cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
S'asïenda de is béstias
Personàgios
Mollie est una ebba giòvana bianca chi tragat su calesse de Jones. Est indiferente a sa rivolutzione e est dengosa meda: traballat pagu e ddi praghet a pònnere frocos colorados, tantu chi a sa fine pro tènnere custos ogetos at a fuire de sa fatoria e at a andare a bìvere a s'àtera ala de Willingdon. At a èssere torrada a bìdere dae is pitzones traghende unu calesse in càmbiu de perdas de tzùcaru e carignos in su nare e dae inoghe a in antis no at a èssere prus nominada. Rapresentat s'aristocratzia russa, chi biviat una vida rica a suta de su tzar e chi at abbandonadu sa Rùssia a pustis de sa rivolutzione pro mantènnere cudda genia de vida.
Mosè (Moses in sa versione originale), su corbu domèsticu chi contat a is animales de sa vida eterna chi ddos abetat a pustis de sa morte in su Monte Tzucurucandìu (in sa versione originale Sugarcandy Mountain), una genia de paradisu terrestre pro is animales, rapresentat sa Crèsia ortodossa russa, chi segundu sa bisura bolscevica, in acòrdiu cun su podere tzarista, fruniat illusiones a is traballadores pro ddos cumbìnchere a poderare s'isfrutamentu, in acòrdiu cun sa bisura de Marx. Est cunsideradu s'alleadu de su mere. Nointames, Napoleoni de sighida ddi permitit de furriare a sa fatoria, comente Stalin at cuntzèdidu libertade de cultu a is Ortodossos in s'ìnteri sa gherra.
Mìnimus, su porcu poeta chi cantat is impresas de Napoleoni, rapresentat s'intelletuale assugetadu a su podere de su ditadore, chi ponet sa cultura sua a su servìtziu de sa propaganda.
Is canes e Is berbeghes sunt tratados comente a unu grupu, e non comente a indivìduos. Is primos rapresentant sa politzia polìtica chi ismùrriat is opositziones; is segundos sa massa fàtzile de assugetare, chi si lassat ispantare dse is islogan de su regìmene.
In su de sete càpitulu, Napoleoni òbligat is puddas de sa fatoria a cunsignare is oos chi ant criadu. Issas chircant de resistire, ma Napoleoni faghet suspèndere cale si siat ratzione issoro de màndigu; a pustis de chimbe dies e sa morte de noe puddas, s'arrimant.
Sunt is animales agrestes chi bivent in sa fatoria. Rapresentant is pedulianos, is furones e is membros de sa sotziedade chi non bivent de su pròpiu traballu.
Jones est su mere de sa fatoria: s'imbriagat s'ispissu e si nd'afutit de is animales. Benit bogadu a su cumintzu de s'istòria e morit annos medas a pustis in una domo de cura pro alcolistas. Rapresentat su tzar Nigola II de Rùssia.
Pilkington e Frederick, is fatores lacanantes. Pilkington est unu gentilómine chi pràticat isport in campànnia lassende sa fatoria sua, Foxwood, male amministrada. Frederick imbetzes est cravosu, efitziente e iscannidu cun is animales de sa fatoria sua, Pinchfield (parodia de sa Germània nazista).
Riferimentos a eventos istòricos
Sa fatoria de is animales est unu testu ricu de riferimentos a acuntessimentos beros:
Rivolutzione e corrutzione
S'Animalismu, sa dotrina rivolutzionària adotada dae is animales, est basada a subra de s'imparu de su 'Ecciu Mannu a sa pròpiu manera de su comunismu chi est basadu a subra de s'imparu de Karl Marx.
Pro more de is riferimentos suos, S'asïenda de is Béstias est istada s'ispissu cunsiderada una sàtira cara a su comunismu sovièticu. Calicunu però ddoe leghet fintzas tratos distintivos de àteros regìmenes: si distinghent is tratos de sa nàschida de sa corrutzione e de su persighimentu de interessos personales a banda de is possessores de su podere a pustis de sa conchista sua. In su contu si podet agatare insandus una disillusione bàlida prus in generale pro cale si siat rivolutzione, est a nàrrere su cunsideru chi sa chirca de su podere acabbet pro afarsare is ideales rivolutzionàrios initziales. Pro custu su romanzu est cunsideradu disòpicu.
Segundu una letura crìtica de s'ideologia comunista, su 'Ecciu Mannu, mancari tèngiat intentziones bonas, non cumprendet un'elementu fundamentale: est cumbintu chi is ideas suas siant bàlidas e artas, e chi sa declinatzione operada si potzat atribuire isceti a is indivìduos corrùmpidos chi ant a agatare sa manera de ddas carnugare pro is fines issoro. Pro is chi faghent custa crìtica est beru s'imbesse: su finale cabet giai in sa premissa e no esistet sa distintzione intre unu comunismu beru e un'ideale. Segundu issos s'ùnicu esèmpiu de comunismu est istadu s'istalinismu mentras, segundu àteros, esistent formas diversas.
Sa corrutzione est ladina pro mèdiu de sa muda de is Sete Cumandamentos: s'ùnicu abarradu, de su totu isprigiuradu, mustra cantu elitàrios siant essidos sos porcos e comente is ideales de s'animalismu apartèngiant oramai a su passadu.
Retzidura
Is retzensiduras de s'època non sunt istadas totu positivas. In is pàginas de The New Republic, George Soule at espressadu sa contrariedade sua a s'òpera de Orwell, narende chi issa «mi at confùndidu e intristadu. Pariat totu infadosu. S'allegoria s'est furriada a màchina chi tzichìrriat pro àere naradu a manera isgrabulada cosas chi sunt istadas naradas mègius a manera dereta». Soule pensaiat chi is animales no esserent bastante coerentes cun is ispiratziones issoro in sa realidade; at naradu chi «su fallimentu de custu libru (dae unu puntu de annotu cummertziale s'est giai asseguradu una resèssida enorme) derivat dae su fatu chi sa sàtira non s'òcupat de carchi cosa chi s'autore at bìvidu, cantu de ideas istereotipadas chi pertocant unu paisu chi cun probabilidade non connoschet bene meda.» The Guardian, su 24 austu 1945, at definidu S'asïenda de is Béstias che «una sàtira umorìstica e pitzigosa a manera deleitosa». Tosco Fyvel, iscriende in su Tribunas in sa matessi die, at descritu s'òpera de Orwell che «una sàtira durche a pitzus de unu tzertu Istadu e de is illusiones de un'època chi diamus a pòdere giai tènnere a pabas». A custu ùrtimu at rispòndidu Julian Symons, su 7 de cabudanni: «Non nos depimus dèpere abetare, a su mancu in su Tribunas, su reconnoschimentu de su fatu chi si tratat de una sàtira no de su totu delicada a subra de una natzione dislindada, s'Unione Soviètica? Mi paret chi unu retzensidore diat dèpere tènnere su coràgiu de identificare Napoleoni cun Stalin e Bòccia de Nì cun Trotsky e espressare a s'autore unu parre favorèvole o sfavorèvole. Baddu tra chentu annos S'asïenda de is Béstias diat pòdere èssere in manera simpre una paristòria; oe est una sàtira polìtica cun una dose bona de significadu».Partende dae custas primas osservatziones, s'òpera de Orwell at retzidu diversos cummentos in is deghènnios imbenientes.
Animalismu
Is porcos Bòccia de Nì, Napoleoni e Clarinèttu adotant is ideas de su 'Ecciu Mannu in unu «sistema cumpridu de pensamentu», chi mutint a manera formale "Animalismu", un'allegòricu riferimentu de s'autore a su comunismu, de non confùndere cun sa filosofia animalista. A pustis de sa divulgatzione de custu sistema de ideas, Napoleoni e Clarinèttu andant contras a is règulas postas dae issos etotu (is «sete cumandamentos») partetzipende a atividades umanas, comente bufare alcol, dormire in letos e cummertziare. In su cursu de sa narratzione, Clarinèttu at a èssere incarrigadu de modificare is cumandamentos pro donare una resone de s'umanizadura de sa classe de is porcos, mudàntzia chi est unu sùspiu de sa revisione de s'istòria a banda de su guvernu sovièticu a su fine de esertzitare su controllu a subra de is cumbinchimentos de su pòpulu
Is cumandamentos originales sunt:
Posca, Napoleoni e is porcos suos ant a cambiare in manera segreta carchi cumandamentu pro si liberare de s'acusa de violare sa lege de is animales. Custos cumandamentos benint difatis mudados de aici:
In fines, sos cumandamentos ant a èssere cambiados cun is màssimas:
San Juan (Puerto Rico)
Su nòmine ddi fiat dadu in onore de Santu Giuanne Batista (in ispagnolu San Juan Bautista).
Sa bidda, chi fiat fundada de is colonos ispagnolos in su 1521, est sa prus antiga de Puerto Rico e fintzas sa prus antiga bidda de fundatzione europea in territòriu de Istados Unidos.
In die de oe est su portu prus importante de s'isula e su tzentru finantziàriu, culturale, turìsticu majore.
San Juan est sa de 42 tzitades prus mannas a suta de sa giurisditzione de Istados Unidos. S'àrea metropolitana contat prus de 2,1 milliones de residentes, chi benint a èssere una metade de totu is bividores de s'ìsula.
S'asïenda de is béstias
Animalismu
Pro mèdiu de sa revisione de is cumandamentos, Orwell ammustrat cantu siat fàtzile a trasformare su dogma polìticu in propaganda mugiadita.
Diegu Are
Diegu Are (Santu Lussurzu, 2 de ghennàrgiu de su 1914 – Santu Lussurzu, 24 de trìulas de su 2000) est istadu unu filòsofu, iscritore e mastru sardu.
Biografia
In sos primos annos '30, Diegu Are s'impinnat in s'atividade de apostuladu catòlicu làicu otenende càrrigas de importu in sa diòtzesi de Bosa-S'Alighera in intro de sa GIAC (Gioventude Italiana de Atzione Catòlica). Est de custa època sa collaboratzione e s'amighèntzia cun don Enea Selis, figura de riferimentu pro unos cantos giòvanos universitàrios sardos aderentes a sa FUCI.
Otenta sa làurea in Filosofia in s'Universidade de Casteddu in 1938 cun una tesi de Antoni Rosmini, at insinnadu istòria e filosofia in su “Litzeu Reale” Clàssicu G. M. Dettori de Tèmpiu finas a cando, in su 1941, est istadu richiamadu a sas armas e imbiadu in Kosovo. A pustis de unu tempus curtzu de permanèntzia in Itàlia, l'ant imbiadu comente sutatenente in Grètzia e in s'Ìsula de Rodi, in ue, a pustis de sa firma de s'Armistìtziu de s'8 de cabudanni de su 1943, est abarradu comente presoneri.
Essende·si refudadu de aderire a sa Repùblica de Salò, l'ant deportadu a sos lager tedescos de Wesuwe, de Sandbostel, Wietzendorf e Dedelstorf. In una barraca Diegu organizat atopos de arresonos pro mantènnere biu s'isperu e pro non permìtere chi sa dinnidade e sa personalidade umana siat umiliada e annullada dae sos argutzinos. In sa presonia intrat in cuntatu cun “don Giovanni Rossi”, fundadore de sa Pro Civitate Christiana. Cun isse Diegu at a tènnere unu raportu de collaboratzione fecundu e de amistade chi at a durare finas a sa morte de su preide. Fiat cumpàngiu de presonia de Giovannino Guareschi; Enzo Paci, filòsofu e diretore della rivista “Aut Aut”; Giuseppe Lazzati, deputadu de s'Assemblea Costituente chi at dadu vida a sa Costitutzione italiana de su 1948 e Retore de s'Universidade Catòlica de su Sacru Coro de Milano; Raffaello Brignetti.
Est in s'oscuridade de sas dies de sa presonia chi est pastinadu su sèmene de s'utopia chi at a chircare de realizare cando at a torrare: su mundu tenet bisòngiu de amore, de fraternidade; e s'atzione depet èssere direta a chie est a tretu de collire su messàgiu, sos giòvanos. Est sa prima idea de su "Movimentu Giovanile de Unione e Fraternidade" chi in su 1947 at a tènnere s'imprimatur de Pantaleo Carabellese cun su discursu “Sos giòvanos e sa polìtica” publicadu in su 1948 comente primu cartulàriu de orientamentu pro contu  de su Movimentu.
Cando est torradu dae sos campos de presonia, at contadu  su chi l'est capitadu in unu libru-memoriale ''Nebbia e girasoli. Un sardo nei campi nazisti''.
In s'ìnteri, intrat in cuntatu cun su Movimentu Comunidade de Adriano Olivetti e si nde faghet  promotore e collaboradore pro tempus meda.
In custa època collàborat puru cun su cunterràneu Antoni Cossu. Paris cun issu at a cumpartzire s'impinnu siat de “Comunità” e siat pro sa renàschida de sa terra sua  e de Santu Lussùrgiu, in ue fundat cun isse unu grupu comunitàriu de su  Montiferru de ispiratzione olivetiana. Fiat de sos protagonistas de su dibàtidu pro sa Renàschida e dae su 1960 a su 1962 at fatu parte de sa redatzione de “Il Bogino ”. In su mese de santandria de su 1960 est eletu sìndigu de Santu Lussùrgiu e, cun cussa càrriga, s'est impinnadu meda pro fàghere a manera chi sas abbas mentovadas de Santu Lenardu de Siete Fuentes, fratzione de sa bidda, esserent abbarradas pùblicas e no esserent devènnidas propiedade de sos privados. De custos fatos est testimonia literària su romanzu de Antoni Cossu “Il sogno svanito”.
Cando si nch'est ritiradu in sa bidda sua de nàschida, in su 1976 at cambiadu  iscola superiore de in antis, nàschida dae una lassa de privados, in  su Litzeu Linguìsticu privadu "Carta Meloni",  chi at sighidu su Tècnicu commèrtziale pro su Turismu e s'Istitutu Musicale chi at cuncruidu s'atividade sua in su 2003, pagos annos a pustis de sa morte sua.
Òperas printzipales
Diegu Are, Nebbie e girasoli : un sardo nei campi nazisti, Nuoro, Edizioni Insula, 1998 (ed. orig.: Nebbia e Girasoli. Un sardo nei campi nazisti. Settembre 1943 - Settembre 1945. Roma, "Cor Unum",1973)
Antoni G. Carta, "Sa felitzidade de sa Sardigna'', po contu de Diegu Are, Edizioni della Torre, 1999
Ospitone
Ospitone (in limba latina Hospiton) (... – ...) fut unu cabu de sas zentes de sa Barbàgia chi biviat cando in Sardigna cumandaiant sos Bizantinos.
Malachi Throne
Malachi Throne (New York City, New York 1 de Nadale, 1928 – Los Angeles, California 13 Martu, 2013), prus conottu comente Hal Holbrook, est unu cantante e attore americanu.
Juba
Juba o Giuba (in àrabu جوبا, Jūbā) est sa capitale de su Sudàn de su Sud. S'agatat in s'oru de su Nilu Biancu e est puru sa capitale de s'istadu sudanesu de Central Equatoria. Sa populatzione istimada (basende·si subra fotografias aèreas) pro s'annu 2005 fiat de 163.442 bividores e pro su 2006 de 250.000 bividores.
In su sèculu XIX a curtzu de Juba, in Gondokoro, fiat istabilida un'istatzu de postas e una missione. Fiat su logu prus in su sud de una aposentamentu militare turcu chi in parte manna si diat maladiare de malària e de àteras calenturas chi fiant endèmicas de sa regione. Gondokoro puru fiat istada sa base de s'esploradore Samuel Baker intre 1863 e 1873. In su 1922, unu nùmeru minore de cummertziantes gregos si fiant istabilidos in ie e aiantfraigadu su distritu cummertziale de sa tzitade.
In su 2005, Juba est colada a èssere capitale de sa regione semiautònoma de Sudàn de su Sud, in contu de sa tzitade de Rumbek chi si fiat proposta a primìtziu.
Cun s'arribu de sa paghe a pustis de sa gherra tzivile sudanesa is Natziones Unidas aiant ismanniadu sa presèntzia issoro Juba, fiant istabilidu s'ufìtziu OCHA pro su coordinamentu de sos afàrios umanitàrios.
Cádiz
Cádiz est una tzitade de unos 123.000 bividores de Ispagna, cabulogu de sa provìntzia omònima, chi faghet parte de sa comunidade autònoma de s'Andalusia. S'agatat in su chirru prus sud-otzidentale de s'Europa cuntinentale. A fatu de Jerez de la Frontera est sa segunda bidda prus manna de sa baja de Cádiz.
S'economia s'apoderat mascamente subra s'indùstria e su commèrtziu, gràtzias de sa presèntzia de cantieris navales e atividades in sa zona de su portu. S'àtera faina importante est su turismu, sa bidda tenet difatis bellesas istòricas e est rica de prajas e fèstivales locales.
Cádiz est una de is biddas prus antigas de s'Europa de s'uestu: sunt istadas agatadas rastas archeològicas chi torrant a prus de 3.100 annos faghet. Diat dèpere istada fundada de is fenìtzios in su sèculu de 11 i.C., ma in die de oe sa nàschida sua est uffitzialmente datada a su sèculu de 8 i.C.
Donald Pleasence
Donald Henry Pleasence (5 October, 1919 – 2 February, 1995), prus conotta comente Donald Pleasence, est unu cantante e attore ingles.
Toscanu
Su toscanu est unu dialettu italianu, chi pertoccat a sa familia italo-dalmata, chistionau in Toscana; unu limbazu toscanu l'aìat juttu Pisa in Còssiga e, dae cùghe, fìntzas in Sardigna (Gallura).
S'italianu istandard l'an fravicàu in supra de su toscanu, tuccànde dae sa variedade fiorentina: custu istandard est bènniu, a pacu a pacu, a rappresentare belle tottus sas populassiones de sa penìsula italiana, gràssias a su traballu de Dante Alighieri, Francesco Petrarca, Giovanni Boccaccio, Niccolò Macchiavelli e Francesco Guicciardini; at a èsser sa limba uffitziale de sos istados italianos e de su Rennu de Italia.
S'italianu, de cada manera, no est mai assimizàu troppu a su toscanu berdadèru.
Limonade
Limonade (Limonad in créolu haitianu) est una bidda de unos 50.000 bividores de Haiti, chi s'agatat in su dipartimentu de Norti, in s'arrondissement de Cap-Haïtien.
Cristina Mazzotti
Cristina Mazzotti (Erba, 1957 – Galliate, 1975) est una de sas bìtimas de s’anònima sechestros, particularmente ativa in Itàlia e in Sardinna in sos annos setanta e otanta de su sègulu coladu. Cristina fiat istada recatada sa sero de su 26 de làmpadas de 1975 in dae in antis de sa zaga de sa billa de babos suos in Eupilio, logalidade de sa provìntzia de Comu. S’unu de cabudanni de su matessi annu, l’aiant agatada morta: sa pisedda iscuredda aiat tentu una presonia de cadèlios e abatigamentos, de subradosas de essitadores misturados cun atranchilladores.
Cristina fiat fiza de Helios Mazzotti, un’industriale bussante de su setore de sos tzereales. Sa sero de su 26 de làmpadas, fiat ghirende cun una croba de amigos dae una festa amaniada pro festare s’adelantamentu suo. Sa Mini ghiada dae Carlo su zòvanu fiat cursende su caminu chi zughet a Longone al Segrino, addaghi fiat istada acostazada dae una Giulia e dae una 125. Custrìnghidu a s’arressare, aiat bidu in dae in antis suo un’òmine caratzadu cun sas armas incaradas, chi l’intimaiat de falare. Su malufaghedore aiat pregontadu cale de sas duas piseddas èsseret Cristina Mazzotti. Sa pisedda si fiat presentada cun balentia. L’aiant carrigada a sa Giulia, cando chi un’àteru bandidu liaiat e imbabajolaiat ambos zòvanos in s’automòbile. Sa pisedda chi fiat in sa betura, Emanuela, fiat resèssida a s’alliberare e a dare s’allarma a pustis de addae de un’ora, e fiant istados ammanitzados immediatamente sos cuntrolladorzos de sa polima. Peroe oramài fiat demasiadu a tardu. In sa domo de sos Mazzottis, duncas fiat cumintzadu su caminu de rughe isghelenidore de s’isetu de sos recatadores. Su babu de Cristina, zai patidore de su coro, si fiat intesu male. Fiat istados su primu de sos atacos de coro chi, a coa de pagu tempus, lu diant aer batidu a sa tumba. Sos sechestradores si fiant manifestados sa die in fatu pedende una luissione primadu: chimbemiza milliones de francos betzos. A pustis su mudìmine. Sos babos de Cristina si fiant aderetados a tonos iscramadores a sos recatadores a mèdiu de sos ziornales, crarende s’impossibilidade de agatare una summa gasi, assolutamente in foras de sas possibilidades econòmigas issoro.
In fines, sos sechestradores si fiant manifestados su 15 de triulas e si fiant decrarados prontos a alliberare a Mazzotti a tràmunu de su pagamentu de una luissione de milli milliones de francos. Aiant sighidu àteras dies de isetu calenturale, in s’ìnteri chi s’opinione pùbriga manifestaiat solidariedade a sos Mazzottis e chi una campanna de imprenta ispainada arrimaiat sa causa de un’asperimentu de sas penas chirru a sos chi cumitiant su delitu de sechestru de pessone. A s’agabu de triulas, Helios Mazzotti si fiat zutu a sa prus segreda a un’apartamentu de Appiano Gentile, in ue aiat abonadu sa summa de milli e chimbanta milliones a sos recatadores, retzende a tràmunu s’asseguràntzia issoro subra de s’alliberamentu immediatu de sa pisedda. Peroe sas cosas fiant destinadas a tenner un’evoluidura drammàtiga. A longu de dies e dies, sos babos aiant isetadu s’alliberamentu impromìtidu, e s’unu de cabudanni si nche fiat sizidu su puntu de borta. Gianni De Simone, deretore de su ziornale comesu “L’Ordine”, amigu de sa famìlia Mazzotti, aiat mutidu custos ùrtimos e, cun deligadesa, lis aiat dadu sa noa iscorrioladora: a Cristina l’aiant agatada morta. Sa carena fiat istada imbènnida in unu muntonarzu de Varallino, a curtzu de Sesto Calende. Avèrtidos dae una telefonada, sos carabineris si nche fiant zutos a su logu e, sighende sos inditamentos chi naraiant de istofare a curtzu de unu cotzeddu truncadu, aiant agatadu sa carena de sa pisedda o, naradu mezus, su chi nd’abarraiat. Interrada suta de una pupa truncada, pro ironia màcabra, zaghiat sa pisedda, in istadu adelantadu de iscumponidura. Sa cara fiat pratigamente de non poder recunnoscher, allufiada dae animales e isfigurada. Sa necropsia aiat reveladu che zaghiat in cue dae addae de baranta dies.
Nche fiat essidu a campu unu particulare assuconadore: non si podiat apostivigare si sa carena èsseret istada interrada addaghi sa pisedda fiat morta. S’ipòtesis astrosa chi respiraret galu non fiat istada mai posta a bandas. Unu de sos sechestradores, Libero Ballinari, zai fiat istadu detènnidu in Isvìtzera, in s’ìnteri chi chircaiat de samunare una parte de sa luissione de su recatamentu. Unu deretore onestu de una fizale de banca aiat denuntziadu su tentativu de “innetare” unos noranta milliones de francos italianos e aiat reveladu totu a sa polima ervètiga. Fiat istadu isse chi aiat dadu sas primas noas a pitzos de sa presonia e sa morte de sa pisedda disditzada. Aiat contadu comente Cristina, debilitada dae sa presonia e custrinta a leare dosas massivas a sa prima de essitadores, pro poder faeddare cun babos suos e los cumbincher a pagare sa luissione, e a pustis de atranchilladores, pro nd’asseliare sa boluntade e l’impeìre de si subuzare, aiat agabadu pro s’intender male. Sos recatadores si fiant assuconados e l’aiant trasportada a foras. Sa pisedda, in tempus de su biazu in betura, aiat tzeladu de biver. Aiat decraradu ch’in onzi casu iscunnoschiat sas causas esatas de sa morte: aiat assumbradu sa suspeta chi èsseret istada istrangulada o ochìida a tiru de pistola. Aiat finas dispensadu una mapa de su logu in ue aiant tudadu sa pisedda iscura. Sa polima nche fiat cròmpida a refraigare su grupu de sechestradores bastante a sa lestra. In mesu issoro bi fiat unu grustu imparìvile de iscaminados, zente atraìda dae su dinare fàzile, cun intraduras in su grupu de s’anònima sechestros. Sa banda de sos mortores teniat unu lìderu prus o mancu recunnotu, Giuliano Angelini de 39 annos. Unu tempus coladu intraschiadu de iscadrista e trafigadore de armas, inchertadu pro s’abasatu de Piazza Fontana, antiscundennadu pro emissura de assinnos sena fondos e trampa. A costazos suos bi fiat Loredana Petroncini, un’àteru pessonazu cun tempus coladu difìzile. Fuìda de domo a sos 15 annos, si fiat cojuada cun un’iscaminadu. Grussera e figurosa, fiat istada descrita comente istimadora de sa bida bona.
Telegram
Telegram est unu servìtziu de messageria istantànea de Telegram LLC, sotziedade a responsabilidade limitada cun sede in Dubai, fundada dae s'imprendidore russu Pavel Durov. Is clientes ufitziales de Telegram sunt distribuidos comente a programma lìberu pro Android, Linux, iOS, MacOS e Windows.
Is funtziones printzipales de Telegram sunt s'iscàmbiu de messàgios de testu intra duos impitadores o in grupu finas a 200 000 partetzipantes, mutidas vocales e video-mutidas codificadas puntu-puntu, messàgios vocales, vìdeu-messàgios, fotografias, vìdeus, adesivos e archìvios de cale si siat tipu finas a 2 GB. Pro mèdiu de is canales est fintzas possìbile sa trasmissione in direta de àudiu/vìdeu e testu a totu is membros. In prus, est possìbile a impostare unu temporizadore pro s'eliminatzione automàtica de unu messàgiu una borta chi su destinatàriu dd'at bidu.
Istòria
Telegram est istadu fundadu in su 2013 dae is frades Nikolaj e Pavel Durov, fundadores de sa retze sotziale russa VK. Is fundadores ant annuntziadu chi sa sotziedade Telegram LLC est un'organizatzione chene punna de lucru non ligada a VK e cun sede in Dubai. Nikolaj at creadu su protocollu MTProto, a sa base de Telegram, mentras Pavel at frunidu amparu finantziàriu e infrastruturas pro mèdiu de su fundu suo Digital Fortress. Su 24 freargiu 2014 unu fork de Telegram chi respetat sa filosofia FOSS est istadu agiuntu a F-Droid.
Telegram teniat su progetu de criptodinari suo, TON, ma su 12 maju 2020, su fundadore Pavel Durov nd'at annuntziadu s'abbandonu.
Su 23 de idas 2020, Durov at annuntziadu chi sa prataforma est lòmpida a 500 milliones de impitadores mensiles ativos, faghende sa gestione de is serbidores cara meda. Pro custu, incumentzende dae su 2021 at a èssere insertada publitzidade a intro de s'aplicatzione. Segundu su fundadore de su progetu, issas no ant a istorbare s'esperièntzia de s'usuàriu.
Istatìsticas
Su 12 ghennàrgiu 2021 s'aplicatzione est arribada a 500 milliones de impitadores ativas pro mese. Pavel Durov at assotziadu custu resurtadu a su fatu chi 25 milliones de impitadores noos si siant iscritos in s'ìnteri de is 72 oras in antis, abbandonende WhatsApp pro neghe de is cunditziones noas suas de impreu.
Piessìnnios
Is clientes ufitziales de Telegram sunt programmas lìberos. Su còdighe de orìgine de su serbidore imbetzes no est istadu publicadu e no est progetadu pro permìtere de istantargiare una retze pro frunire in manera autònoma custu servìtziu de messageria.
Eccellenza Sardigna 1999-2000
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza regionale 1999-2000 est istadu su de noe organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Telegram
Is messàgios e s'impitadore
Is messàgios imbiados sunt codificados e sarvados in sa retze cloud de Telegram. Custu faghet a manera chi is messàgios siant a disponimentu in ònnia dispositivu in ue s'impitadore impreat su servìtziu, chene bisòngiu de nde tènnere còpias non codificadas in àteros servìtzios comente Google Drive, comente acontesset pro àteras app che Whatsapp. Incumentzende dae su 24 martzu 2019, est istada introduida una funtzionalidade noa chi permitit de eliminare messàgios imbiados e retzidos chene làcanas de tempus e chene lassare rastros pro ambos membros de una tzarrada.
Eccellenza Sardigna 1999-2000
Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, difatis sa prima divisione de su fùbalu sardu, bintu dae su Tavolara.
Telegram
Is messàgios e s'impitadore
Cando s'impitadore si registrat, podet seberare si permìtere a àteros de ddu chircare insertende su nomìngiu seberadu. Custa funtzione permitit de chircare s'impitadore in Telegram chene connòschere su nùmeru suo de telèfonu.
Dae sa versione 3.9, faghet a modificare is messàgios imbiados finas a duas dies a pustis de s'imbiu.
Is grupos
Is grupos de Telegram podent cuntènnere finas a 200 000 membros; est possìbile a seberare is permissos pro is amministradores e is àteros impitadores.
Is canales
Is canales, nàschidos in cabudanni 2015, sunt tzarradas in ue is amministradores podent imbiare messàgios e is membros podent cummentare isceti si su canale est assotziadu a unu grupu. Unu canale no portat lìmite de iscritos e podet èssere pùblicu o privadu; a su canale pùblicu faghet a assotziare unu ligòngiu e unu nòmine chi podet èssere agatadu cun sa funtzione de chirca de s'app, mentras pro su privadu est generadu unu ligòngiu cun 22 caràteres alfa-numèricos casuales.
Averìguu
In s'abrile de su 2020, cun s'ammanniare de sa netzessidade de controllare su fenòmenu de is noas farsas in s'ìnteri de sa pandemia de COVID-19, ant introduidu is canales averiguados, chi is ministeros de sa salude de unos cantos paisu ant impreadu pro comunicare cun is tzitadinos.
A su pròpiu tempus, ant introduidu sa possibilidade de pedire s'averìguu de unu bot, grupu o canale chi satisfatzat is lìnias-ghia de Telegram.
Tzarradas de boghe
Incumentzende dae su mese de idas 2020, a intro de grupos e canales faghet a aviare sessiones de tzarradas de boghe, in ue faghet a comunicare cun su pròpiu mecanismu de un'emissore-retzidore palmare.
Su 19 martzu 2021 Telegram pùblicat un'annoamentu de importu: is Tzarradas de Boghe 2.0. Cun custas, s'impitadore podet registrare is resonadas, e pedire permissu de faeddare ponende su sinnu de pesare sa manu. In prus, s'amministradore de unu canale pùblicu o unu grupu ddu podet impreare comente a profilu pro pigare parte a una tzarrada de boghe, cuende de aici s'identidade sua.
Dae làmpadas 2021 ddoe at fintzas is vìdeu-mutidas de grupu, un'estensione de is tzarradas de boghe chi permitit de ativare sa video-càmera e cumpartzire s'ischermu. A fine de austu essit possìbile, me is tzarradas de boghe de is canales e de is grupos, trasmìtere vìdeos a unu nùmeru infinidu de persones.
Is bot
Dae su 4 de ghennàrgiu 2016 est a disponimentu una modalidade noa integrada pro is bot, chi permitit de impreare unu bot in manera simpre tzitende·ddu cun su nòmine suo, in cale si siat tzarrada.
Is adesivos
Is adesivos sunt immàgines a arta definitzione sarvadas in su cloud. Tenent sa punna de fàghere is emoticonas prus espressivas e cumbinchidoras. Is adesivos sunt agrupados in pachetes, faghet a ddus agiùnghere a sa libreria pròpia cun s'impreu de unu ligòngiu opuru incarchende subra un'adesivu imbiadu dae unu àteru impitadore e posca incarchende "Agiunghe Adesivos".
Telegraph
Telegraph est unu trastu chi Telegram oferit pro sa publicatzione de postadas formatadas cun fotorafias, vìdeus, e cuntènnidos multimediales, comente vìdeus de YouTube e Vimeo o tweet.
Visualizatzione istantànea
Dae santandria de su 2016, gràtzias a su servìtziu de Visualizatzione istantànea, Telegram permitit de abèrrere unos cantos ligòngios a traessu de unu navigadore nativu cun unu tempus de carrigamentu nullu e reduende su consumu de datos. In su 2018 Telegram at megioradu su servìtziu, chirchende a bellu a bellu de fàghere funtzionare custu servìtziu pro sa parte manna de is pàginas web.
IPhone
Is iPhones sunt una famìlia de dispositivus de sa Apple.
Conakry
Conakry est una tzitade de unos 3.667,582 bividores, capitale de Guinea. Posta in s'ìsula de Tombo, in sa costera de s'otzèanu Atlànticu, òcupat tambene una parte de sa penìsula de Kaloum e carchi ìsula de s'artzipèlagu de Los; est sa tzitade prus manna de Guinea e su tzentru amministrativu, econòmicu e de comunicatziones. S'economia de sa tzitade s'isvilupat pro sa majoria a ròdiu su portu, chi tenet installatziones moderna pro sa trasida de mertzes e s'immagasinamentu, e dae su cale s'esportat allumìniu e bananas. Puru bi tenet importàntzia s'indùstria alimentare e de s'automòbile.
IPhone
Su primu modellu, distribuiu in su 2007, fiat unu GSM EDGE quad-banda, sas versiones successivasa ant adotau sa tecnologia UMTS, HSDPA e 4G LTE. S'iPhone tenit una fotocàmera digitalli e una frontalli (cust'ùrtima sceti de su quartu modellu, s'iPhone 4), unu dispositivu Assisted GPS e unu letori multimediali (is funtzionis de UMTS e AGPS ddas ant inserias partendi de sa versioni 3G). Is dispositivus non tenint sceti is servìtzius normalis de telefonia a tipu SMS e MMS, permitint puru de usai servitzius cummenti a sa posta eletrònica, sa navigatzioni web, Visual Voicemail e si podit conneti tràmite una rete Wi-Fi.
Conakry
Sa tzitade est connota pro is giardinos botànicos suos, e puru pro s'Istitutu Politecnicu de Conakry, chi est su nùmene chi retzit s'Universidade de Guinea.
IPhone
S'interfàtzia de s'iPhone tenit una tecla chi serbit po torrai a sa Home Page de su telefunu, unu bastoncinu postu in artu a manca po commutai su telèfonu intre sa modalidadi standby (su blocu e sa disativatzioni de su display), e sa modalidadi allutu, duus testus po sa regolatzioni de su volumi a manca e una tecla po passai dae sa modalidadi soneria a cussa vibratzione. Is atras funtzionis de su dispositivu funt atzessìbili cun un'innovativu schermu tàtili, chi si tzerriat multi-touch, ca ocupat totu sa parti frontali de su dispositivu e no c'est abbisòngiu de penninu, ma s'usat diretamenti su didu e permitit de gestiri su tocu de prus didus impari. Custa caraterìstica permitit de ativai sas gestures, ca funt cumbinatzionis de gestus, movimentus de prus didus, ca ti fait controllai s'interfàtzia de su dispositivu.
Telegram
Importatzione de is tzarradas
A pustis de s'ammàniu de iscritziones acontèssida in su ghennàrgiu de su 2021, est a disponimentu sa possibilidade de importare is messàgios dae unas cantas aplicatziones de messageria, comente a WhatsApp, Line e KakaoTalk. Cun custu servìtziu, is impitadores podent visualizare is messàgios iscambiados in passadu impreende custas app, a intro de sa tzarrada presente in Telegram.
Sondàgios
A intro de grupos e canales est possìbile cumpartzire sondàgios a risposta mùltipla. Is rispostas de is sondàgios podent èssere privadas o pùblicas.
Mutidas e vìdeu-mutidas
Su 30 martzu 2017 Telegram at annuntziadu s'introdutzione de is mutidas vocales codificadas puntu-puntu, promitende una calidade arta.
Su 15 austu 2020, Telegram at agiuntu sa vìdeu-mutida cun critografia puntu-puntu comente a Signal e WhatsApp.
Versione web
Telegram faghet a dd'impreare colleghende·si a una pàgina de su giassu de Telegram cun unu navigadore web. A custa versione ddi narant Telegram Web.
Balàngios
Mancari Telegram aeret annuntziadu chi non diat àere mai insertadu publitzidade in s'aplicatzione, limitende is fontes issoro de balàngiu a is donatziones, a sa fine de su 2020 Pavel Durov at annuntziadu chi Telegram est istudiende comente insertare annùntzios publitzitàrios in s'aplicatzione in manera no infadosa.
Is annùntzios publitzitàrios no ant a èssere mai ammustrados me is tzarradas cun is impitadores, nen privadas ne in grupu, ma ant a èssere isfrutados is canales pùblicos. Telegram at annuntziadu chi at a fàghere a reconnòschere is annùntzios publitzitàrios a discansu, pro limitare su fenòmenu de is annùntzios ingannosos giai presente, e cun respetu de sa privatesa de is impitadores.
In prus, Telegram bolet introduire in su 2021 unas cantas funtzionalidades a pagamentu pro impitadores premium, comente profilos aziendales, mantenende però in donu is servìtzios de oe a disponimentu pro totu is impitadores.
Gràtzias a custas funtzionalidades noas, Telegram at a pòdere pagare is costos de is serbidores e de su tràficu de datos, difìtziles de sustènnere cun is donatziones.
Su 23 martzu 2021, Pavel Durov at annuntziadu de àere collidu unu milliardu de dòllaros bendende obligatziones, a cun sa punna de sustentare su sistema de annùntzios e sutaliniende s'obietivu de furriare Telegram a azienda cun finàntzia sustenìbile.
Jihadistas
Is polìticas fortes de privatesa e s'impreu de tzarradas segretas, ant fatu a manera chi Telegram siat essidu unu de is prus trastos de propaganda impreados dae is jihadistas, e prus che totu dae s'ISIS.
In su cabudanni de su 2015 Pavel Durov at decraradu chi su deretu a sa privatesa est prus de importu de sa timoria chi acontessant cosas malas che su terrorismu, narende a abbètiu chi diat tocare a bandire fintzas su faeddu ca is terroristas dd'impreant pro comunicare. In santandria de su 2015 Telegram at annuntziadu su blocu de 78 canales ligados a s'ISIS.
In su mese de idas 2016 s'iscuadra at annuntziadu su canale ISIS Watch (@ISISwatch) pro sinnalare su nùmeru de canales, grupos e bot ligados a su terrorismu bogados ònnia die.
Grupos de dereta estrema
A bellu a bellu Telegram est essidu puntu de addòbiu de unos cantos movimentos ratzistas, misòginos e antisemitas ispainados in zonas vàrias de su mundu.
Su grupu neo-nazista The Base, a pustis de su blocu in àteras prataformas mannas, at impreadu Telegram comente a unu de is mèdios printzipales de comunicatzione. A pustis de unos cantos arrestos acontèssidos in su 2020, su profilu ufitziale de Telegram at pedidu a su grupu de agabbare de postare.
In su ghennàrgiu 2021, Telegram at cunfirmadu de àere blocadu "dosinas" de canales neonazistas e suprematistas biancos cun deghinas de mìgias de sighidores pro intzullida a sa violèntzia.
Pedo-pornografia e vindita porno
S'aplicatzione est s'ispissu impreada pro su cumpartzimentu de materiale porno, custu includet fintzas materiale pedo-pornogròficu e de vindita porno. Custu fenòmenu, ispainadu in manera globale, est presente fintzas in Itàlia e at ingendradu crìticas a is polìticas de sa prataforma e a su fatu de no àere rispostu a is sinnaladuras de is impitadores e de sa Politzia de Istadu.
Pirateria
Sos canales de Telegram sunt s'ispissu mèdiu de cumpartzimentu de cuntènnidos piratas, comente pellìculas, mùsica o còpias de giornales. Cun s'ammàniu de su fenòmenu in s'ìnteri de sa pandemia de COVID-19 in Itàlia, sa Federatzione italiana editores giornales at pedidu a s'autoridade pro sas garantzias in is comunicatziones de suspèndere su servìtziu, chene dda otènnere.
Su fenòmenu de sa pirateria at giutu Telegram a èssere insertadu in su mese de idas de su 2020 in una lista de s'Unione Europea pro su controllu de sa farsificadura e de sa pirateria, in ue cumparet pro prima in pari cun VK.
Bot pro sa bèndida de datos
In su 2021 ant agatadu unu bot in Telegram bonu a bèndere is nùmeros telefònicos de 533 milliones de impitadores Facebook.
Azerbaigiàn
Incumentzende dae su 27 de su mese de ledàmene 2020, pro neghe de sa cuntierra armada in su Nagorno Karabakh, su Ministeru de is trasportos, de is comunicatziones e de is tecnologias artas de s'Azerbaigiàn at cumandadu sa tasidura temporànea de s'impreu de retes sotziales-mèdia medas a intro de su paisu. Custa restritzione at giutu a su blocu totale de is servìtzios de Telegram, Facebook, WhatsApp, YouTube, Instagram, TikTok, LinkedIn, Twitter, Zoom e Skype. Is limitatziones sunt istadas bogadas su 10 de onniasantu.
Bahrein
In su mese de làmpadas de su 2017 s'impreu de Telegram est istadu blocadu me is territòrios de su Bahrein.
Bielorùssia
In s'ìnteri de is protestas in Bielorùssia de su 2020 is manifestantes ant impreadu Telegram comente a prataforma pro su coordinamentu. Telegram difatis est istada una de is pagas prataformas pro sa comunicatzione a disponimentu me is tres dies a pustis de is eletziones, in ue Internet fiat tzensuradu. Cun totu is isfortzos de su guvernu pro blocare s'impreu de s'aplicatzione, su merie de su 11 austu su 45% de is persones chi impreaiant s'aplicatzione pro su coordinamentu de is protestas s'est connètida a su servìtziu.
Tzina
In su làmpadas de su 2015 sa Tzina at blocadu s'impreu de s'aplicatzione, in pari cun WhatsApp, Signal e àteros.
Hong Kong
Mancari Telegram esseret giai istada blocada dae su guvernu tzinesu, in su cursu de is protestas in Hong Kong de su 2019-2020 s'aplicatzione est istada de importu mannu, permitende a is manifestantes de coordinare s'atzione. Su 11 làmpadas 2019 ant arrestadu a Ivan Ip, s'amministradore de unu grupu in Telegram cun unu nùmeru de membros intre 20 000 e 30 000, cun s'acusa de cospirare pro fàghere dannu a sa comunidade. S'òmine at naradu chi sa politzia dd'at obligadu a isblocare s'atzessu a su telèfonu suo e cumpartzire sa lista de is membros de su grupu. Me is dies a pustis de s'arrestu de Ivan Ip, is serbidores de Telegram ant sufridu atacos informàticos DDos chi nd'ant mandadu in tilt su servìtziu. Telegram at posca inditadu su guvernu tzinesu comente a mandante de custos atacos. Pavel Durov at naradu chi cuddu no fiat su primu episòdiu de su gènere in s'ìnteri de sa protesta.
Ìndia
In su cumintzu de su 2019 is frunidores de servìtziu Internet indianos aiant blocadu Telegram e àteras prataformas web. Sa càusa possìbile de custa tzensura est sa reperibilidade de pornografia. Su 9 freàrgiu de su 2019 s'Internet Freedom Foundation, un'organizatzione indiana non guvernativa pro sa tutela de is deretos e de is libertades digitales, at pedidu crarimentos a subra de s'interessu de su dipartimentu de is telecomunicatziones indianu in su blocu de Telegram, chi at decraradu de non nde tènnere informatzione peruna.
Iràn
Su blocu de su guvernu iranianu a impreare Viber e Line at giutu a una grandu crèschida de s'impreu Telegram. Comente est essida s'aplicatzione de messageria de riferimentu, in s'austu de su 2015 su guvernu iranianu at impostu a Telegram de eliminare unos cantos càbidos chi ddu tragagiaiant. S'eliminatzione de custos càbidos a banda de Telegram est istadu motivu de crìtica; s'azienda s'est giustificada narende chi is càbidos a intro de is tzarradas fiant de su totu in su seguru e a foras de custu interventu, chi at isceti burradu unos cantos pachetes de adesivos e bot de sa prataforma. Su 20 de ledàmene 2015 Pavel Durov at naradu chi su guvernu iranianu aiat pedidu a Telegram de atzèdere a datos chi pertocaiant resonos privados e a pustis de sa risposta negativa de Telegram is servìtzios issoro sunt istados blocados unas cantas oras.
Su 20 abrile de su 2017 sa possibilidade de fàghere mutidas in Telegram est de su totu blocada. Su 30 de idas Telegram at serradu unu canale chi in s'ìnteri de unas cantas protestas intzentivaiat s'impreu de mòlotov contra sa politzia iraniana. A pustis Telegram at decraradu chi su canale andaiat contra a is lìnias ghia de s'aplicatzione e is polìticas de proibitzione de sa violèntzia. Su canale est istadu isblocadu a pustis de sa promissa de is amministradores suos de no andare contra a is règulas de Telegram. Su 31 de idas su guvernu iranianu at annuntziadu restritziones temporàneas cun sa punna de garantire s'assèliu e sa seguridade in su paisu, a pustis chi sa sotziedade si fiat refudada de oscurare is canales de protesta paghiosos. Su 13 ghennàrgiu de su 2018 is servìtzios de Telegram nd'at torradu a isblocare is servìtzios, fintzas pro ite ca su blocu fiat faghende dannu econòmicu.
In su martzu de su 2018 su presidente de su comitadu pro sa polìtica èstera e sa seguridade natzionale at annuntziadu sa netzessidade de blocare Telegram intro de su 20 abrile 2018, ca est istada de importu in s'ìnteri de is protestas e chi tocaiat a finantziare app locales. Mancari esseret istadu osservadu chi in su cursu de su blocu de Telegram de su ghennàrgiu de su 2018 su 75% de is tzitadinos aiant impreau servìtzios de VPN pro sighire a impreare Telegram imbetzes de app locales, su 1 maju 2018 su guvernu at torradu a blocare s'aplicatzione.
Su 27 abrile 2018 ant revocadu sa litzèntzia a Telegram de tènnere is serbidores CDN in su paisu.
Pakistàn
Su 17 de onniasantu de su 2017 su guvernu pakistanu at blocadu s'impreu de is servìtzios de Telegram.
Rùssia
Su 16 maju 2018 is mèdios de comunicatzione russos ant annuntziadu chi su Roskomnadzor aiat minetzadu de blocare Telegram. Su 13 abrile de su 2018 Telegram est bandidu in Rùssia a pustis de su refudu de tzèdere a su Servìtziu federale pro sa seguridade de sa Federatzione russa is craes de critografia impreadas dae is tzarradas, comente cumandat sa lege anti-terrorismu.
Su blocu de Telegram est istadu aplicadu blochende prus de 19 milliones de indiritzos IP assotziados a su servìtziu. Custa pràtica at però fatu dannu fintzas a àteros servìtzios e est duncas fallida.
Su 8 abrile 2018 is autoridades russas ant pedidu a Apple e Google de bogare Telegram dae is butegas issoro. Is duas aziendas si sunt refudadas. Su 28 martzu 2018 ant torradu a imbiare sa pròpiu pedida a traessu de una lìtera legale, domandende fintzas de blocare s'arribu de notìficas noas a is impitadores chi aiant giai installadu s'aplicatzione. Su 27 de idas 2018 su motore de chirca Yandex, su prus impreadu in Rùssia, at bogadu su ligòngiu a su situ de Telegram dae is resurtados issoro.
Su 18 de làmpadas 2019 ant bogadu su blocu a Telegram a pustis de chi custa aiat atzetadu de "agiuare in su gherra a s'estremismu".
Istados Unidos de Amèrica
In su ghennàrgiu de su 2021, un'ex-ambasciadore de is Istados Unidos de Amèrica at fatu càusa a Google e Apple ca acasagiaiant Telegram me is butegas issoro, cun s'acusa de èssere unu trastu impreadu pro intimidire, minetzare e ricatare a is membros de su guvernu.
Thailàndia
A pustis de is protestas in Thailàndia de su 2020-2021, in ue is manifestantes ant impreadu Telegram pro s'organizatzione, su 19 de ledàmene 2020 sa Cummissione natzionale pro s'ispainadura ràdiu e is telecomunicatziones at cumandadu su blocu de su servìtziu de Telegram in su paisu.
Accra
Accra (pronuntziadu "acrà") est sa capitale de su Ghana. Est sa tzitade prus manna de su paisu e su tzentru amministrativu, econòmicu e de comunicatziones. Setores de importu pro s'economia sua sunt s'indùstria alimentare, sa de sa linna, sa de tèssìngiu e sa chìmica. Tenet una populatzione de 1.661.400 bividores (2001), cun prus de tres milliones in su conglomeradu urbanu. Sa tzitade disponet de s'Aeroportu de Kotoka.
S'Accra atuale si fiat isvilupada a giru de duos de casteddos, unu de britànnicu e unu olandesu, pesados in su sèculu XVII. In su 1877, Accra aiat pigadu su logu de Castro Coast che a capitale de sa colònia britànnica de Costa de Oro. A pustis de sa fraigadura de sa ferruvia pro comunicare s'internu mineri e agrìculu cun su mare, Accra si fiat fatu su tzentru econòmicu de su Ghana. Est sa sede de su Museu Natzionale, s'Acadèmia Ghanesa de Sièntzias e Artes, s'Archìviu Natzionale e sa Biblioteca Tzentrale. Intre is monumentos de importu deghit fentomu a su casteddu de Christianborg, fraigadu dae is danesos in su sèculu XVII. Foras de sa tzitade b'at s'Achimota School, s'iscola segundària printzipale de su paisu, e a 13 km in su norte, in Legon, s'Universidade de Ghana. Sa Cummissione de Defensa de s'Organizatzione de s'Unione Africana tenet sa sede in Accra. Accra est fintzas sa capitale de sa Regione de Accra Manna.
Altare preistoricu de Monte d'Accoddi
Monte d'Acoddi, connotu fintzas comente Monte d'Acode o Monte de Code (code = perda) est una zona archeològica de importu mannu de su tempus prenuràgicu chi apartenet a sa cultura de Abealzu-Filigosa. Unu monumentu de custa genia no est presente in perunu logu de s'Europa nen de su batzinu de su Mediterràneu.
Monte d'Acoddi s'atzapat in sa Nurra in sa comuna de Tàtari a curtzu de s'istrada 131.
Istòria
In sa Segunda Gherra Mundiale est istada distrùida s'ala de supra chin s'iscavu de trintzeas pro bi ponnere una bateria contraèrea.
Sos iscavos archeològicos sunt istados diretos dae Ercole Contu (1954-1958) e Santo Tinè (1979-1990); in sos annos 80 b'est istadu unu restàuru mannu in ue sunt istadas torradas a fraigare tzertas alas de su monumentu.
Carmelo Floris
Carmelo Floris (Bono, 22 de trìulas de su 1891 - Ortzai, 22 de austu de su 1960) est istadu unu pintore e intzisore sardu.
Biografia
Abarradu òrfanu de babbu a s'edade de duos annos, sa mama est torrada a sa bidda nativa sua, Ortzai, cun sa famìlia e Carmelo l'at afidadu a sas curas de unu tziu maternu, su pàrracu de Ollollai Carlo Nonnis. Inoghe connoschet Giuseppe Biasi, chi fatu fatu benit istrangiadu in domo dae su tziu. A pustis de àere interrùmpidu sos istùdios clàssicos, in su 1909 tzucat a Roma pro frecuentare s'Acadèmia de Bellas Artes dividinde unu sostre cun Melkiorre Melis.
Torradu in Sardigna, intrat in s'Unione de sos Gherradores (Unione dei Combattenti) e a su Partidu Sardu de Atzione. Cun s'amigu Mario Delitala, bìsitat e pintat sas biddas de sa Barbàgia. Intre su 1921 e su 1924, pigat parte a sa I Biennale Natzionale de Arte a Roma, collàborat cun “Il giornalino della Domenica” de Vamba e esponet in sa Cuadriennale de Torinu. Invitadu dae s'iscultore Frantziscu Ciusa, insegnat disinnu in s'Iscola de Artes Aplicadas de Aristanis. Est de cussos annos unu manifestu publitzitàriu fatu pro sa rassegna de sos produtos alimentares sardos in Amèrica.