cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тутонг
Сирэ-уота
Арҕаа диэки Белайт уокуругу, хотугулуу-илин Бруней-Муара уокуругу, илин Саравак штаты кытта быысаһар. Соҕуруу өттүгэр Соҕуруу-Кытайдааҕы байҕал сытар. Уокурук иһинэн Сунгаи Тутонг өрүс устан ааһар.
Административнай араарыы
Уокурук 8 мукимҥа — түөлбэҕэ арахсан: мини|250x250пкс|Уокурук түөлбэлэрэ
Валерия Новодворская
Улуу өйдөөх чүөчэ этэ, хомойуох иһин 2014 сыллаахха өлбүтэ.
Citigroup
Citigroup (Сити групп), улахан Аан Дойдутааҕы харчы конгломерата, итинник тэҥ ааттаах араас тэрилтэлэри бас билэр, олор ахсааннарыгар Citibank.
Citigroup харчыта ынырык элбэх, ол иһин салайар салаалара географианан арахсар:
Азиа макрорегиона — Кытай, Дьоппуон, Соҕуруу Кэриэйэ, Индия, Аустралиа, Саҥа Зеландия, Гонконг, Тайвань, Индонезия, Малайзия. Салалтата — Гонконг.
Европа макрорегиона — Германия, Недерланд, Франциа, Казахстан, Швеция, Улуу Британия, Испания, Польша, Финляндиа, Арассыыйа, Кыргызстан, Узбекистан, Таджикистан, Украина, Беларусь, Эстония, Латвиа, Литва, Румыния, Болгария, Турциа, Кипр, Италия, Марокко, Египет, Тунис, Ирландия, Соҕуруу Африка Республиката, Бельгия. Салалтата - Лондон (Улуу Британия).
Америка макрорегиона — АХШ, Канаада, Мексика, Бразилия, Аргентина, Боливия, Чили, Уругвай. Салалтата - Нью Йорк (АХШ).
Карасакаллар (уус)
Карасакал (қарасақал) — казахтар Кыра жустарыгар Каракесектэр (алимулылар) биис уустарыгар киирэр өссө биир биис уустара буолаллар. Кинилэр бии уустара тус туһунан аҕас уустарыгар арахсар. Олор ортолоругар бааллар: Сарбас, Пусырман, Шынгир.
Устуоруйалара
Еримбет акын шежиретин быһыытынан, Алимулаҕа Жаманак (Шекты), Карамашак (Торткара), Айнык (Карасакал), Уланак (Каракесек), Тегинболат (Карасакал) уонна Тойкожа (Ак кете) аҕатын уустара киирсэллэр. 1748 сыллаахха М. Тевкелев диэн үөрэхтээх, чинчийээччи бу курдук суруйбута хараллан хаалбыт: «Алчын олус күүстээх аҕа ууһа, оттон алчын икки гына арахсар. Ол эбэтэр каракисяк уонна байулы диэннэргэ. Каракисяк барыларыттан саамай күүстээхтэрэ уонна кыахтаахтара. Кини иһигэр тус туспа алта аҕа ууһа киирсэр. Олор истэригэр, чуолаан, манныктар бааллар: чекли, каракисяк, чюмекей, дюрткара, каракете, карасакал…».
Алимулттар эмиэ байуллар курдук алшыннар састааптарыгар киирэр кырата суох, син обурга аҕа уустара буолаллар. Сорох үөрэхтээхтэр уонна чинчийээччилэр алшыннар уонна алчи татаардар Монголияҕа XIII үйэлэргэ диэри бииргэ ыкса алтыһан олоро сылдьыбыт норуоттар диэн ааҕааллар М. Сабитовым чинчийээччи туоһу туттар шежиретигэр алшыннар бары уустара Алаулартан, эмиэ алшын биис уустарыттан, төрүттээхтэр. Кинилэр XIV үйэҕэ Алтан Ордууну Джанибек хаан салайар кэмигэр олорбуттара.
Тарҕанан олоруулара
Карасакал бииһин ууһун дьоно былыр былыргыттан Казахстан Казалинскайм уонна Аральскай оройуоннарыгар, Актюбинскай уобалас Шелкарскай оройуонугар уонна ону тэҥэ Узбекистан Карапкалпакстан өрөспүүбүлүкэтин сиригэр уотугар, биирдиилээн дьон Казахстан бары сиригэр, территориятыгар олороллор.
Ахсааннара
1917 сыллааҕы Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин иннинэ ахсааннара баара суоҕа 10-15 тыһыынча киһи диэн буолара.
Саха информациялыыр ааҕыныстыбата
Саха информациялыыр ааҕыныстыбата эбэтэр кылгатан СИА (Якутское-Саха Информационное Агентство, ЯСИА) — сүнньүнэн Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үлэлиир сонуннары тарҕатар ситим таһаарыы.
Ping An Bank
Ping An Bank - Кытай биир бөдөҥ баана буолар.
Саха информациялыыр ааҕыныстыбата
Роскомнадзорга бэлиэтэммит нүөмэрэ ЭЛ № ФС 77 — 76613. Учредителлэрэ: «Сахамедиа өрөспүүбүлүкэтээҕи информациялыыр-издательскай холдинг» АО, СӨ Инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфтехнологияларга министиэристибэтэ.
Устуоруйата
1991 сыллаахха атырдьах ыйын 31 күнүгэр Саха ССР Үрдүкү Сэбиэтин уурааҕынан бастаан бэчээттэнэр вестник быһыытынан баар буолбута, кэлин электрон СМИ-гэ кубулуйбута. Билигин "Сахамедиа" холдинг састаабыгар киирэр.
American Express
American Express (Американ Экспресс), АХШ 20-улахан баана буолар, ону таһынан биир үс иһигэр киирэр төлөбүр систематын бас билээччи. Улахан харчы конгломерата.
Кэнники кэмҥэ кредитнай карталара Аан Дойдуга биллэр, холобур 1000$ тутуннаххына 250$ кэшбек быһыытынан төннөр.
Ping An Insurance
Ping An Insurance - Кытай саамай бөдөҥ харысхал эйгэтигэр үлэлиир харчы конгломерата, 2023 сыллаахха Аан Дойдуга иккис капитализациатынан (MetLife кэнниттэн) уонна Кытайга саамай бөдөҥ. Кини бас билиитигэр - Ping An Bank киирэр.
Royal Brunei Airlines
Royal Brunei Airlines Sdn Bhd (Penerbangan DiRaja Brunei, Jawi: ﻓﻧﺭﺑﺎڠن ﺩﻴﺮﺍﺝ ﺑﺮﻮﻧﻲ) эбэтэр RBA — бэйэтин бас билэр көтөр аалларыгар Бруней судаарыстыбаннай былааҕын ойуулуур бырааптаах, Бруней Бырабыыталыстыбата толору бас билэр авиа-хампаанньата. Кини бас офиһа Бандар-Сери-Бегаван  киин куоракка RBA Plaza-ҕа баар.
Авиа-хампаанньа сүрүн базата киин куораттан соҕуруу сытар Беракаска баар Бруней норуоттар икки ардыларынааҕы салгын пуордугар баар.
Авиа-хампаанньа 1974 сыллаахха саҥа тэриллэрин саҕана Сингапур га, Гонкоҥҥа, Кота Кинабалуга уонна Кучиҥҥа сылдьар икки эрэ көтөр ааллааҕа. Күн бүгүн хампаанньа Соҕуруулуу-илиҥҥи Азияҕа, Аан Илиҥҥэ, Дьобуруопаҕа уонна Саҥа Зеландияҕа 19 хайысханан көтөр 10 көтөр ааллаах.
Квадратнай километр
Айарга́ Квадра́тнай — кыраадыс иэннээх, биир километр иэннээх. Квадратнай квадратнай километр биир миэтэрэ иэннээх квадратнай миэтэрэ иэннээх або 100 гектаарга тэҥнэһиэхтээх.
Биир км² тэҥнэстэ:
Square kilometre
Хуанхэ
Хуанхэ (黄河) - Кытайга Янцзы кэнниттэн иккис уһун өрүс, уонна аан дойдуга алтыс. Өрүс уһуна - 5464 километр, уонна Араҕас байҕалга тиийэр.
Слободка
Слободка (Слобідка) диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 2 419 (2011).
Саҥа Ыйаах
Саҥа Ыйаах диэн христиан Биибилийэтин иккис сороҕо. Исус Христос үөрэтиилэрин уонна тус сирэйин ырытар, Христиан итэҕэлин бастакы үйэлэрин түбэлтэлэрин туһунан кэпсиир. Христианнар көрүүлэринэн, Саҥа Ыйаах Таҥара дьоҥҥо Арынааһына буолар.
Саҥа Ыйаах 27 битиктээх:
Анджей Сапковский
Анджей Сапковский (Andrzej Sapkowski) — Польша суруйааччыта-фантаст уонна публицист, биллиилээх фэнтези- сага автора. 1948 сыллаахха Лодзь куоракка төрөөбүтэ. Лодзь университетын, тас эргиэн факультетын бүтэрбитэ. 1972 сылтан 1994 сылга диэри эргиэҥҥэ үлэлээбитэ.
Биография
1986 сыллаахха «Ведьмак» диэн бастакы сэһэнин суруйбута онно бэйэтин сүрүн Геройа — ведьмак Геральт Ривияттан, кылыстан уонна аптаах бэлиэлэртэн, ол харчынан араас мифическэй айыылартан өлөрөр.
1990 сыллаахха суруйааччы иккис кинигэтэ - «Последнее желание " (польск. Ostatnie życzenie). Бу эмиэ 7 саҥа, урут тахсыбыт сэһэннэртэн турар хомуурунньук этэ. 1993 сыллаахха кинигэ хаттаан бэчээттэммитэ.
1992 сыллаахха Сапковскай «Меч Предназначения» туһунан саҥа кинигэни таһаартарбыта. Өссө 6 кэпсээнтэн киирбит (бары кэпсээннэр нууччалыы тылбаастаммыттар, кинилэри биир томнаах «Ведьмак» уонна «Последнее желание» уонна «Меч Предназначения " таһаарыыларга курдук булуохха сөп).
1994 сыллаахха «Ведьмак и Ведьмачка» туһунан бэһис саганы саҕалаабыта: 1994 с. — «Кровь эльфов» (польск. Krew elfоw), 1995 сыл — «Час Презрения» (польск. Czas pogardy), 1996 с. - «Крещение огнем " (польск. Chrzеst ognia), 1997 с. — «Башня Ласточки» (польск. Wieża Jaskółki), 1999 с. – «Владычица Озера».
2016 сыл от ыйыгар олох ситиһиилэрин иһин аан дойдутааҕы бириэмийэнэн наҕараадаламмыта.
Библиография
«Последнее желание» («Ostatnie życzenie», 1990 год), кэпсээн хомуурунньуга
«Меч Предназначения» («Miecz przeznaczenia», 1992 год), кэпсээн хомуурунньуга
«Кровь эльфов» («Krew elfów», 1994 год)
«Час Презрения» («Czas pogardy», 1996 год)
«Крещение огнём» («Chrzest ognia», 1996 год)
«Башня Ласточки» («Wieża Jaskółki», 1997 год)
«Владычица Озера» («Pani Jeziora», 1998 год)
«Сезон гроз» («Sezon burz», 2013 год)
Эмиэ туспа кэпсээн сурулунна «Дорога без возврата» (польск. Droga, z której się nie wraca) (1988) уонна «Что-то кончается, что-то начинается» (Coś się kończy, coś się zaczyna, Endings, Beginnings) (1992). «Дорога без возврата» Геральт төрөппүттэрин сэһэргиир, а «Что-то кончается, что-то начинается» ведьмак туһунан цикл концовкатын неканоничнай вариана көрдөрөр.
Танах
Танах (תָּנָ״ךְ‎) диэн дьэбэриэй Ытык суруйууларын хомуурунньуга. Акроним: Тора, Невиим уонна Ктувим диэн тыллар бастакы сүһүөхтэриттэн таҥыллыбыт тыл. Микра (מִקְרָא‎) уонна Дьэбэриэй Биибилийэтэ диэн ааттарынан эмиэ биллэр.
Танах салаалара:
Танах ис хоһоонунан христиан Биибилийэтин Эргэ Ыйааҕын кытта дьүөрэлэһэр. Уратыта диэн Эргэ Ыйаах тиһилигэр Танахха суох "иккис канон" битиктэрэ киирэллэр.
Такси
Такси (от Taximètre «сыананы ааҕар счетчик», кэлин массыынаны бэйэтин ааттыыр буолбуттар ) - дьону харчыга таһарга анаммыт аал-көлө (массыына). Нэһилиэктэргэ уонна куораттарга биир сүрүн транспорт буолар. Төлөбүрэ эбэтэр биир кэлим сыана (фиксированная цена), эбэтэр кэпсэтиинэн.
Маршрутнай такси
Куорат, нэһилиэк иһигэр сүүрэр 13-25 киһини таһар кыра дьоҕус массыына. Сыанатын муниципалитет аныыр, төһө ыраах сүүрэриттэн тутулуктаах.
Салгын таксита
Ырааҕа суох сиргэ көтөн тиийэр самолет. Муораҕа сытар, элбэх арыылаах дойдуларга, уонна сиринэн суола-ииһэ суох дойдуларга киэҥник тарҕаммыт көстүү.
Түмэт такси
Түмэт такси - бэйэтин кыаммат дьоҥҥо эбии түмэт көмө буолар. «Общественнай транспорт» ахсааныгар киирбэт. Түмэт урбаан биир көрүҥэ буолар.
Арктика култууратын уонна искусствотын Ил института
мини|уҥа|Үөрэнэр корпуһа Арктика култууратын уонна искусствотын Ил института (АГИКИ) — культура уонна искусство уобалаһыгар бэлэмниир үөрэх тэрилтэтэ.
АГИКИ — творческай кадрдары бэлэмниир биир биллэр лидера буолар.
Ректортара
2000—2008 Андрей Саввич Борисов.
2008 сыллаахтан бу күҥҥэ дылы Саргылана Семеновна Игнатьева.
Кафедралара
— норуот уус-уран культуратын кафедрата,
— искусствоведение кафедрата,
— музыка искусствотатын кафедрата,
— театр искусствотатын кафедрата,
— социальнай-культурнай үлэ уонна культура салайыытын кафедрата,
— живопись уонна графика кафедрата,
— кафедра библиотечно-информационной деятельности и гуманитарных дисциплин,
Панаама ханаала
Панаама ханаала - диэн Орто Америкаҕа баар Панаама дойдутугар Атлантическай уонна Чуумпу океааннары холбуур уунан барар суол. Үс шлюзтаах. Хас сыл аайы ханаалынан 14 000 кэриҥэ хараабыллар ааһаллар. Тутуллубутун кэнниттэн 2002 сыллахха 800 000 хараабыл ааспыта.
Арктика култууратын уонна искусствотын Ил института
Кафедралара
— кафедра дизайна и декоративно-прикладного искусства народов Арктики,
— кафедра информатики.
Тора
Тора (תּוֹרָה‏‎; үөрэтии, төрүн) диэн Танах бастакы Биэс Битиктэрин холбоон аата. Атын аата "Моисей Биэс Битигэ". Тораны иврит тылынан түрдьэҕэ суруйаллар уонна синагогаҕа хаарыйаллар. Тора ааҕыытын мустан истээһин дьэбэриэйдэр итэҕэл эйгэлэригэр сүдү суолталаах.
Arby's
Arby's (Эрби'с), Америка сетевой ресторана, сендвич буһарар.
Енисей кыргыстара
Енисей кыргыстара (кыт.: 黠戛斯, пиньинь: xiájiásī) – Енисей өрүс кытылыгар уонна Алтаайга олорбут былыргы түүр тыллаах омук.
Енисей кыргыстара хуннар кэмнэригэр
Енисей кыргыстарын өбүгэлэрэ Чаатас диэн археологическай култуураны кытта ситимнээхтэрэ сабаҕаланар.
Ону таһынан Енисей кыргыстара үөскүүллэригэр Таштык култууратын дьоно уонна динлиннэр улахан оруолу оонньообут буолуохтаахтар. Оннук буолар түбэлтэҕэ Енисей кыргыстарын тустарынан баскаты ахтыы хуннар кэмнэригэр сыһыаннаах буолан тахсар. Сыма Цянь диэн былыргы Кытай историга суруйбутунан хуннар б.к.и. 201 сыллаахха Цзянькунь (кыт.: 堅昆) (эбэтэр Цзюйу 居勿, Цзегу 結骨) диэн динлиннэри кытта булкуспут дьонноох дойдуну сэриилээн ылбыттар. Кытай номохторугар этиллибитинэн Енисей кыргыстарын Ли Лин (李陵) диэн кытай сэрииһит сыдьааннара салайан олорбуттара
Тан кэминээҕи Кытай былыргы источниктара Енисей кыргыстарын ойуулуулларынан кинилэр үрдүк уҥуохтаах, сырдык баттахтаах, маҥан сирэйдээх, күөх харахтаах этилэр. Тибиэт уонна ислам кэминээҕи суруктар Енисей кыргыстарын эмиэ итинник курдук ойуулууллар. Итиннэ сыһыаннаах Америкатааҕы Майкл Дромпп диэн чинчийээччи санааты үллэстиэххэ сөп:"Үгүс чинчийээччи Енисей кыргыстарын кинилэр тас дьүһүннэриттэн сылтаан түүр омуктар ахсааннарыгар кииллэрбэт этилэр эбэтэр ханнык эрэ түүр буолбатах омугу кытта күүскэ булкуспут омук дии саныыллара. Кытай суруктарыгар суруллан хаалбыт кыргыс тылларын быыстарыгар түүрдүү буолбатах (самадьылыы буолуон сөп) тыллары булбуттарын кэннэ Енисей кыргыстара түүр омуга буолбатаҕын өйүүр чинчийээччи ахсаана элбээбитэ. Ол эрээри этиэххэ тыл уонна омук ситимэ күүһэ суоҕун бэлиэтээн этиэххэ наада. Кинилэр тас дьүһүннэрэ уонна кинилэр тылларыгар аҕыйах ахсааннаах түүрдүү буолбатах тыл баара (киирии тыллар буолуохтарын сөп) кинилэр түүр буолбатахтарын бигэргэппэт. Енисейгэ баар кыргыс суруктара (VIII үйэ) түүрдүү тылынан суруллубуттар, ону таһынан Кытай суруктарыгар этиллибитинэн Енисей кыргыстарын тыла уонна суруга түүрдүү тыллаах уйгуур тылыгар уонна суругар майгынныыр. Кытай источниктарыгар хаалбыт кыргыс тыллара түүрдүү буолаллар. Ол иһин Енисей кыргыстарын түүр омуга буолбатаҕын бигэргэтэр туох да суох."Динлиннэр уонна былыргы кыргыстар моҕоллору кытта ыкса ситимнээх буолуохтарын сөбүн туһунан санаа баар. Н.Я. Бичурин этэринэн былыргы кыргыстар (хягастар, хагастар) түүр-моҕол булкаастаах омук буолаллар : "Енисей губерниятын соҕуруу өттүгэр, хягастар киин куораттара турбут сиригэр олорор олохтоох дьоннор билиҥҥэ диэри түүр-моҕол тыллаахтар". "Хягас аан маҥнай Моҕол-түүр дойдута буолуохтаах уонна икки омуктан турар буолуохтаах: түүрдэр уонна моҕоллор». Ол эрээри бу сабаҕалааһын атын даннайдары кытта сөп түбэспэт, холобур: кыргыстар европалыы дьүһүннэрэ, моҕол тылын дьайыыта суох түүрдүү тыллара , Енисей кыргыстарын геннэрэ (R1a гаплобөлөх) моҕол төрдүлэрэ суохтарын бигэргэтэр.
Енисей кыргыстара былыргы түүрдэр уонна уйгуурдар кэмнэригэр
хаҥас|мини|200x200пкс|Енисей кыргыстарын тимиргэ оҥоһуктара мини|Былыргы кыргыстар маллара V—XIII үйэлэр Енисей кыргыстара жужаннарга, былыргы түүрдэргэ уонна Уйгуур хаҕанатыгар бас бэриммиттэрэ. Уйгуурдар кэмнэригэр Енисей кыргыстара элбэх ахсааннаах омук этилэр: 100 тыһ. тахса ыал уонна 80 тыһ. сэрииһит. Енисей кыргыстарын сирдэриттэн уйгуур хаҕанын ордуутугар диэри 3000 ли эбэтэр тэбиэнинэн 40 күннээх айан этэ.
Уйгуурдары үлтүрүтүү уонна Енисей кыргыстарын сайдыыта
VII үйэҕэ Енисей кыргыстара сюеяньто диэн уйгуур бииһиттэн тутулуктаах буолбуттар уонна уйгуурдар кинилэргэ бэйэлэрин баһылыктарын (頡利發) анаабыттар. Ол эрээри кыргыс хаҕана уонна кини үс сүбэһитин (цисибэй 訖悉輩, цзюшабобэй 居沙波輩, амибэй 阿米輩) былааһа хаалбыта.
648 сыллаахха Кытай сюеяньтону үлтүрүппүттэрэ уонна элбэх уйгуур кытайдарга бас бэриммитэ. Онуоха Енисей кыргыстара Кытай ыраахтааҕытыгар илдьит ыыппыттара. Кытайдарга Сылифа Шибоку Ачжань баһылык (俟利發失缽屈阿棧) тиийбитэ. Бырааһынньык кэмигэр бу баһылык Кытай ыраахтааҕытыттан Енисей кыргыстарын бэйэтин былааһыгар ыларын көрдөспүтэ. Ыраахтааҕы сөбүлэспит уонна Енисей кыргыстарын сирин цзянькунь (堅昆府) диэн ааттаабыт, кыргыстар аҕа баһылыктара буоллаҕына цзо туньвэй да цзянцзюнь (左屯衛大將軍) диэн сололоммута.
Енисей кыргыстара 650–683 сылларга Кытайга икки илдьити ыыппыттар.
Енисей кыргыстара 707–710 сылларга Чжун-цзун ыраахтааҕыҕа бэлэх ыыппыттар.
758 сыллаахха Мойан-чур диэн уйгуур хаҕана Енисей кыргыстарын сэриилээн ылбыт. Ол кэмҥэ Енисей кыргыстара хас да дойдуга арахсыбыттар быһыылаах. Енисей кыргыстара араабтары, Тибиэти уонна карлуктары кытта ситимнээх этилэр. Ажо диэн ааттаах кыргыс хаҕана түүрдэртэн пигадуньцзецзинь (毗伽頓頡斤, пига = билгэ = мындыр) диэн сололоммут.
840 сыллаахха Енисей кыргыстара Уйгуур хаҕанатын үлтүрүппүттэрэ уонна 80-тан тахса сыл устата Киин Азияҕа сүрүн күүс буолбут Кыргыс хаҕанатын тэрийбиттэрэ.
847 сыллаахха Енисей кыргыстара куоппут уйгуурдары эккирэтэн Амурга улахан сэриинэн барбыттар. Бу сэриигэ 70 тыһ. сэрииһит кыттыбыт.
847 сыллаахха Ажо хаҕан өлбүт. Кытай ыраахтааҕыта саҥа хаҕаҥҥа Инъу Чэн Мин кэхань (кыт.: 英武誠明可汗) диэн солону биэрбит.
Кэлин Кыргыс хаҕаната хас да дойдуга ыһыллыбыта. Дьүчи олору 1207 сыллаахха Моҕол дойдутугар холбообута.
Попова Александра Даниловна (тырахтарыыс)
Попова Александра Даниловна — Мэгэдьэк массыына-тыраахтар станциятын (МТС) бастакы тырахтарыыс дьахтара, тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээньиктэрин оскуолатын бастакы хомуурун соҕотох дьахтар үөрэнээччитэ.
1914 сыллааҕы төрүөх. 1934 сыллаахха 20 саастааҕар тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээньиктэрин оскуолатыгар үөрэнэ киирбит. Анкетаҕа үөрэҕин "самообразование" диэбит. Оскуола бастакы выпуһа 1936 сыл олунньу 20 күнүгэр буолбута.
Алимулылар
Алимулылар (Әлімұлы, Әлім) — казах этноһын иһигэр киирэр биис уустарын холбоһуга. Шежире (ол эбэтэр генеалогия маһа, төрүччү) быһыытынан Кыра жус иһинэн киирсэллэр. Тамҕалара алшыннар тамҕаларын икки гыммыт курдук көстөр. Бэйэтин иһигэр алта салааларга арахсар. Ол иһини кинилэри «Алты ата алим» (алта аҕа алим) диэн ааттыыллар. Биллиилээх, номоххо киирбит Еримбет акын шежиретин быһыытынан, алимулыларга маннык биис уустара киирсэллэр: жаманак (шекты), карамашак (торткаралар), айнык (карасакаллар), уланак (каракесектэр), тегинболат (карасакал), тойкожа (ак кете).
Устуоруйата
Алимулылартан саамай элбэхтэрэ, элбэх ахсааннаахтара — шекты уонна торткаралар биис уустара буолаллар. Холобур, шекты биис ууһун элбэх ахсаанын А. Коныратбаев уонна О. Смирнова курдук учуонайдар булҕардар кыпшактарын кытта ситимнииллэр. «Диуани лугат ат-тюрк» кинигэҕэ ахтылларынан, шектэр Чу өрүскэ олорбуттар. Алмулыларга киирсэр шомекейдэр уонна каракесектэр Арҕааҥҥы Түүр хаҕанатыгар киирсэллэрэ биллэр. Кинилэр уйгуурдары уонна карлуктары кытта ыкса алтыһан олорбуттар. Кэлин кинилэр Кашгарияҕа күрээбиттэ (742-744 сс.) Казахтар бөлөхтөрө ол кэмҥэ наар Сырдарья өрүс аллараа тардыытыгар уонна Арал байҕалын илин өттүгэр олорбуттара. Бары источниктар бу омуктар холбоһуктара олус былыргы уонна дириҥ устуоруйалаах буоларын туоһулууллар.
Алимулттар эмиэ байуллар курдук алшыннар састааптарыгар киирэр кырата суох, син обурга аҕа уустара буолаллар. Сорох үөрэхтээхтэр уонна чинчийээччилэр алшыннар уонна алчи татаардар Монголияҕа XIII үйэлэргэ диэри бииргэ ыкса алтыһан олоро сылдьыбыт норуоттар диэн ааҕааллар М. Сабитовым чинчийээччи туоһу туттар шежиретигэр алшыннар бары уустара Алаулартан, эмиэ алшын биис уустарыттан, төрүттээхтэр. Кинилэр XIV үйэҕэ Алтан Ордууну Джанибек хаан салайар кэмигэр олорбуттара.
Ахсааннара
мини| Алимулалар ахсааннара, 20 үйэ саҥата
Burger King
Салалтата — Майами (АХШ).
Династия (пуонда)
Династия Пуонда («Династия» коммерцията суох программалар пуондата, «Династия» пуонда, Дмитрий Зимин «Династия» пуондата ) — Зимин Дмитрий Борисович Россиятааҕа фундаментальнай науканы өйүүр Рассыыйаҕа бастакы коммерцията суох дьиэ кэргэн түмэт инвестицияларын пуондата.
Ыам ыйын 2015 Россиятааҕы Юстиция министиэристибэтэ «Династия» пуонданы иностраннай агеннар ахсааннарыгар киллэрбит. Онтон сылтаан пуонда тэрийээччитэ Дмитрий Зимин пуонданы үбүлүүрүн тохтоторун уонна пуонданы сабарын туһунан тыл эппит. Бэс ыйыгар сүбэ мунньах кэнниттэн пуонда үлэтэ сыл бүтүөр дылы үлэлиирин туһунан биллэрбит.
Пуонда структурата
2009, Кулун тутар 31 күнүттэн Пуонда сэбиэтин салайааччытынан Александр Изосимов талыллыбыт. Кини Дмитрий Зимини солбуйбут. 2010 муус устар 21 күнүгэр Пуонда сэбиэтин салайааччытынан Сергей Гуриев талыллыбыт.
Пуонда ситэриилээх директора Анна Пиотровская. Совет Фонда.
Пуонда Сэбиэтэ :
Медиазона
Медиазона - Арассыыйа демократия туһугар охсуһар уонна цензурата суох дьиҥ сонуну аһаҕастык кэпсиир-тарҕатар медия ситим буолар. 2014 сыллаахха Pussy Riot бөлөх активистарынан төрүттэммитэ.
Burger Hit
Burger Hit (Бургер Хит), Саха Сирин сетевой ресторана, сүрүн астара гамбургер, хотдог, араас бургердар, картофель фри.
Салалтата — Дьокуускай (Саха Сирэ).
Burger Hit Burger Hit
Киннэр бааллар (1988, киинэ)
Сүжета
Киинэҕэ Колорадо штатыттан үлэтэ суох киһи үлэ көрдөнө Лос Анджелеска олохсуйа кэлэр. Онно ачыкы атыылаһар. Ол ачыкы дьиҥнээҕи көрдөрөр буолар...
Уус-Алдан улууһун бэлиэ ыччата
Арассыыйаҕа комсомол 1918 сыл алтынньы ый 29 күнүгэр оробуочай уонна үлэһит бааһынай ыччат Бүтүн Россиятааҕы I съеһинэн тэриллибитэ. Онон ити күн комсомол төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар. 1922 сыл сааһыгар Национальностар норуодунай хамыссырыйааттарын иһинэн тэриллибит Саха сирин бастайааннай боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлистибэтэ, өрөспүүбүлүкэ социальнай-экэнэмиичэскэй, култуурунай сайдыытыгар улахан суолталаммыта. Өрөспүүбүлүкэ эдэр салайааччылара (Ойуунускай – 29, Аммосов – 25, Барахов – 24 саастаахтара), автономнай өрөспүүбүлүкэ статуһун ылыы, Саха сирэ экэнэмиичэскэй, бэлитиичэскэй уонна духуобунай саҥалыы сайдыытыгар модун төһүү буоларын үчүгэйдик өйдүүллэрэ. Ону тэҥэ, бу дьиҥнээхтик уларыта тутуу саҕаланыыта эрэ буоларыгар эмиэ саарбахтаабаттара. Ол сылларга Гражданскай сэрииттэн эмсэҕэлээбит норуот хаһаайыстыбатын чөлүгэр түһэриигэ, социалистическай тутулга көһүүгэ, Саха сирин норуоттарын култуураларын үөскэтиигэ, үөрэхтээһиҥҥэ акылааты түһэриигэ, норуот күүһүн түмэргэ киэҥ далааһыннаах тэрээһин үлэ ыытыллыбыта. Автономнай өрөспүүбүлүкэ тэриллибит бастакы күннэриттэн, судаарыстыбаннас акылаатынан буолуохтаах бырамыысыланнаһы үөскэ¬тии кууруһа тутуһуллубута. Хомсомуол ыччата Сэбиэскэй былаас атаҕар туруутугар, гражданскай сэриигэ, сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр экэниэмикэлэрэ, култууралара сайдыытыгар киллэрбит кылаата сөҕүмэр. Хомсомуоллар Поволжье хоргуйбутугар, Кыһыл Аармыйа байыастарыгар, боруоҥҥа, 1929 сыллаахха сир реформатыгар, хомууналары, артыаллары, бырамыысыланнаһы тэрийиигэ көмөлөспүттэрэ. “Долой неграмотность” хамсааһыны, БГТО, ГТО, “Ворошиловский стрелок” нуормаларын туттарыыны, “Ыраас олох”, Осоавиахим, “Молния”, “Буревестник”, “Водник” уопсастыбалары иилээбиттэрэ-саҕалаабыттара. Ол курдук, 1932 сыллаахха Алдаҥҥа Косарев аатынан хомсомуол-ыччат бастакы ударнай шахтата баар буолбута. Хомсомуоллар олох-дьаһах атын да эйгэтиттэн туора турбатахтара. Өрөспүүбүлүкэҕэ билим уонна култуура сайдыытыгар эмиэ кылааттарын киллэрбиттэрэ. Ол түмүгэр үгүс ыччат Саха хомсомуолун бириэмийэтин лауреата буолбута.
Николай Окоемов Н.Н. Окоемов 1897 сыллаахха сэтиньи 21 күнүгэр Уус Алдан улууһугар Курбуһах нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. 30-с сыллардаахха Саха сиригэр коллективизация саҥардыы киирбитэ. Бастакы холкуостары, ТОЗ табаарыстыбаны тэрийсиигэ сүрүн эппиэттээх үлэһит этэ. Тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга элбэх кыһамньытын уурара, бастакы тыраахтардар, тыа хаһаайыстыбатын тиэхиньикэлэрэ кэлэрин ситиспитэ. Советскай сойуус бастакы уонна иккис пятилеткаларын уураахтарын олоххо киллэриигэ билиитин-көрүүтүн, сатабылын көрдөрбүтэ.
Иван Жирков Өспөх нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1928 сыллаахха Дьокуускайдааҕы Сэбиэт бэһис съездыгар делегатынан талыллыбыта. 1929 сыллаахха Дьокуускайдааҕы окружком чилиэнинэн, бу сыл кулун тутарыгар Дьокускайдааҕы ОК ВЛКСМ бюротун чилиэнинэн талыллыбыта.
Петр Аммосов Бастакы Лөгөй нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Өймөкөөҥҥө баартыйа ячейкатын сэкиритээринэн, Мэҥэ Хаҥалас РК ВКП(б) сэкиритээринэн, ОК ВЛКСМ сэкиритээринэн, ОК ВКПб сэкиритээринэн, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлинэн, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлинэн, РСФСР Сэбиэтин заместительынан үлэлээбитэ.
Сергей Васильев Суотту нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1925-1929 сылларга Бороҕон улууһугар пионер тэрилтэтигэр пионербаһаатайынан үлэлээбитэ. 1930 сыллаахха Уус Алдан райисполкомун бэрэссэдээтэлэ уонна районо сэбиэдиссэйэ. ЯЦИК отделын инструктора уонна сэбиэдиссэйэ. 1932 с. Мэҥэ Хаҥалас райисполкомун бэрэссэдээтэлэ. 1934 с. Ньурбатааҕы райисполком бэрэссэдээтэлэ. 1937-1938 сылларга Дьокуускай горсоветын бэрэссэдээтэлэ. СССР суруйаачыларын сойууһун чилиэнэ.
Афанасий Мигалкин Иккис Лөгөй нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Үс сыллааҕы советско-партийнай оскуоланы бүтэрбитэ, ЦК КПСС биир сыллааҕы кууруһугар үөрэммитэ. Учурдааҕы райисполком бэрэссэдээтэлинэн, Уус Алдан МТС дириэктэринэн, Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтигэр заместителинэн, Марха оскуолатын дириэктэринэн, 1943-1945 сылларга - Уус Алданнааҕы РИК бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Дьокуускайдааҕы обком КПСС пленимун чилиэнэ. Ону таһынан Петр Гуляев, Семен Находкин, Гаврил Босиков хомсомуолга үлэлэспиттэрэ.
Наумов Виктор Валентинович
Наумов Виктор Валентинович диэн саха тылын көмпүүтэр эйгэтигэр киллэриигэ дьоһуннаах кылааты оҥорбут киһи, физик учуонай.
Papa John’s
Papa John’s диэн Америка биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан сеть рестораннарын тэрийээччи, Аан Дойдуга үһүс улахан пиццериа буолар (Pizza Hut уонна Domino’s Pizza кэнниттэн).
Салалтата — Луисвилл (Louisville) (Кентакки, АХШ).
Нагасаки
Нагасаки — Дьоппуон Кюсю арыытын арҕаа өттүгэр баар куорат. Нагасаки иэнэ — 406,46 кв.км. 2014 сыл туругунан Нагасаки куорат нэһилиэнньэтин ахсаана — 434.065 киһи. Бу куораты икки өрүс быһа охсон ааһар: Ураками уонна Накадзима. Нагасаки — бөдөҥ порт, киэҥник биллэр туристическай киин. Куорат икки тумул арыылар үрдүлэригэр турар: Нагасаки уонна Ниси Соноги.
Герасимов Николай Егорович
Герасимов Николай Егорович диэн Хаҥалас улууһун, Дьэр нэһилиэгин, баһылыга.
Олоҕун олуктара
Төрөөбүтэ. Дьиэ кэргэнэ. Үөрэммитэ. Үлэтэ. Хаһан?
Тыа баһаара (2022)
Тыа баһаара — 2022 сыл сааһыттан Арассыыйаны айылҕа Украинаҕа сэриинэн түспүтүн иһин иэстэһэн диэбит курдук улахан баһаардар саҕаланан эрэллэр. Быйыл Саха Сиригэр улахан баһаардар буолаллара күүтүллэр.
Уйар
Уйар (Уяр, Uyar), Красноярскай кыраайга баар кыра куорат. Былыр сахалар ааттаабыттара, олоро сылдьыбыттара. Үрэх баар Уйар диэн ааттаах.
2022 сыл сааһыгар куорат 30% дьиэтэ умайан хаалбыта баһаарга, 8 киһи умайан өлбүтэ.
Domino’s Pizza
Domino’s Pizza, Америка биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга иккис улахан пиццериа (Pizza Hut кэнниттэн).
Тарутино
Тарутино (Тарутине) диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 6 055 (2011).
Марк-Альфред Пельрен
Марк-Альфред Пельрен (Marc-Alfred Pellerin) (1936 сыллаахха төрөөбүтэ) — Франция суруйааччыта, Саха сирин туһунан икки роман автора.
Бастакы романа "Куттанары умнума" диэн ааттаах, "Галлимард" издательствоҕа тахсыбыта уонна 2001 сыллаахха французтуу суруллубут детективтар аан дойдутааҕы "Санг д'анкр" диэн күрэхтэригэр бастаабыта.
Бу айымньыга олоҕуран сценарий суруллубута.
Эмодьи
Эмодьи — 絵文字 (えもじ) — диэн бастаан Дьоппуон электроннай суруктарыгар туттуллубут идеограммалара, билигин туттуута аан дойдуга тарҕаммыта. Бастаан пикограф диэн бэлиэлээх этэ, эмодьи тылын тылыгар тылбаастаатахха "уруһуй" (e) + "киһи" (moji). Эмотикон уонна каомодьи курдук туттуллар, ол гынан баран уруһуйдарын тиһигэ быдан киэҥ уонна Сиэп төлөппүөннэригэр туттуллар буолбута.Сорох эмодьилар Дьоппуон культуратыгар эрэ баар өйдөбүллэр уруһуйдаммыттар, ол курдук, бокулуоннуу турар бизнесмен, үчүгэй дьиэ үлэни оҥорбукка биэриллэр маҥан сибэкки, уонна Дьоппуоҥҥа үгэс буолбут астар: рамен, данго, онигири, суши игин уруһуйдара баллар.
Бастаан Дьоппуоҥҥа эрэ туттуллар этэ да, Юникод иһигэр киирбитин кэнниттэн ханна баҕарар туттулуон сөп буолбута. Ол иһин iPhone уонна Windows Phone базатыгар үлэлиир төлөппүөннэр көрдөрөр буолбуттара. Араас сервистар, ол курдук Gmail эмодьины көрдөрөр буолбуттара. Apple таһаарбыт Mac OS X операционнай системата 10.7 версиятыттан өйүүр буолбута.
Android тэриллэрэ билигин өйөөһүнэ тэрил моделыттан тутуктаах. Google хампаанньа эмодьины 2013 сыл сэтинньитигэр Android 4.4 версиятыгар эппитэ..
Юникод стандартыгар
Юникод стандартыгар сүүһүнэн уруһүйдар баар буолбуттара, 2010 сыл алтынньытыгар эбиллибитттэрэ.
OS X Lion
Эмодьи маннык набору OS X Lion уонна iOS 5 операционнай системаларыгар Apple хампаанньа эппитэ.
🇦 🇧 🇨 🇩 🇪 🇫 🇬 🇭 🇮 🇯 🇰 🇱 🇲 🇳 🇴 🇵 🇶 🇷 🇸 🇹 🇺 🇻 🇼 🇽 🇾 🇿
‼⁉
™ℹ
↔↕↖↗↘↙↩↪
⌚⌛
⏩⏪⏫⏬⏰⏳
Ⓜ
▪▫▶◀◻◼◽◾
☀☁☎☑☔☕☝☺♈♉♊♋♌♍♎♏♐♑♒♓♠♣♥♦♨♻♿⚓⚠⚡⚪⚫⚽⚾⛄⛅⛎⛔⛪⛲⛳⛵⛺⛽
✂✅✈✉✊✋✌✏✒✔✖✨✳✴❄❇❌❎❓❔❕❗❤➕➖➗➡➰➿
⤴⤵
⬅⬆⬇⬛⬜⭐⭕
〰〽
㊗㊙
🇨🇳🇩🇪🇪🇸🇫🇷🇬🇧🇮🇹🇯🇵🇰🇷🇷🇺🇺🇸
🈁🈂🈚🈯🈲🈳🈴🈵🈶🈷🈸🈹🈺🉐🉑
🌀🌁🌂🌃🌄🌅🌆🌇🌈🌉🌊🌋🌌🌍🌎🌏🌐🌑🌒🌓🌔🌕🌖🌗🌘🌙🌚🌛🌜🌝🌞🌟🌠
🌰🌱🌲🌳🌴🌵🌷🌸🌹🌺🌻🌼🌽🌾🌿🍀🍁🍂🍃🍄🍅🍆🍇🍈🍉🍊🍋🍌🍍🍎🍏🍐🍑🍒🍓🍔🍕🍖🍗🍘🍙🍚🍛🍜🍝🍞🍟
🍠🍡🍢🍣🍤🍥🍦🍧🍨🍩🍪🍫🍬🍭🍮🍯🍰🍱🍲🍳🍴🍵🍶🍷🍸🍹🍺🍻🍼🎀🎁🎂🎃🎄🎅🎆🎇🎈🎉🎊🎋🎌🎍🎎🎏🎐🎑🎒🎓
🎠🎡🎢🎣🎤🎥🎦🎧🎨🎩🎪🎫🎬🎭🎮🎯🎰🎱🎲🎳🎴🎵🎶🎷🎸🎹🎺🎻🎼🎽🎾🎿🏀🏁🏂🏃🏄🏅🏆🏇🏈🏉🏊
🏠🏡🏢🏣🏤🏥🏦🏧🏨🏩🏪🏫🏬🏭🏮🏯🏰🐀🐁🐂🐃🐄🐅🐆🐇🐈🐉🐊🐋🐌🐍🐎🐏🐐🐑🐒🐓🐔🐕🐖🐗🐘🐙🐚🐛🐜🐝🐞🐟
🐠🐡🐢🐣🐤🐥🐦🐧🐨🐩🐪🐫🐬🐭🐮🐯🐰🐱🐲🐳🐴🐵🐶🐷🐸🐹🐺🐻🐼🐽🐾👀👂👃👄👅👆👇👈👉👊👋👌👍👎👏
👐👑👒👓👔👕👖👗👘👙👚👛👜👝👞👟👠👡👢👣👤👥👦👧👨👩👪👫👬👭👮👯👰👱👲👳👴👵👶👷👸👹👺👻👼👽👾👿
💀💁💂💃💄💅💆💇💈💉💊💋💌💍💎💏💐💑💒💓💔💕💖💘💙💚💛💜💝💞💟💠💡💢💣💤💥💦💧💨💩💪💫💬💭💮💯
💰💱💲💳💴💵💶💷💸💹💺💻💼💽💾💿📀📁📂📃📄📅📆📇📈📉📊📋📌📍📎📏📐📑📒📓📔📕📖📗📘📙📚📛📜📝📞📟
📠📡📢📣📤📥📦📧📨📩📪📫📬📭📮📯📰📱📲📳📴📵📶📷📹📺📻📼🔀🔁🔂🔃🔄🔅🔆🔇🔈🔉🔊🔋🔌🔍🔎🔏
🔐🔑🔒🔓🔔🔕🔖🔗🔘🔙🔚🔛🔜🔝🔞🔟🔠🔡🔢🔣🔤🔥🔦🔧🔨🔩🔪🔫🔬🔭🔮🔯🔰🔱🔲🔳🔴🔵🔶🔷🔸🔹🔺🔻🔼🔽
😁😂😃😄😅😆😇😈😉😊😋😌😍😎😏😐😒😓😔😖😘😚😜😝😞😠😡😢😣😤😥😨😩😪😫😭😰😱😲😳😵😶😷
😸😹😺😻😼😽😾😿🙀🙅🙆🙇🙈🙉🙊🙋🙌🙍🙎🙏
🚀🚁🚂🚃🚄🚅🚆🚇🚈🚉🚊🚋🚌🚍🚎🚏🚐🚑🚒🚓🚔🚕🚖🚗🚘🚙🚚🚛🚜🚝🚞🚟🚠🚡🚢🚣🚤🚥🚦🚧🚨🚩🚪
🚫🚬🚭🚮🚯🚰🚱🚲🚳🚴🚵🚶🚷🚸🚹🚺🚻🚼🚽🚾🚿🛀🛁🛂🛃🛄🛅
OS X Mountain Lion уонна кэнники
Маннык набор OS X Mountain Lion уонна iOS 6 операционнай системаларыгар баар буолбута.
Дьон
😄😃😀😊☺😉😍😘😚😗😙😜😝😛😳😁😔😌😒😞😣 😢😂😭😪😥😰😅😓😩😫😨😱😠😡😤😖😆😋😷😎😴  😵😲😟😦😧😈👿😮😬😐😕😯😶😇😏😑👲👳👮👷💂  👶👦👧👨👩👴👵👱👼👸😺😸😻😽😼🙀😿😹😾👹👺  🙈🙉🙊💀👽💩🔥✨🌟💫💥💢💦💧💤💨👂👀👃👅👄  👍👎👌👊✊✌👋✋👐👆👇👉👈🙌🙏☝👏💪🚶🏃💃  👫👪👬👭💏💑👯🙆🙅💁🙋💆💇💅👰🙎🙍🙇🎩👑👒  👟👞👡👠👢👕👔👚👗🎽👖👘👙💼👜👝👛👓🎀🌂💄  💛💙💜💚❤💔💗💓💕💖💞💘💌💋💍💎👤👥💬👣💭
Айылҕа
🐶🐺🐱🐭🐹🐰🐸🐯🐨🐻🐷🐽🐮🐗🐵🐒🐴🐑🐘🐼🐧 🐦🐤🐥🐣🐔🐍🐢🐛🐝🐜🐞🐌🐙🐚🐠🐟🐬🐳🐋🐄🐏  🐀🐃🐅🐇🐉🐎🐐🐓🐕🐖🐁🐂🐲🐡🐊🐫🐪🐆🐈🐩🐾  💐🌸🌷🍀🌹🌻🌺🍁🍃🍂🌿🌾🍄🌵🌴🌲🌳🌰🌱🌼🌐  🌞🌝🌚🌑🌒🌓🌔🌕🌖🌗🌘🌜🌛🌙🌍🌎🌏🌋🌌🌠⭐  ☀⛅☁⚡☔❄⛄🌀🌁🌈🌊
Миэстэлэр
🏠🏡🏫🏢🏣🏥🏦🏪🏩🏨💒⛪🏬🏤🌇🌆🏯🏰⛺🏭🗼 🗾🗻🌄🌅🌃🗽🌉🎠🎡⛲🎢🚢⛵🚤🚣⚓🚀✈💺🚁🚂  🚊🚉🚞🚆🚄🚅🚈🚇🚝🚋🚃🚎🚌🚍🚙🚘🚗🚕🚖🚛🚚  🚨🚓🚔🚒🚑🚐🚲🚡🚟🚠🚜💈🚏🎫🚦🚥⚠🚧🔰⛽🏮  🎰♨🗿🎪🎭📍🚩🇯🇵🇰🇷🇩🇪🇨🇳🇺🇸🇫🇷🇪🇸🇮🇹🇷🇺🇬🇧 🇯🇵 (Дьоппуон былааҕа) = U+1F1EF U+1F1F5 (JP) 🇰🇷 (Соҕуруу Кэриэйэ былааҕа) = U+1F1F0 U+1F1F7 (KR) 🇩🇪 (Германия былааҕа) = U+1F1E9 U+1F1EA (DE) 🇨🇳 (Кытай былааҕа) = U+1F1E8 U+1F1F3 (CN) 🇺🇸 (АХШ былааҕа) = U+1F1FA U+1F1F8 (US) 🇫🇷 (Франция былааҕа) = U+1F1EB U+1F1F7 (FR) 🇪🇸 (Испания былааҕа) = U+1F1EA U+1F1F8 (ES) 🇮🇹 (Италия былааҕа) = U+1F1EE U+1F1F9 (IT) 🇷🇺 (Россия былааҕа) = U+1F1F7 U+1F1FA (RU) 🇬🇧 (Холбоһуктаах Хоруоллук былааҕа) = U+1F1EC U+1F1E7 (GB)
Символлар
1⃣2⃣3⃣4⃣5⃣6⃣7⃣8⃣9⃣0⃣🔟🔢🔣⬆⬇⬅➡🔠🔡🔤 ↗↖↘↙↔↕🔄◀▶🔼🔽↩↪ℹ⏪⏩⏫⏬⤵⤴🆗 🔀🔁🔂🆕🆙🆒🆓🆖📶🎦🈁🈯🈳🈵🈴🈲🉐🈹🈺🈶🈚 🚻🚹🚺🚼🚾🚰🚮🅿♿🚭🈷🈸🈂Ⓜ🛂🛄🛅🛃🉑㊙㊗  🆑🆘🆔🚫🔞📵🚯🚱🚳🚷🚸⛔✳❇❎✅✴💟🆚📳📴  🅰🅱🆎🅾💠➿♻♈♉♊♋♌♍♎♏♐♑♒♓⛎🔯  🏧💹💲💱©®™❌‼⁉❗❓❕❔⭕🔝🔚🔙🔛🔜🔃  🕛🕧🕐🕜🕑🕝🕒🕞🕓🕟🕔🕠🕕🕖🕗🕘🕙🕚🕡🕢🕣  🕤🕥🕦✖➕➖➗♠♥♣♦💮💯✔☑🔘🔗➰〰〽🔱 ◼️◻️◾️◽️▪️▫️🔺🔲🔳⚫️⚪️🔴🔵🔻⬜️⬛️🔶🔷🔸🔹
Захарьевка
Захаривка (Захарівка) диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 5 174 (2011).
Интеррос
2022 сыллаахтар Тинькофф Банк 3% дьиҥнээх сыанатыттан рэкеттаан ылбыта.
Сүбэрэнитиэт параада
«Сүбэрэнитиэт параада» (Пара́д суверените́тов) — ССРС-ка киирэр өрөспүүбүлүкэлэр уонна автономиялаах уобаластар 1988—1991 сылларга судаарыстыбалыы сүбэрэнитиэттэрин туһунан декларация ылыныылара. Тиэрмин ааптара РСФСР дьокутаата Пётр Зерин.
«Сүбэрэнитиэт параада» өрөспүүбүлүкэлэр сокуоннарын Сойуус сокуоннарыттан үөһэ туруорбута. Ол түмүгэр ССРС быраабын тиһигэ урусхалламмыта уонна саҥа судаарыстыбалар үөскээбиттэрэ. ССРС-ка ол саҕана киирэр РСФСР иһинээҕи автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэр уонна уобаластар чөмчөкөлөрө, бас-көс дьоно эмиэ бэлиитикэлии өйдөрө-санаалара уһуктан, утуу-субуу сүбэрэнитиэт биллэрэн барбыттара.
ССРС-ка сүбэрэнитиэт параада
1988 сыл бэс ыйын 17 күнүгэр Эстония хомуньуус баартыйатын дэлэгээссийэтэ Москубаҕа буолбут ССКП XIX кэмпириэнсийэтигэр ССРС уонна өрөспүүбүлүкэ боломуочуйаларын тыырарга этии киллэрбитэ.
Сэтинньи 16 күнүгэр Эстонскай ССР Үрдүкү Сэбиэтэ Эстонскай ССРС судаарыстыбалыы сүбэрэнитиэтин туһунан Декларация ылбыта, онно өрөспүүбүлүкэ сокуоннара Сойуус сокуоннарыттан үөһэ туралларын ыйыбта.
РСФСР-га сүбэрэнитиэт параада
1990 сыллаахха атырдьах ыйын 6 күнүгэр РСФСР Үрдүкү сэбиэтин бэрэстээтэлэ Борис Ельцин Татарскай АССР-га тыл этэригэр: "Сүбэрэнитиэти төһөнү ыйыстаргытынан ылыҥ" диэбитэ. Бу этии тэлэбиидэнньэнэн эмиэ этиллибитэ, онтон Башкирскай АССР-га сылдьан эмиэ: "Былаастан төһөнү сатаан ыйыстаргытынан ылыҥ" диэн бигэргэппитэ.
1990 сыл атырдьах ыйыттан алтынньытыгар диэри автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэр «сүбэрэнититиэттэрин параадтара» буолбута. Оннук бастаан Карелия суверенитет биллэрбитэ (9.08.1990), онтон Коми (11.10.1990), салгыы Татарстаан (31.08.1990), онтон Удмуртия (20.09.1990) уонна Саха АССР (27.09.1990), Чукотка автономиялаах уокуруга, Адыгея АО (05.10.1990), Бурятия (07.10.1990), Башкортостаан (11.10.1990), Калмыкия (19.10.1990), Марийскай АССР (22.10.1990), Чувашия (24.10.1990), Ямал-Ненец АО (17.10.1990), Хайалаах Алтаай АО  (25.10.1990).
Манна хас да өрөспүүбүлкэ ойуччу тураллар. Уруккуттан РСФСР састаабыгар киирэр Хотугу Осетия суверенитет туһунан декларациятын эрдэ, от ыйын 20 күнүгэр ылыммыта. Оттон Тува хойутаан ахсынньыга, Кабардино-Балкария өссө хойут тохсунньуга биирдэ суверенитет туһунан декларация ылыммыттара. Дагестан буоллаҕына отой даҕаны суверенитет туһунан декларация ылымматаҕа, арай 1991 сыллаахха ыам ыйын 13 күнүгэр Сувереннай өрөспүүбүлүкэлэр сойуустарыгар уонна Федеративнай дуогабарга тэҥ бырааптаах өрөспүүбүлүкэ быһыытынан киирэргэ Үрдүкү Сэбиэтэ уураах таһаарбыта. Оттон Карачаево-Черкесия 4-5 туспа өрөспүүбүлүкэҕэ арахса сыһан баран (Черкесия 27.10.1991, Карачай 18.11.1990, Абазин 11.1991, Үөһээ Кубань казаактарын икки өрөспүүбүлүкэтэ 19.08.1991), 1992 сыллаахха референдумунан бииргэ суулаһан Арассыыйа састаабыгар хааларга быһаарбыттара. Мордовия Үрдүкү Сэбиэтэ 1990 сыл ахсынньытыгар суверенитет диэн тылы туттубакка эрэ туспа судаарыстыба буоларын туһунан декларация ылыммыта. Хакаас автономиялаах уобалаһа 1991 от ыйын 3 күнүгэр ССР буолбута. Чэчиэн-Ингуш АССР-га эмиэ бу кэмҥэ уустук уларыйыылар буолбуттара, Чэчиэн омугун кэнгириэһэ 1990 сыл сэтинньитигэр РСФСР-тан уонна ону ааһан ССРС-тан тахсар туһунан быһаарыы ылбыта, өрөспүүбүлүкэҕэ икки былаас баар буолбута, түмүгэр 1991 сыллааҕы путч кэнниттэн Завгаев былаастаан туораан биэрбитэ, онон былааска соҕотоҕун хаалбыт кэнгириэстэр өрөспүүбүлүкэни Арассыыйаттан араарбыттара (маны биир да атын дойду билиммэтэҕэ). 1992 сыллаахха бэс ыйын 4 күнүгэр Арассыыйа Федерациятын Үрдүкү Сэбиэтэ таһаарбыт сокуонунан Ингушетия туспа өрөспүүбүлүкэ буолан Арассыыйа састаабыгар хаалбыта. Оттон Чэчиэн Өрөспүүбүлүкэтэ икки сэрии кэнниттэн 2000 сыл эргиниттэн саҕалаан Арассыыйа састаабыгар төннөр суолга турбута, бу статуһа 2003 сыллаахха ылыныллыбыт өрөспүүбүлүкэ саҥа конституциятынан бигэргэтиллибитэ.
Баабыл
Баабыл диэн былыргы Месопотамия хотото, Баабыл Империятын киинэ. Эуфрат өрүс икки кытылларыгар турбута. Баабыл аата кыракый хоточчо курдук Аккад Империятын Саргон ыраахтааҕы дьаһалтатын саҕана аан бастаан ахтыллар. Биибилийэҕэ уонна христиан эсхатологиятыгар улахан суолталаах. Баабыл турбут сирэ билиҥҥи Багдадтан 85 км соҕуруу баар. 2019 сылга ЮНЕСКО Баабылы Аан дойду Утума тиһигэр киллэрбитэ.
Афгани
Афгани (AFN, afghani) — Афганистан харчыта, 100 манньыат пулга тэҥнэһэр бытархай харчы. Билиҥҥи кэмҥэ эргииргэ 1000, 500, 100, 50, 20, 10, 5, 2 уонна 1 сыаналаах банкноталар уонна бытархай манньыаттар 5, 2, 1 афгани бааллар.
Афгани куурса  — 1 USD = 50 AFN; 1 EUR = 74 AFN.
1926—2002
Афгани эргииргэ 1926 сыл от ыйыгар 900 пробалаах (10 г үрүҥ көмүстээх) үрүҥ көмүс манньыатынан тахсыбыта. Афгани өр кэм кабул рупиятын, ону тэҥэ индия, иран, нуучча уонна бухара манньыаттарын кытта эргииргэ туһаныллыбыта. 1927 сылга дылы эргииргэ сылдьар манньыаттар үксүлэрэ индийскэй этилэр. Афгани кыһыл көмүс манньыаттара үрүҥ көмүс афганины кытта тэҥнэниилэрэ халбаҥ этэ.
Кабул рупиятын манньыаттара 1978 эрэ сыллаахха, Афганистаҥҥа ССРС аармыйата киириэн аҕай эрэ иннинэ, эргииртэн тахсыбыттарын кэннэ, афгани туруга бөҕөргөөбүтэ.
Бастакы афгани банкноталарын 1935 сыллаахха Афганистан национальнай баана бэчээттээбитэ. 1939 сыллаахха государственнай Да Афганистан банк тэриллэн, ол сыл банкноталары бэчээттээһинин саҕалаабыта. Аан дойду иккис сэриитин иннинэ бу икки банк банкноталарын үрүҥ көмүскэ атастаһаллара.
Анархия кэмигэр полевой командирдар, онтон да атын политика хамсааһыннара тус бэйэлэрин афганиларын туһаналлара. 2002 сыллаахха дылы эргииргэ афгани икки көрүҥэ баара: киин салалта таһаарар «давляти» уонна «достуми» (генерал Достум ыйааҕынан бэчээттэнэллэрэ. Тас көрүҥнэринэн араарыллыбаттара, номиналларынан эрэ арахсаллара. Итини тэҥэ ураты көрүҥнээх Хотугу Альянс валютата эргииргэ баара. Бу купюралар бары, муус устардааҕы революциятттан саҕалаан, ССРС-ка бэчээттэнэллэрэ. Афганистан хоту өттүгэр валюта икки көрүҥнэрэ эргийэллэрэ. Ол эрэн Достум харчылара государство харчыларыттан чэпчэки этилэр. Дойду атын оройуоннарыгар Пакистан рупията, Иран риала уонна АХШ доллара туттуллаллара.
Харчы реформата 2002 с.
2002 сыл тохсунньутугар былааска Хамид Карзай кэлбитэ, ол кэннэ харчы реформатын ыытарын туһунан биллэрбитэ. Бу дьайыыта бүтэр уһуга суох сэриинэн урусхалламмыт дойду экономикатын хонтуруолун чөлүгэр түһэрии соруктаах этэ. Харчы уларыйыытын иннинэ афгани куурса араас куораттарга барыллаан 40 тыһ. этэ, Карзай дьаһалтата кэлбитин кэннэ (2002 сылга) хас да төгүл үрдээн $1 = 14 тыс. афганига тэҥнэспитэ.
Алтынньыга харчы реформата ыытыллыбыта, ол түмүгэр афганскай валюта деноминацияламмыта. Валютаны уларытыы икки ый ыытыллыбыта. Саҥа афганскай харчыны бэчээттиир быраап ниэмэс фирматыгар бэриллибитэ. Саҥа харчы киирэн, эргэ афгани үс көрүҥэ ууратыллыбыта. Эргииргэ 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 номиналлаах афгани банкноталара тахсыбыттара. Харчы реформатын маҥнайгы сүһүөҕэр афгани сыаната түспүтэ. Харчыны уларытыыга 1 саҥа афгани = 1 тыһ. эргэ афганига тэҥнэспитэ. Эргэ харчылары кумааҕыны быһар массыыналарынан уонна уматан суох оҥорбуттара. Эргииргэ саҥа банкноталар киирбиттэрин кэннэ эргэ банкноталар сокуона суох буолбуттара.
Банкноталар
2002 сыллаахха 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 уонна 1000 сыаналаах афгани эргииргэ киирбиттэрэ, 2005 сыллаахха 1, 2 уонна 5 афгани атын манньыаттарынан солбуллубуттара.
Albemarle Corporation
Albemarle Corporation (Альбемарли Корпорейшн), АХШ биир улахан тэрилтэтэ, Fortuna 500 компоненыгар киирэр. Тэрилтэ Аан Дойдуга саамай улахан литий-ионнай аккумулятордары оҥорор.
AMC Theatres
AMC Theatres - АХШ тэрилтэтэ, сетевой киинэ театрдарын бас билэр 85 омук сиригэр. Аан Дойдуга биир бөдөҥ энтертеймент центр буолар.
AMC Theatres
Black Star
мини|Логотип Black Star Inc., Арассыыйа тэрилтэлэрин бөлөҕө, сүрүннээн киинэ, ырыа эйгэлэригэр продюсердыырынан дьарыктанар, ырыа суруттаран атыыыга таһаарар. Төрүттээччилэр Тимур Юнусов (Тимати), Павел Курьянов (Пашу) уонна Вальтер Леруссе (Walter). Генеральнай диририэктэр Павел Викторович Курьянов.
Банепа
300x300пкс|Банепа Банепа (भोंत) — Непалга баар куораттааҕы муниципальнай тэриллии, Катманду хочотугар Катмандуттан 26 биэрэстэ илин диэки бардахха сытар, Бхактапураттан ырааҕа суох. 1991 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Банепаҕа барыта 1956 дьиэҕэ 12537 киһи олорор
Куорат Чандешвори таҥара дьиэтинэн аатырар. Чандешвори таҥара дьиэтэ куораттан хотугулуу-илин 16 биэрэстэлээх сиргэ сытар. Оттон 16 биэрэстэ соҕуруу диэки бардахха, аатырар Дханешвор таҥара дьиэтэ турар. Куорат бэйэтин иһигэр Ганеши, Нараяна, Бхимшена таҥара дьиэлэрэ уонна аҕыс күөл баар. Куоракка араас бырааһынньык тэриллэр. Олортон ордук биллэллэрэ - Чандешвори-джатра, канья-пуджа (кыргыттарга анаан ыытыллар сиэр-туом), Навадурга-джатра (балыксыт бырааһынньыга), Ганеш-джатра, Бхимшен-джатра.
Банепа, Дхуликель уонна Панаути муниципальнай тэриллиилэр быысаһар сирдэригэр Информационнай Технологиялар Пааркалара тутуллубута.
Былыр Банепа Тибет кэ тахсар атыы-эргиэн аартыгар тутуллубута. Онон билигин Банепа Кытай уонна Непал икки ардынааҕы "доҕордоһуу далаһата" ааһар сиригэр сытар.
Устуоруйата
Шандешвара өйөбүлүнэн уонна ыйыытынан кэрдиитинэн Анандадева Малла хоруол сэттэ куоратыы олохтообут: - Банепа - Дханешвор - Панаути, Праяга Тиртха аттыгар - Нала - Dhulikhel, Нараяна аттыгар - Chaukot - Санга.
Анандедева Малла бытанан олорор дэрриэбинэлэри холбоон аныгы Банепаныыы олохтообут, куорат 8 ааннаах, хас аанын аттыгар Ганеша таҥараны олордубут (б.э. инн. 1153 с. эргин). Ону тэҥэ Шандешвори хыраамы туттарбыт уонна киниэхэ сиэртибэ хомуйууну төрүттээбит.
Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ (Армения)
Омук быһыытынан билинии күнэ (Навасард, День национальной идентичности) — сылын ахсын Арменияҕа атырдьах ыйын 11 күнүгэр бэлиэтэнэр күн. 2009 сыллаахха Армения Түмэнэ быһаарыытынан бэлиэтэнэр.
Үһүйээн быһыытынан б.э.и. 2492 сыллаахха атырдьах ыйын 11 күнүгэр эрмээннэр баһылыктара Айк Ахехнавор (Охчут Айк) Ассирия сэриитин кыайбыт, инньэ гынан омук көҥүллүк сайдарыгар олук уурбут.
Үһүйээҥҥэ этиллэринэн, Айк Наапет (эрмээн омугун төрүттээччи, Айказуни династия бастакы ыраахтааҕыта) Дюцазнамарт диэн сиргэ (Ван күөл соҕуруулуу-илин өттүгэр, Айоц-дзор өрүс орто тардыытыгар) Ассирия Бэл диэн тираанын сэриитин үлтүрүппүт, онон кэлиэн үөскээбит эрмээн судаарыстыбатыгар олук уурбут.
Ханаан
Ханаан (כְּנַעַן) диэн былыргы Орто Илиҥҥэ баар семит тыллаах омуктар олорбут сирдэрэ. Ханаан Чаҥ үйэ бүтэһигэр улахан геополитика суолталаах этэ. Былыргы Египет, Хиттит, Митанни, Ассирия империяларын сабыдыалларыгар киирэрэ. Биибилийэ кэмнэриттэн саҕалаан "Мэктиэлээх Сир" диэн аатырар. Ханааҥҥа сыһыаннаах археология хаһааһынын түөлбэлэрэ - Тель Хазор, Тель Мегиддо, Эн Эсур, Гезер. Ханаан сиригэр бүгүн Левант дойдулара бааллар - Сирия, Либан, Ыһыраайыл, Иордания.
Истомин Константин Николаевич
Биография
Константин Истомин ахсынньы 26 күнүгэр 1886 сыллаахха курска, армейскай пехота офицера дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Онно кини гимназияҕа сылдьарын саҕалаабыта эрээри, 1901 сыллаахха Владивостокка сулууспалаабыта уонна Константин буолан кэлбиттэрэ. Владивостокка гимназияҕа уус-уран самодеятельность кыттыылааҕа буолбута. Манна Истоминнар дьиэ кэргэттэрэ Японияны кытта 1904 сыллаахха турбуттара, ол кэнниттэн Харьков куоракка көһөн кэлбиттэрэ, эдэр уол кэлин гимназияны бүтэрэн художественнай студияҕа үөрэнэ сылдьыбыта. Ол да буоллар Харьковка даҕаны өр олорботоҕо, 18 саастаах Константин Николаевич 1905 с. буолбут революционнай дьайыыларга кыттыбыта, ол иһин хаайыллыбыта уонна хаайыыга түбэспитэ. Хаайыыга кини 1906 сыл сайыныгар хаалан баран, босхолонон баран Германияҕа барбыта.
Онно, Мюнхеҥҥа, Константин Николаевич Холоши живописеһын живописеһа оскуолаҕа уус- уран үөрэҕи ылыан баҕарбыта. 1909 сыллаахха начаалынай художник Россияҕа төннөр туһунан быһаарыы ылыммыта, онтон 1909 сыл сайыныгар СГУ искусствоведческай отделениетыгар киирбитэ. МГУ- га үөрэнэ сылдьан эдэр художник Греция уонна Италия устун айанныыра.
1913 сыллаахха Истомин армияҕа сулууспалыырга ыҥырбыта. Аан дойду бастакы сэриитигэр артиллерийскай батарея командира, контузен этэ, госпитальга сытара. Константин 1918 сыл сааһыгар Москваҕа төннөн кэлэн Моссовет ойуулуур- дьүһүннүүр искусствотын секциятыгар үлэлээбитэ. 1919 сыл кулун тутар ыйтан Кыһыл Армия кэккэтигэр сылдьыбыта, ол гынан баран бааһырбыт уонна перехолев тиип ыарыытынан ыңырыллан демобилизацияламмыта. Сулууспа кэмигэр уруһуйунан дьарыктаммыта эрээри, бу кэм уруһуйун оннунан хаалбатаҕа. Оттон түмсүү кыаллыбытын өйдөөн, Константин Николаевич 1927 сыллаахха алтынньы 1917 сыллааҕы үбүлүөйүгэр «Красная Армия в Донбасе» графическай серияны таһаарбыта.
1921 сыллаахха үөрэх народнай комиссариатын дьаһалынан уус-уран рабфагы тэрийиинэн утумнаахтык дьарыктаммыта, дьиҥнээх педагог буолар бастакы түһүмэх буолбута. 1920- с сыллардаахха профессор бастаан художественнай мастарыскыайдары (ВХУТЕМАС, кэлин Үрдүкү художественнай- техническэй институту-ВХУТЕИН), онтон ВХУТЕИН аатынан Москватааҕы художественнай институт реорганизациялааһын кэнниттэн — в. И. Суриков аатынан Москватааҕы художественнай институт. Оттон 1930-1939 сылларга эмиэ Москватааҕы полиграфическай институкка үөрэппитэ.
Педагогическай үлэ төһө да буоллар, бу сылларга Константин Николаевич «Четыре искусства» общество быыстапкаларыгар кыттан, элбэх үлэни тэрийбитэ: пейзажтар, Наталья, портреттар, жанр хартыыналара, ол иһигэр — «Пряха», «Чаепитие», «Жатва», «Мать и дитя», «За чисткой овощей». Биир биллэр болотуна — «Вузовки», Третьяков галереята олоххо киирдэҕинэ, Константин Истомин 1933 сыллаахха тэриллибитэ. Атын биллэр художник - «Женский портрет» 1922 с. уонна 1928 с. бүтэрбит «Утро» диэн хартыыналара, олортон бастакыта Саратовскайдааҕы государственнай художественнай музейга, оттон иккиһэ Санкт- Петербург нуучча музейыгар баар. сүрүн үлэтэ-станковай живопись, Истомин кинигэ иллюстрациялааһын, декорациялар уонна көстүүмнэр эскизтэрин оҥоруунан дьарыктаммыта.
Константин Николаевич Истомин атырдьах ыйын 28 күнүгэр 1942 с. күһүнүгэр Москубатааҕы В. И. Суриков аатынан художественнай институту бүтэрэн, профессорынан үлэлии сылдьан, эвакуацияламмыта.
Tyson Foods
Tyson Foods (Тайсон Фудс), АХШ биир улахан тэрилтэтэ, куурусса эттэрин атыылыыр. Fortuna 500 компоненыгар киирэр. Сүрүннээн KFC тэрилтэтигэр поставкалыыр.
Нежин
Нежин (Ніжин) диэн Украина Чернигов уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 72 422 (2015).
Кэпсэт миигин кытта (киинэ)
Кэпсэт миигин кытта (ааҥл: Talk to me) - Аустралия һоррор киинэтэ, 2023 сыллаахха тахсыбыт.
Сүжета
Илии баар өлбүт киһи киэнэ. Ону тутан баран talk to me диэтэххэ абааһылар кэлэллэр.
Talk to Me (2022 film)
Атаах дьахтар
Сахалыы өй-санаа үөрэҕэ олус былыргы, олоҥхо кэмин быдан иннинэ үөскээбитэ киһи уонна сүөһү диэн тыллар үөскээн туттулла сылдьалларыттан биллэр. Бу өй-санаа үөскээһинигэр уонна дьоҥҥо тарҕаныытыгар олох туһунан былыргыны кэпсиир остуоруйалар, кэпсээннэр, үһүйээннэр, олоҥхолор улахан оруолу ылаллар.
Олус уһуннук олорбут Омоҕой Баайдаах икки кыыстаахтар, бу кыргыттар иккиэн иитиилэрэ тус-туһунаннар; биирдэрэ атаах, мааны, көрүҥүнэн үчүгэй, иккиһэ көйгө, мара соҕус дьүһүннээх, үлэлии-хамсыы үөрэммит, кыайа-хото үлэлиир уонна доруобуйата үчүгэйин, бөҕөтүн былыргы ньыманы туһанан Эллэй быһаарар.
Оҕо иитиитигэр маанылааһын, киэргэтии, киһиргэтии, бэлэмҥэ үөрэтии аһара бардаҕына оҕо атаах буола улаатарын сахалар билэллэр, оҕолорун аһара атаахтаппакка кыһана сатыыллар. Атаах оҕо үлэлээбэт, үлэ диэни билбэт, төрөппүттэрин бэлэмнэригэр олорор ураты өйдөөх-санаалаах оҕо буола улаатар. Онтон көйгө оҕо диэн мааныламмат, киэргэтиллибэт, киһиргэтиллибэт, арай кыаҕа баарынан куруук үлэлии сылдьар оҕо ааттанар.