cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Universidade de Tàtari
S'Universidade de Tatari resèssit a si mantènner a sos libellos prus artos in sa classifica chi su Censis espònet a cadèntzia annuale dae su 2001 in susu, tra una setantìna de ateras universidades.
Shigeaki Sugeta
Biografia
Nàschidu in Yamaguchi-Ken, Shigeaki Sugeta si làureat in Lìteras in su 1957, in su Dipartimentu de Limba e Literadura inglesa de s'Universidade de Waseda, in Tokyo, e torra, semper in Lìteras, in su 1959, in su Dipartimentu de Glotologia de s'Universidade de Tokyo.
Universidade de Tàtari
Istòria
Si contat chi Alessio Fontana in su 1558 aìat lassau sos benes suos a sa municipalidade pro chi bi seret fravicàu unu collèzu de istudios intregàu a sa Cumpanzìa de Gesùs. Su re Filipu de tres aìat peroe cuntzèdiu s'istatutu de Universidade règia petzi in su 9 de frevàrju de su 1617, chin sa cunsacrassione de Tatari a prima Universidade regia.
Shigeaki Sugeta
Biografia
Dae su 1962 a su 1964 est borsista de su guvernu italianu in s'Universidade de Firentze, e in cue sighit sas letziones de Bruno Migliorini. In su 1964, pro sa prima borta, arribat in Sardigna e incumentzat a istudiare sa limba sarda.
Universidade de Tàtari
Istòria
In su 1765 fit approvàu unu regulamentu internu, riconnoschènde bàtor facultades: Filosofia ed Arti, Teologia, Giurisprudenza e Medicina; bi aìant acudìu professores piemontesos chi, nànchi, aìant fatu prus manna sa chìrca sientìfica.
In su 1877 s'ateneu tataresu si parificat chin cussos secundarios. A su cumìntzu de su Novichèntos s'ateneu aìat connotu fermentàzu curturale novu, fachèndebi intrare sa curtura positivistica in su campu de sa medìchina, de sas sièntzias e de su derètu; pro more de s'atuamèntu de su sistema universitario nazionale s'ant istituìu sas facultades de Butecarìa (Farmacia) e Medìchina Veterinaria e, in su 1950, sa facultade de Agraria puru naschit. S'ateneu tataresu galu creschet finas a arribare, in su 2002, a tènner undichi facultades.
Tiraspol
Tiraspol est una tzitade de unos 160.000 bividores, sea amministrativa de sa regione setzessionista moldava de Transnìstria.
Su signìficu de su nòmine est literalmente tzitade de Tyras, in ue Tyras est s'antigu nòmine de su frùmene Dniester (o naradu in rumenu Nistru)
Sa tzitade est una de is pagus chi ant sighidu a tènnere carateres meda simbillantes a is chi teniat in su tempus cando faghiant parte de s'Unione Soviètica. Si podent agatare galu pinturas de Stalin, Che Guevara e istatuas de Lenin.
In su 1989, cando sa Moldàvia fiat galu parte de s'Unione SOvietica, sa bidda contaiat unos 190.000 bividores, de chie unu 18% fiat russu, unu 32% ucrainu e unu 38% moldavu.
Vilanova de Arousa
Vilanova de Arousa (in galitzianu e ufitzialmente, in castillianu Villanueva de Arosa) est una comuna ispagnola de 10.333 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Galìtzia e chi s'agatat 28 km a nord de sa tzitade de Pontevedra.
Tiraspol
In su 1919, annu cando sa Moldàvia si fiat aunida a sa Romania, is moldavos fiant su 42%.
Vilanova de Arousa
In su 1998 su territòriu cumonale fiat istadu partidu e parte de issu fiat devènnidu de su comunu nou de A Illa de Arousa.
Shigeaki Sugeta
Biografia
In su 1991, pro sos istùdios suos, benit numenadu Cavalieri a su mèritu de sa Repùblica Italiana dae su presidente Frantziscu Cossiga.
Dae su 1993 a su 1997 est Diretore de sa Sotziedade Giaponesa de Linguìstica Romanza (Societas Japonica Studiorum Romanicorum), e at insegnadu pro annos in sas càtedras de Linguìstica Generale, Romanza e Italiana de s'Universidade de Waseda.
In s'Universidade de Waseda at ammaniadu cursos medas de sardu pro 31 annos, e pro agiudare sos dischentes suos at creadu, in su 1984, su primu vocabulàriu sardu-giaponesu de semper. Su matessi vocabulàriu, cun in prus sas bortaduras in italianu, l'at torradu a publicare sa domo editora "Edizioni della Torre" in su 2000. Pro su traballu suo, at retzidu su prèmiu "La Marmora" (sa de XVIII editziones) de su Rotary Club de Casteddu. Semper in su 2000 at retzidu fintzas su prèmiu "Mirto d'Oro difensore dei sardi".
Deghe cumandamentos
Sos Deghe cumandamentos, narados fintzas decàlogu, sunt sa lege chi, segundu sa Bìbbia, est istada dada dae Yahweh a Mosè subra de su monte Sinai.
Shigeaki Sugeta
Biografia
Dae su 2002 est divènnidu consulente de s'Instutute of Italian Studies de s'Universidade de Waseda.
Deghe cumandamentos
Sunt unu puntu fundamentale de s'Antigu Testamentu pro s'ebraismu e pro su cristianèsimu. Segundu sa Bìbbia sa lege est istada iscrita subra de duas tàulas de pedra dae su pòddighe de Deus opuru, segundu un'àtera traditzione bìblica, dae Mosè matessi.
Shigeaki Sugeta
Biografia
In su 2010 at fatu una lectio magistralis in s'Istitutu Ciusa de Nùgoro, semper in contu de limba sarda, in ue at fintzas chistionadu de comente at incumintzadu a la connòschere a l'apretziare.
Deghe cumandamentos
Religione Catòlica
Sa fòrmula impreada in su catechismu de sa religione catòlica est : 1º - No as a tenner àteros deos a foras de mene. 2º - No as a leare su nùmene de Deus in de badas. 3º - As a santifigare sas festas. 4º - As a ondrare babu tuo e mama tua. 5º - No as a ochier. 6º - No as a cumiter atos impuros. 7º - No as a furare. 8º - No as a dare testimonia farsa. 9º - No as a apitare sa fèmina anzena. 10º- No as a apitare sas cosas anzenas.
Shigeaki Sugeta
Biografia
Shigeaki Sugeta s'est semper dichiaradu in favore de un'unificatzione de sa limba sarda iscrita, pro la sarvare e fàghere in manera chi non mòrgiat, e chi siat ufitziale in paris a s'italianu, comente su catalanu in Catalugna. Amigu de Dolores Turchi, at biagiadu pro annos in Sardigna, chistionende in sardu cun totu cantos chene problemas.
Oliver & Company
Oliver & Company (Oliver e cumpangia in sardu) est unu film musicale animadu americanu, produidu dae sa Walt Disney Feature Animation e bessidu su 18 de santandria de su 1988 cun sa Walt Disney Pictures. Su de 27 longumetràgios animados de sa Disney, est ispiradu a sa paristòria clàssica de Charles Dickens Oliver Twist. In su film, Oliver est unu gatu chentzedomo chi s'unit a una banda de canes pro campare in sas istradas de New York City.
BLC1
BLC1 (Breakthrough Listen Candidate 1) est unu sinnali arràdiu candidau SETI agatau e osservau in abrili e maju 2019 e arrelatau po sa primu borta su 18 idas 2020, chi parit benni de sa diretzioni de su steddu prus acanta de su Sistema Solari, Proxima Centauri.
Sinnali
Sa transidura faci a s'arrùbiu chi aparessit in sa frecuèntzia sua, cuncordu cun s'efetu Doppler, podit essi scuncordu cun su movimentu de de Proxima b, unu praneta de Proxima Centauri. Sa transidura Doppler in su sinnali est s'imbressi de su prevìdiu de s'arrodiamentu de sa Terra, innui sa frecuèntzia de su sinnali crescit intamis de amenguai. Mancai su sinnali fessit stètiu agatau de s'Arràdiu-telescòpiu de Parkers in s'interis de s'osservatzioni de Proxima Centauri, s'àngulu de s'arraju de su telecòpiu de Parkers at permìtiu de descriiri mellus sa diretzioni de innui benit, unu tundu de agiumai 16 arcuminùtus (prus o mancu 1/4 de gradu, metadi de sa longhesa angulari de sa Luna) in diàmetru angulari, innui capit Proxima Centauri. Su sinnali tenit una frecuèntzia de 982,002 MHz.
Su sinnali arràdiu est stètiu agatau in s'interis de 30 oras de osservatzionis de su progetu Breakthrough Listen in s'Osservatòriu Parkes in Austràlia in abrili e maju 2019. In su mesi de idas 2020, àteras osservatzionis no funt arrennèscias a torrai a agatai su sinnali, passu necessàriu a cunfirmai chi su sinnali siat una tecno-marcadura.
Efetus ligaus possìbilis
Unu documentu publicau de àterus atrònomus 10 diis innantis de sa noa de BLC1 arrelatat sa scoberta de "unu lampu òticu luminosu e longu, acumpangiau de una sèrie de esplosionis de ràdiu-frecuèntzia intensas e cuncordas" de Proxima Centauri fintzas in abrili e maju 2019. Sa scoberta insoru no est stètia ligada cun sa de BLC1 de is sientistas e is mèdias incumentzendi de gennaxu 2021, ma ìmplicat chi is pranetas a giru de Proxima Centauri àteras nanas arrùbias iant a podi essi inabitàbilis po umanus e àterus organismus connotus.
In friaxu 2021, unu stùdiu nou at inditau chi su princìpiu copernicanu escluit chi BLC1 siat unu sinnali arràdiu teconògicu de su sistema de Alpha Centauri.
Dejetziones lìcuidas
Produtu lìcuidu formadu dae unu misturu de dejetziones sòlidas e lìcuidas, e dae produtos de alimentatzione animale, in cantidades variàbiles, a su sòlitu cun unu cuntenutu de aba superiore a su 85% in pesu. Sa regorta de dejetziones lìcuidas in depòsitos no adeguados, s'usu comente ingrassa in èpocas no adatas a su cultivu o s'iscàrrigu non controlladu podent provocare contaminatzione de sas abas suterraneas e superfitziales.
Fulgentziu de Ruspe
Fulgentziu, santu. Africanu (462-527). Giovanu, si faghet cristianu e puru eremida. In Africa tando cumandaiana sos Vandalos, unu populu europeu, passadu in Africa, dae s'Ispagna, cristianu ma arianu. Diventadu preideru, benit fattu piscamu de Ruspe. Ma custu fudi proibidu dae su re arianu, chi no cheriada piscamos noos cando nde moriada unu. Fulgentziu benit esiliadu in Sardigna, inue però est mastru de preideros, monacos e piscamos. Torrat in Africa a sa morte de su re Trasamundu, e continuat a preigare e insegnare difendinde sa fide cristiana catolica dae sos attaccos de sos arianos. Morit a Ruspe su 527. Sa festa su 1 de bennalzu.
La Rioja (Ispagna)
La Rioja est una provìntzia e comunidade autònoma de s'Ispagna setentrionale. Su cabulogu est Logroño.
Sa regione tenet istèrrida de 5 045 km² e populatzione de unos 317.500 bividores. Est sa segunda minore comunidade autònoma e sa cun prus pagus bividores, una metade de chie bivet in su cabulogu.
Allàcanat in su norti cun is Paisos Bascos, in su norti-estu cun sa Navarra, in su sud-estu cun s'Aragona e in su sud e s'uestu cun sa Castìllia e Léon. Est atraessada de is frùmenes Ebro e de su Rio Oja, de cust'ùrtimu pigat su nùmene.
Istangiu de Crabas
S’istangiu de Crabas, pro isterridura e pro importu de sa biodiversidade, est una de sas argiolas ùmidas prus importantes de sa Sardinna. Situadu in sa parte tramuntanesa de su gurfu de Aristanis, est alimentadu dae su Riu Sa Praja e comùnicat cun su mare de Sardinna peri canales naturales e artifitziales. Est partzidu intre sos tres comunos de Arriora, Crabas e Nurachi. Est pertinèntzia de Crabas totu sa subrafache tzentru-meridionale, de Arriora sa setentrionale, de Nurachi intames totu s'oru norti-estu.
La Rioja (Ispagna)
Sa mudàntzia a comunidade autònoma torrat a primìtziu de is annos 80 de su sèculu passadu, durante cando s'Ispagna fiat torrende a organizare s'istrutura de s'istadu a pustis de s'acabu de sa ditatura.
Istangiu de Crabas
Fatuvatu est fintzas inditadu impropiamente che Mar'e Pontis, mancari custa denominatzione siat prus adecuada pro inditare totu su cumplessu de lagunas, frumenes, paules colligados a pare, de chi s'istangiu est su lutone prus istèrridu.
Leonarda Cianciulli
Leonarda Vincenza Giuseppa Cianciulli (Montella, 18 de abrile de su 1894 - Pozzuoli, 15 de santugaine de su 1970​ ), est istada un'assassina in filera italiana, connota comente "Sa sabonera de Correggio" (in limba italiana: "La Saponificatrice di Correggio"), pro su fatu de ochìere a tres fèminas intre sos annos 1939 e 1940, faghende de is corpos issoro sabone e pistoncos.
Istangiu de Crabas
Impare cun sas zonas ùmidas de Mistras e Pa'e Sai e cun s’istanzu de Sa'e Procus, format un’ecosistema paulencu intre sos prus bastos e ricos de Europa e protèghidu dae su Cumbèniu de Ramsar. S'afluente printzipale est su riu mar'e foghe.
Minsk
Minsk o Miensk (in bielorussu: Менск, Мінск; in russu, Минск, Minsk) est sa capitale e tzitade prus manna de Bielorùssia. Est posta in su tzentru de s'istadu e est rugrada dae is rios Nyamiha e Sviloch. Est sa sede amministrativa de sa Comunidade de Istados Indipendentes (CEI).
Leonarda Cianciulli
In antis de is assassìnios
Leonarda aiat tentu 17 ingraidàntzias, ma aiat pèrdidu tres de issos pro neghe de istrumaduras ispontàneas,mentras àteros deghe fiant mortos in su bratzolu. Pro custa resone si fiat fata mama amparadora cun is àteros 4 chi fiant subrabìvidos. Is timorias suas fiant sustentadas dae una fatiàrgia chi tempus in antis ddi aiat naradu chi si diat cojuare e diat tènnere fìgios, ma chi totu is fìgios diant mòrrere. Is bator fìgios chi fiant subrabìvidos, fiant arribbados annotamala a pustis chi Cianciulli aiat pedidu s'agiudu de una majàrgia de su logu.
Minsk
Minsk tirat a un'àrea de 509 km² in sa cale, segundu istimas de s'annu 2015, bivent unu totale de 2.995.000 persones. Sende sa capitale de s'istadu, Minsk tenet un'istatus amministrativu ispetziale in intro de sa Bielorùssia e est, in prus, sa capitale de sa provìntzia de Minsk e de sa cussòrgia omònima.
Leonarda Cianciulli
Bochiduras
In su 1939, Leonarda aiat ischidu chi su fìgiu mannu, Giuseppe, si fiat arruoladu in s'esèrtzitu italianu pro si preparare a sa Segunda Gherra Mundiale. Giuseppe fiat su fìgiu preferidu suo e fiat determinada a dd'amparare a totu is costos. Fiat arribada a sa concruida chi sa seguresa sua rechediat sacrifìtzios umanos. Is vìtimas fiant istadas tres clientes suas de edade mèdia, e totu bighinas. Cianciulli oferiat intre àteros servìtzios de chiromantzia astrologia e is vìtimas suas fiant istadas de issa chirchende agiudu.
Minsk
Is primos riferimentos istòricos de sa tzitade datant de su de 11 sèculos (1067), cando fiat istada nùmenada tzitade provintziale in su printzipadu de Polotsk. In su 1242, Minsk fiat intrada a fàghere parte de su Gran Ducadu de Lituània e aiat retzidu su tìtulu de tzitade in su 1499. Dae su 1569 est istada sa capitale de su voivodadu de Minsk, in sa Repùblica de is Duas Natziones o Assòtziu de Polònia-Lituània. In su 1793 fiat istada una de is regiones unidas dae s'Impèriu Russu a cunsighidu de sa Segunda partzidura de Polònia. Intre 1919 e 1991, a pustis de sa Rivolutzione russa, Minsk est istada sa capitale de sa Repùblica Sotzialista Soviètica de Bielorùssia e a pustis, in su 1991, de sa Bielorùssia, a pustis de s'iscontzu de s'Unione Soviètica.
Leonarda Cianciulli
Faustina Setti
Sa prima de is vìtimas, Faustina Setti, fiat una bagadia chi fiat assortida a Leonarda pro si fàghere agiudare a agatare maridu. Cianciulli ddi aiat faeddadu de unu candidadu possìbile in Pula, Ìstria, ma ddi aiat naradu de non allegare cun nemos subra custa nova. Puru dd'aiat cumbinta a iscriere lìteras pro sos amigos e familiares suos, e chi issa [Cianciulli] ddas diat mandare cando arribaret a Pula pro chi ischirent chi istaiat bene.
Sa die chi Setti depiat partire a Pula, fiat torrada a agatare a Cianciulli e custa ddi aiat cumbidadu una tassa de binu cun sonnìferos. Mentras chi dormiat, dd'aiat ochida cun unu destrale e aiat cuadu su carasu in un'armàriu. Aiat segadu su carasu a cantos e aiat regortu su sàmbene in una dischedda. Cun su corpus aiat fatu sabone e cun su sàmbene aiat fatu pistoncos chi aiat cumbidadu a is fèminas chi andaiant a dda bisitare e chi tantis issa comente su fìgiu Giuseppe aiant papadu.
Francesca Soavi
Francesca Soavi fiat istada sa segunda vìtima. In custu casu, Cianciulli, ddi aiat naradu chi ddi aiat agatadu unu postu de traballu comente maistra in un'iscola pro pipias in Piacenza. Ddi aiat fintzas naradu de iscrìere lìteras pro is chi connoschiat, dende·ddi totu is minudas de su pranu suo. Soavi puru fiat andada a dd'agatare sa die de si nche andare (su 5 de cabudanni de su 1940). Issa aiat tentu una sorte diferente, sende chi fiat istada iscuartarada bia.
Virginia Cacioppo
Sa vìtima ùrtima de Cianciulli fiat istada Virginia Cacioppo. A issa Cianciulli aiat contadu chi ddi aiat agatadu traballu comente segretària pro un'impresàriu misteriosu in Firenze. A Cacioppo puru aiat racumandadu de non faeddare a nemos subra su traballu. Cussu mangianu (su 30 de cabudanni de su 1940) in antis de partire fiat andada a agatare a Cianciulli e paris che a Setti ddi aiat fatu proare su matessi binu cun sonnìferu e dd'aiat ochida.
Iscoberimentu e protzessu
Sa connada de Cacioppo aiat comintzadu a si fàghere suspetosa pro s'isparessimentu de Virginia, ca s'ùrtima borta chi dd'aiat bida fiat intrende in domo de Cianciulli. Aiat contadu is suspetos suos a su subrintendente de sa politzia de Reggio Emilia, chi aiat abertu una chirca e fiat imbàtidu a s'arrestu de Leonarda pagu tempus a pustis. Cianciulli no aiat cunfessadu is crìmines fintzas a cando su fìgiu Giuseppe aiat comintzadu a èssere suspetadu. Aiat tando cunfessadu is crìmines dende totu is minudas possìbiles pro dimustrare s'innotzèntzia de fìgiu.
Fiat istada decrarada culpàbile de is crìmines e fiat istada cundennada a 30 annos de presone e 3 annos in un'istitutu pro criminales. Cianciulli diat mòrrere in un'istitutu criminale pro fèminas in Pozzuli su 15 de santugaine de su 1970. Diversas proas de su casu, intre issas su caldarone in ue coghiat a is vìtimas, sunt ammustradas in su museu de su crìmine de Roma.
Istangiu de Crabas
Geomorfologia
At istèrrida de 2.228 ètaros, chi nde fàghent su prus mannu de totu Sardigna, cun fundaghe mèdiu de 1,5 metros e massimu de 3 metros.
Sa salinidade est bastante bassa, sende chi s’istangiu custitùit su retzidorgiu de sas abbas de un’alabatu de unos 440 chilòmetros cuadrados. In su tempus coladu, custa fornidura cunsistidora de abba durche giughiat finas a fenòmenos de aundadura, resortos in sos annos setanta peri su fraigamentu de su canale iscùcuradore, chi aiat tentu finas sa finalidade de reapostivigare balores de salinidade inditados pro s’isvilupu de sa fauna pischenca.
Whitehorse (Yukon)
Whitehorse est una bidda de unos 23.300 bividores de Cànada, capitale de su territòriu de su Yukon.
Istassione de servìtziu
Addae de sa dispensadura de carburantes, chi podent esser lìchidos che sa benzina e su gassozu o gassosos comente gassos de petrozu iscallados (GPI), metanu o idròzenu, bi si podent agatare àteros servìtzios comente acontzadorzos, samunadorzos de beturas, butegas, tzilleris, restorantes, imprenta diària e periòdiga. Reghentemente, gràssias a unas cantas sentèntzias de su Cussizu de Istadu e a argunas novedades regulativas, mescamente a su livellu rezionale (Apùlia, Marcas e Basilada), finas sas siendas de monopòliu cumintzant a s'agatare inche sas istassiones de servìtziu.
Ambiente
Cumplessu de sos elementos biòticos (flora e fauna) e abiòticos (energia solare, abba, àera e terra minerale) in un'ispatziu determinadu, chi interessant s'isvilupu e sa supravivèntzia de un'organismu, e chi permitent s'isvilupu de ecosistemas.
Istassione de servìtziu
Sas arzolas de servìtziu sunt realizadas a una distàntzia de 30-40 km. intre issas a longu de s’autocaminu e zenerarmente servent unu ùnigu sentidu de martza. Pro custa resone, a s’avesu sunt cullocadas a crobas, s’una in cara de s’àtera, in manera a fazilitare finas sas cunessuras elètrigas, ìdrigas e telefònigas. A bias, su fraigu destinadu a sos servìtzios, incruende unu tzilleri e unu restorante, podet esser realizadu cun istrutura a ponte colende in subra de su biazadorzu. In su matessi tempus, in unos cantos autocaminos ameriganos sas arzolas de servìtziu sunt unifigadas e realizadas in sa mesania intre ambas carreradas, a mèdiu de un’inladamentu adeguadu de su partzidore de tràfigu. Podent finas incruder moteles, in ue automòbiles e bagazos nche podent cromper deretamente a dae in antis de s’aposentu.
Istòria
Sas primas istassiones de servìtziu printzìpiant a s'ispainare in tempus de sas primas dègadas de su 1900. Cun anterioridade, in su barigare de sos primos annos de ispainadura de sos beìculos cun motore a cumbustura interna, sos carburantes fiant bèndidos in cunfessiones sizilladas in sas ispetzerias e in àteras butegas zenerales. Sa nàschida de s'istassione de servìtziu currespondet duncas cun s'imbentura de sos primos dispensadores, dispositivos a tretu de pesare su produtu petrolencu dae su reservadorzu interradu in ue est remunidu e lu pompare peri una tuberia fressìbile e una pistola dispensadora finas a su reservadorzu de su beìculu motorizadu a aprovisionare.
Sas primas istassiones de servìtziu presentaiat caraterìstigas medas diferentes intre issas e duncas dassaiant meda tretu a sa creatividade de sos prozetistas, ch'in custa manera ant realizadu unos cantos isempros sinnifigativos de un'architetura ispetzìfiga cun onzi règula.
Atuarmente, in Itàlia b'at addae de 24.000 istassiones de servìtiu repartzidas intre caminos e autocaminos (in ue sunt definidas mezus comente arzolas de servìtziu). Su dispensadu mèdiu issoro, chi est in aumentu progressivu, est galu in suta de sa mèdia europea, cando chi su nùmeru issoro est galu como in amenguadura sighida.
In Itàlia, finas in fatu de s'aumentu mannu de su costu de su petrozu e de su minimonzu cunseghidore de sas cunsumiduras, est prebida dae medas pessones una crèschida de su livellu de creatividade intre sos puntos de bèndida diferentes. Custu est faghende in modu ch'in prus de sas installaduras “coloradas” tradissionales, de propiedade o cuntzertadas cun sas sotziedades petrolencas beras e autèntigas, siant cunsolidende sa presèntzia issoro in sos caminos sos puntos de bèndida independentes o “arbos”, est a narrer cun unu marcu distintu dae su de sas cumpanzias, o deretamente dae sos grupos chi cuntrollant sa distribuidura cumertziale manna.
Ermafroditismu
S'ermafroditismu podet èssere simultàneu o secuentziale. In su primu casu s'organismu tenet ambos duos sessos durante totu sa vida fèrtile, mentras chi in su segundu càmbiat de sessu in su tempus. Chi s'organismu est masculinu e a pustis si faghet fèmina, est protàndru. Si sutzedet a su revessu, est un'organismu protogìnu.​ Sa majoria de sos ermafroditas secuentziales petzi càmbiant de sessu una borta, mancari s'agatet carchi ispètzie chi ddu podent fàghere prus bortas. ​
S'istrategia reprodutiva de s'ermafroditismu est ideale pro animales a chi costat agatare àteros èssere pro s'aparigare, chi siat pro s'hàbitat in ue bivent, pro sa densidade de populatzione bàscia, pro s'isulamentu o sa mobilidade lenta. S'isvantàgiu chi a s'àtera banda rapresentat est una efitzèntzia minore in is tareas reprodutivas pro neghe de sa farta de ispetzializatzione. ​
Si narat ca sa majoria de sos ermafroditas non siat funtzionale, ca mancari est possìbile, est pagu comunu (susetotus in is animales) chi acontesset s'autofecundatzione, sa cale s'agatat a berus petzi in unu nùmeru limitadu de ispètzies ermafroditas. ​
No est de cunfùndere cun su pseudoermafroditismu, chi descriet is animales chi internamente tenent órganos reprodutivos de unu sessu pero esternamente cumparent comente chi portent òrganos de su sessu opostu.​
Ermafroditismu in s'ispetzie umana
In is umanos s'agantant prusaprestu casos de pseudoermafroditismu, mentras ca s'ermafrodismu a berus est una cunditzione rara meda. Su tèrmine mèigu ermafroditismu s'àplicat a is casos cun gònades cun tessidu de ambos is sessos in proportziones vàrias, dae chi in parte cuntenent follìculos ovàricos e tùbuols seminìferos in sa matessi gònade (ovotestis). Nointames est istada averiguada in is umanos sa capatzidade de prodùire òvulos e ispermatozoos in paris tempus, giai ca tìpicamente unu de is duos tipos non s'isvilupat in manera curreta.
Dove Cameron
Chloe Celeste Hosterman (Seattle, Washington, 15 de ghennàrgiu, 1996), prus connota che Dove Cameron, est una atora e cantante americana, connota pro interpretare de unu rolu dòpiu cun sos personàgios omònimos in sa cumèdia de situatzione de Disney Channel Liv and Maddie (2013-2017) e interpretare Mal, sa fìgia de Maleficent, in sos filmes originales de Disney Channel Descendants (2015), sa secuela Descendants 2 (2017) e sa de tres cunsignas Descendants 3 (2019).
Vilanova del Camí
Vilanova del Camí est una comuna ispagnola de 10.194 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
1946
S'annu 1946 (MCMLXLVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu de martis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Genoveffa
Genoveffa (in frantzesu Geneviève) (Nanterre, 411-416 – Parigi, 3 de ghennàrgiu 512) est istada una religiosa franca. Naschet in Gallia (sa Frantza de oe) dae familia nobile. Morit su babbu e i sa mama, e andat a abitare a Parigi e vivet che “monza in domo”. Sos Unnos de Attila intrana in Gallia in sa zona de Parigi. Sas familias benestantes fuini. Genovefa si frimmada a Parigi, e chircada de fagher frimmare ateras familias. Femina attiva, ada viaggiadu meda, occupendesi de sos bisonzos de sa zente in tempos de carestia. Venerada comente santa. Moridi a Parigi in su 512.
Nuku'alofa
Nuku'alofa' est sa capitale de Tonga. Est posta in su chirru norte de s'ìsula de Tongatapu. Sa populatzione istimada est de 24.500 bividores in 2005, a curtzu de su bator unu de totu sa populatzione de s'istadu. Su palatzu reale e totu sos fàbricos de su guvernu s'agatant in ie.
Cabu de giossu
Su Cabu de giossu est stau una regioni amministrativa de sa Sardigna, chi cumprendiat is chi funt immoi provintzias de Casteddu, de su Sud Sardigna e de bona parti de cussa de Aristanis puru. Su Cabu de giossu teniat a centru sa tzittadi de Casteddu, in cuntrastu cun Tàtari chi fiat de su Cabu de susu.
Custa partzidura benit dae sa dominadura cadelana, chi aìat spartziu s'isula in custas duas regionis mannas po ndi ddas fai brigai s'una cun s'attra e, duncas, cuntrollai mellus sa Sardinnia.
In sardu no nc'est unu nòmini po indittai is chi bivint in Cabu de giossu, chi si naràant "campidanesus" (mancai su Campidanu non siat certu tottu s'ala meridionali de s'isula).
Diòssidu de carbòniu
Su diòssidu de carbòniu (CO2) est unu gas incolore, inodore e insàbidu, formadu dae protzessos biolòzicos naturales de ossidatzione totale de su carboniu, resurtadu de sa deforestatzione, o dae sa combustione de combustìbiles fòssiles e de sa matèria orgànica in ue b'at tropu ossìzenu. Sos efetos prus craros de custu contaminante atmosfèricu sunt sos cambiamentos climàticos e s'aumentu de s'efetu serra. Sa denominatzione anidrìde carbònica no est amìtida dae sas normas de nomencladura de chìmica inorgànica de s'Unione Internatzionale de Chìmica Pura e Aplicada (UICPA).
Natzionale sarda de Bocia/logudoresu
Sa Natzionale sarda de Bòcia est sa truma ufitziale de giogadores de pallone a rapresentare sa Sardigna. No est a pare a sa FIFA ma a sa CONIFA, cunfederatzione internatzionale pro totus sos populos, etnias e/o natziones chene istadu peri su mundu.
Sas primas partidas amistosas
Sa Natzionale Sarda fit naschida in su 1990. Tando, sa Natzionale Inglesa fit in Sardigna ca si fit preparende a giogare a sos Mundiales de Italia '90, in ue at a giogare, in Casteddu, contra s'Egitu e s'Irlanda duas de sas tres partidas in sos girones. Nde aìant pigadu sos menzus giogadores sardos, dae sa seria C e sos Diletantes, pro parare fronte a sos inglesos in sa proa pre-mundiale. Sos primos giogadores a si ponner sa màglia de sa Natzionale Sarda, suta de Mariano Dessì chi fit su daganu de sos allenadores sardos in cuddas dies, fint Nioi a sa porta, Spano, Moro, Bortolini e Tomasso in defensa, Francesco Marroccu (chi at a fagher su diretore de su Casteddu), Martinez, Tolu e Ennas in tzentru-campu, Corda e Gianfranco Zola, su solu professionista e tando giogadore de su Napoli chi aiat bintu s'Iscudetu. In sa segunda meidade de sa partida, fint intrados tambene Toffolon, Laconi, Carta, Nieddu, di Laura, Mura, Napoli, Fara e Angioni. Sa partida fit acabada 10-2 pro sos inglesos, chi fint meda prus fortes cun unu tiru de McMahon, una tripleta de Neil Webb e una de Peter Beardsley, una dopieta de Steve Bull e un'ateru tiru de David Platt. Nointames, Tomasso aìat signadu pro sa prima borta su primu gol in s'istoria de sa Natzionale Sarda.
FINS e s'iscritzione a sa CONIFA
In su 2012, gratzias a s'impignu de su partidu ProgRes, sa Federatzione Isport Natzionale Sardu (FINS) naschit, cun sa punna de fagher seletziones sardas de fùbalu. Sas primas esperientzias sunt una truma de bòcia a 5, chi falat a campu gioghende in su 2012 e 2013 a Fordongiani e Nùgoro pro partidas in amigantzia cun sa Catalugna.
Sa prima partida de s'era FINS, sa de tres in s'istoria de sa Natzionale Sarda, si faghet in su 19 de martzu de su 2019 in s'istàdiu Franco Frogheri de Nùgoro contra sos "Istrangios de Sardigna", una truma cun sos menzus istranzos chi giogant in iscuadras sardas; sa partida la binchent sos sardos 7-1. In sa retza, Francesco Virdis de su Savona cun una tripleta, Daniele Molino de su Sanremese, Samuele Spano de su Budoni e Toni Gianni de su Latte Dolce (Tàtari). Pro s'ocasione, si fint giamados prus de 50 giogadores: sos professionistas peroe, in cunsideru de s'istajone sportiva, no aìant partetzipadu a sa fine. Tando sa rosa fit petzi de giogadores diletantes, francu duos de s'Alzachena e Robert Acquafresca (Sion) e Paolo Dametto (Feralpisalò).
Colores, simbulos e istemma
Dae cando si nde occupat sa FINS, su colore printzipale est su birde giaru, nanchi "una appellida istoriga e auguriu a chi sa Sardigna torret, fintzas in su giogu de bòcia, a unu tempus de floridesa culturale e economica, gioghende e aberendesi in prima persona a su mundu".
In su primu atobiu contra s'Inghilterra de su 1990, su sardu de XI fit faladu in campu cun una màglia bianca cun detaglios e collete turchinos, cun sos caltzones de colore ruju. In sa segunda esperientzia de su 1997, sa truma fit totu ruja cun una bandera sarda manna in petus. In su 2018, si fint presentadas sas mallieddas ufitziales chi aìat fatu su sponsor tènnicu Eye Sportswear. Pro sa prima màglia, si aìat seberadu una divisa bianca cun detaglios birdes de diversa tonalidade e una trama chi iscobiat sos recamos tipicos de s'artesania sarda in sa parte tzentrale, colores chi benint dae su Regnu de Arbaree; pro sa màglia de trasferta, si at seberadu una divisa ruja cun revessu biancu, in onore sa bandera sarda.
Artìculos currelados
Natzionale sarda de Bòcia (LSC)
Bichipedia in grega
Bichipedia in grega est s'incurtzadura pro s'editzione in limba grega de Wikipedia.
Filosofia
"Chie pensat chi est pretzisu filosofare, depet filosofare e chie pensat chi non si depat filosofare, depet filosofare pro amustrare chi non si depet filosofare; duncas si depet filosofare in ogni casu o si nche fuire dae inoghe, nende adiosu a sa vida, proite totas sas àteras cosas parent èssere solu tzarras e istrallòbios"
- Aristotele, Protreptico o Esortazione alla filosofia
Sa filosofia (dae gregu φιλείν (fìleìn) = amare e σοφία (sofìa) = sapienzia, est a nàrrere amore pro sa sapienzia) est definida comente s' istùdiu de sa possibilidade e de is làcanas de sa connoschèntzia umana e fintzas de s'anàlisi de s'òmine che sugetu de custa connoschèntzia, cussideradu in isse matessi in sa relatadura sua, teòriga e pràtiga, cun s' ogetu connotu.
Su pensamentu filòsofigu otzidentale naschet dae sa "meravìgia" naraiat Aristotele est a ischire cando s'òmine incumintzat a si preguntare chie siat isse etotu e su mundu chi ddu inghiriat. Custu, chi in filosofia est tzerriadu su problema de su raportu intra su sugetu e s'ogetu, e est tratadu segundu duas bisuras: sa prima est su de sa filosofia teorètica chi narat chi si cheret connoschere s'ogetu, su segundu est su de sa filosofia pràtiga o morale o ètiga, cando si cheret ischire comente nos depimus cumportare, ite fàghere in is cunfrontos de cuss'ogetu chi podet èssere un individuu che a mie etotu.
Sa definitzione de sa filosofia abbarat un problema filosoficu. Ma fintzas prus problemàtiga resurtat sa chistione de su "incomintzu" filosòficu, est a nàrrere de su fundamentu suo matessi e de sa possibilidade de sa chirca filosòfica comente tale. Si sa filosofia chircat in intro de issa etotu in manera dialètiga, in ue nche podimus pònnere is preguntas suas?
Est un' istùdiu chi s' acumprit formulende in manera linguìstiga is problemas, dende·nde sa solutzione e giustifiende·dda, e impreende protzeduras rigorosas pro dda argumentare. Est, finamentas, s' istùdiu de sos printzìpios primos e de is resones ùrtimas.
No tenende sa filosofia unu campu materiale de indagadura ispetzìfigu, comente sas sièntzias empìricas, podet èssere cussiderada siat in crae istòrica chi in crae sistèmatica, comente "mama de sas sièntzias".
Sa passione pro sa connoschèntzia de cada cosa, de su mundu, de s'umanidade, de su pensamentu pròpriu, chi at semper tentadu s'òmine in cada logu e in cada tempus. S'isfortzu de cumprèndere su ite est, su pro ite, de is cosas. Sa filosofia est duncas una manera de si pònnere innantis de is cosas de sa vida e de su mundu; naschet cun su cumprendòniu de s'òmine. Non est beru chi est nàschida in sa Grètzia antiga: est nàschida in cada logu ue un'òmine s'at preguntadu cale si siat cosa e at chircadu, chentza de ispantos, una respusta isceti cun s'agiudu de s'atibidura sua.
Elisabeth Seton
Elisabeth Bayley Seton,( 1774- 1821). De religione protestante. S'isposat e tenet chimbe fizos. Morit su maridu, e diventat cattolica. Aberit un iscola po pitzinnas e fundat una Comunidade de monzas, insegnantes e infermieras de poberos e malaidos. Fatta santa dae Paulu VI. Est sa prima Santa de sos Istados Unidos.
Cabu de susu
In calchi trettu de sa Sardigna, peròe, comente a s'Aristanesu e a su Barigadu, cun su nùmen de "cabu de susu" si cheret indittare non tantu s'ala tzentru-settentrionale de s'isula, cantu prusaprestu sa Barbagia chi, sende unu logu de muntagna, est "pius in artu" de sos pianos chi si agattan in atterue.
Unu chi vivet in Cabu de Susu si naraìat "cabesuèsu", ma non b'est unu numen po sos chi istan in su Cabu de josso, chi si naraìan "campidanesos" e bo' (mancari chi su Campidanu non siat tzertu tottu su meridione de sa Sardigna).
Riga
Riga (in lètone Rīga, in russu Рига) est sa capitale e sa prus tzitade pobulada de Letònia, cun unos 698.529 bividores, chi rapresentant prus de su tres unu de sa populatzione de su paisu in s'interi. ​ S'agatat in su golfu de Riga, a sa foghe de su riu Daugava. Cun un'àrea de 307,17 km², Riga s'agatat in unu pranu arenosu pròssimu a su mare Bàlticu.
Torreserona
Torreserona (ufitzialmente Torre-serona) est una comuna ispagnola de 337 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Universidade de Casteddu
Sa universidade de Castèddu est s'ateneu prus mannu de sa Sardigna, fundàu in su 1626. At tentu su cuàrtu postu in sa classifica Censis/La Repubblica de sos mannos ateneos italianos de istadu pro s'Annu Accademicu 2013-2014.
Rovegno
Rovégno (Roegno in limba ligure) est unu comune italianu de 578 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Universidade de Casteddu
Istòria
Fit dae tempus chi su parlamentu sardu pedìat un'ateneu postu in sa capu de locu, pro aumentare su tassu de istrùtzione e fàcher a manèra chi sos sardos non depìan disterràre pro fortza in sas universidades de su continente, pruscatòttu in cussas de Pisa, Bologna e Salamanca.
A sa fine, pro more de s'atzione de sos tres istamentos e de s'artzipìscamu de Casteddu Francisco d'Esquivel, su papa de tando (Paolo V) in su 1607 aìat fravicàu unu Studium Generale in sa tzitàde sarda, ponèndela issùtta sa Madonna e sos santos sardos Ilariu, papa, e Luciferu e Eusebiu, pìscamos. Est pro custu chi in s'emblema de s'ateneu bi sun sas mìtrias e sa tiàra, chin duos pastorales e a cùrtzu a issos (a costàzu o issùpra) bi at sa lìtera de cumìntzu de su nùmene de su santu, pàris chin s'immàgine de sa Madonna e de sos istèmmas de su Regnu e de sa tzitade. Sa Universitas Studiorum Caralitana at cumintzàu s'attividade sua de manera uffitziale in su 1626, a pustis chi su re Filippu de tres la aìat reconnòtta.
Annalisa Diaz
Annalisa Diaz Cao (Casteddu, 19 ghennàrgiu 1935) est un'insegnante e feminista sarda.
Biografia
Dae su 1987 a su 1992 Annalisa Diaz est istada deputada in is listas de sa Manca Indipendente, eleta cun s'amparu de militantes e feministas. Deputada in sa de X legisladura, no est istada torrada a elèghere in su 1992.
Si càndidat a sa Càmera de is Deputados pro dimanda de is cumpàngias de movimentu, calicuna de is chi faghiat parte de su PCI, in su perìodu chi Livia Turcu, Alessandra Bocchetti e Franca Chiaromonte iscrient sa Carta de is fèminas: dae is fèminas sa fortza de is fèminas.
S'istòria de Annalisa Diaz atraessat baranta annos de polìtica de is fèminas. Est istada fundadora e animadora de su Tzentru de documentatzione e istùdios de is fèminas de Casteddu, gestidu dae sa cooperativa Sa Tarantola, chi in su 1977 unit duos colletivos istòricos de Casteddu, Chirca feminista de ruga Genovesi e su Colletivu de ruga Donizetti. S'annu imbeniente aberint sa Libreria de is fèminas. Presidente de Sa Tarantola, de su 1996 a su 2004 est presidente puru de sa Retze Lilith.
In s'atividade parlamentare at assentadu is cumpetèntzias giurìdicas suas, partetzipende a sa formulatzione e sa presentada de 68 progetos de lege, de is chi bìndighi sunt divenidos leges. S'impinnu prus mannu est istadu cussu relativu a su traballu de is fèminas e a is protzeduras professionales chi discriminaiant finas a cussu momentu sa partetzipatzione feminile in su mercadu de su traballu. At traballadu pro esèmpiu a is normas de ammissione de su personale feminile in su Corpu forestale e in sa Guàrdia de Finàntzia [Lege 30/6/1990]. At acumpridu unu ruolu importante in sa discussione parlamentare subra sa violèntzia sessuale contra is fèminas. In sa dibata intre protzedibilidade de ufìtziu e cuerela de parte si ringherat a favore de custa ùrtima positzione, cun su cumbinchimentu chi siat cussa prus acanta a is sèberos de is fèminas chi ant subidu su dannu, pro chi issas siant protagonistas de is detzisiones chi si depent pigare. In sa dibata pro sa lege subra s'interrutzione voluntària de gravidàntzia, a pustis L. 194, est istada favorèvole a sa depenalizatzione, comente una parte de importu de su movimentu feminista chi reconnoschiat sa netzessidade de s'orientare fache a s'autodeterminatzione de is fèminas. At acumpridu sa faina semper in relatzione cun is fèminas de su grupu sardu suo e cun cussas de su Tzìrculu de sa Rosa de Roma.
Bandera sarda
Sa Bandera sarda, chi si connoschet de nomine comente sos bator moros o is cuatru morus, est sa bandera de sa Sardigna e de sa rezone autonoma. Est su simbulu de s'isula.
Orizine
Amantiosos medas e istudiosos de custa bandera ant chircau de facher a modu de nde bocare a campu s'orizine sua, chi si acatat intra sa Sardinna e s'Ispanna, intra istoria e paristoria, ma abbarrat unu misteriu pro como. Tzertu est chi sa bandera de sa Còssiga tenet orizine a comune chin sa sarda.
Traditzione iberica
Sa traditzione ispannola cussiderat custa bandera comente una criatzione de su re Perdu I, in omaju a sa battalla de Alcoraz chi sos aragonesos aiant bintu. Sicundu a issos, sa binchida la ant ottenta pro more de un'azzudu miraculosu de santu Giorghi (sa bandera sua fit una ruche de colore ruju in isfundu biancu) chi diat a aer lassau a campu sa conca secada de sos res saratzenos ("moros", ca beniant dae su Nordafrica).
Traditzione sardu-pisana
Sa traditzione sardu-pisana bolet chi sa bandera tenet che orizine su gonfalone chi su papa Beneitu VIII aiat cunsinnau a sos pisanos pro parare fronte a sa meneta de Mujāhid al-Āmirī (in italianu, connotu comente Musetto), chi aiat chircau de conchistare sa Sardinna de badas.
Orizine templare
S'istudiosu Lenardu Melis pessat chi sa bandera tenzat atera radichina, sa templare (comente narat in sos liberos Shardana i Principi di Dan e Shardana i Custodi del Tempo ).
Periodu ispannolu
Dae su seculu de battordichi in susu, s'emblema de su Rennu de Aragona at fatu parte de su Rennu de Sardinna, istadu criadu in su 1297 dae Bonifatziu VIII a manera de dare a sos aragonesos sa licentia invadendi, ovverosiat sa possibilidade de si picare s'isula: difatis, sos catalanu-aragonesos che ant a benner dominadores, meres de su gai nau Regnum Sardiniae et Corsicae (pro custa resone sa Cossiga puru, chi s'Aragona no la at a tennere, at custu tipu de bandera). In sos seculos chi ant a sichire, sa bandera de sos battor moros diat a tenner prus de una versione.
Periodu piemontesu
Sa bandera presente in su periodu piemontesu est sa chi connoschimus dae sa secunda midade de sos '700 fintzas a su 1999, bidimus sos moros tenende una benda chi coperit sos ocros: fortzis si podet narrer chi siat metafora de custa dominatzione etotu.
Periodu italianu
"campo bianco crociato di rosso con in ciascun quarto una testa di moro bendata sulla fronte rivolta in direzione opposta all'inferitura."
- Leze de sa rezone, 15 aprile 1999, n. 10; Art. 1
Una leze de su 1999 che at bocau sa benda dae sos ocros de sos moros: a como, est custa sa versione uffitziale de sa bandera.
Astùrias
Su Printzipadu de is Astùrias (in ispagnolu: Principado de Asturias; in asturianu: Principáu d'Asturies) est una comunidade autònoma uniprovintziale de s'Ispagna. At otentu s'ìstatutu de printzipadu cando s'erederi a sa corona de Ispanga at tentu tìtulu de prìntzipe de is Astùrias.
Su cabulogu est Oviedo, sa limba uffitziale s'ispagnolu, s'asturianu (naradu fintzas bable) non tenet peruna uffitzialidade ma est amparadu de s'istatutu autònomu de is Astùrias.
Su territòriu tirat a una istèrrida de 10 604 km² e contat unos 1.042.000 bividores (2016), chi andant però amenguende·nche.
Sa majoria de is bividores de sa regione s'agagat cuntzentrada mescamente in sa zona tzentrale, e sa bidda prus manna est Gijón, sighida de Oviedo e Avilés.
Yukon
Su Yukon est unu territòriu de su Cànada de norti-uestu. Sa capitale est Whitehorse.
Su nòmine de Yukon benit de su de su frùmene prus mannu chi bi colat.
Cun isterrida de unos 480.000 km2, est su minore intre is territòrios canadesos. Cun populatzione de unos 34.000 residentes, benit a èssere su logu prus pagu populadu de s'istadu a fatu de su Nunavut.
Allàcanat in s'estu cun is Territòrios de Norti-Uestu, in su sud cun sa Colùmbia Britànnica, in s'uestu cun s'istadu federadu USA de Alaska e in su norti tenet bessida in su Mare Àrticu.
S'istitutzione de su Yukon a territòriu torrat a coa in su 1898, ischirriende·ddu de is Territòrios de Norti-Uestu. In cuddos annos at tentu logu sa cursa a s'oru de su Kolondike e sa populatzione fiat duncas crèschida. Fintzas a su 1953 sa capitale fiat Dawson City.
Su clima est in manna parte de su territòriu sub-àrticu, cun ierros longos e fridos e istades curtzas a caentes. In su 1947, in is intòrinos de sa bidda de Beaver Creek, pagu a tesu de s'Alaska, est istada mesurada sa temperadura de -63°, sa prus bàscia connota in s'Amèrica de Norti.
S'economia s'apoderat meda subra s'estratzione de prumbu, zincu, prata e oru. Sa bogadura de su petròliu at a èssere de siguru sa faina printzipale in su benidore.
Rezìmene abertu
Su rezìmene abertu est una medida arternativa a sa presonia introduìda dae sa leze Gozzini (l. 10/10/1.986 n. 663) chi at reformadu su regulamentu presonale. Est reguladu dae sos artìgulos 48 e sgs. de custu ùrtimu. S'abertista, su presoneri sutapostu a rezìmene abertu, bàrigat su prus de sa die in intro de unu penadorzu apositivu e nd'essit pro leare parte a atividades de traballu, de imparonzu o ùtiles pro sa reintegradura sotziale. Su tribunale de bizilàntzia apostìvigat in su probidimentu de cuntzessura de sa liberdade sas limitaduras pro su cundennadu. Pro lograre su rezìmene abertu, su presoneri devet aer cumpridu a su nessi sa metade de sa pena (20 annos pro su cundennadu a sa presonia perpetuada). Su rezìmene abertu podet esser aprigadu zai dae su cumintzu cando sa cundenna est inferiore a ses meses o a s'ora de su detenimentu si su cundennadu no est cunfiadu in proa a sos servìtzios sotziales. Su rezìmene abertu podet esser rebogadu in su casu chi su suzetu perdat su traballu, o non siat afatente pro su tratamentu o, a zudìssiu de su tribunale de bizilàntzia, apat bioladu sas disposissione prebidas o si su cundennadu non faghet sa recuida a sa domo regrusòria sena motivu zustifigadu (si s'ausèntzia non sùperat doighi oras, sa rebogadura est optativa). S'ausèntzia narada custituit su delitu de evasura, castigàbile a s'arrimu de s'art. 385 de su c.p.
La Mer
La Mer ( in sardu: Su Mare) est una cantone de Charles Trenet pubricada in su 1946 cun musica cumposta dae su piantista Léo Chauliac. Sas peraulas de issa cantone fin istadas iscritas in su 1943, dae su poete durante unu viagiu in trenu dae Montpellier a Perpignan. Sa cantone ad appidu unu grande sucesso in su tempus.
Su tema musicale
Su tema musicale est istadu impreadu comente colonna sonora de diversos film. In pius, luego est diventadu unu jazz standard edd'est eseguidu dae diversos musicistas. Difattis, jà in su 1949, Django Reinhardt cun Stéphane Grapelli aiana ripresu su tema e l'aian pubricadu in s'album Rome Sessions. Interessante sa versione de sa cantante canadesa Chantal Chamberland in s'album de su 2008 The Other Woman.
Tra sas versiones pius significativas b'est siguramente cussa de Mireille Mathieu
Preistòria
Sa preistòria (dae su latinu præ "in antis" e historia "istòria") est su perìodu de s'istòria umana chi pro cumbènnidu pretzedet sa iscriidura, anteriore tando a s'istòria documentada, abratzende s'arcu temporale, segundu una bisura bastante cumpartzida, chi andat dae unos 2,5-2,6 milliones de annos faghet fintzas (a su nessi in Euràsia) a su 4000 a.C. In unas cantas disciplinas e cuntestos contat a mesu sa protoistòria, chi currespondet a giai totu s'era cuaternària.
Mentras su cumintzu de su perìodu parit relativamente pagu problemàticu, sugetu a sa repertatzione, e pertocat sa paleoantropologia e s'antropologia moleculare, s'acabu no est unìvocu e dependet dae variatziones fintzas notàbiles, massimamente de àmbitu geogràficu. Esistent medas culturas non definìbiles preistòricas, susetotus in su continente americanu e in s'Àfrica subsahariana, chi non tenent o ant introduidu a tardu s'impreu de s'iscriidura; fintzas in sinu a Europa e Àsia bi sunt istadas diferèntzias temporales mannas.
In su 1833 Paul Tournal (1805-1872), fundadore de sa Commission Archéologique e de su museu de Narbonne, aiat impreadu su tèrmine anté-historique; sa prima ocurrèntzia de su tèrmine prehistoric est de su 1851, in su tìtulu de unu libru de Daniel Wilson (1816-1892); a fatu su tèrmine s'est difùndidu fintzas in àteras limbas.
Antiparassitariu
Sustàntzia, o misturu de sustàntzias, orgànicas e/o inorgànicas, destinadas a prevenner o controllare onzi ispètzia non disizàbile de fundos o animales.
Tighina
Tighina o Bender (in romenu - moldavu: Tighina o Bender, in cirillicu: Тигина o Бендер; in russu: Бенде́ры/Bendery; in ucrainu: Бенде́ри/Bendery), est una tzitade de unos 100.000 bividores de sa Moldàvia, chi de su 1992 est de facto cuntrollada de s'auto-proclamada Repùblica de Transnìstria.
Sende chi sa bidda s'agatant in sa riba uesta de su frùmene Dniester no est cunsiderada parte de sa Transnìstria de is geografos ne de su guvernu de Moldàvia. Tighina s'agatat a intro de una zona de atumbada criada a sa fine de sa gherra de Transnìstria.
Istòria
In su 1920 sa populatzione de Tighina fiat de unos 26.000 bividores. Tando, una parte de tres de is residentes fiat cumposta de ebreos e una àtera parte de tres fiat romena. Tedescos, russos, bùlgaros fiant ammesturados in sa populatzione.