cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
१०१६
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०२२
१०२२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०२९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०२७
१०२७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०३४
१०३४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०३३
१०३३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०३१
बाह्य-सूत्राणि
१०३१ १०३१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०३८
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०४१
बाह्य-सूत्राणि
१०४१ १०४१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०४४
बाह्य-सूत्राणि
१०४४ १०४४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०४३
बाह्य-सूत्राणि
१०४३ १०४३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०५०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०४८
बाह्य-सूत्राणि
१०४८ १०४८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०५५
१०५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०६२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०७०
१०७० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
भारतीयसंसत्
इतिहासः
पञ्चायतनप्रणाल्यां पञ्चानां चयनार्थं निर्वाचनं भवति स्म। न्याय-व्यवस्थापन-नियमनादिक्षेत्रेभ्यः निर्णयं कर्तुं तेषां पार्श्वे अधिकाराः भवन्ति स्म। पञ्चायतनस्य सदस्यानां मन्त्रिपरिषदि बहुमानं भवति स्म। पञ्चायतनानि एव भूमिविभाजनं, करस्वीकरणं, न्यायदानं च कुर्वन्ति स्म। कुत्रचित् पञ्चायतनानां लघुसमूहस्योपरि बृहत्पञ्चायतनं कार्यरतं भवति स्म, येन लघुपञ्चायतनानां कार्येषु नियमनं भवति स्म। आदिकालात् चलन्ती एषा प्रणाली भारतगणराज्ये अद्यापि चलन्ती अस्ति। विश्वस्य सर्वाः संसदः एतस्याः परम्परायाः एव अनुसरणं कुर्वन्त्यः सन्ति।
सदनयोः प्रतिनिधित्वम्
समित्या लोकसभायाः सदस्यानाम् अधिकतमसङ्ख्या ५०० निर्धारिता आसीत्। परन्तु १९५६ तमे वर्षे भारतगणराज्यस्य राज्यानां पुनर्रचनानन्तरं लोकसभासदस्यानाम् अधिकतमसङ्ख्या वर्धयित्वा ५२० अभवत्। लोकसभायाः एकः सदस्यः पञ्चलक्षात् सार्धसप्तलक्षजनानां प्रतिनिधित्वं करोति। पञ्चशतं (५००) सदस्याः राज्यानां, विंशतिः (२०) सदस्याः च केन्द्रशासितप्रदेशानां प्रतिनिधित्वं करिष्यन्ति इति निर्णयः अभवत् ।
संसदः समिती
संसदः सदनद्वयोः संयुक्तसमितयः अपि भवन्ति, याः वित्तीयसमित्यवित्तीयसमितयोः अन्तर्भवन्ति। संयुक्तसमितीनां रचना विधेयकस्य विषये संशोधनार्थं, चर्चार्थं च भवति।
संसदीयः सङ्कल्पः (Parliamentary Resolutions)
विधानमण्डलेषु प्रस्थापितैः प्रश्नैः जनसमान्यानाम् आवश्यकताः सर्वेषां सम्मुखम् आगच्छन्ति। अनेन शासनपक्षः जागरूकतया कार्यं कर्तुं प्रभवति। अनेन विधेयकेषु, नीतिषु च परिवर्तनम् अपि भवितुम् अर्हति। परन्तु सङ्कल्पस्य स्वीकारः सर्वकारेण करणीयः इति अनिवार्यं न भवति। सङ्कल्पस्य गम्भीरतां, जनहितं च अनुलक्ष्य सङ्कल्पस्य स्वीकारास्वीकारं करोति। को ऽ पि मन्त्री यदि सङ्कल्पं कर्तुम् इच्छति, तर्हि पूर्वसूचनायाः आवश्यकता न भवति। परन्तु यदि मन्त्रिणं विहाय अन्यः को ऽ पि सदस्य सङ्कल्पं कर्तुम् इच्छति, तर्हि तेन पञ्चदशदिनात् प्राक् सभाध्यक्षाय लिखितस्वरूपेण सूचना दातव्यः इति नियमः। तयो सूचनया सह सङ्कपस्य एकं पत्रम् अपि योजनीयम्। सङ्कल्पस्य विषये वक्तुम् इच्छुकः सदस्यः पञ्चदशनिमेषाणां समयं प्राप्नोति। यदि सङ्कल्पविषये चर्चा आवश्यकी, तर्हि चर्चा भवितुम् अर्हति। संसदि ये सङ्क्लपाः सिद्धाः भवन्ति, तेषाम् एका प्रतिकृतिः सम्बन्धितमन्त्रिणा पार्श्वे अपि भवति ।
संसदः संयुक्ताधिवेशनम्
संसदः उभयोः सदनयोः संयुक्ताधिवेशनम् एव संसदः संयुक्ताधिवेशनत्वेन प्रसिद्धम् अस्ति। सामान्यतः संयुक्ताधिवेशनस्य आह्वानं राष्ट्रपतिः करोति। सः निम्नस्थित्यानुगुणं संयुक्ताधिवेशनम् आह्वयति –
१०७५
१०७५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
राज्यसभा
राज्यसभायाः विशेषाधिकारः
राज्यसभायाः २/३ सदस्याः यदि कस्याश्चित् सेवयाः विषये अखिलभारतीयस्तरे कार्यान्वयाय योग्यं घोषयति, तर्हि संसद् तेषां कार्यान्वयस्य अधिकारं प्राप्नोति ।
सभापतिः
भारतगणराज्यस्य उपराष्ट्रपतिः राज्यसभायाः सभापतित्वेन दायित्वं वहति । उपराष्ट्रपतिः एव राज्यसभायाम् अनुशासनं स्थापयितुं, चर्चायाः विषयं चेतुम् उत्तरदायी भवति । सभापतिः नूतनसदस्यैः राज्यसभायाः सदस्यत्वेन शपथं कारयति । उपराष्ट्रपतिः यदा राष्ट्रपतेः अनुपस्थितौ राष्ट्रपतित्वेन कार्यं करोति, तदा उपसभापतिः राज्यसभायाः कार्यं पश्यति । सभापतिः यदि त्यागपत्रं दातुम् इच्छति, तर्हि सः राष्ट्रपतये त्यागपत्रं ददाति ।
१०९८
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११००
बाह्य-सूत्राणि
११०० ११०० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०५
बाह्य-सूत्राणि
११०५ ११०५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११११
११११ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०९७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११४
बाह्य-सूत्राणि
१११४ १११४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२७
बाह्य-सूत्राणि
११२७ ११२७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२५
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२९
११२९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३५
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३७
११३७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
११३३
बाह्य-सूत्राणि
११३३ ११३३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
काम्यानां कर्मणां न्यासं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य द्वितीयः(२) श्लोकः ।
संन्यासस्य महाबाहो...
श्लोकः
अर्जुन उवाच -
फलानि
वर्गः:फलानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रसुवामण्डलम्
रसुवामण्डलम् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
वितानम्छन्दः
उदाहरणम्
हलमुखीछन्दः
र न स।
यति: त्रिभि: षड्भि:च।
अङ्गिकाभाषा
अङ्गिका (अङ्गा, अङ्गिकर अथवा छिका-छिकी इति अपि ज्ञायते) पूर्वहिन्द-आर्यभाषा अस्ति, या भारतस्य बिहार-झारखण्ड-राज्ययोः केषुचित् भागेषु, नेपालदेशस्य केषुचित् भागेषु अपि भाष्यते ।
झारखण्डराज्ये अङ्गिकाभाषायाः ​​सहायकस्य आधिकारिकपदवी अस्ति ।
निम्बूकरसः
फलरसस्य निर्माणम्
अस्य निम्बूकफलरसस्य निर्माणम् अपि अत्यन्तं सुलभम् । प्रथमम् निम्बूकफलं प्रक्षाल्य यथा खण्डद्वयं स्यात् तथा कर्तनीयम् । अनन्तरं तस्य रसः निष्पीडनीयः । तस्मिन् रसे पर्याप्तमात्रेण जलं शर्करां च संस्थाप्य सम्यक् योजनीयम् । अपेक्षितं चेत् तत्र एलायाः मरीचस्य च चूर्णम् अपि योजयितुं शक्यते । कुत्रचित् शर्करायाः स्थाने लवणं योजयित्वा अपि पिबन्ति । कुत्रचित् निम्बूकस्य रसं निष्पीड्य तथैव संरक्षितम् अपि प्राप्यते । तदवसरे साक्षात् तं रसं जले संस्थाप्य शर्करा योजनीया तावदेव ।
लमजुङमण्डलम्
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अभिरक्षा
यः पदार्थः रक्षणं ददाति सः गारण्टरः, बीमासंस्था, रक्षणपरिवहनकर्ता, वित्तदाता वा इति ज्ञायते । यः व्यक्तिः वा तत्त्वं वा बीमाक्रयणं करोति सः नीतिधारकः इति ज्ञायते, यदा तु अनुबन्धस्य अन्तर्गतं आच्छादितः व्यक्तिः वा पदार्थः वा सुरक्षितः इति उच्यते बीमाविनिमये नीतिधारकः आच्छादितघातस्य सन्दर्भे सुरक्षितं प्रतिदातुं गारण्टरस्य गारण्टीं प्रतिदानरूपेण सुरक्षाजालप्रदात्रे (किस्तं) किस्तरूपेण सुनिश्चितं, ज्ञातं, सामान्यतया च अल्पं दुर्भाग्यं भवितुं अपेक्षमाणः अन्तर्भवति दुर्भाग्यं मौद्रिकं भवेत् तथापि मौद्रिकपदेषु न्यूनीकर्तुं शक्यते। अपि च, अधिकांशतः किमपि अन्तर्भवति यस्मिन् सुरक्षितस्य स्वामित्वेन, स्वामित्वेन, पूर्वसम्बन्धेन वा निर्धारितं बीमायोग्यं व्याजं भवति|
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:समाजशास्त्रम्
पणवनामछन्दः
उदाहरणम्-
दिगम्बरः सम्प्रदायः
दिगम्बरसम्प्रदायस्य वैशिष्ट्यम्
चतुर्गतिषु मनुष्यगतौ एव मोक्षः प्राप्यते । मुनिदीक्षया विना मोक्षः न प्राप्यते । केवलः पुरूषः एव सम्पूर्णदीक्षा स्वीकर्तुं शक्नोति । जैनधर्मस्य तत्वज्ञानस्य गहनाध्ययनार्थं जयपुर-नगरे टोडरमल् स्मारक ट्रस्ट इत्यनया संस्थया पञ्चवर्षीयः डीग्री-अभ्यासः प्रचलति । अनेन अभ्यासेन जैनसिद्धान्तानां ज्ञानं प्राप्तुं शक्यते । अनया संस्थया बहवः विद्वांसः भवन्ति । दिगम्बरविद्वांसः देशे विदेशे च जैनधर्मोपरि प्रवचनं कुर्वन्ति । लौकिकमार्गं त्यक्त्वा लोकोत्तरमार्गं प्रति प्रेषणाय दिगम्बरमुनयः प्रयासाः कुर्वन्ति ।
भावनगरविश्वविद्यालयः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य विश्वविद्यालयाः वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
आनन्दमयाधिकरणचन्द्रिकावैशिष्ट्यम्
शब्दश्चतुर्विधाः
श्रुत्यादितो लोकतो वापीतरेषु प्रसिध्दता । बलवत्श्रुतिलिङ्गाद्यैः अन्येष्वेव प्रसिध्दता ॥ यद्वा - येषां प्रसिध्दिरन्यत्र केवलैव विरोधिनी। समन्वयस्य उभयत्र प्रसिध्दास्ते हि कीर्तिताः ॥ येषां ब्रह्मण्यप्रसिध्दिः प्रसिध्दिश्चान्यवस्तुषु । विरोधिन्यौ हि तेऽन्यत्र प्रसिध्दाः कथिता इह ॥ येषामुक्तद्वयं ब्रह्मपरत्वस्यात्यशक्यता । इति तिस्रो विरोधिन्यः तेऽन्यत्रैव प्रसिध्दकाः ॥ इति । आनन्दमयः अभ्यासात् इत्यत्र अभ्यासशब्देन ब्रह्मशब्दाभ्यासो विवक्षित इति भाष्यटीकयोः स्फुटोऽर्थः । आनन्दमविज्ञानमयौ विहाय अन्यत्र ब्रह्मशब्दाभ्यासाभावेन कथं ब्रह्मशब्दाभ्यासात् इति हेतुः द्वैतनये सङ्गच्छत इति शङ्कात्र सहजैव । अत्र च अनेकधा समाधानं श्रीमद्य्असतीर्थश्रीमच्चरणैः चन्द्रिकायां निरुक्तम् ।
आरती
आरात्रिकः हिन्दुउपासनायाः एका विधिः आरात्रिकः अस्ति। एतस्यां विध्यां आराधकः प्रदीप्तं ज्योतं वा तस्य समं कश्चित् विशेषं द्रव्यं वा आराध्यदेवस्य पुरतः विधिपूर्वकः चक्राकारे भ्रामयति। दीपके घृतं वा तैलं वा कर्पूरं पूरयित्वा सः दीपकस्य ज्योतः प्रकटिकरोति। जनाःवैकल्परूपेण घृतस्य धूपस्य  सुगन्धितपदार्थानामपि  प्रयोगं कुर्वन्ति।   बहुशः एतस्मिन् समये भजनं कीर्तनं नृत्यमपि आयोजितम्। देवालयेषु आरात्रिकः प्रातःकाले सायंकाले एवं शयनकाले --रात्रिसमये मन्दिरस्य द्वारबन्धकाले भवति । प्राचीनकाले इयं विधिः विस्तृतरूपेण प्रचलितमं अभवत्। तमिलभाषायां अरात्रिकं दीप आराधनई नाम्नेन ख्यातः। सामान्यतया पूजान्तकाले आराध्यदेवस्य आरात्रिकः भवति। आरात्रिकस्य नानाविधानि सामग्रीः प्रयोजिताः। तेषु विशेषो अर्थः विद्यते ।न केवलं आरात्रिककार्यं अपितु आरात्रिककाले उपस्थितिमात्रं पुण्यप्रदम्- इति जनाः मन्यन्ते। कोडपि देवस्य आरात्रिककरणसमये त्रिवारं पुष्पार्पणं करणीयम्। तस्मिन् समये भेरीः पणवः आनकवादनमपि आवकार्यमस्ति। आरात्रिक कर्तारः मनांसि एतादृशं कल्पयेत्--यत् स पञ्चप्राणानां सहाय्येन आरात्रिकं कुर्वति। घृतस्य ज्योतिः जीवात्मनः प्रतिकः अस्ति। यदि भक्तः अन्तःकरणेन ईश्वरं आह्वयते तर्हि तं पञ्चारति इति ब्रूयते।आरात्रिकः एकस्मिन् दिने एकवारात् पञ्चवारः पर्यन्तं क्रियते ।तत् स्रर्वप्रकाराणां धार्मिकसमारोहेषु तथा उत्सवानां अन्ते क्रियते। एक पात्रात् शुद्धं घृतं गृहित्वा एकम संख्यया(3,5,7) ज्योतः रचयित्वा  पञ्चवारं आरात्रिकः क्रियते। प्रथमं दीपमालेन सह, द्वितीयं जलधृतं शंखेन सह, तृतीयं वारं स्वच्छवस्त्रेण सह, चतुर्थं आम्रपत्रेण सह वा पिप्पलपत्रेण सह, पञ्चमं वारं साष्टाङ्गेन सह अर्थात् शरीरस्य पञ्च अङ्गैःसह(मस्तिष्कः, ह्रदयः द्वौ स्कन्धौ, द्वो हस्तौ. द्वै जाह्लूःच) ।आरात्रिकः यथा पञ्चप्राणानां प्रतिको वर्तते तथा मनुष्यशरीरस्य पञ्चप्राणानां अपि प्रतिकःइति मन्यन्ते।
चित्रमीमांसा
अप्पय्यदीक्षितेन चित्रमीमांसा (Chitramimamsa) इति ग्रन्थः रचितः । अलङ्कारग्रन्थेषु एषः प्रौढः इति उच्यते । ग्रन्थादौ ध्वनिः निपूपिता । तदनन्तरं क्रमशः गुणीभूतव्यङ्ग्यः,काव्यचित्राणी, अर्थालङ्काराः प्रतिपादिताः ।
लक्षणरत्नावली
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मनोवैज्ञानिकपरीक्षणम्
परिभाषा (मनोवैज्ञानिक परीक्षा: अर्थ एवं प्रकृति)
घ) उपलब्धि परीक्षा
परिभाषा
2. अनास्तासी (1976) इत्यस्य अनुसारं "मनोवैज्ञानिकपरीक्षा मूलतः व्यवहारस्य एकस्य प्रतिरूपस्य वस्तुनिष्ठं मानकीकृतं च मापनं भवति।"(मनोवैज्ञानिकपरीक्षणम्)
मनोवैज्ञानिक परीक्षण : उद्देश्य
2. प्रस्तावना
4. तुलनां कुरुत
6. अनुसन्धानम्
द. व्यक्तित्व परीक्षा आदि। उदाहरणतया -
ख. तथैव यदि ज्ञातव्यं यत् कश्चन छात्रविशेषः गणितादिविषये प्रगतिम् करिष्यति वा न वा, तर्हि अस्मिन् विषये भविष्यवाणीं कर्तुं उपलब्धिपरीक्षाणां समर्थनं गृह्यते।
अतः वयं वक्तुं शक्नुमः यत् मनोवैज्ञानिकपरीक्षाणां न केवलं पूर्वतयारणे अपितु मार्गदर्शने (विशेषतः व्यावसायिकशैक्षिकमार्गदर्शने) अपि महत्त्वपूर्णं स्थानं वर्तते।
6. अनुसन्धानम् - मनोवैज्ञानिकपरीक्षाणां अन्यत् प्रमुखं उद्देश्यं मनोविज्ञानक्षेत्रे विविधसंशोधनकार्येषु सहायतां दातुं यथा भौतिकविज्ञाने अन्वेषणकार्यं यन्त्राणां माध्यमेन भवति, तथैव मनोविज्ञाने।परीक्षाणां उपयोगः भवति संशोधनार्थम् । अनुसन्धानार्थं आवश्यकानां दत्तांशस्य तुलनात्मकं अध्ययनं परीक्षणद्वारा भवति ।
अतः स्पष्टं भवति यत् मनोविज्ञानस्य वर्धमानस्य शोधक्षेत्रे मनोवैज्ञानिकपरीक्षाः साधनरूपेण, साधनरूपेण वा साधनरूपेण कार्यं कुर्वन्ति।
मनोवैज्ञानिक परीक्षणों के लक्षण
6. मितव्ययम्
वैधता
मनोवैज्ञानिकपरीक्षायाः वैधतायाः अनेकाः प्रकाराः सन्ति, येषां नामानि निम्नलिखितरूपेण सन्ति-
मानक
एकः। आयुः मानकः
मनोवैज्ञानिक परीक्षण की सीमाएँ
3. पूर्णसटीकतायाः अभावः - पूर्णवस्तुनिष्ठतायाः अभावे मनोवैज्ञानिकपरीक्षणे अपि पूर्णवास्तविकतायाः अभावः भवति।
सारांश
वर्गः:व्यावहारिकं मनोविज्ञानम्
राष्ट्रियसंस्कृतसंस्थानम्
उल्लेखाः
वर्गः:संस्कृतविश्वविद्यालयाः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
कूटगल्पर्वतः
कण्णानद्याः जलबन्धः
पर्वतमस्तके स्थित्वा पश्यति चेत् २०कि.मी.दूरे विद्यमानः कण्णजलबन्धः दृश्यते । परिसस्य पक्षिवीक्षा अपि अतिरमणीयः भवति ।
शासनम्
कूटगल् ग्रामस्य समीपे प्राचीनं किञ्चित् शिलाप्रशासनम् अस्ति । एतत् ग्रामात् १कि.मी. दूरे एरेहळ्ळिमार्गे अश्वत्थवृक्षस्य मूले तिष्ठति । एतस्य विषये ग्रामीणानाम् अभिप्रायभेदः अस्ति । केचन ग्रामजनाः वदन्ति यत् एतस्मिन् शिलाप्रशासने विद्यमानानि अक्षराणि यः पठति सः मरणं गमिष्यति इति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बालीयात्रा
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
पोताश्रयः
आन्त्रपो-पोताश्रयः
एतेषु पोताश्रयेषु विभिन्नदेशेभ्यः वस्तूनि निर्याताय क्रोडीक्रियते । एशिया-महाद्वीपे सिङ्गापुर्-महानगरम् आन्त्रपो-पोताश्रयः अस्ति । यूरोप्-महाद्वीपे रोटरडम् इति नामकः आन्त्रपो-पोताश्रयः स्थितः अस्ति ।
गङ्गालहरी
जगन्नाथेन ५ लहर्यः लिखिताः । तत्र गङ्गालहरी (Ganga Lahari) इति ग्रन्थः अन्यतमः । गङ्गायाः विषये वर्णनम् अस्ति अत्र ।
केशान्तसंस्कारः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वृक्षामलारसः
वृक्षामलाफलस्य रसः एव वृक्षामलाफलरसः । एतत् वृक्षामलाफलम् आङ्ग्लभाषायां Kokam Fruit इति उच्यते । अस्य रसः Kokam Juice इति उच्यते । वृक्षामलाफलरसः आरोग्यार्थम् अपि बहु उत्तमम् । अस्य फलरसस्य निर्माणं कृत्वा कूपीषु, करण्डकेषु वा पूरयित्वा संरक्ष्यते । तादृशः फलरसः बहुकालं यावत् न नश्यति । यदा आवश्यकं तदा गृहे एव निर्माय पातुम् अपि शक्यते । आपणेषु उपहारमन्दिरेषु चापि अस्य वृक्षामलाफलरसस्य विक्रयणं क्रियते । कुत्रचित् मार्गपार्श्वे अपि वृक्षामलाफलरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति अपि । भारते तु अयं वृक्षामलाफलरसः अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति ।
भैरवेश्वरशिखरम्
सुधाशिला सुलभतया जले विलीना भवति । अतः वृष्ट्या तस्याः मृदुभागः मन्दं मन्दं गच्छति ।  किन्तु सुधाशिलया सह मेग्निषियं द्रव्यं मिश्रितम् अस्ति इत्यतः केवलं मृदुभागः नश्यति न तु दृढभागः । याणे एतादृशः भागः एव बाणः इव तीक्ष्णां रचनां प्राप्तवान् अस्ति  ।
अमृतलहरी
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
निजामाबादमण्डलम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि
त्याज्यं दोषवदित्येके...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
03 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
नारनौल
वर्गः:हरियाणाराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:हरियाणाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
करुणालहरी
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हिन्दीमेखला
उपभाषासातत्यत्वेन हिन्दीभाषा
हिन्दी भारतस्य उत्तरसमभूमिसु सांस्कृतिकहिन्दीमेखलायाः ​​अन्तः निहितस्य हिन्द-आर्य-उपभाषासातत्यस्य भागः अस्ति । हिन्दी अस्मिन् व्यापकार्थे जातीयसङ्कल्पना न अपितु समाजशास्त्रीयावधारणा अस्ति ।
हिन्दी इत्यस्य परिभाषा भारतीयजनगणनायां प्रयुक्तासु एका अस्ति, तस्य परिणामेण चत्वारिंशत् प्रतिशताधिकाः भारतीयाः हिन्दीभाषिणः इति ज्ञापिताः सन्ति, यद्यपि हिन्दीक्षेत्रस्य उत्तरदातारः स्वभाषां हिन्दी इति वदन्ति वा हिन्द्याः स्वभाषायाः भेदं कर्तुं स्थानीयभाषायाः प्रयोगं कुर्वन्ति इति विषये भिन्नाः सन्ति । १९९१ तमे वर्षे जनगणनायां यथा परिभाषितम्, हिन्दीभाषायाः व्यापकः सङ्कीर्णः च भावः अस्ति । नाम "हिन्दी" इति एवं द्विविधम् । पृथक् भाषा इति परिचयात् पूर्वं मैथिली हिन्दी-उपभाषा इति परिचिता आसीत् । एतादृशाः बहवः भाषाः अद्यापि मान्यतायै सङ्घर्षं कुर्वन्ति ।
व्यापकः अर्थः मैथिली व्यतिरिक्त बिहारीभाषाः, सर्वाः राजस्थानीभाषाः, केन्दीयपहाडीभाषाः च सहिताः अनेकाः केन्द्रीय-पूर्व-मध्य-पूर्व-उत्तर-अञ्चलाःभाषाः व्याप्नोति । इदं क्षेत्रं पश्चिमदिशि पञ्जाबी-सिन्धीभाषायाः सीमां कृत्वा स्थापितम् अस्ति; दक्षिणे गुजराती, मराठी, ओडिया च; पूर्वे मैथिली-बाङ्गलाभाषाः; उत्तरे नेपाली, काश्मीरी, पाश्चात्यपहाडी, तिब्बतिकभाषाः च । अस्याः मेखलायाः एकस्याः भाषायाः विविधाः उपभाषाः न अपितु पृथक् भाषाः इति गणयितुं शक्यन्ते ।
रसगङ्गाधरः
जगन्नाथेन रसगङ्गाधरः (Rasagangadhara) इति ग्रन्थः लिखितः । रसगङ्गाधरस्य आननद्वयमेव लब्दं वर्तते । एतस्य समाप्तिः न अभूत् । प्रायः ५ आननानि आसन्  इति ऊहः क्रियते । प्रथमे आनने  काव्यस्य लक्षणं, काव्यस्य विधाः, काव्यहेतुः रसाः, भावाः इत्यादिविचाराः सन्ति । द्वितीये आनने ध्वनिवाच्यार्थनियामकाः, अभिधा-लक्षणनि, अलङ्काराः चर्चिताः ।
असफविलासः
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
निश्चयं शृणु मे तत्र...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य चतुर्थः(४) श्लोकः ।
अन्वयः
भरतसत्तम ! तत्र त्यागे मे निश्चयं शृणु, पुरुषव्याघ्र ! त्यागः हि त्रिविधः सम्प्रकीर्तितः ।
अर्थः
भरतश्रे अर्जुन ! तत्र त्यागे तावत् मम निर्धारणं शृणु । अर्जुन ! त्यागः त्रिविधः वर्णितः ।
धान्यम्
वर्गः:धान्यानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कलायोत्सवः
काव्येषु उल्लेखः
शतावधानिना रा गणेशवर्येण रचिते ऋतुकल्याणम् इति काव्ये कलायोत्सवस्य उल्लेखः कृतः दृश्यते । यथा -
द्रौपदी मुर्मू
सन्दर्भाः
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः वर्गः:१९५८ जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः
चित्रमीमांसाखण्डनम्
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
माङ्गस्य मूल्यलोचना तस्य निर्धारकाः च
माङ्गवक्राणां विविधता अर्थशास्त्रज्ञाः माङ्गवक्राणां लोचनानुसारं वर्गीकरणं कुर्वन्ति । यदा लोचः १ तः न्यूनः भवति तदा आग्रहः अलोचना इति मन्यते, यस्य अर्थः अस्ति यत् परिमाणं मूल्यात् आनुपातिकरूपेण न्यूनं गच्छति ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:व्यवसायः
दैलेखमण्डलम्
दैलेखमण्डलम् नेपालदेशस्य भेरी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
सायणः
भाष्यरचनायाः प्रेरणा
सायणाचार्यस्य वैदिकभाष्यनिर्माणप्रशंसायां विद्वांसः कुर्वन्ति। आचार्यसायणो विजयनगरसंस्थापकमहाराजबुक्कस्य महाराजहरिहरस्य चामात्यः सेनानीश्चासीत् । सायणो वैदिकसम्प्रदायस्य यथार्थतया वेत्ताऽसीत् ।
माधवीयनाम्नः रहस्यम्
सायणाचार्यस्य कतिपयेषु ग्रन्थेषु 'माधवीय'-शब्दस्य प्रयोगो दृश्यते। तद्यथा - सायणनिमिता ‘धातुवृत्तिः’ माधवीयाधातुवृत्तिरिति नाम्ना ख्याताऽस्ति । सायणविरचितम् ऋक्संहिताभाष्यमपि माधवीयम्, इति नाम्ना एव ख्यातमस्ति। इदं माधवीयं प्रयोगं दृष्ट्वा भ्रमः समुद्भवति। एतेषां ग्रन्थानामारम्भिकभागस्य अन्तिमांशस्य च परीक्षणेन ज्ञातो भवति यद् एतेषां ग्रन्थानां रचयिता असन्दिग्धरूपेण सायणाचार्य एवासीत् इति। माधवीयशब्दप्रयोगस्य कारणमपि स्पष्टमेवाऽस्ति । एतेषां ग्रन्थानां रचनायाः अादेशः तत्कालिकविजयनगराधीशेन बुक्कनरेशेन श्रीमाधवाचार्यार्य एव प्रदत्तः । माधवाचार्योणाऽस्मिन् कार्ये नियोजनार्थं स्वानुजस्य सायणाचार्यस्य तत्सन्मुखे प्रशस्ता प्रशंसा कृता । तेन प्रभावितेन भूत्वा बुक्कनरेशेन अस्य महत्त्वपूर्णकार्यस्य सम्पादनार्थं सायणाचार्यो नियुक्तः । अनेन प्रकारेण वेदभाष्यरचनायां माधवस्य प्रोत्साहनं नितान्तमावश्यकमासीत् । अत एव अग्रजस्य उपकारभारेण अवनतेन भूत्वा सायणेन एतेषा ग्रन्थानां माधवीयनामकरणं कृतमिति । अतः माधवीय-नाम्ना माधवस्य ग्रन्थकर्त्तृत्वेन न किमपि सम्बन्धः प्रतीयते । सायणेन स्वग्रन्थो वेदार्थप्रकाशनाम्नाऽभिहितः । एते ग्रन्थाः श्रद्धया तेन स्वगुरवे विद्यातीर्थाय समर्पिताः । यथा -
तैत्तिरीयसंहितायां भाष्यम्
तद्बाह्मणं व्याकरिष्ये सुखेनार्थविबुद्धये।'
ऋग्भाष्यम्
सायणेन स्वकीयवेदभाष्यस्य नाम वेदार्थप्रकाशं लिखितम्, तथा भाष्यमिदं विद्यातीर्थाय गुरवे समर्पितम् ।
पुमर्थांश्चतुरो देयात् विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥'
सामभाष्यम्
वंशाख्यं ब्राह्मणं विद्वान् सायणो व्याचिकीर्षति ॥"
यमुनावर्णनचम्पू
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
नियतस्य तु संन्यासः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य सप्तमः(७) श्लोकः ।
भारतस्य क्रान्तिकारिण्यः
“अहम् आश्रमे निवसितुम् इच्छामि” इति मेडलीन् स्लेड् यदा महात्मानम् अवदत्, तदा आश्रमे तस्याः आगमनस्य प्रथमे दिवसे एव महात्मा तां शौचालयस्वच्छतायाः कार्यम् अयच्छत् । भारतसेवायै दृढसङ्कल्पा मीरा निम्नभावं, घ्रृणाभावं विना अनुभूय स्वदायित्वम् अवहत् । तया बहूनि कार्याणि साधितानि भारताय । स्वतन्त्रतान्दोलन-समये तस्याः योगदानं यथा आसीत्, स्वातन्त्र्यानन्तरम् अपि तथैवासीत् । महात्मनः विचारैः प्रभाविता सा अहिंसामार्गेण भारतस्वतन्त्रतायै बहूनाम् आन्दोलनां नेतृत्वम् अवहत् । स्वतन्त्रतानन्तरं समाजसेवा, स्त्रीसशक्तिकरणं, स्त्रीशिक्षा द्वारा तया निस्वार्थतया देशस्य सेवा कृता । परन्तु भारतस्वतन्त्रतानन्तरं देशजनैः तस्याः विषये किमपि न चिन्तितम् । स्वतन्त्रतानन्तरम् मीरा न कमपि उक्त्वा भारतत्यागम् अकरोत् । सा किमर्थं देशं त्यक्त्वा अगच्छत् ? इत्यस्य कारणं ज्ञातुम् अपि न केनापि प्रयासः कृतः । एतादृशाः घटनाः एव भारतीयानां कृतघ्नताभावं प्रदर्शयन्ति ।
यमुनानगरम्
हरियाणाराज्यस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति यमुनानगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति यमुनानगरम्।
वर्गः:हरियाणाराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:हरियाणाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वेदान्ते स्वप्नः
मायामात्रं तु
तदुक्तं श्रीभाष्यवार्तिके-
सिध्दान्तः
स्वप्ने ऎषमदेहच्छेददर्शनं तु तदीयदुरालोचनया वा ‘त्वदीयं शिरच्छिन्नं भवतु’ इति कस्यचिद्वचनश्रवणाजनितसंस्कारेण वैति न दोषः । तदुक्तं- ‘अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ’ इति । ईश्वरप्रज्ञाविनिर्मितत्वादेव क्वचिदिदं मायामयमुच्यते अनेन परमात्मना ऋतमवगतमिति अनृतमुच्यते । आपाततः प्रतीत एव न वाक्यार्थ इति विपश्चितां विदितमेवेति इहापि निरवकाशप्रमाणानुरोधेन विश्वसत्यत्वं न निराकृतमिति समेषामागमानां तत्रैव तात्पर्यमनुसन्धेयम् । तदुक्तं भगवत्पादाचार्यैः – ‘अनित्यत्वविकारित्वपारतन्त्र्यादिरुपतः । स्वप्नादिसाम्यं जगतो न तु बोधनिवर्त्यता ॥ सर्वज्ञस्य यतो विष्णोः सर्वदैतत् प्रतीयते । बोधाऽसहं ततो नैतत् किन्त्वाज्ञावशमस्य हि’ ॥ इति परमोपनिषदि । ‘प्रज्ञाविनिर्मितं यस्मादतो मायामयं जगत् । अनेनानुगतं यस्मादनृतं तेन कथ्यते ॥ बोधाऽनिवर्त्यमपि तु नित्यमेव प्रवाहतः । अ हत्युक्तः परो देवस्तेन सत्यमिदं जगत् ॥ तदधीनस्वरुपत्वादसत्यं तेन कथ्यते । तदधीनस्वरुपत्वादसत्यं तेन कथ्यते । सत्यस्य सत्यः स विभुरिन्द्रचापस्य सूर्यवत्’ ॥ इति च । ‘तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम्’ । इति च । महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहनीति च । प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छानन्त कथ्यते ॥ प्रकृतिः प्रकृष्टकरणाद् वासना वासयेद् यतः । अ इत्युक्तो हरिस्तस्य विद्याऽविद्येति संज्ञिता ॥ मायेत्युक्त्वा प्रकृष्टत्वात् प्रकृष्टं हि मयाभिधम् । विष्णोः प्रज्ञप्तिरेवैका शाब्दैरेतैरुदीर्यते । प्रज्ञप्तिरुपो हि हरिः सा च स्वानन्दलक्षणा ॥ इति च ।
डोटीमण्डलम्
डोटीमण्डलम् नेपालदेशस्य सेती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
उत्तरायणम्
१. सूर्यसिद्धान्ते-
कर्कादेस्तु तथैवस्यात् षण्ण्मासाः दक्षिणायनम् ॥
३. महाभारते-
श्रीमहाभारते कुरुकुलपितामहस्य भीष्मस्य निर्याणसन्दर्भे अस्य उत्तरायणस्य महन्महत्त्वम् अस्ति । पित्रा शान्तनुना इच्छामरणस्य वरं प्राप्य देवव्रतः (भीष्मः) कुरुवंशस्य स्थिरभविश्यं निर्माणाययैव स्वजीवितम् अर्पयामास । कुरुक्षेत्रमहायुद्धे अर्जुनेन शरशय्यायां बद्धः सन् भीष्मः पाण्डवानां विजयं दृष्ट्वापि स्वप्राणान् न त्यजति । तत्र कारणं काल एव । उत्तरायणे मरणं श्रेयस्करः इति उत्तरायणं यदा आरभते तदा स्वप्राणान् त्यजामि इति विनिश्चित्य तदनुसारेण उत्तरायणस्य पर्वकाले सुमुहूर्ते महामहिमभीष्मः दिवं गच्छति ।
महुडी
कोत्यार्क-मन्दिरम्
महुडी-ग्रामस्य समीपं कोत्यार्कमन्दिरम् अस्ति । इदं मन्दिरं महुडी-ग्रामत् ७०० मी. दूरं स्थितमस्ति । तस्मिन् मन्दिरे कलात्मकमूर्तिकलानां स्थापत्यं प्राचीनतमं वर्तते । तस्मिन् मन्दिरे भगवतः शान्तिनाथस्य मूर्तिः प्रतिष्ठिता अस्ति । सा मूर्तिः १३० से. मी. उन्नता अस्ति । पञ्चधातूभिः निर्मिता इयं मूर्तिः । तस्यां मूर्तौ भगवान् शान्तिनाथः पद्मासनावस्थायाम् उपविशन् अस्ति । मूर्तौ भगवतः नेत्रे रेडियम्-पदार्थेन निर्मिते स्तः । इयं मूर्तिः अत्यद्भूता अस्ति । इयं मूर्तिः केशरियाजी इति नाम्ना अपि ज्ञायते । अस्य मन्दिरस्य समीपम् एकस्मिन् पर्वते भगवतः अजितनाथस्य अपि एकं मन्दिरं स्थितमस्ति । १६० से. मी. उन्नता भगवतः अजितनाथस्य इयं मूर्तिः । कायोत्सर्गमुद्रायां भगवान् अजितनाथः उपविशन् अस्ति । इयं मूर्तिः श्वेतवर्णीया वर्तते । अनेन प्रकारेण बुद्धिसागरसुरीश्वरजी इत्यनेन भगवतः पूजा् अकारि ।
भूमार्गः
अहमदाबाद-महानगरं भूमार्गेण महुडी-ग्रामेण सह संयोजितम् अस्ति । महुडी-ग्रामस्य समीपस्थं बसस्थानकं गान्धीनगरे स्थितम् अस्ति । ततः सरलतया महुडी-ग्रामं प्राप्तुं शक्यते ।
दुःखमित्येव यत्कर्म...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
08 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
दशकुमारचरितम्
स्थिति-कालः
वर्गः:संस्कृतकाव्यानि वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
४४तमी ओलिम्पियाड्-चतुरङ्गप्रतियोगिता
भाज्दलाः
अस्मिन् आयोजने १८६ राष्ट्रियसङ्घस्य प्रतिनिधित्वेन योगं १८८ दलाः प्रतिस्पर्धिताः सन्ति, येन नूतनः अभिलेखः स्थापितः । भारतम् आयोजकदेशत्वेन त्रीणि दलानि धारयति । महिलाप्रतियोगितायां १६२ दलानाम् अभिलेखः अस्ति, ये १६० सङ्घानां प्रतिनिधित्वं कुर्वन्ति ।
पञ्चभूतानि
पञ्चभूतानि
एतानि पञ्चभूतानि विश्वे मूलवस्तूनि भवन्ति। विश्वे तथा देहेच समप्रमाणे पञ्चभूतानि भवन्ति। पञ्चभूतानां विश्वे देहे च यदा समप्रमाणेन व्यत्यासो जायते तदा प्राकृतिकदोषाः सम्भवन्ति । एवं देहे रोगादीनाम् अभिव्यक्तिश्च भवंति । भारतीयानां सम्प्रदाये पञ्चभूतानाम् अपि एकैकदेवता विशेषः निर्दिष्टः अस्ति।
कार्यमित्येव यत्कर्म...
अर्थः
हे अर्जुन ! अहं करोमीति कर्तृत्वाभिनिवेशं विना, फलापेक्षां च विना मया इदम् अवश्यं कर्तव्यम् इति बुद्ध्या यः कर्म करोति तत्र यः कर्तृत्वाभिनिवेशस्य तथा फलस्य त्यागः सः सात्त्विकः त्यागः इत्युच्यते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
09 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
गूलूरुयात्रा
गूलूरुयात्रा (लोकभाषया गूळूरुजात्रा, गूळूरुजात्रे च) इति कर्णाटक-राज्यस्य तुमकूरु-जनपदस्य, गूळूरु इति ग्रामे कार्तिकमासे सम्भूयमानः प्रसिद्धः वार्षिकः कश्चित् ग्रामयात्रोत्सवः । महागणपतेः आराधनाय एषा यात्रा दिनद्वयं प्रचलति । आजनपदं विविधेभ्यः ग्रामेभ्यः अन्य-जनपदेभ्यः च प्रेक्षकाः भक्ताः च उत्सवे यात्रायां च भागं वहन्ति । अत्यन्तं बृहती महागणपतेः मृण्मयी मूर्तिः इति प्रसिद्धम् । यात्रायाः अन्ते सायङ्काले ग्रामसरोवरे मूर्तेः विसृजनावसरे अग्निचूर्णैः पूरिताः अग्निवृक्षाः, अग्निमाला इत्यादीनि विस्फोटकानि विसृज्य अद्भुतं वातावरणं निर्मान्ति ।
आचरणम्
गूळुरु-ग्रामः कर्णाटकराज्यस्य तुमकूरु-महानगरात् समीपस्थः, तस्य गणेशमन्दिरस्य गणेशोत्सवस्य कारणात् प्रसिद्धः । भृगुमहर्षिणा एतस्य उत्सवस्य प्रारम्भम् अकरोत् इति ऐतिह्यम् । ग्रामे तस्मिन् विजयनगरस्थस्य कर्णाटराज्यस्य कालात् एव एषा यात्रा आचर्यते स्म इति कथ्यते ।
पूजा
बलिप्रतिपत् दिने महागणपतेः प्राणप्रतिष्ठापनम् । तां विधिं नेत्रधारणं कथ्यते । पश्चात् आमासं नित्यपूजनम् अनुतिष्ठन्ति । अस्मिन् समये परितः ग्रामस्थाः देवतादर्शनाय अर्चनाय च आगच्छन्ति । ग्रमस्थैः गणेशमन्दिरस्य अर्चकैः एव पूजा ।
अछाममण्डलम्
अछाममण्डलम् नेपालदेशस्य सेती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य दशमः(१०) श्लोकः ।
भार्या
‘वरुण्यं वा एतत् स्त्री करोति यदन्यस्य सती अन्येन चरति । वरुण्यः =पापः । वरुणो वा एतं गृह्णाति यः पाप्मना गृहीतो भवति'।
कञ्चनपुरमण्डलम्
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रंजीतसिंहजी
रंजीतसिंहजी ।
कुमार श्री रंजीतसिंहजी विभाजी जडेजा, लोकप्रिय रूप से के. रञ्जित्सिन्हजी अथवा रणजी, एकः भारतीयः टेस्ट् क्रिकेट्-क्रीडकः आसीत् यः आङ्ग्ल-टेस्ट्-क्रिकेट्-दलस्य प्रतिनिधित्वं करोति स्म । सर्वकालिकस्य उत्तमबल्लेबाजानां मध्ये एकः इति गण्यते सः महतीं संख्यां धावनं कर्तुं समर्थः अभवत् तथा च क्रिकेट्-क्रीडायां केचन अद्वितीयाः आघाताः अपि प्रविष्टवान् । भारतीयघरेलुक्रिकेट्-क्रीडायाः प्रसिद्धतमा महत्त्वपूर्णा च स्पर्धा तस्य नाम रंजी-ट्रॉफी इति नामाङ्किता अस्ति । पटियालानगरस्य महाराजभूपिन्दरसिंहः १९३५ तमे वर्षे अस्य स्पर्धायाः आरम्भं कृतवान् ।
१९०७ तमे वर्षे मार्चमासे रञ्जित्सिन्हजी नवनगरस्य महाराजजमसाहेबः इति घोषितः, स्वप्रजानां मध्ये दयालुः शासकः च सिद्धः अभवत् । सः राष्ट्रसङ्घस्य भारत स्य प्रतिनिधित्वं अपि कृतवान्, आधिकारिकतया च कर्णेल एच्.एच्.श्री सर रंजितसिंहजी विभाजी, नवनगरस्य जामसाहबः इति उच्यते स्म । क्रिकेट्-विशेषज्ञः नेविल् कार्डस् इत्यनेन क्रिकेट्-क्रीडायाः ‘Midsummer Night’s Dream’ इति उल्लेखः कृतः । भारतस्य घरेलुलीगः इति रञ्जी-ट्रॉफी १९३४ तमे वर्षे तस्य नामकरणं कृतम् ।
१९३३ तमे वर्षे एप्रिल-मासस्य द्वितीये दिनाङ्के भारतस्य जामनगर-प्रासादे रञ्जित्सिन्हजी-महोदयस्य मृत्युः अभवत् । सः आजीवनं अविवाहितः एव स्थितवान् ।
न हि देहभृता शक्यं...
अन्वयः
देहभृता अशेषतः कर्माणि त्यक्तुं नहि शक्यम् । यः तु कर्मफलत्यागी सः त्यागी इति अभिधीयते ।
अम्बुबाची-उत्सवः
अम्बुबाची-उत्सवस्य नियमाः
अम्बुबाची-उत्सवस्य आरम्भदिवसमादाय दिनत्रयं कामाख्यामन्दिरस्य द्वारं पिहितं भवति। कालेऽस्मिन् कथञ्चिदपि माङ्गलिकं कार्यं नानुष्ठीयते। चतुर्थदिवसेभ्यः माङ्गलिककार्ये न कापि बाधा भवति। अम्बुबाची-उत्सवसमये हल-चालनम्, गृहप्रवेशः, विवाहः इत्यादि शुभकार्यं निषिद्ध्यते।किञ्च, अस्मिन्नवसरे मठ-मन्दिरादीनां प्रवेशद्वारं पिधीयते।
न हि देहभृता शक्यं...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
11 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मनोरमाछन्दः
उदाहरणम्-
काव्यादर्शः
पूर्वशास्त्राणि संहृत्य प्रयोगानुपलभ्य च ।
मनोवैज्ञानिकपरीक्षणस्य विधयः
प्रक्षेपण शब्द का अर्थ
प्रक्षेपणशब्देन किम् अभिप्रेतम् ? प्रथमवारं प्रक्षेपणशब्दस्य प्रयोगः केन कृतः ? "सिग्मण्ड् फ्रायड्" प्रथमः मनोवैज्ञानिकः आसीत् यः प्रथमवारं प्रक्षेपणशब्दस्य "मनोरूप" इति प्रयुक्तवान् । फ्रायडस्य मतं आसीत् यत् प्रक्षेपणस्य उपयोगः व्यक्तिना रक्षातन्त्ररूपेण भवति अर्थात् प्रक्षेपणस्य माध्यमेन व्यक्तिः अन्येषु जनासु स्वस्य अनैतिक-अनिष्टान् असामाजिक-कामान् प्रक्षेप्य स्वस्य चिन्ता, विग्रहान्, मानसिकविग्रहान् च समाधायति
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य द्वादशः(१२) श्लोकः ।
मनोवैज्ञानिकपरीक्षणस्य विधयः
प्रक्षेपण शब्द का अर्थ
अतः पाठकाः, इदानीं भवन्तः अवश्यमेव अवगतवन्तः यत् मनोविज्ञाने प्रक्षेपणशब्दस्य प्रयोगः केन अर्थे भवति। प्रक्षेपणशब्दस्य अर्थं स्पष्टीकृत्य अधुना "प्रक्षेपणपरीक्षाः" किम् इति चर्चां कुर्मः ।
प्रक्षेप्य विधि का अर्थ एवं परिभाषा
मनोवैज्ञानिकपरीक्षणक्षेत्रे प्रक्षेपणपद्धतेः अतीव महत्त्वपूर्णं स्थानं वर्तते । एषा परीक्षणस्य परोक्षविधिः अस्ति । अस्मिन् व्यक्तिस्य वा विषयस्य वा पुरतः केचन असंगठिताः अस्पष्टाः च उत्तेजकाः प्रस्तुताः भवन्ति अथवा तादृशी कापि स्थितिः दीयते । यदा तादृशाः उत्तेजकाः परिस्थितयः च विषयस्य पुरतः आनीयन्ते तदा सः तान् प्रति काञ्चित् वा अन्यां वा प्रतिक्रियां व्यज्यते । एतेषु परीक्षणेषु यावन्तः प्रतिक्रियाः कुर्वन्ति ते वस्तुतः तस्य अचेतनमनसि निहिताः इच्छाः, भावनाः, मानसिकविग्रहाः च सन्ति, येषां सः अन्येषु व्यक्तिषु वा वस्तुषु वा प्रक्षेपयति एषा परोक्षविधिः व्यक्तिस्य व्यक्तित्वं तस्य सामर्थ्यं च अवगन्तुं साहाय्यं करोति ।
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च...
अर्थः
ये तु कर्मफलम् अपेक्ष्य कर्म कुर्वन्ति ते सकामाः । तेषां कर्मफलं यदि पुण्यं तर्हि देवत्वम्, यदि 	 पुनः पापं तर्हि नारकित्वम्, अथ उभयं तर्हि मनुष्यत्वम् इति फलविभागः । ये पुनः फलापेक्षां विना भगवदर्पणबुद्ध्या कर्म कुर्वन्ति ते सन्न्यासिनः । तेषां तु ईदृशं फलं न सम्भवत्येव । तेषां मोक्षः एव फलम् ।
मनोवैज्ञानिकपरीक्षणस्य विधयः
प्रक्षेप्य विधि के विशेषताएँ
इदानीं जिज्ञासा उत्पद्यते यत् एतेषां प्रक्षेपणविधिनां मुख्यविशेषताः के सन्ति?
6. एतेषां पद्धतीनां माध्यमेन व्यक्तित्वस्य संगठितं सम्पूर्णं च चित्रं उद्भवति।
प्रक्षेपणविधि के प्रकार
5. अभिव्यञ्जकपरीक्षा
(लिन्जे इत्यस्य प्रक्षेप्यविधेः वर्गीकरणम्)
1. साहचर्यपरीक्षा-.
क. शब्दसङ्गतिपरीक्षा
जिज्ञासु पाठकाः, किं भवन्तः जानन्ति यत् सङ्गतिपरीक्षा इति शब्दस्य प्रयोगः कथं भवति ? अस्मिन् परीक्षायां पूर्वमेव नियताः केचन उत्तेजकशब्दाः सन्ति । एते पूर्वनिर्धारितशब्दोत्प्रेरकाः एकैकशः विषये प्रस्तुताः भवन्ति। एतानि सर्वाणि वचनानि श्रुत्वा तस्य व्यक्तिस्य वा प्रयोगकर्तुः वा प्रथमः शब्दः यः मनसि आगच्छति, तस्य तत् वचनं प्रयोगकर्त्रे कथयितव्यम् ।
प्रक्षेपणपरीक्षासु "Roshark test" इति परीक्षणं सर्वाधिकं लोकप्रियम् अस्ति। एतत् परीक्षणं १९२१ तमे वर्षे स्विस-मनोचिकित्सकेन हरमन रोशार्क् इत्यनेन विकसितम् । अस्याः परीक्षणसम्बद्धाः मुख्याः बिन्दवः निम्नलिखितरूपेण सन्ति-
यथा विषयः पत्तके बल्लालं पश्यति, तदा मूल्याङ्कने परीक्षकः निर्धारयिष्यति यत् सः (विषयः) पत्तके बल्लालद्वयं पश्यति, मसिबिन्दुस्य वर्णः बल्लालस्य इव अस्ति, अतः तत् दृश्यते।दात्वा वा मसिबिन्दुस्य परिमाणं गतिः वा तस्मै (उपभोक्तुः) बट् इव भासते, अन्येन कारणेन वा तस्य भासते इत्यादि। अतः तत् कारणं परीक्षकेन न निर्धारितम्।
Hd मानवस्य कस्यचित् भागस्य वर्णने।
द. मौलिक प्रतिक्रिया एवं संगठन
कदाचित् इदमपि भवति यत् अनुप्रयोगः केचन प्रतिक्रियाः एकत्र व्यवस्थितं करोति ये Z अक्षरेण व्यक्ताः भवन्ति। रोशार्क परीक्षणे अनुप्रयोगेन दत्तानां प्रतिक्रियाणां विश्लेषणं कथं भवति? एतेषां व्याख्या विश्लेषणानन्तरं भवति। परीक्षकः एतान् भिन्नान् प्रतिक्रियान् कथं व्याख्यायते।
S प्रतिक्रियायाः अतिशयोक्तिः-.
एतादृशाः प्रतिक्रियाः व्यक्तिस्य कल्पनाशक्तेः विचारं ददति।
संरचनात्मकपरीक्षासु सर्वाधिकं लोकप्रियः परीक्षणः कोन्जेर् अस्ति? "Thematic Apperception Test" इति यत् TAT (Thematic Apperception Test) इति नाम्ना प्रसिद्धम् अस्ति । अत्यन्तं प्रसिद्धं रचनापरीक्षा अस्ति ।
छात्राः, TAT इत्यस्य निर्माणं मरे इत्यनेन १९३५ तमे वर्षे हार्वर्डविश्वविद्यालये कृतम् । तदनन्तरं १९३८ तमे वर्षे मोर्गन इत्यनेन सह मिलित्वा अस्य परीक्षणस्य संशोधनं कृतवान् । TAT परीक्षणसम्बद्धाः मुख्याः बिन्दवः निम्नलिखितरूपेण सन्ति-
क) बालसमझपरीक्षा CAT
अस्मिन् वर्गे ये केचन प्रमुखाः परीक्षाः पतन्ति ते सन्ति :
अभिव्यञ्जक परीक्षा
ख) गृह - वृक्ष-व्यक्ति परीक्षण या H-T-P
उद्देश्यविधिना सम्बद्धाः प्रमुखाः प्रतिमानाः अथवा दृष्टिकोणाः
यद्यपि प्रारम्भे अस्मिन् दृष्टिकोणे आधारिताः बहवः परीक्षणाः निर्मिताः प्रयुक्ताः च आसन् तथापि क्रमेण १९३० तमे दशके अस्मिन् दृष्टिकोणे बहवः दोषाः प्रकटितुं आरब्धाः फलतः अस्य प्रतिरूपस्य उपयोगः न्यूनाधिकः अभवत् यतः वस्तुनां अतिस्पष्टतायाः कारणात् जनाः प्रायः कल्पितानि उत्तराणि ददति स्म । अस्य पद्धतेः विकल्परूपेण अनुभवजन्यपद्धतिः विकसिता ।
जिज्ञासु छात्राः, अस्य प्रतिरूपस्य महत्त्वपूर्णं विशेषता अस्ति यत् एतत् भिन्नपरीक्षाभ्यः प्राप्तानि निष्कर्षाणि वा परिणामानि वा सहसंबद्धं करोति।
प्रमुख उद्देश्य विधि
i) मिनेसोटा बहुचरणीय व्यक्तित्व आविष्कारक-2 (MMPI-2)
4. मनोविचलन-.
5. पुरुषत्वं स्त्रीत्व-.
(नित्ज़ेल, वर्न्स्टीन एवं मिलिक, 1994)
ii) जानी-बुझकर स्वस्य रोग-लक्षणानाम् अतिशयोक्तिं कृतवान् अस्ति।
क (शुद्धि) -.
क. एमएमपीआई-2 इत्यस्मिन् एककानां समूहीकरणेन कुलसामग्रीपरिमाणाः निर्मिताः, येषां संख्या 15 अस्ति। एतैः मूल्यैः सह व्यक्तित्वस्य १५ एतादृशानां कारकानाम् मापनं सम्भवं जातम्, येषां मापनं १० चिकित्सापरिमाणैः न भवति । एतेषु कारकेषु भयम्, चिन्ता, क्रोधः, पारिवारिकसमस्याः इत्यादयः महत्त्वपूर्णाः सन्ति ।
उपर्युक्तयोः स्केलयोः माध्यमेन व्यक्तिस्य एककानां प्रति असङ्गतप्रतिक्रियायाः प्रवृत्तिः माप्यते ।
आफ्रिकाखण्डः
परिसरः
नित्यहरिद्वर्णता, समशीतोष्णशाद्वलम्, मरुभूमेः वातावरणैश्च युक्तः खण्डः अस्ति अयम् । काभिश्चित् श्रेणिभिः युक्तः उत्तरभागः ४५० मीटर्मितम् उन्नतं वर्तते । पूर्वप्रदेशेषु अनेकाः पर्वतश्रेण्यः वर्तन्ते । दक्षिणभागः ९०० मीटर्मितस्य अपेक्षया उन्नतः अस्ति । मोरोक्को-अल्जीरियाप्रदेशेषु अट्लास्-श्रेण्यः विद्यन्ते (ट्यूबल्शिखरम् - ४०७० मी)। अल्जीरियायाम् अहग्गर् (तहत्-शिखरम् २८५० मी), सुदानौ जेब्-मर्राशैले च स्तः । इथियोपियाप्रदेशे १८०० मीटर्मितस्य अपेक्षया उन्नताः श्रेण्यः सन्ति (ट्यूब्कल्शिखरम् - ४०७० मी) । कीन्या-ताञ्जानियाप्रदेशयोः छिद्रखातपर्वतश्रेण्यः सन्ति (हिमाच्छादितः किलिमञ्जारोशिखरम् - ५८९५ मी, रुवेञ्झेरिशिखरम् - ५१२० मी, कीन्याशिखरं ५१०९ मी) । मध्यताङ्गानिकायाः उपत्यकायां ताञ्जानिया तिष्ठति । जाम्बियायां मुचिङ्गा-लुवाङ्ग्वा च विद्यते । जिम्बाब्वेप्रदेशे मोटोपोपर्वताः, दक्षिण-आफ्रिकायां ड्रेकन्स्बर्ग्-श्रेण्यः विद्यन्ते । मिटुम्बश्रेण्यः जैरेप्रदेशे विद्यत्ने । कर्कवृत्तस्य उत्तर-दक्षिणप्रदेशेषु २०,६५,००० च कि मी विस्तृता सहारामरुभूमिः, दक्षिणमकरवृत्तस्य परिसरे कलहारिमरुभूमिः विद्यते । नमीबियासमुद्रतीरे अपि मरुभूमिः विद्यते । सहरामरुभूमेः पार्श्वे लिबिया, पूर्वमरुभूमिश्च विद्यते । समभाजकवृत्ते स्थितेषु जैरे-लिबेरिया-गबान्-प्रदेशेषु सदा वृष्टिः, हरिद्वर्णसस्यानि भवन्ति । सहारा-कलहारि इत्यादिषु मरुभूमिषु शुष्कवातावरणस्य सस्यानि विद्यन्ते । दक्षिणाफ्रिका-मोरोक्कोप्रदेशेषु मेडिटरेनियन्-वातावरणस्य फलवृक्षाः सन्ति । अवशिष्टेषु भागेषु उष्णवलयस्य तृणशाद्वलानि सन्ति ।
सागरप्रवाहः
पश्चिमे सहारासमुद्रतीरे केनरिशीतप्रवाहः, घाना, कमेरून्, गिनिसमुद्रे गिनि-उष्णप्रवाःअः, सोमालियायाः दक्षिणे पूर्वे च नैऋत्य-मास्नून्-ड्रिफ्ट्-उष्णप्रवाहाः च विद्यन्ते । समभाजकवृत्तप्रदेशेषु तन्नाम नैजीरिया, मालि, छाड, नमीबिया, दक्षिणाफ्रिकायाः पश्चिमभागेषु अरण्यनाशः दुर्भिक्षा च अधिकप्रमाणेन दृश्यते । अस्य परिहारः प्राप्तव्यः अस्ति ।
जलसम्पत्तिः
नैल्नदी जगति विद्यमानासु नदीषु अति दीर्घा ६६९५ कि मी मितयुता च वर्तते । अस्याः उपनद्यः स्६०३ कि मी दूरे सुदानिप्रदेशे विद्यन्ते । जैरेप्रदेशे प्रवहन्त्याः दीर्घायाः जैरेनद्याः अपि अनेकाः उपनद्यः सन्ति । ४१०० कि मी मितदीर्घयुक्ता नैजर्-नदी नैजीरिया, नैजर्, मालि इत्यादिषु देशेषु प्रवहति । अस्मिन् खण्डे विद्यमानाः अन्याः नद्यः सन्ति - जाम्बेजि, आरेञ्ज्, लिम्पूपो, जुब, शिबेलि च ।
गङ्गापूजा
सम्बद्धकार्यक्रमा:-
उत्सवार्थम् एकैकश: शुल्कपरिमाणं दातव्यम् इति पूजकै: त्रिपुराया: आनुवंशिकराजाधिकारिभिश्च वनवासिजनानां कृते आज्ञा क्रियते । १९४३ शततमे वर्षे रूप्यकद्वयत: रुप्यकचतुष्टयं शुल्कवर्धनं कृतवन्त:, वनवास्जना: शुल्काधिक्येन कुपिता: व्यापकत्वेन सर्वत्र प्रतिरोधं प्राकटयन् । परन्तु अधिकारिभि: अचिरमेव प्रशमनं कृतम् । १९४७ शततमे वर्षे ब्रिटिश् शासनात् स्वातन्त्र्यं भारतमभवत् तथापि त्रिपुराराज्यस्य तात्कालिकराज्ञी काञ्चनप्रवा (प्रभा) देवीवर्या नूतनभारतगणसमूहे  एकीभवितुं नेष्टवती । अस्मिन्नवसरे त्रिपुराराज्यं राजशासनात् विमोचनाय प्रजाप्रभुत्वस्य प्रतिष्ठापनाय च प्रजाभि: मुक्तिपरिषत् नामकस्य सङ्घटनस्य निर्माणमभवत् । एनं समयमुपयुज्य १९४८ वर्षे सङ्घटनस्य नायक: दशरथदेबबर्मा (देववर्मा) गङ्गापूजाव्याजेन मुक्तिपरिषदर्थम् एकरूप्यकमात्रं कुटुम्बश: सङ्ग्रहीतवान् । तथापि देववर्मण: कार्यकलापा: दमनीकृता:, कालक्रमेण सङ्घटनस्य कार्यकलापा: अपि क्षीणा: सञ्जाता:, किञ्च अन्ते १९५० तमे वर्षे परिषदियं कम्युनिष्टसिद्धान्तपक्षे विलीनाभवत् । एतन्मध्ये १९४९ तमे वर्षे त्रिपुरया भारतगणराज्यव्यवस्थाङ्गीकृता अनुमोदिता च ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:नद्यः
कृष्णशरीरविकिरणम्
कृष्णशरीरविकिरणम्
कृष्णशरीरविकिरणस्य विकिरणतीव्रतायाः अद्वितीयं सर्वथा स्थिरं वितरणं भवति यत् गुहायां उष्मागतिकीसन्तुलने स्थातुं शक्नोति । समतायां प्रत्येकं आवृत्तेः कृते अन्यावृत्तिसापेक्षतया पिण्डात् यः विकिरणस्य तीव्रता निर्गच्छति परावर्त्यते च (अर्थात् तस्य पृष्ठतः निर्गच्छन्ती विकिरणस्य शुद्धमात्रा, वर्णक्रमीयप्रकाशः इति उच्यते) केवलं समतातापमात्रेण निर्धारिता भवति तथा च भवति | कृष्णशरीरस्य (सिद्धशोषकस्य) कृते परावर्तितं विकिरणं नास्ति, अतः वर्णक्रमीयप्रकाशः सर्वथा उत्सर्जनकारणात् भवति । तदतिरिक्तं कृष्णपिण्डः प्रसारितः उत्सर्जकः (तस्य उत्सर्जनं दिशि स्वतन्त्रं भवति) भवति । फलतः कृष्णशरीरविकिरणं तापसन्तुलने कृष्णपिण्डात् विकिरणरूपेण दृश्यते । कृष्णशरीरविकिरणं प्रकाशस्य दृश्यमानं प्रकाशं भवति यदि वस्तुनः तापमानं पर्याप्तं उच्चं भवति । ड्रेपर-बिन्दुः तत् तापमानं यस्मिन् सर्वे ठोसपदार्थाः मन्द-रक्तवर्णेन प्रकाशन्ते, प्रायः ७९८ के | १००० के विशालस्य एकरूपेण तापितस्य अपारदर्शकभित्तियुक्तस्य गुहास्य (अवकाशवत्) भित्तिस्थं लघु उद्घाटनं, बहिः दृष्ट्वा रक्तं दृश्यते; ६००० के.पर्यन्तं श्वेतवर्णं दृश्यते । अण्डकोषः कथं निर्मितः, केन पदार्थेन वा यावत् सः निर्मितः भवति यत् प्रायः सर्वं प्रकाशं प्रविशति तस्य भित्तिभिः अवशोषितं भवति, तावत् कृष्णशरीरविकिरणस्य उत्तमं सन्निकर्षं भवति | यत् प्रकाशं निर्गच्छति तस्य वर्णक्रमः, अतः वर्णः च केवलं गुहातापमानस्य कार्यं भविष्यति ।
कृष्णशरीरविकिरणस्य एकः लक्षणीयः, निरन्तरः आवृत्तिवर्णक्रमः भवति यः केवलं शरीरस्य तापमानस्य उपरि निर्भरं भवति, यत् प्लैङ्क् स्पेक्ट्रम् अथवा प्लैङ्क् नियमः इति कथ्यते | वर्णक्रमः एकस्मिन् लक्षणीय-आवृत्तौ शिखरं प्राप्नोति यत् तापमानस्य वर्धनेन सह अधिक-आवृत्तिषु स्थानान्तरं करोति, कक्षतापमाने च अधिकांशं उत्सर्जनं विद्युत्-चुम्बकीय-वर्णक्रमस्य अवरक्त-प्रदेशे भवति | यथा यथा तापमानं प्रायः ५०० डिग्री सेल्सियसतः अधिकं वर्धते तथा तथा कृष्णपिण्डाः महत्त्वपूर्णमात्रायां दृश्यप्रकाशं उत्सर्जयितुं आरभन्ते । मानवनेत्रेण अन्धकारे दृष्टः प्रथमः मन्दः कान्तिः “भूत” ग्रे इव दृश्यते । वर्धमानतापमानेन प्रकाशं परितः काचित् पृष्ठभूमिः भवति चेदपि प्रकाशः दृश्यमानः भवति: प्रथमं जडं रक्तं, ततः पीतं, अन्ते च तापमानस्य वर्धमानेन “चकाचौंधं नीलवर्णीयं श्वेतम्” इति | यदा शरीरं श्वेतवर्णं दृश्यते तदा तस्य ऊर्जायाः पर्याप्तं अंशं पराबैंगनीविकिरणरूपेण उत्सर्जयति । सूर्यः, यस्य प्रभावी तापमानं प्रायः ५८०० के, दृश्यमानवर्णक्रमस्य मध्यभागे पीत-हरितभागे शिखरयुक्तं उत्सर्जनवर्णक्रमं युक्तं अनुमानितकृष्णशरीरं भवति, परन्तु पराबैंगनीवर्णे अपि महत्त्वपूर्णशक्तिः भवति | कृष्णशरीरविकिरणेन गुहाविकिरणस्य उष्मागतिकीसन्तुलनस्थितेः अन्वेषणं भवति ।
काव्यालङ्कारः(रुद्रटविरचितः)
विषयवस्तु
सुजनसङ्गाज्ज्ञानोपार्जनमभ्यासः।
निर्वेदादिष्वपि तन्निकाममस्तीति तेऽपि रसाः।।
कोशी अञ्चलम्
कोशी अञ्चलम् इदं नेपालस्य पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रे अवस्थितं अस्ति अस्य नामधेयं सप्तकौशिकी नदीतः वर्तते कौशिकी अस्यैव अपरं नाम कोशी च विद्यते ।
विश्वसंस्कृतप्रतिष्ठानम्
‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:संस्कृतसंस्थाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
काव्यालङ्कारः (भामहविरचितः)
भामहेन काव्यालङ्कारः (Kavyalankara) इत्याख्यः ग्रन्थः लिखितः । अस्मिन् ग्रन्थे ६ परिच्छेदाः,३९६ करिकाः सन्ति । तत्र च
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
विषमबाणलीला
आनन्दवर्धनेन विषमबाणलीला (Vishamabaanaleela) इति ग्रन्थः लिखितः । एतस्य विषये विवरणम् न लभ्यते ।
कर्तृत्वाधिकरणम्
समाध्यभावाच्च् ३८
बुध्देः कर्तृत्वे मोक्षसाधनसमाधावपि सैव कर्त्रीति वाच्यम् । समाधिश्च प्रकृतेरन्योऽहमस्मीत्येवमाकार अभ्युपगतः साड्ख्यैः । न च प्रकृतेरन्योऽस्मीति प्रकृतिः समाधातुमलम् । अतोऽप्यात्मैव कर्ता ।
केदाररागः
समयः
रात्रौ ८ तः १० पर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति।
आधुनिकसंस्कृतसाहित्येतिहासः
कालविभाजनस्य आवश्यकता
आधुनिककालस्य साहित्यिकचेतना प्राचीनकालात् पृथग्वर्तते । परम्पराम् अनुसरद्भिः अपि अर्वाचीनकविभिः नूतनमेव साहित्यं विरचितं विरच्यते च । परिवर्तिता युगचेतनैवात्र व्यावर्त्तकधर्मः । वस्तुतः कस्यचित् युगस्य चेतनैव तत्रत्यस्य साहित्यस्य मूल्याङ्कनस्य वर्गीकरणस्य चाधारः ।
किरण मजूमदार शॉ
परिचयम्
प्राशिक्शु व्यवस्थापिका रूपेण एर्ल्णड् देशस्य कार्क् प्रदेशीया बयोकान् बयोकेमेकल् इत्यत्र किञ्चिन् काला अनन्तरम् कार्यम् कृत्वा व्यवहारास्य विषये इतोपि औषदं विग्नान भारतम् प्रत्यागतवती। सा भारतीय चेम्बर् आफ् कामर्स् इत्यस्याः जीवितकाले प्राप्ति पुरस्कारम् अपि च कर्णाटक राज्योत्सव पुरस्कार मपि प्राप्तवती।सा १९७८ तमे वर्षे बयोकान् भारतदेशे आरम्बितवती।दशसहस्त्र मूलधनेन बयोकान् सहचार्यम् आरम्बितवती।पद्मश्री अपि पद्माविभूषणम् इति पदकाणि प्राप्तवती।
माध्य
-> स्थानपैरामीटर् x0 तथा स्केल पैरामीटर् y युक्तस्य Cauchy वितरणस्य माध्यिका x0, स्थानमापदण्डः भवति ।
जनकपुर अञ्चलम्
जनकपुराञ्चलम् (जनकपुर अञ्चल ) नेपालदेशस्य मध्यमाञ्चले अवस्थितमिदं अञ्चलं जनकपुराञ्चलम् । अत्र अञ्चले षड्मण्डलानि सन्ति । अत्र पूर्वस्मिन् समये मर्यादा पुरुषोत्तम रामस्य श्वसुरस्य जनकस्य राज्यं आसीत् इति मन्यते । अत्र जनकपुरम् नामकं स्थानं वर्तते तत्रैव जानकी सीता पृथिवीतः उत्पन्ना जाता ।अस्य नामकरणं जनकराजात् कृतं अस्ति ।
कर्पूरमञ्जरी
‎
बारेचेहरिया-भावना-महोत्सवः
इतिहासः
आनुमानिके सप्तनवत्युत्तरसप्तदशशततमख्रीष्टाब्दे अष्टनवत्युत्तरसप्तदशशततमख्रीष्टाब्दे वा जामुगुरिहट्टनामके स्थाने प्रथमवारस्य कृते बारेचहरीयाभावना-इत्याख्यस्य अनुष्ठानं जातम्। कथमस्य प्रथमारम्भः जातः इत्यस्मिन् विषये लिखितं विवरणं न किञ्चिदपि लभ्यते। परन्तु बारेचहरीयाभावनायाः उपरि कलियावराख्यस्य स्थानस्य हेजाराभाओनायाः कामपुराख्यस्य स्थानस्य वारेगञाभाओनायाः च प्रभावः अस्तीति अनुमीयते। सप्तनवत्युत्तरसप्तदशशततमख्रीष्टाब्दात् चतुर्विंशतिवारमस्य उत्सवस्य अनुष्ठानं जातम्। दक्षिणजामुगुर्यन्तर्गतस्य पाछिग्रामस्य पश्चिमदिशि अवस्थिते रघुदलनिपथाराख्यनामके स्थाने प्रथमैकविंशतेः भावनायाः आरम्भः जातः। इतोऽपि सप्तोत्तराष्टादशशततमख्रीष्टाब्दे तस्यैव ग्रामस्य खुनखोयाहट्टाख्यस्थानस्य समीपे, द्वादशाधिकाष्टादशशततमख्रीष्टाब्दे वरभगीयाख्यग्रामस्य पश्चिमदिशि अवस्थिते फाकुयापथाराख्यस्थाने, सप्तदशाधिकाष्टादशशततमख्रीष्टाब्दे पुनः रघुदलन्याख्यस्थाने, पञ्चनवत्युत्तराष्टादशशततमख्रीष्टाब्दे शलगुरिग्रामस्य पश्चिमदिशि अवस्थिते डोमरवाकरे-इत्याख्ये स्थाने च बारेचहरीयाभावनाख्यम् अनुष्ठानम् अनुष्ठितोऽभवत्। एकोत्तरनवशततमख्रीष्टाब्दे काठवारीग्रामस्य उत्तरदिशि अवस्थिते ढाकरेपथारेनामकस्थाने अष्टादशानां वारेचहरीयाभाओनायाः उद्यापनम् अभवत्। पञ्चोत्तरनवदशतमख्रीष्टाब्दे एकविंशतिखलासु डेकासुन्दरग्रामस्य पकामूरापथारेनामके स्थाने बृहदेकं मण्डपं निर्माय एषः उत्सवः उद्यापितः। ततः दशाधिकनवशततमख्रीष्टाब्दे वरहमपुर-सरुभगीयाग्रामस्य मध्यभागे स्थिते वालिपरापथारनामके स्थाने एषः उत्सवः उद्यापितः। सप्तदशाधिकनवशततमख्रीष्टाब्दात् सप्ताधिकद्विसहस्रतमख्रीष्टाब्दपर्यन्तं साकल्येन चतुर्दशवारं पकामूरापथारनामके स्थाने वारेचहरीयाभाओनाख्यः उत्सवः आयोजितः। मध्ये एकवारं त्रिपञ्चाशदधिकनवशततमख्रीष्टाब्दे पातलस्य चुकग्रामस्य उत्तरदिशि अवस्थिते फुटुकातलिपथारनामके स्थाने उत्सवः एषः उद्यापितः। अस्मिन् वत्सरे अर्थात् त्रयोदशाधिकद्विसहस्रतमख्रीष्टाब्दे फेव्रुयारिमासस्य चतुर्विंशतिदिनांकतः आरभ्य सप्तविंशतिदिनांकपर्यन्तम् एषः उत्सवः आयोजितः आसीत्। एतस्य उत्सवस्य प्रसाराय स्वीकृतौ च गजेनवरुयाख्यः महोदयः विशिष्टं स्थानं भजते।
मांग विश्लेषण
मांग विश्लेषण
एकः। मूल्य:
पूरक वस्तु : १.
निकटभविष्यत्काले उत्पादस्य सेवायाः वा माङ्गल्यं भवति। माङ्गानुमानस्य/पूर्वसूचनायाः प्रक्रिया भवितुम् अर्हति
मन्त्रयोगः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:योगः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
विषुवपर्व
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
कार्त्तिकचतुर्थी
व्रताचरणविधिः
एतस्य व्रतस्य माहात्म्यम् अधिकृत्य अनेकाः कथाः सन्ति जनेषु । कथाः किं वा वदन्तु वृतकर्त्रीणां सङ्ख्या तथैव श्रद्धा च शुक्लपक्षस्य चन्द्रः इव वर्धमाना एव अस्ति ।
नारायणी अञ्चलम्
इदमपि
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालदेशस्य अञ्चलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बालभारतम्
स्मरविजयपताका द्रौपदी तत्कलत्रम्॥
अथ विदुरे ण वर्जितापि द्यूतक्रीडा समारब्धा । तत्र युधिष्ठिरः सर्वस्वं हारयित्वा द्वादशवर्षीयं वनप्रवासमङ्गीकृतवान् । पणीभूतां हारितां च पाञ्चालीं सभासदनमानीय दुःशासन स्तां निर्वस्त्रां विधातुं यतते स्म किन्तु मायया तस्या नवान्येव वस्त्राणि तामावासयन्ति स्म । दुर्योधनानुजो विकर्णो दुःशासनं निवारयामास -
दन्तोलूखलिभिः शिलोञ्छिभिरिदं कन्दाशनैः फेनपैः,
सेव्यं-भव्यमनोभिरर्थपतिभिस्तद् वै महाभारतम्।। ‎
सस्यानि
वर्गः:सस्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
धवलागिरी अञ्चलम्
धवलागिरी अञ्चलम्(धौलागिरी अञ्चल) नेपालदेशस्य इदमेकं अञ्चलं वर्तते । नेपालदेशस्य क्षेत्रियवर्गीकरणानुसारेण पश्चिमाञ्चले अवस्थितमिदं धवलागिरी इति कश्चित् हीमपर्वत विद्यते उत्तरदिशि तस्य नाम्ना अस्य अञ्चलस्य नामकरणं कृतं वर्तते अत्र चत्वारि मण्डलनि सन्ति । अस्मिनेव अञ्चले हैन्दवानां अतीव महत्वं तीर्थक्षेत्रं मुक्तिक्षेत्रम् वर्तते अत्रैव शालिग्रामशिलाः च लभ्यन्ते ।
राप्ती अञ्चलम्
राप्ती अञ्चलम् (राप्ती अञ्चल ), नेपालदेशस्य इदमेकं अञ्चलमस्ति ।
इदमपि
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालदेशस्य अञ्चलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ठाणे
विशेषदर्शनीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रमुखनगराणि
भेरी अञ्चलम्
'भेरी (भेरी अञ्चल), नेपालदेशस्य इदमेकं अञ्चलम् ।
बालरामायणम्
कथावस्तु
मुञ्चत्यग्रे किसलय-चयं लक्ष्मणो याति सीता-
हठयोगः
आसनम्
देहस्य अङ्गोपाङ्गानि क्रमबद्धरीतौ विशिष्टभङ्गौ संस्थापनमेव आसनम् । एतस्य अभ्यासेन रोगमुक्तिः प्राप्यते । शरीरं मनः च एकस्यां स्थितौ स्थिरतया स्थातुम् अवरोधकः भवति रजोगुणः । आसनाभ्यासः एनं रजोगुणं नाशयति । शरीरं मनः च जडतां यां प्राप्नोति तस्य कारणं भवति तमोगुणः । आसनाभ्यासेन तमोगुणः अपि नष्टः भवति ।