cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cantu de sa sibilla
Su Cantu de sa Sibilla (in catalanu "lo cant de la sibil·la") est unu drama litúrgicu et unu cantu gregorianu de spainadura manna in s'Evu de mesu in totu su sud de s'Europa. Mancai fudi istau proibiu apustis de su Conziliu de Trentu, s'est sighiu de rapresentai, aintru de sa missa de nott'e xena, in totu is cresias de Malliorca et in Sardigna in s'Alighera, mancai in s'antigoriu si n'di fadiant in ateras zitadis e bidhas de totu s'isula.
Su Cantu de sa Sibilla in s'Alighera
Al jorn del judici parrà qui avrà fet servici.
Un Rey vindrà perpetual vestit de nostra carn mortal del Cel vindrà tot certament per fer del setgle giugiament.
Ans quel Judici no serà un gran señal sa monstrarà lo sol perdrà la resplandor la terra tremirà de por.
Del Çel gran foc devallarà com a soffre molt podirà la terra cremarà ab furor la gent avrà molt gran terror.
Aprés serà un fort señal d'un terratremol general les pedres per mig se rompran y les montañes se fendran.
Llavors ningú tindrà talent de or, riqueses, ni argent esperant tots quina serà la sentèntia ques darà.
De morir seran tots son talents scrafirlos an totes les dens no y avrà home que no plor tot lo món serà en tristor.
Los puits y plans seran iguals allí seran los bons y mals Reis, Duchs, Conptes y Barons que de lus fets retran rahons.
Aprés vindrà terriblement lo fill de Déu omnipotent qui morts y vius judicarà qui bé avrà fet allís parrà.
Los infans qui nats no seran dintre ses mares cridaran diran tots plorosament ajudaus Déu omnipotent.
Mare de Déu pregau per nos pus seu Mare dels peccadors que bona sentèntia hajam y Paradís possehiam.
Vosaltres tots qui estau devotament a Déu pregau de cor ab de gran devoció que us porte a salvació. Amen.
Idaho
S'Idaho (/ˈaɪdəhoʊ/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Nord-Ovest. Sa capitale e prus manna tzitade est Boise.
S'Idaho est unu istadu montosu chentza bessida a s'ocèanu, ma mancari custu dd'istet a tesu de unos 560 Km, resessit a abonatzare su clima, prus de totu in ierru chi est caraterizadu de umidade e proinosidade. Fintzas sas temperaduras non sunt bàscias comente diat bènnere de creere, cunsiderende ca est unu istadu de montes chi s'agatat in su Nord. S'efetu de s'ocèanu est intèndidu mascamente in s'Ovest, a s'Est su clima pigat carateres cuntientales.
Est su de 14 prus istèrridos istados, su de 39 prus populados e su de 7 cun prus bàscia densidade de bividores in sos USA.
S'Idaho fiat ammìtidu in s'Unione su 3 de làmpadas 1890. Fiat su de 43 istados a b'intrare.
Su nomìngiu est "The Gem State" (S'Istadu Gemma), pro ite casi totu sas genias de pedras pretziadas bi sunt istadas agatadas.
Acquaviva Platani
Acquaviva Platani est unu comunu de 987 bividores de sa Provìntzia de Caltanissetta in Sitzìlia.
Angela Davis
Si fit distinta in sos annos '60 comente una de sas prointzipales attivistas de sa controcultura e radicale, comente e leader de su Partidu Comunista de sos USA, e aiad appidu cuntattos vicinos a su Black Panther Party comente attivista de pro sos Derettos Ziviles.
Ditadura
Sa ditadura est unu regìmene polìticu in ue una pessone o unu grupu de pessones esèrtzitant totu sos pòderes in manera assoluta, chentza de lege o istitutziones perunos chi los allindent. Est duncas sinònimu de regìmene autoritàriu.
Si caraterizat pro una ausèntzia de partzidura de sos pòderes, s'ingrinu de si serbire de su mandu a benefìtziu de sa minoria chi l'apoderat, s'indipendèntzia de su guvernu de su fatu de tènnere o non tènnere cunsensu de cale chi siat parte de sos guvernados e s'impossibilidade chi peri unu protzedimentu istitutzionalizadu s'oponidura polìtica los potzat bogare de su cumandu.
La principessa degli sparvieri
La principessa degli sparvieri (Sa printzipedda de is sparvierus) est una pellicula de su regista Claver Salizzato produida in Italia in su 2006, e ispirada a sa vida de Lionora d'Arboreè. Produidu da Giuseppe Colombo de sa "Atena production", is musikas de Paolo Rustichelli, is scenograpies e custumes de Bruno Amalfitano.
Sa pellicula est stetia girada cumpletamenti in Sardigna. No est conota ankora sa data de bessida de sa pellicula.
Sant'Uanni de Sinnis
Prusatotu populada in istadai, Sant'Uanni de Sinnis contat 8 residentis.
Geografia
Sa biddighedda, a 12 km de Crabas, est locada in sa parti prus meridionalli de sa penisula de su Sinnis, pagu a tesu de su Capu Santu Marcu e de is ruinas de s'antiga citadi de Tharros. Istat a unu artiori de 7 metrus de su mari, intra de su mari su gulfu de Aristanis, e de su mari de Sardigna.
Istòria
Is domus in perda de sa bidda istant a inghiriu de s'antiga cresia de Sant'Uanni de Sinnis. Is abitatzionis prus carateristicas, fiant però cussas chi is piscadoris crabasissus usaiant comenti apogiu po su triballu, tzerriadas barracas. Custas domus fiant fatas cun linna e una erba de is istanius chi s'agatant a inghiriu: su crucuri. Numerosas meda e assentadas in neras, funtis istetias sciarrocadas po sa prus parti a pustis de una ordinantzia de su 1985, po ita cunsideradas abusivas, chentza de tenni a menti cai fessit su valori antropologicu insoru. Is pagus chi ancora abarrant in dis de oi funtis tentas giai comenti monumentus. Me in is annus '60 de su XX seculu, mancai siat area archeologica, in Sant'Uanni funtis istetias costruias domus noas chi tenint funtzioni printzipalli de residentzias istias.
Agricultura
S'agricultura est sa attividade económica cunsiste in su cultivu de ispètzias vegetales. Su iscopu printzipale de sa agricultura est cuddu de otènnere produtos de sas prantas dae impreare a iscopu alimentare o non, ma sunt possìbile fintzas àteros iscopos chi non previdint netzessariamente sa bocadura de sos produtos.
S' agricoltura est istada una de sas attividaes pius antigas de s'omine, a poi de sa regolta de sos frutos comente si agataiana in natura. Sunu cambiados meda sos modos de trabagliare sa terra: su tzappu, arados de linna, de ferru tirados dae animales fintzas a sos tempos modernos cun su trattore e ateras machinas agricolas. Fruttu importante de s'agricoltura est sa produtzione de trigu po alimentatzione, de su risu, de trigumoriscu po mànicu po animales, e ateros produtos: irduras varias,cartzofas, pummattas, caules, fenujos, corcorijas, sindrias, melones. Importante est puru s'erva po nde faghere fenu po su bestiamene. In tempos retzentes si faeddada de Agricoltura biologica, cando si produidi a su naturale,chena impreare fertilizantes e pesticidas.
Autismu
Su autìsmu, connòttu in sa comunidade issientìfica fìntzas chin su lùmen de sindrome de Kanner, est unu istròbu neuro-psichiatricu chi còrfet sa funtzione de su cherbèddu; sa pessòne chi sùffrit de custa patologia tènet unu cumportamentu tale de marcàre una cumpromissione in su campu de sa comunicassione e de sos rapportos sotziales. S'etziologia est misconnòtta, ma si pèssat chi che pòdan intràre cajònes de carattere neurobiologicu e/o psicoambientale.
Sa comunidade issientìfica crèdet chi, tènende contu de sa variedade manna de sintomos chi mùdan dae pessone a pessone e, dùncas, de sa difficurtade a dàre una definissione clinica coerente, non si pòdat faveddàre tantu de autismu ma de istròbos de s'ispettru autisticu (DSA o, pro li nàrrer a s'inglesa, Autistic Spectrum Disorders). Custu pònet a pare una sèrie de patologias chi tènen a communu su matessi cumportamentu, mancari chi si èsprichet a parìtzos grados.
A libellu de classificassione nosografica, in su DSM-IV s'autismu b'est in sa categoria clinica de sos istròbos pervasivos de s'isvilùpu, chi li pertènen fìntzas sa sindrome de Asperger, sa sindrome de Rett e s'istròbu disintegrativu de pitzinnìa.
Biogas
Su biogas est unu combustibile chi si podere ottenire de is muntonaxiusu, de ladamini o de trigusu e de tottu sa sotanza organica.
Discu fissu
Su discu fissu (o discu cídrinu/tèteru), in informàtica, est unu dispositivu de memòria de massa ca impreat unus discus magnèticus po arreguai datus e aplicatzionis.
Biogas
Sa sostanza organica s'immattidi chena de ossigeno (anaerobico) fadendu naghe u batteriu tzerriadu metanigeno, si podire cumprende de su nomine ettottu ca faidi metano CH4.
Discu fissu
Istòria
Su discu fissu dd'at imbentau s'IBM in su 1956 cun su 350 Disk Storage Unit. Su primu protòtipu fiat fatu de 50 discus cun su diàmetru de 24" (circa 60cm) e podiat tenni 5MB de datus. Fiat mannu cummenti unu frigorìferu e pesàt prus de 1t. In printzìpiu, su nòmini prus impreau fiat discu fissu. Is fueddus "discu cìdrinu" (hard disk) funt nàscius a pustis, po contraposizioni cun is discheddus (in ingresu floppy disk, discus moddis).
Rudjer Boskovic
Rudjer Boskovic (Dubrovnik 1711 – Milano 1787)fiat unu gesuita, astrònomu, fìsicu e matemàticu, comente fintzas filòsofu, teòlogu, e poeta.
Discu fissu
Descritzioni
Su discu fissu est costituiu cun unus pratus a arrodiamentu lestu, fatus de imbìdriu o allumìniu, cobertu de materiali ferromagnèticu e de duas concheddas de ligidura po dogna ladu de dogna discu ca "bobant" a pagus nanòmetrus de sa superfici de su discu, ligendi o scriendi is datus. Sa conchedda est pesada de s'ària mòvia de s'arrodiamentu de is discus. Sa velocidadi de arrodiamentu est de sòlitu 5.400, 7.200. 10.800 o 15.000 girus po minudu.
Organizatzioni fìsica de is datus
Is datus funt de sòlitu memorizaus asuba a su discu sighendi unu schema de alocatzioni fìsica beni definiu. Su prus impreau est su Tzilindru, conchedda, setori o TCS (connotu cummenti CHS, de s'ìngresu Cylinder/Head/Sector). In custa strutura, is datus funt scritus a manera de teni un indiritzu cun unu nùmeru po cadauna de is sighentis entidadis fìsicas:
Su discu est fatu de unus pratus postus unu parallelu a s'atru. Dogna ladu tenit unu nùmeru unìvocu.
Asuba a dogna ladu de su pratu ddoi at una conchedda de scritura/ligidura de is datus. Is concheddas si podint movi sceti totas in pari. Duncas, sa positzioni de dogna conchedda asuba a su pratu est sa pròpria de totu is atras.
Dogna pratu est dividiu in prus aneddus concèntricus, ca ddi nant rastas e funt numeraus.
Grupu de setoris de rastas làcana a pari.
Su grupu de rastas cun sa pròpriu distàntzia de su centru de totu is pratus. Funt totu is rastas cun su matessi nùmeru, ma pratu diferenti.
Strutura de su setori
Su setori est s'unidadi prus pitica de sa formatatzioni de livellu bàsciu de su discu fissu (innoi seus chistionendi de formatatzioni fìsica e no de sa formatatzioni lògica ca pertocat sa creatzioni de tabellas de alocatzioni de is archìvius, ca dipendit de su sistema operativu e de su sistema de is archìvius impreau). Su setori no est unu logu buidu asuba a su discu, ma tenit una strutura ca assimbilat a custa:
<SIS><SIN><INTESTATZIONI><DATUS><CONTROLLU>
SIS est su Spàtziu Intra is Setoris, una parti smagnetizada ca serbit a signai s'inghitzu (o sa fini) de unu setori. SIN est unu preàmbulu ca serbit a sa sincronizatzioni de unu relògiu de sistema. S'intestatzioni cuntenit in informatzionis ca serbint a identificai su setori. A pustis, benint is datus e su CONTROLLU, ca cuntenit s'arresurtau de una funtzioni matemàtica carculada asuba a su blocu DATUS e serbit po controllai ca custus siant lìgius chena faddinas.
Setori de aviu de su SO
Candu asuba a su discu est installau unu sistema operativu, su primu setori est su setori de aviu principali (connotu puru cummenti Master Boot Record o MBR). Custu cuntenit is istrutzionis de aviu de su sistema operativu.
Ràdiu (elementu chìmicu)
Su ràdiu iscobertu dae Marie Curie impare cun su maridu Pierre est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 88 e su sìmbulu est Ra. Sa paràula radioatividade derivat pròpiu de su nùmene de custu elementu (pro resones istòricas) fintzas chi no est s'elementu cun sa majore radioatividade connotu.
Discu fissu
Interfàtzias
Ddoi at prus interfàtzias ca unu discu podit impreai po essi cullegau a s'elaboradori. Una de is primas a essi impreadas me is elaboradoris personalis est sa Seagate ST-506 de su 1980 ca impreàt duus cavus, teniat una velocidadi de 5 Mbit/s e fiat basada asuba a sa Shugart Associates SA1000 e assimbillàt a sa de s'unidadi po is dischetus. A pustis ndi funt stètias indrodusias, prus lestas.
Ràdiu (elementu chìmicu)
De colore biancu, si faghet nieddu pro espositzione a s'ària. Est unu metallu alcalinu-terrosu presente in rastas in sos minerales de s'uràniu. S'isòtopu suo prus istàbile, 226Ra, tenet un'emivida de 1602 annos e decaet in radòn.
Discu fissu
(P)ATA/(E)IDE
S'interfàtzia ATA (Advanced Technology Attachment, cullegamentu a tecnologia avantzada) est stètia sa prus comuna fintzas a sa prima metadi de is annus 2000. Custa est connota puru cummenti una de is versionis de su standard, IDE (Integrated Drive Electronics, eletrònica de discus integrada) o sa versioni a pustis, EIDE (Enhanced IDE, IDE ammellorau). A pustis de s'introdutzioni de un'interfàtzia noa, sa SATA (Serial ATA), a s'ATA ddi nant puru PATA (Parallel ATA).
Sa velocidadi màssima de su standard PATA est de 133 MB/s.
Serial ATA
Evolutzioni de su standard PATA, est stètia introdùsia in su 2002 cun una velocidadi de 1,5 GB/s e at lòmpiu is 6 GB/s cun sa versioni 3.0.
Impreat unu cavu prus piticu cun sceti 7 cuntatus, de sòlitu de cabori arrùbiu. Una novidadi de custu standard est ca permitit su "collegamentu callenti" de is dispositivus. Custu bolit nai ca unu dispositivu podit essi collegau o scollegau candu su sistema est giai traballendi, cosa ca no est permìtia cun is interfàtzias prus bècias.
SCSI
Su SCSI (Small Computer System Interface, Interfàtzia pitica po sistemas de carculu) est stètiu po meda tempus s'interfàtzia prus comuna po is discus de is elaboradoris prus mannus po impreu professionali e podiat essi impreada puru po atrus dispositivus, cummenti scanner. Custa interfàtzia permit de lompi a una velocidadi prus manna, fintzas a 640 MB/s e de collegai prus dispositivus in pari.
SAS
Serial Attached SCSI (SCSI cun cullegamentu seriali), est un'evolutzioni de su SCSI, cun velocidadi fintzas a 12 GB/s. Sa diferèntzia prus manna cun su SCSI clàssicu est ca est un'interfàtzia puntu-puntu. Duncas, sceti unu dispositivu podit essi collegau a su pròpriu cavu.
Aràbia Saudita
S'Aràbia Saudita (in àrabu: السعودية‎, al-Suʿūdiyya o al-Saʿūdiyya) ufitzialmente connota che Regnu de s'Aràbia Saudita (in àrabu: المَمْلَكَة العَرَبِيَة السَعُودِية‎, al-Mamlakaẗ al-ʿArabiyyaẗ al-Suʿūdiyyaẗ) est su prus mannu istadu àrabu de s'Àsia otzidentale pro subrafache e su segundu prus mannu de su mundu àrabu (a fatu de s'Algeria). Sa capitale est Riyad.
Sa populatzione arribat a prus de 31 milliones de persones e su paisu si ponet a su segundu logu a livellu mundiale pro nùmeru de immigrados retzidos in su territòriu suo. Tirat a 2.149.690 km² e làcanat cun Giordània e Iràq in su norte, cun su Kuwait in su nord-estu, cun su Qatàr e sos Emirados Àrabos Unidos in estu, s'Omàn in su sud-estu, su Jemen in su sud, su mare Ruju in s'ovest e su golfu Pèrsicu in s'estu.
Su Regnu de s'Aràbia Saudita est istadu fundadu in su 1932 de ʿAbd al-ʿAzīz b. Saʿūd (nòdidu durante sa majoria de su regnu suo che Ibn Saʿūd), fintzas chi sas conchistas chi infines ant batidu a sa creatzione de su Regnu aiant pigadu s'inghitzu in su 1902, cando issu e totu aiat conchistadu Riyad, logu de orìgine de sa famìlia sua, sa dinastia Saudita, denominada in àrabu Āl Saʿūd. Giai de su naschimentu suo, su guvernu de s'Aràbia Saudita fiat una monarchia assoluta e sighit sas lìnias ghia islàmicas in matèria de sutzessione. S'Aràbia Saudita est su logu de nàschida de s'Islam e su regnu est a bortas naradu "sa terra de sas duas moscheas sacras", in riferimentu a su al-Masjid a su-Ḥaram (de sa Meca) e a s'al-Masjid a su-Nabawī (de Medina), sos duos santuàrios prus sacros de s'Islam.
Indianàpolis
Indianàpolis est una tzitade de unos 820.500 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale e tzidade majore de s'istadu federadu de Indiana. Est sea de sa Contea de Marion.
Indiana
S'Indiana (/ɪndiˈænə/) est unu istadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Otzidente Mèdiu e in sa de sos lagos mannos. Sa capitale e prus manna tzitade est Indianàpolis.
Su nomìngiu est "The Hoosier State." Hoosier est su nòmene cun chi sos americanos inditant sos bividores. S'etimologia non si connòschet.
Geografia
In su norti-uestu tenet bessida in su lagu Michigan. Allàcanat in su norti cun su Michigan, in s'estu cun s'Ohio, in su sud cun su Kentucky e in s'uestu cun s'Illinois.
Est su de 38 prus istèrridos e su de 16 prus populados istados intre sos 50 istados aunidos.
Istòria
Su territòriu de s'Indiana fiat bìvidu de pòpulos indianos algonchinos in antis de sa colonizatzione europea. Sos primos isproradores sunt istados sos frantzesos, chi dd'aiant tzedidu a sos inglesos in su 1763. De su 1783 fiat passadu a sos USA, chi nde faghiant parte de su Territòriu de Norti-Uestu.
Sa zona de norti fiat ocupada de gentes de sa Noa Inghilterra e de su New York, sa de mesu de gentes chi beniant de sa regione de Atlànticu Mèdiu e de s'Ohio, antamas sa meridionale de gentes chi beniant de sos istados de Sud, mascamente de Kentucky e Tennessee.
Economia
S'economia de s'Indiana s'apoderat traditzionalmente subra su cultibu de trigainde, ma fintzas s'indùstria est isvilupada.
Bàriu
Su bàriu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 56 e su sìmbulu suo Ba. Est un'elementu metàllicu de colore prata, modde e meda tòssicu; faghet parte de su grupu de sos metallos alcalinu-terrosos. S'idròssidu suo est naradu baryta e s'agatat mescamente in su minerale barite: su bàriu non s'agatat mai puru in natura pro neghe de sa forte reatividade cun s'abba e cun s'ossìgenu de s'ària. Cumpostos de bàriu s'impreant in cantidades minores in sas vernitzes, in sa produtzione de su bidru e in sa produtzione de guetos de colore birde (suta forma de cloruru de bàriu e unos àteros cumpostos de su bàriu) o biancu elètricu (suta forma de òssidu de bàriu).
Riyad
Riyad (in àrabu الرياض, ar-Riyāḍ [ar.riˈjaːdˤ], «is Giardinos») est sa capitale e sa tzitade prus manna de s'Aràbia Saudita, posta in un'artipranu in su tzentru de sa penìsola aràbica, in sa regione de Najd e in sa provìntzia de Riyad. Tenet un'istèrrida de 1.554 km² e sa populatzione de unos 7.676.654 bividores.
Mancari posta in una regione meda àrrida, bi proet ocasionalmente. B'ant chimbe digas chi mantenent s'abba proina, e puru 96 putzos e 467 km de condutziones chi batint cantidades mannas de abba dae is prantas dessalidores de su golfu Pèrsicu.
Angelo Secchi
Angelo Secchi ( Reggio Emilia, 1818 – Roma, 1878), Astronomu, Gesuita. Direttore de s'Osservatoriu astronomicu de su Collegiu Romanu. Ada lassadu informatziones fruttu de osservatziones subra Marte e ateros pianetas. Ada istudiadu su Sole e sa macchias suas.
Marianna Bussalai
Marianna Bussalai (Orane, 1904-1947), connota fintzas comente Mariannedda de sos bator moros,   est istada un'intelletuale, iscritora e poetissa sarda, indipendentista e ativista de su Partidu Sardu de Atzione.
Biografia
Marianna Bussalai est nàschida in Orane in su 1904, sa prima de sas duas fìgias de Sarvadore Bussalai, chi si fiat cojuende pro sa de duas bortas, e de Antonietta Angioy. Sa mama li fiat morta in su 1909, e issa e sa sorre, Innàtzia, fiant istadas afidadas a sa tzia Gratziedda Angioy. Su babu, difatis, aiat dèpidu tramudare a Nùgoro, pro traballare a sas postas, e a pustis a Portu Turre, in ue aiat addobiadu a Peppinedda Quesada, cun sa cale si fiat cojuadu e fiat abarradu.
Marianna aiat pòdidu fàghere sas iscolas elementares ebbia, ca sa salude sua fiat divènnida mala a beru dae cando fiat minore e custu non li permitiat de tzucare cada die a Nùgoro. Non s'ischit galu cun seguresa ite problemas teniat, ma Innàtzia, sa sorre, naraiat chi fiat rùida a terra in manera mala, una die, e dae tanto aiat tentu una tzumba in petorras chi non li permitiat de respirare bene. Aiat chircadu de si sanare impreende una meighina, sa Sirolina, ma no aiat tentu sutzessu. In prus, b'at chie narat chi teniat fintzas su Morbu de Pott. Totu custas maladias li causaiant dolores articulares, frebas reumàticas e, prus che totus, una debilesa chi limitaiat totu sas atividades suas, oblighende·la a abarrare in domo.
Fintzas cun totu cussos problemas, abarrende in domoe, fatu-fatu, a letu, aiat istudiadu de autoditata, leghende testos medas de autores sardos che a Montanaru, Bustianu Satta e Giuanne Maria Angioy, italianos che a Dante Alighieri, Alessandro Manzoni, Vincenzo Monti e Ippolito Pindemonte e àteros medas de àteras limbas, dae sos filòsofos a sos pensadores polìticos, dae sos istòricos frantzesos a sos romanzieris russos de s’otighentos.
Cussa domo, cun architraves e cantariles de istile pisanu, fiat istada sa residèntzia estiva de sos pìscamos de Otzana finas a su XVI sèculu, cando sa famìlia Angioy de sa mama sua (sa matessi famìlia de Giuanne Maria Angioy ) l'aiat comporada e trasformada in sa domo de famìlia. Pro Marianna Bussalai, domo sua fiat divènnida unu logu de arresonos, de addòbios segretos e de lèghidura e iscritura. Micheli Columbu, chistionende de cussu logu, at iscritu:
Durante su perìodu de su fascismu at agiudadu a Emìliu Lussu, cuende·lu dae sa politzia fascista in domo sua, in intro de una trapa, e a pustis at fatu atividade antifascista in paris cun sa sorre Innàtzia, divenende sa ghia de s'antifascismu oranesu. Pustis de sa gherra però, s'idea de Lussu, chi non fiat indipendentista, de fàghere intrare su Partidu Sardu de Atzione in su Partidu de Atzione italianu, fusione chi a pustis est fallida, at causadu dibatas intre issu e issa, ca imbetzes Marianna Bussalai indipendentista lu fiat e est mantènnidu sas ideas suas pro totu sa vida sua.
Su pensamentu polìticu
Marianna Bussalai fiat una sardista cumbinta, chi riteniat chi s'indipendèntzia de unu pòpulu siat su primu de sos diritos suos. Custa est sa resone de sa dibata chi aiat tentu cun Emìliu Lussu, a su cale aiat rispostu cun unu "nono" forte e craru cando issu s'aiat furriadu a su Partidu de Atzione italianu, chirchende de b'annullare su Partidu Sardu in intro. Issa matessi at cusidu a manu, in su 1921, sa prima bandera de su Psd'Az, chi est divènnida su primu sìmbulu ufitziale suo. In sa matessi manera est semper istada contra a cale si siat tentativu de assimilazione e de annullamentu de sa chistione sarda in àteras, che a esèmpiu cussa "meridionalista" o àteras "internatzionalistas". In prus a s'indipendentismu e a s'antifascismu, su pensamentu de Marianna Bussalai est istadu basadu in subra de sos valores de su sotzialismu e de religiosidade sua, ligada a sa cristianidade evangèlica (cosa chi est istada sa càusa de cuntierras fortes intre issas e su su vitzepàrracu de sa bidda sua),. Custu l'at giuta a criticare sas visiones materialìsticas e edonìstica de su mundu ligadas fintzas, fatu-fatu, a s'ala polìtica sua.
Pro sa matessi resone at criticadu sa visione "economitzìstica" de su marxismu, cunsiderende issa comente fundamentales sos valores ispirituales de s'òmine e bidende s'annullamentu de sas ineguagliàntzias non comente s'ùnicu fine, ma comente unu mèdiu pro un'idea mègius de sotziedade, chi però non podiat ignorare sos valores ispirituales.
In sustàntzia, da su chi at iscritu si podet bìdere comente su pensamentu suo non fiat fundadu in unu respinghimentu de Marx, ma in s'idea de integrare sa batalla pro su benessere materiale in una bisione de su mundu in ue su de sas ideas de ispìritu de sacrifìtziu, de dovere e de retitùdine, chi in issa si ligant in manera forte a sa religiosidade sua.
Òperas
Marianna Bussalai at iscritu, in sardu e in italianu, artìculos de giornale e poesias, cantos e mutetos medas, e àteras cosas galu si sunt agatadas in sos diàrios suos. Intre custas, sas bortaduras de sas poesias de Montanaru, chi issa cheriat fàghere connòschere a sos italianos, sas riflessiones suas in subra de chistione polìticas e de poesias, e fintzas su testu de unu discursu fatu dae issa in unu cungressu sardista. At collaboradu pro annos cun sas rivistas Lumen, Cordelia e Il Solco, impreende fintzas sos pseudònimos de "Fiammella di Gonari" e "Hutalabì". In sas poesias suas si podet bìdere una vena sarcàstica forte meda, resa crara fintzas dae sos gios chi faghiat cun su sambenadu de Mussolini o dae s'idea sua de mutire "Farinacci", che a su RAS fascista, unu poleddu de Orane.
Antonello Cabras
Antonello Cabras (nasciu in Santu Antiogu su 22 de santugaine de su 1949) est unu politicu sardu.
Abbamele
Produssione
Cando sas arrègras si mùrghent, si pònent a banda sas bòtzas de chèra chi tènent su 20-30% de mele. A pùstis de nd'àer bocàu tottu su mele chi resèssit a nch'essìre a foras, sas arrègras si pònent a iffùnder in abba caènte meda (~ 50 °C), de manèra chi s'abba isòrvat tottu su mele chi gàlu b'at. A custu puntu, chin sas manos si disfàchent tottus sos crùmos de chera e póddine. Sa chera si tòrrat a mùrgher e si mantènet a banda. Dùncas s'abba si fìltrat assumàncu duas bortas, a esèmpiu chind unu pànnu de lìnu, e chèret pòsta ind unu pajòlu mannu: tàndo si cumìntzat a buddìre. In su mèntras si bi pòdet annàngher carchi còrju de aràntzu o limòne. Su colore bènit sèmper prus iscùru e su sapore, pro mòre de sa cuntzentrassiòne, prus dùrche. Si accàbbat de sichìre a caentàre cando su lìcuidu pìcat una cussistèntzia de mele: su pajolu si pònet ind unu lòcu abbandiàu e su chi in intro bi resùrtat, in àntis de che lu pònner in vasìttos, si làssat bene a intepiàre.
Bernardo Bitti
Bernardo Bitti (Camerino, Marche 1548 – Lima, Perù 1610 ). Gesuita. In Perù dae su 1575. Pintore e iscultore. Meda oberas suas in sos Museos de Lima e Cuzco.
Europa tzentrale
S'Europa tzentrale, fintzas Mitteleuropa, est sa regione de s'Europa posta a sa rughera intre Europa Otzidentale, Europa Setentrionale, Europa meridionale e Europa orientale. Rapresentat su tzentru istòricu de su cuntinete, non de cunfundere cun su tzentru geogràficu, postu a mesu caminu intre otzeanu Atlànticu e montes Urales.
Prus chi non una entitade fìsica, s'Europa tzentrale est unu cuntzetu geogràficu e culturale, cun una istòria comuna chi dda sèberat dae is àreas a curtzu.
Istados
Is istados de s'Europa tzentrale sunt fatufatu agrupados fintzas che istados orientales o otzidentales. Is istados allistados a bàsciu sunt nointames cunsirados tzentrales segundu medas funtes:
Àteros indìtos, pro resones istòricas tirant a mesu fintzas territòrios chi ant fatu parte de s'impèriu Àustro-Ungheresu e de s'impèriu tedescu, duncas pro su chi pertocat su primu: Is republicas bàlticas fiant intames de ròdia tedesca:
Partes minores de is istados chi sighint sunt fatufatu tentas a contu che partes de s'Europa tzentrale:
Maoro
Su Maoro est unu binu nieddu sardu produìdu dae sos Fundagos Tzica de Biddamanna Istrisàili, est fattu in mazore parte de Cannonau e in parte de Monica. Sos primos pàstinos fiant istados imprantados in su 1979 dae Frantziscu Tzica su fundadore. Sos Fundagos aiant cumintzadu s'atividade issoro bendende binu abertu, chi belle gasi non si fiat averada meda profetosa e non lis permitiat nemancu de cuguzare sos costos de sa binza. Pro custa resone, sos Tzicas aiant detzìdidu de si cunsagrare a su cumèrtziu de su binu in ampulla, logrende un'èsitu mannu. A dies de oe, su Maoro est unu de sos binos nieddos no frantzesos cussizados de s'issefu de su Restaurant San Francisco istòrigu de Parizi.
Paolo Segneri
Paolo Segneri (Nettuno, 21 de martu 1624 – Roma 1694). Gesuita. Tzelebre oratore, caresimalista e preigadore populare. Sas oberas de Segneri faghene testu pro sa limba italiana bella chi ada impreadu.
Dark Souls II
"Go beyond death"
"Bàe ùltres sa morte"
Dark Souls II (ダークソウル II Dāku Souru Tsū?) est unu videojocu de rolu (action RPG), sichidore de Dark Souls, chi From Software at isvilupau e at prubicau Namco Bandai Games. Est istau presentau in su Spike Video Game Awards 2012 e an irvelau chi at a tenner un'istoria differente dae su jocu chi lu at pretzédiu, un'ambientassione nova e unu novu protagonista. Su jocu s'at a prubicare pro PlayStation 3, Xbox 360 e Microsoft Windows in su mese de Martzu de su 2014.
Istòria
A pùstis de unu bìdeo chi b'at a intràda a ammustràre su disispèru de chie sa non morte at corfiu, su protagonista bènit trazàu a un'atteru mundu chi si nàrat Drangleic, in ube atòbiat ind una pinnètta sas urtimas bardìanas de su focu. Custas lu pìcan in zìru, nàndeli chi sìche at a mòrrer unu muntone de bortas e chi at a bènner, comènte a tottus sos atteros, unu essere bòidu e ispozàu de resòne e sentìdu. Andànde a innàntis còlat a Majula, unu biddizòlu in ube sa figura misteriòsa de su Mìssu de s'Ismeràlda li dimàndat si est issu chi at a picàre su tronu: custa li nàt chi dèpet collìre battor animas mannas, prima de bìer a su re de su locu, Vendrick. Fàttu custu, biàzat a su casteddu de Drangleic in ube, ind una losa profùnda, b'est su chi pacu bi abbàrrat de Vendrick, bènniu comomài bòidu. S'aneddu chi peròe si atzàpat in sa bestimènta antica sua permìttit a su protagonista de lòmper a su santuarju de s'iscurtòne, in ube at a fàcher connoschèntzia de unu iscurtòne anticu chi li dàet unu ozèttu pro biazàre a su chi si ammèntat de sa gherra contr'a sos zigàntes. Su protagonista bìnchet su segnore issoro e, torràu a sa sede regale, si atòbiat chin sa reìna Nashandra, chi a s'accàbbu de tottu est s'inimicu berdadèru de tottu su jocu. Pùstis de la àer bìnta, su protagonista bènit a re novu finìnde sepurtàu galu vivu in intro de sa cripta.
Gameplay
Dark Souls II tenet una jocabilidade chi si assimizat meda a cussa de su primu capitulu; de s'ateru, su co-direttore Tomohiro Shibuya at decrarau chi non cheret cambiare sos cumandos. Atzapamus in intro de sas novidades imbetzes unu mundu de esplorare unu pacu prus mannu, una grafica e animassiones ammezoradas grassias a su motore graficu novu, una zestione de frunimentu prus profunda, sa possibilidade de impreare duas armas a su matessi tempus, una menzus intellighentzia artifitziale de sos inimicos, novas armas e armaduras e carchi amezoramentu in sa modalidade multijocadore online.
Colonialismu
Su colonialismu est definidu comente a s'espansione de una natzione subra territòrios e pòpulos foras de sas làcanas suas, mescamente pro balangiare domìniu econòmicu in sas risursas, su traballu e su cummèrtziu a dannu de custos ùrtimos.
Su trèmene inditat fintzas, in sentidu istrintu, su domìniu coloniale mantentu dae diversos istados europeos in unos àteros territòrios extra-europeos durante s'edade moderna e inditat tando su currespetivu perìodu istòricu, cumintzadu in su de 16 sèculos, in paris tempus a sas esploratziones geogràficas europeas, assumende in su de 19 sèculos su trèmene de imperialismu, e concluende·si·nche formalmente in sa segunda metade de su de 20 sèculos, cun sa vitòria de sos movimentos anti-coloniales.
Su trèmene inditat fintzas s'impare de cumbènnidos impreados pro legitimare o promòvere custu sistema, in piessignu su creu chi sos balores èticos e culturales de sos colonizadores siant superiores a cussos de sos colonizados.
Bissèntzia
Bissèntzia o Vicenza est una comuna italiana de 113.639 abitadores, cabitale de sa provìntzia bèneta a su matessi nùmene.
Est cunnota comente “sa bidda de su Palladio” - chi b'aiat realizadu numerosas architeturas in su renaschimentu tardiu – e est unu logu de arte intre sos prus importantes finas in foras de su Bènetu. Difatis, rapresentat su destinu de turismu curturale cun frussos dae onzi ala de s'Itàlia e internassionales. Custituende una realizadura artìstiga istraordinària pro sos numerosos cuntributos architetònigos de Andrea Palladio, sa bidda est istada intrada in su 1994 a sa lista de sos patrimònios de s'umanidade de s'UNESCO, chi nde formant parte finas sas billas palladianas de su Bènetu (dae su 1996).
Sa bidda est finas unu tzentru industriale e econòmigu italianu importante, coro de una provìntzia pibirinada dae impresas minores e medianas, chi sa pannamenta produtiva s'agatat zai dae annos in su de tres zassos in Itàlia pro ballùmene de importaduras, ghiadas mescamente dae sos setores metallùrzigu, tèssile e lallanencu: custu ùrtimu sizit in Bissèntzia addae de su tres-unu de sas isportaduras de lallaneria, rennende Bissèntzia sa cabitale italiana de sa traballadura de s'oro.
Gherra de sos Trinta Annos
Cun gherra de sos trinta annos si inditant una sèrie de cumbatos armadas chi aiant iscorriadu s'Europa tzentrale intre su 1618 e su 1648. Est istada una de sas gherras prus longas e iscagiadoras de s'istòria europea. Sa gherra podet èssere partida in bator fases: boemo-palatina (1618–1625), danesa (1625–1629), isvedesa (1630–1635) e frantzesa (1635–1648). Medas istòricos reconnoschent s'esistèntzia de unu de chimbe perìodos ulteriore a sos bator canònicos: su "perìodu italianu" (1628-1630), chi currispondet a sa gherra de sutzessione de Màntova e de su Monferrato.
Incumentzada comente gherra intre sos istados protestantes e sos catòlicos in sinu a su Sacru Romanu Impèriu, progressivamente si fiatt isvilupadu in unu cunflitu prus generale chi aiat interessadu sa majoria de sas potèntzias europeas mannas, perdende semper prus sa connotatzione religiosa e incuadrende·si·nche mègius in sa sighidura de sa rialia franco-asburgica pro s'egemonia in s'iscena europea.
Sa gherra aiat tentu cumintzu cando su Sacru Romanu Impèriu aiat chircadu de impònnere s'uniformidade religiosa in sos dòminos suos. Sos istados protestantes de su norte, indignados pro sa violatzione de deretos achiridos issoro in sa paghe de Augusta, si fiant unidos formende s'unione evangèlica. S'impèriu aiat cuntrastadu luegus custa liga, intèndia comente unu tentativu de rebellia, intzullende sas reatziones negativas de totu su mundu protestante. S'Isvètzia fiat intervènnida in su 1630, cun una ofensiva subra larga iscala in su continente. S'Ispagna, intentzionada a bìnchere sos rempellos olandesos, fiat intervènnida cun su pretestu de agiudare s'alliadu dinàsticu suo, s'Àustria. Timende s'arrodiadura a banda de sas duas potèntzias manna de sos Asburgos, sa catòlica Frantza fiat intrada in sa coalitzione a costadu de sa Germània protestante pro cuntrastare a s'Àustria.
Sa gherra, caraterizada dae devastatziones graes meda e repìtidas de tzentros abitados e campagnas, de ochiduras de massa, de operatziones militares condùidas cun ferotzidade disapiedada de esèrtzitos mertzenàrios fatu·fatu protagonistas de sachìgios, foras chi de epidèmias e carestias mortales, fiat istada una catàstrofe epocale, in piessignu pro sos territòrios de s'Europa tzentrale.
Su cunflitu si fiat conclùidu cun sos tratados de Osnabrück e Münster, insertados in sa prus ampra paghe de Vestfàlia. Sos acontessimentos bèllicos aiant modificadu su pretzedente assètiu polìticu de sas potèntzias europeas. Sa crèschida de su pòdere de sos Borbones in Frantza, sa reduida de sas ambitziones de sos Asburgos e s'artziada de s'Isvètzia che potèntzia manna aiant criadu echilìbrios de pòdere noos in su continente. Sa positzione dominante de sa Frantza diat contradistìnghere sa polìtica europea fintzas a su de 18 sèculos, cando a fatu a sa gherra de sos sete annos sa Bretagna Manna aiat assùmidu unu rolu tzentrale.
Itàlia fascista
S'època fascista o fascismu o bint'annos fascistas (in italianu: fascismo o ventennio fascista) est su perìodu de istòria de s'Itàlia moderna chi tocat a sos annos intre su 1922 e su 1945, in ue s'istadu est istadu guvernadu  de unu regìmene ditatoriale chi sighiat s'ideologia fascista.
S'artziada a su pòdere suo dependet in parte de sa situatzione polìtica incolliosa chi s'Itàlia s'agataiat a acarare a pustis de sa prima gherra mundiale, caraterizada de cuntronos sotziales, mescamente de sas classes operajas ghiadas de sos sindacados.
S'ideologia fascista est assotziada a su Partidu natzionale fascista, chi suta sa ghia de Benito Mussolini at guvernadu su Rènnu de Itàlia intre 1922 e 1943 e sa Repùblica sotziale italiana intre 1943 e 1945.
In tempus afatante a sa segunda gherra mundiale sunt istados sutzedidores de su fascismu su Movimentu sotziale italianu e àteros movimentos neo-fascistas.
Carateriticas ideològicas
Su fascismu s'apoderaiat subra bideas natzionalistas chi cunsideraiat sos italianos pòpulu erederi de sos romanos antigos, duncas ratza superiore a sas àteras, e punnaiant a s'ispainadura territoriale de s'Itàlia, siat pro torrare a aunire in unu istadu sas àreas cunsideradas de deretu partes suas, siat pro dare a su pòpulu su tretu vidale (spazio vitale) chi li rechediat pro si pòdere realizare, peri sa cunchista de unu impèriu coloniale mannu.
Sa sotziedade chi si proponiat de fraigare fiat basada subra unu sistema corporativu chi acapiaret impare sos sindacatos de sos traballadores e de sos datores de traballu in assòtzios chi los rapresentarent a in antis a s'istadu, pro pòdere megius assetiare sa polìtica econòmica natzionale. In custa manera si cheriat agatare determinu in sas gherras intre sas classes sotziales portende las a traballare impare pro su matessi iscpu.
Su fascismu s'oponiat a su liberalismu, ma prus chi non chircare de torrare a unu acontzu reatzionàriu de su mundu in antis de sa Rivolutzione frantzesa, chi si cunsideraiat de èssere istada pecosa, punnaiat a agatare una banda noa de sighire. De s'àteru cantone s'oponiat fintzas a su sotzialismu sende chi custu fiat tipicamente contra su natzionalismu. Creiat prusaprestu chi su sutzessu de custu si deperet apoderare subra su respetu pro sa traditzione e s'atuamentu de su passadu, che ghias pro sa fraigadura de s'Itàlia moderna.
Cuntestu a pustis de sa prima gherra mundiale
Sas fundamentas pro sa costitutzione de su fascismu agatant logu in su natzionalismu italianu chi fiat meda intèdidu intre sos logos polìticos e intelletuales de s'rènnu de Itàlia - costituidu in su 1861 - intre sa fine de su de 19 sèculos e sas primas deghinas de annos de su sèculu afatante. S'Itàlia fiat tando unu istadu chi fiat ispainende·si·nche e chi punnaiat a aunire totu sas gentes de limba neo-latina chi aiant fatu parte in epòca antiga de s'Itàlia romana, comente fintzas sas chi biviant in Dalmàtzia. Sas resones chi aiant induidu su rènniu a pigare parte a sa prima gherra mundiale istaiant difatis in sa fiantza dada de sas natziones de sa Intesa tripla de donare sos territòrios latinos de Trentinu e de sa costera esta de s'Adriàticu, chi tando faghiant galu parte de s'Impèriu Àustro-Ungheresu.Acabada sa gherra però isceti Ìstria, Venètzia Giùlia e Trentinu fiant annessionados a s'Itàlia, sa tzitade re Fiume, a majoria italiana, comente fintzas sa Dalmàtzia, foras pro sa bidda de Zara fiant intames lassadas a su neo-costituidu Rènniu de sos Serbos, Croatos e Islovenos. Custu fatu fiat acabidadu de sos italianos che una traitoria e una beffa pro su sacrifìtziu donadu, chi poniat s'Itàlia in paris contu che unu istadu derrotadu, mancari esseret in beridade unu de sos binchidores. Fentomende sa retòrica de su tempus - ca sa natzione abarraiat incumprida e abirgonzada – si chistionaiat de Vitòria mutilada.
No tocat nointames a discoidare ca prus pagu de su 50% de sos bividores de Ístria e Venètzia Giùlia fiant italianos e ca impare a su Trentinu fiat dada a s'Itàlia totu sa parte meridionale de su territòriu istòricu de austrìacu de su Tiròlu, a manna majoria tedesca. In Dalmàtzia sos italianos s'agataiant numerosos petzi in pagus tzentros, e foras pro Zara in niunu de custos fiant majoria.
Sa gherra però fiat costada prus de 650.000 mortos, aiat fatu prus de su dòpiu de màrturos, e isbudiadu de dinari sas càscias istatales. A sos sordados chi aiant cumbàtidu fiat istadu promìtidu cumpensu mannu (sa cumpartzidura de sas terras chi lis depiant èssere dadas a sighidu de una reforma agraria, mai fata) pro su serbìtziu dadu, ma s'economia fiat intames a su collassu.
Dark Souls
"Prepare to die!"
Dark Souls (ダークソウル Dāku Souru?) est unu videojocu de rolu (action RPG) chi From Software at isvilupau e prubicau in Giappone in su 22 de Capidanne de su 2011 solu pro PlayStation 3, mentras a libellu internassionale in su 4 de Santu Gabine de su 2011 pro PlayStation 3 e Xbox 360 e, in su 24 de agustu de su 2012, fintzas pro Microsoft Windows, intregande sa cumpartida a Namco Bandai Games pro su chi pertocat su Ponente. A primu connottu chin su lumen de Project Dark, est su sichidore ispirituale de Demon's Souls.
Su jocu chi lu at sichìu est Dark Souls II.
Istoria
In su tempus de sos Anticos, su mundu fit a s'iscuru: una fressada de nèula e àrtana lu imbolicabat e sos dracones lu dominaban a punzu de ferru. Su focu at permittiu sa distintzione de sos elementos de s'universu, fachende naschire su caente e su frittu, sa vida e sa morte, sa luche e su buju. Cando arribèin sos Segnores (Nito, su primu de sos mortos, Sa Maghiarja de Izalith e sas fizas de Caos, Su Segnore de su Sole Gwin paris chin sos caballeris suos e su nanu mustrencu) cumintzèit sa gherra tra omines e dracones chi acabèit chin s'iscunfitta de custos e su traichimentu de su dracone Seath su Chene-iscattas. Dae cughe cumintzèit su Tempus de su Focu, ma no istentèit meda chi sas frammas s'istudèin e su mundu torrèit a esser imbolicau in s'iscuru. Medas omines sun mortos, e sos chi bi l'an fatta juchen unu sinzu chi inditat sos non-mortos. Su protagonista est unu de custos, postu a presone ind unu casteddu isperdiu: compitu suo est a fughire dae su casteddu e accudire a Lordran, sa terra de sos Segnores.
Giacomo Della Porta
Giacomo Della Porta (1540- 1602), architettu lumbardu che ada operadu guasi sempre a Roma: ada collaboradu a su fraigu de sa Cupula de Santu Pedru (Roma). A issu si devede sa fatzada de sa creja de su Gesù de Roma, ada collaboradu po sa creja de San Luigi dei Francesi (Roma), e a sa creja de  Trinità dei Monti e a palattos e Piatas de Roma..
Capu Testa
Capu Testa (in italianu Capo Testa) est una penisuledda (un'isula a narrer sa beridade, chi s'omine at cullegadu a sa Sardigna a pustis) posta in su nord Sardigna, a pagos km dae Lungoni. Dae Capu Testa faghet a bìder sas isulas de Lavezzi e su cabu de giossu de sa Còssiga.
Capu Testa est cara a sas Buccas de Bonifatziu e una tula pittica, in ue bi sun duas ispiaggias, la cullegat a sa Sardigna. Su promontoriu, in ue bi est unu faru de importantzia fundamentale pro naigare tra sas perigulosas Buccas de Bonifatziu, sun sas roccas tipicas gadduresas de granitu, chi su bentu est consumende, e tenet unu perimetru de unos deghe km.
Sos romanos antigos impitaìan Capu Testa siat comente logu istrategicu, siat pro si pigare su granitu chi battìan a Roma.
Corsicanos
Sos corsicanos sunt sa populatzione chi vivet in s'isula de Còrsica, regione chi est oe frantzesa a istatutu ispetziale numenada a manera ufitziale Collectivité territoriale de Corse (in sardu "Cullettividade territoriale de Cossiga").
Capu Testa
Dae su cumintzu de sos annos Settanta, fintzas Capu Testa at isviluppadu su turismu e si cunsiderat comente unu de sos logos prus bellos e istimados de sa Gaddura e Sardigna intrea. Sas ispiaggias si impitan oe in die pro bi fagher nadare sos turistas.
Capu Testa est unu logu de interessu comunitariu (S.I.C.) puru.
Luca Della Robbia
Luca Della Robbia (Firenze 1399 – 1482) Iscultore in marmaru e brunzu, e ispetzialmente in maiolica o terracotta inbidruada. Famada sa cantoria e su portale de sa creja de Santa Maria del Fiore, in Firenze, e Madonnas (sa Madonna de sa mela, Madonna del roseto e s'Annuntziatzione.
Navarra
Sa Navarra (Nafarroa in limba basca) est'una comunidade autònoma (mòmene ufitziale: Comunidad Foral de Navarra, in limba basca: Nafarroako Foru Komunitatea) e una provìntzia de s'Ispagna.
De sa populatzione sua de 629.569 abitantes, casi unu tertzu bivet in su cabu-de-logu, Pamplona (Iruñea o Iruña in bascu). Atteras tzitades importantes sunu Tudela e Barañain. In sa Navarra bi sunu 272 munitzipalidades.
Istòria
Bi fit un unu Regnu de Navarra chi fit divisu trae Frantza e Ispagna in su XVI seculu. Sa parte frantzesa fit giamada Bascia Navarra (in bascu Nafarroa Beherea) e faghet parte de su dipartimentu de sos Pireneos Atlanticos.
Ecomomia
Su PIL pro capite de sa Navarra este de € 30.614 (2009).
Doha
Doha (الدوحة in àrabu, a-Dawḥa o fintzas a-Dōḥa, literalmente s'Àrbure Mannu) est sa capitale e sa tzitade prus pobulada de s'istadu de Qatàr. S'agatat in su Golfu Pèrsicu e teniat in su 2015 una populatzione de 956 460 bividores. Doha est sa prus manna tzitade de su Qatàr, su 60% de sa populatzione de s'istadu bivet difatis in sa tzitade o in s'àrea suburbana.
Cory Doctorow
Est unu attivista pro sas legges chi liberalizzana sos copyright edd'est sustenidore de sas licenzas Creative Commons. Sa mazore parte de sos liberos suos si podene isgarrigare gratis (in debadas) dae Internet.
RiP!: A remix manifesto
RiP: A remix manifesto est unu documentariu open source realizzadu in su 2008 dae su regista e attivista de su Web canadesu Brett Gaylor chi indagada subra argumentos relativos a su copyright in s'era de s'informazione. In custu documentariu s'attenzione est cuncentrada subra s'attividade controversa de Girl Talk, unu populare disc-jokey chi realizzada discos leende bicculos de cantones esistentes fattendelas diventare calchiu cosa de nou e originale. Ma pro s'attividade sua Girl Talk s'ada attiradu sas iras de sos avvocados de sos copyright ide tottu su mundu. Calicunu giudigat custu autore comente unu innovadore de sa cultura pop ateros comente unu fuorilegge. Interessantes subra custu tema sunu sos interventos de zertos critigos comente su fundadore de Creative Commons Lawrence Lessig, su Ministru de sa Cultura brasilianu Gilberto Gil e su fundadore de BoingBoing.net Cory Doctorow. Su primu documentariu "open source" RiP: A remix manifesto est istadu realizzadu in parte dae film amatores e fans de sa musica, chi sunu istados incoraggiados a remixare film postos in http://www.opensourcecinema.org dae du regista matessi.
Còssiga Arta
Sa Còssiga Arta (in còssu: Corsica suprana o Cismonte; in frantzesu: Haute-Corse) fit unu dipartimentu frantzesu chi cumprèndet sa meidàde de sùsu de tottu s'ìsula. Su capu de locu de sa Còssiga Arta est Bastia.
Habemus Capa
Caparezza hat nadu Su meu discu pius politicu, po cussu unu suicidiu
Simon Pegg
Simon Pegg (Gloucestershire Inghilterra, 14 de freàrgiu 1970) est unu attore inglesu.
Qatàr
Su Qatàr o ufitzialmente Istadu de su Qatàr (in àrabu قطر, Qaṭar, pronuntziadu [ˈqɑtˤɑr]) est un'emiradu de s'Oriente Mèdiu. Sa capitale est Doha.
Posta eletrònica
Rapresentat sa contraparte digitale e eletrònica de sa posta ordinària de paperi. A diferèntzia de custa, su ritardu de arribu dae s'imbiadore a su destinatàriu est de pagos segundos/minutos, mancari chi ddoe siant etzetziones chi istentant su servìtziu finas carchi ora. Pro custu in generale difatis at rapresentadu una rivolutzione in sa manera de imbiare e retzire posta cun sa possibilidade de allegare cale si siat tipu de documentu e immàgines digitales intro tzertos lìmites de dimensiones in byte.