cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ecce Homo (Martínez-Giménez)
Crìtica artìstica
Su grupu artìsticu ispagnolu Wallpeople at dedicadu una galleria de tributos artìsticos a s'òpera, afirmende chi sa Giménez at creadu un'icona pop. Sa tendèntzia boom de s'isfrègiu in crae irònica de pintados famados est istada paragonada a unu movimentu artìsticu in nàschida, chi is mèdios de comunicatzione ddi narant Istile Giménez.
Vila de Gràcia
Sa Vila de Gràcia (segundu sa ditzione in catalanu), connota comente Gràcia puru, est unu bighinadu de Bartzellona, in sa comunidade autònoma de Catalugna (Ispagna).
Uno de sos monumentos suos prus importantes est sa torre de su relògiu, in sa pratza printzipale, in ue s'agatat s'antigu comunu, oe sede de su distretu.
Istòria
Su bighinadu de sa Vila de Gràcia est istadu su nùcleu printzipale de su munitzìpiu antigu de Gràcia, chi aparteniat in antis a su tèrmine de Bartzellona e inserradu comente a munitzìpiu indipendente intre su 1821 e su 1823 e intre su 1850 e su 1897. . Su comunu fiat formadu dae custu nùcleu e dae sa zona agrìcula, in prus de sas masies de su Camp d'en Grassot.
Hiroshima
Hiroshima (in giaponesu 広島市, Hiroshima-shi) est una tzitade portuale giaponesa e biddamanna de sa prefetura omònima, chi s'agatat in s'ovest de s'ìsula printzipale de Honshū, girada cara a su mare internu, in su Giapone sud-otzidentale.
Est ammentada pro èssere sa prima tzitade s'istòria a èssere atacada cun armas atòmicas, a òpera de is Istados Unidos de Amèrica in s'agabbu de sa segunda gherra mundiale, su 6 austu 1945.
Geografia
Su territòriu est fatu a montigros, mentras su tzentru urbanu s'agatat in sa baia portuale omònima, cara a su mare internu de Aki-nada. Dae sa costa si bident unas cantu isuleddas. Is prus de importu sunt Itsukushima, Ninoshima e Etajima-Nomi. In su territòriu internu ddoe at is montes Gosasou e Shiraki. Dae in cue calat su riu Ota, chi si intrat a delta in su mare.
Istòria
Sa tzitade est istada fundada in su perìodu feudale Sengoku in su 1589, a òpera de su daimyō giaponesu Mōri Terumoto, chi nd'at fatu sa capitale de su feu suo, e nch'at fatu fàghere unu casteddu in su 1593. Cun sa pèrdida de sa batalla de Sekigahara (21 de su mese de ledàmene 1600) pro is possedimentos territoriales, Terumoto at dèpidu tzèdere Hiroshima (e àteros feos suos) a su binchidore Tokugawa Ieyasu, chi dd'at fata amministrare dae su fidele suo daimyō Fukushima Masanori, chi est mortu in su 1624. Sa tzitade est colada insandus a sa dinastia Asano (浅野), chi dd'at guvernada finas a sa metade de su de XIX sèculos (perìodu de sa Restauratzione Meiji).
In su 1871, sa tzitade est essida capitale de sa prefetura omònima, e in su 1880, cun su fràigu de su portu de Ujina, est essida unu tzentru cummertziale e navale giaponesu de importu. In su 1894, est istada fata sa ferrovia militare Sanyō (山陽), in ocasione de sa prima gherra tzinu-giaponesa, cando su guvernu imperiale de Meiji nd'at fatu sa capitale de su Giapone pro fache a un'annu, finas a su 1895. A pustis, in s'agabbu de su de XIX sèculos, Hiroshima at tentu un'industrializadura prus manna, chi at tentu su puntu suo prus artu cun is istabilimentos bèllicos pesados in ocasione de sa gherra russu-giaponesa de su 1904. Dae su 1920, est essida fintzas sa sede printzipale de sa Mazda, domo automobilìstica giaponesa famada. Sa tzitade at tentu su pròpiu importu istratègicu-militare in su 1938, in ocasione de sa segunda gherra tzinu-giaponesa, chi est istada parte de s'iscenàriu bèllicu de sa segunda gherra mundiale. Hiroshima est istada risparmiada dae sos bombardamentos istadunidensos pro totu sa durada de sa gherra finas a su 6 austu 1945, a is 8:16 e 8 segundos (ora locale), cando Little Boy, su nòmine de sa prima bomba atòmica impreada in una faina militare comente resurtadu de su Progetu Manhattan, est esplòdida a un'artària de 576 metros, cun una potèntzia pari a 12 500 tonnelladas de tritolu. S'esplosione nucleare at provocadu luego agiumai 60 175 mortos, arribados a 100 000 me is meses imbenientes, pro neghe de sa ruta radioativa. Àteras persones si sunt ammalaidadas e/o sunt mortas pro disacatos dae espositzione radioativa a curtzu-mèdiu tèrmine, ma su nùmeru issoro no faghet a dd'istimare in manera pretzisa, ca belle 180 000 bividores ant lassadu sa tzitade me is chidas a pustis de s'atacu.
Manlio Brigaglia
Manlio Brigaglia (Tempiu, 12 de bennarzu de su 1929 - Tàtari, 10 de maju de su 2018) est istadu unu istorigu, accademigu e zornalista sardu.
Hiroshima
Istòria
Fintzas cun un'atividade radioativa resìdua, Hiroshima est istada torrada a fraigare giai a incumentzare dae su 1949, torrende a èssere unu tzentru industriale de importu. Sunt istados fatos unos cantos istùdios sientìficos de is maladias dae espositzione radioativa a mèdiu-longu tèrmine. In su 1955, a foras de tzitade est istadu istituidu su tzentru mèdicu Hijiyama, in ue collire, istudiare e curare is malàidos. Me is annos setanta est istada istituida sa "Atomic Bomb Casualty Commission", chi previdiat, in prus chi is istatìsticas de is malàidos, fintzas anàlisis de su terrenu e de s'àera, istimende a su ribassu sa pertzentuale de radioatividade resìdua in s'ambiente (de pagos milliSievert pro annu). In prus, segundu is datos ufitziales collidos in is annos, su nùmeru de sos hibakusha (is chi sunt subravìvidos a s'esplosione ma si sunt ammalaidados me is annos imbenientes pro neghe de sa radioatividade), mancari fessint colados 57 annos, fiant in s'òrdine de 285 000.
Manlio Brigaglia
Bida
Si at pigadu sa laurea in lìteras classicas in Casteddu, at fattu su dotzente pro prus de binti annos in su litzeu Azuni e dae su 1971, in s'universidade de Tàtari, at insinzadu "istoria de sos partidos e moimentos politigos", "istoria de sa Sardigna contemporanea" e "istoria contemporanea", dirizende su dipartimentu de istoria dae su 1983 a su 1985.
Si est interessadu subratottu de istoria sarda, de istoria de sos partidos politigos europeos, de fascismu e antifascismu, de istoria de s'informatzione, at traballadu in manera varia in sa deputatzione de istoria patria pro sa Sardigna, in sa Fondatzione Antonio Segni, in s'Istitutu sardu pro s'Istoria de sa Resistentzia e de s'Autonomia e in su Cunsortziu interuniversitariu de Casteddu e Tàtari pro s'iscola de ispetzializassione de sos mastros 'e iscola segundaria. At collidu in su 1997 su "Premiu de sa cultura" de sa Presidentzia de su Cunsizu 'e sos Ministros e, in su 2003, sa medallia 'e oro de "Benemerente de s'Iscola, Cultura e s'Arte - settore Universidade" dae su presidente italianu Ciampi.
Autore mannu de sagios, volumenes e libros, entziclopedias, artigulos in fozu 'e paperi sardos fintzas comente direttore. At cullaboradu puru in zornales comente "La Nuova Sardegna", in ue teniat unu cantigheddu totu sou pro faeddare cun sos legidores, e su "Corriere della Sera".
Tasca
Una tasca (o mutzilla), in sa forma sua prus simpre, est un'istaca de pannamenta carrigada a sas palas de una pessone e segurada cun duas fascas chi andant a subra de sas palas e a suta de sos sircos.
Fitianu, si preferint sas tascas a sas balizas o sas bussas a manu, mescamente cando si devent trasportare càrrigos pesados pro tempos longos, sende chi sas tascas, pro custa casta de impreu, sunt prus inditadas chi sas manos.
Sas tascas mannas, impreadas pro trasportare càrrigos superiores a 10 chilos, normarmente iscàrrigant sa parte prus manna de su pesu issoro (finas a su 90%) a subra de chintorzas tramatzadas chi si podent prender a sos costazos: in custa manera, sas fascas in sas palas podent ser impreadas cun s'intentu ùnigu de abalansare su pesu de su càrrigu. Custu mezorat sa possibilidade de trasportare càrrigos pesados, peri ca sos costazos sunt galu prus fortes chi sas palas e mezorat in manera cussideràbile s'azilidade de chie trasportat sa tasca e s'abalansamentu, ca su càrrigu s'acùrtziat in manera annanghedora de su baritzentru de sa pessone. In prus de custu, su dossale de sas tascas medianas e mannas est a s'avesu rìzidu pro fagher chi siat mantenta s'egonomia sua independentemente dae su modu in ue est carrigada sa tasca e pro iscarrigare in manera otimale su pesu a sa chintorza in sa base. Custu normarmente si lograt a mèdiu de sa cullocadura in su dossale de làminas de materiale pràstigu cumbinadas cun barras de allumìniu bertigales ischeadas pro unu cuntatu otimale cun su dossu, cando ch'in sos modellos de montismu s'impreant frechentemente telarzos tubulares beros e autèntigos de atzarzu.
Crassifigadura de sas tascas
De acordu cun sa capatzidade de càrrigu, sas tascas si podent partzire in tres grupos mannos: tascas minoras (finas a 40 litros) inditadas pro iscursiones diàrias, sas mannas (de 40 a 65 litros), utilizàbiles in s'escurrimentu, e finarmente sas adotadas pro su montismu (prus de 65 litros), mesche pro ispediduras a zonas remotas.
Impreos ispetziales
Unas cantas tascas sunt prozetadas ispetzìfigamente pro trasportare ozetos particulares. Isempros comunos sunt sas tascas impreadas pro ozetos de balore mannu, comente pro narrer elaboradores portàbiles e echipamentos fotogràfigos. Esistint finas modellos ispetzìfigos pro su sarvamentu. In su mercadu bi sunt aguarmente tascas pro su trasportu de ozetos mannos comente pàtinos cun rodighedddas, taulas de patinamentu o finas tascas probidas de unu reservadorzu minore cun unu tubigheddu cunetadu, peri su cale chie est trasportende sa tasca podet bufare e s'idratare sena si dever arressare a mala boza (su sistema naradu est cunnotu comunamente comente “Camelbak” o “Camel bag”): custu ùrtimu tipu de tasca s'impreat pro iscursiones in anderas, iscurrimentu e montismu.
Almacellas
Almacelles (ofitzialmente in limba cadalana; in castillianu Almacellas)est una comuna ispagnola de 5.623 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Istemma
Escut caironat truncat: a su 1r. de sinople, sa clamor de Almacelles en forma de faixa de argent ressaltada de una mà contrapalmellada de porpra; sos a su 2n. de or, 4 pals de gules. Pro timbre una corona de vila.
(Iscudu a losanga truncadu: in su 1° de birde, a su canale de Almacelles in forma de fasca de prata cun una manu contrappalmada de purpura; in su 2° de oro, a 4 palos de ruju. Timbru: corona murada de tzitade.)
Logroño
Logroño est unu comunu de unos 150.000 bividores de Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de La Rioja, segunda prus pitia de is 17 regiones ispagnolas.
Sa bidda s'agatat in su norti de sa natzione e est atraessada de su frùmene Ebro, acasàgiat una metade de totu sa populatzione de sa regione.
Protoatìniu
Su protoatìniu o protatìniu est un'elementu chìmicu de sa tàula periòdica, su sìmbulu de chi est Pa e su nùmeru atòmicu 91. Su protoatìniu est un'elementu metàllicu simigiante a sa prata chi partenet a su grupu de sos atinòides, chi presentat unu lughidore metàllicu carcu. Est supercondutore suta de 1,4 K.
1490
S'annu 1490 (MCDXC in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
Sali de coxina
Su sali de coxina est un'ingredienti de coxina, costituiu pruschetotu de cloruro de sòdiu (naraus su sali sodicu de s'àcidu cloridricu). A temperadura ambiente si presentat comente a unu sòlidu cristallinu chentz'e colori pagu fragosu e unu sabori caraterìsticu. In Itàlia, s'agatat printzipalmenti in cummèrtziu comente sali grussu o sali finu, a segunda de sa dimensioni de is cristallus, e in "sali marinu", o salgemma, a segunda de su tipu de produtzioni. In àterus logus, su sali est sempiri cummertzializadu comente sali finu etotu.
Unidade de medida
In fìsica, un' unidade de medida est una cantidade pre-istabilida de una grandesa fìsica definida e adotada pro cunventzione o pro lege, impreada comente a tèrmine de riferimentu pro sa medida de grandesas de sa matessi tipologia. Sas unidades de medida podent àere assignados nùmenes e sìmbulos cunventzionales. Una bia definida un'unidade de medida, onzi àteru balore de sa grandesa fìsica assotziada podet èssere espressadu tràmite mùltiplos o sutamùltiplos de s'unidade de medida in chistione.
Descritzione
Un'esèmpiu de grandesa fìsica est sa longària, mentras un'esèmpiu de unidade de longària est su metru (sìmbulu: m) chi rapresentat una cantidade prestabilita de longària: cando naramus 10 metros (10 m), cherimus nàrrere 10 furriadas sa cantidade de longària prestabilita chi mutamus "metru".
In fìsica e in metrologia, sas unidades de medida recherent una definitzione crara e unìvoca pro èssere ùtiles: petzi gai divenit possìbile otènnere sa riproduibilidade de sos resurtados isperimentales chi est a sa base de su mètodu sientìficu. Sos sistemas de medida sientìficos sunt sa direta cunsighèntzia de su cuntzetu de pesos e medidas isvilupadu finas dae sos tempos remotos pro fines cumertziales e chi at dadu orìgine a sa nàschida de sos trastos impreados dae bendidores e comporadores pro cunsertare in manera unìvoca in sa cantidade de mertze tratada. Atualmente esistet unu standard globale, su Sistema internatzionale de unidade de medida, chi est s'evolutzione de su sistema mètricu.
Finas dae sos tempos antigos sa definitzione de sas unidades de medida, su cumpartzimentu issoro e s'impreu pràticu issoro ant giogadu unu ruolu fundamentale, a su puntu chi sunt istados isvilupados e sunt divenidos comunos medas sistemas de medida. Pro mesurare una matessi grandesa sunt s'ispissu istadas definidas medas unidades de medida a segunda de su logu geogràficu, de su cuntestu sotziale o àteru galu: una massa a esèmpiu podet èssere mesurada in grammos e in sos suos mùltiplos e sutamultiplos opuru in libbras.
Pro espressare sa medida Q de una grandesa fìsica in riferimentu a s'unidade sua de medida [Q] faghet a ricùrrere a sa fòrmula In manera generale, comente indicadu dae su de tres membros, s'omitit su sinnu de moltiplicazione coment'est sòlitu fàghere intrae variàbiles in sas fòrmulas sientìficas. In sas fòrmulas, annotamala, s'unidade [Q] podet èssere tratada comente chi siat issu matessi su balore de una grandesa fìsica, fatu custu chi est a sa base de s'anàlisi dimensionale.
Una distintzione annotamala andat fata intra un'unidade de medida e sos campiones a issa relativos. Un'unidade est fissada pro definitzione in modu de èssere indipendente de sas cunditziones fìsicas, cales a esèmpiu sa temperadura. Unu campione, pro contra, est sa materializzazione fìsica de un'unidade e dipendet, pro cantu si chirchet de lu menguare, dae sas cunditziones fìsicas. Pro fàghere un'esèmpiu, su metru est un' unidade definida comente a sa distàntzia cursada dae sa lughe in su bòidu ind unu discansu de tempus parinales a 1/299.792.458 de segundu, definitzione chi la luit de ogni dipendèntzia, mentras una barra metàllica impreada comente a campione, pro cantu costruida cun coidadu, vària sa longària sua cun sa temperadura siat peri pro fratziones infinitesimales.
Sistemas de medida
Esistent diversos sistemas ufitzialmente atzetados dae sa comunidade sientìfica internatzionale o comente si siat in impreu in sas diversas partes de su praneta. Pro ogni sistema ufitziale de unidade de medida esistent organismos internatzionales chi s'òcupant de custoire sos campiones de sas unidades de medida cando nd'esistant o comente si siat de mantènnere agiornadas sas definitziones de sas unidades adotadas.
Esistent diversos sistemas de medida, basados subra diferentes ammentas de unidades de medida fundamentales. Su sistema de medida prus in manera ampra difùndidu est su Sistema internatzionale de unidade de medida, a parusu indicadu comente a SI, chi est fundadu subra sete unidades base (fundamentales), e in cales totus sas àteras unidades derivant de custas.
Esistent unos àteros sistemas, impreados pro vàrias fines, tra sos cales: In Itàlia, puru cun su SI, sunt àncora de impreu cuotidianu carchi antigas unidades de medida, diversas a livellu locale in funtzione de s'evolutzione istòrica de cada territòriu.
Unidades de medida fundamentales e derivadas
Pro medas grandesas fìsicas s'unidade de medida est netzessària pro nde comunicare su balore. Est a esèmpiu impossìbile descrìere una longària sena impreare unu carchi tipu de unidade.
Ninetta Bartoli
Ninetta Bartoli (Boruta, 24 de cabudanni de su 1896 – Boruta, 1978)     est istada una polìtica sarda, sa prima fèmina a divènnere sìndiga in Sardigna e in totu s'istadu italianu.
Unidade de medida
Unidades de medida fundamentales e derivadas
Ma non totus sas grandesas fìsicas recherent una pròpia unidade de medida. Tràmite sas leges de sa fìsica, s'unidade de medida de una grandesa podet èssere espressada comente a cumbinatzione de unidade de unas àteras grandesas. Tando petzi unu minore paris de unidade de medida est netzessàriu. Custas unidades benint definidas comente a fundamentales, totus sas àteras sunt unidades derivadas. Sas unidades derivadas sunt impreadas solu pro cumbènia, in cantu podent èssere espressadas in tèrmines de unidades base. Su sèberu de sas unidades base est però arbitrària.
Ninetta Bartoli
Biografia
A pustis de sa gherra, in su 1945, divenit sa segretària se de setzione locale de sa Democratzia Cristiana, e cando, s'annu chi sighet, isseberat de si candidare a sìndiga, benit suportada dae sos membros de importu prus mannu de sa DC provintziale, cun in antis de totus sa famìlia Segni.
Unidade de medida
Unidades de medida fundamentales e derivadas
Sas unidades fundamentales de su SI non costituint unu paris mìnimu. A esèmpiu esistent sistemas in sos cales su campu elètricu e su campu magnèticu tenent sa matessi unidade de medida, gràtzias a su fatu chi sas leges de sa fìsica ammustrant chi custos duos campos sunt manifestatziones diferentes de su matessi fenòmenu.
Ninetta Bartoli
Biografia
Sas eletziones de su 1946 las binchet cun s'89% de sas preferèntzias, 332 votos intre 371, e dae cussu momentu at a sighire a guvernare pro dòighi annos, finas a su 1958, cando su partidu non l'at a sustènnere prus.
In sa die de s'insediamentu issèberat de si fàghere fotografare in su bestire traditzionale de Boruta, cussu de sas ocasiones de importu.
Unidade de medida
Unidades de medida fundamentales e derivadas
Medas grandesas derivadas in fìsica pigant su nùmene de ricercadores e istudiosos chi ant dadu contribuidos fundamentales a sa teoria in chistione in sinnu de reconnoschimentu apustis mortu pro su pretziosu traballu issoro.
Ninetta Bartoli
Biografia
In su perìodu de traballu suo faghet fraigare sas primas domos populares, sas iscolas elementares, s'asilu infantile, su campusantu, sa domo cumonale, s'acuedutu e sas fognas, una cooperativa pro sa regorta de su late e sa produtzione de casu, una domo de pasu, una cooperativa agrària, aviat una sèrie de initziativas pro frunire traballos cualificados a sas fèminas e s'òcupat de su patrimòniu artìsticu. Est issa chi faghet restaurare su cumplessu monàsticu de Santu Perdu de Sorres, ponende·bi fintzas dinare suo e de sa famìlia sua, e in cussu monastèriu faghet arribbare, dae su 1955, una comunidade de mòngios benedetinos, s'ùnica in Sardigna a pustis de medas sèculos.
1336
S'annu 1336 (MCCCXXXVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Istereotipu de genere
Tipu de generalizatzione chi cumportat su credìngiu chi òmines e fèminas tèngiant unu patrimòniu de caraterìsticas, cumportamentos e calidades difarentes dae sa nàschida.
Unidade de medida
Cunversione de sas unidades de medida
Sa cunversione de sas unidades de medida previdet sa cumparàntzia de balores istandard diferentes: pro custu sos fatores de cunversione tra unidade de medida tenent semper unu determinadu livellu de imprecisione.
Acromegalia
S'acromegalia est una maladia subra base endòcrina, depida a produsimentu demasiadu de GH, s'ormone ipofisàriu de sa crèschida, in edade manna, chi est a nàrrere a pustis de sa saldadura de is cardampones de acreschimòniu.
Unidade de medida
Prefissos de sas unidades SI
In su SI carchi lìtera currispondent a balores numèricos seberados in manera oportuna e podent èssere impreadas comente a prefissos pro calesi siat unidade.
Acromegalia
Sa causa benit de unu adenoma ipofisàriu, o prus raramente de àtera neoplasia capatza de ddu bogare.
Si manifestat cun ingrussamentu de is ossos de sa conca, de is barras, a is didos e a is vèrtebras, artralgias o artrites e daet fintzas problemas cardìacos e e neurològicos.
Cando su matessi cuntronu ormonale acuntèssit in edade de isvilupu nde cussighit su zigantismu.
Unidade de medida
Prefissos de sas unidades SI
S'ùnica etzetzione, dèpida a resones istòricas, est s'unida de medida de sa massa, kg, chi giai cuntenet unu prefissu; in custu casu su prefissu depet èssere agiuntu a g.
Acromegalia
Epidemiologia
Sa maladia interessat petzi giovanos in edade intre sa de duos e sa de chimbe deghinas de vida.
S'intzidentzia est de unos 3-4 casos subra millione de pessones.
Unidade de medida
Prefissos de sas unidades SI
S'impreu de sos prefissos no ìmplicat niuna cunversione, in cantu issos sunt definidos comente a balores numèricos. A esèmpiu sas espressiones 'cm' e '0,01 mi tenent su matessi significadu, overas sunt ecuivalentes de su puntu de bista matemàticu.
Acromegalia
Patogènesi
Su GH tenet efetu ativadore subra sa funtzione de osteoclastos,fibroblastos e condrocitos, ma trubat fintzas su figadu a produire somatomedina A e C, chi tenet paris efetu subra is matessis tzellulas.
Tratamentu
Su tratamentu de s'acromegalia est chirùrgicu, peri bogadura de sa neoplàsia. Unu interventu trigadinu s'acumpangiat a adduramentu de is trastocos a su sistema ischelètricu.
Unidade de medida
Prefissos de sas unidades SI
Pro un'elencu de sos prefissos in impreu in su Sistema internatzionale de unidade de medida si bidat Prefissos de su Sistema internatzionale de unidade de medida.
Règulas gràficas SI
Sos sìmbulos de sas unidades de medida de su SI sunt iscritas semper cun lìteras pitias foras de cando sunt dedicadas a unu pessonàgiu istòricu; sos prefissos sighint règulas pròpias: Su sìmbulu A pro indicare s'intensidade de currente est iscritu maiuscolo, mentras su nùmene pro estèndidu de tale unidade de medida est pitiu e sena atzentos, est a nàrrere: ampere (in donu a André-Marie Ampère).
A su matessi modu, medas unidade de medida chi pigant su nùmene de s'iscientziadu chi los at introduidas andant iscritas pro estèndidu in pitiu (a esèmpiu: kelvin, coulomb, joule, watt, ohm, siemens), tranne s'in casu de sos grados de temperadura (a esèmpiu: grados Celsius, grados Fahrenheit, grados Réaumur; su kelvin, unidade SI de sa temperadura assoluta, no est unu "gradu" de temperadura).
Collegamentos esternos
Attuazione della direttiva 2009/3/CE del Parlamento europeo e del Consiglio dell'11 marzo 2009 che modifica la direttiva 80/181/CEE del Consiglio sul riavvicinamento delle legislazioni degli Stati membri riguardo alle unita' di misura. (09A13580) (GU Serie Generale n.273 del 23-11-2009)
Claudio Volonté
Claudio Volonté, cunnotu finas cun su nùmene artìstigu de Claudio Camaso (Torinu, 3 de freargiu 1939 – Roma, 16 de cabudanni 1977), est istadu un'attore italianu.
Fiat su frade prus minore de Gian Maria Volonté s'atore.
Biografia
Su 26 de triulas de 1977, aiat ochìidu in manera intzidentale a Vincenzo Mazza s'eletritzista (cunnotu pro aer leadu parte a sa pellìcula “Anna” de Alberto Grifi e Massimo Sarchielli, interpretende sese etotu), intervènnidu pro asseliare una bria nàschida intre isse e muzere sua. A pustis de deghe dies de bandidonzu, s'atore si fiat intregadu a sa zustìssia, atroghende chi s'episòdiu tràzigu fiat istadu causadu imboluntariamente.
Baranta dies prus a tardu, si fiat suitzidadu in sa presone.
Aurelio Angonese
Aurelio Angonese (Benètzia, 16 de abrile de 1929) est un'àrbitru antigu de fùbalu italianu.
Biografia
At aderetadu 181 partidas de sèrie A. Si fiat istrenadu in sa partzidura prus arta su 2 de santugaìne de 1960 in s'ocasione de s'addòviu Inter-Bari, chi su resurtadu fiat istadu 2-1. Fiat devènnidu àrbitru internassionale in su 1967, arbitrende unas chentu partidas in totale e rapresentende s'Itàlia in su mundiale de fùbalu de su 1974, disputadu in s'Alemània de s'Uestu de tando.
At tzeladu s'atividade sua cumpetitiva in s'istajone 1973-1974 (s'ùrtimu addòviu chi aiat arbitradu fiat istadu Bolonna-Nàpule 2-2, su 5 de maju de 1974), chimbe annos in antis a petus de sos lìmites ufissiales. In s'istajone 1969-1970, aiat retzidu su Prèmiu “Giovanni Mauro”, destinadu a su zuighe de campu chi si fiat fatu evidente in manera particulare. In su 1973, at arbitradu sa finale de Cupa Itàlia intre Milan e Juventus.
In su 1978, est istadu cummessàriu rezionale de s'AIA pro su Bènetu. In su 1986, fiat istadu cummessàriu ispetziale pro sa CAN A e B.
Carrera internassionale
In su 1971, fiat istadu in Montevideo pro aderetare s'addòviu de torrada de sa finale de Cupa Intercontinentale intre Nacional Montevideo e Panathinaikos.
In su 1974, in tempus de su mundiale de fùbalu, aiat arbitradu su 18 de làmpadas, in s'Istàdiu Olìmpicu de su Berilinu Uestu de tando, Alemània de s'Estu-Tzile, una partida chi presentaiat finas dubrados anzenos a su fùbalu, chi su resurtadu fiat istadu un'impate a unu, e sa finale pro su de tres logos, su 6 de triulas in Mònagu de Bavària, intre Polònia e Brasile, binta dae sos polonesos pro unu a zeru. Duas bias fiat istadu finas linieri: su 22 de làmpadas in Brasile-Zaìre (3-0) e su 26 de làmpadas in Alemània de s'Uestu-Jugoslàvia (2-0); cun anteroridade, su 14 de làmpadas, fiat istadu s'àrbitru sustitutu (su titulare fiat N'Diaye su senegalesu) de s'addòviu intre s'Alemània de s'Estu e s'Austràlia (2-0).
Fiat istadu a costazos de Concetto Lo Bello su “mìtigu”, in su rolu de zuighe de lìnia, in s'ocasione de sa finale de Cupa Intercontinentale de 1966 (Real Madridu-Penarol) e de Cupa de Campiones de 1968 (Manchester United-Benfica).
Diego Carpitella
Aiat collaboradu cun su CNSMP (Centro Nazionale Studi sulla Musica Popolare), e tra su 1952 e su 1958, umpare a Ernesto de Martino, aiat regoltu pius de 5.000 cantos populares italianos. In su (1953-1954) aiat fattu unu viaggiu esplorativu cun s'etnomusicologo americanu Alan Lomax e campagnas de registratziones in Italia dae s'Alto Adige a sa Sardigna, in d'unu viaggiu chi fit duradu 8 meses regogliende 3000 documentos. In sos annos 60 aiat fattu registratziones e istudios subra sa mùsica e sa cultura sardas. Carpitella aiat fundadu su gionale Culture musicali. In sa regolata de documentos varias boltas fit accumpagnadu dae su fotografu Franco Pinna.
Guissona
Guissona est una comuna catalana de 3.581 bividores situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Diego Carpitella
Bibliografia
Musica sarda canti e danze tradizionali, all. omonima antologia discografica, Albatros VPA 8150-52, 3 voll., 1973.
Guissona
Istemma
S'istemma de su comune est descritu araldicamente che:
''Escut caironat: d'or, tres faixes ondades abaixades d'atzur acompanyades al cap d'una creu grega patent de sable. Per timbre una corona mural de vila.''
Maria Aurora Salvagno
Maria Aurora Salvagno (S'Alighera, 3 de martzu de su 1986) est una atleta de cursas lestras sarda.
Allenada dae Luca Ceglie, faghet parte de su Tzentru Isportivu de s'Aereonàutica Militare.
Cun s'istafeta 4x100 metros at bintu duas medàllias de oro a livellu internatzionale: in su 2007 in sos Campionados mundiales militares de atlètica lèbia in Hyderabad, in Ìndia, in paris cun Anita Pistone, Rita De Cesaris e Micol Cattaneo; in su 2009 in sa XXV Universiade de Belgradu in Sèrbia currende cun Audrey Alloh, Doris Tomasini e Giulia Arcioni.
In sa carriera sua podet bantare unu tìtulu de campionessa italiana assoluta indoor in sos 60 metros pranos (2010), chimbe tìtulos de campionessa natzionale universitària in sos 100 metros pranos (2006, 2007, 2009, 2010, 2012) e oto tìtulos italianos giovaniles.
1998-2000: s'esòrdiu e sos primos annos
Maria Aurora Salvagno naschet in una famìlia numerosa, cun 11 cumponentes (babbu, mama, chimbe frades, tres sorres e issa). Incumentzat a praticare s'atlètica lèbia in su 1998, a s'edade de 12 annos, faghende s'esòrdiu suo in sa categoria piseddas (12-13 annos). S'annu chi sighet, faghende a gara pro sa Sotziedade Isportiva Gymnasium Atlètica S'Alighera (su tècnicu de sa cale, Marco Ciccarella, l'at allenada dae su 1998 a su 2010), si faghet notare in presse currende in su 1999, a 13 annos, sos 60 metros in 7"9 in sa categoria piseddas e in su 2000, a 14 annos, sos 80 metros in 9"8 in sa categoria cadetas. Partètzipat a Fano, in su 2000, a su Criterium natzionale cadetos/e (una casta de campionadu natzionale de categoria), lompende a èssere sa de bator in sos 80 m e de noe cun s'istafeta 4x100 m.
2001-2002: sas primas medàllias giovaniles natzionales e internatzionales
In su 2001 in Isernia, semper in su Criterium natzionale cadetos/e, at bintu sa medàllia de prata in sos 80 m e est lòmpida a èssere sa de bator cun s'istafeta 4x100 m.
In su 2002 colat a su C.U.S. Tàtari e otenet sas primas medàllias siat a livellu istatale (brunzu in sos 60 m a sos campionados italianos dischentes indoor e prata in sos 100 m a sos campionados italianos dischentes outdoor) siat a livellu internatzionale, conchistende duas pratas in sos 100 m e in s'istafeta 4x100 m, a sas XII Gymnasiadi fatas in Caen, in Frantza.
2003-2005: sos primos tìtulos natzionales giovaniles e sos mundiales finlandesos
In su biènniu 2003-2004 at bintu 5 medàllias de oro in sas finales natzionales a livellu giovanile e una de prata: in su 2003 in sos 60 m in sos italianos dischentes indoor e in sos 200 m in sos italianos dischentes outdoor (in paris cun una de prata cun s'istafeta 4x400 m); in su 2004 tres oros in sos 60 m in sos italianos giovaniles indoor, e posca dopieta in sos italianos junior pro 100 e 200 m. Semper in su 2004, sa de ses in sos 60 m indoor in sos assolutos indoor. In su 2005 at bintu 4 medàllias, de cada metallu, a livellu natzionale: in sos 60 m oro in sa categoria promìtidas e brunzu in sos assolutos, duas pratas in sos 100 m siat a livellu giovanile cun sas promissas chi a livellu assolutu.
In su 2003, a livellu internatzionale, at bintu, in sas Azorras in Portugallu, s'oro in sos 100 m in sos Giogos de sas ìsulas; at pigadu parte fintzas a sos Mundiales dischentes de Sherbrooke in Canadà: semifinale in sos 100 m e bateria cun s'istafeta isvedesa. In fines, in su Fèstival olìmpicu de sa gioventude europea in Parigi, in Frantza, est istada sa de sete in sos 100 m e de ses cun sa 4x100 m.
In su làmpadas de su 2005 l'ant cunvocada cun s'iscuadra de s'istafeta 4x100 m pro sa XXVI editziones de sa Copa Europa de atlètica lèbia in Itàlia, a Firentze, chene, però, chi issa apat pigadu parte a sa gara. In sos Europeos junior de Kaunas in Lituània est lòmpida comente sa de sete in sos 100 m e de bator in sos 4x100 m. In su mese de austu de su matessi annu at pigadu parte, cun s'istafeta 4x100 m in sos Mundiales outdoor in Hèlsinki, in Finlàndia, essinde in bateria su 12 de austu.
2006-2007: su nùmeru mannu de medàllias a livellu giovanile e assolutu
In su 2007 est arribbada sa de chimbe a sos assolutos 60 m indoor e at bintu chimbe medàllias de ogni metallu: tres de oro, de sas cales duas in sos campionados italianos promìtidas (60 e 100 m), e una in sos campionados natzionales universitàrios (100 m), una de prata in sos italianos assolutos (100 m), una de brunzu in sos universitàrios (200 m). Semper in su 2007 in sos assolutos outdoor est arribbada sa de bator in sos 200 m.
2008-2010: sas olimpìades tzinesas isfioradas, sos records, su tìtulu assolutu e sos mundiales qatarianos
Durante sos primos meses de su 2008 at tentu unos cantos problemas fìsicos, chi l'ant impedidu de afrontare s'istajone indoor, non podende duncas partetzipare a sos assolutos ierriles. In s'istajone outdoor de su matessi annu, at bintu sa prata in sos 100 m in sos italianos categoria promìtidas; mentras in sa finale de sos 200 m no at fatu a gara. Semper in su 2008 no at pigadu parte a sos campionados natzionales universitàrios de Pisa. Su 9 de trìulas de su 2008 at istabilidu, in Nùgoro, durante sa XXII editzione de su Memorial "Paolo Delogu", su primadu personale in sos 200 m currende sa distàntzia in 24"13. In sos assolutos outdoor de su matessi annu est lòmpida a de ses positziones in sos 100 m e in finale, chene bi pigare parte, in sos 200 m.
In Copa Europa a Annecy in Frantza est istada sa de ses in sa sèrie extra de sos 100 m.
In su 2009 at conchistadu 4 medàllias de materiales diferentes in sos campionados natzionales: prata in sos 60 m in sos italianos assolutos indoor, duos in sos campionados natzionales universitàrios (oro in sos 100 e prata in sos 200 m) e infines brunzu in sos 100 m in sos italianos assolutos outdoor; in sos 200 m, semper in sos assolutos outdoor, fiat iscrita ma non at fatu a gara. Su primadu personale suo in sos 60 metros (7"34), cùrridu su 7 de martzu de su 2009, la còllocat a su 6º postu a livellu italianu assolutu in paris cun Rita Bottiglieri e Vincenza Calì.
In sos Europeos indoor in Itàlia, in Torinu, est istada sa de oto in sos 60 m. Su 43"66 cùrridu a Leiria in Portugallu su 21 de làmpadas de su 2009 in sa Super League de Copa Europa cun s'istafeta 4x100 m (Pistone-Salvagno-Arcioni-Alloh) est su 8º tempus all time assolutu italianu in sa distàntzia, mentras in sos 100 m est istada prata in sa bateria sua. Su 1u de trìulas de su 2009 in Pescara, in ocasione de sos de XVI Giogos de su Mediterràneu, at istabilidu su primadu personale in sos 100 m cugugende sa distàntzia in 11"50 e, a pustis, in finale at serradu in su de ses postos. At pigadu parte fintzas a sos Mundiales militares de Sofia in Bulgaria lompende a èssere sa de bator in sos 100 m.
In su 2010 at conchistadu su primu, e finas a como ùnicu, tìtulu italianu assolutu suo: su 28 de freàrgiu de su 2010, in Ancona, at bintu sa finale natzionale de sos 60 m indoor; in su mese de martzu de su matessi annu at pigadu parte a sos Mundiales indoor a Doha in Qatàr essinde in semifinale. Su 26 de abrile de su 2010 currende sos 80 m in 9"57 in su de XIV Trofeos Provìntzia de Tàtari at istabilidu su rècord italianu assolutu nou, mègius de cuddu de Daniela Graglia (9"61 istabilidu su 1u de maju de su 2007 in su Meeting de Beranu de Mondovì), ma non l'ant mai omologadu. In su maju de su 2010, in Campubassu, at bintu sa medàllia de oro in sos campionados natzionales universitàrios in sos 100 m. In su matessi annu, est arribbada sa de sete in sos 100 m in sos assolutos outdoor.
In sa Super League de s'Europeu pro natziones a Bergen in Norvègia est istada sa de sete cun sa 4x100 m.
2011-2016: s'ausèntzia dae sos universitàrios e dae sos assolutos, sas pèrdidas, sa torrada a sos assolutos
De su 2011 tenet su dòpiu tesseramentu cun su Tzentru Isportivu de s'Aereonàutica Militare e su CUS Bari. Comente a gradu militare a s'internu de s'Aereonàutica Militare est Primo aviere seberadu.
In su 2011 at bintu sa medàllia de prata in sos natzionales assolutos indoor in sos 60 m e arribbat sa de ses in sa finale in sos 100 m de sos assolutos natzionales. In su maju de su matessi annu, fintzas essende intre sas partetzipantes siat in sos 100 chi in sos 200 m, no at cùrridu in niuna de ambas sas garas de sos Campionados Natzionales Universitàrios fatos in Torinu.
In manifestatziones internatzionales in su 2011, at fatu a gara in Rio de Janèiro, in Brasile, in ocasione de sos Giogos mundiales militares: semifinale in sos 200 m e de bator locos cun sa 4x100 m; in sa Super League de s'Europeu pro natziones in Isvètzia, in Istocolma, est istada sa de deghe cun sa 4x100 m.
In su 2012 no at pigadu parte nen a sos Campionados italianos assolutos de atlètica lèbia indoor nen a sos Campionados italianos assolutos de atlètica lèbia. Su matessi annu, s'est agiudicada s'oro in sos 100 m in sos universitàrios natzionales e imbetzes in sos 200 m, fintzas si fiat intre sas partetzipantes, no at fatu a gara.
In su 2013 lompet a sa de chimbe positziones in sos 60 m in sos assolutos indoor, non pigat parte a sa finale de sos 100 m in sos universitàrios e in sos 200 m, fintzas si fiat intre sas partetzipantes, non faghet a gara; a sa fine non barigat sa bateria in sos 100 m in sos assolutos outdoor.
In su 2014 no at pigadu parte nen a sos Campionados italianos assolutos indoor de Ancona nen a cussos outdoor de Rovereto.
A pustis de un'annu e mesu de ausèntzia dae sos assolutos (s'ùrtima partetzipatzione a cussos outdoor de Milanu in su 2013), torrat a cussos a su cugugiadu de Pàdova in su 2015, in ue arribat a sa finale de sos 60 m acabende in sa de oto positziones; a sos assolutos a s'abertu a Torinu, non superat sa bateria de sos 100 m.
In su martzu de su 2016 pigat parte, in Ancona, a sos campionados italianos assolutos indoor e benit iscualificada in sa bateria de sos 60 m.
Àteras cumpetitziones internatzionales
80 m - 10"19 4x100 m - 51"69
The Doors
The Doors fiat una banda istadunidensa de rock chi si fiat formada in Los Angeles in su 1965. Sa banda fiat cumposta dae Jim Morrison, Ray Manzarek, Robby Krieger e John Densmore.
Trampa de Valentin
Sa trampa de Valentin est un'ingràngulu informàtigu pratigadu pro sa prima bia in su santandria de 1.999 dae un'ispameri russu aposentadu in Kaluga chi si presentaiat cun su nùmene Valentin Mikhaylin (mudadu a pustis in Valentin Mikhailyn, Walentin Mihailin e assimizadores). Custa trampa intrat a sa zenia de sas trampas a sa moda nizeriana.
A mèdiu de sa tènniga de s'ispamu, sunt imbiadas mizas de missadas eletrònigas chi presentant unu contu coritruncadore: Valentin atrogat chi est meda pòberu, chi tenet una mama (a nùmene Elena) malaida e chi non resessit a bajulare s'ierru russu terrìbile, duncas pedit dinare a imbiare a un'aderetu privadu, o s'imbiu de dechès musigales pro los poder tramunare cun dinare.
Maria Aurora Salvagno
Àteras cumpetitziones internatzionales
4x100 m - 49"74
Trampa de Valentin
Cheret postu in craru in antis ch'in Rùssia non b'at peruna domo sena caentada, sende chi est ispainadu unu sistema de caentamentu tzentralizadu a livellu de bighinadu: custu mètodu, paris cun sa bundàntzia de gassu naturale e petrozu de su paìsu, permitit de aprovisionare sos bividorzos cun su caentamentu ierrale pro una summa chi fùrriat a inghìriu de 10-15 dòllaros pro istajone.
Maria Aurora Salvagno
Àteras cumpetitziones internatzionales
100 m - 11"83 200 m - 24"57
Piero Angela
Piero Angela (Torino, 22 de idas 1928 - Roma, 13 de austu 2022 ) est stètiu unu spainadori sientìficu, giornalista, presentadori televisivu e sagista italianu.
Maria Aurora Salvagno
Àteras cumpetitziones internatzionales
200 m - 24"30
Trampa de Valentin
Zai addurende atentzionadamente in custu aspetu, si podiat notare s'istilu iperbòligu de s'ispameri, chi teniat s'intentu de apiedare su pùbrigu otzidentale cun sa finalidade de lograre dinare in manera illìtzita.
Maria Aurora Salvagno
Àteras cumpetitziones internatzionales
100 m - 11"79
Piero Angela
Connotu pruschetotu comenti ideadori e presentadori de trasmissionis de spainadura de tipu anglosàssoni, e po su giornalismu sientìficu suu espressau puru in publicatzionis medas de sàgiu, at incumentzau sa carriera comenti cronista radiofònicu, bessendi apustis imbiau e afirmendi-si comenti presentadori de su telediàriu Rai.
Trampa de Valentin
Unu traballu de incherta realizadu dae Paolo Attivissimo su cassadore de berveghes rujas nch'at zutu a una mezus cumprensura de sa trampa, zai cunnota e in protzessu dae annos, finas gràssias a unos cantos inditzos chi s'ispameri no est resèssidu a cuare. Difatis, sos puntos, prus o mancu evidentes, chi permitint una mezus cumprensura de s'imbusteria sunt tres: Paolo Attivissimo, peri un'imbestigadura profundizada e tende numerosos cuntatos cun su trampadore, nche fiant cròmpidu a cumprender mezus sos mecanismos de custa trampa e a iscoberrer peri unu zassu telemàtigu russu chi Valentin est istadu in presone in fatu de una cundenna pro calunna. Valentin etotu, a pustis de sa pubrigadura de sa prima incherta, s'est fatu agressivu minetzende de presentare denùntzias, realizende atacos informàtigos e isfamighende su cassadore de berveghe rujas. In su 2.006, Valentin est torradu in assione, custa bia suta de su nùmene de “Walentin”, cun trampas de sa matessi creze: sa resone de su mudamentu de nùmene tenet acapiadura probàbile cun s'intentu suo de no esser agatadu in sas buscas realizadas in Google dae sos usuàrios postos in suspetu dae sas missadas suas. In su 2.007, b'aiat àpidu unu mudamentu annanghedore de identidade: s'apellu abarrat su matessi in s'essèntzia, peroe mudat sa sinzadura, chi devenet Ms. Elena (zustu comente sa mama de Valentin) Galitsinu, e in s'aderetu est modifigada sa carrera, peroe no sa bidda. In su 2.009, sa sinzadura de s'apellu devenet “Elena with my family” e sa dimanda (in su primu abordu) non pertocat prus sa tràmuda de dinare, si nono s'imbiu de unu caentadore. Cun probabiidade, est chistione de unu sistema pro garantire unu nùmeru prus mannu de cuntatos peri missadas eletrònigas e chi posteriormente si mudat in dimandas de dinare.
Maria Aurora Salvagno
Àteras cumpetitziones internatzionales
100 m - 11"88
60 m - 7"66 100 m - 12"02
Piero Angela
Biografia
At frecuentau su litzeu clàssicu me in Torinu. Piero Angela est anniòsticu.
Mùsica
A s'edadi de seti annus at incumentzau a pigai letzionis privadas de pianoforte, interessendi-si apustis a mùsica jazz. A binti annus, in su 1948, at sonau cun su nòmini de Peter Angela in unas cantu jam session me is tzìrculus jazz torinesus.
In su matessi annu dd'at notau s'impresàriu Sergio Bernardini chi dd'at cumbidau a sonai in sa serada de incingiada de sa Capannina de Viareggio. Me is primus annus cincuanta at formau, impari cun su baterista Franco Mondini, unu triu jazz innui si funt alternaus vàrius contrabassistas. A su triu si funt agiuntus s'ispissu solistas comenti Nini Rosso, Franco Pisano, Nunzio Rotondo e s'ex cornetista de Duke Ellington, Rex Stewart. Impari cun Mondini, Angela est stètiu po unu perìodu in su chemu de Rotondo. At sonau puru cun Franco Cerri, amigu suu. At contau de issu chi in su 1946, sendi chi no podiat comporai su billetu, andàt a ascurtai is cuntzertus de foras, arribendi in bitzicreta a palas de su locali torinesu innui sonàt cun Gorni Kramer e su Cuartetu Cetra. In s'interis dd'ant pigau in Rai e in su 1952 at acabau cun sa mùsica de professionista po si dedicai a su giornalismu.
Mancai apat abandonau sa faina musicali de professionista, Piero Angela est abarrau unu cultori de su jazz e de sòlitu, candu una trasmissioni suu tocat argumentus ligaus a sa mùsica che is fenòmenus acùsticus, ddu podeus biri a su piano sonendi cun professionistas de sa mùsica jazz.
Giornalismu
Su primu incàrrigu in s'enti radiotelevisivu de stadu italianu est stètiu su de cronista comenti collaboradori de is noas de s'arràdiu. In su 1954, cun s'arribu de sa televisioni, Angela est coladu a su telediàriu comenti imbiau, in antis in Parigi, apustis de Bruxelles, de su 1955 a su 1968. Impari cun Andrea Barbato, in su 1968 est stètiu su presentadori de sa primu editzioni de su Telegiornale Nazionale de is 13:30 e in su 1976 est stètiu su primu presentadori de su TG2.
Spainadura sientìfica
De s'incumintzu de is annus setanta Angela s'est dedicau fintzas a sa realizatzioni de programas de spainadura: su primu est stètiu Destinazione Uomo in su 1971, una de is primas trasmissionis televisivas de custa genia, fata po unu pùblicu generalista. In su 1981 est incumentzada sa sèrie Quark: Sa fòrmula de Quark fiat a cussu tempus innovadora: impreàt totu is mèdius tecnològicus a disponimentu e is arresursas de sa comunicatzioni televisiva po fai is temas trataus prus simpris: is documentàrious de sa BBC e de David Attenborough, is animatzionis de Bruno Bozzetto impreaus po spricai is cuntzetus prus difìcilis, is intervistas cun espertus in unu linguàgiu prus craru possìbili, is acrarimentus in stùdiu. De su programma-base ndi funt derivaus àterus, unus cantu de issus ancora in produtzioni: documentàrius naturalìsticus (Quark speciale e Il mondo di Quark), finantziàrius (Quark Economia) e polìticus (Quark Europa).
In su 1984 at presentau su progetu Pillole di Quark, vìdeus de trinta segundus asuba de argumentus tènnicus, sientìficus, educativus, sotzialis, mèdicus, in direta a oràrius variàbilis in Rai 1. In su matessi annu Angela at realizau su primu talk show cun finalidadi de sprèviu mistu a spainadura sientìfica: ses primas seradas in direta cun su pùblicu de su Foro Italico, cun personàgius de su mundu de sa cultura, de sa sièntzia, de su spetàculu e de su sport asuba de su palcu arrexonendi cun sa platea.
In su 1986 e in su 1987 at presentau de su Palazzetto dello Sport de Torinu, innantis a otumilla spetadoris, duas primas seradas in Rai 1 apitzus de is problemas de su clima: atmosfera e otzèanus, sighidas de tres sèries televisivas chi sfrutànt is tecnologias noas de rapresentatzioni gràfica po mèdiu de computadori: unu biàgiu aìnturu de su corpus umanu (La macchina meravigliosa, in otu episòdius), in sa preistòria (Il pianeta dei dinosauri, in cuàturu episòdius), e in su spàtziu (Viaggio nel cosmo, in seti episòdius). Custas sèries, realizadas cun sa collaboratzioni de fìllu suu Alberto, funt stètias furriadas in inglesu e bèndias in prus de coranta paisus europeus, americanus e asiàticus.
In su 1988 at creau fintzas Quark italiani, una sèrie de documentàrius de natura, ambienti, esploratzioni e mundu animali prodùsius e realizaus de autoris italianus, comenti Alberto Angela etotu, chi at realizau cancu documentàriu in Àfrica.