cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingurtosu
Istòria
Oe Ingurtosu est unu monumentu de archeologia industriale minerària e faghet parte de su Parcu Geomineràriu Istòricu e Ambientale de sa Regione Sardigna, insertadu in sa rete GEO-PARKS de s'UNESCO.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Prima gherra sardu-pùnica
A defensa de is interèssios pùnicos, in su 540 a.C. Cartàgine aiat imbiadu in Sardigna un'espertu generale suo, giai vitoriosu in Sitzìlia contra de is Gregos e de custos naradu Malcu (est a nàrrere su Re). Isbarcadu in s'Ìsula cun unu corpus de imbiu cumpostu de is élites pùnicas, cun su còmpitu de liberare is tzitades de costa de su perìgulu de annichilamentu, Malcu aiat agatadu a dd'abetare sa ferotze e organizada resistèntzia de is Sardos nuràgicos. Trasidos de atacos contìnuos e de sa gherrilla sambenosa chi si fiat isvilupada a inghìriu de is movimentos issoro, is Cartaginesos fiant istados custrintos a si retirare e a si torrare a imbarcare padessende pèrdidas mannas. Non fiant istadas is fortilesas nuràgicas però su mèdiu de vitòria pro is Sardos, ma is Pùnicos fiant istados derrotados in is cumbatos de campu. S'interventu de Cartàgine fiat istadu descritu dae s'istòricu romanu Marcu Giunianu Giustinu, e paret ca in patria custa derrota fiat istada retzida che unu disastru tantis de motivare a fatu reformas tziviles e militares mannas. A pustis de custos acontessimentos, s'esèrtzitu fiat istadu afortigadu e fiat fatu sìmbulu e istrumentu de sa voluntade de dominatzione cartaginesa.
Richard Stallman
Is annos 2000
Cun unu cummentu acasagiadu dae su cuotidianu britànnicu The Guardian in su nadale 2010 Stallman at pigadu ispunto de sos eventos ligados a su casu de sa publicatzione de cablogrammas diplomàticos istadunidensos dae Wikileaks pro torrare a afirmare carchi cumbinchimentu suo subra sa natura non lìbera de sa retze Internèt (definidu comente a unu "logu virtuale" in manera sustantziale privu de deretos tziviles, chi esistint imbetzes in su mundu beru) e s'importu de sa programmera lìbera pro isfugire a su controllu fatu in retze a sos indivìduos a banda de aziendas mannas e Istados. In prus de definire sos atacos DDoS ispirados dae Anonymous contra aziendas importantes in lìnia comente a Amazon e MasterCard s'ecuivalente informàticu de una protesta de massa, Stallman at afirmadu: Su 16 cabudanni de su 2019 s'est dimìtidu dae sa càrriga de presidente de sa Free Software Foundation e dae sa positzione sua in su MIT, abarrende però a su cumandu de su progetu GNU. Is dimissiones sunt dèpidas a s'iscàndalu pesadu dae is decraratziones suas in contu de Jeffrey Epstein, impresàriu incurpadu de abusos sessuales contra a minores e mortu suitzida in presone. At annuntziadu de torrare in su cussìgiu de amministratzione de sa FSF in martzu de su 2021. A pustis de s'annùntziu sunt cumpartas duas petitziones in GitHub: una pro pedire a sa FSF de torrare a bogare a Stallman e una pro ddu sustènnere. S'organizatzione at cunfirmadu s'intentzione de acollire a Stallman in su cussìgiu. Issu at intentadu de ispricare is faeddos suos a pitzus de sa chistione Epstein e s'est iscusadu pro is malintèndidas chi ant causadu, ma unas cantu organizatziones ant detzìdidu de non suportare prus is fainas de sa Free Software Foundation.
Su pensamentu
Stallman at dedicadu sa majoria de is energias suas a s'ativismu polìticu e in su campu de su programmera. Manifestende de si curare pagu de sos benes materiales, ispiegat chi at "semper bìvidu a sa grussera... comente a un'istudiante, in manera sustantziale. E mi gèniat custu, pro ite bolet nàrrere chi su dinari non mi narat ite fàghere". Pro medas annos Stallman no at tentu una residèntzia permanente a foras de s'ufìtziu suo a su laboratòriu Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory (CSAIL) de su Massachusetts Institute of Technology (MIT), defininde·si unu squatter (ocupante abusivu) in su campus. Sa positzione sua de research affiliate a su MIT non fiat pagada.
Cando ddi benint fatas preguntas in contu de sas figuras chi l'ant ispiradu, rispondet chi ammirat Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, Ralph Nader, e Dennis Kucinich, cummentende annotamala: "Deo ammiro Franklin Delano Roosevelt e Winston Churchill, mancari chi crìticu carchi cosa chi ant fatu". Stallman est unu sustenidore de su Green Party istadunidensu.
Stallman est un'apassionadu de fantascièntzia, inclùdidas is òperas de s'iscritore Greg Egan. In manera ocasionale andat a cunvegnos de fantascièntzia (at iscritu sa Cantzone de su Programma Libero mentras arreaiat su turnu suo pro cantare a unu de custos cunvegnos). At iscritu duos contos de fantascièntzia, Su deretu de lèghere (The Right to Read) e Ingegneria geniètica (Jinnetic Engineering). De limba-mama inglesa, Stallman faeddat in manera bastante fluente fintzas frantzesu e ispagnolu e est capassu de tènnere is arresonos suos de duas oras in custas limbas. Bantat una padronia incumprida de indonesianu puru. Tra sos hobby suos ddoe at s'istùdiu de sas dantzas populares internatzionales, bolare, coghinare, sonare su flàutu durche, sa fìsica, su fandom fantascientìficu e, craramente, sa programmatzione informàtica.
Su lèssicu
Stallman donat importu mannu a is faeddos e is etichetas chi sa gente impreat pro faeddare de su mundu, inclùdidas sas relatziones tra sa programmera e sa libertade. Pedit a sas persones de nàrrere “programmera lìbere”, “GNU/Linux”, e de evitare su tèrmine “propiedade intelletuale” o “piratesa” in chistiones informàticas. Sas rechertas suas chi sas persones impreent tzertos tèrmines, e sos isfortzos continos suos pro aconcare a sa gente de s'importu de sa terminologia, sunt fonte de disintesa regulare e cuntrastu cun alas de sa comunidade pro su programma lìberu e open source.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Prima gherra sardu-pùnica
In tale perìodu, segundu is istudiosos, bi fiat istada s'intrada in s'Ìsula de una maladia fintzas a tando disconnota: sa malària. Si suponet chi fiant istadas is tropas de Malcu a batire in Sardigna is zìnzulas anòfele, flagellu terrorosu pro is isulanos fintzas a su 1946-50.
Richard Stallman
Su lèssicu
Unu de sos critèrios suos pro cuntzèdere un'intervista a unu giornalista est chi su giornalista atzetet de impreare sa terminologia sua de su cumintzu a sa fine de s'artìculu. Carchi bortas at fintzas rechertu a sos giornalistas de lèghere alas de sa filosofia GNU in antis de un'intervista, pro “motivos de atòliu”. Stallman refudat su tèrmine alternativu “programma open-source” ca non faghet bènnere in mente su chi Stallman cunsìderat comente a balore de su programma: sa libertade. De cunsighèntzia no at a informare sas persones in sas chistiones de sa libertade, e no at a batire sa gente a abbalorare e amparare sa libertade sua.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Segunda gherra sardu-pùnica
A pustis de sa batalla navale de su Mare Sardu vitoriosa contra de is Gregos fotzesos, is Pùnicos a su cumandu de is duos frades Asdrùbale e Amìlcare, fìgios de Magone, in su 535 a.C. aiant intentadu una campagna militare noa pro sa conchista de s'Ìsula.
Richard Stallman
Su lèssicu
Duas alternativas chi Stallman atzetat sunt "libre software e "unfettered software" (programma sena restritziones). Comente si siat, "free software" (programmera lìbera) est su tèrmine chi pedit a is persones de impreare in inglesu. Pro resones pretzisas, sustentat su tèrmine "programma propietàriu" masaprestu chi “programma closed source", cando nche si referit a unu programma chi no est lìberu. Stallman pedit chi su tèrmine "GNU/Linux", chi pronùntziat "GNU Slash Linux", bèngiat impreadu pro si referire a su sistema operativu creadu dae sa cumbinatzione de su sistema GNU e su kernel Linux. Stallman si referit a custu sistema operativu comente a “una variante GNU, e su progetu GNU est su printzipale isvilupadore suo”. Reclamat chi sa connessione tra sa filosofia de su progetu GNU e su programma suo benit segada cando sas persones si referint a sa cumbinatzione in manera simple comente a "Linux". A cumintzare belle dae su 2003, at cumintzadu a impreare fintzas su tèrmine “GNU+Linux” chi pronùntzia "GNU plus Linux".
Grecanicos
Si credet chi sos grecanicos siant in cughe pro sa colonitzassione greca chi at fattu sa Grèghia Manna: si ant fattu domo in Italia pro millennia, accudinde dae sa Grèghia in su seculu de Otto A.C. fintzas a su de 15 D.C., cando sos bizantinos si ant dèpiu movere dae cughe pro more de sa conchìsta ottomana. In s'Edade de Mesu, sas comunidades grecanicas fint enclaves minorèddas.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Segunda gherra sardu-pùnica
Non s'ischit meda de tale imbiu, ma si suponet chi s'avantzada cartaginesa fiat istada parada in manera noa in is Campidanos, in antis de arribare a is primos montes de is zonas internas. Sa resistèntzia de is sardos fiat istada torra manna e sa gherrilla meda ferotze. De seguru, bintighimbe annos a pustis, in su 510 a.C., si gherraiat torra, e in cuss'annu is Pùnicos aiant pèrdidu in batalla su generale Asdrùbale. Is isfortzos nointames aiant batidu a unos resurtados chi si pensat ca in su 509 a.C. aiat fatu a istipulare su tratadu cun Roma chi aiat reconnotu a Cartàgine su possessu de sa Sardigna.
Larentu Pusceddu
Biografia
In su 2011 est torradu a sos romanzos cun Sordadu Nangu: De gherra e de amore, publicadu cun sa Condaghes, chi contat s'istòria de unu sordadu in sos annos de sa prima gherra mundiale.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
S'avolotu de su 368 a.C.
Ma sa cunvivèntzia armada intre is duos pòpulos fiat istadu meda difìtzile e fatu·fatu tzocaiant avolotos e rebellias in is comunidades sardu-nuràgicas de is territòrios ocupados, custrintas a pagare tassas caras e a sutaistare a impositziones graes comente sa proibitzione de cultivare in sa terra de cosa issoro. Is Nuràgicos aiant pèrdidu su cuntrollu de is tzentros mineràrios de s'odiernu Iglesiente in ue is Pùnicos aiant assùmidu su cuntrollu deretu de is minas, isfrutende sa maniòbera indìgena pro sa bogadura de is minerales. In su 368 a.C., cun totu chi agiomai unu sèculu de presèntzia cartaginese fiat passadu, aiat tzocadu un'àtera rebellia. Pro sa durada de diversos deghes de annos, is Sardos nuràgicos aiant custrintu is esèrtzitos cartaginesos a beras e pròpias campagnas militares pro amasedare is avolotos.
Grecanicos
Mancàri sa prus parte de sos grecanicos siat a como italianitzàda (fintzas pro more de sos mass media), sa comunidade at mantesu s'identitade greca, sa limba e sa curtura distinta sua (su 15% de sos sambenàos in sa provìntzia de Calabria tenent erentzia greca, pro esempiu, ma custu si bìet in sa religione puru, bìdu chi ponent in fattu a sa funtzione orientale de su cristianèsimu).
Sos grecanicos favedd(ab)ant tradissionalmente unu limbazu doricu de su grecu anticu, su griko. Su numeru de sos chi lu chistionant oje in die est minore minore: sa majoria de zovanos allegat in italianu ebbìa.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
S'avolotu de su 368 a.C.
Agiudada dae sa balente flota sua, Cartàgine fiat però resissida a cuntrollare totu is portos e aiat impedumadu a is Sardos nuràgicos de su chirru setentrionale e orientale de Sardigna onni cummèrtziu cun s'esternu, assitiende s'Ìsula cun unu beru e pròpiu blocu navale. Su tratadu de su 348 a.C. intre Roma e Cartàgine dimustrat chi is Pùnicos aiant agiuntu a unu relativu cuntrollu subra sa Sardigna atuende una ocupatzione territoriale forte in is Campidanos, in su Sinnis, in Trexenta, Marmilla e in su Surcis. Fiant istadas fraigadas òberas de defensa in Nora, Monte Sirai, Kalari, Tharros e Bithia.
Larentu Pusceddu
Biografia
Est mortu in su 2016, in Roma, lassende unu romanzu galu non publicadu, S'arzola de s'ena, chi est essidu in su 2017 cun sa Papiros.
Assogacanes
Un'assogacanes est un'incarrigadu comunale chi tenet sa tarea de atzapare sos canes banduleris, netos de brunchile o perigulosos in onzi manera.
Griko salentinu
Su grìko, fìntzas iscrìtu grico e connòtu comente grecànicu, est unu limbàzu dòricu de su grecu, chi favèddant sas comunidades italu-grecas in sa chi fit tando sa regione antica de sa Grèghia Manna, est a nàrrer s'Italia de zòsso e sa Sitzìlia. Sos de sa Grèghia a custu limbàzu li nàrant a s'ispìssu "su dialetu de Katoitaliótika" (bortàu dae su grecu Κατωιταλιώτικα in "Italia de zosso") e a bòrtas calabrèsu, comènte chi sèret un'ispètzie de limba pidgin tra grecu e italianu. Sos istudiòsos crèdent chi su grìko siat s'urtima cosa chi gàlu abbàrrat de sa colonitzassione greca de s'Italia meridionale.
Assogacanes
Categoria: Servìtzios pùbrigos
Griko salentinu
Duas comunidades griko-faveddàntes, a commo minorèddas, galu vìvent in sas regiones italianas de Calabria e Puglia (penìsula salentìna).
Esèmpiu de testu in grìko
Custu est unu càntu ebbìa de sa Kalinifta, unu cantu populare grecanicu.
Griko
Εβώ πάντα σε σένα πενσέω,
L'esercito del selfie
L'esercito del selfie (S'esercitu de su selfie - de su autoritrattu fotogràficu) est una cantzoni criat dae Takagi & Ketra i cantat dae Lorenzo Fragola i Arisa.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Is tzitades-istadu
Chi is Fenìtzios aiant urbanizadu is portos a longu de is costeras, sa documentatzione istòrica si faghet prus rica e minuda partende dae su de 6 e su de 5 sèculos a.C. est a nàrrere durante is perìodu cartaginesu. Is Pùnicos aiant importadu in is territòrios cuntrollados un'organizatzione polìtica e sotziale de su totu anàloga a sa de Cartagine. Chi is primas tzitades fenìtzias si fiant fatas autònomas respetu a is tzitades-mamas chi s'agataiant in Lìbanu, cunvertende·si issas e totu tzitades istadu, cun pròpias autonomias e pròpios territòrios e culturas, cun s'arribu de is cartaginesos si fiant reduidas a una simpre estensione ultramarina de sa poderosa tzitade-istadu, perdende sa primitiva identidade issoro e autonomia. Is tzitades fiant abarradas autònomas in su cuntrollu de su territòriu e in s'amministratzione tzìvica, ma no in is detzisiones internatzionales. Si fiant fatas semper prus pobuladas e si fiant ispetzializadas ulteriormente segundu de is bisòngias de sa noa mama de sa pàtriaː
Griko salentinu
Griko
γιατί σένα φσυχή μου 'γαπώ,
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Su limes
S'istimat ca sa durada de sa presèntzia pùnica in unos 271 annos, fintzas a s'invasione romana in su 238 a.C. Durante custu perìodu, a is gherras fitianas, aiat sighidu una fase de assestamentu, determinada dae s'arrestu de sa penetratzione cartaginesa a is pees de is massitzos montosos de Barbàgia e de sa dorsale de Costera.
Richard Stallman
Su lèssicu
Stallman sustentat chi su tèrmine “Propiedade Intelletuale” est istadu pensadu pro confùndere sas persones, e benit impreadu pro evitare una discussione intelligente in sas dillindadas de copyright, brevetos, e leges in su semu, de pare a pare, tratende sena distintzione àreas de leges chi sunt prus dissimili chi prètzisas. Issu sustentat fintzas chi referinde·si a custas leges comente a leges “de propiedades”, su tèrmine influentzat sa discussione cando si pensat a comente a tratare custas chistiones.Un'esèmpiu de avertimentu pro evitare àtera terminologia oferende fintzas impòsitos pro possìbiles alternativas, benit de unu messàgiu de Stallman a una mailing list pùblica:
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Su limes
Pro s'amparu de is indìgenos, fiat fatu unu limes chi andaiat dae Pàdria a Macumere, Bonolva, Bolòtana, Sèdilo, Neunele, Fordongianus, Samugheu, Asuni, Genoni, Ìsili, Orroli, Goni, Ballau fintzas a sa buca de su Frumendosa.
Su perìodu nuràgicu finale
Sa flota cartaginese baliosa, cuntrollende totu is portos de sa parte sud otzidentale e operende unu cumpletu blocu cumertziale subra totu is portos e is approdos de sa parte setentrionale, aiant fertu su lìberu cummèrtziu de sos cantones indipendentes de sa zona nuràgica lìbera.
Privada de is terras prus saliosas, de is tzentros mineràrios prus de importu, privados de is cuntatos cumertziales cun s'esternu, sa tziviltade nuràgica fiat intrada inesorabilmente in unu perìodu de forte decaida, est a nàrrere sa fase V e ùrtima de s'istòria sua. Tale perìodu est naradu Nuràgicu finale e aiat ammuntadu unu perìodu de tempus chi andaiat de su de V sèculos a.C. a su II sèculu a.C.
Sa federatzione sardu-pùnica
In is territòrios invàdidos, est a nàrrere in s'ànima semita de Sardigna, si fiat isvilupada a custu puntu una cultura ammesturada, formada dae s'impare de elementos culturales de ambos pòpulos. A tale propòsitu, s'archeòlogu Gennaro Pesce iscriet:
Partende dae su de V sèculos a.C., fintzas is Sardos fiant istados arrolados che mertzenàrios e aiant gherradu pro Cartàgine in is territòrios camba de mare. S'rmamentàriu issoro fiat seguramente su traditzionale est a nàrrere s'iscudu tundu, s'elmu corrudu, s'ispada longa e sa daga a fògia, s'arcu mannu, s'istillu, ma is istudiosos no escluent chi impreaiant armas de tipu orientale, e de tzertu, giai de su de III sèculos a.C. s'insertada de is Sardos in s'esèrtzitu cartaginesu fiat lòmpidu a un'istàdiu gai adelantadu chi is matessis indìgenos de is montes (is Sardos pelliti) gherraiant pro is interèssios sardu-cartaginesos contra de Roma non prus comente simpres mertzenàrios, canto de alliados a totu is efetos. Si fiat criadu in su tempus sa situatzione in ue in is territòrios sud otzidentales sa cumponente sardu-pùnica formaiat s'élite in is esèrtzitos mertzenàrios, custos a pustis fiant acostagiados dae is tropas alliadas de is Sardos pelliti chi biviant is territòrios nuràgicos lìberos.
Sa tziviltade sardu-pùnica
Paris a Cartàgine, fintzas in is tzitades sardu-pùnicas esistiat un'aristocratzia orgulliosa de is antepassados pròpios chi fiant mentovados in is epìgrafes funeràrias. Illustre rapresentadore de tale classe dominadora fiat istadu chentza de duda Ampsicora chi, a pustis de s'iscontzu romana de Cannas, aiat ghiadu sa luta de is sardos-pùnicos contra de is romanos. De s'aristocratzia faghiant parte is cumandantes militares e is satzerdotes, mentras sa tropa fiat cumposta printzipalmente de sordados mertzenàrios istràngios. Una classe meda numerosa fiat cussa de is tzeracos. Intre custos, unos cantos si podiant formare una famìlia e possedire dinari pro si pòdere a fatu francare. Custos fiant impreados dae is meres pro su bardiamentu de unos àteros tzeracos chi imbetzes non gosaiant de niunu amparu legale.
S'eredade de Cartàgine, fata sostratu, fiat abarrada patrimoniu de su pòpulu sardu chi biviat s'ampra pranura campidanesa e sos territòrios de mare sud otzidentales. Sa balia de cussas tzèurras culturales meda antigas no est bènnida a manu, nimmancu durante sa dominatzione romana. Ammesturados cun sa cultura indìgena, fiant istadas tramandadas dae ingènneru in ingènneru comente parte de traditzione sarda antiga bera e pròpia.
S'economia
In cussu perìodu fiat istadu intradu in Sardigna su caddu e, a costadu a sa coltura de su laore, a prantedos de linu, de prama, de sa olia, de àrbures de fruta e de ortalìtzias, fiat aumentada pesadia de su bestiàmene de bacas e arbeghes, s'isfrutu de is minas de prumu arghentìferu e de ferru, s'utilizu de is risursas marinas pro mèdiu de sa pisca de su tunnu, de is sadrinas, de su coraddu e sa bogadura de su sale. A tale propòsitu, significativas sunt is rastas de salinas e de antigas pescheras iscobertas a curtzu is tzentros de costa de Bithia e a curtzu de Portu Pinu, comente a meda inditativas sunt fintzas is lugherras pùnicas agatadas in intro de antigas minas de Sulcis. S'artesania aiat prodùidu resòrgias votivas de brunzu, fatzolas befadoras de terracota, concas femininas e totu un'ampru repertòriu de losas votivas.
Richard Stallman
Su contributu a s'informàtica
Stallman at iscritu medas sàgios subra sa libertade de sa programmera e de sos primos annos noranta est un'ativista polìticu a favore de su movimentu de sa programmera lìbera. Is arresonos chi at pronuntziadu sunt intitulados “Su progetu GNU e su movimentu de sa programmera lìbera” (The GNU project and the Free Software movement), “Is perìgulos de sos brevetos subra is programmas” (The Dangers of Programmas Patents) e “Copyright e comunidades in s'era de sas retzes de elaboradores” (Copyright and Community in the age of computer networks). De sa metade de sos annos '90 at impreadu meda de su tempus suo sustentende su programma lìberu e promovende campagnas contra sos programmas propietàrios, e su chi a issu pariat un'estensione esagerada de sas leges subra su copyright. Stallman at fintzas isvilupadu medas programmas famados: Emacs, sa GNU Compiler Collection e su GNU Debugger.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Sa religione
S'élite locale si fiat integrada cun sa cartaginesa fintzas de bisura religiosa. Chi de su puntu de bista militare s'inserimentu in is esèrtzitos pùnicos non fiat istadu mai totale, meda prus profunda fiat istada sa fundidura culturale chi s'evidentziaiat in manera significativa in is manifestatziones religiosas. Is istòricos sunt de acòrdiu afirmende chi is pùnicos e totu ant assimiladu a is pròpios cultos cuddos indìgenos, comente su de su Sardus Pater e su de sa Mama Manna anàloga a s'Astarte de cosa issoro.
Richard Stallman
Su contributu a s'informàtica
In su 2009, sa tècnica introduida dae Stallman e Sussman in sa relata issoro est ancora su mètodu prus generale e balente de “Intelligent backtracking”. In custa relatzione est istada fintzas introduida sa tècnica “constraint recording” (ammentu de sos vìnculos) in ue is resurtados partziales de una chirca sunt registrados pro un'impreu nou. Comente a hacker a su laboratòriu de abbistesa artifitziale de su MIT, Stallman at traballadu subra progetos de programmas comente a TECO, Emacs, e su sistema operativu pro Lisp Machine. Est istadu crìticu meda in contu de sa polìtica de limitatzione de s'atzessu a is elaboradores de is laboratòrios de su MIT.
Stallman at partetzipadu a protestas contra a is brevetos subra is programmas, DRM, e programmera propietària. Protestende contra su programma propietàriu in s'abrile 2006, Stallman teniat unu cartellu cun iscritu “Non comporeis dae ATI, inimiga de sa libertade bostra” durante un'arresonu de unu rapresentante de s'ATI in s'edifìtziu in ue Stallman traballat, cun su resurtadu chi est istada tzarrada sa politzia. ATI dae tando s'est fùndida cun AMD e at fatu passos piticos pro lassare sa documentatzione pro s'hardware issoro disponìbile a s'impreu de sa comunidade de su programma lìberu. Stallman at fintzas agiudadu e suportadu su tentativu de torrare a abèrrere su progetu de una biblioteca in lìnia de partiduras musicales internatzionales (International Music Score Library Project), a pustis chi fiat istada bogada su 19 santugaine 2007, a pustis de una lìtera de difida de s'Universal Edition.
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Sa religione
Unos àteros de is venerados fiant: Sid Addir in Antas; Baal, Amon e Tanit in is tofet; Astarte in Karalis; Melqart in Tharros; Eshmun in Karalis e a Pauli Gerrei. In is santuàrios de Biddanoa Forru, Seddori, Santa Margherita de Pula est documentadu su cultu de Demetra e Kore atzetadu in Cartàgine in su 394 a.C. S'istòricu Ferruccio Barreca, a custu propòsitu iscriet:
Richard Stallman
Prèmios e reconnoschimentos
Stallman at retzidu medas reconnoschimentos pro su traballu suo:
Istòria de Sardigna fenìtziu-pùnica
Is tophet
Segundu is Fenìtzios, sa vida terrena si perlongaiat a s'internu de sa tumba, dae chi su defuntu no intentaiat de essire a cunditzione chi ddi esseret istadu assiguradu s'istrintu netzessàriu, est a nàrrere màndigos e bèbidas e amparu divinu contra is dimònios. Generalmente si praticaiat s'inchisinadura, ma a fatu de custu ritu, in època pùnica si fiat assotziada s'[interradura]]. Ma unu de is trassas prus sorprendentes de sa religione est istada cussa caraterizada dae is sacrifìtzios de pipios - is cales corpos fiant a pustis brusiados - ofertos in comintzu a su deus Baal e a pustis a sa dea Tanit. Custos ritos fiant narados Molk (Moloch segundu sa Bìbbia). Is altares destinados a ddos tzelebrare fiant fraigados generalmente a foras de sa chinta de muros de is tzitades, in logos mnarados tophet. In su 1889, in Nora, sunt istados iscobertos is primos tophet e in ie, comente in is numerosos àteros identificados a pustis, is archeòlogos ant agatadu millis de urnas de arghidda prenas de chisina e restos umanos, puru centinas de losas votivas su cale fine - cun probabilidade -fiat de perlongare in su tempus s'eficatzidade de is ritos. Unu de custos sitos, su de Sulki in s'ìsula de Santu Antiogu, nos est perbènnidu casi intatu tantis chi galu oe est possìbile a si fàghere un'idea bastante pretzisa de comente s'acumpriant is tzerimònias de pretzisu. Is archeòlogos si sunt semper preguntados chi is reatziones de isprama causadas giai in tempos antigos dae s'iscoberta de is chisinas de is pipios, siant a beru giustificadas. Difatis, medas de is urnas analizadas, non cunteniant chisinas umanas, ma in simpremente restos de animales comente angiones e crabitos - si pensat – impreados in càmbiu de is umanos. Unos cantos archeòlogos, comente a F. Barrecca, ant afirmadu chi
Richard Stallman
Prèmios e reconnoschimentos
In su 2007 est istadu iscurtadu, in paris cun su prof. Arturo De Corinto e Bruce Perens in un'auditzione ufitziale de sa cummissione cultura de sa Càmera de sos deputados italiana.
Òperas
(parziale)
Griko salentinu
Griko
τσαι που πάω, που σύρνω, που στέω
Romangia
Sa Romangia est una sub-regione de sa Sardigna. Allacanat cun su Tataresu e s'Anglona.
Griko salentinu
Griko
στην καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.
Translitteradùra:
Ebo panta se sena pensèo,
ghiatì sena phsikhèy mou gapò,
Tsai pou pao, pou syrno, pou steo
steyn kardià mou panta sena bastò.
Grecu modernu
Εγώ πάντα εσένα σκέφτομαι,
γιατί εσένα ψυχή μου αγαπώ,
και όπου πάω, όπου σέρνομαι, όπου στέκομαι,
στην καρδιά μου πάντα εσένα βαστώ.
Sardu
Pènso semper a tibe
Ca ti istìmo, anima mea,
E in calesisìat locu ande, in calesisìat cosa mi apo a tràicher, in calesisìat locu dego sia
T'apo sèmper a tènner in còro meu.
Istados Unidos de Patzìficu
Cun istados de Patzificu benit inditada una regione de is Istados Unidos de Amèrica formada de is istados chi tenent bessida in s'Ocèanu Patzìficu. Impare a sa regione de is Montes Rocosos faghet parte de is istados otzidentales.
Is istados de custa regione, francu s'Alaska sunt connotos pro èssere de ideas polìticas liberales.
Cumponidura
Nde faghent parte: Fatvatu sunt cunsiderados parte de Patzìficu fintzas Arizona e Nevada. Mancari non tengiant bessida in s'ocèanu economia e cultura issoro sunt meda acapiadas a is de custos istados.
Eccellenza Sardigna 2001-2002
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza regionale 2001-2002 est istadu su de ùndighi organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Belgrado
Est posta a s'acosidu de su frùmene Sava cun su Danùbiu, in ue sa campura pannònica atobiat sos Balcanos.
Eccellenza Sardigna 2001-2002
Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, difatis sa prima divisione de su fùbalu sardu, bintu dae su Calangianus, sende su de ses campionados de primu livellu bintos dae custa sotziedade in s'istòria sua. .
Pier Luigi Cantarelli
Pier Luigi Cantarelli (Parma, 17 de làmpadas de su 1964) est un'iscritore italianu.
Eccellenza Sardigna 2001-2002
Classìfica finale
Legenda:
Pier Luigi Cantarelli
Indutoradu in matèrias zurìdigas, est istadu deretore editoriale de sa revista Mediterraneo (Imprentadora D.S.E.), addae de esser s'autore de numerosos artìgulos e insajos in su domìniu agro-alimentàriu, intre sos cales "Gastronomia in Parma" (Economia agronòmiga - Imprentadore Franco Angeli).
Marmidda
Sa Marmidda est una subregione geogràfica de sa Sardigna, posta in sa zona tzentru-meridionale de s'ìsula. Est dillindada a ovest e a sud dae su Campidanu, a nord-ovest de su monte Arci, a norte de sa Giara de Gèsturi e de sa Giara de Serri, a est de su Frumini Mannu.
Pier Luigi Cantarelli
A pustis de s'èsitu de sos primos duos romanzos "Sas làcanas de seda" (ZONA, 2011) e "Sas zagas de su chelu" (ZONA, 2013), at pubrigadu reghentemente "Sas umbras de su tempus coladu", editadu dae sa matessi domo de imprenta.
Eccellenza Sardigna 2001-2002
Classìfica finale
Note:
Marmidda
Geografia fìsica
Su territòriu de sa Marmidda andat torra a su miotzene e tando podet èssere cunsideradu geològicamente reghente postu a cumparàntzia cun su restu de Sardigna. Su paisàgiu est mescamente montigrosu e cumprendet sa Giara de Gèsturi, sa Giara de Siddi, sa Giara de Serri, su pranu de Genoni e su lutone de su Riu Mannu de Ìsili.
Sas fainas printzipales de sa zona sunt sa messaria e su turismu. Sos cultivos sunt prevalentemente de laores, ma est difùndidu fintzas su cultivu de sas faes.
Istòria
Sa regione de sa Marmidda est istada populadaa fintzas dae sos tempos prus antigos comente testimòngiant sos numerosos monumentos de edade nuràgica presentes in sa zona.
De su perìodu cartaginesu abarrat sa fortilesa de Santu Antine a Geroni, mentras in edade romana ant tentu unu tzertu importu sos tzentros de Biora (atuale Serri) e Valentia (atuale Nuragus).
Villar del Rey
Villar de su Rey est una comuna ispagnola de 2.302 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Progetu Repùblica de Sardigna
Su partidu est organitzàdu in oto sèas regionales sardas (Cagliari/Castèddu; Sulcis-Iglesiente; Medio Campidano/Campidànu; Oristano/Aristànis; Nuoro/Nùgoro; Ogliastra/Ogiàstra; Sassari/Tàtari; Gallura/Gaddhùra) cund una in prus (su Distèrru) a rappresentare sa diaspora sarda pèri s'Europa e su mundu intrèu. Mancàri chi medas sardos vìvan in foras de sa Sardigna, iRS e ProgReS sun istados sos primos partidos sardos a si curare de sa rappresentantzia pro sos sardos chi non b'istan prus in s'isula. Si pùblicat papèri pèri sa retza: pro esempiu, sa regione de su Disterru iscrìet Su Bandu cun articulos in inglesu, sardu e italianu.
Tristan da Cunha
Tristan da Cunha est unu gruppu sperdidu de isulas de s'Oceanu Atrantigu meridionali, distanti 2816 km (1750 miglias) de su Sud Africa e 3360 km (2088 miglias) de su Sud Ameriga. fairi pati de is Territorius britannicus de s'Atrantigu e sa seu amministrativa est s'isula de Sant'Aleni, ki est 2161 km (1350 miglias) prus a nord. Su territoriu est cumpostu de s'isula principali, Tristan da Cunha (98 km²), e de una pariga de isulas senne abitantis: s'Isula Inaccessible e is Isulas Nightingale. Puru s'Isula Gough, posta a 395 km a sud est de s'isula principali, fairi parti de su territoriu.
Cattolica
Cattolica (Catòlga in romannolu) est una comuna italiana de 16.899 abitadores posta in Emìlia-Romagna in sa provìntzia de Rìmini. Faghet làcana a s'estu cun sa comuna de Gabicce Mare, chi format parte de sa provìntzia marchesana de Pèsaru-Urbinu, dae sa cale est separada dae su riu Conca, a su suddu cun sa comuna de San Giovanni in Marignano e a su nordu est infusta dae su Mare Adriàtigu. Cattolica, in prus de esser una logalidade cunnota de istiamentu, tenet una tradissione marinera rica (pisca e fraigadorzos navales).
Battle Hymn (fumettu)
Battle Hymn esti una miniserie a fumettus pubblicau de sa Image Comics in is annus 2004 e 2005, criara de B. Clay Moore e pittara de Jeremy Haun. Chistionara de una banda de supererois inantis a su cumenzu de sa Segunda Gherra Mundiali.
Magadan
Magadan (in russu Магадан) est una tzitade de unos 96.000 bividores, capitale de s'oblast de Magadan, in s'estu istremu de sa Rùssia asiàtica.
Magadan est una tzitade isulada de su restu de sa Rùssia, a chi est acapiada isceti peri una istrada chi dda aunit a sa Khamchatka. Sa tzitade chi s'agatat prus pagu istesiada est Jakutzk, posta a unos 2.200 km de distàntzia.
Istòria
Magadán fiat fundada in su 1930 in s'oru de su frùmene Magadan, a curtzu de sa cussòrgia de Nagayevo. Durante su guvernu de Josif Stalin fiat logu de importu pro sa trasida de is presoneris mandados a is campos de traballu (is gulag es).
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach (Eisenach, Turingia, 21 de martu de su 1685 – Lipsia, 28 de triulas de su 1750) fit unu organista e composidore tedescu de música barocca, appartenete a una grande familia de musicistas. Mastru de cappella ada cumpostu musica de bellesa manna: Missa in si minore, sa Passione segundu Giuanne, sa Passione segundu Matteu; Concertos brandeburghesos, e meda musica po organu (toccate, fughe, sonate...).
Indipendèntzia Repùbrica de Sardigna
Indipendèntzia Repùbrica de Sardigna, incurtziàdu fìntzas in iRS, est unu partidu sardu sotzial-democraticu e non-violentu de ideas indipendentistas. Su partidu, chi aìat fraigàdu Baìnzu Sale (in italianu Gavino Sale), est a favore de su fundamentu de una Repubrica de Sardigna e de s'indipendentzia sua dae s'istadu italianu.
Stonewall Inn
Sos chi partetzipan a su Gay Pride, cada annu, in ammentu de s'istoria si adobian in foras de su Stonewall.
De rechènte Dominick DeSimone, su chi a como tenet sa propriedade de su tzilleri, at apertu su Stonewall Bistro in sa 7th Avenue.
Enrico Berlinguer
Enrico Berlinguer (Tàtari, 25 de maiu 1922 – Padova, 11 làmpadas 1984) est istadu unu politicu italianu. Est istadu segretariu de su PCI dae su 1972 finas a sa morte. Est istadu unu leader politicu nobile.
Leonardu de Noblac
Santu Lenardu de Noblac connotu fintzas che santu Lenardu abade, eremida, de Limoges, de su Limosinu o cunfessore (Orléans, 496 tzirca – Noblac, 6 onniasantu 545 o fortzis 559), est istadu unu abade frantzesu chi aiat bìvidu de eremida manna parte de sa vida; est cunsideradu santu de totu sas Crèsias chi ammitentsu cultu de sos santos.
Nàschidu in Gàllia in su 5-6 sèculos, dae una nobile familia, amiga de su re Clodoveu, chi fut padrinu de batijimu de Lenardu. Fut discipulu de Santu Remìgiu, piscamu de Reims (438-530),chi aiat evangelizadu sos Francos, e contribuidu a sa cunversione de Clodoveu. Lenardu aiat fatu vida de eremida e aiat tentu dae su Re unu terrinu po bi fraigare unu monastèriu. Aiat edificadu unu oratòriu in onore de Nostra Segnora e in onore de su re Clodoveu, aiat giamadu su logu Nobiliacum (Noblac). Lenardu aiat retzìdu dae su re de pòdere liberare sos presoneris chi eperada incontradu. Sa fama sua si fiat istèrrida in Gàllia, in Germània, in Inghilterra. Sa notitzias iscritas subra santu Lenardu, cumparent in su de 11 sèculos. Meda sunt legendas, ma tzertas paret chi tèngiant unu fundu de veridade istòrica. Sa devotzione po Santu Lenardu s'est isterrida in Europa, e sos Normannos l'ant giuta a Sitzìlia. Est invocadu comente protetore de sos presoneris, e est presentadu cun sas cadenas in manu. Sa festa sua su 6 de santandria.
In Sardigna est su patronu de Bonorva, Duarche,Santu Lenardu de Siete Fuentes, Serramanna e de Biddanoa Monteleone. Famosa sa Moda de su poeta Remundu Piras a Santu Lenardu (Nenaldu), cantada in custa bidda (1947).
Emisfèriu Orientale
Cun su faeddu de emisfèriu orientale si inditat sa metade de sa Terra chi s'agatat a s'estu de su meridianu de Greenwich imbatende fintzas a su meridianu estu de 180.
Tirat a totu su cuntinente asiàticu, s'otzèanu Indianu, s'Austràlia, sa prus parte de is cuntinentes europeu e africanu e parte de s'Antàrtide e de s'ocèanu Patzìficu.
Placido Cherchi
Placido Cherchi (Oscheri, 10 de aprìle de su 1939 - Casteddu, 24 de Capidànne de su 2013) est istàu unu antropòlogu, filòsofu e attivista sardu.
Vìda
Placido Cherchi at istudiàu in Casteddu chin Ernesto De Martino e Corrado Maltese, a su matèssi tèmpus fachènde suo s'interèssu a sos istùdios e problèmas etno-antropològicos e istòricu-artìsticos. Comènte autòre de trabàllos de impòrtu meda in sùpra de su pessamèntu de Ernesto de Martino e de sos problemas a pìzu de s'identitade e curtura sarda, at fattu attivamènte parte de s'Iscola Antropologica de Casteddu, chi bi est gràssias a sa presèntzia, in s'Universidade de Casteddu, de òmines mannos comènte a Ernesto de Martino e Alberto Mario Cirese, e de sos dischèntes issòro comènte a Clara Gallini, Giulio Angioni e Placido Cherchi etòttu.
Placido at lassàu custa vìda in su 2013 a s'edade de 74 annos, pro mòre de una bocàda de sàmbene in su cherbèddu.
Albert Richter
Albert Richter (Colonia 14 de Santuaine 1912 - Lörrach 2 de Ennarzu 1940) fut unu ciclista tedescu. Est istadu unu de sos pius fortes curridores in pista in sos annos 20-30. Fit istadu 7 ortas campione de velocidade de sa Germània, s'allenadore sou fit Ernst Berliner chi fit devidu emigrare da poi de s'intrada de sos nazistas. Opposidore de su nazismu, Richter no renonziat a s'allenadore sou ebreu, si rifiutat de faghe' su saludu nazista e de si ponner sa maglietta cun sa svastica.
Su velodromo de Colonia est intitoladu a issu.
Credo
Su Credo est una formula chi tenet autoridade manna pro sa fide cristiana catolica.
Jackson Pollock
Paul Jackson Pollock (Cody, 28 de ennàlzu 1912 – Long Island, 11 de austu 1956) est istadu unu pintore americanu.
Credo
Sunt regoltas sas veridades pius importantes de sa fide, comente  sunt  istadas definidas dae divescios Concilios Ecumenicos in sos seculos passados, ispetzialmente in sos primos 4 seculos de s'istoria de sa Creja catolica.
Jackson Pollock
Paul Jackson Pollock fit unu de sas mazores figuras de su movimentu de s'espressionismu astrattu e su modu sou de ponnere sos colores in sa tela est istadu definidu Action Painting. Sende in bida, Pollock aiat connottu unu zerta fama e notoriedade. Aiad unu carattere debile e tota sa vida at devidu battagliare cun s'alcolismu. In su 1945 si fit cojuadu cun s'artista Lee Krasner chi ada influenzadu meda sa carriera sua. Issu est mortu a s'edade de 44 annos ind'unu incidente de machina ligadu a s'istadu sou cun s'alcool.
Credo
Custa formula est connotta comente "Su credo", dae sa prima paraula latina de s'incomintzu. Sa tradutzione est in logudoresu:
Sardinnia/campidanesu
Sa Sardìnnia est un'ìsula de su Mari Mediterràniu ocidentali, posta a unus 200km de sa penìsula italiana, su pròpiu de sa Tunisia, unus 300km de sa Ligùria e 500 de sa Spànnia. Sa terra prus acanta est sa Còrsiga, 11 km scéti.
Credo
criadore de su chelu e de sa terra,
de totu sas cosas visìbiles e invisìbiles.
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Su tempus tìrat a su sicu, in istadi e in ierru. Sa temperadura mesana est de 14-18 °C, cun cambiamentus mannus intra de pranu e monti, istadi e ierru: si podit passai de is -17 °C (Gavoi, 13/02/2012 ) a prus de 46°C (Otzana, 12/07/2011 ). Su bentu est unu elementu de importu mannu in su clima isolanu, sendi su Bentu Estu su dominadori. Proit pagu, 400-600mm a s'annu, cun diferèntzias mannas intra de monti e pranu, oru de mari e terra 'e a intru.
Ddoi at unu lagu naturali scéti, su lagu de Baratz, in su NO de s'ìsula, in su sartu de sa citadi de Tàtari a pagus chilòmetrus de S'Alighera. Is frùminis (cambas de àcua sempri prenus) funti pagus: de N a S su Coghinas, su Riu Mannu (de Tàtari), su Temu, su Cedrinu, su Tirsu, su Frumindosa, su Mannu e su Cixerri. Is atrus funt arrius, sicus in parti de s'annu. Su frùmini prus longu est su Tirsu, chi tìrat 159km e bessit in su Mari de Sardìnnia a pustis de tocai sa citadi de Aristanis.
Credo
Creo un d'unu solu Segnore, Gesù Cristu, unicu Fizu de Deus,
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Sa Sardìnnia est parti de s'istadu italianu est regioni autònoma e tenit una populatzione de 1.680.000 personis. Is lìnguas chistionadas funt s'italianu e su sardu in duas bariedadis prus mannas campidanesu e logudoresu. Est fueddau puru s'inglesu a livellu cumerciali e turìsticu po is medas basis americanas chi ddui funt in totu s'isula.
Credo
nàschidu dae su Babbu prima de totu sos seculos:
Istados Unidos de Amèrica Otzidentales
Is istados otzidentales sunt una regione de is Istados Unidos de Amèrica chi tirat a totu is istados postos in sa regione de uestu de sa natzione. Est partzida in Istados de Patzìficu e regione de Montes Rocosos.
Crìmene contra s'umanidade
Crìmene contra s'umanidade est unu trèmene de deretu internatzionale chi faghet relatu a atos de bochiduras de massa, persighida contra de unu pòpulu, cunsideradu su delitu penale in subra de totu sos àteros. Su trèmene fiat utilizadu sa prima borta in su preàmbulu de sa Cunventzione de s'Aja de su 1907 e a pustis durante is Protzessos de Nürnberg (1945-1949), che a acusa pro sas atos comente s'Olocàustu chi non violaiant unu tratadu ispetzìficu ma si cunsideraiat chi esigiant unu castigu severu.
Istados Unidos de Amèrica Otzidentales
Cumponidura
Sunt comente chi siat totus istados chi istant in s'uestu de su Mississippi.
Credo
Deus dae Deus, lughe dae lughe, Deus veru dae Deus veru,
Sardinnia/campidanesu
Geografia
= Stòria = Càstia puru: Stòria de Sardìnnia.
Crìmene contra s'umanidade
Tipu de delitos
Segundu s'Istatutu de Roma podent costituire crìmenes contra de s'umanidade is 11 tipos de atos apòrridos a sighire:
Credo
generadu, non criadu, de sa matessi sustantzia de su Babbu,
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Sa stòria de sa Sardìnnia tenit arrexinis chi partint de su Paleolìticu. Is òminis bivint perou in s'Ìsula solu de su Neolìticu. De cuddu tempus est s'isfrutamentu de s'ossidiana, unu materiali in cussu tempus raru e pretziosu de su Monti Arci. De su neolìticu a s'edadi de su brunzu (XIX - XIII sèculus innantis de Cristu) est nàscia civilizatzioni "prenuraghesa", caraterizada de is putzus sacrus (is "tumbas de is gigantis"). Su tempus nuràgicu at biu su nàscida in Sardìnnia de una civilidadi distinta de construtzionis megalìticas, isnuraxis.
Credo
po mediu de isse totus sas cosas sun istadas criadas.
Po nois omines e po sa nostra salvesa
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Ma si podit essi segurus chi su mari est stadu sa bia principali chi at muntesu sa Sardìnnia a centru de sa civilidadi mediterrània. Podit essi chi is chi biviant in Sardìnnia fiant issus sa "genti de su mari" chi timiant is egitzianus antigus. Ma est seguru chi, de su mari, apat incomintzau a benni genti chi circaiat ràmini, prumu, trigu, e atras cosas po fai commèrciu. Ananti a totus is fenìcius, chi arribant incui oi ddoi est Casteddu, 1500 annus ananti de Cristu. A pustis ant fraigau atras citadis: Tharros, Nora, Bithia, Sulci, Sant'Antiogu. Is ùrtimas fiant mannas meda, ca incui ddoi aiat su minerali chi ddi serviat. Non si sciit meda de comenti fiant is cosas cun chini biviat in Sardìnnia e custus fenìcius, ma issus abarraiant acanta de su mari e circaiant de stai in acordu con sa genti autoctona. Funt bistadus is fenìcius a scriiri ananti de totus su nòmini Sardìnnia, in una pedra chi est in su museu archeològicu de su Castrum de Casteddu, si podit nai chi issus non impreaiant is bocalis candu scriiant. Parit chi, comente s'est passau de is fenìcius de su Lìbanu a cussus chi bivendi in Àfrica funt nàscius Pùnicus, calincuna cosa siat cambiada, ca custus fint peus e cheriant fai is meris. In custu tempus sa Sardìnnia fit puru una basi milidari de is punicus, ca is naves insoru, de Cartàgini e su portu de Capu Malfatanu, acanta de Teulada, serraiant in una morsa su Mari Mediterràniu e nisciunu podiat passai. A pustis de sa segunda gherra pùnica arribant is romanus, e po sèculus meda sa Sardìnnia abbarrat romana. Candu Roma est arruta funt arribaus is Vàndalus, chi teniant puru sa parti de Àfrica chi est acanta acanta a sa Sardìnnia: Ipona (chi oi si narat Annaba, in Algeria) est sempri stada prus acanta a Casteddu de dònnia citadi de sa penìsula italiana. In calincuna manera is romanus de oriente, is bizantinos (in sardu Aregus) ndi giàgarant is vàndalus e po cincucentus annus abarrant in Sardìnnia. A s'acabu si·nd'andant, ma lassant famìllias nòbilis, chi funt is chi ant a andai a cummandai in su perìodu de is Giuigadus. De is Aregus abbarrant is santus e is lùmenis: Costantinu, Bachis, Chìrigu, po nai.
Credo
est faladu dae su chelu
e po obera de s'Ispiritu Santu
Sardinnia/campidanesu
Geografia
De interessu mannu is sèculos intra su IX e su XV d.C., candu si est isboligada sa civilizadura de is giuigadus, cuatru rènnius autòctonus de traditzioni romana, non feudali, nàscius po mori de s'isolamentu de sa Sardìnnia in is sèculus de su domìniu àrabu de su Mediterràniu (is sèculus VIII - IX d.C.).
Credo
s'est incarnadu in sas intragnas de sa Virgine Maria
Sardinnia/campidanesu
Geografia
In s'annu 1324, sos Aragonesus conchistant manu militari Casteddu cun s'agiudu de su Rènniu de Arbarea, boghend·nci a foras is Pisanus. Est sa nàscida de su Rènniu de Sardìnnia. De su 1354 a su 1420, cun fasis diversas, addurat sa gherra intro de su rènniu aragonesu e su arbaresu, s'ùrtimu abarrau de is cuatru rènnius sardus antigus. Personis de importu de cussu perìodu de gherra e pestilèntzias sunt su Giùixi arbaresu Mariani IV e sa fìllia sua Lionora. In su 1420 s'ùrtimu giùixi, Guillermu de Narbona, bendit su tìtulu giuigali a su Re de Aragona po centumilli fiorinus de oru. Abarrat unu rènniu solu, in s'Ìsula, su Rènniu de Sardìnni, prima cadelanu e a pustis spanniolu. Cun is cadelanus e is spanniolus sa Sardìnnia connoscit su feudalismu.
Credo
e s'est fatu omine.
Sardinnia/campidanesu
Geografia
In su 1720 sa corona colat in conca a is ducas de Savòia, chi in custa manera si faint reis.
Credo
Est istadu crucifissu po nois sutta Pontziu Pilatu,
Sardinnia/campidanesu
Geografia
De importu, suta is Piemontesus, su perìodu "revolutzionàriu" de is annus 1793-1796, cun unu protagonista mannu: Juanni Maria Angioy. Su Rènniu de Sardìnnia addurat cun totu is prerogativas suas fintzas a su 1847, candu su re Càralu Albertu cuntzedit sa "Fusione Perfetta" cun is ducatus continentalis de su rènniu. In su 1861, a pustis de is duas primas gherras de indipendèntzia italiana e de is conchistas garibaldinas, mudat nòmini in Rènniu de Itàlia. In su sèculu de binti funt de ammentai is fatus de sa Brigata Tàtari in sa Prima Gherra Mundiali, de chi s'est scidada torra s'identidadi e su natzionalismu sardu. De su 1921 est sa nàscida de su Partidu Sardu de Atzioni, fundauu, cun atrus, de Emìliu Lussu.
Credo
est mortu e est istadu sepultadu.
Sardinnia/campidanesu
Geografia
Su fascismu at tentu dificultadi meda a ponni arreixinis in Sardìnnia. In su 1924 Benitu Mussolini mandaiat in Sardìnnia su generali Gandolfo po sperrai su Partidu Sardu de Atzioni (chi teniat a cussu tempus su 30-40% de is votus): nascit s'esperièntzia de su "sardu-fascismu", est a nai sa gestioni de su PNF in Sardìnnia de sa dereta de su PSdAz, ghiada de Pàulu Pili. In càmbiu, Mussolini finàntziat sa Lei de su Milliardu, ma comintzat un'òbera de italianitzatzioni fortzada de sa Sardìnnia, colonizendi cun vènetus is paulis a intra de Terraba e Aristanis, e atachendi s'imperu de sa lìngua sarda, "natzionalitzendi a s'italiana" is massas sardas puru.In sa II Gherra, Casteddu fit casi deruta de is bombardamentus anglo-americanus, e is nazi-fascistas aiant operau una ritirada stratègica de s'Ìsula. In is annus chi sighiant, in Casteddu si fit acodrada una Consulta po scriri unu Statudu de Autonomia, chi fit aprovau, in formas moderadas e partzialmenti autolesionistas po sa Sardìnnia, in s'ùrtima sètzida de sa Corona costitudora in su 28 de friàrgiu de 1948: est sa nàscida de sa Regioni Autònoma de Sardìnnia, speru e disisperu de is annus postbèllicus.
Credo
Tres dies a poi est resuscitadu
segundu sas Iscrituras,
est pigadu a su chelu, e setzit a sa dresta de su Babbu.
E de nou at a bènnere in sa groria, po giudicare sos bios e-i sos mortos,
e-i su regnu sou no at a tenner fine.
Creo in s'Ispiritu Santu,
chi est Segnore e dat sa vida,
e protzedit dae su Babbu e dae su Fizu.
Cun su Babbu e-i su Fizu est adoradu e glorificadu,
e at faeddadu po su mediu de sos profetas.
Creo sa Creja, una santa catòlica e apostòlica.
Professo unu solu battijimu
Aisetto sa risurretzione de sos mortos,
e-i sa vida de su mundu chi at a bènnere. Amen"