cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
वैज्ञानिकी औद्योगिकी च अनुसन्धानपरिषद्
इतिहासः
भारते विज्ञानस्य पुनरुद्धारेण सह एव भारतवर्षेण महान्तः वैज्ञानिकाः जनिताः । तेषु जगदीशचन्द्र बसु, प्रफुल्लचन्द्र राय, श्रीनिवासन् रामानुजन्, चन्द्रशेखर वेङ्कटेशरामन्, मेघनाद साहा, सत्येन्द्रनाथ बसु इत्यादीनां महानुभावानां मुख्यस्मरणं भवति । एतेषु अनेके स्वस्य स्वतन्त्रानुसन्धानकेन्द्रस्य अपि स्थापनाम् अकुरवन् । यथा जगदीशचन्द्र बसु कोलकाता -महानगरे बोस इन्स्टिट्यूट् इत्यस्याः संस्थायाः स्थापनाम् अकरोत् । चन्द्रशेखर वेङ्कटरामन् इत्यनेन अपि रामन रिसर्च् इन्टिट्यूट् इत्यस्याः संस्थायाः स्थापना कृता आसीत् । १८९२ तमे वर्षे बङ्गाल केमिकल्स् एण्ड् फार्मास्यूटिक्स् इत्यस्याः संस्थायाः स्थापनां प्रफुल्लचन्द्रः अकरोत् ।
परिषदः प्रयोगशालानाम् आवलिः
६.	राष्ट्रिय-पर्यावरण-अभियान्त्रिकी-अनुसन्धान-संस्थानम् (नागपुर)
उद्धरणम्
वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः वर्गः:वैज्ञानिकी औद्योगिकी च अनुसन्धानपरिषद्
हिङ्गोलादेवी (कराची)
सम्पर्कः
कराची-क्वेट्टाराष्ट्रियमार्गे झीरोपायिण्ट् स्थानतः पश्चिमदिशि ल्यारिनगरस्य 'आशापुर सरि’ इत्यत्र विराजमानः अस्ति एषः देवालयः । अस्मिन् मार्गे प्राचीना काचित् ज्वालामुखी अस्ति । अतः समीपे विद्यमानेन पङ्कमयमार्गेण गमनं कष्टकरम् ।
स्थलपुराणम्
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:पाकिस्तानदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पञ्जे मङ्गेश राय
साहित्यकृषिः
बालसाहित्यरचने निपुणः कविः पञ्जेमङ्गेशरायः बालानां कृते सुन्दराणि कवनानि रचयति स्म । बालानां  कृते लघु कथारचनम् अपि तस्य प्रियं कार्यम् आसीत् । कन्नडसाहित्यसम्मेलनद्वारा  कवेः पञ्जेमङ्गेशवर्यस्य परिचयः कन्नडजनैः प्राप्तः । १९३४ तमे वर्षे रायचूर्-नगरे प्रचलितस्य २० तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपीठम् अलङ्कृतवान् मङेशरावः कन्नडनवोदयकाव्यस्य प्रवर्तकः इत्येव ख्यातः जातः ।
कोलेबसवजनाङ्गः
कोलेबसवजनाङ्गस्य स्थानानि
कर्णाटके बेळगावीमण्डलस्य चिक्कोडि, घटप्रभा, हत्तरगि, मण्डले, बिजापुरमण्डले बीदरमण्डले, रायचुरुमण्डले, शिवमोग्गामण्डले, तुमकुरुमण्डले, कोलारमण्डले च एते दृश्यन्ते । एते मूलतः आन्ध्रप्रदेशस्य ‘गङ्गेद्लु’ वर्गस्य जनाः । कोलेबसवजनानां मातृभाषा ‘तेलुगु’ । वृत्तेः कारणेन अन्यान्यप्रदेशेभ्यः यदा गच्छन्ति तदा तत्रत्यप्रादेशिकभाषां वदन्ति ।
मुदवीडुकृष्णरायः
क्न्नडसेवा
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वाल्मिकी विद्यापीठम्
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सागर
सागर (सागर, Sagar) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य सागरविभागे अन्तर्गतस्य सागरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
स्रग्विणीछन्दः
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२
होराशास्त्रस्य विभागाः
तेष्वपिं सर्वातिशायित्वेन जातकस्यैव प्राधान्याद्यदा कदा होराशास्त्रमेव जातकशब्देनाऽप्यभिधीयते । यथाऽऽह कल्याणवर्मा -
‘जातकमिति प्रसिद्धं यल्लोके तदिह कीयंते होरा । ।
ताजिकशास्त्रम्
‘यवनाचार्येण पारसीकभाषायां प्रणीतं ज्योतिषशास्त्रैकदेशरूपं वाषिकादिनानाविधफलादेशफलकशास्त्रं ताजिकशब्दवाच्यं तदनन्तरभूतैः समरसिंहाः दिभिः••••••••"ब्राह्मणैस्तदेव शास्त्र संस्कृतशब्दोपनिबद्धं ताजिकशब्दवाच्यम् । अत एव तैस्ता एव इक्कबालदियो यावन्यः संज्ञा उपनिबद्धाः ।' यथा वा ताजिकभूषणपद्धतौ--
ज्योतिषशास्त्रं हि शास्त्रान्तरवद्भारतीयानां स्वकीयस्यैव मौलिकचिन्तनस्य परिणतिरिति स्पष्टमेवास्य वेदाङ्गत्वेन । यज्ञाङ्गभूतमिदं शास्त्रं यदि हि पश्चिमत आयातितमित्युच्यते तदा कथं नोच्यते भारतभूरेव तत एवागतेति । यदि कृपस्थो मण्डूकः स्वाधिष्ठितकूपमेव ब्रह्माण्डत्वेन गृह्णाति चेत्तत्र गगनविहारिणो भास्टरस्य का हानिः । यो यद्यविज्ञानाति से तत्तावदेव कथयति । तत्र सत्यासत्यविवेचन तु पण्डितानामेव कार्यम् ।
भारतीय ज्योतिषशास्त्रं पञ्चार्षसिद्धान्तानार्यभटसिद्धान्तञ्चादाय तत्र तत्र तात्कालिकपरिवर्तनमपि संयोज्य चलतीति स्पष्टमेव सलोचनानाम् । ते चार्षसिद्धान्ताः पैतामह-वासिष्ठ-पौलिश-रोमश-सौरसंज्ञिताः । क्रमोऽयं वराहमिहिरेण निदिष्टः । तत्र पैतामहसिद्धान्तो ब्रह्मगुप्तेन व्याख्यातः, वासिष्ठो हि विष्णुचन्द्रेण, रोमको हि प्रथमं लाटदेवेन ततश्च श्रीषेणेन, पोलिशो हि लाटदेवेन, सौरो हि प्रथमं वराहेण ततश्च लाटसिंहेन व्याख्यातः । आर्यभटसिद्धान्तश्च लल्लाचार्येणं प्रथमं पुनरीक्षितः पुनः पुनः पश्चाद्वैतभिस्ततः । प्राधान्येन त्रय एव सिद्धान्ताःआर्यः, सौरो ब्राह्मश्च । त्रय एवाचार्याश्च-आर्यभटः, लाटसिंहः ब्रह्मगुप्तश्च । अन्ये तदनुगामिनः । तत्रापि ब्रह्मगुप्तमवाप्य शास्त्रमिदं पूर्णतामभजत् । पश्चात्तु तत्र तत्र सामयिकगतिसंयोजनाय बीजसंस्कार एवाहितः । अयनगत विहाय ज्योतिषसिद्धान्तस्य सर्वोऽपि पक्षो ब्रह्मगुप्तमुपतिष्ठति । अयनगतेरुन्नायको मुञ्जालो यद्यपि विषयोऽयं वराहेणापि सङ्केतितपूर्वो ब्रह्मगुप्तेनाऽपि निरीक्षित एव । तेनैव तेनोक्तं स्यात् -
अयनग्रहदोः क्रान्तिज्याचाप केन्द्रवद्धन स्यात् ।
प्रियंवदा
उदाहरणम् -
रतलाम
रतलाम (रतलाम, Ratlam) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतस्य रतलाममण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति । रतलाम-नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगरेषु अन्यतमं वर्तते । इदं नगरं मालवा-क्षेत्रे अन्तर्गतम् अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
भाईकाका
बाल्यम्
भाईकाका इत्यस्य गृहस्य समीपे पीज-ग्रामस्य नाथाभाई नामा एकः शिक्षकः वसति स्म । सः प्रतिदिनं रामायणं, महाभारतं वा किमपि धार्मिकं पुस्तकं पठति स्म । सः प्रतिरात्रि स्त्रीः एकीकृत्य ताः उपदिशति स्म । तत्र स्वमात्रा सह भाईकाका अपि गच्छति स्म । अतः भाईकाका बाल्यकालादेव अस्माकं प्राचीनसंस्कृतेः संस्कारान् प्राप्नोत् ।
प्रथमः अवसरः
एकदा सयाजीराव-गायकवाड् दुष्कालेन पीडीतानां कृते कीदृशं कार्यं भवति ? तत् दृष्टुं महेसाणा आगतवान् । सः मण्डलस्य षण्णां प्रासादानां भूपटं(map)स्थितिविषये सूचनां च अयाचत । तत् कार्यं कठिनं तु आसीत्, किन्तु राज्ञः आदेशः आसीत् । अतः अन्यः उपायः नासीत् । कार्यालये एतत् कार्यं हस्तगतं कर्तुं कोऽपि सज्जः नासीत् । अन्ते भाईकाका इत्यनेन तत् कार्यं स्वीकृतम् । अहर्निशं कार्यं कृत्वा तेन सर्वाणि कार्याणि सम्यक्तया समापितानि । तत् कार्यं दृष्ट्वा महाराजा गायकवाड महेसाणा कार्यालयस्य प्रशंसाम् अकरोत् । तत् दृष्ट्वा इदं क्षेत्रं भवतां कृते सामान्यम् अस्ति । भवता तु असामान्यानि कार्याणि कर्तव्यानि इति अकोलकर् इति नामकः अधिकारी अवदत् ।
अहमदाबादनगरस्य विकासः
भाईकाका इत्ययम् अहमदाबाद -नगरे आगतः । अतः सः नगरपालिका यां सम्मिलितः भवतु इति आमन्त्रणं प्राप्तवान् । भाईकाका "अहं स्वरीत्या कार्यं करिष्यामि" इति निर्णयान्ते नगरपालिका यां संयुक्तः अभवत् । प्रथमे मासे सर्वेषां कार्याणां परीक्षणं कृत्वा मुख्यकार्याणां चयनम् अकरोत् । सर्वप्रथमं पराविस्तारे जलमार्ग निर्माणस्य कार्यं हस्तगतम् अकरोत् इति । तस्य आनुमानिकः व्ययः ४५ लक्षरूप्यकाणि आसन् इति । भाईकाका इत्यनेन ततः अपि न्यूने व्यये कार्यं सम्पादयामि इत्युक्तं कार्यं सम्पादितं च
विद्यानगर बी.ए बी.एस्.सी
१९४७ तमस्य वर्षस्य जून-मासे भाईकाका इत्यस्य परिश्रमेण विद्यानगरे बी.ए, बी.एस्.सी इति द्वयोः वर्गयोः प्रारम्भः अभवत् । तत्रत्याः शिक्षकाः अन्यनगरस्य शिक्षकापेक्षया अधिकं धनम् अर्जयन्ति स्म । तत् श्रुत्वा विदः शिक्षकाः तत्र आवेदनं कुर्वन्ति स्म ।
सरदारसाय मृत्युः
यदा अभियन्तृ महाविद्यालयः (engineering collage) निर्माणम् अभवत् तदा एव सरदार पटेल महोदयस्य मृत्युः अभवत् । भाईकाका इत्ययम् आक्लान्तहृदयः अभवत् । संस्थायाः आयोजनार्थं धनाभावः भवति स्म, किन्तु भाईकाका इत्यनेन सरदार पटेल महोदयस्य स्वप्नं साकारयितुं स्वस्य सम्पूर्णा शक्तिः योजिता । भाईकाका सर्वकारस्य अनुदानेन विना विद्यालयम् अचालयत् । अन्ते सर्वकारेण अनुदानम् अपि दत्तम् ।
आडुबान् जान् जेम्स्
आडुबान् जान् जेम्सस्य कानिचित् चित्राणि
<Gallery> Image:White Gerfalcons.jpg Image:Campephilus principalisAWP066AA2.jpg Image:181 Goldon Eagle cropped.jpg Image:Zenaida macrouraAWP17AA.jpg Image:41 Ruffed Grouse.jpg Image:John James Audubons Plate 76 - Birds of America (Virginian Partridge).jpg Image:John James Audubons Birds of America - Plate 76 (Detail).jpg </Gallery>
बागगुहाः
वाहनमार्गः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
विजय मर्चन्ट
विजयस्य वक्तव्यम्
भारतीयगणस्य सम्मानने सर् स्टॅन्ली जॅक्सन् इत्ययं भोजनोत्सवम् आयोजितवान् । नायकस्य पटौडी इत्यस्य रोगकारणात् तस्य स्थाने विजयः वक्तव्यम् अददात् । तेन उक्तम् क्रिकेट्-क्रीडया देशद्वयम् उपागच्छति इति अहं न मन्ये । यदि ब्रिटिश्-सर्वकारः स्वातन्त्र्यस्य याचनां स्वीकरिष्यति, तर्हि देशस्य प्रजाः उपागमिष्यन्ति । केबिनेट् मिशन् भारतस्य स्वातन्त्र्याय गम्भीरतया विचारयेत् । साम्प्रतम् इत्थमेव प्रार्थयामि यद् भगवान् सर्वेभ्यो सद्बुद्धिं दद्यात् इति । ततः परं कॉमन्वेल्थ् इत्यस्मिन् क्रीडितासु क्रिकेट्-क्रीडासु अपि रामाधीन नामकस्य गतियुक्तस्य कन्दुकक्षेपकस्य सम्मुखे कोऽपि बल्लकः न स्थितः किन्तु विजयः अद्भुतं प्रदर्शनं कृत्वा १०७ अङ्कान् अकरोत् । १९५१ तमे वर्षे नवदिल्ली -नगरे कोटला-क्रीडाङ्गणे क्रीडिता टेस्ट्-क्रीडा तस्य अन्तिमा टेस्ट्-क्रीडा आसीत् । तस्मिन् अपि सः १५४ धावनाङ्कान् अकरोत् । ततः परं सः निवृत्तः अभवत् । तेन उक्तं केनापि क्रिकेट्-क्रीडकेन स्वस्य स्वर्णकाले एव निवृत्तः भवितव्यः इति । अयं निवृत्तः भवेत् चेत् वरमिति जनाः कथयेयुः ततः प्रागेव स्वाभिमानेन निवृत्तः भवतु इति ।
मानवस्य उत्सर्जनतन्त्रम्
मानवशरीरस्य उत्सर्जनतन्त्रम् अतीव महत्त्वपूर्णं तन्त्रं मन्यते। उत्सर्जनतन्त्रे मुख्यतया वृक्कस्य, मूत्रमार्गस्य, मूत्राशयस्य, मूत्रमार्गस्य च संरचना मुख्या भवति । तदनन्तरं निर्वहनतन्त्रस्य कार्यं, मूत्रस्य निर्माणं, मूत्रं च महत्त्वपूर्णाः विषयाः सन्ति । मनुष्याः यत् भोजनं गृह्णन्ति तत् प्रथमं पाचनतन्त्रे एव पच्यते । पाचनानन्तरं शरीरं तस्मात् ऊर्जां प्राप्नोति । एषा ऊर्जा विविधकार्य्येषु उपयुज्यते यत् चयापचयम् इति कथ्यते। अस्याः चयापचयप्रक्रियायाः फलस्वरूपं शरीरे केचन उत्सर्जनद्रव्याणि निर्मीयन्ते, ये शरीरे किमपि प्रकारेण उपयोगिनो न भवन्ति, परन्तु एतान् पदार्थान् शरीरात् बहिः आनयितुं अतीव आवश्यकम् यदि एते उत्सर्जनद्रव्याणि शरीरात् न निर्गच्छन्ति तर्हि शरीरस्य विविधकार्येषु विघ्नाः उत्पद्यन्ते, शरीरे विकृतिः रोगाः वा उत्पद्यन्ते ।
वृक्कस्य संरचना
वृक्कस्य आन्तरिकसंरचने वृक्कस्य त्रयः भिन्नाः भागाः सन्ति । बाह्यभागः गुर्दाश्रोणिः (Renal Pelvis) इति कथ्यते । इतः मूत्रनलिका (Ureters) निर्गच्छति। वृक्कस्य मध्यभागः मूत्रपिण्डस्य मज्जा इति उच्यते । अस्मिन् शङ्कुरूपाः संरचनाः प्राप्यन्ते येषां नाम गुर्दापिरामिडः (Renal pyramids) इति । प्रत्येकस्मिन् वृक्के ८ तः १८ पर्यन्तं गुर्दापिरामिडाः दृश्यन्ते । एतेषां पिरामिडानां अन्तः वृक्कस्य कार्यात्मकाः सृजनात्मकाः च कोशिका: नेफ्रॉन् इति उच्यन्ते ।
प्रत्येकं वृक्कं रक्तं छानयित्वा मूत्रनिर्माणप्रक्रियायां भागं गृह्णाति। एताः वृक्ककोशिकाः द्विविधाः भवन्ति । एतेषां एकः प्रकारः कॉर्टिकल् नेफ्रॉन् इति कथ्यते, यः वृक्कस्य आरम्भिकद्वितीयतृतीयभागे निवसति, सामान्यस्थितौ कार्यं कुर्वन् अस्ति, यदा तु वृक्कस्य अन्तः स्थितः एकतृतीयभागः नेफ्रॉन् इति उच्यते तेषां विशेषः अस्ति यत् ते केवलं उच्चदबावेन एव कार्यं कुर्वन्ति ।
मूत्रमार्गः
मूत्राशयात् मूत्रनलिकां नलीरूपेण शरीरात् बहिः आगच्छति, यस्याः कार्यं मूत्राशयस्थं मूत्रं बहिः निष्कासयितुं भवति । स्त्रीषु अस्य दीर्घता केवलं ४ से.मी. यदा तु पुरुषेषु २० से.मी. दीर्घः टिल् इति स्वायत्ततंत्रिकातन्त्रेण नियन्त्रितं भवति ।
उतसर्जनतन्त्रम्, वृक्कस्य क्रियाविधिः
वृक्केषु रक्तस्य आपूर्तिः अतीव तीव्ररूपेण भवति। शरीरे बृहत्तमं रक्तस्य आपूर्तिः यकृत् प्रति भवति, यकृत् पश्चात् द्वितीयं स्थानं वृक्केषु अस्य रक्तस्य आपूर्तिः भवति । वृक्केषु प्रतिनिमेषं १३०० मिलिलीटरं रक्तं प्राप्यते । वृक्केषु रक्तस्य एषा आपूर्तिः मूत्रपिण्डधमनी (Renal Artery) इत्यनेन भवति । वृक्कस्य अन्तः गत्वा एषा मूत्रपिण्डधमनी बहुषु शाखासु विभज्यते, एताः शाखाः सम्पूर्णे वृक्के प्रसृताः भवन्ति । एकवारं छानयित्वा एतत् छानितं रक्तं पुनः अवशोष्यते, अनन्तरं एतत् रक्तं मूत्रपिण्डनाडीद्वारा संगृह्यते ।
वृक्कस्य कार्यम्- गुर्दाया: सर्वाधिकमहत्त्वपूर्णं कार्यं रक्तात् उत्सर्जितपदार्थान् छानयितुं तथा च एतेभ्यः छानितेभ्यः पदार्थेभ्यः उपयोगी पदार्थान् पुनः अवशोषयितुं तथा च शरीरात् अवशिष्टानि पदार्थानि मूत्ररूपेण निष्कासयितुं भवति। एतेषु उत्सर्जितेषु पदार्थेषु यूरिया, यूरिक अम्ल, अतिरिक्तशर्करा, प्रोटीन्, विषाक्तपदार्थाः, विषाक्तौषधानि च सन्ति ।
भाद्रपदमासः
अयं भारतीयकालमने षष्टः मासः । विश्वप्रसिद्धः गणेशोत्सवः अस्मिन् मासे आचर्यते।
दीपकालङ्कारः
बाह्यसम्पर्कः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पालिभाषा
पालि-प्राकृत-व्याकरणम्
यो वा पि कत्वा न करोमी चाह ।
विभावरीछन्दः
ज र ज र।
पालिभाषा
पालि-प्राकृत-व्याकरणम्
अंहं हृद्यतितनुश्व व वानरश्न विशेषतः ।
वाचं चौदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ।।
रावणं मन्यमानी मां सीता भीता भविष्यति ।।
तत्रापि वररुचेः प्राकृतप्रकाशः प्राकृतव्याकरणस्यादर्शो ग्रन्थः । तत्र हि द्वादशाध्यायाः यत्र प्रथतनवाध्यायाः प्राकृतसामांन्यसम्बद्धाः दशमोऽध्यायः पैशाचीसम्बद्धः, चरमौ द्वौ मागधीशौरसेनीसम्बद्धौ। महाराष्ट्री हि प्राकृतशब्देनापि व्यवह्रियते । अस्य हि कात्यायनस्य प्राकृतमञ्जरी भामहस्य मनोरमा, वसंतराजस्य प्राकृतसञ्जीवनी, सदानंदस्य सुबोधिनी, मथुराप्रसाददीक्षितस्य चंद्रिका, उदयरामडबरालस्य टिप्पणी परिशिष्टञ्चास्य ख्याख्याग्रंथाः ।
सिद्धिः संस्कृतशब्दानां भवेत् पञ्चाशदक्षः ।
नयोः स्थाने णलौ स्यातां ङौ वर्गयुजौ क्वचित् ।
यस्साहि वचनस्याने बहुखं सूत्रचोदितम् ।।
देशभाषासु नेपालीभाषायाः राजगुरोः हेमराजपण्डितस्य चंद्रिका हिन्दीभाषायां पण्डितकामताप्रसादगुरोः हिन्दी व्याकरणञ्च प्रसिद्धग्रंथाः ।
काळिङ्गसर्पः
आहारक्रमः
काळिङ्गसर्पस्य प्रमुखः आहारः अन्यसर्पाः भवन्ति।(न्यूनं) विषरहिताः अजगराः अन्यसरिसृपाश्च आहारत्वेन स्वीक्रियते। गृहगोधिका, मूषकः, शशः, अन्ये पक्षिविशेषाश्च अस्य सर्पस्य आहारक्रमे अन्तर्भवन्ति। बृहत्कायान् लघुकृत्वा गिलन्ति। अधिकप्रमाणेन अहारं काळिङ्गसर्पः स्वीकरोति चेत् मासान् यावत् आहरस्य आवश्यकता एव न भवति। मूषकः अस्य सामान्याहारः भवति। मूषकान्वेषणे यदा निरताः भवन्ति तदा मानवावसस्थानपर्यन्तं यान्ति।
3.41 श्रोत्राकाशयोः संबंधसंयमाद्दिव्यम् श्रोत्रम्
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान्...
अर्थः
सः योगभ्रष्टः पुण्यकर्मिभिः प्राप्यमाणान् लोकान् प्राप्य तत्र अनेकसंवत्सरं वसति । ततः सदाचारसम्पन्नानां धनिनां गृहे जन्म प्राप्नोति ।
प्रदूषणम्
मालिन्यस्य    प्रकार:
417x417अणवः|Lightmatter la at night 001
ओलिवर कान्
काह्न् बायर्न म्यूनिख - क्रीडासङ्घस्य कृते अनेकानि ट्राफी - जित्वा अस्ति | तेषु यूईएफए चॅम्पियन्स् लीग्, यूईएफए कप, इन्टरकॉन्टिनेन्टल् कप, अष्ट राष्ट्रियचैम्पियनशिप्स्, षट् राष्ट्रियकप्स् च सन्ति । सः सर्वकालिकस्य श्रेष्ठेषु सफलतमेषु गोलकीपरेषु अन्यतमः इति गण्यते । खानस्य उपनामेषु "किङ्ग् खान" "द टाइटन्" च अन्तर्भवति । २०२१ तमस्य वर्षस्य जुलै-मासस्य १ दिनाङ्के सः बायर्न-म्यूनिख-संस्थायाः मुख्यकार्यकारी अभवत् । २००२ तमे वर्षे फीफा-विश्वकप-क्रीडायां जर्मनी-देशः प्रतियोगितायाः प्रियतमानां मध्ये नासीत्, परन्तु अन्तिम-पर्यन्तं गन्तुं कैन्-इत्यस्य गोल-करणस्य प्रदर्शनं महत्त्वपूर्णम् आसीत् । तत्र जर्मनीदेशः ब्राजील्-देशेन सह ०-२ इति स्कोरेन पराजितः । परन्तु सः स्पर्धायाः स्वर्णकन्दुकेन पुरस्कृतः अभवत् ।
व्यक्तिजीवनम्
२००९ तमे वर्षे FC Schalke 04 इत्यस्य प्रबन्धकपदं प्रस्तावितं, यत् सः अङ्गीकृतवान् । दो वर्षाणाम् अनन्तरं २०११ तमस्य वर्षस्य एप्रिल-मासे जर्मनी-न्यायालयेन $१८२,२२३) दण्डः दत्तः । ].
गोण्डजनाङ्गः
इतरवैशिष्ट्यानि
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ताजिकशास्त्रम्
शास्त्रं ताजिकसंज्ञक: •••••••••••••• ।'
सत्याचार्यानन्तरं ये हि ताजिकग्रन्था अस्माभिः श्रुता दृष्टाश्च तेषां । सक्षिप्त परिचयोऽत्रोपस्थाप्यते ।
ताजिकतन्त्रसारः
समरसिंहप्रणीतोऽयं ग्रन्थः । अस्य १३५६ शके लिखित प्रतिलिपिर्लभ्यते । इति तस्य ततोऽपि प्राग्वतित्व सिध्यति । असावेव हायनरत्नकारेण स्मृतः । अतोऽस्य सङ्ग्रहकालः १२५० शकाब्दमभितः ।
सिहलताजिकम्
‘मुकाविल्लकाविल्ललालीललत्ताऽरिहन् दोशनागोशना चीनकोशाः ।
ताजिकनीलकण्ठी
'शाके नन्दाभ्रबाणेन्दुमिते आश्विनमासके ।
डी वी सदानन्द गौड
उल्लेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९५३ जननम्
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकभूषानिधिः
ग्रन्थोऽयं नारायणाख्येन विदुषा १६६० शकाब्दे प्रणीतः । असौ स्वप्रकृतिकग्रन्थान्तरापेक्षया सुविस्तृतो ग्रन्थः । ।
प्रश्नसारः
‘श्रीमत्समस्तावनिमण्डलायः कृपाकराचार्यनुताङ्घ्रिपद्मः ।
सामुद्रिकशास्त्रम्
सामुद्रिकशास्त्रमपि होराशास्त्रस्य प्रसिद्धमङ्गान्तरम् । अस्य हि प्राचीनत्वं वराहमिहिरोऽधिवक्ति कथनेनानेन -
रमलशास्त्रम्
रमलशास्त्रमपि प्रश्नविद्याङ्गत्वेन, प्राक्काले समुदितं यवनेषु विकसितमिति यावनपरिचयरूपेण रमलशब्देन छोत्यते । रमते इति रमः पचाद्यच् लाति इति लः ज्ञवत् । रमस्य लः रमलः इत्यप्यपरे ।
3.43 बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशवरणक्षयः
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
अथवा योगिनामेव...
अन्वयः
अथवा धीमतां योगिनां कुले एव भवति । यत् एतत् ईदृशं हि जन्म लोके दुर्लभतरम् ।
दौलतसिंह कोठारी
वृत्तिः
सक्रियं विज्ञानविभागं चालयन् सः विभिन्नेषु विषयेषु अनेकान् शोधप्रबन्धान् प्राकाशयत् । तेषु विषयेषु भौतिकशास्त्रं (physics), खगोलीयभौतिकशास्त्रं (astrophysics), प्लास्मा-भौतिकशास्त्रं (plasma physics), चुम्बकीय-विज्ञानं (magneto hydrodynamics), क्वोन्टम् इलेक्ट्रोडायनामिक्स् (quantum electrodynamics), रिलेटिविक् क्वोन्टम्स् स्टेटेस्टिक्स् (relativistic quantum statistics) च मुख्याः विषयाः आसन् ।
केन्द्रियसेवापरीक्षाविभागः
प्राथमिकस्तरात् विश्वविद्यालयस्तरं यावत् शिक्षायाम् एकरूपता, सामञ्जस्यं च कथं शक्येत ? इत्यस्मिन् विषये शिक्षायोगे सक्रियः डॉ. दौलतसिंहः अनेकान् विधीन् उपास्थापयत् । तेभ्यः विधिभ्यः अध्यापकाः, छात्राः च लाभान्विताः अभूवन् । विद्यार्थिषु अनुभवं वर्धयितुं डॉ. दौलतसिंहः कार्यानुवभवयोजनायाः (Work-Experience) आरम्भम् अकरोत् । शिक्षायोगस्य अनेके सिद्धान्ताः भारतीयराष्ट्रियशिक्षानीतेः आधाराः आसन् । काठारी-आयोगस्य अनेके प्रस्तावाः शनैः शनैः राष्ट्रियशिक्षायोगे कार्यान्विताः अभूवन् ।
जातकशास्त्रम्
वस्तुतस्त्वयं हि शास्त्रीयो विधिः । नूनं कदाचिदासीद्यत्प्रोक्तं पूर्वशास्त्रेषु । सम्प्रति तु सूर्यो निरयणमिथुने वा सायनकर्के एव परमोच्चः । शास्त्रे भीमो हि मकरे उच्चत्वेन सम्मतः । वस्तुतस्तु स्थितिरेषा शकोदयात् ९७०० वर्षाणि प्रागेव सम्भवति न तु कदापि तदनन्तरम् ( भारतीज्योतिषम्, पृ० ६२७ ) । एवमेवान्येषामपि स्थितिः ।
दौलतसिंह कोठारी
व्यक्तित्वम्
उच्चपदेषु कार्यरतः डॉ. दौलतसिंहः सर्वदा सरलम्, आदर्शपूर्णं च जीवनम् अयापयत् । अभिमानशून्यः सः यदा देहली-विश्वविद्यालयात् निवृत्तः अभवत्, तदा लघौ स्यूते स्ववस्त्राणि संस्थाप्य राजस्थानम् अगच्छत् । डॉ. दौलतसिंहस्य पौत्री दीपिका अलखित् यत्, यदा मम पितामहः देहली-विश्वविद्यालयात् निवृत्तः अभवत्, तदा पितामहः, पितामही च सर्वाणि वस्तूनि कस्मिँश्चित् लघौ स्यूते पर्यावर्तयेताम् (wind up) । ततः परम् अहं तौ सर्वदा तावतेन सामग्रीसमम्भारेण सहैव अपश्यम् इति । डॉ. दौलतसिंहस्य व्यक्तित्वे बहु सामर्थ्यम् आसीत् । वर्तमानशिक्षाव्यवस्थायां विज्ञाननीति-भारतीयभाषा-आङ्ग्लभाषासु च विद्यमानायाः जटिलसमस्यायाः समाधानं सर्वकारः तस्य कृतिषु पश्यन् भवति ।
जातकशास्त्रम्
जातकस्कन्धस्य विकासः
'''द्विजातिप्रवरो विद्वानुभयत्र विवर्जयेत् ।। ( ३।१६७ ). . .'''
एवमेवं शङ्खलिखितावपि । यथा--
सिद्धान्तस्कन्ध इति ज्योतिषस्य जातकस्कन्धोऽपि मौलिक एवास्माकम् । तत्र तत्र प्राचीनग्रन्थेषु. शुभमुहूर्तप्रभृतिविषयस्योल्लेखो दृश्यते फलादेशप्रक्रियायाश्च । स्मयन्ते बहवो जातकग्रन्थाः प्राचीनाः बृहज्जातकादौ येषां विषये न विद्यतेऽस्माकं ज्ञानं पर्याप्तम् । कथ्यते हि नारदकश्यपवसिष्टपराशरभृगुप्रभृतिभिमुनिभिर्जातकशास्त्राणि प्रोक्तानि प्रणीतानि वाऽऽसन् । सम्प्रत्यपि पाराशरभृगुजैमिनिप्रणीतत्वेन कतिपये फलितज्योतिषग्रन्था लभ्यन्ते कामं तेषां रचना शैली विषयाश्चार्वाचीना प्रतिभान्ति । पौरुषेयग्रन्थेषु वराहमिहिरस्य बृहज्जातकं तस्यैव संक्षिप्तसंस्करणं लघुजातकं योगयात्रा तदात्मजस्य पृथुयशसः षट्पञ्चाशिका कल्याणवर्मणः सारावली केशवस्य जातकपद्धतिः गणेशदैवज्ञस्य जातकालङ्कारः वैद्यनाथस्य जातकपारिजातः ढुण्ढिराजस्य जातकाभरणम्, जीवनाथस्य भावकुतूहलम्, बलभद्रस्य होरारत्नञ्च केचन प्रसिद्धा जातकग्रन्थाः । अर्थतेषां संक्षिप्तपरिचयोऽत्रोपस्थाप्यते ।
कतिपये जातकग्रन्थाः
भावानाञ्च फलाध्यायो भावेशोत्थफलं तथा ।।
पाराशरहोराशास्त्रस्य लघुरूपं मध्यमरूपञ्च प्रकाशितं दृश्यते । लघुरूपं हि लघुपाराशरीति उडुदायप्रदीप इति वा कथ्यते । उडुदायप्रदीपो हि पुनरुक्तं शास्त्रमिति तस्य -
वक्ष्येऽप्युडुदशामार्ग पूर्वशास्त्रानुसारतः ।।' इति ।
मयहोराशास्त्रम्
आयुर्दायमिदं : प्रोक्तमथ नीचगतस्य तु ।
मयाचार्यो हि सूर्यसिद्धान्तेऽपि स्मर्यते । कथ्यते हि सूर्यसिद्धान्तः सूर्यनिदष्टेन पुरुषेण तपस्यते मयाय प्रोक्त इति । स हि सत्ययुगेऽपि स्थित इति । स्मर्यंते पुराणादौ । त्रेतायुगे तु तस्य बाहुल्येन स्मरणम् । भट्टोत्पलवाक्येन मयस्य यवनाचार्यपूर्ववतत्वमप्यनुमीयते ।
यवनहोराशास्त्रम्
'यदोस्तु जाता यदवस्तुर्वस्ते यवनाः सुताः ।
‘सङ्ग्रामस्तुमुलस्तस्य पाश्चात्यैरश्वसाधनैः ।।
बौधायनसूत्रेऽपि -
जन्माष्यमासं किल भागुरिश्च व्रते विवाहे क्षुरकर्णवेधे ।'
जैवहोराशास्त्रम्
सप्तदशैको द्वियमौ वसवो वेदाग्नयो ग्रहेन्द्राणाम् ।
सत्यहोराशास्त्रम्
‘सत्योपदेशो वरमत्र किन्तु ।'
देवस्वामीहोराशास्त्रम्
वराहमिहिरो देवस्वामिनं स्मरति आयुर्दायप्रकरणे। भट्टोत्पलश्च देवस्वामिवाक्यमुद्धरति । यथा -
सिद्धसेनहोराशास्त्रम्
‘अत्राचार्येण परमतमेवोपन्यस्तं मययवनमणित्थशक्तिपूर्वैः' इति । न च यवनेश्वरकृते शास्त्रे तथाऽऽयुदयो दृष्टः । यस्माद्यवनेश्वरेणोक्तम्-‘आयूंषि राश्यंशकराशियोगात्' इति । अत्रोच्यते । यवनेश्वरेण स्फुजिध्वजेनान्यच्छास्त्रं कृतम् । तथा च स्फुजिध्वजः -
बृहज्जातकम्
ग्रन्थस्यास्य सन्ति बह्वयष्टीकाग्रन्थाः, यासु भट्टोत्पलस्य विवृतिः प्रामाणिकी प्राचीना च । अस्यैव बलभद्रमीदासमहीधरादिभिरपि टीकाग्रन्थाः प्रणीताः सन्ति । अस्य हि सुबोधिनीटीकाऽपि स्मर्यते । एतदतिरिक्तमपि सन्त्यन्येऽपि टीकाग्रन्था अस्य ।
लधुजातकम्
यत्तस्याप्यार्याभिः सारमहं सम्प्रवक्ष्याभिः ॥'
षट्पञ्चाशिका
अस्यापि भट्टोत्पलेन व्याख्याग्रन्थः प्रणीतोऽस्ति । पृथुयशसः समयः ४६० मितशकाब्दमभितः ।
जातकसारः
जातकसाराऽऽख्यः कश्चित् प्राचीन ग्रन्थः सारस्वतसुषमायां (२०३१ वै० ) मुरलीधरचतुर्वेदेन सम्पाद्य 'प्रकाशितो दृश्यतेऽज्ञातकर्तृकत्वेन । ग्रन्थोऽयमुमा. महेश्वरसंवादरूपः । प्रमाणान्तराभावेनं वयमिमं ग्रन्थं लल्लाचार्यप्रणोतत्वेन गृह्णीमः । तत्रेयं युक्तिः -
यथाऽऽह लल्लः --
विवाहादीनि कुर्वीत गर्गादीनामिदं वचः ॥' इति ।
सारावली
होरातन्त्र रचितं वराहमिहिरेण सङ्क्षेपात् ।।
सकलमसारं त्यक्त्वा तेभ्यः सारं समुदिधयते ॥
यदि जीवति गण्डान्ते बहुगजतुरगो भवेद् भूपः ॥' इत्यादि ।
प्रश्नज्ञानम्
मेषवृषकुम्भमीना ह्रस्वा युगककिंचापधरमकराः ।
वस्वष्टाष्टमिते शाके कृतेयं विवृतिर्मया ॥'
केशवीयजातकपद्धतिः
‘नन्दिग्रामे केशवो विप्रवर्यो योऽभूद्धोराशास्त्रसङ्घ विलोक्य ।।
जातकोत्तमः
मुहूर्तमार्तण्डटीकायां ग्रन्थोऽयं स्मृतः । ग्रन्थोऽयं शिवदासदैवज्ञप्रणीतत्वेन केशवीयजातकपद्धतेष्टीकायां विश्वनाथेन स्मृतः ।
जातकालङ्कारः
दादेश्यं तत्र वीर्य रविविधुकुंभुवामङ्गदिक्शैलसङ्ख्याम् ॥
पद्धतिचन्द्रिका
ग्रन्थोऽयं राघवाख्येन विदुषा प्रणीतः । ग्रन्थोऽयमपि सङ्ग्रहात्मक एव ।
उदयनाचार्यः
श्रीउदयनाचार्यस्य जीवनवृत्तम्
श्रीउदयनाचार्यो न्यायवैशेषिकविभूतिभूतः सन्नेको महान् ज्ञानवान् विद्वानासीत् । अयञ्च परमदार्शनिकः श्रीउदयनस्तत्तद्देशवासिभिर्दार्शनिकै विद्वद्भिविभिन्ननामभिर्व्याह्रियमाणो व्यवह्रियमाणश्चासीत् । तथाहि - यथा-क्वचिद् उदयनः, क्वचिद् उदयाकरः, क्वचिद् न्यायाचार्योदयनः, क्वचिच्च उदयशङ्कर इत्येवंविधनामभिः प्रोच्चार्यते स्म ।
तात्त्विकदृष्ट्या विचार्यमाणे न्याय-वैशेषिकोभयदर्शनयोः प्राचीन-नवीन युगाभिसन्धौ दर्शनजीवनस्य खलु आधारभूतः श्री उदयनो जातः ।
श्रीउदयनाचार्यविरचिता ग्रन्थाः
३. 'कुसुमाञ्जलि'-ग्रन्थः-मौलिकः ।
द्रव्यम् (भौतविज्ञानम्)
घनद्रव्यावश्यकात्मकानि द्रव्याणि
यदि कस्यचिद् बोतलस्य मुखं जले निमज्ज्यते तर्हि जलं बोतलाम्यन्तरे न प्रविशति।
3.45 ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसंपत्तद्धर्मानभिघातश्च
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
वृन्ताकः
एषः वृन्ताकः अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । अयम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एषः वृन्ताकः आङ्ग्लभाषायां Brinjal अथवा Eggaplant इति उच्यते । एषः वृन्ताकः भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन क्वथितं, व्यञ्जनं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते । thumb|200px|right|वृन्ताकसस्यम् thumb|200px|left|सस्ये वृन्ताकपुष्पम् thumb|150px|left|कर्तितः वृन्ताकः thumb|200px|right|वृन्ताकेन निर्मितः खाद्यपदार्थः
३.४६ रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसंपत्
अधिकवाचनाय
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
गङ्गेशोपाध्यायः
श्रीगङ्गेशोपाध्यायस्य जीवनवृत्तम्
स चाऽयं चिन्तामणिग्रन्थः द्वादशशताब्द्या अन्ते ( अन्तिम समये ) विरचितः श्रीगङ्गशोपाध्यायेन, तेनैव च ग्रन्थेन श्रीगङ्गशोपाध्यायस्य जन्मतिथिः -जन्म कालो वा द्वादशशताब्द्या अन्तिमो भागात्मकः समयो निश्चीयते ।
अस्य महानुभावस्य विषये चास्त्येका किम्बदन्ती यदयं श्रीगङ्गेशः स्वीय मातुलगृहे निवसन्, गाश्च चारयन् स्वीयं जीवनं यापयन्नासीत् ।।
अस्य मातुलानी सर्वदा चाऽस्मै पर्युसितं भोजनभूतमन्नं कर्पट्टिकाख्यमददत् । एकस्मिन् दिने भक्षित एवाऽयं गाश्चारयितुं गतवान्, अथ च सायं समयेऽप्ययं महानुभावो गृहं नागतवान् ।
तदानीं धरित्रीतलेऽस्मिन् स्वीये समयेऽयमेक एव विद्वानभूदतोऽस्य प्रति पक्षी नासीदन्यः कश्चित् ।।
अस्योत्तरमाह श्रीगङ्गेशः--यद् गोत्वावच्छिन्नत्वेन मां सम्बोधितवन्तो भवन्तः । तत्र मया पृच्छयन्ते सर्वेऽप्यन्तेवसन्तो भवन्तः ।
लम्बाणिजनाङ्गः
लम्बाणिजनानां मूलम्
लवणस्य उद्योगं कुर्वन्ति स्म इति कारणेन लम्बाणि नाम आगतमस्ति । लम्बाणिजनान् आहत्य २७ पर्यायनामभिः सूचयन्ति ।  तावदेव न, तेषां १६ उपजातीनां नामानि विशिष्टानि सन्ति ।  तेषां विभिन्नं व्यवसायवृत्तिम् आधारीकृत्य  जातिनामानि सन्ति -   बञ्जारा, बणजारा, बनजारा, बञ्जारि, ब्रिञ्जारि, बञ्जारे, ब्रजवासि,  लमाणि (लम्बाणि), लमान, लम्बाडा, लम्बाडि,  लबान, लभान, लभानि, लोभाना, बळदिया, लादेनिया, सुगालि, गवार(गौरिया), गवारिया, गंवारिया(गमळिया),  गावला, कङ्गि (कङ्गशिया), घाणद्, शिरकिबन्द शिङ्गाडे, शिरकिवाला च इति  ।  गोरबञ्जारा, ढाढिबञ्जारा, सनार, नावि, थालिया, सिङ्गाडिया, बागोरा, डिगोरा, चामणिया, मारुजोगि, भाट, मथुरा चारण, रोहिदास, धनकुटे बञ्जारा एते उपजातयः ।  एते रजपूतवंशीयाः ।  लम्बाणिजनानां  मूलस्थानं राजास्थानम् ।
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
जननम्- मृत्युश्च
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्।
राजनैतिक जीवन
द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।
फ्रान्सिस् गाल्टन्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मम्मूट्टि
१९८० तथा १९९० दशकस्य उत्तरार्धभागः
मम्मुट्टिः ’ओरु वडक्कन् वीरगथा’चित्रे अभ्यनयत् । अस्य निर्देशनं टि.हरिररन् कृत्वा चित्रकथां एम्.टि.वासुदेवन् नायर् इत्येषः अरचयत । विशिष्टपराक्रमेणयुक्तं किन्तु सन्दर्भानाम् आवर्ते निलीय कुनाम प्राप्तं चित्रं ’चेकावर्’(भाटकयोद्धा) इत्येततदासीत् । अस्य चित्रणेन असौ मम्मुट्टिः अत्युत्तमनटविभागे स्थितां राष्ट्रिय-फिल्म्फेर्-प्रशस्तिं प्राप्नोत् । अडूर् गोपालकृष्ण इत्यस्य निर्देशनस्य ’मथिलुकाल्’चित्रे मम्मुट्टेः अभिनयमपि प्रशस्त्यर्थं परिगणितवन्तः आसन् । ऐ.वि.शशि-निर्देशनस्य ’मृगया’चित्रे आखेटकस्य वरुण्णि-पात्रं तथा अपरस्य चित्रस्य ’महायानम्’ इत्यस्य अपि अभिनयं राज्यप्रशस्तै पर्यगणयन् । मम्मुट्टिः ’अमरम्’चित्रस्य अभिनयाय फिलंफेर् प्रशस्तिं प्राप्तवान् वर्तते, अस्य निर्देशनं भरतन् इत्येषः अकरोत् ।
प्रभाकरः
कालः
गंगानाथझाप्रभृतयः कुमारिलभट्टात् पूर्वतनोऽयमित्यभिप्रयन्ति। यतो हि प्रभाकरस्य शैली सरला स्वाभाविकी चासीत्, किन्तु कुमारिलस्य शैली तु यत्नपूर्विका प्रौढा च इति। किञ्च गुरुपदवी अपि तत्र समर्थिका। कुप्पुस्वाम्यादयस्तु कुमारिलभट्टपादानामेव समकालिकः युवा विद्वान् प्रभाकरः इति अभिप्रैति। मतमिदं साम्प्रदायिका अपि स्वीकुर्वन्ति। ‘पूर्वन्तुनोक्तमधुनापिनोक्तमतः पौनरुक्त्यम्’ इत्यस्याः पङ्क्तेः पूर्वं तु न उक्तम्, अधुनापि न उक्तमित्येवंरूपं पदच्छेदं विधाय पौनरुक्त्यस्यासंभव इति संभ्रान्तमनस्को गुरुः सकृद् बहिर्गतस्तदा प्रभाकरेण गुरोः पुस्तिकायां ‘पूर्वं तुना उक्तम्, अधुना अपिना उक्तम् अतः पौनरुक्त्यम्’ इत्येवं पदच्छेदो व्यलेखि, प्रत्यागतो गुरुश्च पदच्छेदावलोकनेन प्रमुदितमना नूनमस्माकं प्रभाकरो ‘गुरुः’ इति निजगाद। तदनन्तरं चापरे शिष्याः प्रभाकरं गुरुनाम्ना सम्बोधयाञ्चक्रुरिति कथा परम्परया श्रूयते। अतः सप्तमाष्टमशतकोत्पन्नत्वमस्य स्वीकर्तुं युक्तम्।
3.48 ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधनजयश्च
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
के एल आदिनारायण
जन्म
तस्य जन्म १९६९ तमे वर्षे फेब्रुवरी-मासस्य २१ दिनाङ्के आन्ध्रप्रदेशस्य गोल्लापुरम् -नगरे अभवत् । पत्नी नागरत्नम्मा।
3.49 सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावादिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च
व्यासभाष्यम्
निर्धूतरजस्तमोमलस्य बुद्धिसत्त्वस्य परे वैशारद्ये परस्यां वशीकारसंज्ञायां वर्तमानस्य सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्ररूपप्रतिष्ठस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वम् । सर्वात्मानो गुणा व्यवसायव्यवसेयात्मकाः स्वामिनं क्षेत्रज्ञं प्रत्यशेषदृश्यात्मत्वेनोपतिष्ठन्त इत्यर्थः । सर्वज्ञातृत्वं सर्वात्मनां गुणानां शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मत्वेन व्यवस्थितानामक्रमोपारूढं विवेकजं ज्ञानमित्यर्थः । इत्येषा विशोका नाम सिद्धिर्यां प्राप्य योगी सर्वज्ञः क्षीणक्लेशबन्धनो वशी विहरति ॥४९॥
दीपाराधनम्
कार्त्तिकमासस्य कृष्णपक्षस्य त्रयोदशीत: आरभ्य मार्गशीर्षशुद्धद्वितीयापर्यन्तं ५ दिनानि यावत् आचर्यते एतत् पर्व । दीपावली इत्युक्ते दीपानाम् आवली । एतत्पर्वावसरे गृहे, देवालये, आश्रमे, मठे, नदीतीरे, समुद्रतीरे एवं सर्वत्रापि दीपान् ज्वालयन्ति । प्रतिगृहं पुरत: आकाशदीप: प्रज्वाल्यते । दीपानां प्रकाशेन सह स्फोटकानाम् अपि प्रकाश: भवति । एवं सर्वरीत्या अपि एतत् पर्व दीपमयं भवति । अस्य पर्वण: दीपालिका, दीपोत्सव:, सुखरात्रि:, सुखसुप्तिका, यक्षरात्रि:, कौमुदीमहोत्सव: इत्यादीनि नामानि अपि सन्ति । अस्मिन्नवसरे न केवलं देवेभ्य: अपि तु मनुष्येभ्य: प्राणिभ्य: अपि दीपारतिं कुर्वन्ति ।
उमामाहेश्वरव्रतम्
उमामहेश्वरव्रतम्
उमामहेश्वरव्रतस्य आचरणं भाद्रपदमासस्य पौर्णिमायां भवति । अतः पूर्वस्मिन् एव दिने शुचिर्भूत्वा पूजासङ्कल्पम् आचार्यद्वारा कृत्वा पूर्वभावी शिवपूजां कुर्यात् । तदनन्तरं देवताः ऋषीन् च सम्पूज्य हविष्यान्नेन व्रतनिष्टः भवेत् । पुनः सायम् अपि पूजां कुर्यात् । परेद्युः पूर्णिमायां स्नानाह्निकं सम्पूर्य १५ग्रन्थियुक्तं सूत्रं प्राप्त विध्यियुक्तप्रकारेण व्रताचरणं कुर्यात् । स्वर्णरचिताम् उमामहेश्वरमूर्तिं पूर्णकलशे च दैवत्वम् आहूय सम्पूजयेत् । शिवालये एव व्रताचारणमपि उचितम् एव । पञ्चाननमुमाकन्तमनलेन्दुरविप्रभम् । चन्द्रार्कशेखरं नित्यं जटामुकटामण्डितम् ॥
पूर्वकथा
पूर्वं कदाचित् दूर्वासमुनिः श्रीमन्नारयणस्य दर्शनार्थं वैकुण्ठम् अगच्छात् । तदा विष्णुः लक्ष्म्या सह गरुडमारूढः कुत्रचित् प्रस्थितः आसीत् । विष्णुः त्वरायां तेन दत्तं शिवप्रसादं पाक्षिपत् । तेन क्रुद्धः दूर्वासः सः लक्ष्मा वैकुण्ठेन गरुडेन च भ्रष्टः भवेत् इति शापम् अयच्छत् । शिवप्रसादस्य तिरस्करणेन लब्धशापः नारायणः वने सञ्चरन् गौतममुनेः दर्शनं प्राप्तवान् । गौतममुनिः तम् उमामहेश्वरव्रतम् उपदिश्य तेन तं व्रतम् अकारयत् । तेन फलेन नारायणः पुनः वैकुण्ठादिसर्वं प्राप्तवान् । कालान्तरेन इन्द्रः ब्रह्मा सूर्यादिदेवाः वैद्युतः इति विप्रः एतत् उमामहेश्वरव्रतं समाचर्य स्वे स्वे इष्टार्थं समपूरयन् ।
सिद्दिजनाङ्गः
सिद्दिजनाङ्गस्य वेषभूषणानि
पुरुषाः साम्प्रदायिकतया बन्धुं योग्यं युतकं, कौपीनवेष्टिं, शिरस्त्रं च धरन्ति । महिलाः शाटिकां चोलं च धरन्ति ।
सिद्दिजनाङ्गस्य आचाराः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
शालिकनाथः
कालः
नवमशतकोत्पन्नेन वाचस्पतिमिश्रेण शालिकनाथविरचितात् ‘ऋजुविमलापञ्चिका’ इति व्याख्यानग्रन्थात् बहूनि वचनानि उद्धृतानि। तेन च मिश्रात् प्राचीनोऽयमिति सिद्ध्यति। शालिकनाथश्च मण्डनमिश्रवचनान्युद्धृतवान्। ततश्च मण्डनात् अर्वाचीनत्वमस्य सिद्ध्यति। एवञ्च नवमशतकात्प्राक् अयमुत्पन्नः इति वक्तुं शक्यते।
डाङ्गमण्डलम्
भौगोलिकम्
डाङ्गमण्डलस्य विस्तारः १,७६४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । इदं मण्डलं गुजरातराज्यस्य दक्षिणभागे अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे महाराष्ट्रराज्यं, पश्चिमे नवसारीमण्डलम्, उत्तरे तापीमण्डलं, दक्षिणे महाराष्ट्रराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ३,०४८ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले चतस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा- पूर्णा, गीरा, खापरी, अम्बिका ।
पार्थसारथिमिश्रः
पार्थसारथिमिश्रः मीमांसकः आसीत् । मीमांसाशास्त्रपारावारपारदृश्वा यज्ञात्मतनयः पार्थसारथिमिश्रः कौमारिलं सम्प्रदायं स्वविरचितग्रन्थावल्यालञ्चकार।
कालः
कदा भूमण्डलं मण्डयामास इत्यत्रोच्यते यत् प्रायेण द्वादशशतके इति। यतोहि चतुर्दशशतकोत्पन्नमाधवाचार्यस्य जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे पार्थसारथिकृतशास्त्रदीपिकायाः उल्लेखो दृश्यते इत्यतः ततः प्राचीनोऽयमिति सिद्ध्यति, श्लोकवार्तिकस्य च व्याख्यानकरणात् कुमारिलादर्वाचीनत्वमस्य सिद्धम्। ततश्च मध्यवर्तिनोऽस्य द्वादशशतकोत्पन्नत्वं युक्तमेवेति प्रतिभाति।
हक्किपिक्किजनाङ्गः
हक्किपिक्किजनाङ्गस्य स्थानानि
एतेषां मूलवासस्थानं राजास्थानस्य ‘बाग्रा’ नामक प्रदेशः । अतः एते स्वान् ‘वाग्रि’ (बाग्रि) इति आह्वयन्ति ।   कर्णाटकस्य गुल्बर्गामण्डले, बीदरमण्डले, बिजापुरमण्डले, बळ्ळारीमण्डले, धारवाडमण्डले, चिक्कमगळुरुमण्डले, शिवमोग्गामण्डले, हासनमण्डले, मण्ड्यमण्डले, मैसूरुमण्डले, बेङ्गळूरुमण्डले च अधिकतया वसन्तः सन्ति ।  एतेषु जात्, भुक्सा च इति गणद्वयम् अस्ति ।  एतेषु अधिकानि गोत्राणि(बळि) च सन्ति ।
3.51 स्थान्युपनिमंत्रणे संगस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसंगात्
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
भावनगरम्
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पद्मपाणी आचार्य
अवलम्बाः
<references group="" responsive="1"> वर्गः:१९९९ मरणम् वर्गः:१९६९ जननम् वर्गः:ओडिशाराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:ओड़िशाराज्यम्
पक्षधरमिश्रः
'पलायध्वं पलायध्वं रे रे बर्बरताकिकाः !
तदनन्तरं तत्रैव पूनाराज्ये द्वयोर्वाचा सङ्घर्षपूर्वकं वाचनिकं शास्त्रार्थ क्षणलक्षितं तुमुलं वाग्युद्धं समभूत् ।
पक्षधरमिश्रः-नित्या सती पशोरितरव्यक्त्यवृत्तित्वमापन्ना च सती सकल पशुमात्रनिरूपितवृत्तितावती जातिः ( पशुत्वरूपा )।
हंसभट्टः- 'एकमेवाऽद्वितीयं नेह ना नास्ति किञ्चन' इत्यादिश्रुत्यनुरोधेन ब्रह्मणोऽतिरिक्तस्य सर्वस्यापि प्रपञ्चस्य मिथ्यात्वेन अनित्यत्वं सिद्धयति । तथा 'सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म', 'नित्यं विज्ञानमानन्दं ब्रह्म' इत्यादिश्रुतयश्च ब्रह्मणो नित्यत्वं कथयन्ति ।
'शङ्करवाचस्पत्योः सदृशौ शङ्करवाचस्पती।
केषाञ्चिद् विदुषामिदमप्यस्ति कथनं यत्—'चन्द्रालोक'-ग्रन्थनिर्मातुर्जयदेव स्यैव नामधेयं 'पक्षधरे'त्यासीत्, नत्वेतदतिरिक्तोऽन्यः कश्चन प्रतीयते पक्षधरः ।
अस्य महानैयायिकत्वद्योतकं प्रमाणान्तरमप्यस्ति यत्- 'अत्र मिश्रानुया यिनः' इत्यादि गादाधरी-प्रामाण्यवादग्रन्थमाश्रित्य दीयमानायाः संशयपद व्यावृत्तेर्जटिलतायाः कठिनतायाश्चाऽनुभवेनापि सुस्पष्टमिदं विज्ञायते यत् श्रीपक्षधरमिश्रोऽवश्यमेव महानैयायिक आसीत् इत्यस्य तत्प्रयोगः साधुः सङ्गच्छते ।
3.52 क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम्
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
मातृभाषावक्तृणां सङ्ख्यानुसारं भाषासूचिः
नेश्नलएन्सीक्लपीडन् (२०१०)
निम्नसारणीयां स्वीडिश-विश्वकोशस्य नेश्नलएन्सीक्लपीडन् (Nationalencyklopedin) इत्यस्य २००७ तमे संस्करणे मातृभाषाभाषिणाम् अनुमानितसङ्ख्यायाः अनुसारं शीर्ष १०० भाषाः सन्ति । यथा यथा विभिन्नेषु देशेषु जनगणनाविधयः पर्याप्तप्रमाणेन भिन्नाः भवन्ति, केचन देशाः स्वजनगणनायां भाषां न अभिलेखयन्ति इति दृष्ट्वा च, मातृवक्तृभिः वा सम्पूर्णवक्तृभिः भाषाणां कापि सूची प्रभावीरूपेण अनुमानानाम् आधारेण भवति । २०१० तः अद्यतनम् अनुमानम् अपि प्रदत्तम् अस्ति ।
सोलिगजनाङ्गः
सोलिगजनाङ्गस्य मूलस्थानानि
एते चामराजनगरमन्डलस्य यळन्दूरुउपमण्डलस्य बिळिगिरिरङ्गनबेट्ट, कोळ्ळेगाल-उपमण्डलस्य मलेमहदेश्वरबेट्ट इत्यादिषु प्रदेशेषु दृश्यन्ते । एतान् सोलिग, सोलग, शोलग, शोलिग, सैलिग च इत्यादि नाम्ना निर्दिशन्ति ।  एतेषां नामसम्बद्धविषयाः, जन्ममूलानि च  पौराणिककथासु, कल्पितकथागर्भेषु च विलीनाः सन्ति ।   केवलम् ऊहाः आधारीकृत्य एतेषाम् इतिहासस्य पुनारचना करणीया अस्ति ।
मनोवार्ता
उद्धरणम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:मोदिशासनम्
हगलुवेषजनाङ्गः
हगलुवेषजनाङ्गीयानां कुलवृत्तिः
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
3.54 तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयमक्रमम् चेति विवेकजम् ज्ञानम्
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
कृष्णराजसागरजलबन्धः
कण्वपुरं कन्नम्बाडीति ख्यातम्
वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः
भौतिकी तुला
भौतिकी तुला ( Physical Balance)
यदा तुलायाः प्रयोगः न क्रियते तदा दण्डकः स्तम्भोपरि संयुक्तपित्तलाधारेण तिष्ठति पटले च अधः स्थितं फलकं प्रायशः स्पृशतः । दशायामस्यां हस्तकः वामपार्श्वे तिष्ष्ठति । यदाहस्तकः दक्षिणपार्श्वे परिभ्राम्यते तदा दण्दकः पटले च ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठन्ति तदनु दण्डकसंयुक्तःसङ्केतकः  (Pointer) एकस्यां मापकपट्टियाकां दोलनं करोति तुला च तोलार्थंप्रस्तुंता भवति ।
तुलया वस्तूनां तोलनार्थं अपेक्षिताः मापकाः क्रमशएकस्मिन् पितके निहिताः भवन्ति । पिटकञ्चेदं मापकपिटकम् ( Weight Box )  इत्यभिधीयते । पिटके प्रत्येकस्मैमापकाय अवस्थानमेक्लं निर्धारितं भवति । प्रत्येकः मापकः स्वावस्थाने निधातव्यः । बृहन्मापकाः पित्तलमयाः निकिलोपलिप्ताश्च भवन्ति । प्रायशस्ते मापकाः  १००, ५०, २०, २०, १०, ५, २, २  तथा १ग्रमपरिमिताः भवन्ति । ततोऽपि लघीयांसः मापकाः अलमुनियम्-पत्रिकया निर्मिताः भवन्ति । इमे मापकाः क्रमशः ५००, २००, २००, १००, ५०, २०, २०, १०, ५, २, २ एवं १ मिलिग्रामपरिमिताः भवन्ति ।
भौतिकतुलायाः सिद्धान्तः
(इ). दण्डोत्यापकं हस्तकं वामतः परिभ्राम्य तुलादण्डः उत्थाप्यते। यद् तुलादण्डः आलम्बे भ्रमणं प्रारभते तर्हीदं लक्ष्यते यत् संकेतः सून्यस्योभयतः मापिकोपरि तुल्यभागपर्यन्तं परिसरति न वा । यदि चेद् संकेतकः मापिकाया उभयतः तुल्यभागपर्यन्तं न परिसरेत् तर्हि समतोलककुण्डलिके पुरतः पश्चाद् वा अपसार्य इत्थं समञ्ज्येते यत् सङ्केतकः मापिकाया उभयतः तुल्यां गतिं कुर्यात् ।
भौतिकतुलया तौलनरीतिः
(६)	एकस्यां सुद्धतुलायाम् अधोऽङ्कितानि वैशिष्ट्यानि स्युः ।
गान्धीनगरम्
विस्तीर्णता
गान्धीनगरम् इत्येतन्नगरं चण्डीगढसदृशं सुकल्पितं, योजनाबद्धं च नगरम् अस्ति । अस्मिन् नगरे ३० विभागाः सन्ति । प्रत्येकस्यापि विभागस्य दैर्घ्यता, विस्तृतिश्च १ किलोमीटर्-परिमितम् । प्रत्येकस्मिन् विभागे प्राथमिकमाध्यमिकप्रौढशालाः, चिकित्सालयाः, आपणाः, अनुरक्षणकार्यालयाः (maintenance offices) च सन्ति ।
3.55 सत्वपुरुषयोः शुध्दीसाम्ये कैवल्यमिति
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
तोलनविधिः
बोर्डोयतोलनरीतिः ( Bordas Method of Weighing)
इत्थम् आरोपितानां मापकानां सहतिरेव तद्वस्तुनः संहतिः वोधानानेन तुलादॊ  षप्रयुक्ता त्रुटिः दूरिक्रियते ।
भूतलादूर्ध्वं वस्तूनां भारः ह्रसति
गुरुत्वाकर्षणनियमानुसारेणभुवः बहिः स्थितेषु वस्तुषु आकर्षणमानं भूकेन्द्रात् वस्तुन अन्तरालवर्गस्य प्रतिलोमानुपाती भवति अतएव पृथ्वीतलादुपरि गमने वस्तुनः भारो ह्रसति । भूतलादधः गमनेऽपि वस्तुभारः ह्र्सति । पृथिव्याः गर्भे किञ्चिद्वस्तुयावन्मात्रम् अन्तः स्थितं भवति तावन्मात्रमेव तस्य भारः न्यूनो भवति । यतः तदानीं पृत्व्याः तावन्मात्रेणैवांशेन तद्वस्तु केन्द्रं प्रति आकृष्यते यावन्मात्रं सा वस्तुन अधोभागे वर्त्तते । अतएव पृत्व्याःधारातले वस्तूनां भारः सर्वाधिको भवति । यावन्मात्रं गाम्भीर्यं वर्द्धते तवन्मात्रं भारो ह्रसति । अन्ततोगत्वा भुवः केन्द्रे वस्तुभारः शून्यतुल्यो भवति । अस्तु कस्मिंश्चिदेकस्मिन् स्थाने वस्तुनां भारः तेषां संहतिनां समानुपातो भवति ।
बाङ्ग्लादेशस्य स्वतन्त्रतासङ्ग्रामः
पृष्ठभूमिः
१४ अगस्त १९४७ दिनाङ्के धर्माधारितस्य स्वतन्त्र-पाकिस्थानदेशस्य निर्माणम् अभवत्। तत्कालीनस्य पाकिस्थानदेशस्य भागद्वयम् आसीत्। पू्र्वीयभागः, पश्चिमीयभागः च। पाकिस्थानदेशः अपि द्वयोः भागयोः सामाजिकतया, आर्थिकताय, शैक्षिणकतया च विभिक्तः आसीत्। उभयोः भागयोः संस्कृतौ साम्यतायाः अभावः आसीत्। संसाधनानाम् अनुसारं पूर्वीयपाकिस्थानभागः अधिकः समृद्धः आसीत्, परन्तु राजनीतिकरूपेण पश्चिमीयपाकिस्थानभागः अधिकः प्रखरः, आक्रामकः च आसीत्। एवं प्रकारेण एकस्मिन्नेव देशे भागद्वये प्राप्यमाणा सामाजिकी, आर्थिकी च विषमता, प्रबुद्धजनैः सत्तायाः उपरनियन्त्रणस्य प्रवृतिः एव देशव्यापिणः असन्तोषस्य कारणभूता आसीत्। अन्ते १९७१ मध्ये बाङ्ग्लादेशस्य निर्माणस्य आवश्यकता व्याप्ता।
तेह्रथुममण्डलम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जूड आन्तणि जोसेफ
जूड् आन्टणि जोसेफ् (सिजो जोसेफ्) भारतीयः मलयालम-चलच्चित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, अभिनेता च अस्ति । सः २०१४ तमे वर्षे Om Shanti Oshana इति चलच्चित्रेण निर्देशनस्य पदार्पणं कृतवान्, यत् ४५ तमे केरलराज्यस्य चलच्चित्रपुरस्कारे लोकप्रियस्य आकर्षणस्य सौन्दर्यमूल्यस्य च सर्वोत्तमचलच्चित्रं इति निर्णीतम् सः एर्नाकुलममण्डलस्य आलुवा- नगरस्य निवासी अस्ति । डियाना आन् जेम्स्  तस्य पत्नी, तयोः दे पुत्री धन्या आन्तणी जोसफ़्।
चलचित्रजगति
दीपु करुणाकरणः भावना मीडिया विजनस्य बैनरेण २००८ तमे वर्षे दीपू करुणाकरणेन निर्देशितस्य क्रेजी गोपालन इति चलच्चित्रस्य सहनिर्देशकरूपेण पदार्पणं कृतवान् । २०१४ तमे वर्षे ओम शान्तिः ओशाना इत्यस्य पटकथां निर्देशनं च कृतवान् । २०१५ तमे वर्षे प्रेमम इति चलच्चित्रे सः कैमियो-भूमिकायां अभिनयं कृतवान् ।
भद्राजलबन्धः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
उदयपुरमण्डलम् (नेपालः)
इदमपि दृश्यताम्
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ओखलढुंगामण्डलम्
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बालकाण्डम्
बालकाण्डस्य नीतिश्लोकाः[सम्पादयतु]
५ धिग्बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजओ बलं बलम् ॥ (५६-२६) वर्गः:रामायणस्य काण्डानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वण्डूरः
शिक्षा
वन्दूर इत्यनेन १९२१ तमे वर्षे मालाबारसङ्घर्षस्य कथा अपि कथनीया अस्ति । अण्डमानद्वीपस्य वन्तुर्प्रदेशः साम्राज्यवादविरोधिसङ्घर्षेषु वन्टुर्-महोदयस्य उपस्थितेः प्रमाणम् अस्ति
वैश्वीकरणम्
सम्प्रति वैश्वीकरणस्य स्थितिः
वैश्वीकरणम् एका सततप्रक्रिया वर्तते, यस्या आरम्भः 1990-91ईसवीये सोवियतसंघस्य विघटनपूर्वकं च जर्मनीदेशस्य एकीकरणेन अभूत् । वैश्वीकरणस्य,अभिप्रायः एकदेशस्य अन्यदेशैः सह एतत् प्रकारक एकीकृतकरणरूपम् अस्ति यत्-वस्तु-सेवाकार्य-श्रम-धन-तकनीकीज्ञान-विचार-संस्कृतिः सम्बन्धादयः अवरोधेन विना जनाः कस्यापि देशस्य आभ्यन्तरगमनं बहि:गमनं च कर्तुं शक्नुवन्ति। जनवरी-मासस्य 1995 ईसवीये अस्तित्वे आगतं ‘विश्वव्यापारसंगठनम्' सर्वाधिकगतिं प्रददाति। अत्र यदि आर्थिक-आयामस्य वार्ता स्यात् तर्हि वैश्वीकरणस्यार्थः भवति-‘विश्वस्य व्यवस्थायाः अन्तर्राष्ट्रीयकरणम् एषा समन्वित-प्रक्रिया सर्वेर्षा राष्ट्रण आर्थिक-सामाजिक-सांस्कृतिकएकीकरणे सहयोगं करोति। 2007-08 वर्षे अमेरिकादि-देशेषु वैश्वीकमन्दतायाः उत्पत्तिकारणात् भारते मुम्बई-स्टॉक-एक्सचेंजस्य संवेदी-सूचकांकः-22,000 तः पतित्वा 9,000 आगता। विकसितदेशाः संरक्षणवादिनीतिमारभन्त। अन्तर्राष्ट्रीयमुद्राकोषः विश्वबैंकश्च । विकासशीलदेशान् परिश्रमपूर्वकं तत् शोधनाय आत्मसात्-करणाय वैश्वीकरणं प्रोत्साहयन्ति, एवं च सार्वभौमिकहितकरयोजनानिर्माणस्य आवश्यकता अन्वभूयत।
अन्तर्राष्ट्रियव्यापारिक एवं वित्तीयसंस्थानद्वारा निर्देशकसिद्धान्तानि
४.आपण-शक्तिद्वारा व्याजदरस्य निर्धारणम्,
६.न्यूनमेवं एकरूपसीमाशुल्कनिर्धारणम्,
उपसंहारः
प्राचीनकालादेव भारतीयाः जनाः सद्भावस्य पक्षपातिनः सन्ति। विश्वघटकेषु सर्वेष्वपि देशेषु निवसतां जनानां परस्परं सहयोगः प्रेम मैत्री च सद्भावः विद्यते। अनया भावनया कस्यापि जनस्य विशेषे धर्मे सम्प्रदाये जातौ भाषायां निष्ठायां तस्य मानवता एव सामान्यः धर्मः भवति। सद्भावे दृढीजाते जनः मानवतायाः प्रसाधकः भ्रातृभावस्य संस्थापकः देशस्य विश्वस्य राज्यस्य सम्प्रदायस्य धर्मस्य जातेः भाषायाश्च एकतायाः प्रसाधको भवितुर्महति। सद्भावेनैव मानवतायाः मङ्गलं जायते। प्राणी शिवस्वरूपः भवति, देशकालातीतः जायते सम्पूर्णविश्वञ्च एकराष्ट्रमिव समावलोकयति। विश्वेऽस्मिन् सर्वेषां देशानां निवासिषु विविधाचारविचारवेषभूषासंस्कृतिराष्ट्रियता-आहारविहारभाषादिभेदेष्वपि समक्षं प्रकाशनञ्च सद्भावपदवाच्यं भवति। विश्वस्य विभिन्नेषु राष्ट्रेषु विविधाकृतिवर्णजाति-धर्म-सम्प्रदायानां विविधाजनाः र्निवसन्ति परं ते मूलरूपेण मानवजातीयाः मानवा एव विद्यन्ते। सर्वेषामात्मा ईश्वरश्चैकोऽस्ति। अतः विश्वबन्धुत्वभावना, अन्ताराष्ट्रियभावना, भूमण्डलीकरणभावना, एकतायाः भावना सद्भावेन एव समुदेति।
अयोध्याकाण्डम्
अयोध्याकाण्डस्य केचन नीतिश्लोकाः
१ भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः । कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च ॥ (३-४२)
३ धर्मार्थकामाः किल तात लोके समीक्षिता धर्मफलोदयेषु । ते तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे भार्येव वश्याभिमता सुपुत्रा ॥ (२१-५६)
प्राथमिकनेपालीभाषायाः कथा
इदमपि पश्यताम्
वर्गः:नेपालदेशः
फ्रान्सिस् एच् सि क्रिक्
अयं '''फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक्''' (Francis H. C. Crick) प्रख्यातः भौतविज्ञानी । अयम् अपि "द्विचक्रकस्य रचनायाः” संशोधकेषु अन्यतमः । अन्यौ द्वौ जेम्स् डि. व्याट्सन् तथा मारीस् एच् विल्किन्स् च । अयं फ्रान्सिस् हेच् सि क्रिक् १९१६ वर्षे जून्-मासस्य ८ दिनाङ्के इङ्ग्लेण्ड्-देशस्य नार्ताम्प्टन् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । लण्डन्–विश्वविद्यालयस्य महाविद्यालये अध्ययनम् अकरोत् । भौतविज्ञाने "डाक्टरेट्”-पदवीं प्राप्य द्वितीये महायुद्धे सैनिकरूपेण कार्यम् अकरोत् अपि । १९४९ तमे वर्षे केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालयस्य वैद्यकीय–संशोधन–संस्थां प्राविशत् । तदनन्तरम् एषः फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् जीवरसायनविज्ञाने आसक्तः अभवत् । यदा जेम्स् डि व्याट्सन् केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालयं प्रति संशोधकरूपेण आगतवान् तदा तस्य प्रतिभाम् अभिज्ञाय फ्रान्सिस् हेच्. क्रिक् तं स्वेन सह संशोधनार्थम् अचिनोत् । वस्तुतः तयोः विलक्षणः स्नेहः । जेम्स् डि. व्याट्सन् अत्यन्तं मितभाषी, फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् तु अतिभाषी । फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् भौतविज्ञानी, जेम्स् डि. व्याट्सन् वंशशास्त्रस्य विज्ञानी । अयं फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालये जेम्स् डि. व्याट्सनेन सह "डी एन् ए" अणोः रचनायाः विषये दीर्घकालं संशोधनम् अकरोत् । तयोः संशोधनस्य निमित्तम् अपेक्षितं साहाय्यम् आचरितवान् मारीस् हेच्. विल्किन्स् नामकः भौतविज्ञानी । ताभ्यां द्वाभ्यां मिलित्वा कृतस्य कार्यस्य फलम् एव "व्याट्सन्–क्रिक्–चक्रकयुग्मम्” । तदर्थम् एषः फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् १९६२ तमे वर्षे वैद्यकीयं तथा शरीरक्रियाविज्ञानस्य विभागे सहोद्योगिना जेम्स् डि. व्याट्सनेन, तथा मार्गदर्शकेण मारीस् हेच्. विल्किन्सेन च सह "नोबेल्”–पुरस्कारं प्राप्नोत् ।
मारीस् एच् विल्किन्स्
अयं मारीस् हेच्. विल्किन्स् (Maurice H. Wilkins) अपि कश्चन प्रसिद्धः भौतविज्ञानी । अयम् अपि "द्विचक्रकस्य रचनायाः” संशोधकेषु अन्यतमः । अन्यौ द्वौ जेम्स् डि व्याट्सन् तथा फ्रान्सिस् एच् सि क्रिक् च । अयं मारीस् हेच्. विल्किन्स् १९१६ तमे वर्षे डिसेम्बरमासस्य १५ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । १९४० तमे वर्षे केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालयतः "डाक्टरेट्”–पदवीं प्राप्नोत् । अयं मारीस् हेच्. विल्किन्स् कश्चन न्यूजिलेण्ड्–ब्रिटिष्–भौतविज्ञानी । तथापि द्वितीयस्य महायुद्धस्य अवसरे अमेरिकादेशेन् उत्पादितस्य अणुस्फोटकस्य निर्माणे अपि कार्यम् अकरोत् । युद्धस्य समाप्तेः अनन्तरं तादृशं कार्यं कृतम् इत्यतः (अणुस्फोटकस्य निर्माणम्) जुगुप्सां प्राप्य भौतविज्ञानस्य क्षेत्रम् एव अत्यजत् । तदनन्तरं जीवरसायनविज्ञाने आसक्तः सन् तत्रैव संशोधनम् आरब्धवान् । निर्यासद्रवेन "डि एन् ए"–अणोः तन्तून् निर्माय तान् तन्तून् क्ष-किरणवक्रयोजनद्वारा (एक्स् रे डिफ्र्याक्षन्) परीक्षितवान् । तस्य फलितांशस्य आधारेण एव जेम्स् डि. व्याट्सन् तथा फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् "द्विचक्रकस्य रचनायाः” संशोधनम् अकुरुताम् । तस्य संशोधनस्य निमित्तम् अयं मारीस् हेच्. विल्किन्स् ताभ्यां जेम्स् डि. व्याट्सन् तथा फ्रान्सिस् हेच्. सि. क्रिक् इत्येताभ्यां सह १९६२ तमे वर्षे वैद्यकीयं तथा शरीरक्रियाविज्ञानस्य विभागे सहोद्योगिना "नोबेल्”–पुरस्कारं प्राप्नोत् ।
बलोचजनाः
परम्पराः
बलोचजनेषु धार्मिक-कट्टरवादः अतीव वर्तते। राष्ट्रीयतायाः भावना अपि अतीव प्रबला भवति। बलोचिस्थानस्य वासिनां ईरानी-देशस्य, पाकिस्थानदेशस्य च भागेभ्यः विभाजनात्मक-विद्रोहः कालान्तरे प्रचलति। ईरान-देशे शिया-सुन्नी-विभाजनत्वात् तेषु भिन्नतायाः भावना अस्ति। गायनं, वादनं च बलोच-संस्कृतेः अतीव महत्त्वपूर्णः भागः वर्तते। तत्र ढोलस्य प्रयोगः अधिकः दृश्यते। (तस्य बलोचिस्थानीयभाषायां दोहोल इति नाम वर्तते)।
सलेमपुर राजपूतानम्
साक्षरता
सलेमपुरराजपूताना-नगरस्य कुलसाक्षरता-दरः ९०.२९%, अत्र ८३.९३% महिलाः, ९५.८८% पुरुषाः शिक्षिताः सन्ति।
उपमालङ्कारः
लुप्तोपमा
उपमानोपमेयसाधारण्धर्मवाचकानां चतुर्णां मध्ये एकस्य, द्वयोस्त्रयाणां वा अनुपादानादप्रयोगात् लुप्तोपमा भवति । अवयवलोपाद् लुप्तेत्यन्वर्थसंज्ञा । वर्णं उपमेयम्, अवर्ण्यमुपमानम् ।
नेपालदेशस्य मण्डलानि
नेपालदेशस्य मण्डलानिपञ्चविकासक्षेत्राणि चतुर्दश अञ्चलानि सन्ति तत्र नेपालदेशे पञ्चसप्तति मण्डलानी परिमीतानि सन्ति अधः कोष्ठे दृश्यताम् ।
गलनाङ्कः
अस्मिन् अङ्के द्रव-घन प्रावस्थे साम्यतायाम् भवतः। पदार्थस्य गलनाङ्कः तस्मिन् उपयुज्यमाने पीडने अवलम्बते। सामान्यतः गलनाङ्कः मानकपीडने व्यक्तं भवति – यथा १ atm, १०० kPa इत्यस्मिन्।
सुरेन्द्रनगरम्
गुजरातराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति सुरेन्द्रनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सुरेन्द्रनगरम् (સુરેન્દ્રનગર, Surendranagar) इति नगरम् ।
वडोदरा
वडोदरा (વડોદરા, Vadodara)महानगरं गुजरातराज्यस्य मध्यभागे स्थितस्य वडोदरामण्डलस्य केन्द्रमस्ति । एतन्महानगरं विश्वामित्रीनद्याः तीरे विकसितमस्ति । एतत् पूर्वं गायकवाडराज्यस्य राजधानी आसीत् । सद्यः गुजरातराज्यस्य बृहत्तमनगरेषु तृतीयमस्ति एतन्महानगरम् । अस्य बरोडा, सयाजीनगरी, वटोदरम् इति नामान्तराणि सन्ति ।
सम्बद्धाः लेखाः
महाराजा सयाजीराव विश्वविद्यालयः
अलङ्कारशास्त्रस्य इतिहासः
अत्र शृङ्गार-वात्सल्यरसयोः अभिव्यक्तिः, माधुर्यगुणस्योत्कर्षः, उपमालङ्कारस्य चमत्कारश्च दर्शनीयः । अनेन प्रकारेणैव -
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्योऽभिचाकशीति॥
‘पञ्चमी साहित्यविद्या इति यायावरीयाः, सा हि चतसृणामपि विद्यानां निष्यन्दः।"
अलङ्कारशास्त्रस्य अंशशः उपयोगिता
१०) यस्मिन् खल्ववगते काव्यस्य निर्माणे स्वरूपदोषगुणालङ्कारादिनामवधारणे च शक्तिरुन्मिषति तदलङ्कारशास्त्रम् । शब्देन सह तादात्म्ये सति शब्दस्य परब्रह्मभूतेन अर्थेन सहापि तादात्म्यं भवितुं शक्नोति इत्येतस्मादपि अलङ्कारशास्त्रस्य ज्ञानं ग्राह्यमस्ति।
१२) यावच्छब्दार्थयुगलस्य समीचीनतया ज्ञानं न जायते तावन्न श्रुतेन वा लिखितेन वाक्येन किमपि कार्यं सिद्धयति । वस्तुतः तदनवगतार्थं वाक्यन्तु तिरश्चां वच इव निरर्थकमेव । अतः सिद्धमिदं यद्रमणीयार्थप्रतिपादकस्य शब्दस्य सुप्रयोगाय अलङ्कारशास्त्रज्ञता काङ्क्षते इति।
अलङ्कारशास्त्रस्य प्राचीनता
१) तत्र दृश्यकाव्यस्य निरूपणं भरतेन कृतम् ।
अलङ्कारशास्त्रस्योद्गमः
अथातः काव्यं मीमांसिष्यामहे, यथोपदिदेश श्रीकण्ठः परमेष्ठि वैकुण्ठ्यादिभ्यश्चतुःषष्टये शिष्येभ्यः । सोऽपि भगवान् स्वयम्भूरिच्छाजन्मेभ्यः स्वान्तेवासिभ्यः । तेषु सारस्वते यो वन्दीयसामपि वन्द्यः काव्यपुरुष आसीत् । तं च सर्वसमयविदं दिव्येन चक्षुषा भविष्यदर्थदर्शिनं भूर्भुवःस्वस्त्रितयवर्त्तिनीषु प्रजासु हितकाम्यया प्रजापतिः काव्यविद्यां प्रवर्तनाय प्रायुक्त । सोऽष्टादशाधिकरणीं दिव्येभ्यः काव्यविद्यां स्नातकेभ्यः सप्रपञ्च प्रोवाच ।
भरतात् काव्यविद्यायाः शास्त्रनिर्माणारम्भः
१. सूत्रं भाष्यञ्च - अयमंशः प्राचीनतमः ।
व्याकरणशास्त्रेव अलङ्कारशास्त्रस्य विवेचनम्
आलिङ्गितः स तन्वङ्ग्या कार्तार्थ्यं लभते कदा।।
इति पद्येन स्वीयकाव्यस्य साहित्यशास्त्रानुसार्यलङ्कारादिदर्शकस्याऽपि व्याकरणविदेकादरणीयत्वं प्रदर्शितम् । तदेतत्सर्वमभिप्रेत्यैवाभिज्ञाः वदन्ति —