cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carl Sagan
Biografia
Sagan fiat unu studiosu apassionau meda de is mistèrius de Marte: su bisu mannu suu fiat su sbarcu de s'òmini in su Praneta Arrùbiu, chi fiat seguru chi podessit acuntessi in pressi.
Est stètiu punteri de s'esobiologia, consulenti de sa NASA po is prus missionis planetàrias americanas de importu e imbenteri de su progetu SETI. Est stètiu issu, impari cun Frank Drake, a fai ponni in sa sonda Pioneer 10 sa targa famada chi portat su "saludu" de su gèniri umanu a intelligèntzias alienas chi dd'agatessint elaborendi-ndi su messàgiu in informatzionis elementaris chi membrus de un'arratza extra-terrestri iant a podi cumprendi, e finsas de su Voyager Golden Rècord, prus cumplessu e carrigau me is sondas de su Programma Voyager.
Calvià
Sa costa, serretada e rocosa pro sa prus parte, contat unas 34 tra marinas e calas, mentras sunt a su nessi 15 sos tzentros abitados de importu, intre cales sos prus famados Magaluf e Palma Nova, isparghinados in unu territòriu de 145 km².
Carl Sagan
Biografia
Scridori primorosu e cunferentzieri sientìficu, at bintu in su 1978 su Prèmiu Pulitzer po su sàgiu cun The Dragons of Eden: Speculations on the Evolution of Human Intelligence.
In su 1980 at fundau cun Bruce Murray e Louis Friedman sa Planetary Society, una sotziedadi chena fini de lùcuru, cun sa punna de ispirai is pòpulus de sa Terra a esplorai àterus mundus, cumprendi su nostu, e circai vida in àteru logu. S'organizatzioni arregollit oi prus de 100.000 membrus amantiosus de aventuras spatzialis e de s'esploratzioni de su Sistema Solari. S'est ocupada in prus de creai unu DVD chi cuntenit finsas unu messàgiu de Carl Sagan a abisiteris martzianus, chi po imoi s'agatat in sa sonda Phoenix, aterrada asuba de Marte in su maju de su 2008.
Libertade
Su lìberu arbìtriu est unu cuntzetu chi est istadu allegadu durante chentinas de annos, mescamente in cuntestos filosòficos e religiosos. Pigare sentidu prenu in opositzione a cuntzetos tales comente: iscravidade, assugetamentu, opressione o determinismu intre àteros.
Carl Sagan
Biografia
Est mortu su 20 de idas 1996 me in su Fred Hutchinson Cancer Research Center de Seattle de prumoniti, a s'edadi de sesantaduus annus, a pustis de una batalla longa e difìcili contra a unu cancru emàticu, sa mielodisplasia, chi at bòfiu puru tres trapiantus de maoddu òsseu. Su corpus suu est interrau me in su Lakeview Cemetery de Ithaca.
Arresurtaus sientìficus
Me is annus sessanta e setanta at collaborau cun sa NASA po is missionis de is programas Mariner, Voyager e Viking.
Libertade
Àteros cuntzetos relatados cun sa libertade in generale sunt is libertades tzìvicas, chi sunt rispetadas o nono dae tipos diferentes de guvernu. Sa libertade tzìvica est sa capatzidade de fàghere atos chi non sunt inclùdidos in unu determinadu sistema penale de un'istadu. Custos atos incluent su deretu de reunione e assòtziu, sa possibilidade de cunvocare manifestatziones o votare, sa libertade de fàghere publicamente una religione o defèndere sas ideas pròpias.
Greyhound Lines
Greyhound Lines, Inc., chi tenet sa sea sua in Dallas, Texas, est un'impresa de trasportu interurbanu de passizeris in postales chi servit addae de 3.700 destinos in sos Istados Aunidos, su Cànada e su Mèssigu, operende suta de su logo de unu gargu trinchitadore. Fiat istada fundada in Hibbing, Minnesota, in su 1914, e costituìda comente sotziedade peri assiones in su 1929, retzende su nùmene de Greyhound Corporation.
Libertade
Segundu unu cuntzetu non petzi kantianu, sa libertade est una cunditzione formale de su sèberu chi, cando si faghet atu cuncretu, at a padèssere in manera netzessària de is cunditzionamentos chi ddi benint de su mundu beru, sutapostu a is leges fìsicas, o dae situatziones determinadoras de àtera natura.
Carl Sagan
Arresurtaus sientìficus
Su contributu de Sagan est stètiu de importu mannu po sa scoberta de is temperaduras artas de su terrenu de su praneta Vènere; segundu Sagan su terrenu de Vènere fiat sicu e callenti meda, a s'imbressi de sa màgini de unu paradisu galanu chi àterus pensadoris iant imaginau. Studiendi is emissionis arràdiu de Vènere, Sagan at cumprèndiu chi in su praneta ddoi est una temperadura superfitziali de giai 500°C, dèpida de seguru a s'efetu serra mannu, arresurtau cunfirmau in su 1962 de sa sonda NASA Mariner 2, chi Sagan etotu iat collaborau a progetai.
Greyhound Lines
A dies de oe, sa sea sua s'agatat in s'aderetu de 350 North St. Paul Street, Dallas, Texas, e est propiedade de sa firma de trasportos britànniga FirstGroup, chi zestionat Greyhound comente assotziada independente de una partzidura de FirstGroup America.
Libertade
Segundu bisura psicològica podimus intèndere sa libertade coment'est pertzibida dae su sugetu:
Carl Sagan
Arresurtaus sientìficus
Sagan est sètiu intra is primus a ipotisai chi asuba de una de is lunas de Saturnu, Titanu, ddoi podessint essi ocèanus cun cumpostus lìcuidus, e chi asuba de Europa, una luna de su praneta Giove, ddoi fessint ocèanus de àcua lìcuida asuta de una crosta grussa de astra. Custu iat a donai a Europa sa possibilidadi de ospitai formas de vida. S'esistèntzia asuta de s'astra de Europa de un'ocèanu de àcua est stètia cunfirmada de sa sonda Galileu.
Sagan, pensendi a sa chistioni de sa possibilidadi chi sa vida extra-terrestri si potzat agatai a discansu in su spàtziu, at progetau una sèrie de esperimentus me is ùrtimus annus otanta impreendi is trastus de sa sonda Galileu etotu de acumpriri in s'interis de sa primu propassada in bòlidu de sa Terra de sa missioni in su mesi de idas de su 1990. Apustis de s'achirimentu e s'elaboratzioni de is datus, Sagan at fatu una publicatzioni in s'arrevista Nature in su 1993 innui at presentau is arresurtaus de is esperimentus formulendi is "critèrius de Sagan po sa vida", chi sa sonda Galileu apustis at agatau, est a nai:
Greyhound Lines
Servìtzios
Greyhound òperat in 121 lìnias servende prus de 3.700 destinos istadunidesos, canadesos e messiganos. Sos servìtzios regulares de Greyhound cumpetint cun s'automòbile privada, sas cumpanzias abiàtigas de costu bassu e àteras cumpanzias postalencas interurbanas.
Carl Sagan
Arresurtaus sientìficus
Sagan in prus at contribuidu a arresolvi s'enigma de sa fumantza arrùbia osservada asuba de Titanu, cumprendendi chi fiat fata de molèculas orgànicas cumplessas chi proint in su terrenu de sa luna de Saturnu. At contribuiu cun àteras ideas chi tocant is atmosferas de Vènere e Giove e su ciclu stagionali asuba de Marte. Sagan at stabilèssiu chi s'atmosfera de Vènere est callenti e densa meda, cun pressionis chi crescint in manera progressiva finas a su terrenu.
Cunsideràt su calentamentu globale dèpidu a s'efetu serra comenti a un'amanetzu sèmpiri prus mannu creau de s'Òmini, pretzisu a su svilupu naturali de Vènere comenti praneta caldiau, malu a ddoi bivi, po mèdiu de un'efetu serra fuiu a su controllu.
Greyhound Lines
Greyhound Express
Greyhound Express est unu servìtziu de costu bassu dae tzitade a tzitade chi faghet pagas o peruna arressada in cumparadura cun una lìnia tradissionale. Sas tarifas moent dae 1 dòllaru e, diferentemente dae àteras lìnias de Greyhound, totu sos billetes bèndidos dae Greyhound Express sunt pro seidorzos reservados e non b'at subrareservadura. Sos passizeris sunt assinnados a unu grupu de moida, su chi cheret narrer chi sos passizeris chi còmporant sos billetes issoro in antis, nch'àrtiant a su postale e issèberant sos seidorzos in antis. Greyhound Express impreat petzi e ebia postales reformados echipados cun Wi-Fi, leadas de currente, seidorzos de pedde e tretu annanghedore pro sas ancas. Su servìtziu est cumintzadu in su 2011 e est cuntzìbidu pro cumpeter deretamente cun trasportadores de costu bassu che Megabus.
Seguràntzia
Greyhound at atribuìdu un'importu onzi bia prus mannu a sa seguràntzia a bordu de sos postales. In fatu de sos atentados terroristas de s'11 de cabudanni de 2001, sa seguràntzia in sos trenos e in sos aparèchios est istada aumentada in manera cussideràbile, peroe su matessi no est acontèssidu pro su chi prendet sos postales. Non b'at nen cùmpudu de bagazos nen cuntrollu de documentos de identidade. Cunforme a Greyhounds, sos postales sunt istados probidos de paredes de seguràntzia, peroe non paret ch'issas siant impreadas cun regularidade.
Carl Sagan
Arresurtaus sientìficus
Sagan comentisisiat est prus famau po sa circa sua apitzus de possìbili esistèntzia de vida extra-terrestri e civiltadis alienas, inclùidas produtzionis sperimentalis de amminoàcidus partendi de cumpostus chìmicus simpris po efetu de un'aparada a is radiatzionis, sperimentus chi ammentant meda su de Miller-Urey po s'atzioni anàloga de is scàrrigas elètricas de su sperimentu e de is radiatzionis me is cumproaduras de Sagan. Partendi de custus presupostus, innui gràtzias a s'atzioni de scàrrigas elètricas in sa formatzioni de amminoàcidus orgànicus, Sagan e su collega suu Edwin Ernest Salpeter de sa Cornell University ant spricuau apitzus de sa possibilidadi de vida me is nuis de Giove, sendi chi s'atmosfera de su giganti gassosu est arrica de molèculas orgànicas. Is tres organismus ipotèticus asuba de Giove funt stètius definius de Sagan e Salpeter de pari a pari "galligiadori", "sparafundadoris" e "cassadoris" (in lìngua inglesa, floaters, sinkers e hunters), e funt stètius immaginaus che creaduras pretzisas a bullucas mannas meda chi si movint po propulsioni, boghendi s'èliu atmosfèricu.
Impari cun is collegas J. B. Pollack e R. M. Goldstein at fatu stùdius radar de importu apitzus de su praneta Marte. De su stùdiu de sa variatzioni osservada de sientziaus medas de su colori de su terrenu de Marte, Sagan at concruidu chi custa variatzioni de colori no fiat stagionali o dèpida a su ciclu de sa vegetatzioni comenti medas creiant, ma de mudamentus de su prùinu causau de temporadas de arena.
Greyhound Lines
Seguràntzia
In su frearzu de 2013, in cullaboradura cun DriveCam, Greyhound at installadu telecàmaras de bizilàntzia in totu su parcu suo pro aumentare sa seguràntzia e sa cunformidade de sos tzaferros cumbinende anàlisis bìdeu de sos datos cun su sighimentu e s'insajadura in tempus reale de sos ghiadores.
Carl Sagan
Placas de is Pioneer
Est stètiu Sagan impari cun Frank Drake a fai ponni in sa sonda Pioneer 10 sa targa famada. Si tratàt de figuras disinnadas asuba de placas comemorativas in allumìniu anodizau cun oru chi funt stètias postas asuba de is sondas Pioneer 10 e Pioneer 11, de pari a pari in su 1972 e in su 1973, in s'eventualidadi chi is duas sondas fessint agatadas de èssiris extra-terrestris. Custas placas amostant is màginis nudas de un'òmini e una fèmina, cun sìmbulus vàrius a oru chi depint fruniri informatzionis in contu de s'orìgini de is sondas, comenti: sa transitzioni iperfini po càmbiu de spin de s'idrògenu nèutru, su nùmeru binàriu unu, sa positzioni de su Soli relativa a su centru de sa galàssia, unu diagrama schemàticu de su sistema solari e a ùrtimu, a palas de is figuras de is umanus, est rapresentadu su cuntornu de sa sonda Pioneer in sa pròpiu scala, aici sa mannesa de is umanus podit essi deduida mesurendi sa navedda.
Is sondas Pioneer funt stètius is primus ogetus fatus de umanus a biagiai concas a is regionis esternas de su sistema solari. Is targas funt fissadas afaci de is suportus de is antennas in una positzioni chi ddas amparat de s'erosioni de su prùinu interstellari.
In su 1977 ant fatu sa pròpriu cosa cun su Discu de oru de is Voyager (Voyager Golden Rècord), elaborendi unu messàgiu prus complessu arregistrau in unu discu fissau a is sondas Voyager, chi cuntenit sonus e filmaus.
Discu de oru de is Voyager
Su Discu de oru de is Voyager est unu discu po grammòfonu insertau me is duas sondas spatzialis de su Programma Voyager, incumentzau in su 1977, chi cuntenit sonus e màginis arratzadas po arrapresentai sa variedadi de vida e cultura de sa Terra. Est pensau po calisisiat forma de vida extra-terrestri o po s'umanidadi de su benidori chi ddu potzat agatai. Sa sonda Voyager at a impreai 40.000 annus po arribai acanta de un'àteru steddu. Sa probabilidadi chi siat agatau de calincunu est pitica meda, cunsiderata s'estensioni de su spàtziu interistellari. Un'agatada sua de una civiltadi allena at a podi acuntessi in unu benidori a tesu meda. S'imbiu suu est difatis prus una faina simbòlica chi no una tentada bera de comunicai cun formas de vida extra-terrestris.
Sagan est stètiu su presidenti de su comitau chi at sceberau is càpius de is arregistratzionis chi is sondas de su Programa Voyager ant bitiu cun sei in unu discu arregistrau de ràmini e placau de oru (su Voyager Golden Record) chi cuntenit màginis e sonus de sa Terra. Is istrutzionis po ligi is arregistratzionis funt trapadas asuba de sa cobertedda de su discu, miticoi "calincunu dd'agatessit". Su discu cuntenit una variedadi de 115 màginis e unu nùmeru mannu de sonus naturalis, comenti is chi funt prodùsius de undas, de su bentu, de tronus e boxis de animalis, comenti a su cantu de pillonis e su de is balenas. Cun custus est stètia posta mùsica de culturas e èpocas diferentis, saludus de bividoris de sa Terra in 55 lìnguas e unu messàgiu de su presidenti de is U.S.A. Jimmy Carter e de su Segretàriu generali de is Natzionis Aunidas Kurt Waldheim. Apustis de is crìticas arricias de sa NASA in contu de s'insertada me is placas de su programma Pioneer de sa màgini de unu corpus de òmini e de fèmmina nuus, s'agentzia spatziali no at permìtiu a Sagan de ndi ponni àterus. Is saludus in lìnguas diferentis incumentzant cun s'acàdicu, fueddau de is Assiris unus 5.000 annus a oi, e acabant cun sa Limba wu, fueddada oindii in Cina.
Anna Cristina Serra
Anna Cristina Serra (Casteddu, 4 de trìulas de su 1960 ) est una poetissa, iscritora de teàtru, istudiosa e tradutora sarda. Sas poesias suas las ant bortadas in tedescu, inglesu, frantzesu, italianu, galitzianu, grecu e catalanu e publicadas in rivistas che a “S’Ischiglia”, “Grotta della vipera”, “Nur” “Notiziario” e “Nae”. Est istada una de sas primas fèminas de annotu in s'ambiente de sos prèmios poèticos sardos e una de sos primos poetas a bi batire sa grafia campidanesa, chi finas a pagu tempus a como fiat cunsiderada minoritària in sa literadura sarda.
Carl Sagan
Spainadura sientìfica e literadura
Sagan tentiat talentu mannu po sa spainadura, chi poniat a servìtziu de sa sièntzia e de is progetus chi issu sighiat. S'abilidadi de Sagan in su trasmiti is ideas suas at permìtiu a medas de cumprendi mellus su cosmu. Intra su 1978 e su 1980, cun sa collaboratzioni de sa pobidda Ann Druyan e de Steven Soter, at scritu, prodùsiu e presentau Cosmos, documentàriu televisivu in treixi capìtulus de sa PBS.
Anna Cristina Serra
Biografia
De orìgine de Santu 'Asili 'e Monti, est crèschida in cue ma como istat in Casteddu con sos duos fìgios suos, Silvia e Francesco.
Carl Sagan
Spainadura sientìfica e literadura
Cosmo coberriat un'impari mannu de argumentus sientìficus chi andant de s'orìgini de sa vida a sa prospetiva de su logu nostu in s'Universu. Sa sèrie est stètia posta in direta sa prima borta de sa PBS in su 1980, bincendi un'Emmy e unu Peabody Award. De insandus est stètia trasmìtia in prus de 60 paisus e bida de prus 500 millionis de personis, faendi-ndi su programa prus biu de sa stòria de sa PBS.
Sagan in prus at scritu lìurus de spainadura sientìfica, comenti: Cosmos chi aprofundit unus cantu temas de sa sèrie TV omònima e chi est bessiu su prus lìburu bèndiu de spainadura sientìfica publicau in inglesu; The Dragons of Eden: Speculations on the Evolution of Human Intelligence, chi at bintu unu Prèmiu Pulitzer; Broca's Brain: Reflections on the Romance of Science . Sagan at scritu finsas su romanzu de fantasièntzia Contact, innui s'imàginat chi siat arriciu unu messàgiu alienu bènniu de su steddu Vega, e chi custu donit s'inghitzu a unu progetu internatzionali po fraigai su sistema de trasportu descritu in su messàgiu. Sagan no at bìviu finas a biri in su 1997 sa trasposidura cinematogràfica de su romanzu suu, chi at bintu su Prèmiu Hugo in su 1998 in sa categoria po sa mellus rapresentatzioni dramàtica.
Anna Cristina Serra
Biografia
At publicadu, cun sa domo editora Tema, sa sìlloge “Su Fragu ’e su entu” binchidora de su Prèmiu Mialinu Pira de su 1996. Cun sas “Edizioni Frorias” in su 2003 sa regorta de Poesias “Follas” (dedicada a su mastru suo Benvenuto Lobina), cun sa E.de.s., in su 2010, a incuru de Nicola Tanda, “Luna Cantadora”, poesias inèditas, e cun sa Soter, "Lentores" (sutatìtulu "Drosies, Rugiade") cun bortaduras in grecu e italianu. Su nùmene suo s'agatat in medas antologias de poetas e iscritores sardos, che a esèmpiu sas de “Lingua Madre Sarda”, “Bentu de Terra Manna”, o “Un‘Odissea de rimas nobas”.
Unos cantos testos suos sunt istados musicados e cantados dae Ambra Pintore, Franco Madau e Pino Martini.
Carl Sagan
Spainadura sientìfica e literadura
In su 1994 at scritu sa sighidura de Cosmos, Pale Blue Dot: A Vision of the Human Benidoras in Space, chi in su 1995 est stètiu sinnalau comenti primorosu de su New York Times, Sagan at scritu in prus una presentada po su campioni de bèndidas de Stephen Hawking A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes. Sagan fiat connotu, in prus chi po is òperas suas de spainadura sientìfica, po su traballu suu po amellorai sa cumprensioni de sa sièntzia po su pùblicu e po s'opinioni sua in contu de su sceticismu sientìficu e contra a is pseudo-sièntzias. Me is ùrtimus annus suus, Sagan at amparau sa creatzioni de un'organizatzioni po sa circa de ogetus acanta de sa Terra (NEO, asteròidis, cometas, e àterus) chi dd'iant a podi corpiri. Candu ant cunsillau sa creatzioni de bombas nuclearis fortis de impreai pro cambiai s'òrbita de custus ogetus, Sagan at propostu su "Dilema de sa cansada": chi nosu creaus sa capatzidadi de desviai un'asteròidi a largu de sa Terra, duncas creaus finsas sa capatzidadi de desviai un'asteròidi concas a sa Terra - frunendi a malintentzionaus un'ordìnniu de s'apocalissi. .
Anna Cristina Serra
Biografia
Est istada membru de medas giurias de cuncursos lìterarios, intre sos cales su “Prèmio Fiscali”, su “Prèmiu Internatzionale de Milanu”, “Prèmiu Tzitade de Tèmpiu”, su "Prèmiu Otieri" ed àteros galu.
Carl Sagan
Pacifismu antinucleari
A giòvunu at pigau parti a unu stùdiu, su Project A119, po s'impreu de un'arma nucleari asuba de sa Luna.
Su pensamentu mannu de Sagan apitzus de su spèrdiu potentziali de sa civiltadi umana in un'olocàustu nucleari dd'at fatu bessiri prus ativu in polìtica, pruschetotu in s'oposidura a s'afortiamentu de sa cursa a is armas nuclearis asuta de su presidenti Ronald Reagan.
Anna Cristina Serra
Biografia
At bortadu in sardu “Una Donna” de Sibilla Aleramo.
At iscritu duos testos teatrales, “Alientu" in su 2004 e "Lionora, una visioni" in su 2007” impreados dae sa Cumpangia Teatrale “Fueddu e Gestu” de Biddesorris. Semper in s'àmbitu de su teatru, at traballadu paris cun MAria Lai pro ammaniare una rapresentatzione teatrale de Miele Amaro de Sarvadore Cambosu.
Carl Sagan
Pacifismu antinucleari
In su peus momentu de sa Gherra frida Sagan fiat interessau a su sfortzu po informai a su pùblicu apitzus de is efetus de una gherra nucleari candu unu mollu matemàticu de su clima at sugeriu chi unu scàmbiu nucleari mannu iat ai pòtziu sciusciai s'echilìbriu dilicau chi permitit sa vida in sa Terra (ierru nucleari).
Anna Cristina Serra
Biografia
Un'àtera òpera sua, custa borta comente istudiosa, est “Bellebbatu” una chirca in subra de su lèssicu locale de sa bidda de Santu 'Asili 'e Monti, publicada dae sa domo editora Domus de Janas.
Pro annos est istada presidenta de s'assòtziu curturale "Galania" e at collaboradu a s'ammàniu de eventos che a cunferèntzias, cunvegnos, mustras e presentatziones de libros cun esponentes de annotu de s'arte e de sa cultura sarda.
Carl Sagan
Anniosticismu
Sagan fiat scrèdulu in tema de religioni. In un'artìculu famau suu, Ddoi at unu dragu in sa cocera mia, amonestendi contra is finalismus fàcilis e sa pretesa de bolli crei a càncua cosa sceti poita ca no fait a ndi cumproai s'inesistèntzia; po mèdiu de sa stòria de un'òmini chi narat de tenni un'animali mitològicu in su garaxi chi no lassat arrastu perunu po essi agatau, acrarat chi cun custas sterrinas s'iat a podi cumproai calichisiat cosa. Sagan arrepetit duncat chi su deveri de sa proa tocat a su chi afirmat s'esistèntzia de càncua cosa e no a chini ddu denegat (Bertrand Russell iat giai descritu su problema in sa teorìa famada sua de sa Teiera de Russell), arrexonamentu basau apitzus de su cuncetu poperianu de farsificabilidadi de una teoria.
Anna Cristina Serra
Biografia
In su 2015 at rapresentadu sa Sardigna in su festival de poesia “StAnza – Scotland’s international poetry” de sa tzitade de St. Andrews, in Iscòtzia, uno de sos fèstivals de custa genia de importu prus mannu in Europa e in su mundu.
Carl Sagan
Anniosticismu
Sagan at scritu a fitianu in contu de sa religioni e su raportu chi portat cun sa sièntzia, espressendi su sceticismu suu apitzus de su cuntzetu comunu de Deus : Mancai scrèntili in contu de religione, Sagan at sèmpiri negau de essi àteu, narendi chi: Sagan si naràt anniòsticu.
Sagan e s'ufologia
Stuart Appelle, studiosu de su fenòmenu UFO e de is rapimentus alienus, osservat chi Sagan "at scritu a fitianu in contu de is chi issu cunsideràt faddinas lògicas e empìricas de sa chistioni UFO e de is rapimentus alienus. Sagan arrefudàt una spricadura extra-terrestri a su fenòmenu UFO, ma creiat chi esistiant benefìtzius siat empìricus siat pedagògicos chi beniant de su stùdiu apitzus de is UFO, e chi duncas su sugetu fiat un'argumentu legìtimu de stùdiu."
In su 1966 Sagan est bessiu membru de sa Cummissioni Ad Hoc po sa Revisioni de su Progetu Blue Book, s'imbistigu apitzus de is UFO de s'U.S. Air Force. Sa cumissioni at averiguau chi su Progetu Blue Book fiat carestosu comenti stùdiu sientìficu e at arrecumandau s'istitutzioni de unu progetu de circa universitàriu po analisai su fenòmenu UFO in manera sientìfica. S'arresurtau est stètiu sa creatzioni de sa Cumissioni Condon (1966–1968), ghiada de su fìsicu nucleari Edward Condon, chi in s'arrelatu finali at nau chi is UFO, chena de fai contu de ita podiant essi deaberus, no fiant un'amenatza a sa seguràntzia natzionali.
Su sotziòlogu americanu Ron Westrum at scritu chi "Su puntu prus artu de su tratamentu de sa chistioni UFO a banda de Sagan est stètiu su cunvènniu de s'AAAS de su 1969. Is participadoris ant apòrriu una variedadi manna de opinionis apitzus de s'argumentu, includendi espertus de UFO comenti James McDonald e J. Allen Hynek e puru scrèdulus comenti is astrònomus William Hartmann e Donald Menzel. Sa lista de is arreladoris fiat echilibrada, e custu atòbiu est acontèssiu gràtzias a Sagan, mancai Edward Condon apat fatu pressioni contrària". Cun su fìsicu Thornton Page, Sagan at publicau is testus de is cunferèntzias fatas a su cunvènniu, e de is debatas chi funt sighidas, in su 1972 cun su tìtulu UFOs: A Scientific Debate. Unus cantu lìburus de Sagan (e finsas un'episòdiu de Cosmos) esàminant sa chistioni de is UFO, chi segundu Sagan teniant bisura in parti religiosa po calincunu de su pùblicu.
Prus bortas me is scritus suus Sagan at argumentau chi sa possibilidadi chi un'astronavi extra-terrestri bìsitit sa Terra est pitica meda. Comentisisiat, Sagan creiat possìbili s'ipòtesi chi is pensamentus po sa Gherra Frida iant contribuiu a intzulli unus cantu guvernus a trampai a is tzitadinus in contu de is UFO, e chi "calincunu arrelatu e anàlisi apitzus de is UFO, e forsis paperis grais, siant stètius fatus segretus a su pùblicu chi pagat is contus ... est tempus chi custus documentus siant declassificaus e postus a disponimentu de totus." Sagan at nau perou chi no ddoi fiat nisciuna evidèntzia forti chi is alienus apant mai bisitau sa Terra, ni oi ni de diora.
Progetu SETI
Sagan stètiu unu de is fundadoris de su progetu SETI, acrònimu de Search for Extra-Terrestrial Intelligence (Circa de abistesa extra-terrestri), unu progetu dedicau a sa circa de vida, e pruschetotu vida intelligenti, in su cosmu po mèdiu de rilevamentus arràdiu e òticus.
Sagan creiat chi segundu s'ecuatzioni de Drake fadessit a suponni s'esistèntzia de civiltadis extra-terrestris medas; sa farta de inditus chi cunfirmant custa ipòtesi (paradossu de Fermi) dda interpretàt comenti dèpida a su tèrmini L de s'ecuatzioni, su tempus chi passat intra candu una civiltadi incumentzat a produsi undas arràdiu, e duncas bessit "visìbili", a candu morit, ipotisendi chi is civiltadis tecnològicas acabant sciuscendi-si chitzi a solas, incapas po incuinamentu, gherra nucleari o subrapopulamentu.
Custus cunsiderus dd'ant fatu impenniai a spainai in mesu a su pùblicu sa cunsièntzia e su perìgulu de is mèdius e cumportamentus chi sa genia umana podiat impreai po sperdi a sola, sperendi de podi evitai custu destinu.
Su SETI s'òcupat finsas de s'imbiu a su spàtziu de messàgius concas a civiltadis extra-terrestris ipotèticas, comenti a su messàgiu famau de Arecibo. Custa tentada de circa de vida extra-terrestri dd'at atirau unas cantu crìticas, comenti sa de su psicòlogu Jack Catran.
Erèntzia
Apustis de sa morti de Sagan ddoi funt stètias dèdicas vàrias e sighiduras de su traballu suu.
Su film de su 1997 Contact, basau apitzus de s'omònimu romanzu de Sagan e acabau apustis de sa morti sua, acabat cun sa dèdica "For Carl".
Nick Sagan, unu de is fillus de Carl Sagan, at scritu unus cantu episòdius de s'universu de Star Trek, In s'episòdiu Terra Prime de sa sèrie Star Trek: Enterprise funt amostaus is arrestus de su rover Sojourner, parti de sa missioni Mars Pathfinder, cun una targa chu portat una citatzioni de Sagan: "Calisisiat s'arrexoni po essi asuba de Marte, seu cuntentu chi tui ddoi siast, e m'iat a praxi a essi inguni cun tegus."
Steve Squyres, unu studianti de Sagan, at condùsiu su grupu chi at fatu aterrai asuba de Marte is rover Spirit e Opportunity in su 2004.
In su 2014 su formau de Cosmo est torradu a incumentzai e est bessiu Cosmos: A Spacetime Odyssey, presentau de Neil deGrasse Tyson, unu de is dischentis de Sagan, chi est ammentau prus bortas me is episòdius e chi dd'ant dedicau sa sèrie.
In su 2015 sa banda symphonic metal Nightwish at publicau sa cantzoni Sagan comenti dèdica a Carl Sagan.
Su DVD in sa sonda Phoenix
S'assòtziu Planetary Society fundau de Sagan at assentau unu DVD chi est stètiu acapiau a su lander Phoenix, aterrau auba de Marte in su 2008. Portat un'arregorta multimediali de literadura e de arti chi pertocat su praneta arrùbiu e ddi narant Visions from Mars. Intra is òperas ddoi funt su testu de The War of the Worlds de H.G. Wells, Mars as the Abode of Life de Percival Lowell cun una mapa de is canalis de Marte, The Martian Chronicles de Ray Bradbury e Green Mars de Kim Stanley Robinson. Ddoi at puru messàgius po bisitadoris martzianus benidoris, comenti is chi Sagan matessi e Arthur C. Clarke ant scritu. Su DVD est fatu de unu materiali pensau po arresisti a is cunditzionis climàticas de Marte, a manera de arreguai is datus po centenas (e mancai millenas) de annus.
Prèmius
A su lander de sa Mars Pathfinder dd'ant postu, in onori suu, Carl Sagan Memorial Station.
Catacumbas
Sas Catacumbas sun gallerias sutta terra, chi sunu istadas iscavadas dae sos cristianos po sepultare sos cristianos. Funi puru logos de reunione e de tzelebratziones liturgicas. In Roma sunu connottas sas catacumbas de santu Callistu, de Priscilla e ateras. S'isterrida de sas catacumbas connottas est manna, a diversos livellos. Inie s'agatana sepulcros cun lapides cun sos nomenes e iscritziones varias, e sas primas freguras cristianas: s'orante (unu chi pregada), Cristu pastore, e freguras simbolicas, s'anzone, su pische, s'àncora, su paone e ateras.
Walt Disney
Walter Elias Disney (Chicago, Illinois 5 de Nadale, 1901 – Los Angeles, California 15 de Nadale, 1966), pius conottu che Walt Disney, fiat unu imprenditore, criadore de animatziones, dopiadore, e produtore de pelìculas americanu.
Escorca
Escorca est una comuna ispagnola de 280 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Netflix
Netflix est una sotziedade istadunidensa de ispartzidura bia Internet de film, sèries televisivas e àteros càbidos de intratenimentu a pagamentu. Est istada fundada dae Reed Hastings e Marc Randolph su 29 austu 1997 in Scotts Valley, Califòrnia. In su 2013, Netflix at ismanniadu sa produtzione tzinematogràfica e televisiva e sa ispartzidura in lìnia. Sa sea tzentrale est in Los Gatos, Califòrnia. Àteras seas sunt istadas creadas a pustis in is Paisos Bàscios, Brasile, Ìndia, Giapone, Corea de su Sud, Ispànnia, Frantza, Rennu Unidu, Germània e in Itàlia. Est una de is prus aziendas mannas chi trasmitint pellìculas e sèries tv in lìnia, in pari cun Apple TV+, Prime Vìdeos, HBO Max, Hulu, Peacock, Disney+ e Starz Play.
Est nàschida comente faina de nòlitu de DVD e videogiogos. Is impitadores podiant prenotare is discos bia Internet, retzende·ddos in domo pro mèdiu de su servìtziu postale. Dae su 2007 s'azienda at ativadu unu servìtziu de trasmissione in lìnia a dimanda, a disponimentu pro is abbonados, chi est essidu chitzo sa faina sua printzipale. In su 2011 Netflix aiat annuntziadu chi diat àere sighidu su servìtziu de nòlitu de discos comente servìtziu separadu pro mèdiu de una sussidiària noa, Qwikster. Pro more de is chèscias de is impitadores e de sa pèrdida de balore de sa sotziedade a pustis de s'annùntziu, sa bidea est istada arrimada e su servìtziu de nòlitu sighit a suta de su nòmine de Netflix etotu.
Netflix est intradu in su setore de sa produtzione in su 2013, presentende sa prima sèrie sua, House of Cards. Dae insandus at ismanniadu meda sa produtzione de film e telefilm, oferende cuntentos "originales Netflix". At publicadu unas 126 sèries o film originales in su 2016, prus de cale e chi siat àtera retze o canale bia cavu. In abrile 2020 Netflix est arribbada a unos 180 milliones de abbonados in su mundu.
Istòria
Netflix est istada fundada su 19 austu 1997 in Scotts Valley, Califòrnia, dae Marc Randolph e Reed Hastings. Randolph at traballadu comente diretore marketing pro sa sotziedade de Hastings, Peri Atria. Randolph est istadu unu de is co-fundadores de MicroWarehouse, una sotziedade de bèndida pro posta de elaboradores, e a pustis est istadu pigadu dae Borland International comente vitzepresidente de su marketing. Hastings, iscientziadu informàticu e matemàticu, at bèndidu Pure Atria a Rational Software Corporation in su 1997 pro 700 milliones de dollaros in su chi est istadu s'achirimentu prus ricu in s'istòria de sa Silicon Valley. Ant tentu s'idea de Netflix mentras biagiaiant intre is domos issoro in Santa Cruz e sa sea de Pure Atria in Sunnyvale abetende chi is reguladores guvernativos aprovarent sa fusione, mancari chi Hastings apat contadu istòrias diferentes subra s'imbentu.
Hastings at imbestidu $2,5 milliones in contantes pro s'inghitzu de Netflix. Randolph at ammiradu sa sotziedade noa de cummèrtziu eletrònicu Amazon e at bòlidu agatare una categoria ampra de artìculos portàtiles de bèndere in Internet impreende unu mollu pretzisu. Ant cunsideradu e refudadu is nastros VHS ca fiant tropu caros de arreguare e tropu delicados de imbiare. Cando ant intèndidu faeddare de DVD, disponìbiles isceti in pagos mercados in su 1997, ant proadu su cuntzetu de bèndere o annolitare DVD pro posta, imbiende unu compact disc a sa domo de Hastings in Santa Cruz. Cando su discu est arribbadu intatu, ant detzìdidu de printzipiare s'indùstria de bèndida e nòlitu de vìdeu de 16 milliardos de dollaros. A s'ispissu narant chi Hastings at detzìdidu de aviare Netflix a pustis de èssere istadu multadu pro $40 in una butega Blockbuster pro àere torradu tardu una còpia de Apollo 13 ma custa est un'istòria chi issu e Randolph ant imbentady pro ispiegare su mollu de negòtziu e sa motivatzione de s'azienda. S'atividade de Netflix est incumentzada su 14 abrile 1998, cun 30 dipendentes isceti e 925 DVD a disponimentu cun tarifas e iscadèntzias pretzisas a is de su rivale suo Blockbuster.
Dae su 2010, cun s'espansione de s'oferta in àteros paisos, prus che totu in su Sudamerica e in Europa, e s'inghitzu de produtziones originales, Netflix at registradu una crèschida lestra de popularidade, superende in su 2014 is 50 milliones de abbonados, prus de 35 milliones de custos in is Istados Unidos. Dae su ghennàrgiu 2016 Netflix su servìtziu de streaming est a disponimentu in prus de 190 paisos, segudende in su matessi mese 74 milliones de clientes, 44 milliones in sos Istados Unidos. A sa fine de su 2016 Netflix est su prus frunidore manu de càbidos a dimanda: 93,8 milliones de abbonados (cun 19,0 milliones de ativatziones noas netas contra is 17,4 milliones in su 2015), 8.3 milliardos de ricavos (+35% annuale) e cun ùtiles paris a 188 milliones (+54%).
In su 2020 Netflix cuntzentrat is risursas suas in sa creatzione de càbidos originales noos pro more de sa nàschida e presèntzia de concurrentes medas, resessende in su primu trimestre de su 2020 a segudare 182 milliones de impitadores totales, gràtzias puru a sa medida de sa cuarantena pro cumbàtere sa Pandèmia de COVID-19, chi at obligadu is persones in totu su mundu a abarrare in domo e chircare maneras pro passare su tempus.
La Roca de la Sierra
La Roca de la Sierra est una comuna ispagnola de 1.586 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Esporles
Esporles est una comuna ispagnola de 4.808 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Ollastincu/campidanesu
S' Ollastincu (Pistacia lentiscus, L. 1753) est una pranta sempribirdi de sa familla de is Anacardiaceae.
Nicea
Nicea est una tzitade antiga de sa Bitìnia, regione de s'Asia Minore, sa Turkia de oe, inue s'est reunidu su primu Conciliu de sa Creja cattolica, po initziativa de s'imperadore Costantinu e de paba Silvestro ( maju- triulas de su 325). Est su primu Conciliu ecumenicu, inue benidi cundennada s'eresia de Ario e proclamadu su credo de Nicea. A Nicea s'est reunidu puru un ateru Conciliu ecumenicu, su e sette, 787, chi ada cundennadu sa dottrina iconoclasta, est a narrere sa distrutzione de sas imagines sagras.
Pizente de Saragozza
Pizente, diaconu (sec.III), santu. Martire ispagnolu, in sa persecutzione de Diocletzianu (304). Sa festa sua su 22 de 'ennalzu.
Dii mundiali de mèngua de su gastu militari
Su 12 de abrili est sa Dii mundiali de mèngua de su gastu militari. Sa dii dd'at proposta s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi cun sa punna de promovi sa connoscèntzia de is problemas causaus de is gastus militaris e cunsillendi de impreai custu dinai po su svilupu umanu.
Temas
Segundu s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi, est stètiu scritu meda in contu de s'efetu de s'impreu de armas in gherra, ma pagu in contu de su svilupu sostenìbili, chi est de importu mannu po sa seguràntzia de is populatzionis me is annus benidoris.
S'OIP cunfrontat, po esempru, su livellu de is preventivus militaris, carculaus segundu s'Istitutu Internatzionali de Stùdius po sa Paxi de Stocolma in $1 339 000 000 000 de dòllarus in su mundu in su 2007, cun su su cumprimentu falliu de is Obietivus de Svilupu de su Millènniu, inditendi chi, in generali,  "Stùdius apitzus de s'origini de is cunflitus agatant fatoris medas, perou no narant chi esèrcitus prus mannus siant sa crai po apoderai unu paisu lìberu de sa gherra. Defatu, su dinai spèndiu po armas liant incapas fundus po su svilupu sociali, polìticu e econòmicu chi iant a podi arresolvi s'arrexina de is conflitus".
Custus efetus negativus incluint is efetus diretus de su dinai e resursas impreadas in sistemas armaus intamis de ddus impreai po su svilupu umanu, e puru is indiretus in sa saludi de is personis chi benint de sa circa, creatzioni, impreu e sciusciada de custus sistemas, prus che totu is biològicus, chìmicus e nuclearis.
Marc-Antoine Charpentier
Marc-Antoine Charpentier (Parigi 1643 - 1704), musicista frantzesu, autore de compositziones meda. Tzelebre unu De Deum, una parte de custa compositzione est nodida comente sa sigla de sa T.V. europea.
Dii mundiali de mèngua de su gastu militari
Temas
Comenti est craru, s'aumentu de gastus militaris at a minimai s'imbestimentu in àterus aspetus comenti infrastruturas, scola e saludi.
Giustinu màrtire
Giustinu, filosofu, est naschidu in Palestina. Est istadu unu apologista cristianu. At iscrittu duas apologias contra sos paganos, e unu Dialogu cun Trifone, unu ebreu. Martire, santu. Sa festa su 1 de lampadas.
Zinnìpiri
Juniperus (Zinnìpiri) - generi de is Cupressaceae, cumprendiri specias arboreas e arbustivas, a intru is callis ci funti mera spontaneas de sa flora italiana e bellas po sa selvicoltura.
Charlie Parker
Charlie Parker (Kansas City, 29 de austu 1920 – New York, 12 de martu 1955) est istadu unu sassofonista e composidore de jazz americanu. Charlie Parker fit connottu cun su paranumene Bird o Yardbird, umpare a Louis Armstrong e Duke Ellington est cunsideradu unu de sos pius influentes musicistas de jazz de sempre.
Arata Isozaki
Arata Isozaki (in giapponesu: 磯崎 新, si fit laureadu in s'Universidade de Tokyo in su 1954. Isozaki aiat trabagliadu sutta a Kenzo Tange prima de s'abberrere s'istudiu sou in su 1963. In su 2005, Arata Isozaki at fundadu un'offisciu in Italia su Arata Isozaki & Andrea Maffei Associates.
Magnèsiu
Su magnèsiu est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica de sos elementos chi tenet a sìmbulu Mg e a nùmeru atòmicu 12. Su magnèsiu est su de oto elementos prus abundosos e costituit unu 2% de su còrgiu de sa Terra; annotamala est su tres pro abundàntzia intre sos elementos isolvados in s'abba de mare.
Mauru abate
Mauru, de familia romana (sec.VI), santu. Est istadu discipulu de santu Beneittu a Subiaco, inue restat cando Beneittu est andadu a Montecassino a bi fundare unu monasteru, e Mauru a Subiaco diventada abbade.
Magnèsiu
In natura, pro neghe de s'elevada reatividade, no esistet a s'istadu lìberu, ma s'agatat cumbinadu cun unos àteros elementos.
Custu metallu alcalinu terrosu est mescamente impreadu comente agente legante in sa produtzione de legas allumìniu-magnèsiu.
Nepal
Su Nepal (AFI: /neˈpal/[4]; in nepalesu नेपाल, Nepāla, [neˈpaːl]) est un'istadu de s'Àsia meridionale de 147 181 km² cun 29 959 364 bividores a su 2012, chi tenet capitale in Katmandù. Sa limba ufitziale est su nepalesu ..
Sa capitale Katmandù est posta a casi 1.350 m de artària, cun una populatzione de 850 000 bividores e unos 1 500 000 in s'àrea metropolitana intrea chi cumprendet tzitades diferentes e biddigheddas intre cales Lalitpur e Bhaktapur. S'àrea s'isterret in sa gai narada Badde de Katmandù, chi currispondet a su lutone de subras de su riu Bagmati. Sa tzitade de Pokhara antimes, posta in sa regione tzentrale a sos pees de su tonneri de s'Annapurna, cun 200 000 bividores (unos 300 000 in s'àrea metropolitana) est su segundu aglomeradu urbanu nepalesu e pretzedet is pagas àteras tzitades chi superant sos 100 000 bividores (Dharan, Hetauda, Butawal, Biratnagar e Birganj). Agiomai sa metade de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 1,25 dollaros istadunidensos pro die ..
Istòria de Sardigna sabàuda
S'istòria de sa Sardigna sabàuda est s'ùrtima fase de sa paràbola istòrica de su Regnu de Sardigna. Incumentzat in su 1720 e acabat formalmente in su 1861, cando su de 24 res de Sardigna Vittorio Emanuele II proclamat s'acontèssida nàschida de su Regnu de Itàlia.
Su passàgiu de sa corona
Intre de su 1701 e su 1714 sa Gherra de Sutzessione Ispagnola aiat impinnadu is potèntzias europeas in unu cunflitu àsperu. S'ispèrdida de s'ereu de sos Asburgos de Ispagna aberiat sa chistione de sa sutzessione in su tronu ibèricu, cuntierradu intre sa Frantza de Luisi XIV e s'Impèriu Asbùrgicu, cun su Regnu Unidu e sa prus parte de sos àteros istados europeos impinnados in su fronte anti-frantzesu (de sa parte de s'Impèriu). A sa fine de su cunflitu sambenosu, a pustis de fatos diplomàticos e dinàsticos imboddiados chi aiant batidu a sa furriadura de sas alleàntzias, unu primu assentamentu de is regnos europeos, decretada a pustis de sa paghe de Utrecht cun su tratadu de Rastatt, aiat bidu sa tzèdida de su regnu sardu dae sa corona ispagnola a s'Impèriu Asbùrgicu (1714). Nointames, a pustis de una pigada curtza de pòdere austrìacu, bi fiat unu corpu de manu militare ispagnolu, in s'intentu de torrare s'Ìsula a s'egemonia ibèrica. S'intentu fiat istadu luegus dimensionadu dae s'ennèsima tratativa diplomàtica chi, cun su Tratadu de Londra (1718), aiat decretadu sa tzèdida de su regnu, cun sa relativa artziada a su tìtulu monàrchicu, a sa domo de is ducas de Savoja. Vittorio Amedeo II de Savoja fiat fatu su de 17 soberanos de su Regnu de Sardigna.
Primos deghes de annos de is monarcas noos
Su primu atu de sa noa monarchia sabàuda fiat istadu sa cunvoca de su parlamentu de su regnu (in is tres “bratzos suos”, o “istamentos”) a in antis su cale su primu visurré piemontesu, su barone de Saint Remy, aiat giuradu solennemente de no abrogare o modificare is leges in vigore, est a nàrrere de respetare is privilègios de s'aristocratzia e de su cleru e is mandos de is sete "tzitades règias" (no infeudadas). Is Savojas isperaiant de pòdere fàghere a càmbiu sa Sardigna cun unu àteru territòriu, puru mantenende su tìtulu monàrchicu. Custas duas cunditziones aiant cumportadu su sustantziale immobilismu de s'amministratzione sabàuda, a su nessi in unu primu momentu, in unu cuntestu sotziu-econòmicu e polìticu ancoras cunditzionadu dae su forte retàgiu culturale ibèricu.
Fèudos, fiscu, cunditziones econòmicas
A longu fiant abarrados de su totu immudados tantis su regìmene feudale, comente is costùmenes locales. Sa Sardigna fiat galu partzida in fèudos, de istèrrida e giurisditzione eterogènea. Su titulare de su fèudu fiat a s'ispissu ausente, bivende de preferu in is tzitades o foras de s'Ìsula. In ponte de su barone amministraiat su fèudu unu funtzionàriu suo, naradu podatariu, prepostu in sustàntzia a sa coberàntzia de is tassas e de is gabellas. Custas fiant numerosas e fatu·fatu meda graes pro is vassallos, is bividores de su fèudu. In medas casos s'incàsciu issoro fiat apaltadu a is aici narados “arrendatores”, coberadores privados chi bessaiant una cuota fissa e cuncordada in pretzedèntzia a s'amministratzione de su fèudu e lucraiant subra su surplus de sas impostas. S'imponimentu resurtaiat duncas agrabiadu dae tale pràtica, cun cunsighentes protestas e rebellias, in sos annos de caristia. Bi fiat annotamala su problema de sa giurisditzione, in cantu is càusas penales e tziviles, a su nessi in su primu gradu, fiant de cumpetèntzia de su sennore. Imponimentu fiscale e amministratzione de sa giustìtzia abarraiant duncas in manera salda in manu a sa classe aristocràtica. Ùnica fonte de amparu pro is comunidades infeudadas fiant is “cussìgios comunitativos”, una ispètzie de cussìgiu comunale locale, fatu·fatu capatzu de otènnere dae su feudatàriu o de su rapresentante suo in loco cunditziones fiscales prus pagu agrabiosas, susetotus in is zonas in ue is comunidades fiant prus cumpatas e bantaiant una traditzione de autonomia prus marcada, est a nàrrere in is zonas internas a vocatziones pastorale. Su mundu econòmicu, foras de s'ampru setore primàriu (messaria e pesadiu), fiat cumpletadu dae su setore artesanale (pro s'in prus limitadu a is tzitades e organizadu in corporatziones, is grèmios) e de su cummèrtziu minore. Belle che nudda sa trasformatzione. Sa matessi agricultura abarraiat a unu livellu de sussistèntzia, esposta a is pistighìngios de su tempus e a is crisis produtivas, segundu is prus clàssicas dinàmicas pre-industriales. In generale, s'economia fiat cunditzionada a forte dae su frunidu obrigatòriu de is tzitades, massimamente Casteddu e Tàtari. Sas àteras tzitades de su regnu (Igrèsias, Aristanis, Bosa, S'Alighera e Casteddu Aragonesu/Casteddu Sardu) gosaiant a manera issoro de privilègios e cuntzessiones, chi derivaiant de s'istatus issoro de "tzitades règias", est a nàrrere no infeudadas e sutapostas a sa giurisditzione dereta reale (is rapresentantes de is tzitades teniant unu bratzu de su parlamentu issoro destinadu, s'“istamentu reale” apuntu).
Aspetos culturales
Sa classe dominadora sarda aiat sighidu a s'espressare in ispagnolu e fintzas in cadalanu, su pòpulu in sardu e in is limbas locales de s'ìsula. S'aparatu de guvernu sabàudu, costituidu dae funtzionàrios mediocres, a s'ispissu de mentalidade serrada e cun una bisura istrumentale de sos incàrrigos in s'Ìsula, aiant agiuntu a sa pressione fiscale s'arrampionadura issoro personale, contribuende a ingenerare in is sardos de totu is classes sotziales unu isparghinadu sentimentu de grisu cara a is piemontesos. Is costùmenes, is festas e sa limba de s'amministratzione e de sa cultura abarraiant francamente ibèricos, mentras ca is funtzionàrios piemontesos s'espressaiant in frantzesu e, pro sos impreos amministrativos, impreaiant s'italianu (seberadu dae domo Savoja che a limba ufitziale dae su de 16 sèculos, mancari non fiat faeddadu dae perunu de is sùdditos issoro). Cun s'arribu de su conte Bogino a su Ministèriu de sos afàrios Sardigna (chi aiat apompiadu dae su 1759 a su 1773), s'amministratzione sabàuda si fiat incurada de annoare is duas universidades de s'Ìsula (Casteddu e Tàtari). Fiat istadu in tale cuntestu chi in Sardigna si fiat pòdidu formare una classe intelletuale noa, aberta a sas ideas chi acudiant dae Itàlia, dae Europa e duncas dae s'Illuminismu; un'ingènneru chi at a tènnere manera de si distìnghere in s'època de cussu famadu e turmentadu triènniu rivolutzionàriu de fine sèculu 18.
Razionalizatzione amministrativa e tzentralismu in su segundu Setighentos
Isceti in sa segunda metade de su sèculu, suta de Carlo Emanuele III, su guvernu piemontesu aiat dadu impèllida a una prima istruturadura amministrativa de su regnu. In suta de sa diretzione de Giovanni Battista Lorenzo Bogino (dae su 1759 a su 1773 ministru pro sa Sardigna), fiat posta manu a s'aparatu pùblicu intreu, a sas istitutziones educativas, a su crèditu agràriu (istruturadura de is "montes granàticos"), a su cummèrtziu, a is relatos cun sa Crèsia. Su totu fiat acontèssidu in s'òtica de un'ammodernadura e de unu tzentramentu amministrativu chi eliminaiant o indibiliant istitutos e costùmenes meda raighinados, chentza de modificare is relatos de fortza sotziales e chene alterare s'echilìbriu delicadu instauradu cun sa classe dominadora sarda. Nointames, tales medidas, atuadas in s'arcu de unos binti annos, aiant causadu malumores e resistèntzias in totu is classes sotziales. A livellu pobulare, sa mesurada torra de sas autonomias locales chentza de sa reforma de su regìmene feudale, privaiat is comunidades de sas ùnicas ainas de cuntratatzione possedidos fintzas a cussu momentu. Is medidas adotadas in matèria de razionalizatzione de is setores produtivos e de su cummèrtziu no aiant modificadu is dinàmicas printzipales de s'economia sarda. Sa classe aristocràtica, de su càntone suo, aiat bidu chi possìbile ammenguare sa rilevàntzia cuncreta de cosa sua in is detzisiones polìticss, essende is càrrigas printzipales destinadas in bia esclusiva a su personale piemontesu o comente si siat furesteri. Sa remarcadura de s'assolutismu no aiat cumportadu unu atòliu majore in sa màchina amministrativa, ne aiat prodùidu significativas megiorios in s'andamentu de su tziclu econòmicu e in sa cunditzione generale de is sùdditos, chi fiant abarrados espostos a s'astrintesa de su sistema fiscale feudale e a sas intzertesas de unu regìmene produtivu disusadu, ultres chi a is medidas repressivas pro is cales Bogino et abarradu in manera trista famadu in s'Ìsula. Pro custa sèrie de motivos s'est faeddadu in propòsitu de custa istasone de “razionalizatzione chentza de reformas”.