cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wikipedia
Inue est Wikipedia?
Su prozetu est finantziadu pro su prus dae una persona, prus sas donatziones boluntàrias, aiat giustu unu dipendente pro su primu annu (a pustis prus nemus), sos server los manìgiat una persona part-time petzi, finas custu boluntàriu. Sa versione de oe de su software l'at iscrita casi tota unu programadore ebia e bi est unu team de boluntàrios chi lu tenet agiorronadu e lu megiorat passu passu.
Esistent unos cantos cache-server in Parigi pro allestrare su tràficu europeu.
Wikipedia in sardu
Sa versione sarda de Wikipedia, chi ses leghende como, tenet a nominzu Bichipedia. Est nàschida in Abrile de su 2004.
Cumenti cheret pronuntziada Wikipedia
Non esistet una pronùntzia ufitziale. Una preguntadedda intra sos wikipedianes italianos at portadu a pizu ca unzi unu la pronùntziat a comente cheret.
Sas pronùntzias finas a oe connotas sunt:
Sarcidanu
Su Sarcidanu est una sub-regione de sa Sardigna, allacanat cun sa Trexenta, sa Marmilla, su Mandrolisai, sa Barbàgia de Brevìe, e su Gerrei; est cumposta da is biddas de
Pelè
Est istadu cunsideradu dae medas su mezus giogadore de tottu sos tempos.
Epopea de Gilgamesh
S'Epopea de Gilgamesh este unu poema epicu sumeru, iscrittu 4500 annos faghede subra taulittas de terra cotta. S'epopea non est'atteru chi sas contascias de sas impresas de su re de sa zittade de Uruk Gilgamesh e de s'amigu sou Enkidu. Sa Bibbia at leadu cosas meda dae custu poema.
su Diluviu Universale
In s'epopea de Gilgamesh b'est su contu de su diluviu universale chi ada a esse' raccontadu sucessivamente puru in sa Bibbia. Sa differentzia fra sas duas versiones est chi sos deos sumeros l'aian fattu solu po capricciu inveces su deus de sa Bibbia (Genesi) lu provocat pro punire sos omines chi ant peccadu.
Ad Apostolorum Principis
Ad Apostolorum principis (29 mese de Lampadas 1958) est una entziclica de Papa Pio XII a pitzus de su comunismu e de sa cresia catòlica in tzina. Descrivet persecutziones sistemàticas de is epìscopos, predis, religiosos e chirca de ispiegare a manera cumpria is tentàtivos de su guvernu de istabilire una Cresia Catòlica Patriotica, indipendente de Roma.
Cuntestu[edit]
Sa Cresia catolica in Tzina aiat prosperadu in is primos de su 1900, mancari meda ostàcolos. Una gerarchia est istada fraigada in Tzina aberende oportunidades mannas. Ma a pustis sa vitoria comunista in sa gherra tzivile tzinesa, is counidades cristianas sunt istadas destruidas e is missionarios espulsos. Meda pìscamos, predis e òmines e fèminas religiosos, sunt istados impresonados, imbiados in is campos de rieducatzione sutapostos a tortura e protzèssos farsas. Papa Pio XII aiat emanadu in su 1952 s'entzìclica Cupimus Imprimis, in ue issu acusaiat is persecutores e aiat dèfendidu sa Cresia, contra a s'acusa de èssere contra a su pòpulu de sa Tzina. In su 1954, issu aiat publicadu un'àtera Letera Entziclica, Ad Sinarum gentem, in ue issu aiat refudadu is acusas fata contra a is catòlicos in Tzina, afermende ca isosos sunt leales e fideles a su Paisu issoro.
Problemas de oe in die
De cussu tempus, sa Cresia in Tzina at dèpidu sutastare a meda  prus dificultades. Unu "movimenrtu catolicu patrioticu" est fortzadu pro totu is fideles. "Movimentu pro su patriotismu e sa paghe" ca depet èssere contra custu, in beridae est una frode. Custu sotziu bolet fàghere abratzare gradualmente a is càtolicos is printzìpios de su materialismu àteu. Totus sunt custrintos a aprovare e partetzipare e cussos pìscamos, predis, òmines religiosos, mognas e is fideles  in nùmeru considerevole ca no partetzipant sunt giai in presone; predis, òmines e fèminas religiosas, istudiantes ecclesiasticose fideles de totu is edades sunt custrintos  a sighire cursos e una seriede cunferentzias  e dibatas casi chentza de fine ca durant pro chidas e meses pro indebilitare sa fortza de voluntade sa determinatzione, atressu unu tipu de coercitzione psicologica.
Trexenta
Sa Trexenta est una sub-regione de sa Sardigna in sa Provìntzia de Casteddu, est cumposta da 13 comunes e portada una tirada de 412,4 Km².
Gaeta
Gaeta est una tzittadina meda antiga, est collocada in su golfo omonimu subra su Mare Tirreno, in sa provintzia de Latina in su Lazio, edd'est a una 80na de km dae Napoli e 120 dae Roma. Attualmente at 21.705 abitantes.
Figu morisca
Sa Figu morisca o Figuindia o Figu moru (Opuntia ficus-indica) est una matta de sa familia Cactacee. Creschet ispontanea, e si nd'agatat meda in Sardigna. Truncu pulposu, cun sas "palas", inue creschent sas ispinas chi sunt sas fozas. Su frutu, cando est maduru diventat guasi ruju, e si podet mandigare. Creschet azzumai in tottu sa Sardigna fiszas a alturas de 350/400 metros dae su mare, andada a cumprimentu a s'agabàda de s'istadiale, a coa de su mese de capudanne e cominzu de su mese de sant'aine, innantis de l'ingollere s'accostumada a illimpiare sa figu morisca cun nd'un'iscova fatta de murdegu (o de atteru linnamene chi si zappada)pro che li ogare s'ispina, pro l'ispuligare cun discanzu, sa figu morisca es prupposa e ranulosa de semenes, saboria e sustanziosa, sos menzus sabores si podent intendere papandodda a manzanu, daghi est galu frisca, pro l'ingollere si manizzat una canna, in sa punta s'isperrada e s'illascada in chimbe limbas, appustis pro fagher abbarrare apertas sas limbas si che istichidi un biculu de ortigu, su lumene de custu atrezzu est "cànnau".
Wycliffe Bible Translators
Sa Wycliffe Bible Translators est un'organitzatzioni internatzionali paraecclesiastica posta in Orlando, Florida. C'est po sa tradutziokni de sa Bibbia in d'onnia lingua de su mundu. Wycliffe est stettia criara in su 1942 de William Cameron Townsend. Ci funti seus in 46 paisus.
WBT narara chi nun ci funti gruppus curtularis e linguas di aicci pitticus de nu arrinesci a das usai.
S'organitzatzioni pigara su nomini de John Wycliffe, su primu chi ari traduitu sa Bibbia in ingresu.
S'organitzatzioni
SIL International, nau inantis Summer Institute of Linguistics, fiara partiu cumenti una sessioni estiva de formatzioni po is missionarius in Arkansas in su 1934.
Unu gruppu de sostegnu, JAARS, nau inantis Jungle Aviation And Radio Service, donara su trasportu e su servitziu tennigu po is missionarius.
Sa Wycliffe Associates est un'associatzioni de supportu chi acattara dinai.
The Seed Company, est una noa generatzioni de sa familla de is organitzatzionis de sa "Wycliffe Bible Translators" chi donara sostegnu a is traduittoris localis in is areas aundi s'ambienti difficili complicara su traballu de sa tradutzioni.
Pier Paolo Pasolini
Pier Paolo Pasolini (Bologna, 5 martzu 1922 – Roma, 2 santuaine 1975) est istadu un'iscrittore, poete e regista italianu. Est cussideradu unu de sos mazores artistas e intellettuales italianos de su 900.
Lipice
Lipice est una bidda de sa Provìntzia de Lika in Croatzia, s'agatat a 617 metros in pitzu de su mare e tenet 254 bividores.
Renato Soru
Renato Soru (nasciu in Seddori su 6 de austu de su 1957) est unu impresàriu e politicu sardu; at fondadu sa Tiscali.
Biografia
Fillu de Egidio Soru, unu bidellu de s'iscola de sa bidda, e de Gigetta Spada, mere de una buttega, nascit e crescit in Seddori, si diplomada in su Liceu Classicu cun sa votatzione de 48/60 e in su 1976 partit a Milanu pro istudiare Economia a sa Universidade Bocconi de Milanu.
S'impresàriu
In su 1980 preferit a lassare is istudius pro su traballu, e a pustis de ait traballadu accanta de sa sotziedade de intermediatzione finantziaria Lazender, partecipada a sa fundatzione de CBI Merchant e si faidi anotai pro is calidades manageriales e in su 1992 Soru guadangiada a Milanu giai 350 milionis de francus s'annu ma dezidit su propriu de torrare in Sardigna, aundi ponit a postu sa buttega de sa mamma e s'ammaniat cun ateros puntus de bendita ne is biddas de sa zona, a pustis bendit totu sa cadena de supermercaus pro 7 miliardus e costruiscit tzentrus cummertzialis, dus fait cresciri pro pagu e dus torrat a bendiri a sa Standa: is "Città Mercato" a Aristanis e Terranoa funt un esempiu. Est su 1995 candu de Casteddu arribat a Praga e, cun d'unu investimentu de 300 milionis ottenit dae Nicola Grauso sa lissentzia pro distribbuire Video OnLine in Repubrica Tzeca cun su nomine Czech OnLine, chi diventat su primu internet provider de sa natzione e benit bendia in su 1997 a sa Deutsche Telekom. Torrat in Sardigna e in su ghennàrgiu de su 1998 fait nasciri sa Tiscali( su nomini benti dae su villaggiu nuragicu Tiscali)e in s'abrile de su propriu annu, ottenit su permissu de s'autoridade prúbbica pro poder oberare in su mercatu telefonicu. Tiscali crescidi meda fintzas a essiri unu de is "providers informaticus" prus mannu de su mundu, gratzias a sa connessioni a pretziu baratu, e in su 1999 benit quotada in borsa.Sa sede esti a Sa Illetta.
S'intrada in polìtiga: eletziones regionales de su 2004
In su 2003 at detzidiu de intrari in polìtiga cun d'unu partidu suo (Progetto Sardegna) aintru de sa coalitzioni de tzentru-manca. Ne is eletziones regionales de su 12 e 13 làmpadas 2004 bincit cun su 50,13% (487.692 botus) e diventat Presidente de sa Regione Sardigna. Su 25 santandria 2008 at presentadu sas dimissiones pro aprentos cun sa magiorantzia sua etotu a propositu de urbanistica de is fascias de intru Sardigna.
Eletziones regionales de su 2009
Si candidat comente guvernadori pro is eletziones regionales de su 15 e 16 freàrgiu 2009, pigada 415.600 botus (42,9%) ma bincit su candidau de su partidu de tzentru-dereta Ugo Cappellacci cun su 51,8% (502.084 botus).
Ìsulas Falkland
B'at una cuntierra subra s'iscoberta de sas Falkland e sa sutasighente colonizatzione europea. In tempos diferentes, is ìsulas ant tentu aposentamentos frantzesos, britànnicos, ispagnolos e argentinos. Sa Britànnia Manna at istabilidu su pòdere in su 1833, mancari s'Argentina sighit a tènnere pretesas subra is ìsulas. In s'abrile de su 1982, is fortzas argentinas ant ocupadu temporaneamente is ìsulas. S'amministratzione britannica fiat torrada a istabilire in duos meses, cun s'acabu de sa Gherra de sas Falklands. Sa majoria de sos bividores de is Falkland cheret abararre britannica, ma sa soberania sua abarrat causa de perrica intre Argentina e Britànnia Manna.
Sindigu de Scraffingiu
"Chi boleis a si-fai fai su CUD beneis in bidda... e si ddu faeus gratis!"
- Su sindigu de Scraffingiu
Su Sindigu de Scraffingiu est unu personagiu, naschidu in s'accabbu de su 2007, interpretadu dae Alessandro Pili in sa trasmissione telebisiva comica "Lapola Show" de Videolina.
Ligas de foras
MySpace de su sindigu
Babbu nostru
Su Babbu nostru (in latinu Pater Noster, in gregu Πάτερ ἡμῶν) est sa prus connota de is pregadorìas cristianas.
Innoe unas cantas versiones:
Campidanesu
Amen.
Antonio Sepp
Antonio Sepp (Caldaro, Bolzano, santandria 1655 - S. Josè, Sud America, 13 bennalzu 1733). Gesuita, missionariu, musicista. A Vienna istudiada musica e a 19 annos diventada gesuita. Su 1689 partidi po su Paraguay e giughede unu garrigu de istrumentos musicales, e puru un organu. Arrivadu notada chi sos indios guaranì sunu meda bravos a sonare istrumentos musicales. Inventada e costruede dae solu un organu a pedaliera, cosa mai ida in cussos logos. Inventada un'arpa a corda doppia, antenada da s'arpa paraguaiana. In limba guaranì cumponidi meda partiduras po sas festas mannas de sa Creja. In ogni “reduccione” creada un'iscola po su cantu corale, sa musica e-i sa danza, insinnende a sonare guasi totu sos tipos de istrumentos. Moridi a 77 annos, a poi de 40 annos de vida missionaria.
Nurachi
Nurachi est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 1.619 abitantes.
Giovanni Caboto
Giuanne Caboto (Gaeta, 1450 – Inghilterra, 1498) est istadu unu navigadore e esploradore italianu, aiat sighidu sas istigas de Cristoforo Colombo edd'est famadu pruite at iscopertu su Canada su 24 de lampadas de su 1497.
Sa Vida
Paret chi Giovanni Caboto sia naschidu in Gaeta in su 1450, dae una familia de diplomatigos, navigadores e mercantes. In su 1461, poi chi Gaeta est istada conchistada dae sos Aragonesos, Giuanne cun sa familia, si fin rifugiados in Venezia. Bindighi annos appoi in su 1476, Giuanne aiat ottennidu sa cittadinantzia dae su Senadu de Venezia.
S'arrivu in Canada
S'ispeditzione de Giovanni Caboto fit arrivada in Nord America, ma non s'ischit bene in cale puntu fit approdadu in Canada. In varias secustantzias sun istadas propostos, comente logos de arrivu, dae sos istudiosos Bonavista, St. John's in Newfoundland, Cape Breton Island in Nova Scotia, Labrador e Maine.
Nureci
Nureci est una bidda de sa Meria o Provìntzia de Aristanis de 393 bividoris.
Conto corrente
Su contu currente (s'ispissu abbreviadu cun sa sigla C/C) est unu trastu tècnicu bancàriu chi indicat generalmente su depòsitu de dinari a banda de su titulare/possessore de su contu, comunemente naradu correntista, a s'internu de s'istitutu de crentia, e chi cunsentit s'usu de moneda bancària, de su gai naradu dinari eletrònicu e unos àteros trastos finantziàrios a banda de su titulare matessi.
Giuseppe Bressanelli
Giuseppe Bressanelli, (Milanu 6 de bennalzu 1658 - Santa Ana, Sud America, 1732), gesuita, missionariu, architettu, ma puru pittore e iscultore. Si faghede gesuita su 1680. Partidi po s'America de su Sud, Paraguay, po sas “reducciones” gesuiticas, in mesu a sos indios guaranì, su 1691. Guasi subitu ponede manu a fraigare una creja a Itapuà, in territoriu paraguaianu, longa 65 metros, larga 35, a tres navadas, cun trinta colunnas in pedra, e pinturas, unu porticadu in sa fatzada, e sete giannas! Unu capolavoro. A poi fraigada un'atera creja de 56 metros, cun una cupula e un altare intarsiadu. Aiada formadu mastros muradores indios capatzes de realizare sas ideas de s'architettu. E gai ada relizadu ateras creja, a su mancu battoro. Ite lastima chi guasi tottu custas operas siana andadas  distruttas, saccheggiadas, a poi de sa fine de  s'esperientzia de sas “Reducciones de su Paraguay”, duradas 150 annos... fintzas a  sa segunda medade de su 1700...
S'Alighèra
S'Alighèra (in saligheresu L'Alguer, in tàtaresu L'Aliera, in italianu Alghero) est una tzitade situada in sa provìntzia de Tàtari in sa Sardigna nord-otzidentale. B'at 40.461 tzitadinos.
Istòria e limba
S'Alighera, tzitade in su nord ovest de sa Sardigna. S'Alighera est istada fundada a suta de sos genovesos de sa famìlia de sos Doria (cun su numene Alghero), imparentada cun familias de su Rennu de Torres. Est istada disputada tra sos Genovesos, sos Pisanos e su Rennu de Arborea. In su 1354 est istada cunchistada dae Pedru IV de Aragona, tando sa populatzione originària sardòfona est istada bogada e cambiada cun colonos arribende dae sos Paisos cadelanos.
No si ischit in ue sa populatzione originale siat finida, forsis in Dèsulu. Dae carchi documentu agatadu dae pagu, paret a unu logu no a canta meda ma nemancu a tesu, in una bidda noa (Biddanoa Monteleone?).
S'Alighera creschende, in su 1500 incomintzant sas cuntierras cun Tàtari.
In su 1503 diventat sea de Diòtzesi e in su 1612 sos Gesuitas aberint unu Collegiu, sa primu iscola.
In su 1652 S'Alighera benit colpada dae una pestilentzia grave chi nde ochit a abitantes meda.
Su 1720 passat a suta de sos Savoja, in pari cun totu sa Sardigna e nde essit de s'àrea polìtica ibérica.
Un'ìsula catalana in Sardigna
Sa tzitade fiat intro de muros chi la difendiant. Oe puru sa tzitade betza mustrat sos sinnos de su passadu cadelanu: palatzios de familias catalanas; monumentos: su campanile e parte de sa Seu, sa crèsia de Santu Frantziscu, sas Turres e sas murallas chi serraiant sa tzitade...
Oe puru s'saligheresu, resistente in sa boghe de sos mannos e pagu faeddadu dae sos giovanos e pitzinnos, est de origine catalana. Su saligheresu no s'est isvilupadu sighende s'evolutzione de su cadelanu de Catalugna, est finidu pro divennere unu cadelanu cun unu isviluppu suo, pro su fatu de aturare isoladu dae su restante, e cun influentzias de sardu e italianu.
In s'Alighera esistint duas iscolas de pénsu: chie cheret cullegare s'aligheresu a su cadelanu de Catalugna, ispinghende a atzetare cambiamentos pro dduu fàghere divennere su catalanu de oe, e chie imbetzes cheret allogare s'aligheresu comente est, pensamentosu prus de ddu tènnere biu in sa faeddada e iscritúra. Ambaduos is tretos però bolent agiudare e favoressere sos collegamentos culturales, turìsticos e economicos puru (gemellagios) cun Bartzellona e sa Catalugna.
Atividade marina
Su portu, pro naves de pisca, est de importu turisticu puru. Sa pisca de corallu, chi in passadu fiat de importu, sighit galu oe.
Comunigatziones
S'Alighera tenet unu aeroportu suo (Aeroporto di Alghero-Fertilia "Riviera del Corallo")
Sa bìa nada "de sos duos mares" collegat sa tzidade cadelana cun Portu Turres. In medas dae s'Alighera andaìant e andant a traballare a Portu Turres in su petrolchimicu.
Logos de interessamentu turìsticu
Bellas sas prajas de s'Alighera e de su territoriu. Logos famados, Cabu de Cassa e sas Grutas de Netunu sunt visitadas dae sos turistas dae mare o dae terra (Escala del cabirol, prus de 600 iscalinas). Dae pagu ant abertu su Parcu de Porto Conte, de paritzos km de isterrida, e valorizende sos fraigos de sa ex Colonia penale de Tramariglio.
In su 1800, de sa tzitade betza si distruent parte de sas murallas pro faghere logu a sos fraigos de sa tzitade noa. Abarrant is turres antigas: sa Turre de l'Esperò Reial, o Turre Sulis; sa Turre de Santu Jagu, sa Turre de Santu Giuanne, sa turre de Porta Terra (Turre de sos Ebreos) e ateras e parte de sa muralla. Is cresias: sa Seu, santu Frantziscu, santu Migheli (Miali), sa Misericordia, su Cramu.
Unu santuariu a foras de s'Alighera, su santuariu de Baluvilde. Esistint ateras cresias in su sartu: sant'Anna, s'Isperantzia, Sant'Austinu. Custas sunt sas cresias antigas, a pustis bi sunt sas cresias noas, sas parrochias, sete in tzitade e ses in is apenditzios.
In su sartu s'agatant sitos archeologicos: sa Necropoli Anghelu Ruju (3300-1800 a.C) iscoberta in su 1903: una de is prus mannas in Sardigna, 38 tumbas o domos de janas, iscavadas in sa pedra arenaria e calcarea. Su Nuraghe Palmavera, a 8 km dae s'Alighera (XV-X a.C.), unu nuraghe e una bidda nuragica. Bi ant agatadu meda materiale chi como s'agatat in su Museu Sanna de Tatari. Sant'Imbenia, cun rastros romanos; Monte Carru, in ue ant agatadu ischeletros umanos.
Caraterìsticos sunt sos burgos in su sartu de s'Alighera: Santa Maria la Palma, Guardia Grande, Loretella, Sa Segada, Maristella. Fertilia, est fundada in periodu fascista e abitada dae su 1948 dae istrangios.
Ateros datos de interessamentu tzivile
S'Alighera tenet unu presone, s'Ispidale Tzivile e s'Ispidale Marinu. Dae pagu est sa sea de sa Facultade de Architetura de s'universidade de Tàtari e de una sea de s'Universitat Oberta de Catalunya.
Geoff Pierson
Geoffrey "Geoff" Pierson (Chicago, Illinois, 16 June, 1949), fit unu còmicu e attore americanu.
Domus de Janas
Sas domus de janas sun istruttùras vulnerarias iscavàdas in sa rocca. Sun tipicas de s'isula de Sardigna. Su favèddu anticu "jana" bòlet nàrrer "fada", mancàri chi carchi istudiosu facat riferimentu a Diana. In sardu si nàran fìntzas "forrus", "forreddus" o "concheddas". A s'ispìssu sun tottus a pàre, una a costàzu de s'attera, fachènde de custa manèra autenticas necropolis de sutt' 'e terra, chind unu curridòrju a comùne e un'anticàmara, chi a s'ispìssu est manna e a bòveda arta.
Si crèdet chi sìan de sa curtura de Otieri, isvilupàda in su Neoliticu, chi dae tando aìat cambiàu radicalmente sa vida de sa sotziedade sarda. Cussa curtura fit pròpia de massàjos, e sa religione issòro si assimizàbat a cussa de sas ìsulas Tzìclades.
De domus de janas si nde pòden atzapàre pèri tottu sa Sardigna, in ube bi nd'at prus de 2400, mancàri chi medas sìan galu in sutt' 'e terra. B'at evidentzia chi fin fravicàdas tra su millènniu de IV e III a.C. In sa bidda de Sèddini si pòdet bìer su numeru prus mannu, chi est bènniu a èsser unu museu etnograficu.
Architettura
Sas gruttas mortuarjas las iscavàban una a costàzu de s'attera, a manèra de nde fàcher una necropoli, in sos palìnzos dae ube ch'essìat a pìzu rocca viva. Mancàri chi si nde atzàpen pèri tottu su Mar' 'e Mesu, sas domus de janas sardas sun de cussideràre a bànda dae sas atteras pro s'architettura cuidàda e contipizòsa issòro, gòi puru pro sas decoradùras, chi dàen un'idea de sa vida in s'isula de unos 1500 annos fàchet.
Si pòden bìer, pro esèmpiu, gruttas a forma de pinnètta tunda a bòveda conica, ma inclinàda, e un'istàntzia rettangulare chi tènet jannas e bentànas. In sos muros bi disinnàban a minùdu simbulos de magìa, chi simbulizàban còrros de tràu, ispirales e atteros disìnnos geometricos.
Ollasta
Ollasta est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 1.274 abitantes.
Curadorias
Sa Sardigna est partzia istoricamente in sub-regiones ca naschent in deretura, in numenatzione e tirada, dae is partes amministrativas-giuditziàrias-eletorales-geogràficas de is rennos judicales, is curatorias.
In s'Edade de Mesu sa curadorìa fiat sa printzipale partidura aministrativa, fiscale e giuditziaria de onnia giuigadu. A su gubernu suo bi fiat unu curadore, nomenadu de su giuighe intra de sa arèntzia sua o de famillias de majorales.
Su curadore teniat sa facultade de nomenare sos majores, unu pro onni bidda de sa curadoria sua, chi imbetzes cumandaiat su corpus de guardias chi s'ocupaiat de sa seguresa in sos campos e in sas chistiones chi pertocaiant sas biddas.
Siat su majore de curadorìa siat su majore de bidda teniat unu cunsizu chi ddu susteniat in su gubernu: sa corona. Segundu s'istoricu Francesco Cesare Casula, sa tiràda de onnia curadorìa fiat tanti prus manna cantu prus prus pagus fiant is abitantes suos.
Cun sa fine de sos giuigados, a pustis de su 1420, su sistema de sas curadorìas beniant abandonadu in logu de cussu feudale, ma manna parte de sas regiones chi ispartzint s'isula in die de oe, ndi mantennent sos nomenes.
Isceti su corpus de guardias at sighidu a bivere in sas cumpanzias barracellares, chi ancora s'agatant.
Enkidu
Enkidu est una figura de sa mitologia sumera. In sos testos est jamadu puru Enkimdu, Eabani ou Enkita. In su raccontu issu fit una persone areste allevadu dae sos animales e chi non connoschiat sa esistenzia de sa soziedade de sos omines. Dapoi de ae' cumbattidu contra a Gilgamesh, fit diventadu s'amigu sou pius fidadu. Su raccontu de sas avventuras issoro constituidi s'Epopea de Gilgamesh.
Sa creazione de Enkidu
Segundu sa contascia, Enkidu est istadu criadu cun s'argilla dae Aruru (sa dea mamma) ca li fit istadu demandadu dae su populu de Uruk pro che torrare su re Gilgamesh in sa deretta via. Aruru at fattu a Enkidu a immagine de Anu deus de su chelu e de Ninurta deus de sa gherra.
Sa metamorfosi de Enkidu
A su cominzu de s'epopea Enkidu reprenta s'archetipu de s'omine areste. Enkidu viviat cun sos animales arestes e lo protegiada distruende sas trappolas. Ma unu catziadore ivvilidu dae custas secustantzias si fit cunfidadu cun su babbu chi l'aiat cossizadu de andare a preguntare s'ite faghere a su re Gilgamesh. Su catziadore andada a ue su re chi li dada a Shamat (una cortigiana) pro «currumpere» s'omine areste. Enkidu benit sedottu immediatamente. Dapoi de ses dies e sette nottes passadas cun Shamat, issu chircat de s'avviare, mais sos animales non lu cheren pius e issu no bi la faghet pius a los sighire. Enkidu at perdidu in fortza ma cominzat a usare s'intelligenzia.
S'incontru cun Gilgamesh
Ispintu dae s'elogiu de Gilgamesh fattu dae Shamat, Enkidu dezidit de andare a affrontare su re e a nde proare sas fortzas. Issa li narat p uru chi Gilgamesh l'aiat sognadu e chi l'est aisettende in Uruk. Enkidu incontrada Gilgamesh, ma su cumportamentu de su re in sos cunfrontos de su populu lu faghede arrabbiare. Incomintzad una lotta titanica. E a sa fine, unu reconnoschet de esse' prezisu a s'atteru, sos duos eroes si jurana una amistade eterna.
Sas impresas
Enkidu ajuada a Gilgamesh in sa gherra sua contra a Humbaba, su mostru guardianu de su buscu de sos cedros. L'ajuat puru pro catziare su Trau celeste mandadu dae sa dea Ishtar.
Sa morte de Enkidu
Poi de unu sonnu feu, Enkidu cominzat a si deprimere: at malaittu su catziadore e sa cortigiana mandadali pro lu civilitzare. Primu 'e morrer, addietro a sas peraulas de su deus Shamash, los at reabilittados. Gilgamesh pianghet disiperadamente s'amigu. Sa dipartida de Enkidu ispinghet Gilgamesh a partire pro chircare s'immortalidade.
Venetzia
Venezia /veˈnɛtʦja/ (in venezianu Venesia /veˈnɛsja/) est una tzittade italiana de 270.439 abitantes, provintzia e capitale de su Veneto. Sa tzittade est subra de una laguna e sas bias praticamente sunu sos canales, custu sistema urbanisticu est gai particulare chi faghet de Venizia una de sas Tzitades prus bella de su mundu, pro custos motivos s'UNESCO l'at declarada patrimoniu de s'umanidade.
Feiez
Feiez, pseudònimu de Paolo Panigada (Crema, 12 de trìulas de su 1962 – Milanu, 23 de nadale de su 1998), est istadu unu polistrumentista italianu, membru de su grupu musicale italianu Elio e le Storie Tese.
A sa faina de musitzista, Feiez at acrobadu cussa de tècnicu de su sonu, traballende in s'istùdiu de registratzione milanesa Psycho, ue s'est ocupadu de registrare e mixare, e a s'ispissu fintzas de sonare in carchi album de artistas italianos comente a sos PFM (in s'album Miss Baker de su 1987), Eugenio Finardi, Ligabue, Pitura Freska, Tazenda, Timoria, Massimo Riva, Segat 42, Pierangelo Bertoli e Mina (in s'album Caterpillar de su 1991), in prus naturamente a Elio e le Storie Tese.
Durante sa carriera sua at fintzas tentu modu de fàghere teatru in paris a Stefano Belisari (nùmene anagraficu de Elio), cun Claudio Bisio in s'ispetàculu Tersa Repubblica e in sa parte de Hanna su satzerdote, in sa versione teatrale italiana de su musical Jesus Christ Superstar. In paris cun Rocco Tanica at assentadu e esecutadu in su 1993 sa colunna sonora originale de su film Stefano Quantestorie de s'atore e regista Maurizio Nichetti.
Biografia
Polistrumentista e musitzista versàatile, pro Elio e le Storie Tese Feiez est istadu corista, sassofonista, percussionista, tastierista, bassista, chitarrista e ingegneri de su sonu.
Incumentzat a sonare cun Elio e cumpàngios in su 1988. Est pròpiu issu, devènnidu membru efetivu de sa banda, a fàghere iscurtare a su musitzista e produtore Claudio Dentes, propietàriu de s'istùdiu de registratzione Psycho, sa registratzione de unu cuntzertu de sa banda tentu in Bologna, gràtzias a sa cale Dentes at a isseberare de mutire sos Èlios in s'istùdiu pro realizare su primu album issoro, Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu, chi at a contribuire a sa divulgatzione in su mercadu natzionale de branos de su grupu giai nòdidas a su pùblicu de sos cuntzertos e de sas registratziones pirata. In deghe annos de carriera cun Elio e le Storie Tese, caraterizados mescamente de un'amighèntzia istrinta cun su tastierista Sergio Conforti, tenet modu de pigare parte fintzas a su progetu parallelu de Nicola Fasani, sa Biba Band. At a èssere pròpiu durante unu de sos cuntzertos de sa Biba, su 23 de nadale de su 1998 a s'inauguratzione de su locale Roialto a Milanu, chi Feiez at a èssere còrfidu dae unu malore improvisu, un'aneurisma (in cussu momentu fiat sonende Rockin' in Rhythm de Duke Ellington); inùtile sa rianimazione e s'ambulantza pro su Fatebenefratelli, ue arribbat in coma pro mòrrere a sas 4 de su mangianu. Benit sepultadu in su campusantu de Crema, sa tzitade nadale sua.
S'iscumparta drammàtica de Panigada est unu corfu tostu pro totu sos cumpàngios, chi in sos annos imbenientes ant a reduire sas aparitziones pùblicas e sa produtzione. Sa banda a pustis de sa morte sua decrarat ufitzialmente de no lu bòlere sostituire cun niunu àteru sassofonista o musitzista istàbile, preferende collaboratziones chi non sient in manera istrinta internas a sa banda.
S'album Craccracriccrecr, su primu chene Feiez, s'aberit cun s'assolu de sax de T.V.U.M.D.B. e si serrat cun unu coladòrgiu breve de sos coros impreados pro sa cantzone Lo stato A, lo stato B. In su libritu de su CD, in paris a un'iscritu curtzu personale de s'artista in sa sensualidade ogetiva de su sonu (e de s'essèntzia) de su sassòfonu, aparit sa nota: "Feiez caru, ti dedichemus custa mùsica, nch'amus a adobiare in su tzentumila e amus a bolare cun fatzilidade" ("Caro Feiez, ti dedichiamo questa musica, ci incontreremo nel centomila e voleremo con facilità").
Totu sos traballos imbenientes de Elio e le Storie Tese, comente a sos cuntzertos issoro, ant a cuntènnere materiales diferentes (fotografias, disinnos, testimonias dirìgidas, registratziones inèditas) pro ammentare s'amigu iscumpartu. Si podent ammentare sas medas curreras de Paul Branigade, in sas rastas dae su biu de Made in Japan (2001), e su branu Single, inclùdidu in s'album Studentessi (2008): cantadu dae Feiez (acreditadu in cussu casu comente a Luigi Piloni), custu branu fiat istadu sa sigla de s'omònimu programma radiofònicu de su 1997, presentadu dae Luciana Littizzetto e Bruno Gambarotta. A Feiez est, fintzas, dae semper dedicadu su coro “Forza Panino!”, in serrada de sa cantzone “Tapparella”, a s'ispissu impreada dae su grupu a s'acabu de sos cuntzertos.
Durante s'ùrtima serada de su Fèstival de Sanremo 2013, Elio e le Storie Tese ant dedicadu a su cumpàngiu issoro Feiez sos duos prèmios bintos: su Prèmiu de sa Crìtica de su Fèstival de sa cantzone italiana "Mea Martini" e su Prèmiu pro su mègius arrangiamentu.
Agatemus carchi aparitzione de Feiez fintzas in sos vìdeos de La canzone mononota e de Amore amorissimo, inclùdidos in s'Album Biango (2013).
Rinite
Rinite est un termine dessa medihina i desriede s'irritazione e, bell'e sempere, s'infiammazione de zertas partes internas dessu nasu. Sa rinite si viede issa rinorrea, i este una produzione troppu manna de muone dae su nasu, i essidi afforasa issos isturridos e medas vortas assa sola. Vi suni tipos de rinite daos dae virus, batterios, o varias irritaziones. Medas vortas, in pessones i ana una sensibilidade prur manna, sa rinite daede catarru. Daede problemas de sonnu, de intendinzu e de imparonzu.
Domenico Zipoli
Domenico Zipoli, (Prato 1668 – Santa Catalina, Sud America, 2 de bennalzu 1726), musicista, gesuita e missionariu. Istudiada musica cun sos mastros de Cappella in sa tzitade de Prato. A poi in Napoli, a poi in Bologna, e a Roma. A Roma si rivelada cumposidore de talentu. Su 1715 est organista in sa creja de sos gesuitas a Roma. Zipoli si faghede gesuita in Ispagna, e su 1717 partidi po s'Argentina. A Cordova, in Argentina cumponede musica po sas festas religiosas in sas “reducciones” gesuiticas, nadas de su Paraguay. In otto annos e mesu ada cumpostu una cantidade manna de musica, ma chi est andada perdida a poi de sa catzada de sos Gesuitas dae sas reducciones (1767). Dae cimbanta annos a custa parte, sunu recuperende, in Bolivia e in ateras tzitades de s'America latina, manoscritos de Missas, Innos, e cumpositziones po organu de custu musicista italianu.
Giorgio Enrico Falck
Giorgio Enrico Falck (Dongo, Como, su 12 de maiu 1866 - Sanremo,Imperia 12 de ennalzu 1947) fizu de Enrico e de Irene Rubini est istadu un imprendidore e industriale italianu. In su 1905 aiat fundadu sa sotziedade "Acciaierie e Ferriere Lombarde Falck" e in su 1906 naschen sos primos insediamentos Falck in sa tzittade de Sesto San Giovanni. Su 24 de frealzu de su 1934 benit nominadu senadore de sa repubblica italiana.
Agganzos dae fora
Storia delle acciaierie e della famiglia Falk in Italia
Casteddu
Casteddu (Cagliari in italianu, Càller in cadelanu, Castell de Càller in cadelanu antigu, Cáller in ispagnolu antigu) est sa capitale e sa tzitade prus manna de Sardigna.
Istòria
Casteddu est una de is tzitades prus antigas de Sardigna, e paret chi dd'aiant fundada sos fenìtzos a inghiriu de su sèculu VIII a.C., in s'oru de s'istáinu de Santa Igia. Su numene Fenitzu fiat "Caralý", numene plurale ca giai dae tempus meda fiat formada dae unas cantas biddas.
Is romanos, lompidos in su 238 a.C., dd'aiant fata sea de provìntzia e amanniada, faghende·dda crèschere a inghiriu de sa Pratza de su Cramu fintzas a Santu Sadurru: a foras de sa parte bìvida fiant sos campusantos de Tuvixeddu (iare cartaginesu) e Bonàiri. In su sèculu II ap.C. dd'ant fata colònia. In edade cristiana at tentu unu pìscamu. In edade romana puru su numene fiat plurale: Carales. Sos bividores depiant èssere unos 30.000. Mancari a serru, Casteddu (tando Carales) at sighidu a bìvere a suta de vàndalos e gregos bizantinos, sende sèmper sa sea de su guvernadore provintziale. In su 711 perou paret chi is arabos dd'apant iscontzada e abruscada, e tando sos bividores ant lassadu sa tzitade romana pro si nche istugiare in una ala prus segura, a s'oru de s'istàinu. A pustis no s'at a intendere prus de Carales, ma de Santa Ìgia (Santa Gilla, Santa Illa, it. Santa Cecilia).
In edade giuigale, Santa Igia fiat sa capitale de su Giuigadu (Regnu) de Càlari: su numene de sa tzitade antiga si fiat sarbadu in su de su logu. Santa Igia teniat unos 15.000 bividores, una tzinta de muros e una crèsia cadirale: sos rastos si podiant bìdere galu in su '800 in ue oe est sa Tzentrale Elètrica.
In su 1216, sa Giuighessa Beneita de Lacon aiat permìtidu a unos cantos pisanos de fraigare unu casteddu in ue oe est su bighinadu de "Casteddu de susu". Idea mala, ca in sas gherras intre de Pisa e Gènua su giuigadu si diat èssere alliadu a sa segunda: in su 1258 sos pisanos e sos àteros giuigados sardos alliados issoro iscontzant Santa Igia e nche isparghent su sale. Sos bividores lassant sas ruinas, unos cantos andende a Domunoas e Bidda de Cresia, àteros a fundare Biddanoa, s'apendìtziu de Casteddu chi totu connoschimus.
Su casteddu si naraiat "Castellu de Castro de Callari", de custu est bènnidu su numene sardu de sa tzitade: Casteddu. Is sardos no podiant bìvere in su Casteddu, ma sceti in sos apendìtzios (Stampaxi, Biddanoa, Lapola), e si carchi sardu fiat agatadu a intru de is muros a ghennas serradas (est a nàrrere a su note), fiat acumpangiadu a foras, ghetadu dae sa Turre de Santu Francau (o de carchi àtera).
In su 1324 is catalanos ant cunchistadu sa Sardigna pisana, fundende una tzitade in su monte de Bonàiri (est a narrere "àire bona"), ma passende giae in su 1325 in Casteddu, boghende is pisanos e intrende·bi sceti bividores catalanos. In sas gherras intre de Aragone e Arbaree, Casteddu dd'ant assitiada sos arbaresos prus bortas, ma no dd'ant mai pigada.
Dae su 1410 Casteddu, chi is catalanos nàrant "Càller" est sa capitale de unu regnu unidu, su Regnum Sardiniae et Corsicae (Regnu de Sardigna e Corsica). Su re est su de Aragone, apresentadu de unu bisurre o de unu guvernadore. In prus, inoghe s'acorrat su Parlamentu (sos Istamentos). Tando bi depìant esser unos 10.000 abitantes.
Fintzas a sa gherra tzivile de su 1700-1714, sa Sardinna est abarrada a suta de s'Aragone a in antis e de sa Ispagna a pustis, cun pagu noas pero de importu: s'universidade (1626), sa Cadirale (pisana, ma torrada a fare in stile barrocu), sa Festa de Sant'Efis, etz.
Pigada dae is austrìacos in su 1708 e torrada a cunchistare dae sos ispagnolos in su 1717, est assinnada cun totu sa Sardigna a su Duca de Savoia in su 1720. Su primu guvernadore est istadu su barone de Saint-Rémy (su de su Bastione).
Semper abarrada cun is Savoias, oe est su cabulogu de sa Regione Autònoma de sa Sardigna de sa Repùblica Italiana.
Zagàbria
Zagàbria (croatu: Zagreb) est sa capitale e sa tzitade prus manna de sa Croatzia, cun prus de 1.106.000 abitantes postos in una tirada de 641,355 km². Est attraessada dae su riu Sava.
Bibbia
Sos liberos chi cumponen sa Bibbia sun istados iscritos in d'unu periodu de tempus chi andat dae su 900 a. C. a su 100 d. C. Sos testos pius antigos sunu in su Liberu de sos Juighes ("Cantu de Débora") e de su Pentateuco, chi sun datados in s'época de sos duos regnos (dae su X a su VIII sec. a. C.).
Bibbia cristiana
Si cumponede de duas partes, Antigu Testamentu e su Nou Testamentu. S'Antigu cumprendet 46 liberos o libereddos. Sos pius nodidos sunt Genesi, Esodu,su liberu de su profeta Isaia, de Geremia; su liberu de sos Salmos. Su Nou Testamentu cumprenedet 27 liberos: ammentamos sos Vangelos: de Mateu, Marcu, Luca e Giuanne. Sas Literas de Santu Paulu, de Santu Padru, s'Apocalisse. S'Antigu Testamentu est istadu iscritu in ebraicu (pagos liberos in gregu). Su Nou Testamentu est istadu iscritu in gregu (koinè) in su primu seculu de s'era cristiana.Sa bibbia po seculos est istada "trascrita" a manu dae sos amanuenses, in sos monasterios. Est su primu liberu istampadu dae Gutemberg in su 1400. Oe est traduida intrea o in parte in guasi totas sas limbas. Sa Bibbia est istada bortada in limba sarda (nugoresa) dae Bobore Ruju (Salvatore Ruju, Salvatore Ruiu). Est unu liberu fondamentale po sa cultura occidentale e no solu. Suggetos de sa Bibbia sunt istados presentados in sa pintura, iscultura, literatura, in mùsica e in su tzìnema. In su Medioevu, iscenas de sa Bibbia beniant pintas in sos muros de sas crejas, cando zente meda non ischiat legere, e fut sa Bibbia de sos poberos.
Capitale
Una capitale est sa tzitàde inue funt sos corpos de guvernu de una comunidade (manna o pitica, lìbera o sutaposta). Sa paraula benit de capita (campidanesu cabitza): comente custa, sa tzitade in ogetu est apitzos de sas àteras, in artu.
Micene
Micene est una tzitade de sa Grecia antiga. Est iscritta in sa lista de sos Patrimonios de s'Umanidade (World Heritage Sites) de s'UNESCO.
Jaime Lerner
Jaime Lerner (Curitiba, 17 de nadale de su 1937 – Curitiba, 27 de maju 2021) est istadu unu architeto e urbanista. Est istadu sindigu de Curitiba, capitale de su Paraná, po tres boltas (1971–75, 1979–84 e 1989–92). In su 1994, Lerner est istadu elegidu guvernadore de s'istadu de su Paraná, in su sud de su Brasile, edd'est istadu cunfrimmadu in su 1998.
Su Nuraxi
"Arte o fenomenu subalternu? Valutada a segunda de sos preconcettos classicistas s'obera est illiterada. Pero originale e ineditu paret su gestu creativu de s'erosione in verticale, su miminare sa materia, su pesu e s'ipessore intro s'imboligu, criende cavidades, niccios, finas un'iscale a fromma elicoidale chi ifinigat sa turre cun d'un'aneddu ipetaculare. Ruzzimine dissonante: "ordo barbaricus" de impronta anticlassiga."
- Bruno Zevi
Su Nuraxi est una tzitade nuragica affacca a Barumini in Sardigna. Dae su 1997 este iscritu in sa lista de sos Patrimonios de s'Umanidade (World Heritage Sites) de s'UNESCO.
s'Urbanistica
Sa tzitade at comente puntu generadore sa turre a tres pianos costruida verso su 1500 a.C. edd'est impiantada a segunda de una organizadura gerarchica de s'ipaziu. Sas domos (o pinnettas) pro sa mazore parte sun totu a pianta circolare.
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo (Taubaté, su 8 de martzu de su 1929 São Paulo, su 29 de Cabidanni de 2012), prus conoschida popularmente commente Hebe o uffitzialmente cumenti Hebe Camargo, est istada una presèntzia televisiva, attora e cantante brasiliana.
113 (nùmeru de emerzèntzia)
Su 113 est siat su nùmeru telefònigu, siat sa numenadura de su servìtziu incarrigadu de responder a sas mutidas de emerzèntzia imbiadas dae sos tzitadinos a sa polima nassionale.
Su nùmeru de emerzèntzia anàlogu 112, intames, est zestionadu dae sos carabineris. Custos duos nùmeros, nàschidos respetivamente in su 1.968 e in su 1.981, sunt istados assinnados a s'azutòriu pùbrigu dae sos òrganos de s'Istadu.
S'at a dever isetare finas a s'1 de martzu de 1.968 pro sa prima unifigadura nassionale de sos nùmeros de emerzèntzia, cun sa nàschida de su 113: in sa data narada, difatis, iscumparent sos nùmeros de emerzèntzia de sas Chesturas individuales in favore de unu nùmeru ùnigu nassionale, curtu e fàzile a marcare in casu de netzessidade.
Su servìtziu s'agatat inche sa Chestura respetiva, cuncretamente in sa Tzentrale operativa territoriale (Tz.O.T.), in ue b'est finas sa sala de ràdiu chi leat nota de sos sinzolamentos imbiados a sos 113 dae sos tzitadinos, ammanitzende e reghende sos interventos e sos sinzolamentos, cun s'azutòriu o s'azudu chi ant a esser dispensados dae sas beturas de interventu lestru e sas radiumòbiles “operativas”, est a narrer sas chi non sunt zai in essida.
Pro custa resone, sa sala de su 113 est zenerarmente una casta de “tzentrale telefòniga”, règhida su prus dae pessonale chi pertenet a sa polima nassionale; in sas chesturas mannas e mèdias, pro motivos pràtigos, cunsistet in un'aposentu cun diferentes impostadorzos custituìdos dae unu sistema de terminales cunetados a sas lìnias telefònigas, cando ch'in sas chesturas prus minores bi podent esser sa tzentralita 113 e sa sala de ràdiu reunidas in un'ùnigu ufìssiu.
Sos sinzolamentos a su 113 podent esser sos prus bariados: dae sos istrèpitos infadosos sintzillos e sas brias de famìllia o de cundomìniu, dae sas allarmas sonoras a sas imbènnidas de beìculos furados, finas a eventos prus graes che atacos, atachizos, isrobatòrios, mortorzos, eac.
Sende gasi, custa zenia de sinzolamentos, chi pertocant funtziones isvilupadas efetivamente dae sa polima nassionale, est acumpanzada fitianu dae telefonadas de importu prus minore, in ue sos usuàrios dimandant informaduras de creze cumpretamente diferente, a sas cales sos operadores dant una resposta in onzi manera.
Sanremo
Sanremo o San Remo (Sanrému in limba ligure), antigamente Villa Matutiæ, est unu comune italianu de 56.526 abitantes in sa provintzia de Imperia in Liguria.
Su Festival
Sa tzitade est sa sede de su ominimu festival de sa cantone italiana chi si faghet ogni annu in su mese de martu.
Referendum online pro s'indipendentzia veneta (2014)
Su referendum venetu pro s'indipendèntzia de su 2014 est istàu unu iscandàlliu de carattere non uffitziale, non binculànte e ammanizàu privatamente in Venetu, una rezòne italiana. Su bòtu, connòttu fìntzas comènte "prebiscìtu digitale" o "Plebiscito.eu" lu at promòghiu Plebiscito 2013, unu assòtziu politicu venetìsta chin Gianluca Busato, unu ex-militante de sa Lega Nord, sèndebi a ghìa. Su referendum lu an tèntu in su mese de Màrtzu, dae su 16 a su 21.
Resurtos
A secund' 'e su chi nàran sos de Plebiscito.eu, 2.36 miliones de zente veneta (est a nàrrer, su 63.2% de sos chi pòden botàre) an isseperàu de partetzipàre a s'iscandàlliu e su 89.1% de issos (est a nàrrer, su 56.6% de sos chi pòden botàre) an nàu chi eja a s'indipendentzia. P2013 at procramàu s'indipendentzia de su Venetu dae s'Italia in Treviso a de notte, in su 21 de Martzu.
In su referendum online, si an elèttu dèche "delegàos pro s'indipendentzia": Busato fit su candidàu prefèrtu, chin 135,306 bòtos; sìchin Stefano Vescovi (48,320), Selena Veronese (46,947), Silvia Gandin (43,025), Lodovico Pizzati (25,731), Gianfranco Favaro (16,670), Raffaele Serafini (16,627), Manuel Carraro (16,627), Gianluca Panto (16,321) and Paolo Bernardini (16,299). A s'accàbbu, a sos chi an botàu lis pedìan de dàre su pàrrer issòro in supra de tres "chistiònes de politica estera", pòstu chi su Venetu ottènzat s'indipendentzia: s'adossiòne de s'Euro (appozàda dae su 51.4% de sos partetzipadòres), s'intràda in s'Unione Europea (appozàda dae su 55.7% de sos partetzipadòres) e in sa NATO (appozàda dae su 64.5% de sos partetzipadòres); de càda manèra, sa partetzipassiòne pro custas tres chistiònes fit meda prus bassa (rispettivamnente faveddànde, 24.6%, 22.3% e 19.8%).
Criticas
Sa partetzipassiòne e su chi nd'est bènniu a campu che resurtàu fit criticàu dae fontes medas, chi an tèntu in cussìderu sas istatìsticas de su tràvicu in su zassu web pòstas a prubicadùra dae Alexa Internet e atteros providers. In su cursu de tottu s'arcu temporale chi si at botàu, su zassu aìat 135,000 bìsitas ebbìa, est a nàrrer chi, tra tottu sa zente veneta, bi aìat pètzi su 3.6% de sos chi pòdian botàre. In prus, parte manna de su tràvicu benìat foras de sas làcanas italianas, chin su 10% benìnde dae Santiago in Cile, pro esèmpiu.
Lìbbaru de Mormòn
Su Lìbbaru de Mormòn est unu de is testos sagrados de su mormonismu. Pubbricadu pro sa prima borta su 26 martzu 1830 dae Joseph Smith a Palmyra, in s'Istadu de New York (IUA). Su nòmene de su lìbbaru benit dae Mormon, unu profeta chi, segundu su lìbbaru etotu, aiat iscritu s'istòria de su populu suo a pitzu de taulas de oru. In su 1982 est istadu aciuntu su sub-tìtulo Un àteru testamentu de Gesus Cristu pro ponner in evidèntzia sa testimònia chi is iscritos de is profetas antigos ant amostau a pitzu de sa divinidade de Gesus Cristu.
Limba asturo-leonesa
Sa Limba leonesa o limba asturoleonesa est una limba romanza connòschida cun medas glotònimos comente a asturianu, leonesu o mirandesu ( pro tradizione cada bidda o logu at sèmper mutidu custa limba cun nùmenes diferentes comente a cabreirés, senabrés, bercianu, paḷḷuezu, pixuetu e medas àteros).
Filogeneticamente custa limba faghet parte de su grupu iberoromanzu otzidentale, e tenet influèntzias particulares chi benint siat dae sos latinos chi dae sos asturianos. Custa limba est dìvidia in 3 grupos mannos chi sunt s' orientale, su tzentrale e s'otzidentale. Su montañés e su extremeño sunt limbas crèolas ca sunt unu ammisturu de su leonesu e de su castiglianu. Est faeddada in sas regiones ispagnolas de Asturias e Castìllia e Leòn, e in sa Miranda de su Duero in Portugallu. Sos faeddantes sunt 140.000, e cun su colare de su tempus sunt falende.
Orìgine
gherreros nordafricanos, insediados in Asturica Augusta e in sa Legio VI. Sa supiantatzione de sa limba anteposta chi bi fiat in Asturia in cussos tempos dae cust'àtera fiat lenta ma chene si firmare, ca s' impreu de sa limba imperiale fiat sa crae chi apperiat sas ghennas pro s' otenimentu de medas diritos e libertades comomente su de sa tzitadinàntzia romana. Comente in su restu de sa penìsula Iberica, est istadu dae s' istitutzione de sos regnos germànicos (sos Visigotos) chi su latinu, prus o mancu modificadu, est istadu postu comente limba comuna ùnica.
Çatal Hüyük
Çatal Hüyük est una tzitade neolitica de s'Anatolia, in Turchia, fundada in su 6500 a.C.. Sa tzitade est istada iscoperta dae sos archeologos a sa fine de sos annos 1950, dapoi in su 1961 e in su 1965 at iscavadu s'archeologo James Mellaart.
s'Urbanistica
In sa zittade de Çatal Hüyük sas domos sun attaccadas a pare e sa copertura est a terrazza. A sas domos s'intraiada pro su pius dae sas terrazzas, su cullegamentu a terra avveniat pro mesu de una iscala chi si podiat ritirare. Tra una domo e i s'attera bi fin sas cortes inue bi fit su bestiamine: crabas e airveghes. Sa terrazzas fini meda importantes pruite in cue si faghian guasi tottu sas attividades de domo e in pius fit su puntu de passazzu pro andare dae una domo a s'attera. Custa organitzazione urbana, cun sas domos chena jannas a pianu terra, fit unu sistema de difesa dae attaccos o intrusiones de omines o animales.