cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
J. R. R. Tolkien
Carriera linguìstica
Sa carriera acadèmica de Tolkien e sa produtzione literària sua sunt inseparàbiles, a cunsighèntzia de s'amore suo pro sa limba e sa filologia. In s'universidade s'est ispetzializadu in filologia inglesa, e in su 1915 s'est laureadu cun su nòrdicu antigu comente matèria ispetziale. At traballadu in s'Oxford English Dictionary dae su 1918, traballende in unu nùmeru bonu de paràulas chi incumintzant cun sa lìtera W, che a sa paràula walrus, cun sa cale at tentu problemas medas. In su 1920 est divènnidu professore de limba inglesa in s'Universidade de Leeds, in ue at tentu su mèritu de fàghere crèschere su nùmeru de istudiantes de linguìstica de chimbe a binti. At fatu classes de versu eròicu in anglosàssone, de istòria de s'inglesu, de testos in inglesu antigu e inglesu mesanu, filologia inglesa mesana e antiga, introdutzione a sa filologia germànica, limba gòtica, islandesu antigu e gallesu medievale. Cando in su 1925, cun trintatres annos, Tolkien at fatu dimanda pro sa positzione de professore de anglosàssone in su Pembroke College, at dichiaradu chi sos istudiantes suos de filologia germànica in Leeds fiant istados formados che a unu "Club Vichingu". Teniat cònnoschèntzias, fintzas si non perfetas, fintzas de su finlandesu.
Frantza
In su 7 de làmpadas, a Tolkien l'ant informadu chi fiat istadu assignadu che a ufitziale de signales de su 11u batallione (servìtzios) de sos Lancashire Fusiliers. Su batallione faghiat parte de sa 74a Brigada, 25a Divisione. In su mentres chi isetaiat s'intrada sua in su regimentu nou suo, Tolkien si fiat alloriende. Pro colare su tempus, at cumpostu unu poema intituladu The Lonely Isle (S'ìsula abbandada), ispiradu dae sos sentidos suos durante sa navigatzione marìtima finas a Calais. Pro evitare sa tzensura de s'esèrtzitu britànnicu, Tolkien at fintzas destinadu parte de su tempus suo a disvilupare unu còdighe de puntos, cun su cale Edith poderet arrastare sos movimentos suos in Europa.
Prima Gherra Mundiale
In s'austu de su 1914 su Regnu Unidu est intradu in sa Prima Guerra Mundiale. Sos familiares de Tolkien si sunt ispantados cando custu at isseberadu de non si presentare voluntàriu in presse pro fàghere parte de s'esèrtzitu britànnicu. In sa lìtera sua de su 1941 a fìgiu suo Michael, Tolkien regordaiat: "in cuddas dies, sos capos de famìlia s'arruolaiant o fiant minispretziados publicamente. Fiat una carpidura isgradèssida èssere unu giòvanu cun tropu immaginatzione e pagu coràgiu fìsicu."
In càmbiu, Tolkien at "aguantadu s'opressione", intrende in unu programma chi tardaiat s'iscritzione sua finas a cando acabaret sa làurea sua. Cando at acabadu sos esames finales, su trìulas de su 1915, Tolkien regordaiat chi sos familiares suos lu cussigiaiant cada borta cun prus àiru chi s'arruolaret. Cando l'at fatu, est istadu postu che a segundu tenente de sos Lancashire Fusiliers, su 15 de trìulas de su 1915. At retzidu s'allenamentu in su 13u batallione de reserva, in Cannock Chase, Staffordshire, durante ùndighi meses. In una lìtera a Edith, Tolkien si chesciaiat chi "sos galantòmines sunt pagos intre sos superiores, e agiomai sos èsseres umanos sunt, difatis, istranos". A pustis de su cojuiu suo, su tenente e sa sennora Tolkien ant tramudadu in una pensione a curtzu a su campu de allenamentu.
Su 2 de làmpadas de su 1916 Tolkien at retzidu unu telegramma chi numenaiat a Folkestone, dae ue depiat èssere tramudadu a sa Frantza. Sos Tolkien ant passadu s'ùrtima note, in antis de sa partida sua, in un'abitatzione de sa pasada Plough & Harrow de Birmingham. Prus a tardu diat iscrìere chi "dozinas de ufitziales moriant cada minutu. Caminare a largu de s'isposa mea tando... fiat belle che sa morte."
Carriera linguìstica
In privadu, Tolkien s'est intesu atràidu dae "temas ratziales e de significu linguìsticu", e in su seminàriu suo de 1955 English and Welsh, chi est detzisivu pro cumprèndere s'interpretatzione sua de ratza e limba, at espostu sos cuntzetos de sa "preferèntzia linguìstica inerente", chi at numenadu comente "limba nadia", oposta a sa "limba de bàntzigu", chi est sa prima chi s'imparat a faeddare. Tolkien cunsideraiat su dialetu de s'inglesu mesanu de sas West Midlands che a sa "limba nadia" sua e, comente at iscritu a W. H. Auden su 1955, "So unu westmidlander pro sàmbene (e apo ischidu chi connoschiat s'inglesu mesanu de sos West Midlands gasi comente l'apo bidu sa prima borta)."
Batalla de su Somme
In su 27 de santugaine de su 1916, in su mentres chi su batallione suo atacaiat sa trintzera Regina, Tolkien s'est ammalaidadu de calentura de sas trintzeras, una maladia trasmìtida dae sos preuguos, comunos meda in sos amparos. Tolkien est istadu decraradu no adatu e tramudadu a s'Inghilterra in su 8 de santandria de su 1916. Sa parte manna de sos cumpàngios suos amados de iscola sunt mortos durante sa gherra. Intre sos àteros, aiat pèrdidu sa vida Rob Gilson, de su Club de Te e Sotziedade Barroviana (T.C.B.S. in inglesu), chi fiat mortu in sa prima die de su Somme, in su mentras chi ghiaiat a sos òmines suos in s'assaltu de Beaumont-Hamel. Un'àteru membru de su T.C.B.S., Geoffrey Smith, fiat mortu in sa matessi batalla cando una balla de artillieria tedesca at còrfidu in unu puntu de primu agiudu mèigu. Su batallione de Tolkien est istadu in pràtica ispèrdiu pagu a pustis chi issu torraret a s'Inghilterra. Tolkien diat pòdere èssere mortu fintzas issu, ma aiat patidu problemas de salude chi l'aiant obrigadu a si retirare dae sa cumbata in ocasiones medas.
Tolkien est arribadu a su Somme a s'incumintzu de trìulas de su 1916. Intre sos perìodos de firmada in palas de sas lìnias de su fronte, in Bouzincourt, at pigadu parte a sos assaltos de sa rocaforte de Schwaben e de sa bessida a pìgiu de Leipzig. Dae sas memòrias de su reverendu Mervyn S. Evers, prèide anglicanu de sos Lancashire Fusiliers:
Gioventude
In sa prima dècada de vida sua Tolkien at tentu su primu cuntatu suo cun una limba imbentada, s'animàlicu, imbentadu dae sas sorrastras suas Mary e Marjorie Incledon. In cuddu momentu issu istudaiat latinu e anglosàssone. S'interessu in s'animàlicu fiat isparidu in presse, ma Mary e unos àteros, intre sos cales Tolkien matessi, ant imbentadu unu limbàgiu nou prus complessu, su nevbosh. A pustis issu aiat fraigadu su naffarin, chi diat èssere sa prima creatzione sua.
Catolitzèsimu
Paul H. Kocher at iscritu chi Tolkien descriet su male in sa manera chi lu faghet su cristianèsimu ortodossu. Est a nàrrere, s'ausèntzia de Deus. Tzitat esempros medas in su Sennores de sos Aneddos, che a s'ogru chene pàrpala de Sàuron: "sa carpidura niedda de pupia sua s'aberiat in unu putzu, una bentana cara a su nudda". Kocher bidet sa fonte de Tolkien in Tommasu de Aquino, "chi est sensadu supònnere chi Tolkien, comente medievalista e catòlicu, connoschiet bene". Tomu Shippey dat unu parre su matessi, ma in logu de chistionare de Aquino, afirmat chi Tolkien depiat connòschere bene meda sa tradutzione anglosàssone de Alfred su Mannu de s'òpera de Boeci Consolatzione de sa filosofia, nòdida che a Lays of Boethius. Shippey iscriet chi sa bisione cristiana sua de su male currispondet bene meda cun cussa espressada dae Boeci: "su male no est nudda". Narat chi Tolkien at impreadu su corollàriu chi su male non podet creare nudda che a base de sa sentèntzia de Frodo, cando narat chi "s'umbra ... podet petzi istòrchere, non podet fraigare: perunu elementu a beru nou a contu suo", e frases sìmiles de Barbàrbure o de Èlrond. Sighit in sa matessi lìnia narende chi in su Sennore de sos Aneddos su male paret èssere, in tzertos momentos, una fortza indipendente, prus chi no sa mancàntzia de su bene (cun totu chi non tantu indipendente finas a su puntu de su manicheismu), e sugerit chi sos annantos de Alfred a sa tradutzione de Boeci diant pòdere àere ispiradu custu puntu de vista.
Adatamentos
In una lìtera de su 1951 pro Milton Waldman, Tolkien iscriiat, in subra de sas intentziones suas de creare un'"ispètzie de contàntzia belle connètida", in ue "sos tziclos diant dèpere èssere ligados a unu totu maestosu, ma dassare ispàtziu pro àteras mentes e manos, annanghende colores e mùsica e dramma". Sas manos e sas mentes de artistas medas, difatis, sunt istadas ispiradas dae sas contàntzias de Tolkien. Persones chi issu connoschiat de persone, che a Pauline Baynes (s'illustradora preferida dae Tolkien de Sas aventuras de Tom Bombadil e Gil, su massaju de Ham) o Donald Swann (chi at frunidu sa mùsica pro The Road Goes Ever On). Sa reina Margarida II de Danimarca at fatu illustratziones de s'òpera Su Sennore de sos Aneddos a s'incumintzu de sa dècada de su 1970, chi a pustis at imbiadu a su matessi Tolkien. S'autore sudafricanu est abarradu ispantadu dae s'assimìgiu chi teniant cun sos disinnos fatos dae issu matessi.
Fastigiamentu e cojuiu
Su tutore suo, su parde Morgan, at bidu in Edith sa resone pro sa cale Tolkien aiat peoradu sos votos de sos esames suos; e at cunsideradu sa relatzione isfortunada. Su fìgiu adotivu suo fiat ligadu in manera romàntica cun una fèmina prus manna, chi in prus fiat de fede anglicana. Pro custas resones Morgan at proibidu a su giòvanu Tolkien chi bideret Edith, chi nche faeddaret e, agiumai, chi nche mantenneret currispondèntzia, a su mancu finas a cando issu arribaret a sos 21 annos. Tolkien at ubbididu sa proibitzione sua, dae chi su parde fiat arribadu a lu minetzare de acabare de li finantziare sa carriera universitària si isse non truncaiat su cuntatu cun issa.
Adatamentos
Nointames custu, Tolkien non fiat orgolliosu de totu sas rapresentatziones chi ant fatu de sas òperas suas in sos annos, e in unos cantos casos las at disaprovadas de su tot. In su 1946 at refudadu sas illustratziones de Horus Engels pro s'editzione in tedescu de Su Hobbit, cunsiderende·las "tropu disneyficadas... Bilbo cun su nasu unchinadu e Gandalf comente una figura pufa fasciuga, in logu de su magu odìnicu chi penso deo".
Fastigiamentu e cojuiu
Su 8 de ghennàrgiu de su 1913 Tolkien at biagiadu in trenu conca a Cheltenham, in ue est istadu retzidu in sa prataforma dae Edith. In cue ant fatu una passigiada a pee pro sa contrada, si sunt sètzidos in suta de unu ponte de su trenu, e ant faeddadu meda. A sa fine de sa die, Edith at atzetadu sa proposta de cojuiu de Tolkien. Edith at iscritu a Field e l'at torradu s'aneddu de fastìgiu suo. Field si fiat intesu "infadadu in manera terrìbile, in s'incumintzu", e sa famìlia Field "ofèndida e infadada". A pustis de ischire a pitzu de sos pranos noos de Edith, Jessop at iscritu a su tutore de sa pitzoca, narende chi "non tèngio nudda contra a Tolkien, chi est unu galantòmine sàbiu, ma sas prospetivas suas sunt pòberas in estremu, e non mi potzo immaginare cando s'at a agatare in una positzione chi li permitat de si cojuare. Si aeret isseberadu una professione diat èssere diferente."
Su sero in antis a su 21u compleannu suo, Tolkien at iscritu a Edith, chi biviat in cussu momentu cun un'amigu de sa famìlia sua, C. H. Jessop, in Cheltenham. Su chi diat divènnere iscritore l'at decraradu chi mai aiat acabadu de l'amare e l'at pregontadu de lu cojuare. Edith at cuntestadu chi giai aiat atzetadu sa proposta de George Field, frade de una de sas cumpàngias suas de iscola prus corales. Edith l'at arriscadu chi aiat atzetadu si cojuare cun Field petzi ca si fiat sentida "in su parastàgiu" (on the shelf), e chi aiat comintzadu a dudare chi Tolkien galu si preoccuparet pro issa. Puru l'at naradu chi, pro more de sa lìtera sua, totu fiat cambiadu.
Mitologia europea
Tolkien s'est ispiradu a sa literadura, sa poesia e sa mitologia de sos pòpulos germànicos antigos, mescamente sos anglosàssones, chi fiant s'àrea de ispetzializade sua, tantu pro eletzione che pro interessu. Custas fontes de ispiratzione ant inclùdidu òperas de sa literadura anglosàssone che a Beowulf, paristòrias nòrdicas che a sas sagas Völsunga e Hervarar, s'Edda poètica, s'Edda prosàica, su Càntigu de sos Nibelungos, e medas òperas relatzionadas culturalmente. Nointames sos assimìgios de s'òpera sua cun sa paristòria Völsunga e su Càntigu de sos Nibelungos, chi sunt istadas sas bases pro su tziclu operìsticu de Richard Wagner S'aneddu de su nibelungos, Tolkien nd'at criticadu cale si siat cunfrontu diretu, signalende a s'editore suo chi "ambos duos aneddos fiant tundos, e inoghe s'acabant sos cunfrontos." Nointames custu, unos cantos crìticos creent chi Tolkien siat istadu influentzadu dae Wagner in unos cantos aspetos de s'òpera sua, che a su "cuntzetu de un'aneddu chi dat a su mere suo su domìniu de su mundu .   Difatis, duas de sas caraterìsticas pròpias de s'Aneddu Ùnicu, su fatu de èssere malu in isse matessi e su pòdere de corrutzione de sas mentes e de sas boluntades de àteros personàgios, non s'agatant in sas fontes mitològicas, ma teniant unu ruolu tzentrale in s'òpera de Wagner.
Erèntzia
Partinde dae sos annos sessanta e setanta, sa produtzione tolkieniana s'est agatada a s'internu de unu fenòmenu literàriu e de costùmene de importu mannu chi at contribuidu a s'afirmòngiu de s'immaginàriu fantasy modernu. Sa produtzione de Tolkien benit acostada fatu fatu a su gènere high fantasy. Medas òperas fantasy cuntemporàneas sunt ispiradas a s'universu tolkienianu. Nde sunt esèmpios connotos sas Crònacas de s'astra e de su fogu de George R. R. Martin o sa saga de Shannara de Terry Brooks.
Istòrias de aventuras britànnicas
Tolkien at tzitadu fintzas sa paristòria de Rider Haggard Issa in un'intervista telefònica: "Supòngio chi, de giòvanu, Issa mi at interessadu gasi comente s'àstula grega de Amyntas [Amenartas], chi est su tipu de màchina pro sa cale totu si moiat." B'at unu supostu fac-sìmile de custa àstula dae tzeràmica in sa prima editzione de Haggard, e s'iscritzione chi bi si nche podet bìdere, a pustis bortada, batit a sos personàgios inglesos in su regnu antigu de issa. Crìticos medas ant cumparadu custa risorsa cun su Testamentu de Isildur de su Sennore de sos Aneddos e a sos isfortzos de Tolkien pro recreare un'illustratzione realìstica de una pàgina de su Libru de Mazarbul. Àteros, che a Edwin Muir, ant agatadu parallelismos intre sos romanzos de Tolkien e sos de Haggard.
Fraigadura de limbas
In parallelu a s'òpera acadèmica sua, Tolkien s'est dedicadu a sa passione sua de fràigu de limbas, chi at descritu in su sàgiu suo Su vìtziu segretu (A Secret Vice, publicadu in sa regorta S'edade de mesu e su fantàsticu). Sas prus disvilupadas de custas sunt istadas su quenya e su síndarin, sa connessione etimològica de sas cales at formadu su coro de una parte manna de su legendarium de s'autore inglesu.
Pitzinnia
De minore at patidu su mòssigu de unu arangiolu muninca mannu in su giardinu, eventu chi calicunu creet chi, a pustis, diat èssere rapresentadu in sas istòrias suas, cun totu chi Tolkien matessi at ammìtidu de non tènnere perunu ammentu de s'intzidente, e chi non teniat perunu òdiu ispetziale pro sos arangiolos in sa vida sua a mannu. In unu àteru intzidente, unu tzeracu giòvanu de sa famìlia, chi cunsideraiat chi Tolkien fiat unu criu bellu meda, aiat batidu su pipiu a su kraal suo pro l'ammustrare a sa famìlia; su mangianu imbeniente l'aiat torradu a sos babbos suos.
Catolitzèsimu
Fintzas s'immaginàriu e sa teologia catòlica ant tentu unu ruolu in su modellamentu de s'immaginatzione creativa de Tolkien, prena comente fiat de su fungudu ispìritu religiosu suo. Tolkien l'ischiat:
Fraigadura de limbas
Totu at tentu cumintzu cando su giòvanu Tolkien aiat iscurtadu pro casu unu grupu de piseddos faeddare in "animàlicu" (o "animalesu"), unu limbàgiu-giogu chi si serbiat esclusivamente de nùmenes de animales e nùmeros pro comunicare cale si chi siat casta de informatzione. A esèmpiu "cane rusinnolu tocafuste baranta" podiat chèrrere nàrrere "tue ses unu poleddu". A pustis s'animàlicu fiat istadu ismentigadu e sostituidu dae un'idioma nou: su "Nevbosh", chi istorpiaiat in manera chi non podiat èssere reconnota sas paràulas inglesas sostituinde·las in carchi casu cun unas àteras latinas o frantzesas. Dae tando su riellu de Tolkien pro sas limbas no aiat fatu chi crèschere.
Pitzinnia
Cando teniat tres annos Tolkien est tramudadu cun mama sua e frade suo in Inghilterra, in sa chi pretendiat de èssere una bisita de durada longa. Babbu suo, però, est mortu in Sudàfrica de callentura reumàtica in antis chi poderet torrare cun issos. Custu at lassadu sa famìlia chene intradas, motivu pro su cale mama sua si los est batidos in domo de babbos suos, in Kings Heath, Birmingham. Pagu a pustis, in su 1896, sa famìlia s'est tramudada in Sarehole (in die de oe mutidu Hall Green), chi tando fiat unu bidditzolu de su Worcestershire, e chi prus a tardu diat èssere integradu in Birmingham. In cue su Tolkien, a minore, s'ispassiaiat esplorende Sarehole Mill e Moseley Bog, in paris a sos montigros de Clent, Lickey e Malvern, chi diant ispirare a pustis iscenas de sos libros suos, gasi comente sas biddas e villas de sos ambientes, che a Bromsgrove, Alcester o Alvechurch, o logos cuncretos che a sa fatoria de tzia sua, Jane, su Bag End, su nùmene de su cale at impreadu in sas òperas suas. Mabel Tolkien at iscolarizadu suos duos fìgios in domo. Ronald, comente fiat connotu dae sa famìlia, fiat un'alunnu bonu. Sa mama l'at insingiadu botànica, creende in fìgiu suo s'interessu pro sa bisione de sas prantas. A minore, a Tolkien l'agradaiat disinnare paesàgios e àrbores, ma sas letziones prefertas suas fiant cuddas chi teniant relatzione cun sas limbas, insingende·li mama sua sas bases de su latinu dae giòvanu meda.
The Fall of Arthur
The Fall of Arthur, publicadu in su 23 de maju de su 2013, est unu poema narrativu cumpostu dae Tolkien a s'incumintzu de sa dècada de su 1930. Si tratat de unu poema alliterativu chi arribat finas a belle 1.000 lìnias, imitende su poema anglosàssone Beowulf ma iscritu in inglesu modernu. Mancari essende ispiradu a sa fintzione medievale arturiana, su cuntestu istòricu est ambientadu in su perìodu de sos disterros mannos, siat in sa forma (impreat su versu germànicu) siat in su cuntenutu, ammustrende Artù che a unu sennore de sa gherra brètonu chi gherrat contra a sos invasores sàssones, evitende sos aspetos artu-medievales de su tziclu arturianu (che a su Graal o s'istabilimentu de una corte); su poema incumintzat cun sa contra-invasione britànnica de sa Sassònia betza (Arthur eastward in arms purposed, Artù conca a est cun punnas militares).
Adatamentos
Tolkien fiat iscèticu cun sa passione emergente chi b'aiat pro s'òpera sua in sos Istados Unidos, e in su 1954 at refudadu propostas pro creare una lìnia de giacas, cointzidente cun sa publicatzione de s'editzione americana de Su Sennore de sos Aneddos:
Democratzia
Pro custu sas simpatias suas andant a sos chi chircant de si sutràere a sos ischieramentos e a sas conchistas de s'òmine: «a sos istatigheddos chi abarrant neutrales», a sa Gallia lìbera e a Cartàgine durante s'època romana. E issu matessi decrarat de apartènnere «a s'ala de sos semper derrotados mai sutamìtidos» (lìtera 77).
Pensione e ùrtimos annos
S'atentzione de sos ammiradores est divènnida gasi intensa chi Tolkien at dèpidu fàghere bogare su nùmeru de telèfonu suo dae s'elencu pùblicu e, a sa fine, issu e Edith ant dèpidu tramudare cara a Bournemouth, chi tando fiat unu munitzìpiu costerinu frecuentadu dae sa classe mesana britànnica. Sa conditzione de Tolkien de autore de best-sellers l'at fatzilitadu s'intrada a sa sotziedade arta, ma Tolkien intendiat sa mancàntzia de sa cumpannia de sos amigos suos Inklings. Edith, nointames, est istada prus chi cuntenta de adotare su ruolu sotziale nou suo, motivu pro su cale sos Tolkien aiant isseberadu Bournemouth.
A parre de Humphrey Carpenter:Edith Tolkien est morta su 29 de santandria de su 1971, a s'edade de 82 annos. Simon Tolkien at iscritu:
Adatamentos
At refudadu fintzas sa rapresentatzione teatrale de su gènere fantàsticu in su sàgiu suo "On Fairy-Stories", presentadu sa prima borta in su 1939:
Mitologia europea
Sa passione sua pro sa mitologia fiat coerente cun sa fede catòlica sua. Su pìscamu Newman, chi est istadu professore de su tutore de Tolkien, afirmaiat chi sa mitologia pagana bene cumpresa fiat una preparatzione pro su vangelu.
Beowulf
Dècadas a pustis, W.H. Auden at iscritu a su professore betzu suo:
Istudiosu de importu de sa limba inglesa antiga, est istadu professore titulare de anglosàssone e catedràticu (Rawlinson and Bosworth Professor) de su Pembroke College intre su 1925 e su 1945, e a pustis professore de inglesu e catedràticu (Merton Professor) de su Merton College de s'Universidade de Oxford, intre su 1945 e su 1959. In cue, at contribuidu a sa creatzione de su New Oxford English Dictionary. Est istadu amigu meda de C. S. Lewis, essende ambos duos membros de unu grupu informale de cuntierra literària connotu che a sos Inklings. Est istadu fintzas membru de sa Royal Society of Literature. In su 1972 Tolkien at retzidu sa làurea honoris càusa in s'Universidade de Oxford, e su 28 martzu de cuss'annu sa reina Elisabetta II l'at cunferidu su tìtulu de Cumandante de s'Òrdine de s'Imperu Britànnicu.
Pensione e ùrtimos annos
Tolkien aiat fatu pònnere su nùmene Lúthien in sa tumba de Edith, in su campusantu de Wolvercote de Oxford. Cando Tolkien est mortu, 21 meses prus a tardu, su 2 de cabudanni de su 1973, a s'edade de 81 annos, est istadu interradu in sa matessi tumba, cun su nùmene Beren a curtzu de su suo. Duncas, sa tumba naraiat:
Durante sa vida sua in pensione, intre su 1959 e sa morte sua in su 1973, Tolkien at retzidu semper prus atentzione pùblica e fama literària. Sas bèndidas de sos libros suos fiant gasi mannas chi si lamentaiat de non si ch'esseret andadu in pensione in antis. In una lìtera de su 1972 deploraiat de èssere divenidu una figura de cultu, ma ammitiat chi "fintzas su nare de un'ìdolu modestu meda ... non podet abarrare indiferente de su totu a su nuscu durche de s'intzensu!"
Placas ammentadoras
B'ant sete placas biaitas in Inghilterra chi ammentant logos assòtziados cun Tolkien: una in Oxford, una in Bournemouth, bator in Birmingham e una in Leeds. Una de sas placas de Birmingham ammentat su logu de ispiratzione de Sarehole Mill, a curtzu de ue Tolkien est istadu intre sos bator e sos oto annos, e duas de sas placas indicant sas domos in ue est istadu in antis de tzucare a s'Universidade de Oxford; s'ùrtima s'agatat in s'albergu in ue s'est istabilidu in antis de tzucare a Frantza pro cumbàtere in sa Prima Guerra Mundiale. Sa placa situada in West Park, Leeds, ammentat sos chimbe annos in sos cales Tolkien est istadu primu leghidore e a pustis professore de limba inglesa in s'universidade. Sa placa de Oxford ammentat sa residèntzia in ue Tolkien at iscritu Su Hobbit e una parte manna de Su Sennore de sos Aneddos. B'ant fintzas àteras duas placas chi sinnalant edificios assòtziados a Tolkien:
Su Silmarillion
Sas Istòrias Mannas de sas Dies de s'Antichidade est s'annantu de sas tres relatas de importu prus mannu chi J. R. R. Tolkien at disvilupadu in su mundu mitològicu suo (Arda), durante sa Prima Edade de su Sole o in sas Dies de s'Antichidade e sunt relatzionadas in manera istrinta cun s'istòria de sos Silmarils. Sas istòrias sunt S'istòria de Beren e Lùthien (s'istòria de amore intre s'alva Lùthien e s'òmine Beren), Sa Ruta de Gòndolin (in ue si nche contant sas aventuras de Tuor finas a cando no arribat a Gòndolin, s'arribu suo e sa vida sua finas a sa ruta sua e a sa fua de s'eroe e sa famìlia sua) e S'istòria de sos fìgios de Hurin (in ue sb'est iscritu su destinu malauradu de Turin e Nìenor, fìgios de Hurin), mentovadu fintzas comente Narn. Custas istòrias las podimus agatare in medas regortas, totu publicadas a pustis de sa morte de Tolkien, dae fìgiu suo Cristopher. Sunt: Su libru de sos contos pèrdidos, Contos no acabados de Nùmenor e de sa Terra Mesania, Su Silmarillion e Sos fìgios de Hurin.
Autògrafos
A diferèntzia de sa majoria de sos autores de su gènere suo, Tolkien mai s'est mustradu interessadu a s'idea de firmare sas òperas suas. Comente cunsighèntzia de sa popularidade sua, sende gasi, sas còpias firmadas a manu de sas lìteras suas o de sas primas editziones de sos manuscritos suos sunt arribados a prejos de ispantu in sas astas; in prus, nd'ant aparèssidu còpias farsas in su mercadu. In piessignu, ant publicadu chi calicunu aeret bèndidu, pro 85.000 dollaros, una prima editzionede Su Hobbid firmada e in cobertedda tosta. Sas colletziones particulares de materiale relatzionadu cun s'autore includent fintzas libros de sagìstica e notas manuscritas de sa biblioteca privada de Tolkien.
Istòrias de aventuras britànnicas
S'òpera de Edward Wyke-Smith The Marvellous Land of Snergs, cun sa cantidade sua de personàgios printzipales, at influentzadu sos acontessimentos, sos temas e sa descritzione de su biàgiu de Bilbo in Su Hobbit.
Erèntzia
A pustis de s'àere dedicadu dae su tempus s'infàntzia sua a sa creatzione de limbàgios, in su cursu de sos annos issu at isvilupadu una cosmogonia bera e pròpia, contende s'istòria de unu mundu dae s'incumintzu suo finas a s'era nostra. In su 1916-1917 su professore at incumentzadu difatis cun s'iscritura de su cumplessu de mitos e legendas chi a pustis est devènnidu Su Silmarillion, a su cale at traballadu totu sa vida. Sa punna initziale sua fiat cussa de dare a s'Inghilterra una mitologia bera e pròpia. In prus a totu custu sa genesi de custos mitos fiat ligada in manera istrinta a sa voluntade de Tolkien de creare una mitologia e, a pustis, una literadura èpica e de paristòrias de atribuire a sos pòpulos chi faeddaiant sas limbas imbentadas suas. Duncas custas òperas podent èssere definidos propriamente che a meta-contos.
Batalla de su Somme
Su perìodu bèllicu de Tolkien fiat istadu un'istress terrìbile pro Edit, chi patiat s'idea chi cada tocheddada a sa porta de domo sua poderet significare s'arribu de sa noa de sa morte de su maridu suo. Pro superare sa tzensura de s'esèrtzitu britànnicu, sos Tolkien aiant isvilupadu unu còdighe segretu de impreare in sas lìteras chi issu imbiaiat a domo. Pro mèdiu de custu còdighe, Edith podiat sighire sos movimentos de su maridu suo in sa mapa de su fronte otzidentale.
Fronte domèsticu
Tolkien, dèbile e istasidu, at coladu su restu de sa gherra intre ispidales e presìdiu, essende cunsideradu no adatu pro su servìtziu generale.
Fraigadura de limbas
Sa popularidade de sos libros de Tolkien at tentu un'efetu de annotu, in s'impreu de sas limbas a sa literadura fantàstica in piessignu ma fintzas in sos ditzionàrios, chi in dies de oe atzetant s'ortografia idiosincràtica de Tolkien in paràulas che a dwarves e dwarvish (in paris cun dwarfs e dwarfish) chi in sardu cheret nàrrere duddurinos, chi fiant istados belle in disavesu dae su de XIX sèculos. (Difatis, a parre de Tolkien, si su plurale de s'inglesu antigu aeret campadu, diat èssere istadu dwarrows o dwerrows.) At fintzas adotadu sa paràula eucatastrophe (eucatàstrofe, in sardu), cun totu chi s'impreat mescamente in connessione cun sas òperas suas.
Fronte domèsticu
Tolkien est arribbadu a su rangu temporàneu de tenente su 6 de ghennàrgiu de su 1918. Cando est istadu destinadu a Kingston upon Hull, paris cun Edith at incumintzadu a passigiare pro sos padentes postos a inghìriu de Roos, e Edith at incumintzadu a ballare in un'abertinu inghiriadu dae frores. A pustis de sa morte de s'isposa sua, in su 1971, Tolkien at ammentadu:
Catolitzèsimu
Issu paret non minispretziare su mètodu simbòlicu tìpicu de sas paràbolas evangèlicas, est a nàrrere su faeddare de una veridade impreende sìmbulos: «Deo dia pretèndere, si non dia pensare chi siat presumidu dae parte de una persone gari istruida male, de tènnere a punna cussa de dimustrare sa veridade e de incoragire sos bonos printzìpios morales in custu mundu nostru, pro mèdiu de s'espediente antigu de los acrarare pro mèdiu de personificatziones diversas, chi a sa fine agiudant a los fàghere cumprèndere».
Carriera acadèmica e artìstica
In su mentres chi traballaiat in su Pembroke College, Tolkien at iscritu S'Hobbit, e fintzas sos primos duos volùmenes de Su Sennore de sos Aneddos, in su mentres chi biviat in su nùmeru 20 de Northmoor Road, in North Oxford (logu in ue b'at una placa ammentadora de colore biaitu posta in cue in su 2002). At fintzas publicadu unu sàgiu filològicu in subra de su nùmene "Nodens", a pustis chi Sir Mortimer Wheeler at batidu a sa lughe un'asclepeion romanu in Lydney Park, Gloucestershire, in su 1928.
Fastigiamentu e cojuiu
Edith Bratt e Ronald Tolkien si sunt promìtidos ufitzialmente in Birmingham in su ghennàrgiu de su 1913, cojuende·si in sa crèsia catòlica romana de Santa Maria Immaculada de Warwick in su 22 de martzu de su 1916. In sa lìtera sua de 1941, destinada a fìgiu suo Michael, Tolkien espressaiat s'ammiratzione sua pro sa predispositzione cun chi sa mugere sua s'est cojuada cun un'òmine chene traballu, pagu dinare e peruna prospetiva, francu sa probabilidade de mòrrere in sa Gherra Manna.
Religione
Su catolitzèsimu romanu de Tolkien est istadu unu fatore significativu in sa cunversione de C. S. Lewis dae s'ateismu a su cristianèsimu, fintzas si Tolkien est abarradu isporadu dae su fatu chi Lewis aeret isseberadu de s'aunire a sa Crèsia de Inghilterra.
Libros pro pitzinnos e àteras òperas curtzas
In paris cun sas cumpositziones mitòpicas suas, Tolkien s'est apassionadu a imbentare istòrias de fantàsia pro distràere fìgios suos. Cada annu iscriiat lìteras pro Pasca de Nadale, faghende finta de èssere Babbu Nadale e imbiadas a sos fìgios suos, recreende una sèrie de istòrias breves (prus a tardu compiladas e publicadas comente Sas lìteras de Babbu Nadale). Àteras istòrias includent Mr. Bliss e Roverandom (pro pitzinnos), e Leaf by Niggle (parte de Tree and Leaf), Sas aventuras de Tom Bombadil, On Fairy-Stories, Su frailàrgiu de Wootton Major e Gil, su massaju de Ham. Roverandom e Su frailàrgiu de Wootton Major, comente S'Hobbit, adotaiant ideas de legendarium suo.
Carriera acadèmica e artìstica
In su 3 de santandria de su 1920 Tolkien l'ant ismobilitadu, e issu at abbandonadu s'esèrtzitu mantenende su gradu de tenente. Su primu traballu suo che a tzivile, a pustis de sa Prima Guerra Mundiale, est istadu in s'Oxford English Dictionary, in ue at traballadu mescamente pro s'istòria e s'etimologia de paràulas de orìgine germànica cun sa lìtera W. In su 1920 at ocupadu una positzione de professore suplente (reader) de limba inglesa in s'Universidade de Leeds, divenende su professore prus giòvanu de s'entidade. In su mentres chi fiat in Leeds at iscritu s'òpera A Middle English Vocabulary (Vocabulàriu de s'inglesu mesanu) e sa versione definitiva de Sir Gawain and the Green Knight, in paris cun E. V. Gordon. Ambas duas sunt divènnidas òperas acadèmicas impreadas pro medas annos. At fintzas bortadu in inglesu Sir Gawain, Pearl e Sir Orfeo. In su 1925 est torradu a su Pembroke College che a professore Rawlinson and Bosworth de anglosàssone pro more de una bursa de istùdiu.
Erèntzia
S'òpera de John Ronald Reuel Tolkien at tentu una fama manna in totu su mundu. Custu sutzessu est dèpidu fintzas a su fatu chi Tolkien est istadu capatzu de prodùere unu legendarium cun interpretatziones plùrimas, un'òpera complessa, ma in su matessi tempus populare.
Debata a pitzu de sa ratza
Tolkien at reagidu cun arrenegu a sos etzessos de sa propaganda antigermànica durante sa gherra. In su 1944, in una lìtera a fìgiu suo Christopher, naraiat:
Istòrias de aventuras britànnicas
Una de sas influèntzias prus de annotu de Tolkien est istada su polìmata William Morris, fundadore de su movimentu Arts and Crafts. Tolkien disigiaiat imitare sos romanzos in prosa e in versu de Morris, dae su cale at atzetadu cussìgios pro numenare logos geogràficos che a sas Paules de sos Mortos de Su Sennore de sos Aneddos o su Padente Iscuru (Mirkwood, in inglesu), in prus de unos cantos aspetos generales.
Ammentos
In sas tzitades de sa Silicon Valley de Saratoga e San Josè, in Califòrnia, b'at duos complessos urbanìsticos chi tenent carreras batijadas cun nùmenes chi benint dae sas òperas de Tolkien. Si podent agatare dòighi carrieras cun nùmenes derivados dae sas òperas suas fintzas in sa tzitade de Lake Forest. Su bighinadu de Hobbit's Glen, in Columbia (Maryland), gasi comente sas carreras suas (intre sas cales sunt de annotu Rivendell Lane, Tooks Way e Oakenshield Circle) ant pigadu su nùmene issoro dae sas òperas de Tolkien.
Democratzia
Tolkien non si cnsideraiat unu democràticu "in perunu de sos impreos atuales suos [de su tèrmine]". Cunsideraiat s'ùnica fonte bera de egalidade intre sos òmines cussa de s'egalidade cara a Deus. Pro issu, sa democratzia non batiat a un'ismanniamentu de s'umilidade e de su podere de s'indivìduu ma a demagogia e barra: "cun su risultadu [de sa presèntzia de sa democratzia] chi non tenimus minoresa e umilidade universales, ma mannesa e barra universales, finas a cando carchi Orcu no otenet un'aneddu de su podere, e tando otenimus esemus otenende iscravidade."
Beowulf: A Translation and Commentary
Beowulf: A Translation and Commentary, publicadu in su 22 de maju de su 2014, est una tradutzione in prosa de su poema èpicu medievale Beowulf dae s'inglesu antigu a su modernu. Bortadu dae Tolkien intre su 1920 e su 1926, est istadu editadu dae fìgiu suo. A sa tradutzione li sighint unas 200 pàginas de cummentos in subra de su poema; custos cummentos sunt sa base de su seminàriu chi Tolkien at fatu in su 1936 cun su nùmene "Beowulf: The Monsters and the Critics" e chi at tentu unu sutzessu mannu. Su libru includet fintzas "Sellic Spell", galu non publicadu, gasi comente duas versiones de "The Lay of Beowulf". Su primu est unu cantu de fantàsia in subra de sos pretzedentes biogràficos de Beowulf, e su segundu est unu poema in subra de su tema de Beowulf.
Batalla de su Somme
Annos prus a tardu, Tolkien at decraradu, indignadu, chi cuddos chi buscarent, in sas òperas suas, parallelos cun sa Segunda Guerra Mundiale, fiant faddidos de su totu:
Pensamentu
Tolkien teniat un'òdiu mannu pro sos efetos segundàrios de s'industrializatzione, chi issu pensaiat chi fiat devorende su campu inglesu e sa vida simpre. Durante sa majoria de sa vida sua a mannu, Tolkien at minispretziadu sas automòbiles, e preferiat andare in bitzicleta. Custa atitudine si podet averguare in s'òpera sua, mescamente in sa caraterizatzione de s'"industrializatzione" fortzada de sa Contea in Su Sennore de sos Aneddos.
John Ronald Reuel Tolkien CBE (pronùntzia: /ˈtɒlkiːn/; Bloemfontein, 3 de ghennàrgiu de su 1892 - Bournemouth, 2 de cabudanni de su 1973), prus connotu comente J. R. R. Tolkien, est istadu un'iscritore, poeta, linguista, filòlogu, crìticu literàriu, tradutore e professore universitàriu inglesu, connotu mescamente pro èssere s'autore de sas òperas de high fantasy (fantasy artu) Su Hobbit, Su Sennore de sos Aneddos e Su Silmarillion.
Pensione e ùrtimos annos
Tolkien est istadu numenadu, dae sa reina Elisabeta II, cumandante de s'Òrdine de s'Impèriu Britànnicu, in su 1972, retzinde s'insigna de s'Òrdine in su palatzu de Buckingham in su 28 de martzu de cuss'annu. Semper in su 1972 s'Universidade de Oxford l'at cuntzèdidu unu Dotoradu in Lìteras onoràriu.
Fraigadura de limbas
Pro Tolkien, sa limba e sa grammàtica fiant una chistione de estètica e eufonia, essende su Quenya, in piessignu, disinnadu sighende cunsideros "fonoestèticos"; s'intentzione fiat creare unu "Alvlatinu", basadu in manera fonètica in subra de su latinu, cun ingredientes de su finlandesu, de su gallesu e de su gregu. At fintzas disinnadu, partinde dae su 1945, s'adûnaicu o numenorianu, limba cun unu "gustu semìticu lèbiu", e chi connetiat cun sa contàntzia de Atlàntide chi, pro mèdiu de The Notion Club Pabiros, li ligat diretamente cun sas ideas suas in subra de s'impossibilidade de eredare su limbàgiu, e chi pro mèdiu de sa "Segunda Edade" e s'istòria e de Eàrendil est istada annànghida a su legendarium; gasi, at fintzas frunidu unu ligàmene intre su "mundu primàriu reale" de su de XX sèculos cun su tempus coladu legendàriu de sa Terra Mesania.
Adatamentos tzinematogràficos
Tolkien at sighidu critichende s'iscienegiadura iscena a iscena ("galu un'àtera iscena de boghes e istocadas chene sensu"). Non fiat contra a un'adatamentu dramàticu, nointames custu, e at bèndidu sos deretos pro fàghere unu film, un'òpera de teatru e totu su materiale de bèndere de Su Hobbit e de Su Sennore de sos Aneddos a United Artists in su 1968. United Artists mai at fatu perunu film, cun totu chi su diretore John Boorman nd'at pranificadu unu a cumintzu de sa dècada de su 1970. In su 1976 sos deretos sunt colados a sa Tolkien Enterprises, una divisione de s'azienda de Saul Zaentz, chi at publicadu unu primu adatamentu de su Sennore de sos Aneddos in su 1978, unu film animadu cun rotoscòpia dirigidu dae Ralph Bakshi e cun s'iscienegiadura de s'iscritore de fantàsia Peter S. Beagle. Sa trama coberiat petzi sa prima metade de s'istòria de su libru originale. In su 1977 ant publicadu un'adatamentu animadu musicale pro televisione de Su Hobbit, realizadu dae Rankin-Bass, e in su 1980 ant produidu fintzas unu film pro sa televisione mutidu Sa torrada de su Re, chi coberiat unas cantas partes de Su Sennore de sos Aneddos chi no aiat acabadu Bakshi.
The Story of Kullervo
The Story of Kullervo, publicadu a primu in Tolkien Studies in su 2010, e torradu a aparèssere cun materiale additzionale in su 2015, est una narratzione noa de su poema finlandesu de su de XIX sèculos. Est istadu iscritu in su 1915, in su mentras chi Tolkien istudaiat in Oxford.
Su Hobbit
Tolkien mai si diat àere immaginadu chi sas istòrias suas diant èssere divènnidas populares, ma pro casualidade unu libru numenadu Su Hobbit (The Hobbit, in inglesu), chi aiat iscritu unos annos in antis pro fìgios suos, est arribadu in su 1936 in sas manos de Susan Dagnall, impiegada de sa domo editora londinesa George Allen & Unwin, chie at cumbintu Tolkien chi l'intregaret pro sa publicatzione sua. Sende gasi, cando est istada publicada, un'annu prus tardu, su libru at atràidu s'atentzione tantu de mannos comente de sos pitzinnos, divenende un'òpera bastante populare pro chi sos editores pregontarent a Tolkien chi nde publicaret un'àtera.
Pensamentu
Cun totu chi non faeddaiat ne iscriiat meda in subra de custu tema, Tolkien fiat a favore de iscontzare s'Impèriu britànnicu, e agiomai su Regnu Unidu. In una lìtera de su 1936 destinada a un'alunnu betzu suo, su linguista belga Simonne de Ardenne, Tolkien iscriiat: "Sa situatzione polìtica est mala... Tèngio medas simpatias pro Bèlgiu, chi tenet sas dimensiones adatas pro cale si siat paisu! Diat disigiare chi su meu galu esseret limitadu dae sas abbas de su riu Tweed e sos muros de su Galles... nois, su pòpulu, connoschimus, a su nessi, unas cantas cosas in subra de sa moralidade e de s'eternidade, e cando Hitler (o unu frantzesu) narat 'Germània (o Frantza) ant a esìstere pro semper' ischimus chi narant fàulas."
Òperas
Tolkien at ideadu temas medas chi at torradu a impreare in sos abbotzos imbenientes de su legendàriu suo, incumintzende cun Su libru de sos contos pèrdidos, iscritu in su mentres chi si fiat riprendende dae una maladia pigada durante sa batalla de su Somme. Sas duas istòrias de importu prus mannu, su contu de Beren e Lúthien e su de Turin, a pustis los at ismanniados e disvilupados che a poemas narrativos (publicados in Sas balladas de Beleriand).
Fastigiamentu e cojuiu
A s'edade de 16 annos J.R.R. Tolkien at connotu a Edith Mary Bratt, chi fiat tres annos prus manna, cando issu e su frade suo Hilary s'ant tramudadu a sa pensione in ue issa biviat, in Duchess Road, Edgbaston. Humphrey Carpenter at iscritu:
Fronte domèsticu
Custu contu at ispiradu s'istòria de s'addòbiu intre Beren e Lúthien.
Ammentos
Dae su 2003, The Tolkien Society at ammaniadu su Tolkien Reading Day (Die de sa letura de Tolkien), chi si faghet su 25 de martzu in iscolas de totu su mundu.
Gherra totale
Est abarradu orrorizadu dae sos bombardamentos atòmicos de Hiroshima e Nagasaki, referende·si a sos iscientziados de su Progetu Manhattan che a "cussos fìsicos lunàticos" e "fraigadores de Babele".
Opositzione a sa globalizatzione e a sa tecnocratzia
S'est lamentadu fintzas de sa globalizatzione nàschida dae sa Segunda Gherra Mundiale, iscriende chi "s'orrore ispetziale de su mundu de oe est su fatu chi totu sa cosa malaita est in una bursa ebbia. Non b'at logu perunu a ue fuire. Fintzas sos Samoiados, minores e malasortados, tèngio su suspetu chi tèngiant màndigu in botos e altoparlantes in su bidditzolu issoro chi contant sas paristòrias pro drommire de Stalin in subra de sa Democratzia e de sos fascistas malos chi papant pitzinneddos e furant canes de islita." Sa globalizatzione, a parre suo, fiat ligada a s'ispartzinamentu de sos mètodos americanos de produtzione de massa e de istandardizatzione e a su domìniu de s'inglesu, totu cosas chi issu cunsideraiat terrificantes.
Religione
Una borta at iscritu a sa fìgia de Rayner Unwin, Camilla, chi disigiaiat connòschere sa punna de sa bida, chi fiat su de "ismanniare segundu sas capatzidades nostras su connoschimentu nostru de Deus cun totus sos mèdios chi tenimus, e nos nche lassare batire dae cussu a lodes e ringratziamentos." Teniat una devotzione ispetziale pro s'eucarestia, iscriende a fìgiu suo Michael chi "in su Sacramentu Santu ... as a agatare romantitzismu, glòria, onore, fidelidade e su caminu beru de totu sos amores tuos in sa terra, e meda de prus de cussu". Pro custa resone at semper incoragidu sa retzidura fitiana de sa Santa Comunione, iscriende torra a fìgiu suo Michael chi "s'ùnica cura pro su tzedimentu de sa fide est sa Comunione". Creiat chi sa Crèsia catòlica fossas sa prus bera mescamente pro su logu de onore e s'onore in su cale teniat su Sacramentu Santu. Fintzas chene denigrare su Cuntzìliu Vaticanu II - descriende·lu che a "netzessàriu" - pensaiat chi sas reformas de Paba Pio X "superant cale si siat cosa ... chi su Cuntzìliu at a realizare." In sos ùtrimos annos de sa bida sua, Tolkien at opostu resistèntzia a unas cantas modìficas litùrgicas implementadas a pustis de su Contzìliu, mescamente s'impreu de s'inglesu in sa liturgia; at sighidu a rispòndere in latinu, ignorende su restu de sa congregatzione.
Opositzione a su nazismu
Tolkien s'est opostu in manera forte a Hitler e a su Partidu Nazista in antis de sa Segunda Guerra Mundiale, e at minispretziadu mescamente s'ideologia ratzista e antisemita de sos nazistas.In su 1938 sa domo editora Rütten & Loening Verlag fiat preparende sa publicatzione de Su Hobbit in sa Germània nazista. Tolkien s'est indignadu cando, in antis de sa publicatzione, l'ant preguntadu si fiat de orìgine ariana. In una lìtera a s'editore britànnicu suo, Stanley Unwin, at cundennadu sa "dotrina ratziale" tedesca che a "perniciosa e asientìfica de su totu". In prus, at annànghidu chi teniat medas amigos giudeos e chi fiat cunsiderende de "lassare in suspesu sa tradutzione a su tedescu". At iscritu duas lìteras destinadas a Rütten & Loening, narende a Unwin chi imbiaret sa chi preferreret. Sa prus maseda, chi est istada a sa fine imbiada, s'est pèrdida durante sos bombardamentos posteriores de Germània. In sa chi no at imbiadu, Tolkien narat chi "arianu" est unu cuntzetu linguìsticu, chi faghet riferimentu a sos faeddatores de sas limbas indoarianas. In prus, at annantu chi:
Fraigadura de limbas
Intre sas deghinas de idiomas imbentados dae Tolkien podimus tzitare:
Opositzione a su nazismu
In una lìtera de su 1941 a fìgiu suo Michael, Tolkien at espressadu su resentimentu suo pro s'istorchidura de s'istòria tedesca conca a su "norditzismu":
Sos fìgios de Hurin
Prus de reghente, su 2007, sa HarperCollins (in su Regnu Unidu e Canadà) e sa Houghton Mifflin (in sos Istados Unidos) ant publicadu Sos fìgios de Hurin. Su romanzu contat s'istòria de Turin Turambar e de sorre sua, Nienor, fìgios de Hurin Thalion. Su materiale l'at compiladu Christopher Tolkien, chi l'at pigadu dae su Silmarillion, dae sos Contos no acabados, dae S'istòria de sa Terra Mesania e dae manuscritos non publicados.
Orìgines familiares
Tolkien pessaiat chi su sambenadu suo derivaret dae sa paràula tedesca tollkühn, chi cheret nàrrere "atrividu", impreende custu fatu pro si caricaturizare a sa sola in The Notion Club Pabiros, in ue aparit unu personàgiu mutidu Rashbold. Nointames totu custu, s'orìgine de su nùmene no est istadu agatada cun seguresa. Un'iscritore tedescu at sugeridu chi su nùmene, prus a prestu, bèngiat dae sa bidda de Tolkynen, a curtzu de Rastenburg, in sa Prùssia Orientale (In die de oe in Polònia, in ue tenet su nùmene de Tonułkiny). Cun totu chi sa bidda s'agatat indedda meda dae sa Bassa Sassònia, su nùmene suo derivat dae sa limba prussiana, chi como no esistit prus.
Beowulf
Durante sa dècada de su 1920, Tolkien at incumintzadu una tradutzione de Beowulf, chi at acabadu in su 1926, cun totu chi mai l'at publicada. A sa fine, l'at editada e publicada fìgiu suo in su 2014, prus de baranta annos a pustis dae sa morte de Tolkien e belle noranta annos a pustis de l'àere acabada.
Istòrias de aventuras britànnicas
Tolkien at iscritu de s'èssere intesu ispantadu, a minore, dae sa paristòria istòrica de S. R. Crockett The Black Douglas, basende su negromante suo (Sàuron) in subra de s'antagonista de cuss'òpera, Gilles de Retz. Unos cantos acontessimentos siat de S'hobbit siat de su Sennore de sos Aneddos assimigiant, tantu in manera narrativa che a in s'istile, a sa paristòria de Crockett, e siat su panorama globale suo siat s'istile e s'immaginàriu suos sunt istados sugeridos che a un'influèntzia pro Tolkien.
Debata a pitzu de sa ratza
S'est fintzas lamentadu de sa segregatzione ratziale in Sudàfrica, iscriende chi "su tratamentu de sas persones de colore belle semper orrorizat a chie si siat chi biàgiat foras de su Regnu Unidu."
Ammentos
Tres montes de sas Cadwallader, in sa Colùmbia Britànnica (Cànada) sunt istadas batijadas partinde dae personàgios de Tolkien: su monte Shadowfax, su monte Gandalf e su monte Aragorn. Su 1 de nadale de su 2012 b'at àpidu s'annùntziu, in una cunferèntzia de imprenta tzelebrada in Zelanda Noa, chi sa New Zealand Geographic Board diat realizare una consultatzione pro batijare unu monte a curtzu a Milford Sound cun su nùmene de Tolkien, pro resones istòricas e literàrias, e pro tzelebrare su 121u anniversàriu de s'iscritore sudafricanu.
Adatamentos tzinematogràficos
Su chircadore de Tolkien James Dunning at coniadu su tèrmine Tollywood, cuntzetu derivadu dae "Tolkien Hollywood", pro descrìere sos tentativos de creare un'adatamentu tzinematogràficu de sas istòrias de su legendàriu tolkenianu, cun sa punna de otènnere resurtados bonos in billeteria, prus chi no in sa fidelidade cun s'idea originale.
Segunda Gherra Mundiale
Tolkien at bortadu in inglesu fintzas su Libru de Giona pro sa Jerusalem Bible, publicada in su 1966.
Sa contàntzia de Sigurd e Gudrún
Sa contàntzia de Sigurd e Gudrún, publicada in totu su mundu su 5 de maju de su 2009 dae HarperCollins e Houghton Mifflin Harcourt, contat in manera diferente sa contàntzia de Sigurd e sa ruta de sos niflungs de sa mitologia germànica. Si tratat de unu poema narrativu cumpostu in versos alliterativos e modelladu sighende sa poesia de su Nòrdicu antigu Elder Edda. Christopher Tolkien at inclùdidu medas notas e cummentos in subra de sa tarea de babbu suo.