РАК_ЫАРЫЫ_УОННА_ОНУ_УТАРЫ_ОХСУҺУУ
КИИРИИ ТЫЛ
История былаhын тухары ыарыылар киhи аймах кырыыстaах өстөөхтөрүнэн буoлaллара. Өссө aаспыт Yйэ саҕана буocпа, холера, чума бүтүн кyораттары онноoҕор государствaлары сир ньyурyттан имири сотоллоро. Итини биhиги Саха сиригэр буoлан aаспыт чахчылаpтан да билэбит. Аacпыт үйэ иккис аҥарыгар индигиp өрүс кытыытыгар турбут Зашиверскай куoрат олохтоoxторо буoспа эпидемиятыттан биир да оpпокко өлбуттэрэ. Кэнники сылларга диэри чума, холера хара өлүү, хара сор быhыытынан киhи аймахxa ынырык кутталы үөскэтэллэрэ, ол да иhин американскай варвардар aан дойдyну баhылыырга дьaныapдары rap эпидемическэй сэрии сэбин атомнай күүстээҕэр ордук арбаaбыттара. Эйэ yонна дьол науката-советскай наука улуyканнык сайдыытын тумугэр, нарыылар улам-улам сутэн суoх буoлан иhэллэр. Онон үйэлэрин моҥообут батталлaах кылаaстар дуoна суoх эрэллэрэ буoлаaччы ыaрыылар сүтэллэр. Бастaан киhи этин ханных баҕараp миэстэлэригэр бүтэй искэҥ курдук кытaанахтар үөскээһиннэрэ, онтон улам улaатан баahырар буoлан барыылара бу рак ыaрыыта caҕaланан эрэpин көрдөрөллөр. Маҥнай утаa улaатан иhэр кытаaтыы ыaлдьыбат буoлаaччы, оттон атын онкологическайа суox (искэҥэ суox) ыaрыыла р саҕаланыыларын сурун бэлиэтэ-ыaрыылaах буoлар. Маннайгыттан баahырар кытаaтыы yoпcaй ыалдьыы быстах көстүүтүнэн эрэ буолар, а.э. ыалдьар тас араҥатын эрэ хабар, онон ыарыыта суох буолар. Атын ханнык баҕарар ыарыы сүрүн бэлиэтинэн ыарыыланыы буолар, ол ыарыһаҕы хайаан да медицинскэй көмөнү көрдөһөрүгэг күһэйэр. Искэҥ маҥнайгы кэмҥэ ыарыыта суох буолуута ыарыһаҕы, бу искэҥ туох да куттала суох онон медицинскэй көмө наадата суох диэн өйгө-санааҕа тириэрдэр. Арай биир-икки ый эрэ буолан баран, искэҥ улаатар, бааһыгар уонна сымыйа тэнийэн чугаһынааҕы эккэ тарҕанар, дириҥиир, киһи этигэр дириҥник киирбит ыарыы буолан барар Бары искэҥнэри хайдax үөскүүллэринэн уонна улаатыыларынан көрөн икки суолга араарыллар : чэпчэки (үтүө хаачыстыбалаах) уонна ыарахан (куһаҕан  хаачыстыбалаах) диэннэргэ. Чэпчэки искэҥнэр сүрүн уратыларынан, туох ханнык иннинэ, кинилэр киһи этин миэстэлэригэр тэнийбэккэ эрэ бытааннык улаатыылара буолар: искэҥ бэйэтэ туспа бүрүөлээх-хахтаах буолар, онон искэҥ киһи өлүөр этин уонна тканнарынн үтүрүйэн үүнэр. Маннык искэҕ дьүһүнэ уонна бары туруга киьи этин ханнык миэстэтигэр үөскүүр да, оннук дьүһүннээх буолар, холобур, киьи этин тканнарыгар тахсыбыт искэҥ эт дьүһүнүн курдук, сыа клеткаларыгар үүммүт сыа курдук, нервнай ткаҥҥа ниэрбэ тканын курдук дьүһүннээх буолар. Бу искэҥ төһө да улааппытын иһин бааһырбат, уулан тохтубат итиэннэ хаан биитэр лимфа сүүрээннэринэн искэҥтэн чугас эбэтжр ыраах баар уоргаҥҥа тарҕаммат. Бу искэҥи манна ыйыллар бэлиэлэрин уонна бу курдук ааттыырга сөптөөх хаачыстыбаларын иһин – чэпчэки искэҥ диэн ааттанар. Итиниэхэ утары хаачыстыбалаах искэҥнэргэ, кинилэр бастакыларга тэҥнээтэххэ киһи атын этигэр түргэнник тэнийэн иһэллэрин иһин, ыарахан искэҥнэр диэн аат иҥэриллибитэ. Бу искэҥ киһи өлүөр этин биитэр тканнарын сыҕарыччы аспат, хата төттөрүтүн, ыарыы процеһыгар хабар, онон өлүөр эти сутуйар. Ыарахан искэҥ клеткаларын туруга кини үүнэн тахсыбыт уорганын эбэтэр тканын оҥоһуутуттан чыҥха атын буолар. Маннык искэн уулан тохтубакка, астыйбакка эрэ улааппат, онон итиннэ үөскээбит симэһини, ириҥэни киһи этэ хаана бэйэтигэр иҥэрэн ылар, ол түмүгэ бытааннык, улам улаатан иһэр сүһүрүү курдук, киһи мөлтөөн, сэниэтэ суох буолар. Ыарахан искэҥнэр клеткалара, итини таһынан хаан биитжр лимфа сүүрээнинэн киһи этигэр хааныгар тарҕанан метастазтар диэн ааттанар саҥа раковай искэҥнэри үөскэтэллэр. Ыарахан искэҥнэр бэйэлэрин үөскүүр тканнарын араастарыттан көрөн рак уонна саркома диэннэргэ араастаналлар. Рак үксүн киһи тас бүрүө тканын эбэтэр иһинээҕи уорганнарын ис салыҥнаах бүрүөтүн клеткаларыттан төрүттэнэр, холобур, тирииттэн, куртахтан, куолайтан, айах иһиттэн уо.д.а. Оттон саркома буоллаҕына үксүгэр чиҥ тканнартан – уҥуохтан эбэтэр өҥүргэстэн, уо.д. а үөскээн тахсааччы. Бары ыарахан искэҥнэртэн 95% - на рак ыарыы буолар. Онон биһиги искэҥ үксүгэр рак ыарыы буоларын быһыытынан, сүнньүнэн рак туһунан рак туһунан кэпсиэхпит.