cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1906
S'annu 1906 (MCMVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Stasi
Sa Stasi fiat fundada s'8 de freàrgiu de su 1950 e si fiat evòlvida in unu aparatu diramadu e cun meda personale de càstiu e reprimidura, a chi in s'annu 1989 parteniant unos 91.000 impreados a tempus prenu prus unos àteros intre 110.000 e 189.000 de impreados no ufitziales. Is resones pro sa cooperatzione fiant susetotus ideales polìticos. Su dinari diat àere tentu unu rolu de segunda, comente fintzas sa collaboratzione suta minetzas e magneria diat èssere istada unu fenòmenu raru.
Dae sa populatzione de sa RDT acabaiant suta is miras de sa Stasi is subra is cales si teniat suspetu de oposidura polìtica a su Partidu Sotzialista Unificadu Tedescu, de ispionagiu o intentu de si nche fuire dae sa Repùblica. Sa Stasi atuaiat metodicamente mèdidas comente sighimentos, minetaduras, impresonamentos e fintzas s'aici naradu isvanessimentu de is crìticos oposidores de su regìmene (is "personas inimigas-negativas"). In is annos '50 sa tortura fìsica fiat galu praticada in is presones de sa Stasi, a pustis fiat remplasada cun mètodos rafinados de manipulatzione psicològica. In is annos '80 sa Stasi aiat formadu is terroristas de sa Rote Armee Fraktion (RAF) a s'usu de is armas e de sos esplosivos.
In su cursu de sa rivolutzione paghiosa de s'atòngiu de su 1989, in su mese de onniasanti aiat mudadu su nùmene in Ufìtziu pro da Seguresa Natzionale (Amt für Nationale Sicherheit - AfNS), chi aiat sessadu su sevìtziu giai in su mese de nadale a sighidu de is pressiones de is comitados de is tzitadinos, in su mese de martzu de su 1990 fiat iscontzada de su totu. Pro sos ispricullitos e sa gestione de is documentos chi abarraiant fiat ativadu a partire de su 1990 su Commisariadu Federale pro is Artzivos de sa Stasi (Bundesbeauftragte für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen Deutschen Demokratischen Republik - BStU), chi est istadu iscontzadu petzi su 17 de làmpadas de su 2021 e trasladadu a s'Artzivu Federale. Sa Stasi est sa sola politzia segreta de s'istòria tedesca, chi siat istada totalmentebogada a pìgiu de s'opinone pùblica e criticada.
Pro mèdiu de su Wachregiment Feliks Dzierzynski parteniat a sa Stasi fintzas una tropa pròpia militarmente operativa, chi in su 1990 disponiat de unos 11.000 òmines. A costadu de sa Stasi s'agataiat unu servìtziu de ispionàgiu ulteriore in sa RDT, sa Militärische Aufklärung der Nationalen Volksarmee cun sede in Berlin-Köpenick, controllada de sa Stasi etotu.
1814
S'annu 1814 (MDCCCXIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
Istitutu superiore regionale etnogràficu
S 'istitutu superiore regionale etnogràficu (ISRE) est un'ente costituidu in su 1972 dae sa Regione Sardigna cun sa L.R. n. 26 de su 5 de trìulas e tenet sede in Nùgoro.
Istòria curtza
S'Ente est istadu istituidu in in sa die de su tzentenàriu de sa nàschida de s'iscritora Gratzia Deledda, pro promòvere s'istùdiu e sa documentatzione de sa bida sotziale e culturale de sa Sardigna in sas manifestatziones traditzionales suas e in sas mudaduras suas.
A s'Istitutu est istadu atacadu su Museu de su costùmene de Nùgoro chi giai esistiat, e chi est istadu cambiadu de nùmene in “Museu de sa Vida e de sas Traditziones Populares Sardas”. In su 1978 sa comuna de Nùgoro at tzèdidu a s'ISRE sa domo de Gratzia Deledda, comporada in su 1968, e s'istitutu b'at postu su Museu deleddianu chi est istadu abertu a su pùblicu in su 1983.
In su 2023 s'est annantu a custa lista su Museu de sa Tzeràmica, semper in Nùgoro, inauguradu su 20 de trìulas  in sa Domo Chironi, comporada dae su Comunu de Nùgoro in su 2002 e restaurada dae s'ISRE.
Funtziones e fainas
Comente istabilidu in s'Art.1 de sa Lege Regionale s'istitutu tenet sa funtzione de istùdiu e de sa documentatzione de sa bida sotziale e culturale de sa Sardigna in sas manifestatziones traditzionales suas e in sas mudaduras suas.
Duncas, a tale fine, s'ISRE atualmente gestit una sèrie de istruturas, bibliotecas e colletziones pùblicas e privadas.
Intre custas:
-sa Biblioteca demo-etno-antropològica e sas fainas editoriales e sa gestione de su Museu deleddianu in Nùgoro, su Fundu Deledda inclùdidu
-Sa Tzineteca e Archìviu fotogràficu de antropologia visuale chi est costituida dae sos filmados realizados e/o prodùidos dae s'Istitutu matessi, cun in intro istùdios e documentatzione chi pertocant a sa bida populare de sa Sardigna e dae traballos chi benint imbiados a su Fèstival internatzionale de tzìnema etnogràficu, (docufilms bènnidos de totu su mundu).
-Sa fototeca chi collit prus de 40.000 immàgines a pitzu de sa Sardigna. Intre sas regortas printzipales bi sunt sos fundos Giuseppe Costa, Piero Pirari, Giulio Pili, Wolfgang Suschitzky, Jean Dieuzaide, Pablo Volta. Custos materiales sunt unu cantzu considerevole de sa biblioteca digitale Sardigna Digital Library.
-Sa biblioteca ispetzializada in sa regorta de documentatzione demoetnoantropològica. Sa dotatzione libraria atualmente est de belle 24.000 tìtulos pro cantu pertocat sas publicatziones monogràficas e de prus de 1.000 testadas pro su chi pertocat a sos periòdicos. Sa biblioteca faghet parte de su tzircùitu de su Sistema Regionale de sa Sardigna SBN (Servìtziu Bibliotecàriu Natzionale); duncas, su catàlogu OPAC de bona ala de su patrimòniu libràriu est disponìbile in internèt.
Fèstivals etnogràficos
S'istitutu organizat fintzas medas eventos intre sos cales:
Infines promovet mustras, cunvegnos e adòbios de istùdiu cun àteros organismos iscientìficos e culturales, cun istùdios e chircas dirìgidas o in collaboratzione cun medas universidades.
Francesco Boffo
Francesco Carlo Boffo, in Cirillicu: Франц Карлович Боффо, nùmene de nàschida Francesco Carlo Boffa  (Arasio, 5 de capidanne 1796 – Odessa, 10 de santandria 1867) est istadu un'architetu isvìtzeru. Architetu Neoclassicu, intre su 1818 e su 1861 at progetadu prus de trinta palatzos in Odessa, Ucraina cumpresu sa famada Iscalinada Potemkin, chi est cussa chi si bidet in su film de Sergej Michajlovič Ejzenštejn La corazzata Potëmkin.
Batalla de Macumere
Sa batalla de Macumere (1478) est istada unu iscòntru intre su Rennu de Sardigna e su Marchesadu de Aristanis ghiada dae su marchesu Lenardu de Alagon. Sa batalla fiat acontessida in Macumere, in localidade Campu Castigadu, su 20 làmpadas 1478. De una parte sas tropas aragonesas ghiadas dae su visurè Carròs, cun repartos fatos lòmpere de s'Aragona, e de sos rennos de Nàpoli e Sitzìlia. De s'àtera parte sos regimentos sardos ghiados dae su marchesu de Aristanis, Lenardu de Alagon, cun su pinnone de s'Àrbure irradighinadu.
Est istada una batalla meda tosta, acabada cun sa vitòria de sos aragonesos, sa destruidura de s'esèrtzitu rebellu, sa fua e s'imbeniente cassa de Lenardu de Alagon, e sa derrota de sos sardos natzionalistas de su marchesadu de Aristanis.
Securitate
Sa Securitate (in rumanu: Departamentul Securității Statului = Dipartimentu de Seguresa de s'Istadu) fiat su servìtziu secretu de su Partidu Comunista de Romania. In antis a sa politzia secreta si ddi naraiat Siguranța Statului (Seguresa de s'Istadu).
Custu dipartimentu fiat istadu fundadu su 30 de austu de su 1948 cun s'agiudu de su NKVD de s'Unione Soviètica. Fiat istada abolida in su nadale de su 1989 pagu a pustis de s'esecutzione de su presidente Nicolae Ceaușescu.
Su propòsitu ufitziale suo fiat de «defèndere is conchistas democràticas e is garàntzias de seguresa de is pòpulos rumanos tantis subra sos inimigos internos comente subra sos esternos».
Sa Securitate fiat, in proportzione de sa populatzione de Romania una de is politzias secretas prus dotadas e brutales de is paisos de règimene comunista de s'Est de Europa. Su primu bilantzu de sa Securitate de su 1948 istabiliat 4.641 postos de traballu, de is cales 3.549 fiant giai ocupados in su mese de freàrgiu dae su 1949. Conca a su 1951, sa base de sa Securitate si fiat ammanniada fintzas a chimbe bortas e in su ghennàrgiu de su 1956 teniat 25.468 impreados. Suta su règimene de Ceaușescu, sa Securitate ocupaiat unos 11.000 agentes e mesu millione de informadores in unu paisu cun petzi 22 milliones de bividores in s'annu 1985.
1807
S'annu 1807 (MDCCCVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Virus (biologia)
In biologia, unu virus (de su latinu virus, in gregu ἰός «tossina» o «venenu») est un'agente infetivu microscòpicu atzellular chi si podet replicare isceti a intro de is tzèllulas de àteros organismos. Is virus sunt costituidos dae genes chi cuntenent àtzidos nuclèicos chi formant molèculas longas de ADN o ARN, inghiriadas de proteinas. In s'atu de infetare una tzèllula, custos genes "obrigant" sa tzèllula ospedadora a sintetizare sos àtzidos nuclèicos e proteinas de su virus pro pòdere arribare a formare virus noos. ​ S'istùdiu de is virus est unu brancu de sa microbiología chi retzit nùmene de virologia. ​
Is virus infetant a totu is tipos de organismos, dae animales, fungos, prantas, protistas fintzas a batèrios e àrcheas. Infetant a àteros virus puru; custas ispètzies retzint su nùmene de virófagos. Is virus chi dipendent dae unu virus pro acumprire is rechisitos issoro si sunt denumenado virus satèllites. Is virus sunt in sa manna majoria tropu minores pro pòdere èssere osservados cun s'agiudu de unu microscòpiu òticu, pro custu si narat chi sunt submicroscòpicos. Nointames esistent etzetziones intre is virus nucleocitoplasmáticos de ADN de manna mannària o girus, comente Pandoravirus o Pithovirus, chi si antimes podent apretziare mediante de sa microscòpia òtica. Podent propassare agiomai in mannària a carchi procariota. ​
Su primu virus connotu, su virus de su mosàicu de su tabacu​ fiat iscobertu dae Martinus Beijerinck in su 1899. ​ In die de oe si nde sunt descritos prus de 5000, e carchi autore opinat ca nde diant pòdere esìstere milliones de tipos diferentes.​ Is virus s'agatant in giai totu sos ecosistemas de sa Terra; sunt s'entidade biològica prus abbundante. Puru sunt is prus minores, sa majoria unas chentu bortas prus piticos de is batèrios: medint de s'òrdine de unos 10 nanòmetres, est a nàrrere, 0,00001 mm. Custu signìficat chi diat tocare a pònnere unos chentumìgia virus a nera fata pro ammuntare 1 mm.
A diferèntzia de is priones e viroides (formados isceti s'unu de una proteina, e s'àteru de una cadena de ARN, ) is virus sunt cumpostos dae duas o tres partes: su materiale genèticu issoro, chi portat s'informatzione ereditària e podet èssere ADN o ARN; una cobertura protèica chi amparat custos genes — denumenada càpside — e, in calicunos, una capa lipìdica (est a nàrrere, de grassu) chi ddos inghìriat cando s'agatant foras de sa tzèllula — denumenada imbòddigu virale —. Is virus vàriant in sa forma. Nd'at polièdricos casi perfetos; su HIV, pro esempru, est un'icosaedru. Àteros sunt elicoides o istruturas prus cumplessas.
De su puntu de vista de s'evolutzione de àteras ispètzies, is virus sunt unu mèdiu importante de trasladadura orizontale de genes, sa cale ammànniat sa diversidade genètica e contribuet a s'evolutzione biològica.​ Pro more de custa capatzidade is virus, paris cun is àteros agentes virales (viroides e virus satèllites), sunt istados descritos comente "mobilomas" o "vetores gènicos", dae chi, in prus de si replicare in ospedadores tzellulares, carrant fintzas genes de un'organismu a unu àteru mediante sa trasdutzione de su materiale genèticu. Is virus paris cun is plasmides e transposones (cumpostos dae una cadena de ADN) sunt mèdios naturales importantes pro trasladare genes intre organismos diferentes. Si creet chi is virus apant tentu unu rolu tzentrale in s'evolutzione primidia, in antis de sa diversificatzione de s'ùrtimu antepassadu comunu universale, in batèrios e archeas-eucariotas. ​ Is bateriòfagos e plasmides sunt vetores usados in biotecnologia pro insertare genes istràngios dae una tzèllula a un'àtera, batende a sa criatzione de sos còsmidos, fagèmidos e fàsmidos, chi sunt plasmides ìbridos cun bateriòfagos.
Is virus si isparghinant de medas maneras diferentes e cada tipu de virus tenet una manera pròpia de si trasmìtere. Si ddi narat vetores de trasmissione a sos organismos bios chi ddos carrant de una persone a un'àtera, o de un'animale a una persone (o a s'imbesse). Is virus chi infetant is vegetales s'ispàrghinant a fatu·fatu peri babautzos chi s'alimentant de sa linfa, comente is piogos birdes, mentras ca is chi infetant animales s'isparghinare pro s'inprus pro mèdiu de babautzos ematòfagos (is chi sutzant su sàmbene). Esistent unos àteros chi non abbisòngiant de vetores: su virus de s'influèntzia (ortomixovirus) e su de su romadiu comunu (rinovirus e coronavirus) s'ispàrghinant pro s'àera a traessu de sos istùrridos e su tùssiu; is norovirus sunt trasmìtidos peri bia fecal-orale, o pro cuntatu cun manos, alimentos e abba contaminados. Is rotavirus si disperdent a s'ispissu pro cuntatu diretu cun pipios infetos. Su HIV est unu de is virus medas chi si trasmitent pro cuntatu sessuale o peri espositzione a sàmbene infetadu. ​
Non totu is virus pròvocant maladias; medas si reproduent sena causare male perunu a s'organismu infetadu. Àteros, comente su HIV, podent produire infetziones permanentes o crònicas cando su virus sighett multiplichende·si in su corpus, istraviende is mecanismos de defensa de s'ospedadore. ​ In is animales, in càmbiu, est fitianu chi sas infetziones virales diant logu a una risposta immunitària chi cunferit un'immunidade permanente a s'infetzione. Custu est su chi si punnat (e si resessit) a otènnere cun is vatzinos. Gràtzias a custos si podet arribare a irraighinare una maladia, comente est acontèssidu cun sa poliomielite. Is microorganismos comente is batèrios puru tenent defensas contra is infetziones virales, connotas comente a sistemas de impedimentu-modificatzione. Is antibiòticos non tenent efetu subra is virus, ma sunt istadas isvilupadas meighinas antivirales pro tratare carchi infetzione. ​
1992
S'annu 1992 (MCMXCII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris a segunda de su calendàriu gregorianu.
Genotzìdiu de is gregos de su Pontu
Cun genotzìdiu de is gregos de su Pontu s'inditat sa limpiadura ètnica de sa populatzione grega dae is terras de Anatòlia in ue fiant istoricamente acussorgiados, ghiada dae is autoridades de s'impèriu Otomanu durante sa prima Gherra Mundiale e su pustigherra (1914-1923). Su genotzìdiu si caraterizaiat pro degollos, deportatziones fortzosas, màrtzias de morte, espulsiones summàrias, esecutziones arbitràrias e fintzas isciarrocamentu de is monumentos religiosos issoro, in s'intentu de nd'isperdere onni rasta istòrica e culturale.
Guilcer
Su Guilcer o Guilcier est una subregione istòrica e geogràfica de sa Sardigna.
Genotzìdiu de is gregos de su Pontu
Segundu funtes bàrias, in custu perìodu diant èssere mortos chentinas de millis de pessones de ètnia gregu-otomana. Sa manna parte de is subrabìvidos e de is refugiados fiant fuidos in Grèghia (unu 25% de sa cabudiana populatzione de s'istadu); àteros, e mescamente is de is provìntzias orientales, si nche fiant fuidos intames a manu de s'impèriu Russu. A s'acabu de sa gherra gregu-turca (1919-1922) sa majoria dei is gregos otomanos fiant istados bochidos o fiant giai fuidos. Is chi abarraiant fiant tramudados a Grèghia segundu is tremenes de su cambiapare de populatzione intre Grèghia e sa neo-costituida Turchia. In paris tempus a is gregos, àteros gurpos ètnicos fiant istados atacados dae is autoridades otomanas; intre custos is armenos e is assiros.
Guilcer
Istòria
Su nùmene est unu acrònimu derivadu dae s'antigu dipartimentu post-giudicale denominadu Parte Cier Real cun cabulogu in Guilarze (oe Bilartzi).
Limba sànscrita
Su sànscritu ( संस्कृतम् saṃskṛtam) est sa limba clàssica de Ìndia,​ in prus de una de is limbas indoeuropeas prus antigas e documentadas a pustis de sa hitita e su gregu mitzeneu.​ Su sànscritu apartenet a sa suta-famìlia indoeuropea de is limbas indo-irànicas e in s'ispetzìficu indoària.
Genotzìdiu de is gregos de su Pontu
Is alliados de sa prima Gherra Mundiale aiat cundennadu is degollos otomanos che crìmenes contra s'umanidade.
Guilcer
Istòria
A pustis de sa batalla de Macumere in su 1477, in ue sos aragonesos aiant derrotadu definitivamente s'esèrtzitu de su [ marchesadu de Aristanis, sa cussòrgia de su Guilceri, a in ue acudiant una deghina de biddas, est istada dividida in Parte Cier Canales (chi cumprendet sos territòrios de sas biddas de sa mèdia badde de su Tirsu, Sèdilo, Domus Novas Canales, e parte de Norghiddu) chi fiat assignada a su feudatàriu de Sedilo, e Parte Cier Real (chi cumprendet sos territòrios de Bilartzi, Abbasanta, Paule, sa parte chi abarrat de Norghiddu, Bidumajore) chi fiat infeudadu a sa Corona. Sas biddas de Sèneghe, Narabuia, Bonàrcadu e Miris, fiant abarradas a su Marchesadu de Aristanis suta nùmene de Parte Miris.
A sighidu de sa sentèntzia de fellonia contra su marchesu Lenardu de Alagon, su 12 austu 1479, su Re Ferrante II de Aragona aiat sutràidu su ‘'Guil-cier'’ a su Marchesadu, assignende·lu in manera indissolùbile a sa Corona, e dende facultade a sos bividores de resistire fintzas cun sas armas a onni tentativu de muda istatuale, chene incùrrere in peruna pena. Su re aiat cuntzèdidu annotamala a sas biddas de su '’Guil-Cier'’ su deretu de insegna cun istendardu.
Limba sànscrita
Sa limba prus antiga de su brancu indoàriu, su sànscritu vèdicu (o limba rituale de sa religione vèdica), est unu de is membros prus antigos de sa famìlia indoeuropea. Su testu suo prus antigu connotu est su Rigveda, cumpostu e cunsolidadu intre su 1500 e su 1000 a.C., in sa prima parte de su perìodu vèdicu.
In sa segunda parte de su perìodu vèdicu si fiat isvilupada una traditzione rigorosa e sofisticada de s'anàlisi linguìstica, mescamente respetu a sa fonètica e sa gramàtica, in unu tentativu de firmare su cambiamentu de sa limba, sende chi sa literadura vèdica si fiat faghende a bellu a bellu difìtzile de resare e cumprèndere. Custa traditzione fiat aiat agiuntu a su màssimu in s'òpera Aṣṭādhyāyī de Pāṇini, chi sìngiat su puntu de cumintzu de su sáncritu clàssicu. Difatis, su nùmene 'saṃskṛta' signìficat literalmente ‘perfetzionadu, rafinadu’: sam: ‘comente-, de su totu’; kṛtá: ‘fatu, òpera’ (de sa raighina √kṛ-).
Su sànscritu est sa limba de sa filosofia e sos istùdios sientìficos in s'Ìndia clàssica, e s'usat in die de oe comente limba litùrgica in is ritos de s'induismu, in forma de innos e mantras. Est fintzas limba de su buddhismu e su Giainismu. Oe in die est una de is bintiduas limbas ufitziales de Ìndia, utilizadu cun propòsitos particulares e in minore mesura comente limba veiculare de cultura. Sa positzione sua in sa cultura de s'Ìndia e de su sud-estu asiàticu est simigiante a sa de su latinu e su gregu ellenìsticu in Europa.
Sa majoria de is testos sànscritos cunservados fintzas a s'atualidade est istada trasmìtida in manera orale (cun mètrica e ritmu mnemotècnicos) durante sèculos vàrios, fintzas a cando fiant istados iscritos in s'Ìndia medievale.
Guilcer
Istòria
Su nùmene de Parte Cier Real est istadu comunemente impreadu in sos documentos ufitziales de sa Corona ispagnola, siat in sos documentos fiscales, siat amministrativos.
In su momentu de sa creatzione sua, su territòriu de Parte Cier Real contaiat 6259 bividores. Sos terrinos aratòrios in dotatzione si contaiant in 39.000 meargias de sas cales 10.000 in Guilarze, 17.000 in Pauli-Latinu, 7.000 in Abbasanta, 5.000 in Bidumajore.
Sos deretos feudales chi custos bidditzolos depiant a sa Corona cunsistiant in deretu de feu (tassa chi si pagaiat in dinari), deritu de trigu e òrgiu, deritu de binu, sa de deghe de su bestiamene (degumarum), deritu de pàgia e Alcadia, chi si pagaiant a sos amministradores de ‘'Tanca Règia'’.
Custu territòriu est istadu riservadu a sa Corona ispagnola, sutraende·lu a s'infeudamentu, cun sa fine de assegurare su mantenimentu de sa pesadia règia de sos caddos de Tanca Règia (pesadia giai chi esistiat in su perìodu romanu tardu-imperiale, sighidu in època bizantina, e torradu a cumintzare dae sos Giùighes de Arborea). In custu territòriu sos ispagnolos aiant difùndidu sas costumàntzias issoro e sa limba issoro (de sa cale medas paràulas sunt abarradas in sos dialetos de su Guilcer). Sa contabilidade fiscale fiat abarrada distinta pro Guilarze e su restu de Parte Cier Real finas a su 1490 cando Pisabella de Castìllia, sollitzitada a finantziare s'aventura de Cristolu Columbu, aiat ordinadu a sos esatores suos unu suplementu de prelevamentu fiscale, non pro àteru meda grae. Sos prelevamentos gai assummados fiant notificados in unu unicum chi descriiat su resurtadu siat de Guilarze chi de Parte Cier Real, intituladu "Ghèttidu de Guil-Cier". Dae tando, semper prus a s'ispissu, documentas de atos amministrativos, guvernativos e fiscales sunt istados referidos, pro simplesa, a su cuntestu territoriale de su Guil-Cier, est a nàrrere a su cabulogu Bilartzi e a su territòriu a inghìriu suo.
Robbie McEwen
Robbie McEwen (Brisbane, 24 de làmpadas 1972) est unu ciclista australianu.
Stanley Kamel
Biografia
Kamel fudi nasciu in dd'una famiglia ebrea e fudi cresciu in South River, New Jersey, frequentada sa Rutgers Preparatory School. Iat cumenciau sa sua carriera de attori off-Broadway, e fudi imbuccau in televisioni cun dd'unu rolu in Days of Our Lives comenti Eric Peters.
Giulio Aleni
Giulio Aleni (Brescia 1582 – Yanping (Cina) 1649. Gesuita, missionariu, astronomu ,geografu, matematicu, iscrittore. Est arrivadu in Cina in su 1610, chi est s'annu in su cale est mortu Matteo Ricci. At accoglidu abitudiens cinesas, e bestimenta  e  imparadu sa limba cinesa a sa perfectione e at iscrittu 25 libros. Autore de una mappamundu.
Stanley Kamel
Biografia
De pagu issu fudi prus connottu po su suu rolu comenti 'Dr. Charles Kroger' in sa serie televisiva de sa USA Network Monk, interpretandu su psichiatra infinitamenti passienziosu e sempri de axudu a su personaggiu principali, Adrian Monk (Tony Shalhoub). Peri chi at tentu sa sua urtima apparitzioni in sa sesta stasoni de Monk, clips de su suu personaggiu funti stetius bittus in s'acabu de serie de Monk.
Cristina Fernández de Kirchner
. Est istada predisent d'Argentina en 2007-2015
Stanley Kamel
Morti
S'8 de arbili de su 2008, Kamel est stetiu agatau mortu in sa sua domu de Hollywood Hills. Is inquirentis anti stabiliu ca sa causa de sa morti est stetia unu antrecoru. Teniat 65 annus.
S'episodiu de Monk "Il signor Monk compra casa" est stetiu dedicau a sa sua memoria. Kamel non fudi cojau e no teniat nisciunu fixu suu. Fudi subrabbiuviu a duus fradis, su Dr. Stephen Kamel e Robert Kamel, cincu nettas e nebodis, e ses pronettas e pronebodis.
Achal Prabhala
Achal Prabhala est unu iscrittore, attivista e imbestigadore indianu. Vivet attualmente a Bangalore, Karnataka. Est connochidu ispetzialmente per su traballu suo subra sos deretus de propriedade intellettuale de sa meighina e de sa connoschenzia. Est unu membru de su consizu d'amministratzione de su Centru per Internet e sa sotziedade (in inglesu: Centre for Internet and Society) e de su consizu de sa Fundatzione Wikimedia.
1900
S'annu 1900 (MCM in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Newton (unidade)
Su newton est un'unidade derivada de sa fortza de su SI. Su sìmbulu suo est N e at retzidu su nùmene suo in onore de Isaac Newton, in reconnoschimentu de sos traballos suos in mecànica clàssica. Est istadu utilizadu sa prima bia a inghiriu de s'annu 1904, ma no est istadu finas a su 1948 chi su newton est istadu adotadu ufitzialmente dae sa Cunferèntzia Generale de Pesos e Mesuras (CGPM) comente a nùmene pro s'unidade de fortza mks.
Definitzione
Unu newton est eguale a sa cantidade de fortza netzessària in su bòidu pro dare a una massa de unu chilogrammu un'atzellerada de 1 metru/segundu2.
Custu si podet espressare matematicamente comente:
Custa definitzione si fundat supra sa relatzione intre fortzas e atzelleradas chi s'aberit de sa segunda lege de Newton: \,\! F=ma Ue F est sa fortza, a est s'atzellerada e m sa massa. Si si rapresentat s'ecuatzione de sa fortza, sostituinde cun magnitùdines de su Sistema Internatzionale restat:. Su newton est s'unidade de fortza de su SI, e nd'est un'unidade derivada ca si definit in funtzione de àteras unidades.
Bidu chi su pesu est una mesura de sa fortza intre duos ogetos dèpida a sa gravidade, su newton est puru una mesura de su pesu, vàlida in unu puntu dadu. Una massa de unu chilogrammu tenet unu pesu chi s'acurtziat a 9,81 newtons. Sa paristòria ispiegat chi Isaac Newton s'est ispiradu in sa ruta de una mela pro disvilupare sa teoria sua de sa gravidade e pro una cointzidèntzia curiosa su pesu de una mela minore est belle unu newton: un'ogetu de una massa de 101,94 grammos pesat 1 newton in sa superfìtzie de sa Terra.
Una àtera definitzione de Newton, est chi si podet cunsiderare sa fortza chi frunit un'impèllida a resone de. Custu cheret nàrrere chi si s'àplicat de sighida una fortza de 1 newton in unu corpus puntuale de massa 1 kg, cada segundu, sa lestresa s'at a ismanniare in 1 m/s.
A su limbàgiu comunu, non sientìficu, si costumat a confùndere sa massa, chi si medit in chilogrammos, cun su pesu, chi si depet medire in newtons. Ischende chi una massa de unu chilogrammu pesat belle 10 N a sa superfìtzie de sa Terra (9,81 N est su balore chi s'utilizat a fitianu si si cunsìderat chi s'atzellerada de sa gravidade, g, est de 9,81 m/s2), si podet ammìtere chi 1 chilogrammu-fortza (un'antiga unidade chi annanghet confusione) est in pràtica ecuivalente a 10 N in càrculos fitianos o de ingegneria, semper chi non rechedent tzerta pretzisione.
Impreu fitianu de sos chilonewtons in sa costrutzione
A s'ispissu sos chilonewtons s'impreant pro riflètere su balore de sugetzione de seguridade de gantzos, àncoras e àteras ainas de s'indùstria de sa costrutzione. S'impreat puru in sas ispetzificatziones de s'atretzadura de alpinismu. Si podent annuntziare in chilonewtons (kN) tantu sa càrriga de traballu segura in riferimentu a sa tensione mecànica e sa tensione chi segat.
1 kN agualat a una càrriga de 101,97162 chilogrammos, ma fintzas multiplicare su balore in chilonewtons pro 100 est unu mètodu bonu de càrculu.
Ispinta
Sas caraterìsticas de sos motores de reatzione dant balores de ispinta in chilonewtons, pro medire sas prestatziones propulsivas de una pranta de potèntzia pro un'aeroplanu.
Arronches
Arronches est una comuna portoghesa de 3.389 abitantes de su distretu de Portalegre.
Vung Tau
Vung Tau (in Vietnambu: Vũng Tàu) est sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Ba Ria-Vung Tau, Vietnam, ada unos 0,283 milliones de abitantes.
Callada de armas
Sa callada de armas est un'acordu intre Istados in gherra chi suspendet sos cumbates totarmente o partiarmente, cun tempus determinadu o indeterminadu.
Caraterìstigas
Est una cumbentura militare e intrat a s'isfera de sas cumandàntzias militares. Issa no echibalet a sa tzeladura de de s'istadu de gherra, duncas sighint a esister sos deretos e sos deveres de sos bellizeradores, e abarrant in fortza siat sa leze penale militare de gherra, siat s'aprigadura de sa zurisdissione militare de gherra. S'aspetu crae de una callada de armas est su fatu chi “totu sos cumbates si cuncruint sena chi nemos si rendat”. Custu est in cuntrastu cun una rèndida incundissionada, chi est una rèndida sena cundissiones, cun dèroga de sas prebidas dae su deretu internassionale.
Alone in the Dark (videojocu 1992)
S'istòria e s'atmosfera de su jocu si ispìrat a s'opera de H. P. Lovecraft chi, de s'atteru, li fàchen tzìnnu in s'elencu de pessònes pro li torràre gràssias. In sa biblioteca de Jeremy Hartwood si pòden atzapàre su Necronomicon e su De Vermis Mysteriis, e parìtzos èsseres tènen sa forma picàda dae sa descrissiòne de sos Mannos Anticos.
Jocabilidàde
S'obiettivu est a iscopèrrer una bìa de essìda dae sa dommo de Derceto, irbelànde s'arcanu chi la inghìriat. Su pessonòzu si mòghet pro mèdiu de sas fretzas postas in sa tastera; chind unu menu si poden isseperàre, a sicund' 'e sa netzessidade, battor assiònes: apèrrer/chircàre, serràre, ispìngher e peleàre. Sas primas tres sèrbin pro esplorare sa dommo, sa de battor pro attaccare sos inìmicos.
In su jocu, si an a pòder atzapàre parìtzos ozetos accurtziàndelos a su pessonazu e fachènde imprèu de sa funtzione "chircare". Calicùnu at a serbìre pro isòrver sos mistèrios, atteros pro azuàre a uchìder sos chi pòpulan Derceto. Difàttis, fachet a acattàre armas comente unu revolver e fusìle, in prus de ispàdas.
Carchi essere non si pòdet bìncher pro mèdiu de istrumentos cunventzionales, ma chin s'inzéniu ebbìa, mancàri leghèndesi sos lìberos chi dàen cunsìzos.
Impèriu romanu de Otzidente
Cun Impèriu Romanu de Otzidente si faghet riferimentu a sas provìntzias de ponente de s'impèriu romanu in su tempus cando fiant amministradas dae una corte imperiale indipendente, paris in balida a cudda chi amministrait sa mitade orientale, denominada oe in die impèriu romanu de oriente. Is tremenes "Impèriu Romanu de Otzidente" e "Impèriu Romanu de Oriente" de imbentu modernu, serbint pro descriere sas entidades polìticas chi fiant de facto indipendentes; cuntantu custu fatu, sos romanos no aiant tentu mai in cunsideru ca s'Impèriu si fiat ischirriadu in duos istados separados, siacasu sighiant a ddu cunsiderare che unu istadu solu, guvernadu dae duas cortes imperiales de interèssiu amministrativu. Unu sistema de guvernu cun custas trassas est nodiu che diarchia.
S'artziada de Odoacre e de is foederati germànicos suos a pitzu de s'Itàlia in su 476, fiat istadu fatu populare in su de 18 sèculos dae s'istòricu Edward Gibbon, che s'eventu demarcadore pro sa fine de s'impèriu de otzidente e carchi borta fiat usadu che sìngia intre s'Edade antiga e s'Edade mèdia. S'Itàlia de Odoacre e is àteros rènnios barbàricos, diant mantènnere partesas de continuidade cun Roma a traessu de s'usu de su sistema amministrativu romanu e sa subordinatzione a sa corte romana orientale. Su poderiu imperiale deretu fiat torradu a impònnere in mannas partes de sos territòrios otzidentales, in particulare in is regiones pòsporas de s'Àfrica de su Norte e in su coro antigu de s'Itàlia, ma fintzas in Hispània, durante su de 6 sèculos peri s'esèrtzitu de s'impèriu de oriente, suta sa ghia de Giustinianu. Is cuntronos polìticos in sos territòrios orientales cumbinados cun sas invasiones istràngias e is chistiones religiosas, aiant fatu però dificultosu mantènnere su cuntrollu de custos territòrios, chi fiant a pagu a pagu pèrdidos, custa borta a berus.
S'impèriu de oriente aiat sighidu a mantènnere pòdere subra unos territòrios in s'itàlia meridionale, in particulare sa Sardigna, fintzas a su de 11 sèculos. S'influèntzia chi però issu teniat subra custos si fiat amminguada sinnificativamente cun sa coronada papale de su re francu Càrolu su Mannu in s'800 p.C. Sa lìnia polìtica sua si fiat a segus evòlvida in su Sacru Romanu Impèriu, chi torraiat a presentare su tìtulu de impèriu ma niunu sentidu a berus de is traditzione e istitutziones romanas. S'iscisma mannu de su 1054 intre is duas crèsias de Roma e Costantinòpoli aiat sighidu a bogare autoridade a s'imperadore de Costantinòpoli.
1901
S'annu 1901 (MCMI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis segundu su calendàriu gregorianu.
Mesaustu
Su mesaustu est una die festada su de 15 austu in totu Itàlia, in Santu Marinu e in su Canton Ticino, de orìgine romana antiga. Pro metonimia est fintzas su perìodu de vacàntzia a inghìriu de custa die, chi podet èssere unu fine de chida longu (ponte de mesaustu) o una parte manna de austu.
Sa die si festat a fitianu cun pràngios in famìlia e gitas ma ddoe at fintzas tzitades chi cunservant traditziones religiosas e tziviles o organizant ammentos istòricos.
Mesaustu dae sa Roma antiga e su Cristianèsimu
Su nòmine italianu de sa festa, Ferragosto, derivat dae sa locutzione latina Feriae Augusti (pasu de Augustu) chi inditat una festividade chi s'imperadore Augustu aiat postu in su 18 a.C. chi s'agiunghiat a unas cantas àteras festividades de su matessi mese, comente a is Vinalia rùstica, is Nemoralia o is Consualia. Fiat unu perìodu de pasu e de festa originadu dae sa traditzione de is Consualia, festas de s'acabbu de su traballu agrìculu, dedicadas a Conso, deus de sa terra e de sa fertilidade. Su mesaustu antigu, in prus de s'auto-promotzione polìtica, teniat sa punna de collegare is festividades printzipales de austu pro frunire unu perìodu de pasu adeguadu, chi ddi naraiant fintzas Augustali, netzessàriu a pustis de su traballu grae de is chidas passadas.
In s'ìnteri de sa festa, in totu s'imperu s'organizaiant cursas de caddos; is animales de tiru (boes, àinos e mulos) non traballaiant e ddus cuncordaiant cun frores. Custas traditziones bivent oe, agiumai in sa pròpiu forma e partetzipatzione, in su "Pàliu de s'Assunta" chi s'acumprit in Siena su 16 austu. Su nòmine "pàliu" derivat dae su pallium, su drapu de roba pregiada chi fiat su prèmiu pro is binchidores de is cursas de caddos in sa Roma Antiga.
Cun s'ocasione de su mesaustu, is traballadores faghiant is augùrios a is meres, otenende in càmbiu un'istrina; sa costumàntzia aiat postu raighinas fortes, a su puntu chi in edade de su Rinaschimentu dd'aiant posta obligatòria in s'Istadu Pontifìtziu.
Sa die de festa originale fiat su 1 de austu. Su mudamentu si depet a sa Crèsia Catòlica, chi aiat bòlidu fàghere cointzìdere sa die cun sa festa religiosa de s'Assuntzione de Maria.
Mesaustu in su fascismu
Sa traditzione populare de sa gita turìstica de mesaustu naschet in s'Itàlia fascista. Parende dae sa segunda metade de is annos binti, a traessu de is assòtzios de pustis-traballu de is vàrias corporatziones, su regìmene organizaiat chentinas de gitas populares in su perìodu de mesaustu. Dae su mesaustu 1931 a su cabudanni 1939 custu fiat favorèssidu cun s'istitutzione de trenos populares ispetziales, in comintzu isceti de sa de tres classes, cun prètzios iscontados.
S'initziativa oferiat sa possibilidade fintzas a is classes sotziales prus pagu ricas de bisitare tzitades italianas o localidades marinas o montanas. S'oferta fiat limitada a is dies 13, 14 e 15 austu e cumprendiat duas fòrmulas, "Gita di un sol giorno", in unu raju de finas a unos 100 km, e "Gita dei tre giorni" cun raju finas a unos 200 km. Ddis aiant postu "trenos de mesaustu", mancari chi, segundu fontes autorèvoles, prètzios pobulares esserent aplicados totu s'istade.
Bangladesh
Su Bangladesh (pron. [banɡlaˈdɛʃ] o [ˈbanɡladɛʃ]; in bengali: বাংলাদেশ), ufitzialmente sa Repùblica Populare de su Bangladesh, est un'istadu de s'Àsia. Sa capitale est Daca.
Allàcanat in totus is chirros cun s'Ìndia, fata etzetzione pro unu tretu minore, in s'estremu sud-estu, in ue pigat làcana cun sa Birmània; in su sud si ghetat in su golfu de su Bengala. Paris cun s'istadu indianu de su Bengala Otzidentale costituit sa regione ètnicu-linguìstica de is bengalesos. Su nùmene Bangladesh signìficat in bengalesu Paisu de su Bengala. S'istadu s'isterret subra 147 570 km² (inclùdidos is 10 090 km² de abbas), e contat una populatzione de 168 957 745 de bividores.
In su de 17 sèculos, durante su regnu de s'imperadore Moghul Muhammad Aurangzeb, s'economia de s'antigu Bangladèsh e de su Bengala Otzidentale, baliat agiomai su 12% de su PIB mundiale. Sa richesa e su lughidore monumentale de Daca e de is tzitades de su Bangladesh propassaiat cun probabilidade cussa de is capitales europeas. Annotamala, su Bengala orientale rapresentaiat su 40% de is importatziones olandesas de s'Àsia, s'Olanda chi però tenende petzi una fratzione de pagu contu de su PIB in dollaros americanos de su Bangladesh, influiat tando pagu e totu in su totale de su cummèrtziu èsteru de su Bangladèsh, is cales benes fiant de cunsighèntzia esportados dae medas naes. Is naes de su Bangladesh fiant incumparabilmente prus adelantadas de is europeas chi a penas poderaiant su mare. In su de 18 sèculos su Bangladesh fiat una sotziedade pre-industriale superiore a is àteras, meda isvilupada. Fiat conchistadu dae sos inglesos in su 1757.
Is làcanas de su Bangladèsh de oe sunt istados istabilidas cun sa partitzione de su Bengala in su 1947, cando sa regione fiat fata territòriu orientale de su neocostituidu Pakistan, mancari ischirriada dae su restu de s'istadu de 1.600 km pro mèdiu de s'Ìndia. Discriminatziones linguìsticas, polìticas e econòmicas aiant causadu a rebellias populares contra de su Pakistan otzidentale, chi ant batidu a sa gherra pro s'indipendèntzia in su 1971 e sa costitutzione de s'istadu de su Bangladesh. Noantimes, sa natzione noa at dèpidu aguantare carestias, catàstrofes naturales e sa poberesa difùndida, gasi comente abolotamentos polìticos e corpos de istadu militares. Su riprìstinu de sa democratzia in su 1991 est istadu sighidu dae una relativa istabilidade e progressu econòmicu.
Su Bangladesh est intre is istados prus densamente populados de su mundu e tenet un'elevadu tassu de poberesa. Geograficamente est postu in sa campiura saliosa de su delta de Gange e Brahmaputra, e est sugetu a annuales undamentas de is monsones e tziclones. Su Bangladesh est membru de Commonwealth, SAARC, BIMSTEC, OIC, e D-8. Comente rilevadu dae sa Banca Mundiale in su mese de trìulas 2005, s'istadu at acumpridu progressos significativos in s'isvilupu umanu in is setores de s'alfabetizatzione, in sa paridade des'educatzione e in sa reduida de sa crèschida de sa populatzione.
1972
S'annu 1972 (MCMLXXII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
Aeroporto de Vinh
Aeroporto de Vinh (Sân bay Vinh) este una aeroporto de su comune Vinh, sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Nghe An, Vietnam. Aeroporto de Vinh este una frazione de Nghi Kim, est a 7 km dae Vinh e a 291 km dae Hanoi. Aeroporto de Vinh est istada fundada dae su guvernu francesu in sos annos 30.
1973
S'annu 1973 (MCMLXXIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Luciano Vendemini
Luciano Vendemini (Sant'Arcangelo di Romagna (Rìmini), 11 triulas 1952 – Forilì, 20 frearzu 1977) est istadu unu canastrista italianu.
Carrera
Fiat mortu istuturadu dae unu malistare repente in su Palasport Villa Romiti de Forilì pretzisamente in tempus de s'antiscaentamentu de sa partida intre s'echipa logale e sa turinesa.
A dies de oe, zughet su nùmene suo su Palasport Flaminio de Rìmini. S'istrutura fiat istada inagurada in su 1.977 pretzisamente cun un'amigàbile disputada intre sa Sarila Rìmini e sa ChinaMartini Turinu in memòria de Vendemini.
Clannad
Is Clannad sunt unu grupu de mùsica folk irlandesos formados in Gweedore in su 1970.
Gioia Tauro
Gioia Tauro (in tempos antigos narada Gioja) est unu comunu italianu de 19 184 abitantes de sa tzitade metropolitana de Reggio Calabria in Calàbria. Unu tzentru agrìculu, cummertziale e industriale de sa provìntzia, istat cara a cara a su mare Tirrenu e dat su nùmene a su golfu.
1974
S'annu 1974 (MCMLXXIV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis segundu su calendàriu gregorianu.
Daca
Dacca (ধাক), est una tzitade e capitale de Bangladesh. Tenet populatzione de unos 7.000.940 bividores, e in s'àrea metropolitana s'istimat chi bivant unos 12 milliones de persones, cosa chi nde faghet su conglomeradu majore de s'istadu e sa de deghennoe de su mundu. Sa tzitade est posta in unu canale de su riu Dhaleswari, in su tzentru de sa regione produtora de juta prus manna de su mundu. Est su tzentru industriale, cummertziale e amministrativu de su Bangladesh, cun cummèrtziu ativu de juta, arrosu, tzùcaru e te. Possedet una flòrida indùstria tèssile e s'artesania puru tenet unu rolu econòmicu de primu òrdine.
Fundada a cara de s'annu 1000 cun su nùmene de Jahangir Nagar, in su de 17 sèculos si fiat fata unu tzentru mannu de artesania, e in su de 18 sèculos fiat lòmpida su lugore màssimu in si fàghere famosa pro is recamos in oro e pro is sedas. In su de 19 sèculos però, sa fabricatzione de custos produtos non pòdiat cumpètere prus cun sa produtzione industriale in crèschida, cosa chi nd'aiat fatu menguare sa populatzione.
Est istada amministrada dae su Regnu Unidu a partire su 1765, e in su 1947 fiat fata capitale de su Pakistàn Orientale a pustis de s'indipendèntzia e partidura de s'Ìndia. Su 1971, sa tzitade fiat passada a èssere sa capitale de su nou Bangladèsh separadu de su Pakistàn.
Cantu in lìngua de sinnus
Su cantu in lìngua de sinnus est unu cantu innui su testu de una cantzoni s'espressat in manera artìstica cun mòvidas de su corpus, impreendi sa lìngua de sinnus.
De sòlitu s'esecutori acumpàngiat una cantzoni esecutendi-ndi una versioni in lìngua de sinnus. Mentris cun su cantu sonoru s'impreant notas e tonos po s'espressai, custu tipu si basat asuba de manus, corpus e espressadas de sa faci de s'esecutori.
Corus intreus ant incumentzau a cantai in lìngua de sinnus, essendi popularis me is ùrtimus annus gràtzias a s'atzessibilidadi donada a is cantzonis a sa comunidadi surda e a sa curiosidadi po custa espressada artìstica. Cun s'imbentu de cust'arratza de cantu, unas cantu cumpetitzionis musicalis si funt adatadas po permiti s'esibitzioni de cantzonis in lìngua de sinnus; intra is prus eventus famaus ddoi at su National Signing Choir Competition, in su Rennu Auniu e su Fèstival de Sanremo in Itàlia.
Stòria
Me is Stadus Aunius, faci a sa metadi de is annus '70, aìnturu de is scolas po surdus si funt formaus is primus corus po cantai in lìngua de sinnus americana, grupus chi perou funt bessius a pillu sceti binti annus apustis.
In sa matessi època, sa comunidadi surda europea at pigau ispiratzioni de su chi si faiat in s'àtera ala de s'Atlànticu. Aici si funt formaus is primus grupus in Svìtzera e Baviera.
Intendimentu de is cantzonis
Is personas surdas podint intendi sa mùsica de is cantzonis a traessu de is vibratzionis chi produsit.
1100
S'annu 1100 (in numeros romanos:MC) est comintzadu in domìniga secundu su Calendariu Giulianu.
Cantu in lìngua de sinnus
Intendimentu de is cantzonis
Movimentus artìsticus de su corpus comùnicant su testu de is cantzonis e is efetus canorus, chi is surdus no podint intendi, e is sentidus chi is cantadoris interpretant.
1200
S'annu 1200 (in numeros romanos:MCC) est comintzadu in sàpadu secundu su Calendariu Giulianu.
Aereoporto de Buon Ma Thuot
Aereoporto de Buon Ma Thuot (Sân bay Buon Ma Thuot) este una aeroporto de su comune Buon Ma Thuot, sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Tay Nguyen, Vietnam. Aereoporto de Buon Ma Thuot este una frazione de Buon Ma Thuot, est a 6 km dae Buon Ma Thuot e a 353 km dae Ho Chi Minh City. Aereoporto de Buon Ma Thuot est istada fundada dae su guvernu francesu in sos annos 30.
Carmela Frulio
Carmela Frulio (S'Alighera, ... - S'Alighera, 14 santugaine 2018 )est istada una maistra e traballadora linguistica de S'Alighera. At realizadu medas traballos in favore de sa normalizatzione linguìstica de su saligheresu in s'iscola e faghiat parte de Òmnium Culturale de s'Alighera a comintzare dae sa criatzione sua, in ue partètzipaiat in manera ativa. Collaboradora de sa Salvaguàrdia de su Patrimoniu Artìsticu e Culturale de s'Alighera e s'Iscola de Sa de Tres Edades, fiat coordinadora de su Grupu de Maistros de su Tzentru de Risursas Pedagògicas Maria Montessori e fiat implicada comente dotzente e supervisora in su Progetu Palomba e su Escola de Alguerés Pascual Scanu. In su 2005 at retzidu su Prèmiu de Atuamentu Tzìvicu de sa Fundatzione Lluís Carulla.
Gioiese 1918
S'Associazione Sportiva Dilettantistica Gioiese 1918, mègius connota comente Gioiese, est una sotziedade de fùbalu italiana cun sede in sa tzitade de Gioia Tauro e chi in dies de oe giogat in Sèrie D, su de bator livellu de su campionadu italianu de fùbalu.
Sant Llorenç des Cardassar
Sant Llorenç des Cardassar est una comuna ispagnola de 8.687 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Est situada in s'ala orientale de s'ìsula de Majorca. Custu munitzìpiu est istadu costituidu a sa fine de su de 19 sèculos, cando s'est separadu dae Manacor cun su nùmene de San Lorenzo de Descardazar, nùmene chi at mantentu finas su 1950.
Nha Trang
Nha Trang (in Vietnambu: Nha Trang) est sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Khanh Hoa, Vietnam, ada unos 0,403 milliones de abitantes.
Sant Llorenç des Cardassar
Sa localidade si caraterizat pro una capatzidade manna de atrativa turìstica. In su 2009 contaiat 8687 abitantes de sos cales 2790 non fiant ispagnolos. Medas de custos bivent in sos tres mannos resortes turìsticos de S'Illot, Cala Millor e Sa Coma.
Emisfèriu norte
S'emisfèriu norte de sa Terra, in geopolìtica rapresentat fintzas s'impare de istados ricos e industrializados (Europa, Àsia, Amèrica de su Norte), in oponidura cun s'emisfèriu sud in ue s'agatat sa majoria de is istados in bia de isvilupu (mescamente s'Àfrica).
S'emisfèriu setentrionale de sa Terra tenet subrafache de 255 milliones de chilòmetros cuadrados; de custos unos 100 milliones (paris a su 40%) sunt pcupados de terras emergidas, chi currespondent a is duas de tres partes de su praneta intrenu. Fintzas su monte prus artu de sa Terra, s'Everest, est postu in custu emisfèriu.
Aliseda
Aliseda est una comuna ispagnola de 2.221 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Tom Holland
Tom Holland (Londra, 1 làmpadas 1996), est unu atore inglesu.
Sa carriera sua est incumentzada in su 2008 cun su musical de Billy Elliot, in sa parte de Michael, su mègius amigu de su protagonista. Est essidu famadu in su 2016 pro sa parte de Peter Parker / Spider Man in s'Universu Tzinemàticu Marvel. In su 2017 at retzidu su Prèmiu Saturn pro su mègius atore emergente.
Limba finlandesa
Su finlandesu est unu membru de sa famìllia de is limbas fìnnicas, parte de is limbas uràlicas.
Est limba mama de unas 5,4 milliones de pessones.
Kaliningrad
Kaliningrad (in russu: Калининград [kəlʲɪnʲɪnˈgrat]), cabudianamente narada Königsberg (tedescu: Königsberg; russu: Кёнигсберг; prussianu antigu: Twangste, Kunnegsgarbs, Knigsberg; lituanu: Karaliaučius; polonesu: Królewiec), est una tzitade de portu chi s'agatat a cara de su mare Bàlticu de unos 431.400 bividores, cabulogu de s'exclave russa posta intre Polònia e Lituània. Mancari territòriu de sa Rùssia, Kaliningrad est duncas istesiada de su restu de sa natzione.
Istòria
A s'acabu de sa segunda gherra mundiale, sa bidda fiat pro sa prus parte distruida. Is ruinas suas fiant cunchistadas de s'Armada Ruja in su 1945 e sa populatzione sua, a majoria tedesca si nche fiat fuida, o fiat bogada a fortza. Su territòriu de sa Prùssia Orientale, de chi Königsberg fiat cabulogu, fiat duncas tzèdidu a s'Unione Soviètica.
Mudadu nùmene in Kaliningrad su 4 de trìulas 1946, in onore de Mikhail Kalilin, est istada torrada a ocupare de sovièticos.