cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मुकेशः
फिल्म् फेर् प्रशस्तयः
वर्गः:चलच्चित्रगायकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अवुकाना प्रतिमा
उद्धरणम्
अधिकवाचनाय <li> von Schroeder, Ulrich (1990). Buddhist Sculptures of Sri Lanka. (752 p.; 1620 illustrations). Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. ISBN 962-7049-05-0</li>
११६३
११६३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११६३ ११६३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
धर्मसूत्रम्
धर्मसूत्रेषु धार्मिकनियमाः, प्रजानां राज्ञाश्च कर्त्तव्यचर्याः, चत्वारो वर्णाः, चत्वारः आश्रमाः, तेषां धर्माः पूर्णतया निरूपिताः । एतानि धर्मसूत्राण्येव स्मृतीनां जन्मनेऽकल्पन्त । धर्मसूत्रे चतुण्णां वर्णानाम् आश्रमाणाञ्च किञ्च राज्ञामपि कर्त्तव्यानि निर्दिष्टानि सन्ति । इमान्येव त्रीणि वस्तुतः प्रधानानि कल्पसूत्राणि मतानि ।
यदाऽनृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कृतः स्मृतः॥'
ब्रह्मचारिधर्मोद्धरणानि
‘तमसो वा एषतमः प्रविशति यम विद्वानुपनयते यश्चाविद्वानिति हि ब्राह्मणम्।'
स्नातकधर्मोद्धरणानि
स्नातकधर्मसम्बन्धीनि च श्रुतिवाक्यानि धर्मसूत्रेषु उद्धृतानि सन्ति । तथा हि शतपथब्राह्मणस्य समुपस्थापयन् वसिष्ठः प्राह -
ब्राह्मणस्य कृते
शतपथब्राह्मणस्यापरं वचनमपि बोधयति यत्, तस्मिन् काले अध्यापने ब्राह्मणस्यैवाधिकारः आसीत् -
'द्विजातीनामध्ययनमिज्यादानम्। ब्राह्मणस्याधिकाराः प्रवचन-याजन-प्रतिग्रहाः'
मनुः प्राह -  'न जातु ब्राह्मणं हन्यात् सर्वपापेष्वपि स्थितम्॥'
क्षत्रियाणां कृते
'तमुपर्यासीनमधस्ताहुपासीन्नन्ये ब्राह्मणेभ्यः तेऽप्येनं मन्येरन्'।
वैश्यानां कृते
(ख) तस्मादु बहुपशुर्वैश्वदेवो हि जागतो वर्षा ह्यस्य वैश्यस्य ऋतुस्तस्माद् ब्राह्मणस्य च राजन्यस्य चाद्योघरो हि सृष्टः ॥'
विवाहसम्बद्धानि
'जायमानो वै ब्राह्मणस्त्रिभिर्ऋणवान् जायते ब्रह्मचर्योण ऋषिभ्यो यज्ञेन देवेभ्यः प्रजया पितृभ्य इति॥'
केचन आचार्या एतदपि अाश्रमद्वयमनुमन्यमानाः प्राप्यन्ते । तैत्तिरीयसंहिता यामिह विषये ‘ये चत्वारः' इति वचोऽवाप्यते यत्तद्धर्मस्य चतुविधत्वं करोतीति तेषां मतम् । परं मतमिदं प्रतिवदन् बौधायन आाचष्टे यत् - ‘ये चत्वारः' इत्येष कर्मवाद एवास्ति — ऐष्टिकपाशुकसौमिकदार्वीहोमाणाम् । ज्ञानमेव मुक्तेः कारणमिति मत्वा केचन अाचार्याः संन्यासं परिपुष्णन्ति, किञ्च ज्ञानप्रशंसात्मिकानि श्रुतिवचनानि प्रमाणत्वेन प्रस्तुवन्ति । शतपथब्राह्मणस्य अधःस्थितं वचनं संन्यासपरिपोषकाणां मतं द्रढयति -
तेषां संन्यसनाच्छूद्रस्तस्माद् वेदं न संन्यसेत् ॥'
(१) साधारणधर्मः
साधारणधर्मो दान -तपो -यज्ञ -भेदेन त्रिविधः स्मृतः। अर्थदान-ब्रह्मदानअभयदान-भेदेन दानमपि तत्र त्रिविधम्। तपोऽपि शरीरतपो, मानसतपो वाक्तपो भेदेन त्रिधाऽस्ति । यज्ञस्य सन्ति अष्टादश भेदाः। तत्र नित्य-नैमित्तिक-काम्य-आध्यात्म-आधिदैव-आधिभूतभेदैः कर्मयज्ञः षड्वधः प्रोक्तः । उपासनायज्ञश्च नवविध उक्तः
(४) आपद्धर्मः
'धृतिक्षमादमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः॥
'धर्मो विश्वस्य जगतः प्रतिष्ठा लोके धर्मिष्ठं प्रजा उपसर्पन्ति।
'ऊर्ध्वबाहुविरौम्येष न कोऽपीहि शृणोति माम्।
गौतमधर्मसूत्रम्
धर्मसूत्रेषु प्राचीनतमोऽयं ग्रन्थोऽस्ति । अस्योल्लेखो गोभिलेन स्वकीये गृह्यसूत्रे कृतोऽस्ति । बौधायनधर्मसूत्रे अस्माद्धर्मसूत्रात् प्रायश्चित्तविषयकं विचारमपि सङ्कलितम् । ग्रन्थेऽस्मिन् २८ अध्यायाः सन्ति । अत्र वर्णधर्म-राजधर्म-नित्यकर्मप्रायश्चित्तादीनां विशिष्टं प्रतिपादनमस्ति । शङ्कराचार्य -कुमारिल -मेधातिथि प्रभृतयो विद्वांसः अस्य ग्रन्थस्य निर्देशं कृतवन्तः । अस्य आविर्भावकालः ६०० वि० पूर्वत: ४०० वि० पर्यन्तं मन्यते। हरदत्तेन स्वव्याख्यया सूत्रमिदं सरलं कृतम्। आचार्य-मस्करी-महोदयस्त्वस्य ग्रन्थस्य बोधगम्यं भाष्यं लिलेख।
बौधायनधर्मसूत्रम्
बौधायनकल्पसूत्रस्यांशमात्रम् एवायं ग्रन्थोऽस्ति । अस्य धर्मसूत्रस्य चत्वारः प्रश्नाः सन्ति । प्रथमप्रश्ने ब्रह्मचर्य-शुद्धाशुद्धविचार-राजकीयविधि-अष्टविधविवाहादीनां विषयाणां वर्णनमस्ति। द्वितीयप्रश्ने-प्रायश्चित्त-उत्तराधिकार-अाश्रमव्यवस्था-गार्हस्थ्यधर्म-श्राद्धादीनां विषयाणां विवरणमस्ति । तृतीयप्रश्ने संन्यासधर्म-चान्द्रायणप्रभृतीनां व्रतानां वर्णनं प्राप्यते। चतुर्थप्रश्ने काम्यसिद्ध्यादीनां वर्णनमस्ति ।तैत्तिरीयशाखा याः बौधायनकल्पसूत्रं कल्पसाहित्यस्य इतिहासेषु प्राचीनतममस्ति। तैतिरीयसंहितायाः टीकाकृता भास्करमिश्रेण स्वीयां टीकायामस्य बौधायनस्य नाम्नोल्लेखः कृतोऽस्ति।
१६२
बाह्य-सूत्राणि
१६२ १६२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
एर्कोलानो
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
उत्तरत्रिपुरामण्डलम्
विभागा:
मण्डलेऽस्मिन् अष्ट-उपमण्डलानि सन्ति । तानि -
2.31 जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
कामक्रीडा
मा बाणा: स्युर्यस्यां सा कामक्रीडा संज्ञातव्या।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८३
यति: पादान्ते ।
मालिनीछन्दः
ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकै:।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८४
न न म य य।
लक्षणम्
यतिस्तु अष्टमे सप्तमे च भविष्यति ।
अयस्कान्तचिकित्सा
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
भारतीय-प्रबन्धनसंस्था कोलकाता
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यम्
नासतो विद्यते भावो...
भावार्थः
'नासतो विद्यते भावः' – शरीरं जन्मनः पूर्वं नासीत्, मृत्यूत्तरं च न भविष्यति । वर्तमानेऽपि शरीरं प्रतिक्षणम् अभावशीलम् अस्ति । तात्पर्यम् अस्ति यत्, शरीरं भूतवर्तमानभविष्येषु कदापि भावत्वेन न तिष्ठति, अतः तद् असद् अस्ति । तथैव संसारेऽस्मिन् भावाभावत्वाद्, तदपि असदस्ति । शरीरं तु संसारस्य प्रतिमानमात्रमेव; अतः शरीरस्य परिवर्तने संसारे परिवर्तनम् अनुभूयते । यथा संसारे सर्वदा अभावः भवति इति । पुरा संसारः नासीत्, भविष्येऽपि न भविष्यति, वर्तमाने च अभावः अस्ति इति । संसारः तु कालरूपाग्नौ काष्ठवद् निरन्तरं दह्यमानः अस्ति । काष्ठदहनोत्तरम् अङ्गारत्वेन उत भस्मत्वेन अवशिष्यते । परन्तु कालाग्नौ दहनोत्तरं संसारस्य किमपि नावशिष्यते । एवं संसारस्य पूर्णाभावः भवति; अतः असतः सत्ता न भवति इत्युक्तम् ।
'उभयोरपि.... दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः' – तयोः उभयोः अर्थात् सदसतोः, देहदेहिनोः च तत्त्वज्ञेन महापुरुषेण तयोः (सदसतोः) तत्त्वं ज्ञातमस्ति यत्, केवलं सत्तत्त्वमेव विद्यमानं भवति इति । असतः वस्तुनः तत्त्वमपि सद् एव अस्ति । एवं सतः वस्तुनः तत्त्वमपि सदेवास्ति । अर्थात् उभयोः तत्त्वं तु सदेव । अतः सदसतोः तत्त्वज्ञः महापुरुषः एकमेव सत्तत्त्वं जानाति । असतः या सत्ता प्रतीयते, सा सत्ताऽपि वस्तुतः सदः सत्ता एव । सतः सत्तया एव असदः सत्तायाः प्रतीतिः भवति । एतदेव सद् 'परा प्रकृतिः', क्षेत्रज्ञः , पुरुषः , अक्षरः , अपरा प्रकृतिः , क्षेत्रं, प्रकृतिः, क्षरः चेति उक्तम् ।
मर्मः
संसारं वयमेकवारमेव दृष्टुं शक्नुमः, द्वितीयवारं न । किञ्च संसारः प्रतिक्षणं परिवर्तनशीलः । अतः क्षणपूर्वं किञ्चिद् वस्तु यथा आसीत्, तथा द्वितीये क्षणे न भवति । चलच्चित्रे अमुकं दृश्यं दरीदृश्यते, परन्तु वस्तुतः तत्र प्रतिक्षणं परिवर्तनं जायमानं भवति । यन्त्रे चलच्चित्रस्य गतिः एतावती तीव्रा भवति यद्, तत्र जायमानं परिवर्तनं द्रष्टुम् अस्माकं नेत्राणि सक्षमाणि न भवन्ति । वस्तुतः मर्मः अस्ति यत्, संसारः एकवारमपि न दृश्यते । यतो हि शरीरेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिभिः करणैः वयं संसारम् अनुभवामः (पश्यामः), तानि करणान्यपि संसारस्य एव सन्ति । अतः वस्तुतः संसारेणैव संसारः दृश्यते । यः शरीरसंसारादिभ्यः सर्वथा सम्बन्धरहितः अस्ति, सः स्वरूपेण कदापि संसारं न पश्यति । संसारस्य सम्बन्धेन एव संसारस्य प्रतीतिः भवति । अनेन सिद्ध्यति यत्, स्वरूपस्य संसारेण सह कोऽपि सम्बन्धः नास्ति इति । संसारस्य (शरीरेन्द्रियमनोबुद्ध्यादीनां) साहाय्यं विना चेतनस्वरूपं किमपि कर्तुं न शक्नोति । अनेन सिद्ध्यति यत्, क्रिया केवलं संसारे एव, स्वरूपे नैव । क्रिया, पदार्थश्च संसारस्य स्वरूपम् अस्ति । स्वरूपस्य न तु क्रियया सह, न तु पदार्थैः सह कोऽपि सम्बन्धः अस्ति । तदा सिद्ध्यति यत्, शरीरेन्द्रियमनोबुद्धिसहितस्य सम्पूर्णसंसारस्य अभावः अस्ति । केवलं परमात्मतत्त्वस्य एव सत्ता (भावः) अस्ति । तत्तत्त्वमेव निर्लिप्तरूपेण सर्वेषां प्रकाशकम्, आधारभूतञ्च ।
भाष्यार्थः
उ. – तन्नोचितम्, यतः तत्र घटरूपविशेष्यस्य अभावः अस्ति । सद्बुद्धिः विशेषणं विषयिनं करोति, अतः यदा घटरूपविशेष्यस्य अभावः भवति, तदा विशेष्यं विना विशेषणस्यापि अनुपपत्तिः भवति । तदा सा सद्बुद्धिः कं विषयीकरोति ? परन्तु विषयाभावे सति सद्बुद्धेः अभावः न भवति ।
उ. – एवमनुचितम्, यतो हि मृगतृष्णादिषु अधिष्ठानाद् अतिरिक्तस्य अन्यवस्तुनः (जलस्य) अभावे सत्यपि 'जलमस्ति' इति बुद्धित्वाद् समानाधिकरणता तु दरीदृश्येते । समानाधिकरणस्य अभिप्रायः द्वयोः वस्तुनोः प्रतीतिः भवति, न तु वास्तविकसत्तायाः । अतः असतां (शरीरादयः, शीतोष्णादिद्वन्द्वाः), तेषां कारणानामपि भावः (अस्तित्वं) नास्ति । तथैव सत्याद् आत्मतत्त्वम् अस्ति, तेषाम् अभावः अर्थात् अविद्यमानता नास्ति । यतो हि तद् सर्वत्र अचलम् अस्ति इति पूर्वमेव प्रतिपादितम् ।
मार्जालः
मार्जाल वंशे ३६ जातयः भवन्ति । सर्वे मांसाहारिणः एव । मार्जालाः आस्ट्रेलिया तथा अंटार्टिका भूखण्डं विहाय सर्वत्र वसन्ति । स्व-परिसरप्रेमी मार्जालाः सुरम्य भूप्रदेशात् हिमाच्छादितशिखरपर्यन्तं सुखेन निवसन्ति । प्राचीन ईजिप्ट् देशीयाः प्रथमतः मार्जालान् गृहे पालितुम् आरब्धवन्तः ।अधुना विश्वे सर्वत्र मार्जालाः मनुष्येन सह जीवन्ति ।
सान सेवेरो
सान सेवेरो इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
ग्लास्गो
ग्लास्गो (Glasgow, Glesga, Glaschu) संयुक्त अधिराज्यस्य स्काट्लंड् प्रदेश्स्य एकः नगरः अस्ति। नगरस्य जनसंख्या ५९२८२०।
उत्तरफल्गुनी
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि
११६४
११६४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
2.32 शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
१६३
बाह्य-सूत्राणि
१६३ १६३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
नन्दुरबारमण्डलम्
thumb|right|300px|बालवीरः शिरीष कुमार
नन्दुरबारमण्डलं (नन्दुरबार जिल्हा, Nandurbar District) महाराष्ट्रराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं नन्दुरबार इत्येतन्नगरम् | स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे हुतात्मा, प्रसिद्धः, निर्भयः, बालकानाम् आदर्शः शिरीष कुमार इत्यस्य जन्मस्थानमिदं नन्दुरबारमण्डलम् । महाराष्ट्रराज्ये वायव्यदिशि मण्डलमिदं विद्यते । 'खान्देश' इति महाराष्ट्रविभागे स्थितम् अन्यतमं मण्डलमिदम् ।
जयपुरम्
धूमशकटमार्गः
देहली-तः 'पिङ्कसिटी एक्स्प्रेस्' यानम् अस्ति । मुम्बई-तः 'चेतकएक्स्प्रेस्' धूमशकटयानमस्ति । चेन्नै, अजमेर इत्यादिनगरेभ्यः साक्षात्सम्पर्कः अस्ति ।
आर्यसमाजः
आर्यसमाजस्य 10 नियमा: सन्ति । महर्षिदयानन्दसरस्वती तदर्थं "सत्यार्थप्रकाश" ग्रंथस्य रचनां कृतवान्।
2.33 वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
श्रीहर्षः
श्रीहर्षः स्वसमयस्य प्रकृष्टपण्डितो महाकविः कान्यकुब्जेश्वरस्य गहडवालवंश्यस्य गोविन्दचन्द्रप्रपौत्रस्य विजयचन्द्रपुत्रस्य जयचन्द्रस्य १२२५-१२५२ मितवैक्रमाब्दानभितः शासतः सभापण्डित असीदिति तस्यैव कथनम् - 'ताम्बूलद्वैतर्यमासतञ्च लभते यः कान्यकुब्जेश्वरात्' इति। तदा काशी षु कान्यकुब्जेषु च गढवालवंश्यानां नृपाणां शासनमासीत् । तस्य शासनकालः ११६१ मितवैक्रमादाब्दतः १२१२ यावदासीत् । तदनु तस्यात्मजो विजयचन्द्रः १२१२ तः १२२५ यावत् तस्य पुत्रो जयचन्द्रः १२२५ तः १२५२ मितवैक्रमाब्दान् यावत् काशी-कान्यकुब्जांश्च अशासतामित्यैतिहासिकानां मतम् । श्रीहर्षस्य पिता हीरो गोविन्दचन्द्रस्य सभापण्डित आसीत्, श्रीहर्षश्च प्रथमं विजयचन्द्रस्य तदनु जयचन्द्रस्य च सभापण्डित आसीत्।
गोविन्दनन्दनतया च वपुःश्रिया च, मास्मिन्नृपे कुरुत कामधिय तरुण्यः।
तदेतत् -
आदौ कविः कालिदासोऽश्वघोषस्तु ततः परम्।
भामहः
कालः
व्याख्यागम्यमिदं काव्यमुत्सवः सुधियामलम्।
इत्यनेन पद्येन संवादी इत्यनुमीयं भामहं भट्टिपरवर्तिनं मन्यन्ते । किन्तु प्रसङ्गतस्तु तदपि नैव सिध्यति । तत्प्रसङ्गश्चेत्थम् -
कर्नाटकसंस्कृतविश्वविद्यालयः
बहोः कालात् महता यत्नेन कर्नाटकसंस्कृतविश्वविद्यालयः २०१०तमे वर्षे संस्थापितः । संस्कृतभाषायाः साहित्यस्य च अध्ययनं मैसूरुमहाराजैः महत्प्रोत्साहं प्रापत् । १५० वर्षेभ्यः प्राक् आरब्धया श्रीमन्महाराजसंस्कृतमहापाठशालया सह अनेकाः पाठशालाः राज्येऽस्मिन् संस्कृतशास्त्रपाठनरताः सन्ति । शतशः वेदसंस्कृतपाठशालाः अपि राज्ये क्रियाशीला वर्तन्ते । एताः सर्वाः पाठशालाः सम्मेल्य, काञ्चन समानशिक्षणव्यवस्थां निर्माय, राष्ट्रिय-अन्ताराष्ट्रियस्तरेषु संस्कृतसंशोधनस्य औन्नत्यं साधयितुम्, छात्रेभ्यः अध्यापकेभ्यश्च अवकाशाधिक्यं कल्पयितुं च विश्वविद्यालयोऽयं समारब्धः ।
यस्त्वात्मरतिरेव स्यात्...
पदच्छेदः
यः तु आत्मरतिः एव स्यात् आत्मतृप्तः च मानवः आत्मनि एव च सन्तुष्टः तस्य कार्यं न विद्यते ॥ १७ ॥
भामहः
कालः
मर्माणि परिहृत्यास्य पतिष्यन्तीति काऽनुमा।।
शास्त्रलोकावपास्यैव नयन्ति नयवेदिनः।।
सुन्दरवनराष्ट्रियोद्यानम्
भूरचनं परिसरः च
सुन्दरवनं गङ्गानद्याः मुखजभूमिः अतः अत्र अतिसङ्कीर्णपारिसरिकी व्यवस्था अस्ति । अस्य ६२%अंशः बङ्गालदेशस्य आग्नेयसागरटे अस्ति । अरण्यस्य दक्षिणदिशि गङ्गासागरः (बङ्गालकोल्ली) अस्ति । अस्य पूर्वसीमायां बालेश्वरनदी अस्ति । उत्तरे सुफलं कृषिक्षेत्रम् अस्ति । प्रमुखनदीः अतिरिच्य अन्येषु अनेकेषु निर्झरेषु जलबन्धाः निर्मिताः । अनेन जलस्य प्रवाप्रमाणः अपि कुण्ठितः । कालक्रमेण सुन्दरवनस्य विस्तारः अपि क्षयन् अस्ति । अत्र विद्यमानाः नदीकुल्याः मधुजलक्षारजलयोः सङ्गमस्थानं सन्ति । अत्र भूमिः समुद्रस्तराः ०.९मी. औन्नत्य अस्ति । सागरतटास्य भौगोलिकप्रगतिः सागरस्य तरङ्गानां चलनं, तस्य आरोहावरोहौ तीरस्य जलबलम् इत्यादिभिः अवलम्बिता भवति । सामान्यतः एते तस्य भूप्रदेशस्य क्षयं निश्चिन्वन्ति । अस्य अर्ण्यस्य वृक्षाः भूप्रदेशस्य ह्रासं नियन्त्र्यं भूस्थैर्यं रक्षन्ति । वृष्टिकाले अत्र मुखजभूमिः जलावृता भवति । अस्मिन् काले समुद्रदिशायां प्रेषितकर्दः चण्डमारुतस्य प्रक्रियया अनुप्राप्तः भवति । अनेन अस्मिन् सुन्दरवनप्रदेशे सर्वदा सुफलवती मृत् सदा समृद्धा भवति । सुन्दरवने मधुरजलस्य प्रवाहप्रमाणं कुण्ठितम् । तस्मात् वृक्षाणां प्रमाणम् अपि न्यूनं सम्भवत् अस्ति । एतस्मात् भूप्रदेशस्य क्षयः अपि सञ्जातः । क्रमेण अधिकभागः सागरे निमग्नः भविष्यति इति शङ्का अस्ति ।
भामहः
कालः
"स्वभावोक्तिरलङ्कार इति केचित्प्रचक्षन्ते" इति कथयित्वा तन्नैव स्वीकरोति । अनेन भामहो हि दण्डिनो मतं सङ्केतयतीति केषाञ्चिन्मतम् । किन्तु दण्डी हि अवन्तिसुन्दरीकथायां बाणभट्टं मयूरञ्च स्मरति। भामहस्तु बाणपूर्ववर्तित्वेन ध्वन्यालोके स्मर्यत इति तच्चिन्त्यमेव ।
हेतुश्च सूक्ष्मोलेशंश्च नालङ्कारतया मतः।
इति कस्य मतं दूषयति, तथैव - 'स्वभावोक्तिरलङ्कार इति केचित्प्रचक्षते।' इति कं सङ्केतयति । एवमेव यदि हि दण्डी भामहपूर्ववर्ती तदा हि सः -  'इति वाचामलङ्काराः दर्शिताः पूर्वसूरभिः।' इति कान् हि स्मरति, इति तु सम्प्रत्यपि न सम्यङ्निर्णीतम् । एतदनुमीयते यद्भरतभामहयोरन्तराले आसन्ननेके अलङ्कारशास्त्रिणो येषु मेधाविसंज्ञितोऽन्यतमो यं हि भामहः सादरं स्मरति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
खान् अब्दुल् गफार् खान्
मृत्युः
क्रि.श. १९८८तमे वर्षे पाकिस्तानसर्वकारः तं गृहबन्धने अस्थापयत् । क्रि.श. १९८८तमवर्षस्य जनवरीमासस्य २०तमे दिनाङ्के अब्दुल् गफर् खान् इहलोकं त्यक्तवान् । तस्य अन्तिमेच्छानुसारम् अफघानिस्तानस्य जलालाबाद् पत्तने भूसमाधिम् अकुर्वन् ।
अमृतसर
धूमशकटमार्गः
देहलीतः अमृतसर ४४७ कि.मी । अमृतसरनगरं प्रति इदानीं लाहोरतः अपि सम्पर्कः अस्ति ।
काङ्केरमण्डलम्
भौगोलिकम्
काङ्केरमण्डलस्य विस्तारः ५२८५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डलम् परितः नारायणपुरमण्डलम्, राजनन्दगांवमण्डलम्, बलोदाबाझारमण्डलम्, धाम्तरीमण्डलम्, कोण्डगांवमण्डलम् च अस्ति । अत्र महानदी, धूध, हट्कल, सोन्दूर, तुरु नदी च प्रवहन्ति ।
हिमालयः
जीवपरिसरविज्ञानम्
हिमालयस्य उगमः विकासश्च प्रपञ्चे अत्यन्तम् उन्नतपर्वतश्रेणिषु हिमालयः अपि अन्यतमः । प्रायः २५ कोटिवर्षेभ्यः पूर्वं पाञ्जीया (panjiya) भूभागः द्विधा विभक्तः भूत्वा इण्डोआस्ट्रेलियन् भूभागः युरोपियन् भूभागसमीपे प्लवते स्म । प्रायः ४-७ कोटिवर्षेभ्यः पूर्वं द्वयोः एतयोः भूभागयोः मध्ये सङ्घट्टनकारणात् हिमालयः उत्पन्नः । प्रायः २-३ कोटिवर्षेभ्यः पूर्वम् अद्य यत् भारतम् अस्ति सः प्रदेशः 'टेनिस्’ नाम सागरः आसीत् । सः सागरः पूर्णतया विनष्टोऽभवत् । इण्डोआस्ट्रेलियन् भूभागः अद्यपि टिबेटभूभागस्याधः मन्दं प्लवते (सामान्यतः वर्षे २ से.मी परिमितम्) पुनः अग्रिमकोटिवर्षेषु प्रायः १८ से.मी परिमितः भूभागः चलति । अनेन-कारणेन हिमालयपर्वतश्रेणी वर्षे अर्धसेन्टिमीटर्(1/2 cm) पर्यन्तं वर्धते । आसीस् प्रदेशे (अनेन चलनेन) बहुवारं भूकम्पः अपि
धार्मिकं पौराणिकं च प्रामुख्यम्
येति -वानरजातेः अयं प्राणिः अतिमहान् प्रसिद्धश्च, हिमालये अस्य वासः इति सर्वे विश्वसन्ति । परन्तु अद्यतनविज्ञानिनः "इयमेका अवैज्ञानिकी कल्पना" इति वा "किंवदन्ति स्यात् इति वा, "सामान्यप्राणिनं दृष्ट्वा जनाः एवम् अकल्पयन्" इति वा चिन्तयन्ति।
हिमालयस्य विभागाः
३. कुमावु-हिमालयः :- एषः विभागः अस्ति उत्तरप्रदेशे । एतेभ्यः पर्वतेभ्यः गङायाः यमुनायाः च प्रवाहाः वेगेन प्रवहन्तः अधः अवतरन्ति । अस्य विभागस्य उन्नतं शिखरम् अस्ति नन्दादेवी (२६,६९५ पादमितम्) । १८,००० – २४,००० पादमितानि उन्नतानि शिखराणि बहूनि सन्ति अस्मिन् विभागे ।
संहिता
मन्त्राणां समुहः संहिता इत्युच्यते । चनस्रः संहिताः भवन्ति । यथा-(१) ॠक्संहिता, (२) यजुस्संहिता,(३) सामसंहिता, (४) अथर्वसंहिता च । संहितायाः अपरः नामः वेदः एव । अत्र सर्वप्राचीनवेदः ऋग् वेदोऽस्ति । एते वेदाः चतुर्णां कृते वर्त्तते । यथा – होतुः कृते ऋग्वेदः, अध्वर्य्योः कृते यजुर्वेदः, उद्गातुः कृते सामवेदः, ब्रह्मणः कृते अथर्ववेदः । वस्तुतः वेद एक प्रकारक एव, परन्तु स्वरूपभेदात् सः त्रिविधः भवति । ऋग् यजुः सामश्च । अतः विद्वांसः वेदं त्रयी इति प्रवदन्ति । संहितानां वेदानां वा विषयवस्तुनि कानि भवन्ति ? इत्यस्मिन् विषये श्रीमद्भागवते उच्यते – अर्थात् ऋग् वेदस्य विषयः शस्त्रं । अत्र अप्रगीत मन्त्रसाध्या स्तुतिः शस्त्रम् इत्युच्यते । इज्या (यज्ञकर्म) यजुसः विषयः । स्तुतिः सामवेदस्य विषयः । प्रायश्चितं च अथर्ववेदस्य विषयः ।
राशिविज्ञानम्
स्वकीये ब्रह्माण्डे एकं भचक्रं विद्यते । तस्य चक्रस्य भागाः ३६० अंशपरिमिताः सन्ति । तस्मिन्नेव भचक्रे द्वादशराशयः सन्ति । अतः प्रति त्रिंशदंशविशेषः एकः राशिर्भवति । यथा –
रोविगो
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
११६७
बाह्य-सूत्राणि
११६७ ११६७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
लुधियाना
वर्गः:पञ्जाबराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:पञ्जाबराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कषायम्
वर्गः:पेयानि वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
धाम्तरीमण्डलम्
धाम्तरीमण्डलम् (Dhamtari District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं धाम्तरी नगरम् ।
११६९
११६९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
उत्तरकोरिया
उत्तर कोरिया एशिया-महाद्वीपे देश: अस्‍ति.
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भट्टिः
देशः, कालश्च
भट्टिकविसमये प्राकृतसाहित्यं संस्कृतसाहित्यापेक्षया समधिकं समुन्नतमासीत् । व्याकरणस्य सारल्येन जनानामभिरुचिः प्राकृतं प्रत्याकर्षिताऽऽसीत्तदानीम् । न कोऽपि जनः पाणिनीयं शास्त्रमधिकर्तुः परायणः आसीत् । तेनैव व्याकरणविचक्षणेन भट्टिकविना व्याकरण-सम्बद्धानां नियमानां सरलतमेनोपायेन शिक्षणाय काव्यमिदं प्रणीतं यतः सुकुमारमतीनामपि तत्र प्रवेशः सुकरो भवेदिति।
स्वातिः
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।
आकृतिः
स्वाति माणिक्यमेकम् - माणिक्याकृतौ विद्यमानं किञ्चन नक्षत्रम् ।
भट्टिः
कृतिः वस्तु च
व्यर्थमेव तज्जलं यत्र नो कमलं, निस्सारमेव तत्कमलं यत्र नो भ्रमरः, धिक्तं भ्रमरं यो मधुरं न गुञ्जति, वृथा तद्गुञ्जनं यन्मनो न हरति इत्यस्याशयः । तथापि तत्र व्याकरणस्यापि तावदेव प्राधान्यमस्त्येव । स स्वयमेव कथयति -
कुम्भं सरोवरम्
कुम्भं सरोवरम् आन्ध्रप्रदेशे प्रकाशं मण्डले विजयनगरकाले निर्मितम् अतीव महत् सरोवरम् अस्ति । अस्य विस्तारः २३ चतुरस्र कि.मी.मितः । बृहत् जलाशयः एषः कृषिकार्यार्थं जलं पूरयति । २८३५ हेक्टरप्रदेशाय जलपूरणाय नालाः सन्ति । कर्णाटकराज्ये सूळेकेरे इति सरोवरम् एतादृशम् अस्ति ।
श्रेयांसनाथः
जन्म, परिवारश्च
श्रेयांसनाथस्य पितुः नाम विष्णुदेवः, मातुः नाम विष्णुदेवी च आसीत् । विष्णुदेवः सिंहपुरस्य राजा आसीत् । विष्णुदेवः एकः श्रेष्ठः राजा आसीत् । तस्य शासनकाले जनाः सुखेन जीवन्ति स्म । एकदा वैशाख -मासस्य कृष्णपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ श्रवणनक्षत्रे रात्रौ विष्णुदेव्या तीर्थङ्करत्वसूचकाः चतुर्दश स्वप्नाः दृष्टाः । राजा, राज्ञी च अतीव प्रसन्नौ अभवताम् । तौ स्वप्नानां फलं न जानीतः स्म । तथापि स्वप्नान् दृष्ट्वा राज्ञी प्रफुल्लिता जाता ।
आगामिदिवसे राज्ञा स्वप्नशास्त्रिणः आहूताः । स्वप्नशास्त्रिभिः चतुर्दशस्वप्नानां फलम् उक्तम् यत् – “एते स्वप्नाः साधारणाः न सन्ति । कस्यचित् तीर्थङ्करस्य जन्म भविष्यति इति सूच्यते" । स्वप्नानां फलादेशं श्रुत्वा राजा, राज्ञी च प्रफुल्लितौ अभवताम् । राज्ये आनन्दस्य वातावरणम् अभवत् । शुभसमाचारं प्राप्य राज्ञा सम्पूर्णे राज्ये दानं प्रदत्तम् ।
विवाहः
विष्णुदेव्या श्रेष्ठतया श्रेयांसनाथस्य पालनं कृतम् । समयान्तरे भगवतः श्रेयांसनाथस्य बाल्यावस्था, किशोरावस्था च व्यतीता । युवावस्थायाम् आगतायां राजा विष्णुदेवः राजकन्याभिः सह श्रेयांसनाथस्य विवाहम् अकारयत् । विवाहानन्तरं राज्ञः विष्णुदेवस्य मनसि राज्यात् निवृत्तेः विचारः आगतः । अतः तेन श्रेयांसनाथस्य राज्याभिषेकः कृतः, श्रेयांसनाथाय राज्यस्य दायित्वं चापि प्रदत्तम् आसीत् । ततः परं विष्णुदेवः दीक्षां स्व्यकरोत् ।
पानीयकषायम्
एतत् कषायं भारते अपि पीयमानं किञ्चित् पेयम् अस्ति । एतत् कषायम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् कषायं कषायचूर्णेन निर्मीयते । तत् पेयं सर्वदा उष्णम् एव पीयते । कषायचूर्णस्य निर्माणावसरे तत्र कुस्तुम्बरी, जीरिका, मरीचं, खसतिलः एला इत्यादिकं योजितं भवति । ततः कषायपेयस्य निर्माणावसरे जलं, दुग्धं च योज्यते । कुत्रचित् कषाये शर्करा योज्यते, कुत्रचित् च गुडः । एतत् कषायं दक्षिणभारते अधिकतया पीयते । यत्र शैत्यम् अधिकं तत्र सर्वत्र कषायम् अधिकतया पिबन्ति । काफीपेयस्य, चायस्य च स्थाने अपि कषायं पिबन्ति । काफीपेयस्य चायस्य वा अपेक्षया आरोग्यार्थम् अपि कषायम् उत्तमम् ।
2.36 सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्
व्यासभाष्यम्
धार्मिको भूया इति भवति धार्मिकः । स्वर्गं प्राप्नुहीति स्वर्गं प्राप्नोति । अमोघास्य वाग्भवति ॥३६॥
स्कान्दिच्ची
स्कान्दिच्ची इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
अविनाशि तु तद्विद्धि...
भाष्यार्थः
अनाशः यस्य स्वभावः अस्ति, सः अविनाशी अस्ति । "तु" इत्यनेन पदेन असतः सतः विशेषता प्रदर्शिता । तं त्वम् अविनाशित्वेन जानीहि । कं तम् ? इति प्रश्ने सति कथयति यत्, यस्माद् सच्छब्दवाच्याद् ब्रह्मणः आकाशसहितम् एतद् सम्पूर्णं विश्वम् आकाशाद् घटादिवद् व्याप्तम् अस्ति इति ।
नञ्जनगूडु
महाद्वारगोपुरं १२० पादपरिमितम् उन्नतम् अस्ति । गोपुरे ३ मीटर्-परिमितोन्नतानि स्वर्णलेपितानि कलशानि श्रृंगद्वयं च विद्यते । गर्भगृहं परितः प्रदक्षिणापथः ततः ९ स्तम्भानां सथामण्डपं च अस्ति ।
१६६
बाह्य-सूत्राणि
160er
श्रीलङ्कामाता
इतिहासः
मूलगीतस्य प्रथमायाः पङ्क्त्याः "नमो नमो माता, अपा श्रीलङ्का" इत्येभ्यः शब्देभ्यः १९५० तमे वर्षे विवादः अभवत् । अतः विवादं शमयितुं १९६१ तमे वर्षे समाराकूल इत्यस्य सहमतिं विना शब्देषु परिर्तनं कृत्वा श्रीलङ्कामाता, अपा श्रीलङ्का इति अभवत् (वर्तमानस्वरूपम् एतत्)। एतेन परिवर्तनेन व्यथितः समाराकून इत्येषः ११९६२ तमे वर्षे आत्महत्याम् अकरोत् । १९७८ तमे वर्षे श्रीलङ्कामाता-गीतं संवैधानिकरीत्या राष्ट्रगानत्वेन मान्यम् अभवत् ।
शीतलनाथः
जन्म, परिवारश्च
भगवान् शीतलनाथः विंशतिसागरात्मकस्य आयुष्यस्य भोगं कृत्वा पुनः माघ -मासस्य कृष्णपक्षस्य द्वादश्यां तिथौ पूर्वाषाढा -नक्षत्रे भद्दिलपुर-नामिकायां नगर्याम् अवतीर्णवान् ।
सर्वे जनाः प्रभोः जन्मनः प्रतीक्षां कुर्वन्तः आसन् । गर्भकालस्य समाप्त्यनन्तरं मध्यरात्रौ भगवतः जन्म अभवत् । जनैः भगवतः जन्मोत्सवः आचरितः । स्वर्गलोकात् लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः च समागताः । देवैः बालकाय आशीर्वादाः प्रदत्ताः ।
नामकरणम्
शिशोः जन्मनः दशमे, एकादशे वा दिवसे नामकरणं क्रियते । राज्ञा दृढरथेन अपि बालकस्य नामकरणप्रसङ्गे उत्सवः आयोजितः आसीत् । उत्सवे नगरजनाः, लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः च समुपस्थिताः आसन् । तीर्थङ्कराणां कस्मिंश्चिदपि महोत्सवे इन्द्राणाम् उपस्थितिः आवश्यकी वर्तते ।
तदानींकाले एव नन्दादेवी ततः निर्गता । नन्दादेव्याः स्पर्शमात्रेण मम ज्वरः शान्तः जातः । अहं शीतलताम् अन्वभवम् । तेन रोगः शान्तः जातः । अतः मन्ये अस्य बालकस्य नाम शीतलकुमारः इति भवेत् । सर्वे समर्थनं कृतवान् ।
राजत्यागः, दीक्षा च
ततः परं भगवता शीतलनाथेन प्रथमं प्रवचनं कृतम् । तस्मिन् प्रवचने बहवः श्रोतारः आसन् । भगवतः प्रवचनं श्रुत्वा बहवः जनाः संसारसागरात् निवृत्तिं प्राप्तवन्तः । भगवतः शीतलनाथस्य प्रवचनस्य तादृशः प्रभावः आसीत्, येन जनाः मुग्धाः, लीनाः च अभवन् ।
महाकाव्यम्
इतिहासः
"कोशलो नाम मुदितः स्फीतो जनपदो महान्।
"सामं दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ ।
शरद्व्ययाये हेमन्त ऋतुरिष्टः प्रवर्तते।।
'आरण्यकोपात्तफलप्रसूतिस्तम्बेन नीवार इवावशिष्टः।' इत्यपि संस्मर्यते।
महाकाव्यानि
१० मूषिकवंशम्
नैव तस्य कृतेनार्थो...
भावार्थः
'न चास्य सर्वभूतेषु किञ्चिदर्थव्यपाश्रयः' – शरीरेण, संसारेण च सह किञ्चिन्मात्रम् अपि स्वार्थसम्बन्धस्य अभावेन महापुरुषाणां सर्वाः क्रियाः स्वतः एव अन्येषां हिताय भवन्ति । यथा शरीरस्य अङ्गाः स्वतः एव शरीरस्य हिताय सक्रियाः भवन्ति, तथैव महापुरुषाणां मन्यमानं शरीरं स्वतः एव संसारहिताय सक्रियं भवति । यथा शरीरस्य एकेन अङ्गेन हस्तेन शरीरस्य अपरम् अङ्गं मुखं प्रक्षालयामः, तदा मनसि स्वार्थः, प्रत्युपकारः, अभिमानभावश्च नोद्भवति, तथैव महापुरुषाणां मन्यमानेन शरीरेण संसारहिते सति महापुरुषेषु स्वार्थः, प्रत्युपकारः, अभिमानभावश्च नोद्भवति ।
मर्मः
चेतनस्वरूपे प्रवृत्तिनिवृत्ती न स्तः । चेतनस्वरूपं तु तयोः प्रवृत्तिनिवृत्त्योः निर्विकल्पप्रकाशकम् अस्ति । शरीरेण सह तादात्म्ये सत्येव 'कर्म', 'अकर्म' इत्येतौ द्वन्दौ उत्पदेते । वास्तव्येन कर्म-अकर्मणी सजाती एव । शरीरेण सह सम्बन्धः अस्ति चेद्, अकर्मणि अपि कर्म एव मन्यते । यथा गमनस्य क्रिया भवति, तथैव अवस्थानम् अपि क्रिया एव भवति । तत्र भेदः तावदेव यत्, गमनक्रियायां क्रियायाः स्थूलदृष्ट्या दर्शनं भवति, अवस्थानक्रियायां तथा स्पष्टता न भवति । तथापि सूक्ष्मदृष्ट्या पश्यामश्चेद् अवस्थानम् अपि क्रिया एव । एवं क्रियाणां स्थूलरूपे दर्शनं (प्रवृत्तिः) प्रकृतौ अस्ति, तथैव स्थूलदृष्ट्या क्रियानाम् अदर्शनम् (निवृत्तिः) अपि प्रकृत्तौ एव । यस्य साधकस्य प्रकृत्या, तस्याः कार्येण च सह भौतिक-आध्यात्मिक-पारलौकिक-प्रयोजनं नावशिष्यते, तस्य महापुरुषस्य कृते कर्मणि, अकर्मणि च किमपि स्वार्थः न भवति । जडतया सह सम्बन्धे सत्येव कर्माकर्मयोः प्रश्नः उद्भवति । यतो हि जडतया सम्बन्धनं विना कापि क्रिया नावशिष्यते । महापुरुषाणां जडतया सह सर्वथा सम्बन्धविच्छेदः जायते, तथा च ते प्रकृत्यातीताः (प्रवृत्तिनिवृत्ती) सहजनिवृत्तौ स्वरूपानुभवं कुर्वन्ति । अतः साधकेन जडतायाः सम्बन्धविच्छेदः करणीयः । तत्त्वं तु सर्वदा नित्यम् अस्त्येव ।
रो
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कषायाणाम् आवली
कानिचन प्रमुखकषायाणाम् आवली अत्र कृता अस्ति -
प्राणचिकित्सा
इतिहासः
चिनादेशस्य मास्टर् चो कोक् सुईवर्यः प्राणचिकित्सायाः वैज्ञानिकस्वरूपं परिचायितवान् । शरीरे विद्यमानानाम् ११ चक्राणाम् आधारेण एषा चिकित्सा क्रियते । चक्राणि तेजोयुक्तानि भवन्ति । अतः एतानि प्राणशक्तिं शरीरे विद्यमानेषु अङ्गेषु सम्प्रसारयन्ति । चक्रेषु व्यत्यासः भवति चेत् शरीरे विपरिणामाः भवन्ति ।
शिवागीतिः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सङ्गीतग्रन्थाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कासल्नुओवो दी नापोली
कासल्नुओवो दी नापोली इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
माक्स् म्युलर्
विवादाः
स्वाभाविकधर्मः इतिविषये गिल्फोर्ड् उपन्याससमये मुल्लरः क्रैस्तमतविरोधी इति प्रचारः अभवत्। तत्र उपन्यासकत्वेन किमर्थं म्याक्स्मुल्लरः आहूतः इत्यपि आक्षेपः आसीत्। मुल्लरस्य उपन्यासः क्रुसेड् समानाः इत्यपि आरोपः कृतः। बाडन् चेर् निर्वाचनसमये अपि क्रैस्तमतविरोधी इति कारणतः सः अध्यक्षत्वेन न चितः।क्रैस्तमतस्य तुलनाम् अन्यधर्मैः सह कृतवान् इति कारणतः अपि तस्य विषये विरोधः प्रवृद्धः। माक्स् मुल्लरः डार्विनस्य विकासवादस्यापि विरोधी आसीत्। डार्विनस्य भाषाविकासवादमपि विरुध्य स्पष्टनार्थं डार्विनाय एव पत्रं लिखितवान्। म्याक्स्मुल्लरः आर्यन् सिद्धान्तम् प्रवर्तितवान्। गच्छताकालेन जनाङ्गीय इति शब्दस्य उत्पत्तौ इदमेव कारणम् अभवत् तेन प्रतिपादितः टुरेनियन् भाषा सिद्धान्तः अपि बहुभिः विरुद्धः।
वैयक्तिकजीवनम्
मुल्लरः १८५५ तमे वर्षे ब्रिटिश् नागरिकः अभवत्।
२.३७ अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
१६७
बाह्य-सूत्राणि
160er
प्रलम्बधावनम्
आधारः
वर्गः:धावनक्रीडाः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बट्टीपग्लिया
बट्टीपग्लिया इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
गृह्यसूत्रम्
शाङ्खायनगृह्यसूत्रे षडध्यायाः सन्ति । विषयोऽपि तदेवास्ति - संस्काराणां वर्णनं, तथा तत्सम्बद्धानां गृहनिर्माण-गृहप्रवेशादीनां विषयाणां स्थाने स्थाने च वर्णनमस्ति । ऋग्वेदस्य तृतीया शाखा- 'कौषीतकि' इत्येतस्य कल्पसूत्राणामपि परिचयः सम्प्रति उपलभ्यते । धारणेयं प्रायः प्रचलिताऽस्ति यत्, शाह्वङ्गायन-कौषीतकि-उभयोरपि एकस्यैव शाखान्तर्गते भिन्न-भिन्नमभिधानमस्ति । किञ्च कौषीतकिशाखा शाङ्खायनशाखातः सर्वथा भिन्ना एवास्ति । कौषीतकिगृह्यसूत्रं सम्प्रति मद्रासनगरीतः प्रकाशितमभवत् ।
उरयी
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गृह्यसूत्रम्
खादिरगृह्यसूत्रम्
सामवेदस्य राणायणीयशाखातः सम्बद्धेदं गृह्मगोभिलसूत्रस्योपरि सर्वात्मनाऽऽधारितमस्ति । तस्यादेशो नियमश्च अत्र संक्षिप्तरूपेण प्रस्तुतोऽस्ति । फलतः सूत्रमिदं गोभिलगृह्यसूत्रस्यैव संक्षिप्तसंस्करणमस्ति ।
मार्ज सिम्प्सन
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
2.38 ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः
व्यासभाष्यम्
यस्य लाभादप्रतिघान्गुणानुत्कर्षयति । सिद्धश्च विनेयेषु ज्ञानमाधातुं समर्थो भवतीति ॥३८॥
बार्ट सिम्प्सन
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बीकानेर
वाहनमार्गः
जयपुर-तः ३७९ कि.मी दूरे तिष्ठति इदं नगरम् । बिकानेरसमीपे ३३. कि.मी दूरे देशनोकनामकं मूषकाणां मन्दिरम् अस्ति । एतत् कारनीदेवीमन्दिरमिति प्रसिद्धम् अस्ति ।
सदाशिव ब्रहमेन्द्रा:
सदाशिव ब्रहमेन्द्रा: सन्त:, कर्नाटकवागेयकार:, अद्वैत आचार्या: च आसन् । क्रि.श अष्टादश शताब्दे तमिळनाडु राज्यस्य भास्करक्षेत्रे (कुम्भकोणम् ) निवसति स्म । तेषां केचन कृतय: उपलब्धा:, ये कर्नाटकसङ्गीतस्य महान् कृतिषु परिगणित: ।
जीवनम्
कावेर्या: तटे महाधनपुरे यदा केचन बालका: हालास्यक्षेत्रं (मदुरै) द्रष्टुम् इच्छां प्रस्तावयन्ति स्म तथा स्वतपश्शक्त्या तान् स्वयं च हालास्यक्षेत्रं प्राप्तवान् चैत्रमहोत्सवं दरशयितुं । स: “आत्मविद्या विलास:” इति अद्वैतसिद्धान्तग्रन्थं रचितवान् ।
तथैव एकदा यदा पूज्या: कावेरी तटे ध्यानमगना: आसन् तदा नद्या: प्रवाहे भूमौ अन्तर्गता: । क्वचित् कालानन्तरं यदा ग्रामस्था: तस्मिन् प्रदेशे खननम् कृतवन्त: तथा तै: दृष्ट: । तथा सदाशिव ब्रह्मेन्द्रा: यथा किमपि न अभवत् इव अन्यत्र गता: ।
अम्रोहा
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वेदव्यासः
यदा पाण्डवाः वने आसन् तदा कदाचित् सः आगत्य युधिष्ठिरस्य द्वारा अर्जुनाय स्मृतिविद्यायाः उपदेशं दत्तवान् । ततः अर्जुनेन देवदर्शनस्य योग्यता प्राप्ता ।  तावदेव न, व्यासः सञ्जयाय दिव्यदृष्टिं दत्तवान् । तेन कारणेन सः युद्धस्य सर्वान् विवरणानि ज्ञातुं शक्नोति स्म ।  भगवतः विश्वरूपस्य दिव्यचतुर्भुजस्य रूपस्य देवदुर्लभदर्शनस्य योग्यतामपि प्राप्तवान् । साक्षात् भगवतः मुखतः भगवद्गीतायाः दिव्योपदेशम् अपि श्रुतवान् ।  अर्जुनेन विना अन्ये केऽपि गीतां न श्रुतवन्तः ।  दिव्यदृष्टेः प्रभावतः सञ्जयाय एषा योग्यता आगता । सः तु साक्षात् नारायणस्य अंशः एव आसीत् ।
आपस्तम्बशुल्वसूत्रम्
अापस्तम्बस्य शुल्वसूत्रं षट् पटलेषु विभक्तमस्ति । अस्य ग्रन्थस्य आभ्यन्तरे अन्यावान्तरवर्गाः सन्ति । अनेन प्रकारेण अस्मिन्नेकविंशतिः अध्यायाः, २२३ सूत्राणि च सन्ति । अन्तिमाध्याये काम्येष्ट्यै आवश्यकविभिन्नवेद्या आकारप्रकारस्य विशदं विवेचनमस्ति ।
अरक्कू
मार्गः
विशाखपट्ट णतः ११५ कि.मी । तथापि घट्टप्रदेशे गमनार्थं ५ घण्टाः आवश्यकाः भवन्ति । दर्शनाय नवम्बरमासतः जनवरी मासं यावत् उत्तमकालः । ४० कि.मी प्रदेशे पुन्नामिकुटीराणि सन्ति ।
रेवती
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते रेवतीनक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् रेवतीनक्षत्रं भवति सप्तविंशतितमं नक्षत्रम् ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
रेवतीनक्षत्रस्य स्वामी पूषा अस्ति । पूषन् इत्येतस्य शब्दस्य अर्थः अस्ति पोषणकर्ता इति । वेदे सूर्यस्य पुत्र्याः सूर्यायाः पतिः पूषा इति निर्दिष्टमस्ति । अयं पूषा सर्वेषां प्राणिनां द्रष्टा सर्वज्ञश्च वर्तते । रेवती नक्षत्रे अस्य निवासः । अस्य वाहने रथे अश्वः न विद्यते अपि तु महिषः विद्यते । पितृलोकं प्रति प्रेतात्मनां नयनम् अयमेव करोति । सर्वाणि कष्टानि अयं निवारयति । तैत्तिरीयब्राह्मणे एवम् उल्लिखितम् - पूषादेवः रेवत्या सह आगच्छन् अस्ति इति । पुष्टिपतिः पशुपतिः अन्नजन्यबलस्य च पतिः अस्ति अयम् । अयं सुमार्गेण आगत्य अस्मभ्यम् अन्नम्, गो-अश्वसम्पत्तिं यच्छति ।
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
मलयाळलिपिः
सन्दर्भाः
<!The Malayalam language was first written in Vatteluttu, an ancient script for Tamil. However, modern Malayalam script evolved from Grantha, a script originally used to write Sanskrit. Both Vatteluttu and Grantha evolved from Brahmi, but independently.
Vattezhuthu
Vattezhuthu (, “round writing”) is a script that had evolved from Tamil-Brahmi, and was once used extensively in the southern part of present-day Tamil Nadu and in Kerala.
Consonant ligatures
Generally, when a dead consonant letter C1 and another consonant letter C2 are conjoined, the result may be either:
Consonant + ya, va, la, ra
(3) The consonant letter la after a consonant traditionally takes a below-base form. These forms are used also in the new orthography, though some fonts do not support them.
पी. जी. हलकट्टी
जनसेवा
सार्वजनिकजीवने कविः हलकट्टिः अग्रेसरः आसीत् । एषः कविः मुम्बैविधानपरिषदस्य सदस्यः, जिल्लाकाङग्रेस्-समितेः कार्यदर्शी, जिल्ला-ग्रामान्तर-अभिवृद्धिमण्डल्याः कार्यदर्शी, मण्डलस्तरे शालाशासनमण्डल्याः अध्यक्षः, पत्रकर्ता, अनेकेषां सङघसंस्थानां संस्थापकः च आसीत् । एवं विविधसामाजिककार्यकरणैः जनानां प्रीत्यादरपात्रम् आसीत् हलकट्टिः । कन्नडसाहित्यपरिषदस्य श्रेयोभिवृद्ध्यर्थं परिश्रमं कृतवत्सु अन्यतमः आसीत् अयम् ।
१६८
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६८ १६८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मुर्सिया
मुर्सिया स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
इस्लाम्-मतम्
भगवद्वाणी
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् भगवान् ६१०तमात् क्रैस्ताब्दात् ६३२तमक्रैताब्दपर्यन्तं जिब्रील्-प्रधानपारिषदेन कुरान्-शास्त्रं मुहम्मद्-भगवद्दूते अवातारयत्। मुहम्मद्-भगवद्दूतस्य पार्षदाः (सहाबह्) अवतरितां भगवद्वाणीं आलिखन्ति स्म, यद्यपि प्रधानविधिः स्मृत्या मौखिकसञ्चारः एव आसीत्।
सलात् (विधिवत्प्रार्थना)
इस्लामीय-प्राथनालयः मस्जिद् इति उच्यते। मस्जिद् न केवलं प्रार्थनानां कृते अपितु सामाजिक-मेलनस्य अपि केन्द्रः वर्तते।
ज़कात् (वार्षिकदानम्)
ज़कात्(अरबी: "زکاۃ" ज़कात्/ज़काह् अर्थात् पावकः) दीनेभ्यः, अनाथेभ्यः, समाजे हृदयेषु सहनिध्याय, बन्धस्थानां बद्धश्रमिकानां च मुक्त्यै,दरिद्रऋणिभिः, हितेच्छार्थे परदेशेभ्यः, विरुद्धपथिकेभ्यः, दानविभागस्य कर्मचारिभिः दत्तं वार्षिकदानं अस्ति। अस्य व्यवस्था आयकरं इव अनिवार्यं वर्तते। यदि कस्यचन समीपे ५२.५ तोला-परिमितं रजतस्य सममुल्यं धनं आवर्षं तिष्ठति, तर्हि वर्षस्य अन्ते तस्य २.५ प्रतिशत-भागः अस्मिन् दाने दाननीयं वर्तते। इयं सामान्यतुलना निसाब् अर्थात् मानं उच्यते। विशेषजनाः एव धनस्य अतिसंचयः न कुर्युः, धनं च समस्तसमाजे समानरूपेण प्रसारितं भवेत्, जनाः धनार्जनं कृत्वा निष्कर्मिणः न भवेयुः इति अस्य दानस्य आशयाः।
हज् (तीर्थयात्रा)
हज्-अल्-बैतुल्लह्(अरबी: حج البیت اللہ अर्थात् परमात्मनः गृहस्य तीर्थयात्रा) अथवा केवलं हज् (अर्थात् तीर्थयात्रा) द्ज़ुल्-हज् नाम इस्लामीय-मासे कृता काबा-स्मारकस्य, तस्य परितः स्थितानां च पवित्रस्थानानां तीर्थयात्रा वर्तते। इयं यात्रा प्रत्येकस्मै स्वस्थाय यात्रासमर्थाय मुस्लिम्-जनाय आजीवनं न्यूनमतिन्यूनं एकवारं अनिवार्या वर्तते। अस्याः यात्रायाः अनुष्ठानाः एवं वर्तन्ते: मिना-मरुक्षेत्रे पटगृहेषु अहर्निशं वासः। ततः आदिनं अराफ़ात् नाम मरुक्षेत्रे भगवतः आराधना, प्रार्थना-तपादि। ततः अब्राहामस्य पदन्यासं अनुसृत्य,मुज़्दलिफ़ा नाम मरुक्षेत्रे आरात्रि बहिः सैकतभूम्यां शयनम्। ततः जुमरात् नाम स्तम्भत्रये शर्करक्षेपणं, अब्राहामस्य अनुचरणे, यथा सः त्रिवारं तत्र अभिमुखे आगते शैतान्-पापात्मनि शर्करक्षेपणं कृतवान्।ततः इस्लामीय-मतानुसारं अब्राहामेन निर्मितस्य काबा-प्रार्थनालयस्य सप्तवारं परिक्रमा। ततः सफ़ा-मर्वा-पर्वतयोः मध्ये अर्वद्भ्रमणं; अब्राहामस्य भार्यां हाज्रां अनुसृत्य, पुरा यथा सा नवजाताय स्वपुत्राय इस्मायीलाय जलनिरूपणाय व्याकुला भूत्वा तत्र भ्रमितवती, परमात्मा च शिलायां शिशोः पादकर्षणस्य स्थानात् जलाशयं उद्भावितवान्। हज्-यात्रायाः वेलां विहाय आवर्षं अन्यवेलासु अपि तीर्थयात्रा शक्या अस्ति, ततः इयं यात्रा उमरा इति उच्यते।
2.39 अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
अनिता मजूमदार
३ १ फिल्म एवं टेलिभिशन
वैय्यक्तिकजीवनम्-
कर्मः
२०१२- मि़डनाइटस् चिलड्रेन्- एमारल्ड
२००८- दि मिसफि़ट्
प्रमाणम्
अर्थापत्तिप्राणम्
मीमांसकाः वेदान्तिनश्च “अर्थापत्तिप्रमाणम्” इति अतिरिक्तप्रमाणम् अङ्गीकुर्वन्ति । “अनुपपद्यमानर्थदर्शनात् तदुपपादकीभूतार्थान्तरकम्पनम् अर्थापत्तिः ।” (रात्रिभोजनं विना)अनुपपद्यमानस्य पीनत्वरूपार्थस्य दर्शनात् तत् पीनत्वस्य उपपादकीभूतस्य रात्रिभोजनरूपार्थान्तरस्य कल्पनम् अर्थापत्तिः।“ येन विना यदनुपपन्नं तत् तेन कल्प्यते इति अर्थापत्तिः।” रात्रिभोजनं विना पीनत्वम् अनुपपन्नम् अतः पीनत्वं रात्रिभोजनेन कल्प्यते। पीनो देवदत्तो दिवा न भुङ्क्तॆ इति दृष्टे श्रुते वा रात्रिभोजनं कल्प्यते । इत्युक्ते देवदत्तस्य रात्रिभोजनं विनापि पीनत्वं न उपपद्यते । अतः अनुपपद्यमानस्य पीनत्वस्य दर्शनात् पीनत्वोपपादकीभूत अर्थान्तरस्य रात्रिभोजनस्य कल्पनम् अर्थापत्तिः ।
अनुपलब्धिप्रमाणम्
अभावोऽपि प्रमाणाभावः । नास्तीत्यस्यार्थस्यासन्निकृष्टस्य । वर्गः:दर्शनानि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
दिङ्नागः
दिङ्नागस्य कालनिर्णयः
वस्तुतो बौद्धाचार्य-दिङ्नागं कुतार्किकत्वेन ख्याति प्रापयिता चास्ति 'तात्पर्य' टीकाकारः श्रीषड्दर्शनाचार्यो वाचस्पतिमिश्रः, स एव चात्र प्रमाण भूतः प्रभूतः पुरुषः ।
१६९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
2.40 शौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः ॥
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
कठोपनिषत्
उपनिषत्सारः
वाजश्रवाः लौकिककीर्तेः आशया विश्वजिद्यागं कर्तुम् उद्यतः भवति । याजकः स्वीयसमग्रायाः सम्पत्तेः दानं कुर्यादित्येषा अस्य यज्ञस्य प्रमुखविधिः । इमं विधिम् अनुसरन् सः स्वस्य सर्वसम्पत्तेः दानं कृतवान् । सः निर्धनः आसीत् इत्यतः तत्समीपे विद्यमानाः काश्चन गाः पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः सत्यः दुर्बला आसन् । पिता ताः गाः यदि ददाति तर्हि निश्चयेन पुण्यं न प्राप्स्यति, तेन क्रियमाणं यज्ञं विफलं न भवेत् तथा मया करणीयम् इति चिन्तयित्वा तदीयः कनीयान् पुत्रः नचिकेताः स्वपितरमुपसर्प्य मां कस्मै ददाति इति द्विकृत्वः त्रिकृत्वः पृच्छति । तदा कुपितः पिता यमाय दास्यामि इति वदति ।
आत्मज्ञानम्
विश्वस्य सृष्ट्यवसरे परमात्मा स्वीयशक्तीः बहिः विस्तारितवान् । अतः एव अस्माकम् इन्द्रियाणि सर्वदा बहिर्मुखाः भवन्ति । तानि अन्तर्मुखानि भवन्ति चेत् आत्मदर्शनं भविष्यति । तेन आत्मतत्त्वेन एव सृष्टेः उत्पत्तिः । सर्वस्य अपि उगमस्थानं भवति तत् । सर्वस्य विश्वस्य आधारभूतम् इदम् आत्मतत्त्वम् अङ्गुष्ठपरिमाणरूपेण सर्वस्य अपि अन्तःकरणे निवसति । इदम् आत्मतत्त्वं यः ज्ञास्यति सः आत्ममयः, पुनर्जन्मरहितः, अमृतश्च भविष्यति ।
कात्यायनशुल्वसूत्रम्
महीधरः
आज्ञया विवृतिं शौल्वीं भाष्यवृत्त्यनुसारिणीम्॥
मानवशुल्वसूत्रम्
यद्यपि लघुकायिके ग्रन्थेऽस्मिन् गद्यपद्ययोः मिश्रणमुपलभ्यते, तथापि नासौ चम्पूप्रकारः । ग्रन्थेऽस्मिन् अभिनववेदीनां वर्णनं प्राप्यते। अत्र सुपर्णचितिनाम्ना तत्प्रसिद्धवेद्या वर्णनमस्ति या 'शयेनचितिः' इति नाम्नाऽन्यत्र प्रसिद्धाऽस्ति ।
नागार्जुनकोण्ड
मार्गः
हैदराबाद्तः १६० कि.मी । गुण्टूरतः २४७ कि.मी । धूमशकटनिस्थानं मञ्चेरला । ततः २४ कि.मी वाहनमार्गः ।
जाह्न नापियर्
नेपियरस्य जनक: सर् आर्चिबाल्ड् नेपियर् आफ़ मर्किन्स्टन् तस्य जननी जानेट् बोथ्वेल्, न्यायाधीशस्य फ्रान्सिस् बोथ्वेल् वर्याणां पुत्री । नेपियरस्य जन्मसमये तस्य पितु: आयु: षोडशवर्शम् आसीत् । तस्य बाल्य शिक्षण विषये किमपि अधिकं न ज्ञायते । अतः केचन जना: गृहे एव अध्ययनम् करोति इति विश्वसन्ति । १३ वर्षे सैन्ट् साल्वटोर्स् महाविद्यालये नामाङ्कनम् अकरोत् । तस्य अध्ययन काले महाविद्यालयस्य शिक्षण गुणतर: क्षीयमाण: आसीत् कातोलिक् - प्रोटेस्टेंट इत्युभय मतानां युद्धवशात् । अनेन स: स्काट्लैन्ड् त्यक्त्वा तस्य अध्ययनं पूरयितुं यूरोपस्य अन्यप्रदेशं गत: तस्य मातलस्य आडम् बाथ्वेलस्य सहाय्येन । स: कुत्र तस्य अध्ययनम् पूरितवान् इति अज्ञातमेव । परम् यदा स: क्रि.श १५७१ वर्षे स्वराष्ट्रं पुनरागत: स: यौवनभाषायां विद्वत्वम् प्राप्तम् आसीत्।
१७०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
अन्ताराष्ट्रियवाताटोत्सवः (गुजरातराज्ये)
सम्बद्धाः लेखाः
कर्णावती-महानगरम्
गुरु अङ्गद देव
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:सिखगुरवः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोरुन्या
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नवरात्रम् (मैसूरु)
विजयदशम्याः अपरं नाम विद्यादशमीति । विद्यारम्भाय विद्यादशमी प्रशस्तं दिनम् इति मन्येन्ते ।नवरात्रमहोत्सवः दुष्टशक्तिनाशस्य द्योतकः । जातिमतभेदं विना सर्वेऽपि जनाः एतस्मिन् उत्सवे भागं वहन्ति, सन्तोषं च अनुभवन्ति ।
अनन्तनाग
External links
वर्गः:जम्मूकाश्मीरराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
2.41 सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
कोदारी
इतिहासः
प्राचीनकाले एषः ग्रामः हिमालयं लङ्घयितुं मार्गग्रामः आसीत् । नेवारी-व्यापारिणः कोदारी-तः उत्तरं प्रति गत्वा कुटी-पुरस्य समीपस्थात् भूत्वा वामतः पूर्वदिशं प्रति तिब्बत-प्रदेशस्य पर्वतमालां लङ्घयित्वा ल्हासा-नगरं गच्छन्ति स्म ।
रामप्रसाद बिस्मिल
बिस्मिलस्य सह चत्वारि एकश: बलिदान:
अन्तत: एकोन्विंश शत सप्ताविंश ख्रिस्ताब्दे दिसम्बरस्य मासस्य एकोनविंश तिथि समायात: यदा बिस्मिल:, अशफ़ाकश्च रोशनसिंह: त्रय जना: क्रमश: गोरखपुरे, फ़ैजाबादे च प्रयागस्थ मलाका (नैनी) कारागारे गलपाशे दण्डितवान्।
विमलनाथः
पूर्वजन्म
प्रत्येकैः तीर्थङ्करैः स्वस्य पूर्वजन्मनि विविधरीत्या साधना कृता आसीत् । भगवता विमलनाथेन अपि तथैव साधना कृता । पद्मसेनः सर्वैश्वर्ययुतः आसीत् । तथापि कस्यापि वस्तुनः मोहः एव नासीत् । सः विरक्तजीवनं जीवति स्म । यदा दीक्षायाः समयः जातः, तदा पद्मसेनेन सर्वगुप्ताचार्यात् दीक्षा गृहीता ।
गुरु अमर दास
भारतीयः सिखधर्मगुरुः।
विमलनाथः
राजत्यागः, दीक्षा च
ततः परं भगवता विमलनाथेन प्रथमं प्रवचनं कृतम् । तस्मिन् प्रवचने बहवः श्रोतारः आसन् । भगवतः प्रवचनं श्रुत्वा बहवः जनाः संसारसागरात् निवृत्तिं प्राप्तवन्तः । भगवतः विमलनाथस्य प्रवचनस्य तादृशः प्रभावः आसीत्, येन जनाः मुग्धाः, लीनाः च अभवन् ।
निर्वाणम्
तत्पश्चात् अनशनान्ते आषाढ -मासस्य कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां तिथौ रेवती -नक्षत्रे सम्मेदशिखरे भगवतः विमलनाथस्य निर्वाणम् अभवत् । भगवता सह बहुभिः मुनिभिः अपि मोक्षः प्राप्तः ।
अधिकवाचनाय
वर्गः:जैनतीर्थङ्कराः
गोबीमरुस्थलम्
गोबीमरुस्थलम् एशियाभूखण्डस्य बृहत् मरुस्थलेषु अन्यतमम् । चीनादेशस्य उत्तरभागं तथा वायव्यभागं, मङ्गोलियादेशस्य दक्षिणभागान् च व्याप्य तिष्ठति गोबीमरुस्थलम् । गोबीमरुस्थलस्य उत्तरे अक्टायपर्वताः, मङ्गोलियादेशस्य विरलाः शाद्वलाः च सन्ति । नैरृत्ये टिबेत् प्रस्थभूमिः, डेविस कारिडार् (यन्त्रोद्यमपथः) च स्तः। आग्नेयदिशि उत्तरचीनासानुप्रदेशः  अस्ति । जगतितले अत्यन्तविशालमरुस्थलेषु गोबीमरुस्थलं पञ्चमम् । हिमालयपर्वताः वर्षामेघान् निबध्नाति इत्यतः गोबीमरुस्थले बर्षा अल्पीयसी । मङ्गोलसाम्राज्ये संमिश्रितं  गोबीमरुस्थलम् प्राचीनकौशेयमार्गस्य प्रदेशोऽपि । गोबीमरुस्थलस्य व्याप्तिः नैरृत्यात्  ईशान्यपर्यन्तम् १६००कि.मी. यावत् उत्तरात् दक्षिणदिशि ८०० कि.मी. यावत् गोबीमरुभूमेः वैशिष्ट्यं नाम अत्रत्याः अधिकाः प्रदेशाः सिकतायुक्ताः न ,अपि तु शिलायुक्ताः ।
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
व्यासभाष्यम्
तथा चोक्तं—
विश्वासः हेच् आर्
डा '''हेच्. आर्. विश्वासः''' कश्चन संस्कृतविद्वान्। सः मङ्गलूरुनगरे वसति। एस् एल् भैरप्पस्य आवरणम् इत्युपन्यासस्य अनुवादार्थं (कन्नडतः संस्कृतम् प्रति)केन्द्रसाहित्यअकाडमीपुरस्कारं प्राप्तवान्।
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
विश्वासः हेच् आर्
आवरणम् इत्यस्य कन्नडभाषायाः उपन्यासस्य संस्कृतानुवादः विश्वासेन कृतः २००८ तमे नवम्बर् मासे प्रकाशितः तस्य मत्ते होत्तितु हीब्रू हणते इति कन्नडभाषापुस्तकम् जि. वेङ्कटसुब्बय्येन लोकाय अर्पितम्। and was briefly on the best-seller list in 2006. एस् एल् भैरप्पस्य पर्व इति उपन्यासः अपि विश्वासेन संस्कृतेन अनूदितः, २०१२ तमे वर्षे प्रकाशितः. २०१३ तमे वर्षे साहित्यअकाडेमीबालसाहित्यपुरस्कारं मार्जालस्य मुखं दृष्टम् इत्युपन्यासग्रथनाय प्राप्तवान्।
श्रीरामकृष्णपरमहंसः
thumb|left|रामकृष्‍णपरमहंसः श्रीरामकृष्णपरमहंसः (बाङ्गला: শ্রী রামকৃষ্ণ পরমহংস, श्री रामकृष्णो परमोहंसो; पूर्वाश्रमस्य नाम गदाधर चट्टोपाध्याय )(१८ फेब्रुवरी, १८३६ - १६ अगष्ट्, १८८६) भारते जन्म कश्चन महान् धर्मोपदेशकः। पश्चिमवङ्गराज्यस्य हुगलिमण्डले कामारपुकुरनामके ग्रामे १८३६ क्रिस्त्वब्दे फेब्रुवरी मासस्य अष्टादशे दिने अयं जनिमलभत। क्षुदिरामनामकः ब्राह्मणः अस्य पिता, माता तु चन्द्रमणिः।  पितरौ तस्य गदाधर इति नाम अकुरुताम्।  बाल्य एवायं स्वकीयासु चेष्टासु असाधारणीं प्रतिभां प्रकटयन्नवर्तत। स्वामिविवेकानन्दस्य गुरुः आसीत् सः।  एतौ द्वाऽपि बङ्गनवजगरणस्य तथा विंशशताब्द्याः हिन्दुनवजागरणस्य अग्रगण्यौ । अनेकान् शिष्यान् अध्यात्ममार्गे अग्रे अनयत् रामकृष्णः । तस्य शिष्यसमाजे, भक्तसमाजे च सः भगवतः अवताररूपेण कल्पितः आसीत् ।
दक्षिणेश्वरस्य कालीमन्दिरे पौरहित्यम्
thumb|right| दक्षिणेश्वरस्य कालीबाडि (कालीमन्दिरम्), श्रीरामकृष्णः तस्य जीवनस्य अधिकसमयम् अत्रैव यापितवान् ।
निघण्टुः
विषयवस्तु
निघण्टौ पञ्चाध्यायाः सन्ति । आदिमस्त्रयोऽध्यायाः ‘नैघण्टुककाण्डम्' इत्यभिधीयन्ते । चतुर्थोऽध्यायो नैगमकाण्डं, पञ्चमोऽध्यायो दैवतकाण्डमिति पदेन व्यपदिश्यते । प्रथमतस्त्रिष्वध्यायेषु पृथिव्यादिबोधकानाम् अनेकशब्दानाम् एकत्र सङ्ग्रहोऽस्ति । द्वितीयकाण्डमेकपदीयमपि कथ्यते । 'नैगमः' इत्येतस्य पदस्य तात्पर्यमिदमस्ति यदेतस्य प्रकृतिप्रत्यययोः यथार्थावगमनं न भवति -  'अनवगतसंस्कारांश्च निगमान्॥' दैवतकाण्डे देवतायाः स्वरूपस्थानयोः निर्देशो लभते।
शतभिषा
आश्रिताः पदार्थाः
पाशिकाः । पाशा बन्धनरज्जवः । पाशैः प्राणिनो बध्नन्तीति पाशिकाः । मत्स्यबन्धो मत्स्यान् मीनान् बध्नाति यः । जलजानि जलोद्भवानि सर्वद्रव्याणि मुक्ताफलादीनि । जलचराजीवाः । जलचरैर्मत्स्यादिभिर्ये आजीवन्ति । सौकरिकाः । सूकरान् वराहान् ये बध्नन्ति । रजका वस्त्ररागकर्तारः । शौण्डिकाः पानसक्ताः । शाकुनिकाः शकुनीन् घ्नन्तीति शाकुनिकाः पक्षिघातिनः । एते सर्व एवास्मिन् वर्गे वरुणेशे शतभिषजि ।
अर्थशास्त्रप्रकाशनस्य शततमं वर्षम्
क्लीट: (लण्डनीय:), जोल्ली (जर्मनीय:), विण्टर्निट्स: (जर्मनीय:), थामस: (लण्डनीय:), पेल्लियोट: (फ्रान्सीय:), कीथ:, स्टेन् कोनोव: इत्यादय: बहव: विदेशीया: विद्वांस: श्यामशास्त्रिण: अमुं प्रयत्नं मुक्तकण्ठं प्राशंसन् । ‘अर्थशास्त्रक्षेत्रे नूतनस्य एव अध्यायस्य आरम्भ: जात: अस्ति’ इति अवदन् ते । आर्.के. मुखर्जि:, आशुतोषमुखर्जि:, बि.सि.लाव:, सि.आर्.रेड्डि: इत्यादय: अनेके भारतीया: मनीषिण: श्यामशास्त्रिण: परिश्रमविशेषं सामोदम् अभिनन्दितवन्त: । एतदवसरे विश्वविख्यात: कवीन्द्र: रवीन्द्रनाथठाकुर: स्वस्य हर्षप्रकर्षं प्राकटयत् । एवं दिनाभ्यन्तरे एव श्यामशास्त्रिण: नाम जगति एव विख्यातं जातम् । अचिरात् एव स च ग्रन्थ: फ्रेञ्च्जर्मन्प्रभृतिभि: बह्वीभि: भाषाभि: अनूदित: अभवत् अपि ।
टिप्पणी
वर्गः:अर्थशास्त्रम् वर्गः:संस्कृतलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मरीयमिपुत्र
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:क्रैस्तमतम्
परम्परितधावनम्
परम्परितधावनम्
परम्परितधावनस्योल्लेखः प्राचीनेषु विश्वक्रीडायोजनेषु न लभ्यते । आधुनिकस्य विश्वक्रीडोत्सवस्य श्रृङ्खलायाः पञ्चमक्रीडोत्सवे यो हि स्वीडनस्य राजधान्यां 'स्टाक होल्म' नगर्यामायोजितोऽभत् 'रिले दौड' नाम्ना प्रथमवारं विश्वस्तरेण समक्षमायातम् । आधुनिके काले धावनकूर्दनादिकला- 'एथलेटिक्स' याः प्रचलनं 'यूनाईटेड किंगडम्’ -त एवाभवत् । अमेरिकादेशोपि तदर्थमेतेषामेव कृतज्ञो विद्यते ।
(अ) वट्ट्क ग्रहणं प्रस्थानञ्च -पर्वं वट्टकं सारल्येन दृढं गृह्णन्ति अन्तिमे द्वे अङ्गुल्यौ तं गृह्णीतस्तथाऽड्गुष्ठः शिष्टे अङुल्यौ च शरीरस्य भारोद्वहनसाहाय्याय त्रिपदिकायाः कार्यं कुर्वन्ति । पूर्वं वट्टकग्रहणस्य केचनान्ये प्रकारा आसन् । यथा
११८२
११८२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
मोस्तोलेस
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
2.45 समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
अन्तवन्त इमे देहा...
भावार्थः
'नित्यस्य' - तत् तत्त्वं नित्यम् अस्ति । कस्मिंश्चिद् कालेऽपि एतस्य अभावः न भवति ।
श्रवणा
आकृतिः
श्रवणं मत्स्याकारत्रयम् - मीनस्याकृतौ विद्यमानानि त्रीणि नक्षत्राणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
वैदिककाले श्रवणनक्षत्रं श्रोणानक्षत्रम् इत्यपि निर्दिश्यते स्म । श्रोणानक्षत्रं विष्णुर्देवता इति उल्लिखितम् अस्ति । तन्नाम श्रवणानक्षत्रस्य देवता विष्णुः । अथर्ववेदे श्रवणनक्षत्रं पुष्टिदायकं नक्षत्रमिति उल्लिखितम् । तैत्तिरीयब्राह्मणस्य अनुसारम् इदं नक्षत्रम् अमृतस्य संरक्षणकारि विष्णोः भोग्यम् अस्ति । अस्मिन् नक्षत्रे पुण्यवचनानि श्रोतव्यानि । इदं सन्तापहारकम् अस्ति । वयम् अस्य यजनं कुर्मः । विष्णुः श्रवणनक्षत्रे स्थितः अस्ति । इदं नक्षत्रं यजमानं पुण्यात्मानं कुर्वत् तेन अभीष्टं सर्वं प्रददाति ।
अन्तवन्त इमे देहा...
शाङ्करभाष्यम्
यस्मादेवं नित्यः अविक्रियश्च आत्मा तस्मात् युध्यस्व युद्धात् उपरमं मा कार्षीः इत्यर्थः।।
भाष्यार्थः
'नित्यः', 'अविनाशी' इत्येतयोः शब्दयोः प्रयोगो न पुनरुक्तिदोषः । किञ्च संसारे नित्यत्वस्य, नाशस्य च द्वौ भेदौ प्रसिद्धौ स्तः । शरीरं दहनोत्तरं भस्मीभूतं सत् अदृश्यं सद् 'नष्टं' मन्यते । रोगादियुक्तं शरीरं विपरीतपरिणामं प्राप्नोति चेदपि 'नष्टं' मन्यते । अतः उक्तयोः पदयोः प्रयोगः नाशभेदयोः सम्बन्धे कृतः । अर्थात् उभयोः नाशभेदयोः आत्मना सह कोऽपि सम्बन्धः नास्ति इति । यदि एवं नावदिष्यद्, तर्हि पृथ्व्यादिवद् आत्मनः नित्यत्वं पर्यलक्षयिष्यत् । तस्य भावस्य आरोपणं निराकर्तुम् 'अविनाशी', 'नित्यः' इत्येतयोः पदयोः प्रयोगः कृतः ।
अक्बरपुरम्, कानपुरदेहातम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अन्तवन्त इमे देहा...
भाष्यार्थः
पू. – शास्त्रैः आत्मनः स्वरूपं तु पूर्वस्माद् एव निश्चितं, तर्हि प्रत्यक्षादिप्रमाणैः तस्य ज्ञानं तु सहजं सिद्धम् अस्ति । (तर्हि सः अप्रमेयः कथम् ?) –
नीलगिरीमण्डलम्
भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य विस्तारः २,४५२.५० चतुरश्रकिलोमीटर् । मण्डलस्य बहुभागः गिरिप्रदेशः, समुद्रस्तरात् २००० तः २६०० मीटर् औन्नत्ये अस्ति । अस्य मण्डलस्य उत्तरभागे कर्णाटकराज्यस्य मैसूरुमण्डलं, केरलराज्यस्य वयनाडुमण्डलं च अस्ति । पश्चिमे केरलस्य मलप्पुर, पालक्काडुमण्डले स्तः । दक्षिणे तमिऴ्नाडुराज्यस्य कोयम्पुत्तूरुमण्डलं, पूर्वदिशि तमिऴ्नाडोः ईरोडुमण्डलं तथा कर्णाटकस्य चामराजनगरमण्डलं च अस्ति ।