cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pankow (Distretu amministrativu)
Istòria
A pustis de sa fine de sa Segunda Gherra Mundiale, su bighinadu de Pankow fiat assignadu a su Setore Sovièticu de Berlinu, e dae su 1949 fiat parte de sa Repùblica Democràtica Tedesca, de sa cale a primìtziu fiat istada capitale. Cun s'unificatzione torra de Germània, su 3 de santugaine de su 1990, fiat acabada fintzas sa partzidura de sa tzitade, e Pankow fiat fata distretu de s'istadu federadu dae Berlinu.​
S'atuale distretu amministrativu de Pankow resurtat dae sa fundidura a pare in su 2001 de is bighinados de Prenzlauer Berg e Weissensee cun su de Pankow.
Maria del Mar Bonet
Maria del Mar Bonet (Palma de Maiorca, 27 abrile 1947) est una cantante spagnola de limba catalana. At collaboradu cun diversos artistas tipu: Elena Ledda, Milton Nascimentu, Alan Stivell.
Istassione ferruviària Rezu Emìlia AB Mediupadana
S’istassione de Rezu Emìlia AB Mediupadana est un’istassione ferruviària de sa lìnia de arta belotzitade Milanu-Bolonna, de sa cale format s’ùnigu transitadorzu de biazadores intermèdiu. Intre su 2.008 e su 2.013, s’installadura aiat operadu de puntu de moimentu cun su nùmene de Rezu Emìlia AB.
S’8 de làmpadas de 2.013, s’est isvilupada s’inaguradura cun sas autoridades, canto chi sa posta in servìziu currespondidora de s’istassione est acontèssida sa die in fatu. Pro cunseghèntzia, sa numenadura est istada mudada in “Rezu Emìlia AB Mediupadana”.
Su partile est dotadu de duas bias de prioridade cunetadas a sas duas bias de currera printzipales dae desviadorzos cursàbiles a sa belotzitade de 60 km/h.
S’istrutura chi acollozit sos biazadores est istada prozetada dae Santiago Calatrava s’architetu ispannolu e est parte integradora de unu prozetu importante chi modìfigat in manera raighinale totu s’arzola a su nordu de sa bidda e la rennet zanna de atzessu printzipale e prus prestizosa. Paris cun su sistema de pontes a bela chi colat in subra de s’Autocaminu de su Sole, aguarmente prozetados dae s’architetu balentzianu, e su peazu autocaminale nou, format su cumparis nou estètigu e funtzionale de Rezu Emìlia.
Su fraigu est caraterizadu dae unu disinnu futurista chi prebidet sa repetidura, pro bintichimbe bias, de unu mòdulu de longària aguale a 25,40 m., cumpostu dae sa sutzessura de treighi portales diferentes, distanziados intre issos de unu metru pagu prus o mancu. Sa sechèntzia narada, longa grobarmente 483 m., diat zenerare un’efetu de moimentu aguale a su de un’unda dinàmiga. S’artària mèdia est aguale a 20 m.
Siat Trenitalia siat Trasportu Nou Biazadores servent s’istassione Mediupadana peri diferentes relassiones diàrias a mèdiu de trenos de arta belotzitade. In custu modu, est possìbile a nche sizire Milanu in baranta minutos, Bolonna in binti, Frorèntzia in chimbanta, Roma in duas oras e deghe minutos, Nàpule in tres oras e trintachimbe minutos.
S’istassione est probida de un’aparcadorzu intertramunadore ampru e est cunetada dae una transitabilidade caminale fraigada apositivamente chi l’aunit a s’autocaminu A1 serente. A su 2.013, s’istassione est cunetada dae sa lìnia automobilenca 5 de AM cun una frechèntzia de trinta minutos. In prus de custu, est prebida sa fraigadura de un’arressada in su caminu de ferru Rezu Emìlia-Guastalla in su cuadru de su potentziamentu de s’arrogu sutaurbanu Rezu-Bagnolo in Piano, cun sa finalidade de creare una relassione ferruviària intre s’istassione in sa lìnia AB/AC e cussa in sa lìnia istòriga.
Tolosa
Tolosa (frantzesu: Toulouse, in otzitanu: Tolosa) est una tzitade de su sud est de sa Frantza, capitale de su dipartimentu de su Arta Garona e de s'ex-rezone Midi-Pireneos e de s'atule nou istituida rezone de Otzitània. Est fintzas sa capitale culturale de s'Occitània. In su 2012 aiat 449 328 abitantes.
Càucasu
Su Càucasu (in azeru: Qafqaz; in russu: Кавказ/Kavkaz; in georgianu კავკასიონი/Kawkasioni; in armenu: Կովկաս/Kovkasum; in turcu: Kafkas; in persianu: قوقاز) est una regione naturale posta a sa làcana intre Europa orientale e Àsia otzidentale, su mare Nieddu e su mare Càspiu, chi contat una cadena de montes propia, sa cadena de su Càucasu e is bàsciuras chi ddi istant a inghìriu, pro una longària totale de unos 1.200 km.
Su pitzu chi arribat a artària majore est su monte Elbrus, cun 5.642 metros subra su mare, ma s'agatant fintzas àteros montes chi imbatent a prus de 5.000 metros, comente fintzas a prus de 4.000.
Mancari geograficamente fatzat mescamente parte de s'Àsia, culturalmente su Càucasu est cunsideradu istrintamente ligadu a s'Europa.
Subregiones
S'àrea podet èssere partzida in duas subregiones:
Istados caucàsicos
A sa regione appartenent is istados indipendentes chi sighint:
Su territòriu suta guvernu russu est cumpostu dae 7 entidades federàles:
Luminu
Su luminu o (fintzas allominu) est un’ozetu sintzillu e pràtigu chi permitet de coberare fogu pro diferentes impreos in manera segura: est unu fustigheddu de linna, cotone o pabiru, cun un’istremidade cuguzada cun una sustàntzia inframàbile chi s’alluet pro isfrigatzamentu in una superfìtzie rasposa.
Sos cheritos sunt luminos cun nèbidu in cotone o in pabiru profizadu, tiritiri de chera e cun concutza afogazadora.
ETA
S’Euskadi Ta Askatasuna (chi in limba basca cheret nàrrere “Paìsu Bascu e Libertade”), connota cun sa sigla sua ETA, est un’organizatzione armada basca chi si proclamat independentista, patriòtica, sotzialista e rivolutzionària. Dae sa creatzione de sa prima ETA, sunt esìstidas organizatziones diferentes, cun su matessi nùmene, nàschidas comente resurtadu de argunas iscissiones. In ocasiones diferentes sunt esìstidas duas organizatziones distintas chi currispondiant a sa matessi sigla e, a bias e pro pagu tempus, finas tres.
Tenet comente finalidade prioritària s’indipendèntzia de su chi su natzionalismu bascu cramat “Euskal Herria”, dae sos Istados de Ispagna e Frantza, e su fràigu de un’istadu sotzialista. Pro bi cròmpere, tirat profetu dae assassìnios, secuestros, terrorismu e s’estorsione econòmica, siat in Ispagna siat, in manera ocasionale, in Frantza, in sa chi cramant “luta armada”.
Fundada in su 1958, durante sa ditadura franchista, pustis de s’espulsione de membros de sa gioventude de su Partidu Natzionalista Bascu, aiat cumpridu sa prima atzione violenta sua in su mese de trìulas de su 1961 e, a sa prima, aiat tentu s'apoju de una parte de sa gente, ca fiat cunsiderada un'organizatzione in prus chi s’oponiat a su regìmene franchista. A pustis de su protzessu democratizadore cumintzadu in su 1977, non cumpartzidu dae ETA, aiat cumintzadu a pèrdere sustentu pùblicu, e sos atos suos fiant cundennados e cunsiderados comente terroristas dae sa majoria istremenada de sas fortzas polìticas e sotziales, dae s’aprovatzione de s’Istatutu de Guernica in su 1979 finas a s’atualidade, in ue sa cunditzione sua terrorista est ammìntida in totu dae Istados e organizatziones  internatzionales medas, comente Ispagna, Frantza, Rennu Unidu, Istados Unidos, Canada, Venezuela, su Cussìgiu de Europa, s’Unione Europea, s’Organizatzione de Istados Iberoamericanos, sas Natziones Unidas o s’Europol.
Amnistia Internatzionale at cundennadu prus de una bia sas atziones de s’ETA, cunsiderende·las comente crìmines o abusos graes contra a sos deretos umanos, su chi non l’at impeigadu de criticare sa polìtiga antiterrorista de su guvernu ispagnolu, in particulare su regìmene de incomunicatzione chi diat cunsentire su malu tratu o sa tortura de sos presoneris, cunforma a custa ONG.
Dae su 2002, sos partidos polìticos Batasuna, Atzione Natzionalista Basca e Partidu Comunista de sas Terras Bascas sunt istados illegalizados dae su Tribunale Supremu pro sos ligàmenes issoro cun ETA, a pustis de sas riformas legislativas adotadas dae sas Cortes Generales de proposta de su guvernu de José Maria Aznar. Su Tribunale Costitutzionale aiat refudadu sos ricursos presentados dae sos tres partidos e su Tribunale Europeu de sos Deretos Umanos at negadu sas dimandas postas dae sos primos duos.
Dae su 1976, sos guvernos ispagnolos ant esploradu su caminu de su diàlogu pro l’agabbare cun s’atividae terrorista de ETA, istabilende cuntatos cun ETA, cun su resurtadu de trèguas e tzessatzione de su fogu. Dae sa firma de su Patu de Estella de su 1998, b'at àpidu unos cantos patos de ETA cun diferentes fortzas polìticas. Su 20 de santugaine de su 2011, tres dies a pustis de sa “Cunferèntzia Internatzionale pro promòere sa risolutzione de su cunflitu in su Paìsu Bascu” in Donostia/San Sebastian, s'organizatzione armada aiat annuntziadu cun unu comunicadu “sa tzelada definitiva de s’atividade sua armada”.
Repùbrica de s'Irlanda
Sa Repùbbrica de s'Irlanda (Poblacht na hÉireann in irlandesu; Republic of Ireland in inglesu), uffitzialmente Irlanda (Éire in irlandesu, Ireland in inglesu), est un istadu membru de s'Unione Europea, costituidu comente repùbbrica indipendente e soberana, chi occupat guasi tota s'omonima isola. S'unicu istadu cunfinante est su Regnu Unidu chi mantenet sa soberania subra sa parte restante de s'isola.
Istòria
Gràtzias a s'indipendèntzia, s'ìsula de Irlanda s'est potzia integrare cun sa Comunidade Econòmica Europeana (1972) biende semper de prus unu acreschimentu econòmicu e culturale chi da fiant unu de sos istados cun sos medos prospettivas de s'Europa contemporànea. S'Irlanda at adelantadu in sos annos su turismu cun sa tarea de amostare sas bellesas naturales de s'ìsula de ismeraldu e de s'antiga cultura tzeltica.
Mare Nieddu
Su mare nieddu est postu intre Europa, Càucasu e Anatòlia. Largu unos 1.500 km de s'uestu a s'estu, e unos 60 km de norte fache a sud, s'isterret subra una subrafache de 413.000 km². S'agetivu currespondente est « pònticu », chi dependet de su nùmene tentu in antighidade, est a ischire Pontu Eusinu.
Commùnicat in su notre cun su mare de Azov peri s'istrintu de Kerci, e in su sud cun su mare Mediterràneu, peri su Bòsforu, su mare de Màrmara e is Dardanellos. A cara de is costeras de uestu e de norte si sighit cun numerosos « limanos » (lagunas navigabiles cun salinidade e abbulizadura chi bàriat cun s'istasone, e chi serbint a is pisches pro s'inciovadura).
Su clima est mediterràneu in istadiale (bascosu, sicu e solianu), ma cuntinentale in ierru (fridu istradu, su mare podet astragare, is niadas sunt fitianas), cun nèbidas fitas in is istasones intermedianas. Durante is temporadas de ierru, is undas sunt curtzas ma artas, e podent arribbare dae prus bandas a sa borta, cun efetu de fàghere sa navigatzione incolliosa.
Tunisia
Sa Tunisia (in àrabu: تونس‎, Tūnis), ufitzialmente Repùblica Tunisina (in àrabu: الجمهورية التونسية‎, A su-Jumhūriyyah at-Tūnisiyya), est un'istadu de su Nordafrica. Sa capitale est Tùnisi.
S'istadu contat unos 11.551.000 bividores e tenet istèrrida de 163 610 km². Est infùndidu dae su mare Mediterràneu e chi faghet làcana cun s'Algeria a ovest e sa Lìbia a sud e a est. Si creet chi su nùmene suo, Tūnus, tèngiat orìgine dae sa limba bèrbera, cun su significadu de ispuntone, o, cun prus probabilidade, "logu in ue passare sa note" (a osservare sa currespondèntzia cun un'àteru topònimu nordafricanu de s'antighidade, Tuniza, de oe El Kala, Algeria).
Su frantzesu est meda ispaniadu e impreadu in sa amministratzione pùblica, in s'imparu superiore e in su cummèrtziu. Dae su 2014 est una repùblica semipresidentziale (bìere democratzia islàmica).
Borgetto
Borgetto est unu comunu de 6.240 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Caccamo
Caccamo est unu comunu de 8.526 bividores de sa Provìntzia de Palermu in Sitzìlia.
Mali
Su Mali o Malì est un'istadu de s'Àfrica Otzidentale cun capitale in Bamako. Sa limba tuareg e su bambara fiant in tempus coladu allegados de sa majoria de sa populatzione e oe in die in incuida forte in favore de su frantzesu, sola limba ufitziale.
S'istadu tirat a 1.241.238 km² pro unos 20 milliones de bividores. Allàcanat cun Mauritània e Algeria in su norte, cun su Niger in s'estu, cun Burkina Faso, Costa de Marfilu e Guinea in su sud e cun Senegàl e Mauritània in s'ovest. Su puntu prus artu est su Monte Hombori (1.155 m.s.l.m.) situadu in sa parte tzentrale de su paisu. Est un'istadu chentza de bessida a mare e est su de sete paisos prus mannos de Àfrica.
Costituidu dae oto regiones, su Malì tenet is fronteras setentrionales in su tzentru de su Sahara, mentras chi sa regione meridionale, in ue bivet sa prus parte de is bividores, s'agatat acanta de is frùmenes Niger e Senegàl. S'istrutura econòmica de su paisu si cuntzentrat subra sa massaria e sa pisca. Mancari unas cantas risursas naturales sunt s'oro, s'uràniu e su sale. Est cunsideradu unu de is paisos prus pòberos de su mundu.
Om Kalsoum
Om Kalsoum (oburu Umm Kulthum in arabu:أم كلثوم) est istada sa cantante pius connotta e amada de su mundu arabu, sos discos suos sunu ancora tra sos pius bendidos in limba araba.
Help! (album)
Help! est su titulu de un' album de sa band inglesa The Beatles, pubblicadu in su 1965. Totu sas cantones fin istadas iscrittas dae sa copia John Lennon - Paul McCartney, si no est ispecificadu diversamente.
Traccias
* - Cantzones de su film de sos Beatles, Help!.
Lisbona
Lisbona (in portughesu: Lisboa) est sa capitale e, cun unos 565.000 abitantes in s'area urbana e unos 2.650.000 in sa Grande Lisboa, sa tzitade prus manna de su Portugallu. Est cunsiderada una Global city (tzitade globale) est a narrere una tzitade chi este unu nodu importante in su sistema economicu globale.
Doppelgänger
Doppelgänger est una paragula tedesca chi bolet inditare sa presentzia de unu dopione (a s'ispissu in forma de pantasima) de una pessone chi ja bi est, e chi est viva. Sa paragula benit dae doppel, chi cheret narrer "doppione" e gänger, bortau comente "camminadore". Sa forma sua prus antica, chi si biet in s'autore de romanzos Jean Paul in su 1796, est Doppeltgänger ("su chi ti camminat a costazu"). Su faveddu si impreat pro inditare unu alter ego, chi siat rifertu a su topos literariu de su frade malu o a su fenomenu de bilocamentu.
In prus, sa paragula si impreat fintzas pro descriver su fenomenu in ube si podet bier sa propria immagine cun sa coa de s'ogru.
Sos Doppelgänger cumparent in paritzos traballos de literadura, mescamente de pantasìa, in ube sunt una zenìa chi si ponet a istrocher a una pessone o cosa in particulare pro calicuna resone, a s'ispissu mala.
Joy Division
Is Joy Division sunt istetius una band post-punk inglesa posta a paris a Salford, in sa contea de Greater Manchester. Su nomene benit dae is baraccas de is femminas me is campus dae cuncentramentu de is nazistas, contau puru in su libru "The house of dolls" de Ka-Tzetnik 135633 de su 1955. Is femminas inpresonadas in su tretu chi pigat custu nomene fiant pigadas po saccajas dae is sordaus e is SS tedescus. Is cantus dae No Love Lost chistionant dae custu argumentu.
Istoria
Sa band fiat formada dae Bernard Sumner (nomene beru Bernard Albrecht), Stephen Morris, Peter Hook e Ian Curtis, su cantori mortu impicadu su 18 Maju de su 1980 a s'etadi de 23 annos. Is batteros cummentzant sa carriera musicale a Manchester cun su nomene de Stiff Kittens, cambiau a pustis dae pagu in Warsaw (pigau dae unu cantu strumentale tzerriau Warszava dae David Bowie postu in su album Low) e duncuas in Joy Division a pustis dae sa pubricatzione dae su EP An Ideal For Living.
Sa musica tenit, impari a sa boghe baritonale e drammatica dae Ian Curtis, una setzione ritmica corposa cae cun is tempus cùcus dae su bassu dae Peter Hook e sa batteria dae Stephen Morris iat a fai iscolla in sa scena new Wave de is annos '80. Su sonu dae is Joy division fiat unu traballu fattu impare a s'agiudu dae su produttore Martin Hannet cae traballat a tottus e duos is albums dae sa Band, Unknown Pleasure e Closer.
Is Joy division abarrant oj tras is prus connotas e influentes bands dae s'istoria dae sa musica moderna. Cummente a is Sex Pistols, The Clash e totta sa scena punk e post-punk in generale donant letziones cae si podit fai grandu musica puru no essendi maistrus de su strumentu. Sa propria cosa est de narai po cantu spettat a is cuntzertos: Is Joy Division fadiant parte de una genia cae no teniat gana de arrisu, e cae no ddu dopiat fai po sa marolla mancu in su palcu. A pustis de sa morte de Ian Curtis, is ateros tres musicantes de sa band sighint sa carriera cun su nomene de New Order.
Is storias dae is Joy Division, dae sa Factory Recods e dae su movimentu musicale de Manchester me is annos '70 e '80 sunt contadas me is films 24 Hour Party People (2002) e Control (2007).
Lagu Superiore
Su Lagu Superiore est su prus mannu de sos Grandu Lagos de s’Amèriga de su Nordu. Su lagu est alindadu dae s’Ontario canadesu e dae su Minnesota istadunidesu a su nordu e a s’uestu, e dae su Wisconsin e su Michigan istadunidesos a su suddu.
Est cussideradu zenerarmente comente su lagu de aba durche prus mannu de su mundu pro superfìzie. Pro ballùmene, est su de tres lagos de aba durche prus mannu de su mundu.
Nùmene
Sa tribù ìndia de sos Ojibwes naraiat su lagu “gichigami”, chi sinnìfigat “aba manna”. Henry Wadsworth Longfellow aiat iscritu su nùmene comente “Gitche Gumee” in “The Song of Hiawatha”, a s’aguale de Gordon Lightfoot in sa cantone sua “The Wreck of the Edmund Fizgerald”.
Sos primos isproradores frantzesos chi si fiat acurtziados de custu mare internu mannu peri su riu Ottawa e su lagu Huron in tempus de su de 17 sègulos, si fiant refertos a s’iscoberta issoro comente “Le lac supérieur”, in su sentidu de “lagu in subra de su lagu Huron”. Su lagu fiat istadu naradu finas “Lac Tracy” dae sos missionàrios zesuitas de su de 17 sègulos.
Sos ingresos, addaghi aiant leadu cuntrollu de sa rezione dae sos frantzesos in sa dècada de 1760, in fatu de sa gherra intre frantzesos e ìndios, aiant ingresizadu su nùmene de su lagu in “Superior”, sende superiore in mannària a totu sos àteros lagos de cussu continente bastu.
Libertade de imprenta
Sa libertade de imprenta est unu deretu chi ogni istadu de deretu, paris a sos òrganos de informatzione (giornales, ràdios, televisiones, provider internèt) diat dèpere afiantzare a sos tzitadinos e a sos assòtzios issoro, pro assegurare s'esistèntzia de sa libertade de espressione e de s'imprenta lìbera, cun una sèrie de deretos istèrridos printzipalmente.
Su deretu de lìbera imprenta cumprendet fintzas sos membros de sas agèntzias de giornalismu, cun sas publicatziones issoro, e s'isterret a su deretu a s'atzessu e a sa regorta de informatziones (puru a sas protzeduras furriadas a otènnere informatziones de comunicare a su pùblicu).
Pro su chu pertocat s'atzessu a sas informatziones de issu possedidas, unu cale si siat guvernu podet detzìdere (in base a sa costitutzione e a sas leges ordinàrias o ispetziales insertadas emanadas dae su legislatore) de non permìtere su pùblicu connoschimentu de unas cantas documentas, addughende motivos de amparu de interèssiu natzionale e de sa seguresa unatzionale. Tales documentas sunt sutràidos a s'imprenta e a su pùblicu de sos chircadores in gènere. Sa lege definit sos lìmites e sos mandos de su cuntzetu de "interèssiu natzionale".
Genotzìdiu assiru
Cun genotzìdiu assiru (connotu fintzas che Sayfo o Seyfo [ispada]; in sirìacu: ܩܛܠܐ ܕܥܡܐ ܣܘܪܝܝܐ‎ o ܣܝܦܐ) si faghet riferimentu a su massacru de massa de is assiros, grupu ètnicu cristianu ortodossu, chi biviant in s'Impèriu Otomanu e in sa lacanante Pèrsia (a òpera dae tropas otomanas), durante sa Prima Gherra Mundiale. In paris tempus a sa persighida issoro, is autoridades otomanas aiant postu in atu fintzas cumbènnidos contra armenos e gregos.
Anade
Anade. (Anas platyrynchos) ( in ital. germano reale). Est sa pius manna de sas anades. Po su masciu: Colore de sas pumas grigiu; conca e parte alta de su corpu bilde, pettorra marrone e collarinu biancu. Su picculu est bastante mannu. S'animale tenet unos 50-60 cm de longaria. Sas ancas sunu de colore arantzu. PO sas feminas su colore est marrone melciadu a biancu. Vivet in logos umidos, istagnos e lagos. Migradore e istantziale.S'istajone reproduttora est dae bennalzu a triulas. Faghet su nidu in terra, affacca a s'abba. Mandigat ildura acquatica e de terra e insettos. Su nomene indicat  puzones divescios. Bi est s'a. areste e i s'a. domestica, comente animale de cortile, allevada po sa petta
Genotzìdiu assiru
Sa populatzione tzivile assira de sa Mesopotàmia de susu (regione de Tur Abdin, provìntzias de Hakkâri, Van e Siirt de sa Turchia de oe; regione de Urmia in su norte-ovest de Iran) fiat fortzada a mòvere e massacrada dae s'esèrtzitu otomanu, impare a àteros grupos armados comente curdos, cecenos e circàssos, intre su 1914 e su 1920, cun atacos ulteriores ghiados dae milìtzias àrabas subra is tziviles disarmados fuende·si·nche.
Segundu unos cantos istùdios su genotzìdiu assiru est acontèssidu cun matessi caraterìsticas de su de is armenos, àteros istùdios afirmant antimes ca is tratamentos, s'isparghidura e sa natura sistemàtica de su fatu non siat istada de paris livellu.
A s'imbesse de is armenos, cheret naradu ca non fiant dados òrdines de islogare assiros. Is atacos contra de issos non fiant istandardizados e acontessiant sighende mètidos vàrios de ochisura: in carchi tzitade is òmines fiant ochidos, in àteras obligados a si nche fuire. Fiant initziativas postas in atu dae polìticos locales o dae tribùs curdas, fatu-fatu intzulladas de su fatu ca is assiros collaboraiant cun is russos. Sa morte fiat dèpida in casos medas a su fàmene o a maladias. Is fèminas fiant sugetas a abusos sessuales.
Is istimas de is mortos segundu istatìsticas prus minudadas arribant a contare unas 300.000 vìtimas. Revisiones prus reghentes imbatent però a istimare unu nùmeru de mortos cumprèndidu intre 500.000 e 750.000, paris a su 70% de totu sa populatzione assira de s'època. Cun tantu custas tzifras, su genotzìdiu assiru est meda prus pagu connotu de is contemporàneos genotzìdios armenu e gregu.
In su 2007 sa chistione est istada pro sa prima borta cuntierrada in su Parlamentu Europeu.
Cistus
Su Mudegru o Mudeju (Cistus) est una genia de pranta de sa Famìlia Cistaceae. Portat arbustu e mata semper birde e est pròpriu de sa mata Mediterranea. Faghet frores minoreddos biancos. Si nd'agatat meda in Sardigna, in terrinos àridos e pòberos.
Inchisitzione
S'inchisitzione est istada una sèrie de istitutziones giuditziàrias, pro sa majoria a sa Crèsia Catòlica Romana, de orìgine medievale e chi teniant a missione de disvelare pro s'integridade de soc costùmenes e pro sa puresa de sa fede cristiana e de cumbàtere e castigare sas eresias (sas ideas chi sa Crèsia cunsideraiat farsas). Sa prima inchisitzione fiat istabilida in sa Lengadòc in s'annu 1184, cun su bandu de su paba Lùtziu III a sos pìscamos a istabilire tribunales pro gherrare contra de sos càtaros.
Istòria
Istòricamente, s'Inchisitzione faghet a dda cunsiderare istabilida giai in su Cuntzìliu presididu in Verona in su 1184 de paba Lùtziu III e de s'imperadore Federicu Barbaruja, cun sa costitutzione Ad abolendam diversarum haeresum pravitatem e fiat istada perfetzionada de Innotzèntziu III e de sos pabas sighidores Onòriu III e Gregori IX, cun s'ocurrèntzia de reprìmere su movimentu càtaru, difùndidu in sa Frantza meridionale e in s'Itàlia setentrionale, e de compidare sos diferentes movimentos ativos ispirituales e pauperìsticos.
In su 1252, cun sa bulla Ad extirpanda indiritzada a sos podestades de Lombardia, Romagna e Marca Trevigiana, Innotzèntziu IV aiat autorizadu s'impreu de sa tortura pro ite sos erèticos giai cunsiderados culpàbiles a pustis de un'interrogatòriu cun s'autoridade religiosa torrarent a s'autoridade tzivile una cunfessione aberta e inditarent unos àteros erèticos. Giuanne XXII aiat istèrridu sos pòderes de s'Inchisitzione in sa luta contra de sa brusceria. Tale Inchisitzione medievale si distinghet de s'Inchisitzione ispagnola, istituida dae Sistu IV in su 1478 suta dimanda de sos soberanos Ferdinandu e Isabella, chi fiat istada istèrrida a sas colònias de s'Amèrica tzentru-meridionale e a su Regnu de Sitzìlia (ma no in su Regnu de Nàpoli, pro sa fiera opositzione pobulare), e de s'Inchisitzione portughesa, istituida in su 1536 de Pàulu III subra dimanda de su re Giuanne III, chi s'aiat istèrridu a su Brasile, a sas Ìsulas de Cabu Birde e a Goa, in Ìndia.
A segus, a su fine de gherrare in manera prus eficatze sa Reforma protestante, su 21 trìulas 1542 Pàulu III aiat emanadu sa bulla Licet ab initio, cun sa cale si costituiat s'Inchisitzione romana, est a nàrrere sa «Cungregatzione de sa sacra, romana e universale Inchisitzione de su santu Ofìtziu».
Oca
Oca  o coca, de sa familia Anatidi. S'oca areste est puzone migradore. In sas regiones nostras las bidimos passare a bolu a trumas a acotzu, in altu meda. Sa oca domestica est animale de cortile e benidi allevada po sa petta.
Inchisitzione
Istòria
Mentras in su de 19 sèculos sos istados europeos aiant suprìmidu sos tribunales de s'Inchisitzione, custa est istada mantenta dae s'Istadu Pontifìtziu e at assùmidu in su 1908, regnende Piu X, su nùmene de «Sacra Cungregatzione de su santu Ofìtziu», fintzas a cando cun su Cuntzìliu Vaticanu II, durante su pontificadu de Pàulu VI, in unu clima mudadu a fundu a pustis de su papadu de Giuanne XXIII, aiat assùmidu in su 1965 s'atuale nùmene de «Cungregatzione pro sa dotrina de sa fide».
Istimas reghentes in sas vìtimas de s'Inchisitzione s'atestant in unu nùmeru de unas 12.000 vìtimas documentadas, pro unu totale acreditadu istimadu variàbile intre 40.000 e 60.000, unu nùmeru inferiore a cantu s'est crètidu in pretzedèntzia.
Frantza
Sa Frantza (in frantzesu: France) o a manera prus longa dae su 1875 Sa Repùblica Frantzesa (in frantzesu: La République Française) est un'Istadu soberanu trascontinentale e su territòriu metropolitanu (in frantzesu: territoire métropolitain) suo s'agatat in Europa Otzidentale. Tenet làcanas terrinas cun su Bèlgiu, su Lussemburgu, sa Germània, s'Isvìtzera, s'Itàlia, s'Ispania sos duos printzipados de Andorra e de Mònaco. Sa Frantza tenet duos litorales mannos subra s'Atlànticu e su Mediterràneu. Su territoriu frantzesu addae de s'Europa (territoires d'outres mers in frantzesu) s'agatat in sos ocèanos Indianu, Atlànticu e Pacìficu e fintzas in Sud-Amèrica ue làcanat cun su Brasile, su Suriname e sos Paìsos Bàscios.
Gavinu 'e Ledda
Est s'autore de su romanzu autobiograficu Padre padrone, bessidu in italianu in su 1975
Frantza
Sa Frantza est una repùblica costitutzionale unitària chi tenet unu regìmene semi-presidentziale. Dae su 1875 su motu de sa Repùblica est «Liberté, Égalité, Fraternité» (Libertade, Agualidade, Fraternidade) e sa bandera est cumposta de sos tres colores natzionales: biaitu, biancu e ruju. S'innu natzionale est La Marseillaise (sa marsilliesa), cantu patriòticu eredadu dae sa Rivolutzione Frantzesa. Su printzìpiu costitutivu suo est sa democratzia: le «gouvernement du peuple, par le peuple et pour le peuple» (su guvernu de su pòpulu, [fatu] dae su pòpulu e pro su pòpulu). Sa capitale sua est Paris (o Parigi, dae s'italianu) e sa limba ufitziale cosa sua est su frantzesu dae su 1539, in tames de su latinu. Sas monedas suas sunt s'èuru dae su 2002 in sa parte prus manna de su territòriu e su Francu Patzìficu in sos territòrios de s'Otzèanu Patzìficu. Sas tzitades printzipales sunt: Marsìllia, Lione, Tolosa, Lilla, Bordeaux, Strasburgu, Nitza, Nantes, Rennes, Montpellier.
Est un'istadu chi s'est formadu a su cumintzu de s'Artu Medioevu. Su nùmene suo benit deretu de su pòpulu de sos Francos. Dae su cumintzu de su de XVII sèculos a sa prima metade de su de XX sèculos, at possèdidu un'ampru imperu coloniale. In sa segunda metade de su sèculu est istadu unu de sos istados fundadores de s'Unione Europea. In prus, est sa de tres potèntzias nucleares mundiale, unu de sos membros permanentes de su Cunsìgiu de Seguridade de sas Natziones Unidas e un'istadu aderente a sa NATO. In manera aguale est membru de su G7, de su G20, de sa Zona Èuru, de s'Ispàtziu Schengen e acasàgiat sa sede de su Cunsìgiu de Europa, de su Parlamentu Europeu e de s'UNESCO. Sa Frantza possèdit una certa influèntzia in matèria polìtica, econòmica, militare e culturale in Europa e in su mundu comente a mèdia potèntzia.
Est, in su 2014, sa de tres potèntzias econòmicas europea a pustis de sa Germània e su Rennu Unidu, e sa de sete potèntzias econòmicas mundiales pro produtu internu lordo nominale (sa de noe a paridade de pòdere de achistu) e possèdit unu livellu de vida artu meda. Su 1º ghennàrgiu 2021 sa populatzione totale de sa Frantza est de belle 67,4 miliones de abitantes, segundu sas istimas publicadas dae s'INSEE, de cale 65 250 000 in sas regiones metropolitanas, 2 172 000 in sas chimbe provìntzias ultramarinas (Départements d'Outre-Mer). Est su segundu istadu prus pobuladu de s'Unione europea a pustis de sa Germània. Est fintzas s'istadu prus estèndidu de s'Unione europea e su de tres paisos prus ampros de s'Europa a pustis de sa Russia e de s'Ucraina.
[[File:LocationFrance.png|
Frantza|center]]
Localizatzione e làcanas
Sa parte europea de sa Frantza si narat France métropolitaine (Frantza metropolitana). S'agatat a s'estremidade otzidentale de s'Europa e sas làcanas suas non sunt cambiadas dae sa Segunda Gherra mundiale e su tratadu de Paris in su 1947. In inghìriu s'agatant: su Mare de su Nord in sa parte prus setentrionale de su Pas-de-Calais, sa Mànica (in frantzesu: Manche) intre sas costeras de s'Inghilterra e sa Normandia, su Mare Cèlticu a Nord-Ovest ue s'agatat su Finistèrru (Finistère in frantzesu, Penn Ar-Bed in brètone), su Golfu de Gascògna (una parte de s'Ocèanu Atlànticu) a ovest e su Mare Mediterràneu a sud-est ue b'at sas costeras de sa Regione Otzitània (Région Occitanie in frantzesu) e sa Regione Proventza-Alpas-Costa Asula (PACA o Provence-Alpes-Côte d'Azur in frantzesu). Làcanat cun su Bèlgiu a su nord-nord-est, cun su Lussemburgu a su nord-est, cun sa Germània a s'est-nord-est, cun s'Isvìtzera a est, cun s'Itàlia a est-sud-est, cun Mònaco a sud-est e cun s'Ispagna e s'Andorra a sud-sud-ovest.
Sas làcanas a est, a sud-est e a sud-ovest de su territòriu metropolitanu sunt istabilidas pighende in cunsìderu sos rios, sos frùmenes, sos lagos e sas cadenas de montes, est a nàrrere su frùmene Rhin, sos montes de su Jura, su lagu Léman, sas Alpas e sos Pireneos, mentras a nord-est sa làcana non s'est istabilida sighende s'impostatzione de sos elementos naturales.
Sa Frantza est fintzas cumpostas de unos cantos territòrios in foras de su continente europeu: est sa Frantza Ultramarina (France d'Outre-Mer in frantzesu). Custu permìtit a sa Frantza de istare in totu sos continentes de su mundu in foras de s'ocèanu Àrticu.
Custos territòrios tenent istatutos diversos in s'amministratzione de sa Frantza e s'agatant:
Mauritània
Sa Mauritània (in bèrberu: Cengiṭ o Agawej o Agawec, in àrabu: موريتانيا o شنقيط), ufitzialmente Repùblica Islàmica de Mauritània (in àrabu: الجمهورية الإسلامية الموريتانية‎, trasliteraduː al-Jumhūrīyah a su-Islāmīyah a su-Mūrītānīyah) est un'Istadu de Àfrica otzidentale, chi làcanat cun su Sahara Otzidentale a norte, s'Otzèanu Atlànticu a ovest, su Senegàl a sud-ovest, su Mali a sud e a estu, e s'Algeria a nord-est. Sa capitale est Nouakchott.
Tenet istèrrida de 1.030.700 km² e populatzione de unos 3.359.185 bividores. Su teritòriu est pro su 75̥ desèrticu de arena e de roca e su solu riu chi ddoe at est su Senegàl, totu sos àteros cursos de abba tenent caràtere istasonale.
S'istadu est rugradu in s'internu suo dae sa làcana intre mundu àrabu e Àfrica niedda, sa casi totalidade de sa populatzione si decrarat de religione islàmica e s'istadu limitat sa libertade religiosa. Dae su puntu de bista ètnicu, sa populatzione est cumposta pro su 30% de àrabos, 30% nieddos e 40% metitzos. Is relatziones intre de is comunidades resurtat galu oe in die caratrizadu dae perricas fortes. S'iscravidade fiat abolida in su 1961 e mancari totu sighit galu a èssere praticada.
Bi tenet cursu una moneda non deghimale e est unu de is 77 istados de su nundu in ue s'omosessualidade est cunsiderada unu crìmene, pro su cale est aplicada sa pena de morte cun degollu in pùblicu. Sa situatzione econòmicu-sotziale est bastante crìtica sende chi unu 45% de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 2 dollaros istadunidensos a sa die.
Juànne Marìa Asàra
Juànne Marìa Asàra (Pattada, 23 austu 1823 - Pattada, 19 freàrgiu 1907), est istadu unu poète sardu. Dae totu connotu chin s'improverzu de Limbudu. Poete mannu, buglista e realista fit a manera de descriere sos pecos de sa sotziedade in manera lughida e pretzisa; iscuru su chi si poniat suta ca che l'atzantaraiat dae conca fin'a pes. Grascias a su tribagliu innantis de Enzo Espa e posca de Angelo Carboni chi ant acoglidu sas operas suas, no est sutzessu comente pro ateros poetes mannos chi totu o guasi anderet perdidu. In mesu a sas operas signalamus: Su barantinu; Su 'izadolzu 'e Canemalu
Padre Luca Cubeddu
Imbiadu a Tathari dae criadura, at istudiadu chin sos Iscolopios; diventadu padre, pro carchi annu est andadu totu bene finas chi no b’apeit una morte in cheja; calecunu penseit chi fit gurpa sua e tando isse si deit a bandidare in sas campagnas de Pattada e de Bitti; si contat chi pro annos, donzi dominiga, narait missa sutta unu cherzu posca de aer fatu accudire totu sos bandidos de sa leada. Isteit su primu poete de s’arcadia sarda. In sos urtimos annos de sa vida che torreit a s’ordine torrende a preigare e a issinzare. In mesu a sas operas suas ammentamus:
Isculta, Clori ermosa - Sos ingannos de su mundu - Sos piagheres mundanos - Su leone e-i su molente, Paris e s’hermosa Elena: ossiat sa distruzione de Troja - S’amante e-i sas deas de Parnasu. Elogiu de nostra Signora - Sa cantone de sardos, Sa femina onesta - Sa cantone de Paris - Amore esaltadu – Su Cucu e-i sa rundine, e bai nebde.
Tocat de narrer chi cando fit bandidende, ja s’ischit, bi cheret dinari, tocat de manigare e de si cuverenare dae su fritu e-i s’abba. Seguramente Padre Luca Cubeddu, in su bandidonzu, at dadu medas de sas poesias suas in cambiu de piagheres e de ajudigheddos; e bai s’agatat poetes chi poetes no sunt mai istados chi ant publicadu a lumene issoro operas chi no fint a manera de ponnere a pari e b’at per esempiu unu bitichesu chi, istranu ma ‘eru, iscriet a sa pattadesa. Pro che l’agabare cherimus narrer chi a su ‘arriu de operas a isse “atribuidas” tocat de b’agianghere totu cussas chi che l’ant obigadu.
Ceraxius
Ceraxius  (o Ceraxus, in italianu Selàrgius) est unu comunu de 27.911 bividoris, in sa tzitade metropolitana de Casteddu, postu in su cabu de giossu de Sardigna, in Logu de Campidanu.
Sa domu campidanesa
Su centru istòricu de Ceraxius at allogau medas testimoniàntzias de importu culturali. Cunsideradas patrimòniu artìsticu/culturali de sa comunidadi, funt is domus campidanesas fatas de làdiri (de su latinu later) e caraterizadas de su potali mannu de linna, de sa pratza stèrria in mesu a sa domu e, ananti de is aposentus, sa lolla chi castiat a sa pratza. In s'architetura si podit tenni contu de s'influèntzia ispagnola, ca das fait assimbillai a s'hacienda tìpica de s'Andalusia. Po sa mellus pati, custas domus funt ancora imperadas po nci bivi, mancai siant pagus is chi d'imperant fintzas po traballai, cumenti fiat su costumu de una comunidadi de messàjus e patoris che cussa de Ceraxius in s'antighidadi.
Saint-Hilaire-sur-Benaize
Saint-Hilaire-sur-Benaize est unu comunu frantzesu de 303 abitantes postu in su dipartimentu de s'Indre in sa rejoni de su Tzentru-Badde de Lòira.
Ostrogotos
Is ostrogotos sunt unu de sos pòpulos germànicos intre de is chi prus aiant dèpidu patire de sas invasiones de sos unnos, in bàsciu a su 370 p.C. Su nùmene diat significareGotos de s'estu, in oposidura a sos de s'ovest, sos visigotos. Una àtera versione prus reghente, defèndida dae J. Rosales e ammìtida dae Fermín Miranda-García, sustenet chi is gotos fiant de orìgine bàltica. Aiant istabilidu su regnu suo a manu de su mare Nieddu.
A primìtziu, fiant istadas vassallos de sos unnos, fintzas a sa morte de su cabu issoro Àtila. Tando, fiant intrados in diversos patos cun s'Impèriu romanu. Difatis, su re issoro, Teodoricu, fiat puru cònsole de Roma. Sos ostrogotos ant ocupadu parte de Itàlia e sa Gàllia, ma fiant istados bintos dae sas tropas romanas de Oriente.
Su deus tutelare issoro fiat su sennore de sa gherra, una figura chi sos romanos aiant identificadu cun Marte.In sa cultura, aiant surbidu medas elementos romanos. Faeddaiant sa limba gòtica, oe in die ispèrdida, ma cun influèntzias mannas dae àteros idiomas europeos.
Sos ostrogotos aiant costituidu unu regnu mannu in s'estu de su riu Dnièster, a sas terras a inghìriu de su mare Nieddu (su chi oe est parte de s'atuale Ucràina e Bielorùssia). Is visigotos fiant istadosis gotos de s'Otzidente, e su domìniu territoriale issoro s'isterriat dae su Dniéster fintzas a su Danùbiu.
Is ostrogotos fiant istados assugetados a is unnos dae su 375, in chi binchent su re Ermanaricu, fintzas a sa morte de Àtila, acontèssida in su 453, cando aiant cuberadu s'indipendèntzia e si fiant istabilidos che pòpulu federadu de Roma. A pustis, si fiant unidos a àteros gotos chi fiant fuidos dae is terras issoro a s'arribu de sos unnos. In su 474 fiat istadu isseberadu re Teodoricu, su prus connotu dae sos monarcas ostrogotos. Bi fiant istados diversos perìodos de gherras e àchios intre issu e s'imperadore romanu de Oriente Zenone. In su 488, Teodoricu aiat ocupadu s'Itàlia e in su 493 aiat bintu e bochidu, in Adda, Odoacre, re de is èrulos.
A pustis de sa morte sua in su 526, sa situatzione fiat torrada gasi violenta chi in su 535 s'imperadore romanu de Oriente Justinianu I aiat imbiadu su generale suo Belisàriu contra de is esèrtzitos ostrogotos in Itàlia. Sa superioridade de s'esèrtzitu romanu de Oriente fiat istada sa crae pro s'isperdimentu de sa resistèntzia ostrogota.
Custu pòpulu est istadu a sa fine surbidu in forma graduale pro àteras tribùs germànicas, comente is vàndalos e is francos.
Alpes
In s'àmbitu europeu custa cadena montosa assumet importu notàbile, suta numerosos aspetos: geogràficos, istòricos, culturales e naturalìsticos; in piessignu sa natura alpina est contraddistìnghidu dae medas ambientes incontaminados, pro ite amparados dae cunditziones geogràficas peculiares e de una atentzione primadia a sa cunservatzione issoro; no est unu casu difatis chi su primu parcu natzionale de Europa siat istadu istituidu in sas Alpes Isvìtzeras in su 1914 e chi Frantza e Itàlia tèngiant sos parcos natzionales prus antigos pròpiu in sos Alpes (respetivamente su Parcu Natzionale de su Gran Paradiso e su Parcu Natzionale de sa Vanoise); significativu annotamala est su fatu chi bene deghessete sitos alpinos pertenent a su Patrimòniu de s'umanidade, bator pro critèrios naturalìsticos e trèighi pro critèrios culturales.
Sa regione alpina tenet una populatzione de 14 milliones de persones in s'intrea àrea e possedit una forte identidade culturale, chi a s'ispissu superat sas làcanas natzionales; si podet difatis faeddare de "tziviltade alpina", de "cultura alpina" e de "folclore alpinu". Fintzas a livellu econòmicu sos Alpes presentant medas elementos de omogeneidade; difatis in sas biddas alpinas de ogni natzione est frorente sa cultura traditzionale de s'agricultura de monte, de sa produtzione de late e casu e de sa traballadura de sa linna, cando s'indùstria turìstica, chi at cumintzadu a s'isvilupare a su cumintzu de su de 20 sèculos, s'est ispaniada notabilmente a pustis de sa segunda gherra mundiale, finas a i fàghere oe sa faina econòmica dominante in manna parte de su territòriu alpinu. Sas bellesas naturales notàbiles de sos Alpes sunt difatis logu de cunsideràbile flussu turìsticu: cada annu bi imbatent unos 120 milliones de visitatores.
Fintzas pro su chi pertocat sos isportes de ierru, sos Alpes ammuntant un'importu notàbile; a cumprou de custu, deghe editziones de sos giogos olìmpicos de ierru, in sas bintitrès in totu disputadas, sunt istadas acasagiadas in sos Alpes isvìtzeros, frantzesos, italianos, austrìacos e tedescos.
Limba tzinesa istandard
Su Mandarinu standard est sa lìngua tzinesa fueddada ofitziali impreada in sa Repùbriga popolari de sa Tzina, sa Repùbrica de Tzina o Taiwan, Malaìsia e Singapura
Sa pronùncia de su mandarinu standard dda ghiat su dialetu de Pechinu (tradizionali: 北京話, simpli: 北京话, pinyin: běijīnghuà), chi est parti de su mandarinu, unu grupu mannu e vàriu de dialetus tzinesus fueddaus de su nord a su sudovest de sa Tzina. Sa gramàtiga de su mandarinu standard dda donat su linguàgiu tzinesu scritu standard, custu puru po su prus fundau in su mandarinu.
Happurg
Happurg est unu comunu todescu de 3.679 abitantes, posti in su land de sa Baviera.
Herbert Pagani
De familia de origine ebraica, aiat passadu sa gioventude unu pagu in Germània e in Frantza. Est istadu unu artista multiforme chi si fit dedicadu a tantas attividades, faeddaiat sia s'italianu che i su frantzesu.
Ammentadu comente boghe e disc-jokey de s'emittente radiofonica Radio Monte Carlo - cun Ettore Andenna, Luisella Berrino e Roberto Arnaldi - comente e cantante aiat incisu branos chi aian appidu una discreta popularidade comente Cin cin con gli occhiali, Canta (che ti passa la paura), L'amicizia e Ahi ... le Hawaii, cantada puru in su film Amore mio aiutami, direttu in su 1969 dae Alberto Sordi. De ammentare finas sa cover de Les amants d'un jour (cantada in frantzesu dae Edith Piaf) intitulada in italianu Albergo a ore.
Pagani aiat collaboradu pro annos cun Dalida, e pro issa aiat iscrittu paritzos branos (massimu adattamentos in italianu de cantones frantzesas). In mesu e i custas bi fini: Mamy Blue (1970), C'è gente che incontri per strada (de Fabien-Bréjean-Goraguer, de su 1973), Non è casa mia (de su 1965).
Pagani fit unu ecologista e pacifista convintu, in su 1970 aiat fundadu unu de sos primos progettos multimediales (su "Megalopolis"), registrende album de genere "progressive" e dedichendesi a s'attividade politiga.
Cun su nomene megalopolis aiat realizzadu una serie de cantones in frantzesu (de sa cales calicuna traduida puru in italianu) Est mortu in sos Istati Unidos a causa de sa leucemia.
Carolina de Sud
Sa Carolina de Sud (in inglesu South Carolina [/ˌsaʊθ kærəˈlaɪnə/]) est unu istadu postu in sa regione de sud-estu de sos Istados Unidos de Amèrica. Sa capitale e tzitade majore est Colùmbia.
Su nomìngiu est "The Palmetto State" (S'Istadu de sa Pramighedda).
Geogrfia
In istèrrida sa Carolina de Sud est sa de 40 de sos 50 istados federados, e sa de 24 in contu de populatzione.
Istòria
In passadu, cando fiat colònia, est istada aunida a sa Carolina de Nord in sa Porvìntzia de Carolina.
Comente sotziedade, sa de sa Carolina de Sud est crèschida apoderende·si·nche subra s'iscravidade. Giai in su 1708 sa majoria de sa populatzione fiat cumposta de iscravos, in manna parte nàschidos in Africa.
Su 20 de nadale 1860 fiat su primu istadu a votare pro sa setzessione. Est torrada a intrare in s'Unione su 25 de làmpadas 1868.
Sos nieddos fiant unu 58% de sa populatzione totale ma non teniat perunu deretu polìticu, sos cogios intre biancos e nieddos o chie si siat cun aràntzia niedda fiant controidos.
In die de oe sa Carolina de Sud tenet su prus bàsciu peschentu de fèminas in su parlamentu de istadu in sos Istados Unidos (10% contra una mèdia natzione de 23,7%) e est fintzas unu de sos cun prus acuntèssidas de fèminas bochidas de òmines.
Minneapolis
Minneapolis (/ˌmɪniˈæpəlɪs/) est una tzitade de unos 400.000 abitantes chi s'agatat in s'istadu de Minnesota, Istados Unidos, in ue est bidda prus manna, sea de sa Contea de Hennepin, ma non capitale de istadu.
Minneapolis est fintzas su tzentru de sa de 14 àrea metropolitana prus manna in sa natzione, chi contat unos 3.8 milliones de residentes.
Su nòmene de Minneapolis dd'at tentu de unu maistru de iscola chi at cumbinadu su faeddu dakota-sioux de mne (chi cheret nàrrere abba) cun su faeddu gregu de polis (bidda).
Giovanni Pintori
Biografia
Naskidu in Provìntzia de Aristanis, su babu e sa mama fini de Nuoro,  inue cun sa famiglia fin torrados in su 1918.
In su 1930 aiat binchidu una borsa de istudiu de su Consorzio dell’Economia Corporativa e cominzat a sighire sos corsos del s’ISIA de Monza. Finidos sos istudios, in su 1936 aiat comintzadu a trabagliare pro s' Ufficio Tecnico Pubblicità de sa Olivetti de Ivrea (inue già trabagliaiat Nivola) finas a diventare su reponsabile in su 1940. In su 1950 aiat binchidu sa Palma d’Oro della Federazione Italiana Pubblicità.
In su 1952 su MoMA de New York organitzat sa mostra Olivetti: Design in Industry, inue sunu presentados medas trabaglios suos. In su 1953 fit bintradu a fagher parte de s’AGI (Alliance Graphique Internazionale), chi in su 1955, cun un’esposizione in su Louvre, aiat dedicadu una sala a sos trabaglios suos pro Olivetti. Sempre in su 1955 aiat rezidu su Certificate of Excellence of Graphic Arts dell’AIGA (s’Associatzione de sos graphic designer americanos) e, s’annu apoi, sa Medaglia deOro e su Diploma de Primo Premio di Linea Grafica e de sa Fiera di Milano.
Poi de sa morte de Adriano Olivetti (1960) continuat a regogliere reconnoschimentos internazionales comente su Typographic Excellence Award de su Type Directors Club de New York in su 1964. In su 1966 esponet una personale a Tokyo.
Varias rivistas pubblicana immagines suas: Fortune, Graphic Design, Horizon. In su 1967 lassat sa Olivetti e trabagliat comente e liberu professionista pro Pirelli, Ambrosetti, Gabbianelli, Parchi di Liguria, Merzario.
In sos ultimos annos torrat a si dedicare a sa pintura solamente.
Queens of the Stone Age
Nde faghet parte su fundadore Josh Homme (boghe, ghitarreri, pianista), Troy Van Leeuwen (ghitarra, tastiera, tumbarinos, segunda boghe), Dean Fertita (tastiera, ghitarra, tumbarinos, segunda boghe). De pagu s'est azuntu Jon Theodore (tumbarinos).
Formados a segus de s'iscontzu de sos Kyuss, in ue Homme fiat ghitarreri, is Queens of the Stone Age naschent comente cumpressu heavy rock, ma creschent andende a abratzare una manna bariedade de gèneres musicales e influèntzias. Ant traballadu fintzas cun Billy Gibbons e Mark Lanegan.
A primìtziu si naraiant Gamma Ray.
Inghitzu (1996-1999)
Sa fundatzione de is Queens of the Stone Age est dèpida a Josh Homme. Cun s'iscontzu de sos Kyuss, Homme s'aùnit a sonare cun is Screaming Trees chi sunt in tour a Seattle e traballat cun medas artistas comente Matt Cameron, de is Soundgarden e Mike Johnson de is Dinosaur Jr.
A s'iscomentzu registrant cun nòmene de Gamma Ray, ma esistet giai unu cumpressu metal tedescu cun custu nòmene chi menatzat de ddis faghere càusa, duncas ddu cambiant in Queens of the Stone Age (Reinas de s'Edade de sa Pedra). Custu nòmene diat a bènnere de una frasa de Chris Goss, produidore a su tempus de is Kyuss, chi registrende in su 1992 ddis aiat naradu: piciocos, bos àteros seis comente sas reinas de s'edad'e sa pedra.
Pagu tempus a pustis de sa bessida Nick Olivieri (ex-Kyuss) lassat su cumpressu in ue est sonende, is Dwarves, e s'aunit a Homme e Hernàndez. Sighet a issu su ghitarreri Dave Catching.