Одьулуун_нэһилиэгэ_(Чурапчы_улууһа)
Холхуостар тэриллиилэрэ
Одьулуун нэһилиэгэр холбоһуктааһын араас формаларынан саҕаламмыта. Аан бастаан 1929с. "Куому" алааска кииннэнэн 14 хаһаайыстыбалаах "Тытыгынаайап" артыал тэиллибитэ. Бэрэссэдээтэлинэн Дьячковскай Николай Федорович үлэлээбитэ. 1930с. "Хаамыйа" ТСОЗ (товарищество по совместной обработке земли), 1931с. 30-ча хаһаайыстыбалаах "Хараҥаттан тахсыы" диэн табаарыстыба Саһыл Уйалаахха" кииннэнэн олохтоммута. Табаарыстыбаны Колесов Семен Яковлевич салайбыта. 1930 с. Дьабыыла толоонун тула ыаллара түмсэн "Сыҥаһа" диэн ТСОЗ тэриллибитэ. Салайааччыта Монойлов Игнатий Кузьмич этэ. Онтон "Мыындырыга" кииннэнэн арҕаа ыаллар түмсэн сиргэ холбоһон үлэлиир сэппэрээги диэни тэриммиттэрэ. (Сэппэрээги-кооперация диэн тылы сахатытыы быһыылаах.) "Мыындыры" сэппэрээги аныгы өйдөбүлүнэн-трудовая кооперация буолуо. Ол аата баайы-дуолу, туттар сэби холбообокко эрэ, кэмиттэн кэмигэр күүһү холбоон үлэлээһин. (Салайыыга, тэрийиигэ саамай "уустук кооперация" көрүҥэ диэн сыаналанар.) Сэппэрэээги баһылыгынан Карпов Семен Николаевич - Сэппэрээги Сэмэн үлэлээбитэ. (Карпов Николай Семенович аҕата) Хондуга Седалищев Тимофей Иванович көҕүлээһининэн, эмиэ ТСОЗ тэриммиттэрэ. 1931с. кулун тутарга Одьулуунҥа ЯЦИК председателя Емельянов Николай Семенович аатынан бастакы холхуос тэриллибитэ. Холхуос бэрэссэдээтэлинэн Гурьев Яков Михайлович (Муҥур Кулгаах) талыллыбыта. Бастаан 30-чаны кыайбат хаһааһаайыстыбалаах этэ. Киин уһаайбаларынан "Төҥүргэстээх" буолбута. Ити саас Егоров Г. Г. уонна Яковлев Я. Н. дьиэлэрин көтүрэн аҕалтааннар ортотугар быыдаранан салҕаан, үс субурҕа дьиэ гына оҥорбуттара. Иннигэр уһун массыына сарайын, кини арҕаа өттүгэр ампаар туттан кэбиспиттэрэ. Онтон кыстык хотон тутуутун маһын кэрдиитин саҕалаабыттара уонна 200 сүөһү киирэр хотонун сайын ампаардыы охсон тутан, күһүнүгэр сүөһү бааллар гына бүтэрбиттэрэ. Бары күргүөмүнэн оҕолуун, дьахтардыын олус көхтөөхтүк, эппиэтинэстээхтик, күүскэ турунан үлэлээбиттэрэ. Ол саҕана холхуоһунай тутуу бастакы саҕалааһыныгар дьон-сэргэ урут билбэтэх саҥа олоҕо үрдүк политическай күүрүүлээхтик барара. 1932 с. "Сыҥаһа" ТСОЗ "Емельяновка" холбоспута. Сотору буолаат "Мыындыры" сэппэрээги уонна "Хонду" сороҕо эмиэ "Емельяновка" холбоспуттара. Бу дьыл "Тытыгынай" артыалга "Хараҥаттан тахсыы" табаарыстыба холбоспута. Аны 1932 с. күһүнүгэр "Емельянов" холхуос уонна "Тытыгынай" холбоһон "Емельянов" холхуос буолбуттара. Холбоһуктааһын политиката күүһүрэн, биирдэм чааһынай хаһаайыстыбалары хабырыйан испитэ. Кинилэргэ тыа хааһаайыстыбатын нолуога ыарахан ставкалары түһэрэрэ, ыһыыга улахан сорудахтары биэрэрэ, ону таһынан холхуос сирин кэлимситиинэн сибээстээн оттуур, бурдук ыһар сирдэрин былдьаталаан, бэйэлэрин кырыы үрүйэ-харыйа сирдэргэ үтүрүйэн испитэ. Онон олуллан нэһилиэнньэ сыыйа холхуоска кииртэлээн барбыттара. Колхоз үрдүнэн 160-ча хаһаайыстыба, 250-ча ынах, 200-н тахса сылгы баар буолбута. Сирэ да кэҥээбитэ. Бөдөҥсүйбүт колхоз правлениетын председателинэн Тытыгынаев быыбардаммыта. Тытыгынаев дьиҥнээх араспаанньата Дьячковскай, ону аҕатын хос аатын араспаанньа гыммыта. (Дьячковскай Егор Никитич-Тытыгынай 1896 с. Болугур нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Чурапчы 4 группалаах оскуолатын Субуруускайы кытта бииргэ үөрэнэн бүтэрбитэ. Революционнай өйдөөх Николай Андреев диэн учууталга, Болеслав Станкевич диэн политсыылынайга үөрэнэннэр, оҕо эрдэхтэриттэн баайдардыын иирсэр,сөпсөспөт өйдөөх-санаалаах улааппыттара. Болугур нэһилиэгин ревкомун председателинэн үлэлээбитэ. 1921 сыл кыһын биэлэйдэр киириилэригэр саа туппута. 1922с. Мэҥэ-Хаҥалас сиригэр тоһуурга түбэһэн өлбүтэ.) "Емельянов" колхоз председателлэринэн кини кэнниттэн Седалищев Григорий Иванович-Чуккуоп уола, Седалищев Тимофей Иванович — Чыычаах үлэлии сылдьаннар эр-биир репрессияҕа түбэһэн хаайыыга барыталаабыттара. Чуккуоп уола норуот өстөөҕө аатыран үс сыл Эһэ-Хайа лааҕырыгар "буруйун" боруостаан кэлбитэ. Чыычаах эмиэ Эһэ-Хайа лааҕырыгар буруйун боруостаан баран, дойдутугар кэлбэккэ оннооҕу колхозка бухгалтерынан үлэлии сылдьан буурҕаҕа түбэһэн тоҥон өлбүт. Кинилэр кэннилэриттэн Григорьев Гаврил Гаврильевич өр кэмҥэ үлэлээбитэ. (Мааны Маайа кэргэнэ) Дьабыыла бөһүөлэгэр билигин Седалищев Григорий Иванович уонна Григорьев Гаврил Григорьевич ааттарынан уулуссалар бааллар. 1933 сылтан "Емельянов" колхоз аата уларыйан "Карл Маркс" аатынан колхоз буолбута. 1932 сылтан Одьулуун нэһилиэгэр партийнай тэрилтэ тэриллибитэ. Бастакы босхоломмут (ол аата хамнастаах) секретарынан Макаров Трофим Николаевич оройуонтан тахсыбыта. 1933 сыллаахха нэһилиэккэ комсомольскай тэрилтэ үөскээбитэ. Комсомол босхоломмут секретарынан Алдантан көмүс хостуур бириискэлэригэр үлэлээн кэлбит олохтоох уол Тоскин Тимофей Гаврильевич (Түмээ) үлэлээбитэ. Итинник саҕаланан Одьулуун нэһилиэгин олохтоохторо партияҕа, комсомолга кииртэлээбиттэрэ. Партийнай, комсомольскай тэрилтэлэр улаатан, кэлин нэһилиэги, колхоһу салайар ядро буолбуттара.