cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
FIFA
Sa FIFA est cumposta de 208 associatziones, chi sunt 16 pius de s'ONU e tres in pius de su Commitadu Olimpicu Internatzionale, ma chimbe in mancu de su International Association of Athletics Federations (sa "Federatzione de sas Associatziones de Atletica").
Nouvelle vague literaria sarda
Nouvelle vague literària sarda est unu nòmini donau medas bortas a sa literadura de sa Sardigna de is ùrtimus tempus.
Storia
Nouvelle vague literària sarda est unu modu de narri po is òperas literàrias de is medas autoris sardus de hoi, cumentzendi de is annus Otanta de su Noixentus. Movimentu o atòbiu de autoris de romanzus e artrus testus (e medas bortas puru de cinema, teatru e artras produtzionis artisticas ) chi medas bortas tenint impari temas, génerus e stilis, e inprus sa Sardigna comenti a logu de su chi scriint.
Custa literadura sarda noa est cunsiderada de medas una de is mellus literaduras regionalis de hoi in italianu, ma no pagu bortas est iscrita puru in artras linguas de Sardigna, in sardu, in corsu-gadduresu-sassaresu, in catalanu-algheresu, in genovesu-carlofortinu-tabarchinu).
Sa 'nouvelle vague' literària sarda est istétia cumentzada, segundu unu parri repìtiu,  de una trìadi  formada de Giuliu Angioni, Sergio Atzeni e Salvatore Mannuzzu, e pois sighida de autoris prus giòvunus: Salvatore Niffoi, Alberto Capitta, Giorgio Todde, Michela Murgia, Flavio Soriga, Milena Agus, Francesco Abate e medas artrus, intra is calis is iscritoris sardus po pipìus Bianca Pitzorno, Bruno Tognolini e Alberto Melis.
Puntu de lentore
Su puntu de lentore (dew point in inglesu) est sa temperadura a sa cale depet achirrare una massa de àera, a pressione costante, ca s'umidade relativa arribet a su 100%, est a nàrrere, pro fagher in manera chi custa massa de àera restet saturada.
Nouvelle vague literaria sarda
Storia
Custa literadura sarda noa est puru cunsiderada unu resultadu, in Europa, de sa literadura de personalidadis mannas che Grazia Deledda, Nobel po sa literadura in su 1926, Emilio Lussu, Giuseppe Dessì, Gavino Ledda, Salvatore Satta e artrus.
Puntu de lentore
Sa capatzidade chi tenet s'àera de cuntènnere papore de abba no est costante, si nono chi dipendet dae sa temperadura. Cantu prus caente est s'àera, prus cantidade de papore de abba podet cuntènnere. Si una massa de àera a una determinada temperadura tenet, pro esempru, sa metade de su papore de abba chi podet cuntènnere a custa temperadura, podimus nàrrere chi s'umidade relativa est de su 50%. Si tando achirramus fattu-fattu sa temperadura de custa àera, sa cantidade de papore de abba chi at a pòdere cuntènnere est cada bia minore, e duncas s'umidade relativa àrtziat. Cando s'umidade relativa arribat a su 100%, sa temperadura de s'àera cointzidet cun su puntu de lentore.
Sos pilotas de aviatzione generale utilizant sos datos de su puntu de lentore pro su càrculu de sa probabilidade de sa formatzione de astra de su carburadore e sa neula, e pro amare s'artària de sa base de sa nue.
In nd'una determinada pressione baromètrica ma indipendente de sa temperadura, su puntu de rosada indicat sa fratzione molar de su papore de abba in s'àera o, naradu de un'àtera manera, determinat s'umidade ispetzìfica de s'àera. Si sa pressione aumentat, sena cambiare sa fratzione molar, su puntu de rosada at a artziare, in cunsighèntzia, sa ridutzione de sa fratzione molar, est a nàrrere, faghende chi s'àera demmancu infusta diat batire su puntu de lentore torra a su balore initziale suo. A sa matessi manera, s'aumentu de sa fratzione molare appustis de una ruta de pressione batit s'umidade relativa a s'imbesse a su livellu initziale suo. Cunsiderende New York (33 pees de artària) e Denver (5.280 pees de artària), pro esempru, custu signìficat chi si su puntu de rosada e sa temperadura a sas duas tzitades sunt sos matessi, tando sa massa de papore de abba pro metru cùbicu de àera at a èssere sa matessi, ma sa fratzione molar de su papore de abba in s'àera at a èssere prus manna a Denver.
Tràchia
Sa Tràchia, o Tràtzia (in bùlgaru: Тракия/Trakija; in gregu: Θράκη/Thráki; in turcu: Trakya) est una regione de su sud-estu de s'Europa, posta in sa penìsula Balcànica e ispartzida intre Bulgaria, Grèghia e sa parte europea de sa Turchia.
In tempus andadu, custa regione istòrica s'isterriat dae sa Matzedònia a su mare Nieddu, dae su mare Egeu a su frùmene Danùbiu. Is tremenes ant tentu variatziones in is perìodos diferentes de s'istòria. Is montes Rodopes seberant sa Tràchia grega dae sa bùlgara e su frùmene Evros sa Trachia turca dae sa grega, denomindas respetivamente «Tràchia otzidentale» e «Tràchia orientale».
Is tzitades printzipales de sa zona sunt Istanbul (in antis Costantinòpoli, Kallipolis, Edirne (in antis Adrianòpolis), e Tekiradag, totus agatante·si in Turchia. In sa zona grega s'iscerant is tzentros majores de Komotini, Xanthi e Alexandròpolis.
Sa regione de sa Tràchia est essentzialmente agrìcola e bi si produent tabacu, arrosu, trigu, cotone, seda, ògiu de olia e frutas.
Libro dei segreti
Kitab al-Asrar, ( in arabu:كتاب أسرار مكتبة فلورنسا ) traduidu in italianu comente Il Libro dei Segreti risultanti dai pensieri est unu trattato de meccanica islamica de s'XI seculu, obera de s'andalusu Ibn Khalaf al-Muradi. Su manoscritto s'agatada in sa Biblioteca Medicea Laurenziana de Firenze e in su 2010, cun s'agiudu finanziariu de s'emiru de su Qatar, Hamad bin Khalifa Al Thani, est istadu possibile de faghere un'istudiu approfondidu pro chi est istadu trascrittu in arabu e traduidu in italianu, frantzesu e inglesu.
S'istoria
Su liberu fit in sa biblioteca dae diversos seculos e fit catalogadu comente 'e Tabulae Astronomicae. Est istadu iscobertu comente 'e liberu de meccanica solu in su 1974 dae s'istoricu de s'iscentzia inglesuDavid A. King chi aiat immediatamente informadu Donald R. Hill chi fit un'istoricu de s'iscientzia araba. S'istoria de comente su manoscritto dae s'Ispagna siat arrividu a Firenze non est nodida. Guasi seguramente at sighidu su tragittu de sos ateros liberos arabos chi faghian parte de sa colletzione de sa Biblioteca Medicea Laurenziana. In su 1584 a Roma, pro volontade de su paba Gregoriu XIII e de su cardinale Ferdinando de’ Medici fit istada aberta sa Stamperia Orientale Medicea. S'iscopu fit de pubblicare liberos orientales, pro custu bisonzaiat de buscare manoscrittos, chi fin istados chircados in Egittu, Siria, Persia e India.
Lìbanu
Geografia
Su lìbanu tenet istèrrida de 10 400​ km² e contat pupulatzione de unos 6,2 milliones de biovidores. Faghet làcana in su sud cun Israele, in su norte e in s'estu cun sa Sìria e in s'uestu si ghetat a su mare Mediterràneu.
Libro dei segreti
Su liberu
Su liberu cuntenit 34 illustratziones.Cust'opera est cunsiderada su primu trattato de ingegneria de sempre. Su liberu diffattis cuntenit disegnos medas inue sunu rappresentadas sas machinas e sos automa meccanicos chi bi sunu descrittos. Custu fattu antizipada de unos 400-500 annos sos trattados de Leonardo da Vinci.
Lìbanu
Istòria
Fiat istadu parte de s'Impèriu otomanu dae su 1516 a su 1918, candu custu fiat rutu a cussighidu de sa Prima Gherra Mundiale. A pustis is chimbe provìntzias chi du costuint s'agataiant suta mandadu frantzesu. Is frantzesos aiant ammanniadu sas fronteras de su Governadoradu de su Monte Lìbanu populadu mescamente de maronitas e drusos, pro incluier prus musulmanos. Su Lìbanu aiat balangiadu indipendèntzia in su 1943, istabilende unu sistema polìticu ùnicu, de tipu cunsotziativu pro cumpartire su pòdere intre is comunidades religiosas. Si cussìderant Bishara al-Khuri primu presidente de Lìbanu, Riyad al-Sulh primu Primu Ministru de Lìbanu e Emir Majid Arslan II Primu Ministru de Defensa, che is tres fundadores de sa moderna Repùblica de Lìbanu e eroes natzionales pro àere conchistadu indipendèntzia. Is tropas istràngias si fiant retiradas cumpletamente de su territòriu libanesu su 32 de nadale de su 1946. Fintzas a sos annos 1970 su Lìbanu fiat su tzentru finantziàriu de s'Oriente Mèdiu, fatu chi ddi fiat bàlidu su nomìngiu de Isvìtzera de Oriente Mèdiu. Chene duda s'importu econòmicu suo si fiat desintegradu cun sa gherra tzivile libanesa de su 1975-1990, chi aiat destruidu s'echilìbriu polìticu esemplare cabudianu. Dae su 1973 est istadu membru de s'organizatzione internatzionale de sa francofònia.
In bàsciu a su 2006 s'istadu aiat torradu a recuberare unu gradu consideràbile de istabilidade e isvilupu, sa torrada a fraigare de Beirut fiat casi cumprida e is turistas torraiant a visitare s'istadu. In s'istadiale de su 2006 fiat iscopiada sa Gherra de Lìbanu, durada unu mese intre s'esèrtzitu de Israele e Hezbollah, chi diat a causare mortos intre tziviles e dannos infraistruturales importantes. Su 14 de austu fiat cuncordadu su tzessade-su-fogu pro pòdere agatare determinu a sos cumbatos.
Dae tando s'istadu subrabivet in instabilidade costante, causada de gherras e cunflitos internos e esternos (in Sìria, Israele o Palestina). Cun tantu de custos problemas, sa capitale Beirut torrat a èssere unu de is tzentros finantziarios, econòmicos e cummertziales prus grandes, modernos e una de is tzitades prus adelantadas e otzidentalizadas de s'Oriente Mèdiu.
Ed O'Brien
Est unu cumponente de su grupu de sos Radiohead.
Lavagna (Itàlia)
Lavagna (Lavàgna in limba ligure) est unu comune italianu de 13.013 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Paolo Benvenuti
Paolo Benvenuti (Pisa, 1946) est unu regista italianu.
Soberania
Su faeddu soberania, chi benit dae s'isp. soberanía (chi derivat dae soberano, dae su lat. bassu *superānus, «chi istat in subra»), inditat su podere o s'autoridade chi non tenet àteru podere superiore de ue dipendat in s'ordinamentu polìticu-giurìdicu internatzionale. Sa soberania est sa cunditzione pro pòdere proclamare s'indipendèntzia de unu territòriu o àteras solutziones istitutzionales (federatzione, cunfederatzione).
Togo
Su Togo, ufitzialmente Repùblica Togolesa (in frantzesu République Togolaise) est un'istadu de s'Àfrica Otzidentale cun capitale in Lomé.
Tirat a 56.785 km² e contat unos 7.797.694 bividores. Allàcanat in su norte cun su Burkina Faso, in s'estu cun su Benìn, in s'ovest cun su Ghana e in su sud tenet essida a s'otzèanu Atlànticu. Su puntu prus artu est su monte Agou (984 m). In su norte su terrinu si caraterizat pro una savana prana, in cuntrastu cun su tzentru de su paisu, chi si caraterizat pro èssere formadu dae montigros. Dae s'àtera banda, su sud de Togo est un'artupranu chi arribat a su pranu costerinu cun lagunas e istàngios mannos.
Sa economia subsahariana de su Togo est pitia e foras de modu dipendente de sa massaria siat cummertziale siat de sussistèntzia. Su 65% de sa populatzione dipendet dae custu setore, chi rapresentat su 41% de su PIB. Is cultivos printzipales sunt su cafè, su cacau e su cotone, chi totu paris ingènnerant unu 30% de sas intradas pro esportatziones. Togo est autosufitziente pro su chi pertocat benes de alimentatzione fundamentales cando is regortas sunt normales, cun dificultades de frunidura ocasionales.
Julio Iglesias
Julio José Iglesias de la Cueva (Madrid, 23 de cabidanni, 1943), fit unu cantante ispagnolu.
Porco Rosso
Porco Rosso (紅の豚, Kurenai no Buta) est un'anime de su Studio Ghibli fattu in su 1992 a pizu de unu pilota italianu de aereos e sordadu de sa prima gherra mundiale, chi como, malaittu pro carchi resone e diventadu unu porcu, tenet petzi comente traballu a catzare sos piratas in su Mare Adriàticu. Su cartone est ambientadu in su 1929 in sa tzittade de Fiume, Milanu e in sas isulas de Istria e Dalmatzia.
Lutètziu
Su lutètziu est un'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 71, su sìmbulu chìmicu de chi est Lu. Pertenet a su ses perìodos de sa tàula periòdica e est s'elementu ùrtimu de sa sèrie de sos lantanòides, e cun issos faghet parte de s'impare de sas terras raras. S'impreat comente sustàntzia fosforescente in iscuadras de raju X. Su radioisòtopu lutètziu 177 s'impreat in sa radioterapia.
Urtei
Urtei (in italianu Bultei) est una bidda de 1.206 abitantes in sa provincia de Tathari. Este una idda de costera (Goceano).
New York (istadu)
New York (/nuː ˈjɔək/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos chi tenet a capitale Albany, mancari sa tzitade prus manna e nodia siat New York City.
S'istadu s'agatat in su nord-est de sa natzione e tenet làcana a Nord cun su Canada, a Est cun su Vermont, su Massachusetts e su Connecticut, a Sud cun su New Jersey e sa Pennsylvania. A su Sud-Est bessit a mare.
Ignatziu de Loyola
Ignatziu de Loyola (Loyola, 24 de nadale 1491 - Roma, 31 de trìulas 1556) est su fundadore de sos Gesuitas, e in su 1622 est istadu proclamadu santu dae su paba Gregorio XV.
New York (istadu)
Economia
Est sa tzitade de New York chi ghiat s'economia de s'istadu, essende custa printzipale tzentru bancàriu, finantziàriu e de communicatzione in sos Istados Unidos.
In sa natzione est su de 3 istados chi produit prus richesa, a fatu de Califòrnia e Texas. Pro su chi pertocat su redditu pro capite est a su postu de bator.
Ignatziu de Loyola
Biografia
Est naschidu in Loyola in sa provintzia basca de Guipùscoa. Picioccu de 15-16 annos est paggiu de su Tesoreri de su Regnu de Castiglia (Juan Velasquez de Cuellar). Giovanu ada frecuentadu su mundu de sa Corte e-i su mundu militare. Est presente a sa difesa de unu casteddu a Pamplona, attaccadu dae sos frantzesos: benidi feridu a un'anca dae unu colpu de bombarda (1521).
Kevin de Glendalough
Kevin, santu. Eremida e puru mastru de monacos, irlandesu de su VI seculu. Ada fundadu unu monasteriu de padres in Glendalough, no tantu luntanu dae Dublinu in Irlanda. Oe de custu monasteriu restana sas tzellas dirrutas, sa creja e cappellas issas puru dirrutas e unu campusantu cun lapides e rughes celticas.
Ignatziu de Loyola
Biografia
Chirchende de si curare s'anca, po passare su tempu legede calchi libru, una vida de Cristos, e una vida de santos. Comintzada a si li presentare a sa mente calchi pensamentu nou po sa vida sua. Creschede su disizu de si cunvertire a Deus. Si dada a una vida de penetentzia comente eremida (Manresa 1522-1523).
Appuntada in unu quaderneddu su chi fudi vivinde e sos pensamentos chi li passaina po sa mente. Andada a Monserrat, in Catalogna, a su Santuariu de Nostra Signora. Si cunfessada e faghede unu izadolzu, veglia d'armi, denanti de sa Madonna. Làssada s' arma chi teniada, e bestidu poberamente, partidi cun s'intenzione de andare a Gerusalemme, faghere penitentzia e faeddare de Cristos a su prossimu. Ma dae Gerusalemme devede torrare in Ispagna. Intantu ada cumpresu chi devede istudiare po podere agiuare sos ateros.
Sos sete cumpagnos su 1537 sunu a Venètzia po s'imbarcare po Gerusalemme, ma custu no est possibile a motivu de sa gherra cun sos Turcos. Detzidini de diventare predis, po podere preigare su vangelu de Cristos, e gai faghene in Venetzia e in logos affaca a Venetzia. Ignatziu e ateros duos andat a Roma cun s'intentzione de ottennere s'approvatzione dae su Paba de sa familia religiosa chi ana detzisu de comintzare. Su paba Paulu III appròvada s'Ordine religiosu Cumpagnia de Gesus cun sa Bulla “Regimini militantis Ecclesiae” (27 de cabidanni 1540).
Sos cumpagnos si agatan umpare a Roma, e Ignatziu benit nomenadu su primu Superiore Generale. Si frimmada a Roma, e dae Roma sighidi e guidada sos cumpagnos chi àndana missionarios in Europa e fora de Europa, iscrinde litteras e Istrutziones. Ignatziu a Roma, si occupada puru de pitzinnos orfanos, de poberos, de feminas in difficultade.
Ignatziu ada iscrittu unu libereddu Esercitzios ispirituales, libereddu de istrutziones po unu caminu de vida ispirituale, po ponnere ordine in sa propia vida.
Moridi a Roma su manzanu de su 31 de triulas 1556. Est istadu proclamadu santu, umpare a unu de sos primos cumpagnos Francisco de Xavier, su 1622.
Istèvene I de Ungheria
Istevene re de Ungheria (in ungheresu: István király (Istevene Re) o Szent István, (Santu Istevene)) (Esztergom, 969 – 15 austu 1038) est naschidu su 970 ca. e cunsacradu re su nadale de su  1000. Cun s'agiudu de sos benedettinos de Cluny, ada favoridu sa cristianizatzione de s'Ungheria. Mortu su 15 de austu 1038. Proclamadu santu dae Gregoriu VII in su 1083. Patronu de s'Ungheria. Sa festa, su 16 de austu.
Sa diplomàzia de su Ping Pong
Sa diplomazia de su Ping Pong (Ping Pong Diplomacy) (in Cinesu: 乒乓外交) est riferidu a sos iscambios de jogadores de ping pong de su 1970 chi bi fin bistados tra sos Istados Unidos e sa Republica Populare Cinesa (PRC). S'eventu aiat signadu unu mezoru in sas relatziones tra sas duas natziones.
Donald Routledge Hill
Donald Routledge Hill (1922–1994) fit un'inzenieri e Istoricu de s'iscentzia e de sa tecnologia inglesu. Istudiosu de istoria de s'iscentzia e tecnologia medievale araba, at traduidu diversos testos dae s'arabu in inglesu cumpresu su Libro dei segreti de s'inzenieri arabu Ibn Khalaf al-Muradi.
Oxford
Oxford est una tzitade de su Oxfordshire, in su sud est de s'Inghilterra. Sa tzitade ada de guasi 165.000 abitantes. Oxford est attraessada dae sos rios Cherwell e Tamigi chi si unini a sud, poi de aere passadu sa tzitade.
S'Universidade de Oxford est sa pius antiga de su mundu anglofono.
Peter O'Toole
Peter Seamus Lorcan O'Toole (Connemara, 14 Nadale, 1934 – 14 Nadale 2013), fit unu attore de s'Irlanda.
Midem
MIDEM (acronimu de Marché International du Disque et de l'Edition Musicale) est sa pius manna fiera commerciale de s'industria de sa mùsica, chi est istada sempre fatta in su Palais des Festivals in Cannes, Frantza dae su 1967. Inoghe si riunini musicistas, omines de affares, attivistas de sas politigas culturales e giornalistas de meda natziones, in su forum si faeddat de affares, de temas legales e politigos, presentaziones de artistas noos, tendenzias musicales e prodottos musicales. Finas si si faghen meda concertos su Midem si cunsidèrat printzipalmente unu marcadu.
The Witcher 3: Wild Hunt
The Witcher 3: Wild Hunt est unu videojocu (action RPG) galu in istadiu de isviluppu dae parte de CD Projekt RED, chi l'at annuntziau a manera uffitziale in su 5 de Fevrarju de su 2013. Su jocu at a essere su 'e tres in sa serie, sichinde a The Witcher e a The Witcher 2: Assassins of Kings basaos issupra sos liberos de su matessi lumen de s'iscritore polacu Andrzej Sapkowski. Est acrarau chi custu at a esser s'urtimu capitulu de s'istoria intrega chi pertocat a Geralt de Rivia.
Isvilupu
The Witcher 3 at a pònner "unu mundu apertu e prenu de vida prus mannu de calesisiat ateru in s'istoria moderna de sos RPG"; nachi est 30 vortas prus mannu de sos ateros duos jocos de sa saga, pedinde a sos jocadores de andare in nave o andare a caddu. B'at comuncas sa possibilidade de facher unu biazu a lestru pro sos locos iscopertos e ja connottos.
Motore graficu de jocu
The Witcher 3 at a presentare su novu REDengine 3, chi by CD Projekt RED at isvilupau a bella posta pro sos RPG non lineares ambientaos ind unu mundu mannu meda.
Comente in sos atteros duos jocos de Geralt, b'at a esser un'istoria cumpricada chin isseperu multiplu chi at a battire sas relativas cusseguentzias: nanchi custu lu permitit bene su REDengine chenza sacrificare su mundu chi inghiriat su pessonazu printzipale.
Nausicaä de sa Badde de su Bentu
Nausicaä de sa Badde de su Bentu (風の谷のナウシカ Kaze no tani no Naushika) est un'anime de su 1984 chi at iscritu e dirigidu Hayao Miyazaki, pighende istoria dae su manga chi tenet su matessi nòmene. Su cartone est unu contu de genere post-apocaliticu cun atzentos ambientalistas, tantu chi lu aìat fatu bìdere su WWF cando fiat essidu pro sa prima bia. Mancari chi lu apant pentzadu innantis de àere fundadu su Studio Ghibli, a s'ispissu su film si tenet in cunsideru comente chi siat su primu film suo. Tra sos premios e reconnoschimentos, at bintu s'Anime Grand Prix chi aìat promòvidu su paperi Animage in su 1984.
Bonaventura de Bagnoregio
Giovanni Fidanza connòschidu comente Bonaventura de Bagnoregio (Bagnoregio, 1221 - Lione, 15 trìulas 1274) est unu religiosu, filòsofu e teòlogu italianu.
Su paba Sistu V l'at nomenadu Duttore de sa Creja. S'òbera sua est istada appretziada meda po dotrina e po ricchesa ispirituale. Sos iscritos suos sunt istados regoltos in 8 volumenes (1588). Sunt mentuados sos iscritos : Itinerariu de sa mente in Deum e sa Vida de Santu Frantziscu e àteros iscritos subra sa Bibbia, e de teologia. Proclamadu santu in su 1482. Est connoschidu comente “su dutore seraficu”. Sa festa sua est su 15 de trìulas.
Imelda Marcos
Imelda Marcos, nàschida Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos (Manila, 2 de Trìulas 1929) est una polìtica filipina, fiuda de su de 10 presidentes de FIlipinas Ferdinand Marcos.
Museo Fesch
Su Musée Fesch (Museo Fesch) est in sa tzitade de Ajaccio in Corsica.
Su est istadu fattu in cunseguenzia de sa donatzione chi aiat fattu a sa tzitade sua su Cardinale Joseph Fesch, tiu de Napoleone. Su museo est cumpostu de una vintina de salas distribuidas in 4 pianos cun d'una biblioteca e unu auditorium. Sas colletziones de su museo sun meda importantes; sa colletzione de pintura italiana est pro importantzia sa segunda de tottu sos museos frantzesos, poi de su Louvre. In su museo bi ada operas de diversas iscolas europeas finas a su XVIII seculu. In pius b'at finas una sezione dedicada a s'arte corsicana (massimu de su XIX e XX seculu). Un'atera ala de su museo ospitada colletziones de epoca napoleonica.
Ascurtadura
S'ascurtadura in su deretu protzessuale italianu est unu mèdiu de busca de sa proa tìpigu, sende chi est prebidu e reguladu dae s'art. 266 e sighidores de su còdighe de protzedura penale italianu. Sos òrganos autorizados a la degretare sunt s'Az e sa polima zudissiària italiana.
Impreu e regulativa
Intre sos motivos chi podent zugher a un'ascurtadura bi sunt sos inditzos graes de delitu e su caràtere assolutamente indispensàbile de s'ascurtadura pro poder sodigare sas imbestigaduras, pro sos delitos definidos dae s'art. 266 e a sas cundissiones de s'art. 103, par. 5. In mesu de sos rechisitos, b'est su degretu motivadu dae s'Az a pustis de s'autorizadura de su ZIP.
a) delitos no curposos pro sos cales est prebida sa pena perpetuada o de presonia superiore a chimbe annos a s'arrimu de s'art. 4;
c) delitos chi pertocant sustàntzias trassicadoras o sicotropas;
e) delitos de contrabandu;
f) delitos de inzurza (594 c.p.), minetza (612 c.p.), molestadura o istrobu de sas pessones (660 c.p.) a mèdiu de su telèfonu;
f bis) delitos prebidos dae s'art. 600-ter (pornografia minorenca), paràgrafu tres, de su còdighe penale.
2. In sos matessi casos, est autorizada s'ascurtadura de comunicaduras intre presentes. Sende gasi, si custas ùrtimas acontessint in sos logos inditados dae s'art. 614 c.p. (bioladura de bividorzu), s'ascurtadura est autorizada petzi si b'at resone fundada de abaliare chi s'atividade criminale si siat isvilupende in ie.
Issa cunsistit in s'atividade destinada a captare comunicaduras e arresonadas, gasi che frussos de comunicaduras informàtigas o telemàtigas peri istrumentos tènnigos. S'ascurtadura tirat a limitare in manera grae unas cantas libertades custitussionales importantes, intre sas calas sa libertade de comunicadura de su pessamentu (art. 15 Cust) e sa libertade in su bividorzu (art. 14 Cust), pro custa resone sunt aprigadas normas protzedurales particulares cun sa finalidade de garantire sa lizitimitade formale e sustantziale de s'atividade. In sa dissiplina de sas ascurtaduras, sunt in fortza sa reserva de leghe e sa reserva de zurisdissione, sende chi sunt prebidas ispressamente dae su Custituimentu. Su còdighe de protzedura penale prebidet lìmites e cundissiones bàsigas, gasi che una dissiplina de protzedimentos meda rigurosa.
The Witcher
"Bene e malu no esistin, petzi isseperos e cusseguentzias"
The Witcher est unu videojocu de rolu (action RPG) chi CD Projekt RED STUDIO at fattu e chi CD Projekt at distribuìu in Polonia, sende chi Atari l'apat fattu in su restu de su mundu. Sa versione europea at fattu su debutu suo in su 26 de Santu Gabine de su 2007 e cussa de sos Istados Unidos carchi die prus a tardu, in sa die de su 30 de Santu Gabine de su 2007. In su 17 de Febrarju de su 2008 at cumprìu una bèndia de unas 600.000 copias peri su mundu, e bi l'at fatta a cròmper a 1 milione in sa prima die de Sant'Andrìa.
Su jocu est ambientau ind unu mundu fantasy chi s'iscritore polacu Andrzej Sapkowski, in sa saga sua literària dedicada a sos Witcher (in limba polaca Wiedźmin), aiat imazinau. Su motore graficu de sos chi l'an isvilupau est s'Aurora Engine de Bioware (chi at fattu ja sa cumparta in su primu episodiu de Neverwinter Nights), ma l'an acontzau meda prochi poderet suportare sos efetos graficos de s'urtima generassione ludica.
Sa versione pro Personal Computer at bèndiu unu milione de copias in doichi meses: sa cosa a su cumintzu aiat conchinàu sos isvilupadores a nde tenner in cussideru una fintzas pro PlayStation 3 e Xbox 360, mancari chi a pustis su titulu siat istau annuddau.
In su 2011 est essiu su sichidore suo: The Witcher 2: Assassins of Kings pro Microsoft Windows. Custu peroe bi l'at fatta a essire fintzas ind una versione console pro Xbox 360, in su 17 de aprile de su 2012.
John McCormick
John McCormick est unu professore de iscièntzias polìtigas a sa Indiana University Purdue University Indianapolis (IUPUI). Est ipecialitzadu in comparative politics (polìtigas comparativas) e in polìtiga de s'Unione Europea (UE). Ind'unu istudiu at sustenidu sa teoria chi s'Unione Europea ada usadu su soft power pro emergere comente alternativa e comente cumpetidore a s'americanu hard power.
ONU
S'Organizatzioni de is Natzionis Unias (in inglesu United Nations, in sigla UN; in russu Организация Объединённых Наций; in cinesu 聯合國; in arabu الأمم المتحدة), in sigla ONU, at bortas abrèviada in Natzionis Unias, est un'organitzatzioni intergovernativa i est sa printzipali organizatzioni internatzionali de su mundu.
Est naschida in su 1945, a pustis de sa secunda gherra mundiali, po sarvai sa paxi e sa securidadi internatzionali gratzias a sa cooperatzioni internatzionali.
S'ONU tenit puru comente iscopu cussu de fai cresci sa cooperatzioni internatzionali in àmbitus de sviluppu econòmicu, progressu socio-culturali e deretus umanus.
Candu un Istatu detzidit de intrai in is Natzionis Unias, issu depit atzetai is obligus sa Carta Internatzionali de s'ONU, chi fissat is printzìpius fundamentalis de is relatzionis internatzionalis.
Secondu cantu narat sa Carta, S'ONU tenit catrus funtzionis:
Is membrus de s'ONU funt Istatus soberanus. Is Natzionis Unias non funt unu guvernu mundiali i non legìferant. Issas perou donant strumentus e agiudu po sa solutzioni de is cunflitus internatzionalis e formulant polìticas apropriadas de interessu comunu.
A is Natzionis Unias, is Istatus membrus - mannus o piticus, arricus e povirus chi siant e cun diferentis bisuras politicas e diferentis sistemas sotzialis - faint intendi sa propria boxi i votant po donai forma a is politicas de sa comunidadi internatzionali.
Inghilterra
S'Inghilterra (England in inglesu) est una natzione chi faghet parte de su Rennu Unidu. Est ind'una ìsula e est a làcana cun s'Iscòtzia a nord e cun su Galles a ovest. Londra est su cabu de logu.
Emirados Àrabos Unidos
Is Emirados Àrabos Unidos (in àrabu: دولة الإمارات العربية المتحدة‎, Dawlat al-Imārāt al-ʿArabiyya al-Muttaḥida, «Istadu de is Emirados Àrabos Unidos») sunt un'istadu in su sud-estu de sa Penìsula aràbica, in s'Àsia sud-otzidentale. Est cumpostu dae sete emirados: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujaira, Ras al-Khaima, Sharja e Umm al-Qaywayn. Sa capitale est Abu Dhabi.
Istrumpa
S'Istrumpa o lutta de is sardus o lutta sarda est unu tipu de lutta originaria de sa Sardigna chi, gratzias a s'arreconoschimentu de su CONI, immoi est un'isport ufitziale.
Si chistionat de Istrumpa in su libru Padre Padrone de Baingiu Ledda.
Egemonia culturale
Egemonia culturale est unu cunzettu filosoficu e sociologicu, originadu dae su filosofo marxista Antonio Gramsci, chi descriede comente, ind'una sotziedade cun culturas diversas, unu gruppu o una classe est in gradu de esercitare unu dominiu culturale. Est su dominiu de unu gruppu sotziale subra un'atteru, pro esempiu sa classe dominante subra sas ateras classes. Sas bideas de sa classe dominante benin a esse' cunsideradas comente e norma; issas sun bidas comente e universales, percepidas comente cumbenientes pro tottu cantos mentres cumbenin solu a sa classe dominante.
Komotini
Komotini (in gregu: Κομοτηνή; in turcu: Gümülcine) est una tzitade de unos 67.000 bividores in sa regione de Matzedònia orientale e Tràchia, in su norte-estu de sa Grèghia. Est sa capiale de s'unidade regionale de Rhodope. Fiat su tzentru amministrativu de sa subra-prefetura Rhodopes-Evros fintzas a s'abolitzione in su 2010, cuns su Pianu Kalliratis.
Komotini est sea de sa Universidade de Tràchia Demòcritu, fundada in su 1973, cosa chi nde faghet logu de atraida pro bàrios millis istudentes gregos e istràngios. Est unu de is printzipales tzentros amministrativos, finantziàrios, culturales de su norti-estu de sa Grèghia. Est fintzas tzentru mannu de massaria e allevamentu. S'aèrgiu e s'istile de vida cumbinadu de elementos otzidentales e orientales ant fatu de Komotini tzitade destinatzione de interèssiu pro su turismu.
Una parte cunsistente de sa populatzione est de limba mama turca e religione islàmica.
Parigi
Parigi (in frantzesu: Paris) est sa capitale e sa tzitade pius manna de sa Frantza. In s'area metropolitana de Parigi bi campan pius de dòighi milliones de persones.
Polòniu
Su polòniu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 84 e sìmbulu Po. Est unu semimetallu radioativu raru, in chìmicamente simigiante a su tellùriu e a su bismutu e s'agatat in sos minerales de uràniu.
Custa sustàntzia radioativa s'isorbet fatzilmente in ambiente àtzidu e est difitzilmente solùbile in ambiente alcàlinu. Su cumportamentu chìmicu suo est meda simigiante a sos de su tellùriu e de su bismutu. Su polòniu est unu metallòide volàtile de su cale su 50% si vaporizat in ària a pustis de 45 oras a 328 K (55 °C). Sunt nodios 33 isòtopos de su polòniu, totus instàbiles. Est un'elementu estremamente tòssicu e meda radioativu.
Dharma
Dharma est unu fueddu sanscritu ca me is filosofias orientalis bolit nai medas cosas. Podit essiri tradusiu commenti Lei, Lei cosmica, Lei Naturali, o chi no commenti sa manera in sa cali istant is cosas.
Bivendi de acordiu cun custa lei, est possibili no intendiri prus su sunfrimentu depidu a su ciclu de is nascimentus e de is mortis (Saṃsāra) imbatendi aici a sa liberatzioni (Moksha). De su momentu chi totu is atzionis (Karma) produsint frutus (bellus o malus a sigunda de s'atzioni), s'unica manera po scrufiri sa Liberatzioni est su fai referimentu a s'Ordini Universali e biviri in armonia cun issu atotu, chentza de provai apicigamentu po is frutus bellus de is atzionis virtuosas fatas, de manera chi custas si potzant condusiri a pagu a pagu a sa liberatzioni.
Significaus e originis de su fueddu Dharma
Su fueddu Dharma (in sanscritu: "धर्म"), o Dhamma in limba Pali, est usada in sa parti majori de is filosofias o religionis de origini indiana, is Religionis dharmicas: Induismu (Sanatana Dharma), Buddhismu, Jainismu e Sikhismu. In sa forma sua prus antiga, dharman, su fueddu si bit po sa prima borta me is Veda.
Difitzili est giai una definitzioni sintetica e cumpleta po "Dharma"; custu fueddu tenit una istoria longa i articulada meda e tenit puru unu muntoni de interpretatzionis esignificaus. Medas, siat Ocidentalis ca Orientalis, dd'ant interpretau in diversas maneras, commenti giustitzia po esempiu o commenti religioni; fueddus, ca a onnia modu, tenint una basi morali ca no esprimit cumpletamenti su significau metafisicu. Cun su fueddu dharma si indicat puru sa religioni, ma non si esauriscit a custa; issu indicat una ispètzia de "lei de sa natura", lei eterna i "ordini" siat de su cosmu che de sa vida individuali e sotziali de is esseris umanus.
Duncas si podint individuai duas dimensionis in su cuntzetu de Dharma: una chi pertocat s'usu e sa conchista leitima de is benis de custa vida, e s'atra, de tipu escatologicu, ca interessat su fini urtimu de onnia anima, sa liberatzioni finali de su Saṃsāra.
"Dharma" derivat de sa arrexina dhri, ca bolit nai apompiai, apoderai. Su fueddu depit essiri a innantis cumprendiu in s'originali contestu metafisicu suu, su de essiri "cunformaus" a su Printzipiu Divinu Creativu chi operat de a intru de s'individuu. Rapresentat sa "lei interiori" de s'individuu, Lei a sa cali tocat prestai obbedièntzia, chi si bolit ponniri de acordiu sa vida propia cun sa Voluntadi Divina. Custu est su chi is induistas (o is atras traditzionis metafisicas) cunsiderant su printzipali fini de sa vida. Sighendi a chistionai de custa chistioni, est interessanti meda notai ca sa traditzioni indù individuat cuatru iscopus printzipalis de sa vida de s'omini (Purushartha); s'urtimu est Moksha, sa liberatzioni definitiva de s'anima. Derivantis de custu iscopu, si ndi connoscint atrus duus: Artha, su beni istai (s'omini tenit bisongiu de is beni materialis po arrannèsciri a biviri); Kama, su disigiu, su praxeri (s'omini tenit bisongiu de essiri prexau e gosai de is cosas bonas e de is praxeris de su mundu). Custus duus cuntzetus depint essiri castiaus in funtzioni de su fini urtimu, e custu bolit nai ca depint essiri ghiàus e regulaus a sigunda de is printzipius moralis e de is valoris religiosus, o Dharma, po podiri efetivamenti ghiài a sa Liberatzioni.
In "Dharma", agataus su printzipiu fundanti de su sistema de is castas - est a nai cussas categorias de personas innui is individuus ca ddui faint parti abarrant fidèlis a unu "decrétu interiori" ca no cunsiderat sa possibilidadi de si furriai.
Buddhismu
In su Buddhismu, Dharma indicat is imparamentus de su Buddha a susu de s'origini de su dukkha (su sunfrimentu) o a susu de sa pratica de custus imparamentus, e de cunsighèntzia a susu de su Buddhismu atotu. Su Dharma est una lei universali ca regulat su funtzionamentu de su mundu, e su Buddhismu s'impignat a ddu trasmitiri e spiegai, giai de sa prima allegàda pubblica de su Buddha ( Dharmaçakrapravartana). Su Dharma est simbolegiau de una arroda, su dharmacakra. Est una de is Tres prèndas.
S'allegàda de Dharma est una allegàda pubblica fata de unu maistu buddhista, a susu de is imparamentus de su buddhismu atotu. Is maistus buddhistas tenint regularmenti allegàdas de Dharma. In sa retza de allegàdas si nd'agatant medas, suta forma de testu, registratzioni audiu in formau mp3, o registratzioni videu, po su prus in inglesu (Dharma talks).
Su fueddu dharma, sempri in su Buddhismu, candu benit iscritu cun sa prima litera minuscola, indicat puru is diversus fenomenus ca si podint esaminai, est a nai: totus is ogetus connoscibilis, cussus de sa menti, is ogetus materialis, is regulas e is traditzionis religiosas e is cumportamentus virtuosus.
Uganda
S'Uganda est una repùblica cun unu sistema polìticu non partìticu. Is limbas ufitziales sunt s'inglesu e su swahili. Su nùmene derivat de s'antigu regnu Buganda, chi cumprendiat sa setzione meridionale de su paisu, in ue est inclùdida sa capitale Kampala.
Cun totu chi at acumpridu passos a in antis in matèria de respetu de is deretos umanos, s'Uganda abarrat unu de is paisos cun puntos de atentzione vàrios pro sos organismos chi s'òcupant de chistiones umanitàrias, essentzialmente derivados dae su cunflitu in su setentrione de su paisu in ue, segundu fontes ONU prus de 30 000 minores sunt istados istesiados dae is famìlias issoro e arrolados a fortza o reduidos in iscravidade dae su cumintzu de sa gherra.
Gujana Frantzesa
Pigat làcana in su sud e in s'estu cun su Brasile, in s'ovest cun su Suriname e si ghetat in su norte in s'Otzèanu Atlànticu. Cun una subrafache de unos 83846 km², sa Gujana rapresentat su prus mannu de sos dipartimentos frantzesos pro istèrrida, mancari siat su prus pagu densamente pobuladu e su cun ammuntadura majore de padentes (prus de su 96%). Su dipartimentu gujanesu costituit una de sas noe regiones ultraperifericas de s'Unione Europea, de chi costituit solu territòriu in Sudamèrica.
Istòria
Sa costera de Sa Gujana est fiat esplorada dae Cristolu Columbu a su 1498. In su 1503 fiant comintzados a acùdere frantzesos a sa zona de Cajenna. In su 1604, sa colònia de sa Gujana aiat pigadu nùmene de Frantza Ecuatoriale. Sa Gujana at a èssere una colònia frantzesa fintzas a su 19 de martzu de su 1946, cando at otentu s'istatutu de dipartimentu ultramarinu. Est istadu fintzas su logu de una colònia penale nodida fintzas a su 1951. Sa serrada de sa presone fiat otenta a pustis de sa Prima Gherra mundiale, a pustis de sa publicatzione de 27 artìculos de Albert Londres e suta s'impèllida de Gaston Monnerville. In su 1938 fiat mandada s'ùrtima caravana de "bagnards" (fortzados), ma no est istadu fintzas a su 1945 chi s'Assemblea Costituente frantzesa aiat detzìdidu de repatriare sos subrabìvidos chi ddu disigiaiant (pagos meda fiant abarrados). Su protzessu at duradu oto annos. In die de oe est connota mescamente pro sa base ispatziale de Kourou, dae ue si faghent sas ghetaduras de s'Agèntzia Ispatziale Europea. Actualment est connota susetotus pro sa base espacial de Kourou, dae in ue si faghent sos imbolos de s'Agentzia de Ispàtziu Europea.
Populatzione
In su ghennàrgiu 2012, sa Gujana frantzesa teniat una populatzione istimada de 239.450 persones, sa majoria de sas cales cuntzentradas in sas tzitades de costera (metade de sa populatzione de su dipartimentu si cuntzentrat in Cajenna ebbia) e in parte fintzas a longu a longu de sos rios printzipales: a custos, si summat unu nùmeru de clandestinos chi vàriat segundu de sas fontes intre sos 30.000 e sos 60.000. Sa densidade abitativa mèdia de su dipartimentu intrenu est de unas 2,8 persones pro chilòmetru cuadradu, sa prus bàscia intre sas regiones de sa Frantza: in s'àrea de sa Cajenna imbatet antimes a sos 2725 bividores pro km², e in generale sos balores de densidades de populatzione a longu sa zona de costera ant decuplicadu (19 bividores/km²) in cumparàntzia cun sa mèdia regionale, mancari semper meda inferiore postu a pare de sa mèdia natzionale frantzesa.
Segundu unu tzensu de su 2010, petzi su 56,8% de sos bividores de sa Gujana frantzesa bi fiat fintzas nàschidu: de sos chi abarrant, su 9,3% fiat originàriu de sa Frantza metropolitana, su 3% de sas Antillas frantzesas e su 30% de unos àteros Paisos (mescamente Suriname, Haiti e Brasile).
Sa cumpositzione ètnica de su territòriu est estremamente eterogènea e contatuna chimbantina de grupos ètnicos diferentes: nointames, resurtat meda cumplicadu fàghere istimas pretzisas, in cantu sos iscandàllios frantzesos non tenent contu de fatores comente a etnia e colore de pedde.
Xbox One
Sa Xbox One, connotta fintzas comente Xbox 720 dae sa comunidade de jocadores peri su mundu, est una console de videojocos chi Microsoft at prodottu e est sichìa a sa Xbox 360. Sa console fachet parte de s'ottava generassione de console, ind unu mercau chi biet in cuncorrentzia fintzas sa PlayStation 4 de Sony e su Wii U de Nintendo.
Gujana Frantzesa
Sanidade
In virtude de sa positzione ecuatoriale de sa Gujana frantzesa, in su dipartimentu sunt fitianas maladias tìpicas de climas ùmidos e tropicales, comente sa malària, sa dengue, sa calentura groga (pro sa cale est dimandadu su vatzinu pro aspirantes visitadores) e sa tisichèntzia.
Sas dificultades de atzessu a fontes de abba potàbile tratada in logu de comunidades medas, cun su cunsighente rifornimentu de abbas fluviales, sunt annotamala a sa base de aumentos periòdicos de su pesu de maladias enteriche.
Sos inditos de mortalidade perinatale, materna e infantile abarrant àncora meda artos, cumparàbiles a sos chi s'agatat in àteros istados in bia de isvilupu.
Washington (Istadu)
Su Washington (/ˈwɒʃɪŋtən/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Nord-Ovest Patzìficu. Su nòmene de Washington ddi fiat dadu in onore de su primu presidente de sa natzione: George Washington. Sa capitale est Olympia ma sa tzitade prus manna est Seattle.
Gujana Frantzesa
Criminalidade
In su 2013, est bessidu a pitzu dae carchi raportu chi su tassu de delincuèntzia comuna (violèntzia, tepismu) in Guajana Frantzesa est su prus artu de sa Frantza intrena, cun unu tassu de ochiduras paris a su de unos àteros istados comente Brasile e Guyana e unu nùmeru de reatos de tipu econòmicu/finantziàriu segundu solu a sa Còrsica.
Washington (Istadu)
Allàcanat in su Nord cun sa provìntzia canadesa de Colùmbia Britànnica, in s'Est cun s'istadu federadu de Idaho, is su Sud cun su de Oregon e in s'Ovest tenet bessida in s'Ocèanu Patzìficu.
S'istadu est istadu formadu de sa parte otzidentale de Territòriu de Washington, tzedidu de is britannicos in su 1846 cun su Tratadu de Oregon''. ''
Gujana Frantzesa
Economia
S'economia gujanesa est giuigada in bia de isvilupu, in cantu in manna parte dipendente dae sos agiudos econòmicos de sa madrepatria e de su Centre Spatial Guyanais de Kourou, chi produet a solu giai su de bator unu de su PIB de su dipartimentu e impreat annotamala su 1% de sa fortza sua traballu: su setore prus isvilupadu abarrat su primàriu.
Washington (Istadu)
Su Washington est su de 18 istados prus istèrridos e su de 13 prus populados de sos Istados Unidos. Unu 60% de is residentes bivet in s'àrea metropolitana de Seattle, chi est su tzentru de affàrios e de s'indùstria. A fatu de sa Califòrnia est su segundu istadu prus populadu de sa costera otzidentale de sos USA.
Gujana Frantzesa
Economia
Su PIB de sa Gujana frantzesa est istimadu in 3,145 milliardos de èuros (14.100 € peròmine, faghende·nde sa de bintisete regiones frantzesas pro PIB e sa de ùndighi in Amèrica meridionale), in crèschida de su 3,2%.
Sa manorberia contat 70.701 persones. De su 2004, sa Gujana est ogetu de una tzerta crèschida de s'impreu, ispetzialmente in su setore estrativu e de su fraigu: mancari custu fatu su tassu de disimpreu abarrat in estremamente artu (prus de su 21%, però bascende respetu a sos primos annos 2000 cando lompiat giai giai a su 30%).
Washington (Istadu)
S'economia s'apoderat subra sa produtzione de linnàmene e fruta comente melas, piras, lampones, carèsias e àteros. De importu in s'economia fintzas sa pisca de salmone e de halibut. Is indùstrias de manìgiu poduint mìssiles, naves e àteros mèdios de trasportu, mandiares, produtos de metallu e chìmicos.
Est su de 42 istados a èssere intradu in s'Unione, in s'annu 1889.
Repùblica Tzentrafricana
Sa Repùblica Tzentrafricana (frantzesu: République Centrafricaine; sango: Ködörösêse tî Bêafrîka) est un'Istadu de s'Àfrica tzentrale, cun capitale in Bangui.
Limba Sarda Comuna
Sa cummissione de espertos chi at formuladu sa norma fiat formada dae Giulio Angioni, Roberto Bolognesi, Manlio Brigaglia, Michel Contini, Diegu Corràine, Giovanni Lupinu, Anna Oppo, Giulio Paulis, Maria Teresa Pinna Catte e Mario Puddu.
Repùblica Tzentrafricana
Tenet istèrrida de 622.984 km² e populatzione de unos 5.166.510 bividores. Faghet làcana a norte cun su Ciàd, a nord-estu cun su Sudàn, a estu cun su Sudàn de su Sud, a sud cun sa Repùblica Democràtica de su Congo, a sud-ovest cun sa Repùblica de su Congo e a ovest cun su Camerùn; est un'istadu chene essida mare.
Limba Sarda Comuna
Piessignos
Sa LSC partit dae una base de mesania, est a nàrrere dae sos limbàgios chi sunt a mesania intre sos chi benint iscritos impreende sa grafia logudoresa e sos chi impreant sa grafia campidanesa, e duncas si proponet a livellu morfològicu comente una variedade mesana intre sas variedades diferentes de sardu, faeddadas o literàrias chi esistiant in antis, chirchende de leare is elementos comunos.
Duncas est un'istandard fundadu a pitzus de una limba "naturale" e no "artifitziale", mancari minoritària cunforma a àteras variedades sardas, acurtziende·si a sa proposta de sa Limba de Mesania (LdM o LDM), fìgia de su movimentu culturale "mesanista", de acordu pro una variante ùnica , chi afirmaiat peri s'ispecificidade de sa limba sarda intre is limbas romanzas derivadas dae sa latinidade otzidentale (plurale cun s' acusativu) cun su catalanu, s'ispagnolu, su proventzale, su portoghesu etc. a s'imbesse de s'italianu chi, comente su rumenu, est fìgia de sa latinidade orientale (plurale cun su nominativu).
Repùblica Tzentrafricana
In su martzu 2003 su presidente Patassé e su guvernu suo sunt istados depostos cun unu corpu de Istadu dae su generale François Bozizé, chi at formadu unu guvernu de transitzione. In is contestadas eletziones generales de su 2005 su generale Bozizé est istadu elègidu presidente. Su guvernu non tenet però su cumpletu controllu de su territòriu e sacas de illegalidade sunt registradas in is campagnas e in is provìntzias de su norte, in ue sighint is cumbatos intre is duos grupos rebeldes majores e su guvernu. S'instabilidade de is paisos chi ddi faghent làcana (Ciàd, Sudàn, Sudàn de su Sud e Repùblica Democràtica de su Congo) influit annotamala in manera negativa subra s'istabilidade interna de sa Repùblica Tzentrafricana.
Limba Sarda Comuna
Piessignos
Est fintzas un'evolutzione de sa Limba Sarda Unificada (LSU), publicada in su 2001, chi dd'aiant criticada meda pro s'artifitzialidade sua, e ca no aiat leadu perunu elementu de sa variedade campidanesa, essende fundada subra de su logudoresu mesanu isceti.
Repùblica Tzentrafricana
Est unu de is istados prus pòberos de sa Terra, cun un'inditze de isvilupu umanu intre is prus bàscios de su praneta.
Limba Sarda Comuna
Piessignos
Pro su chi pertocat s'impreu de su lèssicu, sa norma de sa LSC lu lassat lìberu, previdende sa possibilidade de impreare totu is "parole ereditarie, anche se di uso limitato ad alcune varianti", cun sa coesistèntzia de geosinònimos diversos comente lègiu/feu, pòddighe/didu, àghina/ua, chèrrere/bòlere, etc, impreados comente sinònimos, e torrende a una forma gràfica ebbia sas variantes fonèticas de paràulas chi ant su matessi ètimu (faeddare e non fueddai, foeddare, faveddare, faiddare, fueddari, etc), su prus de sas bortas ponende fatu a s'etimologia in su sèberu de su modellu (mancari chi custu non sutzedit semper, comente in sa paràula de "abba", seberada comente forma gràfica curreta in logu de su meridionale "àcua", o comente in sa paràula "lughe", seberada in logu de sa forma nugoresa-baroniesa "luche"). Pro is impreos iscientìficos, cando esistint paritzos sinònimos, consìgiat de seberare is tèrmines chi parent prus "nèutros", ca sunt prus ispartzinados o ca sunt derivados deretos dae su latinu, ma podende seberare is àteros sinònimos puru, mescamente pro impreos literàrios.
In su testu de sa delìbera regionale de su 2006 chi at istituidu sa LSC, in ue custa norma istandard est definida "aperta ad integrazioni", est evidentziadu chi "tutte le soluzioni sono di uguale valore linguistico, ma è necessario per ragioni di chiarezza di chi scrive o traduce operare una scelta. La Limba Sarda Comuna, come norma scritta di riferimento e di “rappresentanza” dovrebbe tendere con il tempo appunto a rappresentare il sardo nel suo complesso e non a rendere per iscritto tutte le varietà locali, che sarebbe difficilmente proponibile per dare al sardo un uso ufficiale sovralocale e sovramunicipale".