Маалыкай_(Ньурба_улууһа)
Историята
Нэһилиэк ыстаарысталарынан үлэлээн сылдьыбыттар: 1860 с. Сэмэн Васильев (1818 с төр.) 1865 с. Афанасий Федоров (1827 с. төр) 1983 с. . Афанасий Федоров (1827 с. төр) 1896 с. Николай Попов (1870 с.) 1909 с. Георгий Александров 1913-1916 с.с. Абраам Шадрин.”Бордоҥ” кинигэ 543-546 стр. ХIХ үйэ бүтүүтүгэр Маалыкайга Иннокентьевскай таҥара дьиэтэ үлэлиир. Итиннэ 1885 сыллаахха церковнай-приходской оскуола аhыллар. Нэhилиэк аҕабыыта Николай Попов прихожанин Григорий Кононов Ураhалааахха турбут икки хостоох дьиэтин сиэртибэ быhыытынан биэрэн, таҥара дьиэтин таhыгар тутан үлэҕэ киллэрэн сэттэ үɵрэнээччилээх оскуола үлэтин саҕалыыр. 1936 сыллаахха олохтоохтор күүстэринэн улахан мааны кɵстүүлээх оскуола дьиэтэ тутуллан үлэҕэ киирэр. 1942 сыллаахха тулаайах, кыаммат ыаллар, сэриигэ барбыт буойуттар оҕолоругар анаан интернат тутан үлэҕэ киллэрэн үгүс оҕону хоргуйууттан, тоҥортон-хатартан быыhаабыттара. Ити курдук, үүнэр кɵлүɵнэ туhугар үлэлээн 1957 сылтан орто оскуола буолан тыhыынчанан эдэр ыччакка ситии-хотуу аттестатын туттартаан олох киэҥ аартыгар атаартыыр. Олортон 27 киhи наука араас хайысхаларын кандидаттара, профессордара, доктордара, доктордар доктордара буола үүннүлэр. Ньурба оройуонугар Чаппанда сэлиэнньэтигэр кииннээн 1918 сыл бэс ыйын 1 күнүттэн «Холбоhук» (“Единение”) диэн атыы-эргиэн тэрилтэтэ үлэтин саҕалаабыта. Ол тэрилтэ тэриллиэҕиттэн биhиги нэhилиэкпитигэр УПО тэрилтэтэ үлэлии турар. 1926 сыллаахха Маалыкайга бастакы медпуун тэриллэр. 1948 сыллаахха биэс куойкалаах участковай балыыhаҕа кубулуйар. Билигин толору хааччылыылаах икки этээстээх участковай балыыhаны 1969 сылтан РСФСР үтүɵлээх бырааhа Николаев Н.Н. салайан үлэлэтэр. 1927 сыллаахха бастакы комсомольскай ячейка тэриллэн күүскэ үлэлиир. 1937 сыллаахха сибээс олохтонон киллэриллэр. 1937 ааҕар балаҕан, кулууп аhылаллар. Ааҕар балаҕан кулууп иhинэн бастакынан иилээн-саҕалаан араас агитационнай үлэлэри ыытан үлэлэппит киhиннэн Иванов Н.Ф. буолар. 1941-1945 сыллардааҕы Аҕа дойду улуу сэриитин уоттаах толоонугар хаалбыттара 50, сураҕа суох сүппүттэрэ 48, тыылга үлэ фронугар атын сирдэргэ баран үлэлээбиттэрэ 32, Улуу сэрии ɵрɵгɵйдɵɵх кыайыытын илдьэ кэлбиттэрэ 103, тыылга үлэлээн тыыл бэтэрээнэ буолбуттара 400-тэн тахса биир дойдулаахтарбыт. 1950 сыллаахха бастакы дизельнай электростанция тутуллан электроэнергия нэhилиэккэ бэриллибитэ. 1954 с. бэс ыйын 14 к. РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин Ыйааҕынан 1 Бордоҥ уонна Кукаакы нэһилиэктэрэ холбоһон Бордоҥ нэһилиэгэ буолбуттар. 1960 сыллаахха бастакы детсад Васильев Н.С. сэбиэдиссэйдээх, 1961 сыллаахха о5о яслята Поздеева Н.В. сэбиэдисэйдээх тэриллэн аhыллыбыттара. Билигин 50-нуу миэстэлээх икки оҕо детсада үлэлии олороллор. 1974 сылтан музыкальнай оскуола, 1975 сылтан аптека үлэҕэ киирбиттэрэ. 1929 сыллаахха бастакы «Кыайыы» холкуос тэриллибитэ. 1941-45 сылларга 20 кыра-кыра холкуостар бааллара. 1954 сылтан холкуостары бɵдɵҥсүтүү саҕаламмыта. 1959 сыллаахха бɵдɵҥсүйбүт холкуоһу Саха сиригэр Cэбиэскэй былааhы тɵрүттэспит, халбаҥнаабат ленинец Степан Васильевич Васильев аатынан ааттыыллар. Холкуос 1967 сыллаахха Ст. Васильев аатынан сопхуоска кубулуйар. Сопхуос дириэктэринэн Ленин, Yлэ Кыьыл Знамята уордьаннар кавалердара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата Прокопьев Н.И. буолар. 1973-1989 сс. сопхуос дириэктэринэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүɵлээх ветеринарнай бырааһа Евсеев И.В. үлэлиир. 1990 сыллаахха Ст. Васильев сопхуос уларыта тутуллан сылгы собуота буолар. Сылгы собуотун дириэктэринэн Антонов Н.К. ɵр сылларга таhаарыылаахтык үлэлээбитэ. 2006 сылга үүнэр кɵлүɵнэни омук быhыытынан саҥа үйэ сайдыылаах сахата, дьоhун ыччата буоларыгар тирэх буолуо, укулаат ууруо диэн ɵбүгэлэрбит үтүɵ үгэстэстэригэр олоҕуран норуот тɵрүт ɵй-санаа, сиэр-майгы култууратын үɵрэтиигэ анаан биир дойдулаахпыт Степан Васильев аатынан кыраайы үɵрэтэр историческай музей аhыллан үлэлиир. 2013 cылтан оҕо спортивнай оскуолата тэриллэн үлэтин саҕалаата.