cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Is carrus de s'àlinu
Su nòmini
Su àlinu o àbiu est su nòmini sardu po zerriai s'ontano, una mata ca in antigoriu e fintzas a pagus de dexi annus passaus tudàt totu s' arriu de su Flumini Bellu, su riu ca scurri acanta de su tzentru abitadu pabillonesu.
Is carrus
Su momentu prus de importu est sa criatzioni de is carrus e de is tracas (o barracas) pesadas asuba de is carrus imperendi su scomu de s'àlinu poita ca si bolit amentai cussu tràgicu accontèssiu, e nài gràtzias a sa manu divina ca at aprigau is pabillonesus. Duncas, custus carrus ca funt meda imperaus in àeras festas religiosas sardas (e non solu) funt unicus in su gèneri issoru comenti de su restu sa festa.
Le cinque vite di Hector
Le cinque vite di Hector (Being Human) est unu film de su 1993 cun Robin Williams.
Mentalidadi coloniali
Su cuntzetu de mentalidadi coloniali (colonial mentality in inglesu) est in pitzus de cussu sentidu de inferioridadi chi si intendint tzertas sotziedadis, a pustis de su colonialismu, una borta chi cussas funt intradas in cuntatu cun su schema de baloris de su colonitzadori in periodu coloniali. Su cuntzetu, po dda narriri in atera manera, bolit inditari su fatu chi su colonitzàu apat atzettàu is schemas de pensamentu e cultura de su colonitzadori, e dda tengat in cunsideru comente "superiori" cumparada a sa propia, chi creit issu etotu "inferiori".
Le cinque vite di Hector
Su film narara s'esperientza de un'anima umana (interpretara de Robin Williams) longu tottas is cinquas incarnatzionis suas.
Mentalidadi coloniali
Su cuntzetu in chistioni at portàu a arrexonamentus meda in is studius post-colonialis.
Le cinque vite di Hector
Su film est girau e scrittu de Bill Forsyth.
Innoi est sa prima borta chi recitara Ewan McGregor.
Esàminu universitàriu
Su esàminu universitàriu est una proa chi est a fàgher in universidade cando agabbat una materia imparada ind unu cursu de laurea, pro demostrare a su dotzente chi unu si la at abberu imparada.
S'esaminu podet esser iscritu, orale, a prozetu o unu pagu de totu custos; in prus, pro dare calicunu esaminu tocat a nde fagher ateros innantis, si est propedeuticu. Pro calicunu cursu de imparu, comente cussos chi punnan a dare connoschentzia de tipu praticu in logu de teoricu (unu laboratorju de architettura, pro esempiu), no est raru un'esaminu de fagher a grupos. Un'esaminu fatu si assotziat a unu botu.
In Italia, su botu de sos esaminos universitarios si espricat in trentesimos: su botu massimu chi si podet pigare est 30 cun laude, cussu minimu 18. Bi at peri proas chene botu perunu, chi dìan a serbire pro mustrare abilesa o idoneidade ind unu tzertu campu, ma segundu su DM 270/04 no faghet prus a los tenner in cunsideru comente esaminos.
Paisos nòrdicos
A custos sunt azuntos fintzas sas regiones autònomas de Ìsulas Føroyar, Groenlàndia e Ìsulas Åland. Sunt totus acapiados de istiles de vida, istòria, limbas e istruturas sotziales simbigiantes.
Traditzionalmente Estònia e Letònia fiant cumpresas in custu grupu, ma sas ùrtimas acontessidas istòricas las ant istesiadas e si las cunsìderant a parte in su grupu de sos istados bàlticos, mancari susetotus s'Estònia ambissionat a bi torrare a èssere parte.
Sos paisos nòrdicos s'agatant in sas primas posiduras de medas inditos mundiales, comente sos chi pertocant educatzione, economia, competitividade, deretos tziviles, calidade de sa vida e isvilupu umanu.
Datos
Intre sos paisos nòrdicos s'Isvètzia est su prus istèrridu e populadu, s'Islanda su prus pagu populadu e sa Danimarca su cun subrafache prus minore. Sa Finlàndia è su solu istadu de su grupu a chi fetzat parte de sa zona Euro; de s'Unione Europea, de chi sunt parte fintzas Isvètzia e Danimarca, mancari cunserbent moneda locale.
S'Islanda est negotziende s'intrada in s'Unione Europea. In Norvegia intames, a fatu de duos tentativos fallidos, no est dàbile chi nde dimandet s'intrada in tempus imbeniente.
Demografia
Sa majoria de sa populatzione de Finlàndia tenet orìgines ètnicas deferentes dae isvedesos, norvegesos e danesos, sa limba de majoria faghet parte de su grupu ugro-fìnnicu, contra sos àteros chi faeddant limbas germànicas. Sa segunda limba uffitziale de Finlandia est comente chi siat s'isvedesu, èssende istada sugeta a sa dominatzione de s'Isvtzia pro unos 550 annos.
In sa regione de norti intre Isvètzia, Norvègia e Finlàndia (fintzas sa Rùssia), s'agatat sa Lapònia, regione in ue bivet su pòpulu sami, minoria chi faeddat limba de su brancu ugro-fìnnicu, comente su finlandesu. Sa populatzione de sa Groenlàndia est formada de sos inuit, unu pòpulu de orìgine amerindia.
Perifèrica
Una perifèrica (a manera prus formale, unidade perifèrica), in informàtica, indicat unu cale si siat dispositivu hardware chi faghet parte de unu sistema de elaboratzione eletrònicu (de sòlitu, ma no a manera esclusiva, un'elaboradore), chi est collegadu a s'unidade tzentrale chi ddu controllat cun su sistema operativu. Ogni perifèrica podet èssere de intrada, de bessida o ausiliària a su funtzionamentu internu.
Mancari chi su tèrmine "perifèrica" potzat sugerire un'importu segundàriu, medas tipos de perifèricas sunt de importu primàriu in s'economia de unu sistema de elaboratzione de datos chi si potzat nàrrere de s'in totu efitziente e duncas cumpletu.
Funtzionamentu
Sa perifèrica est collegada a su restu de su sistema pro mèdiu de unu canale chi ddi narant bus. Ddoe at bus chi sunt progetados pro èssere impreados a intro de s'elaboradore, comente a su bus PCI chi permitit de agiùnghere perifèricas in forma de ischedas de espansione e àteros chi permitint de collegare dispositivos cun cavos, a esèmpiu su bus USB. Oe in die ddoe at fintzas perifèricas sena filos chi comùnicant cun d'elaboradore pro mèdiu de undas eletromagnèticas. S'atzessu a su bus est arbitradu dae unu controllore de perifèrica chi, de sòlitu (ma non semper) est integradu in s'ischeda base de s'elaboradore. Custu cumponente retzit is cumandos dae su sistema operativu (pro mèdiu de programmas ispetziales, is pilotas de dispositivu) e ddus imbiat a su dispositivu etotu. Cando su dispositivu est prontu a imbiare is datos rechertos, su controllore imbiat un'interrutzione pro avèrtere su sistema operativu. Sa còpia de is datos dae su dispositivu a sa memòria tzentrale de s'elaboradore podet èssere fata dae su pilota de su dispositivu pro mèdiu de su micro-protzessore o cun un'atzessu diretu a sa memòria (connotu comente a DMA, dae s'inglesu Direct Memory Access) cun un'atòliu prus mannu.
Classificatzione
Is tipos de perifèricas sunt medas ma totus capent in is tres printzipales grupos sighentes:
Interna e esterna
Sa perifèrica interna est una perifèrica chi est installada a intro de s'elaboradore, paris a is àteros cumponentes est de sòlitu un'ischeda eletrònica connessa cun s'ischeda base (ischeda video, ischeda àudio, ischeda de retze, ischeda de memòria) e dae custa cun sa CPU pro mèdiu de su chipset.
Sa perifèrica esterna, a su contràriu, est installada a foras de s'elaboradore (es. su sòrighe).
Custos duos tipos de perifèricas non sunt esclusivos in manera mùtua. Esistent difatis tipos de perifèricas chi sunt realizados siat comente a perifèricas internas, siat comente a perifèricas esternas. (es. su discu fissu internu/esternu, ischeda audio, video e de retze esterna).
Intrada e essida
Sa perifèrica de intrada est una perifèrica chi ponet datos in sa memòria tzentrale de s'elaboradore traballende in manera uni-diretzionale. (es. tecladu e sòrighe).
Sa perifèrica de essida est una perifèrica chi retzit datos dae sa memòria tzentrale de s'elaboradore traballende in manera uni-diretzionale (es. ischermu e imprentadora).
Locales e remotas
Sa perifèrica locale indicat una cale si siat perifèrica chi est connessa a manera dereta a un'elaboradore
Sa perifèrica remota indicat una cale si chi siat perifèrica connètida a s'elaboradore pro mèdiu de una retze de elaboradores.
Wim Wenders
Wim Wenders, (Ernst Wilhelm Wenders) (Düsseldorf, 14 austu 1945), est unu regista, isceneggiadore e produttore cinematograficu tedescu.
Gràssia Deledda/campidanesu
Maria Grazia Cosima Deledda (Nùgoro, 28 de cabidanni de su 1871 – Roma, 15 de austu de su 1936), connota in Nùgoro fintzas cun su nòmini de Grassia, est stetia una scrittora chi at bintu su Premiu Nobel pro sa literadura in su 1926.
Frédéric Mistral
Est istadu unu renovadore de s'impreu literariu de s'otzitanu. At rezidu su premiu Nobel pro sa literadura in su 1904.
Kiev
Kiev, (in ucrainu Київ, in russu Киев), est sa capitale e sa tzitada pius manna de s'Ucraina. In su 2007 si contaiana 2,7 miliones de abitantes, ma si istimat chi sian pius de 4 miliones.
Ignazio Sanna
Ignazio Sanna (Orune, 20 de freaxu 1942) est unu archipìscopu catòlicu e teòlogu italianu, de su 4 maju 2019 archipìscopu emèritu de Aristanis e de su 3 de làmpadas 2019 presidenti de s'Acadèmia Pontifìcia de Teologia.
1799
1799 (MDCCXCIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Universidade Bocconi de Milanu
Sa universidade commertziàle "Luigi Bocconi"est una universidade privada de Milanu, fundada in su 1902. Si insinzant mescamente sas iscientzias economicas e sotziales, giuridicas e manageriales. Est a curtzu dae su tzèntru istoricu de sa tzitade, a 10 minutos ebbia dae sos "Navigli" e non meda a tesu dae su "Duomo". Sa "SDA Bocconi School of Management" es connotta pro essere una de sas prus importantes Business school de su mundu.
Est s'unica universidade italiana chi no ada mai dadu una laurea ad honorem.
The Black Angels
Is The Black Angels sunt unu cumpressu rock psichedèlicu americanu de sa tzitade de Austin, Texas. Pigant nòmene de una cantzone de is Velvet Underground: The Black Angel's Death Song.
Istòria
Formados in su maju 2004, sos The Black Angels pigant nòmene dae sa cantzone de sos Velvet Underground "The Black Angel Song".
In su 2005 pigant parte a unu discu dopiu de mùsica psichedelica chi si narat Psychedelica Vol.1, cun sa Northern Star Record. Cun custu discu sa popularidade de su grupu faghet unu primu importante giampu in sa scena underground.
World Wide Web
Su World Wide Web (literalmente "talaranu globale"), abbreviadu Web, sigla WWW o W3, est unu de sos servìtzios printzipales de Ìnternet, chi permitit de navigare e usufruire de medas cuntènnidos amatoriales e professionales (multimediales e no) collegados unu cun s'àteru pro mèdiu de ligàmenes, e de àteros servìtzios abertos a totus o a un'ala de sos impitadores de Ìnternet. Custa abbundàntzia de informatziones est possìbile gràtzias a is protocollos de retze e a sa presèntzia, difusione, fatzilidade de impreu e atòliu de sos chircadores (o motores de chirca) e de sos navigadores web in unu mollu de architetura de retze definidu cliente-serbidore.
S'idea e sa nàschida
Si podet connòschere sa prima proposta de unu sistema ipertestuale in is istùdios de Vannevar Bush, posca publicados in s'artìculu As We May Think (in sardu "Comente diamus pòdere pensare") de su 1945. Su cuntzetu de ipertestu est istadu introduidu in su 1965 de Ted Nelson.
Sa data de nàschida de su World Wide Web benit de sòlitu indicada in su 6 austu 1991, cando s'informàticu inglesu Tim Berners-Lee at publicadu su primu situ web. Sa pàgina est istada visitada 17 dies a pustis: su primu impitadore esternu a su tzentru de chirca dd'at segudada su 23 austu imbeniente.
S'idea de su World Wide Web fiat nàschida duos annos in antis, in su 1989, in su CERN (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire) de Ginevra, su laboratòriu prus importante de fìsica europeu. Su chircadore inglesu est istadu ispantadu dae comente carchi collega italianu trasmitiat informatziones pro mèdiu de lìnia telefònica de unu pranu a s'àteru de s'istitutu, castiende·ddas cun dispositivos vìdeu. Su 12 martzu 1989 Tim Berners-Lee at presentadu difatis a su supervisore suo su documentu Information Management: a Proposal, espostu comente a còpia in su CERN, chi est istadu valutadu «vagu ma interessante». A sa base sua ddoe fiat su progetu de su Berners-Lee etotu e de unu collega suo, su belga Robert Cailliau, punnadu a elaborare unu programma pro su cumpartzimentu de documentatzione sientìfica in formadu eletrònicu in manera indipendente de sa prataforma informàtica impreada, cun su fine de megiorare sa comunicatzione, e tando sa cooperatzione, tra sos chircadores de s'istitutu. A chirru de sa creatzione de su programma est incumentzada fintzas sa definitzione de istandard e protocollos pro iscambiare documentos subra is retzes de carculadores: su limbàgiu HTML e su protocollu de retze HTTP.
In su mese de nadale 1990 sunt istados cumpletadas sas primas versiones de sos programmas pro su serbidore. Berners-Lee at realizadu fintzas su primu navigadore. Sa die 20 est apartu su primu situ, chi descriiat su matessi progetu WWW a s'URL http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html. Su giassu fiat visìbile a sos dipendentes e collaboradores de su CERN isceti. Partende dae su 6 austu 1991, imbetzes, Berners-Lee at cumintzadu a annuntziare in diversos newsgroup s'esistèntzia de su progetu WWW e sa disponibilidade de su programma.
A pustis de duos annos chi fiat istadu impreadu de sa comunidade sientìfica isceti, su 30 abrile 1993 su CERN at detzìdidu de pònnere su WWW a disponimentu de totus, emitende·nde su còdighe de orìgine in pùblicu domìniu. In sos annos imbenientes sa tecnologia noa at connotu una resessida lestra e ampra, gràtzias a sa possibilidade oferta a cale si siat de creare pàginas web, de s'atòliu de su servìtziu e de sa simplidade sua. Cun sa resessida de su Web tenet cumintzu sa crèschida e difusione de Ìnternet de sos annos 2000-2010 e de sa "era de su Web".
Su primu giassu web italianu postu in lìnia est istadu su de su «Tzentru de chirca, isvilupu e istùdios superiores in Sardigna» (CRS4). Su situ, crs4.it, est istadu publicadu in su beranu de su 1993 e sa versione istòrica est oe in die ancora a disponimentu.
Dae su Web istàticu a sos servìtzios Web
Pro donare a su web prus interatividade e dinamitzidade sunt istados sighidos duos caminos. Dae un'ala sunt istadas ammanniadas sas funtzionalidades de sos navigadores pro mèdiu de un'evolutzione de su limbàgiu HTML e sa possibilidade de interpretatzione de limbàgios de scripting (comente a JavaScript). Dae s'àtera, est istada megiorada sa calidade de elaboratzione de sos serbidores pro mèdiu de una generatzione noa de limbàgios integrados cun su serbidore web (comente a JSP, PHP, ASP, etc.), trasformende duncas sos serbidores web in sos atuales serbidores de aplicatzione.
Sa difusione de custas solutziones at cunsentidu de aviare s'usu de su web comente a prataforma aplicativa chi oe agatat sa màssima espressione sua in sos servìtzios web, chi s'indùstria mundiale intrea de su programma pro sa gestione de azienda, is nùmenes cummertziales majores (comente a SAP e Oracle) e fintzas sas comunidades Open Source sunt traballende pro da realizatzione e difusione. S'usu de sos servìtzios web a s'internu de s'architetura de integratzione SOA at a permìtere fintzas a sas impresas minores de gestire sena isfortzos mannos sos protzessos aziendales pròpios.
Fine de sos servìtzios web est de limitare su prus possìbile sas fainas de sa posta in òpera, cunsentende de atzèdere a servìtzios de programma disponìbiles in retze, ddos impreare segundu netzessidades pròpias e ddos pagare feti pro s'impreu efetivu issoro.
Dae su web istàticu a su web semànticu
Si s'istandard HTML, chi cun sa simplidade sua at contribuidu a s'afirmadura de su web, tenet sa limitatzione manna de serbire pro sa formatatzione de sos documentos isceti, disconnoschende s'istrutura e su significadu de su càbidu.
Custu ponet dificultades mannas in sa retzida de is informatziones e un'impreu nou in su benidore. Pro si nd'agatare, bastat a esecutare una chirca impreende unu de is chircadores disponìbiles: a s'ispissu una pertzentuale pitica meda de is resurtados est de utilidade pro sa chirca chi si cheriat fàghere. A esèmpiu, pro unu cale si siat motore de chirca, no esistet diferèntzia intre su faeddu Casu in su cuntestu Su Sig. Casu e su faeddu casu in su cuntestu de s'alimentatzione, faghende sa chirca difìtzile.
Sa risposta a custu problema est arribbada, torra, de su fìsicu inglesu Tim Berners-Lee, chi, a pustis de àere abbandonadu su CERN, at fundadu su cunsòrtziu W3C chi guvernat s'isvilupu de istandard e protocollos ligados a su web. Issu in su 1998 at definidu su standard XML (eXtensible Markup Language), unu meta-limbàgiu derivadu dae su SGML chi cunsentit sa creatzione de limbàgios noos de marcadura (a es. su HTML matessi est istadu torradu a definire in XML comente a XHTML). Sa caraterìstica sua innovativa est sa possibilidade de agiùnghere informatziones semànticas in sos càbidos pro mèdiu de sa definitzione de tag oportunos.
XML tenet però una falta de importu mannu: non definit carchi mecanismu unìvocu e comunu pro ispetzificare relatziones tra informatziones in su web pro un'elaboratzione automàtica issoro (a es. prus documentos chi faeddant de su matessi argumentu, persone, organizatzione, ogetu), faghende meda difìtzile su cumpartzimentu de sas informatziones.
Fintzas in custu casu sa solutzione a su problema est arribbada dae su W3C de Berners-Lee, pro mèdiu de sa formalizatzione de su web semànticu. S'idea est de generare documentos chi potzant èssere letos e apretziados non dae èsseres umanos isceti, ma fintzas atzessìbiles e interpretàbiles dae agentes automàticos pro sa chirca de càbidos.
Pro custo fine sunt istados definidos unos cantos limbàgios, comente a Resource Description Framework (RDF) e Web Ontology Language (OWL), ambos basados subra XML, chi cunsentint de espressare sas relatziones tra sas informatziones pighende comente a esèmpru a sa lògica de sos preigados pigada dae s'abbistesa artifitziale. Custos istandard sunt giai disponìbiles, ma sighint a èssere isvilupados paris cun formalismu e trastos pro dotare su web de capatzidade de inferèntzia.
Descritzione
Una caraterìstica printzipale de sa retze Web est chi is nodos chi dd'assentant sunt collegados unu cun s'àteru pro mèdios de ligòngios, formende un'ipertestu, e sos servìtzios suos podent èssere postos a disponimentu dae is impitadores de Internet etotu.
Pro cantu pertocat sos càbidos, tando, su Web tenet sa particularidade ispantosa de ofèrrere a totus sa possibilidade de essire editore e, cun pagu gastu, de segudare unu pùblicu ampru a beru distribuidu in totu su mundu: is impitadores de Internet in su 2008 ant superadu su milliardu e chimbighentos milliones, belle su bator unu de sa populatzione mundiale.
Càbidos e s'organizatzione
Sos càbidos de su Web sunt organizados in giassos (o sitos) web, istruturados in pàginas web, chi si presentant comente a cumpositziones de testu e/o gràfica visualizadas in su navigadore web subra s'ischermu de s'elaboradore. Sas pàginas web, fintzas chi apartenent a sitos diversos, podent èssere collegadas cun is àteras in manera non secuentziale pro mèdiu de sos ligòngios (fintzas mutidos ligàmines o acàpios), alas de testu e/o gràfica de una pàgina web chi permitint de atzèdere a un'àtera pàgina, de iscarrigare cuntènnidos o de atzèdere a funtzionalidades, faghende clic subra de issos cun su sòrighe o tochende·ddos subra un'ischermu a tocu, creende gai un'ipertestu.
Totu is giassos web sunt identificados dae s'indiritzu web, una secuèntzia de caràteres unìvoca mutida in tèrmines tècnicos URL chi permitit de ddos agatare in su Web.
Posta in òpera
Su Web est postu in òpera pro mèdiu de un'impare de istandard. Is printzipales sunt:
Funtzionamentu
Sa bisione de una pàgina web incumentzat cumponende·nde s'indiritzu in sa casella apòsita de su navigadore web opuru faghende clic in unu ligòngiu ipertestuale presente in una pàgina web visualizada in antis o in àtera risursa che a esèmpiu unu messàgiu de posta eletrònica. Su navigadore a cussu puntu incumentzat una sèrie de messàgios pro comunicare cun su serbidore web chi acasàgiat cussa pàgina pro dda pòdere iscarrigare e ammustrare in s'ischermu.
A primu, sa portzione de nùmene de serbidore de s'URL est imbiada a su Sistema de nùmenes de domìniu (Domain Name System, DNS), base de datos globale e distribuida, chi torrat s'indiritzu IP de su giassu web o, mègius, de su serbidore web chi ddu cabet.
A custu puntu su navigadore podet pedire sa pàgina recherta dae s'impitadore impreende custu indiritzu. Su testu HTML de sa pàgina est rechertu pro primu e luego interpretadu dae su navigadore chi, si nche nd'at, recheret immàgines o àteros archìvios chi ant a serbire pro formare sa pàgina definitiva.
Una borta chi is documentos rechertos sunt istados retzidos, su navigadore formatat sa pàgina in s'ischermu sighende is definitziones HTML, CSS, o àteros limbàgios web. Ònni immàgine e àteras risorsas sunt achiridas pro prodùere sa pàgina web chi s'impitadore at a bìdere.
Web pro dispositivos mòbiles
Is elaboradores mòbiles, comente telefoneddos, tauleddas e assistentes personales (PDA) tenent netzessidades ispetziales: is ischermos sunt piticos, is lìnias podent èssere lentas, cun disponibilidade discontìnua e a bortas costos caros, sa potèntzia est bàscia e sa possibilidade de intrada de datos limitada, prus che totu pro s'incomodidade de iscrìere in unu tecladu piticu o a subra a un'ischermu a tocu. Pro permìtere sa navigatzione cun custos dispositivos, a fine de is annos '90 est istadu progetadu su standard WAP (Wireless Application Protocol). A pustis, sa diferèntzia intra elaboradores e dispositivos mòbiles s'est minimada, permitende·ddi de impreare is pròpiu tecnologias, cun s'agiudu de unu disìnniu responsivu (o adativu) de is pàginas web.
Portu Conte
Portu Conte (in italianu Porto Conte, in cadelànu Port del Comte) est su golfu prus mannu de sa Costèra de su Coràddu, postu in s'ala nord-otzidentale de sa Sardigna e in intro de sa tzitade de s'Alighera, a una distantzia de unos 20 kilometros. Su golfu lu inserrant sos promontorios de Capu Catza e Punta Lizu. Dae s'intrada a s'aggabu b'at unos 6 kilometros. Totu sa costèra la faghent caleddas minores, rocas e un'ispiàggia manna connòta cun su nùmene de Mugoni, chi serrat su golfu.
Connòtu a su tempus de sos romanos antigos comente Portus Nimpharum (su portu de sas ninfas), su golfu est unu de sos portos naturales prus mannos chi si agàtent pèri totu su Mare Mediterràneu. Pro custu fatu, est sèmper istàdu de impòrtu istratègicu mannu in sos segulos colàdos. Como carchi annu su logu est suzetu a amparu, faghende parte de su Parcu Regionale de Portu Conte in su tretu terrestre, e in cussu marinu de s'Area Naturale Proteta de Capu Catza - Isula Piana.
Su logu istrategicu at fatu a manera chi su golfu fit cuadorzu de barcas chi apartenìant a piscadores e nàes de mercadùra e de gherra. In su fondale ant agatàdu medas imbarcatziones latinas. In su 27 de aùstu de su 1353, Portu Conte at bìdu una battalla in ue s'armada cadelàna e venetziana, chi nde fit a cabu Bernardu de Cabrera, binchìat cussa genovesa, fatu istoricu chi at pòstu s'Alighera e sa Sardigna in suta de sa Corona de Aragòna.
Herta Müller
Herta Müller (Nițchidorf, 17 de austu in su 1953) est una iscrittora chi hat binchidu su Premiu Nobel pro sa literadura in su 2009.
Portu Conte
In su cursu de sas gherras napoleònicas, sa flota britannica chi ghiaìat s'almirante Oratziu Nelson bi aìat una base sua in sa costèra nord-otzidentale de sa Sardigna. Sa presentzia inglèsa ponìat cuntrollu a sas intràdas e bessìdas de s'armada frantzèsa, chi tenìat - e galu tenet - sa base sua in su portu de Tolone. Su golfu de Portu Conte fit unu ispàtziu seguru in ue istàre pro sas nàes britannicas, chi fint alliàdas cun cussas sardo-piemontèsas pro impidìre un'isbàrcu frantzesu in s'isula de Sardigna.
Ann Coulter
Ann Hart Coulter (Noa Iorcu, 8 de nadale 1961) est una ziornalista, iscritora, cumentadora polìtiga e abogada amerigana. Cumparet frechentemente in sa telebisura e in sa ràdiu, gasi che de oradora in eventos pùbrigos e privados.
Aiat logradu numenada in sos annos noranta de su sègulu coladu comente crìtiga forte de su gubernu de Clinton. Meda cunnota pro sas opiniones suas cunservadoras e sa manera cuntierrada in ue las presentat e defendet, Coulter s'est descrita comente “polemista ch'istimat alluer foghitos”, e chi “non pretendet de esser impartidària o echilibrada, comente faghent sos ziornalistas de sa telebisura e de sa ràdiu”. Custu a bias li batit crìtigas tantu dae manu dereta che dae manu manca.
Ann Coulter est istada isposada diferentes bias, peroe non s'est cojuada mai.
Prèmiu Casteddu de sa Fae
Su Prèmiu Casteddu de sa Fae est unu prèmiu literàriu fundadu in Pasada in su 1979, dae s'artista e intelletuale Màuru Deledda. Organizadu dae sa Sotziedade Culturale Casteddu de sa Fae (Presidente: Diegu Corràine / Segretàriu: Ànghelu Canu), cun su patronadu de sa Comuna de Pasada
Restorante
Unu restorante (dae su frantzesu: restaurant) est un’istrutura edilìtzia in ue si servint màndigos e bufaduras bariadas, a cunsumire in s’istabilimentu. Su tèrmine cuguzat una gamma basta a beru de atividades cumertziales e numerosos tipos de coghina.
A bias, sos restorantes formant parte de unu cumparis prus mannu, a s’avesu un’hotel, e in su casu naradu sos ambientes pro sa restoradura sunt cuntzìbidos pro esser impreados dae bandas de sos istranzos, peroe fitianu sunt abertos finas a crientes de foras.
Paisos Cadelanos
Paìsos Cadelanos (in cadelanu Països Catalans) est unu faveddu chi inditat totus sos territorios in ube si chistionat o si at chistionau, istoricamente e traditzionalmente faveddande, su cadelanu. S'isseperu de custu faveddu est una chistione cuntrovèrsa, ca tenet fintzas connotatziones politicas in prus de culturales; difatis, carchi natzionalista cadalanu pessat chi si depant pònner a pàre chin sa natzione cadalana etotu, chi la rappresentat sa bandera de sa Estelada.
In intro de s'Ispagna sun:
Foras de s'Ispagna sunt:
1510
S'annu 1510 (MDX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in martis segundu su calendàriu gregorianu.
Battalla de Seddori
Sa battalla de Seddori est istada una pelea gherrada in su 30 de lampadas de su 1409 in su pranu a sud de su casteddu e de sa bidda seddoresa chi bidiat cuntrappostos sos sordàos arbaresos, chi los ghiabat Guglielmo III de Narbona, e sos cadalanos de Martinu I de Sitzilia, primu naschiu de Martinu I de Aragona.
S'ischiera sarda de Arbaree fit de 20.000 sordaos e contabat in supra sa làdina superioridade numerica, mentras s'esertzitu aragonesu fit a s'imbesse in inferioridade (petzi 11000 sordaos) ma contabat in supra una tattica chi meda at jocau pro sa binchida issoro.
Sos sardos fint essios dae su chi est oje connotu che "bruncu de sa battalla", ma sos aragonesos aiant fattu una manovra a cota, tale de partire in duos su fronte de s'esertzitu sardu ind un'ala de manca e ind una de dresta, e sa de manca in duos ateros cantos: sa prima si che fit ritirada a su casteddu de Seddori e che los aiant mortos a sa conchista sua, uchidende prus de 600 sordaos e fachende presoneras unas 300 feminas de su locu; sa secunda aiat chircau de si adobiare chin su restu de sas fortzas in Seddori colande pro su ribu Flùmini Mannu, ma sorte cheriat chi non lu podiant attraessare ca fit bocau, e custrintos a artziare a un'artura fint presos e iscannaos in su locu chi si connoschet che "Boccidroxiu". S'atera ala chi fit abbarrada, sa de dresta, aiat resessiu a si ritirare in su casteddu de Monreale.
Sa derrota manna pro sos sardos at fatu a manera chi sos aragoneos podiant falare a Bosa, picandela, chin s'intentu de facher gai etotu chin Aristanis, ma su judiche de factu Lenardu Cubello aiat firmau prima, fortzis in traitoria, sa resa. S'unicu rennu sardu indipendente de tando, cussu de Arbaree, perdiat s'indipendentzia e, sicomente si che fit mortu Martinu I de Sitzilia pro mal'aghera (nanchi prus debile a fortza de si "ispassiare" chin una presonera chi aiat picau, sa bella de Seddori), fintzas sa corona aragonesa at connotu su declinu.
Curitiba
Curitiba est sa capitale de s'istadu de Paranà e sa tzitade prus manna de su sud de su Brasile. Bivint oe in Curitiba 1.797.408 pessones.
Giamàica
Sa Giamàica (in ingresu: Jamaica, /dʒəˈmeɪkə/; in crèolu giamaicanu: Jumieka) est unu istadu insulare chi s'agatat in su mare de is Caràibes, in ue est fintas sa de tres ìsulas prus mannas de is Antillas Majores. Sa capitale est Kingston, sa limba uffitziale s'inglesu.
Sìsula tenet istèrrida de 10.990 km² e pobulatzione de unos 2.900.000 bividores, chi nde faghent su de tres istados anglòfonos prus pobulados de is Amèricas. Est posta unos 90 km a sud de Cuba e unos 119 km a s'uestu de Hispaniola (ìsula in ue s'agatant Haiti e sa Repùblica Dominicana. Est su de chimbe istados insulares prus istèrridos de is Caràibes.
Sa Giamàica est parte de su Commonwealth, duncas su soberanu britànnicu est su cabu de istadu. Sa Giamàica est duncas una monarchia costitutzionale cun costitutzione parlamentare.
2931
S'annu 2931 est un annu incomintzadu domìniga a segunda de su calendàriu gregorianu.
1090
S'annu 1090 (in numeros romanos:MXC) est comintzadu in martis secundu su Calendariu Giulianu.
Uetersen
Uetersen est una tzidade in sa Repùbrica Federale Tedesca, in su istadu de Schleswig-Holstein. Bivint oe in Uetersen 17.865 pessones. Uetersen at otènnidu su deretu de tzitade in su 1224.
Biata de Arbaree
Biata de Bas Serra o de Arbaree - in frantzesu Béatrice d'Arborée - (Molins de Rei, 1343 tzirca – Narbona, 1377) fiat printzesa de Arbaree, fìgia segunda de su giùighe Marianu IV, sorre de Ugone III e de sa famosa Elionora, viscontissa mugere de Narbona in cantu cojuada a Aymeri VI.
Biografia
In su 1336 Timbora de Rocabertì (1318-1364), chi parteniat a unu de is prus influentes ereos de Catalugna, aiat connotu, in sa corte de Alfonsu IV de Aragona, su donnikellu de deghessete annos Marianu de Arbaree (1319-1375), fìgiu de Ugone II e benidore giùighe. Su tìtulu de donnikellu, tocaiat a is fìgios e a is parentes istrintos de su soberanu arboresu. Marianu s'agataiat in Bartzellona cun su propòsitu de cunsighire un'annestru de prìntzipe, paris a su frade minore Giuanne. Is duos giòvanos si fint cojuados cun s'agradessimentu de su re nou aragonesu Pedru IV su Tzerimoniosu chi aiat cunferidu a s'isposu su rangu de conte de Costera (Ghociani )e de Marmidda. Sa pariga aiat istabilidu sa prima residèntzia in su palatzu tzitadinu, mancari preferiat si tratènnere in su Castellciurò in su burgu a curtzu de Molins de Rei. Sa contissa de su Ghociani (comomai est istòricamente atzertadu) aiat tentu bator fìgios in su casteddu de Molins: Ugone (1337-1383), Biata, una pipia morta primidia e Elionora (1347 tzirca-1403 tzirca).
Pro medas annos is istòricos ant imaginadu Elionora comente sa fìgia segunda de Marianu e Timbora, pro ite fiat istada issa a sutzèdere cun su fìgiu a su frade assassinadu Ugone III in su 1383. In una lìtera, cunservada in is Artzivos Reales de Bartzellona, imbiada dae Aymeri VI de Narbona, biudu de Biata, a su re Pedru IV, s'afirmat, imbetzes, chi fiat custa ùrtima sa segunda fìgia (portaiat fintzas su nùmene de s'antepassada materna) e duncas su tronu de Arbaree tocaiat de deretu a s'erederi issoro Gulliermu. Fiat avesu, aici puru, in is famìlias regnantes, chi is cojuas si tzelebrarent segundu s'òrdine de edade: Elionora si fiat cojuada a pustis de annos medas respetu a sa sorre, ma teniat s'avantàgiu de s'agatare in Sardigna e fiat resissida a conchistare su giuigadu. Sa famìlia de Marianu si fiat tramudada a su giuigadu in su palatzu de Aristanis, sede de su frade Pedru III e de sa mugere Costantza de Saluzzo. Aiant isseberadu, però, a resièntzia privilegiada su casteddu de su Ghociani, tzentru de sa contea de chi fiant titulares. Marianu si fiat fatu retràere in su polìpticu galu oe collocadu in sa crèsia de Santu Nigola in Otzana. Timbora, su 6 nadale, die dedicada a su santu, acumpangiaiat is fìgios a sa festa e a mirare su retratu de su babbu (s'ùnicu chi esistit), faghende annoditzare a Biata (brunda cun sos ogros birdes) s'assimìgiu cun isse, mentras Ugone e Elionora aiant eredadu dae issa, catalana, sos colores iscuros.
Mortu chene fìgios, in su 1347, su giùighe Pedru III, ddi fiat sutzèdidu Marianu IV chi aiat acùdidu a Aristanis cun sa mugere e is tres rempuddos. Sa giuighissa, fèmina moderna pro s'època, aiat disigiadu pro Biata e Elionora unu percursu culturale simigiante a cuddu de su frade issoro. In su 1360 Ugone at cojuadu sa fìgia majore de su prefetu de Roma Giovanni de Vico chi fiat morta in su 1369, a pustis de ddi dare Beneita, eredera presuntiva a su tronu. In su 1361 fiat istipuladu su cuntratu de coju intre Biata de deghiotu annos e su visconte Aymeri VI de Narbona (1328-1388) de trintatres annos, ammiràlliu de Frantza (Timbora diat àere prefèridu su catalanu conte de Ampùrias). Aymeri fiat giai biudu de Biata de Sully e de Yolanda de Ginevra: Biata aiat dadu a sa lughe belle che sete fìgios, intre is cales su sutzessore Gulliermu. Su visconte fiat un'òtimu partidu, combatente baliosu e amigu de su re de Frantza Giuanne II. S'isposòriu fiat tzelebradu in su 1362 e Biata fiat partida camba a sas costas de Provenza cun fastu mannu e una rica doda. S'istemma suo, in virtude de sa coja, uniat s'àrbure birde irradighinadu de su giuigadu de Arbaree cun su ruju de is Narbona-Lara. Sa giòvana Biata aiat bìvidu pro batòrdighi annos in su casteddu viscontile de Narbona, intreghende·si mescamente a sa cura de is fìgios medas e a fainas benèficas. A càusa de s'istesiamentu aiat tentu pagos cuntatos cun sa famìlia de orìgine e fiat morta, a s'edade de 34 annos, in su 1377. Fiat interrada in sa cripta de s'abbadia de Sainte-Marie de Fontfroide. Su maridu, torra biudu, aiat isseberadu sa de bator mugeres in sa nòbile Guillierma de Villademanes.
Sa viscontissa (de sa cale si tenent iscassas novas subra sa vida in Narbona), su 8 làmpadas 1377, aiat fatu redatare unu testamentu longu, testimonia de is richesas batidas a fatu dae s'Arbaree: s'erederi universale fiat su primu fìgiu, ma aiat lassadu a su maridu 1000 francos, summas bundantes a carchi monastèriu, a is àteros ses fìgios e a sa tzerachia chentinas de francos e frorinos de oro, prendas, pellitzas, una corona e unu capeddu de oro, benes pretziosos de frunimentu, ogetos pregiados in oro e prata, pedras pretziosas. Su nebode de Biata, Gullielmu III de Narbona (1383 tzirca-1424, II comente giùighe) - su babbu suo Gulliermu II fiat mortu in su 1397 - aiat tentu sa sorte de èssere cunsideradu s'ùrtimu giùighe de Arborea (1407-1420) essende su parente prus pròssimu de Marianu V, erederi de sa giuighissa Elionora. Sa sua, nointames, fiat istada una bera e pròpia aventura (ammentada petzi de is monedas chi aiat fatu coniare) concruida su 17 austu 1420 cun s'alienatzione de is deretos suos in su territòriu sardu a su re de Aragona Alfonsu V su Mannànimu chi aiat causadu s'isperdimentu definitivu de su giudicadu arbaresu.
Gulliermu, chene fìgios e ùrtimu de iscratza dereta dae Marianu IV, at a mòrrere in su 1424 e at a èssere interradu in s'abbadia de Sainte-Marie de Fontfroide acanta de is tumbas de is ajajos Aymeri VI e Biata.
Su giuigadu de Arbaree si fiat reduidu in su minore marchesadu de Aristanis, su cale de bator sennores Lenardu de Alagon y Luna (1470-1478), pronebode in lìnia feminina de su giùighe Ugone II, derrotadu in sa batalla de Macumere, aiat dèpidu tzèdere su fèudu a su re Giuanne II de Aragona. Is benidores de su marchesu Lenardu - aiat tentu ses fìgios - sunt totora unos rapresentadores erederis, in bia feminina, de sa famìlia giuigale de Arbaree.
Cristianèsimu
Su Cristianesimu est una religiòne monoteista, originada in su I seculu, intzentrada in s'impostu de Gesùs Cristu, e lu riconnoschene comente su Figiu de Deus fattu omine.
Istòria e orìzine
In su cristianesimu unu ruolu importante ada appidu s'apostolu Simone Pedru, unu de sos doighi, sos primos discipulos o apostolos. Gesus una die at nadu a Simone chi a una domanda de Gesus aiada rispostu: "Tue ses su Messia, su fizu de su Deus vivente", "Tue ses Pedru e subra custa pedra deo apo a costruire sa creja mia; sas fortzas de s'ifferru non l'ana a binchere nè a la distruere. A tie dao sas giaes de su regnu se sos chelos e su chi asa a ligare subra sa terra at a essere ligadu in sos chelos" (Matteo 16,16-19). Gai Gesus at dadu a Pedru su compitu de essere capu de sa creja. Santu Pedru est mortu martire a Roma in sa persecutzione de Nerone (64 d.C.). Po sos cristianos catolicos su Paba est su successore de s'apostolu Pedru, su Piscamu de Roma e est su responsabile de sa Creja universale. Su cristianesimu in sos seculos at connottu" eresias" (sa negatzione de veridades importantes, riveladas, dogmas, de sa fide cristiana,es.s' arianesimu, su monofisismu, su pelagianesimu). At connotu puru divisiones: de sa Creja Ortodossa, a poi de su scisma de su 1054. Sa creja ortodossa est presente spetzialmente in s'Europa orientale. De sas Crejas Protestantes, in su 1500 (luterana, calvinista, battista, anglicana), e chi sunu presentes spetzialmente in su nord Europa e nord America.
Reducciones de su Paraguay
Sas reducciones, fiant villaggios fundados dae sos Gesuitas tra su 1609 e su 1642 po bi recuire sos nativos Guaranì  chi abitaiana in sa regione de su Riu de la Plata e su Paraguay e chi no aiana logu in cue assentare. In custos villaggios si devent difendere dae bandas de armados ( portughesos chi beniant dae su Brasile) po impresonare sos indios e faghindelos ischiavos.
Cristianèsimu
Istòria e orìzine
Su cristianesimu at tentu "Santos" mannos, "sos Padres de sa Creja": Ambrogiu, Austinu, Zirominu, Ireneu, Atanasiu, Basile, Gregoriu de Nazianzo, Gregoriu de Nissa, Giuanne Crisostomo. E in sos seculos, ateros santos: Antoni, Benedetto, Cirillo e Metodio, Bernardo, Frantziscu de Assisi, Tomasu de Aquino, Pitzente de Paoli, Pedro de San José Betancur, Giuseppe Anchieta, Frantziscu Saveriu, Giuanne Bosco e ateros. Tra sas feminas: Brigida de Isvetzia, Caderina de Siena, Chiara de Assisi, Teresa d'Avila, Teresa de sa rughe (Edit Stein, morta in su campu de concentramentu de Auschwitz), Madre Teresa de Calcutta e ateras meda.
Reducciones de su Paraguay
Sas reducciones ant dadu fruttos bonos meda in campu de s'educatzione, sa cultura (salvende sa limba), sa produtzione agricola e produtzione industriale: trastes de ferru e attalzu, de linna, produtzione de cotone; tipografias po istampare liberos in limba guaranì; produtzione de istrumentos musicales e puru armas po si difendere.
Cristianèsimu
Dotrìna
Cando Gesùs Cristu est naschidu, sa Palestina fudi sutta su dominiu de s'imperu de Roma: Gesus est naschidu essende imperadore Ottavianu Augustu e est mortu essende imperadore Tiberiu. Gesus, in ebraicu Ieshuà, Deus salvada; Cristu, dae su gregu cristòs, unto, chi est uguale a Messia, dae s'ebraicu. Notitzias subra Gesus s'agatana in sos Vangelos, libros iscritos dae discipulos de Gesus, in su primu seculu de sa nostra era. A s'edade de 30 annos Gesus a comintzadu a preigare sa ennida de su Regnu de Deus invitende sos omines a nde faghere parte. Gesù Cristu no ada lassadu iscritos. S'insegnamentu de Gesus s'agatada in sos Vangelos, 4 libros, iscrittos dae Matteu, Marcu, Luca e Giuanne. Gesus de Nazaret est unu ebreu e ada condivisu sa fide religiosa de su populu ebreu, ind'unu Deus unicu, criadore e segnore de s'Istoria. In sos ultimos tres annos de sa vida sua, Gesus a pagu a pagu ha fattu cumprendere chi aiada una missione chi deviada cumprire e chi li fudi istada affidada dae Deus, chi Gesus giamaida "su Babbu meu". Invitada tzertos omines a lu sighire in d'una vida de preigadore (sos 12 discipulos). Comente ogni bonu ebreu Gesus su sapadu andaiada a sa Sinagoga,su logu inue sos ebreos s'incontraiana pa legere sa Bibbia e iscultare una ispiegatzione. Sos interventos de Gesus, po ispiegare sa Legge de Mosè, medas boltas sunu istados motivu de cuntierras cun sos iscribas e sos fariseos,autoridades religiosas de su populu ebreu. Motivu de cuntierra est cando sanada sos malaidos in die de sapadu, e segundu sos fariseos custu fudi proibidu. Ma Gesus rispondiada: "Su sapadu est fattu po s'omine, no s'omine po su sapadu" (Marco 2,27).
Reducciones de su Paraguay
Ispantosos sos fraigos: domos, iscolas, officinas, magasinos, crejas. Sa fine de sas reducciones, cherfida dae sos governos illuministas europeos, su 1767, appoi de 150 annos de esistentzia e sendebi in su momentu piu de 150 miza indianos recuidos in sas reducciones. Unu ispantu su film Mission (1986) subra s'impresa epica de sas reducciones: regia de Roland Joffè, musica istraordinaria de Ennio Morricone.
Cristianèsimu
Dotrìna
Gesus faeddaiada de Deus servindesi de parabulas, est a narrere contos chi si riferini a fattos de sa vida ordinaria po insegnamentos profundos subra Deus e-i sos omines (s'anzone isperdisciadu, su fizu chi si ch'est andadu dae domo, su seminadore, su fariseu e-i su publicanu, su Samaritanu, su posidu in su campu etc.). S'insegnametu de Gesus fut in sa linea de sa Legge de Mosè e de sa doctrina de sos Profetas ebreos. Non fudi in linea cun s'interpretatzione chi meda boltas nde daiana sas autoridades religiosas de s'ebraismu (Scribas, Fariseos, Sadduceos, e Summos Satzerdotes). Cun issos Gesus s'est iscontradu, proponinde una dottrina spiritualmente profunda, liberendela dae travisamentos che nde oscuraina s'autenticu ispiritu. Gesus ada fattu cumprendere che fudi superiore puru a Mosè, e chi fudi s'interprete autorizadu de sa Legge de Mosè e de sos prefetas. Ada atzetadu chi sos suos discipulos l'eppana reconnottu comente su Messia, chi su popoulu de Israele aisettaiada (Matteu 16,16). Gesus attidi novidades po sa religione de Israele (cfr Matteu 9,14-17: sa parabula de su inu nou). Sa cuntierra cun sas autoridades religiosas ebreas las ispinghede a accusare Gesus comente unu "sobilladore" denanti a su Guvernadore Romanu Pontziu Pilatu. Resessini a lu faghere cundennare a morte, e prima benidi suttapostu a sa flagellatzione e a poi a sa crucifissione. Mortu in rughe, Gesus enidi sepultadu. Ma pegas dies a poi, tres dies, su sepulcru de Gesus est agatadu boidu. Sa fide cristiana faeddada de Gesus resuscitadu dae morte, chi si mustrada a sos suos discipulos a Gerusalemme biu. Faeddada puru de s'ascensione de Gesus a su Chelu e chi como est biu probe a Deus. Sos cristianos aisettan chi Cristos torrede una segunda olta a sa fine de sos tempos, comente zuighe de sos omines.Sa fide cristiana est resessida a penetrare in varios logos de s'imperu romanu, spetzialmente in sas categorias pius umiles de sa populatzione, ma puru in sas classes istruidas e benestantes. At devidu affrontare cuntierras cun s'imperu romanu, poite sos cristianos rifiutaiana de venerare sos deos paganos e s'imperadore, comente si pretendiada sutta pena de morte. Meda sunt istados bocchidos in sas persecutziones contra sos cristianos (pabas, piscamos, predis, diaconos e cristianos simplitzes, omines e feminas).
Ritos
Sa Creja o sa comunidade de sos chi creene in Gesu Cristu est una realtde importante de su cristianesimu. Si intrada a nde faghere parte po su mediu de su battijimu (retzidu dae minores o dae. mannos). Ateros Sacramentos accumpagnana sa vida de unu membru de sa creja. Importante po sa religione cristiana catolica est sa celebratzione de sa Eucaristia o Missa chi est su sacrificiu de Cristos po sa salvascione de sos omines. Festas importantes de su cristianesimu sunu: Nadale, Pasca; e tempos importantes: Avventu, Caresima, Pentecoste. Veridades importantes: unidade de Deus in tre personas: Babbu, Fizu, Ispiritu santu (sa Trinidade). Incarnatzione, Passione, Morte e risurretzione de Gesù Cristu.
Universidade
Una universidade (dae su latino universitas, -atis) est una "istituzione di alta cultura" (cost. art. 33) pro sa formatziòne superiore. Tenet meda istrutùras iscientìficas pro s'insignamentu e sa chirca. Sas universidades cuntzèdent tìtulos academicos chi si otènnent a pustis de cursos chi si podent frecuentare a pustis de àere finidu sos istudios secundarios.
2932
S'annu 2932 est un annu incomintzadu lunis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Andera GR 20
S'andera GR 20, ubigada in Còrsiga e longa 200 km., est cussiderada una de sas anderas prus difìziles e suzestivas in Europa.
S'isterrit dae Calinzana, in su nordu-uestu de s'ìsula, finas a Conca, in su suddu-estu, sizende artàrias de prus de 2.000 metros e permitende de ammirare paisazos istupendos pobulados dae fauna agreste bundantziosa.
Sos caminadores cumpetitivos bene assussados sunt capatzos de la cuguzare in prus pagu de una die e mesu, cando chi a sos caminadores normales (ch'in onzi casu devint possuer tzerta isperièntzia) est cussizàbile a si leare 15 dies a su nessi pro cumpretare su cursàriu e a afrontare s'imprendimentu petzi a s'istiu.
S'andera est sinzolada in ruju e arbu e non devet esser abandonada mai. Su cursàriu rugrat unos cantos trighinzos in ue est possìbile a si reaprovisionare, e est probidu de refuzos in ue a colare sa note.
2013
S'annu 2013 (MMXIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis segundu su calendàriu gregorianu.
Ucraina
S'Ucraina (in ucrainu Україна, in russu Украина) est un'istadu chi occupat un'area de 603.700 km², e a su 1º de Nadale de su 2005 aiada 46.958.740 abitantes, sa capitale est Kiev edd'est in s'Europa de s'Est. Si accerada in su Mare Nieddu e cunfinat cun sa Russia a est, sa Bielorussia a nord e cun sa Polonia, Islovàchia, Ungheria, Romania e Moldova a ovest.
Sa limba uffitziale est s'ucrainu, ma meda diffusu est puru su russu, chi in sa repubblica autonoma de sa Crimea est finas sa limba uffitziale.
Ginevra
Ginevra (frantzesu: Genève; arpitanu: Geneva; tedescu: Genf; romancio: Genevra), capitale de s'omonimu cantone, est sa segunda tzitade pius populada de s'Isvìtzera, poi de Zurigo, edd'est situata in su puntu chi su lagu de Ginevra si che verst in su riu de su Rodano.
Organizzatziones internatzionales chi ana sede in Ginevra
Ginevra est sede de medas offiscios de sa Natziones Unidas (ONU) e de diversas istitutziones e impresas internatzionales. Attualmente Ginevra est una de sas primas tzitades cun offiscios de s'ONU in su mundu (umpare a New York, L'Aia e Vienna).
Est sa tzitade inue fit naschidu Jean-Jacques Rousseau.
2933
S'annu 2933 est un annu incumentzau giòvia segundu su calendàriu gregorianu.
Valery Leontiev
Valery Yakovlevich Leontiev (in russu, Вале́рий Я́ковлевич Лео́нтьев;) (19 de Martzu 1949) est unu cantante russu.
Federico García Lorca
Federico García Lorca (Fuente Vaqueros, 5 de Làmpadas 1898 - Viznar, 18 de Austu 1936) est istadu unu iscrittore e poeta ispagnolu.
La Albuera
La Albuera est una comuna ispagnola de 1.793 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
2934
S'annu 2934 est un annu incumentzadu chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Portalegre (Portugallu)
Portalegre (puɾtɐˈlɛgɾ(ɨ)) est una comuna portoghesa de 25.980 abitantes situadu in su distretu de Portalegre.