cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айхан Ышик
Биографията
1952 сыллаахха Мимар Синан аатынан изящнай искусстволар университеттарын бүтэрбитэ. Худуоһунньук идэтин баһылаабыта. Университекка үөрэнэр сылларыгар тэҥинэн графическай дизайнерынан үлэлээбитэ. Алҕас хаһыакка ааҕан билбит куонкуруһугар бастаан, киинэ эйгэтигэр кэлбитэ. Айхан аан бастаан Орхон Мурат Арыбурну «Селим I и янычар Хасан» (Yavuz Sultan Selim ve Yeniçeri Hasan) диэн историческай киинэтигэр уһуллубута. Сотору буолан баран Омер Лютфи Акад диэн режиссердуун билсибитэ уонна кини киинэлэригэр оонньоон барыбат. Айхан ордук Акад 1952 сыллаахха устубут «Во имя закона» (Kanun Namına) киинэтин кэннэ дьоҥҥо сэргэҕэ биллэн уонна көстөн барбыта. Кини онно аатырбыт Гюлистан Гюзей артыыһы кытта киинэ сүрүн оруолларын оонньообута.
Айхана биир саамай биллибит уонна аатырбыт, кинини чыпчаалга таһаарбыт киинэтэ Метин Эрксан режиссердаах «Горькая жизнь» (Acı Hayat) киинэ буолбута. Ити киинэҕэ уһуллан баран кини Турция биир саамай элбэх хамнастаах, харчыны аахсар артыыһа аатын ылбыта.
Айхан Ышик 1979 сыллаахха бэс ыйын 16 күнүгэр өлбүтэ.
Джейлан Нури
Ну́ри Бильге́ Джейла́н (Nuri Bilge Ceylan; 1959 сыллаахха төрөөбүт, Турция, Стамбул) — турок омугун биллиилээх киинэ устааччыта, режиссера, киинэ оператора уонна фото худуоһунньуга.
Биографията
Нури Бильге Джейлан 1959 сыллаахха тохсунньу 16 күнүгэр Турция Стамбул куоратыгар Бакыркёй диэн түөлбэтигэр агро инженер М. Эмина Джейлана дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Кини оҕо сааһа аҕатын төрөөбүт куоратыгар, Турция хотугулуу арҕаа өттүгэр баар Ениджеҕэ, ааспыта.
Нури Бильге Джейлан Стамбул куоракка баар Босфор университетын үөрэнэн бүтэрбитэ. «Электротехника» исписээлинэһин баһылаабыта. Ол кэннэ баҕаран туран Мимар Синан аатынан университекка киинэ ускуустубатын идэтигэр үөрэммитэ. Эдэриттэн хаартыскаҕа түһэриинэн үлүһүйбүтэ, хас даҕаны кылгас кэрчиктээх киинэлэри устубута.
Кини Каннааҕы киинэ бэстибээлин хас даҕаны төгүллээх призера буолар.
2002 сыллаахха «Отчуждение» диэн ааттаах киинэтэ Канн бэстибээлин Гран Притин уонна Бастыҥ эр киһи оруола бирииһин ылбыта. Ол кэннэ устубут уонна онно ойоҕун кытта бэйэтэ оонньообут «Времена года» диэн ааттаах киинэтэ ФИПРЕССИ бирииһигэр тиксибитэ.
2008 сыллаахха Нури Бильге Джейлан эмиэ Канныга «Три обезьяны» киинэтинэн бастыҥ режиссер аатын ылбыта. 2011 сыллаахха «Однажды в Анатолии» киинэтинэн Канн бэстибээлигэр иккис төгүлүн Гран Прины туппута.
2014 сыллаахха аны "Көмүс пальма лабаата" (Золотая пальмовая ветвь), бэстибээлгэ «Зимняя спячка» драматынан кыттан бастыҥ бирииһи ылбыта.
Уус уран ньымата
Джейлан киинэлэрэ үксүгэр автобиографиялыы хабааннаахтар. Режиссёр сотору сотору бэйэтин чугас дьонун, аймахтарын, дьиэтин уотун устуон сөп. Кини устар ньымата Антониони, Бергман, Тарковскай ньымаларыгар майгынныыллар.
"Холбос" Респотребсоюз
Тэриллиитэ
Саха сиригэр бастакы кооперативтар Октябрьскай революция эрэ кэнниттэн тэриллэн барбыттара. М.К. Аммосов, П.А. Ойуунускай көҕүлээһиннэринэн бастакы кооперативнай тэрилтэ "Холбос" 1918 сыллаахха тэриллибитэ. Быһаччы тэрийээччилэринэн К.О. Гаврилов (председатель), Г.Ф. Андреев, А.Л. Бахсылыров, И.И. Козлов, Е.Е. Обутова буолбуттара. саха сирин киин улуустарыгар, Алдаҥҥа, Сунтаарга, Ньурбаҕа, Өлүөхүмэҕэ уонна Бүлүүгэ кииннэммит кооперативтар тэриллибиттэрэ. 1918 сыл Бүлүү уокуругун кооператордара холбоһон "Вилюйсоюһу" тэрийбиттэрэ, Мухтуйаҕа "Ленсоюз" тэриллибитэ.
Үөһээ Бүлүү улууһа
Улууска бастакы эргиэн тэрилтэлэрэ - кооперативтар 1920 сылтан саҕалаан тэриллэн барбыттара. Маҥнай 1920 сыллаахха "Кустук" диэн сельпо тэриллибитэ. Председателинэн улууска уруккуттан биллэр атыыһыт Потапов Георгий Ефимович талыллыбыта, бухгалтерынан Дабдасов Александр Гаврильевич буолбута. онтон 1922 сыллаахха Боотулууга, 1923 сыллаахха Намҥа, Далырга, 1927 сыллаахха Өргүөккэ сельполар тэриллибиттэрэ.
Үллэстии
Дьон олоҕор тугу эмэ үллэстии диэн куруук туттуллар быһыы буолар. Государство оҥорон таһаарар баайын тэҥнээн үллэстиини туһанан уһуннук олорбут сэбиэскэй былаас кэмигэр ону-маны, табаары, аһы үллэстии элбэх буолара.
"Холбос" Респотребсоюз
Үөһээ Бүлүү улууһа
1935 сыллаахха Үөһээ Бүлүү оройуона Бүлүүттэн туспа арахсыбытын кэннэ, ахсынньы ыйга Үөһээ Бүлүү райпотребсоюһа тэриллибитэ. Оччотооҕуга оройуон 4 сельполааҕа. Райпотребсоюз бырабылыанньатын бастакы председателинэн Докторов Алексей Игнатьевич быыбардаммыта. 1935 сыллаахха оройуон Бүлүүттэн арахсарыгар, куораттан 180 аттаах сыарҕанан элбэх табаары тиэйтэрэн таһааран дьону-сэргэни сөхтөрөн турар. Кылаабынай бухгалтерынан Егоров Кирилл Терентьевич үлэлээбитэ.
Маҥнайгы остолобуой уонна килиэп астыыр бэкээринэ 1938 сыллаахха аһыллыбыттара. Бу сыл бэкээринэ 60 тонна килиэби астаабыта, остолобуой 25000 солк. бородууксуйа оҥорон таһаарбыта.
Райпотребсоюз сэрии ыар сылларыгар олохтоох нэһилиэнньэни аһылыгынан хааччыйар наадатыгар көмө хаһаайыстыбаны тэриммитэ: 36 ынах сүөһүлээҕэ, ол иһиттэн 18 ыанар ынахтааҕа, 13 сибиинньэлээҕэ, 11,25 га бурдук ыһар, 3,7 га хортуоппуй, 0,3 га хаппыыста, 0,2 га араас оҕуруот астарын олордор сирдээҕэ. Мантан бурдук, оҕуруот астарын үрдүк үүнүүтун ылаллара. Бу нэһилиэнньэни ас тиийбэт кэмигэр эбии хааччыйыыга биллэр төһүүнэн буолбута.
Үллэстии
Үллэстии киһи быһыытыгар киирсэр ураты өйдөбүллээх. Кыыллар үллэстибэттэр, бэйэлэрин иннилэрин эрэ көрүнэллэр, ким кыахтаах барытын хабан ылыан сөп. Киһи өйө, аһынар, харыстыыр, көмүскэһэр санаата үөскээн сайдыбытынан үллэстиини таба сыаналаан туһанар кыахтаммыт.
"Холбос" Респотребсоюз
Үөһээ Бүлүү улууһа
1948 сыллаахха райпотребсоюз иһинэн райзаготхонтуора тэриллибитэ. Заготхонтуора улууска бултанар түүлээҕи барытын хомуйан Иркутскайдааҕы түүлээх тутар базаҕа ыыталлара. Колхозтары кытта дуогабар түһэрсэн булчуттары тыалааһыны тэрийэрэ, түүлээҕи элбэтэр сыалтан колхозтарга кырымахтаах хара саһыл фермаларын тэрийиини саҕалаабыта. Бурдугу, хортуоппуйу, оту, оҕуруот астарын, эти, арыыны хомуйара. Маны таһынан тириини, мас көтөрүн соҕотуопкалыыра.
Үллэстии
Үллэстэр үгэскэ иитиллибэтэх, үөрэтиллибэтэх оҕо аһара бэйэмсэх, аһыныгаһа суох майгыланан хаалыан сөп. Ол иһин сахалар кыра оҕоҕо тугу эмэни биэрэн баран бытарытан, үллэстэргэ кыра эрдэҕиттэн үөрэтэллэр. Тугу эмэ биэрдэҕинэ “Оҕом бэристэ” диэн үөрэллэр, хайгыыллар, онно эбэн “Бачча улахан буол” диэн улаханы көрдөрөн, улаатан иһэргэ баҕа санааны үөскэтэн биэрэллэрэ ордук улахан туһаны оҥорор.
Оҕоҕо улаатан иһэргэ баҕа санаата саамай туһалаах, киһи буолууну ситиһэригэр тириэрдэр баҕа санаа буолар. Бу баҕа санаа “Улахан киһи буол” диэҥҥэ тиийдэҕинэ оҕо улаатарга, киһи буоларга, киһилии быһыыланарга баҕа санаалаах, ол аата киһи таҥаралаах, ону ситиһэргэ сыаллаах буола улаатар кыахтанар. Баҕа санаата сыалы, киһи буолууну үөскэтэрин бэйэтэ ситиһэрэ эрэ хаалар.
"Холбос" Респотребсоюз
Үөһээ Бүлүү улууһа
Райпотребсоюзка маҥнайгы таһаҕаһы тиэйэр массыына 1950 сыллаахха эрэ кэлбитэ. Самолетунан таһаҕаһы таһыы 1960 сыллаахтан тэриллибитэ. Маҥнайгы таһаҕас таһар массыына суоппарынан Николаев Николай Сергеевич үлэлээбитэ. Бастаан кэлбит самоходнай теплоход капитанынан Томскай Терентий Васильевич буолбута.
Сылтан сыл аайы улуус райпотребсоюһа бөҕөргөөн, үлэтэ кэҥээн нэһилиэнньэ табаарга наадыйыытын толорууга   үлэтэ-xaмнaha тупсан испитэ. Ордук таһаарыылаахтык райсоюз 1980-1990 сылларга үлэлээбитэ: эргиэн материальнай-техническэй базата лаппа бөҕөргөөбүтэ, 22 тыһыынча тонна табаары, бородууктаны харайар «Күрдьэҕэлээх» ыскылааттарын комплексата, таас универмаг, остолобуой, бэкээринэлэр, хас нэһилиэк аайы типовой маҕаһыыннар тутуллубуттара, 40 массыыналаах автопарк тэриллибитэ, хас навигация аайы 21 таһаҕac суднолара кэлэн 18 тыһыынча тонна араас бородуукта, табаар сүөккэнэрэ, итини таһынан кыһыҥҥы суолунан эбии араас таһаҕаһы быыстала суох, суол хаалыар диэри таһыллара. Нэһилиэнньэни хааччыйыыга эргиэн үлэтигэр caҥa ньымалар олоххо киирбиттэрэ, араас быыстапкалар, ярмаркалар, тиэйэ сылдьан атыылааһыннар көхтөөхтүк тэриллэллэрэ. Эргиэҥҥэ орто уонна үрдүк үөрэхтээх специалистар бэлэмнэммиттэрэ. Бу кэмҥэ райпотребсоюз систематыгар 73 маҕаһыын, 7 остолобуой, 15 бэкээринэ үлэлииллэрэ. Райпотребсоюз уопсай үлэтин түмүгүнэн, табаарын саппааһынан, эргиэнин культуратын таһымынан республика «Холбоһун» систематыгар үчүгэй үлэлээҕинэн сыаналаммыта.
Үллэстии
Эрдэттэн оҥоруллубут биэс, уон сыллаах былааннар быһыыларынан сайдар сэбиэскэй государство төһө барыһы киллэрбиттэрин уонна ороскуоттаабыттарын ааҕаллара, суоттууллара уонна тэҥнээн кэриэтэ бары үллэстэллэрэ. Туох ордубутун барытын промышленность сайдыыны ситиһэригэр аныыллара, ол иһин ССРС сэрии кэмигэр олус күүскэ сайдыбыта.
"Холбос" Респотребсоюз
ХОРО КООПЕРАТОРДАРА
«Хоро» ПО биэс улахан нэһилиэги холбоон: Хоро, Оҥхой, Мэйик, Боотулуу уонна Сургуулук нэһилиэктэрин холбоон, аһынан-үөлүнэн, табаарынан хааччыйар уонна араас өҥөнү оҥорон үлэлээн-хамсаан олорор. Барыта 5 маҕаһыын, 5 пекарня, 2 маслоцех үлэлииллэр. Потребоществоны 5 киһилээх Правление, 5 киһилээх Совет салайаллар. Ревизионнай комиссия 3 чилиэннээх. Совет председателэ Илья Ильич Саввинов, Правление председателин эбээһинэһин Сусанна Николаевна Винокурова толорор. "Хоро" По барыта 65 үлэһиттээх, салайар аппаракка 6 киһи үлэлиир. 1.	Экономист–Анна Порфирьевна Николаева; 2.	Кылаабынай бухгалтер–Любовь Михайловна Корякина; 3.	Бухгалтер–Саргылана Нестеровна Санникова; 4.	Кассир-бухгалтер–Зинаида Семеновна Саввинова; о.и. 1 үрдүк үөрэхтээх, атыттара орто анал үөрэхтээхтэр. Тэрилтэ сүрүн сыала-соруга буолар– атыы-эргиэн, килиэп астааһын, нэһилиэнньэттэн ордор тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын соҕотуопкалааһын, нэһилиэнньэҕэ араас өҥө оҥоһуутугар үлэлээһин.
Сельпо, рабкооп, потребобщество салалтатыгар үлэлээбиттэр:
1.		Анисимов Иона Данилович – 1963-1966 2.		Павлов Николай Герасимович – 1966-1971 3.		Струкин Семен Семенович – 1971-1972 4.		Иванов Иван Алексеевич – 1972-1973 5.		Данилова Ирина Серафимовна – 1973-1975 6.		Саввинов Егор Афанасьевич – 1975-1976 7.		Николаев Михаил Тарасович – 1976-1980 8.		Андреев Василий Степанович – 1980-1981 9.		Винокуров Николай Петрович – 1981-1984 10.		Федоров Валерий Петрович – 1984-1988 11.		Саввинов Илья Ильич – 12.		Иванова Нина Васильевна – 13.		Саввинов Илья Ильич – Бухгалтердар: 1.		Дорофеева Павла Тарасовна 2.		Николаева Анна Порфирьевна 3.		Иннокентьева Марфа Васильевна 4.		Егорова Евгения Алексеевна 5.		Константинова Мария Никифоровна (1965-1995, 30 сыл) 6.		Самсонова Мария Васильевна 7.		Самсонова Розалия Гаврильевна 8.		Мухоплев Николай Филиппович 9.		Бугулова Марфа Терентьевна 10.		Федорова Екатерина Анатольевна 11.		Корякина Любовь Михайловна 12.		Санникова Саргылана Нестеровна 13.		Саввинова Зинаида Семеновна 14.		Винокурова Сусанна Николаевна 15.		Санников Николай Сергеевич 16.		Алексеева Анна Христофоровна 17.		Лаппарова Мария Алексеевна 18.		Семенова Фекла Ивановна Складчиктар:
Үллэстии
Бу былаас үлэһиттэр былаастара буоларын бэлиэтинэн ханнык баҕарар үлэ кыра да соҕус буоллар сөптөөх хамнастаах, пиэнсийэ кээмэйэ орто хамнастан кыранан кыра этэ. Ол оннугар бары дьону барыларын ыган-хаайан үлэлэтэллэрэ уонна кыра да соҕус буоллар сөптөөх хамнаһынан хааччыйаллара.
Бэлэм, кыра да буоллар куруук кэлэр хамнаска дьон үөрэнэн хааланнар уонна мөлтөхтүк үлэлиир элбэх ахсааннаахтары үтүктэннэр үлэ оҥорон таһаарыыта сыыйа намтаан испитэ. Бэйэ оҥорон таһаарар оҥоһуктара быста аҕыйаабыттара, саҥа массыыналары, табаардары араас фондаларынан эрэ түҥэтэргэ тиийбиттэрэ. Маҕаһыыннарга ханнык да сыаналаах, туһалаах табаар атыыламмат буолбута, аналлаах толуоҥҥа эрэ тиксэр кэмэ тиийэн кэлбитэ. Кэлин сэбиэскэй былаас эстиитигэр туох да ас маҕаһыыҥҥа суох буола симэлийбитэ.
"Холбос" Респотребсоюз
ХОРО КООПЕРАТОРДАРА
1.		Васильев Василий Гаврильевич 2.		Петров Тихон Прокопьевич 3.		Анисимов Афанасий Иванович 4.		Никифорова Анна Афанасьевна – 1973-1997 сс. 5.		Фокина Анна Герасимовна – 1975-1978 сс. 6.		Павлова Ульяна Шофердар:
Мисима Юкио
Мисима Юкио  (дьоп. 三島 由紀夫  Мисима Юкио, 1925 сыл тохсунньу 14 к., Токио — 1970 сыл сэтинньи 25 к., Токио) — дьоппуон суруйааччыта уонна драматурга. Дьиҥнээх аата — Хираока Кимитакэ (дьоп. 平岡 公威  Хираока Кимитакэ  ) .
"Холбос" Респотребсоюз
ХОРО КООПЕРАТОРДАРА
1.		Михайлов Николай Николаевич 2.		Никифоров Владимир Иванович 3.		Трофимов Иван Иванович 4.		Илларионов Гаврил Михайлович 5.		Петров Александр Тихонович 6.		Аммосов Николай Николаевич 7.		Федотов Владимир Афанасьевич 8.		Корякин Иннокентий Иннокентьевич 9.		Саввинов Иван Ильич 10.		Ким Михаил Николаевич 11.		Семенов Егор Федорович Грузчиктар, рабочайдар: 1.		Федоров Николай 2.		Атысытов Афанасий Иванович 3.		Федоров Анатолий Николаевич 4.		Ченохов Семен Васильевич 5.		Федоров Николай Николаевич 6.		Касьянов Трофим Васильевич 7.		Касьянов Александр Васильевич (Сандр) 8.		Халланов Виталий Максимович 9.		Николаев Иван Трофимович 10.		Тимофеев Иван Никонович 11.		Степанов Дмитрий 12.		Захаров Валерий Валерианович 13.		Иванов Валерий Семенович 14.		Петров Александр Александрович 15.		Бестинов Николай Дмитриевич
Үллэстии
Ньиэп, гаас атыытыттан киирэр харчыны үллэстиинэн салайтаран олорор государство үрэллибитэ, ыһыллыбыта. Ньиэп сыаната түспүтүгэр үллэстэр харчы аҕыйаан бары тус-туспа барыылара саҕаламмыта, государство тутула, былаас уларыйбыта, сыыйа ырыынак сокуоннара киирэн барбыттара.
"Холбос" Респотребсоюз
ХОРО КООПЕРАТОРДАРА
Трактористар:
Мисима Юкио
Сэрии кэнниттэн үөскээбит дьоппуон литературатын иккис долгунун чаҕылхай суруйааччыта, дьоппуон эстетизмын үгэстэрин салҕааччы. Нобель бириэмийэтин ыларга үстэ тура сылдьыбыта, дьоппуон литературатыгар XX үйэ иккис аҥарын саамай биллэр суруйааччыта. 1988 с. «Синтёся» издательство Мисима Юкио аатынан бириэмийэ тэрийэр.
Үллэстии
Дьон бары тэҥ буолбатахтар. Дьону тэҥнии сатаабыт сэбиэскэй былаас эстибитэ ону дакаастыыр. Уопсай баайга элбэхтик үлэлээн биэрэр оннугар аҕыйахтык үлэлиир санаа дьон өйүн-санаатын сабардаабыта, үлэ оҥорон таһаарыыта быста аҕыйаабыта.
Мисима Юкио
Оҕо сааһа (1925—1940)
Мисима Юкио 1925 сыл тохсунньу 14 күнүгэр Хираоки Адзуса диэн улахан гос. чиновник уонна кини ойоҕун Сидзуэ дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Мисима аҕата Токио ыраахтааҕы үнүбүрсүөтүн юридическай салаатын ситиһиилээхтик бүтэрэн үрдүк таһымнаах чиновник буоларга ил тургутуутун этэҥҥэ ааспыта. Ол гынан баран Үп-харчы министерствотыгар буолбакка Тыа хаһаайыстыбатын министерствотыгар үлэҕэ киирбитэ. Мисима аҕата Киси Нобусукэ диэн кэлин Дьоппуон сирин премьер-министра буолбут киһини кытта бииргэ үлэлээбитэ. Кимитакэ кэнниттэн балта Мицуко (төр. 1928) уонна быраата Тиюки (төр. 1930) төрөөбүттэрэ. Мисима эһэтэ Хираока Садатаро 1908—1914 сс. Соҕурууҥҥу Сахалин тойоно этэ. left|thumb|Мисима кыра сылдьан. 1931 сыл муус устар Кимитакэ 12 саастааҕар орто оскуола бастакы кылааһыгар көһүөр диэри эбэтигэр Нацукоҕа олорбута. Оннооҕор ийэтин кытта эбэтин эрэ көҥүлүнэн көрсөр кыахтааҕа. Нацуко Кимитакэны былыргылыы аристократическай үгэстэринэн ииппитэ кини киһи быһыытынан сайдарыгар улахан сабыдыаллаах этэ. Нацуко Кабуки уонна Ноо тыйаатырдары улаханнык сыаналыыра, ону таһынан Кёки Идзуми айымньыларын сөбүлээн ааҕара, ол түмүгэр кини Кимитакэҕа уус-уран литератураҕа уонна тыйаатырга тапталы үөскэппитэ.
Мисима кыра сылдьан элбэхтэ ыалдьара, ол иһин биир саастаах оҕолору кытта оонньообот этэ уонна оскуоланы элбэхтэ көтүтэрэ, ол Мисима майгытыгар эмиэ улахан оруоллаах этэ. Мисима сүрдээх дьоҕурдаах оҕо этэ, элбэх кинигэни ааҕара. Привилегиялаах оскуоланы туйгуннук бүтэрэн дьоппуон ыраахтааҕытыттан үрүҥ көмүс чаһыы ылбыта.
Сэрии кэмигэр эдэр сааһа (1941—1945)
Мисима аҕатын баҕатынан Токио үнүбүрсүөтүн юридическай салаатыгар ниэмэс быраабын үөрэтэ киирбитэ. Бу кэмҥэ кини ниэмэс романтизмын сэҥээрэн Томас Манн уонна Фридриха Ницше үлэлэрин ааҕар.
1945 сыл атырдьах ыйын 15 күнүгэр Дьоппуон сирэ бэринэр уонна ол түмүгэр Аан Дойду иккис сэриитэ бүтэр. Сэрии бүппүтүн кэнниттэн үгүс дьон бэйэтигэр тиийинэн өлөр, ол дьон ахсааныгар Малайзияҕа сулууспалыы сылдьыбыт Дзэммэй Хасуда лейтенант, уруккута литература ырытааччыта уонна Мисима үөрэтээччитэ, киирэр. Алтанньы 23 күнүгэр тиип ыарыыттан 17 саастаах балта Мицуко өлөр. Бу кэмҥэ Мисима бастакы тапталын, Митани Таканобу диэн ил үлэһитин уонна дипломат кыыһын, Митани Макото диэн чугас доҕорун балтын, Митани Куниконы кытта арахсар (бу кыыс түмүгэр баан үлэһитигэр ойох тахсар уонна Дзюнда Аюгава диэн биллэр урбаанньыт эдьиийэ буолар). Митани Кунико уонна Макото «Исповедь маски» диэн айымньыга баар Сонокоҕа уонна Кусаноҕа уобарас буолбуттара.
Бастакы айымньыта уонна «Исповедь маски» (1946—1951)
thumb|303x303px|Мисима (аллараа) уонна Исихара Синтаро. 1956 сыл Мисима 1946 с. Камакура куоракка олорор дьоппуон литературатын биллиилээх классигар Кавабата Ясунарига бара сылдьан «Табах» уонна «Орто үйэлэр» диэн кэпсээннэрин көрдөрөр уонна таһаартарарыгар көмө көрдүүр. Кавабата көмөтүнэн «Табах» диэн кэпсээн сотору буолан баран «Киһи» (дьоп. 人間) сурунаалга тахсар. Онон, биллэр суруйааччы көмөтүнэн литература эйгэтигэр киирбит буолан, Мисима олоҕун бүтэһик күнүгэр диэри Кавабатаҕа ытыктабыллаахтык сыһыаннаһара уонна бэйэтин үөрэтээччитин курдук сыаналыыра (ол гынан баран хаһан да аһаҕастык "үөрэтээччим" диэбэт этэ). Ол сыл «Гундзо» сурунаалга «Повествование на мысе» диэн кэпсээнэ тахсар.
Мисима 1947 с. тохсунньутугар Осаму Дадзай уонна Кацуитиро Камэи көрсүһүүлэригэр кыттыыны ылар. Биир көрсүһүүгэ Дадзай айымньытын ырыта сылдьан бу киһи үлэлэрин абааһы көрөрүн аһаҕастык этэр. Мисима бэйэтэ эппитинэн Дадзай онуоха "көрсүһүүлэргэ кэлэр буоллаххына, ол аата айымньыларбын син биир сыаналыыгын" диэн хоруйдаабыт. Кадзуо Нохара этэринэн, Дадзай "айымньыларбын абааһы көрөр буоллаххына аны көрсүһүүлэргэ кэлимэ" диэбит үһү. Кэлин Мисима бэйэтин наар эпатажнайдык туттар буолуоҕа.
Мисима 1947 с. сэтинньитигэр Токио үнүбүрсүөтүн юридическай салаатын бүтэрэр. «Дьоппуон промышленнай бааныгар» (дьоп. 日本勧業銀行) үлэҕэ киирээри тургутууну ааһар, ол гынан баран доруобуйата мөлтөх буолан үлэҕэ киирбэккэ хаалар. Ол кэнниттэн үрдүк таһымнаах чиновник буоларга тургутууну этэҥҥэ ааһан (Мисима 167 киһиттэн 138-с этэ) аҕыйах кэмҥэ Ыраахтааҕы министерствотыгар үлэҕэ киирэр, онтон аҕатын сүбэтинэн Үп-харчы министерствотыгар көһөр. Бу үлэлии сылдьан улахан кээмэйдээх «Уоруйах» диэн айымньытын суруйар. Бу кэмҥэ кини Хаяси Фусао диэн суруйааччыны кытта билсэр. Хаяси политикаҕа өйдөбүллэрэ мөлтөх буоланнар Мисима олоҕун бүтэһик сылларыгар кинини кытта сыһыаннара буортуйар.
Мисима 1948 с. «Аныгы литература» диэн түмсүүгэ киирэр. Сакамото Кадзуки диэн «Кавадэсёбосинся» сурунаал сүрүн редакторыттан роман суруйарга сакаас ылан уонна икки үлэҕэ тэҥҥэ үлэлии сатаан сэниэтэ быстан тимир суолга охтор уонна поезд анныгар түбэһэ сыыһан өлө сыыһар. Онтон сылтаан Мисима 1948 с. балаҕан ыйыгар Үп-харчы министерствотыттан уурайар уонна айар эрэ үлэнэн дьарыктанар.
1949 сыл от ыйыгар «Исповедь маски» диэн Мисима романа тахсар. Бу романы ырытааччылар үчүгэйдик ылыналлар, ол түмүгэр Мисима ааттаах дьоппуон суруйааччыларын ахсааннарыгар киирэр. «Исповедь маски» кэнниттэн "Жажда любви" (1950) уонна «Запретные цвета» (1953) тахсаллар. 1959 с. Хадзиката Тацуми «Запретные цвета» ромаҥҥа олоҕуран спектакль туруорар, бу спектакльга буто үҥкүүтэ үөскүүр. Мисима үгүс айымньыта ситиһиилээх буолан суруйааччы сэрии кэннинээҕи дьоппуон литературатын лидера буолар. Мисима 1951 сыл ахсынньытыгар аҕатын уонна «Асахи симбун» хаһыат суруналыыһын көмөтүнэн сири эргийэ айанныыр уонна кэлэр сыл атырдьах ыйыгар биирдэ төннөр.
Эт-сиин уонна өй уларытыыта уонна «Золотой храм» (1952—1957)
Мисима бэйэтэ этэринэн айанныы сылдьан олоҕу саҥаттан көрөр. Бу уларыйыылар айар үлэтигэр күүскэ дьайалла. Дойдутугар төннөн, 1955 сылтан саҕалаан бодибилдиҥынан дьарыктанар. Ону тэҥҥэ дьоппуон классическай литературатын үгэстэрин сэҥээрэн (бастатан туран Огай Мори айар үлэтэ) суруйар ньыматын уларытар. Бу икки өрүтүнэн уларыйыы, ону эбиитин Огай Мори уонна Томас Манн  айымньыларын дьайыытын түмүгэр «Золотой храм» (1956) диэн айамньы тахсар. Бу роман, эдэр монах Кинкакудзи храмы умаппытын туһунан остуоруйаҕа олоҕурар. «Золотой храм» роман суруйааччы айар үлэтин чыпчаала уонна дьоппуон литературатыттан Аан Дойду үрдүнэн саамай ааҕыллар айымньы буолар.
Бу сыллар Мисима үлэлэрин барытын үөрүүнү кытта ылыныы кэмэ буолар. «Шум прибоя» романтан (1954) саҕалаан «Долгая весна» (1956) уонна «Пошатнувшаяся добродетель» (1957) романнарга тиийэ хас суруйбут айымньылара барыта бестселлер буолбуттара. Сорох романнарыгар олоҕуран киинэ уһулбуттара. Бу кэмҥэ Мисима дьоппуон литературатын киинэ буолар. Ону тэҥҥэ Мисима элбэх өрүттээх талаанын көрдөрөөрү драматургияҕа көһөр уонна Ноо тыйаатырга анаммыт хас да саҥа спектакль суруйар. Онтон "Бунгакудза" тыйаатырга кыттыһан бэйэтин айымньыларын туруорааччы уонна оонньооччу буолар.
Биллиилээх буолуу уонна «Кёко дьиэтэ» (1958—1964)
1959 с. «Кёко дьиэтэ» диэн роман тахсар. Бу айымньытын икки сыл тухары суруйбута уонна суруйааччы санаабытынан «Золотой храм» ромаҥҥа утары буолуохтаах этэ: «Золотой храм» ромаҥҥа сүрүн тема - киһи ис олоҕун ырытыы, онтон «Кёко дьиэтигэр» сүрүн болҕомто аныгым кэм уратыларыгар ууруллар. Ырытааччылар санаалара икки аҥы арахсыспыттара: Окуно Такэо айымньыны шедевр диэбитэ, онтон Хирано Кэн уонна Это Дзюн «Кёко дьиэтин» букатыннаах таҥнастыы диэбиттэрэ. Ааҕааччылар да Хирано уонна Это санааларын өйөөбүттэрэ. Ол түмүгэр Мисима айар үлэтигэр аан маҥнай күүстээхтик хомойор, бу түгэн айар үлэтигэр улахан дьайыылаах буолбута.
Ол да буоллар айар үлэтэ салгыы ситиһиилээх этэ. Бу кэмҥэ «После банкета» (1960), «Красивая звезда» (1962), «Шёлк и проницательность» (1964) сэһэннэри уонна романнары, «Сэмбэй за десять тысяч иен» (1960), «Патриотизм» (1961), «Меч» (1963) кэпсээннэри, «Розы и пираты» (1958), «Тропические деревья» (1960), «Кото радости» (1963) пьесалары уонна да атын айымньылары суруйар.
Тус олоҕор да улахан уларыйыылар буолаллар. 1958 с. дьоппуон классическай уруһуйун биллиилээх маастарын Сугияма Ясуси кыыһын Сугияма Ёконы ойох ылар. Мисима ойоҕун кытта Эмиэрикэ колониальнай стильинан оҥоһуллубут викторианскай кэмэ санатар саҥа улахан дьиэҕэ көһөр ("Симидзу кэнсэцу" диэн биллэр дьоппуон дьиэ тутар хампаанньата дьиэ барылын оҥорбута уонна дьиэни бэйэтин туппута). Бу кэмҥэ омугумсуктар Мисиманы өлөрүөх буолаллар. Ол иһин Мисима дьиэтин хас да ый иһигэр полиция харабыллыыр. Мисима быраата Хираоки Тиюки этэринэн бу кэмҥэ омугумсуктартан үөскээбит кутталтан сылтаан биллэр суруйааччы кэлин бэйэтэ омугумсук буолар.
1962 с. Мисима үс чаастаах роман суруйарга сананар («Море изобилия»). 1963 с. саҥа этиһии буолар: "Бунгакудза" тыйаатыр «Кото радости» диэн пьеса аһары политикаҕа сыһыаннааҕын иһин пьесаны туруорартан аккаастанарын, онтон сылтаан Мисима уонна 14 бастыҥ оонньооччу тыйаатыртан бараллар. Төһө да бу кэмҥэ омугумсуйуу күүһүрбүтүн иһин, Мисима бу хамсааһыннартан өссө да ыраах этэ.
Мисима бодибилдиҥынан дьарыктана сылдьан эбиитин кэндоонан үлүһүйэр.
Бу кэмҥэ Мисима айымньыларын киэҥник тыйаатырдарга туруораллар уонна кини үлэлэрэ ааҥыл тылыгар тылбаастанан Европаҕа уонна Америкаҕа тарҕаналлар. Мисима айымньылара тарҕаналларыгар Дональд Кин уонна Эдвард Зайденштиккер (биллэр дьоппуон тылын үөрэтээччилэр) улахан оруоллаахтар. Бу кэмтэн саҕалаан Мисима айымньылара Аан Дойду үрдүнэн биллэллэр уонна Арҕааҥҥы ырытааччылартан үрдүк сыанабылы ылаллар.
"Холбос" Респотребсоюз
ХОРО КООПЕРАТОРДАРА
1.		Николаев Никадар Васильевич 2.		Захаров Валериан Дмитриевич 3.		Афанасьев Николай Васильевич 4.		Илларионов Александр Гаврильевич Хоро остолобуойа: 1.		Анисимова Анастасия Васильевна 2.		Никифорова Тамара Филипповна 3.		Тимофеева Варвара Федотовна 4.		Ефремова Мария Тимофеевна 5.		Егорова Варвара Ефремовна 6.		Егоров Иван Кириллович – Повар Уйбаан 7.		Иванова Мария Федтовна – Доҕолоҥ Маарыйа 8.		Адамова Екатерина Евсеевна 9.		Степанова Тамара Егоровна 10.		Ефремов Валерий Дмитриевич 11.		Саввинова Довна Андреевна 12.		Касьянов Трофим Васильевич 13.		Иванова Мария Васильевна 14.		Отова Матрена Семеновна 15.		Иванова Марфа Михайловна 16.		Чурукова Зинаида Николаевна 17.		Тобукова Анджелика Захаровна 18.		Федорова Ирина Петровна Пекарняҕа үлэлээбиттэрэ: 1.		Тимофеева Варвара Федотовна 2.		Хантарова Александра Софроновна 3.		Васильева Анна Константиновна 4.		Иванова Мария Федотовна 5.		Лазарева Христина 6.		Кондратьева Татьяна Дмитриевна 7.		Петров Прокопий Тихонович 8.		Николаев Прокопий Васильевич 9.		Захарова Ольга Захаровна 10.		Кондратьева Софья Афанасьевна 11.		Павлова Анна 12.		Иванова Марфа Романовна 13.		Поскачина Марфа Филипповна 14.		Григорьева Валентина Дмитриевна 15.		Николаев Иван Трофимович 16.		Александрова Антонина Ивановна 17.		Иванова Мария Васильевна 18.		Чурукова Зинаида Николаевна Араас сыллар атыыһыттара: 1.		Анисимова Анастасия Васильевна 2.		Хантарова Александра Софроновна 3.		Герасимова Анна Ильична 4.		Евсеева Наталья Павловна 5.		Николаева Тамара Саввична 6.		Гаврильева Тамара Захаровна 7.		Огочонова Мария Захаровна 8.		Егорова Христина Ефремовна 9.		Федоров Петр Семенович 10.		Михайлова Валентина Семеновна 11.		Иванова Нина Васильевна 12.		Иванова Мария Васильевна 13.		Петрова Аксиния Тихоновна 14.		Чурукова Зинаида Николаевна 15.		Федоров Николай Николаевич -үлэ фронун кыттыылааҕа, Сээҥээбигэ ларек 16.		Руфова Елена Никифоровна 17.		Блинова 18.		Егорова Елизавета Егоровна 19.		Дягилева Ирина Серафимовна 20.		Степанова Александра Ивановна 21.		Федорова Саргылана Самсоновна 22.		Семенова Федора Алексеевна – 1963-1986 сс.
Техүлэһиттэр (остуорастар, харабыллар, оһох оттооччулар): 1.		Егорова Матрена Егоровна 2.		Михайлова Мария Семеновна Товароведтар:
Үлэ фронун ветераннара:
Тыыл ветераннара:
1. Саввинова Довна Андреевна
БООТУЛУУ КООПЕРАТОРДАРА
1937 сыл НАСПО тэриллэр. Председателлэринэн араас сылларга үлэлииллэр:
Үллэстии
Үлэ оҥорон таһаарыыта мөлтөөһүнүгэр үлэлиэхтэрин баҕарбаттары күүһүлээн үлэлэтэ сатааһын улахан оруолу ылбыта. Үүрүллэ сылдьан үлэлээччилэр хаһан да таһаарыылаахтык үлэлээбэттэр, аатыгар эрэ саллаҥныыллар. Ол иһин үлэ оҥорон таһаарыыта быста намтаабыта.
Иегова көрөөччүлэрэ
Иегова Көрөөччүлэрэ (Jehovah's Witnesses) — итэҕэл, Христианство итэҕэлиттэн туспа арахсан барбыт, библияны атыннык трактовкалыыр итэҕэл буолар. Иегова көрөөччүлэрэ сүрүннээн пацифист буолаллар, хаан куппаттар, государство диэни билиммэттэр, оҕолорун аармыйаҕа сулууспалата илдьибэттэр.
Үллэстии
Үллэстии бэлэми кэтэһэ сылдьары сайыннарар, улаатыннарар. Кыратык да үлэлээтэххэ сөптөөх хамнас үллэстииттэн тиийэн кэлэрэ үлэ оҥорон таһаарыытын намтатан иһэр.
Иегова көрөөччүлэрэ
Ол иһин Арассыыйаҕа Владимир Путин ыйааҕынан 2021 сыллаахха Иегова көрөөччүлэрин итэҕэйэргэ боппуттара.
Үллэстии
Үллэстииттэн тииһинии төһө да үчүгэйин иһин, дьону бэлэмҥэ үөрэтэрэ куһаҕан. Бэлэмҥэ үөрэнии үгэс буолан хааллаҕына киһи ону кэтэһэриттэн туһалааҕы оҥороро биллэрдик аҕыйыыр.
Иегова көрөөччүлэрэ
Аан Дойду үрдүнэн 11 мөллүйүөн киһи итэҕэйэр.
Үллэстии
Дьоҥҥо үллэстиини кээмэйин билэн туһаныы ирдэнэр. (1,83).
Иегова көрөөччүлэрэ
Аан Дойдутааҕы глобальнай салалтата - Питтсбург.
Үллэстии
Туһаныллыбыт литература
1.Каженкин И.И. Кут-сүр үөрэҕэ. Өй-санаа уратылара. - Дьокуускай: РГ "MEDIA+", 2020. - 116 с.
Иегова көрөөччүлэрэ
Саайта: https://www.jw.org/ru/
YouTube канаала уонна атын видеохостиҥнарга канаала: JW Broadcasting
"Холбос" Респотребсоюз
БООТУЛУУ КООПЕРАТОРДАРА
1.		Буртахов Д.Г. 2.		Прокопьев Кирилл Гаврильевич 3.		Богданов Н.Г. 4.		Федотов П.Г. 5.		Иванов Иван Алексеевич 6.		Прокопьев Иосиф Евдокимович 7.		Иванов Н.Л. 8.		Попов В.Н.
Николай Васильев(Харыйалаах Уол)
Николай Васильев Үөһээ Бүлүү улууһун Кэнтик нэһилиэгиттэн төрүттээх. 35 саастаах. Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи педагогическай колледж физкультура салаатын бүтэрбит. Оскуолаҕа үлэлиир, улахан кэтэх хаһаайыстыбалаах.
2015 сыллаахха «Хоhооннор», 2019 «Халлааҥҥа тыгар күн» диэн дьоҕус кинигэнэн тахсыбыттара, Айымньылара «Чолбон» сурунаалга, «Күрүлгэн» альманахха, «Кыым», «Үөhээ Бүлүү» хаһыаттарга? «Тапталтан тыллыбыт иэйиилэр», «Тобуруокап көмүс күhүнэ» (2016, 2017) хомуурунньуктарга, бэчээттэммиттэрэ.
Эдэр суруйааччылар ХХI өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэ мунньахтарын (2018) поэзия семинарын арыйыытынан ааттаммыта, ХХII өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэ мунньахтарын (2020) поэзия семинарын бастыҥ кыттааччыта. Литература маастарыстыбатын өрөспүүбүлүкэтээҕи семинарын (Суотту, 2019), «Москва-Владивосток» эдэр литератордар улахан онлайн сүбэ мунньахтарын (2020) кыттыылаахтара. Үгүс өрөспүүбүлүкэтээҕи айар күрэстэр кыайыылаахтара.
"Холбос" Респотребсоюз
БООТУЛУУ КООПЕРАТОРДАРА
Боотулуу – 1988 сыл Рабкооп председателэ – Попов В.Н. Товаровед – Титов Б.В. Промтоварнай маҕаһыын сэбиэдиссэйэ – Иванова А.И. Хаһаайыстыбаннай маҕаһыын сэбиэдиссэйэ – Максимова И.П. Тех.үлэһит – Тарасова А.И.
Мисима Юкио
«Общество щита» уонна «Море изобилия» (1965—1970)
Бу сылларга «Патриотизм» (1965) тахсар уонна туруоруллар (Мисима бэйэтэ сүрүн оруолга оонньуур), «Голоса духов героев» (1966) уонна "Несущие кони" диэн «Моря изобилия» иккис чааһа (1967—1968) тахсаллар, ону таһынан араас элбэх айымньылары суруйар. Сүрүн темата - геройдуу өлүү, политика уонна эстетика ситимин көрдөрүү
"Холбос" Респотребсоюз
БООТУЛУУ КООПЕРАТОРДАРА
Атыыһыттар:
1.		Деллохова Анна Михайловна 2.		Гаврильева Тамара 3.		Устинова Матрена Саввична 4.		Огочонова Татьяна Иннокентьевна 5.		Афанасьев Егор Афанасьевич 6.		Герасимова В.А. 7.		Максимова Ирина Петровна 8.		Яковлева Зинаида Спиридоновна 9.		Николаева Ольга Ивановна 10.		Яковлева Евдокия Павловна 11.		Саввинов Николай Петрович 12.		Руфова Елена Ксенофонтовна 13.		Прокопьева Мария Ильична
Пекарня үлэһиттэрэ: Федотова Мария Семеновна – 1957-1968 сс.
Династия: Федотова М.С. – 11 сыл Федорова Тамара Иннокентьевна Огочонова Татьяна Иннокентьевна – 31 сыл
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Араас сылларга атыыһытынан үлэлээбиттэрэ:
Мисима Юкио
«Общество щита» уонна «Море изобилия» (1965—1970)
1966 сыл ахсынньытыгар Мисима «Ронсо» (дьоп. 論争ジャーナル Мөккүһүү) диэн омугумсуктар сурунаалларын сүрүн редакторын кытта билсэр. Мисима уонна бу сурунал омугумсуктарын кытта ыкса ситим үөскүүр, ол түмүгэр байыаннай бөлөх тэрийэргэ санаа үөскүүр. Онуоха бастакы хардыы саллааттар иннилэригэр тыл этии буолбута. «Ронсо» сурунаал кыттааччыларын кытта бөлөх тэрийэн саҕалыыр. Бу кэмҥэ Ямамото Киёкацу диэн бэйэни көмүскээни күүстэрин салайааччытын кытта доҕордоһор. Политикаҕа сыһыаннаах «Күн уонна тимир», «Моё Хагакурэ», «Култуураны көмүскүүргэ» уонна да атын айымньылара тахсаллар.
Бальбоа (харчы)
Бальбоа — Панама харчыта, бытарытыллар харчыта 100 сентесимо.
Мисима Юкио
«Общество щита» уонна «Море изобилия» (1965—1970)
1968 с. «Храма на рассвете» диэн "Море изобилия" үһүс чааһа бэчээттэнэн саҕалыыр, ону кытта «Мин доҕорум Гитлер» тахсар. Ол сыл сэтинньи 3 күнүгэр  «Ронсо» сурунаал көхтөөх кыттааччыларыттан «Общество щита» диэн омугумсуктар түмсүүлэрэ тэриллэр. 1969 с. Мисима кабуки тыйаатырга анаммыт айымньылары суруйар. Устудьуоннар Токио үнүбүрсүөтүт баһылаабыттарыгар кинилэргэ баран ыраахтааҕы миэстэтин уонна ил тутулун туһунан мөккүһэр; Мисимаҕа утарсааччы Акута Масахико буолбута. Бу сылдьан хас да киинэҕэ уһуллар. «Общества щита» үбүлээһинин кытта ситимнээх мөккүөрдэртэн сылтаан Мисима «Ронсо» сурунаалтан арахсар.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
1.		Долгаев Капитон Капитонович 2.		Кузьмин Семен Григорьевич 3.		Семенов Николай Дмитриевич-Туттайыыс 4.		Семенов Гаврил Степанович 5.		Евдокимов Василий Герасимович 6.		Евдокимов Дмитрий Прокопьевич 7.		Евдокимова Мария Семеновна – Саха сирин Дьахталларын VII съеһин делегата (1980 с.), Герой ийэ 8.		Сидоров Семен Иванович 9.		Иванова Варвара Семеновна 10.		Алексеева Мария Давыдовна – СР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ 11.		Сидорова Анастасия Семеновна 12.		Павлова Марфа Евгеньевна 13.		Евсеев Илья Васильевич 14.		Евдокимова Светлана Васильевна 15.		Евдокимова Татьяна Васильевна 16.		Семенова Сусанна Семеновна 17.		Гоголева Любовь Васильевна 18.		Евсеева Людмила Захаровна 19.		Егорова Анна Ивановна 20.		Николаева Светлана Романовна 21.		Фокина Мария Ивановна 22.		Иванова Вера Васильевна 23.		Ильина Надежда Иннокентьевна 24.		Федорова Татьяна Иннокентьевна 25.		Устимирова Галина Николаевна 26.		Сидорова Александра Павловна 27.		Саладеева Татьяна Ивановна 28.		Прохорова Валентина Владимировна
Мисима Юкио
Бэйэҕэ тиийинии
1970 сыл сэтинньи 25 күнүгэр Итигайаҕа баар байыаннай кииҥҥэ дьаарбайа кэлэн баран киин салайааччытын билиэн ылар уонна кини хоһун балконуттан саллааттарга тыл этэр. Бу тылы этиитигэр дойду тутулун уларытарга ыҥырар. Ол эрээри истээччилэр наадыйбатахтарын иһин Мисима бэйэтигэр тиийинэр. Харакири оҥорор, кинини кытта бииргэ сылдьыбыт Морита хаста да төбөтүн быһа сатыыр, ол гынан баран кыайан быспакка кылыһы Когэҕа биэрэр. Когэ Мисима төбөтүн быһар.
Бальбоа (харчы)
1904 сыллаахха эргииргэ киирбит, Испания конкистадора Васко Нуньес де Бальбоа чиэһигэр ааттаммыт.
1934 сылга дылы бальбоа манньыатыгар ырааһынан кыһыл көмүһэ 1, 5048 г эбит, бу АХШ долларыттан (1, 50463 г) арыычча үрдүк, ол да буоллар бальбоа долларга тэҥнэнэрэ.
Мисима Юкио
Бэйэҕэ тиийинии
Мисима сэтинньи 25 күнүгэр, сарсыарда, Итигайаҕа барыан иннинэ редакторыгар (Кодзима Тикакоҕа) «Падение ангела» диэн «Море изобилия» үс чаастаах романын бүтэһик романын ыытар. Бу айымньы Мисима бүтэһик үлэтэ буолар.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Маҕаһыыҥҥа өр сылларга остуораһынан Васильева Вера Алексеевна, Семенова Вера Семеновна, Иванова Анна Тимофеевна о.д.а. үтүө суобастаахтык үлэлээбиттэрэ. Биһиги нэһилиэккэ маҕаһыыҥҥа Евдокимова Евдокия Николаевна онус сылын сэбиэдиссэйдиир. Остуораһынан Яковлева Валентина Алексеевна үлэлиир. Маҕаһыын промтовар, бородуукта араас көрүҥүн атыылаан нэһилиэги толору хааччыйан олорор.
Бальбоа (харчы)
1934 сыллаахтан билиҥҥи кэмҥэ диэри бальбоа АХШ долларыгар 1:1 олохтоммут сыһыаннаах.
Торотоев Григорий Васильевич
1895 сыллаахха Орто Бүлүү Өргүөт нэһилиэгэр (билиҥҥинэн - Хампа) төрөөбүтэ. Хампа оскуолатыгар үөрэнэн, сахалыы, нууччалыы үчүгэйдик суруйара, ааҕара.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Маслоцех туһунан
Бальбоа (харчы)
Манньыаттар уонна банкноталар
Эргииргэ 2, 1, 1/2, 1/4, 1/10 бальбоа, 5 уонна 1 Панама сентесимоларын манньыаттара бааллар. Итини таһынан 500, 200, 100, 75, 50, 20, 10, 5 уонна 1 бальбоа өйдөбүл манньыаттара тахсыбыттара.
Торотоев Григорий Васильевич
Үлэтэ-хамнаһа
1917 с. муус устар 10 күнүгэр Өргүөт нэһилиэгэр Уопсастыбаҕа куттал суох буолуутун кэмитиэтэ (Комитет Общественной безопасности) тэриллэр. Григорий Васильевич (оччолорго Иовлев диэн араспаанньалаах, сити сыл эһэтэ Торотой аатыттан таһааран, араспаанньатын Торотуойап диэн суруйар буолар) ол кэмитиэт састаабыгар киирэр. 1918 сылтан Бүлүүгэ сэбиэскэй былааһы олохтооһуҥҥа көхтөөхтүк кыттар. Өргүөт нэһилиэгэр оробуочай сойуус бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир. Улууска Совдеп чилиэнинэн талыллар. 1920 сылтан Орто Бүлүү улууһугар байыаннай хамыһаар (военком) буолар. Хампа нэһилиэгэр Сэбиэт ситэриилээх кэмитиэтин (исполком) сэкирэтээринэн үлэлиир. Онтон II Лүүчүн нэһилиэгэр Сэбиэт ситэриилээх кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн талыллар.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Хобусаров Роман Иннокентьевич – маслоцех маастара, «Бочуот Знага» орден кавалера, бу идэҕэ 36 сыл үлэлээбит (1963-1999 сс.) Алексеева Аграфена Петровна – маслоцех рабочайа, «¥лэҕэ килбиэнин» иһин мэтээллээх.
Мисима Юкио
Айымньылара
Мисима айымньыларын ньуучча тылыгар Григорий Чхартишвили тылбаастаабыта.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун биллиилээх дьоно
Мин аҕам алааһар, Лэбийэм күөлүгэр Аар хатыҥ күлүгүн көрүнэн эрдэҕэ. Алааһым кытаҕар хатыҥнаах чараҥар, Отуутун таһыгар, оллоонун аттыгар, Хотуурун таптайар, табаҕын уурунар Уонна, дьэ, оргууйдук бугулун бэрийэр.
Бальбоа (харчы)
Манньыаттар уонна банкноталар
Кумааҕы харчынан сокуонунан төлөбүргэ көҥүллэммит АХШ доллара эргииргэ баар. Биир кэмҥэ, 1941 сыллаахха, 20, 10, 5 уонна 1 бальбоа банкноталара бэчээттэнэ сылдьыбыттара да, аҕыйах хонугунан эргииртэн уһуллубуттара, «сэттэ күннээх доллар» диэн ааттаммыттара.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Маастардарынан үлэлээбиттэрэ: 1.	Саввинов Василий Федотович 2.	Егоров Василий Яковлевич
Лабораннарынан үлэлээбиттэрэ: 1.	Дягилев Алексей Андреевич 2.	Трофимова Валентина Васильевна 3.	Тимофеева Варвара Герасимовна 4.	Хобусарова Татьяна Романовна
Рабочайдар: 1.	Кононов Николай Иннокентьевич – сэрии ветерана, инбэлиитэ 2.	Алексеева Аграфена Петровна 3.	Васильев Николай Семенович 4.	Тимофеева Варвара Герасимовна
Дизелистэр: 1.	Иванов Прокопий Ильич 2.	Хабыхов Егор Дмитриевич 3.	Спиридонов Кирилл Никонович
Торотоев Григорий Васильевич
Үлэтэ-хамнаһа
1925 с. нэһилиэк Сэбиэттэрин быыбарыгар, улуус Сэбиэтин сийиэһин ыытыыга икки нэһилиэккэ боломуочунайдыыр.
"Холбос" Респотребсоюз
ОҤХОЙ КООПЕРАТОРДАРА
Билигин маастарынан Алексеева Вера Романовна, рабочайынан Михайлов Анатолий Яковлевич үлэлии сылдьаллар.
Бэкээринэ Оҥхойго 1964 сыллаахха бэкээринэ аһыллыбыта. Бастаан бэкээринэҕэ Саввинов Василий Федотович кэргэнинээн Чымыева (Саввинова) Мария Петровналыын үлэлээбиттэрэ. Араас сылларга үлэлээбиттэрэ:
1.		Ефремова Анна Федотовна-Харачыаҥка – «Үлэ Албан Аата» орден III степенин кавалера 2.		Тимофеева Варвара Герасимовна 3.		Струкина Татьяна Федоровна 4.		Сидорова Александра Павловна 5.		Бускарова Ксения Илларионовна 6.		Семенова Мария Николаевна 7.		Ильина Надежда Иннокентьевна 8.		Струкина Татьяна Яковлевна – «Ийэ Албан Аата» знактаах 9.		Иванова Мария Семеновна 10.		Иванова Вера Васильевна 11.		Николаева Мария Гаврильевна 12.		Гаина Анастасия Семеновна 13.		Васильева Сардана Павловна Бэкээринэ уутун, оттук маһын хааччыйар рабочайынан бэрт өр Прохоров Алексей Константинович, Евдокимов Лазарь Прокопьевич үлэлээбиттэрэ.
МЭЙИК КООПЕРАТОРДАРА
Атыыһыттар Киһи Сайылыкка:
Торотоев Григорий Васильевич
Үрүҥнэргэ
1922 с. паасха күн Г.В. Торотоевы үрүҥнэр тутан ылан хаайаллар, ытарга уураахтыыллар. Ону истэн, Хампа олохтоохторо туруорсан, боруукаҕа (көмүскэлгэ) ылаллар. Тыыннаах хаалларбыттарын суотугар Куонаан Никииппэрэп ыстаабыгар суруксутунан, ону сэргэ милииссийэ начаалынньыгынан аныыллар. Кини бэрээдэги көрөр кэмигэр Орто Бүлүүгэ туох да мөкү быһылаан тахсыбатах. 20 күн буолаат, үрүҥнэр этэрээттэрэ Бүлүү куоратыгар хотторон үрүө-тараа ыһыллаллар. Дьоппуон дойдутугар күрүүр былааннаах хамандыырдарын Куонаан Никииппэрэби аара суолларыгар Кэбээйи сиригэр дьаһайаллар. Г.В. Торотоев 1923 с. амнистияланан, дойдутугар хаалан, үлэ үөһүгэр түһэр.
"Холбос" Респотребсоюз
МЭЙИК КООПЕРАТОРДАРА
Маай:
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун биллиилээх дьоно
Хас биирдии бэйэбит улаатан бараммыт Тус-туспа дьылҕалаах дьон буолан сылдьабыт. Ол эрэн дууһабар, сүрэхпэр өрүү баар Умнубат өйдөбүл — аҕабыт алааһа. » Ырыалара «Аҕам алааһа»[1] «Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн» (Н. Попов тыллара)[2] «От сыта» (Иван Сысолятин тыллара)[3] «Умнумаар, доҕоруом, эн миигин» «Ыһыах» (Макар Хара тыллара)[4] Наҕараадалара уонна ытык ааттара Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо[5] (1998) Борисова Степанида Ильинична — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ырыаһыт, Арассыыйа Федерациятын норуодунай артыыһа. Олоҕун олуктара 1950 сыллаахха муус устар 15 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас оройуон Наахара нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1974 сыллаахха М. С. Щепкин аатынан Үрдүкү театральнай училищены бүтэрбитэ. П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрын артыыһа. Дьиэ кэргэнэ, аймахтара Кэргэнэ — Борисов Андрей Саввич, П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театр режиссера, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын уонна духуобунай сайдыытын миниистирэ.
"Холбос" Респотребсоюз
МЭЙИК КООПЕРАТОРДАРА
1.		Яковлев Иван Яковлевич
Торотоев Григорий Васильевич
Сойуолаһыы
1931 с. Өргүөт нэһилиэгин быыбардыыр хамыыһыйата ЯЦИК дьаһалыгар олоҕуран, дьадаҥылар, батараактар мунньахтарын уурааҕын ылыммакка туран, үрүҥнэргэ холбоһо сылдьыбыт диэн сылтаҕынан Торотоев Г.В. куоластыыр быраабын быһан кэбиһэр.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун биллиилээх дьоно
Айар үлэтэ Наҕараадалара уонна ытык ааттара Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх артыыһа (1993) Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа (2001) Арассыыйа Федерациятын норуодунай артыыһа (2005) П. А. Ойуунускай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата
Торотоев Григорий Васильевич
Сойуолаһыы
1931 с. «7 киһилээх кулаактар сэбилэниилээх бөлөхтөрө тутулунна» диэн иһитиннэрии хаһыакка тахсар. Г.В. Торотоев ити сымыйа буруйдааһыҥҥа күтүрэнэн (РСФСР ХК 58-10 ыст.), 1931 сыл алтынньы 22 күнүгэр тутуллан хаайыллар. 1932 сыл муус устар 3 күнүгэр ОГПУ кэллиэгийэтэ 3 сылга көҥүлүн быһарга уураахтаан, Сибиир лааҕырыгар (Новосибирскай к.) утаарар. Дьиэтин-уотун, баайын-дуолун туордаан ылаллар. 3 оҕолоох ойоҕо ыал устун барар.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун биллиилээх дьоно
Сигэлэр
https://forum.ykt.ru/viewtopic.jsp?id=464932 https://sah.wikipedia.org/wiki/Мэҥэ-Хаҥалас_улууһа
Торотоев Григорий Васильевич
Реабилитация
1993 сыл кулун тутар 22 күнүгэр Г.В. Торотоев үтүө аата чөлүгэр түспүтүн туһунан ыспыраапкаҕа СӨ борокуруора В.В. Колмогоров илии баттаабыта.
Сигэлэр
1. Дмитриев Н.С. История кырдьыгын омоон суолунан. - Дьокуускай, 2004. - С.87-95.
2. Книга памяти: книга-мемориал о реабилитированных жертвах политических репрессий 1920 -1950-х годов. - Якутск: Сахаполиграфиздат. Том 1. 2002 г. - 296 с.
Евангелизм
Евангелийа таҥара дьиэтэ, ол эбэтэр евангелизм үөрэҕэ — протестантизм саамай бөдөҥ салаата уонна Аан Дойдуга биир бөдөҥ итэҕэл хамсааһына буолар. 2022 сыллаахха 628 мөллүйүөн киһи итэҕэйэр, сүрүн концентрациялара АХШ дьоно буолаллар. Ол иһин американскай итэҕэл дьиэнинэн биллэр, сүрүн олоҕуруута христианство нөҥүө демократия уонна либерализм өйдөбүлэ тарҕатыыта.
Украина, Эстония, Латвия, Литва уонна Кыргызстан урукку ССРС дойдуларыттан евангелизмҥа ылларбыттара биллэр. Билигин түргэнник Беларуссияҕа, Казахстаҥҥа, Кытайга тарҕанар.
Саха Сиригэр салалтата — Майа (Мэҥэ-Хаҥалас).
Аан Дойдутааҕы глобальнай салалтата — Берн (Швейцария).
Билии-көрүү
Үөрэх, билии эбиллэн иһиититтэн өй-санаа сайдан, тупсан иһэр. Тугу, хайдах оҥорору оҕо билбэтэ өйө-санаата ситэ сайда илигин, билиитэ кэҥии илигин биллэрэр. Бу хаалан хаалыыны сахалыы таҥара үөрэҕэ улахан, барыны-бары сатыыр киһини үтүгүннэрэн үөрэтэн ситиһиннэрэрэ ордук табыллар уонна ситиһии кэлэрин түргэтэтэр. “Киһи киһиттэн үөрэнэр” диэн этии итинник дакаастанар.
Уһун үйэлэргэ киһи оҥорор быһыылара тупсан, сайдан бу таһымын ситиспиттэр. Бу таһым киһи быһыыта диэн сахалыы ааттанар уонна сиэри үөскэтэр. Ол аата киһи оҥорор быһыылара барылара былыр-былыргыттан үчүгэйдэрэ туспа араарыллан, киһи быһыыта диэн аналлаах үөрэх үөскээбит уонна сиэр диэн кэһиллибэт, аһара барбат кыйыаламмыт.
Пхукет
Пхуке́т (тайск. ภูเก็ต ;  МФА быраабылатынан [ pʰuːkèt  ] диэн саҥарыллар), урукку Европа каарталарыгар Тхала́нг (тайск.  ถลาง ), Джанк Сейлон  уонна Джен Сайлен  диэн ааттанар — арааһа малаай тылыттан tanjung Salang, ол аата ‘Саланг тумул’ , —  Таиланд соҕуруу провинцияларыттан (чангваат) биирдэстэрэ. Кинилиин ( чаһы стрелкэтинэн хотуттансаҕалаан аахтахха) быысаһаллар Пхангнга́ уонна Краби́ провинциялар. Пхукет — арыы, онон атын провинциялары кытта сиринэн быыһаспат.
Пхукет  Таиланд, арҕаа кытылыгар, Андаман муоратыгар (Индия океана) баар. Пхукет чугас сытар Сингапуртан кыра, Таиланд саамай бөдөҥ арыыта. Хоруоллук атын провинцияларын кытта үс күргэннэн ситимнэһэр. Былыр былыргыттан атыы-эргиэн киинэ. Хорҕолдьуну хостууллар уонна каучугу оҥороллор этэ. Ииндийэ уонна Кытай ыккардыларыгар муораннан сылдьыһыы суолун ортотугар сытар буолан былыргыттан португалия, француз, голландия уонна англия атыыһыттарын сурунаалларыгар ахтыллар. Билигин провинция дохуотун сүрүн чааһын туризм хааччыйар.
Тоҕус үрэхтээх: Кхлонг-Ба́нгъяй (тайск. คลองบางใหญ่ ), Клонг-Тха́чин (тайск.  คลองท่าจิน ), Кхлонг-Тхары́а (тайск.  คลองท่าเรือ ) уонна Кхлонг-Ба́нгрон (тайск.  คลองบางโรง ). Олортон биирдэрэ да бөдөҥө суох. left|thumb|540x540px| Пхукет кумахтарын уонна арыыларын каартата
Дьаһалтанан тыырыллыыта
left|thumb|267x267px|Пхукет провинциялара Пхукет провинциятыгар үс оройуон (ампхе) кирэр, олор,  17 тыа сирдэригэр (тамбон) арахсаллар, 103 дэриэбинэ (''мубан) баар '' left|thumb|332x332px|Ват-Чало́нг хараам
Билии-көрүү
Өй-санаа үөрэҕэ библияҕэ суруллубута элбэх. Онно “Прости им, ибо не ведают, что творят” диэн суруллар. Библия бу этиитэ оҕолору үөрэтиигэ ордук улахан суолталаах. Оҕо өйө-санаата ситэ сайда, билиитэ кэҥии илигинэн тугу оҥорорун кыайан таба сыаналаабакка, туох содул үөскүүрүн быһаарбакка эрэ оҥорон кэбиһэрэ элбэҕиттэн сыыһаны-халтыны үгүһү оҥоруон сөбүттэн сэрэтэ сатыыр этии буолар.
Сыыһа туттубут оҕону мөҕө түһэн, аны маннык оҥорума диэн этэн баран тохтуурга тиийиллэр, тоҕо диэтэххэ бу быһыыта үчүгэй дуу, куһаҕан дуу буоларын билбэтиттэн оҥорон кэбиспит буолуон сөп. Ол иһин өссө эбии үөрэтэн, такайан биэрии эрэйиллэр. Оҕо туохха барытыгар киһи оҥорорун курдук оҥоро үөрэннэҕинэ сыыһа-халты туттунара аҕыйыырын сахалыы таҥара үөрэҕэ тутуһар.
Оҕо тугу эмэ сыыһа тутуннаҕына, алҕаһы оҥорбутун бэйэтэ да билэр, санааргыыр. Онно эбии аһара мөҕөн кэбистэххэ ону-маны, туһалааҕы да оҥорор санаата аҕыйыан сөп.
Билбэт оҕону, киһини мөҕөртөн да туһа тахсыбат. Туохтан мөҕүллүбүтүн да билбэккэ хаалан, атаҕастыыллар, туораталлар диэн санаата улаатыан, хомойуон сөп. Оҕону аан маҥнай үчүгэй быһыылары оҥорорго иитиллэр, үөрэтиллэр, онтон сыыһа оҥордоҕуна көннөрүллэр, маннык оҥоруллар диэн эбии үөрэтиллэр.
Киһи оҥорор быһыыта тупсарыгар, үөрэх бастаан иһиэхтээх диэни дьон бары билэллэр, үөрэнэ, билиилэрин кэҥэтэ сатыыллар. Дьон сыыһа-халты туттунууларын үөрэтэн, олору оҥорбокко кыһаналлар.
Аныгы кэмнэргэ туттулла сатыыр, сокуону билбэт буолуу эппиэтинэстэн туораппат диэн этии төрдүттэн сыыһа, дьону балыйыы буолар. Бу этии өй-санаа көрдөбүлүнэн табыллыбат. Аан маҥнай библия этиитигэр сөп түбэспэт. Ону тэҥэ киһи өйө-санаата сайдыытыгар үөрэх бастаан иһиэхтээҕин буккуйар.
Бары сокуоннары барыларын дьон билиилэригэр таһаарбыты тэҥэ, хас биирдии киһиэхэ эбии быһааран, өйдөтөн биэрии оҥорулуннаҕына эрэ табыллар. Сокуон дьайыыта үгэскэ кубулуйдаҕына эрэ дьон бэйэлэрин кыахтарынан толоруохтарын сөп.
Куһаҕан буолан тахсыа диэн билбэтиттэн оҥорон кэбиспит киһини эбии үөрэтэн, такайан биэрии эрэ, бу быһыыны көннөрөр, тупсарар кыахтааҕын туһаныы ирдэнэр. Билии элбээтэҕинэ эрэ сыыһа-халты туттунуу аҕыйыыр кыахтанар.
Аныгы массыыналар аһара күүһүрэннэр, түргэтээннэр суоппар сэрэҕэ, быраабылалары тутуһара өссө улаатарын ирдииллэр. Суол абаарыйаларыгар олус элбэх эдэрдэр өлөллөрө, инбэлиит буолан хаалаллара дьону санаарҕатара улаатта.
Суол быраабылаларын кэһээччилэр элбэхтэр, кинилэри эбии үөрэтэн, такайан биэрии аан маҥнай ирдэнэрин тутуһуохпут этэ. Быраабыланы кэһэн иккистээн түбэспит суоппары бэйэлэрин харчыларыгар хайаан да эбиискэ үөрэтиини киллэрэн биэрии эрэйиллэр. Бу үөрэҕи үгэс буолан умнуллубат турукка тиийиэр диэри үөрэтии туһатын улаатыннарар.
Биир быраабыланы үһүстээн кэһии куһаҕан үгэһи үөскэтиэн сөбүттэн массыына ыытар праваны былдьыырга да сөп буолар.
Оҕо, киһи оҥорор куһаҕан быһыыларын аҕыйатарга аан маҥнай аҕыйах ахсааннаах куһаҕан быһыылары билии туһата улахан. Оҕону үөрэтии түргэнник уонна тэтимнээхтик барар кыахтанар. Оҕо, киһи туохтан эмэ кэһэйдэҕинэ, ыарыыланнаҕына үөрэҕи ылынар кыаҕа аһара улаатарын, куһаҕаны урутаан билии үөскэтэр.