cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alfabetu fonèticu internatzionale
Consonantes non prummonares
Sas cunsonantes non prummonares sunt sonos chi no isfrutant s'àera de sos purmones: custas includent sos click (presentas in sas limbas khoisan), sas implosivas (chi s'agatant in limbas comente a su swahili) e sas ejetivas (chi s'agatant in medas limbas americanas e caucàsicas).
Linux (nùcleu)
Descritzione
Linux suportat su multi-protzessu cun prelatzione (siat in modalidade impitadore, siat in modalidade nùcleu), memòria virtuale, librerias cumpartzidas, carrigamentu a rechesta, esecutàbiles copy-on-write cumpartzidos, gestione de sa memòria, sa pila de protocollos Internèt, e is filos de esecutzione. Sa flessibilidade de custu nùcleu ddu faghet adatu a totu is tecnologias achiridos emergentes e fintzas pro is tzentros de càrculu distribuidu (comente a su cluster Beowulf) finas èssere achiridu in carchi video-registratore digitale e in sos telèfonos tzellulares.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Vocales
] S'IPA organizat sas vocales a segunda de sa positzione chi sa limba assumet durante sa produtzione issoro: su disponimentu de sas vocales pigat sa forma de unu trapétziu.
Linux (nùcleu)
Architetura
Linux est unu nùcleu monolìticu. Mancari chi oe su nùcleu potzat èssere compiladu in modu de tènnere un'immàgine binària reduida a su mìnimu e is pilotas de dispositivu potzant èssere carrigados comente mòdulos esternos, s'architetura originària est bene visìbile: totu is pilotas difatis depent tènnere un'ala esecutada in modalidade nùcleu, fintzas cussos pro cales custu non diat èssere netzessàriu (a esèmpiu sos driver de sos documentos system).
Alfabetu fonèticu internatzionale
Vocales
S'asse verticale de custu trapétziu currispondet a s'artària vocàlica: sas vocales chi sunt pronuntziadas cun sa limba artzada cara a su paladu sunt in artu, mentras cussas prodùidas cun sa limba abbassada sunt collocadas in bassu. Pro esempru, sa [i] s'agatat in chima a su trapètziu ca produende·la sa limba est in positzione arritzada cara a su paladu, mentras s'[a] est in bassu ca sa limba est bassa mentras benit prodùida.
Linux (nùcleu)
Architetura
Is pilotas de is dispositivos e is estensiones de su nùcleu traballant in s'ispàtziu nùcleu (aneddu 0 in sa majoria de is protzessores), cun atzessu prenu a s'hardware, mancari chi carchi etzetzione traballet in s'ispàtziu impitadore. Su sistema gràficu chi sa majoria is persones impreat cun Linux non traballat in s'ispàtziu nùcleu. In sa versione 2.6 est istada introduida sa prelatzione in su nùcleu. Custu bolet nàrrere ca fintzas is protzessos esecutados in modalidade nùcleu podent èssere interrùmpidos pro dare a àteros protzessos sa possibilidade de èssere esecutados.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Vocales
In manera parallela, s'asse orizontale rapresentat sa posterioridade vocàlica: sas vocales postas a destra sunt cussas prodùidas cun sa limba cara a s'ala posteriore de sa buca, mentras cussas signadas a manca sunt prodùidas cun sa limba sobrada cara a s'ala anteriora de sa buca.
Linux (nùcleu)
Portabilidade
Mancari chi in comintzu non fiat progetadu pro èssere portàbile, Linux est unu de is nùcleos de sistema operativu prus portàbiles, capassu de funtzionare in un'ampra gama de sistemas de s'iPAQ (unu elaboradore palmare) a s'IBM System z9 (unu sistema tzentrale ca podet esecutare centinaia o migliaia de istàntzias de Linux cuntemporàneas). Linux est su sistema operativu printzipale de sos super-elaboradores Blue Gene de IBM. Linux est su sistema operativu de prus de su 97% de is sistemas in sa classìfica Top 500 de is super-elaboradores. In prus, Linux est istadu compiladu in mesas dispositivos portàtiles comente a TuxPhone e s'iPod de Apple.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Barras e parèntesis cuadras
In una trascritzione IPA s'impreant sas barras diagonales cando benit data una trascritzione fonematica de una paràula o de una frase, indichende, est a nàrrere, sos fonemas (de sas unidades de sonu astratas) chi diant dèpere èssere realizados in una variante reconnota de una tzerta limba.
Linux (nùcleu)
Limbàgios de programatzione
Linux est iscritu in sa versione de su limbàgiu de programmatzione C suportada dae su compiladore GCC (chi at introduidu medas estensiones e mudadas a su C istandard), paris cun unu tzertu nùmeru de setziones breves de còdighe iscritas in limbàgiu Assembly (sintassi GCC cun istile "AT&T"). Gràtzias a is estensiones de C chi suportat, GCC pro meda tempus est istadu s'ùnicu compiladore bonu a compilare Linux. In su 2004, Intel at decraradu de àere modificadu su nùcleu a manera chi fintzas su compiladore suo C esseret in gradu de ddu compilare.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Barras e parèntesis cuadras
S'impreant, imbetzes, sas parèntesis cuadras cando benit oferta una trascritzione fonètica, est a nàrrere unu tentativu de s'acurtziare su prus possìbile a sa bera realizatzione de una tzerta paràula o frase. In una trascritzione fonètica, tando, at a èssere indicadu cale, tra sos diferentes allofonos atzetados in una limba est istadu realizadu.
Corona de Aragona
Sa Corona de Aragona (Corona Aragonensis) est istadu su nùmene de s'impare de rènnios e territòrios sugetos a sa giurisditzione de sos soberanos de Aragona de su 1134 a su 1715. Naschida dae sa unione dinàstica intre su Rènniu de Aragona e sa Contea de Bartzellona (a pustis naradu Printzipadu de Catalugna), sa Corona de Aragona si fiat ammanniada in sos sèculos de unos àteros territòrios: sos rènnios de Majorca, Valencia, Nàpoli, Sardigna, Sitzìlia, Contea de Proventza, e fintzas sos ducados de Atene e de Neopatria.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Barras e parèntesis cuadras
Pro esempru: sa trascritzione fonematica de sa paràula "domo" in italianu istandard at a èssere: //; in realidade, sa trascritzione fonètica de sa resa de unu faeddadore setentrionale at a èssere cun probabilidade [ˈkaːza], mentras cussa de unu faeddadore campanu at a pòdere [ˈkaːsɐ] o finas. a pronùntzia surda o sonora de sa sibilante o sa resa belle aberta de sa vocale finale sunt cunsiderados allofoni in italianu, e s'ascurtadore toscanu at a reconnòschere sa paràula riconducendo in manera ispontànea sos diferentes foni e  a s'entidade astrata /s/.
Linux (nùcleu)
Sèberos de Cumpiladura
Su nùcleu Linux tenet sèberos de cumpiladura chi permitint de agiùnghere o rimòvere caraterìsticas de su nùcleu durante sa cumpiladura initziale. Durante custa ùrtima fase podent fintzas èssere cunfigurados unos paràmetros personalizados.
Corona de Aragona
S'unione dinàstica intre su Rènniu de Aragona e sa Contea de Bartzellona
S'unione de sos territòrios de sa contea de Bartzellona e de su rènniu de Aragona at acontèssidu gràtzias a sa coja de Ramon Berenguer IV, conte de Bartzellona, cun Petronilla de Aragona (1137). De cussu momentu sos duos territòrios, mancari autònomos, si fiant sutamìtidos a sa figura de sos res de Aragona e fiant andados a formare sa gai narada "Corona de Aragona". Su fìgiu de Ramon Berenguer IV e Petronilla, Alfonsu II, aiat eredadu ambos sos tìtulos, chi fiant istados assùntados dae totu sos suos sighidores. S'unione personale aiat antimes cumportadu su respetu de sas istitutziones preesistentes e de sos arresonet de ambos territòrios.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Diacrìticos
Sos diacrìticos sunt signos bortadu a modificare unu sonu, a diferèntzia de sos subrasegmentales, chi modìficant su tonu e s'atzentu. Semus faddende de puntos, gantzos, mantzas... postos a un'ala de unu sìmbulu IPA a su fine de ammustrare una tzerta alteratzione o sa descritzione prus dillindada in sa pronùntzia de sa lìtera. Ulteriores signos diacrìticos sunt istados introduidos in sas estensiones IPA, progetados printzipalmente pro sa logopedia. Sos signos diacrìticos benint cumbinados cun sos sìmbulos IPA pro trascrìere balores fonèticos modificados in manera lèbia, o articulatziones segundàrias.
Linux (nùcleu)
Ogetos de su nùcleu
Sos ogetos de su nùcleu (kernel items) sunt funtzionas, variàbiles, archìvios de intestatzione e macro.
Corona de Aragona
Ispaniadura in su Mediterràneu
A pustis de sa pèrdida de influèntzia de sa Corona de Aragona in Otzitània, che cusseguèntzia de sa batalla de Muret, su re Giagu I, naradu su Conchistadore, aiat dadu cumintzu in su [su de 13 sèculos]] a s'ispaniadura de su rènniu cara a su Mediterràneu e su levante peninsulare in s'àmbitu de sa Reconchista, resissende a bogare a sos àrabos dae Majorca e una parte bella de s'atuale Comunidade Valenciana. Valencia fiat istada decrarada capitale de unu noucostituidu rènniu de matessi nùmene e dotada de istitutziones pròpias, agatende·si aici a èssere su de tres istados a intrare in sa Corona de Aragona. S'ìsula de Majorca, paris a sa Tzerdagna, a su Rossillione e a sa tzitade de Montpellier, fiant tzèdidos a su fìgiu Giagu cun su nùmene de Rènniu de Majorca, pro èssere a fatu torrados a incorporare in su 1349.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Diacrìticos
Tabella de sos diacrìticos: S'istadu de sa glottide podet èssere trascritu in manera fine cun signos diacrìticos: Nòdidas:
Linux (nùcleu)
Intestatziones de su nùcleu
Is intestatziones de su nùcleu sunt archìvios header C chi frunint su cumpartzimentu de carchi definitzione de su nùcleu livellu bàsciu ABI intra nùcleu e aplicatziones de s'ispàtziu impitadore. Sa majoria de is aplicatziones non netzèssitat de custas intestatziones: issas serbint feti pro s'impreu deretu dae librerias de sistema, utilidades e dimònios de livellu bàsciu.
Corona de Aragona
Ispaniadura in su Mediterràneu
Sighende un'istrategia comuna a sos unos àteros rènnios de sa penìsula ibèrica, sos res de Aragona aiant dotadu sos rènnios de sa Corona de leges e fueros ' (constùmenes) pròpios, a su fine de limitare s'influèntzia de sa nobilesa e afiantzare fidelidade majore a sa monarchia.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Diacritici subrasegmentales
Sos diacrìticos subrasegmentales sunt signos chi non s'unint a unu sonu e sunt dados a sa muda de s'atzentu, de su tonu, de s'intonatzione. Custos sìmbulos descrient sas caraterìsticas de unu limbàgiu a s'in subra de su livellu de sìngulas consonantes e vocales, comente a sa prosodia, tonu, longària, e su stress, chi s'ispissu òperant in sìllabas, paràulas o frases, est a nàrrere elementos cales s'intensidade, tonu, geminatzione e de sos sonos de una limba, gasi comente su ritmu e s'intonatzione de s'arresonu. Cando chi sa majore ala de custos sìmbulos indicant distintziones chi sunt fonemicas a livellu de paràula, sos sìmbulos esistent fintzas pro s'intonatzione a unu livellu superiore a cuddu de su paràula.
Linux (nùcleu)
Intestatziones de su nùcleu
Su cumandu "make headers_install", cando esecutadu in s'àrbore de su còdighe de orìgine de su nùcleu, esportat is archìvios de intestatzione de su nùcleu in una forma adata a s'impreu de is programmas in s'ispàtziu impitadore. Cando esportados, sa majoria de is intestatziones de su nùcleu s'agatant in sas cartellas /usr/include/asm e /usr/include/linux
Corona de Aragona
Ispaniadura in su Mediterràneu
S'ispaniadura aragonesa in su Mediterràneu aiat ammanniadu sa Corona de Aragona de territòrios noos: sa Sitzìlia (1282), sos Ducados de Atene (1311) e Neopatria (1319), e sa Sardigna intre su 1323 e su 1326] (in realidade fiat iscopiada una gherra longa contra su giuigadu de Arbaree chi diat bìnchere unu sèculu a pustis), non prus, in su 1442, su Rènniu de Nàpoli. Dada s'istesiamentu geogràficu de s'Aragona, custos territòrios non fiant sugetos a unu guvernu tzentrale, canto fidados a sas élites locales.
Linux (nùcleu)
Kernel panic
In Linux, unu "panic" est una faddina de sistema individuada dae su nùcleu ca no podet èssere curreta, a su contràriu de errores pretzisos individuados in modalidade impitadore. Su còdighe de su nùcleu modas podet indicare una cunditzione de custu tipu mutinde sa funtzione  decrarada in s'intestatzione sys/system.h. Comente si siat sa majoria de sos kernel panic sunt su resurtadu de etzetziones in su còdighe de su nùcleu, comente, pro esempru, riferimentos a indiritzos de memòria non bàlidos. Custu est de sòlitu inditu de
Alfabetu fonèticu internatzionale
Diacritici subrasegmentales
Sighit s'elencu de sos sinnos subrasegmentales:
Corona de Aragona
Ispaniadura in su Mediterràneu
In sos possedimentos italianos su controllu aragonesu fiat istadu tando prus a prestu nominale, de natura prus econòmica chi polìtica. Diferente fiat istada sa sorte pro sa Sardigna, chi a pustis de una gherra durada unos chent'annos fiat conchistada a su giuigadu de Arbaree. S'ìsula fiat integrada a tìtulu prenu in sa Corona, e sas classes ghiadoras locales remprasadas dae nòbiles aproliende dae Catalugna, numenados de su re in cambiapare de s'agiudu dadu durante sa gherra de conchista. Cun sa colonizatzione aragonesa sas cunditziones sòtziu-econòmicas de sa Sardigna diant a impeorare meda, sende chi su sistema de in antis fiat cambiadu cun unu feudale, cabudianamente disconnotu. Sa nobilesa catalana si fiat tramudada a bìvere mescamente in sas tzitades, in ue sas cunditziones econòmicas de sa populatzione si fiant mantènnere artas, gràtzias fintzas a s'arribu de artesanos istràngios. In sas zonas rurales sa calidade de sa vida fiat incuida forte, sende chi sa populatzione depiat sutaistare a sa boluntade de sennores ispòticos, tassas artas, e non prus si depiat adatare a su sistema feudale. Tales diferèntzias intre campagnas e tzitades sighint a aguantare in sa Sardigna de oe in die. In su 1410 su re Martine I fiat mortu chene ereu: a segus de su Cumpromissu de Caspe, Ferdinandu de Antequera (de sa dinastia castilliana de sos Trastámara)fiat coronadu cun tìtulu de Ferrante I de Aragona. Prus a in antis, su nebode suo Ferrante II aiat torradu a achirire sa Catalugna de su Nord (incluende fintzas su Rossillione), chi fiat passada a sa Frantza, e su Rènniu de Navarra, chi mancari de pagu unidu a sa Corona de Aragona, fiat istadu pèrdidu pro causa de brigas dinàsticas internas.
Linux (nùcleu)
Formados binàrios suportados
Linux 1.0 suportaiat su formadu binàriu a.out e s'ELF, chi semplìficat sa creatzione de librerias cumpartzidas (medas impreadas dae sos modernos ambientes de iscrivania comente a KDE e GNOME ). ELF est su formadu istandard impreadu dae GCC fintzas dae sa versione 2.7.0. Pro custu oe in die a.out benit impreadu pagu.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Atzentu tònicu
B'ant duos atzentos tònicos in s'alfabetu IPA: cussu primàriu e cussu segundàriu.
Corona de Aragona
Unione dinàstica cun sa Corona de Castìglia
Ferrante II at cojuadu in su 1469 s'infanta Pisabella de Castìllia, creende sos presupostos pro s'unione benidora de sos duos rènnios. Noantamas, in cuss'època, siat sa Castìllia siat s'Aragona fiant abarradas entidades istatuales autònomas, cadauna dotada de istitutziones pròpias, parlamentos e leges traditzionales.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Atzentu tònicu
Cussu primàriu assimìgiat in manera gràfica a un'apòstrofu chi pretzedet sa sìllaba interessada.
Cussu segundàriu assimìgiat a una virgola chi pretzedet sa sìllaba interessada, e serbit a descriere a su mègius sa sfumatura de atzentatzione in sas paràulas longas, chi duncas s'assentant de nessi chimbe sìllabas.
Corona de Aragona
Dae sos Asburgu a sa fine de sa Corona de Aragona
Sa Corona de Aragona e cussa de Castìllia fiant passadas a fatu a sos Asburgu (Càrolu V de Ispagna, naradu Càrolu I in Aragona, fiat nebode de sos Res catòlicos), chi las aiant torradas a unire suta de sa Corona de Ispagna (fintzamentas in custu casu sas istitutziones de sas duas Coronas, abarradas distintas, no aiant pèrdidu sa bàlida pròpia). Cun s'ispèrdida de sa lìnia de sos Asburgu de Ispagna (1700), fintzas sa Corona de Aragona fiat abarrada chene titulares. Fiat tando iscopiada sa gherra de sutzessione ispagnola (1701-1714), chi aiat bidu binchende de su pretendente borbònicu, Filipu de Angiòu, artziadu a su tronu cun su nùmene de Filipu V de Ispagna.
Alfabetu fonèticu internatzionale
Sìmbulos non prus impreados o no istandard
In su cursu de s'istòria sua s'IPA at atzetadu pro perìodos de tempus belle longos sìmbulos chi posca sunt istados declassados ca sostituidos dae cussos de oe. Unos àteros sìmbulos imbetzes sunt impreados in trascritziones fonèticas IPA ma non sunt reconnotos ufitzialmente. Est su casu de [ɷ] chi oe est rapresentadu cun [ʊ], opuru de [ʦ], [ʣ], [ʧ] e [ʤ], oe iscritos separados [ts], [dz], [tʃ] e [dʒ]. In unos àteros casos si tratat de discretziones de s'autore: a esèmpiu in sos ditzionàrios de limba inglesa est meda raru bìdere s'approssimante alveolare indicada cun su sìmbulu ufitziale IPA [ɹ], ma benit indicada cun [r], ca tale lìtera in inglesu indicat semper su subranumenadu sonu.
Corona de Aragona
Dae sos Asburgu a sa fine de sa Corona de Aragona
A penas cunsolidadu su pòdere, Filipu V aiat mudadu s'Ispagna in una monarchia tzentralizada e aiat emanadu sos decretos de Nueva Planta, pro efetu de sos cales sas terras de sa Corona de Aragona (chi si fiant arringheradas in favoressimentu de s'àteru pretendente a su tronu durante sa gherra de sutzessione) fiant brivadas de totu sas istitutziones e legislatziones traditzionales pro èssere sutamitidas a un'amministratzione ispagnola unida. Partende dae in cue sa Corona de Aragona aiat sessadu formalmente de esìstere.
Aràldica: sas Barras de Aragona
Sas "Barras de Aragona" (in ispagnolu Barras de Aragón) sunt s'antigu sìmbulu aràldicu de su condomadu de sos Res de Aragona. In catalanu sunt narados sa senyera reial ("sas bator barras" o sos bator palos).
Sunt assentadas dae bator fròngias verticales rujas subra fundu doradu o grogu. Sa descritzione curreta in aràldica est: de oro a bator palos de ruju.
Linux (nùcleu)
Formados binàrios suportados
Linux suportat medas àteros formados binàrios, inclùdidos binfmt misc pro assotziare un'archìviu a unu programma (comente a un'intèrprete) pro esecutare o ammustrare cussu documentu.
Architeturas de sas màchinas virtuales
Su nùcleu Linux tenet unu suportu estensivu e funtzionat subra numerosas architeturas de màchinas virtuales siat comente a sistema operativu "server", siat "client". Sas màchinas virtuales de sòlitu emulant sa famìlia de protzessores cun architetura x86 o AMD64, mancari chi in carchi casu siant emulados fintzas sos protzessores PowerPC o àteros.
Netùniu
Su netùniu est un'elementu chìmicu cun nùmeru atòmicu 93 e sìmbulu Np. Est un'elementu transurànicu inclùdidu in sa sèrie de sos attinòides in sa tàula periòdica. Possedit 19 isòtopos, totus instàbiles, e si presentat, a s'istadu sòlidu, in 3 formas allotròpicas. S'isòtopu prus istàbile (237Np) est unu sutaprodutu de reatzione in sos reatores nucleares e agatat impreu in su fraigu de rilevadores de neutrones. Est presente, in rastas, in sos minerales de uràniu.
Linux (nùcleu)
Versiones
Mentras isvilupat su còdighe suo e intregat sas mudas creadas dae unos àteros programmadores, Linus Torvalds sighit a publicare versiones noas de su nùcleu Linux. Custas sunt mutidas versiones "vanilla", a indicare chi non sunt istadas modificadas dae niunu àteru. Medas distributziones Linux modìficant su nùcleu pro su sistema issoro, maschetotu pro agiùnghere su suportu pro pilotas de dispositivu o caraterìsticas chi non sunt istadas publicadas comente a istàbiles, mentras unas àteras distributziones impreant unu nùcleu vanilla.
Su mollu de isvilupu pro Linux 2.6 diferit meda de su de Linux 2.5. In antis, esistiat unu ramu istàbile (2.4), in ue beniant atuadas isceti is mudadas minores e is ca fiant retentas seguras, e unu ramu instàbile (2.5), in ue imbetzes mudadas prus cunsistentes fiant permìtidas. Custu significaiat chi sos impitadores teniant semper una versione cun sas curretziones prus reghentes, ma depiant arreare pro sas agiuntas noas benende de su ramu 2.5. S'aspetu malu de custu protzedimentu, fiat chi sa versione istàbile de su nùcleu, cun su colare de su tempus, non suportaiat prus s'hardware reghente, e mancaiat de sas caraterìsticas chi a pagu a pagu resurtaiant netzessàrias.
Cara a sa fine de sa sèrie 2.5.x, unos isvilupadores ant detzìdidu de fàghere carchi muda in su ramu istàbile, ma custu at provocadu un'aumentu de is problemas in sa sèrie 2.4.x de su nùcleu. Su ramu 2.5 est istadu insandus decraradu istàbile e su nùmene cambiadu in 2.6. Imbetzes de abèrrere unu ramu 2.7 instàbile, sos sviluppatori ant sighidu a insertare mudas de importu in su ramu istàbile. In custa manera si sunt tentos a suta de controllu cun majore pretzisione sas mudadas, dividende·ddas in partes prus piticas, publichende sas caraterìsticas noas prus in presse, e ammaniende su nùmeru de persones chi proant su còdighe prus reghente.
Su mollu nou de isvilupu chi caraterizat su 2.6, in prus faghet a manera chi no esistat unu ramu istàbile pro is persones chi chircant isceti curretziones de faddinas o megioros de sa seguridade e non netzèssitant de sas ùrtimas caraterìsticas. Sas curretziones benint aplicadas isceti in sa versione prus reghente, aici si un'impitadore bolet una versione cun totu is faddinas nòdidas curregidas, otenet in su pròpiu tempus totu sas ùrtimas caraterìsticas, ma arriscat (in carchi casu) de non fàghere funtzionare prus carchi cosa chi in sa versione pretzedente funtzionaiant. Una curretzione partziale de custu problema est istada in antis mentovada (si bidat sa de bator tzifras de su nùmeru de sa versione): issa caraterizat sos nùcleos noos, ma non risolvet a manera cumprida carchi netzessidade chi non si diant a tènnere impreende unu ramu istàbile.
Comente risposta a sa farta de unu ramu istàbile de su nùcleu (cumprèndidu comente a ramu in ue non benint annantas mudadas, ma isceti curretziones), Adrian Bunk, in su nadale 2005, at annuntziadu chi diat àere sighidu a publicare nùcleos 2.6.16.y fintzas a cando esseret istada emìtida sa versione 2.6.17. In prus, at progetadu de inclùdere agiornamentos relativos a is pilotas de dispositivu, fadende assimigiare s'isvilupu de sa sèrie 2.6.16 a su de sa betza 2.4.
Su 10 santugaine 2008, est istada publicada sa versione istàbile 2.6.27. . In su freàrgiu de su matessi annu, is isvilupadores ant a pustis tentu s'idea de unu ramu de su nùcleu instàbile, ca ddi narant linux-next: unu locu in ue acasagiare is mudas, cun s'intentu de ddas inclùdere in su tziclu de isvilupu imbeniente.
In su trìulas de su 2011, pro festare su de 20 anniversàriu de sa nàschida de Linux, Torvalds at detzìdidu de publicare sa versione 3.0 de su nùcleu colende a unu sistema de numeratzione a 2 tzifras. S'ùrtima versione de sa sèrie 2.6 est istada sa 2.6.39.
In passadu su còdighe de orìgine de su nùcleu Linux fiat gestidu sena s'impreu de unu sistema automàticu de controllu versione, prus che totu pro ite a Torvalds non praghiant is sistemas de controllu tzentralizados.
In su 2002 s'isvilupu de su nùcleu est coladu a BitKeeper, unu sistema chi satisfaghiat sos recuisitos tècnicos rechertos dae Torvalds e chi funtzionaiat, a tzertos livellos, in paris cun unos àteros sistemas comente a CVS e Subversion. Mancari chi Torvalds e unos àteros isvilupadores otennerent BitKeeper in manera gratùita, su fatu chi no esseret programma lìberu at causadu contierras.
Su tentativu de ingegneria a sa revessa de Andrew Tridgell subra BitKeeper ant aconcadu BitMover, sa cumpangia chi gestiat BitKeeper, a acabbare s'amparu suo a sa comunidade de isvilupu de Linux. Duncas, Torvalds e àteros ant iscritu unu sistema nou de controllu de versione, ca ddi narant git; su programma nou est istadu iscritu in pagu chidas, e duos meses a pustis est istada publicada sa prima versione ufitziale de Linux ca at impreadu git. Pagu a pustis, git est divenidu unu progetu indipendente, balangende·si un'ampra difusione in sa comunidade de su programma lìberu.
Mantenidura
Linus Torvalds est su controllore de is mudadas e de sa publicatzione de sas ùrtimas versiones de su nùcleu: at delegadu sa mantenidura de sas versiones prus datadas a unos àteros programmadores. Carchi versiones betzas comente a sa 2.0 (ufitzialmente essida betza dae sa publicatzione de Linux 2.2.0 in su ghennàrgiu 1999) sunt agiornadas isceti cando custu paret netzessàriu e sas mudadas sunt raras meda. Unos àteros programmadores de Linux connotos sunt Robert Love e Ingo Molnár.
Numeratzione de sas versiones
In prus, a bortas si podent agatare unas àteras lìteras a pustis de sa versione, comente a 'rc1' o 'mm2'; 'rc' est una versione candidada pro èssere adotada comente a istàbile, e indicat una publicatzione no ufitziale. Unas àteras lìteras, imbetzes, sunt a s'ispissu (ma non semper) sas initziales de una persone: custu signalat unu fork de su nùcleu fatu dae custa persone. Pro esempru, 'ck' bolet nàrrere Cun Kolivas, 'ac' Alan Cox, mentras 'mm' indicat Andrew Morton. A bortas, sas lìteras sunt collegadas a sa caraterìstica printzipale de su nùcleu. Pro esempru, 'wl' indicat una versione de proa pro sas retzes sena filos.
Versiones istòricas
Sa prima versione de su nùcleu est istada sa 0.01. A pustis sunt bènnidas sa 0.02, 0.03, 0.10, 0.11, 0.12 (sa prima versione a suta de lissèntzia GNU Generale Public License), 0.95, 0.96, 0.97, 0.98, 0.99, e de sa 1.0. De sa versione 0.95 a is imbenientes, sunt istadas publicadas medas suta-versiones.
Cronologia de sa versione istàbile
Sa versione 2.x de Linux at bidu unu nùmeru mannu de mudadas, prus che totu in sa sèrie 2.6 e in sa manera de dda isvilupare, mantènnere e publicare. Sas versiones 2.0, 2.2, e 2.4 sunt istados costrùidas impreende su sistema betzu de isvilupu in ue onniunu de is nùcleos fiat basadu subra sa versione istàbile de su pretzedente. Sa versione 2.0 est istada publicada su 9 làmpadas 1996. Ddoi sunt istados 41 publicatziones in custa sèrie. Sa caraterìstica printzipale de su nùcleu 2.0 fiat su suportu a is sistemas multi-protzessore simmètricos e su suportu pro prus genias de protzessores.
Dae sa versione 2.2 (publicada su 26 ghennàrgiu 1999) est istadu bogadu su spinlock globale. Fiat frunidu unu mègius suportu a su multi-protzessore simmètricu e est istadu agiuntu su suportu pro sas architeturas m68k e PowerPC, ultres a s'annanta de sistemas de archìvios noos (inclùdidu su suportu in sola letura pro su sistema de sa Microsoft, NTFS). Sa sèrie 2.4.x incluit caraterìsticas noas. Sa versione 2.4.0, publicada su 4 ghennàrgiu 2001, cunteniat su suportu pro ISA Plug and play, USB, e PC Card. In prus, includiat su suportu pro sos protzessores PA-RISC de s'Hewlett-Packard. Durante s'isvilupu de sa sèrie 2.4.x sunt istadas agiuntas unas àteras caraterìsticas includende: suportu Bluetooth, Logical Volùmene Manager (LVM) versione 1, suportu RAID, InterMezzo FS e ext3 FS.
Cun s'arribu de sa sèrie 2.6.x, su sistema de numeratzione est cambiadu de manera chi nche poderent èssere 4 tzifras in su nùmeru de versione de su nùcleu, donende·ddi su formadu 2.6.x.y (in ue .y est optzionale). Is caraterìsticas noas benint immoe agiuntas tra unu nùmeru x e s'àteru, mentras is nùmeros y sunt a parusu riservados a sa curretziones de faddinas. Sa versione 2.6.0 est istada publicada su 18 nadale 2003. . Tra is mudadas fatas in custa sèrie ddoe ant: s'integratzione de µClinux in su còdighe de orìgine printzipale de su nùcleu, su suportu a sa PAE, su suportu a diversas noas lìnias de CPU, s'integratzione de ALSA in su còdighe de orìgine printzipale, su suportu a unu nùmeru de impitadores finas 232 (216 in sas versiones in antis), su suportu a unu nùmeru de protzessos finas 230 (215 in sas versiones in antis), una crèschida sustantziale de su nùmeru de tipos de dispositivu e de su nùmeru de aparatos pro ogni tipu, suportu a sos protzessores a 64 bit megioradu, suportu de sistemas de archìvios finas 16 terabytes, prelatzione in su nùcleu, suportu a sa libreria Native POSIX Thread Library, integratzione in de andLinux e de SELinux in su còdighe de orìgine printzipale de su nùcleu, suportu a Infiniband, e meda àteru. Importante a su pròpriu est s'annanta de diversos sistemas de archìvios durante is publicatziones de sa sèrie 2.6.x: FUSE, JFS, XFS, ext4 e àteros.
In su trìulas de su 2011, pro festare su 20º anniversàriu de sa nàschida de Linux, Torvalds at detzìdidu de colare a unu sistema de numeratzione a 2 tzifras, publichende sa versione 3.0 de su nùcleu. S'ùrtima versione de sa sèrie 2.6 est istada sa 2.6.39.
Su 12 martzu 2015 benit publicadu Linux 4.0.
Costu istimadu pro s'isvilupu
Su costu pro torrare a isvilupare sa versione 2.6.0 de Linux comente a programma propietàriu est istadu istimadu in su 2004 pari a 612 milliones de dollaros (467 milliones de èuros) impreende su mollu de istima òmine-mese COCOMO.
In su 2006, un'istùdiu finantziadu dae s'Unione europea at istimadu chi, isvilupare de zero (in un' òtica propietària) su nùcleu 2.6.8 o superiore, diat costare 882 milliones de èuros.
Màrchiu registradu
Linux est unu màrchiu registradu de Linus Torvalds in sos Istados Unidos e in unos àteros paisos. Custu est su resurtadu de un'intzidente in ue William Della Croce Jr., chi non partetzipaiat a s'isvilupu de su progetu Linux, at registradu su nùmene e posca at rechertu una royalty pro s'impreu suo. Unos cantos sustenidores de Linux ant pedidu cussìgiu legale e ant fatu càusa contra Della Croce, chi at acunsentidu in su 1998 a assignare su màrchiu a Torvalds.
Cunditziones de lissèntzia
In comintzu, Torvalds at publicadu Linux cun una lissèntzia chi nde proibiat s'isfrutamentu cumertziale. Custa però at lassadu chitzo su locu a sa GNU Generale Public License (GPL) de sa versione 0.12. Custa lissèntzia permitet sa distributzione e sa bèndida de versiones modificadas o non modificadas de Linux a cunditzione chi siant publicadas cun sa matessi lissèntzia e chi siat frunidu su còdighe de orìgine.
Torvalds at descritu s'adotzione de sa lissèntzia GPL comente a "sa mègius faina chi apa mai fatu."
GPL versione 3
A tempos de oe, Linux adotat sa versione 2 de sa lissèntzia GPL, sena sèberu perunu (a diferèntzia de medas programmas publicados cun lissèntzia GPL) chi permitet s'impreu de una versione prus sobrada, e ddoe ant contierras subra sa sa fatzilidade cun sa cale si diant pòdere impreare versiones imbenientes comente a sa 3 (e subra cantu disìgiu ddoe siat). Torvalds matessi at ispetzificadu durante sa publicatzione de sa versione 2.4.0 chi su còdighe suo adotat feti sa versione 2 de sa lissèntzia. De ogni manera, sos tèrmines de sa lissèntzia GPL afirmant chi, si non benit ispetzificada peruna versione, podet èssere impreada cale si chi siat, e Alan Cox at fatu notare chi isceti pagos de cussos chi contribuint a Linux ant ispetzificadu una versione de sa lissèntzia GPL. Unu bloger at concruidu chi belle su 40% de su còdighe de Linux est emìtidu cun lissèntzia ispetzìfica "GPL2 o superiora", e un'àteru belle 10% cun lissèntzia "GPL" (cun versione no ispetzificada). In su cabudanni 2006, un'iscumbata subra 29 isvilupadores importantes de su nùcleu at indicadu chi 28 de custos preferiant GPLv2 a sa GPLv3, insandus in istadu de botza. Torvalds at cummentadu: «Penso chi unu nùmeru mannu de persones esternas creiant chi essere deo s'ùnicu istròlicu, pro su fatu chi apo decraradu publicamente de no èssere un'ammiradore mannu de sa GPLv3».
Mòdulos de nùcleu carrigàbiles e firmware
No est craru si is mòdulos de nùcleu (LKM) depant èssere cunsiderados òpera derivada pro sa lege de su copyright, e duncas intrent in sos tèrmines de sa lissèntzia GPL. Torvalds at afirmadu chi sos mòdulos, impreende isceti unu grupu limitadu de interfàtzias "pùblicas" de su nùcleu, podent a bias no èssere cunsiderados òperas derivadas, e est tando possìbile tènnere carchi pilota de dispositivu in formatu binàrios a manera esclusiva e unos àteros mòdulos chi no impreant sa lissèntzia GPL. Unos cantos cuntribuidores a s'isvilupu de Linux però non sunt de acòrdiu cun custa interpretatzione, e fintzas Torvalds etotu ammitet chi medas mòdulos sunt de seguru òperas derivadas, e difatis at iscritu chi "Is mòdulos de nùcleu SUNT òperas derivadas 'pro default '".
A prus de custu, Torvalds at naradu puru chi "Un'àrea murra est carchi cosa comente a unu pilota de dispositivu iscritu dae printzìpiu pro un'àteru sistema operativu (duncas, de seguru no un' òpera derivada dae Linux in orìgine). [...] CUDDA est un'àrea murra, e _cudda_ est s'àrea in ue personalmente penso chi carchi mòdulu diat pòdere no èssere cunsideradu òpera derivada, pro ite non sunt istados progetados pro Linux e non dipendent de perunu cumportamentu ispetziale de Linux." Is pilotas gràficos propietàrios prus che totu sunt a su tzentru de unu dibatu. In definitiva, est dàbile chi custas chistiones potzant èssere risòlvidas feti de unu tribunale.
Unu puntu de contierra subra a sa lissèntzia est s'impreu in Linux de firmware "binàriu" pro suportare carchi dispositivos hardware. Richard Stallman afirmat chi custos programmas faghent de Linux unu programma in parte no abertu, e chi distribuire Linux diat pòdere fintzas violare sa lissèntzia GPL (chi recheret sa presèntzia de totu su còdighe de orìgine).
In risposta a custu, sa Free Software Foundation Latin America (FSFLA) at aviadu unu progetu, denominadu Linux-libre, pro creare unu nùcleu de s'in totu lìberu, sena mòdulos propietàrios, pro pòdere èssere impreadu in distributziones cun còdighe lìberu isceti, comente a Trisquel GNU/Linux.
Lisandru Mannu
Lisandru Mannu est naschiu in su 20 o 26 de trivulas de su 356 in antis de Cristu e siche fit mortu in su 10 de lampadas de su 323. Fit un'imperadore grecu de sa Matzedonia, e s'ammentat oje comente unu zeniu in s'arte militare. Teniat trintatres annos cando fit ispirau, ma si podet narrer chi aiat concuistau tottu su mundu chi tando connoschian sos anticos.
Maria Lai
Maria Lai (Ulassa, 27 de cabudanni de su 1919 – Cardedu, 16 de aprile de su 2013) est istada un'artista sarda. Su Museu de Arte Cuntemporànea Istatzione de s'arte de Ulassa tenet sa regorta pùblica prus manna de òperas de s'artista. Cun A si ligare a su monte (Legarsi alla montagna) sa Lai at realizadu sa prima òpera de Arte relatzionale a livellu internatzionale.
Biografia
Maria Lai naschet in su 1919 in sa bidda de Ulassa, in sa sub-regione barbaritzina de s'Ogiastra. Fìgia de Giuseppe e Sofia Mereu, Maria Lai est segunda de chimbe intre fìgios e fìgias, tzia de su fotògrafu Virgìliu Lai e de s'iscritora Maria Pia Lai Guaita. Sa famìlia Lai, in paris a tènnere Maria comente a artista de fama, at dadu sos nadales a Giuliana, una sorre sua chi fiat un'iscritora de talentu; in antis de mòrrere a s'edade de 92 annos, at publicadu sa trilogia: L'erede del corbulaio, Mi piacerebbe usare bene words e Ritagli (S'erederi de su corbulàiu, Mi diat geniare a impreare bene words e Truncaduras). Giuanne, su frade mannu de Maria, est istadu imbetzes unu mèigu imprendidore de importu, chi at fundadu in su 1952 sa Clìnica Mèiga "Ispidale Tommasini" de Iersu. Albertu Cannas, germanu suo, est istadu su Presidente de su Museu Fundatzione Istatzione de s'arte.
Durante sa pitzinnia sua est de salude dèbile meda, cosa chi la batit a si tramudare pro sos meses ierriles dae sa bidda de Ulassa a sa pranura de Gàiru pro torrare unu pagu in salude: benit istrangiada dae sos tzios, massajos chene fìgios.
In sos meses ierriles brincat de so totu sas iscolas maternas e elementares; in isulamentu totale incumentzat a iscobèrrere, e a collire in intro de issa matessi, s'atitùdine pro su disinnu. In su 1933 morit Cornelia, sa sorre minore, e Maria posat comente a modella de Frantziscu Ciusa. Est in custa ocasione trista chi bidet, pro sa prima borta, sa butega de s'artista, e s'atmosfera de su mundu de s'arte in ue abarrat corfida e atzisada a fundu. Sa famìlia isseberat de l'iscrìere a sas iscolas segundàrias in Casteddu, in ue tenet sa fortuna de connòschere, che a mastru de italianu suo, Salvatore Cambosu. Issu pro primu cumprendet sas dificultades de sa pitzinna in s'insertada iscolàstica e pro primu iscoberit sa sensibilidade artìstica sua; gràtzias a issu, sa giòvana allieva ulassesa s'at a fàghere càrrigu de s'importu e de su balore de su latinu e de sas poesias e at a iscobèrrere "su balore de su ritmu de sas paràulas chi batint a su mudìmene". In su 1939, "si puru cun dificultades medas", issèberat de sighire sa chirca sua de su sinnu, iscriende·si a su Litzeu Artìsticu de Roma, in ue connoschet a mastros de iscultura che a Ànghelu Prini e Marinu Mazzacurati, chi bident immediatamente in issa unu sinnu maduru e masculinu meda, essentziale e lestru in manera estrema. Acabados sos istùdios in su litzeu, at a tzucare a Verona e, pagu a pustis, a Venètzia, ca sa segunda gherra mundiale l'impedit de torrare a Sardigna.
Essende·si tramudada a Venètzia chene agiudu finantziàriu perunu frunidu dae sa famìlia, s'iscriet a s'Acadèmia de Artes Bellas, in ue sighit unu cursu de iscultura tentu dae s'artista Arturu Martini e de Albertu Viani, e tenet che a tutor s'artista Màriu De Luigi. In s'ambiente acadèmicu venetzianu adobiat dificultades medas. In s'incumintzu est disarmante pro issa sa figura de su mastru suo, chi peleat a atzetare sas fèminas in su mundu de s'arte; annotamala issu in cussu tempus colat una crisi poètica e petzi in unu segundu momentu incumentzat a cumprèndere cantu siant importantes sas letziones suas, agatende afinidades medas cun Cambosu, est a nàrrere in su balore de su ritmu, "in custu casu in s'iscultura".
Su 1971 est pro issa un'annu tristu e, in su matessi momentu, fecundu de fainas a beru: tristu ca in su cabudanni morit in un'intzidente aèreu s'ùnicu frade chi li fiat abarradu, Gianni; intamas a livellu artìsticu, in sa Galleria Schneider de Roma, esponet sos primos Telàrgios. Sa mustra fiat curada dae Marcello Venturoli, unu tziclu chi caraterizat totu sos deghe annos imbenientes. Un'acurtziamentu a s'arte tèssile favoridu dae s'adòbiu cun su mastru Enrico Accatino, chi incumentzat a operare pro sa ri-nàschida de s'arte tèssile, incluende fintzas unas cantas manifaturas sardas. In su 1976 connoschet a Angela Grilletti Migliavacca, propietària e diretora de sa galleria Arte Duchamp de Casteddu e curadora personale benidora sua, cun sa cale at, a pustis, a tènnere unu raportu de traballu e de amighèntzia de prus de deghe annos. In su 1977 connoschet a s'istòrica de s'arte Mirella Bentivoglio chi, s'annu imbeniente, at a permìtere a Maria de isbarcare in sa Biennale de Venètzia. Sos annos otanta de su de XX sèculos, imbetzes, sunt caraterizados dae su tziclu de sas Geografias e de sos Libros cosidos. Incumentzant a li pedire collaboratziones pro unas cantas coberteddas (p.es. su libru vero de Giulio Angioni, A fogu aintru, EDeS, 1978, cun disinnos de Maria Lai ), e unu muntone de àteras, ma mescamente incumentzant sas primas operatziones in su territòriu: "A si ligare a su Monte" (Legarsi alla Montagna), pro esempru, est s'òpera chi la batit a sa realizatzione de sas òperas benidoras in sa bidda de Ulassa. In Roma istringhet amistade cun Bruno Munari e a New York cun Antine Nivola. In custos annos realizat fatu-fatu fintzas installatziones efìmeras e òperas in unas cantas àteras tzitades, non in Sardigna ebbia. In sos annos noranta sas òperas suas aparint che a una interpretatzione noa de su s'àndala artìstica complessiva sua, e sos tziclos diferentes s'aunint in manera armònica s'unu cun s'àteru; sa lestresa no isetada de sos sinnos-disinnos si fundet cun sos imbòligos de filos e de cordas de telàrgiu e de Geografias. In custu cuntestu istòricu su traballu suo at a èssere apretziadu meda fintzas a livellu internatzionale, e in custos annos naschit s'amistade cun s'istilista Antoni Marras e sas cantadoras Marisa Sannia e Elena Ledda.
In sos ùrtimos annos est istada e at traballadu in sa domo in su sartu a curtzu a sa bidda de Cardedu; a Ulassa, imbetzes, s'8 de trìulas de su 2006 at inauguradu su Museu de Arte Cuntemporànea Istatzione de s'arte, chi collit una parte de annotu (belle 140 cantzos) de sas òperas suas. A pustis de su sutzessu de su museu, sas òperas suas sunt intradas in sas Istitutziones de importu prus mannu, che a su Palatzu Grassi de Venètzia, cun sa mustra "Italic" a incuru de Francesco Bonami, a su Palatzu Mirto e a sa Villa Borghese de Roma.
A pustis de sas espositziones reghentes in sos Istados Unidos e in unas cantas àteras manifestatziones europeas de importu mannu, Maria Lai est reconnota che a una intre sos artistas de importu e de annotu prus mannu de sa Sardigna.
Morit in su 2013 e benit sepultada in su campusantu de Ulassa, a curtzu a sos familiares suos.
A pustis de ses meses dae sa morte sua Laura Boldrini, Presidente de sa Càmera de sos Deputados, at promòvidu unu cunvegnu in ammentu suo in sa Sala de sa Reina in su Palatzu de Montetzitòriu.
Òperas postas in logos pùblicos
Pro s'opinione de s'artista s'òpera de importu prus mannu chi at fatu est A si ligare a su monte (Legarsi alla montagna).
Tzitas
---
Micronèsia
A custa partzidura traditzionale de s'Otzeània impreada fintzas de sas Natziones Unidas pro dividire su mundu in macroregiones, sos chircadores preferint sa moderna partzidura in duas solas regiones: s'Otzeània de a curtzu e s'Otzeània de a tesu de chi sa Micronèsia faghet parte.
Su nùmene Micronesia est istadu coniadu dae su frantzesu Jules Dumont de Urville a cara de su 1830 (paris cun cussos de sa Polinèsia, de sa Melanèsia e de sa Malaìsia) e derivat de su gregu antigu μικρος (minore) e νησος (ìsula), est a nàrrere "ìsulas minores".
Sa Micronesia s'agatat a estu de sas Filipinas, a nord-estu de s'Indonèsia, a norte de sa Pàpua Noa Guinea e de sa Melanèsia e a ovest de sa Polinèsia.
Little Rock
Little Rock est una tzitade de unos 197.600 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu federadu de Arkansas, de chi est fintzas bidda prus manna, e sea de sa Contea de Pulaski.
Sa fundatzione de sa bidda est de su 1722, dèpida a s'isproradore frantzesu Bernard La Hapre chi bi aiat fraigadu una istatzione de cummèrtzios. Est capitale de s'Arkansas de sa costitutzione de s'istadu, in su 1836.
Su nòmene de Little Rock (Roca Pitia), benit de su frantzesu Petit Roche, chi sos colonizadores frantzesos aiant dadu a unu rocàrgiu postu in sa riba de su frùmene Arkansas.
Cascu
Nòdidas
u
Raju (geometria)
In geometria clàssica, su raju de unu chircu o isfera est cale si siat tretu liniare chi andat dae su tzentru a sa tzircunferèntzia. Pro estensione, su raju de unu chircu o un'isfera est sa longitùdine de custu tretu. Su raju est sa metade de su diàmetru.
De forma prus generale, in geometria, ingegneria e in meda àteros cuntestos, su raju de carchi ogetu (p. e. unu tzilindru, unu polìgonu, etz) est sa distàntzia dae su tzentru o de s'asse de simmetria a sa prus parte esterna. In custu casu, su raju podet èssere prus de sa metade de su diàmetru.
Sa relatzione matemàtica intre su raju e sa tzircunferèntzia est.
Pro carculare su raju de unu chircu chi passat dae tres puntos, si podet utilizare sa fòrmula imbeniente:
ue \theta est s'àngulu
Panda
Panda, de sa familia Ailuridi. Nde isistint duos tipos: su panda mazzore de unu metro de longaria. Paret un orsu minore, de colore biancu e nieddu. Vivet in su Tibet. Est simbolu de su WWF: B'est su panda minore mannu cantu unu battu, e vivet in sas forestas de sa Cina.
Putzu sacru de Sant'Anastàsia
Su putzu sacru de Santa Anastasia (mèllus connotu de is sardaresus cun su nomìni de Sa funtana de is dolus, est a nài la fonte dei dolori in italianu) est unu monumentu nuràgicu situadu in su centru abitadu de Sàrdara, comunu de su Sud Sardigna. Facci a s'omònima crèsia, a pitzusu de su coddu de Pran'e Cuaddus, su putzu est cumpostu de un' àrea archeològica manna meda e est s'ùnica in Sardigna a tènni tres putzus sacrus. In prus, su de duus putzus sacrus chi est a aintru de unu centru abitadu est Su Putzu sacru de Predio Canopoli de Pèifugas est su de duus putzus sacrus a est stetiu criau.
Descritzioni
Si intrat in su situ gràtzias a una passaredda chi passat in mesu de totu s'àrea archeològica, cun pannellus descritivus pro dònnia ambienti.
Datau tra su XIII e su de XII sèculos a.c, in tarda Etadi de su brunzu, est unu putzu sacru destinadu a su cultu de is abbas chi si diferèntziat de cussus de Santa Vittoria de Serri e de Santa Cristina in cantu est istadu costruidu cun perdas basalticas e calcàreas no traballaus. Su putzu est caraterizadu dae un'atriu in parti lastricadu, puru chi ddoi est abarrau scetti cancu incueddu de perda chi donant a una scala de 12 gradinus, chi tenit una cobertura a piatta banda degradanti. S'iscala donat su passu a s'aposentu tzirculari cun cobertura a thòlos cun unu diàmetru de casi 3 metrus e un' artària de 5 metros. Sa vena sorgiva, ndi torrat in d'unu stuvioni longu 5-6 metrus,ndi essit de unu stampu afortiau cun d'un' architravi a sa basi de s'aposentu de su putzu, de s'àtera parti de s'iscala.
Capanna 4
Posta pagu prus in artu respetu a sa capanna 1 fiàt destinat a sa fucinatura. Aintru funt istadus agataus diversus molluss de fusioni in terracota.
Capanna 5
Benit definida cumenti sa sala de is riunionis de is capus de sa biddiscedda,poita in mesu ddoi est unu sedili àncora oe visìbili. Sa capanna est istada realizada tra sa fine de su XI e su de X sèculos a.C. A s' internu in prus funt istadus agataus diversus repertus: un'orciu prenu de manufatus in brunzu, trastus de fonditori pro fainas artigianali e tres bacili de brunzu.
Su segundu putzu
Candu ci fiant is iscavus de Antonio Taramelli est istadu agatadu unu putzu de impreu realizadu in òpera isodoma fintzas a sa profundidadi de casi 2,50 metros, pro latziai logu a sa roca naturali. Su putzu, chi tenit una forma truncu cònica, teniàt cuadu aintru meda repertus de importu: una brocca askoide, vasus a cesteddu e piriformi, dataus tra su Bruntzu finali e su de VII sèculos a.C.
Curiosidadi
In is operatzionis de scavu funt istetius agataus una pariga de rocca basaltica mannus, decoraus cun bòcias mamellari in rilievu e prus de totu una a forma de protome taurina. Custus repertus fiànt stetiu imperaus cumenti làrdini po su muru de sa crèsia de Santa Anastàsia e oi s'agatant a intru de custa; si creit ca potzant èssere istadus impreaus po decorai s'intrada de su putzu sacru.
Su de tres putzus sacrus e bona parti de sa bidda nuràgica resurtat oi no est stetia scorrovonat po is dificultadis dèpiu a su fatu de s'agatai in su centru storicu de Sàrdara.
Totus is repertus de Santa Anastàsia e de s'àrea archeològica sua funt stetius assodditus e aprigaus me in su Museu cìvicu "Villa Abbas" de Sàrdara e unu cantu puru in su Museu archeològicu natzionale de Casteddu.
Torquato Tasso
Torquato Tasso (Sorrento, 1544 – Roma, 1595) est istadu unu poete e iscritore italianu.
Siamaiore
Siamaiore, Siamajori o Siimajori est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis in su Campidanu e tenet 888 bividores.
Richmond (Colùmbia Britànnica)
Richmond est una tzitade de unos 190.500 biviodres de su Cànada, chi s'agata in sa provìntzia de Colùmbia Britànnica.
Est parte de s'area metropolitana de Vancouver. Sa populatzione est cumposta pro su 60% de immigrados.
Mario (personàgiu)
Mario est unu personàgiu de una sèrie de videogiogos de sa Nintendo, imbentadu in su 1981 pro su videogiogu arcade Donkey Kong dae Shigeru Miyamoto. Est un'idràulicu italianu bestidu cun una màllia ruja, una salopete biaita, guantes biancos e unu bonete ruju cun su sìmbulu suo: una M ruja. Est su protagonista de una de sas sèries de videogiogos prus mannas e connotas de s'istòria.