cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
एवमुक्त्वा हृषीकेशं...
एवमुक्त्वा हृषीकेशम् इत्यनेन श्लोकेन सञ्जयः अर्जुन स्य योद्धोपरामस्य निर्णयं धृतराष्ट्रं श्रावयति । पूर्वस्मिन् श्लोके स्वयुद्धोपरामस्य विषये स्पष्टतां कृत्वा अर्जुनः श्रीकृष्ण स्य शिष्यः अभवत् । तस्य वचनानि धृतराष्ट्रं श्रावयन् सञ्जयः अत्र अर्जुनस्य स्थितिं वर्णयति । सः कथयति यत्, हे शत्रुतापन धृतराष्ट्र ! एवम् उक्त्वा निद्राजितः अर्जुनः अन्तर्यामिणः भगवतः गोविन्दस्य सम्मुखं "अहं न योत्स्यामि" इति स्पष्टम् उक्त्वा तूष्णीम् अभवत् इति ।
व्याकरणदार्शनिकग्रन्थाः
शब्दश्च अर्थश्न सम्बन्धश्च तयोः निमित्तं शब्दप्रवृत्तेश्चैषां तत्वमविपरीतरूपं यो न वेद, वाच्यसाम्येऽपि शब्दस्य साधुत्वासाधुत्वे यो न वेद, साधुप्रयोगेणानुभिताश्च ये शिष्टास्ताम् यो न वेद स व्याकरणं न वेदेति । एवञ्च अर्थप्रवृत्ति.. तत्वानां हि शब्दा एव निबन्धनं, शब्दानां तत्वावबोधश्च व्याकरणादेव भवति इति व्याकरणस्यापरिहार्यत्वम्। व्याकरणं च तेन लक्ष्यलक्षणम्, यत्र शब्दो - लक्ष्यः सूत्रञ्च लक्षणमिति । तदा व्याकरणं हि शब्दसाधुत्वविषयकशास्त्रं भवति । यदा च भाषायां प्रयुज्यमानानां पदानां प्रयोगकारणानां चिन्तनं पदार्थतत्साम यैचिन्तनञ्च क्रियते तदा तु व्याकरणशास्त्रं हि दर्शनशास्त्रस्य रूपमॅपि गृह्णाति | तस्य हि प्रथमे स्वरूप प्रकृतिप्रत्ययविभागेन शब्दा व्याक्रियन्ते द्वितीये तु भाषा द्रनमः, शब्दाभिव्यक्तिः शब्दस्य स्वरूपं ( स्फोटात्मकं ध्वन्यात्मकञ्च ) अपअ शस्य कारणानि, पदवाक्यविवेकः धातुलकार-प्रातिपदिक-सुनिपातायर्थविवेकः, समासशक्तिः, शब्दशक्तिः, स्फोट, क्रिया,. कालः, लिङ्गानि, सङ्ख्या, उपग्रहश्च विविच्यन्ते प्राधान्येन।
इतिहासः
पदानां रूपमर्थो वा वाक्यार्थादेव जयते ।।
२–अर्थात् पदं साभिधेयं पदाद वाक्यार्थनिर्णयः ।।
स मुख्य इति विज्ञेयो रूपमात्रनिबन्धनः ।
१९-काश्यपस्तु आत्त्वपक्षे दिदासते इत्येके इत्युक्त्वा संग्रह इत्त्वव्यतिरिक्तस्य धुकार्यस्योक्तत्वाद् इस्भाव उपदित्सत इत्याह ।
फ्लोरेंस
फ्लोरेंस इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
व्याकरणदार्शनिकग्रन्थाः
इतिहासः
प्रायेण सङ्क्षेप रुची नाल्पविद्यापरिग्रहान् ।
भर्तृहरेः वाक्यपदीयम्
‘भर्तृहरिर्वाक्यपदीयप्रकीर्णकयोः कर्ता महाभाष्यत्रिपाद्या व्याख्याता च' इति । (द्वितीयपद्यस्य व्याख्याने) ।।
भरतमिश्रस्य स्फोटसिद्धिः
भरतमिश्रे ण हि स्फोटसिद्धिर्नामको ग्रन्थः स्फोटविषयकः प्रणीतोऽस्ति । 'तत्र हि प्रत्यक्षा-अर्थ-आगमा इति त्रयः परिच्छेदाः । भरतो हि मण्डनमिश्रानुवर्ती । एवमेव अज्ञातकर्तृकः स्फोटसिद्धिन्यायविचारः, केशवस्य स्फोटप्रतिष्ठा, - शेषकृष्णस्य स्फोटतत्वम्, कृष्णभट्टस्य स्फोटचन्द्रिका, आपदेवस्य स्फोटनिरूपणम्, कुन्दभट्टस्य स्फोटवादः ।
कौण्डभट्टस्य वैयाकरणभूषणं, वैयाकरणभूषणसारश्च
तेनैवास्य ग्रन्थस्य प्रयोजनं वैयाकरणसिद्धान्तानां प्रतिपादनं तद् षकमत • खण्डनमण्डनादिकञ्चति । ग्रन्थोऽयं १६६० मितवैक्रमाब्दमभितः प्रणीत आसीदिति गुरुप्रसादलेखतो ज्ञायते । वैयाकरणभूषणस्य हि मनुदेवभट्टाचार्यस्य रूपाल्यभिधा विवृतिर्लभ्यते ।
नागेशभट्टस्य वैयाकरणसिद्धान्तमञ्जूषा
तत्राष्टौ स्फोटा इति सिद्धान्तः'••• •••इति मञ्जूषायाम्,
विषयप्रस्तुतिश्चेत्थम् - मञ्जूषायां हि प्रायः परमलघुमञ्जूषा एव सर्वातिशायिनीत्वेन गृह्यते । लघुमञ्जूषायां हि सभापतिशर्मोपाध्यायस्य रत्नप्रभाऽऽख्या व्याख्या दृश्यते । वैद्यनाथभट्टस्य कला, दुर्बलाचार्यस्य कुञ्जिका च अस्यैव व्याख्ये स्मृते सभापतिशर्मणा विपश्चिता। सिद्धान्तमञ्जूषायाः रामनाथस्य बृहन्मजूषाभूषणं, वैद्यनाथस्य बृहन्मञ्जूषाविवरणञ्च टीकाग्रन्थौ ।
जगदीशतर्कालङ्कारस्य शब्दशक्तिप्रकाशिका
१७०० मितवैक्रमाब्दमभितः स्थितिमता महानैयायिकेन जगदीशतर्कालङ्कारभट्टाचार्येण शब्दशक्तिप्रकाशिकाख्यो ग्रन्थः प्रणीतोऽस्ति । न्यायशास्त्रसम्बद्धोऽप्यसौ वैयाकरणदर्शनप्रतिपादकोऽपि । अत्र हि नामप्रकरणं, समासप्रकरणं । सुब्बिभक्तिप्रकरणं, कारकप्रकरणं, आख्यातप्रकरणं तद्धितप्रकरणञ्च ति विषयाः । सम्यनिरूपिताः । अत्र हि कृष्णकान्तविद्यावागीशस्य कृष्णकान्तीटीका, रामभद्रसार्वभौमस्य रामभद्रीटीका, ढुण्ढिराजस्य विषमस्थलटिप्पणी च प्रसिद्धा व्याख्याः ।
५९०
५९० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
मण्ड्यमण्डलम्
मण्ड्यमण्डलं (Mandya district) दक्षिणकर्णाटकस्य एकं मण्डलम् । मण्ड्यनगरं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं प्रमुखं नगरम् अपि । मण्डलकेन्द्रस्य नाम अपि मण्ड्य एव । एतन्मण्डलकेन्द्रं मैसूरुबेङ्गळूरुनगरयोः मध्ये बेङ्गळूरुनगरात् १००कि.मी.दूरे अस्ति । एषः पुरातनप्रदेशः माण्ड्व्यमुनेः तपसः स्थानम् । माण्डव्यमुनिः एव अत्र श्रीजनार्दनं प्रतिष्ठापितवान् । मण्ड्यमण्ड्लं कृषिप्रधानम् अस्ति । एतत् क्रिस्ताब्दे १९३९ तमे वर्षे अस्तित्वे आगतम् अस्ति ।
विस्तीर्णता
४९६१ च.कि.मी.मिता ।
प्रेक्षणीयस्थानानि
बसराळु, मण्ड्य श्रीरङ्गपट्टणं, नागमङ्गलं मेलुकोटे, आदिचुञ्चनगिरिः, बेळ्ळूरु, मद्दूरु ।
३.शिवनसमुद्रः
कावेरीनद्याः द्वितीयः द्वीपः शिवनसमुद्रः इति प्रसिद्धः अस्ति । अत्र जगन्मोहनरङ्गनाथस्य मन्दिरम् अस्ति । समीपे गगनचुक्कीजलपातः भरचुक्कीजलपातः इति जलपातद्वयम् सुन्दरम् अस्ति । एतत् स्थानम् एशियाखण्डे ऐदम्प्राथम्येन विद्युदुत्पादनकार्यार्थम् अपि प्रसिद्धम् अस्ति । विद्युदागारः क्रिस्ताब्दे १९०२ तमे वर्षे आरब्धः अस्ति ।
५)गञ्जां निमिषाम्बादेवालयः (श्रीरङ्गपट्टणम्)
एतत् क्षेत्रं लोकपावनीकावेरीनद्योः सङ्गमस्यानम् । स्थलपुराणरीत्या देवी पार्वती मुक्तकऋषेः प्रभावेण अत्र आगत्य स्थितवती । श्री मुम्मडि कृष्णराजओडेयरमहोदयेन  अस्य देवालयस्य पुनरुद्धारः १९ शतके कृतः अस्ति । भक्तानाम्  इष्टार्थसिद्धिः स्मरणात् निमेषमात्रकाले भवति इति जनानां विश्वासः । अतः एव इयं निमिषाम्बा । अत्रैकं श्रीचक्रम् अस्ति ।भारतदेशे स्थितेषु षटचक्रेषु एतदपि अन्यतमम् अस्ति । प्रतिदिनम् अस्याः देव्याः सहस्रशः जनाः दर्शनं कुर्वन्ति । नवरात्रिमहोत्सवे लक्षाधिकजनाः आगच्छन्ति अत्र निमिषाम्बदेव्याः जन्मदिनम् महत्वपूर्णं दिनम् अस्ति । तस्मिन् दिने अपि बहवः भक्ताः अत्र आगच्छन्ति ।
डिण्डोरीमण्डलम्
डिण्डोरीमण्डलम् (डिंडोरी जिला, Dindori district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य शहडोलविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति डिण्डोरी इति नगरम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
टोरीनो
टोरीनो इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
अव्ययम्
येषां पदानां लिङ्ग-विभक्ति-वचननिमित्तको रूपभेदो नास्ति तानि अव्ययानि इत्युच्यते।
५९३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
अथ (अनन्तरम्)
अभियुक्तोक्तिः
अथशब्दविषये अभियुक्तोक्तिः काचिद्विद्यते -
मयाध्यक्षेण प्रकृतिः...
पदच्छेदः
मया अध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् हेतुना अनेन कौन्तेय जगत् विपरिवर्तते ॥ १० ॥
उत्थानद्वादशी
thumb|250px|right|शेषशयनः नारायणः
चातुर्मास्यस्य आरम्भे सुप्तं देवम् अद्य सुप्रभातमङ्गलपुरस्सरम् उत्थापयन्ति । प्रातः स्नानादिकर्माणि समाप्य सङ्कल्पं कृत्वा “इदं विष्णुर्विचक्रमे” इति मन्त्रेण नारायणः उत्थापनीयः ।
इत्येवं गायन्तः भगवतः चातुर्मास्यव्रतस्य समाप्तिमङ्गलं कुर्वन्ति । अनन्तरम् उत्तिथस्य देवस्य वाद्यसहितं शोभायात्रां कुर्वन्ति । चातुर्मास्ये येषां पदार्थानां नियमः आचरितः तान् पदार्थान् ब्राह्मणेभ्यः दानं कुर्वन्ति । षोडशोपचारपूजां कुर्वन्ति । सायङ्काले नारायणं तुलसीं च पुनः षोडशोपचारैः पूजयित्वा तयोः विवाहं कुर्वन्ति । तुलस्यै मङ्गलस्नानं कारयित्वा हरिद्राकुङ्कुमं समर्पयन्ति । तुलसीसस्यस्य पुरतः श्रीकृष्णस्य विग्रहं संस्थाप्य मध्ये अन्तरपटं स्थापयन्ति । मङ्गलाष्टकं पठित्वा अन्तरपटम् अपसार्य द्वयोः उपरि अपि आर्द्राक्षताः संस्थाप्य दमोदरस्य हस्ते तुलसीं स्थापयन्ति । अनन्तरं
केम्मण्णुगुण्डी
अत्र नानाजातीयाः फलपुष्पवृक्षाः सन्ति। विविधवर्णानि पाटलपुष्पाणि सन्ति । ऊटी गिरिधाम इव अतीव व्ययदायकमपि नास्ति । इतः समीपे हेब्बेजलपातः, कल्हत्तगिरिजलपातः, राकगार्डन्, गौरीफाल्स् शान्तिफाल्स्, जग्वारव्याली इत्यादयः दर्शनीयप्रदेशाः सन्ति । अनेकचलनाचित्राणां चित्रणम् अत्र कृतमस्ति । वसतिव्यवस्था अस्ति ।
नञ्जनगूडुविधानसभाक्षेत्रम्
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
रायचूरुमण्डलम्
२) कोप्पर
कृष्णानदीतीरे स्थितं महाक्षेत्रम् एतत् । पूर्वं कर्परमहर्षिः अत्र स्थितवान् । कार्परक्षेत्रमिति च क्षेत्रस्य नाम आसीत् । अत्र देवः श्रीनरासिंहः अश्वत्थवृक्षे सालिग्रामरुपेण अस्ति । मूलवृक्षस्य स्फोटानन्तरं षोडशबाहुः श्रीनरसिंहः आयुधसहितः आविर्भूतः अभवत् ।श्रीविजयदासः स्वसुळादिपद्ये क्षेत्रमहिमां स्वयं दृष्टवानिव वर्णितवान् अस्ति । अत्र नदीस्नानं देवपूजादिकं सर्वार्थसाधकं भवति । नवरात्रिसमये अत्र वैभवेण उत्सवः प्रचलति ।
श्रीपतिः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:ज्योतिर्विदाः
मिजोरामराज्यम्
साइहा
साइहा-मण्डलं मिजोराम-राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । साइहा-नगरम् अस्य मण्डलस्य मुख्यालयः अस्ति । “मारा ऑटोनोमस् डिस्ट्रिक् काउन्सिल्” इत्यस्यै संस्थायै अपि मण्डलस्य मुख्यालयत्वेन स्थितम् अस्ति । साइहा-मण्डलस्य उत्तर-पश्चिमदिशि लुङ्गलेई-मण्डलं, पश्चिमदिशि लाङ्गतलाई-मण्डलं, दक्षिणदिशि, पूर्वदिशि च म्यान्मार-देशः च स्थितः अस्ति । नगरमिदं मिजोराम-राज्यस्य बृहत्तमेषु अन्यतमम् अस्ति । “गजदन्तः” इति “साइहा” शब्दस्य अर्थः भवति । कथ्यते यत् – “अस्मिन् मण्डले अधिकमात्रायां गजदन्ताः प्राप्यन्ते” इति  । अतः एव अस्य नाम “साइहा” अभवत् । “साइहा” इत्ययं शब्दः मारा-भाषायाः अस्ति । अस्मिन् मण्डले कानिचन पर्यटनस्थलानि एव सन्ति । “पाला टीपो-तडागः”, “माउण्ट् मावमा” च अस्य मण्डलस्य प्रमुखे वीक्षणीये स्थले स्तः । मण्डलेऽस्मिन् मारा-जनजातेः जनाः निवसन्ति । साइहा-मण्डलस्य वातावरणं सर्वदा सौख्यकरं, सुखदं च भवति । अतः जनाः कस्मिँश्चिदपि ऋतौ साइहा-मण्डलस्य पर्यटनं कर्तुं गच्छन्ति ।
हनूरुविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति चामराजनगरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति हनूरुविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २२१। हनूरुविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या चामराजनगरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या चामराजनगरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । हनूरुविषये अधिकविवरणार्थं हनूरु इति पृष्टं पश्यन्तु ।
ममता बनर्जी
तृणमूलकाङ्ग्रेस् दलस्य नायिका । इदानीं पश्चिमबङ्गालराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणी अस्ति ।
अवजानन्ति मां मूढा...
अन्वयः
मम परं भावम् अजानन्तः मूढाः मानुषीं तनुम् आश्रितं मां भूतमहेश्वरम् अवजानन्ति ।
खजुराहो
देवालयावरणे एव वस्तुसङ्ग्रहालयः अस्ति । तत्र नर्तनगणेश- हरिहर-भूवराह- शेषशायिविष्णुः-बुद्धः-अप्सर-सदाशिव-मौनीहरीत्यादयः विग्रहाः सन्ति । कन्दर्यमहादेवदेवालयः भारतीयशिल्पकलाद्योतकः अतीवसुन्दरःच अस्ति । गोपुर ११ मीटर मितोन्नत’ अत्र ८७२ विग्रहाः सन्ति । शिखरम् अतीव सुन्दरम् अस्ति । पूर्वभागे पार्श्वनाथ-आदिनाथ-शान्तिनाथानां मन्दिराणि सन्ति । पार्श्वनाथमन्दिरे स्थितानि शिल्पानि बेलूरुशिलाबालिकासदृशानि सन्ति । दक्षिणभागे चतुर्भुजदेवालयः अस्ति ।
पश्चिममन्दिरसमूहः
यदा आङ्ग्लेयः अभियन्ता टि.एस्.बर्ट् इत्येषः खुजुराहोस्थाने मन्दिराणां विशालं समूहमेकम् अन्विष्टवान् तदारभ्य अस्य पश्चिममन्दिरसमूहः इति ख्यातिः प्राप्ता । एतत् खुजराहोप्रदेशस्य अत्याकर्षकस्थानेषु अन्यतमम् अस्ति । एतत् स्थानं युनेस्को संस्थया क्रि.श. १९८६तमे वर्षे विश्वपरम्परास्थानम् इति उद्घुष्टम् । अस्य ताप्तर्यं यत् अस्य उद्धारस्य संरक्षणस्य दायित्वं समग्रविश्वस्य इति । शिवसागरनद्याः समीपे स्थितस्य अस्य स्थानस्य दर्शनेन एव पर्यटकानां यात्रा आरभ्यते । अत्र प्रवेशार्थं निश्चितशुल्कधनम् अर्पणीयं भवति । सैकल्यानेन सञ्चरन् खुजुराहोस्थानि मन्दिराणि दृष्टुं सौकर्यं भवति । अत्र प्रतिहोरा २०रूप्यकस्य भाटकेन सैकल्यानं लभ्यते । अस्मिन् परिसरे विशालमन्दिराणाम् अलङ्कारः अधिकः एव कृतः । इयं सज्जात अत्रत्यानां प्रशासकराजानां सामर्थ्यं प्रकटयति । एवम् अत्र तैः राजभिः सनातनदेवतानां विषये प्रकटितः भक्तिभावः इति इतिहासकाराणाम् अभिप्रायः । देवकुलस्य चित्रेषु विष्णुः अथवा शिवः प्रदर्शितः । अस्मिन् परिसरे स्थितं लक्ष्मणमन्दिरम् उन्नतस्तरस्य मन्दिरम् अस्ति । अत्र भगवान् विष्णुः वैकुण्ठे इव उपविष्टः अस्ति । षट्पादपरिमितोन्नतस्य विष्णुविग्रहस्य मुखत्रयम् अस्ति । तत्र एकं मनुष्यशिरः एकं सिंहशिरः, अपरं वराहशिरः । एषः विग्रहः काश्मीरस्य चम्बाकन्दरतः आनीतः इति लोकविश्वासः । अस्य विग्रहस्य दक्षिणपार्श्वे सामान्यजनजीवनस्य प्रतिदिनव्यवहारस्य गृहस्थजीवनस्य नर्तकानां च चित्राणि उत्कीर्णानि । मन्दिरस्य प्रधानवेदिकायाः चत्वाराः सहायकमञ्चाः सन्ति । एते क्रि.श. ९५४तमे वर्षस्य तान्त्रिकतायुत्तः देवलयाः । अस्य अग्रभागः द्विविधमूर्तिकलाभ्याम् अलङ्कृतः । मध्यभागः आलङ्गितमिथुनस्य शिल्पेन अलङ्कृतः । मन्दिरस्य पुरतः द्वे लघुवेदिके स्तः । एका देव्यै अपरा वराहाय च समर्पिता । बृहद्वाराहमूर्तिः एकयैव पीतशिलया निर्मिता अस्ति ।
५९८
५९८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
याज्ञवल्क्यः
विद्याभ्यासः
याज्ञवल्क्यस्य गुरुः महर्षिः वैशम्पायनः। वैशम्पायनः भगवतः व्यासस्य शिष्यः। भगवान् व्यासः वेदान् ऋक्-यजुस्-साम-अथर्व इति चतुर्धा विभक्तवान्। तेषां प्रचाराय चतुरः शिष्यान् नियुक्तवान्। ऋग्वेदपाठकत्वेन पैलः, यजुर्वेदपाठकत्वेन  वैशम्पायनः, सामवेदपाठकत्वेन  जैमिनिः, अथर्ववेदपाठकत्वेन  सुमन्तुः च तेन योजिताः। यज्ञविधिः आदौ यजुर्वेदः इति एकः एव आसीत्। (एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत्। चातुर्होत्रमभूत्तस्मिन् तेन यज्ञमथाकरोत् ॥ - विष्णुपुराणम्)। व्यासः तत् चतुर्धा विभज्य चतुर्भिः याजकैः युक्तां चातुर्होत्रपद्धतिम् आनीतवन्तः। यजुर्वेदमन्त्रैः अध्वर्युः, ऋग्भिः होता, सामभिः उद्गाता, अथर्वमन्त्रैः ब्रह्म च यज्ञे भागं यथा वहेयुः तथा अकरोत्। महर्षिः याज्ञवल्क्यः यजुर्वेदवृक्षं सप्तविंशतिशाखाभिः विभज्य एकैकां शाखाम् एकस्मै शिष्याय अबोधयत्।
याज्ञवल्क्यः नितरां बुद्धिमान् आसीत्। विनयशीलः सः अचिरादेव गुरुकुले सर्वेषां प्रीतिपात्रं जातः। अत्यल्पावधौ यजुर्वेदं सम्पूर्णतया अधीत्य तेजोयुक्तः जातः। गुरुः वैशम्पायनः कदाचित् अस्वस्थः जातः। तस्य स्वास्थ्यर्थं चरक-अध्वर्युः इत्यादयः ज्येष्ठशिष्याः तपः कर्तुं निश्चितवन्तः। याज्ञवल्क्यः गुरोः समीपं गत्वा अवदत् - 'तैः क्रियमाणं तपः प्रभावयुक्तं न स्यात्। अतः अहम् एकाकी तपः आचरामि' इति। वैश्म्पायनः - 'ज्येष्ठशिष्यानां विषये एवं कथनं न उचितम्। भवता तपः आचरणीयं नास्ति' इति स्वस्य असन्तोषं प्राकटयत्। अन्यदा राज्ञः स्वास्थ्याय आश्रमे आचरितस्य होमस्य प्रसादं स्वीकृत्य तस्य दानाय प्रासादम् अगच्छत् याज्ञवल्क्यः। तीर्थप्रसादयोः विषये राज्ञा दर्शिताम् उपेक्षाम् असहमानः याज्ञवल्क्यः पुनः गुरुणा सूचितोऽपि तत्र गमनं न अङ्ग्यकरोत्। एतैः कारणैः शिष्यविषये क्रुद्धः वैशम्पायनः 'गुरुकुलात् प्रतिगम्यताम्। अत्र अधीतं सर्वं परित्यज्य गम्यताम्' इति आदिष्टवान्। याज्ञवल्क्यः अधीतं समग्रं यजुर्वेदम् अवमत्। एतेन तदीयं तेजः अदृश्यतां गतम्।
ज्ञानसत्रम्
जनकमहाराजः किञ्चन महद् ज्ञानसत्रम् आयोजितवान् आसीत्। तत्र उद्देशद्वयम् आसीत्। विभिन्नदिग्भ्यः आगताः विद्वांसः ऋषयः परस्परविचारविनिमयेन वैदिकविचाराणां प्रचारं कुर्युः इति। आगतेषु अत्युत्तमज्ञानी योग्यरीत्या सत्कृतः स्यात् इति च। तद्दिने बहवः ज्ञानिनः सम्मिलिताः। तत्र जनकेन घोषितं - 'अत्र यः अस्ति ब्रह्मज्ञानी सः अत्र आगत्य सर्वज्ञकिरीटधारणेन सम्माननं प्राप्य गोष्ठे बद्धाः सुवर्णनाणकहारैः अलङ्कृतशृङ्गाः सहस्र धेनवः स्वायत्तीकुर्यात्' इति। तदा विद्वत्सभातः सिंहगाम्भीर्येण उत्थाय आगतः याज्ञवल्क्यः शिष्यम् अवदत् - 'सामश्रव ! गोसमूहः आश्रमं प्रति नीयताम्' इति। तस्य ध्वनिः आत्वविश्वासपूर्णः आसीत्। भीतिः अहङ्कारः वा लेशमात्रेण अपि नासीत्। ततः बहुभिः पृष्टानां विविधप्रश्नानां कृते समुचितम् उत्तरं तेन दत्तम्। तस्मात् सर्वे समाहिताः जाताः। सः सर्वज्ञकिरीटधारणेन सम्मनितः जातः।
चामराजनगरविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति चामराजनगरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति चामराजनगरविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २२३। चामराजनगरविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या चामराजनगरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या चामराजनगरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । चामराजनगरविषये अधिकविवरणार्थं चामराजनगरम् इति पृष्टं पश्यन्तु ।
माद्री
माद्री मद्रदेशस्य राजकुमारी । मद्रदेशस्य महाराजस्य ऋतायनस्य पुत्री । चन्द्रवंशस्य महाराजस्य पाण्डोः द्वितीयपत्नी । माद्र्याः सहोदरः शल्यः कदाचित् पाण्डुना सह जाते युद्धे पराजितः भवति । तथापि पाण्डुः तमेव मद्रदेशस्य राजा इति घोषयति । तदा पाण्डोः औदार्येण सन्तुष्टः मद्रदेशस्य राजकुमारः सहोदरीं माद्रीम् एव  पाण्डुमहाराजाय उपायनीकरोति । पञ्चपाण्डवाः इति प्रसिद्धेषु पाण्डवेषु द्वयोः माता माद्री । नकुलः सहदेवः च अस्याः माद्र्याः पुत्रौ । युधिष्ठिरः, भीमः, अर्जुनः च सप्त्न्याः कुन्त्याः पुत्राः । कुन्ती माद्री च यद्यपि सपत्न्यौ तथापि सहोदर्यौ इव आस्ताम् । पाण्डुः शापग्रस्तः सन् सपुत्रः भवितुं नार्हति स्म । तदा कुन्ती विवाहात् पूर्वं दूर्वासेभ्यः प्राप्तस्य वरस्य बलेन त्रीन् पुत्रान् प्राप्नोति । कुन्ती एव माद्रीम् अपि तं मन्त्रं कोधयति । तस्य मन्त्रस्य बलेन एव माद्री अपि अश्विनीदेवतयोः वरेण पुत्रौ प्राप्नोति । अन्ते पाण्डुः यदा मरणं प्राप्तवान् तदा तेन सहैव अग्निं प्रविशति माद्री ।
व्याकरणभाष्यकाराः
कैयटः
पदवाक्यप्रमाणानां पारं यातस्य धीमतः ।
महाभाष्यप्रदीपस्यानेकैविचक्षणैः व्याख्या कृता । तेषु हि. चिन्तामणिः, मङ्गलयज्वा, रामचन्द्रसरस्वतिः, ईश्वरानन्द सरस्वतिः, अन्नम्भट्टः, नारायण रामसेवकः, नारायणशास्त्री, नागेशभट्टः, प्रवर्तकोपाध्यायः आदेन्नः सर्वेश्वर, ... हरिरामः, गुरुप्रसादशास्त्री च प्रसिद्धाः । व्याख्याग्रन्थाश्च चिन्तामणे: (१५०० । १५५० वै०) महाभाष्यकैयटप्रकाशः, मङ्गलयज्वनः (१५२५ वै०)कैरोट, टिप्पणी, रामचन्द्रस्य (१५२५-१६.०० वै०) कैयटविवरणम्, ईश्वरानन्दस्य ( १५५०-१६०० वै० ) महाभाष्यप्रदीपविवरणम्, अन्नम्भट्टस्य (१५५०= १६०० वै०) प्रदीपोद्द्योतनम्, नारायणस्य (१६५४ वै०) प्रदीपविवरणम्, रामसेवकस्य (१६५०-१७०० वै०) महाभाष्यप्रदीपव्याख्या, नारायणस्य (१७१०-१७३० वै०) महाभाष्यप्रदीपव्याख्या, प्रवर्तकोपध्यायस्य (१६५ p= १७०० वै०') महाभाष्यप्रदीपप्रकाशिका, नागेशभट्टस्य (१७३०-१८१० वै०) प्रदीपोद्द्योतः, आदेन्नस्य ‘महाभाष्यप्रदीपस्फूतिः सर्वेश्वरस्यापि महाभाष्य! प्रदीपस्फूतिः हरिरामस्य महाभाष्यप्रदीपव्याख्या, गुरुप्रसादशास्त्रिणः राजलक्ष्मीश्न प्रसिद्धाः। तेष्वपि नागेशभट्टस्ये उद्योतो गुरुप्रसादस्य राजलक्ष्मीश्य सम्प्रति सुलभैः शेषस्तु पुस्तकालयेष्वेव ।
नारायणः
नारायणाख्येन केनचिद्विदुषा महाभाष्यविवरणनामको महाभाष्यव्याख्याअर्थः प्रणीतोऽस्ति । तस्य च हस्तलेखो नेपालस्य राष्ट्रियाभिलेखालये विद्यत इति श्रूयते । ग्रन्थोऽयं तत्र सूचीपत्रकस्य द्वितीये भागे २११ पृष्ठेऽभिलिखितोऽस्तीत्यपि युधिष्ठिरमहाशयानुशासनतो ज्ञायते ।।. सर्वेश्वराख्येने विपश्चिताऽपि महाभाष्यस्य महाभाष्यस्फूति नाम्नी’व्याख्या प्रणीतेति श्रूयते ।
व्याकरणपरम्परायां पाणिनिह भगवान् सूत्रकारः, कात्यायनो हि भगवान् वाक्यकारः, पतञ्जलिह भगवान् पदकार इति स्मृताः । तदतिरिक्तमेपि. अनुपदकारः पदशेषकारश्च तत्र तत्र स्मृतौ दृश्येते । एतदनुमीयते यदनुपदे ग्रन्थौ हि महाभाष्यानन्तरप्रणीतः सम्भवति पदशब्देन भाष्यस्यैव बोधनम्त्, तथैव पैदशेषग्रन्थो हि महाभाष्यावशिष्टविषयप्रतिपादके एव। कोऽसौ अनुपदकासेवा पदशेषकार इति तु नैव ज्ञातमधुनाऽपि एतदपि नैव ज्ञातं यदुभावेव ग्रन्थौ एकस्यैव कृती वा पृथक्पृथक्प्रणेतुरिति । पदमञ्जर्यां 'पदशेषो, ग्रन्थविशेषः' इत्येतावदेवोक्तम् । अनुपदकारस्योल्लेखो यथा -
'प्रेण्वनमिति अनुपदकारेणानुम उदाहरणमुपन्यस्तम् । - ( दुर्घटवृत्तौ )
‘‘पदशेषकारस्तु शब्दाध्याहारं शेषमिति वदति ।' (भाष्यव्याख्याप्रपञ्च )
सीता
जननम्
मिथिलायाः राजा जनकः सन्तानप्राप्त्यर्थं यज्ञमकरोत् । एकवारं क्षेत्रकर्षणसमये एकः शिशुः प्राप्तः । जनकमहाराजः तं शिशुं गृहं नीत्वा पालितवान् । तस्याः पुत्र्याः सीता इति नामकरणं कृतम् । जानकी, मैथिली इत्यादीनि तस्याः नामान्तराणि ।
आधाराः
वर्गः:रामायणस्य पात्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नलः
वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१५८६
१५८६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
६०३
बाह्य-सूत्राणि
६०३ ६०३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अलवरमण्डलम्
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
कर्णाटकस्य सागरतीराणि
देवबाग्
एतत् अतिविशिष्टं भोजनवसतिगृहम् । तिन्त्रिणीवृक्षानां मध्ये एव काष्ठैः कुटीराः निर्मिताः सन्ति तिन्त्रिणीवृक्षशाखाः एव अत्रासनानि । अतीव व्ययदायकं इति कारणात् जनाः विरलाः भवन्ति । अत्र पक्षिवीक्षणम् अतीवानन्दाय भवति । सूर्यास्तदर्शनम् अतीव हर्षदायकम् अस्ति । आधुनिकसौलभ्यानि न सन्ति । नैसर्गिकं शान्तं सुन्दरं स्थानमेतत् । गोलघर-उपाहार-भोजनगृहमस्ति । काळीनदीजले नौकाविहारः कर्तुं शक्यते । देवबाग् समीपे अष्टविशिष्टस्थानानि सन्ति । कूर्मगड, अञ्जुदीव, सMन्यासिद्वीपः च समीपे सन्ति । मार्गः कारवारनगरात् कोडीबाग्जेट्टितः १० कि.मी नौकायानेन गन्तुं शक्यते ।
६०४
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५८७
बाह्य-सूत्राणि
१५८७ १५८७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
भारतस्य पर्वतीयरेल्-मार्गाः
दार्जिलिङ्गहिमालयमार्गः
क्रीडायानम् इति विशेषणम् अस्ति अस्य धूमशकटयानस्य । अयं मार्गः २मी.न्यारोगेज़् लोहमार्गः । भारतस्य बङ्गालराज्यस्य सिलिगुरितः दार्जिलिङ्ग् पर्यन्तस्य ८८की.मी. मार्गम् एतत् यानं सञ्चरति । अस्य निर्वहणं भारतीयरेल्वेविभागः करोति । भारते अद्यपर्यन्तम् अपि अतिशयरूपेन परिगणितः अयं मार्गः ब्रिटिश् सर्वकारेण निर्मितः । दार्जिलिङ्ग् किञ्चित् प्रमुखं ग्रीष्मकालीनगिरिधाम आसीत् । अपि च चायपत्रप्ररोहणस्य समृद्धकेन्द्रम् आसीत् । घूम् इति निस्थानके अस्य औन्नत्यं २३००मी. अस्ति । एतदेव अत्युन्नतं स्थानम् इति निर्दिष्टम् ।.
आणन्द
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अमरेली
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
राजा रामण्णा
भारतीयाण्वस्त्रकार्यम्
भाभावर्यः साक्षात् कार्यस्य विषये अवधानम् अयच्छत्, रामण्णः अण्वस्त्रप्रयोगाय योग्यस्य क्षेत्रस्य चयनाय सूचितः । सः पोख्रान्क्षेत्रे अस्य कार्यस्य आरम्भं कृतवान् । होमिभाभावर्यस्य दुरन्तमरणस्य अनन्तरं झटिति रामण्णः तस्याः योजनायाः निर्देशनाधिकारित्वेन नियोजितः । सः प्रथमाण्वस्त्रस्य निर्माणे उद्युक्तः । आरम्भविन्यासः तदीये मार्गदर्शने समाप्तः । तन्निमित्तम् अपेक्षितस्य अण्वस्त्रस्फोटकवस्तुनः निर्माणं १९७० तमे वर्षे सम्पन्नम् । प्रथमम् अण्वस्त्रं यदा सिद्धं तदा रामण्णः तदानीन्तन-प्रधानमन्त्रिण्य्याः इन्दिरागान्धेः समीपम् अगच्छत् । इन्दिरागान्धिवर्या मौखिकरूपेण अङ्गीकारम् असूचयत् । अनुपदं रामण्णः पोख्रानं प्रति अगच्छत् यत्र तेन अण्वस्त्रक्षेत्रं निर्मितम् आसीत् । अत्यन्तं रहस्येन जागरूकतया च सज्जताः कृताः । अण्वस्त्रं ट्राम्बेतः पोख्रानं प्रति आनीतम् । क्षेत्रे अण्वस्त्रं समायोजितम् इन्दिरागान्धेः आगमनात् प्राक् । १९७४ तमस्य वर्षस्य मेमासस्य प्रातःकाले रामण्णः 'स्मयमानः बुद्धः' इति गूढनाम्ना युतस्य लघ्वण्वस्त्रस्य परीक्षाम् अकरोत् । परीक्षा सफला जाता । पत्रिकासु इन्दिरया स्थितौ रामण्ण-डा होमिसेथ्नयोः भावचित्राणि सर्वत्र प्रकाशितानि । इदं साधनं पुरस्कृत्य एव भारतीयश्रेष्ठपौरप्रशस्तिः सर्वकारेण प्रदत्ता । तेन अन्तराष्ट्रियप्रसिद्धिः प्राप्ता । भारतीय वैज्ञानिकः।
राज्यमन्त्री
१९९० तमे वर्षे वि पि सिङ्गस्य शासनावधौ रामण्णः राज्यरक्षणसचिवत्वेन नियुक्तः । राजनैतिकजनैः प्रोत्साहितः सः निर्वाचने राज्यसभासदस्यः जातः । २००० तमे वर्षे सः बेङ्गलूरुनगरे विद्यमानस्य न्याषनल् इन्स्टिट्यूट् फार् अड्वान्स्ड् स्टडीस् संस्थायाः प्रथमनिर्देशकः जातः ।
बाह्यशृङ्खला
वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अलङ्काराः
विभागाः
अलङ्काराणां महत्त्वम् अनेनैव सिद्ध्यति यत् काव्यशास्त्रे अलङ्काराणां सङ्ख्या सततं वर्धमाना दृश्यते । सर्वप्रथमं भरतमुनेः नाट्यशास्त्रे चतुर्णाम् अलङ्काराणां वर्णनं प्राप्यते । ततः भामहः काव्ये अलङ्काराणां महत्त्वम् उपलक्ष्य अलङ्कारसम्प्रदायम् प्रावर्तयत् । एतेषां सङ्ख्या वर्धमाना जगन्नाथस्य रसगङ्गाधरे शताधिकं प्राप्ता । (प्रसारणीयः)
अलङ्काराणामुत्पत्तिः
दृष्‍टान्‍तपदस्‍योत्‍पत्ति: - 'दृष्‍टोन्‍तो निश्‍चयो यत्र स दृष्‍टान्‍त: ।' उदाहरणम् - अविदितगुणापि सत्‍कविभणिति: कर्णेषु वमति मधुधाराम् । अनधिगत परिमलापि हि हरति दृशं मालतीमाला ।।
तुलसीदासः
मृत्युः
तुलसीदासः यदा काश्याः प्रसिद्धे असीघट्टे वासम् आरब्धवान् । तदा एकस्यां निशि कलियुगः मूर्तरूपं धृत्वा तत्समीपम् आगत्य पीडनम् आरब्धवान् । पीडितः तुलसीदासः हनुमतः स्मरणं कृतवान् । हनुमांश्च प्रकटीभूय प्रार्थनापदानि रचितुं निर्दिष्टवान् । तदा तुलसीदासः स्वकीयाम् अन्तिमां कृतिं विनयपत्रिकां लिखित्वा भगवतः श्रीचरणयोः अर्पितवान् । भगवान् श्रीरामः तस्सिन् स्वहस्ताक्षरं कृत्वा तुलसीदासं भयमुक्तम् कृतवान् ।
तुलसीदासस्य रचनाः
काशीस्थेन नागरीप्रचारिणीसभा इत्याख्येन सङ्घटनेन प्रकाशिताः तुलसीकृतग्रन्थाः एवं विद्यन्ते –
६१०
६१० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
पापुआ नवगिनी
thumb|right|200px thumb|right|200px
यद्यपि
अव्ययपदानां उदाहरणानि अधस्तात्
मार्टिन लूथर
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
६११
बाह्य-सूत्राणि
६११ ६११ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
उत्तरकन्नडमण्डलम्
विविधानां दर्शनीयस्थानानां विशेषसूचनाः
४कि.मी.दूरे सञ्जेश्वरदेवालयः ।
२४कि.मी.दूरे शिवगङ्गाजलपातः ।
एडम स्मिथ
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
यदि तर्हि
वर्गः:अव्ययम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
दीपावलिः
इदं कथ्यते यत् अस्मिन् दिवसे रावणं हत्वा रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह अयोध्यां प्रत्यागच्छत् । तदा अयोध्यायाः जनाः अतीव प्रसन्नाः अभवन् । अतः ते स्वानि गृहाणि दीपानां मालाभिः आलोकयन् । ततः प्रभृति प्रतिवर्षम् तस्मिन् एव दिवसे एषः उत्सवः भवति ।
कार्त्तीकशुद्धप्रतिपत् एव बलिपूजादिनम् । दीपावलीपर्वणि एतत् प्रमुखं दिनम् । तद्दिने स्वातिनक्षत्रम् अस्ति चेत् अत्यन्तं प्रशस्तम् इति उच्यते । तद्दिने अपि प्रात:काले अभ्यङ्गस्नानं कुर्वन्ति । रात्रौ बलिपूजां कुर्वन्ति । बलिचक्रवर्तिन: चित्रं ५ वर्णै: लिखन्ति अथवा तस्य विग्रहस्य प्रतिष्ठापनं कुर्वन्ति । तस्य राज्ञ्या: विन्ध्यावल्या:, परिवारस्य, बाण-कूष्माण्ड-मुरनामकानां राक्षसानाम् अपि चित्राणि लिखन्ति । कर्णकुण्डलकिरीटै: शोभमानं बलिं विभिन्नै: कमलपुष्पै:, गन्ध-धूप-दीप-नैवेद्यै: पूजयन्ति । स्वर्णेन अथवा स्वर्णवर्णपुष्पै: तस्य पूजां कुर्वन्ति ।
रामायणे मेघनाद: (इन्द्रजित्) यथा शान्त: तद्वत् एतत् पर्वावसरे मेघ: शान्त: जात: भवति । रामायणे दशमुखरावण: यथा दग्ध: भवति तथा अस्मिन् पर्वणि दशामुखं (वर्त्तिका) दहति । रामायणे राम: यथा रमते तद्वत् अस्मिन् पर्वणि सर्वे जना: रमन्ते । एवं रामायणमिव रमणीयं दीपावलीपर्व अस्माकं पापानि नाशयतु इति वदति अयं श्लोकः ।
सूसन् हेवर्ड्
१९४० दशकान्ते स्वीय-चित्रेषु महत्वपूर्णानि पात्राणि सा अवहत्। स्मॅश-अप, द स्टोरी ऑफ अ वूमन (१९४७), मय फूलिष्  हार्ट् (१९४९), विथ् अ सॉन्ग् इन् मय हार्ट्(१९५२), ऐल्ल् क्रय् टोमॉरव् (१९५५) च इत्येतेषु चलचित्रेषु स्वीय-अभिनयानां कृते आस्कर्-प्रशस्तेः कृते तस्य नामाङ्कनं जातम् एवं च ''आई वॉन्ट् टु लिव्! (१९५८)'' इत्यस्मिन् चलचित्रे बार्बरा-ग्राहम्-नाम्ना मरणदण्डितयाः पात्रनिर्वहनेन आस्कर् पुरस्कारम् सूसन् हेवर्ड् संपादितवति।
बाल्यम्
सूसन्हेवर्डाख्यायाः शिक्षा पब्लिक्-स्कूल्-181 इत्यत्र तथा च प्रॉस्पेक्ट्-हैट्स्-है-स्कूल्-विद्यालये जुन्-1935-दिनाङ्के उत्तीर्णा। “एरास्मस्-हाल्-है-स्कूल्” अपि पाठशालयाः १९३०दशकस्य पूर्वविद्यार्थीज्ञापके सूसन्हेवर्डायाः नाम आसीत्। द-गर्ल्स्-कमर्शल्-है-स्कूल्-विद्यालये विविधानि नाटकानि कृतवति, स्वकक्षस्य उत्तमनटी इति उपाधिना पुरस्कारिता।
वृत्तिः
१९६१ तमे वर्षे डीन्-मार्टिन्-नाम्ना नटेन सह “एडा” इति चित्रे साधारणमहिला राज्यपालं परिणीय स्वयं राज्यपालिका भवति इति पात्रे हेवर्ड् नटितवती। तत्संवत्सरे एव रॉस्-हन्टर-नाम्ना दर्शकस्य “बॅक्-स्ट्रीट् (१९६१)” इति चित्रे जॉन्-गेविन् वेरा-मैल्स् च इति नट्यौ सह रे-स्मित् इत्यस्याः पात्रे नटितवती। १९६७ संवत्सरे “वॅली-ऑफ़्-द-डॉल्स्” चलचित्रे हेलेन्-लाव्सन् इत्यस्याः पात्रे नटितवती।
व्यक्तिगतजीवितम्
हेवर्ड् जेस्-बार्कर् नटेन दशवर्षपर्यन्तम् विवाहिता, तयोः द्वौ यम्यौ पुत्रौ १९४५ तमे फिब्रवरी-मासे १९ दिनाङ्के जातौ। विवाहः दुःखमयः आसीत् तदर्थं विच्छिन्नो जातः। तदनन्तरम् हेवर्ड् आत्महत्याप्रयत्नम् अकरोत्। विवाहविच्छेदकार्यवहनकारणात् हेवर्ड् "सोल्जर्-ऑफ़्-फॉर्चुन्" चित्रस्य निर्माणाय सा हाङ्ग्कान्गनगरम् प्रयाणम् न कृत्वा अमेरिकादेशे हि अतिष्ठत्। क्लार्क्-गेबल् सहनटेन पात्रे अभिनयम् हालिवुड्नगरे चित्रकर्मगृहे कृतवती किन्तु अन्येषु दृश्येषु अभिनयम् तद्रूपा अभिनेत्री कृतवति।
१९५७ तमे वर्षे फ्लॉयड्-इटोन्-चॉक्ली-नाम्ना पशुपालकं व्यापारिणं च परिणीतवती। यः अभिनेता नासीत् तेन सह विवाहस् तु असामान्यः किन्तु सुखमयः आसीत्। कॅरल्टन्-नगरे तस्य कृषीभूम्याम् वसति स्म। तौ अन्य स्थलान् अपि क्रीतवन्तौ। तत्र तु न्यूनाः अभिनेतारः गच्छन्तः, तस्मात् सा तत्र प्रसिद्धाभवत्। १९६४ तमे वर्षे दिसंबर् मासे सा कथोलिक्-मते परिवर्तिता। धर्मपरिवर्तनकार्यम् पिट्स्बर्ग्नगरे एस्-एस्-पीटर्-अण्ड-पालस्-रोमन्-कथौलिक्-चर्च् इत्यत्र मक्ग्वायर्-पादरी-नाम्ना क्रैस्तव-अर्चकेन सम्पन्नम् । सूसन् हेवर्ड् मक्ग्वायर्-पादरिणम् चीनदेशे मिलित्वा "यदि मतपरिवर्तनम् करिष्यामि, भवता हि मतपरिवर्तनकार्यम् कारयिष्यामि" इति वचनम् अददात्। पतिः जनवरी ९, १९६६ दिनाङ्के दिवङ्गतः। तदनन्तरम् हेवर्ड् शोकम् अनुभूत्वा, केवलम् स्वल्प-सङ्ख्याकेषु चलचित्रेषु नटितवती। सा शोककारणात् अपि गृहम् त्यक्त्वा, फ़्लोरिडा राज्यम् अगच्छत्।
हिन्दीसाहित्यम्
कबीर (१५ शतके) तेन रचितानां दोहानां(पद्यानाम् ) सङ्ग्रहः ग्रन्थावली: नाम्ना आम्नात:।
विष्णुप्रभाकरः (b. 1912)
रघुवीरः सहायः (1929-1990)
कोलकाता
वैप्लविकान्दोलननिमित्तम् एवञ्च सुदीर्घसांस्कृतिक-ऐतिह्यनिमित्तम् अस्य कोलकातानगरस्य प्रसिद्धिः । भारतस्य स्वाधीनतान्दोलने तथा परवर्तीकाले वामपन्थीनः गणान्दोलने नगरमिदं प्रमुखभूमिकाम् अवहत् । अपरपक्षे आधुनिकभारतस्य प्रधानसांस्कृतिककेन्द्रेषु अन्यतमा कोलकाता  जाता । एतस्मात् कोलकाता भारतस्य सांस्कृतिकराजधानी इत्याख्यया अभिहिता । अपरेपक्षे कोलकातायाः आनन्दनगरी(City of Joy) इत्यपि सुप्रसिद्धनाम विद्यते । राजा राममोहन राय, रवीन्द्रनाथ ठाकुर्, स्वामी विवेकानन्दः, सुभाष चन्द्र बसु, मादार् तेरेसा, सत्यजीत् राय, सी वी रमन्, अमर्त्य सेन् प्रमुखाणां विश्ववरेण्यव्यक्तीनां कर्मभूमिः कोलकाता महानगरी । समृद्धसांस्कृतिक-ऐतिह्यनिमित्तं एषा नगरी आ विश्वे उन्नतस्थानम् आप्नोति ।
६१४
बाह्य-सूत्राणि
६१४ ६१४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अनुवृत्तिः
अष्टाध्ययीसूत्राणि परस्परसम्बन्धितानि सन्ति। "प्रत्ययः" इति अधिकारसूत्रे तृतीयाध्यायस्य बहूनि समाहितानि सूत्राणि । अथ 'नमोवरिवश्चित्रङः क्यच्' इति सूत्रस्य अनुवृत्तिः प्रत्ययः इति भवति। सारण्यां अनुवृत्तिसहितसूत्राणि प्रस्तुतानि।
पेरेग्वाय
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:अमेरिकादेशः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
यादृशी तादृशी
यादृशी मतिः तादृशी गतिः।
वरम्
रणे मरणं वरं न तु पलायनम्।
अहमदाबाद
विमानमार्गः
सरदार् वल्लभभाई पटेल-अन्तर्राष्ट्रियविमानस्थानकं मुख्यनगरात् १५ कि.मी. दूरे अस्ति । विदेशस्थितलण्डनादिनगरेभ्यः, भारतस्य विविधेभ्यः नगरेभ्यः, गुजरातराज्यस्य अन्यनगरेभ्यः च कर्णावतीनगराय वायुयानानि सन्ति ।
सिद्धान्तकौमुद्याः टीकाकाराः
भट्टोजिदीक्षितः
एवमेव शेषवीरेश्वरपुत्रः चक्रंपाणिदत्तो जगन्नाथपण्डितराज़श्न प्रौढमनोरमायः खण्डनकर्तारः । शेषवीरेश्वरपुत्रेण प्रौढ़मनोरमायाः खण्डनायें कश्चिद्ग्रन्थः प्रणीत असीदिति'•••••‘अस्मद्गुरुवीरेश्वरपण्डितानां तनयैः दूषिताः अपि' इति जगन्नाथकथनाज्ज्ञायते । ग्रन्थकर्ते ग्रन्थनामविषये न किमपि ज्ञातमस्ति । चक्रपाणिदत्ताख्येन विदुषा प्रौढमनोरमाखण्डनाय परमेतखण्डननामको .:: ग्रन्थः प्राणायि । अस्य हि कतिपयांश एंव प्रकाश्य प्राप्तः । तस्य खण्डनस्योद्धार शब्दरत्ने हरिदीक्षितेन कृतः । पण्डितराज जगन्नाथश्च प्रौढमनोरमाखण्डनाय कुचेमर्दनाख्यं ग्रन्थं प्रणीत.: वान् । तेन हि शब्दकौस्तुभखण्डनायापि कश्चिद् ग्रन्थः प्रणीत इति श्रूयते ।
नागेशभट्टः
नागेशोऽपि पण्डितराजवत्काश्याः निष्कासित आसीत् । काशी वै विद्याधिष्ठाननगरी किन्तु सां विद्वांसं नैव सहते । सा हि दीक्षितौघमाध्यमेन पण्डितराजं जगन्नाथं निष्क्रमामास । स्वयं हि वेदव्यासोऽपि काश्या निष्क्रमितस्तत्पूर्वरिभाने ग्रामोन्तरमाश्रित्य स्थितः । जगन्नाथश्च काश्या तिरस्कृतश्च मे वयो मथुरायां व्यनैषीत् । नागेशभट्ट न सहापि तथैव व्यवहृतम् । १७७१ मिते वैक्रमाब्दे जयपुरनरेशेनाश्वमेधः समायोजितः । सर्वेऽपि पण्डिता. आहूता अनाहूताश्च तंत्र जग्मुर्दैव्यार्थिनः । नागेशस्तु धर्मशास्त्रमर्मवित् कलौ अश्वालम्भनिषेधात् यजमानस्य च मुख्यसार्वभौमत्वाभावेनाश्वमेधेऽनधिकारोच्च अनाधिकारिणाऽनधिकृतरूपेण प्रवर्तते यज्ञे गन्तुमनीहमानः स वाराणसीक्षेत्रसंन्यासामिनिवेश पुरस्कृत्य तत्र न गतः । तेन स पण्डितानां द्वेष्यतां गतः सन्ननेकैमिषैः - काश्या बहिनष्काशितः । अनीहमानोऽपि काश्या निर्गतः स शृङ्गवेरपुरे लब्ध बासस्तत्रैव शेष जीवन व्यत्यापयत्। वर्तमानयुगेऽपि पण्डितवरों जगन्नाथगुरागाइमहोदयश्च कतिपयैर्द्रव्यार्थिभिः सम्भूय सपटदृघोषं काश्याः निर्वासितः शेषं जौवनं नेपालेषु अयीयपत्।
शिवरामः
‘यदत्र परिभाषेन्दुशेखरे दूषणं तदस्मत्कृते विद्याविलासे द्रष्टव्यम्'-.
रङ्गनाथः
'येन करण्डमाणिक्यग्नामरत्ननिवासिना।
रङ्गनाथाध्वरीन्द्रेण मकरन्दाभिधा कृता ।।
सभापतिशमपाध्यायः
व्याख्येयं सर्वविधव्याख्यानचूडामणिभूता सम्प्रत्यपि सर्वेषां प्रामाणिकग्रन्थत्वेन सम्मता । स स्वयमेवोपोद्धाते कथयति -
सहसा
अव्ययपदानां उदाहरणानि अधस्तात्
पितागोरः (यवनदार्शनिकः)
गणित, सङ्गीतसिद्धान्तः खगोलशास्त्रे च तस्य महत् प्रभावः आसीत् । अद्यत्वेऽपि गणितशास्त्रे तस्य सिद्धान्ताः प्रयुज्यन्ते । सः स्वसमयस्य महान् विचारकेषु अन्यतमः आसीत् ।
होमी जहाँगीर भाभा
पुरस्काराः
१	१९४४ तमे वर्षे पटना विश्वविद्यालयात् डॉक्टर् ऑफ् सैन्स् इति पदव्या सम्मानितः । २	१९४9 तमे वर्षे लखनऊ विश्वविद्यालयात् डॉक्टरेट् इति पदव्या सम्मानितः । ३	१९५८ तमे वर्षे इलहाबाद विश्वविद्यालयेन डी.एस.सी. इति मानपदव्या सम्मानितः । ४	१९५९ तमे वर्षे केम्ब्रिज् विश्वविद्यालये न डी.एस.सी. इति मानपदव्या सम्मानितः । ५	१९६० तमे वर्षे लण्डन् विश्वविद्यालयेन डी.एस.सी. इति मानपदव्या सम्मानितः । ६	१९४८ तमे वर्षे हॉप्किन्स् पुरस्कारेण सम्मानितः । ७	१९५४ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण पद्मभूषणपुरस्कारे ण सम्मानितः । ८	१९६१ तमे वर्षे भारतस्य विज्ञानक्षेत्रे श्रेष्ठयोगदानाय मेघनाद सहा सुवर्णचन्द्रकेन पुरस्कारेण सम्मानितः । ९	१९६४ तमे वर्षे मेल्चेड् पुरस्कारेण सम्मानितः ।
असम
मिकिर, उत्तरीकछार इत्येतयोः पर्वतीयक्षेत्रम्
मिकिर, उत्तरीकछार इत्येतयोः पर्वतीयक्षेत्रं भूम्याकृतिदृष्ट्या अव्यवस्थितः प्रदेशः अस्ति । असम-घाटी इत्यस्य दक्षिणदिशि स्थितम् अस्ति इदं क्षेत्रम् । अस्य क्षेत्रस्य उत्तरभागः अपेक्षया अधिकः उपह्वरः अस्ति ।
जातयः
असम-राज्ये बह्व्यः जातयः सन्ति । तासु जातीषु प्रथमा खासी-जातिः अस्ति । इयं जातिः उत्तरपूर्वदिशः निवासिनः जनाः सन्ति । द्वितीये समूहे दिमासा, बोडो, रामा, कारो, लालुङ्ग च अस्ति । पूर्वभागे डफला, मिरी, अबोर, आपातानी, मिश्मी चेत्यादयः जातयः सन्ति । तृतीये समूहे लुशाई, आका, ककी इत्यादयः जातयः सन्ति । ताः जातयः दक्षिणदिशः समागताः । ताः मणिपुरीजातीषु, नागाजातीषु सम्मिलिताः अभवन् । कछारी, रामा, बोडो च एताः जातयः हिमालस्य उच्चतृणस्थलेषु निवसन्ति । मङ्गोल-जातेः जनाः असम-राज्यस्य अधः भागे निवसन्ति । इयं जातिः गोवालपारा इत्यत्र ‘राजवंशी’ इति नाम्ना प्रसिद्धा । सालोई-जातिः कामरूपे प्रसिद्धा अस्ति । नदियाल-जातिः मत्स्यहन्त्री अस्ति । साम्प्रते असम-राज्ये पश्चिमबङ्गाल-राज्यस्य, बिहार-राज्यस्य, ओडिसा-राज्यस्य चेत्यादीनां राज्यानाम् आदिवासिनः चायस्य उद्यानेषु कार्यं कुर्वन्ति । अतः तेषां जनानां सङ्ख्या अधिका जाता ।
हाजो
हाजो-नगरे नैकानि मन्दिराणि सन्ति । तेषु हयग्रीवामाधवमन्दिरं प्रसिद्धमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति । मन्दिरेऽस्मिन् भगवतः विष्णोः प्रतिमा अस्ति । इस्लाम-धर्मानुयायीनाम् अपि उपासनागृहाणि सन्ति । अतः ते अपि दर्शनार्थं तत्र गच्छन्ति । अन्यानि अपि मन्दिराणि सन्ति । गणेशमन्दिरं, केदारेश्वरमन्दिरं, कामेश्वरीमन्दिरं, धोपारगुरी सत्रा, जोयदुर्गामन्दिरं च इत्यादीनि प्रमुखाणि तीर्थस्थलानि सन्ति । ग्रीष्मर्तौ हाजो-नगरस्य वातावरणम् उष्णम्, आर्द्रं च भवति । किन्तु शीतर्तौ वातावरणं यात्रायै अनुकूलं भवति । अतः जनाः शीतर्तौ भ्रमणार्थं तत्र गच्छन्ति । हाजो-नगरं गुवाहाटी-नगरात् २५ किलोमीटरमिते दूरे स्थितम् अस्ति । अतः गुवाहाटी -नगरात् हाजो-नगरं गन्तुं नियमितरूपेण बस-यानानि प्राप्यन्ते ।
माजुलीद्वीपः
माजुली-द्वीपे प्रायः जलप्लावनं भवति । अतः अस्य द्वीपस्य पारिस्थिकतन्त्रं दूषितम् अभवत् । किन्तु अस्य द्वीपस्य वर्तमानकालिकस्थितिः तस्य स्थलस्य धर्मप्रभावेण, संस्कृत्याः प्रभावेण च अस्ति  । तत्र सतना इत्याख्या सांस्कृतिकसंस्था अस्ति । आहत्य पञ्चविंशतिः सांस्कृतिकसंस्थाः तत्र स्थिताः सन्ति । मन्यते यत् – “एताः संस्थाः वैष्णवधर्मस्य केन्द्राणि सन्ति । असमियासाधुना श्रीशङ्करदेवेन एतेषां केन्द्राणां प्रोत्साहनं कृतम् आसीत् । पुनश्च श्रीशङ्करदेवस्य अनुयायिना माधवदेवेन अपि एतासां वृद्ध्यर्थं प्रोत्साहनं कृतम् आसीत् । भारतस्य प्रमुखशास्त्रीयनृत्येषु सत्तरिया-नृत्यस्यापि केन्द्रम् अस्ति अयं द्वीपः ।
सतरा-संस्थाः सामाजिक्यः, धार्मिक्यः च सन्ति । तत्र वैष्णवधर्मपालनाय शिक्षणं प्रदीयते । सर्वेषां सतरा-संस्थानां विशिष्टं महत्त्वम् अस्ति । तत्र विभिन्नानि धार्मिकशिक्षणानि प्रदीयन्ते । माजुलीद्वीपस्य वातावरणं लोकप्रियं नास्ति । यतः तत्र वर्षा अधिककालपर्यन्तं भवति । तत्र उष्णतायाः अपि आधिक्यं भवति । केवलं शीतर्तौ एव वातावरणं शीतलं, सामान्यं च भवति । अतः तस्मिन् काले माजुलीद्वीपः भ्रमणं कर्तुं योग्यः ।
शिबसागरः
शिबसागरः शिवसागरस्य अपभ्रंशनाम अस्ति । शिवसागरः अर्थात् “शिवस्य समुद्रः” । गुवाहाटी-नगरात् ३६० किलोमीटर्मितं दूरे स्थितम् अस्ति इदं नगरम् । इदं शिबसागर-मण्डलस्य मुख्यालयः अपि अस्ति । पुरा इदं नगरं शतवर्षाणि यावत् अहोम-साम्राज्यस्य राजधानी आसीत् । अतः इदम् ऐतिहासिकस्थलम् अपि कथ्यते । तत्र मानवनिर्मितः शिवसागर-तडागः अस्ति । सः तडागः १२९ एकड-मात्रात्मकः विस्तृतः अस्ति । इमं तडागं परितः शिबसागर-नगरं स्थिम् अस्ति । तस्मिन् नगरे अहोम-साम्राज्यस्य ऐतिहासिकानि स्मारकाणि सन्ति । शिबसागरं न केवलम् ऐतिहासिकं स्थलम् अस्ति, अपि तु व्यावसायिकं स्थलम् अपि अस्ति । यतः तत्र तैलस्य, चायस्य च प्रचूरमात्रायां व्यापारः भवति । अतः नगरमिदम् असम-राज्यस्य पर्यटनस्थलम् अभवत् ।
डिगबोई
डिगबोई-नगरम् असम-राज्यस्य व्यावसायिककेन्द्रम् अस्ति । अस्मिन् नगरे तैलशोधनयन्त्रागाराः अपि अस्ति । ते यन्त्रगाराः प्राचीनाः सन्ति । साम्प्रतम् अपि ते यन्त्रागाराः कार्यरताः सन्ति । ई. स. १८९९ तः अस्मिन् नगरे यन्त्रागाराः सन्ति । अतः इदम् असम-राज्यस्य “तैलस्य नगरं” अपि कथ्यते । ई.स १९०१ तमे वर्षे तैलशोधनयन्त्रागाराः सम्यक्तया कार्यरताः आसन् । अतः आङ्ग्लाः अपि तत्रैव निवसन्ति स्म । आङ्लानां प्रभावेण इदानीमपि अस्मिन् नगरे आङ्ग्लानां स्मरणं भवति । सैखोवा-राष्ट्रियोद्यानं, रिज् पॉइण्ट्, युद्धसमाधिक्षेत्रं च प्रमुखानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । डिगबोई-नगरस्य जलवायुः उपोष्णकटीबन्धीयः वर्तते । जनाः शीतर्तौ विहाराय तत्र गच्छन्ति । अस्मिन् नगरे विमानस्थानकं, रेलस्थानकं च नास्ति । किन्तु डिब्रूगढ-नगरस्य विमानस्थानकं, तिनसुकिया-नगरस्य रेलस्थानकं च समीपे एव अस्ति । एवं च ३८ क्रमाङ्कस्य राष्ट्रियराजमार्गः तत्र प्राप्यते । अतः तेन डिगबोई-नगरं देशस्य विभिन्नभागैः सह सम्बद्धम् अस्ति ।
काझिरङ्गाराष्ट्रियोद्यानम्
असमराज्यस्य मध्यभागे विराजमाना गुवहाटी तस्य राजधानी अस्ति । तस्य ईशान्यभागे ब्रह्मपुत्रनदःतीरे मिकिरपर्वतप्रदेशे एतत् राष्ट्रियम् उद्यानमस्ति । ब्रह्मपुत्रनदतीरे मिकिरपर्वतप्रदेशे एतत् राष्ट्रीयम् उद्यानमस्ति ब्रह्मपुत्रनदस्य प्रपाते ९०० चतुरस्रकि.मी प्रदेशे व्याप्तविफुलैः वृक्षै तरुलताभिः फलवृक्षैः प्राणिभिः पूर्णम् अस्ति । पूर्वमेतत् अज्ञातस्थलमासीत् । सा.श.१९०८ तमे वर्षे एतत् राष्ट्रियोद्यानवनमिति घोषितवन्तः । सा.श. १९५० तमे वर्षे वन्यप्राणिरक्षणकेन्द्रमिति परिवर्तितं राष्ट्रियोद्यानम् अभवत् । अत्र गन्तुं साहासिभिः एव साध्यमस्ति । अहोंसाम्राज्यस्य प्राचीना राजधानीं जोरहात् प्रदेशम् आगत्यानन्तरं वनप्रदेशे गन्तव्यम् । निबिडे वने एषा प्रपातभूमिः अस्ति । गजारोहणं कृत्वा एलिफेण्टा शाद्वलमध्ये गन्तव्यं भवति । मार्गे अरण्याधिकारिणः मार्गदर्शनं कुर्वन्ति । एकत्र एकश्रृङ्गी खड्गमृगाः १८५५ सङ्ख्यधिकाः निवसन्ति । १२०० सङ्ख्यधिकाः गजाः व्याघ्राः १४०० सङ्ख्यधिकाः वनमहिषाः सन्ति । विविधाः अजगराः, मानिटर् लिजर्डप्राणिनः पक्षिसङ्कुलानि अत्र सन्ति । प्राणिसङ्कुलस्य ७५ प्रतिशतं प्राणिनः अत्र निवसन्ति इति पक्षितज्ञानाम् अभिप्रायः ।
६१७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६१७ ६१७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
हि
अव्ययपदानां उदाहरणानि अधस्तात्
मन्दसौरमण्डलम्
भौगोलिकम्
मन्दसौरमण्डलस्य विस्तारः ५,५३५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे राजस्थानराज्यं, पश्चिमे राजस्थानराज्यम्, उत्तरे राजस्थानराज्यं, दक्षिणे रतलाममण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बलनदी, शिवनानदी च प्रवहति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://mandsaur.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/300-mandsaur.html
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
महात्मानस्तु मां पार्थ...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य त्रयोदशः(१३) श्लोकः ।
वितुन्नः
सस्यविशेषोयम् । इदम् औषधीयसस्यं शाद्वलेषु, कृषिरहित रिक्तभूमिषु च वर्धते । रागिधान्यस्य क्षेत्रे कुतृणमिव वर्धते । एतत् सस्यं हरितकम् इव जनाः उपयुङ्क्ते । इदं १-३ पादपरिमितं वर्धते । काण्डे विरलतया शाखाः भवन्ति । सरलानि दीर्घानि पर्णानि पर्यायरन्येण योजितानि भवन्ति । दीर्घा पुष्पमञ्जरी काण्डस्य अग्रभागे पर्णानां कक्षे च भवन्ति । पुष्पाणि आदौ रक्तानि भवन्ति । यथा यथा पक्वानि भवन्ति । पुष्पाणि आदौ रक्तानि भवन्ति । यथा यथा पक्वानि भवन्ति अथा तथा श्वेततां प्राप्नुवन्ति । पुष्परक्षिकाः पुष्पसूच्यः श्वेताः कान्तियक्ताः इव भवन्ति फलेषु कृष्णानि कानियुतानि लघु वीजानि भवन्ति ।
हरियाणाराज्यम्
गुडगांव
आवर्षं तत्र पर्यटकाः भ्रमणार्थं गच्छन्ति । किन्तु शीतर्तौ अस्य नगरस्य वातावरणं मनोहरं भवति । अतः तस्मिन् समये अधिकमात्रायां वीक्षणार्थिनः आनन्दप्राप्तये गुडगांव-नगरं गच्छन्ति । देहली -महानगरस्य “इन्दिरागान्धीराष्ट्रियविमानस्थानकं” गुडगांव-नगरस्य समीपस्थं विमानस्थानकम् अस्ति । अपरं च रेलमार्गेण, भूमार्गेण च नगरमिदं भारतस्य विभिन्ननगरैः सह सम्बद्धम् अस्ति ।
जगाधरी
जगाधरी-नगरं हरियाणा-राज्यस्य यमुनानगर -मण्डले स्थितम् अस्ति । नगरमिदं धातुपात्रनिर्माणाय, एल्यूमीनियम्-धातूत्पादनाय, स्टील्-धातूत्पादनाय च प्रसिद्धम् अस्ति । अपरं च अस्मिन् नगरे काष्ठस्य व्यापारः अपि क्रियते । जगाधरी-नगरे बहूनि मन्दिराणि सन्ति । तानि- लठमार-मन्दिरं, खेडा-मन्दिरं, गौरीशङ्कर-मन्दिरं, मनसादेवी-मन्दिरं, गुगामादी-मन्दिरं च । जगाधरी-नगरे वीक्षणीयस्थलानि अपि बहूनि सन्ति । कलेसर-वन्यजीवाभयारण्यं, बिलासपुरं, पञ्चमुखीहनुमन्-मन्दिरं, कपाललोचन, छछरौली, तेजवाला, आदि बद्री, चनेटी च इत्यादीनि जगाधरी-नगरस्य आकर्षणस्य केन्द्राणि सन्ति । जगाधरी-नगरस्य जलवाष्पः उष्णकटीबन्धीयः भवति । अतः जनाः भ्रमणार्थं शीतर्तौ तत्र गच्छन्ति । जगाधरी-नगरं गन्तुं बस-यानानि प्राप्यन्ते । इदं नगरं समीपस्थैः विमानस्थानकैः, रेलस्थानकैः च सह सम्बद्धम् अस्ति ।
पञ्चकूला
पञ्चकूला-नगरं चण्डीगढ-नगरस्य उपग्रह-नगरम् अस्ति । अस्य नगरस्य सीमा मोहाली-नगरेण सह सम्मिलति । चण्डीमन्दिर-नामकं सेनाशिबिरं पञ्चकूला-नगरे स्थितम् अस्ति । इदं शिबिरं भारतीयसेनायाः मुख्यालयः अपि अस्ति । घग्गर-नद्याः तटे स्थितम् अस्ति इदं पञ्चकूला-नगरम् । अस्मिन् नगरे घग्गर-नद्याः पञ्च कुल्याः सन्ति । एताः कुल्याः स्थानीयजनेभ्यः अर्थसाधिकाः भवन्ति । ग्राम्यजनाः तासां कुल्यानां संरक्षणं कुर्वन्ति । पञ्चकूला-नगरस्य पूर्वदिशि, पश्चिमदिशि च हिमाचलप्रदेश-राज्यं, पश्चिमदिशि पञ्जाब-राज्यं, दक्षिणदिशि चण्डीगढ-नगरं च स्थितम् अस्ति । अस्य नगरस्य समीपे शिवालिक-पर्वतशृङ्खला अपि अस्ति । नगरेऽस्मिन् “ताऊ देवीला-क्रीडाङ्गणम्” अस्ति । इदं क्रीडाङ्गणम् “आई. पी. एल्. (IPL)” इत्यस्यै क्रीडायै प्रसिद्धम् अस्ति । अस्य नगरस्य समीपे पिञ्जौर-क्षेत्रम् अस्ति । क्षेत्रमिदम् औद्योगिकं वर्तते । तत्र “एच्. एम्. टी (HMT)” इत्याख्यः यन्त्रागारः अपि अस्ति । तत्र बहवः स्थानीयजनाः कार्यरताः सन्ति । पञ्चकूला-नगरे “मोरनी हिल्” इत्येतत् पर्वतीयक्षेत्रम् अस्ति । इदं प्राचीनस्थले स्थितम् अस्ति । शिवालिक-पर्वतशृङ्खलायाः कश्चन भागः अस्ति इदं क्षेत्रम् । शिवालिक-पर्वतशृङ्खलायाः तले बहूनि मन्दिराणि अपि सन्ति । पिञ्जौर-क्षेत्रे मुघल-उद्यानम् अस्ति । तद् उद्यानं यादवेन्द्र-उद्यानम् इति नाम्ना अपि ज्ञायते । घग्गर-नद्याः तटे सिक्ख-उपासनागृहम् अस्ति । ई. स. १८१५ तमे वर्षे निर्मितं मनसादेवी-मन्दिरं चण्डीगढ-नगरात् ८ किलोमीटर्मिते दूरे स्थितम् अस्ति । इयं देवी वरदायिनी अस्ति इति मन्यते । ३६० वर्षेभ्यः पूर्वं निर्मितं रामगढ-दुर्गम् अपि तत्र स्थितम् अस्ति । पञ्चकूला-नगरस्य जलवायुः उपोष्णकटिबन्धीयः अस्ति । अक्टूबर -मासतः नवम्बर -मासपर्यन्तं जनाः पञ्चकूला-नगरं गच्छन्ति । चण्डीगढ-नगरस्य विमानस्थानकं पञ्चकूला-नगरस्य समीपस्थं विमानस्थानकम् अस्ति । एवं च रेलमार्गेण, भूमार्गेण च देशस्य विभिन्ननगरैः सह इदं नगरं सम्बद्धम् अस्ति ।
फरीदाबाद
बदखल झील, सूरज-कुण्डः, राजा नाहर सिंह पैलेस, शिरडी-सांईबाबा-मन्दिरं, शिवमन्दिरं, सेण्ट् मेरी चर्च्, धौज झील, अरावली गोल्फ् कोर्स्, नाहर सिंह क्रिकेट् स्टेडियम्, टाउन् पार्क्, झरना मन्दिर गांव, मोहब्बताबाद, फरीदखान का मकबरा, वैष्णोदेवी-मन्दिरसंस्थानं, फरीदाबाद-तापीय-विद्युत्गृहं च इत्येतानि फरीदाबाद-नगरस्य समीपस्थानि प्रमुखाणि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । वर्षर्तुं विहाय फरीदाबाद-नगरस्य जलवायुः अर्द्धशुष्कः, उष्णः, शुष्कश्च भवति । वर्षर्तौ फरीदाबाद-नगरस्य वातावरणम् आर्द्रमयं भवति ।
तमिळसंस्कृति
तमिळ युद्ध कला: नाना विध: आयधानि सन्ति ।
वाल + केतयं ।
तन्तयुतं ।
६१९
बाह्य-सूत्राणि
६१९ ६१९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अगस्त्यवृक्षः
अगस्त्ये रासायनिकांशाः
अस्मिन् प्रोटीन्, अनेके जीवसत्त्वाः ,;लोहाः , कानिचन विशिष्टानि रासायनिकानि च सन्ति । त्वचि टयानिनु रक्तवर्णस्य कश्चन निर्यासः च विद्यते । पर्णेषु प्रोटीन्, क्याल्सियं, रञ्जकं अयः, ए-बि-सि- जीवसत्त्वाः च भवन्ति । पुष्पेषु प्रोटीन् ए-बि- जीवसत्वाः भवन्ति । बीजे अत्यधिकपरिमाणे अर्थात् माकिं ७०% प्रोटीन् भवति । अन्येषु कषु अपि वनस्पतिषु एतावति प्रोटीन न भवति । बीजे प्रोटीनीनेन सह कार्बोहैड्रेट्, किञ्चित् विधं तैलं च भवति ।
सततं कीर्तयन्तो मां...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
14 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
६२१
बाह्य-सूत्राणि
६२१ ६२१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१५९९
१५९९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
चम्पा
आगम:
अग्रे चम्पाजनाः राजानः च शैवधर्मस्य अनुयायिनः अभवन्। कालान्तरे इसलां तथा बौद्धधर्मीयाः अपि अवर्धन्त । जावाप्रदेशे विद्यमाने अभिलेखे उल्लिखितम् अस्ति यत् मजापहितसाम्राज्यस्य राजा कीर्तिविजयः तस्य पत्नी चम्पायाः राजकुमारी द्वारवती च इस्लाममतं स्वीकृतवन्तौ इति । अस्मिन् काले अन्ये बौद्धजातीयः अपि अत्र आगताः ।
सुजाता सिङ्ग्
चरितम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
शुक्लतीर्थम्
शुक्लतीर्थं (Shuklateertha) कर्णाटकराज्यस्य बीदरमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । बीदरदुर्गसमीपे विद्यमानं एतत् पवित्रं तीर्थस्थानम् अस्ति । शुक्लाचार्यस्य तपसः प्रभावेण निर्मितमेतत् । दशमुखरावणः अपि शुक्लमुनेः दर्शनार्थम् अत्र आगतवान् ।
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भद्रवर्मन् १
भद्रवर्मन् १
कुष्ठरोगः
चिकित्सा
१९४० वर्षात् पूर्वम् अस्य रोगस्य औषधं न आसीत् । १९४३ तमे संवत्सरे ’गय् हेन्रि फगेट्’इत्येषः अस्य रोगस्य प्रामिन्-नामकम् परिणामकारिणम् औषधं संशोधितवान् । समनन्तरं ड्याप्सोन्-नामकम् औषधम् प्रसिद्धं जातम् । १९६०, १९७० च तमे संवत्सरे ड्याप्सोन् अपेक्षया अधिकरोगनिरोधकशक्तियुक्ते औषधे क्लोफाजिमैन् रिफाम्पिसिन् च शोधिते । गच्छताकाले भारतीयः वैज्ञानिकः शान्तारां यावल्करः जीवाणूनां प्रतिरोधस्य उपशमनार्थं रिफाम्पिस् ,ड्याप्सोन् चिकित्सायाः च संयुक्तचिकित्सां सूत्रीकृतवान् । विश्वारोग्यसंस्थायाः तज्ज्ञसमित्या १९८१ तमे संवत्सरे सूचितं यत् बहुविधचिकित्सां दातुं शक्यते इति । उपरि उक्तानि (त्रीणि) औषाधानि अपि दातुं शक्यानि इति प्रप्रथमतया एतया समित्या उद्घोषितम् । एतानि औषधानि प्रमाणबद्धपथ्यव्यवस्थायाम् (MDT) उपयुज्यमानानि सन्ति । एतेषु एकैकस्य उपयोगकरणे निषेधः कृतः अस्ति यतः प्रतिरोधाधिक्यम् अधिकं करोति इति । औषधस्य मौल्यम् अधिकम् इत्यतः केषु्चित् देशेषु औषधानाम् अङ्गीकरणं न जातम् । १९८५ तमे संवत्सरे १२२ देशेषु कुष्ठरोगः सार्वजनिकारोग्यसमस्या इति परिगणितम् । १९९१ तमे संवत्सरे जिनिवादेशे प्रचालिते ४४ तमायां विश्वारोग्यपरिषदि कुष्ठरोगः सार्वजनिकारोग्यसमस्या इति परिगणितम् । २००० तमसंवत्सराभ्यन्तरे अस्य रोगस्य निर्मूलनं क्रियेत इति निर्णयः अपि कृतः अस्यां परिषदि । विश्वारोग्यसंस्थायाः सभायां सदस्यराष्ट्रेषु कुष्टरोगः कथं वारणीयः इति चर्चितः । अस्यां सभायां न्यूनधनेन यथा औषधानि लभ्येरन् तथा व्यवस्था कल्पनीया इत्यपि चर्चितम् आसीत् ।
अपायः
मलिनशय्या, कलुषितं जलम्, पौष्ठिकांशरहितः आहारः, रोगव्यापृतेषु प्रदेशेषु वासादयाः अपायकराः भवन्ति । संशोधनेन ज्ञातम् अस्ति यत् अणुसाधिते प्रतिरोधे लोपः अस्ति इति हेतोः रोगत्पत्तिः सम्भविष्यति इति । महिलनाम् अपेक्षया अधिकप्रमाणेन पुरुषाः एव रोगग्रस्ताः भवन्ति इति संशोधनेन ज्ञातम् । केनडादेशस्य लेप्रेसिमिषन् संस्थायाः चिन्तनानुसारं सम्पूर्णजनसंख्यायां ९५ प्रतिशतजनेषु नैसर्गिकप्रतिरोधशक्तिः विद्यते ।
सत्येन्द्रनाथ बसु
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
बसु, सत्येन्द्र नाथ
रक्षाबन्धनम्
इन्द्रस्य कथा
बृहस्पतिना निम्नश्लोकेन स्वस्तिवाचनं कृतम् –
पुरु, सिकन्दर च
सिकन्दर इत्यस्य पत्नी पौरप्रदेशस्य पुरु-नामकाय राज्ञे रक्षासूत्रं प्रेषयित्वा युद्धकाले स्वपत्युः प्राणरक्षणस्य वचनम् ऐच्छित् । सा विदेशिस्त्री रक्षासूत्रस्य माहात्म्यं जानाति स्म । अत एव सा परु इत्यस्मात् एतादृशस्य वचनस्य याचनाम् अकरोत् । पुरु सिकन्दर इत्यनेन सह भीषणं युद्धं तु अकरोत् । परन्तु सिकन्दर यदा पराजितः, तदा स्वभगिन्याः रक्षासूत्रस्य सम्मानं कुर्वन् पुरु सिकन्दर इत्यस्मै जीवनदानम् अयच्छत् ।
राष्ट्रियपर्वत्वेन रक्षाबन्धनम्
भारतगणराज्यस्य संविधानं धर्मनिरपेक्षतायाः यत् अमृतं धरते, तत् भारतीयानां हृदि अपि वर्तते । अतः हिन्दुजनैः सह अन्यधर्मानुगामिनः अपि रक्षाबन्धनस्य दिने रक्षाबन्धनस्य उत्सवम् आचरन्ते । मुस्लिम-सिक्ख-कैस्त-धर्मानुगामिनः सामूहिकरक्षाबन्धनस्य आयोजनम् अपि कुर्वन्ति ।
विदेशे रक्षाबन्धनोत्सवः
भारतीयाः यत्र यत्र निवसन्ति, तत्र तत्र भारतम् अपि निवसति । विदेशे ये भारतीयाः निवसन्ति, ते तस्मिन् देशे अपि रक्षाबन्धनस्य पर्व उत्साहेन आचरन्ति । धर्मैकतायाः, मानवैकतायाः, ईश्वरैकतायाः बोधपाठात्कम् उत्सवं ते विदेशेऽपि आचरन्ति । यस्मिन् देशे ते निवसन्तः सन्ति, तस्य देशस्य आरक्षकान् ते रक्षासूत्रं बध्नन्ति । वैदेशिकाः अपि भारतीयपरम्परायाः सम्मानं कृत्वा उत्सवे भागं वहन्ति । एवं रक्षाबन्धनं न केवलं भारतीयानाम् अथवा हिन्दुजनानाम् उत्सवः, अपि तु सर्वेषाम् उत्सवः इति वचने नातिशयोक्तिः ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः
गङ्गाराजः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जय इन्द्रवर्मन् १०
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१६०३
१६०३ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे इटलीदेशस्थः जिरोलामो फब्रिजियो नामकः अङ्गरचनाविज्ञानी पादस्य मलिनरक्तनाडीनाम् अध्ययनं कृत्वा हृदयदिशि केवलम् उद्घाट्यमानान् कपाटान् संशोधितवान् ।
उज्जैनमण्डलम्
श्री बडे-गणेशमन्दिरम्
महाकालेश्वरमन्दिरस्य समीपे हरसिद्धिमार्गे बडे-गणेशस्य भव्यकलापूर्णमूर्तिः प्रतिष्ठिता अस्ति । अस्याः मूर्त्याः निर्माणं पद्मविभूषणस्य पं. सूर्यनारायणव्यासस्य पित्रा विदुषा स्व. पं. नारायणव्यासेन कृतम् आसीत् । सप्तधातुनिर्मिता पञ्चमुखिहनुमत्प्रतिमा, नवग्रहाणां मन्दिरं तथा कृष्णयशोदयोः प्रतिमे अपि विराजितौ स्तः ।
१६०४
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
चेन्नै
चेन्नै (சென்னை) तमिलनाडु राज्यस्‍य राजधानी अस्‍ति। चैन्नैनगरं (तस्य पूर्वनाम मदरास्) भारते स्थितेषु महानगरेषु अन्यतममस्ति। अत्र स्थित्वा दर्शनीयानि स्थानानि बहूनि सन्ति।
बाह्यग्रन्थय:
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जोन्हाजलपातः
Transport
The Jonha Falls is 40 km from Ranchi. It is approachable by both road and train. Jonha Station is just 1.5 km from the fall. For travel by road, one has to take the Ranchi-Purulia Road and after travelling for about 20 mi one has to travel about 3 mi off the main road.
साबरमतीनदी
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१६०५
बाह्य-सूत्राणि
१६०५ १६०५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
लोथाल्
धूमशकटमार्गः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎