cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DC Archive Editions
Is DC Archive Editions funt editzionis cartonadas chi torrant a impreantai stòrias de sa Golden Age e de sa Silver Age de sa DC Comics.
Solèminis
Solèminis est unu comunu de 1.903 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu, postu a pagu prus o mancu 18 km de Casteddu.
Stòria
Su territòriu de Solèminis est abitau finzas de s'antichidadi, cumenti est dimostrau da is aeras archeològicas de sa bidda, cumenti Facc'è 'Idda, Is calitas e Cuccuru Cresia Arta.
In tempus giudicali Solèminis faiat parti de su Giudicau de Casteddu, in sa curadoria de Parteolla. Pustis sa conchista aragonesa de sa Sardigna, fui donau in fèudu a feudatàrius ibèricus, ma in su XV sèculu fiat ormai disabitau. Pustis su 1637 sa bidda s'est torrada a si popolai gràtzias a s'atzioni de su nepodi de Francesco Vico.
In su 1652 sa bidda s'est spopolada torra po crupa de sa pesti chi iat colpiu totu s'ìsula. Sceti cun su passai de is annus Solèminis est torrada a nasci gràtzias a is abitadoris nous.
Giardinello
Giardinello est unu comunu de 1.891 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Offlaga Disco Pax
Is Offlaga Disco Pax funti una banda new wave italiana.
Bida
Benninti de Reggio Emilia e narranta d'ad'essi unu "collettivu neosensibilista contrariu a sa democrazia in is sentimentus". Pubblicanta in su 2005 su primu discu Socialismo tascabile.
Su 2 freargiu 2008 est cumenzau su tour de s'album nou, Bachelite, chi est bessìu s'8 freargiu.
Silver Surfer
Silver Surfer est unu personi de is fumettes criau de Stan Lee i Jack Kirby in su 1966, pubricau de sa Marvel Comics.
Hetalia: Axis Powers
Hetalia: Axis Powers (Axis Powers ヘタリア Akushisu Pawāzu Hetaria?) est unu manga giapponesu, prus a tardu fattu a anime, de Hidekaz Himaruya (日丸屋秀和 Himaruya Hidekazu?). Sa pùnna est a presentàre un'allegoria satirica de s'istòria chin tantu de cumparàntzias curturales. Sos pessonazos sun pessonificadùra de istados, regiones comènte a Hong Kong e micronassiònes comente su Printzipàdu de Sealand, chin pacu referèntzia a atteras tradissionales comènte su Tziu Sam o John Bull. Sos istereòtipos curturales, siat negativos siat positivos, forman su temperamèntu de cada pessonàzu/paìsu.
Si dìat pòder nàrrer chi sos istados printzipales sìan sas fortzas chi fachen sas Potentzias de s'Asse e sos Alliàdos de sa secunda gherra mundiale - est a nàrrer s'Italia (s'Italia de su Nord, muttìa Veneziano, e cussa de Zosso, muttìa Romano: Sardigna e Sitzilia non bi fàchen parte ca non bi sun nemmancu in sa mapa), sa Germania, su Giappone, sos Istados Unidos, s'Inghilterra, sa Frantza (pro sa Còssiga bàlet su matessi naràu pro sas atteras isulas pacu in supra), sa Russia, su Canada e sa Cina. Hetalia (ヘタリア?) est una paragula cumposta de hetare (ヘタレ?, in limba giapponesa "pateticu" ind una manèra tènnera) e "Italia".
Sos avvenimèntos zìran in tundu mescamènte a sas duas gherras mundiales, sa prima ma, supratòttu, sa de duos. Custu no nche bòcat su fattu chi bi nde àpat pèri atteros, fìntzas chènte tempus particulare. Sas trassas economicas, politicas, militares e istoricas tra sos istados las rappresèntan interassiònes de casta romantica tra sos pessonazos.
Silver Surfer
S'inimigu suu est Mefistu, unu dimoniu chi bollit s'anima sua i chi, po da ottenni, ndi furat sa pitzinna Shalla Bal, isposa de Silver etotu.
Acapios
Su Jassu Ofitziali de sa Marvel
Thirty Seconds to Mars
Thirty Seconds to Mars funt unu grupu rock alternativu istadunidensu, nàschidu a Los Angeles, Califòrnia.
Giappone
Su Giappone (日本, にほん、Nihon o Nippon) est una natzione insulare de s'Asia Orientale, edd'est un arcipelagu e sa bator ìsulas printzipales sunt Honshu, Kyūshū, Shikoku e Hokkaidō. S'agatat in su Ocèanu Pacìficu, a est de sa Cina, Corea e Russia s' allongat dae su mare de Okhotsk a nord fintzas a su Mare Cinesu Meridionale a sud. Sos caràteres chi cumponent su nùmene de su Giappone cherene narrer literalmente "Accantu naschet su sole", pro custu su Giappone est connotu finas comente «Terra de su Sole Levante», unu nùmene chi derivat dae sa positzione orientale de s'istadu rispetu a sa Cina. Sa capitale e tzitade printzipale est Tōkyō.
Sa popolatzione de su Giappone est 126 milliones de bividores.
Organizadura polìtica
Su Giappone est una monarchia costitutzionale. S'imperadore (como Naruhito), segunde sa costitutzione de su 1947, est "su sìmbulu de sa Natzione e de sa unidade de su pòpulu", fattende de issu mascamente una figura simbòlica. Su podere efetivu est ténnidu dae su Primu Ministru (como Fumio Kishida) e sos àteros elezidos in sa Dieta.
Piet Mondrian
Mondrian est istadu unu importante esponente de su movimentu artistigu chi si riconnoschiada in sa rivista olandesa De Stijl, fundada dae Theo van Doesburg. Umpare a sos pintores russos Kandinskij e Kasimir Malevic fit istadu in sos primos a utilizare su limbazu astratu in sa grafica.
Geppi Cucciari
Geppi Cucciari, a s'anagrafe Maria Giuseppina Cucciari (Casteddu, 18 austu 1973), est'una còmica, condutritze televisìva, atritze sarda.
Biografia
Naschida in Casteddu, vivet dae sempre in Macumere.
Traballadores de totu su mundu, uniebì
"Traballadores de totu su mundu, uniebì" fiat su moto de s'Unione Soviètica.
Giuliana
Giuliana est unu comunu de 2.303 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Boicotta film russos
Boicotta film russos (in ucrainu: Бойкот російського кіно) est una campagna tzivica ucraina pro boicottare siat film siat programmas televisivos russos. Est parte de una campagna prus manna - de nòmine "boicotta cosa russa".
Cajones
Sa campagna est naschida pro more de sas fattias militares russas in terra ucraina in su 2014. Cosas comente su domìniu de sa TV russa in sa retza ucraina, in ue bi aìat sentidos anti-ucrainos e propaganda anti-ucraina, sa laude a tottu sas fortzas de segurantzia russa e politzia segreta, tottu custu at giuttu a su movimentu pro boicottare TV e film russos.
Punna
Sa punna de sos attivistas est de ponner unu frenu a sas cosas russas ammustradas in televisione e in sos teatros ucrainos.
Titulos
In su mese de martzu de su 2014, bi aìat una declarassione in ue medas artistas russos, cumpresos cussos assotziados a film e televisione, cun sas firmas issoro, aìan amparadu su presidente Vladimir Putin, mescamente pro si àer pigadu sa Crimea e àer fattu atziones militares in Ucraina orientale.
Semper in su matessi mese de su 2014, cando fit torrada a proponner sa campagna "Non compores cosa russa!", una truma de attivistas ucrainos impare a calicunu politicu at faeddadu cara a su publicu pro boicottare series TV russas e sos programmas russos in generale.
Fattos
In tardu Austu de su 2014, attivistas de su movimentu tzivile naradu "Vidsich", comente parte de sa campagna "Non compores mercantzia russa!" nde faghen essire un'attera chi bolet boicottare fintzas sos film russos. Sa retza fit prena de paginas e de zente chi aìat cumintzadu a ispargher messazos, immagines, etz. pro ispingher a no nde bider.
In su 27 de Agustu, sos attivistas aìan manifestadu in su canale TV ICTV. Sa pregunta de sos manifestadores fit cussa de nche bogare sas serias televisivas russas.
In su 4 de Cabidanne, in s'Agentzia de Istadu ucrainu pro su tzinema in Kiev, sos attivistas aìan fattu una protesta teatrale "No amus a fagher intrare su bambaghe (ucrainu e russu: вата) in domo nostra". Su bambaghe (ovatta) tenet raighina in sa paraula "vatnik" chi sa zente fit impreande pro inditare cussos russos ultra-natzionalistas chi non poden bider a ticu tottu su chi no est cosa issoro. In sa protesta, sos attivistas aìan fattu lamenta chi bi aìat troppu film e serias televisivas russas in sa televisione ucraina, pedinde de ponner unu frenu a custa pìnniga e de nche bogare tottu cussos film chi faghian dannu a s'interessu natzionale de s'Ucraina. A parrer de sos attivistas, difattis, sos film russos dìan fagher propaganda subliminale anti-ucraina, ponende a birgonza sos ucrainos e faghende manna s'idea de unu "mundu russu" (ucrainu: Російський світ, russu: Русский мир), sordados russos e gai sichinde. In prus, sos attivistas aìan fattu notare chi sa prus parte de balanzu pro fagher essire film russos andaìat in Russia.
A cumintzare dae su mese de Cabidanne, mescamente in Kyiv, sos attivistas aìan aparitzadu atziones contra sa presentzia de film e serias televisivas russas in sa televisione ucraina in su Cunsizu Natzionale pro sa Televisione e Radio  , e fintzas in sos uffitzios tzentrales de canales TV ucrainos.
In su 3 de Nadale, in Kyiv in su Cunsizu Natzionale pro Radio e Televisione, attivistas de su movimentu "Vidsich" aìan fattu una protesta teatrale, cun sa punna de ispingher a proibire serbitzios televisivos russos in sa TV ucraina. A bisu de sos attivistas, sa zente non-morta fit rappresentande a cussos chi fin ruttos "vittimas" de sa propaganda russa e sichidores de su "mundu russu". Su rapresentadore de su Cunsizu Natzionale, Vladislav Sevryukov, in custa campagna at nadu chi su protzessu de trasmittida fit diffitzile meda e non faghiat, pagu tempus, a nche bogare sa produtzione russa. Su Cunsizu Natzionale aìat promittidu de traballare cun sa leze pro parare fronte a sa propaganda russa.
In s'11 de Nadale, sos attivistas aìan bloccadu s'intrada a s'uffitziu de su canale televisivu "Inter" in Kyiv. In s'attu, nadu "Non ti ponzas a bochire a sos defensores nostros cun propaganda russa!", zente zovana aìat apitzigadu s'intrada printzipale cun fotografias de sordados ucrainos mortos in s'interventu militare russu de su 2014. Sigundu a sos attivistas, "Inter" fit su segundu canale a fagher essire prus cosa russa. Sos protestadores aìan marcadu chi film e serias televisivas, chi tantu bogaìan bantu de sas fortzas armadas russas, non si podìan atzettare.
In su 22 de Nadale, sos attivistas "Vidsich" a curtzu de s'Amministratzione presidentziale de s'Ucraina aìan pedidu a nche bogare tottu sos film russos fintzas a cando non fit agabbada sa gherra, francu cussos chi tenìan premios Oscar o Parma de Oro e non tenìan propaganda. Zente zovana aìat nadu chi su numeru de cosas russas in sa TV ucraina fit in aumentu. Attivistas aìan fattu petitziones e propostas a sos deputados, faeddadu a sa presidente ucraina Petro Poroshenko, e fattu una manifestada a curtzu de su palattu: bi aìat zombies cun mitràllias, dimandande a nche bogare film russos in ue bi fin Mikhail Porechenkov e Ivan Okhlobystin.
Dae su 29 de Nadale in susu, sos attivistas aìan bloccadu sa bisione de film russos in sos tzinemas de Kyiv. Sos attivistas aìan, in logu de custos, fattu manifestadas in forma de su flash mob "Sos benes russos ti bochin!", chi faghìan parte de sa campagna "Non compores mercantzia russa!" .
In su 27 de bennarzu de su 2015, attivistas "Vidsich" aìan fattu sa manifestada "Sa TV est prena de bambaghe - a su Cunsizu Natzionale no nde li affutit nudda!", a curtzu de su Cunsizu natzionale pro sa Televisione e Trasmittida Radio. Sa zente aìat cobertu su palattu cun bambaghe, e faghende lamenta a su Cunsizu. Sos attivistas naraìan chi non lis piaghìat pro nudda comente si fit cumportande su capu de s'istitutzione Yuriy Artemenko, sa deputada Olga Gerasimyuk e s'operadu de su Cunsizu Natzionale in generale. Custu fit ca non si aìat galu fattu nudda contra "Inter" e atteros canales chi non respettaìan sa leze, chi bolet a fagher essire a su mancu su 50% programmas ucrainos. A pustis, su Cunsizu Natzionale los aìat pigadu in cunsideru in sa cunferentzia de su 12 de frearzu.
In su 2 de Martzu, sos attivistas de "Vidsich" e atteros aìan fattu un'attera manifestada nada "In su mentras chi su gubernu istentat, sambene ucrainu si isparghet!" a chirriu de Verkhovna Rada. Aìan pedidu a su presidente de su parlamentu Volodymyr Groysman de ratificare sa leze #1317 "a pizu de cambiu de leze ucraina pro s'amparu de s'ispatziu informativu televisivu e radiofonicu ucrainu", chi dìat ponner unu frenu a sos produttos russsos in sa TV ucraina. Sa leze la aìan firmada in su 5 de su mese coladu, ma non galu ratificada. Sos attivistas aìan publicadu sa petitzione a su presidente de Verkhovna Rada, chi aìan poi firmadu paritzos assotzios ucrainos.
In su mese de Martzu, sa banda musicale rock ucraina "Kozak System" aìat fattu essire unu bideu musicale nadu Нахуй маніфест, in ue sos cantadores aìan espricadu su pensamentu issoro a pizu de s'occupatzione russa e ispinghidu a boicottare sas cosas issoro. In sa cantone, bi at paraulas malas contra s'ispettadore mediu e metzanu de Ucraina e Russia; contra tzertos operadores culturales russos famados pro sos pensamentos anti-ucrainos issoro; contra calicunu film sovieticu, etz. In su bideu, aìan impreadu su simbulu de sa campagna "Non compores mercantzia russa!" .
In su 17 de Martzu, in Kiev sos attivistas aìan apparitzadu un'attu teatrale a curtzu de Verkhovna Rada, pedinde a Volodymyr Groysman de firmare su prozetu de leze #1317. Nanchi non respettaìat sa leze. In sa manifestada, sa zente si fit bestida galu un'attera borta comente non-mortos. Sa die a pustis, sos de su parlamentu no aìan amparadu s'isseberu a refudare custu prozetu; e tando, Groysman si fit postu a la firmare issu puru.
Cuntènnidu
Sa prima chida de su mese de Cabidanne de su 2014, sos attivistas an abberguadu chi, in sa televisione ucraina, sos 10 canales prus mannos ("Ukrayina", "ICTV", "NTN", "Novyi Kanal", "Inter", "STB", "2+2", "TET", "K1", "1+1") aìan publicadu in cussas dies 71 film o serias tv russas. E tando, sos attivistas an nadu chi su "tzinema" russu est su mere de sa televisione ucraina. Sigundu a issos, su chi bi aìat de bìder fit de calidade lezza abberu e a s'ispissu tenìat propaganda russa.
In sa segunda chida, sos attivistas aìan torradu a bìder itte faghìan essire sos 10 canales ucrainos prus mannos. A bisu issoro, sa televisione russa tenet prus de sa meidade de su tempus. Sa TV faghet bìder cosa russa assumancu 1/6 de sa die. In media, unu canale nde faghet essire prus de 7 oras e mesu.
In su 27 de Cabidanne, sos attivistas aìan galu torradu a fagher sa solita cosa. Custa borta, su cuntènnidu russu fit a su 40%. Sos attivistas aìan abberguadu chi, a distantzia de s'attera averiguadura, su volùmene de cosa russa in sa TV ucraina fit prus artu. Su canale chi nde faghet bìder de prus est "Ukrayina", chi est a s'87%. A costazu de custu bi sun "NTN" (71%), "Inter" (67%), "ICTV" (43%), "2+2" (42%). Parte manna de custas serias est de militares russos "eroicos" e de politzia segreta russa.
Dae su 27 de Santu Gaine a su 2 de Sant'Andrìa de su 2014, sos attivistas fin cumpartos ind unu programma de top-ten chi faghìat bìder sos canales chi faghen essire prus film russos.
Dae s'unu a su sete de Nadale, sos attivistas fin torrados a pompiare itte faghian essire sos canales ucrainos. Su resurtu fit chi su cuntennidu russu fit galu in aumentu. Sos prus famados fin "Ukrayina", chi nde at fattu bessire puru dae 12:45 a 15:15, su canale "Inter", dae 11:15 a 13:15, e "NTN", chi si ponet a publicare cosa russa dòighi oras a die.
In sa cherta de su 5-11 de Nadale, sos attivistas an fattu bider chi sos canales "Ukrayina" e "Inter" non respettan sa leze, chi bolet a fagher essire assumancu su 50% de cosa fatta in Ucraina (artigulu 9 de sa leze ucraina a pizu de televisione e radio). In ie, de produttos ucrainos bi nde at a su 16% in su primu, a su 17% in su segundu.
Limba
In su primu de Santu Gaine de su 2014, sos attivistas, basèndesi in subra de sos datos chi aìan regollidu, an ammustradu istatisticas a pizu de cale limba sos canales ucrainos imprèen de prus. Sigundu a custos, su cuntènnidu in limba ucraina est petzi de su 29%, cussu in russu ebbìa de su 39.3%, cussu de russu-ucrainu cun sutatìtulos de su 23.5%, cussu bilìmbe (ucrainu e russu) de su 8.2%.
Chirca sotziologica
In su mese de Nadale de su 2014, "Telekrytyka" aìat publicadu una chirca sotziologica, fatta impare a s'Istitutu de Sotziologia Internatzionale de Kyiv. Sigundu a custa, su 60,9% de sa zente ucraina no aìat bidu de pag'ora serias televisivas russas. Sos chircadores marcan chi sos ucrainos bolen a affortigare sa politiga informativa. Sun prontos a amparare paritzos passos, chi lu dìat fagher, a cumintzare dae pònner unu frenu a sa TV russa. Ma bi at zente meda puru chi bolet a bìder cosa russa, in tottu sas regiones, de tottus sas edades e de cada casta e libellu de imparu.
Parlamentu
In su 20 de Santu Gaine de su 2014, su deputadu Mykola Tomenko at postu cara a sa Verkhovna Rada de Ucraina su progetu de leze #5036 a pizu de "Televisione e Radio". Su documentu cherìat bogare cussos traballos audio-visivos in ue sos personazos printzipales sun ufitziales, fortzas armadas, servitzios militares de sa Federatzione Russa e/o Unione Sovietica e/o Imperju Russu, e cussos chi "laudan sos imbasores de s'Ucraina". Comùncas, su progetu no at tennidu bastante numeros pro passare.
In su 9 de Nadale de su 2014, in su Parlmentu Ucrainu, sos parlamentares Mykola Knyazhytsky e Vadim Denisenko an fattu unu progetu de leze chi nde currezìat calicuna a pizu de sa Televisione e Radio de Ucraina (#1317). Su documentu proponìat de acontzare sa leze a pizu de Tzinematografìa, e pruschetottu azùngher s'artigulu 15-1 "Isparghimentu e Trasmìtida de film, chi popularitzan s'immagine de sos ocupadores e sos balores de subcultura criminale". Sigundu a s'artigulu, est proibida calesisiat trasmitida in Ucraina de calesisiat traballu audio-visivu chi tenet propaganda a favore de agentzias, fortzas armadas e atteras trumas militares de s'ocupadore. In su 13 de bennarzu de su 2015, su Parlamentu ucrainu at atzettadu sa leze cun 240 botos a prima leghida.
A pustis sun cumpartos sos progetos de leze de Andriy Levus and Viktoria Siumar. In su 5 de Frearzu, a sa segunda leghida su parlamentu at atzettadu su progetu de leze #1317 chi aìan postu Mykola Knyazhytsky e Vadim Denisenko, cun 259 botos. Fintzas s'emendamentu de su Partidu Radicale an atzettadu, chi bolìat a nde bogare tottu cussos film e serias TV russas fattas a pustis de su 1991.
Agentzìa de istadu pro su tzinema ucrainu
In su mese de Santu Gaine de su 2014, s'Agentzia de istadu pro su tzinema ucrainu ("Derzhkino") at proibidu a fagher essire serias TV chi faghen bìder servitzios de segurantzia russos. Sigundu a su presidente de s'agentzia, Pylyp Illyenko, s'isseberu lu an fattu pro more de su chi fit sutzedinde de pag'ora in Ucraina e ca "non dìat a esser umanu a mustrare film russos, chi sun tottu propaganda, comente sa magnificadura de sas istrutturas de podere in sa TV ucraina". Prus a pustis, cun s'iscandalu e sas protestas chi sun sighidas,, su dipartimentu at proibidu fintzas film cun Mikhail Porechenkov , e at nadu a sos chi traballan cun sa televisione sos media a nde bogare peri a Joseph Kobzon, Ivan Okhlobystin, Mikhail Zadornov, e a atteros artistas russos chi an nadu cosas anti-ucrainas. In su 9 de Nadale, "Derzhkino" nche at bogadu 71 film e serias TV russas chi tenìan s'atore Ivan Okhlobystin In December, "Derzhkino" also promised support for those channels boycotting Russian content. In Nadale, "Derzhkino" at nadu chi bolet amparare sos canales chi faghen su boicottamentu e, in prus, at proibidu atteros 4 film russos. In su 5 de Frearzu de su 2015, "Derzhkino" nde at bogadu atteros 20 film e serias TV russas.
Cunsìzu natzionale de Radio e Televisione
Sa persone a cabu de su Cunsizu Natzionale de Radio e Televisione, Yuriy Artemenko, a pustis de manifestadas e protestas publicas, at nadu chi dìat a esser una cosa pretzìsa pro sos canales etottu a nde bogare film e serias TV cun Porechenkov and Okhlobystin. "Fortzis sa situatzione, bogande a fora film cun zente comente Porechenkov and Okhlobystin, at a ispìngher sos canales a nde essire cun atteras propustas, cun politigas chi tànghen non tottus sas serias TV russas, ma petzi cussas chi faghen prus pagu ispantu". In su mese de Nadale de su 2014, su primu deputadu de su Cunsizu Olha Herasymyuk at andu chi tzertos film russos faghen a trastu de propaganda, pro custu si depen iscantzellare. Sigundu a issu, sos canales ucrainos bolen a comporare prus pagu serias TV russas cunforma s'annu coladu, ma a dontzi modu sa compora at a esser manna.
Resultados
Bae puru a bidere : Resultados de "non compores mercantzia russa!".
Nòmine
Sos attivistas an dadu a custa campagna sotziale su nòmine de "boicotta film russos" (Бойкот російського кіно), bidu chi dae su cumintzu fit custa sa pagina ufitziale de facebook. A pustis, su nòmine est bènnidu populare in sos mass media, ma perdet sentidu in limbas comente su sardu, in ue "film" cheret nàrrer "pellicula longa de tzinema" ebbìa: in ucrainu, difattis, кіно (film) narat tottu, cumprendende film, serias tv e gai sighende.
Godrano
Godrano est unu comunu de 1.146 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
San Sturmio
San Sturmio, nau puru Sturmius o Sturmi est nasciu a Lorch, in Austria in su 705 e est mortu a Fulda su 17 de Nadale de su 779. Est stestiu unu discepulu de San Bonifacio, fundadori e primu abate de su monasteru benedettinu e de s'Abbatzia de Fulda in su 742 o in su 744
Barracoco
Su barracoco o piricocu (Prunus armeniaca) est un àivure de frutu 'e sa Familia Rosacee. S'àivure est altu 7-8 metros, cun fozas coriatas. Fiorit chito in beranu.
Sa pianta est cultivada in Europa tzentru meridionale e in àteras zonas temperadas: s'àivure supportat su fritu, però si preférit a lu piantare in zonas asciutas ca s'umididade l'arruinzat.
Già dae su segundu annu de vida s'àiuvure faghet frutos, e dae tres-chimbe annos cominzat a nde produrre in cantidades pius mannas.
Sos frutos
Sos frutos 'e su barracoco sunt de colore grogu giaru e no sunt tantu mannu. Saboridos, si mandigant friscos o comente marmellata.
Custu frutu est coltivadu in Cina dae pius de 4000 annos. B'est in Itàlia e in Grecia dae su 70-60 a.C., ma sunt istados sos Arabos a la giughere definitivamente in Europa, infatis su nomene "barracoco" derivat dae una paraula araba (مشمش Al-barqoq).
Valores Nutritzionales
Su barracoco tenet tantas vitaminas, ispetzialmente vitamina A, B, C e PP. Tenet puru magnesiu, fosforu, ferru, calciu e potassiu.
Gratteri
Gratteri est unu comunu de 1.081 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Weimar
Weimar est una tzidade de sa Turìngia in Germània de 64.481 abitantes.
Rododendru
Su Rododendru (Rododendron) est una gènia de sa famìlia Ericaceae. Bellu arbustu o matighedda cun fozas birdes, iscuras e minores, e faghede fiores rujos a matuleddu. Creschede in montagna alta, in mesu a sa roccas, e inue in s'ijerru bi faghet nie meda.
Madonna
Madonna Louise Ciccone (Bay City, 16 de aostu 1958) cantante e attrice de sos Istados Unidos, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de sa istoria de sa musiga.
Propaganda
Sa propaganda est "s'atividade de disseminatzione de ideas e informatziones cun sa fine de induire a dillindadas atitudines e atzionas" overas s'"usu cònsciu, metòdicu e pranificadu de tècnicas de persuasione pro arribare a dillindados obietivos atos a benefitziare cussos chi organizant su protzessu".
Isnello
Isnello est unu comunu de 1.922 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Guam
Guam (in chamorro: Guåhån) formalmente Territòriu de Guam, est un'ìsula e unu territòriu organizadu no incorporadu de is Istados Unidos de Amèrica. Posta in s'otzèanu Patzìficu norte-otzidentale, Guam est unu de is chimbe territòrios de Istados Unidos cun unu guvernu tzivile istabilidu. Sa capitale est Hagåtña.
Guam est sa prus istèrrida e meridionale de is ìsulas Mariannas e sa majore de sa Micronèsia. Est unu de is deghessete territòrios chi faghent parte de is Natziones Unidas chene guvernu propiu.
S'aribbu de sa populatzione indìgena, is chamorros, a Guam, remontat a unos 4.000 annos a oe. S'ìsula fiat iscoberta dae s'esploradore portughesu Fernão de Magalhães su 6 de martzu de su 1521. Fiat colonizada in su 1668 dae missionàrios catòlicos. Intre su 1500 e su 1700 fiat logu de atracu pro is naves ispagnolas. Is Istados Unidos ant conchistadu s'ìsula durante sa gherra ispanu-americana, su 21 de làmpadas 1898. Cun su Tratadu de Parigi de su 10 nadale 1898 ddi fiat ufitzialmente tzedida.
In antis de sa Segunda Gherra Mundiale Guam e is Hawaiis fiant is solos territòrios de is Istados Unidos in su Patzìficu. A fatu de s'atacu de Pearl Harbor su 7 de nadale 1941, Guam fiat ocupada dae is giaponesos pro trinta meses. Is bividores fiant sugetos a cumbènnidos de alliniamentu culturale, traballos fortzosos, degòllios, isfloramentos e torturas. S'ìsula fiat liberada su 21 de trìulas de su 1944.
S'economia s'apoderat subra s'indùstria, su turismu e is fortzas armadas de Istados Unidos.
Paolino da Nola
Paolino da Nola, beru nomene Ponzio Anicio Meropio Paolino (Bordeaux, 335 - Nola, 22 làmpadas 431).
Doddore Meloni
Salvatore Meloni prus connotu che Doddore (Tàtari, 4 de maju 1943 - Casteddu, 5 de Triulas 2017) est istadu unu ativista italianu e indipendentista de Sardigna, leader de sos movimentos Meris e Paris. Giai presidente de s'autoproclamada Repùblica de Malu 'Entu intre su 2008 e su 2009, Meloni fiat giai istadu ammisciadu in sos annos '80 in unu cumplotu indipendentista, chi ddi aiat bàlidu noe annos de presone. Regehentemente torradu a pònnere in galera pro reatos fiscales, si fiat declaradu presoneri polìticu, comintzendi unu isciòperu de su famine e de su sidi, che protesta pro pòdere èssere postu a sos arrestos domitziliares. Sende istadu su pedidu suo rebusadu, est mortu a cunsighidu de unas 50 dies de dejunu in s'ispidale Santissima Trinità de Casteddu.
Niger
Su Niger, ufitzialmente sa Repùblica de su Niger (République du Niger in frantzesu, limba ufitziale) est un'istadu de s'Àfrica otzidentale. Sa capitale sua est Niamey. Su Niger tenet superfìtzie de 1.267.000 km² e contat unos 21.500.000 de bividores. Allàcanat in su sud cun sa Nigèria e su Benìn, in s'ovest cun su Burkina Faso e su Mali, in su norte cun s'Algeria e sa Lìbia e in s'estu cun su Ciàd. Is zonas setentrionale e tzentrales s'agatant is àreas desèrticas de su Sahara e su Sahel. Sa populatzione est pro sa majoria musulmana e si cuntzentrat a sa fròngia meridionale, in piessignu in sa regione sud-otzidentale a s'oru de su riu Niger. Est divididu in sete dipartimentos e sa cussòrgia de sa capitale, Niamey.
Sa democratzia est inistàbile e at sufridu corpos de istadu vàrios in is ùrtimas dècadas, s'ùrtimu in su freàrgiu de su 2010, cando fiat depostu su presidente Tandja Mamadou a pustis de 10 annos a su pòdere. Fintzas a s'abrile de su 2011 s'istadu est istadu guvernadu dae unu Giuntu Militare cumandadu dae s'ufitziale Salou Djibo, fintzas a sa cunsigna de su pòdere a su binchidore de sas eletziones de s'annu 2011, su presidente atuale Mohamed Bazoum.
Isola delle Femmine
Isola delle Femmine est unu comunu de 6.915 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Àtomu
S'àtomu (de su gregu ἄτομος - àtomos -, indivisìbile, unione de ἄ - a - [alfa privativo] + τέμνειν - témnein - [segare]) est un'istrutura in sa cale est, universalmente, organizada sa matèria in su mundu fìsicu o in natura. Prus àtomos formant sas molèculas, mentras sos àtomos sunt issos matessi formados de costituentes subatòmicos cales sos protones (cun càrriga positiva), sos neutrones (cun càrriga nèutra) e sos eletrones (cun càrriga negativa).
Fiat gai naradu ca in comintzu fiat cunsideradu s'unidade prus minore e indivisìbile de sa matèria (in acòrdiu cun sa dotrina filosòfica de sos filòsofos gregos Leucippo, Democrito e Epicuro nòdida comente a teoria de sa "atomìsmu"). Cara a sa fine de s'Otighentos (cun s'iscoberta de s'eletrone) est istadu dimustradu chi s'àtomu fiat in realidade divisìbile, essende issu matessi assentadu dae partigheddas prus minores, a sas cales nche si referit cun su tèrmine de partigheddas subatòmicas.
Sa teoria atòmica est duncas sa teoria fìsica segundu sa cale totu sa matèria est costituida dae unidades elementares naradas àtomos. Sa teoria atòmica s'àplicat a sos istados de sa matèria sòlidu, lìcuidu e gassosu, mentras est a gherra collegabile a s'istadu de plasma, in cale artziados balores de pressione e temperadura impedint sa formatzione de sos àtomos.
Istòria
Su mollu atòmicu oe reconnotu est s'ùrtima tapa de una sèrie de ipòtesi chi sunt istadas sobradas in su tempus. In edade antiga carchi filòsofu gregu, cales Leucippo (su de V sèculos a.C.), Democrito (su de V-IV sèculos a.C.) e Epicuro (su de IV-III sèculos a.C.), e romanos, cales Tito Lucrezio Caro (I sèculu a.C.), ant ipotizadu chi sa matèria non fiat contina, ma costituida dae partigheddas pitias e indivisìbiles, fundende gai sa "teoria atòmica". Custa currente filosòfica, fundada dae Leucippo, est bènnida narada "atomismu". Si suponiat, sos diferentes "àtomos", esserent diferentes pro forma e dimensionet.
Democrito at propostu sa "teoria atòmica", segundu cale sa matèria est costituida dae pitias partigheddas, diversas tra issas, naradas àtomos, sa cale unione dat orìgine a totus sas sustàntzias connotas. Custas partigheddas fiant sa prus minore entidade chi esistiat e non podiant èssere in manera ulteriore divididas: pro custu fiant mutidas àtomos.
In cuntrastu cun custa teoria, Aristòtele (su de IV sèculos a.C.), in sa teoria de sa continuidade de sa matèria, at sustentadu chi una sustàntzia podet èssere partida a s'infinitu in partigheddas semper prus minores e uguales tra issas.
Custas ipòtesis finat abarradas tales in cantu no averguadas cun metodologias basadas in s'osservatzione e in s'esperimentu.
Su corpuscolarismu est su postuladu de su de XIII sèculos de s'alchimista Geber, segundu su cale totus sos corpos fìsicos possedint unu pìgiu internu e un'esternu de partigheddas pitias. Sa diferèntzia cun s'atomismo est chi sos corpuscolos podent èssere divididos. Beniat pro custu teorizadu chi su mercùriu poderet penetrare in sos metallos modifichende·nde s'istrutura interna. Su corpuscolarismu fiat abarradu sa teoria dominante pro sos sèculos imbenientes. Tale teoria fiat serbida comente a base pro Isaac Newton pro isvilupare sa teoria corpuscolare de sa lughe.
Antonio Maccioni
Antonio Maccioni, ( Machoni) (Iglesias, 1671 – Córdoba, 1753) est istadu unu gesuita e missionariu in Argentina e Paraguay. Ada iscrittu unu liberu “Las siete estrellas en la mano de Jesus” chi como benit bortadu in italianu, e inue si raccontada sa vida de sete gesuitas sardos chi ana operadu in sas “reducciones” de su Paraguay in sa secunda medade de su 1600 e -i sos primos annos de su 1700.
Àtomu
Orìgine de su mollu sientìficu
Solu a su cumintzu de su de XIX sèculos John Dalton aiat cuncordadu e torradu a propònnere sa teoria de Democrito fundende sa teoria atòmica moderna, cun sa cale at dadu un'acrarimentu a sos fenòmenos chìmicos. At propostu una lege segundu sa cale sas diferentes cantidades in pesu de un'elementu chi si cumbinant cun sa matessi cantidade de unu àteru elementu pro formare assentados diferentes istant tra issos in raportos ispressabiles cun nùmeros intreos minores (lege de sas proportziones mùltiplas), ipotizende tando chi sa matèria esseret costituida dae àtomos. In su cursu de sos istùdios suos, Dalton si fiat abbàlidu de sos connoschimentos chìmicos e fìsicas chi possediat (sa lege de sa cunservatzione de sa massa, formulada dae Antoine Lavoisier, e sa lege de sas proportziones definidas, formulada dae Joseph Louis Proust) e at formuladu sa teoria atòmica sua, chi at espostu in su libru A New System of Chemical Philosophy (publicadu in su 1808). Sa teoria atòmica de Dalton si fundaiat subra chimbe puntos: In definitiva custa est sa definitzione de àtomu pro Dalton: "Un'àtomu est sa prus minore ala de un'elementu chi mantenet sas caraterìsticas chìmicas de cuddu elementu".
Bernardino Tolo
Bernardino Tolo, naschidu inCasteddu, gesuita missionariu. Arrivada a Buenos Aires su 1622. Operada tra sos Guaranì. Imparada sa limba impresse e si ettada in su trabagliu. Su logu e su clima fudi malu e s'est ammalaidadu fintzas a perdere sa vista, ma chena lassare su trabagliu de missionariu chi continuada cun una munza manna.
Àtomu
Orìgine de su mollu sientìficu
Custa benit cunsiderada sa prima teoria atòmica de sa matèria ca pro primu Dalton at ricavadu sas ipòtesis suas pro bia empìrica.
Sos mollos atòmicos
Cun s'iscoberta de sa radioatividade naturale, s'at intuidu posca chi sos àtomos non fiant partigheddas indivisìbiles, ma fiant ogetos cumpostos de partes prus minores. In su 1902, Joseph John Thomson at propostu su primu mollu fìsicu de s'àtomu, posca a sas chircas suas in su raportu tra sa massa e sa càrriga de s'eletrone. Issu at immaginadu chi un'àtomu esseret costituidu dae un'isfera flùida de matèria carrigada in manera positiva (protones e neutrones non fiant istados àncoras iscobertos) in cales sos eletrones (negativos) fiant imbérghidos (mollu a panetone, in inglesu plum pudding model o mollu a àtomu prenu), torrende nèutru s'àtomu in su cumplessu suo.
Custu mollu est istadu superadu cando Ernest Rutherford at iscobertu sa presèntzia de unu nùcleu atòmicu carrigadu in manera positiva. In su 1910, duos eredos de Rutherford (Geiger e Marsden) ant acumpridu un'esperimentu detzisivu, cun sa fine de cunvalidare su mollu de Thomson. Issos ant bombardadu unu follu de oro a beru fine, postu intre una bena de partigheddas alfa e un'ischermu. Sas partigheddas, rugrende sa lamina, ant lassadu una rasta de su coladòrgiu issoro in s'ischermu. S'esperimentu at batidu a sa constatazione chi sos rajos alfa non beniant belle mai deviados; solu su 1% de sos rajos intzidentes fiat deviadu cun mannesa dae su follu de oro (unos beniant in manera cumprida refudados).
Pro mèdiu de custu esperimentu, Rutherford at propostu unu mollu de àtomu in cale belle totu sa massa de s'àtomu esseret cuntzentrada in una portzione meda minore, su nùcleu (carrigadu in manera positiva) e sos eletrones li girarent a fùrriu gasi comente sos pranetas girant a fùrriu a su Sole (mollu planetàriu). S'àtomu fiat comente si siat in manera larga assentadu dae ispàtziu bòidu, e custu ispiegaiat su motìvu de su coladòrgiu de sa majore parte de sas partigheddas alfa pro mèdiu de sa lamina. Su nùcleu est gai cuntzentradu chi sos eletrones li girant a fùrriu a distàntzias in manera relativa enormes, cun òrbitas chi tenent unu diàmetru de 10.000 a 100.000 furriadas majore de cudda de su nùcleu. Rutherford at intuidu chi sos protones (partigheddas càrrigas in su nùcleu) a sa sola non bastaiant a giustificare totu sa massa de su nùcleu e at formuladu s'ipòtesi de s'esistèntzia de unas àteras partigheddas, chi contribuirent a formare s'intrea massa de su nùcleu. In su mollu atòmicu de Rutherford non cumparent sos neutrones, ca custas partigheddas sunt istadas posca iscobertas dae Chadwick in su 1932.
Olanda
S'Olanda est una regione de sos Logos Bascios de guasi 16 miliones de abitantes (datos de su 2009).
Sas tzitades pius mannas de s'Olanda sunu Amsterdam, Rotterdam, Leiden, L'Aia, Dordrecht e Haarlem.
Neoplasticismu
Sa peraula neoplasticismu fit istada impreada dae sos artistas olandesos Piet Mondrian et Theo van Doesburg pro descriere s'arte issoro, astrata, essentziale e geometriga. Su termine fit istadu usadu sa prima olta in su 1918 cun sa pubblicatzione de su manifestu De Stijl, compiladu dae sos duos artistas olandesos.
Golòthene
Golòthene (in italianu Bolotana) est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro e giughet 3.276 abitantes.
Su nùmene
In sos primos documentos in ue si faeddat de sa bidda, costoidos in sa biblioteca de su Vaticanu, agatamus sos nùmenes Golozane e Golosane.
De sas orìgines de su nùmene de sa bidda si pensant cosas diferentes: a nàrrere de Giuanne Spano, su topònimu est de orìgine fenìtzia (dae Baal-tan, donu de Baal, divinidade fenìtzia). Àteros pensant chi bèngiat dae su grecu Bolotomos, logu de cherbas.
Su chi narat Spano paret chi cumbincat pagu ca no at datu cara chi in s'edade mèdia su nümene de sa bidda fiat Golòthene, galu impreadu dae sos otzanesos.
Duncas s’orìgine de su nùmene diat chèrrere chircada in sa denominatzione antiga Golòthene e in sa raighina GOL, presente meda in sa limba sarda. B’at finas un’istùdiu de Micheli Columbu chi narat chi sa raighina GOL est impreada in totu s’àrea indoeuropea e cheriat nàrrere badde, trèmene, ispèntume. Ma cheret nàrrere finas montigru, monte, artura.
Golòthene, duncas, diat chèrrere nàrrere badde, pròpiu pro sa forma de sa zona.
Su sartu
Su territòriu de Golòthene andat dae sa Campeda a sa badde de su Tirsu. Alindat cun Bonorva, Illorai, Orane, Otzana, Noragùgume, Silanos, Lei, Bortigale e Macumere.
Su territòriu no est totu su matessi: b’at montes, montigros e paris.
Sa bidda est in una costa, intre sos 400 e sos 800 metros. Sos paris unu tempus si ghetaiant a laore, sende chi oe imbetzes in ie b’est sa fàbrica de s’Enichem.
Sas partes de sos montigros, in ue passant duos rios, sunt prantadas a ortalìtzia.
S'istòria
Sas primas testimonias de sa presèntzia de s’òmine in Golòthene sunt de su tempus nuràgicu: b’at 17 nuraghes, unos cantos restos de bidditzolu nuràgicu, carchi tumba de gigantes e domos de janas.
Su chi abarrat de sa tziviltade pùnica est pagu, ma de importu: b’ant agatadu soddos in localidades diferentes de su territòriu, istatueddas votivas de caddos e àteros trastes de brunzu.
De sa dominatzione romana, imbetzes, b’at abarradu cosa meda: cantigheddos de tenia, vasos, brocas, lugherras, soddos e carchi traste de brunzu.
Dae sa dominatzione romana finas a su 1300 non b’at monumentos o documentu perunu chi at ite fàghere cun Golothene, foras de sa crèsia de Santu Bachis, testimonia de su cultu Bizantinu.
Paret chi sa bidda non siat nàschida in antis de su 1100-1200. Sos primos documentos iscritos sunt de su 1341, costoidos in sa biblioteca de su Vaticanu; si pensat, duncas, chi sa bidda siat nàschida a pustis de sas àteras de su Màrghine.
Custu est iscumproadu finas dae su fatu chi Golothene non fiat numenada intre sas biddas chi faghiant parte de sas curadorias de su Giuigadu de Torres.
Sos primos annos de su 1400, che a sas àteras biddas de su Màrghine, Golothene nche fiat ruta in manos a sos aragonesos e sa villa fiat istada dada in fèudu, finas a su 1843, a Bernardo Centelles.
A incumentzare dae su 1500 e finas a totu su 1700 Golothene fiat sa bidda prus rica e cun prus gente de totu su Màrghine. Si biviat, pro su prus, de pastoriu e massaria e sos terrinos fiant belle e semper ghelados a laore. Ma, mancari esseret rica, fiat finas devènnida sa bidda cun su nùmeru prus artu de delincuentes, finas nòbiles.
S'economia
Sos bolotanesos sunt famados pro èssere gente chi traballat meda. Oe si traballat su prus in sas indùstrias de sa badde de su Tirsu, in su tertziàriu, artesania e pastoriu, chi rapresentat parte manna de su rèdditu.
Nch'est iscumparta belle e totu sa massaria, sighit a esìstere solu in carchi cantigheddu de terrinu in sos montigros in ue agatamus bìngias e olivàrios.
Sos bolotanesos sunt numenados finas pro su pane. Bellu, mescamente sa Fresutza, una calidade de pane carasadu.
Àreas insulares de Istados Unidos de Amèrica
Un'àrea insulare (in inglesu: Insular area) est unu territòriu de Istados Unidos chi non faghet parte de perunu istadu federadu o de su Distretu de Columbia.
Insular area est su trèmene genèricu currente chi su Dipartimentu de Istadu de sos Istados Unidos impreat pro si refèrrere a cale si siat commonwealth, istadu liberamente assotziadu, possedimentu o territòriu compudadu dae su guvernu istadunidensu. In unos àteros cuntestos, sas àreas insulares de sos Istados Unidos podent èssere descritas che dipendèntzias, protetorados o àreas dipendentes (chi non fàghent parte de unos àteros istados).
Sos residentes de custas àreas sunt cunsiderados natzionales de sos Istados Unidos, sende chi non pagant sas tassas federales, non partètzipant a sas eletziones presidentziales ne eleghent membros de su cungressu. Sunt lìberos de si mòvere in s'internu de su paisu chentza restritzione de immigrados e sos produtos de sas àreas issoro tenent s'eticheta Made in the U.S.
Soldi (Mahmood)
Soldi est unu sìngulu de su cantautore italianu Mahmood, publicadu su 6 de freàrgiu de su 2019 comente a ùnicu estratu de s'imprentada noa de su primu EP suo Gioventù bruciata. Su branu at bintu su Fèstival de Sanremo de su 2019, balangende tando su deretu de rapresentare s'Itàlia a s'Eurovision Song Contest 2019 in Tel Aviv, in Israele.
Descritzione
Su branu est istadu iscritu dae s'intèrprete matessi in collaboratzione cun Dario Faini e Charlie Charles. In su testu est presente una fràsia in àrabu, chi s'artista at decraradu èssere unu de sos pagos ammentos de sa pitzinnia sua in cussa limba. Sa cantzone faghet parte de unu "contu" de su tema de s'abbandonu familiare incumentzadu cun su branu antepostu Gioventude brusiada.
Vìdeu musicale
Su videoclip, dirìgidu dae Attilio Cusani, est istadu publicadu su 5 de freàrgiu de su 2019 in su canale Vevo-YouTube de su cantante.
Su chi est tatuende Mahmood in su vìdeu est su tatuatodore italianu Gian Maurizio Fercioni, nòdidu meda pro àere abertu su primu istùdiu de tatuadura in Itàlia in su 1970.
Alberto Hurtado Cruchaga
Alberto Hurtado Cruchaga ( Chile 1901 – 1952) est unu santu. Gesuita, ada istudiadu in Chile, Argentina, Spagna e Belgio. Educadore de pitzinnos e giovanos. Ada fundadu El Hogar de Cristo, logu po recuire diseredados, tzentru de riabilitatzione e de formatzione artigianale.
Barì
Barì Sardo est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra e tenit 3.871 bividoris. Est a tres km de mari, esti circundada de teccu, su pranu, su crastu.
Ìsulas Vìrgines Americanas
Is Ìsulas Vìrgines Americanas (in inglesu:United States Virgin Islands), ufitzialmente Ìsulas Vìrgines de Istados Unidos, sunt unu grupu de ìsulas de is Caràibes, chi nde cumponent un'àrea insulare. Geograficamente sunt parte de s'artzipèlagu de is Ìsulas Vìrgines, in is Antillas Minores. Sa capitale est Charlotte Amalie.
Sa faina prus importante de s'artzipèlagu est rapresentada dae su turismu, ma bi s'agatat fintzas unu setore de manifatura bastantemente isvilupadu. Sa massaria est antimes praticada in iscala minimada in s'ìsula de Saint Croix.
In tempos andados is ìsulas faghiant parte de is Indias Otzidentales Danesas, parte de s'impèriu coloniale de su rennu de Danimarca e Norvègia. Fiant bèndidas a is Istados Unidos dae sa Danimarca cun su Tratadu de is Indias Otzidentales Danesas de su 1916.
Classificadas dae is Natziones Unidas Territòriu non autònomu, sunt currentemente unu territòriu organizadu no incorporadu de is Istados Unidos.
Istella alpina
S'Istella alpina (Leontopodium alpinum) est una piantighedda chi creschede in sas tremas de alta montagna, in Europa, in Asia e in America. In Itàlia s'nd'agatada in sas Alpes e in calchi logu de sos Apenninos. Sas fozas sunu minores e pagas, e faghede fiores biancos chi parene un' istella, e sunu unu pagu lanidos. Est una pianta protetta.
Lascari
Lascari est unu comunu de 3.125 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Lercara Friddi
Lercara Friddi est unu comunu de 7.386 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Nanni Moretti
Nanni Moretti (Brunico, 19 de austu 1953) est unu regista italianu.
Sas operas suas funt caraterizzadas pro comentzare de una visione, in crai ironica e sarcastica, de sos logos comunos e de sas problematicas de su mundu de sos giovanos de su tempu, po si bortare in sa diretzione de una critica, de sa sotzietade.
Biografia
Nascidi in Brunico (BZ) su logu aundi su babbu e sa mamma fianta in vacanza. Est pitzioccheddu in Roma e fintzas de candu est unu pitzioccu prus mannu sighidi is passiones suas, sa pallanuoto e su cinema.
De giovunu adi istudiadu a su liceo classico e adi cumentzadu a istudiare a su DAMS de Bologna, in su 1973 girada, cun una cinepresa super 8 acattada bindende sa colletzione sua de francobolles, su cortometraggiu La sconfitta, istoria de sa crisi de unu militante ex sessantottinu bia cun chiave comica, sighiu de su mediometraggiu Pâté de bourgeois, istorias de amigos e de una coppia in crisi; su titolu est unu giogu de paraulas aintru de "paté de foie gras" (patè de figau grassu) e "épater les bourgeois", chi in frantzesu boi narrere "spantai is borghesus".
Nel 1974 girada su mediometraggiu Come parli frate?, parodia de I promessi sposi, aundi interpretaada su personaggiu de Don Rodrigo.
Nel 1976 girada, sempri in super 8, su primu lungometraggiu suu Io sono un autarchico, aundi bessidi sa prima borta su persunaggiu, interpretau de issu in artris filmis puru, de Michele Apicella. In cuddu annu arrinescidi a si fai bii de is registis Paolo e Vittorio Taviani, chi du fainti recitai in su film Padre padrone.
Io sono un autarchico, bessìu su 14 dicembre 1976, buscada unu belle successu de su pubblicu, aparrendi in programmazioni po meda tempu a su Filmstudio de Roma. Su filme esti stettiu a pustis stampau torra in 16 mm e proiettau in artrus cineclub romanus, e a Berlino e Parigi in occasioni de festival cinematograficus, cummenzendi a ci bogai s'interessi de callincunu criticu cinematograficu (a intru a custus Alberto Moravia su L'Espresso de su 9 gennaio 1977).
Su 8 marzo 1978 bessiri a Roma sa priama criazioni professionali, Ecce Bombo; su film, girau in 16 mm e in presa diretta, esti presentau in concorsu a su Festival de Cannes, praxiri mera a su pubblicu e guadangiara mera (costau 180 milionis de francus, incassara 2 miliardus).
Atori
A pustis dei is filmis ki ari derettu e/o prodottu, Nanni Moretti ari rexitau in cussus filmis:
Produtori
A pustis de is filmis de issu, Nanni Moretti ari prodottu:
Marineo
Marineo est unu comunu de 6.948 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Nigèria
Sa Nigèria, ufitzialmente Repùblica Federale de Nigèria (in inglesu: Federal Republic of Nigeria) est unu paisu de s'Àfrica otzidentale. Sa capitale est dae su 1991 Abuja, chi at remplasadu Lagos.
S'istadu tirat a 923.768 km² pro una populatzione de unos 190.886.311 bividores. S'agatat in su golfu de Guinea, allàcanat in su norte cun su Niger, in s'estu cun su Ciàd (peri su lagu Ciàd) e cun su Camerùn, in s'ovest cun Benìn, e in su sud si ghetat a s'otzèanu Atlànticu, in ue s'agatat s'ìsula de Bioko (chi pertenet a sa Guinea Ecuatoriale). Est su paisu prus populadu de Àfrica e su de sete in su mundu, connotu fintzas che a «su gigante de Àfrica». Est unu produtore importante de petròliu.
In àmbitu religiosu, sa populatzione sua est dividida meda: giai sa metade est de cunfessione musulmana e s'àtera metade est pro s'in prus cristiana; una minoria de sa populatzione sighet is religiones africanas traditzionales. In su de 21 sèculos sa Nigèra padessit cunflitos religiosos, pruc che totu in su norte, in ue su grupu islamista Boko Haram cheret istabilire sa sharia. A causa de s'importante influssu monetàriu pro s'esportatzione de petròliu, sa Nigèria est istadu cunsideradu dae su grupu de is paisos N-11 (pròssimos ùndighi).