cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batalla de Lutocisterna
Sa batalla
Manfredi fiat istadu affracadu violentemente a sa cara e aiat pèrdidu s'elmu e su caddu. Feridu in manera grave s'aiat salvadu abbandonende su campu de batalla cuende·si Casteddu iscortadu de parte de s'esèrtzitu. Tale mòvida paret apat cunditzionadu s'èsitu de sa batalla. Mentras chi una parte de sas fortzas pisanas moviat a Casteddu, sos cadderis e sos fantes chi abarraiant in ie fiant mortos gherrende eroicamente o affundende suta de su pesu de sas armaduras graes in sas abbas ludosas de s'istàniu de Santa Gilla.
Segundu unu àteru relatu, in sa batalla aiant atumbadu s'avanguàrdia de s'esèrtzitu pisanu capitanada de su tedescu Erricu de sa Mula, cumposta de 200 cadderis e 300 fantes, e s'esèrtzitu aragonesu formadu de 2.000 fantes e 800 cadderis. Sos pisanos fiant resissidos a fèrrere Alfonsu IV e a ochire 160 sordados aragonesos, mentras sas pèrdidas issoro fiant istadas de 200 fantes e 100 cadderis. Cando in fines fiat lòmpidu Manfredi cun sos afortios, sa batalla fiat acabada. .
Sos relatos de sa batalla e de sa conchista de sa Sardigna fiant iscritos dae Pedru IV su Tzerimoniosu fìgiu de Alfonsu IV. Sas crònacas suas sunt istadas una fonte ampramente impreada dae sos istòricos e istoriògrafos imbenientes. Sa Batalla de Lutocisterna est istada s'ùnica gherrada in lìnia intre sos esèrtzitos de sa Repùblica de Pisa e sa Corona de Aragona.
Cussighèntzias
S'iscontzu de s'esèrtzitu pisanu a Lutocisterna signat sa fine de su domìniu de Pisa in s'Ìsula a pustis de sessantasès annos (dae su 1258 a su 1324). Casteddu de Càlaris aiat aguantadu a s'assìtiu finas su 19 de làmpadas 1324. Cun sos acòrdios de Bonària chi nde fiant cussighidos, Pisa oteniat in feudu sa tzitade ma perdiat totus sos territòrios de sa Caddura e de sa zona de Casteddu.
S'annu a pustis aiat chircadu de torrade a conchistare cussos possedimentos, ma sa derrota navale de su 26 - 29 de nadale 1325, semper in su Golfu de sos Ànghelos, dd'aiat costrinta a abbandonare definitivamente sa Sardigna.
Universidade Bocconi de Milanu/logudoresu
Sa Universidade Bocconi (nomene ufficiale:Università commerciale "Luigi Bocconi") est una universidade privada non profit de Milano, chi fit istada fundada in su 1902 edd'est ispecialitzada in sas iscientzias economicas e sotziales, materias giuridicas e manageriales.
Limbas de sa Frantza
Sas limbas regionales o de minorìa frantzesas sun sas limbas chistionadas in su territoriu de s'istadu frantzesu, in prus de su frantzesu etottu. Sas variedades in intro de su frantzesu non sun limbas de minorìa, ma dialettos de su frantzesu.
Comente in Italia, b'at una traditzione de las mutire "dialettos" o patois imbetzes de limbas, pro assinzare unu ruolu de primu pianu a su frantzesu ebbìa. Eppuru, in limbistica su faveddu "dialettu" no est in cuntrastu chin cussu de "limba", ca no inditat su matessi referente, ma una variedade chi b'est in intro de una determinada limba, tantu chi in medas su nomìnzu de "patois" non lu imprèan in campu ispetzialisticu. Carchi limbista, comente Henriette Walter, fachet imprèu de tottus sos tres faveddos.
Guido Morselli
Guido Morselli (Bolonna, 15 austu 1.912-Baresu, 31 triulas 1.973) est istadu un'iscritore e un'aforista italianu.
Limbas de sa Frantza
Limbas regionales de sa Frantza
Trèichi limbas regionales sun ozettu de impàru prùbicu in Frantza:
Guido Morselli
Biografia
Guido Morselli naschit in Bolonna comente su de duos fizos de una famìlia bussante de sa bona burghesia de sa cabitale emiliana. Babu suo Giovanni est aderetadore de impresa in su domìniu apotecariale, mama sua Olga Vincenzi est fiza de unu de sos abogados prus cunnotos de sa tzitade. In su 1.914, sa famìlia si tràmudat a Milanu. Finas a s'edade de deghe annos, sa bida de Guido s'isvilupat bastante tranchilla, peroe in su 1.922 mama sua s'amalaidat seriamente de calentura ispannola e abarrat internada pro unu tempus longu.
Limbas de sa Frantza
Limbas regionales de sa Frantza
Est in riferimentu a custas limbas chi si chistionat de "limbas de minorìa".
Guido Morselli
Biografia
Guido sufret pro custa largania fortzada e finas pro sas ausèntzias frechentes de babu suo, dèvidas a resones de traballu, e cando sa mama morit in su 1.924, custa pèrdida lu marcat profundamente. Su babu est semper ausente, e sena su cuntributu familiale de sa mama sas acapiaduras intre ambos sighint a si deteriorare, siat dae su puntu de bista carateriale, siat dae s'afetivu. Guido est pagu sotziàbile, intranchillu, no meda istimadore de s'iscola, peroe arrimadu dae un'intellighèntzia primadia; a s'istùdiu preferit leghiduras pessonales.
Pustis superadu disganadamente s'esàmene de maturidade in su 1.931 de individuale a pustis de esser iscorcorigradu in su 1.930, pro cumpragher babu suo autoritàriu si marcat a sa facurtade de matèrias zurìdigas de s'Universidade de s'Istadu de Milanu e cumintzat a iscrier, sena los pubrigare, sos primos insajos curtos de creze ziornalenca.
Deretu a pustis de s'indutoramentu in su 1.935, moet a sordadare e frechentat s'iscola de ufissiales de sos arpesos. Posteriormente, at a abarrare longamente in logu istranzu, iscriende reportadas ziornalencas e contos chi ant a arreare ineditados. Babu suo lu faghet cuntratare inche Caffarro comente promoidore pubritzitàriu: custa isperièntzia de traballu at a terminare a pustis de un'annu ebia, zughende a unu peoramentu de sas relassiones cun su babu. A pustis de sa morte de sorre sua istimada Luisa in su 1.938, a sos 27 annos ebia, Guido lograt dae babu suo unu bidalìtziu chi li permitit de si cunsagrare a sas atividades chi preferit dae semper: sa leghidura, s'istùdiu e s'iscritura. Sighit a redatare insajos breves e cumintzat a isterrer unu diàriu, un'avesu chi l'at a acumpanzare pro sa bida intrea.
Est autore de romanzos e insajos chi sunt istados pubrigados petzi moende cun su 1.974 (o siat a pustis de sa morte sua) pro neghe de sa postura isfavoràbile de sas domos imprentadoras, chi no aiant ischidu abaliare curretamente s'importu de sas òperas suas. E pretzisamente sos refudos sighidos de sos imprentadores nche l'aiant zutu a su zestu suitzidale cun su cale Morselli, su 31 de triulas de 1.973 in su bividorzu suo de Baresu, si nche fiat catzadu sa bida.
In sa domita de Santa Trinita chi fiat istada sua, oe s'agatat unu museu dedigadu a sas òperas suas.
Istajone
S'istajone o istasone o fintzas istagione est cadauna de is iscutas de tempus cun chi si partzit s'annu solare. B'ant maneras diferentes de definire un'istajone: cussas impreadas prus comunemente sunt sa partzidura astronòmica e sa meteorològica.
Sa partzidura meteorològica tenet imbetzes contu de sas mudàntzias climàticas e ambientales chi acontessent in unu dadu logu in su cursu de s'annu, e pro custu non cointzidet casi mai cun sa partzidura astronòmica de sas istajones; in sas zonas temperadas si distinghent in gènere bator istajones meteorològicas aprossimadamente prètzisas a cussas astronòmicas, ma sa durada issoro vàriat segundu de sa largària e de su microclima locale induidu dae sa geografia a rodeu; in sas regiones polares generalmente si distinghent duas solas istajones (fatu·fatu denominadas sole de mesunote e note polare, opuru simplemente istiu e ierru) determinadas dae sa presèntzia o no de su sole subra s'orizonte; infines fintzas in sas zonas tropicales si preferit partzire s'annu in duas solas istasones, definende·ddas istajone ùmida e istajone sica (fintzas chi a s'ispissu sunt presentes fintzas un'istajone caente e una frita), determinadas dae sas printzipales mudàntzias climàticas annuales chi imbèstint sa regione.
Khartum
Sa tzitade est posta in su tzentru-estu de su paisu, in su puntu in ue s'unint Nilu biancu e Nilo asulu, duncas est unu nou cummertziale, gràtzias a sa comunicatzione de su riu chi però est impedida dae istrampos numerosos chi s'adobiant bascende su riu cara a Egitu. Est su polu econòmicu de s'istadu, importante tzentru amministrativu e nou de comunicatziones; in prus est sa prus àrea urbana istèrrida de su paisu. S'àrea metropolitana de Khartum, chi si cumponet fintzas de is tzitades satèllites de Omdurman e Khartum Norte, imbatet a populatzione de 5.274.321 residentes.
Presutu de berveghe
Su presutu de berveghe est unu de sos produtos prus tìpigos de sa coghina sarda. Derivat dae sa traballadura de sas mezus cossas de berveghe de rassa sarda, tenet forma illonghiada a pera de unos 50 cm., in colore tabachinu iscuru in sa superfìtzie e ruju murenu intensivu in sa petza, cun pesu bariàvile a s’agabu de s’istajonadura intre unu chilu e mesu e duos chilos.
Su perfume amentat su casu berveghinu. Est unu presutu a su sabore durche, particularmente agradàbile in su chelu de sa buca. Est cunsumidu unos ses meses a pustis de sa maduradura, peroe si est prefertu prus modde si podet cunsumire finas a pustis de tres o bator meses.
Consulta Sardo-Corsa
Compitu prus mannu at a essere cussu de donare balore a totu s'identitade limbistica e culturale de sas duas isulas mediterraneas, sa Còssiga e sa Sardigna, e in prus de fachere cosa impare in su campu de s'imparu e de sa formatzione pro su traballu.
Universidade Niccolò Cusano
Sa universidade "Niccolò Cusano" ( Università degli Studi Niccolò Cusano - UNICUSANO) est una universidade privada de Roma, fundada in su 2006. La sàidu est in Via don Carlo Gnocchi, 3 - 00166 Roma.
Moscòviu
Su 1º de freàrgiu de su 2004, sa sìntesi de su moscòviu e de su nihòniu sunt istadas aporridas in sa rivista sientìfica Physical Review C de unu grupu cumpostu dae iscientziados russos de su Joint Institute for Nuclear Research de s'Universidade de Dubna, e iscientziados istadunidensos de su Lawrence Livermore National Laboratory.
Su grupu at inditadu de àere bombardadu de s'amerìtziu (elementu 95) cun càlciu (elementu 20), produende bator àtomos de moscòviu (elementu 115). Custos àtomos, segundu cantu inditadu, sunt decaidos in nihòniu (elementu 113) in una fratzione de segundu. Su nihòniu prodùsidu est esìstidu pro 1,2 segundos, in antis de decaire in elementos nòdidos.
ARN
S'àtzidu ribonuclèicu (in sigla ARN; in Itàlia prus comunu s'usu de s'acrònimu dae s'inglesu RiboNucleic Acid: RNA) est una molècula polimèrica implicada in rolos biològicos vàrios de codìfica, decodìfica, regulatzione e espressione de is genes. Su ARN e su ADN sunt àtzidos nuclèicos chi, impare cun proteinas, carboidratos e lipidos, costituint is bator macromolèculas printzipales essentziales pro totu is formas de vida connotas.
Comente su ADN, su ARN est postu a pare comente a una cadena de nucleotidos, ma a diferèntzia de su ADN est prus fitianu in natura comente filamentu solu pinnigadu subra de sese matessi, antimes de unu filamentu dòpiu aparigadu. Is organismos tzellulares impreant su ARN missu (ARNm) pro trasmìtere sas informatziones genèticas (pro mèdiu de is bases atzotadas guanina, uratzile, adenina e tzitosina, inditadas cun is lìteras G, U, A e C) chi ghiant sa sìntesi de proteinas ispetzìficas. Medas virus codificant is informatziones genèticas issoro impreende unu genoma a ARN.
David Letterman
David Michael "Dave" Letterman (Indianapolis, Indiana 12 April, 1947), prus conotta comente David Letterman, est unu cantante e attore americanu.
Timothy Omundson
Vida e Carriera
Omundson est nasciu in St. Joseph, Missouri, de babbai ferrovieri e mammai maistra. A pustis sa sua famiglia si fudi trasferia in Seattle, Washington, iat cumenciau a studiai teatru a s'etadi de doxi annus a su Seattle Children's Theater, e serrau in diversus teatrus in is annus de su liceu. Cun sa recitazioni comenti primu obbiettivu, iat studiau in s'istadi de su suu primu annu in New York City a sa American Academy of Dramatic Arts. Po duus annus sighentis, est istetiu Campioni de su Dibattu de su Stadu de Washington in Interpretazioni Drammatica.
A pustis de su diploma a sa Interlake High School in su 1987, Omundson s'est trasferiu in Los Angeles po su college, auba s'est laureau a s'University of Southern California e at consighìu unu Bachelor of Fine Arts in Teatru. At bintu su Jack Nicholson Award e su James A. Doolittle Award  po is risultaus sighius in sa recitazioni.
Omundson bivvit in Los Angeles cun sa sua pubidda, Allison e is fillas insoru.
Shardana
Sos Shardana (o Sherden) fint una de sas populatziones tzitadas in sas funtes egitzias de su II millenniu a.C, parte de su grupu de sos populos de su mare.
Mentovu de sos Shardana
Su prus anticu mentovu de su populu cramadu Šrdn/Srdn-w, nadu puru Shardana o Sherden, s'agatat in sas epistulas de Amarna tra Rib-Hadda de Biblos e su faraone Akhenaton, datadas cada a su 1350 a.C. In custu tempus cumparint ge comente piratas prontos a dare sos serbitzios issoro a sos meres istragnos.
In su 1278 a.C., Ramessu II cumbatteit sos Shardana, chi craspuaiant su litorale egiziu cun sos Lukka (fortzis L'kkw, pustis cramados Licios) e sos Shekelesh (Šqrsšw), in una batadha navale (ande su Delta Egitzianu). Su faraone pustis arroleit cussos gherradores in sa bardia sua.
Una iscritzione de una stele trapada de Ramessu II, narat de sos assachizos e de su periculu cando issos fint in Egittu.
"Sos Shardana ribelles chi nemos hat mai ischidu binchere, arribeint dae su tzentru de su mare con sas naves, navighende cun balentia, nemos los hat mai bintos" .
Sos Shardana sunt tzitados in s'iscritzione de Qadesh, inube est naradu ca 520 Shardana fint parte de sa bardia personale de su faraone in sa batadha de Qadesh tra Egizios e Ittitas. Sos Shardana de sa bardia sunt rapresentados cun su caratteristicu elmu corrudu subra su cale b'hat una isfera, sas ispadas sunt de su tipu Naue II.
Medas annos a pustis, unu secundu assachizu de populos de su mare, tra custos fintzas sos Shardana, fit reusadu dae su fizu de Ramessu II, Merenptha. Pustis Ramessu III gherreit contra issos; s'istoria est rapresentada in su templu de Medinet Habu, in Tebes. Sos Shardana bintos fint tentos e arrolados intra s'esertzitu de su faraone.
Sa presentzia de sos Shardana in su Mediu e Altu Egittu in medas colonias, est assegurada da fontes de papiru de su regnu de Ramessu V e Ramessu X1. Si podet pessare ca a s'accabada de s'etade ramesside sos Shardana si aunesint a sa popolatzione egitziana, perdende su status de gherreros a sa fine de s'etade libica.
Origine
Medas ipotesis subra de s'origine de sos Shardana de custos urtimos tempos pertocant prus a totu (ma non solu) sa Sardigna. S'archeologu Juanne Ugas, in base a sos dados archeologicos e a sas funtes antigas, assotziat sos Shardana a sas populatziones sardo-nuragicas (assimas sos Joleos). Juanne Ugas hat deretadu s'iscavu de su situ archeologicu de sa losa de sos gherradores in Deximeputzu inube fint agatadas 19 ispadas de ramene arsenicadu, iguales a sas chi sunt istadas agatadas in sas pinturas egitzias, de su 1600 a.C. Isse hat tribagliadu puru cun s'archeologu Adam Zertal chi sustennet ca su situ israelianu de El-Ahwat, chi assomizat meda a sos nuraghes, siat istadu costruttu dae sos Shardana de sa Sardigna. Su putzu sacru de Gârlo in Bulgaria, ande Sofia (in s'etade antiga cramada Sardica) tenet simbillantzia cun sos putzos sacros de sa Sardigna.
In su 2010, su professore Paolo Bernardini hat ipotizadu ca sos Shardana esserent arribados in Sardigna dae oriente in su XIII seculu a.C. e ca s'aunesint cun sos populos nuragicos.
Bisonzat narrere ca s'istele de Nora, iscrita in s'alfabetu fenitziu, tenet sa peraula SHRDN, e sunt istados agatados repertos sardos in su mare Egeu. Sa navigatzione inibe est testimoniada dae su mitu de Talos, s'istatua-robot chi no faghiat arribare sas naves (prus in totu sas naves sardas) in s'isula de Creta.
Faeddòfonu
Su faeddòfonu o interfonu (evitare s’italianismu tzitòfonu) est unu sistema eletrònigu intercomunicadore installadu in sos fraigos cun s’intentu de permiter sa comunicadura intre un’istassione situada a probe de s’intrada e sos bividorzos privados, e aberrer sas zannas dae largu.
Shardana
Origine
Atteros pessant ca sos Shardana bennerent dae Sardis, sa tzitade anatolica.
Faeddòfonu
Funtzionamentu
Su printzìpiu de funtzionamentu de su faeddòfonu est assimizadore dessintotu a su de su telèfonu, francu pro su fatu chi no esistit unu sistema de marcadura. In s’unidade isterna s’agatat unu micròfonu chi trasduet sas undas sonoras de sa boghe de chie faeddat a una bariadura de tensu currespondidora (fortza eletromotora).
Shardana
Origine
S'egittologu Giacomo Cavallier ipotizat ca non si podet ischire (cun sas informatzione chi tenimus) s'origine e su logu inube issos biverent.
Faeddòfonu
Funtzionamentu
Su tensu sizit un’artufaeddadore in s’unidade interna, in ue sa bariadura de tensu est recunvertida a sonu. Unu tzircuitu idèntigu permitet sa comunicadura a s’imbesse.
Un’installadura faeddofòniga est custituida dae chimbe partziduras:
Shardana
Origine
Imbetzes s'istudiosu sardu Leonardo Melis sustenet ca sos Shardana cun sos atteros popolos de su mare bennerent dae sa Mesopotamia tra su Tigri e s'Eufrate. Issos diant esser essidos dae sos logos de naschida in su 2000 a.C. pro una carestia de 300 annos. Gae trastameint pro tota s'Europa, andende a bivere dae sos Litorales de su Mediterraneu (cumpresas sas isulas de Sardigna, Sicilia, Còssiga, Malta, Tzipru, Creta, Baleares) finas a sa penisula Iscandinava e sas isulas Britannicas. In su 1200 a.C su livellu de su mare crescheit e fagheit aundare sas terras oru a mare de sas isulas mediterraneas. In custa situatzione diant aer craspuadu sos regnos prus riccos pro poder bivere o pro agatare unu logu inube istare. Defattu in cuddos annos sas tzittades prus mannas fint irbandonadas. 400 annos a pustis fint costruidas de nou cando arribeint sos Fenitzios.
Kampala
Kampala est sa capitale de Uganda. Cun una populatzione de unos 1.208.544 bividores, est su conglomeradu urbanu prus mannu de su istadu. Est situada a sa cussòrgia de Kampala, a un'artària de 1.190 metros subra su livellu de su mare.
Is manifaturas incluent mòbiles e cumponentes industriales. Is esportatziones agrìculas incluent su cafè, su cotone, su te e su tzùcaru.
A 35 km s'agatat s'aeroportu internatzionale de Entebbe e a 10 km su portu de Port Bell, a s'oru de su Lagu Victòria. Kampala est creschida a inghìriu unu forte fraigadu dae Frederick Lugard in su 1890 de sa British East Africa Company. In su 1962, Kampala at sostituidu Entebbe a capitale natzionale. Parte manna de sa tzitade est istada iscagiada partende dae su 1979 cando fiat depostu de su ditadore Idi Amin, cun sa gherra tzivile cunsighente.
In Kampala s'agatat s'Universidade Makerere, unu de is tzentros de istùdios superiores prus importantes de s'Àfrica tzentrale e Orientale. Kampala puru est sa sede de sa Banca de Isvilupu de Àfrica Orientale.
Is raportos de su Ministèriu de sa Salude (2004 - 2005) inditant ca Kampala tenet su tassu de HIV prus artu de s'Uganda. Su 9,2% de sos adultos e su 47% de is prostitutas sunt infetadas.
Mare Lìgure
Su mare Lìgure (in lìgure: Mâ Ligure, in corsu: Mari Liguru, in italianu: Mare Ligure, in frantzesu: Mer Ligurienne) est sa parte de su Mediterràneu allindada in su norte dae sa costa Asula e de sa Ribera lìgure, in s'estu dae sa costera toscana e in su sud dae sas ìsulas de Còrsica e Elba, prus a in antis de chi s'iscàmpiat su mare Tirrenu; in s'ovest fàghet làcana cun su golfu de su Lione. Infundet is costeras de Frantza, Mònaco e Itàlia. Sa costera nord-otzidentale est connota pro sa bellesa paesagìstica e sa bonesa de su clima.
Sa parte prus setentrionale de su mare format su golfu de Gènova. Si nche ghetant a su mare lìgure su frùmene Arno, a su costadu estu, e medas rios prus curtzos chi colant dae sos Apenninos. In custa costera àspera si seberant is portos de Nitza, Savona, Gènova (sa printzipale tzitade infùndida dae sas abbas suas), La Spezia e Liorna. Arribat a una profundidade màssima de 2.850 m a su nord-ovest de sa Còrsica.
Organizatzione Gladio
S'organizatzione Gladio est istada un'organizatzione paramilitare chi partenet a sa rete internatzionale Stay-behind («abarra a segus»), chi in Itàlia pigat su nùmene de Gladio. Promòvida dae sa Central Intelligence Agency in s'àmbitu de s'operatzione Gladio, organizada pro cuntrastare una invasione possìbile in s'Europa otzidentale a banda de s'Unione Soviètica e de is istadoschi adilliant a su Patu de Varsàvia, ma in piessignu de sa no-alliniada Jugoslàvia de Tito, a traessu de atos de sagrastu, gherra psicològica e gherrìllia a palas de i lìnias inimigas, cun sa collaboratzione de is servìtzios segretos e de unas àteras istruturas.
Partidu Democraticu
Su PD (incurtazdu in Partito Democratico (in limba sarda Partidu Democraticu) est unu partidu naschidu in su 2007 comente una unione de medas pardidos de manca, de tzentru-manca e sotzialista. Difatti su "Manifesto dei Valori" iscrittu in su 2008 narrat chi su PD est unu partidu democraticu, sotzialista e riformista. Sos medas partidos chi han fundadu custu beniant dae sa coalitzione "L'ulivo" naschida in su 1995, cando sunt unidos sos pardidos de "La Margherita", "Democratici di sinistra" e puru "Progetto Sardegna". Cussu Partidu ada governadu s'italia dae su 2006 a su 2008 cando su novu primu ministru est istadu Silvio Berlusconi cun su Popolo della libertà. Renato Soru, unu politicu sardu chi est de su PD est istadu su presidente de sa Sardigna dae su 2004 a su 2008, ma oe (2012) su presidente de sa sardigna est Ugo Cappellacci.
Organizatzione Gladio
In cuncretu su printzipale perìgulu pro su blocu otzidentale e pro s'Itàlia fiat rapresentadu non tantis dae s'Unione Soviètica e dae sos istados de su Patu de Varsàvia, prusaprestu de sa Jugoslàvia neutrale cumandada dae su meressallu Josip Broz Tito, chi giai dae su 1943 miraiat in manera cuncreta a s'ispaniadura de su domìniu suo invadende sa làcana orientale italiana pro conchistare sa Venètzia Giulia e maschetotu Trieste.
Mancari in Itàlia Gladio siat propriamente impreadu in relatu a sa Stay-behind italiana ebbia (o, segundu unos cantos, sa printzipale e de durada prus longa intre stay-behind vàrias chi aiant operadu in Itàlia), su trèmene est istadu aplicadu dae s'imprenta fintzas  pro unas àteras operatziones de tipu Stay-behind, in cantu parte de s'operatzione Gladio. Durante sa gherra frida, agiomai totu sos Istados de s'Europa otzidentale aiant organizadu retzas Stay-behind.
Francesco Cossiga, chi aiat tentu, durante su perìodu cando fiat sutasegretàriu a sa defensa, sa dèlega a sa subraintendèntzia de Gladio, e fatu·fatu inditadu che a unu de is fundadores, aiat afirmadu in su 2008 chi «is babbos de Gladio sunt istados Aldo Moro, Paolo Emilio Taviani, Gaetano Martino e is generales Musco e De Lorenzo, cabos de su Sifar. Deo fia unu amministradore minore». Aiat afirmadu gasi puru ca «is òmines de Gladio fiant ex-partesanos. Fiat proibidu arrolare monàrchicos, fascistas o fintzas petzi parentes de fascistas: un'ufitziale de cumplementu fiat istadu cassadu a pustis de sa coja sua cun sa fìgia de unu dirigente MSI. Giai totus fiant atzionistas, sotzialistas, lamalfianos»
Aosta
Aosta (in frantzesu: Aoste) est una comuna italiana de 35.031 abitadores, cabitale de su Badde de Aosta.
S’agatat in unu lutone inghiriadu integramente dae montes artos, pro custa resone est suzeta a unu microcrima particulare, cun caraterìstigas marcadas de continentalidade. In zenerale, sas istajones intermèdias sunt prus curtas ch’in s’abarru de su nordu de s’Itàlia, cando chi siat s’istiu (nostamis de s’artària) siat s’ierru sunt primadios: resurtant totu francu raros sos tempos de caentu tòrridu a s’agabu de maju e sas astragadas fortes in santandria.
Sos istios sunt mediamente caentes e solianos, peroe prus bentilados ch’in s’abarru de su nordu de s’Itàlia (gràssias a sas frinas montaresas) e suzetos a temporadas, mesche in austu: sa mèdia de su mese prus caente (triulas) est de +21.25 grados. Sos ierros sunt zenerarmente fritos (mèdia de ghennarzu: +0,65 grados), peroe prus a prestu mudàbiles de acordu cun sas annadas, cun tempos niosos arternados cun tempos sicos e meda rìzidos. A sa diferèntzia de sos montes inghiriadores, sa proinosidade mèdia de Aosta est bastante iscassa (in sa rezione de 600 millìmetros). Sa resone pro sa cale a s’istiu in Aosta faghet caentu est su matessi pro sa cale faghet caentu in Bortzanu: ambas sunt postas in unu lutone arpesu ch’impeighet su tràmunu de àera.
In Aosta, che in su prus de sa rezione, addae de s’italianu s’allegat su patois, una faeddada chi s’acùrtziat de su frantzesu, limba ufissiale in totu su badde paris cun s’italianu.
Joey King
Joey Lynn King (Las Vegas, Nevada, 30 Trìulas, 1999), prus conotta comente Joey King, est una cantante e attrice americana.
Eccellenza Sardigna 2006-2007
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza regionale 2006-2007 est istadu su de sèighi organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, difatis sa prima divisione de su fùbalu sardu, bintu pro sa segunda bia in s'istòria sua dae su Tavolara.
Istajone
Su campionadu de Eccellenza Sardigna de s'istajone 2006-2007, assentadu dae 16 iscuadras, est istadu bintu dae su Tavolara pro sa segunda bia in s'istòria sua, a pustis de unu chertu cun su Budoni duradu totu su campionadu e aende·si risòlvidu in s'iscontru dirìgidu de sa penùrtima die bintu dae sos isolanos pro 1-0. Su Budoni colat a sos play-off natzionales (ue benit derrotadu pro su segundu annu consecutivu in finale) a pustis de àere derrotadu su San Teodoro e su Quartu 2000 a sos Play-off regionales. Su Castelsardo imbetzes balàngiat sa promotzione in Sèrie D gràtzias a su de tres logos in sas fases finales de sa [Copa Itàlia Diletantes 2006-2007|Copa Itàlia]] de Eccellenza.
Ultres a su Latte Dolce, torradu a dae segus diretamente, sos play-out cundennant a sa [Promotzione Sardigna|Promotzione]] fintzas a sa Tharros e a s'Ilvamaddalena.
Isquadras partitzipantes
Su campionadu hat bistu sa partitzipatzione de isquadras de s'Anglona (Castelsardo), de sa Barbàgia de Ollolai (Taloro Gavoi), de sa Baronia (Budoni), de su Campidanu (Quartu 2000, Sant'Elena, Samassi e Selargius), de su Campidanu de Aristanis (Tharros), de Gaddura (Ilvamaddalena, San Teodoro e Tavolara), de su Guilcer (Ghilarza), de sa Nurra (La Palma Alghero e Latte Dolce), de s'Ogiastra (Tortolì) e de su Sàrrabus (Villasimius).
Classìfica finale
Legenda:
Note:
Libreville
Libreville (literalmente tzitade lìbera) est sa capitale polìtica e amministrativa de su Gabòn e su cabulogu de sa provìntzia de Estuaire. Sa populatzione, segundu su tzensu de su 2013est de unos 704.000 bividores: est sa tzitade prus populada de su Gabòn cun prus de su tres unu de su totale e cun probabilidade sa populatzione efetiva superat in manera sensìbile custa tzifra, pro more de flussos immigratòrios non de su totu cuntrollados. Sa tzitade est unu portu subra de s'estuàriu de su riu Komo, chi si ghetat in su Golfu de Guinea, e est unu tzentru pro su cummèrtziu de su linnàmene.
S'asïenda de is béstias
Segundu Orwell, su libru resonat a pitzus de is eventos chi ant batidu a sa Rivolutzione russa e a pustis a s'era staliniana de s'Unione soviètica. S'autore, unu sotzialista democràticu, est istadu crìticu fache a Stalin e contràriu a s'istalinismu, parre maduradu in s'ìnteri de s'esperièntzia sua in sa Gherra tzivile ispagnola. Orwell fiat cunvintu chi s'Unione soviètica esseret devènnida una ditadura brutale, fraigada a subra de su cultu de sa personalidade e poderada dae unu rènniu de su terrore. In una lìtera a Yvonne Davet, s'autore at descritu S'asïenda de is Béstias comente narratzione satìrica contras a Stalin («un conte satirique contre Staline») ; annotamala, in su sàgiu suo Pro ite iscrio (1946), at iscritu chi S'asïenda de is Béstias est istadu su primu libru in ue issu at intentadu, cun cussèntzia prena de cantu fiat faghende, «de fùndere punna polìtica e punna artìstica in unu tut'unu».
Su tìtulu originale de s'òpera fiat Animal Farm: A Fairy Story (Sa fatoria de is animales: Una paristòria) però is editores istadunidensos ant abbandonadu su sutatìtulu cando est istada publicada in su 1946 e isceti una de is tradutziones dd'at lassadu durante sa vida de s'autore. Àteros suta-tìtulos aporrint A Satire e A Contemporary Satire. Orwell at sugeridu, pro sa tradutzione frantzesa, su tìtulu Union des républiques socialistes animales, abbreviadu in URSA, faeddu latinu pro «ursu», unu sìmbulu de sa Rùssia. Su tìtulu faghet riferimentu fintzas a su nùmene de s'Unione soviètica in frantzesu: Union des républiques socialistes soviétiques.
Orwell at assentadu S'asïenda de is béstias intre onniasantu 1943 e freàrgiu 1944, cando sa Bretagna Manna fiat un'alleada de s'Unione soviètica e su pòpulu e s'intelligencija britànnicos teniant Stalin in cunsideru mannu, cosa chi Orwell odiaiat. Su manuscritu est istadu refudadu in comintzu dae unu tzertu nùmeru de editores britànnicos e americanos, inclùdidu unu de Orwell, Victor Gollancz, chi nd'at istentadu sa publicatzione. Cando est istada publicada, s'òpera at tentu resèssida cummertziale manna, in parte pro pore de sa mudada de is relatziones internatzionales e s'incumentzu de sa Guerra frida.
Time at seberadu su libru comente unu de is chentu mègius romanzos in limba inglesa (1923-2005); in prus, dd'ant insertadu in sa Modern Library List of Best 20th-Century Novels. At bintu fintzas unu Retro Hugo in su 1996 e est inclùdidu in s'issèberu de sos Libros Mannos de su Mundu Otzidentale.
Trama de su contu
Su romanzu est ambientadu in una fatoria in Willingdon, in Inghilterra, in ue is animales, arròschidos de s'isfrutamentu dae su fatore issoro, Mr.Jones, si rebellant, ispirados dae s'arresonu de su  'Ecciu Mannu e ghiadu dae Bòccia de Nì e Napoleoni. S'abbolotu resesset, cun su Signor Jones chi est bogadu e is animales chi ponent a sa fatoria Asïenda de is béstias e iscrient is Sete Cumandamentos a subra a unu muru. Su prus de importu est "Totu is animales sunt uguales". Mentras Bòccia de Nì imparat a is animales a lèghere e a iscrìere, Napoleoni èducat unos cantos catzeddos a is printzìpios de s'Animalismu. Chitzo, is porcos si ponent a ghia de sa fatoria. Pagu a pustis, però, Jones fùrriat a sa fatoria, custa borta a cumandu de unos àteros meres che issu; nde sighit una batalla sambenosa in ue is animales torrant a bìnchere, ma perdende unos cantos cumpàngios. Unu sero, Bòcia de Nì annùntziat is pranos suos de modernizare sa fatoria costruende unu molinu a bentu, ma Napoleoni si narat contràriu e nde sighit unu chertu chi acabbat cun Napoleoni chi faghet bogare a s'àteru dae is canes suos, e si decrarat cumandante supremu de sa fatoria. Cun custu, Napoleoni càmbiat sa manera de amministrare s'azienda sostituende is addòbios cun unu comitadu de porcos a cumandu de totu, e pro mèdiu de unu cumpàngiu suo, Clarinèttu, ispartzit una propaganda in ue Bòccia de Nì bolet agiudare su Signor Jones a torrare a èssere su mere de sa fatoria, mentras Napoleoni promitet una vida prus còmoda in càmbiu de unu traballu grae chi tocat a s'in prus su fàbbricu de su molinu, chi issu, mancari siat istadu contràriu a s'idea, dda presentat a pustis che sua. Fintzas s'innu est cambiadu, dae Bèstias de Inghilterra a S'asïenda de is Béstias, e est assentadu fintzas "Cumpàngiu Napoleoni", un'innu a bantu de custu ùrtimu, chi megat a pigare a bellu a bellu is trassas de un'umanu. In manera lestra, su regìmene de Napoleoni si faghet semper prus brutale: medas animales chi ammitent de àere agiudadu Bòccia de Nì in is trobeddos suos (in realidade imbentados dae sa propaganda) sunt giustitziados dae sos canes a su servìtziu suo.
Orìgine
George Orwell at assentadu su manuscritu intre su 1943 e su 1944, a pustis de s'esperièntzia suas in sa Gherra tzivile ispagnola chi at descritu in Homage to Catalonia (1938). In sa prefatzione de un'editzione ucràina de S'asïenda de is Béstias, s'autore at acraradu comente fuire dae is purgaduras istalinistas in Ispagna dd'aeret imparadu «cantu a discansu sa propaganda totalitària potzat controllare s'opinione de is persones illuminadas in is paisos democràticos». Custu at intzùllidu Orwell a denuntziare e cundennare cun firmesa sa chi cunsideraiat sa corrutzione istaliniana de is ideales sotzialistas originàrios.
Apenninos
Is Apenninos (in italianu Appennino o Appennini) sunt su sistema montosu longu belle che 1.200 km chi s'iscàmpiat dae sa zona setentrionale fintzas a sa meridionale de s'Itàlia, formende un'arcu cun s'ala còncava a manu de sud-ovest. Paris cun is Alpes, caraterizant su paesàgiu de manna parte de s'istadu, interessende belle che bìndighi regiones: bator de sa parte continentale sua, totu sas regiones de sa penìsula non prus, segundu unas cantas mitzas, su chirru setentrionale de Sitzìlia. Pro custas resones si ddi narat fatu·fatu "filu de ischina de sa penìsula italiana" (in italianu: spina dorsale della penisola italiana).
S'asïenda de is béstias
Orìgine
In antis de iscrìere su libru, Orwell at lassadu sa BBC. In prus, fiat infadadu pro more de unu libreddu de propaganda chi su Ministeru de s'Informatzione aiat isparghinadu. Custu includiat istrutziones pro achietare is timorias ideològicas a pitzus de s'Unione soviètica, comente s'inditu de nàrrere chi su terrore ruju fiat unu bisu de s'immaginatzione nazista.
In sa prefatzione, Orwell at descritu sa fonte de s'idea de ambientare su libru in una fatoria:
Apenninos
S'istèrrida in ladiore de sos Apenninos est mìnima in currespondèntzia de duas lìnias: sa chi unit su Golfu de Santa Eufemia e su Golfu de Squillace (in Calàbria) e sa intre Voltri e Gavi (intre Ligùria e Piemonte), in ambos casos de 30km. Sa ladiore massimu est antimes de 254 km, in currespondèntzia de sa lìnia chi giunghet su promontòriu de Ancona e su de Piombino (intre Monte Argentàrio e Monte Conero su ladiore est comente si siat notàbile: 240km ).
S'asïenda de is béstias
Tentadas de publicatzione
In comintzu Orwell at agatadu dificultade a publicare su manuscritu de s'òpera, prus che totu ligadas a timorias chi su libru poderet fàghere dannu a s'alleàntzia intre Bretagna Manna, Istados Unidos e Unione soviètica. Bator editores dd'ant refudadu, incluidu unu chi in comintzu aiat atzetadu de publicare s'òpera e a pustis de àere consultadu su Ministeru de s'Informatzione at refudadu. S'asïenda de is béstias est istadu infines publicadu dae Secker & Warburg in su 1945.
In s'ìnteri de sa Segunda gherra mundiale, fiat craru a Orwell chi sa literadura anti-soviètica no fiat carchi cosa chi sa parte manna de is editores diat àere pigadu in cunsideru, inclùdidu Gollancz. S'autore at presentadu su manuscritu fintzas a Faber and Faber e su diretore Thomas Stearns Eliot dd'at refudadu. Eliot at rispòndidu a Orwell bantende sa «bona iscritura» e sa «fundamentale integridade» de su libru, decrarende però chi sa domo editora ddu diat àere atzetadu isceti si aeret tentu carchi simpatia pro su puntu de annotu chi «deo cunsìdero in generale trotzkista». Eliot at sustentadu chi su puntu de annotu orwellianu fiat «non cumbinchidore», narende chi is porcos esserent fatos pro èssere is mègius manigiadores de sa fatoria; at decraradu annotamala chi calicunu diat àere pòdidu cuntestare chi «what was needed... was not more communism but more public-spirited pigs».
Apenninos
Su càbudu setentrionale est Bocchetta di Altare o Colle de Cadibona, in sa badde Bòrmida, provìntzia de Savona, mentras su meridionale est dadu de s'atza estrema de s'Aspromonte, in Calàbria. Ultres su istrintu de Messina, is Apenninos sighint in is cadenas setentrionales de Sitzìlia, definidas dae diversas mitzas che a Apenninos sìculos Mitzas numerosas cunsìderant is montes de sa Sitzìlia setentrionale che a "Apenninos Sìculos". Si tzitant inoghe (in òrdine cronològicu): *Alfeo Pozzi L'Italia nelle sue presenti condizioni fisiche, politiche, economiche, e monumentali descritta alle scuole ed alle famiglie G. Agnelli, 1870 (pàgina 84, testu consultàbile in Google libros);
S'Entziclopedia Treccani cunsìderat is relevos setentrionales de Sitzìlia che sa sighidura de sos Apenninos. Bie sa boghe Appennino, de chi si tzitant is fràsias a sighireː ...format, pro 1350 km, su filu de ischina de sa penìsula italiana fintzas a s'Istrintu de Messina, ultres su cale sighit in is relevos setentrionales de Sitzìlia; S'Apenninu si distinghet generalmente in tres setziones: Setentrionale, Tzentrale, Meridionale, a sas cales faghet a agiùnghere s'Apenninu Siculu. In sa matessi manera si règulat su Vocabulàriu Treccani a sa boghe Appennino. Annotamala, in su 2000, su Ministeru de s'Ambiente at inclùdidu sos montes de sa Sitzìlia setentrionale in sa cadena apennìnica, in s'àmbitu de su progetu "Apenninu parcu de Europa". Bie su documentu de su IUCN Territorial strategies and environmental continuity in mountain systems: the case of the Apennines (Italy) , de Roberto Gambino e Bernardino Romano. . Cumprendende custu ùrtimu setore, sa longària totale de sos Apenninos est de 1400km.
S'asïenda de is béstias
Personàgios
Su 'Ecciu Mannu (Old Major in sa versione originale), est unu porcu respetadu dae totu is àteros animales ca, essende bìvidu meda (dòighi annos), est consideradu sàbiu. Tenet un'aspetu poderosu ma no ammenetzosu. Tres dies a pustis de s'arresonu suo a pitzus de sa revolutzione morit e, comente acontèssidu a Lenin, no nd'at a bìdere su progressu. Sa calavera sua at a èssere cunservada e ammustrada comente monumentu a sa rebellia.
S'arresonu pronuntziadu dae issu introduit sa teoria de s'Animalismu chi narat chi su traballu de un'animale produet prus balore de su netzessàriu a su mantenimentu suo, e su subraprus si ddu furant is umanos. Issu est un'allegoria de Karl Marx,
Napoleoni est unu porcu; no tenet dudas morales, ma is calidades sua dd'ant donadu una positzione de importu in mesu a is àteros animales, fintzas in antis a sa rivolutzione. Fache a s'idealismu de su 'Ecciu Mannu e de Bòccia de Nì, Napoleoni est unu carculadore capassu e unu tirannu. Su determinu e capatzidade de cumbìnchere is animales prus pagu ischidos cun is resonos cumpensat una tzerta farta de abbistesa. Pigat su nùmene dae Napoleone Bonaparte. Rapresentat Stalin.
Salvatore Fancello
Biografia
S'àndala artìstica sua s'acumprit in s'arcu de pagu prus de una deghina de annos. Sas primas terrascotas nòdidas suas benint datadas a curtzu a su 1933; intre su 1933 e su 1935 faghet unu “Bestiàriu” in terracota. In su 1934 pigat su diploma de Capu de Arte in Tzeràmica. Dae su 1934 e finas a sa mutida a sas armas sua Fancello colat sos istios in Pàdova, in su laboratòriu de su mastru suo Virgilio Ferraresso. Sighit semper in Monza sos duos annos de perfetzionamentu e pigat su diploma de Mastru de Arte.
Casteddu de Santu Miali (Casteddu)
Stòria
Posca est stau sbandonau e impreau cumenti a lazaretu duranti s'epidèmia de pesti "de Sant'Efis" (1652-1656). Est stau torra fortificau a defensa de is atacus frantzesus intre Sescentu e Seticentu. A inghìriu de su 1940, est stau presidiau de sa Regia Marina e posca bogau de su demàniu finas a colai a su Stadu e a su Comunu de Casteddu. A su presenti su casteddu at subiu unu cambiamentu in sa strutura, impreada a Centru de Arte e Cultura.
Salvatore Fancello
Biografia
Incumentzat a espònnere: est in Torinu cun Nivola. Su 1936 est pro issu un'annu de importu: esponet in sa VI Triennale de Milanu (Palatzu de s'Arte) in ue benit assignadu su Prèmiu mannu a sos Segni zodiacali (sinnos zodiacales)suos. S'architetu Giuseppe Pagano, insegnante in s'ISIA, l'aprètziat e lu sustentat, sa crìtica cumintzat a s'interessare a sos traballos suos. Si tramudat a Milanu, in ue frecuentat sos tzìrculos de cultura ratzionalista.
Volodymyr Zelens'kyj
Volodymyr Oleksandrovyč Zelens'kyj​ (in ucrainu, Володи́мир Олекса́ндрович Зеле́нський, Kryvyj Rih, RSS de Ucraina, URSS; 25 de ghennàrgiu de su 1978) est unu dotore in deretu, atore, cummediante, iscenegiadore, produtore, diretore e polìticu ucrainu, dae su 20 de maju de su 2019 su de ses presidentes de Ucraina.
Salvatore Fancello
Biografia
In su 1937 connoschet a Giulio Carlo Argan, in cuss'època funtzionàriu de su Ministeru de s'Educatzione Natzionale; connoschet fintzas a Giulio Rosi, sovrintendente a Torinu: ambos comporant òperas suas. Traballat a unu bassorilievu e a unu grafitu pro sa Mustra Tèssile de Roma, traballat fintzas pro s'Olivetti. In su matessi annu est inte Mazzotti a Albissola, in ue traballat paris cun Fontana. In nadale lu mutint a sa gherra.
Volodymyr Zelens'kyj
In antis de sa carrera polìtica, si fiat laureadu in deretu e aiat criadu una domo produtora, Kvartal 95, chi produit films, disinnos animados e programmas de cummèdia pro sa televisione. ​ Kvartal 95 aiat criadu una sèrie de televisione narada Serbidore de su Pòpulu, in sa cale Zelens'kyj aiat tentu su rolu de presidente de Ucraina. ​ Sa sèrie fiat trasmìtida dae su 2015 fintzas a su 2019. Unu partidu polìticu chi giughet su matessi nùmene de su programma de televisione fiat criadu in su mese de martzu de su 2018 dae impreados de Kvartal 95.
Salvatore Fancello
Biografia
In su 1938, durante su servìtziu militare, connoschet a Cesare Brandi. Giulia Veronesi li dèdicat un'artìculu in sa rivista Currente, e sas òperas esecutadas pro sa VI Triennale benint publicadas dae Pagano in su libru Arte decorativa italiana de Hoepli. Est dificultades econòmicas mannas. Traballat galu in Albisola inte Mazzotti e est a cuntatu cun sos futuristas, Martini, Sassu, b'agatat a Fontana e esecutat prus de chentu cantzos de balore de annotu (bestiàriu, lados, vasos). In su matessi annu realizat, a china e abbarolu in unu ròtulu longu de carta pro teleiscrivente, su Disegno ininterrotto (Disinnu sighidu) e nde faghet donu de coju a sos amigos Antine Nivola e Ruth Guggenheim chi, pagu a pustis de cussa die, ant a dèpere emigrare pro neghe de sas leges ratziales, in antis in Frantza e a pustis in sos Istados Unidos.
Volodymyr Zelens'kyj
Aiat annuntziadu sa candidadura sua pro sas eletziones presidentziales de Ucraina de 2019 in sa note de su 31 de nadale de su 2018, ​ oscuressende su discursu de fine annu de su presidente Petro Porošenko in s'èspuru de Annu Nou in su canale de televisione 1+1. ​ Ses meses in antis chi Zelens'kyj annuntziaret sa candidadura sua, giai fiat unu de is candidados printzipales in is chircas de opinione pro sas eletziones. ​ Zelenski aiat bintu sas eletziones cun su 73.22% de is votos in su segundu turnu, binchende a su titulare Petro Porošenko.
Salvatore Fancello
Biografia
Lu mutint a sa gherra in su 1939. In su martzu 1940 est in Milanu, in lissèntzia: traballat pro sa VII Triennale, in ue cunsighit su diploma de onore.
Pro incàrrigu de Giuseppe Pagano esecutat aparatu decorativu de importu mannu in tzeràmica e unu bassorilievu, semper in tzeràmica ismaltada, pro sa sala mensa de s'Universidade Bocconi de Milanu. Sunt traballos imponentes pro calidade e mannària: su cumplessu majore est unu mosàicu tzeràmicu a bassorilievu, modelladu e cotu in Albisola in su 1939, collocadu in òpera in su 1941 a gastu de s'autore matessi. Su tziclu de custos traballos non nos est cròmpidu acabadu de su totu.
In su 1941, in sos primos de ghennàrgiu, est mutidu torra a sa gherra in Ivrea, e benit a pustis imbiadu in su fronte gregu-albanesu. Morit in Bregu Rapit, in Albania, su 12 martzu 1941 e benit interradu in su campusantu de gherra.
In su 1942 una mustra in sa Pinacoteca de Brera tzèlebrat s'artista giòvanu mortu in gherra collinde·nde isculturas, tzeràmicas e disinnos: benint espostas òperas bènnidas dae sas colletziones Argan, Labò, Mazzotti, Mussolini, Pagano, Palanti, Pintori, Podestà.In su 1947 li benit cunferida sa medàllia de prata a su Balore Militare. In su 1962 su corpus suo torrat in Sardigna, e interradu in su campusantu de Durgali.
San Juan (Puerto Rico)
San Juan est una tzitade de unos 400.000 bividores, capitale e bidda majore de su Puerto Rico. Sa tzitade s'agatat a cara de sa costera setentrionale de s'ìsula.
S'asïenda de is béstias
Personàgios
Bòccia de Nì (Snowball in sa versione originale) est unu porcu. Est unu rivolutzionàriu sintzeru, ma s'aversàriu suo, prus furbu e iscannidu, ddu ponet a una parte. Napoleone, gràtzias a s'agiudu de is canes suos, ddu bogat dae s'azienda e inghitzat a pònnere in òpera is pranos suos, furende·ddos, e ddi ghetat sa neghe pro ònnia acuntessimentu negativu chi a intro de s'azienda, acusende·ddu de furriare a de note pro fàghere dannu. Issu rapresentat Trockij.
Clarinèttu (Squealer in sa versione originale), est su propaganderi de Napoleoni. Faeddat pro mesas beridades, omissiones e fàulas. Issu frunit is illusiones chi agiudant is traballadores a aguantare s'esistèntzia tosta e s'isfrutamentu dae is porcos. S'istrategia printzipale sua est minetzare sa «furriada de Jones» (su mere), intzutzulende su sentimentu anti-umanu de is animales, ispinghende·ddos aici a atzetare totu is tirannias de Napoleoni. Est de notare chi, cando is porcos cumintzant a s'istantargiare a subra a is francas posteriores comente a is òmines, Clarinèttu pigat a una banda is berbeghes, e ddis càmbiat s'islogan «bator ancas bonu, duas ancas malu» in «bator ancas bonu, duas ancas mègius». Issu diat pòdere rapresentare su capu de sa politzia segreta Berija.
Gondranu (Boxer in sa versione originale), est unu caddu. Su traballu suo est de importu mannu pro su sustentu de sa fatoria. Sa filosofia sua est basada a pitzus de sa dinnidade de su traballu. Gondranu rapresentat su traballadore ordinàriu e coidadosu: ùmile, onestu e essentziale in cale si siat sistema sotziale. Su traballu suo est isfrutadu finas a cando unas cantas pedras pro su fàbbricu de su mulinu ddi ruent a pitzus, debilitende·ddu in su fìsicu. Napoleoni tando, cun s'iscusa de ddu fàghere curare dae unu veterinàriu, ddu giughet a su maceddu. Finas a pustis de sa morte sua, is islogan preferidos de su caddu, «apo a traballare de prus» e «Napoleoni tenet semper resone», ant a essere impreados comente arma de propaganda pro is àteros animales. Issu non cumprendet mai chi is ideales de sa rivolutzione si sunt corrùmpidos, e s'esperièntzia sua ammustrat ite potzat acontèssere cando is atziones de chie tennet su pòdere sunt atzetadas sena si pònnere dimandas.
Benjamin, unu molente, est unu tzìnicu chi duritat de sa sintzeridade de is chi ddis istant a inghìriu. Est fintzas iscèticu, duritende de sa beridade de medas teorias o fatos. Imparat a lèghere, ma refudat de pònnere sa pròpia abilidade a su servìtziu de is àteros animales. Isceti a sa fine, cando s'Animalismu est oramai naufragadu, atzetat de lèghere a is animales s'ùnicu cumandamentu abarradu. Prus bortas at repìtidu sa matessi frase «Is molentes tenent vida longa. Nemus de bois at mai bidu unu molente mortu». Issu rapresentat is tzìnicos chi si sunt rassignados. Est fintzas s'animale prus antzianu de sa fatoria e mancari siat cunsideradu su prus bisbetigosu de sa fatoria, non tocat iscarèssere sa lealidade sua a Gondranu e su tentativu disisperadu suo de ddu sarvare.
Berta (Clover in sa versione originale), s'ebba, est sa figura materna de sa fatoria, chi ammustrat simpatia e garbu. Sufrit prus de is àteros pro is agràvios a òpera de is porcos, mancari abarrende una fortza e unu cunfortu pro is animales oprimidos. Comente a Gondrano, Berta rapresentat sa gente ordinària, manigiada e isfrutada sena si nd'acatare.