cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jagaru
Sa pedde est aderente a sa carena, sa conca presentat trattos de sos canes de mossa chin isviluppu ladinu de sa barra, su murru est unu pacu prus curtzu de sa longaria de sa cherveddera; custu cane tenet dentes mannas chi serran sa bucca a fortiches, sannas longas meda e su intzisivu de tres est meda isviluppau. Sos ocros sun a su solitu de colore castanzu o pinnadellu: bi at de nàrrer chi medas esemplares, chi benin dae Gavoi, tenen ocros de colore tottu grogu. Sas ancas anteriores sun robustas, cussas posteriores puru e musculosas meda. Su pettus est isviluppau e sa longaria dae s'armu bi andat dae sos 56 a sos 68 chentimetros. Sos esemplares de commo pesan dae sos 30 a sos 45 kg.
Albina Angioni
Albina Angioni (Pauli, 20 de trìulas de su 1936 – Pauli, 4 de trìulas de su 2012) est istada una poetissa, iscritora, commediògrafa e istudiosa sarda.
UVB-76
Logu e punna de sa statzioni
Ddoi at àteras duas statzionis russas chi sighint unu schema pretzisu, The Pip e The Squeaky Wheel. Comenti a su Buzzer, custas statzionis trasmitit unu sonu caraterìsticu, arrepìtiu in manera costanti e fatu-fatu est firmau po trasmiti messàgius de boxi codificaus.
Su trasmitidori originali s'agatàt acanta de Povarovo, in Rùssia, in 56°05′00″N 37°06′37″E, a metadi de tretu intra Zelenograd e Solnečnogorsk e 10 chilòmetrus a nordovest de Mosca, acanta de su bidditzolu de Lozhki. Sa positzioni e su nominativu fiant disconnotus finas a sa primu trasmissioni de boxi de su 1997. In su cabudanni 2010 su trasmitidori de sa statzioni est stètiu mudau acanta de su bidditzolu de Kerro Massiv, in s'Oblast' de Leningrado, pagu a tesu de sa tzitadi de San Pietroburgo. Su trasferimentu podit essi dèpidu a una reorganisadura de is fortzas armadas russas. Is coordinadas de custa statzioni funt 60°18′40.1″N 30°16′40.5″E e est parti de su de 60 centrus de comunicatzioni. Parit chi esistat unu segundu situ de trasmissioni in sa tzitadi de Naro-Fominsk, 70 km a sud ovest de Mosca, a is coordinadas 55°25′35″N 36°42′33″E. Non si sciit meda apitzus de custa segunda statzioni, si no chi est parti de su de 69 centrus de comunicatzioni.
In su 2011 unu grupu de esploradoris urbanus ant compudau is edifìtzius abbandonaus me in Povarovo e at nau chi si tratat de una basi militari abandonada. Est stètiu arrilevau unu sinnali arràdiu chi cunfirmat su funtzionamentu de unu trasmitidori a 4.625 kHz.
Albina Angioni
Biografia
A noe annos benit corfida dae una maladia reumàtica, chi l'at a causare problemas a a su coro e chi l'at a afigire pro totu sa bida sua.
S'iscriet a su litzeu sientìficu Michelangelo de Casteddu, e a pustis a s'Universidade de sa tzitade, in ue s'at a laureare in Potecaria.
A metade de sos annos '50 si cojuat cun Cesello Dessí, unu campione sardu de tziclismu. In su 1959 si torrat a iscrìere a s'Universidade, in sa facultade de Sièntzias Naturales, laureende·si in pagu tempus.
Pro unos cantos annos faghet sa farmacistae, a pustis, si dedicat a s'insegnamentu de sa matemàtica e de sas sièntzias, in sas iscolas mèdias e superioras pro 25 annos. A sa fine de sos annos '90, incumentzat a iscrìere e a publicare in sardu versos, contos e cummèdias.
Sa prima publicatzione, est de su 2002, e est una regorta de poesias chi si mutit Inbentu sa luxi - Poesias (Editziones Grafica del Parteolla). A pustis, colat dae sas poesias a sas cummèdias. Sa prima cummèdia sua est Sa rebelliòni de is maladìas, chi essit in su 2003 e benit rapresentada in Pauli, in su 2005, dae sa cumpangia teatrale Filodrammàtica Lassalliana, in su teatru de s'Iscola de su Pitzinnu e in s'àmbitu de sa rassegna teatrale “S'Arruga noa”, chi cuddu annu fiat istada dedicada a “Sa fèmina sarda tra deventali e muccadori” e prus in generale a sa figura feminile in su teatru sardu. In su 2010 l'ant torrada a rapresentare.
Sa de duas cummèdia est Sa littra de mariedda, publicada in su 2006, chi benit rapresentada, semper dae sa Filodrammàtica Lassalliana, in su 2007 e, torra, in su 2013. Sa sua de tres e ùrtima cummèdia est Sa Partenza - Sa prenetta de Giuditta Cadena, publicada in su 2008.
Transilvània
Sa Transilvània (dae su latinu « trans-silvam » a fatu de is padentes) est una regione de su tzentru-uestu de sa Romania, allindada dae is montes Carpatzos.
In romunu ddi narant Ardeal, in ungheresu Erdély' (cun propiu signìficu « a fatu de is padentes »), in tedescu Siebenbürgen (« sete burgos »), in turcu Urdul e in polonesu Siedmiogród (« sete biddas »).
Dae su de 11 a su 1918, cun « Transilvània » s'inditaiat una regione de una parte de tres prus minore de s'atuale. Custa est cumposta siat dae s'impare de provìntzias in ue is bividores romunos ant proclamadu auniamentu a sa Romania in su nadale 1918 e tzèdidas dae s'Ungheria cun su Tratadu de Trianon, siat dae s'antigu pritzipadu (naradu Ardeal in romunu, Erdély in ungheresu e Siebenbürgen in tedescu), siat fintzas, dae norti fache a sud, s'oru de sa frontera otzidentale de sa Romania: su Maramureș, sa regione de Satu-Mare, sa Crișana e su Banatu.
Màriu Piga
Màriu Piga (Lu Palau, 29 de maju de 1953) est un'assussadore de fùbalu e fubaleri antigu sardu (zogaiat in sa posissione de atacadore).
Zogadore
At cumintzadu sa carrera in su 1972 in s'echipa de sa bidda sua, su Palau, chi partetzipaiat a su campionadu de amadores. In s'istajone 1973-1974, aiat printzipiadu sa carrera profissionale in sa sèrie C cun sa Torres, in ue fiat abarradu duas istajones in antis de disputare àteros tantos campionados de sa de tres sèries in sa Luchesa, paris cun frade suo cròbinu Marcu.
In su 1977, fiat istadu cuntratadu dae s'Atalanta in sa Sèrie A, chi non l'aiat dassadu s'istrenare tzedende-lu a s'Abellinu in sa Sèrie B. S'11 de làmpadas de 1978, in s'ùrtima zorronada de su campionadu de Sèrie B 1977-1978, aiat marcadu contra a sa Sampdoria su golu de s'1-0 chi aiat sinnifigadu s'artiada de sos irpinianos a su turneu prus importante. Cun s'Abellinu si fiat istrenadu in sa Sèrie A in s'istajone posteriore e aiat zogadu pro chimbe istajones in totale.
A pustis l'aiant tzèdidu a su Peruza in sa Sèrie B, in antis chi torraret a sa sèrie A cun sa camiseta de sa Làtziu (1982-1983).
Sa carrera sua incruit finas duas istajones cun su Palermu (Sèrie C1 e Sèrie B) in antis de torrare a s'echipa chi l'aiant lantzadu a su fùbalu profissionale; difatis, aiat determinadu finas s'artiada de sa Torres a sa Sèrie C1 in s'istajone 1986-1987, marchende su golu detzisivu a sa Lisàndria in s'ùrtima zorronada de su campionadu.
Teresa de Lisieux
Teresa de Lisieux (1873- 1897), santa,monza carmelitana a Lisieux, in Frantza. Ada iscritu”Istoria de un'anima”,connotta meda. Sa festa su 1 de santuaìne.
Màriu Piga
Zogadore
Aiat terminadu sa carrera in Tàtari in su 1989, a sos 33 annos. In su 1986, fiat abarradu imboligadu in s'iscàndalu de sas apostas fubalìstigas sufrende una suspensura de unu mese. In sa carrera sua, at tentu grobarmente 114 presèntzias e at logradu 9 realizaduras in sa Sèrie A, cando ch'in sa Sèrie B sas partidas disputadas sunt istadas 81 cun 6 golos marcados.
Assussadore
Comente assussadore, a caddu intre su 1996 e su 1997, at leadu sa timona de sa Torres, resessende a evitare sa falada dae sa Sèrie C2 in su 1997 e sende despedidu pagos meses a pustis.
Lloseta
Su territòriu comunale est agrugadu dae sa lìnia ferruviària Palma - Inca - Sa Pobla - Manacor.
Lloseta faghet parte de sa comunidade autònoma de sas Ìsulas Baleares.
Limbas islavas otzidentales
Is limbas islavas otzidentales sunt unu brancu de is limbas islavas faeddadas in s'Europa tzentru-orientale, de unos 54 milliones de pessones, susetotus in Germània, Polònia, Repùblica Ceca e Islovàchia.
Sunt totus iscritas cun caràteres de s'alfabetu latinu.
Is limbas islavas otzidentales sunt sa polonesa (45 milliones de faeddadores), sa ceca (10 milliones de faeddadores), s'islovaca (5 milliones de faeddadores), sa casciuba (107 mìgia faeddadores), sa sorba (20 mìgia faeddadores), s'islovincina (morta) e sa polàbica (morta).
Inca (Maiorca)
Inca est una comuna ispagnola de 29.308 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Carrie Fisher
Carrie Frances Fisher (Beverly Hills, California, 1956 - 27 december 2016), fue unu còmicu e attore americanu.
Giovanni Ribisi
Antonino Giovanni Ribisi (Los Angeles, California, 17 de santugaine, 1974), est unu còmicu e attore americanu.
Castúo
Castúo o dialetu istremegnu est su nòmine de is variedades de su Ispagnolu faeddadas in Istremadura.
Su nòmine castuo est istada donada po su poeta istremegnu Luis Chamizo Trigueros, de sa bidda de Guareña, provìntzia de Badajoz, cando in su 1921 at pubricau su libru de poemas "El Miajón de los Castúos" in custa òpera at intentadu cumprender sa faeddada rurale ki at definidu comente "tìpicu, faeddadu a suba de totu de is traballadores de is terras".
Medas dischentes creent ki sa faeddada spagnola de su Chile est influentzada dae su dialetu istremegnu po ita bi sunt a parrer meda cosas in s'intonatzione, pronùntzia, espressiones ki assimìgiat. De su puntu de vista lògicu custa teoria tenet fundamentu po ita is primos conchistadores de su Chile fuant originàrios de s'Istremadura e, fintzas ki is arribos sutzessivu fuant de aterus logos de sa penìsula, sa situatzione geogràfica de su Chile, assimìgiat meda a sa de Istremadura po altitudine, clima e temperadura, prus s' isolamientu geogràficu chilenu ant permìtidu a"sa manera istremegna" de aguantare unu muntone de seculus pustis a s'arribada de is primas persones.
Schermu de elaboradori
Su schermu de elaboradori (connotu fintzas cumenti visori o monitor) est un'aparatu eletrònicu po sa visualizzazioni de màginis, testu e vìdeu trasmìtius in forma eletrònica.
Kamikaze
Kamikaze (神風) est una paragula giapponesa, chi est a su solitu bortada in "bentu de deus" ("kami" bolet narrer "deus" e "kaze" "bentu"); est su lùmen dau a una fentomada buriana chi aìat sarbàu su Giappone dae sa conchista mongola de su Kublai Khan in su 1281.
Schermu de elaboradori
Piessìnnius
In informàtica su schermu acapiau a un'elaboradori est cunsiderau una perifèrica de bessida, ma candu est a disponimentu sa funtzioni de schermu a tocu essit fintzas una perifèrica de intrada, poita ca acumprit sa funtzioni de teclau e sorixeddu. Podit essi acapiau a su computadori po mèdiu de unus cantu tipus de genna. Is prus comunas funt sa VGA, DVI, HDMI e DisplayPort. Podit tenni de altoparlantis po sa riprodutzioni de s'àudio o àterus tipus de acàpius e perifèricas, po esempru sa genna USB o una webcam cun micròfonu.
Kamikaze
In Giappone sa paragula "kamikaze" si imprèat petzi pro indittare custa buriana, ma a libellu internassionale si connoschet ca chin custa si indittàban sos attaccos suitzidas de pilotas giapponesos, chi ghiàban aereos prènnos de prùvura, contra sas naves de sos Alliados in s'accabu de sa gherra de su Patzificu in sa secunda gherra mundiale.
Schermu de elaboradori
Visualizadori (display)
Su cumponenti prus de importu de unu schermu (a bortas s'ùnicu) est su visualizadori, est a nai s'aparatu eletrònicu po sa visualizatzioni innui funt ingendradas is màginis. Segundu sa tecnologia impreada esistint tipus diferentis de visualizadori, comenti su tubu catòdicu, difùndiu meda in passau.
Kamikaze
Dae s'accabu de sa secunda gherra mundiale in susu, sa paragula "kamikaze" si imprèat fintzas pro indittare una variedade prus manna de attaccos, semper de natura suitzida, in atteras partes de su mundu. Esempios sun su Selbstopfer de sa Germania natzista, o calesisiat assione terroristica in ube su militante morit de manu sua. Sos paperis e zornales giapponesos non nde favèddan gòi, preferinde nàrrer jibaku tero (自爆テロ), incurtziadura de sas paragulas anglo-giapponesas jibaku terorisuto (自爆テロリスト, a sa litera "terroristas chi si fachen esploder).
Schermu de elaboradori
Tipologia e impreu
In prus, ddoi at schermus dedicaus po aparatus de genias meda, de is prus piticus po sa visualizatzioni e controllu de is aparatus scentìficus comenti sistemas analìticus fìsicus e chìmicus, sistemas robotizaus, de controllu a tempus reali de aparatus industrialis, finas a is schermus dedicaus a sistemas multimedialis e insertaus in produtus de consumu mannu che: console po videogiogus portàtilis, navigadoris satellitaris e, in generali, in totu is aparatus chi arrechedint una bessida a vìdeu.
Ddoi at puru schermus a tocu, innui s'impreadori podit cumandai s'aparatu tochendi su schermu cun is didus. Cun is schermus prus modernus, unu tocu cun pressioni diferenti o movimentus specialis de is didus podint tenni funtzionis diferentis.
Erasmu dae Rotterdam
Desiderius Erasmus Roterodamus (in sardu Erasmus dae Rotterdam) (Rotterdam, 1469 – Basilea, 1536). Est stetiu unu umanista olandesu, amigu de Thomas More. Ada iscritu su liberu Elogio della Follia (1509) unu capolavoro de sa litteradura olandesa e litteradura universali.
Limba armena
Sa literadura armena at incumentzadu a s'isvilupare partende dae su de 5 sèculos, cando Mesrop Mashtots aiat criadu s'alfabetu armenu. Sa limba iscrita de cussu tempus, su gai naradu armenu clàssicu, nodida che grabar, fiat abarrada sa limba de sa literadura (mancari cun mudàntzias importantes) fintzas a su de 19 sèculos. In su cursu de is sèculos, difatis, sa limba faeddada s'est evòlvida in manera indipendente respetu a cussa iscrita.
Tìscali (situ archeològicu)
Su bidditzolu de Tìscali è unu situ archeològicu chi s'agatat in Sardigna, a làcana intre sos comunes de Durgali (chi nde tenet su 90% de su territòriu) e Ulìana (su 10% chi abarrat).
Limba armena
S'armenu est de importu mannu pro is linguistas pro neghe de s'evolutzione fonologica ùnica de s'indoeuropeu.
Tìscali (situ archeològicu)
Collocatzione geogràfica
Su bidditzolu s'agatat in su monte Tìscali, unu monte minore artu 518 m dae su livellu de su mare, a làcana intre su Supramonte de Ulìana e su Supramonte de Durgali. In su cùcuru de su monte s'agatat una dolina càrsica manna meda, a s'internu de sa cale s'agatant sos restos de su bidditzolu, fraigadu in su cursu de s'Edade Nuràgica (XV/XIV - IX/VIII sèculu a.C.), frecuentadu e torradu a acontzare durante s'Edade Romana (II/I sèculu a.C.). Cun totu probabilidade su situ l'ant frecuentadu finzas in su cursu de s'Edade Prenuràgica.
Su bidditzolu est totu fraigadu longu sos muros de sa dolina e non resurtat visìbile finas a cando unu no arribat a intro de sa cavidade, pro mèdiu de un'abertura manna in su muru pedrosu. L'at bisitadu, in su 1910, Ettore Pais, cando fiat galu in conditziones de cunservatzione òtimas. Su bidditzolu l'at istadu descritu e fotografadu sceti Antonio Taramelli in su 1927. In su 1999 Susanna Massetti at fatu sos primos e finas a como sos ùnicos iscavos in su situ pro contu de sa Soprintendenza pro sos Benes Archeològicos pro sas provìntzias de Tàtari e Nùgoro. In su 2005 Fabrizio Delussu (Museu Archeològicu de Durgali) at realizadu un'istùdiu preliminare de sos materiales atzapados in su cursu de sos iscavos, esàmene chi l'at cunsentidu de formulare una interpretatzione noa de su situ.
Acatamentos, assachìgios e amparu de su situ
Deginas de annos chene cura, e de assachìgios medas, ant iscalabradu meda su situ, chi nointames custu abarrat unu logu cun un'atmosfera ammajadora meda. In su muru pedrosu de sa dolina s'aberit fintzas una ventana manna dae sa cale si dòminat sa badde de Lanaitu chi b'at in suta, a pagos chilòmetros dae Durgali e dae Ulìana.
Controllu de sa mente
Su controllu de sa mente (fintzas naradu sciacuadura de cherbeddu, carcu dae s'inglesu brainwashing) est una tècnica o unu imparis de tècnicas incaminadas a sa modificatzione de sos protzessos mentales de is indivìduos. Si podet impreare subra sa persone pròpia e puru in persones agenas cun finalidades diversas: dae su superamentu de s'èssere pròpiu e is abilidades mentales suas a traessu de su domìniu de sa mente, passende pro sa sanadura de cumplessos o problemas mentales, fintzas a un'impreu perversu gosi comente sa manipulatzione de àteras mentes.
Mancor de la Vall
Mancor de sa Vall est una comuna ispagnola de 1.199 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Controllu de sa mente
S'impreat in salude mentale pro s'istùdiu de sas reatziones in su pensamentu, su sentidu e su cumportamentu de s'èssere umanu. Is tècnicas s'eficatzidade de sas cales est sientìficamente dimustrada s'àplicant pro s'isvilupu de sa mente in totu suos aèrgios. Realizadu dae su matessi sugetu subra sa mente sua, si podet impreare pro s'autodomìniu de sos pensamentos e in manera cunsighente is emotziones generadas dae issos. S'impreant is tècnicas de focalizatzione mentale in "ipnoterapia" pro sa sanadura o megioru de su malàidu. S'istùdiu de su "controllu de sa mente" puru at interessadu a sa parapsicologia e a religiones e setas medas.
Antetzedentes de su controllu de sa mente
Su disìgiu de controllare de su totu sas persones est antigu meda, e cale si siat ditadura, règimene autoritàriu o monarchia dispòtica semper ant intentadu chi sos tzitadinos issoro o sùdditos tèngiant is matessi ideas e atitùdines, mescamente conca a sos dirigentes issoro. Pro custu obietivu, s'est utilizadu dae como tempus meda sa propaganda e sa repressione de càbudos o organizatziones. Ma custas atziones non podent acabare cun is ideas diferentes in su totale de sa populatzione, mancari aici resessint a evitare chi si manifestent abertamente, a su nessi durante carchi iscuta de tempus.
Pro resèssire a acabare cun is ideas de carchi persone cuncreta, s'est recurtu a sa tortura chi in medas ocasiones si limitaiat a bogare cunfessiones (esserent custas beras o nono) comente in su casu de s'Inchisitzione; ma organizatziones repressoras vàrias, comente sa Čeka de sa Rivolutzione russa, ant iscobertu ca cun tècnicas desorientadoras, su frius, s'alimentatzione mala e sa pressione costante podiat prentare in is torturados s'idea chi cheriant pro chi a pustis decrararent custa idea prentada a in antis de giùighes e tribunales, pro esempru. Pro custu motivu, is sovièticos sunt istados denuntziados dae Amnesty International in raportos subra s'impreu de sa meighina pro sa tortura, intre àteras, gasi comente in una publicatzione ispetzìfica subra sa meighina a s'URSS. A totu custas tècnicas si ddas costumat achirire in intro de su tèrmine "sciacuadura de cherbeddu".
Su problema de sa sciacuadura de cherbeddu cunisistiat ca cando sessaiat sa violèntzia, sa timoria o sa presèntzia de sa persone chi minetzat, is ideas prentadas puru isparessiant e fiant remplasadas dae sas initziales cun lestresa.
Duncas, dae su matessi momentu casi cando at comintzadu sa tortura che a mètodu de repressione, s'est pertzibidu sa paga vigèntzia de custa tècnica e s'abbisòngiu de otènnere àteros prus sighidos in su tempus. Dae s'àtera banda sa tortura produit secuelas psicològicas graes in su torturadore, comintzende pro su refudu sotziale chi sufret sos buginu (funtzionàrios de s'istadu incarrigados dae esecutare, ma puru torturare) e sighende pro totu casta de timorias, remordimentos e depressiones pro dèpere dare dolore e sufrimentu a persones contra sas cales in su fundu non tenet nudda in contras. Esistent pagos raportos meda subra s'allenamentu de torturadores, pro èssere unu segretu autènticu de istadu; ma Amnesty International giai at tentu atzessu a unu realizadu dae sa ditadura grega in sa cale si bidiat ca pro mantènnere unu corpus de torturadors istàbile fiat netzessàrios buscare gente de su mèdiu rurale chi non disigiarent sighire custa vida, ddis assegurare traballu in tzitades, ofèrrere istipèndios mannos e ddos afortigare in manera costante subra s'importu de sa missione issoro pro sa pàtria (non pro su règimene chi siat), su perìgulu chi current si lassant de torturare e sa maldade de is persones chi depent torturare. Cun totu custu, in atos comente sa Cummissione pro sa Beridade e s'Apaghidura de Sudàfrica, s'est averguada chi medas torturadors fiant a fundu pentidos e dòlidos dae sas atziones issoro.
Cunsighèntzias de su controllu mentale
Sa cunsighèntzia printzipale de unu protzessu de controllu mentale resessidu est su imprantu de sa personalidade disigiada subra s'anteriore, ma sa personalidade de inghitzu mai s'isperdet e at a acabare pro s'impònnere in s'incasu chi torrent is cunditziones adatas. Ma est difìtzile deprogrammare a persones chi non tenet una personalidade anteriore a recuberare, ca no esistiat galu, comente in is pitzinnos, o ca in un'arcu de tempus longu, est istada de su totu ismentigada.
In prus de custu, si produint àteros efetos in sa persone, bene pro su controllu mentale o pro sos mètodos pro l'otènnere. S'ONG  ispagnola Prode-Gioventude tzitat sos imbenientes:
Fìsicas
Dipendent de su totu dae su tipu de controllu mentale fatu. Ma in generale sunt fadiga musculare.
Villeblevin
Villeblevin est unu comune frantzesu de 1.840 abitantes chi s'agatat in su dipartimentu de sa Yonne in sa regione de Bourgogne.
Provìntzia de Cáceres
Caceres est una de is duas provintzias de s'Estremadura, cussa ca s'agatat in su norti. Sa lacana est cun sa Castillia e Leon in su nord, a s'oesti cun Portugallu, a s'est cun Castillia - sa Mantzia, e a su sud cun sa provintzia de Badajoz. Sa capitale sua est sa citade omonima, sa populatzine est de 412.498 persones, segundu INE(Istitutu natzionale ispanniulu de statistica) 2008. Cun 19.868 km², est sa segunda provintzia prus manna de sa Spagna, sa prus manna est cussa de Badajoz.
The Pip
Stòria
The Pip est ativa prus o mancu de su 1986, candu su sinnali suu est stètiu ascurtau po sa primu borta. Sa statzioni imbiat in direta unu bip repìtiu unas 50 bortas po minudu in totu is binticuàturu oras. S'emissioni, amentendi sa de UVB-76, fait pensai a medas chi is duas statzionis siant assotziadas. Sa frecuèntzia de trasmissioni de s'emissora càmbiat de sa dii a su noti: a de dii trasmitit in 5448 kHz, a de noti in 3756 kHz. S'oràriu de càmbiu de frecuèntzia vàriat in su cursu de s'annu, forsis po su càmbiu de durada de sa dii e de su noti: is frecuèntzias artas si spraxint mellus a dii e is bàscias a noti.
Provìntzia de Cáceres
Biddas prus populosas de sa provintzia de Caceres, segundu s'INE 2008 fiant:
The Pip
Stòria
Sa trasmissioni est fata in modulazioni a banda laterali sìngula superiora (USB). Prus bortas su sonu est s'est firmau po lassai su logu a messàgius de boxi in còdixi, pronuntziaus a su micròfonu de personis beras, siat òminis chi fèminas. Su logu de emissioni est disconnotu, ma Radioscanner.ru at identificau su propietàriu de sa statzioni in unu centru de comunicatzioni de unu distretu militari nord-caucàsicu acanta de sa tzitadi de Rostov asuba a su Don, chi tenit identificativu de tzerriada "Akacia".
Provìntzia de Cáceres
1.Caceres (92.187 persones)
The Pip
Messàgius de boxi
Comenti po UVB-76, su sinnali est a bortas firmau po ligi messàgius de boxi in còdixi. Fintzas a oi si-ndi funt intèdius de duus tipus. Su primu tipus incumentzant cun su fueddu russu для (dlya, in sardu "po") e si pensant chi serbant po poai sa calidadi de s'arricidura. Su messàggiu portat dexi identificativus de tzerriadas, donniunu fatu de cuàturu caràtiris. Esempru:A custus sighit in su messàgiu un'àteru "Po", un'arrepitidura de is identificativus de tzerriada e sa pregonta "Как слышно?" (Kak slyshno?, chi bolit nai "Comenti s'intendit?"). Apustis, is identificativus funt arrepìtius àteras duas bortas e sighit "Приём!" (Priyom!, in sardu "Arricidura!"). Su segundu tipu de messàgius incumentzat cun "8С1Щ" (8S1Shch), chi si creit chi siat s'identificativu de tzerriada de sa statzioni. Sighit unu nùmeru de duas o tres cifras, unu fueddu in còdixi russa e duas o cuàturu còpias de cìfras, comenti:
Provìntzia de Cáceres
2.Plasencia (40.105 persones)
The Pip
Messàgius de boxi
Su messàgiu est apustis arrepìtiu cuàturu bortas e a sa fini est pronuntziau "Приём!" (Priyom!, "Arricidura!").
Punna
Sa punna de The Pip no est a oi connota e ddoi at teorias diferentis. Est stètia fata s'ipòtesi chi The Pip siat una parti de unu sistema prus mannu de controllu arràdiu, chi iat a includi fintzas is duas statzionis The Buzzer e The Squeaky Wheel, chi imbiant sinnalis pretzisus. Acuntessit difatis chi a unu messàgiu de boxi de The Pip sigat, pagus minudus apustis, unu messàgiu de The Squeaky Wheel, faendi pensai chi sa pròpiu organizatzioni manixit is duas statzionis cun sa pròpiu punna. In un'ocasioni, mentris The Squeaky Wheel imbiàt unu messàgiu de boxi, si podiat intendi su sonu de The Pip in fundu e custu donat s'idea chi is duas statzionis s'agatint in su pròpiu edifìtziu o fintzas in su pròpiu aposentu. Custu no est comentisisiat prus acuntèssiu.
Provìntzia de Cáceres
4.Coria (12.868 persones)
5.Miajadas (10.241 persones)
6.Trujillo (9.860 persones)
7.Talayuela (9.282 persones)
Comarcas de Caceres:
Vegas del Alagon Comarca de Tajo-Salor Valle del Ambroz Llanos de Cáceres Campo Arañuelo
Valle del Jerte La Vera Las Hurdes Las Villuercas Comarca de Los Ibores
Comarca de Sierra de Gata Comarca de Trujillo Comarca de Valencia de Alcántara Comarca de Alcántara
Dionisi de Parigi
Dionisi, (III sec.). Primu piscamu de Parigi, est mortu martire afacca a Parigi. Veneradu meda in Frantza. Subra sa tumba ana fraigadu una abbatzia, s'abbatzia de Saint-Denis. Sa festa su 9 de santuaìne.
Aeroporto Internatzionale de Long Thanh
Aeroporto Internatzionale de Long Thanh (Sân bay quốc tế Long Thành) este una aeroporto de su comune Ho Chi Minh City, sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Vietnam. Aeroporto de Tan Son Nhat este una frazione de Long Thanh, est a 40km dae Ho Chi Minh City e a 1700 km dae Hanoi. Aeroporto de Long Thanh est istada fundada dae su guvernu francesu in sos annos 30.
Iscorzismu
Su iscorzismu est su fenòmenu pro su cale sos billetes de un'eventu, in particulare cuntzertos e manifestadas isportivas, sunt comporados in cantidades mannas dae un'”iscorzadore” chi a pustis los rebendet addaghi s'agotant sos zassos a preju ismanniadu, produende-li duncas unu balanzu cussideràbile.
Belle gasi, cando un'eventu est a puntu de cumintzare o zai est cumintzadu dae pagu ora, podet acontesser de topare cun un'iscorzadore chi siat dispostu a bender unu billete a unu preju minore chi s'ufissiale.
Su tèrmine est una mollura de su chi s'impreat in ingresu, “scalper”, abaliadu dae sa majoria de sos limbistas comente prus inditadu pro sa limba sarda chi s'italianismu “bagarinu” (paraula de orìzine indefinida).
In Itàlia
S'iscorzismu in Itàlia est relassionadu mescamente cun sas partidas de fùbalu, munditu in ue zai est presente dae medas annos e, mancari sa bèndida a preju ismanniadu siat illegale, fitianu est tolleradu. Sa còmpora de billetes dae un'iscorzadore podet esser su tantu de su delitu de còmpora incautelosa, sende gasi una sentèntzia de sa Corte de Cassadura at apostivigadu ch'in su casu chi sos billetes comporados non tenzant aproghilamentu illìtzitu, non b'apat logu a su delitu naradu (mancari gasi, cheret postu in craru chi sa sentèntzia in chistione si referit a unu fatu chi s'est dadu in antis de s'intrada in fortza de sa regulativa ch'imponet sa bèndida de billetes chi zugant su nùmene de su possedidore reale). Avesarmente, sos prejos de sos billetes aumentant in manera massiva a petus de su preju ufissiale. S'est proadu a orizare custu fenòmenu, pro su chi pertocat s'iscorzismu de sos billetes pro sas partidas de fùbalu, peri s'introduidura de sos billetes numenales, in ue cumparet su nùmene de s'achisissionadore. Sa regulativa narada, intrada in fortza in tempus de su 2.006, belle gasi s'est averada ineficassa, dada s'aprigadura sua no rigurosa e s'iscassia de sos cuntrollos. Est meda notàbile su fenòmenu de s'iscorzismu pro su chi prendet sas manifestadas teatrales e sos cuntzertos. Bastis a fontomare de isempros sos casos de sos primos ispetàgulos de sa Scala de Milanu e sos cuntzertos de sos mannos de sa mùsiga, chi sos billetes sunt rebèndidos a prejos inladados in manera cussideràbile. In sos ùrtimos annos, su fenòmenu s'est ispainadu finas a sa bèndida peri Internet.
San Pedro Sula
S'San Pedro Sula est una repùblica de s'Honduras de s'Amèrica Tzentrale.
Interlingua
Interlingua est una limba artifitziale chi imprèat foeddos chi sunt agatados in sa majoria de sas limbas de s'Europa occidentale. Issa at devenida inventada dae s'IALA - una trumada de pessones (su prus connoschidu essente Alexander Gode) chi laboravat supra su prozetu suo a pustis de ultra 20 annos. Issos finìvant e publicàvant su primu ditzionariu in 1951. Interlingua est istada inventada supra su fundamentu de su vocabulariu de sas limbas sequentes: inglesa, frantzesa, ispagnola, portughesa, e italiana
Su nòmine de sa limba est compònidu dae 2 partes: inter sinnìficat "intre"; lingua sinnìficat "limba". Sos isvilupatores isseperavant su nòmine "interlingua" pro chi issos volevant chi sa limba fesset apricada pro facilitare sa comunicatzione intre pessones de logos differente. Pro chi interlingua at devenida creada artificialmente pro esser una limba facile, issa est prus facile de apigare chi limbas naturale.
At a esser 2 àteras limbas artifitziales in su mundu cun ultra 1000 faeddatores - esperanto e ido. Issas 2 ant devenidas creadas pre interlingua. Alicunas pessones pènsant ca esperanto e ido sient prus faciles a apigare, ca custas limbas no tenent "exceptziones" (paràulas chi diant contradìghere sas règulas), ma àteras pessones pènsant ca interlingua siat prus facile pro ca sos isvilupatores isseperàvant totu sos foeddos in manera ca siat facile a compiganare pro pessones chie connòschient inglesu, frantzesu, ispagnolu, portughesu, o italianu, ma at a esser limbas comente occitanu e romenu, totu limbas chi vènint de latinu, sa limba usada in Roma ante longe tempus.
In prus, sos faeddatores de Interlingua proclàmant ca sa limba ìssoru represèntat unu novu latinu, solamente prus simpre e "modernizadu".
Interlingua in Wikipedia
Interlingua at tamben sa propria Wikipedia sua.
Michel Contini
Michel Contini (Casteddu, 1937) est unu linguista, chircadore e acadèmicu sardu.
King Crimson
Is King Crimson funti una banda progressive rock ingresa, nascia in su 1969 e ancora in attivitadi.
Michel Contini
Biografia
Nàschidu in Casteddu, at fatu sas iscolas elementares in Aristanis, sas mèdias in Casteddu, e at pigadu sa maturidade iscientìfica in Tàtari.
King Crimson
Discografia
Album in istudiu
Michel Contini
Biografia
Dae su 1958 at incumintzadu a istare in Grenoble, in Frantza, in ue in su 1964 s'est laureadu in Limbas, e in su 1965 at pigadu sa tzitadinàntzia frantzesa.
A pustis de sa làurea at incumintzadu a publicare sos primos istùdios in subra de sa limba sarda, durante su perìodu de dotoradu suo. Su primu, publicadu pro su dotoradu de tres tziclos, fiat un'istùdiu fonèticu e fonològicu de su dialetu de Nughedu Santu Nigola, e a pustis at fatu medas àteras chircas durante sos tres annos de traballu (1967-1970) comente chircadore in su C.N.R.S. (su Tzentru natzionale de chirca iscientìfica frantzesu), istudiende paris a su sardu fintzas su frantzesu e s'italianu.
King Crimson
Discografia
Album live
Michel Contini
Biografia
Pro chi pertocat a su sardu, sos istùdios suos sunt arribadas a analizare sas variantes de 214 biddas sardas, e gràtzias a custu traballu at otènnidu su Dotoradu de Istadu (Istrasburgu, 1983) cun sa tesi Etude de geographie phonetique et de phonetique instrumentale du sarde, publicada in su 1987 cun s'editore Edizioni dell'Orso.
Marratxí
Marratxí est una comuna ispagnola de 33.348 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
King Crimson
Discografia
Collectors' Club
Polisessualidade
Cun su trèmene polisessualidade si definit s'atraida romàntica, s'atraida sessuale o sa conduta sessuale conca a prus de unu gènere, ma no in manera netzessària conca a totus issos, in sa matessi manera o cun sa matessi intensidade.
Sa polisessualidade e sa pansessualidade sunt fatu·fatu confùndidas pare·pare. De fatu sa pansessualidade incorporat s'atraida cun indipendèntzia dae su gènere, mentras chi sa polisessualidade ddu faghet conca a unu grupu variàbile determinadu. Est a nàrrere, ambas is sessualidades si cuntzentrant in sa pluralidade de su gènere umanu, ma mentras chi sa polisessualidade ddu faghet petzi conca a calincunu gènere, sa pansessualidade ddu faghet conca a totus o indipendentemente dae issos.
King Crimson
Discografia
Raccoltas
Huell Howser
Huell Burnley Howser (Gallatin, Tennessee, 18 de santuaine 1945 – Palm Springs, California, 7 de bennàlzu 2013), est istadu unu còmicu e attore americanu.
Michel Contini
Biografia
A pustis, est divènnidu professore ordinàriu de Geolinguìstica e de Fonètica e Diretore de su Tzentru de dialetologia de s'Universidade Stendhal de Grenoble, e fintzas diretore de su progetu europeu de s'Atlante Linguìsticu Romanzu de s'Istitutu Poligràficu e Zeca de s'Istadu de Roma, progetu collaborativu de 85 universidades e de 31 chircadores de totu sos istados de limba romanza.
King Crimson
Discografia
Videos
Michel Contini
Biografia
In su 2006 at fatu parte de sa commissione pro sa creatzione de sa Limba Sarda Comuna, paris a Giulio Angioni, Roberto Bolognesi, Manlio Brigaglia, Diegu Corràine, Giovanni Lupinu, Anna Oppo, Giulio Paulis, Maria Teresa Pinna Catte e Mario Puddu, e dae tando s'est semper dichiaradu in favore de s'impreu suo, cunsiderende s'impreu de una norma ùnica che a una cosa netzessària. In su 2011 at incumintzadu a traballare in s'ALiMuS, Atlante Linguìsticu Multimediale de sa Sardigna, traballu chi però s'est firmadu in su 2014.
A pustis de su pensionamentu suo, at sighidu a traballare a su Atlas Linguistique Roman (ALIR) e a su Atlas Linguarum Europae (ALE) de s'UNESCO.
Tàtari
Tàtari (in italianu e tataresu Sassari, in catalanu Sàsser), est una tzitade de 130.000 ab. in su Cabu de susu de Sardigna, sede de sa Provìntzia de Tàtari. Sede de piscamu (diotzese de Tàtari) e de tribunale. Est sa segunda tzitade de Sardigna.
Istoria
Una de is prus mannas espressiones curturales e politicas de sa tzitade est istada s'emanatzione in su XIII seculu de sos Istatudos Tataresos, iscrittos in latinu e in sardu. Su documentu, chi est lompidu a nois in duas copias: una in latinu e s'atera in sardu (in cussa in sardu b'at sa data de su 1316), est partzidu in tres partes: sa primu est dedicada a su diritu publicu, sa segunda a su diritu tzivile e sa de tres a su diritu penale. Custu codighe de diritu est istadu pagu a pagu adotadu dae medas comunes in Sardigna. Pro custu motivu podimus nàrrere chi custu est unu documentu identitariu mannu pro totu is sardos.
Debbie Reynolds
Mary Frances "Debbie" Reynolds (El Paso, Texas, 1 de abrile 1932 – Los Angeles, 28 de nadale 2016) est istada unu còmica e attrice americana.
SeaMonkey
SeaMonkey est una regorta de aplicatziones ìnternet.
Naschida comente a sighidura de sa Mozilla Application Suite, cumprendet unu navigadore web (SeaMonkey Navigator, chi cumpartzit parte de su còdighe de Mozilla Firefox), unu cliente de posta eletrònica e letore de noas (SeaMonkey Mail & Newsgroups, chi cumpartzit su còdighe cun Mozilla Thunderbird), un'editore HTML (SeaMonkey Composer) e unu cliente IRC (Chatzilla).
Istòria
Sa prima versione istàbile est istada SeaMonkey 1.0, publicada su 30 ghennàrgiu 2006 e basada a pitzus de su matessi còdighe de Mozilla 1.8.
Piessìnnios
S'isvilupu de SeaMonkey est manigiadu dae sa comunidade, a s'in contràriu de su de Mozilla Application Suite, chi fintzas a s'ùrtima versione sua (1.7.13) fiat ghiadu dae sa Mozilla Foundation. Su grupu de isvilupu est coordinadu dae su SeaMonkey Council.
SeaMonkey unit sas caraterìsticas de unu navigadore web cun is funtziones de unu programma de posta eletrònica, un'editore HTML e unu cliente IRC.
Matthew W. Taylor
Matthew William Taylor (Flint, Michigan, 31 de santugaine, 1966), est unu còmicu e attore americanu.
Tzìvicu Museu Archeològicu de Otieri
Su Museu tzìvicu archeològicu "Alle Clarisse" de Otieri est unu museu archeològicu, numismàticu e etnogràficu sardu, postu in su chi fiat su cumbentu de sas mòngias clarissas in Otieri dae su 2003. Est unu de sos museos de importu prus mannu de su Nord de sa Sardigna, e bi si podent agatare repertos dae su neolìticu a s'edade moderna e una de sas colletziones numismàticas prus ricas de s'ìsula.
Istòria
Su museu, inauguradu in su 1985 in unu cunventu frantziscanu de su de XVI sèculos, si tràmudat in su 2003 a su chi fiat su cumbentu de su Setighentos de sas Recoletas de Santa Crara, restauradu e ristruturadu cun cussa punna.
Su cumbentu, istituidu in manera ufitziale in su 1753 pro istrangiare sas Clarissas de Tèmpiu, l'aiant imbetzes ocupadu sas mòngias de Orosei, pro neghe de mendighèntzia issoro. A pustis de sa lege Ratazzi in su 1989 s'edifìtziu l'ant recuisidu pro b'istrangiare sos militares chi b'ant postu sa caserma Pietro Micca. In su 1953 sos militares l'ant lassadu, e s'annu a pustis una parte est istada donada a sa crèsia e s'àtera, abarrada de propiedade de su Comune, l'ant impreada pro atividades iscolàsticas e sotziales e a sa fine est divènnida una domo populare.
A pustis de su finantziamentu regionale e europeu pro su recùperu de edifìtzios monumentales est istadu possìbile restaurare su fàbbricu chi, acabbados sos traballos in su 2002, fatos dae s'architetu Sandro Cadoni, est divènnidu sa sede noa de su Museu Archeològicu de Otieri e pro custu mutidu “Alle Clarisse” (A sas Clarissas). S'intrada originària fiat in carrera Azuni, e introduiat a tres aposentos cun bòveda a carrada, collegados s'unu cun s'àteru e cun unu passadòrgiu mannu chi tenet fintzas cussu una bòveda a carrada.
Sos militares ant mòvidu s'intrada a s'àtera ala: rinfortzende sos muros antigos ispagnolos e tramudende·los in sos bastiones noos e fraighende unu terraprenu chi est divènnidu sa pratza de armas, una gradinada in granitu chi est divènnida s'intrada printzipale de s'istrutura e annanghende unu pranu superiore in una parte de s'istrutura, chi difatis est diferente dae sas àteras ca sas duas salas de cue sunt cobertas dae bòvedas in linna in istile piemontesu. Cussas salas benint impreadas, cada tanu, pro mustras a tempus e cunvegnos.
Àndala espositiva
Esternu: in s'esternu si podent agatare una losa tzentinada de una tumba de sos gigantes, sos lebreris nuraghesos e s'architrave de sa crèsia de su sartu de Santu Luca.
Su de unu pianu
SALA I: Sa preistòria (Sardigna preistòrica e prenuràgica) – A su Neolìticu Mesanu (4.900 – 4.400 a.C.) sunt ligadas unas cantas tzeràmicas, una dea mama in ossu e un'aneddone dae sos sitos Bariles, Baldosa e Bisàrtziu. Su Neolìticu Reghente Sardu (4.100 – 3.500 a.C.), caraterizadu mescamente dae sa Cultura de Santu Micheli o de Otieri, est rapresentadu dae materiales chi benint mescamente dae sa gruta cun cussu nùmene e dae cussa a curtzu de Mara, chi nos dant unu panorama de sas tzeràmicas fantasiosas de su perìodu ligadas siat a s'orizonte de su Neolìticu Reghente Santu Chìrigu siat a sa fase clàssica Otieri de su Neolìticu Finale, intre totus sa Pìsside famada agatada in sa gruta, e dae su primu Eneolìticu Sub – Ozieri.
SALA II: Sa Tziviltade nuraghesa – Dedicada a su territòriu durante sa tziviltade nuraghesa o nuràgica, andat dae s'edade de su Brunzu e de su Ferru finas a s'edade romana. Sa presèntzia de giatzimentos de metallos e resursas agru-pastorales e s'isfrutamentu issoro ant causadu una frecuentatzione manna de su territòriu chi oe est rapresentada dae 123 nuraghes e dae àteros monumentos de s'època. Sa tzeràmicas, chi incluint brasieris, boddidòrgios, askòs, pesos de telàrgios e ruèddulas, sos trastes in perda, che a sos mortajos, sas tzintzarras, sas molas e sas perdacontzas mammellares nos informant de atividades diversificadas. Su lingotu egeu - tzipriota de Bisàrtziu, e àteros ogetos in metallu agatados, documentant s'importàntzia de su territòriu, postu in tzentru de caminos de comunicatzione giai in s'edade preistòrica.
SALA III: S'edade fenìtziu - pùnica e romana: Sos repertos agatados de s'edade fenìtziu - pùnica in su territòriu sunt pagos e rapresentados dae monedas e pagos frammentos tzeràmicos. Sos àteros repertos espostos in sa sala benint dae istantziamentos e fàbbricos de època romana, chi sinnat una minimada de su nùmeru de abitantes, unos cantos in continuidade cun sos chi bi fiant in antis, àteros de impiantu nou e diferentes dae sos mollos locales. Sunt documentos epigràficos de importu mannu sa losa de Ferentius dae Cuzi e duos miliares, chi paris a sos tres pontes de su Riu Mannu ammustrant comente su territòriu fiat unu logu de coladòrgiu de importu mannu e de collegamentu intre Turris e Olbia in su caminu chi dae Casteddu arribaiat a su portu cara a su Tirrenu. In prus bi sunt espostos materiales dae un'istipe votiva, unu bustu de Sarda Ceres, balsamàrios, repertos de bidru, tzineràrios dae necròpolis, mescamente dae Bisàrtziu, Punta ‘e Navole, Sa Mandra ‘e sa Jua e Ruinas.
SALA IV: Setzione medievale: S'època bizantina e artu-medievale est illustrada dae sos aneddos a incassu piramidale, fìbbias, orechinas, fìbulas chi benint dae Bisàrtziu e fintzas dae sos òrulos e dae sas costas de ziros mannos chi benint dae logos medas, ca sunt abarrados populados finas a su '600 e a su '700; s'agatant in espositzione fintzas frammentos de majòlica arcàica pisana, lustros catalanos, valentzianos e àteras tzeràmicas autòctonas e chi benint dae sa penìsula italiana. Bi sunt fintzas ogetos in ossu e avòriu de impreu apotropàicu.
Su de duos pianu
SETZIONE ETNOGRÀFICA: Sa setzione etnogràfica est costituida dae su materiale chi benit dae donatziones privadas. Sa colletzione Bandini est costituida dae ritratos e ogetos personales de su magistradu Pietro Cosseddu - Virdis e de sa nòbile Annetta de Raimondi. Sa donatzione Marinelli est fintzas cussa cumposta dae ritratos e àteros ogetos chi fiant apartènnidos a su generale Giannino Baroncelli. Sa colletzione Gallisay - Carta collit ispartidos, manuscritos autògrafos e imprentas de su musitzista Priamo Gallisay. Sa colletzione Manchia, imbetzes, est costituida dae bestimentas traditzionales, chi si podent datare a sos primos annos de su noighentos.
Bàsciu acùsticu
Su bàsciu acùsticu est unu strumentu musicali acùsticu prètzisu a sa ghitarra, cun piessìnnius chi ddu faint asimbillai fintzas a su contrabàsciu (registru e funtzioni de acumpangiamentu) e cun sa pròpiu estensioni; tenit de sòlitu cuàturu cordas (de sa prus bàscia a sa prus arta: mi, sa, re, sol); nd'esistint fintzas versionis cun cincu cordas (si, mi, sa, re, sol). Sa versioni de ses cordas est prus impreada in su bàsciu elètricu.
Su sonu, comenti narat su nòmini, est bàsciu e s'impreat pruschetotu in sa setzioni rìtmica. Su trastu est sonadu spitzulendi is cordas cun inditziali e didu de mesu de sa manu dereta in sa tènnica a duus didus; inditziali, didu de mesu e didu de s'aneddu in sa tènnica a tres didus. Un'àtera tènnica chi ddu fait asimbillai de prus a una chiterra est s'impreu de una pinna. Podit essi amplificau po mèdiu de pick up o micròfonu po is cuntzertus.
Marco Sau
Marco Sau (Sorgono, 3 de Santandria 1987) est unu giogadore de pallone italianu.
Padova
Padova (Pàdoa in venetu) est una cittadi de 210.465 abitantis, area metropolitana 403.923, capitali de s'omònima provìntzia, postu in sa regioni Veneto. Seu de una prestigiosa Universidadi, Padova bantat meda testimoniantzas de unu passau gloriosu culturali e artisticu.
Ernest Hemingway
Ernest Hemingway (Oak Park, 21 triulas 1899 – Ketchum, 2 triulas 1961) est istadu un'iscritore e giornalista de sos Istados Unidos de Amèrica.
Fiat bipolare e alcolizadu.
Cultura de Otieri
Sa cultura de Otieri (o de Santu Micheli) fiat una cultura prenuràgica chi si fiat isvilupada in totu sa Sardigna durante unu perìodu de tempus chi andat dae su 4000 a.C. a su 3300 a.C. Su nùmene suo derivat de sa localidade in ue ant nd'ant atzapadu pro sa prima borta testimonias de importu, una gruta mutida de Santu Micheli, in sa tzitade de Otieri in sa Sardigna setentrionale.
Sos iscavos archeològicos fatos in su 1914 e a pustis in su 1949 ant bogadu a campu ogetos cun finiduras mai bidas finas a tando in Sardigna. Custos acatamentos evidèntziant in manera crara su progressu sotziale e culturale de annotu otènnidu dae sas populatziones preistòricas sardas, progressu chi si fiat estèndidu fintzas prus indedda de s'istrintu de Bonifàtziu, finas a sa Còrsica.
In sa gruta de Santu Micheli ant atzapadu vasos traballados in manera fine e frunidos de trìpodes, cun motivos geomètricos intzizos in manera elegante subra de s'arghidda e colorados cun màngala ruja. Sos prus datados si presentant de forma tunda e pagu rifinidos, in càmbiu sos de època prus tarda sunt istilizados meda e cun una forma prus afinada. Subra de sa base de custos importantes acatamentos sos archeòlogos sunt de acordu a definire sa Cultura de Otieri che a sa prima grandu cultura sarda.
Orìgines orientales
Sos istudiosos cunsìderant custu tipu de vasos che a una novidade pro sa Sardigna neolìtica e finas a tando manufatos sìmiles si pensaiant tìpicos de sas ìsulas Tzìclades e de Creta. Intre sos istudiosos b'est chie presumit chi a pustis de iscàmbios de importu cun cuddas ìsulas larganas, tècnicas de manifatura noas, connoschimentos noos pro su chi pertocat a sa metallurgia e istiles de vida noos mudarent sas culturas chi giai esistiant dende un'impulsu de annotu a sos cummèrtzios e originende una sotziedade tzivile organizada in manera istàbile in comunidades medas. Pro more de custas testimonias pretziosas s'orìgine de sa Cultura de Otieri fiat istadu definida dae unos cantos istudiosos de providèntzia orientale, e mescamente custos acatamentos diant àere dimustradu sena duda su forte iscàmbiu culturale e cummertziale intercùrridu intre sos sardos prenuràgicos e populatziones neolìticas gregas.
Istrutura sotzio-econòmica
A parre de unu de sos istudiosos prus nòdidos de sa preistòria sarda, s'archeòlogu Giuanni Lilliu, una peculiaridade de custa cultura fiat istada su de s'evòlvere in manera progressiva de una sotziedade originària de casta urbana e sedentària, a una sotziedade rurale e massaja ue sas populatziones biviant pro su prus agrupadas in bidditzolos minores.
Custa caraterìstica de importu mannu - semper a parre de s'istudiosu mannu - tenet unu significadu istòricu pretzisu ca indivìduat sas orìgines e ispiegat sos modellos imbenientes de isvilupu de sa Sardigna in su colare de sos sèculos, modellos isvilupados (in parte galu oe) subra de su tipu de sotziedade de su bidditzolu
Sos bidditzolos
In s'ìsula ant atzapadu in totue, siat in sas pranuras chi in sos montes, prus de 200 tzentros rurales minores, costituidos pro su prus de cabannas fraigadas in pedra, cun unu muru tzirculare (ma fintzas retangulare) subra de ue a pustis poniant un'istrutura in linna coberta posca de frascas.
A Puisteris, a curtzu a Mòguru, nd'ant agatadu unu formadu de 267 cabannas, si pensat pesadas fintzas subra de palos cravados in su terrinu. Sos pamentos fiant costituidos dae lastras de calcare, de impedradu de basaltu o arghidda pressada.