cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rivolutzione de is gravellos
Movimentos militares durante sa Rivolutzione
A is 22:55 oras fiat trasmìtida sa cantzone E depois do Adeus, de Paulo de Carvalho, dae is Emissores Assotziados de Lisbona. Custa fiat istada una de is sìngias acordadas prèviu dae is golpistas chi annuntziaiat sa pigada de positziones de sa prima fase de su corpu de istadu.
Sa segunda sìngia si fiat prodùida a is 00:20 oras, cando fiat trasmìtida sa cantzone Grândola Vila Morena de José Afonso, dae su programma Lìmite de sa Rádio Renascença, chi cunfirmaiat su golpe e marcaiat su cumintzu de sas operatziones. Su telecronista de s'emitidora fiat Leite de Vasconcelos, giornalista e poeta mozambiganu. Su corpu militare de su 25 de abrile aiat tentu sa collaboratzione de regimentos militares vàrios chi aiant isvilupadu un'atzione cuntzertada.
In su norte de su paisu, una fortza de su CICA 1 cumandada dae su Tenente Coronellu Carlos Azeredo aiat pigadu su Cuarteri Generale de sa Regione Militare de Porto. Custa fortza fiat afortigada dae àteras bènnidas de Lamego. Fortzas de su BC9 de Viana do Castelo aiant ocupadu s'Aeroportu de Pedras Rubras e fortzas de su CIOE aiant ocupadu sa RTP e su RCP de Porto. Su règimene aiat tando reagidu e su ministru de sa defensa aiat ordinadu a is tropas de Braga chi avantzarent conca a Porto ma is fortzas de Braga aiant giai aderidu a su corpu militare.
Su 25 de abrile de su 1974 fiant ochidas bator persones, cando unos membros de sa politzia polìtica aiant isparadu subra is persones chi fiant manifestende in fache de sa sede.
Sa polìtica de is Tres D
S'incràs, Spínola aiat annuntziadu sa formatzione de un'assemblea de salude natzionale e aiat letu sa proclamatzione redatada dae su MFA. Custa proclamatzione afirmaiat ca su pòdere diat èssere torradu a is tziviles a pustis de sa tzelebratzione de eletziones lìberas e insistiat in sa boluntade de una polìtica de is Tres D : «Democratizar, Descolonizar, Desenvolver» (Democratizare, Deconolizare, Isvilupare).
Cunsighèntzias
Su Portugallu aiat passadu a pustis unu perìodu trumbulladu chi fiat duradu tzirca 2 annos, marcados dae perricas intre sa manca e sa dereta. Is aziendas mannas fiant natzionalizadas. In su 1976 si fiant tzelebradas eletziones lìberas e fiat istada istabilida una democratzia parlamentare parìbile a is àteras de Europa Otzidentale. Sa gherra coloniale fiat parada e is colònias africanas si fiant indipendentizadas in antis de acabare su 1975.
Corpu de istadu in Myanmar de su 2021
Su corpu de Istadu in Myanmar de su 2021 est istadu unu corpu de Istadu militare postu in atu de is fortzas armadas de Myanmar su mangianu de su 1 de freàrgiu de su 2021 pro furriare su guvernu de Aung San Suu Kyi, chi est istada arrestada
Antefatos
Is eletziones legislativas birmanas de su 2020 fiant bintas comente is pretzedentes de sa Liga Natzionale pro sa Democratzia, ghiada dae Aung San Suu Kyi, mentras su Partidu de s'Unione de sa Solidariedade e de s'Isvilupu, acanta de s'esèrtzitu, aiat conchistadu petzi pagos deghes de iscannos.
Su 26 de ghennàrgiu de su 2021, su generale Min Aung Hlaing, capu de is fortzas armadas, aiat cuntestadu is resurtados de su ballotàgiu e nd'aiat pedidu s'averguadura torra, sinunca s'esèrtzitu diat intervènnere pro risòlvere sa crisi polìtica in cursu. Sa cummissione eletorale però aiat dennegadu custas acusas.
Acontessimentos
Su cussigeri de Istadu Aung San Suu Kyi, su presidente Win Myint e unos àteros leaders de su partidu a su guvernu fiant duncas arrestados e impresonados dae su Tatmadaw, s'esèrtzitu de Myanmàr. A pustis, s'esèrtzitu de Myanmàr aiat decraradu s'istadu de emergèntzia de sa durada de un'annu e aiat afirmadu chi su pòdere fiat istadu cunsignadu a su cumandante in càbudu de is fortzas armadas Min Aung Hlaing.
In una decraratzione televisiva, is militares ant giustificadu custu corpu de Istadu cun sa netzessidade de preservare s'"istabilidade" de s'Istadu. Ant acusadu sa cummissione eletorale de no àere postu remèdiu a "irregularidades enormes" chi diant èssere acontèssidas, a pàrrere issoro, durante sas ùrtimas eletziones. S'esèrtzitu at comunicadu in prus ca at a bènnere istituida una "democratzia multipartitica bera" e ca su trasferimentu de is pòderes at a acontèssere petzi a pustis de "s'acumprimentu de eletziones generales lìberas e ecuànimes".
Is telecomunicatziones in su Paisu ant padèssidu in manera grae sos eventos: is lìnias telefònicas in sa capitale sunt istadas segadas, sa televisione pùblica at interrùmpidu is trasmissiones pro "problemas tècnicos" e s'atzessu a Internet est istadu blocadu.
Protestas
A su golpe fiant sighidas in totu su Paisu una nera de protestas de massa. Fintzas in is dies a fatu de su golpe si sunt sighidas manifestatziones paghiosas in Myanmàr, chi, nointames, sunt istadas reprìmidas in manera tosta de sa politzia e chi ant portadu a sa decraratzione de sa lege martziale in bona parte de su Paisu.
Unu grupu de unos 200 immigrados birmanos e unos cantos ativistas pro-democratzia tailandesos intre cales Parit Chiwarak e Panusaya Sithijirawattanakul ant organizadu una protesta contra su corpu de Istadu acanta de s'ambasciada birmana de Bangkok, in Tailàndia. Segundu cantu referidu, unos cantos manifestantes ant ammustradu su saludu cun tres pòddighes, su sìmbulu impreadu durante is protestas pro-democratzia tailandesas. Sa protesta s'est concruida cun una repressione a banda de sa politzia; duos manifestantes sunt istados feridos e ricoverados in ispidale, e unos àteros duos sunt istados arrestados.
Fintzas in Tokyo, in Giapone unos tzitadinos birmanos si sunt atobiados in fache a s'ufìtziu de is Natziones Unidas pro protestare contra su corpu de Istadu.
Segundu is Natziones Unidas, in is primos duos meses de protestas solos prus de 500 persones sunt istadas ochidas dae is fortzas de seguresa birmanas.
Terranoa (ìsula)
Terranoa (in inglesu: Newfoundland; in frantzesu: Terre-Neuve; in micmac: Ktaqamk; in gaèlicu: Talamh en Eisc) est una ìsula manna chi s'agatat a illargu de sa costera atlàntica de s'Amèrica de su Norte.
Est parte de su territòriu de sa provìntzia canadesa de Terranoa e Labrador. Sa capitale de sa provìntzia, Saint John's, s'agatat in su cabu estu de s'ìsula, chi est fintzas su puntu prus orientale de su Nordamèrica.
A su sud de Terranoa s'agatat su territòriu frantzesu de Saint Pierre e Miquelon.
Is primos europeos chi bi siant lòmpidos sunt istados is Vichingos a cara de s'annu 1000. Sa prima colònia britànnica torrat a su 1497.
Mundu Nou
Mundu Nou est unu de is nùmenes chi si sunt usados pro designare su continente americanu. Custu trèmene est cumparèssidu a cumintzu de su de 16 sèculos, pagu a pustis de s'iscoberta de s'Amèrica a banda de sos europeos navigadores, fatu chi at ammanniadu s'orizonte geogràficu de sos europeos de s'Edade Mèdia, acostumados a pensare ca su mundu cunsistiat petzi in Europa, Àsia e Àfrica. Tando custu grupu de continentes sunt passados a èssere denumenados, duncas, Mundu Betzu.
Limbas uralo-altàicas
Sas limbas uralu-altàicas sunt una famìlia de limbas, de sa cale diant dèpere fàghere parte sas limbas de sa famìlia altàica (turcu, mòngolu, kazaku, uzbecu, manciù e sos derivados issoro) e cussas de sa famìlia uràlica (ungheresu, finlandesu, èstone, e gasi sighende).
Custa definitzione no est però reconnota dae totu sos linguistas chi si nde sunt ocupados, e pro medas fintzas s'esistèntzia de unu grupu de limbas "altàicas" est galu in discussione (sa de su grupu uràlicu est, imbetzes, atzetada). In cada manera, custa categorizzazione abarrat a livellu ispeculativu.
In tempos antigos sos pòpulos lòmpidos in Europa chi faeddaiant limbas de custu grupu, (pro esempru sos magiaros), fiant a bortas mutidos "turcos", e "turcas" sas limbas issoro. Nointames custu impreu esseret meda difùndidu in s'Europa medievale, custu est istadu frutu e concausa de una cunfusione chi est abarrada pro sèculos meda e si podet agatare fintzas oe. S'ipòtesi de una base uralo-altàica est antiga bastante; su primu a la propònnere est istadu W. Schott in s'òpera sua Versuch über die tatarischen Sprachen (Sàgiu a pitzu de sa limba tàtara) publicadu in Berlinu in su 1836, in ue ipotizaiat fintzas una relatzione cun sa famìlia ugro-fìnnica.
Medas linguistas modernos tenent dudas a pitzu de su fatu chi chi sos duos grupos potzant èssere ligados. Àteros pensant chi sos grupos lu siant petzi pro mèdiu de una famìlia prus antiga, cussa nostratica, e chi sos grupos altàicu e uràlicu non siant prus ligados intre issos de cantu lu siant sos àteros cumponentes de custa famìlia patriarcale.
Sas limbas de ambos grupos non tenent una distintzione de gènere grammaticale pro sos sustantivos e si basant in subra de un'istrutura de sa fràsia de tipu SOV. Custos elementos in cumone diant pòdere èssere s'efetu de una cointzidèntzia o de interatziones intre sos faeddadores de limbas diferentes: difatis, non b'at proa peruna chi custas caraterìsticas bèngiant dae sas matessi raighinas.
Lanusèi
Lanusèi ) (fintzas Lanusè) est una citadi  de 5.728 bividoris. Est sedi de munsignori (Diocesi di Lanusei), de tribunali e de sa ASL (ASL n°4 di Lanusei) cun s'uspidali.
S'importàntzia istoriga de su cleru in sa citadi est deppia a innantis de totu a sa presentzia de is Salesianus, ca in Lanusèi anti postu sa prima domu insoru de sa Sardigna su 14 de su mes'e Lampadas de su 1902. Sa Diocesi di Lanusei incluit peri comunus a foras de sa Provìntzia de Nùgoro, Biddeputzi, Sàdili, Seulu, Iscalepranu e Istersili ca funti in Provìntzia de Casteddu. In Lanusèi nci funti medas ofitzius e unu de is osservatorius astronomicus publicus prus mannus de s'Italia, su "Osservatorio Astronomico F. Caliumi", in pitzu de su Monti Armidda a prus o mancu 1100 m.
In Lanusèi est nasciu Cristoforo Mameli ca in su 1849 est istetiu ministru de sa publica istrutzioni in su guvernu de su Regnu de Sardigna ( est sa funtzioni prus arta mai tenta fincias a immoi de unu bividori de Lanusei) e a pustis senatori e deputau de su Regnu de s'Italia.
Is originis
Is testimonias istoricas narant de una primu bidda giai in su seculu XII. Sa documentazione de sa cresia allegat de sa bidda giai a su tempus. Est cosa segura ca su logu fiat giai pobulau dae sa preistoria.
Teneus sinnios meda pissu su neoliticu (coxius de manìgiu e puntas de fricia – comente pertigas de linna) e galu prus proas de su tempus nuragicu. Sa zona prus de importu est su Seleni, ca imoa est unu padenti in pissu a sa bidda, cun fabbricus po is turistas.
Is primus iscavus funt cuminciaus in su 1837 e ant sighiu finas a is primus de su seculu passau.
In su 1956 est stetia agatada sa tumba de is gigantis. Pustis pagu annus, in su 1964, is iscavus iscobrint un’atra tumba e parit craru ca totu su logu teniat una cantidadi manna de genti ca biviat inincuni.
Sa presensia de duas tumbas de is gigantis, ca si podit nai funt de una data intru su seculu XIV (sa primu tumba) e su seculu XII (sa segunda), cumprovat ca su periudu nuragicu fiat stetiu importante meda in s’istoria de su monti e ca a is tempus no nci fiat su padenti ca si bidit oi, ma abba in dd’unu logu totu paris.
A prus pagu de unu chilometru de is tumbas, si podit biri su nuraghe Genna Accili aubi is iscavus funt torraus a cuminciai in is annus passaus.
Oi su Seleni si podit bisitai, ca tenit fabbricus cun tzilleri e servitzius aintru su parcu archeologicu.
Bixinaus storicus
Is bixinaus prus antigus de sa cittadi de Lanusèi funti:
Sa Via Roma, ca sa genti ddi narat Cursu, e sa Prassa Vittorio Emanuele II (ca ddi nanta prass'e Cresia) poita incua nc'est sa Cattedrali de Santa Maria Maddalena,  collegant cun medas caminus e camineddus is cuattru bixinaus, ponendudeddus paris.
Atrus bixinaus e logus
Onorificenzias
Lanusèi tenit su titulu de Cittadi Conferiu cun su D.P.R. de su 10 de su mes'e Idas de su 2002
Affroddius
Lanusèi at bintu sa 8a puntada in Atene e i est lompia in finali de is "Giogus chene Treminis" de su 1995.
Babel Film Festival
Su Babel Film Festival est su primu   e s'ùnicu cuncursu internatzionale de su mundu pro su tzìnema de sas minorias linguìsticas.
Fogu de campusantu
Su fogu de campusantu (connoschidu fintzas cun atteros nòmines peri tottu sa Sardigna, comente Ziròne in Logudoro, focu de sas animas in su trettu de Nugoro e fogu de Sant'Elmu in Campidanu) sun frammigheddas de colore turchinu chi si manifestan a libellu de su terrinu in tzertos logos, comente appuntu sos campusantos, ma fintzas padules e istànios. Su periodu menzus pro los bìder est a tardu, in sas dies de su mese de Austu.
Babel Film Festival
Istòria
Creadu in su 2010, e organizadu in Casteddu dae sa Sotziedade Umanitària - Tzineteca Sarda, cun su suportu de sa Fundatzione Sardegna Film Commission e in collaboratzione cun s'Assòtziu Culturale Babel e sas domos de produtzione tzinematogràficas e televisivas Terra de Punt e Areavisuale Film, su fèstival chircat de donare visibilidade a sas limbas de minoria, pro favorèssere unu cunfrontu beru e un’iscàmbiu culturale tra sas populatziones de totu su mundu e sas culturas issoro.
Fogu de campusantu
Si trattat de frammigheddas chi benin dae su brujamentu de metanu e fosfanu, dèbidu a su pudrìmine de restos organicos.
Babel Film Festival
Istòria
Medas sunt sos prèmios in cuncursu, e medas sunt sas istitutziones chi, in sos annos, ant dadu su patrotzìniu issoro a sa manifestatzione: su Cussìgiu de Europa, su Ministeru de sos Afares Èsteros italianu, sa Presidèntzia de su Parlamentu Europeu, sa Regione Autònoma de sa Sardigna e su Comune de Casteddu. Àteros entes e organismos bi chi pigant parte sunt: sa Sotziedade Umanitària, sa Rete Europea pro s'Egualidade de sas Limbas (European Language Equality Network - ELEN), l’A.A.M.O.D. Archìviu Audiovisivu de su Movimentu Operaju e Democràticu, su “Prèmiu Ostana - Iscrituras in Limba Materna”, sa Federatzione Italiana de sos Tzìrculos de sos Tzìnema (FICC), sa Rassegna Tzinematogràfica “Evò ce Esù” de Martignano, su Cineclub Fedic de Casteddu, s’Universidade de Casteddu, s’Assòtziu Campos, s’Universidade de Catània, Documentaria Festival de su Tzìnema Documentàriu.
Fogu de campusantu
Sos contos a pizu de sos fogos de campusantu sun paritzos. In s'antigòriu, si naraìat chi fin sa proa de s'esistentzia de s'anima in intro de su corpus. Calicuna populatzione nordica, imbètzes, creìat chi a los sighire si podìat agattare su propriu destinu.
Hitodama
In su folklore giapponesu, hitodama (人魂 "anima umana" o 人玉 "botza umana") sun sas animas de sa zente morta de pag'ora in sa forma de una frammighedda. Issas si manifestan ind una botza de colore turchinu o birde cund una coa longa, e si creet chi apan orìzine dae gas chi si artziat dae tumbas e losas umanas. Credentzia bolet chi cumpàrzan a curtzu de una persone a puntu de sìche mòrrer, cando s'anima lassat su corpus.
Babel Film Festival
Istòria
S'intrada de su fèstival in sa retze de s'ELEN, in su 2017, at permìtidu a su Babel de traballare e dare su contributu suo a progetos internatzionales cumpartzidos e collaborativos de importu mannu pro sa valorizatzione culturale europea, fintzas gràtzias a su chi aiat giai produidu finas a cussu momentu. Sa manifestatzione difatis at creadu, in sos annos, un'archìviu de 950 film chistionados in sas limbas minoritàrias de su mundu, corpus ùnicu e a sa base de una Mediateca Internatzionale de sas Limbas de Minoria (MILM), chi est a disponimentu de totus. Medas de custos si podent agatare in sos catàlogos de sas editziones de su fèstival.
Hitodama
Sos hitodama si poden pònner a pare, chene duda peruna, cun sos fogos de campusantu otzidentales.
Babel Film Festival
Istòria
Durante su fèstival benit organizada fintzas sa "Babel Academy", una sèrie de addòbios cun espertos e autores. In su 2021, in prus, a intro de sa manifestatzione b'est istada fintzas una cunferèntzia ligada a sa Carta Europea pro sas limbas minoritàrias e a su protzessu pro sa ratìfica sua, una mustra dedicada a sas locandinas de su tzìnema sardu de sos annos '60 e '70 de su '900 e una dedicada a sos trastes tzinematogràficos antigos.
Semper in su 2021 su Babel Film Festival at fatu tapa fintzas in Terranoa, cun unu cuncursu intre chimbe films fatu dae sos organizadores in collaboratzione cun sa Sotziedade Umanitària - Tzineteca Sarda e s'Assòtziu Culturale Argonauti.
Rivolutzione de Tunisia
Sa Rivolutzione de Tunisia o Rivolutzione de is giasminos, est una nera de protestas acontessidas in tzitades medas de Tunisia intre su mese de nadale de su 2010 e su 2011 in su cuntestu de is Beranos àrabos, e chi ant portadu a s'esìliu de su presidente Zine El-Abidine Ben Ali (in càrriga dae su 1987). Is tunisinos preferent sa denùmenatzione Rivolutzione de sa dinnidade pro calificare sos acontessimentos de su 2010-2011.
Tzocadas dae sa bidda de Sidi Bouzid, dae chi su nùmene originale de « abolotu de Sidi Bouzid » (ثورة سيدي بوزيد) o de« intifada de Sidi Bouzid», custas manifestatziones fiant atuadas protestende contra de su disimpreu chi tocaiat una fita manna de is giòvanos, in piessignu de is giòvanos diplomados, sa corrutzione e sa repressione de sa politzia. Fiant inghitzadas su 17 de nadale de su 2010, a fatu de s'immolatzione ponende·si fogu de unu pitzocu de 26 annos bendidore ambulante de fruta e birdura in Sidi Bouzid, Mohamed Bouazizi, sa cale mercantzia fiat istada cunfiscada dae is autoridades.
Cun totu ca fiat istada atuada sa repressione, in bator chidas is manifestatzione si fiant isparghinadas in totu su paisu, provochende sa fuida de Ben Ali a Aràbia Saudita su 14 de ghennàrgiu de su 2011. Su cussìgiu costitutzionale aiat tando desinniadu su presidente de sa Càmbara de is deputados, Fouad Mebazaa, che a presidente de sa Republica a ìnterim in virtude de l'artìculu 57 de la Costitutzione de 1959. Custu rolu e sa formatzione de unu guvernu nou ghiadu dae su primu ministru in essida Mohamed Ghannouchi no aiant paradu sa crisi; su controllu de oto ministèrios a banda de su partidu de Ben Ali, s'Agrupamentu costitutzionale democràticu (RCD), fiat cuntestadu dae s'opositzione e dae is manifestatziones. Su segundu guvernu Ghannouchi fiat duradu isceti dae su 27 de ghennàrgiu 2011 a su 27 freàrgiu 2011: sa pressione populare e sindacale pro otènnere unu càmbiu prus cumpridu possìbile e is violèntzias sighidas aiat ispintu a sa nòmina de unu guvernu nou ghiadu dae Béji Caïd Essebsi e a s'isfaghimentu de su RCD su 9 de martzu.
Su 23 de santugaine de su 2011, si fiant tzelebradas infines is primas eletziones democràticas in s'istòria de s'istadu, assumende una Assemblea Natzionale Costituente, e incomintzende sa trasida de sa Tunisia a sa democratzia. Atualmente in Tunisia sighit sa crisi econòmica (cun bases pretzedentes a sa rivolutzione) e su protzessu de democratizatzione est galu in atu, nointames s'istadu rapresentat s'ùnicu esempru positivu de trasida a sa democratzia intre is beranos àrabos.
Is gherras durante sa rivolutzione ant fatu 338 ochidos et 2.174 feridos.
Tempus
Tempus est una cumpositzioni poètica in sardu campidanesu scritta de Giuliu Angioni e pubblicada in su 2008 in is editzionis Cuec.
Tempus tratat in versus sardus (e poi italianus puru) de un'òmini bécciu de Fraus chi torrat agoa cun is arregordus suus e ddus ponit in sa storia sarda e mundiali de su Noixentus.
In su 2012 est esssida un'editzoini in audiolibru ainca ligit in sardu s'autori etotu: Giulio Angioni legge Tempus (Cuec)
Liòngius esternus
Sardegna DigitalLibrary - Giulio Angioni Tempus
Anime
Su ànime (in giapponesu アニメ) est su faveddu chi, foras de su Giappone, attròppat tottu sos cartones animàos giapponesos, mèntras chi in Giappone si imprèat pro inditare tottu su mundu de s'animassione. Traditzionalmente su disìnnu fit a manu, ma a commo est cosa communa s'animassione a computer. Sos anime cumprènden belle tottus sos generes e si trasmìttin pro mèdiu de istrumentos tzinematogràficos. Parallelamente a s'anime, in Giappone si isvilùpat su mundu de sos manga, chi sun sos fumèttos giapponesos. Tra s'isfera de sos manga e cussa de sos anime b'at meda interassione, postu chi sos manga tenen a pùstis fìntzas una versione anime.
Sabaudia
Sabaudia est una comuna italiana de 19.287 abitadores ubigada in sa rezione de su Làtziu, cuncretamente in sa provìntzia de Latina. Est una de sas biddas fundadas in s'èpoga fassista, cuncretamente su 5 de austu de 1933, e inagurada su 15 de abrile de 1935.
Geografia
S'agatat in su coro de sas Tolas Pontinas, a unos 90 km. dae Roma e a 25 dae Latina. Su territòriu comunale suo parisincu est caraterizadu dae su litorale de dunas arenosas, dae zonas litosas (chi una die formaiant parte de sa "serva de Terracina) e dae una filera de zonas ùmedas protèghidas e dae tres lagos costerencos: su lagu de Sabaudia (o de Paola), su lagu dei Monaci e su lagu de Caprolace. Una parte importante de su territòriu comunale est custituìda de su 1934 dae su Parcu nassionale de su Circeo.
Amèrica de su Sud
S'Amèrica de su Sud o Sudamèrica (grafia alternativa: "Sud-America") o Amèrica Meridionale est sa parte de su cuntinente americanu posta a su sud de s'Amèrica Tzentrale. Atualmente est cunsiderada segundu de is bisuras unu sub-cuntinente o unu cuntinente a parte (ma isceti su de bator unu modellu de istùdiu ddu cunsiderat propiamente cuntinente). .
Franjo Tudjman
Franjo Tuđman (Veliko Trgovisce, 14/05/1.922-Zagàbria, 10/12/1.999), est istadu istoriadore, òmine de istadu e primu presidente de sa Repùbriga Croata soberana e independente.
Amèrica de su Sud
Cun s'Amèrica de su Norti e s'Amèrica Tzentrale, est una de is tres macro-regiones cun chi s'Amèrica est atualmente partzida.
Franjo Tudjman
Comente partidàriu de s’independèntzia croata, s’est ingazadu politigamente a bias de s’agabu de sos annos otanta. In su 1.989, fundat sa Comunidade democràtiga croata (HDZ), abarrende-nde su presidente finas a sa morte sua. A pustis de sa bintòria de s’HDZ in sas eleghiduras de 1.990, est elèghidu presidente de sa Repùbriga Sotzialista Croata de tando, incorporada in sa Jugoslàvia. A pustis de s’introduidura de su custituimentu democràtigu de 1.990, est elèghidu presidente de sa Repùbriga Croata Independente in su 1.992.
Amèrica de su Sud
S'Amèrica de su Sud est porta integramente in s'emisfèriu otzidentale e pro sa prus parte in s'emisfèriu australe. S'agatat posta intre s'ocèanu Patzìficu in s'uestu, s'ocèanu Atlànticu in s'estu, su mare de is Caràibes in su norti e format sa làcana setentrionale de su mare antàrticu in s'estremu sud. In su norti uestu, peri sa làcana intre Colòmbia e Panamà est aunida cun s'Amèrica Tzentrale.
Franjo Tudjman
Est s’autore de sa Decraradura de independèntzia de sa Croàtzia de su 25 de làmpadas de 1.991. Comente cumandadore supremu, aiat ghiadu sa defesa de sa Croàtzia in sa gherra patriòtiga. Fiat istadu reelèghidu presidente in su 1.997 e s’HDZ aiat bintu torra sas eleghiduras paralamentàrias in su 1.992 e in su 1.997. Morit in su 1.999, a pustis de una maladia longa.
Amèrica de su Sud
Tenet istèrrida de 18 841 000 km², chi currespondent a unu 3,5% de sa subrafache de su praneta. Sa populatzione est carculada de èssere de unos 400 milliones de bividores.
Mundu Betzu
Su Mundu Betzu cumprendet totu is partes de su mundu connotas dae sos europeos in antis de s'iscoberta de s'Amèrica; est a nàrrere, Europa, Àsia e Àfrica (su supercontinente fintzas denumenadu Eurafràsia), e sas ìsulas a curtzu. Su trèmene s'usat in contraposidura a Mundu Nou chi si referit a s'Amèrica. Mancari medas regiones de Àsia e Àfrica non fiant connotas dae sos europeos de tando, fiant a costadu de sos territòrios connotos o s'ischiat de s'esistèntzia issoro. S'Otzeània e s'Antàrticu non sunt parte ne de su Mundu Betzu ne de su Mundu Nou, bidu chi custos trèmenes pretzedent s'iscoberta issoro a banda dae sos europeos, chi diat èssere su de 18 sèculos e su de 19 sèculos respetivamente.
Limba coreana
Su coreanu est una limba asiatica de classificatzione posta in duda, ca tenet unas cantas caratteristicas chi sun a banda dae sas atteras limbas. Est sa limba uffitziale de sa Corea de su Nord e de sa Corea de su Sud. Si chistionat fìntzas in sa prefettura autonoma coreana de Yanbian de sa Repubrica Populare Tzinesa. Pèri tottu su mundu, b'at 78 miliones de zente chi faveddat su coreanu, datu chi cumprendet grùstios mannos in s'antica Unione Sovietica, Australia, Istados Unidos, Canada, Brasile, Giappone e dae pacu sas Filippinas. De minorìas bi nd'at puru in Argentina e Messicu.
Su coreanu est una limba agglutinante pro su chi pertoccat sa morfologia sua, e tenet una sintassi Suzettu-Ozettu-Verbu.
Limbazos coreanos
Sa classificatzione limbistica de su coreanu non si podet dare pro tzerta. A s'ispissu, carchi filòlogu l'at posta in su grupu de sas limbas altaicas, atteros la cussìderan una limba isulada. Aìat tentu medas paragulas chi benin dae su giapponesu, commo irmenticàdas in ammentu de su tristu periodu de colonialismu (adduràu dae su 1910 a su 1945), ma esìstin fìntzas medas vocabulos tzinesos dèpios a influentzia curturale.
Chisineddula
Chisineddula o Chijineddula est unu contu populare. Si pessat chi benìat dae sa Tzina o, sicundu a atteros, dae s'Egitu anticu, e la an contada in chentina e chentina de variedades in parte manna de su mundu, e a como est parte de s'eredade curturale de paritzos populos. In Ponente, sas versiones prus connottas sun cussas de Charles Perrault (chi si fundat in supra de una trascritzione de unu contu anticu giulianesu dae parte de Giambattista Basile) e, a pustis, de sos frades Grimm; comente versione istandard moderna, peròe, si depet indittare cussa fentomada de su film de animassione de Walt Disney de su 1950. In Tzina su pede minore, nàu "lotu de oro", fit tentu in cunsideru comente simbulu de beltade e calidade femenina.
Prestìgiu (sotziolinguìstica)
In sotziolinguìstica, su prestìgiu est su livellu de respetu dadu a una limba o limbàgiu cunforma a sas àteras limbas o limbàgios impreados in una matessi comunidade de faeddadores. Su cuntzetu de prestìgiu in sa sotziolinguìstica est ligadu a su cuntzetu de importàntzia e podere de una classe intre una sotziedade. Difatis, in gènere, sa limba o limbàgiu chi at unu prestìgiu positivu est sa chi impreat de prus sa classe dominadora, e sa chi at unu prestìgiu negativu est sa chi impreant de prus sas classes traballadoras. S'idea de prestìgiu est ligada a pare fintzas cun s'idea de de limba istandard, ca est meda probàbile chi a su limbàgiu prus de prestìgiu nche lu pòngiant comente limba istandard: ma b'at limbas in ue custu no est capitadu, che a s'àrabu. Su prestìgiu essit a pitzus in manera ladina mescamente in ue b'at duas o prus limbas impreadas dae una matessi comunidade, comente is cuntestos urbanos, in ue bi podent èssere faeddadores de paritzas limbas chi istant a curtzu. Fintzas si is limbas ant unu prestìgiu diversu, chi podet cambiare in mègius o in peus a segunda chi nche l'impreent o nono in is istitutziones e in is agentzias pùblicas chi isparghent s'educatzione e sa cultura, totu is limbas ant su pròpiu balore si nche las cunsideramus a livellu de s'istrutura formale e in sa capatzidade teòrica de esprìmere cuntzetos.
Resones de su prestìgiu
A limbas e limbàgios diversos lis dant unu prestìgiu diversu pro more de paritzas càusas comente "un'erèntzia literària rica, unu livellu artu de modernizatzione de sa limba, un'importàntzia manna a livellu internatzionale o s'importàntzia sotziale de is faeddadores suos". Si at medas de custos caràteres est probàbile chi apat unu prestìgiu mannu; in sa matessi manera, una limba o unu limbàgiu chi nd'at pagos de custos caràteres est probàbile chi apat unu prestìgiu bassu. Su caràtere prus de importu pro determinare su prestìgiu de una limba est s'importàntzia chi at in sos raportos internatzionales: e pro custa resone oe sa limba cun su prestìgiu prus mannu est s' inglesu. In s'istòria de s'Europa otzidentale, sas limbas chi ant àpidu su prestìgiu prus mannu sunt istadas diversas: s'"italianu in su medioevu fiat sa limba prus impreada in su Mediterràneau in pare cun sa limba franca e at àpidu unu prestìgiu mannu in su tempus de su Renaschimentu; in sos sèculos XVII-XIII su frantzesu fiat sa limba de sas cortes reales e est abbarrada sa limba de sa diplomatzia finas a su sèculu XX.
Limba o dialetu?
Si unu idioma nche lu cunsiderant che a una limba o che a unu limbàgiu dipendet meda dae su prestìgiu suo. Faeddende de sa definitzione de limba, Dell Hymes at iscritu chi "a bortas narant chi duas comunidades apant una matessi limba, o diversas limbas, pro more de su fatu chi si cumprendent a pare, o chi non si cumprendent" ma, medas bias, custa definitzione a sa sola non bastat. Sas variedades linguìsticas de un'àrea geogràfica esistint semper in unu continuum dialetale, e andende dae unu logu a s'àteru atzapamus belle semper unu limbàgiu locale diversu. Custu continuum bolet nàrrere chi, mancari chi su tedescu istandard e s'olandesu istandard non siant intellegìbiles, su limbàgiu de sas persones chi istant a làcana ta Germània e Olanda s'assimìgiat de prus a su de sas comunidades lacanàrgias a s'àtera ala de sa frontera chi no a sa limba istandard de s'istadu issoro. Mancari gasi, is faeddadores chi sunt a curtzu a sa frontera si cunsiderant comente faeddadores de una variante de sa limba istandard de s'istadu issoro, e custos limbàgios si sunt evolvende semper a s'ala de sa limba istandard.
Dolmen
Su dolmen, o segundu sa terminologia propia sarda covacada, est unu tipu de tumba megalìtica preistòrica a aposentu solu e, paris cun su cromlech (comente Stonehenge in Bretagna Manna) e su menhir, costituit su tipu prus nodidu intre de sos monumentos megalìticos. Sa realizatzione de sos dòlmenes est collocada in s'arcu de tempus chi andat dae sa fine de su de 5 millènnios a.C. a sa fine de su de 3 millènnios a.C., fintzas chi in Estremu Oriente s'impreu de su dolmen s'at perlongadu finas su primu millènniu a.C.
Is dòlmenes sunt costituidos dae duos o prus pedrafitas verticales chi apoderant su liminàrgiu costituidu dae unu o prus lastrones orizontales. Su fàbricu fiat in orìgine ammuntadu, amparadu e sustentadu dae unu tùmulu.
Medas esèmpros de custu tipu, o cun temas architetònicos prus evòlvidos, sunt istados agatados fintzas in Europa. In piessignu faghet a nd'agatare in su Regnu Unidu, in Irlanda, in Frantza, in Germània, in Ispagna, in Portugallu e in Itàlia (pretzisamente in Sardigna, in Sitzìlia, in Pùglia e in Ligùria).
Is dòlmenes in Sardigna
In su 2009 sunt istados documentados in s'ìsula 215 dolmen, totus assetiados in sa metade setentrionale sua. Isparghinada mescamente in Gaddura durante su Neolìticu, s'istrutura dolmènica si fiat a pustis isvilupada e propagada in s'Eneolìticu fintzas a sas primas fases de s'Edade de su brunzu, in cuncurrèntzia cun unos àteros tipos de interru ipogèicu (domos de janas). Cun su cumpàrrere de s'Edade de su brunzu, s'avèrguat sa mudadura de su dolmen, in antis in allée couverte (megalitos e losa verticale cobertos dae unu tùmulu de terra e de pedras prus piticas, a bortas delimitados in sa tzircunferèntzia issoro de unu o prus chircos de pedras, est a nàrrere de su gai naradu peristalite), a puastis in is tumbas de gigantes tìpicas de s'edade nuràgica. Franca a sa funtzione de interru familiare de s'ereu dominante, is istruturas dolmènicas sardas diant pàrrere unos beros e pròpios santuàrios religiosos de s'època preistòrica. Tale caraterìstica s'intretzat de s'orientamentu cara a piessignos eventos astronòmicos e de su fatu ca sos fàbricos parent totu dispostos a longu de unu sestadu, costituende gai un'itineràriu percurrìbile in pillegrinàgiu. A s'internu de su percursu, unas cantas localidades diant pàrrere tènnere unu importu religiosu piessignu, comente Luras (cun bator istruturas) e sos intòrrios de Buddusò (cun sete).
Regiones de Frantza
Is regiones de Frantza (in frantzesu: régions, sing. région, pronùntzia AFI: [ʁe.ʒjɔ̃]) costituint sa partzidura amministrativa de primu livellu de su Paisu e benint a èssere 18, de chi 13 metropolitanas (inclùida sa Còrsica, chi comente chi siat costituit unu tipu distintu de colletividade territoriale) e 5 untramarinas.
Sunt disciplinadas dae su Tìtulu XII de sa Costitutzione frantzesa de su 1958 e de sa de bator partes de su Còdighe generale de sas colletividades territoriales: si tratat de colletividades territoriales, dotadas de personalidade giurìdica, a sas cales sunt atibiadas funtziones in puntu de detzentramentu amministrativu e de autoguvernu (Mayotte non tenet unu cussìgiu regionale, ma un'assemblea ùnica chi fàghet funtzione de cussìgiu regionale e cussìgiu dipartimentale).
Sas regiones metropolitanas sunt issas e totu partidas a su nessi in 2 dipartimentos, mentras sas regiones ultramainas cumprendent cadauna unu solu dipartimentu.
Fintzas a su 31 de nadale 2015 sas regiones de sa Frantza metropolitana fiant 22.
Elencu de sas noas regiones, cun sas regiones suprimidas intre parèntesis:
Annotamala, sa regione Tzentru est istada ridenominata Tzentru-Badde de sa Lòira.
A sighidu de sa reforma, su nùmeru de regiones de sa Frantza metropolitana est coladu dae 22 a 13 (a chi s'agiunghent sas 4 regiones de sa Frantza ultramarina e Mayotte)
Amèrica de su Norte
S'àrea sua currespondet a manna parte de su chi, segundu unos cantos geògrafos, est su cuntinente Nordamericanu (sa parte minore diat bènnere a èssere s'Amèrica Tzentrale), e chi segundu àteros est unu sub-cuntinente.
Su Mèssicu no est intregamente parte de su territòriu de su sub-cuntinente e est fatu·fatu insertadu a parte de s'Amèrica Tzentrale. Prus de pretzisu non s'agatant in s'Amèrica setentrionale sos istados federados Tabasco, su Campeche, su Yucatán, su Quintana Roo, su Chiapas e una parte minore de su Veracruz e de s'Oaxaca.
S'Amèrica de su Norte tenet istèrrida de 21 949 120 km² (o de 23.473.000 km² cumprendende su Mèssicu) e contat unos 351 milliones de bividores (o 430 milliones cunsiderende fintzas is messicanos). Rapresentat prus de su 55% de su territòriu de su cuntinente americanu e su 4,6% de sa subrafache de sa Terra.
Intzidente ferruviàriu de Crevalcore
S’intzidente ferruviàriu de Crevalcore (Bolonna) si fiat dadu su 7 de ghennarzu de 2.005.
Su trenu interrezionale 2255, aproghilende dae Berona e destinadu a Bolonna, a s’artària de s’istassione de Crevalcore, si fiat addobadu a pare cun unu trenu de mercantzias trasportende bigas de ferru chi protzediat in sa deretura contrària. S’intzidente aiat provocadu sa morte de deghessete pessones; medas àteras fiant abarradas fertas in su tzocu.
Sas imbestigaduras de sa mazistradura sunt cuncruìdas in su 2.010, cun sa dimanda de imbiu a protzessamentu pro mortorzu pro incautela e disacatu pro incautela a sete aderetadores logales de RCFI.
Pro tres aderetadores de sa Deretura Cumpartzimentale de Bolonna, s’acusa est de aer ammanitzadu un’istassione de bia ùniga automatizada in sos rugramentos intre trenos sena prebider sistemas de sinzolamentu e orientamentu pro sos machinistas in su casu de bisivilidade iscassa.
A bator aderetadores de moimentu, in su matessi tempus, lis est imputada sa farta de sinzolamentu telefònigu de sa presèntzia de su trenu de mercantzias in sa lìnia.
Su protzessu est terminadu cun s’archivamentu pro sos cùcuros de RCFI e sete avertos de cuncruimentu de sas imbestigaduras, sende chi fiat istadu recunnotu s’erru umanu dupru de sos ferruviàrios chi ghaiant una de sas cumponiduras.
Guillermo Lasso
Guillermo Lasso (Guayaquil (Ecuador) 17 de onniasantu 1955), est un'impresàriu, bancàriu e polìticu ecuadorianu de religione catòlica, eletu presidente de s'Ecuador in su 2021.
Est istadu presidente esecutivu intre su 1994 e su 2012 (e atzionista de importu) de su Bancu Guayaquil. Est intradu in s'amministratzione pùblica in su 1998 cando su presidente Jamil Mahuad dd'at numenadu guvernadore de Guayas. In s'Ìnteri de su guvernu de Mahuad, Lasso est istadu ministru segretàriu de s'economia e a pustis, in su 2012, at fundadu su Movimentu CREO (Movimiento Creando Oportunidades), candidende·si a sa presidèntzia de s'Ecuadòr in is eletziones de su 2013 e de su 2017 sena ddas bìnchere.
Descritu comente a liberale e cunservadore  ,  in s'austu 2020, at annuntziadu de si torrare a candidare a sa presidèntzia a is eletziones de su 2021. In su primu turnu est arribbadu segundu cun su 19,74% de is votos. In su segundu turnu, at bìnchidu cun su 52,36% de is votos contras a Andrés Arauz, candidadu de s'alleàntzia Unione pro s'Isperantza.
Cascà
Su cascà est una bariante tabarchesa de su cuscusu cun ortalìtzia. Sa presèntzia sua in sa coghina de Caraluforte e Cala de Seda tenet resones istòrigas bonas a atuare: Caraluforte fiat istadu fundadu in su 1.738 dae una colònia de coradderis ligurianos, chi si fiant tramudados in su de XVI sègulos a s’isuledda tunisiana de Tabarca, e ch’in su de XVIII sègulos fiant aportados a s’Ìsula de Santu Pedru. In su tempus coladu, su cascà fiat unu pratu sintzillu e pòberu: sos elementos de base pro l’amaniare fiant, in prus de sa sìmula traballada in manera oportuna, su repoddu o su caulifrore e su basolu tundu. Peri su tempus, su pratu s’est evoluìdu, e a sa retzeta de base si sunt annantas s’ortalìtzia bariada de istajone e sa petza de porcu. Su pratu, trasformadu in custu modu, est devènnidu su màndigu de sa festa in tempus reghente, amaniadu mescamente in s’ocasione de sa festa patronale de Santu Càralu. Dae paritzos annos, s’isvilupat in Caraluforte in su mese de abrile una piolada cun s’intentu de abalorare custu pratu tìpigu de sa tradissione coghinale tabarchesa.
Gherra tzivile
Una gherra tzivile est unu cunflitu armadu de proportziones mannas, in su cale is partes in gherra sunt printzipalmente costituidas dae persones chi partenent a sa matessi populatzione e duncas interna a unu matessi Istadu o Paisu, partzidas in tipicamente in afiladuras opostas.
Unas cantas gherras tziviles sunt fintzas naradas rivolutziones cando si prospetat un'istruturatzione torra de sa sotziedade a su trèmene de sa gherra o puru sighint una fase de inghitzu de rivolutzione (esempru Gherra tzivile russa a pustis de sa Rivolutzione Russa). Un'abolotu, chi apat sutzessu o prus pagu, est fatu·fatu classificada che a gherra tzivile de sos istòricos petzi si esèrtzitos organizados gherrant batallas a berus. Unos àteros istòricos, imbetzes, faeddant de gherra tzivile cando acontessent violèntzias perlongadas intre fatziones organizadas o regiones de unu paisu (de manera indipendente chi si tratet de batallas cunventzionales o nono).
Istoricamente gherras tziviles medas in su mundu sunt pesadas a pustis de rivolutziones e/o corpos de Istadu. S'impreat antimes su trèmene de gherra de setzessione o indipendèntzia in su casu cando s'obietivu finale est su de s'ischirriadura de una parte de territòriu de s'istadu e sa formatzione de unu istadu nou indipendente. Sa làcana intre su cuntzetu de gherra tzivile e unas àteras formas de cuntierras internas a un'istadu est in estremamente arbitràriu e làbile, mancari cun cunsighèntzias importantes a livellu internatzionale (pro esempru s'ONU tenet cumpetèntzia limitada su casu de gherras tziviles, non nde tenet peruna in casu de insurretziones, mentras tenet pòderes ativos in casu de gherras de setzessione).
Luis Muriel
Luis Muriel (Santo Tomás, 16 de abrile 1991) est unu giogadore de pallone colombianu.
Marco Milanese
Marco Milanese (Gènova, 1958 ) est un'archeòlogu italianu.
Rafaele Arzu
Rafaele Arzu (Lanusè, 27 de santugaine 1979) est unu criminosu sardu.
Marco Milanese
Biografia
Laureadu in Lìteras in s'A.A. 1980-81 in s'Universidade de Gènova, cun una làurea intitulada "Gli scavi dell'oppidum preromano di Genova", s'est a pustis ispetzializadu in s'archeologia medievale e post-medievale, cun unu dotoradu in Archeologia Medievale otènnidu in sas Universidades de Pisa, Siena e Firentze in su 1987 cun sa tesi "Il sito pluristratificato di San Silvestro a Genova".
Rafaele Arzu
Biografia
Naschet in Lanusè, peroe creschet in Tàlana, bidda in ue fiat istadu detènnidu dae s’Agrupamentu Operativu Ispetziale de sos carabineris de Casteddu, cun sa cullaboradura de s’Iscadrone de Carabineris Elitrasportadu “Cassadores de Sardinna”, s’8 de nadale de 2008: fiat in sa lista de sos 30 bandidadores de perigulosidade màssima formende parte de su “programma ispetziale de busca” de su Ministèriu de sos Afares Internos.
Marco Milanese
Biografia
In su 1983 at bìnchidu sa de III editzione de su Prèmiu Internatzionale de Archeologia "L'Erma di Bretschneider",cun s'òpera Scavi nell'oppidum preromano di Genova.
Rafaele Arzu
Biografia
Arzu, in sa tupa dae su 2002 a su 2009, est cussideradu responsàbile de un’isrobatòriu realizadu in Aretzu in su 2002 e de unu tentativu de isrobatòriu contra a unu furgone trasportadinares cun isparatòriu cumìtidu in Peruza. L’ant acusadu finas de un’isrobatòriu zutu a cumprimentu a probe de Imola dae deghe pessones. Fiat cussideradu su cabu de una banda de isrobadores ativa in s’Itàlia intrea.
Marco Milanese
Biografia
Intre su 1989 e su 1990 est istadu cunservadore in su Museu Archeològicu de Montelupo Fiorentino, e dae su 1991 a su 1992 est istadu ispetore archeològicu in sa Subrintendèntzia Archeològica de sa Toscana.
Rafaele Arzu
Biografia
S’1 de martzu de 2012 cumintzat su protzessu in ue est acusadu de su mortorzu, in cullaboradura cun àteras pessones, de Donato Fezzuoglio su carabineri, posteriormente galardonadu cun sa medalla de oro pro sa balentia militare, in su barigare de un’afrontu armadu biolentu acontèssidu in tempus de un’isrobatòriu iscròmpidu contra a una fizale de banca de Umbertide, in su de Peruza, su 30 de ghennarzu de 2006. Sas acusas sunt finas de tentativu de mortorzu, isrobatòriu e possedimentu illìtzitu de armas de gherra.
Marco Milanese
Biografia
Dae su 1992 at incumintzadu a insegnare, comente professore assotziadu, Metodologias de sa Chirca Archeològica e Archeologia Medievale in sas Universidades de Tàtari, Gènova, Arezzo e Pisa, e dae su mese de trìulas de su 2003 est professore ordinàriu de cussas matèrias (chi insegnat in paris cun Topologia Medievale, Istòria de sa Cultura Materiale in s'Edade de Mesu e Archeologia Post-Medievale) in Tàtari. In Pisa at sighidu pro annos a insegnare Archeologia Medievale e Archeologia Tardu-Antiga e Artu-Medievale in s'Iscola de Ispetzializatzione in Archeologia, e como insegnat Archeologia in sas Iscolas de Ispetzializatzione in Archeologia de Aristanis e Casteddu.
Dae su 1973 a su 2015 at dirìgidu prus de 250 campagnas de iscavu e chirca in logos de importu mannu in Ligùria, Sardigna, Toscana, Lombardia, Abrutzu, Tunisia, Frantza e Portogallu.
Dae su mese de abrile de su 2012 est diretore de su Tzentru Interuniversitàriu de Chirca in subra de sas Tecnologias pro sos Benes Culturales de s'Universidade de Tàtari e de sa de Casteddu, e dae su mese de santandria de su 2014 est diretore de su Dipartimentu de Istòria, Iscièntzias de s'Òmine e de sa Formatzione de s'Universidade de Tàtari. In prus, intre su mese de freàrgiu de su 2012 e su de su 2015, est istadu diretore de sos cursos de dotoradu in "Istòria, Literaduras e Culturas de su Mediterràneu" e in "Archeologia, Istòria e Iscièntzias de s'Òmine", semper in Tàtari.
In su 2007 at bìnchidu su Prèmiu de Produtividade Iscientìfica de s'Universidade de Tàtari.
At fundadu e dirigit su Museu Biddas - Museu de sos bidditzolos abbandonados de sa Sardigna, chi tenet sa sede sua in Sossu e chi in su 2013 at bìnchidu sa prima editzione de su Prèmiu "R. Francovich" pro su mègius museu italianu dedicadu a su patrimòniu archeològicu medievale natzionale.
Est membru de s' Editorial Advisory Board de sa rivista Post-Medieval Archaeology, de su Comitadu Iscientìficu de su Butlletì Informatiu de Ceràmica de s'Associació Catalana de Ceràmica de Bartzellona, de sa redatzione de sa rivista Archeologia Medievale e de àteros periòdicos iscientìficos internatzionales.
In su 2021 est divènnidu membru de su comitadu iscientìficu de su Museu Archeològicu Natzionale de Casteddu.
Provìntzia de su Nord-Est Sardigna
Sa provìntzia de su Nord-est de Sardigna est una provìntzia de sa Sardigna, cun cabu-de-logu in sos comunes de Terranoa e Tèmpiu, chi tenet unu territòriu nàschidu dae una parte  de sa provìntzia de Tàtari, suprimida cun sa nàschida de sa tzitade metropolitana de Tàtari. Sa provìntzia de su Nord-est de Sardigna l'ant istituida cun sa Lege Regionale 12.4.2021 n. 7 e est ligada pro territòriu e in istòria a sa provìntzia de Terranoa-Tèmpiu, esìstida intre su 2005 e su 2016.
Comunes
Sos comunos assignados a custa provìntzia sunt 26: Azos, Alientu, Alà, Altzaghena, Badesi, Belchidda, Bortigiadas, Buddusò, Budune, Calanzanus, Fìgari, Sa Madalena, Lòiri-Portu Santu Pàulu, Logusantu, Luras, Monte, Terranoa, Òscheri, Padru, Palau, Santu Diadoru, Santu Antoni de Calanzanus, Lungoni, Telti, Tèmpiu, Trinitai e Vignola.
Mayotte
Mayotte (in comorianu: Maore, [maˈore]; in malgàsciu: Mahori) est una regione ultremarina de sa Repùblica frantzesa. Cun istèrrida de 376 km² e populatzione de unos 256.000 bividores. Su cabulogu est Mamoudzou.
Mayotte est costituida printzipalmente de duas ìsulas: Grande-Terre (Terra Manna) e Petite-Terre (Terra Pitia). Est situada in s'Otzèanu Indianu, a s'estremidade norte de su Canale de Mozambicu, intre s'istremu setentrionale de su Madagascàr e cussu de su Mozambicu. Geograficamente faghet parte de s'artzipèlagu de sas Comoras, paris cun sas ìsulas de Comora Manna, Anjouan e Mohéli. Custas ùrtimas faghent parte de s'Unione de sas Comoras. Sunt inclùidas in sa regione 19 cantones e 17 comunas. Annotamala sa regione tenet comente a dominos internèt .yt, .fr e .eu.
Frantziscu Cheratzu
Biografia
Nàschidu in Ilartzi at coladu sa pitzinnia in Austràlia  e, a pustis, s'est laureadu in matemàtica. In su 1992 at fundadu sa domo editora Condaghes, cun Giuanne Manca chi est intradu comente sòtziu in su 1994. Dae su 1996 est amministradore ùnicu de sa sotziedade.
In su 1999, a pustis de sas leges regionales e natzionales a suportu de sa limba sarda, cun sa Condaghes at creadu sa collana "Paberiles" chi, pro medas annos, at publicadu deghinas e deghinas de romanzos noos in limba sarda, e fintzas tradutziones e rieditziones, chi ant permìtitu de fàghere connòschere a unu pùblicu semper prus mannu sa literadura in limba sarda.
Comente istudiosu in su 1991 at curadu, in paris cun Piero Ausonio Bianco, un'editzione crìtica de "Su patriotu sardu a sos feudatàrios" de Frantziscu Ignàtziu Mannu, chi at retzidu fintzas una retzensione positiva a livellu internatzionale in su Times Literary Supplement.
A sa sola, imbetzes, in su 1995 at curadu una rieditzione de sos iscritos de Carlo Cattaneo e Giuseppe Mazzini chi pertocaiant a sa Sardigna, e in su 2006 una regorta de iscritos de 15 iscritores in limba sarda in subra de sa chistione de sa normalizatzione de su sardu.