cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Calassu arrimaguantes
Unu calassu arrimaguantes (o, sintzillamente, arrimaguantes) est una bardana realizada in su tabuleri de bordu, posta in subra de su putzu de sa pedalera in un’automòbile, impreada fitianu pro bi bardare cosas bariadas. Sos ozetos remunidos prus frechentemente in un’arrimaguantes incruent sos documentos de rezistradura e asseguràntzia de su beìculu, manuales, CDs, durcarias, libros, pannutzos, cantzos de bestire e atzessòrios e zoghetes pro creaduras.
Su nùmene derivat dae sa finalidade orizinale de su calassu, est a narrer su remunimentu de guantes. In su prus de sos beìculos, su calassu arrimaguantes si serrat cun unu cunzone, prus raras bias s’impreat una crae.
Pesutzu Pedru
Poete mannu de su '700, connotu finas comente Pisurci o Pisurtzi, nàschidu in Bantina.
In mesu a su chi at iscritu signalamus: Cantone de su cabaddareddu, Su cazzadore, sa chelva e 'i su pastore, Malissias e difettos de sas feminas, S'abe, e bai nende.
Alia
Alia est unu comunu de 4.184 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzilia.
Death Note
- Prima regula de su Death Note
Issoghete
“Issoghete” (o “conchete de seguramentu”) est su tèrmine nàutigu pro inditare una colunna bassa e grussa chi s'agatat in sos docos de sos portos e in sos pontes de sas imbarcaduras, a sa cale sunt imboligados o issogados sos cabres de seguramentu.
Death Note
"The human whose name is written in this note shall die"
Issoghete
S'issoghete podet esser de metallu, pedra o linna, peroe in sa parte de susu tèrminat semper cun un'ingrussamentu a forma de antunna o de collana, o cun àteras formas chi tenent totus sa funtzione de evitare chi su cabre o s'assu s'isfilent dae su seguramentu cando est in assione.
Sa rapresentadura istilizada de unu cabre imboligadu a un'issoghete est impreada pro sos grados de sa Marina Militare.
Death Note
- Versione orizinale in limba ingresa
Death Note (デスノート, Desu Nōto) est unu manga chi Tsugumi Ōba b'at tentu s'idea e l'at iscrittu paris chin Takeshi Obata pro sos disinnos. In Giappone Weekly Shōnen Jump l'at prubicau dae su mese de Nadale in su 2003 a su de maju in su 2006, e a pustis colliu in 12 tankōbon. Pro cantu pertocat s'istadu italianu, su manga l'at prubicau imbetzes Planet Manga (Panini Comics) dae su mese de Sant'Andrìa in su 2006 a su de Capidanne in su 2008.
S'istoria contat de Light Yagami, unu pitzoccu de iscola superiore a primu e de s'universidade a pustis, chi aiat atzapau unu cuadernu de lumene Death Note, capassu de soprannaturales poderes, ghettau a terra dae unu shinigami (deus de sa morte) muttiu Ryuk. S'ozetu daet a chie lu impreat su podere de ch'isperdere chiesisiat, petzi ponendebi su lumen in intro in su mentras chi si bi immazinat sa cara de chie si cheret mortu. Light, chi lu timet a su cumintzu, cheret impreare su Death Note pro che bocare dae tottu sa terra sos criminales e fundare unu mundu novu inube non b'apat prus male, ma s'interventu de L, unu fentomau detective privau, li orroghinat sa trassa.
Su manga est istau unu sutzessu a libellu mundiale, tantu chi b'an fattu dae cuddu paritzas atteras operas, comente un'anime de 37 puntadas, duos romanzos e fintzas videojocos.
Su titulu orizinale giapponesu est iscrittu a carattere mauschìnu, apparende duncas DEATH NOTE. Custa caratteristica peroe, foras de su Giappone, non l'at mantesa nemos in neddube, figurande semplicemente Death Note.
Dominica
Dominica o ufitzialmente Commonwealth de sa Dominica, (in inglesu Commonwealth of Dominica) est un'Istadu insulare de su Mare de sos Caràibes, democratzia parlamentare a s'internu de su Commonwealth britànnicu cun capitale in sa tzitade de Roseau. Pertenet a s'artzipelagu de sas Antillas Minores, s'ìsula est posta a metade caminu intre sas ìsulas de sa Guadalupa e de sa Martinica. Contrariamente a unas àteras ex-colònias de sa regione, Dominica no est mai istada unu reàmene de su Commonwealth cun su monarca britànnicu a cabu de istadu: at devènnidu difatis una repùblica cun de s'indipendèntzia.
S'ìsula fiat in comintzubivida dae sos indìgenos Kalinago e est istada a fatu colonizada dae sos europeos, essentzialmente dae sos frantzesos, chi dd'ant possèdida dae su 1690 a su 1763. Columbu aiat afirmadu de àere lòmpidu a s'ìsula sa domìniga de su 3 de onniasantu 1493; de inoghe su nùmene de Dominica. Sa Bretagna Manna at pigadu possessu de s'ìsula in su 1763 a pustis de sa Gherra de sos sete annos, e aiat sostituidu gradualmente s'inglesu che limba ufitziale. S'ìsula at otentu infines s'indipendèntzia de su Regnu Unidu in su 1978.
Sa Dominica no cheret cunfùndida cun sa Repùblica Dominicana, àteru iistadu caraìbicu.
Paramore
Is Paramore funt unu grupu musicale rock alternativu nàschidu a Franklin, Tennessee in Istados Unidos.
Wassilij Kandinskij
Biografia
In su 1871 sa famiglia sua si fit trasferida a Odessa. Dae su 1886 a su 1889 aiat istudiadu Legges a Mosca. Aiat pratigadu sa pintura in Frantza e in Germània inue fit istadu un'insegnante de sa iscola de su Bauhaus.
Roseau
Roseau est sa capitale de Dominica. Sa populatzione istimada est de 16.570 bividores. Esportat limones, sutzu de limone, ògios essentziales, frutas, verduras tropicales e ispètzias.
Est posta in sa costera otzidentale de Dominica, e est una cumbinatzione de architetura moderna e coloniale (de istile frantzesu).
Provìntzia de Palermu
Sa Provìntzia de Palermu (in sitzilianu Prunvincia di Palermu) est una provìntzia italiana de sa Sitzìlia de 1.243.218 bividores (2008). Portada una tirada de 4.992 km², est formada dae 82 comunes.
Dover (Delaware)
Dover est una bidda de unos 36.000 bividores de sos istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Delaware e sea de sa Contea de Kent.
Alimena
Alimena est unu comunu de 2.494 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Dover (Delaware)
Su nòmene ddi fiat dadu pighende·ddu de sa Dover de Inghilterra.
Santu Sparau
Santu Sparau (connotu fintzas comente Santu Sperau, nùmene impreau dae sas àteras biddas, in italianu San Sperate) est unu comunu de 8 294 (28-2-2017) abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Bìroro
Bìroro est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro, s'agatat a 450 metros subra su mare e giughet 591 bividores.
Su nùmene
Su nùmene s’agatat puru in sas formas Vìrore, Bìroli, Iroro, Birore. Su canònigu Spano lu faghet derivare dae su fenìtziu BER chi cheret nàrrere putzu o da BIRAH chi cheret nàrrere “logu fortificadu”. Botticini narat chi podet bènnere dae su verbu sardu “bìdere” pro sa positzione geogràfica sua, dae in ue si podet bìdere totu su campu de sas biddas de Bòrore, Duarche e Noragùgume.
Su topònimu est connotu in su de XI sèculos in su Condaghe de Santu Nigola de Truddas, cun sa forma iscrica de Birore, mentras in sas dègumas de su de XIV sèculos est atestadu in sa forma Birore.
Sa bidda teniat in s’orìgine tres bighinados: “Sete Padeddas”, “Tzippiri” e “Sa Figu Mèiga”.
Su sartu
Su territòriu de Bìroro est istèrridu pro 17,35 chilòmetros cuadrados e est su bonu in su monte chi si narat “Sa Costa de ’Iroro”; un’ala imbetze est in pranu a làcana cun su territòriu de Bòrore. In su territòriu b’at litos meda e est de rocas de orìgine vulcànica. Sos rios prus importantes sunt su Riu s’Adde e Riu Murtatzolu.
S'istòria
Su territòriu de Bìroro contat prus de 20 nuraghes numenados Bullita, Nasprias, Orosai, Nuscadore, Santu Giorgi, Chessa, Palatu, Miuddu, Puttusuile A, Puttusuile B, Bidui, Su Puttu, Pedra Oddetta 1, Pedra Oddetta II, S’Iscra ‘e s’Abbasanta, Urighe, Aladorza, Serras, Sòrolo o Muramenta, Tintìrrios, Serbine, Arbu, Mura Barbaros.
Sas Domus de Janas sunt: Serras, Corrizola, Farruntu, Bau Cannas, Pala ‘e Cane, Mura Franosa, Cobercada, Padru Lassia.
Sos Dolmen sunt: Noatza, Sarbogadas, Corrizola, Mura Franosa, Arbu 1, Arbu II, Padru Lassia.
B’at finas una mandra nuràgica: Su Nuratolu e una funtana nuraghesa in su Suerzu; sena ismentigare su pinnetu nuràgicu in Sa Pedra de s’Altare.
Àteros monumentos de importu mannu sunt sas crèsias: una in sartu de Santu Istèvene, antiga meda, chi tenet s’ala prus antiga de su de XIV sèculos. S’àtera crèsia chi s’agatat in intro de sa bidda est cunsacrada a Sant’Andria e est antiga, ma l’ant torrada a fraigare a nou.
In Bìroro s’agataiant puru una crèsia cunsacrada a Sant'Antoni in intro de bidda e una in sartu cunsacrada a Santu Giorgi a curtzu a su nuraghe.
Sa cultura
In sa bidda b'at un'assòtziu isportivu chi collit totus sos Artzieris de su Màrghine; un'Assòtziu Onlus e duas cunfrarias: sa de Su Ròsariu e sa de Santa Rughe.
S'economia
S'atividade de importu prus mannu est s'allevamentu de su bestiàmene. In sos tempos passados b'aiat massajos meda.
B'at bìngias e contzados postos a frùtora. Gente meda de Bìroro traballat in sas fàbricas, in sa LA.CE.SA chi est in Bortigale e in sos ufìtzios de Macumere.
Festas
Sas festas de importu prus mannu sunt Sant’Andria su 30 de su mese de santandria e Santu Istèvene chi lu festant su 3 de austu.
Echo & the Bunnymen
Is Echo & the Bunnymen sunt una band post-punk nàscia in su 1978 a Liverpool. In su Cumentzu sa band fiat cumposta dae Ian McCulloch, Will Sergeant e Les Pattinson. Sa fama benit cun traballus cummenti Heaven Up Here e Ocean Rain; in custu ùrtimu traballu ddoi est su cantu The Killing Moon. Su majore sucessu de sa band.
Su Cumentzu
Su cantori Ian McCulloch fadiat parte de sa band Crucial Three, impari a Pete Wylie (prus innantis in sa band Wah!) e Julian Cope. McCulloch a pustis ponnit impari a su ghitarrista Will Seargent e su bassista Les Pattinson is Echo And The Bunnymen, e su primu traballu fiat Crocodiles (1980). Su baterista Pete De Freitas si acciungit a sa band candu is àteros fiant traballendi a s'album de cumentzu.
Su primu album tenit unu bonu successu, ma est scetti cun su segundu Heaven Up Here (1981) chi sa band tenit una majore fama. In su 1983 bessit Porcupine, cae donat a sa band unu successu ancora majore e arribat segundu in sa classificas inglesas e de is Istados Unidos de America. S'album Porcupine fiat su prèxiu de su pùbricu gràtzias puru a is singulos The Back Of Love e The Cutter. A pustis de un' annu sa band pubricat Ocean Rain, cae tenit singulos cumenti Never Stop, Seven Seas, e Killing Moon, su majore sucessu de sa band. In su 1985 Bessit sa raccolta Songs To Learn And Sing. In su internu de sa band incumentzat a ddoi essi una aria grai po curpa de is certus cae is musicantes teniant impari. A pustis, in su 1987 bessit un àteru traballu, su omònimu Echo & The Bunnymen, fatu impari a su baterista Haircut 100, ma torrau a registrai candu Pete De Freitas torrat in sa band. In su 1988 McCulloch lassat sa band e su batterista Pete De Freitas morit in d'unu incidenti in s'arruga cun sa moto cosa sua. Su gruppu si torrat a formai cun Will Seargent e Les Pattison, su cantori Noel Burke, su baterista Damon Reece e su tastierista Jacke Brockman, giai in sa band in diferentis cuntzertus. Su nou trabballu, Reverberation, bessiu in su 1989 fiat stètiu unu grandu flop e sa band decidit de si scallai. Ian McCulloch in su matessi tempus tenit unu bonu successu cun is album solistas Candleland (1989) e Mysterio (1992)
Impari Un' àtera borta
In su 1994 McCulloch e Sergent torrant a traballai impari asutta de su nomi Electrafixion e a pustis de tres annos si torrat a ponni impari su trio de is cummentzus cun su bassista Les Pattinson. Is Echo And The Bunnymen torrant aici impari e cun s'album Evergreen (1997) torrant a tenni unu successu mundialli. Prima de traballai a s'album What Are You Going To Do With Your Life? (1999), Pattinson bessit dae sa band po tenni cura de sa sa mammai. Chenze de issu McCulloch e Sergeant sighint impari e faint bessiri is traballus Flowers (2001) e Siberia (2005). Como sa band traballa po is cuntzertos impari a su baterista Simon Finley, su bassista Stephen Brennan, su ghitarrista Gordy Groudie e su tastierista Paul Flemming.
Aliminusa
Aliminusa est unu comunu de 1.334 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Kremlinu (Mosca)
Su Kremlinu de Mosca, est su pius connotu de sos Kremlinos, est una tzitade afortigada situada in su centru de sa tzitade de Mosca, in sa riva a manca de i su riu Moscova. Est sa parte pius antiga de sa tzitade edd'est una sede de istitutziones guvernativas de sa Russia, in pius est su complessu artisticu pius importante de sa natzione intrea. Tant'est ki est istadu inclusu in sos Patrimonios de s'Umanidade.
Germania
Sa Germània (in tedescu Bundesrepublik Deutschland) est una natzione in s'Europa occidentale, cun unos 82.5 milliones de abitantes. Este unu Istadu Federale cumpostu dae 16 istados e sa capitale est Berlinu.
Mosca
Mosca (in russu: Москва́) est sa capitale e su printzipale centru economicu de sa Federatzione russa. Est posta subra sas ipondas de su riu Moscova, e occupat una area de 878,7 kilometros quadrados. Cun 10.452.000 bividores (17,4 miliones in s'area metropolitana) est sa segunda tzidade de s'Europa, apustis de Istanbul.
Rìmini
Rìmini (Rèmin, Rémni o Rémne in romannolu, Ariminum in latinu) est una comuna italiana de 146.606 abitadores, cabitale de sa provìntzia a su matessi nùmene in Emìlia-Romanna.
Sa provìntzia fiat istada istituìda in su 1992, disagrustende-nde su territòriu dae sa provìntzia de Forilì de tando; petzi in s’abrile de 1995 at cumintzadu a esser operativa efetivamente, cun s’ativadura de sa Prefetura e s’eleghidura de su primu cussizu provintziale. Sa comuna de Rìmini incruiat aguarmente sos territòrios de sa comuna atuale de Riccione (finas a su 1922) e sa de Bellaria-Igea Marina (finas a su 1956), chi a dies de oe sunt comunas autònomas.
Rìmini est sa leada printzipale e prus pobulada de s’iscaru romannolu e sa de duas tzitades pro nùmeru de abitadores (a pustis de Rabenna) de totu sa Romanna. Abarradorzu istiale de numenada internassionale, s’isterrit pro 15 km. a longu de sa costera de su mare Adriàtigu, cun hoteles, istabilimentos de note, echipamentos barneales e installaduras isportivas. S’isvilupu de su turismu, incaminadu in su 1843 cun sa fundadura de su Barneadorzu Bagni, si fiat afirmadu in manera definitiva in su sègulu posteriore, perdende sa cunnotadura orizinale aristocràtiga e mundana e mudende-si in unu fenòmenu massivu.
Istòria
Colònia fundada dae sos Romanos in su 268 in antis de Cristos, pro totu su tempus de sa dominadura issoro est istada unu nudu fundamentale de comunicadura intre su nordu e su suddu de su continente, e in su solu suo sos imperadores romanos aiant fraigadu monumentos che s’Arcu de Austu, su Ponte de Tibèriu e s’Anfiteatru, cando ch’in tempus de su primu Renaschimentu, suta de sos Malatestas, sa corte sua est istada una de sas prus bias de s’èpoga, istranzende artistas de sa pesadura de Leon Battista Alberti, Piero della Francesca, Roberto Valturio, Matteo de’ Pasti, e produende òperas che su Tèmpiu Malatestianu. In su milliotughentos, in prus de custu, est istada una de sas tzitades prus ativas dae su puntu de bista rebolussionàriu, istranzende medas de sos moimentos cun sa finalidade de s’unifigadura, cando ch’in tempus de sa segunda gherra mundiale sa tzitade fiat istada logu de acontèssida de tzocos tostos e bombardamentos àspidos, gasi etotu che de una resistèntzia orgullosa partisana, chi l’aiat fatu lograre s’ondra de una medalla de oro pro sa balentia tzivile.
Favorizadu dae sa posissione zeogràfiga e dae sas istruturas de retzida, Rìmini s’est afirmadu comente unu de sos agrustadorzos feriales e cungressales de Europa, sea de manifestadas e cumbènios de sinnìfigu mannu.
Another
Another (アナザー, Anazā) est unu romanzu horror giapponesu chi b'at tentu s'idea Yukito Ayatsuji e Kadokawa Shoten l'at prubbicau in su 29 de Santu Gabine in su 2009. Una vortada in manga l'at prubbicada Young Ace (de sa Kadokawa Shoten etottu) in intro de maju in su 2010 e de jannarju in su 2012. Su primu episodiu de sa serie anime est istau trasmissu in su mese de jannarju de su 2012.
Trama
In su 1972 un'istudiante populare meda de lumen Misaki ispirat pro un'intzidente in su cursu de s'annu iscolasticu. Sa classe inube attendiat sas lessiones, sa setzione 3 de sa Yomiyama Nord, abbarrat tottu abbuluzada e isseperat de sichire s'annu comente chi nudda siat mai accadiu, adderettura fachende finta chi issa non sia mai bennia a mancare lassandeli unu bancu liberu e fintzas su postu in sa die de su diploma. Sa pitzocca morta peroe, cosa ispantosa, b'est in sa foto de classe.
In s'istajone de beranu de su 1998 unu pitzoccu de 15 annos, chi si nat Koichi Sakakibara, accudit a sa bidda de Yomiyama dae sa tzittade de Tokyo pro istare in cumpanzia chin sos jajos suos, in su mentras chi su babbu traballat in India. Attendet sas lessiones propriu in sa setzione 3, ma perdet una parica 'e chidas pro neghe de unu pneumotorace. Cando est in ricoveru, sos cumpanzos novos de classe sua li fachen visita e a pustis s'adobiat chind una misteriosa pitzocca, de lumene Mei Misaki, chi paret andande a s'obitoriu.
Una borta torrau in salude e dimissu, su pitzoccu cumintzat s'iscola fachendesi cussizare prus de carchi cosa dae tia sua: issa puru, peroe, non li narat nudda issupra su cumportamentu chi tenen sos fedales suos chin Mei, chi la trattan comente chi no esistat. Koichi est in cuffusione semper de prus e pedit prus vortas su chi est sutzedinde siat a Misaki etottu siat a sos cumpanzos, chi peroe non li torran imposta.
Sa tensione chi ja b'aiat a primu aumentat galu de prus cando una cumpanza de classe sua, Yukari Sakuragi, siche morit male istrampande dae s'iscala e acabbande impalada in sa punta de su parabba. A sa fine, che torrat a pizu chi custa morte siat petzi una de sas paritzas ligadas a sa classe 3 - 3. Edduncas Koichi e sos amicos suos Mei, Naoya Teshigawara, Tomohiko Kazami e Yuya Mochizuki chircan de isorvere su misteriu de cuss'annu malu 1972 ca dae cughe est cumintzau tottu: difattis sa morte sichit a corfere chenza piedade sa setzione 3 cando resurtat chi b'est un'istudiante in prus, ja bell'e mortu dae tempus meda, chi est sa causa primaria de tottu su chi de malu capitat in sa classe.
Altavilla Milicia
Altavilla Milicia est unu comunu de 5.257 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
All-Star Squadron
All-Star Squadron est una banda de supereroes DC Comics chi ari cumenzau a 'nci bessire un su numeru 193 de Justice League of America. Criau de Roy Thomas, Rich Buckler e Jerry Ordway.
Dover
Daet nòmene sa s' istrintu chi istesiat s'ìsula de Britànnia Manna de sa Frantza.
Phalacrocorax carbo
Su crovu e mari (Phalacrocorax carbo) est unu pixoni mannu, artu, sas pinnias e sas pinnas de colore murru furriandu a nieddu, cun calencuna furriada a biancu in is alas. Su tuju 'e longu strintu e a farranca. Sos pedes sunu prammados e mannos. Es' presente in Europa e in Asia. Vivede in Sardigna in Italia, in Sitzìlia. Emigrata ma no' attesu quasi istantziale. Es' unu bonu piscadore. In Asia d' ammaistrant' pro piscare, ma po no' l'ingurtìre e lu giùtare a su mere, li ponene unu latzu bastante istrintu in su tuju.
Eagulls (cumpressu musicale)
Sos Eagulls sunt unu cumplessu post-punk inglesu chi benit de sa tzitade de Leeds. Is cumponentes sunt Mark Goldsworthy (ghitarra), Henry Ruddel (bateria), Liam Matthews (ghitarra), Tom Kelly (bassu), and George Mitchell (boghe).
Istòria
Is Eagulls nàschent in su 2010, annu cando bessit su primu single, 'Council Flat Blues', cun sa Not Even Records. Est de su matessi annu s'EP cun omònimu a su cumpressu, cun s'eticheta canadesa Deranged Records.
In su 2013 firmant cuntratu cun sa Partisan Records e in su martzu 2014 bessit s'album de inghitzu, Eagulls. Arretzint luegus s'atentzione de s'imprenta siat natzionale siat internatzionale, cun pàrreres bàrios. Benint fintzas isceberados comente grupu de suportu de Franz Ferdinand in su tour in UK.
Wilmington (Delaware)
Wilmington (in limba Lenape: Paxahakink, Pakehakink) est una bidda de unos 71.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, tzentru majore de s'istadu de Delaware. S'agatat in sa Contea de New Castle de chi est sea.
Su nòmene ddi fiat dadu de su meri de sa colonia Thomas Penn, in onore de s'amigu Spencer Compton, Conte de Wilmington, chi fiat primu ministru in su rènniu de Giorghi II de Gran Britànnia.
Delaware
Su Delaware (/ˈdɛləwɛr/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in sa regione de Atlànticu Mèdiu. Sa capitale est Dover, sa prus manna tzitade Wilmington.
S'istadu pigat nòmene de Thomas West, barone de tres De La Warr, nòbile e primu guvernadore de sa colònia de Virgìnia.
Geografia
Allàcanat in su Nord cun sa Pennsylvania, in su Nord-Est cun su New Jersey, in su Sud e Ovest cun su Maryland. In s'Est tenet bessida in s'Ocèanu Atlànticu.
Su Delaware s'agatat in sa parte de Nord-Est de sa penisula de Delmarva. Est su segundu istadu prus pitiu, su de 6 prus pagu populados e su de 6 cun prus arta densidade de bividores de sos 50 Istados Unidos. Benit partzidu in tres conteas chi de Nord a Sud sunt New Castle, Kent e Sussex. Sas duas conteas de giassu tenent istoricamente economia basada subra sa massaria, sa de New Castle est prus industrializada.
Istòria
Sos europeos ant isproradu sa costera de su Delaware in su sèculu XVI. Tando sa regione fiat bìvida de popuolos nativos comente Lenape e Nanticoke.
Sos primos colonizadores sunt istados sos olandesos, in su 1631. Fiat a coa una de sas trèighi colònias chi si fiant ribelladas in sa Rivolutzione Americana e su 7 de nadale 1787 su primu istadu a ratificare sa costitutzione de sos Istados Unidos.
De in cue su nomìngiu de "The First State" (Su Primu Istadu).
Sant'Andria 'e Frius
Sant'Andria ‘e Frius (ufitziale), Santu Andria Frius o Sant'Andria Friusu (in italianu Sant'Andrea Frius) est unu comunu de 1.892 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Evolutzione demogràfica
thumb|200px|right|Territòriu de Santu Andria Frius (in arrubiu) aintru de sa Provìntzia de Casteddu
Lìbia
Sa Lìbia (in àrabu ليبيا, Lībiyā), puru connota che a Istadu de Lìbia (in àrabu دولة ليبيا, Dawlat Lībiyā), est una repùblica de su norte de s'Àfrica. Allàcanat in su norte cun su mare Mediterràneu, in s'ovest cun Tunisia e Algeria, in su sud-ovest cun su Niger, in su sud cun su Ciàd, in su sud-estu cun su Sudàn e in s'estu cun Ezitu. At istèrrida de 1.759.540 km² e contat unos 6.778.000 abitantes. Su clima est mediterràneu in sa costera e desèrticu a su restu de su territòriu.
Sa capitale est Trìpoli, cun pius de unu millione de abitantes, e sas tzitades chi la sighint in importu sunt Bengasi (650.000 ab.) e Misratah (380.000 ab.).
Finas a su 2011, su paisu aiat s'ispera de vida pius arta de su continente africanu (a segus de sas tzitades de Ceuta e Melilla, sas ìsulas Canàrias e Sant'Alena) cun un'isperu de vida de 77,65 annos. Puru, pro su chi pertocat su continente africanu, aiat su segundu postu de su PIB peròmine e unu de sos inditos de isvilupu umanu pius artos, mancari dae su 2011 at pèrdidu medas positziones in totu sas classìficas.
Santuidu
Santuidu, Santu Idu , o Santu 'Idu (Sanvito in italianu) est unu comunu de 3.895 bividoris de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Altofonte
Altofonte (o Parcu fintzas a su 1930) est unu comunu de 10.077 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Otieri/logudoresu
Otieri, Othieri o Utieri (in italianu Ozieri) est una bidda de sa provìntzia de Tàtari cun 10.829 abitantes. Tratas de sa cultura prenuragica de su neoliticu las agatamus in sas grutas de "Santu Miali", a sa essida de sa tzitade.
Andamentu demograficu
Segundu a sos datos de su censimentu 2001 in su Comune de Othieri b'aiat 11.334 abitantes residentes, de custos 8.024 abitantes (su 71%) in sa tzitade de Othieri. Sos ateros logos in ue b'istat zente de su terrinu cumonale sunt Santu Nigola chin 1.627 abitantes e Chilivani chin 294 abitantes, tando chi sos ateros abitantes ispartos sunt 1.389.
Istoria
Su territoriu de Othieri est populadu dae cando s'omine fit in sa preistoria.
Filippu Neri
Filippu Neri, santu ( Firenze 1515 – Roma 1595). A Roma su 1548 ada fundadu sa cuffaria de sa Santa Trinidade  po assistire sos malaidos poberos e-i sos pellegrinos. Ada fundadu puru sa Congregatzione de s'Oratoriu. Unu membru de custa est istadu Cesare Baronio, istoricu famadu de sa creja. Omine de vida austera. Sunu istados amigos suos Ignatziu de Loyola, Carlo Borromeo, Camillo de Lellis e divescios pabas. Est mortu a Roma su 25 maju 1995. Sa festa su 26 de maju.
Kenya
thumb|246x246px|right|Bandera thumb|247x247px
Bagheria
Bagheria est unu comunu de 55.682 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Kenya
Su Kenya est un'istadu de s'Àfrica orientale cun capitale in Nairobi. Su nùmene si depet a su Monte Kenya, unu logu traditzionale de su paisu e su segundu monte prus artu de Àfrica. Su Kenya est connotu fintzas pro sa biodiversidade e pro una bariedade manna de ecosistemas. Est un'istadu mutiètnicu.
Tenet istèrrida de 581.309 km² e contat unos 48.468.138 de bividores. Allàcanat in su norte cun su Sudàn de su Sud e s'Etiòpia, in s'estu cun sa Somàlia e s'otzèanu Indianu, in su sud cun sa Tanzània e in s'ovest cun s'Uganda. Su lagu Victòria est situadu in su sud-ovest e est cumpartzidu cun Uganda e Tanzània.
Su Kenya tenet 47 distritos, cadaunu cun unu guvernu semiautònomu respetu a su guvernu tzentrale de Nairobi. Geograficamente, si dividit in diversas àreas cun una demografia variàbile meda, esistende zonas de savana, àrridas e semiàrridas, in prus de una costera longa subra s'otzèanu Indianu. Is regiones tzentrales e s'otzidente tenent padentes e montes, mentras ca is regiones de su norte sunt prus àrridas.
Paris a parte de s'Estu de Àfrica, su Kenya est istadu su bàntzigu de s'òmine dae su paleolìticu inferiore. S'ispaniadura bantù aiat resèssidu a dominare s'àrea in su primu millènniu in antis de s'era nostra, e is lìmites de s'istadu modernu cumprendent is passos de sas àreas linguìsticas e culturales Nilu-Sahariana, afro-asiàtica e bantu, pro custa resone su Kenya est unu paisu multiètnicu. Sa presèntzia europea e àraba in Mombasa si andat torra a primìtzios de s'Edade Moderna, ma s'esploratzione de s'internu fiat comintzada in su sèculu XIX. S'Impèriu Britànnicu aiat istabilidu su Protetoradu de s'Estu de Àfrica in su 1895, connotu che a sa Colònia de Kenya dae su 1920. Sa Repùblica Indipendente de Kènia fiat proclamada in su 1963.
Aung San Suu Kyi
Dae annos est ativa pro sa difesa de sos deretos umanos in sa natzione sua sa Birmània, chi est devastada dae annos dae una pesante ditadura militare. Issa est sa leader de unu movimentu non-violentu de ispiratzione gandiana, e pro s'atividade sua at retzidu tantos prèmios, in su 1991 at retzidu su Prèmiu Nobel pro sa paghe.
Kenya
Sa capitale de su Kenya, Nairobi, est una tzitade de importu cummertziale mannu in Àfrica. S'economia de su Kenya est in prus sa cun produtu internu brutu prus mannu de sa regione Est e Tzentrale de Àfrica. S'istadu est produtore traditzionale de te e cafè, e prus de reghente s'est dedicadu a s'esportatzione de frores in Europa. Semper de prus su Kenya s'est dedichende a s'indùstria de is telecomunicatziones. Su Kenya est puru una potèntzia mundiale de s'isport, essende pàtria de atletas famados comente su campione Paul Tergat e prus de reghente David Rudisha.
Aung San Suu Kyi
Poi de tantos annos de arrestos e de presone su 13 de santandria de su 2010 est torrada lìbera.
In annos reghentes, at retzidu crìticas pro sa polìtiga sua, cussiderada tropu dèbile contras de sos abusos sufridos dae sas minorias comente sa de sos Rohingya.
Est istada cussizera de Istadu de sa Birmània, Ministra de sos Afares Èsteros e Ministra de s'Ufìtziu de su Presidente finas a su corfu de istadu de su 1 frearzu 2021, cando est istada arrestada e posta in una presone de Naypydaw. In su mese de Nadale de su matessi annu l'ant cundennada a bator annos de presone cun acusas vàrias, comente s'incuragimentu a sa violatzione de sas normas anti COVID-19, violatzione de su còdighe subra sos segretos de istadu e violatzione de sa lege anti corrutzione.
Franco Franchi
Umpare a Ciccio Ingrassia aiat formadu una coppia de comicos chi esin s'istoria de su cinema italianu: Franco e Ciccio.
Castries
Castries est sa capitale de s'istadu insulare de Saint Lucia cun una populatzione de unos 16.187 bividores. Su portu naturale suo, in su nord-ovest de s'ìsula, est unu de sos mègius de sas Antillas. Est istada fundada dae sos frantzesos in su 1650, e su nùmene suo derivat de Charles Eugène Gabriel de la Croix, marchesu de sa bidda otzitana de Castries.
Madagascàr
Su Madagascàr, ufitzialmente Repùblica de Madagascàr (in malgàsciuː Madagasikara o Repoblikan'i Madagasikara; in frantzesuː Madagascar o République de Madagascar) est un'istadu insulare situadu in s'otzèanu indianu, a illargu de sa costera orientale de Àfrica, cara a su Mozambicu. Sa capitale est Antananarivo, is limbas ufitziales su malgàsciu e su frantzesu.
Tenet istèrrida de 587 041 km² pro unos 25.571.000 bividores. S'ìsula printzipale, chi tenet a pustu nùmene de Madagascàr, est sa de bator prus ìsulas mannas de su mundu (a palas de Groenlàndia, Noa Guinea e Bòrneu). Acasàgiat su 5% de is ispètzies animales e vegetales de su mundu, su 80% de is cales sunt endèmicas de su Madagascàr. Intre sos esempros prus nodidos de custa biodiversidade de etzetzione s'agatat s'òrdine de is lèmures, is ultres 250 ispètzies de ranas, is ispètzies numerosas de camaleontes e s tìpicos baobabes.
S'agetivu assotziadu a su Madagascàr (impreadu pro nd'inditare sa limba nadia, is etnias e sa tzitadinàntzia) est malgàsciu. Sa limba malgàscia est sa prima limba de su Madagascàr, ma sa populatzione faeddat in manera currente fintzas su frantzesu (a sighidu de su passadu coloniale de s'ìsula).
Ecoturismu e agricultura, inbestimentos mannos in su campu de s'imparu, de sa sanidade e is impresas privadas, sunt is elementos crae de s'economia malgàscia. Suta de su guvernu Ravalomanana, custos inbestimentos ant prodùidu una crèschida econòmica sustantziales, ma is benefìtzios non sunt istadosdistribuidos in manera intre sa populatzione, produende tensiones in mèritu a su chi creschet costu de sa vida e declinu de su tenore de vida intre is pòberos pro carchi tretu de sa classe mèdia. In su 2005 su Paisu at annuntziadu de àere iscobertu setziduras de petròliu, risursa chi diat pòdere tènnere unu ruolu importante in sa crèschida econòmica de s'ìsula africana ; comente chi siat in su 2017 su Paisu est àncora economicamente intre de is prus pòboros e sa calidade de sa vida abarrat bàscia pro sa majoria de sa populatzione.
Televisione
Sa televisione, giamada in sardu finas telebisura, (dae su gregu "a distantzia", e dae su latinu video, "bidere"), in sigla TV, est sa diffusione contemporanea de materiale visivu e sonoru, chi si poden rezire in tempus reale cun idoneos apparizos elettronicos in diversos logos servidos dae idoneas retes pro telecomunicatziones. Sa telebisura est una iscatula cuadrada chi jughet unu collegamentu cun sa currente eletrica. Intro de sa telebisura podimus bider imagines e persones chi faeddant.
Limba ispagnola
Sa limba ispagnola est una limba romanza otzidentale, commente su sardu, faeddada in Ispagna e in una parte manna de América. Est sa limba romanza prus faeddada in su mundu. Atualmente la faeddant como 500 miliones de pessonas commente limba mama e unos 60 miliones commente segunda limba. Sa limba ispagnola benit de su latinu vulgare faeddadu in sa Penìnsula Ibérica septentrionale e tenit influèntzias de sas limbas faeddadas antigamente in cudda penìnsula.
Sas bariedades
Su ispagnolu faeddadu tenet duas bariedades fundamentales: septentrionale et meridionale. Sa bariedade septentrionale est carateritzada dae sa pronuntzia de totu sas "s" da chi sunt in antis de consonantes et in fine de peràula et dae sa pronùntzia de sas sìlabas "ce/ci" e sa "z" commente [th]. Sa bariedade meridionale si caraterizat pro no pronuntziare sempre sa "s" finale in antis de sas consonantes.
Sa Baronia
Sa Baronìa-Villaperùciu (Villaperuccio in italianu) est una bidda sarda de 1034 bividores in sa provìntzia de su Sulcis Igresiente.
S'agatat in mesu de su Sulcis de Bàsciu, e est indipendente dae su 1979. In su sartu de Sa Baronia s'agatat sa grandu necròpoli nuraghesa de Montessu.
= Istòria = Su territòriu de Sa Baronia-Villaperùciu est abitadu giai dae s'antigòriu. Is iscavos archeològicos ant bogadu a pìgiu rastros de s'òmine fintzas dae su neolìticu. Galu oe, in su sartu, s'agatat fritzas de ossidiana e perdas istampadas, capassu imperadas dae is antigos pro cassare.
De tènnere a notu est sa necròpoli prenuraghesa de Montessu e cudda de Marchianna, e totus is perdas fitas (menhir) ispartzinadas in su sartu de Sa Baronia, de custas sa prus manna, nomenada Luxia Arrabiosa, arta unos 6 metros, si nde istantàrgiat in Terràciu, su sartu a sud-ovest de sa bidda; un'àtera in Monti Narcau; e cuddas chi ddis narant Perdas Crocadas in su pròpiu logu.
Un'avolotu de pòpulu a s'ora de sa primu gherra intre Marianu IV de Arborea e Pedru IV de Aragona nd'aiat bisestradu su bonu de sa bidda. Cun sa proclamatzione de paghe, Villaperùciu resesset a mandare is rapresentantes suos a su parlamentu de su 1355. Sa de duas gherra intre Marianu e Pedru nd'aiat batidu s'ocupatzione militare de is trupas arboresas. A primìtzios de su de XV sèculos sa bidda fiat torrada a pagos domos abitadas, e is campos, imperaus unu tempus a pastoriu e masserìtzia, nde fiant torrende totu cràchili. Tando su fèudu passat in manos de is Otger chi ddu pìnnigant a paris cun is àteros sartos insoru de Magai, Perdalonga e Perdeddu e ddoe amministrant totus is sèculos afatantes. A pustis unas cantos sèculos sa bidda torrat a crèschere, cando dae su de XVIII cambaradas de famìlias de massajos si ddoe aposentant, torrende in motu s'economia.
In su 1979 pro more de unu referendum locale Sa Baronia Villaperùciu si nde torrat a istagiare comunu autònomu, ma perdende-nche unos tretos de su territòriu de su fèudu bèciu.
Limbas e dialetos
Sa variante de sa limba sarda faeddada in Sa Baronia est campidanesa sulcitana.
Campubassu
Campubassu est una bidda italiana de 48.398 abitadores, cabitale de sa provìntzia numenale e de sa rezione de su Molise.
Prima bidda de sa rezione pro pobuladura, s'agatat a 701 metros subra de su livellu de su mare, resurtende duncas sa de tres cabitales rezionales prus arta de Itàlia a pustis de Potèntzia e S'Àbila.
Balestrate
Balestrate (o Sicciara fintzas a su 1820) est unu comunu de 6.070 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Campubassu
Sa bidda, de orìzine longubarda, est posta in sa zona cumprèndida intre sos rios Biferno e Fortore. S'arrodu istòrigu incruit numerosas testimonias de sas diferentes èpogas istòrigas, dae sa crèsia millidughentesa de San Leonardu a su casteddu Monforte millichimbighentesu e a sa catedrale noucràssiga de sa Santìssima Trinidade.
Sa bidda est sea archipiscamale metropolitana (archidiòtzesis de Campubassu-Boiano) e de s'Universidade de sos istùdios de su Molise.
Papàile
Su Papàile (Papaver roheas), de sa famillya Papaveraceae. Est una mata ervosa, no meda alta, ki faid froris arrubius, e crescidi abbundanti me is campus e in mesu a su messonzu. Papàile de oppiu ( Papaver sonniferum), originariu de s'Asia. Calicunu ddu cultivada puru innoi, ma est proibidu.
Pinnetone
Sa forma e sa dimensione de unu pinnetone industriale dependent in parte manna dae s’istrutura de sas installaduras chi devet cuntenner. Podet sighire sa fòrmula de sa bèndida dereta o de sa logadura immobiliària.
Istanbul
Istanbul (in turcu İstanbul; nomene antigu Byzantium e Costantinopoli; est sa tzittade pius manna de sa Turchia e, cun 12,6 milione de abitantes est sa pius populada de s'Europa e sa 15° in su mundu . Istanbul est sa tzittade finanziaria de sa natzione.
Est collocada in su Bosforo e si estendet pro una parte in Europa (in sa Tracia) e in Asia (in s'Anatolia); e gai resultat s'unica tzittade de sumndu a esse posta in duos continentes.
Istanbul (in latinu Costantinopolis, s'antica Byzantium') est istada sa capitale de s'Imperu Romanu (330-395), e de s'Imperu Romanu de Oriente (Imperu Bizantinu) (395-1204 e 1261-1453), de s'Imperu Latinu (1204-1261) e de s'Imperu Ottomanu (1453-1922). Istanbul est istada finas declarada una de sas capitale europea de sa cultura pro su 2010. Dae su 1985, sos quartieres istoricos de Istanbul faghen parte de sa lista UNESCO de sos patrimonios de s'umanidade.
LOL (internet)
LOL est unu elementu meda a cumone in su limbazu de Ìnternet, chi bolet nàrrer "rider a iscracàllios" (dae s'inglesu laughing out loud).
Belmonte Mezzagno
Belmonte Mezzagno est unu comunu de 10.305 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Bisacquino
Bisacquino est unu comunu de 5.220 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Saint Lucia
A longu protetoradu de su Regnu Unidu, at otentu dae custu s'indipendèntzia su 22 freàrgiu 1979 cuntestualmente est intradu a fàghere parte de su Commonwealth. Su Capu de istadu est su monarca britànnicu.
A longu possedimentu britànnicu, Saint Lucia at fatu parte pro pagos annos (1958-62) de sa Federatzione de sas Ìndias Otzidentales. A pustis de àere otentu s'autoguvernu in su 1967, s'ìsula est imbàtida a s'indipendèntzia su 22 freàrgiu 1979.
Messina
Messina est una tzitade italiana de s'isula de Sitzìlia, cabu-de-logu de sa omonima provìntzia, su territoriu sou est de 213,75 kmq e aiada a su 2014 240.890 abitantes. Est una tzitade de fundatzione grega eddìest sa patria de su pintore Antonello da Messina. Es famosa sa antiga Cattedrale de Santa Maria Assunta.
Comunes a lacana
Fiumedinisi, Itala, Monforte San Giorgio, Rometta, Saponara, Scaletta Zanclea, Villafranca Tirrena.
Magical Mystery Tour (album)
Magical Mystery Tour est unu album de sa banda inglesa The Beatles, pubblicadu in su 1967. Totu sas cantzones sunu de sa copia John Lennon - Paul McCartney si no est specificadu diversamente.
Parte B
* - Cantzones de su film de sos Beatles Magical Mystery Tour.
Malawi
thumb|246x246px|right|Bandera
Su Malawi est un'Istadu de s'Àfrica orientale cun capitale in Lilongwe. Is limbas ufitziales sunt s'inglesu e su chewa.
S'orìgine de su nùmene Malawi (chi est su nùmene dadu in orìgine a su lagu, in limba bantù) no est tzerta. Si suponet chi derivet de su nùmene de una tribù de su sud de su Paisu o chi fatzat relatu a s'ischintiddadura de su sole chi pesat subra su lagu (rapresentadu in sa bandera natzionale). Su nùmene antigu, semper ligadu a sa toponomàstica de su lagu, est Niassaland.
In su 2005, unu 14% de sa populatzione adulta cun edade intre 15 e 50 annos fiat sorupositiva o teniat s'AIDS. Is fèminas fiant is prus tocadas dae sa maladia. S'economia de su Malawi est basada subra s'agricultura, chi rapresentat su 38.6% de su PIB de su paisu e frunit prus de su 80% de s'ocupatzione e s'80% de sas esportatziones. Sa richesa est cuntzentrada prus che totu in is manos de una élite istrinta, mentras ca su de bator tres de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 1,25 dòllaros istadunidensos a sa die.
Kingstown
Kingstown, cun una populatzione istimada dae 15.900 bivides (trìulas de su 1999), est su portu printzipale de s'ìsula de Saint Vincent e sa capitale de s'istadu insulare caraìbicu de Saint Vincent e sas Grenadinas. Kingstown est unu tzentru cummertziale pro s'indùstria agroalimentàre de s'ìsula e portu de intrada de turistas.
Bitzi
Bitzi o Vitzi est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro in sa Barbàgia de Bitzi, s'agatat a 550 metros supra su mare e b'istant 3.149 persones.
Su nùmene
Sa paristòria contat chi unu catziadore aiat mortu una bitza in sa funtana de su Càntaru e dae custu a
sa bidda l’ant postu Bitzi.
Su sartu
Su sartu de Bitzi isterret pro 215,88 chilòmetros cuadrados: tenet sa forma illonghiada dae sud ovest a nord est e faghet a làcana a Nord cun Buddusò e Alà, a est cun Lodè, a sud cun Onanie e Orune e a ovest cun Nule e Osidde.
Su terrinu est su bonu granìticu, e s’artària mèdia in su campu est de 700/750 metros; s'ala prus metzana est a nord, cun puntas de 1000 metros e baddes fungudas, ue su terrinu si mudat e devennet ischistosu e calcàreu.
In s’ala nord de su sartu bi curret unos cantos rios de su tretu de su Rio Posada chi nche morit, a pustis de àere formadu sa diga de Torpè, in sa costa orientale.
Su caminu istatale 389, moet dae Nùgoro e rugrat sa bidda, pro nche andare a bia de Buddusò, dae Bitzi bi moet caminos segundàrios a Lùvula e a Onanie, e semper colende in su 389, b’at unu caminu chi leat a Nule e tando a sa Costera.
In su 1999 ant cumpridu su caminu numenadu “Bitzi- Sòlogo”, chi giunghet sa bidda de Bitzi a su caminu istatale 131 DCN.
S'istòria
Sa bidda de como paret chi diat nàschere dae una mansio romana chi est in Bonu Caminu in su Caminu chi andaiat dae Karales a Terranoa e colaiat in sa Barbàgia. In s'edade mèdia sa bidda fiat parte de su giuigadu de Turres, e comente custu nche rugheit sa bidda coleit a su giuigadu de Gaddura, e fiat finas sa bidda prus manna de sa curadoria. Comente s’isperdeint sos Visconti sa bidda l’amministreint sos funtzionàrios de su Comunu de Pisa. Comente sos Aragonesos conchisteint sa Sardigna, non renesseint a pònnere sas paghes e tzedeint totu cussu tretu a Giuanne de Arborea, ma in su tempus de sa gherra intre Arborea e Aragona su sartu fiat abbandonadu e avolotadu dae sas batallas. Ma sas cuntierras non fiant cumpridas, e difatis sa curadoria la tzedeint a Turrigiti, chi la doneit in su 1430 a su marchesu de Aristanis. In su 1477 Bitzi e su sartu suo intreint in unu fèudu mannu reconnotu a sos Carroz, e comente s’isperdeint su fèudu coleit a sos Maza de Liijana, a pustis comintzeit un’àteru tempus de gherras finas a cando Bitzi intreit in su Marchesadu de Orane, cun tratèntzia dificultosa cun su feudatàriu. In su 1821 devenneit sea de mandamentu de sa Provìntzia de Nùgoro. Cando in su 1848 tancheint sas Provìntzias sa bidda intreit in su mandamentu amministrativu de Nùgoro e in su 1859 in sa Provìntzia de Tàtari, finas a su 1927 canto pustis torrada in possa sa Provìntzia de Nùgoro b’intreit, e galu b’est.
Sa cultura
Su sartu de Bitzi mantenet istigas archeològicas de importu mannu: intre custas cherent ammentadas su situ de Romanzesu, unu santuàriu de su tempus nuràgicu ùnicu e solu in Sardigna, e sa pedra iscrita
de Decumus, testimonia de sa romanizatzione de custu tretu collida in su Museu archeològicu de Nùgoro. Sa cultura de sa bidda de Bitzi est ligada a sa religione e a sa religiosidade populare, in su sartu e in sa bidda b'at 35 crèsias, finas si de custas non totus sunt ritzas.
Sarrocu
Sarrocu est unu comunu de 5.244 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Bitzi
Sa cultura
Su càntigu a tenore est bene mantesu, sunt bitzichesos sos tenores intre sos prus nòdidos in totu su mundu e b'est finas su Museu de su càntigu a Tenore.
Padanismu
Su padanìsmu est una forma de natzionalismu rezonalista chi cheret prus autonomia, o fìntzas s'indipendentzia dae s'Italia, pro unu trettu mannu chi sos attivistas li naran "Padania".
Sarrocu
Nùmene
Su nùmene de Sarrocu naschet dae Sharru-kin (su re beru in acàdicu, o su - mere mannu in Sardu) chi diat èssere Sargon de Akkad, chi at reinadu in Mesopotàmia dae su 2334 a su 2279 A.C. in ue naschet sa gènesi de sos URIM. In su 2450 A.C., Sargon de Akkad at fundadu su sambenadu Sargonide (Sandanide o Sardanide). In su 2300 AC, sa carestia manna, at custrintu sos pòpulos de s'Àsia minore a sa migratzione in s'otzidente (Lìbanu - Palestina e ìsulas mannas de su Mediterràneu otzidentale).
Bitzi
Sa cultura
Su tenore Remunnu 'e Locu l'at produidu Peter Gabriel e ant presentadu prus e prus bias in sa televisione, sos de Mialinu Pira, ant presentadu in su programma de Bonolis "Affari Tuoi" e ant cantadu in cara de Paba Giuanne Pàule II. Su Comunu pro duas bias at fatu s'iscola de tenore, e dae s'ùrtima si b'est pesadu su tenore de Monte Bannitu, unu sòtziu de giòvanos ma chi dant cara a sa chirca e a su traju bitzichesu e si sunt faghende connòschere in totue.
S'economia
S'economia de sa bidda est fundada mescamente in su pastoriu. Si produit late e como pagu tempus si faghet finas casu in manera semi-industriale. Prosu chi pertocat s'arte de sos massajos, b'at bìngias, olivàrios e ortos, ma no a livellu industriale.
Padanismu
Sa Liga Nord, una federassione de partidos rezonales in Italia de susu, est s'assotziu politicu padanista prus mannu, ma bi nde at peri atteros minores (comente sa Liga Padana e sa Liga Padana Lombardia, pro esempiu).
Bitzi
S'economia
B'at duos salumifìtzios, chi bendent meda in foras.
S'Indùstria, a pustis de s'iscaddu de Santu Giuanne est arressa: mantenet s'edilìtzia cun unas cantas impresas in atividade, e b'at tres furros de pane
Padanismu
In su 1996, bi at apiu unu movimentu separatista chi an fundàu in Venetu e est addurau pacu, su Movimentu Indipendentista Padanu, in ube aìan decraràu una non menzus pretzisada "Repubrica Federale de Padania". Un'atteru, sa Repubrica Federale Veneto-Padana, fit naschiu in su 1999 e est adduràu issu puru pro carchi annu ebbìa.
Bi at fintzas sa presentzia de intellettuales, comente a Gilberto Oneto, Giancarlo Pagliarini, Leonardo Facco e a pustis Gianfranco Miglio, chi sì nche fin andaos dae sa Liga ma sichin a esser padanistas cumbintos. In su mese de jannarju de su 2002 unu ex-editorialista de La Padania, de lùmen Gianluca Marchi, at prubicàu su paperi online  L'Indipendenza , chi punnat a esser sa boche de su padanismu libertarianista. Oneto, Pagliarini e Facco sichin a bi iscrìver articulos in custu zornale.
Bitzi
S'economia
carasadu e unu de cocone.
Funtana Meiga
Funtana Meiga est una localidadi de mari in sa provìntzia de Aristanis, chi s'agatat a intru de su territoriu de su comuni de Crabas, in sa costera sud de sa penisula de su Sinnis. S'origini de sa bidda est moderna, sendi nascia intra de is annus '60 e '70 de su seculu XX. Personas medas no stimant custu logu ca poita ritenint siat istetiu pesau chentza de respetu po su paesagiu naturali chi ddu inghiriat. Funtana Meiga difatis, castiàda de mari s'ammostat comenti unu acorru de domus chi segat sa continuidadi de sa costa intra de s'Oasi de Seu e Sant'Uanni de Sinnis. Benit po custa arraxoni definia fatuvatu comenti 'una corada de cimentu'.
Blufi
Blufi est unu comunu de 1.208 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Funtana Meiga
Sa bidda benit populada isceti in sa stasoni istia.
Bitzi
S'economia
Butegas e tzilleris cumprint s'isprecu de s'economia locale. Dae su 2000 b'at unu cantieri forestale in Crastatza ue bi traballant una sessantina de persones.
Persones nòdidas
Non sunt pagas sas persones nòdidas bitzichesas:
Non si podent ismentigare sos cumponentes de su tenore Remunnu ‘e Locu:
Sunt istados numenados pro mèritos culturales cavalieris de sa Repùblica Italiana.
Pankow (Distretu amministrativu)
Pankow est su de tres distretos amministrativos de Berlinu (Germània), chi incluet tres bighinados chi fintzas a su 2001 fiant distretos amministrativos indipendentes: Pankow, Prenzlauer Berg e Weissensee.
Geografia
Pankow s'agatat in su nord-est de Berlinu e allàcanat cun is Bezirk de Lichtenberg, Friedrichshain-Kreuzberg, Mitte e Reinickendorf, aici comente cun su Landkreis de Oberhavel e sa de Barmin, chi pertenent a su Brandenburgu.
Istòria
Su distretu de Pankow fiat criadu in su 1920. Sa fintzas a tando tzitade de Pankow fiat unida in is comunos de Blankenburg, Blankenfelde, Buch, Bucholz, Heinersdorf, Karow, Niederschönhausen e Rosenthal. Si fiat isseberadu su nùmene de Pankow pro su fatu chi custa fiat sa tzitade prus manna. In prus, su riu Panke colat a longu a longu de su distretu.