cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
S'òmine chi abaidaiat colende sos trenos
S'òmine chi abaidaiat colende sos trenos est unu romanzu grogu de Georges Simenon s'iscritore berzianu de limba frantzesa, pubrigadu in su 1.938 dae sa domo editora Gallimard, e posteriormente bortadu in numerosas limbas. No esistit galu una bortadura in sardu.
Inredu
Kees Popinga est procuradore inche unu cumertziadore de aprovisionamentos pro barcas in sa tzitade olandesa de Groningen. Est cojuadu cun duos fizos e, pagu a pagu, s'apùssiat a intro de s'aburrimentu. Una sero, s'impreadore suo li comùnicat chi s'impresa at a dever decrarare bancarota fraudulosa. Bidende-si ruinadu, Kees Popinga s'intendet ruende su mundu a subra. Detzidit duncas de si nche fuìre dae sa realidade sua gasi disacunortadora e de fagher avàntzias a Pamela, s'amadora de s'impreadore suo. Sigomente issa l'acollozit cun una rìsida befazola, isse s'intendet fertu in s'istima sua pròpia e l'ochiet chirchende de la callare a sa muda. A cussu puntu, s'ùniga solussione pro isse est a dassare s'Olanda, gasi si nche fuit a Parizi. Custa at a esser pro isse s'oportunidade de biver una bida cumpretamente diferente dae s'esistèntzia sua de burghesitu chi at cunnotu finas a tando. Popinga si relassionat cun prostitutas e pistercheddos, finas a esser craspuadu dae unu furabussas. A pustis de unu tentativu de suitzìdiu disintzertadu chi l'intregat a manos de sa polima, s'agatat internadu in un'ispidale sichiàtrigu.
Pierre Niney
Pierre Niney (13 de martzu 1989, Boulogne-Billancourt, Senna Arta) est un'atore frantzesu.
Iqaluit
Iqaluit est una bidda de unos 6.700 bividores de su Cànada, capitale de su terriòriu de Nunavut.
Mancari s'agatit a suta de su tzìrculu àrticu tenet clima polare, cun istades meda curtzas e ierros longos e fridos.
Sunyer
Sunyer est una comuna ispagnola de 297 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Gorreto
Gorréto (Gorreio in limba ligure o Gorrejo in bobbiesu) est unu comune italianu de 113 abitantes in sa Provìntzia de Gènova in Liguria.
Medianerismu
Su medianerismu est unu fenòmenu criminale chi tenet de ozetu s'aprofetamentu de sa manu de òpera peri mètodos illegales.
Est naradu medianerista s'individu chi, a s'avesu in sas primas primas oras de sa die, isprosat manu de òpera diària, normarmente no ispetzializada, pro chi traballet sena documentos e in manera illegale in diferentes setores, chi sos prus ispainados pertocant su traballu in s'agricurtura (traballu in sos campos) e in fraigadorzos illìtzitos.
Ispainadura de su fenòmenu
Su fenòmenu est meda ispainadu in su mundu, in Itàlia l'est mescamente in su merie continentale de zosso. Su medianerismu est relassionadu fitianu cun organizaduras sutamundistas. Isse zenerarmente agatat atopu mannu in sos pizos prus dèbiles e iscullocados de sa pobuladura, pro narrer in mesu de sos traballadores immigrados (comente sos foracomunidàrios).
In Itàlia
Custa pràtiga esistit dae dègadas in sas zonas agrìculas italianas e est aguarmente documentada in sas crònigas: in su maju de su 1980, tres piseddas de sa bidda apuliesa de Ceglie Messapica perdent sa bida in unu postale de sos medianeristas. Su 17 de triulas, unos cantos medianeristas proant a leare in petus traballadores e sindigalistas de Villa Castelli in tempus de una manifestada contra a su fenòmenu, a pustis de lis aderetare repìtidas minetzas de morte. Su 21 de triulas, aguarmente in Villa Castelli, otu medianeristas armados a pistola aiant atacadu sos sindigalistas de sa CZIT e aiant assartadu sa sea logale de su sindigadu.
Su fenòmenu de su medianerismu s'est ispainadu galu de prus cun sos iscostiamentos migratòrios reghentes aproghilende dae s'Àfriga, dae sa Mesìsula Barcàniga, dae s'Europa levantesa e dae s'Àsia: difatis, sos chi emìgrant lllitzitamente in s'isperu de mezorare sa cundissiones suas pròpias nche ferit cun fazilidade a sas manos de custas pessones, chi li reduint in un'istadu de iscravura e dependèntzia.
S'art. 12 de su D.L. de su 13 austu 2011, n. 138, cumbertidu cun modifigaduras dae sa leze de su 14 cabudanni 2011, n. 148, at introduìdu a su còdighe penale italianu su delitu nou de “intermediadura illìtzita e aprofetamentu de su traballu”. Sas cundennas prebidas pro sos gasi narados “medianeristas” sunt sa presonia dae chimbe a otu annos e una machitzia dae 1.000 a 2.000 euros pro onzi traballadore imboligadu.
Area metropolitana
S'area metropolitana est una regione caratterizzada dae unu centru urbanu o (metropoli) cun d'una alta densidade de impiegu, circondadu dae unu territoriu chi est ligadu socio-economicamente a su centru dae su pendolarismu. Diffattis in inglesu s'area metropolitana est jamada finas commuter belt (cintura de pendolares) o labor market area (area de su mercadu de su trabagliu).
Giovanni Bosco
Giovanni Bosco (in sardu: Giuanne Bosco) (1815 - 1888) fit naschidu in Castelnuovo d'Asti, oe Castenuovo don Bosco (Asti), dae una familia pobera. Orfanu de babbu a duos annos, benidi allevadu dae sa mama Margarida. Diventat preideru su 1841, e fundat s'Oratoriu inue reunidi pitzinnos e giovanos disagiados e poberos. Fundat puru sa Congregatzione de sos Salesianos. Custos s' impignana in sos Oratorios, ana abertu iscolas professionales, in Italia e fora de italia. Don Bosco ( gai benidi comunemente giamadu) Ada fundadu sa Congregatzione de monzas, sa Fizas de Maria Ausiliatrice,po s'educatzione de pitzinnas e giovanas. Don Bosco ada iscrittu meda po sa gioventude: Il giovane provveduto ( 118 editziones), Letture cattoliche, La Biblioteca della gioventù italiana, e at fundadu su "Bollettino Salesiano". Fattu santu dae paba Pio XI in su 1934. Sa festa su 31 de 'ennalzu.
Coquitlam (Colùmbia Britànnica)
Coquitlam est una tzitade de unos 127.000 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
Palikir
Palikir est una bidda, sa cale munitzipalidade contat unos 7.321 bividores, capitale de sos Istados Federados de Micronèsia.
Posta in s'ìsula de Pohnpei, sa bidda est capitale de su 1989, cando at sostituidu Kolonia, cabulogu de s'ìsula e prus importante tzentru de cummèrtzios. Sa bidda fiat sede de una pista de aterràgiu fraigada dae sa marina giaponesa e mai impreada. In su logu de custa istrutura sunt nàschidos in sos annos 1980 sos fàbricos guvernativos. Amministrativamente, de su 1989, pertenet a sa munitzipalidade Sokehs de su Distritu de Pohnpei.
Antropologia urbana
S’antropologia urbana est una subdisciplina de s’antropologia sotziale chi istùdiat de manera etnogràfica e transculturale a s’urbanizatzione globale, sa costrutzione de sas identidades sotziales, sos diversos protzessos sòtziu-econòmicos e polìticu-culturales de sa vida in sas tzitades.
Sa chirca sua tratat noas prospetivas de cumprensione in àreas comente s’urbanismu, s’isfera pùblica, s'atividade simbòlica in tzitades de su mundu, sa manera de produtzione industriale, sos protzessos de globalizatzione, sa multiculturalidade, sa sotziedade de s'informatzione, s’anàlisi de retzes e sos movimentos sotziales. Istùdiat sa vida urbana partinde dae su traballu de campu e sa prospetiva holística pròpias de s'antropologia. Custa disciplina si òcupat de sa forma e s'ispàtziu de sas tzitades, s'urbanismu comente a forma relatzionale, sos protzessos de urbanizatzione, sas tipologias de sas metròpolis, sas espressiones e sas manifestatziones urbanas de tipu comunitàriu e sos fenòmenos migratòrios. Sas àreas metropolitanas sunt devènnidas unu ogetu chirca subra temas comente s'etnitzidade, sa poberesa, su cunflitu urbanu, su turismu, sas classes sotziales e sas variatziones subculturales.
Istòria
Su reconnoschimentu ufitziale de custu tipu de chircas aiat comintzadu a sa fine de sos annos 1970. Sas primas etnografias urbanas si sunt fatas in Londra e in Manchester a metade de su de XIX sèculos. Custas primas etnografias descrient sa vida de sos bighinados operajos comente a cunsighèntzia de sos protzessos de industrializatzione; una de sas primas inchiestas est sa de Friedrich Engels supra de sas cunditziones de sa classe traballadora de sas tzitades prus mannas de Inghilterra, publicada in su 1845. Sende gasi, s'Iscola de Chicago de Sotziologia, dae 1920, aiat cumpridu su primu programma iscientìficu de istùdiu de sa tzitade a traessu de un'annantu de chircas caraterizadas dae s’osservatzione e dae sa descritzione de grupos sotziales cuncretos.
In Frantza, Paul-Henry Chombart de Lauwe in sos annos chimbanta est istadu su primu a cumintzare unu movimentu de istùdiu de sos fenòmenos urbanos, sighidu a sa fine de sos annos sessanta dae su de Henri Lefebvre. Sende gasi, podimus nàrrere chi sunt istados mescamente sos istùdios de Colette Pétonnet e Jean Monod sos chi ant marcadu su passu etnològicu conca a s'apropriamentu de ogetos urbanos pro parte de s'antropologia.
In s'istadu ispagnolu una de sas figuras prus importantes est s'antropòlogu Manuel Delgado Ruiz, mentres chi in sa traditzione antropològica italiana, su traballu prus importante est su de Amalia Signorelli; sa tradutzione sua in ispagnolu at tentu una ricetzione meda importante siat in s’Istadu ispagnolu chi in Amèrica Latina.
In su campu de s'antropologia urbana cuntemporànea si podet mentovare su traballu de s'etnòlogu Marc Augé e s'istùdiu suo de sos no-logos. A diferèntzia de s'antropologia rurale, s'antropologia urbana si caraterizat pro istabilire una metodologia chi s'incàrrigat de istùdiare sos tipos de vida o tribùs urbanas in sa tzitade.
Unu de sos primos chircadores de s'urbanizatzione in sos paisos in bias de isvilupu, s'antropòlogu Robert Redfield, at reconnotu chi una tzitade (agiomai una de sas preindustriales), est unu cuntestu sotziale diferente meda dae una bidda rurale, e at analizadu sos cuntrastos intre sa vida rurale e s'urbana. At cuntrastadu sas comunidades rurales, in ue sas relatziones si fundant supra sa connoschèntzia cara a cara, cun sas tzitades, ue s'impersonalidade e s'anonimadu caraterizant medas aspetos de sa vida. Redfield at propostu s'istùdiu de s'urbanizatzione impreende su cuntzetu de ‘’contínuum rurale-urbanu’’.
In su 2025, sos paisos in bias de isvilupu ant a rapresentare su 85% de sa populatzione mundiale, cumparadu cun su 77% de 1992. Sas solutziones a sos problemas benidores dipendent, cada bia prus, de sa cumprensione de sos cuntestos culturales no otzidentales. S'emisferu sud aumentat in manera costante sa proportzione sua de populatzione mundiale e sas tassas prus artas de crèschida de sa populatzione si dant in sas tzitades de su Tertzu Mundu. In su 1900 su mundu teniat petzi 16 tzitades cun prus de unu millione de abitantes, ma giai fiant 276 in su 1990. In su 2025, su 60% de sa populatzione globale at a èssere urbana, cumparada cun su 37% de 1990. Si continuant sas tendèntzias atuales, s'acreschimentu de sa populatzione urbana e su concentramentu de gente in bighinados de barracas at a andare acumpangiada dae artas tassas de delincuèntzia e de contaminatzione de s'abba, de s'àera e pro s’abolotu. Custos problemas ant a èssere prus agudos in sos paisos mancu isvilupados. Guasi totus (97%) s'aumentu prevìdidu dae sa populatzione mundiale s'at a dare in sos paisos in bias de isvilupu, currispondende su 34% petzi in s'Àfrica. Sende gasi, sa crèschida globale de sa populatzione at a tocare s'emisferu nord a traessu de sos disterros internatzionales.
A mesura chi s'industrializatzione e s'urbanizatzione s'isterrent globalmente, s'antropologia urbana istùdiat cada bia de prus custos protzessos e sos problemas sotziales chi si produint.
Praghèntzia
Praghèntzia (in italianu: Piacenza; in su dialetu locale Piasëinsa) est una comuna italiana de 103.487 abitadores, cabitale de sa provìntzia emiliana a su matessi nùmene. Est paranumenada sa prima nàschida ca in su 1848 fiat istada sa prima leada italiana chi aiat detzìdidu peri prebissitu de intrare a formare parte de su Rennu de Sardinna. Posta in sa làcana intre s'Emìlia e sa Lombardia, est infruentziada economigamente e curturarmente dae Milanu, cun su cale at relassionadu fitianu sos destinos suos.
Zeografia
Praghèntzia est situada in su paris padanu a un'artària de 61 metros in su livellu de su mare. Abarrat in s'oru deretu de su Pou, intre sas foghes de su riu Trebbia a s'uestu e de su traìnu Nure a s'estu. A unos bìndighi chilòmetros in sa deretura suddu, cumparint sos pendinos de sos mògoros praghentzianos, primas brabànias de s'Apenninu ligurianu. Sa posissione zeogràfiga, in su rugramentu intre Lombardia, Ligùria e Emìlia, nd'at determinadu dae semper sas sortes istratèzigu-militares e nd'at fatu unu nuu importante autocaminale e ferruviàriu.
Crima
Praghèntzia est sa cabitale provintziale de s'Emìlia-Romanna cun su crima prus continentale, pro cunseghèntzia sos ierros sunt lizeramente prus rìzidos a petus de sas àteras cabitales provintziales de sa rezione e sas pretzipitaduras sunt prus mannas. Sas temperaduras mìnimas ierrales rezistradas, in prus de custu, sunt inferiores a sas de sas leadas lombardas probianas. Sa probiania de sa bidda a su riu Po zughet de cunseghèntzia ch'in totu sos tempos de s'annu su crima siat caraterizadu dae umedade forte: a s'ierru, si manifestat cun frechèntzia manna su fenòmenu de sa neula, a s'istiu sas cundissiones meteorolòzigas sunt fitianu de afogu istragosu.
Finas a s'agabu de sos annos otanta de su sègulu coladu, sunt istadas rezistradas niadas primadu. In sas dies de sa niada de su sègulu de su 1985 chi aiat còrfidu su nordu de s'Itàlia si fiat superadu unu metru e mesu. Su nie in Praghèntzia est semper faladu in tempus de s'ierru, fenòmenu bastante naturale, peroe intre s'agabu de sos annos noranta e sa prima dègada de custu sègulu, probabirmente pro neghe de sos mudamentos crimàtigos, su fenòmenu s'est inraradu e su nie faghet sa cumparta sua petzi isporadigamente, de àtera banda peri pretzipitaduras de pagu importu. In sos ùrtimos annos, su nie est torradu in cantidades bundantziosas e in s'ierru de su 2008/2009, si sunt rezistradas pretzipitaduras niosas primadu. Sa temperadura màssima mèdia in ghennarzu est de 3-4 grados, cando ch'in triulas nche sizit 31-32-33 grados.
Àteros progetos
Categoria: Tzitades de s'Italia
Sardigna Natzione Indipendentzia
Sardigna Natzione Indipendentzia, s'abbreviat comununemente cun sa sigla SNI, est unu partidu polìticu indipendentista sardu, fundadu in su 1994 in Nùgoro cun su nùmene de "Sardigna Natzione" dae Anghelu Caria e dae àteras baranta pessones chi beniant de su PSIN Partidu Indipendentista Sardu; A pustis de su primu cungressu tentu in su mese de arjolas de su 2002 at pigadu su numene attuale.
Sa comunicatzione ufitziale, intra sos organos de su movimentu e de sos militantes, benet praticada casi esclusivamente in sardu. S'imperu de s'italianu est limitadu a sa comunicatzione cun sos chi sunt a foras de su movimentu e pro sos arajonus polìticos cun cussa gente chi no intendet su sardu, chirchende in custa manera de fomentare s'impreu de sa limba, siat in sas bariedades istitutzionales LSC (Limba Sarda Comuna) siat in cussas sub-bariedades locales.
Limba in perigulu
Una limba in perigulu est una limba chi est in arriscu de si nche isperder ind una generatzione, tanta est paga sa zente chi la faeddat o podet faeddare. Pro fagher un'esempiu, limbas medas chi fint propias de sos indianos de America si nche sunt mortas, pro more de una tzerta linia politiga chi, in su segulu de XIX e in cussu de XX, nde proibiat s'impreu. Su matessi est sutzedidu in su segulu de XX cun s'Unione Sovietica puru, pro su chi pertocat sos populos arrotzeris. Una limba morta est, imbetzes, una limba chi non tenet prus zente capassa de la faeddare comente limba mama.
Reconnoscher sas limbas in perigulu
Fintzas si non bi est una lacana tzerta pro inditare una limba in arriscu, pro si fagher un'idea bi at tres criterios printzipales:
Pro esempiu, in Giappone est a puntu de si nche morrer sa limba ainu, chi tenet a la poder faeddare unas 300 persones, e de custas petzi 15 la faeddant dontzi die, cun paga zente zovana a la chistionare bene. Una limba si dìat poder creder in perigulu fintzas si bi at zente meda a la allegare, ma est totu manna e pagos o zovanu perunu la imparat. Pro custa resone, si tenent in cunsideru comente in perigulu peri medas limbas europeas, comente su corsicanu, su sardu, su lionesu o su bretone.
Difatis calicuna limba, comente cussas indonesianas, podent tenner deghinas de milli e milli persones a la faeddare, ma esser in perigulu de cada manera ca sos pitzinnos non las sunt imparande prus, o sos faeddadores etotu sunt colande a s'impreu de limba indonesiana natzionale (unu limbazu locale de Malay) in logu de sas ateras; e tando, una limba cund una comunidade de petzi 100 persones a la faeddare si dìat poder cunsiderare forte meda, si cussa limba est sa prima (si non s'unica) chi totus sos pitzinnos impreant in ie.
Ausbausprache - Abstandsprache - Dachsprache
Ausbausprache - Abstandsprache - Dachsprache est un'istrumentu isviluppau in materia de sotziolinguistica pro dare analisi a sas limbas e limbazos, e abberguare si un'idioma si podet cussiderare comente limba o dialetu.
Est un'imbentu de Heinz Kloss, chi àt fattu impreu de nòmines, a manera de facher craresa pro su chi pertoccat duos criterios: su primu trattat de sa funtzione sotziale de s'idioma in chistione, e s'atteru imbetzes de su profilu linguisticu in isse etottu.
Su faveddu "Ausbausprache" serbit a inditare un'idioma chi tenet unu vocabolariu, una grammatica e ortografia fattas a istandard, chi si nde fachet impreu in s'amministrassione prubbica e dontzi campu de sa sotziedade: duncas, est sa limba ufitziale de istadu a s'ispissu. Imbetzes, s'idioma chi si narat non-Ausbausprache est s'allega de su contestu informale, chi no tenet tradissione literaria peruna e bi est in fromma orale ebbia.
Su Dachsprache est un'idioma chi serbit, comente istandard, pro parare fronte a sa presentzia de paritzos dialetos e limbazos chi est impossibile a los cumprender tottus.
Sechestru de Silvia Melis
Su sechestru de Sìrvia Melis est istadu unu casu de recatamentu acontèssidu in Sardinna in su 1997: sa bìtima de su recatamentu fiat istada Sìrvia Melis, un’imprendidora de Tortuelie. Su sechestru naradu est cunnotu finas pro s’imboligamentu de pessonazos che Nicolau Grausu, a sos tempos imprentadore de “L’Unione Sarda”, Luigi Lombardini su zuighe e Antoni Àngelu Liori su deretore de “L’Unione Sarda”.
Fatos
Su 12 de frearzu de 1997, Sìrvia Melis est recatada in s’ìnteri chi est torrende a domo sua in betura. Sos bandidos nche la leant a pustis de la ligare, infaletare e imbabajolare, dassende in s’automòbile a Lucas su minore, de bator annos. Su sechestru durat 265 dies: su 15 de triulas, sa negossiadura cun sos recatadores fiat intrada a sa fase finale, peroe s’addòviu cun sos bandidos pro su pagamentu de sa luissione no aiat tentu logu. Sìrvia Melis fiat istada tramudada a una tenda pro sas ùrtimas 74 dies, finas a cando, s’11 de santandria de su matessi annu, fiat resèssida a s’alliberare dae sa presone e fiat istada agatada a curtzu de Nùgoru in s’oru de unu caminu provintziale dae duos azentes bestidos a sa moda biddaresa.
A cussu puntu, cando chi Sìrvia Melis atrogat chi si nch’est fuìda ca sos recatadores si fiant allargados, sena pagare peruna luissione (posissione rapresentada dae sa famìlia Melis e dae sos zuighes), Nicolau Grausu s’imprendidore revelat chi at pagadu, in su sartu de Istèrsili, sa luissione pro s’alliberamentu de Sìrvia Melis. Sos zuighes casteddarzos aiant ismentidu cun firmesa chi èsseret istada pagada carchi bia una lussione, asseverende chi Sìrvia Melis si diat esser alliberada a sa sola. Sende gasi, Grausu aiat aguantadu forte in sas posissiones suas, agabende pro esser inchertadu pro azudu de malufaghedores e pro tentativu de iscurpimentu a dannu de Titu Melis.
Si sighint a pare diferentes teorias subra de sa lussione, intre sas cales sa chi diat esser istada pagada dae su Sisde, un’ipòtesis chi fiat istada definida “totarmente imazinada” dae Giorgio Napolitano su ministru de sos afares internos, finas a cando su 20 de santadria Titu Melis etotu aiat decraradu chi aiat pagadu isse totu sa luissione, chi milli milliones de francos betzos fiant istados postos a disponimentu dae isse, 400 milliones dae Grausu e àteros milli milliones dae cuntribuidores iscunnotos.
Bardana
Sa bardana (dae su latinu gualdana o waldana) fit unu crìmene diffùndiu meda in Sardigna, in s'Ottichentos.
Fit una deichìna de omines chi, sedende a caddu chin sas armas in manu, a de note andàbant a sacchizare una bidda o un'istatzu riccu uchidende a chie fachìat resistentzia.
A bortas sa teppa fit cumposta dae 50 oppuru 100 pessones, chi benìant dae biddas fìntzas atesu meda s'una dae s'atera. Sos gruppichèddos si atobiàbant a de note in sa bidda pro mògher a attaccare. Su prus de sas bortas, carchidùnu andabat a attaccare sas casermas de sos carabineris e carchidùnu ateru a irrobare a sos riccos de bidda. S'assione fit accabàda cando si nche fughìant totus e si partìant sa cosa furada. Tando sos furones torràbant a facher una bida normale.
Sa bardana fit propria de sa Sardigna e bi nde aìat medas in locos de muntagna, comente Barbagia e Gallura. Non bi aìat assotzios a delìncuer pro sa bardana, chi fit possibile a facher fintzas ca mancabat leze pro dare azudu a sa zente. Chin sa militaritzassione italiana de sa Sardigna, sa bardana aìat fatu locu a bandidos chi assachea(ba)n macchinones.
Istudiosos ant pessàu a sa bardana comente a una imposta, de manera violenta, a s'editu de sas chiudendas piemontesu dae parte de sos sardos, chi lu aìant crètiu comente a una assione de fura chi sa classe prus ricca fachiat a dannu de cussa prus povera.
Musica ainu
Sa musica ainu est s'ispressione musicale de sos ainu, populu in su nord de su Giappone chi tenet tradissiones, non petzi musicales, a banda. Sas modas cumprenden s'anticu yukar, chi est una forma de poesia epica, e s' upopo.
Su turcimannu prus fentomadu de musica ainu paret chi siat Oki.
Saanich (Colùmbia Britànnica)
Saanich est una tzitade de unos 110.000 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
Trujillo (Perù)
Trujillo est una tzitade peruviana, capitale de sa provìtzia omònima e de su departamentu de La Libertad. Est sa de tres tzitades prus polìpuladas de Perù a fatu de Lima, è sa prus populada de entidade sub-natzionale peuviana de sa Macro Región Norte (MRN), chi acasàgiat una populatzione istimada de unos 914 mìgia bividores, fe chi tirat a unos 111 km2.
Magumadas
Magumadas est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 596 bividores.
Gaudèntziu de Novara
Gaudèntziu est unu santu chi naschet su 327 in una familia pagana, in Piemonte. Si faghet cristianu e preideru.
Montpellier
Montpellier est una tzitade de su sud est de sa Frantza, capitale de s'ex-rezone de sa Languedoc-Roussillon fintzas a su 2015, oe in die parte de sa nou istituida rezone de Otzitània. Cun pius de 270.000 abitantes est s'ottava tzitade pius manna de sa natzione.
S'Universidade de Montpellier, fundada in su 1160, est una de sas pius antigas de su mundu; serrada durante a su tempus de sa Revolutzione frantzesa fit torrada aberta in su 1896.
Sinaloa
Su Sinaloa est unu de is 31 istados federados de is Istados Unidos Messicanos, chi nde faghent parte in paris cun sa Tzitade de su Mèssicu,  Tenet una populatzione totale de 2'767'761 bividores in 18 munitzipalidades, e sa tzidade de Culiacán Rosales est su cabu de logu e sa tzidade prus manna. Sinaloa tenet un'àrea de 58'200 km².
Oreste Pili
Oreste Pili (Cabuderra 1953 - 2018). Insegnante de lìngua sarda e tedesca e polìticu.
Ossètzia de Sud
S'Ossètzia de Sud, o Regione de Tskhinvali est unu territòriu perricadu e in parte reconnòschidu comente istadu, chi s'agatat in su Càucasu. Pèdidu de sa Geòrgia comente territòriu suo, s'Ossètzia de Sud est de facto una repùblica indipendente.
Oreste Pili
At cunsighidu su màster universitàriu in Acostamentos Interdisciplinàrios in sa Didàtica de su Sardu in s'Universidade de sos Istùdios de Casteddu, inue a pustis at tèntiu su cursu de Lìngua sarda e limbàgiu aministrativu.
Ossètzia de Sud
S'istèrrida est de 3.900 km² e sa populatzione de unos 55.000 bividores, de chie sa prus parte bivet in sa capitale Tskhinvali, chi contat unos 35.000 residentes.
Oreste Pili
At acumpridu unu ruolu importante in su cuncordu de su Comitadu Sientìficu chi diat àere posca redatadu sas Arrègulas pro s'ortografia, sa fonètica, sa morfologia de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda (Alfa Editora 2009), règulas adotadas ufitzialmente dae sa Provìntzia de Casteddu in su 2010.
Ossètzia de Sud
S'istadu at decraradu indipendèntzia de sa Geòrgia su 28 de onniasanti 1991. Sa resposta de su guvernu georgianu est istada de abolire s'autonomia de chi sa regione gosaiat, chirchende de dda torrare a cuntrollare cun sa fortza. A custos fatos est sighida una gherra, cumbàtida intre su 1991 e su 1992. Sa Geòrgia at pois ghiadu àteros cumbatimentos contra s'Ossetzia de Sud in su 2004 e 2008, s'ùrtimu de chi at tentu comente efetu una gherra intre Rùssia e Geòrgia, in ue is tropas russas ant torradu a cunchistare totu is territòrios chi cumponiant s'Oblast autònomu de Ossètzia de Sud.
Oreste Pili
At cubertu su cargu de Presidente de s'Acadèmia de su Sardu onlus e de moderadore de su Portalitu de sa Lìngua Sarda de sa Provìntzia de Casteddu. Est istadu assessore a sa Limba Sarda de su Comunu de Cabuderra dae su 2006 a su 2011, inue s'est impreadu in manera ativa pro sa difusione de su bilinguismu.
Ossètzia de Sud
A s'iscomintzu de sa gherra de su 2008, Rùssia, Nicaràgua, Venezuela e Nauru ant reconnòschidu s'indipendèntzia de s'istadu, intames de sa Geòrgia chi no nde reconnòschet s'esistèntzia comente entidade polìtica.
Oreste Pili
Sardista e indipendentista dae su 1978, dd'ant arrestadu in su 1982 cun s'acusa de cospirazione polìtica contra s'istatu italianu.
Ossètzia de Sud
Sa Geòrgia, paris a manna parte de sa comunidade internatzionale, cunsìderat s'Ossètzia de Sud comente ocupada militarmente de is tropas russas e de su restu, s'istadu faghet aficu subra s'agiudu militare, polìticu e finantziàriu de sa Rùssia. Sa Rùssia non permitet a sa Cummissione de Monitoràgiu de s'Unione Europea de intrare in s'Ossètzia de Sud.
Oreste Pili
Morit in su friàrgiu de su 2018 a s'edade de 65 annos.
Ossètzia de Sud
Comente Abcàsia, Nagorno-Karabakh e Transnìstria, s'Ossètzia de Sud est parte de cussas zonas post sovièticas cun cunflitos astrados. Custos bator istados tenent relatos bonos s'unu cun s'àteru e formant sa Comunidade pro sa Democràtzia e is Deretos de is Natziones.
Su Printzipeddu
Su Printzipeddu (Le Petit Prince) est unu contu de Antoine de Saint-Exupéry, su prus connotu de sa produtzione literària sua, publicadu su 6 abrile de su 1943 in Noa York dae Reynal & Hitchcock in sa tradutzione inglesa (The Little Prince, traduidu dae su frantzesu dae Katherine Woods) e calicuna die a pustis, semper dae Reynal & Hitchcock in s'originale frantzesu. Petzi in su 1945, a pustis de s'iscumparta de s'autore, est istadu publicadu in Parigi, Frantza, dae sa domo editora Gallimard. Testu e disinnos sunt istados realizados in logos vàrios de Noa York, sa parte manna in sa residèntzia Bevin House de Asharoken, Long Island.
Trama
Unu pilota, rutu cun s'aparèchiu suo in su desertu de su Sahara, addòbiat a unu pipiu chi ddi pedit «Mi disènnias una berbeghe?». Ispantadu, a pustis de vàrios tentativos non resèssidos, su pilota disènniat un'iscàtula, narende chi sa berbeghe disigiada est a intro; su pipiu atzetat in fines su disinnu. A pagu a pagu, faghent amighèntzia, e su pipiu ispricat de bìvere a subra de de un'asteròide mannu, in ue istant petzi issu, tres vulcanos (unu istudadu) e una rosa, pitichedda e bantaghera meda, chi issu curat.
Su printzipeddu contat chi, in su biàgiu suo pro s'ispàtziu, at connotu a personàgios chi dd'ant imparadu cosas medas. S'incuru pro sa rosa sua dd'at fatu sufrire meda, ca s'ispissu at ammustradu unu caràtere difìtzile. Como chi est a tesu, issu iscoberit a bellu a bellu chi dda boliat bene, e chi fintzas issa ddu boliat, ma chi non si cumprendiant. Su printzipeddu, bènnidu dae s'asteròide B-612, teniat bisòngiu de una berbeghe pro dda fàghere pàschere in is matas de baobab in antis chi crescherent tropu e atogarent su praneta suo. Bisitende cada praneta dae s'asteròide 325 a su 330 su printzipeddu si nch'andat cun s'idea chi is mannos siant istròlicos meda. In su biàgiu suo addòbiat a:
Su geògrafu cussìgiat a su printzipeddu de bisitare sa Terra, a in ue su protagonista lompet, cun ispantu mannu pro sa mannesa e pro sa cantidade de persones. Su primu addòbiu suo, in su desertu, acontesset cun unu colovru. Sighende cun su biàgiu suo, addòbiat unu frorigheddu, cùcuros artos, e in fines unu giardinu prenu de rosas. Sa rosa de su praneta suo aiat contadu a su printzipeddu de èssere s'ùnica de cudda genia in totu s'universu, e duncas abarrat delùdidu meda dae custa iscoberta. Ma non faghet a tempus a nche pensare meda chi cumparet unu margiane, chi ddi pedit de dd'amasedare e de èssere amiga sua. Su margiane faeddat meda cun su prìntzipe de s'amighèntzia. Su prìntzipe addòbiat a pustis unu controllore afainadu; s'ùrtima persone interessante chi addòbiat est unu bendidore de pìndulas chi calmant su sidi, faghende risparmiare tempus meda. A pustis de àere ascurtadu totu su contu de su printzipeddu, su pilota no est resèssidu a acontzare s'aèreu e at acabadu s'iscorta de abba. Andant duncas a chircare unu putzu. A pustis de una die de caminu, is duos si firmant istracos a subra de una duna a ammirare su desertu in su note. Cun in bratzu su pipiu dormidu, su pilota caminat totu su note, e in fines a s'arbèschida iscoberit su putzu. «Unu pagu de abba podet fàghere bene fintzas a su coro» cummentat su printzipeddu, e bufant ambos cun ditza. Su pilota torrat a traballare a s'aparèchiu suo e su merie a pustis agatat su printzipeddu a dd'abetare a subra de una muredda acanta de su putzu, mentras faeddat cun su colovru chi aiat addobiadu. A un'annu dae s'arribu suo a subra de sa Terra, su printzipeddu at pedidu a su colovru, chi dd'aiat cunfiadu de tènnere sa capatzidade de giùghere a chie si siat a tesu meda, de nche ddu torrare a portare domo, a subra de su praneteddu suo. Su printzipeddu, ischende de àere ammasedadu a su pilota, comente issu matessi narat, ischit de ddi dare unu dispràghere e tando ddu cumbidat a castiare su chelu e a s'ammentare de issu cada borta chi osservat is isteddos, chi pro issu diant àere risu, ischende chi una de cuddas fiat su praneta de su printzipeddu. Naradu custu su colovru ddu mosset a su cambutzu e su printzipeddu ruet ammaudinadu a subra de s'arena.
S'in cras su pilota non resesset a agatare su corpus de su pipiu, duncas immàginat chi su printzipeddu siat resèssidu a cròmpere su praneta suo e a si pigare cura de sa rosa sua istimada.
Girona
Girona (in castillanu Gerona) est una citadi de unos 86.672 bividoris de s'Ispagna posta in sa parte nord de sa Catalugna. Sea de sa provintzia omonima e de sa matessi comarca, est puru Sea Diotzesana. In custus urtimus tempus Girona est crescendi de popolatzioni e de importantzia in paris a totu sa provintzia sua, puru gratzias a s'aeriuportu sceberau de sa Cumpanzia AeriaRyan Air cumenti basi comertziali po s'Europa Meridionali.
Su Printzipeddu
Piessìnnios
Est unu contu chi, in sa forma de un'òpera literària pro pitzocos, afrontat temas comente a su sentidu de sa vida e su sinnificadu de s'amore e de s'amighèntzia. Cada capìtulu de su libru contat de un'addòbiu chi su protagonista faghet cun personàgios vàrios e a subra de diversos pranetas e onniunu de custos personàgios lassat su printzipeddu ispantadu e trassidu dae s'istrolighèntzia de is "mannos" («Is mannos non cumprendent mai nudda a solos, e est fadigosu pro is pipios, a ddis dèpere ispricare semper totu»). In ònnia manera, cadaunu de custos addòbios podet èssere interpretadu comente a un'allegoria o un'istereòtipu de sa sotziedade moderna e cuntemporànea. In unu tzertu sentidu, podet èssere cunsideradu educatzione sentimentale.
Dèdica
Su contu est dedicadu a Léon Werth, amigu de s'autore, e in manera prus pretzisa a Léon Werth a pipiu.
Fama
Est una de is prus òperas literàrias famadas de su sèculu XX e intre is prus bèndidas de s'istòria.
Editziones e tradutziones
Su printzipeddu in su 2017 at passadu su nùmeru de 505 tradutziones in limbas e dialetos diversos, e est su testu prus traduidu, si s'escludent is religiosos.
Francu Angioni
Francu Angioni (Tzivitabetza, 25 de austu 1933) est unu zenerale italianu de orìzine sarda.
Biografia
Cadete antigu de s'Iscola Militare Nunziatella, at frechentadu s'academia miliare e est istadu ufissiale de s'Armada italiana, sizende su gradamentu de zenerale de Corpus de Armada.
Ufissiale de sos pararutistas, at mandadu su Batallone de Sabotadores de sos Pararutistas (numenadu in fatu Batallone de assartu de pararutistas “Col Moschin”).
Intre su cabudanni de su 1.982 e su frearzu de su 1.984, in su cuadru de sa Prima Gherra Libanesa e posteriormente a su massacru de Sabra e Shatila in Beirutu, at ghiadu su continzente italianu (ITALCON) in tempus de sa missione Lìbanu 2. Custa ùrtima, a su printzìpiu, fiat nàschida comente initziativa ONA, peroe su betu postu dae s'URSS aiat annulladu s'èzida internassionale in s'ìnteri chi su continzente fiat in navegadura chirru a su Lìbanu, pro custa resone ITALCON si fiat mudada in protzessu de tarea in un'isfortzu mescamente nassionale. Comente cunseghèntzia dereta, sos mèdios VCC-1 Camillino impreados in su terrinu fiant istados, in onzi manera, colorados in arbu (identifigadura de mèdiu ONA), peroe aiant zutu pintada sa bandera italiana.
S'interventu a Lìbanu, in tempus de su cale siat su continzente ameriganu siat su frantzesu aiant tentu pertas graes a beru in fatu de duos atentados, fiat istadu gràssias a Angioni unu modellu chi si nde fiant refertos finas sas missiones italianas posterioras a logu istranzu. Sa postura de su zenerale, difatis, fiat istada sa de impeller sos sordados suos pròpios a cunnoscher sa curtura logale, subra de sa cale aiat repartzidu libros a totus. Custu aiat permìtidu a sos italianos de cumprender sas resones de sas partes e si proponner comente fortza de interponidura, prus a prestu chi comente s'ennèsimu continzente istranzu in terra libanesa. Sas relassiones cun sa pobuladura logale e sas diferentes partes in pelea, in prus de custu, fiant istadas fazilitadas in manera istremenada dae su fraigamentu de un'ispidale de campu a probe de s'abioportu de Beirutu, in ue totu sos fertos, de cale si siat banda, fiant tratados. Unu casu de cabale de su livellu de interassione sighidu est rapresentadu dae su contu de Mustafà Haoui su minore, tratadu in s'ispidale italianu, ch'in fatu fiat dèvennidu sa mascota de su continzente. Posteriormente fiat emigradu a Itàlia e atuarmente est tènnigu de laboratòriu inche s'Istitutu Regina Elena de Roma.
Kelowna (Colùmbia Britànnica)
Kelowna est una tiztade de unos 211.000 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
S'àrea metropolitana sua est sa de tres prus mannas in sa provìntzia e sa de 22 in s'istadu.
Giovanni Papini
Giovanni Papini (Firenze 1881 -1956), iscrittore e polemista. Cun Giuseppe Prezzolini fundeit su giornale La Voce (1903). E' favorevole a su Futurismo, e favorevole a s'interventu de s'Italia a sa Prima Gherra Mondiale. At iscrittu articulos meda in divescias rivistas (La Voce, Lacerba). A sa fine de sa gherra arrivat a unu ripessanentu de sa vida sua e de sas isceltas e si cunvertit a su cattolicesimu. Pubblicat la Storia di Cristo (1921), cun unu istile polemicu e violentu. Si avvicinat a su fascismu e est favorevole a s'interventu de s'Italia a sa Gherra. Diventat tertziariu frantziscanu e si retirat in su Cunventu de la Verna.
Spetzies botanicas
Custu est unu elenco de is nominis de patì de is spetzies del sa Flora de sa Sardigna in sa forma naturali o naturalizzada.
A
]] Raphanus raphanistrum
Dwight Eisenhower
Dwight David “Ike” Eisenhower (Denison, 14 santugaìne 1890 - Washington, 28 martzu 1969) est istadu su de 34 Presidentes de sos Istados Aunidos, dae su 1953 a su 1961. Anteriormente, fiat istadu unu zenerale de chimbe isteddos in s’Armada IAA in tempus de sa segunda gherra mundiale e aiat tentu sas funtziones de cumandadore supremu de sas fortzas armadas in Europa, cun sa responsabilidade de programmare e superbisare s’interventu a s’Àfriga de su Nordu in s’Operadura Intortza de su 1942-43 e s’interventu esitosu a Frantza e Alemània de su 1944-45 dae su fronte otzidentale. In su 1.951, fiat devènnidu su primu cumandadore supremu de s’OTAN.
Eisenhower fiat nàschidu in Texas e creschidu in Kansas dae babos de orìzine olandesa, chi l’aiant crèschidu in una famìlia numerosa dende importu mannu a s’ètiga e a sa relizione. Comente unu de ses fizos, fiat cundissionadu dae un’atmosfera cumpetitiva chi daiat autocunfiàntzia. Aiat frechentadu s’Acadèmia militare de West Point indutorende-si in cue e posteriormente si fiat cojuadu tenende duos fizos. A pustis de sa segunda gherra mundiale, Eisenhower fiat istadu Cabu de Istadu Mazore in tempus de sa presèntzia de Harry Truman e in fatu aiat leadu sa posissione de reghidore de sa Columbia University.
Arveschida Dorada
Arvèschida Dorada o, prus curretamente, Liga Pobulare – Arvorada Dorada, est unu partidu gregu de dereta istrema, de orientamentu nassionalista, metaxista e autonomista chirru a s'Europa. Su lìderu suo est Nikolaos Michaloliakos. Est descrita dae sos analistas comente formadura noufassista e nounatzista, un'eticheta refudada dae Arvèschida Dorada, chi s'est decrarada semper nassionalista.
Distretu de Langley (Colùmbia Britànnica)
Su Distretu de Langley est una munitzipalidade de unos 120.000 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
Don Quijote de la Mancha
Don Chisciotte de sa Mancia (El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha) est unu romanzu iscrittu, in ispagnolu, dae s'iscrittore ispagnolu Miguel de Cervantes: est una de sas oberas pius importantes de sa literadura universale. Est una istoria iscritta in su '600.
Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda
Is "Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda" sunt un'istandard locale, pensadu pro unu grupu de variantes de sa limba sarda de s'àrea meridionale de s'Ìsula, agrupadas in suta de su nùmene de "campidanesu", e ufitzializadu pro s'impreu amministrativu in sa Provìntzia de Casteddu (abolida in su 4 de freàrgiu de su 2016 ufitzialmente, e in s'1u de freàrgiu de su 2017 de fatu), in is ufìtzios suos e in is atividades promòvidas dae cussos ufìtzios, in su 17 de martzu de su 2010.
Crìticas
Sa norma campidanesa de su sardu, atzetada dae unos cantos linguistas, est criticada in totu o in parte dae àteros chi afirmant chi sa partzidura de su sardu in macro-variantes (campidanesu e logudoresu) non tèngiat resones linguìsticas ma isceti polìticu-istòricas.
Mojácar
Mojácar est unu comunu ispagnolu de 4.291 abitantes postu in sa comunidade autònoma de s'Andalusia.
Antonello Satta
Antonello Satta (Gavoi, 1929 – 2003) est istadu unu zornalista e iscritore sardu.
Bida
A pustis de abbratzare ideas comunistas, fachet s'intrada sua in su movimentu sardista e traballat pro su bilinguismu sardu-italianu. Est istadu dirigidore de paritzas siendas de paperi, comente Sardegna Oggi, Il Giornale e Nazione Sarda, e dirigidore editoriale de sa Jaka Book. At bortadu in italianu poetes rumenos de su tempus suo. Dae su 1949, sos articulos suos fin cumpartos in L'Unità e in Nazione Sarda.
In sos annos Settanta, fit impare a Eliseo Spiga su fundadore e s'aparitzadore de su tzirculu culturale Città-Campagna.
Ted Koppel
Edward James (Ted) Koppel (Lancashire, Inghilterra, 8 de fealzu 1940) est unu giornalista americanu.
Ted Koppel fit su presentadore televisivu de sa trasmissione de sa ABC Nightline dae su 1980 finas a su 2005. Poi de aer lassadu sa ABC Koppel at trabagliadu comente editore pro Discovery Channel finas a su 2008. In su 1966 fit su curripondente de sa gherra de su Vietnam pro sa ABC Television.
The Rescuers
The Rescuers (Sos Sucurridores in sardu) est unu film animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e bessidu cun sa Buena Vista Distribution. Est su de 23 longumetràgios animados de sa Disney. Su film est basadu subra una sèrie de libros de Margery Sharp, mescamente The Rescuers e Miss Bianca. The Rescuers fiat bessidu su 22 de làmpadas de su 1977 cun retzidura crìtica positiva e s'est cunvertidu in unu campione de incàscios. A fatu de s'èsitu de su film, una secuela intitulada The Rescuers Down Under fiat bessidu s'annu 1990, chi nd'at fatu su primu film animadu de Disney a tènnere una secuela.
Tskhinvali
276x276px| Posidura de Tskhinvali in s'Ossètzia de Sud Tskhinvali (fintzas Cchinvali o Cxinvali) est una bidda de unos 34.000 bividores chi, segundu is divisiones amministrativas de sa Geòrgia s'agatat in sa regione de Shida Kartli, ma de facto est capitale de sa repùblica de Ossètzia de Sud, cunsiderada internatzionalmente parte de sa Geòrgia.
Tskhinvali est gemellada cun is àteras capitales de istados post-sovièticos non reconnòschidos de Tiraspol (in Transnìstria) e Sukhumi (in Abcàsia).
Delta (Colùmbia Britànnica)
Delta est una tzitade de unos 100.000 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
Reykjavík
Reykjavík est una tzitade de 120.000 bividores, capitale de s'Islanda. Est sa capitale natzionale prus a Nord de su mundu e su tzentru culturale e econòmicu prus de importu in sa natzione. B'est de abbìdere puru ca, cunsiderende is biddas a làcana sa populatzione de s'àrea urbana imbatit a 200.000 bividores, duncas su 65% de sos islandesos bivet in ie.
Sonora
Su Sonora est unu de is 31 istados federados de is Istados Unidos Messicanos, chi nde faghent parte in paris cun sa Tzitade de su Mèssicu. Tenet una populatzione totale de 2'850'330 bividores in 72 munitzipalidades, e sa tzidade de Hermosillo est su cabu de logu e sa tzidade prus manna. Sonora tenet una mannària de 179 355 km².
Simone de Beauvoir
Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir, connota comente Simone de Beauvoir /si'mɔn də bo'vwaʁ/ (Parigi, 9 ghennàrgiu 1908 – Parigi, 14 abrile 1986), est istada un'iscritora, sagista, filòsofa, insegnante e feminista frantzesa. Est istada un'esponente de su feminismu e de s'esistentzialismu e at cumpartzidu cun Jean-Paul Sartre sa vida sua privada e professionale.
Biografia
Simone de Beauvoir est nàschida in Parigi a is bator de mangianu de su 9 de ghennàrgiu 1908, fìgia de Françoise e Georges, in una famìlia artu-burghesa, sinnada a chitzo dae sa bancarota de su giaju maternu Gustave Brasseur. Su tristu eventu at costrintu su babbu e sa mama de Simone e de Henriette-Hélène, sa sorre prus pitica de duos annos, a abbandonare sa domo de Boulevard Montparnasse pro un'àtera prus pitica in Rue de Rennes.
Simone e Hélène ant bìvidu longos annos de discumbènios e poberesa: «impreaìamus sa roba finas a sa corda, e fintzas ultres». Sa famìlia renessiat a istentu a rinuntziare a is abitùdines burghesas chi teniat: ant sighidu cun is permanèntzias a Meyrignac de su giaju e sa giaja paternas e a Sa Grillère de sa tzia. At dimustradu dae sa pitzinnia una passione manna pro sa natura. A Meyrignac s'aventuraiat in is campos cun Henriette e iscoberiat ispantosa is meravìllias de su paesàgiu. Ateretantu primidiu est istada sa passione sua pro s'istùdiu. Iscrita a s'Istitutu catòlicu Désir, est divenida un'allieva esemplare, e at detzìdidu — fatu in su tempus insòlitu — de sighire a istudiare e de si dedicare a s'insegnamentu, istesiende·si in su pròpiu tempus dae sa religione. Inoghe at connotu a Elisabeth Lacoin, ddi naraiant Zaza, chi est divenida deretu amiga sua manna.
S'est iscrita in su 1926 a sa Sorbona, laureende·si cun una tesi subra de Leibniz e otenende in su 1929 "s'agrégation" (idoneidade a s'insegnamentu riservada a is mègius dischentes frantzesas) in filosofia. Is annos de s'universidade cointzident fintzas cun su primu amore: su fradile Jacques Champigneulle. Simone s'amorat de issu e in su mentras est introduida in unu mundu nou: s'apassionat difatis a is autores Gide, Radiguet e Proust, interessende·si a una literadura rebella e anticonformista. Su fradile istudat però is bisos matrimoniales e si ligat a un'àtera fèmina. Simone passat in s'istiu de su 1927 unu tempus de depressione.
In su mentras s'amiga Elisabeth Lacoin, detat Zaza, si fiat amorada de unu collega de universidade de Simone: Maurice Merleau-Ponty. Issu aparteniat però a una famìlia catòlica de sa bona burghesia, e de s'unione cun Elisabeth non nde ischiant nudda in Sa Rochelle, logu suo de orìgine. Madame Lecoin at minetzadu de fàghere tzocare un'iscàndalu e Merleau-Ponty, timende, s'est fuidu, lassende sa pitzoca sola e disisperada. Fiat in s'ierru; sa giòvana, foras de sese pro su dolore, s'est passada una note a su gelu, nuda, morende pro sa polmonite cunsighente.
Simone no at perdonadu mai a Madame Lacoin pro su chi est sutzèdidu.