cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SETI@home
Tecnologia
Totus is chi portant un'elaboradore acapiadu a ìnternet podent pigare parte a SETI@home esecutende unu programma gratùitu chi iscàrrigat e analizat datos bènnidos de su ràdiu-telescòpiu. Is datos de osservatziones sunt ammentados subra nastros de 35 Gigabyte in s'osservatòriu de Arecibo in Puerto Rico, onniunu cun 15,5 oras de osservatziones chi sunt imbiados a Berkeley. Arecibo non tenet una connessione a banda larga, tando sos datos depent èssere imbiados in antis pro posta a Berkeley. In cue, sunt partzidos in su domìniu de su tempus e de sa frecuèntzia in unidades de traballu de 107 segundos de datos, o in manera aprossimativa 0,35 MB. Custas unidades de traballu sunt posca imbiadas dae sos serbidores de SETI@home pro mèdiu de ìnternet a elaboradores personales de is partetzipantes in totu su mundu pro èssere analizadas. Su programma de anàlisi podet chircare signales cun belle unu de deghe de sa potèntzia recherta in is iscumbatas pretzedentes, ca impreat de un'algoritmu de càrculu intensivu mutidu integratzione coerente, chi niunu àteru at tentu sa potèntzia de càrculu netzessària pro ativare. Is datos sunt unidos in una base de datos impreende is elaboradores de SETI@home in Berkeley. Sas interferèntzias sunt eliminadas e medas algoritmos sunt aplicados pro chircare sos signales prus interessantes.
Programma
Su programma de càrculu distribuidu de SETI@home podet èssere esecutadu siat comente a sarva-ischermu siat mentras s'impitadore traballat, impreende sa potèntzia de elaboratzione chi, si no, no diat èssere impreada. Sa prima prataforma de programma, chi immoi ddi narant “SETI@home Classic” est istada impreada dae su 17 maju 1999 a su 15 nadale 2005. Custu programma cunsentiat de esecutare SETI@home isceti e est istadu sostituidu dae Berkeley Open Infrastructure for Network Computing (BOINC), chi permitet a sos impitadores de contribuire fintzas a àteros progetos de càrculu distribuidu in manera contemporànea a s'esecutzione de SETI@home.
GPU
SETI@home impreat fintzas s'unidade de elaboratzione gràfica (ischedas vìdeu) de sos voluntàrios pro mèdiu de unu cliente siat Cuda, siat OpenCL: custu at permìtidu un'aumentu de sa potèntzia computatzionale a disponimentu.
Android
Su progetu suportat fintzas su càrculu subra dispositivos Android (comente a telefoneddos e tablet). Sa paga potèntzia de càrculu posta a disponimentu de custos aparatos est cumpensada dae s'artu nùmeru de sos aparatos matessi e de su bassu costu issoro, respetu a unu computer cumpletu.
Resurtados
Su progetu a su martzu 2020 no at rilevadu signales de abbistesa extra terrestre. At imbetzes identificadu medas candidados (positziones in su chelu) pro un'anàlisi prus aprofundida, in ue sos picos in intensidades non si podent a discansu isplicare comente a abbolotu. Su signale candidadu prus de importu est istadu annuntziadu su 1 cabudanni 2004, e mutidu SHGb02+14a. Mentras su progetu no at segudadu sa punna de agatare abbistesas extra terrestres, at proadu a sa comunidade sientìfica chi sos progetos de càrculu distribuidu podent èssere trastos bàlidos de anàlisi.
Limba de sos Sinnos Frantzesa
Limba de sos Sinnos Frantzesa (LSF) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est fsl. La LSF è usata anche in Frantza (3.506.800 ) e Svizzera (426.800 ).
Sumilleri
Su tèrmine “sumilleri” derivat dae su proventzale “saumalier”. Orizinarmente, teniat su sinnìfigu de “ghiadore de bèstias de càrrigu”, chi cun su tempus s'est mudadu in “incarrigadu de su bivitòriu” e a pustis in “fundagheri”. S'orìzine latina cheret detetada in sa paraula “sagma”, chi sinnìfigat “càrrigu”.
Sa figura de su sumilleri est diferente dae sa de su tastadore de binos, mancari siant comunas sa degustadura profissionale de unu binu, gasi etotu chi su cunnoschimentu e sa curtura de sos binos. Su tastadore si fogalizat subra de su zudìssiu tènnigu e sa calidade de su binu (in particulare, est insajadu pro logalizare e zuigare sos defetos individuales presentes); su sumilleri ìntegrat s'anàlisis sensoriale peri sa presentadura, su servìtziu e sa cumbinadura de sos binos. A sa diferèntzia de sa degustadura realizada dae unu tastadore (chi devet impreare iscrusivamente tèrmines codifigados), su sumilleri devet ischire “contare” (est a narrer, “comunicare”) unu binu, o siat, in medida bariàvile cunforme a su cuntestu in ue s'agatat, a lu descrier finas in tèrmines “lìrigos” (limbazu poètigu), addae de lu fagher in manera astrintamente ispetzialista (limbazu tènnigu).
Su sumilleri a dies de oe
Su sumilleri est unu profissionale a tretu de realizare un'anàlisis organolètiga de sas bufaduras cun sa finalidade de nd'abaliare su tipu, sa calidade, sas caraterìstigas, sas potentzialidades de cunservadura, mescamente cun referèntzia a sa cumbinadura curreta intre su binu e su màndigu.
Est impreadu in realidades impresariales de casta bariada, ùrtimamente finas in sa DGO. In sos restorantes, s'òcupat de sa selessione de sos produtos, de acordu cun su ghiadorzu de s'istabilimentu, de sa redatadura e de s'atualizadura de sa lista de sos binos, gasi che de sa reghidura de su fundagu. In sala de su restorante, cussizat a sos crientes su binu inditadu pro esser cumbinadu cun sos pratos amaniados dae s'issefu. Contivizat su servìtziu de sos binos etotu e de totu sas bufaduras arcòligas. Su sumilleri non servit s'aba, tarea chi lis currispondet iscrusivamente a sos camareris.
Su sumilleri profissionale devet cunnoscher sas reziones printzipales produidoras de binu de su mundu (enografia), s'istòria de su binu, sas tènnigas de curtura e de s'enolozia, sas binzas (ampelografia) e sos binos; in prus de custu, non devet discuidare su cunnoschimentu de sos distillados, de sos licores, de sas birras, de sos cocktails internassionales printzipales, de sa gastronomia e de sa coghina.
Addis Abeba
Addis Abeba (in amàricu: አዲስ አበባ [Adisə Abäba], "frori nou") est sa capitali de Etiòpia, situada a 2.355 m a sus de su livellu de su mare. Contat populatzioni de unus 3.040.740 bividoris e tirat a unus 527 chilòmetros cuadraus.
Repùblica Democràtica Tedesca
Teniat istèrrida de 108 177 km² e in su 1990 populatzione de unos 16 700 000 bividores.
Sa capitale fiat Berlin-Est
Geografia
Su territòriu de s'istadu cumprendiat cussos de is atuales Land de: (de nord a sud) Mecklenburg Vorpommern, Brandenburg, sa parte est de su Stadtstaat de Berlin, Sachsen-Anhalt e Freistaat Sachsen.
Allacanaiat a Est cun sa Polònia, a Sud cun sa Tzecoslovàchia, a Ovest cun sa Repùbrica Federale Tedesca e a su Nord teniat bessida in su mare Balticu.
Istòria
Sa proclamatzione de sa Repùblica Democràtica Tedesca acuntessiat su 7 de santugaine 1949, comente resposta a sa proclamatzione unilaterale de sa Repùblica Federale Tedesca (RFT) (prus nodia comente Germània Ovest) in is zonas de ocupatzione militare de is tropas de Istados Unidos, Renniu Aunidu e Frantza.
Addiliat a su Patu de Warszawa in su 1957. Impare a sa RFT, beniat ammitida in s'ONU isceti su 18 de capudanni 1973.
Pro su chi pertocat is relatziones cun is bighinos de s'Ovest, fiant minguas e limitadas de is autoridades. Is làcanas fiant serradas cun acorros, fossos e cuntrolladas militamente, mancari is bividores bi fuiant numerosos passende atraessu Berlin, tzitade chi, a sa matessi manera de sa natzione fiat dividida in unu chirru ovest e unu est. Pro custa resone in su 1961 is autoridades de sa RDT e sovièticas aiant pesadu unu muru chi dda ispartziat in duos cantones e controiat cale chi siat comunicatzione (francos is Check-Point, ghennas de frontera chi permitiant attraessamentos cuntrollados de una parte a s'àtera).
S'acostamentu cun sa Germania Ovest fiat incomintzadu cun s'eletzione a presidente de Willy Brandt in sa RFT in su 1969 chi sighiat una polìtica definida Ostpolitik (polìtica de s'est), e fiat sighida cun s'eletzione de Erich Honecker in su 1976 a Est.
S'istadu at agabadu de esìstere a sa fine de su 1989. Difatis a primu, s'11 de cabudanne 1989 s'Ungheria aiat abertu is fronteras cun s'Àustria, fatu chi permitiat a is tedescos de s'Est de si·nche andare a s'Ovest, e pagus meses a pustis, su 9 de onniasantu nde fiat isciarrocadu su Muru de Berlin, simbulu de sa Gherra Frida.
In s'annu chi fiat sighidu is duas repùblicas tedescas si fiant aunidas e fiat nàschida sa Germània de oe.
Populatzione, Limbas, Religiones
Is abitantes de sa Repùbrica Democràtica Tedesca fiant meda prus pagos de sos de sa Repùbrica Federale,  ma de su restu sa mannària de su territòriu fiat minore. Is tzitades printzipales fiant Berlin-Est, Dresden e Leipzig. Àteras tzitades fiant Halle, Jena, Rostock, Karl-Marx-Stadt.
Sa limba uffitziale fiat su tedescu ma b'aiat una minoria soraba in su sud.
Pro su chi pertocat sa religione, is tedescos de s'Est sunt a majoria protestante luterana, ma s'istadu essende de ideologia communista professaiat s'Ateismu. Is creidores non beniant persighidos ma teniat lìmites mannos in sa possibilidade de carriera in su traballu.
Mòguru
Mòguru est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 4.779 abitantes. Sos Mogoresos faveddant su Mogoresu, una zinìa de Campidanesu simbile a su chi faveddant in su Campidanu de Aristanis e in sa Parte Montis.
Tzitades règias de Sardigna
Sunt inditadas che a tzitades règias de sa Sardigna sos tzentros de Sardigna chi ant otentu su tìtulu de tzitade in perìodu de guvernu ibèricu.
Is tzitades règias de su Regnu de Sardigna aragonesu e ispagnolu
Durante su guvernu aragonesu e ispagnolu bantaiant tìtulu de tzitade règia sos sete tzentros de :
Issas non fiant infeudadas ma sutapostas a sa direta giurisditzione reale e gosaiant de privilègios e cuntzessiones, derivadas de s'istatus issoro. In manera sustantziale sas tzitades teniant pòderes amministrativos de autoguvernu, chi esertzitaiant pro mèdiu de rapresentantes pròpios elègidos (pro mèdiu de vàrios sistemas chi pro s'in prus cumbinaiant votu e sortègiu) narados cussigeris, e in is cales s'amministratzione règia interveniat pro decretare o refudare sas detzisioness assùmidas, pro mèdiu de unu rapresentante naradu vigheri (veguer) o podestade; annotamala sas tzitades règias teniant fintzas poderes polìticos, in cantu sos rapresentantes issoro, narados sìndigos, costituiant unu de sos tres bratzos de su Parlamentu de su Regnu (s' istamentu reale). Pro custa resone generalmente sa rapresentàntzia fiat inibida a sos nòbiles, chi faghiant imbetzes parte de s'istamentu militare.
Igrèsias
Su 6 freàrgiu 1324 sa tzitade fiat passada a sos catalanu-aragonesos a pustis de unu assìtiu de 7 meses e fiat istada reconnota Tzitade Règia dae su Regnu de Sardigna. Igrèsias aiat otentu istatus de tzitade règia a s'incras de s'istitutzione de su Regnu etotu. Su protzessu no fiat istadu liniare: is bisòngios polìticos aiant batidu duas bortas is soberanos a intentare de nde fàghere unu fèudu de atibiare a sùdditos fideles e chi ddu meritarent in piessignu, ma sos tzitadinos aiant ischidu amparare in manera eficatze sos mandos issoro, disamorende ambas is bortas su progetu de afeudamentu fintzas a su definitivu afrancamentu acontèssidu su 8 freàrgiu 1450. Sa tzitade fiat guvernada dae unu Capitanu de Giustìtzia de nòmina règia e de unu Cussìgiu eletivu, a su cùcuru de su cale istaiat su Giuradu Capu. Is tzitadinos de Igrèsias gosaiant de diversos mandos in is campagnas a inghìriu a sa tzitade.
Casteddu
Fiant istados is catalanu-aragonesos, in sa gherra de conchista de su Regnu de Sardigna e Còrsica, a fraigare una noa rocaforte in unu àteru montigru casteddaju: su de Bonària. Is ibèricos, vitoriosos (1324), aiant lassadu Casteddu de Castru infeudadu a Pisa pro duos annos, ma luegus apoderende·si de su complessu urbanu intreu. Gai Casteddu de Castru, torrada a populare dae catalanos, aiat assùmidu sa noa denumenatzione de Castel de Caller (a fatu isceti Caller), e fiat devènnida tzitade règia non sutamìtida a feudatàriu perunu, pro chi pagaiat is tassas diretamente a su soberanu; is avantàgios chi sa partenèntzia a Casteddu batiant fiant notàbiles, tenende in contu chi in tzitade teniant sede sas istitutziones guvernativas partende dae su visurrè, comente sas eclesiàsticas, militares, etzetera, si bi riuniat su parlamentu e fiant presentes numerosos esponentes de sos nòbiles e de sos feudatàrios. Annotamala sos bividores de su cabulogu teniant su deretu de linnare de badas in is montes de Cabuderra cun totu ca fiant infeudadas. Pro custa resone sa tzitadinàntzia (chi, ultres su restu, cumportaiat s'afrancamentu dae su regìmene feudale pro chi acudiat dae terras infeudadas) fiat cuntzèdida cun istràviu e in manera gelosa. Sa documentatzione de artzivu permitet de torrare a costrùere sa sutzessione sighida de sos cussigeris.
In s'istamentu reale, su sìndigu de Casteddu fiat sa prima boghe, est a nàrrere su presidente.
Tàtari
Sa tzitade de Tàtari, traditzionalmente comuna autònoma dae s'Edade Mèdia, in su 1316 fiant promulgados is Istatutos e Tàtari e fiat istadu suta influèntzia genovesa a su nessi fintzas a sa conchista aragonesa de su 1323. Sa tzitade si fiat rebellada inutilmente a sos conchistadores noos aragonesos in su 1325. Tàtari aiat otentu su tìtulu de tzitade règia su 20 austu 1331. In calidade de tzitade règia aiat tentu fintzas deretos feudales in sa Nurra, sa campagna a inghìriu: is cussigeris de sa tzitade fiant cunsiderados colletivamente barones de sa Nurra, fintzas chi non partetzipaiant a s'istamentu militare pro incumpatibilidade. Sa funtzione de cabulogu de su Cabu de subra cun sa presèntzia de diversas istitutziones amministrativas, giuditziàrias, militares e eclesiàsticas, sa presèntzia de diversos nòbiles e feudatàrios e apuntu sos pòderes de sa tzitade in sa campagna torraiant disigiadu meda a bìvere in Tàtari. Sa dipendèntzia de sa Nurra dae sa tzitade aiat tentu sa cunsighèntzia chi galu oe sa comuna de Tàtari est unu de sos prus istèrridos de Itàlia. In su 1369 fiat istada sutamìtida pro duos annos a su giùighe Marianu IV de Arbaree e a pustis a fìgiu suo Ugone, e in su 1410 a su visconte de Narbona. Durante prus de tres sèculos fiat istada suta dominatzione ispagnola. In su 1528 sa tzitade fiat istada invàdida e sachigiada dae sas tropas frantzesas capitanadas dae Renzo Ursino chi bi fiant abarradas pro unu mese e postu fogu su munitzìpiu.
Casteddu Sardu
Sa tzitade de Casteddu Sardu fiat unu puntu istratègicu pro sa defensa de su regnu, gràtzias a sa natura sua de pratzaforte. Fiat istada sede obispale dae su 1503 a su 1839 (pìscamu de Ampùrias, a pustis de Ampùrias e Cìvita). Cun totu custu fiat comente si siat unu tzentru meda minore, tantis chi pro s'amministratzione si fiat dèpidu suplicare a su re una dèroga a sa proibitzione pro sos nòbiles, in difetu fiat difìtzile agatare òmines idòneos. In su 1448 sa roca, chi dòminat is Bucas de Bonifàtziu, fiat istada conchistada definitivamente e fiat intrada a fàghere parte de sos territòrios catalanu-aragonesos de su Regnu de Sardigna in calidade tzitade règia, diretamente dipendente dae sa Corona de Aragona. Aiat mudadu su nùmene in Casteddu Aragonesu in su 1516. A segus fiat istada denominada Casteddu Sardu partende dae su 1769. Cun sa promulgatzione de sa l. n. 295/1848, fiat istada decretada sa reforma de sa lege comunale e provintziale, Casteddu Sardu fiat reconnota che a ente autònomu.
Aristanis
Aristanis fiat s'antiga capitale de su giuigadu de Arbaree. A pustis de sa derrota de sas tropas giuigales: a banda de sos catalanu-aragonesos, in su 1410 su re aiat reconnotu a su legìtimu erederi de su giùighe, Lenardu Cubeddu, su tìtulu de marchesu de Aristanis, infeudende·ddi unu territòriu chi currispondiat agiomai a cuddu de s'antigu giuigadu in càmbiu de sa fidelidade. A pustis de s'avolotu de su marchesu de Aristanis Lenardu de Alagòn, derrotadu in su 1479, su re aiat detzìdidu de atacare su territòriu a su demàniu de cosa sua. Dae tando marchesu de Aristanis est semper istadu su re e sa tzitade fiat tzitade règia, cun su controllu subra is gai narados tres Campidanos de Aristanis (su Campidanu Majore (o de Crabas), su Campidanu de Miris e su Campidanu de Simaghis). In su 1767, cun totu ca sos tzitadinos aiant fatu resistèntzia, is rendas de sos tres Campidanos fiant istadas sutràidas a Aristanis e a su demàniu règiu e infeudadas a Damiano Nurra cun su tìtulu de marchesu de Arcais (petzi sas rendas, chentza podere giurisditzionale perunu chi abarraiat riservadu a sos tribunales règios), a sos cales sighidores fiant istados a pustis riscatadas in su 1838.
Bosa
In perìodu de su Regnu de Sardigna, Bosa fiat istada pro carchi tempus sugeta a amministratzione règia dereta e pro àtera a amministratzione feudale. In piessignu, in su 1469 fiat istada infeudada a s'ammiràlliu Juan Vilamarì dae chi fiat coladu infines a Isabel Vilamarì, mugere de su prìntzipe de Salerno. Su regìmene feudale no fiat istadu opressivu e sos bosincos aiant sighidu a ammentare cun istima a sa printzipessa, "una de sas fèminas prus tzelebradas e ammiradas de s'època pro bellesa, gràtzia e cultura" e chi intre àteros aiat otentu dae su re pro su portu de Bosa su deretu de su cummèrtziu (in antis riservadu a Aristanis, cun dannu mannu pro sos bosincos) e de sa pisca lucrosa de su coraddu pro sos bividores suos. Aici, Bosa, suta de su guvernu deretu de su re cun un'istatutu giurìdicu autònomu, in realidade, però, fidada a sa giurisditzione de unu feudatàriu fintzas a su 1565, fiat istada una de sas sete Tzitades Règias de s'ìsula. Is privilègios cuntzèdidos a sa tzitade fiat abarrados immudados fintzas a sa reforma de sos Cussìgios Tzìvicos, decretada dae re Càralu Emanuele III de Savoja.
S'Alighera
In su 1353 sa tzitade fiat istada conchistada dae sos catalanu-aragonesos e in su 1354 Pedru IV de Aragona, naradu su tzerimoniosu o de su Punyalet, aiat torradu a populare S'Alighera de catalanos boghende·nche dae sa tzitade sardos e lìgures. Sa domo de Aragona aiat cuntzèdidu a S'Alighera totu una sèrie de avantàgios e de privilègios, faghende·nde una tzitade règia, cunsiderada che a munitzìpiu autònomu, non sutapostu a regìmene feudale ma deretu a sa giurisditzione règia, e dotada de un'istatutu giai dae su 1503, chi nde regulaiat sa vida polìtica e econòmica. Sa tzitade fiat abarrada pro belle che bator sèculos suta sa dominatzione in antis catalanu-aragonesa e pustis ispagnola. In su 1541, s'imperadore Càralu V bi fiat andadu in bìsita acumpangiadu dae s'ammiràlliu Andrea Doria, constatende sas calidades chi dd'aiant fata tantis bramada in su passadu, e coniende fortzis sa famada espressione "Sed todos caballeros". Cun s'abbentu de sos Savoja in su 1720, in su Regnu de Sardigna, S'Alighera aiat cumintzadu a atzetare càmbios sustantziales in costùmenes suas. Fiat istada pesada a comuna moderna in su 1848. A fatu de sa bogada de totu sos sardos e lìgures dae sa tzitade, e de su popolamentu torra de catalanos galu oe in S'Alighera medas persones ant cunservadu s'impreu de sa limba Catalana in sa variante aligheresa, criende unu colligamentu e unu iscàmbiu culturale incantadore cun sa Catalugna, in Ispagna.
Is tzitades de su Regnu de Sardigna sabàudu
Su guvernu sabàudu de su Regnu de Sardigna, mancari reconnoschende sos sete tìtulos urbanos pretzedentes, aiat impreadu semper pro sos matessi tzentros sa terminologia de tzitade, segundu su costùmene de su Piemonte. Cun su guvernu de sos Savoja, difatis, su parlamentu non si fiat prus torradu a atobiare e difatis is privilègios de sas tzitades règias fiant torrados a nudda. A pustis de su riscatu de sos fèudos (1836-1840), a sas sete tzitades règias fiat abarradu isceti su rangu de tzitade, onorìficu respetu a sas àteras comunas, comente sutzedet oe.
John Lennon
Est istadu unu componente de sos Beatles e umpare a Paul McCartney at frimmadu deghinas de cantones de su gruppu.
Nikolai Noskov
Nikolai Ivanovich Noskov (nàschida su 12.01.1956) est una cantante russu
Agalbursa de Cervera
Agalbursa de Cervera (1140 – Aristanis, 1186/1192) fintzas connota che  Galbors o Agalbursa de Bas est istada Giuighissa Cojube de Arbaree (1157-1186) e Reina cojube de Sardigna (1164-1165).
Biografia
Neta de su Conte de Bartzellona Ramon Berenguer IV a banda de mama in cantu fìgia de Almodis e de Poncho de Cervera, Visconte de Bas, Agalbursa in su santugaine 1157 si fiat cojuada cun su Soberanu Arbaresu Barisone I, dae chie no aiat tentu fìgios. Durante sa permanèntzia in Gènova de Barisone, tratentu in cue dae su Comunu de Gènova, aiat guvernadu cun medas disauras su regnu. Pro unu tzertu perìodu, a fatu, dd'aiat segudadu e passadu cun isse sa presonia, durada oto annos. A pustis de sa morte de su maridu aiat apoderadu nebode suo Ugone, chi si fiat alliadu cun Gènova e sa Corona de Aragona, fìgiu de Ugo Poncho de Bas, in sa perrica pro su tronu de Arbaree contra de Pedru I, apoderadu dae Pisa, fìgiu de primu letu de Barisone. A segus sa situatzione fiat degenerada in una bera e pròpia gherra tzivile: su 8 de santugaine de su 1186, in Gènova, Agalbursa, acumpangiada dae su conte Roger-Bernard I de Foix e de unos àteros nòbiles catalanos, aiat istipuladu cun su cònsole Gulliermu Tornello unu tratadu in ue sa repùblica marinera asseguraiat un'agiudu militare e econòmicu a sa giuighissa biuda pro mòvere gherra a Pedru I. Si moviat in favore de Ugone I fintzas su tziu Alfonsu II su Castu, su cale aiat fatu mandare un[s armados a pigare possessu, in su 1187, de su casteddu de Serla, a làcana cun su Giuigadu de Torres. Interessadu a indebilitare Pedru I, fintzas su soberanu logudoresu Barisone II aiat suportadu sa fatzione ibèrica, afiantzende vetuàllias e fruniduras de caddos a is sordados aragonesos. Nointames Agalbursa fiat morta in antis de imbàtere a unu cumpromissu cun su rivale o a una vitòria totale; gràtzias a is cumproos in is documentos s'ischit difatis chi in su 1192 resurtaiat giai morta.
Jacques Brel
Jacques Brel (Schaerbeek, 8 de abrile 1929 – Bobigny, 9 santuaine 1978) est istadu unu cantautore, atore e poete belga.
Limba de sos sinnos americana
Sa limba de sos sinnos americana (inglesu: American Sign Language, ASL) est una limba de sos sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est ase. L'ASL è usata anche in Istados Unidos de Amèrica (2.000.000 ).
The Latin Library
The Latin Library est unu zassu web in ube si collint sos iscritos de dominiu publicu in limba latina.
Carateristicas
Totus sos iscritos benint dae paritzas fontes: carchidunu si picat dae libros imprentaos chi sunt liberos dae deretu de autore, ateros sunt iscarrigaos dae sitos in sa retza e de custos unos cantos no si bient prus, ateros galu che los imbiant volontarios accudinde dae totu su mundu.
Sos iscritos mantesos in ibe no si podent impreare in locu de sas editziones criticas insoro e tando no bastant pro bi fachere in supra sa chirca accademica. Si presentant in limba latina comente fint, chene bortadura peruna in atera limba. Sicomente sas fontes sunt diferentes meda, a bias impreant sa grafia filologica (in s'assimilatzione de sa U/V, pro esempiu) e in ateras bortas sa grafia currente.
1917
S'annu 1917 (MCMXVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis a segunda de su calendàriu gregorianu.
The Latin Library
Istoria
Su zassu lu mantenìat cussu chi lu aìat frabicau, William L. Carey, de Fairfax, in Virginia. Su situ fachet parte de su prus mannu Ad Fontes Academy.
Ostrava
Ostrava est una tzitade de sa Repùbrica Ceca chi, cun unos 300.000 abitantes est sa tzitade de tres prus manna de s'istadu. Est posta in sa regione de sa Moràvia-Islèsia in ue est seu.
Sa tzitade est atraessada de su frùmene Oder e istat in su nord-est de s'istadu, a 10 kilòmetros de sa làcana cu sa Polònia e a 50 kilòmetros de cussa cun s'Islovàchia.
Maimone
Maimòne est su deus anticu de s'abba in sa mitologia sarda.
Secundu a unos cantos istudiosos, Maimone est su deus fenìtziu de s'abba. Su limbista Max Leopold Wagner in su "Ditzionariu Etimologicu Sardu" bortat Maimone a sa paragula italiana spauracchio, dande a su faveddu origine semitica e nande chi a sos tempos inditabat una martinìca e a pustis si aìat mudau ind una bestia de fantasìa.
Su babbu mannu de s'archeologia sarda, Giovanni Lilliu, in s'opera sua "La civiltà dei Sardi", nat chi Maimone fit unu dimoniu chi sos sardos anticos mutìant in Casteddu e Bìlartzi pro bi fàcher abba in terra, mentras chi in Iglesias fit s'ispiritu de unu putu.
Su cultu de Maimone bi dìat deper esser galu oje in Ozastra e in carchi tretu de Barbaza. Finas a su seculu colau, sos massajos e sos pastores sardos invocabant: "Maimone Maimone Cheret abba su laòre Cheret abba su siccau Maimone laudau!"
Su lùmene de Maimone cambiabat dae tretu a tretu: fit "Mamuthone" in Mamujada, "Maimone" in Orgosolo, su "Maimùlu" in Ulassai, "Maimoni" in Bidd'e Cresia. Medas caratzas sardas fachent riferimentu a custu deus de sa Natura.
Chin sa artziàda de sa Cristianidade, non bi aìat colau troppu tempus innantis chi lu aìant identificau chin su Dimoniu etotu.
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (Trévières, 16 de frealzu 1848 – Parigi, 16 de frealzu 1917) est istadu unu giornalista, un'iscrittore, unu drammaturgu e un'attivista anarchico  e pacifista Frantzesu.
Autore de romanzos fortunados : Le Calvaire (1886), Le Jardin des supplices (1899) e Le Journal d'une femme de chambre (1900).
Istangiu de Crabas/logudoresu
S’istagnu de Crabas, pro isterridura e pro importu de sa biodiversidade, est una de sas arzolas ùmidas pius importantes de sa Sardigna. Situadu in sa parte tramuntanesa de su gulfu de Aristanis, est alimentadu dae su Riu Sa Praja e comùnicat cun su mare de Sardigna peri canales naturales e artifitziales. Est partzidu intre sos tres comunos de Arriora, Crabas e Nurachi. Est pertinèntzia de Crabas totu sa subrafache tzentru-meridionale, de Arriora sa setentrionale, de Nurachi intames totu s'oru norti-estu.
Morti de George Floyd
Sa morti de George Perry Floyd, est un'acuntessimentu de su 25 maju 2020 in sa tzitadi de Minneapolis, in Minnesota. Sa morti est stètia averiguada me in su Hennepin County Medical Center, su spidali innui est stètiu bitiu s'òmini apustis de essi dismajau. Floyd est mortu apustis de s'arrestu suu a banda de cuàturu agentis de politzia, tzerriaus de unu butegheri.
Su filmau de s'arrestu, innui s'agenti de politzia Derek Chauvin blocat a Floyd tenendi-ddi po minutus medas su genungu asuba a su tzugu, at tentu difusioni manna me is mèdias internatzionalis e at causau s'incomentzu de manifestadas medas de chèscia contra s'abusu de poderi de sa politzia, acusada fintzas de cumportamentus ratzistas.
Stòria
Su merì de lunis 25 maju 2020, George Perry Floyd at comporau unu pachetu de sigaretas in Cup Foods, una butega a sa rugrada intra su de 38 caminus e Chicago Avenue in Minneapolis, Minnesota. Unu traballadori de sa butega, seguru chi su billetu de 20 dollarus impreada de Floyd fessit farsa, pagu innantis de is 20:00 dd'at segudau impari cun unu collega a foras de sa butega, candu Floyd fiat ponendi-si a portai unu SUV impari cun àteras duas personis, pedendi-ddi de torrai is sigaretas ma chena nc'arrennesci. Su diàlogu est stètiu filmau de sa videocàmera de seguràntzia. A is 20:01 unu trabaladori de sa butega at tzerriau su 911.
A is 20:08 duus agentis de su dipartimentu de politzia de Minneapolis (MPD), Thomas K. Lanas e J. Alexander Kueng, funt arribaus e funt intraus in sa butega. Prus o mancu unu minutu apustis, funt andaus concas a su SUV de Floyd, ancora a s'àtera ala de su caminu, e inguni Lanas at ordinau a Floyd de ponni is manus asuba a su volanti puntendi-ddi sa pistola contras. In s'interis su ghiadori de un'àteru SUV, parchegiau a palas de su de Floyd, at incumentzau a filmai s'acuntessimentu.
Apustis de una briga curtza, Floyd est stètiu bogau de su veìculu e arrestau po ai impreau dinari farsu. A giru de a is 20:14, est arrutu a terra acanta de sa vetura de sa politzia e torrau a strantaxai de is duus agentis. Segundu is pùblicus ministerus, ddis at nau de essi claustrofòbicu e de tenni problemas a arrespirai. Funt lòmpias duas àteras veturas de sa politzia, arrespundendi a una pedida de assistu partida de is agentis etotu, e funt abarraus is ofitzialis Derek Michael Chauvin e Tou Thao.
A is 20:19, strantaxu me in s'ala de passigeri de su veìculu de sa politzia, Chauvin intentat de nci fai intrai a Floyd traghendi-ddu, a traessu de su setzidroxu de palas, de s'ala de ghia a sa de passigeri. In s'interis de custa tentada, Floyd arruit a terra a foras de sa màchina e inguni abarrat, a faci a terra, sèmpiri cun is musas.
Floyd at acabau de si movi a giru de is 20:20.
Àterus testimòngius ant incumentzau a filmai s'atòbiu e custus vìdeus funt stètius spainaus in Internet. Unu de issus a is 20:20, de sa statzioni de servìtziu de Speedway LLC, at fatu unu vìdeu innui Floyd fiat a cara a bàsciu in su marciapei cun su genungu de Chauvin asuba a su tzugu, cun Kueng chi pressionàt su bustu e Lane is cambas mentris Thao abarràt acanta. Si podit intendi a Floyd narendi prus bortas: «No potzu arrespirai», «Po prexeri, po prexeri, po prexeri» e «Po prexeri, amigu». Su testimòngiu at acabau de arregistrai candu est partu chi Lane ddi naressit de si-nc'andai. A is 20:20, una segunda personi, strantaxu acanta de s'intrada de sa butega, at incumentzadu a arregistrai a Floyd blocau de su genungu de Chauvin e dd'at spainau in dereta me in Facebook. Cara a is 20:22, is agentis ant pediu s'interventu de un' ambulantza, in s'incomentzu cun "còdixi duus" e sceti prus tradu cun su "còdixi tres" de apretu. Chauvin sighiat a tenni a Floyd blocau. Calicunu at pediu a Floyd: «Ita bolis?», Floyd at arrespostu: «No potzu arrespirai, po prexeri, su genungu asuba a su tzugu, no potzu arrespirai».
A is 20:25, Floyd parriat chena cussèntzia e is chi passànt ant pediu a is agentis de averiguai is cunditzionis suas, intzullendi-ddus a averiguai su burtzu.
Chauvin at tratentu a Floyd po 8 minutus e 46 segundus, pesendi su genungu de su tzugu de George sceti apustis chi si-dd'ant pediu is paramèigus, mancai Floyd essit pèrdiu cussèntzia giai de 3 minutus. A s'arribu de is paramèigus, a Floyd dd'ant portau a su Hennepin County Medical Center, innui nd'ant decrarau sa morti.
Istangiu de Crabas/logudoresu
Fatuvatu est fintzas inditadu impropiamente che Mar'e Pontis, mancari custa denominatzione siat pius adecuada pro inditare totu su cumplessu de lagunas, rios, paules colligados a pare, de chi s'istagnu est su lutone pius istèrridu.
Impare cun sas zonas ùmidas de Mistras e Pa'e Sai e cun s’istagnu de Sa'e Procus, format un’ecosistema paulencu intre sos pius bastos e ricos de Europa e protèghidu dae su Cumbèniu de Ramsar. S'afluente printzipale est su riu mar'e foghe.
Morti de George Floyd
George Perry Floyd
George Perry Floyd fiat un'òmini afroamericanu de 46 annus. Nàsciu in Houston, Texas, at frecuentau sa Yates High School comenti atleta multisport diplomendi-si in su 1993. Fiat unu rapper assotziau a su grupu hip hop de Houston Screwed Up Click e freestyle asuta de su pseudònimu de "Big Floyd". In su 2007 Floyd fiat stètiu arrestau po irrobatòriu a manu armada agravada a una fèmina texana e cundennau in su 2009 a cincu annus de presoni. Floyd s'est mudau a Minnesota a giru de su 2014. At bìviu a St. Louis Park e at traballau in Minneapolis comenti guàrdia de seguridadi de unu restoranti po cincu annus. Pagu innantis de sa morti sua, Floyd iat pèrdiu su traballu po nexi de s'òrdini de residèntzia de su Minnesota in s'interis de sa pandemia de COVID-19. Floyd fiat babbu de duus fillus, Quincy Mason Floyd de 22 annus e Gianna Floyd de 6 annus, chi fiant abarraus in Houston. S'est fintzas scobertu chi in su momentu de sa morti fiat positivu a su COVID-19, ma custu no at influentzau sa càusa de sa morti, segundu s'autopsia.
Istangiu de Crabas/logudoresu
Sa presèntzia sua at cunditzionadu s'istòria de totu sa zona, in ue sas cussorzas pius antigas s'agataiant totu a inghìriu suo.
Istassione ferruviària de Deximumannu
S'istassione ferruviària de Deximumannu est s'istassione de sos Caminos de Ferru Nassionales chi servit sa comuna de Deximumannu dae su 1984.
Istangiu de Crabas/logudoresu
Geomorfologia
S'istagnu s'agatat in sa provìntzia de Aristanis, in ue est postu in su chirru pius setentrionale de sa campura de su Campidanu, a josso dae sa sub-regione de su Monteferru. S'oru suo format su tremene estu de su territòriu de sa penìsula de su Sinnis.
Istassione ferruviària de Deximumannu
Perfilu e istòria
S'istòria de sos caminos de ferru in Deximumannu dat cumintzu in su 1871, in su prenu de sa fase de realizadura de sos primos caminos de ferru pùbrigos de sa retza sarda. In cuddu annu, sa Cumpanzia Reale de sos Caminos de Ferru Sardos aiat inaguradu su trazetu Casteddu-Biddesorri, su primu rugru de sa Dossale Sarda in protzessu de realizadura. Duncas, su caminu de ferru nch'aiat sizidu finas su transitadorzu ferruviàriu orizinale de Deximumannu, ch'in s'annu sighidore fiat istadu cunetadu a su caminu de ferru de Iscrèsias nounàschidu.
Istangiu de Crabas/logudoresu
Geomorfologia
At istèrrida de 2.228 ètaros, chi nde fàghent su pius mannu de totu Sardigna, cun fundaghe mèdiu de 1,5 metros e massimu de 3 metros.
Istassione ferruviària de Deximumannu
Perfilu e istòria
In su segundu pustisgherra, si fiat abertu caminu s'intentu de duprigare a su nessi una parte de sa lìnia Casteddu-Figari, su chi si fiat cuncretadu a sa metade de sos annos setanta, addaghi su prozetu de duprigamentu de sas bias intre s'istassione de Casteddu e sa de Deximumannu fiat istadu aproadu e printzipiadu. Cunzuntamente cun custos traballos, fiat istadu detzìdidu de iscostiare s'istassione a una posissione lizeramente prus perifèriga a petus de su transitadorzu betzi, permitende sa colada de sas bias foras de sa leada urbana. Pro custa resone, fiat istada realizada una bariante de sa lìnia chi zughiat a su transitadorzu nou, chi s'agataiat a unos 250 metros dae su betzu, e sa bariante narada l'aiant inaguradu paris cun su duprigamentu in su 1984. Fraigadorzos annanghedores fiant istados criados in s'istassione carchi annu prus a tardu, in su cuadru de su prozetu isperimentale malassortadu de eletrifigadura de sa retza sarda. Difatis, s'istassione de Deximumannu fiat istada isseberada comente tèrminus de unu de sos duos rugros de proa (Casteddu-Deximumanu, s'àteru fiat dae Biddesorri a Seddori) pro sos testes de sas locumotivas E491/492 e de su sistema currespondedore de alimentadura peri currente arternada, su chi nch'aiat zutu a s'installadura in s'istassione de sas cadenàrias de alimentaduras, oe remoidas.
Istangiu de Crabas/logudoresu
Geomorfologia
Sa salinidade est bastante bassa, sende chi s’istagnu custitùit su retzidorzu de sas abbas de un’alabatu de unos 440 chilòmetros cuadrados. In su tempus coladu, custa fornidura cunsistidora de abba durche jughiat finas a fenòmenos de aundadura, resortos in sos annos setanta peri su fraigamentu de su canale iscùcuradore, chi aiat tentu finas sa finalidade de reapostivigare balores de salinidade inditados pro s’isvilupu de sa fauna pischenca.
Istassione ferruviària de Deximumannu
Caraterìstigas
S'istassione est fraigada a longu de sa lìnia sarda printzipale, sa Casteddu-Figari Marìtimu; in prus de custu, in su transitadorzu deximesu, dat cumintzu sa dossale segundària de sos CFN, su de Iscrèsias e Carvònia.
Octave Mirbeau
Mirbeau est puru connottu pro esse' s'autore de Les affaires sont les affaires (Comédie-Française, 1903).
Campos
Campos est una comuna ispagnola de 9.601 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Istassione ferruviària de Deximumannu
Caraterìstigas
Pro su chi pertocat sas infraistruturas ferruviàrias, su transitadorzu est probidu de chimbe bias pro su servìtziu de passizeris: sa prima, serente a su fraigu de biazadores, est impreada mescamente pro sos trenos de su servìtziu metropolitanu de Casteddu. Sas àteras bator, sizìbiles peri sutacoladorzu, sunt utilizadas pro sos trenos destinados a intro de sa Dossale Sarda (bias 2 e 3) e chirru a sa de su Sucis-Iscresianu (bias 4 e 5) respetivamente. Bias annanghedoras s'agatant a faca de sas antisfontomadas, e s'impreant pro s'istassionamentu de materiale rodadu o pro àteras finalidades de servìtziu. S'istassione disponet aguarmente de una filera de bias pro su servìtziu de mercantzias, postas a faca de su fraigu de biazadores. Custu ùrtimu est formadu dae unu tenimentu de duas prantas cun terrassitu, de pranimetria retangulare.
In contu de sa zestione de su moimentu, s'istassione est semper pessonalada, su chi sinnìfigat chi est s'aderetadore logale de su moimentu su chi cuntrollat su tràfigu ferruviàriu prendende s'istassione.
Intertràmunos
S'istassione est una de sas prus importantes de sa retza sarda, sende sa destinada a s'intertràmunu intre sos trenos chi apròghilant o s'aderetant a sa Dossale Sarda e sos chi andant o arribant dae su Surcis-Iscresianu. Su transitadorzu istranzat trenos destinados a Iscrèsias, Carvònia, Santu Bèngiu, Aristanis, Macumere, Terranoa, Tàtari, Portu Turre e Casteddu. Sa relassione cun sa cabitale rezionale est garantidu finas dae su servìtziu ferruviàriu metropolitanu de Casteddu, chi aunit s'istassione cun sos transitadorzos de Assèmini Santa Lughia, Assèmini, Assèmini Càrmini, Casteddu-Su Masu, Su Masu Abioportu, Casteddu Santa Gilla e, comente naradu, cun s'istassione de Casteddu.
Pro su chi pertocat sos àteros trasportadores, in s'aparcadorzu de s'istassione est situadu su tèrminus de sa lìnia 9 de su CTM, chi permitit de nche sizire pratza Matteotti in Casteddu. In prus de custu, realizant arressadas finas sos postales de s'IRST chi aunint su Surcis cun su biddarzu universidàriu de Pauli. A carchi chentina de metros dae sa pratza de s'istassione, s'agatat aguarmente un'àtera arressada de s'IRST, dae ue si podent sizire sas comunas probianas a ue no arribat su caminu de ferru.
Morti de George Floyd
Chèscias e rebèllias imbenientis
Su vìdeu de s'arrestu de George Floyd est stètiu spainau in Internet intra su 25 e su 26 de maju 2020, causendi s'indinniatzioni de su sìndigu de Minneapolis Jacob Frey, chi at rechertu su lissentziamentu e sa denùnuzia immediaus de is cuàturu agentis interessaus in s'acuntessimentu. S'eventu at fatu incumentzai is chèscias, in comintzu paxiosas, de sa populatzioni, afroamericana e no, de Minneapolis, apustis degeneradas in un'abolotu violentu. Su spantu po s'acuntessimentu est bessiu a foras de sa metròpoli, fintzas a foras de is làcanas de su Minnesota etotu: sa presidenta de sa Càmara de is Arrapresentantis Nancy Pelosi e su guvernadori de su Minnesota Tim Walz ant etichetau sa morti de Floyd comenti a unu bocidroxu, mentris sa vice-presidenti de su Cunsillu Tzitadinu de Minneapolis Andrea Jenkins at connotu una discriminàntzia ratzista in s'eventu, arricendi s'amparu de su capu de sa politzia Medaria Arradondo. Giornalis medas, me is Stadus Aunius e a foras, ant denuntziau s'abusu de poderi de Chauvin e is collegas suus. Su 27 maju 2020 una manifestada in Los Angeles, organizada de su movimentu Black Lives Matter, at comemorau sa morti de Floyd. Sa chèscia violenta s'est difùndia chitzi me is tzitadis de New York, Detroit , Los Angeles, Atlanta , Portland, Richmond, Oakland e San Jose.
Su 28 maju 2020 su guvernadori Walz at pediu s'interventu de sa Guàrdia Natzionali in sa tzitadi de Minneapolis po firmai sa violèntzia de is chèscias chi pesànt; su Presidenti de is Stadus Aunius Donald Trump at po custu permìtiu s'adunàntzia de 500 òminis aìnturu de sa metròpoli po assusegai s'abolotu. Sa matessi dii s'est arregistrada sa primu vìtima, bocida de unu corfu de arma de fogu in una butega de imprendas; is cuntestadoris ant postu duncas fogu a sa sea de su de tres distretus de sa politzia de Minneapolis.
Su 29 maju 2020 is mèdius de informatzioni ant sinnalau chi is autoridadis de Minneapolis ant pèrdiu su controllu de s'abolotu, cumprèndiu su de tres distretus de politzia. In s'interis, Trump at annuntziau s'arribu de sa Guàrdia Natzionali a Minneapolis, critichendi s'operau de Frey, acusendi-ddu de farta de cumandu.
Su 30 maju 2020 su presidenti Trump at pigau parti a is narìngius apitzus de s'orientamentu polìticu de is cuntestadoris, descriendi-ddus comenti membrus de is movimentus anàrchicus de manca e a is grupus antifa stadunidensus. In s'interis, sa Guàrdia Natzionali at comunicau chi su nùmeru de òminis in su territòriu iat a essi pesau finas a 1700 unidadis, mentris su Majori Generali Jon Jensen at afirmau chi a custu nùmeru s'iant a essi sumaus unus àterus 2000 òminis de sa Guàrdia, passendi aici su prus nùmeru artu de tropas de sa Guàrdia mai adunadas in sa stòria de su Minnesota.
Su 31 maju 2020 sa Guàrdia Natzionali de su Minnesota at annuntziau in su mangianu chi su nùmeru de sordaus in su territòriu iant a essi coladas de 4800 a 10800 unidadis. In su merì ant sinnalau un'incidenti in su ponti de s'Interstate 35, ancora ocupau de unu grupu de prus de cincumilla manifestadoris, a pustis chi un'autocisterna iat intentau de passai a traessu de su pròpiu ponti.
Imbìstigus e svilupus
Su sìndigu Frey e su comissàriu Arradondo ant de luegus decrarau chi sa manovra de arrestu fìsicu impreada de Chauvin fiat contra a sa lei, mancai is agentis matessi essint decrarau chi Floyd iat fatu resistèntzia a s'arrestu. In curtzu s'est spainau su filmau de una telecàmera de guardiania chi amostat sa farsidadi de is decrarus de is cuàturu agentis de politzia, ca me is màginis Floyd est a s'imbessi collaborativu e no s'oponit a s'arrestu. Apustis de su lissentziàmentu lestu de issus, Chauvin est stètiu arrestau comenti arresurtau de is imbìstigus de is autoridadis.
Su 30 de maju 2020 est stètia publicada s'autopsia de su mèigu legali de s'Hennepin County Medical Center. Segundu issa, no ddoi funt sinnus de asfissia o agangadura fatalis po Floyd, ma ddoi funt evidèntzias de problemas de saludi de Floyd, comenti ipertensioni cardìaca e difetus de artèrias coronàrias, chi podint essi stètias agravadas de sa manova de Chauvin finas a un'efetu letali. Sa famìlia de Floyd at deretu pediu una segunda autopsia indipendenti.
Su 30 maju 2020 Chauvin est stètiu acusau de bocidroxu de su de tres gradus. Sa pròpiu dii unus cantu giornalis ant publicau sa noa de una possìbili tentada sua de suicìdiu, e duncas s'ex agenti est stètiu postu in cella de isulamentu cun guardiania vìdeu costanti e controllus de personi dònnia cuìndixi minutus. Su 31 de maju Walz at decrarau de bolli afidai su manìgiu de s'imbìstigu, innantis assinniau a s'abogau de sa contea de Hennepin Mike Freeman, a su procuradori generali de su Minnesota Keith Ellison, chi at acetau s'incàrrigu.
Su 1 de làmpadas, a s'acabu de s'autopsia privada bòfia de sa famìlia Floyd, cun s'amparu de is dotoris Michael Baden (universidadi de su Michigan) e Allecia Wilson, s'asfissia provocada de sa manovra de Chauvin, chi at blocau su flussu de sànguni po su cerbeddu in sa zona de su tzugu, est stètia stabilèssia comenti càusa de sa morti. Su 4 de làmpadas, fintzas is ex agentis Thao, Lanas e Kueng funt stètius acriminaus e arrestaus cun s'acusa de bocidroxu de segundu gradu, mentris s'acusa de bocidroxu de su de tres gradus de Chauvin est bessida de segundu. S'autopsia at fintzas amostau chi Floyd fiat malàdiu de COVID-19, ma asintomàticu.
Chauvin est stètiu giuigau culpàbili de bocidroxu de segundu gradu su 20 de abrili 2021 e cundannau a 22 annus e mesu de presoni cun sentèntzia de làmpadas 2021.
Užhorod
Užhorod (in ucrainu Ужгород) est una tzitade de unos 100.000 abitantes de Ucraina, chi s'agatat a sa lacana cun s'Islovàchia e s'Ungheria, sea de s'Oblast de Transcarpàtzia. Sa regione istorica de apartenèntzia est sa Rutènia.
Istoria
S'origine de sa tzidade benit a su mancu de su seculu X e fintzas a sa fine de sa I Gherra Mundiale beniat inditada cun su nòmene ungheresu de Ungvár.
In su 1920, cun Tratadu de Trianon sa Rutènia subcarpàtica, in ue sa tzitade est tzentru printzipale, fiat passada a sa Tzecoslovàchia, pro torrare a èssere ungheresa in su 1938 cando sa Tzecoslovàchia, fiat obligada de Germania e Italia nazi-fascistas a si retirare de medas territòrios.
In sa II Gherra Mundiale is sovièticos dd'aiant ocupada in su 1944, e a sa fine de sos cumbatimentos sa Tzecoslovàchia, torrada a si costituire, dd'aiat dèpida donare a s'Unione Soviètica impare a totu sa regione. Giai in territòriu de sa Repùblica Socialista Soviètica de Ucraina, est de su 1991 parte de s'istadu indipendente de Ucraina.
Daniela Pes
Daniela Pes (Tèmpiu, 1992 ) est una cantadora sarda. Laureada in Cantu Jazz in su conservatòriu de Tàtari, at fundadu in passadu su duo The Dalthes. In su 2017, at bintu su prèmiu Andrea Parodi, e in su 2018 est istada finalista de su festival Musicultura. Sa limba sua, su corsu gadduresu, tenet unu ruolu importante in is rastas "L'intenzioni" e "Ca milla dia dì", basadas in poesias de su poeta gadduresu Gavinu Pes.
Istangiu de Crabas/campidanesu
Su stangiu de Crabas, po sterria e po importu de sa biodiversidadi, est una de is argiolas ùmidas prus importantis de sa Sardinnia. Postu in sa parti settentrionali de su gurfu de Aristanis, est alimentau dae su Riu Sa Praja e comùnicat cun su mari de Sardinnia peri canalis naturalis e artificialis. Est partziu intre is tres comunus de Arriora, Crabas e Nurachi. Est pertinèntzia de Crabas totu sa subrafacci centru-meridionali, de Arriora sa setentrionali, de Nurachi intames totu s'oru nordi-estu.
Fatuvatu est fintzas inditau impropiamenti che Mar'e Pontis, mancari custa denominatzioni siat prus adecuada po inditai totu su cumplessu de lagunas, fruminis, paulis colligaus a pari, de chi su stangiu est su lutoni prus stèrriu.
Impari cun is zonas ùmidas de Mistras e Pa'e Sai e cun s’istanzu de Sa'e Procus, format un’ecosistema paulencu intre ios prus mannus e riccus de Europa e amparau dae su Cumbèniu de Ramsar. S'afluenti principali est su riu mar'e foghe.
Sa presèntzia sua at cunditzionau sa stòria de totu sa zona, innui is cussorgias prus antigas s'agatànt totu a inghìriu suo.
Geomorfologia
Su stangiu s'agatat in sa provìncia de Aristanis, innui est postu in su chirru prus setentrionali de sa campura de su Campidanu, a basciu dae sa sub-regioni de su Montiferru. S'oru suo format su tremini estu de su territòriu de sa penìsula de su Sinnis.
At stèrrida de 2.228 ètarus, chi ndi fàint su prus mannu de totu Sardigna, cun fundali mèdiu de 1,5 metrus e massimu de 3 metrus.