cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galisteo
Galisteo est su comunu prus populosu (fintzas si tenet in sceti 2.000 abitantes) de totu sa cumarca de Vegas de s'Alagón (a parte Coria) e possedit indùstrias, unu tzentru isportivu e piscinas pùblicas e un'Istitutu e unu Collègiu.
Su Guvernu locale est finas dae sos annos '80 mantentu dae una majoria assoluta de su Partidu Sotzialista.
Kansas City (Missouri)
Kansas City est una tzitade de unos 825.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in s'istadu federadu de Missouri. No est de cunfùndere cun s'omònima tzitade de su Kansas chi s'agatat a s'àteru chirru de sa làcana de istadu. Is duas tzitades faghent però parte de sa matessi àrea metropolitana, chi contat unos 2 milliones de residentes.
Kansas City s'agatat posta in is territòrios de sas conteas de Jackson, Clay, Cass e Platte, e in su logu in ue su frùmene Kansas si ghetat in su Missouri. Est collegada cun sa Kansas City de Kansas gràtzias a tres pontes ferroviàrios e duos istradales.
Lino Patruno
Est istadu unu de sos fundadores de I Gufi. At sonadu e incisu discos cun diversos mastros de s'istoria de su jazz, tipu: Albert Nicholas, Joe Venuti, Bill Coleman, Wingy Manone, Bud Freeman, Teddy Wilson, Peanuts Hucko, Bob Haggart, Dick Cary, Jimmy McPartland, Eddie Miller, Yank Lawson, Billy Butterfield, Bob Wilber, Spiegle Willcox, Dick Wellstood, Tony Scott, Bucky Pizzarelli, Wild Bill Davison, Kenny Davern, Barney Bigard, Pee Wee Erwin.
Kansas City (Missouri)
Kansas City tenet nòmingiu de "City of Fountains" (Tzitade de Funtanas). Est difatis sa segunda tzitade in su mundu in nùmeru de funtanas a fatu de Roma.
Canale de Suez
Su canale de Suez (in àrabu: قناة السويس‎, Qanāt al-Suways) est unu canale artifitziale navigàbile chi s'agatat in Egitu, a ovest de sa penìsula de su Sìnai, intre Portu Said (Bûr Sa'îd) in su mare Mediterràneu e Suez (al-Suways) in su Mare Ruju, chi segat s'omònimu istmu de Suez, permitende sa navigatzione dereta dae su Mediterràneu a s'otzèanu Indianu, chene de netzessidade de circumnavigare s'Àfrica in s'Otzèanu Atlànticu longu sa rota de su cabu de Bonu Isperu.
Claudia Aru
Cun sa scritura de cantzonis e mùsica e un'atividadi notàbbili de cuncertus tenit una carriera intensa chi at biu fintzas sa partecipatzioni a acuntessimentus in Osaka, Pechino e Shangai e sa collaboratzioni cun atrus artistas sardus de importu mannu.
Terremotu de su Friuli
Su terremotu de su Friuli fiat istadu unu sisma acontèssidu su 6 de maju de 1976, a sas noe e duos minutos de sero, chi aiat còrfidu su Friuli e sos territòrios inghiriadores.
Claudia Aru
Biografia
In su 2015 bessit su sìngulu Su Tasinanta, sighiu de s'album Momoti, chi pigat su nòmini de sa criadura de fantasia de s'immaginàriu sardu e chi unas cantas pubblicatzionis ant definiu cummenti s'album de sa maduresa de s'artista. In su mesi de ladàmini de su pròpiu annu, bincit su Prèmiu Andrea Parodi po sa mellus interpretatzioni.
Terremotu de su Friuli
Sa zona prus afetada fiat istada sa chi s'agatat a su nordu de Ùdine, cun s'epitzentru macrosìsmigu situadu intre sas comunas de Gemona e Artegna, in sas probianias de sa logalidade de Lessi, cun fortza aguale a 6,4 de sa mannitùdine mamentu e cun intensividade aguale a su de deghe grados de s'iscala Mercalli. S'epitzentru istrumentale fiat istadu prus a s'uestu, intre Taipana e Lusevera. Pro una pretzisura prus manna, b'at istùdios bariados subra de s'epitzentru. Addae de sos duos epitzentros ipotètigos fontomados, est meda credibilizada finas sa tesis chi s'epitzentru siat istadu in su grupu de su monte Chiampon, a probe de Pradielis e Cesariis. S'USGS priorizat una teoria diferente, est a narrer chi s'epitzentru siat istadu in sa badde Resia.
Claudia Aru
Biografia
In su 2016 at cantau cun su grupu suu in Osaka, Giaponi, in un'acuntessimentu organizau de s'Istituto Italiano di Cultura. S'ocasioni dd'at ispirau sa creatzioni de su vìdeu po sa cantzoni Oi mi scidu chitzi, bessiu in su 2017. Sèmpiri in su 2016 est stètia candidada a sa Targa Tenco.
Terremotu de su Friuli
Sos dannos fiant istados ismanniados dae sas cundissiones particulares de su solu, dae sa posissione de sas biddas còrfidas, belle totus postos in su pitzu de arturas, e dae su tempus mannu de sos fraigos. Sas biddas abarradas destruìdas, difatis, aiant sufertu dannos notàbiles in sa prima e in sa segunda gherra mundiale, a sa diferèntzia de San Daniele del Friuli chi, mesudestruìdu dae sos bombardamentos abiàtigos de su 1944, aiat dèvidu refraigare su bonu de s'istrutura sua urbana cun critèrios modernos; sa bidda, in onzi manera, aiat tentu dannu mannu in su patrimòniu suo artìstigu, cun sa devastadura de sas crèsias e de sos palatzos antigos de faghinzu medievale, e s'istrampada de una zunta de fraigos de s'arrodu istòrigu aiat provocadu medas bìtimas.
Claudia Aru
Biografia
In su 2019 pubblicat s'album Aru, innui contat cun ironia e crìtica su mundu de provìntzia.
Terremotu de su Friuli
Sa trèmida, serata in totu su Nordu de s'Itàlia, aiat leadu in petus printziparmente 77 comunas italianas, cun dannos, belle chi meda prus limitados, pro una pobuladura totale de unos 80.000 abitadores, provochende, petzi in Itàlia, 989 mortos e addae de 45.000 senadomos. Finas sa zona de su badde de susu e de mesania de su riu Isonzu, tando in Jugosràvia e oe in Isrovènia, fiat istada còrfida, mescamente pro su chi prendet sas comunas de Tolmino, Caporetto, Canale d'Isonzo e Plezzo.
Claudia Aru
Biografia
In s'interis de sa Pandemia de COVID-19, cun s'impossibilidadi de fai cuncertus nous, abarrat ativa in lìnia publichendi su sìngulu Arrò du Covid e ghetendi s'idea de cumpartzi òperas de artistas sardus me is arretzas sotzialis cun s'hashtag #adottaunartistasardo comenti sinnu de solidariedadi in su momentu de dificultadi.
Regnu de Romania
Su Regnu de Romania (rumenu: Regatul României) est istada una monarchia costitutzionale chi est esìstida in s'atuale Romania dae su 13 de martzu (calendàriu giulianu) / 25 de martzu (calendàriu gregorianu) de su 1881 cun s'incoronatzione de su prìntzipe Karl de Hohenzollern-Sigmaringen a re Càralu I (comintzende gasi sa famìlia reale rumena), fintzas a su 1947 cun s'abdicatzione de su re Mighele I de Romania e sa proclamatzione parlamentare de sa Romania comente repùblica populare sotzialista.
Intre su 1859 e su 1877, sa Romania si fiat isvilupada dae un'unione personale de duos printzipados vassallos (Moldàvia e Valàchia) suta unu prìntzipe solu in unu printzipadu autònomu cun unu soberanu Hohenzollern. Su paisu aiat otentu s'indipendèntzia dae s'Impèriu Otomanu durante sa gherra Russu-Turca de 1877–1878 (connota a livellu locale comente Gherra de Indipendèntzia Rumena), cando puru aiat retzidu sa Dobrùgia Setentrionale a càmbiu de sa parte meridionale de sa Bessaràbia. Su territòriu durante su regnu de Càralu I, intre su mese de martzu de su 1881 e su de cabudanni 1914 est a bortas inditadu Regnu Rumenu Antigu, pro ddu seberare dae sa "Romania Manna", chi incluiat is provìntzias annessionadas a s'istadu a pustis de Prima Gherra Mundiale (Bessaràbia, Banat, Bucovina, e Transilvània).
Cun s'etzetzione de is metades de su sud de Bucovina e de Transilvània, custos territòrios fiant a pustis tzèdidos a paisos a làcana in su 1940, suta sa pressione de sa Germània Nazista o de s'Unione Soviètica. A fatu de s'abolitzione de sa costitutzione de su 1923 a banda de re Càralu II, in su 1938 su Regnu de Romania si fiat fatu de facto monarchia assoluta, pro si cunvèrtere a ditadura militare suta Ion Antonescu in su 1940 a pustis de s'abdicatzione fortzada de re Càralu II, e cun su sutzessore suo, Mighele, chi fiat masaprestu una figura de fatzada chentza de pòdere polìticu berdaderu.
Sa campagna militare bisastrada durante Segunda Gherra Mundiale a costadu de is potèntzias de s'Asse aiat batidu a su corpu de istadu contra de Ion Antonescu in su 1944, a pustis de su cale su Regnu de Romania fiat torradu a èssere una monarchia costitutzionale e aiat cambiadu afiladura cun is Alliados, coberende torra sa Transilvània Setentrionale. S'influèntzia de s'Unione Soviètica a làcana e is polìticas sighidas de guvernos de coalitzione dominados de is comunistas aiat afines batidu a s'abolitzione de sa monarchia e a sa proclamatzione su 30 de nadale de su 1947 de sa Repùblica Populare Rumena, istadu satèllite sovièticu.
Sòrgono/logudoresu
L'agatamus propriu in su centru geograficu de s'isula e podet essere cunsiderada sa bidda sa prus importante de su Mandrolisai. Difatis b'est s'ispidale, sa pretura, s'ufisciu de collocamentu, s'isetoria, e ateros servitzios de riferimentu pro tota sa leada coment'e sas iscolas:
s'iscola materna, s'iscola elementare, s'iscola media, Su liceo iscientifico frades Costa-Azara, S'istituto professionale superiore pro sa masseria, Sa sede gemmada de s’universidade de Casteddu “ facultade de informatica”.
Zassos culturales
Museo de sa linna(in fase di allestimento), Istazione ferroviaria de sa linea Casteddu-Sorgono (architettura de ingegneria ferroviaria de sos urtimos 'e s'800 chi che colat in logos galanos e ispetaculares. Cantaru Pisanu de su 1600 in su 'ighinadu “Funtana Lei”. B'at, pius de totu in su 'ighinadu “Forreddu”, paritzos esempios di architetura domestica aragonesa ; Domo Carta 'e su 1600 propriedade Sias. Di istraordinaria bellesa sa cheja fora 'e bidda de S.Mauro chin su rosone de istile Pisanu pius mannu 'e tota s'Italia, e-i sos "Muristenes" impitados sas dies de sa festa pro espositzione de sas cosas fatas in su logu. Sa cheja 'e Santu Jagu, fata dae sos Romanos. La cheja de s'Itria chi dae un'altaria dae pius a mancu de 1000 metres permitit una panoramica istraordinaria.
Talayuela
Talayuela est una comuna ispagnola de 8.805 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Su comunu cumprendet sa localidade omònima e unu territòriu de sartu in ue, in su de XX sèculu, aiant fundadu medas nùcleos de colonizatzione agrìcula. Medas de custos burgos sunt renèssidos, in is annos, a divenire comunos autònomos: Rosalejo (in su 1994), Tiétar (in su 2011, ma cun sa separatzione chi est divènnida efetiva in su 2013), Pueblonuevo de Miramontes (2013, ma separadu  in su 2014). In dies de oe, faghent parte de sa comuna de Talayuela is tzentros de Santa María de las Lomas, Sa Barquilla e Barquilla de Pinares e is biddigheddas de El Centenillo e Palancoso.
Sacramento (Califòrnia)
Sacramento est unba tzitade de unos 405.000 abitantes de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in Califòrnia in ue est capitale de istadu e sea de sa Contea de Sacramento.
Fiat fundada in su mese de nadale 1848 de John Sutter Jr.. A su tempus de sa cursa a s'oru fiat tzentru printzipale de massaria, de cummèrtzios e logu de arribu pro ferrovias e trasportos.
Sacramento tenet aeroportu internatzionale.
Coberrefogu
Su coberrefogu o retiru obrigatòriu o avertu de recuìda est un'òrdine impostu massimamente de is autoridades istatales e/o militares a totu sos tziviles e a totu sos chi non tenent unu determinadu permissu emìtidu dae sas autoridades, chi cunsistet in s'òbligu de abarrare in sas domos issoro durante sas oras noturnas, e in s'in casu fintzas istudende ogni tipu de lughe.
Belfast
Belfast (in irlandesu: Béal Feirste chi cheret nàrrere "Su vadu arenosu in sa buca de su frùmene") est una tzitade de unos 276.500 bividores de su Rènniu Aunidu, capitale e bidda prus manna de s'Irlanda de su Norti. S'àrea metropolitana contat unos 580.000 residentes, chi nde faghent sa de bindighi tzitades britànnicas e sa de undighi aglomerados urbanos.
Coberrefogu
Orìgines de su tèrmine
In carchi tzitade durante s'Edade Mèdia, a su fine de prevènnere sos fogos, fiat impostu s'istudamentu de ogni fogu, lùmene o linterna durante sas oras noturnas. In tale manera s'intentaiat de reduire sos arriscos de fogos atzidentales chi, durante sa note, teniant prus manna probabilidades de s'ispàrghere e de causare disacatos mannos.
Belfast
Originalmente Belfast fiat una biddighedda de sa contea de Antrim, fiat sa reina Victoria, in su 1888, a dda artziare a sa cunditzione de tzitade.
Coberrefogu
Època moderna
Su coberrefogu est impreadu cando acontèssent problemas de òrdine pùblicu tales de fàghere difìtzile, a banda de sas autoridades, s'amparu de determinadas localidades, o cando sa populatzione tzivile curret s'arriscu de èssere posta in perìgulu, a esempru, de atziones de gherra de s'inimigu. In su casu chi s'arrischent bombardamentos aèreos, durante su coberrefogu est proibidu de allùere una calesisiat lughe, ide manera de fàghere prus difìtzile identificare sa posidura de unu tzentru populadu. A pustis de s'oràriu de cumintzu de su coberrefogu, sos tziviles e sos chi non tenent unu permissu, si depent retirare in sas domos issoro. In casu de violatzione s'àplicant sas santziones segundu sas normas militares o tziviles. A sa fine de su matessi totu torrat a sa normalidade.
Belfast
Belfast s'agatat in sa costera norti-esta de s'ìsula de irlanda, a curtzu de una nera de montigros intre chi su de Cavenhill, chi si creet apat ispiradu su romanzu de Jonathan Swift, Sos viàgios de Gulliver. Issu imaginaiat imaginaiat ca teniat forma de uni gigante dromidu amparende sa tzitade. Belfast s'agatat fintzas posta a s'uestu de su lagu omònimu - su Belfast Loch e in sa buca de su frùmene Lagan, cosa chi nde faghet logu ideale pro s'indùstria de fraigadura navale chi unu tempus dd'aiat fata famada.
Coberrefogu
Època moderna
Sa paràula coberrefogu est annotamala impreada in suspu de is pitzocheddos pro inticare s'oràriu de torrada in domo, in gènere impostu dae babos o tutores.
Belfast
In su 1998, cun sos Acòrdios de sa Chenabura Santa (Good Friday Agreements) sa tzitade at torradu a agatare apaghiamentu e, a pustis de annos de crise econòmica at torradu a agatare isvilupu. Sa populatzione abarrat però galu demograficamente ischirriada segundu sentidu natzionale e sa sotziedade sighit duncas a dèpere acarare problemas de sa discriminatzione e de su setarismu.
Belfast est serbida de unu aeroportu internatzionale e est sea de duas universidades.
Norvègia
{{Istadu|ligàmeneBandera=Flag of Norway.svg|PIBPPCÒrdine=44|populatzioneAnnu=2023|populatzioneDensidade=14,25|presidente=Harald V de Norvègia|festa=17 de maju|istadu antepostu= Isvètzia-Norvègia|mannàriaAbba=6|mannàriaÒrdine=62|mannàriaTotale=385 207 |valuta=Norske kroner (NOK)|coordinadas=no|innu=Ja, vi elsker dette landet |primuMinistru=Jonas Gahr Støre|PIBPPCprocapite=74356 |populatzioneÒrdine=119|PIBPPCprocapiteAnnu=2018 istima|PIBPPCprocapiteÒrdine=6|PIBprocapiteAnnu=2018 istima|PIBprocapiteÒrdine=4|nùmeneAbitantes=norvegesos|telèfonu=+47|nùmeneIntreu=Regnu de Norvègia|indipendèntzia=Dae s'Isvètzia su 7 de làmpadas de su 1905 Dae s'ocupatzione nazista s'8 de maju de su 1945|PIBÒrdine=28|tld=.no|proclamatzione=17 de maju de su 1914|portale=Norvègia|notas=In sa mapa mancant sos territòrios insulares.
{{Commons|Norway|Norvegia}} {{Europa}}{{Controllu de autoridade}}
Universidade Gugliemo Marconi
Sa universidade "Guglielmo Marconi" ( Università degli Studi Guglielmo Marconi) est una universidade privada de Roma, fundada in su 2004. La sàidu est in Plinio,44 - 00193 Roma.
Pilot (sistema operativu)
Pilot fiat unu sistema operativu mono-usuàriu, e multi-processu progetau de Xerox PARC in s'incomentzu de su 1977. Pilot est scritu in su linguàgiu de programatzioni Mesa, cun 24.000 lìnias de còdixi.
Pilot fiat progetau comenti sistema mono-usuàriu in un'arretza de àterus elaboradoris cun sistema Pilot, cun interfàtzias po sa comunicatzioni iter-processu (IPC) po mèdiu de s'arretza. Pilot poniat impari memòria virtuali e ammentu de is archìvius in unu suta-sistema e impreàt su nùcleu po manigiai su sistema e is risorsas suas. Is progetadoris ant pensau a unu mollu de multi-processu chena prelatzioni, ma a pustis ant sceberau su mollu cun prelatzioni basau apitzus de monitor. Pilot incluiat unu debugger, Co-Pilot, chi podiat circai faddinas in un'aciapa de su sistema sarvada in su discu.
Una statzioni de traballu Pilot tìpica fiat formada de 3 sistemas operativus impari in 3 volùminis de discus: Co-Co-Pilot (unu segundu debugger chi intràt candu su sistema operativu andàt in crash), Co-Pilot (su sistema primàriu esecutau asuta de Co-Co-Pilot e impreada po cumpliai e collegai is programas) e un'àtera còpia de Pilot esecutada in su de tres volùminis de discu, chi si podit aviai po esecutai programas de collàudu (chi iant a podi blocai s'ambienti de svilupu primàriu). Su debugger fiat scritu po ligi e scriri variàbilis po unu programa memorizau in unu volùmini de discu separau.
Custa architetura fiat ùnica, ca permitiat de esecutai passu-passu fintzas còdixi de su sistema operativu cun blocus a semàfuru, memorizau in unu volùmini de discu prus bàsciu. Comenti e chi siat, candu sa memòria e su còdixi de is processoris Xerox D-Series si funt amanniaus, su tempus po creai unu puntu de re-assètiu e torrai a portai su sistema a cussu puntu (operatzioni connota che "world swap") est bessiu longu. Podiat pigai 60-120 segundus po esecutai una lìnia de còdixi in s'ambienti de sistema operativu a bàsciu. Prus tradu, un'àteru debugger est stètiu svilupau po pigai su logu de Co-Pilot.
Pilot fiat impreau comenti sistema operativu po sa statzioni de traballu Xerox Star, su primu elaboradori cun interfàtzia gràfica chi impreàt sa metàfora de sa scrivania e is iconas.
Furriada in tundu
Definitzione
Si faeddat de furriada in tundu cando sa betura realizat una rodadura de 180 grados a su nessi in antis de s'arressare. Belle gasi, sa rodadura podet esser finas de 360 grados o foras male de prus furriadas, mesche si sa belotzidade de sa betura est meda arta.
Causas
Sa furriada in tundu podet acontesser in tzircustàntzias bariadas:
- in s'essida dae una borta, cun una betura a trassione de palas, si su pilotu abrit s'illestridore demasiadu cadriamente, s'automòbile intrat a unu subrabiradore meda forte e si su pilotu non lu cuntrollat, derapat e fùrriat in tundu, essende fitianu dae sa caminera chirru a s'internu de sa borta;
- provocadu in manera boluntaria assionende su frenu a manu in sa borta. Su frenu naradu difatis, assionat a subra de sas rodas de palas ebia: frenende in sa borta, issas si brocant e làssinant immediatamente. Custa manobra si podet isecutare, pro narrer, pro imberter sa deretura cun lestresa o in tretos limitados; belle gasi, dimandat meda capatzidade e esperièntzia pro esser realizada in modu curretu, in casu contràriu cheret evitada sende chi si podent provocare intzidentes.
Agnese de Càlaris
Agnese de Càlaris, o de Lacon-Massa o, galu, de Massa (Santa Igia, pagu prus o mancu su 1195 – Santa Igia, pagu prus o mancu su 1257), est istada una giuighissa de Torres, comente mugere de Marianu II, e regente de su rennu de Càlaris (1232/33-1238).
Biografia
Nàschida comente sa de duas fìgias de Gullielmu I Salùsiu IV, de sos Obertengos de Massa e Còrsica, e de Adelàide Malaspina, l'ant dada in isposa pagu prus chi adolescente a su giùighe de su Logudoro, e dae su cojuiu issoro sunt nschidos sa reina Adelasia, Beneita e Barisone III. Adelàsia at a regnare a pustis de su frade paris cun su primu maridu Ubaldu Visconti de Gallura, posca at a assùmere su tìtulu règiu in virtude de su cojuiu cun Enzo de Svevia, fìgiu naturale de s'imperadore Federicu II. Beneita, imbetzes, at cojuadu su conte Bino de Ampurias.
Su cojuiu de Agnese cun Mariano II at cunvalidadu sa paghe intre Casteddu e Torres e l'ant tzelebradu in sa crèsia de Santa Maria de su Regnu in Àldara, residèntzia privilegiada de sos giùighes de Torres e sede de su palatzu (de su cale oe abarrant pagos restos) e dominàrios nobiliares, de ufìtzios guvernativos e de sa Corona de Logu.
Sa sorre manna Beneita at sighidu a su babbu in su regnu de su Giuigadu de Càlaris e at tentu bator maridos; su maridu de sa minore, Pretziosa, at a èssere Ugone I de Arborea.
Sa giuighissa Agnese, duncas, at dirìgidu sos preparativos de sos cojuios de Adelàsia cun su chi at a èssere giùighe de Gallura (l'at a divènnere in su 1225) fatos in sa basìlica de sa Santìssima Trinidade de Saccàrgia: sos isposos, giòvanos a beru ca teniant ambos doighi annos, s'ant tramudadu a Civita. In su 1232 est mortu Mariano II, e Barisone III, chi in cussu momentu teniat ùndigh'annos, at pigadu su postu suo assistidu dae unu cussìgiu de regèntzia presididu dae su tziu dae s'ala de su babbu, Ortzocu De Serra, chi at esclùdidu a Agnese. Non si connoschent sas resones de custu atu, dèpidu fortzis a un'issèberu personale de sa giuighissa o a atritos cun sa famìlia de su mortu.
Agnese at isseberadu, tando, de torrare a Santa Igia e no at bidu prus sos fìgios suos. Barisone l'ant assassinadu in su 1236, in Sossu, durante una rivolta pobulare. Adelàsia, artziada a su tronu, at cumpartzidu su podere, comente giai naradu, dae su 1238 cun su maridu nou suo, Enzo de Hohenstaufen, chi tando teniat degheott'annos. Isòrbidu prus a tardu custu vìnculu, s'est retirada in manera voluntària in su casteddu de Su Burgu, in ue at a mòrrere in su 1259.
Agnese at ghiadu su regnu de Càlaris a pustis de sa morte de sa giuighissa Beneita in nùmene de su nebode Gullielmu II Salùsiu V. Cojuada·si pro sa segunda borta cun Ranieri de Bolgheri de sa Gherardesca, mutidu "su Minoreddu", at tentu unu ruolu de annotu in su perìodu conclusivu de su giuigadu, finas a cando s'ocupatzione sua fata dae sa repùbblica de Pisa est acabada cun sa destruidura de Santa Igia e de su palatzu suo.
Sa fèmina nòbile fiat istada determinada meda in su minimare sos dannos e sas cunsighèntzias de sa polìtica dudosa de sa sorre e, in una lassa fata a unu monastèriu, s'est definida "Sennora de su giuigadu de Càlaris". Su conte Ranieri est mortu in su 1238 e sa biuda, apojada dae su paba Gregòriu IX ostile a sos Viscontes, at sighidu a coordinare comente podiat s'amministratzione de su regnu, in cussu momentu giai in suta de su domìniu de sos pisanos, che a suportu pro sos pro-nebodes Giuanne Torchitòriu V e Gullielmu III Salusio VI, naradu Cèpola, a su cale, in su testamentu de su 28 de santugaine de su 1256, at lassadu sos diritos personales suos. Gullielmu III at a èssere s'ùrtimu giùighe de Casteddu, galu pro duos annos. Agnese est morta in su 1257 e l'ant sepultada in sa sea de Santa Tzetzìlia (aterrada a pustis), in Santa Igia, a curtzu a sas tumbas de su babbu e de sa mama Adelàide, fìgia de una Frangipani e de su marchese Moruello Malaspina.
Coria
Coria est unu comunu ispagnolu de 12.947 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura, in provìntzia de Cáceres.Est situada in su riu Alagón a su tzentru de una rica zona agrìcula, sede de obispadu, isceberada dae paba Serbestru in su 338, cunservat àncora oe custu privilègiu, partzende·ddu cun Cáceres.
Istòria
Is giatzimentos archeològicos de sa zona permitent de afirmare chi sa presèntzia umana torrat a su Neolìticu e chi su primu insediamentu fissu resurtat èssere una biddighedda de belle 5000 annos faet, naradu Caura chi diat dèpere èssere localizadu in logu ue s'agatat oe sa Catedrale de Coria.
In su 700 a.C. sa populatzione tzèltica de sos Vetones torrat a sètzere a Caura chi at afortiadu pro tres lados cun muros e in s'ala nord cun unu affossadu. Sos Romanos conchistant sa tzitade distruende·la e su mìticu capu lusitanu Viriatu chi amparat sa tzitade e abarrat ochidu, segundu sa legenda est interradu in suta de is ruinas suas. Sos Romanos torrant a pesare sa tzitade, la mutint Cauria Verona, afortiende, sos muros in su cursu de sos de 3 e 4 sèculos. Cun is invasiones barbàricas sos Romanos sunt custrintos a la lassare e Coria colat in suta de su domìniu de sos Isvevos comente dimustrat unu documentu de su cuntzìliu de Toledo de su 589 in su cale Leovigildu, su conchistadore de Coria, sutascriet un'atu de cunversione a su Catolitzèsimu. Cun s'invasione àraba de sa penìsula assortit in Coria su primu nùcleu mozàrabu de Ispagna. (Sos mozàrabos sunt sos Cristianos residentes in territòriu àrabu). In suta de sos Àrabos benit in manera noa cambiadu su nùmene a sa tzitade chi assumet cuddu de Qurija. In su de 9 sèculos Qurija est sa capitale de su califfadu indipendente de su re Zeth-Ibn- Casin. In su 861 Ordoňo I incumentzat sa riconchista e in sos annos imbenientes sa tzitade colat in prus furriadas in manu a sos Cristianos a sos àrabos e a su revessu, fintzas a chi Alfonsu VII la conchistat definitivamente e l'ìntegrat in su regnu de Leon. A pustis de tando non b'est prus un'istòria dillindada de Coria chi sighit sos fatos de su Léon, de sa Castìglia e poi de s'Ispagna.
Festas
Comente a in totus sos tzentros ispagnolos, fintzas a Coria b'ant festas e su calendàriu non bidet belle mai colare unu mese sena chi ve nde siat una.
In sos meses imbenientes s'acumprint unas àteras festas de minore annotu.
Ispetzializades alimentares
Bi sunt poi fintzas diversos ògios vìrgines de olia e medas unos àteros produtos pro sos cales s'acumprint beros e pròpios cuncursos a prèmios pro cussos giudicados megioret de giurias de atastadores.
Silvio Moser
Notas biogràfigas
Nàschidu in Tzurigu, si fiat tramudadu zai dae sa pitzinnia a su Cantone Tessinu cun babos suos, cuncretamente a Vaglio, in ue babu suo aiat montadu una butega de antiguedades rùstigas. Zai a zòvanu zòvanu, Moser si fiat averadu particularmente interessadu a sa motorizadura e a sas curreras, a sas cales aiat cumintzadu a leare parte in pessu chi èsseret possìbile. Isse aiat aguarmente formadu parte de unu grupu de apentados chi si fiat creadu a inghìriu de Tommy Spichiger.
Moser fiat istadu su primu tessinesu chi aiat partetzipadu a su campionadu de Fòrmula 1, in sos annos dae su 1967 a su 1971.
Moser, paris cun Aldo Pessina e Pablo Foletti, aiat amaniadu in su 1967 sa prima edissione de Esposauto, un'isponidura de su setore de sas beturas de curreras e seriales, chi aiat tentu logu in Luganu onzi duos annos finas a su 1997. A pustis de sa morte sua, li fiat intradu in parte Clay Regazzoni.
Silvio Moser fiat mortu in Locarnu in su 1974, unu mese a pustis de un'intzidente grae chi li fiat acontèssidu in sa 1.000 km. de Monza. S'automòbile sua nche fiat essida dae sa currera iscudende a cosa de un'àtera betura chi fiat essida a sua bia unas cantas furriadas in antis, sena chi sos cummessàrios de porfia s'ocuparent de l'evacuare. Pro neghe de s'intzidente, Moser fiat intradu a coma e fiat obitadu sena releare cunnoschimentu mai.
Moser, in prus de custu, aiat azuadu a Clay Regazzoni s'amigu suo a intrare a su mundu de sas curreras.
Trujillanos
Trujillanos est una comuna ispagnola de 1.332 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Istremadura.
Repùbrica Sotzialìsta Soviètica de Lituania
Sa Repùbbrica Sotzialìsta Soviètica de Lituania (in lituanu: Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika), connòtta fìntzas comènte RSS Lituana fit unu istàdu federale comunista de s'Unione Sovietica.
Gherra de su Golfu
Sa gherra de su Golfu (2 austu 1990 – 28 freàrgiu 1991), narada fintzas prima gherra de su Golfu in relatzione a sa gai narada segunda gherra de su Golfu, est su cunflitu chi at opostu s'Iraq a una coalitzione assentada dae 35 istados chi si fiat formada in suta de s'ègida de s'ONU e ghiada dae sos Istados Unidos, chi si proponiat de restaurare sa soberania de su emiradu minore de su Kuwait, a pustis chi custu fiat istadu invàdidu e atacadu dae s'Iraq.
Sa prima gherra de su Golfu est istada fintzas un'eventu mediàticu chi at signadu unu partiabbas in s'istòria de sos mèdias. Est istada difatis definida Sa prima gherra de su bidditzolu globale.
Càusas iscadenantes
Su 2 austu de su 1990 su raʾīs (presidente) irachenu Saddam Hussein invàdiat s'istadu bighinu de su Kuwait pro more de sas riservas a beru mannas de petròliu. Sas resones de s'invasione cherent sebestadas subra duos livellos: su primu, cunsistit in una proa de fortza cun sos Istados Unidos e sos alleados issoro, comente cunsighèntzia de sa polìtica dòpia mediorientale tirada a in antis dae su guvernu de Washington; su segundu pretendende sa pertenèntzia de su Kuwait a sa comunidade natzionale irachena, in sinu a su passadu cumunu otomanu e de una sustantziale identidade ètnica, manacari nointames s'Iraq aeret reconnotu s'indipendèntzia de su Emiradu minore de su golfu Pèrsicu cando custu fiat istadu ammìtidu a sa Liga àraba.
S'invasione aiat provocadu sas machìtzias prontas dae s'ONU chi aiat afiladu un'ultimatum, imponende su ritiru de sas tropas irachenas. Sa recherta no at cunsighidu resurtados e su 17 ghennàrgiu 1991 sas tropas de sos Istados Unidos, suportadas dae sos contingentes de sa coalitzione fiant penetradas in Iràq. Sas operatziones de àera e de terra sunt istadas mutidas dae sas fortzas armadas de sa coalitzione Operation Desert Storm, resone pro sa cale s'ispissu nche si referit a sa gherra impreende sa locutzione "Traschia in su desertu". S'interventu de sa coalitzione anti-irachena at agatadu sa motivatzione sua prus cuncreta in sas risursas de petròliu e in su blocu de sos capitales kuwaitianos in sas pratzas finantziàrias americanas, asiàticas e europeas, causadu dae s'invasione irachena.
Risolutzione ONU
A pagas oras de s'invasione de su 2 austu 1990, sa populatzione de su Kuwait e sas delegatziones istadunidensas ant rechertu sa cunvoca de su Cussìgiu de Seguridade de sas Natziones Unidas, chi aiat aprovadu sa risolutzione 660, in ue fiiat cundennada s'invasione e fiiat recheridu su retiru de sas tropas irachenas. Su 6 austu, sa risolutzione 661 at aprovadu de sas machìtzias econòmicas contra s'Iràq.
Possibilidade de atacu a s'Aràbia Saudita
Sa detzisione pigada dae s'otzidente de refudare s'invasione irachena est istada incoragida dae sa potentziale minetza irachena a s'Aràbia Saudita. Sa resessida lestra de s'esèrtzitu irachenu aiat difatis espostu in manera perigulosa su serente campu petrolìferu de Hana a eventuales curreras irachenas. Tra s'Iràq e s'Aràbia fiant presentes diversos cuntrastos: sos dèpidos generados dae sa gherra Iràn-Iràq cara a s'Aràbia assumaiant a 26 milliardos de dòllaros e sa làcana tra sas duas natziones fiatpagu dislindada. Annotamala sa positzione saudita in su giogu diplomàticu frenedigosu chi aiat pretzèdidu s'invasione aiat dadu a s'Iraq crara dimustratzione de comente a sos propòsitos de su presidente suo (esponente de s'ala panaraba de su partidu sotzialista Baath) no esserent cumpartzidos dae su Sultanu de Riad. Luegus a pustis de sa vitòria in su Kuwait, Hussein aiat incumentzadu a atacare in manera verbale sa dinastia saudita, afirmende chi sas natziones amigas de sos Istados Unidos fiant guardianas illegìtimas de sas tzitades santas de Sa Mecca e de Medina. Hussein (sunnita) aiat cumbinadu su limbàgiu de sos grupos islàmicos chi fiant istados pagu a in antis cumbàtidos in Afganistàn cun sa retòrica impreada dae s'Iràn (sciita) pro atacare sos sauditas.
Operatzione Desert Shield
In su 1980 su tando presidente Jimmy Carter aiat fatu sa sighente decraratzione chi pertocaiat sa seguridade de sa regione de su golfu Pèrsicu, chi est devènnida nòdida che sa dotrina Carter:"...su cumprou de una fortza de foras de cuntrollare sa regone de su golfu Pèrsicu at a èssere cunsideradu che un'assàltiu a sos interèssios vidales de sos Istados Unidos de Amèrica, e che tales at a èssere rebusadu cun totu sos mèdios pretzisos, incluende sa fortza militare" Su presidente Ronald Reagan aiat illustradu in su 1981 custa polìtica decrarende chi sos Istados Unidos diant àere impreadu sa fortza pro amparare s'Aràbia Saudita, sa cale seguridade fiat minetzada dae sa gherra tra Iràn e Iràq. In base a custu e timende chi s'esèrtzitu irachenu si poderet afilare in un'invasione de s'Aràbia, su presidente George H. W. Bush aiat annuntziadu chi sos Istados Unidos diant printzipare a una missione "in totu difensiva" mutida operatzione Desert Shield pro prevènnere un'invasione de s'Aràbia a banda de sos irachenos. Sas tropas istadunidensas fiant istadas imbiadas a Aràbia su 7 de austu de su 1990. Su 8 austu s'Iràq aiat decraradu chi partes de su Kuwait diant èssere annessionadas a sa provìntzia de Bassora mentras su restu diat costituire sa de 19 provìntzias de s'Iràq.
Sa Marina istadunidensa aiat mobilitadu duos grupos navales, sas portabiones USS Dwight D. Eisenhower e s'USS Independence presentes in s'àrea paris a sas iscortas issoro. Unu totale de 48 F-15 Eagle de su 1st Fighter Wing a sa base aèrea de Langley in Virginia fiant lòmpidos in Aràbia Saudita, incumentzende luegus patruliamentos de sa làcana irachena pro rilevare e prevènnere sobradas irachenas. Sas tropas de terra fiant imbàtidas a 500 000 unidades. Manna parte de su materiale logìsticu fiat istadu carradu peri abiones o pro mèdiu de naves de càrrigu lestras. Nointames sos analistas militares cuncordaiant in sa bisura chi sas fortzas istadunidensas diant èssere istadas insufitzientes pro firmare una dabile invasione irachena de s'Aràbia Saudita.
Costitutzione de sa coalitzione
Intre sas vàrias risolutziones ONU, sa prus importante est istada sa nùmeru 678, aprovada dae su Cussìgiu de Seguresa su 29 santandria, chi fissaiat s'ultimatum pro su mesunote de su 15 ghennàrgiu 1991 Eastern Istandard Time (ateramente sas 08:00 oras antimeridianas de su 16 ghennàrgiu 1991, oras locale dèpida a una diferèntzia de 8 oras intre su fusu oràriu de Washington e cuddu de Baghdad) pro su retiru de sas tropas irachenas e fiant autorizados "totu sos mèdios netzessàrios pro sustentare e ativare sa risolutzione 660", una fòrmula diplomàtica chi cunsistiat in s'aprovatzione de s'impreu de sa fortza.
Sos Istados Unidos aiant assembladu una coalitzione de fortzas contra s'Iràq. Issa fiat costituida dae 34 natziones, intre cales: Aràbia Saudita, Argentina, Austràlia, Bahrain, Bangladèsh, Brasile, Canadà, Tzile, Colòmbia, Danimarca, Egitu, Emirados Àrabos Unidos, Frantza, Germània, Grètzia, Honduras, Itàlia, Kuwait, Marrocu, Zelanda Noa, Niger, Norvègia, Paisos Bàscios, Omàn, Portugallu, Qatàr, Regnu Unidu, Senegàl, Ispagna, Sudàfrica, Corea de su Sud e Istados Unidos de Amèrica
Operatzione Instant Thunder
Operatzione Instant Thunder est istadu su nùmene preliminare dadu a s'atacu aèreu pranificadu de sos Istados Unidos durante sa gherra de su Golfu. Fiat istadu pranificadu che un'atacu in fortzas chi diat àere dèpidu bisestrare sas fortzas militares irachenas cun pèrdidas mìnimas de tziviles. Sa pranificatzione at impreadu su modellu de sos chimbe aneddos.
S'operatzione fiat costituida dae tres fases separadas. Sa prus curtza fiat istada sa prima, chi diat àere impreadu sa "supressione de sas defensas" pro istabilire su controllu de s'ispàtziu aèreu irachenu e kuwaitianu, eliminende sos radars inimigos, seghende sas lìnias de trasportu impreadas dae s'esèrtzitu irachenu e neutralizende totus sas baterias antiaèreas. Sa prima fase de s'operatzione includiat fintzas su bombardamentu de totu sas postaziones de cumandu militares e de sos sitos suspetados de cuntènnere armas chìmicas. Sa segunda fase diat àere dèpidu disabilitare s'esèrtzitu irachenu, paris a sas infrastruturas de sa natzione. Pro cunsighire custos obietivos diant èssere istados bombardados sos depòsitos de armas, sas rafinerias e unas àteras istruturas crìticas, faghende impossìbile acontzare o costruire sos armamentos.
Sa pianificatzione de s'operatzione Instant Thunder aiat incumentzadu su 5 austu 1990. Cando aiant incumentzadu sas cumbatas su 17 ghennàrgiu 1991, sas tres fases s'aiant consolidadu in s'operatzione Traschia in su Desertu, chi est istada cunsiderada fintzas un'ofensiva de terra.
Inghitzu de sa campagna aèrea
Sa die a sighire a s'iscadèntzia de s'ultimatum, sa coalitzione at afiladu una massitza campagna aèrea cun su nùmene in còdighe de Operatzione Traschia in su Desertu, cun prus de 1000 bessidas a sa die. Aiat incumentzadu cun sa destruida de duos sitos radars irachenos a banda de 8 elicòteros AH-64 Apache e duos elicòteros Pavelow a longu de sa làcana Àrabu-Irachena a sas 2:38 oras de Baghdad. A sas 2:43 duas EF-111 Raven ant ghiadu 22 F-15 Eagle contra sos aeroportos H-2 e H-3 in s'Iràq otzidentale. Carchi minutu a pustis de unu de sos EF-111 at postu a sinnu su primu abbatimentu contra unu Dassault Mirage irachenu.
A sas 3, deghe stealth F-117 Nighthawk in suta de s'amparu de sos EF-111 ant bombardadu sa capitale Baghdad. In s'impertantu vàrios bersàllios de sa tzitade fiant corfidos dae sos mìssiles cruise BGM-109 Tomahawk, mentras unos àteros bersàllios fiant corfidos dae aeroplanos de sa coalitzione. S'atacu aiat sighidu pro oras. Sa sede tzentrale de su guvernu, sas istatziones televisivas, sas pistas de s'aviatzione e sos palatzos presidentziales fiant istados distrùidos. Unas àteras armas impreadas in sa campagna aèrea sunt istados fintzas sas gai naradas "bombas intelligentes" e sos mìssiles de crusiera, paris a sas bombas a budrone e sas bombas "Daisy Cutter". S'Iràq at respònstu afilende sa die imbeniente oto mìssiles Scud contra Israele. Custos tipos de atacos aiant sighidu pro totu sa durada de sa cuntierra. In totale contra Israele fiant afilados 42 Scud. Israele no aiat reagidu, in s'intentu de tènnere unida sa coalitzione, assentada fintzas de paisos àrabos chi in casu de reatzione israeliana diant àere defetzionadu.
Sa prioridade de sas fortzas de sa coalitzione est istadu sa destruidura de sa fortza aèrea e antiaèrea irachena, un'obietivu chi est bènnidu segudadu curre·curre. De cunsighèntzia, sos aeroplanos de sa coalitzione ant pòdidu operare sena tropas dificultades. Fintzas si las capatzidades antiaèreas irachenas sunt istados superioras a su previstu, solu unu F/A-18 Hornet est bènnidu aterradu in sa prima die de sas operatziones. Sas installatziones de mìssiles terra-àera (SAM) irachenas sunt istados distrùidas pro mèdiu de s'impreu de EA-6B, EF-111, F-4G, F-16C, F/A-18 e sos F-117, e posca ant pòdidu èssere imbiados in seguridade sos àteros aeroplanos. Sas missiones sunt bènnidos lantzadas printzipalmente de sas bases de s'Aràbia Saudita e de ses portaerei de sa coalitzione postas in su golfu Pèrsicu e in su mare Ruju. In su golfu Pèrsicu fiant presentes s'USS Midway (CV 41), s'USS John F. Kennedy (CV-67) e s'USS Ranger (CV-61) (classe Forrestal) mentras s'USS Amèrica (CV-66), s'USS Theodore Roosevelt (CVN-71) e s'USS Saratoga (CV-60) in su mare Ruju. De custas naves partiant sos F-14 Tomcat, impreados pro annichilare sas defensas aèreas irachenas; difatis ant aterradu numerosos MiG-29, Mirage F-1, MiG-23, MiG-25.
Fuida de sas fortzas aèreas in Iràn
Sa prima chida de sas operatziones at bidu numerosas essidas a banda de sos pilotas irachenos espertos in sa cumbata aèrea a bassa cuota. Cun s'usu de unos MiG ghiados dae sos mègius pilotas ant chessidu a neutralizare medas atacos a postaziones radars e antiaèreas o de obietivos sensìbiles. Sas postaziones antiaèreas irachenas ant aterradu 2 F-15e strike Eagle e 1 F-14 Tomcat. A pustis de 3 dies de intensas batallas in sos chelos irachenos 8 MiG e 26 Mirage irachenos sunt istados aterrados dae sos aeroplanos de sa coalitzione (printzipalmente F-14 Tomcat e F-15 Eagle) e subidu a pustis de sas fortzas aèreas irachenas ant incumentzadu a si dirìgere cara a s'Iràn. Custu èsodu de massa (de 115 a 140 aèreos) in Iràn at pigadu in contrapè sas fortzas de sa coalitzione, ca si suponiat chi si diant èssere dirìgidos in Giordània, una natzione prus amistosa cara a s'Iràq de s'Iràn, chi est istadu pro longu tempus una natzione ostile. Sa coalitzione aiat difatis postu de sos aeroplanos in s'Iràq otzidentale pro firmare una tale ritirada cara a sa Giordània, e no est istadu in gradu de blocare su coladòrgiu cara a s'Iràn.
Bombardamentu de sas infrastruturas
Sa de tres e prus manna fase de sa campagna aèrea fiat dedicada a sa destruidura de obietivos militares, tra cales: lantzadores de mìssiles Scud-B, sitiados continentes armas de destruidura de massa, tzentros de chirca militares e fortzas navales. Belle su tres unu de sa potèntzia aèrea est istadu cuntzentradu in s'atacu de sas postaziones de Scud, chi fiant subra mesos mòbiles e fiant difìtziles de localizare. Annotamala, carchi giustos fiant ùtiles fintzas pro sos tziviles, comente a tzentrales elètricas, sistemas de telecomunicatzione, istruturas portuales, rafinerias, ferrovias e pontes. Sas tzentrales elètricas sunt istados distrùidas in totu su paisu, e a sa fine de sa gherra s'eletritzidade prodùida fiat falada a su 4% respetu a sa produtzione in antis de sa gherra. Sas bombas ant distrùidu totu sas printzipales digas, sas istatziones de rifornimentu e medas tzentros de tratamentu de sas abbas de iscàrrigu.
SOS bersàllios irachenos sunt istados localizados tràmite fotografias aèreas impreende las coordinades GPS in riferimentu a cussas de s'ambasciada istadunidensa a Baghdad. Custas coordinadas sunt istados rilevadas cun pretzisione de un'ufitziale de s'aereonàutica in s'austu de su 1990.
Primas manovras in Iràq
Sas primas unidades in territòriu irachenu sunt istados tres pattuglias de s'iscuadrone B de su Special Air Service britànnicu, cun su nùmene in còdighe de Ben One Zero, BenTwo Zero e Ben Three Zero. Custas pattuglias, costituidas dae oto sordados, ant aterradu dae segus a sas lìnias inimigas pro collire informatziones de intelligence in sos movimentos de sos sistemas de làntziu Scud chi non podiant èssere rilevados dae su chelu. Sos giustos includiant fintzas sa destruidura de unu fàsciu de fibras òticas pro sas tzitas.
Sos elementos de sa 2ª brigada, 1ª partzidura cavalleria ant fatu un' operatzione de reconnoschimentu su 9 freàrgiu 1991, sighida dae una segunda operatzione de reconnoschimentu chi at distrùidu unu batallione irachenu. Su 22 freàrgiu s'Iràq at atzetadu un'acòrdiu de sessamentu de sa disamistade a banda de s'Unione Soviètica, chi previdiat su ritiru de sas tropas irachenas finas sas positzione pretzedentes a s'invasione intro ses chidas sighidu dae unu totale sessamentu de sas disamistades, in suta de su compudu de su cussìgiu de seguridade ONU. Sa coalitzione at refudadu sa proposta, ma at afirmadu chi sas fortzas irachenas non diant èssere istadas atacadas mentras si retiraiant. Pro custu sa coalitzione at afiladu su definitivu ultimatum in manera cabale a sas 12:00 pm Eastern Istandard Time de su 22 freàrgiu 1991 (20:00 oras locale a Baghdad) istabilinde unu perìodu de 24 oras intro su cale Saddam diat àere dèpidu retirare sas tropas incondizionatamente de su Kuwait sena èssere atacadu, pretzisamente s'ultimatum diat èssere iscadidu a sas 12:00 pm de sa die sighente (23 freàrgiu 1991), 20:00 oras locale a Baghdad. Su làntziu de s'ultimatum est istadu decraradu ufitzialmente de su presidente istadunidensu George H.W. Bush: "The coalition, will give Saddam Hussein, until noon Saturday, to do what he must do, begin, his immediatas, and unconditional withdraw from Kuwait. (sa coalitzione, at a dare a Saddam Hussein, finas mesudie de sàbadu, sa possibilidade de fàghere custa chi depet èssere fatu, est a nàrrere incumentzare s'immediatu e incondizionadu ritiru de su Kuwait)".
Operatzione Desert Sabre
A sas 04:00 a de note de su 24 freàrgiu 1991 sa 6ª partzidura lèbia frantzesa (chi includiat unidade de sa Legione istràngia frantzesa e chi fàghet ala de su de XVIII corpos de armada cumpostu ultres chi de sa 24ª Partzidura de fanteria mecanizada, de su 3º regimentu de cavalleria coratzada, de sa 82ª e de sa 101ª Partzidura aviotrasportata) at penetradu in Iràq pro medas km finu a s'aeroportu de a su-Salmān pro creare unu muru difensivu contra un'eventuale contrattaccu irachenu de su nord; in manera simultànea sas tropas sauditas de sa 20 brigada coratzada ant penetradu longu sa costa de su Kuwait, e in su matessi tempus sa 1ª e sa 2ª partzidura marines (suportadas dae sa brigata Tiger de s'oramai smantellata 2ª partzidura coratzada de s'esèrtzitu istadunidensu de aposentu in sa repùbblica federale tedesca) sunt intrados finas issas in su Kuwait sena adobiare resistèntzia. Duas oras a pustis a sas 08:00 am sa 101ª partzidura aviotrasportada giughet un'atacu aèreu cun sos elicòteros UH-60 Black Hawk pro su fàbricu de una zona de rifornimentu pro sos elicòteros de atacu AH-64 Apache. Subidu a pustis de, su de VII Corpos istadunidensu, at afiladu un'atacu in Iràq a sas 14,35, a ovest de su Kuwait, pighende sas fortzas irachenas de ispantu.
Su de VII Corpos de armada fiat assentadu dae: sa 1ª partzidura de fanteria de s'esèrtzitu istadunidensu, sa 1ª e sa 3ª partzidura coratzada de s'esèrtzitu istadunidensu, sa 1ª partzidura coratzada britànnica, su 2º regimentu de cavalleria coratzada de s'esèrtzitu e de sa 1ª partzidura de cavalleria de s'esèrtzitu istadunidensu. Su 25 freàrgiu 1991 mentras sas batallas fiant tzochende in totue sa partzidura de cavalleria fiat abarrada firma pro fàghere crèere a sos irachenos chi unu àteru atacu fiat imminente in su Wādī a su-Bāṭin, però comomai sa die a pustis, su 26 freàrgiu, fiat comomai craru s'intentu de su de VII Corpos de armada: arrodiare girende cara a est, segare foras e annientare sa Guàrdia repubblicana irachena in sa làcana tra Iràq e Kuwait. De cunsighèntzia sa 1ª partzidura de cavalleria si torrada a giùnghere cun su de VII Corpos de armada belle cumpletende s'arrodiada. Su costàgiu destru fiat conchistadu imbetzes de sa fanteria de sa 1ª Partzidura coratzada britànnica, chi aiat annichiladu unas àteras ùrtimas sacas de resistèntzia de sa guàrdia repubblicana.
A sa fine sos alleados sunt intrados in cuntatu cun sa guàrdia repubblicana in sa làcana annientendedda belle in manera cumprida. S'avantzamentu de sa coalitzione est istadu prus lestru de cantu sos generales istadunidensos fagherent a arreare. Su 26 freàrgiu sas tropas irachenas ant incumentzadu a si retirare de su Kuwait, ghetende fogu a totus sos putzos petrolìferos kuwaitianos chi ant adobiadu. Unu longu acumpangiamentu de tropas irachenas in ritirada s'at formadu longu sa printzipale autostrada tra Iràq e Kuwait. Custu acumpangiamentu est bènnidu bombardadu gai in manera crispa de sa coalitzione chi at devènnidu nòdidu cun su nùmene de "Autostrada de sa morte". Sas fortzas de sa coalitzione ant sighidu a inseguire sas fortzas irachenas ultres sa làcana e ultres, in antis de torrare cando sos irachenos s'ant agatadu a una distàntzia de 240 km de Baghdad. Una chentina de oras a pustis de s'inghitzu de sa campagna de terra a sas 04:00 am de su 24 freàrgiu, su presidente Bush at decraradu su sessamentu de sas disamistades e su 28 freàrgiu a sas oras 08:00 am a Baghdad (mesunote de su 27 freàrgiu EST) at decraradu sa liberatzione de su Kuwait e sa fine de sa gherra de su golfu.
Anàlisi post-bèllica
Fintzas si est bènnidu naradu chi su nùmeru de sas tropas irachenas bantzigaiat a inghìriu de unas 545 000 unidades, a sa die de oe medas espertos retenent chi sos avaloramentos cuantitativos e calitativos de s'esèrtzitu irachenu sunt istados esageradas, ca includiant fintzas sas unidades temporales e ausiliàrias. Medas sordados irachenos fiant giòvanos, cun risursas iscassas e un'addestramentu inadeguadu.
Sa coalitzione at imbiadu 540 000 unidades, ultres a 100 000 sordados turcos chi sunt istados afilados a longu de sa làcana tra Turchia e Iràq. Custu at provocadu sa diluitzione de sas fortzas irachenas chi s'ant dèpidu psrtire a longu de totu sas làcanas de su paisu. In custu s'avantzada istadunidensa non solu est istadu avantagiada dae sa primatzia tecnològica, ma fintzas de sa cantidade majore de fortzas in campu.