cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Unione Europea
Competenzias concurrentis
3. In is settoris de sa ricerca, de su svilupu tecnologicu e de su spaziu, s'Unioni tenit competenzia po fai azionis, in particulari sa definitzioni e s'attuatzioni de programmas, senz'e che fai custa competenzia possat tenni comenti effettusu de impediri a is Staus membrus de fai sa insoru.
4. In is settoris de sa cooperatzioni a su svilupu e de s'axudu umanitariu, s'Unioni tenit competenzia po portai a innati azionis e una politica comuna, senza ca fai custa competenzia podat tenniri comenti effettu de impediri a is Staus membrus de fai sa insoru."
- TFUE, art. 4
In is settoris elencaus a su comma 2 sa competenzia primaria est de s'Unioni e su rolu de is Staus est pagu cosa; custus podint fai leis in custus campus in conformidadi a cantu est decidiu de s'Unioni e bia o o chi custa appat decidiu de no esercitai sa sua giurisditzioni. Invecis in is settoris de sa ricerca, de su svilupu tecnologicu e aerospaziali, de sa cooperatzioni a su svilupu e de is axudus umanitarius s'Unioni e is Staus faint totu as duus cun is strumentus specificus insoru. S'Unione tot'a su prus adottat politicas de coordinamentu, senza perou limitai in nisciuna manera s'azioni statali.
Competenzias de coordinamentu
"1. Is Staus membrus coordinant is politicas economicas insoru a intru de s'Unioni. Po custu Consixu adottat mesuras, in particulari is indiritzus generalis po custas politicas.
2. S'Unioni pigat mesuras po assegurai su coordinamentu de is politicas de s'occupatzioni de is Staus membrus, in particulari in sa definitzioni de is orientamentus po custas politicas.
3. S'Unioni podit pigai initziativas po assegurai su coordinamentu de is politicas socialis de is Staus membrus"
Po is politicas economicas, de s'occupatzioni e socialis s'Unioni tenit su rolu de coordinadori e donat is linias de ghia (po mediu de su Consixu e bia) e in custas ogna Stau est liberu de determinai is suas politicas particularis.
Competenzias de accossa
a) tutela e mellioramentu de sa saludi umana;
d) turismu;
e) istrutzioni, formatzioni professionale, gioventudi e sport;
f) protetzioni civili;
g) cooperatzioni amministrativa."
- TFUE, art. 6
In is settoris in pitzu s'Unioni no tenit nisciunu poderi legislativu, ne podit vinculai is Staus, deppit perou mediai politicamenti po podiri permittiri ca custas politicas possant essiri coordinadas.
Opt-out
Peri chi requisitu fundamentali po imbuccai in s'Unioni europea est agualai su derettu e is politicas de intru a s'acquis communautaire, po si podiri benniri a una integratzioni europea balida, cun is annus is trattaus e su ettu de fai anti concediu a calincunu Stau sa possibilidadi di no pigai parti a calincuna politica comuna o a particularis strutturas comunitarias. Ai custas eccetzionis ddi nant "opt-out".
Declaratzionis, conventzionis, attus, trattaus e accordius
Is annus scrittus in segus funt is de is data de firma de is attus: calincuna borta custas podint essiri diversas, meda puru, de is datas de candu cussus e totu ant pigau balori.
Cronologia de s'integratzioni europea
Sa Declaratzioni Schuman ponit sa voluntadi de una Europa Unia ca at a portai a s'istitutzioni de sa Comunitadi europea de su craboni e de s'acciaiu.
Is ses staus fundadoris in su 1951 (Germania Ovest, Francia, Italia, Belgiu, Paisus Bascius, Lussemburgu) firmant su trattau de Parigi, ca fait nasciri ofissialmenti sa CECA.
S'Assemblea Natzionali Francesa nci torrat sa CED, ca no at a imbuccai mai in balori.
De su 1º a su 3 de lampadas nc'est sa importanti Cunferenzia de Messina.
Is Trattaus de Roma istituint aa Comunitadi economica europea.
Imbuccat a balori s'unioni de is duanas.
Danimarca, Repùbrica de s'Irlanda e Regnu Uniu aderint a sa CEE.
Primus eletzionis a suffragiu universali derettu de su Parlamentu europeu.
Sa Grecia aderit a sa CEE.
Is dexi paisus ca aderint a is Comunidadis europeas adottant sa Declaratzioni nodia a pitzu de s'Unioni europea.
Portugallu e Spagna aderint a sa CEE.
S'unidadi de sa Germània fait aderiri in automaticu peri sa ex Repubblica Democratica Tedesca a sa CEE.
Is doxi staus CEE firmant su Trattau de Maastricht, ca istituit s'Unioni europea.
Pigat balori su Trattau de Maastricht, ca istituit s'Unioni europea.
Austria, Finlandia e Svetzia aderint a s'Unioni europea.
In Francia, Benelux, Germània, Spagna e Portugallu pigant balori is acordius de Schengen.
Sa Declaratzioni a pitzu de s'UEO istituit una cooperatzioni prus forti intr'e UE e UEO.
Is cuindixi staus membrus de s'Unioni firmant su Trattau de Amsterdam.
Is acordius de Schengen pigant balori peri po s'Italia.
Pigat balori su Trattau de Amsterdam.
Is acordius de Schengen pigant balori peri po sa Grecia.
Is acordius de Schengen pigant balori peri po Danimarca, Finlandia, Islanda, Norvegia e Svetzia.
Regnu Uniu e Spagna firmant unu acordiu ca ammanniat sa cittadinanza de s'Unioni a Gibilterra, ca diventat su primu territoriu de foras de su Regnu Uniu a imbuccai in is treminis de s'UE.
Is cuindixi staus membrus firmant su Trattau de Nizza.
Is cuindixi paisus de s'UE adottant sa Declaratzioni de Laeken ca previdit sa criatzioni de sa Conventzioni europea.
S'euro est sa valuta legali de doxi paisus de s'Unioni e peri de San Marino, Vaticanu e Monaco, in prus in de facto is territorus de su Montenegru e de su Kòssovu (in cussu tempus tottu a is duus partis de sa confederatzioni de Serbia e Montenegru) e in Andorra.
S'Unioni sighit a s'ONU, in Bòsnia Erzegovina, po ghiai su contingenti ca deppit ponni paxi in sa regioni.
Pigat balori su Trattau de Nizza.
Cipru, Estonia, Lettonia, Lituania, Malta, Polonia, Republica Ceca, Slovacchia, Slovenia e Ungheria aderint a s'UE.
Benit firmau in Roma su trattau ca adottat una costitutzioni po s'Europa.
Bulgaria e Romania aderint a s'UE. Sa Slovenia adottat s'euro.
Su Consixu europeu agatat s'acordiu a pitzu de su Trattau de riforma ca at a pigai su postu de sa Costitutzioni europea.
Is capus de stau e de guvernu firmant su trattau de Lisbona.
Is acordus dei Schengen pigant balori peri po s'Estonia, sa Lettonia, sa Lituania, Malta, sa Polonia, sa Republica Ceca, sa Slovacchia, sa Slovenia e s'Ungheria.
Cipru e Malta adottant s'euro, aicci sa zona euro bessit a cuindixi membrus.
Sa Slovacchia adottat s'euro, sa zona euro est a sexi membrus.
Pigat balori su Trattau de Lisbona.
S'Estonia adottat s'euro, sa zona euro est a dexassetti membrus.
Mayotte passat de collettividadi de oltremari a dipartimentu de oltremari francesu, benendu a essiri degaicci offissialmenti territoriu de s'Unioni Europea.
Su deretu de incumenciu de is cittadinus europeus permittit a unu millioni de cittadinus europeus de pigai parti in manera dereta a s'elaboratzioni de is politicas de s'UE, imbitandu sa Commissioni europea a presentai una proposta de lei.
Sa Croatzia aderit a s'Unioni.
Su Regnu Uniu sceberat de si nci bessiri de s'Unioni Europea cun unu referendum.
Su Regnu Uniu si nde bessit de s'Unioni Europea de manera uficiali.
Staus membrus
A su 2012 s'Unioni europea contat 27 Staus membrus: Austria, Belgiu, Bulgaria, Republica Ceca, Cipru, Croàtzia, Danimarca, Estonia, Finlandia, Francia, Germània, Grecia, Repùbrica de s'Irlanda, Italia, Lettonia, Lituania, Lussemburgu, Malta, Paisus Bascius, Polonia, Portugallu, Romania, Slovacchia, Slovenia, Spagna, Svezia e Ungheria. S'Unioni est crescia de is primus ses Paisus fundadoris de sa ci tandu narànta Comunidadi economica europea (singialaus in grussu) e s'est espandia ponendu a intru a pagu a pagu sa parti manna de is Staus soberanus europeus fincias a erribbai a sa situatzioni de oi. Su 1u de argiolas de su 2013 imbuccat peri sa Croatzia, is membrus funt 28. A cumintzai de su mesi de friaxu de su 2020, a fatu de sa Brexit e s'essida de su Regnu Uniu, is membrus funt torraus a basciai a 27.
In duas bortas e bia ddue funt stetias bariatzionis mannas de terriotoriu de s'Unioni europea peri chi custu no at currespondiu a s'imbuccada de unu Stau nou in s'Unioni:
Eletzionis europeas
Po eligiri is rappresentantis italianus in su Parlamentu europeu s'Italia est dividìa in is circoscritzionis chi sighint, in basi a sa lei de su 24 gennargiu de su 1979, n. 18 (tra is parentisis is regionis ca ddi faint parti): <ol style="list-style-type:upper-roman"> <li>Italia nord-occidentali (Piemonte, Valle d'Aosta, Liguria, Lombardia);</li> <li>Italia nord-orientali (Veneto, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia, Emilia-Romagna);</li> <li>Italia centrali (Toscana, Umbria, Marche, Lazio);</li> <li>Italia meridionali (Abruzzo, Molise, Campania, Puglia, Basilicata, Calabria);</li> <li>Italia insulari (Sicilia, Sardigna).</li> </ol> . Is circoscritzionis elettoralis postas paris faint su collegiu unicu natzionali.
Sa partidura de is seggius si fait dividendu su numeru de is bividoris de sa Repubblica po su numeru de is rappresentantis ca spettat a s'Italia in su Parlamentu europeu (immoa 72) e sparzendu is seggius in basi a sa popolatzioni de ogna circoscritzioni, a cantu risultat de s'urtimu censimentu generali, in basi a is quozientis intreus e de is prus artus coxus.
Po evitai s'eletzioni de deputaus Sicilianus e bia in sa circoscritzioni Isulas, comenti giai in su 2004, Roberto Maroni, ministru de is Affaris de Intru, iat fattu isciri ca iat essi borfiu criai una circonscritzioni specifica "Sardegna" e bia po lampadas de su 2009. Ma sa proposta parit ca bengiat de una proposta de lei de tempus primu ma po is eletzionis de su 2009 no s'est arrenesciu a dd'otènni.
Jerez de la Frontera
Jerez de la Frontera [xe'ɾeð ðe la fɾon'teɾa], prus nodiu simpremente comente Jerez, est una tzitade de unos 212.000 bividores chi s'agatat in Ispagna, in sa comunidade autònoma de s'Andalusia, a intro de sa provìntzia de Cádiz, est posta duncas in su chirru prus meridionale de sa natzione, 12 km a tesu de s'oceanu e 85 km de s'Istrintu de Gibilterra. Sa bidda est sa prus manna de sa provìntzia e sa de chimbe de totu s'Andalusia.
Sa posidura tzentrale e in collegamentu bonu cun su restu de sa provìntzia, nde faghet su logu printzipale de comunicatzione e unu de is tzentros logìsticos e de trasportu prus importantes de s'Andalusia otzidentale. Gràtzias a su nùmeru de bividores e a is possibilidades de crèschida, Jerez tenet dinamismu econòmicu majore in cumparantzia cun su cabulogu de sa provìntzia, Cádiz. Jerez est connota in su mundu pro su binu omònimu.
Su territòriu comunale de Jerez est de 1.188,23 km², e s'agatat in sa badde de su Guadalquivir. Cun istèrrida comunale de 1.188,23 km², Jerez tenet su segundu prus mannu de s'Andalusia a pustis de su Córdoba e su de sete de totu s'Ispagna. Fintzas a su 1995, in antis de s'ischirriadura de de San José del Valle fiat su prus mannu de s'Andalusia.
Est una de is biddas prus importantes de s'àrea metropolitana Baja de Cádiz-Jerez, àrea urbana de tres in Andalusia e una de is prus ativas economicamente e industrialmente.
Ipermercadu
Cun s'aumentu isponentziale de sas superfìtzies de sos ipermercados, issos sunt istados partzidos in sutacategorias: dae 2.500 a 4.000 m2 si faeddat de mini-iper, intre 4.000 e 10.000 m2 si faeddat de ipermercados propiamente narados, addae de 10.000 m2 si faeddat de ipermercados mannos (o megacumèrtzios). Su formatu mini-iper si subraponet partiarmente pro metradura a su formatu supercumèrtziu (1.500-3.000/3.500 m2): su chi diferèntziat sos duos formatos sunt su pesu e s'istrutura distinta de su setore no alimentàriu.
S'ipermercadu si distinghet pro s'assortimentu ampru de issèberu e est cumpostu dae siendas alimentàrias e àtera cosa. Si un'ipermercadu bendet petzi màndigos e deterzentes, es definidu “iperalimentàriu”.
In sa punna atuale, si sunt isvilupende assortimentos cun benes de cunsumidura mesuduràbiles (no alimentàrios), pro narrer produtos eletrònigos che installaduras istereofònigas, telebisuras, ràdios, eletrotzeracos, elaboradores, ozetos relassionados cun sa telefonia, eac.
Melkiorre Melis
Melkiorre Melis (Bosa, 1u de abrile de su 1889 - Roma, 14 de nadale de su 1982) est istadu un'artista sardu.
Ipermercadu
S'istrutura cumprendet fitianu unu nùmeru cussideràbile de àteras butegas (galleria) chi cùmbidant assortimentos diferentziados pro calidade o preju. In su casu naradu, si faeddat de tzentru cumertziale.
Curiosidades
Su primu ipermercadu de Itàlia est istadu inaguradu in su cabudanni de 1.971 dae Montedison in Castellanza (Baresu) cun s'insinna “maxi STANDA”. Dae su 9 de martzu de 2.012, est devènnidu ufissiarmente un'ipermercadu de sa cadena italiana Il Gigante.
In custu mamentu, s'ipermercadu prus istèrridu de Itàlia est su Carrefour de Assago (Milanu), cun una superfìtzie de 16.100 m2, sighidu dae s'Auchan de Rescaldina (Milanu) de 16.000 m2 e dae su Carrefour de Carugate (Milanu) de 15.507 m2.
Melkiorre Melis
Biografia
In su 1909 at otentu unu sussìdiu munitzipale chi l'at permìtidu de sighire sos istùdios in s'Iscola lìbera de su nudu de s'Acadèmia de Roma. In sa capitale at frecuentadu un'iscola de disinnu e s'istùdiu de Duilio Cambellotti. At traballadu comente a disinnadore in un'istabilimentu de artes gràficas, dende cumintzu a sa carriera sua de illustradore. Intre sos primos traballos bi sunt sas illustratziones pro su Giornale d'Italia, espostas in su Palatzu de sas Espositziones de Roma (1931).
Ipermercadu
Curiosidades
In Itàlia, su formadu de sos ipermercados est dominadu dae cadenas frantzesas e grupos cooperativos italianos logales suta de s'insinna Ipercoop.
Melkiorre Melis
Biografia
At pigadu parte a sa I Espositzione artìstica sarda cun sa pintura L'ucciso (S'ochidu), a pustis espostu in sa galleria Cova de Milanu e in sa I Biennale de Roma e, in su 1919, est devènnidu diretore artìsticu de sa Rivista sarda. In sos annos '20 s'est dedicadu a sa decoradura de internos (decorende, intre s'àteru, sa sala de ballu de sa domo de arte Bragaglia, in Roma) e a s'allestimentu de espositziones temporàneas. At allestidu, fintzas cun sas òperas de su frade Federicu, sa setzione sarda de sa I Biennale de sas artes decorativas de Monza, mustra chi est istada repìtida a Roma, in su Palatzu de sas Espositziones. In su 1925 e in su 1927 at pigadu torra parte a sa Biennale de Monza.
In su 1925 at espostu sa pintura La regina saracena (Sa reina saratzena) in sa Mustra de sos amadores e cultores de Roma, in su 1927 at allestidu sa sala dedicada a sas provìntzias sardas in sa Mustra de su trigu de Roma, in su Palatzu de sas Espositziones. In su 1928 at espostu su Nido delle sirene (Nidu de sas sirenas) in sa II Mustra de arte marinara e, s'annu chi sighit, at realizadu sas pinturas de sos muros pro su II Salone internatzionale de s'automòbile, isponsorizadu dae sa FIAT. At pigadu parte a sa de XVII Biennales de Venètzia (1930) e a sa I Cuadriennale de Roma (1931). A pustis at orientadu sa produtzione artìstica sua cara a sa tzeràmica sighende su traballu de gràficu e otenende, in custu campu, commitidas de importu.
In su 1934 su guvernadore de sa Lìbia, Italo Balbo, l'at afidadu sa diretzione de s'Iscola musulmana de artes e mestieris de Tripoli, in ue at abertu una setzione dedicada a sa tzeràmica dende unu contributu a sa produtzione artisana de sa comunidade locale. Carchi rèlica de sas òperas tzeràmicas suas sunt istadas acollidas a sa I Triennale de Oltremare in Nàpoli e a sa de IX Mustras de s'artesania in Firentze (1939).
A pustis at abbandonadu definitivamente sa Lìbia (1942) e at sighidu sa faina espositiva sua. At pigadu parte a sa Mustra de arte moderna de sa Sardignafata in Venètzia in su 1949 cun s'òpera Beduina al mercato (Beduina a su mercadu), a pustis esposta in sa Galleria de arte moderna de Roma.
In su 1951 at pigadu parte a sa VI Cuadriennale de Roma e sa tzitade de Tàtari l'at cunferidu su prèmiu pro sa pintura. In su 1965 est devènnidu dotzente in un'Iscola de arte in Roma, in ue est mortu su 14 de nadale de su 1982.
Evanescence
Is Evanescence funt unu grupu alternative metal istadunidensu nàschidu a Little Rock in Arkansas.
Càbina telefòniga
Una càbina telefòniga est custituìda dae un'assentu pùbrigu probidu de unu telèfonu de impreu pùbrigu formadu dae unu bossu antisfabrigadu cun in intro un'aparitzu funtzionende cun monedas o carteddas telefònigas.
Istòria
Su primu aparitzu telefònigu fiat istadu patentadu in su 1.889 dae William Gray. Si narat chi s’idea de sa creassione de un’aparitzu telefònigu pùbrigu li fiat intrada addaghi muzere sua fiat istada leada dae unu malistare, e nemos a fùrriu l’aiat dassadu impreare su telèfonu cosa sua. Su primu brevete de custu aparitzu fiat meda sintzillu: su telèfonu funtzionaiat in manera normale, peroe insertende una moneda custa diat aer fatu sonare una campanedda informende de su pagamentu s’operadore chi duncas poniat su criente in cuntatu cun sa pessone disizada. Gray, in pessu aproadu su brevete, aiat abertu un’impresa pròpria sua e aiat cumintzadu a installare custos aparitzos in medas tzitades. In su tretu de carchi annu, custa imbentura fiat arribada finas a s’Europa. Sas cabinas rujas londresas famadas a beru, pro narrer, fiant istadas introduìdas in su Rennu Aunidu in su 1.924. Posteriormente, fiant istadas introduìdas in manera gradativa in sos àteros paìsos.
Moende cun sos annos sessanta, sas cabinas telefònigas fiant istadas sustituìdas graduarmente in su mundu intreu dae sos chioscos abertos probidos de telèfonu, pro garantire un’atzessu prus fàzile a sos afetos dae mancubalias.
In sos abioportos, est possìbile a agatare unos cantos echipamentos ispetziales installados in intro de sas cabinas, che una leada de retza RJ-45 pro cunetare un’elaboradore portàbile a Internet, unu telèfonu probidu de telecopiadore o de una tecrera pro imbiare un’SMS o unu dispositivu pro pessones afetas dae surdesa. Su bonu de sas cabinas telefònigas in totu su mundu sunt dotadas de su logu de sa cumpanzia telefòniga chi l’apartenet s’istrutura.
Dadu s’impreu creschidore de sa telefonia tzeddale, su tràfigu in sa retza de telefonia pùbriga in su 2.007 si fiat pratigamente amesadu, acurtziende-si semper prus de su zeru. Sas arresonadas dae unu telèfonu pùbrigu nch’ant sizidu in su 2.007 300 milliones de minutos ebia, a petus de sos unos milliones de 2.006, marchende una falada de su 43%. Belle gasi, galu oe sas cabinas telèfonigas sunt impreadas e est de prebider chi l’apant a esser semper, mancari in medida minora, sende chi podet acontesser semper chi una pessone devat realizare una mutida urzente e s’agatet sena telefoneddu o cun telefoneddu iscontzu.
Caraterìstigas
Sa cabina telefòniga est un’istrutura probida de una zanna pro garantire unu mìnimu de privatzitade a sos chi la sunt impreende, e de una bentana, o de una filera de bidrales pro amustrare cando sa cabina est in impreu. In sa cabina, in unos cantos casos, est possìbile, e in su tempus coladu lu fiat finas in Itàlia (in ue si fiat detzìdidu de las retirare a bias de sa metade de sos annos otanta de su sègulu barigadu in bista de sas furas e de su bandalismu frechente), a agatare una lista telefòniga logale, e in sos hoteles finas pabiru, una pinna e un’arrimu pro si seer.
Una cabina telefòniga pùbriga, posta in s’àera lìbera, est fraigada zenerarmente cun partes resistidoras, che atzarzu e pràstiga, pro aguantare s’intempèriu e s’impreu; a su contràriu, una càbina chi s’agatat in intro de unu fraigu zenerarmente est fraigada cun materiales prus pagu imbargadores. In Itàlia, sas cabinas telefònigas sunt bossos antisfabrigados in materiale metàlligu, cun zannigheddas e paradas de bidru trasparente cun su logo de sa cumpanzia Telecom Italia ex Sip.
Truro
Truro (ˈtrʊəroʊ; in cornicu: Truru) est una bidda de unos 20.920 bividores de s'Inghilterra, in su Rènniu Unidu. Est su cabulogu amministrativu de sa Cornovàll ia.
Truro s'est isvilupada in su de 12 sèculos, a giru de unu casteddu chi non s'agatat prus, fatu pesare in pitzu a unu montigru suta su re Erricu II. Intre sèculos de de 18 e de 19 Truro fiat unu de is tzentros industriales prus importantes de Inghilterra, de chi oe no abarrat rasta peruna.
Oe Truro est nòdida in Britànnia Manna pro is prajas e pro su surf.
Incadradore
S'incadradore, o operadore de càmara, est sa pessone chi assionat fisigamente in sa telecàmara o in sa tzinecàmara in una produidura telebisenca o tzinematogràfiga, cun sa finalidade de releare e emiter o grabare sas issenas dimandadas.
Cunforme a sa zenia e a su livellu de sa produidura, s'incadradore podet esser una figura profissionale independente o finas su deretore etotu o su responsàbile de sa fotografia. In sa produidura telebisenca est meda frechente su casu de una produidura murticàmara cun sa presèntzia de prus operadores.
Dae su puntu de bista profissionale, sa figura sua est a metade intre sa cumpetèntzia tènniga e sa sensibilidade creativa. In su mamentu de sa releada, difatis, est su chi s'agatat pretzisamente in sa posissione de su puntu de bista de sa pellìcula. Pro custa resone, devet interpretare in sentidu bisuale sas dimandas de su deretore e de su responsàbile de sa fotografia, devende mantenner a suta de cuntrollu sos aspetos tènnigos de sa releada.
Saarbrücken
Saarbrücken (literalmente: Ponte in su Saar; Saarbrigge in tedescu palatinu; Sarrebruck in frantzesu; Saravipons in latinu) est una tzitade de unos 180.000 bividores e capitale de su Land tedescu de su Saarland. Est una tzitade universitària, tzentru polìticu, culturale e econòmicu de su Land.
Gaeltacht
Gaeltacht est una paragula gaelica chi inditat tottus sos trettos in ube s'irlandesu dìat esser de imprèu communu e in ube s'inglesu (sa limba prus faveddada in Irlanda oje in dìe) sa zente lu dìat impreàre pacu.
Saarbrücken
Saarbrücken est cabulogu de s'omònima cunfederatzione regionale (Regionalverband), ente sovracomunale chi esèrtzitat funtziones prètzisas a cussas de unu distritu.
Lu Xun
Lu Xun (cinesu:鲁迅;), est su nomene de arte de Zhou Shuren (cinesu:周树人) est istadu unu de sos mazores iscrittores cinesos de su XX seculu.
Marianna Madia
Biofragia
Nascia a Roma in su 1980, esti laureada in Scienze Politiche ass' universidadi La Sapienza de Roma.
Esti deputada de su Partidu Democraticu de su 2008 e faidi patti de sa commissioni traballu pubblicu e privau.
De su 21 de fabbraiu 2014 esti ministru po sa pubblica amministrazioni e sa semplificazioni.
TeleSardegna
TeleSardegna est un'emitente televisiva chi òperat in Sardigna, cun sede in Nùgoro.
Istòria
Fundada in su 1988, at tentu sa prima sede sua in carrera Vitòriu Manuelle 13, e at incumintzadu a trasmìtere dae su canale uhf 28. In sos annos a pustis at tramudadu sa sede sua a su nùmeru 21 de carrera Asproni, e dae su 2003 nd'est divènnida propietària s'editora nugoresa Caterina Cosseddu, chi nd'at sighidu s'isvilupu e sa crèschida in sos annos a pustis. Nàschida comente rete frunidora de servìtzios e cuntenutos, at operadu pro annos medas in sa provìntzia de Nùgoro, ue at permìtidu fintzas a àteras televisiones locales de trasmìtere cuntenutos issoro pro mèdiu de sos canales suos. Cun su passàgiu a su digitale terrestre de segunda generatzione at incumintzadu a frunire petzi cuntenutos, sende chi sas frecuèntzia las at incumintzadas a gestire Eitower, s'operadore natzionale pro contu de s'istadu, ma est abarrada una de sas pagas emitentes in s'istadu italianu a sighire a èssere operadora de rete, fintzas si petzi in sas provìntzias de Nùgoro e de s'Ogiastra. In su matessi tempus est colada dae su canale 14 a su 13, pedende e otenende de pòdere trasmìtere fintzas in sas àteras provìntzias, ue sa morte de àteras oto emitentes locales causada dae custu càmbiu de tecnologia aiat lassadu unu bòidu mannu pro su chi pertocat a s'informatzione locale. In dies de oe tenet duncas una cobertura chi li permitit de arribbare a su 97% de sa populatzione sarda.
Gràtzias a sos investimentos fatos in sos annos in contu de programmatzione, tecnologias de ripresa, digitalizatzione e trasmissione e a su traballu de sos dipendentes, chi incluint noe traballadores a tempus indeterminadu e bator collaboradores in sas provìntzias de Nùgoro, Tàtari e Terranoa-Tèmpiu, in su tempus est resèssida a tènnere unu sutzessu semper prus mannu, e in su 2021 at abertu una redatzione fintzas in Tàtari.
Programmas
Su canale de TeleSardegna trasmitet tres castas de telediàriu: in sardu, in italianu e in sa limba italiana de sos sinnos. Sos programmas suos tenent temas medas, dae sa polìtica a su mundu de su traballu, de sos giòvanos e de s'isport. Fintzas custos si podent agatare siat in sardu (Tiri Tiri Fatos e Curiosidades) siat in italianu (Sardegna chiama Europa, EuroSport, Senza confini, Proposte isolane).
2014
Su 2014 (MMXIV in numeros romanos) est un'annu de su seculu de XXI cumintzàu in sa dìe de mèrcuris.
Sadurru de Casteddu
Agiografia
Sa Passio Sancti Saturnini Martyris ("Passioni de Santu Sadurru Màrtiri") est su documentu prus atendìbile e antigu chi contat su fatu de su santu. Est stau scritu de is mòngius Vitorinus de sa basìlica de Santu Sadurru in Casteddu in su sèculu XII, sighenti sa base de testus prus antigus. Sa Passio, lòmpia a nosu peri una còpia Cuatrucentu, contat chi su giòvanu Sadurru, arreconnotu cristianu, est stau decollau su 30 de ladàmini de su 304, a s'edadi de 19 annus, 5 mesis e 8 dìs, e interrau in sa necròpoli aundi est stada apustis pesada sa basìlica a issu etotu dedicada.
Cultu
Su 12 de ladàmini 1621 is ossus de su santu funt stau agataus e trasladaus in sa crìpta de sa Seu de Casteddu, su santuàriu de sos Màrtires, aundi funt oi etotu; in cudda ocasioni, s'archipìscopu Francisco de Esquivel at mòvidu sa data de su martìriu, e duncas de sa festa, a su 30 de ladàmini .Bisòngiat nai chi, però, is ossus agatus in su 1621 funt de retenni unu farsu, ca s'agatadura est acuntèssia duranti sa chistioni intestina po s'afirmadura de su poderiu de sa Crèsia de Casteddu contra a sa de de Turris (oi de Tàtari).
Difatis a inghìriu de su 750, duranti sa dominatzioni longobarda, is restus de santu Sadurru funt staus bortaus in parti in Pavia e in parti in Milanu, po ddus sarbai de is curreras saratzenas. Una màgini de santu Sadurru s'agatat asusu de una punta de sa Seu de Milanu. Si tenet nova de s'arreconnòscida in Milanu subra de is ossus de su santu fata de santu Càrolu Borromeo. S'arreconnoscimentu ùrtimu est stau fatu de su cardinali Schuster in su 1941.
Patronau e crésias
Santu Sadurru est patronu de Casteddu e de Ìsili. Ainnantis de su Concìliu Vaticanu II, su santu fiat afestau puru cumenti patronu de s'Arcidiòtzesi de Casteddu e ancora ddu est, ma est oramai consuetudini de venerai cumenti patronu a sant'Efis.
Sa devotzioni a su màrtiri casteddaju s'est spainada in partis vàrias de s'ìsula, cumenti testimòngiant is crésias chi ddis funt stadas dedicadas:
Crisi in Ucràina de su 2014
Sa crisi in Ucràina de su 2014 cunsistet in una nera de episòdios violentos acontèssidos in sa capitale Kiev chi ant portadu a sa bogadura de su tando presidente Viktor Janukovyč. Fiat sighida dae càmbios de su sistema sòtziu-polìticu de su paisu, torradura a sa costitutzione pretzedente che a primu, abolitzione de s'ufitzialidade de sa limba russa, apelladura a fàghere eletziones noas a sa lestra intro de pagos meses e aposentadura de unu guvernu ad interim.
In sa propaganda de sos mèdia otzidentales si ddi narant rivolutzione de "Maidan" chi in ucrainu bolet nàrrere "pratza", in relatu a "Maidan Nezalezhnosti" (Pratza Indipendèntzia) in ue fiant organizadas is manifestatziones contra de su guvernu, torrada a batijiare fintzas Euromaidan (Europratza). Sa Rùssia cunsiderat is fatos paris a unu corpu de istadu. Intre s'acabu de su 2013 e s'incomintzu de su 2014 fiant organizadas manifestatziones mannas fitianas in Kiev a chi pigaiant parte fintzas movimentos de destra-estrema comente Pravyj Sektor (setore de destra). In sustàntzia is protestadores parteniant a totu is currentes e tiraduras de sa sotziedade. Is protestas fiant istadas paghiosas durante chidas vàrias fintzas a su tzocare de is violèntzias a banda de su guvernu.
Acontessimentos
A pustis de una prima rivolutzione - sa "rivolutzione aràngiu" de su 2004 - s'Ucràina fiat istada parada dae annos de corrutzione, mala gestione, farta de crèschida econòmica, isvalutatzione de sa moneda, e s'incapatzidade de otènnere finantziamentos de is mercados pùblicos. Pro custa resone, Janukovyč aiat chircadu de istabilire relatziones prus istrintas cun s'Unione Europea e sa Rùssia a su fine de atràere su capitale netzessàriu pro mantènnere su livellu de vida de s'Ucràina sena cumpromìtere sa populatzione locale in manera grae. Una de custas medidas fiat istadu un'acòrdiu de assòtziu cun s'Unione Europea, chi diat frunire a s'Ucràina fundos pro reformas vàrias in aspetos medas de sa sotziedade ucràina e duncas truncare is ligàmenes econòmicos cun sa Rùssia. Janukovyč aiat a ùrtimu refudadu de firmare s'acòrdiu cunsiderende·ddu tropu austeru e dannosu pro s'Ucràina. Francu custu s'UE aiat pedidu sa liberatzione de Julija Tymošenko, chi fiat in presone, che cunditzione intzidentale de acòrdiu de assòtziu cun s'Unione Europea. Janukovyč aiat tando firmadu unu tratadu cun sa Rùssia, chi antimes aiat iscadenadu avolotos tziviles in Kiev chi a sa fine aiant giutu a iscontros violentos intre manifestantes e fortzas de s'òrdine in tzircustàntzias pagu craras. Mentras ca is tensiones si faghiant semper prus mannas, Janukovyč aiat lassadu su Paisu pro non bi torrare. Sa Rùssia aiat acusadu Istados Unidos e s'UE de finantziamentu e diretzione de is protestas.
A pustis de sa rivolutzione de su 2014, sa Rùssia at refudadu de reconnòschere su guvernu ad interim nou, cunsiderende is avolotos unu corpu de Istadu,. In resposta a is càmbios de regìmene sa repùblica autònoma de Crimea de majoria russòfona, aiat votadu in referendum pro s'annessionadura a sa Rùssia. Su referendum non fiat reconnotu dae s'Ucràina e dae parte manna de sa comunidade internatzionale, nointames dae tando sa regione est de facto parte de sa Rùssia. Peristantu su guvernu ad interim de nòmina noa in Ucràina at firmadu s'acòrdiu de assòtziu cun s'UE e s'est impinnadu a adotare is reformas de su sistema giuditziàriu e polìticu, gasi comente de is polìticas finantziàrias e econòmicas, a su fine de respetare is recuisitos istabilidos in s'acòrdiu. Su guvernu a interim at in prus adotadu providimentos ulteriores, ca a pustis de sa rivolutzione non fiat capatzu de satisfàghere puntos vàrios de s'acòrdiu e teniat bisòngiu de investimentos èsteros. Is investimentos istràngios acudiant dae su Fundu Monetàriu Internatzionale in forma de imprèstidos pro una summa de in prus de 18 milliardos de dòllaros subordinende is reformas ucràinas adotadas in giai totu sos aspetos de sa sotziedade, intre cale una crèschida de prètziu de s'oferta interna de su gas a su prètziu globale.
Franca sa setzessione e annessionadura unilaterale a sa Rùssia de sa Repùblica Autònoma de Crimea, is regiones a majoria de russos ètnicos de Donetsk e de Luhansk ant decraradu s'indipendèntzia, ratifichende·la a pustis cun unu referendum. Dae tando durat una gherra in s'Ucraina orientale, chi pariat si fiat parada cun su sesade su fogu firmadu in Minsk, dae sas autoridades de Kiev e dae sos separatistas, nointames atacos violentos e cumbatas sighent galu.
Robert Johnson
Robert Johnson (Hazlehurst, Mississippi, 8 de maiu 1911 – Greenwood, Mississippi, 16 de austu 1938) est istadu unu chitarrista e composidore americanu.
S'etnomusicologo Alan Lomax est istadu determinante in su recuperu e sa conservazione de sos discos de Roberto Johnson e at contribuidu in manera determinante a lu faghe' connoschere a su publicu.
Mesolìticu
Su mesolìticu o epipaleolìticu est su perìodu intermèdiu de s'Edade de sa pedra chi andat dae su 10.000 a su 8000 a.C., definidu pro custu edade de sa pedra mesana.
Durante su Mesolìticu s'elàborant tècnicas sofisticadas de traballadura de sa pedra, comente sa de sa "microlìtica", in sa cale àstulas minores de sìlighe fissadas a mànigos in linna o in ossu sunt impreadas pro fraigare ainas pro sa cassa e sa regorta de sos vegetales.
Is domos sunt costituidas dae barracas chi formant bidditzolos.
Luciano Pavarotti
Est ammentadu intra is deghe tenores prus mannos de totu is tempos, de sa boghe sua scuillante in is acutos e rica in su mesu, cun frasègiu craru e tìmbru lìmpidu. In paris cun Carlo Bergonzi, Enrico Caruso, Franco Corelli, Mario Del Monaco, Giuseppe Di Stefano, Beniamino Gigli e Tito Schipa, sighit a èssere ammentadu che unu de is tenores istòricos italianos famados a livellu mundiale. Cun su Pavarotti & Friends e is collaboratziones suas numerosas (ammentamus in particulare sa costitutzione de su grupu Tre Tenori, cun Plácido Domingo e José Carreras), at consolidadu sa popularidade sua ca ddi at donanu fama mundiale a foras de s'àmbitu musicale puru. Cun prus de 100 miliones de copias bèndidas in su mundu, s'istima chi siat, pro is bèndidas puru, intra is primos cantantes de totu is gèneres musicales, e in prus su cantante italianu de sucessu a livellu mundiale.
Istàngiu (elementu chìmicu)
S'istàngiu est unu elementu chìmicu de sa taula periòdica chi tenet nùmeru atòmicu de 50 e sìmbulu de Sn.
Est unu metallu de post-transitzione non fàtzile a ossidare in s'ària, chi poderat a sa corrosione, impitadu duncas in medas ligas pro ammuntare àteros metallos prus delicados.
S'istàngiu podet èssere bogadu mescamente dae sa cassiterite e dae s'istannite.
Matzedònia (regione istòrica)
Sa Matzedònia est un'àrea istòrica e geogràfica posta in s'Europa balcànica. Is làcanas suas ant variadu meda cun su tempus, ma in die de oe si cunsìderat chi sa regione incluet partes de chimbe paisos balcànicos: Grètzia, Matzedònia de su Norte, Bulgaria, Albania, Sèrbia (inclùida sa regione de Gora e su Kosovo). Sa Matzedònia tirat a unos 67.000 km² e contat una populatzione de unos 4,76 milliones de bividores.
Is primos aposentamentos connotos remontant a unos 9.000 annos a oe. Dae sa metade de su de su sèculu IV a.C., su Regnu de Matzedònia fiat istadu sa potèntzia dominadora in sa Grètzia clàssica e in is regiones a ròdiu.
Geografia
Definire is lìmites geogràficos de sa Matzedònia est dificultosu meda, sende chi s'agatant descritziones medas segundu su paisu chi controllat sa zona. Massimamente sa Matzedònia s'iscàmpiat in s'àrea cumprèndida intre su riu Nestos e is montes Rodope in s'estu; is montes de Osgorske, de Crna Gora e de Stara Planina, nde allindant sa làcana setentrionale, is montes albanesos de Jablanica e is lagos de Ohrid e Prespa faghent sa làcana de ponente, is montes de Gramos e su monte Olimpu sa de sud.
Sa zona geogràfica matzèdone si partzit duncas intre sa Matzedònia grega (52,4%), Matzedònia de su Norte (35,8%), sa Bulgaria (10,1%) e, segundu is mapas, Albania (1,4%) e Sèrbia (cunsiderende s'istadu in parte reconnotu dae Kosovo) (0,3%).
Sa regione est partzida in regiones ulteriores:
Sa Matzedònia s'agatat intre su passaditzu mannu chi unit s'Europa orientale e su Mediterràneu, sighende is baddes de is rios Morava e Vardar, una bia istratègica chi est istada testimonia de su passu esèrtzitos gregos, romanos, islavos e turcos.
Charles Bronson
Charles Dennis Buchinsky (Ehrenfekd, Pennsylvania 3 November, 1921 – Los Angeles, California 30 August 2003), prus conottu comente Charles Bronson, est unu cantante e attore americanu.
Malabo
Malabo est una tzitade e capitale de sa Guinea Ecuatoriale. Situada in sa costa setentrionale de s'ìsula de Bioko (in passadu Fernando Poo), tenet una populatzione aprossimada de 300 000 bividores.
Sa tzitade fiat fundada dae sos inglesos, chi aiant locadu s'ìsula dae s'Ispagna, in su 1827. Batiada Port Clarence, fiat impreada comente a istatzione navale in su tentativu de suprimire su cummèrtziu de sos iscraos. Medas iscraos comente fiant liberados bi fiant aposentados, in antis de sa fundatzione de sa Sierra Leone che a colònia pro sos iscraos liberados. Mentras medas de issos a fatu si fiant trasladados a Sierra Leone, unos cantos de iscratza issoro, narados Fernandinos, si podent galu agatare in Malabo e in s'àrea a ròdiu, in ue costituint unu grupu ètnicu distintu e faeddant unu dialetu issoro afro-portughesu.
Cando s'ìsula fiat torrada suta de su controllu ispagnolu cumpletu, Malabo fiat torrada a batiare Santa Isabel. Fiat isseberada in su 1969 pro sostituire sa tzitade de Bata (posta in su continente) che a capitale de sa natzione e aiat cambiadu nùmene in Malabo in su 1973, in sinu a sa campagna de su presidente Francisco Macías Nguema pro remplasare is topònimos istràngios cun nùmenes "autènticos" africanos.
Durante su regnu "de su terrore" suo, Macías Nguema aiat agiomai ispèrdidu sa minoria Bubi, chi formaiat sa majoria de sa populatzione de s'ìsula de Bioko, e aiat batidu medas elementos de sa tribù sua, is Fang, a Malabo. In is annos finales de su guvernu suo, cando sa Guinea Ecuatoriale fiat nòdida fintzas che a sa "Auschwitz Africana", manna parte de sa populatzione de sa tzitade si fiat fuida, gasi comente casi su de tres unu de sa populatzione de sa natzione. Malabo si depet galu torrare a pesareare dae is feridas de cussu perìodu.
Cabaret
Su Cabaret est unu locale inue si manigada e si buffada abbaidende un'ispettaculu. In Frantza a sos tempos de sa Belle Époque si fit isviluppadu su fenomeno de sos cafés-concerts chi fini locales frequantados dae poveros e riccos, finas pruite sos prejos fini bascios meda. Sos locales pius famosos de i cuss'epoca fini Le Chat noir e les Folies Bergère.
El Alamein
El -Alamein (in àrabu: العلمين, al-‘Alamayn) est una localidade de unos 5.800 bividores de s'Egitu, posta in sa costera de su mare Mediterràneu, pagu a tesu de su desertu egitzianu e istesiada unos 100 km dae Alessandria.
In s'atunzu de su 1942 est istada cumbattida in custu logu una battaglia detzisiva tra sa fortzas de s'Asse, italianos e tedescos, e sos Alleados. Custos, superiores pro armamentos e ateros medios ant custrintu tedescos e italianos a si retirare. Paritzas miza de soldados italianos morint in battaglia e ateras miza sunt fattos presoneris. A El Alamein unu Sacrariu, ammentat sos italianos chi sunt mortos in ie.
Santu Archillau
Archillau, fintzas Acrillai (Archelaus in latinu; Fordongianus, sèculu I - Fordongianus, 4 de cabudanni 100), est stau unu satzerdotu e màrtiri sardu, venerau a santu de sa Crésia catòlica.
Agiografia
Pagu si scit de sa biografia de Archillau, ca non ci funt passiones o testus chi arrelatant sa vida cosa sua. Segundu sa traditzioni, est nàsciu in su sèculu I in Fordongianus de una famìglia nòbili; at connotu s’Evangéliu in Casteddu e est stau ordinau presbìteru de su santu pìscopu Tènneru o fortzis de su pìscopu Melitoni. Apustis de essi torrau in Fordongianus po proclamai su cristianèsimu, est stau denuntziau cumenti cristianu e apedrau de su pòpulu. e apustis interrau aundi posca est stada fraigada sa crésia de santu Lussùrgiu.
Cultu
Po meda tempus scarèsciu de sa memòria de sa genti arborensi, sa devotzioni po santu Archillau torrat a nasci in su 1615, candu s'archipìscopu de Aristanis Antonio Canopolo òrdinat una cumpangia de scavus asuta de sa crésia de santu Lussùrgiu in Fordongianus. Su 5 de freaxu s'agatant sa losa de santu Archillai e is ossus suus, e si decidit sa trasladura de is relìcuias a sa Catedrali de Aristanis, chi lompint in citadi in su 11 de freaxu.
Est patronu de sa citadi e de s'arcidiòtzesi de Aristanis, e est afestau su 13 de freaxu.
Roberto Trashorras
Roberto Trashorras Gayoso  (Lugo, 28 de fribraggu 1981) est unu giogadore de pallone galegu.
Cefalonia
Cefalonia (Kefalonìa in gregu). Isola de 781 km2, a ovest de Grecia, ca. 36 miza abitantes.
Tzentros: Argostoli, Lixouri, Sami. Durante e Segunda Gherra mundiale fortzas de S'Asse, tedescos e italianos ant occupadu s'Isola (12.000 italianos, sa Divisione Acqui, e 2.000 tedescos ). S'armistiziu de s'Italia cun sos Alleados (cabidanni 1943) at creadu diffidentzia e confusione in su rapportu tra italianos e tedescos. Arrivant in s'isola rinfortzos tedescos e benit ordinadu a sos italianos de lassare sas armas. In seguitu a su rifiutu, aereos tedescos mitragliana sos italianos. Morint in s'Isola 5.000  soldados italianos e chentinaias de ufficiales.
1871
S'annu 1871 (MCMLXXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
Ìsula de Man
S'ìsula de Man (/ˈmæn/; in mannesu: Ellan Vannin [ˈɛlʲən ˈvanɪn]), connota fintzas cun nùmene de Mann (in mannesu: Mannin, IPA: [ˈmanɪn]), est una dipendèntzia britànnica auto-guvernada, chi s'agatat in su mare de Irlanda, intre sa Britànnia Manna e s'Irlànda. Sa capitale est Douglas.
Su cabu de istadu est su soberanu britànnicu, chi mantenet tìtulu de Sennore de Mann. S'ìsula est amministrada de unu guvernadore, ma is affàrios èsteros e sa defensa sunt suta responsabilidade de su guvernu britànnicu.
Tenet istèrrida de 572 km2 e populatzione de unos 84.500 bividores.
S'ìsula de Man est istada populada de s'òmine de in antis de su 6.500 i.C. Est una de is ses natziones cèlticas.
Rivolutzione de santugaine
Sa rivolutzione de santugaine o rivolutzione de ladàmine est sa fase finale e detzisiva de sa Rivolutzione russa comintzada in Rùssia in su freàrgiu 1917 de su calendàriu giulianu, chi aiat signadu da prima sa derrota de s'Impèriu russu e a pustis s'instauratzione de sa Repùblica soviètica.
A pustis de sa furriadura de sa monarchia, durante unos cantos meses sa Rùssia fiat istada triulada dae gherras intre is partidos polìticos e de una disgregatzione militare e econòmica semper prus manna, e su Partidu Operaju Sotzialdemocràticu Russo (bolscevicu) ghiadu dae Lenin e Lev Trockij aiat detzìdidu s'atzione armada contra su guvernu provisòriu comomai dìbile de Aleksandr Fëdorovič Kerenskij pro assùmere totu su pòdere a nùmene de is Sòviet de is operajos, de is sordados e de is massajos.
S'abolotu, aviadu in sa note intre su 6 e su 7 santandria (24 e 25 santugaine de su calendàriu giulianu) 1917 in Petrugradu, si fiat concluida cun sutzessu; is bolscevicos aiant formadu unu guvernu rivolutzionàriu presididu dae Lenin e fiant istados capatzos de ispaniare in manera progressiva su podere issoro subra manna parte de is territòrios de s'antigu Impèriu tzarista. Sa reatzione armada de is fortzas contra-revolutzionàrias e s'interventu de is potèntzias istràngias aiat provocadu su cumintzu de una gherra tzivile meda sambenosa chi si fiat concluida cun sa vitòria bolscevica intre su 1921 e su 1922.
Manoppello
Manoppello. Burgu, in provintzia de Pescara in sa zona de su Parcu Notzionale de la Maiella. Unu pagu fora de sa bidda su Santuariu del Volto Santo, cun un'immagine de sa Cara de Cristu, meda venerada,visitada dae Paba Benedetto XVI su 2006.
Brandeburgu
Su Brandenburgu (in limba soraba Bramborska o Braniborska, in bàsciu tedescu Bramborg/Brannenborg) est unu de sos 16 istados federados de Germània (Bundesland). Sa capitale est Potsdam. S'istadu tenet istèrrida de 29 478,61 km² e populatzione de unos 2.450.000 bividores. Làcanat in su norte cun s'istadu federadu dae Meclemburgu-Pomerània Otzidentale, in s'estu pro mèdiu de su riu Oder cun sa Polònia, in su sud cun s'istadu de Sassònia, in s'ovest cun s'istadu de Sassònia-Anhalt. S'Oder format su lìmite orientale de s'istadu e de sa Germània cun sa Polònia, e su riu Elba costituit una parte de su lìmite otzidentale de Brandenburgu. Sos rios printzipales in intro de su territòriu sunt sa Spree e su Havel. In sa regione de Cottbus, posta in su sud-estu de su Brandenburgu, bivet sa minoria de is sorabos, chi cunservant limba pròpia, chi benit a èssere su sorabu.
Istòricamente, su Brandeburgu est istadu una natzione casi indipendente e su nùcleu de s'istadu tedescu unificadu. Cunteniat sa capitale benidora de Germània, Berlinu, e dae su 1618 siat su Brandeburgu siat sa Prùssia, in s'època Brandeburgu-Prùssia, fiant guvernados dae is ducas Hohenzollern e a fatu dae is res de Prùssia. Fintzas a su de 15 sèculos, carchi regione de s'àrea chi diat divennere Brandeburgo, fiant bìvidas dae su pòpulu islavu de sos Wendos, chi galu costituint una parte de sa populatzione moderna. Su Brandeburgu est istadu unu de is istados tedescos chi in su 1539 sunt colados a su Protestantèsimu, cun s'aventu de sa Reforma. Su Land de su Brandeburgo est nàschidu in su 1945, a fatu de s'isfaghimentu de sa Prùssia, e fiat istadu assignadu a sa zona de ocupatzione soviètica (de su 1949 Repùblica Democràtica Tedesca). In su 1952 su Land fiat istadu issu matessi isfatu in is distritos (Bezirk) de Cottbus, Francuforte subra s'Oder e Potsdam. De su 1961 a su 1989 sa parte de territòriu chi lacanaiat cun Berlinu Ovest fiat allindada dae su "Muru".