cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даль Владимир Иванович
Аҕата нууччатыйбыт датчанин Йохан (Иоганн) Кристиан Даль (дат. Johan Christian Dahl, 1764 — 1821) элбэх тылы билэрэ, ыраахтааҕы бибилэтиэктигэр үлэлии сылдьыбыта. Арассыыйа поданствотын Иван Матвеевич Даль диэн ааты кытта 1799 сыллаахха ылбыта. Кини ньиэмэс, аааҥыл, француз, нуучча, идиш, латынь, гириэк уонна былыргы гириэк тылларын билэрэ, богослов уонна медик этэ. Лингвист быһыытынан сураҕын истэн Екатерина II ыраахтааҕы Петербурга ыҥыттаран ылан, бибилиэтиэкэр оҥостубута. Кэлин Иоганн Даль Йенаҕа баран быраас факультетыгар үөрэнэн кэлбитэ.
Ийэтэ Юлия Христофоровна сорох сибидиэнньэннэн француз гугеноттарыттан төрүттээх этэ, 5 омук тылын билэрэ.
Бастакы үөрэҕин дьиэтигэр ылбыта. Дьоно кинигэни сөбүлүүллэрэ оҕолоругар барыларыгар бэриллибитэ.
Уон үс аҥаар сааһыгар быраатын Карлы кытта (1 сыл балыс) петербуурдааҕы Муора кадетскай корпуһугар киирбитэ, онно 1814 сылтан 1819 сылга диэри үөрэммитэ. Онтон Хара байҕал флотугар 1824 сыллаахха диэри сулууспалаабыта, 1823 сыл балаҕан ыйыттан 1824 сыл муус устарыгар диэри Хара байҕал флотун командующайыгар эпиграмма суруйууга уорбаланан хаайыыга сыппыта. Онтон Балтикаҕа көһөрүллүбүтэ (1824—1825). 1826 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Дерпт университетын мэдиссиинэ факультетыгар үөрэнэ киирбитэ. Бастаан сарайга баар кыра хоско олорбута, оҕолорго нуучча тылын үөрэтэн харчыланара. Икки сылынан хааһына төлүүр иитиллээччилэр ахсааннарыгар киирбитэ. Бу сылларга латыын тылын үөрэппитэ. 1827 сыллаахха бастакы хоһооно, 1830 сыллаахха бастакы сэһэнэ бэчээттэммиттэрэ.
Туурактары кытта сэрии саҕаланан үөрэҕин болдьоҕун иннинэ 1828 сыллаахха бүтэттэрбиттэрэ. Дунаай кэннигэр сэриилэһэ сылдьар чаастарга чумаа турбута. Мэдиссиинэ уонна хирургия дуоктарын эксээмэннэрин чөмчөкө уҥуоҕун трепанциятыгар уонна бүөр бааһырыытыгар үлэ суруйан ситиһиилээхтик туттарбыта.
1828—1829 сыллааҕы нуучча-туурак сэриитигэр 1831 сыллааҕы Польша хампаанньатыгар Владимир Даль бэйэтин уһулуччулаах байыаннай быраас быһыытынан көрдөрбүтэ. Висла өрүһү туорааһыҥҥа инженер суоҕар күргэ туппута, онтун сэриилэр туоруур кэмнэригэр көмүскээбитэ, онтон күргэтин бэйэтэ алдьаппыта. Быраас эбээһинэһин толорботоҕун иһин быыгабар ылбыта, ол эрээри ыраахтааҕы Николай I кинини 4-с истиэпэннээх Сибэтиэй Владимир уордьанынан наҕараадалаабыта.
Даль А. Пушкин чугас доҕоро этэ, дуэльгэ бааһыран өлөөрү сытар бэйиэти эмтээбитэ.
Таасчыт
Таасчыт диэн таас үлэтинэн дьарыктанар киһи. Таасчыттар кирпииччэ уонна бетон блоктарын бииргэ холбууллар. Таасчыт биир былыргы идэ буолар.
Филиппов Алексей Семенович (Хоҥкуй Өлөксөй)
Филиппов Алексей Семенович сахалыы аата Хоҥкуй Өлөксөй — тоҕус уолун сэриигэ ыыппыт Ньурба оройуонун Хаҥалас нэһилиэгин (билигин Чаппанда) олохтооҕо.
Кэргэнэ Марфа Николаевна. Чаппандаттан 5 биэрэстэлээх Бөкүнэй диэн алааска олорбуттар. Отутус сылларга "Социализм суола" холкуоска киирбиттэр, сүөһүлэрин холбообуттар. Сэрии иннигэр буолбут кураан дьылларга холкуоска биэрбэккэ бэйэтигэр хаалларбыт кыл муҥхата абыраабытын туһунан кэпсээн баар эбит. Уолаттарын кытта балыктаан, чугас ыалларын эмиэ аһаппыттарын туһунан хойукка дылы кырдьаҕастар кэпсииллэрэ үһү.
Бэһис уола Петр Алексеевич Захаров, 1915 сыллааҕы төрүөх, старшай сержант сыбаанньалаах 1945 сыл күһүнүгэр тыыннаах эргиллибит. Билэр киһи Ян Яковлев суруйарынан "сүрдээх сытыы-хотуу, турбут-олорбут, саҥарбыт-иҥэрбит, ортоку үрдүнэн уҥуохтаах уол оҕото" эбит. Бу киһи кэргэннэнэн 6 оҕону төрөппүт, барыларын үөрэхтээбит, үлэһит оҥортообут. 1990 сыллаахха өлбүт.
Хоҥкуй Өлөксөй улахан уола Уйбаан сэриигэ барыан иннинэ уоллаах кыыс оҕолордоох эбит. Атыттар кэргэннэммэккэ сылдьан аармыйаҕа барбыттар. Байбал 1944 сыллаахха олунньу 7 күнүгэр Псков уобалаһыгар Даманкино дэриэбиэҕэ өлбүт, онно көмүллүбүт. Атын өлбүт уолаттар сураҕа суох сүппүттэр, ханна, хаһан өлбүттэрэ биллибэт.
Хоҥкуй Өлөксөй кэлин "эдэр дьахтарга оҕо оҥорон онус уолун Онотуору төрөппүтэ" диэн сиэнэ суруйар.
Майнилатааҕы түбэлтэ
Майнила диэн сэбиэскэй дэриэбинэ аттыгар сылдьыбыт саллааттары Финляндия өттүттэн пушканнан ытыалаабыттар. «Правда» хаһыакка суруллубутунан пушканнан 7 ыппыттар, ол түмүгэр 3 саллаат уонна 2 хамандыыр өлбүт, өссө сэттэ саллаат уонна икки хамандыыр бааһырбыт. Фииннэр билиммэтэхтэр, кыраныыссаҕа пушкабыт да суох диэбиттэр, икки өттүттэн хамыыһыйа тэрийэн силиэстийэ ыытарга модьуйбуттар, Сэбиэскэй бырабыыталыстыба онтон батыммыт уонна сэриилэригэр фииннэр өттүлэтиттэн биир эмит быһылаан тахсар түгэнигэр уотунан хоруйдуурга бирикээстээбит. Икки хонон баран саба түспэт туһунан сөбүлэҥи тутуспатын биллэрбит, оттон түөрт хонугунан сэриини биллэрбит.
Гоголева Анна Ивановна
Гоголева Анна Ивановна — сэһэнньит, тылбаасчыт.
Олоҕун туһунан
1994 с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. Дьокуускай куоракка 1957 с. алтынньы ый 25 күнүгэр төрөөбүт. М. Горькай аатынан литературнай иинституту үөрэнэн бүтэрбитэ. Филологическай наука кандидата. Саха литературатыгар фольклор матыыптарын чинчийэн үөрэтэр. Кылгас кээмэйдээх кэпсээннэри, новеллалары суруйар.Саха норуодунай суруйааччыта Кындыл-Иван Гоголев кыра кыыһа. Аҕатын айымньыларын «Үһүс хараҕы» ниэмэс тылыгар, «Хара Кыталыгы» — француз тылыгар тылбаастаабыта.
Олоҥхо күнэ
Олоҥхо саха омук былыыр былыргы дьыллар быыстарыттан сырдык уонна хараҥа, айыы уонна абааһы аймахтара утарыта турууларын, күрсүүлэрин туһунан уостан уоска бэриллэн кэлбит уус-уран айымньыта. Олоҥхо киһи өркөн өйүн күүһүн күдэҕин кыаҕынан айыы аймаҕын күөмчүттэн көмүскүүр үрдүк аналын хоһуйар.
2005 сыллаахха сэтинньи 25 күнүгэр, ЮНЕСКО олоҥхону аан дойду култууратын биир саамай чаҕылхай шедеврынан биллэрбитэ. Нөҥүө сылыгар СӨ бэрэсидьиэнин N 3036 Ыйааҕынан 2006 сыл сэтинньи 15 к. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр сэтинньи 25 күнэ Олоҥхо күнэ быһыытынан биллэриллибитэ. Бу күҥҥэ олоҥхону киэҥ араҥаҕа тарҕатар, үйэтитэр соруктаах тэрээһиннэр ыытыллыахтаахтар.
Догордуров Михаил Федосеевич
Доҕордуурап Михаил Федосеевич (1906—1961) — бэйиэт, сэһэнньит, драматург, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ
Балаҕан ыйын 25 күнүгэр 1906 с. Чурапчы улууһугар төрөөбүтэ. Оскуолаҕа үөрэммэтэх, ол эрэн бэйэтин баҕатынан, дьулуурунан ааҕарга-суруйарга үөрэммит. 1952 с. олоҕун тиһэх сылларыгар дылы Чурапчыга кыраайы үөрэтэр түмэл директорынан улэлээбит. 1941 с. ССКП чилиэнэ. Саха фольклорун сиһилии билэр, бэйэтэ олоҥхолуур, норуот ырыаларын толороро.
Миахаил Доҕордуурап бастакы айымньылара бэчээккэ 1932 тахсыбыттара. Бэс ыйын 6 күнүгэр 1961 с. өлбүтэ.
Баскин-Роббинс
Баскин-Роббинс (Baskin-Robbins) — мороженайдар аан дойдутааҕы ситимэ. Кини аан дойду 30- тан тахса дойдуларыгар францизизтээх. 5800 объектан 2800 объект холбоһуктаах Штаттарга база турар. Кини 1953 сыллаахха мороженайы оҥорор икки туспа предприятиены холбоһон олохтообута Бэрэ Баскин (Burt Baskin) уонна Ира Роббинс (Irv Robbins). Холбоһон диэри мороженайы оҥорон таһаарар икки тэрилтэ Багдарыын Сүлбэ Burt's Ice Crean Shop уонна Snowbird Ice Cream. Ол кэмҥэ мороженай снаряд 21 амтаннаах этэ, саҥа, сибиэһэй майгылаах.
Айыыны оҥоруу
Ай диэн саха төрүт тыла. Бу тыл киһи салгын кута сайдарын быһаарар ураты суолталаах. Ол курдук атын кыылларга, көтөрдөргө салгын куттара кыайан сайдыбат. Ол иһин өйдөрө-санаалара сайдыыта дьоннортон улаханнык хаалан иһэр.
Ай диэн тыл киһи санаатын быһаарар. (1,23). Ол иһин үчүгэйэ уонна куһаҕана кыайан араарыллыбат курдук. Арай сахалар таҥараларын үөрэҕэ санаа хайдах үгэскэ уларыйарын билэн үөрэҕэр тутуһарыттан “Куһаҕаны санаама” диэн үөрэтэр. Ол аата куһаҕан санааны элбэхтик санаан үгэскэ кубулутан кэбистэххэ, киһи бэйэтэ ол куһаҕан санаатын оҥорон кэбиһэрэ ордук куһаҕаны үөскэтиэн сөп.
Илэ диэн сахалар Орто дойдуга сылдьары ааттыыллар. Киһи саныыр санаатын оҥорон туох эмэ быһыыга кубулуттаҕына, санаа илэҕэ кубулуйар, атыттар көрөр, билэр кыахтаналлар.
Санааны элбэхтик ырытан, сыаналаан, тэҥнээн көрүү айар диэн тылынан этиллэр. Ол аата оҥорор быһыыга өссө кубулуйа илигинэ элбэхтик, ырытыы, быһаарыы айар диэн тылынан этиллэр. Ай уонна ар диэн тыллартан холбонон айар диэн тыл үөскээбит. Ар диэн ырдьыгыныыры, бэйэҕэ чугаһаппаты биллэрэр тыл. Бу тыл киһи ураты, саҥаны айар санаатын атыттартан харыстыырын, кистиирин биллэрэрэ ордук суолталаах. Саха киһитэ ону оҥоруом, маны оҥоруом диэн кэпсэнэ сылдьыбат.
Суруйааччы ону-маны, буолар-буолбаты кумааҕыга суруйбута саҥаны айыы буолбатах, саҥаны айыыга бэлэмнэнии эрэ буолар. Сахаларга суруйааччы үлэтин биллэрэр айымньы диэн аналлаах тыл баар. Ай уонна ымньаа диэн тыллартан холбонон үөскээбит айымньы диэн тыл бу суруйар үлэҕэ кыра, ымньанар эрэ саҥаны айа сатааһын баарын биллэрэр.
Ону-маны айар санаабытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына, ким да билбэт, ол иһин оҥорбот быһыыта буолан хааллаҕына айыы диэн саҥаны айыыны биллэрэр тыл үөскүүр. Ай диэн тылга “ыы” диэн ытааһын сыһыарыыта эбиллиитэ бу оҥорбут быһыыбыт куһаҕан буолан тахсара элбэҕин биллэрэр.
Саҥаны айыы үгэһи үөскэтэр, ол иһин умнуллубат өйдөбүлгэ кубулуйар. Киһи айыыны, уратыны оҥорбутун хаһан да умнубат. Ол иһин айыы диэн өй-санаа үрэллэн, ыһыллан хаалбакка өр сылдьара айыы буолуу диэн өлбүттэр өйдөрүн-санааларын үөскэппит.
Айыы диэн киһи билбэт буолан оҥорбот ураты быһыыта ааттанар. Онтон киһи билэр, оҥорор быһыылара киһи быһыыта диэн араарыллан ааттаналлар. Ол иһин саха дьоно киһи быһыылаахтык олохторун олороллор, оҕолорун киһи буолууга үөрэтэллэр.
Айыыны оҥоруу диэн олохсуйбут үгэстэртэн туорааһын, бэрээдэги, быраабылалары тутуспат буолуу, сиэри таһынан барыы ааттанар. Суоппар суол быраабылатын тутуспакка айаннааһына айыыны оҥоруу буолар. Эдэрдэр саҥаны айыыны оҥоро сатыыллара элбээһинэ массыына абаарыйаларын үксэтэр.
Биир эмэ киһи оҥорбут саҥаны айыыта табыллан, сатанан дьоҥҥо туһаны оҥорор. Дьоҥҥо туһалаах саҥаны айыыны оҥоруу олус уустук, элбэх үлэттэн, эрэйтэн ситиһиллэр дьыала. Ол иһин учуонайдар, араас патены, сертификаттары ылбыттар отой аҕыйахтар.
Дьон бары саҥаны айан олоххо киллэрэллэрэ кыаллыбат дьыала. Ол курдук үгүс саҥаны айыылар табыллыбаккалар, сатаммаккалар куһаҕаны элбэтэн кэбиһэллэр.
Куһаҕаны оҥорор дьон суох буола иликтэр. Сорохтар анаан-минээн куһаҕан буоллун диэн саҥаны айан оҥороллоро тохтообот. Олус улахан атомнай буомбалары оҥостон бараннар, ханна саһан бу буомбалартан быыһаналларын билигин толкуйдуу сатыы сылдьаллар.
Сахалар таҥараларын үөрэҕэ оҕону “Айыы диэмэ”, “Айыыны оҥорума” диэн этэн үөрэтэр. (2,24-28). Оҕо билбэтигэр тэптэрэн куһаҕаны оҥорон кэбиһэриттэн таҥара үөрэҕэ оҕону харыстыыр, көмүскүүр.
Туһаныллыбыт литература
1. Каженкин И.И. Үрүҥ айыы буолуу. – Дьокуускай: ГУ РИМЦ, 2006. – 88 с.
2. Каженкин И.И. “Айыы диэмэ”, “Айыыны оҥорума”. – Дьокуускай: Компания “Дани АлмаС”, 2012. – 152 с.
Захаров Петр Алексеевич (Чаппанда)
Захаров Петр Алексеевич — Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа, тоҕус уолун сэриигэ атаарбыт Хоҥкуй Өлөксөй бэһис уола.
1915 сыллаахха төрөөбүт.
Старшай сержант сыбаанньалаах 1945 сыл күһүнүгэр тыыннаах эргиллибит. Билэр киһи Ян Яковлев суруйарынан "сүрдээх сытыы-хотуу, турбут-олорбут, саҥарбыт-иҥэрбит, ортоку үрдүнэн уҥуохтаах уол оҕото" эбит. Бу киһи кэргэннэнэн 6 оҕону төрөппүт, барыларын үөрэхтээбит, үлэһит оҥортообут. 1990 сыллаахха өлбүт.
Гюрбюз Аслыхан
Аслыха́н Гюрбю́з (Aslıhan Gürbüz; 1983 сыллахха олунньу 16 күнүгэр төрөөбүт, Турция, Чанаккале куорат) — турок норуотун биллэр артыыһа. Тыйаатырга уонна киинэҕэ оонньуур.
Биографията
Аслыхан Гюрбюз — турок норуотун биллэр артыыһа Чанккале диэн куоратыгар төрөөбүтэ. Бу куорат Турцияҕа 20 үйэ бүтүүтүгэр улахан өрө туруулаах киирсиилэр кэннилэриттэн аан дойдуга биллэр буолбута. Аслыхан Гюрбюз 1983 сыллахха олунньу 16 күнүгэр күн сирин көрбүтэ.
Аҕата Тургут боростуой оробуочай киһи этэ. Онон үйүгэй олоҕу көрдөөн бастаан Стамбул, ол экнниттэн Бурса куорттарга көһөн кэлбитэ. Аслыхан буҕаалтыр автоматизированнай төрүттэрин дириҥэтэн үөрэтэн орто оскуоланы бүтэрбитэ. Ол гынан баран, кыыс Коньяҕа Сельджук судаарыстыбаннау университетыгра муусука факультетыгар киирэн үөрэммитэ уонна ону туйгун сыаналаах бүтэрбитэ. Аслыхан Гюрбюз кыра эрдэҕиттэн артыыс буолуон олус баҕарар этэ. Оскуола уонна устудьуон сылларыгар дьоҕус дьүһүйүүлэри айан, дьонун сэргэтин иннигэр көрдөрөрө.
Аслыхан Гюрбюз сүгүрүйээччилэрэ соһуйа истэхтэрин сөп, тоҕо диэтэххэ, кини Тимуром Савджи диэн ырыаһыты кытта билсибитэ ыраатта. Кини Аслыхаҥҥа өссө 2009 сыллахха "Если бы я стал облаком" диэн D тэлэ ханаалга көстүбүт биллэр киинэҕэ уһулларга этии киллэрбитэ. 2014 сыллаахха кини "Вершины оливковых гор" диэн ааттаах киинэҕэ сүрүн оруолу оонньообута.
Николаев Иван Иннокентьевич
Николаев Иван Иннокентьевич (23.12.1935-2013) — РФ уөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Бүлүү улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Арыылаах нэһилиэгэр баар Интернациональнай доҕордоһуу музейын төрүттээччитэ. Иван Иннокентьевич краевед быһыытынан, улуус, нэһилиэк, оскуола историяларын чинчийээчитинэн биллэр. Кини Бүлуу улууһа, Арыылаах нэһилиэгин туьунан ыстатыйалар, «Будулҕан» кинигэ, «Орготский наслег в годы Великой Отечественной войны 194-45 годы» брошюра ааптара.
Олоҕун олуктара
И. И. Николаев 1935 с. ахсынньы ый 23 күнүгэр, Бүлүү улууһун Тааһаҕар нэҺилиэгэр төрөөбүтэ. 1958 с. Бүлүүтээҕи педучилищены бүтэрбитэ, онтон 1967 с. СГУ история уонна обществознание учууталын идэтин баһылаабыта. СГУ-ну бүтэрэн баран, 1967—1993 сс. история уонна обществознание учууталынан С. Ф. Гоголев аатынан, Хампа орто оскуолатыгар улэлээбитэ. Иван Иннокентьевич көҕүлээһининэн, кини тэрийбит «Красные следопыты» уһуйаан хомуйбут матырыйаалынан Интернациональнай доҕордоһуу музейа 1982 с. арыллыбыта.
Лаптев Егор Семёнович
Лаптев Егор Семенович (1930—1997) — Халыма суруйааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, 1993 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера.
Vivo
Vivo Communication Technology Co. Ltd  — Кытай биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр телекоммуникационнай тэриллэри оҥорор тэрилтэ. Vivo 5G, роутер уонна смартфон бизнеһыгар биир лидер буолар Аан Дойду аренатыгар. Аатырбыт Fortuna 500 компоненыгар холбонор.
Салалтата — Дунгуань.
Аан дойдутааҕы Устудьуоннар күннэрэ
Устуоруйата
Ньиэмэстэр Чехословакияны оккупациялаабыттарын утары демонстрацияҕа алтынньы 28 күнүгэр тахсыбыт Карлов университетын медик устудьуоннарын ыһыы кэмигэр Ян Оплеталь диэн устудьуон уонна Вацлав Седлачек диэн оробуочай өлбүттэрэ. Ян Оплеталь өлүгүн сэтинньи 15 күнүгэр Прагаттан Моравияҕа дьиэтигэр илдьиэхтээхтэр этэ. Кинини кытта быраһайаадаһыыга Прага тыһыынчаннан устудьуоннара тахсыбыттара. Маны сылтах оҥостон нацистар туох баар үрдүк үөрэх кыһаларын сабан кэбиспиттэрэ, 1200-тэн тахса устудьуону тутан концлааҕырдарга ыыппыттара (үксүлэрин Заксенхаузеҥҥа), уонна сэтинньи 17 күнүгэр 9 устудьуону уонна профессоры суута суох өлөрбүттэрэ.
Бырааттыы Марио киинэҕэ
Бырааттыы Марио киинэҕэ - 2023 сыллаахха муус устар 5 күнүгэр тахсыбыт киинэ мультик буолар, Nintendo уонна Universal Pictures 50/50 харчы бырахсан айбыт айымньылара буолар. Аан Дойдуга биир саамай элбэх барыһы уонна харчы генерируйдуур медия франшизаҕа олоҕуран кассовой проект буооар. Бастакы 3 күн премьератыгар 170 омук сиригэр 370 мөллүйүөн доллар барыстанар.
Аан дойдутааҕы Устудьуоннар күннэрэ
Устуоруйата
Прагаҕа сэтинньи 17 күнүгэр өлөрүллүбүт тоҕус устудьуон уонна профессор:
Аан бастаан Чехословакияҕа өлбүт нацистар сиэртибэлэрин үйэтитэр туһунан кэпсэтии Англияҕа 1940 сыллаахха Чехословакия аармыйатыгар тахсыбыта. Урут устудьуоннуу сылдьыбыт саллааттар бөлөхтөрө Чехословакия устудьуоннарын киин ассоциациятын (USCS) сөргүтэргэ быһаарбыттара. Ону Чехословакия үүрүүгэ сылдьар бэрэсидьиэнэ Эдвард Бенеш өйөөбүтэ. Англия уонна Уэльс устудьуоннарын сойууһа эмиэ бу түбэлтэни үйэтитии туһунан кэпсэтии ыыппыта.
<!-- На протяжении 1941 года прилагались усилия, чтобы убедить студентов из других стран признать 17 ноября днем ​​памяти, празднования и поощрения сопротивления нацистам и борьбы за свободу и демократию во всех странах. Эти переговоры в основном вели Зинк, Палечек, Каван и Лена Чиверс, вице-президент NUS. В конечном итоге четырнадцать стран согласились и подписали следующую прокламацию:
"Мы, студенты Великобритании и ее территорий, а также Индии, Северной и Южной Америки, СССР, Бельгии, Чехословакии, Франции, Греции, Китая, Голландии, Норвегии, Польши, Югославии и всех свободных стран, чтобы почтить память и поминать замученных и казненные студенты, которые первыми высказались против нацистского гнета и осудили оккупацию 1939 года, объявляют 17 ноября Международным днем ​​студентов ».
Инаугурационная встреча прошла в лондонском Caxton Hall 16 ноября 1941 г. при поддержке президента Бенеша. Прокламация была прочитана и принята всеми присутствующими, в том числе представителями всех правительств, находившихся в изгнании в Лондоне. Заседание проходило под председательством председателя USCS Палечка; ключевыми докладчиками были Сергей Инг, министр обороны Чехословакии; Лена Чиверс и Элизабет Шилдс-Коллинз из Великобритании; Олав Риттер из Норвегии; Клод Ги из Франции, А. Влайчич из Югославии.
Соблюдения В 1989 году независимые студенческие лидеры вместе с Социалистическим союзом молодежи (SSM / SZM) организовали массовую демонстрацию в ознаменование Международного дня студентов. Студенты использовали это мероприятие по случаю 50-летия, чтобы выразить свое недовольство правящей Коммунистической партией Чехословакии.. К ночи то, что началось как мирное поминальное мероприятие, переросло в насилие, многие участники были жестоко избиты сотрудниками ОМОНа, красными беретами и другими сотрудниками правоохранительных органов. В демонстрации приняли участие около 15 тысяч человек. Единственным человеком, оставшимся лежать на месте избиения, было тело студента, но на самом деле оказалось, что это агент под прикрытием. Слух о том, что студент умер из-за жестокости полиции, вызвал дальнейшие действия; В ту же ночь студенты и актеры театра согласились объявить забастовку. События, связанные с Международным днем ​​студентов 17 ноября 1989 года, помогли разжечь бархатную революцию в Чехословакии. День борьбы за свободу и демократию сегодня отмечается как официальный праздник в обеих странах.Чешская Республика (с 2000 г., после кампании Чешской студенческой палаты Совета высших учебных заведений ) и Словакия. [ необходима цитата ]
В 2009 году, к 70-летию 17 ноября 1939 года, OBESSU и ESU продвинули ряд инициатив по всей Европе, чтобы отметить эту дату. С 16 по 18 ноября в Брюссельском университете прошло мероприятие, посвященное истории студенческого движения и его роли в продвижении активной гражданской позиции против авторитарных режимов, после чего состоялось собрание, на котором обсуждалась роль студенческих союзов сегодня и необходимость за признание Европейской хартии прав студентов. Конференция собрала около 100 студентов, представляющих национальные студенты и студенческие союзы из более чем 30 европейских стран, а также некоторые международные делегации. [4]
Мал
Мал диэн эргиэҥҥэ кыттар (атыыланар-атыылаһыллар) барамай, атыыга анаан оҥоруллубут табаар аата.
Атыылаhааччы
Атыылаhааччы диэн малы өҥөнү харчы төлөөн атыылаһар киһи (тэрилтэ).
Истин догор
Истин догор. Истин догор диэн кимий? Мин санаабар истин догор диэн ыраас санаалаах, утуе сыьыаннаах, сэмэй майгылаах, сэргэх киьини этэллэр. Кини ес хоьоонно этэринии "Атас туьугар атах тостор" буолуохтаах. Оннук доготторбуттан биирдэстэрэ мин саамай чугас дьуегэм Сардаана буолар. Кини элбэх оголоох дьиэ-кэргэнтэн иккис ого. Кыратык сырдатар буоллахха Сардаана уерэгэр урдук таьымнары кердерер, араас куоркурстарга ситиьиилээхтик кыттар. Олуьун диэн дьогурдаах. Холобур нэьилиэк биэчэрдэригэр ункуулээн дайар, хоьоон ааган чоргутар уонна ырыа ыллаан дьиэрэтэр. Кемус далаьа ырыа студиятын иитиллээччитэ буолар. Кини ыллыыр буолан сири дойдуну кэрийэр. Холобур Испания, Кытай, Москуба куорат, Санкт-Петербург, Казахстан курдук сирдэргэ сылдьан, кыайан-хотон кэлбитэ. Сардаана киьи быьыытынан элэккэй, уерунньэн, сэмэй, дьону кытта истинник кэпсэтэр. Дьуегэлии буоларбыт быьыытынан бэйэ-бэйэбитигэр куруук ейдеье-ейеье, кемелеье, дурда-хахха буолабыт. Тумукпэр этиэм этэ маннык истин догордоохпунан киэн туттабын уонна сыаналыыбын.
Лукин Дмитрий Афанасьевич
Лукин Дмитрий Афанасьевич - Аҕа дойду улуу сэриитин кэмигэр аармыйаҕа иккитэ ыҥырыллыбыт саха киһитэ.
Лукин Дмитрий Афанасьевич 1913 сыллаахха Илин Хаҥалас улууhун 2-с Тыыллыма нэhилиэгэр уон о5олоох Балааҕыйа уонна Охонооһой Лууукуннар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтэ. О5о сааhа өрөбөлүүссүйэ уонна кырасдааныскай сэрии ыарахан сылларыгар түбэспитэ. Кини 1932 сыллаахха, 19 саастаа5ар "Холбос"потребсойуус Майатааҕы лааппытыгар атыылааччынан үлэтин са5алаабыта. Сотору биэкэр буолбута. Биэкэр үлэтэ уустугун, мындырын ааhан олус ыарахан этэ. Тиэстэни илиинэн мэhийии, 70-уу киилэлээх  кууллаах бурдугу күн аайы отуччалыыны-биэс уоннууну сүгүү-көтөҕүү, уhун күнү быhа  итии оһох суоhугар сыраныы – бу сыанан а5аабат үлэ. 1938 сыллаахха Аана диэн дьахтардыын ыал буолбута.
1941 сыллаахха атырдьах ыйын 15 кунугэр 48-с нүөмэрдээх бирикээhинэн сэриигэ ыҥырыллар. Бэбиэскэни сарсыарда биэс чааска туттараллар, а5ыс чааска хомуллан бараллар. 584-с саппаас строевой батальоҥҥа стрелок буолар. 1941с. бала5ан ыйыттан 110-с туспа оробуочай батальоҥҥа киирбит. Бүрээт-Моҥгуолуйа5а үлэ боруонугар сылдьан 1942 сыллаахха эчэйэн дойдутугар төннөн  кэлэр. 1943 сыллаахха аармыйаҕа иккиhин, бэйэтэ тылланан барар. Бу сырыыга Уус-Кяхта байыаннай чааhыгар сулууспалыыр. 1943 с. Ыам ыйын 31 кунуттэн 20-с Конпедо5а биэкэринэн киирэр. 1943с. от ыйыттан 1946с. ыам ыйын 16 күнүгэр дылы Монгольскай Народнай Өрөспүүлүкэ кыраныыссатын пуунугар биэкэринэн сылдьар. Сотору Моҥгуолуйаҕа- Сухэ-Батор куоракка, Сэбиэскэй Аармыйа турар чаастарыгар көhөрөллөр. Бэриниилээх, туйгун сулууспатын иhин полка хамандыырыттан элбэх хай5алы, махталы ылар. 1946 сыллаахха дойдутугар «Бойобуой үтүөлэрин иһин», "Германияны кыайыы иһин» уонна «Японияны кыайыы иһин» мэтээллэрдээх демобилизацияланан кэлэр.
Дьиэ кэргэнигэр биэс оҕоттон бииргэ төрөөбүтэ Лукин Константин Афанасьевич (1914-1979) 1943 с. ынырыллан баран, 2-с Украинскай фронт 7 армиятын 21-с капкаас полкатыгар сэриилэһэн, Карпааттан Берлиҥҥэ тиийэ сэриилэспит. Аҕа дойду улуу сэриитин 2-с истиэпэ уордьаннаах, «Германияны кыайыы иһин», «Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иhин» мэтээллэрдээх. 1945 сыллаахха бааhыран төннөн кэлбит.
Дмитрий Афанасьевич кэлээт да ,биэкэринэн үлэлээн барар. 1950-1956 сылларга Ороссолуода бөhүөлэгэр бэкээринэ сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. 1956 сыллаахха Майатыгар төннөн кэлэн биэкэринэн, кэнники сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Дмитрий Афанасьевич барыта 55 сыл бэкээринэҕэ үлэлээбитэ. Үлэлиирин тухары кэлэктиипкэ холобурга сылдьар биир бастыҥ улэhит, эдэрдэргэ солбуллубат настаабынньык. Элбэх эдэр дьону бэйэтин идэтигэр ииппитэ-уhуйбута. Ити курдук үлэлээн сааhынан биэнсийэҕэ тахсан да баран, салгыы бэкээринэҕэ сэбиэдиссэйинэн 1987 сыллаахха дылы үлэлээбитэ. Үтүө суобастаах үлэтин иһин «Бочуот бэлиэтэ» уордьанынан наҕараадаламмыта.
2001 сыллаахха, 88 сааһыгар, ыалдьан өлбүтэ.
Чакыр Дениз
Дени́з Чакы́р (Deniz Çakır; 1981 сыллаахха ахсынньы 31 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция,Анкара) — турок норуотун тыйаатыр уонна киинэ биллиилээх артыыһа, аатырбыт, аан дойдуга киэҥник биллэр модела.
Сыромятникова Анастасия Саввична
Олоҕун кэрчиктэрэ
Тохсунньу 24 күнүгэр 1915 сыллаахха Томпо улууһугар төрөөбүтэ. Уобаластааҕы партийнай оскуоланы, М. Горькай аатынан литература институтугар Үрдүкү литературнай куурустары үөрэнэн бүтэрбитэ. Бастакы кэпсээннэрин, очеркаларын 1938 сыллаахха суруйбута. "Хомус" литературнай түмсүүнү салайбыта. 1951 сыллаахха оҕолорго аналлаах "Хопто" ("Чайка") диэн кэпсээннэрин хомуурунньуга Бүтүн Союзтааҕы конкурска кыттан бириэмийэҕэ тиксибитэ.
Чакыр Дениз
Биографията
Дениз Чакыр 1981 сыллаахха ахсынньы 31 күнүгэр Анкара куоракка төрөөбүтэ. Эмиэ Анкараҕа Хаджеттепе университетыгар судаарыстыбаннай концерваторияҕа тыйаатыр салаатыгар үөрэммитэ. Үөрэҕин кэнниттэн тыйаатырга, киинэҕэ артыыс быһыытынан үлэлээбитэ, рекламаларга уһуллар буолбута
Чакыр Дениз экраҥҥа аан бастаан «Желание женщины» диэн ааттаах киинэ сэрийээлигэр уһуллан тахсыбыта. Онно кинини сыана маастарыстыбатыгар уһуйбут, биллиилээх артыыс Джихан Унал эмиэ оонньообута. Ити кэнниттэн кини Ферхунде оруолугар «Листопад» диэн хас даҕаны сиэрийэлээх киинэҕэ оонньообут. Ол кэнниттэн кини киэҥник биллэр көстөр буолбута, аата киэҥ эйгэҕэ ааттаммыта. 2010 сыллахха ол оонньообут оруолун иһин киниэхэ Турция Исмаил Джеме аатынан тэлэбиидэнньэ бириэмийэтин биэрбиттэрэ. Ол гынан баран кини ордук «Великолепный век» сэрийээлгэ оонньообутун кэннэ аатырбыта. Дениз ол киинэҕэ I Сулейман балтын уобараһын итэҕэтиилээхтик толорбута. Үгэс курдук, ити да сырыыга кини хобу сиби тарҕатар, куһаҕаны оҥорор артыыс апмлуатын талбыта. Чакыр тыйаатыр сыанатыгар оонньообут оруолларынан эмиэ киэҥник биллэр. Ол курдук көрөөччүлэр кинини ордук Шекспир айымньытын матыыбынан турбут «Любовная лирика» испиктээккэ оонньообутун биһирээбиттэрэ.
Иван Прокопьевич Белолюбский
Иван Прокопьевич Белолюбскай — бэс ыйын 22 кунугэр 1977 сыллаахха Уус-Алдан улууhугар, Борогонно тереебутэ. 1998 сыллаахха Дьокуускай куоракка М.К.Аммосов аатынан (ЯГУ) билиннитинэн ХИФУ Педагогическай институтка физкультура отделениятын бутэрбитэ.
С 2013г. по настоящее время Начальник отдела развития мас-рестлинга ГБУ РС(Я) «РЦНВС им. В.Манчаары».
Заслуженный работник ФКиС РС(Я), Почетный гражданин Усть-Алданского улуса, Почетный гражданин Легойского наслега, Почетный гражданин Батагайского наслега, Почетный мастер спорта по национальным видам спорта, Мастер спорта РС(Я) по лыжным гонкам, Мастер спорта РС(Я) по мас-рестлингу, Мастер спорта РС(Я) по национальному многоборью, Мастер спорта РС(Я) по борьбе хапсагай, Чемпион РС(Я) по лыжным гонкам среди школьников и взрослых 1994,1996г.г., Чемпион РС(Я) по мас-рестлингу 2009, 2011г.г., Чемпион РС(Я) по борьбе хапсагай 2011г., Чемпион России по мас-рестлингу 2012г., Чемпион Европы по мас-рестлингу 2011г., Чемпион Азии по мас- рестлингу 2011г., Призер этапа Кубка Мира 2013г. по мас-рестлингу, Победитель Игр Дыгына 1999,2007,2008,2009,2010,2011,2012г.г., Чемпион по нац. многоборью «Эр Бэрдэ» 2011г., 2013г., Чемпион по нац. многоборью «Майагатта Бэрт Хара» 2009г., Чемпион 1-го республиканского турнира по силовому экстриму 2012г., Чемпион республиканских турниров по лыжным гонкам, Чемпион республиканских турниров по мас-рестлингу, Чемпион республиканских турниров по борьбе хапсагай, Чемпион республиканских турниров по национальному многоборью.
Ласков Иван Антонович
Ласков Иван Антонович (1941—1994) — нууччалыы уонна белорустуу суруйбут бэйиэт, сэһэнньит, литэрэтиирэ кириитигэ, тылбаасчыт. 1973 сылтан ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Хаим Ласков диэн раввин ыраах уруута.
Олоҕун кэрчиктэрэ
Бэс ыйын 6 күнүгэр 1941 сыллаахха Белоруссияҕа Гомель куоракка төрөөбүтэ. В.И. Ленин аатынан Белоруссиятааҕы университеты, М.Горькай аатынан Литературнай институту үөрэнэн бүтэрбитэ. Саха сиригэр 1971 с. олохсуйбут. "Молодежь Якутии" хаһыакка, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар, "Полярная звезда" сурунаал редакциятыгар үлэлээбитэ. Нуучча уонна белорус тылынан суруйар. Нуучча тылыгар В. Гаврильева сэһэннэрин, Николай Якутскай "Из тьмы" сэһэнин, Анастасия Сыромятникова "Кыыс Хотун" романын тылбаастаабыта. Бэс ыйын 29 күнүгэр 1994 сыллаахха өлбүт.
Атыылааччы
Атыылааччы диэн малы өҥөнү атыылыыр киһи (тэрилтэ). Атыылааччы малын өҥөтүн харчыга атыылыыр эбэтэр атын туохха-эмэ атастаһар (бартер). Атыылааччы идэтэ атыыһыт дэнэр.
Кучум
Кучум, Кучум-хаан (Сибиир татаардарын тылларынан Көцөм,,, төрөөбүт сыла биллибэт — 1601 сыллаахха өлбүт) — Сибиир хаана (ыраахтааҕыта), Чыҥыс Хаан сыдьаана, Шибан аҕа ууһуттан төрүттээх, Түмэн уонна Улахан Ордуу хаанын Ибак сиэнэ.
Төрдө
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Кучум аҕата Муртаза, Түмэн уонна Улахан Ордуу хаанын Ибак уола этэ.
Кучум быһа холоон 1510–1520 сылларга Араал муора хотугу кытылыгар, Алта аул диэн ааттаах улууска төрөөбүт буолуохтаах.
Кучум Чыҥыс хаан сыдьаана буолар. Ону таһынан Кучум аймахтара Шибан аҕа ууһуттан төрүттээх Бухара ханствотын хааннара этилэр. Сорох номохторго этиллэринэн Кучум бэйэтэ Бухараттан төрүттээх этэ.
Баһылыктыыр кэмин саҕаланыыта
Кучум 1555 сылтан ылатан Иккис Абдулла-хаан диэн ааттаах Бухара хаанын көмөтүнэн Едигэр диэн ааттаах Сибиир хаанын утары былааһы былдьаһан сэриилэспитэ. Кучум сэрииһиттэрэ сүрүннээн ноҕайдар уонна каһаахтар этилэр.
1563 сыллаахха Кучум эһэтин иэстэһэн Едигэри уонна кини быраатын Бэкбулаты өлөрбүт уонна Кашлык (Искэр, Сибиир) куораты баһылаабыт. Бу курдук Кучум Иртыш уонна Тобол өрүстэр икки ардыларыгар сытар сирдэр хаана буолбута. Бэкбулат уола Сэйдэк (эбэтэр атыннык Сэид-хаан да дииллэр) тыыннаах хаалбыта уонна Кучум былааһыгар кутталлаах буолбатын гына Бухараҕа ыытыллыбыта.
Кучум итэҕэлинэн мусульманин буолан, Сибииргэ исламы тарҕатыы үлэтин эрчимнээхтик ыыппыта. Исламы ылыныан баҕарбатах дьон күүһүнэн мусульман буолбуттара эбэтэр өлөрүллүбүттэрэ.
Кучум көрдөһүүтүнэн Бухара хаан, Шибан сыдьаана Иккис Абдулла-хаан Кучумҥа үстэ шейхтэри уонна сэидтэри ыыппыта. Кинилэр Сибииргэ исламы тарҕаппыттара.
Ермагы утары сэрии
мини|350x350пкс|Кучум Искэр куораттан куотуута. Кунгур летопиһигэр баар уруһуй Кучум Сибиир хаана буолан баран аан маҥнай Москваҕа дьаһаах төлүүр этэ уонна 1571 сыллаахха 1000 киистээх илдьитин ыыппыта. Ол кэнниттэн Кучум ис сэриилэрин бүтэрэн Пермь диэки тиийбитэ. Ол түгэҥҥэ ноҕайдар уонна черемистэр нууччалары утары өрө турбуттара. 1581 сыллаахха Кучум Ермагы утары сэриилэспитэ. 1581 сыл алтынньы 26 күнүгэр Ермак Кучум сэриитин үлтүрүппүтэ уонна Сибиир киим куоратын Искэри сэриилээн ылбыта. Кучум Ишим истиэптэригэр куотан олохтоох дьону нууччалары утары түмпүтэ. 1585 сыл атырдьах ыйын 6 (16) күнүгэр Кучум Ермакка саба түһэн кинини уонна кини дьонун өлөртөөбүтэ.
Сибиир татаардарын тыллара
Сибиир татаардарын тыллара (бэйэлэрэ ааттыыр ааттара: татар тел) — Сибиир татаардарын төрөөбүт тыллара. Бу тыл ханнык тыллар бөлөҕөр киирэрин туһунан биир кэлим санаа суох. Сорох чинчийээччилэр Сибиир татаардары тылларын туспа түүр тыла дии саныыллар, атыттар буоллаҕына татаар тылын илиҥҥи диалега дииллэр  .
Кучум
Нууччаларга утарсыы уонна ыаллыы омуктары кытта сыһыаннар
1586 сыллаахха Сибииргэ Василий Сукин уонна Иван Мясной диэн сэрииһиттэр ыытыллыбыттара. Онтон кэлэр сылга Данила Чулков диэн сэрииһит тиийбит. Сибиир ханствота күүһэ ис сэриилэртэн сылтаан мөлтөөбүт этэ. Ол курдук Бэкбулат уола Сэйдэк (Сэид-хаан) Бухараттан Искэргэ кэлэн Кучум уолаттарын үүртэлээбитэ. Ол эрээри Сэйдэк бэйэтэ 1588 сыллаахха Данила Чулковка бэлиэн түбэспитэ.
1590 сыллаахха Кучум сирдэрин төнүннэрээри хас да дэриэбинэҕэ сэриинэн бара сылдьыбыт уонна нууччалар былаастарын ылыммыт татаардары халаабыт.
Сибиир татаардарын тыллара
Билиҥҥи кэмҥэ Сибиир татаардарын тыллара ЮНЕСКО сүтэр кутталлаах тыллар испииһэгэр киирбитэ.
Кучум
Нууччаларга утарсыы уонна ыаллыы омуктары кытта сыһыаннар
1591 сыл от ыйын 8 (18) күнүгэр Владимир Васильевич Кольцов-Мосальский диэн ааттаах сэрииһит Ишим өрүс кытылыгар Кучумҥа саба түспүт. Ол кыргыһыыга үгүс татаар өлбүт. Тыыннаах хаалбыттара куоппуттар.
Сибиир татаардарын тыллара
Үөрэтии историята
Сибиир татаардарын тылларын аан маҥнай нуучча таҥараһыттара бэйэлэрин итэҕэллэрин тарҕатаары үөрэтэн саҕалаабыттара. Ол курдук XVIII үйэ бүтүүтүгэр (1783 сыллаахха) Сибиир татаардарын тылларын үөрэтии саҕаламмыта. Таҥараһыттартан биллэр Иосиф Гиганов диэн киһи үөрэппит. Кини 1801 сыллаахха «Грамматика татарского языка» диэн кинигэни суруйбута. 1804 сыллаахха Иосиф Гиганов иккис кинигэтэ, чуолаан "Нуучча-татаар тылдьыта" бэчээккэ тахсыбыта.
Кучум
Нууччаларга утарсыы уонна ыаллыы омуктары кытта сыһыаннар
1597 сыллаахха Кучум нууччалары кытта эйэлэһэ сатаабыт уонна Иртыш өрүһүнэн урукку сирдэрин көрдөөбүт, онуоха нууччалар Кучуму Москваҕа ыраахтааҕы сулууспатыгар ыҥырбыттар. Кучум ылымматах.
Сибиир татаардарын тыллара
Үөрэтии историята
1802 сыллаахха Саускан оскуолатын учуутала Нийэт-Баки Атнометов Сибиир татаардарын үөрэтээри «Букварь арабского и татарского письма» диэн ааттаах кинигэни Санкт-Петербуркка бэчээккэ таһаартарбыта. Ол кэннитэн аатырбыт Сибиири чинчийээччи Г. Ф. Миллер эмиэ Сибиир татаардарын тылларын үөрэппитэ.
Кучум
Өлүүтэ
уҥа|мини|350x350пкс|Бэлиэҥҥэ түбэспит Кучум ыала Москваҕа киириитэ. 1599. Н. Н. Карамзин уруһуйа 1598 сыл ыам ыйын 9 (19) күнүгэр Андрей Матвеевич Воейков уонна Иван Владимирович Кольцов-Мосальский диэн сэрииһиттэр 700 нууччалаах уонна 300 татаардаах Кучуму утары сэриинэн барбыттар. 1598 сыл атырдьах ыйын 20 (30) күнүгэр нууччалар Ирмэнь диэн ааттаах сиргэ Кучумҥа саба түспүттэр. Элбэх татаар ол кыргыһыыга өлбүт, ол эрээри Кучум тыыннаах хаалан куоппут.
Кучум быһа холоон 1601 сыллаахха ханна эрэ каһаах истиэптэригэр өлбүтэ. Кини кэнниттэн Сибиир хаана уола Али буолбут.
XVII үйэ бастакы аҥарыгар Кучум уолаттара уонна сиэннэрэ нуучалары утары сэриилэспиттэрэ.
Дьиэ кэргэнэ
Кучум 17 уол оҕолооҕо:
Кучум кыыс оҕолоро:
BNY Mellon
BNY Mellon (толору аата The Bank of New York Mellon эбэтэр быһалыы тылбаастааһыҥҥа Нью Йорк Дыня Баана эбэтэр Нью Йорк Арбуз Баана, норуотка хос аата Фрукта Баана) - Нью Йорк куорат муниципальнай куорат былааһын баана, Аан Дойдуга биир бөдөҥ капитализациятынан уонна Аан Дойдуга топ-5 иһигэр киирэр салайар активтарын ахсаанынан (85 тэрилтэни 74 омук сиригэр бас билэр, онон холдинг курдук буолар уонна ону таһынан 38 триллион доллар харчы балансатыгар тутар).
2023 сыл саҕаланыытыгар уопсай баан кэш (наличка) харчыта 48 триллиоҥҥа тиийдэ, ити биир рекорднай көрдөрүү Аан Дойдуга (тэҥнээтэххэ Арассыыйа сыллааҕы барыһа 4 триллион доллар).
2011 сылтан ыла ХНТ бу бааны планета экономиката сайдарыгар системнай тирэхтээх диэн испиһииккэ киллэрэр.
Элбэх эспердэр этэллэринэн бу баан нөҥүө криминальнай төрүөттээх харчы кутуллар, олор размердара бааҥҥа 2 триллион доллар буолар.
Колобанов Зиновий Григорьевич
Зиновий Григорьевич Колобанов (1910-1994) — советскай танкист-ас, Аҕа дойду сэриитигэр старшай лейтенант, ыарахан тааҥкалар роталарын хамандыыра, сэрии кэнниттэн - подполковник.
Олоҕун олуктара
Владимирскай күбүөрүнэ (билигин Алын Новгород уобалаһын Вачскай оройуонун) Арефино сэлиэнньэтигэр 1910 сыллаахха төрөөбүт. 1932-1958 сылларга аармыйаҕа сулууспалаабыта. Минскэй куоракка 1994 сыл атырдьах ыйын 8 күнүгэр өлбүтэ.
Наҕараадалара
икки кыһыл знамень орденнаах, аҕа дойду сэриитин бастакы стиэпэннэх орден, кыһыл сулус орден, ол да атын. Станция Красногвардейцк-Войсковицы куну быһа вермахт дивизиятын туппуттар, 43 ниэмэс массыынатын эспит, экипажын кытта 22 трофейнай чехославацкай Pz.kprw.35(t) эспит ол онтон 14 танка оҥоһуллубат гына алдьаммыт.
Тыымпы күөл
Тыымпы күөлэ — Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр киирэр күөл. Хороттон 9 км ыраах сытар. Бу улахан, киэҥ, хордоҕой сир, арҕаа уонна соҕуруу өттүн халыҥ тыа хаххалыыр. Харса Атах, Сырааннаах иигэ диэн ааттаах түөлбэлэрдээх. 1919 сыллаахха 3 кылаастаах оскуола манна аһыллыбыта. Бөдөҥсүйүү иннинэ элбэх ыал олохсуйан, оҕо-уруу төрөтөн ааспыт сирэ.
41 ad
41 год нашей эры (XLI) был обычным годом, начинающимся в воскресенье (ссылка покажет полный календарь) по юлианскому календарю. В то время он был известен как год консульства К. Цезаря Августа Германика и Кн. Sentius Saturninus (или, реже, 794 год Ab urbe condita). Обозначение 41 г. н.э. для этого года использовалось с периода раннего средневековья, когда календарная эра Anno Domini стала преобладающим методом именования лет в Европе.
События
По месту
Римская империя
24 января
Клавдий сменил своего племянника Калигулу на посту императора.
25 января - После ночи переговоров Сенат принимает Клавдия императором.
Клавдий делает Агриппу царем Иудеи.
Мессалина, жена Клавдия, убеждает Клавдия сослать Сенеку Младшего на Корсику по обвинению в прелюбодеянии с Юлией Ливиллой.
Клавдий восстанавливает религиозную свободу евреев по всей империи,[5] но запрещает евреям в Риме заниматься прозелитизмом.[6]
Китай
Император Гуан У из династии Хань низлагает свою жену Го Шэнтун с поста императрицы и делает императрицей свою супругу Инь Лихуа вместо нее.
По теме
Рождения
12 февраля - Тиберий Клавдий Цезарь Британник, сын Клавдия[8] (ум. 55 г. н.э.)
Летальные исходы
Калигула, римский император (убит) [1] (р. 12 г. н.э.)
Юлия Друзилла, дочь Калигулы (убита) [9] (р. 39 г. н.э.)
Милония Цезония, жена Калигулы (убита) [9] (р. 6 г. н.э.)
Гней Домиций Агенобарб, римский консул (р. 17 г. до н. э.)
Юлия Ливилла, дочь Германика (умерла от голода) [10] (р. 18 г. н.э.)
Рекомендации
Барретт, Энтони А. (2002). Калигула: Коррупция власти. Рутледж. п. 170. ISBN 978-0-203-13776-5.
Адкинс, Лесли; Адкинс, Рой А. (2004). Справочник по жизни в Древнем Риме (2-е изд.). Издание информационной базы. п. 21. ISBN 978-0-8160-5026-0.
Диксон, Уильям Хепуорт (1865). Святая земля. Том. 2. Б. Таухниц. п. 222.
Моран, Майкл Г. (2005). Баллиф, Мишель (ред.). Классическая риторика и риторы: критические исследования и источники. Издательская группа Гринвуд. п. 343. ISBN 978-0-313-32178-8.
Фридман, Дэвид Ноэль, изд. (2000). Библейский словарь Эрдмана. Издательство Амстердамского университета. п. 262. ISBN 978-90-5356-503-2.
Скаллард, HH (2010). От Гракхов до Нерона: история Рима с 133 г. до н.э. до 68 г. н.э. . Тейлор и Фрэнсис. п. 249. ISBN 978-0-415-58488-3.
Сяо Хун Ли, Лили; Стефановская, А.Д., ред. (2007). Биографический словарь китаянок: древность через Суй, 1600 г. до н.э. – 618 г. н.э. Том. 3. М. Э. Шарп. стр. 146–147. ISBN 978-0-7656-1750-7.
Видеманн, Томас Э.Дж. (1989). Взрослые и дети в Римской империи. Тейлор и Фрэнсис. п. 124. ISBN 978-0-415-00336-0.
Лайтман, Марджори; Лайтман, Бенджамин (2007). Древнегреческие и римские женщины от А до Я. Том. 2. Публикация информационной базы. п. 171. ISBN 978-0-8160-6710-7.
Категория: 41
Иванова Галина Петровна
Иванова Галина Петровна — Саха Республикатын Үөрэҕириитин туйгуна, Российскай Федерация уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ.
Үөһээ Бүлүү улууһун Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатын омук тылын учуутала. 1980 сыллаахха Иркутскай куоракка Хо-Ши-Мин аатынан омук тылын үөрэтэр институту үөрэнэн бүтэрбитэ. Учуутал быһыытынан үлэтин 1980 сыллаахха Бүлүү улууһугар Сыдыбылга Чочу орто оскуолатыгар саҕалаабыта. 1984-1988 сылларга Хоро орто оскуолатыгар директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитэ.2007-2009 сылларга Бүлүүтээҕи Н.Г. Чернышевскай аатынан педагогическай колледжка английскай тыл учууталынан, студеннар практикаларын салайар отделение сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 2010 сылтан Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатыгар омук тылын учууталынан үлэлиир.
Хотугу многоборье
Тыйыс айылҕалаах Сахабыт сирин хотугу сиргэ олорор норуота күннэтэ дьарыктанар көрүҥнэриттэн хомуллубут – хотугу многоборье биэс көрүҥҥэ ыытыллар: үстэ төхтөрүйэн ойууга, сүүрүүгэ, сүгэни ыраахха, арканы таба быраҕыыга уонна наартаны ойууга.
Бастакы керунунэн Устэ техтеруйэн ойуу буолар. Бу керун былыр былыргаттан хотугу норуоттарга, ыытыллар курэхтэьии. Куннээги олохторугар, кута5а туспэт гына, тымныы кэмнэ уруйэлэри урдунэн сылдьарга, суурэн кэлэн биир атахтарынан биир атахтарыгар ыстаналлар. Ебугэлэрбит 3-4 миэтирэгэ диэри кэтиттээх уруйэлэри ыстаналлар уьу дииллэр. Ыстаналларын кууьурдээри курэхтэьии ыыталлар, уксун куобахтаан. Сиргэ хантан ыстаналларын бэлиэтииллэр уонна ким ыраах ыстаммыт кыайар.
Иккис керун ура5астаах сууруу.Курэхтэьиигэ эр дьон 3 км. Дьахталлар 2 км. Улахан уолаттар 3 км. Кыра о5олор 2 км. Уксун ура5астаах суурэллэр, устата-130см, эргинтэ-3см. Бу керун хотугу норуоттарга наадалаах буолар. Бултуулларыгар, тундрага баралларыгар, кинилэр куннэ 50-80 км тиийэ хаамаллар,эбэтэр суурэллэр. Табаьыттар куруук тундраны кэрийэ сылдьыахтарын наада. Ессе кинилэр 4-5 саастаах о5олорун бииргэ илдьэ сылдьаллар.
Уьус керун маамыкта(аркан) быра5ыыта. Маамыкта устата 30 миэтирэттэн уьун буолуо суохтаах. 15 миэтирэ ыраахтан 3 миэтирэ урдуктээх ура5аска быра5ан киллэриэхтээхтэр. Бу керун хотугу норуоттарга уксун кыра о5олорго ыытыллар. Кинилэр кыра эрдэхтэриттэн маамыктанан туттар буолаллар.9 саастарыгар тугуттары тутаталыыллар. 13 саастарыттан А5аларын кытта таба тутар буолаллар. Уонна маамыкта ерерге кемелеьеллер. Бу керун хаьан ба5ар ыытыллар.
Тердус – сугэни ыраахха быра5ыы. Сугэ ыйааьына 350 гр. урдуе суохтаах. Бу эр дьонно да, дьахталларга да наадалаах улэ тэрилэ буолар. Сугэтэ суох бир да киьи тыа5а тахсыбат. Уксун сугэни киьититтэн керен онороллоро, улахан, куустээх киьиэхэ – улахан сугэ, кыра киьиэхэ – кыра. Уонна хас биирди киьи бэйэтэ туспа сугэлээх буолаллар.
Уонна бэьис керун наарта ойуута. Улахан дьон 50 см. урдуктээх наарта ойоллор. Хотугу норуоттар куннээ5и олохторугар туттуллар.
Бааһынай хаһаайыстыбата
Бааһынай хаһаайыстыбата (фермерскэй)  — дьарыктаах буолуу биир көрүҥэ. Тыа хаһаайыстыбатын салааларыгар араас бородууксуйаны оҥорон таһаарарга анаммыт тэриллии. Бааһынай хаһаайыстыба Баһылыга чааһынай урбаанньыт быһыытынан регистрацияны ааһар. Уопсай баай-дуол хаһаайыстыба чилиэннэрин уопсай бас билиилэрэ буолар. 74-ФЗ №-дээх Федеральнай сокуон 19-с ыстатыйатын 1 пуунугар бааһынай хаһаайыстыбалар ханнык көрүҥүнэн дьарыктаныахтаахтара быһаччы ыйыллар: тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы уонна батарыы, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын астааһын-үөллээһин, тиэйии, харайыы.
Интэриэһинэй
Борис Листов АПК опорнай баанын экосистемата биэс сүрүн төлөбүрдээх: б2б цифровой площадка для ведения агробизнеса«. Фермер бородууксуйатын улахан маркетлейһа «Фермерство. Төрөөбүт төрүт», «агротуризм өҥөтө сайдарыгар туһуламмыт. Куорат таһыгар» онлайн- платформа тыа сиригэр хамсаабат баайы- дуолу атыылаһан үөрэх өҥөтүн уонна АПК- ҕа специалистары сүүмэрдиир инструменнары уонна «мин Агро- ҕа» тутарга.
Керамика
Керамика (κέραμος — туой) диэн ититэн оҥоруллар материал. Керамика химия тутулунан инорганик сэк буолар. Керамика төрүкү туойтан оҥоһуллара. Урут керамиканан иһит уонна кирпииччэ оҥорооччулар. 20 үйэттэн саҕалаан атын материаллары кытта булкаастаах керамиканы оҥорор буолбуттара. Аныгы керамика материаллара тутуу, индустрия, медицина, билим эйгэлэригэр киэҥник туттуллаллар. Керамика биллэр холобурдара - фарфор, фаянс, шамот, майолика, туой оҥоһуктар.
Озберк Бурджу
Бурджý Озбéрк (Burcu Özberk; 1989 сыллаахха ахсынньы 12 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция өрөспүүбүлүкэтэ, Эскишехир куорат) — турок норуотун биллэр көстөр артыыһа.
Биографията
Бурджу Озберк 1989 сыллаахха ахсынньы 12 күнүгэр  Турция Эскишеһир куоратыгар төрөөбүт. Кини бииргэ төрөөбүт эдьиийдээх. Хаджиттепе университетыгар тыйаатыр салаатын бүтэрбитэ. Билигин Стамбул куоракка олорор.
Карьерата
Бурджу Озберк Эрдал Бешикчиолу салайааччылаазх Татбикат тыйаатырга оонньуур. Кини маннык туруорууларга кыттыбыта: «Сказка Войцеха», «Дурацкая Любовь» уо д а. Киинэҕэ аан бастаан "Великолепный век" киинэ сэрийээлигэр Хуриджихан Султан, Паргалы Ибрагим паши уонна Хатидже Султан кыыстарын улахан эрдэҕинээҕитин оонньоон сүрэхтэммитэ. 2015 сылтан 2016 сыллаахха диэри Бурджу Назлы оруолугар «Дочери Гюнеш» диэн сэрийээлгэ уһуллубута. Ол бырайыак түмүктэммитин кэннэ, 2016 сыллаахха Бурджу «Замечательный зять» диэн ааттаах тэлэбиисэр сэрийээлигэр Мелике оруолугар тиксибитэ. 2017 сыллаахха Бурджу "Непокорный Каратай" диэн толору метрдаах киинэҕэ сүрүн дьахтар оруолун оонньообута. Ону таһынан эмиэ 2017 сыллаахха кини «Миндальные Сладости» сэрийээлгэ Айше оруолун толорубат. Эмиэ ити сыл күһүнүгэр кини «Семья Аслан» диэн хас даҕаны сиэрийэлээх киинэҕэ ылсыбыта. 2019 муус устарыгар «Любовь напоказ» диэн саҥа сэрийээлгэ оонньоон саҕалаабыта. Онно кинини кытта Чаглар Эртугрул диэн эмиэ биллиилээх киинэ артыыһа уһуллубута.
Тус олоҕо
2017 сыллаахтан Бурджу Альперен Дуймаз диэн артыыһы кытта көрсөн, доҕордоһон барбыта, арамааннаабыттара. Ол гынан баран эдэрдэр биир сылынан тапсыбакка арахсыбыттара. 2019 сыллаахха саас кыыс Фенербахче диэн волейбол кулуубун хамаандатын хапытаана Улаш Киягы кытта көсрүбүтэ.
Сигэлэр
https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA,_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B6%D1%83&stable=0#%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F
Валюта уонна харчы
Валюта уонна харчы — дьинэр араас-араас өйдөбүллэр.
Харчы оннугар, сорох быhыыга-майгыга, атын мал-сал туттуллуон сөп. Холобура, сэрии сылларыгар кэккэ сирдэргэ харчы оннугар табах туттуллубута биллэр. Россия5а гиперинфляция кэмигэр, о.э, 90-с сылларга сахар, табах, водка харчы оруолун оонньообуттарын билэбит.
Валюта диэн тыл киэн туттууга 20-с үйэ иккис анарыгар киирбитэ уонна үксүн туттулар харчы бэлиэлэригэр уонна счетка баар харчыга сыhыаннаан туттуллар. Холобура, Былыргы Рим денарийа валюта быыhаарыытыгар сөп түбэhэр эрээри, оонук ааттаммыта суох. Ол оннугар "манньыат", "харчы биирдэмэ" диэн өйдөбүллэр туhаныллаллар.
Рона Алие
Алие Рона (төрөөбүт араспаанньата Диллигиль, 1921 сыллаахха төрөөбүтэ, Сирия  — 1996 сыллаахха атырдьах ыйын 29 күнүгэр өлбүтэ) — турок норуотун биллиилээх артыыһа. Киинэҕэ уһуллара уонна тыйаатырга оонньуура.
Биографията
Алие Рона Сирияҕа Даръа диэн дьоҕус куоракка Рамиз бей диэн тимир суолун үлэһитэ уонна Сервиназ ханым диэн дьиэ хаһаайкатын дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтэ. Алие Рона Авни Диллигиль диэн бииргэ төрөөбүт бырааттаах этэ. Кини кэлин эмиэ биллиилээх артыыс буола үүммүтэ. Аҕата тимир суолга үлэлиир буолан, сотору сотору үлэлиир сирин уларыта сылдьара. Ол түмүгэр, кэлин тиһэҕэр ыаллар Стамбул куоракка көһөн кэлэн олохсуйбуттара. Алие Рона Бейоглу куоракка баар кыргыттар киэһээҥҥи оскуолаларын туйгуннук үөрэнэн бүтэрбитэ.
Кини 1930 -с сыллар саҕаланыыларыттан саҕалаан Кадыкея тыйаатырыгар артыыс быһыытынан үлэлээбитэ. Тыйаатырга дьоҕус уонна тэттик оруолларга оонньуура. Онно үлэлии сылдьан кэлин эрэ буолбут Зихни Рону көрсүбүтэ.
Киинэҕэ аан бастаан 1947 сыллаахха уһуллубута. Алие сүрүннээн иккис былаан оруолларын оонньуура. Кини амплуата куһаҕан дьахтар, куһаҕан ийэ этэ. Холобур, ол дьахтар оҕолорун буруйу оҥороно үөрэтэрэ уонна күһэйэрэ.
Алие барыта холбоон 204 киинэҕэ уһуллубута. Үс төгүл «Золотой апельсин» бириэмийэ лауреата буолбута.
Кини 1996 сыллаахха атырдьах ыйын 27 күнүгэр Стамбул Пендик оройуонугар олорон өлбүтэ. Караджаахмет кылабыыһатыгар көмүллүбүтэ.
Сигэлэр
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0,_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%B5
Теплоухов-Тимофеев Иннокентий Гурьевич
Олоҕун олуктара
'''И.Г. Тимофеев-Теплоухов''' (1869–1963) Боотуруускай улууһугар Хайахсыт нэһилиэгэр Улуйбут диэн сиргэ төрөөбүт. Аҕата Гурий Тимофеевич Теплоухов Бодойбоҕо кыһыл көмүһү хостуур бириискэ үлэлээбит, ийэтэ Мария Платоновна атыыһыттарга этсэрээпэлээбит. Күтүөтэ Тэкэллэ Миитэрэй икки сүүстэн тахса олоҥхону олоҥхолуура. Иннокентий Гурьевич киниттэн уонна абаҕата Дмитрий Тимофеевич Теплоуховтан-Ырыа Мииккэттэн үөрэнэн 40-ча олоҥхону толороро.
Сиэмэн
Сиэмэн диэн тутууга туттуллар хойуннарар кытаатыннарар сэк. Сиэмэн иһилигэ - бытарыйбыт клинкер уонна гиипсэ. Клинкер диэн оппуос уонна туой ититиллибит булкааһа. Сиэмэҥҥэ араас кэлимнээх ууну, кумаҕы, хайыры, минерал эбииликтэри эбэн бетону уонна таастыйары оҥорон таhаараллар. Сиэмэн ордук тарҕаммыт көрүҥэ Портленд сиэмэнэ (Portland cement) буолар.