cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shri Nirmala Mata ji Devi
Candu fiat picioca iada biviu cun cussa anima manna ki fiat Gandhi (Mahatma Gandhi). De su 1970 si dedicada a fai connosci a tottu su mundu su bentu friscu de sa "kundalini"("" fueddu in sa lingua Sanscritto) cun d'unu movimentu de Issa e tottu fundau: "Sahaja yoga" mellus nau "su scimbullamentu de s'enegia primordiali", sa "kundalini", (atrotosciada in issa e tottu,"Sanscritto"). A totu oi girada su mundu ad donnya etnia po fai connosci a tottus sa bellesa de su scimbullamentu de sa kundalini. Si poderi narre (nai) ca in prus de setanta natzionis est connotu e in meda biddas in totu su mundu ddu at omminis e femias ki si spasiant a fai conosci, a ki'ndi tenidi praxeri su sciumbullamentu de sa kundalini tzerriau me inglesu "self realisation"
Orune
S'economia
S'economia de sa bidda de Orune est fundada in su pastoriu, mescamente berbeghinu e vùvulu. De importu est finas s'agricultura, mescamente pro su trigu, sa frùtora e s'agatat finas bìngias, a su sòlitu in sa badde de Marreri.
In custos ùrtimos annos est naschende finas una atividade industriale, mancari de pagu contu, cun unas cantas aziendas in su setore de su late e de su casu, de s'alimentare e edile. No est contivigiada bene sa distributzione cummertziale.
In s'artesania si distinghent sas tramas, e de importu mannu est su traballu de su belludu, bestes e cartzones, siat pro campu chi pro bonos, e sos iscarpones màstrinos. Sende unu tretu mannu de su sartu comunale, est de importu su cummèrtziu de s'ortigru.
Sas festas
Medas sunt sas festas chi si faghent in Orune, e su bonu sunt ligadas a sa religione. In su mese de ghennàrgiu si festat a sant’Antoni de su fogu e si faghent sas foghinas in sa bidda, su 3 de freàrgiu si festat a santu Biasu cun sa professone e cun càntigos. In su mese de maju, a su sòlitu a bia de su deghe, b’est sa festa de Santu Sidore, patronu de sos massajos, torrada in possa una deghina de annos, sa festa est sentida meda dae sa bidda.
Ma sunt in su mese de austu sas festas mannas de Orune: difatis in sa prima chida si festat Su Cossolu, in sa crèsia chi est in s’essida de sa bidda, e bi faghent sa novena e meda manifestatziones siat religiosas siat tziviles. S’ùrtima domìniga de austu imbetzes b’est sa festa de Nostra Segnora de su Càrminu, chi si faghet intro de bidda, e inoghe puru b’at manifestatziones religiosas e tziviles de importu mannu.
In ambas festas b’est su palu de sos caddos in Su Pradu, cun unu monte prèmios artu meda chi faghet a manera chi b'addòbiet caddos e curridores meda.
A sas festas mannas de austu a su sòlitu bi ghirat emigrados meda dae continente.
Persones nòdidas
De sas persones nòdidas de Orune est pretzisu a ammentare a Antoni Pigliaru, professore de dotrina de s’istadu in s’Universidade de Tàtari, at istudiadu meda su Còdighe Barbaritzinu, est a nàrrere unu rugru de normas chene iscritas chi si respetant in su mundu de sos pastores de Barbàgia.
Johannes Itten
Jamadu dae Walter Gropius, dae su 1919 est istadu professore in s'iscola de su Bauhaus. In su 1920 Itten aiada invitadu a Paul Klee e a Georg Muche a lu raggiunghere in sa Bauhaus. Issu fit istadu cuntestadu pro sos metodos suos de insignamentu basados subra sa pratiga de sa religione zoroastrista de dui issu fit unu fervente pratigante.
Orune
Persones nòdidas
Cherent ammentados finas Innàssiu Sanna, archipìscamu de Aristanis, est istadu proretore e professore in s’universidade pontifìtzia lateranensa, e Bachiseddu Zizi, iscritore de cabale, in sas òperas suas “Il Ponte di Marreri" “Erthole”, “Santi di creta”.
De sos polìticos Carmelo Porcu est essidu Deputadu cun Alleanza Nazionale.
Irgoli
Irgoli est una bidda de 2.333 abitantes de sa Baronia, in Provìntzia de Nùgoro.
Su nùmene
Su nùmene de Irgoli no est galu craru comente siat nàschidu e una parte de sos istudiosos pensant chi nascat dae su limbàgiu protosardu; àteros narant chi su nùmene Irgoli naschet dae Hir, chi cheret nàrrere bidda, e Ghol, chi cheret nàrrere rieddu, paràulas de orìgine fenìtzia.
Su sartu
Su sartu de Irgoli, istèrridu in su giassu intreu de sas Baronias, est in su passiale de su riu Tzedrinu, pagu prus o mancu a 8 km dae su mare. In sos montigheddos a seddas càtziant sa piana, s’astore, sa pèrdighe, su lèpere, e peri cunìllios. In intro de su padente non mancant sirbones, marianes e medas castas de pugiones chi sunt su pastu de astores e gurtùrgios.
In sartu, s’agatant tretos mannos e costas intreas de pedra de lavagna chi si podent bìdere in sas puntas chi colant dae Monte Senes a Punta Palumbas. Puntas carrargiadas dae rocas mudadas in su tempus, su bonu de granitu, faghent de su sartu de Irgoli unu de sos prus caraterìsticos e galanos a sa mirada de chie bi colat.
S'istòria
Sa bidda est nàschida giai dae sa preistòria. A pustis, in tempus medievale, fiat istada bidda de sa Curadoria de Garteddi e su sartu suo incluidu in su Giuigadu de Gaddura.
S’istòria antiga irgolesa la contant medas sinnos de capia: istigas preistòricas, prenuràgicas, nuràgicas e mescamente sas domos de gianas, sas tumbas de gigantes, sos nuraghes e sos menhir. B'est peri sa trata de s’època romana, mescamente in sa bidda de Dorimannu. In tempos de oe Irgoli
tenet unu sartu cumonale de 7500 ètaros e contat 2300 ànimas.
S’àrtària prus manna est cussa de Monte Senes (862 metros).
S'economia
In Irgoli su traballu prus connotu est su de sos pastores e de sos massajos. Paris faghent su bonu de s'economia de sa bidda. Àteras economias, prus minores, sunt sas de s'edilìtzia, de sos maistros, de su turismu chi in custos ùrtimos annos at incumintzadu a si fàghere logu dende balia a sos benes tìpicos irgolesos: pane carasadu, su binu nieddu, su casu, sa sartitza.
Sas festas
In ghennàrgiu: S.Antoni; Sa chida santa in abrile; in maju sa festa de su patronu Santu Nicola; in maju e in cabudanni Santu Micheli (in custa festa, comente cheret sa traditzione, si màndigat sambeneddu, corda e supa).
In trìulas e austu si faghet addòbiu de sos sonadores de campanas e s’addòbiu de sos artistas de murales; semper in austu b'est sa festa de Sant’Antiogu e su fèstival de su sonete.
Su Secretu
Su secretu (El secreto de Puente Viejo) esti ua soap opera spagnola trasmissa de su 23 febbraiu de su 2011 in s'emmittenti televisiva Antena 3, e dadi iscritta sa spagnolla Aurora Guerra.
In Italia esti in onda de su 10 de giugnu de su 2013 in Canale 5. Su 2 febbraiu de su 2015 in Spagna sa soap adi superau 1000 puntadasa.
Primma stagioi
Sa primma stagioi esti ambientada in sa bidda de Puente Viejo, in Spagna in su 1902-1903
Segunda stagioi
Sa segunda stagioi teidi u'saltu temporalli de 16 annusu: esti ambientada in su 1919-1920.
Is protagonistas de esta stagioi funti Maria Castaneda, filla de Emilia e di Alfonso, e fillora de Donna Francisca, e de Gonzalo Valbuena, diaconu mandau in Puente Viejo para aggiudai su preidi de sa bidda, Don Anselmo. Teidi u ruollu marginalli Tristan, che si fidanzada cun Candela, ua pasticcera trasferida in Puente Viejo de pagu tempus. S'amori de Maria e Gonzalo, che esti su fillu de sa lavadora e esti quindi Martin, esti ostacolau de Fernando Mesia, che Maria si coiada. Tristan e Candela si coianta, però bessendi de sa cresia, Jacinta Ramos, ua macca che in precedentza, pensada de essi Aurora, sa filla de Tristan e Pepa. Successivamenti, protagonistas funti sempri Gonzalo e Maria, cun Aurora e 'u nou proitagonista, Conrado Buenaventura.
Albert Einstein
"S'istudiu e sa chirca de sa veridade e de sa bellesa sunu attividades in sas cales est permissu de restare criaduras pro tota sa vida."
Computer
Personal computer, exploded.svg modernu:
1. Monitor
2. Ischeda Printzipale
3. Unidade d'elaboratzione Tzentrale
4. Memòria RAM
5. Ischeda d'espansione
6. Alimentadore
7. Discu Oticu
8. Discu Tèteru
9. Mouse
10. Tecladu ]] Unu computer, o elaboradore, o puru carculadore est una màchina chi elaborat datos sighende una lista de istrutziones.
Sa caraterìstica chi distinghet sos carculadores modernos dae sas àteras màchinas est su fatu chi custos podent èssere programados. Si podet dare una lista de istrutziones (su programa) a s'elaboradore, e custu ddas cunservat e ddas podet esecutare in unu momentu apostivigadu.
Su tipu de elaboradore prus connotu est s'elaboradore personale (PC), categoria in ue sunt incluidos s'elaboradore de mesa (desktop) e s'elaboradore portàtile.
Una forma de elaboradore pagu cunsiderada ma meda prus difusa sunt però sos sistemas "embedded", carculadores piticos e simples, impreados pro controllare àteros dispositivos: dae sos robots industriales a s'istrumentatzione de sos aeroplanos, dae sos telèfonos cellulares finas a sos gioghitos pro pitzinnos.
Ateros tipos de elaboradores:
Sos elaboradores sunt màchinas digitales, ca elaborant signales e informatziones in forma numerica. Mancari chi in sa istoria sunt esistidos carculadores chi impreaiant in sos tzircuidos de càrculu issoro su sistema de numeratzione deghimale, a dies de oe is elaboradores isfrutant s'algebra de Boole e su còdighe binàriu.
Cumponentes
Sos elaboradores sunu formados dae una cumponente fisica (hardware), e dae su software. Pro su chi s'atenet a s'hardware, su modellu chi si fundant is elaboradores de oe est s'architetura de Von Neumann, chi distinghet 4 cumponentes:
Pro su chi s'atenet a su programariu (software) tocat a narrere chi sas istrutziones nadias chi sas CPU podent esecutare sunt meda simples: summare unu nùmeru a un ateru, iscostiare unu datu dae unu logu a un ateru, imbiare datos a ateros dispositivos, etc. Pro custu sos programmas de oe, chi sunt cumpostos dae milliones de istrutziones, sunt disvilupados guasi semper cun limbagios de programatzione prus sofisticados, chi unu programa compiladore o interprete, traduet in su còdighe machina chi sa CPU podet esecutare.
San Cipirello
San Cipirello est unu comunu de 5.016 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Daniel Tosh
Daniel Dwight Tosh (Boppard, Rhineland-Palatinate, 29 de maju, 1975), est unu còmicu e attore americanu.
San Giuseppe Jato
San Giuseppe Jato est unu comunu de 9.361 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Pigota burda
Sa pigota burda est una maladia chi si difundet a discansu pro bia aèrea peri de corfos de tùssiu o istùrridos de indivìduos malàidos o peri cuntatu deretu cun is sumiduras de su rash. Una persone cun sa pigota burda est infetiva unu o duas dies in antis chi apàrgiat s'erutzione de bumbullas sicas chentza de abba o unos àteros lìchidos in intro. Abarrat contagiosa fintzas a cando totu is lesiaduras s'ammuntant dae una corgiolas (tzirca ses dies). Is lesiaduras corgioladas non sunt contagiosas.
Custa maladia, nodida giai dae s'antighidade, est istada netamente distinghida dae sa pigota isceti a primìtzios de su de 19 sèculos.
Sa pigota est istada osservada fintzas in unos àteros primates, incluende a is simpantzès e is gorillas.
Epidemiologia e tzinnos istòricos
Sa pigota burda primària est una maladia endèmica in totu is paisos de su mundu, si presentat cada 2 o 3 annos cun epidèmias minores e tenet una prevalèntzia istàbile de generatzione a generatzione.
Antonio Gramsci
"E l'ana mortu chena pietade
Pigota burda
Sìngias e sìntomos
Is primos sìntomos (prodròmicos) in is adolescentes e in is adultos sunt: nàusea, pèrdida de apetitu, dolores musculares e dolore de conca. Custos sunt sighidos dae su caraterìsticu isfogu, dae malistare generalizadu e de calentura. In is pipios sa maladia no est a su sòlitu pretzèdida dae sìntomos prodròmicos e sa prima sìngia est s'esprussione cutànea, chi incumentzat comente a pintinieddos rujos pì[ticos in su toratze e in s'adòmene, a fatu interessende a sa conca, sa cara e is membros fintzas a sa mucosa orale e a su pilloncu.
Plàtinu
Su plàtinu est unu metallu, est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 78 e su sìmbulu est Pt.
Antonio Gramsci
sos aguzzinos de su capitale"
Plàtinu
Est unu metallu de transitzione, modde, brandu (est su metallu prus brandu a pustis de oro e prata) de colore biancu-murru. Resistit a sa corrosione e s'agatat siat in s'istadu nativu siat in carchi minerale de nichèliu e ràmene. Su plàtinu est impreadu in giojeria, in sa realizatzione de ainas de laboratòriu, cuntatos elètricos, elètrodos pro candelas de alluidura, termoresistèntzias (PT 25, PT 100, PT 1000, etc...) e termoparigas (tipu S, B, R) pro sas medida de temperadura, odontojatria e dispositivos antiluadura de sas automòbiles, pro sa realizatzione de catalitzadores pro s'indùstria chìmica.
Pigota burda
Sìngias e sìntomos
A pustis de 7÷10 dies s'esantema e is sìntomos arretrogradant e sas lesiaduras pustulosas sunt istadas remplasadas dae corgiolas.
Antonio Gramsci
- Peppinu Marotto
"Ind'ogni sotziedade no totalitaria, zertas frommas culturales sunu predominantes subra ateras, propriu comente zertas bideas influenzian pius de ateras; sa fromma de custa leadership culturale est su chi Gramsci ada identificadu comente egemonìa, unu cunzettu indipensabile pro poder cumprendere sa vida culturale de s'Occidente industrializadu"
- Edward Said
Antonio Gramsci (Abas, 22 de ghennàrgiu 1891 – Roma, 27 de abrile 1937) fiat unu filòsofu, iscrittore, politigu e teoricu de sa polìtiga italianu. Est istadu unu de sos fundadores e leader de su Partito Comunista Italiano. Sos iscrittos suos sunu meda interessados a s'analisi de sa leadership culturale e politiga e dd'est cunsideradu comente unu pensadore altamente originale in sa traditzione Marxista. Unu de sos contributos suos pius importantes est istadu su cunzettu de egemonia culturale comente 'e mesu de sas classes dominantes pro imporre a sas classes subalternas sos valores, fatendelos passare comente universales, chi servini a mantenne' s'istadu de sa soziedade capitalista. Impresonau suta su regime fascista de Benito Mussolini, est mortu appenas bessidu dae su carcere, inue, tra su 1929 a su 1935, aiat iscritu subra e diversos argumentos, sos iscrittos sun istados poi regoltos in "Quaderni del carcere".
Sa vida
Gramsci fit naskidu in Ales (Aristanis) e fit su quartu de sos sette fizos de Giuseppina Marcias (1861-1932) e Franzisku (1860-1937). Su babbu nde derivaiat dae una familia albanese chi fit relatada cun Gramsh, una tzitade albanesa.
Curiosidades
Antonio Gramsci est oe unu de sos autores italianos pius connottos e istudiados in su mundu. Ma, a parte in calchi raru casu, in sa sinistra e in su mundu accademicu in Italia custu produidi indiferentzia. Beru est chi non mancana sos omaggios e sas cerimonias istitutzionales in sos anniversarios, ma in sa realtade s'obera de Gramsci non benit leada in cunsidèru edd'est ignoradu s'omine e su politigu, e duncas in sos fattos non sun regoltas s'eredidade politica e culturale suas.
Sueddi
Sueddi est unu comunu de 1.171 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu.
Su patronu suu est Santu Giorgi de Sueddi ca in s'Edade mèdia est stètiu puru su pìscopu cando sa bidda fiat ancora piscopali.
San Mauro Castelverde
San Mauro Castelverde est unu comunu de 1.854 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Limba cadelana
Sa limba cadelàna (in cadelanu: català o valencià — in Valèntzia) est una de sas limbas romanzas otzidentales. La faeddant unos 9.100.000 pessonas in Ispagna in sa Comunidade Autònoma de Catalogna, Valèntzia e sas Ísulas Baleares, s'este de s'Aragona (Franja de Ponent), in Frantza in sa Catalogna Nord numenàda puru Russillione, e in Andorra. In sa Sardigna est faeddada in sa tzìdade de S'Alighèra. Sa limba cadelana si assimìzat meda a s'otzitanu.
Giordània
Sa Giordània ([ʤorˈdanja]) o Regnu Hascemita de Giordània (in àrabu: المملكة الأردنية الهاشمية‎, al-Mamlaka al-Urdunniyya al-Hāshimiyya) est un'istadu de su Oriente Mèdiu (Àsia). Sa capitale est Amman.
Cun istèrrida de 89.342 km² e populatzione de unos 10.458.000 bividores, làcanat a norte cun sa Sìria, in su nord-estu cun s'Iràq, in su sud-estu e in su sud cun s'Aràbia Saudita, in su sud-ovest est s'aberet a su Mare Ruju, in s'ovest pigat làcana cun Israele, su territòriu palestinesu de Tzisgiordània e su mare Mortu. Est indipendente de su 1946 e sa forma sua de guvernu est sa monarchia costitutzionale.
Sa populatzione est costituida pro su 95% dae àrabos, chi s distinghent in àrabos giordanos (55% tzirca de sa populatzione) e "àrabos palestinesos" (unu 40%), arribados in Giordània in cunsighèntzia de sas gherras àrabu-israelianas de su 1948 e de su 1967.
Sa limba ufitziale de su Regnu est s'àrabu, ma s'impreu de s'inglesu est meda difùndidu in àmbitu guvernativu, culturale e sotziale. Ambas limbas sunt obligatòrias in sas iscolas pùblicas e privadas. Su frantzesu est imparadu in carchi iscola (siat pùblicas siat privadas), ma non est obligatòriu. S'armenu e sas limbas caucàsicas sunt difùndidas intre sos membros de sas minorias.
Isuli Sanguinari
Isuli Sanguinari (in corsu), Isole Sanguinarie (in italianu) et Isulas Sanguinarias (in sardu). Est un’arcipelagu chi est cumpostu dae battor isuleddas collocada in s'intrada de su golfu de Ajaccio. Subra sa pius manna de sas isulas de s'arcipelagu b'ada una turre Torra di a Parata (La Tour carrée in frantzesu) de su 1550, sos avantzos de unu lazareto de su 1807, su faru de su 1845 e un'atera turre (La Tour Génoise) costruida dae sos genovesos. De custu arcipelagu est famosa sa descritzione chi nd'aiat fattu Alphonse Daudet.
Vorarlberg
Su Vorarlberg est unu istadu federadu de s'Àustria chi s'agatat in s'isteremu ovest de s'istadu. Sa capitale est Bregenz. Fintzas naradu Ländle in dialetu locale, est su segundu minore Bundesland austrìacu in tremenes de populatzione.
Medas aspetos culturales de su Voralberg si sèberant dae su restu de s'Àustria. Su dialetu est pro esempru una variedade de s'alemannu chi, foras pro una ìsula linguìstica minore de su Tirolu, no agatat àteros faeddadores in totu sa natzione. Su Voralberg s'agatat pois in su lutone de su frùmene Rinu, contrasemper a su restu de s'Àustria, chi est in su de su Danùbiu.
Su nùmene de Voralberg dependet dae su Passu de Arlberg, chi unu tempus fiat logu meda importante in sos traficos de sa zona: segundu sa bisura de s'antigu impèriu habsbùrgicu, beniat a èssere su territòriu antis (in tedescu vor) de su Arlberg. S'impitu de custu nùmene remontat a sa metade de su de 18 sèculos, cun sa fundidura impare de territòrios vàrios.
Santa Cristina Gela
Santa Cristina Gela est unu comunu de 926 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Arcipelagu de sa Maddalena
S'arcipelagu de sa Maddalena est collocadu a nord-est de sa Sardigna. Sas isolas printzipales sunu: sa Maddalena, Caprera, Santo Stefano, Santa Maria, Razzoli, Budelli e Spargi.
Caprera est nota pro essere istada sa residentzia de Garibaldi in s'esiliu. Santo Stefano at ospitadu una base pro sommergibiles americanos dae su 1972 a su 2008.
Santa Flavia
Santa Flavia est unu comunu de 10.318 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Tradutzione automàtica
Sa tradutzione automàtica (TA) est sa tradutzione de unu testu informatizadu (o testu in suportu informàticu) in sa limba de partida o limba orìgine a sa limba de arribada o limba meta mediante unu sistema informàticu cumpostu de un'elaboradore e de unu programma ispetzializadu.
Si distinghent bàsicamente duas aprossimatziones a sa tradutzione automàtica:
Andorra
S'Andorra est un'Istadu natzione de s'Europa otzidentale. Sa capitale sua est Sa Vella. Est a làcana a setentrione cun sa Frantza e a meridione cun s'Ispagna e s'estendit totalmente in sa cadena de is Pirenèos. Tenet istèrrida de 467,63 km2.
S'Andorra, mancari siat meda pitica, est su microistàdu prus mannu de is 6 europeos (Santu Marinu, Liechtenstein, Malta, Tzitade de su Vaticanu, Printzipàdu de Monaco).
Mancari s'indipendèntzia sua est istada decrarada in su 1278, est intradu a fàghere parte de s'ONU isceti in su 1993: prima fiat un'ispètzie de protetoradu de s'Ispagna e de sa Frantza. Est puru unu de is istàdos prus àrtos de su mundu, cun un'artària mìnima de 870 m. e una màssima de 2409 m. Su clima est de montagna.
Sa populatzione andorresa est, ironicamente, una minorantza in s'istadu: su 33% isceti de is andorresos tenet sa tzitadinàntzia: su restu est cumpostu pro sa prus parte dae ispannolus, portughesus e frantzesus. Sa limba prus faeddada est su catalanu, perou sunt faeddadas su ispannolu, su portughesu e su frantzesu aici e totu.
S'economia est meda fròrida e si basat printzipalmente in su turismu. Sa religione prus sighida est su catolicèsimu.
De su mesuevu a s'etade moderna
Is primas orìgines de un'entidade polìticu territoriale andorrana si cunfundent is evolutziones istòricas frantzesas: sa traditzione narat ca Carlo Magno apat cuntzessu s'autonomia a su pòpulu Andorranu in cambiu de de un'alleantzia contra a is moros. Sa signoria diat essere passada a su conte Urgell e a pustis a s'episcopu de sa diotzesi locale. Est istadu s'aparadu eclesiasticu etotu a donare sa suprematzia de su printzipadu a is Sennores Caboet, ca a pustis si sunt imparentados cun sa dinastia de is Contes Foix ; su conte aiat eredadu tèrritorios atressu is Pireneos, inclùdida Andorra.
Craba
Craba (Capra hircus o Capra aegagrus hircus) De sa Familia Caprini. Mamìferu ruminante. Sa craba si allevada po su latte, sa petta e-i sa pedde. Tenede corros, girados a s'issegus in sos mascios (beccos), e in sas feminas. Un'arva fatta de pilos, e manteddu cun pilos unu pagu longos e lijos de colore biancu, o biancu cun macchias nieddas. Vivede a masones e mandigada erva, fenu e fozas de mata e de arvureddas. Andada pasculende in logos isperrumados. Sa craba faghede melidos. Est un animale briosu, sàltiat e ispetzialmente sàltiana sos crabitos. Bi sunu crabas de ratza, comente sa de Angora appretziada po sa lana.
Campanna de Appomattox
Sa Campanna de Appomattox fiat istada una filera de batallas cumbatidas intre su 29 de martzu e su 9 de abrile de 1865 in Birzìnia, terminadas cun sa rèndida de s'armada cunfederada de sa Birzìnia de su Nordu de Robert E. Lee su zenerale e cun s'agabu de sa gherra tzivile amerigana.
Andorra
De su mesuevu a s'etade moderna
Atressu is annos su tìtulu de is Contes de Foix est passadu a su re de Navarra, ma cando Enrico III de Navarra est diventadu Enricu IV de Frantza, aiat emanadu un decretu de su 1607 ca trasmetiat su tìtulu, de origine franca, a su capu de istadu frantzesu, mantenende is privilegios de s'episcopu Urgell: beniant aici nomenados duos coprintzipes pro dda guvernar
Campanna de Appomattox
A su cuncruimentu de sa Campanna de Richmond-Petersburg (cunnota finas comente s'Arrocu de Petersburg), s'armada de Lee si fiat agatada deghimada e istasida dae un'ierru de gherra de trintzeramentu in unu fronte de 48 km., gasi che dae numerosas batallas, maladias e desertaduras. In sa Batalla de Five Forks de s'1 de abrile, sas fortzas de s'Unione mandadas dae Ulysses S. Grant su zenerale aiant segadu s'ùrtima lìnia ferruviària chi aprovisionaiat s'Armada de Lee in Petersburg e aiant ordenadu un'assartu zenerale a longu de sa lìnia de fortifigadura de Petersburg. Su 2 de abrile, Grant fiat resèssidu a truncare in manera detzisiva sas lìnias in sa de tres Batallas de Petersburg, chi aiat conchinadu a Lee a ordinare s'evacuadura siat de Petersburg, siat de sa cabitale cunfederada de Richmond in sa note dae su 2 a su 3 de abrile.
Lee isperaiat de si retirare a suddu-uestu e aunire s'armada sua cun àteras fortzas cunfederadas in sa Carolina de su Nordu, peroe s'Armada de Grant aiat sighidu sena pasu s'avantzada sua. Su 6 de abrile, s'Armada de Lee aiat sufertu una derrota de importu in sa Batalla de Sayler Creek, peroe aiat sighidu a s'iscostiare chirru a s'uestu proende a ispistare s'Armada de s'Unione. Cun sos sordados suos arrocados, in inferioridade numèriga ischerfadora e iscassos de aprovisionamentos, Lee aiat adduìdu a sa rèndida de s'armada sua su 9 de abrile inche su Tribunale de Appomattox.
Andorra
Edade cuntemporanea
In su 1806 est istada fraigada de Napoleone Bonaparte sa Repubblica indipendente de Andorra, ghiada de unu cunsìgiu eletivu, chi de su 1812 a su 1814 aiat fatu parte de su Primu imperu frantzesu, e a pustis aiat cunchistadu sa Catalugna, pratzende-dda in 4 départements. Andorra fiat istada annessa a custu urtimu territòriu, in paris a sa bighina Puigcerdà nel Département de Sègre.
László Moholy-Nagy
Est istadu finas professore in s'iscola de su Bauhaus. Issu fit meda influenzadu dae su costruttivismu e unu sustenidore de s'intregatzione fra sa tecnologia e s'industria cun sas artes.
Andorra
Edade cuntemporanea
In su 1866, in su Principadu de Andorra fiat cumintzadu unu protzessu de riforma istitutzionale connotu cun su tèrmine de Nova Reforma, promulgada su 22 Abrile 1866.
Atressu sa Prima gherra mundiale Andorra aiat decraradu gherra a s'Impèriu tedescu, ma no aiat pigadu efetivamente parte a su cunflitu pro sa poberesa de is resursas suas. Però est abbarrada unu istadu formalmente in gherra cun sa Germania fintzas a su 1939 no essende istada invitada a sa Cunferentzia de Parigi e duncas no aende firmadu su Tratadu de Versailles.
László Moholy-Nagy
Biografia
Poi de sos istudios de dirittu in s'universidade de Budapest, László Moholy-Nagy si fit arruoladu in s'esercitu austro-ungaricu. Feridu durante sa Prima Gherra Mundiale in su 1917, issu aiat comintzadu a disegnare durante sa convalescentza in s'ipidale de Odessa; torradu a Budapest, aiat dezisu de si dedicare cumpletamente a sa pintura.
Andorra
Edade cuntemporanea
In su 1933 sa Frantza aiat ocupadu Andorra pro neghe de su scuntentesa sotziale a pustis sa tornata eletorale. Su 12 de argilas de su 1934 unu avventurieru, ca ddu narainat Boris Skossyreff, aiat fatu una proclamatzione solenne a La Seu d'Urgell, autodecrarende-sì Boris I, printzipe soberanu de Andorra, e decrarende a su propriu tempus gherra a s'episcopu de Urgell. Est istadu arrestadu oto dies a pustis, su 20 de triulas, de is autoridades ispagnolas e definitivamete espulsu de s'Ispagna.
László Moholy-Nagy
Biografia
In su 1919, poi 'e sa laurea, László Moholy-Nagy partit a Vienna inue trabagliat pro su giornale "MA", chi fit direttu  Lajos Kassák. Inoghe pro primu aiat iscobertu su costruttivismu russu e su suprematismu in d'una mostra de trabaglios de Malevich, Naum Gabo e El Lissitzky. In su 1920, comente e corripondente de sa rivista "MA", issu si fit ipostadu a Berlinu e incue aiat connottu sos Dadaistas Raoul Hausmann, Hannah Höch e Kurt Schwitters. László Moholy-Nagy realizzat unu de sas primas oberas suas « Composition 19 ». Intantu rincontrat e cojuat sa fotografa Lucia Schültz.
Andorra
Edade cuntemporanea
De su mese de triulas de su 1936 fintzas a su mese de argiolas de su 1940 unu distacamentu de fortzas armadas frantzaesas est istadu postu in su printzipadu pro evitare is efetos negativos de sa Gherra tzivile ispagnola in su printzipadu.
Gàiru
Gàiru est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra, s'agatat a 690 metros in pitzu su mare e jughet 1.678 bividores.
Andorra
Edade cuntemporanea
Is trupas franchistas, ainat retzidu is confines de s'Andorra a sa fne de su cunflitu. Andorra est istada pagu coinvolta in is gherras mundiales, abbarrende acapiada a manera istrinta a sa Frantza e a s'Ispagna. Intra dognassantu 1942 e austu 1944 in andorra ci fiat unu distacamentu de sa Wehrmacht.
Dèsulu
Dèsulu est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro in sa Barbàgia de Brebì, s'agatat a 886 metros subra su mare e tenet 2.887 bividores.
Andorra
Edade cuntemporanea
In su 1993 Andorra at varadu una costitutzione democràtica a suta de sa ghia de Francesc Areny Casal e su sistema polìticu est istadu ammodernadu a manera funguda. De su 1993 su printzipadu istat a prenu deretu in s'ONU e in su Cunsigiu de Europa.
Dèsulu
Su nùmene
Chircas etimològicas narant chi su nùmene de sa bidda benit dae “dèsu”: logu solianu e apogiosu. Tèrmine de orìgine sardiana o nuràgica.
Andorra
Edade cuntemporanea
Sa positzione sua isulada at postu Andorra a foras de su cursu printzipale de s'istòria europea, cun pagu legàmines cun natziones a foras de s'Ispagna e de sa Frantza. In tempos retzentes, s'industria turistica e s'isvilupu de via de comunicatzione, at postu fine a s'isulamentu de su printzipadu
Dèsulu
Su sartu
Postu in su coro de su Gennargentu a belle e 890 metros de artèria, cun unos 2500 abitantes, faghet parte de cussa chi li narant Barbàgia de Brebì; est a làcana cun sa Barbàgia de Ollollai, s’Ogiastra e su Mandrolisai. Cunfinat a sud cun Aritzo e Brebì, a ovest cun Tonara, Tìana e Ovodda, a nord cun Fonne e a est cun Biddamanna e Àrthana.
Su sartu, cun una istèrrida de 740 ètaros, est una de is prendas de sa bidda; inoghe s’agatant difatis padentes de àrbores millenàrios, èlighes, castàngias e benas de abba lìmpia e mera, comente bi sunt in Girgini, unu tacu calcàreu artu 1218 metros, o in sa badde de Aratu, dae ue si podet ammirare su Bruncu Spina; dae su passu de Tascusì si nche arribat a sa punta prus arta de sa Sardigna: Punta la Marmora. In mesu de custos buscos est fàtzile a bìdere muvrones e àbbilas.
Andorra
Orografia
Comente est sa carateristica de sa catena meridionale de is Pireneos, Andorra cunsistit printzipalmente in montagnas bichedadas cun un'artaria media de 1996 metros a pitzus de su livellu de su mare, e su puntu suo prus artu est Coma Pedrosa a 2942 metros. Custas sunt pratzidas de baddes istrintas a forma de Y ca si cumbinant in una in su puntu in ue s'errie Valira lassat s'istadu pro intrare in Ispagna ( in su puntu prus pagu artu de Andorra a 870 metros. Sa làcana cun sa Frantza s'agatat a su costadu de su moguru D'Envalira a 2409 metros.
Dèsulu
Su sartu
A Dèsulu si b’arribat dae su caminu Fonne-Dèsulu, a nord e a sud dae s’istrada istatale 295 de Aritzo.
Andorra
Idrografia
Andorra est totalmete inghiriados de montes duncas no tenet costas. Is bacinos idricos internos imbetzes bitu ca ci sunt meda astrados sunt numerosas. S'erriu printzipale est sa Valira ca passat in sa capitale de Andorra La Vella e acabbat su tratu suo in Andorra a Fortaneda passende de s'Ispagna propriu acantu a sa làcana. Ateru riu de importu est s'Ariège, ca singialat sa làcana de una parte pitica de sa làcana orientale cun sa Frantza.
Dèsulu
S'istòria
Dèsulu fiat abitadu giai dae is tempos antigos, comente testimòniant istigas preistòricas meda.
Andorra
Idrografia
Is lagos sunt totus de origine montana e glaciale e benint mutidos estany. Su prus importante e mannu mancari sa mannaria de is lagos sunt casi uguales est s'Estany de Juciar.
Dèsulu
S'istòria
S’aposentamentu prus de importu est su de Girgini, chi s'ispàrghinat in unu giassu ampru; custu incluit sa necròpoli de sa Tanchitta, in ue b’at tumbas de gigantes e àteras tumbas ipogèicas. Semper in su territòriu de Dèsulu, a belle 1600 metros de artària, agatamus su nuraghe de Uva e sole, su prus in artu de sa Sardigna a 1331 metros. Intre is monumentos de importu, pro s’architetura de piessignu, tocat de pònnere is ghiraduras de is cuiles; cun is pinnetas tancadas dae is perras de lacu (chercos isperrados in duos) e is aurras, carrargiadas cun sa matessi tècnica de is pinnetas e fatas a manera chi, una borta serradas, non si distingat s’intrada dae su restu de su muru.
Andorra
Clima
Su clima de Andorra secundu sa Classificatzione de is climas de Köppen est de tipu alpinu in is zonas de arta montagna e continentale in in zonas prius bascias de is montes e de sa badde Valira e de is afluentes suos minores. Su clima andorranu est caraterizadiu de niadas in s'ierru, cun ierros meda fritos e friscura in istadi; is niadas podent èssere abundantes in is muntagnas artas e sa nei podet abbarrare fintzas a Maju.
Dèsulu
Sa cultura
Sa bidda est partzida in tres bighinados: Issiria, Ovolaccio, Asuai, chi in antis fiant ognunu pro contu suo, ma chi a pustis de su 1950, cando est istada fraigada s'istrada Fonne-Dèsulu, sunt istados aunidos.
Andorra
Populatzione
Is Andorranos costituint una minorantzia a s'intèrnu de s'istadu etotu: isceti su 40% tenet sa citadinantzia andorrana. Su secundu grupu est cussu de is Ispagnolos (32%), cun portughesos (10%) e Frantzesos (10%) ca rapresentant is àteros grupos printzipales. S' 8% chi abbarrat apartenit a àteras natzionalidades. A como bivent 90 000 abitantes (2019); sa densidade de populatzione est de 167 ab./km².
Dèsulu
Sa cultura
In su tempus coladu is tres bighinados fiant diferentes, siat comente costumàntzias chi peri comente limba. Galu oe onni bighinadu at cunservadu s'identidade pròpia, chi si manifestat in is festas de sa bidda, cadaunu difatis festat unu santu, patronu suo. Una paristòria narat chi is tres bighinados rapresentaiant sas regiones istòricas de sas Barbàgias: Ollollai, Brebì e Seulu, e ognuna teniat unu colore chi las rapresentaiat: su ruju, su grogu e su biaitu, chi sunt is colores de su costùmene de Dèsulu.
Johannes Kepler
Durante sa carriera sua, Kepler est istadu professore de matemàticas in un'iscola seminarista a Graz, Àustria, comente a assistente de s'astrònomu Tycho Brahe, matemàticu de sa corte de s'imperadore Rudolf II, professore de matemàticas a Linz (Àustria), e un'assessore de su generale Albrecht von Wallenstein. At realizadu puru unu traballu fundamentale in su campu de s'òtica, campu chi at fatu crèschere pro àere imbentadu una versione megiorada de su telescòpiu refratore, su telescòpiu de Kepler, e at agiudadu in legitimare sas iscobertas telescòpicas de su cuntemporàneu suo Galileo Galilei.
Dèsulu
Sa cultura
In intro de sa bidda, in su bighinadu de Issiria, b'est sa crèsia parrochiale betza, dedicada a Sant'Antoni de su fogu; cun un'istrutura tardo-gòtica est de importu mannu siat a livellu architetònicu chi istòricu-artìsticu; a dolu mannu est istada abbandonada pro problemas idrogeològicos, ma b'at unu progetu pro chircare de la recuperare. In parte sua nd'ant fraigadu una noa, pagu prus a largu dae sa betza, in pedra de lavagna niedda, acontzada in su 1980.
Àteras crèsias chi si podent ammirare in sa bidda sunt sa de Santa Rughe e sa de su Càrminu, in ue sunt chistidas òperas lìgneas de su de XVI sèculos e afrescos in istile barocu.
Johannes Kepler
Su 1627 at publicadu sas Tabulae Rudolphine, a sas cales at dedicadu un'isfortzu enorme, e chi durante prus de unu sèculu si sunt usados in totu su mundu pro carculare sas positziones de sos pranetas e sos isteddos. Utilizende sas leges de su movimentu planetàriu est istadu capatze de annuntziare in manera suddisfaghente su trànsitu de Vènere de s'annu 1631 cun su cale sa teoria sua est restada cunfirmada.
Dèsulu
Sa cultura
Su costùmene est una de sa caraterìsticas de importu de sa bidda: tèssidu in furesi o lana ruja est ricamadu cun filos de seda de colores bios, prus che àteru ruju, grogu e biaitu, cun motivos geomètricos e floreales. Su cuguddu ("guguddu"), est a nàrrere sa careta de su costùmene de is feminas, est su sìmbulu de Dèsulu.
Andorra
Àteros progetos
__NEWSECTIONLINK__
Johannes Kepler
Primos annos
Kepler est naschidu su 27 de nadale de su 1571, in sa tzitade imperiale lìbera de Weil der Stadt, chi in s'atualidade faghet parte de sa regione metropolitana de Stuttgart, in s'istadu tedescu de Baden-Württemberg, a 30 chilòmetros in s'ovest de su tzentru de Stuttgart. Mannoi suo, Sebald Kepler, fiat istadu sìndigu de custa tzitade, ma in s'època de sa naschida de Johannes, sa sorte de sa famìlia Kepler fiat in decadèntzia. Babbu suo, Heinrich Kepler, si binchiat sa vida de manera provisòria comente a mertzenàriu, e at abbandonadu sa famìlia cando Johannes teniat chimbe annos. Si creet chi at mortu in sa Gherra de sos Otanta annos, in sos Paisos Bàscios. Mama sua, Katharina Guldenmann, fìgia de sos meres de un'ostellu, fiat sanadora e erbolària e prus tardu est istada giuigada dae brusceria. Naschidu prus chito de su chi diviat, Johannes at afirmadu chi fiat istadu unu pitzinnu dèbile e malàidu. Fiat unu pitzinnu lughente e comente a detàlliu de sas capatzidades intelletuales suas, paret chi impressionaiat sos biagiadores chi a s'ispissu passaiant pro s'albergo de mannoi suo, mustrende unas facultades matemàticas etzetzionales. At istudadu astronomia in edade primidia, e at disvilupadu un'amore pro custa disciplina chi diat mantènnere totu sa vida. A sos ses annos, at pòdidu osservare sa cometa manna de su 1577, e at dassadu iscritu chi "est istadu batidu dae mama sua a unu logu artu pro lu bìdere." In s'edade de noe annos, su 1580, at pòdidu osservare un'àteru eventu astronòmicu, unu eclisse de luna, e regordaiat chi est istadu "cramadu a essire a fora" pro lu bìdere e chi sa luna "pariat bastante ruja". Unu àteru fatu de importu mannu est chi sa pigota chi at patidu in s'infàntzia l'at dassadu cun sa bisione iscimpra e una tzerta invalidesa in sas manos dèbiles, limitende sa capatzidade sua pro disvilupare determinadas atividades de astronomia de osservatzione.
Dèsulu
Sa cultura
Is costùmenes traditzionales si podent ammirare in sa domo de Montanaru, in ue "Gli Amici del Museo" ant fatu unu museu etnogràficu; inoghe in prus de is bestes traditzionales si podent bìdere trastos de sa vida de is pastores e de is massajos de su 1800 e b'at peri una mustra de fotografias subra sa tràmuda de sos pastores in Campidanu.
S'economia
Sa bida de sos desulesos s'est semper basada in su pastoriu de tràmuda, de su cummèrtziu ambulante. Desulesos meda ant dèpidu chircare in foras de sa bidda logos prus adatos a su pàsculu, duncas si nche sunt tramudados a Campidanu, comporende ètaros de terrinu e creende atividades cummertziales.
Beirut
Beirut (in àrabu: بيروت‎, Bayrūt; in frantzesu Beyrouth) est sa capitale de su Lìbanu, de chi est sa tzitade prus manna e portu printzipale. Beirut tenet una populatzione de unos 1,2 milliones de persones (2,1 annanghende·nche is trighìngios), e est su tzentru cummertziale, bancàriu e finantzieri de su Lìbanu. In Beirut bivet aprosimadamente sa metade de sa populatzione de su Lìbanu.
Johannes Kepler
Primos annos
Su 1589, a pustis de èsser coladu pro s'iscola primària, pro s'iscola de latinu, e su seminàriu inferiore e superiore chi bi fiat a su monastèriu de Maulbronn, Kepler at comintzadu a travigare in s'Universidade de Tübingen, ue at istudadu filosofia cun Vitus Müller e teologia cun Jacob Heerbrand, un'istudiante de Philipp Melanchthon a Wittenberg. In cue at dimustradu de èssere unu matemàticu primorosu e s'est bintu sa reputatzione de astròlogu àbile, chi faghiat sos oròscopos de sos àteros alunnos. Suta s'istrutzione de Michael Maestlin, at istudadu tantu sa teoria geotzèntrica de su sistema de Ptolemeu chi su sistema copernicanu de su movimentu planetàriu; at detzìdidu de aprofundire sa teoria de Copèrnicu. In una disputa de istudiantes, at defensadu s'eliotzentrismu dae una prospetiva teòrica e teològica, afirmende chi su Sole fiat sa fonte printzipale de sa fortza motòria de s'universu. Totu e su disìgiu suo de si cunvertire in unu ministru de sa Crèsia, a curtzu de su fine de sos istùdios suos, Kepler est istadu racumandadu pro otènnere una pratza comente a professore de matemàticas e astronomia in s'iscola protestante de Graz, in Àustria, chi prus tardu diat èssere s'Universidade de Graz. At atzetadu su càrrigu s'abrile de su 1594, in s'edade de 23 annos.
Mysterium cosmographicum
A pustis de istudare teologia in s'Universidade de Tübingen, at imparadu a su seminàriu protestante de Granz. Kepler at proadu a cumprèndere sas leges de su movimentu planetàriu durante sa parte majore de sa vida sua. In unu printzìpiu at cunsideradu chi su movimentu de sos pranetas depiat cumprire sas leges pitagòricas de s'armonia. Custa teoria est connota comente sa mùsica o s'armonia de sas isferas de su chelu. In sa bisione cosmològica sua non fiat casualidade chi su nùmeru de pranetas connotos in s'època sua siant istados unu de prus de su nùmeru de poliedros perfetos. Essende unu partidàriu firmu de su modellu copernicanu at intentadu dimustrare chi sas distàntzias de sos pranetas a su Sole beniant dadas dae isferas a intro de poliedros perfetos acoiletadas poi unas a intro de àteras. In s'isfera interiore bi fiat Mercùriu mentras sos àteros chimbe pranetas Vènere, Terra, Marte, Giove e Saturnu diant èssere istados situados a intro de sos chimbe sòlidos platònicos chi currispondent puru a sos chimbe elementos clàssicos.
In su 1596 Kepler at iscritu unu libru chi arriscaiat sas ideas suas: su Prodromus dissertationum mathematicarum continens mysterium cosmographicum o Misterium cosmographicum (Su mistèriu còsmicu). Essende un'òmine de apentu religiosu mannu, Kepler bidiat in su modellu cosmològicu suo una proa de s'esistèntzia, sabiduria e elegàntzia de Deus. At iscritu: «Deo disigiaiat èssere teòlogu; ma tando mi abbìgio pro s'isfortzu meu chi Deus podet èssere tzelebradu puru dae s'astronomia». Est istada sa prima òpera astronòmica importante de Johannes Kepler, e puru est istada sa prima publicatzione ue si defensaiat su sistema copernicà.
Kepler at afirmadu àere tentu un'epifania su 19 de trìulas de su 1595, mentras mustraiat a Graz, chi dimustraiat sa relatzione periòdica de Saturnu e Giove in su zodìacu. At fatu pompiaduras in relatzione cun sos polìgonos regulares e at arresonadu chi diant pòdere èssere sa base geomètrica de s'universu. A pustis de no agatare un'arrangiamentu ùnicu de sos polìgonos chi s'acontzarent a sas pompiaduras astronòmicas, agiomai cun sos pranetas extra annantos a su sistema, Kepler at comintzadu a isperimentare cun tres poliedros tridimensionales. At agatadu chi cada unu de sos chimbe sòlidos platònicos diant pòdere abarrare esclusivamente iscritos e cuntentos a òrbitas tundas; s'acoilletare de custos sòlidos, cada unu tancadu in un'isfera unu intro de s'àteru, produint ses livellos chi currispondent a sos ses pranetas connotos: Mercùriu, Vènere, Terra, Marte, Giove e Saturnu. In ordinare sos sòlidos in manera curreta –otaedru, icosaedru, dodecaedru, tetraedru e cubu–, Kepler at iscobertu chi sas isferas diant pòdere èssere collocadas in sos tretos chi currispondent, intro sos lìmites de sa pretzisione de sas pompiaduras astronòmicas disponìbiles, e intro sas medidas relativas de sa paràbula de cada praneta, totu suponende chi sos pranetas orbitaiant in chircu a su sole. Kepler at agatadu fintzas una fòrmula chi relatzionaiat sa medida de s'òrbita de cada praneta cun sa durada de su perìodu orbitale suo: de s'internu a sos pranetas foranos, sa proportzione ue aumentaiat su perìodu orbitale fiat su dòpiu de sa diferèntzia de su raju de s'òrbita. Mancari àere fatu custos progressos, prus tardu su matessi Kepler at refudadu custa fòrmula, ca non fiat bastante pretzisa. Comente s'indicat in su tìtulu, Kepler at pensadu chi aiat iscobiadu sa dispositzione geomètrica chi Deus aiat istabilidu pro s'universu. Una manna parte de s'entusiasmu de Kepler pro su sistema de Copèrnicu derivat dae sa convintzione teològica sua subra sa connessione intre su livellu fìsicu e cussu spirituale; s'universu fiat issu matessi un'immàgine de Deus, cun su Sole chi currispondet a su Babbu, s'isfera istellare a su Fìgiu, e s'ispàtziu esistente, s'Ispiritu Santu. Su primu manuscritu suo de su Mysterium cuntenet unu capìtulu mannu chi intentat cuntziliare s'eliotzentrismu cun passàgios bìblicos chi pariant amparare a su geotzentrismu.
Cun s'agiudu de su mèntore suo, Michael Maestlin, Kepler at retzidu su permissu de su retoradu de s'Universidade de Tübingen pro publicare su manuscritu sou, in isetu de sa tradutzione de su cummentu de sa Bìbbia e s'annantu de una descritzione prus simpre, prus cumprensìbile de su sistema de Copèrnicu, gasi comente ideas noas de Kepler matessi. Su Mysterium cosmographicum s'est publicadu a sa fine de 1596, e Kepler at retzidu sa còpia sua e at comintzadu a l'imbiare a astrònomos importantes e a sos patronos suos, a cumintzu de su 1597. Non ch'est essida comente un'òpera de fatzile legidura, ma at istabilidu sa reputatzione de Kepler comente un'astrònomu altamente cualificadu. Sa daidura efusiva sua, s'interessu in unu tema de portada manna, gasi comente sos chircos de su podere de Graz, ant frunidu un'apògiu fundamentale comente a metzenate de su progetu.
Mancari sos detàllios si diant andare modifichende in funtzione de s'òpera posteriore sua, Kepler mai at rinuntziadu a sa cosmologia platònica de su poliedru e s'isfera de su Mysterium cosmographicum. Sos printzipales traballos astronòmicos suos posteriores non sunt istados petzi chi, in una manera, s'evolutzione sua ulteriore, giai esseret pro mirare de agatare sas dimensiones internas e esternas prus pretzisas pro sas isferas mediante su càrculu de sos ischìssios de sas òrbitas planetàrias intro de issa. Su 1621, Kepler at publicadu una segunda editzione creschida dae Mysterium cosmographicum, ue si si daint sos detàllios de sas notas e sas curretziones e megioros chi aiat otentu durante sos 25 annos chi fiant passados dae sa prima publicatzione sua. Kepler est mortu su 15 de santandria de su 1630.
Sos duos cojuios
Su nadale de su 1595 Kepler at connotu Barbara Müller, de 23 annos, biuda duas bias e chi teniat una fìgia minore; at comintzadu a la festare. Müller, erede de sos benes de su defuntu maridu, fiat fintzas fìgia de su mere de una fàbrica chi teniat unu bonu rendimentu econòmicu. Babbu suo, Jobst, s'est opostu a sas primas a su cojuiu, mancari valorende s'arrampile nòbile de Johannes Kepler, livellu sotziale chi aiat eredadu dae mannoi suo; ma s'istadu de poberesa de Johannes faghiat de issu unu partidu chi non podiat èsser atzetadu. Jobst at tzèdidu petzi a pustis chi Kepler acabaret sos passos pro publicare su Mysterium; sende gasi, su cumpromissu s'est guasi segadu cando fiat isetende sos detàllios finales de sa publicatzione. Pro sorte, funtzionàrios de sa Crèsia chi aiant agiudadu Kepler a acontzare su cojuiu ant pressadu Barbara pro chi cumpriret s'acordu suo. Si sunt cojuados su 27 de abrile de su 1597.
A pustis de sa morte de sa prima fèmina sua, Barbara, Kepler at esaminadu finas a ùndighi possìbiles partidos diferentes. A sa fine at seberadu Susanna Reuttinger, una fèmina de 24 annos de edade, su de chimbe de sos "partidos" analizados, de sa cale at dassadu iscritu: "m'at conchistadu cun s'amore, sa lealidade ùmile, s'economia de su lare, sa diligèntzia e s'amore chi at dadu a sos fillastres." Su 30 de santugaine de su 1613, Kepler s'est cojuadu cun Susanna. Sos tres primos fìgios de custu cojuiu (Margareta Regina, Katharina, e Sebald) si che sunt mortos in s'infàntzia. Tres ant campadu finas a s'edade manna: Cordula (n. 1621); Fridman (n. 1623), e Hildebert (n. 1625). Segundu sos biògrafos de Kepler, si trataiat de unu cojuiu ue Johannes est istadu meda de prus cuntentu chi cun Barbara.
Àteras chircas
A pustis de sa publicatzione de su Mysterium e cun sa beneditzione de sos ispetores de s'iscola de Graz, Kepler at cumintzadu unu programma codissiosu pro crèschere e elaborare su traballu suo. At fatu pranos pro àteros bator libros additzionales:
At pedidu fintzas sas opiniones de medas de sos astrònomos a sos cales aiat imbiadu su Mysterium, intre issos Reimarus Ursus (Nicolaus Reimers Bär), su matemàticu imperiale de Rodolf II, e unu rivale de Tycho Brahe. Ursus no at rispostu diretamente, ma sa lìtera afalagadora de Kepler l'at animadu a continuare sa disputa subra su chi si numenaiat su "sistema tycònicu". Mancari custu puntu nieddu, Tycho puru at comintzadu a currispòndere lìteras cun Kepler, partinde dae una crìtica tosta ma legìtima de su sistema de Kepler; intre unu muntone de obietziones, Tycho mustraiat su disacordu cun s'impreu de datos numèricos inesatos cotas dae Copèrnicu. In sas lìteras suas, Tycho e Kepler ant chistionadu una variedade ampra de problemas astronòmicos, dae sos fenòmenos lunares finas a sa teoria de Copèrnicu e, in piessignu, sa viabilidade teològica sua. Ma sena sos datos prus giustos de sas chircas de Tycho, Kepler non teniat manera de incumintzare medas de custas chistiones.