cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गोपालकृष्ण अडिग
प्राप्ताः गौरवप्रशस्तयः
राज्यसाहित्यअकाडेमी प्रशास्तिः (१९७४), केन्द्रसाहित्यअकाडेमी प्रशास्तिः (१९७५), वर्धमानप्रशस्तिः (१९८०), कुमार आसान् प्रशस्तिः (१९८६), कबीर- सम्मान प्रशस्तिः (१९८६), पम्पप्रशस्तिः (मरणोत्तरं १९९६), धर्मस्थलस्य ५५ तमस्य अखिलभारतकन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानम् (१९७३)
इति गुह्यतमं शास्त्रम्...
अन्वयः
अनघ ! मया इदं गुह्यतमं शास्त्रम् इति उक्तम् । भारत ! एतत् बुद्ध्वा बुद्धिमान् कृतकृत्यः च स्यात् ।
अवाच्यवादांश्च बहून्...
अर्थः
तव अहिताः तव सामर्थ्यम् निन्दन्तः बहूनि अवाच्यानि वचनानि त्वयि विषये वदिष्यन्ति । ततः दुःखतरम् अन्यत् किं भवेत् ?
भाष्यार्थः
'अहिताः अवाच्यवादांश्च निन्दन्तस्तव सामर्थ्यम्' - 'अहित' इत्युक्ते शत्रुः । अहितकारी इति । भवतु त्वं तान् प्रति वैरभावं त्येजत् । परन्तु दुर्योधन-दुःशासन -कर्णादयः ते शत्रवः त्वयि वैरबुद्धिं न त्यक्ष्यन्ति । ते तु तव अहितं करिष्यन्त्येव । त्वयि युद्धाय सामर्थ्यम् अस्ति इति ज्ञाते सत्यपि ते तव कापुरुषत्वेन प्रचारं करिष्यन्ति । अस्माकं सम्मुखं युद्धं कर्तुम् असमर्थः अर्जुनः भयाद् युद्धम् अत्यजत् इति वदिष्यन्ति । तेषां कटुवचनानि त्वं कथं सहिष्यसे ?
== रामानुजभाष्यम् == किञ्च -
स्टीव् इर्विन्
२००६ तमे वर्षे सेप्टेम्बेर्  मास्य  ४ दिनाके याद  सः जलमध्ये  "ऒकेअन्स्  डेड्लिऎस्ट "  इति  नामकम् चित्रम् चित्री कर्तुम्  जलामध्ये  आसीत्  तदा  मत्स्यस्य कण्टक  घतेन म्रुतः अभवत् ।अतः  'ड सेअषेपेर्ड्  '  नौकः  म्य् स्टेव इर्विन्  यस्याम्  नौकायाम्  स्टेव्  महोदय आसीत्  ,  ताम्   नौकाम् 'म्य् स्टेव्  इर्विन् ' इति  नाम  प्रदानेन  गौरवम्   दत्तम्।
क्रोकोडिले हुन्टर्
औस्त्रलिअ देशस्य  दूरदर्षनवहिन्यम्  १९९६ तमे  वर्षे  एतत्  दारवहिक प्रदर्शनम्  आरम्भम् अकरोत् । अनन्तर वर्षे उत्तर  अमेरिक देशस्य दूरदर्षन वाहिनि  अपि आरब्दम्। एत्त प्रदार्शनम् विश्वे १३० देशे  प्रसिद्धम्  अभवत्। इर्विन् महोदयस्य उत्सह; विवरण   शऎली, तस्य आभुशणम्  , पुनः पुनः उपयुज्यमानम् "क्रिऎक्केय्" इति  पदम्  प्रसीद्धम् जातम्।
वीरधर्मदर्पणम्
कथावस्तु
पुनश्च भीष्मेण कथितं यन् मत्तः परं द्रोणाचार्येण सेनापतिना भाव्यम्। न कश्चित्तं जेतुं प्रभवति । तदेव संवृत्तम् । द्रोणाचार्यस्य सेनापतित्वे तद्रचितचक्रव्यूहपरिवृतः अभिमन्यु र्जयद्रथेन हतः । जयद्रथ स्तु गवन्धः आसीत् । कर्णं विहाय सर्वेऽपि तस्य वीरतां प्राशंसन् । जयद्रथस्य विजयपूजा समायोजिता । । चतुर्थेऽङ्के शङ्कुकर्णः कृष्ण मर्जुनं च हन्तुं जयद्रथेन सङ्गतो भवति । शङ्कुकर्णः खड्गम् आदाय घोरान्धकारे गच्छतोः कृष्णार्जुनयोः रथमनुजगाम । सोऽचिन्तयद् यद्, अहं पृष्ठतो मार्जार इवाक्रम्य खड्गेनार्जुनस्य कण्ठं विदारयिष्यामि इति।
शिवगङ्गाजलपातः
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः...
पदच्छेदः
वायुः यमः अग्निः वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिः त्वं प्रपितामहः च नमो नमस्ते अस्तु सहस्रकृत्वः पुनः च भूयः अपि नमो नमः ते ॥ ३९ ॥
तिरुनेल्वेलीमण्डलम्
मरुत्तूरुः
पाळैयं कोट्टैतः १२ किलोमीटर् दूरे अयं ग्रामः अस्ति । अत्र ताम्रपर्णीनद्यां निर्मितः २.५ किलोमीटर् दीर्घः जलबन्धः अस्ति ।
टंजानिया
संबद्घ विषया:
eng
१२४६
बाह्य-सूत्राणि
१२४६ १२४६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
इस्कान् संस्था
हरे कृष्णा मन्त्रः
हरे रामा हरे राम
०४. ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः
श्लोकानाम् आवलिः
५)	बहूनि मे व्यतीतानि...
८)	परित्राणाय साधूनां...
११)	ये यथा मां प्रपद्यन्ते...
१४)	न मां कर्माणि लिम्पन्ति...
२३)	गतसङ्गस्य मुक्तस्य...
३३)	श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञात्...
३७)	यथैधांसि समिद्धोऽग्निः...
३९)	श्रद्धावॉंल्लभते ज्ञानं...
४२)	तस्मादज्ञानसम्भूतं...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
चण्डेमने-चन्नेकल् जलपातौ
चण्डेमने-चन्नेकल् जलपातौ – कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य भट्कळोपमण्डले विद्येते । जोगतः भट्कळगमनमार्गे ३८ कि.मी.दूरे एतौ वर्षाकालीनजलपातौ स्तः । मुख्यमार्गतः ८ कि.मी.दूरे अरण्ये क्षीरधारा इव शोभेते । सेप्टेम्बर् मासात् अनन्तरं जलपातः क्षीयते । साहसप्रियाः चारणाः जलपातमूलं कन्दरं च गन्तुं प्रभवन्ति । जोगजलपातं दृष्ट्वा केवलं ४४ की.मी. दूरे प्रकृतिनिर्मितं यमलजलपातं दृष्ट्वा सार्थक्यभावेन निर्गन्तुं शक्यते । वासभोजनादिसौकर्यं सागरपत्तने अथवा भट्कळपत्तने भवति । उभयस्थानं प्रति अपि बेङ्गळूरुतः बस् यानानि  प्रतिदिनं सन्ति एव । रेल् यानेन गम्यते चेत् शिवमोग्गा द्वारा सागरं प्रति गन्तव्यम् । भट्कळ, मुरुडेश्वरम्, इडगुञ्जी, श्रीरामचन्द्रापुरम्, कोल्लूरुक्षेत्रम्  समीपस्थानि दर्शनीयस्थानानि भवन्ति ।
इमं विवस्वते योगं...
पदच्छेदः
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवान् अहम् अव्ययम् विवस्वान् मनवे प्राह मनुः इक्ष्वाकवे अब्रवीत् ॥ 1 ॥
अर्थः
इमम् अविनाशिनं योगमार्गम् अहं कल्पादौ सूर्याय अवोचम् । सूर्यः स्वपुत्राय मनवे अवोचत् । मनुः स्वपुत्राय इक्ष्वाकवे अवोचत् ।
नमः पुरस्तादथ...
अर्थः
पुरतः पश्चात् च तुभ्यं नमोऽस्तु । सर्वात्मक ! तुभ्यं परितः नमः अस्तु । अपरिमितविक्रम ! त्वम् अगणितपराक्रमः समस्तं व्याप्नोषि । तस्मात् सकलः असि ।
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं...
अर्थः
हे कुन्तीपुत्र ! युद्धे त्वं यदि म्रियसे तर्हि चिन्ता न कर्तव्या । यतः तेन त्वं स्वर्गं प्राप्स्यसि । अथ जयं प्राप्स्यसि तदा तु भूम्याः आधिपत्यं तव भविष्यति । उभयथापि तव श्रेयः एव भविष्यति । तस्मात् युद्धं करिष्यामि एव इति निश्चयं कृत्वा तदर्थं सन्नद्धो भव ।
शाङ्करभाष्यम्
युद्धे पुनः क्रियमाणे कर्णादिभिः -
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गम्  हतः सन् स्वर्गं प्राप्स्यसि।  जित्वा वा  कर्णादीन् शूरान्  भोक्ष्यसे महीम् । उभयथापि तव लाभ एवेत्यभिप्रायः। यत एवं  तस्मात् उत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः  जेष्यामि शत्रून् मरिष्यामि वा इति निश्चयं कृत्वेत्यर्थः।।
१८८१
१८८१ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
साइहामण्डलम्
thumb|right|250px| पाला तिपो (Pala Tipo(Lake)) सरोवरः
ऐतिहसिकं किञ्चित्
१९४७ वर्षे स्वातन्त्र्यप्राप्तिपूर्वमेव अस्य प्रदेशस्य मारजातीयाः राजकीयाः नेतारः "'लुशाइ हिल्स' इति नाम्ना अस्मभ्यम् एकं स्वयंशासितप्रदेशं ददातु" इति याचिकां तदानींतन प्रशासकाय दत्तवन्तः । प्रदेशोऽयं बर्मा-प्रशासने, आङ्ग्लप्रशासने वा भवतु इत्यपि तेषाम् आवेदनमासीत् । 'लाखेर'जनानां स्वतन्त्रं मण्डलं - 'लुशाइ हिल्स' भवतु इति तेषां आवेदनस्य भूमिका आसीत् । परम् आङ्ग्लप्रशासनेन अस्य आवेदनस्य स्वीकरणं न कृतम् । स्वातन्त्र्यप्राप्तिकाले अस्य मारप्रदेशस्य अधिकांशभागः म्यान्मारदेशे, अवशिष्टः भागः तदानीन्तने अस्सामप्रान्ते समाविष्टः । तथा अस्सामराज्ये समाविष्टः प्रदेशः इदानीं मिजोरामराज्यस्य किञ्चन मण्डलत्वेन संस्थापितः ।
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणम्...
अधिकवाचनाय
वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
श्वेताश्वतरोपनिषत्
कालनिर्णयः
अस्याः उपनिषदः कालनिर्णयः न तथा सुलभः । यतः अस्यां प्राचीनतमैः मन्त्रैः सह अर्वाचीनाः श्लोकाः अपि द्रष्टुं शक्याः । अत्रत्याः मन्त्राः ऋग्वेदे, वाजसनेयि-तैत्तिरीयसंहितासु च दृश्यन्ते । छान्दोग्य-बृहदारण्यकादिषु प्राचीनतमेषु गद्योपनिषत्सु इयं न अन्तर्भवेत् चेदपि ईशावास्य-काठक-मुण्डकादीनां पद्योपनिषदां गणे तु अन्तर्भूता इति वक्तुं शक्यम् ।
लक्ष्मणसूरिः
लक्ष्मणसूरिणा त्रीणि रूपकाणि प्रणीतानि । दिल्लीसाम्राज्यं, पौलस्त्यवधम्, घोषयात्रा चेति । कविरयं मद्रास स्य तिन्नेवल्लीजनपदे १८५६ ख्रीष्टाब्दे प्रादुरभवत् । अस्य पिता मुथु सुब्बाभारती सुप्रसिद्धो विद्वान् आसीत् । सुब्बादीक्षितोऽस्य गुरुरिति मन्यते ।
पौलस्त्यवधम्
धन्ये उभे हि शेषाण्यवयवसाकल्यसम्पदर्थानि।।
कथावस्तु
‘भीतोऽस्मादेव पार्थो दिवि भुवि च परिभ्राम्यति त्राणकाङ्क्षी’।
सम्बद्धाः लेखाः
महाराणा प्रताप
एवं परम्पराप्राप्तम्...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः चतुर्थोध्यायस्य ज्ञानकर्मसंन्यासयोगस्य द्वितीयः(२) श्लोकः ।
चिशिनौ
चिशिनौ राजधानीः मोल्दोवास्य अस्ति ।
तिरुच्चिरापळ्ळिमण्डलम्
भौगोलिकम्
तिरुच्चिरापळ्ळिमण्डलं तमिऴ्नाडुराज्यस्य हृद्देशे अस्ति । अस्य मण्डलस्य विस्तारः ४४०४ चतुरश्रकिलोमीटर् अस्ति। अस्य वायव्यदिशे नामक्कलमण्डलम्, ईशान्ये पेरम्बलूरुमण्डलं, पूर्वभागे तञ्जावूरुमण्डलम्, आग्नेयदिशे पुदुक्कोट्टैमण्डलं, दक्षिणे मधुरै, शिवगङ्गामण्डलं, नैर्ॠत्ये दिन्डुगलमण्डलं, पश्चिमे करूरुमण्डलं च अस्ति । कावेरीनदी आमण्डलं प्रवहति, सैव कृषेः प्रमुखं जलमूलं च भवति।
कल्लणै जलबन्धः
अयं चोळैः कावेरीनद्यां निर्मितः प्राचीनः जलबन्धः । अयं तिरुच्चिनगरात् २० किलोमीटर् दूरे अस्ति । अयं करिकालचोळेन क्रिस्तीये द्वितीयशतके निर्मितः । विश्वे अद्यापि उपयुज्यमानेषु जलनियन्त्रणनिर्माणेषु इदं प्राचीनतमम् इति कथ्यते । अनेन जलबन्धेन कावेरीनद्याः चत्वारः निर्झराः निर्मिताः । कोल्लिडम् आरु, कावेरी, वेण्णारु, पुदु आरु इति । अयं जलबन्धः ३२९ मीटर् दीर्घः, २० मीटर् विस्तृतः, ५.४ मीटर् उन्नतः च अस्ति ।
काशीहिन्दुविश्वविद्यालयः
इतिहास:
आई आई टी -बी एच यू वाराणसी पूर्वं बनारसअभियन्त्रिकीमहाविद्यालय:,खननं एवं धतुकर्मः,प्रौद्योगिकीमहाविद्यालयः, एवं प्रौद्योगिकीसंस्थानं ,काशीहिन्दूविश्वविद्यालय:( आई आई टी -बी एच यू) इति नाम्ना प्रसिद्धमासीत्। अस्य स्थापना काशीविश्वविद्यालयस्तापना समये जातम्। काशीहिन्दूविश्वविद्यालयस्य प्रथमदीक्षान्तसमारोहः १९१९ तमे वर्षे आयोजितासीत। अस्य समारोहस्य मुख्यातिथिः महाराजकृष्णराज वोडेयार चतुर्थः आसीत यः तादृश पावनावसरे बनारस अभियन्त्रिकी महाविद्यालयस्य कार्यशालाभवनस्य उद्घाटनमकरोत्। २२ फरवरी मासे १९१९ तमे वर्षे कर्मकारी/ शिल्पी इत्येकं पाठ्यक्रमस्य प्रारम्भं कृतम्। वैद्युतभियन्त्रिकीः,यन्त्रिकाभियन्त्रिकीः,धातुकर्माभियन्त्रिकी एवं भैषजः इत्यादि स्नातक कक्ष्याणां प्रारम्भस्य श्रेयः बी एच यू संस्थानं प्रति दियते। एतत् महामनामालवीयमहोदयस्य दूरदृष्टेः परिणाममासीत्।
१२५१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१२५१ १२५१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
औराद
स्वातन्त्र्यकाले औराद
१९०५ तमवर्षात् पूर्वं बीदरमण्डले कोहिर्, औराद,जनवाडा, बीदर, उदगिर्, अह्मदपुर तथा निलङ्गा नामकानि उपमण्डलानि आसन् । जनवाडा तथा अहमदपुर हैदराबादनिझामस्य सर्फ्-ए-खासारूपेण आस्ताम् । १९०५तमे वर्षे यदा गुल्बर्गाविभागः घोषितः अभवत् तदा औराद तथा कोहिर उपमण्डले गुल्बर्गाविभागे अन्तर्भाविते औरादभागस्य केचन भागाः जनवाडाभागे योजिताः अभवन् । १९५० तमे वर्षे यदा हैदराबादसंस्थानं भारते विलीनम् अभवत् तदा पुनश्च औराद-उपमण्डलरूपेण पुनर्घटितम् अभवत् । औराद उपमण्डलस्य केन्द्रम् अभवत् । जनवाडाभागे योजिताः भागाः पुनश्च औरादभागे अन्तर्भावितानि ।
वातावरणम्
अत्रत्यं वातावरणं हितकरं शुष्कम् । अस्मिन् उपमण्डले वर्षायाः वार्षिकप्रमाणं ८४०मिलिमीटर् । वर्षाकालः सामान्यतः  ५१ दिनानि । ग्रीष्मकाले  तापमानं ४०-४३डिग्री । न्यूनतमं तापमानं १५-१० डिग्री भवति ।
पितासि लोकस्य...
अन्वयः
त्वं चराचरस्य अस्य लोकस्य पिता असि पूज्यः गुरुः गरीयान् च । अप्रतिमप्रभाव ! लोकत्रये अपि त्वत्समः न अस्ति अभ्यधिकः अन्यः कुतः ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
43 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सेरसिपमण्डलम्
सेरसिपमण्डलं (Serchhip District) मिजोरामराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं ‌सेरसिप इत्येतन्नगरम् । १५ सेप्टेम्बर् १९९८ दिनाङ्के अस्य मण्डलस्य स्थापना कृता । अतः नूतनमिदं मण्डलम् ।
भौगोलिकम्
सेरसिपमण्डलस्य विस्तारः १४२१.६० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मण्डलमिदं मिजोरामराज्ये विद्यमानेषु मण्डलेषु विस्तारदृष्ट्या लघुतमं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि चम्पायमण्डलम्, आग्नेयदिशि म्यानमारदेशः, दक्षिणदिशि लुङ्गलैमण्डलं, वायव्य तथा उत्तरदिशि ऐजोलमण्डलम् अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले उपमण्डलद्वयम् अस्ति -
गणेशः
विवर्तनम्
गणपतेः उल्लेखः प्राचीनतमे हिन्दुधर्मग्रन्थे ऋग्वेदे अस्ति। तत्र ऋक् मन्त्राः यथा-" गणानां त्वा गनपतिं हवामहे...."(२\२३\१) एवं "विषु सीदा गणपतेः"(१०\११२\९) गणपतेः धारणां जनयन्ति। यद्यपि पौराणिकगणेशस्य वर्तमाने पूज्यमानस्य गणेशस्य च भेदाः सन्ति तथापि नैके विशारदाः मन्यन्ते यत्-"गणपति-ब्रह्मणस्पति"-तः एव "गजवदन-गणेश-विघ्नेश्वर"स्य धारणा विवर्तितास्ति।(Hindu Gods and Goddesses, Swami Harshananda, Sri Ramakrishna Math, Chennai, 1981, p.125)
अवताराः
गाणपत्यसम्प्रदायस्य प्रधानग्रन्थौ द्वौ स्तः । गणेशविषयके द्वे उपपुराणे (गणेशमुद्गलश्च) पृथग्पृथकतया गणेशस्य क्रमशः चत्वारः एवं अष्ट अवताराः सन्ति इति कथयति ।-
भारतीयलिपयः
सिन्धुलिपिः
Thumb|200px|left|सिन्धुलिपिः
लिपिप्रसङ्गः
धौलावीरा
अवशेष
प्रथम महायुद्ध के जमाने में प्रसिद्ध पुरालिपिविद ह्रोज़्नी ने हित्ती कालीक्षर लिपि का उदघाटन किया था। उसके बाद उन्होंने संसार की बहुत-सी पुरालिपियों को पढ़ने की कोशित की थी, जिनमें क्रीट की लिपि को पढ़ने की असफल कोशिश भी शामिल है। ह्रोज़्नी ने 1939 में सिन्धु लिपि के बारे में भी एक निबन्ध प्रकाशित किया। उनकी मान्यता थी कि सिन्धु सभ्यता के लोग प्राक-हित्ती थे अर्थात भारत-यूरोपीय भाषा-परिवार के थे। इसीलिए उन्होंने सिन्धु लिपि में हित्ती भाषा को खोजने का प्रयत्न किया।
सम्बन्ध कारक सम्प्रदान कारक, एकवचन कर्त्ता कारक, बहुवचन सम्बन्ध कारक, बहुवचन सम्प्रदान, बहुवचन राजा
आदमी स्त्री, कंघी तारा छह तारे (कृत्तिका नक्षत्र) मन्दिर, राजमहल
लोथल के उत्खनन कार्य का नेतृत्व करने वाले प्रसिद्ध पुरातत्त्ववेत्ता डॉ. शिकारिपुर रंगनाथ राव ने भी सिन्धु लिपि के बारे में अपना अन्वेषण प्रकाशित किया है।
इस ‘सिन्धु वर्णमाला’ की भाषा क्या थी? अपने अध्ययन से राव इस परिणाम पर पहुँचे हैं कि सिन्धु लोगों की भाषा भारत-यूरोपीय परिवार की तथा भारत-ईरानी वर्ग की थी। साथ ही वे यह जानकारी भी देते हैं कि जो 360 शब्द उन्होंने खोजें हैं, उनमें 30 शब्द भारत-यूरोपीय भाषा के नहीं हैं।
यास्क
ज्यौतिषायुर्वेदौ
ज्यौतिषायुर्वेदयोः अङ्गाङ्गिभावः
वृषभकन्याकर्कटाः - भूमिगुणकाः,
विवाहसंस्कारस्य व्यावहारिकः पक्षः
प्रथमम् तावत् सप्तपदिनः स्वरूपम् निरूप्यते । अस्मिन् विधौ वरः वधूश्च एकस्याम् दिशायाम् एकया गत्या कणे कणे वर्तमानस्य परमपितुः परमात्मनः, देवतानाम् प्रतिनिधित्वेन उपस्थितस्य अग्निदेवस्य अथ च समग्रस्य समाजस्य विविधानाम् जनानाम् साक्षिभूतेषु कानिचित् वचनानि वदन्तौ सप्त पदानि अनुक्रमतः ।
2. अयम् सप्तपदीविधिः ,
तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् (योगसूत्रम्)
भावार्थः
दृष्टा, पुरुषः, चितिशक्तिः, दृक्शक्तिः, चेतनः, आत्मा इत्येते शब्दाः एकार्थकवाचकाः सन्ति।
विवाहसंस्कारस्य व्यावहारिकः पक्षः
3. चलनक्रियायाम् दिशा एका एव भवति ।।
3. तृतीयम् दर्शनम् उभयोः साधनसम्बन्धिनीम् योग्यताम् सूचयति । विवाहसंस्कारेण संस्कर्तुकामौ वधूवरौ यावत्पर्यन्तम् अन्नस्य स्वामिनौ न भवतः तावत्पर्यन्तम् तौ विवाहयोग्यौ न भवतः । वयसः शिक्षायाः अनन्तरम् विवाहार्हतायाः इदम् तृतीयम् तत्त्वमस्ति । अतः विवाहेन संस्क्रियमाणौ अन्नवन्तौ स्यातामित्यपि अत्र निहितमस्ति । एवम् विधिरयम् अन्नविहीनयोः स्त्रीपुरुषयोः विवाहस्य निषेधम् अन्नसहितयोः स्त्रीपुरुषयोः विवाहस्य च विधिश्चेति अपरम् व्यवस्थारूपम् दर्शनद्वयम् सूचयति ।।
1. जगतः किमपि वस्तु स्यात् यदि तत् केनचित् अन्येन केनचित् वस्तुना सह संगमनमपेक्षते, चेत् उभयोः समानदिशायाम् गमनमपेक्षत एव । एकम् वस्तु अन्यस्याम् दिशायाम् अपरम् च वस्तु अन्यस्याम् दिशायाम् गच्छति, चेत् उभयोः सहगमनम् कथमपि भवितुम् न शक्नोति । ( अर्थात् एकः पूर्वस्याम् दिशि गच्छति अपरः पश्चिमायाम् दिशि गच्छति, चेत् उभयोः सह गमनम् अशक्यमेव भवति । ) अतः विवाहितयोः स्त्रीपुरुषयोः अयमाचारः यत् तौ यस्मिन् कस्मिन् कर्मणि प्रवृत्तौ स्याताम् तदा तौ एकामेव दिशाम् निश्चिनुताम् । अयमाशयः – यत्र कर्मणि एकस्य निषेधः स्यात् तत्र अपरस्यापि निषेधो भवेत् । यत्र कर्मणि एकस्य सम्मतिः स्यात् तत्र अपरस्यापि सम्मतिः भवेत् । एवम् उभयोः विचारदिशा यदा एका भवति, तदा तत्र सुखम् भवति । परन्तु यत्र एकस्य निषेधः अपरस्य च सम्मतिः, एवम् यत्र उभयोः विचारदिशा यदा भिन्ना भवति, तदा तत्र सुखम् न भवति, अपितु दुःखमेव भवति ।। अतः विवाहितानाम् सर्वदैव दिशायाः ऐक्यम् भवेत्तादृशः आचारः आचरणीयो भवति ।।
2. एवमेव सहगमनाय अपरमपि एकम् सर्वमान्यम् दर्शनम् वर्तते । तत् च जगतः किमपि वस्तुद्वयम् यदि सह गमनमपेक्षते, चेत् उभयोः समानगतित्वमपि अपेक्षत एव । एकम् वस्तु अन्यया गत्या अपरम् च वस्तु अन्यया गत्या प्रचलति, चेत् उभयोः सहगमनम् कथमपि भवितुम् न शक्नोति । ( अर्थात् एकः शशकगतिना गच्छति अपरः कच्छपगतिना गच्छति, चेत् उभयोः सह गमनम् अशक्यमेव भवति । ) अतः विवाहितयोः स्त्रीपुरुषयोः अयमाचारः यत् तौ यस्मिन् कस्मिन् कर्मणि प्रवृत्तौ स्याताम् तदा तयोः गतिः समाना एव भवेत् । एतदर्थम् अपेक्षितम् सर्वमपि करणीयम् अवश्यम् करणीयमेव ।
१२५२
१२५२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
अटकयुद्धम् (१७५८)
परिणामः
विजयानन्तरम् रघुनाथरावेन पेशवानानासाहेबाय पत्रम् प्रेषितम्। "लवपुरी, मलिस्थानम्, कश्मीरम् अपिच अटकक्षेत्रे अन्याः जनपदाः वशीकृताः। यानि क्षेत्राणि न वशीकृतानि, तानि शीघ्रे वशीकरिष्यामः। अहमदशाहस्य पुत्रः तिमूरः जहान्खानः चास्मदीयैः सैनिकैः द्रावितः। दुरानिसेनायाः कोशमपि लुण्टितम्। तौ उभयौ अल्पसैन्यसहितौ पुरुषपुरम् जग्मतुः। ततः अहमदशाहः गान्धारम् 12000-14000 निर्बलैः सैनिकैः सह प्रतिजगाम। तस्मात् सर्वैः अपि अहमदशाहस्य विरुद्धम् विद्रोहम् आरभते। वयम् निश्चयम् कृतवन्तः यत् गान्धारम् अपि जेतव्यम्।"
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः (योगसूत्रम्)
सूत्रार्थः
चित्तस्य वृत्तीनां निरोधः योगः (समाधिः) उच्यते।
व्यासभाष्यम्
सर्वशब्दाग्रहणात्सम्प्रज्ञातोऽपि योग इत्याख्यायते । चित्तं हि प्रख्याप्रवृत्तिस्थितिशीलत्वात्त्रिगुणम् । प्रख्यारूपं हि चित्तसत्त्वं रजस्तमोभ्यां संसृष्टमैश्वर्यविषयप्रियं भवति । तदेव तमसानुविद्धमधर्माज्ञानावैराग्यानैश्वर्योपगं भवति । तदेव प्रक्षीणमोहावरणं सर्वतः प्रद्योतमानमनुविद्धं रजोमात्रया धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्योपगं भवति । तदेव रजोलेशमालेपनं स्वरूपप्रतिष्ठं सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रं धर्ममेधध्यानोपगं भवति । तत्परं प्रसङ्ख्यानमित्याचक्षते ध्यायिनः । चितिशक्तिरपरिणामिन्यपरतिसङ्क्रमा दर्शितविषया शुद्धा चानन्ता च । सत्त्वगुणात्मिका चेयम्, अतो विपरीता विवेकख्यातिरिति । अतस्तस्यां विरक्तं चित्तं तामपि ख्यातिं निरुणद्धि । तदवस्थं चित्तं संस्कारोपगं भवति । स निर्बीजः समाधिः । न तत्र किञ्चित्सम्प्रज्ञायत इत्यसम्प्रज्ञातः । द्विविधः स योगश्चित्तवृत्तिनिरोध इति ॥२॥
विशेषम्
चिति-शक्तिः (पुरुषः) अपरिणामिनी, अप्रतिसङ्क्रमा च अस्ति अर्थात् परिणाम-क्रियायाः, संयोगादिभ्यश्च रहिता भवति। सा च चित्तस्य सर्वेषां विषयाणां दृष्टा, शुद्धा, अनन्ता च अस्ति। सत्त्वगुणात्मकं चित्तम् एतस्मात् पुरुषात् विपरीतम् अस्ति अर्थात् चित्तं परिणामि, क्रियादियुक्तं, नाशयुक्तं च वर्तते। तत् विषयाणां स्वयं द्रष्टृ नास्ति, किन्तु पुरुषस्य दर्शनसाधनम् अस्ति। चित्तं जडत्वात् पुरुषस्य अपेक्षया अशुद्धम्, अन्तयुक्तं च अस्ति। एवं प्रकारेण चित्तात् पुरुषस्य भिन्नतादर्शनं विवेक-ख्यातिः उच्यते। यदा एतस्याः विवेक-ख्यातेः अपि वैराग्यं प्राप्यते, तदा विवेक-ख्यातेः अपि निरोधः भवति। एषः निर्बीज-समाधिः उच्यते। एषः निर्बीजः समाधिः एव असम्प्रज्ञात-समाधिः उच्यते। यतः अत्र कोऽपि सांसारिकः (प्राकृतिकः) विषयः बोध्यः न भवति। एवं सम्प्रज्ञात-असम्प्रज्ञात-भेदेन चित्तवृत्ति-निरोधरूपः योगः द्विप्रकारकः वर्तते।
चित्तस्य पञ्च अवस्थाः
चित्तस्य पञ्च अवस्थाः निम्नानुसारं वर्तन्ते -
विषम-परिणामाः
2 द्वितीय-विषम-परिणामः - अहङ्कारः -  अहम्भावेन एकत्व-बहुत्वं, व्यष्टि-समष्टिः इत्येतासां सर्वप्रकारकाणां भिन्नतानाम् उत्पादकः, महत्तत्त्वस्य च विषम-परिणामः अहंकारः भवति। अहङ्कारस्य एव ग्राह्य-ग्रहण-भेदयुक्तयोः द्वयोः प्रकारयोः विषम-परिणामौ उत्पद्येते।
प्रकृतेः, विकृतेः च भेदः
पुरुषः, तस्य प्रयोजने (भोगः, अपवर्गः च), गुणानां साम्यपरिणामः (मूलप्रकृतिः), गुणानां विषम-परिणामाः (सप्त प्रकृति-विकृतयः अर्थात् महत्तत्त्वम्, अहङ्कारः, पञ्च-तन्मात्राः) च अनादयः अर्थात् आरम्भरहिताः पदार्थाः उक्ताः सन्ति। अर्थात्, एकादश पदार्थाः आरम्भरहिताः उक्ताः सन्ति।
सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्।
विशेषव्याख्याः
2) वेवेकख्यातिः - यदा चित्ते रजोगुणयुक्तानां, तमोगुणयुक्तानां च बाह्यानां विषयाणां प्रभावः न भवति, तदा तत् चित्तमपि निर्मल-देदीप्यमान-स्फटिकवत् निर्मलं, स्वच्छं च भवति। तदा संसारस्य सर्वेषां विषयणां यथार्थतया साक्षात्कारः भवति। प्रकृतेः सर्वेषा कार्याणां बोधः भवति। एतस्याः स्थितेः एव अन्तिमा स्थितिः  विवेक-ख्यातिः  उच्यते। विवेक-ख्यातिः अन्तिमतमा सात्त्विकी वृत्तिः अस्ति, यस्यां चित्तद्वारा आत्मनः साक्षात्कारः भवति। विवेकख्यातिः अपि तु सत्त्वगुणस्य एव कार्यं भवति।
३) व्यष्टिः - 'व्यष्टिः अपरा प्रकृतिः' अस्ति। एतस्याः कारणम् अस्ति यत्, मनुष्यः व्यष्टिप्रकृतिना अर्थात् शरीरेण एव बन्धने पतति, समष्टि-प्रकृत्या सः बन्धने न पतति। कारणम् अस्ति यत्, मनुष्य व्यष्टिना अर्थात् शरीरेण सह ममत्वं करोति, तस्य कारणेन बन्धने पतति। व्यष्टिः किमपि भिन्नं तत्त्वं नास्ति, प्रत्युत समष्टेः एव कश्चन क्षुद्रः अंशः अस्ति। समष्टेः मानितः सम्बन्धः एव व्यष्टिः उच्यते अर्थात् समष्टेः अंशेन शरीरेण सह जीवः स्वस्य सम्बन्धं स्वीकरोति चेत्, सः समष्टेः अंशेन शरीरेण सह एव सम्बन्धं स्वीकरोति इति उच्यते। तत् समष्टेः अंशभूतं शरीरम् एव  'व्यष्टिः' इत्युच्यते। व्यष्टिना सह सम्बन्धस्थापनम् एव बन्धनम् अस्ति।
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अष्टाङ्गयोगः
१२५३
१२५३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
अनन्तपुरम्, आन्ध्रप्रदेशः
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति अनन्तपुरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अनन्तपुरम् ।
१२५४
१२५४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
पुरुषपुरयुद्धम् (१७५८)
पुरुषपुरयुद्धम् 8 मैमासे 1758 तमे वर्षे मराठादुरानिराष्ट्रयोर्मध्ये बभूव। युद्धेऽस्मिन् पुरुषपुरं मराठासेनया जितम्। तत्पुर्वम् पुरुषपुरदुर्गम् तिमूरशाहदुरानिजहानखानाभ्यां स्वसेनया सह पालितम्। तुकोजीसिन्धियः रघुनाथरावमल्हाररावहोल्कराभ्याम् पञ्जाबे प्रतिनिधिरूपेण नियोजितः तथा रघुनाथरावमल्हाररावहोल्करौ पञ्जाबतः जग्मतुः। तुकोजीसिन्धियः खण्डोजिकदमेन सह अफ़्गानभटान् जितवान्। युद्धेऽस्मिन् मराठासेनायाः विजयम् अतिविशिष्टम् यतः मराठासेना पुणेतः 2000 सहस्रमानदूरे अफ़्गानसीमाम् प्राप।
वाकुळाभरणम्
अवलम्बम्
वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः
विश्वपरम्परास्थानानि
आरम्भिककार्यक्रमाः
क्रि.श. १९५९तमे वर्षे ईजिप्त् देशः नैल्नद्द्यां जलबन्धं निर्मितुं निसचिनोत् । किन्तु प्राचीनसभ्यतायाः स्मारकं अबुसिम्बेल् प्रदेशस्य देवालयाः जलेनिमग्नाः भवन्तीति चिन्ता आगता । तदा युनेस्को देवालयस्य संरक्षणार्थं काञ्चित् योजनाम् अकरोत् । ईजिप्त् सुडान् इत्यादीनां देशानां विरोधमपि उपेक्षं मन्दिरस्य अवयवान् अपनीय उन्नतस्थाने पुनर्निर्माणम् अकरोत् । अस्याः योजनायां व्ययः तस्मिन्नेव काले ८०मिलियन् डालर् अभवत् । अस्य व्ययस्य अर्धभागः प्रपञ्चस्य ५०विविधराष्ट्रैः दानरूपेण सङ्ग्रहीतः । अस्य कार्यस्य यशः विश्वस्य अन्यपरम्परास्थानानां सुरक्षणार्थं युनेस्कोसंस्थायाः प्रेरकम् अभवत् । तादृशस्थानेषु अन्यतमाः इटलिदेशस्य वेनिस्, पाकिस्तानस्य जोहेञ्जोदारो, इण्डोनेशियादेशस्य बोरोबुडूर् देवालयः इत्यादीनि मुख्यानि । पश्चात् युनेस्कोसंस्था विश्वस्य सर्वपरम्परास्थानानि रक्षितुम् आवश्यकनियमानि सृष्टुं सिद्धाभवत् ।
निर्णयाङ्गीकारः
अमेरिकासंयुक्तसंस्थानं (यु.एस्.ए.) विश्वस्य संस्कृतेः प्रकृतेः च संरक्षणार्थम् एकस्यमेव कार्ययोजनायां कार्यरतम् । क्रि.श. १९६५तमे वर्षे यु.एस्.ए. विश्वस्य प्राकृतिकरम्यस्थानानां, सांस्कृतिकमौलिकस्थानानां संरक्षणेण अग्रिमसभ्यातै दातुं विश्वपरम्परायाः संस्थामेकां सृष्टुं विश्वाय सूचनाम् अयच्छत् । क्रि.श. १९६८तमे वर्षे अन्तारष्ट्रियप्रकृतिसंरक्षणसङ्घः एतादृशयोजनाम् एव प्रस्तुत्य क्रि.श. १९७२तमे वर्षे स्वीडन् देशस्य स्टक् होम् समारम्भे, क्रि.श. १९७२तमे वर्षे विश्वसंस्थायाः सम्मेलने असूचयत् । अयं विचारः जगतः राष्ट्रैः बहुमतः अभवत् । अनेन विश्वपरम्परासमितिरचनस्य निर्णयः युनेस्कोसंस्थया स्वीकृतः ।
अवलोकयोग्याः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अपरं भवतो जन्म...
अन्वयः
भवतः जन्म अपरम्, विवस्वतः जन्म परम् । (तस्मात्) त्वम् आदौ एतत् प्रोक्तवान् इति कथं विजानीयाम् ?
सुखदुःखे समे कृत्वा...
सुखदुःखे समे कृत्वा इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः स्वधर्मपालने पापं न भवति इति कथयति । पूर्वस्मिन् श्लोके अर्जुनस्य जयपराजयसम्बद्धायाः शङ्कायाः निवारणं कृत्वा अत्र भगवान् गुरुजनानां वधे कृते पापं भविष्यति इत्यस्याः अर्जुनस्य शङ्कायाः निवारणं करोति । सः कथयति यद्, जयपराजयौ, लाभहानी, सुखदुःखे च समानं मत्वा युद्धं कुरु । एतद्युद्धं यदि करिष्यसि, तर्हि पापं न भविष्यति इति ।
भाष्यार्थः
युद्धं स्वधर्मः अस्ति इति युद्यतः कृते उपदेशः अस्ति, शृणु –
सुखं, दुःखं, लाभं, हानिं, जयं, पराजयं च समानं मत्वा अर्थात् तेषु रागद्वेषम् अकृत्वा त्वं युद्धं कुरु । एवं युद्धे कृते त्वं पापं न प्राप्स्यसि । एषः प्रासङ्गिकः उपदेशः अस्ति ।
विजय रूपाणी
प्रारम्भिकजीवनम्
१९५६ तमस्य वर्षस्य अगस्तमास्य द्वितीये (०२/०८/१९५६) दिनाङ्के म्यानमार -देशस्य रङ्गून -महानगरेऽभवत् (पुरा, रङ्गून, बर्मा) ।   तस्य पितुः नाम रमणिकलाल, मातुश्च नाम मयाबेन इति । जैन धर्मस्य   अनुयायी वणिक् रमणिकलालः सपरिवारं १९६० तमे वर्षे बर्मादेशात् भारतदेशस्य राजकोट -महानगरं प्रति स्थानान्तरणम् अकरोत् । विजयः धर्मेन्द्रसिंहमहाविद्यालयात् स्नातकं, सौराष्ट्रविश्वविद्यालयाच्च एल्. एल्. बी. इत्युपाध्यौ अलभत ।
११.४६ किरीटिनं गदिनं...
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
46 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
तिरुवण्णामलैमण्डलम्
वीक्षणीयस्थलानि
चिन्तनमात्रेण मोक्षप्रदायकं तिरुवण्णामलैक्षेत्रम् । अत्रत्यः अरुणाचलेश्वरस्य देवालयः बहुप्रसिद्धः । श्रीशेषाद्रिस्वामिनः आश्रमः अपि अत्रत्येषु पवित्रस्थलेषु अन्यतमः । विश्वप्रसिद्धः रमणमहर्षिः अपि तिरुवण्णामलैनगरे एव वसति स्म । विश्वस्य सर्वेभ्यः प्रदेशेभ्यः जनाः रमणाश्रमं द्रष्टुम् आगच्छन्ति । रमणाश्रमस्य समीपे एव योगिनः रामसुरत्कुमारस्य आश्रमः अपि अस्ति । चन्नकेशवपर्वतमध्ये पेन्नैय्यर् नद्यां निर्मितः सातनूरुजलबन्धः । अयं १९५८ तमे वर्षे निर्मितः । अत्र सुन्दराणि उद्यानानि, प्राणिसङ्ग्रहालयः च सन्ति । तिरुवण्णामलैपत्तनतः ५० किलोमीटर् दूरे स्थिते देवकीपुरे ६०० वर्षेभ्यः प्राक् निर्मितः श्रीपेरियनायगि अम्मन् देवालयः अस्ति । अयं देवालयः अस्य मण्डलस्य द्वितीयबृहत्तमः देवालयः । श्रीकनकगिरिपर्वतस्य देवालयः अपि राज्ये प्रसिद्धः । पोलूरुसमीपे अरिहन्तगिरिजैनमठः अस्ति । अयं मठः प्राचीने जैनक्षेत्रे १९९८ तमे वर्षे स्थापितः । अत्र तिस्रः जैनगुहाः, चत्वारः जैनदेवालयाः, नेमिनाथस्य १६ मीटर् उन्नता शिलामूर्तिः च सन्ति । इयं मूर्तिः क्रिस्तीयद्वादशशतके निर्मिता इति वदन्ति । तमिऴ्‌नाडुराज्ये इयम् अत्युन्नता जैनमूर्तिः ।
नागपुरम्
नागपुरं भारतदेशे महाराष्ट्रे विद्यमानं किञ्चन नगरम् अस्ति ।
मलावी
संबद्घ विषया:
वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
२९५
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
वृत्तिसारूप्यमितरत्र (योगसूत्रम्)
भावार्थः
अन्यदशाासु अर्थात् व्युत्थानकाले चित्तस्य वृत्तीनां यत् स्वरूपं भवति, तत्समानं स्वरूपं प्रतीयते।
(पुरुषस्य, बुद्धेः च उभयोः) दर्शनम् एकस्य रूपस्य एव भवति, एतद्दर्शनं बुद्धिवृत्तीनां रूपस्य एव भवति।
चित्तम् (अर्थात् बुद्धिः) चुम्बकवत् सन्निहित-मात्रं भूत्वा उपकारं करोति अर्थात्, ( अर्थात् पुरुषे प्रतिबिम्बितः भूत्वा ) पुरुषरूपिणः स्वामिनः दृश्यं सदपि तस्य स्वम् अर्थात् धनं भवति। अत एव पुरुषः यत् चित्तवृत्तिज्ञानं (उत बुद्धिप्रतिसंवेदनं) प्राप्नोति, तत्र पुरुषस्य (बुद्धेः) अनादि-सम्बन्धः एव कारणभूतः अस्ति।।। ४ ॥
विशेषार्थः
तथा च सूत्रम् — एतस्य अर्थस्य प्रदर्शकं ‘पञ्चशिखाचार्य'स्य एतत् सूत्रमपि अस्ति -
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
सिन्धुलिपिः
वैशिष्ट्यम्
वर्गः:लिपयः वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दीमापुरमण्डलम्
मण्डलः, दीमापुर वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अद्वैतवेदान्तः
तत्त्वानि
अद्वैतवेदान्तस्य तत्त्वानां निरूपणे वैशिष्ट्यम् अस्ति । ब्रह्मतत्त्वमेव परमार्थः । अस्य परमार्थस्य भिन्नपरमार्थः नास्तीत्यतः एव अद्वैतसिद्धान्तः इति विख्यातः अस्ति । ब्रह्मसत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः इति अस्य सिद्धान्तः । तर्हि जगत्, जीवः नास्ति किम् ? एतौ न परमार्थौ । केवलम् अध्यासेन भासेते । अतस्मिन् तद् बुद्धिः अध्यासः इति । वेदान्तनये अपि तत्त्वानि भविष्यन्ति । तद्यथा- ब्रह्म, सगुणब्रह्म, निर्गुणब्रह्म, सोपाधिकः, सर्वज्ञः, परमेश्वरः, जीवः, जीवस्वरूपम्, आत्मनः स्वयंज्योतिष्ट्वम्, जीवात्म-परमात्मनोः ऐक्यम्, तयोः जीवात्मपरमात्मनोः अभेदप्रतिपादनम्, मायोपाधिना ईश्वरः, अविद्योपाधिना जीवः इति प्रतिपादनम्, अविद्या, माया उपाधिः, संसारस्य अनादित्वम्, सृष्टिः, जगत्, सृष्टिविषये ब्रह्मणः उपादानकारणत्वम्, निमित्तकारणत्वम्, प्रपञ्चमिथ्यात्वम्, जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्याद्यवस्थानां प्रतिपादनम्, स्वप्नदृष्टान्तः, पञ्चमहाभूतानां विवेचनम्, पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि, एवमन्तःकरणस्योत्पत्तिः, पञ्चकर्मेन्द्रियाणि, तथा प्राणस्योत्पत्तिः, स्थूलशरीरम्, लिङ्गशरीरम्, कारणशरीरम्, सत्तात्रैविध्यम्, ब्रह्मणि पञ्चभूतानां लयः, सृष्टेः पूर्वं ब्रह्मणः स्वरूपप्रतिपादनमित्यादीनि तत्त्वानि प्रतिपादितानि, एवं तेषां तत्त्वानां स्वरूपविवेचनमपि सम्यक् प्रसाधितम् ।
केफाइरमण्डलम्
किफिरे मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः किफिरे नगरः।
न वेदयज्ञाध्ययनैः...
पदच्छेदः
न वेदयज्ञाध्ययनैः न दानैः न च क्रियाभिः न तपोभिः उग्रैः एवंरूपः शक्यः अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥ ४८ ॥
यतेन्द्रियमनोबुद्धिः...
अर्थः
यः सर्वान् अपि इन्द्रियार्थान् बहिरेव कृत्वा (तान् अविचिन्त्य), दृष्टिं भ्रुवोः मध्ये संस्थाप्य, नासिकायां संचरन्तौ प्राणापानौ समौ कृत्वा, इन्द्रियाणि मनः बुद्धिं च नियन्त्र्य मोक्षपरायणः भवति, यश्च इच्छाभयक्रोधादिरहितः अस्ति सः सदा मुक्तः एवेति निर्णयः ।
अमरमङ्गमलम्
विषयवस्तु
तेषां त्वदभ्युदय-दर्शन-वञ्चितानां मातर्दयस्व तनुजेषु भव प्रसन्ना।।
पितुः कार्ये भक्तिः क्व च तव गता सा नरपते
विशेषम्
२. समग्रं राजकुलं भस्मसात् कर्तुमभिलषति।
'यत् कृतं तत् कृतं पुनरकार्यं न करिष्यामि। कपटेनार्यपुत्रं न पातयिष्यामि ।'
३. उदरं मे गुडगुडयति।
माली
माली अफ्रीका-महाद्वीपे पश्‍चिमे देश: अस्‍ति.
प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः (योगसूत्रम्)
विशेषम्
(प्र + मा + भावे ल्युट् ।) प्रमायाः करणम् । हेतुः, करणम्, प्रमा = यथार्थज्ञानम्
4) निद्रा - deep sleep
लोङ्लोङ्-मण्डलम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
इत्यर्जुनं वासुदेवः...
अन्वयः
वासुदेवः इति अर्जुनं तथा उक्त्वा स्वकं रूपं भूयः दर्शयामास । महात्मा सौम्यवपुः पुनः भूत्वा भीतम् 	एनम् आश्वासयामास च ।
कालीपदः
नल-दमयन्तीयम्
कालानुरूपरचनाप्रचितं यदि स्यात्।
स्यमन्तकोद्धारम्
स्यमन्तकोद्धारं व्यायोगकोटिकं रूपकम् । अस्य प्रणयनं ख्रीष्टाब्दस्य १६३१ वर्षे सञ्जातम् । अत्र मिथ्यावादो यत् कृष्णे न स्यमन्तक-मणि-कृते प्रसेनो हत इति । कृष्णः मित्राणि प्रति सन्देशं प्रेषयति -
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये...
भाष्यार्थः
'स्वधर्ममपि चावेक्ष्य' – इत्यादिभिः श्लोकैः शोकः, मोहश्च दूरीकर्तुं लौकिकन्यायः उक्तः, परन्तु पारमार्थिकदृष्टा नोक्तः । अत्र परमार्थदर्शनस्य प्रकरणत्वाद् अधुना शास्त्रविषयस्य विभागं प्रदर्शयितुम् 'एषा तेऽभिहिता' इत्यनेन श्लोकेन तस्य परमार्थदर्शनस्य उपसंहारं करोति । यतो हि अत्र शास्त्रस्य विषयस्य विभागे प्रदर्शिते सति अग्रे 'ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्' इत्यादिना या द्विधा निष्ठोपस्थापकं शास्त्रम् अस्ति, तद् सुखपूर्वकम् अवगम्यं भविष्यति । श्रोतारः अपि विशेषविभागपूर्वकम् अनायासेन तां ग्रहीतुं शक्ष्यन्ति । अतः वदति –
अहं साङ्ख्ययोगसन्दर्भे अर्थात् परमार्थवस्तूनाम् अभिज्ञाविषये बुद्धिम् अर्थात् ज्ञानम् उक्तवान् । तज्ज्ञानं ये संसारहेतवः अर्थात् शोक-मोहादयः दोषाः सन्ति, तेषां निवृत्तेः साक्षात्कारणम् अस्ति । तस्य ज्ञानस्य प्राप्तेः उपायत्वेन कर्मयोगसन्दर्भे अर्थात् आसक्तिरहिते सति सुखदुःखादीनां द्वन्द्वानां त्यागपूर्वकम् ईश्वराधनाय कृतस्य कर्मणः कर्मयोगसन्दर्भे, समाधियोगसन्दर्भे च तां बुद्धिं (ज्ञानं) वदामि इति । तां बुद्धिं शृणु – रुच्युत्पादनाय तस्याः बुद्धेः स्तुतिः क्रियते – हे अर्जुन ! ईश्वरकृपया प्राप्तेन ज्ञानेन योगविषयकबुद्ध्या युक्तः त्वं धर्माधर्मनामकं कर्मरूपं बन्धनं नंक्ष्यसि इत्यभिप्रायः ।
३००
बाह्य-सूत्राणि
३०० ३०० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
भोक्तारं यज्ञतपसां...
अधिकवाचनाय
वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१८८६
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१२६२
बाह्य-सूत्राणि
१२६२ १२६२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वेल्लूरुमण्डलम्
वीक्षणीयस्थलानि
वेल्लूरुदुर्गं मण्डलस्य प्रमुखं प्रवासस्थानम् । इदं केन्द्रस्थानस्य वेल्लूरुपत्तनस्य निकटे अस्ति । वानियम्बाडिनगरस्य समीपे येळगिरिधाम अस्ति । इदं ’दरिद्रानाम् ऊटि’ इत्येव प्रसिद्धम् । येळगिरिसमीपे जल्लगम्परैनामकः जलपातः अस्ति । अत्र वर्षर्तौ एव अधिकं जलं भवति । अचिरात् निर्मितं श्रीपुरकनकमन्दिरं जनप्रियं जातम् । श्रीपुरे महालक्ष्मी मन्दिरम् अस्ति । अस्य मन्दिरस्य विमानभागस्य अर्धमण्डपस्य च अन्तः बहिः च सुवर्णेन लेपितम् अस्ति ।
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं...
पदच्छेदः
दृष्ट्वा इदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन इदानीं अस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥ ५१ ॥
३०१
३०१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
माणवकगौरवम्
विषयवस्तु
न वा तदेवायसताडनाद् ऋते मनोहरालङ्करणत्वमञ्चति।।
विशेषम्
अयि जागृति मूढ जीव निद्रां किमु सेवसे।
सर्वाः शिष्यहितायैव गुरोः परुषवृत्तयः।
मोहम्मदमुर्शी
जीवनस्य परिचयः
वर्गः:अन्यदेशीयराजनेतारः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१२६३
१२६३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
मलेमनेजलपातः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
नलदमयन्तीयम्
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:नलदमयन्त्यौ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सुभाषितानि
" कर्मण्येवाधिकारस्ते । मा फलेषु कदाचन " गीतावक्यस्यास्य उपबृंहणमेव अयं श्लोकः ।
विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम् (योगसूत्रम्)
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
पी लङ्केश
साहित्यकृषिः
१९५८तमे वर्षे लिखिता "वामन”इत्याख्या कथा एव तस्य प्रथमा कथा । एषः ५० अधिकाः कथाः अलिखत् । अस्य कथाः वैयक्तिकावमान-सङ्कोचादिकं मूलवस्तुरूपेण स्वीकृत्य मनुष्यस्य आन्तरिकाणि सूक्ष्मसंवेदनानि अनन्यरीत्या प्रकाशयन्ति । "केरेय नीरनु केरेगे चेल्लि” (१९६३), "नानल्ल" (अहं न) (१९७०), "उमापतिय स्कालर्शिप् यात्रे (उमापतेः स्कालरशिप् यात्रा) (१९७३) च अनेन लिखिताः नव्यकालस्य अत्युत्तमकथासङ्ग्रहाः । "कल्लु करगुव समय" (शिलायाः द्रवीभवनसमयः) (१९९०), "उल्लङ्घने मत्तु इतर कथेगळु” (उल्लङ्घनं तथा अन्याः कथाः) (१९९६) अपि नव्योत्तरसङ्ग्रहाः एव ।
प्राप्ताः प्रशस्तयः
१९८६तमे वर्षे राज्यसाहित्य-अकादमी-गौरवप्रशस्तिः, १९९३तमे वर्षे च केन्द्रसाहित्य-अकादमी-प्रशस्तिः च प्राप्ता लङ्केशेन । २०००तमे वर्षे जनवरीमासे अनारोग्यवशात् दिवङ्गतः पि. लङ्केशः कन्नडस्य सुप्रसिद्धेषु साहित्यकारेषु अन्यतमः ।
सुदुर्दर्शमिदं रूपं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य द्विपञ्चाशत्तमः(५२) श्लोकः ।
कोणार्कमन्दिरम्
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
डॉनल्ड ट्रम्प
अमेरिकामातुः श्रेष्ठः पुत्रः डॉनल्ड ट्रम्प नवयुगक्रान्तिने सर्वेषां अमेरिकानाम् आधारभूतः मार्गदर्शकः च आसीत् । श्रीमद् डॉनल्ड ट्रम्प विश्वेश्वर जननायक महाचक्रवर्तिन मानवहृदयसम्राट इत्यादिनामभिः प्रसिद्धः ।
देशः
देशः इत्यस्य विभिन्नाः अर्थाः भवन्ति ।
वर्गः:देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
नाहं वेदैर्न तपसा...
पदच्छेदः
न अहं वेदैः न तपसा न दानेन न च इज्यया शक्य: एवंविधः द्रष्टुं दृष्टवान् असि मां यथा ॥ ५३ ॥
दारा सिङ्ग
अभिनयक्षेत्रे
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:१९२८ जननम्
कर्मसंन्यासयोगः
अध्यायस्य सारः
भववद्गीतायाः पञ्चमः अध्यायः वर्तते ।
जमशेदजी टाटा
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतीय-उद्योगपतयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कर्मसंन्यासयोगः
श्लोकानाम् आवलिः
१५)	नादत्ते कस्यचित्पापं...
१८)	विद्याविनयसम्पन्ने...
२५)	लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणम्...
२६)	कामक्रोधवियुक्तानां...
२९)	भोक्तारं यज्ञतपसां...
विरुदुनगरमण्डलम्
कृषिः वाणिज्यं च
जनसंख्यायाः बहुभागः कृषिकार्ये उद्यमेषु च रताः । विरुदुनगरे तैलोद्यमः कार्पासोद्यमः च अभिवृद्धः अस्ति । विरुदुनगरात् २० किलोमीटर् दूरे विद्यमानं शिवकाशीपत्तनं स्फोटकनिर्माणेन, मुद्रणालयैः च प्रसिद्धम् । अरुप्पुकोट्टै तन्तुवायैः प्रसिद्धम् अस्ति ।
राज्ञी पिङ्गळा
सतीत्वस्य परीक्षायां पिङ्गळायाः जयः
'महाराजः मम परीक्षार्थम् एतं दूतं प्रेषितवान्’ इति भासते । मया शरीरस्य त्यागः करणीयः इति इच्छा तस्य स्यात् वा  ? पत्युः इच्छापूरणे एव स्त्रियाः पतिव्रताधर्मः निगूहितः अस्ति । परलोकं प्रति गमनानन्तरं तु सः मया प्राप्यते एव । यदि एतस्मिन्  सन्दर्भे अहं शरीरत्यागं न करोमि तर्हि मम पितुः कुलमपि कलङितं भवति “  राजा सोमचन्द्रस्य पुत्री पत्युः मरणवार्तां श्रुत्वापि जीविता अस्ति किल ? कियान् लज्जास्पदः विषयः एषः इति जनाः परस्परं न वदन्ति वा?” इति चिन्तयित्वा महाराजः जीवति इति ज्ञात्वाऽपि मरणं प्राप्तुं सज्जा अभवत् ।  	राज्ञी पिङ्गळा योगाभ्यासं सम्यक् पठितवती काचित् उत्तमयोगिनी आसीत् । अतः सा पत्युः किरीटं अङ्के स्वीकृत्य आसनस्था अभवत् । अपानेन सह प्राणसंलग्नं कृत्वा, समानम् उदानं च स्वीकुर्वती कण्ठात् भ्रुवोः मध्ये योजितवती । परिस्थितिः अन्तिमघट्टे अस्ति इति ज्ञात्वा दूतः "महाराज्ञि ! मया उक्तं सर्वम् असत्यम् । एवं महाराजः उक्त्वा प्रेषितवान् आसीत् ।  तद्वत् भवत्यै वदन् अस्मि” इति उक्तवान्।		महाराज्ञी एतस्य श्रवणस्य स्थितौ नासीत् ।    मुखस्य मूलं छेदयित्वा ब्रह्मरन्ध्रेण तस्याः प्राणाः गताः आसन् ।  सा गतप्राणा अभवत् ।  		दूतः प्रत्यागतवान् ।		दूतस्य प्रेषणानन्तरं वस्तुतः राज्ञी मरणं प्राप्नुयात् इति शङ्का महाराजस्य भवति ।  अतः सज्जतां कृत्वा यावत् शीघ्रं  तावत्  नगरं प्रति प्रस्थितवान् ।		एवं प्रयाणं कृत्वा नगरसमीपम् आगच्छन् सः समीपस्थं श्मशानं गतवान् ।  तत्र कस्यांश्चित् चितायां ज्वलाः ज्वलन्त्यः आसन् । तस्मात् चन्दनस्य सुगन्धः बहिः आगच्छति स्म ।  तत्रत्यां परिस्थितिं दृष्ट्वा राज्ञी प्राणत्यागं कृतवती इति विचारः स्पष्टः अभवत् ।  तत्र ज्वलन् शवः पत्न्याः एव इति सत्यं सः ज्ञातवान् ।  अनुक्षणं सः विक्षिप्तः जातः ।
राजा स्वेन धृतानि वस्त्राभूषणानि निष्कास्य क्षिप्तवान् । अनन्तरं पादाभ्यां श्मशानं प्रविष्टवान् ।  अश्वस्य उपरि आरुह्य वायुवेगेन आगतवान् आसीत् इति कारणेन बहुश्रान्तः, तेन सह कोऽपि नासीत् इत्यनेन सः एकाकी आसीत् ।  श्मशानेऽपि शवः पूर्णरूपेण दग्धः इत्यनेन सर्वे जनाः प्रस्थितवन्तः आसन् ।  अतः एषः उन्मत्तः इव रुदन्, श्मशाने सर्वत्र अटन् आसीत् ।
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
(२) एवमेव (अर्थात् 'चैतन्यं पुरुषस्य स्वरूपम् अस्ति' - एतस्याः वृत्तेः अनुसारं) वस्तुधर्मात् हीनः पुरुषः निष्क्रियः अस्ति।
मठग्रामः
भूमार्गः
भारतस्य, गोवाराज्यस्य च अन्यभागेभ्यः मडगांव-नगराय 'बस्'यानानि अपि सन्ति । मुख्यतः पणजी-मुम्बई-वास्को द गामा -आदिनगरेभ्यः 'बस्'यानानि सन्ति ।
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः (योगसूत्रम्)
विशेषम्
• शब्द = word, sound, verbal expression
• वस्तु = a reality, real object, existent
• विकल्पः = imagination, verbal misconception or delusion, fantasy, hallucination
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
बीदरविधानसभाक्षेत्रम्
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
मिल्खा सिंह
मिल्खा सिंह फ्लाईंग सिख नाम्ना देशेविदेशेषु विख्यातः, राष्ट्रकुलक्रीडास्पर्धायां सुवर्णपदकप्राप्तः स्वतन्त्रभारतस्य आद्यभारतीयः, पद्मश्रीपुरस्कारेण सम्मानितः महान् धावनपटुः कालकवलीभूतः।
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति...
पदच्छेदः
न, इह, अभिक्रमनाशः, अस्ति, प्रत्यवायः, न, विद्यते । स्वल्पम्, अपि, अस्य, धर्मस्य, त्रायते, महतः, भयात् ॥
भावार्थः
२. समतायाः आरम्भस्य नाशः न भवति ।
समतायाः केवलम् आरम्भे सति तस्याः कदापि नाशः न भवति । मनसि समताप्राप्त्यै या लालसा, उत्कण्ठा च जागर्ति, सा एव समतायाः आरम्भः मन्यते । तस्य आरम्भस्य कदापि अभावः न भवति । किञ्च सत्यवस्तोः लालसा अपि सत्या एव । अत्र 'इह' इत्यस्य पदस्य उपयोगः कृतः । तस्य तात्पर्यम् अस्ति यद्, एतस्मिन् मनुष्यलोके मनुष्यस्य एव एषा समताबुद्धेः प्राप्तेः अधिकारः अस्ति इति । मनुष्यं विहाय सर्वाः योनयः भोगयोनयः । अतः तासु योनिषु विषमतायाः (रागद्वेषयोः) नाशं कर्तुम् अवसरः एव नास्ति । यतो हि भोगः रागद्वेषपूर्वकम् एव भवति । रागद्वेषयोः अभावे कृतः भोगः भोगत्वेन न अपि तु साधनत्वेन मन्यते ।
भाष्यार्थः
== रामानुजभाष्यम् == वक्ष्यमाणबुद्धियुक्तस्य कर्मणो माहात्म्यम् आह -
इह  कर्मयोगे  न अभिक्रमनाशः अस्ति।  अभिक्रम आरम्भः नाशः फलसाधनभावनाशः। आरब्धस्य असमाप्तस्य विच्छिन्नस्य अपि न निष्फलत्वम्। आरब्धस्य विच्छेदे  प्रत्यवायः  अपि  न विद्यते।   अस्य  कर्मयोगाख्यस्य स्व धर्मस्य  स्वल्पांशः  अपि महतो भयात्  संसारभयात्  त्रायते।  अयम् अर्थः पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते। (गीता 6।40) इति उत्तरत्र प्रपञ्चयिष्यते। अन्यानि हि लौकिकानिवैदिकानि च साधनानि विच्छिन्नानि न हि फलप्रसवाय भवन्ति प्रत्यवायाय च भवन्ति।
वात्स्यायनः
भाष्यकारः श्रीवात्स्यायनः
एवं न्यायवात्तिकतात्पर्यटीकायाः प्रारम्भे षड्दर्शनाचार्यः श्रीवाचस्पति मिश्र इत्थं समुल्लिखति यत्-.
वात्स्यायनो मुनिवर: कथामेतां सुनिर्मलाम्' ।
वात्स्यायनस्य देशनिर्णयः
यतः प्रागुक्तोदाहरणेभ्यो निर्दिष्टानि खल 'पललपिण्ड'प्रभृतीनि वस्तूनि विशेषतो मैथिलेष्वेव व्यवहृतानि भवन्ति ।
यद्यपि 'दाडिम' = अनार, इति हिन्दी, इति फलमिदानीन्तनकालावच्छेदेन तु 'पञ्चनद' प्रदेशेऽपि समुपलभ्यते । परन्तु इतः पूर्वकालावच्छेदेन मिथिला अदरा एव जनाः प्राप्नुवन्ति स्मेति प्रतीयते, अतः श्रीवात्स्यायनस्य मैथिल ब्राह्मणत्वमक्षुण्णमेवेत्यत्र नास्ति लेशतोऽपि विचिकित्सावसर इति वर्ततेऽयं लादशवासीत्यस्मिन् महाविदुषि मिथिलादेशवासित्व, मैथिलत्वोभयधर्म योरेव सत्त्वेनोभयमविरुद्धमिति न किञ्चिदनुपपन्नम् ।
वात्तिककारस्य जीवनचरित्रम्
अकारि महतस्तस्य भारद्वाजेन वात्तिकम् ॥
अवलम्बः
वर्गः:जीवनचरितम् वर्गः:ऋषयः
साओ पाओलो
साओ पाओलो ब्रासील देशस्‍य नगर.
वर्गः:ब्रासील वर्गः:दक्षिण-अमेरिकादेशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भक्त्या त्वनन्यया शक्य...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य चतुःपञ्चाशत्तमः(५४) श्लोकः ।
शबरी
शबर्या: जीवनं
शबरी रामस्य महतीं भक्त्या स्वागतं कृत्वा तया आस्वादितानि जामुनानि अर्पणात् पूर्वं मधुराणि इति सुनिश्चित्य अर्पितवती । तस्याः भक्त्या प्रभावितः रामः अवदत् यत् जामुनस्य स्वादः अम्ब्रोसिया इत्यस्मात् मधुरतरः यतः ते प्रेम्णा भक्त्या च अर्पिताः आसन् । ततः स तां आशीर्वादं दत्त्वा प्रतिज्ञातवान् यत् सा स्वभक्त्या मोक्षं वा मोक्षं वा प्राप्स्यति इति ।शबरस्य भगवतः रामभक्तिः भक्तिमार्गस्य उदाहरणं मन्यते । तस्याः शुद्धप्रेमभक्तिः च भक्तिपरमरूपं मन्यते । तस्याः चरित्रं शुद्धभक्तिनिःस्वार्थसेवाप्रतीकत्वेन दृश्यते । तस्याः मधुरतमं जामुनं स्वयम् आस्वादयित्वा रामाय अर्पणस्य इच्छा निःस्वार्थसेवायाः प्रतीकत्वेन दृश्यते ।
३०७
बाह्य-सूत्राणि
३०७ ३०७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा (योगसूत्रम्)
विशेषम्
• अभाव = absence, non-existence, non-occurrence, negation, voidness, nothingness
• प्रत्यय = the cause, the feeling, causal or cognitive principle, notion, content of mind, presented idea, cognition
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
मेजर ध्यानचन्द
ध्यानचन्दः सिंह (ध्यानचन्द, dyanchand ) इत्यस्य मुख्यं नाम ध्यानसिंह इति आसीत् सः युवभिः सह क्रीडाङ्गणे क्रीडन् आसीत् । तस्य गतिः अश्व इव आसीत् । तत् सर्वं क्रीडाङ्गणात् बहिः स्थित्वा 'पङ्कज गुप्ता' इति नामकः अनुभवी प्रशिक्षकः (कोच्) पश्यति स्म । सः तं युवानम् आहूय "त्वम् एकदा क्रीडाङ्गणस्य राजा भविष्यसि" इति अवदत् । तदनन्तरं ध्यानसिंहः बहुपरिश्रमम् अकरोत् । यदा तौ पुनः मिलितवन्तौ, तदा पङ्कज गुप्ता त्वं गृहे सिंहः भव, किन्तु कीडाङ्गणे चन्द्र भव इति प्रार्थयत । सः न कश्चन अपरः अपि तु विश्वस्य सुप्रसिद्धः हॉकी-क्रीड कः ध्यानचन्दः आसीत् ।
शून्यमुद्रा
उपयोगः
कर्णवेदना, बधिरतायाः च समस्यायै दिने ५० निमेषपर्यतं शून्यमुद्रां कृत्वा अनन्तरं १५ निमेषपर्यतं प्राणमुद्रा करणीया । कर्णवेदना, कर्णे शब्दः अपि शमितो भवति । यदा कर्णप्रवहणं भवति तदा कर्णस्य शस्त्रचिकित्सा असाध्या इति वैद्याः वदन्ति । तदा शून्यमुद्रया कर्णसमस्यां दूरीकृता भवति । शिर्रोभ्रमणसमस्यायां अपि  शून्यमुद्रा रामबाणः इव परिणामं करोति । कदाचित् शिशोः वाक्दोषः भवति । तदा शून्यमुद्रा, प्राणमुद्रायाश्च करणेन ते वाक्पटवः भवितुं अर्हन्ति । अश्रवणेन एव शिशोः वाणी न आगता । किन्तु शून्यमुद्रायाः करणेन कर्णः समीचीनो भूत्वा भाषाश्रवणात् शिशुः वाक्पटुः अभवत् इति अभिप्रायः । शिरसि ठक्-ठक् इति मुद्गरेण प्रहारः भवति इति यदा भासते तदा शून्यमुद्रायाः साकं वायुमुद्रापि ५० निमेषपर्यतं, अनन्तरं १५ निमेषपर्यतं प्राणमुद्रा क्रियते चेत् शिरः पूर्ववत् शान्तः भवति । भयंकरशिरोवेदना, कर्णवेदना, चलनसमये अस्थिरता, कम्पनं, दन्तवेदना, कण्ठवेदना, पृष्टभागवेदना, पार्ष्णिवेदना, सन्धिवेदनाश्च  शून्यमुद्रा तथा वायुमुद्रा  करणेन वेदनाः शमिताः भवन्ति । तदनन्तरं प्राणमुद्रा अपि करणीया ।
वर्गः:योगमुद्राः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
खुदीराम बोस
खुदीराम बोस (बांग्ला: ক্ষুদিরাম বসু ; जन्म: १८८९ - मृत्यु : १९०८) भारत स्य स्वाधीनतायै १९ वर्षस्य वयसि मृत्युदण्डं प्राप्तवान् । केषाञ्चन इतिहासविदां मतम् अस्ति यद्, लघुनि वयसि भारताय क्रान्तिं कुर्वन् मृत्युदण्डं प्राप्तवत्सु क्रान्तिकारिषु सः युवतमः आसीदिति । परन्तु १८७२ वर्षस्य जनवरी-मासस्य सप्तदशे (१७) दिनाङ्के कूकाओं इत्यत्र जाते सार्वजनिकनरसंहारे त्रयोदश (१३) वर्षीयः कश्चन बालकः अपि मृत्युङ्गतः इति श्रूयते । सः त्रयोदशवर्षीयः बालकः तस्मिन् नरसंहारे पञ्चाशत्तमः (५०) आसीत् । यदा सैनिकाः तं बालकं अग्निगोलकक्षेपकस्य सम्मुखं स्थापितवन्तः, तदा सः लुधियाना-प्रदेशस्य तत्कालीनस्य उपायुक्तस्य (Deputy Commissionaire) कावन इत्येतस्य मासुरीं (श्मश्रुं) दृढतया अगृह्णात् । तेन त्रयोदशवर्षीयेण बालकेन तस्य उपायुक्तस्य मासुरी तावत् पर्यन्तं न त्यक्तवान्, यावत् पर्यन्तम् आङ्ग्लसैनिकैः तस्य हस्तौ न अछिद्येताम् ।
१२७०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
जार्ज् कार्लिन्
श्रीमन् जार्ज् डेनिस् प्यट्रिक् कार्लिन् महोदयः क्रि. श. १९३७ तमे वर्षे मे मासस्य १२ दिनङ्के अजायत। एषः अमेरिकादेशस्य प्रसिद्धः हास्यकलावित् लेखकः नटः च। असौ कर्लिन् महोदयः पञ्च ग्रमि प्रशस्तिं स्वस्य हास्यसङ्ग्रहाय प्राप्तवान्। असौ हास्यनटनाय, राजकीयकार्याय, आङ्ग्लभाषायाः मनोविज्ञानाय धर्माय च अतिप्रसिधद्धः वर्तते।
स्यमन्तकोद्धारम्
विषयवस्तु
एष कृष्ण इव प्राप्तः स्वामकीर्तिमपोहितुम्॥
व्यायोगे नियमतो विष्कम्भकप्रवेशकौ न स्तः । रूपकेऽस्मिन् तथापि सर्वत्रार्थोपक्षेपोचितसामग्री तु अङ्कभागे समाविष्टा । रूपकारम्भे सात्यकि पृष्टः कृष्णो ब्रवीति यद् - सूर्यप्राप्तः स्यमन्तकमणिः सत्राजिते स्वभावानुसारं लाभप्रद एवासीत्, किन्तु तस्य पुत्राय प्रसेनाय हानिप्रद् एव। यतो हि प्रसेनः पापकर्मासीत्, मणिरयं च पापात्मानं प्रणाशयति । किमर्थं च कृष्णेन मणिरयं चोरित इति संशयं एतदपि स्पष्टीकुर्वन् माधवो निवेदयति यद्, यदा सत्राजिदिम् आमादाय अत्रागतस्तदा मया ‘मणिरयं सर्वथा राजयोग्य’ इति भणितम् । सपदि समर्पय चैनं महाराजमुग्रसेनम् । सत्राजिता प्रसेनाय मणिं समयं विपरीतमेवाचरितम् ।
जगन्नाथः
देशकालः
पण्डितराजो जगन्नाथः क्रि. श. सप्तदशशतके तैलङ्गदेशे जनिमलभत ।
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानम्...
पदच्छेदः
ज्ञानं ते अहं सविज्ञानम् इदं वक्ष्यामि अशेषतः यत् ज्ञात्वा न इह भूयः अन्यत् ज्ञातव्यम् अवशिष्यते ॥ २ ॥
सुबन्धुः
कालः
जयत्ययं पूर्णकलः कविकीर्तिसुधाकरः।
सुबन्धुः किल निष्क्रान्तो बिन्दुसारस्य बन्धनात्।
'सदा समाश्रितैर्महावीरचरितैरिव नारीकेलिधरैः' इति ।
'बौद्धसङ्गतिमिवालङ्कारभूषिताम्'। इति धर्मकीर्तिस्मारकाणि च वचनानि प्रक्षिप्तानि सम्भवन्ति । तथ्यमिदं तत्रत्ये -
कविवाक्पतिराजश्रीभवभूत्यादिसेवितः।
इति राजतरङ्गिणीकारस्य वचनाज्ज्ञायते । जयापीडललितादित्यसमकालिकत्वाद्यशोवर्मणः कालोऽपि ७५०-७९० मितवैक्रमाब्दान्तरालवर्ती । यशोवर्मण एव सभापण्डितः ‘गउडवहो' इति ख्यातस्य प्राकृतकाव्यस्य प्रणेता वाक्पतिराजः -
३. दिवसकरकरविबोधितकमलविमलसदिसवदनसतिसमुदतोयपीतवाहनसपरिपूर्णमण्डलससिरीक-
यदि तथ्यमिममुपेक्ष्य सुबन्धोः स्थितिकालः सप्तमशतकमभितो मन्यते तदा एतत्पूर्वकालिकः कश्चिदपर एव गद्यकविरवश्यमेवोन्नेयः । स को भवितुमर्हति ? सुबन्धुरेव । तेन यदि नापि सुबन्धुः बिन्दुसारसमकालिकस्तदापि शालिवाहनान्न कदाऽप्यर्वाचीनः सः ।
३०९
बाह्य-सूत्राणि
३०९ ३०९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
३१०
३१० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
दूरदर्शनम्
thumb|280px|right|Home cinema 01|दूरदर्शनम् इदानीं प्रपञ्चे वार्तादिकं ज्ञातुं, मनोरञ्जनार्थं, ज्ञानविकासार्थं च बहुविधानि साधनानि सन्ति । तेषु दूरदर्शनम्इति विद्युन्मानयन्त्रम् अपि अन्यतमम् । अयं दृश्यस्य श्रव्यस्य च माध्यमः इति कारणेन दूरदर्शनयन्त्रस्य प्रभावः अत्यधिकः । अतः दूरदर्शनं जनप्रियम् अस्ति ।
बाह्यगवाक्षा:
दूरदर्शनम् वर्गः:विद्युच्चालितोपकरणानि वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः
सूर्यमुद्रा
उपयोगः
वर्गः:योगमुद्राः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मनुष्याणां सहस्रेषु...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य तृतीयः(३) श्लोकः ।
जलोदरनाशकमुद्रा
उपयोगः
अधिकमूत्रता एतया मुद्रया शमिता भवति । प्रवाससमये, वा बहिः गमनसमये मूत्रस्य अवरोधं कर्तुं इयं मुद्रा बहु उपकारिणी अस्ति । शरीरे कुत्रापि विध्रधिः आगतः चेत् इमां मुद्रां ५० निमेषपर्यन्तं कृत्वा तत्पश्चात् एव प्राणमुद्रा क्रियते चेत् विध्रधिः शीघ्रतया शमिता भवति । सन्धिविध्रधिः अपि शमिता भवति । लालारसस्य अधिक उत्पत्तिं स्थगयति । इयं मुद्रा जलोदररोगस्य, हस्तिपादरोगस्य च शमनं करोति । ’डायारिया’ अतिमलविसर्जनं शीघ्रतया दूरीकरोति । ग्रन्थीनां अतिस्रावं सम्यक् करोति । स्त्रीणां मासिकस्रावम् अपि व्यवस्तितं करोति । नेत्रात् जलागमनं, नासिकायाः स्रावं शीतं, कण्ठवेदनां च समीचीनं कर्तुं जलोदरनाशकमुद्रायाः साकं सूर्यमुद्रा अपि करणीया ।
सोमदेवः
वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
सागर, कर्णाटकम्
इतिहासः
सागरनगरस्य चतुःशतवर्षाणाम् इतिहासः अस्ति। केळदि-नायकानां कालादेव एतत् नगरम् आसीत् इति कथयन्ति। पुरा अस्य समीपे एकः सरोवरः आसीत्। तं सरोवरं सर्वे सदाशिवसागरः इति कथयन्ति स्म। तदनन्तरं सदाशिव इति नाम लुप्तं भूत्वा केवलं सागरः इत्येव प्रसिद्धम् अभवत्। अतः अस्य प्रदेशस्य नाम सागरः इति प्रसिद्धं जातम्।
होन्नेमरडुः
शरावतीनद्याः पृष्ठभूमिकया आवृतः सुन्दरः प्रदेशः होन्नेमरडुः। जोगजलपातगमनमार्गे एवं अयं प्रदेशः वर्तते। होन्नेमरडुः सागरनगरात् २५ कि.मी. दूरे अस्ति। अयं प्रदेशः साहसक्रीडानां कृते प्रशस्तः।
मारिकाम्बा देवालयः
सागरनगरस्य मध्यभागे मारिकाम्बा देवालयः अस्ति। त्रिषु वर्षेषु एकवारम् अत्र उत्सवः प्रचलति। अयम् उत्सवः सर्वान् जनान् आकर्षति।