Rivolutzione_sarda_de_su_1794
Sa segunda rebellia
Sa vitòria de sos riformadores (novadores) nointames at ablandadu sas tensiones finas a tando galu latentes intre s'ala prus moderada de sos novadores e cussa prus democràtica. Sos democràticos cheriant una reforma radicale de sas istitutziones sardas, dende un'atzessu prus mannu a sas istitutziones a sas classes burghesas imprenditoriales emergentes e, in parte, a sas massas tzitadinas chi finas a cussu momentu aiant pigadu parte in manera ativa a su fermentu rivolutzionàriu. Sos democràticos, in prus, cheriant ghetare a terra su feudalèsimu, chi bidiant che a un'ostàculu a s'isvilupu econòmicu de sa Sardigna. Intre sos democràticos s'ant isvilupadu fintzas ideas prus radicales e republicanas ladinas che a cussas de Frantziscu Cillocco, ma, a su nessi in s'incumintzu, sas reformas chi sos democràticos proponiant diant èssere dèpidas acontèssere a s'internu de sa monarchia. Sos riformadores moderados fiant imbetzes favorèvoles a reformas chi oferrerent unu ruolu efetivu a sos Istamentos e a s'Udièntzia Reale in s'amministratzione de sa Sardigna, ma fiant contràrios a dare un'imprenta democràtica a custas reformas aberende sas ghennas a una partetzipatzione de classes sotziales mannas in s'amministratzione. Sos riformadores moderados fiant fintzas favorèvoles a moderare carchi etzessu de su feudalesimu, pro esempru cheriant abolire sos deretos feudales contierrados, cussos achiridos dae carchi nòbile ma chi fiant cuntestados dae sas "villas" (biddas o bidditzolos) infeudadas. Nointames, francu s'abolitzione de sos deretos feudales contierrados, sos riformadores moderados fiant favorèvoles a mantènnere su feudalesimu in Sardigna. Custa positzione de cauteladu riformismu est fintzas espressada in su càntigu "Su patriotu sardu a sos feudàtarios" iscritu dae Frantziscu Ignàtziu Mannu, càntigu chi est devènnidu meda pobulare e chi rapresentat oe, dae su 28 Aprile 2018, s'Innu ufitziale de sa Sardigna. In su càntigu, nointames carchi cantzu de denuntzia forte meda, s'autore pedit in manera sustantziale sa fine de s'abusu de pòdere de sos feudatàrios, chene però propònnere sa supressione de unu sistema - cussu feudale - oramai isparidu dae belle totu su restu de s'Europa. Sa vitòria de sos novadores at determinadu fintzas su cuntrastu intre su Capu de Subra (Tàtari e su Logudoro) ghiadu dae sa nobilia tataresa e su Capu de Suta ghiadu dae sos novadores binchidores in Casteddu. Sos nòbiles de su Capu de Subra, ispuntzonados e segundados dae su ministru piemontesu Galli della Loggia, ant decraradu difatis una setzessione dae su Capu de Suta. In s'intentu de ristabilire s'òrdine su vitzeré at nominadu Giuanne Maria Angioy Alternos, càrriga chi cunferiat a s'Angioy sas funtziones de supridore de su vitzeré. Derrotados sos reatzionàrios, s'Angioy at dadu su bia a una sèrie de reformas chi tiraiant a rinnovare in manera meda prus radicale sa sotziedade sarda e teniant sa punna de abolire su feudalesimu. Su mètodu isseberadu pro abolire su feudalesimu fiat sa còmpora de sos deretos feudales fata dae sas "villas" (biddas e bidditzolos): difatis, sos deretos feudales beniant tzèdidos in càmbiu de unu cumpensu giudicadu ecuànime. Nointames s'Angioy previdiat fintzas s'impreu de sa fortza contra sos feudatàrios chi refudaiant de bèndere sos diritos feudales issoro. Custas reformas fiant cunsideradas tropu radicales dae sos novadores prus moderados in Casteddu, e s'Angioy est agatadu cuntrastadu e infines derrotadu dae s'esèrtzitu de sos Istamentos in su 1796. Nointames s'Angioy est resèssidu a fuire sa catura e sa morte, rifugiende·si in Gènova e a pustis in Frantza, in ue at sighidu a progetare chene fortuna una rivolutzione in Sardigna chi poderet batire a tèrmine sos pranos suos de reforma polìtica e sotziale.