cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Micro-protzessore
Micro-protzessore monolìticu
Oe in die, sa manera prus difùndida de fraigare protzessores, est sa de nde insertare prus de unu in su matessi tzircùitu integradu. Cando custos protzessores sunt idènticos, comente acontesset in is protzessores cummertziales prus difùndidos, a su resurtadu ddi narant "protzessore multi-nùcleu". De carchi annu annotamala est in atu sa punna a insertare, in su matessi tzircùitu integradu, ultres a plùrimos CPU, fintzas una GPU.
Micro-protzessore a impreu generale
Unu micro-protzessore a impreu generale (general purpose) est unu micro-protzessore progetadu pro èssere impreadu in sas elaboratziones dados prus vàrias. Est duncas impreadu comente a unidade tzentrale de elaboratzione in is elaboradores a impreu generale, ma fintzas pro àteros impreos. A esèmpiu, sas perifèricas chi netzèssitant de potèntzia de càrculu arta, podent èssere dotadas de unu pròpiu protzessore pro non ingrajare su protzessore tzentrale. E s'ispissu pro cussos dispositivos benint impreados micro-protzessores a impreu generale. Un'esèmpiu de perifèricas in cales benint impreados sunt is imprentadoras.
Micro-protzessore a impreu ispetzializadu
Unu micro-protzessore a impreu ispetzializadu (special purpose) est progetadu pro èssere impreadu in elaboratziones dados dislindadas. Un'esèmpiu de micro-protzessore ispetzializadu est su micro-controllore. Unos àteros esèmpios sunt sos micro-protzessores ponent in òpera protzessores de sinniales digitales, unidades de elaboratzione gràficas e unidade de càrculu in vìrgula mòbile.
Medas micro-protzessores ispetzializados sunt dotados de possibilidades limitadas de programmatzione o non sunt de s'in totu programmàbiles. Pro esempru sas primas unidades de elaboratzione gràfica isvilupadas in sos annos noranta non fiant programmàbiles o suportaiant una programmatzione limitada. Isceti de pagu tempus is unidades de elaboratzione gràfica ant balangiadu prus libertade de programmatzione.
Su RCA 1802 fiat unu micro-protzessore ispetzializadu ca fiat progetadu pro aplicatziones ispatziales e tando teniat caraterìsticas particulares, mancari chi no esseret limitadu in sa programmatzione. Su sistema est istadu definidu a progetu istàticu sende chi podiat variare sa frecuèntzia de funtzionamentu a manera arbitrària finas segudare sos 0 Hz pro èssere firmadu de s'in totu. Sas sondas Voyager, Viking e Galileu, pro impreare sa minore potèntzia elètrica durante su biàgiu ispatziale, firmaiant su protzessore. Relojus o sensores torraiant a ischidare su protzessore atziende·nde sa frecuèntzia cando fiat netzessàriu chi su sistema elaboraret datos pro sa navigatzione, pro su controllu orbitale, pro s'achirimentu de datos o pro sas comunicatziones ràdiu.
Fàbricu
Sa realizatzione de sos tzircùitos integrados (e tando fintzas de sos micro-protzessores) acontesset in prus fases. Su materiale de partèntzia est una fita tzirculare de semicondutore (a parusu silìtziu) narada suportu: custu materiale, giai pagu drogadu, benit drogadu de prus pro impiantu iònicu pro creare sas zonas ativas de sos vàrios dispositivos; sunt posca depositados una sèrie de pìgios fines de materiales diversos chi andant a creare su wafer:
Sa geometria de sas zonas chi depent retzire sa drogadura est donada cun unu protzessu de foto-litografia: ogni bia chi su tzircùitu integradu depet retzire unu pìgiu nou o un'impiantu nou de drogantes, benit cobertu dae una pellìcula fine foto-sensìbile, chi benit impressionada cun una mascara a definitzione arta. Sas zonas illuminadas de sa pellìcula bessent solùbiles e benint bogadas dae sa sabunadura, lassende de aici iscobertu su tzircùitu sutastante. Cando sa creatzione de tzircùitos in su suportu est acabada, custos sunt proados, su suportu est segadu e sos tzircùitos inserrados in is corpus chi ant a èssere montados in sos tzircùitos imprentados. In unu tzircùitu integradu si podent insertare transistor e dìodos. Est possìbile creare resistèntzias e cundensadores subra semicondutore puru, ma de sòlitu custos ùrtimos cumponentes òcupant meda ispàtziu in su tzircùitu e si nde èvitat s'impreu, sostituende·ddos cando possìbile cun retzes de transistor. No est imbetzes possìbile integrare indutores e trasformadores, chi depent duncas èssere collegados dae foras a su tzircùitu integradu: su matessi balet pro sos cundensadores de capatzidade mèdia e manna.
In custos ùrtimos annos, nointames, s'est incumentzadu a impreare su silìtziu in cumbinatzione cun su germàniu cun sa tècnica de su silìtziu istratzadu (strained silicon). Custa tècnica cunsistet in su depositare, in su corpus de su wafer de silìtziu, unu pìgiu de silìtziu-germàniu de 2 micron cun contzentratzione de germàniu de su 20%; sa contzentratzione de germàniu no est uniforme in totu su pìgiu: ddoe at una contzentratzione majore in sa chima de s'istrutura. A custu puntu unu pìgiu de silìtziu de sa grussesa de belle 20 nm benit depositadu in su pìgiu de silìtziu-germanio. Custa tècnica allongat sa retze cristallina de su silìtziu de belle su 1% in diretzione siat laterale siat verticale e custa permitit una crèschida manna in sa mobilidade de sos portadores de càrriga, chi addòbiant una resistèntzia inferiora a su coladòrgiu issoro e current finas su 70% prus lestros e custu faghet is tzircùitos prus lestros de belle su 30% sena bisòngiu de prus miniaturizatzione. Su printzìpiu chi istat a sa base de totu custu est chi sos àtomos de silìtziu de su pìgiu subrastante s'allìniant cun is de su pìgiu de silìtziu-germàniu chi, essende prus s'ispissu, òbligat sos àtomos de silìtziu a si nche istesiare de una distàntzia anàloga a cussa de sos àtomos de silìtziu-germàniu.
Mercadu de sos micro-protzessores
In su 2003 su mercadu de sos micro-protzessores baliat 44 milliardos de dollaros; sa tzifra includet siat sa produtzione siat sa bèndida.
Is micro-protzessores pro elaboradores personales surbint sa metade de su faturadu totale puru rapresentende su 0.2% de su nùmeru totale de cantos prodùidos isceti.
Belle su 55% de sas unidades de elaboratzione tzentrale fiant micro-controllores a 8 bit; in su 1997 sunt istados bèndidos prus de duos milliardos de micro-controllores a 8 bit.
Cunsiderende totu sos micro-protzessores prodùidos e de su mercadu totale, su prètziu mèdiu de unu micro-protzessore est de 6 dollaros istadunidensos.
Istajone de su Tavolara 2015-16
Custa pàgina collit sos resurtados de s'isquadra de su Tavolara in sa Prima Categoria gir. D, chi currispondiat a su girone chi cumprendiat isquadras de sa Barbàgia de Nùgoro (Bardia, de Durgali, Bittese e Santu Predu), de sa Barbàgia de Ollolai (Corrasi Junior Oliena e Ollolai), baroniesas (La Caletta, Fanum Orosei, Posada e Tuttavista de Garteddi), gadduresas (Golfo Aranci, Atletico La Maddalena, Luogosanto, Porto Rotondo e Monti di Mola) e de su Monte Acuto (Buddusò). Su Tavolara s'est classificadu su de chimbe.
Santa Cristina (Paulle)
Santa Cristina est unu zassu archeolòzicu nuràgicu, affacca a Paulle, cun unu nuraghe, tumbas e unu puttu a iscalinas po calare a s'abba. Una creja in sa campagna intitulada a Santa Cristina, de origine Camaldolesa (sec. XIII).
Luanda
Luanda, giai São Paulo de Assunção de Loanda, est sa capitale e sa printzipale tzitade de Angola, in s'Àfrica tzentrale. Posta in s'Otzèanu Atlànticu, est fintzas su printzipale portu marìtimu e tzentru amministrativu de sa natzione. Luanda est cabulogu de sa provìntzia omònima. Tenet una populatzione de 8.069.612 bividores (datu agiornadu a su 2019) chi nde faghent sa de tres tzitades lusòfonas prus populadas de su praneta a pustis de San Paulo e Rio de Janèiro.
Luanda est atraessende unu perìodu de crèschida e torrada a fraigare intensa, chi at sighida a de sa ripresa econòmica chi est interessende totu s'Angola. In su 2015 resurtat èssere sa prus tzitade cara de su mundu pro non residentes.
Ingènneru X
Sa de Ingènneru X est una locutzione impitada in su mundu otzidentale pro inditare is chi sunt nàschidos aprossimadamente intre su 1960 e su 1980 e chi sighit s'inzènneru de su baby boom.
Is tremenes demogràficos pretzisos de s'ingènneru X non sunt dessinidos bene in beridade, e mudant fatuvatu segundu de chie usat su faeddu, e de su cuntestu. Su faeddu est impitadu in demografia, in is sièntzias sotziales e in su marketing, mancari siat prus comunu in sa cultura populare.
S'influèntzia de custu ingènneru in sa cultura pop at tentu inghitzu in is annos 80 de su sèculu de 20, cun efetu màssimu in is annos 90.
Istoricamente s'ingènneru X est acollocadu in su periodu de trasida intre fine de su colonialismu, s'isciarrocu de su muru de Berlin e s'acabu de sa gherra frida.
Àtera carateristica chi pertocat cust'ingènneru est s'imminorigamentu de is nàschidas (intre 1964 e 1979), a fatu de su baby boom acuntèssidu intre 1946 e 1963. S'ingènneru X est su de is fìgios issoro: unu "ingènneru invisìbile", de pagu contu, in ue su tìtulu de "X" rapresentat sa farta de identidade sotziale definida.
Basìlica de Sacàrgia
Sa basilica est istada fraigada a s'incomintzu de su seculu XII. Bella creja in istile romanico–pisanu, de su segulu de XII-XIII, in campagna abelta in territoriu de Codrongianus, in su Tataresu, fraigada cun pedras biancas (tufu) e nieddas (pedras vulcànicas), cun unu pronao adaenanti, e unu campanile altu e islanciadu. A parte e intro afrescos in s'abside e in sa navada a s'ala manca. De su guventu antigu camaldolesu no restat casi nudda. Sa pianta est a rughe commissa (o a tau). In s'abside bi sunt pinturas antigas, in afresco. Su campanile, in pedra bianca e niedda, est istadu fatu ind una segunda fase, gai comente su portice in vazada.
Afaca a sa basilica bi sunt sos avantzos de su monasteriu.
Rosanna Benzi
Rosanna Benzi (Morbello, Lisàndria, 10 maju 1.948-Zènova, 4 frearzu 1991) est istada un'iscritora italiana, cunnota pro aer bìvidu 29 annos in unu purmone de atzarzu.
Biografia
In su martzu de 1.962, addaghi galu non teniat batòrdighi annos, Rosanna Benzi fiat istada còrfida dae sa poliomelitis in una de sas formas suas prus graes, sa burbo-ispinale. Sa maladia l'aiat causadu una tetraprezia e un'imbastàntzia respiradòria grae e l'aiat cunstrìnghida a barigare s'abarru de sa bida in unu purmone de atzarzu in s'ispidale San Martino de Zènova. Rosanna Benzi fiat devènnida unu pessonazu pùbrigu zai a s'agabu de maju de 1.963, addaghi Paba Zuanne su de XXIII, pustis intradu in cunnoschimentu de sa cundissione sua, l'aiat imbiadu una lìtera pro li “torrare sas gràssias pro sa gana sua de biver”; dae cussu mamentu, in Rosanna Benzi aiat cumintzadu a si formare s'orientamentu chirru a s'ingazu sotziale. In s'edade adurta, Benzi diat esser dèvennida una de sas boghes prus cumpetidoras e ascurtadas de sas campannas pro arrimare sos deretos de sos discapatzitados.
Moende cun su 1.976, Rosanna Benzi aiat fundadu e aderetadu una rebista, “Sos àteros”, chi dae sas pàzinas aiat lantzadu unas cantas campannas importantes de sensibilizadura chirru a sos temas de sa discapatzidade e de sa marghinalizadura sotziale; intre issas, cheret amentada sa campanna contra a sos imbaros artifitziales e sa pro s'abolidura de s'IBA a subra de sas cadreas de rodas e sos biziladorzos ortopèdigos. Aiant tentu impatu notàbile finas sas inchertas suas a pitzos de sa discapatzidade e sa sessualidade de sos discapatzitados e sas subra de su tratamentu inadeguadu chi podiant sufrer sos malaidos sichiàtrigos in sos manicòmios. In mesu de sos libros de Benzi, si devent listare “Su bìtziu de biver” (Rusconi, 1.984) e “Rundete in un'aposentu” (Rusconi, 1.987). A Rosanna Benzi l'ant dedigadu sa bibriutega tzìviga de Zènova-Voltri e sa pratza antale de s'ispidale San Martino.
Ispirende-si a s'acontèssida sua, in su 1.988 Dino Risi aiat rodadu su longumetrazu telebisadu “Su bìtziu de biver”, in ue su rolu de Rosanna Benzi fiat interpretadu dae Carol Alt s'atora.
Istajone de su Tavolara 2020-21
Custa pàgina collit sos resurtados de s'isquadra de su Tavolara in sa Tertza Categoria gir. D (Terranoa-Tèmpiu) chi cumprendiat ultres a su Tavolara isquadras.
Prèmiu Pintore - Giornalismu in sardu
Su Prèmiu Pintore est unu prèmiu de giornalismu in sardu intituladu a su giornalista e iscritore sardu Giuanne Frantziscu Pintore.
2018
Su 2018 (MMXVIII in numeros romanos) est un'annu de su seculu de XXI cumintzàu in sa dìe de chenapura.
Frantziscu Cillocco
Frantziscu Cillocco (Casteddu, 1769 - Tàtari, 30 de austu de su 1802) , fatu-fatu istòrchidu in Cilocco, est istadu unu rivolutzionàriu sardu, intre sos esponentes printzipales de sa Rivolutzione Sarda de su 1974 incumintzada cun sa Die de s'Aciapa.
Biografia
Nàschidu in una famìlia rica, aiat tentu un'educatzione chi l'aiat cunsentidu de s'ocupare de chistiones giuditziàrias. In su 1794 fiat istadu unu de sos capos de sa rebellia contra a sa domo Savoja. Sa discuntentesa cumulada finas a cussu momentu fiat esplòdida cun unu motu de rebellia intre notàbiles e pòpulu casteddaju chi, su 28 de abrile de su 1794, aiant caturadu e espèllidu dae Casteddu su vitze-re e totu sos funtzionàrios piemontesos; sa die oe benit afestada che a Sa die de sa Sardigna e festa de su pòpulu sardu.
Essende un'oradore de primore, s'annu imbeniente aiat fatu parte de una delegatzione imbiada a Tàtari pro sedare sas rechertas de autonomia de sa Sardigna setentrionale, e sas paràulas suas ant ispantadu sos abitantes locales chi l'aiant pedidu de los ghiare contra a sos printzipales tataresos. Fiat resèssidu a collire belle 13.000 persones chi fiant resèssidos a fàghere fuire sos barones chi guvernaiant Tàtari. A pustis de àere otentu custu resurtadu, su 31 de nadale fiat partidu pro torrare a Casteddu, paris a sos àteros duos membros de sa delegatzione, aende postu a su guvernu personàgios fideles a issu.
Su 10 de ghennàrgiu de su 1795 fiant lòmpidos a Casteddu, non chene àere addobiadu opositzione durante su biàgiu, e aiant fatu raportu a sos Istamentos.
A pustis de sa repressione iscadenada dae sos piemontesos fiat istadu costrintu a tzucare a Parigi. Essende·si trasferidu in Còrsica, in su ghennàrgiu de su 1801, aiat organizadu un'atzione in Sardigna isperende de otènnere s'apògiu de Napoleone.
Chirchende s'apògiu de bandidos e pastores, in su martzu de su 1802, fiat isbarcadu in Azos cara a cara cun s'isponda de sa Còrsica.
In cue aiat collidu unu grupu de pastores cun su cale si promitiat de atacare Tèmpiu, residèntzia de su cumandante tzivile e militare de sa Gallura. S'atzione fiat fallida a pustis de unas cantas iscobiaduras, e pro neghe de su servìtziu de ispionàgiu de su regìmene, causende s'isorvimentu de sa fortza.
In su 12 de làmpadas aiat intentadu un'isbarcu nou, chi sos atacados non s'isetaiant, e intre su 16 e su 18 de làmpadas fiat resèssidu a conchistare unas cantas defensas costeras e unu batellu, ma sa reatzione de sos piemontesos l'aiat costrintu a si retirare. Fiat abarradu pro meses cuadu intre sos montes pro evitare s'arrestu ma s'esecutzione de unos cantos òmines suos l'aiat espostu a vinditas de sos parentes de sos giustitziados, e su 25 de trìulas de su 1802 l'aiant agatadu e cunsignadu a sas autoridades.
L'ant protzessadu e cundennadu a morte su 30 austu de su 1802, impicadu in sa pratza pùblica.
Aberdeen (Washington)
Aberdeen est una bidda de unos 16.150 bividores de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Washington, in sa contea de Grays.
Luis Alibèrt
Luis Alibèrt (Bram, 12 de santugaine de su 1884 – Montpellier, 16 de abrile de su 1959; Louis Alibert in frantzesu) est istadu unu linguista otzitanu. Est un'autore connotu mescamente in su mundu de s'otzitanismu gràtzias a sa gramàtica, e a su ditzionàriu suo, chi sunt su fundamentu de sa norma otzitana.
Biografia
Alibèrt fiat nàschidu in una famìlia de massajos in ue su otzitanu fiat sa limba naturale issoro. In gioventude fiat gia contràriu a sas ideas radicale-sotzialistas chi fiant fortes tando. Fiat andadu a istudiare Farmatzia in Montreal d'Aude. A pustis aiat istudiad in s'Universidade de Tolosa, in au si fiat interessadua a sa limba e a s'istòria otzitanas. Aiat otentu sos diplomas de istùdios superiores meridionales e de istùdios superiores de istòria.
In su mese de nadale de su 1912, si fiat cojuadu cun Maria Lator. Aiant tentu petzi unu fìgiu, Enric, chi fiat mortu in gherra in su 1943, a sos 31 annos. Aiat traballadu comente apotecàriu in Montreal d'Aude dae su 1912 a su 1942.
Sòtziu de su Felibritge (Escòla mondina, pustis s'Escòla occitana), fiat istadu redatore capu de La Tèrro d'Oc. Aiat cumintzadu a s'interessare a sa normativizatzione linguìstica de s'otzitanu a pustis de sa Prima Gherra mundiale. In su Le lengodoucian literari, impreaiat una grafia afrantzesada.
Argia
Argia, alza. Si cherimos faddare de s'alza, andamos a s'iscuru. Paret chi un aranzolu (Latrodectus tredecimguttatus)  chi s'agattat in sas campagnas assoladas, in s'istiu, cando punghet procurat dolore e chi eppada effettos tossicos po sos nervios. Po curare chi est istadu colpadu si faghiant dantzas rituales,  po che catzare su male. Su disturbu beniat puru attribuidu a unu animale misteriosu (dimoniu), e custu at fattu naschere contos, legendas subra custu animale e custu disturbu. Cando sa meighina ufficiale at cherfidu istudiare sos “casos de alza” custos funt già iscumpartos.
Prèmiu Ostana - Iscrituras in Limba Materna
Su Prèmiu Ostana, Iscrituras in Limba Materna est unu prèmiu literàriu italianu fundadu in su 2008 in Ostana, comuna de sa Badde Po, in Piemonte, cada annu in su cumintzu de su mese de làmpadas e est abertu a su pùblicu de badas. Est organizadu dae sa Comuna de Ostana e dae s'Assòtziu Culturale Chambra d'Oc.
Sa finalidade est sa de pònnere in lughe e premiare òperas e autores chi iscrient in sas limbas maternas, pròpias, natzionales issoro.
Su Prèmiu assinnat cada annu prèmios a autores seletzionados in su mundu cunforma a sas categorias diferentes chi lu cumponent. In sos annos, a sa categorias de su cumintzu, sos Organizadores nd'ant agiuntu àteras. Como sunt: Prèmiu internatzionale, Prèmiu natzionale, Prèmiu pro sa limba otzitana, Prèmiu giòvanos, Prèmiu ispetziale, Prèmiu pro sa tradutzione, Prèmiu a su cumponimentu musicale, Prèmiu a su tzìnema.
Editzione 1, annu 2008
22-23 de santandria
Editzione 3, annu 2011
3-5 de làmpadas
Editzione 4, annu 2012
2-3 de làmpadas
Editzione 5, annu 2013
1-2 de làmpadas
Editzione 6, annu 2014
31 de maju -2 de làmpadas
Editzione 7, annu 2015
30 de maju - 2 de làmpadas
Editzione 8, annu 2016
2 - 5 de làmpadas
Editzione 9, annu 2017
1-4 de làmpadas
Editzione 10, annu 2018
1-3 de làmpadas
Editzione 12, annu 2020
5-6 làmpadas
Editzione 13, annu 2021
3 - 4 - 5 làmpadas
Pro su segundu annu consecutivu su Prèmiu l'ant fatu in lìnia, gràtzias a sa rete sua de connessiones in sos territòrios, basadas subra de sa Partatge/Cumpartzidura. Tres dies de addòbios cun iscritores, tzinemastas, musitzistas, linguistas, antropòlogos, chircadores chi benint dae alas diferentes de su mundu e chi tenent in comune s'interessu pro sos deretos linguìsticos. Caraterìstica e punna de custa editzione est sa de ofèrrere una variedade manna de interventos chi rapresentant sos problemas e sas dificultades de sas limbas de minoria/indìgenas a livellu mundiale cun declinatziones e temàticas diferentes.
Editzione 14, annu 2022
24 - 25 - 26 làmpadas
Ligàmenes esternos
Artìculos chi faeddant de su Prèmiu Ostana in:
2019
Su 2019 (MMXIX in numeros romanos) est un'annu de su seculu de XXI cumintzàu in sa dìe de chenapura.
Psych
"Fake psychic. Real detectives."
- Tagline de sa serie TV
"Frassu sensitivu. Berus averiguadoris."
Eda
S'Eda est una piantighedda chi naschet coltivada in s'ortu o areste, de 30-40 cm de altaria; carchi ispetzia coltivada creschet pius alta e cun fozas mannas. S'agatat in ijerru o in beranu chito. Si impreat in coghina e si mandigat cotta.
Psych
Psych  est una serie televisiva stadunitensi produsia de su 2006.
Criada de Steve Franks e interpretada de James Roday, sa serie tenit comenti protagonista Shawn Spencer, unu piccioccu de s'ingenitu istintu de castiu ca fait finta de essi unu sensitivu po podiri averiguai in totus is casus paris cun sa polìzia.
Sa serie est trasmittia in prima bisura in is Stadus Unius de USA Network de su 7 de su mesi de argiolas de su 2006. In Italia est trasmittia in prima bisura in su digitali terrestri de su 19 de gennargiu de su 2008, primu de Steel e a pustis de Joi, mentris in craru est trasmittia de Rete 4 de su 7 de su mesi de lampadas de su 2008.
Trama
Santa Barbara, California. Shawn Spencer, giovunu fillu de unu ex agenti de polizia, traballat comenti "consulenti sensitivu" cun su Dipartimentu de Polizia de Santa Barbara. In reallidadi Shawn no est po nudda unu sensitivu, ma tenit facultadis de intuitu degaici mannas (in bona parti deppias a is "allenamentius de su babbu candu fudi pippiu) de cumbinciri de sa cosa is detective Lassiter e O'Hara. Su traballu paris cun is duus incumenciat candu Shawn s'intomittit in dduna averguazioni: is detective funti ingrusiraus de is suas intuizionis in su casu, tanti de suspetti ca nci possat essi implicau. Po si nci leai de is guaius, Shawn s'imbentat sa storia de is suus poderis psichicus. A pustis, bitta s'arrenescia otènnia, s'imbentat sa professioni de "detective sensitivu" oberendu cun su suu amigu de infanzia Gus una agenzia de averiguadura: sa Psych.
Episodius
Rete 4, trasmittendu su segundu episodiu de sa prima serie, no ddi at trasmittiu is primus 3 minutus e 20 segundus, faendu degaici no at presentau sa new entry: "Jules" O'Hara, sa partner noa de su detective Lassiter, cambiada tra su primu e su segundu episodiu poitta issu e s'atra sua partner, Lucinda Barry, andànta a lettu paris (cosa no permittia). Mediaset at acabau de trasmittiri is primas tres stasonis in Rete 4, ma comenti giai succediu cun sa prima stasoni, no at tenniu s'ordini cronologicu originali de is episodius (sa cosa est giai succedia cun atras series, po esempiu cun Shark ).
Sa sigla de sa serie est I know, you know de is Friendly Indians, band de su criadori de sa serie Steve Franks.
Cast
James Roday e Dulé Hill funti stetius is primus duus attoris scritturaus po sa parti, in segus a i custus si funti acciuntus Corbin Bernsen, Timothy Omundson e Anne Dudek, ca est stetia remplasada a pustis de su primu episodiu, s'episodiu "pilota", cun Maggie Lawson. De sa segunda stasoni, Kirsten Nelson, ca primu teniat petti unu rolu recurrenti, est stetia promovia a membru fissu de sa troupe.
De su 2009, Roday e Hill, funti peri produsidoris de sa serie.
Location
Is ripresas de Psych si tentinti in Canada, auba su set de sa cittadi californiana de Santa Barbara est recriada in White Rock, Columbia Britannica. Su set pigat in prus calincunu logu de Vancouver e de su Lower Mainland comenti location de sfundu, Santa Barbara est in beridadi posta in dd'una costa montuosa chene baias a pagu miglius de is Channel Islands.
Medas de is tipicas ripresas aereas de sa cittadi, ca nci funti in dd'ogna episodiu in is cambius de scena, funti eppuru aberu giradas in Santa Barbara, degaici comenti is inquadraduras esternas de su dipartimentu de polizia.
Accasaggiu
S'episodiu pilota de Psych iat registrau unu share de 4.51 po unu totali de 6.1 milioni di visualizzazionis in totu, est a nai su tassu prus artu de su 2006 po sa première  de una serie TV bia cavu.
Reconoscimentus
In su matessi annu auba iat incumenciau, Psych iat bintu s'Independent Investigations Group Annual Award po s'ottimu accossu donau a sa scienza contra sa superstizioni. Sempri in su 2006 James Roday iat otenniu una candidadura a is Satellite Award comenti mellus attori in dduna serie commedia o musicali
In su 2010, Psych est istetia nomenada a is Emmy Award, in sa categoria mellus cumposizioni musicali, po s'episodiu Sulla scia di Hitchcock, mentris in su 2012 in sa categoria mellus realizatzioni criativa in is media interattivus, po is giogus in linia in su giassu ofissiali.
Editzionis home video
Is primu cincu stasonis de Psych s'agattant peri in home video in formau DVD-Video.
In sa scatula de su DVD de sa prima stasoni in limba italiana, sa tagline est stetia po rballiu furriada in: «Psicologi fasulli. Investigatori veri.», comenti a nai in sardu «Psicologus farsus. Averiguadoris berus.». Sa furriadura prus giusta iat a essi depiri essi: «Finto sensitivo. Detective autentici.», in italianu e tandu «Farsu sensitivu. Averiguadoris berus», in sardu.
Librus
Su scrittori William Rabkin at pubblicau in totu cincu librus inspiraus a sa serie:
Nirvana (grupu musicale)
Is Nirvana fiant unu grupu musicale rock americanu formadu de Kurt Cobain (boghe e ghitarra) e Krist Novoselic (bassista), in Aberdeen, istadu de Washington, in su 1987. Su grupu at mudadu medas bateristas, intre de chi, su chi nd'at fatu parte pro prus tempus est istadu Dave Grohl, intradu in su 1990.
Mancari apent publicadu petzi tres albums in sete annos de carriera, is Nirvana rapresentant in s'istòria de su rock modernu unu de is grupos prus influentes.
A manu de sa fine de is annos 1980 is Nirvana si fiant fatos logu in s'iscena musicale grunge de Seattle, publichende s'album Bleach, cun s'eticheta indipendente Sub Pop in su 1989. Su grupu diat isvilupare unu sonu chi s'apoderaiat subra cuntrastos dinàmicos, mescamente intre versos chietos e airados, cun ritrogas poderosas. Passados a s'eticheta major DGC Records, is Nirvana aiant agatadu sutzessu ispensadu cun su sìngulu "Smells Like Teen Spirit", su primu seberadu de su segundu album Nevermind (1991).
Sa fortuna arribada totu a una borta aiat fatu diventare su rock alternativu meda populare, e su cantadore Cobain si fiat agatadu inditadu de s'imprenta che sa boghe de una generatzione, e su grupu in ue sonaiat fiat sa bandera de s'inzènneru X.
In resposta a custu, s'album de tres, In Utero (1993), diat èssere de fatura prus ispurtidosa, pagu adatu a is massas, marranadore duncas pro su pùblicu de ascurtadores. Non aiat fatu difatis bèndidas cumparàbiles a su cabudianu Nevermind, ma galu un'àteru sutzessu cummertziale, aclamadu de sa crìtica.
S'istòria de is Nirvana at tentu fine cun sa morte de Kurt Cobain in su 1994. Sunt istados medas is bèssidas pòstumas a sa morte sua, ghiadas de Novoselic, Dave Grohl e sa fiuda de Cobain, Courtney Love.
Su grupu at bèndidu in totu sa carriera fintzas a oe prus de 25 milliones de albums isceti in Istados Unidos e prus de 75 milliones in su restu de su mundu. Is Nirvana sunt intrados in sa Hall of Fame de su Rock and Roll in su 2014, a su primu annu de eleghibilidade.
Perth
Perth est sa capitale de s'istadu de Austràlia Otzidentale, in sa costera de s'Otzèanu Indianu. Cun unos 2.021.200 bividores in su tzensu de su 2014, est sa de bator tzitades prus mannas de Austràlia e sa prus populada dae s'istadu, cun casi su de bator tres de sa populatzione de Austràlia Otzidentale. Fiat fundada in s'annu 1829, e at pigadu nùmene in onore de sa tzitade iscotzesa de Perth.
Klagenfurt
Klagenfurt am Wörthersee (in islovenu: Celovec) est una bidda de unos 96.640 bividores de s'Àustria, capitale de su land de Carìntzia. Klagenfurt est sa de ses tzitades majores de sa natzione.
Est sede de obispadu e de univerisade.
Fleròviu
Su fleròviu (pretzedentemente nodidu cun su nùmene sistemàticu temporale ununquàdiu, o eka-prumu) est s'elementu cun nùmeru atòmicu 114 inditadu cun su sìmbulu Fl, i est un'elementu transurànicu sintèticu. Su nùmene temporale fiat ununquàdiu e fiat ufitzializadu dae sa IUPAC in onore de su fìsicu russu Georgij Flërov.
Sunt istados osservados unos 80 decadessimentos radioativos de su fleròviu, 50 deretos e 30 derivantes dae su decadessimentu de su livermòriu e de s'oganesson. Totu is decadessimentos sunt istados assignados a is ses isòtopos dae su 284 a su 289. A oe s'isòtopu cun vida prus longa connotu est su 289Fl cun un'emivida de unos 2,6 segundos, cun totu ca ddoe diant àere osservatziones de un'isòmeru nucleare, su 289bFl, cun un'emivida de agiomai 66 segundos, chi aici diat èssere unu de sos elementos cun prus vida longa de sa regione de sos elementos super-graes.
Lùvula
Lùvula (connota fintzas comente Lùgula, in italianu Lula) est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro, e tenet 1288 abitantes.
Su sartu
Lùvula est una comuna de sa Provìntzia de Nùgoro, est a 521 metros de artària dae mare, e nch’est a largu unos 35 km dae Nùgoro.
Su sartu est mannu 148,56 km cuadrados, in sa Sardigna de tzentru/nord. Faghet a làcana a Sud e a Est cun sas comunas de sa Baronia (Garteddi, Irgoli, Lòcula e Thiniscole) e cun su sartu de Durgali, imbetzes a Nord cun Lodè e cun Onanie, e a Ovest cun Bitzi e cun Orane.
Posta in pees de s’ala otzidentale de su Monte. Su monte, gasi li narant sos luvulesos, l’at decraradu s’Unione Europea SIC (situ de interessu comunitàriu), si comente s’òmine non b’at fraigadu belle e nudda, nen b’at caminos, s’est mantesu gasi comente est semper istadu, e at cunservadu nessi su 30 pro chentu de tupas e fundos sardos, chene contare sos animales, e intre costos su fòssile biu: su Geotritone de Montarvu (Speleomantes Flavus).
Su Monte, chi s'isterret unos 8000 ètaros, est carcu de matas, su bonu sunt padentes de èlighe, ma b’at finas ghinìperu, lidone e chessa e in mesu b’istat genias diferentes de animales: muvrones, sirbones, margianes, lèperes, e in ue faghet su nidu finas s’àbbila reale sarda.
Su restu de su sartu est su bonu a cùcuros, francu su tretu de su paris de S’orrotha/Isalle, e ue como b’est finas sa zona industriale de su Sòlogo.
S'istòria
Sa presèntzia manna de testimonias antigas isparghinadas in totu su sartu, faghent cumprèndere chi s’òmine fiat presente finas dae sos tempos arcàicos de su neolìticu. Est de importu mannu su chi ant agatadu in sas concas càrsicas de "Conca de Òmines Agrestes” e de "Conca de Crapas” in su monte, in prus unu tantu mannu de concheddas. Fàtzile chi custu dipendat dae unu sartu ricu de cumbènias mineràrias, custas concheddas difatis sunt a curtzu a sos sitos mineràrios de Sos Enatos, e faghent supònnere chi sos minerales siant istados isfrutados dae tempus antigu. Difatis sa presèntzia est cunfirmada finas in su tempus de sos Romanos, chi ant abertu tando sa mina de "Guzzurra".
Sa bidda de como est fundada in s'edade mèdia, fiat parte de su Giuigadu de Gaddura, e de sa curadoria de Garteddi.
Comente s’isperdeit sa famìllia de sos Visconti, su Comunu l’amministreint funtzionàrios de Pisa. A pustis de sa Conchista aragonesa, in su 1334 lu cuntzedeint pro fèudu a Pedru Torrents; ma cando in su 1334 comintzeit sa gherra intre Gènova e Aragona, sa populatzione luvulesa s'irvorteit.
Comente agiusteit sa gherra, mancari cun dannu meda, sa bidda fiat galo de sos Torrents, e s’erèntzia de sos òmines s’isperdeit in su 1358. Tando sa bidda la cuntzedeint a Bartolu Catoni, ma a pustis de su 1364 la ocupeint sos sordados de su Giùighe de Arborea, chi aiat torradu a comintzare sa gherra cun sos Aragonesos. A pustis de sa batalla de Seddori, Lùvula coleit a su Visconte de Narbona, chi la mantengeit finas a su 1420; torreit in manos de sos Aragonesos, e a pustis de unas cantas peleas l’inclueint in su fèudu chi comporeit Sarvadore Guiso in su 1449. Dae sos Guisos, coleit a sos Mancas, e in su XVII sèculu pro sa prepotèntzia de su feudatàriu bi cumbineint avolotos meda. Su sartu devenneit amparu de bandidos e sa seguràntzia pùblica fiat in bagante tales chi linas sos barratzellos no la chergeint contivigiare prus.
Sa cultura
Lùvula mantenet in su tempus de como, su connotu de tempus antigu, comintzende dae sa limba e sighende cun su carrasegare e cun su tenore.
Sa variedade luvulesa de sa limba sarda mantenet caraterìsticas de su latinu de su primu sèculu in antis de Gesucristu, est galu cunservada bia in sas famìllias e sos pitzinneddos la faeddant.
Su carrasegare luvulesu, ligadu a sa màscara de "Su Batileddu", est intre sos carrasegares de importu mannu, de sos prus cunsiderados de totu sa regione. Su batileddu est devènnidu in su tempus una de sas màscaras prus pretziadas, a in tundu suo b'at istùdios iscientìfìcos de valore, fatos dae istudiosos sias sardos chi continentales e furisteris puru.
Sa màscara, a bisu de unos cantos chircadores e intre de custos s'etnòloga Dolores Turchi, paret chi siat ligada a sos ritos arcàicos de su massariu, cando sa terra la fecundaiat su sàmbene. Una mustra de sa chi unu tempus deviat èssere s'ammentu de sa passione e de sa morte de Dionisu Mainoles (in Sardigna li naraiant Maimone) cunsideradu su deus de prantas e àrbores. Est una caratza bestida de pedde de berbeghe o de mascru, su mucadore in conca, chin sa cara pintada de carbone. In sa petorra picat sos marratzos e in suta su "chetu puzzone ortatu", chi est una bentre de berbeghe prena de sàmbene e abba. In sa protzessione li benit istampadu pro li fàghere essire su sàmbene chi nde rughet a terra pro lu fàghere proigare. Lu sighint sos batileddos, òmines bestidos de fèminas gatias, sa cara pintada de carbone sighint cantende unu lamentu de mortu, pigant in fatu una pupiedda de istratzos chi la depent basare a sa gente in su caminu.
In Lùvula b'at unu tenore chi si narat Tenore Luvulesu, e mantenet bia sa manera de cantare luvulesa chi fiat in arriscu de iscumpàrrere. Lùvula est bidda chi contivigiat s'arte de sa poesia, difatis dae su 2009, tzintzigada dae unu grustu de persones, s'Amministratzione Comunale faghet su prèmiu de poesia Lùvula Ti Canto.
S'economia
S'economia de sa bidda est fundada in su pastoriu. Su prus de su bestiàmene est berbeghinu, ma b'at finas vùvulos. B'at bìngias e olivàrios.
Darwin (Territòriu de su Norte)
Darwin est sa capitale e sa tzitade prus populada dae su Territòriu de su Norte, Austràlia. Si sìtuat in sa costera setentrionale de su paisu e tenet populatzione de unos 109.478 bividores (istima de su làmpadas de su 2004). In sa tzitade s'agatat una base navale de s'esèrtzitu australianu, chi fiat istada atacada dae sa Marina Imperiale Giaponesa su 19 de freàrgiu de su 1942. Darwin tenet unu clima tropicale chi pròvocat fortes temporadas e tziclones tropicales.
Lùvula
S'economia
De importu pro s'economia de sa bidda sunt sas minas: a pàrrere de sos istòricos est dae su tempus romanu chi sas minas sunt impitadas e galu oe sos signales si bident in su sartu dae sos Enàthos a Gusurra e a Arghentaria. Sas minas de Lùvula sunt parte de su Parcu Geomineràriu Istòricu e Ambientale de sa Sardigna. Su Monte puru est parte de s'economia luvulesa, difatis b'at unu cantieri forestale ue bi traballat gente meda.
In sa bidda b'at finas atividades de cummèrtziu de materiale edile e de mobìlia, butegas de ferramenta e de materiale elètricu.
Sas festas
S'annu comintzat cun sa festa de Santu Antoni, sentida meda in sa bidda. Su 16 a sero s'allughet sa foghina, e su pàrracu in antis la beneighet. In mesu b’est su punteddu: unu truncu de linna de unos deghe metros, subra b’est sa panada.
In chida santa in Lùvula si faghet s’iscravamentu e sa domìniga de Pasca b'est s'incontru. Ma sas festas chi sos luvulesos sentint de prus sunt sas de campagna. Sa prus connota de sas bator crèsias de campagna est sa chi est cunsagrada a Santu Frantziscu de Assisi. Su Prèmiu Nobel Gràssia Deledda nde faeddat in unos cantos contos, e arresonat de sa festa in Elias Portolu. Su santuàriu est a unos duos chilòmetros dae Lùvula, e sa festa si faghet duas bias a s’annu, in primos de santugaine e dae prima die a su deghe de maju: a sa festa e a sa novena bi andat fideles meda.
Cada annu, paris cun sa festa religiosa, sos tres priores numenados cada bia, tremesant sa festa pro totu sa bidda, su sàbadu a parte de sero bi coghent su brodu de berbeghe, sa petza a buddidu, e su sàmbene, e a pustis bi faghent sos ballos.
Sa domìniga, paris chi narant sa missa, b’est sa professone e a pustis su pranzu. So borta de die si tirant sos priores noos.
Persones nòdidas
Pàulu Calia: fiat iscenògrafu de Federico Fellini, e como nche traballat in Frantza dae deghinas de annos, in Sardigna Muss. Bustianu Sanguinetti est pìscamu de Tèmpiu e in antis fiat in Otieri: l’at cunsagradu pìscamu Papa Woityla.
De su tempus coladu est de ammentare Oreste Nemi alias Chircantoni Porcu istudiosu nàschidu e pàschidu in su de XIX sèculos.
Porto-Novo
Porto-Novo est sa capitale ufitziale de su Benìn e su cabulogu de su dipartimentu de Ouémé cun 255.878 abitantes (istima 2006). Est unu portu chi si ghetat a sa laguna de Porto-Novo, unu bratzu de su golfu de Guinea. Porto-Novo est sa segunda tzitade pro bividores de su Benìn, ma est prus pagu importante dae su puntu de bista cumertziale e industriale de Cotonou. Sa tzitade est su tzentru agrìculu de sa regione, su cale produtu printzipale est s'ògiu de prama. Esportat annotamala cotone e kapok.
Carìntzia
Sa Carìntzia (in tedescu: Kärnten [ˈkɛɐ̯ntn̩], in islovenu: Koroška, in croatu: Koruška, in italianu: Carinzia, in ungheresu: Karintia) est s'istadu (o Land) prus meridionale de s'Àustria.
S'economia de sa Carìntzia s'apoderat mescamente subra turismu, eletrònica, ingegneria, risursas forestales e massaria.
Genotzìdiu culturale
Su genotzìdiu culturale (connotu fintzas comente isperdimentu culturale) est unu tipu de genotzìdiu chi cunsistet in s'eliminatzione, càmbiu o inutilizatzione de sa cultura de unu grupu umanu chentza de abbisòngiu de eliminare in manera fìsica a is persones chi pertenent a custa cultura. Custu est unu protzessu de agressione in su cale s'imponet una cultura noa angena (sa de sos agentes agressores) andende a eliminare, remplasende o inutilizende is ligàmenes sotziales chi permitiant is manifestatziones culturales chi su grupu teniat in antis, de forma tale chi sa limba nadia, s'arte, is traditziones musicales, sa literadura orale o iscrita, is cumbinchimentos religiosos, is cumbinchimentos morales, is istitutziones polìticas traditzionales e gasi sighende si isperdant o siant surbidas in intro de sa cultura angena noa. Custu protzessu batit a su càmbiu de un'identidade culturale pro un'àtera, ma su fatu chi in sa majoria de is casos non cumportet un'agressione fìsica, faghet chi, a s'ispissu, non siat pertzibidu gosi dae is membros de sa cultura agredida.
Omosessualidade
S'omosessualidade est una variante naturale de su cumportamentu umanu chi cumportat s'atratzione sentimentale e/o sessuale cara a individuos de su matessi sessu o gènere.
Paris a sa bisessualidade e s’eterosessualidade, s’omosessualidade est una de is tres categorias printzipales a intru de su continuum eterosessualidade-omosessualidade. Is iscientìficos no connoschent is càusas pretzisas de is orientamentos sessuales, ma creent chi funt causados dae un’interatzione imbusticada de genètica e influèntzias ormonales e ambientales e no dae una scèbera: no b’at evidèntzia chi amustrat chi is genitores o esperièntzias de su primu minòriu tèngiant influèntzia in s’orientamentu sessuale.
Mancai calincunu creat chi s’omosessualidade siat un’atividade contranatura, sa chirca iscientìfica at aclaradu chi est una variante naturale de sa sessualidade (umana e animale) e no cumportat dannu o efetos psicològicos pro sa persona o is àteros.
Is relatziones e is atos omosessuales s’ant amiradu e cundannadu in totus s’istòria a segunda de sa cultura e de sa sotziedade. Dae s’acabu de su sèculu 19° s’at atziadu unu movimentu globale pro amanniare sa visibilidade, s’arreconnòschida e is deretos legales pro is personas omosessuales, incruende su deretu a sa coja e a s’unione tzivile, s'adotzione, su traballu, su serbìtziu militare, a s’atzessu pare a s’asistèntzia sanidaria e pro s’intrada de leis contra su bullismu a is minores gay.
Catedrale de Santa Maria de Casteddu
Sa catedrale de Santa Maria de Casteddu est una catedrale de istilu pisanu chi dòminat pratza Càralu Arbertu, sa “plazuela” antiga de sos ispannolos, chi s’agatat a unu livellu prus in zosso a petus de su pranu caminale de pratza Palatzu. De su fraigu orizinale, sa crèsia bardat in foras sa turre campanale cuadrada (francu su paramentu, sa cùspide e sas monoforas), s’incroamentu de su portale tzentrale, sos portales de su transetu, ucheddos de tarassias e iscurturas. Su prospetu medievale initziale fiat istadu redisinnadu in su 1702 in formas barocas dae Pietro Fossati e in istilu romànigu-luchesu in su 1933. Finas sa parte interna, a tres navadas cun presbitèriu elevadu e transetu, aiat tentu remanizos ampros in su corpus lonzitudinale dae bandas de Domenico Spotorno s’architetu milliseschentesu. Adossada a sa contrafatzada est sa trona, realizada dae Ghillermu de Pisa intre su 1159 e su 1162 pro sa catedrale de sa bidda sua e donada a Casteddu dae sa comuna tuscana in su 1312, pro simbolizare sos ligàmenes antigos ch’in cussu mamentu fiant minetzados dae sos aragonesos. In su 1670, su pèrgamu fiat istadu ismembradu in duas partes e sos bator liones postos in sa base de sas colunnas fiant istados tramudados a sos pees de su presbitèriu.
Pussy Riot
Pussy Riot est su momene de unu collettivu femminista russu de mùsica punk-rock de Mosca, chi si esibidi in manifestaziones provocatorias contra a su regime politigu russu. Sas aziones de su grupu sunu similes a i cussas de su grupu artistigu Voina (in russu: «Война» chi cheret narre Gherra) chi est cumposto dae istudentees de sa facultade de filosofia de s'Universidade Istatale de Mosca, sa matessi iscola de Nadezhda Tolokonnikova, una de sa componentes de su grupu. De recente tres de sos componentes de su grupu sunu istadas arrestadas pruite ana fattu una performance contra a su presidente de sa Russia Vladimir Putinin sa cheja ortodossa pius importante.
Sung Jae-gi
Sung Jae-gi(Corea:성재기, china:成在基, Daegu, 11 de Cabidanni 1967 – Mapo in Seoul, 26 de Trìulas 2013) fit unu attivista pro sos derettos umanos, filosofo liberalismo de sa Corea de su Sud.
Pussy Riot
Solidariedade internazionale
Sas pizzinnas cundennadas ana rezidu diversas manifestatziones de solidariedade dae medas artistas, politicos, musicistas e ateras personalidades, tra custos:
Sahara
Su Sahara (in àrabu الصحراء الكبرى, aṣ-Ṣaḥrāʾ e al-Kubrà, literalmente 'su Desertu Mannu') est unu desertu de tipu caente postu in su norte de s'Àfrica. Cun prus de 9 milliones de km², est su desertu non polare prus mannu de su mundu. Ocupat sa parte majore de Àfrica de su Norte e unu su 27% de su continente africanu, cosa chi ddu faghet mannu comente de s'Europa o de is Istados Unidos. Su Sàhara s'isterret dae su mare Ruju, includende partes de sas costeras mediterràneas, fintzas a s'Otzèanu Atlànticu. Cara a sud est allindadu dae su Sahel, unu territòriu costituidu de savanas semiàrrides postu in su nord de s'Àfrica sub-sahariana. In custu desertu sunt istados filmados infinidades de filmes e reportatges.
Is làcanas de su Sahara sunt s'Otzèanu Atlànticu in s'ovest, s'Atlante e su Mediterràneu a cara de su norte, su mare Ruju e Egitu cara a s'estu, e su Sahel in su sud. Su Sàhara si costumat a dividire in Sahara otzidentale, Montes de Ahaggar, Montes de su Tibesti, Montes de Aïr (una regione de montes e artos montigros de su desertu), su desertu de su Teneré e su desertu Líbicu (sa regione prus àrrida). Su puntu prus artu in su Sàhara est s'Emi Koussi, unu vulcanu de 3.415 metros postu in is montes de su Tibesti, in su norte de su Ciàd.
Sa die de s'atacu
Sa die de s'atacu est un'ochidòrgiu fatu su 6 de santugaine de su 1800 in Tiesi, in Sardigna, dae s'Armada Règia Sarda in paris cun bandidos arruolados cun sa promissa de amnistia sighende s'òrdine de Giusepe Beneitu de Savoja, conte de Moriana.
Istòria
A curtzu a sa fine de su de XVIII sèculos, in Sardigna, b'at àpidu unu movimentu antifeudale de importu mannu cun ideas antimonàrchicas e rivolutzionàrias rapresentadu in parte dae Giuanne Maria Angioy.
Unas cantas rebellias fiant istadas postas in atu in su 1793 dae sas populatziones de sos bidditzolos de Sossu, Òsile, Piaghe, Sènnaru, Séddini, Nujvi, Ossi, Tissi e Ùsini, totu cantos in s'ala setentrionale de s'ìsula. Incumentzadas che a atos de protesta contra a s'esosidade fiscale de sos feudatàrios, si fiant fatu-fatu trasformadas «in atos beros de rebellia e in assaltos a sas propiedades». Nointames custu, a custas initziativas s'acumpangiaiant fintzas unas cantas rivendicatziones cun verìficas de sa legitimidade de sos imponimentos fiscales e de sos deretos feudales.
In su 1794 unas àteras rebellias antifeudales fiant nàschidas in s'aristanesu, in Cuartu Sant'Aleni, in Otieri, in Ìtiri Cannedu e in Uri.
Fintzas in su Meilogu bi fiat istadu unu fermentu de annotu. Mescamente su 24 de santandria de su 1795 sas comunidades de Tiesi, Bessude, Boruta e Cherèmule aiant istipuladu, in antis a unu notàriu, unu «traste de unione» in ue s'invocaiat su riscatu de sos fèudos e si decraraiat de «non reconnòschere prus cale si siat feudatàriu».
S'ala angiojana de su «partidu patriòticu» aiat reconnotu in presse sa  novidade manna de custa initziativa: «su tonu    de s'atu est de una natura noa a beru in custu Regnu, e tantu ispantosu [...] chi de seguru at a formare unu de sos monumentos de interessu prus mannu de s'Istòria Sarda de s'època presente»
In su 17 de martzu de su 1796, semper in Tiesi, 32 bidditzolos ant istipuladu un'àteru patu antifeudale.
In s'8 de làmpadas de su 1796 Giuanne Maria Angioy, martziende cun s'esèrtzitu antifeudale suo cara a Casteddu, l'ant derrotadu. A pustis de àere agatadu unu logu de amparu in ue istaiat Micheli Obino, in Santu Lussurzu, in sa note tra su 13 e su 14 làmpadas, pessighidu dae sa cavalleria de su cavalieri Marcello de Cùllieri, dae 500 òmines de su macomeresu don Giusepe Colent e dae unu regimentu de mìlites a caddu bènnidos dae Pàdria, Angioy fiat resèssidu a si liberare de issos, aiat rugradu su Montiferru e fiat arribbadu in Tiesi. Su sero de su 16 de làmpadas si fiat dirìgidu cara a Portu Turre, dae ue si fiat imbarcadu in manera clandestina pro Gènova.
In su 1799 sos sabàudos, a pustis de àere concruidu su protzessu de normalizatzione e pigadu torra sos redinagros de su guvernu, fiant isbarcados in s'ìsula, dae ue sos piemontesos fiant istados bogados a foras in su 1794. Pro sos abitantes de sa Sardigna si fiat abertu un'iscenàriu de opressione gasi grave de batire  a rebellias, che a cussa de Tiesi.