cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ortzai
S'istòria
Ortzai in s'Edade mèdia at fatu parte de su Giuigadu de Arborea, difatis deghe persones de sa bidda, in su 1388 ant firmadu su tratadu de paghe intre Eleonora e Giuanne de Aragona.
Sa cultura
Ortzai in sos annos at chircadu de mantènnere sas traditziones, s'istòria e sa cultura, comente at fatu s'Amministratzione Comunale seberende su gonfalone de sa bidda. Noe ispigas pro ammentare su pane, ma finas sos 9 bighinados prus mannos (Elisea, Sant'Istasi, S'Arreconza, Sant'Antoni,  'Onca 'e Mussa, Santu Juvanne, Drovennoro, Santa Varvara, Murui); un'angione pro s'atividade de su pastoriu e pro ammentare a Santu Giuanne, su patronu de sa bidda; unu campu de ruju rugradu dae unu palu biaitu pro ammentare su riu Bisine, e s'iscrarea pro sa cale sa bidda est numenada pro sas còrbulas.
S'economia
In su territòriu comunale b'at atividades industriales, atividades ligadas a su mundu agro-pastorale, a sos servìtzios.
De importu sa produtzione de su pane carasadu e de sos durches.
Sas festas
Sas festas prus importantes de sa bidda sunt cussas de Sant’Antoni, sa Chida Santa, su Carrasegare cun sa caratza de su Maimone. Su 24 de làmpadas cussa de santu Giuanne, su patronu de sa bidda; su 29 de làmpadas santu Pedru e Pàulu, su 26-27 de austu Santa Bàrbara.
Persones nòdidas
A ammentare sa cultura de Ortzai cheret nàrrere finas a ammentare persones de importu comente Carmelo Floris, pintore de sa bidda, e sa domo-museu chi sa Comuna at comporadu in su 1999, cun òperas, documentos de su pintore e de sa famìlia.
Àteras persones de importu sunt Diegu Mele, de Bitzi ma arribadu a Ortzai in su 1836, poeta, iscritore. De ammentare sa poesia “In Olzai non campat pius mazzone”).
Cloro
Su cloro o cloru (de su gregu χλωρός, chloròs, «birde pàllidu») est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica cun nùmeru atòmicu 17 e sìmbulu Cl. Faghet parte de su grupu de sos alògenos, postu in su grupu 17 de sa tàula periòdica. Su gasu cloro est birde grogàsticu, duas bortas e mesu prus cracu de s'ària e tenet unu fragu allupadore estremamente desagradèssidu e est meda velenosu. In cunditziones istandard e in un'ampru discansu de temperaduras e pressiones su gasu cloro est costituidu dae una molècula biatòmica Cl2 (nùmeru CAS 7782-50-5). Est unu agente ossidante potente, isbianchidore e disinfetante. Suta de forma de anione cloruru Cl− est unu cumponente de su sale comune de coghina (o cloruru de sòdiu) e de medas àteros cumpostos, est meda abundosu in natura e netzessàriu a belle totus sas formas de vida, incluende s'organismu umanu (su sàmbene umanu cuntenet difatis una discreta cantidade de anione cloruru).
Nagib Mahfuz
Nagib Mahfuz est unu de sos iscrittores pius importantes in limba araba de tottu sos tempos, binchidore se su Premiu Nobel in su 1988. Laureadu in filosofia in s'Universidade de su Cairo, aiat trabagliadu pro annos in sa publica amministratzione. Issu est cunsideradu, umpare a Tawfiq el-Hakim, unu e sos primos iscrittores de sa literadura araba contemporanea chi aiada exploradu temas de s'esistentzialismu. Mahfouz at publicadu 34 raccontos, pius de 350 de contos muzzos, dozinas de tramas pro su cinema e 5 oberas teatrales.
Giogu
Pro giogu (o jogu, jocu, zogu) in etologia, psicologia, e unas àteras sièntzias de su cumportamentu, si cumprendet una faina (pro su prus divertente) de intratènnida voluntària e in manera intrìnseca motivada, acumprida dae adultos, pipios, o animales, a su fine de s'ispassiare. Sa paràula "giogu" benit fintzas impreada in modu prus dillindadu, referinde·si a fainas ricreativas de tipu cumpetitivu, e caraterizadas dae miras e règulas in manera rigorosa definidas (che a su casu de sos giogos de sotziedades o de sos giogos de mesa).
Giogu infantile
Sos trastos de su giogu sunt tantu prus eficatzes cantu prus sunt simpres e in manera iscassa istruturados. Duncas ogetos simpres comente a lapis e fozos de papiru, ma fintzas ogetos e sustàntzias naturales comente a matoneddos, cantos de linna, pedras, arena, ludu, abba, sunt in manera notèvole prus adeguados e ùtiles in su costruire de sos giogos e, tando, in agiudare s'isvilupu de su pipiu, respetu a trastos complessos e sofisticados.
Sos vàrios tipos de giogos infantiles
Su pipiu, cando presentat unu normale isvilupu psico-afetivu e cando est a issu oferta custa possibilidade, impreat in manera cuotidiana unu mannu nùmeru de giogos:
In su giru de pagos minutos sos pipios podent colare de unu tipu de giogu a unu àteru, in base a sos issoro bisòngios de su momentu. Custu meravìlliat e ispantat sos adultos sos cales, imbetzes, tirant a impreare su matessi giogu pro unu tempus meda superiore.
Sos giogos podent èssere:
Pro cantu riguardat s'edade, sos giogos podent èssere esecutados cun su grupu de sos paris o cun pipios chi tenent un' edade majore o minore. Mentras su pipiu normale preferit giogare cun sos coetanei sos pipios cun istorbos psicològicos a càusa de sos issoro lìmitet preferint giogare cun sos pipios de edade majore o minore, ca sos prus mannos, cando chessint a instaurare un'atitudine paterna o maternu, sunt prus accettanti e cumprensivos. Pro su pipiu istorbadu est prus fàtzile giogare cun sos pipios prus minores giacché custos, pròpiu pro ite prus minores, tenent minores at pretèndidu e sunt prus pagu giudicantes.
S'acostamentu filosòficu
In s'antighidade, Aristòtele at acostadu su giogu a sa ditza e a sa virtude, distinghende·lu de sas fainas praticadas pro netzessidades. Immanuel Kant at definidu su giogu un' faina chi produet geniare, classificabile in giogu de fortuna, giogu de arte e musicale, giogu de pensamentos. Nemmancu sa natura est priva de manifestatziones de giogos, cales sas sovrabbondanze, sas superfluità; Friedrich Schiller at reconnotu in custu fenòmenu sa manifestatzione de su giogu estèticu. Annotamala at afidadu a su giogu sa funtzione de tràmite pro segudare sa libertade e s'espressione de sa fantasia.
In s'òpera Homo ludens (1938) su filòsofu olandesu Johan Huizinga cuntzentrat s'atentu suo in su giogu comente a complessu sistema culturale: « [...] custu non signìficat chi su giogu muta o si cunvertit in cultura, ma masaprestu chi sa cultura, in sas fases originàrias suas, batit su caràtere de unu giogu; benit rapresentada in formas e istados de ànimu lùdicos: in tale "dualidade-unidade" de cultura e giogu, giogu est su fatu primàriu, ogetivu, percepibile, determinabile in manera cuncreta; mentras sa cultura no est chi sa cualifica aplicada dae su cabu istòricu nostru datu a su casu.»
Gregory Bateson, imbetzes, indivìduat s'essèntzia de su giogu in su suo èssere metalinguaggio: sende chi sos giogos sunt carchi cosa chi "no est su chi paret", pro ite un' faina lùdica siat a beru tale ogni giogadore depet pòdere afirmare: "Custu est unu giogu", est a nàrrere nche depet èssere sa consièntzia chi s'atzione est fitìtzia e chi "meta-comùnicat" custa fintzione sua. Sa metacomunicazione, tando, pro Bateson tzeracas pro rivelare sa natura de su "comente chi" de su giogu, e sa creatzione sua de unu mundu irreale in cale atzionas fitìtzias sìmulant atzionas beras.
S'acostamentu sotziològicu
Pro cantu riguardat sa prospetiva sotziològica, Roger Caillois definit sa faina de su giogu comente:
Semper Caillois proponet una classificatzione de sos giogos in base a bator categorias:
In sa base de custas classificatziones, Caillois costruit una sotziologia chi ala de sos giogos in cantu "signas" a fundu connotados, resumos de sas caraterìsticas de sas diversos cuntzetos de su mundu de sas sotziedades in cales sunt in impreu.
S'acostamentu psicològicu
Ma est sa psicologia chi prus de ogni àtera disciplina at bidu in su giogu su protagonista de s'isvilupu psicològicu e mescamente de sa personalidade de su pipiu. Su primu a si nd'ocupare est istadu Sigmund Freud, chi rintracciò in sos giogos de su mascru, su tentativu de imitare su babbu e nde cobèrrere su ruolu suo, mentras cun sos giogos suos sa fèmina chircat de atuare cudda autoridade chi las benit negada. Freud at a signalare s'ativatzione, durante sos giogos de sos pipios, de su protzessu de identificatzione. Su giogu est in gradu de agiudare sos pipios a superare sas timorias issoro, pro ite li cunsentit de trasferire s'ogetu de sa timoria in unu àteru ogetu, familiare e tando non perigulosu.
Pro meda tempus si sunt contrapostas in s'argumentu duas teorias praticamente opostas: cussa de su "post-esertzìtziu" de Edward H. Carr, pro cale sa faina lùdica diat serbire a perfetzionare una noa dinàmica cumportamentale, e cussa de su "pre-esertzìtziu" de Karl Groos, chi bidet su giogu comente a momentu propedèuticu a su chintu adultu.
Custas duas teorias sunt istadas armonizadas dae Jean Piaget, chi reconnoschet a su giogu una funtzione tzentrale in s'isvilupu de un'isfera cognitiva personale e de sa personalidade.
Un'ulteriore afinamentu de s'interpretatzione de sa faina lùdica benit de su psicòlogu russu Lev Vygotskij, chi cunsìderat su giogu fintzas comente a fortza ativa pro s'evolutzione afetiva e umana de su piseddu, non solu cognitiva comente a in Piaget.
Vygotskji crìtica fintzas sas bisiones de su giogu comente a faina non finalistica e non produtiva, in cantu, si puru autu de su totu gratuitu, costituit un'etzetzionale elementu de crèschida e de definitzione de s'istrutura de personalidade in totus sos aspetos suos.
Gesùs
Gesus de Nazaret, pro sos cristianos est su Fillu de Deus, e benit tzerriau cun tantos ateros nomenes: est a narrere, su Nazarenu, su Messia o Cristu, su Sarbadore, su Redentore. Propriamente su nòmene Gesus bolit nai Sarbadore.
Trota
Trota (Salmo trutta), est sa trota comuna. Pische de abba druche de unos 30 cm de longaria. Vivede in sos rios de montagna in abba currente e pulida. Est unu pische appretziadu dae sos piscadores. Calchi ispetzia s'agatada in mare.
Gesùs
Segundu is cristianus Gesus est bennidu in custu mundu dusmila annus fai. A su tempus in su cale fiat imperadore Cesare Augustu, comente narat su Vangelu de Luca. Est naschidu in Betlem, pro batire sa paghe, sarbamentu a sos òmines chi lu fint isetende, comente si leghet in sa Bibbia. Ischimus su nòmene de sa mama, Maria de Nazaret. Gesus at bividu in pitzinnia e gioventude in Nazaret.
Inoghe at trabagliadu faghinde su mastru de ascia e cando teniat trint'annos at comintzadu a preigare. Si leghet in sos Vangelos chi s'incomintzu fut: "Su regnu de Deus est vicinu, cunbertidebos e creide a su Evangelu". In sos vangelos si leghet su chi Cristu at fatu e s'insegnamentu chi at lassadu.
S'insegnamentu sou lughede in sas parabulas o contos chi at contadu pro faghere cumprendere medas cosas de Deus, de s'òmine, e de su destinu de s'òmine, chi bivet subra sa terra ma est destinadu a una vida chi non acabat mai. Cristu mutiat Deus " Su Babbu meu", e cando faeddaiat de sos òmines de Deus naraiat " Su Babbu bostru".
Bidda
Una bidda ('idda o fintzas vidda) est una tzitade pitica. Sa paraula benit dae su latinu villa. Cando si narat bidda, si podet inditare una bidda in particulare (comente "sa bidda de Benetutti"). Si podet narrere bidda fintzas in generale (comente "in ue est chi fias?" "in bidda"). Is chi bivint in una bidda si tzerriant cun su nomene chi benit de sa bidda (comente "unu benetuttesu").
Indonèsia
S'Indonèsia, connota ufitzialmente che Repùblica de Indonèsia, est un'istadu de su sud-estu asiàticu. Cumpostu dae 17.508 ìsulas (datu ufitziale de su guvernu indonesianu, ministèriu de su coordinamentu marìtimu, de su 27 maju 2018), est su prus mannu istadu-artzipèlagu de su mundu. Tenet istèrrida de 1.904.569 km² e cun populatzione de unos 270.461.776 bividores est su de bator Paisos prus populados de su mundu a pustis de Tzina, Ìndia e sos Istados Unidos e in antis de Pakistàn, Nigèria e Brasile, annotamala est su paisu a majoria musulmana cun prus bividores de su mundu.
S'Indonèsia est una repùblica democràtica presidentziale. Sa capitale natzionale est sa tzitade de Giacarta, situada in s'ìsula de Giava. Sas fronteras terrestres sunt cun Malaìsia in s'ìsula de su Bòrneu, cun Pàpua Noa Guinea in s'ìsula de Noa Guinea e cun Timor Orientale in s'ìsula de Timor. Unos àteros istados a curtzu sunt Singapore, Filipinas, Brunei, Austràlia e Ìndia (ìsulas Andamanas e Nicòbares).
S'importu cumertziale cara a sa regione de s'artzipèlagu malesu remontat a su nessi a su de 7 sèculos, cando su Regnu Srivijaya giai cummertziaiat cun Tzina e Ìndia. Sos soberanos locales aiant adotadu gradualmente de s'Ìndia su modellu culturale, religiosu e polìticu giai dae sos primos sèculos a pustis de Cristu, cun sa froridura de regnos indùs e buddhistas. S'istòria indonesiana est istada influentziada dae sas potèntzias istràngias, interessadas a sas mannas risursas naturales chi podiat ofèrrere custa terra.
S'Islam est istadu intradu dae sos mercantes istràngios. Sas potèntzias europeas si fiant dèpidas gherrare pare·pare a su fine de monopolizare su cummèrtziu de sas ìsulas de sa Sonda e de sas Molucas durante s'Edade de sas Iscobertas. A pustis de tres sèculos e mesu de colonialismu olandesu, s'Indonèsia si fiat asseguradu s'indipendèntzia a pustis de sa segunda gherra mundiale. S'istòria reghente de s'artzipèlagu s'est luegus fata treulada, cun disafios postos dae calamidades naturales, dae su problema de su separatismu, dae su protzessu de democratizatzione, e de sos perìodos de mudàntzias econòmicas lestras.
Sende chi est fata de numerosas ìsulas, s'Indonèsia s'assentat in isvariados grupos ètnicos, linguìsticos, religiosos. Cussu giavanesu est su grupu ètnicu prus numerosu e dominante.
Comente istadu unitàriu e natzione, s'Indonèsia at isvilupadu un'identidade cumpartzida basada in una limba natzionale, una diversidade ètnica, unu pluralismu religiosu in sinu a una populatzione de majoria musulmana, e un'istòria de colonialismu e de rebellia a issu matessi.
Su motu natzionale indonesianu, chi s'agatat poderadu de sa legendària Garuda, est a nàrrere s'àbbile mitològicu chi odrìngiat s'istendarte, est emblemàticu in custu sensu: Bhinneka tunggal ika ("Unidos in sa diversidade", literalmente "Medas, ma unu"). Nointames sas tensiones e su separatismu ant batidu a iscontròrios violentos chi ant a bortas arruinadu s'istabilidade polìtica e econòmica.
S'Indonèsia est un'istadu de cuntrastos: possedit ampras àreas ispopuladas e arestes, chi sustentant una de sas majores biodiversidades de su praneta, e ìsulas densamente pobuladas (petzi Giava a sola contat 148 milliones de bividores). Mannas sunt sas risursas naturales, in parte galu no isfrutadas, ma sa poberesa, a cumintzu de su de 21 sèculos, est galu una realidade pro una parte manna de sa populatzione.
Àrthana
Àrthana o Àrtzana (in italianu Arzana) est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra de 2.730 abitantes.
Giacarta
Giacarta (AFI: /ʤaˈkarta/; in indonesianu Jakarta o DKI Jakarta, giai Batavia, Jayakarta, Djakarta, DKI Daerah Khusus Ibu kota,) est sa capitale e sa printzipale tzitade de s'Indonèsia. Posta in sa costa nord-otzidentale de s'ìsula de Giava, tenet istèrrida de 661,52 km² e populatzione de 10.075.310 bividores.
Augusta (Maine)
Augusta est una bidda de unos 19.000 abitantes, capitale de s'istadu federadu de Maine e sea de sa Contea de Kennebec.
Augusta est sa bidda prus manna de oto in Maine e sa de 3 capitale de istadu prus pitia in fatu a Montpelier, in Vermont e de Pierre, in Dakota de Sud.
Sa bidda tenet universidade: s'University of Maine at Augusta chi est una sede de su sistema univesitàriu de s'istadu.
Lotzeri
Loceri est una bidda de 1.336 abitantis de sa Provìntzia de s'Ogiastra.
Limerick
Limerick (in gaèlicu irlandesu Luimneach,, paule deserta) est una tzitade de sa Repùblica de Irlanda, situada in s'ala sud-otzidentale de su Paisu, acanta de sa foxe de su riu Shannon chi la rugrat.Est cabulogu de s'omònima contea in sa provìntzia istòrica de su Munster.
In manera mala stereotipada comente sa tzitade de sos leputzos, tenet un'antiga traditzione isportiva: pro su rugby, fintzas chi unu tipu de atzione de giogu si tzerriat Garryowen comente a unu de is iscuadras de sa tzitade, ma fintzas pro s'hurling, isport a beru difusu in sa natzione.
A su 2011 sa populatzione de s'àrea urbana fiat de 91.454 abitantes, mentras sa tzitade in manera singulare contaiat 57.106 abitantes.
Istòria vichinga
Sas primas rastas tzertas de Limerick sunt datadas 812, cando cun tzertesa fiat un'insediamentu vichingu situadu subra King's Island, un'isolotto de su Shannon, ma b'ant medas elementos chi faghent presupporre s'esistèntzia de s'insediamentu giai meda tempus in antis: a esèmpiu Claudio Tolomeo, in una mapa romana de su 150 belle, mustra un'insediamentu in s'ìsula mutidu Règia, mentras est de su 434 sa bìsita in su logu de San Patrizio pro su batìsimu de unu signoras locale, Carthann su Bello.
Su re vichingo Tomrair mac Ailchi, aiat costruidu su primu insediamentu vichingo istàbile subra King's Island (Inis Sibhtonn) in su 922. Aiat bènnidu in manera essentziale comente a base pro acumprire bardanas longu su cursu de su Shannon e pro lòmpere su Lough Derg e su Lough Reas, ispetzialmente de monastèrios e fàbricos eclesiàsticos. In su 937 sos Vichinghi de Limerick s'aiant tumbadu in batalla cun cussos de Dublinu in su Lough Reas e aiant istadu sopraffatti. In su 943 aiant bènnidu in manera noa derrotados cando su capu de s'ereu Dalcassian s'aiat acordadu cun Ceallachan, re de su Munster, e sos vichinghi de Limerick aiant istadu costrintos a pagare tributos a sos ereos. Su pòdere de custas populatziones no aiat istadu mai aporridu in auge, e s'aiant reduidu cun su tempus a meru ereu semper prus pagu influente; nointames, aiant tentu semper unu ruolu printzipale in sos chertos a su pòdere. S'arribu de sos Anglo-Normannos in sa zona in su 1172 stravolse ogni ite. Domhnall Mor O'Brien aiat ràidu a sa terra sa tzitade in su 1174 in unu tentativu de la sutràere a sos invasores, nointames custos ùrtimos l'aiant caturadu definitivamente in su 1195, in suta de Giovanni de Inghilterra. In su 1197, una legenda locale bolet chi Limerick apat retzidu su primu Istatutu suo e su primu Mayor (sìndigu), Adam Sarvant. Unu casteddu, costruidu pro òrdine de re Giovanni e a issu intituladu, aiat istadu cumpletadu a inghìriu a su 1200. In suta de sa paghe generale imposta de su domìniu normannu, Limerick aiat prosperadu comente a portu e tzentru de cummèrtzios. In custu perìodu sa tzitade aiat istadu dividida in duas zonas bene distintas, s'English Town ("tzitade inglesa") subra King's Island, e s'Irish Town ("tzitade irlandesa") creschida in s'isponda meridionale de su riu. Unu documentu de su 1574 ammaniadu pro unos ambasciadores ispagnolos marca custu momentu prosperoso:
Assìtios e tratadu
In sa Guerra guglielmita, a sighidu de sa Battaglia de su Boyne in su 1690, sas fortzas frantzesas e irlandesas (14.000 in totale) s'aiant riunidu in cara a sos muros de Limerick. Su tempus e sas continas gherras aiant romanidu e bisestradu sas fortificatziones unu tempus fieras, a su puntu chi las armades ocupantes andaiant narende chi sos muros diant èssere rùidas fintzas cun melas martzas. Sos assedianti guglielmiti, 20.000 de nùmeru, aiant istadu scacciati in unu tentativu cun armas de fogu a #curtzu betada dae Patrick Sarsfield. In cumbatas furiosas, sos muros aiant istadu abertos in tres ocasiones, ma sos difensores aiant bintu e sos issos oppositori s'aiant retiradu a Waterford.
Sas fortzas de Guglielmo aiant torradu in s'austu de su 1691. Limerick era oramai s'ùrtima roccaforte de sos Giacobiti catòlicos, in suta de su cumandu de Sarsfield. SOS rinfortzos promìtidos dae sa Frantza aiant fallidu s'arribu de su mare, provochende su massacru de 850 difensores in su Thomond Bridge, e sa resa tzitadina pro sa paghe. Su 3 santugaine 1691 su famosu Tratadu de Limerick aiat istadu firmadu impreende un' enorme pedra in su ponte comente a mesa. Su tratadu permitiat a sos giacobiti de si nd'andare cun prenos onores militares e salpare pro sa Frantza, ma duas dies a pustis aiant arribbadu sos rinfortzos cùbidos. Sarsfield aiat istadu ispintu a cumbàtere ma aiat refudadu, insistende de bòlere respetare sos patos. Sarsfield salpò pro sa Frantza cun 19.000 tropas formende s'Irish Brigade (fenòmenu mutidu Bolu de sas ocas selvatiche). Posca chi custas fortzas aiant lassadu sa tzitade, sos gueglilmiti ripudiarono su tratadu, fatu istòricu chi porrida àncora su marigosu in buca de chi lu contat in tzitade.
Istòria moderna
A sos cumintzos de su XVIII sèculu Limerick era un'importante porridu britànnicu, meda ativu in sos iscàmbios atlànticos chi l'aiant cunsentidu un' espansione considerevole, ultres chi una tzerta prosperidade. Medas edifìtzios chi àncoras oe podent èssere apretziados sunt de custu perìodu, comente a s'House of Industry. Durante sa Manna carestia irlandesa, Limerick aiat istadu una de sas tzitades, gràtzias a su cummèrtziu, chi nd'aiat sufridu de mancu, fintzas si sos influssos aiant istadu comente si siat graes.
In su 1878 s'insediò una comunidade ebràica, fuida dae sa Lituània, chi aiat istadu in antis atzetada, ma cun su tempus, insertende·si meda bene in sos cummèrtzios, aspetu econòmicu printzipale de Limerick, aiat cumintzadu a èssere tratada cun astio: ispintos dae sa Crèsia Catòlica irlandesa, sos abitantes aiant cumintzadu sporadiche ma emblemàticas rappresaglie antisemite; cando chi sos ebreos aerent agatadu apògiu de sos Protestantes, aiant prefertu fuire a Cork, o pro insediarvisi o pro salpare cara a s'Amèrica. Custu fatu aiat bènnidu mutidu su "Pogrom de Limerick".
A su cumintzu de su Noighentos s'istòria de Limerick aiat istadu contrassegnata de chertos e gherras: in comintzu sa chi aiat istadu mutidu Limerick Soviet, unu boicottaggio de massa cara a sas tropas britànnicas pro protesta contra raid de arrestos e esecutziones pro cussu chi si suponiat aerent tentu raportos cun su Sinn Féin, a cussu tempus pobulare in tzitade.
Posca sa gherra de indipendèntzia e sas gherras mundiales, Limerick s'aiat agatadu a èssere una tzitade retrograda e economicamente arretrada: arta emigratzione e disocupatzione fiant difusas a beru, mancaiant indùstrias e s'ùnica bera fonte de traballu tertziària era s'Aeroportu Internatzionale de Shannon. Posca sa Celtic Tiger de sos annos 1990, sa situatzione est bortada, aprofitende de totu sa crèschida econòmica irlandesa, cun sa creatzione de vàrios istitutos, indùstrias e una modernizzazione contina de sa tzitade.
Architetura
Su tzentru tzitadinu est divididu in sas duas antigas e traditzionales zonas de "English Town" in s'ala terminale meridionale de Kings Island, chi includet su casteddu, e "Irish Town" chi includet sos antigos caminos in s'isponda meridionale de su riu, a sas cales s'agiunghet su tzentru econòmicu mutidu "Newtown Perry". S'ùrtima zona aiat istadu costruida in su tardu XVIII sèculu in antis de s'Act of Union e, ite inusuale pro una tzitade irlandesa e ùnica pro Limerick, cun una pranta meda regulare, formada dae caminos perpendicolari a griglia. Sas àreas suburbanas, ue bias oe sa majore ala de sa populatzione, sunt creschidas partende de su tzentru longu sos caminos printzipales pro Ennis (North Circular & Ennis Road areas /Caherdavin), Dublinu (Castletroy e s'Universidade) e Cork (Ballinacurra / Dooradoyle /Raheen). Sas domos suburbanas sunt a parusu a duas pranos pro sìngulas famìlias. Custas aiant istadu costruidas in sos annos sessanta in grussas tentas dae progetos de su guvernu, cando chi b'apant vàrios esèmpios de Istile edwardiano e domos antigas de sos annos trinta.
Meda de s'architetura georgiana era ladina in tzitade de su XIX sèculu. Cando chi apat subidu medas demolitziones, manna ala de su Newtown Perry àncorat mustra palesi influèntzias de s'istile. Importantes edifìtzios architetònicos sunt su King John's Castle e sa St Mary's Cathedral a English Town e sa St John's Cathedral. S'in antis catedrale, betza prus de 800 annos, est una de sas prus antigas crèsias de Irlanda, mentras sa segunda, bene prus moderna, est una de sas prus artas.
Educatzione
Limerick est un'importante tzentru de s'annestru superiore irlandesu posca Dublinu e Cork, tenende una pròpia universidade e vàrios colleges.
S'University of Limerick (UL), situada 5 km a est de su tzentru tzitadinu in su sobborgo de Castletroy, e rinomata a livellu internatzionale pro s'ingegneria, informatzione tecnològica, sièntzias materiales, sièntzias motorie e isportivas, sièntzias umanistiche, sièntzias sotziales e mùsica (s'Irish World Music Centre ispetzializat in mùsica e dansa traditzionales, mentras sa matessi UL acasàgiat sa "Irish Chamber Orchestra"). Sa populatzione studentesca est de belle 12.000 membros.
Su Mary Immaculate College, collegadu a s'University of Limerick, ispetzializadu in sas artes, est pagu prus a sud-ovest de sa tzitade. Su Thomond College of Education era un'iscola de sutzessu pro sa formatzione de insegnantes (de su segundu livellu) e aiat istadu integradu in s'universidade in su 1991.
Infrastruturas e trasportos
Limerick est segudada in manera cuotidiana de numerosos trenos in arribu de sas unas àteras duas majores tzitades irlandesas, Cork e Dublinu. Tres furriadas a sa die partint annotamala trenos pro Waterford, mentras frecuentet sunt fintzas sos collegamentos cun sa bighina Ennis e carchi istatzione de sa contea de Tipperary.
S'aeroportu intercontinentale de Shannon est a solos 20 km e collega Limerick a medas localidades europeas e nordamericanas.
Aparixamentos
Limerick est aparixada cun:
Argòn
S'argòn (de su gregu ἀργός -όν "argòs -òn", significadu: praitzosu, mandrone) est s'elementu chìmicu de sa tàula periòdica chi tenet a sìmbulu Ar e comente a nùmeru atòmicu 18. Est unu gasu nòbile de su perìodu 3 e costituit su 0,95% tzirca de su volùmene de s'atmosfera terrestre.
Mutettu
Su mutèttu (connòttu fìntzas comènte muttu, repentina o ottada) est una forma de improvvisadùra poetica de sa Sardigna de zòsso in campidanesu, mèntras chi in s'àla de sùsu b'at sa battorina in logudoresu. B'at duas càstas de mutettus: sos "mutettus a dus pèis" chi sun cùrtzos, e sos "mutettus a ottu pèis" chi sun longos. Su mutettu longu o a otto pèdes tènet una metrica cumpricàda, e sun in pacos sos cantadores chi sun capàssos de improvvisàre su mutettu a duos pèdes a cumpònner bene cussu longu. In intro de custa cumposissiòne, sìat longa sìat cùrtza, b'at duas partes chi sun a divèssu: una sterrina de otto vèrsos (a bìas pèri de nòve o dèche) pro su mutettu longu, duas pro su mutettu a duos pèdes e, in prus, una torrada (o cobertantza/crobetantza) de duos vèrsos.
Limbas bantu
Sos Limbas Bantu sunt unu gruppu de limbas chi s'agatat printzipalmente in s'Africa de sud.
Fòsforu
Su fòsforu est unu elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 15 e sìmbulu P. Est unu non-metallu multivalente chi pertenet a su grupu de s'azotu (grupu 15) chi s'agatat in sa natura cumbinadu in fosfatos inorgànicos e in organismos bividores ma mai in istadu nadiu. Est reativu meda e s'òssidat de ispontu in cuntatu cun s'ossìgenu atmosfèricu emitende lughe, dende nùmene a su fenòmenu de sa fosforescèntzia.
La Vall d'Uixó
La Vall de Uixó (in castiglianu Vall de Uxó) est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma Valenciana. Est postu in una badde a s'internu, ma a unos dexe chilòmetros de sa Costa de s'Azahar (Costa de s'Arangios) in su Golfu de Valencia.
Istòria
Si tenent testimonias archeològicas de s'esistèntzia in època preistòrica de grupos umanos in sa gruta de su riu suterràneu de San José. Sa zona aiat istadu poi abitada dae sos Ibèrios, durante sa dominatzione romana sa populatzione s'aiat dedicadu in manera essentziale a s'agricultura com'est dimostradu dae sos acatamentos de restos de villas romanas ma non de tzitades. De s'ocupatzione visigota restat una necropoli de su VI-VII sèculu, s'ocupatzione àraba no at lassadu edifìtzios pro ite aiant istadu distrùidos o modificados e impreados in manera diversa de sos Cristianos chi aiant conchistadu sa tzitade in suta de su cumandu de Giagu I de Aragona in su 1238, a pustis de chi aiat istadu domìniu beru finas su 1436 cando su re Alfonso su Magnànimu aiat donadu a su frade Enrico carchi tzitade intre cale Vall de Uixò chi aiat mantentu poi in sos sèculos imbenientes s'istadu de segnoria fintzas a cando in su 1811-23 custas aiant istadu abolidas in manera legale.
In su 1609 aiant istadu espèllidos sos Morescos (àrabos batijados) e a s'issoro postu aiant bènnidu cristianos de sos paisos serentes chi aiant formadu cun sos cristianos giai chi esistint su nùcleu originàriu de s'atuale populatzione. Sa faina fiat a cussos tempos in manera essentziale girada a s'agricultura e s'aiat isvilupadu fintzas s'artesania chi s'aiat distintu in sa produtzione de vasàmine de terracota e de caltzamentas de cànapa o de corda, finas a cando in s'in antis metade de su de 20 sèculos s'aiat formadu un'indùstria pro sa produtzione de sabatas, in antis solu pro s'esèrtzitu ma poi fintzas pro sos tziviles chi aiat impreadu, sa majore ala de sa populatzione, mentras s'agricultura s'aiat cunvertidu printzipalmente a sa produtzione de sos agrùmenes favorida de su clima mite pròpiu de custa zona. Custa est sa situatzione econòmica atuale, ma sa crisi de s'indùstria calzaturiera cunsighente a sa delocalizzazione de sos tzentros de produtzione europeos in Oriente chi at reduidu in manera notèvole sos costos mescamente de sa manodòpera, at costrintu carchi azienda calzaturiere a sessare sa faina o a reduire sa produtzione, sicché in farta de diversificazione de s'indùstria e sas caraterìsticas monoculturales de sas diversas impresas si sunt averguende preoccupantes pèrdidas de locos de traballu.
Monumentos e logos de interessu culturale e turìsticu
Ogni bighinadu tenet sas festas suas, chi s'acumprint de abrile a santugaine.
Fanosa est sa Feira (fiera) agrìcula de machineria e commertziale.
Latinu de s'Africa
Su latinu de s'Africa fiat una limba noulatina chi sos Romanos de s'Africa faeddaiant a tardu periodu romanu e primu bizantinu, in antis chi su Califfadu Omayyade si nche la aìat pigada in su 696. Si connoschet pagu e nudda de custa limba, ca in ie si iscribìat solu in latinu classicu, ma si narat chi su latinu africanu fiat giai bennidu diversu dae su latinu normale e, a pustis, s'arabu nche lu aìat bogadu cun sa conchista musulmana.
Ateras limbas a pare
Ateras limbas allegadas in Africa de susu, in antis de su colunialismu europeu, fint sa limba franca mediterranea, unu ammisturu cun faeddos pigados dae arabu e limbas romanzas, e unu limbazu de s'ispagnolu chi nde aìant giuttu sos ebreos sefarditas.
Austinu de Ippona
Austinu de Ippona, jamadu erroneamente Aurelius in su medioevo, est connòschidu comente Sant'Austinu, (latinu: Augustinus Hipponensis).
Fizu de una cristiana, Mònica, e de unu paganu, Patrìtziu. De cultura latina. A Cartàgine istùdiat retòrica. Insegnante de retorica a Tagaste, Cartagine e Roma. In gioventude s'est avvicinadu a sa dottrina de sos manicheos, chi a poi hat refiutada. Su 384 est a Milanu insegnante de retorica. Inoghe connoschet Ambrosu, piscamu de Milanu. Austinu no est ancora cristianu. Sas preigas de su piscamu e sa lettura de oberas neoplatonicas l'agiuant a si cunvertire, e retzit su batijimu su 387 dae Ambrosu. Partit po s' Àfrica. Tzelebres sos arrejonos cun sa mama, Monica, a Ostia, prima de partire. Diventat predi su 391 e comintzt a preigare cun sutzessu; su 395 est cunsacradu piscamu de Ippona. Elocuente, de cultura manna, s'est dedicadu a cumbàtere sas dotrinas erèticas de manicheos, donatistas, pelagianos. At partetzipadu a divescios Concilios e sinodos, e sempre est istadu unu faru de dotrina. Sos Vandalos aiant occupadu su nord Àfrica e si funt avicinende a Ippona. Est istadu Piscamu po 35 annos. Morit a Ippona su 28 de austu de su 430.
Dutore de sa Creja, e unu de sos Padres de sa Creja latina. Sa festa sua su 28 de austu. Unu de sos pensadores pius mannos.
Est diffitzile faghere s'elencu de sos iscrittos suos. Unu incompletu:
Sos iscrittos de Austinu sunt istados regoltos in 11 vol. in -fol., dae sos Benedettinos de Saint Germain a Parigi in su 1700.
Bangkok
Bangkok (frantzesu: Bangkok, thai: บางกอก), in tailandesu: Krung Thep Maha Nakhon o simplemente Krung Thep (thai: กรุงเทพมหานคร, กรุงเทพฯ; pronùntzia[?·info]) est sa capitale e sa prus tzitade manna e populada de Tailàndia, posta a longu a longu de su riu Chao Phraya, a curtzu de su golfu de Tailàndia. Segundu su tzensu de su 2010, teniat una populatzione de prus de 8,3 milliones de bividores, paris a su 12,6% de su totale de s'istadu, mentras fiant prus de 14,6 milliones (22,2%) is chi biviant in sa ròdia de regione metropolitana. Intre is tzitades prus populadas e traficadas de su mundu, puru una de is destinatziones preferidas de su turismu mundiale, partende dae sa segunda metade de su de 20 sèculos at connotu un'isvilupu industriale lestru meda, rapresentende una de is tzitades economicamente prus dinàmicas de su sud-est asiàticu.
Vìlnius
Vìlnius ([ˈvʲɪlʲnʲʊs]) est sa capitale de sa Lituània. Posta in su sud-estu de sa natzione, sa tzitade tenet unos 540.000 bividores e est duncas sa prus manna de Lituània e sa segunda prus manna (in fatu a Riga) de is Repùblicas Bàlticas.
Sa parte antiga de sa tzitade est istada decrarada patrimòniu de s'UNESCO in su 1994. In su 2009 est fintzas istada Capitale europea de sa Cultura impare a sa tzitade austrìaca de Linz.
In s'istòria de Vìlnius, is bividores ebreos ant tentu influèntzia manna fintzas a su sèculu de 20, tantis ca fiat mentuada comente "Gerusalemme de Lituània".
Antine Nivola
Antine Nivola, a s'anàgrafe Costantino Nivola Mele (Orane, 6 trìulas 1911 – East Hampton, 6 maju 1988) e connotu in sos Istados Unidos fintzas cun su nùmene de Tino Nivola  , est istadu un'artista e iscultore sardu.
Su Museu Nivola de Orane, in Sardigna, cunservat sa regorta prus manna e de importu de sas òperas suas. At semper firmadu sos iscritos suos e totu sas lìteras suas impreende "Antine Nivola", su nùmene sardu suo.
Biografia
Su babbu fiat mastru de muru e dae issu Antine at imparadu sos primos rudimentos de su mestieri. In su 1926 at incumentzadu a traballare comente a apprendista pro Mario Delitala, pintore e intzisore, chi fiat traballende a sa decoradura de s'àula magna de s'Universidade de Tàtari. Dae su 1931, gràtzias a una bursa de istùdiu, at frecuentadu in Monza s'ISIA (Istitutu Superiore de Indùstrias Artìsticas) in ue s'est diplomadu comente a gràficu publitzitàriu in su 1936. In Monza at tentu comente a cumpàngios de cursu Fancello e Pintori, sardos comente a issu.
S'annu imbeniente est devènnidu diretore de s'ufìtziu gràficu de s'Olivetti, pro sa cale at realizadu sas decoraduras de su padiglione italianu in s'Espositzione Universale de Parigi (Exposition Internationale de Arts et Techniques dans sa Vie Moderne).
In su 1938 s'at cojuadu a Ruth Guggenheim, una cumpàngia de cursu tedesca de orìgine ebràica (morta su 18 de ghennàrgiu de su 2008) e est istadu costrintu dae sas persecutziones antisemitas a abbandonare s'Itàlia, tramudende·si in antis in Parigi, in ue at traballadu comente a disegnadore, e posca, comente a medas àteros intelletuales e artistas europeos, a pustis de s'invasione nazista de sa Frantza, in New York. Inoghe at dèpidu superare a s'incumintzu dificultades mannas, finas a cando in su 1941 est istadu nominadu Art Director pro sa rivista "Interiors and Industrial Design", incàrrigu chi at mantentu pro ses annos. In New York at agatadu un'ambiente culturale ricu de fermentos istimolantes e at istrintu amighèntzia cun medas rapresentantes de sas avanguàrdias artìsticas de su momentu, e prus de totus cun s'architetu mannu Le Corbusier, cun su cale, a s'ispissu, at cumpartzidu s'istùdiu e mescamente carchi sèberu istilìsticu, e Saul Steinberg.
In su 1944 est naschidu su fìgiu Pietro, babbu de s'atore Lisandru Nivola, e in su 1947 sa fìgia Chiara.
In su 1948 at istabilidu s'istùdiu suo in una domo comporada in East Hampton, in Long Island, in ue at creadu sa tècnica de sa colada de tzimentu in s'arena modellada (sand casting) e at connotu Jackson Pollock. In custu perìodu fiat bighinu de domo de Albinu Manca, ma nointames custu cun custu ùrtimu no at istrintu unu raportu de amistade. Sa domo est istada ristruturata in su 1951-52 impreende sa tècnica noa, in collaboratzione cun s'architetu Bernard Rudofsky. A pustis Nivola est torradu in Sardigna pro realizare, pro contu de sa rivista "Fortune", disinnos pro sa campagna antimàlarica de sa Fundatzione Rockefeller. S'at dedicadu mescamente a sa plàstica decorativa ligada a s'architetura, setore in su cale at retzidu incàrrigos semper prus de importu mannu. At insegnadu disinnu in sa "Graduate School of Design" de s'Universidade de Harvard e at retzidu su "tzertificadu de primore" de su "American Institute of Graphics".
In su 1962 at insegnadu in su dipartimentu de arte de sa Columbia University e at otentu reconnoschimentos in New York (medàllia de prata de sa "Architectural League" e diploma de sa "Municipal Art Society"; in su 1967 medàllia de oro e in su 1968 "Fine Arts Medal" de su "American Institute of Architets"). In sos annos imbenientes Antine Nivola at sighidu cun sa faina de s'insegnamentu ("Carpenter Center for the Visual Arts" in s'Universidade de Harvard e s'Universidade de Berkeley) e est istadu fintzas membru, dae su 1972, de sa "American Academy and Institute of Arts and Letters" de New York, fintzas si non teniat sa tzitadinàntzia americana. Est istadu medas bias in Roma, acasagiadu dae s'"Acadèmia americana". In su 1975 est devènnidu membru onoràriu de sa "Royal Academy of Fine Arts" de s'Aja.
Iscultura
S'arte de Nivola partit dae sos materiales traditzionales chi at imparadu a manigiare in sa terra de orìgine sua, cun una tècnica chi at isvilupadu galu de prus abarrende a cuntatu cun su ambiente culturale ricu newyorkesu, in ue fiant rapresentadas sas currentes artìsticas majores de su momentu e chi est istadu importante a beru in sa formatzione sua, cun sa distàntzia dae sa Sardigna chi li permitiat de achirire consièntzia de sas raighinas suas. De mannu importu est istadu fintzas su raportu cun Le Corbusier e cun s'abistesa analìtica sua, su purismu suo e su rigore suo.
Lotzorai
Lotzorai est una bidda de sa Provìntzia de s'Ogiastra, s'agatat a 16 metros in pitzu su mare e jughet 2.150 bividores.
Idiolettu
Si nat idiolettu tottu su cumplessu postu a pare de sos impreos limbisticos chi pertenen a una pessone o grustiu minore de faveddantes.
Provìntzia de su Campidanu de Mesu/campidanesu
Generalidadis
Creada de pagu cun 28 comunus tiraus de sa provìntzia de Casteddu.
No tenit ancora una seu definidia. Po imoi sa seu est in Seddori.
Tirat 1.516,19 kilòmetrus cuadraus e contat 105.400 bividoris (2001).
Sa targa est VS po una lei noa, ma innantis est stètia MD.
Basìlica de Santu Simplìtziu
Sa crèsgia de Santu Simprije est istada fraigada a giru de su XI-XII, in onore de Santu Simprije, píscamu et màrtire sa die 15 maju de su anno 304 d.C. e patronu de Terranòa e de sa Gaddura.
Belmopan
Belmopan est una bidda de unos 14.000 bividores, capitale de su Belize.
Posta in su Distretu de Cayo, Belmopan s'agatat in s'estu de su frùmene Belize e a artària de 76 metros subra su mare, in logu prus intranabile de sa capitale cabudiana, Belize City. Sa bidda est istada pesada in su 1961 a fatu chi Belize City fiat a curtzu de èssere destruida de unu araganu.
Limbazu de sos SMS
Cando si chistionat de su limbàzu de sos SMS si fachet riferimentu a unu idiolettu, chi tenet tzertas carateristicas brachilogicas e tachigraficas a manera de negossiare chin prus lestrésa possibile, pro non b'andare in foras de s'ispatziu a su solitu cuntzèdiu. Custu si ottenet fintzas pro mediu de medas incurtziaduras, formas simprificadas, sincopadas e apocopadas, o ateras trassas comente a cussa de che bocàre carchi sinnu graficu o, a s'imbèsse, de che lu pònner cando ateramènte non si dìat pòdere ind una limba normalitzada, s'impreu de colorìos slang, paritzos elementos extra-verbales (es. s'emoticon) e gai sichinde.
S'importantzia chi tenet oje in die su fenomenu at ispronau a nde tenner contu a limbistas, istudiosos de sa comunicassione, sotziologos, psicologos e ateros espertos.
Remundu Congiu
Remundu Congiu (Ulìana 1762 – 1813 ), poeta. Autore de Passione e morte de Nostru Segnore Gesù Cristu, e de Su triunfu de sa Sardigna, subra de s'invasione de sa  Sardigna tentada dae sos frantzesos (1793).
Caselle Landi
Caselle Landi est unu comunu italianu de 1.765 bividoris de sa Meria o Provìntzia de Lodi, postu in su Lodigianu Basciu a manca de su Po.
Richmond (Virgìnia)
Richmond est una tzitade de unos 204.200 bividores de is Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Virgìnia. Richmond, comente totu is biddas cun cunditzione de City de Virgìnia, non faghet parte de peruna contea.
In sa gherra tzivile Richmond est istada capitale de sa Cunfederatzione a pustis de Montgomery. Nd'at pagadu su prètziu cun artu nùmeru de mortos e distrutziones mannas.
Impèriu ispagnolu
S'impèriu ispagnolu (in castillianu: Imperio español) est istadu unu de sos prus istèrridos de s'istòria. Fiat arribbadu a su pòdere econòmicu, militare e polìticu suta sa dinastia de sos Asburgos, durante sa prus parte de sos de 16 e 17 sèculos. Sa màssima istèrrida fiat imbetzes atzunta cun sos Borbones in su de 18 sèculos, època cando fiat su prus mannu impèriu de su mundu. S'impèriu ispagnolu fiat divènnidu su prus importante de su tempus e su primu a chi si li podiat narare impèriu subra su cale su sole no calat mai.
S'orìgine sua remontat a s'època de s'iscobertas geogràficas a fatu de is viàgios de Cristolu Columbu. Contaiat territòrios e colònias de sa monarchia ispagnola in Amèrica, Àsia, Otzeània e Àfrica, intre chi is Antillas Majores, sa prus parte de su Sudamèrica, de s'Amèrica Tzentrale, parte de su Nordamèrica (sa Flòrida, sos atuales Istados Unidos sud-otzidentales), unos cantos archipèlagos de s'Otzèanu Patzìficu (sas Filipinas). At duradu fintzas a sos primìtzios de su de 19 sèculos cun sas gherras de indipendèntzia ispano-americanas, a fatu de sas cales ddi abarraiant petzi Cuba, Puerto Rico, is Filipinas e unos cantos territòrios de Àfrica. In cunsighidu de sa gherra ispano-americana de su 1898, s'Ispagna aiat tzèdidu a sos Istados Unidos is ùrtimas colònias de sos Caràibes e de su Patzìficu. A is ùrtimas colònias africanas fiat dada indipendèntzia o fiant abandonadas durante sa decolonizatzione de s'Àfrica, agabbada in su 1976.
S'ispagnolu fiat su primu impèriu de s'istòria a lòmpere a istèrridas mannas de territòriu chi non comunicaiant pro mèdiu de terra in totu sos cuntinentes, diferentemente de àteros impèrios mannos prus antigos, comente su romanu e su mòngolu. Pro fintzas, aiat abertu s'istrada a s'iscoberta otzidentale de sos duos otzèanos inesplorados de Atlànticu e Patzìficu (cust'ùrtimu iscobertu dae Vasco Núñez de Balboa).
Les Rita Mitsouko
Les Rita Mitsouko sunt unu grupu musicale pop rock frantzesu formadu de Frédéric "Fred" Chichin e Catherine Ringer, in Parigi, in su 1980.
Giapponesos
Sos Giapponesos / -us o Japonesos (日本人 Nihonjin, Nipponjin) sunt su populu de su Giappone. Sos Giapponesos fachent su 98.5% de totu sa zente chi istat in ibe. Peri su mundu, prus o mancu 130 miliones sunt de erentzia giapponesa; de custos, 127 miliones bivent in Giappone. Zente de radichina giapponesa chi est in ateru locu si narat "nikkeijin" (日系人). Su faveddu "giapponesu" si podet impreare pro inditare a totu diferentes grupos etnicos, cumprendende sa zente de Yamato, Ainu e Ryukyu.
Virgìnia Beach
Cun unos 434.700 bividores est sa bidda prus manna de s'istadu e sa de 38 in sa natzione.
Est logu famadu de turismu.
Palestinesos
Sos palestinesos (الفلسطينيون, al-Filastiniyyun) sun su populu de Palestina innantis de s'istadu de Israele. De raighinas paritzas, sa prus parte chistionat arabu e sun musulmanos, tenende ligàmines de importu cun comunidades cristianas antigas. S'identitade culletiva de palestinesu est in pelea contra s'Imperju Britannicu e su Sionismu. Chene istadu propriu dae su 1948, sos palestinesos si agattan in custas tres situatziones oje in die:
Onda
Onda est una comuna ispagnola de 20.019 abitantes situada in sa comunidade autònoma Valenciana. Est situadu in sa cumarca de Sa Plana Baixa in provìntzia de Castellon de sa Plana Est a tesu de 25 km de Castellon e 65 km de Valencia. Est unu famosu tzentru de produtzione de tzeràmicas (tauleddas) e printzipalmente in custa indùstria si basat s'economia sua.
Omar Bandinu
Omar Bandinu (Bitzi, 1974) est unu cantadore e sonadore sardu, connotu mescamente pro s'atividade sua cun su Tenore de Bitti "Mialinu Pira", in ue faghet su bassu.
Biografia
Nàschidu in Bitzi, at incumintzadu a istudiare su pianoforte in s'Iscola Tzìvica de Mùsica de Nùgoro, e a pustis est intradu in su Cunservatòriu de Mùsica de Casteddu, in ue at acabadu sos istùdios de pianoforte in su 2000 e s'est laureadu fintzas in Mùsica Eletrònica in su 2005, e in Etnomusicologia in su 2012. In su 2006 at fintzas pigadu s'abilitatzione pro s'insegnamentu de sa mùsica.
Cun su Tenore de Bitzi at cantadu pro prus de 20 annos in logos medas de su mundu, dae sa Frantza a su Giapone, e at pigadu parte fintzas a atividades didàticas cun sas iscolas, sas universidades e àteras istitutziones che a sa Regione Sardigna e s'Unione Europea.
Comente solista at collaboradu cun su cumponidore israelianu Yuval Avital, in progetos de chirca musicale in ue at rapresentadu sa traditzione de su cantu a tenore in paris cun àteros artistas ligados a maneras de cantare traditzionales e tìpicas de àteros logos de su mundu. Unu de custos progetos est istadu Human Signs, nàschidu pro more de sa pandèmia de COVID-19. In su 2021 at cantadu comente istràngiu in duas cumpositziones chi s'agatant in su discu Jar'a de su musitzista sardu Paolo Angeli, su chi at imbentadu sa chiterra sarda pre-tarada.
Sonat su pianu in su grupu I Nottambuli, cun sos cales at registradu in sos istùdios de Abbey Road in su 2005, e in s'Ethnico Project de Mauro Usai.
Insegnat in su Litzeu Musicale Bustianu Satta de Nùgoro, e comente entomusicòlogu at collaboradu a s'Entziclopedia de sa Mùsica Sarda publicada dae s'Unione Sarda, e a cunferèntzias e seminàrios medas.
Berna
Berna (in tedescu Bern, in frantzesu Berne, in romanciu Berna) est una tzitade de unos 134.000 abitantes de s'Isvìtzera.
Communemente cunsiderada capitale de s'istadu, est prus de pretzisu sa sea amministrativa de su Cunsigiu Federale e de is Dipartimentos de sa Cantzelleria de Istadu. S'Isvìtzera difatis non distinghit deaderus una capitale federale.
Sa bidda est fentzamentas sea de su Canton Berna, segundu in sa cunfederatzione pro populatzione.
Est sa tzitade de bator prus manna de Isvìtzera a segus de Zürich, Genève e Basel.
Giovanni Battista Vassallo
Giovanni Battista Vassallo (Dogliani, 10 de làmpadas 1692 – Casteddu, 1 de bennalzu 1776) est istadu unu gesuita e missionariu piemontesu in Sardigna. Ada giradu sas biddas, e imparadu su sardu, e faeddaiada e preigaiada in sardu. Fortzis autore de s'innu religiosu : Deus ti salvet Maria.
Lògica
Sa lògica est sa iscièntzia chi tene pro progetu s'istudiu de sa valididade et s'articulatzione de unu discorsu pro cussu chi cuncernat sas inferentzias sua - in particulare deduttivas.