cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crimea
Istòria
In su martzu de su 2014, cun sa crise de Crimea, a cunsighidu de unu referendum unilaterale - sende chi non reconnoschiat is autoridades noas provisòria de Kiev, chi pro revesa non reconnoschiant balididade a su referendum - su parlamentu crimeanu a proclamadu sa setzessionede sa repùblica de Crimea e s'annessione a sa Rùssia. Atualmente s'Ucraina pretendet sa Crimea e sa resolutzione de s'assemblea generale de s'ONU 68/262 e dennegadu cale chi siat balididade a su referendum.
Demografia
Sa Crimea contat populatzione de unos 2,4 milliones de bividores, in imminorigamentu adasianu ma costante dae is annos '90. In su 2001, sa cumponidura ètnica de sa repùblica de Crimea (duncas Sebastòpoli no est inclùdida) fiat partzida comente sighit:
Sebastòpoli in su 2007 contaiat imbetzes unu 71% de russos, unu 24% de ucrainos, unu 1.5% de bielorussos, unu 0.7% de tàtaros, unu 0.5% de tàtaros de Crimea, unu 0.3% de armenos, unu 0.3% de ebreos, unu 0.2% de moldavos, e unu 0.2% de azeros.
Chiusa Sclafani
Chiusa Sclafani est unu comunu de 3.293 bividoris me sa Meria o Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Alpitour
Alpitour Spa est una sotzietade italiana chi òperat in su domìniu de sas bagàntzias organizadas, fundada in Cune in su 1947, dae un’ufìssiu minore intregadu a s’amaniadura de servìtzios turìstigos.
Istòria
Su primu nùmene de s’impresa est Alpi: s’atividade sua est cunsagrada mescamente a organizare sos trasportos, in trenu o in purma, de filadas mannas in s’ocasione de eventos importantes, che s’Annu Santu in Roma o su Carrasegare de Nitza.
Ecce Bombo
Ecce Bombo esti stettiu su secundu longumetraggiu de Nanni Moretti, girau in presa diretta e in 16 mm, e a pustis ristampau in 35 mm.
Alpitour
Istòria
Bator annos a pustis, in su 1.951, s’impresa lograt sa rapresentadura de sa LAI (Lìnias Abiàtigas Italianas, s’Alitalia de como).
Ecce Bombo
Trama
Michele, Mirko, Vito e Goffredo, quattrus amigus ex sessantottinus, straccus de no fai nudda po tottas is nottis a su bar, si cunvincinti de fai s'autocoscienza po aggiustai is insoddisfazionis de issus.
Alpitour
Istòria
In su 1960, naschet sa fòrmula de su biazu “totu incrùdidu”, chi dat sa possibilidade a sos turistas de bisitare sas logalidades europeas prus suzestivas. In su logo de Alpi, pro sa prima bia cumparet su cau, e in su 1967 su nùmene de s’impresa devenet ufissiarmente Alpitour.
In su 1968, Alpitour otenet un’àteru primadu: pro sa prima bia, difatis, un’elaboradore informàtigu intrat a un’impresa turìstiga italiana, mezorende s’efissièntzia e sa lestresa organizativa.
Ecce Bombo
Trama
Michele tennidi rapportis difficilis in da familla, una relazioni complicada cun sa sposa sua Silvia (chi traballada in su cinema cum'enti aiuto regista) e cun is femminas in generali, e meda de problemas esistentialis; Mirko, unu piccioccu assillau de meda problemis, tennidi in domu sua Olga, una picciocca schizofrenica; Vito esti unu impiegau sganau; Goffredo unu studenti universitariu sganau issu puru.
Alpitour
Istòria
In sos annos setanta, Alpitour inàgurat sa custumàntzia de bolos nolitados deretos chirru a sa logalidades printzipales de su Mesuterranu e de s’Atràntigu Orientale. S’Ispanna e sas Canàrias si faghent sizìbiles in pagas oras de bolu, permitende a sos crientes de isseberare bolos ispetziales sena trànsitos intermèdios e cun una limitadura cussideràbile de sos costos.
Ecce Bombo
Trama
S'arribu de s'estadi accabada s'esperimentu de autocoscienza, ma is quattrus amigus sighinti a si biri; una borta biendisindi, piganata sa decisioni de andai a acattai Olga; ma a sa fini esti scetti Michele chi bandara a d'acattai.
Ivan Pavlov
Ad iscobertu sa riflesso condizionatu in su 1903 e in su 1904 Pavlov umpare aia binchidu su Premiu Nobel.
Collesano
Collesano est unu comunu de 4.254 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Ecce Bombo
Trama
Su film accabada cun Michele e Olga castiendisindi.
Heavy metal
S'Heavy Metal (chi cheret nàrrere metallu grae) est sa genia musicale pius tzacosa de su rock. Est naschidu intra de is annus setanta e de is annus otanta che ebolvimentu de s'hard rock (una bersione meda prus cravosa de su blues bessida in is primos annos settanta in Inghilterra pro mesu de grupos musicales che is Black Sabbath e is Deep purple). S'heavy metal at ritmos meda agressivos e sonos meda potentes, otennidos pro mesu de s'amplificatzione e de sa recracadura de sas chiterras eletricas, de sos bassos e carchi borta finas dae is boghes e in is annos otanta e noranta s'est divididu in diversas sutagenias. Is grupos suos pius famados ancoras ativos sunt is Iron Maiden (birghine de ferru), is Judas priest (Predis de Giuda) e is Metallica.
Cinisi
Cinisi est unu comunu de 11.267 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Alpitour
Istòria
Finas sas seas operativas aumentant, dae Milanu a Roma, dae Pàdua a Bolonna, finas a sizire su logu istranzu cun s’abertura de sos ufìssios in Tenerife, Grandu Canària, Minorca, Ibiza, Maiorca.
In su barigare de sos annos noranta, leat sa tzucada s’evolvidura noa de Alpitour: pro s’imponner in su mercadu grobale, parende fronte a sos bisonzos de sos turistas noos in su mundu intreu, s’impresa cunesa si mudat in unu grupu internassionale mannu.
In su 1992, Exor còmporat sa prima partetzipadura de minoria in Alpitour, aumentende peri sos annos sa cuota sua de zestione, finas a nche cromper in su 2001 a su cuntrollu de su 100% de su pachete de assiones. Parallelamente, in su 1998 sa cartera perfetat finas s’achisidura de Francorosso.
Sa fundidura intre sos duos operadores mannos nassionales in su setore turìstigu cunzughet sa nàschida de su Grupu Alpitour: unu grupu de perfilu internassionale organizadu in ses partziduras operativas mannas (Tour Operating, Aviation, Hotelencu, Distribuidura, Incoming, Incentive & Eventos), in intro de sas cales onzi marcu est ispetzializadu in sa dispensadura de una gamma pretzisa de servìtzios a su mercadu ozetivu suo pròpiu.
In su 2005, fiat istadu istipuladu unu cuntratu cun sa cumpanzia abiàtiga salernesa Airsal, tando in pessu custituìda, chi diat aer realizadu bolos nolitados pro Alpitour e àteros turoperadores dae sos abioportos de Malpensa e Bolonna chirru a Màlaga e Ibiza, in prus de àteros destinos mesuterranos. Airsal, cun s’intentu naradu, aiat nolitadu dae British Aerospace duos abiomòbiles Bae 146/200. Su cuntratu cun Alpitour totalizaiat 4 milliones de euros e prebidiat su trasportu de passizeris finas a su 12 de cabudanni de su matessi annu. Sa cumpanzia abiàtiga, sende gasi, aiat fatu faddimentu bator meses a pustis.
In su 2008, su Grupu lantzat Alpitourworld.com, su portale e-commerce in ue si podent comporare sas bagàntzias de Alpitour, Francorosso, Villaggi Bravo, Volando e Jeans.
Su 23 de nadale de 2.011, Exor annùntziat sa tzessura de Alpitour a unos cantos fondos de investimentu faghende referèntzia a Wise Sgr e J. Hirsch & co. e àteros sòtzios finantziàrios, pro unu totale de 225 milliones de euros.
Tzensura
Sa tzensura (de su latinu censura) est s'impreu de podere, pro parte de un'istadu, organizatzione o cale si siat tipu de grupu influente, pro controllare sa libertade de espressione. Puru si podet cunsiderare sa censura comente unu protzessu negativu chi si faghet de calicuna cosa, mancari tenet sa tendèntzia a fàghere chi si proibat chi custa cosa siat ammostada ca si creet chi non si depet ischire. Sa tzensura criminalizat determinados atos o sa comunicatzione sua. In unu sentidu modernu, sa tzensura cunsistet in cale si siat tentativu de proibire s'informatzione, sos puntos diferentes de vista o formas de espressione comente s'arte o s'allega vulgare, intre àteros. Sa tzensura s'acumprit cun sa finalidade de mantènnere su status quo, controllende s'isvilupu de una sotziedade, o supriminde la disconformitade de unu pòpulu assugetadu. Est comuna meda sa tzensura in sa religione, sos clubs e de àteros grupos sotziales, mescamente pro sos guvernos. Sende gasi, puru esistent medas grupos in defensa de sos deretos tziviles, opostos a distintas formas de tzensura.
Sa Die Mundiale pro sa Libertade de imprenta si festat su 3 de maju, chi est s'anniversàriu de sa Declaratzione de Windhoek, de su 1991.
Sa tzensura podet èssere esplìtzita, comente una lege aprovada pro non permìtere chi determinadas informatziones siant publicadas o difùndidas (pro esempru, in Austràlia, sa legislatzione est de sas prus restritivas de su mundu otzidentale, mancari non s'àplicat; o in majore mesura in sa Tzina, chi a bortas no at permìtidu s'intrada a determinadas pàginas web), o implìtzita, comente l'intimidatzione guvernativa o sa tzensura populare, suta sa cale sa gente tenet timoria de espressare o amparare a opiniones cuncretas pro timorìa de pèrdere sa vida, su traballu, sa positzione in sa sotziedade.
Sa tzensura est un'aspetu tìpicu de sas ditaduras e de àteros sistemas polìticos autoritàrios. Sistemas polìticos comente sos de sa Germània nazista, s'Itàlia fascista o s'Ispagna franchista sunt esempros traditzionales de istados cun una tzensura istitutzionalizada e aplicada a medas àmbitos sotziales de custos istados. In sos paisos apòsitamente reconnotos che democràticos, est in generale meda prus pagu istitutzionalizada, sende chi in custos paisos si dat bastante importàntzia a sa libertade de espressione.
Ciminna
Ciminna est unu comunu de 4.016 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Tzensura
Aici e totu, b'ant casos de tzensura in paisos chi tenent guvernos aparentemente democràticos, e non petzi in sas amministratziones natzionales suas, si nono chi, in prus, sas sobras contra sa libertade de imprenta si bident in sas amministratziones munitzipales e comunales. In custu casu, s'utilizant mèdios de pressione prus sutiles, comente eliminare programmas crìticos cun su guvernu, giai siat diretamente in sos mèdios de comunicatzione comente televisiones o ràdios pùblicos, o pro parte de pressiones polìticas e econòmicas in sos organismos de diretzione privados.
A in antis de casos comente custos, diversos pensadores cunsìderant chi sos mètodos noos de censura includent àteros tentativos de eliminare prospetivas o ideas, comente sa propaganda, sa manipulatzione de sos mèdios de comunicatzione, sas relatziones pùblicas o la disinformatzione. Mètodos chi, tutu paris, funtzionant semenende informatzione ingannosa, cosa chi faghet su pùblicu prus pagu a àteras ideas.
A bortas, un'informatzione ispetzìfica e ùnica, s'esistèntzia de sa cale agiomai no est connota dae su pùblicu, est mantenta in sa situatzione de aprossimatzione sutile dae sa tzensura chi si dda cunsìderat "suversiva" o "incresciosa".
Àteros intendent cun ʈzensura sa supressione de atzessu a sos mèdios de comunicatzione a banda de agèntzias guvernativas comente sa Cumissione Federale de sas Comunicatziones in sos Istados Unidos de Amèrica, de unu periòdicu chi non pùblicat cummentos cun sos cales non siat de acòrdiu s'editora, o una sala de cunferèntzias chi non si lasset locare dae un'oratore in piessignu. Custa positzione est cuntierrada dae àteros, comente ispricat Ayn Rand.
Sos "amparos de datos o informatzione" e sos sistemas de cumpartzidura de artzivos, comente Freenet o àteros, podent fàghere prus difìtzile sa tzensura. Mancari fatos comente s'espulsione de un'utente de una tzarrada, pro determinadas opiniones, (semper chi non siant pro ofesas, dae chi custos si diant pòdere cunsiderare unu tipu de agressione conca a àteros utentes) àteru non faghent si nono favorire sa tzensura.
Su boicotàgiu no intrat intro de sa definitzione de sa tzensura, ca sa tzensura est unu blocu dae su pàdere e su boicotàgiu est unu blocu dae una petitzione.
Silius
Silius est unu comunu de 1.385 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu, è postu a 570 metrus in pitzu de su mari in sa localidadi orientali de sa Tzitadi metropolitana de Casteddu. Custu comunu esti aintru de sa zona de su Gerrei, confinada cun Ballau,Santu Asili,Goni,Pauli Gerrei.
Contessa Entellina
Contessa Entellina est unu comunu de 1.981 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Tropas de sambene in sa curtura giapponesa
Si credet chi sos grupos sambìnzos in sa curtura giapponesa pòdan iscobiàre, de su chi bi nd'at unu, sa pessonalidàde e su cumportamentu chin sos atteros, unu pacu comènte s'astrologia còntat in sa curtura otzidentale. Sa credèntzia che la an ispàrta fìntzas in atteros istados de s'Asia orientale, in prus de su Giappone, comènte sa Corea de Zòsso.
Sa credèntzia bènit dae sas ideas de su ratzismu issientìficu, chi sa comunidade issientìfica berdadèra oje in dìe at marcàu comènte pseudosièntzia, e a commo tènet radìchina in sos articulos, prubicàos in sos annos Settanta, de Masahiko Nomi.
Istòria
Sas troppas de sàmbene las aìat iscopèrtas s'issentziàdu austriacu Karl Landsteiner. Tando, s'iscopèrta fit istrumèntu puru de sos inglesos e tedescos pro ammustràre sa superioridade de sa ratza issòro cuffòrma sas atteras: sa teoria la aìan derèttu isbentiàda, mescamènte sa Germania natzista chi aìat cumintzàu a faveddàre de "sàmbene tedescu" comente erèntzia ariana.
Seurgus Donigala
Seurgus Donigala o Sriugus Donigala (in italianu Siurgus Donigala) est unu comunu de 2.189 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Tropas de sambene in sa curtura giapponesa
Istòria
Custa moda sìche fit ja morta in sos annos de Trinta, ma in sos annos Settanta unu zornalista de televisione chi no nd'ischìat nudda de medìchina, Masahiko Nomi, li at torràu credèntzia populare.
Zoagli
Zoagli (Zoaggi in limba ligure) est unu comune italianu de 2.592 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Ficarazzi
Ficarazzi est unu comunu de 10.938 bividoris me sa Meria o Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Georgie (manga)
Georgie! (ジョージィ! Jōjī!?) est unu manga chi at iscrittu e li at fattu sos disìnnos Yumiko Igarashi. Lu an fattu a sèrie dae su 1982 in sùsu in su papèri de Shōjo Comic manga.
Sa sèrie l'an acontzàda in su 1983, fachèndeche una sèrie anime, Lady Georgie (レディジョージィ Redi Jōjī?) de Tokyo Movie Shinsha, chi an fàttu bìere pro sa prima borta in TV Asahi e adduràbat 45 episòdios: galu nde fàchen bìere in sa televisione Animax.
Istòria
Georgie vìvet in Australia, cando galu fit una colunia inglesa. A issa li dàen sa curpa pro sa morte de babbu suo: custu li cherìat bene, gai puru sos frades suos. Una cosa chi sa pitzìnna si nd'aìat abizzàda fit chi tottus tenìan pilos a color' 'e castanzu, ma issa fit brunda. A sa mama non li piachìat meda chi issa fit parte de sa famìlia. A sa fine ch'essit a pìzu chi Georgie non tenìat ligàmine perùnu de sambene chin sa familia, sènde adottàda: unu bratzalette indoràu fit s'unica ormìna chi tenìat de su passau suo. Si bènit a ischìre puru chi sos parentes suos fin inglesos. Sos frades de Georgie (Abel e Arthur) àndan a li fàcher bìsita tuccànde dae Londra. Ambosduos pàren istimàndela abberu, intendèndesi istranu ca issa est sorre issòro, peròe. Georgie est in pùnna de un'attera cosa puru: torràre a s'imbènner chin s'amore suo, Lowell, chi at lassàu s'Australia. Pàris chin sos frades suos, Georgie fàchet isperièntzia siat de sa zentilènsia siat de sa crudelèsa de sa vìda in Londra, in Inghilterra.
S'istoria b'àndat a innàntis chin sa chìrca de sa famìlia reale sua impàre a su triangulu de amore chi si isvilùpat tra su frade adottivu e Lowell.
Sistema operativu
Unu sistema operativu (acurtzau cummenti SO), in informàtica, est su programma printzipali de unu elaboradori ca manixat is risorsas suas, frunendi servìtzius de basi a is programmas aplicativus in esecutzioni.
Descritzioni
Su sistema operativu ponit unu grupu de cumandus e servìtzius a disponimentu de s'impitadori, po ddu poni in cunditzionis de impreai s'elaboradori, siat custu su prus piticu de is palmaris o unu sistema centrali mannu, a su mellus de is possibbilidadis.
Unu sistema operativu podit essi classificau cummenti:
Fainas printzipalis
In fueddus prus rigorosus, unu sistema operativu est un'assortimentu de protzeduras e struturas de datus responsàbbilis po :
Chi su sistema previdit sa possibbilidadi de ammentu de is datus in una memòria de massa, cummenti acuntessit me is elaboradoris po impreu generali, tenit puru su còmpitu de manigiai s'archiviatzioni e s'atzessu a is archìvius. Is programmas podint ligi e scriri in sa memòria de massa impreendi is protzeduras lassadas a disponimentu de su sistema operativu. Custa parti de su sistema est su sistema de is archìvius.
A sa fini, chi est previdia s'interatzioni cun s'impitadori, de sòlitu est impreada po custu un'interfàtzia (gràfica o a testu). Su cunsideru de s'interfàtzia cummenti cumponenti de su sistema o cummenti programma separau dipendit de su progetu: me is sistemas UNIX, s'interfàtzia est unu programma esecutau apitzus de su sistema beru ; in Windows 2000 una parti manna de is funtzionis po sa creatzioni de s'interfàtzia est unu cumponenti de fundamentu de su sistema etotu. S'interfàtzia no est un'òbligu, ca unu sistema podit essi fatu po essi impreau in màchinas ca no previdint interatzioni peruna cun umanus (cummenti sistemas integraus o cartas inteligentis).
Nùcleu
Su nùcleu est unu grupu de funtzionis de basi connètidas pari pari e connètidas cun is cumponentis fìsicus de s'elaboradori ca funt esecutadas cun su livellu de privilègiu màssimu a disponimentu in sa màchina: sa modalidadi nùcleu. Su nùcleu atru no est ca unu programma ca depit fruniri un'atzessu cuntrollau a is cumponentis eletrònicus e a is atrus cumponentis de su sistema operativu a is programmas aplicativus tirendindi su còmpitu de ddas manigiai.
Ddoi at genias diferentis de nùcleus. Unu micro-nùcleu incluit sceti is funtzionis de basi e totu is atras ddas frunint atrus programmas ca funtzionant in modalidadi impitadori. Unu nùcleu clàssicu (o monolìticu) invècias integrat su manìgiu de sa memòria virtuali, su pranificadori de is processus, su sistema de is archìvius e is pilotas de is dispositivus.
Su pranificadori
Su pranificadori est de importu mannu po is sistemas multi-processu. Giai ca in unu elaboradori tìpicu ddoi at prus processus ca processoris po ddus esecutai, su pranificadori ponit in esecutzioni unu processu e ndi frimat un'atru, fadendi unu càmbiu de cuntestu. Custu acuntessit a una velocidadi ca donat a s'impitadori s'idea ca is processus funt esecutaus in su pròpriu momentu, ammanniendi s'eficèntzia de s'elaboradori. Su pranificadori fait puru a manera ca unu processu ca depit aspetai datus de unu dispositivu po podi sighi cun su traballu suu no tèngiat su processori inoperativu: in s'interis atrus processus podint essi esecutaus.
Ddoi at duas genias de pranificadori: su pranificadori cooperativu e su pranificadori cun prelatzioni.
Manìgiu de s'intrada/essida
Su manìgiu tìpicu de s'intrada/essida, e duncas de is dispositivus, est portada a cumprimentu cun su mecanismu de is interrutzionis: candu unu dispositivu est prontu a scambiai datus cun su sistema, imbiat unu sinnali a su sistema operativu ca firmat s'esecutzioni de su processu currenti e ponit in esecutzioni su pilota de su dispositivu.
Teoria de sa evolutzioni
Sa Evolutzioni esti unu cambiamentu de is caratteristicas ereditabilis de una populatzioni biologica apustis de medas generatzionis. Custas caratteristicas funti s'espressioni de is genus che passanta de padri a fillu candu c'esti sa riprodutzioni. A intru de una populatzioni ci podinti essi mutatzionis, recombinatzionis geneticas e ateras variatzionis geneticas. Sa evolutzioni benniri candu sa seletzioni naturali - commenti puru sa seletzioni sessuali - traballara in pitzus de custas variatzionis, e custu fairi calincunas caratteristicas prus comuni e calincunas prus raras. Esti custu protzessu de sa evolutzioni che ari fattu nasciri sa biodiversidadi de ispetzias in sa Terra.
Sistema operativu
Manìgiu de sa memòria
Custa parti de su sistema manìgiat sa memòria primària e dda assìnniat a is processus ca dda pedint, in antis de incumentzai s'elaboratzioni. Su manìgiu est netzessàriu po ammentai canta memòria est impreada e canta nci nd'at a disponimentu po sodisfai pedidas noas. De sòlitu, custu còmpitu est portau a cumprimentu cun s'Unidadi de Manìgiu de sa Memòria (UMM), unu cumponenti fìsicu de s'elaboradori.
Sistema de is archìvius
Su sistema de is archìvius est unu grupu de funtzionis ca permitint de organizai e manigiai is datus in una memòria de massa. Gràtzias a custu, s'impitadori podit scriri, ligi e assetiai is archìvius chena pentzai a s'organizatzioni fìsica insoru in sa memòria (p.e. in cali rastu de unu discu s'agatant).
Interfàtzia cun s'impitadori
In unu sistema fatu po essi impreau de umanus, serbit una manera po podi giai is cumandus a s'elaboradori e arriciri is arresurtaus. Sa manera prus comuna est una presentada bisuali. Sa prus simpli est un'interfàtzia a testu, cummenti in MS-DOS e UNIX, ma oi in dii totus is sistemas prus connotus tenint un'interfàtzia gràfica, cummenti Microsoft Windows, Mac OS, Android e distributzionis medas de Linux.
Corleone
Corleone est unu comunu de 11.355 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Lo Spettro/campidanesu
Lo Spettro (The Spectre) est unu personagiu de s'universu DC Comics inbentau in su 1940, at a essi in prena golden age (edadi de oru), de Jerry Siegel e Bernard Baily. Bessit po sa prima borta in su nùmeru 52 de More Fun Comics, po brintai a pustis in sa Justice Society of America in is paginas de All Star Comics, mentris in Italia bessit po sa prima borta in su numeru 16 de sa Collezione Uomo d'Acciaio.
Est praticamenti onnipotenti, e podit cambiai s'istessa faci de su mundu, diaici cument'est in beridadi.
Richard Heck
Ad iscobertu sa reazione de Heck chi usat su palladio pro catalizare reaziones chimicas organicas tra sos Alogenuros arilicos cun sos alkenes. In su 2010 Heck umpare a sos giapponesos Ei-ichi Negishi e Akira Suzuki, aian binchidu su Premiu Nobel.
Òmine
S'òmine o òmini est unu mascu umanu mannu, imbetzes sa fèmina manna la tzerriamus fèmina. Su nòmene òmine l'impreamus pro indicare sa distintzione biològica intre sos sessos, sa distintzione culturale ligada a su tipu, o ambos duos. S'edade virile o adulta est su perìodu in sa bida de su mascru a pustis de sa transitzione sua de sa pitzinnia.
A largu naramus òmines pro indicare totu s'umanidade, est a nàrrere totu sos èsseres umanos.
Shōhei Imamura
Shōhei Imamura (Giaponesu: 今村昌平; Tochiu, 15 de triulas 1926 – Tochiu, 30 de maju 2006) fiat unu regista giaponesu.
At bintu duas bortas sa Prama de Oru in su Festival de Cannes, in su 1983 e in su 1998, e fiat su primu giaponesu a bintzire custu premiu.
Ìsula Jarvis
S'ìsula Jarvis est unu territòriu suta amministratzione de sos Istados Unidos de Amèrica ufitzialmente no incorporadu. Est inclùidu in sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos.
Geograficamente s'agatat in s'artzipèlagu de sas Ispòrades ecuadoriales. S'istèrrida est de 4,5 km². Est ispopulada. De clima tropicale semiàrridu e cun vegetatzione pagu carca, ufitzialmente amparadu dae sas leges de sos Istados Unidos.
In su 1821 fiat iscoberta dae su capitanu britànnicu Brown de su bastimentu Eliza Francis. Su capitanu nordamericanu Michael Baker dd'aiat esploradu diversas bortas intre su 1835 e su 1845. In su 1858 fiat achirida dae sos nordamericanos chi nd'aiant isfrutadu su guano fintzas a cando fiat istadu esauridu in su 1879 e tando dd'aiant abandonada. Su 1889 su Regnu Unidu dd'aiat achirida formalmente ma non dd'aiat ocupadu. In su 1935 sos Istados Unidos aiant reclamadu e ocupadu s'ìsula.
Àteros nùmenes istòricos cun chi s'ant connotu de s'ìsula sunt: Bunker, Volunteer, Jervis, Brook e Brock.
Finlandizatzione
Su tèrmine finlandizatzione (in inglesu: Finlandization; in finlandesuː suomettuminen, in isvedesuː finlandisering, in tedescuː Finnlandisierung) est istadu coniadu dae sos mèdios de comunicatzione otzidentales durante sa gherra frita pro descrìere sa polìtica de neutralidade condùida dae Finlàndia. Segundu custa dotrina, sa Finlàndia, mancari s'agataret in s'ovest de sa cortina de ferru, evitaiat pigare positzione in sos afàrios chi poderent inchietare a s'Unione Soviètica, cosa chi, in sa pràtica, at tentu a cunsighèntzia sa reduida de sa soberania polìtica de s'istadu.
In Finlàndia, s'impreu de su trèmene finlandizatzione est istadu sentidu comente una crìtica grae, derivende de s'incapatzidade de cumprèndere sos aspetos pràticos de una situatzione in ue una natzione minore intentat de subrabìvere cun unu bighinu chi espressat una neta primatzia culturale e ideològica, chentza pèrdere sa soberania de cosa sua. Sa finlandizatzione est istada duncas, pro sa Finlàndia, una Realpolitik de sa subrabivèntzia.
Su faeddu si podet usare fintzas pro si refèrrere a relatas internatzionales in situatziones prètzisas, comente s'atitudine de sa Danimarca in sos cunfrontos de sa Germània intre su 1871 e su 1940, e sas relatziones intre Taiwan e sa Tzina dae su 2008.
Istòria de Sardigna bizantina
S'edade bizantina in s'istòria sarda est fata incumentzare pro cumbènnidu cun sa reconchista a banda de Justinianu in su 534 chi aiat postu fine a pustis de unos otanta annos a s'edade vandàlica. A cussa data, però, fiat istada mantenta una continuidade sustantziale cun sa fase romana. S'invasione de sos Longobardos (568), chi aiat mudadu sa cara de s'Itàlia, no aiat tocadu sa Sardigna, cun totu chi bi sunt in s'ìsula rastas de sa presèntzia issoro documentadas dae s'agatamentu de ogetos vàrios. S'impèriu bizantinu fiat un'Istadu autocràticu e a giru a giru de sa figura de s'imperadore si moviat totu s'amministratzione. Foras de èssere cabu supremu de s'esèrtzitu fiat fintzas cabu de sa Crèsia, su tronu suo però no fiat ereditàriu si no eletivu pro acramatzione de su senadu, de s'esèrtzitu e de su pòpulu chi, chi traighidu, teniat deretu legale a si rebellare. Medas de custas istitutziones ant a èssere fatas pròpias de sos regnos giuigales.
Suta Justinianu (533-565)
Sa Sardigna fiat istada conchistada dae Bisàntziu durante sa gherra vandàlica cumbàtida contra de sos Vàndalos pro su possessu de s'Àfrica. Derrotados sos Vàndalos in Àfrica, in Tricamaron, e agatende·si a curtzu de bìnchere, su generale bizantinu Belisàriu aiat imbiadu su generale Tzirillu a Sardigna cun una flota pro dda sutamìtere:
Pagu a pustis de sa conchista, Justinianu at istabilidu chi sa provìntzia noa de Sardigna diat fàghere[ parte de sa prefetura de su pretòriu de Àfrica:
Sos Bizantinos aiant però dèpidu lutare contra de sos Barbaritzinos chi ocupaiant sa parte de intro de s'ìsula, e su magister militum pro Africam Salomone, in sos annos 530, aiat imbiadu unos cantos duces a Sardigna pro ddos gherrare. Su dux de Sardigna, chi teniat s'incàrrigu de gherrare sos barbaritzinos, teniat sa residèntzia in sos montes de sa Barbagia e totu in ue custu pòpulu, redossu a èssere sutamìtidu, biviat; prus pretzisamente sa sede de su dux fiat Forum Traiani, sos cales muros fiant istados torrados a fraigare pro bòlere de Justinianu.
In su 551 s'Ìsula fiat istada invàdida dae sos Ostrogotos de Tòtila e ocupada ; su magister militum pro Africam, Giuanne Troglita, aiat intentadu de dda recuperare, ma fiat istadu derrotadu dae sos Gotos; a pustis de sa derrota de Totila e Teja (552) e sa sutamissione de sos Gotos, fiat istada comente chi siat recuperada dae s'Impèriu.
Su pontificadu de paba Gregòri I (590-604)
Durante su pontificadu de paba Gregòri I (590-604) sa Sardigna torrat un'àtera borta in una ròdia romana partetzipende de s'òpera de amparu, amministratzione e evangelizatzione de custu pontìfitze. Sas medas lìteras chi su pontìfitze aiat dedicadu a pessonàgios e problemas sardos sunt, annotamala, sa documentatzione prus rica chi s'apat cunservadu in sa Sardigna tàrdiu-antiga. Issas documentant - intre àteros - sa partzidura perdurada de sa Sardigna in un' àrea romanizada (costas e tzitades de costera, campura) e una regione interna galu barbàrica. A sa cunversione a su cristianèsimu de custas populatziones de s'internu, paba Gregòri si fiat impreadu imbiende lìteras e unos emissàrios. In piessignu, pro cunvèrtere sas populatziones de s'internu, aiat imbiadu su dux Zabarda chi in su 594 at istipuladu unu patu cun su cabu de sos Barbaritzinos Ospitone. In su 595 nointames paba Gregòri aiat iscobertu, imbiende su pìscamu Felitze a Sardigna pro sighire sa missione de cunversione, chi su Iudex Provinciae de Sardigna, pro cuberare su dinare pèrdidu pro comporare sa càrriga de guvernadore tràmite versamentu de suffragia, permitiat a sos paganos de sighire a venerare sos ìdolos de cosa issoro in càmbiu de sa pagamenta de una tassa:
Est, comente si siat, a partire de sa ammancada invasione longobarda - atacu refudadu in su Càlaris de su 599 - chi s'istòria de Sardigna cumintzat a s'istesiare de sa de s'Otzidente romanu-barbàricu e a intrare in una fase bizantina a berus. No ant mancadu nointames àteros intentos barbàricos, un' iscritzione commemorativa bizantina de Portu Turre resat:
Est, antimes, dae s'acadriamentu de sa presèntzia àraba in su mediterràneu otzidentale cun data detzisiva in sa conchista islàmica de Sitzìlia - in s' 827 - chi sos cuntatos cun Bisàntziu aiant dèpidu ispannare; cun probabilidade in sos de 9 e 10 sèculos arribada a crèschere s'autonomia polìtica chi at a èssere pròpia de sa Sardigna giuigale.
Amministratzione bizantina
Sos datos essentziales in s'organizatzione amministrativa bizantina in Sardigna sunt sos sighentes:
Sa Sardigna faghiat parte de sa prefetura de su pretòriu de Àfrica, a su cale cumandu bi fiant unu cabu militare (magister militum) e unu cabu tzivile (prefetu de su pretòriu).
Sa provìntzia de Sardigna fiat guvernada dae unu praeses, naradu fintzas iudex provinciae, cun incàrrigos tziviles chi teniant sede in Càlaris e dae unu dux cun incàrrigos militares chi teniat sede, paris a sos sordados de manòbara (comitatenses), in Fordongianus (Forum Traiani) chi fiat giai dae su tempus romanu unu baluardu afortigadu contra de sos bividores de sas Barbàgias.
A longu a longu de custa antiga làcana, in fortilesas comente a sas de Austis, Samugheo, Nuragus e Armùngia, fiant istados acussorgiados sordados narados limitanei, cun probabilidade reclutados intre sas populatziones istràngias comente sos Longobardos o sos Àvaros; carchi unu de custos kaballaroi (cadderis) aiant retzidu a cumpensu de su servìtziu militare cungiados pro s'isfrutu agrìculu. Sas duas prus importantes càrrigas, in su de 7 sèculos fiant istadas unificadas. Pro permìtere su cuntrollu de sas bias chi rugraiant su mare Tirrenu s'ìsula fiat sede de iscalos dae sa flota bizantina.
Sa Sardigna est a s'iscomintzu costituida cale ducadu in s'àmbitu de s'Esarcadu de Àfrica, a pustis de sa ruta de s'Esarcadu su ducadu dipendet diretamente de Costantinòpoli faghende·si a segus arcontadu in su de 10 sèculos, est a nàrrere una tzircuscritzione cun sas pròpias caraterìsticas de su thema ma prus pagu rica e territorialmente istèrrida. Sos guvernadores de s'ìsula batiant in comintzu su tìtulu de hypatos pro colare in fatu a cuddu de protospàtariu e infines a su prus importante de patrìtziu de sa metade de su de 9 sèculos. Iscamus de su "De Caerimoniis" de Costantinu VII chi sos bonos raportos intre Sardigna e impèriu bizantinu aiant sighidu fintzas a su nessi a su de 10 sèculos, in s'òpera difatis si mentovat unu regimentu de sardos che guàrdia palatina in Costantinòpoli.
Ordinamentos bizantinos in Sardigna
Unu setore importante est su de su cuntzetu de su istadu e de sas modas de esertzìtziu de sa soberania. S'est agatada un' afinidade intre sas istruturas de s'istadu bizantinu e sas sardas giudicales.
Pro esempru, Francesco Cesare Casula iscriet: Unos àteros autores sunt meda de prus cautelados inditende analogias. Francesco Artizzu iscriet chi, in su cunsiderare sa funtzione de amparu chi sos Giùighes sardos esertzitaiant subra sa crèsia locale, si diat agiomai pòdere faeddare "de una forma – tipicamente orientale – de tzesaropapismu subra iscala reduida". Ma a pustis osservat fintzas chi
Eredade bizantina
In sa Sardigna giuigale, bìvida pro sèculos angena a sa cultura e a sas istitutziones polìticas de s'Otzidente feudale, s'agatant medas rastas de s'eredade bizantina; mescamente unu cuntzetu de su deretu cun caràtere sintzillu romanu e unu cuntzetu de istadu e de sa dimensione pùblica comente netamente partzida dae cussa privada (s'esatu contràriu de su feudalèsimu). In edade giuigale difatis fiat in vigore sa distintzione intre patrimòniu pùblicu (de rennu) e patrimòniu privadu de su giùighe (naradu de pegugiare, est a nàrrere peculiare) e annotamala, s'indivisibilidade de su regnu fintzas in sos casos - chi a bortas si sunt dados - de condomìniu intre de coerederis de sa corona de Giùighe.
Angena a su feudalesimu at a èssere fintzas s'istitutzione giudicale de sa tzerachia; in sa Sardigna giuigale su tzeracu (in gènere tales pro nàschida) fiat sugetu in sos cunfrontos de su mere (o de prus meres) a unas prestatziones de òbera, ma (a diferèntzia chi in s'Europa feudale) teniat personalidade giurìdica, podiat testimoniare o recùrrere a giudìtziu e fiat lìberu pro esempru de si cojuare o in su comporare, bèndere, trasmìtere in eredade benes de propiedade sua (sunt documentados fintzas casos de donatziones a crèsias); si podiat fintzas rescatare tràmite pagamenta.
Medas àteros aspetos si diant pòdere agiùnghere in propòsitu de sas permanèntzias bizantinas. Tocat, però, fintzas a ammentare chi, a pustis de s'edade de paba Gregori I, custa fase nos at lassadu meda pagu documentas deretas. Un'aspetu fatu·fatu sutaliniadu negativamente est su fiscalismu: sas populatziones sugetas a s'Impèriu bizantinu sunt istadas angariadas cun su traballos e ogni sorte de tributos a sos cales s'agiunghiant sos suffragia, tassamentos agiuntivos cun chi sos ufitziales imperiales chircaiant de recoberare sos ingastos acarados pro otènnere s'incàrrigu.
Architetura cresiàstica bizantina
Sa Crèsia sarda at sighidu su ritu orientale pro cale batiare e cunfirma fiant donados impare. Su batiare fiat fatu pro infusione in bartzas in ue s'abba arribaiat a sos genugos de sos catecùmenos. Fontes batesimales simigiantes s'agatant in Tharros, Partiolla, Nurachi, Cornus e Fordongianus.
In su perìodu bizantinu sunt istadas pesadasbàrias crèsias a rughe grega, cun sos bator bratzos cun tzimbòriu subra sa parte tzentrale. Intre custas sa basìlica de Santu Sadurru in Casteddu, Sennora Nostra de Mesumundu, nòdida fintzas comente a Santa Maria Bubalis, de Sìligo chi est istada fraigada a sa fine de su de 6 sèculos in sas ruinas de unu aposentamentu romanu preesistente de su segundu sèculu p.C., crèsia de Santa Sabina de Silanos, Santa Maria Iscalas de Cossoine, Sant'Uanni de Sinnis, su Santuàriu de Sennora Nostra de Bonacatu in Bonàrcadu, Santu Lussùrgiu de Fordongianus, crèsia de Santu Giuanne de Assèmini, Santa Sofia de Biddesorris, crèsia de sa Vìrgine de sos Ànghelos de Maracalagonis, Santu Elia de Nuxis, Santu Antiogu de Sulcis, Santu Sadurru de Casteddu, Santu Pedru piscadore de Giorginu, Santu Èfis in Nora (Pula), Santu Elia e Santu Enòc in Siligo, crèsia de Santa Rughe de Itireddu, e su sagradu pitiu dedicadu a sa Madonna de su Remèdiu in Xiapile (atuale Siipicia, in provìntzia de Aristanis). Xiapile fiat posta in una posidura istratègica, pro bia de sa bighinàntzia cun Forum Traiani, siat in su pranu cumertziale siat in su pranu de defensa de su territòriu. Puntu nevràlgicu de atacos de sos barbaritzinos lompende de sa zona de Àllai chi calaiant dae su Monte Grighini pro calare a pustis a su biddighedda chi in sa zona fiat denominada Is Ollionis, de chi si cunservat galu unu tretu de caminu romanu.
Sos mòngios basilianos
Acanta de su cleru seculare operaiant sos mòngios basilianos, chi aiant difùndidu su cristianèsimu in Barbagia fintzas a su de 11 sèculos. Non fiant eremidas (assolados), ma tzenobitas (biviant in comunidade). Fraigaiant sos monastèrios issoro in localidades de antigu cultu paganu e poniant sas càmbaras issoro a giru a giru de sas crèsias (muristenes o cumbessias). Custas non fiant noas in Sardigna, in ue sunt de ammentare su santuàriu nuràgicu de Santa Vittoria de Serri. Sunt edifìtzios de custu gènere Santa Maria de Bonàrcadu, Santu Srabadoi de Sinnis, San Màuru de Sòrgono, Sennora Nostra de Gonare, Santos Gosamu e Damianu de Mamujada, Santu Frantziscu de Lùvula, Biada Vìrgine de Ìtria de Gavoi, sos Santos Màrtires de Fonne, Santu Gaine in Portu Turre, Santu Serafinu in Bilartzi e Santu Antine de Sèdilo. Pròpiu a su cumintzu de s'impèriu de Justinianu I in su 529 santu Beneitu dae Norcia fundaiat in Montecassino su monachesimu otzidentale basadu in su motu “ora et labora”.
Atollu Johnston
S'atollu Johnston est un'atollu postu in su Patzìficu setentrionale, intre Hawaii e sas Isporades ecuadoriales. Ufitzialmente est unu territòriu no incorporadu dae Istados Unidos, amministradu diretamente dae Washington intro de sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos.
Istòria de Sardigna bizantina
Sos mòngios basilianos
Sos basilianos aiant difùndidu s'evangèliu intre sos barbaritzinos e ant introduidu sa coltura de àrbores (mela, figu, olia) de sos cales frutos si nudriaiant in sos perìodos de astinèntzia e de geunu. Aiant introduidu fintzas unas bidighìngios pro sa produtzione de binos durches pro sa missa (muscadu e malvasia), praticaiant sos ritos de sa Crèsia orientale, portaiant sa barba longa e aiant dedicadu sas crèsias a sos santos de su calendàriu gregu. Intre custos notemus su Santu Sarbadore (Redentore) in Crabas, Bidda Mara, Nùgoro; sa Madonna de Ìtria (Odigitria o de sa Bona Àndala), sa Vìrgine Assùmida (dromende), sa Madonna de su Carmelu, sos Santos Profetos Elia e Enoc; intre sos apòstolos Andria e Giagu, tra sos santos normales b'ant Santu 'Asili, Santu Giuanne Battsta, Santa Sofia (Suia), Santa Reparata e Santa Barbara. Cun meda probabilidade sunt istados sos mòngios basilianos a pesare sa capedda cun una cripta dedicada a sa Madonna de su Remèdiu a Xiapile (Siipicia), pro difùndere sa veneratzione de sa Madonna, sa comunidade cristiana a Xiapile depiat èssere numerosa meda, a confortare custa ipòtesi sa presèntzia de sa cripta suterrànea, oe non visìbile. Una capedda e una cripta netzessitaiant de sa presèntzia de unu capellanu o de unu episcopus.
Atollu Johnston
S'atollu tenet una istèrrida totale de 2,8 km². Est un'amparu de vida animale. Est defèndidu dae militares e no est permìtidu de ddu bisitare.
Istòria de Sardigna bizantina
Vida de campagna
In sos sartos aiant sighidu a s'agatare sas propiedades mannas, ma fintzas propiedades minores e sas terras comunas. Sa vida rùstica fiat condùida dae lìberos (sos possesores) e tzeracos chi biviant in sas biddas o in sos vici, formados dae pagas domos. Traballaiant sos fundos privados e sas terras comunitàrias cun sa marra e s'aràdulu a puntza, paschiant su bestiàmene iscapu, piscaiant a retza e gamu. Si cultivaiant sas bìngias e paret chi s'agataiant pagos frutales.
Geraci Siculo
Geraci Siculo est unu comunu de 2.101 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Atollu Johnston
Est istadu agatadu sa prima borta dae su nordamericanu Joseph Pierpont in su 1796, ma s'iscoberta s'acrèditat a su capitanu inglesu Johnston, in su 1807.
Istòria de Sardigna bizantina
Vida de campagna
Sas fèminas fiant obrigadas a sos traballos domèsticos graes, a s'incurare de sa domo, generalmente bàscia e cun pagu frunimentu, fraigada cun matones cruos o pedras, chentza de arrebussu e cun su pamentu in terra adobbada. Papaiant màndigos simpres e pagu nudriadores. Su cleru e sos ricos etotu papaiant petza e pische petzi sa domìniga e pro sas festas. S'annu tzivile incumentzaiat in su mese de cabudanni e tale costumàntzia abarrat galu in sos impreos atuales de sa Sardigna massaja, non prus in su nùmene de su de noe meses.
Esistiat unu sistema iscolàsticu chi, a livellu elementare, fiat fatu in sas parròchias a avantàgiu de sos chìrigos e carchi legu. Pagos a beru sighiant sos istùdios in sas iscolas obispales pro cunsighire una lissèntzia de insegnamentu o de notariadu. Sa limba ufitziale fiat su gregu bizantinu cun su cale fiant iscritos sos decretos, impartidos sos òrdines militares e ofitziados sos ritos religiosos.
Barilla
Barilla est un'impresa murtinassionale italiana de su setore alimentàriu, lìdera mundiale in su mercadu de sos macarrones sicos, de sos sutzos prontos in Europa, de sos produtos de forru in Itàlia e de su pane àrridu in sos paìsos iscandìnavos.
Amtrak
Amtrak est su nùmene de sa cumpanzia ferruviària printzipale de sos Istados Aunidos de Amèriga.
Est chistione de sotziedade privada chi tenet sa sea sua in Washington. Amtrak aiat cumintzadu s'atividade sua s'1 de maju de 1971. Sa retza sua est ispainada e efissiente, totalizende 34.000 chilòmetros, mancari siat eletrifigada petzi in parte mìnima. Belle chi su trenu in sos IAA siat semper istadu prus pagu impreadu a petus de sa betura, su postale e s'aparèchiu, e in prus apat semper tentu unu costu elevadu (prus chi totu in cumparadura cun su de su postale), in sos ùrtimos deghe annos su tràfigu de passizeri at rezistradu un'aumentu sensìbile. Amtrak impreat in s'atualidade prus de 20.000 pessones. Onzi die, tzìrculant prus de 300 trenos Amtrak, a belotzidades finas a 240 km. s'ora, aunende prus de 500 destinos in 46 istados e tres provìntzias canadesas.
In s'annu cumertziale de su 2012, Amtrak at trasportadu finas a como unu nùmeru primadu de passizeris, 31,2 milliones, logrende un'intrada de 2.020 milliones de dòllaros IAA. In mesu de s'àteru, Amtrak si notat pro sa sintzillesa e s'efissièntzia de su cuntrollu de sos billetes: cando s'averiguadore cuntrollat su tìtulu de biazu, intregat a su passizeri unu carteddigheddu adesivu a apicare a su seidorzu: in custa manera, sos cuntrolladores chi colant prus a tardu zai ischint chi su billete est istadu averiguadu e non tenent bisonzu de pregontare a su biazadore si su billete zai siat istadu cuntrolladu, comente acontessit in àteros paìsos, Sardinna incrùdida. In Noa Iorcu, sas cumponiduras AMTRAK impreant sa Penn Station, situada zustu intro de bidda.
Barilla
Zeneralidades e datos de su Grupu Barilla
Sa produidura de Barilla si basat in 30 tzentros produtivos, intre macarronerias, forrerias e molinos. Sos molinos de propiedade, cuntrollados deretamente dae Barilla, aprovisionant a inghìriu de su 70% de sa matèria prima netzessària a sa produidura; s'impresa possedit e zestionat deretamente otu macarronerias: Pedrignano (Parma), Foza, Caserta, Tebe (Grètzia), Bolu (Turchia), Ames (Iowa-IAA), Avon (Noa Iorcu-IAA) e San Luis Potosí (Mèssigu), in sos cales si produint unas 900.000 tonnelladas de macarrones s'annu, diferentziados in 160 formatos de macarrones de sìmula e addae de 30 de macarrones a s'ou sicos e prenados.
In su 2008, Barilla at tzèdidu sos marcos Tre Marie e Sanson a s'impresa produidora de astrados Sammontana, cando ch'in su 2012 at tzèdidu sa Number 1 Logistics a su Grupu FISI.
Gangi
Gangi est unu comunu de 6.677 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Chiavari
Chiavari (Ciävai in limba ligure) est unu comune italianu de 27.815 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Patricia Urquiola
Est una designer chi aiat istudiadu in sa Facultade de architetura de Madrid e in su Politecnicu de Milano, inue s'est laureada in su 1989, est istada assistente de Achille Castiglioni e de Eugenio Bettinelli in su Politecnicu e in s'École nationale supérieure de création industrielle (ENSCI) de Parigi. Est istada influenzada meda dae Bruno Munari A su mamentu vivet e trabagliat in Milano.
Rennu de Jugoslàvia
Su nùmene nou de s'istadu fiat in realidade giai comunu in antis de s'istitutzione ufitziale, chi fiat antimes bellu che pagu impitadu foras de s'àmbitu ufitziale. Aproliat de su serbocroatu Jug (sud) e Slavia (territòriu islavu), trèmene peri su cale s'inditaiat dae su de 19 sèculos a totu sos pòpulos islavos de su sud, mancari normalmente chene inclùere sos bùlgaros.
S'esistèntzia de su rennu podet èssere divìdida politicamente in bator faes diferentziadas: sa ditadura reale de Lisandru I de Jugoslàvia, s'apòmpiu de su fradile Pàulu a fatu de s'assessenu de cuddu, su guvernu curtzu de su generale Dušan Simović,chi aiat furriadu su regente, e sa gherra mundiale, durante chi su paisu si fiat agatadu ischirriadu e su rennu aiat sighidu a s'agatare isceti formalmente. Su printzìpiu chi aiat dominadu massimamente sa polìtica jugoslava fiat sa forma de istadu e sos cumproos de agatare determinu a sas perricas natzionalistas intre sas comunidades distighidas in sinu a su paisu, ispetzialmente s'ispassèntzia de croata pro sa farta de autonomia respetu a su guvernu tzentrale. Durante sa ditadura e parte de s'apòmpiu, su guvernu aiat intentadu de unificarecun sa fortza s'istadu pro agabbare cun sos regionalismos, imponende unu natzionalismu jugoslavu unificadore, chene tènnere pero resissida. Petzi a s'èspuru de sa segunda gherra mundiale si fiat agatadu unu acòrdiu reformista intre su regente Pàulu e su dirighente croatu Vladko Maček chi non si fiat pòdidu aplicare totalmente e aiat lassadu medas discuntentos.
Patricia Urquiola
Tra sos pezos pius importantes bi sunu sa Poltrona Tropicalia, Poltrona Volant, Poltrona Antibodi, Panchina M'Afrique Vaso Matelasse, Lampada Tatou, Tavolino H 44. Ma sunu ater e tantu importantes sas ceramicas.
Rennu de Jugoslàvia
In sa polìtica internatzionale, su paisu aiant mantentu sas alliàntzias favoràbiles a sos binchidores de sa Prima Gherra Mundiale (particularmente cun sa Frantza), intre chi fiant incluidos dae sa metade de sos annos '30, relatos istrintos e in ispètzie econòmicos cun sas potèntzia fascistas. Meda dipendente dae su cummèrtziu cun custas e de sas dispositziones suas, a s'iscòpiu de sa gherra si fiat declarada neutrale. Sende rodiada dae natziones inimigas alliadas cun s'Itàlia e cun sa Germània, fiant fatos apressuros subra sa Jugoslàvia pro chi s'uniret a issos, cosa chi aiat agabbadu pro fàghere in su martzu de su 1941, mancari de manera cunditzionada, sigomente dd'ammancaiat agiudu dae sos Alliados. Su disgustu dae parte de s'esèrtzitu e dae sa populatzione pro s'alliàntzia cun sos ìtalo-tedescos aiat batidu a unu corpu de istadu chi aiat bogadu su re e tenende cussighèntzia in s'invasione de s'istadu. Su guvernu reale fiat partidu in disterru a Britànnia Manna e su paisu fiat partzidu intre sos invasores, sighende a mantènnere unidade feti de manera formale.
Economicamente su rennu aiat comintzadu cun una dpressione econòmica dura dèpida a sa crise agrìcola mundiale de sa fine de sos annos '20 e de s'arribu de sa Depressione Manna fintzas a Jugoslàvia. Imbàtida sa metade de sos deghe annos sighentes fiat azuntu unu tzertu recuperu e magioramentu de sa situatzione un su campu de s'isvilupu industriale, mancari no sufitziente pro megiorare de manera notàbile su livellu de vida de sa populatzione, chi antimes creschiat lestra. Sos aparitzos pro sa gherra imbeniente aiant pejoradu fintzas prus das cunditziones de vida e s'economia natzionale, meda dipendente de sas potèntzias de s'asse.