cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giuanna de Arcu
Aiat torradu a unire, in su Paisu suo, parte de su territòriu rùidu in manu a sos inglesos, contribuende a torrare a pesare sas sortes durante sa gherra de sos chent'annos, ghiende vitoriosamente sas armadas frantzesas contra cussas inglesas. Cassada dae sos Burgugnones a curtzu de Compiègne, Giuanna fiat istada bèndida a sos inglesos. Custos l'aiant sutaposta a unu protzessu pro eresia, a s'acabu de su cale, su 30 de maju 1431, fiat istada cundennada a sa foghera e brusiada biva.
In su 1456 paba Callistu III, a s'acabu de una segunda cherta, aiat decraradu sa nullidade de tales protzessu.
Beatificada in su 1909 de Piu X e fata santa in su 1920 de Beneitu XV, Giuanna est istada proclamada patrona de Frantza.
Antoni Lara
Antonio Lara (Bidda de Putzu 1886 – 1979) fit unu sonadore de launeddas. Aiat imparadu a sonare dae su babbu e, pro sa connoschentzia cumpleta chi aiat de sos cunzertos, fit istadu selezionadu dae s'etnomusicologo danesu Bentzon, pro registrare e pubricare diversas sonadas suas.
Māoris
A causa de is medas sèculos de isolamentu is colonizadores polinesianos ant manu a manu isvilupadu una cultura peculiare chi est diventada nòdida che "Māori", cun limba, mitologia, e arte pròpias. Is primos māoris fiant ordingiados in grupos tribales, basados subra is usos de sa Polinèsia orientale, si sunt pois isvilupados che cultura de gherreris. S'arribu de is europeos a partire de su de 17 sèculos, at betitu a una mudàntzia de s'istile de vida issoro. Is māoris ant a pagu a pagu adotadu tretos de sa cultura de is colonizadores noos. Is primos relatos intre europeos e māoris sunt istados de amistade, e cun sa firma de su Tratadu de Waitangi in su 1840, is duas culturas ant cumbìvidu in paghe fintzas a su 1860.
Is annos de cunflitos e epidemias (dadas de maladias betidas de is europeos) chi sunt sighidos, ant tentu efetu de indibilitare sa cultura de cosa issoro. Isceti de s'inghitzu de su de 20 sèculos, is māoris ant torradu a si nche pesare e sunt istados fatos medas isfortzos pro megiorare sa posidura issoro in sa sotziedade.
Segundu su tzensimentu de su 2013 in Noa Zelanda s'agatant unos 600.000 pessones chi s'identìficant che māori, chi benint a èssere unu 15% de sa populatzione totale natzionale: sunt duncas su segundu grupu ètnicu prus numerosu a fatu de is bividores de orìgine europea. Petzi unu 20% de custos faeddat però in carchi mesura sa limba māori, mancari faeddos e frasas māoris agantent impitu regulare in s'inglesu chistionadu onni die de totu is neozelandesos.
Is māoris ocupant oe rolos ativos in totu is ambientes sotziales e culturales, ma generalmente sa calidade de vida issoro est isproportzionada posta in cumparàntzia cun is àteros grupos ètnicos neozelandesos. S'isperu de vida, su rèdditu e su livellu de educatzione sunt difatis suta sa mèdia natzionale, e s'acumpangiant a crimenalidade arta.
Bogotá
Bogotá est una tzitade de unos 7,4 milliones de bividores, capitale de sa Colòmbia e cabulogu de su dipartimentu de Cundinamarca.
Su nùmene dependet de su faeddu indìgenu Bacatá, chi inditat unu tipi de massaria praticada de is ìndios muisca.
Fintzas a su 1998 su nùmene integru de sa bidda fiat Santa Fé de Bogotá.
ABBA
ABBA fiat una banda isvedesa de pop chi si fiat formada in Istocolma in su 1972. Sa banda fiat cumposta dae Agnetha Fältskog, Anni-Frid Lyngstad, Benny Andersson e Björn Ulvaeus.
Christopher Plummer
Arthur Christopher Orme Plummer (13 December, 1929) est unu cantante e attore ingles.
Gherra de sos chent'annos
Sa gherra de sos chent'annos est istadu unu cunflitu intre su Rennu de Inghilterra e su Rennu de Frantza chi at duradu, cun interrumpidas vàrias, centuseighi annos, dae su 1337 a su 1453. S'aiat concluidu cun sa bogadura de sos inglesos de totu sos territòrios continentales fata etzetzione pro sa tzitadina de Calais, conchistada a pustis dae sos frantzesos petzi in su 1558. In su protzessu de formatzione de s'Istadu unitàriu frantzesu, giai aviadu suta de sos primos res Capetos, at rapresentadu una pàusa longa, ma a sa concluida sua sa Frantza fiat sustantzialmente imbàtida a s'assetu geopolìticu modernu.
Sa gherra fiat istada isparta de tregos prus o menos curtzos e interrùmpidos dae duos perìodos de bera e pròpia paghe de sa durada rispetivamente de 9 e 26 annos chi ddu partent gai in tres fases printzipales: sa gherra edoardiana (1337-1360), sa gherra carolina (1369-1389) e sa gherra de sos Lancaster (1415-1429), a sas cales depet èssere azunta sa fase conclusiva de sa gherra (1429-1453). Tale partzidura est tìpica de s'istoriografia anglosàssone, mentras unas àteras partiduras, prus che totus sa frantzesa, prebident una prima (1337-1389) e una segunda fase (1415-1453).
De bisura militare in custu perìodu sunt istadas introduidas armas noas e tàticas noas chi ant signadu sa fine de sos esèrtzitos organizados subra base feudale e atzentrados in sa fortza de urtu de sa cavalleria grae. In sos campos de s'Europa otzidentale ant bidu sa lughe sos esèrtzitos professionales, isperdios fintzas a tando dae sos tempos de s'Impèriu romanu. S'est tratadu, annotamala, de su primu cunflitu in ue s'ant impreadu in Europa sas armas de fogu, in particulare sas bombardas, impreadas pro sa prima borta a òpera de sos inglesos in su cursu de sa batalla de Crécy.
Polinèsia
Sa Polinèsia (de su grecu: πολύς "poly" meda + νῆσος "nēsos" ìsula) est una sub-regione de s'Otzeània formada de prus de 1000 ìsulas isparghinadas in totu s'otzèanu Patzìficu tzentrale e meridionale.
Gherra de sos chent'annos
S'istraordinàriu importu de sa gherra de sos chentu annos, pro cantu pertocat s'istòria de s'Europa in su cumplessu, est evidentziada dae su fatu chi sa fine sua (1453, annu chi at bidu fintzas acontèssere sa ruta de Costantinòpoli) est una de sas datas cunventzionalmente postas dae s'istoriografia moderna a concluida de s'Edade Mèdia europeu. .
Polinèsia
Is pòpulos de sa Polinèsia sunt narados polinesianos e cumpartzint parebare trassas somàticas, annotamala limbas, culturas e religiones simigiantes. Istoricamente fiant marineris ispertos chi si serbiant de is isteddos pro navigare a de note.
Su faeddu Polinèsia fiat usadu pro sa prima borta in su 1756 de s'iscritore frantzesu Charles de Brosses. Originariamente inditaiat totu is ìsulas de su Patzìficu. In su 1831, Jules Dumont d'Urville aiat propostu unu trèmene pro s'usu, a una àrea geogràfica pretzisa.
Christopher Lee
Sir Christopher Frank Carandini Lee (Londra, 27 de maju 1922 – Londra, 7 de làmpadas 2015) est istadu unu cantante e attore inglesu.
Waterloo
Waterloo est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1974.
Ring Ring
Ring Ring est su tìtulu de un'album de sa band isvedesa ABBA, publicadu in su 1973.
Pallamanu
Sa pallamanu (dae s'italianu pallamano, handball in inglesu e in tedescu) est un'isport de iscuadra zocadu in campos retangulares chin lados de 40 e 20 metros.
Suriname
Su Suriname, uffitzialmente Repùblica de Suriname (in olandesu: Republiek Suriname [ˌrepyˈbliːk ˌsyriˈnaːmə], in sranan tongo Ripoliku Sranan), est unu istadu chi s'agatat in su norti-estu de s'Amèrica de su Sud, a cara de sa costera atlàntica.
Pallamanu
Cada formatzione est cumposta dae sete zocadores in campu e dae àteros sete in banchina. S'obbietivu est fàchere su nùmeru prus mannu possìbbile de retes in sa porta contrària; sa partidas sunt zocadas in duos tempos de trinta minutos.
Istòria
Sa pallamanu est un'isport criadu in tempos rechentes si postu a paragone cun sos àteros zocos chin sa botza, ma sas raichinas suas sunt anticas meda. In sos tempos de sos romanos, esistiat unu zocu cun sa botza iscuta chin sas manos e fintzas in sa curtura Maja s'agatant màzines de zocos sìmiles; ma est istadu in Germània chi si sunt postas sas règulas de custu isport. In su 1935 sa pallamanu benit annanta in su programma de sas Olimpìades de Berlinu e in su 1938 benint organizados sos primos campionados mundiales. Dae su 1943 est riconnota dae su CONI (Comitadu Olìmpicu Natzionale Italianu) e dae su 1965 benit zocada 7 contra a 7 chi sas règulas chi bi sunt oje.
Suriname
Sa capitale est Paramaribo, sa limba uffitziale est s'olandesu, impatadu impare a sa limba franca, su sranan tongo, crèolu chi benit de s'inglesu cun fortes influèntzias de s'olandesu, portughesu e ispagnolu. Chistionadas sunt fintzas àteras limbas, mescamente, dialetos de s'hindi, su giavanesu, su cinesu e limbas amerindas.
Pallamanu
Istòria
Sas primas iscuadras de pallamanu in Sardigna naschint in sos annos setanta in Tàtari; sa prima, chin su nùmene de Handball Sassari, fit iscrita in su campionadu italianu de sèrie C e zocaiat sa partidas in domo in Pratza d'Itàlia. Sa pallamanu est praticada in totu s'ìsula, ma est in Tàtari chi si ant àpidos sos sutzessos prus mannos: sas iscuadras femininas de pallamanu, suta divessos nùmenes, ant bissu 6 campionados italianos (su primu in su 2003), 6 Copas italianas e 3 Supercopas italianas.
Suriname
Geografia
S'istadu tenet istèrrida de 163.270 km² e populatzione de unos 539.000 bividores, chi bivent mescamente in su chirru setentrionale, a cara de sa costera. Allàcanat in s'estu cun sa Guyana Frantzesa, in su sud cun su Brasile, in s'uestu cun sa Guyana e in su norti si ghetat in s'ocèanu Atlànticu.
Pallamanu
Règulas
Sa pallamanu est un'isport chi ponet contra duas iscuadras de sete zocadores, ses de movimentu e unu portieri. S'obietivu de su zocu est sinnare prus retes in sa porta contrària. Sa botza non podet èssere mantesa in manu prus de tres secundos si si est firmos e non si podent fàchere prus de tres passos chene la dare o chene la fàchere rimbaltzare a terra. S'iscuadra chi atacat chircat de sinnare sa rete chene intrare in s'àrea de su portieri o si nono, si tirat currende, su zocadore podet intrare brincande in s'àrea de su portieri ma lassande sa botza a in antis chi su corpus tochet terra. In casu de falta, o siat un'infratzione de sas règulas fruschiada dae sos àrbitros, custas podet èssere punida chin sa cussinna de sa botza a s'iscuadra contrària o chin su rigore o chin sa catzada temporànea pro duos minutos de tempus o chin sa catzada definitiva. In sa falta dae nove metros, si torrat a zocare chin sa defensa a 3 metros dae sa botza e s'atacu totu a cuddae de sa lìnia de sos 9 metros; in su tiru dae sos 7 metros, cramadu rigore, benit fatu chin unu pede in sa lìnia de sos 7 metros (chene la tocare) e solu chin su portieri a in antis, chi non si podet alluntanare prus de 4 metros dae sa porta. Sas infratziones podent èssere:
Dòpiu: su zocadore non podet torrare a picare sa botza, a pustis de l'àere fata rimbaltzare e pois sichire a la fàchere rimbaltzare.
Suriname
Istòria
Su 25 de santandria 1975, s'istadu de Suriname at lassadu su Rènniu, e est diventadu indipendente. Mermu de su CARICOM, est cunsideradu culturalmente parte de is Caràibes. Sa de is Caràibes est difatis sa regione cun chi tenet cambiapares printzipales culturales cummertziales.
Economia
Is atividades estrativas minerarias sunt is risursas economicas printzipales de su Suriname, in particolare sa de baucsite, de prus pagu tempus at tentu inghitzu s'isfrutu de is reservas de petròliu. Sa massaria est comente chi siat sa faina printzipale de su 25% de sa populatzione.
Pallamanu
Règulas
Passivu: s'iscuadra chi zocat sa botza no la podet tratènnere chene atacare a sa porta contrària. Su passivu benit sinnaladu dae sos àrbitros artziande su bratzu.
Pede: su zocadore de movimentu non podet tocare sa botza cun su pede. Su portieri podet parare fintzas chin sos pedes.
Imbasione: su zocadore in atacu o in defensa non podet istare in s'àrea de porta.
Tres segundos: su zocadore non podet mantènnere sa botza in manu chene la fàchere rimbaltzare o chene la dare pro prus de tres segundos.
Zocadores
Sos rolos de sos zocadores sunt: portieri, tzentrale, pivot, tertzinu, ala.
Portieri
Est s'ùnicu zocadore chi, in intro de s'àrea sua, podet tocare sa botza chin sos pedes e la podet mantènnere in manu chene netzessidade de la fàchere rimbaltzare, ma foras de s'àrea si devet cumportare che a cale si siat zocadore. Devet àere una màllia de colore divessu a sos àteros cumpantzos de s'iscuadra sua, a manera de èssere riconnotu chin prus fatzilidade dae sos àrbitros.
Àrbitros
Sos àrbitros, a su sòlitu, sunt duos: unu de àrea e unu de campu.
Nou Galles de su Sud
Su Nou Galles de su Sud (in inglesuː New South Wales, in sigla NSW), est un'istadu de s'Austràlia cun capitale Sydney. Est postu in sa parte sud-orientale, làcanat a sud cun su Victòria, a norte cun su Queensland, a ovest cun s'Austràlia Meridionale e a est si ghetat in s'Otzèanu Patzìficu (Mare de is Coraddos e Mare de Tasman). Incluet fintzas s'ìsula de Lord Howe, in su Patzìficu meridionale. A s'internu de su territòriu sunt presentes duos enclaves: su Territòriu de sa Capitale Australiana e su Territòriu de sa Baia de Jervis.
Sa colònia de su Nou Galles de su Sud fiat istada fundada che colònia penale britànnica in su 1788; cumprendiat in orìgine prus de metade de sa terramanna australiana e in su 1825 teniat che a làcana otzidentale su de 129 meridianos estos. Sa colònia cumprendiat fintzas is territòrios insulares de sa Noa Zelanda, de sa Terra de Van Diemen, de s'Ìsula de Lord Howe e de s'Ìsula Norfolk. Durante su de 19 sèculos, parte de su territòriu de sa colònia fiat ischirriadu pro costituire colònias britànnicas separadas, chi a sa fine diant costituire sa Noa Zelanda e istados e territòrios vàrios de Austràlia. Sa Colònia de Swan River no est istada mai amministrada che a parte de su Nou Galles de su Sud.
ABBA (album)
ABBA est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1975.
Gèsturi
Gèsturi est unu comunu de 1.430 bividores de sa provìntzia de su Campidanu de Mesu.
Ìsula Clipperton
S'ìsula Clipperton o ìsula de sa Passione (in frantzesu île de la Passion) est un'atollu de coraddu ispopuladu de 6 km² de superfìtzie e 8 km de tzircunferèntzia, postu in s'otzèanu Patzìficu setentrionale, 1.100 km a su sud-ovest de Punta Tejupán, in Michoacán (Mèssicu), chi est su puntu de terra firma prus a curtzu. Est unu poderiu de Frantza amministradu dae sa Polinèsia Frantzesa pro mèdiu de s'artu commisariadu de sa metròpoli. S'agatat 4.930 chilòmetros a tesu de sas Hawaii e 4.018 de Nuku Hiva, in is ìsulas Marchesas.
In su 1914 su Governu de su Mèssico scarescit soldaus cun fèminas e pipius. Cussos chi fiant aparraus bius fiant stètius salvaus in su 1917.
Cun totu chi in is abbas territoriales de s'ìsula, sunt istadas identificadas 115 ispètzies cummertziales, sa tunina est s'ùnica chi est istada isfrutada. Foras de sa pisca, s'ìsula fiat isfrutada po su fosfatu e po su guano. A causa de sa forma anulare de s'ìsula, sa laguna interiore est tancada dae agiomai unu sèculu faghet. S'abba de sa laguna est agheda e aressa. Sa roca Clipperton est su puntu prus artu, cun 21 m de artària.
Victòria (Austràlia)
Su Victòria est un'istadu federadu de Austràlia, su segundu prus pagu istèrridu de su continente (su primu est su Territòriu de sa capitale), infùndidu a sud-ovest de s'otzèanu Indianu e a sud est de s'otzèanu Patzìficu, comunichende intre issos in s'istrintu de Bass chi ddu istèsiat de sa Tasmània. Tenet istèrrida de 227.444 km² e unos 5.926.624 bividores.
Faghet làcana a norte e nord-estu cun su Nou Galles de su Sud, cun sa lìnia de làcana intre is duos istados singiada pro sa majoria de su riu Murray, a ovest cun s'Austràlia Meridionale: su territòriu est ocupadu dae sa pranura istèrrida de su Murray a nord-ovest chi s'àrtziat a sud-est in sa parte meridionale de sa Cadena Divisòria Manna chi cùlminat in is Alpes australianos (m. Feathertop, 1922 m). Is costas sunt generalmente bàscias e articuladas, mentras in su tzentru s'aberit sa baja fundura de Port Phillip in ue est istada pesada sa capitale de istadu, Melbourne.
Ruta de Costantinòpoli
Sa ruta de Costantinòpoli currespondente a s'ùrtimu assìtiu a sa tzitade, naradu difatis fintas assìtiu de Costantinòpoli o conchista de Costantinòpoli, capitale de s'Impèriu Romanu de Oriente, fiat acontèssida in su 1453. Sos turcos Otomanos, ghiados dae su sultanu Maoma II, aiant conchistadu sa tzitade martis su 29 de maju 1453, a pustis de casi duos meses de cumbatos.
Fintzas chi Costantinòpoli possediat sa chircu de muros prus seguru e impenetràbile de Europa (e de su mundu tando connotu), sos otomanos disponiant de unu trastu bèllicu de assoluta avanguàrdia: su mostru-cannone, capatzu de 5 corpos a sa die ma cun su pòdere de isciusciare sos Muros teodosianos de fraigu tardu romanu cun bòcias de granitu de 63 tzentìmetros graes 350 kg; pro ironia de sa sorte custu portentosu imbentu bèllicu fiat istadu a su comintzu propostu a sos bizantinos chi in prenu decadessimentu dd'aiant refudadu pro su costu artu. Foras de a s'avantzamentu tecnologia, chi no est istadu però totalmente eficatze pro iscagiare sos bastiones poedrosos bizantinos, sos otomanos teniant de sa parte issoro fintzas sos nùmeros: su raportu intre bizantinos e otomanos fiat de unu contra chentu sarvu a segus crèschere de su tres unu, durante su perlongare de su cunflitu.
Cun sa ruta de sa capitale, ufitzialmente cunsighente a sa morte de s'imperadore Costantinu XI Paleòlogu (1449-1453), s'Impèriu Romanu de Oriente, a pustis de 1058 annos, at sessadu de esìstere.
Segundu carchi istòricu custa data alternativamente a s'iscoberta de sas Amèricas, est de pigare in contu che sa fine de s'Edade Mèdia e su cumintzu de s'època moderna.
Panamá (tzitade)
Panamá (nùmene integru: Nuestra Señora de la Asunción de Panamá), est una tzitade de unos 708.738 bividores, capitale de Panamá, in ue est tzentru printzipale econòmicu, polìticu e culturale. Est fintzas cabulogu de sa provìntzia omònima.
Panamá s'agatat in sa costera de su Patzìficu, a s'intrada de su Canale de Panamá.
S'àrea metropolitana contat prus de unu millione de residentes.
Territòriu de sa Capitale Australiana
S'abbisòngiu de criare unu territòriu natzionale est istadu manifestadu dae is delegados de is colonos durante is cungressos de sa Federatzione de Austràlia in su tardu su de 19 sèculos. Sa Setzione 125 de sa costitutzione australiana decrarat comente a a pustis de sa Federatzione de su 1901, parte de su territòriu australianu diat èssere istadu tzèdidu gratuitamente a su guvernu federale. Su territòriu est istadu tando destinadu a s'istadu a banda de su Nou Galles de su Sud in su 1911, duos annos in antis chi Canberra esseret numenada capitale natzionale.
Guvernu
Su Territòriu de sa Capitale tenet unu guvernu pròpiu sena tènnere indipendèntzia legislativa de is istados australianos. Est guvernadu dae unu ministèriu (Ministry) tentu dae unu Ministèriu Printzipale (Chief Minister). Is leges sunt votadas dae un'assemblea legislativa de 25 membros chi cumbinat is cumpetèntzias locales e is cumpetèntzias de Istadu. Sende gasi is detzisiones podent èssere annullados dae su guvernu australianu. A s'imbesse de unos àteros territòrios australianos àuto-guvernados (pro esempru is Ìsulas Norfolk, s'Ìsula de su Nadale e sas Ìsulas Cocos e Keeling), su Territòriu de sa Capitale Australiana non tenet amministradores. Su rolu est tentu dae su guvernadore tzentrale australianu. In su Parlamentu federale australianu, su Territòriu de sa Capitale Australiana est rapresentadu dae 4 membros: duos senadores e duos membros de sa Càmbara de is rapresentantes.
Paba Frantziscu
Paba Frantziscu (Buenos Aires, 17 de nadale, 1936) naskidu Jorge Mario Bergoglio est su paba e vescovo 'e Roma. este su paba de roma
Iscoberta de sas Amèricas
Su trèmene iscoberta de sas Amèricas s'impitat pro si refèrrere a su primu arribu documentadu de europeos a Amèrica cun cunsighèntzias istòricas mannas. No est istadu su primu arribu de europeos, ca b'ant inditos chi a sa fine de su de 10 sèculos, sos vichingos fiant arribados a s'atuale Canada e fortzis a sos atuales Istados Unidos. Difatis, s'atribuit a Erik su Ruju s'iscoberta de Vinland, su 9 de santugaine de s'annu 1000. Est istadu su primu europeu chi apat cracadu sa terra de Amèrica. Noantimes, sa visita sua no aiat tentu efetos importantes in s'istòria posteriore de su continente. In su de 15 sèculos, su trèmene iscoberta fiat sinònimu de cristianizatzione. Pro sas resones anteriores, si narat iscoberta de sas Amèricas a s'arribu de sos ispagnolos cumandados dae Cristolu Columbu a un'ìsula de su mare Caraìbicu.
Columbu at cumintzadu unu viàgiu a manu de sas Ìndias sighende unu caminu nou passende pro s'ovest de su continente, unu caminu faddidu chi l'aiat fatu imbàtere a Amèrica su 12 de santugaine de su 1492. A primìtziu, Columbu aiat crètidu de èssere arribadu a un'artzipèlagu de s'Ìndia, a su puntu chi non si fiat acatadu ca sas terras in ue acabaiat de pònnere sos pees fiant unu continente nou. In su 1504, Amerigo Vespucci, in una publicatzione narada Novus Mundus, est istadu su primu a isplicare apertamente chi si trataiat de unu mundu nou: custa iscoberta noa at tentu efetu mannu e èsitu in totue de Europa. Su cartògrafu Waldseemueller si fiat pretzipitadu acreditende Vespucci che s'iscoberridore de unu continente e aiat propostu su nùmene de Amèrica partende dae Amerigo. In editziones posteriores de sa Cosmografia sua, Waldseemueller aiat cambiadu de opinione, ma su nùmene giai aiat tentu fortuna.
Est pretzìsu tènnere in contu chi su cuntzetu de iscoberta de Amèrica petzi tenet sentidu dae una prospetiva eurotzèntrica, giai ca su continente americanu fiat populadu dae millis de annos (unos trinta, casi). In prus, comente s'est naradu subra, b'ant evidèntzias istòricas chi navigadores vichingos giai fiant arribados a Amèrica in s'edade mèdia. Comente chi siat, est tzertu chi su biàgiu de Columbu aiat istabilidu unu vìnculu definitivu intre Europa e Amèrica, chi at cumportadu sa conchista e colonizatzione de su Mundu Nou pro parte de sas potèntzias europeas in sos sèculos a pustis.
Meridiana Fly
Meridiana Fly S.p.A. fiat una cumpanzia abiàtiga italiana ativa in su trasportu abiàtigu de lìnia e nolitadu nassionale e internassionale. Sa sea e sa base de armamentu s’agatant inche s’abioportu de Terranoa-Costera Ismerarda, cando chi bases operativas sunt ubigadas in Milanu Malpensa, Berona e Casteddu.
Meridiana Fly bogat s’orìzine sua dae Alisarda, fundada su 29 de martzu de 1963 in Terranoa dae Karim al-Husayni, cunnotu mezus comente Imamu Aga Khan IV. Nàschida cun s’intentu de favorizare s’isvilupu de sa Costera Ismerarda, aiat cumintzadu sas operaduras de abiotaxi s’1 de abrile de 1964 inche s’abioportu de Venafiorita, una fasca de terra a su suddu de Terranoa, cun duos bimotores a pistones Beechcraft Queen Air de otu seidorzos onzi unu. In su primu annu de atividade, sos passizeris trasportados fiant istados 186. In su 1966, primu annu de atividade comente trasportadore de lìnia, fiant istados realizados in s’ùnigu trazetu autorizadu, o siat su Terranoa-Roma-Terranoa, 662 bolos cumertziales pro 957 oras boladas grobales, e fiant istados trasportados 5.640 passizeris.
In su 2018 Meridiana at cambiadu nùmene in Air Italy, sotziedade chi giai aiat comporadu, diventende sa sigunda cumpanzia aerea italiana.
Panamá
Panamá  [panaˈma], ufitzialmente Repùblica de Panamá (in ispagnolu: República de Panamá [reˈpuβlika ðe panaˈma]), est s'istadu prus meridionale de Amèrica Tzentrale. Sa capitale est Panamá, sa limba uffitziale s'ispagnolu.
Geografia
S'istadu tenet istèrrida de 78.200 km² e populatzione de unos 3.700.000 bividores. S'agatat postu in s'istmu chi unit su sub-continentenordamericanu cun su sudamericanu. Allacanat in su norti cun su Costa Rica e in su su cun sa Colòmbia.
Istòria
In antis de s'arribu de is ispagnolos in su sèculu XVI, su territòriu de Panamá fiat bìvidu de medas tribùs indìgenas.
S'indipendentzia de s'Ispagna dd'at balangiada in su 1821, unida cun Colòmbia (tando narada Noa Granada), Ecuador e Venezuela in sa Repùblica de Colombia Manna.
A s'iscontzu de Colòmbia Manna in su 1832, isceti Panamá fiat abarrada unida a Noa Granada chi a coa aiat pigadu su nùmene de Repùblica de Colòmbia. Cun s'apògiu de Istados Unidos Panamá s'est pois pòdida ischirriare e faghee istadu indipendente in su 1903.
A s'indipendèntzia est cussighida sa fraigadura de su Canale de Panamá, chi est istada fata de s'esèrtzitu USA intre de su 1904 e su 1914. In su 1977, est istadu firmadu unu acòrdiu chi afiantziaiat sa tramudadura de su canale de is Istados Unidos a Panamá cun s'acabu de su sèculu de 20. Sa tramudadura at tentu atu su 31 de nadale 1999.
Economia
Su traficu atraessu su canale rapresentat galu una parte importate de sa richesa de s'istadu, chi bantat sa segunda economia prus manna de s'Amèrica Tzentrale, sa cun crèschida prus lestra e su prus consumu peròmine artu.
ABBA: The Album
ABBA: The Album est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1977. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus, si no est ispetzificadu àteru.
Voulez-Vous
Voulez-Vous est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1979. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.
Antonello Venditti
Antonello Venditti (Roma, 8 de martzu de su 1949) est unu cantautore italianu.
Proventza-Alpes-Costa Asula
Proventza–Alpes–Costa Asula (in otzitanu Provença-Aups-Còsta d'Azur; in frantzesu Provence-Alpes-Côte d'Azur o PACA) est una regione de Frantza posta in su sud-estu de s'istadu, in sa costera mediterrànea. Sa capitale est Marsìllia.
Mare Caraìbicu
Su mare Caraìbicu o Carìbicu (naradu fintzas mare de is Caràibes, de is Caraìbes o de sos Caribes), est unu mare tropicale chi s'agatat in s'emisfèriu otzidentale, parte de s'ocèanu Atlànticu, a su sud de su golfu de su Mèssicu.
Proventza-Alpes-Costa Asula
Sa regione est formada dae 6 dipartimentos, chi fiant sas provìntzias de Proventza (Provence) e su Delfinadu (Dauphiné) durante su Règimene Antigu. Una parte de sa Vaucluse est resurtadu dae s'annessione de sa contea durante su perìodu rivolutzionàriu, sa parte majore de sos Alpes-marìtimos sunt istados incorporados a sa contea de Nitza, durante su segundu impèriu.
Mare Caraìbicu
Est unu mare de tipu mediterràneu, chi tirat a manna parte de s'àrea caraìbica. S'agatat serradu in su sud de s'Amèrica Meridionale, in s'uestu e sud-uestu de s'Amèrica Tzentrale, in su norti e in s'estu de is Antillas. Totu s'àrea de su mare caraìbicu est connota cun nùmene de Caràibes.
Su mare Caraìbicu est unu de is prus mannos de sa Terra, cun isterrida de unos 2.754.000 km². Su puntu prus funduru est a illargu de s'ìsula de Cayman, intre Cuba e sa Giamàica, cun fundigu de 7.686 metros a suta de su mare.
Proventza-Alpes-Costa Asula
Tenet istèrrida de 31 400 km² e est de tres prus pobuladas regiones (prus de unos 4,9 milliones de bividores) a pustis de s'Ìsula de Frantza e Auvèrnia-Ròdanu-Alpes. Sa densidade de populatzione, 144 abitantes/km ², est unu pagu superiore a sa mèdia natzionale. Làcanat in su norte cun sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, in s'estu cun s'Itàlia (Piemonte e Ligùria), in su sud est allindada dae su mare Mediterràneu e in s'ovest cun sa regione de Otzitània. Aici e totu, sa regione inghìriat su Printzipadu de Monaco. In sa costera mediterrànea si cuntzentrat sa parte majore de sa populatzione.
Colonizada giai de sos Fenìtzios e de sos Gregos, sa regione faghiat parte de sa provìntzia romana transalpina denominada "Provìntzia Romana", dae in ue derivat su nùmene atuale, de su latinu Provìntzia e, posteriormente Narbonnaise. Sa regione est istada a pustis populada dae diferentes tribùs germànicas, comente a sos Ostrogotos, sos Burgundos e sos Francos. In s'annu 879 d.C., sa regione fiat achirida a su rennu suta nùmene de Provence (a bias fintzas narada Bourgogne Cisjurane o Cisjurasica) e a fatu in su de 10 sèculos, integrada a su rennu de Arles.
Papeete
Papeete (pronùntzia : /papeʔete/) est una comuna et su cabulogu de sa Polinèsia Frantzesa, posta subra s'ìsula de Tahiti. Sa tzitade contat unos 27.000 bividores.
Proventza-Alpes-Costa Asula
A primìtziu de su de 12 sèculos, fiat sutamìtida a sa giurisditzione de sos contes de Bartzellona suta de su regnu di Pedru II de Aragona. A pustis aiat pèrdidu calesisiat autonomia, abarrende sutamìtida a sa domo de Angiou chi aiat guvernadu de su 1245 a su 1482 fintzas a su regnu de Luisi XI de Frantza e fiat definitivamente annessionada in su 1483.
Asphodelus
Su gènere Asphodelus, connotu cun su nùmenes populares de ’arbutu, iscrarea o cardilloni, est unu fundu de sas famìlias de sas lillanzas, chi cumprendet diferentes ispètzias ervanzas.
S’arbutu istimat sos prados solianos e est imbadidore de sos terrinos suzetos a paschimenta etzessiva, ca sas fozas suas puntzitadas sunt aorradas dae su bestiàmine.
Sas fozas de s’arbutu cumparent in sa forma de una rosita de fozas mannas raighinales, astrintas e lineares, cun s’istremidade puntzitada.
Dae su tzentru de sa rosita rupit unu cambu nuu chi zughet una cabissa de frores prus o mancu arrampada cunforme a sas ispètzias. Sa cabissa est arta zenerarmente unu metru o prus.
Sos frores cumintzant a iscuguzare dae zosso. Tenent ses tèpalos (est a narrer chi non b’at distinghidura bisìvile intre pètalos e sèpalos, chi tenent sa matessi forma e su matessi colore). In su prus de sas ispètzias, sos tèpalos sunt arbos cun una fasca iscura in sa mesania.
Josef Stalin
Josef Stalin, seudònimu de Ioseb Jughashvili (21 de nadale 1879 - 05 de martzu 1953) fiat istadu unu ditadore borsèvigu de nassionalidade zeorziana. Fiat dèvennidu segretàriu de su partidu comunista de s’Unione Soviètiga antiga, sutzedende a Lenin, in su 1922, e abarrende in funtziones finas a sa morte sua.
Asphodelus
Sos frutos sunt càpsulas tundatzas.
Josef Stalin
Sa polìtiga sua, basada in sos printzìpios de s’ideolozia comunista e marxista, fiat istada craramente de creze ditatoriale, retzende su nùmene de istalinismu.
Asphodelus
Sa raighina est cummestìbile.
Sa distribuidura naturale de sa zènia tenet unu tzentru printzipale a inghìriu de s’alabatu de su Mesuterranu (Europa meriesa e Àfriga tramuntanesa incrùdidas sas ìsulas Canàrias); in prus de custu s’isterrit in Àsia finas a sa Tzina. S’arbutu est meda comunu in Sardinna.
S’arbutu est istadu introduìdu finas a unas cantas zonas de s’Amèriga de su Nordu, in ue s’est naturalizadu.
Super Trouper
Super Trouper est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1980. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.
Pogrom
Pogrom est unu trèmene de derivatzione russa (погром, cun significadu de devastu) usadu pro inditare cale si siat avolotu populare de caratere violentu, ispontziadu o premeditadu, cun s'obietivu de s'allindamentu o sa bochidura in piessignu de persones de orìgine giudea, gasi comente s'ispròpiu de is benes e propiedades issoro. In sentidu ladu, su tèrmine s'impreat puru pro descrìere un'atzione reativa isciovinista contra de unu territòriu, grupu natzionale o unu grupu de populatzione de àtera ìndula, acumpangiadu dae devastos, bardanas de benes e bochiduras in massa. No ispantat a bortas de dd'intèndere pronuntziadu, o de ddu bìdere iscritu, progrom, mancari siat errore.
Istòria
S'orìgine istòrica de sa paràula andat torra a s'annu 1881, cando su tzar Lisandru II fiat istadu ochidu in sa tzitade de Santu Petersburgu. Is ebreos fiant istados imputados faddinamente de su mannitzìdiu, resone pro sa cale fiat tzocada una undada de violèntzia antisemita in sa Rùssia meridionale, chi si fiat perlonghada fintzas a s'annu 1884. A cussighèntzia de su pogrom, unu càrculat chi agiomai 2 milliones de ebreos russos aiant emigradu cara a Istados Unidos in su perìodu intre sos annos 1880 e 1920.
Non fiat istadu custu s'ùnica tzocada antisemita acontèssida in Rùssia. Fiant istados numerosos is pogromes documentados durante sa Rivolutzione russa de su 1917 e a fatu in sa gherra tzivile russa (1918-1921): aici, durante sa Rivolutzione bolscevica, sos ebreos ricos fiant istados, comente su restu de classes benistantes, pessighidos cun totu is fortzas. A su contràriu, sa partetzipatzione de colletivos giudeos favoràbiles a sa rivolutzione aiat motivadu a pustis sa reprimida issoro a banda de s'Armada Bianca gherrende contra de s'Armada Ruja bolscevica durante sa gherra tzivile.
Comente s'est naradu a su cumintzu, puru s'impreat sa paràula pogrom pro designare un'atzione violenta indiritzada a cale si siat minoria. De custa manera, avolotos religiosos e avolotos ètnicos medas acontèssidos in is ùrtimos deghes de annos foras de su cuntestu giudeu, sunt istados cunsiderados pogroms etotu.
The Visitors
The Visitors est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1981. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.
Coghineri
In Itàlia e in Sardinna, sa califigadura de coghineri si lograt a s’agabu de unu cursariu iscolare ispetzìfigu pro custa casta de formadura profissionale.
Su coghineri, in prus de esser sintzillamente un’impita, est relassionadu fitianu cun sa figura de s’artista o de s’isteta.
Aiat otentu pobularidade pro su traballu de sos coghineris cabos inche sas cortes de sos soberanos europeos moende cun su milliseteghentos e galu a dies de oe est un’impita meda apressiada, peroe a sa formadura de bastimentu longa e no semper fàzile, cun bussardos de traballu meda longos e oràrios chi fitianu sunt isghelenidores.
Bonifàtziu (bidda)
Anteriormente, fiant fentomada in su merie istremu de sa Còrsiga una bidda antiga narada “Pallae”, chi su nùmene est istadu bardadu pro inditare s’astrintorzu intre sa Còrsiga e sa Sardinna e su sartu a inghìriu de Bonifàtziu.
Sos abitadores suos sunt narados bonifatzinos.
Sa limba tradissionale de sos abitadores de Bonifàtziu no est su corsiganu, si nono unu dialetu zenovesu. In efetos, mancari siat istadu fundadu dae sos ducas de Tuscana, Bonifàtziu fiat devènnidu meda luego (in su 1.195) unu presìdiu (una colònia) de sa Repùbriga de Zènova, repobuladu cun famìlias zenovesas chi s’alliaiant intre issas o cun àteras famìlias naturales de sa Ligùria. Su dialetu de Bonifàtziu est in protzessu de iscumparta a dies de oe e sighit a esser faeddadu petzi dae unas cantas famìlias.
Gonnos
Gonnos (Gonnosfanadiga in italianu) est una bidda de 6.970 bividoris me sa Meria o provìntzia de Casteddu (CA) fintzas a s'annu 2005, sa Meria de provìntzia de su Campidanu de Mesu (VS) fintzas a su 2016 e a sa a sa Meria de provìntzia de Sud Sardigna (SU) fintzas a su 2021; imoi pertenessit a sa Meria de provìntzia de su Campidanu de Mesu (VS).
Voyage
Voyage est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 2021. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.
Gonnos
Is biddaus de Gonnos si tzèrriant 'gonnesus'.
Sa bidda est situada me sa vaddi de su Monti Linas.
In antigòriu fiant duas biddas dividias dae s'arriu Riu Piras: Gonnos, sa prus bècia, a monti, e Fanadiga in pranu.
Est connota po is ortus, (si narat chi sa tzindria de Gonnos est sa prus durci de totu sa Sardìnnia), s'ollu e is olias (Gonnos est "tzitade de s'ollu" dae medas annus bèndit s'ollu suu me totu su mundu).
Sa genti bivia de masseria (ortus, olivàrius e bìngias), e cun su traballu in miniera (Ingurtosu e Monti Bèciu) fintzas a is annos '60.
S'arriu Piras nascit a Perda de Pibera, aundi ci fiat sa miniera bècia de 'molibdenite' serrada me s'annu 1952. Oi, Perda de Pibera est parcu naturale.
Auvèrnia-Ròdanu-Alpes
S'Auvèrnia-Ròdanu-Alpes (in frantzesu Auvergne Rhône-Alpes, in otzitanu Auvèrnhe Ròse Aups, in franco-proventzale Ôvèrgne-Rôno-Arpes) est una de sas regiones de Frantza.
Sa regione est istada istituida in su 2016 in fatu a sa reforma territoriale de su 2014 fundende sas pretzedentes regiones Auvèrnia e Ròdanu-Alpes e assuntende in provisòriamente su nùmene atuale, fatu definitivu su 30 de cabudanni 2016. Est partzida in dòighi dipartimentos prus sa metropoli de su cabulogu Lione. Sas tzitades printzipales de sa regione, foras de Lione, sunt Saint-Étienne, Grenoble, Villeurbanne e Clermont-Ferrand.
Sa regione tenet istèrrida de 69.711 km² e populatzione de unos 7,6 milliones de bividores. Làcanat in su norte cun sas regiones de Tzentru-Badde de Lòira e Borgogna-Franca Contea, in su norte-estu cun s'Isvìtzera, in s'estu cun s'Itàlia (Badde de Aosta e Piemonte), in su sud cun sa Proventza-Alpes-Costa Asula e s'Otzitània, in s'ovest cun sa Noa Achitània.
Est assentada is sos dipartimentos de: Ain (01), Allier (03), Ardèche (07), Cantal (15), Drôme (26), Isère (38), Lòira (42), Arta Lòira (43), Puy-de-Dôme (63), Roant, Savoja (73) e Arta Savoja (74). Sunt inclùidos in sa regione 242 cantones e 4189 comunas. Est sa segunda regione frantzesa pro importu in tèrmines de PIB.
Polima de sos caminos
Sa Polima de sos caminos, narada finas “Policaminos”, est un’ispetzialidade de sa polima nassionale, ch’isvilupat mescamente sas atividades sighidoras:
1. prebenit e reprimet sas bioladuras de su còdighe de sos caminos; 2. constatat sos intzidentes de tràfigu; 3. predisponet sos servìtzios chi tenent sa finalidade de regulare e cuntrollare su tràfigu; 4. amàniat servìtzios de iscorta pro sa seguràntzia de sa tzirculadura caminale; 5. dispensat azutòriu a sos automobilistas in dificurtade.
Sos operadores de sa Polima de sos caminos sunt artamente califigados. Pro atzeder a s’ispetzialidade narada, si dimandant resurtados bonos in sas proas sigotènnigas chi totu sos operadores de sa polima nassionale devent realizare. Posteriormente, podent frechentare unu cursu de ispetzializadura de dura bariàvile intre su Tzentru de Insajadura de sa Polima Nassionale (Tz.I.P.N.), s’iscola cunsagrada a sas ispetzialidades de sa polima nassionale chi s’agatat in Tzesena.
Atìliu Cubeddu
Atìliu Cubeddu (Àrthana, 2 de martzu de 1947 - ?) est unu criminosu sardu, chi aiat formadu parte de s’Anònima Sarda.
Zai dae cando fiat zòvanu a beru, fiat cunnotu a sas fortzas de seguràntzia pro sos antetzedentes penales suos numerosos, aiat leadu parte a sos sechestros de Rangoni Machiavelli e Bauer in s’Emìlia-Romanna, ambos zutos a cumprimentu in su 1.983, e a su sechestru de Peruzzi, realizadu in Tuscana in su 1.981, e fiat intradu a sa tupa. Pustis detènnidu in su 1.984 in Riccione, fiat istadu cundennadu a 30 annos de presonia. In sa presone si fiat cumportadu de internu modellu, resessende a lograre numerosas lissèntzias de mèritu; in tempus de una de sas lissèntzias naradas, chi l’aiant cuntzèdidu in su ghennarzu de su 1997 cun ghirada prebida pro su 7 de frearzu, belle gasi non fiat torradu a sa presone nugoresa de Badu de Carros e fiat intradu a su bandidonzu, abarrende imboligadu in su sechestru de Giuseppe Soffiantini (fiat istadu su tentadore de s’ostazu) e in su mortorzu de su polimesu de sos Uocs Samuele Donatoni, delitos pro sos cales fiat istadu cundennadu a 30 annos e a sa perpetuada respetivamente. Fiat istadu artamente suspetadu (mancari non l’apant incausadu mai in manera formale) finas pro su sechestru de Sìrvia Melis, recatada in Tortuelie in su 1997.
A como, figurat in sa lista de sos bandidadores prus perigulosos de Itàlia, finas si non s’iscruet chi podat esser mortu, forsis ochìdu dae Zuanne Farina, unu sodale suo, pro no dever partzire su dinare de sa luissione pro su sechestru de Soffiantini.
Dae su 1998 in susu, est buscadu internassionarmente. Domenico Fiordalisi pensat chi siat galu in bida, tentu in amparu dae amigos e familia sua.
Polinèsia Frantzesa
Sa Polinesia frantzesa (in frantzesu: Polynésie française, /pɔlinezi fʁɑ̃sɛz/; in tahitianu: Pōrīnetia farāni) est una colletividade ultramarina (COM) de sa Repùblica frantzesa assentada in un'impare de chimbe artzipèlagos pro unu totale 118 ìsulas de sas cales 67 populadas - s'artzipelagu de sas Ìsulas de sa Sotziedade cun sas Ìsulas de su Bentu e sas Ìsulas Sutabentu, s'artzipelagu de sas Ìsulas Australes, s'artzipelagu de sas Ìsulas Marchesas, s'artzipelagu de sas Ìsulas Gambier e s'artzipelagu de sas Ìsulas Tuamotu, postos in s'Otzèanu Patzìficu meridionale, unos 6 000 km a s'estu de s'Austràlia. Sa tirada totale est de 4.167 km², pro unos 276.000 bividores.Sa colletividade incluet annotamala sos ispàtzios marìtimos ampros a inghìriu. Su cabulogu est Papeete. Sa Polinesia Frantzesa est tando unu territòriu no autònomu, definitzione chi faghet riferimentu a s'artìculu 73 de s'Istatutu de sas Natziones Unidas.
Sa Polinesia frantzesa impreat una moneda pròpia, su Francu CFP (agantzadu a s'èuru). Su PIB est de 5.490 milliones de $ e su PIB peròmine est de 21.565$. Tenet un' economia mèdiamente isvilupada, basada subra s'importatzione de benes, su turismu e s'assistèntzia finantziària a banda de sa Frantza. Sa pisca e s'esportatzione de copra (ògiu de coco) sunt sas duas printzipales fainas traditzionales. Su turismu rapresentat su 13% de su PIB (Produtu Internu Brutu) de custas ìsulas, chi in su 2002 ant acasagiadu 190.000 turistas.
Sa Polinesia frantzesa tenet unu de sos livellos de criminalidade prus bàscios de totu sa Frantza.
Maria Elena Boschi
Biografia
Nàscia a Montevarchi in su 1981, est laureada in Giurisprudenza in s'Universidadi de Firenze.
Ìsula de Frantza
S'Ìsula de Frantza (in frantzesu: Île-de-France) est una regione de sa Frantza setentrionale. Est sa regione in ue s'agatat sa capitale frantzesa, Parigi, chi nd'est fintzas su cabulogu. Sas tzitades importantes, foras de Parigi, sunt Boulogne-Billancourt, Saint-Denis, Argenteuil e Versailles. Est assentada in 8 dipartimentos: Essonne (91), Senna Arta (92), Parigi (75), Senna-Saint-Denis (93), Senna e Marna (77), Badde de sa Marna (94), Badde de s'Oise (95) e Yvelines (78). Sunt inclùidos in sa regione 25 arrondissement, 317 cantones e 1.281 comunas.
Su territòriu de sa regione làcanat cun sa Normandia in su nord-ovest, cun s'Artos de Frantza a norte, cun su Grand Est in s'estu, cun sa Borgogna-Franca Contea in sud-estu e de su Tzentru-Badde de Lòira in su sud-ovest. Est aprossimadamente pranosa cun un' artària mèdia de 33 m s.l.m., su puntu prus artu est su montigru Rosne in Haravilliers (Badde-de Oise) cun 217 m.
Ku Klux Klan
Ku Klux Klan (KKK), est su nùmene de tres movimentos iscerados de is Istados Unidos d'Amèrica.
Su primu giogaiat rolu rebestu contra is afro-americanos de su sud in tempus de sa recostrutzione sighida a sa gherra de setzessione, duncas in is annos 60 de su de 19 sèculos. Fiat iscontzadu in su 1869.
Su segundu fiat una organizatzione meda ispainada e manna formada in is annos 20 de su de 20 sèculos.
Su primu Ku Klux Klan s'est mòvidu in is Istados Unidos meridionales a partire de sa fine de is annos 1860 fintzas a primìtziu de is 1870. Is membros faghiant a solos costumenes, medas bortas colorados, cumpostos de una bestimenta, fachile e capeddu a forma de conu, fatu a s'amposta pro pàrrere ispantosos, istremorosos e craramente pro cuare s'identidade.
Territòriu de su Norte
Su Territòriu de su Norte (in inglesuː Northern Territory, incurtzadu NT) est unu territòriu federale de s'Austràlia, dereta dipendèntzia de su guvernu federale.
Tenet istèrrida de 1.347.791 km² e unos 244.761 bividores. Allàcanat in s'ovest cun s'Austràlia Otzidentale, in su sud cun s'Austràlia Meridionale, in s'estu cun su Queensland e in su norte si ghetat a su Mare de sos Arafura.
Est connotu fintzas che Top End, est a nàrrere sa parte arta (top) de Down Under, s'Austràlia. Top End a bortas inditat isceti su cantone setentrionale de su Territòriu de su Norte, mentras cussa meridionale si definit Red Centre.
Su cabulogu est Darwin in ue si cuntzentrat sa metade de sa populatzione. Unos àteros tres aposentamentos de una tzerta mannària sunt Alice Springs (in s'internu de su desertu, 1.500 km cara a sud), Palmerstone e Katherine.
Ku Klux Klan
Su segundu KKK, de is annos 1920, aiat adotadu costumenes pretzisos, de colore biancu, e si serbiat de còdighes de faeddos comente puru su primu Klan. Faghiant paradas e teniant impòsitu de pònnere fogu a rughes de linna.
Su de tres s'est isvilupadu a fatu de sa segunda gherra mundiale e teniat proponimentu de s'opònnere a is movimentos pro is deretos tziviles de is minorias. Custu, comente su segundu KKK, faghiat riferimentu a su sambene anglo-sàssonu chi a pàrrere issoro teniant is americanos de ratza ischeta. Mancari gasi totu is membros si decraraiant cristianos devotos, si podet nàrrere chi totu is organizatziones religiosas fiant contràrias a issos.
Queen (album)
Queen est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1973.
Magreb
Su Magreb o Maghreb (in àrabu المغرب al-Maġrib; in bèrberu, Tamazgha) est unu faeddu chi signìficat literalmente «su logu in ue iscurigat», su Ponente, sa parte prus otzidentale de su mundu àrabu. S'impreat pro inditare sa parte otzidentale de s'Àfrica de su norte, susetotus Algeria, Marrocu, Tunisia e Lìbia.
Connotu fintzas comente Àfrica nord-otzidentale, su Magreb Àrabu (المغرب العربي al-Maghrib al-'Arabi), e Berberia, est una sub-regione de su norte de s'Àfrica chi est diaderus una parte otzidentale de su mundu àrabu e est mescamente musulmana. Sa regione incluet in s'interi Algeria, Lìbia, Mauritània (parte de s'Àfrica otzidentale ), su Marrocu, su Sahara Otzidentale e sa Tunisia, chi sunt totus istados membros de s'Unione de su Magreb Àrabu (UMA) francu su Sahara Otzidentale chi tenet istatus de territòriu perricadu intre su Marrocu e sa RASD. In su 2018, sa regione teniat una populatzione de prus de 100 milliones de persones.
Su Magreb in generale si definit comente parte manna de s'Àfrica de su norte, inclùende parte manna de su desertu de su Sahara, ma escluet Egitu e Sudàn, chi formant parte de su Mashrek, sa parte orientale de su mundu àrabu. Sa definitzione traditzionale de su Magreb, chi dd'allindaiat a is montes de s'Atlante e a is pranos de costera de Marrocu, Algeria, Tunisia e Lìbia, fiat istèrrida cun s'inclusione de Mauritània e de su territòriu in perricadu de Sahara Otzidentale.
In antis de sa costitutzione de is istados natzionales modernos in sa regione durante su sèculu XX, Magreb inditaiat masaprestu a un'àrea prus minore, intre su mare Mediterràneu e is montes de s'Atlante in su sud. Fatu·fatu s'incluiat su territòriu de s'estu de sa Lìbia, ma non sa Mauritània moderna. A sa fine de su sèculu XIX, su trèmene "Magreb" s'usaiat pro si refèrrere a sa regione de su Mediterràneu otzidentale in s'Àfrica setentrionale de costera in generale, e a s'Algeria, su Marrocu e sa Tunisia, in piessignu.
Algeria, Lìbia, Mauritània, Marrocu e Tunisia ant istabilidu s'Unione de su Magreb Àrabu in su 1989 pro promòvere sa cooperatzione e s'intregatzione econòmica in unu mercadu comunu. S'unione at inclùdidu in su Sahara Otzidentale in manera implìtzita essende su Marrocu membru, e at postu fine a sa gherra frita longa intre Marrocu e Algeria a pitzu de custu territòriu. Sende gasi, custu progressu at tentu durada curtza e su sindacadu como est firmu.
Is tensiones intre Algeria e su Marrocu subra su Sahara Otzidentale ant torradu a aparèssere, afortigadas dae perricas de frontera chentza solutzione intre is duos istados. Custos duos cunflitos printzipales ant impedidu su progressu in is obietivos comunos de su sindacadu e in pràtica dd'ant lassadu paradu. S'instabilidade in sa regione e is minetzas creschende pro sa seguresa transfronteras ant torradu pesare is tratativas pro sa cooperatzione regionale. In su mese maju de su 2015, is ministros de Afàrios èsteros de s'Unione de su Magreb Àrabu aiant decraradu sa netzessidade de una polìtica de seguresa coordinada. Custu fatu at torradu a dare isperos de lòmpere a carchi forma de cooperatzione.
Queen II
Queen II est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1974.