cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladimir Putin
Vladimir Putin (in limba russa: Владимир Владимирович Путин; *14. lampadas 1952, San Pietroburgo) est istadu presidente de sa Rùssia dae su 2000 fintzas a su 2008, candu fiat eligidu primu ministru, sende chi segundu sa lege russa no podiat èssere fatu presidente prus de duas bortas. A fatu de una mudàntzia in su deretu russu fiat torradu a eligire presidente in su 2012, e galu sighit gasi.
Chilivane
Chilivani est unu trighinzu de sa comuna de Otieri, posta in sa provìntzia de Tàtari, e contat cun unos 300 abitadores. Est un’agrugadorzu ferruviàriu de sinnìfigu, dae ue s’arrampant duos rugros, chirru a Tàtari e a Terranoa e Figari respetivamente. In prus de custu, tenet un’ipòdromu chi est in mesu de sas istruturas de echitadura prus importantes de sa Sardinna e de s’Itàlia.
Chilivani s’agatat in su Logudoro, a unos 6 km. dae Otieri e 40 dae Tàtari. A curtzu de sa leada, curret su Riu Mannu de Otieri, chi a pustis si ghetat a sas abas de su Lagu de su Coghinas.
Custu assentadorzu fiat nàschidu in tempus de su fraigamentu de sa lìnia ferruviària Casteddu-Figari e de s’arrampamentu suo pro Tàtari e Portu Turre, acontèssidu in sa segunda metade de su de XIX sègulos dae bandas de sa Cumpanzia Reale de sos Caminos de Ferru Sardos, aderetada dae Benjamin Piercy.
Su sartu a s’uestu de Otieri, difatis, fiat istadu isseberadu pro bi fraigare su transitadorzu, numenadu prus a tardu Chilivani, dae ue, dae sa lìnia printzipale, si diat esser arrampada sa lìnia pro ambas leadas turresas.
Jim Meskimen
James Ross "Jim" Meskimen (Los Angeles, California, 10 de cabidanne, 1959), est unu còmicu e attore americanu.
Bernhard H. Goetz
Bernhard Hugo Goetz (Noa Iorcu, 07/11/1947) est un’ameriganu cunnotu pro aer tiradu contra a bator zòvanos chi aiant chircadu de l’isrobare in unu trenu de su metropolitanu de Noa Iorcu, su chi aiat cunzutu sa cundenna sua pro possedimentu illegale de arma de fogu. Nche fiant cròmpidu a simbolizare sa frustradura de sos noaiorchesos pro sa rata elevada de criminalidade de sos primos annos otanta de su sègulu passadu. S’intzidente fiat acontèssidu in Manhattan su 22 de nadale de 1984 e aiat trubuscadu una debate nassionale subra de su crìmine in sas tzidades mannas, gasi etotu che subra de sos lìmites de sa defesa lizìtima.
Goetz aiat isparadu chimbe bias cun una rebortedda neta de permissu, ferende in manera sèria sos bator atacadores suos. S’imprenta noaiorchesa l’aiat paranumenadu “su bizilante de su metrò”, e sos mèdios massivos e s’opinione pùbriga l’aiant siat alabadu siat critigadu aspidamente.
Si fiat intregadu presoneri noe dies prus a tardu e fiat istadu acusadu de tentativu de mortorzu, atacu, cumportamentu perigosu e diferentes delitos relassionados cun sas armas de fogu. Una zuria l’aiat assortu a sentèntzia rassa, francu pro su possedimentu illegale de arma de fogu, pro su cale aiat cumpridu su tres-duos de una pena de un’annu.
S’intzidente est istadu tzitadu comente fatore chi at cuntribuìdu a sa formadura de unu moimentu de opinione contra a su crìmine urbanu, gasi comente a sas campannas esitosas de sa National Rifle Association, un’assòtziu ameriganu chi defendet su deretu a posseder armas cuntzèdidu dae su Custituimentu, pro su minimonzu de restringhiduras a sa zughedura cuada de armas de fogu.
1984 New York City Subway shooting
Carlos Alazraqui
Carlos Jaime Alazraqui (Yonkers, New York, 20 de trìulas, 1962), est unu còmicu e attore americanu.
Artes aplicadas
Sas artes aplicadas rapresentant s'ammenta de sas aplicatziones de formas de arte a sa progetatzione e a sa decoradura de ogetos pro los torrare in manera estètica gradevoles. Su tèrmine si distinghet de cuddu de bellas artes, chi mìriat a frunire istìmolos intelletuales e estèticos masaprestu chi funtzionales. Sas artes aplicadas sunt un'istile artìsticu prus interessadu a sa realizatzione de sos ogetos industriales.
Sunt cunsideradas artes aplicadas su disinnu industriale, sa gràfica, su design de sa moda, su design de sos internos e sas artes decorativas. In unu cuntestu creativu e/o astratu, fintzas s'architetura e sa fotografia podent èssere cunsideradas artes aplicadas.
Movimentos de arte aplicada sunt su Bauhaus, s'Arts and Crafts, s'Art Nouveau e s'Art déco.
Canberra
Canberra (AFI: [kamˈbɛrra][2]; in inglesu /ˈkænbɹə/, [kæ̃ːmbɹə]) est sa capitale de Austràlia e, cun sa populatzione de 410.301 bividores, est fintzas sa majore tzitade de manu de a intro de su paisu.
Amministrativamente faghet a paris cun su territòriu de sa capitale australiana (Australian Capital Territory, ACT), urbanìsticamente nd'òcupat in realidade petzi su setore setentrionale, sa parte chi abarrat est giai disabitada. S'ACT s'agatat totu inghiriadu dae s'Istadu de Nou Galles de su Sud, sena isbocu a su mare perunu. Canberra s'agatat 300 km a sud-ovest de Sydney e 650 km a nord-estu de Melbourne.
Sa zona in ue si pesat fiat isseberada che a sede de sa capitale natzionale in su 1908 e, comente a Brasìlia e pagas àteras capitales de su mundu, fiat istada una tzitade apositamente progetada pro custu fine. Su cuncursu internatzionale istabilidu pro sa realizatzione sua fiat bintu dae sos architetos istadunidensos Walter Burley Griffin e Marion Mahony Griffin, de Chicago, e is traballos de fraigu fiant comintzados su 20 de freàrgiu de su 1913. S'istrutura de sa tzitade fiat istada influentzada meda dae su movimentu de is "tzitades giardinu" e includet àreas ampras de vegetatzione ispontànea, chi ant bàlidu a Canberra su nomìngiu de "capitale de su bush". Cun totu chi sa crèschida sua siat istada rallentada dae is duas gherras mundiales e de sa Depressione Manna de su 1929, Canberra s'est distènghida che a una tzitade in prenu isvilupu a pustis de sa segunda gherra mundiale.
Essende sede de su guvernu australianu, Canberra est sede de su Parlamentu, de s'Arta Curte de Austràlia e de àteras istitutziones guvernativas numerosas. Est sede fintzas de organizatziones sotziales e culturales medas de importu natzionale. Su guvernu federale contribuit a sa majoria de su produtu internu brutu tzitadinu e est su majore donadore de traballu de sa tzitade. Canberra est in prus destinatzione de viàgios turìsticos natzionales e internatzionales.
Sa majoria de is australianos pronùntziat su nùmene in duas sìllabas, comente a /ˈkæn.bɹə/ o /ˈkæm.bɹə/. Una minoria ddu pronùntziat /ˈkæn.bə.ɹə/; sa pronùntzia /kæn.ˈbe.ɹə/ est cunsiderada isballiada, mancari cun probabilidade est sa prus acanta a s'orìgine etimològica de su nùmene.
Erfurt
Erfurt est una tzitade de unos 200.000 abitantes de sa Germània, chi s'agatat in su Land de Thüringen, in ue est sea e sa bidda prus manna.
Erfurt faghet parte cun is ateras tzitades mannas de Thüringen, Sachsen-Anhalt e Sachsen de sa regione metropolitana de sa Germània Tzentrale.
S'hymnu sardu nationale
S'Hymnu Sardu Nationale  fit s'innu de su Regnu de Sardigna piemontesu.
Est de sos annos trinta de su seculu de XIX, iscrittu (ind unu sardu logudoresu ma literàriu meda, chi in sa forma si assimizat a cussu de Giovanni Spano) dae su prèide Vittorio Angius, liberale e deputau a su Parlamentu Subalpinu. Sa musica l'aìat imbetzes cumposta su maistru tattaresu Giovanni Gonella (1804-1854).
Sa prima esecutzione at tentu locu in su teatru Tzivicu de Casteddu in su 20 de febràrju de su 1844.
S'ispartitu lu at iscopertu in s'archiviu de s'auditorium de Casteddu su prof. Francesco Cesare Casula, direttore de s'Istitutu de Istoria de s'Europa de su Mediterraneu in su CNR.
S'innu fit tando postu a costàzu chin sa Marcia Reale e poi bocau de su tottu in su 1947, ponèndeche comente innu italianu cussu de Mameli (Il Canto degli Italiani).
In su 1991 s'innu fit postu in esecutzione dae sa banda de sos Carabineris in su Cuirinale in su 29 de maju; lu intendìan che omaju a s'orizine tataresa de su Presidente de sa Repubrica Francesco Cossiga. Fit torrau a sonare a sas dimissiones de su Capu de Istadu, in su 28 de aprile de su 1992.
Limba giapponesa
Sa limba giapponesa (日本語 nihongo?) est una limba chistionada in Giappone e in parìtzos locos a ube sos giapponesos fin disterràos.
Su giapponesu, paris chin sas limbas ryūkyūanas, sun parte de sa familia limbistica de sas limbas nipponicas. Dae su puntu de bìsta filogeneticu su giapponesu, a su solitu, si tenet a cussìderu comente limba isulada, ca non fachet a che bocare a campu s'orìzine sua. Calicuna teoria pessat chi su giapponesu tenzat radìchinas a comunu chin sa limba ainu (faveddada oje in dìe dae paca zente in s'isula de Hokkaidō), chin sas limbas austronesianas oppuru chin carchi limba de su grùstiu uralu-altaicu. Si tenen meda prus a contu sas urtimas duas ipotesis: medas, tra sos limbistas, pessan chi su giapponesu tenzat unu substratu austronesianu chin carchi elementu de superstratu de orizine uralu-altaica. Làdinos sun sos assimìzos chi tenet su giapponesu chin su coreanu, sèndebi sas differentzias prus mannas in su pianu morfologicu-lessicale.
Tuone Udaina
Tuone Udaina (mortu in su 10 de Làmpadas de su 1898), connottu finas comente Antonio Udina in italianu, est istada s'urtima pessona a tènner cumpetentzia attiva de su dalmaticu. Issu fit sa fonte printzipale de informatziones in supra de su limbazu de sos mannos suos, cussu de s'isula de Veglia (Krk in croatu), pro su limbista Matteo Bartoli, chi lu aìat intervistau in su 1897, mancari chi non seret propriu s' "ideale": non fit dalmaticu de limba mama e sa limba l'aìat imparada dae sos negossios chi sos mannos suos fachìan in dommo (comente aìat nau: E-l mi tuota e la maja niena favlua cosaic, in veclisun, jali favlua ce jali kredua ce ju non kapaja, ma ju toč! bortau "Babbu meu e mama mea goi faveddaban, faveddaban in viklasun, pessande chi deo non los cumprendìo, ma aìo cumpresu tottu!"), in prus non la chistionabat prus dae oramai 20 annos e fit surdu e chene dentes: difattis, no an mai fattu registratziones sonoras in supra de sa limba chi faveddabat. Tuone Udaina traballabat che barbèri, e pro custu li naban finas burbur. A sas ses de bortaedìe de su 10 de làmpadas in su 1898, una mina de terra lu aìat mortu e, chin issu, finas su dalmaticu ch'est iscumpartu pro semper.
Limba giapponesa
Paritzos istudiosos imprèan su faveddu "protogiapponesu" (dae s'inglesu Proto-Japonic) pro inditare sa protolimba de tottus sas variedades de sas limbas modernas de su Giappone, est a nàrrer sa limba giapponesa de commo, sos limbazos de su Giappone e tottus sas limbas chi si chistionan in sas isulas Ryukyu.
Dae su puntu de bista tipologicu su giapponesu tenet medas caratteristicas chi sun proprias de sas limbas agglutinantes de tipu SOV, chind un'istruttura "tema-cummentariu" (pretzìsu meda a su coreanu). Sa presentzia de carchi elementu caratteristicu de sas limbas flessivas at ispintu a medas limbistas a pònner su giapponesu in intro de su grùstiu de sas limbas "semi-agglutinantes".
Aragona
S'Aragona (in ispagnolu e aragonesu Aragón, in cadalanu Aragó) est una comunidade autònoma de su norti-estu de s'Ispagna. Su cabulogu e sa bidda prus manna de sa regione est Zaragoza.
Tenet istèrrida de 47.719 km² e pobulatzione de 1.308.563 bividores (2016).
S'Aragona allàcanat in su norti cun sa Frantza (regiones de Acuitània e Midi-Pyrénées), in s'estu cun sa Catalugna, in su sud cun sa comunidade valenciana, in s'uestu cun sa Castilla-La Mancha, Castilla y León, La Rioja e Navarra.
S'Aragona est partzida in tres provìntzias: Zaragoza, Huesca e Truel, chi benint ispartzidas in 33 comarcas (unidades teritòriales cun autònomia amministrativa limitada).
Gabanu de proina
Su gabanu de proina est unu cantzu de bestire chi permitet de s'arrimare dae s'intempèriu, cun o sena cugutu. Est particularmente ùtile in totu sas situassiones in ue, pro neghe de su bentu o pro resones pràtigas, non si podet impreare unu parabas.
Prokaryota
Cun procariota o procariote (taxon Prokaryota) s'inditat su domìniu chi incluet is microorganismos costituidos dae tzèllulas procariotas, est a nàrrere, tzèllulas chi presentant un'ADN dispèrdidu in su tzitoplasma, sende chi non portant nùcleu tzellulare. Su tèrmine derivat de su gregu: πρό-(pro-), "in antis de" + κάρυον (carion), "nou" o "mèndula", in relatu cun sa farta de su nùcleu tzellulare. ​ Su domìniu est costituidu issu etotu dae duos regnos dislindados: Archaea e Bacteria.
Is procariotas o organismos procariotas ant retzidu denùmenatziones vàrias comente Batèriu, Monera e Schizophyta, segunde de sos autores e de is sistemas de classificatzione. Àteros trèmenes usados sunt istados Mychota, Protophyta e Procaryotae.
Is procariotas sunt unitzellulares, francu carchi casu comente is Mixococcales, intre is cales unos cantos tenent tapas multitzellulares in su tziclu de vida. In àteros casos formant colònias mannas, comente in is Cyanobacteria. Is procariotas si caraterizant pro non presentare nùcleu tzellulare, mitocòndrios ne àteros orgànulos. Sa sutapartzidura de sa tzellula est fitiana in su mundu procariota in forma de cumpartimentos, unos delimitados dae proteinas e àteros delimitados dae lipidos. Sunt microorganismos chi possedent unu solu cromosoma denumenadu nucleoide, sa riprodutzione est asessuale peri fissione binària, tenent una bariedade manna de metabolismes e b'ant ispètzies adatadas a totu casta de ambientes, fintzas is prus estremos. Si càrculat chi s'agatent unos 5×1030 procariotas in su mundu.
Sogorb/Segorbe
Sogorb (in cadalanu) o Segorbe (in castillianu) est una comunu spagnolu de 9.244 bivdores situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Jeff Foxworthy
Jeffrey Marshall "Jeff" Foxworthy (Atlanta, Georgia, 6 de cabudanne, 1958), est unu còmicu e attore americanu.
Carlos Mencia
Ned Arnel Mencía (San Pedro Sula, Honduras, 22 de santugaine, 1967), est unu còmicu e attore americanu.
Conciliu di Trento
Su Concilu de Trento (1545-1563) fiat incomintzadu dae su Paba Paulu III( 1534-1549) a Bologna e apoi trasferidu a Trento po favorire sa partetzipatzione de sos protestantes. Si sunt tentas varias "sessiones" e sunt istados trattados divescios temas: s'unidade da sa Creja, su problema de sa fide e de sos dogmas. Est istadu trattadu a fundu su tema "de iustificatione" e su problema de sa riforma de sa vida de su clero e de su populu cattolicu. In su 1566 est istadu fattu Paba Pio V, unu religiosu de sos Dominicanos, chi s'est impignadu po sa riforma: Dae isse est istadu pubricadu Su Catechismu Romanu, su Breviariu Romanu (1568) e Su Missale Romanu (1570) cun su calendariu liturgicu de sas festas religiosas chi est istadu impreadu fintzas a su 1969. Su Conciliu de Trento at tentu una influentzia manna pro s'arte, pittura,iscultura e architettura, favorinde "su barocco": oberas meda baroccas las ammiramos ancora oe.
Ashton Kutcher
Christopher Ashton Kutcher (Cedar Rapids, Iowa, 7 de friàrgiu 1978), est unu còmicu e attore americanu.
Limba ainu
Sa limba ainu (in ainu アイヌ イタク, aynu itak; in giapponesa アイヌ語, ainu-go) est una limba chistionada dae su grupu etnicu europoide de sos Ainu in s'isula de Hokkaidō, a nord de su Giappone. Tempus fachet si faveddabat fìntzas in sas isulas Curili, in sa parte nord de Honshu, e in sa meitade meridionale de Sakhalin.
S'ainu est una limba isulada chene rapportos chin sas atteras limbas. A bortas che la ponen in su grùstiu de sas limbas paleosiberianas, ma custu est unu faveddu chi cumprendet medas familias limbisticas minores e isuladas chi b'aìat in Siberia innàntis de s'artziada de etnias turcas e tungusas; de cada manera, no est una familia limbistica. In medas creden chi s'ainu siat currelau a su giapponesu e a sas limbas altaicas (Patrie 1982). Dae pacu tempus s'at provau a che la pònner a pare chin sas limbas austronesianas, pro mèdiu de cumparàntzias curturales e lessicales, comente nat su limbista giapponesu Shichiro Murayama. B'at fintzas sa proposta de chie la cheret sorre de s'indoeuropeu, ca b'an atzapàu unas 200 paragulas de possibile orizine a comunu e carchi assimìzu sistematicu.
A commo, s'ainu est una limba chi sich'est morinde. Difattis, pèri tottu s'isula de Hokkaidō b'at pètzi 100 pessones chi galu la faveddan, e custas sun in sa bidda de Nibutani e tenen prus de trint'annos; mancari tottu, s'interessu de la torrare a imparare dae parte de sa zente de su locu chi non la connoschet prus est vivu.
La Valse à mille temps
La Valse à mille temps est una cantone de Jacques Brel (pubricada in s'album La Valse à mille temps in su 1961. Sa cantone est caraterizada dae su crescendo (in Frantzesu: «crescendo brélien» ) chi est una progressione dramatiga de su ritmu chi nezessitat de una particulare interprétazione. In Italia custu modu e cantare est istadu ripresu in manera eccellente dae su cantautore Giorgio Gaber in modu prezisu in sa cantone Com'è bella la città
Mare Jòniu
Su mare Jòniu, o fintzas Iòniu, (Ιόνιο Πέλαγος, Iónio Pélagos, in gregu; Mare Ionio in italianu, Mari Ioniu in sitzilianu e Deti Jon in albanesu) est un'àrea de su mare Mediterràneu posta intre sa penìsula Itàliana meridionale (sa Calàbria, sa Basilicata e sa Pùglia) e Sitzìlia, in s'ovest, e Albània e Grètzia in s'est, in su sud de su canale de Òtranto, chi dd'unit cun su mare Adriàticu.
Bogada sa Sitzìlia in s'ovest, si bi agatant unu nùmeru mannu meda de ìsulas, totus a inghìriu de sas costeras gregas, intre sas cales Corfú, Zatzintu, Tzefalònia, Ítaca e Lèucada, chi in annantu sunt connotas che a ìsulas Jònicas, e àteras comente Strofades, Sfaktiria, Skhiza, Sapientza e Citera.
Est una de sas printzipales àreas sìsmicas de su mundu.
Is portos majores sunt is de Siracusa e Catània, in Sitzìlia.
Mare de Aral
Su mare o fintzas lagu de Aral (in kazaku Арал теңізі, Aral tengizi; in uzbecu Orol dengizi, in russu Аральское море, Aràlskoie more, o Арал, Aral) est istadu unu mare interiore de s'Àsia Tzentrale, puru cunsideradu unu lagu de abba salida. Tenet istèrrida manna (unos 27.000 km²) e s'agatat intre su Karakalpakstan (repùblica autònoma de s'Uzbekistàn) in su sud, e is regiones de sa Kizilòrdia e Aktubinsk de su Kazachistàn in su norte. Su nùmene benit dae su turcu aral (ìsula). Originiariamente si ddi naraiat gasi a su logu chi currispondiat a sa buca de su frùmene Amu Darya, e a pustis de totu su lagu.
Sa depressione de su mare de Aral s'est comintzada che cunsighèntzia de una pinnigadura de su còrgiu terrestre a su Pliotzene tardu. Tenet comente a afluentes is rios Sir Darya e Amu Darya, chi, nointames non faghent cambiare sa salinidade sua.
Partende dae is annos 1960, su mare de Aral andat perdende de tirada meda, dae chi is rios chi si nche ghetant sunt istados disviados dae s'URSS (chi tando guvernaiat su Kazachistàn e s'Uzbekistàn) pro sa criatzione de arrosiaduras; difatis, dae su 1987 su mare de Aral est partzidu in duas partes, cun sa meridionale (sa prus manna) sichende·si meda de prus in presse chi non sa setentrionale.
In su 1995 sunt istadas torradas a acapiar is duas partes cun unu canale chi asseguraiat su cuncàmbiu de abba. Sende gasi, sa sicadura at sighidu tropu lestru.
Sa superfìtzie at minimadu dae unu 60%, e su volùmene de abba de unu 80%. In su 1960, su mare de Aral fiat su de bator lagos prus mannos de su mundu, cun una superfìtzie de unos 68.000 km² (prus o mancu comente Emìlia-Romagna, Lombardia e Vènetu postos impare) e unu volùmene de 1.100 km³ de abba; in su 1998, sa superfìtzie aiat basciadu a 28.687 km² e giai fiat s'oto unu prus mannu de su mundu. In su matessi perìodu, sa salinidade de su mare de Aral s'est aumentadu dae unos 10 g/l a unos 45 g/l.
In su 2003 su Mare de Aral si situaiat a 31 mslm, sa profundidade màssima fiat de 45 m. Su volùmene de abba fiat de 112,8 km³, cun un'àrea de lutone de 690.000 km².
In su 2006, su cantone de sud s'est partzidu in orientale e otzidentale, cunformende tres partes: su Mare de Aral de su Norte, sa parte Orientale e sa parte Otzidentale fundura. Sa parte sud-otzidentale però s'aisetat chi imbatat a s'isperdimentu cumpridu, ca non tenet afluente perunu. S'imparis de is tres partes cobertas dae abba tenet atualmente tirada de unos 18.240 km² (unu pagu prus pagu de sa Pùglia).
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea Mussolini (Dovia di Predappio, 29 trìulas 1883 – Giulino di Mezzegra, 28 abrile 1945) est istadu unu polìticu, ditadore e giornalista italianu.
Biografia
Nàschidu in Dovia di Predappio in su 1883, dae Rosa Maltoni e Alessandro Mussolini. Su babu ddi aiat dadu tres nùmenes de tres sotzialistes de su tempus. Fundadore de su Fascismu, est istadu presidente de su Cussìgiu de su Rennu de Itàlia dae su 31 de santugaine de su 1922 a su 25 de trìulas de su 1943. In su ghennàrgiu de su 1925 aiat assuntadu de facto pòderes ditatoriales e dae su mese de nadale de s'annu matessi aiat achiridu tìtulu de cabu de su guvernu primu ministru secretàriu de Istadu. A pustis de sa gherra de Etiòpia, aiat azuntu a su tìtulu de Duce (Dugone) su de Fundadore de s'Impèriu e fiat fatu Primu Marissallu de s'Impèriu su 30 de martzu de su 1938. Fiat cabu de sa Repùblica Sotziale Italiana dae su cabudanne 1943 a su 27 de abrile de su 1945.
Fiat esponente primorosu de su Partidu Sotzialista Italianu e diretore de su cotidianu Avanti! dae su 1912. Cumbintu anti-interbentista in sos annos de sa gherra ìtalo-turca e in sos cabudianos a sa prima gherra mundiale, in su 1914 aiat cambiadu bidea, declarende·si a favore de s'intrada in gherra. Sende chi si fiat agatadu in perrica cun sa lìnia neutrale de su partidu, si fiat dimitidu dae sa diretzione de s'Avanti! e aiat fundadu Il Popolo d'Italia (Su Pòpulu de Itàlia), affiladu subra posiduras interbentistas, agabbende duncas bogadu dae su partidu. A s'incrase de su pustigherra, profitende de su discuntentu pro sa vitòria istropiada (in italianu vittoria mutilata), aiat fundadu sos Fasci Italiani di Combattimento (Fasches Italianos de Cumbàtida) in su 1919, a fatu divènnidos Partidu Natzionale Fascista in su 1921, e si fiat presentadu cun unu programma polìticu natzionalista e radicale.
Portu de Terranoa
Su portu de Terranoa est su transitadorzu marìtimu printzipale de sa Sardinna gràssias a sa posissione su zeogràfiga prus a curtzu de su continente. Gràssias a sa cunformadura sua naturale, chi lu ponet a intro de unu gurfu profundu protèghidu dae bentos e maretas, su portu zai fiat impreadu in su de III sègulos i.a.d.C. dae sos romanos.
S’atividade sua est mescamente cumertziale, cun predisponidura prus manna pro su tràfigu de passizeris, automòbiles e mercantzias, intre s’ìsula e su continente italianu. Su portu est partzidu in bator zonas:
Benito Mussolini
Biografia
In su 1935, Mussolini aiat detzididu de ocupare s'Etiòpia, causende s'isolamentu internatzionale de s'Itàlia. Aiat apoderadu sos franchistas in sa gherra tzivile de Ispagna e si fiat acostadu a sa Germània nazista de Adolf Hitler, cun chie aiat istabilidu unu ligòngiu chi aiat betidu a su Patu de atzàrgiu in su 1939. Fiat in custu tempus chi fiant aprovadas in Itàlia sas leges subra sa ratza.
In su 1940, pentzende chi sa Germània esseret a curtzu de bìnchere sa gherra, aiat detzididu de fàghere intrare s'Itàlia in sa segunda gherra mundiale. A fatu de sas derrotas aguantadas dae sas fortzas armadas italianas e de èssere postu in minoria de su Cussìgiu Mannu de su Fascismu (su 24 de trìulas de su 1943), fiat arrestadu pro òrdine de su re (su 25 de trìulas) e a pustis postu in presone in Campo Imperatore. Liberadu de sos tedescos, comomai sugetu a sas detzisiones de Hitler, aiat instauradu in s'Italia setentrionale sa Repùblica Sotziale Italiana. A pustis de sa derrota cumprida de sas fortzas ìtalo-tedescas, aiat abandonadu Milanu su sero de su 25 de abrile de su 1945, no podende resissire a tratare sa derrota. Aiat proadu a si fuire ma su 27 de abrile fiat cassadu dae sos partisanos in Dongo, a manu de su Lagu de Como. Fiat fosiladu sa die a fatu impare a sa fantzedda Claretta Petacci.
Nouakchott
Nouakchott (in àrabuː نواكشوط o انواكشوط, signìfichende su logu de is bentos) est sa capitale e tzitade prus manna de Mauritània. S'agatat in sa costera atlàntica de su desertu de su Sahara. Su nùmene s'est mantentu cun s'ortografia dada dae is frantzesos e diat chèrrere nàrrere logu in ue cando si faghet unu putzu essit abba a su livellu de is còrgios (dae s'àrabu anwakshut, issu etotu derivadu dae su bèrberu a-n-wakshut (Logu de còrgios); in Marrocu, su nùmene a-n-wakshut cheret nàrrere padente.
Sa tzitade est istada fraigada a su logu de unu ksar (biddighedda bèrbera) minore, a 7 km de sa costera, durante sa colonizatzione frantzesa; su logu est istadu seberadu cun coidu pro evitare allagamentos disastrosos comente is de su 1950, pro tènnere asseguradu sa suministratzione de abba, e pro ite bastante a tesu de su Senegàl. Sa fraigadura aiat comintzadu in su 1958 e progetos urbanìsticos vàrios si fiant isvilupados giai in antis de s'indipendèntzia, in su 1960. S'aposentamentu de is nòmades (massimamente durante sa sicàngia manna de su 1968-1973) e s'atratzione de sa capitale ant provocadu una crèschida atzelerada. In su 1974, teniat unos chentu mìgia bividores e in su 1992 giai nde contaiat unos 600.000; in su 1999 s'agataiant giai 881.000 bividores. Segundu su tzensimentu de su 2010 is bividores suos sunt unos 822.207.
Sa tzitade tenet unu tzentru otzidentalizadu cun is ministeros, ambasciadas e àteros servìtzios distintos comente bancas e superfìtzies cummertziales mannas; a pustis, tenet unos bighinados residentziales, e foras de bidda sos aposentamentos provisòrios de is pòberos. Fintzas a sos annos '70 de su noighentos, s'agataiant tendas nòmades in zona urbana (200, in su 1971). Su clima est relativamente masedu, cun màssimas de 32 grados e mìnimas de 11; sa mèdia de propiduras est de 135 mm. Is putzos de su Trarza diant dèpere assegurare is fruniduras de abba, ma oe in die comomai non sunt bastantes e si sunt dèpidos fraigare depuradores. A unos 7 km in su sud-estu, est istadu fraigadu unu wharf (unu mollu) pro s'esportatzione. Is comunicatziones, a s'ispissu, si depent fàghere pro mèdiu de aparèchios gràtzias a un'aeroportu modernu foras de sa capitale e a pistas de aterràgiu isparghinadas in sa zona; is pistas in mesu de s'arena sunt impossìbiles de mantènnere.
Sa tzitade est gemellada cun Tucson, Lanzhou, Madrid, Amman, s'Ìsula de Frantza e Bamako.
Giardinàgiu
Su giardinàgiu est sa tècnica e s'arte de su coltivu de prantas a fine printzipalmente ornamentale. Podet èssere praticadu pro hobby, comente a faina professionale opuru comente a faina riabilitativa o de sotzializassione a s'internu de càrtzeres o istitutos, pràtica chi pigat su nùmene de "Garden therapy". In generale cun su tèrmine "giardinagiu" s'indicat su cumplessu de sas atziones relativas a sa creatzione e a sa mantenidura de unu giardinu, a parusu privadu.
Clima e istajones
Medas coltivos agrìculos, praticados subra iscala in manera majore estèndida, podent – in tzertas zonas favoridas dae unu clima mite – divenire tìpicas fintzas de su giardinagiu de ornamentu, mesches in tzertas istajones de s'annu e in suta de carchi latitùdines: est su casu, a esèmpiu, de sos limones (prodùidos printzipalmente in Sitzìlia pro una difusione de massa, ma coltivados fintzas in sas terratzas de medas tzitades italianas) e de sos ulivos, impreados a fine de decoru.
Tècnicas de coltivu
Praticadu in serra, comente si siat, su giardinagiu traditzionale cumportat una mantenidura bastante assidua e regulare, cun s'eliminatzione de sos frores mortos, de sos parassitas e de sas ervas infestantes, puru una regulare innetada auta a favorèssere un'armoniosu e regulare isvilupu de sa pranta o de su frore.
A su contràriu, in su giardinu naturale, naradu fintzas giardinu ecològicu, sos interventos de mantenidura depent e podent èssere reduidos a su mìnimu indispensàbile pro assigurare s'atzessibilidade e su gosamentu de s'àrea, e pro mantènnere in istadu de relativu echilìbriu carchi tipu de vegetatzione in manera intrìnseca instàbiles (comente a su pradu e sa siepe).
In su giardinagiu sa moltiplicazione de sas prantas podet acontèssere pro talea, margotta, propaggine, innestu, partzidura de tuberos, rizomi, stoloni e bulbi o cun la sèmenat.
Peter Dinklage
Peter Hayden Dinklage (Morristown, New Jersey, 11 de làmpadas, 1969), est unu còmicu e attore americanu.
Giardinàgiu
Progetatzione de giardinos
Sa progetatzione de sos giardinos, o garden design, est una pràtica de làcana tra giardinagiu, botànica, architetura e design..Podet èssere praticada dae sos propietàrios matessi de su giardinu o de professionistas de vàriu livellu comente a Agronomi o Architetos. Sos progetistas depent tènnere cumpetèntzias dillindadas in matèria de agrària, design o architetura.
Gerba
Gerba (in arabu: جزيرة جربة, Jazirat Jarba, o Jerba, Jarbah o Girba; bèrberu e arabù dialetale: Jerba [ʒərba]) est sa prus manna isula de s'Àfrica de su norti. S'agatat in su gulfu de Gabès, ananti de sa costera de sa Tunisia.
S'ìsula tenet istèrrida de 514 km² e pobulatzione de unos 140.000 bividores. Sa bidda prus manna, chi contat unos 65.000 bividores, est Houmt Souk.
A primìtziu de su sèculu de 20, s'ìsula de Gerba teniat unos 40.000 bividores, de chie chnetinas de maltesos catòlicos, chi si balangiaiant su pane gràtzias a sa pisca de ispòngias.
Est unu de is pagus logus de sa Tunisia in ue si chistionet galu su berberu (in sa biddighedda de Guellala (berb. Iqellalen) e unu pagu, in is biddas a costadu de Sedouikech(berb. Azdyush) e de Adjim.
S'ìsula est unu tzentru de sa seta khrigita ibadita de sa religione islàmica, e est nodia fintzas pro sa minoria ebrea, chi bi bivet de sèculos (o fortzis milli e prus annos), mancari siat reduende·si in nùmeru de sa metade de su sèculu de 20.
Gerba è logu de importu pro su turismu in Tunisia.
Back to Black
Back to Black est su secundu album de Amy Winehouse in su 2006 cun 18 tratzias.
Patu de Varsavia
Sos mermos promitiant de si difèndere parebare in casu de gherra.
Elaboradu de su chi diat diventare pois presidente de s'Unione Soviètica Nikita Chruščëv, est istadu de issu etotu aprovadu su 14 de Maju 1955 in Warszawa.
Est dàbile chi non siat unu casu chi sa data de sa costitutzione èsseret una chida a pustis de s'intrada in sa NATO de sa Germània Ovest.
Su patu est istadu iscontzadu su 31 martzu 1991.
Nde fiant mermos:
In su Patu s'Unione Soviètica fiat s'istadu chi in sos fatos ghiaiat sas detzisiones.
Is istados chi chircaiant de ddu lassare o de si nche istesiare fiant custrintos fintzas cun mèdios militares a bi torrare, comente s'Ungheria cun sa rivolutzione de su 1956 o Tzecoslovachia cun cussa de su 1968.
Nephelium lappaceum
Su rambutàn (Nephelium lappaceum), de sa lìngua malesa rambut, "pilu") es un'àrburu tropicali de mannesa mèdia, originàriu de su sud-est asiàticu, de sa famìlia Sapindaceae.
Patu de Varsavia
Isceti s'Albania resissiat a dd'abandonare in su 1968, pro ite contrària a s'invasione de sa Tzecoslovachia, cun totu chi cundannaret sa polìtica de riformas chi s'istadu fiat chirchede de atuare. Cun sa bessida de su patu, s'Albania si fiat noantamas acostada a sa Tzina.
Nephelium lappaceum
Tenit unu ligàmini strintu cun àterus frutus tropicalis comenti su litchi, su longan (Dimocarpus longan) e su mamoncillu (Melicoccus bijugatus).
Patu de Varsavia
Est de su nadale 1988 su bandu de su presidente sovièticu Michail Gorbačëv, chi decraraiat chi s'Unione Soviètica non diat intervenire chi calincuna natzione cheriat bessire de su Patu. Cun custa cuntzessione de libertade, in pagos annos s'est imbàtidos a s'arruta de su communismu.
Nephelium lappaceum
In Guatemala, El Salvador, Honduras, Costa Rica, Nicaràgua, Panamá, Brasile, Argentina, Perù, e Guayana Francesa ddi narant mamón chino o lichas, mentris in Mèssicu e Ecuadòr est connotu comenti achotillo o rambután.
The Flintstones
The Flintstones est una sèrie animada americana prodùida dae sa Hanna-Barbera Productions.
Nephelium lappaceum
Orìgini e distributzioni
Originàriu de su sud-est asiàticu tropicali, forsis de s'arcipèlagu malaisianu, su rambutàn si prudusit in paisus vàrius de sa regioni. S'est spainau a partis de Àsia, Àfrica, Oceània e Amèrica Centrali. Sa prus variedadi ampra de fundus, arestis e prantaus, s'agatat in Indonèsia e Malaìsia.
A giru a giru de is de XIII e XV sèculus, is cumerciantis àrabus, chi ant fatu una parti de importu in su cumèrtziu in s'Otzèanu Indianu, ant introdùsiu su rambutàn in Zanzibar e Pemba, in s'Àfrica Orientali. Is olandesus ant portau su rambutàn de is colònias insoru me is Indias Orientalis Neerlandesas finas a Surinam in Sudamèrica. A pustis, ant postu a custu fundu is terras de costa bàscia de Colòmbia, Ecuador, Honduras, Costa Rica, Trinidad e Cuba. In su 1912, ant portau su rambutàn de s'Indonèsia a is Filipinas.
Descritzioni
Est un'àrburu vitàniu chi arribat a 12-20 metrus de artura. Is follas funt alternas e pinnudas, de 10-30 cm de longhesa, con 3-11 divisionis, dònniuna de 5-15 cm de longhesa e 3-10cm de larghesa. Is froris funt piticus, 2-2,5 mm, no portant follixedda e nascint de una pannuga de 15-30 cm de longhesa.
Su frutu est una drupa ovali de 3-6cm de longhesa e 3-4 cm de larghesa e nascit in gudronis de 10-20. Sa peddi est arrùbia (pagu bortas, groga o colori de aràngiu) e est cobertu de spinas moddis.
Su frutu portat una purpa arba e sutzosa, chi podit essi àcida o durci meda e melosa. s'ùnicu sèmini, de colori marroni, est longu 2-3 cm. Me is Filipinas est arrustiu e papau, mancai siat fenerosu in cantidadis mannas.
Ìsulas Pontinas
Is ìsulas Pontinas (in italianu isole Ponziane o isole Pontine sunt unu archipèlagu de su Mare Tirrenu, chi s'agatat a illargu de unos 12 km² de su gulfu de Gaeta.
Contant nùmeru de residentes de unos 4.000, e bividores chi in s'istasone istia crèschent meda sende chi sunt logu de mòvida turistica manna.
S'archipèlagu contat ses ìsulas majoers, partzidas in suos grupos printzipales:
grupu de norti-uestu (apartenente amministrativamente a su comunu de Ponza) grupu de sud-estu (apartenente amministrativamente a su comunu de Ventotene) Is comunus fiant cabudianamente apendìtzios de sa provìntzia Terra de Triballu, cun s'iscontzu de custa, passados a sa provìntzia de Napoli e a suta de su fascismu fiant atramudados a sa provìntzia de Littoria, impare a is intòrinos de Gaeta.
Si podet lòmpere a is ìsulas cun traghetu o aliscafu de Formia, Anzio, Terracina, San Felice Circeo, Napoli, Pozzuoli e Ìschia.
Mare
Su mare est una massa de abba salida (connota comente a abba de mare) chi coberit una parte manna de sa superfìtzie de sa Terra. Sas massas mannas de abba chi separant sos continentes si nùmenant otzèanos, mentras sas divisiones de custos otzèanos belle tancados dae partes de sos continentes o dae ìsulas e artzipèlagos, sunt connotas petzi comente a mares, sos cales in s'interi si partint in massas de abba prus minores numenadas golfos e bajas e si connetent a traessu de "istrintos". Si nùmenant mares fintzas sos lagos mannos interiores, a fitianu salidos, chi non sicant neddue, comente su mare de Aral. Segundu su gradu de serrada de sos mares, custos si dividint in:
S'autoridade mundiale chi definit sos lìmites de mares e otzèanos est s'Organizatzione Idrogràfica Internatzionale (OHI), su documentu vigente de sa cale est sa publicatzione ispetziale S-23, Lìmites de otzèanos e mares (in inglesu), sa de 3 editzione, 1953. Sa segunda editzione est istada sa de su 1937, e sa prima fiat de su 1928. In su 1986 si nd'est publicadu sa de bator editziones, ma a causa de diversas disputas nominales no est istada galu ratificada.
Mares e otzèanos
Sa definitzione cumparativa de su mare comente una «estensione de abba salida minore de s'otzèanu» istabilit una classificatzione de sas estensiones de abba salida in ue sos otzèanos diant èssere sas estensiones mannas e diant bènnere a pustis, cun diferentes medidas, sos mares. Sos mares si diferèntziant mescamente pro su cuntatu cun s'otzèanu, e podent èssere abertos o tancados:
Sa distintzione intre mare e otzèanu ubbidit a diversas càusas, mescamente cando si faeddat de mares abertos in ue si costumat distìnghere in sa situatzione geogràfica, in generale cravada intre duas massas terrestres o, a bias, prus a raru, in sa positzione de sa prataforma continentale. Carchi esempru de custu est:
Sa màssima autoridade internatzionale in matèria de làcana de mares est su «International Hydrographic Organization» (IHO), essende su riferimentu mundiale suo publicatzione Limits of Oceans and Seas (Lìmites de otzèanos e mares) de 3a editzione de 1953. Custa publicatzione no istabilit diferèntzias intre otzèanos e mares, si nono chi si lìmitat a numerare totu sos otzèanos e mares de su mundu, assignende unu nùmeru, arribende finas a su 66, mancari comente utilizat a bias nùmeros cun lìtera, in realidade sunt 73. Sunt unu totale de 6 otzèanos (s'Atlànticu e su Patzìficu sunt divididos cada unu in duos partes, Nord e Sud) e 67 mares, de issos duos divididos in duos batzinos, su mare Mediterràneu e su mare de sa Tzina.
Carchi mare tenet mares interiores (chi si nùmerant cun una lìtera minoreddedda) comente su Bàlticu (3), su Mediterràneu (8) e s'Artzipèlagu de s'Ìndia Orientale (13). Sa publicatzione cunsìderat in prus otzèanos e mares, golfos, bajas, canales e istrintos, e medas bias, non risultat craru meda cale est su critèriu utilizadu, dae chi a bias est s'impreu simpre dae tempos passados.
Mare e lagu
Carchi massa de abba mentovadas "mares" no est a beru unu mare, e in càmbiu bi nd'at àteros chi sunt mares ma non sunt connotos comente a tales pro su chi pertocat su nùmene. Inoghe una mustra de calicunos nùmenes ecuìvocos:
Lista de mares
Custa tàula collit totu sos mares de su mundu chi s'Organizatzione Idrogràfica Internatzionale («International Hydrographic Organization», IHO), in sa publicatzione sua Limits of Oceans and Seas (3a editzione de 1953)] regollit comente a tales. In custa publicatzione totu sos mares e otzèanos tenent unu nùmeru de identificatzione gasi comente una descritzione pretzisa de sos confines suos. Carchi critèriu resurtat antigu, comente sa no esistèntzia de s'Otzèanu Antàrticu e sos mares suos, ma est pendente de un'agiornamentu chi s'agatat disocupada pro iscuncordàntzias in sa determinatzione de lìmites.
Istados de su mare
Cun relatzione a sas dimensiones de sas ondas e a sos impèigos chi rapresentant pro sa navigatzione, si sunt determinadas diversos grados de sos istados de su mare segundu s'iscala Douglas, cun denominatziones ispetzìficas.
Mares extraterrestres
In sa superfìtzie de Marte, si creet chi in unu passadu larganu nche podiat àere esìstida abba in forma lìcuida e chi sos diversos batzinos martzianos atuales diant èssere fundos marinos sicos. Sa prus grandu est sa mentovada Vastitas Borealis, e nde nche depet àteras comente s'Hellas Planitia e s'Argyre Planitia.
Puru si suponet sa presèntzia de abba currente suta sa superfìtzie de diversas lunas, mescamente in Europa.
In sa superfìtzie de Titanu puru si creet chi b'ant idrocarburos in forma lìcuida, cun totu chi in custu casu diat èssere prus cunformadu faeddare de "lagos" chi no de "mares".
Su mare in sa mitologia
Sas mitologias teniant ispiegatziones pro s'orìgine de su mare comente a parte de sa creatzione de su mundu, e a s'ispissu unu de sos deos printzipales regnaiat subra su mare. Aici, pro esempru, Poseidone fiat su deus gregu de su mare, Olorun su de sos pànteons sudafricanos, sos tzinesos teniant bator deos dragos (cadaunu incarrigadu dae un'otzèanu), Nun s'incarrigaiat de sas abbas de su comintzu pro sos egitzianos... Medas piscadores s'acumandaiant a santos o gènios locales pro pregontare protetzione in antis su mare.
In sa literadura, su mare est istadu sinònimu a s'ispissu de sa morte, siat pro sos mostros marinos naschidos dae sa mitologia, pro analogia de sa metàfora de su riu comente sa vida (chi acabat in assutare in su mare) o pro sa cantidade de riferimentos acuàticos in escatologia (sa laguna Estígia o su riu de sa morte egitzianu, pro esempru).
Riferimentos
<references responsive="1" group="">
Tratadu de Utrecht
Su tratadu de Utrecht, Verdrag van Utrecht in olandesu, cumprendet una sèrie de tratados de paghe firmados in sa tzitade olandesa tra is meses de martzu e abrile de su 1713, chi ant agiudadu a pònnere fine a sa gherra de sutzessione ispagnola.
Malloreddus
Sos malloreddus sunt sempermai sos prus cràssigos de sos macarrones sardos. Tenent formas de biscacos riados longos dae unos 2 cm. a susu, e sunt fatos cun farra de sìmula e aba.
Tratadu de Utrecht
Descritzione
In base a is cunditziones de su tratadu, su nebode de Luisi XIV, Filipu, Duca de Angiò fiat reconnotu che a Filipu V, Re de Ispagna, in acòrdiu cun is voluntades de Càralu II de Ispagna, ma s'impèriu europeu ispagnolu fiat ispartzidu - is tando ducas de Savoja s'ant bidu torradu sa Contea de Nitza, ant retzidu sa Sitzìlia (e cun issa su tìtulu de Res pro Vittorio Amedeo II de Savoja e is suos sighidores), su Monferrato, Alessàndria, Valèntzia, totu s'arta badde de Susa, Pinerolo e partes de su territòriu milanesu, mentras ca s'imperadore de su Sacru Romanu Impèriu Càralu VI aiat retzidu is Paisos Bàscios Ispagnolos, su Regnu de Nàpoli e su restu de su Ducadu de Milanu a su cale fiat istadu atacadu s'ex gonzaghesca Màntova. Sa Sardigna fiat istada antimes tzèdida a sa Baviera de Massimilianu II Emanuele de Wittelsbach, impinnu custu chi a pustis in su mese de trìulas non fiat istadu ratificadu dae s'Àustria e aiat costituidu disacòrdios pro sa sighidura de sa gherra. Annotamala, s'Ispagna aiat tzèdidu Gibilterra e Minorca a sa Bretagna Manna e aiat atzetadu de tzèdere a is britànnicos s'Asiento – unu pretziosu cuntratu esclusivu pro sa trata de sos iscraos.
Malloreddus
Si màndigant cun diferentes banzas.
Tratadu de Utrecht
Descritzione
In Nordamèrica, in base a sos artìculos 10 e 13, sa Frantza aiat tzèdidu a sa Bretagna Manna is pretesas suas in is territòrios de sa Cumpangia de sa Baja de Hudson in sa Terra de Rupert, Terranoa e Acàdia. Sa Frantza aiat mantentu sa Île-Saint-Jean (oe Ìsula de su Prìntzipe Eduardu) e sa Île Royale (oe Ìsula de su Cabu Brètone), in ue aiat pesadu sa fortilesa de Louisbourg.
Malloreddus
Su tèrmine malloreddu est unu minimativu de malloru (ch’in su Campidanu sinnìfigat trau). Pro cunseghèntzia, malloreddus cheret narrer bigros.
Tratadu de Utrecht
Descritzione
A pustis de su tratadu is frantzesos aiant sighidu sa gherra contra de s'imperadore Càralu VI e su Sacru Romanu Impèriu fintzas a su 1714, cando is disamistades fiant istados paradas dae sa paghe de Rastatt e dae su tratadu de Baden in su 1714. Ispagna e Portugallu fiant abarradas ufitzialmente in gherra fitznas su tratadu de Madrid de su 1715, gasi comente su Sacru Romanu Impèriu e s'Ispagna, como borbònica, ddu fiant istados fintzas a su 1720.
Malloreddus
In su de Tàtari, sunt narados cigiones o ciciones, in su Logudoro macarrones caìdos o macarrones de punzu, in sa zona de Nùgoro cravaos.
Istòria
Dae semper, sos malloreddus sunt istados su pratu tradissionale prus amaniadu in Sardinna in totu sas ocasiones prus importantes, siat in sas festas e in sas pioladas biddaresas, in ue s’amàniant malloreddadas istremenadas, siat in tempus de sos cojuios.
Tratadu de Utrecht
Descritzione
Nointames unas cantas dudas subra sa legalidade de tales medidas, Filipu V diat àere rinuntziadu a su tronu frantzesu pro sese e pro is sighidores suos, mentras diversos prìntzipes frantzesos - mescamente su prus nebode giòvunu de Luisi XIV, su Duca de Berry e nebode suo, su Duca de Orléans - aiant rinuntziadu a is pretesas issoro a su tronu ispagnolu, pro issos matessi e sos erederis issoro.
Malloreddus
Istòria
Zai dae s’antigòriu, sas pobiddas ant amaniadu custa casta de macarrones. S’orìzine s’agatat in s’ischema millenàriu de sa curtivadura-alimentadura massarza in s’arzola mesuterrana, basada preferentemente in sa curtura de su trigu.
Tratadu de Utrecht
Descritzione
Cun sa firma fiant siglados fintzas una sèrie de acòrdios cumertziales.
Malloreddus
Istòria
S’orìzine de su nùmene naradu est a buscare in sa manera de s’ispressare in su mundu massarzu. Sa traballadura manuale de sos malloreddus in s’ambiente domulanu acontessiat cumassende sa sìmula de trigu tostu cun s’aba, e si formaiant listeddas allorumadas de maccarrones a longària de unos 15 cm., chi fiat segadas in cubigheddos. A pustis de custu, si realizaiat sa forma ischerfende sos cubigheddos de macarrones contra s’istremidade de unu cofinu de paza, naradu su ciuliri (su chilivru) pro los realizare riados, o puru pro los fagher lissos bastaiat a los ischerfare sintzillamente contra a una base de linna. Si nde lograiat unu produtu matzudu ch’in s’imazinadura de su mundu agropastorencu leaiat sa forma de biteddos minores.
Su pratu cràssigu de sa coghina sarda sunt sos malloreddus a sa moda campidanesa. In custu pratu, si faghet unu ghisadu seghende in cantzigheddos sa sartitza sarda; sos cantzigheddos sunt sufrissu in ozu cun chibudda trisinadas, a pustis sunt lissados pro un’ora cun banza de tomata; posteriormente, s’annanghent unos cantos filos de tanfaranu, deghes minutos in antis de s’agabu de sa coghidura. Sos malloreddus lissados sunt cunfetados cun custu ghisadu e cun berveghinu sardu fratadu. Arternativamente, su ghisadu podet esser realizadu a base de petza de sirvone.
Orizinarmente, su tanfaranu fiat impreadu deretamente in sa cumassa de sos malloreddus, cando chi como s’annanghet a s’agabu paris cun sa banza.
Il signor G
Il signor G est un album de Giorgio Gaber de su 1970.
Su discu
Calchi cantone presente in s'album fit istada ja pubricada comente 45 giors:
Discu 1
LATO A
LATO B
Discu 2
LATO A
LATO B
Regione ultraperifèrica
Sa de regione ultraperifèrica est una denumenatzione impreada dae s'Unione Europea pro fàghere relatu a is regiones chi nde faghent parte ma sunt istesiadas dae su continente europeu. Custas regiones tenent unu cuntratu ispetzìficu pro neghe de dimensiones geogràficas e umanas e de s'isulamentu issoro.
Ordinadas segundu partenèntzia a sos istados membros sunt:
S'imparis de custas regiones tenet 3,6 milliones de bividores e rapresentant una parte manna de su territòriu marìtimu de s'Unione, chi cun 25 milliones de km² òcupat sa prima posidura mundiale. In is regiones ultraperifèricas s'èuro est sa moneda de cursu legale e sunt inclùidas in sa mapa de is billetus de su dinari. Si ddoe àplicat sa legislatzione de s'Unione, ma podent tènnere carchi etzetzione motivada dae s'isulamentu issoro. Petzi in is regiones portughesas s'àplicant is tassas pro s'IVA.
Sa tàula a sighire ammostat s'istatus giurìdicu europeu de is 9 regiones ultraperifèricas.
Pàule Pillonca
Pàule Pillonca (Òsile, 8 de santugaine de su 1942 - Casteddu, 26 de maju de su 2018) est istadu unu giornalista, iscritore, tradutore e professore sardu.
Biografia
Laureadu in Lìteras Clàssicas in sa Facultade de Lìteras e Filosofia de Casteddu, at insegnadu in s'iscola mèdia istatale de Seui e in su Litzeu Sientìficu de Seui, e comente professore a cuntratu de s'Universidade de Tàtari. At dirìgidu dae su 1979 a su 1988 sa redatzione nugoresa de S'Unione Sarda, e dae su 1988 a su 2000 est istadu diretore de s'Ufìtziu Imprenta de sa Presidèntzia de sa Giunta Regionale. Pillonca est autore de medas òperas in subra de sa cultura traditzionale de sa Sardigna, mescamente pro su chi pertocat a sa poesia a bolu in gara de palcu.