cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Club Cola
Sa Club Cola oi
Sa Club Cola est torrada in su mercau tedescu in su 1992, cun sa produtzioni afidada a sa Spreequell Mineralbrunnen GmbH, e est ancora in cumèrtziu. Est torrada populari cun s'Ostalgie, su spèddiu de sa RDT.
Gadoni
Su nùmene
Un'àtera versione narat chi su nùmene benit dae “Gaudiu onu” est a nàrrere “godo de bona sorte” su chi rispondiat, semper custu Cadoni, cando ddi preguntaiant comente istaiat. Custu modu de nàrrere in Gadoni est galu impreadu.
Pro Pittau pigat su nùmene dae una casta de erba chi si mutit càdoni-e.
Pro Dedola imbetzes su nùmene benit a manera dereta dae Adone.
Su sartu
Gadoni est postu a un’artària de 696 metros subra de su livellu de su mare in sa costa de unu monte dae ue dòminat sa badde, in fundu bi curret unu riu afluente de su Flumendosa. Est sa prus meridionale de is biddas de sa Comunidade Montana de su Gennargentu- Mandrolisai. Nch’est a 80 km dae Nùgoro e 120 dae Casteddu.
Sa bidda est intundada dae duos montes, su de Arzanadolu a nord-ovest, artu 1112 metros, e cussu de sa Scova a nord-est, cun sa punta prus arta de totu su sartu chi tocat sos 1187 metros, custu nche falat finas a su riu Flumendosa, inoghe bi sunt sas minas de Funtana Raminosa. Su sartu de Gadoni s’isterret pro 4350 ètaros, in su tretu prus meridionale de sa Barbàgia de Brebì, finas a sa làcana cun sa Barbàgia de Seulu e de su Sarcidanu. Su territòriu est ocupadu mesches dae unu tauladu de granitos e montes antigos chi rendent s’aspetu geogràficu aspru meda pro sa presèntzia de calancas profundas, Totu su territòriu est caraterizadu dae dislivellos mannos a beru cun trèmenes chi si nche ghetant in sa badde de Tistilios chi s’agatat in mesu de is duos montes.
Su territòriu est duncas interessante meda siat dae unu puntu de vista paesagìsticu chi ambientale. Bastet de pensare a sas siendas naturalìsticas chi nde benint dae is buscos seculares de Crontas o dae is calancas iscavadas dae su tempos dae su riu de su Flumendosa, o dae is garigas de sa punta de Sa Scova.
Su sartu est peri ricu de abba, medas sunt difatis is benas e is rios, su prus mannu est su de su Flumendosa chi curret in sa badde pro 20 km. De interessu mannu sunt peri is grutas càrsicas, che a sas Grutas Albas e sas de Perdu.
S'istòria
Sa caraterìstica chi distinghet e rendet sa bidda de Gadoni ùnica dae unu puntu de vista istòricu e econòmicu est s’istèrrida de ràmene, sa prus importante de sa regione; si pensat chi l’apant isfrutada sos tempos de is nuràgicos, e a pustis dae is cartaginesos, dae is romanos e peri dae is àrabos, finas in su tempus su domìniu de s'Ispagna b’at un'interessamentu a sa mina, e difatis ant emìtidu unu permissu de isfrutamentu a tale Pietro Xinto; petzi in su 1909 unu ingenieri belga at fatu unos cantos traballos pro bèndere is permissos de chirca a un'avocadu frantzesu, Paolo Guimbertière. Est in custos primos annos de su Noighentos chi naschet su bidditzolu mineràriu de Funtana Raminosa. Semper in cussu tempus ant fatu is caminos pro nche lòmpere a sa mina. S’atividade de estratzione sighit finas a su 1946 cando sa sotziedade frantzesa lassat sa mina a sa sotziedade Minerària de Gadoni. Dae como in susu sa mina colat dae manu in manu finas a arribare a su 1987, cando sa crisi de custu setore nche faghet acabbare s’atividade de estratzione e a is 112 minadores nche los tramudant a sas minas de s'Igresiente. Sa mina de Funtana Raminosa oe faghet parte de su parcu geomineràriu e est isetende de essere mudada in una localidade turìstica.
S'economia
Sa populatzione in su '900 campaiat prus che àteru cun s'agricultura e sa pastorìtzia. Medas fiant però is maistros de linna e ferreris. In cada domo si tessiant is burras, unu tapete tìpicu de custa bidda.
Cun s'abertura de sa mina, s'economia de sa bidda est mudada in mègius; in sos annos 70, fiant 300 is minadores chi traballaiant in ie. In custos annos podimus peri nàrrere chi Gadoni fiat una de sas biddas prus benestantes de su territòriu.
Oe s'economia est prus chi no àteru agropastorale.
Monumentos
Su coro de sa bidda fiat formadu dae domos fraigadas cun pedras e ludu e postas a mesuchircu cunforma a su logu. A custas a pustis b'ant annantu s'ala de susu e s'ala de mesu.
Sa crèsia de Santa Marta est forsis s'ùnicu monumentu de importu istòricu. Fraigada in sa punta de su monte in su 1512, l'acontzant in su 1823, in su 1900 l'ismànniant e 42 annos a pustis nche derruet. In is annos imbenientes sa populatzione organizat "Progetu pro pedire dinare pro torrare a nou sa crèsia". Is traballos incumentzant su 30 de abrile de su 1950, cando però in una istremenadura bi morit un'òmine is traballos si firmant, ant a torrare a comintzare in su 1980 cando si torrat a formare su comitadu de su "Progetu". S'òpera nche nche l'ant cumprida in su 1994.
Un'àtera crèsia, sagrada a s'Assunta, la fràigant in su 1560, cun una navada sola, retangulare, dd'ismànniant in su 1808 cun àteras duas navadas. In su 1952 nche la ghetant, la torrant a fraigare a nou, ma in su 1984 su gèniu tzivile decrarat chi sa Crèsia no est prus agìbile.
Sas festas
Sas de importu sunt sa de Santa Marta, su 29 de trìulas, cun sos gadonesos in costùmene e a caddu chi acumpàngiant sa Santa in professone, sa de s’Assunta, su 15 de austu, e sa de Santa Bàrbara, amparadora de is minadores chi si festat su 4 de nadale, in sa mina de Funtana Raminosa.
Su primu fine de chida de su mese de nadale cun Prendas de lerru sa bidda leat parte a sa manifestatzione Autunno in Barbagia. In custas dies s’aberint is demos antigas e si mustrant is produtos de s’artesania e de sa traditzione.
La hojarasca
La hojarasca est su primu romanzu publicadu dae s'iscritore colombianu Gabriel García Márquez.
Trama
Su romanzu est contadu dae tres puntos de annotu alternados: Isabel, de trinta annos, fìgiu suo de noe annos e babbu suo, ex coronellu de s'esèrtzitu liberale in sa gherra de is milli dies. Su fatu acontesset in una die isceti, su 12 cabudanni 1928, cando iscoberrint su corpus sena vida de unu dutore chi nemos ischit ite ddi narant e chi s'est impicadu in sa domo in ue de annos biviat che eremita. A Macondo totus ddu tìrriant dae cando deghe annos in antis si fiat refudadu de agiudare a sos feridos de sa repressione contra a is motos populares; de cussu momentu biviat inghiriadu dae s'òdiu generale, chi non menguaiat mancu in antis a sa morte.
Su betzu coronellu detzidet però de organizare s'interru, e òbligat sa fìgia Isabel e su nebodeddu a dd'acumpangiare. Est sa prima borta chi su pipiu bidet unu mortu, e sighit cun curiosidade sa serrada de su corpus in sa càscia de linna.
Su dotore fiat arribbadu in bidda sa matessi die de su 1903, su 12 cabudanni, cun una lìtera de presentada de su coronellu Aureliano Buendía, cumpàngiu de armas de su mannoi. Adelaida, sa bìdriga de Isabel, trampada dae s'aspetu suo, creiat chi si trataret de su generale Rafael Uribe Uribe, unu de is cumandantes liberales in derrotados dae pagu. Dae cussu momentu su dotore si fiat nutridu solu de erba, “de sa chi papant is molentes”.
Tempus a pustis de s'arribu suo, sa domèstica de domo, s'ìndia Meme, est essida s'amante sua e si nch'est andada a bìvere cun issu comente a fantzedda in sa domo in s'àngulu de sa bia; ma in su momentu de su suitzìdiu de su dotore sunt prus de deghe annos chi Isabel non bidet prus a Meme. Est istada s'ìndia a ddi contare is ùrtimas dies de mama sua, morta donende·dda a sa lughe. Fiat su 1898, s'annu de fundatzione de Macondo: una cantidade de disterrados de sa gherra tzivile vagaiat pro su padente chirchende unu locu in ue s'istabilire; mama sua fiat prìngia de ses meses, e est abarrada sètzida in is tres meses imbenientes in sa veranda de sa domo, fata in pessu dae su pobiddu, aici istraca de abetare isceti de dare sa vida a sa fìgia, in antis de ghetare s'ùrtimu respiru.
Su dotore est arribbadu a Macondo, insandus isceti unu caminu cun pagas domos a oru, chi giughiat dae su riu a su campusantu, in su pròpiu momentu de su pàrracu nou, regordadu dae is bividores prus antzianos comente unu de is pitzocheddos prus biatzos e iscundidos, connotu cun su nomìngiu El Cachorro (Su Catzutzu), partidu pro istudiare in seminàriu e torradu cun su bestire talare. Fintzas issu aiat gherradu in s'esèrtzitu insurretzionale cun su gradu de coronellu.
Su dotore at papadu a sa tàula de su coronellu pro oto annos, ponende a banda is balàngios de sa professione sua fintzas a cando at lassadu s'aposentu pro andare a bìvere cun Meme. Cun su dinare risparmiadu dd'at abertu una butega de ispètzias chi at bìvidu un'istajone sortada in is annos in ue sa Cumpangia Bananera at batidu unu benèssere efìmeru. Pro carchi annu Macondo s'est furriadu de bidditzolu chietu in mesu a su padente a tzitadina, sunt arribbados su traballu e populatzione noa, ma cando sa Cumpangia si nch'est andada a pustis de àere isfrutadu sa zona, est abarrada isceti sa gente mala, su "frascàmene".
Cando Meme est isparèssida, ant malissadu a su dotore. Is autoridades ant fossadu in s'ortu chirchende su corpus interradu, sena dd'agatare; su mèdicu at cunfessadu posca a su mere de domo chi sa fantzedda sua si fiat isceti istracada de abarrare isolada e si nde fiat andada. Ma su cogonu de is bividores de Macondo s'est postu contra a s'istràngiu e est arribbadu a su màssimu cando, in s'ìnteri de s'avolotu in ocasione de is eletziones (is dies de sa Cumpangia fiant acabbados), su dotore at refudadu de abèrrere sa ghenna pro donare agiudu a is vìtimas de sa repressione. El Cachorro fiat intervènnidu a firmare sa truma assortida pro dd'ochiere, ma dae cussu momentu su dotore fiat istadu esclùdidu dae sa vida comuna.
Est essidu dae s'isulamentu suo una borta isceti, tres annos in antis de su suitzìdiu, cando su coronellu est rùidu malàidu. S'est presentadu a su letu de morte suo e est resèssidu a ddu sanare, faghende·si promìtere chi cando diat èssere arribbada s'ora sua, ddi diat àere isparidu una manada de terra a subra a su corpus suo.
Pro custu, immoe su mannoi bolet onorare cuddu remenu, fintzas contras a sa disamistade de sa tzitade intrea. Otenet in fines dae su sìndigu su permissu pro s'interru e is òmines suos atzoant su baule pro ddu carrare a su campusantu. Su romanzu acabbat cun su puntu de annotu de su pipiu, chi bidet sa lughe arribbare a pustis de annos e annos in s'aposentu cungiadu e prenu de prùere in ue si fiat serradu su dotore.
Crìtica
S'iscritura de su primu romanzu de Gabriel García Márquez incumentzat cara a làmpadas 1950 e sighit finas a s'annu imbeniente, mentras s'autore bivet cun problemas econòmicos in Calle del Crimen in Barranquilla, in sa regione costera atlàntica de sa Colòmbia; cando non tenet su dinare pro pagare sa pesone de s'albergo a oras in ue allògiat, lassat in imprenda a su portieri su manuscritu de su romanzu.
Su traballu longu incluet sa publicatzione de prus “notas pro unu romanzu”: a primu La casa de los Buendía (Crónica n. 6, Barranquilla, 3 làmpadas 1950; difatis pro tempus meda su tìtulu de traballu de s'òpera abarrat Sa domo); posca La hija del coronel (El Heraldo n. 23, Barranquilla, làmpadas 1950) e El regreso de Meme (El Heraldo n. 22, Barranquilla santandria 1950). Intentzionadu a cambiare La casa pro ite ca oramai su romanzu s'est furriadu in àteras diretziones, s'autore iscriet in unu cuadernu is ideas pro su tìtulu nou cando ddis benint in conca, finas a nde totalare unos chimbanta, detzidende posca a manera definitica pro sa paràula cun cale mannai sua Tranquilina aiat batijadu sa truma arribbada a Aracataca cun sa United Fruit: hojarasca (frascàmene/iscomu o frascàrgiu ).
Sa tzita in sa prima pàgina rimandat a s'Antìgone de Sofocle, pro ite ca unu de is connoschentes chi aiat lèghidu su manuscritu at reconnotu analogias cun cussu mitu: su mortu de su frade lassadu sena interrare pro òrdine de su re faghet pensare a s'Edipo in Colonu chi García Márquez torrat a lèghere in presse; a pustis de atenuare carchi aspetu de su manuscritu sena resessere a si nde istesiare bene, detzidet de insertare su riferimentu. Su giogu de puntos de annotu alternados imbetzes faghet pensare a su printzipale riferimentu literàriu de s'autore in cussu perìodu, William Faulkner cun As I Lay Dying.
Su traballu a subra a su romanzu sighit fintzas a pustis de sa mudàntzia de s'autore a Cartagena de Indias. Gràtzias a s'interessamentu de s'iscritore Álvaro Mutis, S'importante domo editora Losada de Buenos Aires ammustrat interessu in sa publicatzione de su testu, ma a pustis ddu refudat; pro sorte un'amigu nd'at fatu una còpia, pro ite ca s'originale no est istadu mai torradu.
A pustis de custa delusione s'autore càmbiat s'òpera; intentzionadu a lassare sa longària programmada de is capìtulos e abbigende·si de tènnere nessi 40 pàginas in prus, segat unu diàlogu intre su mannoi e su coronellu Buendía e unu bìnculu longu chi essit a pustis comente contu autònomu intituladu Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo chi serrat sa segunda antologia de García Márquez, Ojos de perro azul. Su binculeddu depiat càbere a intro de s'atuale capìtulu 8, a pustis de is tzinnos a su matrimòniu de Isabel e s'annùntziu de s'arribu de s'ierru. Unas cantas àteras minudas de La hojarasca ant a torrare in iscritos imbenientes comente La mala hora e sa tzita de su duca de Marlborough in Cien años de soledad.
Sa publicatzione de su romanzu acontesset in fines in su 1955 pro una domo editora noa; su libru andat in imprenta sena unu cuntratu. Chimbe meses prus tardu García Márquez retzit una mutida dae sa tipografia: su materiale est prontu e ligadu ma s'editore est isparèssidu; gràtzias a El Espectador, su giornale de Bogotá in ue traballat in cussu tempus, García Márquez otenet chi sa tipografia distribuat a manera direta su volùmene a is librerias, ma parte manna abarrat sena bèndere in magasinu.
Sa Cumpangia Bananera, nominada comente responsàbile de s'hojarasca est sa United Fruit Company chi at isfrutadu un'àrea manna meda partinde dae su 1910 in su retroterra de Santa Marta, e chi at a abbandonare sa zona a su destinu suo in su 1918 sena pagare perunu cumpensu a s'Istadu colombianu.
Cultura pobulare
Sa cultura pobulare est unu paradigma sotziu-culturale chi indicat sa summa de ideas, puntos de bista, atitùdines, immàgines e unos cantos àteros aspetos chi b'intrant e chi torrant in su chi benit naradu mainstream, sas tendèntzias dominantes de una comunidade manna determinada. In manera piessigna si faghet riferimentu cun custa espressione a cussa ligada a sa cultura otzidentale de su de XX sèculos e a sa globalizatzione chi at caraterizadu sa fine de su de XX e su cumintzu de su de XXI sèculos.
Influentzada a forte dae sos mèdios de massa (ìnternet, televisione, editoria e àteru), custa summa de cuntzetos, ideas e opiniones acumpàngiat su vida cuotidiana de sa sotziedade e s'insertat in categorias ligadas meda a s'intratènnida (mùsica, tzìnema, televisione), a s'isport, a s'informatzione, a sa polìtica, a sa tecnologia e a su limbàgiu.
S'espressione "cultura pobulare" diferit de su tèrmine folclore, chi est imbetzes sa summa de connoschimentos, paristòrias, impreos e costùmenes tramandadu dae una tzerta populatzione pre-industriale o de tzetos populares in cantu pòberos.
American Pie
American Pie est unu film commedia de su 1999 dririxu de Paul Weitz e Chris Weitz e scrittu de Adam Herz. Est stetiu su primu film ca is duus fradis Weitz appant dirixu paris. At godangiau meda a su botteghinu e ddi anti fattu duus film de segus derettu: American Pie 2 in su 2001, American Pie - Il matrimonio in su 2003, e unu film po su mercau de su video e bia, collegau a sa serie, American Pie - Band Camp, in su 2005. In mau de su 2006 s'est incumenciau a girai un atru seguitu, American Pie - Nudi alla meta, e su 2008 est s'annu de American Pie Presents: Beta House, bessiu in is salas a is primus de su mes'e Idas de su 2007. Su 2 de ognassantu de su 2009 est essiu su cuartu spin-off de sa serie: American Pie Presents: Book of Love. In su 2010 est stetiu annunziau unu sequel cun su cast de sa trilogia originali: American Pie: Ancora insieme, essiu su 5 de mau de su 2012.
Trama
Jim Levenstein est tottu pigau de Nadia, maravigliosa studentessa cecoslovacca. Jim provat a mandai a is amigus is immaginis de Nadia ca si spoxat bia Internet, po mediu de una webcam, ma bolendu po forza tenni unu un rapportu cun issa arrenescit a tenni duus orgasmus unu in fatu a s'atru sfiorandudedda appenas. Sfortunadamenti po issu, po curpa de unu sbeliu custas immaginis benint bittas de totu sa scola e issu at a perdiri credibilidadi in facci a tottus is piccioccas a parti Michelle, una picciocca sbentiada sonadora de flautu. Jim dd'at a cumbidai a su ballu de sa scola e at a perdiri sa verginidadi cun issa (ca at a biri meda prus scipia de su chi parit), a sa festa de Stifler.
Steve Stifler si distinghit subitu de is atrus po sa sua insolenzia e po su particulari interessi de andai a lettu cun cantu prus piccioccas possat, po custu si fait mutiri "Stiffmeister" (a cantu narat issu, maistru de su sessu in tedescu). Est fixu de Janine e Eric Stifler, ca funti divorziaus, e i tenit unu fradi prus piticu, Matt Stifler. Tenit in prus tres fradilis, Dwight Stifler, Eric Stifler e Scott Stifler. Is suus miglioris amigus de su liceu funti Jim Levenstein, "Oz", Kevin Meyers, e Paul Finch.
Kevin Myers est sposu de meda tempus cun Vicky e no at ancora tentu rapportus sessualis cun issa, poitta issa no si dda intendit. In su mentris de sa storia cumprendit ca dd'at a deppi fai benni gana e coddai faenduddeddi tenniri unu orgasmu. Po custu benit axudau de su fradi prus mannu, ca ddi contat de s'esistenza de una specia de Bibbia po is amantis, cuada in ddunu ingroni de sa biblioteca. Peri Kevin e Vicky ant'a tenni su primu rapportu sessuali insoru a sa festa de s'accabu 'e annu de Stifler, ma issa dd'at a lassai su dis' in fatu po no tenni una storia a tesu, poita ant'a andai a frequentai universitdis a tesu intr'e issas.
Chris Ostriecher tenit a paranixu GnocBuster (s'accioccatopis) po sa sua bellezza e su suu fisicu atleticu. Eppuru est troppu rozzu po sa media de is piccioccas. Giogat a lacrosse ei est in dduna squadra cun Stifler, ma po tenniri unu rapportu sessuali a intru 'e s'accabbu de s'annu scolasticu imbuccat in su coru gospel de sa scola. Inolla connoscit Heather, durci, casta e sensibili picciocca, ca arrenescit a ddu cambiai: su cruu GnocBuster diventat su grandu sensibili Chris. Peri issu at a perdiri sa verginidadi a sa festa de Stifler, e intr'e Chris e Heather nascit una storia de amori ca at a durai e a s'evolviri in su segundu capitulu de sa serie.
Paul Finch est su personaggiu prus particulari de su grupu: acculturau, masedu e distaccau, no buffat birra ma licòris, preferrit su mokaccinu a su caffèi, timit a is bagnus publicus e po custu andat a su bagnu a domu in is negli barrilocas. Stifler dd'at a ponniri po custu su paranixu de "Pausa Merda". A pustis de s'essi costruiu una immagini meda virile, perdit ogna credibilidadi candu Stifler dd'at a bettai unu lasciativu in su mokaccinu: cun sa pressi de andai in bagnu, Finch imbuccat in su de is feminas. A pustis de essi fattu assustrai unu grupu de piccioccas po curpa de is suus troddius, benit sfuttiu de tottus candu at a bessiri de su bagnu. At a arrenesciri su prpriu a tenniri unu rapportu sessuali a s'accabbu de s'annu scolasticu, coddandu cun sa mamma de Stifler, una femina praxenti capassa de scadenai is ormonis de is piccioccus de su liceu, in dduna scena ca nomenat bastantementi esplicitamenti su film Il Laureato de Mike Nichols (s'intendit sa cantzoni Mrs. Robinson).
Potsdam
Potsdam est una tzitade de unos 159.500 bividores, capitale de su Land de Brandenburg, in Germània. Allàcanat cun sa capitale de istadu Berlin, e est parte de s'àrea metropolitana sua.
Split (tzitade)
Split (in italianu Spalato; in dalmàticu Spalatro, in grecu antigu Ασπάλαθος, Aspálathos), est una tzitade de unos 178.200 bividores de sa Croàtzia, cabulogu de sa regione Split-Dalmàtzia e tzentru printzipale de sa Dalmàtzia.
Potsdam
Potsdam fiat in passadu sa residèntzia de is res de Prùssia e fintzas a su 1918 de s'imperdore de Germània. Sa bidda est inghiriada de lagos e sitos culturales, in particulare su parcu e su palatzu de Sanssouci, su prus mannu situ patrimòniu de s'UNESCO de sa natzione.
Split (tzitade)
Split est sa segunda bidda majore de sa natzione, sea de obispadu e de universidade.
Potsdam
In Potsdam at tentu logu sa Cunferèntzia de Potsdam, in ue is natziones binchidoras si fiant atobiadas pro is chistiones chi pertocaiant is assètios de s'Europa a pustis de sa segunda gherra mundiale.
Split (tzitade)
Su nùmene dependet de sa mategusa ispinosa, mata meda comune in sa regione, chi in grecu antigu fiat narada Aspálathos (Aσπάλαθος). Suta de s'Impèriu Romanu teniat nùmene de "Spalatum" e in s'Edade de Mesu de "Spalatro" in limba dalmàtica.
Potsdam
In su sud de sa tzitade s'agatat s'istùdiu tzinematogràficu de Babelsberg, chi fiat meda importante in antis de sa gherra e chi at torradu a tènnere fortuna a pustis de sa ruta de su muru de Berlin. Su Babelsberg est su prus antigu istùdiu de tzinema de su mundu.
Potsdam est sede de tres istitutos superiores de educatzione, de s'universidade de Potsdam e de prus de 30 istitutos de chirca.
Split (tzitade)
Istòria
Split est istada poderiu de sa Repùblica de Venètzia pro unos bator sèculos, a sa ruta de chi fiat dominada de Frantza e Impèriu Austro-Ungheresu, intames de is otomanos chi non sunt mai resissidos a dda cunchistare.
Sa rasta latina de sa Repùblica de Venètzia sighit galu a caraterizare s'architetura, e pro meda tempus su venetu e s'italianu sunt istadas limbas de is istudiados, is croatos fiant intames bilìnguos e su croatu faeddadu in ie contaiat una metade de su vocabulàriu de imprèstidu venetu.
In su de 19 sèculos, is italianos rapresentaiant pagu mancu de una metade de is bividores e punnaiant a s'annessione de sa tzitade a s'Itàlia de pagu ora costituida. Politicamente fiant però minoria.
Comente chi siat, is italianos ant a pagu a pagu pèrdidu resartu polìticu, a sa nàschida de sa Jugoslàvia totu is iscolas in limba italiana fiant fatas a bellu a bellu serrare e manna parte de issos fiat pois mòvida a manu de Itàlia. A s'acabu de sa segunda gherra mundiale is pagus italianos chi fiant abarrados fiant obligados a disterrare.
In die de oe Split contat unos 90 bividores italianos.
Dii internatzionali de su lìburu e de su deretu de autori
Sa Dii Internatzionali de su lìburu e de su deretu de autori est un'acuntessimentu de su 23 de abrili a livellu mundiali cun sa punna de intzulliri sa ligidura, s'editoria e sa protetzioni de sa propiedadi intelletuali po mèdiu de su deretu de autori. A incumentzai de su 1988, est una dii internatzionali promòvia de s'UNESCO. Su 15 de argiolas de su 1989 dd'ant afestada in unus cantu paisus e in su 2010 fiat spraxa in prus de centu.
Est una data simbòlica po sa literadura mundiali, sendi chi in sa pròpiu dii, in su 1616, funt mortus Cervantes, Shakespeare e Garcilaso de la Vega. Sa data currispondit puru cun sa nàscida de autoris de primori comenti Maurice Druon, Haldor K.Laxness, Vladimir Nabokov, Josep Pla, Manuel Mejía Vallejo e William Wordsworth. Sa Dii Internatzionali de su lìburu est stètia proclamada po onorai a custus autoris me in sa Cunferèntzia Generali de s'UNESCO de Parigi de su 1995 po dònnia 23 de abrili.
Stòria
Su 23 de abrili est stètiu sceberau comenti «Dii Internatzionali de su Lìburu», ca est da data de morti de Miguel de Cervantes, William Shakespeare e Inca Garcilaso de la Vega in sa pròpiu dii de su 1616. Mancau custa fessit sa motivatzioni ofitziali, Cervantes, in realidadi est mortu su 22 e dd'ant interrau su 23; Shakespeare est mortu su 23 de abrili de su calendàriu giulianu, chi est su 3 de maju de su calendàriu gregorianu.
Capitali Mundiali de su Lìburu
Dònnia annu, s'UNESCO e is tres organizatzionis professionalis internatzionalis de su mundu de su lìburu (Unioni Internatzionali de is Editoris, sa Federatzoni Internatzionali de is Libràrius e sa Federatzoni Internatzionali de is Assòtziu e Istitutzionis Bibliotecàrias) sceberant una Capitali Mundiali de su Lìburu po sa calidadi de is programas suus po promovi sa spraxidura de is lìburus e incoragiri sa ligidura.
Limba islandesa
Su islandesu est una limba indoeuropea chi pertenet a s'ala germanica. Est sa limba uffitziale de s'Islanda e la faveddan unas 300.000 pessones.
Istòria
In s'edade de Mesu, prima galu de s'imbentu de s'iscritura, in Islanda e goi puru in atteros trettos nordicos (Isvetzia, Danimarca e Norvegia) si chistionabat su norrenu, chi a nois est bènniu mascamente gràssias a poesias, nadas Skáldskapur, chi sos poetes (sos Skáld) cumponìan e cantaban. Issos an tramandau bona parte de s'istoria de sos paìsos nordicos.
S'occupassione danesa de s'Islanda, addurada dae su 1380 a su 1918, no at tentu belle peruna influentzia in s'evolvimentu de sa limba islandesa, ca sa populassione sichìat a la impreare pro sas comunicassiones de cada die. Su danesu si impreabat petzi pro sas comunicassiones uffitziales, e goi puru s'inglesu in s'occupassione americana chi b'andat dae su 1940 a sos annos '50.
In su 1944 sa costitussione nat chi s'islandesu est sa limba uffitziale de istadu e, dae tando, est s'unica a esser autoritzada in sos iscrittos uffitziales o arresonos prubicos.
S'isolamentu de s'Islanda, paris chind una forte e resistente curtura iscritta, an fattu a manera chi sa limba antica si fit mantesa benissimu, abbarrande belle comente fit milli annos fachet, de manera ispetziale pro su chi pertoccat s'iscrittu ma finas s'orale, tantu chi s'islandesu est a como, tra tottu sas limbas nordicas, cussa chi prus s'assimizat a su norrenu: un'islandesu, oje in die, podet leghere chene problemas una saga chi sos anticos suos aìan iscrittu in su seculu de XIII.
Particularidades in grammatica, chi in atteras limbas sun iscumpartas o si an evòlviu, sun abbarradas belle goi in islandesu. In prus in Islanda, pro more de una politica limbistica chi dàet cara a su purismu, si fachet meda attensione a non che facher intrare paragulas istranzas e sos faveddos novos sun un imbentu chi picat dae su vocabolariu islandesu chi ja b'est.
Si assimizat meda a s'islandesu su faroesu, sa limba de sas ìsulas Fær Øer.
Plantae
Su trèmene Plantae (dae su latinu: plantae, "prantas") inditat in biologia su regnu de is prantas, chi benint a is èsseres bios chi pro s'imprus produent s'energia cosa issoro cun sa fotosìntesi, chentza de capatzidade locomotora e cun is muros tzellulares cumpostos mescamente de tzellulosa. ​ Costituint in s'imparis unu grupu monofilu eucariota cunformadu de is prantas terrestres e de sas àligas chi relatadas cun issas; sende gasi, non b'at un'acordu intre sos autores subra is làcanas giustas de custu regnu. Su brancu de sa biologia chi istudat is prantas est sa botànica, fintzas connota comente fitología.
Iscurfent s'energia dae sa lughe de su Sole, chi acabiddant a traessu de sa clorofilla presente in is cloroplastos, e cun issa realizant sa fotosìntesi, mediante sa cale cunvertint sustàntzias inorgànicas simpres in matèria orgànica cumplessa. Comente a resurtadu de sa fotosìntesi bogant a foras ossìgenu (mancari, paris a sos animales, nde tenent abbisòngiu pro respirare). Esplorant fintzas s'ambiente chi ddas inghìriat (mescamente a traessu de is raighinas) pro surbire àteros nudiementos essentziales usados pro fraigare, partende dae is produtos de sa fotosìntesi, àteras molèculas de chi tenent abbisòngiu pro subrabìvere.​
Is prantas possedent retroga deingènneros determinada dae unu tziclu de vida aplodiplonte (s'òvulu e s'anterozoide s'isvilupant asessualmente fintzas a si fàghere multicellulares, mancari in medas prantas sunt minores e sunt mascarados dae istruturas de s'istàdiu diplonte). In generale is prantas terrestres gosi comente normalmente ddas reconnoschimus, sunt s'istàdiu diplonte de su tziclu de vida issoro. In s'istàdiu diplonte is prantas podent portare òrganos comente pro esempru, sa raighina, su truncu e is fògias (o istruturas simbigiantes), e in carchi grupu, frores e frutos. ​
S'importàntzia chi possedent is prantas pro is umanos est indiscutìbile. Chene issas is animales in generale non diant pòdere bìvere, sende chi is prantas ant leadu parte a sa cumpositzione de is gasos presentes in s'atmosfera de sa Terra e in is ecosistemas, e sunt sa fonte primàrgia de alimentu pro sos organismos eteròtrofos.
Aveiro
S'agatat unos 55 km. a su nordu-uestu de Coimbra e unos 70 km. a su suddu de Portu, sende sa bidda printzipale de sa sutarezione de su Vouga de Zosso cun 390.840 abitadores (2.011) e sa de tres biddas de sa rezione Tzentru, a pustis de Biseu e Coimbra.
Est sea de una comuna de 78.450 abitadores (2.011) e 197,58 kmcd. de arzola, sutapartzida in deghe trighinzos. Sa comuna est alindada a su nordu dae sa comuna de Murtosa (siat peri sa Ria de Aveiro, siat peri terra), a su nordu-estu dae Albergaria-a-Velha, a s'estu dae Agueda, a su suddu dae Oliveira de Bairro, a su suddu-estu dae Vagos e dae Ilhavo (sende sos trèmenes cun custa ùrtima comuna aguarmente marcados peri terra e a mèdiu de sa ria), e cun una fasca relativamente astrinta de iscaru in s'Otzèanu Atràntigu, a s'uestu, peri su trighinzu de Sao Jacinto. Est una leada importante urbana, portenca, ferruviària, universidària e turìstiga.
Un'imbarcadura tìpiga de Aveiro, chi nde surcat sos canales, est su moliceiro.
S'ispetzialidade coghinale prus caraterìstiga de sa bidda est custituìda dae sos ovos moles (“oos moddes”), durcarias minudas a base de ou e farra in intro de òstias de formas bariadas (biscacu, pische, eac.).
Palermo Football Club
Sa Palermo F.C. (Palermo Football Club) est una sotziedadi de palloni de Palermo.
Mexicali
Mexicali est su cabulogu e sa segunda tzitade prus manna de sa Califòrnia Bassa. Inoghe s'agatant sos corpos prus importantes de s'Istadu (Corte d'Apellu, Cumandu Militare, Cumandu Regione Carabineris, etc.). Oe in Messicali istant pagu prus o mancu 988'417 bividores. Est sa tzidade prus setetrionale de sa federatzione messicana.
Vistabella del Maestrat
Vistabella del Maestrat  est una comuna ispagnola de 412 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Les Useres
Les Useres, in valentzianu, e Useras in castiglianu, est una comuna ispagnola de 1.005 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Su chircadore de isteddos
Su chircadore de isteddos (tìtulu orizinale: “Il cercatore di stelle”) est unu romanzu in italianu de Daniela Curreli s'iscritora casteddarza.
Su romanzu, iscritu in prima pessone cun protagonista masculinu, abordat dae unu puntu de bista sicolòzigu su tema grandiosu, misteriosu e infinitu de s'istima.
Inredu
Marianu, su pessonazu printzipale de su contu, est unu sardu emigradu zai dae annos a Marsella, in ue reghet unu restorante de bonu livellu.
Sa zenerosidade in s'ocupare de sos afetos est un calidade surprendidora in un'òmine, peroe Marianu rapresentat sa dèroga a sa règula, ca bivit cun podda si non donat istima. Imbòligat sas fèminas in sa maghia de s'apentu, curat sas fertas de sos coros issoro, alimentat sas acapiaduras peri ligàmenes fortes fìsigos e ispirituales, in s'ìnteri ch'intèrpretat sa paristòria de sa cassa a sos isteddos.
Atuarmente, no esistit bortadura in limba sarda de custu romanzu.
“Non b'at un'istima lèvia e un'istima forte. B'at unu ùnigu tipu de istima. Est su chi si presentat nuu in dae in antis de s'ànima e ti pedit de lu bestire”. Daniela Curreli
Black Lives Matter
Black Lives Matter (BLM, literali in sardu "Is Vidas Nieddas Important") est unu movimentu ativista internatzionali, originau aìnturu de sa comunidadi afroamericana, impinnau in sa gherra contra a su ratzismu sotziopolìticu, cara a is personis nieddas. Black Lives Matter organizat in manera regulari manifestadas po protestai contra a is bociduras de is personis nieddas a banda de sa politzia e contra a chistionis prus mannas comenti profiladura ratziali, brutalidadi de sa politzia e disegalidadi ratziali in su sistema giurìdicu de is Stadus Aunius.
Is chèscias po sa morti de George Floyd in su 2020 ant torrau a donai s'atentzioni de is mèdias internatzionalis a su movimentu.
Segundu sa stima de is espertus, BLM iat a podi essi su prus movimentu mannu in sa stòria de is Stadus Aunius.
Stòria
In su 2013, apustis de s'assolutzioni de George Zimmerman, chi iat sparau a s'afroamericanu de dexeseti annus Trayvon Martin su 26 friaxu 2012, bocendi-ddu, at incumentzau a cumparri in vàrius mèdias sotzialis s'hashtag #BlackLivesMatter, chi at donau orìgini a su movimentu omònimu.
S'opinioni generali apitzus de Black Lives Matter in mesu de sa populatzioni stadunidensa mudat meda intra is grupus ètnicus diferentis. In reatzioni a su movimentu est stètia coniada sa fràsia "All Lives Matter" ("totus is vidas important"), chi est stètia criticada po disconnosci o disintendi su messàgiu chi su motu "Black Lives Matter" bolit comunicai. Apustis de su mortoxu de duus agentis de politzia me in Ferguson, est stètiu creau s'hashtag #BlueLivesMatter po amparai a is membrus de is fortzas de s'òrdini. Unus cantu ativistas nieddus po is deretus tzivilis ant espressau disacòrdiu cun sa strategia de su movimentu opostu. Black Lives Matter est stètiu acusau de essi contra a sa politzia, e calincunu at postu in chistioni unas cantu statìsticas presentadas de su movimentu. Cancu opositori creit chi Black Lives Matter s'iat a depi cuncentrai de prus apitzus de sa violèntzia intra-ratziali, o chi in s'incomintzu no si siat bastanti cuntzentrau apitzus de sa sorti de is fèminas nieddas. S'ex-sìndigu de New York Rudolph Giuliani at acusau BLM de ratzismu.
Hong Kong
Hong Kong (pr. cantonesa [hœːŋ˥.kɔːŋ˧˥]; in mandarinu 香港S, XiānggǎngP, literalmente "portu perfumadu") est, comente Macau, una regione amministrativa ispetziale de sa Tzina.
Situada in sa costera meridionale de sa Tzina intra de su delta de su riu de sas Perlas e su Mare Tzinesu Meridionale, sa tzitade est famada pro sa skyline poderosu e pro su portu naturale funduru. Cun una subrafache de 1.104 km2 (aprossimadamente comente sa Tzitade metropolitana de Casteddu) e una populatzione de sete milliones de persones, Hong Kong est una de sas àreas prus densamente pobuladas de su mundu. Su 95% de sa populatzione de Hong Kong est de etnia tzinesa, mentras su chi abarrat 5% pertenet a unos àteros grupos. Su grupu ètnicu tzinesu majoritàriu de sa tzitade, sos Han, tenet orìgine printzipalmente in sas tzitades de Canton e Taishan in sa provìntzia de su Guangdong, chi s'agatat a curtzu de Hong Kong.
Abioisfasitis
S'abioisfasitis (mutida finas sìndroma de sas fitas oràrias, in ingresu “jet lag”) est una cundissione fisiolòziga dèvida a un'arteradura de sos rìtimos tzircadianos de sa carena in su casu de unu biazu ràpidu chi rugrat diferentes fitas oràrias, dae s'estu e dae s'uestu e dae s'estu a s'uestu (in custa ùrtima eventualidade, s'istrobu e su discumbèniu tirant a esser prus mannos), tipigamente unu biazu in aparèchiu.
Sa cundissione de abioisfasitis podet tenner dies bariadas de dura finas a cando sa pessone si siat adatada cumpretamente a sa fita orària noa, cun recuperadura mèdia aguale a una die pro onzi rezione orària rugrada. Patint s'isfasitis in manera particulare sos pilotos de aparèchiu, s'echipazu e sos biazadores frechentes. Sas cumpanzias abiàtigas tenent regulativas cun s'intentu de cumbater sa podda de sos pilotos causada dae s'abioisfasitis.
Hong Kong
Hong Kong fiat fata colònia de s'Impèriu britànnicu a pustis de sa prima gherra de s'Òpiu (1839-1842). Originàriamente limitados a sa sola Ìsula de Hong Kong, sas làcanas de sa colònia fiant istèrridas, in su 1860, fintzas a inclùere sa penìsula de Kowloon e a pustis àteros territòrios in su 1898. Sa regione est istada a fatu brevemente ocupada dae su Giapone durante sa gherra de su Patzìficu, pro torrare a pustis in suta de su controllu britànnicu, acabadu in su 1997 cando sa Tzina nd'at torradu a balangiare sa supervisione. S'istòria de Hong Kong at influentziadu sa cultura sua - chi fatu·fatu est descrita comente "s'Oriente chi atobiat s'Otzidente" - e su sistema educativu chi at persighidu su sistema inglesu finas sas reformas atuadas in su 2009.[14]
Croce Rossa Italiana
Sa Croce Rossa Italiana (in limba sarda tiat esser Rughe Ruja Italiana o de Itàlia) est una associatziòne de interèssiu pùblicu e faghet parte de s'Organizzazione de sa Croce Rossa e Mezzaluna Rossa Internatzionale (Rughe Ruja e Mesaluna Ruja), operende in totu sa Repùblica Italiana.
San Luis Potosí (tzitade)
Sa tzitade de San Luis Potosí est su cabu de logu e sa tzitade prus manna de s'istadu federadu de San Luis Potosi. Inoghe s'agatant is corpos prus importantes de s'Istadu. Istant oe in San Luis Potosí pagu prus o mancu 772'828 bividores.
Hong Kong
In base a su printzìpiu "una Tzina duos sistemas", Hong Kong possedit unu sistema polìticu diferente de sa Tzina continentale.[15] Su funtzionamentu de sa magistradura indipendente dae su istadu funtzionat segundu su modellu de ordinamentu giurìdicu de su Common law. Sa Hong Kong Basic Law, su documentu costitutivu suo, istabilit chi sa regione godet de unu gradu artu de autonomia in totu sos aspetos, foras chi in sas relatziones èsteras e in sa defensa militare.[18][19] Noantimes Hong Kong possedit unu sistema multipartiticu ricu, unu eletoradu minore cuntrollat sa metade de sa legislatura sua. Su Chief Executive of Hong Kong (Capu Esecutivu de Hong Kong), su capu de su guvernu, est seberadu dae unu comitadu eletorale chi bàriat dae 400 a 1.200 membros, unu sistema chi at a èssere in vigore pro totu sos primos 20 annos de domìniu tzinesu.
Hong Kong est unu de sos tzentros finantziàrios internatzionales prus importantes de su mundu e bantat economia isvilupada capitalistica basada subra su setore de sos serbìtzios e caraterizada dae unu bassu imponimentu fiscale e de su lìberu iscàmbiu. Sa moneda, su Dollaru de Hong Kong, est sa de oto monedas prus iscambiadas a su mundu. Sa farta de logu e su nùmeru de bividores e de infrastruturas creschende, ant portadu sa tzitade a tènnere una densidade manna de fàbricos, faghende·nche sa tzitade prus verticale de su mundu. Is tzitadinos de Hong Kong bantant unu de sos rèditos peròmine prus artos a su mundu. Sa densidade at portadu fintzas a s'isvilupu de una retza avantzada de trasportos pùblicos. Sos tzitadinos chi nde gosant sunt superiores a su 90%, su perchentue prus artu de su mundu. Hong Kong mentenet posiduras artas in numerosas classìficas internatzionales. Pro esempru, in sa libertade econòmica, in sa cumpetitividade econòmica e finantziària, in sa calidade de sa vida, in su cuntrastu a sa corrutzione e in s'inditu de isvilupu umanu, sa regione est semper classificada in sas primas posiduras. Segundu sas istimas siat de s'ONU siat de s'OMS in su 2012 Hong Kong at tentu su prus longu isperu de vida de cale chi siat àtera regione de su mundu.
Berlin-Est
Berlin-Est (in tedescu Ost-Berlin) est su nòmene usadu, mancari non uffitziale, pro inditare sa parte orientale de sa tzitade tedesca de Berlin, capitale de sa Germània Est de su 1949 (annu de sa fundatzione de sa Repùblica Democràtica Tedesca) a su 1990 (annu cando sa Germània at torradu a s'aunire).
Cun sa fine de sos cumbatimentos de sa II Gherra Mundiale sa bidda, comente su territòriu natzionale, fiat difatis partzida in bator setores, onniunu ocupadu militarmente de unu de sos istados binchidores: Istados Unidos, Renniu Aunidu, Frantza e Unione Soviètica. Su territòriu de ocupatzione soviètica (chi beniat a èssere totu sa metade Est de sa tzitade), contrariamente a sos ateros fiat mantennidu chirriadu politicamente. Custa cunditzione faghiat de is duas partes Berlin tzitades cun diferentes identidades e istitutziones, chi aparteniant a duos istados de facto indipendentes.
A primìtziu de sa partzidura, sa parte Est e Ovest de sa tzitade fiant divididas isceti pro su chi pertocaiat is bisuras amministrativas. Sa parte Ovest creschiat però meda prus rica de cussa Est e medas fiant cuddos chi bi disterraiant. Su 13 de austu 1961 is sovièticos cun is autoridades de sa Germania-Est detzidiant de nde pesare unu muru chi poderet cuntrollare custu fenomenu, ma chi in sos fatos segaiat onni possibilidade comunicatzione. Su muru est istadu isciusciadu isceti su 9 de onniasantu 1989.
Puttu sacru nuraghesu
Su puttu sacru nuraghesu est un'istruttura a tempiu ipogeicu chi serbìat, in s'edade de Brunzu, pro addiosare sas Abbas in Sardigna. Si nde atzàpan parìtzos in s'isula sarda e, impàre a sas tumbas de sos zigantes e a sos tempieddos a megaron, sun a testimonia de s'ispiritu relizosu de sos sardos anticos in edade nuraghesa; custos monumentos, chi sun tra sos prus elegantes péri tottu s'isula, sun un'esempiu craru de s'abilesa architettonica issòro e sun fìntzas de importu pro accraràre cantu si tenìan in cunsideru sos cantaros de abba.
In su mundu bi at atteros esempios de puttos sacros, comente cussu de Gârlo in Bulgaria.
Popai
Popai (Popeye) est unu personàgiu immaginàriu istadunidensu creadu dae Elzie Crisler Segar, chi aparit in fumetos periòdicos e in cartones animados tzinematogràficos e televisivos. Su personàgiu at fatu s'esordidu suo su 17 de ghennàrgiu 1929 me is fumetos Thimble Theatre, chi a pustis ant cambiadu nòmine in Popeye.
Est unu de is prus personàgios famados de fumetu de semper. Est essidu chitzo populare meda, difatis in su 1933 dd'ant dedicadu una sèrie de film animados tzinematogràficos curtzos realizados dae is Fleischer Studios, intitulada Popeye the Sailor, essida luegus pobulare meda , a su puntu chi sa fama sua est oe in die prus ligada a cussa.
In su cursu de is annos su personàgiu est apartu fintzas in libros a fumetu, cartones animados televisivos, in video-giogos, publitzidades e merchandising; in su 1980 su regista Robert Altman nd'at fatu unu film ; in su 2002 TV Guide at classificadu su personàgiu a su de 20 logos in sa lista sua de is 50 personàgios majores de totu is tempus, mentras LiveAbout dd'at classificadu in su de 8 logos. In su 1995 est istada una de is binti sèries a fumentu inclùdidas me in sa sèrie de francubullos de ammentu istadunidensa Comic Strip Classics.
Piessìnnios de su personàgiu
Popai est unu marineri, liuscu de un'ogru, cun una pipa semper in buca; tenet unu corpus musculosu cun bratzos grussos e ancas curtzas cun su tatyuàgiu de un'àncora. Amoradu cun Olivia Oyl, su personàgiu, rude e agrestosu, est un'eroe chi sucurret fèminas in perìgulu e bivet aventuras istraordinàrias in giru pro su mundu. Ammànniat sa fortza sua, giai ispantosa, papende ispinàtzios.
Importu in sa cultura
Sende chi Popai est unu personàgiu forte meda e chi si creiat chi s'ispinàtziu esseret un'alimentu ricu meda de ferru, s'assòtziu de s'ispinàtziu cun sa fortza de su personàgiu est istètida impreada pro sa publitzidade. Po s'agiudu chi su personàgiu at donadu a s'economia issoro, is massajos de una localidade de su Texas, Crystal City, dd'ant istantargiadu un'istàtua pro ddi torrare gràtzias.
Christopher Meloni
Carriera
Meloni primu de cumenciai a recitai at traballau comenti manobru. Is primus tempus recitaat a s'Universidadi de su Colorado a Boulder, auba iat studiau. At peri traballau comenti "betta a foras", barman e personal trainer. Est connottu a sa genti po su rolu de su Detective Elliot Stabler in sa serie televisiva Law & Order: Unità Speciale, ma s'est fatu notai peri in sa parti de Chris Keller in sa serie Oz.
Meloni est apparessiu in medas piticas series tv e in rolus prus piticus in medas film, comenti in L'esercito delle 12 scimmie. Su suu primu rolu craru est su de unu segamentu de conca, fillu de unu mafiosu, in su thriller lesbicu Bound - Torbido inganno (1996), e est apparessiu peri cun Julia Roberts in su film Se scappi ti sposo.
In su 1998 at fatu una parti pitica in su film de Terry Gilliam "Paura e delirio a Las Vegas", faendu una pitica ma importanti scena cun Johnny Depp. Ma sa nomenada est bennia candu at interpretau su controvertiu personaggiu sociopaticu bisessuali Chris Keller, in sa serie televisiva Oz. Su rolu pediat ca issu depiat donai sempri basus passionalis e approppoddamentus cun atrus ominis, e medas scenas de nudu de palas o peri totali de a innantis e peri scenas auba pisciada in is siccias. Su personaggiu cruu de Meloni e is suas reazionis cumpraxentis po sa sessualidadi de su personaggiu, attirat s'interessi de s'imprenta e is fans, in manera particolari de sa comunidadi gay. In su 1999, brullandu cun su collega Lee Tergesen (s'attori ca fait su fanceddu suu in Oz ), si furint donaus unu basu a sa premiazioni de is GLAAD Media Awards. Su produsidori de Law & Order Dick Wolf,corpìu de cantu fudi bravu a recitai, ddiat fatu firmai a Meloni unu cuntrattu po sa serie Unità Vittime Speciali, auba at traballau fincias a sa 12a stasoni.
De su 2012 est in su cast de sa serie televisiva True Blood, pigandu parti a sa quinta stasoni in su rolu de su forti vampiru Roman Zimojic.
Vida privada
Meloni est cojau cun Doris Williams (una scenografa). Issus cumpartint paris, sempri, is domus ca tenint a New York e Los Angeles, e tenint duus fillus: una filla ca nanta Sophia Eva Pietra, nascia su 23 de marzu de su 2001, e unu fillu ca nanta Dante Amadeo, nasciu su 2 de gennargiu de su 2004.
De su 2012, Meloni bivit in New Canaan in su Connecticut.
Xodos
Chodos in castiglianu e Xodos in valenciano, est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Aeroporto Cam Ranh
Aeroporto de Cam Ranh (Sân bay Cam Ranh) este una aeroporto de su comune Cam Ranh, Nha Trang, sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Khanh Hoa, Vietnam. Aereoporto de Cam Ranh este una frazione de Cam Ranh, est a 32 km dae Nha Trang e a 460 km dae Ho Chi Minh City. Aereporto de Cam Ranh est istada fundada dae su guvernu francesu in sos annos 60.
Copa Cossu-Mariotti
Sa Copa Cossu-Mariotti fiat unu trofeu chi beniat assignadu dae sa setzione Sardigna de sa F.I.G.C. a s'iscuadra sarda mègius classificada a su tèrmine de su Campionadu de Sèrie D.
Macau
Macau s'agatat in su chirru otzidentale de su delta de su riu de sas Perlas e allàcanat cun Hong Kong in s'estu, cun sa provìntzia de Guangdong in su norte e in s'ovest, mentras in su sud si ghetat a su mare Tzinesu Meridionale. S'economia de su territòriu est fortemente dipendente dae su giogu de azardu e dae su turismu, ma cumprendet fintzas fainas produtivas.
Ex colònia portughesa, Macau est abarradu atacadu a su Portugallu dae sa metade de su de 16 sèculos fintzas a su 1999, ùrtima colònia europea in Àsia. Cummertziantes portughesos si fiant istabilidos in Macau giai in su 1550 e in su 1557 Macau fiat fatu parte de su Portugallu comente a portu cummertziale a cara de s'Impèriu tzinesu. Noantimes s'amministratzione portughesa de sa tzitade est abarrada in suta de s'autoridade e sa soberania tzinesa fintzas a su 1887, cando Macau fiat fata colònia de s'Impèriu portughesu.
In s'àmbitu de sa polìtica de "un'istadu, duos sistemas" su guvernu populare tzentrale de sa Tzina est responsàbile pro sa defensa de su territòriu e de sos afàrios èsteros, mentras Macau mantenet sistema giurìdicu pròpiu, fortza pròpia de politzia, su sistema monedàriu, sa polìtica doganale e sa polìtica de immigratzione.