cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antonio Ortiz Echagüe
Biografia
Nàschidu dae babbu andalusu e mama basca, sa vocatzione artìstica sua est arribada chitzo. A batòrdighi annos (1897) Antonio s'est mudadu a Parigi, atendende a s ' Academia Julien e s'Academia de Bellas Artes Francesa, in ue at traballadu is s'atelier de su pintore Léon Bonnat. In s'ìnteri de is fèrias de istade in Ispànnia at realizadu sa primu òpera sua de importu, La misa de Narvaja (1900), chi at pintadu in sa Iglesia del pueblo alavés de Narvaja, logu de orìgine de sa mama. A pustis s'est mudadu a Roma, cumpartzende s'istùdiu cun Coco Madrazo e in su 1904 at otentu cun unu cuncursu unu logu de pensionadu in s ' Academia Española de Roma. At bìvidu in sa tzitade pro bator annos afortiende s'incrina sua pro is temas cun personàgios populares e su ritratu, semper a dimensione reale. In s'ùrtimu annu at biagiadu peri sa Sardigna, in ue est abarradu ammajadu dae is tratos tìpicos de is biddas diferentes de s'ìsula, pintende telas medas cun fèminas sardas chi ant tentu una resèssida manna in Roma e Parigi e otenende fintzas cun s'òpera "Fiesta de la cofradía de Atzara" sa Medàllia de Arghentu de su Salone de Parigi de su 1921. Custas pinturas rapresentaiant sa cuotidianidade e sa bida sotziale de is biddas de Bono, Mamujada, Ìtiri Cannedu, Tàtari e Nùgoro. Sa presèntzia sua in s'ìsula e s'istile suo at fatu nàschere un'iscola de pintores, chi ddi narant "Iscola de Atzara", localidade in ue oe in die abarrat unu museu dedicadu a s'artista, su MAMA (Museu de Arte Moderna e Contemporànea Atzara)
Su cuntatu cun una famìlia olandesa chi dd'at incarrigadu de pintare unu ritratu de sa fìgia, Elisabeth Smidt (chi est istada a pustis pobidda sua), dd'at portadu a custu paisu, in ue at bìvidu in sa localidade de Hilversum, pintende ritratos e tipos populares. In su 1910 at presentadu La señora Jansen y sus amigas in s'Espositzione Natzionale de Bellas Artes de Madrid, chi dd'at giutu sa medàllia de arghentu.
S'abilidade sua comente pintore de ritratos de sa burghesia fiamminga dd'at portadu a biagiare a is Istados Unidos e Argentina, paisu in ue at ammanniadu sa clientela sua e at ammustradu in is prus gallerias de importu de Buenos Aires. In is annos de sa prima gherra mundiale est furriadu a Ispànnia, in domo de su babbu e sa mama chi biviant in sa tzitade de San Sebastián (provìntzia de Guipúzcoa) e teniant cuntatos cun sa famìlia reale chi biviat in tzitade, sende chi su tziu dae parte de sa mama, Francisco Echagüe, traballaiat in su campu de su re Alfonso XIII.
A pustis de si cojuare cun Elisabeth Smidt (in su 1919) at passadu tempus in Granada pintende bisuras de Alhambra e cuadros de fèminas andalusas. In is annos binti at bìvidu borta a borta in Olanda e Parigi, in ue teniat s'istùdiu in su parcu de Monceaux, frecuentende indivìduos de su "tzìrculu de sa belle époque", comente a Lucien Guitry. In cue at pintadu unos cantu nudos feminiles influentzados dae Édouard Manet, unu de is pintores suos preferidos. Sa galleria Georges Petit at realizadu un'espositzione individuale de is òperas suas e su Salone de Artistas frantzesos de su 1923 dd'at assinniadu sa medàllia de oro pro Jacobo Van Amstel en mi casa. Su Museu Stedelijke de Amsterdam at organizadu una mustra de cuadros suos e su guvernu Ispanniolu dd'at numenadu Cavalieri de s'Òrdine de Alfonso XII, donende·ddi fintzas s'incàrrigu de pintare su ritratu de Alfonso XIII etotu.
In su 1926 s'est mudadu a Madrid, in ue at bìvidu in su parcu de sa Quinta de la Fuente del Berro. In cussu tempus at pintadu a is membros de s'aristocratzia ispanniola. At tambene biagiadu cun su frade José, chirchende paesàgios e tipos castillianos. Dd'ant numenadu presidente de s'Assòtziu de is Pintores e Iscultores de Madrid, e sa Biblioteca Natzionale at organizadu sa prima espositzione individuale sua in Ispànnia (1926); sa Mustra XVI internatzionale de Venètzia (1928) dd'at dedicadu una sala intrea a s'òpera sua e su guvernu frantzesu dd'as assinniadu sa Legione de Onore.
A 45 annos, sende un'artista apretziadu siat in su Mundu Betzu siat in su Mundu Nou, Antonio Ortiz Echagüe at biagiadu a Marrocu e at bìvidu in sa tzitade de Fez pro duos annos, pintende a is bendidores de su socu, a is fèminas bèrberas o is africanas de Senegal. "Mujeres azules de Tafilet", "El mendigo ciego", "La vendedora de pan", "Tres senegalesas", "Chico con calabaza" sunt istados ammustrados in Fez e Rabat e dd'ant fatu otènnere sa Medàllia Alauita. Furriadu in su continente betzu, at espostu is òperas marochinas in Madrid e Parigi.
In s'incumentzu de is annos trinta s'est mudadu a Argentina, in ue teniat una estancia in Carro Quemado, provìntzia de La Pampa (a pagos chilòmetros a ovest de Santa Rosa). S'iscòpiu de sa gherra tzivile ispanniola, a pustis de sa segunda gherra mundiale, dd'at fatu pigare sa detzisione de abarrare in su continente americanu, in ue at ammustradu a fitianu in Buenos Aires e in Istados Unidos (s'Istitutu Carnegie de Pittsburgh at realizadu un'espositzione manna individuale de su pintore in su 1940). Sighende sa proposta de su crìticu de arte e acadèmicu José Francés, dd'ant numenadu Académico Correspondiente de s'Acadèmia Reale de Bellas Artes de Santu Fernando de Madrid in su 1940. Est mortu duos annos a pustis in Buenos Aires a s'edade de 58 annos, pro neghe de unu cancru a is purmones.
In su mese de ledàmene de su 1998 in Santa Rosa, provìntzia de La Pampa (Argentina), ant inauguradu su Museu Atelier Antonio Ortiz Echagüe e su 20 de austu de su 2000 ant inauguradu su Museu de Arte Moderna e Contemporànea de Atzara, Sardigna, dedicadu a s'artista.
Istile
Is telas de Antonio Ortiz Echagüe, chi pintaiat semper dae su beru e riproduiat is modellos suos a mannària naturale, sunt un'esempru de importu de sa tendèntzia artìstica chi, in su coladòrgiu dae su XIX a su sèculu XX, aiat sostituidu sa pintura de istòria de s'otighentos cun unu realismu de gènere o etnogràficu chi si ligaiat a is grandu mastros de sa pintura ispagnola de su sèculu XVII, prus che totu a Velázquez.
Action RPG
Su favèddu in chistiòne si imprèat pro distìngher e ischirriàre custos jocos dae su jocu de rolu a mòtas tradissionale, chi si assimìzat meda a cussu fattu a papèri e làpis. Ind unu jocu de rolu a motas, cando su jocadore si est imbènniu chind unu inìmicu, podet isseperàre itte fàcher dae unu menu de optziones: a pùstis de lu àer fattu, su pessonàzu fachet s'assiòne picàda e nde podet isseperàre un'attera. Ind unu Action RPG, s'inìmicu attaccat in tempus reale e su jocadore li dèpet torràre impòsta chind una sèria de assiònes chene si picàre troppu tempus.
Antonio Ortiz Echagüe
Istile
Chene duda, sa formatzione sua in Parigi e in Roma e su connoschimentu suo de is movimentos artìsticos europeos ddu giughent a fàghere pròpios unos cantu aspetos de su Modernismu, de su Simbolismu e de su Post-Impressionismu in sa tendèntzia realista sua, comente est evidente in su decorativismu de unos cantu fundos suos, in sa lebiesa de sa pinzellada, in su balore chi donat a sa lughe e in s'impreu semper prus atrividu e sugetivu de su colore.
Mancari is temas preferidos suos esserent is tipos populares de is paisos diferentes chi at bisitadu, bestidos cun is bestimentas traditzionales, is ritratos, agiumai semper feminiles, sunt istados su mèdiu printzipales de vida suo.
Action RPG
Esempios de Action RPG sun Dark Cloud, Diablo e sichidòres, Kingdom Hearts, Rogue Galaxy, The Legend of Zelda, Fable, Alundra, Drakengard, Crisis Core: Final Fantasy VII, Spectrobes o su pluripremiàu Fallout 3 e su sichidòre suo Fallout: New Vegas, The Elder Scrolls, Mass Effect, Dark Souls, Titan Quest, Path of Exile, etz.
1893
S'annu 1893 (MDCCCXCIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in dominiga segundu su calendàriu gregorianu.
Santanyí
Geografia fìsica
Is puntos prus artos de su munitzìpiu sunt Puig Gros (271 metros) e Sa Penya Bosca (280 metros). Su munitzìpiu de Santayí incluet in manera aprossimada 53 km de costera de sos chi 28 km sunt urbanizados o modificados dae s'òmine e su restu, unos 30 km, sunt amparados dae sa legislatzione autònoma (LEN), natzionale (Lege 42/2007, sostituende cussa de su 4/1989) o europea (Red Natura 2000). Sa lìnia de sa costa presentat medas caligheddas de impreu turìsticu e unas àteras a s'internu de su Parque Natural de Mondragón. Su cabo de las Salinas est su puntu prus meridionale de s'ìsula de Maiorca.
Economia
Sa bidda tenet un' economia chi si basat in su turismu, sos sitos prus importantes sunt Cala de Or, Porridu Petro e Cala Figuera. Annotamala est meda importante s'indùstria de sa pedra artesanale, famosa pro sa pedra de Santanyí, connota pro sas propiedades suas isolantes, sa porosidade e sa possibilidade de la traballare cun fatzilidade.
Cultura
Santañy s'est cunvertida ultimamente in unu tzentru culturale importante de Majorca, pru che totu in su campu de sa pintura, de sa mùsica e de sa poesia, finas a su puntu chi s'investigadore literàriu Jaume Vidal Alcover, professore de s'Universidade de Tarragona, est arribbadu a faeddare de s'iscola poètica de Santañy, chi aiat influidu subra totu sa poesia de s'ìsula. Esponentes comente a Bernardo Vidal Tomás, Blas Bonet e Lorenzo Vidal sunt intre sos iscritores prus famados. Unos àteros pessonàgios importantes sunt Miguel Pons Bonet, Antonia Vicens, Antonio Vidal Ferrende, Cosme Aguiló e Pablo Vadell, intre àteros.
Vox (partidu polìticu)
Vox («boghe» in latinu) est unu partidu polìticu ispagnolu de ideologia ultracunservadora ​ e ultranatzionalista ​ fundadu su 17 de nadale de su 2013. Vox est califiicadu unu partidu de ultradereta ,​ de dereta radicale populista​ o de dereta estrema .​ Su presidente de su partidu est Santiago Abascal, su visupresidente est Jorge Buxadé e su secretàriu generale est Javier Ortega Smith. ​
A livellu de s'Unione Europea, Vox est membru de su Partidu de is Cunservadores e Reformadores Europeos (ECR), unu grupu parlamentare europeu prus pagu radicale de s'àteru puru de ultradereta​ Identidade e Democratzia (ID), in su cale Vox aiat declinadu su cumbidu de s'integrare.​
A comintzu at agatadu dificultade a s'afirmare in su panorama polìticu ispagnolu, otenende su 1,57% a sas europeas de su mese de maju de su 2014, su 0,23% a is polìticas de su 2015 e su 0,20% a is polìticas de su 2016, abarrende unu movimentu segundàriu, ma a pustis de sos atentados de Bartzellona de su 2017 at connotu unu creschimentu lestru de is cunsensos, tantis chi in pagos meses is iscritos fiant crèschidos de su 20%.​
In is eletziones generales ispagnolas de su mese de onniasanti de su 2019 VOX otenet su 15,09% cun 52 sègios e si faghet su de tres partidos de su paisu. In su 2020 otenet unu sègiu is is eletziones regionales in is Paisos Bascos, in su 2021 eleghet 11 deputados in Catalugna, suta de sa ghia de Ignacio Garriga e 11 in su 2022 in su parlamentu de s'Andalusia, cun Macarena Olona.​
Artà
Artà est una comuna ispagnola de 7.411 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Sa tzitade est situada in s'internu de Majorca, a 15 chilòmetros de Cala Rajada, su logu turìsticu prus de mare prus a curtzu.
Sos printzipales logos de interessu a Artà sunt: su Museu de Istòria Naturale e de Archeologia, sa crèsia filigresa e, posca àere cursadu prus de 200 gradasi (partende de sa Crèsia filigresa) si lompet a sa crèsia prus antiga, situada in su pitzu de su montìgru in ue s'isterret Artà, e dae in ue si godit una bista ispantosa de su panorama de sa tzitade e de su birde de s'ìsula. Sa crèsia est inghiriada dae muros.
1860
S'annu 1860 (MDCCCLX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
Capdepera
Capdepera est una comuna ispagnola de 11.911 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Simmelsdorf
Simmelsdorf est unu comunu todescu de 3.237 bividores, postu in su land de sa Baviera.
Socu (mercadu)
Su faeddu sūq (o suk, in àrabu: سوق‎), sardizada in socu, inditat su mercadu organizadu in corporatziones pro s'iscàmbiu de mertzes.
Istòria
In s'Islam clàssicu costituiat - in pari cun sa moschea e cun su palatzu de su podere - su de tres tzentros funtzionales de sa tzitade musulmana. A diferèntzia de sa moschea o de su palatzu, su sūq no ocupaiat giai mai su tzentru de sa tzitade pro neghe de s'invasividade de tzertas artes e professiones chi podiant istorbare pro s'abbolotu o su fragu malu, e duncas podiant èssere santzionados dae sa giustìtzia.
S'economia fiat istruturada, che in is tzitades cristianas medievales, a subra de una base corporativa e ònnia arte o mestieri beniat rapresentada dae unu Mastru, agiudadu dae persones de esperièntzia e cunsideru. A issos fiat acumandadu s'andamentu bonu de su cummèrtziu, gràtzias fintzas a s'agiudu cuncretu de su muḥtasib (supervisore) o de su ṣāḥib a su-sūq ("sennoras de su mercadu" - dae in ue benit s'antigu ispagnolu zabazoque) - chi, cun poderes de politzia annonària, asseguraiant su curretu impreu de pesos e medidas, punende ònnia frode cun s'interventu de un'ispetzìfica fortza de politzia (shurṭa) chi podiat assinniare penas pecuniàrias o s'arrestu de is colpèvoles.
Is castas diversas de mertzes determinaiant s'istrutura de su sūq, chi s'isvilupaiat, a intro de istruturas muràrias amparadas, segundu un'andamentu a tundos cuntzèntricos, cun is professiones e is artes ligadas a mertzes durajolas dispostas in su tzentru (pro esempru òrafos e profumieris), is de impatu mèdiu in su segundu tundu (alimentos sicos, tèssidos, cartzos) e is artes e professiones prus "imbrutadoras" cara a s'esternu (istanniajos, tintores, carnatzeris, butegas de piscadu, animales bios a sa minuda). Ònnia professionista operaiat aici acanta de is cuncurrentes, pro agiuare su cliente a ddos cumparare.
Is oràrios de abertura e serrada de is cummèrtzios ddos detzidiant e faghiant respetare is mastros de is artes e de is corporatziones. Issos in prus organizaiant s'intrada de is novìtzios e s'imparamentu issoro. Su sistema, che a ònnia sistema corporativu, fiat serradu, s'aparteniat a un'arte o a una corporatzione pro deretu de nàschida e de eredade, a foras de casos raros e etzetzionales autorizados dae su podere o dae sa matessi arte o corporatzione.
Damascu
Damascu est famadu pro is sūq caraterìsticos suos. S'ammentant prus che totu su-Ḥamīdiyye (chi ddi naraiant de aici ca su cummitente fiat su sultanu otomanu ʿAbd a su-Ḥamīd, su de Midḥat Pāshā (dae su nòmine de unu polìticu nòdidu de s'edade otomana), a su-Ḥarīr (mercadu de sa seda), a su-Khayyāṭīn (let. "draperis": mercadu de sa mertzeria), Buzūriyye (mercadu de ispètzias, dae s'àrabu buzūr, "sèmenes"), a su-Ṣāgha (mercadu de orefitzeria, in àrabu ṣiyāgha, "orefitzeria").
Alepu
Semper in Sìria, in Alepu, ddoe est su prus socu mannu de su mundu, cun una longària de 13 km. In cue s'agatat una casta manna de setores de mertzes.
Barrantzellos
Sos Barratzèllos (in limba italiana Compagnia Barracellare o Barracelli) in Sardigna est un ente de dirittu privàdu chi contròllan sas propriedades in foraidda.
Sos Barrantzèllos nàschene po impedire de isorrobàre o furàre bestiàmmene in foraìdda, tutelànde sos mères de sos terrìnos e faghìnde arrestare sos bandìdos. In custu modo tènen azzumài sos còmpitos de sa zustissia; in italianu infàttis los mùttin puru Polizia Rurale. Bàlen puru commènte soziedàde de assiguratziòne. Dae s'incommìnzu àe commo, sas cumpanzìas sun bistàdas isòrtas medas bòrtas: in su 1819, 'an fattu sos Catzadores Reales de Sardigna, in su 1827 'an torràdu a fagher sas companzìas. Cun sa lezze de su 22 de maju de su 1853 de su Guvèrnu Sardu e cun d'unu Regio Decreto n. 403 de su 14 de trìulas de su 1898, s'Istàdu italianu ufficialìzzad su Corpus. Sa Regione in su 1988 cun sa lezze n.25, organìzzad una 'orta po tottus sas Cumpanzìas.
Inquadramèntu
Sos Barrantzellos tìan depp'essere inquadrados commènte agentes de pùbblica sigurèsa e sun de azùdu a sa zustìssia (Polizia e Carabinieri e a s'amministratziòne comunale cando ba bisònzu. In pràtiga no bad ancora lezzes precisas chi nèrzan chi sas cumpanzias fèttan parte de sa zustissia.
Operana commènte volontàrios collaborànde cun su comune de appartenèntzia e sunu consideràdos in d'onzi casu una forma de zustissia, in limba italiana Polizia Rurale.
Còmpitos
Sas cumpanzias po como sunu regulàdas dae sa lezze regionale n.25 de su 15 de trìulas de su 1988. Custa lezze istàbilidi cùstas funtziònes:
Collaboratziòne cun sos entes de s'Istadu o de sa regione, po vigilàre e tutelàre:
Poden puru collaboràre cun sa zustìssia in casu de bisònzu.
Sa lezze ammèntad che su servìtziu de sas cumpanzìas este limitàdu solo in sa zona de appartenènzia, in su comune a ube appartènini.
Eccellenza Sardigna 2007-2008
Su campionadu italianu de fùbalu de Eccellenza regionale 2007-2008 est istadu su de deghessete organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.
Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, e fintzas sa prima divisione de su fùbalu sardu, binta pro sa prima bia in s'istòria sua in cust'annu dae su Budoni
Sas iscuadras ammìtidas a sos play-off sunt istadas su San Teodoro, su Selargius, su Samassi e su Fertilia. Su Selargius at bintu sa fase regionale de sos play-off, ma est istadu eliminadu in sa semifinale natzionale dae sa Copparese, binchidora de sos play-off de su girone B de s'Eccellenza de s'Emìlia-Romagna.
Sunt torradas a dae segus in su campionadu de Promotzione: su Ghilarza, su Quartu 2000 e su Sant'Elena (custa ùrtima a pustis de àere pèrdidu sos play-out contra sa Nuova Monreale).
At fatu s'esòrdiu suo in su màssimu campionadu regionale sa Decimese.
Classìfica finale
Legenda:
Notas:
East Side Gallery
S'East Side Gallery (galleria de su ladu orientali) me in Berlinu-Friedrichshain est una galleria permanenti a s'abertu asuba de sa prus setzioni longa abarrada de su Muru de Berlinu in Mühlenstraße intra sa statzioni Ostbahnhof de Berlinu e su ponti Oberbaumbrücke a oru de s'arriu Sprea.
Custa setzioni de muru est longa 1,3 km e est totu pintada cun grafitus fatus de artistas vàrius, chi pertocant temas comenti sa paxi o de s'arruta de su muru a sa fini de sa gherra frida. Su ladu de palas est stètiu pintau in su 1990. De su 1991 est cunsiderau monumentu amparau e arricit sa vìsita de 3 millionis de personis dònnia annu.
Positzioni
S'East Side Gallery s'agatat me in sa Mühlenstrasse, in sa parti de sa Sprea, intra sa statzioni Berlin Ostbahnhof e sa firmada de sa metropolitana de Warschauer Straße, in su bixinau de Friedrichshain.
Intrendi in sa lìnia intra is duus murus e a oru de sa Sprea, fait a notai su ponti mannu Oberbaumbrücke. Cara a su ladu de Warschauer Straße ddoi at una butega de amentus aìnturu de sa galleria matessi.
Sa chi oi est identificada comenti East Side Gallery fiat, a su tempus de sa partzidura, s'ala de su muru chi castiàt a est, chi ddi donat su nòmini. In cussu puntu su muru fiat parallelu a sa Sprea. Po arrexonis de logu no est stètiu possìbili a fraigai totu sa strutura de làcana; me in àtera parti no serbiat, sendi chi sa Sprea fait su traballu de cuntenimentu intra is duus murus, su de est e su de ovest. Is autoridadis de sa DDR ant decìdiu, duncas, de pesai unu muru sceti (sa sponda oposta de sa Sprea aparteniat a Berlinu Ovest).
Su piessìnniu de interessu de custa ala de su muru est chi, mancai s'agatessit in su ladu chi castiàt a est, est stètiu fatu comenti "muru de làcana 75", su muru de sa de cuàturu generatzionis chi castiàt a ovest.
In su momentu de s'arruta de su muru, sa benidora East Side Gallery fiat arba e nida: custa arratza de "tela" manna est stètia oferta a is artistas de murales de s'època po dda pintai. A custu si depit sa cunservatzioni asuta de tutela artìstica de s'ùnicu cantu de muru de Berlinu chi ancora oi permitit de cumprendi deaderus ita bolessit nai a aguantai una presèntzia aici imbaragosa in su coru de sa tzitadi. Tocat a ipotizai, difatis, chi sa cunversioni sua in galleria pitòrica a celu abertu dd'apat sarvada de sa sciusciadura.
Galleria de arti
S'East Side Gallery est cunsiderada sa prus galleria de arti a s'abertu istèrria de su mundu. Issa est coberta de agiumai 106 murales de artistas bènnius de dònnia parti de su mundu e funt pintaus in sa faci orientali de su Muru.
Intra is prus grafitus famaus s'amentant su de su basu intra Erich Honecker e Leonid Brežnev e su de sa Trabant chi sfundat su muru.
Is artistas
Su primu murale est stètiu pintau de Christine Mac Lean in su mesi de idas 1989, pagu apustis de s'arruta de su muru. Ddoi funt pinturas de Kasra Alaias, Kani Alaias, Jim Avignon, Thierry Noir, Ingeborg Blumenthal, Ignasi Blanch, Gisbert e àterus medas. Innoi una lista de is artistas, cun is tìtulus de is òperas, candu ddoi funt:
Limba georgiana
Sa limba georgiana (in georgianu: ქართული ენა; kartuli ena) est unu rapresentante de su grupu linguìsticu sud-caucàsicu (cartvèlicu), de chi est fintzas limba franca e sola limba cun traditzione leterària propia. Su grupu non tenet arèntzias dimostradas cun àteras famìllias linguìsticas, mancari siat dàbile unu cuntatu cun is limbas indoeuropeas. Àteras limbas cartvèlicas sunt su svan, su mingrelianu e su laz.
Su georgianu est faeddadu dae unos 4 milliones de pessones in Geòrgia (s'83% de is bividores), in ue est limba uffitziale. Unos àteros 3,5 milliones de faeddadores s'agantant ispartos intre Turchia, Rùssia, Istados Unidos de Amèrica, Europa. Si podent agatare fintzas comunidades minores in Iran e Azerbaigian.
Es una limba aglutinante (in ue duncas elementos si cumbinant impare pro formare faeddos in secuèntzia lineare) e tenet una flessione nominale articulada in sete casos. Su sistema fonèticu presentat sonos particulare, narados glotizantes. Is faeddos georgianos podent tènnere neras cunsighidas de cunsonantes med longas, fintzas a sete.
In su tempus su georgianu est istadu iscritu in tres alfabetos diferentes. S'atuale alfabetu contat 33 literas (ma originariamente, in su de 19 sèculos fiant 38). Is primos iscritos in sa limba sunt datados intre su primu e su de tres sèculos, ma segundu funtes istòricas paret chi s'iscriidura èsseret istada intrada giai de su de 3 sèculos a. C. Is primos manuscritos sunt datados a su de 5 sèculos, su primu lìburu imprentadu torrat a su de 17 sèculos.
Sa limba tenet nomea de èssere meda incolliosa a dda imparare, susetotus ca pro ite tenet unu sistema verbale meda cumplessu. Non distinghet intames intre gènere masculinu e femininu.
Sunt medas is foeddos imprestados dae limbas de a curtzu, comente s'àrabu, su persianu, su turcu. Is imprèstidos dae limbas europeas, francu pro is de orìgine grega, sunt meda reghentes e depidos a u cuntatu cun su russu.
Willemstad
Willemstad est una tzitade de 103 119 bividores, capitale de Curaçao, ìsula de su mare de is Caràibes meridionales e natzione costitutiva de su Regnu de is Paisos Bàscios. Est unu tzentru de portu importante, ma fintzas un'iscalu turìsticu de fama internatzionale. Su tzentru istòricu de Willemstad, chi acasàgiat sa prus antiga sinagoga de sas Amèricas, est intradu in su 1997 a fàghere parte de is Patrimònios de s'umanidade de s'UNESCO. Est istada fintzas a su 2010 sa capitale de sas oe iscontzadas Antillas Olandesas.
Mreca
Sa Mreca (fatu·fatu traduidu comente Merca) est unu màndigu sardu traditzionale de pische tìpicu de Crabas e de is àteras biddas chi s'agatant a inghìriu de s'Istàngiu de Crabas, chi benint a èssere massimamante Arriora, Nurachi e Boàtiri, fintzas a lòmpere a Tzeddiani e Santeru, comente fintzas a Santa Justa (chi s'agatat in s'oru de s'istàngiu omònimu) Su pratu si cumponet de mugheddu (localmente naradu  pisci/pischi de iscata  ) postu a buddire cun sale meda, infrascadu cun una erba de paule, a chi si narat tzibba.
1898
S'annu 1898 (MDCCCXCVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sapadu segundu su calendàriu gregorianu.
Mreca
Orìgine
Segundu unos cantos istudiosos is orìgines de sa mreca andant torra a una època intre su Paleolìticu Superiore e su Neolìticu. Su nùmene diat pòdere tènnere etimologia fenìtzia, sun significadu de màndigu salidu. Segundu is istùdios de Giovanni Fancello su faeddu diat èssere imbètzes latinu, derivende de  melcas , chi in època romana inditaiat unu pratu cumpostu de late aghedu, pìbere, sale, ògiu e coriandru. Custa ipòtesi agatat fundamentu fintzas pro ite in sa zona de Nùgoro b'at unu àteru pratu cun matessi nùmene, chi però est unu casu aghedu. Su nùmene simigiante diat bènnere de sa matessi tecnica de aprontadura cun sale meda.
Aprontadura
Sa pisca de su mugheddu acontesset a pustis de dd'àere lassadu una pariga de dies de geunu, de manera chi ispurghet e chi làngighet. Una borta pulidu e iscatadu, si faghet buddire in abba salida o fintzas abba de mare. Depet abarrare intreu e non si segare, ma cheret fintzas ismatzadu.
A pustis de ddu buddire si lassat in s'abba pro una mesora e tando iscoladu e lassadu in s'umbra a subra de sa tzibba a asciutare. A segus s'infrascat su pische in s'erba comente chi èsseret una cunfetzione, de manera chi nde potzat fintzas surbire su sabore.
Videojocu de rolu online
Su jocu de rolu online est una casta de videojòcu particulare chi fachet imprèu de unu sistema de chat, forum o email (pro mèdiu de internet) in ube su jocadore depet vìver sicùndu sas regulas de su cuntestu ambientale, chi a bìas si ispìrat dae faìnas accadìas in sa vida reale sènde peròe un'imbèntu.
Su jocu de rolu online est a s'ispìssu de bàdas e custu bòlet nàrrer chi b'at unu muntòne de jocadores. Calicunu no est cunsizàu a sos chi tènen prus pacu de 14 annos, cando su cuntestu est "forte", pro atteros non b'at làcana de etade. Si cunsìzat sèmper, peròe, unu mìnimu de moderadùra, mascamènte cando sos pessonàzos sun zovanèddos (ma no est nàu chi su jocadòre puru lu sìat). Pro custu b'at sèmper sos moderadores in intro de sa comunidade.
Girolamo Emiliani
Girolamo Emiliani (Venezia 1486- 1537). Soldadu, e po calchi tempus est istadu in presone. Si cunvertit e dat sos benes suos a sos poberos, e assistit sos incurabiles in s' ispidale. Fundat una sa Sotziedade de sos Preideros de sos Poberos (Samaschi). Morit accudinde sos malaidos de peste. Santu. Sa festa s'8 de frealzu.
1855
S'annu 1855 (MDCCCLV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
Perìodu de costoidu​
Su perìodu de costoidu est su tempus intre s'espositzione a un'agente biològicu, e sa cumpàssida de is primas sìngias e sìntomos de una maladia. Sa durada sua podet èssere variàbile, ispetzìfica pro cada maladia, mancari aprossimadamente. Cumprendet su tempus intre su cuntatu cun s'infetzione e su cumintzu clìnicu de sa maladia. Una persone podet fintzas èssere portadora de unu microorganismu chentza de manifestare perunu sìntomu. Pro neghe de unas cantas cunditziones su perìodu de costoidu de is pròpias maladias podent èssere diferentes in is mannos, in is pipios e in is criaduras.
MMORPG
Su favèddu Massive(ly) Multiplayer Online Role-Playing Game e s'acrònimu suo inglesu MMORPG ìnditat unu videojòcu chi si jòcat in sa rètza. Parìtzos, si nono unu muntòne, de jocadòres bi pòden facher parte pro mèdiu de pessonàzos chi crèschen impàre a su mundu chi los inghìriat e in ube vìven.
Sa differèntzia prus manna chin sos atteros jocos de computer est chi su mundu si nàrat "persistènte". Custu bòlet nàrrer chi sos atteros sìchin a jocare e si irvilùpan fìntzas cando unu no est jocànde, comente un'ispètzia de mundu a banda chin s'economia sua, politica, gherras, e gai sichìnde.
Curaçao
Curaçao (in papiamentu Kòrsou) est un'ìsula de su mare Caraìbicu posta a curtzu de sa costera de Venezuela e unu de is paisos costituidores de su Regnu de is Paisos Bàscios. Sa capitale est Willemstad. Sa limba ufitziale est s'olandesu, sende chi sa prus faeddada est su papiamentu. At fatu parte de sas Antillas Olandesas fintzas a s'iscontzu, su 10 de santugaine de su 2010.
Geografia
Curaçao tirat a 444 km² de istèrrida e tenet unos 150.000 bividores. Impare cun Bonaire e Aruba format is ìsulas ABC. De custas, Curaçao est sa prus manna. Su puntu prus artu est su pitzu Sint Christoffelberg (375 m), situadu in su nord-ovest de s'ìsula. S'ìsula est cumposta in parte manna de aremos de coraddu. A su sud-est de sa costera de Curaçao s'agatat s'ìsula disabitada de Klein Curaçao (Curaçao Minore).
Istòria
Is primos bividores de Curaçao sunt istados is indìgenos aruachi. Is europeos chi a primu dd'aiant visitada fiant istados is ispagnolos a sa sighida de Alonso de Ojeda (1499), chi aiant deghinadu sos aruachi. S'ìsula fiat istada ocupada a pustis dae sos olandesos in su 1634, mancari in su cursu de is sèculos, inglesos e frantzesos diant ocupare in prus furriadas s'ìsula pro pagu tempus (contribuende gasi a arrichire Curaçao de su puntu de bista linguìsticu). Sa Cumpangia Olandesa de sas Ìndias Otzidentales aiat fundadu sa tzitade de Willemstad acanta unu sinu de mare naradu Schottegat. A primìtziu disconnota dae is colonizadores ca priva de metallos pretziosos, Curaçao si fiat rivelada a fatu de importu fundamentale pro more de su portu de Willemstad: s'ìsula si fiat fata unu nou cummertziale fundamentale e, partende dae su 1662, unu de is tzentros printzipales de sa trata de sos iscraos. Is mercantes de iscraos olandesos, difatis, istugiaiant is iscraos de Àfrica in Curaçao, in ue fiant bèndidos in s'àrea nòdida che a asiento, pro ddos seberare in is Caràibes e in totu su Sudamerica. Sa trata de sos iscraos aiat sighidu finas a su 1863, cando is Paisos Bàscios aiant abolidu s'iscravidade.
S'abolitzione de s'iscravidade aiat provocadu una crisi econòmica, cun medas isulanos custrintos a emigrare a unas àteras ìsulas, in piessignu Cuba, in ue fiant istados impreados in is prantedos de canna de tzùcaru. Cando in su 1914 in su lagu de Maracaibo fiant iscobertas setziduras de petròliu, sa situatzione econòmica de Curaçao fiat cambiadu a fundu: su guvernu olandesu aiat fraigadu una rafineria subra de su logu in ue chi in antis fiat istadu pesadu s'Asiento. Fiat istadu gasi possìbile impreare sa populatzione intrea, fende aici de Curaçao chi terra de immigratzione dae is natziones serentes. Sa tzitade fiat duncas crèschida a meda in presse; custu, nointames, aiat contribuidu a aspriare is cuntrastos intre is grupos sotziales diferentes, fintzas a s'abbolotu mannu de su 30 maju 1969. A pustis de custos acontessimentos, sa populatzione afro-caraìbica locale at otentu una partetzipatzione prus manna a sa vida polìtica de s'ìsula.
Annotamala sa presèntzia de impostas bàscias subra de su capitale sotziale at favoridu s'installatzione de numerosas cumpangias èsteras. A metade de sos annos '80 de su sèculu XX, sa Royal Dutch Shell at bèndidu sa rafineria a unu cunsòrtziu guvernativu locale chi, in die de oe, dd'allogat a sa cumpangia petrolìfera natzionale venezuelana PDVSA.
In is ùrtimos annos, is autoridades de s'ìsula sunt faghende investimentos notàbiles subra de su patrimoniu istòricu e culturale de s'ìsula, a su fine de afortigare galu de prus s'indùstria de su turismu.
Oradea
Oradea, una die narada Oradea Mare (in ungaresu Nagyvárad), est una tzitade rumena, cabitale de su distritu de Bihor, situada in s'uestu de sa Rumania, in s'oru de su riu Crisul Repede, in sas imediaturas de sa làcana cun s'Ungaria.
Oradea est aguarmente sa leada prus importante de sa rezione istòriga Crisana. In su retzensimentu de 2002, sa comuna teniat 206.614 abitadores, chi su 68.2% fiant rumenos, su 28,7% fiant ungaresos e s'abarru de àteras etnias. In s'intregherras, su 20.6% de sa pobuladura fiat formada dae zudeos, e bi s'agataiant finas comunidades de alemannos, isrovagos, ucrainesos, eac.
Zai dae sègulos, Oradea rapresentat unu puntu importante de referèntzia pro sa zona, sende sa leada curturale si cumertziale de sinnìfigu prus mannu. In s'Edade Mèdia, esistiat un'osservadorzu astronòmigu e sos astrònomos chi traballaiant in ie impreaiant su meridianu de Oradea comente meridianu de 0°.
Alan Turing/campidanesu
Alan Mathison Turing (Londra, 23 de Làmpadas 1912; Manchester, 7 de Làmpadas 1954) est stètiu unu matemàticu, informàticu, lògicu, filòsofu, biòlogu matemàticu e criptoanalista britannicu. Est su creadori de s'idea de sa Màchina de Turing, chi est a su fundamentu de is carcoladoris de oi. In s'interis de sa Segunda Gherra Mundiali at traballau me is Servìtzius Segretus britannicus po arrogai su codixi tedescu Enigma, donendi meda agiudu po sa gherra de is sutamarinus in sa Batalla de s'Atlanticu. A pustis de sa gherra at progettau su carcoladori ACE e at fatu medas traballus imperendi su carcoladori po studiai problemas matemàticus de sa biologia, pretzisamenti de embrionòlogia. At fatu puru traballus filosòficus a pitzu de s'intelligèntzia artifitziali, e sa Prova de Turing o Giogu de s'Imitu est cunsiderada oi puru su paradigma po su stùdiu de su cumportamentu de is elaboradoris. Ddu ant processau in su 1952 cun s'acusa de omosessualidadi e cundennau a sa castradura chìmica. S'est bociu in su 1954 cun una mela prena de cianuru.
Est cunsiderau unu de is prus grandus matemàticus de su XX seculu, su babbu de s'informatica moderna, su primu a studiai s'intelligèntzia artifitziali. Medas de is traballus de cosa sua, po mori de su segretu militari, ddus ant scobertus sceti meda annus a pustis de sa morti.
Giovania e educatzioni
Alan Turing benìat dae una famìlia de sa gentry, is printzipalis chentza tìtulu de nobilesa de sa sociedadi ingresa. Su babbu fiat Julius Turing, unu funtzionàriu de s'Indian Civil Service, s'amministratzioni de s'Impèriu Britànnicu in Ìndia. Sa mama, Ethel Stoney, benìat de una famiglia de sa gentry de s'Irlanda, e su babbu puru traballàt in India cummenti ingigneri de sa ferrovia. Si fiant cannòsciu a pustis de unu perìodu de dexi annus chi su Julius Turing iat colau in su distretu de Madras, in s'Ìndia de su Sud. Si funt cojaus in su 1907 a Dublinu e iant tentu su primu fillu, John Turing, in su 1908.
Alan Turing est nàsciu in su 1912 in Paddington, unu borough de Londra, in s'interis de unu perìodu de licèntzia longu de su babbu. Unu annu a pustis su babbu e sa mama fiant partius po s'Ìndia, affidendi Alan e su fradi cun sa famìlia Ward, unu colonellu in pensioni cun sa pobidda chi bivìant a St Leonards-on-Sea, una bidda acanta de su mari de sa Manica. In su 1916 fiat torrada sa mama sceti, su babbu ancora traballendi in Ìndia. Dd'ant iscritu dae su 1918 a su 1922 in sa scola privada St Michael, e dae su 1922 a su 1926 in sa scola indipendenti de Hazelhurst, aundi is pipius bivìant impari. Est intrau in sa public school de Sherborne in su 1926. Fintzas dae minori ddis praxiant is iscièntzias, is mapas, is giogus cummenti is scacus, ma custas passionis no praxiant a is professoris, chi pensànt chi sa cultura bera fessit cussa umanìstica. Su fatu chi fadìat esperimentus de chìmica Is votus de cosa sua no fiant artus meda, e teniat grandus problemas cun is gerarchias de sa scola. No ddis praxìant is sports de scuadra, ma fiat bravu meda in sa cursa de resistèntzia.
Christopher Morcom
Turing fiat unu piciocu solitàriu, e no teniat medas amigus. Un'ecetzioni est stètia s'amigàntzia cun Christopher Morcom, unu piciocu de un'annu prus mannu chi iat cànnosciu a scola in su 1927. Issu teniat sa passioni po sa scièntzia ca Alan, e passànt medas tempus a chistionai de matemàtica, astronòmia, relatividadi e a fai esperimentus. In su 1929 iant fatu impari is provas po intrai a su Trinity College de Cambrige: Morcom fiat arranèsciu a intrai, Turing nono. Alan no scirìat chi Christopher tenìat sa tubercolosi bovina: su 13 de su Friàrxu 1930 est mortu.
Cussa amigàntzia est stètia de meda importu po Turing. Naràt chi Christopher fiat stètiu su primu amori de cosa sua, mancai Christopher no pensessit a cussu raportu a cudda manera. Po fai bella figura cun issu iat imparau a essi prus pretzisu a scola, e iat agatau po sa prima borta cancunu po chistionai de is cosas chi ddi praxìant. Est abarau amigu de sa famìlia a pustis de sa morti. In sa letera chi iat imbiau a sa mama de Christopher iat scritu:
"S'interessu chi ponìa in su traballu de cosa mia, po esempru in astronòmia (chi est stètiu issu a mi fai cannosci), deu ddu cunsideaia ca cosa de dividi cun issu, e creu chi issu puru intendessit unu pagu sa pròpia cosa apetus a mimi. Immoi una parti de cuddu interessu si ndi est andada, ma sciu chi in su traballu de cosa mia depu ponni su matessi interessu, sa matessi energia chi iat a ponni si issu fessit ancora biu, ca custa est sa cosa chi issu iat a bolli po mei. Seu seguru chi po Fustei perunu dolu iat a essi prus mannu."
Universidadi
Turing at bintu una bussa po su stùdiu in su King's College in su 1931, e est andau a studiai matemàtica. In su 1935 dd'ant fatu fellow (collega) de su King's College po una demostratzioni de su teorema de su limiti centrali, mancai su teorema fiat stètiu giai demostrau in una manera diferenti in su 1922 dae Lindeberg. In su 1937 at pubricau unu de is traballus de cosa sua prus fentomadus, On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem, est a nai A Pitzu de is numerus chi fait a carcolai, cun un'aplicatzioni a su problema de sa Decidibilidadi. Fiat unu traballu de lògica matemàtica: Turing demostrada chi su problema de sa Decidibilidadi no fadiat a ddu arresolvi. Puru immoi Turing iat demostrau una cosa chi fiat giai stètia demostrada dae Alonzo Church unus pagus mesis prima, cun unu mètodu diferenti, su lamda-carcuru. Ma in su traballu de Turing ddoi fiat su cuncetu de Machina de Turing, sa fundadura de is computers modernus.
Su traballu a pitzu de sa lògica
On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem est unu artìculu de meda importu po sa lògica matemàtica e s'informàtica. In su 1931 Kurt Gödel iat dimostrau is teoremas de s'Incumpletesa, est a nai chi in unu sistema lògicu aritmèticu no podit essi cumpletu (ossiat chi fait a demostrai totus is afirmatzionis beras partendi dae is assiomas); su Entscheidungsproblem, su problema de sa Decidibilidadi, fiat: mancai ddoi ant afirmatzionis chi no si podint demostrai, fait a agatai unu algorìtmu chi podit decidi si una afirmatzioni est bera o nono?
Istamentu
Si naraiat istamentu (catalanu: Estament; ispagnolu: Estamento; italianu: Stamento), o bratzu (catalanu: Braç), cadaunu de is cumponentes de su parlamentu de regnos medievales e modernos vàrios, intre cales su de su Regnu de Sardigna fintzas a sa fusione perfeta (1847), cando cun s'emanatzione de s'Istatutu albertinu fiat istadu istituidu su parlamentu subalpinu. Cando su parlamentu s'atobiaiat in sessione plenària, is cumponentes suas assumiant sa denumenatzione de bratzos, mentras cando s'atobiaiant in manera separada si naraiant, a puntu, istamentos.
Istòria
Su Parlamentu fiat istituidu in Casteddu dae Pedru su Tzerimoniosu su 15 de freàrgiu de su 1355.
A pustis de s'apaghiamentu de s'ìsula, fiat istadu cunvocadu ogni deghe annos tzirca fintzas a cando su regnu de Sardigna aiat fatu parte de sa Corona de Aragona in antis e de sa Corona de Ispagna a pustis; cando res de Sardigna fiant fatos is Savoja no fiat istadu prus cunvocadu.
In su 1793, in cunsighèntzia de s'isbarcu de is sordados de sa repùblica frantzesa essida dae sa rivolutzione, s'istamentu militare si fiat autocunvocadu, in base a un'antigu privilègiu, pro aparitzare is defensas. A pustis de si fiant atobiados fintzas is àteros duos bratzos. Sa riunione de sos istamentos a pustis de belle unu sèculu aiat allutu de isperu sa populatzione, chi aiat giradu petitziones numerosas medas. Issos aiant detzìdidu però de si dedicare petzi a sa defensa de su regnu, inviende torra s'amministratzione a cando diat èssere istadu cunvocadu unu parlamentu regulare.
In cunsighèntzia de sa resissida de sa gherra (sa Sardigna fiat abarrada s'ùnicu avampostu de Europa a no èssere invàdida dae Napoleone, paris a Inghilterra, Sitzìlia e Rùssia), is istamentos aiant giradu a su soberanu is famadas chimbe dimandas cun is cales aiant chircadu de instaurare unu raportu prus rapresentativu, intre cale a puntu sa cunvoca de su parlamentu ogni deghe annos. Con totu de sos acumpensos onorìficos generosos a chie si fiat distintu in sa defensa, is dimandas fiant abarradas de su totu chentza de ascurtare.
Cumpositzione
Paris a medas regnos de s'Ancien régime, cales is Istados generales de Frantza fintzas a sa Rivolutzione, su parlamentu espressaiat una rapresentatividade virtuale. Issu fiat articuladu in tres bratzos: istamentu militare, istamentu eclesiàsticu e istamento reale. Is cumponentes issoro si naraiant "boghes". S'istamentu cresiàsticu, chi costituiat su primu bratzu pro su tzerimoniale, fiat cumpostu dae su cleru: nde faghiant parte difatis is tres archipìscamos sardos, is pìscamos, is abades, is priores e is rapresentantes de is capìtulos. Sa "prima boghe", est a nàrrere su presidente, fiat s'archipìscamu de Casteddu.
S'istamentu militare fiat cumpostu dae is cadderis, dae is nòbiles e dae is feudatàrios, chi a primìtziu fiant tres categorias distintas e cuntzetualmente ddu fiant abarrados, mancari cun su tempus aiant tiradu a cointzìdere: giai de su de 17 sèculos totu is feudatàrios fiant fintzas nòbiles e (francu chi no esserent fèminas) cadderis e agiomi totu is nòbiles fiant fintzas cadderis, nointames abarraiant cadderis non nòbiles vàrios e medas nòbiles non feudatàrios. Prima boghe de s'istamentu militare fiat su feudatàriu presente cun su tìtulu prus artu e a paridade de rangu su cun su tìtulu prus antigu: difatis is chi prus a s'ispissu ant apompiadu custu rolu fiant su marchesu de Biddesorris e su marchesu de Làconi; unas àteras bortas su marchesu de Soléminis (in s'ùrtimu parlamentu, in su 1698), su marchesu de Villarìos (in s'autocunvocazione de su 1793), su marchesu de Albis.
S'istamentu tzivile, o reale, fiat cumpostu dae is rapresentantes de is sete tzitades règias (est a nàrrere chentza de feudatàriu), narados sìndigos: S'Alighera, Bosa, Casteddu, Casteddu Aragonesu (oe Casteddu Sardu), Igrèsias, Aristanis e Tàtari. Custos rapresentantes fiant elègidos dae s'annòberu restrintu de is tzitadinos e pro lege non podiant èssere nòbiles (pro evitare cuntierras de interèssiu cun is àteros istamentos o subra-rapresentatividades de is persones), mancari a s'ispissu fiant fatas etzetziones pro is tzitades prus minores in ue su sèberu fiat limitadu a diaderus. Sa prima boghe de s'istamentu reale fiat su sìndigu de Casteddu.
In su primu parlamentu, de su 1355, in annantu a is tres bratzos tìpicos si nd'agataiat unu de bator chi rapresentaiat is comunidades no infeudadas, chi in cussu momentu fiant ancora numerosas.
Acumpridos
Su parlamentu fiat cunvocadu ogni deghe annos tzirca e teniat su còmpitu de rapresentare su regnu, dibatende problemas e espressende propostas de provedimentos de interèssiu generale. Annotamala teniat su còmpitu non trascuràbile de votare su donativu, est a nàrrere su tributu deretu chi su regnu depiat bessare in is càscias de su re pro is deghe annos imbenientes, e is modalidades de partzidura intre is cuntribuentes.
Rolu sotziale
Cun totu ca sos istamentos fiant rapresentativos de totu sa sotziedade, sa cumpositzione issoro tiraiat a subra-rapresentare is interèssios de is classes dirigentes. Sende gasi in s'internu issoro si fiat afirmados a s'ispissu is prus importantes elementos de s'élite polìtica e intelletuale de sa sotziedade sarda, comente Vicente Bacallar a sa fine de su de 17 sèculos o Frantziscu Ignàtziu Mannu e Gerolamu Pitzolo in su de 18, isceti pro fàghere unos cantos esempros.
Annotamala si is dinàmicas sotziales a s'internu de su regnu podiant in tzertos casos tènnere natura de dialètica intre classes sotziales diversas, in su raportu cun sa corte sos interèssios de is tzetos sotziales vàrios tiraiant a cointzìdere. A suportu de custa cointzidèntzia ddoe est pro esempru su cunsensu ampru chi at regortu Agostinu de Castelvì, marchesu de Làcana e cabu carismàticu de sa sotziedade sarda in is fatos chi aiant portadu a s'affaire Camarassa in is annos 1660, comente fintzas is numerosas petitziones chi fiant arribados de totu sa sotziedade sarda a s'istamentu militare in su 1793.
Nughedu Santa Itòria
Nughedu est una bidda de sa Provìntzia de Aristanis de 578 abitantes.Est posta a 550 m slm.
Isparadorzu
Un’isparadorzu (o campu de tiru) est unu logu alindadu e definidu craramente in ue si pràtigat atividade de tiru a fogu isportivu o militare, sena causare dannu a s’isternu. Onzi isparadorzu, a s’avesu, est supervisadu dae pessonale ispertu chi bìzilat a subra de su respetu de sas normas de seguràntzia.
Tipolozias
Un’isparadorzu podet esser in s’àera lìbera o suta de cobertura (tunnel de tiru). S’atzessu, in prus de custu, podet esser limitadu a pessones capatzitadas o allistadas (isparadorzu privadu) o podet esser pro impreu pùbrigu (Tiru a Mèria Nassionale). In Itàlia esistint tres castas printzipales de campos de tiru:
Si podet definire isparadorzu finas un’arzola de mare, normarmente situada in dae in antis de una costera in un’arzola militare. In custu casu, si cussìderat s’ausèntzia de istruturas a inghìriu, discuidende de fatu sos dannos eventuales a su fùndigu marinu, e duncas su campu de tiru est definidu dae su tèrmine “isbagantamentu a mare”.
In logu abertu (Outdoor)
S’isparadorzu in s’àera lìbera naschet frechentemente in bista de sa dimanda de tiros a distàntzia longa addae de 1.000 metros, gasi comente pro s’insajare in s’impreu de sas armas in cundissiones meteorolòzigas diferentes. Sos isparadorzos narados sunt custituìdos dae arzolas ampras in s’àera lìbera echipadas cun istruturas sintzillas de proteghidura atmosfèriga (teuladas o pinnetos), e finas cun trintzeramentos o tofas in dae in antis de sas mèrias, dae ue su pessonale de s’isparadorzu podet intervenner a subra de sas mèrias sena correr s’arriscu de esser còrfidu e sena dever interromper su tiru. Sos isparadorzos militares cuntenent fitianu finas tofas o putzos pro bi fagher detonare abarramentos perigulosos eventuales, comente bombas a manu o càrrigas isprosivas inispròdidas.
Lviv
Lviv (in ucrainu: Львів, trasliteradu: L'viv; in polonesu: Lwów; in russu: Львов, trasliteradu: L'vov; in tedescu: Lemberg; in yiddish לעמבערג, trasliteradu Lemberik; in latinu: Leopolis [sa bidda de su lione]) est una tzitade de unos 729,850 bividores de s'Ucraina otzidentale, cabulogu de s'oblast' omònimu e unu de is tzentros culturales prus de importu de s'istadu. Cada die, a sa populatzione residente s'azunghent unas àteras 200.000 chi assortint de foras. Lviv est difatis tzitade industriale, ma fintzas sea de universidade.
Est pois sede de orchestra filarmònica e de su Teatru d'Òpera. su tzentru istòricu est patrimòniu de s'UNESCO de su 1998.
Istòria
A pustis de sa segunda gherra mundiale, in su 1945, is làcanas de sa Polònia fiant mudadas e su territòriu de Lviv tzedidu a s'Unione Sovietica. Is bividores ebreos fiant giai istados trazados de sa barbaridade de sa shoah, ma sa populatzione polonesa fiat intames bogada e obligada a si nche retirare intro de is làcanas noas de sa Polonia. In ie sa prus parte de issos si diat pois tramudare a Wrocław. Lviv fiat torrada a populare cun bividores de etnia ucraina.