cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schermu a tocu
Spainadura
Su schermu a tocu s'est spainau meda incumentzendi de is annus 1980 in aparatus vàrius destinaus a su pùblicu, comenti a is portalitus informativus o is portalitus automàticus (Bancomat); su primu PC a impreai custa tecnologia est stètiu su HP-150 de su 1983. Cun is primus annus de su sèculu XXI chi is aparatus cun schemu a tocu connoscint una spainadura bera, gràtzias a solutzionis in dispositivus mòbilis comenti su Nintendo DS, is navigadoris satelitaris, computadoras ultra-portàtilis, telefoneddus cellularis e tauleddas.
Piessìnnius
Su schermu a tocu, po mori de is piessìnnius suus podit fai sa funtzioni de su sòrixi e bortas medas fintzas de sa tastera. Custu permitit a is aparatus mòbilis e cumpatus de aorrai su spàtziu de is dispositivus de intrada e tenni in su matessi tempus unu schermu prus ampru, un'interatividadi direta intra impitadori e aparatu, paghende-ddus perou cun una lestesa de scritura prus bàscia e a bortas cun tassu de faddina prus artu.
Tecnologias de digitalisadori
Unu schemu a tocu, chi podit tenni mannesas diferentis meda, podit essi fatu cun tecnologias vàrias.
Unu tipu de schermu a tocu, connotu a incumentzai de su 1982 ma portau a sa fama de Apple in su 2007 e apustis impreau fintzas de àterus produtoris, podit connosci sa positzioni de prus de unu didu in su pròpiu momentu. A custa funtzioni ddi narant multi-tocu.
Allumìniu
S'allumìniu est un'elementu chìmicu de sa tàula periòdica de is elementos e cun nùmeru atòmicu 13. Su sìmbulu suo est Al su e est identificadu dae su nùmeru CAS.7429-90-5
Si tratat de unu metallu brandu color prata. S'allumìniu si bogat printzipalmente de sos minerales de bauxite e est notàbille su moddiore, sa sua ligeresa e sa resistèntzia a s'ossidatzione, dèpida a sa formatzione de unu pìgiu de òssidu meda fine chi impeigat a s'ossìgenu dae arròere su metallu sutastante. S'allumìniu grussu si traballat peri diversos protzessos de produtzione industriale, cales pro esèmpru sa fundidura, s'estrusione, sa sestadura o su moldàgiu.
S'allumìniu est impreadu in medas indùstrias pro sa fabricatzione de milliones de produtos diversos e est meda importante pro s'economia mundiale. Cumponentes istruturales fatos in allumìniu sunt vitales pro s'indùstria aerospatziale e meda importantes in unos àteros campos de is trasportos e de s'edilìtzia in is cales ligeresa, durada e resistèntzia sunt pretzisos.
Aerospàtziu
S'Aerospàtziu est una iscièntzia ki istùdiat tottu sas attividades chi pertocant su bolu umanu, in s'aèra (in sa bascia atmosfera) e in s'ispàtziu interplanetàriu. Disciplinas chi intrant in custu campu sunt: aerodinamica - iscentzia k'istudiat sos fenomenos ligados a su movimentu (dinamica) in s'aera ki nos respiraus; meccanica de su bolu - parte de sa meccanica k'istudiat sos fenomenos meccanicos (fortzas, acceleratziones, velocidade, potentzia e àteros) ligados a su bolu e sa tecnologia de is veìculos ispatziales. Podent èssere veìculos pro s'òmine (cumente su LEM, Mòdulu Lunare) ki est caladu in sa Luna in su 1969.
St. Catharines
St. Catharines (in su 2011 populatzione de 131.400 abitantes; area metropolitana 392.184) est sa tzitade pius manna de sa Regione du su Niagara edd'est sa 6° area urbana de s'Ontario, cun 96,11 kilometres quadratos de territoriu. Est collocada in su sud de s'Ontario, a 51 kilometres a sud de Toronto subra su Lagu Ontario edd'est a 19 kilometres de distanzia dae su cunfine de sos Istados Unidos.
Rennu Unidu
Su Rennu Unidu de Britànnia Manna e Irlanda de su Nord o Rennu Unidu (in inglesu: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), mera bortas nomenau sballiendi cun sa sineddoche Inghilterra, esti unu istadu de s'Europa Occidentali. Sa capitale est Londra.
Esti stettiu formau de meras Attus de Unioni ki aunianta custas natzionis costitutivas: Inghilterra, Galles, Scòtzia e Irlanda de su Nord. sa parti prus manna de s'Irlanda sinci bogaara a foras in su 1922 criendi di aicci sa Repùbrica de s'Irlanda, sa parti chi nun si fiara bogara esti immoi parti de su Rennu Unidu e esti narara Irlanda de su Nord e benit a essi sa manna parti de sa regioni de s'Ulster.
Su Rennu Unidu tenit istèrrida de 242 521 km² e populatzioni de unus 64.500.000 bividoris.
Primu stadu a s'industrializai in su mundu, s'est dotadu de costitutzioni giai in su de 18 sèculus, diventendi modellu po is sistèmas democràticus chi fiant nàscius pagus a pustis in totu is stadus ocidentalis de s'Europa.
Po totu sa durada de su de 19 sèculus, su Rennu Unidu s'est impostu in su mundu che sa potèntzia prus manna, solu istadu intra de is atras cosas a rennesci a non si fai invadi ni de is tropas napoeònicas a primìtziu de s'800, ni de is tropas nazistas in sa Segunda Gherra Mundiale. Is spesas poderadas pro cumbati is duas gherras mundialis, impari a su scònciu de s'impèriu coloniali, nd'ant menguadu s'influèntzia in su mundu.
Cun tantu custu fatu, est in dii de oi sa de cincu potèntzias econòmicas mundialis a fatu de Istadus Unius, Cina, Giaponi e Germània; est duncas su segundu stadu prus potenti de Europa ( a fatu de sa Germània). Tenit fintzas unu de is inditus de isvilupu prus artus de su mundu.
Est membru fundadori de s'ONU e de sa NATO, de su G8 e de su G7. Membru de s'Unioni Europea dae su 1973, nd'est bessida a pustis de su 23 de làmpadas 2016, data de su referendum in ui su pòpulu britànnicu at scioberau de nci bessiri dae s'Unioni. Fintzas in sinu a s'Unioni Europea, su Rennu Unidu, comenti chi siat, fiat foras s'unioni econòmica monedària,e duncas at sempiri sighiu a impreai sa sterlina in logu de s'euro.
Dublinu
Dublinu (Baile Átha Cliath in gaelicu, Dublin in inglesu) est sa capitale de s'Irlanda, est sa tzitade prus manna non petzi de sa Repùblica ma de totu s'ìsula de Irlanda. Su nùmene Baile Átha Cliath cheret nàrrere Tzitade de su bau fortificadu, su nùmene Dublin derivat dae su nùmene pagu giustu Dubh Linn chi cheret nàrrere Paule niedda. Sos abitantes sunt 505.739 (dae s'ùrtimu tzensimentu) e si contamus fintzes sos abitantes de totu s'àrea metropolitana arribant e superant su millione. Sa tzitade est in continu creschimentu urbanu e econòmicu dae unos deghe annos e prus. Dublinu est istada fundada dae sos Vichingos comente tzentru pro bèndere sos ischiavos, s'agatat in sa foghe de su riu Liffey, a su tzentru de sa costa de oriente de s'ìsula, custa regione est mutida Dublin Region, est istada sa capitale dae sos tempos medievales. Sa tzitade est cumposta dae sa zona amministrada dae su Dublin City Council e dae sos soborgos chi unu tempus fiant sa Contea de Dublinu e in die de oe sunt sas conteas de: Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal e South Dublin. Sa Greater Dublin Area est cumposta dae custas conteas prus cussas de Kildare, Meath e Wicklow.
Hawaii
Sas Hawaii (/həˈwaɪ.iː/ o /həˈwaɪʔiː/; Hawajanu: Hawaiʻi [hɐˈvɐiʔi]) sunt unu artzipèlagu chi s'agatat in posidura tzentrale a s'Ocèanu Patzìficu.
Sunt cumpostas de chentinas de ìsulas vulcànicas ispaghinadas in prus de 2.400 km. A su chirru de Sud-Ovest de s'artzipèlagu s'agatant sas oto prus mannas, chi de Nord-Ovest a Sud-Est sunt: Niʻihau, Kauaʻi, Oʻahu, Molokaʻi, Lānaʻi, Kahoʻolawe, Maui e s'Ìsula de Hawaiʻi. Est custa sa prus manna, inditada fitaniamente comente Isula Manna pro dda distìnghere de su restu de s'artzipèlagu. Sunt su grupu de ìsulas prus setentrionale de Polinèsia.
Sas Hawaii faghent parte de sos Istados Unidos de Amèrica, in ue sunt intradas su 21 de austu 1959, ùrtimu istadu federadu a b'intrare. Sa capitale e prus manna tzitade est Honolulu, posta in s'ìsula de Oʻahu.
Sas Hawaii, de sos 50 istados federados sunt su de 8 prus pagu istèrridos, su de 11prus pagu populados, ma su de 13 cun prus arta densidade de bividores. Sa costera, chi tirat a 1.210 km, est sa prus longa de sos Istados Unidos in fatu a sas de Alaska, Flòrida e Califòrnia.
In sa natzione est su solu istadu insulare e su solu cun majoria de populatzione de orìgines asiaticas. Comente s'Arizona, non sighit s'ora legale.
Paris a s'Alaska non est contiguosu a sos àteros, ma est s'ùnicu in sa federatzione chi non s'agatat in su cuntinente americanu: geograficamente e etnologicamente sas Hawaii sunt parte de s'Otzeània.
Su nomìngiu de sas Hawaii est "The Aloha State" (S'Istadu de s'Aloha). Aloha est unu faeddu hawajanu chi cheret nàrrere istima, paghe, cumpadessimentu, e chi de su sèculu XIX benit usadu fintzas a saludu.
Shirin Ebadi
Shirin Ebadi (in persianu:  شیرین عبادی ) at rezidu su Premiu Nobel pro sa paghe su 10 de nadale de su 2003 est istada sa prima femina iraniana e musulmana a ottennere custu reconnoschimentu.
Cipressu
Cipressu, ciparissu (Cupressus sempervirens) de sa Familia Cupressaceae: arvure derettu e puru altu, piantadu in giardinos e parcos, medas boltas s'agatada in sos camposantos. Arvure elegante, cun fozas iscuras e minores. Produede ladderas duras meda.
Innu natzionale
Cando si sonat, a su solitu cando bi at una die istitutzionale de festare, si dìat figurare s'unidade e/o rappresentatividade de cussa natzione. Tando si tenet in cunsideru comente unu de sos medios pro chi su cuntzettu de istadu, atteramente astrattu e duncas bastante difficurtosu de pònner a realidade, si podet ozettivare in calicuna cosa de cuncretu.
Paone
Su Paone (Pavo cristatus), de sa Familia Fasanidi. Est originariu de s'India. Sas pumas sunu de colore biaittu. Connottu dae s'antighidade dae sos Gregos e dae sos Romanos, chi lu mandigaiana. Ispantosa sa coa de su masciu, cun pinnas longas fintzas unu metro, de su colore 'e su brunzu; in d'ogni pinna ada "un oju" de colore'irde, e de ateros colores. Sos paones faghene un'ispecie de "danza" adenanti de sas feminas ( sa paonissas); e faghene sa roda, cun sas pinnas a ventagliu. In logos meda s'agatana paones in su zoo. Sunu animales chi vivene a longu.
Giovanni Spano
Giovanni Spano (Piàghe, 3 de Martzu 1803 - Cagliari, 3 de Abrile 1878), fit unu preideru, unu linguista, un archeologo e unu collezionista est istadu unu de sos primos archeologos a istudiare sas antighidades de sa Sardigna.
Chrysantemum leucanthemum
Margarida (Leucanthemum vulgare, sin. Chrysantemum leucanthemum), pianta e fiore chi creschede in campagna, in sos pasculos. Est sa margarida comuna bianca e groga. Bi sunu margaridas cultivadas, cun fiore mannu e s'anca longa.
Limba de sos Sinnos Adamorobe
Limba de sos Sinnos Adamorobe (AdaSL) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est ads. L'AdaSL è usata anche in Ghana (6.000 ).
Bugerru
Bugerru est unu comunu de 1.052 bividores de sa provìntzia de su Sulcis Igresiente.
SIR - Società Italiana Resine
Sa SIR (Società Italiana Resine) fit istada fundada in Milano in su 1922. In su 1948 sa SIR fit istada acuisida dae s'imprendidore Nino Rovelli e in pagos annos fit già cunsiderada una de sas pius importantes de s'Europa. In su 1967 sa SIR aiat rilevadu sas cuotas de magiorantza de sa Rumianca S.p.A., chi fit un'àtera asienda chìmica de Genova, criende gai su grupu SIR-Rumianca chi, poi de sa Montedison, in Italia fit su grupu cun pius istabilimentos.
In Sardigna
De seguru sa chìmica in Sardigna est ligada a sa SIR, chi in s'ìsula aiat àpidu sa mazore parte de s'isvilupu. In su 1964 fin comintzadas sas primas assuntziones in sos impiantos de Portu Turre.
Cristina López Schlichting
Carrera
In sa carrera sua de ziornalista, at traballadu in diferentes mèdios massivos, tantu iscritos (comente culonnista en ABC, El Mundo e La Razón) che audio-bisuales. Pro carchi tempus, aiat presentadu in sa Cadena COPE su programma diàriu “La tarde con Cristina” (“Sa sero cun Cristina”) e atuarmente ghiat su programma manzanile de agabu de chida “Dos días contigo” (“Duas dies cun tegus”) in su matessi canale.
Antonio Siddi
Printzipalmente fidi unu competidore de sos 100 metres, ma aiat gareggiadu puru pro su salto in lungo.
Aiat partecipadu cun sos colores italianos a sas Olimpiades de i su 1948 in Londra in Inghilterra, inue aiat binchidu sa medaglia de brunzu in sa staffetta 4 x 100 metres cun Michele Tito, Enrico Perucconi e Carlo Monti. In sos Giochi del Mediterraneo de su 1949 in Istanbul aiat binchidu 4 medaglias de oro in sos 100, 200, 400 metres e in su salto in lungo. In cusso de su 1951 in Alessandria de s'Egitu sa medaglia de oro in sos 200 metres.
Illuminismu
S'illuminismu est istadu unu movimentu polìticu, sotziale, culturale e filosòficu isvilupadu a inghìriu a su de 18 sèculos in Europa. Fiat naschidu in Inghilterra ma at tentu su màssimu isvilupu in Frantza, a pustis in totu Europa e est lòmpidu fintzas a s'Amèrica.
Su trèmene "illuminismu" est coladu a significare genèricamente cale si siat forma de pensamentu chi bògiat "illuminare" sa mente de sos òmines, annebidada de s'ignoràntzia e de sa superstitzione, serbende·si de sa crìtica, de sa resone e de s'aportu de sa sièntzia.
1991
S'annu 1991 (MCMXCI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Energia solare fotovoltaica
S'energía solare fotovoltaica est unu tipu de electricidade ottennida diretamente dae sa conversione de sos rayos de su sole gratzias a s'usu de semiconduttores (cellula fotovoltaica).
Pro su fattu de sa domanda sempre in creschida de energias rinnovabiles sa produtzione de cellulas fotovoltaicas est creschida enormemente in sos ultimos annos.
Dizzy Gillespie
John Birks "Dizzy" Gillespie (Cheraw, 21 de santuaine 1917 – New York, 6 de ennalzu 1993) est istadu unu trumbettista, pianista e composidore americanu.
Pàulu Fresu
Pàulu Fresu (Belchidda, 10 de freàrgiu de su 1961) est unu sonadore de trumba e de flicornu sardu.
Biografia
Pàulu Fresu at incumentzadu cun s'istùdiu musicale a s'edade de ùndighi annos, sonende in sa banda musicale "Bernardo De Muro" de Belchidda, in ue at imparadu sos primos cuntzetos teòricos e tècnicos, propedèuticos a su cunservatòriu. A pustis de s'àere tramudadadu a Tàtari, at frecuentadu su cunservatòriu Luigi Canepa e at iscobertu sa chi at a devènnere sa printzipale passione sua: su jazz. In su 1982 at incumentzadu cun sa faina professionale sua registrende pro sa Rai in suta de sa ghia de Bruno Tommaso e partetzipende, in su mentres, a sos seminàrios de "Siena jazz". A pustis at acabadu sos istùdios in su cunservatòriu "Giovanni da Palestrina" de Casteddu, diplomende·si in trumba in su 1984 cun su maistru Enzo Morandini. Sighit cun sa faina dedichende·si fintzas a progetos mistos de jazz-mùsica ètnica, world music, mùsica cuntemporànea, mùsica lèbia e mùsica antiga; in sos annos at tentu sa possibilidade de collaborare, in paris cun àteros, cun Alice, Farafina, Trilok Gurtu, Michael Nyman, sos Negramaro, Evan Parker, Gunther Schuller, Stadio e Ornella Vanoni. Dae su 1988, in sa comuna nadale sua de Belchidda, at propostu e ghiat su Time in Jazz, unu fèstival annuale de mùsica jazz chi at achiridu in su tempus una taradura internatzionale. In s'àmbitu de su fèstival at fintzas publicadu artìculos, retzensende libros e artistas.
Paolo Fresu est istadu diretore artìsticu de sos seminàrios jazz de Nùgoro dae su 1989 a su 2013 e de su fèstival Bergamo jazz dae su 2009 a su 2011. In su 2010 at fundadu s'eticheta discogràfica Tŭk Music.
Est istadu istrangiadu dae orgànicos mannos che a s'orchestra manna italiana, s'orchestra natzionale de jazz frantzesu (ONJ), s'orchestra de su ràdiu tedescu de Amburgu (NDR), s'Italian Instàbile Orchestra, s'orchestra de s'Auditòrium Parcu de sa Mùsica (PJMO), s'orchestra sinfònica de sa Rai, s'orchestra de s'Arena de Verona e I Virtuosi Italiani.
Artista de primore, at iscritu e est istadu su sugetu de publicatziones medas, siat libros chi artìculos. At fatu fintzas medas retzensiones de àteros artistas e una sèrie de vìdeos educativos in sardu, cun sutatìtulos in italianu, mutida Da casa a casa, e ammaniada in su perìodu de sa serradura in domo causada dae sa pandèmia de COVID-19, in ue at chistionadu de sa mùsica de medas artistas musicales, siat de jazz siat de àteros gèneres. Unos cantos de cussos vìdeos los at publicados fintzas in sa pàgina ufitziale de Facebook sua.
Dae su 1u de trìulas de su 2021 est intradu in su cussìgiu de amministratzione de sa Fundatzione Mont'e Prama, nàschida in sa matessi die cun sa punna de gestire su patrimòniu culturale de importu mannu rapresentadu dae sos Gigantes de Mont'e Prama, dae s'àrea archeològica de Tharros, dae s'Ipogeu de Santu Srabadoi e dae sa Turre de Sant'Uanni, totu cantos ligados a su territòriu de su comunu de Crabas.
Discografia
Sa discografia intrea de Pàulu Fresu si podet agatare in su situ ufitziale suo.
Zaha Hadid
Un architeto de origine irachena naturalizzada inglèsa est un'esponente de sa currente de su decostruttivismu, edd'est istada sa prima femina a binche' su Premiu Pritzker. In su 2006 Zaha Hadid aiat binchjidu su concorso pro sa realizzazione de su Museo mediterraneo dell'Arte Nuragicae Contemporanea, chi deviat esse' fattu in Cagliari.
Agganzos dae fora
Articulu subra su Museo de Cagliari
Nino Rovelli
Nino Rovelli (Solbiate Olona, Varese 1917 – Zurigo, 30 de nadale de su 1990) est istadu un'imprendidore italianu, est istadu su proprietàriu de su grupu chìmicu SIR - Società Italiana Resine.
Notas biogràficas
De famìlia operaia, dae giovaneddu aiat abertu una oficina mecanica in sa idda sua, e cun sos annos aiat comintzadu a produire màchinas pro impiantos industriales; per mesu de cussa atividade fit intradu in cuntatos cun s'indùstria chimica. Si fit poi laureadu in Ingegneria a su Politecnico di Milano.
In su 1948 aiat partecipadu a sas Olimpiades de St. Moritz in s'ispecialidade de su bob a 4 e fit bessidu 11mu.
Limba de sos Sinnos Egitziana
Limba de sos Sinnos Egitziana (EgySL) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est esl. L'EgySL è usata anche in Egittu.
Bartzellona
Bartzellona (in catalanu [bəɾsəˈlonə] e in ispagnolu Barcelona) est una tzitade de s'Istadu ispagnolu, cabu de logu de sa comunidade autònoma de Catalugna, in s'ala nord-orientale de sa penìsula ibèrica, de sa Provìntzia de Bartzellona e de sa comarca de su Barcelonès.
Cun una populatzione de abitantes in su 2019, est sa segunda tzitade prus populosa de s'Ispagna e de sa penìsula ibèrica pustis de Madrid, e sa de deghes de s'Unione Europea. Est su nùcleu urbanu printzipale de s'Àrea metropolitana de Bartzellona, chi acasàgiat a 4,774,561 abitantes, e de s'àrea Metropolitana de Barcelona, cumposta dae 36 munitzìpios, chi tenet una populatzione de 3,225,058 abitantes e una superfìtzie de 633 km². Un'istùdiu de su dipartimentu de Afares Sotziales e Econòmicos de s'ONU de su 2005 assètiat a Bartzellona in sa positzione 51 de su ranking de sas tzitades cun su nùmeru de abitantes prus mannu de su mundu.
Sa tzitade tenet unu PIL nominale de 142,223 milliones de USD e unu PIB pro càpite nominale de 30,619 de USD, chi rapresentat unu PIB PPA pro càpite de 36,240 de USD, essende sa segunda àrea metropolitana ispagnola pro s'atividade econòmica; e sa de deghessete de Europa a dae segus de Londra, Parigi, Rin-Ruhr, Amsterdam, Milanu, Bruxelles, Mosca, Francuforte de su Meno, Mònacu de Baviera, Madrid, Berlinu, Vienna, Roma, Copenaghen, Istocolma e Birmingham.
Su munitzìpiu s'isvilupat in subra unu pranu intre sa Serralada Litoral, su mare Mediterràneu a s'est, su riu Besòs a nord, su riu Llobregat e sa montagna de Montjuïc a ovest. Sa tzitade istrangiat sas sedes de sas istitutziones de auto-guvernu de importu prus mannu de sa Generalitat de Catalugna: su Parlamentu de Catalugna, sa Presidèntzia e su Guvernu de sa Generalitat. Pro su fatu de èssere istada capitale de sa Contea de Bartzellona, retzit a s'ispissu s'istivintzu de Ciutat Comtal (Tzitade Comitale). In prus, ca est istada sa tzitade de importu prus mannu de su Printzipadu de Catalugna dae s'època medievale, retzit a s'ispissu su tìtulu de cap i casal.
S'istòria de Bartzellona est prus longa de 4000 annos, dae sa fine de su Neolìticu, cun sos primos restos agatados in su territòriu de sa tzitade, finas a s'atualidade. Su sostratu de sos abitantes suos aunit sos pòpulos ibericos, romanos, ebreos, visigotos, musulmanos e cristianos. Sende sa capitale de Catalugna e sa segunda tzitade prus manna e importante de s'Ispagna, Bartzellona est crèschida in rilevàntzia cun su tempus, dae èssere una colònia romana minoredda finas a devènnere una tzitade valorada a livellu internatzionale pro aspetos che a s'economia, su patrimòniu artìsticu, sa cultura, s'isport e sa vida sotziale suas.
Bartzellona est istada iscenàriu de medas eventos internatzionales chi ant contribuidu a la consolidare, a l'isvilupare e a li dare projetzione mundiale. Sos de importu prus mannu sunt istados s' Espositzione Universale de su 1888, s'Espositzione Internatzionale de su 1929, sos Giogos Olìmpicos de su 1992 e su Fòrum Universale de sas Culturas de su 2004. In prus, est sa sede de sa segreteria de s'Unione pro su Mediterràneu.
In dies de oe, Bartzellona est reconnota che a una tzitade globale pro s'importàntzia culturale, finantziària, cummertziale e turìstica sua. Tenet unu de sos portos prus de importu de su Mediterràneu e est fintzas unu puntu importante de comunicatziones intre s'Ispagna e sa Frantza, pro more de sas connessiones de caminu e s'arta velotzidade ferroviària. S' Aeroportu Josep Tarradellas Barcelona-El Prat, a 15 km de su tzentru de sa tzitade, l'ant impreadu prus de 52,6 milliones de passegeris in su 2019.
Toponimia
S'orìgine de su nùmene de Bartzellona est disconnota e esistent teorias e legendas medas chi intentant de l'ispiegare. S'ischit chi in su matessi logu b'aiat una tzitade ibèrica, de sa tribù de sos laietanos. A pustis fiat istada conchistada dae Gnaeus Cornelius Scipio Calvus, e prus in antis fiat istada cunvertida in una colònia romana, posada suta sa protetzione de Gaio Giulio Cesare e de Ottaviano Augusto, chi at retzidu su nùmene de Colònia Iulia Augusta Paterna Faventia Barcino. Su nùmene si fiat isvilupadu durante su Medioevu, cando sa tzitade fiat connota cun sos nùmenes de Barchinona, Barcalona, Barchelona ​​e Barchenona.
Una de sas legendas subra s'orìgine de Bartzellona referit a sa fundatzione ipotètica de su generale cartaginesu Amìlcare Barca a pustis de àere conchistadu s'enclave ibèrica luego de s'isbarcu suo in Ibèria, mentras chi un'àtera versione si l'atribuit a fìgiu suo Annìbale, chi aiat ocupadu su territòriu durante sa Segunda Gherra Pùnica in su caminu cara a sos Pireneos. Sende gasi, no esistent proas documentadas de custu vìnculu intre sos nùmenes de sa famìlia cartaginesa Barca e sa tzitade connota comente Bartzellona. B'ant àteras ispiegatziones pro su nùmene de sa tzitade, comente sa chi sustenet chi benit dae su perìodu fenìtziu, teoria sustenta dae un'iscritzione in ibèricu agatada in una moneda.
B'at puru una legenda chi dat un'ispiegatzione mitològica a su nùmene de sa tzitade. Segundu custa legenda, Èrcole s'est unidu a sos argonautas a pustis de acabbare cun su de bator de sos traballos suos pro los agiudare a buscare su Vellu de oro, ma passende a curtzu a sa costera catalana atuale una burriana aiat ispèrdidu sas imbarcatziones chi formaiant s'ispeditzione, e a s'acabu fartaiat sa de noe. Èrcole l'aiat buscada e a sa fine at agatadu sos restos de su naufràgiu de sa Barca Nona (s'imbarcatzione de noe) in su logu chi oe si connoschet comente Montjuïc. Sos marineris aiant agatadu gasi ospitale su logu chi, agiudados dae Hermes (deus de su cummèrtziu e sas artes) ant detzìdidu fundare una tzitade a sa chi ant dadu su nùmene de Barcanona.
Sìmbulos
S'iscudu de Bartzellona tenet s'orìgine sua in su Medioevu e aparesset sa prima bia, in su matessi disponimentu de s'atuale, in su 1329. S'iscudu est partzidu in bator cuartos in ue aparessent in su primu e su bator unu sa rughe de Santu Zorzi in ruju subra prata, e in su segundu e de tres cuartos unu sìmbulu comitale/reale de sos bator palos de ruju subra oro. Si sunt agatadas fintzas variantes medas cun unu, duos, tres, o agiomai chimbe bangos verticales in cada cuartu. S'iscudu tenet in pitzos una corona, sìmbulu de sa soverania de sos monarcas de sa Corona de Aragona subra sa tzitade. sa bandera derivat diretamente de s'iscudu e tenet sa matessi cumpositzione, mancari sena sa corona.
Durante sa ditadura franchista aiant postu duos palos de ruju in cada cuartu, sighende rapresentatziones prus betzas de carchi versione medievale e agiomai de sos de XIX sèculos e cumintzos de su XX, e chi sunt istados criticados dae unos cantos setores de sa populatzione ca semplificaiant su signale reale e ca l'atribuiant a un'intentzione assimiladora conca a sa bandera de Ispagna. In su 1996 s'est cumintzadu unu protzessu chi est duradu medas annos pro ufitzializare in manera cumbeniente sos sìmbulos, ma sena torrare a s'originale; imbetzes, s'est ufitzializadu unu logotipu ispiradu dae custu iscudu. Sa Sotziedade Catalana de Genealogia, Aràldica, Sigillografia, Vessillologia e Nobiliare at cumintzadu unu cuntentziosu denuntziende chi su protzessu no aiat sighidu su protzedimentu de acordu cun sa lege pro ufitzializare sìmbulos e at bintu, obrighende a su Munitzìpiu a ufitzializare sos sìmbulos rispetende s'aràldica e sa vessillologia. Si impreat fintzas un'isotipu derivadu diretamente dae s'iscudu istòricu.
Localizatzione
Situada in sa costera de su mare Mediterràneu, Bartzellona est posta in unu pranu formadu intre sos deltas de sos rios Llobregat, in su sud-ovest, e de su Besòs, in su nord-est, e est limitada in su sud-est dae sa lìnia de sa costera, e in su nord-ovest dae sa serra de Collserola (cun sa chima de su Tibidabo, 516,2 m, che a puntu prus artu) chi sighit in manera parallela sa lìnia de sa costera, serrende aici sa tzitade in intro de unu perìmetru definidu meda.
Su tèrmine munitzipale suo est a làcana, dae sud a nord-est e in sensu oràriu, cun sos munitzìpios de su Prat de Llobregat, L'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Sant Just Desvern, Sant Feliu de Llobregat, Molins de Rei, Sant Cugat del Vallès, Cerdanyola del Vallès, Montcada i Reixac, Santa Coloma de Gramanet e Sant Adrià de Besòs. Sos primos duos e sos ùrtimos duos sunt sos munitzìpios cun sos cales sa tzitade mantenet unu cuntatu prus astrintu, cun una màllia urbana carca e sighida chi los aunit; a s'imbesse, Sant Cugat del Vallès e Cerdanyola del Vallès abarrant separados meda dae Bartzellona, ​​dae chi sa serra de sa costa e su parcu naturale de sa serra de Collserola faghent a barreras naturales.
Bartzellona tenet una parte minore de su territòriu munitzipale suo in s'ala de su Llobregat de sa serra de Collserola. Si tratat de Vallvidrera e de Les Planes, chi s'agatant unu pagu in intro de su parcu naturale de Collserola. Faghet parte de su territòriu munitzipale suo fintzas Santa Creu d'Olorda, intre su Vallès Occidental e su Baix Llobregat.
De custa manera, Bartzellona est sa capitale de sa contrada de su Barcelonès, chi est formada dae sos munitzìpios de Bartzellona, L'Hospitalet de Llobregat, Badalona, Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs. Custa contrada est a làcana a nord cun su Vallès Occidental, a nord-est cun sas contradas de su Vallès Oriental e de su Maresme, in s'est e sud-est cun su mare Mediterràneu e in s'ovest cun sa contrada de su Baix Llobregat.
Fìsica
Movimentos: Movimentos in caminos derettos, in caminos curvos, bantzigadores, relativos, cumpostos, vettores.
Fortzas: Sa de duas lezes de Newton, ispessias de fortzas, fortzas de inertzia, meccanica tzeleste, ecuilibriu.
Printzipios de cunservatzione: Cantidade de movimentu, tzentru de massa, enerzia de gravidade, enerzia elastiga, pendulu, colpos, mamentu angulare.
Undas: Movimentos armonigos, undas meccanicas, caratteristigas de sas undas, reflessione, efratzione, diffratzione, printzipiu de Huygens.
Monzón
Monzón est una tzitàde de s'Aragona (Ispagna). Bivent oe in Monzón 17.115 (in su 2010).
Fotografia
Sa fotografìa est sa tecnica de produìre una imagine artifitziale dae unu mezzu mecànicu o digitàle. Issa faghet parte de sas artes visivas. A parte sas finalidades artistigas sa fotografia est impreada finas, atoratora, pro àere imagines pro usos pratigos.
Fìsica
Interferentzia: Printzipiu de subrappositzione, interferentzia, esperimentu de Young, undas istatzionarias, cannau vibradore.
Fenumenos unduladores: Sonu, báttidos, effettu Doppler, polarizatzione.
Ottica: Reflexione e refratzione subra pizos pianos, ispizos curvos, pizos curvos, lentes, puntos conzugados, lama, prisma, illuminamentu.
Termodinamica: Mudas in sos gas, tzirculos, movimentu brownianu, macchinas termicas, irreversibilidade, cambiu de istadu.
Relatividade: Relatividade galileana, ispessiale, zenerale.
Eletromannetismu: Indutzione eletromannetiga, generadores, tzircuitos in currente alternada, undas eletromannetigas.
Geraniu
Geraniu (Pelargonium). Sa pianta de su geraniu podet creschere bastante manna, cun ramos  cun fiores de varios colores. Benidi piantada in vasu o in sas fiorieras. Su fiore podet essere singulu, o tres o battoro o a mattulu. Tzeltos geranios sunu rampicantes, creschene meda e sunu un ispantu po sos fiores e-i sos colores. Creschene bene in logos friscos in collina e in montagna, ma puru in tzitade e affaca a mare si benint abbados.
Ferdinand Verbiest
Ferdinand Verbiest (Pitten, Belgiu 9 se santuaine 1623- Pechino, 28 de bennalzu 1688). Gesuita, missionariu in Cina. Astronomu e matematicu. Direttore de s'Osservatoriu astronomicu de Pechino e Capu Matematicu. Ada fissadu su calendariu uffitziale de s'imperu cinesu. Insinnada filosofia, matematica e traduede sos primos ses liberos de sa geometria de Euclide in limba mancese. Fudi unu poliglotta, ca connoschiada su latinu, su tedescu, s'ispagnolu, s'italianu e-i su cinesu (mancese).
In cinesu ada iscritu: Spiegazioni dei principi fondamantali della fede. Est mortu a Pechino e est istadu sepultadu affaca a ateros gesuitas famados in Cina: Matteo Ricci e Adam Schall.
Nintendo World Cup
Nintendo World Cup est unu videogiogu chi simulat su giogu de pallone.
In custu giogu nche sunt 13 iscuadras natzionales (Argentina, Brasile, Camerun, Frantza, Germània, Giappone, Inghilterra, Italia, Mèssicu, Logos Bascios, Russia, Ispagna, Istados Unidos de Amèrica) chi chircant de bìnchere sa Cupa de su Mundu.
In custu videogiogu nche sunt bator tipos de terrinu:
Pro fàghere unu goal est possìbile a imperare trassas: si podet sinnare fintzas faghende una furriada a s' imbesse impossìbile de firmare.
A s'acabu de onni partida bìnchida essit a foras una crae de lìteras.
Su giogu acabat cando una partida finit cun una pata o cun una pèrdida.
Si si binchet sa finale s' iscuadra si aunit in una festa e a su capitanu benit donada sa cupa.
Ìsili
Istoria
Su nòmini Isili parit chi bengiat de Ilienses, antiga populatzioni ca secondu su romanu Pausania (bivviu ne is annus accanta de 110-180 d.C.) si fiat posta in Sardigna a pustis de sa distrutzioni de s'antiga tzitade de Troia. Su territoriu est istetiu biviu giai de su Neoliticu, cumenti testimonianant medas insediamentus e medas domus de janas, a sighiri colonizzau de is romanus, is cali dianta pigau a is cartaginesus in su II d.C. Importantis insediamentus romanus funt presenti in sa zona a lacana cun Nuradda, innui dui fiat s'antiga Bidda Beccia, e a lacanas cun Nurri e Serri, in "Baraci" innue dui fiat su brugu de Biora. In s'epoca medievali Isili faiat parti de su giudicau de Arborea. Cun sa nascita de su Ducato de Mandas, in su 1614, fiat intrau mi ne is propriedais de don Pedro Maza de Carroz Ladron, sighendi a fai parti de is territorius de su ducau fintzas a sa fini de su feudalesimu avennia cun is Savoia in su 1843. S'8 de Nadale 1821 Isili divéntat seu provintziale, con d'una populatzioni de unas cincuanta mila pressonis distribuias in cincuantunu comunus. In su 1859 sa Provintzia de Isili est istetia isperdia e sa bidda fiat intrada in cussa de Casteddu fintzas a su 1929, passendi a pustis a sa Provìntzia de Nuòru innui est abarrada fintzas a su Maju 2005, candu est torrada a fai parti de sa provìntzia de Casteddu a pustis de sa nascita de is cuatru noas provìntzias.
Territoriu
Isili est postu a is peis de unu artipranu, a s'estremidai de susu de sa provìntzia de Casteddu e a lacana cun is provìntzias de Nuòru e de su  Campidanu de Mesu. Su sartu est prenu de baccus e coddus, sa terra est fertili gratzias a is medas flumineddus e arrius, est coltivada in grandu parti a trigu, oxru, avena e bellus erbaius de foraggiu. Isili est nodia pro sa produtzioni ortalitzia poita due faidi beni sa temata, su pisolu, su pisoleddu, su pisucci, su cixiri, sa patata, sa crucuriga, s'aeda, sa latia, su perdingianu, su piberoni, s'appiu, e in misura prus pitìa sa sìndria e su melòni. Duus arrius funti incungiaus in sa diga Is Borrocus, su prusu importanti esti s'arriu Mannu e formada aici su lagu artifitziali de Santu Srebestianu. Su lagu pigat su nòmini dae sa cresia posta in pitzus de s'isuledda ca s'est formada a su tzentru de su pauli.
Curtura
A Isili dui est sa traditzione de su traballu de s'arramini e de sa tessidura antiga. Sa tessidura còntada una tradizioni importanti; Isili tenìada una scola de tessidura chi ia qualificau sa genti e donau calidadi a is trebballus. Si dui trebbàllada s'oru, ma non po tradizioni ca is maistus anti cummenzau pagus annus. Su trebballu de sa linna po fai cascias sardas e atrus mobilis s'esti sperdiu. Pagus abitantis fueddant un dialetu, nadu Arromanisca, ca si crei bengiada de is zingarus.
Limba de sos Sinnos Lìbica
Limba de sos Sinnos Lìbica (LybSL) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est lbs. L'LybSL è usata anche in Lìbia.
Cala Seda
Cala Seda (Câdesédda in tabarchinu) est unu comunu de 2.500 bividoris me sa Meria o Provìntzia de su Sulcis Igresiente postu in s'ìsula de Sant'Antiogu.
Miriam Makeba
Sa carriera professionale sua fit cominzada in su 1950 cun su grupu de sos Manhattan Brothers, poi aiat fundadu unu grupu sou The Skylarks e cantaiada cantones chi fini una miscela fra su jazz e sa musicas traditzionales de su Sudàfrica. In su 1959, si fit esibida in su musical King Kong a fiancu de Hugh Masekela, chi poi fit diventadu su maridu. Sempre in cuss'annu aiat fattu una essida in d'unu documentariu anti-apartheid Come Back, Africa de Lionel Rogosin e s'annu poi fit istada invitada a su Festival del cinema di Venezia; una olta arrivida in Europa aiat dezisu de non torrare in Sudàfrica. Gai si fit trasferida a Londra, inue aiat connottu Harry Belafonte, chi l'aiada agiuada a si trasferire in sos Istados Unidos. In America aiada incisu meda de sas cantones suas pius famadas, comente Pata Pata, The Click Song ("Qongqothwane" in limba xhosa) e Malaika.
In su 1966 Miriam Makeba at rezidu su Grammy pro sa mezus incisione folk pro s'album An Evening with Belafonte/Makeba, realizzadu umpare a Belafonte. In s'album fin trattados jaramente temas politigos contra a s'apartheid. In su 1963 aiat fattu sa propria testimonianzia a su comitadu contra a s'apartheid de sas Natziones Unidas. Su guvernu sudafricanu aiat rispostu cundannende·la a s'esiliu e ponzende a banda sos discos suos.
Mercùriu (elementu chìmicu)
Su mercùriu est un'elementu chìmicu cun sìmbulu Hg e nùmeru atòmicu 80.
Si tratat de unu metallu de transitzione grae, chi tenet colore de prata. Est unu de is pagos elementos de sa tàula periòdica (e s'ùnicu metallu in assolutu) a èssere lìchidu a temperadura ambiente, paris comente su bromu e unos àteros elementos. Àteros nùmenes impreados mescamente in su tempus coladu pro inditare su mercùriu sunt arghentu biu e idrargìriu, de su latinu hydrargyrum (Hydrargyrum est su nùmene de cale derivant is lìteras Hg) chi issu e totu derivat de su gregu hydrárgyros, cumpostu dae ὕδωρ, "hydor" (abba) e ἄργυρος, "árgyros" (prata). S'otenet printzipalmente peri ridutzione de sa senobida.
John Beatty
Biografia
John Beatty ari traballau po sa Marvel Comics e po sa DC Comics e est importanti in particulari po sa rifinitura de is disegnus a matita de Mike Zeck in una serie mera longa de Captain America a s'iniziu de is annus '80.
Ari fattu puru is chinas po sa miniserie Guerre segrete, po is fumettus de is Ninja Turtles e po is matitas de Kelley Jones in mera istorias de Batman.
Europa otzidentale
S'Europa otzidentale o Europa de s'Ovest est una regione geogràfica posta in su chirru otzidentale de su continente europeu. Su faeddu, cunsideradu in sensu ladu, tenet connotatziones polìticas, culturales e podet fintzas èssere impreadu pro inditare totu cussos istados chi durante sa gherra frida no fiant regìmenes comunistas.
Dae s'agabbu de sa segunda Gherra Mundiale su faeddu descriet totu cussos paisos de su continente caraterizados pro artos tenores de vida, sistemas de guvernos democràticos, economias ammisturadas (chi benint a èssere is chi si poderant subra su mercadu lìberu ma chi ammitent s'interventu de s'istadu pro mantènnere su bene istare comunu) e alleàntzia cun is Istados Unidos de Amèrica, non prus membros de sa NATO.
Manfredo Tafuri
Allievu de Ludovico Quaroni, in su 1966 aiat binchidu sa cattedra de Storia dell'Architettura a Roma. In su 1968 si fit trasferidu a s'Università IUAV di Venezia inue fit poi diventadu su direttore de s'Istituto di Storia. Fit istadu un attivista de su Partito Comunista Italiano. Ada insinzadu finas a s'annu de sa morte in s'universidade veneziana.
Europa otzidentale
Atualmente, e pretzisamente a sighidu de sa ruta de su blocu sovièticu, custa definitzione polìtica est faghende·si·nche obsoleta, o a su nessi unos cantos aspetos chi ddi pertocant cherent currègidos.
Manfredo Tafuri
Manfredo Tafuri istoricu de s'arte e academicu fidi unu de sos pius importantes istoricos de s'architettura de su mundu de sos ultimos 50 annos. Issu fit notu pro aer contrastadu sa "critiga operativa" de sos istoricos comente Bruno Zevi, e pro aere ifidadu e rigiradu sa idea chi su Rinascimento fit un epoca de oro comente fit istada interpretada in sos iscrittos de sos criticos autorevoles comente Rudolf Wittkower e James S. Ackerman.
Europa otzidentale
In die de oe, su cuntzedu de Europa otzidentale est acapiadu meda a s'islargamentu de s'Unione Europea.
Manfredo Tafuri
Segundu Tafuri, s'istoria de s'architetura no ada una progressione lineare inue un'istiliu dat fromma a su sucessivu, ma oltas meda una lotta violenta inue chie inchede usat s'architetura pro esprimere sa propria predominanzia; e finas a cando custa lotta continuat in su presente, s'istoria de s'architetura non est una boida materia academica, ma un'area aberta a su dibatitu.
Europa otzidentale
Època clàssica e medievale
Una divisione culturale e linguìstica si podet giai trassare dae antighidade, in època romana, in ue is provì
Manfredo Tafuri
In sos annos 1970, Tafuri aiat publicadu importantes saggios in Oppositions, sa rivista de architetura dirigida dae Peter Eisenman. Poi e sos 80, aiat comintzadu a istudiare sas teorias e sas pratigas de s'architetura rinascimentale, dende letturas noas de sos varios contestos sociales, intelletuales e culturales. Issu aiat sintetizadu s'istoria de sas bideas e progetos architetonicos cun discussiones subra sos grandes centros de inue si fin ivulupadas sas innovatziones de s'architetura in Italia: (Firenze, Roma e Venezia), chi fini sos puntos jae dae sa meidade de su 1400 a su comintzu de su 1500, e figuras fundamentales comente Leon Battista Alberti, Filippo Brunelleschi, Francesco di Giorgio, Lorenzo de’ Medici, Bramante, Raffaello, Baldassare Castiglione e Giulio Romano.
Europa otzidentale
Època clàssica e medievale
ntzias orientales fiant de tzivilizatzione ellenìstica e de allega grega, contra is de otzidente de allega latina. Cun s'ischirriadura de s'impèriu in unu impèriu romanu de otzidente e unu impèriu romanu de oriente, custa istesiadura s'at fintzas a afortiare.
Dae s'Edade antiga tardia e durante totu s'Edade Mèdia, sa parte otzidentale de s'Europa fiat caraterizada de instabilidade e incuida econòmica, contra s'area orientale in ue s'impèriu romanu de oriente diat àere sighidu a prosperare pro unos àteros 1000 annos.
Est a custu matessi perìodu chi remontat sa divisione religiosa, dèpida a s'iscisma mannu intre crèsia
catòlica, chi at pois a dominare subra is istados otzidentales, e crèsia ortodossa chi at antimes a dominare subra is de oriente.
Època moderna
Dae su de 15 fintzas a su de 19 sèculos, a fatu de sa ruta de impèriu bizantinu totu sa parte balcànica de su continente at a intrare in sa ròdia de is otomanos S'istòria culturale de s'Europa otzidentale at antimes a èssere singiada dae eventos comente su Rinaschimentu, dae època moderna dae sa riforma protestante de Martin Luther e sa contrariforma de sa crèsia catòlica, fintzas a s'illuminismu, sa rivolutzione industriale e sa rivolutzione frantzesa.
Gherra frida
S'Europa de su pustis-gherra fiat partzida in duas àreas de ròdia mannas: a manu de s'ovest is istados influentzados dae Istados Unidos, a manu de s'est is de influèntzia soviètica.
Custa partzidura at tentu logu fintzas a su 1989, cun sa ruta de su Muru de Berlinu e s'afatante iscontzu de s'Unione Soviètica.
Istados europeos otzidentales geogràficos
Segundu bisura pretamente geogràfica, is istados europeos otzidentales sunt:
Charlottenburg-Wilmersdorf
Charlottenburg-Wilmersdorf est su bator bezirk de Berlinu. Custu distretu fiat costituidu in su 2001, fundende impare duos distretos pretzedentes: su de Charlottenburg e su de Wilmersdorf. In tempus de sa gherra frida fiat su tzentru de Berlinu Otzidentale.
Si sìtuat in s'ovest de sa tzitade e cumpartzit fronteras cun su distretu de Spandau in s'ovest, cun su de Reinickendorf in su norte, cun is de Mitte e Tempelhof-Schöneberg a manu esta e cun su de Steglitz-Zehlendorf in su sud.
Istòria
Charlottenburg fiat naschida dae sa cussòrgia de Lietzenburg, in su cale territòriu fiat fraigadu su Casteddu de Charlottenburg in onore a sa reina Sophie Charlotte de Hannover. In su 1705 fiat fundada sa tzitade de Charlottenburg. Fintzas a s'incorporatzione in Berlinu in s'annu 1920, Charlottenburg si fiat isvilupada comente prus tzitade rica de Prùssia.
Wilmersdorf fiat fundada antimes in su 1220, ma est mentovada pro sa prima borta in su 1293. In su 1906 aiat assùmidu su tìtulu de tzitade cun su nùmene ufitziale de Deutsch-Wilmersdorf. In su 1912 aiat cambiadu nùmene dae Deutsch-Wilmersdorf a Berlin-Wilmersdorf. Si fiat incorporada a Berlinu in su 1920, pighende parte a sa costitutzione de "Berlinu Manna".
Su distretu atuale fiat formadu su 1 de ghennàrgiu de su 2001 peri fundidura de ambos pretzedentes distretos de Berlinu Ovest, Charlottenburg e Wilmersdorf. In s'annu 2004 su distretu est istadu partzidu in is bighinados atuales.
2006
S'annu 2006 (MMVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu domìniga a segunda de su calendàriu gregorianu.
Limba de sos Sinnos Giapponesa
Limba de sos Sinnos Giapponesa (Nihon Shuwa) est una Limba de sos Sinnos de Comunidade Surda. ISO-639 est jsl. Sa Nihon Shuwa è usata anche in Giappone (300.000 ).
Carloforte
Carloforte (U Pàize = Sa Bidda in tabarchinu) est unu comunu de 6.444 abitantes de sa provìntzia de su Sulcis Igresiente postu in s'ìsula de Santu Pedru.
Est un'ìsula linguìstica in ue si fueddat su tabarchinu.
Butch Hartman
Elmer Earl Hartman IV, prus connotu comente Butch Hartman, (Highland Park, Michigan, 10 de ghennàrgiu 1965) est unu disegnadore e regista americanu, chi adi imbentadu is cartones Due fantagenitori e Danny Phantom.
Torinu
Torinu (Turin in piemontesu) est una tzitade italiana, cabu de logu de sa Provìntzia de Torinu e de sa Regione Piemonte. Est sa quarta tzittade de italia po bividores. In pianura, inue su Po retzidi sa Dora Riparia. Est una de sas tzitades pius attivas in su campu de s'editoria est sede de una de sas casas editrices pius prestigiosa chi est sa Giulio Einaudi Editore.
Istoria
Fut unu centru de sa popolatzione gallica de sos Taurinos. Est diventada colonia romana cun su nomene de Augusta Taurinorum. In sos seculos est passadas sutta dominatziones divescias: est istada puru unu ducadu longobardu, e a s'incomintzi de su seculu XIII est pasada sutta sos Savoias. Pius a tardu sutta sos Frantzasos e dae su 1814 est torrada sutta sos Savoias. Dae su 1861 au 1865 est istada capitale de su Regnu de Italia. In Torino at incomintzadu sa FIAT chi est istada sempre importante po s'economia de sa tzitade e de su Piemonte. Importante s'Universidade de Torino(sec.XV).
Monumentos e palatos
In tzitade divescios palattos rinascimentales : Palatu Reale, Palattu Madama, Palattu Carignano. Tzelebre sa Mole Antonelliana de s'architettu Alessandro Antonelli. In sa cattedale, in d'una Cappella dae su 1578 si cunservat sa Sindone. Ateras crejas : sa Consolata, Maria Ausiliatrice, La Gran Madre, Superga e ateras. In Torino b'est “La Casa della Divina Provvidenza” connotta puru comente su Cottolengo. Torino est un importante nodu ferroviariu e istradale tra s'Italia e sa Frantza.
Wiki
Unu wiki est unu situ o giàssu Web (o una colletzione de documentos ipertestuales) chi benit aggiornadu dae sos utentes e su materiale est iviluppadu cun sa collaboratzione de tottu sos chi bi ana s'intrada. Sas modificas sunu abertas, in su sensu chi su materiale podet esse' modificadu dae tutte sos utentes (a bortas solu si registrados, a bortas anonimos) e cunsistini non solu in aggiuntas, ma puru in modificas e cancelladuras de su chi fit istadu iscrittu primu dae atteros autores. Sa modificas sunt registradas in d'una cronologia chi, in su casu, permittit de che torrare s'iscrittu a comente fit; s'iscopu est cussu de condividere, iscambiare, immagazinare e ottimizare sas informatziones in modu collaborativu. In pius su numene wiki indicat su software utilizadu pro criare su situ web e su server.
Istoria
WikiWikiWeb est istadu su primu nomene de wiki. Ward Cunningham aiat cominzadu a isviluppare WikiWikiWeb in su 1994, e l'aiat installadu in su Dominiu Internetsu 25 de martu de su 1995. Cunningham l'aiat jamada gai ammentendesi de una impiegada de s'aeroporto de Honolulu chi l'aiat invitadu a leare su Wiki Wiki, chi fit sa navetta.
Sìndria
Sìndria o forastiu (Citrullus lanatus) da sa Familia Cucurbitacee. Originaria de s'Africa meridionale. Benit cultivada e si nde produet meda. Sa pianta istrisciat subra su terrinu. Est una pianta ervosa cun fozas no tantu mannas. Su fruttu est mannu, pesat fintzas 8- 10-12 chilos! Sa sindria at una corza birde; est dura ma no tantu: si aberit fatzilmente. Sa pulpa est ruja e druche cando est madura. At semenes de colore nieddu. Po l'assazare si est bona, sa sindria benit intatzada.
Appara
Appara (allium triquetrum) de sa Familia Liliacee. Azu areste. Pianta ervosa chi creschede in campagna. Su frore est biancu, comente campaneddas, e frorit in beranu.
Torment: Tides of Numenera
Torment: Tides of Numenera est unu videojòcu RPG isvilupau dae inXile Entertainment pro Microsoft Windows, OS X e Linux. Est su sichidòre ispirituale de su fentomàu jocu de su 1999 Planescape: Torment.
Su jocu est ambientàu in Numenera, unu locu fantasy chi si at imbentàu Monte Cook, e impreat su Unity Game Engine. Comente su jocu chi lu pretzèdet, Torment: Tides of Numenera tenet prus in contu s'istoria, ponènde in fattu a comente sos pessonàzos andan in pare a su mundu chi los inghìriat, chin su mamèntu de pelèa tènende su secundu postu.