cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
काव्यालङ्कारयोः क्रमिकविकासः
मम्मटाचार्यमतम्
गोविन्दठक्कुरस्तु-अङ्गिनः शरीरेष्वात्मत्काव्ये प्राधान्येन स्थितस्य रसस्य धर्माः साक्षात्तदाश्रिता । इति मम्मटभट्टस्य कारिकार्थः । अचलस्थितय इत्यपृथ विस्थतयः । अव्यभिचारिस्थितय इति यावत् । अव्यभिचारश्च रसेन तदुपकारेण वा । तेन रसं विना येनावतिष्ठन्ते अवतिष्ठमानाश्चावश्यं रसमुपकुर्वन्तीत्यर्थः । अतएवानयोर्व्यतिरेकालङ्कारे वक्ष्यति स्वयं मम्मटाचार्येण एवं च रसस्योत्कर्ष हेतुत्वे सति रसधर्मत्वं, तथात्वे सति रसाव्यभिचारिस्थितित्वं, अयोगव्यवच्छेदेन रसोपकारकत्वं चेति लक्षणत्रयं गुणानां स्पष्टमेव । अलङ्कारमात्रभेदकत्वं तु सत्यन्तभागविमुक्तमिदमेव ग्राह्यम् । अन्यथा विशेषणवैयर्थ्यात् ।
विश्वनाथस्य मतम्
रसस्य शरीरित्वं प्राप्तस्य आत्मन इति शेषः, शौर्यज्ञानविशेषः, आदिप देनौदार्यादीनां परिग्रहः । तथा च पुरुषोत्कर्षकत्वेन शौर्यादयो गुणाः आत्मन श्चेतनस्यैव धर्माः साऽचेतनशरीरस्य धर्मा यथा, तथाङ्गित्वमाप्तस्य शब्दार्थ  ॥'  सप्तम उल्लासः  २०७  दिसमुदायमध्ये मुखत्वं प्राप्तस्य रसस्य न तु रसवदाद्यलङ्कार वदङ्गतां प्राप्तस्ये त्यर्थः । धर्माः साक्षात्तदाश्रितास्ते गुणा उच्यन्ते इत्यर्थः, आत्मधर्मेष्वेव गुणव्यव हारो मुख्यः, सत्यपि शरीरसौन्दर्यादौ शौर्यपाण्डित्यादिरहिते निर्गुणत्वव्यवहारात् । अङ्गित्वमाप्तस्येत्यनेन काव्यं अङ्ग रसोऽङ्गी इत्येव बोध्यते न त्वङ्गिपदादङ्ग रसव्यावृतिस्तत्राऽपि माधुर्याद्यनुभवात् । रसपदस्यात्रापि रस्यते आस्वाद्यते इति व्युत्पत्त्या भावादयोऽपि गृह्यन्ते, तेष्वपि गुणाङ्गीकारात् । दोषव्यवच्छेदाय धर्मा इत्युक्तम् । एवञ्च स्थिरत्वे सति रसादीनां साक्षादुत्कर्षजनकधर्मत्वगुणत्व मिति सामान्यलक्षणं फलितम् । सत्यन्तदलोपादानात् स्थिरेषु रसवदाद्यलङ्कारेषु नातिव्याप्तिः । रसादीनामुत्कर्षजनकत्वाभावाच्च नापि रसत्वादावतिप्रसङ्गः । एतेन स्पष्टमेव गुणानां रसधर्मत्वं प्रतिपादितं भवति ।
दोषविवेचनम्
दण्डीमते दशदोषाः भवन्ति -
साहित्यदर्पणकारस्य मतम्
विश्वनाथस्य दोषलक्षणं नातिभिन्नोऽस्ति मम्मटाचार्यात् । तथैवात्रापि रसशब्देन रस्यते आस्वाद्यते इति व्युत्पत्त्या रसाभासादिरप्युपसंगृह्यते । नन्वेवं नीरसेषु न कश्चित् दोषः स्यात् । अपकर्षणीयस्य रसस्याभावादिति चेत् ? मैवम्, तत्राविलम्बितचमत्कारिवाक्यार्थप्रतीतिविघातका एव हेयत्वेन ग्रह णात् । रसवति तु सर्वेषामेव दोषाणां हेयत्वेनोपादानात् । तेनात्र रसपदं नीरस स्थले अविलम्बितचमत्कारिवाक्यार्थस्य चोपलक्षणम् । तथा च रस-रसाभास भाव-भावाभास-सन्धि-शबलताद्यन्यतमरूपं काव्यस्यात्मानं सविलम्बितचमत्कारि-वाक्यार्थञ्च अपकर्षयन्ति साक्षात् परम्परया वा स्वप्रतीति प्रतिबन्धद्वारा निकर्षयन्तीति रसापकर्षका आस्वादविघ्नहेतवः काव्यवृत्तिधर्मविशेषा दोषा इत्यर्थः । एवञ्च साक्षात् परम्परया वा रसादीनां साधुतया प्रतीतिप्रतिबन्धक काव्यधर्मत्वं दोषत्वमिति दोषसामान्यलक्षणम् । बधिरत्वादि पुरुषधर्मेष्व तिव्याप्तिवारणाय काव्यधर्मत्वमिति, रसादीनां साधुतया प्रतीतिस्तु यथासमयं चमत्कारित्वेन प्रतीतिरेव, तत्प्रतिबन्धकत्वञ्च कदाचिच्चमत्कारित्वहननात् कदाचित् समयविलम्बजननात् कदाचित् सर्वथैव बाधाच्चेति ज्ञेयम् ।
अत्र रसस्य स्वशब्दोपात्तत्वेन स्वशब्दवाच्यत्वदोषस्य सत्त्वात् रसस्य चम कारितामुपहत्याचमत्कारितया रसप्रतीतिमवरोधयति । परम्परया यथा -
दोषाणां वर्गीकरणम्
सन्दिग्धमप्रतीतं ग्राम्यं नेयार्थमथ भवेत्क्लिष्टम्,
अत्र हन्तीति पदं गमनार्थेऽसमर्थमिति दोषः ।
उपरिनिर्दिष्टपददोषेषु कतिचित्पदांशगतदोषा अपि भवन्ति ।  'पदस्यांशेऽपि केचन ।'
१३. अनभिहितवाच्यम्-वाच्यशब्दोऽत्रार्थपरो नास्ति प्रत्युतशब्दपरः, अर्थपरत्वे सति वाक्यदोषत्वानापत्तेः । तथा च अनभिहितं अनुक्तं वाच्यम् अवश्यवक्तव्यं यत्र तदिति ।
19. भग्नप्रकमम्-भग्नो नष्टः प्रक्रमः प्रस्तावो यत्र वाक्ये तद्भग्नप्रक्रमम् ।
त्रयोविंशतिमर्थदोषानाह -
9.१०. प्रसिद्धिविरुद्धः, विद्याविरुद्धः-प्रसिद्धिविद्याविरुद्धौ । तथा च प्रसिद्धिविरुद्धो विद्याविरुद्धश्चेति दोषद्वयम् । तत्र प्रसिद्धिविरुद्धो यत्रार्थे न प्रसिद्धिविरुद्धः । स च द्विविधः, लोकप्रसिद्धिविरुद्धो कविप्रसिद्धिविरुद्धश्चेति ।
उद्यतस्य परं हन्तुं स्तब्धस्य विवरैषिणः ।
( ख ) वैकल्यम्,
( क ) उत्प्रेक्षायामपि मन्ये, शके, ध्र वम् एव शब्दा वक्तुं सहन्ते न यथाशब्दोऽपि केवलस्यास्य साधर्म्यमेव प्रतिपादयितुं पर्याप्तत्वात् तस्य चास्यामविवक्षितत्वात् इति तत्राशक्तिरस्यावाचकत्वं दोष इति ।
दोषाणां नित्यत्वमनित्यत्वञ्च
गुणः स्यादप्रतीतत्वं ज्ञत्वं चेत् वक्तृवाच्ययोः ।
८. सन्दिग्धदोषस्यादोषता–व्याजस्तुतिपर्यवसायी सन्दिग्धत्वदोषोऽपि गुणो भवति ।  सन्दिग्धत्वं तथा व्याजस्तुतिपर्यवसायि चेत् । -सा० द० ७।२०
१५. अषिकपदत्वदोषस्यादोषता - 'गुणः क्वाप्यधिकं पदम् ।'
यत्र क्वचित् विशेषप्रतिपत्तिस्तत्रावधारणस्थल इति यावत् अधिकं पदम् अधिकपदत्वं नाम दोषो गुण एव भवति ।
रसगतदोषाणामनित्यत्वं तथा तद्दोषाणां परिहारः
३. निम्नावस्थायां परस्परविरुद्धरसस्य वर्णनेऽपि दोषो न भवति -
( ख ) अथ विरुद्धोऽपि कश्चिद्रसः साम्येन विवक्षितश्चेत् न दुष्टो भवति ।
( क ) अवलम्बनैक्येन विरोधे भिन्नालम्बनतया अर्थात् आधारक्येन च विरोधे भिन्नाधारतया वर्णने रसदोषं परिहर्तुं शक्यते ।
सन्दर्भाः
वर्गः:अलङ्कारशास्त्रम्
भोजपुरी सिनेमा
बिहारी चलच्चित्रस्य प्रमुखः भागः अस्ति भोजपुरी सिनेमा. प्रथमं भोजपुरी टॉकी चलच्चित्रं गंगा मैय्या तोहे पियरी चढैबो, १९६३ तमे वर्षे विश्वनाथशहाबादी इत्यनेन प्रदर्शितम् । १९८० तमे दशके बिटिया भैल सायन्, चन्दवा के टेक चकोर, हमर भौजी, गंगा किनारे मोरागांव, संपूर्णा तीर्थयात्रा इत्यादीनां बहूनां उल्लेखनीयानाम् अपि च रन-ऑफ-द-मिल्-भोजपुरी-चलच्चित्राणां प्रदर्शनं जातम् |.
ग्वालियर
भूमार्गः
मध्यप्रदेशस्य सर्वेभ्यः नगरेभ्यः, ग्रामेभ्यः च ग्वालियर-नगराय बस्-यानानि सन्ति ।
कैटरीना कैफ
आरम्भकाले सफलता (२००४-२००६)
ततः सा राम गोपाल वर्मा-इत्याख्यस्य सरकार-नामके चलच्चित्रे अभिषेक बच्चन इत्यस्य प्रेमिकायाः अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् । ततः हिन्दीचलच्चित्रक्षेत्रे मुख्याभिनेत्रीत्वेन सा प्रप्रथमे 'मैंने प्यार क्यूँ किया'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । डेविड धवन इत्याख्येन निर्मितं तत् चलच्चित्रं सफलम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया सह सलमान खान, सोहेल खान, सुष्मिता सेन च प्रमुखभूमिकायाम् आसन् । चलच्चित्रे सफले सति कैटरीना इत्यस्याः प्रशंसा अभवत् । ततः सा एकस्मिन् तेलुगू-चलच्चित्रे कार्यं कृतवती । तस्य चलच्चित्रस्य नाम 'अल्लरी पिदुगू' आसीत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् ।
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवान्...
पदच्छेदः
व्यासप्रसादात् शृतवान् एतत् गुह्यम् अहं परम् योगं योगेश्वरात् कृष्णात् साक्षात् कथयतः स्वयम् ॥
सम्मेदशिखरम्
नामरहस्यम्
तत्रत्याः जनाः पार्श्वनाथस्य सम्माननं कुवन्ति स्म । इदानीम् अपि पार्श्वनाथस्य जन्मदिवसे तत्र उत्सवः आचर्यते । तस्मिन् उत्सवे जैनेतराः जनाः अधिकाः भवन्ति । साम्प्रतमपि जनाः निष्ठापूर्वकं तस्य भक्तिं कुर्वन्ति । जनाः ‘पारसनाथ महादेवः’, ‘पारसनाथ बाबा’ इत्यादिभिः नामभिः स्मरन्ति । उडीसा-राज्ये बहवः जनाः ये जैनाः न सन्ति, ते पार्श्वनाथमहावीरयोः समन्वितप्रतिमां स्वगृहे स्थापयन्ति ।
मधुवनम्
इदं स्थलं सम्मेदशिखरस्य समीपे एव वर्तते । अतीव रमणीयमस्ति स्थलमिदम् । इदं स्थलं परितः वृक्षाः सन्ति । अस्य स्थलस्य इतिहासः कः ? इति प्रश्नः भवति । यतः वि. सं. १७५० तमवर्षपर्यन्तं तीर्थवर्णनेषु मधुवनस्य उल्लेखः न प्राप्यते । किन्तु वि. सं. १८३५ तमे वर्षे दयारुचिगणि इत्याख्येन रचिते “सम्मेतशिखर-रास” अस्मिन् ग्रन्थे मधुवनस्य उल्लेखः प्राप्यते ।
पर्वतारोहणम्
मधुवनानन्तरं भोमिया-महाराजस्य मन्दिरं स्थितम् अस्ति । कथ्यते यत् – भोमिया-महाराजस्य दर्शनेन यात्रा कष्टेन विना परिपूर्णा भवति । अस्य मन्दिरस्य समीपं तीर्थङ्कराणां मन्दिराणि सन्ति । मार्गशीर्ष -मासस्य कृष्णपक्षस्य दशम्यां तिथौ, फाल्गुन -मासस्य शुक्लपक्षस्य पूर्णिमा यां तिथौ च सम्मेदशिखरे उत्सवः आचर्यते । अतः बहवः जनाः एकत्रिताः भवन्ति स्म । यद्यपि आवर्षं यात्रिकाणाम् आवागमनं तु भवति एव, तथापि सः दिवसः विशिष्टः भवति । भेमियामहाराजस्य मन्दिरात् सम्मेदशिखरस्य आरोहणं क्रियते ।
धर्ममङ्गलजैनविद्यापीठम्
इदं स्थलं श्वेताम्बरसम्प्रदायेन सह संलग्नम् अस्ति । शान्तं, सौन्दर्यमयं स्थलमिदम् । अस्याः संस्थायाः स्थापना ई. स. १९७२ तमे वर्षे अभवत् । आचार्यपद्मप्रभसूरीश्वरस्य प्रेरणया अस्याः संस्थायाः निर्माणम् अभवत् । तत्र पूजायै शास्त्रीयपद्धत्यनुसारम् एकं मन्दिरं निर्मितमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे भगवतः पार्श्वनाथस्य मूर्तिः अस्ति । अस्य मन्दिरस्य निर्माणं श्वेतशैलैः कारितम् ।
पारासेल्सस्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः...
पदच्छेदः
य अयं योगः त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ॥
उदनेश्वरदेवालयः, पेरडाल
पूजासमयः
प्रातः ७:३० वादने, मध्याह्ने १२:३०वादनॆ, रात्रौ ७:३० वादने च दैनिकपूजाः भवन्ति ।
वसन्तवेदपाठशाला
वर्गः:केरलराज्यम् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उपपदसप्तमी
बालेषु अधीयानेषु गतः । गोषु दुह्यमानासु गतः । यस्य च भावेन भावलक्षणम् (पा.सू.- २.३.३७) यस्य क्रियाया क्रियान्तरं लक्ष्यते ततः सप्तमी स्यात् । ज्ञापकक्रियाश्रयात् सप्तमीति फलितार्थः । अत्र द्वे क्रिये भवतः । तयो एकस्याः क्रियायाः कालः निर्ज्ञातः भवति । तयोः निर्ज्ञातकालक्रिया ज्ञापिका भवति । अनिर्ज्ञातम्कलक्रिया ज्ञाप्या भवति । तत्र निज्ञातकालक्रियाश्रयात् सप्तमी भवति । निर्जातकालक्रियाश्रयः कर्ता अपि भवति कर्म अपि ।
3.22 सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म, तत्संयमादपरान्तज्ञानम्, अरिष्टेभ्यो वा
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
भूमालिन्यम्
आम्लीयविकार:
अयं विकारः आर्द्रतायुक्तेषु क्षेत्रेषु प्राप्यते । वस्तुतः एवं प्रकारकेषु क्षेत्रेषु आर्द्रता अधिका भवति, फलतः यदा भूमौ हायड्रोजन (h2) आयन्स इत्यस्य आण्विकप्रगाढता अधिका भवति, तथा हायड्रोवशील (hc1) ००.२३ PH मानं सदा ७ तः न्यूनं भवति । एवम् एल्यूमीनियम् लौह- इत्यादिकं द्रव्यमयं भूत्वा पादपेभ्यः विषसदृशं भवति । अपि च मैंगनीजयौगिकस्य मात्रावध्द्या पादपानामपचयनक्रियाऽपि अवरुध्दा भवति । मृत्तिकायाः जीवाणवः अपि निष्क्रियाः भवन्ति । शस्येभ्यः कैल्शीयम-मैग्नीशियम्- मोब्लीडन्- फासफोरस – इत्यादिकानां पर्याप्तमात्रा नोपलभ्यते । फलतः शस्योत्पादनं न्यूनमेव भवति । भूमौ शीलिका क्वार्टजेत्यनयोः आधिक्येन, जैविक-पदार्थानामपघटनेन, क्षारनिक्षालनेन, अमोनियमसल्फेट् सदृशोर्वरकाणां निरन्तरप्रयोगेण भमौ आम्लतत्त्वस्य मात्रा अधिकायते । अतः भूमौ कैल्शियमित्यस्य (चूना) प्रयोगः, क्षारीयोर्वरकाणां प्रयोगः, समुचितजलनिष्काशनव्यवस्था, पोटाशयुक्तोर्वरकाणां प्रयोगश्च करणीयः । यदा कदा सहिष्णु-शस्यानामुत्पादनमपि करणीयम् । अनेन भूमिः आम्लीयविकारेभ्यः मुक्ता भवितुमर्हति ।
इन्द्रप्रस्थ सूचना प्रौद्यौगिकी संस्थानम् - दिल्ली
प्रावेशिकनियमाः
Since 2013, the Government of NCT of Delhi has conducted common counseling for admission to the B.Tech. programmes at IIIT-D, Delhi Technological University and Indira Gandhi Delhi Technical University. Admission to IIIT-D is based on:
बाह्यसम्पर्काः
http://www.aicte-india.org/iiit.php
http://www.iiitd.ac.in/education/phd
http://muc.iiitd.edu.in/whodunit/success
वसिष्ठः
वसिष्ठः श्वेतवर्णीयः । स्वस्य जटां शिरसः उपरि भागे दक्षिणपार्श्वे अयं बध्नाति स्म । स्ययभोः पत्न्याः शतरूपायाः पुत्री देवहूतिः कर्दमऋषेः पत्नी । अनयोः पुत्रः कपिलः । अस्याः सहोदरी एव अरुन्धतिः । अरुन्धतिः कश्यपस्य पुत्री इति वायुपुराणे उल्लेखः दृश्यते । वसिष्ठ-अरुन्धत्योः पुत्रः एव शक्तिः । शक्तेः पत्नी अदृश्यन्तिः । अनयोः पुत्रः एव पराशरः । अस्य पुत्रः एव वेदव्यासः ।
शतपथब्राह्मणम्
विषयवस्तु
शतपथब्राह्मणस्य महत्ता अनया घटनया एव प्रस्फुटा भवति यदयं ग्रन्थः प्रायः समग्रयज्ञयागानां साङ्गोपाङ्गं विवरणं प्रस्तुतं करोति। अन्यब्राह्मणेषु दुर्लभमिदमस्ति। यज्ञस्यारम्भः वैदिकयुगस्य आरम्भकालादेवास्ति। पूर्वं तु यज्ञस्य विधानं सङ्क्षेपतः एवाभवत्, किञ्च कालान्तरे याज्ञिकसंस्थेयमतिविस्तृताऽभवत्। ब्राह्मणयुगः याज्ञिकसंस्थायाः पूर्णविकासस्य युगोऽस्ति। अस्य परिचयो विभिन्नब्राह्मणग्रन्थेषु प्राप्यते। स्वकीयवर्ण्यविषयाणां गम्भीरविचारहेतुना सम्पूर्णब्राह्मणसाहित्यस्य शतपथब्राह्मणमिदं मुकुटमणिः मन्यते। अनेनैव कारणेन शतपथब्राह्मणं नितान्तप्रसिद्धमस्ति।
शतपथब्राह्मणस्य सम्बन्धः शुक्लयजुर्वेदेन सहास्ति। अतः संहितायां येन प्रकारेण इष्टिस्तथायागः अस्ति, तेनैव क्रमेण तयोरुल्लेखः अत्राप्यस्ति। शतपथस्य नवमकाण्डपर्यन्तं वाजसनेयीसंहितायाः अष्टादशतमाध्यायानां क्रमबद्धा व्याख्या समुपस्थापितास्ति। अस्मिन् वर्णने ब्राह्मणोचिता आख्यायिकानामपि यत्र तत्र समावेशोऽस्ति। अनेन समावेशेन याज्ञिकशुष्कवर्णनमपि रोचकमभवत्। इष्टिसु दर्शपूर्णमासयागो प्रमुखो मन्यते। दर्श इष्टिः प्रति अमावस्यायाः अनन्तरं प्रतिपत्तिथौ सम्पन्नो भवति। पूर्णमासयागः पूर्णिमायाः अपरस्यां तिथौ सम्पन्नो भवति। अनेन प्राधान्येनास्य साङ्गोपाङ्गविवरणं शतपथस्य प्रथमकाण्डे प्रदत्तमस्ति। एतेभ्यः इष्टिभ्यः समुपयुक्तमन्त्राणां निर्देशः संहितायाः प्रथमाध्यायस्य पञ्चमकण्डिकातः नीत्वा द्वितीयाध्यायस्य अष्टाविंशतितमाध्यायपर्यन्तं कृतोऽस्ति।
त्रयोदशतमे काण्डे अश्वमेध-पुरुषमेध-सर्वमेध-पितृमेधादीनां विस्तृतं विवरणं वर्णीतमस्ति। मूर्धाभिषिक्तराजन्यमेव अश्वमेधयज्ञसम्पादनस्याधिकार आसीत्। अश्वमेधस्त्वनेकदिनेषु व्याप्तं भवितुं याज्ञिकविधानमासीत्। यज्ञीयाश्वहवनस्य अस्मिन् यज्ञे विधानमस्ति। चतुर्दशतमे काण्डे प्रवर्ग्यस्य वर्णनमस्ति। अन्तिमखण्डे चतुर्थाध्यायाद् आरभ्य नवमाध्यायपर्यन्तं बृहदारण्यकोपनिषद् निबद्धा अस्ति।
शतपथब्राह्मणस्य वैशिष्टयम्
तत एव हि प्राचीनाः बहवो ब्राह्मणाः वद्ध अक्षेत्रतर-निवास-स्रावितरमिव अास्वादितमग्निना वैश्वानरेणेति।
सामविधानब्राह्मणम्
सामविधानब्राह्मणम् इदं सामवेदस्याऽस्ति। एतस्मिन् ब्राह्मणे सांरारिवस्तूनां प्राप्त्यै अपि विधानि दत्तानि इति महत्त्वमस्य। अत्र शत्रूणां नाशनाय, ऐश्वर्यप्राप्त्यै च अपि विधानानि सन्ति।
एला
मूत्रसम्बन्धीरोगशामकः
एला अनेकेषां मूत्रसम्बन्धिरोगाणां शामकः । एलायाः चूर्णस्य सेवनेन मूत्रविसर्जनसमये क्लेषः अस्ति चेत् अपगच्छति । अस्य चूर्णस्य सेवनेन मूत्रोत्पत्तौ समस्या विद्यते चेत् परिहृता भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:विषयः वर्धनीयः
आर्षेयब्राह्मणम्
सन्दर्भः
वर्गः:ब्राह्मणम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
3.24 बलेषु हस्तिबलादीनि
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
सन्तराममहाराजः
प्रथमः चमत्कारः
एकदा स्नानस्य समयः आसीत् अतः महाराजः रज्जुं, द्रोणीं च मां दत्त्वा गच्छतु इति कृषिकम् अवदत् । किन्तु कृषिकः तद्सर्वं स्वेन सह अनेष्यत् । सायं काले यदा सः प्रत्यागतः, तदा जलम् उन्नतम् आगतम् आसीत् । महाराजः सानन्दं स्वेन तुम्बिपात्रेण स्नानं कुर्वन् आसीत् । महाराजस्य योगशक्तिं दृष्ट्वा कृषिकः तस्य भक्तः अभवत् ।
विविधेषु स्थलेषु सन्तराम देहली (डेरी) स्थानानि
स्वस्य कार्यं समाप्य स्वयम् उद्घोषिते समये १८३१ तमस्य वर्षस्य माघपूर्णिमायां यत्र महाराजः पादुकां स्थापितवान् तत्र सन्तराम देहली (डेरी) इत्यपि अस्ति । सन्तराममहाराजेन भक्तानां सुखार्थं, दर्शनार्थं च देहलीस्थानानि निर्मितानि सन्ति ।
सन्तरामस्य शिष्यपरम्परा
२)श्रीलक्ष्मणदासमहाराज
3.25 प्रवृत्त्यालोकन्यासात्सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम्
व्यासभाष्यम्
ज्योतिष्मती प्रवृत्तिरुक्ता मनसः । तस्यां य आलोकस्तं योगी सूक्ष्मे वा व्यवहिते वा विप्रकृष्टे वार्थे विन्यस्य तमर्थमधिगच्छति ॥२५॥
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
पूर्णिमा
भारतीयकालगणनानुगुणं प्रत्येकं मासस्य मध्यकलः पूर्णिमा अथवा पूर्णिमा भवति । शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्याः अनन्तरदिवसः एव पूर्णिमा अस्ति । यस्मिन् दिवसे चन्द्रः रात्रौ पूर्णः दृश्यते सा पूर्णिमा तिथिः इति व्यवहारः । भारतीयपर्वदिनानि अनेकानि पूर्णिमासु एव सम्भवन्ति ।
पूर्णिमापर्वाणि
वर्गः:तिथयः‎ वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
अनूपपुरमण्डलम्
कपिलधारा
इदं स्थलं नर्मदायाः उद्गमस्थानात् अमरकण्टकात् ८ कि. मी. दूरे अस्ति । अत्र १०० ’फीट’ उन्नतः जलप्रपातः अस्ति । इदं बहुरमणीयस्थलम् अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://anuppur.nic.in/ http://www.bharatbrand.com/english/mp/districts/Anuppur/Anuppur.html
आण्ड्रियेस् वेसेलियस्
यद्यपि अयम् आण्ड्रियेस् वेसेलियस् अत्युत्कृष्टं साधितवान् तथापि मतान्धानां हिंसातः मुक्तिं प्राप्तुं न शक्तवान् एव । यथा यथा अस्य आण्ड्रियेस् वेसेलियसस्य प्रसिद्धिः अधिका जाता तथा तथा तस्य शत्रूणां संख्या अपि वर्धिता । ते मतान्धाः अयम् आण्ड्रियेस् वेसेलियस् शवचोरः, पाषण्डः च इति आक्षिप्तवन्तः । thumb|right|200px यूरोप्–देशस्य बहुषु स्थानेषु अस्य आण्ड्रियेस् वेसेलियसस्य विरुद्धं प्रतिभटनानि प्राचलन् । अनेन जुगुप्सां प्राप्य आण्ड्रियेस् वेसेलियस् बहूनां पुस्तकानां हस्तप्रतिं दग्धवान् । पादुअ-विश्वविद्यालयस्य प्राध्यापकस्थानाय अपि त्यागपत्रम् अददात् । अयम् आण्ड्रियेस् वेसेलियस् प्यालस्टैन्प्रदेशे विद्यमानां पवित्रभूमिं गत्वा आगच्छेत् इति दण्डनम् अपि विहितम् । तदनुगुणं सः तत्र अगच्छत् । तदनन्तरं तेन पूर्वतनम् उद्योगं प्रतिनिवर्तनीयम् इति आह्वानम् अपि प्राप्तम् । तदर्थं ततः प्यालस्टैन्तः प्रत्यागमनावसरे ग्रीस्–समीपे नौकायाः अपघातः सञ्जातः । तत्रैव १५६४ तम् वर्षे अक्टोबर्–मासस्य १५ दिनाङ्के मरणम् अवाप्नोत् अयम् आण्ड्रियेस् वेसेलियस् । समीपे विद्यमाने द्वीपे एव तस्य समाधिम् अपि अकुर्वन् ।
वेदाङ्गानाम् इतिहासः
व्याकरणस्य वेदाङ्गत्वप्रयोजनं यथा-पदानां प्रकृतेः प्रत्ययस्य च विवरणं प्रदाय पदस्वरूपं परिचाययति-अर्थविश्लेषणञ्च करोति । अस्मै प्रयोजनाय व्याकरण शास्त्रस्योपयोगित्वात् तस्मिन्नपि शास्त्रे वेदाङ्गत्वं विद्यते।
निषसाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः ।
असंशयं महाबाहो...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य पञ्चत्रिंशत्तमः(३५) श्लोकः ।
पदच्छेदः
असंशयं महाबाहो मनः दुर्निग्रहं चलम् अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥
वेदाङ्गानाम् इतिहासः
वेदाङ्गानां सन्दर्भाः
तत्र नक्षत्रकल्पे- यज्ञ-संस्कारादीनां कर्मणां मुहूर्तानाञ्च निर्णयो भवति । वैतानकल्पे यज्ञानां ( हविर्यज्ञ-सोमयज्ञ-पाकयज्ञानाम् ) साङ्गोपाङ्गविधिनिरूपिता विद्यते । संहिताकल्पे-विशेषतो वेदनिर्दिष्टानामश्वमेध राजसूयादियज्ञानां तद्भिन्नानाञ्चापि सर्वविधीनां सम्पादनप्रक्रिया प्राप्ता भवति । आङ्गिरसकल्पे शत्रुराष्ट्रेभ्यो मारणस्य, मोहनस्य, वशीकरणस्य उच्चाटनादि अभि चारकर्मणाञ्च निर्देशोऽस्ति । शान्तिकल्पे-दैव-अन्तरिक्ष-अद्भुतादि उत्पातानामीति भीत्यादिभयानां निवारणस्य; एवञ्च शत्रुराष्ट्रः कृत-मारणमोहनादिप्रयोगाणां शान्तिविधीनां वर्णनं विद्यते । इमे सर्वेऽपि विषयाः पुराणेषु विशेषतो भविष्ये, अग्नि पुराणे विष्णुधर्मोत्तरे च विस्तरेण प्राप्ता भवन्ति।
शिक्षाशास्त्रस्य इतिहासः
शिक्षाया व्युत्पत्तिलभ्यमर्थं व्युत्पादयन् वेदभाष्यकारा: सायणाचार्याः कथयन्ति यत्— 'स्वरवर्णाधुच्चारणप्रकारो यत्र शिक्ष्यते उपदिश्यते सा शिक्षा' इति । एतेनेद मायातं यत्-वेदाङ्गेषु तच्छास्त्रं शिक्षा नाम येन ऋग्वेदादि वेदमन्त्राणामविकलं यथास्थित्युच्चारणं विशुद्धञ्च स्यादिति । अस्मात्कारणादेव सुविज्ञा विद्वांसः कथयन्ति यत्-शिक्षाशास्त्रमिदं वेदाङ्गमिति ।
निरुक्तशास्त्रस्य इतिहासः
निरुक्तशास्त्रं व्याकरणस्य सहायकं शास्त्रं भवति। (निरुक्तं श्रोत्रमुच्यते) षट्सु वेदाङ्गेषु निरुक्तं चतुर्थस्थानं भजते । तच्च वेदपुरुषस्य श्रोत्रमुच्यते । निरुक्तं श्रोत्रमुच्यते' इति पाणिनीय शिक्षायांस पष्टमुद्घोपितम् । अस्मिन् विपये वेदभाष्यकाराः सायणाचार्याः स्वचतुर्वेदभाष्यभूमिकायां कथयन्ति यत्- 'अर्थावबोधे निरपेक्षतया पदजातं यत्रोक्तं तन्निरुक्तम्' इति । निरुक्तस्य शाब्दिकीनिरुक्तिरेव भविष्यति--नि:शेपादुक्तमिति निरुक्तम् । अतो यदि शिक्षादीनि वेदाङ्गानि वेदस्य बाह्यानि तत्त्वानि निरूपयन्ति तदा निरुक्तं वेदविज्ञानस्यान्तरिक स्वरूपं स्पष्टतः उद्घाटयति । एतदपि अस्य वैशिष्टयं विद्यते यदन्यानि वेदाङ्गानि प्रायो विभिन्नेषु सूत्रेषु लिखितानि सन्ति, इदञ्च निरुक्तं गद्यशैली भजते ।
छन्दश्शास्त्रस्य इतिहासः
छन्दश्शास्त्रस्य इतिहासः वेदानाम् ऋचाभ्यः आरभ्य अनन्तं यावत् गच्छति। (छन्दः पादौ तु वेदस्य) छन्दो वेदस्य पञ्चममङ्गमस्ति । पाणिनीयशिक्षायां कथितमस्ति यत् 'छन्दः । तु वेदस्य' यथा कोऽपि मनुष्य: पादाभ्यां प्रचलति तद्वत् वेदपुरुषस्य पादौ छन्दांकि पादेन हीनो जनः खञ्जः कथ्यते तथैव छन्दोभ्यो हीनो वेदपुरुषः खञ्ज एव । अर वेदाध्ययने छन्दसां ज्ञानमावश्यकं भवति ।
ओ मै फ़्रेन्ड् (चलच्चित्रम्)
ओ मै फ़्रेन्ड् (Oh My Friend) ( ఓ మై ఫ్రెండ్) इति एकं तेलुगु चलच्चित्रं विद्यते । २०११ वर्षे एतत् आगतम् । ओ मै फ़्रेन्ड् इत्युक्ते अरे मम मित्रम् इत्यर्थः ।
भारतदेशे नगरीयलौहशकटपरिवहनव्यवस्था
भारत् अर्थ् मूवर्स् लिमिटेड् (BEML)
देहली मेट्रो नम्मा मेट्रो जयपुर मेट्रो
बम्बार्डीयर् (अल्सटोम् इत्यनेन अधिग्रहितम्)
देहली मेट्रो
स्वामी रामदासः
मोगलसाम्राज्यं, रामदासस्य सङ्कल्पः च
नासिके त्रीणि वर्षाणि व्यतीतीनि । अनन्तरं राम दासस्य निवासस्थाने रात्रौ अपि जनाः तिष्ठन्ति स्म । सर्वे मिलित्वा राम जपं कुर्वन्ति स्म । प्रेम्णा भजनानि गायन्ति स्म । रामदासः तेषु प्रेरकेण प्रकारेण प्रवचनानि ददाति । भारतम् अतीव दीनाम् अवस्थाम् अनुभवति स्म । उत्तरस्यां मिगलाः शासकाः आसन्, दक्षिणस्यां पुनः यवनाः एव शासकाः आसन् । ते अत्याचारिणः प्रजाजनान् पीडयन्ति स्म । ते  इस्लामभिन्नान् धर्म सम्प्रदायान्  हीनान् नीन्द्यान् विनाशनीयाँश्च मन्वते । तेषां मते कुराणात् भिन्नः कोऽपि ग्रन्थः आदरणीयः नास्ति । ते स्वभिन्नान् जनान् काफिर इति भाषन्ते ।  परेषां धर्म परिवर्तने एव तेषां पुण्यम् आसीत्, तत् अस्वीकारे वधश्च कुर्वन्ति स्म । काफिरवधः तेषाम् अश्वमेधः । इदमेव तेषां प्रभोः आदेशः इति तेषां संस्कारः । इमाः घटनाः रामदासस्य श्रवसी  स्पृशन्ति ।  आत्मनि व्यथितः रामदासः इयम् अस्माकं देवभूमिः कथं दानवानाम् अत्याचारेषु पतिता, कथं वयम् एतेषाम् अत्याचारान् सहामहे । अङ्गुलिगण्याः इमे असंस्कृताः विदेशीयाः कथं शासति । मार्कण्डेय स्य नचिकेतसः भूमौ जनाः भीरवः अभूवन् । कथं देशे प्रविष्टान् चौरान् चरणेषु स्पृशामः । अस्माकं ध्येयं पशुवत् उदरपूर्तिः एवास्ति । इत्येतत् सर्वं जनान् उपदिश्य समाजं कर्तव्योन्मुखं कर्तुं रामदासः प्रयतते । सः आत्मविस्मृतं राष्ट्रम् अहं जागृकं करिष्यामि इति सङ्कल्पितवान् ।
टाकलीगमनम्
ततः परं सः टाकली-ग्रामम् गतः । यत्र तस्य आश्रमः आसीत् । इदानीम् उद्धवः युवा अभवत् । टाकली-ग्रामस्य आश्रमः तेन उत्तमया रीत्या चालितः । तत् सर्वं दृष्ट्वा रामदासः हर्षं गतः । उद्धवम् आशिषं दत्त्वा रामदासः महाबलेश्वरं गतः । तत्रापि तेन हनुमत् मन्दिराणि स्थापितानि । मठाः स्थापिताः । युवकाः बालकाश्च दैनिके व्ययामे उपदिष्टाः । स्वस्य धर्मस्य रक्षायै मार्गाः दर्शिताः ।
रामदासस्य चमत्कारः
एकदा रामदासः चाफलस्य पार्श्वे शिवकन्दरे आसीत् । पिपासया आक्रान्तः, श्रान्तः क्लान्तः शिवाजी तत्र आगतः । तत् दृष्ट्वा रामदासः एकं शिलाखण्डम् अत्रोटयत् । तत्र महत् जलस्रोतः आसीत् ।जलं पीत्वा शिवाजी सन्तोषं प्रापत् । तत् तीर्थम् अद्यापि कुबडीतीर्थः इति नाम्ना प्रवहति ।
जमदग्निः
अयं कश्चन ऋषिः । अस्य पत्नी प्रसेनजितः पुत्री रेणुका । अयं मुनेः ऋचीकस्य पुत्रः । अस्य माता गाधिराजस्य पुत्री सत्यवती । जमदग्नेः रुमण्वन्तः, सुषेणः, वसुः, विश्वावसुः, परशुरामश्चेति पञ्च पुत्राः ।
संहितोपनिषद्ब्राह्मणम्
सन्दर्भः
वर्गः:ब्राह्मणम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
मुअम्मर् गद्दाफि
मु अम्मर् गडाफ़ि (अरेबिक्: معمر القذافي Muʿammar al-Qaḏḏāfī audio ; जननम् ७ जून् १९४२), लिबिया देशस्य नायकः आसीत् ।
ज्योतिषशास्त्रस्य विकासक्रमः
ज्योतिषशास्त्रस्य विकासक्रमः ग्रहाणां विज्ञानिकतायाः इतिहासः एव। (ज्योतिषामयनं चक्षुः) शास्त्रमर्मज्ञाः विद्वांसो विदन्ति यत् पड् वेदाङ्गेषु ज्योतिषं चरमं वेदाङ्गमस्ति । यथा वेदपुरुषस्य व्याकरणं मुखमस्ति तद्वत् ज्योतिपं नयनं स्मृतम । नेवाश्यांना यथा कोऽपि मानवः स्वयमेव पदात्पदमपि चलितुं न शक्नोति तद्वत ज्योतिषशा विना वेदपूरुषस्यान्धता समापतिष्यति । वेदस्य प्रवृत्तिविशेपेण यज्ञसम्पादनाय भवति । यज्ञस्य च विधानं विशिष्ट कालानामपेक्षां स्थापयति ।
ज्योतिषस्य वेदाङ्गत्वम्
ज्योतिषशास्त्रस्येतिहासे एष उल्लेखो मिलति यत्--पुराकाले चतुर्णामपि वेदानां पृथक् पृथक् ज्योतिषशास्त्रमासीत्, तेषु ( अधुना ) सामवेदस्य ज्योतिषशास्त्रं नोपलभ्यते । अवशिष्टानां त्रयाणामितरेषां वेदानां ज्योतिषाणि प्राप्यन्ते, तद्यथा क्रमेण -
वेदाङ्गज्यौतिषम्
प्रस्तुतायाः गणनायाः आधारभूमिः अश्विन्यादि-सप्तविंशति-नक्षत्राण्येव सन्ति । श्रीमता शंकरबालकृष्ण-दीक्षितेन बहुप्रयत्नेन सप्रमाणं सुनिश्चितं यत् अस्य वेदाङ्गज्योतिषस्य रचनाकाल: ईशवीयशतकात् पूर्व १४०० वर्षे एव संजातः इति । अति प्राचीनकाला देव सम्बद्धत्वात् ग्रन्थोऽयं दुरूहो दुर्योधश्च जातः । महनीयस्य प्रत्यक्षस्यास्य ज्योतिष शास्त्रस्य त्रयो मार्गाः भवन्ति । तस्मादिदं शास्त्रं त्रिस्कन्धमित्युच्यते बुधैः । तदुक्तं यथा -
लोमशः पुलिशश्चैव च्यवनो यवनो भृगुः ।
सिद्धान्तयुगः
समीक्षका: विद्वांसः कथयन्ति–वेदाङ्गज्यौतिषादारभ्य यो युगः वराहमिहिर पर्यन्तमायाति तं वयं सिद्धान्तयुगस्य नाम्ना जानीमः । यतो ह्यस्मिन् युगे सिद्धान्तानां प्रवर्तनं प्रचलनं वा सविशेषरूपेणाभूत् । युगोऽयमस्मभ्य: तमसावृतः स्याद्यदि सुवि ख्यातो वराहमिहिरस्तस्मिन् युगे प्रचलितानां पञ्च सिद्धान्तग्रन्थानां सारांशं स्वपञ्च सिद्धान्तिकायां प्रचारितं न कुर्यात् । वराहमिहिरः स्वयमेव सर्वतन्त्रस्वतन्त्रः प्रतिभासम्पन्नः ज्योतिविदासीत् । इत्येव नहि ते चैकस्य स्वतन्त्रस्य सिद्धान्तग्रन्थस्य रचनायाः वैचक्षण्यं स्वस्मिन् स्थापयन्ति स्म। परञ्च तैः व्यापकबुद्धया तद्युगस्य सिद्धान्त ग्रन्थानां परिचय: समुपस्थापितः । ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णमिदं कार्यम् ।
आर्यभटः
जनमतावलम्बिना 'सूर्यप्रज्ञप्ति'-चन्द्रप्रज्ञप्तिश्चेति नामको द्वौ ग्रन्थी समुपलब्धौ स्तः यो कौटिल्यस्यकशताब्दीपूर्ववतिनो स्तः । तयोविषय:-विश्वस्य ( सृष्टेः ) रचना विद्यते तथा चानयोः सूर्यचन्द्रविषयिकाः कल्पना: जैनधर्ममतानुसारं निर्दिष्टाः सन्ति ।. आर्यभटस्य जनिः ४७६ ईशवीयेवत्सरे कुसुमपुरे (पाटलिपुत्रे) अभूत् । अनेन अयोविंशतितमे वयसि ४९९ ईशवीये स्वमहत्त्वपूर्ण: ग्रन्थः विरचितः । यो हि तन्नाम्नव 'आर्यभटीय' इति कथ्यते । अस्मिन् ग्रन्थे शककालस्य वैक्रमसम्वत्सरस्य वा चर्चा नास्ति ग्रहाणां गणनाय च ३६०० कलिसंवत्सरं ( ४९९ ई० ) निश्चितमस्ति ।
ब्रह्मगुप्तः
गोलाध्याय-नामकेऽध्याये भूगोलखगोलयोः सम्बन्धिता गणना विद्यते । अस्मिन्नप्य नेके भागाः सन्ति–तद्यथा-ज्याप्रकरणम्, स्फुटगतिवासना, ग्रहणवासना, गोल बन्धाधिकारश्चेति । एषु भूगोल-खगोलयोः सम्बन्धितानां परिभाषाणां ग्रहाणाञ्च विम्बानां व्यासादिज्ञानस्य रीतयः प्रदर्शिताः सन्ति । ब्रह्मगुप्तस्यान्या रचना 'खण्ड खाद्यक' इत्यस्ति । एभिः सेयं .रचना ६६५ ईशवीये वत्सरे स्व एकोनसप्ततितमे वयसि कृता । अयं ग्रन्थः आर्यभटस्य सिद्धान्तानामंशतः पक्षपाती विद्यते ।
श्रीपतिः
इमे महाशयाः स्वकालस्याद्वितीयाः ज्योतिर्विद आसन् । एषां मुख्य ग्रन्थाः सन्ति-(१) गणिततिलकः, (२) बीजगणितम्, ( ३ ) धीकोटिकरणम, (४) सिद्धान्तशेखरः, (५) ज्योतिषरत्नमाला, (६) जातकपद्धतिः, (७) दैवज्ञवल्लभः, (८) श्रीपतिनिबन्धः, (९) ध्रुवमानसकरणं, .( १०) श्रीपति समुच्चयश्च ।
भास्कराचार्यः द्वितीय:
एतेषां विरचिताः प्रख्याताश्चत्वारो ग्रन्था सन्ति, ते चातीवलोकप्रियाः व्यवहृताश्च सन्ति । ते चेमे-(१) सिद्धान्तशिरोमणिः, (२) लीलावती, (३) बीज गणितम्, ( ४ ) करणफुतूहलञ्चेति ।
भास्करोत्तरकालः
(३ ) ज्योतिविदाभरणम् - इति नामक: मुहूर्तग्रन्थः केनापि कालिदासेन विरचित इति कथ्यते ।
आधुनिककाल:
(६ ) यालगंगाधरतिलकः -- इमे महानुभावाः न केवलं राजनीतिविदां वरिष्ठाः, भारतीयस्वतन्त्रतासंग्रामस्य प्रखरनायकाः अपितु ज्योतिषशास्त्रख्य निष्णाता: विद्वांस आसन् । एतेषां ज्योतिषविषयकः सर्वश्रेष्ठः ग्रन्थः 'ओरायन' ( आंग्लभाषा समन्वितः) इति विद्यते । यस्मिन् वेदानां कालमीमांसा महत्प्रौढ़युक्तीनां साहाय्येन कृता विद्यते । ग्रन्थस्तथा पाण्डित्यपूर्णः, शैली च तादृशी वैज्ञानिक्यस्ति यत् अपूर्णे सहमतेऽपि मोक्ष मूलर-सदृशाः पाश्चात्यविद्वांसोऽपि चमत्कृताः सन्तः तन्महत्त्वं स्वीकुर्वन्ति स्म । एषां कालः १८५६-१९२१ ईशवीयो विद्यते ।
3.26 भुवनज्ञानम् सूर्यो संयमात्
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
अशोकनगरमण्डलम्
त्रिकाल चौबीसी जैनमन्दिरम्
अस्य मन्दिरस्य कारणात् अशोकनगरम् भारते प्रसिद्धमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे भूतभविष्यत्वर्तमानकालानां चतुर्विंशतिजैनतीर्थङ्कराणां मूर्तयः सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://ashoknagar.nic.in/ http://www.bharatbrand.com/english/mp/districts/Ashoknagar/Ashoknagar.html
डॉनियल गोलमन्
•	समीचीनं तथा असमीचीनम् अभिव्यत्योः मध्ये विश्लेषणम्  |
श्रीमद्भगवद्गीता
असंयतात्मना योगो...
पदच्छेदः
असंयतात्मना योगः दुष्प्रापः इति मे मतिः वश्यात्मना तु यतता शक्यः अवाप्तुम् उपायतः ॥
श्रुतकीर्तिः
‎
वर्गः:रामायणस्य पात्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भिक्षु अखण्डानन्द
सस्तु साहित्य वर्धक कार्यालयस्य स्थानान्तरणम्
अस्य सस्तु साहित्य वर्धक कार्यालयस्य स्थापना मुम्बई -नगरे अभवत् । किन्तु अन्यनगरेभ्यः मुम्बई -नगरे व्ययः अधिकः आसीत्, अतः तत्र स्थित्वा पुस्तकानां प्रकाशनं कठिनमासीत् । अत एव अखण्डानन्दः पञ्चवर्षान्ते तस्य कार्यालयम् अहमदाबाद -नगरम् अनयत् । अहमदाबाद-नगरे कार्यालयाय उत्तमः अवसरः प्राप्तः । अत्र मुद्रणकार्यं, परिवहनकार्यं च न्यूनेन धनेन अभवत् । अतः अखण्डानन्दः सस्तु साहित्य वर्धक इत्यस्मै दरिद्र साहित्य इति नाम अददात् । गुर्जरप्रान्तस्य कोऽपि जनः वाचनरहितः मा भूदिति भावनया संस्कारलक्षी साहित्यार्थम् अखण्डानन्द इति नामकं सामयिकम् आरभत । एतेन सामयिकेन जनानां संस्कारनिर्माणे महत्वपूर्णं योगदानं प्रदत्तम् । एतादृशीं प्रवृत्तिं दृष्ट्वा अमेरिका -देशस्य प्रसिद्धलेखकेन सस्तु साहित्य वर्धक कार्यालयाय स्वपुस्तकमुद्रणस्य अधिकारः प्रदत्तः ।
एस् निजलिङ्गप्पः
राजनैतिक जीवन
सः मैसूरकाङ्ग्रेसस्य अध्यक्षः अभवत्, १९४६ तः १९५० पर्यन्तं ऐतिहासिकसंविधानसभायाः सदस्यः अपि आसीत् । १९५२ तमे वर्षे मैसूरुराज्यस्य चित्रदुर्गा निर्वाचनक्षेत्रात् (अधुना चित्रदुर्गा) प्रथमलोकसभा सदस्यत्वेन निर्वाचितः ।
मृत्युः विरासतः च
लघुचित्रम्|187x187अणवः| दवङ्गरे निजालिगप्पा प्रतिमा ८ अगस्त २००० तमे वर्षे ९७ वर्षे चित्रदुर्गानगरे स्वगृहे निजलिंगप्पस्य निधनम् अभवत् ।
१९६३ तमे वर्षे निजलिंगप्पस्य मुख्यमन्त्रीत्वकाले सः अमेरिकादेशे भूमिअनुदानमहाविद्यालयव्यवस्थायाः आदर्शे यूएएस-स्थापनस्य निर्णयं कृत्वा कृषिविज्ञानविश्वविद्यालयविधेयकं (अधिनियमसंख्या २२) पारितवान् सः गान्धीकृषिविज्ञानकेन्द्रपरिसरस्य कृते १३०० एकरभूमिं आवंटितवान् ।
वायुमालिन्यम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:परिसरमालिन्यम् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मानवशरीरस्य शिरा, धमनी च
धमनीनां संरचना, कार्यञ्च
धमन्याः भित्तिः दृढः लचीलः च भवति, फलतः ते दबावे विस्तारिताः भवन्ति, दबावस्य न्यूनतायाः समये पूर्वनिर्मिताः भवन्ति आवश्यकतानुसारं अधिकं संपीडिताः भवितुम् तेषां क्षमता भवति । धमनीनां संकोचन-विश्राम-गुणात् रक्तं सर्वदा अग्रे प्रवहति एव ।
केशिकापरिचयः तेभ्यः नाडीनिर्माणप्रक्रिया च
केशिकाः अत्यल्पाः रक्तवाहिकाः सन्ति, येषां माध्यमेन शुद्धरक्तं शरीरस्य विभिन्नानां भागानां ऊतकानाम्, केशिकाणां च पोषणं, प्राणवायुस्य आपूर्तिं च प्राप्नोति केशिकाः केशात् सूक्ष्मतराः सर्वतन्तुषु जालवत् शयिताः भवन्ति । तेषां भित्तिनां रचना केवलमेकेन कोशिकास्तरेन अथवा अन्तःस्थस्तरेन निर्मितं भवति । भित्तिकेशिकाः छिद्रयुक्तेन संरचनेन परस्परं सम्बद्धाः भवन्ति, येन रक्तस्य तेषु उपस्थितानां ऊतककेशिकाणां च मध्ये पदार्थानां आदानप्रदानं भवति अनेकाः पोषकाः, प्राणवायुः, रक्तप्लाज्मायाः किञ्चित् भागं च रक्तकेशिकाभित्तिं प्रविश्य ऊतककेशिकासु प्राप्य कार्बनडाय-आक्साइड् इत्यादयः रासायनिकाः अपशिष्टाः तेषु प्रविशन्ति शिराः परस्परं विलीयन्ते, तेषां परिमाणं वर्धते, अग्रे च अग्रे गत्वा नाडीषु [(नाडीषु)] विलीयते।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:मानवशरीररचनाविज्ञानम्
सम्पत्कुमार्
प्रारंभिक जीवन
सम्पत्कुमार् दक्षिणकाशीसमीपे कळलेग्रामे अजायत। स महाराजसंस्कृतमहाविद्यालये संस्कृतम् अध्यैत। स विधौ च वाणिज्ये च स्नातकपदवीं प्राप्तवान्। तस्य पिता पण्डितः कळले नडादूरु वरदराजय्यङ्गार्यः संस्कृतस्य विद्वान् आसीत्।
योगदानम्
१९८८ तमे वर्षे स स्वस्य मुद्रणनिगमं प्रारभ्य मैसूरुनगरे उत्पीठप्रकाशनस्य आरम्भं कृतवान्। स २००९ तमे वर्षे देशस्य प्रथमं संस्कृतदिनदर्शिनीं प्रवर्तयत्। सा अधुना २०२२ तमे वर्षे अपि प्रचलति। अस्याः मूल्यं सामान्यपत्रवाहने ५० रुप्यकाणि प्रति संस्करणम् अस्ति। स समाजसेवी अपि आसीत्।
आवर्तनम् (Frequency)
यदा कञ्चन वस्तु पदार्थो वा ध्वनेः स्त्रोतरुपे कार्यं करोति तर्हि वयं आवर्तनत्वस्य सहयोगेन तस्य ध्वनेः गतिमापनं कर्त्तु शक्नुमः । अर्थात् आवर्तनत्वस्य सहयोगेन ध्वनिस्त्रोतस्य कम्पनगतिं परिगण्यते । अपि च कस्यापि पदार्थस्य कम्पनगतिरेव भवति आवृत्तिः । फलतः आवर्तनत्वमधिकं भवति तस्यावृत्तिः अपि अधिका भवति, तथा यस्यावृत्तिः न्य़ूना भवति तस्य आवर्तनत्वमपि न्य़ूनं भवति । अस्य मापनं हर्टजमाध्यमेन भवति । एकं हर्ट्ज इति एका आवृत्तिः प्रति –विपलं (सेकेण्ड) भवति । एकः जनः २० तः २०००० हर्टज् पर्यन्तं ध्वनेः कम्पनं श्रोतुं समर्थः भवति । २०००० तः अधिकं ध्वनिं जनाः श्रोतुं न पारयन्ति । अयमेव भवति अल्ट्रासोनिक् ध्वनिः, पराध्वनिको ध्वनिर्वा । १५००० हर्टज् तः अधिकःध्वनिः जनानां कृते हानिप्रदः भवति । अनेन मनुष्याणां श्रवण- यन्त्रं प्रभावितं भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भौतिकविज्ञानम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:भौतिकविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
पुष्पोत्सवः
देहल्याः मेहरौलीक्षेत्रे ओक्टोबर्मासे अस्य आयोजनं भवति। अस्मिन् अवसरे तत्र बहुविधानि पुष्पाणि दृश्यन्ते। परं प्रमुखम् आकर्षणं तु अस्ति पुष्पनिर्मितानि व्यजनानि।
सौरयूथः
रचनं विकासः च
सूर्यस्य इदं सौरम् । भूमेः अतिस्मीपवर्ति नक्षत्रं भवति सूर्यः । अस्य प्रदक्षिणं कुर्वाणाः ग्राहाः एव अस्य यूथः । अयं सूर्यः यूथपतिः । अस्य सौरमण्डलस्य रचनं विकासः च ४,५६८शतकोटिवर्षेभ्यः पूर्वं सञातम् इति विश्वासः । मेघानां बृहद्भागः गुरुत्वविकर्षणात् सौरयूथस्य रचनम् अभवत् इति लोकप्रतीतिः । गुरुत्वक्षीणितः महाराशिः मध्यभागे सङ्ग्रह्य सूर्यस्य निर्माणम् अभवत् । अवशिष्टः राशिः नक्षत्रस्य प्रदक्षिणं कुर्वाणः अनिलधूलीसमतलगणः स्थालिकाकारमवाप्नोत् । तस्मात् ग्रहाः चन्द्राः क्षुद्रग्रहाः चेतरेषां च आकाशकायानां रचना अभवत् । सेब्यूलार् हौपोथिसिस् (निहारिकासिद्धान्तः) इति सर्वैरङ्गिकृतां प्रतिकृतिं १८तमे शतके इम्यान्युयल् स्वीडन्बर्ग इम्यान्युयल् क्यण्ट् पियरे सैमन् ल्याप्पेस् इति महाजानाः निर्मितवन्तः । एतदनन्तरं खगोलशास्त्रं, भौतशास्त्रं, भूगोलशास्त्र्ं, ग्रहविज्ञानम् अन्ये च विविधवैज्ञानिकविषयाः अत्र सम्मिलिताः । क्रि.श.१९५०तमे वर्षे बाह्याकाशस्य
रूपकालङ्कारः
रूपकालङ्कारः नाम अलङ्कारस्य तावत् बहुधा उपयोगः काव्येषु भवति । उपमायाः लक्षणं तावत् कुवलयानन्दे अप्पय्यदीक्षितः एवं प्रकथयति –
गोपथब्राह्मणम्
विषयवस्तु
एताः व्युत्पत्तयः भाषाशास्त्रदृष्ट्या स्वकीयं महत्त्वं स्थापयन्ति । बहूनाम् उल्लेखः अवान्तरकालिकेषु निरुक्तग्रन्थेषु कृतोऽस्ति ।
परिणामालङ्कारः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
माधवी
कासुचित् भाषासु माधवीलता
वर्गः:सस्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः
3.26 भुवनज्ञानम् सूर्ये संयमात्
व्यासभाष्यम्
तत्प्रसारः सप्तलोकाः । तत्रावीचेः प्रभृति मेरुपृष्ठं यावदित्येव भूर्लोकः । मेरुपृष्ठादारभ्याध्रुवाद्ग्रहनक्षत्रताराविचित्रोऽन्तरिक्षलोकः । तत्परः स्वर्लोकः पञ्चविधो माहेन्द्रस्तृतीयो लोकः । चतुर्थः प्राजापत्यो महर्लोकः । त्रिविधो ब्राह्मः, तद्यथा—जनलोकः, तपोलोकः, सत्यलोक इति ।
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
सुमन्त्रः
‎
होराशास्त्रम्
परिचयः
भट्टोत्पल एतदेवाचार्यस्याप्यभिप्रेतम् । यतः परमतगप्रतिषिद्धमनुमतमिति । वयन्तु एतप्त तस्याभिमतमिति मन्यामहे ‘एके' पदसूचितत्वात् । सामान्यतः ‘एकोपरान्यप्रभृतिशब्दरनभिमतमतमेव प्रकाशितं दृश्यते, शास्त्रान्तरेषु । यथा हि भगवान् पाणिनिः 'यजुष्येकेषाम्' ( ८।३।१०४ ) इति सूत्रे । सारावलीकारस्तु तदेवानुवदति । यथा -
‘कमजतं पूर्वभवे सदादि यत्तस्य पङक्ति समभिव्यनक्ति ।'
'यदुपचितमन्यजन्मनि शुभाशुभं तस्य कर्मणः पक्तिम् ।
भाग्यानि तानीत्यभिशब्दयन्ति वार्तानियोगेति दशा नराणाम् ।।' इति ।
शिशुनाळ शरीफ
बाल्यम्
धारवाडमण्डलस्य सिग्गावि-उपमण्डलस्य शिशुनाऴ-इत्येतस्मिन् ग्रामे १८१९ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य ७ दिनाङ्के शिशुनाऴशरीफस्य (Shishunala Sharif ) जन्म अभवत् । एतस्य पिता इमाम् साहिब, माता हाजुमा । कन्नडस्य 'मुल्कि'परीक्षायाम् उत्तीर्णतायाः प्राप्त्यनन्तरं तदीयः विद्याभ्यासः स्थगितः इव । पठनं, यक्षगाने भागस्वीकरणं काव्यवाचनस्य श्रवणं च षरीफस्य इष्टतमानि कार्याणि आसन् ।
शब्दः
शब्दशक्तिः
250px|thumb|left|शब्दतरङ्गाः विश्वे बहव्यः शक्तयः वर्तन्ते द्युतिशक्ति, विद्युच्छक्ति, शब्दशक्तिः इत्यादयः । एतासु शब्दशक्तिविषये इदानीं किञ्चित् विचारयामः । वस्तुनः कम्पनात् शब्दतरङ्गाः उत्पत्स्यन्ते । एते तरङ्गावयौ प्रसार्य अस्माकं श्रुतिपथमागच्छन्ति । अत एव पुरातनाः “श्रोत्रग्राह्यो गुणः शब्दः” इति कथयन्ति स्म । शब्दस्य प्रसरणम् एवं भवति :-
प्राणः
आरण्यकेषु प्राणः
‘यावद्ध्यस्मिन् शरीरे प्राणो वसति तावदायुः ॥'
प्राणस्य ध्यानविधानम्
ध्यानाय प्राणस्य विभिन्नानां गुणानामुल्लेखः विस्तृतरूपेण कृतोऽस्ति । तत्तद्रूपेण प्राणस्य ध्यानं कर्त्तव्यम् । तत्तद्रूपेणोपासनां कृते सति फलान्यपि तद्रूपेणैवोपासकाः प्राप्नुवन्ति ।
प्राण एव देवतात्मकोऽस्ति । वाचि अग्नि देवताया निवासोऽस्ति । चक्षुः सूर्यो ऽस्ति । चन्द्रमा मनसो जातः, श्रोत्र मेव दिशः सन्ति । प्राणे आसां देवतानां ध्यानं कर्तव्यम् । ‘हिरण्यादन् वेद' नामकः कश्चन ऋषिः प्राणम् एवंविधम् अजानात् तथा देवतारूपेणैव प्राणस्य उपासनाम् अकरोत् । अस्याः उपासनायाः विपुलं फलं तेनोपलब्धम्।
ऐतरेयारण्यकम्
स्वरूपं, कालश्च
अस्मिन् पञ्च आरण्यकानि सन्ति । एतान्यारण्यकानि पृथक्-पृथक ग्रन्थरूपेण मन्यन्ते । प्रथमारण्यके महाव्रतस्य वर्णनमस्ति । महाव्रतम् इदमेतरेयब्राह्मणस्य प्रपाठकत्रयस्य गवामयनस्य एवेकोंऽशोऽस्ति । द्वितीयप्रपाठकस्य प्रथमत्रिष्वध्यायेषु उक्थ-निष्कैवल्यशस्त्र-प्राणविद्या-पुरुषप्रभृतीनां विवेचनमस्ति । चतुर्थ-पञ्चमषष्ठाध्यायेषु ऐतरेयोपनिषदस्ति ।
सन्दर्भः
वर्गः:आरण्यकम्
भारतीयकालमानः
६०संवत्सराणि
चित्रभानुः स्वभानुश्च तारण: पार्थिवो व्ययः॥
२७नक्षत्राणि
पूर्वाफाल्गुनिकाचैव उत्तराफाल्गुनी ततः ।
हस्तचित्रा तथा स्वाती विशाखा तदनन्तरम् ॥
उत्तराभाद्रपदं चैव रेवत्येतानि भानि च ॥
असम गण परिषद
२०१६-वर्तमान
नवम्बर २०१६ तमे वर्षे अतुलबोरा द्वितीयवारं दलस्य संविधाने ‘एकः पुरुषः एकं पदं’ संशोधनं कृत्वा आसोमगणपरिषदः अध्यक्षत्वेन निर्वाचितः यतः सः सर्वानन्दसोनोवालमन्त्रालये कृषि-उद्यान-खाद्य-प्रसंस्करण-पशुपालन-पशुचिकित्सा-मन्त्री अपि अस्ति।
मरडीहळ्ळीशिलोपधानानि
वयसः निर्धारेण एताः शिलाः २५० कोटिवर्षेभ्यः पुरातनाः इति ज्ञातमस्ति ।
भारतीयभूवैज्ञानिकसर्वेक्षणसंस्थया एताः शिलाः राष्ट्रियभूवैज्ञानिकस्मारकत्वेन परिगणिताः सन्ति । मरडिहळ्ळीग्रामसभायाः सहयोगेन एतासाम् उपधानाकारकाणां शिलारचनानां संरक्षणार्थम् उद्युक्ता अस्ति भारतीयभूवैज्ञानिकसर्वेक्षणसंस्था ।
आनन्दीबाई गोपालराव जोशी
वैद्यकीयविद्याभ्यासः
एषः विषयः वैल्डरेण स्वीये प्रिन्स्टन्स् मिषिनरि रिव्यू प्रकाशने तेन प्रकटितम् । इदं रोसेल्ले, न्यू जेर्सि निवासिन्या थियोडिशिया कार्पेण्टर्-वर्यया पठितम् । आनन्दीबाय्याः वैद्यकीयशिक्षणप्राप्तौ आसक्तिः, तत्पत्युः प्रोत्साहश्च तस्याः मनसि महान्तं प्रभावम् अजनयत् । 'आनन्दाबाय्याः वसतिव्यवस्था अमेरिकादेशे मया करिष्यते' इति सा पत्रद्वारा असूचयत् ।
कोलकतानगरे आनन्दाबाय्याः अस्वास्थ्यं वर्धमानम् आसीत् । निश्शक्तिः, निरन्तरं शिरोवेदना, कदाचित् ज्वरः, श्वासावरोधः च तां बाधन्ते स्म । १८८३ तमे वर्षे गोपालरावस्य सेरम्पुरं प्रति स्थानपरिवर्तनं जातम् । तदवसरे तेन निर्णीतं यत् अस्वास्थ्ये सति आनन्दाबाई वैद्यकीयाध्ययनाय अमेरिकां प्रति प्रेषणीया इति । 'उच्चशिक्षणप्राप्त्यर्थम् अन्यासां महिलानाम् आदर्शरूपा भवतु' इति उक्त्वा सातङ्कां तां समाधत्तवान् । अमेरिकादेशे वैद्यकीयशिक्षणप्राप्तेः तस्याः निर्णयं तदानीन्तनाः बहवः साम्प्रदायिकहिन्दवः महान्तं विरोधं प्रादर्शयन् । किन्तु पत्युः दृढः प्रोत्साहः तस्याम् आत्मविश्वासम् अवर्धयत् ।
जीवराज महेता
जन्म, परिवारञ्च
गुर्जरप्रान्ते जैनाः अग्रगामिनः, तेष्वपि कपोलजातिजनाः मुखरास्सन्ति । तस्यामेव जातौ नारायणभाई महेता इत्येतस्य गृहे १८८९ तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासस्य एकोनत्रिंशत्तमे (२९) दिनाङ्के अमरेली -नगरे जीवराजभाई महेता इत्यस्य जन्म अभवत् । माता, पिता, पितामही च पुष्टिमार्गे आस्थायुताः आसन् । अतः जीवराजभाई इत्यस्मिन्नपि वैष्णवधर्म स्य संस्कारः आसीत् ।
शिक्षणम्
अमरेली -नगरे गायकवाड इत्यस्य शासनकारणात् प्राथमिकशिक्षणम् अनिवार्यम् आसीत् । अस्य प्रथमलाभार्थी जीवराजभाई आसीत् । तेन अमरेली-नगरस्य एङ्ग्लो वर्नाक्युलर् नामकशालायां मेट्रिक् पर्यन्तम् अभ्यासः कृतः । जीवराजभाई इत्यस्य पितामही अन्धा आसीत् । सा गृहकार्यरता इति दृष्ट्वा जीवराजभाई महेता विचारयति स्म यत् – “यदि पितामही अन्धायां सत्यामपि बहूनां जनानां सहायिका भवति तर्हि भगवता मह्यं तु अक्षिणी प्रदत्ते इत्यतः मया कियज्जनानां सहायता कर्तव्या ?” इति । एवं विचार्य पितुः साहाय्यं कर्तुं जीवराजभाई सिविल सर्जन इत्यस्य बालकं पाठयितुम् आरभत । यदा जीवराजभाई सिविल सर्जन इत्यस्य गृहं गतः, तदा चिकित्सकः जनेभ्यः निःशुल्कम् औषधं ददाति, जनाः तस्मै आशिषः ददति इति अपश्यत् । इदं सर्वं दृष्ट्वा तेनापि चिकित्सकः भवितुं निर्णयः कृतः ।
मृत्युः
१९७७ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर-मासस्य नवमे (९) दिनाङ्के तस्य मृत्युरभवत् ।
मार्गशीर्षमासः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अयतिः श्रद्धयोपेतो...
श्लोकः
अर्जुन उवाच -
अर्थः
हे कृष्ण ! श्रद्धया युक्तः अपि यः अल्पप्रयत्नः भवति, तेन च यस्य मनः योगात् चलितं भवति सः योगस्य फलं ज्ञानं न प्राप्नोति । तस्य का गतिः भवति ?
३.२८ ध्रुवे तद्गतिज्ञानम्
व्यासभाष्यम्
ततो ध्रुवे संयमं कृत्वा ताराणां जानीयात। ऊर्ध्वविमानेषु कृतसंयमस्तानि जानीयात॥२८॥
मण्डलामण्डलम्
कृषिः वाणिज्यं च
अस्मिन् मण्डले काष्ठोत्पादनं, पर्णोत्पादनं, पशुपालनं, रज्जुनिर्माणम् इत्यादयः उद्यमाः सन्ति । अस्मिन् मण्डले ’मैङ्गनीज’ धातुः उत्पद्यते ।
पूज्य मोटा
देशस्य सेवा कुटुम्बस्य निर्वाहः
पू्ज्य मोटा इत्यस्मै एकत्र देशसेवायाः दृढा प्रतिज्ञा, अन्यत्र कुटुम्बस्य सहायतायाः कर्तव्यम् आसीत् । तथापि सः "हरिजन सेवा सङ्घ" इत्यस्मिन् सम्मिलितः । तस्मिन् इन्दुलाल याज्ञिकेन सह ४५ रुप्यकाणां मासिकवेतनाय कार्यम् करोति स्म । तेन तस्य सेवाकार्यमपि अभवत् गृहस्य कर्तव्यपालनमपि अभवत् । कार्यविभाजने पूज्य मोटा इत्यस्य कार्यक्षेत्रं नडियाद-नगर मासीत् । तस्य ज्येष्ठभ्राता जमनादासः अपि "हरिजन सेवा सङ्घ" इत्यस्मिन् संलग्नः आसीत् । किन्तु सः क्षयरोगवशात् अधिकं कार्यं कर्तुं न अशक्नोत् । क्षयरोग ग्रस्तः भ्राता जमनादासः अन्ते मृतः । ततः परं कुटुम्बे माता, विधवा भ्रातृजाया, तस्याः पुत्री शान्ति,अनुजौ, पूज्य मोटा च मिलित्वा षड् सभ्याः आसन् । तेषां पोषणं ४५ रुप्यकैः कर्तव्यम् आसीत् ।  एतासु काठिन्ययुतासु परिस्थितिषु कार्यं कृत्वा तस्मै हृदयरोगः अभवत् । तथापि सः देशसेवायाः कार्याणि सोत्साहम् करोति स्म । सहसा इन्दुलाल सङ्घकार्यम् अत्यजत् । अतः पूज्य मोटा इत्यस्मै उभयोः कार्यभारः आपतितः । तथापि सः शालायाः, कार्यालयस्य च कार्याणि स्व्यकरोत् । किन्तु तत् केनापि महात्मने सूचितम् । अतः महात्मा तम् आहूतवान् । पूज्य मोटा गत्वा स्वस्य परिस्थितिविषये, स्वभ्रातृविषये  च सर्वम् महात्मानम् अबोधयत् ।
हरि ओम् इति मन्त्रोपदेशः
पूज्य मोटा इत्ययमपि रोगग्रस्तः आसीत् । सः स्वस्य परिस्थितेः कारणात् चिकित्सां न कारितवान् । एकदा एकः साधुः तं हरि ओम् इति मन्त्रस्य रटनं कर्तुम् अकथयत् । किन्तु तत् तस्मै योग्यं न भाति स्म । ततः परम् एकदा सः गृहस्य सोपानात् अधः अपतत् । यदा सः अधः अपतत्, तदा तस्मै तस्य साधोः दर्शनम् अभवत् ।  सः महात्मानं पत्रम् अलिखत् । महात्मा रामनाम्नः  वा हरि ओम् इत्यस्य जपेन किमपि भवितुं शक्यमिति  तम् असूचयत् । ततः परं पूज्य मोटा हरि ओम् इति मन्त्रस्य जपम् निरन्तरं करोति स्म । तेन तस्य रोगस्य अपि नाशः अभवत् ।
विवाहः
धनं प्राप्य पूज्य मोटा विवाहार्थं निर्गतः । सः स्वयं पेटिकां स्वमस्तके गृहीत्वा अगच्छत् । तत् दृष्ट्वा सूरज बा क्रोधाविष्टा भवति स्म । किन्तु पूज्य मोटा स्वरीत्या एव चलति स्म । लग्नमण्डपे कन्यायाः आगमनम् अभवत् किन्तु पूज्य मोटा तु भक्तौ एव रतः आसीत् । हस्तमेलनकाले एव सः समाधिस्थः अभवत् । किन्तु तत् सामान्यजनैः नावगतम् । तैः हृदयरोगस्य अपघातः अभवत् इति अनुमानं कृतम् । तस्योपरि विवाहस्य प्रभावः  नासीत् । तस्य पत्नी अपि श्वसुरगृहात् प्रागेव स्वर्गं गता इति । नाम स्वपितुः गृहे एव मृता इति
संसारस्य स्वार्थरपरायणतायाः अनुभवः
विवाहस्य समाप्तिरभवत् ततः परं या विवाहार्थं धनं दत्तवती सा अपि सक्रोधं धनं याचते स्म । एकदा पूज्य मोटा इत्ययं भजनरतः मार्गात् निर्गच्छति स्म, तदा सा मार्गे ऐ भो तिष्ठ इति उक्तवा तस्य ताडनम्  अकरोत् । सः तस्याः चरणं स्पृष्ट्वा, तस्यै स्वार्थरपरायणस्य संसारस्य ज्ञानं कारितवती अतः धन्यवादम् अपाठयत् । तेन भगवतः अपि उपकारः स्वीकृतः ।
शिक्षकः
पूज्य मोटा इत्ययं प्रतिरात्रि स्मशाने साधनां करोति स्म । गमनागमनकाले भजनानि गायति स्म । दिवसे हरिजन इति जातीयान् बालकान् पाठयति स्म । सायङ्काले प्राङ्गणे जनान् रामायणं महाभारतं च उपदिशति स्म । तेन बालकाः धैर्यवन्तः स्युः इत्येव तस्य उद्देश्यमासीत् । एकदा केचन मुस्लिमबालकाः शालायां रजः, कङ्कणानि च क्षिप्त्वा अन्यान् बालकान् पीडयन्ति स्म । ज्येष्ठाः तान् उद्बोधयन्ति स्म, किन्तु ते नावगच्छन्ति स्म । एकदा पूज्य मोटा इत्ययं द्वारस्य पृष्ठे स्थित्वा तेषाम् आगमनस्य प्रतीक्षाम् अकरोत् । ते आगताः तदन्ते दण्डेन तान् शिक्षां च अकरोत् इति । तस्मिन्नेव दिवसे सायङ्काले तेषां पितरः तत्र समागताः । पूज्य मोटा इत्ययं तान् अकथयत् यदि अहं ताड्यः, तर्हि ताडनं विदधातु, किन्तु तेभ्यः शिक्षा आवश्यकी आसीत् इति । इत्थं पूज्य मोटा इत्यस्य कथनं सर्वेभ्यः अरोचत । सर्वे ततः निर्गताः
मातुः आज्ञा
पूज्य मोटा इत्यस्य अयं निर्णयः तस्य मात्रे सूरज बा इत्यस्यै नारोचत । किन्तु पूज्य मोटा इत्यस्य निर्णयः अटलः आसीत् । सः मातरम् गृहचालनाय मासे कति रुप्यकाणि आवश्यकानि इति अपृच्छत् । मात्रा रुप्यकाणां विषये सूचितस्य, प्रभोः कृपया इच्छितस्य धनस्य व्यवस्थापि भवति स्म । किन्तु मात्रा तस्मै एका आज्ञा कृता । मम अन्तिमे समये यत्र कुत्रापि स्यात् त्वया मम समीपे आगन्तव्यमिति ।  पूज्य मोटा इत्ययमपि मातुः तत् कथनं स्व्यकरोत् । सूरज बा इत्यस्य अन्तिमे समये अनिवार्य कारणवशात् तस्य आगमनम् अशक्यमासीत् । सः काशीक्षेत्रे आसीत् । सः मातुः वचनं पालयितुम् असमर्थः भविष्यति इति विचारेण  प्रार्थनाम् अकरोत् ।  प्रार्थनया सः मातुः समक्षं प्रकटितः अभवत् । पूज्य मोटा इत्यस्मिन् एतादृश्यः बहव्यः शक्तयः आसन् । किन्तु सः तासां शक्तीनां यथेष्टम् उपयोगं न करोति स्म ।
ज्योतिषस्य संहितास्कन्धः
आधानपुंससीमन्तो जातनमान्नभुक्तयः ।।
'प्रतिष्ठायात्राविवाहादीनां लग्नग्रहवशेन च शुभाशुभफलं जगति यथा निश्चीयते सा होरा' । इति । एतेनैतदुक्तं भवति--‘गणितेन ग्रहगतिज्ञानं सिद्धान्तः, अङ्गविनिश्चयो होरा सामान्यफलवर्णनं संहितेति ।।
शं नो निखाता वल्गाः शमुल्का देशोपसर्गाः शमु नो भवन्तु ।
शं नो ग्रहाश्चान्द्रमसाः शमादित्यश्च राहुणा ।।
इदमनुमीयते यद्वेदाङ्गकालपर्यन्तं संहिताशास्त्रस्य पृथगस्तित्वं नैवाऽऽसीत् । महाभारते हि कतिपयेषां संहिताशास्त्राणां विशेषतो व्याससंहिताया अवस्थितिसंसूचकवचनान्युपलभ्यन्ते -
जग्राह विधिवत्पाणि माद्रयाः पाण्डुनैराधिपः ।।
'ततोऽब्रवीद्भगवान् धर्मराजमचैव पुण्याहमुत वः पाण्डवेयाः ।।
ग्रहेषु कर्कटे, 'लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ।।'
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः ।
बृहत्संहिता
बृहत्संहिता वाराहीसंहिताप्युच्यते । वराहमिहिराचार्योऽस्य प्रणेता । स हि ४२७ मितशकाब्दमभित आसीत् । एषा हि तस्य चरमा कृतिः । अत्र सन्ति षडधिकशताध्यायाः, यत्र निरूपितविषया यथा तेनैवोक्तम् -
दीपस्य लक्षणं दन्तधावनं शाकुन मिश्रम् ॥
रत्नमाला
ग्रन्थोऽयं ९६१ मितशकाब्दमभितः श्रीपत्याख्येन विदुषा प्रणीतः । अस्य माधवप्रणीता टीका लभ्यते ११८५ मितशकाब्दमभितः प्रणीता। माधवो हि स्वपूर्ववतत्वेन बहून् ग्रन्थान् ग्रन्थकारांश्च स्मरति येषां विषये नास्माकं सूच्यग्रभागमात्रमपि प्रवेशः ।
अद्भुतसागरः
नारदमयूरचित्रे चरकं यवनेश्वरस्य मतम् ।
'अभूतपूर्वं यत्पूर्वं यत्पूर्वं जायतेऽन्यथा ।
तदद्भुतमिति प्रोक्तं नैमित्तं स्यान्निमित्तजम् ।।
‘अतिलोभादसत्याद्वा नास्तिक्याद्वाऽप्यधर्मतः ।।
ब्रह्मगुप्तस्तु यथा -
पूर्वाषाढाया द्वितीयपादान्ते धनुषो विंशत्यंशाः पूरिता भवन्ति । अत एव । पूर्वाषाढायोस्तृतीयपादे यदो रविः प्राप्नोति तदेवोत्तरायणं प्रारम्भते शिशिरतुश्च । धनिष्ठाद्धत् पूर्वाषाढार्द्धपर्यन्तं भवन्ति द्वादशपादाः कालश्च तदतिक्रमणाय २४०० वर्षमितः । एतेन सिरपति यत् प्रतिक्षितवर्ष सूर्यस्योदगयनं दक्षिणायनपादेनैकेन पश्चात् सरति । मानेनानेन १९११ मितशकाब्दे उदगयनं सूर्ये मूलस्य द्वितीयपादमाक्रामति सति घटते यद्धि साम्प्रतिकपञ्चाङ्गेषु ‘मकरे सायनार्कः इति ज्ञाप्यते । २३०० मितशकाब्दे तद्धनुषारम्भे एव घटिष्यते । ग्रन्थान्ते हयुक्तम् -
'इति श्रीमहाराजाधिराजनिःशङ्कशङ्करश्रीमद्वल्लालसेनविरचिते अद्भुतसागरे:::::::।' इति ।
‘तुष्यन्तु सुजना बुद्ध्वा विशेषान्मदुदीरितान् ।।
व्यवहारप्रदीपे यथा -
ज्योतिषदर्पणः
गद्यपद्योभयात्मकोऽयं ग्रन्थः पञ्चपल्लूसंज्ञकेन ज्योतिर्विदा १४७९ मितशकाब्दे प्रणीतः । पञ्चपल्लूह कण्वशाखाध्यायी वत्सगोत्रीयो ब्राह्मणः । स हिं पैलूभटीयाऽऽख्यं ग्रन्थं स्मरति ।।
मुहूर्तमार्तण्डः
ज्जह्यादम्बार्तवोऽदो व्रतमुपनयनं चाविशुद्धेः शुभार्थी ॥ १० ॥
अस्यैव मैथिलेन कपिलेश्वरशास्त्रिणा प्रणीता मार्तण्डप्रकाशिकाऽऽख्या टीकाऽपि लभ्यते ।
मुहूर्तचिन्तामणिः
तदात्मज उदारधीविबुधनीलकण्ठानुजो ।
मुहूर्तसिन्धुः
एते हि केचन ज्ञाता मुहूर्तविषयकग्रन्थाः । एतदतिरिक्तमपि सन्त्यन्येऽपि शतशः श्रुतमात्रा वा श्रुतिपथमप्यनागता एतद्विषयकग्रन्था येषां सङ्ख्यानं ग्रन्थविस्तरायैव। राजावली जगन्मोहनं समयसिद्धाञ्जनं नरेन्द्रवल्ली च प्रसिद्धा एतद्विषयकग्रन्थाः, यान् हि शङ्करबालकृष्णः सादरं स्मरति ।
नासिका
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
3.29 नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम्
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
3.30 कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः
व्यासभाष्यम्
जिह्वाया अधस्तात्तन्तुः । ततोऽधस्तात्कण्ठः । ततोऽधस्तात्कूपः । तत्र संयमात्क्षुत्पिपासे च बाधेते ॥३०॥
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
बान्धवगढराष्ट्रियोद्यानम्
मध्यप्रदेशराज्ये विन्ध्यसात्पुडापर्वतप्रदेशे ८०० पादोन्नतप्रदेशे स्थितं राष्ट्रियोद्यानमिदं ४४८ चतुरस्रकि.मीम् स्थाने विस्तृतमस्ति । जनप्रियं प्रवासिस्थानम् इदम् । पर्वतप्रदेशे ३२ गुहाः सन्ति । पर्वतस्यारम्भे [[विष्णुः|विष्णोः शयानामूर्तिः अस्ति |Brother’s fort इत्यपि अस्य स्थलस्य नाम अस्ति । कथानुसारं ‘श्रीरामः एतत् स्थानं लक्ष्मणाय दत्तवान्’ इति जनानां विश्वासः । इदानीम् अस्मिन् राष्ट्रियोद्याने विविधाः प्राणिनः पक्षिसङ्कुलानि (२००चिधानि) सन्ति । अत्र श्वेतव्याघ्राः प्रसिद्धाः सन्ति । मयूराः, मृगाः, गृध्राः, शृगालाः च अत्र सन्ति । हरिणान् अत्र ’बरसिंह’ इति वदन्ति । सालवृक्षाः वंशवृक्षाः अत्र प्रसिद्धाः सन्ति । सानुप्रदेशे अनेकानिर्झराः सन्ति ।  अत्र गजरोहणं कर्तुं शक्यते ’ गजस्योपरि उपविश्य एव वीक्षणं कर्तुम् आनुकूल्यम् अस्ति ।