cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
दर्शनानि
शैवविशिष्टाऽद्वैतवादः ( श्रीकण्ठाचार्यः)
अयमेवेश्वरकोटौ ‘महेश्वरः' ( महांश्चासौ ईश्वर ) इति निगद्यते । देवकोटौ चायं 'महादेवः' ( महांश्चासौ देव ) इत्येव परिगण्यते । ईशकोटी चायं शिव 'महेशः' ( महांश्चासौ ईश ) इति च व्याह्रियते ।
क्षेत्रेषु चास्य सम्प्रदायस्य महान् प्रचारोऽस्तीति श्रूयते ।
दर्शनविचारः
अन्यच्चापि माण्डूक्योपनिषत्प्रमाणान्तरमप्याह -
अन्यत्र वेदान्तप्रभृतिष्वपि दर्शनेषु चास्तीयमेव दर्शनस्वरूपा दृष्टिः । तथाहि ृ
किमिच्छन् कस्य कामाय संसारमनुसंसरेत् ॥'
किमिच्छन् कस्य हेतोश्च देहं पुष्णाति लम्पट:' ॥
तथा शुभाऽशुभं कर्म ज्ञानाग्निदहते क्षणात् ॥
तच्च दर्शनात्मकं ज्ञानं गुरूपदेशमन्तरा नहि कल्पकोटिभिरपि समवाप्तुं शक्नोति मुमुक्षुर्यतिर्योगी वा कश्चन शरीरावच्छिन्नो जीवः । उक्तञ्च -
न कर्म सांख्ययोगोपासनादिभिः ॥
'ज्ञानादेव तु कैवल्यम्' ।-श्रुतिः ।
'अया विष्ठा जनयन् कर्वराणि स हि धणिरुरुर्वरायगातुः ।
चार्वाकदर्शनम्
अस्य चार्वाकदर्शनस्य प्रवक्ताऽऽचार्यो बृहस्पतिरस्तीति अभियुक्तोक्त्या ज्ञायते । अत एवेदं दर्शनं बार्हस्पत्यदर्शनमित्यप्युच्यते, यतोऽस्य दर्शनस्य बृहस्पतेर्जन्मदातृत्वात् ।
एतेषां प्रत्येकं जडभूतानामपि चतुर्णामेव वैजात्यमापन्नानां द्रव्याणां परस्परं सम्मेलनेन सम्पाद्यमाने शरीरे चैतन्यमुपजायते । एवञ्चैतन्मते चैतन्यं शरीर निष्ठमेव अर्थात् शरीरस्यैव धर्मश्चैतन्यमित्यतः शरीरमेवाऽऽत्मा इति चार्वाकोदात, शरारातिरिक्तः कश्चिच्चेतन आत्मा न्यायवैशेषिकाभिमतः. सांख्यप्रभति दार्शनिकाभिमतो वेति नूनं विचार्यताम् ।
पृथिवी-जल-तेजो-वायु-स्वरूपचतूर्द्रव्योत्पन्नं जगदिदं प्रतिभासमानं सत् समनुभूयते । एतेषां चतुर्णा जडपदार्थानां पारस्परिकसंयोगेनैव चैतन्योत्पत्ति र्जायते । यथा-मधुघृतादिष्वेकत्र कृतेषु अर्थात् परस्परं संयुक्तेषु प्रत्येक मध्वादौ स्वास्तित्वविहीना सती काचिदेका शक्तिविजातीया तेषां चतुर्णामेव द्रव्याणां सम्बन्धविशेषमहिम्ना जायते ।
अपि च -
चतुर्यः खलु भूतेभ्यश्चैतन्यमुपजायते' ॥
किण्वादिभ्यः समेतेभ्यो द्रव्येभ्यो मदशक्तिवत् ।
आर्हतदर्शनम्
एतेषां नये 'अर्हत्'-पदजन्यबोधीयविषयता वानस्ति कश्चिदेतज्जैनसम्प्र दायानुगतोऽभिमतश्चैको देवविशेषः । स चाऽऽर्हतानामस्ति समुपास्यो देव इति । तत्र 'हेमचन्द्र'-नामको जैनदार्शनिक आप्तनिश्चयाऽलङ्कारे आह -
एवमेव पुनः संस्कारोत्पत्त्यनन्तरकालावच्छेदेनैव च स संस्कारः पौन: पुन्येन प्राणिनां मरणं दुःखञ्च जनयति प्रापयति च । पुनश्च जन्मापि च संस्कारवशादेव भवतीति नहि तत्र संस्कारातिरिक्तं किमपि कारणान्तरमभ्यु पेयम् । to तथाऽऽर्हतानां धर्मोऽपि सृष्ट्युत्पत्तिकालोत्तरकालत एवाऽधुनातनकालपर्यन्तं समागच्छति। पुनश्चेतः पुरस्तादपि स एवमेव प्रचलिष्यतीति जैनसिद्धान्ता वलम्बिनो वदन्ति ।
एवमयं नन्दीवर्धनभ्रातृकः सन् 'त्रिशला'-मातृकश्च सन् 'यशोदा'-पत्नीकश्च सन् काश्यपगोत्रीय आसीत् ।।
अयमेव च 'महावीरवर्धनः' खल्वस्य जैनसम्प्रदायस्य तथाविधमतस्य वा प्राधान्येन प्रवर्तक आसीदित्यपि प्रसिद्धि गतो विषयः कर्णाकर्णिकया ग्रन्थ शब्दानुपूर्वीकतया तदर्थानुपूर्वीकतया च श्रावण प्रत्यक्षविषयीक्रियते ।
जैनमतप्रतिपादकाः ग्रन्थाः
५. चतुष्ट्वसंख्याकाः ( ४ ) सन्ति ग्रन्था 'मूलसूत्र'-भूताः ये जैनदर्शनस्य मूलं दर्शयन्ति ।
अधुना च छेदसूत्रसिद्धान्तग्रन्थानां प्रातिस्विकरूपेण गणनामाह - १. निशीथः, २. महानिशीथः, ३. व्यवहारः, ४. दशाश्रुतस्कन्धः, ५. बृहत्कल्पः, ६. पञ्चकल्पः । -
जैनानां द्वैविध्यमाह
प्राहुरेषा मयं भेदो महान् श्वेताम्बरैः सह ॥
भद्रबाहुः
अयञ्च यशोभद्र: कस्मिन् काले प्रादुर्भूत इति तदीयं प्रादुर्भावकालं तथा तिरोभावकालञ्च वयं नैव निर्णतुं शक्नुमः । नाद्यापि कालनिर्धारणं कर्तुं प्रभवति कश्चित् विपश्चित् ।
श्रीप्रभाचन्द्रः
२. 'न्यायकुमुदचन्द्रोदयः' ।
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु...
शाङ्करभाष्यम्
अथेदानीं कदा योगारूढो भवतीत्युच्यते-यदेति। यदा समाधीयमानचित्तो योगी हीन्द्रियार्थेष्विन्द्रियाणामर्थः शब्दादयस्तेष्विन्द्रियार्थेषु कर्मसु च नित्यनैमित्तिककाम्यप्रतिशिद्धेषुप्रयोजनाभावबुद्धया नानुषज्जतेऽनुषङ्गं कर्तव्यताबुद्धिं न करोतीत्यर्थः। सर्वसंकल्पसंन्यासी सर्वान्संकल्पानिहामुत्रार्थकामहेतून्संन्यसितु शीलमस्येति स सर्वसंकल्पसंन्यासीयोगारूढः प्राप्तयोग इत्येतत्तदा तस्मिन्कालउच्यते। सर्वसंकल्पसंन्यासीति वचनात्सर्वांश्च कामान्सर्वाणि च कर्माणि संन्यसेदित्यर्थः। संकल्पमूला हि सर्वे कामाः
जावाजी दादाजी चौधरी
जीवनस्य विशेषताः
१८६९ तमे वर्षे जवाजी दादाजी हियानी इत्यनेन निर्वाणसागरमुद्रणालयस्य स्थापना कृता । क्रि.श १८६९-१८७०) निर्वाणसागरः चपखानयत वसाईस्य प्रख्यातः ज्योतिषी चिन्तामणि पुरुषोत्तमशास्त्री पुरन्दरे इत्यनेन सह मिलित्वा स्वस्य पञ्चाङ्गं प्रकाशितवान् । निर्वाणसागर मुद्रणालयेन मराठी-संस्कृतभाषासु धार्मिकसाहित्यं शुद्धसुन्दररूपेण प्रकाशयितुं उपक्रमः कृतः अस्ति। पुस्तकस्य पाठस्य अन्तिमरूपेण निर्धारणाय, सामग्रीयां टिप्पण्यानि योजयितुं च अनेके विद्वांसः नामाङ्किताः । डॉ. अन्ना मोरेश्वर कुन्ते, शंकर पांडुरंग पंडित, काशीनाथ पांडुरंग परब, नारायण विष्णु बापत, गोविन्द शंकर शास्त्री बापत, पांडी। दुर्गाप्रसाद, वासुदेवशास्त्री पंशीकर आदि। एते विद्वांसः मुख्यतया संस्कृतग्रन्थानां सम्पादने निरताः आसन् ।
रक्तदानम्
रक्तपरीक्षणम्
दानिनां रक्तपरीक्षणं कृत्वैव रक्तं स्वीक्रियते। अत्र रक्तस्य सर्वेऽपि अंशाः परीक्ष्यन्ते। दानिनः रक्तस्य विभागोऽपि परीक्ष्यते। सामान्यतया ओ विभागीयः सर्वेभ्यः रक्तं दातुं समर्थः भवति।
मङ्गल पाण्डेय
मङ्गल पाण्डेय (१९ जुलै १८२७ – ८ एप्रिल् १८५७) भारतस्य प्रथम स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य हुतात्मा इत्येव प्रथितः। अयं ईस्ट इण्डिया समवायस्य ब्रिटिश सैन्ये सेनानी आसीत । क्रि.श.१८५७ तमे वर्षे ब्रिटिश अधिकारिणः विरुध्य कृतम् आक्रमणं प्रथमस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः इति रूपम् अवाप्नोत । भारतसर्वकारेण प्रथमस्वातन्त्र्योद्धॄणां स्मरणार्थं तेषां भावचित्रसहिताः पत्रचीटिकाः प्रचारे आनीताः। तेषां जीवनगाथाः चलचित्ररूपेण लोकार्पिताः।
३१ मार्च
३१ मार्च-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य नवतितमं (९०) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकनवतितमं (९१) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २७५ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मार्च वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वंशानुक्रमस्य वातावरणस्य च मनसि प्रभावः
न तु खलु तयोर्ज्ञाने शक्तिं करोत्यपहन्ति वा।
अपि च, विद्यते हि पुरातनकालान्मानवमात्रस्यायं दृढतरो विश्वासो यत्पुत्रो रूपपराक्रमबुद्धिस्वभावादिषु स्वपितरं मातरञ्चानुहरति। नायं विश्वासो भारतीया नामार्याणामेवापि तु यवनादिदेशेष्वपि लक्ष्यते। कियती मार्मिकी हि खलु भगवतो रामचन्द्रस्येयमुक्तिर्मानवसुलभमिमं विश्वासं कियत्तरञ्च स्फोरयति। तथा हि - भूयिष्ठं च रघुकुलकौमारमनयोः पश्यामि
ननु किं नाम पैतृकगुणसङ्क्रमणम्?
तस्य प्रधानतो विवेचनीयसमस्येयमासीदस्ति कोऽपि कार्यकारणसम्बन्ध: पैतृकगुणसङ्क्रमण सव्यपेक्ष: पितामहपितृपुत्रपौत्रप्रपौत्रादिष्वनुगत इति। तेषां हि खलु ५७४ प्रतिष्ठितसम्बन्धिन आसन्। तेष्वपि च ३६२ सम्बन्धिनस्तु सन्निकटतमा आसन्, २१२ सम्बन्धिभिः साकं किञ्चिद् दूरस्थ: सम्बन्ध आसीत्। तेषां वंशवृक्षाणां सम्यगनुसन्धानेन गाल्टनमहोदयो निर्णीतवान् यद्धि प्रतिभा बुद्धयुत्कर्षरूपा वस्तुत: पैतृकगुणसङ्क्रमणाधीना किं वा वंशपरम्परागतगुणानुसारिण्येव भवतीति। अपि च, तुलनात्मकविधिना तैर्वैज्ञानिक प्रवरैरन्येऽपि सहस्रेक पुरुषा आङ्गलदेशीयाः साधारणजनाः सङ्कलिताः। नहि ते पूर्वोक्तसरणिवत् ख्यातिलब्धा आसन्। तेषां वंशानां सम्बन्धिनां चाध्ययनेन तैर्निश्चितं यद्धि केवलं चत्वार एव ख्यातिलब्धाः प्रतिष्ठिताः सम्बन्धिनोऽवचितानां सहस्रपरिमितानां साधारणजनानामवाप्तुं शक्यन्ते। अनेनापि तस्य पूर्वोक्तं मतमेव दृढीकृतम्।
वीझमान-मतम्
गाल्टनमहोदयमनुसृत्य वीझमानमहाशयेन ‘शुक्रकीटतारतम्यवाद:' स्थापितः। तेषां मतेन पैतृकग्णसङ्क्रमणप्रकारोऽपि व्याख्यातो भवति। गर्भाधानकाल एव पैतृकगुणसङ्क्रमणस्य वेलाऽस्ति। वंशानुक्रमवादिभिः स्वीक्रियते यद्धि मातापित्रो: शारीरिकमानसिकविशिष्टगुणानां सङ्क्रमणं शुक्रकीटरज:संयोगद्वारा सङ्घटते । शुक्रकीटरज:संयोगे कोषाणुकानि संवर्धन्ते। समागमवेलायामपि नह्येकमेव कोषाणुकं प्रविश्यत्यपि तु शतकोट्यधिकानि कोषाणुकानि प्रविशन्ति। साम्प्रतं, वीझमानमहोदयानुसारं नहि सर्वाणि कोषाणकानि प्रजननक्षमाणि। केवलं कोषाणुकानां विशिष्टप्रकारकाणामेवेदं प्रजननसामर्थ्य सम्भवति। प्रजननक्रियायां योग्यतमः कोषाणुकसमुदायो हि खलु वंशपरम्परायां तारतम्येनाविनश्वरः प्रविचलति, तमेव धारावाहिकरूपेण पिता पुत्राय प्रददाति, पुत्रोऽपि तमेव शुक्रकीटसमुदायमक्षुण्णमेव पौत्राय प्रदत्ते, एवमेव च पौत्र: प्रपौत्रादिभ्यः। एकमेव शुक्रकीटमेक एव शुक्रकीटसमुदायो वा अक्षुण्णमविनष्टो वा एकस्मिन् वंशे तारतम्येन प्रचलति। इदमेव तेषां तात्पर्यम्। अस्य मतस्य सादृश्यं स्मृतिवचनेष्वपि सँल्लक्ष्यते। ‘जाया' इति शब्दस्य व्याख्यानावसर एतत् स्मृतिवचनमुपलभ्यते। तथा हि -
बुद्धस्वामी
‎
धर्मसूत्रकाराः
स्मृतिधर्मसूत्रयोः वैषम्यम्
४. धर्मसूत्रं गद्यमयमथवा गद्यपद्यमिश्रितं दृश्यते । परन्तु स्मृतय: केवलं पद्यबद्धाः प्राप्यन्ते।
धर्मसूत्रस्य प्रतिपाद्यविषयाः
प्रथमप्रश्ने प्रथमाध्याये - धर्मप्रमाणानि, उपनयनकालः, सदाचारश्च ।
द्वितीयाध्याये - राजधर्मः।
षष्ठाध्याये - सुरापानप्रायश्चित्तानि ।
वृद्धगौतमसंहिता
नवमाध्याये - ८४ श्लोकाः, कपिलादानविधिः, प्रशंसा च।
बौधायनः
१. बौधायनश्रौतसूत्रं (१९) एकोनविंशतिप्रश्नैः विभक्तम् ।
५. बौधायनशुल्वसूत्रमेकेन (३२) प्रश्नेन संकलितम् ।
११. बौधायनोक्तं प्रवरसूत्रमेकेन (४५) प्रश्नेन लिखितम् ।
१२. बौधायनधर्मसूत्रं चतुर्भिः प्रश्नः (४६-४९) विभक्तमिति ।
धर्मसूत्रस्य परिचय:
प्रथमप्रश्ने द्वितीयाध्याये - ब्रह्मचारिधर्माः ।
शाम प्रथमप्रश्ने सप्तमाध्याये - यज्ञसम्बन्धिनियमाः।
प्रथमप्रश्ने दशमाध्याये - राजधर्माः, पञ्चमहापातकानि, दण्डविधिः,साक्षिप्रकरणञ्च।
द्वितीयप्रश्ने षष्ठाध्याये - गृहस्थ - वानप्रस्थ - संन्यासिनां कर्त्तव्यानि।
धर्मसूत्रस्य चतुर्थप्रश्नः पूर्णरूपेण श्लोकात्मकः। अयं च प्रक्षिप्तांश इति ऐतिहासिकैरुच्यते। विषयाश्चास्याव्यवस्थिताः । शबरस्वामी बौधायन धर्मसूत्रमुदाहरति । आपस्तम्बः सूत्रकारनाम्ना, बौधायनश्च प्रवचनकारनाम्ना प्रसिद्धौ । बौधायनः कश्यप - औपजवनि - गौतम - प्रजापति - हारीतानां मतानि उद्धरति ।
संस्करणानि
१. १८८४ ख्रीष्टाब्दे डा. हल्टस्कमहोदयेन लिजिग्नगरे मूलमात्रमस्या । प्रकाशितम्।
२. स्मृतिसङ्कलनमध्ये आनन्दाश्रममुद्रणालये तदनु मूलमा प्रकाशितम्।
वैशिष्ट्यम्
बौधायनधर्मसूत्रोपरि विवरणनाम्नी एकैव टीकोपलभ्यते। इयं च टीका दक्षिणभारतोद्भवेन गोविन्दस्वामिना विरचिताऽऽसीत् ।
आपस्तम्बः
शबराचार्य: प्रामाणिकधर्मसूत्रकारत्वेनापस्तम्बं परिगणयति। बहुषु स्थलेषु असौ पाणिनीयव्याकरणमुल्लंघ्य सूत्राणि विरचयति। कुमारिल: तन्त्रवार्तिके, शंकराचार्यः ब्रह्मसूत्रभाष्ये' आपस्तम्बसूत्रं स्मरतः। विश्वरूपाचार्य मेधातिथि-विज्ञानेश्वरादयोऽपि आपस्तम्बसूत्रमुद्धरन्ति। असौ गौतम-बौधायनयोः परवर्ती आसीत्। भाषादृष्ट्याऽऽपस्तम्बः पाणिनिव्याकरणत: पूर्ववर्ती आसीत्। स च सर्वेषां वेदाङ्गानामुल्लेखं करोति। अत: वेदाङ्गानां रचनानन्तरमस्य काल: निश्चेतुं शक्यते । बहुभिः प्रमाणैरापस्तम्बस्य कालं रामगोपाल: ख्रीष्टात् पूर्वं ६७५ त: ५७५ मध्ये, जर्जबूहलरमहोदय: ख्रीष्टात् पूर्व ३०० तः २०० मध्ये, काणेमहोदय: ख्रीष्टात् पूर्वं ५०० तः ३०० मध्ये एव स्वीकुर्वन्ति ।
त्रिंशत्तमप्रश्ने - आपस्तम्बशुल्वसूत्रस्य विषया: सन्निहिताः सन्ति।
धर्मसूत्रस्य परिचय:
आपस्तम्बधर्मसूत्रे प्रश्नद्वयं, द्वाविंशतिपटला:, एकषष्टिकण्डिकाः, १३९१ सूत्राणि च विद्यन्ते । प्रथमप्रश्ने एकादशपटला: ३२ कण्डिकाः, द्वितीयप्रश्ने चैकादशपटला: २९ कण्डिकाश्च दृश्यन्ते । तत्र प्रतिपादिता: विषयाः प्रश्नमाध्यमेन पटलक्रमानुसारं प्रतिपाद्यन्ते।
वैशिष्ट्यम्
६. आपस्तम्ब: एकस्मिन् पटलेऽध्यात्मविषयकं विचारमुपस्थापयति ।
टीकाकारः
आपस्तम्बधर्मसूत्रस्य हरदत्तकृता उज्ज्वलानाम्नी एकैव टीकोपलभ्यते। हरदत्त: दाक्षिणात्य आसीत्। काणेमतानुसारमस्य काल: ११०० १३०० ख्रीष्टाब्दमध्ये स्वीक्रियते। बुहलरेण तु ख्रीष्टात् परं १४००-१५०० मध्य एव स्वीक्रि यते । लक्ष्मीधरस्य कृत्यकल्पतरुग्रन्थे ब्रह्मचारिकाण्डे नियतकालकाण्डे च आपस्तम्बधर्मसूत्रस्य कपर्दिस्वामिकृतं भाष्यमुद्धृतमस्ति। स्मृतिचन्द्रिकाकारमतानुसारं धूर्तस्वामी आपस्तम्बधर्मसूत्रोपरि भाष्यमेकं विरचितवानिति अवगम्यते ।
आपस्तम्बस्मृतिः
द्वितीयाध्याये - १४ श्लोका:, शुद्धद्रव्याणि, अशुद्धानां शुद्धिनिमित्तानि च।
धर्मसूत्रस्य प्रतिपाद्यविषया:
सप्तदशाध्याये - ८७ सूत्राणि - दायविभागः।
त्रयोविंशाध्याये - ४७ सूत्राणि - सुरापानप्रायश्चित्तम् ।
विश्वरूप: वृद्धवसिष्ठस्य मतमुद्धरति। मिताक्षराकार: जयपत्रप्रदानविषये वृद्धवसिष्ठवचनमुद्धरति । कल्पतरुकार: वसिष्ठमतं गृहस्थकाण्डे एकचत्वारिंशद्वार, व्यवहारकाण्डे सप्तत्रिंशद्वार(३७), ब्रह्मचारिकाण्डे पञ्चदश (१५)वारमुद्धरति। स्मृतिचन्द्रिकाकारोऽपि वृद्धवसिष्ठस्य विंशतिःश्लोकानुद्धरति । चतुर्विंशतिमतेऽपि वृद्धवसिष्ठमतं दृश्यते। मिताक्षराकार: याज्ञवल्क्यटीकायां बृहद्वसिष्ठस्य मतमुद्धरति। स्मृतिचन्द्रिकाकार: ज्योतिर्वसिष्ठस्य कतिपयान् श्लोकानुद्धरति ।
धर्मसूत्रस्य संस्करणानि
धर्मसूत्रमिदं बहुत्र प्रकाशितं वर्तते। तेषु प्रमुखसंस्करणानां विवरणं प्रदीयते। यथा -
विष्णुः
विष्णुनाम्ना द्विविधा कृतिरुपलभ्यते । यथा -
१) विष्णुधर्मसूत्रम्,
संस्करणानि
३. १९०९ ख्रीष्टाब्दे मन्मथनाथदत्तमहोदयेन सम्पादितमिदं धर्मसूत्रं कलिकतायाञ्च प्रकाशितम् ।
४. १९६२ ख्रीष्टाब्दे चौखम्बा संस्कृत सिरिज, वनारसमध्ये धर्मसूत्रमिदं प्रकाशितम्।
वैखानसः
वैखानसधर्मसूत्रं वारत्रयं प्रकाशितम् । यथा -
२) १९२७ ख्रीष्टाब्दे डा.कालाण्डमहाभागेन वि.आइ. सिरिजमध्ये प्रकाशितम्।
कोशातकी
एषा कोशातकी अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इयम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एषा कोशातकी आङ्ग्लभाषायां Ridgegourd अथवा Luffa इति उच्यते । एषा कोशातकी भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतया क्वथितं, व्यञ्जनम्, उपसेचनं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते । thumb|200px|right|कोशातकीबीजानि thumb|left|200px|शुष्ककोशातक्याः आन्तरिकभागः
तिरुनेल्वेली
भारतस्य तमिळ्नाडुराज्ये किञ्चनमण्डलम् अस्ति तिरुनेल्वेलीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति तिरुनेल्वेलीनगरम् ।
अभिनन्दनः वर्धमानः
विमोचनम्
जिनीवासन्धिमनुसृत्य अभिनन्दनः भारतं प्रतिप्रेषणीयः इति भारतीयसर्वकारेण उक्तम्। फेब्रवरी २८ तमे दिनाङ्के पाकिस्तानस्य प्रधानमन्त्री अभिनन्दनः भारतं श्वः प्रेष्यते इति उदघोषयत्। तदनुसारं मार्च् १ दिनाङ्के रात्रौ ९.०० वादनसमये अभिनन्दनः वाघा सीमनि भारतं प्रति दत्तः।
६ अप्रैल
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
जितात्मनः प्रशान्तस्य...
पदच्छेदः
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥
मानवस्य मस्तिष्कम्
मस्तिष्कस्य कार्यात्मकक्षेत्रम्
Cerebellum or Cerebellum (Cerebellum) - मस्तिष्कस्य पश्चकपालस्य अधः पृष्ठतः उद्धृतः भागः अस्ति, यः कपालगुहायां (Cranial cavity) पोन्सस्य पृष्ठतः, मज्जा लम्बवत् तथा The dorsal इत्यस्य उपरि स्थितः भवति पृष्ठभागः मस्तिष्कगोलार्धैः आवृतः भवति ।
Duramater (Duramater ) - Duramater इति सर्वोपरि आवरणं (झिल्ली), यत् कठोरघनसंयोजक ऊतकैः निर्मितं भवति । अस्य द्वयोः स्तरयोः भवति, बाह्यस्तरः कपालस्य अन्तःपृष्ठं आच्छादयति, पेरिओस्टियमं च निर्माति । फोरमेन् मैग्नम इत्यस्य स्थाने अयं स्तरः कपालस्य बाह्यपृष्ठे पेरिओस्टियमरूपेण निरन्तरं भवति । अस्य अन्तः स्तरः केषुचित् स्थानेषु अन्तः उदग्रः भूत्वा द्विगुणं स्तरं निर्माति, यत् मस्तिष्कस्य भागान् पृथक् कृत्वा तान् स्थाने स्थापयितुं साहाय्यं करोति अस्मात् चत्वारः शिरानासिकाः (शिरानासिका) चत्वारः वलयः ( Folds) च निर्मीयन्ते । San cerebri ( Flax cerebri) इति तादृशं वलयम्, यत् मस्तिष्कगोलार्धद्वयस्य मध्ये स्थितम् अस्ति । अस्य उपरितनः अन्तः श्रेष्ठः अनुदैर्ध्यः अथवा धनुषी शिरानासः भवति, यः मस्तिष्कं शिरारक्तं (शिरा रक्तं) आपूर्तिं करोति, तस्य अधः अन्तः अवरदैर्घ्यशिरासाइनस् भवति, यः शृगालस्य मस्तिष्कात् रक्तं आकर्षयति Tentorium cerebelli (Tentorium cerebelli) रिंग मस्तिष्कस्य मस्तिष्कस्य च मध्ये स्थितम् अस्ति । अस्मात् वलयात् त्रयः नासिकाः निर्मीयन्ते । शृगालमस्तिष्कं ( San cerebelli) वलयः मस्तिष्कगोलार्धद्वयस्य मध्ये स्थितः अस्ति ।
मस्तिष्कस्य निलयम्
कण्डरा-स्नायु-सन्धिषु वर्तमानाः इन्द्रियग्राहकाः अथवा तंत्रिका-अन्ताः प्रोप्रियोसेप्टर् इति उच्यन्ते, ये तेषां विस्तारेण उत्तेजिताः भवन्ति नेत्रकर्णयोः आगच्छन्त्याः आवेगैः (Impulses) इत्यनेन सह तेषां सम्बन्धः शरीरस्य तस्य आसनस्य च संतुलनं स्थापयितुं (Posture) इत्यनेन सह सम्बद्धः अस्ति एते तंत्रिका आवेगाः द्वौ स्थानौ प्राप्नुवन्ति :- 1. त्रयः न्यूरॉनतन्त्रेण आवेगाः परपक्षस्य मस्तिष्कगोलार्धस्य इन्द्रियक्षेत्रं प्राप्नुवन्ति तथा च 2. द्वयोः न्यूरॉन् तन्त्रेण तंत्रिका आवेगाः मस्तिष्कगोलार्धं यावत् प्राप्नुवन्ति समानपक्षः ।
सिद्धगङ्गा
इतिहासः
एकदा ग्रीष्मकाले जलाभावः आसीत् । गिरौ जलम् अभिषेकार्थं न प्राप्तमेव । पानार्थमेव जलं नासीत् अभिषेकार्थं कुतः? तदा एषः तपस्वी तपोनिरतं श्रीतोण्टदलिङगेश्र्वरं दृष्ट्वा नमस्कृतवान् । निवेदितवान् "देव, तृषा जायते । अभिषेकार्थं जलं नास्ति । कुत्रापि जलं नास्ति" इति । एषा प्रार्थना तोण्टदलिङगेश्र्वरेण श्रुता । सः शिवं प्रार्थितवान् । तदा तस्य पुरतः गङ्गा उद्भूता । तदा तपस्वी गङ्गायां स्नात्वा तृषां च परिहृत्य स्थितवान् । तस्मिन्नेव समये सिद्धलिङ्गेश्वरेण ज्वालिते दीपस्तम्भे तैलं न्यूनं जातम् । सद्यः एव दीपः तैलाभावात् निर्वाप्यते इति स्थितिः आगता । तदा गङ्गाजलं तत्र पूरितम्  । पुनश्र्च दीपः प्रज्वलितः । एतत् दृष्व्टा तपस्वी आश्र्चर्यचकितः जातः । सिद्धलिङ्गेश्र्वरं नमस्कृतवान् स्तुतवान् च । सिद्धलिङ्गेश्र्वरः उक्तवान् एतस्मिन् क्षेत्रे गङ्गा स्थितवती । अतः सिद्धगङ्गा इति एतस्य क्षेत्रस्य नाम भवतु । सिद्धगङ्गा प्रसिद्धिं प्राप्नोतु इति आशीर्वादं कृतवान् । तदा आरभ्य एतत् क्षेत्रं सिद्धगङ्गा अभवत् । तोण्टदलिङ्गेश्र्वरः, गोसलसिद्धेश्र्वरः इत्यादयः विरक्ताः अत्र आगताः । अत्र मठान् स्थापितवन्तः । रुद्रस्वामिनः, सिद्धलिङ्गस्वामिनः, मुप्पिनस्वामिनः इति परम्परायाम् आगताः । अनन्तरमागताः श्री अटवीस्वामिनः ।
नागपट्टिणम्
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चिक्क विर राजेन्द्र
लण्डन्
लघुचित्रम्| गौरम्मा, कालान्तरे विक्टोरिया गौरम्मा, चिक्क विर राजेन्द्रस्य पुत्री, [[विक्टोरिया|विक्टोरिया राज्ञ्या परिगृहीतः पालितः च ।]] स राजा चतुर्दशवर्षपर्यन्तं यावत् वाराणस्यां १२,००० पाउण्ड् वेतनेन निवसितवन् । मुद्दम्म मुस्सामत (गंगा महारानी) इति तस्य प्रथमा पुत्री १८५० संवत्सरे डिसेम्बरमासे वाराणस्यां विवाहं कृत्वा जङ्ग् बहादुर् राणा इत्यस्य तृतीया पत्नी अभवत् । सः मेजर ड्रमण्ड् द्वयोः पत्न्या स्वपुत्र्या च सह यूक्सिन् इति समुद्रकटके  आङ्ग्लदेशस्य साउत्हेम्प्टन्-नगरं १८५२ संवत्सरे मे-मासस्य द्वादश्याम् अभिगमितवान्। रात्रीं राड्लि-होटेल्-नगरं नाम्ना वसतिगृहे य्वतीत्व परदिने रेलयानेन लण्डन्-नगरं गतवन्तः ते। राजा स्वजातिं त्यक्तवान्, तस्य षट् सेवकाः शाकाहारिणः ते मद्यं न पिबन्ति ते वसतिगृहस्य पृष्ठतः बहौ पाकं कुर्वन्ति स्म, वसतिगृहान्तरे उपकक्षेषु वा फलकेषु अधः वा सुप्तवन्तः च इति एकस्मिन् स्थानीवृत्तपत्रे उल्लेखितम् ।
ओसामा बिन् लाडेन्
thumb|180px|right|ओसामा बिन् लाडेन् ओसामा बिन् महोम्मद बिन् अवद् बिन् लाडेन् ( मार्च १०, १९५७ तः मे २, २०११ ) एषः सौदि अरेबियायाः धनिकस्य बिन् लाडेन् कुटुम्बस्य सदस्यः । जिहादिभयोत्पादकसङ्गटनस्य अल्खैदस्य संस्थापकः । अमेरिकसंयुक्तसंस्थाने सप्टंबर ११, २०११ तमे दिनाङ्के प्रचलितस्य आक्रमणस्य उत्तरदायी एषः एव । अनेकेषां सैन्यानामुपरि नागरिकाणामुपरि च आक्रमणं बिन् लाडेन् कृतवान् ।
व्यक्तित्वविकारः
व्यक्तित्वविकाराः ( PD ) मानसिकविकारानाम् एकः वर्गः अस्ति यस्य विशेषता अस्ति यत् व्यवहारस्य, संज्ञानस्य, आन्तरिक-अनुभवस्य च स्थायि- अनुकूल -प्रतिमानं भवति, यत् अनेकेषु सन्दर्भेषु प्रदर्शितं भवति तथा च व्यक्ति-संस्कृत्या स्वीकृतेभ्यः सन्दर्भेभ्यः विचलितं भवति ।  एते प्रतिमानाः पूर्वमेव विकसिताः भवन्ति, अनिर्विकल्पाः, महत्त्वपूर्णदुःखेन वा विकलाङ्गतायाः वा सह सम्बद्धाः भवन्ति ।  परिभाषाः स्रोतानुसारं भिन्नाः सन्ति, विवादस्य विषयः च एव तिष्ठन्ति ।  २. व्यक्तित्वविकारस्य निदानस्य आधिकारिकमापदण्डाः अन्तर्राष्ट्रीयरोगवर्गीकरणस्य (ICD) षष्ठे अध्याये तथा अमेरिकनमनोरोगसङ्घस्य मानसिकविकारस्य निदानात्मकसांख्यिकीयपुस्तिकायां (DSM) सूचीकृताः सन्ति ।
DSM-5 इत्यस्य सामान्यमापदण्डः
ICD-11 इत्यस्य व्यक्तित्वविकारविभागः पूर्वसंस्करणस्य ICD-10 इत्यस्य तुलने पर्याप्तरूपेण भिन्नः अस्ति । सर्वेषां विशिष्टानां पीडीनां एकस्मिन् विलीनीकरणं कृतम् अस्ति: व्यक्तित्वविकारः ( 6D10 ), यस्य कोडीकरणं हल्कं ( 6D10.0 ), मध्यमं ( 6D10.1 ), गम्भीरं ( 6D10.2 ), अथवा अनिर्दिष्टं गम्भीरता ( 6D10. ) इति कर्तुं शक्यते Z ). व्यक्तित्वकठिनता ( QE50.7 ) इति अतिरिक्तवर्गः अपि अस्ति, यस्य उपयोगेन व्यक्तित्वलक्षणानाम् वर्णनं कर्तुं शक्यते ये समस्याप्रदाः सन्ति, परन्तु पीडी-रोगस्य निदानमापदण्डं न पूरयन्ति व्यक्तित्वविकारः कठिनता वा एकेन वा अधिकेन Prominent personality traits or pattern ( 6D11 ) द्वारा निर्दिष्टुं शक्यते । ICD-11 पञ्च लक्षणक्षेत्राणां उपयोगं करोति : १.
टिप्पण्यः
वर्गः:मनोविज्ञानम्
भद्रावती
चरित्रम्
भद्रानदीकारणतः भद्रावतीति नाम आगतम् । भद्रायाः तीरे एतत् अस्ति । पूर्वं ’ बेङ्गीपुरम्, वेङ्कीपुरम् ’ इति अह्वयन्ति स्म । एषु दिनेषु अत्र बहूनि यन्त्रागाराणि स्थापितानि । १९१८ तमे वर्षे मैसूरु कब्बिण यन्त्रागारं स्थापितम् । अन्न्तरम् एतस्य नाम विश्वेश्वरय्य कब्बिण मत्तु उक्किन कार्खाने इति नाम स्थापितम् । अद्य देशे एतत् अयसठ्ठः श्वेतायसश्च मुख्यं निर्माणकेन्द्रम् अस्ति । मैसूरु कागदयन्त्रागारम् १९३६ तमे वर्षे आरब्धम् । तस्य नाम मैसूरु कागद कार्खाने इति । तदा आरभ्य यन्त्रागाराणां नगरमिति विख्यातम् ।
नीतीश कुमार
तृतीयः कार्यकालः २०१०वर्षतः २०१४ पर्यन्तम्
२०१० तमे वर्षे नीतीशस्य दलं तत्कालीनसहयोगिणे भारतीयजनतापक्षेण सह पुनः शासनं प्राप्तवान् पुनः स मुख्यमन्त्री अभवत् । राष्ट्रियजनतान्त्रिकग्रन्थिबन्धं २०६ क्षेत्रेषु तथा च राष्ट्रियजनतादलम् २२ क्षेत्रेषु जितवन्तौ। प्रथमवारं मतदातृषु महिलानां युवकानां च अधिकं मतदानं दृष्टम्। तदा तु बिहारे एतत् न्याय्यपूर्णतमं निर्वाचनम् इति घोषितम् ।यत्र रक्तपातो वा निर्वाचनहिंसा वा नासीत्
भद्रावती
भद्रानदी योजना
( बि.आर् प्रोजेक्ट् ) एतत् भद्रावतीतः २० कि.मी दूरे लक्कवल्लीमध्ये अस्ति । सर्.एं.विश्वेश्वरय्येन रुपितः जलबन्धः एषः । भद्रावती, तरीकेरे तालूकु प्रदेशेभ्यः जलव्यवस्थ एतेन भवति । लघु विद्युदुत्पादकघटकः अपि अस्ति । पिक्निक् निमित्तम् उत्तमस्थानम् । कूडिल – भद्रातुङ्गयोः नद्योः सङ्गमस्थानम् । भद्रावतीतः होळेहोन्नूरु दिशि १५ कि.मी दूरे अस्ति । गोन्दी - देवस्थानम्, गुहा, चेक्ड्याम् च अस्ति ।
नीतीश कुमार
चतुर्थः कार्यकालः २०१५ वर्षतः २०२० पर्यन्तम्
राजदः ८क्षेत्राणिैविजित्य श्रेष्ठतमंमः म्लण उद्भम्।ः,नतादलसंयुक्तःयू ७क्षेत्राणिैः विजित्य च द्वितीयस्थानं प्राप्तवान् । कुबिहारराजनीतौ प्रथमवारं तस्मिन् एव वर्षे २० तमे दिनाङ्के नीतीशो०पञ्चमवारं ख्यमन्त्रीरूपेण शपथग्रहणं कृतवान्, । ते
महाग्रन्थिबन्धनस्य विभञ्जनम्
यदा उपमुख्यमन्त्रिणः तेजस्वियादवस्य विरुद्धं भ्रष्टाचारस्य आरोपः कृतः तदा नीतीशो मन्त्रिमण्डलात् त्यागपत्रं दातुं निवेदितवान् । राष्ट्रीयजनतादलं तत् कर्तुं न स्वीकृतवान् अतः नीतीशः २०१७ तमस्य वर्षस्य जुलैमासस्य २६ दिनाङ्के त्यागपत्रं दत्तवान्। अतो महाग्रन्थिबन्धनस्य समाप्तिः अभवत् । स मुख्यविपक्षे राष्ट्रियजनतान्त्रिकग्रन्थिबन्धने सम्मिल्य कतिपयहोरानन्तरं पुनः शासनं प्राप्तवान् ।
पञ्चम कार्यकालः २०२० वर्षतः २०२२ पर्यन्तम्
२०२० तमस्य वर्षस्य राज्यनिर्वाचने महाग्रन्थिबन्धनस्य ११० आसनानां विरुद्धं १२५ आसनानि प्राप्य विधानसभायां बहुमतं प्राप्तुं राष्ट्रियजनतान्त्रिकग्रन्थिबन्धनं सफलम् अभवत् । राष्ट्रियजनतान्त्रिकग्रन्थिबन्धनस्य शीर्षनेतॄणां सान्निध्ये २० वर्षेषु सप्तमवारं स बिहारस्य मुख्यमन्त्रिरूपेण शपथं गृहीतवान् ।
सुन्दरकाण्डम्
सुन्दराकाण्डस्य केचन नीतिश्लोकाः
३ न ह्येकः साधको हेतुः स्वल्पस्यापीह कर्मणः । योह्यर्थं बहुधा वेद स समर्थोऽर्थसाधने ॥ (४१-६)
संघारामा
टिप्पण्यः
वर्गः:बौद्धमन्दिराणि
आन्द्झेइ दुदा
पोलॅण्ड्-आमेरिका-देशीयाः सम्बन्धाः
लघुचित्रम्|240x240अणवः| राष्ट्रपतयः : रक्षासहकार्यं गभीरं कर्तुं संयुक्तघोषणायां हस्ताक्षरं कृत्वा राष्ट्रपतिः आन्द्झेइ दुदा इत्ययम् अमेरिकीराष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्प् इत्ययं च, [[न्‍यू यॉर्क्|न्यूयॉर्क -नगरम्, अमेरिका (सितम्बर् २३, २०१९)]] लघुचित्रम्|240x240अणवः| अमेरिकीराष्ट्रपतिः जो बैडन् इत्ययं पोलॅण्ड्-देशीयः राष्ट्रपतिः आन्द्झेइ दुदा इत्यनेन सह, वार्सा-नगरं, मार्च् २६, २०२२ आन्द्झेइ दुदा इत्यनेन राष्ट्रपतिपदं स्वीकृत्य पोलॅण्डश-अमेरिान-सम्बन्धाः तीव्राः अभवन्, येन उभयोः देशयोः राष्ट्रपतियोः मध्ये मिलनस्य आवृत्तिः वर्धिता।
हनुमान् चालीसा
चालीसा
चतुष्पदम् (चौपाई) जय हनुमान ज्ञान गुन सागर । जय कपीस तिहुँ लोक उजागर ॥१॥
राम दूत अतुलित बल धामा । अञ्जनि पुत्र पवनसुत नामा ॥२॥
सब सुख लहैँ तुम्हारी सरना । तुम रक्षक काहु को डरना ॥२२॥
संस्कृतानुवादः
प्राशंसत् मनसा प्राशंसत् रामः कपीशं बलपुङ्गवम् । प्रियं समं मदर्थं त्वं कैकेयीनन्दनेन च ॥ १२ ॥
लभन्ते शरणं प्राप्ताः सर्वाण्येव सुखानि च । भवति रक्षके लोके भयं मनाग् न जायते ॥ २२ ॥
श्रुत्वा नाम महावीरं वायुपुत्रस्य धीमतः । भूतादयः पिशाचाश्च पलायन्ते हि दूरतः ॥ २४ ॥
सर्वदा रघुनाथस्य तुलसी सेवकः परम् । विज्ञायेति कपिश्रेष्ठ वासं मे हृदये कुरु ॥ ४० ॥
एस् बङ्गारप्प
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
दानपालः
आख्येयम्
लघुचित्रम्|112x112अणवः|प्रज्ञापारमिताहृदयम् महत्त्वपूर्णः वज्रयानमूलग्रन्थः सर्वतथागततत्त्वसङ्ग्रहतन्त्रः मूलतः अमोघवज्रेण ८ शताब्द्यां चीनभाषायाम् अनुवादितः परन्तु तद् अपूर्णः अनुवाद आसीत्। दानपालः अनुवादकदलस्य सदस्य आसीत् यः दलः सम्पूर्णस्य सर्वतथागततत्त्वसङ्ग्रहतन्त्रस्य पुनः अनुवादं कृतवान् । दानपालस्य योगदाने अष्टादशखण्डेषु प्रथमश्च षोडशश्च सप्तदशश्च अष्टादशश्च आसन्। अन्येषु वज्रायनसूत्रेषु स मायोपमसमाधिसूत्रस्य अपि अनुवादं कृतवान् । दानपालः अनेकान् अवज्रायणग्रन्थान् यथा नागार्जुनस्य युक्तिषष्टिकां च महायानविंशकं च दिङ्नागस्य प्रज्ञापारमितापिण्डार्थम् इत्यादीन् अपि च अष्टसाहस्रिकाप्रज्ञापारमितायाः काञ्चन संस्करणं च संयुत्तनिकायस्य संस्कृतसंस्करणं चन्द्रोपमसूत्रनामधेयं च प्रज्ञापारमिताहृदयं चापि भाषान्तरीकृतवान्। 16.3.
सुरभि
प्रतिमालेखन प्रतीकात्मकता च
वामतः|लघुचित्रम्|250x250अणवः| गोमांसस्य सेवनस्य निन्दां कृत्वा एकस्मिन् पोस्टरे पवित्रगो कामधेनुः स्वशरीरस्य अन्तः विविधाः देवताः सन्ति इति चित्रितम् अस्ति । इन्डोलॉजिस्ट् मेडलिन बियार्डेउ इत्यस्याः मते कामधेनुः अथवा कामदुः इति पवित्रगोः सामान्यनाम अस्ति, या हिन्दुधर्मे सर्वा समृद्धेः स्रोतः इति गण्यते कामधेनुः देव्यस्य (हिन्दुदिव्यमातुः) रूपं गण्यते, उर्वरपृथिवीमातुः (पृथ्वी) इत्यनेन सह निकटसम्बन्धः अस्ति, या प्रायः संस्कृते गोरूपेण वर्णिता अस्ति । पवित्रगो "शुद्धतां अकामुकप्रजननं च, ... यज्ञं मातृत्वं च, [तथा] मानवजीवनस्य पोषणं" इति सूचयति ।
२० अप्रैल
२० अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकदशमं (११०) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकैकादशं (१११) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५५ दिनानि अवशिष्टानि ।
सङ्घरामः
टिप्पण्यः
वर्गः:बौद्धमन्दिराणि
रासायनिक संयोगः
रासायनिक संयोगः (Chemical compound) रासायनिकबन्धैः एकत्र धारितेभ्यः एकादशाधिकतत्त्वेभ्यः परमाणुभिः निर्मितः अनेकैः समानैः अणुभिः (अथवा आण्विकसत्ताभिः) निर्मितः रासायनिक पदार्थः अस्ति । एकस्यैव तत्त्वस्य परमाणुयुक्तः अणुः अतः संयोगः न भवति ।
अवयवपरमाणवः कथं धार्यन्ते इति संयोगाः चतुर्विधाः -
रासायनिकसूत्रं रासायनिकतत्त्वानाम् उपसङ्ख्यानां च मानक-सङ्क्षेपाणाम् उपयोगेन यौगिक-अणुमध्ये प्रत्येकस्य तत्त्वस्य परमाणुसङ्ख्यां निर्दिशति । यथा- जलस्य अणोः सूत्रं H2O भवति यत् एकस्मिन् आक्सीजनपरमाणुना सह बद्धौ हाइड्रोजनपरमाणु (द्वयं) सूचयति । अनेक रासायनिक संयोगेसु रासायनिकसारसेवा (Chemical Abstracts Service) द्वारा नियुक्तः अद्वितीयः सीएएस (CAS) सङ्ख्यापरिचयः भवति । वैश्विकरूपेण ३,५०,००० तः अधिकानि रासायनिकसंयोगाः (रसायनानां मिश्रणं सहितं) उत्पादनार्थं उपयोगाय च पञ्जीकृतानि सन्ति ।
कर्नाटकगुरुकुलयोजना (संस्कृतक्षेत्रे नूतनः उपक्रमः)
=
गुरुकुलस्य विशिष्टाः अंशाः –
साधारण-वर्षः
कथक्
कथकं शास्त्रीयं भारतीयनृत्य रूपं भारतीयसांस्कृतिकविरासतां समृद्धे भव्यतायां प्रमुखं स्थानं धारयति । जटिलपदकार्यं, ललितगतिभिः, जीवन्तकथाकथनैः च प्रसिद्धः कथकः समयं सीमां च अतिक्रम्य वैश्विकघटना अभवत् । इतिहासे, पौराणिककथासु, परम्परासु च मूलभूतं एतत् मनोहरं नृत्यरूपं शताब्दशः विकसितम् अस्ति । स्वस्य विशिष्टं सारं निर्वाहयन् विविधप्रभावानाम् अनुकूलतां प्राप्तवान् अस्ति ।
ऐतिहासिक विकास
शैल्याः
निगमन
महम्मद् हनीफ् खान् शास्त्री
बाल्यजीवनम्
हनीफ् खानः उत्तरप्रदेेशराज्यस्य सोनभद्रा मण्डले जन्म प्राप्तवान्। दूरदर्शने कस्मिंश्चित् सन्दर्शने सः वदति यत् मम परिवारे पञ्चमकक्ष्याम् उत्तीर्णः अहम् एक एव इति। तस्य गृहस्य स्थितिः अध्ययनानुकूला नासीत्। सः प्रौढशालायाम् अनुत्तीर्णः। तदा तस्य गुरुः पण्डितरतनलालशास्त्री प्रतिदिनं भगवद्गीतायाः एकम् अध्यायं पठतु इति प्रेरितवान्। एवम् आरब्धं भगवद्गीतापठनं भारतीयग्रन्थेषु तस्य रुचिम् अवर्धयत्। सः भारतीयग्रन्थान् पठित्वा तद्विषये अन्यान् बोधयति स्म च। एतेन तस्य संस्कृतपठनेऽपि रुचिः प्रवृद्धा। संस्कृतेन विना भगवद्गीतायाः तत्त्वं ग्रहीतुं न शक्यते इति सः अचिन्तयत्।
कशेरुः
thumb|right|200px|चतुष्पासदयुक्तस्य जीवेः कशेरुः thumb|100px|left|मानवकशेरुः
२६ अप्रैल
२६ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकषोडशं (११६) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकसप्तदशं (११७) दिनम् एतत् ।एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४९ दिनानि अवशिष्टानि ।
मूत्रकोशः
thumb|right|200px|मूत्रकोशः thumb|left|200px|मूत्रकोशौ
रामोजी चित्रनगरी
प्रवासोद्यमः
अत्र नटानां वेषभूषणादिनिमित्तम् आदेशं कर्तुमर्हन्ति । अत्र वयं शांग्री नाम नर्सरि द्रष्टुं शक्नुमः । अत्र विदेशीयसंस्थानां विक्रयणम् अपि प्रचलति । अत्र रामोजी फिल्म म्याजिक् अपि अस्ति । एतत् चलनचित्रनिर्माणे अन्तनिदृनि गुप्तदृश्यानि अपि दर्शयति । फिल्मसिटिविषये मार्गदर्शकाः सन्ति । ते प्रवासिकान् सर्वत्र नयन्ति । स्टुडियोमध्ये अनेकसेट्स् सन्ति । एतत् प्रवासिकान् मौर्यसाम्राज्यम्, मोगलसाम्राज्यं, अमेरिकायाः ओल्ड वेस्ट् वीथीः वा नयन्ति । अत्र प्रसिध्दानि हालिवुड्सङ्कीर्णानि सन्ति । स्टुडियोप्रदेशे गिरिषु प्रदर्शयन्ति । हैदराबाद- नगरतः ३५ कि.मी दूरे एतत् स्थलमस्ति । अत्र प्रतिदिनं विविधभाषाचलच्चित्राणां चित्रीकरणं चलत् भवति । नगरतः जम्बोवाहनानि सम्पर्कयोग्यानि सन्ति । दूरवाणीं कृत्वापि वण्डरल्याण्डजम्बोवाहनैः गन्तुं शक्यते । दूरवाणी सङ्ख्या ६२२ ३३७० अस्ति । फिल्मसिटि मध्ये लघुवाहनानि सन्ति । हैदराबादनगरतः नगरवाहनानि सन्ति । वसत्याः कृते काचिगुड्डसमीपे वसतिगृहाणि सन्ति । कोठी वाहननिस्थानतः २०५ सङ्ख्याकं वाहनं चलाच्चित्रनगरं गच्छति । रामोजी फिल्मसिटिदर्शनार्थं प्रवेशधनं निर्दिष्टं अस्ति । बालानाम् अर्धव्ययः भवति । एकदिनं यावत् प्रायशः ५०० सप्यकाणि भवन्ति । प्रवेशसमयः प्रातः काले ९ वादनतः सायङ्काले ६ वादनम् । रायल् प्याकेज टूर् व्यवस्था अस्ति ।
मार्गः
बेङ्गळूरुतः ५७४ कि.मी । चेन्नैतः ७९४ कि.मी। तिरुपतितः ७४१ कि.मी । विजयवाडातः २६० कि.मी मुम्बयी ७३९ कि.मी । अन्यराज्यैः अपि वाहनसम्पर्कः अस्ति । समीपवाहननिस्थानानि जूबिलि, कोठि हाम्लिबिन् । धूमशकटवाहननिस्थानं काचिगुड्डप्रदेशे अस्ति ।
२७ अप्रैल
२७ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकसप्तदशं (११७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकाष्टादशं (११८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४८ दिनानि अवशिष्टानि ।
सत्यम्
सन्दर्भः
वर्गः:यमः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
२८ अप्रैल
२८ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकाष्टादशं (११८) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकनवदशं (११९) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४७ दिनानि अवशिष्टानि ।
आस्टन् फ्रान्सिस् विलियम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतीय गजः
चित्रपाठ्यम्=बन्दीपुर राष्ट्रियनिकुञ्जे भारतीय गजः|लघुचित्रम्|भारतीय गजः एशियायाः गजस्य चतुर्णां उपजातीनां मध्ये भारतीयः गजः अन्यतमः अस्ति |
वारेन हेस्टिंग्स
प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा
वर्गः:१८१८ मरणम् वर्गः:१७३२ जननम्
चार्ल्स् -अगस्टीन् डि कूलुम्ब
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आदित्यहृदयम्
तस्य श्लोकाः
येन सर्वानरीन् वत्स समरे विजयिष्यसे ।।3।।
महेन्द्रो धनदः कालो यमः सोमो ह्यपां पतिः ।।8।।
नाशयत्येष वै भूतं तमेष सृजति प्रभुः।
यानि कृत्यानि लोकेषु सर्वेषु परमप्रभुः ।।24।।
एतच्छ्रुत्वा महातेजा, नष्टशोकोऽभवत् तदा।
धारयामास सुप्रीतो राघवः प्रयतात्मवान् ।।28।।
भाव:
यः पठति तस्य शत्रवः नाश्यन्ति, सः आरोग्यं धनं च प्राप्नोति। सूर्यः लोकानां राजा। स: विश्वेश्वरः | स देवदानवैः पूज्यते। स ब्रह्मा विष्णुश्च शिवः | स इन्द्रस्च० वरुणस्च सोमस्च यमस्च वायुस्च अग्निस्च अश्विनौस्च इत्यादयः अनेके देवा: भवन्ति। तस्य सूर्यः, आदित्यः, खगः, पूसनः, रविः, सावित्रः, मार्तण्डः, दिवाकरे इत्यादयः अनेकानि नामानि सन्ति। सः जनान् वर्षम् ददाति। सः तमान् नाशयति। अतः श्म्भुः घनवृष्टिः तमोभेदि इत्यपि उच्यते। सः पूर्वपश्चिमपर्वतानां राजा अस्ति। सः सर्वान् ग्रहान् नक्षत्रानाम्च आज्ञापयति। अगस्त्य: तदा सूर्यं प्रशंसति यतः सः जगतः प्रजापतिः नाशकः च अस्ति। सूर्यश्च तेन ब्रह्मविष्णुमहेश्वरशक्ति समः इति अगस्त्य: अवदत्।
ग्यास्पर्डड्-गुस्ताव डि कोरियोलिस्
अयं ग्यास्पर्डड-गुस्ताव डि कोरियोलिस (Gaspard-Gustave Coriolis) प्रख्यातः भौतविज्ञानी ।
बागेश्वरम्
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चनमण्डलम् अस्ति बागेश्वरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बागेश्वरनगरम् ।
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
६ मई
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
लघुचित्रम्|सावित्री निसङ्करा सावित्री (सावित्रीगणेसन् इति अपि ज्ञायते; ६ दिसम्बर् १९३७ – २६ दिसम्बर १९८१) एकः भारतीयः अभिनेत्री, गायिका, चलच्चित्रनिर्माता च आसीत्, यः मुख्यतया तेलुगु-तमिल-चलच्चित्रेषु स्वकार्यैः प्रसिद्धः आसीत् सा १९५० तमे '६० तमे दशके सर्वाधिकवेतनप्राप्तिषु लोकप्रियतमासु भारतीयाभिनेत्रीषु अन्यतमा आसीत् । बहुमुख्यतायाः कृते प्रसिद्धा सावित्री दक्षिणभारतीयचलच्चित्रे अभिनयस्य मापदण्डरूपेण मन्यते । सा दक्षिणभारते सर्वकालिकासु कुशलासु सम्मानितासु अभिनेत्रीषु अन्यतमा अस्ति । सा तेलुगुभाषायां "महानाटी" तथा तमिलभाषायां "नाडिगैयर थिलागम" इति व्यापकरूपेण स्वीकृता अस्ति, यस्य अर्थः क्रमशः सर्वेषां अभिनेत्रीणां "महान अभिनेत्री" "दोयेन्" च इति
द्वैतदर्शनम्
मध्वसिद्धान्तस्य वैशिष्ट्यम्
अन्यसिद्धान्तेषु तुलनात्मकतया मध्वसिद्धान्तस्य अध्ययने कृते मध्वसिद्धान्तेन अङ्गीकृताः प्रमेयविषयाः एव मध्वसिद्धान्तस्य वैसिष्ट्यं बोधयन्ति । ते च प्रमेयविशेषाः तावत् भेदः,तारतम्यज्ञानं, हरिसर्वोत्तमत्वं, स्वतप्रामाण्यं, जगत्सत्यत्वं, नैजसुखानुभूतिरेव मुक्तिः, भक्त्या एव मुक्तिः, प्रत्यक्षादित्रित्रयं प्रमाणं । भेदः -मध्वसिद्धान्ते तावत् पञ्चविधः भेदः अङ्गीकृतः। ते च ईश्वर-जीवभेदः,ईश्वर-जडभेदः,जीव-जीवभेदः,जड-जडभेदः,जीव-जडभेदः। एतादृशभेदश्च धर्मिस्वरूपः, न अतिरिक्तपदार्थः इति तु मध्वसिद्धान्तः। स्वतप्रामाण्यम् - यस्य ज्ञानं येन इन्द्रियेण जायते तद्गतप्रामाण्यमपि तेनैव इन्द्रियेण ज्ञायते । इति वचयनानुसारेण प्रामाण्यस्य परतस्त्वं नाङ्गीक्रीयते । मुक्तिः -मुक्तिस्तावत् चतुर्विधं सारुप्यं,सायुज्यं,सामिप्यं इति। एतद् चतुर्विधम् च स्वरूपानन्दानुर्भाव रूप एव। किन्तु मोक्षे अपि तारतम्यम् भगवन्नियामकत्वम् अस्त्येव।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
१९५७ तमे वर्षे मायाबाजार् इति चलच्चित्रे तस्याः अभिनयः तां तारकत्वेन आकाशगतिम् अयच्छत् । पश्चात् सा स्वपीढीयाः सर्वाधिकं वेतनं प्राप्य सर्वाधिकं प्रार्थिता दक्षिणभारतीय-अभिनेत्री अभवत् । सावित्री स्वस्य आतिथ्यस्य, परोपकारस्य, सम्पत्ति-आभूषण-क्रयण-प्रेमस्य च कृते प्रसिद्धा आसीत्, परन्तु सा स्वव्ययस्य नियन्त्रणं अल्पं कृतवती । गणेसनः निरन्तरं फिलाण्डरं करोति स्म, सा च स्वस्य लार्जेस् इत्यनेन सह हैङ्गर्स्-ऑन् इत्यस्य अनुकूलतां प्राप्तुं प्रवृत्ता आसीत् । १९६० तमे वर्षे तेलुगुचलच्चित्रे चिवाराकु मिगिलेडी इत्यस्मिन् अभिनयस्य कृते राष्ट्रपतिपुरस्कारः प्राप्तः यः पश्चात् "श्रेष्ठाभिनेत्रीयाः राष्ट्रियपुरस्कारः" अभवत् । १९६८ तमे वर्षे चिन्नरी पापलु इति तेलुगुचलच्चित्रस्य निर्माणं निर्देशनं च कृतवती, तदर्थं सर्वोत्तमफीचरचलच्चित्रस्य(रजतस्य) राज्यस्य नन्दीपुरस्कारं प्राप्तवती । १९६० तमे वर्षे तस्याः कार्यक्षेत्रस्य मन्दता अभवत् । तस्याः सम्पत्तिः १९७० तमे दशके कर-अधिकारिभिः जप्तवती, सा च परवर्तीषु वर्षेषु कस्मिन् अपि चलच्चित्रे अभिनयं प्रति प्रवृत्ता, यदा तु सिकोफन्ट्-जनाः तां असफलाः आर्थिकरूपेण च क्षीण-प्रचलित-चलच्चित्रस्य निर्देशनं, निर्माणं च कर्तुं प्रोत्साहयन्ति स्म तस्याः आर्थिकक्लेशकाले तस्याः कतिपयेषु समर्थकेषु दसारीनारायणरावः अपि आसीत्, यः गोरिण्टकु (१९७९) इत्यादिषु स्वस्य अधिकांशचलच्चित्रेषु तस्याः अभिनयं कृतवान्, विशेषतया च देवदसुमल्लीपुट्टडु (१९७८) इति चलच्चित्रं तस्याः कृते चलच्चित्ररूपेण निर्मितवान्
द्वैतदर्शनम्
सामान्यम्
सामान्यं द्विविधम्। एकं जातिः अपरम् उपाधिः इति। गोत्वम्, मनुष्यत्वम् इत्याद्याः जातयः भवन्ति। सर्वज्ञत्वम्, वाच्यत्वम्, प्रमेयत्वादिकम् उपाधयः भवन्ति। सामन्यं नित्यमनित्यम् इति द्विधा। जीवत्वादीनि नित्यम् भवति। मनुष्यत्वम्, गोत्वमादीनि अनित्यसामान्याम् भवति।
केल्विन् विलियं थाम्सन् लार्ड्
अयं केल्विन् विलियं थाम्सन् लार्ड् (Kelwin Willium Thomson Lard) प्रख्यातः भौतविज्ञानी तथा गणितज्ञः च ।
पिथौरागढ
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कन्नप्पा
जन्म जीवनं च
रुद्रप्रयागः
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१२ मई
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
विपणम्
विपणनस्य चत्वारि P's अन्तर्भवन्तिते:- उत्पादः(product) ,मूल्यं(price), स्थानं(place), प्रचारः(promotion) च सन्ति
विपणनस्य व्याप्तिः
श्राद्धम्
व्याख्या
'अत्रापस्तम्बादिसकलवचनपर्यालोचनया प्रमीतमात्रोद्देश्यकान्नत्यागविशेषस्य ब्राह्मणद्यधिककरण प्रतिपत्त्ययंगकस्य श्राद्धपदार्थत्वं प्रतीययते।'
श्राद्धस्य प्रकारः
श्राद्धस्य त्रयः प्रकाराः सन्ति -
श्राद्धानुपयोगितायाः खण्डनम्
प्रथमप्रश्नस्य उत्तरम् अस्ति यत्, 'विज्ञजनैः स्वशक्त्यनुसारं श्राद्धकर्म अवश्यमेव करणीयं भवति' – एतादृशानि वचनानि श्राद्धस्य अनिवार्यतां घोषयन्ति। एवं प्रकारेण द्वितीयविरोधः अपि अनुचितः अस्ति, यतः याज्ञवल्क्यस्मृतिः श्राद्धफलम् अपि घोषयति। यथा - दीर्घजीवनादिकम्। एवमेव प्रकारेण तृतीयविकल्पः अपि स्वीकारयोग्यः नास्ति। श्राद्धकृत्येषु एवं नास्ति यत्, केवलं 'देवदत्त'-आदि-नामयक्तः पूर्वजः एव प्राप्तिकर्ता भवति। स एव पिता, पितामहः, प्रपितामहः इत्येतैः शब्दैः लक्षितः भवति। प्रत्युत वसु-रुद्र-आदित्यानां तानि नामानि अधीक्षकदेवताभिः सह द्योतितानि भवन्ति। यथा देवदत्तादिभिः शब्दैः यत् लक्षितं भवति, तैः न केवलं शरीराणाम् (यथा नामानि दत्तानि सन्ति), अपि तु आत्मनाम् अपि द्योतनं कुर्वन्ति। प्रत्युत तत् शरीरेभ्यः विशिष्टिकृतस्य व्यक्तिगतस्य आत्मनः परिचायकम् अस्ति। एवं पितृ-आदि-शब्दः अधीक्षकदेवताभिः (वसुः, रुद्रः, आदित्यः) सह 'देवदत्त'स्य, अन्येषां च सम्मिलितरूपेण द्योतनं कारयति। अतः वस्वादि अधीक्षकदेवतागणः पुत्रादिद्वारा प्रदत्तेभ्यः भोजन-पानेभ्यः सन्तुष्टाः भूत्वा तेभ्यः, अर्थात् देवदत्तादिभ्यः सन्तुष्टान् कुर्वन्ति। श्राद्धकर्त्रे सन्ततिः, पुत्रं, जीवनं, सम्पत्तिः आदिकं फलत्वेन प्रयच्छन्ति। यथा गर्भवती माता देहादरूपेण (गर्भवतीदशायां स्त्रिणां विशिष्टेच्छा) अन्यजनैः मधुर-अन्न-पानादिद्वारा स्वयं सन्तुष्टिं प्राप्नोति, गर्भस्थितबालम् अपि सन्तुष्टिं प्रयच्छति, तथैव दोहद-अन्नादिकं प्रदायकाय प्रत्युपकारकफलं प्रयच्छति, तथऐव पितृशब्देन द्योतितः पिता, पितामहः, प्रपितामहः वसोः, रुद्राणां, आदित्यानां च रूपाणि सन्ति, ते केवलं मानवरूपे उच्यमानानां देवदत्तादीनां समानाः न सन्ति। अनेन एव एषः अधिष्ठाता देवतागणः श्राद्धे कृतानां दानादीनां प्राप्तिकर्ता भवति, श्राद्धेन तर्पितः (सन्तुष्टः) भवति, एवञ्च मनुष्यस्य पितॄन् सन्तुष्टान् करोति। श्राद्धकल्पलता मार्कण्डयपुराणा त् १८ श्लोकानाम् उद्धरणं ददाति। यथा गोवत्सः गोषु विद्यमानां स्वमातरं परिचिनोति, तथैव श्राद्धे उक्ताः मन्त्राः प्रदत्तभोजनं पितॄन् यावत् प्रापयन्ति।
श्राद्धे कुशस्य, तिलस्य च महत्त्वम्
दर्भः उत कुशः जलस्य, वनस्पतेः च सारः मन्यते। एतदपि मन्यते यत्, कुशः, तिलः च विष्णोः शरीरात् निर्गतौ स्तः। गरुडपुराण स्य अनुसारं, त्रयः देवताः ब्रह्मा, विष्णुः, महेशः च कुशे क्रमश: मूले, मध्ये, अग्रभागे च निवसन्ति इति। कुशस्य अग्रभागः देवतानां, मध्यभागः मनुष्याणां, मूलभागः पितॄणां च मन्यते। तिलः पितृभ्यः प्रियः अस्ति। तिलात् दुष्टात्मनः दूरे धावन्ति। मान्यता अस्ति यत्, विना तिलं विकीर्य श्राद्धं क्रियते, तर्हि दुष्टात्मनः हविं गृह्णन्ति।
पिण्डदानम्
पिण्डः वामहस्ते स्वीकरणीयम्। मन्त्रेण सह पितृतीर्थ-मुद्रया दक्षिणाभिमुखेन भूत्वा पिण्डः कस्यामपि स्थालिकायाम् उत पत्रपात्रे क्रमशः स्थापयतु।
श्राद्धपक्षस्य वैज्ञानिकपक्षः
अन्तमसंस्कारात् पूर्वं दाहकर्ता चितायाः परिक्रमां करोति, शवे निम्नमन्त्रेण जलस्य आसिञ्चनं भवति –  'अयेत वीत वि च सर्पत अतः।' अर्थात् गच्छतु, अपसरणं करोतु, शरीरं त्यक्त्वा गच्छतु। एतत् वाक्यं यावत्पर्यन्तं अग्निदाहः न भवति, तावत्पर्यन्तम् उच्यते। अग्निदाहोत्तरम् अवशिष्ट-अस्थिनां सञ्चयोत्तरं जलप्रवाहे तेषां विसर्जनं क्रियते। ततः मनोमयकोषस्य विश्लेषणस्य कार्यं भवति, तेन मृतात्मा प्रेतात् पितृरूपं धरते। विवाहं त्यक्त्वा सर्वेषु संस्कारेषु श्राद्धम् एव तादृशं धार्मिकं कृत्यम् अस्ति, यस्य जनाः पर्याप्त-धार्मिक-उत्साहेन सह आचरणं कुर्वन्ति। विवाहे अनेके जनाः अमुकविधीनाम् अवगणनाम् अपि कुर्वन्ति, परन्तु श्राद्धकर्मणि नियमानाम् अवगणना न भवति इति सामान्यम्। यतः श्राद्धं मृतात्मने परलोकयात्रायाः सुविधायै भवति।
सङ्गणकम्
thumb|right|400px|सङ्गणकानि सङ्गणकं किञ्चिद् अभिकलकयन्त्रं भवति। सङ्गणकं गणिताशास्त्रस्य तर्कशास्त्रस्य च सङ्क्रियाः स्वचालितविधिना कर्तुं शक्नोति। सङ्गणकं केवलम् 'आम्', 'न' इत्येते ज्ञातुं शक्नोति। तस्य भाषायाम् '०' अङ्कस्य अर्थः 'न' अस्ति, '१' अङ्कस्य अर्थः 'आम्' अस्ति च। आं न इति सङ्केताभ्यां सङ्गणकं कार्याणि करोति। तस्य द्वौ भागौ स्तः- तन्त्रांशः, यन्त्रांशः च। तन्त्रांशः एव यन्त्रांशं कार्यम् कर्तुम् आदेशं यच्छति। आधुनिके युगे सङ्गणकानि विना जीवनं न सम्भवति। गणकयन्त्रं तु एकम् विद्युन्मानयन्त्रं वर्तते ।  एकविंशतितमं शतकं गणकयन्त्रयुगनाम्ना निर्दिश्यते । अद्यत्वे गणकयन्त्रेण विना जगति किमपि न प्रचलति जगच्च न अग्रे सरति। यथा धूमशकटयानस्य, लोकयानस्य च चीटिकादानादारभ्य  वित्तकोशीयव्यवहारपत्राणां सज्जतापर्यन्तं सर्वाणि कार्याणि गणकयन्त्रसाहाय्येन एव प्रचलन्ति ।  पुरातनकाले मानवः अश्मायुधेन मृगयया च  स्वकीयम् आहारं सम्पादयति स्म । अतः तद्युगं शिलायुगम् इति कथ्यते स्म । तदनन्तरं कालक्रमेण अश्मायुधं परित्यज्य शराग्रे तीक्ष्णलोहभागं विधाय, परशोः साहाय्येन वा आहारं प्राप्य उदरम्भरणं करोति स्म । तद्युगं लोहयुगमिति कथ्यते स्म । कालान्तरेण यथा यथा विज्ञानस्य प्रगतिः अभवत् तथा तथा नूतनानि उपकरणानि आविष्कृतानि । अनेकानि औषधानि संशोधितानि । अधुना मानवः गगने खगः इव विमानयानेन उड्डयनं यथा तथा अर्णवे अन्तर्जलगामिन्या  मत्स्य इव तरणं कर्तुम् शक्नोति ।
१३ मई
१३ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकत्रयस्त्रिंशत्तमं (१३३) दिनम् ।लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकचतुस्त्रिंशत्तमं (१३४) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३२ दिनानि अवशिष्टानि ।
सङ्गणकम्
अन्तर्जालम्
thumb|अन्तर्जालस्य नक्षा अन्तर्जालस्य अपरं नाम ‘जालप्रपञ्चम्’ [Cyber world] | एतत् ज्ञानार्णवं अस्मिन् अर्णवे तरणं “सर्फिंग्” (Surfi-ng) इत्युच्यते । अन्तर्जालरूपस्य प्रयोजनं कर्तुं एता उपकरणानि आवश्यकानि । (१)	गणकयन्त्रम्-चित्रपटफलकम्, स्वीकरणीय चित्रफलकम् (Grafic board) ध्वनिनिर्माणयन्त्रम् (Sound Board) (२)	दूरवाण्याः सम्पर्कम् (३)	मोडम् इति उपकरणम् (गणकयन्त्रं तथा दूरवाणी सम्पर्कस्य साधनम्)
अन्तर्जाल साहाय्येन परस्पर अभिमुखं भूत्वा संवादं कर्तुं शक्यते । इदं ऐ सी क्यु (ICQ) इत्युच्यते । अन्तर्जाल सा-हाय्येन वित्तकोशस्य कार्याणि स्थलान्तरे स्थित कार्यलस्त्र कलापः कर्तुं शक्यते ।इदं e-banking e-commerse इत्युच्यते। गणकयन्त्रस्य वैकल्पनानि- अतः पर्यन्तं वयं गणकयन्त्रस्य अभ्यत कार्य निर्वहणं दृष्टन्तः । तस्य अगाधशक्तिं ज्ञात्वा तस्य कार्यक्षमतां प्रति आश्चर्यं प्रकटितवन्तः । किन्तु गणकयन्त्रस्य कानिचित् वैकल्पनानि सन्ति । अन्तर्जाल साहाय्येन विचित्र तथा अश्लील दृश्यानि दृष्ट्वा बालाः युवाः युवतयः नीति मार्गं परित्यज्य अनैतिक मार्गे पर्यटनं कुर्वन्ति ।इरदर्शने प्रदर्शयन्तः धारावाही कथाः समाजस्य प्रति वैकल्पनानि कुर्वन्ति ।गणकयन्त्रस्य अभिमुखं सदा उपविश्य, सविदा गणकयन्त्रकार्येषु म- ग्नः भवति चेत् तस्य शिरोवेदना, दृष्टिदोषः सञ्जायते । सर्वदा अङ्कुरस्योपरि अङ्गुलि चालनेन तथा सदा मूषकस्योपरि ह-स्तं स्थाप्य चालनेन “कार्पल् टनल् सिण्ड्रोम् (Carpal Turnel Syndrome)” इति धमनि रोगं अनुभवितुं शक्यते । तथैव कष्ठप्रदेशे, बाहूभ्यास्थाने अतीव वेदना भवति । अकाले एव दृष्टिदोषः, दृष्टि आवरणरोगः अनुभवितुं शक्यते । गणकयन्त्रे उ-पयुक्तः प्लास्टिक परिधिः [Flapee Disk],लेसर मुद्रणः अपाय कारकाः । गणकयन्त्रे सङ्गटित विषयाणाम् तथा रहस्य विषयान् अपहरन्ति । नूतन लोकवादः – यथा मानवः बुद्धिशालिन् तथा नीतिवन्तः भवति तदा सः शिक्षकः, यदि मानवः बुद्धिशालीन् तथा अनीतिवन्तः भवति तदा सः गणकयन्त्र विषयवस्करः । गणकयन्त्रे यदि अन्यानि रोगकणानि प्रविशन्ति चेत् गणकयन्त्रस्य स्मरणशक्तिः शिथिला भवति । गणकयन्त्रस्य रोगकणान् “वैरस् (Virus)” इति । तस्य निवरणर्थे अनेकानि संशोधनानि प्रचलन्तिस्म । गणकयन्त्रस्य तथा अन्तर्जालरूप-यन्त्रस्य कारणेन अद्य मानव-मानव मध्ये मानवीय सम्बधाः त्रृप्तिः । अद्य मानवस्य सहनशील भावना नष्टा ।
व्यावहारिकं मनोविज्ञानम्
व्यावहारिकं मनोविज्ञानं मनोविज्ञानविषये चिन्तनस्य अपरं मार्गं प्रयच्छति। पोफेन् बर्गरस्य मते "अनुप्रयुक्तमनोविज्ञानस्य उद्देश्यं भिन्नप्रकारस्य क्षमताभिः क्षमताभिः च युक्तानां व्यक्तिनां प्रशिक्षणं भवति तथा च तेषां परिवेशस्य चयनं नियन्त्रणं च कृत्वा तेषां कार्येषु समायोजनं करणीयम्, एतादृशेन प्रकारेण यत्, ते अधिकतमं सामाजिकं व्यक्तिगतं च सुखं सन्तुष्टिं च प्राप्तुं शक्नुवन्ति।"
अनुप्रयुक्तमनोविज्ञानस्य क्षेत्राणि
6. सेवासु वा कार्येषु चयनम्
5. उद्योगः व्यापारः च
औद्योगिकमनोविज्ञानम् उद्योगस्य उत्पादनसमस्या, यन्त्राणां समस्या, कर्मचारिणां समस्या इत्यादीनां अध्ययनं करोति यदा संगठनमनोविज्ञानं विशेषतया उद्योगस्य प्रबन्धनस्य अध्ययनं करोति। आधुनिकयुगे यत्र सम्पूर्णे विश्वे उद्योगस्य आर्थिकोदारीकरणस्य च प्राथमिकता भवति, तत्र व्यापारक्षेत्रे अपि महत् परिवर्तनं भवति एतादृशे परिस्थितौ औद्योगिकमनोविज्ञानस्य, संगठनमनोविज्ञानस्य च महत्त्वं अधिकं वर्धते ।
6. सेवासु वा कार्येषु चयनम्
सम्प्रति प्रायः सर्वेषु देशेषु सर्वेषु प्रकारेषु सर्वकारीय-गैर-सरकारी-कार्येषु वा सेवासु वा चयनार्थं मनोवैज्ञानिकानां मनोवैज्ञानिकपरीक्षाणां च साहाय्यं गृह्यते मनोवैज्ञानिकानां मनोवैज्ञानिकपरीक्षाणां परीक्षाणां च आधारेण लोकसेवाआयोगः, लोकसेवाआयोगः इत्यादिभिः भर्तीसंस्थाः, भवेत् ते सरकारी वा गैरसरकारी वा, कर्मचारिणः चयनं कुर्वन्ति। सेनायां अपि भूमि-वायु-जल-सेवानां योग्यपरीक्षाणां माध्यमेन योग्यस्य व्यक्तिस्य चयनं भवति । एतानि योग्यतापरीक्षाः वस्तुतः मनोवैज्ञानिकपरीक्षाः एव सन्ति । द्वितीयविश्वयुद्धकाले सेनायाः नियुक्त्यर्थं सेना आल्फा, आर्मी बीटा च मनोवैज्ञानिकपरीक्षाः निर्मिताः । अधिकारिणां चयनार्थं सेना-आल्फा-परीक्षायाः उपयोगः कृतः, साधारणसैनिकानाम् चयनार्थं सेना-बीटा-परीक्षायाः उपयोगः च कृतः । यन्त्राणां संचालनाय उपयुक्तानां श्रमिकाणां चयनार्थं कारखानेषु मनोवैज्ञानिकपरीक्षाणां उपयोगः अपि भवति । गैरसरकारीसंस्थाः अपि मनोवैज्ञानिकरूपेण स्वकर्मचारिणः चयनं कुर्वन्ति । आधुनिकयुगे यत्र नूतनानां प्रौद्योगिकीनां उपयोगः वर्धमानः अस्ति तत्र तेषां संचालनाय चयनितकर्मचारिणः नियुक्ताः भवन्ति । एतेषां कर्मचारिणां चयनं मनोवैज्ञानिकपद्धत्या भवति। एवं वयं पश्यामः यत् कार्येषु चयनार्थं व्यावहारिकमनोविज्ञानस्य महत् महत्त्वम् अस्ति।
सारांशः
8. सैन्य क्षेत्र
12. क्रीडा क्षेत्र
आस्ट्टाल्ट् फ्रिडरिक् विल्हेल्म्
(कालः - १८५३ तः १९३२)
गर्भाधानसंस्कारः
ऐतिह्यम्
प्रजां च धत्तम्, द्रविणं च धत्तम् । वैदिका भाष्यकारा अस्मिन् मन्त्रे प्रयुक्तस्य ‘प्रजा’ शब्दस्य अर्थ सन्तानं, पुत्रो वेत्येव गृह्णन्ति । अथर्ववेदो गर्भाधानविषयकान् प्रसङ्गानुपस्थापयन् पुत्रस्य स्वरुपादिकं सुस्पष्टं वर्णयति । गर्भाधानस्य प्रयोजनमनेन सूक्तद्वयेन ज्ञातुं शक्यते यत्र पतिः विविधान् देवान् प्रार्थयति – '''धातः श्रेष्ठेन रुपेणास्या नार्या गवीन्योः । '''पुमांसं पुत्रमा धेहि दशप्ते मासि सूतवे ॥ '''त्वष्टः श्रेष्ठएन रुपेणास्या नार्या गवीन्योः । '''पुमांसं पुत्रमा धेहि द्शमे मासि सूतवे ॥ '''सवितः श्रेष्ठेन रुपेणास्या नार्या गवीन्योः। '''पुमांसं पुत्रमा धेहि दशमे मासि सूतवे ॥ '''प्रजापते श्रेष्ठेन रुपेणास्या नार्या गवीन्योः । '''पुमांसं पुत्रमा धेहि दशमे मासि सूतवे ॥
१७ मई
१७ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकसप्तत्रिंशत्तमं (१३७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकाष्टात्रिंशत्तमं (१३८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २२८ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
जातकर्मसंस्कारः
जातकर्मसंस्कारः नवजातशिशोः संवर्धनार्थं तथा च तस्य परिपोषणार्थं भवति । एतस्मिन् नाभिवर्धनात्पूर्वं पञ्च ब्राह्मणैः वैश्वानरः अग्नेः स्तुतिः भवति । तथा च आहुतिः अपि देयं भवति । येन शिशोदीर्घायुष्यम् एवम् अभ्युदयश्च भवति ।गर्भकोशात् शिशौ निर्गते जातकर्म विधीयते । पुत्रमुखदर्शनेन पिता नाभिवर्धनात् प्राक् शीतोदकेन सतैलस्नानं विधाय उत्तराभिमुखी भूत्वा यथाविधि जाताकर्म कुर्यात् । जातकर्मणि पितृनुद्दिश्य नान्दीमुखीश्राध्दादिकर्माणि क्रियन्ते । एतत्सर्वं शौचानन्तरमेव कर्त्तव्यम् ।
रुद्रपुरम्
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति उधमसिङ्गनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रुद्रपुरम्।
सकल राष्ट्रीय सुख सूचकांक
पर्याप्तता कटऑफ
सकलराष्ट्रीयसुखसूचकाङ्कः एतत् स्थानं गृह्णाति यत् एकस्य निश्चितबिन्दुतः परं, अस्माकं जीवनस्य गुणवत्तायां यंत्रवत् उच्चतरसाधनानि योजयित्वा स्थातुं आवश्यकता नास्ति; वयं किञ्चित् मध्यम-उपार्जन-समूहे एव अस्माकं ध्यानं सीमितं कुर्मः ये अधिकांशजनानां मानव-कल्याणे महत्त्वपूर्णं योगदानं ददति |
मौलाना अबुल कलाम आजाद
जीवनम्
मौलाना अज़ादः अफघानिस्तानस्य उलेमा वंशेन सम्बद्धः अस्ति । बाबरस्य काले भारतम् आगतः । अस्य माता अरबीमूलस्य पिता मौहम्मदकैरुद्दीन् फारसीजनः आस्ताम् । मोहम्मद कैबुद्दीनः तथा परिवारः भारतस्य स्वातन्त्र्यस्य प्रथामान्दोलनकाले क्रि.श. १८५७तमे वर्षे कलकतानगरं त्यक्त्वा मक्का गतः । तत्र मोहम्मदकैरुद्दीनस्य भविन्याः भार्ययाः दर्शनम् अभवत् । सः क्रि.श. १८९०तमे वर्षे भारतम् आगतवान् । मोहम्मदखैरुद्दिनः कलकतायां मुसल्मानविद्वान् इति ख्यातिं प्राप्तवान् । तदा अस्य पुत्रः मौलाना आज़ादः एकादासवर्षीयः आसीत् । तदा आजादस्य माता दिवङ्गता । अस्य आरम्भिकी शिक्षा इस्लामरीत्या अभवत् । गृहे मस्जिदेषु च पिता तथा अन्यविद्वांसः एतं बोधितवान्तः । महम्मदीयशिक्षाम् अतिरिच्य दर्शनशास्त्रम्, इतिहासः, गणितम् इत्यादीनि अपि अन्यगुरवः पाठितन्तः । अज़ादः उर्दू, फारसी, [[हिन्दीभाषा
२१ मई
२१ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकैकचत्वारिंशत्तमं (१४१) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकद्वाचत्वारिंशत्तमं (१४२) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २२४ दिनानि अवशिष्टानि ।
पुंसवनसंस्कारः
परिचयः
पुंसवनं प्राग्जन्मसंस्कारो वर्तते । गर्भं गर्भिणीं च उद्दिश्य प्राग्जन्मसंस्कारणाम् अनुष्ठानम् अतीव महत्त्वपूर्णमस्ति । जन्मतः प्राक् सम्पाद्यमानेषु संस्कारेषु अन्तर्गता नैके नियमा धर्मशास्त्रग्रन्थेषु उल्लिखिताः । एतदतिरिच्य स्त्रीपुंसोः कर्तव्यानां धर्माणाञ्च विवेचनमप्युपलभ्यते । एतानि कर्तव्यानि धर्माः च त्रिधा विभक्तुं शक्यन्ते । प्रथमवर्गे गर्भिणीस्त्रीणां याभिः अशुभशक्तिभिः अमङ्गलम् भवेत् तेषां विषये विद्यते । द्वितीयवर्गः तान् नियमान् उपवर्णयति यैः नियमैः गर्भिण्या अत्यधिकश्रमो निषिध्दः । तृतीये च वर्गे ते नियमाः सन्ति यैः गर्भिण्या मानसिक-शारीरकस्वास्थ्यस्य रक्षणं क्रियते ।
श्रीधराचार्यः
वर्गः:गणितज्ञाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः