnesota, in su contadu de Saint Louis, in s'oru de su Lagu Superiore. Sa de bator leadas minnesotianas, Duluth tenet una pobuladura de 86.265 abitadores cunforme a su retzensimentu de su 2010. Duluth est sa de duas logalidades prus mannas in s'oru de su Lagu Superiore a pustis de Thunder Bay su canadesu, e tenet s'arzola metropolitana prus manna de su lagu, cun una pobuladura de 279.771 abitadores in su 2.010, sa de duas prus mannas de su Minnesota. Sa pobuladura urbana de Duluth cumbinada cun sa de sas leadas serentes – incrùdidos Proctor, Hermantown e Superior (zai in su territòriu de su Wisconsin), tenet addae de 131.000 bividores zustu a sos nùmeros retzensidos in su 2.010.
Zeografia
Situadu in su puntu prus ponentesu de sos Lagos Mannos, in s'oru nordu de su Lagu Superiore, Duluth est sizìbile dae s'Otzèanu Atràntigu, a largu 3.700 chilòmetros, peri sos Lagos Mannos e su riu Santu Larentu. Custa posissione bantazosa rennet Duluth su primu portu de aba durche de su mundu, in ue segurant naes cun banderas de dusinas de paìsos diferentes.
Duluth format un'arzola metropolitana cun Superior chi est narada “The Twin Ports”, “Sos Portos Cròbinos”. Sas biddas cumpartzint sa baìa de Duluth-Superior e impare custìtuint su portu prus importante de su Lagu Mannu pro su trasportu de carvone, minerale ferrosu (taconita) e trigu. Destinu turìstigu de sinnìfigu pro s'Uestu tzentrale, Duluth istranzat s'ùnigu abàriu de aba durche de sos IAA, s'Abàriu de sos Lagos Mannos, e su ponte Aerial Lift, chi aunit su canale portencu de Duluth cun sa baìa de Duluth-Superior. Sa bidda rapresentat finas su puntu de partida de sos biazos in caminu a longu de s'oru tramuntanesu de Minnesota.
Sa tzitade est titulada cunforme a Daniel Greysolon Le Sieur du Luth, su primu isproradore europeu cunnotu chi nch'apat sizidu sa zona.
Pessonalidades relassionadas cun Duluth
Duluth est sa bidda de nàschida de Bob Dylan su cantadore e de Bill Berry su baterista antigu de sos R.E.M.
Vènere (praneta)
Est s'unicu corpus de su Sistema Solari cun rodatzioni retrograda, est a narai innoi su Soli nascit a Ovest e tramontat a Est. Sa die venusiana est prus longa de s'annu, siendi custa de 243 dies terrestris apetus de is isteddus fissus e de 224 dies s'annu. S'òrbita ellìtica tenit ecentritzìdadi bàscia, siendi agiumai circulari, cun ràju mèdiu de 108 208 930 km. No tenit satèllitis naturalis.
Venere est s'ogetu prus luminosu in sa noti a pustis de sa Luna, e est cannòsciu dae totus is cultùras umanas. Pigat su nomini dae sa dea de su pantheon romanu Venus.
Nicaràgua
Su Nicaràgua, ufitzialmente Repùblica de Nicaràgua (in ispagnolu: República de Nicaragua [reˈpuβlika ðe nikaˈɾaɣwa]) est su prus istèrridu istadu in s'istmu tzentru-americanu. Sa capitale est Manàgua.
Vènere (praneta)
Strutura interna
Sigumenti no teneus informatzionis a pitzu de terremotus o ondas sìsmicas in generali podeus narai pagu de sa strutura interna de su praneta. Podeus pensai chi custa siat simili a sa de sa Terra, cun unu nùcleu e unu manteddu. Su fatu ca su campu magnèticu siat debili nosi fait cumprendi ca s'efetu dìnamo no funtzionat, duncas ca su praneta no tenit convetzioni me in su manteddu. Custu fatu est coerenti cun sa mancantzia de tetonica a placas. Chi custu est beru, su praneta dispèrdit prus pagu calori de sa Terra, e custu podit portai a eventus aundi totu sa superfitzi cambiat in una borta donnia parriga de centinàju de millionis de annus.
Nicaràgua
Geografia
S'istadu tenet istèrrida de 130.375 km2 e populatzione de prus de 6 milliones. Etnicamente est cumpostu pro su 65% de ammesturados, pro su 17% de biancos, pro su 9% de nieddos e pro su 5% de indìgenos. Sa limba uffitziale est s'ispagnolu, ma is tribùs nadias chi bivent in s'estu chistionant is limbas issoro.
Allàcanat cun s'Honduras in su norti e cun su Costa Rica in su sud, in s'estu tenet bessida in su mare Caraìbicu e in s'uestu in s'ocèanu patzìficu. S'istadu istat intre su de 11 e su de 14 grados a nosti de s'ecuadore, s'agatat duncas intregamente in sa zona tropicale.
Geograficamente podet èssere partzidu in tre zonas printzipales: is basciuras de Patzìficu, is campedas tzentrales e is basciuras caraìbicas. In su chirru a cara de su Patzìficu s'agatant is duos lagos prus mannos de s'Amèrica Tzentrale: su lagu Manàgua e su lagu Nicaràgua. S'ecosistema biològicu de su Nicaragua est ricu e disvariadu. In su territòriu si podent agatare vulcanos ativos.
Vènere (praneta)
Superfitzi e Geografia
Is pranus vulcànicus funt fatus dae fruoris de lava, cun is regionis prus bàscias (lowlands) prenas de materialis finis creaus dae s'erosioni me is regionis artas, e cussas in mesu lisas issas e totu ma cun promontòrius frunzius e struturas vùlcanicas ca is pranus a scudu.
Nicaràgua
Istòria
S'impèriu Ispagnolu at cunchistadu sa regione in su sèculu de 16. Su Nicaràgua at pois balangiadu s'indipendèntzia in su 1821. De s'indipendèntzia, s'istadu est passadu atraessu perìodos de ambìssias polìticas, ditaturas e crises fiscales, chi intre is annos 60 e 70 de su '900 ant betidu a sa rivolutzione. Oe su Nicaràgua est una repùblica rapresentativa democràtica, cun istabilidade polìtica e in crèschida econòmica.
Vènere (praneta)
Superfitzi e Geografia
Me is highlands su terrenu est meda prus àspidu, cun meda struturas cummenti is tesserae, gorropus e montis. Sa presèntzia de atividadi vùlcanica est ladina innoi puru.
Sa Ishtar Terra est manna circa cummenti s'Austràlia, e ingudei ddoi funt is montis prus artus cummenti su Maxwell Mons. Ddoi funt meda vùlcanus dormius, e tesserae. Sa Aphrodite Terra est manna agiumai ca s'Amèrica de su Sud, tenit montis prus bàscius ma is propias caràteristicas de sa Ishtar Terra.
Vulcanus
Sa superfitzi de Vènere tenit prus vulcanus de sa Terra, ma sa prus parti est dormia. Indìtzius de atividadi de cancunu de custus est sa presèntzia de fùlminis e tronus. In su 2008 sa sonda Venus Express at arregistrau una crèscia de calori in sa regioni de Ganis Chasma chi parrit ligada a atividadi vulcànica.
Atmosfera
S'atmosfera de Vènere est fata po su 96% dae anidridi carbònica e su 3,5% de azotu, cun tràcias de atrus gas, mascimamenti anidridi solforosa. Sa presèntzia de anidridi carbònica est sa causa de s'efetu serra chi torrat Vènere ca su praneta prus callenti de su Sistema Solari, mancai Mercùriu siat prus accanta a su Soli chi ddi donat catru bortas prus energia de Vènere. Sa temperadura mèdia est de 462°C, sa pressioni me in sa superfitzi est de 91 atm, ossiat 91 bortas sa de sa Terra.
Is nuis no funt densas meda: sa visibilidadi est de unus chilòmetrus. Funt fatas de tzicus sfèricus de mannesa diferenti, ma is datus de is sondas Pioneer nant chi ddoi funt cristalus puru. Totus is sondas chi funt intradas me s'atmosfera ant tentu dannus a 12.5 km, si pensat po carci sustàntzia conduttora chi s'est cundensada me is circùitus, ossidatzioni de su titàniu e su fatu ca fortzis is sonda fiant imboddicadas dae plasma. No scireus spiegai ancora custus fatus.
A pitzu de sa troposfera ddoi est sa mesosfera, e prus in artu sa termosfera. Puru innoi ddoi est bentu, ma po mori de sa luxi de su Soli e su bentu solari: is gas callentaus dae sa luxi andànt dae sa partis luxenti a sa parti scuria, aundi si sfridant.
S'urtima parti de s'atmosfera, cummenti in sa Terra, est se ionosfera. No tenendi Vènere unu campu magneticu, su bentu solari podit atumbai deretu custa parti: si format unu campu magneticu indusiu dae s'interatzioni intra is duus, una magnetosfera criada dae su bentu solari. Su bentu solari bogat dae s'atmosfera venusiana is elementus prus lebius, e ddis sperdit in su spatziu. Mancai no siat visìbili cummenti a custas, Vènere tenit una coa simili a sa de is coudus. Sa pérdida de elementus lebius cummenti s'idrogenu podit spiegai poita no s'agatat àcua a pitzu de Vènere.
Osservatzionis e Esploratzionis
Vènere est cannòscia fintzas dae s'antichidadi. Sigumenti est acanta a su Soli, si podit biri a s'obrescidroxu e a su scurigadroxu, e ddu narànt isteddu de su mangianu e isteddu de su seru. A donnia manera, is antigus sciriant ca is duus ogetus fiant su propiu: is Sumerus crediant chi fessit Ishtar, sa dea de s'amori. Is Babilonesus iant arregistrau is mòvidas de Vènere in is Taulas de Ammisaduqa, in su 1700 a.c. In su segundu seculu a.c. su gregu-egitzianu Tolomeu naràt ca Vènere e Mercùriu fiant postus intra sa Terra e su Soli. In su 1100, su filòsofu persianu Avicenna at nau ca iat bidu su passàgiu de Vènere arantis de su Soli, ma probabilmenti fiat faddina. Is Romanus tzerriànt is ddus aparitzionis Luciferus e Vesper.
Su primu a castiai Vènere cun su telescòpiu est stètiu su fìsicu e astrònomu italianu Galileo. Issu at scobertu ca is fasis de su praneta assimbilànt a is de sa Luna, e dae cussas at cumpresu ca Vènere andàt a ingìriu a su Soli. In su 1639 su transitu de Vènere aranti a su Soli est stètiu nau prima dae s'astrònomu Jeremiah Horrocks. In su 1761 s'astrònomu russu Mikhail Lomonosov at scobertu ca Vènere tenit un'atmosfera.
Fintzas a su '900 est stètiu scobertu pagu: sceti in su 1920 est stètia fata sa prima fotografia cun ràjus UV, ammostrendi ca ddoi depiant essi nuis chi no fadiant biri sa superfitzi. Sa lestresa de rodatzioni est stètia misurada cun su radar dae sa Terra in su 1960. Su primu fly-by (subrabolu) de Vènere est stètiu fatu dae sa sonda Mariner 2 de sa NASA in su 1962. Custa at scobertu ca Vènere no tenit campu magnèticu, e ca sa temperadura de sa superfitzi fiat circa de 500°C. Sa prima sonda a intrai in s'atmosfera est stètia sa Venera 4 de su programma Venera de s'URSS in su 1967, donendi·si is primas analisis de s'atmosfera, ma s'est arrogada po mori de sa pressioni in antis de arribai a sa superfitzi. Sa prima sonda a mandai datus dae sa superfitzi est stètia Venera 7, narendi·si chi sa temperatura fiat de 475 °C ± 20 °C, ma fiant pagu cosa, poita su paracadute s'est arrogau prima de s'acabu de sa calada .In su 1972 Venera 8 est stètia sa prima sonda a arrannesci a arribai a sa superfitzi funtzionendi, at arresìstiu 63 minutus, misurendi sa cantidadi de luxi, sa pressioni, sa temperadura e analizendi su terrinu de Vènere. In su 1975 su lander de Venera 9 est stètia sa prima sonda a fotografai sa superfitzi, e sa prima puru a fotografai sa superfitzi de un'atru praneta. De sa matessi missioni est su primu orbiter. Su progrmma Venera at fatu arribai ses landers a pitzu de sa superfitzi. In su 1974 sa sonda Mariner 10 est stètia sa prima a fotografai is nuis cun ràjus UV. Sa prima mapa de Vènere est stètia fata dae su Pioneer Venus Orbiter de sa NASA in su 1978. Sa missioni Magellan est stètia cussa chi at fatu sa mapa prus precisa.
Me is contus
Vènere est stètiu po meda tempus una de is scenàrius preferius po is contus de fantascièntzia. Prima de sa scoberta ca sa temperadura fiat tropu manna po bivi, is scritoris ddu maginànt ca asuta de is nuis si cuàt unu mundu callenti, ocupau dae forestas tropicalis, oceanus o desertus, e prenu de animalis e matas similis a is preistoricus terrestris. Su numeru de custas storias est inghitzau a calai pustis de s'arribu a Vènere de is primas sondas.
Termoli
Termoli est una comuna italiana de 32.983 abitadores posta in Molise, cuncretamente in sa provìntzia de Campubassu.
Pro pobuladura, est sa de duas de sa provìntzia e de sa rezione. Si caraterizat pro sa presèntzia de unu promontòriu in ue s'agatat sa leada marinera betza, alindadu dae unu murallone in orale chirru a su mare. Sa bidda s'isterrit oe in sa costera e chirru a s'internu, peroe su tzentru suo de impèllida est su promontòriu in s'oru de su mare Adriàtigu, sea de sa Leada Antiga caraterìstiga, partzida topografigamente dae s'abarru de sa bidda dae sa muralla de reparu e dae su casteddu.
Zeografia fìsiga
Sa bidda si nch'iscàmpiat a su mare Adriàtigu, a un'artària chi andat dae 0 a 178 m. in subra de su livellu de su mare. Termoli est situadu in sa zona artimètriga de su montigru iscarale e est cussideradu de arriscu sìsmigu bassu. Dae su puntu de bista zeogràfigu, est cullocadu intre su riu Biferno (a su suddu) e su traìnu Sinarca (a su nordu), ambos de caràtere trainale; sa parte istòriga de sa bidda s'isvilupat in su promontòriu-mesìsula minore in pinna de su mare, peroe sa bidda moderna agatat s'ampramentu suo in sa zona de s'internu terrencu, mescamente in sos bighinados satèllite.
In sa bidda de Termoli, s'agrugant su de 42 parallelos Nordu e su de 15 meridianos Estu; custu ùrtimu est su meridianu tzentrale de sa fita orària (UTC+1 o Central European Time) de Berilinu, Parizi e Roma (Europa tzentru-otzidentale) chi, de fatu, detèrminat s'ora de sa fita etotu (chi, difatis, est narada “s'ora de Termoli”). Su meridianu est numenadu Termoli-Etna e custu rennet sa bidda adriàtiga unu “Greenwich” italianu. S'agrugamentu intre sas duas lìnias imazinadas acontessit in sa praja de Rio Vivo, o prus cuncretamente inche sa marina de San Pietro, a pagos passos dae su logu in ue, finas a pagu tempus a como, s'agataiat unu trabucco in disimpreu (Trabucco de Bricche). Sos càrculos prus seneghes, intames, cullocaiant su puntu de agrugamentu inche una turrita mesudestruìda chi s'agatat aguarmente in su caminu de Rio Vivo. Unu bassurelevu amentat su logu naradu.
Termoli est in cuntierra cun sa comuna de Ripatransone pro su primadu de su gùturu prus astrintu de Itàlia chi paret esser su de sa comuna asgolana (dae 38 a 43 cm. a petus de unos 50 cm. de sa “rejecélle” termolesa), mancari mediduras reghentes atribuant su primadu nassionale e foras male europeu a sa bidda molisana, dadu che in unos cantos puntos, in sa carrerita astrinta, su metru ìnditat 33-34 cm.
Un'àtera cuntierra cun sas Marcas pertocat San Basso. Sa comuna de Cupra Marittima rebìndigat issa puru de esser in su possedimentu de sos abarros mortales beros de su Santu.
Dolores Turchi
Dolores Turchi (Ulìana, 1935) est un'iscritora e istudiosa sarda.
Biografia
Est istada diretora, dae su 1989 a su 1991, de sa rivista Sardigna Antiga, e dae su 1992 a su 1995 de sa rivista Sardegna Antica – culture mediterranee. In su 1997 at fundadu e at dirìgidu pro 20 annos sa rivista semestrale de cultura Sardegna Mediterranea. In su 2003 at fundadu sa domo editora Iris.
Est istada promotora de cunvegnos de linguìstica sarda, at fatu dotzèntzia in cursos universitàrios in subra de temas ligados a sa cultura e a sas traditziones sardas e est istada premiada pro sa sagìstica in su 2004 in su fèstival de sa literadura sarda de Bono; a su libru suo Lo Sciamanesimo in Sardegna (Su Sciamanèsimu in Sardigna) l'ant assinnadu in su 2001 su "Prèmiu Òsile Su Libru de s'Annu" e in su 2009 su prèmiu Amistade de Terranoa. In su 2007 at retzidu su prèmiu giornalìsticu Funtana Elighe de Silanos. In su 2011 l'ant assinnadu su prèmiu "Su Mirto de Oro" (Brunella) ; in su 2012 l'ant dedicadu sa de ses editziones de "Fèminas Sardas de eris e de oe: omàgiu a Dolores Turchi" Santu Giuanni Suergiu; in su 2013 sa comuna de Arriora l'at cunferidu sa tzitadinàntzia onorària. In prus, in su cursu de sos annos, at pigadu parte a medas documentàrios cun intervistas in subra de argumentos diferentes.
John McLaughlin
Mahavishnu John McLaughlin, est unu chitarrista e composidore eccletigu chi ada ispaziadu in diversos generes musicales dae su jazz fusion a sa mùsica indiana a sa musica rock isperimentende de continuu resultados noos e sonende cun artistas de massimu livellu.
Gonnostramatza
Gonnostramatza est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 945 abitantes.
Aeroporto de Can Tho
Aeroporto de Can Tho (Sân bay Quốc tế Cần Thơ) este una aeroporto de su comune Can Tho, sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Mekong Delta, Vietnam. Aeroporto de Can Tho este una frazione de Tra Noc, est a 6 km dae Can Tho e a 200 km dae Ho Chi Minh City. Aeroporto de Can Tho est istada fundada dae su guvernu francesu in sos annos 30.
Nonnu e nonna
In unos cantos ritos de su catolighismu, su nonnu e sa nonna sunt sas figuras, masculinas e femininas respetivamente, chi acumpanzant a s’artare su fizolu, o siat su chi, pitzinnu o adurtu, est a probe de retzire su batijare. In su primu casu, cando su chi si devet batijare est pitzinnu, tenent sa tarea de pronuntziare in logu suo sas promissas batijarales; si est adurtu, tenent sa tarea de l’assister in s’initziadura sua a sa bida cristiana. Ambos devent esser de relizione cristianu-catòliga, aer retzidu su sagramentu de sa cunfirmadura e aer cumpridu 16 annos. Finas pro sa cunfirmadura, su chi si devet cunfirmare devet esser assistidu dae unu nonnu o una nonna, cun sa tarea de fagher in manera chi sa pessone chi at a retzire su sagramentu si cumportet de “testimonzu beru de Cristos”. Su nonnu devet esser cunfirmadu. Est custumàntzia no codifigada chi sos òmines siant acumpanzados a s’artare dae unu nonnu e sas fèminas dae una nonna. S’impreu naradu derivat dae su fatu ch’intre su nonnu e nonna e fizolu naschiat sa “cognatio spiritualis”, cussiderada impeigu dirimidore pro su cojuiu.
S’impreu de sos tèrmines nonnu e nonna in su sinnìfigu respetivu de “zaju, minnannu” e “zaja, minnanna” est incurretu e custìtuit un’italianismu a evitare.
Santos
thumb|right|300px|Santos.
Santos esti una tzitade de Brasile.