Нюрба_сиригэр_олохсуйбут_кэриэйдэр
Биһиги ийэбит Иванова Александра Александровна 1931 сыл төрүөх этэ. Би- иргэ төрөөбүттэр үһүөлэр, улуаханнара Иванова (Константинова) Федора Александровна 1924 сыллаах, убайа Иванов — Чо Михаил Александрович 1927 сыл төрүөх этилэр. Аҕалара чыыстай кэриэй омуга Ку-Си-Ми Александр диэн этэ, ий- элэрэ — саха, Ньурба Мархатыгар олорбуттара. Эһэм оччотооҕу наспо бэрэссэ- дээтэлин солбуйаачытынан үлэлээбит. Бэйэтин кэмигэр сүрдээх үөрэхтээх, биэс омук тылынан ааҕар, суруйар эбит: нууччалыы, сахалыы, кэриэйдии, кытайдыы, дьоппуоннуу. 1937 сыллаахха сымыйа донуоһунан тутуллан репрессияланар уонна Бүлүү хаайыытыгар ытыллар. 1989 сыллаахха ССРС үрдүкү суутун уураҕынан сымыйа дьыалаҕа эриллибитэ дакаастанан суутунан реабилитацияламмыта. Дьэ, 1937 сылтан саҕаланар, ийэм эрэйдээх, эндирдээх олоҕо. 1940 сыллааахха ийэлэрэ ыалдьан өлөн, үс оҕо турбутунан төгүрүк тулаайах хаалаллар. «Норуот өстөөҕүн» оҕолоро аатыран интернакка да, детдомҥа даҕаны ылыллыбаттар, үгүс үөҕүүгэ, үтүргэххэ сылдьыбыттара, эгэ, үөрээххэ ылыахтара дуо… Эдьиийбит Федора эрэ финансовай техникуму бүтэрэн, Ньурба лесхоһугар бухгалтердаабыта. Ийэм сэттэ кылаас үөрэхтээҕэ. Оччолорго билиҥҥинэн эттэххэ, 3 кэриэй диаспората мустан мунньахтаан, хайа да балаһыанньаҕа оҕолор дьон буолуохтаахтар, тыыннаах хаалыахтаахтар диэн тус-туһунан кэриэйдэргэ ииттэрэ биэрэллэр. Онон ийэбин Антоновкаҕа соҕотох кэриэй иитэн киһи гынар. «Сарсыарда 4-5 чаастан туруоран киэһээ хойукка диэри бааһынаҕа үлэлэтэр этэ», — диэн кэпсээччи ийэм. Турнепс, эриэппэ, араас оҕуруот аһын үүннэрэр эбиттэр. Онтон үөрэнэн, ыал буолан, манна олохсуйан баран таһынааҕы ыалларын оҕуруот аһын үүннэрэргэ үөрэтэлээбитэ. «Сэрии ыар, сут-кураан сылларыгар араас үүнээйи үүнннэрэр үлэһит кэриэйгэ иитиллэн, бурдукка, эккэ, арыыга мэнэйдэһэр буолан, кырыымчык да ас буоллар, атын ыаллар курдук хоргуйар кыһалҕатын улаханнык өйдөөбөппүн», — диэн кэпсээчи. Кэлин эдьиийдэрэ Федора үлэһит буолан кэлэн быраатын, миигин хомута- лыыр. Ийэм лесхозка үлэлээбит, бу билиҥҥи Күндээдэлиир суолбут солооһунугар үлэлэспит. Медик буолар баҕалаах эбит, онто кыаллыбатах. «Хаста да туттарсан көрбүтүм да, наар мин кыайан киирбэтэх буолаааччыбын. Төһө да син тэҥ сыа- наҕа туттардарбыт, бииргэ туттарсыбыт оҕолорбун ылаллар. Кэлин өйдөөбүтүм, аҕам дьыалаламмыт буолан, онтон дьаарханан ылбаттар эбит», — диэччи. Биһигини, оҕолорун, ол иһин булгуччу үөрэхтээх дьон буолуохтааххыт, үөрэҕи өрө ту- туҥ, оччоҕо эрэ дьон сиэринэн сылдьыаххыт, олоххутун оҥостуоххут дин үөрэтээч- чи, такайааччы. Ийэбит такайан-үөрэтэн, үөрэхпитигэр бары үчүгэйдик үөрэммиппит. Аҕабыт Николай Васильевич тутууга үлэлээбитэ, наар ыйы ыйдаан тутуу маһын кэрдии- тигэр, учаастактарга үлэлиир буолан үксүн суох буолааччы. Бырааттыылар бары үрдүк үөрэхтэммиппит, ылбыт идэлэрбитинэн күн бүгүнүгэр дылы үлэлээн кэллибит. Оҕолор, сиэннэр эмиэ үөрэннилэр, үөрэнэллэр. Эдьиийэ Федора өлбүтүн кэннэ, кини оҕолорун Валяны, Римманы ахсыс кылаас кэннэ: «Үөрэнэ барыҥ, үөрэхтээх үлэһит буолуҥ», — диэн сүбэлээбитэ, тэрийэн ыыталаабыта. Билигин сөҕөбүн, хайдах аттаран, биир үлэһит кыра хамнаһыгар биһигини, балтыларын үөрэттэрбитин, иитэлээбитин. Ийэбит хаһыаты сурунаалы наар сурутааччы, бэйэтэ наһаа ааҕар этэ, биһигини кинигэни, хаһыаты ааҕарга ийэбит сыһыарбыта. Ийэбит «кырыымчыктык олоробут» диэн санаатын хаһан да түһэрбэт этэ. «Киһи үчүгэйи эрэ ыраланыахтаах» диэн булгуруйбат санаалаах буолааччы. Төһөлөөх киһи дьылҕата репрессия содулуттан огдолуйбута буолуой. Биһиги ийэбит ол содулун туоһута буоларынан, бу тахсар кинигэҕэ анаан ийэбитин үйэтитээри суруйдум.