cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pierre Bourdieu
Biografia
In su 1964, Bourdieu si unit a s'iscola École pratique des hautes études (EPHE), ca in su 1975 at a cambiai nomini po si nai École des hautes études en sciences sociales (EHESS). In cuss'annu atotu incummintzat sa collaboratzioni cun Jean-Claude Passeron e impari pubbricant su libru Les Héritiers. Gratzias a su sutzessu ca ddi coberat cust'opera scrufit sa prima visibilidadi commenti sotziologu a foras de su mundu academicu. .
Morit in su 2002 po curpa de unu cantzeru a is purmonis.
Oliana
Oliana est' una viddha ispañola, i'ssa provinćia dess'Alto Urgel, in Kataloña. Prossa ɔonta dessu 2009, sa populašìone hìdi de 1.976 pessònes. Este sa sicundha viddha prus popula' dessa provinća, dopo sa kapitale Seo de Urgel. In Sardiña b'este sa viddha de Ulìana, đemmella' in Oliana katalana. Vinđias i'kue b'hìdi unu ɔasteddhu.
Istoria
Nasɔìa assu tempu'r desso'r Romanos, sa viddha acia' parte dessa Contea de Urgel. Sa viddha s'e'r forma' attundhu assu ɔasteddhu de Oliana. ɔAndho b'hi's sa ġerra ɔontra Juvanne II de Kastiglia, est'ista' difesa dae Ramon del Brull. I'ssu 1569, sa populašìone est'ista' isperdia dae sa pesta. ɔAndho b'i' ssa ġerra 'esso'r Messadores, sa viddha aviad' ađđiudàu a ke torrar' a piɔare sos ɔasteddho'r de Opul-Perillos e de Salses, i'ssa provinća de Rosellon. I'ssu 1642 aviad'hattu unu dinare propriu suo. I'ssu 1810, ɔandho b'hi' ssa Ġerra de Indipendhenšìa Ispañola, est ista' okkupa' dae sas troppa'r Vrančesas. ɔAndho b'hi' sa Prima Ġerra Karlista, sa viddha est'istà affortiɔa' e lassa' pro dua'r vorta'r dae su populu.
Usos
Sa hesta manna de Oliana est'in Aġustu. I'sso'r meses de Làmpadas e Trìvulas b'es' sa Gara 'essos Poeta'r Đovanos.
Ekonomia
Parte dessa populašione dipendhede ekonomikamente dae una vràbbika de makkinas prossa dommo. Sa patata es' su prodottu prus kultivàu.
Repùblica de Gènova
Sa repùblica de Gènova (in lìgure: Repúbrica de Zêna, pronuntziadu [reˈpybrika de ˈze:na]; in latinu: Res Publica Ianuensis; in italianu: Repubblica di Genova) ifat unu itadu indipendente dae su 1005 a su 1797 chi currespondiat agiomai a s'autale regione italiana de Ligùria, impare a unos cantos territòrios ispaniados in totu su Mediterràneu.
S'orìgine remontat a cando Gènova si fiat fata comunu autònomu in sinu a su rènniu de Itàlia, sa fine sua est acontessida cun sa conchista frantzesa durante sa Prima Repùblica Frantzesa, suta Napolione, cando fiat remprasasa dae sa Repùblica Lìgure. Sa Còrsiga fiat tzedida a sa Frantza in su tradadu de Versailles de su 1768. Sa repùblica lìgure fiat annessionada dae su Primu Impèriu Frantzesu in su 1805; sa restauratzione fiat acontessida pro tempus curtzu in su 1814 a fatu de sa derrota de Napolione, ma fiat a ùrtimu annessionada dae su rènniu de Sardigna in su 1815.
Istòria
Sos Adorno, Campofregoso e àteras famìllias de mercaderos minores aiant totus cumbàtidu pro su pòdere in custa repùblica, sende ca su pòdere de sos cònsules daiat manera a cada famìllia de balangiare pesu in su pòdere de sa tzitade. Sa repùblica de Gènova s'iscampiaiat in s'atuale Ligùria e Piemonte meridionale, sa Còrsiga, Nitza e in Sardigna teniat pòderes subra su giuigadu de Torres, tenende duncas cuntrollu mannu subra su mare Tirrenu. A fatu de s'intrada in sas crosadas, fiant istabilidas colònias genovesas in s'oriente mèdiu, in s'Egeu, in Sitzìlia e in s'Àfrica de su norte.
Su collassu de sos istados crusados fiat sa base de s'alliàntzia intre Gènova e s'impèriu Bizantinu. Sende chi sos relatos cun sa repùblica de Venètzia fiant istados temporaneamente iscontzados dae sa de bator corsadas e sas cussighèntzias suas, Gènova aiat addelantadu sa posidua sua. Aiat pigadu avantàgiu pro s'ispàrghere in su mare Nieddu e in Crimea.
Su màssimu pòdere polìticu de Gènova fiat azuntu cun sa vitòria conta sa repùblica de Pisa a fatu de sa batalla navale de Melòria in su 1284, e sa vitòria temporanea contra su riale suo, Venètzia, in sa batalla de Curzola in su 1298.
Sa losania però non fiat durada. Sa Morte niedda fiat importada in Europa in su 1347 dae sos cummèrtzios genovesos in Caffa (Teodòsia) in Crimea, subra su mare Nieddu. A fatu de su collassu econòmicu e domogràficu, Gènova aiat adotadu unu modellu de guvernu parìbile a su de Venètzia, chi fiat presididu dae su Doge.
In su 1390 Gènova aiat comintzadu una crosada contra sos piratas bèrberos cun s'agiudu de sa Frantza e aiat postu suta assìtiu Mahdia. Su de 15 sèculos fiat istadu meda avollotadore pro sa repùblica de Gènova. A pustis de unu perìodu de dominatzione frantzesa dae su 1394 a su 1409, Gènova fiat ruta suta su poderiu de sos Viscontis de Milanu. Sos poderios in Sardigna fiant andados pèrdidos in favore de sa Corona de Aragona, in Còrsiga ni aiant rebellias e sas colònias in s'Oriente mèdiu, Europa orientale e Àsia minore fiat surbidas in s'impèriu Otomanu.
Fiat noantimes reissida a istabilizare sa positzione sua durante su de 16 sèculos, particularmente gràtzias a sos isfortzos de Andrea Doria, chi aiat istabilidu una costitutzione noa in su 1528, faghende de Gènova istadu stèllite de s'impèriu ispagnolu. Suta recùperu econòmicu, medas famìllias aristocràticas genovesas, conte sos Balbi, Doria, Grimaldi, Pallavicini e sos Serra aiat amuntonadu fortunas medas mannas. Is praticas sivilupadas dae Gènova a traessu de su Mediterràneu fiant istadas fundamentales pro s'isploratzione e s'isfrutamentu de su Mundu Nou. Cristolu Columbu, pro esempru, fiat nadiu de Gènova e aiat donadu su de deghe unu de sos balàngios dae s'iscoberta de sas Amèricas pro s'Ispagna a sa banca de Santu Giorghi in Gènova in cambiapare de s'ammancu de tassadura subra su mandigare.
In su tempus de su màssimu lughidore de Gènova, in su de 16 sèculos, sa tzitade atiraiat medas artistas, intre chie Rubens, Caravaggio e Van Dyck.
Territòrios
In su tempus de sa fundatzione, sos primìtzios de su de 11 sèculos, sa repùblica de Gènova cunsistiat de Gènova e de sos territòrios in intorinos. Cun sa crèschida de soso cummèrtzios aiat imcomintzadu a s'ammanniare fintzas su territòriu. Dae su 1015 totu s'atuale ligùria fiat parte de sa repùblica de Gènova. A puatis de sa crosada de su 1098 Gènova aiat balangiadu territòrios in Sìria (ddos at a pèrdere in manna parte durante sa campànnias de Saladinu de su de 12 sèculos). In su 1261 sa tzitade de Ismirna in Àsia minore fiat fata territòriu genovesu.
In su 1255 Gènova aiat istabilidu colònia in Caffa, Crimea. In sos annos a sighire sos genovesoso aiant istabilidu colònia ulteriores in Crimea: Soldaia, Cherco e Cembalo. In su 1275 s'impèriu Bizantinu aiat afiantzadu is ìsulas de Chios e Samos a Gènova.
Àteros territòrios foras de Itàlia
Abortu
Abortu est unu trèmene mèigu sientìficu pro designare s'interrùmpida de s'ingraidèntzia peri de sa bogadura de su fedu in antis chi custu siat vivìbile intre sa de 20 e sa de 28 chidas. In su vocabolàriu comunu de sa limba sarda si seberat intre abortu de is umanos (istrumadura o fintzas istrumera, istrumu, dae su latinu exterminium), e abortu de is bèstias (aurtida o fintzas aurtidura, aurtimentu, dae su latinu abortus).
Podet èssere ispontàneu o indùidu. S'istrumadura ispontànea est sa pèrdida de su fedu chentza de interventu umanu perunu. Podet èssere atzidentale (pro neghe de un'infetzione, unu corpu, una toscadura, una nèsiga de su fedu…) in una persone chi giai at tentu ingraidèntzias normales, o regulare cando una malformatzione, unu difetu ormonale o cale si siat àtera càusa faghet impossìbile chi su fedu potzat crèschere normalmente. Sabortu induidu oabortu provocadu est su resultu de sas atziones cumintzadas cun s'intentzione de interrùmpere s'ingraidèntzia.
Si faeddat de istrumadura terapèutica cando, intre àteros, sa sighida de s'ingraidèntzia o su illieròngiu signìficant unu riscu grae pro sa vida de sa mama, pro evitare sa nàschida de unu pipiu cun una maladia connàschida o genètica grave fatale o chi ddu cundennet a patimentos o disabilidades graes meda, o pro minimare su nùmeru de fedos in ingraidèntzias plùrimas fintzas a unu nùmeru chi fatzat su riscu atzetàbile.
In su casu de ingraidèntzia non disigiada, si podet provocare s'istrumadura, cando sa fèmina detzidet ca non podet o non cheret tènnere su pipiu pro resones personales, sotziales, psicològicas o de salude mentale. Custos critèrios podent èssere legìtimos o nono, segundu su marcu legale chi currispondet. Praticadu dae professionistas de sa salude abilitados e cumpletadu cando pretzisu cun apògiu psicològicu e sotziale, su riscu de complicatziones sanitàrias o psicosotziales est mìnimu. Custa forma de abortu provocadu a s'ispissu est matèria de cuntierras èticas e de impedimentos legales. In is paisos de s'Unione Europea est autorizadu, intro sos lìmites de sa lege.
S'istrumadura clandestina, sende chi est esecutadu dae personale non sanitàriu, a s'ispissu chentza de mesuras de igiene apropiadas, o chentza de una preparatzione o una sighidura adatos, est una de sas càusas printzipales de morte in fèminas giòvanas, mescamente in is paisos prus pagu isvilupados. In totale, cada annu morint unas 70.000 fèminas pro custa resone, mescamente in Àsia, in ue si produit su 55% de sas istrumaduras clandestinas.
Jena
In Jena s'agatat s'universidade Friedrich Schiller, fundada in su 1558 e sa prus manna de su Land.
Incaminadori de arretza
Un'incaminadori est acapiau a duus o prus lìnias de datus de indiritzus IP diferentis. Candu unu pachetu de datus arribat a una de is lìnias, s'incaminadori ligit s'indiritzu de arretza in s'intestu suu po cumprendi cali est sa destinatzioni. Apustis, impreendi is informatzionis in sa tàula de incaminamentu (routing table) o sa polìtica de incaminamentu (routing policy), imbiat su pachetu a su passu benidori de su biàgiu suu.
Su tipu prus comunu de incaminadoris funt is po domu o ofìtzius piticus chi imbiant sceti is pachetus intra is computadoris e Internet. Dispositivus prus cumplessus, comenti is po asiendas mannas, ligant arretzas mannas a is incaminadoris chi formant sa dorsali (backbone) de Internet, ligaus pari-pari attraessu de lìneas a lestesa atra in fìbra òtica.
Funtzionamentu
Sa punna manna de un'incaminadori est sa de ligai prus arretzas e imbiai siat is pachetus cun destinu a arretzas ligadas a manera dereta, siat is chi andant a arretzas prus remotas. Un'incaminadori est cunsiderau dispositivu de livellu 3, ca sa decisioni primària de imbiu est fundada apitzus de informatzionis de is pachetus IP, me in su de tres livellu, e prus che totu apitzus de is indiritzus IP. Candu un'incaminadori arricit unu pachetu, circat in sa tàula de incaminamentu su mellus caminu intra s'IP de destinu de su pachetu e unu de is indiritzus de sa tàula. Candu dd'agatat, su pachetu est postu in una trama de livellu 2 e imbiau a sa bessida indicada in sa tàula. Un'icaminadori est progetau po minimai s'informatzioni de stadu assotziada a is pachetus individualis.
Is informatzionis de sa tàula de incaminamentu podint benni de prus orìginis, comenti caminus stàticus configuraus a manu o caminus dinàmicus chi benint de protocollus de incaminamentu, chi permitint a dònnia incaminadori de imparai is caminus scambiendi informatzionis cun is àterus. Ddoi at puru caminus pre-definius, de importu po sciri innui imbiai su tràficu candu su destinu no est in sa tàula de incaminamentu. Un'esempru dd'agataus me is incaminadoris de domu, configuraus po imbiai totu su tràficu non-locali a su frunidori de servìtziu Intenet. Custus caminus podint essi stàticus o dinàmicus, otènnius de su protocollu DHCP.
Un'incaminadori podit impreai prus de unu protocollu in su pròpiu tempus, pruschetotu si serbit comenti incaminadori de làcana de unu sistema autònomu intra partis de un'arretza chi impreant protocollus diferentis.
Candu prus incaminadoris funt impreaus in arretzas ligadas pari-pari, cussus podint scambiai informatzionis apitzus de is indiritzus de arribu impreendi unu protocollu de incaminamentu. Dònnia incaminadori fait una tàula de incaminamentu: una lista de caminus intra duus elaboradoris collegaus a s'arretza.
Un'incaminadori tenit duus tipus de componentis organizaus in pranus de processu separaus :
Impreus
Un'incaminadori podit tenni interfacis po tipus diferentis de connessionis de livellu fìsicu, comenti cavus de ràmini, fìbra òtica o trasmissionis chena filus. Podit puru impreai standard diferentis a livellu de arretza. Dònnia interfaci de arretza est impreada po permiti a pachetus de datus de essi imbiaus de unu sistema de trasmissioni a s'àteru. Podint fintzas essi impreaus po ligai duus o prus grupus lògicus de elaboradoris, connotus comenti suta-arretza (subnet), donniunu cun unu prefissu de arretza diferenti.
Is incaminadoris podint permiti sa connetividadi aìnturu de asiendas, intra de issas e Internet o intra arretzas de frunidoris de servìtziu de Internet. Is incaminadoris prus mannus (comenti su Cisco CRS-1 o su Juniper PTX) ligant pari-pari prus frunidoris o podint essi impreaus me is arretzas de asiendas mannas. Dispositivus prus piticus de sòlitu funt impreaus in arretzas de domu e ofìtzius minoris.
Aìnturu de is asiendas si podint agatai incaminadoris de dònnia mannesa. Is prus poderosus ddus impreant is frunidoris de Internet e me is struturas acadèmicas e de circa. Asiendas mannas podint puru abisongiai de incaminadoris prus potentis po manigiai arrechertas de tràficu de datus sèmpiri prus mannas. A fitianu, est impreau unu mollu geràrchicu de arretzas internet.
Incaminamentu in arretzas diferentis
Is incaminadoris funt a fitianu classificaus po is arretzas innui funtzionant. A un'incaminadori in un'arretza locali (LAN) de un'organizatzioni ddi narant incaminadori internu (interior router). A unu chi funtzionat in sa dorsali de Internet ddi narant incaminadori esternu (exterior router). A unu chi ligat un'arretza locali cun Internet o a un'arretza de àrea ampra (WAN) ddi narant incaminadori de làcana (border router), o incaminadori-portali (gateway router).
Incaminamentu in Internet
Is incaminadoris po sa connessioni de frunidoris de servìtzius Internet asiendas mannas de sòlitu scàmbiant informatzionis de incaminamentu impreendi  Border Gateway Protocol (BGP). RFC 4098 definit is tipus de incaminadoris BGP in acòrdiu cun is funtzionis insoru:
Stòria
Su cuncetu de elaboradori de interfaci est stètiu propostu de Donald Davies po s'arretza NPL in su 1966. Wesley Clark at tentu sa pròpiu idea s'annu apustis po ARPANET. Custu elaboradori, Interface Message Processors</i> (IMPs), teniat agiumai is pròpiu funtzionis de un'incaminadori de oi. Sa bidea de un'incaminadori,chi ddi narànt portali (gateway) a cussu tempus, est bènnia in s'incumentzu a unu grupu internatzionali de circadoris asuba de s'arretza, su International Networking Working Group (INWG). Formau in su 1972 comenti grupu informali po studiai is problemas tènnicus in sa connessioni de arretzas diferentis, est apustis bessiu unu suta-comitau de sa International Federation for Information Processing cussu annu etotu. Custus dispositivus fiant diferentis in duas maneras de sa parti manna de is schemas a comutatzioni de pachetu chi esistiant giai. A primu, ligànt tipus diferentis de arretza, comenti lìnias serialis e arretzas de àrea locali. Segundu, fiant dispositivus chena connessioni chi no teniant nisciuna responsabilidadi de assegurai chi su tràficu fessit intregau a manera fidada, lassendi custa tarea a is nodus. Custa bidea, su princìpiu end-to-end, fiat giai stètia proposta po is arretzas CYCLADES.
S'idea est stètia analizada mellus, cun sa voluntadi de produsi unu sistema protòtipu comenti parti de duus programas cuntemporàneus. Unu fiat su chi iat incumentazu su DARPA, chi at creau s'architetura TCP/IP impreada oindii. S'àteru fiat unu programa a su Xerox PARC po esplorai tecnologias de arretza noas, chi at prodùsiu su sistema PARC Universal Packet, chi perou est pagu connotu a foras de Xerox po problemas de propiedadi intelletuali. In su 1974 is primus incaminadoris Xeros ant incumentzau a funtzionai. Su primu beru incaminadori IP est stètiu postu in òpera de Ginny Strazisar me in sa BBN, comenti parti de su traballu incumentzau de DARPA, me is annus 1975-1976. A sa fini de su 1976, tres incaminadoris basaus apitzus de su PDP-11 fiant in servìtziu in su protòtipu sperimentali de Internet.
Is primus incaminadoris multi-protocollu funt stètius creaus a manera indipendenti de circadoris de su MIT e de Stanford in su 1981; is de Stanford ddus iat fatus William Yeager, e a su MIT unu d'iat fatu Noel Chiappa; is duus fiant basaus apitzus de PDP-11. Fintzas is incaminadoris impreaus oi funt multi-protocollu, ca impreant sian IPv4 siat IPv6, ma funt dispositivus prus simpris de is chi manigiànt protocollus AppleTalk, DECnet, IP e Xerox.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Sa Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, jamada comunemente UFRB, est una universidade cun sa sede in Cruz das Almas, in Bahia, in so Brasile.
S'universidade fit istada fundada in su 2006.
Kylie Minogue
Kylie Ann Minogue (Melbourne, 28 de maju 1968) cantante de s'Australia, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de sa istoria de sa musiga.
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes (Alcalà de Henares, 1547 - Madrid, 1616) est istadu unu iscrittore ispagnolo.Est istadu puru unu militare chi ada partetzipadu a sa battaglia de Lepanto. Calchi annu a poi fattu presoneri dae corsaros turcos est finidu ischiavu in nord africa. Torradu in Ispagna at tentu una vida diffitzile e tribulada S'obera sua pius importante est Don Chisciotte della Mancia, romanzo
Villa Alemana
Villa Alemana est una tzidade e comunu de s'Cile, ade 122.806 de abitantes (2002).
Halle
Halle est una tzitade de unos 230.000 abitantes de sa Germania chi s'agatat in su Land de Sachsen-Anhalt, in ue est sa bidda prus manna ma non sea (chi est Magdeburg).
Ares del Maestrat
Ares del Maestrat est una comuna ispagnola de 235 bividores situada in sa comunidade autònoma Valenciana.
1790
1790 (MDCCXC in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in chenàbura segundu su calendàriu gregorianu.
Mudulea
Sa mudulea est su mudìmine subra de unu crìmine, siat pro interesses de comodidade o torracontu, o tando causada dae timòrias e reselos, in manera a imbarare sa busca e su castigamentu de su curpàbile.
Etimolozia
Sa paraula derivat craramente dae su sustantivu ”mudìmine”, sende in ie pro inditare s'intentu de abarrare mudu e no narrer nudda de su chi s'ischit.
Impreu
In Sardinna e in Itàlia, su tèrmine si referit mescamente a sa custumàntzia presente in sa màfia e sas organizaduras criminales in zenerale, narada finas leghe de su mudìmine, pro custu si devet mantenner su mudìmine a pitzos de su testimòniu de unu crìmine e su nùmene de su responsàbile de unu mortorzu, in manera chi a pessigher custu ùrtimu non siat sa zustìssia legale de s'Istadu, si nono petzi, eventuarmente, sa bindita de su lesiadu.
Gary Oldman
Gary Oldman (Londra, 1958), est un'atore britànnicu. At triballiadu in pius de 100 films.
Ìstria
Cun subrafache de 2820 km² e populatzione de unos 206.350 bividores, s'Ìstria tenet forma de unu triàngulu chi punnat fache a sud, atacadu a su continente peri s'aba norti-esta.
Atualmente sa penìsula est politicamente partzida intre Itàlia, chi possedit sa parte de su golfu de Trieste, s'Islovènia e sa Croàtzia, chi tenet sa prus parte de su territòriu e de is ìsulas chi nde sunt apendìtzios.
Ayódar
Ayódar est unu comunu ispagnolu de 285 persones  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Gaio Giulio Cesare
Gaio Giulio Cesare (Roma, 100 a.C. – Roma 44 a.C.) est istadu unu generale, politicu e iscrittore romanu.
Mamuthone
Su mamuthone, paris chin s'issohadore, est una carratza caratteristica de su carrasecàre mamujadìnu in Sardigna. Sa cròpa si distinghet pro bestimènta e pro sa manera chi si mòghent in sa protzessione: sos mamuthones b'andant faticàos e in silentziu, mentras chi sos issohadores si bestint a colores meda "alluttos" e dàent bida e movimentu a sa festa.
Istòria
S'orizine de sos mamuthones abbarrat in mistèriu. Sicund'a Marcello Madau, archeologu de s'Accademia tataresa de Bellas Artes, nos mancant iscrittos chi facant a testimonia de sa presentzia issoro in tempus a nois attèsu. Wagner no nde faveddat e in su 1928 su Touring Club descrivet petzi su focu de Sant'Antoni. Sicund'a su matessi istudiu, a dontzi modu, carchi testimonia orale narrat chi sos Mamuthones ja esistìant in su seculu de XIX. Carchidunu affirmat imbetzes chi sa protzessione benzat a nois dae s'edade nuraghèsa, pro adorare sos animales, pro parare fronte a sos ispiritos malos o pro si augurare de fachere regorta bona. In mesu a sas teorias, bi nd'at puru una nande chi fit pro tzelebrare sa bìnchida de sos pastores muntagninos contr'a sos invasores saracenos, fattos a presoneri, oppuru pro adorare carchi deus nuraghesu de massajos e pastores, o galu che ritualidade totemica pro ammasedare su boe. Carchi istudiosu affirmat chi b'at unu ligàmine istrìntu chin sos ritos dionisiacos, e atteros narrant chi nono ponende sa festa tra sas protzessiones chi tzelebrant su passàzu de sas istajones.
L'Alcora
L'Alcora est una comuna ispagnola de 9.508 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Lesotho
Su Lesotho (AFI: /leˈsɔto/[5]), ufitzialmente Regnu de su Lesotho (Muso oa Lesotho in sotho de su sud, Kingdom of Lesotho in inglesu, in passadu nòdidu fintzas che Basotholand o Basutoland, [lɪ'sʊːtʰʊ]), est un'istadu de s'Àfrica de su Sud, membru de su Commonwealth de sas natziones. Sa capitale est Maseru.
Cun una istèrrida de 30 355 km² e populatzione de 2.171.318 persones, su Lesotho est un'enclave in intro de su territòriu de sa Repùblica de Sudàfrica e est duncas un'istadu chentza de bessida a mare.
Su nùmene "Lesotho" est costituidu (segundu un'ischema tìpicu de sas limbas bantù) de su prefissu le- antepostu a sa raighina sotho, e signìficat "sa terra de su pòpulu chi faeddat sotho"; s'etnia printzipale de s'istadu est sa basotho o basuto (ba-sotho, "sas chi faeddant sotho"). Unu 40% de sa populatzione bivet cun prus pagu de 1,25 dollaros istadunidensos a sa die.
Gherra de su Vietnam
Sa Gherra de su Vietnàm, puru narada Segunda Gherra de Indotzina, est su cunflitu bèllicu intre sa Repùblica Democràtica de su Vietnàm e su Fronte Natzionale de Liberatzione de su Vietnàm, e sos Istados Unidos de Amèrica e su règimene ditatoriale de su Vietnàm de su Sud, chi aiat tentu logu intre sos annos 1954 a 1975, cun s'interventu deretu e inderetu de paisos istràngios vàrios, (in su sud, massimamente sos Istados Unidos, chi fiant intervènnidos deretos, cun chentinas de millis de sordados, fintzas a sa retirada in su 1973; e in su Norte cun s'apògiu materiale, tècnicu e polìticu de Unione Soviètica e sa Cina).
Is cungregas a su cunflitu fiant istadas, a una banda, sa Repùblica Democràtica de su Vietnam, cun s'apògiu de gherrilleris nord-vietnamitas comente su Viet Cong o Fronte de Liberatzione Natzionale (NLF, segundu sa sigla inglesa), cun s'agiudu e frunimentos sovièticos e cinesos. A s'àteru cantone, b'aiat sa Repùblica de su Vietnàm, cun s'apògiu militare e logìsticu de sos Istados Unidos. A costadu de is nordamericanos aiant gherradu fintzas àteros istados anticomunistas, e aiant gherradu sordados chi arribbaiant dae Austràlia, Corea de su Sud, Filipinas, Noa Zelanda e Tailàndia. Àteros paisos comente sa Germània Otzidentale, Iràn, Marrocu, su Regnu Unidu o s'Isvìtzera aiant contribuidu imbiende frniduras materiales e ainas mèigas. In prus, Taiwàn e Ispagna aiant imbiadu contingentes in favore de Istados Unidos (s'Ispagna aiat imbiadu unu nùmeru minimadu de mèigos militares in missione sanitària).
Sa gherra si fiat distinta pro colare sena sa formatzione de is lìnias traditzionales de su fronte, bogadas is chi s'istabiliant a fùrriu de is perìmetros de is bases o de sos campos militares, de manera chi sas operatziones fiant acontèssidas in zonas non dislindadas, e aiant proliferadu is missiones de gherra de gherrìllias o de chirca e iscagiadura, paris cun atziones de sabotàgiu a sas iscortas de is zonas urbanas, s'impreu de sa fortza aèrea pro bombardamentos massitzos e s'impreu estensivu de agentes e armas chìmicas, costituende custas operatziones ùrtimas violatziones de cunventziones internatzionales vàrias chi proibint s'impreu de s'armamentu chìmicu o biològicu.
Sa cobertura de su cunflitu realizada dae is mèdios de comunicatzione aiat permìtidu sa denùntzia de is violatziones e abusos fitianos de is deretos umanos cummìtidos dae ambas bandas. Nointames sa rivelatzione de su nùmeru mannu de tziviles bochidos dae is fortzas de sos USA, e sa pràtica a banda de custos de sa terra brusiada contra is populatziones de su sartu aiant fatu crèschere s'opositzione de s'opinione pùblica otzidentale cara a s'interventu nordamericanu..
A in antis de sa resistèntzia ostinada e de s'avantzada de is fortzas vietnamitas, impare cun is reatziones e sa divisione de sa sotziedade nordamericana cun sa dificultade creschende pro su reclutamentu seguru de is tzitadinos suos, sos acòrdios de paghe de Parigi de su 1973 aiant batidu a sa retirada de is tropas nordamericanas e s'acabu de s'interventu deretu suo, ma no fiant resèssidos a pònnere fine a su cunflitu. Custu fiat sighidu fintzas a cando, in su 1975, a pustis de sa conchista de Saigon, si fiat fortzada sa rèndida chentza de cunditziones de is tropas sud-vietnamitas e s'unificatzione de su paisu, suta su controllu de su guvernu sotzialista de su Vietnàm de su Nord, cun su nùmene de sa Repùblica Sotzialista de su Vietnàm, su 2 de trìulas de su 1976.
Sa gherra aiat causadu sa morte, segundu su guvernu de Hanoi, de una tzifra intre 2 e 5,7 milliones de persones, sa majoria de is cales tziviles; in prus de causare dannos ambientales mannos.
Pro sos Istados Unidos, su cunflitu aiat resurtadu èssere sa gherra prus longa in ue mai si fiant bidos imboligados. Fiat nàschidu su sentidu de derrota o "Sìndrome de su Vietnàm" in medas tzitadinos, chi si fiat reflètidu in su mundu culturale e in s'indùstria tzinematogràfica, gasi comente in una torrada in segus de sa polìtica èstera fintzas a s'eletzione de Ronald Reagan a Presidente in su 1980.
Marchesadu de Aristanis
Su marchesadu de Aristanis fiat unu fèudu costituidu de sa corona catalanu-aragonesa in su 1411, cun s'arruta de su giuigadu de Arborea e sa cunchista de sa Sardigna. At tentu durada fintzas a derrota de is sardos in sa batalla de Macumere de su 1478.
A sa morte de Marianu V in su 1407 (chi fiat fìgiu segundu de Elianora de Arborea) fiat Guglielmu III de Narbona chi, pro deretu podiat pretendere de èssere res. Est a issu chi si depet sa derrota de su 1409 in sa batalla de Seddori e àteras sighidas in is annos afatantes.
S'assignamentu fiat dadu impare a sa contea de Costera a Lenardu Cubeddu, chi fiat de iscratza dereta in lìnia masculina de su giuighe de Arbaree Ugone II (1321-1336).
S'ùrtimu marchesu e conte suo est istadu Lenardu de Alagon (1436-1494).
Territòrios de su marchesadu
Su marchesadu fiat cumpostu de sa parte prus fèrtile e de importu de s'antigu giuigadu, chi beniat a èssere sa de is Campidanos Majore (o de Crabas), de Simaghis e de Milis, sa curadoria de Bonùrtzuli, sa contea de Costera (cun su casteddu), e sa tzitade murada de Aristanis (28 turres, tres portales, 2,007 km de rodeu e su palatzu giuigale chi aiat pois pigadu nòmine de de su marchesu), su gulfu (cun is ìsulas de Malu 'Entu e Su Cadelanu e totu sa costera de su Sinnis.
Al Pacino
Alfredo James Pacino (New York City, 1940), est un'atore americanu. At triballiadu in pius de 60 films.
Marchesadu de Aristanis
Is Cubeddos e istòria de su marchesadu
Costanza Cubèl, fìgia de su nòbile ispagnolu Cubèl de Valencia e de un'aristocràtica sarda de iscratza Deyana, aiat cojuadu a manu de sa metade de su 1300, su donnikellu (tìtulu dadu a is prìntzipes de sa famìllia giuigale) Sarbadore de Arbarea, erederi de Nigola, cadetu de Ugone II de Arbarea e de Beneita, de chie aiat tentu tres fìgios, chi aiant assumidu su patronìmicu de is Cubeddos, intre chie Lenardu I, primu marchesu benidore de Aristanis, e Niculina. Fintzas s'istòricu tataresu Giovanni Francesco Fara (1543-1591) aiat regordadu Lenardu e su fìgiu Antoni in su "De rebus Sardois II".
Is Cubeddos sunt fentomados in is condaghes (documentas giuigales o registros amministratìvos, iscritos in is monastèrios), custu cunfermat canto naradu subra s'orìgine de su sambenadu. Cubeddu est sa versione sarda de Cubèl, est cumparsu in su 1388 intre de is firmatàrios de sa paghe de Elianora d'Arbarea: Cupello Joanne, ville Terranova. Is Cubeddus si sunt ispèrdidos duncas, in su 1470, cun su marchesu Sarbadore: pro pesada de mama ant sighidu peri medas fìgios de su nebode Lenardu de Alagon e de sa tziedda Niculina (Sa Trilla e De Ribelles), mòvidos in Ispagna e, oe, solos biventes de pesada de is giuighes d'Arbaree.
Is Cubeddos aiant arrimadu s'istema issoro de orìgine pro adotare su de is giuighes d'Arborea (s'àrbure irraighinadu), chi fiat de grandesa majore, unidu a is palos aragonesos e a is ses bòciuas de is Alagòn, chi bi aiat fatu agiunghere Lenardu II.
Lenardu I (Aristanis, 1362 - Aristanis, 9 de onniasantu 1427)
Fiat su ligamine in lìnia màscrina prus custrintu a su soberanu arbaresu: fiat cun issu etotu chi su re cadalanu Martine I de Aragona aiat acordadu pro agatare determinu a sa gherra chi si fiat cumbatende. Ma is sardos aiant preferidu Guglielmu III de Narbona, nebode de Biata de Arbarea, sorre de Elianora de Arbarea.
Guglielmu III de Narbona fiat a pustis torradu a Sardigna, ma aiat dèpidu renuntziare a is deretos suos. Lenardu, fraitzosu, fiat abbaidadu de ogru bonu de is res aragonesos Ferdinandu I e Alfonsu V su Mannànimu e, mancari tenneret bàrios imputos de traitorias e bochiduras, aiat ammanniadu su territòriu de su marchesadu e nde podiat godire bivende in su palatzu giuigale de Aristanis e in su de Costera, cun sa mugere Chìriga Dejana e is fìgios Antoni, Sarbadore e Beneita.
Fiat mortu a edade de 65 annos, su 9 de onniasantu 1427 e si podet pentzare chi siat istadu interradu in sa seu de Aristanis, in sa capedda de Santu Bàrtolu, segundu voluntade de testamentu de su nannai Ugone II de Arbarea.
Antoni I (Aristanis, 1396 - Aristanis, 1455)
In su 1427 su babu Lenardu fiat mortu e issu ddi fiat sutzèdidu a marchesu. Sa situatzione polìticu-econòmica non fiat simpre, is sardos fiant inchietos, ma sa richesa e su podere de Antoni ddu faghiat pàrrere in fache a su re unu alliadu prus chi non vassallu.
Su marchesu aiat dimustradu de èssere fidadu pro sa corona aragonesa e aiat collaboradu de gana in is perricas cun sa Sitzìlia e sa Repùblica de Gènova: Alfonsu V, chi ddi fiat reconnoschente, aiat tando permìtidu sa sutzessione de su marchsadu fintzas pro sa lìnia feminina.
Sa situatzione de sa Sardigna fiat prus apaghiada a segus de sa bogada de is Dòrias, ma aprofetande de s'ausèntzia de su re, is funtzionàrios règios abusaiant de is pòderes chi teniant pro tassare su pobulu chi nde fiat apuridu. Su marchesu si fiat duncas inditziadu a su soberanu e dd'aiat cumbintu a ammonestare s'istamentu militare, e is cunditziones de is sùdditos fiat ammelloradas deaderus.
Fiudu e chentza de fìgios, Antoni Cubeddu fiat mortu a s'edade de 59 annos in Aristanis: prantu meda de su pobulu, ddi sutzediat su frade minore Sarbadore.
Sarbadore I (Aristanis, 1398 - Aristanis, 1470)
Sarbadore aiat retzidu educatzione in sa corte de Ferdinandu I de Aragona. Fiat a coa istadu serbidore fedele, pro is iscòpos militares de su soberanu afatante Alfonsu V: aiat piagadu parte difatis a is campagnas contra sa Castìllia, sa Sitzìlia e s'ìsula tunisina de Gerba. S'assìtiu de Gaeta e sa batalla navale de Ponza (1435), fiant però costadas caras a issu e a su re, fatos presonieris de Gènova. Liberadu, Sarbadore fiat torradu in Sardigna pro si dedicare a is affàrios de su marchesadu.
Su marchesu si dedicaiat meda a faghere mannu patrimòniu de bincas: aiat difatis bèndidu a su frade Antoni sa parte sua de eredidade chi dd'ispetaiat de su babu pro 1000 fiorinos, assumaiat benes chi aparteniant a sa mama e sa mugere Cadalina Centelles, aiat retzidu donatziones mannas de su re e si fiat duncas fatu unu de is prus ricos e influentes feudatàrios de s'ìsula.
Fiat mortu chentza de erederis deretos a s'edade de 72 annos, mannu meda pro cussos tempos, a pustis de àere nominadu che sutzessore (meda cuntierradu) su nebode Lenardu de Alagon, fìgiu de sa sorre Beneita e de su connadu Artaldo.
Is Alagòn e Lenardu II (Aristanis, 1436 - Xàtiva, 1494)
Lenardu de Alagòn fiat fìgiu de Beneita Cubeddu, sorre de is marchesos Antoni e Sarbadore, e de Artaldo, sennore de is biddas aragonesas de Pina de Ebro e Sástago. Isposaiat a 15 annos, su 22 de ghennàrgiu 1451, in Saragossa, cun sa nòbile Maria de Morillo i Lenan, de chie diat pois tènnere ses pipios.
Cun sa morte de su babu fiat sighidu issu a su cumandu de su fèudu cadalanu de Almuniente. Sa vida sua fiat però mudada de bellu nou in su beranu de su 1470, cun s'eredidade de su marchesadu de Aristanis e de sa contea de Costera de su tzieddu Sarbadore Cubeddu, frade de sa mama e mortu chentza de fìgios.
Is Alagon fiant intre de is iscratzas prus antigas e fentomadas de Aragona e fiant sa segunda prus fentomada iscratza de is oto Grandes Casas de su rennu, in antis de issos petzi is Villahermosa-Ribagorza. I fìgios legìtimos de Lenardu e de Maria fiant: Artaldo (+1478), Giuanne, Antoni, Sarbadore, Elianora e Maria: de pesada issoro bènint is atuales esponentes de sa famillia e sa lìnia de Biddesorris.
Sa sutzessione de Lenardu, chi teniat tando 34 annos, fiat cun totus is fortzas cuntierrada de su visurrei de Sardigna, su parente suo Nicolau Carròs chi punnaiat a tènnere su feudu pro issu etotu. Lenardu no aiat pèrmitidu pois a sa fìgia Elianora de si cojare cun Dalmazo, rimpuddu de Nicolau: sa perrica intre de is duos si fiat tando agrabiada fintzas de prus e Carròs aiat chircadu de ocupare Aristanis, ma fiat derrotadu in sa batalla de Uras su 14 de abrile 1470.
Su re Giuanne II aiat tentadu de interbènnere pro favorèssere s'acabu de is brigas recumandende a Carròs de non impedumare is imbassadores de Lenardu, deretos a Bartzellona pro otènnere sa de su re is deretos feudales. Cuasta borta fiat Alagon chi non cheriat sa paghe: aiat ocupadu is casteddos de Monreale e de Seddori, aiat postu Casteddu suta de assìtiu e furriadu una perrica dinàstica familliare in una gherra contra s'Aragona, pesende·si a defendidore de is deretos de is sardos de torrare a tènnere s'indipendèntzia, pro faghere torrare a bivere is iscioros de su giuigadu de Arborea. In su nadale 1472 su re s'ammanitzaiat duncas a cumbàtere is rempellos e isceti s'intrusida de su re de Napoli Ferdinandu I aiat permìtidu de agatare acòrdiu. A Lenardu fiant reconnòschidos totu is deretos de is abos e su mandu de non si dèpere incurbare a su visurrei.
Sa paghe non fiat però respetada, prus a totu de parte de Carròs, aiant torradu duncas a comintzare is gherras. Su soberanu aiat invitadu is funtzionàrios a acabare is cumbatimentos e Alagon a dare una summa abatada comente pagamenta feudale. Is alagon no aiat però tzèdidu e su re aragonesu, in su 1477 ddos aiat decrarados rempellos e cundennados a morte, iscecutende su fèudu e su patrimòniu. Sa gherra aiat sighidu fintzas a su 19 de maju 1478, cando is aragonesos aiant salargiadu is Alagon in sa batalla de Macumere.
Is rempellos si fiant pois imbaracados in una nave chi, a causa de una traitoria ddos aiat ciùghidos a Bartzellona. De in ie fiat impresonados in su casteddu de Valencia de Xàtiva. Lenardu fiat mortu, a s'edade de 58 annos, in sa fortalesa e interradu in su campu santu de su logu.
Su tentativu de Lenardu de Alagòn fiat s'ùrtimu chi diat pòdere torrare s'indipendèntzia a sa Sardigna, chi fiat imbetzes abadinada pro 300 annos a s'Ispagna, a pustis pro pagus tempus a s'Àustria e a coa a is Savojas.
In su 1478, cun sa derrota de Alagòn, su tìtulu de marchesu e Aristanis fiat assumidu de Giuanne II de Aragona. S'atuale re de Ispagna sighit a ddu mantènnere.
Maseru
Maseru est sa capitale de su Lesotho. Situada in su riu Caledon, a sa làcana cun su Sudàfrica, est s'ùnica tzitade de dimensiones consideràbiles de su Lesotho, cun una populatzione de unos 227 880 bividores. Est cabulogu de su distritu de Maseru. Importante est sa produtzione de candelas e tapetos.
Ciccheddu Mannoni
Aiat esordidu in Tempiu in su 1922 cantende umapre a Candida Mara
Mare de su Nord
Su mare de su Nord est unu mare de s'Europa Nord-otzidentale. Tenet longària de 970 km e ladiore de 560 km. Medas importantes frùmenes de su continente si·nche ghetant in custu mare, chi a Ovest comùnicat cun s'Otzèanu Atlànticu peri su Passu de Calais e su Canale de sa Maniga in su Sud, e peri su mare de Norvègia in su Nord.
Est serradu de is istados de: Norvègia, Renniu Aunidu, Frantza, Bèlgiu, Paisos Bascios, Germània e Danimarca.
Patrimòniu
Patrimòniu (in frantzesu e italianu: Patrimonio; in còssu: Patrimoniu) est una comuna frantzesa in su dipartimentu de s'Arta Còssiga, in sa regione de sa Còssiga.
Sa pramma pintada
Sa pramma pintada est una tècnica artesanale chi si basat subra s'impreu de fògias de pramma segadas e intritzidas s'una cun s'àtera. Sas prammas intritzidas benint impreadas mescamente in Europa meridionale in s'àmbitu de su ritu de sa domìniga de sas prammas, die in ue Gesùs, pro sa traditzione cristiana, aiat fatu s'intrada sua in Gerusalemme, acollidu dae su pòpulu cun ramos de pramma.
Collida
sa matèria prima pro custa genia de traballadura sunt sas fògias de pramma, largas e puntudas, chi s'isvilupant a ventàlliu partende dae su tenaghe chi las collegat a su truncu. Sa collida de custas fògias est unu traballu chi bisòngiat de li dare cara pro no arruinare s'àrbore; s'impreant in gènere fundos agrestes. S'època prus dèchida a sa collida est sa fine de s'istiu.
Ogetos de impreu comunu in fògias de pramma
Intre sos trastes e sos ogetos chi cun tècnicas diferentes de traballu benint creados fatu-fatu partende dae sas fògias de pramma faghet a ammentare:
Sardigna
Sa pramma pintada est un'ogetu rituale traditzionale fatu de ramos de pramma segados e intritzidos, impreadu in sa domìniga de sas prammas. S'arte de s'intretzu in Sardigna, nàschida dae sa traballadura de fundos ispontàneos dèchidos a custu tratamentu (sa pramma nana l'ant impreada giai dae sa preistòria), si fiat isvilupada in orìgine pro netzessidades familiares e mescamente pro sa realizatzione de ogetos de impreu fitianu, afirmende·si a pustis fintzas in su cultu religiosu. A diferèntzia de cuddos pro sa famìlia, sos intretzos fatos cun punnas religiosas fiant ocasione de traballu in grupu pro sos intritzidores.
Ligùria
Sa produtzione de manufatos de pramma intritzida est fintzas ispainada in Ligùria. In particulare in Bordighera sunt tìpicos sos Palmureli, prammas intritzidas chi benint beneitas sa die de Domìniga de sas Prammas e chi sos artesanos locales frunint dae sèculos a su Vaticanu pro custa tzelebratzione.
Valèntzia
Fintzas in Valèntzia sos manufatos de pramma intritzida tenent una traditzione longa meda. In Elche, in su Museu de su Palmeral, bi sunt setziones dedicadas a custa produtzione tìpica
Lìbia
In medas paisos africanos sas fògias de prammas las impreant pro prodùere ogetos de impreu comunu. In particulare in Lìbia unos cantos tzentros abitados si sunt in su tempus ispetzializados in sa produtzione de bursas, còrbulas e istojas impreende custu materiale.
Fallout (videojocu)
Fallout est unu jocu de rolu chi at fattu e isviluppau Interplay Entertainment in su 1997. Su jocu tenet locu ind unu benidore post-apocalitticu e retro-futuristicu, a pustis de una gherra mundiale nucleare in su seculu de XXII de istoria alternativa. Su protagonista in Fallout est unu abitadore de unu cubadorju, appositamente fravicau pro si protezere dae sas radiatziones chi an sichìu a s'ispàrghere peri su mundu de superfitze, de lùmene Vault, e s'iscopu suo est a atzapare un'atteru chip pro purificare s'abba, cando su chi tenen si at oramai gastau, e sarvare sos atteros dae siche morrer de sìdis.
Su jocu est tentu in cussìderu pro essere su sichìdore ispirituale de su jocu de ruolu de su 1998 Wasteland. A primu depiat impreare su sistema bideau dae Steve Jackson de lùmene GURPS, ma Interplay a unu tzertu puntu si nd'at imbentau unu a sa sola ponèndeli su lùmene de SPECIAL.
Fallout est istau unu jocu chi sa critica at acclamau, in prus de àer ispirau unu muntone de atteros sichidores e spin-off, dande vida a sa sèria de Fallout.
Copa Sardigna 2020-2021
Sa Copa Sardigna 2020-2021 est sa de 30 editziones de su màssimu trofeu regionale sardu.
Fallout 2
Fallout 2 est unu jocu de rolu chi at fattu Black Isle Studios e chi Interplay at prubicau in su 1998. Mancari chi apat unu mundu de jocu in ube zirare meda prus mannu e una storyline meda prus longa, sa grafica e sas meccanicas sun abbarradas belle comente fin in su primu capitulu.
S'istoria de jocu tenet locu in su 2241, 80 annos a pustis de su chi b'at àppiu in Fallout. Su jocu contat s'istoria de unu chi s'erèntzia sua fit s'eroe de su primu capitulu, e de su compitu chi tenet de sarvare sa tribù sua dae su fàmine atzapande una macchina antica nòdia comente su Kit pro crìare su Giardinu de s'Eden (Garden of Eden Creation Kit).
Distretos de Bartzellona
Sos distretos munitzipales sunt sas unidades territoriales prus mannas de sa tzitade de Bartzellona. In s'organizatzione territoriale atuale, de su 1984, su comunu si dividet de manera amministrativa in deghe distretos chi, a bia issoro, si subdivident in unu totale de 73 bighinados. Paris, òcupant una superfìtzie de 101,35 km² (39m²).
Sos distretos sunt territòrios in ue si materialitzat sa detzentralitzazione polìtica e amministrativa de su Comunu de Bartzellona, ca tenent autonomia e capatzidade de detzisione e gestione econòmica in campos determinados.
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atentados de s’11 de cabudanni fiant istados una filera de bator atacos terroristas coordinados lantzados dae su grupu terrorista isràmigu al-Qaeda contra a sos Istados Aunidos in sas zonas de Noa Iorcu e Washington s’11 de cabudanni de 2.001.
Distretos de Bartzellona
Sos 10 distretos e sos 73 bighinados
Sos 10 distritos e sos 73 bighinados de Bartzellona tenent denumenatzione numèrica e nominale puru. Sa Bartzellona istòrica currispondet a sos distretos 1 e 2: Ciutat Vella est su nùcleu urbanu prus antigu de sa tzitade e s'Eixample est s'estensione de sa tzitade chi, sighende su Planu Cerdá, est istada realizada in su sèculu XIX, a pustis de sa demolitzione de sos muros. A inghìriu a issa, una corona formada dae sos distretos sos cales làcanas sunt, in carchi medida, in lìnia cun cussos de sos ex comunos indipendentes de su Pla de Barcelona, atacados a sa tzitade a sa fine de su sèculu XIX e a su cumintzu de su sèculu XX.
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atacos
In cussu martis a manzanu, 19 terroristas de al-Qaeda aiant desviadu bator aparèchios de passizeris, cun s’intentu de los aderetare chirru a fraigos antisapostivigados in atacos suitzidales.
Distretos de Bartzellona
Sos 10 distretos e sos 73 bighinados
Est su chi est acontèssidu in sos distretos de Sants Montjuïc (ex comunu de Santa Maria de Sants), Les Corts (ex comunu de Les Corts de Sarrià), Sarrià-Sant Gervasi (ex comunos de Sarrià e Sant Gervasi de Cassoles), Gràcia (antiga Vila de Gràcia), Horta-Guinardó (ex comunu de Horta), Sant Andreu (ex comunu de Sant Andreu de Palomar) e Sant Martí (ex comunu de Sant Martí dels Provençals). Ultres a custos noe distretos, b'est su Nou Barris puru, chi in su 1984 (cando est istada istituida s'atuale partzidura territoriale) fiat su prus giòvanu de sa tzitade, essende costituidu dae bighinados populares medas chi, pro efetu de s'isvilupismu, fiant creschidos in sos costàgios de Collserola partinde dae sos annos '50.
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atacos
Duos de sos bolarzos narados, currespondedores a su bolu 11 de American Airlines e a su bolu 175 de United Airlines, si fiant tzacarrados contra a sas turres nordu e suddu respetivamente de su cumparis de su World Trade Center in Noa Iorcu. Ambas turres si fiant istrampadas in intro de duas oras e sas muridinas ruende, cumbinadas cun fogos zenerados dae sas muridinas in diferentes fragos inghiriadores, nch’aiat zutu a s’istrampada totale o partiale de totu sos àteros fraigos de su cumparis de su World Trade Center, faghende dannu manu finas a àteras deghe istruturas de dimensiones mannas chi s’agataiant in sas imediaturas de su cumparis.
Distretos de Bartzellona
Sos 10 distretos e sos 73 bighinados
(*) Sa Zona Franca e Montjuïc sunt elencadas dae su Comunu de Bartzellona comente a àreas de riellu ispetziale. Nointames, ambos territòrios sunt assignados a sos bighinados de su Poble Sec (Parcu de Montjuïc) e Sa Marina del Prat Vermell (Zona Franca) de pare a pare, pro fines organizativos/amministrativos comente a setziones de tzensu, àreas istatìsticas de base, bighinados e distretos.
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atacos
Unu tertzu aparèchiu, currespondedore a su bolu 77 de American Airlines, fiat istadu fatu tzacarrare contra a su Pentàgonu (sa sea tzentrale de su Departamentu Ameriganu de sa Defesa), zughende a un’istrampada partiale de s’ala sua otzidentale.
Distretos de Bartzellona
Orìgines e antetzedentes
Sa Bartzellona medievale fiat dividida in chimbe «cuarteles» (quarters): Framenors, Pi, Mar, Sant Pere e Raval (sèculu XV).
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atacos
Su de bator bolarzos, currespondedore a su bolu 93 de United Airlines, fiat aderetadu forsis contra a su Cabitòliu de Washington o sa Domo Arba , peroe si fiat tzacarradu contra a unu campu a curtzu de Shankville in Pennsylvania, a pustis chi sos passizeris aiant chircadu de cavacare sos desviadores.
Distretos de Bartzellona
Orìgines e antetzedentes
In 1769 s'est fata una riforma chi at creadu chimbe cuarteles', partzidos cadaunu in oto bighinados
Atentados de s'11 de cabudanni
Sos atacos
Belle 3.000 pessones fiant mortas in sos atentados, incrùdidos totu sos 246 tziviles e sos 19 desviadores a bordu de sos bator aparèchios. Unas 200 persones fiant mortas in antis de sa ruta de sas torres ghetende·si·nde dae sas bentanas pro fuire dae su fogu, comente ammustradu dae sa fotografia "The Falling Man".