Istòria_de_Sardigna_sabàuda
1794-6: is motos antifeudales de Angioy
Sa situatzione fiat pigada in manu de sos istamentos e de sa Reale Udièntzia, sa suprema corte de su regnu. Si cunfrontaiant su partidu de is “annoadores” e su de is “moderados”. Is primos, pro s'in prus esponentes de sa burghesia, boliant aprofitare de su momentu pro otènnere reformas detzisivas de tipu econòmicu, polìticu e sotziale; is segundos disigiaiant in manera simple s'atzetazione de is chimbe rechertas e de su restu su sustantziale mantenimentu de su status quo. Sa situatzione in s'intertantu tiraiat a si nche fuire de su controllu. In Casteddu fiant istados lintzadoi duos esponentes de s'aristocratzia, intre is prus espostos de su fronte reatzionàriu. In Tàtari sa nobilesa e s'artu cleru si fiant afilados contra de sos istamentos e aiant invocadu s'amparu de su re, a su fine de otènnere un'emantzipatzione cun s'Autonomia de su guvernu de Casteddu e ulteriores privilègios. In is campagnas, is populatziones, intzulladas dae avolotadores e dae su bàsciu cleru, si rebellaiant, atacaiant is sedes guvernativas, sos istitutos de crèdirtu agràriu, is residèntzias de aristocràticos e de artos prelados, refudende de bessare sas impostas e is dègumas. In Tàtari, infines, suta de s'influssu casteddaju e is protestas de is vassallos, s'aiant atobiadu gentes de totu su Logudoro pro manifestare su 28 nadale 1795 cantende su famadu innu Su patriotu sardu a sos feudatarios. Sa situatzione si fiat fata gai grae chi in Casteddu si fiat detzìdidu de imbiare in su setentrione de s'Ìsula unu de is pessonàgios prus in bista de sa polìtica sarda de su perìodu, su magistratu de sa Reale Udièntzia, abogadu e imprendidore Juanne Maria Angioy. Custu, imbestidu de sa càrriga de alternòs, est a nàrrere chi fàghet funtziones de visurrè, aiat rugradu sa Sardigna e fiat imbàtidu a Tàtari retzidu dae una truma manna che a liberadore. Angioy aiat chircadu pro tres meses de torrare a cuntziliare feudatàrios e vassallos pro mèdiu de atos legales, ma cando si fiat abbistu de s'ammenguadu interèssiu e amparu guvernativu e casteddaju, aiat traballadu cun emissàrios frantzesos a unu pranu pro nde pesare una Repùblica Sarda, mentras Napoleone Bonaparte invadiat sa penìsula italiana. Nointames cun s'armistìtziu de Cherasco e sa sighida Paghe de Parigi de su 1796 fiat bènnida a faltare ogni possìbile amparu esternu, e Angioy aiat detzìdidu de fàghere una martza antifeudale e vengadora a manu de Casteddu. S'intentu rivolutzionàriu aiat unidu is fortzas moderadas e reatzionàrias, ponende contra de Angioy nobilesa, cleru e bona parte de sa burghesia tzitadina e rurale, timirosa de pèrdere, totu paris, sos istitutos feudales, privilègios e avantàgios achiridos. A custu puntu dae su Visurré ddi fiant revocados is pòderes de alternòs, e Angioy aiat dèpidu parare sa martza sua in Aristanis su 8 de làmpadas, sende chi fiat abbandonadu dae is sustenidores suos a pustis de chi su Re aiat atzetadu sa pròpia die is fentomadas chimbe rechertas de sos Istamentos Sardos. Angioy at dèpidu abbandonare sa Sardigna e chircare aprigu in Parigi. Inoghe fiat mortu disterradu e in poberesa in su 1808. In s'ìsula s'òrdine fiat torradu a nou cun sas armas. Fiant istados acometadas e pigadas de assàltiu is biddas chi resistiant e fiant cundennados a morte totu is cabos e is esponentes mannos de su motu rivolutzionàriu chi si fiant pòdidos cassare.