Нюрба_сиригэр_олохсуйбут_кэриэйдэр
Ян Яковлев, сэрии төгүрүк тулаайаҕа, 85 сааһыгар сылдьар, Дьокуускай. Мин, Ким Федор Хайрич, аҕабар төрдүс уол оҕонон Чаппанда «Бэстээх» холкуоһугар орто дойдуга кэлби- тим. Мин аҕам Саха сиригэр быһа сабаҕалаан 1930 сылларга кэлбит быһылаах. Бодойбонон, онтон Үөһээ Бүлүү Далыырыгар тохтоон кэргэн ылан олорбут. Мин ийэбинээн Сергеева Агафья Григорьевналыын хол- боһон бииргэ олорбуттар. Үөһээ Бүлүүгэ икки улахан уолу, Коляны, Кешаны, оҕолонон баран Ньурбаҕа көһөн кэлбиттэр. Онтон Чаппандаҕа тахсан олохсуй- буттар — Куччугуй Дэлгэрэ диэн сиргэ. Билигин Хайын өтөҕө дэнэр. Манна кэлэн Мишаны 1943 с., миигин 1945 с. атырдьах ыйыгар оҕолоноллор. Онон барыта 4 уол оҕо буолар. Ийэм мин иккилээх эрдэхпинэ ыараханнык ыалдьан өлөн хаалар, онон аҕам түөрт оҕолоох огдообо туран хаалар. Ийэм ийэтэ баар буолан, мин биэспэр дылы олороллор. Онтон аҕам Мархаттан Васильева Анна Акимовна диэн, биир Баһылай диэн уоллаах дьахтары кытта холбоһоллор. Ийэм Аана сүрдээх үчүгэй киһи этэ. Тулаайахсыппакка, барыбытын бэйэтин төрөппүт оҕолорун курдук иитэн-харайан таһаартаабыта. Аҕам 1964 с., мин армияҕа барар сылбар бу күн сириттэн барбыта. Ийэм аҕабын көмөн баран Кешалаахха олорон хаалбыта. Ол саҕана Кешалаах 4 кыыс оҕолоохтор этэ. Ол курдук, мин кэргэннэммитин сыл буолбутун кэнниттэн, Кешалаахха олордоҕуна күн сириттэн ыарахан ыарыы илдьэ барбыта. Биһиги ийэбитин төрөппүт ийэттэн атыннык санаабат этибит. Оннук үчүгэй киһи этэ. Ийэм ол да иһин биһигиттэн тэйбэтэҕэ, хара өлүөр диэри оҕолорум дии сытан барбыта. Аны аҕам тугу гыммытын кэпсии түһүөм. Аҕам хатыҥыр, уҥуох сула киһи этэ. Чаппандаҕа сэрии кэмигэр кэлбит буолан бэйэтэ тугу билэринэн, сатыырынан нэһилиэккэ көмөлөһөн барбыта. Бааһына ылан оҕуруот аһылыгынан дьарыктаммыт, нэһилиэккэ ыарахан кэмнэригэр күүс-көмө буолбут. Оҕолору оҕуруокка көмөлөһүннэрэн үлэлиирин суотугар хортуоска, эриэппэ, турунуопус, моркуоп, луук биэрэннэр аччыктыыры билбэтэхтэр. Дьон баччааҥҥа дылы махтал тыллара улахан. Улахан хоһуун оҕонньор сарсыарда күн тахсыыта барар, киэһэ им сүтүүтэ кэлэр этэ. Биһиги аҕабыт кэллэҕинэ эрэ аһыыр буоламмыт, аҕам кэлэрин кэтэһэр буоларым. Саамай кыра- лара мин этим. Биһигини кытта өссө икки эмээхсин дьукаахтаах этибит. Аҕам, аны санаатахха, киэҥ көҕүстээх, үтүө санаалаах эбит. Биирдэ эмит кими эрэ кытта бочооттоспутун билбэппин. Бары Хайын да Хайын дииллэрин истээччибин. Биригэдьиирдэр отчуоттара тахсыбатаҕына аҕабар кэлээччилэр. Тарбаҕын суулуу тута-тута бэйэтин тылынан ааҕара эбэтэр испиискэ маһынан суоттуура. Биһиги көрүөхпүтүгэр оон- ньуур курдуга уонна оччо туонна, бачча киилэ диэн быһаарара. Ону биригэдьи- ирдэр сөрү диэн сөҕөллөрө төбөлөрүн эрэ быһа илгистэн кэбиһэллэрэ. Барытын быһаартарбыт дьон быһыытынан үөрэн-көтөн тарҕаһаллара. Аҕам бэйэтэ да сүргэтэ көтөҕүллэн, санаата кэлэн хаалара. Аны бэйэтин дьонноро (кэриэйдэр) сурук аахтара, суруттара кэлэллэр. Улуустан бары бииргэ түм- сэллэрэ. Дьэ дуо, оччоҕо кус-хаас саҥата биһиэхэ буолара… Аҕабыт үөрэн-көтөн бэйэтин тылынан кэпсэтэн, санаатын үллэстэн дуоһуйан хаалара. Бэйэбитин кыанар ыалга киирсэрбит, ынахтаах этибит, аҕабыт аттаах этэ да, куруук сиэтэ сылдьар буолара. Аҕам сөбүлээбэтэҕинэ сиргэ силлиирэ: «Бу хайдах да хайдах» — диир үгэ- стээҕэ. Бука, аҕам Саха сиригэр кэлбитин кэмсэммэтэ буолуо диэн бүк эрэнэбин. Улахан уол Коля 3 оҕолоох, 4 сиэннээх. Киэсэ 5 оҕолоох, Миша 7 оҕолоох, мин 1 уоллаахпын уонна хос сиэннэр. Онон аҕам аатын ааттатар дьон элбэх. Аҕам туһунан кэпсээтэххэ итинник, өссө да элбэҕи кэпсиэххэ сөп. Манан кыра ахтыым диэн бүтэр.