cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cien años de soledad
Temàticas psicoanalìticas e esotèricas
Unos cantos crìticos ant evidentziadu, ultres a sa temàtica istòrica e sotziale, su cuntzetu tzirculare de su tempus (unu presente continu) chi isceti sa profetzia de Melquíades truncat, is numerosos riferimentos a s'alchimia e a s'esoterismu, su giogu literàriu struturalista chi cuat significados, o sa temàticas psicoanalìtiche de s'intzestu (su freudianu mitu de Edipo), bidu comente a autodestruidura de s'erèntzia, inevitàbile pro is chi non s'aberint a su mundu, de is archètipos antropològicos junghianos e de is sìmbulos ispainados in is pàginas de su romanzu, de s'amore e de sa morte. S'autore etotu at indicadu in s'Edipo rei de Sofocle - cun is temas de intzestu e profetzia - una de is fontes suas de ispiratzione, non pro custu romanzu.
Macondo
Macondo est su nùmene de una bidda immaginària, tufadu in sa foresta colombiana, in ue s'acumprint is fatos de su romanzu. In relata a su logu geogràficu, s'autore frunit carchi indìtziu chi permitit de collocare su bidditzolu in sa penìsula de sa Guajira. No est a tesu meda dae sa costa de su Mare Caraibico e s'esploradura ghiada dae José Arcadio Buendía, partende de Riohacha, s'imbucat in sa sierra pro agiumai duos annos. Forsis su bidditzolu s'agatat a tzentinas de chilòmetros a sud de Riohacha, a oru de sa Sierra Nevada de Santa Marta e acanta a sa bidda de Aracataca, logu de nàschida de s'iscritore.
Auckland Grammar School
S' Auckland Grammar School est un'iscola pùblica segundària pro soles piseddos a Auckland, Noa Zelanda. S'insegnamentu andat de sos 9 a sos 13 annos. S'iscola ammitet unu nùmeru limitadu de istudiantes, chi bivent in un'edifìtziu bighinu a s'iscola. Est una de sas prus mannas iscolas de sa Noa Zelanda. S'iscola est istadu fundada in su 1850 de su tando Guvernadore, Sir George Gray. Un'ala importante de sa cultura de sa Auckland Grammar School est s'imparu obrigatòriu de su latinu. S'imparu de su latinu in sas currentes superioras abarrat obrigatòria.
Cien años de soledad
Macondo
Su sìtiu geogràficu cabale, comente si siat, est de pagu importu a pro sa trama, giai chi totu is fatos s'acumprint in Macondo, A foras de is chi tocant is gherras de su Coronellu, opuru cando est descrita sa tzitadina de in ue acudit Fernanda (in ue Aureliano Segundu andat a dda chircare e in ue batint a Meme pro sa clausura).
Su chi est craru, andende in antis in sa letura, est s'isvilupu de su bidditzolu: in comintzu assentadu dae unas binti domos de ludu, custas creschent e sunt fatas cun matones, posca is pavimentos in tzimentu, is coberturas de zircòniu, e a pustis s'acostàgiat sa bidda de sa cumpangia bananera inghiriada dae una retze eletrificada. Fintzas sa vida in su bidditzolu s'ànimat (prus che totu in su Caminu de sos Turcos). In comintzu lassadu a foras de su restu de su mundu (sena mancu unu servìtziu de posta), su bidditzolu arribbat a èssere segudadu fintzas dae sa ferrovia. Sa fase de su declinu incumentzat a pustis de su tempus de sa cumpangia bananera e de su degòlliu de is traballadores suos. Su dilùviu longu chi sighit batit a sa ruina de domos medas e a s'abbandonu de àteras. Cun sa prosperidade, is bividores perdent fintzas is ammentos, finas su merie in ue, mentras Aureliano Babilonia detzifrat is ùrtimas pergamenas, unu bentu violentu at a mundare su bidditzolu dae sa cara de sa terra.
S'atmosfera de su romanzu, sa fortza sua evocativa, is immàgines suas, s'universalidade de su tema printzipale (sa soledade), faghent de Macondo unu logu mìticu.
Istòria editoriale e crìtica
S'amigu Carlos Fuentes, chi at lèghidu in anteprima carchi capìtulu, iscriet un'artìculu pregiosu chi creat un'aspetativa a pitzus de su romanzu; àteras antitzipatziones aparint in rivistas in Mèssicu e Colòmbia, e finas in Mundo Nuevo publicada in Parigi pro is emigrados. A sa domo editora Sudamericana de Buenos Aires chi ddi proponet un'imprenta noa de is romanzos pretzedentes, García Márquez oferit su testu nou. Sa prima editzione est ispaciada in 15 dies, e in pagos meses arribbant 18 cuntratos de tradutzione èstera, cumprèndida s'italiana pro Feltrinelli. Su libru binchet su Prix du Meilleur livre étranger (Prèmiu pro su mègius libru istràngiu) in su 1969 e su Prèmiu Rómulo Gallegos in su 1972.
In s'ìnteri su de IV Cungressos internatzionale de sa Limba ispagnola, riunidu in Cartagena in su martzu de su 2007, est istadu botadu comente a segunda òpera prus importante iscrita in limba ispagnola, a pustis isceti de su Don Quijote de la Mancha.
1916
S'annu 1916 (MCMXVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàpadu a segunda de su calendàriu gregorianu.
Provìntzia de Sud Sardigna/logudoresu
Sa provintzia de Sud Sardigna est una provintzia italiana de sa Sardigna de 345.554 bividores. Istituida con L.R. N. 2 de su 4 frearzu 2016, comprendet sos comunes de sas betzas provintzias de Crabonia-Igresias e Campidanu de Mesu, acabbatas in cunseguentzia de sas resultas de sos referendum de su 2012 in Sardigna, pius sos comunes de sa provintzia de Casteddu chi no ant acconsentidu a fagher parte de sa tzitade metropolitana e a sos comunes de Geroni (prima de sa provintzia de Oristanis) e Seui (prima de sa provintzia de s'Ozastra). Su cabu de logu provvisoriu est Crabonia, su comune pius pobuladu de sa provintzia.
Ses Salines
Ses Salines est una comuna ispagnola de 5.270 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Rafael Correa
Rafael Correa est nàskidu in Guayaquil (Ecuador) su 6 de abrile de su 1963, de religione catolica.
In su 2001 Correa s'at leadu unu master de Economía in Lovaina (Belgica).
In su 2005 est diventadu Ministru de s'Economia, dae su 2007 est su presidente de sa Ecuador.
Montresta
Montresta est una bidda de sa Meria o Provìntzia de Aristanis de 650 bividoris.
Islam
S ' Islam (in arabu  إسلام  de pronuntziai "Islàm", chi boli nai sottomissioni, abbandoni [a Deu]), est una religioni monoteista nàscia a Mecca (Penìsula àraba) in su VII segulu apustis de sa predicatzioni de Maoma (in arabu محمد, Muhammad), considerau de is musulmanus s'ùrtimu profeta mandau de Deus (in arabu  الله , Allāh) a tottu a su mundu.
A propòsitu de su nùmeru de is fidelis a s'Islam (unu milliardu e otuxentu de personas ), chi sighint iscèti a is de su Cristianèsimu (dus milliardus e dus de personas ).
Grupus religiosus
Is musulmanus si diferèntziant printzipalmenti in:
Afàriu Dreyfus
S'afàriu Dreyfus est istadu sa majore cuntierra polìtica e sotziale de sa de tres Repùblicas, tzocadu in Frantza a s'acabu de su de 19 sèculos, chi at divididu su Paisu de su 1894 a su 1906, a sighidu de s'imputu de traitoria e tramas cun sa Germània mòvida a su capitanu alsaziano de orìgine ebràica Alfred Dreyfus, su cale fiat iantimes innotzente. Su responsàbile a berus fiat difatis su coronellu Ferdinand Walsin Esterhazy.
S'afàriu at costituidu su partiabbas in sa vida pùblica frantzesa intre de sos disastros de sa Gherra franco-prussiana e sa Prima Gherra Mundiale: at custrintu ministros a dimitire, at creadu echilìbrios e agrupamentos polìticos noos, at ispintu a un'intentadu corpu de Istadu. S'ant creadu e ant cuntierradu, in s'arcu de duos de deghes annos, duos campos profundamente opostos: sos "dreyfusardos", chi amparaiant s'innotzèntzia de Dreyfus (intre issos si fiat distìnghidu Émile Zola cun s'interventu giornalìsticu denominadu "J'accuse"), e sos "antidreyfusardos", partisanos de sa neghesa sua.
Sa cundenna de Dreyfus est istadu un'errore giuditziàriu, acontèssidu in su cuntestu de su ispionàgiu militare, de s'antisemitismu infuriadu in sa sotziedade frantzesa e in su clima polìticu avelenadu dae sa pèrdida reghente de s'Alsàtzia e de parte de sa Lorena, patida pro òpera de s'Impèriu tedescu de Bismark in su 1871.
Limba de sos sinnos ispagnola
Sa limba de sos sinnos ispagnola (LSE) est una limba de sos sinnos de comunidade surda. ISO-639 est ssp. Lu LSE è usata anche in Ispagna (2.384.000 ).
Amnesty International/campidanesu
Amnesty International est una organizatziòni non guvernativa indipendènti impignada in totu su mundu in sa defènsa de is derétus umànus. Sa faína sua est sa de promòviri e fai serretzai is derétus umànus istabbilius in sa Decraratzione Universale de sos Deretos de s'Òmine. Est presenti in prus de 150 istadus e tenit prus de tres millionis de sotzius in totu su mundu.
Istoria
Amnesty International est istétia fundada a Londra in su 1961 de s'abogàu Peter Benenson a pustis de sa pubblicatziòni de s'artículu suu «The Forgotten Prisoners» in The Observer su 28 de maju de su 1961. S'idea de fundài s'organizatziòni est nascia a pustis de àiri ligiu in su 1961 unu artículu chi contaiat de duus piciócus portughesus chi fiant istétius impresonaus e cundannaus a seti annus de gallèra de sa ditadúra salazarista po àiri brindau a sa libbertàdi.
Cungressu de Vienna
Su Cungressu de Vienna fiat istadu una cunferèntzia chi si fiat tenta in su casteddu de Schönbrunn (in tedescu Schloß Schönbrunn) de s'omònima tzitade, tando capitale de s'Impèriu austrìacu, dae su 1 de santandria de su 1814 a su 9 de làmpadas de su 1815 (mancari àteras datatziones aporrint su cumintzu e sa fine de su Cungressu a su 18 de cabudanni de su 1814 e a su 9 de làmpadas de su 1815 ). Ddoe aiant partetzipadu is potèntzias europeas printzipales cun sa punna de torrare a trassare sa mapa de Europa e torrare a nou s'Ancien régime a pustis de is trambùlios batidos dae sa rivolutzione frantzesa e de is gherras napoleònicas. Cun su Cungressu de Vienna s'aberit difatis sa chi est definida che a s'edade de sa Restauratzione in Europa chi si podet cunsiderare concluida cun is avolotos de su 1830-1831.
Fiat sa prima borta cando sos istados europeos detzidiant ca su modu giustu de pònnere fine a una gherra fiat de unire totu sos istados interessados e discutire una solutzione chi baleret pro totus: un'idea chi at subrabìvidu fintzas a oe. Sa bidea ca is cuntierras mannas e is chistiones internatzionales cheriant risòlvidas dae riuniones a chi partetzipaiant totu is natziones interessadas fiat comomai intrada in sa cultura de sa diplomatzia europea. Unu sèculu a pustis, custa bidea diat assumire sa forma de sa Sotziedade de sas Natziones e, a prus pagu de 150 annos de sa serrada de su Cungressu, diat portare a su naschimentu de is Natziones Unidas.
Su resurtadu printzipale de su Cungressu, foras de sa ratìfica de sa pèrdida, chi fiat giai istada istabilida dae sa "Paghe de Parigi", de is territòrios chi sa Frantza si fiat annessionada intre su 1795 e su 1810, fiat istadu s'ammanniamentu de sa Rùssia chi aiat balangiadu parte manna de su Ducadu de Varsàvia e su Granducadu de Finlàndia, e fintzas s'ammanniamentu de su territòriu de sa Prùssia, chi aiat achistadu sa Westfalia, sa Renania setentrionale e parte de Polònia.
Pro su chi pertocat su Regnu de Sardigna (durante s'epoca napoleònica allindadu a sa sola ìsula de Sardigna), ddi fiant torrados su Piemonte, sa Savoja, sa Contea de Nitza e in prus aiat otentu is territòrios de sa Repùblica de Gènova, chi non fiat torrada a costituire.
Abbentura de testu (videojocos)
Sas abbenturas de testu (in inglesu Interactive Fiction) sun programmas pro computer chi fìnghen unu ambiente in ube sos jocadores imprèan sa tastèra pro dare cummandos a su pessonàzu de s'istòria. Sas abbenturas de testu si pòden contare siat comente traballu literàriu siat comente videojocu.
A libellu cummertziale fin populares meda in sos annos '80, essìnde pro sos home computer. Oje in dìe, est malu a nde prubicàre in su mercàu, ma in sa rètza b'at galu una truma de amantiòsos chi sìchit a iscrìver abbenturas de testu, fachènde imprèu de mèdios atzapàos de bàdas.
Llucmajor
Llucmajor est una comuna ispagnola de 36.078 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Bandalismu
Orìzine de su tèrmine
Su tèrmine fiat istadu impreadu pro sa prima bia dae Henry Grégoire s'abade, pìscamu custitussionale de Blois, in su 1.794 in tempus de sa Rebolussione frantzesa. S'abade, mancari sende repubriganu e progressivu, l'aiat utilizadu in sentidu inzenzadore in sas relatas suas a sa Cumbentura pro denuntziare sas assiones de s'armada repubrigana a dannu de crèsias, monumentos e òperas de arte, cumparende-las cun sos efetos tentos dae sas imbasuras terrorosas de su pòbulu de sos Bàndalos in su de V sègulos a.p.d.C.
Casìstigas
Su bandalismu podet leare medas assempros. In cuntzetu de isempru, podimus tzitare:
Provìntzia de Sud Sardigna/nugoresu
Sa provintzia de Sud Sardigna est una provintzia italiana de sa Sardigna de 345.554 bividores. Istituida con L.R. N. 2 de su 4 frearju 2016, comprendet sos comunos de sas betzas provintzias de Crabonia-Igresias e Campidanu de Mesu, acabbatas in cunseguentzia de sas resultas de sos referendum de su 2012 in Sardigna, prus sos comunos de sa provintzia de Casteddu chi no ant acconsentiu a facher parte de sa tzitade metropolitana e a sos comunos de Geroni (prima de sa provintzia de Oristanis) e Seui (prima de sa provintzia de s'Ozastra). Su cabu de locu provvisoriu est Crabonia, su comunu prus populau de sa provintzia.
Provìntzia de Sud Sardigna/campidanesu
Sa provincia de Sud Sardigna est una provincia italiana de sa Sardinnia de 345.554 bividoris. Istituida con L.R. N. 2 de su 4 freaxu 2016, comprendit is comunus de is beccias provincias de Crabonia-Igresias e Campidanu de Mesu, acabbatas in cunseguentzia de is resultas de is referendum de su 2012 in Sardinnia, prus is comunus de sa provincia de Casteddu chi no ant acconsentiu a fai parti de sa citadi metropolitana e a is comunus de Geroni (prima de sa provincia de Aristanis) e Seui (prima de sa provincia de s'Ollastra). Su cabu de logu provvisoriu est Crabonia, su comunu prus pobulau de sa provincia.
Franziscu Antoni Broccu
Aiad inventadu sa rivoltella est a narrer sa pistola a tamburu.
Ch'istavada in Gadoni etenia' sa buttega in Coa 'e muru 10. Intra sas imbentziones suas nos ammentammos unu molinu i'ssa roda in berticale, un'organu i'ssas 'hannas de rivu, unu relloggiu e una matracca. Ma s'imbentzione sua prus ispeciale est'ista' sa pistola a tamburo, 'hi però non ad'hattu in tempus a brevettare prima de Samuel Colt, marinaiu americanu.
Limba de sos Sinnos Neozelandesa
Limba de sos Sinnos Neozelandesa (NZSL) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est nzs. Lu NZSL è usata anche in Noa Zelanda (20.200 ).
Fort-de-France
Fort-de-France (in crèolu martinicanu: Fodfwans) est una comuna frantzesa de 89.890 bividores, fintzas cabulogu de su dipartimentu ultramarinu frantzesu de Martinica. Sa tzitade fiat fundada in su 1635 cun nùmene de cul-de-sac du Fort-Royal, nùmene chi at cunserbadu fintzas a su 1672 cando fiat torrada a nùmenare Fort-Royal e afines in su 1807 fiat torrada a batiare Fort-de-France dae Napoleone Bonaparte. In su biènniu 1793-1794 fiat narada Fort-de-la-République o République-Ville. Capitale amministrativa de sa Martinica, acasàgiat sos printzipales organismos de sa regione.
Jelena Karleusa
Jelena Karleusa (nàschida su 17.08.1978) est una cantante.
Fort-de-France
Sa tzitade acasàgiat fintzas su Museu Dipartimentale de Archeologia, cun una colletzione de prus de 2000 ogetos agatados in sa Martinica e unas àteras ìsulas de is Caràibes, e su Museu Regionale de istòria e de etnografia.
David Suazo
Óscar David Suazo Velasquez (San Pedro Sula, 5 novembre 1979) est unu calciatori honduregnu chi giogara cumente attaccanti in s'Inter e in sa Natzionale honduregna. Esti connottu poitta ari giocau in su Cagliari
Tjololo
Tjololo, hi, letteralmente chere' narrere "cussu ch'istada assa sola" est unu leopardu, 'hi vivede in sa riserva naturale de Mala Mala in Africa. Est istadu fattu connoskes dae su National Geographic.
Val d'Aran
Sa Val d'Aran (nùmene ufitziale in otzitanu, in sa variante aranesa; in catalanu: Vall d'Aran; in castillianu: Valle de Arán) est una de sas 41 cumarcas de sa Catalogna, cun una populatzione de 9.219 abitantes. Su cabulogu est Vielha e Mijaran.
In su pranu amministrativu faghet parte de sa provìntzia de Lleida, chi cumprendet 13 cumarcas.
Stan Lee
Stanley Martin Lieber (New York, 28 de nadale 1922 - 12 November 2018), prus connotu comente Stan Lee, est unu autore de fumetos istadunitense.
Val d'Aran
Geografia fìsica
Sa Val d'Aran est s'ùnica cumarca de sa Catalogna situada in s'ala nord de sos Pireneos: sa badde est difatis signada dae s'artu cursu de sa Garona, chi naschet in sa badde. Finas a su 1948, annu de sa costrutzione de su tunnel de Vielha, sa badde fiat atzessìbile dae s'istadu ispagnolu solu tràmite su Port de sa Bonaigua (2.072 m), mentras in sos meses ierriles bi si podiat arribare petzi dae sa Frantza.
Populatzione e limba
Pròpiu gràtzias a s'isulamentu, sa Val d'Aran at pòdidu cunservare sa pròpia limba, s'otzitanu aranesu, chi àteru no est chi una variante de su gascone, issu matessi unu dialetu de sa limba otzitana. Sa situatzione linguìstica de sa badde costituit unu casu ùnicu in s'istadu ispagnolu, in cantu s'agatat in una positzione de trilinguismu ufitziale (otzitanu, catalanu e castillianu). Difatis,in su 2010, su Parlamentu de sa Catalugna at donadu unu passu a in antis in su reconnoschimentu e in sa tutela de sa limba otzitana de Aran in Catalugna cun s'aprovu de sa Leghe 35/2010 de su 1 de santugaine. Su significadu de custu interventu legislativu fiat coerente cun sos balores e sos obietivos de defensa de sa pluralidade de sas limbas chi ant ispiradu sa polìtica linguìstica catalana. In prus, promovende custos balores e obietivos in sas àreas ispagnola e europea, su Parlamentu chircaiat de contribuire a sa salvaguàrdia e a sa promotzione de sa limba e su patrimòniu otzitanos, cumpartzidos cun àteros territòrios.
Sos topònimos de sa cumarca sunt totus ufitziales in sa variante otzitana issoro (in catalanu si diat faeddare difatis de Vall d'Aran), e su topònimu matessi "Val d'Aran" est frutu de sa fusione de prus limbas, in cantu signìficat "badde de sa badde" (haran est unu sostratu linguìsticu bascu chi bolet nàrrere "badde").
Ofelleria
S'ofelleria est una parte de s'arte coghinale, cunsagrada iscrusivamente a s'amaniadura de alimentos durches comente siant ofellas infertzidas, ofellitas, turtas, pistocos, pralinas, tziculateddos, candidos e àteros de sa casta. S'ofelleria est un'arte chi pertenet in manera ispetzìfiga a sa tradissione coghinale europea e a sas tradissiones chi si sunt zeneradas dae issa, che s'amerigana o sa criolla.
Mele o tzùcaru? Sa nàschida de su cuntzetu de sèrvida durche
Custa arte at tentu un'ispainadura cussideràbile in sos ùrtimos bator sègulos e in cuncomitàntzia cun un'agatabilidade prus manna de unos cantos ingredientes in su mercadu, prus chi totu su tzùcaru. Difatis, s'elementu durche fiat abarradu pro sègulos derivadu dae sa frùtora, dae su mustu e in particulare dae su mele, chi fiat annantu comente ingrediente de cumpretamentu a medas àteros. A inghìriu de s'annu 900 a.p.d.C, su mele fiat istadu acostazadu dae su tzùcaru de cannamele, importadu comente ispètzia dae sos territòrios àrabos. Petzi moende cun su 1500, su tzùcaru est importadu dae sas Amèrigas devenende un'ingrediente prus comunu. Su tzùcaru de biarava at a renner autònoma s'Europa in s'amaniadura de durcarias a petus de sas importaduras. Custu at a amenguare profundamente sos costos e at a dare un'impèllida notàbile a sa produssione durcale, chi aiat cunnotu un'isprosura cun onzi règula definende s'autonomia sua pròpia in cumparadura cun sa gastronomia intentada a livellu grobale.
Condrocalcinosi
Sa condrocalcinosi est una artro-patia microcristallina, caraterizada de depositzione de cristallos de pirofosfatu de càlciu di-idratu (PFCD) in is tèssidos articulares.
Classificatzione
Sa maladia si podet manifestare cun cuadros clinicos diferentes de chi benit sa classificazione in:
asintomàtica
Custa forma non dat perunu sìntomu. est reconnota isceti gràtzias a unu esàminu radiogràficu chi permitet de distìnghere is depòsitos de su cristallu de PFCD.
pseudo-guta
Custa forma si manifestat cun cuadru clìnicu de artrite acuta chi sa prus parte de is bortas s'agatat a su benugu, cun sìntomos meda simbillantes a is de sa guta.
pseudo poli-artrite reumatòide
Custa forma si manifestat cun artrite crònica, carterizada de unfraduras chi torrant fatuvatu a duas o tres agiunturas diferentes de una borta a s'àtera.
pseudo-artròsica
Custa forma est caraterizada de cuadru patològicu articulares crònicos subra chi si podent azùnghere o no fatuvatu unfraduras acutas.
simil-neuropàtica
Est una forma meda grae, caraterizada pro addanniare s'agiuntura fintzas a dda distruere.
1757
S'annu 1757 (MDCCLVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
Pramma de datteros
Pramma de datteros (Phoenix dactylifera), creschede che un'arvure in altaria, in Africa settentrionale, in sas Canarias, in Asia meridionale; fozas russas, cun ispinas, chi calana ad arcu. Produede datteros. Custa pramma creschede in s'Europa meridionale e bene puru in Sardigna: dae nois produede fruttos ma non madurana e no si podene mandigare.
Rezone de sa Granada
Sa Rezone de sa Granada' (castiglianu: Región de Granada, Alta Andalucía, Andalucía Oriental) est una regione historica, cultural, geografica de s'Ispagna.
Sa seu regionale est Granada.
Tzintas de seguràntzia
In sa mecàniga automobilenca, sas tzintas de seguràntzia sunt unu dispositivu angoradu in intro de su beìculu, ch’in casu de tzocu retenet sa carena de sos ocupadores ligada a su seidorzu, evitende s’addobada issoro contra a sas istruturas internas e s’ezetadura a foras de sa cabina. Sunt unu de sos dispositivos prus importantes in su domìniu de sa seguràntzia automobilenca.
Pro evitare de iscarrafare sos passizeris, issas sunt realizadas preferentemente cun materiales moddes, peroe resistidores a sa segada e a sa rasigadura.
Atuarmente, s’impreu de sas tzintas de seguràntzia in Itàlia e Sardinna est obrigatòriu in s’arrimu de s’artìgulu 172 de su Còdighe de sos caminos (sas de antis sunt obrigatòrias dae su 1.989, sas de palas lu sunt devènnidas posteriormente) e sa probidura de tzintas est cundissione issentziale pro s’omologadura de unu beìculu a matrigulare.
Pro nde garantire s’utilizadura dae totus, sas automòbiles noas sunt probidas de unu sinzale sonoru e de una lughe pilotu ch’invitant in manera insistidora a prender sas tzintas.
Sos argumentos prus ispainados contràrios a s’impreu de sas tzintas de seguràntzia si sunt semper averados infundados, e in realidade sunt raros a beru sos casos in ue sa prendidura de sas tzintas resurtat contraprodutiva. No est beru, pro narrer, chi sas tzintas custituint un’imbaru in casu de fogu: totu sas tzintas de seguràntzia de su mundu sunt realizadas in manera a poder esser isprèndidas cun sa fazilidade màssima. Est netu de cale si siat fundamentu chi sas tzintas siant dannosas in casu de bortulamentu de su beìculu: a su contràriu, in s’eventualidade narada s’averant istremamente ùtiles, sende chi èvitant lesiadas graes a sa conca.
In sos primos meses de su 1.989, addaghi sas tzintas de seguràntzia fiant a puntu de si fagher obrigatòrias finas in Itàlia (ùrtimu paìsu de sa Comunidade Europea de tando chi aiat introduìdu s’obrigatoriedade de prendidura), in Nàpule fiant istadas realizadas mallieddas simpàtigas chi reproduiant s’imàzine de sas tzintas de seguràntzia e chi teniant s’intentu (obetivamente malu a cuncretizare) de trampare sa polima.
Club Atlético Peñarol
Su Club Atlético Peñarol est una istitutzione isportiva de Uruguay, assetiada in sa tzitade de Montevideo. Est istadu fundadu su 28 de cabudanni de 1891 suta sa denominatzione de Central Uruguay Railway Cricket Club o connòschidu puru comente CURCC. Su nùmene Peñarol derivat dae sa tzitade italiana de Pinerolo in sa regione de Piemonte.
Dae su comintzu, sos colores chi ant identificadu su club sunt su grogu e su nieddu, leados dae sa Locomotiva Rocket e rapresentativos de su grèmiu ferroviàriu pro su prus. Mancari chi su club possèdet un istàdiu pròpiu, chin una capatzidade pro 12 000 ispetadores, su matessi no est abilitadu dae sa Intendencia de Montevideo pro resones de seguràntzia, pro nche disputare partidas de Primera División; in prus sa tifoseia peñarolesa propassat ampramente custu numeru. Pro custa resone, Peñarol dae medas deghes de annos giogat de locale in su Centenario (de propiedade comunale), assetiadu in su Parque Batlle e cun una capatzidade de 65 235 ispetadores. A longu a longu de s'istòria sua s'est ispainadu in diversos isportes, distinghende·si in su basket e su tziclismu. Cun totu de custu fatu, s'atividade printzipale sua est istada casi esclusivamente su fubalu, isport pro chi at otentu apru reconoschimentu. Peñarol est su club chi at binchìdu prus campionados professionales in Uruguay, cun 37 torneos. In prus, cunsiderende sos torneos otèntos dae su CURCC, est su chi prus at conchistadu campionados in s'istòria de su giogu de sa bòcia uruguayanu, summende s'epoca amatoriale e sa professionale, cun 46 títulos. Annotamala, Peñarol s'est cunsagradu campione de su Campionadu uruguajanu de sa Federación Uruguaya de Football in su 1924 e de sa Copa del Consejo Provisorio in su 1926, duncas su club tènet 48 títulos de campione uruguajanu. A livellu internatzionale, est su de tres clubes chi in prus ocasiones si sunt agiuigados sa Copa Libertadores, 5 bortas, e su primu a otènnere pro sa de tres bortas sa comomai ispèrdida Copa Intercontinentale, primadu chi tènnet cun àteros bator clubes. In su cabudanni de su 2009 est istadu declaradu su Mègius Club de su de 20 sèculos de Sudamérica dae sa Federatzione Internatzionale de Istòria e Istadística de Fubalu (IFFHS). Peñarol, cun 531,00 puntos, at superadu a Independiente de Argentina (426,50) e a Nacional (414,00).
Coro Nugoro Amada
Su Coro Nugoro Amada est unu coro de Nuoro e fit istadu criadu cun s'iscopu de difendere, saivare e tramandare sas melodias populares de-i sa Sardigna, e prima 'e totu de sa Barbagia. Su primu direttore fit istadu su Mastru Banneddu Ruiu, su matessi chi su 12 de cabidanni de su 1966 aiat criadu su Coro Barbagia
1758
S'annu 1758 (MDCCLVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
Eccellenza Sardigna 1992-1993
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza Sardigna 1992-1993 est istadu su segundu organizadu in Itàlia. Rapresentat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Custu est su campionadu regionale de Sardigna organizadu dae su Comitadu Regionale Sardu, bintu dae su Monteponi Iglesias, sende su de chimbe campionados de primu livellu bintos dae custa sotziedade in s'istòria sua.
Bibliografia
L'annuario è conservato conservato presso:
Padre Pro
Micheli Austinu Pro, est naschidu a Guadalupe (Zacatecas) su 1891. Gesuita dae su 1911. In Mexico bi fudi sa persecutzione contra sos cattolicos. Arrestadu poite fudi unu predi, e tzelebraiada sa missa in sas domos, chena processu benit fosiladu su 23 de santandria 1927. Proclamadu biadu dae Giuanne Pauli II.
Indipendentismu iscotzesu
Su indipendentismu iscotzesu (in Scots: Scots unthirldom, in gaelicu iscotzesu: Neo-eisimeileachd na h-Alba) est unu movimentu curturale e politicu chi punnat a facher de s'Iscotzia, pro como natzione de su Regnu Unìu, un'istadu indipendente soberanu.
Apozu
S'indipendentzia iscotzesa la apozat supratottu su Partidu Natzionale Iscotzesu, ma fìntzas atteros comente su Partidu Birde Iscotzesu, su Partidu Sotzialista Iscotzesu e Solidariedade - Movimentu Sotzialista Iscotzesu.
Atteros assotzios sun s'Esertzitu de Liberassione Natzionale Iscotzesu e sos ultranatzionalistas de Siol nan Gaidheal.
Sos movimentos non sun peròe de su matessi parrer cando si arresonat de sa forma de gubernu chi un'Iscotzia indipendente dìat tènner: difattis, su Partidu Natzionale Iscotzesu bolet a nde facher unu istadu de su Commonwealth, ma su Partidu Sotzialista Iscotzesu e Solidariedade - Movimentu Sotzialista Iscotzesu cheren una repubrica indipendente.
Su fattu chi bi at àpiu unu gubernu de majorìa de su Partidu Natzionale Iscotzesu at juttu a un'appressada in su protzessu de indipendentzia de su populu iscotzesu dae sa Corona Britannica. Alex Salmond, capu de su partidu e primu ministru iscotzesu, est resèssiu a pedire a sos de Londra su permissu pro tènner unu referendum costitussionale, chi sos indipendentistas azummai binchian.
York University
Sa York University, jamada comunemente York o solu YU, est una universidade cun sa sede in Toronto, in Ontario, in so Canada.
S'universidade fit istada fundada in su 1959.
Impèriu otomanu
S'impèriu otomanu(in Turcu otomanu: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه,‎ Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye; in Turcu modernu: Osmanlı İmparatorluğu o Osmanlı Devleti), connotu fintzas che Impèriu Turcu e Turchia otomana, fiat unu impèriu fundadu in su 1299 dae is Oghuz, suta Osman I, in su norte-estu de s'Anatòlia. A pustis de cunchistas in is Balcanos fatas dae Murad I intre su 1362 e su 1389, su sultanatu otomanu si fiat mudadu in unu impèriu transcontinentale. A is otomanos si depet sa fine de s'Impèriu Bizantinu, derrotadu cun sa cunchista de Costantinòpoli (capitale de s'Impèriu Bizantinu) in su 1453, suta Mehmed su Cunchistadore. Costantinòpoli fiat dae in cue in antis fata capitale de s'impèriu.
In totu s'istòria sua, s'Impèriu Otomanu at mantentu rolu de tzentru de cuntatu intre mundu otzidentale e orientale pro unos ses sèculos, fintzas a su decadimentu progressivu, durante su de 19 sèculos. Alliadu de s'Impèriu Tedescu fiat intradu in sa prima gherra mundiale a costadu de is potèntzias tzentrales, cun s'intentu de pòdere torrare a balangiare totu is territòrios pèrdidos durante su sèculu pretzedente. Mancari capatzu de difèndere is làcanas suas durante is cumbatimentos, s'impèriu sufriat gherras internas, mescamente in is regiones àrabas. Custos problemas, giai manifestos de a in antis de sa gherra, si fiant agrabiados in su tempus, faghende·si·nche a pagu a pagu violentos, in particulare contra armenos, assiros e gregos pònticos. A s'acabu de sa gherra s'impèriu fiat derrotadu impare a is alliados e parte de su territòriu ocupadu de is potèntzias binchidoras. In su 1922 fiat proclamada sa nàschida de sa moderna Turchia, istadu sighidore de s'impèriu.
The Beatles
The Beatles fint unu grupu inglesu de rock e pop chi si fit formadu in Liverpool in su 1960 chi est debénnidu una de sas pius de sutzessu siat cummertziale siat de crìtiga in s'istoria de sa musica populare. Sa banda fit cumposta dae John Lennon (boghe e chiterra rìtmica), Paul McCartney (boghe e bàsciu elètricu), George Harrison (boghe e chiterra solista) e Ringo Starr (boghe e bateria)
Discografia
Sa discografia ufitziale cumprendit:
Filmografìa
Sa filmografia uffitziale cumprendit:
Bibliografìa
The Beatles Anthology, Rizzoli, Milano 2010.(The Beatles Anthology, Cronicle Books, S. Francisco 2010)
1759
S'annu 1759 (MDCCLXIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Videojocu de rolu a sa giapponesa
Sos jocos de rolu a sa giapponesa, fìntzas connòttos chin su lùmen de J-RPG (Japanese role-playing game), sunt una casta de videojocos fattos in Giappone.
Sos primos chi podant pertènner a custa categoria fint essìos in su cumìntzu de sos annos '80. Sa famìlia de jocos in chistiòne at a bolàre meda prus in artu chin sa essìda de sa console Famicom de Nintendo e de su primu capitulu de sa sèria populare Dragon Quest, chi at a èsser comènte unu faru pro totus sos atteros tìtulos chi dìant a bènner a pùstis, comente sa sèria de Final Fantasy.
Mancàri chi in s'ala manna de Ponente custos videojocos apant fattu e sìcant a fàcher unu tzertu sutzèssu, galu oje sa prus parte de J-RPG no nch'èssit foras de su Giappone e in pacos abbèru arrìbant a s'Europa.
Est a ammentàre, in prus de Dragon Quest e Final Fantay, atteros titulos de impòrtu, comente sas sèrias istòricas de Shin Megami Tensei e Fire Emblem, Xenosaga (sichidòre de Xenogears), Suikoden, Phantasy Star, Wild Arms, Tales of, Grandia, Koudelka (dae ube bènit Shadow Hearts) e medas atteras. Titulos medas non tènent sichidòre perùnu, atteros imbètzes bi l'ant, comente Vagrant Story, Phantom Brave, The Legend of Dragoon e gòi sichìnde.
Tziviltade cartaginesa
Cartàgine (in punicu: Qart-ḥadašt, 𐤒𐤓𐤕•𐤇𐤃𐤔𐤕‬, Qart-ḥadašt – "Tzitade Noa") fiat sa tzitade-istadu fenìtzia de Cartàgine e intre sos de 7 e 3 sèculos a.C., cumprendiat s'Impèriu Cartaginesu, s'àrea de influèntzia sua. S'impèriu si isterriat subra una parte manna de s'Àfrica de su Norte e inglobaiat partes sustantziales de sa costera ibèrica e de is ìsulas de su lutone mediterràneu.
Cartàgine fiat istada fundada in su 814 a.C. In cuss'època dipendente dae s'istadu fenìtziu de Tiru, aiat balangiadu indipendèntzia a manu de su 650 a.C. e aiat istabilidu s'egemonia polìtica subra is àteras colònias fenìtzias de su mediterràneu de ponente, fintzas a sa fine de su de 3 sèculos a.C. A su tempus de massima espansione, serbiat de tzentru cummertziale de importu, cun istatziones de cummeèrtziu chi si isterriant in totu sa regione.
Cartàgine fiat pro manna parte inimiga de sos gregos de Sitzilia e de sa Rèpùblica romana, cosa chi aiant tenut a cusseguèntzia unos conflitos armados connotos rispetivamente suta numene de gherras grego-pùnicas (a cara de su 600-265 a.C.) e gherras pùnicas (264-146 a.C.). Sa tzitade depiat fintzas acarare sos Bèrberos, bividores indìgenos, potentzialmente ostìles de sa regione in ue Cartàgine fiat istada pesada. In su 146 a.C., a fatu de sa de tres e ùrtima gherra pùnica, is fortzas romanas aiant distruidu, isciarrocadu e ocupadu Cartàgine. Casi totu is àteras tzitades-istados fenìtzias e is antigas dipendèntzias fiant rutas a fatu in manu a is romanos.
Biddobrana
Biddobrana (Biddobrà) esti una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 1794 abitantes. Est collocada tra su Monti Grighine e su Monti Arci. Is abitantisi bivinti principalmenti de pastorizia e agricoltura, ma s'agattanta meda maistus de muru e ferrerisi.
Istanzu de Calich
S'istanzu de Calich (istorigamente finas Kalich, in cadalanu estany del Càlic) est un’istanzu, laguna o pischera intre sas zonas ùmidas prus importantes de S’Alighera e de sa Sardinna.
S’iscàmpiat a s’intramare de S’Alighera, isterrende-si dae sa periferia de sa bidda in palas de sa praja de Maria Pia finas a su trighinzu de Fertìlia, in antis de su cale est ligadu a su mare de Sardinna dae unu canale, in ue s’agatant sos abarros de su ponte romanu. S’istanzu podet esser partzidu in sos setores de su Calich naradu propiamente, dae s’istremu otzidentale a su Riu Barca, e de su Calighet (Calicu minore), finas a s’istremu orientale. Chirru a terra, s’istanzu est inghiriadu dae su Caminu nassionale 291 “Dir del Calik”, chi su nùmene “Calik” derivat dae una cochìllia burocràtiga.
Su narrativu prus ispainadu est “Istanzu de Kalich”, peroe s’impreant aguarmente sas formas “Istanzu de su Kalich”, “Laguna de su Calich”, “Laguna di Calich” e “Estany del Càlic” in cadalanu, addae de sa forma “Kalich”. At leadu su nùmene dae s’istanzu su “Biddarzu Calich”, prima leada de s’assentadorzu fassista de Fertìlia, a no cunfunder cun s’acampadorzu “Biddarzu Calik Biaìtu”, postu in s’àteru oru de su canale.
1760
S'annu 1760 (MDCCLX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in martis segundu su calendàriu gregorianu.
Otzeània
In sensu istrintu, Otzeània est unu faeddu impitadu pro inditare s'impare de Polinèsia, Melanèsia e Micronèsia, ispartzidura pagu iscientìfica imbentada de Jules Dumont d'Urville in su 1831.
Depet su nùmene a su faeddu grecu okeanòs (ωκεανός), chi cheret nàrrere otzèanu.
Istados, regiones e territòrios
Pro sa majoria s'Otzeania cunsistet, paris cun Austràlia e Noa Zelanda, in ìsulas natzionales minores. Sa Pàpua Noa Guinea est s'ùnica natzione cun unas làcanas de terra (cun s'Indonèsia).
Sas natziones de s'Otzeania tenent diversos grados de indipendèntzia dae sas potèntzias coloniales chi ddas possediant, e ant negotziadu diversos tipos de acòrdios. Sa sighente lista cuntenet sos territòrios chi sunt istados classificados a parte de s'Otzeania de s'UNESCO; àteros sunt fatu·fatu agiuntos, segundu sas diversas interpretatziones.
A sighire sunt elencados sos Istados e sos Territòrios de s'Otzeania pro cada de sas bator subregiones chi sas Natziones Unidas partzint su continente.
Micronèsia
* Datos relatados a su 2016
Videojocu de rolu
Unu videojocu de rolu, a s'ispissu incurtziàu in C-RPG (Computer Role Playing Game), est una casta de videojocos chi tradissionalmente fachet imprèu de elementos picàos derèttu derèttu dae sos jocos de ròlu jocàos a "papèri e pinna". Sos videojocos de rolu tènen in sinu issòro una variedade manna de jocos.
Elementos de jocu de rolu si pòden atzapàre fìntzas in videojocos istratègicos in tempus reale, in sos isparatottu in prima pessòne, in calicuna attera famìlia de videojocos comente sos MMORPG. De cada manèra, sos videojocos chi si nàran "jocos de rolu" sun, a su solitu, jocàos chind una telecamera posta in artu e, a bìas, in tertza pessòne.
1952
S'annu 1952 (MCMLII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Indipendentismu cadelanu
S'indipendentismu cadelanu (in cadelanu independentisme català) est unu movimentu sotziale, curturale e polìticu chi punnat a s'indipendèntzia de sa Catalugna e, allarghèndesi unu pacu su cuntzettu, a sos gai nados Paisos Cadelanos, faghèndeche un'istadu soberanu in intro de s'Unione Europea.
S'indipendentismu cadelanu est connottu pro tènner raighina fundàda in subra de sa cultura e de sa limba, chi Francisco Franco aìat chircadu de ch'ispèrder in sos annos de sa ditadura fascista.
Su sìmbulu de su movimentu est sa bandera nada estelada.
Manifestadas
In su 10 de trìulas de su 2010, bi at àpidu in Bartzellona una manifestada pro s'autonomia cadelana, chi li at sighidu un'attera in s'undighi de Cabidanne de su 2012.
Henry Bedson
Henry Samuel Bedson (29 cabudanni 1929 – 6 cabudanni 1978) est stètiu unu viròlogu britànnicu, capu de su dipartimentu de microbiologia mèiga in sa Scola Mèiga de Birmingham, innui s'est cuntzentrau in sa circa apitzus de sa pigota e sa pigota de sa mantininca. Fiat traballendi comenti capu de su laboratòriu de sa pigota in Birmingham candu Janet Parker, una fotògrafa chi fiat traballendi in un'aposentu asuba a su laboratòriu, s'est amaladiada de pigota. Ses diis apustis de sa cunfirma de sa diànniosi, Bedson s'est mortu in domu sua.
Primus annus e stùdiu
Henry Bedson est nàsciu su 29 de cabudanni de su 1929 de Sir Samuel Bedson e Dorothea Annie Hoffert. Fiat su segundu de tres fillus e at studiau in su Brighton, Hove and Sussex Grammar School e apustis in su London Hospital Medical College, innui su babbu fiat profesori de baterilogia. S'est laureau in su 1952 apustis de binci su prèmiu Charrington po sa dissetzioni anatòmica, una distintzioni in su segundu esàmini de làurea in meixina e su prèmiu po sa chirurgia clìnica.
Carriera
Apustis de ai cumpletau is incàrrigus suus de mèigu e chirurgu, Bedson at pigau servìtziu in anatomia patològica e in patologia clìnica in su 1953. Un'annu apustis at arriciu un'incàrrigu prus de importu in patologia. In su 1955 s'est auniu a su Royal Army Medical Corps e at prestau servìtziu in Hong Kong finas a argiolas 1957.
Sa carriera sua in virologia est incumentzada in su 1958, candu est stètiu nominau John W. Garrett research fellow in su dipartimentu de bateriologia de s'Universidadi de Liverpool, innui est abarrau po ses annus. In Liverpool at traballau asuta de sa supervisioni de Allan Downie, unu de is prus espertus de su virus de sa pigota. S'annu apustis dd'ant nominau assistant lecturer e s'annu apustis full lecturer. In su 1961 at imbentau su "Bedson ceiling test". S'interessu e sa circa suus in su tempus chi at passau in Liverpool fiant cuntzentraus in sa pigota e sa pigota de sa mantininca.
In su 1964 dd'ant nominau dotzenti senior e consulenti onoràriu de su Servìtziu de Saludi Natzionali in bateriologia e virologia in su Dipartimentu de Virologia de s'Universidadi de Birmingham. In su 1969 dd'ant promòviu professori de virologia e in su 1976 professorI e capu de su Dipartimentu de Microbiologia Mèdica de Birmingham.
In su 1976 est stètiu membru de sa cummissioni internatzionali po sa valutatzioni de s'irradicamentu de sa pigota in Pakistan e Afganistàn e de su grupu informali de s'Organizatzioni Mundiali de sa Saludi asuba a sa pigora e virus currelaus, in prus chi de su grupu consultivu asuba a is agentis patògenus perigulosus, istituiu de su Ministeru de sa Saludi e de sa Seguràntzia Sotziali.
Eventus de su 1978
In su 1978, Bedson fiat capu de su laboratòriu po sa pigota de sa Scola de Meixina de Birmingham. In s'acabu de austu de su 1978, in su fini de cida festivu, Bedson fiat de turnu candu Alasdair Geddes, espertu de pigota de sa regioni, dd'at tzerriau po esaminai is mustras de flùidu pigau de is vesìculas de Janet Parker, una fotògrafa chi traballàt asuba a su laboratòriu po sa pigota de Bedson. A sa fèmina dd'iant arricoverada in su repartu de maladias infetivas de s'East Birmingham Hospital cun una diànniosi initziali de influèntzia e erutzioni de meixinas. Bedson at connotu su virus de sa pigota a forma de matoni cun su microscòpiu eletrònicu. Su 5 de cabudanni at cunfirmau sa variant spetzìfica e sa dii apustis, mentris s'agatàt in cuarantena in domu sua de Cockthorpe Close, Harborne, s'est bociu seghendi·sì su gùturu. Su billetu suu de adiosu naràt:
In sa biografia de Bedson de su Munk's Roll, publicada de su Royal College of Physicians, su viròlogu Peter Wildy e Sir Gordon Wolstenholme ant scritu :
Sa sentèntzia de su tribunali est stètia chi Bedson fiat no culpàbili. Janet Parker est morta s'11 de cabudanni de su 1978. Est stètia s'ùrtima vìtima de sa pigota. No si sciit in manera esata comenti si siat impestada. Ddoi at sa possibilidadi de unu cuntatu diretu, cun materiali impestau o su passàgiu de su virus a traessu de is condutus de s'ària.
Alicia Keys
Alicia Keys (New York, 25 de ennalzu 1981) est una cantante e cumpositrice americana.
Assadorzu
Sende chi, a s'avesu, est chistione de mandigares lestros, normarmente s'ammanitzat finas unu mustradorzu cun iscannos in prus de sas mesas cun cadreas tradissionales.
Sos màndigos sunt servidos in isterzos de pràstiga e sa cunsumidura est immediata, o tando in cuntenidores de allumìniu pro los zugher a foras.
Meda fitianu, sos assadorzos cùmbidant finas pitza segada.
Sos produtos tìpigos de assadorzu sunt portziones individuales de macarrones, cun cundimentos bariados finas elaborados (pro narrer, lasannas o cannellones), puddos in su coghepetza, ortalìtzias còghidas e dassadas brincare in sa sartàine, portziones de petza che bombas o fitigheddas panadas, frissuras bariadas de acordu cun su logu.
The Simpsons Movie
The Simpsons Movie est unu film animadu istadunidensu de su 2007, prodùidu dae Gracie Films e distribuidu dae sa 20th Century Fox.
Est su primu adatamentu a longu-metràgiu de sa sèrie animada The Simpsons, collocadu intre sa de degheoto e sa de deghennoe istajones.
Dirigidu dae David Silverman, su film includet sas boghes de Dan Castellaneta, Julie Kavner, Nancy Cartwright, Yeardley Smith, Hank Azaria, Harry Shearer, Tress MacNeille, Pamela Hayden, Karl Wiedergott, Marcia Wallace, Maggie Roswell, Russi Taylor, Joe Mantegna, e Albert Brooks.
Thimphu
Thimphu (in limba dzongkha ཐིམ་ཕུུུུ) est sa capitale e sa tzitade prus pobulada de su Bhutan, cabulogu de su distretu a cale dat su nùmene. Est posta in su cantone tzentru-otzidentale de s'istadu.
Sa tzitade est fraigada in diretzione norte-sud in sa parte otzidentale de sa badde formada dae su Raidāk e est sa de tres capitales a su mundu pro artària, prima in Àsia cun un' artària chi bàriat de 2.248 a 2.648 m.s.l.m. Annotamala, cosa insòlita pro una capitale, no est serbida dae un'aeroportu pròpiu, prusaprestu de s'Aeroportu Internatzionale de Paro, chi dd'istat casi 54 km a tesu.
Thimphu, tzentru polìticu e econòmicu de s'istadu, si fundat subra s'agricultura e sa pasadia de bestiamene, chi costuit su 45% de su PNB bhutanesu. Su turismu, mancari risursa importante pro sa tzitade e prus in generale pro s'istadu, est severamente reguladu pro more de sa chirca de un'echilìbriu intre s'abbisòngiu de mantènnere sa traditzione e s'abbisòngiu de s'abèrrere a s'isvilupu e a sa modernizzazione. Sa tzitade acasàgiat totu sos edifìtzios sede de su pòdere polìticu, foras de su Palatzu Dechencholing, residèntzia istiale de su Cabu de Istadu. De su 1998 est annotamala in cursu unu pranu, sustentadu dae sa Banca Mundiale e de s'Asian Development Bank, pro s'isvilupu e s'ampliamentu de su tzentru urbanu in su respetu de s'ecologia delicada de sa badde a inghìriu.
Sa cultura de su Bhutan agatat sa prena espressione in Thimphu pro cantu pertocat sa literadura, sa religione, sos costùmenes e totu cantu costituit s'identidade natzionale de s'istadu. Su monastèriu de Tashichoedzong, postu in sa periferia norte, acasàgiat unu de sos prus importantes tshechu de su paisu e oferret sa possibilidade de assistire a sa famada dantza cham.
Tzibba
Sa tzibba o fintzas obione (Atriplex portulacoides L., 1753 ), est una mata alofita de sa famìlia Chenopodiaceae (o Amaranthaceae segundu sa classificatzione APG ).
Descritzione
Est una mata erbosa manantziale camefita fruticosa cun truncos linnosos artos 20-50 cm. Sas fògias sunt opostas, prupudas, de colore birde biaitu, de forma lineare-làntzinu. Su tramuladu est una budrone terminale cun glomerulos grogos mantentosb dae fogiareddas triangulares. Su frutu est unu achèniu interamente imboligadu dae duas fogiareddas cumpridamente saldadas intre issas e issas.
Distributzione e habitat
S'ispètzie tenet un'ampra isparghidura circumboreale chi s'isterret in Europa, Nordàfrica, Àsia e Nordamèrica. Mata alofila, vègetat in ambientes salamastros, litorales marìtimos, lagunas, retroterras costeris.
In Sardigna in sa zona lagunare de Crabas est impreada pro imboligare su mugheddu buddiu in unu pratu tìpicu de sa bidda, naradu mreca.
Impreas
Sas fògias sunt èdulas; cruas podent èssere impreadas pro sa preparatzione de insaladas.
1862
S'annu 1862 (MDCCCLXII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in mercuris segundu su calendàriu gregorianu.
Antonio Ortiz Echagüe
Antonio Ortiz Echagüe (Guadalajara, Ispànnia, 15 de su mese de ledàmene 1883 - Buenos Aires, Argentina, 8 de ghennàrgiu 1942) est istadu unu pintore costumbrista ispanniolu chi at bìvidu e triunfadu in logu agenu pro sa parte manna de sa vida sua. Sa pintura sua, de formatzione acadèmica sòlida, est istada influentzada dae su realismu de Ignacio Zuloaga e s'illuminismu de Joaquín Sorolla. Si caraterizat pro su disènniu rigorosu, sa lebiesa de sa pinzellada e sa richesa cromàtica de sa pintura sua. Fiat frade de su fotògrafu José Ortiz Echagüe.