cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rouen
Rouen [ʁwɑ̃] est una tzitade de 113 128 bividores in su norte de sa Frantza, tzentru de un' àrea metropolitana (Métropole Rouen-Normandie) de prus de 500.000 bividores; est cabulogu de su dipartimentu de sa Senna Marìtima e de sa regione de sa Normandia.
Sa tzitade est atraessada dae sa Senna e de tres afluentes suos: s'Aubette, su Robec, e su Cailly.
Est una de sas prus importantes tzitades de arte de Frantza a su puntu de si meritare s'apellativu de Ville Musée (Bidda Museu). Cunservat, difatis, unu nùmeru mannu de monumentos, mescamente gòticos, e unu tzentru istòricu galu ricu de domos antigas a cannitzu costituentes un'esèmpru importante de cumplessu medievale nord-europeu.
Est sede de un'artzidiòtzesi, su cale archipìscamu est primate de Normandia. Sa tzitade est una de sas pagas in Frantza a èssere onorada cun sa Légion de honneur.
Commonwealth de sas Natziones
Su Commonwealth de sas Natziones (in inglesu: Commonwealth of Nations; literalmente « Comunidade de sas Natziones »), prus comunemente naradu Commonwealth, est una organizatzione interguvernativa creada su 26 de onniasantu 1926, formada de 53 istados membros indipendentes e soberanos. Totus, foras pro su Mozambicu e su Ruanda sunt ex colònias o protetorados de s'Impèriu Britànnicu. Su Camerun est particulare, sende chi sa corona Rènniu Unidu at retzidu petzi unu mandadu, dadu de sa Sotziedade de is Natziones, a coa de s'ONU, subra una parte minore de su territòriu.
Istoria
In die de oe galu, su Commonwealth est simbolicamente ghiadu de su soberanu de su Rènniu Unidu, mancari sa majoria de sos paisos membros tengiat istitutziones republicanas. Sas natziones chi nde faghent parte sunt acapiadas de interèssios communos, ma sunt indipendentes s'una de s'àtera. Non sunt ligadas de tratadu perunu e podent mantènnere sa neutralidade in su casu chi unu o prus de sos àteros membros s'agatent impinnados in cunflitos armados.
Si sa majoria de sas colònias britànnicas at adillidu a su Commonwealth, àteras antigas colònias (is Istados Unidos d'Amèrica) e unos cantos protetorados o paisos suta mandadu, nde sunt abarrados a foras, comente Egitu, Iràq, Giordània, Palestina, sa colònia e protetoradu de Aden (federatzione de sos emirados arabos de su sud), Kuwait, Bahrein, Qatàr sos Emirados Arabos Unidos e s'Omàn. Irlanda, Zimbabwe e Gàmbia, nd'ant fatu parte in tempus andadu.
Membros
Lista de sos paisos adillentes a su Commonwealth de sas natziones segundu annu de adillida
Sheer Heart Attack
Sheer Heart Attack est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1974.
Normandia (regione amministrativa)
Sa Normandia est una regione posta in su nord-ovest de Frantza creada dae sa fusione de sa'Arta Normandia e de sa Bàscia Normandia a pustis de sa riforma territoriale de su 2014 adotada su 17 de nadale de su 2014, operativa a pustis de sas eletziones regionales de nadale 2015, e efetiva dae sa 1 de ghennàrgiu de su 2016. Sa capitale amministrativa s'agatat a Rouen e sa capitale polìtica est in Caen, sea de su Cussìgiu regionale.
S'isterret 29.906 km², cun unu totale de unos 3.322.756 bividores. Geograficamente lacanat in su sud-ovest sun sa Bretagna, in su sud cun sos Paisos de sa Lòira e su Tzentru-Badde de Lòira, in su sud-estu cun s'Ìsula de Frantza, in s'ovest cun s'Artos de Frantza e in su norte si ghetat a su Canale de sa Màniga. Sas Ìsulas de su Canale de Jersey e de Guernsey chi istant a curtzu de sas costeras suas pertènnent a su Rennu Unidu.
Reproduet aprossimadamente sas làcanas territoriales de sa provìntzia antiga de Normandia.
The Falling Man
The Falling Man (S'òmine chi ruet) est una fotografia fata dae Richard Drew in s'ìnteri de is atentados de su 11 de cabudanni 2001 de Noa York. Issa figurat un'òmine chi, intentende de fuire dae is pampas e su fumu causados dae su tzacarru de s'aèreu, si nche ghetat in su bòidu ispentumende dae sa Torre Nord de su World Trade Center. S'òmine est figuradu a conca a bàsciu, cun is bratzos alliniados a is lìnias verticales de s'edifìtziu e una camba prigada.
The Falling Man est una de is prus fotografias connotas de s'11 de cabudanni e cunsiderada unu sìmbulu e una de is immàgines prus balentes de su disacatu.
Istòria
A Drew dd'aiant imbiau a fotografare un'isfilada de moda premaman in su Bryant Park de Manhattan. In s'ìnteri de s'atacu, a Drew dd'ant cumandadu de andare a su World Trade Center e, arribbadu in cue, at incumentzau a fàghere fotografias de gente ruende de is iscàrrafachelos. Pagu in antis de rùere is torres, Drew est furriadu a is ufìtzios de sa Associated Press pro chie traballaiat. Sa die a pustis, sa fotografia est istada publicada in is cotidianos de totu su mundu. Su New York Times de su 12 de cabudanni at publicadu s'immàgine e s'ispricadura naraiat:
S'immàgine est istada criticada meda, ca fiat cunsiderada una farta de discrutzu e un'isfrutamentu de s'immàgine de su disisperadu figuradu in sa foto. Pro custas resones, custa e àteras fotografias de òmines ruende sunt istadas tzensuradas e escluidas dae is mèdias. Su New York Times at torradu a faeddare de is brincos in su bòidu in su 2004 e no at publicadu prus The Falling Man finas a su 2007.
Tegucigalpa
Est capitale de istadu de su 30 de santugaine 1880.
The Falling Man
S'identidade de sa vìtima
S'identidade de s'òmine in The Falling Man no est mai istada cunfirmada. Pro neghe de su nùmeru artu de persones inserradas in s'edifìtziu no est istadu possìbile identificare su sugetu e s'est carculadu chi is persones chi ant intentadu de si nde fuire dae su fogu ghetende·si·nche dae is edifìtzios sunt de chimbanta a dughentos. Su giornalista Peter Cheney at sugeridu, in su giornale canadesu The Globe and Mail, chi s'òmine figuradu in sa foto poderet èssere Norberto Hernandez, maistu de ofelleria de Windows on the World, su ristorante chi ddoe fiat in su de 106 pranos de sa Torre Nord. Carchi membru de sa famìlia de Hernandez fiat de acòrdiu cun Cheney, ma a pustis de àere esaminadu sa secuèntzia fotogràfica intrea e is minudas de is bestidos suos, non nde sunt istados prus seguros. S'est pensadu puru chi sa vìtima poderet èssere Jonathan Briley, tècnicu àudiu e ingennieri se su sonu de barantatrès annos. Briley teniat s'asma e ischiat chi esseret istadu in perìgulu una borta chi su fumu esseret arribbadu a su ristorante. Fintzas Michael Lomonaco, diretore esecutivu de Windows on the World, at decraradu chi s'òmine fiat Briley, comente su frade de sa vìtima Timothy. Gwendolyn, sorre de Briley, at naradu: "
2011
S'annu 2011 (MMXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
Caen
Caen(pronùntzia: /kɑ̃/, in normannu Caën) est una tzitade frantzesa de unos 112.220 bividores (cun s'aglomeradu urbanu arribat a unos 200 mìgia), capulogu de su dipartimentu de Calvados, in sa regione de Normandia. Est atraessada dae su frùmene Orne.
2010
S'annu 2010 (MMX in nùmeros romanos) est un annu incumentzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Sàbadu
Sàbadu est sa die de sa chida frae su Chenàbura e su Domìniga, dae su latinu sabbatum, giai derivadu dae s'ebraicu shabbath, sa die de pasa.
Queensland
Su Queensland (pronùntzia [ˈkwiːnzlənd] o [ˈkwiːnzlænd]) est un'istadu de s'Austràlia chi òcupat sa parte nord-orientale de su continente. Allàcanat a ovest cun su Territòriu de su Norte, a sud-ovest cun s'Austràlia Meridionale e a sud cun su Nou Galles de su Sud; a estu si ghetat a su mare de is Coraddos e de s'otzèanu Patzìficu. Est su segundu Istadu australianu pro tirada a pustis de s'Austràlia Otzidentale e su de tres prus pobulados a pustis de su Nou Galles de su Sud e su Victòria.
Santa Ilia
Santa Ilia (fintzas Santa Igia, contratzione de Santa Sitzelia) est istada sa capitale de su giuigadu de Càlaris de su de 9 sèculos a su 1258, cando fiat istada distrùida dae sos pisanos e de sos alliados sardos issoro in fatu de sa conchista de su territòriu.
Queensland
Intre unos 40 000 e 65 000 annos faghet sa zona fiat cumintzada a èssere populada dae sos indìgenos e de sos isulanos lòmpidos de s'Istrintu de Torres. A fatu, su Queensland fiat fatu una colònia de sa corona britànnica, chi fiat ischirriada dae su Nou Galles de su Sud su 6 de làmpadas 1859, una data famada a livellu istatale denominada Queensland Day.
Santa Ilia
Postura
Segundu s'ipòtesi traditzionale proposta de su canònicu Giovanni Spano in su de 19 sèculos, sa tzitade fiat situada in sas ribas orientales de s' istàniu de Santa Gilla, in una posidura difendibile a discansu de atacos bia terra e bia mare. Unas cantas rastas s'agatant a suta de sa moderna tzitade de Casteddu, in su bighinadu de Santu Tènneru, intre bia San Paolo e biale Muristeni, cumprendende sas bias Garigliano, Po, Brenta (in ue, durante sos traballos de fraigadura de sa giuntura noa de istradas, nde fiat istada agatada una parte importante), Santu Simone (in ue sunt istadas atzapadas de sas ruinas durante sa fraigadura de su "tzentru cumertziale Santa Gilla"); parte de sa tzitade s'agataiat fintzas in s'ìsula de Sa Illetta.
Queensland
S'àrea chi costituit sa capitale de s'Istadu, Brisbane, fiat in orìgine sa colònia penale de Moreton Bay, chi fiat impreada che a logu pro is presoneris recadivos. S'istadu a fatu aiat incoragidu s'immigratzione, e s'economia de su Queensland est dominada dae su setore agrìculu, turìsticu e de su setore mineràriu.
Santa Ilia
Postura
Ipòtesis prus reghentes l'indivìduant imbetzes a inghìriu a s'atuale cursu Vittorio Emanuele II, dae in ue partit un'uturinu (bia Carluforti) chi portat a su solu fàbricu cresiàsticu chi galu s'agatat, sa crèsia de Santu Pedru de sos Piscadores, in su bighinadu de Stampaxi. Si cunserbat annotamala in sa crèsia manna de Santa Maria, in Casteddu, s'altare de Santa Sitzelia, chi benet de sa catedrale de Santa Ilia. Custa, su casteddu, su palatzu giuigale e de sa cantzilleria, sas residèntzias de sa regente Agnesa de Massa (sorre de Beneita e mama de sa giuighissa de Torres Adelàsia) e de s'ùrtimu giùighe Gulliermu III Salùsiu VI (1256-1258) sunt istados isciarrocados.
Queensland
Sa populatzione est cuntzentrada in su sud-est de su Queensland. In ie s'agatant is tzitades de Brisbane, Logan City, Redland City, Ipswich, Toowoomba. Unos àteros importantes tzentros regionales sunt Cairns, Townsville, Mackay, Rockhampton, Bundaberg, Hervey Bay, Ingham e Mount Isa. Su Queensland est fatu fatu naradu Sunshine State, in cantu gosat de unu clima caente e una parte consideràbile de s'Istadu s'agatat in is tròpicos.
Santa Ilia
Pre-esisistèntzias pùnicas e romanas
S'àrea de Santa Ilia fiat istada abitada giai de sos fenìtzios e de sos romanos. De edade fenìtzia, susetotus in bia Brenta, sunt istados atzapadas sas rastas de fàbricos numerosos.
Durante su perìodu romanu, in sas ribas de s'istàniu de Santa Gilla, fiat istadu fraigadu unu portu, nòdidu che a portu Iscipione, e un' ulteriore urbanizatzione de s'àrea est istada averiguada.
Edade Mèdia
In su 718 sos saraghinos aiant cumintzadu sas primas afracadas subra Caralis, distruende e ponende fogu sa tzitade e portende·si·nche mercàntzias e persones che a iscravos. Fiat istadu tando chi sa populatzione aiat incumentzadu a abandonare Caralis, e una parte de issos aiat chircadu aprigu in sa zona de cara a s'istàniu de Santa Gilla, Santa Ilia a puntu.
Sa zona fiat giai istada torrada a valorizare dae sos bizantinos, chi aiant impreadu su portu fenìtziu antigu (campaniadu e difendibile). Partende dae su de 9 sèculos si fiat fata sede privilegiada de su giùighe e de sa famìlia sua (sa corte fiat itinerante), de s'archipìscamu e de totu sas istitutziones polìticu-amministrativas de su giuigadu de Càlaris.
Segundu cantu arrelatat una crònaca de su de 15 sèculos, sos bividores suos aiant agatadu aprigu siat in sa tzitade noa de Bidda de Crèsia, in su Cixerri, siat in su bighinadu nou de Stampaxi, pesadu a ovest de Casteddu de Càlaris. Unos àteros si fiant aposentados in ue oe s'agatat su bighinadu de Santu Tènneru.
Iscavos
S'àrea in ue beniat a s'agatare Santa Ilia est istada ogetu de iscavos archeològicos in sos primos annos otanta chi ant torradu a batire a sa lughe rastas de istruturas e tumbas. Oe su sìtiu no est prus visìbile in cantu ammuntadu pagu a pustis pro permìtere sa fraigadura de unu caminu subraelevadu.
Strasburgu
Strasburgu (in frantzesu: Strasbourg; in tedescu alemannu: Strossburi o Strosburi; in tedescu: Straßburg) est una tzitade de unos 272.200 bividores de sa Frantza, cabulogu de su dipartimentu de Bassu Rinu e fintzas a s'acabu de su 2014 de sa regione de Alsàtzia, est de su 1 de ghennàrgiu 2015 cabulogu de sa neo-costituida regione de Grand Est. Su nòmene cheret nàrrere bidda a sa rughera de is caminos.
Est capitale europea e sede de 27 istitutziones europeas, sea de su cunsìgiu europeu, de su parlamentu europeu e de su tribunale europeu de is deretos umanos. Pro sa Frantza est segunda pratza bancària e finantziària a fatu de Parigi
S'àrea metropolitana contat unos 1.454.400 residentes.
Rëbra
Is rëbra (in russu: рёбра, a manera literale costas) fiant discos a micro-surcu improvisados realizados cun lastras pro radiografia. Realizados prus che totu intre is annos chimbanta e sessanta in Unione Soviètica, is rëbra rapresentaiant una manera impreada in su mercadu nieddu e in su contrabbandu pro distribuire sa mùsica, tzensurada dae su regìmene, de artistas emigrados, comente a Pëtr Leščenko, opuru de artistas otzidentales comente Elvis Presley, The Beatles, The Rolling Stones, The Beach Boys, Issa Fitzgerald e Chubby Checker. Is genias musicales tzensuradas includiant folk underground, registratziones in àmbitu polìticu, jazz, boogie-woogie, rock and roll, e in generale cale si siat genia o cantzone chi poderet èssere cunsideradu una minetza a su regìmene sovièticu.
Sunt connotos fintzas comente a rentgenizdat (dae su russu рентген, rentgen, unu faeddu impreadu pro indicare is "rajos X", e издать, izdat', publicare'') e comente mùsica de ossu.
Produtzione
Is primas produtziones de sa mùsica de ossu ddas ant fatas in Ungheria in sa ràdiu de istadu de Budapest. In piessìnniu, Ruslan Bogoslowskij e Boris Taigin ant impreadu custu mètodu pro copiare registratziones militares.
Radiografias mèdicas beras fiant comporadas o recuperadas dae refudos de ispidales o clìnicas pro realizare is registratziones. Is lastras fiant segadas in discos de 7" e istampadas in tzentru cun una sigareta allumada. Segundu su musicòlogu russu Artemij Troickij, "is surcos beniant trapados [a 78 arròllios a su minutu] cun s'agiudu de màchinas ispetziales (realizadas, narant, cun fonògrafos betzos dae manos cospiratzionistas sàbias) [...] Sa calidade fiat mala meda, ma su prètziu fiat bàsciu, unu rublo o unu rublo e mesu." Is discos podiant èssere riproduidos isceti chimbe o màssimu deghe bortas.
Is discos fiant trapados in una cara isceti e a subra de issos non cumpariant tìtulos de album, artistas o cantzones, ma isceti unu còdighe. In custos discos s'ispissu si podent bìdere minudas de radiografia, a esempru iscàtulas crànicas, gàbbias toràcicas, ossos de manu, de bratzu e de anca.
Legalidade
S'acostamentu clandestinu a sa tzirculatzione de mùsica istràngia proibida at batidu a s'aprovatzione de una lege de tzensura in su 1958 chi at proibidu sa produtzione in domo de intzisiones chi fiat sighende "una moda criminale tepista". Cun "moda tepista" si fiat fatu unu riferimentu a is stiljagi (de su russu stil', istile), una suta-cultura difùndida in sa gioventude soviètica chi abbratzaiat is modas otzidentales.
The X-Ray Audio Project
In làmpadas 2015, Coates at tentu un'arresonu a pitzus de s'argumentu in sa cunferèntzia TED (Technology Entertainment Design) de Cracovia. In paris cun su chircadore e artista de su sonu Aleksander Kolkowski, Coates at contadu s'istòria de is chi faghiant is rëbra e at fatu unas cantu intzisiones in pùblicu pro ammustrare su protzessu. Sa mustra itinerante de Coates creada cun su fotògrafu Paul Heartfield at atiradu meda s'atentu de is mèdias comente a The Guardian e su programma BBC Today. In cabudanni 2016, ambos ant publicadu su documentàriu Roentgenizdat cun intervistas a is autores sovièticos beros e materiale de archìviu.
Graveola e o lixo polifonico
Graveola e O Lixo Polifonico est su numene de unu grupu musicale brasilianu de Belo Horizonte, formada in su 2004, cando fini ancora in s'universidade e aiana cominzadu a faghe' sas primas cantones. Sa mùsica issoro est influenziada dae sa mùsica populare brasiliana ma cuntenidi varios generes comente su jazz, su funk, su rock e su soul e naturalmente su samba.
Metz
Metz (pronùntzia: [mɛs]) est una tzitade de unos 124.000 bividores de sa Frantza norti-orientale, cabulogu de sa regione de Lorena e de su dipartimentu de Mosella.
Metz s'agatat in su puntu de acosidu intre is frùmenes Mosella e Seille e portat unu de is tzentros istòricos medievales megius cunserbados de totu sa Frantza.
S'àrea metropolitana contat unos 390.000 residentes.
Samba
Su samba est une genere musicale, dae inue derivat s'omonimu ballu, naskidu in Brasile e chi at raighinas africanas. Est cunsideradu una de i sas pius importantes manifestatziones culturales populares brasilianas.
1954
S'annu 1954 (MCMLIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Castìllia e León
Sa Castìllia e León (in ispagnolu: Castilla y León [kasˈtiʎa i leˈon]; in leonesu: Castiella y Llión [kasˈtjeʎa i ʎiˈoŋ]; in galitzianu: Castela e León [kasˈtɛla e leˈoŋ]) est una comunidade autònoma chi s'agatat in su norti-uestu de Ispagna. Est istada istituida in su 1983, ma fiat giai esistida in tempus de sa prima repùblica ispagnola, in su de 19 sèculos. Sa capitale de facto est Valladolid.
S'istatutu de sa Càstìllia e León definit una filera de valores essentziales e sìmbulos de is bividores suos, comente su patrimòniu linguìsticu (sa limba castilliana comente fintzas su leonesu e su galitzianu), su patrimòniu istòricu, artìsticu e naturale. Àteros sìmbulos ammentuados sunt s'istemma, sa bandera, su pinnone, s'innu regionale (mancari non nde siat mai istadu adotadu unu).
Est sa regione de su mundu cun prus sitos patrimòniu de s'UNESCO, cun unu totale de 8.
Nantes
Nantes (in brètone Naoned e in galò Naunnt) est unu munitzìpiu frantzesu, postu a su dipartimentu de Lòira Atlàntica e in sa regione de Paisos de sa Lòira. Tenet unos 289.000 bividores.
Amèrica Latina
S'Amèrica Latina est costituida de is paisos de su cuntinente americanu chi sunt istados colonizados o comente chi siat fortemente influentzados pro resones disvariadas, de is natziones latinas europeas de Ispagna, Portugallu e Frantza e in ue sunt faeddadas limbas neo-latinas comente ispagnolu, portughesu e frantzesu.
Custu contu balet mescamente pro is paisos indipendentes. Nd'est duncas perricada s'apartenèntzia de is territòrios francòfonos de Québec e Nou Brunswick de su Cànada. Sunt intames cunsiderados faddinamente paisos latinu-americanos su Belize, Grenada e Guyana chi sunt de ròdia anglòfona, su Suriname de ròdia olandesa e àteros.
S'ispainadura de culturas e limbas latinas imbatet in realidade a interessare fintzas istados de traditzione diferente in totu su cuntinente. In is Istados Unidos de America, a esempru, chi sunt de ròdia anglo-sassone, siat pro chistiones istòricas de is bàrios territòrios, siat pro is acuditas de migradòres, est meda chistionadu fintzas s'ispagnolu, chi est limba co-uffitziale impare a s'inglesu in su Nou Mèssicu. In Louisiana intames, unu 5% de is bividores chistionat galu su frantzesu che limba mama, sende chi fintzas a su de 18 sèculos fiat colònia frantzesa; unu arresonu simigiante podet èssere fatu pro su Maine in ue prus de su 5% de is bividores est de limba mama frantzesa.
Istados
Is istados cunsiderados partes de s'Amèrica Latina sunt is chi sighint:
1968
S'annu 1968 (MCMLXVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Albacete
Albacete est una tzitade de unos 171.400 bividores de Ispagna, tzentru majore de sa comunidade autònoma de Castìllia-La Mancha e unu de is tzentros econòmicos printzipales.
S'agatat unos 300 km a sud-estu de Madrid, in sa regione istòrica de La Mancha. Cun s'àrea urbana lòmpet a unos 218.000 residentes.
1977
S'annu 1977 (MCMLXXVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu sàpadu a segunda de su calendàriu gregorianu.
Otzitània (regione amministrativa)
S'Otzitània (in frantzesu e ufitzialmente: Occitanie; in otzitanu: Occitània) est una regione de su sud-estu de Frantza, creada dae sa riforma territoriale de 2014 pro mèdiu de sa fusione de sas regiones antigas de Languedoc-Roussillon e de Mesudie-Pireneos. Tirat a 72.724 km² - sa de deghe una parte de su territòriu natzionale- e contat unos 5.626.860 bividores (populatzione munitzipale su 1 de ghennàrgiu de su 2012). S'intrada sua in vigore est istada prevìdida dae sa 1 de ghennàrgiu de su 2016, a pustis de sas eletziones regionales de su nadale de su 2015.
Sa regione est sa de tres prus mannas de Frantza (a pustis de Noa Achitània e de sa Gujana Frantzesa) e sa segunda de sa Frantza metropolitana. Sa tzitade prus manna e àrea urbana prus pobulada est Tolosa (sa de bator àreas urbanas de s'istadu), gasi comente sa prefetura regionale sua, mentras chi sa segunda capitale de sa regione, Montpellier, mantenet diversas amministratziones. Sa de tres tzitades pro importu est Nîmes.
Sa regione tenet bessida a su mare Mediterràneu in su sud-estu, in s'estu làcanat cun sa regione de Proventza-Alpes-Costa Asula, in su norte cun sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, in s'ovest cun sa Noa Achitània e in su sud cumpartzit fronteras cun Andorra e is duas regiones ispagnolas de Aragona e Catalugna.
1937
S'annu 1937 (MCMXXXVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Honduras
S'Honduras (/onˈduɾas/), uffitzialmente Repùbbrica de Honduras (in ispagnolu: República de Honduras [reˈpuβlika ðe onˈduɾas]), est una repùbbbrica de s'Amèrica Tzentrale.
Sa capitale est Tegucigalpa, sa limba uffitziale s'ispagnolu, mancari siant reconnotas regionalmente fintzas is limbas garifuna, miskito.
S'istadu est fatuvatu inditadu fintzas cun nùmene de Honduras ispagnolu, pro dd'iscerare de s'Honduras britànnicu, chi benit a èssere s'istadu modernu de Belize.
Tàrantu
Tàrantu (Taranto in Italianu, Tarde in dialetu tarantinu) est unu comunu italianu de 189 407 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima, in Pùglia. Est sa de tres tzitades prus mannas de su Sud Itàlia peninsulare e est sede de unu de is portos cummertziales prus de importu de su Mediterràneu, chi s'agatat in s'estremidade nord-otzidentale de sa regione istòricu-geogràfica de su Salentu, e in s'estremidade orientale de sa zona costera de s'Arcu iònicu tarantinu.
Dd'ant fundada is Ispartanos in su sèculu VIII a.C. cun su nùmene de Taras. Sa tzitade, gràtzias a sa positzione istratègica in su tzentru de su golfu omònimu, a sa fertilidade de su territòriu e a su cummèrtziu, est essida una de is Polis prus de importu de sa Magna Grètzia, faghende·si connòschere comente a tzentru culturale, econòmicu e militare, in ue sunt nàschidos intelletuales comente Archýtas, Aristóxenos, Livius Andronīcus, Leònidas e Heràcleides de Tàrantu, atletas mannos comente Icos e su chi ddu connoschent comente Atleta de Tàrantu. Est istada s'ùrtima tzitade de sa Magna Grètzia a rùere pro neghe de s'ammàniu de Roma, a pustis de is gherras pìrricas, una cuntierra durada 5 annos. Mancari derrotada, est sighida s'influèntzia manna sua culturale a subra de su restu de s'Itàlia meridionale e a subra de Roma etotu, intrende a fàghere parte de s'immaginàriu colletivu de insandus, comente a logu connotu pro sa richesa e de bellesas naturales, tzelebradas dae Oràtziu e àteros autores.
Honduras
Geografia
S'Honduras tenet istèrrida de 112,492 km2 e populatzione de unos 8.250.000 bividores. Allàcanat in s'uestu cun su Guatemala, in su sud-uestu cun s'El Salvador, in su sud-estu cun Nicaràgua, in su sud in ue s'agatat su gulfu de Fonseca tenet bessida a s'ocèanu Patzìficu e in su norti peri su gulfu de Honduras tenet bessida in su mare de is Caràibes.
Istòria
S'Honduras est istadu logu de origine de pearitzas culturas mesoamericanas, de chi is prus nodias sunt is Maja, in antis de sa cunchista de s'Ispagna in su sèculu de 16. S'Ispagna at intradu sa religione catòlica e sa chi in die de oe est limba de majoria, s'ispagnolu, impare a àteros usos chi si sunt a pagu a pagu ammesturados cun sa cultura locale.
Tàrantu
In su perìodu normannu, est essida capitale de su Printzipadu de Tàrantu, chi in s'ìnteri de is 377 annos suos de istòria est arribbadu a inclùdere agiumai sa totalidade de su Salento.
Honduras
Istòria
S'istadu est imbàtidu a s'indipendèntzia in su 1821 e de tando est istadu una repùblica, mancari agrabiadu de cuntronos sotziales e inseguresa polìtica.
Tàrantu
Tàrantu donat su nùmene a sa genia Lycosa tarantula, comunu meda tempus a oe me is sartos locales, de in ue benint puru is faeddos tarantella, tarantismu, e taràntula, impreada oe pro inditare is arangiolos de sa famìlia Theraphosidae
Sa tzitade est sede de s'Arsenale marìtimu de sa Marina Militare, de s'Ilva, unu de is cumplessos industriales prus mannos de Europa pro sa produtzione de s'atzàrgiu, e de su Museu archeològicu natzionale MArTA, chi est unu de is museos prus de importu de Itàlia.
Honduras
Economia
S'economia de s'Honduras s'apoderat subra is risursas minerales e is prantedos de cafè, frutas tropicales, canna de tzùcuru, ma est fintzas de importu su tessìngiu, indùstria chi serbit a su mercadu internatzionale.
Televisione inteligente
Cun televisione inteligente o smart TV ddi narant in manera cummertziale sa categoria de aparatos eletrònicos de consumu chi tenent comente piessìnniu primàriu s'integratzione de funtziones e de servìtzios ligados a internet a intro de aparatos televisivos.
Piessìnnios
Custos aparatos, pro mèdiu de su collegamentu a sa retze, oferint sa possibilidade de impreare servìtzios in lìnia destinados in orìgine a computadores personales, comente navigatzione internet, video on demand, Internet TV, multimedialidade, servìtzios in streaming, retzes sotziales, impreu de app, etc, mantenende o afortighende carchi caraterìstica de interatividade de is televisores e de is dispositivos ligados postos in cummèrtziu a pustis de sa nàschida de sa televisione digitale terrestre e satellitare.
S'apellativu "inteligente" est istadu impreadu pro custa categoria de aparatos in analogia cun cantu acontèssidu in su mundu de sa telefonia mòbile cun s'arribu de is telefoneddos inteligentes (smartphone), est a nàrrere telèfonos tzellulares dotados de piessìnnios multimediales e interativos.
Sa tecnologia a sa base de su cuntzetu de smart TV podet èssere integrada a intro de s'aparatu televisivu o podet èssere agiunta pro mèdiu de set-top box, est a nàrrere dispositivos esternos chi ismànniant is funtzionalidades de is televisores traditzionales, o a intro de letores de discos òticos, cònsole de giogu, sistemas televisivos tzentralizados.
In prus, una TV inteligente podet èssere connètida a telefoneddos, tauleddas, elaboradores e àteru a manera de ddas impreare comente monitor.
Alessandria
Alessandria (in limba sarda:Lisàndria) est una comuna italiana de su Piemonte, cabitale de sa provìntzia numenale e ada 95.350 abitadores. Est sa de tres comunas de sa rezione pro pobuladura e sa prima pro superfìtzie. Sa bidda abarrat pretzisamente in su tzentru de su triàngulu Turinu-Milanu-Zènova, custituende duncas unu nudu de intertràmunu importante a beru pro sas tres tzitades e sas reziones chi nde formant parte.
S’agatat in su paris disariale formadu dae sos rios Tànaru e Bòrmida, a probe de su puntu de cropadura issoro. Gràssias a sa posissione sua in su tzentru de su triàngulu Turinu-Milanu-Zènova susunaradu, sa bidda custituit unu nudu autocaminale e ferruviàriu importante cun transitadorzu de ischerriamentu de conca, situadu in sa zona suddu-uestu de s’istassione de biazadores. Est servida dae sos autocaminos A21 e A26. Est una bidda caraterizada dae zirones ampros e longos cun curridorzos mùrtipros e dae pratzas mannas e aerosas.
Lisàndria est caraterizada dae unu crima tipigamente padanu, cun ierros fritos e neulosos e istios caentes e afogosos. Sas proinas non sunt meda bundantziosas (unos 600 mm.) e nche falant su prus a s’atonzu e a su beranu.
Lisàndria tenet unu crima prus continentale a petus de s’abarru de su Peemonte. Sos ierros, pro neghe de su nùmeru prus mannu de dies neulosas, tirant a esser prus rìzidos (mèdia de +0,4 grados in ghennarzu), cando chi sos istios sunt afogosos, peroe meda prus solianos e sicos: su mese prus caente, triulas, tenet una temperadura mèdia de +24 grados e est finas su prus sicannosu, cun 32 mm. de proina cuntzentrados fitianu in una o duas temporadas (in su cùcuru de s’istiu, sas perturbaduras atràntigas tirant a currer meda prus a su nordu).
Su tzentru de sa tzitade est caraterizadu dae sa bastidade de pratza de sa Libertade, antigamente Platea Maior. Sa pratza de armas cherta dae Napolione fiat istada lograda a mèdiu de sa demolidura, acontèssida in su 1803, de sa catedrale antiga de su de XIII sègulos, realizada dae Ruffino Bottino s’architetu. A su cumintzu de sos annos 2.000, sunt istados batidos a lughe sos abarros de sos fundòrios pro istùdios de profundizadura, a pustis cuguzados. In sa mesania de issa s’agatat s’istàtua de Urbano Rattazzi, realizada dae Ferruccio Pozzato, chi sustituit sa fundidura prus antiga de Giulio Monteverde, demolida pro nde lograre metallu in su 1943, in tempus de sa segunda gherra mundiale.
In su santandria de 1994, su disàriu causadu dae sa biradura de ambos rios de sa bidda aiat fatu deghinas de bìtimas e dannu mannu in Lisàndria e a fùrriu, e medas pessones fiant abarradas sena domo.
Intre sas pessonalidades relassionadas cun Lisàndria, podimus amentare Umberto Eco, sas sorres Cristina e Benedetta Parodi.
Bretagna (regione istòrica)
Sa Bretagna (in brètone: Breizh; in galò: Bertaèyn; in frantzesu: Bretagne) est una natzione europea, d orìgine tzèltica, posta in sa costera atlàntica. Òcupat una penìsula manna in s'ovest de s'Europa de 34.023 km², sa cale s'isterret unos 240 chilòmetros fintzas a s'otzèanu Atlànticu, intre su canale de sa Màniga in su norte e su golfu de Biscaja in su sud. Nantes nd'est capitale istòrica.
A livellu amministrativu sa natzione abarrat divìdida intre sa regione frantzesa de Bretagna, creada dae su guvernu de Vichy durante sa Segunda Guerra Mundiale, chi cumprendet su 80% de s'antigu ducadu de Bretagna, cunsideradu su bàntzigu de sa natzione brètone. Su 20% chi abarrat pertenet in die de oe a su dipartimentu de su Lòira Atlàntica, chi faghet parte de sa regione de Paisu de sa Lòira, cun capitale a Nantes, sa capitale istòrica de su ducadu de Bretagna.
Sa Bretagna est una de is ses natziones tzèlticas.
1948
S'annu 1948 (MCMXLVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Màriu Frantziscu Pompedda
Màriu Frantziscu Pompedda (Otieri, 18 de abrile 1929 - Roma, 18 de santugaine 2006), est istadu unu cardinale e archipìscamu catòligu sardu.
Biografia
At realizadu sos istùdios zinnasiales in su Seminàriu archipiscamale de Tàtari e sos istùdios litzeales filosòfigos in su Seminàriu rezionale de Cùlleri.
In Roma, de dischente de s’Armu Cullezu Capranica, at logradu inche s’Universidade Pontifale Gregoriana s’indutoramentu in matèrias teolòzigas e, inche s’Istitutu Pontifale Bìbrigu, sa lissèntzia in Iscritura Sagra. Posteriormente, at otentu s’indutoramentu “in utroque iure” inche s’Universidade Pontifale Lateranesa, gasi comente su tìtulu de Abogadu Rotale inche su “Studium Sacrae Romanae Rotae”.
At retzidu s’òrdine sagru su 23 de nadale de 1955. In prus de su ministèriu de bigàriu in sa bigaria de Nossa Sennora de Guadalupe in Monte Mario in Roma, est istadu Cussizeri Ecresiàstigu de s’Unione Romana de Zuristas Catòligos e at isvilupadu diferentes incàrrigos moende cun su 1955 inche su Tribunale de sa Rota Romana.
Numenalizadu archipìscamu titulare de Bisarcio su 29 de santandria de 1997, at retzidu s’ordinamentu episcopale su 6 de ghennarzu de 1998 in sa Basìliga de Santu Pedru, dae su Paba Zuanne Paulu su de II, isseberende comente mutu “Soli Deo” (“Petzi a Deus”).
Elevadu a su rangu de cardinale diàconu de s’Annuntziadura de sa B.B.M. in Via Ardeatina dae su Paba Zuanne Paulu su de II in su cuntzistoru de su 21 de frearzu de 2001, est istadu Prefetu de su Tribunale Supremu de sa Sinnadura Apostòliga. In prus de custu, est istadu membru de sa Cungregadura de su Curtu Divinu e de sa Dissiplina de sos Sagramentos, de sa Cungregadura de sa Dotrina de sa Fide, de sa Cungregadura pro s’Evanzelizadura de sos Pòbulos e de su Cussizu Pontifale pro sos Testos Lezisrativos.
Dae su 2004, fiat Prefetu emèritu de su Tribunale Supremu de sa Sinnadura Apostòliga.
Est obitadu su 18 de santugaìne de 2006 in Otieri. Est interradu in sa catedrale de Otieri.
Mastru sarvabidas
Su mastru sarvabidas (o sarvabidas, tentadore de praja) est su chi bìzilat subra de sa seguràntzia de sos chi frechentant nadadorzos e barneadorzos in prajas de mare o de lagu.
Est capatzitadu dae sa Sotziedade Nassionale de Sarvamentu de Zènova, dae sa Federadura Italiana Nadu, partzidura de sarvamentu, o dae sa Federadura Italiana de Sarvamentu in Aba, e tenet tareas de azutòriu chirru a sos chi s’agatant in situassione de perìgulu in s’aba.
Ispetzifigatamente, su sarvabidas devet: 1) prebenner sos intzidentes in s’aba e parare fronte a issos si acontessint, aprighende sas tènnigas de sarvamentu e primu azutòriu achisissionadas in su cursu de formadura e atualizadas periodigamente; 2) regulare sas atividade de impojadura bizilende a pitzos de su cumportamentu de sos usuàrios; 3) aprigare e mandare respetare sas ordinàntzias de sa Cabitania de portu o su regulamentu de su nadadorzu; 4) berifigare in manera periòdiga sa chìmiga de sas abas in sos nadadorzos e sas cundissiones izènigas de s’ambiente.
Sas cumpetèntzias achisissionadas in su cursu de formadura li permitint de intervenner in modu adeguadu pro pratigare sas tènnigas de primu azutòriu, finas in su casu de asfissia e parada corenca.
1324
S'annu 1324 (MCCCXXIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu dominiga segundu su calendàriu gregorianu.
Alsàtzia
S'Alsàtzia (in frantzesu: Alsace [al.zas]; in alsatzianu: ’s Elsass [ˈɛlsɑs]; in tedescu: Elsass o Elsaß [ˈɛlzas]); in latinu: Alsatia) est una regione istòrica e fiat una regione amministrativa de sa Frantza orientale, chi dae su 1 de gehnnàrgiu 2016 costituit sa regione de Grand Est impare a sas àteras ex-regiones de Lorena e de Champagne-Ardennas. Su cabulogu fiat Strasbourg.
Geografia Fisica
Allàcanat in s'estu peri su frùmene Renu, cun su Land de Baden-Württemberg e in su norti cun su de Renània-Palatinadu, Germània, in su sud cun s'Isvìtzera, in su sud-uestu cun sa regione de Franca Contea e in s'uestu cun sa de Lorena.
Cultura
S'Alsàtzia fiat linguìsticamente e culturalmente prus ligada a sa Germània, ma at sighidu de acuntèssidas e detzisiones istòricas, a ùrtimas is duas gherras mundiales, est in die de oe territòriu amministradu de sa Frantza.
Sa limba istòrica sua est difatis s'alsatzianu, chi est prus pretzisamente unu dialetu de su tedescu faeddadu in ie, in una parte de sa Lorena e fintzas de s'àteru cantone de su Renu, in Germània. Is alsatzianos oe faeddant però frantzesu, sola limba uffitziale de sa Frantza. Su 43% de sa populatzione adulta est capatzu de faeddare galu s'alsatzianu, ma petzi su 3% de cuddos intre 3-17 annos ddu connoschet.
S'Alsàtzia est sea de numerosas organizatziones e istitutziones internatzionales, cosa chi politicamente nde faghet una de is prus importantes regiones de s'Unione Europea.
Paisos de sa Lòira
Sa regione de is Paisos de sa Lòira (in frantzesu Pays de la Loire /pe'sos də la lwaʁ/; in galò Paeiz de la Leirr), est una regione de sa Frantza setentrionale, cun cabulogu in Nantes. Est postaa in sa Badde de sa Lòira, patrimòniu mundiale de s'umanidade. Is tzitades printzipales de sa regione, foras de Nantes, sunt Angers, Laval, Les Mans e La Roche-sur-Yon.
Su territòriu de sa regione pigat làcana cun su de sa Bretagna in su nord-ovest, de sa Normandia in su norte, Tzentru-Badde de Lòira in s'estu e de sa Noa Achitània in su sud-estu. Is costas otzidentales sunt allindadas dae s'otzèanu Atlànticu.
Est assentada in 5 dipartimentos: Lòira Atlàntica (44, Loire-Atlantique), Mayenne (53), Maine e Lòira (49, Maine-et-Loire), Sarthe (72), Vandea (85, Vendée). Sunt inclùidos in sa regione 17 arrondissement, 192 cantones e 1.503 comunas.
Castìllia-La Mancha
Sa Castìllia-La Mancha (in ispagnolu: Castilla-La Mancha [kasˈtiʎa la ˈmantʃa]) est una comunidade autònoma de s'Ispagna. Su cabulogu est Toledo, sa bidda prus manna Albacete.
Sa Castìllia-La Mancha, cun 79.463 km², est sa de tres prus istèrridas comunidades autònomas de sa natzione, sa populatzione de unos 2.122.000 bividores nde faghet però una de is cun densidade prus bàscia. Allàcanat in su norti cun sa Comunidade de Madrid e sa Castìllia e León, in s'estu cun s'Aragona e sa Comunidade Valenciana, in su sud cun sa Regione de Murcia e s'Andalusia, in s'uestu cun s'Istremadura.
Sa comunidade autònoma est istada cabudianamente agrupada cun sa provìntzia de Madrid in sa Castìllia sa Noa (Castilla la Nueva), ma cun sa costitutzione de su sistema modernu de is comunidades autònomas nde fiat ischirriada, sende chi sa provìntzia de Madrid teniat densidade demogràfica meda prus arta in cumparàntzia cun su restu de sa regione. A sa comunidade de Castìllia-La Mancha fiat fintzas azunta sa provìntzia de Albacete, in antis parte de sa Murcia.
Est custa sa regione in ue sunt ambientadas is acuntèssidas de su romanzu Don Quijote, iscritu de Miguel de Cervantes.
Colòmbia
Sa Colòmbia (pronùntzia ispagnola [ko'lɔmbja]), ufitzialmente Repùblica de Colòmbia, est unu istadu chi s'agatat in sa zona nord-otzidentale de s'Amèrica de su Sud. Sa capitale est Bogotá.
Geografia
Sa Colòmbia tenet isterrida de 1.141.748 km² (o 2.070.408 km² chi sunt azuntos is 928.000 km² de isterrida marìtima), chi nde faghent s'istadu de bator prus isterridu de su sub-continente sudamericanu. Est intames su de tres in populatzione, cun unos 46.300.000 de bividores.
Allàcanat in s'estu cun Venezuela e Brasile, in su sud cun su Perù e Ecuador, in s'ovest si ghetat in s'ocèanu Patzìficu, in su norte in su mare de is Caràibes e in su nord-ovest allàcanat cun Panamá. Tenet fintzas perricas territoriales cun Venezuela e Nicaràgua pro su chi pertocat is làcanas maritimas. A sa Colòmbia apartenent unas cantas ìsulas: s'artzipèlagu de San Andrés, Providencia e Santa Catalina.
Est su solu istadu de su Sudamèrica chi tengiat bessida siat in su Patzìficu, siat in su mare de is Caràibes.
Istòria
Su territòriu de sa Colòmbia, in antis de s'arribu de is cunchistadores ispagnolos fiat bìvidu de tribùs amerindas chi bi fiant lòmpidas de s'Amèrica Tzentrale e de is Caràibes. Is tribùs printzipales fiant is muisca, quimbaya, tayrona, e zenù, chi chistionaiant limbas de fammìllia arawakana, chibcha, caribe. Su sud fiat in parte ocupadu de is Incas.
In su sèculu XV, is conquistadores ispagnolos aiant ocupadu e colonizadu su territòriu, chi diat pois pigare nùmene de Visurènniu de Noa Granada.
In su 1819, cun is campagnas de Simón Bolivár, sa Colòmbia aiat otentu s'indipendèntzia de s'Ispagna impare is atuales Panamá, Venezuela e Ecuador, chi a su tempus s'agataiant unidas in una repùblica narada Colòmbia Manna. Giai in su 1830, a causa de gherra internas sa Colòmbia Manna si fiat noantames ischirriadas Venezuela e Ecuador.
Is chi oe sunt Colòmbia e Panamá diant formare sa Repùblica de Noa Granada, chi in tempus afatante si diant federare cun sa Cunfederatzione Granadina in su 1858, e a pustis diant formare is Istados Unidos de Colòmbia. S'istrutura de s'atuale istadu tzentralista andat torra a su 1886. Afines, in su 1903, sa Gherra de is Milli Dies at betidu a sa setzessione de Panamá.
Sa Colombia est istada a pustis in gherra cun su Perù in su 1932, pro su cuntrollu de unu territòriu chi pigat nùmene de trapètziu amazònicu. Sa gherra at agatadu determinu gràtzias a s'inteventu de sa Sotzidade de is Natziones.
In su 1948 at tentu inghitzu un'època de violèntzias, chi at tentu bessida in sa gherra tzivile, chi at betidu s'atuale gherra de guvernu contra òrganos para-militares de traficantes de droga de unu cantone e guerrilla communista de un'àteru cantone. Su cunflitu est causa de mortos, ingotos, pessones iscumpassidas, e milliones de isfollados, chi ponent sa Colòmbia intre de is paisos prus violentos in su mundu e nde faghent unu de is prus mannos esportadores de droga.
Atualmente sa Colòmbia est una repùblica unitària de tipu presidentziale; su pòdere legislativu est in manu a su Cungressu, cumpostu de Càmbara (102 deputados) e Senadu (166 senatores).
Economia
A s'inghitzu de su sèculu XXI sa Colòmbia est una potèntzia de mannària mèdia, cun richesa produida a su de bator postos intre de is natziones de su Sudamèrica, in ue s'economia s'apoderat mescamente in sa produtzione de café, esportatzione de frores, carbone e petròliu.
Su bilantzu de s'istadu est in manna parte agrabiadu de is ispesas militares, chi dependent de su sustentamentu de s'esèrtzitu prus mannu de s'Amèrica Meridionale in cumaprantzia a su nùmeru de bividores.
Territòriu Lìberu de Trieste
Su Territòriu Libero de Trieste (in islovenu: Svobodno tržaško ozemlje, in croatu: Slobodni teritorij Trsta, in inglesu: Free Territory of Trieste), fatu·fatu collochialmente incurtzadu in TLT, est istadu un'Istadu indipendente mai costituidu, prevìdidu dae s'artìculu 21 dae su tratadu de Parigi intre s'Itàlia e is potèntzias alliadas de su 1947. A norma de su matessi tratadu su Territòriu Lìberu de Trieste diat dèpere èssere demilitarizadu e neutrale, guvernadu a comintzu segundu is previsiones normativas de unu Istrumentu pro su regìmene provisòriu, redatadu dae su Cussìgiu de is ministros de sos èsteros e aprovadu cun sa risolutzione 16 de su Cussìgiu de seguresa de s'ONU.
Tale Istrumentu diat èssere abarradu in vigore fintzas a sa data chi su Cussìgiu de Seguresa diat dèpere determinare pro s'intrada in vigore de un'Istatutu Permanente, allegadu a su tratadu de Parigi. In sighidura immediata si diant àere dèpidu criare is formas de guvernu netzessàrias pro su funtzionamentu de s'Istadu (unu Guvernadore, unu Cussìgiu de Guvernu, un' assemblea Populare elègida dae su pòpulu de su territòriu Lìberu e unu Corpus Giuditziàriu), puru elègere un' assemblea costituente chi diat àere dèpidu aprontare sa costitutzione noa de su TLT. S'ONU diat comente si siat mantènnere unos pòderes de controllu in su TLT, pro mèdiu de su Cussìgiu de Seguresa suo.
Su TLT diat àere incluidu in is làcanas suas unos 375.000 bividores (290.000 italianos, 70.000 islovenos, 11.000 croatos e unos 5.000 de natzionalidades diferentes), cumprendende sa tzitade de Trieste (capitale de su TLT), a norte su litorale fintzas su Timavo, e a sud parte de s'Ìstria otzidentale fintzas su riu Quieto, puru unu Portu Lìberu issu etotu amministradu dae unu Istrumentu internatzionale.
Ispartzidura
Su 5 santugaine 1954 fiatfirmadu in Londra unu memorandum de intendimentu in su cale Itàlia e Jugoslàvia si partziant provisoriamente su Territòriu, cun su passàgiu de sa Zona A a s'amministratzione tzivile italiana e sa Zona B a sa jugoslava: sa lìnia de partzidura intre is duas zonas fiat però iscostiada favoressende sa Jugoslàvia. Pretzedentemente segaiat s'abitadu de Škofije (fintzas a tando in italianu Albaro Vescovà) e sighende a s'internu de sa penìsula de Mùggia arribaiat fintzas a Ankaran (in italianu Ancarano), lassende in sa Zona A is fratziones de Valdoltra, Elleri, Crevatini (Hrvatini) e Plavia (Plavje): a fatu de s'istìpula de su Memorandum de intendimentu fintzas custos tzentros abitados sunt istados assignados a sa Jugoslàvia.
Su passàgiu de is poderes de s'amministratzione alliada a s'italiana fiat acontèssida su 25 santugaine 1954.
In su 1975 unu tratadu nou firmadu a Osimo daiat cobertura giurìdica a su status quo intre Itàlia e Jugoslàvia. S'òrdine de sa die de s'ONU pro sa nòmina de su Guvernadore de su TLT fiat tando bogadu su 9 ghennàrgiu 1978, a fatu de sa recherta esplìtzita de is rapresentantes italianos e jugoslavos.
Ispèndulas de su Niagara
Sas Ispèndulas de su Niagara sunt tres rutas de aba chi s’agatant a caddu de sa làcana intre sa provìntzia canadesa de s’Ontario e s’Istadu federale ameriganu de Noa Iorcu. Issas formant s’istremidade meriesa de su Gurule de su Niagara.
Dae sa prus manna a sa prus minora, sas tres ispèndulas sunt sas Horseshoe Falls, sas American Falls e sas Bridal Veil Falls. Sas Horseshoe Falls sunt postas a s’ala canadesa e sas American Falls a s’ala amerigana, separadas dae Goat Island. Sas Bridal Veil Falls, prus minoras, sunt ubigadas aguarmente a s’ala istadunidesa, separadas dae sas àteras ispèndulas dae Luna Island. Sa lìnia de làcana fiat orizinarmente trassada peri sas Horseshoe Falls in su 1819, peroe sa frontera est zai dae tempus in cuntierra pro more de s’erosione naturale e de su fraigamentu.
Situadas in su Riu Niagara, emissàriu de su Lagu Erie e immissàriu de su Lagu Ontario, sas ispèndulas cumbinadas tenent sa prochentale de frussu prus arta intre totu sas rutas de aba de su mundu, cun una falada bertigale de unos 50 m. Sas Horseshoe Falls sunt sas ispèndulas prus poderosas de s’Amèriga de su Nordu, medende pro artària bertigale e finas pro prochentale de frussu. Sas ispèndulas s’agant 27 km. a su nordu-uestu de Buffalo, in s’Istadu de Noa Iorcu, e 121 km. a su suddu-estu de Torontu, intre sas tzitades cròbinas de Niagara Falls, Ontario, e Niagara Falls, New York.
Sas ispèndulas de su Niagara si fiant formadas addaghi sos astrarzos fiant incuìdos a s’agabu de s’astradura de su Wisconsin (s’ùrtima edade de s’astra) e s’aba de sos Lagos Mannos, chi si fiant in pessu formados, aiat trassadu un’andera peri su Palone de su Niagara, in su caminu de s’Otzèanu Atràntigu. Mancari non siant artas in manera istraordinària, sas Ispèndulas de su Niagara sunt meda ladas. 168.000 mc. de aba nche ruent a subra de sa lìnia de crista onzi minutu cun frussu artu, e belle 110.000 mc. in mèdia.
Sas Ispèndulas de su Niagara sunt fontomadas siat pro sa bellesa issoro siat comente mitza baliosa de enerzia idroelètriga. A regher s’echilibru intre sos impreos recreativos, cumertziales e industriale at rapresentadu unu disafiu pro sos zestionadores de sas ispèndulas zai dae su de 19 sègulos.
Abuja
Abuja est una tzitade de unos 1.078.700 bividores, capitale de Nigèria. Cando s'est detzìdidu nde bogare sa capitalite dae Lagos in su 1976, s'est isseberadu pro su territòriu de sa capitale una localizatzione in su tzentru de su paisu. Sa tzitade de Abuja, de pranificatzione noa, est situada in su tzentru de su chi oe in die est connotu che Territòriu de sa Capitale Federale. Abuja est istada fata capitale nigeriana ufitzialmente su 12 de nadale de su 1991.