cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santander banka Podgorica
Nikšićka banka by Santander Group, Хара Хайа коммеческай баана.
Foxconn
Салалтата — Тайпэй.
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Быһа бииргэ доҕордоһон Mitsui Group (Sharp), Cisco, Apple, Xiaomi тэрилтэлэри кытта үлэлиир.
Canon тэрилтэҕэ линзаларын оҥорор һакааһынан.
Сүрүн акционера генеральнай директора Терри Гоу уонна BlackRock, Mitsui Group.
Скотти Дьо Уивер
Скотти Дьо Уивер (Scotty Joe Weaver), 18 саастаах оҕо, кулун тутар 22, 1986 төрүөх - 22 От ыйа, 2004 сыллаахха өлбүт, Бэй Минетт, Алабама, АХШ.
Гей буоларын билэннэр ыаллыы олорор дьон оҕолоро ыттыы өлөрбүттэрэ. Өлөрбүт ньымалара: хабарҕатын быһыы, 18 быһаҕынан анньыы, үрдүгэр бензин ыһан баран уоттааһын.
Өлөрбүттэр: 2 уол олохторун тухары хаайыыга, 1 кыыс 20 сыл хаайыыга (өлөрүөххэ диэн 2 уолга сүбэ биэрбит, ол эрэн өлөрөргө кыттыспатах).
Бу сидьиҥ быһыы буолбутунан сибээстээн Гей бар кыра куоратка диэн документальнай киинэ уһуллубута.
Уол оҕону иитии
Өр кэмҥэ сэбиэскэй былаас сабардаан аҥардастыы материализм үөрэҕин, атеизмы тутуһан, атын өй-санаа үөрэхтэрин суох оҥорбута. Ханнык да өй-санаа үөрэҕэ суох диэн этэн эдэрдэри иитэн, үөрэтэн улаатыннарыахпыт диэн сыыһа саныыллара уонна “Барыта оҕолор тустарыгар” диэн ыҥырыынан салайтарбыттара оҕолору атаахтатан, үөрэҕи эрэ эккирэтэн, үлэни-хамнаһы кыайбаттарыгар тириэрдибитэ.
Оҕону иитиигэ аан маҥнай өйбүт-санаабыт төрүттэрин оннуларын буллартыырбыт туһалыа этэ. 70-тан тахса сыллар усталарыгар сэбиэскэй былаас өй-санаа үөрэхтэрин суох оҥортуу сатаабыта да, хата бэйэтэ сууллубута, эстибитэ. Арай өйү-санааны оччотооҕу токурутууну сэбиэскэй былаас саҕана мааныламмыт суруйааччылар, тыл үөрэхтээхтэрэ, учуонайдар, нуучча тылын учууталлара билигин даҕаны салҕаан ыытан иһэллэрэ хомолтону эрэ үөскэтэр. Кинилэр айбыт “айыыларын үөрэҕэ” оҕону иитиигэ сэбиэскэй былаас оҥорбут сыыһатын, халытыытын салҕаан иһэр.
Билигин байыы, баайы-малы мунньунуу, олох көнөн иһиитэ сыыйа-баайа сайдан иһэр чинчилээх. Байар-тайар баҕа санаа дьоҥҥо барыларыгар баарынан, бу баҕа санааны толорууну тутуһуу дьон ордук күүскэ, таһаарыылаахтык үлэлииллэрин көҕүлүүр кыахтаах. Дьон үчүгэйи оҥостоору, байаары, олохторун тупсараары эрэ үлэлииллэрэ кырдьыга быһаарыллар. Эр киһи үлэни-хамнаһы кыайыыга анала дьахталлардааҕар быдан үрдүк. Эр киһи оҕо төрөтүүтүгэр, иитиитигэр кыттыгаһа кыратыттан элбэхтик үлэлиир анала өссө улаатан биэрэр.
Эмискэ байыы биир киһиэхэ үчүгэйи, байар баҕатын толорон баайдык-тоттук сылдьарыгар тириэрдэр, онтон оҕолоругар, кэлэр көлүөнэлэригэр улахан куһаҕаны оҥорор. Биһиэхэ эмиэ туох эмэ быстан түһүөҕэ, эмискэ байыахпыт диэн өйдөбүлгэ оҕолору киллэрэринэн бэлэми кэтэһэ сылдьар, үлэни-хамнаһы кыайбат эдэрдэр улаатыахтарын сөп. Аһара баран байыы иһин туруулаһыы өйү-санааны халытарынан өйгө-санааҕа охсуута улаатан хааларыттан эдэрдэр көмүскэллэнэн, көрсүө, сэмэй майгыланнахтарына эрэ туруктаах өйү-санааны ситиһэллэрэ кыаллар.
Дьон бары баҕа санааларынан оҕолорун, кэлэр көлүөнэлэрин киһи быһыылаах буолууга иитии уонна үөрэтии буолар. Иитии уонна үөрэтии диэн тус-туспа көрүҥнэр уонна атын-атын кэмнэргэ туттуллалларын арааран билиэ этибит. Ол курдук оҕо кыра өссө бэйэтэ өйдөөбөт эрдэҕинэ ийэ кута иитиллэр, онтон улаатан истэҕинэ салгын кута үөрэҕи ылынан үөрэнэр уратыларын тутуһуу эрэйиллэр.
Үөрэтии диэни бары билэбит. Атын киһи үөрэҕи иҥэрэн биэриитэ үөрэтии диэн ааттанар. Араас элбэх үөрэхтээхтэр этиилэринэн, суруйууларынан туһанан хас биирдии төрөппүт оҕолорун үөрэтэр кыахтаахтар, онтон үөрэнии диэн оҕо бэйэтэ билэн-көрөн үөрэнэрэ, үөрэҕи иҥэринэрэ ааттанар.
Иитии диэн оҕо кыра, өссө бэйэтэ өйдөөбөт эрдэҕинэ ийэ кутун бэлэм билиинэн иитэн биэрии буоларын туспа арааран туһаныы эрэйиллэр. Ийэ куту иитии диэн оҕолорбутун кыра эрдэхтэринэ үтүгүннэрэн, батыһыннаран өйдөрүгэр-санааларыгар үчүгэй үгэстэри үөскэтэн биэрии буоларын билэн туһаныахпыт этэ.
Оҕо кыра эрдэҕинэ кини эраас элбэх быстах баҕа санааларын олус аахсар табыллыбат. Аан маҥнай наадалаах, бу кэмҥэ туһалаах диэни оҕо арааран билбэтиттэн маҥнайгы, үөрэниэр диэри оҥорор быһыыларын күһэйэн оҥотторуу иитии диэн ааттанар. Оҕо хаһан утуйар кэм кэлэрин билбэтиттэн күнэ, түүнэ эргийэн хаалара үгүстүк бэлиэтэнэр. Түүн уһуктан аһаан баран көнньүөрэн, үөрэн-көтөн букатын утуйбакка эрэйдээн баран, күнүс утуйан хааларга түргэнник үөрэнэр. Манна төрөппүт бары кыаҕын ууран күнүс утуппакка соһон-сыһан режимин көннөрөн биэрдэҕинэ эрэ, оҕо көрүүтэ табыллар. Режими тутуһарга үөрэтии диэн эмиэ ыгааһын, ханнык эрэ хааччах буолар.
Кыыс уонна уол оҕолору детсадтан саҕалаан, оскуолаҕа бииргэ үөрэтии уол оҕолор хам баттана сылдьалларыгар, дьахтар курдук майгыланалларыгар тириэрдибитэ үлэни-хамнаһы кыайарбытын суох оҥордо. Уол оҕото мэниктээн, хайаан, буруйу оҥорон куруук мөҕүллэрэ, муннукка турара элбэх. Бэрээдэктээх, буруйу, куһаҕаны оҥорбот кыыс оҕолор хайҕанан, холобурга киирсэллэрэ, буруйу оҥорор уол кинилэри батыһан үөрэнэрэ, дьахтар иитээччилэрин быһаччы үтүктэригэр тириэрдэр.
Оскуолаҕа учууталлар бары кэриэтэ дьахталлар. Бэрээдэктээх кыыс оҕолору холобур туттан уол оҕолору үөрэтэллэр. Уол оҕо манна эмиэ туох эмэ уратыны оҥорон туоратыыга, баттабылга түбэһэр, дьахталлары батыһа сылдьарга үөрэнэр.
Уол оҕо аан бастаан үлэҕэ-хамнаска үөрэнэрэ ирдэнэр. Уол оҕо анала – үлэ, булуу-талыы, улааттаҕына ыалы хааччыйарын кыра эрдэҕиттэн билэн көрсүө, сэмэй, туһа киһитэ буолууттан саҕалаан бары үлэни баһылыырга үөрэтиллиэ этэ.
Биһиги оҕо өйө-санаата сайдарыгар кыра эрдэҕинэ үөскээбит ийэ кута улахан оруоллааҕын ааҕан уол уонна кыыс оҕолору детсадтан саҕалаан оскуолаҕа эмиэ тус-туспа үөрэтэр ордук диэн этэбит. Кыыс уонна уол олоххо ситиһэр сыаллара тус-туспаларыттан ити быһаарыыга эмиэ сөп түбэһэллэр. Кыыс оҕо аан маҥнай ийэ буолар аналлаах, эр киһиэхэ бэйэтин утумнуур оҕону төрөтүөхтээх, ол кэнниттэн үөрэҕи, үлэни-хамнаһы ылыннаҕына, барыта холбоон олоххо ситиһиитэ улаатарын билинии эрэйиллэр.
Оҕо кэлэр көлүөнэ киһитэ. Кини ийэ кута хайдах иитиилээх даҕаны кэлэр көлүөнэлэр сайдыыны ситиһэр кыахтара быһаарыллар. Сэбиэскэй былаас оҕолору дьахталлар баһылааһыннарынан атаахтык иитии диэки салаллан хаалыытыттан, кэлэр көлүөнэлэр быста мөлтөөннөр үлэни-хамнаһы кыайбаттара олоҕурбутуттан, бу былаас бэйэтэ эстибитэ. Бу быһыы аһара баран билигин Россияҕа үлэ-хамнас кыаттарбат, аҥардастыы айылҕа баайын хостооһунун эрэ кыайабыт. Уол оҕолору бэйэтэ ыал аҕата буолбут эр дьон эрэ иитэллэрэ, үөрэтэллэрэ ордук туһаны аҕалар.
“Уол оҕо аҕатын туйаҕын хатарыаҕа” диэн өс хоһооно уолу аҕа эрэ иитэн туйаҕын хатартарарын чуолкайдык быһаарар. Бары аҕалар уол оҕо иитиитигэр, үлэҕэ-хамнаска үөрэниитигэр ылсыһаргытыгар баҕарабыт. Уол оҕо аймаҕы, ааты-суолу салҕыырын билэн кыра эрдэҕиттэн көрсүө, сэмэй, тулуурдаах буолууга иитэн уһун үйэни ситистэҕинэ аймахтар сайдан иһэллэрин төрүттүүр.
Аймахтар, омук сайдыыларыгар уол оҕолор ордук улахан туһалаахтарыттан былыргыттан уол оҕолору үрдүктүк сыаналааһын омуктарга олохсуйбут. (1,64).
Туһаныллыбыт литература.
1. Каженкин И.И. Оҕо өйө-санаата сайдыыта / И.И.Каженкин- Уйбаан Хааһах. – Дьокуускай: РГ “MEDIA+”, 2021. – 152 с.
АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)
Соруктара уонна тутула
Бастакы соруга — Москубаҕа олорор саха ыччатын түмүү. Билигин бу куоракка 2000 кэриҥэ устудьуон үөрэнэр.
Иккис соруга — өрөспүүбүлүкэҕэ туһалаах дьону иитэргэ көмө буолуу.
Үһүс соруга — устудьуоннар үлэҕэ уопутуралларыгар көмөлөһүү.
Департаменнарга арахсар. Департаменнар хайысхаларынан үлэлииллэр. Холобур, үөрэх департамена, аат аэтэрин курдук үөрэххэ сыһыаннаах үлэни ыытар.
Тэриллибит устуоруйата
Москуба куорат үс уопсастыбаннай тэрилтэтин бииргэ түмэр туһунан санаа Постпредство саҥа салалтатыгар (Акимов хамаандата) киирбит курдук. Түмсүү атаҕар турарыгар улахан өҥөнү араас сылларга Москуба вузтарыгар үөрэммит Виктория Шилова, Ольга Иванова, Николай Сстручков, Мария Стручкова, Анна Копырина, Ньургун Колесов уонна да атыттар киллэрбиттэрэ. Түмсүү бастакы бэрэстээтэлэ Томская Лена Иннокентьевна этэ. 2012 сыллаахха бэрэстээтэлинэн Москубатааҕы үп-бырамыысыланнас университетын 5 куурсун устудьуона Валентин Романов буолбута, кини хамсааһыҥҥа саҥа тыыны киллэрбитэ.
Societe Generale banka Crne Gore
Podgorička banka by Societe Generale Group, Хара Хайа коммеческай баана.
Простое число
Боростуой чыыһыла - дьиҥнээх (бүтүн үчүгэй) лоп курдук икки араас натуральнай Үллэһиктээх чыыһыла — бииргэ уонна бэйэтин эрэ киэнэ. Атыннык эттэххэ, X - натуральнай чыыһыла буолар, 1 чыыьылаҕа түҥэтиллэр, эбэтэр бэйэтигэр түҥэтилээр буоллаҕа. Холобур: 5 - боростуой чыыһыла, онтон 6 боростуой буотах, тоҕо диэтэххэ кини 2 уонна 3 түҥэтиллэр.
Сүрүн арифметика теорията чыыһылаларга центральнай оруол бэлиэтиир: ханнык баҕар 1-тэн элбэх сыалай чыыһыла, боростуой, эбэтэр элбэх чыыһыла туҥэтиллиитин курдук буолуон сөп. Ол иһин итинник буолбатын туһугар 1 чыыһыла боростуой буотах диэн бэлиэтииллэр. Холобур:
Натуральнай чыыһылалар ордук судургута суох, састабнуой диэн ааттаналлар. Ол курдук, дьиҥнээх ахсаан барыта үс кылааска арахсар: бастакы (биир натуральнай Үллэһиктээх), боростуой чыыһылалар (икки натуральнай Үллэһиктээх) уонна састааптаах (икки натуральнай Үллэһиктээх). Боростуой, уонна да Састабнуой чыыһыла муҥура суох элбэх.
мини
Чыыһылалар уратылара судургу диэн ааттанар. Боростуой, ол гынан баран үлэ миэстэтин судургутук бэрэбиэркэлээһин ньымата олохтоох дьону көһөрүү курдук биллэр; ордук көдьүүстээх алгоритмнар эмиэ бааллар.
Судургу чыыһылаҕа сыһыаннаах үгүс проблемалар аһаҕас буолан хаалаллар.
Боростуой чыыһылалар математикаҕа уонна ыкса сибээстээх наукаларга киэҥник туһаныллаллар — холобур, аһаҕас күлүүстээх информационнай технологиялар үгүс алгоритмнарыгар, судургу мөккүөрдэр ахсааннарын судургу соҕустук туһанар уустук курдук
Боростуой колуоктары уонна да атын алгебраическай структуралары оҥорор боростуой дьон өйдөбүллэрин түмүү баар.
Урукку кэмэ
Боростуой чыыһылалар өйдөбүллэрэ быһаарыллыбыттара биллибэт, ол гынан баран, маннык чыыһыланы Үөһээ палеолитка өйдөөбүттэрин бастакы туоһулууллар.
Былыргы египетяннар суруйууларыгар намектар бааллар: холобур, Б.э. и. II тыһыынчаҕа диэри аналлаах папирус сурукка, 2/Н икки, үс эбэтэр түөрт дробь холбоһон, тэҥ суолталаах, араас знамялардаах папирус. Дробь, знаменателлэр уопсай үллэстиилэрэ, кинилэр Египет олохтоохторо судургу ахсааннарын уонна састааптарын икки ардыларыгар араастаһыыны билэллэрэ туоһулуур.
Ол эрээри, саамай эрдэтээҥи чинчийиилэр былыргы гректэртэн төрүттээхтэр. "Население» евклида (б. э. э. диэри 300 г. кэриҥэ) простуой чыыһылалар, муҥура суох боростуой чыыһылалар, лемма Евклида уонна сүрүн тема арифметика. Былыргы гректэргэ 1- тэн Н.
XIX үйэ саҕаланыаҕыттан ыла үгүс математиктар болҕомтолорун көннөрү ахсааны үөрэтиигэ уурбуттара. Лежандр уонна Гаус бэйэ - бэйэлэриттэн тутулуга суох боростуой чыыһылалар орто кээмэйдэригэр, төттөрү пропорциональнай логарифмаҕа чугас буолалларын этэллэрэ.
Боростуой киһи ыраас математика тас өттүгэр хааччахтанара бэрт өр буолла. Балаһыанньа 1970- с сылларга аһаҕас күлүүһү кытта концепция үөскээбитигэр судургу дьон рса- ны алгоритм курдук бастакы алгоритмнар үөскээбиттэрэ.
Натуральнай чыыһылалары төгүллүүлэргэ араарыы
Төгүллүүлэр ис хоһоонун көрдөрүү боростуой, эбэтэр чыыһыланы факторизациялааһын диэн ааттанар. Билиҥҥи кэмҥэ чыыһылалары факторизациялааһын толору алгоритмнара биллибэт, ол эрээри итинник алгоритмнар суохтар диэн дакаастаабаттар. Факторизация соруга эрдэттэн торумнанан, РС (криптосистема) уонна да атын. Факторизация Шор алгоритмын көмөтүнэн толору теоретическай уустук теоретическай компьютерга Шор алгоритмынан буолуон сөп.
Арифметика сүрүн темата
Арифметика сүрүн темата хас биирдии натуральнай чыыһыла, ордук киһи төгүллээһин быһыытынан боростуой чыыһылалар, ону ааһан, эбэһээтэлистибэ бэрээдэгэр тиийэ чуолкайдык көстөр диэн бигэргэтэр. Ол курдук, боростуой чыыһылалар «Строительнай блоктарынан» буолаллар.
Холобур: (2^2 - квадратнай эбэтэр иккис степени бэлиэтиир)
Радуль
Радуль (Радуль) диэн Украина Чернигов уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 575 (2011).
Олох сыала уларыйар
Олох сыала уларыйар диэн этии олоххо сайдыы киириитэ уларыйыылары оҥорорун биллэрэр.
Олох биир сиргэ туран, тохтоон хаалбат. Олох сайдан уларыйар, хамсыыр, салгыы баран истэҕинэ, олох сыала эмиэ уларыйар кэмэ тиийэн кэлэр. Олох сыала уларыйыыта өй-санаа, таҥара уларыйарыгар тириэрдэр.
Олус былыргы кэмнэргэ дьон бултаан эрэ аһыыр эрдэхтэринэ араас улахан кыыллар, көтөрдөр курдук булду кыайа-хото бултуур баҕа санаалаах эрдэхтэринэ кыыл, көтөр таҥаралардаах этилэр. Бу кыайа-хото бултаан аһыыр кыыллары, көтөрдөрү үтүктэн өйдөрө-санаалара бултуурга үөрэнэрэ. Байанай таҥара ордук улахан суолталааҕа, олох барыта онтон, бултууртан эрэ тутулуктаах этэ. Дьон бары бултаатахтарына үөрэллэрэ, Байанай таҥара биэрэр диэн итэҕэйэллэрэ, сорохтор көмө көрдүүллэрэ.
Сахалар олоххо сайдыыны ситиһиилэриттэн бултаан аһыыллара аҕыйаан сылгы, ынах иитиитигэр көһөн иһиилэриттэн араас кыыл, көтөр, Байанай таҥаралара кинилэргэ көмө буолар кыахтара сүтэн, мөлтөөн, симэлийэн, саҥа; Дьөһөгөй, Ынахсыт таҥаралар баар буолан, олоххо киирэн испиттэрэ. Билигин Байанай таҥара улахан булчуттар эрэ билинэр таҥаралара буолла, атыттар, араас кыыл, көтөр таҥаралар бары симэлийдилэр, туһаттан таҕыстылар, ааттара эрэ умнуллубакка хаалан сылдьаллар.
Олох уларыйыыта сыалы-соругу уларытар. Билигин бултааһын хотугу улуустарга эрэ ордон хаалан, булчуттар эрэ бултаан айахтарын ииттинэллэр, атыттарга булт сүнньүнэн сынньалаҥҥа, күүлэйгэ эрэ кубулуйда. Олох бу уларыйыытыгар өй-санаа эмиэ хаалсыбакка, өссө эрдэлээн уларыйан биэрэрин ситистэххэ эрэ, олох хаамыытыттан хаалан хаалымыахха сөп.
Билигин, сайдыылаах, уруккуттан уларыйбыт олоххо Байанай таҥараны өрө тутуу, арбааһын олус улахан сыыһа, өйү-санааны халытыы, хаалыы диэки ыҥырыы буолар. Байанай таҥараны өрө тутуу дьону күүлэйгэ, сынньалаҥҥа ыҥырыыга кубулуйбута Саха сирин киин өттүгэр хас да үйэ буолан эрэр. Араас улахан тойоттор аҕыйах ахсааннаах хаалбыт мааны кыыллары, чубукулары сынньана, күүлэйдии сылдьан ытыалыы оонньууллар.
Уһун үйэлэргэ омуктар олохторун сыала уларыйыыта баҕа санааларын, таҥараларын уларытарыттан уонна биир таҥара аһара баһылааһынын, атыттары симэлитиитин, суох оҥоруутун үөскэппэтэхтэриттэн уһун үйэлээх саха омуга элбэх таҥаралардаах. Олоххо сайдыыны ситиһиигэ, киэҥ сирдэри баһылааһыҥҥа тириэрдибит «Сах» таҥаралаах саха тимир уустара нууччалар кэлэннэр араас заводтарга оҥоруллубут тимир туттар тэриллэри аҕаланнар мөлтөөтүлэр, симэлийдилэр. Билигин уустар тимири уһаарбат буоланнар «Сах» таҥара умнуллан сылдьар.
Олус былыргы кэмнэргэ дьон табаны көлө оҥостон туһанар эрдэхтэринэ таба таҥаралаах эбиттэр. Бу таҥара үгүс улуустарга таба көлө буолан бүппүтүнэн, хаалбыта, умнуллубута ыраатта, аата эрэ хаалан сылдьар. Ынахсыт уонна Дьөһөгөй таҥаралар ынах уонна сылгы билигин да үгүстэргэ туһаны аҕала сылдьалларыттан туттулла сылдьаллар.
Остуоруйа үөрэҕиттэн туһанан былыргы кэмҥэ «тыал буолбут» хоро омуктар тимир уустара сахаларга баһыттаран, аҥардастыы ынах, сылгы иитиитигэр көһүүлэриттэн эстэн, симэлийбиттэрин таба өйдөөн, олоххо сайдыыны аҕалар үлэ тутаах көрүҥнэриттэн туораан биэрбэккэ, ылсыһан иһии омук сайдыылаах дьонуттан ирдэнэр көрдөбүл буолар.
Олох сайдан истэҕинэ үгүс дьоҥҥо туһалаабат, туттуллубат буолбут таҥаралар атынынан солбуллан, туоратыллан, хаалан иһэллэр. Дьон олохторугар туһата суох, туттуллубат буолбут таҥараны итэҕэйэллэрэ аҕыйаан, таҥара умнуллар, хаалан хаалар, былыргы кэпсээннэргэ эрэ ахтыллар кыахтанар.
Дьон бары айылҕаны харыстыыр, көмүскүүр санаалара өссө күүһүрдэҕинэ «Харыстас» таҥара үөрэҕэ Аан дойдуга тарҕанар. Бу таҥара сахалар үөрэхтэринэн, алгыстарынан салаллан барыыта сахалары лаппа күүһүрдэр.
Саха омук сайдыытыгар айылҕаны харыстыырга, көмүскүүргэ аналлаах, киһини тугу барытын харыстыырга үөрэтэр «Харыстас» таҥара үөрэҕэ олус улаханнык туһалыыр. (1,67).
Туһаныллыбыт литература
1. Каженкин И.И. "Харыстас" таҥара үөрэҕэ. - Дьокуускай: ГБУ РС(Я) "Бизнес-инкубатор", 2015. - 128 с.
Ыстыбаев, Бейбит
Бейбит Ыстыбаев (каз. Бейбіт Ыстыбаев, төр. 1985, Болтирик сэл., Таласс оройуона, Жамбыл уобалаһа, Казахстаан ) — казах биллэр көстөр, улаханнык аатырар тустууна.
Бейбит Ыстыбаев кахаз күрэһигэр (күрес) Аан дойду уонна Азия чөмпүйүөнэ, казах күрэһигэр "Туйе палуаны" диэн категориятыгар ыытыллар Казахстан өрөспүүбүлүкэтин хас да төгүллээх кыайыылааҕа. "Казахстан барысы" (Казахстан барса (кыыл)) диэн өрөспүүбүлүкэ биир саамай улахан түһүлгэтин -- күрэс турнирын үс төгүллээх муҥутуур кыайыылааҕа. Дзюдоҕа Казахстан өрөспүүбүлүкэтин чөмпүйэнээттэрин хас да төгүллээх призера
Биографията
Бейбит Ыстыбаев аан бастакы тус тириэньэрэ Елдос Далбаев
Кини 2011 сыллаахха казах норуотун күрэс диэн национальнай тустуутугар ыытыллар "Казахстан Барысы" турнирын үрүҥ көмүс призера буолбута
2012 сыллаахха балаҕан ыйыгар эмиэ күрэс национальнай тустуутугар Казахстан Бэрэсидьиэнэ Нурсултан Назарбаев бирииһигэр ыытыллар "Казахстан Барысы" чөмпүйэнээтин муҥутуур кыайыылааҕа буолбута.
2015 сыллаахха от ыйыгар "Казахстан Барысы" өрөспүүбүлүкэ аһаҕас турнирыгар иккис төгүлүн чөмпүйүөннээбитэ.. Күрэхтэһии саамай сүрүн бирииһин -- кыһыл көмүс тайтуяк трофейын кыайбыта уонна 150 тыһыынча эмиэрикэ дуолларынан, Судаарыстыба Баһылыгын махтал суругунан уонна анал мэтээлинэн наҕараадаламмыта Бейбит Ыстыбаев ити улахан күрэхтэһиигэ кыайан хотон кэлбитин кэннэ, кинини уобалас акима Карим Кокрекбаев көрсөн приемнаабыта. Ол көсрүһүүгэ киниэхэ махталларын бэлиэтигэр саҥа массыына бэлэхтээбиттэрэ
«Ерен Енбегi Ушін» (Үлэҕэ килбиэнин иһин) (2017) диэн бырабыыталыстыба бэлиэтинэн наҕараадаламмыта.
Тус олоҕо
6 сааһыгар төрөппүттэрин кытта Тараз куоракка көһөн кэлбитэ.
Үөрэҕинэн — юрист.
Аҕата — Абдрахман Кульбаевич,ырыынакка атыыһыттаабыта Ийэтэ Ляззат — дьиэтин көрөн олорор.
Улахан убайа — Шерхан.
Быраата — Аян.
Балта — Эльмира.
2014 сыллаахха кулун тутар 23 күнүгэр Айгерим диэн Алмататааҕы медиссиинэ институтугар үөрэнэр магистрант кыыһы ойох ылбыта. Урууларын малааһына Тараз куорат биир улахан эрэстэрээнигэр буолбута. Кэргэнниилэр Бексултан диэн уоллаахтар уонна биир кыыстаахтар.
Өлөөн (Өлөөн улууһа)
Өлөөн — Өлөөн улууһун киинэ.
Климата
Салгын температуратын орто кээмэйэ (2012 сыл).
Кюсю
— Дьоппуон архипелаагын кээмэцинэн үһүс арыыта. Иэнэ 40,6 тыс. км² кэриҥэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 12,0 мөл. киһи (2010); биир кв. км — 295,6 киһи тиксэр.. Сабаҕалааһыннартан биирдэстэринэн дьоппуон цивилизацията үөскээбит сиринэн ааҕыллар.
Кюсю 7 префектураҕа арахсар:
Cisco
Cisco (Циско), АХШ биир сүрүн тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан 5G (Huawei тэҥэ) ситим оҥорооччу уонна роутердары оҥорооччу, биир топ-10 иһигэр киирэр миуросхемалары айааччы, программа кодун айааччы.
Салалтата - Сан Хосе (Калифорния, АХШ).
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор, ону таһынан быһа бииргэ бизнес ситиминэн Foxconn, Mitsui Group тэрилтэлэри кытта үлэлэһэр.
CIA иһигэр Cisco эрэ роутердара үлэлииллэр.
Тохтуу түһүү
Өй-санаа киһиэхэ сыыйа мунньуллан иһэринэн оҕо улаатан иһэн үчүгэйи уонна куһаҕаны арааран билэ үөрэннэҕинэ куһаҕан быһыылары оҥороро аҕыйыыр, ол иһин элбэх үчүгэй быһыылары оҥорор кыахтанар. Киһи кыаҕа тиийэринэн тугу барытын оҥорор кыахтаах, ол иһигэр куһаҕаны эмиэ оҥорон кэбиһиэн сөбө хаһан да хаалан хаалбат. Куһаҕан быһыылары оҥороруттан киһини кыра эрдэҕинэ үөскээбит үгэстэрэ, ийэ кута уонна билиитэ, ол аата бу куһаҕан быһыы диэн билэрэ, ону тутуһара, ол иһин олору оҥорбото эрэ харыстыырын биллэххэ табыллар.
Киһи буолуу, киһилии быһыыланыы диэн тугу барытын оҥоруох иннинэ ырытан, сыаналаан, бу быһыыттан туох содул үөскүүрүн быһаара сатааһын ааттанар. Ол аата киһи бары оҥорор быһыыларын ырытан, туох содул үөскүүрүн быһааран баран оҥордоҕуна эрэ, бу быһыыта киһилии быһыы буолар, сиэри таһынан барбат кыахтанар. Бу быһаарыы хас биирдии киһи олоҕор хайаан да тутуһуохтаах тутаах быраабылатын, сиэри тутуһарын ирдиир.
Оҕону тохтуу түһэн толкуйдаан ыларга кыра эрдэҕиттэн “Кэтэс”, “Тулуй”, “Тохтуу түс”, “Мэниктээмэ” диэн этэн үөрэтиллэр. Кыратык да тохтоон ылыы санаа уларыйарыгар, атынынан солбулларыгар тириэрдэр кыаҕа аһара улахан. Санаа аһара түргэниттэн чыпчылыйыах да иннинэ, киһи элбэҕи санаан ылыан, урукку санаатын сыыһа эбит диэтэҕинэ уларытан кэбиһиэн сөп.
Мэниктиир оҕону уоскута түһэргэ аналлаах “Олоро түс”, “Уоскуй” диэн этиилэри туһана сылдьыа этибит. Олоро түһэн уоскуйа түһүү өй-санаа аһара барарын тохтотор аналлаах. Аһара мэниктээбит оҕону муннукка туруоран уоскута түһүү туһата итиннэ саһан сылдьар.
“Присядем на дорогу” диэн туһалаах үгэһи билигин дьон элбэхтик тутталлар. Субу айанныах иннинэ олоро түһүү, уоскуйуу, өйү-санааны оннун булларыыга, барабын дуу, барбаппын дуу диэн өссө төгүл сыаналаан көрүүгэ, ылыммыт быһаарыныыны өссө чиҥэтэн биэриигэ аналланари быһыыланыы диэн аны онорон. Быстах санаатыттан бара охсуохха эрэ диэн сыаллаах баран эрэр киһи, олоро түһэн уоскуйдаҕына санаата уларыйан, өссө букатын да барымыан сөп.
Айанныы, бара охсоору тиэтэйэн, омуннуран, ойон тахсан сыыһа-халты туттунартан тохтоон, уоскуйан, олоро түһүү эмиэ быыһыыр, харыстыыр аналлаах. Тохтуу түһүү өйү-санааны уоскутан киһини харыстыыр аналын хаһан баҕарар туһана сылдьыахха.
Хас биирдии киһи быстах, ситэ толкуйдамматах быһыыны оҥорон кэбиһэриттэн харысхаллаах, көмүскэллээх буолуо этэ диэн баҕа санаалаахпыт. Үчүгэйи уонна куһаҕаны арааран билии эрэ киһи куһаҕаны оҥороруттан харыстыыр абырала буолар. Оҕо улаатан иһэн үрүҥү уонна хараны, ол аата үчүгэйи уонна куһаҕаны тус-туспа арааран билэ үөрэнэрэ, олоҕор таба туһанара эрэйиллэр. Манна аҕыйах ахсааннаах куһаҕаны, сахалыы таҥара үөрэҕинэн “Тоҕус айыыны оҥорума” диэн үөрэҕи тутустаҕына, куһаҕаны оҥорбот кыаҕа улаатарын төрөппүттэр туһаныа этилэр.
Өйү-санааны аһара ыыппакка, хам тутан, уоскутан биэриини киһи быһыылаах, сиэри тутуһар, көрсүө, сэмэй киһи оҥорор кыаҕа улахана быһаарыллар. Ол иһин тулуурдаах, өһөс буолуу өйү-санааны аһара ыыппатынан, хам тута сылдьарынан киһиэхэ олус туһалаах хаачыстыба буолара быһаарыллар.
Туох эмэ суолталаах хамсаныыны оҥорууга толкуйдаан, тура түһүү, саҥалыы сыаналааһын, киһи сыыһа-халты туттунарын аҕыйатар аналлаах. Оҕо кыра эрдэҕиттэн субу оҥорор быһыытын туһунан биллэҕинэ, ол туһунан үгэс үөскээтэҕинэ, оҥорор быһыытын ол үгэһигэр тэҥнээн, сыаналаан көрөр кыахтанар. Бу тэҥнээн, сыаналаан көрүү оҕо кыра эрдэҕинэ ийэ кута үчүгэй быһыыларга иитилиннэҕинэ, үчүгэй быһыылары оҥоруу диэки хайысхаланар. Киһи субу оҥорор быһыытын ийэ кута сыаналаан көрөр кэмигэр кыратык тохтуу түһэн ылыан, санаата уларыйыан сөп.
Киһи санаата түргэнник уларыйар кыахтаах. “Санаабычча быһыылаах” диэн санаатыгар туох көтөн түһэр даҕаны ону оҥорон иһэр киһини этэллэр. Ол аата субу оҥорор быһыытыттан туох содул үөскээн тахсарын дириҥник ырытан, сыаналаабакка эрэ оҥоруу санаабычча быһыыланыы диэн ааттанар. Оҕолор үксүгэр санаабычча быһыыланан кэбиһэллэрин, сыыһа-халты туттуналлара элбэҕин бары билэбит. Санаабычча быһыыланыы сыыһа-халты буолара элбэҕиттэн, быстах, куһаҕан быһыыны үөскэтэриттэн сэрэнии, оҕолору харыстааһын эрэйиллэр.
Омуннуран, оҥоро охсоору ыксыыр киһини “Тохтуу түс”, “Уоскуй” диэн тохтото, ыксаабыт, ыгылыйбыт санаатын уоскута, намырата сатыыллар. Тохтуу түһэн саҥалыы сыаналаатахха, субу оҥоруохтаах быһыыбытын ыксаабакка эрэ оҥордоххо, туһата өссө улаатыан сөбүн туһаныллар. Оҕону айыыны оҥорууга тиэтэтии, “айыы үчүгэй” диэн этэн ыксатыы сыыһа-халты туттунуутун элбэтэринэн букатын табыллыбат куһаҕан быһыы буолар. Саха сирин үөрэҕин министерствота бу быһаарыыны тутуһан тыл үөрэхтээхтэрэ оҥоро сылдьар улахан халыйыыларын көннөрөрө эрэйиллэр.
Тохтуу түһүү, олорон ылыы киһи санаатын өссө дьаарыстаан, оҥорор быһыытын хатылаан сыаналыырыгар аналланара быһаарыллар. Киһиэхэ, киһилии быһыыланарыгар олус туһалаах хаачыстыба, үгэс буолан билигин олоххо туттулла сылдьар.
Тохтуу түһүү туһалааҕын олоххо туһаныы холобурунан “Хонон туран баран” диэн этии баара буолар. Ол аата улахан суолталаах быһаарыыны утуйан туруу кэнниттэн ылынар табыгастаах эбит. Утуйа сытар киһи түһээн, өйө-санаата Үөһээ дойду өйүн-санаатын кытта билсистэҕинэ, бу санаатыгар туппут быһаарыытыгар сарсыарда эппиэт ылыан сөп. Итини тэҥэ “Сарсыарда өй сытыы буолар” диэн быһаарыыны тутустахпытына, бары суолталаах быһаарыныылары хонон туран баран, сарсыарда өссө толкуйдаан ылыннахха таба буолара элбиэн сөп.
Ханнык баҕарар быһаарыыны ылынарга тохтоон, толкуйдуу түһэн ылыы олус улахан туһалааҕын оҕо кыра эрдэҕиттэн билэ, олоҕор туһана үөрэниэ этэ. (1,68).
Туһаныллыбыт литература
1. Каженкин И.И. Оҕо өйө-санаата сайдыыта / И.И.Каженкин- Уйбаан Хааһах. – Дьокуускай: РГ “MEDIA+”, 2021. – 152 с.
Canon
Canon (Канон, Кэнон), Дьоппуон биир күүстээх тэрилтэтэ, биир Аан Дойдуга биллэр, 754 бизнес секторга үлэлиир уонна үксүгэр элбэх технология секторыгар баһылаан иһэр тэрилтэ, 140 араас бөлөхтөртөн турар конгломерат буолар. Мультинациональнай статустаах. 2021 сыл түмүгүнэн саамай күүстээх оптическай, лазернай, квантовай, медицинскай линзалары оҥорор, Аан Дойдуга биир сүрүн рентгеновскай медицинскай оборудования (тэрил) айааччы.
Сүрүн акционердар Mitsui Group, Softbank, Bank of America уонна бэйэтэ.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Кырдьыктабыл
Кырдьыктабыл диэн биир тутаах үтүө; философия, сигили, төрүн, политика биир тутаах категорията. Кырдьыктабыл түмэт бигэ туругар, сурумугар, сайдыытыгар улахан суолталаах. Кырдьыктабыллаах илгэ үчүгэй быһыы-майгы хайҕанар, куһаҕан быһыы-майгы сэмэлэнэр. Кырдьыктабыл тус бэйэ уонна бар дьон кэрэхсэбиллэрин тэҥниир, кимиэхэ төһө тиксэрин быһаарар, баай-дьадаҥы хайдыһыытын намтатар.
Платон быһаарыытынан, кырдьыктабыл үрдүкү үтүө буолар. Кини хорсун, туттунуу, билиилик курдук үтүөлэри тэҥнэбиллээн дьүөрэлээн бииргэ тутар (хас биирдиигэ киниэнэ). Ил тутула кырдьыктабыллаах буоллаҕына эрэ кини куомуннаахтара "биир куттаах" (homonoia) уонна доҕордуу (philia) буолаллар.
VOLI
VOLI — Хара Хайа улахан ас атыылыыр ретейла, Аан Дойдуга биир улахан тэрилтэ буолар.
Харыйалаах (Өлөөн улууһа)
Харыйалаах — Өлөөн улууһун Кирбэй нэһилиэгин киинэ.
Өссө маны көр
Өлөөн улууһа
Rokšped
Rokšped Centar d.o.o. — Хара Хайа биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэ. Ону таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары оҥорор баайдарга уонна олигархтарга Volkswagen, Audi уонна SEAT бренын кытта биир биллэр бренд буолар Аан Дойдуга "Volkswagen Crna Gora", "Audi Crna Gora" уонна "Seat Crna Gora".
Budvanska Rijvera
Budvanska Rijvera, Хара Хайа тэрилтэтэ.
Nikon
Nikon (толору аата Nikon Corporation эбэтэр 株式会社ニコン), Дьоппуон тэрилтэтэ, Аан Дойдуга профессиональнай уонна байыаннай технологияҕа сыһыаннаах оптическай линзалары оҥорооччу, биир бастыҥ фотокамералары оҥорооччу, араас медицинскай тэриллэри оҥорооччу.
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Mitsubishi империата бас билэр, ол эрэн Nikon киниттэн тутулуга суох глобальнай рынокка үлэлиир.
OTP banka Podgorica
Crnogorska komercijalna banka, Хара Хайа коммеческай баана.
Pošta Crne Gore
Pošta Crne Gore — Хара Хайа тэрилтэтэ.
NLB banka Podgorica
NLB banka Podgorica, Хара Хайа коммеческай баана.
Ээйик (Өлөөн улууһа)
Ээйик — Өлөөн улууһун Солоҕоон нэһилиэгин киинэ.
Өссө маны көр
Өлөөн улууһа
Nikšićko pivo
Nikšićko pivo - Хара Хайа арыгы уонна пиибэ оҥорор тэрилтэтэ, 2021 сылга сир шаарын үрдүнэн саамай бөдөҥ тэрилтэ буолар алкоһольнай утахтары оҥорорунан. Планета үрдүнэн 18% водка уонна 48% пиибэ рынога тиксэр.
Таҥара мөлтөөһүнэ
Таҥара мөлтөөһүнэ диэн этии дьон өйө-санаата уларыйар кэмҥэ кэлбитин биллэрэр.
Дьон олохторун таһыма үрдээһинэ, өйдөрө-санаалара, баҕара, ситиһэ сатыыр санаалара уларыйыытыттан кэмэ кэллэҕинэ таҥаралара эмиэ уларыйар. Сайдан, тупсан, уларыйан иһэр олоххо туттуллара аҕыйаан, дьоҥҥо туһата кыччаан иһэр таҥара, мөлтөөн иһэр таҥараҕа киирсэр. Мөлтөөбүт таҥараны өйөөччүлэр, бу кэмҥэ араас албастары булан таҥараларын күүһүрдэ, тарҕата сатыылларыттан, бюджет харчытыттан көмө көрдөһөллөрө эбиллэр.
Олус былыргы кэмҥэ үөскээбит таҥаралар сайдар, үүнэр кэмнэрэ ааһан турар. Бу таҥаралар былыргы кэмҥэ дьон өйө-санаата сайдыытын син быһаарар курдук эбит буоллахтарына, билигин бэйэлэрин “үчүгэйбит” диэн сананар салайааччылар быһаччы баһылааһыннарыгар киирэннэр, аһара тоталитарнай салайыныыны үөскэтэннэр, өй-санаа төрүттэрэ “Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиигэ сөп түбэһэрин аахсыбат, тутуспат буолбуттар, үчүгэйи уонна куһаҕаны оҥорууну тус-туспа араарбыттар, атын-атын тылларынан этэллэриттэн хайдыһыыны, арахсыыны үөскэтэллэр, өйдөспөт буолууну улаатыннарар кыахтаахтар. «Айыы үчүгэй» диэн этээччилэр бэйэлэрин айыыларынан ааттанан баран атыттары, былыргы, өй-санаа сайда илигинэ, олоҥхоҕо курдук абааһыларынан ааттаатахтарына дьон бэйэлэрин икки ардыларыгар өйдөспөт буолуулара олус улаатан сэриилэһиигэ, бэйэ-бэйэлэрин суох оҥоро сатааһыннарыгар тиийэн хаалар кыахтаналлар.
Салайааччылар бэйэлэрин ураты “үчүгэй” курдук сананалларыттан, үчүгэйи эрэ оҥоробут диэн этинэллэриттэн, үчүгэйи уонна куһаҕаны биир киһи оҥорор кыахтааҕын кистии сатыыллар. Улахан, мусульманскай уонна православнай таҥаралар дьон өйдөрө-санаалара икки аҥы арахсыытын, үчүгэй санааны уонна куһаҕаны оҥорууну тус-туспа тылларынан этиини үөскэппиттэр.
Үчүгэй санааны уонна куһаҕаны оҥорууну тус-туспа тылынан этэннэр, олору атын-атын дьон оҥороллорун курдук өйдөбүлү тарҕаталлар. Нууччалар үчүгэйи “хорошо” диир буоллахтарына, куһаҕаны “грех” диэн туспа тылынан этэллэр. Биһиги барыны-бары үтүктэн иһэр дьоммут эмиэ, итини быһалыы үтүктэн үчүгэйи айыы, онтон куһаҕаны “аньыы” диэн сахаларга хаһан да суох тылы буланнар, тус-туспа тылларынан этэн өйү-санааны икки аҥы араара сатыыллар, саха дьонун өйүн-санаатын буккуйаллар.
Былыргы кэмнэргэ үөскээбит уонна өй-санаа икки аҥы арахсыытын үөскэппит, Улуу Өктөөп өрө туруутун кэмигэр аҥардастыы баайдар диэки буолан үлтү сынньыллыбыт православнай таҥара үөрэҕэ билигин улаханнык мөлтөөн сылдьарын государствоны салайааччылар бэйэлэригэр туһанаары араастаан күүһүрдэ сатыыллара элбээтэ.
Билигин нууччалар мөлтөөбүт православнай таҥараны сайыннараарылар, урукку ыраахтааҕы кэмин саҕанааҕы туругар киллэрээри дьулуһаллар, урукку дьиэлэрин, баайдарын төннөрөллөр, араас сымыйа аҥардаах быһаарыылары, кур итирик дьон ону-маны көрүүлэрин булан таҥара баарын дакаастыы сатыыллара элбээтэ, араас буолар-буолбат холобурдары буланнар дьону итэҕэтэ сатыыллар:
- Былыт быыһынан икки киһи харахтара балтараа чаас устата көрөн турбуттара диэн интернеккэ уһулан көрдөрбүттэр. Таҥараны илэ курдук көрдөрө сатааһын быһаччы сымыйалааһыны үөскэтэр. Аныгы үөрэх-билии эбиллибит, сайдыыны, наука үөрэтэрин билбит дьоҥҥо таҥара баарын итинник дакаастааһын кыайан былыргы, сайдыыта суох, хараҥа кэмҥэ курдук кыаллымыан сөп.
- Аҥардастыы ону-маны көрдүбүт диэн сорохтор кэпсээннэринэн үөрэхтээх, аныгы, киэҥ билиилээх дьону итэҕэтэр кыаллыбат. Дьон уонча бырыһыаннара өйдөрө-санаалара мөлтөҕүнэн атыттар сабыдыалларыгар киирэн биэрэр кыахтаахтарын билиниэххэ, олор этиилэрин итэҕэйимиэххэ сөп.
- Уйулҕата хамсыы үөрүйэх киһи аһара улахан баҕа санаатын хараҕынан илэ көрөр курдук көрүөн сөп уонна таҥара араас көстүүлэрин көрбүт курдук кэпсэниэн сөп.
- Тугу да көрбөт киһи эмискэ көрөр буолан хаалыытын кытта таҥара оҥорбута буолуо диэн балыйаллар.
- Таҥара уруһуйдаммыт күлүктэрэ бэйэлэрэ ыалдьыбыт киһини үтүөрдэр кыахтара суох. Арай киһи бэйэтэ олус күүскэ итэҕэйдэҕинэ, санаатын түмнэҕинэ, күүһүртэҕинэ үтүөрүөн сөбүн таҥараҕа балыйаллар.
- Иконалар арыынан сыбанан хаалыылара “мира” диэн ааттанар. Химическэй састааба билигин да биллэ илик, ханнык эрэ органическай арыы буолуон сөбө быһаарылла сылдьар. (1).
Александр Невзоров эдэр эрдэҕинэ духовнай семинарияҕа үөрэнэ сылдьан бырахпыт. Православнай таҥараны аһара өрө тутуу Россия үрэллиитигэр тириэрдиэн сөп диэн сэрэтиини оҥорбута, Россия атеистар дойдулара диэн эппитэ.
Православнай таҥара дьиэтэ аныгы олоххо сөп түбэспэт, ол иһин уларыйыылар наада буоллулар диэн Александр Невзоров биллэрдэ. Россия дьонун отут үс бырыһыаннара алкоголиктар. Кинилэр ону-маны көрдүбүт диэн этиилэрэ барылара олус арыгылаабыттарыттан “белай горячкалыы” сылдьан бытыылкаҕа абааһылары көрбүттэрин кэпсээннэрэ буоларын атын дьону итэҕэтэ сатааһын өссө куһаҕаҥҥа тириэрдиэ диэтэ.
Православнай таҥара дьиэтин үлэһитэ Всеволод Чаплин церковь тыыннаах организм буолар диир. Дьон уларыйан истэхтэринэ церковь эмиэ уларыйарын, дьон бэйэлэрэ сиэртибэ биэрэллэрин быһаара сатаата.
Ольга Кормухина церковь туттар былыргы тыла уларыйара наада диэн эттэ.
Церковь бизнеһинэн регистрацияланан баран дьарыктанара, чүмэчини, иконалары атыылыыра ордук буолуо этэ диэн эмиэ эттилэр. Араас шарлатаннар таҥара дьиэтигэр мунньустубуттар, Липецкэй уобаласка, Донское дэриэбинэҕэ отец Роман хоруоптары уонна кириэстэри оҥорон атыылыыр эбит. (2).
Олох салгыы сайдан истэҕинэ мөлтөөбүт, дьон үксүлэрэ итэҕэйбэт буолбут таҥаралара уларыйар кэмнэрэ тиийэн кэлэн иһэр. Үөрэҕи-билиини баһылаабыт, өйдөрө-санаалара сайдыбыт дьон үксээбиттэринэн, үгүс дьон баҕа санааларын таба сыаналаан, мөлтөөбүт, үгүстэр итэҕэйбэт буолбут православнай таҥараларын уларытарга үлэлэһиэ этилэр. Евразия дойдуларыгар барыларыгар, “тенгрианство” диэн аатынан биллэр сахалар таҥаралара оҕо сайдан иһэр өйүн-санаатын табатык быһаарарынан, кут-сүр үөрэҕин уонна “Туох барыта икки өрүттээх” диэн айылҕа төрүт тутулугун тутуһарынан аныгы демократия олоҕор ордук сөп түбэһэрин өйдөөх-санаалаах дьон арааран билиэхтэрэ, туһаныахтара этэ. (3,69).
Туһаныллыбыт литература
1.	Телепередача «НТВ». Доказательство бога. 8.08.2010.
2. Телепередача «НТВ». 10.07.2011. “Александр Невзоров против православной церкви”.
3. Каженкин И.И. "Харыстас" таҥара үөрэҕэ. - Дьокуускай: ГБУ РС(Я) "Бизнес-инкубатор", 2015. - 128 с.
Тутаах үтүөлэр
Тутаах үтүөлэр диэн антик философията уонна христиан теологията билинэр түөрт үтүөтэ. Кинилэр этика үтүө теориятын быһыылыыллар.
Бу үтүөлэри аан бастаан Платон Ил диэн үлэтигэр суруйбута. Аристотель кинилэр ис тутулларын Никомах этиката диэн үлэтигэр сиһилии быһаарбыта. Стоиктар уонна Цицерон бу үтүөлэри эмиэ билинэллэрэ. Христиан таҥара үөрэхтээхтэрэ Аврелий Августин уонна Томас Аквинас бу үтүөлэргэ үс христиан үтүөтүн эппиттэрэ.
Түөрт тутаах үтүө:
Fujifilm
Fujifilm (Фуджифильм), Дьоппуон тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ фотоаппаратура уонна фотолаборатория оҥорооччу, ону таһынан киинэ уһулар камералары айааччы (Walt Disney һакааһынан). Кэнники медицина, микросхема уонна программирования эйгэтигэр киирэн эрэр.
Химия эйгэтигэр Европаҕа уонна Америкаҕа биир бастыҥ.
Mitsui Group бизнес эйгэтигэр сыһыаннаах.
Дьилиндэ (Өлөөн улууһа)
Өссө маны көр
Өлөөн улууһа
Olympus
Olympus Corporation (Олимпус Корпорацията), Дьоппуон элбэх профильга бастаан иһэр оптическай линзалары оҥорор тэрилтэтэ, билиҥҥи кэмҥэ NASA, Роскосмос уонна араас байыаннай спутниктар Олимпус линзаларын тутталлар. Ону таһынан боростуой дьоҥҥо профессиональнай фотоаппараттары оҥорорунан биллэр.
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор уонна Mitsui Group империатыгар сыһыаннаах.
Салалтата — Токио.
Улахан линзалары үөрэтэр институттара - Токиоҕа (Дьоппуон), Филадельфия (АХШ), Штутгарт (Германия).
Сага префектурата
мини|Каартата — Кюсю регионугар Кюсю арыыга баар префектура. Префектура болуоссата 2439,65 км², олохтоохторун ахсаана — 835 473 киһи. Административнай центра — Сага куорат.
Административнай тыырыллыыта
Сага префектуратыгар 10 куорат уонна 6 уезд баар.
Куораттар
Префектура куораттара:
Уезстар
Бөһүөлэктэр:
Туох буолбута
Биһиги эрабыт иннинэ 6 үйэҕэ (end of the Jōmon period): Estimated date of the Nabatake ruins in Karatsu
Биһиги эрабыт иннинэ 1 үйэҕэ (middle of the Yayoi period): Villages flourished at what is now the Yoshinogari site
665: After losing the Battle of Baekgang, Kii Castle (in present-day Kiyama) amassed its defenses to protect Dazaifu.
733: Хидзэн Фудоку баар буолуута.
1274: Battle of Bun'ei, the first invasion in the Mongol invasions of Japan.
1281: Battle of Kōan, the second invasion in the Mongol invasions of Japan.
1591: Нагойя замок тутуута. After the Japanese invasions of Korea the castle fell in 1598.
1607: Control of Saga Domain moved from the Ryūzōji clan to the Nabeshima clan.
1771: Ниджино Мацубара баар буолуута.
1871, От ыйа 14: Abolition of the han system. All of the han became prefectures.
1871, Сэтинньи 14: The prefectures of Saga, Hasuike, Ogi, Kashima, Karatsu уонна part of Tsushima merged to form one prefecture, Imari Prefecture.
1872, Ыам ыйа 29: Имари префектура аата Сага префектура диэн буолар.
1874, Олунньу: Saga Rebellion.
1876, Муус устар 18: Мицума префектуратын кытта холбонуу.
1883: Нагасаки префектуратыыттан арахсыы.
1889, Муус устар 1: Сага куорат статуһун ылар.
1891: The Kyushu Railroad Nagasaki Line opens, beginning with a section from Tosu to Saga.
1895: Саганы (Такео) кытта холбуур тимир суол аһыллыбыт.
1897: Opening of railroad from Takeo to Haiki.
1903: Opening of railroad from Saga to Nishi-Karatsu.
1932, Тохсунньу 1: Каратсу куорат статуһун ылар.
1935: The Japanese National Railways Saga Line opens.
1954: During the Great Showa Merger the cities of Tosu, Imari, Takeo, Kashima уонна Taku are formed. At this point there are 7 cities, 8 districts, 18 towns уонна 35 villages in Saga Prefecture.
1972: With the closing of the Nishiki coal mine, all coal mines in Saga are closed.
1987: The Japanese National Railways Saga Line closes.
1992: The Yoshinogari History Park opens to the public.
1998: The Saga Airport opens in Kawasoe, in what is now the city of Saga.
2005: As a part of the Great Heisei Merger various municipalities are reorganized. 2006: The Great Heisei Merger continues. 2007, Алтынньы 1: The towns of Higashiyoka, Kawasoe уонна Kubota merge with the city of Saga.
2011, Кулун тутар 12: The Kyushu Shinkansen opens.
Борисов Александр Ильич
Борисов Александр Ильич (1960-2019) — СӨ судаарыстыба уонна түмэт дьайыксыта, П.И. Дудкин аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ сибээһин үтүөлээх үлэһитэ.
1977 сыллаахха Покровскай орто оскуолатын бүтэрэн баран СГУ физфагар үөрэххэ киирбитэ уонна 1982 с. бүтэрбитэ. 1983-1990 сс. САССР производственнай-иехническэй сибээс управлениятыгар (ПТУС) инженеринэн үлэлээбитэ. 1990 с. Өрөспүүбүлүкэтээҕи радиотелевизионнай передающай киин (РТПЦ) кылаабынай инженерынан анаммыта. Онтон 1992 с. начальник бастакы солбуйааччытынан анаммыта. Кини салалтатынан өрөспүүбүлүкэ тэлэбиидэнньэтин биэриилэрэ спутник нөҥүө тарҕатыллар буолбуттара, бу Арассыыйа регионнарын тэлбиидэнньэлэриттэн бастакыннан олоххо киирбитэ.
1995 с. саҥа тэриллибит "Сахателеком" Дьокуускайдааҕы радиотелевизионнай киинин (ртц) дириэктэринэн анаммыта. Биир сылынан СӨ "ТЦТР" ГУП генеральнай дириэктэринэн анаммыта. Бу сылларга саҥа дьиэ тутттаран, саҥа аппаратура туруортаран 2003 с. өрөспүүбүлүкэ тэлбиидэнньэтэ бүтүннүү цифровой стандарка көспүтэ. 2004 с. эбии 255 ыстаансыйа олоххо киирэн өрөспүүбүлүкэ тэлэбиидэнньэтэ нэһилиэнньэни хабыыта 99,5% диэри улааппыта.
2010 сыл бэс ыйыгар СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэстээтэлин солбуйааччытынан анаммыта, сибээс, информация ньыматыгын сайдыытын уонна электрон бырабыыталыстыбаны олоххо киллэрии боппуруостарын быһаарыыны салайара. 2014 с. алтынньытыгар сибээс уонна информация ньыматыгын министирининэн анаммыта.
"Охота и рыбалка в Якутии" диэн тэлэбиидэнньэ биэриитин ааптара. Бу биэрии аан дойду кэккэ дойдуларыгар көстөр этэ (СНГ, Балтия, Грузия, Ближнэй Восток, Киин уонна Илин Европа).
Урумнар
Урумнар (урумнуу: урумлар, урумнар, кырыым татаардыы: Urumlar, Ουρούμ), гириэк татаардар да дииллэр — Кырыымҥа олорор уонна урум тыллаах олохтоох омуктартан биирдэһэ.
Урумнар төрүттэрин туһунан икки сүрүн сабаҕалааһын баар. Бастакы сабаҕалааһын: урумнар өбүгэлэрэ Кырыым татаар тылын ылыммыт Кырыым гириэктэрэ буолаллар. Иккис сабаҕалааһын: урумнар өбүгэлэрэ сүрэхтэммит Кырыым татаардара буолаллар.
Ааттара
"Урум" диэн аат арааб тылыттан үөскээбит. Араабтар "рум" (روم) диэн тылынан Рим, онтон кэлин Византия олохтоохторун ааттыыр этилэр. Түүр тыллара "р" дорҕоонтон саҕаланар кыахтара суох, ол иһин "рум" диэн тыл "урум" диэҥҥэ уларыйбыт.
Приазовье урумнара
Кырыым уонна кэлин ыаллыы сытар Приазовье гректэрэ икки бөлөххө арахсаллара:
Приазовье урумнарын итэҕэллэрэ православие буолар. Урумнар былыргыттан туспа бэйэлэрэ бэйэлэригэр олороллор уонна гириэк тыллаах румейдэри кытта булкуспаттар. Николай Баскаков диэн түүр тылларын үөрэппит чинчийээччи этэринэн Украинаҕа 1969 сыллаахха 60 тыһ. урум тыллаах олорбут.
Ороһу сис дьоно
Ороһуга былыр-былыргыттан улахан кэпсэллээх улуу баай киһи, дьон этэринэн үөскээбэтэх сирэ эбит. Буолан баран сис ыаллар, дьону-аймаҕы хара баттаабатах, төттөрүтүн нэһилиэктэрин иилээн-саҕалаан аһатан-сиэтэн олорбут дьоннор бааллар эбит. Кинилэр тустарынан сырдаттахха маннык:
ЛОГЛОРУТТА ОХОНООҺОЙ. Ороһу нэһилиэгэр "Өтөхтөөх" диэн сиргэ сэбиэскэй кэмҥэ сайылык буола сылдьыбыт олоҕор Логлорутта Охонооһой диэн сэниэ сис киһи олорбут.Бу киһи олоҕо билигин Ороһу күөлүн уҥуоргу өттүнээҕи били-арыы нөҥүө өттүгэр Бырааба анна диэн ааттанар күөл кытыытыгар эбит. Логлорутта баай бириэмэтигэр Үөһээ Бүлүү улууһун киинэ Бырааба (управа) буоллун диэн түөрэх кээспиттэр даҕаны сатамматах. Онуоха бу баай киһи этии киллэрбит: "Мин олорор сирбэр Өтөхтөөххө түөрэхтэ кээһиҥ, баҕар манна улуус киинэ буолаарай", - диэбит. Ону оччотооҕу хамыыһыйалар Өтөхтөөххө түөрэх шарик түһэрбиттэр. Онтукалара сөрү-сөп буолан тахсар. Ону хамыһыыйа дьонноро бу сири: "Наһаа кыараҕас, улуус киинэ эбэтэр дэриэбинэ тутуллар кыаҕа суох", - диэн быһаарбыттар. Логлорутта ити ыра санаата туолбатаҕыттан абаран: "Саатар бу Өтөхтөөхпөр таҥара дьиэтин туттаран бар дьоммор таҥараҕа тиксэллэрин уонна саҥа төрөөбүт оҕjлору таҥараҕа сүрэхтэнэллэрин хааччыйарым буоллар санаам туолуо этэ", - диэбит. Ол санаатын толорон, Өтөхтөөх тумулугар, бэйэтин үбүнэн-аһынан таҥара дьиэтин туттарбыт. бу улууканнаах дьоһуннаах дьиэни эмиэ Ороһу олохтооҕо Бүргэс Өлөксөй диэн аатырбыт мас ууһа киһи салалтатынан туппуттар. Бу дьиэ куолакала эрэ суоҕа уонна сулууспалаабатах. Мин уончалаах уол буолуохпар диэри турбута. Онтон "Саҥа олох" кохоз салалтатын ыйааҕынан көтүрэн илдьэн Ньэгэдьээккэ сибиинньэ хотоно оҥорбуттара. Өтөхтөөххө турбут таҥара дьиэтин миэстэтэ билигин Чочуобуна тумса эбэтэр тумула диэн ааттанар.
БАХЧЫТА БААЙ
Логлорутта уола Бугууйап Сэмэн-Бахчыта аҕатын олоҕун салҕаан эмиэ сис ыал буолан бэйэтин бириэмэтигэр көрүлээн-нарылаан олорбут киһинэн биллэр. Кини хас сайын аайы окко киириэх иннинэ ыһыах ыһара үһү уонна тустууну атах оонньуутун ону тэҥэ ат сүүрүүтүн тэрийэн, дьону-сэргэни аһатан-сиэтэн, көрү-нары көҕүлүттэн тутан оонньоторун сөбүлүүрэ үһү. Кини ыччаттара кыыһа Аана уонна уола Охонооһой диэннэр.
КЫЫННЬААХЫ
Үлэ-олох үөрэҕэ
Үлэ - олох үөрэҕэ диэн этии киһи үлэлиир буоллаҕына эрэ киһи буоларын биллэрэр.
Айылҕаҕа өйдөрө-санаалара сайдан үрдүк таһымы кыайан ситиспэт кыыллар, көтөрдөр уонна балыктар бары аһылыктарын эрэ булунаары, тыыннаах сылдьаары кыахтара баарынан хамнаналлар, олохторун олороллор. Бу кыыллар олохторугар, өйдөрүгэр-санааларыгар мөлүйүөнүнэн сылларга ханнык да улахан уларыйыылар киирбэттэриттэн эттэрэ-сииннэрэ уонна тугунан аһылыктаналлара, дьарыктаналлара билигин даҕаны уларыйбакка бэйэлэринэн сылдьаллар.
Киһи мэйиитэ улаатан өйө-санаата сайдар турукка киириитэ, бэйэтин кыыллартан, сүөһүлэртэн араарыммыта төһө былыргы кэмнэргэ буолбута билигин даҕаны кыайан быһаарылла илик. Дьон олохторугар сайдыыны ситиһиилэрин бэлиэтээн сурукка киллэриэхтэриттэн, ол аата кэнники 5 эбэтэр 10 тыһыынча сыллар усталарыгар өй-санаа олус күүскэ сайынна, ситиһии бөҕө бэлиэтэннэ. Онтон бу кэм устата өйдөрө-санаалара төрүт да эбиллибитэ биллибэт эбисийээнэлэр билигин да итии дойдуларга элбэхтэр.
Киһи өйө-санаата сайдыыта төһө да уустугун иһин кут-сүр үөрэҕин көмөтүнэн тус-туспа араартаатахха чопчу быһаарыыларга олоҕурара, туох уратылаахтара биллэр. Олох уонна хамсаныы куруук бииргэ сылдьаллар, биир төрүттээхтэр. Хамсаныыттан өй-санаа үөскүүр, элбэхтэ хатыланнаҕына киһиэхэ буор кут үөскээн мэйиигэ, эккэ-сииҥҥэ мунньуллар. Киһи санаатын күүһүнэн дьайан араас хамсаныылары оҥороруттан этэ-сиинэ эрчиллэн, үөрэнэн үөрүйэх буолар. Хамсаныылартан киһи буор кутун өйө-санаата эбиллэр, үлэлиир-хамсыыр дьоҕура улаатар. Киһиэхэ төрөппүттэриттэн бэриллэр буор кута өй-санаа өйдөбүллэринэн талаан, сатабыл, дьоҕур диэн ааттаналлар уонна инники көлүөнэлэр олус уһун кэмҥэ үөрэммит үөрүйэхтэрэ мунньулланнар кэлэр көлүөнэлэргэ бэриллэр баайдара буолаллар. Төрөппүттэриттэн оҕолоругар буор кут бэриллэр.
Сахалар «Yлэлиир-хамсыыр» диэн холбуу этиини куруук туһаналлар. Эт-сиин куруук хамсаннаҕына эрэ табыллар, бука бары сүһүөхтэрэ хамсаан, тэнийэн, имиллэн биэрэн иһиэхтээхтэр. «Сүһүөҕү тэнитии» диэн сүһүөхтэри ууннары тардынан, тыыллаҥнаан эрчийии ааттанар. Сүһүөхтэр, сис тоноҕосторо өр кэмҥэ хамнаабатахтарына хам хатыраннар хамныыр кыахтара кыччаан иһэр, тымырдар кыарааннар хааны-сиини сүүрдэллэрэ мөлтүүр, ол иһин киһи үйэтэ кылгыыр. Үлэ эрэ эти-сиини эрчийэр, хамсатар. Эт-сиин хамсааһыҥҥа, үлэҕэ, эрчийиигэ куруук наадыйар.
Олус былыргы кэмнэргэ олох иһин охсуһуу, ас-таҥас булунуу туһугар киһи өйө-санаата күүскэ үлэлээн сайдыыны ситиһэн иһэр кыахтаммыта, илиитигэр маһы тутан атын кыыллартан көмүскэнэргэ уонна бултуурга туһаныаҕыттан ыла өйө-санаата сайдыыта ордук күүскэ эбиллэн барбыта.
Киһи өйө-санаата сайдыытыгар үлэ ылар оруола ураты үрдүк. «Yлэ – олох үөрэҕэ» диэн этии үлэттэн өй-санаа үөрэнэн, сайдан эти-сиини хамсатан, эрчийэн иһэрин быһаарар. Олус былыргы кэмнэргэ дьон үөрдүһэн, бииргэ олорор эрдэхтэринэ күүстээх, кыахтаах эр киһи аҥардастыы баһылыыр, салайар этэ. Өй-санаа сайдан иһиитэ аҥардастыы күүс-уох, эт-сиин баһылааһыныгар тосту уларыйыыны киллэрбитэ. Аҥардас мас баалкыга холоотоххо, онно тааһы баайдахха, охсор күүһэ лаппа улаатара аны өйдөөх, үлэлиир тэрили оҥостор киһи баһылаан салайыытыгар тириэрдибитэ.