cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubai
Clima
Dubai tenet unu clima sub-tropicale desèrticu. Cun ierros mites e istades caentes meda. S'istajone istiale incumentzat in sa metade de abrile e acabbat in sa metade de onniasantu, cun temperaduras màssimas semper a subra de is 30°C. Argiolas e austu sunt is meses prus caentes cun temperaduras màssimas a inghìriu de is 43-45°C, cun puntas de 49-53°C. S'umidade, pro neghe de sa presèntzia de su mare, faghet pagu soportàbile su calore, ispinghende is emiros a is residèntzias istiales prus a s'internu. Sa temperadura de su mare, in su mese de cabudanni, podet superare fintzas is 35°C e pro custu in su Golfu Persico est possìbile osservare is temperaduras marinas prus artas de totu sa Terra.
S'ierru est curtzu meda: durat dae sa metade de idas a sa metade de freàrgiu e si nche cuntzentrant agiumai totu is pròidas annuales, a mèdia 100–150 mm ma cun irregularidades fortes ònnia annu. Is episòdios proinosos sunt raros ma violentos e podent causare discumbènios numerosos in tzitade. Is temperaduras màssimas me is meses ierriles andant a inghìriu de 24-25 °C e vàriant meda: s'ispissu su bentu caente forte de su desertu aràbicu podet aporrire su calore istiale a su prètziu, cun traschias de arena e bentu, e a pustis càmbiat in àera frisca cun mèngua lestra de sa temperadura fintzas de prus de 30°C. Sa temperadura mìnima calant pagu a fitianu a suta de 16°C, cun su primadu ufitziale de 7°C.
Partzidura amministrativa
Sa tzitade de Dubai est partzida in 9 setores, partzidos in comunidade. Ddoe at prus de 130 comunidades in Dubai.
Infrastruturas e trasportos
Su trasportu in Dubai dipendet dae s'Autoridade pro is Caminos e su Trasportu. Su sistema de trasportu pùblicu depet acarare sa cungestione e problemas de fidabilidade chi unu grandu programma de investimentos est chirchende de risòlvere. In su 2009, segundu is istatìsticas de su comunu de Dubai, ddoe aiat unas 1.021.880 veturas in tzirculatzione. In su ghennàrgiu de su 2010 su nùmeru de residentes chi ant impreadu su trasportu pùblicu est istadu pari a su 6% de sa populatzione. Mancari su guvernu apat imbestidu meda in infrastruturas istradales de Dubai, custu no at tentu su passu cun sa crèschida de nùmeru de veìculos. Custu, unidu cun su fenòmenu de su tràficu induidu, at giutu a problemas semper prus mannos de cungestione de sa viabilidade.
Caminos
Chimbe de is caminos printzipales de is Emirados Arabos, est a nàrrere sa E 11 (Caminu de Sheikh Zayed), sa E 311 (Caminu de is Emirados), sa E 44 (Autocaminu Dubai-Hatta), sa E 77 (Autocaminu Dubai-Al Habab) e sa E 66 (Caminu Oud Metha), colant a traessu de Dubai, connetende sa tzitade cun àteros tzentros urbanos de su paisu. De importu pro sa viabilidade tzitadina sunt su Ponte Al Maktoum, su Ponte Al Garhoud, su Tunnel Al Shindagha, su Business Bay Crossing e su Floating Bridge chi collegant s'ala orientale e s'ala otzidentale de sa tzitade.
Su trasportu pùblicu in Dubai est manigiadu dae s'Autoridade pro is Caminos e su Trasportu. Su servìtziu de postales tzitadinu in su 2008 serbiat 140 rotas e at carradu a 109,5 milliones de passigeris. De sa fine de su 2010 ddoe at 2.100 postales in servìtziu ispainados in sa tzitade. S'autoridade de su trasportu at annuntziadu su fràigu de 500 postales climatizados noos, e su de àteros 1.000 postales in totu is emirados pro animare s'impreu de su trasportu pùblicu.
Dubai tenet fintzas unu grandu servìtziu de tassì, chi rapresentant su prus mèdiu de trasportu pùblicu impreadu a intro de s'emiradu, cun unos 3.000 taxi in servìtziu manigiados dae cumpangias vàrias, siat pùblicas siat privadas. Onni die in Dubai is tassì acumprint una mèdia de 192.000 biàgios carrende a unas 385.000 persones. In su 2009 su servìtziu tassì at passadu is 70 milliones de biàgios fatos carrende in manera aprossimativa a 140,45 milliones de passigeris.
Trasportu aèreu
S'Aeroportu Internatzionale de Dubai est s'aeroportu printzipale de Dubai e serbit fintzas àteros emirados de sa natzione. S'iscalu in su 2009 fiat su de 15 in su mundu pro tràficu de passigeris e su de 6 in su mundu pro tràficu internatzionale de passigeris. In prus de èssere unu nodu de importu pro su tràficu de passigeris, est su ses in su mundu pro tràficu de mertze, moende in su 2014 2.370.000 tonnelladas de produtos. S'Emirates est sa cumpangia de bandera de Dubai, in su 2018 at serbidu 150 destinatzione me is 5 continentes.
Su fràigu de s'Aeroportu Internatzionale de Dubai-Al Maktoum est istadu annuntziadu in su 2004. Sa prima ala de s'aeroportu, cun una pista manna bastante de acollire is A380, unu terminale pro is cargo bonu pro mòere 250.000 tonnelladas de produtos e unu terminale capatzu de acollire a 5 milliones de passigeris cada annu est istadu abertu su 27 de làmpadas 2010, isceti pro su tràficu cargo. Su trasportu de is passigeris est incomintzadu a sa fine de martzu 2011. Una borta cumpletadu, s'iscalu internatzionale de Al Maktoum at a essire su prus aeroportu mannu de su mundu cun 6 pistas, 4 terminales e una capatzidade annuale de 160 milliones de passigeris e 12 milliones de tonnelladas de mertzes.
Metropolitana
Su sistema de sa metropolitana, chi est istadu inchingiadu in parte su 9 cabudanni de su 2009, est essidu de su totu operativu in su 2014. Sa Metropolitana de Dubai est sa prima in totu sa penìsula àraba.
Dubai at annuntziadu chi at a cumpletare su collegamentu de su sistema ferruviàriu a lestresa arta de sos EAU, chi s'at a collegare cun totu su Cussìgiu de Cooperatzione de su Golfu e forsis fintzas cun s'Europa.
Portos
Ddoe sunt duos portos cummertziales in Dubai, Port Rashid e Jebel Ali. Jebel Ali est su prus portu artifitziale mannu de su mundu, su printzipale in totu s'Oriente Mèdiu e su de sete in su mundu pro tràficu de  mertze.
Anorak (slang)
In su limbàzu inglesu britannicu unu anorak (/ˈænəræk/) est una pessòne chi tènet un'interèssu mannu, fìntzas a arribàre a nd'èsser ossessionàdu, in argumèntos e còsas chi sòlu a pàgos interèssan, e pro custu est zènte chi no est populare meda ca in pagos la cumprènden. Su faèddu si impìtat calchi bòlta pro inditàre, sèmper in su limbazu inglesu, su gòi nàdu geek o nerd, o sa paràula giapponèsa otaku.
Bore Poddighe
"Comente sos vulcanos fumu e fogu mandan dae sas vìsceras insoro, de gai sos poetas dana isfogu a narrer cantu sentin in su coro."
- Cumìntzu de sa Mundana Cummedia
Bore Poddighe, in italianu Salvatore Poddighe, (Tàtari, 6 de jannàrju de su 1871 - Iglesias, 14 de Sant'Andrìa de su 1938) est istàu unu de sos poetès sardos de prùs mannu impòrtu in su Novichèntos.
Bida
Bore fit naschiu in Tàtari ma sos mannos suos, Filumena Piras e Bachis Poddighe, benìant dae Duarche, bidda a ube fit torràu a vìvere fìntzas a decheoto annos dae sènde minore minore, cando su pitzìnnu non tenìat nemmancu unu mese. Sicomente s'aprètu lu fit custringhènde a chircàre trabàllu e bi nde aìat in sas minieras de s'Igresiente, a mannìtu fit accudìu a Iglesias in ube, traballànde che minadore, aìat fatu sa connoschèntzia e amistàde manna chin àteros poetes, comènte Pitanu Morete de Tresnuraghes, fentomàu cantadore de palcu, Pedru Carìa de Macumere e Antòni Bachis Denti de Otzana. Issos paràbant che a issu sa mala sorte de su distèrru dae sa bida de campagna pro traballare, chin sudore e fatica, ind unu ambiente novu e misconnòtu comente su de sa miniera: in ìbe e in sa tzitade piemontèsa de Torino, in ube aìat traballau pro carchi annu dae su 1910, tìu Bore aìat cumintzàu a picare una cussèntzia politica de manca, chin pessamèntos a curtzu meda a su sotzialìsmu libertàriu: si aìat letu sos prus mannos iscritos politicos de cussu tempus, ind una Sardigna in ube su populu sardu aìat prus vortas manifestau atos de rebellìa contra s'isfruttamentu coloniale (de lègher est sa poesìa "Contr'a s'isfruttadore", chi nde arresonat bene de custos argumentos) e prus vortas sa boche sua l'aìant affocàda sos meres, comente in Bugerru in su 1904 o in sos abbolòtos de su 1916. In su 1900, sende in s'edade de bintinòve annos, si cojubàbat chin Maria Zuddas de Sàrdara fachèndebi ses fìzos: Virgìliu in su 1901, Ermìnia in su 1904, Laura in su 1908, Giudìtta in su 1912, Rinaldo in su 1915 e Bachis in su 1917. Bore Poddighe, mascamènte pro mòre de su rapportu de collegàntzia chi aìat istrìntu chin sos amicos suos, aìat iscrìtu parìtzas poesìas ma s'opera chi li at dau prus fama, fortuna e fìntzas arguài chin sa zustìssia fascista italiana est "Sa Mundana Cummedia", iscritu poeticu de denuntzia sotziale e contra sos de sa crèsia, chi bi essìat a luche in tres cantos, sa prima in su 1917 chin 57 ottavas, sa secunda in s'annu chi sìchit e s'urtima in su 1922, ponendechèla ind unu volùmen ebìa. In su mèntras, sos fascistas e sa crèsia che aìant postu foras de lèze sa poesìa estemporanea in sardu e tìu Bore aìat tentu parìtzos fastìzos chin su regime, tantu chi in su 1935 che li aìant secuestràu sa cantone, nàndeli chi fit <<...in dialetto sardo ed incitante all'odio di classe ed al vilipendio della religione e dei suoi ministri>>. Pro Bore Poddighe custu fit unu mannu dòlu e, pàris chin s'ispiràda de sos amicos suos poetes Pitanu Morete in su 1932 e Pedru Caria in su 1935, su disispèru lu aìat jùtu a su puntu de si dare sa morte de manu sua.
1724
S'annu 1724 (MDCCXXIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sapadu segundu su calendàriu gregorianu.
Port Vila
Port Vila est sa capitale e su portu printzipale de s'istadu de Vanuatu. Contat populatzione de pagu prus de 44.000 persones. Sa tzitade e s'artzipèlagu in ue s'agatat, sunt istados interessados dae fenòmenos de inurbamentu a banda de sa populatzione rurale, chi ant provocadu una crèschida notàbile de sa capitale.
Tecnètziu
Su tecnètziu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 43 e sìmbulu Tc. Est un'elementu murru prata, radioativu, metallu de transitzione de su de chimbe perìodos, cristallinu meda raru in natura; su tecnètziu est unu de sos produtos de fissione nucleare naturale e artifitziale de s'uràniu e s'impreat in meighina nucleare pro otènnere imàgines iscintigràficas e tomogràficas de numerosos cumpartimentos corpòreos (99mTc) e comente protetzione contra de sa corrosione (99gTc). Sas propiedades chìmicas suas sunt intermèdias intre sas de su rèniu e de su manganese, fintzas si sas diferèntzias de cumportamentu intre tecnètziu e manganese sunt prus mannas chi non sas intre tecnètziu e rèniu.
Colonia
Colonia (in tedescu: Köln) est una tzitade tedesca de sa regione de sa Nord Reno-Westfalia e in su 2008 aida 995.420 abitantes.
Impèriu bizantinu
S'impèriu bizantinu o impèriu romanu de oriente fiat unu istadu formadu subra sa parte orientale de s'impèriu romanu, chi s'agataiat intre s'edade tàrdiu antiga e s'Edade Mèdia. Sa limba printzipalmente faeddada fiat su gregu e sa capitale Costantinòpoli (oe Istanbul). Siat su nùmene de impèriu bizantinu, siat su de impèriu romanu de oriente ddi sunt istados dados in tempus afatante a sa ruta sua: is bividores suos si cunsidaraiant tando che tzitadinos romanos a totu is efetos.
S'impèriu fiat resissidu a subrabìvere a s'iscontzu e da ruta de s'impèriu romanu de otzidente, acontessida in su de 5 sèculos e aiat aguatadu unos àteros millis annos, fintzas a èssere cunchistadu in su 1453 dae is otomanos. Durante sa prus parte de s'istòria sua, s'impèriu romanu de oriente est istada sa fortza prus culturale, econòmica e militare prus potente de s'Europa.
Sunt medas is acontessidas chi intre su de 4 e su de 6 sèculos ant betidu a su perìodu de transitzione in ue s'impèriu romanu si fiat ischirriadu in duos istados. In su 285, s'imperadore Diocletzianu (durada de su rennu: 284-305 p.C.) aiat ispartzidu amministrativamente s'impèriu in una metade orientale e una otzidentale. Intre su 324 e su 330, s'imperadore Costantinu su Mannu (durada de su rennu: 379-395 p.C.) aiat tramudadu sa capitale dae Roma a Bisàntziu, torrada a nùmenare Costantinòpoli e Roma Noa.
Suta su rennu de Teodòsiu I (durada de su rennu 379-395 p.C.), su cristianèsimu fiat fatu religione de istadu, a s'imbesse de àteros cultos chi fiant controidos. A ùrtimu, suta su rennu de Eràcliu I (durada de su rennu 610-641 p.C.), fiat torrada a ordingiare s'aparadu militare e amministrativu e fiat adotadu su gregu che limba uffitziale intames de su latinu. Mancari sighiret sa traditzione de s'antigu impèriu romanu, su bizantinu teniat duncas trassas prus de cultura grega, chi non latina e fiat caraterizadu dae fide religiosa cristianu-ortodossa e non politeista.
Is làcanas de s'impèriu si diant evèlvere significativamente durante totu s'istòria sua, sende custu andandu prus bortas a fatu de perìodos de incuida e de isvilupu. Suta Giustinianu I (durada de su rennu 527-565), s'impèriu tiraiat a s'istèrrida massima de s'istòria sua, a fatu de torrare a cunchistare manna parte de is antigos territòrios romanos otzidentales a longu a longu de sa costera mediterrànea (s'Àfrica de su Norti, s'Italia, is ìsulas majores). Durante su rennu de Maurìtziu Tibèriu (durada de su rennu 582-602), fiat ammanniada sa frontera esta e istablizadas is làcanas setentrionales. Sa bochidura sua aiat nointames causadu sa gherra romanu-persiana de su 602-628, chi diat ispatzare is resusras de s'impèriu e contribuere a is perta territoriales durante is cunchistas musulmanas. In pagus annos diat perdere duncas is provìntzias prus ricas de Egitu e Siria, tzedidas a is àrabos.
Is ùrtimos sèculos de s'impèriu bizantinu fiant caraterizados de una costante incuida e diat sighire a s'agatare petzi che unu intre medas àteros istados minores e rivales in s'àrea. Is territòrios chi nd'abarraiant fiant a pagu a pagu surbidos in is de s'impèriu otomanu fintzas a metade de su de 15 sèculos.
Modernismu
Modernismu est su termine cun su cale si indicada una currente de innovatzione artístiga chi s'est isvilupada a sa fine de su XIX seculu e a printzipios de su XX. A segunda de sa diversas natziones, ada diversas denominatziones:Art Nouveau (in Belgio e Frantza), Modern Style (in Inghilterra), Sezession (in Austria), Jugendstil (in Germània), Nieuwe Kunst (in Logos Bascios) Liberty o Stile Floreale (in Italia), e Modernismo (in Ispagna). Si puru esistini zertas relatziones chi los rendene nodidos comente e parte de sa matessi currente, in cada natzione ada appidu espressiones e caratteristigas distintas.
Sa Dragonera (ìsula)
Dragonera est una isuledda cun istèrrida de 2,88 km², parte de s'artzipèlagu de is Baleares, Ispagna. S'agatat a s'uestu de Majorca.
Modernismu
Secessione Viennesa
Sa Secessione Viennesa (Sezessionsstil o Wiener Secession in tedescu) est istada una currente de su Modernismu, chi s'est isvilupada in Austria, e pius pretzisamente in Vienna, dae su 1892 a su 1906. A i custu movimentu aian aderidu pintores, iscultores e architettos. Su primu presidente de sa Secessione est istadu Gustav Klimt.
Sa Dragonera (ìsula)
Si pentzat chi su nùmene dependat de su latinu traco-traconis, chi cheret nàrrere  sulcru de terra, afilada  o, a su matessi de sa limba sarda , simpremente  dragonera , chi benit a èssere unu caminu a suta de terra.
George Washington
Washington fiat istadu elèghidu presidente a issèberu unànime de sos 69 eleghidores in su 1788, e aiat cumpretadu duos mandatos. Aiat presìdidu subra de sa formadura de una gubernu nassionale forte e finantziadu bene, chi mantènneret sa neutralidade in sas gherras pilisende in Europa, suprìmeret sa rebellia e lograrat atzetadura intre sos ameriganos de onzi casta. S’istilu suo de lìderu aiat apostivigadu medas formas e rituales gubernamentales impreados dae tando, che su sistema de gubernu e su pronuntziamentu de s’arresonu inagurale. In prus de custu, sa transidura paghiosa dae sa presidèntzia sua a sa de John Adams aiat istabilidu una tradissione galu como in esistèntzia. Istorigamente, Washington est cussideradu ampramente comente su babu de sos Istados Aunidos.
Iscièntzia
Iscièntzia in su sentidu prus ampru si referit a calesisiat connoschèntzia o abilidade, mascamente (ma no petzi) cando faghet a la mesurare. Sa faedda iscièntzia descriet puru calesisiat campu de istùdiu sistemàticu o sa connoschèntzia tirada de unu istùdiu de gai. Prus a s'istrinta, iscièntzia si referit a unu sistema de achirire connoschèntzia fundadu in sa isperimentadura, e finas a su corpus de connoschèntzias organisadas chi sos òmines ant tiradu dae chircas de gai.
Sos campos de iscièntzia sunt pro su prus classificados segundu duas lìneas printzipales:
Lansing
Lansing est una tiztade de unos 120.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitalde s'istadu de Michigan, posta in manna parte a intro de sa Contea de Ingham, ma fintzas in sas de Clinton e Eaton.
Est capitale de istadu de su 1847.
The Little Mermaid
The Little Mermaid (Sa Sirenedda in sardu) est unu film de fantàsia musicale animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Feature Animation e bessidu cun sa Walt Disney Pictures. Basadu subra s'omònima conta de fadas danesa iscrita dae Hans Christian Andersen, The Little Mermaid contat s'istòria de un'Ariel, una printzipessa sirena chi sognat cun si fàghere umanos. Iscritu, prodùidu, e dirigidu dae Ron Clements e John Musker, cun mùsica dae Alan Menken e Howard Ashman (chi puru est istadu co-produtore), su film includet sas boghes de Jodi Benson, Christopher Daniel Barnes, Pat Carroll, Samuel E Wright, Jason Marin, Kenneth Mares, Buddy Hackett, e René Auberjonois. Su de 28 longumoteràgios animados de sa Disney, The Little Mermaid fiat bessidu in sos tzìnemas su 17 de santandria de su 1989, cun retzensiones in manna mesura positivas, otenende 84 milliones de dollaros in sa billeteria natzionale durante sa ghetadura initziale sua, e 211 milliones de dollaros in vida totale in totu su mundu.
Eric Prydz
Eric Sheridan Prydz (Täby, Istocolma, 19 trìulas 1976) est unu DJ e produtore discograficu isvedesu.
Edmondo Mazzoni
Edmondo Mazzoni (Forilì, 20 maju 1973), est un'iscritore italianu. Indutoradu in meighina e silurzia in su 1.998 in Bolonna, est meigu de famìlia in sa bidda sua. Apentadu de mùsiga dae semper, cantat e sonat su bassu in sos ZIC, unu grupu rock cun su cale dae su 1.989 si produit in sos istabilimentos de sa costera romannola.
In su 2009, cun Zona s'imprentadore, at pubrigadu “Tres de mie”, de creze decraradamente autobiogràfiga. Cun “Il Ponte Vecchio”,
in su 2010, at pubrigadu “''Rugradorzos e rugramentos perigulosos. Contos foriliesos” e, in su 2013, “Oramài''”, bortadu in sardu dae Miale Santu Pedru.
Bratislava
Bratislava est una tzitade de 462 603 abitantes, capitale de s'Islovàchia.
Derbi de Sardigna
Derbi de Sardigna est su nùmene chi tenet sa partida giogada dae su Casteddu e dae sa Torres. Est su prus importante derbi de sa Sardigna.
{| ! Editzione ! style="width:8cm;" | Partita ! Resultatu ! Competitzione
Cuadderis templares
Sos Templares sunt unu ordine cavallerescu fundadu in Gerusalemme dae Ugo de Payns in su 1119. Si impignaiana cun votu a difendere sos pellegrinos cristianos in Terra Santa. Santu Bernardu ada cumpostu sa regula e ada iscritu unu liberu:”In lode de sa noa cavalleria”. Bestiana un abitu biancu e cun una rughe ruja subra su manteddu. S'ordine est istadu approvadu dae Paba Innocenzo II in su 1139. Funi meda populares in Frantza. Inoghe su re Filippo il Bello los ada cumbattidos duramente e los accusaiada de delittos de ogni zenia, ma sa veridade fudi chi si cheriada impossessare de sas ricchesas de s'ordine. Ada impresonadu sos templares frantzesos. Su Paba Clemente V, omine debile, ada suppressu sos Templares. In su 1314 fudi brujadu biu Giagu de Molay s'ultimu Grandu Maistru de s'ordine proclamendesi innotzente.
Es Vedrà
Es Vedrà est un'ìsuledda chi apartenit a s'artzipèlagu de is ìsulas Baleares, in Ispagna. S'agatat unos 2 km a sud-uestu de Ibiza.
S'ìsula, disabitada, est una reserva naturale.
Hanoi
Hanoi (3.398.889 abitantes in su 2007) est sa capitale de s'istadu de su Vietnam.
Holograms
Is Holograms sunt unu grupu post punk de Stockholm, Isvètzia. Nde faghent parte Anton Spetze (ghitarra e boghe), Andreas Lagerström (bassu e boghe), Anton Strandberg (tumbarinos) e Filip Spetze (sintetizadore).
Islovàchia
S'Islovàchia est unu istadu de s'Europa tzentru-orientale, chi faghet parte de s'Unione Europea. Sa capitale est Bratislava. Sa limba uffitziale est s'islovacu.
Allàcanat cun sa Repùblica Ceca a Nord-Ovest, cun sa Polonia a Nord, cun s'Ucraina a Est, cun s'Ungheria a Sud e cun s'Austria a Sud-Ovest. Non tenet bessida a mare.
Su Islovàchia tenit istèrrida de 49 035 km² e populatzioni de unus 5.426.000 bividoris (2015).
Torriglia
Torriglia (Torriggia in limba ligure) est unu comune italianu de 2.468 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Taulara
Taulara est un'ìsula de sa Sardigna, in sa rezone istoriga de sa Gallura.
Sini
Sini est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis in sa Marmilla e tenet 564 bividores.
Red Hot Chili Peppers
Is Red Hot Chili Peppers sunt unu cumpressu Alt Rock formadu in su 1983 in Los Angeles, USA.
Betxí
Betxí (Bechí in castiglianu) est una comuna ispagnola de 5.763 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Chicago
Chicago est una tzitade de sos Istados Unidos, in s'istadu de s'Illinois. Comente e populatzione est sa e tres in so Istados Unidos poi de New York e Los Angeles, cun 2.853.114 abitantes (9.505.747 in s'area metropolitana). Est jamada The Windy City ca est meda entosa.
Startup
Una startup est un'azienda aviada dae fundadores o imprendidores sìngulos a sa chirca de unu mollu de business chi si podet ripìtere e iscalare. Prus in piessignu, una startup est unu business de formatzione noa chi mirat a isvilupare unu mollu de business fatìbile pro satisfàghere unu bisòngiu o unu problema de su mercadu. Sos fundadores progetant sas startup pro isvilupare e validare in modu eficatze unu mollu de business iscalàbile. Pro custas resones, sos cuntzetos de startup e imprenditorialidade sunt pretzisos. Nointames, s'imprenditorialidade faghet riferimentu a totus sas impresas noas, incluende sas fainas autònomas e a sas impresas chi non chircant mai de divenire mannas o de si registrare, mentras su tèrmine startup si referit a impresas noas chi cherent crèschere ultres su fundadore solista, cherent tènnere dipendentes e tenent intentzione de crèschere. Sas startup afrontant un'intzertesa manna e tenent tassos de faddida artos, ma sa minoria chi divenit un'azienda de sutzessu tenet su potentziale pro divenire manna e influente. Carchi startup divenint un unicorru, chi est una sotziedade de startup privadas valutada pro prus de $ 1 milliardu.
Portland (Maine)
Est sa prus manna tzitade de s'istadu. Sa Portland de s'Oregon pigat nòmene de sa Portland de su Maine.
Rivolutzione sarda de su 1794
Sa rivolutzione sarda de su 1794, fentomada meda in su sentidu comente vespri sardi o moti rivoluzionari sardi in limba italiana, est istada una rebellia contra su podere feudale piemontesu acontèssida in Sardigna in su 1794.
Sa vitòria contra a sos frantzesos
In su 1793 s'esèrtzitu repubblicanu frantzesu aiat chircadu de invàdere sa Sardigna pro pòdere controllare su Mediterràneu otzidentale. Sa Frantza repubblicana fiat, in cussos tempos, bida che a una potèntzia in pesada. Sa Sardigna fiat colada a sa domo Savoja in su 1720 a pustis de sèculos de dominatzione ispagnola. Sos Savoja e su guvernu sabàudu (chi teniat sede in Torinu) non fiant istados in gradu o no aiant tentu intentzione de aprontare sas defensas de sa Sardigna pro rispòndere a custa invasione frantzesa. Sos sardos, nointames, aiant organizadu un'esèrtzitu de voluntàrios reclutados dae sas biddas e dae sas tzitades e chi teniant un'ecuipagiamentu pagadu dae donatziones voluntàrias de sas figuras prus de importu de sa sotziedade sarda (intre custos su pìscamu de Casteddu e su magistratu de s'Udièntzia Reale Giuanne Maria Angioy). In su ghennàrgiu de su 1793 una flota frantzesa fiat arribbada in su Golfu de Casteddu. In antis sos frantzesos aiant conchistadu chene dificultade s'Ìsula de Santu Perdu e Carluforte, in ue fiant istados acollidos in manera favorèvole dae sa populatzione locale. Fintzas a pustis a custu risultadu initziale, e ischende chi s'amministratzione piemontesa non fiat pronta a una amparada longa, sos frantzesos pensaiant de tratare una resa de Casteddu chene dèpere gherrare. Pro custa punna, arribados a curtzu de Casteddu sos frantzesos aiant imbiadu una delegatzione a riba pro tratare sas cunditziones de resa, ma custa delegatzione l'aiant refudada deretu. Sos frantzesos tando aiant bombardadu Casteddu dae su mare (unas cantas de sas bòcias de cannone frantzesas sunt galu visìbiles in su muru de Palatzu Boyl in su bighinadu de Casteddu in Casteddu). Nointames unu bombardamentu mannu sa tzitade aiat resìstidu e s'esèrtzitu sardu aiat pigadu coràgiu. Sos frantzesos si fiant preparados, tando, a s'isbarcu e a un'invasione. S'isbarcu de sas tropas fiat acontèssidu in sa localidade de Margiani Arrubiu, chi como fàghet parte de su litorale de Cuartu Sant'Aleni.
Su re Vittorio Amedeo III de Savoja aiat bòlidu premiare sos sùdditos chi aiant derrotadu su perìgulu de invasione. In sos acumpensos, però, aiat favoridu sos piemontesos e non sos sardos chi imbetzes aiant aprontadu un'esèrtzitu e aiant gherradu. Sos acumpensos pro sos sardos fiant istados:
Sas chimbe dimandas
Aende dadu proa de balentia e fidelidade a sa corona, e fintzas de capatzidade de organizatzione, sas classes dirigentes sardas aiant cunvocadu issas matessi sos Istamentos pro negotziare sas rivendicatziones issoro a su guvernu piemontesu. Sos Istamentos fiant òrganos de rapresentàntzia de su Regnu de Sardigna. Sos Istamentos fiant tres: cussu militare, chi riuniat sos nòbiles possidentes e sos militares de artu gradu, s'eclesiàsticu, chi riuniat eclesiàsticos de rangu artu, e su reale, chi riuniat sos sìndigos e sos funtzionàrios artos de sas tzitades règias de Sardigna. Paris a sos Istamentos, un'àteru òrganu chi faghiat de esecutivu fiat s'Udièntzia Reale, de sa cale faghiant parte giùighes e magistratos.
Acabados sos traballos, sos Istamentos ant cunsertadu una prataforma chi teniat sa fine de ammìtere sas classes dirigentes sardas a s'amministratzione de sa Sardigna. Difatis sos Savoja aiant difatis ispoderadu sos sardos de cale si siat ruolu in s'amministratzione de su territòriu: dae s'incumintzu de sa dominatzione sabàuda s'ala manna de sas càrrigas fiant istadas riservadas a piemontesos e funtzionàrios bènnidos dae foras e sos re sabàudos no aiant mai cunvocadu sas assembleas sardas (cortes generales) chi teniant su ruolu de tratare chistiones de importu pro sa Sardigna. In prus, un'àtera resone de malumore fiat fintzas su fatu chi su guvernu piemontesu aeret istituidu una Segreteria de Istadu chi fiat gestida diretamente de su vitzeré de Sardigna. Cust'òrganu istitutzionale, in paris a no èssere prevìdidu dae sa costitutzione de su Regnu, fiat fintzas gestidu in manera non trasparente. Una de sas lamentelas de sos Stamenti cunsistiat in su fatu chi sa Segreteria de Istadu pigaret issèberos in manera arbitrària, acordende pragheres, esentziones e amnistias sighende critèrios misteriosos chi a s'ispissu induiant reselos de pràticas clientelares.
Sas dimandas chi sos Istamentos ant cunsertadu a s'acabu de sas tratativas intre sas diferentes positziones rapresentadas fiant chimbe:
Sos Istamentos ant isseberadu de imbiare sas chimbe dimandas non pro mèdiu de su vitzeré in Sardigna ma diretamente a su re, aprontende una delegatzione chi est partida su 17 de austu de su 1793. Sa delegatzione fiat assentada dae ses persones bènnidas dae totu tres sos Istamentos: pro s'Istamentu eclesiàsticu munsennore Aymerich e su canònicu Perdu Maria Sisternes, pro s'Istamentu militare sos abogados Girolamo Pitzolo e Domenico Simon e pro s'Istamentu reale sos abogados Maria Ramasso e Antonio Sircana.
Sos delegados sunt arribbados a Torinu in sos primos de cabudanni, ma sunt istados pretzèdidos dae sos messàgios de su Vitzeré Vincenzo Balbiano in ue issu cussigiaiat a su re de refudare sas dimandas de sos sardos e de chircare de corrùmpere sos membros de sa delegatzione. Sa delegatzione fiat istadu fata isetare tres meses in antis de èssere retzida dae su re, chi in tantu aiat ordinadu chi in Casteddu sessarent sas riuniones de sos Istamentos.
Sas chimbe dimandas punnaiant a frunire unu ruolu amministrativu a sa nobilia sarda e a sa burghesia professionale emegente sarda, chi fiat crèschida gràtzias a sa rifondatzione de sas duas universidades sardas aviada dae su ministru de su Regnu pro sos afares de Sardigna Giovanni Batista Lorenzo Bogino in sa metade de su de XVIII sèculos. Comente si podet bìdere, sas dimandas non punnaiant a una reforma istitutzionale sustantziale ma a un'acontzamentu chi daret un'autonomia mìnima a sa Sardigna. Nointames, in sa chirca istoriogràfica reghente s'anàlisi de documentos de s'època (pro esempru, sas memòrias de unos cantos de sos protagonistas de sos motos) at postu in evidèntzia chi sa punna de calicunu de sos esponentes de sas classes dirigentes sardas fiat de torrare a istabilire unu ruolu paritàriu pro sa Sardigna in s'àmbitu de su Regnu a su cale daiat su nùmene: in sas memòrias de s'època unos faeddant de sa Sardigna che a de unu "cun-istadu" cun dignidade uguale a s'Istadu piemontesu, sos duos istados unidos in suta de sa matessi corona ma cun sas matessi cumpetèntzias e poderes.
Ernesto Basile
Fizu de s'architeto Giovan Battista Filippo, poi de sa laurea in architetura (1878), Ernesto aiat comintzadu a trabagliare cun su babbu. In su 1890 aiat leadu su postu de su babbu in sa cattedra universitaria e, poi e sa morte de issu (1891), aiat cumpridu s'opera pius importante de sa Palermo de s'ottighentos, su Teatru Massimo. Pro s'imprendidore Ignazio Florio (junior) aiat progettadu sa Villa Igiea all'Acquasanta, chi este una de sas architeturas pius importantes de su liberty italianu, e semper pro sa familia Florio su Villino Florio realizadu pro contu de Vincenzo Florio.
Bòhriu
Su bòhriu est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica, chi tenet a sìmbulu Bh e a nùmeru atòmicu 107. Est un'elementu sintèticu su cale isòtopu prus istàbile est su Bòhriu-270, chi tenet un'emivida de 61 s.
Siris
Siris est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis e tenet 249 bividores.
Rivolutzione sarda de su 1794
Sas chimbe dimandas
Su guvernu sabàudu, difidente in manera estrema cara a cale si siat forma de detzentramentu polìticu o amministrativu, persighiat una polìtica reatzionària de atzentramentu de su podere in manos de sa corona e in sos rapresentantes diretos suos in Sardigna, cun sa punna de afortiare su podere e su prestìgiu de su Piemonte, nùcleu beru, pro issos, de su regnu. Su guvernu piemontesu, fidele a custa polìtica, aiat impostu, durante sa permanèntzia a Torinu de sos rapresentantes de su parlamentu, s'isorvimentu de sas assembleas de sos Istamentos (non chene tènnere resistèntzias). A pustis, su re sabàudu aiat refudadu de acunsentire a sas chimbe dimandas. A fàghere crèschere galu de prus s'arrennegu de sos sardos fiat istadu fintzas sa manera impreada pro comunicare su refudu: sa delegatzione imbiada dae sos Istamentos no aiat retzidu difatis peruna comunicatzione, chi fiat istada imbetzes colada diretamente a su vitzeré in Sardigna cun su còmpitu de la comunicare a sos sardos. Custu atu non faghiat chi cunfirmare chi su guvernu piemontesu non reconnoschiat peruna autoridade legìtima a sos rapresentantes de sos Istamentos e a sos Istamentos matessi, est a nàrrere chi non reconnoschiat peruna legitimidade a sas rechestas de autonomia e autoguvernu de sas classes dirigentes sardas.
S'istòricu filo-sabàudu  Giuseppe Manno at sustentadu in s'òpera sua "Storia Moderna della Sardegna" chi a pustis a custos eventos sos nòbiles e sa burghesia sardas aerent preparadu un'abbolotu. Cando chi siat dàbile chi b'esserent istados a banda pranos contingentes pro un'eventuale rivolta fatos dae carchi nòbile e burghesu sardu, s'istoriografia moderna at postu in duda sa balidesa de sa ricostrutzione de unu disinnu insurretzionale pretzisu.
Sa rebellia
Sa chi est atzertadu est chi, a curtzu a s'una de su 28 de abrile de su 1794, unu grupu de sordados, bènnidu de sas casermas de su bighinadu de Casteddu, si fiat aviadu in su bighinadu de Stampace cara a sa domo de s'abogadu Vissente Cabras pro l'arrestare cun s'acusa de seditzione contra a s'Istadu. Cun issu, pro errore, fiat istadu arrestadu Bernardu Pintor, iscambiadu pro su frade Efis. In su mentres chi beniant giutos cara a Casteddu, Efis Pintor e Vissente Crabas impuntzonaiant su pòpulu a sa rebellia. Rispondende a sa mutida issoro unu grupu de popolanos armados at chircadu de ghettare a terra una de sas ghennas de Casteddu, e unos àteros, in su mentres, ant dadu fogu a sa ghenna de Sant'Agostinu. Inoghe, gràtzias a un'àghedu, sunt resèssidos a intrare a Casteddu e ant disarmadu sos sordados postos a amparare sa ghenna. In tantu sas campanas de sos bighinados de Stampace, de Marina e de Villanova ant sonadu e impuntzonadu su restu de sos abitantes a sa rebellia.
Unos àteros rebellos fiant arribbados a su bighinadu de Casteddu e agatende sa ghenna cungiada lis aiant dadu fogu. Sos militares aiant chircadu de fàghere fogu cun sos cannones cara a sos rebellos ma custos ant chessidu a li pigare sas armas issoro e ant puntadu sos cannones cara a su bighinadu matessi. Unos àteros popolanos in tantu ant pigadu sas ghennas de sa Turre de s'Elefante e de sa Turre de su Leone cun s'intentu de arrestare su Vitzeré, Vincenzo Balbiano.
Sos sordados piemontesos, bidende·si inghiriados dae sa gente, si sunt arresos, e ant chircadu amparu in intro de su Palatzu Règiu. In Casteddu fiat de aposentu fintzas una guarnigione de sordados isvìtzeros ghiados dae unu generale chi teniat a nùmene Schmid: custos sunt disarmados in manera fàtzile, cun probabilidade ca, comente narant fontes de s'època, custos sordados sustentaiant sa càusa de sos rebellos e aiant fraternizadu cun sa populatzione. Sos rebellos sunt resèssidos in fines a intrare in su Palatzu ma non ant agatadu su Vitzeré, chi si fiat amparadu in su palatzu Artzivescovile. Pro custa resone sunt intrados fintzas in cussu palatzu, in ue ant caturadu su Vitzeré e sas màssimas autoridades piemontesas. Su 7 de maju sighente su Vitzeré e sos àteros funtzionàrios sunt istados torrados a mandare a su Piemonte.
In paris a sa frustratzione pro sa mancada atzetadura de sas chimbe dimandas e s'umiliatzione subida pro neghe de sa manera in cale custu issèberu l'aiant pigadu, intre sas càusas de sa rebellia andant postos fintzas unos àteros fatores. S'arrennegu pobulare naschiat fintzas dae sos cumpensos mancados chi sos voluntàrios chi aiant partetzipadu a s'amparu contra sos frantzesos s'arreaiant. A custu andat annànghidu sa discuntentesa creada dae unos àteros fatores econòmicos, sos prus mannos de sos cales fiant s'isvalutatzione de sa carta-moneda, su regìmene fiscale atuadu dae su guvernu piemontesu e sa corrutzione de sos funtzionàrios piemontesos. Esistiant, pro esempru, tassas artas pro sas sacas de sa Sardigna, ma custas fiant evitadas chene problemas de cummertziantes chi teniant connessiones cun sos funtzionàrios piemontesos, e in carchi casu si suspetaiat fintzas de sa partetzipatzione de su vitzeré a custas pràticas clientelares. De su restu carchi casu clamorosu de corrutzione fiat giai istadu evidentziadu in su breve perìodu de dominatzione sabàuda (pro esempru, su guvernadore de Tàtari, Tondut, fiat istadu sutapostu a esàmene dae sas autoridades sabàudas pro malversatzione, corrutzione e abusu de ufìtziu) e unas àteras rebellias causadas dae sa discuntentesa pro sa mala amministratzione sabàuda fiant giai nàschidas in su tempus coladu (pro esempru, in Tàtari in su 1780).
S'autoguvernu
A pustis de sa torrada de su Pitzolo e de sos àteros delegados a Torinu, su re sabàudu, Vitòriu Amedeu III, at detzìdidu de atzetare unas cantas de sas chimbe rechertas e at nominadu, pro càrrigas istitutzionales de importu, pessonàgios de orìgines sardas. Intre custos, su Pitzolo at otentu sa càrriga de Intendente Generale, e Gavino Paliaccio, marchesu de sa Planargia, at mantentu sa càrriga de Generale de sas Armas.
Nointames sa nòmina de sardos pro càrrigas arta fiet istada una cuntzessione partziale de su re sabàudu a sas rechestas de sos Istamentos, sa manera isseberada pro lu fàghere est istada càusa de brigas allutas in intro de sos Istamentos e at determinadu una truncadura ladina intre duos partidos. Difatis, sos nòbiles e burghesos riformadores cuntestaiant su fatu chi, sighende su detadu de sa costitutzione de su Regnu, su re diat àere dèpidu esecutare custas nòminas a pustis de àere pigadu in cunsideru sas "ternas", est a nàrrere sos indicos a pitzu de sos candidados possìbiles fatas dae sos Istamentos. Su re imbetzes no aiat consultadu sos Istamentos e tantu prus pagu aiat respetadu sa protzedura de pigare bisione de sas ternas. Si fintzas sa nòmina de funtzionàrios sardos sighiat una de sas rechertas, sa protzedura de sas nòminas arragadaiat torra sos tentativos de sos Istamentos de bènnere reconnotos che a un'òrganu de guvernu de sa Sardigna dae su re e, in prus, fiat in cuntrastu cun sas leges e protzeduras de su Regnu matessi.
In sos Istamentos unos cantos ant intentadu de invalidare sas nòminas reales pro chircare de istabilire s'autoridade de sos Istamentos matessi: custos pessonàgios los ant reconnotos che a ala de unu partidu de sos "novadores", est a nàrrere de sos riformadores. Intre custos s'at distintu Giuanne Maria Angioy. In cuntrastu a sos novadores, carchi nòbile e burghesu cunservadore fiat favorèvole a atzetare sas nòminas reales. Intre custos cunservadores sos prus autorèvoles fiant su Pitzolo e su Marchesu de sa Planargia. Gràtzias fintzas a sa popularidade sua, su Pitzolo at aconcadu su pòpulu a validare sas nòminas de sos funtzionàrios isseberados dae su re, atu chi sos Istamentos ant dèpidu atzetare in suta de sa pressione pobulare determinende, in custa ocasione, sa derrota de su partidu de sos novadores.
Nointames, in su cursu de su tempus su Pitzolo e su partidu suo (connotu comente su partidu de sos "normalizadores") s'ant riveladu cuntràrios in manera estrema a cale si siat polìtica chi cuntzederet a sa burghesia e a sas massas populares unu ruolu in su guvernu e in s'amministratzione de sa natzione sarda. Sa fine de sos motos rivolutzionàrios, pro su Pitzolo e su partidu de sos normalizadores, si depiat limitare a s'otenimentu de unu reconnoschimentu e unu ruolu pro sos aristocràticos e sos possidentes sardos, lassende però chene mudàntzias sos assetos istitutzionales e sotzio-econòmicos chi esistint. Prenu de cultura polìtica de s'Ancien Régime, su Pitzolo fiat contràriu cale si siat cuntzessione democràtica o riformadora. In prus, intre s'atòngiu de su 1794 e s'istiu de su 1795, su Pitzolo e su Marchesu de sa Planargia ant traballadu meda a unu progetu reatzionàriu pro instaurare unu beru e pròpiu istadu de politzia. Custos pessonàgios difatis non bidiant àtera solutzione pro derrotare s'ala democràtica de sos Istamentos e sas reformas chi sos Istamentos fiant atuende in s'amministratzione de sa Sardigna. Su determinu de su Pitzolo e de su Paliaccio a ricùrrere a mèdios repressivos s'est ismanniadu fintzas ca su vitzeré nou, Vivalda, at chircadu in ogni modu de agiudare sas rechestas riformadoras de sos novadores. A sos ogros de su partidu de sos "normalizadores" su vitzeré fiat, faghende gasi, minende s'autoridade reale matessi.
Su determinu de su Pitzolo e de su Paliaccio a ricùrrere a mèdios repressivos fiat fintzas induida dae sa pessamentu issoro pro su fatu chi sos Istamentos aiant istituidu milìtzias tzitadinas chi rispondiant diretamente a sa voluntade de sos Istamentos, chi pro cussu teniant un'àteru trastu de atzione. Su Paliaccio, in calidade de Generale de sas Armas, aiat intentadu de formare corpos provintziales de militzianos chi diant àere dèpidu rispòndere diretamente a su Generale de sas Armas, includende persones de rangu artu bènnidas dae sas biddas de sas provìntzias sardas. Contra custu pianu ant gherradu sos Istamentos, firmende·lu; nointames su Generale de sas Armas disponiat de carchi regimentu regulare de piemontesos e de sardos, e aiat organizadu cun su Pitzolo unu regimentu chi colliat persones de rangu nòbile. Mentras su Pitzolo e su Paliaccio assestaiant custas fortzas militares, aiant fintzas redatadu listas de proscrizione chi colliant sos nùmenes de nòbiles, burghesos e popolanos chi, a parre issoro, fiant tropu serentes a positziones democràticas e "giacobinas", e pro custa resone inimigos perigulosos de s'òrdine costituidu.
Sa polìtica reatzionària de su Pitzolo at contribuidu a li fàghere pèrdere in manera lestra cunsensos intre sas massas de popolanos chi a s'incumintzu l'aiant cunsideradu che a unu babbu de sa pàtria. Su partidu de sos normalizadores fiat fintzas contràriu a cale si siat rechesta de mudare o abolire su funtzionamentu de su sistema feudale in Sardigna: cussu sistema sighiat a esistire nointames s'arrennegu semper prus mannu de sa populatzione de sos bidditzolos infeudados e de pagos burghesos illuminados, chi imputaiant a custu sistema - in paris cun unas àteras càusas - s'arretratesa de sa Sardigna.
Sa segunda rebellia
Sa gherra intre su partidu de sos novadores (riformadores) e su de sos normalizadores (cunservadores) si fiat fata prus manna a pustis de su càmbiu de su ministru Avogadro cun su ministru Galli della Loggia in su guvernu in Torinu. Su ministru Galli della Loggia aiat dimustradu de èssere de s'ala de su partidu de sos normalizadores, segundende·nde sas atziones polìticas. A fàghere ispentumare sos eventos est istada sa nòmina reale de tres funtzionàrios tataresos in s'Udièntzia Reale, pessonàgios ischierados totus in manera aberta cun su partidu de sos normalizadores. Torra, sa nòmina fiat istada fata dae su re chene respetare sa protzedura de pigare bisione de sos indicos pro sas nòminas fatos dae sas istitutziones sardas matessi. Argumentende chi non fiat istadu respetadu su detadu costitutzionale, su partidu de sos novadores custa borta at aconcadu su vitzeré de Sardigna a annullare sas nòminas de custos tres funtzionàrios.
Su 6 de trìulas de su 1795 b'at àpidu una segunda insurretzione ghiada dae su partidu de sos novadores e dae sas milìtzias tzitadinas chi fiant istadas creadas a pustis de sa prima rebellia de su 28 abrile 1794 (milìtzias invisas a su Pitzolo chi aiat chircadu de nd'ordinare s'isorvimentu in medas ocasiones). Sas milìtzias tzitadinas ant tentu sa mègius contra a sas tropas de su Generale de sas Armas, Marchesu de sa Planàrgia. Su pòpulu armadu est arribadu a sa domo de su Pitzolo chi fiat amparada dae unos cantos armados. A pustis a sas tratativas, su Pitzolo at acunsentidu a s'arrendere pro si fàghere batire a su palatzu de su vitzeré chi diat àere dèpidu garantire s'incolumidade de su Pitzolo e s'istitutzione de unu protzessu contra de issu e sos suos assotziados. Nointames su vitzeré, pro resones chi non sunt istadas craridos, no at bòlidu pigare in tenta su Pitzolo chi, abarradu in manu a sa truma tzitadina, est istadu mortu dae popolanos armados cumandados dae Andrea De Lorenzo, majore de sas milìtzias urbanas. Su Generale de sas Armas, Gavino Paliaccio Marchesu de sa Planàrgia, l'ant arrestadu e tentu in tenta. Nointames, cando sas lìteras chi siat issu chi su Pitzolo aiant iscritu l'as ant letas publicamente rivelende sos pranos issoro de arrestare o eliminare sos simpatizantes de su partidu riformadore, sos matessi armados de su De Lorenzo ant pigadu su Paliaccio e l'ant ochidu lassende su corpus de su mortu a sa gente.
A pustis a custu segundu atu rivolutzionàriu, sos Istamentos ant chircadu torra de ristabilire s'òrdine e sa legalidade. In s'ocasione sunt ant aviadu unas àteras reformas chi regulamentaiant s'atzessu de sos rapresentantes de sos bighinados casteddàrgios a sos traballos de sos Istamentos. In prus, ant fatu incumentzare sa publicatzione de sos atos de sos traballos in unu periòdicu mutidu Giornale de Sardigna.
A pustis de custu perìodu rivolutzionàriu, sos Istamentos ant torradu a propònnere sas chimbe rechertas cun una delegatzione de su pìscamu de Casteddu, una prataforma chi a pustis de su perìodu riformisticu de sos motos fiat inadeguada de su totus a sos bisòngios de rinnovamentu de sa Sardigna. Custa prataforma manteniat in manera sustantziale su "status quo", dende nointames unu ruolu limitadu a sa classe nobiliare e de funtzionàrios sardos limitada e isseberada. Medas funtzionàrios, burghesos e popolanos ant sighidu, fintzas a pustis de su 1796 e de sa derrota de Angioy, a persighire pranos de rivolutziones chi batirent a reformas democràticas e anti-feudales, si non pròpiu a sa formatzione de una repùbblica sarda: bi sunt istados tentativos de rivolutzione in su 1799, in su 1802 e in su 1807. In su 1812 b'at àpidu fintzas unu tentativu de burghesos, sa de Palabanda, dae su nùmene de su logu in Casteddu in ue sos rivolutzionàrios si atobiaiant. Àteras duas rebellias de portada limitada b'ant àpidu, infines, in su 1816 e 1821.
Hyper Text Coffee Pot Control Protocol
Hyper Text Coffee Pot Control Protocol (HTCPCP) est unu protocollu de arretza po su controllu, su compudu e sa dianniòstica de cafeteras. Est spetzificada in sa RFC 2324 e publicada comenti brulla su 1 de abrili 1998. Su 1 de abrili 2014 anti amanniau su protocollu cun sa RFC 7168, incluendi su suportu a is tejeras.
Protocollu
Sa RFC 2324 dd'at scrita Larry Masinter comenti sàtira, narendi chi "teniat una punna sèria – identificàt medas de is maneras cun chi HTTP est stètiu amanniau in manera impròpia". Su linguàgiu impreau fiat perou irònicu: po esempru, una fràsia narat "there is a strong, dark, rich requirement for a protocol designed espressoly [sic] for the brewing of coffee" ("ddoi at una netzessidadi forti, scura e arrica de unu protocollu progetau a manera espresso [sic] po s'infusioni de su cafei").
Mancai s'orìgini sua fessit una brulla, su protocollu at tentu spraxidura in lìnia. S'editori de testu Emacs ddu ponit in òpera una versioni ladu-clienti chi funtzionat dessintotu e unas cantu arrelatas de bug inditant sa farta de suportu po su protocollu in Mozilla. Dexi annus apustis de sa publicatzioni de sa RFC, su Web-Controlled Coffee Consortium (WC3) at publicau una primu botza de s'HTCPCP Vocabulary in RDF, parodia de s'HTTP Vocabulary in RDF publicau de su World Wide Web Consortium (W3C).
Su 1 abrili 2014 ant publicau sa RFC 7168, chi sterrit su protocollu po suportai in manera prena fintzas is tejeras.
Fred Buscaglione
Biografia
Ferdinando Buscaglione fit su fizu de unu portinaiu e de un'imparadora de pianuforte chi faghiat leziones a sos pizzinnos; sa passione de Fred pro sa mùsica si fit bida dae cando fit ancora una criadura. A 11 annos l'aian iscrittu a su Conservatoriu Giuseppe Verdi de Torino inue aiat cominzadu a istudiare su violinu. Ma in cussos annos issu aiat sonadu in sos night clubs de Torinu inue cantaiat cantones jazz e sonaiat su contrabasciu e su violinu. Durante sa segunda gherra mondiale est istadu mandadu in Sardigna inue est restadu finas a sa fine de sa gherra. In cussu periodo est istadu cuntattadu dae sos frades Jader Jacobelli, chi fit su direttore de Radio Brada chi poi fit Radio Sardegna, pro creare