cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volt
Descritzione
Intre duos puntos A e B, chi apartenent a un'ispàtziu in ue ddoe at unu campu eletrostàticu (in generale, unu campu elètricu chi siat de tipu cunservativu), ddoe at una diferèntzia de potentziale PB - PA de 1 V si batire una càrriga positiva de 1 C dae su puntu A a su puntu B bolet unu traballu positivu de 1 J o, in manera ecuivalente, si in su mudamentu dae A a B de sa càrriga de 1 C su campu elètricu acumprit a pitzus de issa unu traballu de −1 J.
Multiplichende sa diferèntzia de potentziale, in volt, pro s'intensidade de sa currente (cantidade de càrriga in coulomb chi colat a s'unidade de tempus in segundos), in ampere, s'at a otènnere sa potèntzia, in watt (potèntzia = traballu fatu in s'unidade de tempus de su campu elètricu).
Cunversiones
Su volt tenet dimensiones fìsicas J/C, opuru, impreende is unidades fundamentales de su Sistema internatzionale de unidade de medida, de unu m2 · kg · s−3 · A−1
Isvìtzera
Sa Confederatzione Isvitzera (in tedescu Schweizerische Eidgenossenschaft, in frantzesu Confédération suisse, in romancio Confederaziun svizra, in italianu "Confederazione svizzera"), comunemente abriviada in Isvìtzera (in tedescu Die Schweiz, in frantzesu Suisse, in romancio Svizra, in italianu Svizzera), est un istadu federale de s'Europa, cumpostu de 26 cantones. Est a lacana cun sa Germània, cun s'Austria, cun su Liechtenstein, cun s'Italia e cun sa Frantza. Tenet istèrrida de 41.285  km2 e populatzioni de unus  8.341.000  bividores (2014).
Sa capitale est Berna.
Curruca sarda
Sa curruca sarda (Temminck, 1820) est unu pilloni de sa familia passeriformes.
Melania Trump
Est istada sa First Lady americana dae su 2017 a su 2021 comente muzere de Donald Trump.
Frantziscu Saveriu
Frantziscu Saveriu ( 1506- 1552) est istadu unu gesuita ispagnolu, missionariu in India e in Giappone. Est mortu a Sancian,una isuledda denanti a sa Cina, progettende de bi intrare. Fatu santu, sa festa caet su 3 de nadale.
Nola
Nola est unu comune italianu de sa provìntzia de Napoli in Campania e contada 32.759 abitantes.
San Diego
San Diego (/ˌsæn diːˈeɪɡoʊ/) est una tzitade de sos Istados Unidos, e una de sas printzipales de sa Califòrnia. Est fintzas sea de sa contea omònima.
S'agatat in sa costera de s'Ocèanu Patzìficu in su Sud de sa Califòrnia, a unos 200 Km de sa tzitade de Los Angeles e pagu a tesu de sa làcana cun su Mèssicu.
Cun unos 1.345.000 abitantes chi sighint a crèschere cun lestresa meda, est sa tzitade de 8 prus manna de sa natzione e sa segunda de s'istadu.
Antigamente abitada de su populu Kumeyaay, San Diego est istadu su primu logu de sa costa otzidentale Nord-americana isproradu de is colonizadores europeos.
Sa prima cussòrgia europea est de su 1769. In su 1821 San Diego fiat parte de s'istadu indipendente de Mèssicu e de su 1850, a pustis de sa Gherra Messicanu-Americana est parte de sos Istados Unidos impare a sa Califòrnia.
Sa tzitade, chi pigat parte a s'area metropolitana de San Diego-Tijuana est tzentru econòmicu in sa regione.
Luisi IX
Luisi IX, re de Frantza, naschet su 1214 in Poissy. Fizu de Bianca de Castiglia. Amantiosu de sa giustissia, generosu, at fundadu ospidales po malaìdos e poberos. Est istadu òmine de paghe in Europa. Partitzipat a sa VI crociada, po liberare sos logos santos, ma benit fatu presoneri e si devet riscattare (1249—1250). Partitzipat as sa VII crociada, ma s'esèrtzitu benit colpadu dae sa peste e issu puru, e morit su 25 de austu 1270, afacca a Tunisi. Santu. Sa festa sua est 25 de austu.
Milanu
Milanu (Italianu: Milano, in dialettu milanesu: Milàn) est sa tzitade prus manna e sa capitale e de sa Lombardia e de s'omonima provìntzia. Contada 1.308.975 bividores edd'est sa segunda tzitade prus populada in pius de Roma, est in su centru de s'area metropolitana prus manna de s'Itàlia e una de sas prus populada de s'Europa. Sa tzitade est istada fundada in su IV seculu prima de Cristos.
2960
S'annu 2960 est un annu incomintzadu lunis a segunda de su calendàriu gregorianu.
Giagu "su Mazore"
Est veneradu meda in Ispagna. Famosu su santuariu de Compostela, in Galitzia, unu de sos santuarios pius frecuentados in Europa in su medioevu e a poi, e fintzas a oe. Sa festa su 25 de triulas.
La ragazza di Bube
La ragazza di Bube) in sardu:S'amorada de Bube) est unu romanzu iscritu dae Carlo Cassola intre su 1958 e su 1959, in ue, in mesu de s'àteru, s'isponent peri su contu de zòvanos inamorados sos probremas polìtigos e sotziales de sa pustigherra. Pubrigadu dae Giulio Einaudi Editore in su 1960, fiat istadu galardonadu cun su Prèmiu Strega; tres annos prus a tardu, nde fit istadu realizadu finas un'adatamentu de cinematograficu cun sa deretura de Luigi Comencini, cun atores protagonistas Claudia Cardinale e George Chakiris.
Colorado Springs
Colorado Springs est una tzitade de unos 372.500 bividores de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Colorado, in sa Contea de El Paso.
Sa bidda istat a artària de unos 1840 m.s.m.
Richard Schiff
Richard Schiff (Bethesda, Maryland 27 May, 1955), prus conotta comente Richard Schiff, est unu cantante e attore americanu.
Lenardu Cubeddu
Lenardu Cubeddu o Cubeddu de Arbaree (Aristanis, 1362 - Aristanis, 9 de cabudanni 1427) est istadu marchesu de Aristanis (1410-1427), conte de Costera (1422-1427), sennore maridu de is Barbàgias Mandrolisai e Ollolai (1412 circa-1427) e annotamala giùighe de facto de Arbaree (1407-1409).
Màuru Deledda
Mauro Deledda (Pasada, 8 de martzu de su 1927 – 9 de austu de su 1989) est istadu un'artista e intelletuale sardu, fundadore, in su 1979, de su Prèmiu Casteddu de sa Fae.
Biografia
Si nche colat sa pitzinnia sua in Illorai, in domo de duas tzias, ca su babbu, antifascista, est postu in galera. In custa bidda connoschet s'ing. Fabbri, cunfinadu in custa bidda pro sas ideas polìticas suas. Custu pessonàgiu colat a Màuru sa passione sua pro sa pintura.
Lenardu Cubeddu
Orìgines
Fiat fìgiu de Sarbadore, issu matessi fìgiu de Nigola de Arboree, canònicu in Lleida e a Salisbury, fìgiu issu matessi de Ugone II, giùighe de Arborea, e de Costantza Cubeddu, nòbile de orìgine valenciana.
Màuru Deledda
Biografia
A pustis de sa torrada in libertade de su babbu, chi però est interdetu dae sos ufìtzios pùblicos, frecuentat su ginnàsiu in Nùgoro e sighit a pintare. In fatu, colat a s'Istitutu tècnicu pro ragionieris, sighende cun sa passione de sa pintura, ma finas manifestende semper de prus unu ispìritu de rebellia contra a sas ingiustìtzias e a s'opressione, chi ant caraterizadu sa vida familiare e personale sua. Pro custa punna a sa rebellia, est finas incausadu, in manera ingiusta, de un'atentadu in una sala tzinematogràfica nugoresa in ue fiant projetende “Su Ditadore” de Charles Chaplin. Si nche colat bator meses de galera, e pustis est liberadu.
Lenardu Cubeddu
Biografia
Fiat naschidu in Aristanis in su 1362. Intre su 1407 - annu de morte de su giùighe pitzocheddu Marianu V - e su 1409, aiat apoderadu sa soberania in su giuigadu de Arboree, pro èssere destituidu a s'arribu, a cumintzu de su mese de ghennàrgiu de su matessi annu, dae su visconte Gullielmu III de Narbona, chi possediat pretesas legìtimas subra su tronu de su logu. A pustis de sa derrota in sa Batalla de Seddori, Lenardu Cubeddu fiat torradu giùighe apoderadore durante su perìodu de ausèntzia de su giùighe nou, chi fiat mòvidu a Frantza pro pedire agiudos. A pustis de sa morte de su re Martine I de Sitzìlia, dèpida cun probabilidade a sa malària, su marchesu benidore fiat istadu assitiadu in Aristanis, e si fiat rèndidu chentza de cumbàtere. Pagos dies a fatu, su 29 o su 30 martzu aiat sutascritu unu tratadu cun su cale decraraiat decaidu, a nùmene de is majorales aristanesos, Gullielmu III de Narbona, e tzediat totu is territòrios in possessu suo a sa Corona de Aragona. Su capituladu ddi daiat annotamala sa facultade de s'ondrare de su tìtulu de Marchesu de Aristanis, pro sese e pro s'ereu suo. Su re cuntzediat a issu comente a is sighidores suos su permissu de non dèpere cumpàrrere deretu a in antis de su soberanu, reconnoschimentu chi tenet tzertamente unas similitùdines cun cussu cuntzèdidu a su giùighe de Arborea Marianu IV, tziu segundu de Cubeddu, in su tratadu de Seddori. Luegus a pustis de sa firma de su capituladu, Cubeddu aiat incumentzadu a ammanniare is domìnios cosa sua. In su mese de trìulas de su 1410 ddi fiat cuntzèdidu che a imprenda pro su prèstidu de chimbemìgia alfonsinos a su re su territòriu de su Monteagutu, e pagos annos a pustis, in su 1413, ddi fiant cuntzèdidos is territòrios de su Guilcer e de su Barigadu, semper che a imprenda pro unu prèstidu a su soberanu. Annotamala fiant in suta de su domìniu suo fintzas su Mandrolisai e sa Barbàgia de Ollolai, cuntzèdidos a sa mugere sua Chìriga Deyana in cantu eredera de babbu suo Giuanne. In su martzu de su 1416 at intentadu de comporare, pro sa summa de 25.000 frorinos, is conteas de Marmidda e Valentza, ma sa tratativa aiat fallidu ca pro ite Cubeddu fiat cunsideradu dae is «òmines probos» de Casteddu de Caller, propietàrios noos de custos territòrios, «pagu fidadu». In s'annu 1422 su re ddi aiat cuntzèdidu su tìtulu de conte de Costera, faghende·nde su prus feudatàriu poderosu de su regnu de Sardigna e Còrsica. Fiat mortu su 9 de onniasanti 1427, lassende totu is tìtulos possedimentos a su fìgiu Antoni.
Màuru Deledda
Biografia
A pustis de sa II Gherra, in chirca de unu postu de traballu, emigrat a sas tzitades mannas de sa penìsula ma a pustis torrat a Sardigna comente collaboradore de sa Fundatzione Rockfeller. Ma torrat a sa penìsula pro su servìtziu militare. A pustis andat a traballare in sa Fiat.
A pustis de su tempus coladu in continente, in su 1955 cumintzat a traballare in su Bancu de Sardigna e, duncas, torrat a leare “sabores” e “fragos “ de s’Ìsula sua, chirchende e agatende sas raighinas de s’identidade natzionale sarda.
Annos a pustis, ammentende cussos annos, at a iscrìere: «Leo cussèntzia de èssere sardu e petzi pro casu italianu. Mi so torradu a apoderare de su tretu meu, cunsiderende·lu comente estensione culturale de sas raighinas meas. Ca apo cumpresu chi si nche las segas o las negas, nche perdes cale si siat puntu de riferimentu, e as a andare semper a fainu in sos ispàtzios culturales in ue as a imbàtere».
Ma giai in cussos annos, leat su filu de s’arte de pintare chi l’at a fàghere connòschere, cun èsitos positivos meda, in foras de sa bidda de Pasada, in sas tzitades mannas de Casteddu e de Tàtari.
In su 1965 est candidadu indipendente de su Pci pro su Cussìgiu Regionale de sa RAS.
Sunt sos annos importantes de s’impinnu polìticu de Màuru Deledda contra a sa militarizatzione de s’Ìsula e contra a s’isfrutamentu turìsticu de sas bellesas de Sardigna, praticadu in manera coloniale, dae foras, in sa Costa Ismeralda, definida dae issu, in manera polèmica, "Provìntzia de Agakan".
Zhuang-zi
Aiat vividu in su IV seculu a.C., tra su 370 e i su 301, fidi unu funzionariu pero, no cuntentu, aiat lassadu sa tzitade e si fit retiradu ind'unu monte, inue pratigaiat sa pisca, sa meditatzione e ue aiat regoltu unu grupu de discepolos. Est s'autore de s'omonimu liberu chi est unu classicu de sa cultura taoista cinesa.
Màuru Deledda
Biografia
In su 1969 abbandonat su traballu in banca pro gastare totu su tempus e sa mente sua in s’arte de sa pintura, dae su 1970 a su 1979 in Thiniscole, pustis in sa domo acontzada e torrada a nou in sos annos ’80, in localidade “Capoto”, in su sartu de Pasada. Domo de istare pro sa famìlia: sa mugere Nannina, duas fìgias e duos fìgios. Ma adatada dae deretu a istùdiu artìsticu e “tzentru culturale” pro sos amigos suos e sos amigos de sa limba e de sa natzione sarda.
In su 1976 at a pigare parte a sa biennale de Venètzia, paris cun àteros artistas e intelletuales sardos.
Totu s’òpera artìstica sua est dominada dae s’idea de sa liberatzione de sa natzione sarda, comente testimòniant in manera crara sas telas dedicadas a Gramsci e a Lussu.
In sos annos ’76-’78 est collaboradore de su mensile Sa Sardigna, fundadu dae Giuanne Frantziscu Pintore, in ue iscriet in favore de sa proposta de ufitzializare sa limba sarda, posta in pràtica cun su referendum promòvidu in su 1978 dae su Comitadu pro sa Limba Sarda, paris cun unos cantos intelletuales e polìticos sardos.
E pro mustrare chi sa limba sarda podet tènnere unu caminu nou de isvilupu modernu e ufitziale, finas in literadura, proponet, promovet e ponet in òpera, in su 1979, su Prèmiu de literadura sarda Casteddu de sa Fae, su casteddu medievale chi dòminat sa bidda de Pasada. Prèmiu chi at laureadu sos mègius iscritores e òperas narrativas sardas, comente Mialinu Pira, Giuanne Frantziscu Pintore, Palmiro de Giovanni, Larentu Pusceddu, Giuseppe Tirotto, Giancarlo Tusceri e àteros.
Pustis de sa morte sua, sa comuna de Pasada l'at dedicadu s'auditòrium comunale suo, e in su 2023 sa Sotziedade pro sa Limba Sarda l'at dedicadu unu prèmiu de prosa in sardu.
Gilberto Amauri de Godoy Filho
Gilberto Amauri de Godoy Filho, prus connotu che Giba ( Londrina, Brasile, 23 de nadale de su 1976 ) est unu giogadore de volleibollu brasilianu. Cunsideradu pro diferentes organismos isportivos, giornalistas, giogadores, diretores técnicos, publicu in generale che unu de sos prus mannos giogadores de totu sos tempos de custu isport.
1920
S'annu 1920 (MCMXX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia a segunda de su calendàriu gregorianu.
Die internatzionale de sa tradutzione
Sa Die internatzionale de sa tradutzione est una die tzelebrada onni 30 de cabudanni, sa die de Santu Zeròminu, tradutore de sa Bìbbia e patronu de is tradutores.
Sa tzelebratzione est istada promòvida dae sa FIT (sa Federatzione Internatzionale de Tradutores) chi in s'annu 1991 at propostu de istabilire una data ufitziale pro ammustrare sa solidariedade cun sa comunidade mundiale de is tradutores, in un'isfortzu pro promòvere sa professione de sa tradutzione in paisos vàrios. Est un'oportunidade de ammustrare s'orgòlliu de una professione semper prus netzessària in su cuntestu de sa globalizatzione.
Donald Trump
Donald Trump (New York, 14 làmpadas 1946) est un'imprendidore, polìticu e personàgiu televisivu istadunidensu. Est istadu su de 45 presidentes de sos Istados Unidos de Amèrica dae su 2017 a su 2021.
Jan Vermeer
Jan Vermeer (1632- 1675), pintore olandesu. Sas pinturas suas mustrant colores caldos e paret che eppat leadu dae s'iscola de Rembrant. Pintore meticulosu. Oberas:
Cristo in casa di Marta e Maria (1654-55) Edimburgo. Santa Prassede con il crocifisso Donna con Brocca (16664-65).New York Allegoria della fede (1671-74) Pesatrice di perle (1664). Stradina di Delft (1657-58). Amsterdam La ricamatrice (1669). la lattaia (1659). Amsterdam Ragazza che legge una lettera davanti a una finestra (1657). La ragazza con l'orecchino di perla (1665). Donna con una bilancia (1664 ) Washington
Clima
Su clima est s'annantu de conditziones atmosfèricas chi caraterizant una regione. Segundu si si referit a su mundu, a una regione o a una localidade cuncreta si faeddat de clima globale, clima locale o microclima pare pare. Pro s'istùdiu de su clima si costumat analizare durante unu perìodu mìnimu de trinta annos sos elementos de su tempus: sa temperadura, s'umidade, sa pressione, sos bentos, sas trabentaduras, etz. B'at una serie de fatores chi podent influentzare in custos elementos: sa latitùdine geogràfica, s'artària de su logu o sa distàntzia chi lu separat de s'otzèanu o de su mare. Su clima diferèntziat de su tempus atmosfèricu, ca su tempus atmosfèricu descriet sas conditziones de pagu tempus de custas variàbiles in una regione determinada.
Latitùdine geogràfica
Sa latitùdine determinat su gradu de inclinatzione de sos rajos del Sol e sa diferèntzia de sa durada de sa die e sa note. Cantu prus diretamente intzidet sa radiatzione solare, prus si cagentat su terrinu.
Sas variatziones in latitùdine sunt causadas, difatis, pro s'inclinatzione de s'asse de giru de sa Terra. S'àngulu de intzidèntzia de sos rajos del Sol no est su matessi in istiu chi in ierru sentit càusa de sas diferèntzias istatzionales.
Artària
S'artària de su logu determinat sa temperadura e s'umidade. Si càrculat una falada a inghìriu 0,6 °C pro cada 100 metros chi s'ismànniet s'artura. Aici a sas terras artas faghet prus fritu chi a sos abbassamentos, francu in casos de inversione tèrmica. In prus, puru intro tzertos lìmites b'at un'acreschimentu de sa trabentadura a mesura chi s'aumentat s'artària e a sas montagnas proet prus chi a su paris. In carchi manera, pro su chi pertocat temperaduras artziare de artària est comente artziare in latitùdine.
Continentalidade
Un'arta continentalitat, in càmbiu, ponet s'atzentu sa mannària tèrmica. At a provocare ierros fritos e sicos e istios caentes e sicos.
Sa continentalitat est su resurtadu de s'artu calore ispetzìficu de s'abba, chi li permitet si mantènnere a temperaduras prus fritas in istiu e prus caentes in ierru. Su chi est su matessi chi nàrrere chi s'abba possedet una manna inèrztia tèrmica. Sas massas de abba duncas, sunt su prus importante agente moderadore de su clima. Est su bantzigamentu tèrmicu fitiana, a majore mannària tèrmica majore diferèntzia de temperaduras intre sa die e sa note.
Classificatzione
Sa classificatzione climàtica clàssica descriet sos climas de su mundu in funtzione de su règimene suo de temperaduras e de trabentadura. Faghende però una classificatzione de su totu simpre e relatada a unu usu pràticu (pro su conditzionamentu pro esempiu), sos climas podent èsser dividìdos in:
Asuni
Asuni est una bidda de sa Meria o Provìntzia de Aristanis de 317 bividores.
Apposentu
Est unu de sos locales ki componene sa domo. (Apposentu e lettu).
Providence
Su nòmene de Providence est dèpidu a Roger Williams, in onore de sa Providèntzia misericordiòsa de Deus (God's Merciful Providence) cando, a pustis chi is puritanos dd'aiant bogadu de su Massachusetts, aiat agatadu su logu.
In passadu est istada una de is primas tzitades industriales de sa natzione, nodia in su traballu de prata e de prendas. In die de oe est tzentru econòmicu, culturale e politicu de su Rhode Island.
Est sa tzitade prus manna de sa Noa Inghilterra in fatu a Boston.
Ada Colau
<span data-source="36" id="cx36" tabindex="0" data-template-state="adapt" data-cx-weight="2" style="min-height: 72px;" contenteditable="false"> Ada Colau i Ballano (Barcelona, 3 de martzu de 1974) est una política catalana, sindigu de Barcelona des 13 de lampadas de 2015. Est sa cofundadora e portaboghe de sa" Plataforma d'Afectats per la Hipoteca (PAH)" intre su 2008 e su 2013. Est sa cara de Barcelona en Comú.
Biografia
At istudiadu in un'iscola in su bighinadu Sarrià-Sant Gervasi, in sa Febrers Academy e a pustis in sa Facultade de Filosofia de s'Universidade de Barcellona, lassende is istùdios a 30 creditos de sa làurea. At incumentzadu sa carriera sua comente ativista in is primos annos '90, durante sas protestas contra sa Guerra de su Golfu. Durante su perìodu universitàriu, at istudiadu a Milanu cun sa bursa Erasmus. At traballadu in televisione comente a reporter de gherra.
Tenet unu fìgiu, naschidu in su 2011.
Creatzione de IPA
In su 2009 Ada Colau est istada una de is organizadores de sa prataforma de sas persones afetadas de ipoteca a Barcellona, chi at riunidu diversos movimentos relativos a custu problema sotziale, cuntzentrende·si subra su dèpidu ipotecàriu e isgòmberos, e rivendichende su pagamentu in natura. Cando a fatu is isgòmberos aiant cumintzadu a si multiplicare, is IPA pùblicant, in sa santandria 2010, sa campagna STOP Isfratos. Su Movimentu 15-M e sa prataforma de democratzia bera in su 2011 ant contribuidu in modu detzisivu a rivelare sas diferentes prataformas, e de collaborare in manera ativa, medas de is membros suos in sa campagna STOP Isfratos. In su cursu de su 2012 Ada Colau achirit notoriedade mediàtica in Ispagna che printzipale rapresentante e portaboghe de su IPA.
Est coautora de su libru Vidas fincadu, publicadu originariamente in cadalanu in su 2012.
In su freàrgiu 2013, Ada Colau est istada incarrigada de presentare, a nùmene de s'IPA, su Osservatòriu in is deretos econòmicos, sotziales e culturales de unos àteros movimentos sotziales pro un' initziativa legislativa pobulare a su Cungressu de is Deputados. Sustentada cun 1.402.845 firmas de tzitadinos, cuntenet unu disinnu de lege pro sa regulamentatzione de tres aspetos fundamentales: su pagamentu in natura, che fòrmula preferida pro s'estintzione de su dèpidu in is cunfrontos de sas bancas; sa moratoria subra totu is isgòmberos e s'estensione de allògios in locatzione sotziale de propiedade de sas bancas.
Sìndigu de Barcellona
Su 7 maju 2014, Ada Colau at annuntziadu de lassare s'IPA. Unu mese prus a tàrdiu, cun diversas persones ligadas a is movimentos sotziales, Colau presentat Guanyem Barcellona, una prataforma tzìvica creada cun su obietivu de "costruire un' oferta alternativa" in bista de sas eletziones comunales de su 2015 in sa capitale catalana. A pustis de diversos meses de traballu, a freàrgiu 2015 sa coalitzione eletorale est presentada comente a Barcelona in Comú (BC), cun sa confluèntzia de Initziativa pro sa Catalogna Birdes, Manca Unida, Ecuànime ,Proces costituente, Podemos e sa prataforma Guanyem. Su 15 martzu 2015, Ada Colau est proclamada capu de sa lista, in fatu de unu protzessu de primàrias abertas, in ue fiat s'ùnicu candidadu. In su maju 2015, Barcellona en Comú binchet sas eletziones comunales, otenende 11 cussigeris in unu totale de 41.
La Nuova Sardegna
In paris a cussa de Tàtari tenet redatziones in Casteddu, Nùgoro, Terranoa e Aristanis.
Istòria
La Nuova Sardegna est nàschida su de 9 austu de su 1891, fundada dae unu grupu de intelletuales e polìticos democràticu-progressistas, intre sos cales Enrico Berlinguer, Pietro Satta Branca, Antonio Stara, Giuseppe Castìglia, chi boliant creare unu giornale pro sas eletziones cumonales de cuss'annu. Sa nàschida de su cuotidianu tataresu si podet tando paragonare cun su cuncurrente regionale suo de semper, L'Unione Sarda, nàschidu finas cussu pro sas eletziones cumonales, ma a diferèntzia de su chi fiat acontèssidu in Casteddu sos fundadores de sa Noa aiant tentu unu sutzessu eletorale mannu. Est divènnidu unu cuotidianu su 17 de martzu de su 1892.
Durante su regìmene fascista pigat una lìnia polìtica antifascista forte, chi nde càusat 17 secuestros finas a sa serrada sua in su 1926.
Sas publicatziones torrant a cumintzare in su 1947. In su 1967 su giornale lu tzedent a s'imprendidore Nino Rovelli, chi aiat comporadu fintzas L'Unione Sarda. In su 1980 su cuotidianu lu còmporat su Grupu Editoriale L'Espresso. Dae su 1u de nadale de su 2016 La Nuova Sardegna la gestit sa DBInformation Spa.
In sas pàginas culturales ant collaboradu e collàborant Enrico Costa, Giuseppe Calvia, Antonio Pigliaru, Giuanni Lilliu, Manlio Brigaglia, Flavio Soriga, Giulio Angioni, Marcello Fois, e Luciano Marrocu, e at tentu che a cabucronista a Roberto Stefanelli, ammentadu pro s'istitutzione de su candeleri de oro e de prata e pro sa valorizatzione de su maju tataresu, e a su cale ant dedicadu una carrera.
Dae su 2017, a primu cada domìniga e, a pustis, cada duas domìnigas, in su giornale ant incumintzadu a publicare "Limbas 3.0", una pàgina totu iscrita in sardu e curada dae su giornalista Lutzianu Piras cun artìculos, intervistas e interventos medas, ligados mescamente a s'àmbitu culturale.
Ispainadura
Datos Ads - Atzertamentos Ispainadura Imprenta
Joe Alaskey
Joseph Francis "Joe" Alaskey III (Troy, New York, 17 April, 1952), fit unu còmicu e attore americanu.
Aurora (Colorado)
Aurora est una tzitade de unos 325.000 biviodres de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Colorado, in sa Contea de Arapahoe.
Faghet parte de s'àrea metropolitana de Denver.
Denver
Denver est una tzitade de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale e tzentru prus mannu de s'istadu federadu de Colorado. Est sea de sa contea omònima.
Tenet populatzione de unos 734.134 abitantes, chi nde faghent sa de 25 prus manna tzitade de sa natzione e sa de 6 prus manna capitale de istadu de 6. S'agatat in su coro de s'àrea metropolitana Denver-Aurora chi contat unos 2.700.000 residentes.
Posta in campura, s'agatat pagu a Est de sos Montes Rocosos. In territòriu suo colat su frùmene South Platte.
Est nodia comente Mile-High City (Tzitade a Artària de unu Migliu), sende chi s'agatat a artària subra su mare est de 1609 metros, paris a 1 mìgliu.
Istoricamente est connòschida fintzas comente Queen City (Tzitade Reina), pro s'importu in economia de sa regione chi dda inghìriat.
1929
S'annu 1929 (MCMXXIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Lìnguas turcas
Is lingua turcas, o turcicas funti una famiglia linguistica de trinta linguas circa, fueddaras in un'area chi bandara de s'Europa orientali a sa Siberia e sa Tzina occidentali du una comunitari de 140 milionis de madrelinguas, e dexinas de milionis de fueddaroris cumenti segunda lingua. La lingua turca cun prus fueddaroris est su turcu, lingua uffitziali de sa Turkia.
Fabio Felline
Fabio Felline (Turinu, 29 de martzu 1990) est unu tzicrista camineri italianu. Est profissionale dae su 2010.
Lìnguas turcas
Sa famiglia de is linguas turcas manifestara armonia vocalica, e est cumposta de linguas agglutinantis, mentris sa struttura de sa frasi est de tipu SOV.
Fabio Felline
Carrera
A pustis de annos de bintòrias sighidas intre sos piseddos, porfiat un’istajone ebia in mesu de sos Amadores Elita/Suta-de-23 e colat a profissionale a su cumintzu de su 2010 cun sa Footon-Servetto. In su matessi annu, binchit duas tapas e sa crassifigadura finale de su Tzircùitu de Loren a. A pustis de agabare su de deghe in su Prèmiu E3 de sas Frandras, partètzipat a sa Furriada de Romandia, arribende su de chimbe in sa crassifigadura de sos zòvanos, e a su Tour de France, retirende-si a s’agabu de sa de otu tapas pro neghe de una ruta.
In su 2011, porfiat pro sa Geox e lograt in bolada sa tapa de Bressa in su Brixia Tour.
In s'istajone de 2013, Felline at logradu sa prima sua bintòria in sa prima mesuetapa de sa Chida Coppi & Bartali, curta su 20 de martzu cun moida e arribada in Gatteo a Mare (Rìmini).
Sa Furriada de Itàlia de 2013 est istada grobarmente positiva pro Felline, mancari non siat resèssidu a lograre peruna bintòria de tapa, belle chi nde siat coladu a curtzu una pariga de bias.
In su mese de làmpadas, Fabio Felline at logradu in su fotofinish sa de duas etapas de sa Furriada de Isrovènia.
In su mese de austu, Felline at sinzadu unu cuntratu cun Trek, liderada dae Fabian Cancellara s'isvìtzeru, chi at a esser s'echipa sua moende cun annoas. S'ùrtima die de su mese, s'est cullocadu in su de sete logos in su Memorial Pantani, chi antiannu l'aiat bidu binchende.
Su 2014 est un'annu malassortadu pro Fabio, che pro neghe de sas cundissiones suas fìsigas imperfetas non resessit a lograre peruna bintòria e si devet cuntentare cun unos cantos cullocamentos.
Fabio Felline custumat amaniare onzi annu in atonzu, a pustis de s'agabu de s'istajone cumpetitiva, sa "Fellinata", una pedalada tzicroturìstiga a fùrriu de Turinu, a sa cale podent leare parte totu sos chi lu disizent.
Aventino
S'Aventino est unu de sos 7 montijos de Roma, su pius a sud (sos ateros sunu: Campidoglio, Celio, Esquilino, Palatino, Quirinale e Viminale). Si contat chi subra s'Aventino b'est istada una secessione, una retirada de sa plebe, su pòpulu minudu, po protestare contra a sos patrìtzios, dinarosos e potentes. Sa protesta sessada po su mèdiu de Menenio Agrippa, chi at cunvintu a sos plebeos a fagher rientru in tzitade e torrare a su tribàgliu, contende s'apòlogo de s'istògomo e de sos membros de su corpus. Ancora oe in tzeltas situaziones, in casu de secessione de unu gruppu si torrat a fagher riferimentu a cuddu fatu lontanu de sèculos.
Peri sos sèculos in custa zona de Roma sunt istadas fraigadas crejas meda: Santa Prisca, Sant'Alessio, anta Sabina, San Saba.
Fumighete
Su fumighete (o ispirale contrababautzos) est un'ozetu a forma de ispirale (troncupiramidale a su cumintzu), custituìdu dae prùere de piretru cumprimida chi, brusiende lenamente, ispòssiat unu fumu tòssigu pro sas tzìntzulas e àteros babautzos.
Su fumighete fiat istadu imbentadu dae dutor Giovanni Battista Zampironi (pro custu si narat zampirone in italianu) in su laboratòriu suo farmatzèutigu pro sa produidura de sustàntzias contrababautzos, fundadu in Mestre in su 1962.
Museu archeològicu natzionale de Nùgoro
Su museu archeològicu natzionale "Giorgio Asproni" est unu museu archeològicu in gestione a su Ministeru de sos Benes Culturales chi s'agatat in su tzentru istòricu de Nùgoro, a curtzu a sa Catedrale de Santa Maria.
Fundadu in su 2002, tenet sede in unu palatzu de s'otighentos chi fiat de propiedade de Giorgio Asproni, polìticu e intelletuale sardu de su de XIX sèculos.
S'espositzione
S'espositzione cumprendet repertos bènnidos dae su territòriu de sa provìntzia istòrica de Nùgoro, chi pertocant a un'arcu cronològicu cumprèndidu intre su Paleolìticu e s'Edade de Mesu. Su materiale prus cunsistente est relativu a s'edade nuràgica. S'allestimentu tenet un'impostatzione didàtica forte, cun riprodutziones de unos cantos monumentos (a esempru Sa Sedda 'e sos Carros de Ulìana ), dae ue benint sos ogetos agatados. In custu momentu s'espositzione s'isvilupat in su pranu terra, mentras sunt galu in fase de allestimentu sos pranos superiores.
Paleontologia
Sa prima sala de su museu esponet repertos paleontològicos relativos a calicunu de sos animales chi pobulaiant sa Sardigna in su Pleistotzene. Intre custos, ispicant sos restos de animales chi in dies de oe non s'agatant prus in Europa, che a unas cantas genias de martinica o de iena. Sa parte manna de sos rinvenimentos benit dae sos iscavos de su Monte Tuttavista de Orosei e dae sas grutas de su territòriu de Ulìana.
Edade pre-nuraghesa
Sos materiales prus antigos sunt costituidos dae pedras traballadas de su paleolìticu. B'at fintzas un'issèberu de materiales mescamente in tzeràmica relativos a sas fases vàrias de sa preistòria de sa Sardigna. A s'edade de su brunzu antigu si datat sa carena de Sisaia, una fèmina chi ant sepultadu in manera individuale cun unu rituale diferente respetu a su colletivu prevalente, e chi in sa conca sua presentat sos sinnos de una trapanazione acontèssida cun probabilidade pro resones màgicu-religiosas a sa cale sa fèmina fiat subravìvida, comente benit ammustradu dae sa saldadura perfeta de sa rundella òssea bogada e posca torrada a pònnere in logu.
Edade ellenìstica
A s'edade ellenìstica est dedicadu unu tretu minore, ma fintzas gasi in ie s'agatant elementos de primore, che a sos frammentos de tzeràmica decorada bènnidos dae sa Grètzia o dae sa Pùglia.
Edade medievale
Un'ùrtima vetrina presentat carchi frammentu de tzeràmica medievale e postmedievale, bènnidas dae s'àrea de su casteddu de Pasada.
Su mastru de biolinu
Resùmene
Peruza, Cunservatòriu Morlacchi. Un'iscola chi bivet gràssias a sos cuntributos de duos benefaghidores zenerosos: Gaudenzi s'industriale e Margherita de Sansevero sa Contissa (Juliette Mayniel). In su Cunservatòriu imparat su biolinu Giovanni Russo su mastru (Domenico Modugno), unu talentu de sensibilidade musigale manna. A su puntu chi s'òmine est istimadu dae totus. L'ammirant sos zòvanos, nde sunt inamoradas sas piseddas. E finas carchi mamma est còrfida dae sos modales suos amàbiles e recatados. Intre sos dischentes de Russo, b'est finas su fizu de Gaudenzi, Carlo Gaudenzi, e sa fiza de sa contissa de Sansevero, sa contissita Laura (Rena Niehaus). Peroe a sa manu de su biolinista aspirant finas Agnese sa seighiarza (Elisabetta Virgili), Luciana Taddei s'imparadora de pranu e Margherita sa contissa etotu, zai dae tempus biuda. In s'ìnteri chi Laura s'inamorat, su tempus coladu segredu de su mastru nch'essit a pizu de aba in sos ambientes aristocràtigos chi l'ant acollozidu. S'iscòberit chi Giovanni Russo est su fizu de un'immigradu a sos IAA, fuìdu dae s'Itàlia in s'èpoga fassista, batende in fatu su pitzinnu chi non teniat galu chimbe annos. Giovanni su minore est sa creadura crèschida musigarmente cun istima dae unu biolinista zudeu. Peroe su tempus coladu cuat àtera tristura: difatis, est istadu unu cuntzertista esitosu, cun su nùmene de Joe Russo. Peroe s'òbitu primadiu de muzere sua Jene Anderson, segada dae s'abusu de àrculu, l'aiat fatu abandonare sas issenas. apretadu dae sas fèminas nòbiles e infadadu dae unu tempus coladu a ismentigare, Russo torrat a Londra. E cumintzat torra a fagher cuntzertos. Peroe Laura, sa contissita zòvana inamorada, nche lu sizit e faghet de totu pro no lu perder, a pustis de sa fua dae s'ambiente aristocràtigu chi l'at repèllidu.
Produtzione
Sa pellìcula est istada rodada in tres nassiones: Itàlia (Peruza), Israele (Tel Aviv e Zerusalemme) e Rennu Aunidu (Londra).
Jeonbuk Hyundai Motors
Jeonbuk Hyundai Motors (rus. Jeonbuk Hyundai Motors Football Club) esti sa socedari calcistica de sa Jeonju in Corea de su Sud. È nascia in su 1994.
Dragon Ball
Dragon Ball (ドラゴンボール (Doragon Bōru)) est unu de is manga prus popularis in su mundu, criau dae Akira Toriyama in su 1984.
Henderson (Nevada)
Henderson est una tzitade de unos 265.700 bividores de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Nevada, in sa Contea de Clark.
Est sa segunda tzitade de istadu a fatu de Las Vegas, de sa cale àrea metropolitana est parte.
Repùbrica Sotzialìsta Soviètica de Turkmenistan
Sa Repùbbrica Sotzialìsta Soviètica de Turkmenistan (in turkmenu: Түркменистан Совет Социалистик Республикасы), connòtta fìntzas comènte RSS Turkmena fit unu istàdu federale comunista de s'Unione Sovietica.
Maria Barca
Maria Barca (nàschida in Nùgoro) est una giornalista sarda. S'est laureada in Sièntzias de sa comunicatzione e giornalismu in s'Universidade de Tàtari. A oe, est presentadora de su programma Terranostra, de sa rete EjaTV, ispetzializadu in temàticas acapiadas a su mundu de su pastoriu e de agricultura. In passadu, at presentadu vàrios programmas in TeleSassari: Pagine Sarde, Letziones - a iscola de sardu, e In bidda. Dae su 2012 traballat in sa redatzione de SardegnaEventi24, e collàborat cun EjaTV faghende trasmissiones de is eventos de Sardigna comente sa Sartìglia, su Redentore e Sant'Efis.
'Onne
Fonne (in italianu Fonni) est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro chi tenet 3 717 abitantes.
Maria Barca
Dae deghe annos est portaboghe de su Movimentu Pastores Sardos.
'Onne
Corcada acanta de Monte Ispada, a 1000 metros de artària, in sa Barbagia de Ollolai, est sa bidda prus arta de totu sa Sardigna.
Su nùmene
Pro Massimo Pittau su nùmene est sardianu o nuràgicu, dae “Tzònnia”, Tzònni” “Giunco”, fundos pro fàghere banitas.
Paret chi Giacomino Zirottu apat iscobertu unu pabiru de su 1358; in s’elencu de sas dègumas chi aiant pagadu sas crèsias sardas cumparet su nùmene de Fonne.
In su 1388, in unu pabiru de Eleonora de Arborea e Giuanne de Aragona bi sunt sos rapresentantes de sa “Villa di Fonni”chi firmant sa paghe.
Àteros narant chi su nùmene siat ligadu a sa presèntzia de abba: Fonne dae fonte.
Su sartu
Su territòriu de Fonne mustrat a craru un’istòria de resistèntzia: in Sorabile si podent bìdere sos restos romanos, s’ùrtimu baluardu contra a sos barbaritzinos, fraigadu pro s’amparare dae su caminu Casteddu-Terranoa.
S’ùnica testimonia de sa presèntzia romana chi dae tando s’agatat galu oe est su cane fonnesu, una rugradura intre sos “levrieroides” e su “canis pugnax” o “sagaces canes” giutos in Sardigna in su 231 a.C., cun s’isetu de iscobèrrere sos barbaritzinos reberdes cuados.
Postu in pees de su Gennargentu a un’artària de 1000m subra su livellu de su mare, est sa bidda posta prus in artu de sa Sardigna.
Sa bidda est a làcana cun Orgòsolo, Mamujada, Gavoi, Ovodda, Dèsulu, Biddamanna Strisàili.
In su territòriu est istadu fraigadu in su 1970 su primu albergu in Monte Ispada, e a 1834 metros de artària in sa “Punta Lamarmora” b’est s’ùnica istatzione sarda pro isciare.
S'istòria
Sos istudiosos ant iscumproadu sa presèntzia de s’òmine in su Neolìticu, prus de 6000 annos in antis de Cristos.
Prof. Antoni Mereu in sos primos annos Sessanta aiat fatu unu retzessimentu beru de sitos archeològicos: 44 nuraghes, 25 tumbas de gigantes, 18 biddigheddas, 6 dolmen, 33 menhir. Sas zonas prus ricas de custas testimonias archeològicas sunt sas de Santu Micheli-Urrui e de Tramassunele, mustrende a craru una cultura agrìcula, bundante.
Sa zona prus rica est sa de Tramassunele, in ue ant agatadu unu campusantu, bator pedras fitas e 5 tumbas nuràgicas, mustrende totus sas culturas (neolìticu, ferru, prenuràgicu, nuràgicu).
Su nuraghe prus nòdidu est su de Drònnoro. De ammentare finas su de Nostra Sennora de su Monte, a 1253 m. de artària est unu de sos prus artos de Sardigna, Massiloi, Talesso, Sa Viuda e àteros meda.
A curtzu de sa badde de Gremanu est istadu iscobertu unu acuedotu nuràgicu, cun bator putzos.
Sas festas e sa cultura
In Fonne b'at manifestatziones traditzionales e religiosas de importu mannu, chi mustrant una cultura chi benit dae in largu.
Sa festa prus manna e antiga est sa de sos Màrtires. Si festat sa prima domìniga de su mese de làmpadas. Su santuàriu, òpera de su Padre Pacifico Guiso Pirella, est istadu inchingiadu in su 1708. De importu mannu pro custa festa est "s'istangiartu", nùmene chi descriet non petzi sa bandera cun su disignu de Nostra Sennora, ma finas sos cadderis de Nostra Sennora de sos Màrtires chi acumpàngiant cun su costùmene e cun sos caddos sas professones prus importantes de sa bidda: Su Segnore, Santu Giuanne. In su 1842 una fèmina Ollollaesa, cojuada cun unu fonnesu (Giuanne Mulas), aiat lassadu in eredade a sos nebodes terrinos, a tales chi aerent ammaniadu sa festa de sos Màrtires. In su documentu tzia "Onnis Frau" detat finas sas règulas: s'istangiartu e 14 caddos depiant colare in antis a sa professone.
Ligada a sa festa de Santu Giuanne (Santu Jubanne Batista) su 24 de làmpadas est sa presèntzia de su "Cohone 'e vrores", su pane de sa festa de sos frores, de su beranu, sìmbulu de sa cultura fonnesa. Ammaniadu dae un'artesana de sa bidda, est unu pane a forma de turta, in pitzu de fustes de linna b'at 150 pugioneddos e 5 puddas. In mesu b'est su nidu cun su trigu. Bi cheret tempus meda pro ammaniare su "Cohone", e sos 150 pugioneddos, chi ant a èssere dados a sos cadderis e a sas autoridades. Tres dies in antis de sa festa, su priore e unu pitzinnu chi giughet s'istendardu de Santu Giuanne, andat dae sa domo de su priore a sa de s'artesanu, pro nche collire su"Cohone 'e vrores". A s'agabbu de sa professone sos cadderis nche torrant a giùghere su "Cohone" a domo de su priore. Su 30 de austu s'iscontzat su "cohone".
Àteras festas sunt sas de Sant'Antoni chi sinnat su comintzu de su Carrasegare cun sas caratzas de sos urthos e de sos butudos. Sa paràula "butudos" cheret nàrrere mascru non crastadu o màscaras brutas dae sa paràula "bottudo". Wagner descriet custas caratzas comente brutas, ammuntadas de peddes, intintas de tzintzieddu, butudos comente òmines lègios. S'urthu est cugugiadu cun peddes de mascru de cabra bianca o niedda, e in su tzugru giughet una campana.
Sa cultura de sa bidda est rapresentada in sos murales chi s'agatant in sas carreras, e mustrant sa bida, sas usàntzias e sas traditziones fonnesas.
S'economia
De importu est sa produtzione de casu e de patata. Sa bellesa de su logu e sa presèntzia de su monte Ispada at favorèssidu sa nàschida de hotel e ristorantes, fintzas gràtzias a su fatu chi in Monte Ispada e Bruncu Spina bi sunt sos ùnicos impiantos de pigada pro sos isports ierriles de sa Sardigna.
Ebraismu
S'Ebraismu est una religione monoteista, naschida prus de 5 millennos a oi. Su deus mannu de s'ebraismu est Y-H-W (traslitteradu Jahve).
Mesopotamia
Sa Mesopotamia ( in gregu: Μεσοποταμία) est una regione de su Mediu Oriente, chi s'agatada in s'attuale Iraq. Su nomene derivat dae su gregu o μέσος ποταμός chi cheret narrere in mesu a sos rios diffattis est sa terra collocada tra sos duos rios Tigri e Eufrate.
Zingu
Su zingu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 30 e sìmbulu Zn. Est sòlidu a temperadura ambiente. Est unu metallu moderadamente reativu, chi si cumbinat cun s'ossìgenu e unos àteros non metallos; reagit cun àtzidos diluidos generende idrògenu. S'ùnicu istadu de ossidatzione de su zingu est +2. Tenet caraterìsticas simigiantes a su càlciu, ma minore reatividade.
Publio Ovidio Nasone
Ovidiu (in latinu: Publius Ovidius Naso) est istadu unu poetes de s'antighidade, connottu printzipalmente pro s'obera sua Metamorphoses, chi costituin una de sas pius importantes referentzias pro sa mitologia classiga. Umpare a Virgiliu e Orazio costituit sos tres poete canonicos.
Nexus
Nexus est unu fumettu iscrittu de Mike Baron e pittau de Steve Rude, pubricau in is Istadus Unidus in printzipiu de s'editori First, e a pustis de sa Dark Horse.
In Italia est stettiu pubricau in printzipiu de s'editori Star Comics, a pustis de sa Lexy e immoi de sa Bottero Edizioni.
Repùbrica Sotzialìsta Soviètica de Moldavia
Sa Repùbbrica Sotzialìsta Soviètica de Moldavia (in moldavu: Republica Sovietică Socialistă Moldovenească), connòtta fìntzas comènte RSS Moldava fit unu istàdu federale comunista de s'Unione Sovietica.
Chandler (Arizona)
Chandler est una tzitade de unos 246.400 bividore de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Arizona, ina sa Contea de Maricopa.
Est parte de s'àrea metropolitana de Phoenix.
Lista de sos binchidores de sos campionados sardos de primu livellu regionale
Custa pàgina collit sos binchidores de sos campionados sardos de su primu livellu regionale.
Istòria
Su primu beru campionadu sardu est istadu su Trofeu Sardigna, unu trofeu chertadu durante sos annos 20. Su campionadu at subidu diversas variatziones de nùmene, e est istadu denominadu comente a Tertza Divisione (1927/28-1929/30), Segunda Divisione (1936/37-1937/38), Prima Divisione (1938-39/1942-43), Prima Divisione Sarda (1945/46-1951/52), Promotzione (1952/53-1956/57), Campionadu Diletantes (1957/58-1958/59) e Prima Categoria (1959-60/1967/68). Partinde dae s'istajone 1968/69, e finas s'istajone 1990/91, su campionadu fiat mutidu Promotzione. De s'annu imbeniente, e finu a s'atualidade, su campionadu est denominadu Eccellenza. De su 1977/78 e finas su 1990/91 su campionadu est istadu assentadu dae duos girones, chi ricalcaiant grosso modo sas regiones de su Capu de Subra e de su Capu de Josso.
Sas iscuadras prus tituladas sunt su Calangianus e su Monteponi Iglesias, cun 6 tìtulos cadaunu.
Crìmene contra sa paghe
Unu crìmene contra sa paghe in deretu internatzionale est sa «pranificatzione, preparatzione, inghitzadura o isvilupu de una gherra de afracadura o de una gherra in violatzione de is tratados internatzionales, acòrdios o patos, o sa partetzipatzione a pranos o tramas pro partetzipare a calicunu de is anteriores».
Custa definitzione fiat istada achirida in is Protzessos de Nürnberg e a pustis in sa Carta de is Natziones Unidas e fiat serbidu pro definire in manera giurìdica s'atacu bèllicu che a crìmene in contra sa paghe. Fintzamentas s'agatat in s'essèntzia de is bator crìmenes internatzionales descritos in s'Istatutu de Roma pro sa criatzione de su Tribunale Penale Internatzionale (genotzìdiu, crìmene contra s'umanidade, crìmene de gherra e crìmene de afracadura). Un'etzetzione importante sunt is atziones militares de defensa descritas in s'artìculu 51 de sa Carta de sas Natziones Unidas chi recherent supervisione de su Cussìgiu de Seguresa de s'ONU ma chi non sunt illegales segundu su Deretu internatzionale.
Unu pretzedente importante pro sa definitzione de su cuntzetu est su Patu Briand-Kellogg de su 1928, in su cale is firmatàrios aiant afirmadu chi rinuntziaiant a recùrrere a sa gherra che a istrumentu polìticu pro isòrvere brigas internatzionales gasi comente in is relatziones intre issos e issos.
Custa definitzione fiat istada aplicada sa prima borta pro giuigare crìmenes cummìtidos in Finlàndia durante sa gherra de sighimentu e fiat istada regorta in is printzìpios de Nürnberg, pro is Protzessos de Nürnberg chi aiant giuigadu is crìmenes de sa Germània nazista cummìtidos durante sa Segunda Gherra Mundiale e a su Tribunale Militare Internatzionale pro s'Oriente Estremu pro is crìmenes de s'Impèriu Giaponesu.
Limbas romanzas/campidanesu
Is lìnguas arromanzas funt is lìnguas caladas de su Latinu a pustis de sa fini de s'Imperu Arromanu de Ocidenti. Is lìnguas arromanzas funt:
Su Dalmàtigu est mortu su sèculu passau. Ddu fueddànt in is ìsulas de su mari Adriàtigu chi oi si agatant in Croàtzia.
Universidade de Concepción
S'Universidade de Concepción, s'agatat in sa tzittade de Concepción in sa regione de s'Bío-Bío, in s'Cile. Fundada in su 1919, este s'universidade in dies de oe est cunsiderada una de sos mezus istitutziones accademicas de s'Cile.
Sòrighe (informàtica)
Su sòrighe (fintzas ratu), in informàtica, est unu dispositivu (o perifèrica) de punnamentu impreadu pro frunire intrada a un'elaboradore, imbiende a su sistema unu cumandu de s'impitadore a manera chi a unu movimentu suo in una base sòlida liniare nde currispondat su pròpriu de un'indicadore in s'ischermu naradu punnadore. Est dotadu de unu o prus teclas chi ddis podent èssere assignadas vàrias funtziones. Est aici mutidu pro s'assimìgiu cun s'animale. Su sistema est istadu brevetadu in su 1967 e est oe impreadu in agiumai totu is elaboradores personales de su mundu.
Istòria
Douglas Engelbart est cunsideradu s'imbentore de s'aparatu informàticu, segundu cantu espostu in sas publicatziones de Thierry Bardini, Paul Ceruzzi, e Howard Rheingold. Engelbart at pensadu cun àteros deghessete collegas in s'Augmention research center, in ue est nàschidu su progetu de su NLS, un'ambiente programma cun su fine de fatzilitare is fainas de sos iscientziados. Su primu protòtipu est istadu cuntzepidu in su 1964 e su brevetu pro s'indicadore suo de positzione X-Y pro ischermu dd'ant assignadu su 21 làmpadas 1967.
Durante sa Joint Computer Conference a su Convention Center de San Francisco, in su 1968, s'est acumprida sa dimustratzione pùblica de su progetu a in antis de prus de milli espertos. Est possìbile osservare sas immàgines de s'eventu chi at postu sas bases de totu su chi est s'usu de oe de s'elaboradore personale.
Unidadi astronòmica
S'unidadi astronòmica est una unidadi de misura de sa longària chi currespundit a sa distàntzia mèdia de sa Terra dae su Soli. Est definida pretzisamenti 149 597 870 700 metrus e agiumai 150 millionis de chilòmetrus.
Sòrighe (informàtica)
Funtzionamentu
[[File:Open_wireless_mouse.jpg|thumb|Internu de unu ratu mecànicu sena filos: 1. rodeddas de iscurrimentu de pàgina 2. rodeddas de iscumprou de movimentu 3. isfera de movimentu 4. vanu baterias
]] Is tecnologias impreadas in is sòrighes tenent in manera essentziale tres finalidades:
Sòrighes mecànicos
In su tipu de ratu prus betzu, chi ddi narant in manera informale "a bòcia", ddoe at: